Telugu Adobe Acrobat 11.0.16 Image Conversion Plug in Adobe Acrobat 11.0.16_000646 - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

ఖ్‌... గా ఫా! ౫ 4. ఉం ల్య్త్రగ య. శ్రీబులుసు వేంకటగ సరు 1 1 ఘుటీకపపాతీము | వ. | చావా వి జ్ఞ! _ శకపసముు / ॥ - సట ర్‌/టీ. స క. ర తళ రావి రామస్వామిశా స్తులు అండ్‌ సన్స్‌. : కామ ॥ ళ్‌ ॥, ్‌ ళ్‌ ఫి మే న. టం! 24 టి ల్‌ మం, యీ కటితమను, - య స లేం ళంంాండిం. 1952 “గరం ౫, శీ-8.4 సు నం. మం వ టం టు వంత ల మం లం ల ఓ టో

క్యాయేఆ శ్రీః శ్రీవాయ నీ వాయ నముం బలవ్యాకరణము ఆరా శ్రీ పరవస్తు చిన్నయసూరి ప్రణీతము శ్రీ బులును వేంకటరమణయ్య గారి లపుటీకసహీతము 'వింగ౧౧ /24ీ జః టల? (0౧41 సీరం పి మాటో 7 వన3 00 రా న్న్న ఫురి వావిళ్ల రామస్వామిళా స్త్రులు అండ్‌ సన్స్‌ నారిచేం బ్ర కట్కితమను తీట న్యేగది గెజజాంణ

(౪ల7 త్‌ ళ్‌ పెరర66ే 26 5214న వ[మలవ్‌ప్‌, కెశ్‌షరే25---21 €ల4 9 2270 రన్న .లూబల

కరంం41 ॥ ౬ గలిగి ము నశ!) ర్‌ండి నెమలి?

ఆంధ్ర, దేశమున ఎక్కువ వ్ర చారమును పొందిన ల్ర ౦థ ములలో శ్రీషవస్తు చిన్నయసూరిగారు వ్రానీన “దాలవ్యాకర అము పరిగణింపదగినది తెలుణసలో వవమూ త్ర ము ప్ర 'వేళము కలవారై నను దీనిని తవ్బ్చక చఏివియే యుందురు వీతూవిభా నము, ప్రారంభ మెనది మొదలు "నేజివజుకును ఇయ్ధది వివిధపరి తలకును పరనీయముగ నియమింపబడుచునే యున్నది ఇప్పుడు పారళశాలలో వరనీయములుగనున్న చిన్నచిన్న వాకరణనుల శన్నింటికిని ఇదియే పట్టుగొమ్మ

'వేరునకు ఇది “బాలవాకరణి మయు్థను, విషయవివే వనమున సాటిలేని యుద్గ 90థము;,వచన వ్రాఢము కావుననే గురువులవలన నఖ ఫసించిననేగాని యిది సుగమము కాజూలదె

భాహాతత్త సపరిశీలమునకు ఛందో వ్యాకరణములు మూల ములు అందును ఛందస్సుకంకె వాష్టకరణమే భాహాళాన్త్ర నిమర్శనమునకు ఎక్కువ యుపకరించును, ఆవాష్థ్రకరణపరిజ్ఞా నము ఫూ్తిగా లేనపుడు భాషాతత్త్వావగతి సమగ్రము కాం జాలదు

ఆంధ్రభాషావే_తృలదృష్టి నేడు భాషాశాస్త్రమువై కి మజలినది అందబును కొలందిగనో, గొవ్బగనో చాలవాష్రకర ఇణమునందిలి విషయములను విమర్శింపక విడువలేదు విడుచు ఓయు నసాధ్యమ అట్లు విషయవివేచన మొనరించుటకు ఈ

లి

వాస్ట్రోరణమునందలి " విషయములను సమ గ ముగ నెజటుల వలెను చిన్నయనూరి యాశయముల నవగాహన మొనర్చు కొనవలెను , “వాలవ్యాకరణను' నవగాహనము చేసికొనుట కిది వజుశే "రండువార్రఖ్భలున్నవి ఆందవొక్రటి వహోపాథాస్థయ, శ్రీ కల్లూరి వేంటరామకాస్త్రులుగారి . 'గుప్తాన్ష (వకాశిక” వె జొకటి విద్వాన్‌ శ్రీ దూసి రామముూ ర్రిళాస్త్రులుగారి “బాల వ్యాకరణసారస్థసర్వస్వ పేటిక ీ కాని వపయివ్యాఖ్యలు రెండును శీవల పండితజన్మగ్రాహ్యాములు 'చాలవ్యాకరణము నర్థము చెసి ఫొనగోరుసామాన్యుల కవి అంత అందుబాటులో లేవు వానికిగల నామములయుట్టికూడ, ఆని ఈవ్యాకరణమందలి బానోగులను, విశేషవిషగుములను తేలిసినొనటకు కత్యంతోవ యొక్షము అగుచున్నవి కావున శేవలలము మూలము నర్థము చేసీకొని యందలి విషయముల దెలిసీికొనుట కువళోూగించు టీక యొకటి__సం బ్రహరూపము.-కావలసియే యున్నది ఆలోవషమును తీర్చుట శీసం ర పహాటీక 'వ్రాయయిడినది

ఈటీకయందు మూలార్రావగతికిం గావలసీనంతవటుకు. వమయవివరణము కలదు, మూలీమునందలి 'బాగోగులవిమర్శన 'మెచ్చటను లేదు. ఎడనెడ మూలకారుని యాశయము మూ త్ర ము కొంత వివరింపబడినది

సంధులను పాటించినచో టీశావ యోజనను సంకు చితమయిపోయినను అభిపాయమున టీ కారపనమును. తజుచుగ సంధిపాటింవబడ' లేదు, 'నలసంంతవజకు విషయవివేచనమున

8

పారిభాషికపగములు విడువండినవి, నైరీతి నొనరించుటకు నాలభ్యా వేచయే కారణము

వండిత వ శాండులును, వాజి యోధ్ధారకులును ఆగు

య! ళ

బ్ర హ్రీ వావిళ్ల వేంకశేశ్వరళాస్తు లుగారు *బాలవ్యాకర అమూు'నకుం బయిరీతిని సరగృవాటీకను వ్లాయవలసినదని కోరి నందున వారియాజ్ఞ మేరకు నాళక్షికొలది దీనిని ఛానీతిని నామెడ నిట్టవార్థజాదరాభిమానములం జూప్కి యా యవ కాళము కల్లించినందులకు శీగాస్తు లుగారి క నేకధన్య వాదము లర్పించుచుం శ్రీవారియాయు రారోై ళ్వ ర్యా భివృద్ధికొజకు భగవంతచునిం య్యాన్టించుచున్నాను. మదరాసు నుధీజన విధేయుండు 28-12.47 1 బులుసు వేంకటరమణయ్య,

చిన్నయసూరి జీవితము కడచినో తాబ్బమునం ట్ర ఖాస్ట్రతింజెందినవండితులలో నే సరుండగు చిన్నయసూరి శ్రీ శ 1306 లో జన్మించెను సంస్కృ, తము, తెలుస 'ప్రోతేము, త్ర విడను మొదలగుభామల నభస్థిసించ్చి బంస్కృృతమున వార్ట్రకర ణాలంకారతర్క_ కొస్త్రవై దు ప్యుమును సంపాదించ్చి తెలుంగునం గకాలంకషపాండిత్యవి రాజి శుండై వచనరచనకు వా్యాకరణరచనమునకు మార్షదర్శకుండై, వచ్చయస్ప కళాళశాలయందునుు రాజధానీకళాశకాలయందును పండితుండై, క్రీ ఈ 1832 లో గీ ర్రిశేషుండయెను 'తెలుళవభాషాపరి త్ర మచేయుటలో 'ప్రాగంభకులకుంజిన్న యనూరి వథమావార్యుండు పండితులకు భట్టాచారుుండుం అతరశిత యనలా గణితము మొదలు, భాపాసౌధమునకు శఖర ప్రాయమగువార్థకరణమువజకును నాతండు గంథములను సగ రచించినాంయ. వా్థకరణకాస్త్రీయసంపన్న తలేని తెలుగుభావకు వాష్ట్రకరణశాస్త్రా ధి కారము ద్రగల సంస్కృతభామతో, సమాన మగువ్రతిపత్తి గడించిన పండితుండు చిన్నయసూరి చిన్నయసూరి నవీనవచనరచనకు మూలఫవురుషుండు. ఆతనిరచన స ర్వాతిశాయిమై యననుగమ్మ్య్యమైనది అతని రచనలలో 1 'బాలవ్యాకరణమ్తు. 2 నీతిచంద్రిక చిరస్టాయి టీ రు యైనవి ప్రాచీనకాలమున నన్నయభట్టారకునివాలె నివీనకాల మున చిన్నయ భట్టారకు డైనాండు ఈతని జీవితము సమగ్రము ముగ మాచే త్వరలో టి కటితమగును ఇట్లు వా శకులు

క్సీగ్రిక్ర

ఆంధ్రభాషకు లతణ్యగ్రంథముయి ప్రాచీనులు చేసినవి 'వెక్కులు కానణుడుచున్నవి కొన్ని లతణగ్రంథముల వేళ్లు మూ త్ర మిప్పుడు వినంబడుచున్నవి, కానయిడు గ్ర ౦థము: లందు సంస్క్రతసవమమనులకు లతుణములు బవాతరముగా రచింపంబడినవి గాని తక్కినభాషకు విశేషాశారముగా రచింప బడినవికావు కాయిట్టి యాలవణ గ్రంథములు చదువువారికి నిస్సంచేవానుగా వచనకచన నేయుకౌళలము చిరకాలము బవాలమ్య్థములందుం బరి శ్రమము చేయక శానేరదు భాహా నమష్టికి లత.ణ ల థను కుదిరినవతీవుం దంత శ్ర మవడం బనీ "లేదు తుదకు లమ పరిజ్ఞానము చాలని లతణపరిజ్ఞాన మంత శ్ఞాఘర్టము కాదుగాని తశుదముట్ట సర్వలవణపరిజ్ఞాన లమ పరిజ్ఞానమువేతనే సాధించుట మిక్కిలి దుమ్కురము కాయంట్టి యిట్టికొజంత వారింవం బూని 'వెక్కులవన్షములు వలువమూయణజు సావశథానముగాం బరిశీలించి రచనావ ణాళిక నిర్ణయించుకొని నానేర్చుకొలదిని సంస్కృతభాషతోా్‌ సూత్రగర్గ మొకటి 'కావించితిని ఆగ్రంథము బాలురకు సుసాధము గాకుండుట వలన దానియందలి సూ త్ర ములు కొన్ని 'తెనిలించి చ్ర కృత ల్‌ ౧థరూవమనముగా రచించినాండ

శందము

మానితప్పనడక పేరిమి

వమానసమున కింప్పుం బెంవ మనునంచలకు౯

బోనిడి నీరసనీరము

జాసుగ తీరంబు గొనుట సహాజమశాచే

శ్రీహయగ్రీవాయనమః అజ లానమనట్రీనమొములాలుూ.

నే శ్రీలతకుం ్రౌశయి వృష.

శై లంబున వెలసి తనదుచాయ శలయుధ

నాస్ట్రళి దగ మాన్ని కోర్కు లు

ఇాలంగా నొసంగుకల్పసాలముం గొలుతున్‌. క అనయము లలితో క్తులతో

నొనరువడం గూర్చి లక్ష ఫ్‌ యోజన "'మొప్పం

గను చాలవార్థకరణం

బనంగా లతుణ మొనర్హు నాం ధ్ర ంబునకున్‌ ఆ దిక్ట్రదర్శనముగం 'దెలిపెద నిందు ల

తుణను గానం బూర్వకవులలత స

ములను లాయతిలక్ష్యములః గాంచి తక్కుల

తణ మెటీంగిఫొనుడు చతురమకులు,

శ్రీ శ్రీహాయ త్రీ వాయ నమః బాలవ్యాకరణ ము అద సంజ్ఞాపరిచ్చే దము. డు న సంస్కృతమునకు వర్ణము లేణది ౧ అఆఇఈ ఉఊబుబూ శఇృజ్రానఐటజి అంఆ- కఖగఘజచ భధ జయజఖటరడథఢణతథదధనపప బచమయరలవళవసహళ ఇం దకారాదు లచ్చులు- కళారాదులు హల్లులు అజ ల్విబాగ మోాలాగుననే మాంద 'నెజుంగునది,

'బాలవ్యాకరణము --భాషయందలి. శప్పొప్వులను 'తెలియంచేయు కొత్త్రము వ్యాకరణము విషయమును గ్రహించి, జ్థెప్రయం దుందుకొను శ్రి కలవారు చబొలురు అట్టి బాలుర కవయోగవడు వ్యాకరణము చాలవ్యాకర ణము

సంజ్ఞా -- పరిచ్ళేదము = ఏఫెగము. కల్పించుకొస్త పేర్లు సంజ్థ లుం ముందు ఇెవ్పంబోఖు విషయములను నులభముగా శ్రహించుటకు. వర్పజచు కొనిన సంశేతములే యిచటి సంజ్ఞలు _ వానినిగూర్చిన విపరణము కలది సంబ్ఞాపరిచే సేదము

6 బాలవ్యాకరణము, లసుటీక ౧ సంస్కృృతభామకు అత్షరము లే బది చ్యాకరణముచే సంస్క రించడుడిన (వ్యవహార) ఖామ సంస్కృతము అకారాదులు = అ మొదలు ఆ వజకును గల వదునాజుమరములుం. కళారాదులం = క మొదలం కడనజకును గల ముప్పదినాల్ల తరములు అజ్బ్భృల్వి భాగము = అచ్చులయొక్కంరాం, వాల్లులయొక్కఎయు. విభ జనము మాందన్‌ = ఇంకముందుకూడ ప్రాకృళతమునకు వర్ణ ములు నలువది ౨ అ ఆం ఈఉజటోవటఅ౦అు కఖగఘచఛజరు టరడఢణతథదధనవఫబభమయరలనసవహళ ఫ్‌ొ, కం ౧దజవుతంబున ాస్వవక్రంబులును ్రాక్ఫతంబునందుం గలవు కొందజవుతంబున వక్రతమంబులుం గలవు ఎవ్‌ ఒ ఓ లు వక్రములని, ఐ ఇ లు వక్రతమిములని ప్రాటేనులు వర్థివహరింతురు ౨౨ ప్రాచీనకాలమున జకుల నిత్యవ్యవహారమున నుండిన భామ ప్రా తము (నంస్కృృతమునకు మూలమైన భామ) న్రాస్వవక్ర్యంబులు ఆఎజలం 'తెనుంగునకు వర్షములు ముప్పదియాజు 3 అఆల్తఈ ఉఊోఎవఐవబజటజొఅంఅంకగచచే జజేటడణతదనపబమయరలవసపహాళ కె. "తెనుంగునకు = సంస్కృత సమభావకంటి వేజయిన యాంధ్ర) భామకు---అచ్చ తెనుంగునకు

సంజ్ఞాపరిచ్భేవము ళా యా బుబూ ఇ భజావినసర్షఖ ఛరథఖఘరుఢధభజ క వ్‌ లు సంస్క్యృతసమంబులను గూడీ తెలుగన వ్యవహరింపబడు ౮ బుతువు-పిత్తూణముంక్షప్పము - జ్రాకారము - దుగిఖము - ఖడ్దము-ఘటము..ధత్ర ము-యురము - కంరము - ఢక్క_ - రథము- ధరణి-ఫణము-భయము పజ్తీ ఆజ్ఞ -శరము-వండము నే వినర్షము = $ సంస్కబ్చకసమంబులు = సంస్క్భృకశబ్దకుల చివజ "ళం ఊశ్యయములు చేరగా ఏర్పడిన వదములు బుకారాదులగు పందొమ్లి దతురములును తొలుక తెంలపఫామలో లేఎన్నను--నంస్కృృత సమపదములు తెలుంగులో. జేరుటవలన్క శనూఎమున 'తెంంగునం _బ,వేళించి హై ళు నవమి కాంగా చకృమాదిభేదములతోం గూడిన తెలుంగునకు--- ఆంధ్ర) భామకు ఏయిదియైదతురములని 'లేలుచుస్నది పితృశాబుణము = పీక్తూణము కచటతపలు పరుషంబులని గజడదబలు నరళంబులని ఇప్పంబడు ౫ ౫ ఈస్ఫూశ్రము౮ో. చకారముతో పాటు చేకారమున్కు జకారము తోపాటు జీకారము చృహింవవలెకు కాగా కృచుచేట్కుతు క అను నాకును పరుషములు్కు గ, జ, జీ డు ద్య బ అను నాణుళు సరళములు కఠిన ముగా ఉచ్చరింపంబబడునవి వరువములు 'లేలికగా నుచ్చరించబడునపి నరళములు ఇతరములగు హల్లులు స్థిరములు ౬ ఖఘజఛయుఖర ఢధణథధన ఫభమయరలవ శవసపహళ & ఇరరము లగు హల్లులు = వరువములకంటెను; సరళములకంటిను 'వేజైన వాల్లులు. అనంగా మిగిలిన యిరువదినాల్ల తరములును. స్థిరములు-

8 చాలవాష్టకరణము, లపుటిక స్థేరము లసంగా చక్కియవల్ల సామాన్యముగా మార్పు లేక స్థిరముగా నుండు నవి దంఠ్భతాలవ్యంబులయిన చజలు సవర్ష్యంబులు 2 తాలవ్యచకారంబు దంత్భచకారంబునకును దడాలవష్టి జకారంబు దంత్య్థజకారంబునకును గ్రాహాకనులన్లి తాత్పరస్యముః ౭. దంకముల సాయమున ఉచ్చరింపయిడునది దంళ్యము అఆాలువు (జాడు సాయమున ఉచ్చరింప బదునది తాలవ్యము చే, జే లు దంక్యములు చ జ లు తాలవ్యములు ఈదంత్య, ఆాలప్యములం శిండును వరన్పరమిత్ర, ములు కావున దంత్యవలకు విధింప బడీనకార్యము ాలవ్యములకును శాలవ్యములకు విధింపయుడిన కార్యము దంత్యములకును కలుగు చుండును ఇ ఈ ఎ వ లం గూడిన చజలు తాలవ్యంబులు ర చిలుక -చీమ-ఇలి.చేము, జిల-జీడి- జెల్లీ. బే జె రో ఇ ఈ, ఎ) ఫంాలంగూడిన అ ఇ, ఈ, ఎ వాాాఆఅను నాలం శచ్చులును కరుషముని గల చివీ భెచే చి జీ జ జేంలాకను నతర ములం శాలవ్యములని గావను అఆ డోజట భె లం గూడిన చజలు దంత్యంబులు.!౯ చేలి.షాస చ్వేక్క - చూపు. వెక్కు - పేటు-జెకు జేముండు.డతర.జోన్ను జౌలు.జౌొన్న పోలి _ వౌకు వదంతము లయిన చజలు సమేతరళబ్దనులందు "లేపు ౯ అఆ ఉృాడోొ జ ఓ, ళొ--అను జేడు అచ్చులుగు ఈమ వయినినల చ జలంయాఅనగాయచు చాచుచూ, చొ చో చా? వుజా జ్యా జ్యూ జొ బో జొం-అనునని దంత్యములు

సంజ్ఞావరి చ్భేదము ళ్‌ ఈదంత్య; తాలవ్య భేదము "ఇటుంగనం జే కలదు సంస్కృృతమునలోల చుజలు ఆాంవ్యములే యనను దంత్యములు కావ్ట ఐదంక __ లేవు=వికారము అంతమందుంగల చ, జ లు--అనలా- వె) వై-ాఆఅను “తచ్‌రములు అచ్చ తెకుంగులో "లేష్ట అవి సంస్కృతమున ఉన్నవి కానంాతత్సమమూలమున (మ్యెత్తముః వ్రుడు మొ ఆంధ) భామలోనికి రావచ్చును. కాన ఆవి అచ్చ తెళుంగునకు సంబంధించినవి కావని గృ హింపనగును సంస్క్యృతసమంబులం దికారాంతము లయినళబ్దముల యుపధాచజలు బహువచనంబు పరంబగనవుడు దంత వము లగును ౧౦ ఇవి దవ్ప సంస్క్కృతసమంబులందు దంత్యచజలు "లేవని 'తాత్చర్యము. ఉవధ యనంగాం దుదివర్టమునకు ముందువర్షము, అర్చి-అర్బులు, రోచి.రోచులు, వీచి - వీచులు, రాజి - శాజోలు; వాజి వాచోలు మతజీయు రాజోళబ్దం బొక్కటి దంత్థయు_క్తంబు కానంబడియెడి ఇతరములయిన చజల కుదాహరణములు చంద్రుయ - ఇామరము -చు శి గ్త్‌ మార్గము _ చోరుండు- శర ప్రము-జయము-జాతి.జుగున్సంజూటను ఇత్యాదులు ౧౦ నంస్కృృృతమున దంత్యములు లేనందును సంన్కృృతసమము లందును అవి యుంణవు కాని వానిలోకూడ వీకవచనములో నుండు “చి, జి లు బహువచనముసందు “చు జూ లుగా మౌజుశపుడుబ్మూ త్తము దంత్యము లగునని భావము ఉదా-- అర్చి-ా(ఇచటి “చి కాలవ్యము అర్బులుంా- (ఇచటి *చి దంత్యము) ఉవధ=చివణనుండి శండవయతరము. (అర్నింా అననపుడు వర్షక్ర్రచుము “అర్‌ చ్‌ఇి కదా ' ఇచట చివజునుండి ౨ వ అత రము చశారమే యగుచున్నది )

శం చాలవార్థకరణను, లఘుటీక న్‌ా పకిలీశనీవై2ైల కారల్‌ స్స ంలోం భునో జి? తయ్యెలేాం వొాట్చాంలోనో రాజుశబ్దం బొక్కటింారాజు. అనుళజబ్దము సంస్కృృకసమమాు, నంస్కృృతసమములందు దంత్య ఇ జ లు లేవు కాన ఇచటి జకారము ఆతా వ్యము కాపలసీయున్నది. కాని యాయొక్క_- శబ్బమునమ్మాత్త్మము జకారవః దంత్యమే యని ఎయిలవలెను ద్రతాజి దే నకారంబు ద్రుతంబు ౧రిం ౧౧ సద్రుకము ఆ (అక్క-అలేనిచో) కరణిపోవునది నకారము ఎద్రుశము నగును స్థిరమును అగును ఉస! బగ్‌ ద్రుుశాంతములయిన పదములు చుక, ప్ర కృతిక ములు, లం చ్రథమా కయి పట్టి యొళ్ళీతరములయిన విభక్తులు, ఉత్తవపురు.మెకవచనంబులు - భూత తిద్ధర్థాద్భద్ధ్థక ప్రథమవురు 'మకవచనంబులు -_ ఆశీరాద్యర్థంబులయిన యడుతవర్డకంబులు ల శతృ తుమానంతర్య చేదాద్యర్థకంబులు _ నేను తాను వదంబు లును - వలెప్రభృతులును - ద్రుతపకృతికంబులు నన్నుక - ల శథతో నాచేతక౯ - నాతళోడ౯ా . నాకొణక్హక్‌. నావలనళ౯-నాకంళుక్‌ - న్లాకుకా .- మాలోవలకా _- మాంందుకా - వత్తు౯ - వచ్చెదళాం వచ్చెళ-వచ్చు౯.వచ్చెడుకా - ప్రసన్నులయొొడు౯- - కావుతకా కొట్టుచుక-కొట్ట౯ ఎ కొట్టగళ౯ా య కొట్టుడు౯ = కొట్టిన౯ -వ లెక ఎంతయు౯-పో లె౯.అధయుసు౯ ఇతాస్థదు లూహస్థంబులు ౧౨ దుుశము (నకారము) చివణి యతృరముగా నున్నవదములం చచుశవ్రశృతికము లనంబడును విభక్తులలో వ్రథనావిభక్తి వ్రత్యయములగు. “దు; ము, వు లిం చతుడ్థిలాని “యి, వంచమిలోని “పట్టి, షష్టిలోని “యొక్క అనునవికాక మిగిలినవన్ని యు చ్చు, ళ్‌ క్ర కృతికములం మాందివానిలో చినజ నకారము లేదుకదా !

సంజ్ఞాపరిచ్చేదము శన! త ల శ్ర ర్థకము ఇవ _రృమానార్థకమగు అసమావకక్రియ-ా-ీ చున్‌ అంక మందుంగలది---(వచ్చుషైచున్‌ =) వచ్చుచున్‌ (చేయుసాచున్‌ఐ) చేయుచున్‌ తశుమర్థకముజోకొజకు అను నర్థమునిచ్చు ఆనమాపక్రియ---'అన్‌” అనునది చివజలగలది=-కొట్టన్‌, చేయన్‌ అనంతర్యార్థకము వ “శరువాతీ అనునర్థము నిచ్చు అసమావక శ్‌యాా “డున” చివజగలది--- చేయుడున్‌) కొట్టుడున్‌ "చేదర్ధకము = “అయితే అనునర్థము. నిచ్చు అనమాపకక్రియ “ఇనస్‌ో అంతమునందు: గలది... చేసినన్‌, కొట్టినన్‌ వలె చ్‌ భృతులుజు వలి మున్నగునవీ--వలెన్‌, ఎంళయున్స్‌ పోలెన్‌ మొదలైనవి జస _ చ్చు ప కృతులు గానిళబ్ధంబులు కళ-లనంబడు ౧౩ రాముండు-రాములు - హయము - విష్ణువు-గోడ - మేడ - ఆయ్య అమ్మ-రామునికయి ల జ్లైనములయిట్టి - నాయొక్క _ వచ్చిరి. వచ్చిళివి.వచ్చితిరి.వచ్చితిమి-రాండు 'రారు-రాదుంరాను - రాము గ కొట్టక-తిట్టక-ఎ త్తిలి - జత్తిలి.ఊరకంనిన్నక - బళి . అక్కట - వల ఇత్యాదు లూహీించునదిః ణకె చ్చు క్యష్రకృతులు కానిశబ్దములం న! దుుశము (నకారము చచివజలేని శబ్బములు నకారము చివజులేని శబ్బములన్ని యు *కళి లనయిడును హస్వముమిోంది ఖండచిందువునకుం బూర్ల చిందువు వై కల్చికముగ నగును ౧౪ అడశువ-అడంకువ - ఆరంటి.అరంటి ఎలుంగసట - ఎలుం గుట - బలగము బలంగము-మగంటిమి - మగంటిమి ఆంటుపు- అనసునానీజే వనన్వ్పురిలణ క్రు కేళ్తు

క్షే చాలవార్థ్రకరణమ్యు లఘుటీక నే ప్రాస్వము = కుజుచరైంన అచ్చు. ఖండబిందువు = అజఅసున్న ఫూర్జ్మ బిందువు = నిండునున్న, వైకల్పికము = ఒకసారివచ్చి వేజోకసారి 'రాకుందుట వ్రాస్వమునకుం చణువాశ అజనున్న యున్న చో-లా-ఆ అటి సున్న నిండు సనుస్నగా మాజిన మాజవచ్చును, లేదా అజనున్న గాబై నను ఉఊండిపోవచ్చు నని భౌవము “అడంకువలా అనుదానిని 'అడంకువి అని"=ని *“అడంకువి అనిగాని వాడవచ్చును. ఇళ్లే 'ఆరంటో మున్నగునవియుకు రు దీర్ధృముమిోంద సాధ్యుపూర్ష్మము "లేదు ౧౫ వాండు - వీండు - రాండు - లేండు - కాంబోలు- కాంబట్టి- నొయలు - "రేళసలు ౧౫ నిడుదమైక అచ్చు దీర్ధ ము, వ్యాకరణనియమము ననుసరించి వచ్చిన నిండునున్న సాధ్యవూర్ణ ము వ్యాకరణమువల్ల కడి నిండునున్న దీర్ధ్రాకురము కరువాత నుండదని యభిప్రాయము “వాయు. అనుచోటలం యజసున్న వ్యాకరణమునుబట్టి వచ్చినది గాన్స దానిని నిండుసున్నగా మార్చి *వాండు అని వాడుటకు వీలులేదు రెక్కిన ఊదావారణములం ని్లే సంస్కృృతసమేళతరములయిన ెలుంగళబ్దముల యందు. బరుషనరళంబులకు ముంబే బిందువు కానంబడు చున్నది ౧౬ వంకర-కలంకవ-మంచే. త్రాయ - దంట దాంటు - కొంత కింత ఇత్యాదు లూహ్యూంబులు ౧౬ తిలులువదములలో అజసున్న గాని నిండుసున్న గాని యుండిన యెడల, అని వరుషములకును సరళములకును (అనలా కచ చవేటకతవ, గజ జేడద బ అను నతరములకు ముందే యుండును కాని తెలుగులో

సంజ్ఞాపరి చ్భేదము కన] చేరిన సంస్కృృృతసమము లగు పదములకు ఈనీయమము ెల్టదు చానియందూ నిండుసున్న నీయతరమునకయినను ముందుండవచ్చును. కేంసాల (హయనిణుం యకారయును వువూ వొ నోలును 'బెలుగవమూటలకు మొదటబేవు ౧౭ ఎవండు - ఎక్కట-వమి-వీల.ఉండ ఊరు _ ఒకండు - ఓడ _ హరియతండు నిద్రవోయె నిట్టిచోట్ల సంధివళంబున వచ్చిన యకార వకారంబులుగాని వూర్వసిద్ధంబులుగావు, వోఢృ వోఢవ్య శబ్దములు దప్ప సంస్కృతసమంబులందు సహితము వువూవొ వో వర్ష్హాదులగు శబ్దంబులు "లేవని యెలుంగునడి, ఉదకము టోర్మిక-ఓదనము ౧౭ అచ్చ తెలుంగువూటల మొదట యకారముగాని, వువ్చాావొ వో లుగాని యుండనవ కాన వదముల మొదట వానిని వ్రాయరాదు “యొచండు, యొక్క_డ్యు వూరు వొకటి అనురీతిని వ్రాయక “ఎవండు, వక్కుడు ఊరు, ఒకటొ అనియే వ్రాయవలెను ఇండువదములకు సంధిచేయ. నపుడుమా త్రము నడుమ యకారము: రావచ్చు. అప్పుడు (వారి+అతండుజ) “వారి యకండుి. అను నిట్టిచోట్ట శిండవపదము మొదట “య కారము ఉండవచ్చును. ఇట్టివి సంధినలన వచ్చి నవి కాని తొలుకనుండియు ఉన్నవి కాపు కాన అట్టి యకార ముండ వచ్చును మొదటిపదము మొదటమ్మాత్తము. ఎన్నంయను. 'యి కార ముండదు తయరలవలు లఘువులని యలఘువులని ద్వివిధంబు లగ,౧౮, హరియతండు-9 త్ట్చదులం దాగమ యకారము లఘున్ట- తక్కిన యశకార మలఘువు, విజుగు మెటుం గిత్యాదులందు చాలచ్యా-లఘుటీక ఎల యిుశలీల దే. ఈలా ఆ రాఆలమ్యీ

క్షే 'చాలవ్యాకరణను, లముటీక

"లేఫంబలపువు ఇబే శకటెలేపస మని ఇప్పయడును శకట "శేఫసనము. తత్సమ తద్భవములందు "లేదు పెరుగు కరు గితాాదు లందు ేఫంబు లఘువు వళులు పాళులు శ్రాగోలని బవాత్వ్య మందు రలడల కాదేశ వుయిన ళకార మలఘువు తల-నెల యిత్యాదులందలి లకారము లఘువు అతండు వలిశె నితాాదు లందున్న పాదేశ వకారము లసుశ్చ తక్కిన వకార మలఘువ్రుం వర్గసమావమ్నాయమందలి భారము వర్హాంతరము గాని యల్లఘుళ కారము గాదని యెజుంగునది ॥

లగ గరా "తేలికళా నుచ్చరింపయుడునవి లఘువులు శరినముగా (బరు వుగా) నుచ్చరింబణుడునవి యలఘువులం యారులావ అను నాల్దతరముల కును ఈలఘ్వులఘు భేదము కలదు ౧ లఘుయకారము ౨ అలఘుయకా రమ 3 లఘునేఫను ఈ అలభుశేఫము ౫ లభఘులకారము ౬ అల ఘులకారము అఘువకారము అలఘునకారము పీనిలోజాణవ్యాకరణ నియ మము' ననుసరించి-.-అగమనుగా వచ్చినయకారము లఘువు (అనమ మనంగా ఎజాఉన్నయతరములకు సాయముగా ఎక్కువగా వర్షమువచ్చుట---వ ర్లైధి శ్యము ] హరిశాఅకండు = వారి యశకండు

శబ్టము పుట్టులో నుండిన యకార మలు కాయ "చాయం

“లేఫము లఘువులాపెరుగు, కరుగు. ళకట'లేఫము (బండిజ్రా. ఆలఘువుాా ఇజుగు మెబటుంగు

| [మింది “జి సంస్కల్భత ప్రాకృత సమము లగు శబ్దములందును భంస్కృృశ; ప్రాకశృకములనుండి నీర్చడినళబ్టములందును ఉండదు )

లకారము లఘువుాకల, నెల డ-ల-ర లకు బపహువచనమునందు

ఆబేశముగా వచ్చిన ళకారము అలఘువు [(ఒఇకయతురమును కొట్టి వేసి, దానికి మాటుగా వేజోకయత్సరను వచ్చుట అజేశము ) నీరు (వక) వీళులు ((బహు)లాఇచటి ళకారము అలఘువు

సంజ్ఞాపరిచ్ళేదము గర్‌

వ్యాకరణనియనుమునుబట్టి వచ్చిన వకారము లఘువు (అశండుగా ఉలిెెజ)ు అతయ వలి (ఇచటి పకారము వకారమునకు బదులుగ వచ్చినది ) శబ్దము పుట్టుకనుండియు నున్న వకారము అలఘువుజావాండు నీవు మోంది లఘ్వలఘుభేదము వర్ష నమామ్నాయములో నున్న యం-రంల అను సంబంధించినది కావున వహాల్టుల చివజంో జెప్పబడిన ళకారమునకు ఈభేదములతో ఎట్టి సంబంధమును "లేదు అఆ ళకారము చ, త్యేకవర్డ ము,

సంస్కృత ప్రాకృతతుల్యంబగు భాప తత్సమంబు ౧౯,

నంస్క భీము నంస్క ఫశీసమము

"రామః 'రాముండు,

విదాష్ర విద్య

వానిః హారి

"భేనుం 'ధేశువు

భ్‌ూం భువి

పితా విత

నః నావి

'బొస్టం చివి

మయ్చాద్‌. సాది

జగత్‌ | దగళ్ళు

ఇతార్థదులూహ్థంబులు

కేం చాలవాస్రకరణము, లఘుటీక సంస్కృతము ప్ర్య్ఫ్పోశము ప్రాకృ్రతసమమాం అన్నః అగి అ ఆటిం ఆడీ ఆడి ఆలి. ) ఓలీ ఓలి పడా = కటు, శారో "కారము గౌరవమ్‌ గారవం గారవముం జటా జడా జేడ వింరా మేరా మేర యమః జమో చేముండు "రాజ్ఞే రాణీ రాణి శృజ్ణార సింగారో సింగారము శ్రీ సిరి సిరి ఇళాస్రదు "లెజటుంగననది

౧౯ అంభిభామలోని పదములను మూందువిధముల విభజించవచ్చునుం ం శళ్స్ళమములు న! తద్భవములు య! 'జేళ్యములు అఆయాపదములతోం గూడిన భాషాభాగములు తక్సమాదినామముచేం బిలువయబడును (తల్‌ = నంస్కల్భృత; స్రాక్ఫృశీములతో, సమములు = ననూనమగునవి = తత్సమములం) తక్సమపదములుగల భామ తత్సనుభాన, ఇళ్లే తద్భవ, 'దేశ్యములును సంస్కళ్భృక వదముల చివజ కొలందిమార్చ్పులు కలిగి "లెలుకగువ్రత్యయములు రంగా నీర్చడు పదములు సంస్కృతసమములుం ప్రాకృతభాపాపదముల చివణ కొలంది మార్చులు కల్లి 'తెలుగ్యవ్వృత్యయమాులు వేరలా. వీర్పడునవి ప్రాకృత సమమాలు_ ఇట్టు సంస్కృత, ప్రౌకృకవదములతో సమానములగు పదములు: గల భౌమ శళ్స్ళమభాష యనయిడును

సంజ్ఞాపరిచే గ్స్‌దము క్షే సంస్కృృతే స్రాకృృతభ వంబగుభావు తద్భవంబు, ౨౦ చంస్కృతము నంస్క్ట్బృకభవము ఆకాశం ఆకసము, కుడ ఫ్ట్‌మ్‌ నోడ, చస్ణ గః చందురుండు తమజ్దం తవముగము, శామరనమ్‌ తొమర నారాచః నానసము, నెివనము, "“మొకము ముఖమ్‌ [హల మెకము మృగం సనమ. నే క తో వంకర, ల "బేసరః "చేసడము నము గ్త్‌? కి సం (ద్ర, ము సరః మరుండు, జే హరణమ్‌ అరణము పహారిళాళమ్‌ పహరిదళము ఇళతా్యదులు గ్ర హించునది,

16 చాలవాస్ట్రకరణము, లఘుటీక సంస్కృతము ప్రాకోశమా పాక్ళశభవము= అజ్జారం ఇంగాలో ఇంగలను అప్పరాః అచ్య నరా అచ్చేర ఆళ్చర్యమ అచ్చేరం అవ్బెరువుం పూల్‌. పళ్హాసా ౨౨ పనస వృథివీ పుఢవీ పుడమి వయాణమ్‌ వయాణం వయనము న్‌ వ వాళ వవాళో వవడము ర్‌ వవా “= 1వగడముం మత్చరం మచ్చరో మచ్చేరముం లక్ష్మీ లచ్చీ లవ్ని స్ను (డుం వా విర్మా వ టైద్యః వెజ్ఞో జ్జ స్థూలమ్‌ థోరం తోరము ఇతారదులు "తెలియునది ౨౦ సంస్కృృతవదములకుండియుు. స్రాకృతపదములనుండియు పుట్టిన వదములు కద్భృవములు (తల్‌ =అసంస్కృ్భృత, స్రాక్సతములనుండ్కి భవములు ఆ పుట్టినవి శాన తద్భవము లనంబడుచున్నవి) ఆట్టివదములు కలఖౌామ తద్భువము- ఈకద్భపము లేర్పడునపుడు కొన్నిచోట్ల మూలసదముల చివతి ఆతురము లోపించును (సం) తామరసక్‌ (తద్భ) తామర లొని చోట్ల ేజువర్టము లాచేశముగా వచ్చును (ప్రా) పుఢపీ (శద్భ) పుడమి-

సంజ్ఞాపరిచ్చేదము 19 జా కొన్నియెడల వర్హాగమము కల్లును (నం) రథః (శద్భు) ఆరదను కొన్నిచోట్ల ఉన్నయతురములు ముందువెనుక లగును (సం) శుచిః (శద్భు చిచ్చు త్రీలింగచేళవ్యవవారనిద్ధం బగుఫావ "ేళ ర్రింబు ౨౧ ఉోరు - వేరు-ఇల్లు - ముల్లు - కోట-వేట - దూడ-మేడ -_ కోశ-లేత-తావి.మోవి.ఇళత్యాదు లరయునది విం శ్రీవైలము, చామొరామము, కాళేశ్వరము నను మూందు 'మేత్రములకును నడుమనున్న దేశము. తెలుంగచేశమని "వెద్దలవవాడుక అ "తెలుంగునాట నితక్యవ్యవవారమున---జనులవాడుకలో ఉఊండుఖొవ. జేశ్యము (నంస్క్యతు ప్రాక్ఫృతములతో ఎట్టినంబంధిమును. లేనిపదములు 'జేళ్యము లన్లో భావము) ఆస్తోయింలొ న్నాశరాఖా ఖీ, లా లమణవిరుద్ధంబగుభావ. గ్రాన్యుంబు ౨౨ వప్తాండు. లెస్తాడు వచ్చేని _ "ఆెచ్చేని.వచ్చేవాండు - అెచ్బె వాండు.వన్చేటివాండు. అెచ్చేటివాడు ఈఫావ. చ్రయోగం బున కనర్లం0బు చా ౨౨ లతణ మనంగా వ్యాకరణము ఆవ్యాకరణమునకు విరుద్ధమైన (లంగని వదములు. గ్రామ్యములు. వానితోంగూడినఫామ గ్రామ్యు భామ శామాణులు విద్యాగంధములేనిచా రగుటవే వారు ఒప్పుల "నెజు6 గరు కజచు తవ్వుపదములనే వాడుచుందురు. గావు అట్టివారు వాడు చుండుభావ, ఆ/మ్యమని చ్రహింపనగును ఆధ అఫ్‌ అర్యవ్యవహారంబుల దృష్టంబు గ్రాహ్యాంబు, ౨౩. "వె రించినమాట వ పెద్దలు వ్యవహరించిన ్రామ్యుంబయిన శసాంసం సపైంయ్సలీంం. ఉప్పుయోంకళ్త్ర్యయుం 0వ నీవ్యయిం దీం. పీకర్చి వ్రేయెలాతీ వీలు పీలంత్చిణ్యా లంద సారీ ంచుది క్పాయఏయును అఉబంహొోవిటోంలం వ్యు సల

ల్తం చాలవార్థకరణను లఘుటీక భగువని ఆాత్వర్థము కజుకంరుండు, ప్రగొడ్డము, జీవగజ్ఞ కపిలకన్ను లు కపిలగడ్డము, కవీలజేడలు,

౨3. ెద్దలవాడుకలోం గనయలడదుపదములు వ్యాకరణమునకు విరుస్థ ముల్రైనెన్రు వానిని చ్రహింపవచ్చును అట్టివదములకు మనమును (గ్రంశము అందు వాడవచ్చు నని భావము

ఇందలి యుదాహరణము. లన్నింటళు తెలులపు నంన్యబ్భనమాలకు ముడిపెట్టండెను కాన ఇవి ఆసాధువులు 1 కజకంరుండు---(కకకిలా= "తెలుంగు కంరుండు--సంస్క్భృతనూు ) లై ప్రాణగొడ్డము (ప్రైూలాసంం గృొడ్డము--- తె) ఖై బీవగజ్ఞ్ణ ((జీవంాసం కజ్జ్ద--త). శర కపిల శనులు, కవిలగడ్డము కపిలజడలు (శసిల సం కన్నులు, గడ్డము, జడలం తె

ఇది సంజ్ఞాపిచ్ళేదము

థ సంధిపరిచ్చే దము ల్‌ వాసుస్టాం్టీపనానా ఉత్తున కచ్చు పరంబగునపుడు సంధి యగు ౧ వూర్వుపరస్వరంబులకుం బరస్వరం 'జేశా చేళంబగుట సంధి యనంబడు 'రాముండు అఆతండు రాముండతండు, సోముండు జఉతండు సోముండితయ మనము ఉంటిమి మవముంటిమి, అతండు ఎక్కడ అతంయెక్క.డం ఇతండు ఒకండు ఇతండొకండు, సంధివరిచ్ళేదము -ళెండుపదములు కలియునక్వు డా శండిటినడు యను గల్లుమార్చు నంధి అట్టి నంధినినఆకించి "తెలుప్కుగ్తంథి భాగము నంధినరి ఇచ్భేదము ఈసంధి శెండు అచ్చుల కలియునపుడుగాన్ని ఇండు వాళ్లులు కలి యునపుడుగాని, లేక ఒకయచ్చు. ఒకవాల్లు కలియునప్పుడుగాని జరుగుచుం డును ఈదు చ్భేదమున మొదట అచ్చుల సంధులు, పీదిప వాల్లుల సంధులును వివపరింపంబడు మన్నని ణం ఉత్తుంహ్రస్వయమెన ఉకారము, పరంబగునపుడు=రరువాత నుండు నప్పుడు అనంగా వ్రాస్తమైన ఉకళారమునకుం దరువైువ--అయూూహఆడల శంధి వచ్చునని అర్థము

లా 'చాలవాస్టకరణను, లఘుటీక వూర్వపర మొదటి వదము చివళియచ్చున్సు శెండపవదము మొదట్‌ యచ్చును కలియునపుడుఎఆరండచ్చుల స్థానమునను (ానిని కొట్టివేసి? వానికి బదుబుశాా శందనివదము మొదటి యచ్చు వచ్చుటయే సంధి వూర్వస్వరము=మొదటి యచ్చు, వరన్వరము = తరువాతి యచ్చు, వీకాదేశమ.=(₹0డింటిిని ఒక్కటియే అబేశముగా నగుట వంి లతణజము అచ్చులకు సంధి యగునపుజే సరివడును “రాముండుడాఅతండుబరాముండళయ "ఇచట. 'రాముండుూి. ఆశునది "మొదటి వదము, 'అతందూ అనునది శెండవవదము 'మొదటివదము చివణ “ఊ్‌ అను అచ్చు కలదు ఆతండు అనుదానిలోని మొదటిఅచ్చు 'అ అనునది- మోంది స్యూక్త్కమువలన వీనికి సంధి కలుగునపుడు ఈ “ఊఉ, అ ఆను రెండచ్చు లునుపోయి,. అ శండిటిిని టదులుగ. వరన్వరమైన “అ శారనూవచ్చి, (రాముడ్‌ శ*ఆకండున) “రాముండతండు అని అయినది కక్కిన యుదా హరణములు నిజ ఈనంధి నిళ్యము---అనంగా వెల్లపుడును వచ్చునది న్‌ చథమేతరవిభ క్‌ త్‌ చువర్ష! ంబుబందున్న యుకారమునకు శంధివై కల్పకఆముగానగును ౨ నన్నునడిగె కొజకిచ్చె, నాకొజకుక నా ఇచ్చె | నాకొఆకునిచ్చెం కు శాదరువు కొ నా ఆదరువు + నాకునాదరువు, నవాయందాశ్‌, నాయందు౯ ఆక్‌ [నాయందునాక

సంధిపరిచ్చేదము లా ఇందున్నాంయడం. ఉన్నాండు అందుకా న్నాం శీఇందునున్నాయం. ఎందుంటివి దు ఉంటివి ఎం 0 | ఎందునుంటిని వచ్చుచుండెను ౯ ఉండెను వచ్చుచు 0 | వచ్చుచునుంజెనుం బదూచుచేగను మయమూాచుచు౯ వ్‌ెగెను చు [చూచుచునేగాను. అ థి మేతరవిభ కులం = చ్ర,థమావిభ క్రీకంటె వేజయిన విభక్తులు (ఇచట ద్వితీయా, చతుర్ధీ మస్ట్రీ నృప్తములు ) శ్నత్రర్థచువర్ష ంబులు=(సంస్కృృ, తమున “శతృ” వ్రత్యయాంతములై) న్నర్తమానకాలపు టర్థమును. బెల్పు “చున్‌ ఆక్యే్యయములు వైకల్పికముగా నగుట=ఒకసారి వచ్చుట, వేలొకసారి శాకుండుటయంు. అనలా ద్వితీయిది విభ _ర్రులయందుశు “దన్‌ చశ్యయ ములందును ఉన్న ఉఊకారమునకుం దరువాత అచ్చున్నయెడల సంధి రావ చ్చును లేదా రాకపోవచ్చును నన్నున్‌ జఅడి గె నన్నడి గా ఇచట నన్నున్‌ లోని ఉఊళారము మొదటిపదము చివలిది. 'అడె”్‌ లోని అకా రము శెండవవదము "మొదటిది ఈండింటికిని బదులుగ వరన్పర మైన ఆకారము ఆబేశముశా వచ్చి (నన్న .అపాడి”=) “నన్న డె”అనియైనది.. (ఈకీతిగా. అచ్చులకు సంధియగునపుడు ఆశెండచ్చులకును నడుమనున్న్య ద్రుశము (నకారమ.) లోపించుచుండుక ) ఈసంధి వైకల్పికము. కాస ఇది రానపుడు (నన్నున్‌+అడిగెజ) “నన్ను నడి అనియుండును ఇళ్లే తక్కినయుదాహసరణములను చ్రహించు నది

సజ్జ చాలవ్యాకరణము, లఘుటీక సంధిలేనిచోట స్వరంబుకంకొం బరంబయినస్వరంబునకు యడాగమంబగ 3 ఆగమంబనంగా వర్హాధికస్టంబు కీ న! మా ఆల్లు మోయింభ్లుం చమూ జోరు వమాయరోరు, క య'డాగమంబుజయట్‌* అనునది అగమముగా వచ్చుటఎ "అనలా 'యి కారము అధికముగా వేరట (యట్‌ -_--ఆనచానిలో “యకా ఈమే” మిగులును టకారము లోపించుకు ఆ టకారపు చృయోజన మేమ నగా ఈోయకారము ముందుగా వచ్చునని తెలుపుటయే ) ఓకయచ్చుకజువాత వేలొకయచ్చున్నపుడు సంధిరానియెడల “తొండదవయచ్చునకు ముందు (అనంగా--శండచ్చులకును నడుమ) యకా “రను చేరుచుందును “మా+ఇల్లు అనుచోట సంధిలేదు దీర్ధములైన అచ్చులకు సంధి వధిందయిడ లేదు. కాన ఇచట సంధిలేనందున ఇచటి ఆండచ్చులకును నడుము యకారము చేం(మా య్‌ ఇల్లుఎమాూయిల్లు అనురూప మేర్పడినది (ఈ వ్యాకరణమున చ్రూన్వములగు అచ్చులశే సంధి విధిువ బడియున్నది కాన దీర్ధ ములకు సంధి. లేదని గ్ర్రహీందవలెకు. కాని ప్ర ల్యేకముగ నిట్లు షు ఆ 'న్నూత్తములేదు ) ఆక్తునకు నంధి బహుళముగా నగు ౪ 'మేనల్తుండు “మేన ణా అల్లుడు మేనయల్లుండు పుట్టినిల్ధు

సంధిపరిచ్భ్చేదనము లగ (్‌ భూడకుంజెను జభూడక ఉంటజెను (చూడకయుండెను బవా.ళగ్రహణముచేత 'ఊ్రీనాచకతత్సమసంబోధనాంతంబులకు సంధిలేదు

అమ్మ ఇచ్చెను అమ్మయి చ్చెను దూత ఇతండు దూతయితండు ఇలువుండ ఇందము చెలువుండయిందను

సంస్కృృతీయంబునకు సంధి యగునని యధర్వణా చార్యులు శప్పిరిగాని. దానికిం బూర్వ కావష్టంబులందుం బ్ర, యోగంబు మృగ్యంబు ఆధునికకృతులం దొకానొకచోట 'స్హ్‌వాచక తత్సనుంబులకు.. సంధి _గానంబడియెడు. గంగను "కాన నెలంతిచ్చెను వెలయాల్యాదుల సంధిలేమి బానాుళ కముంచేతనే యని యూహించునది

ే అత్తు=హ్రస్వమైన అకారము బనుళనుఆకొన్నియిడల సంధి వచ్చుట; కొన్నియిడల రాకుండుట్కు కొన్నియెడల వికల్చ్పముగా వచ్చుట యును వా,న్వమగు అకారమునకుం దరువాత అచ్చున్న చో. ఆళిండిటికిని బదులంగా రెండవవవము మొదటియచ్చు వచ్చును

ఈస్మూత్త్రమున సంధి విశల్చ్పముగావచ్చుటకును, సంధి రాకుండుటకును ఉఊదావారణము లీయంబడీనవి వికల్పమున కుదావ్భాతి--- మేనశాఆల్లుడుజ -మేనల్లుండు (ఇది సంధి వచ్చినరూపము ) ౮

“మేన “అల్లుండుఐ మేనయల్లుండు. (ఇది నంధి రాకుండుట కుదావార ణము సంధి రానందున కి వ సూక్రముచే యడణాగమము వచ్చినది)

బహుళఎాఅకారనంథి. బహుళమని. ఇెవ్వుటచే. స్త్రీవాచకములకును ( శ్రీ లను జెల్పుపదములకును)? తత్సమశబ్బ్దములకును; పిలుపుకు చెలియంజేయు వదనులకును సంధి రాదని గ్రహింపవ లెను

ల్డెట్రె బాలవాక్ట్రరణను, లఘుటీక (అమ్మగాఇబ్బొనుల) “అమ యిబ్చెనుా అనునది ప్రీనాచకమున కుదా వాతి (దూకశాఇతందుణ) “దూత యికండుి అనునది రత్సమమున కుదా చ్చాతి. (శెలుపుండ 1షుఇదినోణ) “ఇలువుండ యిదిగో అనునది నంచోధథనాం శమున కుచాహరణము అధర్వణాచార్యులు ... 'వికృతివివేకముని సంన్కలళ్చతీయమునకు) సంన్క్యృతశసమమైన అకాళాంతపదముసకు సంధి రావచ్చునని ఇెస్పినను9 'స్రాచీసకవులవ్ర మోగములందు అట్ట్రినంథి మిక్కిలి విరళముణా నున్నందున శత్చమములకు సంధిచేయుట సరికాదని యొజులవ లెను అర్వ్యావీనకవులు కొందజు శత్సమములకును, స్త్రీనాచకములకునుగూడ సంకచేసి ప్రయోగించియునాన్నరు (గంగఅను[ళాసె=) ఇంగను కాసి -అనునది కళ్స్చమసంథి కుదావారణము (ఇెలంతాఇబ్బెనుజు) “శ్వల(తిచ్చెనో. అనునది స్రీవాచకమున కదా భారణము ఈ ఆకాశసంధి బవుళ మగుటవ్రేం నొన్నిచోట్ల రాకున్నను మౌన చచ్చును. కాన (వెలగాఅలుల) “ఇెలయాలం్‌. అనునపుడు సంధి రొలేదూ “కాళన “వెలాలు కాలేదు య వమా్యాదులయిత్తునకు సంధి వైకల్పికముగానగు. ౫ వమి.మణి.కిపస్టి..అది-అవి-ఇది-ఇవి-ఏది.ఏవి ఇది యాకృతి గకాంబు, పవి అంటివి వీవుంటివి మజేమిః ర! వమి యి సౌతియేమి,

సంధిపరిచ్భ్చేదము లై? హరికిచ్చె పహారికి౯ా షె ఇబ్బ (వా ౫ వీమ్యాదులు=వీమి మున్నగునవి ఇత్తుణ్యహృస్వమైన యికా శము “నవమి మొదలగువాని యిుకారమునకుం దర్వాత అచ్చున్నచో నంధి వికల్పముగా నగును శెషస్టఐషస్టీవిభ_క్రిరోని “8న” క్రత్యయము ఆకృతిగణము ఆ (ఇట్ర్రి పోలికచే ఊహింవ.దగిన వదసమూవాముం (అనలా విశల్పసంధివచ్చిన ఇకారాంఠపదముల నన్నిటిని ఈ వీమ్యాదులలో6 జేర్చనగునని భావము) (వీమిశఅంటివిఐ) వమంటివి. నంధివచ్చిన రూవము నీమియంటివ్కి సంధి జానిరూపము. (సంధి రానప్వుడు యడాగమము వచ్చినది ) “వారిచ్చె అనుచో “నొ లోని ద్రుతము లోపించినది శ్రీయాపదంబులం దిత్తునకు సంథి వైకల్పికముగానగు ౬ వచ్చిరవ్వుడు, వచ్చిరి అప్పుడు ॥ చపా వచ్చిరియప్పుడు వచ్చితిమివుడు, వచ్చితిమి =. ఇప్పుడు న్బెతిమిప్పూడు. వచ్చితిమియిస్పుడు ఇఒ, పనిని చెలియంబే యునవి శ్రియావదములు. ఆవదముల చివణ నున్న (వాన్వమగు) ఇకారమునకుం దరువాత అచ్చున్నచో సంధి వికల్ప ముగా నగును ఉదాహరణములలో మొదటిది (ఇతరులను గూర్చి తెల్పు) చమ సురుమకు వ్వరించును శెండవడి (శన్నుగూర్చి తెల్పు) ఉత్తమపురుషకు వృర్తించునది

లి 'చాలవా్య్రకరణను, లఘుటీక్‌ మధ్యమపురుప. క్రియలయం దిర్తునకు సంధి యగును తెం ఏలితివి. అపుడు వలితివపుడూ వ్‌లితి ఇపుడు వలితిప్టుడు ఏ్‌లితిరి ఇపుడు వలికిరిపుడు ౭ ఎదుటనున్న వారినిగూర్చి తెల్బుక్రియ మధ్యమపురుమ క్రియ- ఆక్రియలోని (హ్హన్వమగు ఇకారమునకు సంధి (ఎల్లపుడును వచ్చును శ్వార్ధంచైనయిత్తునకు సంధిలేదు ౮ వచ్చి ఇచ్చెను వచ్చియి చ్చెను ౮ భూతకాలమును చెలుపు ఆనమాపక్మక్షియ క్ర్వర్ధము అట్టి యసమాపక్మక్రియల యికారమునకు సంధి రాదు సంధి రానందున ఆండవ చదమునకు ముందు యడాగమకు వచ్చి “వచ్చి యిచ్చెను అమురూవ 'మేర్చడి నది ఇశాదులకుందప్ప ద్రుత ప్రకృతికములకు నంధిలేదు ౯ నా వ్ర థ మేతరవిభ క్రివిధి నిరవకాశంబు గావున దీనిని చాధ్రించెడిని వచ్చు ఇపుడు వచ్చుునిపుడు భూడ౯ా అయితి దూడనయితి ఉంజెడి౯ అతండు ఉండెడినతండు వశ - ఇంయ-ఎట్టకేలకు - ఎట్టకేని _- ఈయవి యింకాదులని యెొఅుంగునది, వీనికి సంధివైకల్పికము ౯ నకార మంతమందుం గలవి చ్రు,శవ్రకృతికములు అద్రుత వ్ర కృతిళములకు: దజువాత అఆచ్చున్నయుడల సంధిలేదు కాని యిశ

సంధిపరిచ్భ్చేదము లం

“మొదలగువానికి మ్యాశ్రము ఈనిచేధము లేదు ఇంకాదులు దు, కౌంతము లైనను సంధి వచ్చునని భొవనము

వచ్చున్‌ +ఇపుడు=వచ్చు నిపడు---అనుచోట సంధి రాలేదు వీల యిన “వచ్చున్‌” అనునది ఇంకాదులలోం 'జేరలేదు ఇన తక్కినయందా వారణములను గ్రహించునది ఈసంధి పరిచ్చేదము ౨ంస సూత్రమున “న్వక్లొ కొఆకున్‌, కున్‌, ఆందున్‌” అనువ్రశ్యయములం కలవానికిన్సి చున్నంత ఛ్రీ/యలకును నంధి విధింపంబడినది అవియన్నియం చు, తాంతములు శాన ఈ ౯వ స్మ్యూర్తమునుబట్టి వానికి సంధి రాకఫోవలసివచ్చును అవేవియును ఇంకాదులలోం జేరలేదు కాని యింకాదులకుమా శ్రమే సంధి వచ్చుననినచో 4 చ, థమేతరవిభ్షి * అను ౨వ సూదత్ర్రమునకుం ఛి, యోజనమే "లేక పోవును కావున అసూశ్ర్ర్యము ఈ ౯-న సూ శ్రముకంటె బలముగలదనియు నందువల్హ దానినిబట్టి సంధి చేయవచ్చుననియు. నఖిప్త్రాయము ఈరీతినే వమ్య్యూదులలొని “కిమష్టి'నిగూడ ఈ “ఇంకాదులకుంాో అనుసూ త్రము వాథిం ళదని త్రహింవవలెను

స్యూత్తమునం గాకున్నను వివరణమున “ఇంకాదులకు సంధి వికల్చ్పముగా నగు నని ఇవ్పంబడినది (ఇశన్‌సఏవమి=) “ఇంకేమి? అనునది సంధివచ్చుట కును “ఇక నేమి!” అనునది సంధి రాకుండుటకును ఉదావారణములు

అచ్చునకామేడితంబు పరంబగునపుడు సంధి తఆచుగ నగు ౧౦

ద్విరు కముయొక్క_పరరూప మూమ్రేడిత మనంబడు, తజు యగ ననుటబేత నొకానొకచోట వైకల్పికసంధియుం గలదని 'ాత్చర్యము శూర కొర శ్రౌరౌొర అహా ., ఆహా ఆహాహా

చాలవ్యా-లఘుటీకంాకీ

య! 'బాలవ్యాశరణము, లఘుటీక ఎట్టూ ఎట్టూ ఎళ్టెట్టూ సీవో సీపహాో* శపకోపహో వ్‌మేమి పీవిం వ్‌మి వమియేమి వగియేగ్‌ యనుచోం గా స్షర్థంబగుట సంధిలేదు. ఇ౦ ద్విరుక్తముయొక్క. కరరూపము=లెండుసారు. లంచ్చరింపబడిన చదముయొక్క_ శండవరూపను, అజే యా మ్వ్రేడికమని శెన్చంబదును అనరాం--ఒకవదమును. ఆెండుసారు. లుచ్చరించునపుడు అందు శండనవద మున కామ్రేడికబుని “పేరు ఆ యా మ్రేడికమునకు ముందున్న అచ్చునకు నంథి పాధారణముగ నగును (భెరాహోర్యకోొళారా అని యుజావ్చాతి ఈనంధి కొన్ని చోట్ల వికల్పము (వీగిశ వగల) “వనియేగ్‌ అనుచోట సంధి రాకుండుటకుం గారణము -- అది (క్రూర మగుటమేు). భూకకాలమునుజెల్పు ననమావక శైలు యసటయ్‌. (ఆట్టివానికి సంధి "లేదని యిదివజకే తలంపయిడినది ) “అఆద్భొవగాగమంబులుదప్ప నపదాదిన్యంరంబు వరంబగునప్పు డచ్చునకు సంధియగు, ౧౧ మూర ఎండు మూరెడు వీనె ఎండు వీసెడు కా అ ఇంచు అర్థించు నిర్ణ ఇంచు నిక్టించు అంద్వవగాగమంబులు పరంబులగనపుడు యఖాసంభన ముగా శ్రహించునది రాములందు . శాములయందొ - వారి యందో - ఎనిమిదవది _ ఎనిమిదియవది బ్లలం పెకాతితు తడు విదియింా తంది వటిఖుడినీ , మట రా లీరడివోం బ్ర స్త బ్రజైల. తకులయు 2౨+ శ్రేయా ౧న ఖడీనీ ఇ

సంధిపరిచ్ళాదము తే ౧౧ వదము కానిది అవదము కారాగా చ,శ్యయము లవదము లగును. ఆప్ర ర్మయముల తొలుత నచ్చులున్నపుడులావానికి ముం చున్న అచ్చునప సంధి (తప్పక) జరుగును అనలా అచ్చునకు అజాదిమొన ఇవ,త్యయము పరమగుచో సంధి నిత్యమని 'లేలుచున్నది శాని యానియమము “అందు, అవి అనువానికిమాక్త్కృము. ెల్లదు అవి పరమగునపుడు సంధి వికల్చమైనను గావచ్చును, లేదా రాకున్నను రాకపోవచ్చును (అందునో ఆమనది స _కృమానిభ_క్రివ,శ్యయము “అవక్‌” అనునది సంఖ్యావాచకములు విశేమణములగునపుడు; వాని కాగమముగా వచ్చునది అందు “అవి అనునదియే మిగులును *“కి కారము అతోవించును ఈరీతిని “కో చిపజనున్నవన్నియు విధింపంబడువానికిం జివజణ అగమములుగా వచ్చు చుండును. ఊ (ఎనిమ్‌దిసాఆవజ). “ఎనిమిదప” కాని “ఆవ ఎనిమిది అని శాదు ) (యూరళఎండు=) “మూశాడూి అనునదీ యాసూ,క్ర్రమున కళా జారణము “ఎండు. అనునది కొలంకను బెల్పు చుత్యయము అవదము అందలి యాదిస్వరమైన “పి పరమగునపుడం, దాని ముందజియచ్చునకు--- “రి. వర్ధమాంది ఆకారమునకు సంధియైనది ఇ్జే కక్కి భముందాహరణ ములను (గృహించునది ఇంక “అందు అవి లలో “అందు వరమగుచోం గొన్నియెడల నకథె ఇికల్చ్పము --టొ రావమవలందు రాము యందు కొన్నియెడల సంధిరాదు- ఉఊ వారియందు “అవి పరమగునపుడు సంధి వికల్చ్పము ఉఊ ఎనిమిదవ ఎనిమిదియవ కులు చిలు కడు నడు నిడు శబ్దముల ఆఅడల కచ్చుపరంబగు నప్పుడు ద్విరుకృటకారంబగు ౧౨ విలు ఎలుక చిక్లైలుక అటకతుని నావా ఎవయినీ మీకు త టుంన్నే వాతన్సై & ఇ చయిరేచన

లె బాలవ్యాకరణమ్ము లఘుటీక కడు త ఎదురు కళ్టైదురు ౧౨ “కుటు చిలీ అనుళబ్దముల “జి కును, “కడు నడు, నిడు అనా చానిలోని *'డీ కారమునకును దటువాత అచ్చున్న యుడల---ఆ అడలు, ట్ట లగును--అనలగా ఆవి ద్విశ్వటకారమును పొందును ఈసూత్రమున జు డ లనూ ఉకారముతోంచాడినవానినే (జు డు: లనే చ్రహింవవలెను “కుయిలాఊానురుం--ఇచట “ఉనురుి లోని ఉకారము పరమగుటవే *ష్యీలాోోని “జి కారమునకు టకారద్విత్వమువచ్చి కుటు కట్టుగా మాతీ “కట్టునురో అయినది “కదుశఎదురు” అనుచోట డు కు అచ్చు (“ఎదురులోని ఎకారమ్సు వరమగుటచే “డు *“ట్ట గా మాజీ “క్రైదురూ అయినది. తక్కిన ఆుదానవారణములు నిళ్లే వప్రథమమిోంది పరుషములకు గసడదవలు + బహుళముగా నగు, ౧౩ ఫశు /| వాండు గై. లు వాండు ఎ... మ, జ అపుడు చనియె ] అపుడు సనియె అవుడు చనియొం ఊఉక్కరివి, నీ టక్కరివి నీవు దక్క మోారు ఉతాళి తలయ తల విారు దలండు, మిరు తలండు,

సంధిపరిచ్ళేదము తికి | వారు వోరు జఊూరు ,. పోరు ఉం వారు పోరు, అప్పు డిప్పు డెను డనుళబ్దములు నిత్రైకవచనాంత యులు వాగనుకాసనులు యదా తదా యని త్రపొంచుట సవ అల ప్రపంచార్థమని యెొజుంగునది ఈకారస్థము కళలగు క్రియా శదములమిోాంద సహితము కానంబడియెడి రారు గదా రు క్త రా దా | రారు కదా వత్తురు వోదురు ద లి క వత్తురు పోదురు | వత్తురు పోదురు,

౧9 “డు, మా, ఫు లం వృథమావిభక్తి 'చుచేటుక్కుపి అనునవి శరుషములు వ్రథమావిభ క్త ్యంత్రములగు పదములకుర దభఖువాతనున్న “కి క “భి ీచి కు ని'టికుడి *తి కు 'ది *బీకు “వి బహుళముగా ఆచేళ మగ చుండు (బవాుళమనంాతోంచినట్ల్టు వచ్చుట యనియు, అజేశ మనంగా ఊన్న యయతరమునుొట్టి వచ్చుట యనియు సీవజే ఇెప్పంబడినది ) “వాండు?కొ్ర ఆనియుండంగా వ్రథమయగు “డూ కం దర్వాతి ఈజీ శారము “గి గా మాంకి “వాండు గొట్ట అయినది. ఇక్కడ సంధి బవాుళగ్రవాణామునుబట్టి వికల్ప మయి *“వాండు కొట్ర అనియు రూదమేర్పడినది

ఇచటి యుదావారణములన్నియు ఈ “గసడదచాచేశము వికల్చమను టకు అనుకూలముగ నీయయిడీనవి

అవ్వడివ్వుడు -- “అవ్వడు ఇప్వుడు; ఎపుడు. అనునవి యొల్దపు డును వీకవచనములో నుండుపదములం ఆంధిశబ్ద చింతామణిలో. దానిని రచించిన శబ్టానుకాసనుండు (అనువిరుదుగల నన్నయ) కళలను వివరిం

కసేననంలటా+ శిరి టింది హూ అషిం 2 నో

వ 'చాలవ్యాకరణము,-లఘుటీక మచు, బ్రథమాంఠములతోబాటు “యదా, తదా అనువానిని తపొంచుచూ “అవ్వడు ఇప్పుడు” అనువానికూడం బ్ర, ల్యేకముగం ేర్కొంని యంంనాన్షండు- అట్టు గ్రహించుట అనవసరము వీల య్రన ఇవి చథమాంతములే యగుటవలన మజుం వీనిని “యదా, తదా అని వ్ర ట్యేకముగ 6. జేర్కాన నక్కజలేదు 'అట్టయినను-నావివరముగార. "జెలుపుటకయి గ్రంథకర్త వీనిని మణలం జెప్పెనని శ్ర వ్యాము చశ్చేవలము ప్రశమూంతముం. మాందనేగాక, కళలగు కియావదముల మాంద నున్న పరుషములకుం నాడ ఈ 'గనడదవా చేశము కలుగవచ్చును (రాద+కచాజ) రారుగదా, రారుకదా. “రారు అనునది కళయగు ఆీశగాపదము, దానికి బయినుస్న “కదా లోని కకారముగకారముగా మాతీ (బవాుళముగ) “రారుగదా” అయినది 'ఇెనుంగులమోడి సాంస్కృృతికపరు పమములకు గనడదవలు రావు ౧౪ వాడు కంసారి వాడుకంసారి వడ్లు చక్రపాణి పీయచ క్రపాణి న్తాయది టంకృతి ౨౨ ఆయది టంకృతి నది తథ శ్టము అది తథ ఫ్ట్‌ము శ్రి వథస్థము ఇది పథ్యము ౧౪ అచ్బ 'తెను/న పదములకు: దరువాత్ర సంస్క్భృతసమములున్న చో అసంస్కృృతసమముల తొలిపరుషములళు 'గసడదసి లం ఆజేశముగా రావు (చాండుశకంసారి “వాయ కంసారి ఇచట “*వాండు తెలుంగు పదము “కంసారి నంస్క్యృశసమము కాన అందలి కారము. గకారముగా మాటి “వాయ గంసారి అవి కాలేదు. (9చట గసడదవాచేశము రాలేదు )

సంధిపరిచ్చేదనము ర్‌ ద్వంద్వ+బునం బడంబుపయి పరుషములకు కూర శసాయ కూరగాయలు శాలు చేయి కాలునేశులు తల్లి తం డ్రి తల్లిదండ్రులు ఊరు ప్లే ఊరువళఖ్లైలు

౧౫ ద్వంద్వసమాసమున మొదటి పదమునకుం దరునాతం (ఆండవ వదము మొదట్ట) గల పరుషములకు “గసడదవి లు నిత్యముగా అదేళ మగును

[ండుపదములు కలిసీ వక చదమగుట ననూనము, సమాసములోని' వదములన్నిటియర్థములును ప్రధానము. అయి యున్న-చో-వ2అ సమాసము ద్యోంద్వ్య్వమగును ]]

(కూరగా కాయజ కూరగాయలు * కూర కాయి ఐని ౭ండువేర్వేజు: వదములు ఆవిళెందును కలిసీ “కూరగాయలు అని యొశీవదమైనందున ఆ రీకవదము సమాసము ఇందురోల కెండుపదములయర్థములును చథానము అగుటచే నియ్యది ద్వంద్వ సమానము. “కూరి అను తొలివదము పయిలల “కాయి లోని “కీ కారము గకారముగా మూజి యిచట “కూరగాయల అను రూపము వచ్చినది ఇశ్లే తక్కినవియును ద్ర ప్ర కృతికముమాంి పరుషములకు సరళములగు ౧౬+ ఫూచెన్తు కలువలు వూచెనుగలువలు తోంచెన్లు చమక్కులు తో ౧చెనుజుక్కలు, ఇెనెన్తు టక్కులు చేసెను డక్కులు,

_వీకతేయిం నాదొత్మేశీ ఏఎం వది శృానస్వాత్మ్యతే నవం మాసే మంటి పే తావపాష్యైాయు. పొబ్యాడ్నీజి యుగే సు

86 బచాలవ్యాకరణను లఘుటీక ౧౬ [నకారము ద్రుశము ఆ ద్రుతము చివతియత్షరముగాం గలది ్చ్రుగవ్రశృతికము] చ్రుశ 'వృకృతికములగు తొలిళబ్దములకుం దర్వాత నుందు. (శెండన శబ్దముల మొదట నుందు). “కంచంేంట-కంవి అను వానికి వరునగా గ-జంబీ-డు ద్య బీ ఆనునతరము లాదేశమగును (ఛూభెను + శలంవలుబ) “శూజెను గలునలు * అనుచోట *శూభెని లోని “ను ద్రుమ శాన “వూజెను అనునది ద్రుళవ్రకృతికము దానికి దరువాతనున్న _ (వరున మైన) కశారము సరళముగా (గకారముగ్యా మాళి-ది ఇల్లే తక్కిన యుదా వారణములను ల్కృహించునది ఈ వరిచ్ళేదములోని ౨౯వ సూత్రోదాహారణముల ననుసరించి నకారపుంబొల్లు ద్రుతమని "తెలియుచున్నది ఈసూత్రోదావారణముల నను సరించి ఊకారముతోంటాడిన నకారమం (ను ద్రుతమని 'తేలుచున్నది ద్రుశలతణము. 'నకారంబు దు తంబు అని యున్నది కాన పొల్లుగా నున్న నకారమునుు ఉఊళారముతోంచాడిన నకారమునుగూడ ద్రుశములే యసి్య్రహించవలెను ) ఆచేశనరళములకు ముందున్న చ్రుతమునకు బిందు సంశ్లేషములు విభామనగు ౧౭ సంస్లేషం బనంగా మిాయదిహూల్లులనోం గరాడికొనుట ఫూచెంగలువలు ఫూచెనుగలువలు ఫూభచెంగలువలు ఫూ బెన్నలువలు తోంచెంజుక్కులు తోంెనుజొక్కలు తోయెజుక్కులు తో చెన్తుక్కులు స ంక్షినవ్లో నాం (460 13 బి త్త నులి ల టీలుం దుంయో డిజ్టుఆా క్రైం దిత్వపై పుకును (6రీక్తు ఇఖుటి

(సంధివిచ్ళేదను 8 ఇచేనెండక్కులు, ఇేనెనుడక్కులు 9 | దను. చేనెన్ష కస్టాలు, నెగజెందముములు, “నెగజిను దదమములు | వచనములు నెగజెన్టనమములు "'మొగిడెంబద్య ము “మొగిజెను బద్మ ము | మైన ము "ముగిజెన్సద్మము, వత,ంబున స్వుత్వంబగు, స్వత్వంబనంగా ద్రుతంబునకుం ఛి కృతి భావముం ౧౭ ఆచజేశనరళములు = మొదటిశుండియు. సరళములుగా నుండక జష్‌దవ వ్య్యాకరణని యమము ననునరించి పరుషములకు బదులంగావచ్చిన సరళ ములు [(అశంగా క-చంచే-టంకంవ “లకు బదులంగా (వచ్చిన “గఎజంజండ దంబి లు) ద్రుతంబు=ఉకారములోలపహాడిన నకారముూ-ను, బిందువు = నిండు నున్నయు అజసున్నయును సంస్హేమము = ద్రుతము (కన యుకారమును విడిచి పొల్లుగానుండి) తరువాతి వాల్టులోంహాడియుండుట అనలా పొల్టుగా మాజుట యని యభిప్రాయము ఆబేశిములుగా వచ్చినసరళములకు ముందున్న “ని కారము. నిండు చున్నలాలాని, అజసున్న గాంాని మాజువచ్చును, పొల్లుగ్వానెనను మాజు వచ్చును, లేదా నుకారముగానే ఊండిపోయినను ఉండిపోవచ్చు నని యఖి ప్రాయము (శఛూజెనుగాగలువలున) (1) వఫూజెంగలునం, (2) ఫపూజెయలువలు, (8) భూజిక్షలువలు, (ఉ) ఫూశెను గలువలు,

89 చాలవ్యాకరణర్వు లఘుటీక ఇచట తొలుత “శ్రూశెను + కలువలుం అఆనియుండి “ద్రుశవ్రశృతికము మోాంది పరవములకు సరళములగి నకు స్నూత్తముచే “కకారము గకారముగా” మౌళి “ఫ్రూఇెను గలువలుి అని మైనవి, కాన యిచటీ గకారము అదేశ సరళము దానికి ముందున్న ద్రుశము “వూశెళి పోని నుకారము ఆది నిండునున్నగా మాటి. 'ఫూథెం గలువలుీ అయినది, అజినున్నగా మాజి “ఫూళెం గలువలం+ అయినది పొల్టుగా మాతే “శూబెన్షలునలు అయినది ఇట్లగుట వికల్చ్పముగాన, ఇవియేవియు రానప్పుడు “నుకారను అళ్లే యుండగా “భూఖెను గలుపలుి. అనియు. నుండును ఇట్లు 'నాల్లువిధముల రూపము లుండును [వతృంబున = బిందు సంచ్హైవలు రానియవ్వుడు, వ్రశృతిభావముజ ఉన్నది యున్నట్టుందుట-అనలాా “నూ నుగానే యుండుట ) ద్రుతంబునకు సరళస్థిరంబులు పరంబు లగునపుడు లోవ నాన స ననన ననా జ్‌ అభ "ము వచ్చెగోవులు వ్పెను గోవులు వచ్చెన్లోవులు వచ్చెనుగోవులు, 'మెజనెఖడ్ద్తము కా 0౧ మెజనెను ఖద్దము శఠ0 మెజునెస్థడ్డము మెజనెనుఖడ్డము ణి సరళస్థిరంబులు ౨ సరళముగాన్ని స్థిరముగాని, లోవసంశ్షేమలు జా పోవుటూని, మాందివాళ్లుతోం. గలియుట (అనలా నశారపుంబొల్లుగా మాజుట గాని విభాషనగు = విక లృ్పము౫గా జరుగును (0) సరళ్ళములకు ముందున్నద్రు శమ లోపించినము లోపించును, లేదా పొల్టుగా మాటేనను మాజున్కు లేక “ని గాకూడ ఉండిపోవచ్చునుః

సంధిపరిచ్చేభము 80.

(వచ్చెను గా సోవుఎ =) (1) వళ్చె గోవులు, (2) వచ్చెన్లోవులు- (ఈ) ఇళ్చెను గోవులు

“వచ్చెను + సోవులు.. అనుచోట “నో సరళము, చానికిముందున్న చ్రుశమెన 'ని కారము లోపించి “వచ్చె గోవుల. అయినది పొళ్లుగా మాతీ “వశ్చాన్లోవులుి ఆయినద్సి ఇట్లు జరుగుట వికల్పముశాన “ను ఉన్నట్లు గానే ఉండిపోయి “వచ్చాను సోవులుి అయినది

(యమెజనెను + ఖడ్జ్హముఐ) (1) మెజనె ఖద్దము, (2) మెజ నెన్టడ్డము, (8) మెజనెళు ఖడ్గము

“ఖడ్గము లోని ఖకార మిచట స్థీరమ., దానికి ముందున్న ద్రు, తము (మెజనెకిలోని నుకారములోవిందంా “మెఆనె ఖడ్డము అయినది అద్రు తము పొల్టుగా మాఠి:గా “'మెఆ నెస్టద్దము" అయినది ఆది ఎట్టిమార్చును పౌందకపోలా “మెజునెకు ఖడ్డము అనియే యుండిపోయనది

ర

వర్షయుక్నరళములు పరములగు నప్తు డొకానొకచో ద్రుత్రము

నకు. బూర్ష బిందువును గానంబడియెడు. ౧౯ వచ్చెను థా త్రీ వతి వచ్చెంఛా త్రీ వతి పాజెను గంధర్వుండు పాడెంగంధర్వుంయ క దోయి కందోయి

లగ వర్షయుక్కులం ఇ పర్షము అ దింటియందునుగల ఒ_త్హతరములు వది-ఖఫఘ ఛరయురథ థి ధ ఫ భ అనునవి ఈపదియద్‌రములకుంగాని; భరళ ములకులాని ముందుగా నున్న్యదు కము కొన్నిపోట్ల నిండునున్న గాగాడ మౌజుట కలదని సూత్రము నర్థము

అవసానంబునందు ద్రుుతస్వరంబునశేని ద్రుతంబునశేని లోవంబు బహుళంబుగానగు ౨౦

వాండువచ్ళెకా - వాండువచ్చి - వాండువచ్చెనుు ఈ

లోవంబు పదార్టంతములయందు గణానుసారంబుగ వర్ధవస్థితం సనా గపతాం పవ? కహా?

త్త 'చాలవ్యాకరను, లఘుటీక బయియుండు గురర్టవసాయి. యగుపద్థ్థంబు తుదను స్వత్వంబు “లేదు, అతిశయముగ బుద్ధిమంతుండగు బుధనేవకాం ౨౦ అవసానంబునందు6 ఇ తుదిని-వాళ్యముచివజ-దానికిం దరువాత జేయతరములును లేంప్వుడు, వాక్యము చివజశున్నద్దుకముగానిః. ద్రుత వ్వోరముగాని బహుళముగా లోపించును -=అనంగా కొన్నియెడల లోపింప వచ్చును, కొన్నియెడల లోసింవక పోవచ్చును కొోన్నియిడఎ పికల్పము?ా మైనను లోపింపవచ్చును “వాండు + వచ్చెనూ. అని యున్నపుడు ద్హుతస్వరమగు ఉకారము లోపింపంగా “వాండు వచ్చెన్‌" అయినద్కి దద్రుతము (ను) లోవింవంగా “వాండు వచ్చె” అయినది ఈలోప మేదియు. రాకపోంగా వాండు వచ్చెను అనియ్‌ ఉండిపోయినది ఈలోవము పద్య పాదముల చివజి నాయాగణముల ననునరించి నియ మిఠమై యుండును గురువగునతురము. చివజ నుండవలసీనవద్య పాదమున= శుదను పొళ్చే యుండునుగాని, “నూ ఉండదు ఉదా ఎాఅతిశయమునగ ఐుద్ధిమంళుండగు బుధసేవన్‌ అకుకందపద్యపొదము చివణ “సేవను అనిగాని “శ్సనో అనిగాని యుండరాదు ((గుర్వవసాయి = గురువగునతమురము. చివజ గలది స్వత్వంబు = -ఊర్వముతోంహాడిం చదుశములనో. అశునది, వ్యవస్థీతంబు = కట్టుందొటు వేయంబడీనది నియమింపరుడినది న్‌ ఖి కొన్నియెడల ద్రుతంబుమోంద నకారంబు గానంబడియెడి ౨౧ ఆదియునున్హాక - దివంబునుంబో లె శిణ కొన్నిచోట్ల దు,తాంతములమోదను ఉద్రుశము. (నశారము వచ్చుట కశనయిడుచున్నదని భావము,

పంధిపరిచ్భేదము శే “(ఆదియును + గాకజ) అదియునున్హాక *" ఇచట “అదియును అనునది (ద్రు)శాంతము అందలి జద్రుతమగు “ని కం బిదవ మతియొక్క ఇదు,శము రాలా (నో శాల) 'అదియునున్హాక్‌ అని మైనది ఇళ్లే ఇండవయుదా వారణమున *ను కుం బిదవ “నొ వచ్చి; ఆది వూర్షబిందువుగా మూజి “దివంబు నుంచోలె అనురూవ 'మేర్పడినది | 'అట యిశ చుండు శబ్దంబులందప్ప నుడి తొలి పాన్తుంబు మోంద ఖండచిందువును ద్రుతంబునకు లోపంబును'లేవు ం.! ముంగొంగు _- కొంబసీండి .- కనోయి ల్‌ టి ౨౨ “అంటి అనునది కిలార్థము (ఇట్లందురు అనునళిప్తాయము ను “తలియంజేయు నవ్యయమ, కళ “ఇతి అనునది “మలి యనునర్థమును 'జెల్పుద్రు తాంతమగునవ్యయను “చుండు అనునది ఎదుటివారితో నంఖభాషించు. నపుడు ఉవయోగిందంబడు కళయగవదము, పయిమూండువదములలోను “మొదటి ా,న్వమునకం దరువాక అజనున్న కనయడుచున్నది వీనిని మూం జింటీని విడిచి మజియేవదమునందువు తొలివ్రాాస్వమునకుం ఛ్రుక్కగా అణు నున్న యుండదు. నిండుసున్నయే యుండును మజియు (సమాసమును పొందిన ఆయికరపదములలో తొల్మివ్రాస్వమునకుం బిదవనుండు దశ మునకు లోపమును రాదు [ఆనంగా సమానమునందు (దుుశంబునకు లోపం బగు నను నూత్రముభే (సంధి-౨ఈ ) వచ్చు (ద్రుకలోవము రాదని యల్సి ప్రావనా) (ముందు + కొంగల) “ముంగొంగు * ఇచట ఈ సంధివరిచ్భేదములోని 3బువ స్యూర్రమాచే “దుకు లోపమురాంగా *ము + కొంగి అయినది 38 వ సూతేమువే 'నకారము ఆగమముగా వచ్చి; వరుషమునకు సరళ మూ రో ళ్‌ వ్ర జీశయె: చు శము నిదునుస్నగా మాజంా ముంగొంగు ఆయినది తశీవనీండిణు కొ ంబసి6 ళీ న నూ యా తు చయ మొ మ గం క చుంంధీం + కొం జావా 5 ప్రా చం ంచణందే్యం యో మోగా శీ మూ పాలో మైరిలనన్‌ యుల తాంగే.. జ్వ్యోతతూూ టాగ్‌ సోరీ య్యా పాం పలుకును 6అండో- ౮64 ఆయంంగాలగ

పాతు యనీ*ం వాసి క్రీలీరా నివియుతీ మీంయండి క్రూశీందో ప్రాష్షియిం తొక్టుండి ౧౬౦ దునిటె “లీ శీల బాలవార్థకరణము, లఘుటీక [గొత్తగావనిండి (త్త లోవము. గై ఛావసిండి,. (నకాళాగమము) శ్రొారాన్‌ సా పసియడి- (సరళాచేశ ఉద్రుకశార్యములం) క్రొాంబసిండి ) (శశుశాదోయి (3౯- స్ఫూర్తముచే లోవ, నకారాగమమ లు) కన్‌ 1 దోయి=కన్టోయి ) ఇది “ళందడోయి ఆనియును గావచ్చువు సంధి '౧౯-వ న్యూతృముచే ఫూర్ణబిందువు ఫచ్చినది శం దోయం కపి ఆసక్తులకు పవ దనే త నన తాను నేను పదంబులద్రుతంబునకు సంశ్హేసుంబు లేదు. ౨8 తాం జదివె తాను చదివె

• తాను జదివె, తను నినె లా విసె | కేశాను వినె దీర్ధంబుమిాందిది గాన దీనికి నెజసున్న "లేదు 3 *తాను; నేని అనునవి ద్రుతాంతములగు పదములు వానికి లొడ్యకరళములుగాని. సరళం స్థీరములుగాని. పరమగునపుడు. వాన్నిద్రుతము ప్లొళ్టుగా మాజుదు మజియు “తాను, నేని లలోని ద్రుతము దీర్జాకర మునక్‌ం దరువాత నున్నందున (నంక్ఞాా. ౧౫వ స్యూత్తము ననసరించి) ఆయ్యది నిండునున్న గా మాజదని గ్రహింవనగును (తాను + చదివెఎ) “తాం ఉదివె తాను జదినె “తానుగా చదివ అని యుండంగా ౧౭౧వ స్మూత్వము ననుసరించి ( హో నీంటుటక్టు అజసున్న, పొట్టు, స్వశ్వములచే నాల్లువిధములుగా మాతే (1) తోలు (2) శాయెదివె,. (క. శాన్టదిన, (ఉం. తాను జదివె అని కావలనీవషండలా కఈొన్మూక్తము. విథింవంబడినది ఈసూత్రృమునుబట్టి సం శశ్హేసము రానందున “శాన్టదివో అని కాంజాలదు దీర్ధ ముమోాంద సాఖ్య ఫూర్షృము లేనందున "తాంజదివే అనియు గాంజాలదు. (శాను. వినెజ)

సంధిపరిచ్ళేదము క్తి

“*శావినె తాను విన్‌ ఇచ్చట ౧౮-వ స్మూత్తము. ననుసరించి (స్థిరము షద్రు,తమనకుం 'బరముగా నుండుటచే 'దుుశమునకు లోవసంచ్షేమములంను, న్యత్వమును వచ్చి “తావినె, తాన్వినె తాను విని అమ మువ్విధముల ళూవములు కావలసీయుండలా ఈన్యూత్తమువే సంస్హేషము. వారింపయుడి నది కాంగా శెండురూవములే యేర్పడినవి

ఇెజసున్న = నిండునున్న

సమాసంబునందు ద్రుతంబునకు లోవంబగు ౨౯.

ఎల్ల యర్థములు - ఎట్ల కలుషములు్యు సర్వపరాసయంబయిన

ల

యెల్ల శబ్దంబు ద్రుతాంతంబయిన యవ్య్మయంబు. దీని కసమా సంబున వి శేష్యంబునకు "ముందు చృయోగంబు "లేదు

౨౯ నసమానమును పొందువదములలో "మొదటినదము చివల్షీద్రు, శము లోపించునని యర్థము

వొ

(ఎల్లన్‌ + అర్థములు) “ఎల్ల యర్థ ములూ ఇచట ఈనూత్రృము నను సరించి ద్రుతము లోసించిన “ఎల్ల + అర్థములు ఆగును పిదవ సంధిలేనందున యజడాగమమువచ్చి “ఎల్లయర్థ్రములు అయినది (ఎల్లన్‌ + కలుషములం) “ఎల్ల శలువములు *

సర్వవర్యాయంబు = సర్వశబ్దమునకు నామాంళోరమయినది, అసమా నము ఇ సమాసములేనికాలము-వ్వ స్తమగుట్క, విశేమ్యంబు = నామవాచకము

(వల్ల యనునది ఎల్లపుడును నమాసము పొందియీయుండునుగాని,

న! “జీజటుగా నుండదనియు, ఆది నామవాచకమునకు౬ దర్వాఠగాన్సే ముందు గాం టి, యోగింపంబడదనియు భావము కాన “ధనముల నెల్లి అనియే యుండుం “గాని “ఎల్లన్‌ థధనములి అని యుండరాదని శ్రీసూరిగారి యాశయము ] ప్ర ంల్కి మేల మై ఆవాస్‌ ర (స్తన ఇ వలట్ర ఇజింల ఊఉ వం ఎవి ఇప త్తై చ్రేతోప్పుంక.. చాంంల వ య్‌ శంక బళ్లు వి

డక "చాలవాస్టోరణము, లఘుటీక సనమూసంబుల నుదంతంబులగు స్తీ 9సమంబులకుం బుంపులకుం బరుషు సరళంబులు పరంబులగునపుడు నుగాగముంబగు అన! ఇచటం బరుషపంబులు వరంబులగునవుడు ద్రుతంబునకు బిందుసంగ్లేషంబులచే మూండురూపంబులు, సరళంబులు పరంబు లగునపుడు లోవ సంశ్లేష పూర్ణబిందువులచేత మూండు రూపనులు_ విథానసామర్థ గ్రమునలన దీనికి లోపము "లేదుం వముమాణవిధిచే స్వత్వము లేదు చిగురుంగయిదువు చిగురు కయిదువు | నివగయిద్య. చిగురున్హయిదువుః ౯ తళుకుగ జైలు తళుకు గెలు తళ్ళుకున్లజెలు జ లజ | తళుకుంగ జ్లైలు సింగపుంగొదమం సెంగపు ళం పఫొదదము __, | సింగపుణొదమ, సింగపున్లొదమ ఉన్న తంపుగొడుగంం ఉన్నతంపు ... గొడుగు | షకల నగు ఉన్న తంపుం గొడుగు నలుంగ'డాదుల నీయాగమంబు 'లేదండ్రు, ఈయాగమం చొకానొకచోట స్థిరంబు పరంబగుచోం. గానంబడియొడి - గలు వపున్తురువు, ట్‌ మం వంగల టీ ౧ లహ ౧3తేం తద్‌ ల్‌ యేం శప కసా ఉమ్‌ బై మలంనే టోలు చాన అజేంాయారంాళ అందు నా యుంళతకుకు

సంధిపరిచ్భేదము డ్డీస్ట్‌

౨౫ ఊదంతంబులం = (న్రాస్వమగు ఉకారము, చివజలోలవి స్తీ సమంబులు = వ్రశమావిభ కిలో *“డు-యము. అను వృశ్యయములు. రానివి ఫుంఫపుఎ జ “ము కారమునకు ఆబేశముగా వచ్చిన 'ఫు, ౦పు ఆకనవి )

ఇశండువదములకు సమాన మగునప్వుకు-ఆందు ఊకారాంకమును, శ్రీ సమము నగు మొదటిపదమునకును "పు ౦ఫపుి లతోంహాడినవదమునకును వరుషముగాని; సరళముగాని వరముగా ఉన్నవ్వుడు. “నుక అనునది ఆగమ ముగా వచ్చును (ఈ “నుక్‌ ” లో సకారముమూత్ర) మే మగులును కకారముతో: జేర్చి ఇప్పుటచే ఈయాగమము (మొదటి) పదము చివజి జేరునని గ్రహింప వలెను కకారము చివజలగల యాగమము పదముకడవటను, టకారము చివణం గలయాగమము పదముమొదటను చేరుచుండును ]]

చిందు, సంథ్హేషచే = నిండునున్న్య అఅనున్న్యు పొల్టులచేత్క

విధానసామర్థ ఛ్రమువలన-ఇంతకు ముందుం జెప్పంబడిన౨౦ -వ స్మ్ఫూత్తము ననుసరించి (ద్రుతమయిన లయానకారము లోపింవవలసియున్నది రీతిని లో కంచినయిడల మూంజేసీిరూవములును సిద్ధింపంజాలవుగదా ! అని నంచేహవము కలుగవచ్చును కాని ఆయాన్యూక్రములచే విధింపంబడిన _ద్రుతముల నన్నింటిని ౨౪-వ సూత్రము లోపించంజేసినయొడల ఈ ౨౫వ న్యూత్రము. ఊండియా 'లేనళ్లే! ఈస్మూత్రము వ్యర్థమయిపోవును కాన వ్రత్యేకమున సీకీతి న్యూర్ర మును హ్రైయుటంబట్టి మోందిచోట్టమ్మాత్రేము అనంగా ఉదంశ స్త్రీనమములకును) ఫుంపులకును దర్వ్యాత నున్నపుడుమాత్రృము (ద్రుళతము లోపింపదనియు, అది ఇద్రుశేమునకు రావలసినకార్యములను పొందుననియంం౬ 'జలినికొనవలెను

వత్యుమాణవిథి వే-ఈతర్వాతిదగు ౨౬-వ స్నూత్తమున “సమాసంబు లందు ద్రుతంబునకు న్వత్వంబు (“ని గాడండిపోవుటులేదు అని ఇప్పండు చున్నదిగాన ౧౭-వ స్మూక్తముననుసరించి ద్హుతము. 'ని గా ఉండదని అభ్గిప్తాయము

చాలవ్యా-లఘుటీకజటీ

ల్తగి బాలవారకరణమ్ము లఘుటీక నమాసంబులండు ద్రుతంబునకు స్వత్వంబులేదు ౨౬

౨౬ సమాసమునందు ద్రుశతమునకు స్వత్వము నంగీకరించినయెడల (అనలా “ను కార ముండునని ఇెస్పినచో). *చిగురునుగైదువు;, తళుకును గజ్జెలు మున్నగు అసాధుకూవములు కావలసి వచ్చును

తలంధ్రాలు మొదలగు నమాసంబుల ద్రుతమునకు లోపములేదు ౨౭ జీ తలంధ్రాలు-ఒడిల్రాలు-నెస్ట్ర్రాలు _ ఊరయలంది - ఊోరం బిచ్చిక.తోండబుట్టువు - తోయిట్టువు ఒల్ల చాటు - ఒడంవాటు - అళ్యాదులు,

౨౭8 సంధి ౨౪-వ సూత్రము ననుసరించి సమాసమున (ద్రుతము లోపించవలసీయున్నది అట్టు లోపించినచో “తలంధ్రాలు" మున్నగురూవముంలం సెద్ధించుటకు అవకాశము లేళకపోన్చచున్నది కావున ఈన్యూత్తము “తలంద్రాలు మున్నగు కొన్ని వదములలోబాత్ర్రము ,ద్రుతముండుని. అని నీయమించు చున్నది ఈస్థూ త్ర మునుబట్టి “శలస్రాలూ మున్నగు నసాభురూవముల కవ కాకము లేకసోవును

ఉదావ్భాళులలో “కలాలు, ఒడింధ్రాలు, ఊరంబందిి ఊరంబిచ్చుకి అనునవి సప్పమితత్చురుషనమానములు “తోడయిట్లువు, తోయిటువు. అను

లు అ నవి తృతీయాకత్చురుషములం. వ్రైనన్నియు. నలుక్సనూసములం. (ఆనంగా వ్లూర్వవదము చివణి వి కీర్కశ్యయము లోపింపనివి ) పయివిభ_క్ష్మివ,త్యయ నులు నవాజనముగ"నే దు)ళాంకముల్కు మిగిలినయుచావారణములును సవాజ ముగ ఇదు,శాంకము లనీ యనవలెను

(లన్‌ గప్రాలుఐ) “కలంద్రాలు *

సంధిపరిచ్భేదనము క్త చద్రుశనును నిండునున్నగా మార్చి “తలంబ్రాల. అనియు వాడ ఇచ్చును సమాసమున స్వత్వము "లేనందున “తలనువ్రాలీ కాదు సంశ్హేషతోం చూటజిన “కలన్బా్రాలు అనురూపము ఛీసిద్ధిలోలేదు (డిన్‌ సాప్రాలు=) “ఒడిం్రాలు దీనికి వూర్మచిందు, సం్హేష, స్వత్వ శూషములు మూండును లేవు తక్కినయుదాబ్భాతులలో “తోడయిట్టువి మ్మాత్తము. 'తోడం ఖుట్టువుగా మాజవచ్చును. కక్కినవన్నియుం ఊదావారింపయిడిన్లే యుండును గాని వేజబురూపములను పొందవు , మానొదిదేలీలు 2 పంచేము ప కర్మ్శధారయంబులం దుత్తున కచ్చుపరంబగునపుడు టుగా గమంబగు ౨౮ శజకు అమ్ము కఆకుటన్ము నిగ్దు అద్దను నిగ్దుటద్దము నసరసఫు అలుక సరసవృటలుక ౨౮ విశేమ్యమునకును విశేషణమునకును గలంగుసమాసము కర్యథార యము ఉొత్తుణ్న వా, స్వమయిన ఉఊకారము, టుగాగమము=ఆగమముగా వచ్చు శకారము, కర్మ ఛారయసనమాసములలో 'మొదటివదము చివజనున్న సహ్రూన్వమగు ఉఊకారమునకుం దరువాత అచ్చున్నయిడల్క అ ఉఊశారమునకుం బిదవ (ఉకార మునకును; శఇండవవదము 'మొదటియ చ్చునకును నడుమ) టకారము వేరును (క్రజకషాఅమ్హణ) “కజకుటము” కఆవట వృనంగా వాడిమైనచాణ మని యరము కాన ఈసనూసములో “కజకుి పేేమణను, “అమ్మి విశేవ్య థి ము, ఈళిండువదములకును సమాసమగుటచే నియ్యది కర్యధారయసమాన చుగును ఇచట 'కజుకు లోని (చివజనున్న) ఉఊకారమునకు “అమ్లి లోని పేఇ లూసీ అవబ్బేల వం. మినెటోగో, రొకిలటిత్యో - న జీర్మడొరీయి మైస్రా ఉకారాంయతోంలం. హాతోన్వైన ఆంకా తీయు ను ఆవాలు చాశినో అయి తగి సజల శ్రైంఇ క్రి ేస్క్పూనో

త్తం బాలవ్యాాకరణము, లఘుటీక అకారముసరముగా ఉన్నదికాన అళ౭ిండచ్చులకును నడుము టకారము వేర “ఆజకుటమ్మో అయినది ఇట్రే తక్కినయుదాహూరణములను చ్రహించునది కర్యధారయంబునందు: బేర్వాదిళశబ్రముల కచ్చుపరంబగు నప్పుడు టుగాగమంబు విభాషనగు ౨౯ "వేప ఉరము "వేరటురము | "వేరురము చిగురు ఆకు చిగురుటాకు 1 చిగురాకు పధరు ఇల్లు పాదరుటిల్లు || పొదరిల్లు ౨౯ కర్శ్మథారయసమాసమునందు 'మొదటీపదమైన “పేరో మొద లగువాని ఊకారమునకుం బిదవ అచ్చున్నయెడల టకారాగమము వికల్ప మగును ఆనలా టకారమువచ్చినను రావచ్చు "లేదా రాకపోవచ్చును ("పేర్వాదిశబ్బములం ఇ "పేరూ. మున్నగుశబ్దములం విఫామనగును ౬ విశల్చ్పముగాపచ్చును )] (సేరుగటిరముఐ) “పేరుటురము, "పేరురశు ” ఇచట టకారము ఆగమముగా పచ్చినపుడు “పేరుటురము అయినది ఫోనపఫుడు ఉకారసంధినచ్చి “పేడరము అయినది “పేరరము అనంగా విశాలమైనలొమ్తని యర్థము కాన ఇది కర్య్య ఛారీయనసమాసము ) ఇచటి నంధి ౨౮-వ స్యూర్ర్రము ననుసరించి టుగాగమము నిత్యముగా (ఎల్లపడును వచ్చుచున్నందున “జ్చీగుటురము అని మార్త మే 'కావలపీ యున్నది "పేరరము అను, రూవముకూడ నుండవలెను అభిప్రాయముతో ఈ ౨౯న సూక్త మారంభించయిడినది తక్కినయుదాన్ఫృశులు నిట్లే

సంధిపరిచ్చేదము ! వేడాదిళబ్దంబుల కాలుళ బ్రము పరంబగునపుడు కర్త్యధార యంబునందు రుగాగదుంబగు ౩3౦0 చేద ఆలు "చీదరాలు, స్పై ఆలు వీదరాలు.

'వేద-బీద-ముద్ద-బా లెంత-కొమ _ జవ-అయిదువ.మనుము. నొడ్డు-ఖట్టివి 'వేదాదులు ఇందు జవ్వనిశబ్దంబునకు జవాబేశం బని ముటుంగునది, *వకాంతమునందు నున్న జవరాం చ్త 3౩ నని త "రమోూగము

30 "పేదాదిళబ్బములు = "“పేది మున్నుగుళజ్టములు రుగాగమము ౯౬ ఆగమముగా వచ్చు శేఫము

కర్శథారయనమాసములో “పేద మున్న గుళబ్దములకుం దర్వాక “ఆలు అనుశబ్దమున్న పుడు, ఆకెండిటినడియను "శేఫము (5) చేరుచుండును

(గెపేదశార్‌ +ఆలుజ). “పేదరాలు. (రేఫము “"పీది అనుదానికే యాగమమ్ము, “రుక్‌” అనుదానిచివజ లోపించు కకారముండుటచే నది "పేది అనుదానికిం జివజవచ్చును. కాంగా శేఫము సమాసమునుపాందు రెండుపసదముల కును నడుమం బేరునని రేలుచున్నది ]

“జవ్వని? ఆలు అని యుండునపుడు 'లేఫము ఆమముగా వచ్చినచో “జవ్వనిఠాలు అను అపరూపము కావలసివచ్చుచున్నది “జవరాలు అఖిల్‌ "పెద్దలు వ్రయోగించికి ఆంధ్యకట్‌ళావ్‌ తామహంండగు అల్లసాని "పెద్దన యశో చ భూగించెను కాన “జవరాలరి అనురూవము సిద్ధించుటకయి “జవ్వని అను చోనిఖుదులుగా “జవీ అనునది అబేశముగా వచ్చునని యనుకొనవలెను

శర ధఛారయంబున దత్సమంబులకాలుశబ్ద్బము పరంబగు నప్పు డత్వంబున కుత్వంబును రుగాగముంబునగు, 8౧. థర ం68 అలు ఫీరురాలు, త్తే దులు తేర్మీడొలిలలశిమోస్తే ముతక ఇలిమానీనీ ప్రైకొల టాం న 6జి శ్రర! సాఖీ యా? ర్యూసుంమం

ఠ్‌0 'చాలవాస్ట్రకరణము, లఘుటీక గుణవంత ఆలు గుణవంతు రాలు, ష్‌చ త ఇచట వృ _త్తియం దాలుకబ్దము స్తన, త వరము రిణ కర్మ ధారయసమాసమునందు సంస్క్భ్బాతసమములగు శబ్దముల కరు వాళ “ఆలు ఉన్నయొడల వెనుకటివలె కేఫము ఆగనమముగా వచ్చును మజియుం ఆమొదటివదముచివజ ఆకారకున్నయిడల నది ఉకారముగామాణును (ఆత్వంబు ఐ అకారము, ఊత్వంయబు = ఊకారము ) తి0-వ సూత్రము తక్స మేశరములగు (ఆచి ్భకములగు-అచ్చ "తెలంగ లగు) సంబంధించినది (థీరశిఆలు, థిరుషార్‌ శఆలంఎ) '“థీరురాలు” ఇట థీరళబ్దము తక్సమము, దానికిం దర్వాత “అలు అనుదానికి ముం దుగా శేఫము ఆగముముశా వచ్చుటయేగాక్క *థిరి లోని ఆళశారము ఊకార ముగా మాతీనది ఇట్లే “గుణవంతురాలు ను ఇచట వృత్తియందుంఆలుి. అనలా “భార్య యని యర్థము కాని యామోంది ౨ సూత్రముల కుదాహారణములుగా సీయయుడిన “పేదరాలు, థిరు రాళ అనుమొదలగునవి “పీదయైనభార్య, బైర్యముగలటైనథార్య” అనునర్థ ముల సీయన్ట ఇచట సమాసవృ త్తియందు *ఆలు అనుచానికి సామాన్యముగ శ్రీయవనర్థమునే ఇవ్వకొనవలెను సమాసము పొందనప్వుడు-వ్ర, త్యేకముగా ఊన్నప్వుడు “ఆలు అనంాని “భార్య” అని యర్థము 'చెప్పనగును కిర్యథారయంబులందు మువర్ష్లకంబునకుం బుంపులగు 8౨ సరసము మూట | సరసవుమూాట " సరసంపువమూట విరసంపువచనము,

సంధిపరి చ్భేదము ఠ్‌్షే

క$ే౨ మువర్థకంబువ((వ్రథమావిభ్‌ క్రిలోవచ్చు) “ము చ్రశ్యయమా

కర్య ఛారయనమాసములందు మొదటివదము చచివజశున్న “మూ చశ్వే యమునకు 'పుి శాని *0పఫుి గాని అచేశమనునులాోము ఫు శాంగాని, 6పు గాయాని మాజునని భావము

(నరసముశామాటజ) (1) సరసపుమాట (2) సరసంపుమూట

ఇట సరసమైన మాటి అని యర్థము కాన (విశేషణ, వెేశమ్యభాన ముండుటచే) నిది కర్మఛారయసమాసము ఇందలి 'మొదటిపదము చివళి “మూ ఫుగా మాలి “సరసపుమూటి అనియు, 0పు గా మాజీ “సరనంపుకూటి అనియు ఇండురూవము 'లేర్పడినవి

ఈయాచేశము నిత్యము. కాన *“సరనము మాటి అని యుండదు

ఉదంతమగన తద్ధర్థార్థవిశేషణ మున కచ్చుపరమగునపుడు నుగాగమంబగు 33

షేయు ఆతండు చేయునతండు చేనెడు అతండు ఇేనెడునతండు

33 ఉఊదంతము=స్రాస్వమగు ఉకారము చివజలలది, తద్ధర్యర్థక విశేనణము ఆ కాలవివతులేక వర్తమానాదులను, స్యభావమును 'జలియంజేయం శ్రీియావిశేషణము. నుగాగచుంబు = అగమమైన *ని కారము

వ్రాస్వమగ ఊళకారము ఛివజంగల కి యావిశేషణమునకుల దరువాత అచ్చున్నయెడల) ఆ ఊళారమునకుల బ్రక్కులగా నకారము 'చేరునని ఫావము ఇది నిత్యము (వేయుశాఅకండుజ) “చేయు నళండు. “జేయు అనునది యిట ఊళారాంతమగు తద్ధర్మ విశేషణము (అతండు" అనునది యిక్కడి విశేమ్యము) ఆ ఉఊకారమునకుం బిదవ అచ్చు (“ఆకయి లోని అకారను) ఉఊండుటవే సీ ఇండచ్చులకును నడువు “ని కారము నితళ్యముగ అగనమమె మ్రూందిరూన యేరుం బడినది ఇట్టే శండదవయుదానారణముకూడ

ర్‌2 చాలవార్ట్రకరణము లఘుటీకొ 'యప్టీనమాసమునం దుకారబుకారముల కచ్చు పరమగు నపుడు నుగాగముంబగు 3౯. రాజుయొక్క ఆజ 69 రాజినాజ్ఞ, నో ళా విధాతృయొక్క ఆనతి విథాతృనానతి. కళ మసష్ట్రీసమాసమునందు = 'మొదటిపదము చివజ మష్టీవిభ_శ్రియొక్క_ యర్థ ముండు (తత్పురుష) సమాసమున మష్టీకత్చురువసమాసములో _ 'మొదటివదము చివజ ఊకారముగానిి బుకారముగాని యుండి, దానికిం దరువాత అచ్చున్న యెడల-ఉకార, బుకార ముల ్రశశా-అనంగా -ఫూర్వాసరవదముల నడుము నుగాగమము (అగమమెన నశ్రారమ్లు) 'బేరును (6 _ (రాజాయొక్క+అజ్ఞబ) రాజు చాజ్ఞ “రాజుయొక్క అనునది వ్టీ విభక్తి దానితో ఇండవవదమునకు సమానమగునపుడు “యొక్క అనువిభ క్రి లోప్‌ంచునుు. కాని “రాజూ అనుజదమం అఆ యర్థమును 'తెలుపునుగానః “రాజీ అనునది వస్టీసమాసములోని తొలివదము, దాని కు కారమునకు “అజ్ఞ అని అచ్చుపరముగా నున్నందున *నకారము' ఆగమమై. రాజు నాజ్ఞ అయ్యెను ఇ్హే కెండవయందావాతిని శ్రహించునది ఉదంఠ స్తీ సముంబులకును బుంపులకునదంతణణవాచకంబుల కును దనంబు పరంబగునపుడు నుగాగమంబగు 3౫ సొగసుందనము సొగసు తనము | సొగసుందనము సొగసున్షనము సరసపుందనముః సరసవు తనము ., | సరసపుందనము, సరనఫున్లనము, ది

సంధిపరిచ్ళేదము లకి కెల్ల దనము, "శెల్ల తనము | 'తెలందనము, చం ౧ట 33% ప్రథమాపిభక్రియందు. “డు, మి ప్రత్యయములు రానివి స్త్రీ నమములు పదము చివజ స్రాస్వమగు ఉఊళారము కలని ఉదంత స్త్రీనమములు, చ్రాన్వమగు అకారము తుదినిగల గుణమును ెల్పువదములం అదంతగుణ వాదకముల్కు చాస్వోకారము చివజలోల స్రీ నమముల శర్వాకలాని; “చంపు లం చివజలగలవదముల తర్వాకంగాని, చవాస్వాకారము చివజలయల గుణవాదచకము లగు పదములతర్వాతలాన్ని “తనము అనునది ఉన్నయెడల, ఆమొదటిపదము నకును, “తనము నకును నడుమ నకారము ఆగమము+?ణ వచ్చిచేరును నకా రము ద్రుతము గావునను “తనము బరుషము మొదటలలపదము కావు నను-పరుషవము పరమగునపుడు కల్లు ద్భుతకార్యము లెల్లను కల్లును [అనంగా నకారము ౦, 6 న్‌-లుగామాటును ఇయ్యాది సమాసకార్యమగుటచే చ్చుశము నస్వశ్వరూపమును . (ను గా ఉండుటను పొందదు ] (సానసు శ తనము) (1) సాగనుందనము, (2) సాగసుందనము, (త్ర) సొగనుస్షనము ఇల్లే కక్కినవియును “సాగను దనము ఊదంత స్త్రీ నమమునకును, “వరసపుదనము ఫు 6ఫు లకును, “-తెల్లందనముి అదంత గుణవాచకమునకును ఉడావ్భాతులు నమూసంబునం థ్రా/తాదులతొలియచ్చుమోందివర్ష్మ ంబులకెల్ల లోవంబు బహుళంబుగా నగు 3౬ పాయిల్తు, “పొంత తని ఇల్లు లీ ౧౧ ఈ 'పొాంతయిలు, అ లగి

ర్ర్‌4 బాలవాస్ట్రకరణమ, లఘుటీక -లేదూడ, లేత దూడ ఉం "లేతదూడ "రము పూవు "ెమ్ష (ము ఫూవు రెవ ప్‌ఇ “ప్రాకి మొదలగుళబ్దములతో ఇండవశబ్బమునకు సమాసమగం +నఫుడు. “ప్రాతిలోని "మొదటియచ్చువజ'కే మిగిలి కక్కినయతరములం ళడించును ఆ[(ఆనలాలప్రో. అనునదిమాత్రుమే. మిసులుల్కు ఇళ్లే తక్కిన చానిలోను మొదటియతర'మే మిగులుచుండును |] ఇట్టు లోపించుట బనాు ళముకాన ఈలోస మిచ్చవచ్చినట్టు రొవచ్చును ఇందలి యుదాహరణములు మొత్తము విశల్చలోవమువచ్చుట కీయంబడినవి (స్రాంతశఇల్ట ౨) ప్రాయిల్లు స్రాశయిల్డు 1... ఇచట “తి లోపంచినవిదన యణాగమమువచ్చి “ప్రాయిల్లు అయి నది “స్ర్రైళయిల్ల. అనునపుదును బహుళముగు అకారసంధి రానందున “యడాగమముి వచ్చి, “సప్రాంకయిలు ఆయినది (ఇందలి మొదటిళండుదావార వామురాను కర్ణ థారయములు మూండవది తత్చురువుము ] ల్నుప్తశేషమంబునకుం బరుషములు పరములగునపుడు నుగాగమంబగు, 88, స్టో ెంపు పాంగెంపు 3 కొమ నా లా జ వూవు శభ తోట ళల ఫూందో యట మాం కడ మోంగడ "శంపు తళ తామర *4, షగెందామర, ఇచిన్న్లు 64 తొవ కళ చెంనో వం

సంధిపరిచ్చేదము ర్‌ ఇచెన్నుళెబ్టము వృత్తిని శోణార్థకంబు, బవాళగ్రవాణ ముచే మూందు చ భృతులందు నిట లోపంబు నిత్యంబు, వస్థివ సిళవిఖాషచే నీదుతంబునకు సంశ్లేషంబు "లేదు థి సో ౧

3౭ లుక్తశేషంబునకు=(మిగిలిన యతరములు) ఫోం, మిగిలిన “మొదటి యతరమునకు,

“ప్రాశాదిన్మూక్త్రము (3౬) ననుసరించి మిగిలిన తొలియమీరమునకుం బిదప పరువము లున్నచో-ఆ మిగిలిన తొలియతురమునకుం దర్వ్యాత (వరుష మునకు ముందు నకారము ఆగముముగా వచ్చును

నకారము ద్రుతనుగుటచే, ద్రుశతమునకు వచ్చు కార్యములు వచ్చును. (ప్రాతసాశెంపుణు) “ప్రాగౌంపు “ ఇట ఏజ-వ న్యూత్తము 'చేలళకిపొయి “ప్రా అనిమ్మాత్తము మిగిలి దానికి సరుమమగు కారము వరమనగుటచే నకారము అగమమయి “ప్రాన్‌ శాశెంపో అని యుంజినది పిదప సంధి ౧౯౬-వ నూత్ర, ముబే కకారము గకారముగా మాతినది ౧౭-వ సూ శ్ర మువే నకారము అజనున్న గా మాజీనది

న. ఆభకి జ ఓ య ఇచట ప్రాగెంపు అని మ్మాత్త మే 'యగను కానీ ప్రాంగంపు స్రానైెంపు ప్రాను గంప). అని యుండవు దీర్స్స ముమోంద నిండుసున్నయుండ నందున “స్రైంగంపు కాదు, ఈనూ శ్రములోని వివరణమునుబట్టి సంశ్షేమము రానందున “స్రైన్లెంపు కాదు. సమాసములలో (ద్రుతమునకు స్వత్వము. (ను) ఉఊండనందున ప్రాను చెంపు గాంజాలదు

తొలియచ్చుమింది. వర్ణ్యములకు లోపము రానప్పుడు “ప్రాతశంపు అనియు నుండును

“లేయొమ్లు ఫూందోంటి అనునుదాహరణకుల నిట్లే గ్రహించునది లోవములేనపు డచ్చటను “లేశకొమ్లు; ఫూవుందోంటి అనురూపము లగును (మిందుశకడబ) 'మిలడ* అనుచోటను రూవ మేర్నడునిధము ఇట్టే. కాని!

శం బాలవాష్థ్రకరణను, లఘుటీక యుందును, కరువాతి ఇండుదావారణములయందును లోవము నిర్యము “కాన *“మాందుకడ, 0పుతావరు ఇజెన్నుతొవి అనురూవము లుండవు వీల యన ఈఎోవము బవుళముని క3౬-స సూద్రమున'ే ఇొప్పంబడియున్న దిగాను అక్కడ లోవము నిళ్యమని ్రసొంపనగు “ందామరు ఇెందొవి అనుచోట్ట ద్రుుతము నిండుశున్నగానే మాటి శోది వీలయన--సంధి ,౨౨-వ సూశ్ర్రము ననుసరించి నుడి తొలిప్రూస్వము చయి నిండుసున్నయేగాని యజసున్న యుండదు వెష్మశబ్దము ఎలీఇర్ను్‌. అనునది సమాసములోంగాక వ్య స్తముగా నున్నవ్వుడు “అందము. విధము" అశునర్థములను "తెలుపుకు కాని వృత్తి *యందు (సమాసమునందు) శోణార్థకంబు (ఎజుపు అనునర్థమును. తెల్పిన, క్రౌన ఇచటి 'ఇందొనవి వ “ఎజ్జకలువి యర్థము ) మోందువ్రృభృతులకు = “మిందు మొదలగువానికి వ్యపస్థ్రికవిభామ - ఇవృయోగముల ననుసరించి. “యిది యిచ్చట వచ్చున్కు. ఇది ముచ్చట రాదు అను వ్యవస్థను (నియమమును) వన్పజుచిన విభెమ అన శ్రొత్తశబ్దమున కాద్యమరశేషుంబునకుం గొన్నియెడల చుగాగముంబునుం గొన్నియెడల మిాందిహల్టునకు ద్విత్వంబు నగు, 9౮, క్‌ొ | కే మ క్రమ ట్‌ శీ హం న డ్యూ కా శ్రా ల్‌ తావి కకావి. పరుషేతరంబులు పరంబు లగునపుడు నుగాగమపాప్లి -లేమింజేనీ వానికి ద్విత్వంబగు,

సంధిపరిచ్ళేదము ర్‌? ఛో త్త గండి ఛశ్రూంగ్దండి శొత్త నన ఛశ్‌ొన్నన ల్‌ మాని ల్‌క్షూని "శింధూళ శెంజడలని చ్రయోూగంబులు కానంబడియొడి, బవాుళగ హణమువెకం ల్‌ో _త్తృకుండ లిత్యాదుల లోవంబు "లేదు శ్రేయడుపు _ శ్రీ లాలు - క్రిదొడ-ఇత్యాదులం చిందు శబ్దమునకు లుప్పకేషంబునకు దిర్ధంబు బవాళగృ హణముచేత నని యెజుయసనది 3౮ అద్యతరశేవము ఐ (లోపింవంగా) మిగిలిన మొదటియతరను మోందివాల్టు = సమాసముపౌొందిన 30డవవదము "మొదటివాల్లు సమాసములందు. వేటొకపదము. వరమగునపుడు శ్రొత్తళబ్బములోని' “త్తి లోపించి “క్రో మ్మాశ్ర్రము. మీగులున్కు దానికి కొన్నిచోట్ల నకారమూ- ఆగమముగా వచ్చును, కొన్నియిడల వరమైనవాల్లు ద్విత్వమును పొందునుం (ద్విశ్వము పొందుట యనంగా ఇనుమడించుట ) ళా త్తళబ్బను ప్రాంతాదులలోం 'జేంనజే, ప్రాాళాదుల లువ్రశేషములకు వరువములం వరమగునపుడు నుగాగమము విధింపయిదెనుగాన “లొ త్తి శబ్బమున కును అఆయాగమము వచ్చుచున్నది కాని మాందివాల్లునకు ద్విక్వము శాకు న్నది ద్వితీయపదాదివాల్లు ద్విత్వమును పొందుటకయి యిీస్మూత్త మారం బ్లింపండినది లంస్తశేమనుగు “క్రో అనుదానికి కొన్నిపరుషములు బరనగు నపుడు నుగాగమమున్వు ఇతరములగువర్థ ములు పరమగునపుడు మోందివాల్లునకు ద్విత్వమును కలుగునని భావము ( లొత్తశచాయఎ) “ఖ్రొంజాయి ఇచట లు స్త్రశేషమగు “ట్రా అనుదానికి “చాయి అనువదములోని వపనమగు చకారము పరమగుటే నకారమానమముగా వచ్చి; అద్రుశమా- ఫూర్మబిందువుగా మొజీనది

.్‌కి చాలవాస్ట్రకరణను, లఘుటీక సమాసమున ద్రుతమునకు స్వత్వము "లేనందున “కొనుజాయి కాదు ౨౨వ స్మూర్త్యవ్ర కారము. ఆజనున్న "లేనందున “క్రొంాయి శాదు కెజ-వ స్యూత్రవివరణము ననుసరించి సంచ్షేమము లేనందున 'కొవ్రాయా అని శయుం గాదు క 'కొంకెము ొంబసిండో అనునవియు మోందిరీతిఇీ శ్రావ్యాములు తో క్కా-రు అనుచోట తొలుక “లొ క్తకారు అనియుండంగాా -లుళ్లశేమమునరుం బరమైన “కారు లోని కకారమునకు ద్విత్వము వచ్చినది “ట్రొత్తావి మున్నగునవియు నిళ్లో చరుషేకరయిలం = కచపేటకళ వప లకంటె 'చేశైన యవమరములు, నుగాగమస్రా ప్రలేమింజేసీ ఇ నకారాగమము వచ్చుట లేకపోన్చటచేత, వానికి ఇరు షేశరములకునరళ స్థిరంబులు పరనుగునపుడు మాందవాల్లునకు ద్విత్వ చగునని ఖావము కావుననే గ్రొగ్గండి, గైన్నను భొత్తావి అనురూపములు వేద్ధించినవి కంధరాళి.ఉాదావారణములను బట్టి ప్రాం తాదినూత్ర్రృములకుం శల మాచ్చికసమాసములే (అచ్చ తెలుగసనూసములే) విషయమనియు, తక్సృము _.ములం పరమగునపుడు లోవ నుగాగమములుగాని, లోవద్విశ్వములుగాని కలుగ భనియు గ్రఫింపవ లెను. అట్టు గ్రృహించినచో. “శెంధూళ్‌ అనురూనము జిద్ధింపబాలదు శాన చిన్నయ సూరిగారు సూత్తములకు లొంగని యిట "ఇెద్దల ప్రయోగములు కనాబడుచున్నవని ఇెవ్చవలసీవచ్చెను గాంజడలు (10వు+ జడలు” అనుచోట శెండును ఆచ్చికపదమూలే -ఆయినను *జడలు లోని మొదటియతషరము సరళముకాయిట్టి, సరళములు వర మగునపుడు ద్విత్వము రావలసియుండెళు ద్విక్వమువచ్చినచో “ఇజ్జడలు' అని అసాధురూపము 'కావలసివచ్చును "శెంజడలు" అనునది సూత్రమానకు లొంగని ఉపయోగముగాన దీనినిసాడం జూపవలసీవచ్చికది

సంధిపరిచ్భేదము తం (క్తశకండలంజ) 'జ్రూత్తపండలు అనునవ్వుడు “క్రొ త్తి లోని * త్త లోపింపలేదు పరమైన పరుషమునకు ముందు నకారాగమముణాని; 'వరమెన 'చరుషమునకు ద్విత్వము గాని రాలేదు అట్లు రాకుండుటకుం. గారణము సాం శాదిన్యూత్తములో “బవుళము” అని చెద్వటయే, అందువలన ెద్దలప్రృ్యయోగ ముల ననుసరించియీ లోదు నుగాగమ్క ద్విత్వములను చేయుచుండవలెనని “లేలుచున్నది శృయోగముల ననునరించియే యిక్కార్భములను చేయవలసీయుండుటే “గక్రిందు +కడుపుం) క్రీయడుపు, (క్రిందు + శాలుజ) క్రీంగాలు, (క్రిందుశా చొడ=) ,కీచొడ్‌ అనుచోట్ట లోపింపంా మిగిలిన క్రి అనుదానికి దీర్ధమువచ్చినది ఆదీర్ధృముకు వీసూత్తమును విధించలేదు కాని శోరినరీతి ఈూవములను సాధించుట బహుళగ్తవాణమునకుం "ఆ యోజనము గాన అచ్బటి దర ము ప్రాంతాదిసూత్ర్మములోని “బహుళము. అనుదానివల్ల నే వచ్చినదని శ్రువొవనగును అన్యంబులకు సహిత మి క్కార్ట్టంబులు కొండొకచో గానంబడియెడి 3౯ ఒకానొకళబ్దంబున కొ కానొకళబ్దము వరంబగునపుడు తొంటియట్లు లోవనుగాగమంబులును గొండొకళబ్దమున శొ కానొకళి బ్బము పరంబగునవుడు లోవద్విత్యంబులును బ్రా గంబులందుం జూపక్షైడు నని తాత్పం వము, పది త్‌ ది వంఠ్‌బ్మిది తొమిది వది తొంబది వారీ వంక వజయ వంజెజుంగు, సగము కోరు సంగోరు,

ఈ జాలవాష్ట్రరణము, లఘుటిక్ష నిండు 'పెజి నివ్వైజు నిండు విజగి * నివ్వెజలన నజ తతి = నెత్తత “స్‌జు నడుము నెన్నడుము "నెటు ముది "నెమ్మది నె వడి నెవ్వడి ఇతార్చదులు వ్ర "రరూగంబువలనం చెలియునది కళ అన్యంబులకు సహితము=హ్రైంతాదులకంటె “"ీజమయినవదముల కుం గూడ, ఇక్కార్యంబులుఐకొన్నిటికి లోవనుగాగములు. కొన్నిటికి లోవ దిస్పశ్వములును కానంబడియెడి=(నూ్ర్యములచే సాథింపయిడనివి కనయడు యన్నవి “పందొమ్మిది అనుచోట “దది పెంతాదులలోం 'జేరకున్నను అద్యతు. రము మిగిలి. నుగాగమమువచ్చిః ద్రులే కార్యములగ భ్రూర్మబిందుః సరళాదేశ ముల వచ్చినవి తొంబది; వంజెలన; సంగోరులు నిళ్లే, *నివ్వైజ) మున్నగుచానిలో లోపు ది్రత్వములంవచ్చి కోరినసాధురూపము లేర్పడినవి అస్రైడితంబు పరంబగునపుడు కజాదులందొలియచ్చుమోంది వర్ష ంబుల₹ెల్ల నదంతంబగు ద్విరు కృటకారం బగు, ౪౮ోం ఈ సూ త్ర యబునకు ఇ స శార్థంబునందు ద్వారు క్రంబు విషయంబని మయొజుంగునది కడ కడ కట్టకడ ఎదురు ఎదురు ఎట్టఎదురు కడ-ఎదురు.కొన-చివర-తుద-లెన్ను . తెరువు - నడుము - షగలు-పిడుగు.బయలు-.మొదలు-9త్యాదులు క-డాదులు,

సంధివరిచ్ళేదము రే ళం (ఒకపదమును శెండుసారు లుచ్చరింపంగా అందు శెండవసారి యుచ్చరింవంబడినవదము అమ్రేడికము అ) అమ్రేడికమునకు మందుండు “కడి మున్నగువాని మొదటియచ్చుమాంది యతరములకు “ట్టి అగును అనంగ “అందు "మొదటియ మీరముమాత్రము మిగిలి తక్కినవాని నన్నింటిని కొటి వేసి యి ట్టి వచ్చుననిభావము ఈనూ త్ర్రంబునకు--భ ఎగౌర్థంబునందు = మిక్కిలి యనునర్థమున్క_. ఈసూళ్రోదావారణములవోని ద్విర్నుక్సములం “మిక్కిలి యినునర్థమున వచ్చి నవి 'కట్టకడి యనంగా మిక్కిలి కడ యాని యర్థము ఇల్లే కక్కినయుదా వారణములను గృహించునది (కడశాకడవ) “కట్టకడ' (డ-కు, ట్ట వచ్చినది) (ఎదురుగా ఎదురు=(“చురోకు ట్ట ఎట్టయెదురు ఆమ్రైడీళంబు పరంబగునపుడు విభ క్టిలోపంబు బహుళంబుగా నస ౪౧ అప్పటికి౯ా అప్పటికి౯ా / అవ్ప్బటప్పటికి౯ా అఆవ్పటికవ్పటికిక్నా అక్కడక్క_డ౯ా ఆక్కడకా అక్కడ౯ా | కా ౯ అక్క_డనక్కడ౯, ఇ్రంటక ఇంటకా | అంటింటకా పంటనింటక౯ ఉఊరూార౯ జోర౯ా ఊళ | ఊరనూరళా ఇంచుకనాం డితార్టదులందు బవాుళ గవాణముచేత నంతిమాతరలోవంబు నగు 0చిం ఇంచుక అందుక ్‌ ముక బాలవ్యా-లఘుటీకంార్‌

6 చా ఎవాస్ట్రకకణరుు లహుటీక నానాండు నాండు నాండు [నునాయ ళం ఆమ్రేడికము పరముగా నున్నపుడు మొదటివదము చిపజనున్న్న విభక్తి బహుళముగా లోపించును. ఆఅనంగా- “న్ని -వోట్ల లోవము పికల్పము కొన్ని చోట్ట-విభక్తులు లేనియెడల చివతియతురము లోపించును. అనిభావము (అవ్పటి!న్‌ + అవ్బటికిన్‌ ఎఆప్పటపవ్పటికిన్‌ ఇచట నెండవ “అవ్పటికిన్‌” బరమగునపుడు మొదటిదానిలోని వష్టీవిభక్షి “కిన్‌” లొపించినది. పిదప “అచ్చున శామ్వ్రేడితంబు పరంబగునపుడు సంధి తజబిగ నగి ననుసూత్ర్త్మ ముచే సంధివచ్చి “అప్పటప్పటికిన అని మైనది ఇల్లే తక్కినయుదా వృాతులును ఇంచుక-ఎ-ఆంతిమాతుర లోవపంబు= చివతీయతరము లోపించుట “(ఇంచుక ఫా ఇంచుకజు) (1) ఇంచించుక్కు ఇంచుకించుక ” ఇచట "మొదటివదముం చివలి “కి లోపించినపీదప “ఇంచుగా ఇంచుకి ఆనియుంండంగా ౧౦-వ సూత్రము ననుసరించి సంధివచ్చి *ఇం-చించుకి అయి నదె అఆయతరము లోపీంపనపుషు “ఇం-చచుకించుకి అయినది ఆందదుకు ప్ర భృతులు యధా ప్ర యోాగంబుగ లాహ్యుంబులు 'రో౨ అందదుకు _ లళ్రీంకులు - ఇల్లగ్ధులు _ చెల్ల చెదరు - వెల్లా ఇదరు _ శుత్తుమురు _ తుత్తునియలు - మిలుమిట్లు - ఇతార్ధదు "లెజుంగపనడి ్ర అందదుక వ్రభృ తులుజఅందదుకు మున్నగునవి, యథ్యావ్కయో గంబుగఐ వ్రయోగముల ననుసరించి గ్రావ్యాంజులు జగ, హంవందగినవి (ఆదుకు? ఆదుక్సు “అందదుకు * ఇచట ఆస్రేడికము వరమగునపుడు తొలి 'అదుకుి “అందు గా బూఆీనది ఇట్రే తక్కినచోట్లను ఒకనియిమమాలేక

సంధిపరిచ్భ్చేచము 68 మార్పులు కానవచ్చు చున్నవి ఇట్టీచోట్ల వర్టలోవము, వర్షాదేశము మున్నగు నవి మహాకవులప్రయోగముల ననుసరించి గ్కహింపనగునని యాసూ,త్తమున కర్థము , ,

ఇంకులు + ఇంకుల.=ోఇల్లింకుంం ఇస్దులు . ఇస్తలు=ఇల్లిద్ధలు ఇెదరు శా ఇెదరు=(1) ఇెల్లచెబరుు వెల్లాచెదరు తరుమురుళాతుమురు=లొత్తులురు. తుని యలు + తునియలం=శుత్తునియలు మిట్లు + మిట్లు=ఐమిజుమిట్లు

చేత తోడ వలనల కిత్వుంబు సమాసంబులం దగు ౪3,

సీవేత౯ పోవు నీచేతి ప్రోవు నాతోడకా వెలిని నాతొడి చెలిమి నీవలన౯ భయము నీవలనిళయము

ఈ3 ఇత్వంబుఐఇకార కు సమాసమునందు వేత్త తోడ్త వలన అను చానికి ఇకారము ఆదేశముగావచ్చును అనంగా మీందివాని చివజకున్న ఆకా రముపోయి్యి. దాని స్థానమున ఇకారమువచ్చునని ఫావము (నీవేశన్‌ + ప్రాపు) “నీశేతిప్రోపు” అభచోట తొలుత నంధి ౨౪-నవ సూదత్రముచే “చేతన్‌ "లొని ద్రుతవగు నకారము లోపించుళ్‌ ఆవీదప ఈ మాది అకార మునకు ఇకారమా బేశమయి “నీవేతిస్రాప) అని మై ది కక్కినవియు నిబ్లే

'అంద్వాదుల కలిగాగమంబు సమాసంబునం దగు ౪౪

నాయందుకా కరుణ నాయండలికరుణ జ్తందుకా జనులు ఇందలిజనులు ఎందుకా చారు ఎందలీవారు

ఎందో శబ్దమున కలీగాగము కొందటు 'లేదండ్రు

'రీళి సమానమునందు “అందు మున్నగువానికి “అలి అనునది ఆగ చుముగావచ్చును. ['అళిక్‌* అని కకారము చివ గలదగటచవే. ఈ “ఆరి అను నది “అందు అనుదాని వ్రక్కంబేరునని గ్రసాంచునది ]

654 'చాలవ్యాకరణను, లఘుటీక (శాయందున్‌ శ కరుణజ) 'నాయందలి కరుణి అనునపుడు తొలుత ౨క-వ సూత్ర్రమువే సామాసిక్కద్తుశమగు వళారమునకు లోపము వచ్చును పదప “నాయందు అనుదాని వృక్క “అలి చరి ఉఊకారసంధిరాంగా “నా యిందలికరుణ, అని మొనది “ఇందలి జశులీ మున్నగునవియం నిట్లే ఎందు-వెందుళబ్దమునకు ఆలిగాగము "లేదనియు, అందుచే “ఎందలి వారు మున్నగగరూపములు కావనియు నధర్వణా-చార్యులయభి పొ యము అది యవి శబ్దంబులయత్తునకు వృత్తినిలోపంబు బహుళంబుగ నగు, ౪౫ నాది నా అది | నాయది, నావి నా అవి | నాయవి ఉదంతములగు తద్ధర్మ విశేషణంబులకు విరాంద లోపంబు "లేదనియు. నిదంతంబులగు తద్ధర్మ విశేషణంబులకు మూంద నిత్రంబనియు బహుళ ర పహాణముచే నెలుంగునది వచ్చునది-.వచ్చునవి-వ చ్చెడిది-.వచ్చెడివి, న! అత్తు=హ్రాస్వమైన అకారము, వృ త్తినిసమాసమునందు సమాసమునందు మొదటి వదమునకు6 దర్యాతనున్న “అది, అపి యనూ శబ్దముల ఆకారము బసుళముగా లోపించును ఈసనూ క్రమున కీయంబడిన యుదావారణములయుట్టియు, వాన్మిక్షిందం గల విపరణమునుబట్టియు సీ అకారలోవము సీ క్రిందివిధమున నిశ్చయింప వచ్చును (1) అశారమునకుం దరువాతనున్న “అది అనో శబ్దముల ఆకారము వికల్పముగా లోపించును

సంధిపరిచ్భేదము జ (2) ఇకారమునకుం బరముగా నున్నప్వుడు “అది, 6 రము నిత్యముగా లాోప్‌ంచును (ఈ) ఉకారాంశవిశేమణములమోది “ఆది, అవి లోని అకారమునకు లోవము రానేరాదు (నాశఆదిజ)నాది నాయది. ఇక్కడ అకారలోవము వచ్చినపుడు “నాది అయినది లోపము రానప్పుడు యడాళమము వచ్చి “నాయది మైనది ఇది వికల్పమున కుదొహృతి (వచ్చుఅదిజ) “వచ్చునది ” ఇచ్చట “వచ్చు” అనునది ఉకారాంత తద్ధర్యవిశేషణము దానికిబరమైన “అది లోనిఅకారమునకు లోవములేచే "లేదు పిదప తిఠి-వ స్మూత్త్మము ననుసరించి నుగాగదుము వచ్చి "వచ్చునది అని యయినది (వబ్బెడిశఅది=) “వచ్చెడిది * ఇచట “వచ్చెడి అనునది ఇకారాంత కద్ధర్య నిశేషణము దానికి పరముగానున్న “అది లోని అకారము లోవ్‌ంపంా “వబ్చెడిదొ అయినది ఇన్ని రీతులకును బహుళ్ళగృవాణ మే కారణము పడాదులు పరంబులగునపుడు మువర్థ్మ కంబునకు భయపజె భయము వజె | భయంపజె భయముపడె సూర్రవై నూ త్ర ము పనై ః [హా త్ర ంపక్షై

61 'చాలవార్ట్రరణము, లఘుటీక (ూయందున్‌ + కరుణజ) “నాయందలి కరుణి అనునపుడు తొలుత ఆ౨క-వ సూత్రమువే సామాసిక్నద్తుశమగు వకారమునకు లోవము వచ్చును పదవ *నాయందుీ అనుదానివ్రక్క_ “అలి చేరి ఉకారసంధిరాంగా “నా యందలికరుణ, అని మైనది “ఇందలి జకులి మున్నగునవియం నిజ్లే ఎందు---ఎందుశబ్బమునకు అలిగానము లేదనియు, అందుచే 'ఎందలి చారు మున్నగురూవములు కావనియు నధర్వణా-చార్యులయఖి ప్రాయము ఆది యవి శబ్దంబులయత్తునకు వృ _త్తినిలోపంబు బహుళంబుగ నగు, ౪౫ నాది నా అది | సాయన నాని నా అని [ నాయవి ఉదంతములగు తద్ధర్మ విశేషణంబులకు మింద లోవంబు "లేదనియు. నిదంతంబులగు తద్ధర్మవిశేషణంబులకు విూూంద నిత్భంబనియా బహూుుళ ట్ర హణముచె నెజుంగునది వచ్చునది.వచ్చునవి.వచ్చెడిది.వచ్చెడివి క! అత్తు=హ్రస్వమెన ఆకారము వృ త్తినిసమాసమున౦ందు సమాసమునందు మొదటివదమునకుం దర్యాతనున్న *ఆది, అవి యనూ శబ్దముల అకారము బసుళముగా లోపీంచును ఈసూ శ్రమున కీయయంబడిన యుచాహరణములయిట్టీయం, వాన్ని క్రిందం గల విపరగొమునుబట్టియు సీ అకారలోవమము నీ శ్రీందివిధమున నిళ్చయింప వచ్చును (1) అళారమునకుం దరువాతనున్న “అది, అవి శబ్దముల అకారము వికల్పముగా లోపించును

సంధిపరిచ్భేదను 65 (2) ఇకారకునకుం బరముగా నున్నప్పుడు “అది, అవి లోని ఆకా రను నిశ్యముగా లోపించును (ఈ) ఉకారాంఠవిశేమణములమోది "అది; అని లోని అశారషునక్ష లోవము రానేరాదు (నా+ఆదిజ)నాది, నాయది ఇక్కడ అకారలోవము నచ్చినపుడు “నాది అయినది లోవము రానప్పుడు యణాోమము వచ్చి “నాయది మైనది ఇది పికల్చ్పమున కుదావాతి (వచ్చు+అదిజ) “వచ్చునది” ఇచ్చట “వచ్చు అనునది ఉకారాంత తద్ధర్య, విశేషణము చానికిబరమైన “అది లోనిఅకారమునకు లోవములేజే "లేదు పిదప తీతీ-వ స్కూత్తము ననుసరించి నుగాగమము వచ్చి “వచ్చునది అని యయినది (వబ్బెడిశ-అది=౨) “వల్నెడిది * ఇచట వచ్చెడి అనునది ఇకారాంత తద్ధర్శ సశేమళాము దానికి వరముగానున్న “అడి లోని అళారము లోషించంా “వబ్చెడిదో అయినది ఇన్ని రీతులకును బహుళ్యగ్రవాణ మే కారణము పడాందులు పరంబులగునవుడు మువర్శ కంబునకు భయవడె భయము పడె | భయంపడె భయముపజె నూ త్ర ము పన్సై [హా త్ర ంపక్షై

68. చాలవాస్థ్రకరణమ్వు లఘుటీక ఈకార్భుము క_ర్తృవాచి మువర్లకమునకుం గలుగదు గజము పడియొ - అశ్వను పడియె ఈ౬ పడ్వాదులు=పడు మొదలగునవి మువర్షమునక=(ప్ర మావిభ క్తి సంబంధమగు) ముప్రత్యయమునకు, లోపు పూర్ణబిదువులు=లోవమును, నిండుసున్నుయున్సు విళొషనగుజవికల్పముగా కలుగును “వడు మున్నగువాని! బూర్వముగా (ముందుగా. నుండు వ్రత్యయ సంబందమైన 'మూ అనునది లోషించ్వనైనను లోపించును, లేదా నిండుసున్న గా మాణున్యు లేదా *ము” గా ఉండినను ఊండిపోవచ్చును (భయముశవడెజ) (1) భయవడె,(2్రఏభయంవడె, (తొభయమువడె “ము లోవమున *“భయవడె అనియు, “౧ గా మూజగా 'భయంవడె అనియు, సీస్మూత్రము వికల్పమగుటచే 'ఛయనుపడెొ అనియు రూవము: అగును ఈక "ర్యము--ాలోవు ఫూర్షబిందువులు కర్తాద్యర్థకములగు చదముల “ము వ్రశళ్యయమునశేగాని; క్నర్దను 'తెలియంజేయుపదముల మువర్ణకమునకు రావు (పనినిజేయునది కర్తృ కర్షచేయువనియొక్కఫలమును పొందినది కర్మ] నాము వడియొ అనుచోటలు '“గజము అనునది క _ర్భ్రనాచకము కాన అవట '“గజవడియె, గజంవడియే అను అసాధురూవములు కలుగవని భావము మధ్యమపురువ మువర్షకంబునకు హాలవసానంబులు పరంబు అగునపుడు లోపము విభామనగు ౪౩ భూడుము నన్ను | చూడునన్ను ; చరాడుమునన్ను, ఇటు భూోకుము | అటు చూడు ఇటు చబూడును

సంధిపరిచ్ళేదము 67

వరాడుమనియె-.వినుమనియు ఇచ్చట నచ్చు పరంబయి నది కాయిట్టి లోపను లేదు

రి మథ్యమపురువమువర్థ్మ కము జ మధ్యమపురుష క్రియావదములలో “వు కు మాణుంగా వచ్చిన *'ముూ చుత్య్యయము

ఆపసానము = ఆత్సరములు లేకుండుట, మభ్య శ.పురుమమునందలి “ము” ప్ర,శ్యయమునకు హాల్టు పరముగా నుగ్నను వేరొకవదము వరముగా లేకున్నను లోవము ఏవికల్పము?గా వచ్చును

(చూడుముషానన్నుజ) “చూడు నన్ను; చూడుము నన్ను ”

ఇచట “నన్ను” అను పదములోని తొలి నగారము వాల్లు ఆది వర మగునఫుడు దానిముందున్న ము” విశ్రల్పముగా లోపీంచేనది

(నన్ను + మాడుముజ) “నన్ను చూడు. నన్ను చూడురు. అనుచో మ్యువృశ్యయమవసానవ.ందున్నందున-అనగా “మి తర్వాత అతురములు "లేనందున వికల్పమున లోపించినది-అచ్చువరమగునపుడు “ము లోపీంచ నందున (చూడుముపాఅనియెబ). చూడు మసియో అనియ్‌ యగును

వ్యతిలేకమధ్యమమువర్షకంబున శల్ఫయుడలలోపంబు విభాపనగు 'ర౮ా నవ్వకుము ట నమ్మకిట వ్యా న + [మ

ఆో౮ా వృతి లేకమధ్యమమువర్ణకంబునకు = థాత్వస్ధమునకు ఇివరీరమగు నర్థమును "చెలుఫు “కము అళు మథ్యమఫురుమ క్రియాభాగములోని “ము చ్ర శత్యయమునకు ఎల్లయెడల న అన్ని చోట్లను--- ఆనంగా వాల్లులు పరమైసను అచ్చు. పరమైనను;. లేక నీడియు పరముగా లేకున్నను అవసానమంటదై నను) సరే, మథ్యమపురుషమున వ్యతి రే కార్థమునందలి “కము లోని ముకార మునకు లోవము విగల్బముగా నగునని యర్థను.

న! చాలవాష్ట్రకరణము, లఘుటీక (నమ్మకము + ఇటం) “నమ్ముకిట్సు నమ్ముకుమిట * ఇచట వ్యతి లేకార్థకమగు “కములోని “ము లోపింపంగా, ఉఊకారనంధి ఇచ్చి “నమకిటి ఆరూనది, “ము” లోప్‌ంచునపుడు ఊకారసంధివచ్చి “నమ్మకు మిటి అని యయినది ఆమ్రేడితంబు పరంబగునపుడు మధ్యమముడుబ్టులకు లోపంబు విఛ్రాపనగు ౪ోగా ఉండుండుము ఉండుము ఉండుము ఉండుముండుము కొటు కొటుండు కొటుండు కొటుందు కు పొ ల ల కొటుండు కొట్టుడు న! ల ౪౯ అ్యక్ప్రే డికము శండవవదముగా నున్నవ్వుడు, దానికి ముందున్న (తొలి వదము చివజనున్న “ము డుడ్‌ వ్రశ్యయముంఎ. వికల్పముగా లోపించును (ఆశీన్సు మున్నగు నర్థములలో మధ్యమపురుముము జేకవచనచునం చలి *వు ప్రత్యయముకకు “ము ఆదేళశమగును, బవువచనమందలి “ర క “డుజ్‌ * అజేశమగును *“డుజ్‌” లో “డు అనునదిమూ శ్రమే మిగులును దాని చివజ ఛకారమున్నందున. (జిళ్తు చిందుపూర్వం. బగనను సూ్రముచేే “దు కు ముందు సున్న వచ్చుచుండును ) (ఉొండుముగా ఊండుము=) (1) “ఉండుందుము, (2) ఊండుమురంి భుముి ఇచట రెండవ “ఊందుము అనుదానికి ముందున్న "మొదటి 'ఊండుము” లోని 'ము విశల్చముశా లోపించినది లోపిందలూ *ఉండుండుము అయినది. లేనపుడు “ఉండు వ ముండుము. అయినది (గొట్టుడు+కొట్టుండు ఎ) (1) కొట్టూట్టుండు, (2) బొట్టుడు కొట్టుండు

సంధిపరిచ్భేదము 69 ఇట వెనుకటివలె ఆమ్హేడితము వరమగుచో మొదటి. “కొట్టుడు లోని బిందువూర్వకడ కారము లోపించి “కొట్టుకొట్టుడి. అయినది లోపము రానపుడు “కొట్టుండు కొట్టుడు” ఐనది విసర్ణంబున కనుకరణంబున లోపంబగు ౫౦ శౌ, వర్థతాం శ్రీ---అనియె.వద్ధళె శ్రీ యనియొ ౫౦ విసర్ణమునకు = “కీ అనుదానికి అనుకరణంబున = “అను అను జానినిచేర్చి (సాధనము గాం టేసి-ా్యప్తక్కంటేర్చి) 'ెప్పినపుడు [ఒకరుబెస్పినదానిని--వారు ఇెప్పీనరీతినే (అనుకరించి) ఇెచుట అను శరణము ఆట్టియనుకరణమున విసర్హ లోపషించునని యుర్ధము ] ళీ వో శ ని (వర్థతాం శ్రి +అనియె=) వర్థతాం శీ యనియు ఇట “వర్ధ తాం క్రీ అనునది ఇతరులు కొన్సినమాట ఆమాటను ఉన్నది యున్నట్లుశణానే వేలోొకరిచే ఆనుకరింవలంబడినందున విసర్ణము లోపించి, తరు వాత యడాగమమువచ్చి “వర్ధతాంశ్రీ యనియో అనియొనది (ఆకుకరణమునందు ఇకరులు ఇెప్పినమాటకుం బెదవ “అని ఛాతునం బంధ ములగు “అశు అని అన్న, అన్‌, అనియోొ మున్నగునవి చేరుచుందును ఇట “అనియో నని చేరినది అనుకృతిని నమళ్ళ్శబ్దము తుదియచ్చున కోత్వము విధాషనగు ౫౧ తుభ ఫ్టం నమయనె ఈకారస్టము లాంతిచో సహితను, గనంబడియొడి, సళతాను గతికో లోకో యటంచుకొా గేం అనుకృతి = అనుకరించునపుద్కు నమళ్శిబ్దము తుదియత్తునకు = “నమఃి అనుదొనిళోని చివజి (మకారముమోాంది చాన్వమగు అకారమునక్కు శత్వము, అ ఓకారము, విఫౌమ ఇ విశల్నము

కం బాలవాష్ట్రకరణను, లముటీక్ష ఒకరుజెప్పినదాని నారీతి'నే తిరిగి వెవ్వసందర్భమున. నమః “నుదాని లోని వినసర్ణమునకు ముందున్న _ (మకారముమోంది అకారము వికల్పముగా షీళారమగును (శుభ్యంనమః +ఆ న=కుభ్యంన మోయ"నె తుభ్యం నమయ స్వ ఇచటం దొలుకం ౫౦-వ స్మూర్తముచే విసర్షము లోపింపం?ా, కఈబూ త్రముచే చానికి ముందున్న ఆకారము ఓకారముగా మాజి “తుభ్యం నమో యనియో అయినది శేత్వము వికల్పమగుటచే అది రానప్పుడు ఆకార ముండిపోయి*ది.. (శెండు చవోట్లను సంధి పొందుళండువదములకును నడువు యడాగనుము వచ్చుట గమ నించునది ) ఈకారము---అకారము పీకారముగా మాజుట (నమశ్శబ్దముకం టె ఇకరములగుచోట్ట్లను కచుుబడుచున్నడి ఊదా--(గళానునతికోలాోకఃపు టం చన్‌ఐ) '“గళానుగతికోలాకో యటంచున్‌ో ఇచట ' కి అనువేటణల అ కారము పీకారముగా మాజినిది అనుకరణంబునం దుదిహల్లునకు ద్విర్వచనంబగు స్మ9 కింతత్‌ అనియె రం కింత త్తనియె కస్త సమ్‌ అనియె క _స్వ్వమ్మనిగా ౨ అనుకరింప బడువదము చివజినాల్డునకు దిర్ధత్వమ.కలుగును (89 తల్‌ ఛఆనియెజ్ర) "ింత శ్రనియె ఇచట కింకత్‌” అనునది అనుకరింపం బదుచున్న దికాన దాని చివణీ తకారము ద్వ్యిత్వమును పొందినది అనుకరణంబునం దహమాాదుల మకారంబునకు ద్విరుక్రి విభామనగు ౫౩ దచాసోహషమ్‌ అనె (| డాసోవామ్మునె చాసోహవమునె తత్కర్తవ్యమ్‌ అనె (శమన తత్క్త _ర్హవ్యమనె

సంధిపరిచ్భేదము 71 ౫3 అనుకరణమునందు 'అనామ్‌ మున్నుగుళబ్దముఅ మకారమునకు ద్విశ్వము వికల్పముగా నగును (దాసోజఒహహ్‌+అనెజ) (1) “దాసోఒవామ్షునె. (2) చాసోఒవా ముని ఇట ద్విత్యమురాంగా “చాసోవామ్షన అనియు, అది రానజ్వుడు “దాసోఒవామ]ో ఆనీయు నయినది వయిచోట మీందినూ శ్రీవా(౫౨ న సూత్రము) ననుసరించి ద్విత్వము నిత్యముగా వచ్చుచుండంగా 'అవామ్‌' మున్నగువానికి ఆద్విశ్వము. విశల్చ్బ్పము గావచ్చుట కీస్యూర్తము వ్రాయంబడినది ఉదంతనామంబున కనుశరణంబునందు వుగాగమంబగు ౫౪ అత్రయం భేనుః అనె ఇయం భేనువనె అనుకృతిని నిడుదకుం గుజలుచ యగునని మయొుకండు వలిశె నది నిరాకరంబు దుర్చలస్య బలం రాజా యన వినవే నే ఊదంతనామంబునకు- హ్రూస్వమగు ఉకారము చివజలల నామ వాచకమునకు, పుగాగమంబు=ఆగమమైన “వు అశునది (ఇదికకారము చివజం గలదిశాన, మొదటిపదము చివజంబేరునని యెబుంగనది ] (ఇయం ధేను అని=ఐ) 'ఇయం ధేను వన ఇట ౫౦ వ సూ త్రము ననుసరించి విసర్షలోషించినవిదప. "ధేను ఆను దాన్మిష్తక్క “వి చేరును తర్వాశ ఊశారనంధివచ్చి. *ఇయిం ేనువని అని యగుచున్నది ఆనుకృతిని =--అనుకరింపంబడు పదముల చివజ దీర్ధ్స ముండినయొడల) ఆదీర్ధ్యము వ్రాన్వముగా మాజునని యిటీవలివా లొకరు ఇప్పియున్నా రసియంు, అట్లు ఇప్వుటకు శత్సమపరిచ్చేదములోని 'శామంబుల తెదిదీర్ధ, రబునకు హ్రావ్షం బగీనను (ళన) సూత్ర నూ ధారమయియు.౦డవచ్చుననియు, శాని యా

ల! 'చాలవ్యాకరణమ్యు లఘుటీక వనంధి విషయమున అది చ్రనక్ష్తము కానందున వ్రాన్వముచేయంట విరుద్ధమని యం నభిప్తాయము “దుర్చలస్య బలం రాజా యన వినే,” అనియీ యుం _-డున్కు కాని “దుర్భలన్య బలం రాజ యన వినపి అని యుండదని భౌవము వాకావసానంబున సంఫ'లేమి దోషంబు గాదని డు యౌారుగ్ధలం డు, సన్టిి సత్యము సర్వ శ్రేయమను - అవిలేనిచో సర్వధర్శములు క్‌ వ్యర్థములు ఇట్లు సంధివిరహంబు కావస్థంబులం బాదాంత మంద చూపుడు సన్ని వా క్యానసానంబున= వాక్యము ముగిసినపిదవ, సంధి లేమి=సంధి రాకండుట వాక్యము మునిసినవీదప సంధి సేయనక్యజలేదని 'పెద్దలయఖి ప్రాయమని భావము ఉదావారణములో'సత్యము సర్వశ్రేయ మది లేనిచో తి అనీ సంధిచేయంబడ లేదు నంధివిరవాంబు=నంధి లేకుండుట శకావ్యంబుల = వద్య కావ్యములలో” పాదాంతమందజపద్య పాదముల చివజయంచే, చూవశ్రవైడు=కనయిడు చున్నవి వద్యకావ్యములయందు వద్య'పాదములం ముగిసీనపిదప జేటజొకసాద ముతో సంధిచేయకుండుట కనయిముచున్నద్సి తక్యినచోట్టమార్మము. సంధి శనబడుచున్న ది ఉదా. వడననున్న వానుము భయ3ిన్వాలుండు కాడు, అరదమునకు “నూళం డచ్యుతుండు (ఇచట 'కాండరదమునకు అని నుది రాలేదు ) “సర్వ వేద సమధిగనమము సత్యంబుతో సరియుశావు, ఎజుంగు సర్వ ర్యంబులో (ఇచట *సరియుగావెజబు గుసర్వి అని సంధిరాలేదు ) ఇది సంధిపరిచ్భేదము పానలనాాాననననిననపు.

బు తత్సమపరి చ్శే దము. చయులాలాననట్టేసిటాలాలాా. డు-ము-వు-లు-ప్రథమ ౧ నువర్ణంబు ద్వితీయ ౨ చేఠ-తోడ-.తృతీయ 3 కొ ఆకు-కయి-చకుక్థి ౮ వలన-కంళొ పట్టి పంచమి ౫-కు యొక్క-లోపల వష్టి ౬. అఆందు-.న-స సప్తమి ౭ శక్సమవరిచ్భేదము---. ఆంధ్ర భ్‌ "మలానిపదములు తత్సమ, శద్భువ్య దేశ్యమ.లని మూండువిశములు అందు సంస్కృత స్రాళ్ళతవదతుల్యములు తత్స మములైనను, ప్రాకృతసమములు సాధారణముగా తద్భువముల, 1కి ందజే వచ్చు చుండుటటే ఈవ్యాకరణమున తత్సమను అనంగా సంస్క్భృతసమములనియే గ్రపాంవవలసీయున్నది అశతక్సమశస్దముల్మ పక్రియ ఈభాగమునం. జెచ్బం బడుటచే దీనికి “తక్సమపరిచ్ళేదము అను "పేరు వచ్చినది తశద్భువు జేశ్యములు కలిసీ యాచ్చికములని ఇెప్పండును వానివ్ర క్రియ అచ్చిక పరి చ్భేదమునం జాంవబడును లో ౧ డు ము ఫు లు-అనునని వథిమావిభ కియందు వచ్యు,వ తయ ౮ క మ తగ! ములు (ఇట్టే-కక్కిన ౬ నూత్రములయొడను గ్రహించునది ) (వదములకు పరస్పరముకల సంబంధమును "'కెలియంజేయునది విభక్షి ఆసంబంధమున సూచించు “డు; ము వు లు మున్నగునవి చ్రత్యయములు ]] తృతీయాదులకు నుగాగముంబగు ౮ రామునిచేతను - రామునితోడను _. రామునికొజకును. 'రామునివలనను - రామునికంశకును - శామునకును _. శాను.ని యందును,

గ! 'బాలవార్థరణము, లఘుటీక ౮ తృతీయాదులకు=కృతీయావిఫ క్రిమున్నగువాని యందు: గలవ్రక్య యములకు, నుణాగమంబు=తగమరూవపమెన నకారము శృతీయ మున్నగవిభ క్పులయందుండం వ్రృత్యయనముల ధివతి “నీ ఆగ మముగాం జేరును ఊదాహణములనుబట్టి యిభట “నూ అనునదియీ ఆగమ యగునని ఛ్రహింపవలసీయున్నది క్ష ॥ కయి-పట్టి యొక్కలకు ను?ణగవముంబు లేదు ౯ రామునికయి - జ్లానములుట్టి _ రామునియొక్క ౯ మాంయిసూ.త,ము నశుసరిం చి "“రామునికయిను పట్టిక, యొక భాను ల్‌ లు అను నుగాగమము రావలసీయుండం౫ా “కయి బట్టి, మొక్కలకు నుగాగమము రాదని యాసూ త్రమువే ఇవ్చయిడుచున్న ది జేఠ.తోడ-.లోపల-వర్ణకంబుల ప్రధమాతరంబులు వైకల్చి కంబుగానేషించు ౧౦ కో వ్ర తర్థయంబు వర్షకం బని ప్రాచీనులు వర్థివహరింతురు. శామునిచే - రామునితో - వనములలో ౧౦ “చేశ తోడ, లోపలి అను మూండ్యువృత్యయముల మొదటి యతరములు వికల్పముగా మిగులుగు అనంగా “వేత, లోర్టం *తోడి లోడ్డి “లోవలి లో ష్టల్హ అనునవి వికల్పముగా లోపించునని యర్థము ఉ రామునిచే, రామునిచేఠు వనములో వనములోవల చక్యయంబు---వ్రృత్యయఇహవర్ణకః అనుచింతామణి సూత్ర్కమాను ఇట్టి ప్రశ్యయమునకు తెలు గులో “వర్ణకము అనువ్యవవోర ముకు ప్రాబీనులే వర్నజచినట్లు శైలియు చున్నది ఢు-ము-వు-న-లేకవచనంబులు ౧౧ వశతంస వ కవచనంబు, ససంఖస్థను బోధించు వ్రతర్యయం "జీకవచనంబు. రాముండు.సోమ.0డు.వనము ధనము. ధేనువు-భానువు

తతృమవపరిచ్ళెదము 75 ౧౧డ్య్తుము వు ఆను వృథమాచిభే _$వ,త్యయములు మూందును, *ని అనుస్నపష్పమిీవిభ క్తి వృత్యయమును వీకవచనమునంచే యుంక్షును నీకత్వంాఒకటి యగునంఖ్యను బోధించు చ్రత్య్యయము ఏకవచనము [వశ=ఒకచదానిని, వచనముజ తెల్చునది]] ఇందలి '“రాముండూ మున్నగు నుదొవారణములన్నియు జక్కొక్కువ్య క్రిని గూర్చియే 'తెలుపుచున్నవి లువర్షంబు బహువచనంబు ౧౨ బవాుత్వసంఖ్య్యను బోధించు వశాయంబు బవావచ నంబు రాములు-సోములు-వనములు - ధనములు - భేనువులు - ఇజ్ఞానువులు ౧౨ “లీ అను,ప్రత్యయము బసువచనముకు బోధించును ఒకచదానికంటె ఎక్కువసంఖ్యను 'తెల్పునది బవువచనము “రాములు మున్నగునవి బహువచ నాంతములు తక్కినవి యభయంబులు ౧౩ విగిలిన ప్రత్యయము "లేకత్వ బవాత్వములకు బోధ నములని యక్థము వననును _- వనములను _ వనమువేతను.వన మయులచేతను.వనముతోడను.వనములతోడను ౧౩ ఉఊఫథఘయములు=శెండింటిని "తెల్పునవి ఓయామం త్ర ణంబునందగు ౧౪ ఓీయనుళబ్దను సంవోధనంబునం దగునని యర్థము ఆది సంబోధ స్టనాచకంబునకు ముంచే వ్ర యోగింపంబడును, శళబ్దంబు తొఅొంగియు సంబోధ్యవాచకంబు ప్ర "యోగింవ వచ్చును శ%రాముండ.టరాములార, రానుండ.ఠరానులార

76 'బాలవార్థ్రకరణము, లముటీక

౧ ఆమం త్ర ణంబు=అహస్టునమ. పిలుపు ఇదియ్‌ సంబోధనము ఒక రిని పిలంచునపుడు (శబ్దమునకుముందు) కషి ఆనునది చేరును

సంబోధ్యవాచకము = వీలుపంబడుసామవాచకము, తోొజంగియం ఐవిడి చియు, పిలువంబడువారి పేర్లకు ముందు “పి అనుదానిని వేర్చినను చేర్చ వచ్చును, మానినను మానవచ్చుశు కాంగా *“ఓి అనునది విశల్పమని తేలం యన్నది

గి అనునది ఛు క్యయమాకాదు వృత్యయ _ మెల్టపుడును. శబ్దము చివజంబేరును కాని చానికి ముందు చేరదు ] ఓశబ్దంబునకుం బురుపు నీచ స్తీ 9పురుమూమం, త్ర ణంబులందు

యి-సి-రి వక్షంబులు విభాష నంతాగముంబులగు ౧౫ ఓయి రాముండ-ఓ రాముండ-ఓనీదుష్టారాల ఎ ఓదుష్టురాల..

అశు ఆధ ఓరిదుష్టుండ-ఓదుష్టుండ

౧౫ మగవారిని పిలుచునప్పుడు. “యి అనియు, నీచస్తీని. పీలుచూ నపుడు “సి అనియు, నీచపురుముని సంబోధించునపుడు “ర అనియు వికల్ప, ముగా “పి అనుదానికి అగనమములం గావచ్చును

“ఓయి రాముండ !" అనునది పురుషనసంబోనధమునకును, 'ఓనీ దు శాలి అనునది సీచ స్త్రీ సంబోధనమునక్రును, “పరి దుష్టుండ అనునది నీచపురుమో మం శ్రీ జముననును ఉదావారణములు యి రి, సీ రి అనునవి శానపుడూ “'షరాముండ, ఓదుష్టురాల ! ఓదుష్టుండి అనియు నుండును

మ ఓరి యోని మ్నైత్తియంధుం గలవు ౧౬

ఓరిచిన్నికృప్ణు - ఓీనీముద్దుచాల శయి మొదలయిన చానికి స్వతం త్ర 'యోగముం గలదు బంగతియె యోలయి - ఓనీపోే-.టరోరి యింశెందుం బోవచ్చు, వీనికి దీర్ధ్స ంబుంగలదుం

తత్సమపరిచ్ళేదము 77 ఓయీ... వివ్రకులావతంస - ఓరీ దుష్టనిశాటులార - ఓసీ ననుం జెనకరాకు

౧౬ నీచ స్తీ పురుమసంబోధనమునం దేగాక్వ న్నవామును. -బెలియం "జేయునపుడును 'పీసీ, ఓరొ అనువాని నవయోగించవచ్చున

“రి చిన్నకృష్ణ ' ఓసి ముద్దబాల ” అనునవి చ్రేమను సూచించు నంబోభనలు

ఓయి. మొదలయినల 'వెనకటిసూ త్రోదావారణములనుబట్టి. “ఓయి” మున్నగునవి శబ్దమునకు ముందే వచ్చునని తెలియుచున్నది ఎట్టి శబ్దము నెపే తించక రువి స్వతంత్రముగా చ్ర యోగించయలడుటకలదని యిీావివరణమున "చెలుపణుడుచున్నది “సంగతియెయోయి * అనుచో “ఓయి'కి స్వశంత,వ,యో

అ//

గము ఇ్లే తక్కినవియంను

“ఓయి, పీరి పీసో అనునవి దీర్ధమునుబొంది “ఓయి! ఓరీ! ఓకీ” అని యగుటయుం గలదని ఉదావ్భాతులును జూవంబడినవి

న స్తీ 9తిర్యస్టడభిన్నంబులును వాని విశేవణంబులును మహత్తు లనంబడు ౧౭

తిర్భక్కులనంగాం బళుపయ్యూదులు జడము లనంగా నచేతనములు

౧౭ జడము లనంగా అవేతనములని వివరణము శలనము లేనిస్రాణం లగు చెట్లు మున్నగునవియు జడమ.లే !

స్రీళంటెను పళుపక్షివృమైదులకంటెను. వేతైనవదములంను,. ఆవద ములకు విశేవణములగునవియు *“మవాత్తులు అని ఇెద్చంబడును

పురుషులను) వారివిశేషణములను "బెల్చుశబ్బములు మవాత్తులని యర్థము

( శ్రీ లన, వారివిశేమణములను "తెల్బునవి మహతీ వాచకములు, తక్కిన వన్నియు ఆమవాత్తులు ]

చాలవ్యా-లఘుటీకజారీ

ళ్గ్‌ర్ద 'బాలవాష్ట్రకకణము, లముటీక్ష ఇదిపజుకు విభక్తులు వాన్ని వృళ్యయములను వివరించి వ్యాకర్త యయ మాంద, ఆ విభ, వ్రృశ్యయములం ఎవనికిచేరునో ఆ వవములన్వరూవమును శెల్చుచు ఈసూ త్ర మం ప్రారంభించెనని జొలియనగును ఈవిభాగవిషయమున. సంస్కృ తాంధ్ర)ిములకు భేదము కలదు "తెలుంగనందు మగవారిని 'ెల్పువదములు మహత్తులు;. న్ర్రీలను. చెల్పునవి మహాతీవాచకములు, ఇకరములగు మృగములు, వత్తుల్కు ఇట్లు, కొండలు, నదులు మున్నగవానిని జెల్బునవియమవాత్తులు. ఇట్లీ విభాగమాంధ్విమున అర్థము నా శు యించియే. యుండును సంస్క్బృతమునం దిట్టు కాక శబ్దము చు, ఛానముగాలల లింగము న్మాశ్శయించి విఛాగమువేయంబడినది అందు కొన్ని స్ర్రీవాచకములు మృగములు, పక్తులం జడములుకూడ పుంలింగములం కావచ్చును మృగాదులు, జడములును కొన్ని స్త్రీలింగములును గావచ్చును ఫురుషులను 'చెల్సువదములు కొన్ని నవుంసకలింగములును గావచ్చును ఉ సంస్కృకముక 'వృతుఃి ఫపుంలింగము, "తెలుంగున “వృతుము ఆమవాత్తు సంస్కృ “భేకుకి న్షీలింగము "తెలు “భేనువు అమవాత్తు సం *దారాళీ ఫుం లిం త “దారి మవాతి శ్రీబంబులు మిశ్రాదులు మహద్వాచకంబులు విభామం బుంలింగ త్రుల్యంబులగు ౧౮ మితళరణవ పా తాదు దులు 'త్రకరణప్రఛానపార్రాచులు మిశ్రా ౧౮ కీ బంబులుంజనపుంసకలింగములు, పుంలింగతుల్యంబులు=పుంలింగ యులతో కనూనమెనవి “మిత్ర మున్నగుశబ్దములు సంస్కృతమున ఎల్లపుడును నపుంసక్ర లింగములుగా'నే యుండును. అవి కెంయున మవాత్తులను ెల్చునపుక్సు

తత్సమపరిచ్భేదము 79 చికల్పముగా వ్రుంలింగసమానము లగును (ఇయ్యావి పుంలింగములగునపుడు “చివజ “డు చేరి మిక్రుండి మున్నగురూవములున్వు నపుంనకలింగము. లగు నపుడు “ము వేరి “మిత్రము మున్నగురూపములును అగునని భావము )

జిత్తు బిందుపూర్వంబగప ౧౯ జకార మిత్తుగాం గలదానికి ముందు బిందువు వచ్చు చని యర్థము కా ర్యార్ధము చ త్యయాదులందు నిబద్ద్లముముం వ్ర "'యోూగించునవుకు మూనంబడు వర్ష మిత్తునాయబడు ఉదా పహారణము మోంద స్పష్ట్రంబగు ౧౯ శ్రయోజనము న పేక్షించి చ,త్యయముల చివజం చేరి చక్రీయ చేయునపుడు లోపించునది ఇత్తుు ఉకారము ఇత్తుగాలలది చిక్తు వీయత్మ రము చివజణ జకార ముండున్నో ఆయతురమునకు ముందు. నిండుసు ష్న గాని, అజనున్న గాని చేరుచుండునని ఫావము మిందరాంబోనవు ఊదావారణములలో -కయంశము స్పష్టము కాగలదు (నంధివ్కృకరణములలో యట్‌, రుక్‌ , టుకొ నుగ్‌_-అనునాగమములు వచ్చినవి అందు చిపజిగల టకార్య కకారవు లిళ్తులం సంధిచేయునపు డవి లోపించినవని ఇదివజిశే యొజు గుదుము ] డుజ్వర్ష కంబునకుం టి కృతియయినది డమంఠతంబనంబడు ౨౦ స్పష్టము ౨౦ “డుజ్‌” అనుప్రత్యయము చేరుస్రాతిపదికము.. (నామము) డుమంఠ మనంబడును పృకృతి=ప్రత్యయము చేరుటకు ముందుండు శబ్దస్వరూ గా దీనిశేస్త్రాతిపదికమనియం “శీర పుంలింగంబయి మహద్వాచకం బయిననావముంబు తుదియత్వంబున కుత్వంబగు, ౨౧ నామంబనంగా. "బెతివపికము, డిద - రామ _ ల 0బనం ఛా ద్ధ మ భార్షవ

80 బాలవ్యాకరణము, లఘుటీక రాజపురుప.-ళ్తట్టివి ప్తాశిపదికములు డిద్ధు-రాము-భార్లవు- రాజ పురుషు ౨౧ ఫుంలింగదుగుచు, మవాద్యాచకమెన నామవాచకము. చివఆి అకారము ఉకారముగ మాణును “రామి అనునది సంస్కృతమున ఫుంలింగమ్ము మగవానిని 'ెల్పుటబే నిది మవాళ్తు దానిచిపజి ఆకార ముకారము?”ా చూఆజి *“రాముోఆరయినది వృతి అనునది పుంలింగమయైనన్వు మవాద్వ్యాచకము కాక్రండుటబే “వృత అని కాంజూలదు ) పుంలింగవుగు మహద్వాాచక మునకు డుజ్జగు ౨౨ ఇచ్చట డుజ్జనుదానియందు జకార మిత్తుగావున జిత్తు బేందుపూర్వం బగు ననుసూ తే ముచేత డువర్షమునకుముందః సున్నవచ్చును బివ్హట జకారము లోపీంచును 4ఉ దిద్ధుండు.. డిద్ధండు.రాముండు-రాముండు.ఖార్దవుండు.భార్షవ్రండు ౨౨ “రామో అనునది ౨౧-వ న్మ్యూత్ర్తవమువే. “రాము. అని కాలా ఈస్మూక్కమువే “దుజ్‌ ” వచ్చును “జిత్తు బిందురూవంబగు ననుస్యూత్రైముబే చందుపచ్చును, ఉకారము లోపించును. ఆవచ్చుబిందువు నిండునున్నా గాని) అజసున్న గాని కావచ్చును గనుక నిండునుస్నవచ్చి "“రాముండు. అయినది 'అజసున్నవచ్చి “రాముండు' వినది ఇళ్లే తక్కి నవియును [ఈసూ.క్రమునందలి 'డుజ్‌ * అనునది యిందలి ౧౧వ స్యూత్రములోని “డు కంటె వేజుకాదు అచట *దుజ్‌” లోని బికారము లోపించన “డు ఎగ్రపాంవయుడినది ] దుమంతంబునకు ద్వితీయా'బ్యేకవచనంబు పరంబగునపుడు. నిగాగమంబు సర్వ్యత్త విభాష నగు ౨౩. శౌమునిని - రాముని-రామునివేతను - రాముచేతను "రొమునికిని - రామునకును సర్వ తయనుట నగాగమబాధ నార్థము, (౪

తత్సమసరిచ్చేదము 8కే

౨కి డుమంకంబునకు=డుజ్‌ ప్రత్యయము చివణ గలచానికి, ద్వితీయా 'జ్యీకవచనంబుం ద్వితీయ మున్నగు విభక్తుల వీకవచనము! ని గాగమంబు= ఆగమ మైన “ఇ అనునది, సర్వ క్ర్కజఅన్నివిభక్తలయందును, విభావనగు=వికల్పము?ా నగును

డుజ్‌ ప్రత్యయము చిపణవచ్చునామమునకు ద్వితీయ మున్నగు విభ క్తుల యేకవచనములు (ద్వితీయ, తృతీయ ఛశుర్ధి, వంచమి; వస్ట్రి స్పక్తమి అనువిభక్తుల యేకవచనములు) పరమగుచో నామమునకు విళ్తికిని నడువు “ని అనునది చేరుచుండును

రామశబ్దము డుమంకము ౨౧-వ స్మ్ఫూత్ర్తమువే. దీని అకారమునకు ఊకారము, వదన ౨-వ సూత్రముచే ద్వితీయ వను వృశ్యయము “రాముగా ను వ్రస్తుకమ్మాత్తమువే నిశాగదముము "“రాముఇనిశాను “పిదప ౨౬-వ నూక ముబే *నుి లోని ఉకారము ఇకారముూా మాజును కాయా 'రామునిని అగును నిగాగమము వీకల్చ్పము కాన అది రానవ్వుడు *రాముగాని అని యుండంగా ౨౫-పస్యూక్రృముచే “ని లోని ఉఊకారము ఇకారము?ణ మాజి “ర్రాముసో అగును

“రాముని చేఠను” రాముచేతను, “రామునికిని అనునవియు నే

“రాముళ్లాకు" అని యుండగా. నుగాగవుము రానప్వుడు. ౨ర౮-వ సూక్రముచే నగాగమమువచ్చి “రామునకుని ఐనది

సర్వత్ర్రయనుట---ఈ వాత్ర్యమునందు “సర్వత్త” అని వెన్పక నిగాగ మము వికల్చ్పముగా నగునని మాత్ర మే ఇెస్పినయెడల ౨౮-వ సూత్రమువలన మసష్టీవిభ_క్రియందు నిళ్యముగావచ్చు నగాగమము ఈన్యూత్రమును బాధించి “రామునకుమి అనురూపముమా త్ర మే సిద్ధిం చునట్టుచేయును ఇందు “సర్వత” అని విశీషముగాం చెలుపుటచే మోంది నగాగమము రానివతమున ఈస్యూత్త, మువే నిగాగముముకూడ వచ్చును కాన “రామునికిని ఆను రూపము నగునుం

82 చాలవాస్ట్రకరణము, లఘుటీక కావ్చన ఇందలి “సర్వత్ర” అనునది మష్టిలో నిత్యమగు నగాగచుమును బొధించి అది వికల్పమగునట్లు చేయుచున్నది అనుదంతనుగు తెనుంగు డుముంళనునకు నిగాగమము నిత స్టముగా నగును ౨౪౯. మగనిని.యగనిచేతను-మగనికిని అనుదంతంబను పరుస్ట చాసముచేతను తమునిని - తమ్ముని.తమ్మని-చేతను _ తమ్ముచేతను, అలునిని.అలుని.అలునిచేతను.అలుచేతను బలిదునిని _. బభిదుని ట్‌. ళం టి! ళం మ్‌ న్‌ బల్లిదునిచెతను . బన్ని దుచేతను _ ఇతార్థదులందు నిగాగమంజు పాతీకంబని యెజటులపనది లిక ఆనుదంతము=స్రాస్వమైనయు కారము చివజలేనిది, తెకుంగు దుమంకముఐడుజ్‌ - ప్రత్యయను చేరుఅచ్చ తెళులసళబ్దము చివజ హ్రస్వమగ జొకారము లేని యచ్చ 'తెం-౬గుమవాద్వ్యాచక శబ్దమ. నోక్‌ నిగాగదుము నిత్యము ఊ “*మగనిచేకనుాేఇట *మగి అనునది చివజణసహ్రన్వమగు ఊకారము "లేని యాచ్చ్భికళబ్దము. చానికిం దృతీమైకవచనము. పరమగునపుడు “నీ నిత్య ముగావచ్చి “మగని చేతనూ అయినది వెనుకటిసూ త, మునుబట్టి చూచినచ్‌ోఇచట “మగవేశను ఆనురూవము ఉండవలసీవచ్చు-చున్నది అట్టి యనిష్టరూపము రాకండుటకయి యీ ౨౪వ స్మూత్త, మారంభింపంబడినది ఆశుదంకంబు---_ప్రర్యుదాస మన్యనదిని మేధను ఉత్తరవదముతో నన్వ యుంచుని"షేధము పర్యుదాసము ఇచట ని'షేధమునుజెల్పు “అనో అనునది ఉక్టరవదమగు *“ఉదంకము అనుదానితో అన్వయించుభున్నది కావున నిది వర్యుదాసము ఊకారాంతఖిస్న మును, ఉకారాంతసదృశము. నని యిచటొ పర్యువాసమున కర్ధము ఇచటి *మయగి శబ్దము ఉళారాంతభిన్నమును; ఉ్‌కా లాంత్రమునకుగల మసహద్వాచకత్వ ముండుటచే ఉకారాంతసదృశమును అగుచున్నది

శత్పవ.పరిచ్ళేదము 85 ఉఊకారాంకములగు డుమంకళబ్దములు---“తమ్లు” మున్నగునబి వైకల్పిక మగు *“నిగాగమునే పొందును ఆనిణగముము నానికి ౨3-వ స్మూర్తము వలనే సిద్ధించును 'పాతీకంబు ఇ ఏకల్పము డువముంతంబుమాంధి నువర్షకంబునుత్యంబున కిత్వంబగు ౨న నువర్ణ్మంబు ద్వితీయ యనుసూత్ర ముచేత రామును అని పొప్పంపంగా నీ సూతముచేత నువర్త కోత్వమున కిత్వంబు సిద టో 7 నో ల సిద్ధంచె 'రాముని-.భారక్షవుని ౨౫ డుమంతమగుళబ్దమునకుం దరుదాతనున్న “ని ప్రత్యయము మొక్క ఊకారము ఇకారముగా మూటును “రాము అనుదానికి “నువర్థ్యశంబు ద్వితీయ” అను స్మూత్తముబే *ను వేరి “రామును మైనది, పిదస సీస్యూత్తము వలన *శి లోనిడకారమున కికారమువచ్చి (నుని గామాజి). “రాముని యైనది ఇకారంబుమోంది క్షు.ను.వ్లో కి యావిభక్తులయుత్యంబున శీ కిత్యంబగు ౨౬ చధనానానానా తడ ననకనననా. హరిని-హారిక్షిని- శ్రీని. శీకిని.వారిని.వారికిని ౨౬ ఇకారము శరువాతవచ్చు కు=ను-వు అనువానియొక్కయుం, శాయలయందలి పళ_క్తులయొక్కయంం ఉకారము ఇకారము?ా మూణును ఇచట *ఇకారముబే ఇ-.కః లు ఇండింటిని గ్రసాంవవలెను. క్రియా విభక్తులకుం గ్రైయావ్రకరణమున ఉదాహరణను లీయయుడును *వారిగానుి అని యుండంగ్యా. “ని లోని ఊకారము ఇశారముగా మాజీ “వారిని ఆయినది ఇళ్లే 'వారికిని తి గాను అనియుండంగా “ఈ కారము మౌంది ని లోని ఊ, ఇ 7 మాటి “శ్రీని అయినది. కక్కిినవియు నిబే లే

“84 బౌలవాస్ట్రకరణను, లఘుటీక ఈధాకుయ షదర్ధంబులమిాందివానియత్వంబున కిత్వంబురాదు ౨౩ -ఈరు--ఈవు-ఈను-ఈము, ఈకు-నీకు మోకు

ఆలి ఈాతుయంప్కదర్థంబులు = “ఈ యనుధాతువును నీ-మౌా యనునవియు, క్రియకు మూలరూవము ధాతువు )

“ఈ ఛాతువు నీ, మోాఅనునవి యికారాంతనులైనను, వానికి మాందనుండు ఊకారము ఇకారముగా మాజదు (ఈషారుణ) *ఈరుీ అనుచో ఈభధాతువువై విభ_క్తిపృత్యయము. “రు దీని ఊకారము 9౬-వ న్యూత్తమం చనునరించి ఇకారముగా మూంి *ఈరి అని యసచుండంగా నాకితి కాకుం డుట కీనూ త్రము చె్పండినది *ఈవు, ఈన్వు ఈము అన్సుకవియం నిట్లే

(ఈశ4పు) “ఈవి ఆశుచో “కఠ యుమ్మచ్భబ్దము, చానివై వీ విభక్రీ వ్రత్యయవమగు “కు “కొగా మాజలేదు ఇళ్లే 'నిక్కు మికి లుకు

కువర్షకంబు పరంబగునపు డుకారబు కారంబులకు నగాగముంబగు ౨౮ రామునకును.-విష్ణునకును..సవితృనకుచు విథాతృవకును,

౨౮ “కి చ త్యయము జరముగా నున్నపుడు ఉకార బుకార్య ములకు నగాగమము. (అగమైన “ని అశునదిి వచ్చును అనంగా ఉకార బుకారములకును, “క నును నడుమ '*నీ అనుళది చేరుచుంకును

“రాము+శకును. అనియుండంగా. “తు లోని ఉఊక్రారమునకు. బివస “వి ఉండుటచే నడుమ 'న' చేరి “రాముకకు ఆనీ రొకది ఇ్యట్దే “విష్ణునకి “సవికృనకు, విధార్భృనణ్‌ అనునవి బుకారముమా ద “జ ఊన్నపుడు “నీ వచ్చుటకు ఉదావ్భాతులు

ఉకారబుకారంబుల కందు వర్ణకము పరంబగునపుడు నుగాగమంబగు ౨౯ రామునం దును.విళ్ణుచం దును.విథాత సనందును,

తత్సమపరిచ్భేదము ర్‌

౨౯ ఊకారమునకుగాని, బుకారమునకుంగాని “అందు అనువ్రత్య యము పరమగునపుడు అగముమగు “ను అనునది వచ్చును

(ఈ ఉళారము నడుమవచ్చిన్నదైనను గావచ్చున్ను లేదా తొలుత నుండియు నుండినదైనం గావచ్చును )

“రాము అందును = రామునందునీ అనునెడ “రాము లోని ఉకా రము పీదవ “అందు ఉన్నది కాన నడుము “ని ఇేం ఉఊకారనంధివచ్చి “శామునందు అయినది (ఇచటి యుకారము నడుమ వచ్చినది “విష్ణువు నందు అనునది తొలుకనుండియు ఊన్న ఉఊకారమున కుదావ్భాతి ) బుకా వాంకము నిజ గ్రృహించునది

ఆగమ ము.-వు-వర్శంబుల కందువర్షకము పరంబగునపుడు నుశాగముంబు విఛామనగు 9.0 వననునందును _- వనమందును _ "ధేనువ్చనందును _ ధేను చందును

30 అగమములుగా వచ్చిన “ము, వు అనువానికిం దరువాత “అందు వ్రశ్యయ మున్నయుడల (మోంది నుకాగమము ఏశల్పముగా నగును

(వనము + అందును=ు) “వనముకందుి ఇచట “ము ఆగమము, కాని 1పశ్యయముకాదు, 'డు, మువు లు వఖవ అనుస్యూత్ర మునుబట్టి ప్రథమా విభ_క్షిలోవచ్చు 'మూ మ్మార్తము ప్రత్యయ మగును మిగిలిన విభక్తులలో విధింపయబుడు “ము ఆగమము ఇచటి “ము స్పప్పమియం. దున్నది కాన అగ మము ఆ *మూ కుం బిదవ అంది వ్రృశ్యయ ముండుటచే ఆ౭ండిటినడుమను “ను వేరి సంధివచ్చి “వనమునందునూ ఖినది నుగాగమము రానప్వుడు “(వనము

• అందు) వనమందును అని మ్మాత్త మగుచున్నది

ఇల్లే “భీనువునందును 'ధేనువందును అనుచోట్ట్లలగల “జి స స్థమియం యందుటవే ఆగమము కాన దానికిని వికల్పముగ నుగాగమము వచ్చినది

66 కాలవాస్ట్రకరణను, లఘుటీక బహుత్వంబున ద్వితీయాదివిభక్పులకు లశాగమంబగ 3౧

'రాములను _- రాములచేతను _ విథాతృలను-విథాతృల చేతను

3౧ ఒజకచానికంటె ఎక్కువవానినినూర్చి 'తెల్పునపుడు (అనంగా బనుువచధమునందు) ద్వితీయ మున్నగు విభక్తులకు లట అనునాగముము (ఆగమమైనలకారము) వచ్చును

(ఇచట *లట్‌” అనునది టకారము ఇత్తుగాంగలది కావ్సన ఆగమమైన “లి విభక్తికి ముందే---పస్రైతివదికమునకును; విభ క్రికిని నడువు వచ్చునని గ్రహిందవలెను]

(రాముగాల శను ఏ) రోములను

(ద్వీశీయలో రాము +!ను అనియుండంగా౨౧-వ నూ ఈ ముచే ఉ్‌త్వము వీదప లదాగమము ]

ఇళ్లే కక్కిన యంచావారణములును సంచోధనంబునం 'భేకార్థంబయినపదంబు తుదియు కారంబున

కకారంబగు, 3౨

టరాముండ-టవృతవ..ఓళంభువ.టకొడుక

3.౨ ఎవరివైనను సించుట నంబోధనము ఆసంబోధనము వో వీకవచన మున వదము చివజనుండెడి ఉకారము అకారముణా మాజును 3. కాముడు అనునది ఊకారాంతమగుపదము (విభక్రి ప్రత్యయముతో కూడిన కజ్టమునకు వదమని పీరు ) దానిక్షి! “పీయామం క్ర ణంబుకందగు నను న్యూక్రముబే పీజే *షిళ్తాముయి. అయినది వ్రన్తుస్యూత్రముచే డశారము మాంచి ఊకారము ఆకారము గామాతోపీరాముండ" అయినది తక్కినవియు నిట్లేం

సంధిపరిచ్ళేదము 87 నంచోధనంబునందుం బదంబుతు దియ కాలేకారంబులకు దీర్ధంబు విధామనగు 39,

ఓీరాముండా - శీరాముండ ఓచెలియా - శచెలియం శఒీహరి - ఓహరి ఓతండీ - ఓఉతండి

త (కో

ఏ3 ఇతరులను పిలుచునపు దువయోగింవంబడు పదముల చివజ అకారముకాని, ఇకారముకాని ఉన్నయెడల నవి వికల్పమాగా దీర్ధ్యము లగును

రామళబ్దమున కిట్లు దీర్ధ్యము రాలా “పీరాముండా” అనియు, అది శాశప్పుడు 'ఓరాముండి అనియు నగును 'ఓవారి ఓీవారి అనునవి ఇకారము వికల్పముగా చీర వుగుట కుదాహరణమ.లు

కృతో త్కంబగు సంస్కృతనామంబు సంబుద్ధి డుజ్జునకు లోవంబు విభాషనగు, 8౮

ఓరామ - ఓకృష్ణ పూర్వసూ లై ముచేత దీర్ధ్ప ౦ంబు టరామాం-ఓకృష్ణా. సంస్కృతనామంబనుటం జేసీ ఓతమ్లుడ - ఓబల్లీదుండ-ఇతా్యాదులందు లోఐంబు లేదు

3౮ కృతోత్కంబు ఐ= (తొలుత లేకు పదవ వ్యాకరణనియమమూును బట్టి) చేయంబడిన ఉళారముకలది సంస్కృృకనామంబు = తత్సమళబ్టము నం బుద్ధిడుజ్జు = సంబోధన ప్రశిమావిభ_క్షియందలి “డు అనునది (సంబోధనప్రథ మూవిభ_క్టిలో వీకవచనమునకు సంబుద్ధియని ఇ్యాకరణమున వసిద్ధమగు”పేరు 7

ఉకారాంతమగు తత్సమళబ్దము చిషజణనున్న “డి ప్రశ్యయము సంబోథనమున వికల్పముగా లోపించును ఆయుకారము 'మెొందటినుండియు నున్నదికాక నడుమ, వ్యాకరణనియవ.ము ననుసరించి వచ్చినదై యుండ వలెను

వ! బాలవాస్ట్రకరణము, లఘుటీక “పిరామ ' ఓరామా” రామళబ్దము మొదట ఉఊకారాంతముకాదు న స్యూత్తములభే ఉఊళారము; డుజ్ఞంవచ్చి “రాము డు ఐనది ౧౪-వ నూదర్రమువే 'టీ చేరినది $౫-వస్యూర్రమువే “డూ లోేపించును 3౨-వ మ్మాత్తముచే ఉకారమున కకారమువచ్చి “రాము, రామి ౫ మాీనది 3కింవ స్యూత్రముచే వికల్పమగుదీర్ధ్య ము సంస్కృత-సంస్కృృకసమముల డుష్టానశే లోపమగు ననుటబే తెల వద ముల డుద్దు లోపింద దనవలెనుకాన “ఓతముడి మున్నగుచోట్ల *డు' లోపింవ “లేదు “తమ్యండు ఆకుదాని *డు లోని ఊకారము 3౨-వ న్యూత్తముచే అకారముగా మాతకి “పీళముండ” బనది ఉదంతసంస్కృతనామంబుమిోంధి సంబుద్ధి ఢుజ్జునకు నూకారంబు ఫ్లుతం చా'ేశంబు విధామనగ, 3౫ ఓవిళ్లరా 3 - ఓళంభూ 3 - వతంబునందు _ విష్ణుండ శంభుండ _ ఇతార్థది పగి ఉదంఠసంస్కృ్భతనామము=, సహ్లా, స్వమగు ఉకారము చివజలల పకంన్క్భ్చృకళబ్దము, ఫ్రతంబు = మూండుమా శ్ర్రలకాల ముచ్చారణకలద్యి మ్మార్తు యనంగా చిటిశవేయునంతకాలము, చా,స్వమునకు వకమా ఇ, న! ్రీశౌలము, దీ 1 మునకుమా త్రద్వయ కాలమును ష్ణుకనముక్షు మాత్ర, శ్ర యకాల మును వట్టును ) వా,స్వాకారము చివజలల సంస్కృ తనమశబ్దనులకు నంబోధనమునం గల డుంక్టునకు మ్యూజుగా ఫ్లుకమెన (నుదీర్ణో చ్భారణముగల) ఊ (9) కార _ఎమౌా'బేశముగా వచ్చును ఇది వికల్పము “పివిష్టు (3) విష్ణుళబ్దమానకు ౧౪-వ స్యూర్రమున. “ఓి వచ్చినది ఎవికె-న స్కూర్తమున *డ్రుజ్జం వచ్చి; దానికి ఈనూ శ్రముచే ఉఊొకారమై ష్టతము ఆజేళమెనది

తత్సమపరిచ్చేదము 80 క్‌ మునకును ఫ్లుఠమునకును "భేదము 'తెలియుటక్రంగాను ప్లుకము దక్క (3) అనుగుజుతు వాడంయడుట కలదు , రోస్త్రతము వికల్పము కాఖ్చను ఇప రానిపకుమున కీ కరా, ముంద[ వవ్రజ విస్ణుండ! అనియు నగును చవ కియయు నిళ్హే విష్ణుండ?” అమనది డీ ళా వీరహితమగురూపమున కుచావారణము సంచోధనంబునందుబహువచనంబున కారగాగవుంబగు, రె “ననన నక ననన కకయ న ఓ రాములార-ఓకృష్ణులార దీనికి వాతీకంబుగ ద్‌క్ష న్‌ బగు. రాము౮ారా-సీకి లన్షులారా 3౬, నంబోధనమునం ఛైథమావిభ క్రి బహువచనమునకు ఆగనుమగు “అరి అనునది వచ్చును (ఆరగాగమము కిత్తుగావున విభ _కీవశ్యయము చివజం "జేరును) (రామ శ లు, రాము+శలు, పీరాములు, ఓరాములు + ఆరజ) షీరాము* లార! (0) రామళబ్దమునకు బహువచనమున “లు, (2) ౨౧-వ సూక్రముచే అత్వమున కుత్వము, (త ౧౪వ సూత్ర్తముబే అఆమంత్రణమున “టీ వచ్చె (శ) వ్రశృశనూత్రమువే “ఆరి గానమము దీనికి “అరి అనుదానికి (పొకీకముగాా వికల్చ్పముగా దీర్ధృ్యమగుకు శాన 'షీరాములార * అనియు నగును మధ్యవపురువయోగంబునం డారగాగమంబు విభాషనగు 3౭ వినుండు బాలకులు - వినుడు వాలకులార, వచ్చితిర 'కాంతలు-నచ్చితిరి కాంతలార, అన్నలార మిము నడెెద నొక

,ి0 చాలవ్యాకరణను, లఘుటీక మూట-ఇచ్చట మధ్య్యమపురుప యోగంబు "బేమించేని యారగా జమంబు నిత్యంబు

3౭ ఎదుటివారితో సంభాషించునపు డుపయోగింపండు. పురుషము -యధ్యమపునునము అమధ్యమపురుషు (క్రియతో సంబంధమున్నఫుడు (నా మంబులకు, అరగాగమము వికల్పముగా నగును

“వినుండు బాలకులు, వినుండు బాలకూర "* ఆనునపుడు “వినుండు మధ్యమ పురుమ్మక్రియ, చానితో నంబంధించుటచే 'చాలకులీ అనుదానికి -ఆరగాగమము వికల్పముగా వచ్చినది “అరి చేరనపుడు సంబోధనమునందును “చాలకులు!్‌ అని యుండిపోయినది. “వచ్చితి కాంతలు-కాంళలారొ అన్న దయం నిల్లే

!

అన్న ల౮ార! “అన్నలార! మిమ్తా నడిె్శొద నొకమూటి అనునపుడు శ్రైయయగు 'అడిగెదో ననునది యుత్తమపురుషము, (దానిక ర్త “జేన్‌ ఆను వది) ఇచట మధ్యమపురుమ్మ క్రియయే "లేదు, కాన ఇచట అరశాగముము ఏజ౬-న వస్యూత్ర్తముననుసరించి నిళ్య మే వికల్పముకాదు; “అన్నలు! మిము నడి*ది్‌ వని యుండరాదు

ఆదంతంబ, 1 హతుమాంది రే యప... విభ కిలశారంబునకు నేవంబగు 3౮

బాలుప.బాలురను-బాలుర చేతస్కు నృపాలురు.నృపాలు రన్గు-న్ఫఫాలుర చేతన్ను దయాళు శబ్దంబున కిట్టు. లేసంబు గానంబడియెడి దయాళురు.దయాళురను _. దయాళువ చేతనుం

3౮ స్రాన్వ్నమగు అకారము చివతియందుంగల్లి, ఆ అశారమునకు ముందు లకారముండ్వి. ఆ లకారమునకు ముందు దీస్ధ్యముగల మహా దొర్పచకళబ్ద .వ్రన్తకుం దరువాకనున్న బవువళన “లి శారమునకు “లేఫము ఆజేశముగా వచ్చును అనగా దీర్ధ్యము-లకారము- హ్రూస్వమగు అకారము చివజఫొగమున

తత్సమవరిచ్భ్చేదము ర వరుస"ానున్న మహద్వాచక ళబ్దముమొక్క_ బహువచనములలోని "అ రిణా మాజునని యర్థము

(ాలశాలుఐ=) బెలురు చాలళబ్దము మవాత్తు దాని చివజ వ్రాస్వ మగు ఆకారము కలదు దానికముందు అకారమును, దానికిముందు దీర్హ్స ము (గ అని బకారముమోంద)ను కలవు కాన దీని బవువచన "లు “రి ౫ మాజీనది ఇది ఫుంలింగమును, మవాత్తును కనుక ౨౧ -వసూత్రమునే అకార ముకారశుయి (బాల్య బాలుగా మాతజీ) “బాలురు అయినది 'బాలురవేతను అనుచోట బహువచనమున 3౧-వ స్మూక్తముననుసరించి వచ్చిన 'లి*రి శా చూజినది) “నృపాలురో ముస్నగునవియు నిళ్లే

దయాళుశజ్జంబు.-దయాళుళబ్దము అదంఠతముకాదు-అనలా చాని చివజు ఉకార మున్నదికాని అకారములేదు కావ్చక దాన్సికిం బరమ్మూనున్న బహువచనమునందలి లకారము శేఫముగా మాజుట విరుద్ధము ఆయినను “దయాళురు దయాళురను? మున్నగుప్ర యోగములు కనలడదుచుందుటచే ఆ “దయాళో ళబ్దవిమయమునమ్మాత్త ము ేఫాబేశము వచ్చునని ఇెప్పవలసి యున్నది అమహన్నప్పుంసకముల కదంతములకు మువర్తకంబగు ౩౯ నన కర స క కధకు. వృషీము _ బుతము, టైవముశళ త్ర ము _ అవత్యము, క్లీ బంబులు మితాదు లనునూతంబున చాథికంబుగం శు లే ల్‌ బుంలింగత్వం బతిచేశించుటం జేసి వి శ్రాదిళబ్బంబులకు టెక "బె '_| అ ఈూపుం చెటుంగునది ఉ విత్రుండు మ్తము, శరణుండు _ జరణము

న వ్రాన్వమగి అకారము కడవటరోల అమనాద్వాచకములకున్కు

ప్రాన్వమగు అకారము చివజ-గల నపుంనకలింగములకుకు చశిమావిళ క్రాయంద క్‌ జ (వికవచనమున) *ము వ,శ్యయమువచ్చును

ట్టి 'బాలవాస్టకరణను, లఘుటీకి

(తిర్భక్కులు, జడములును అమనాత్తులని యిదివజ'కే చెస్పండినది* నపుంసకలింగములం సంస్కృతమున క్రసీద్ధములు, కొన్ని మదాత్తులు: మవాతీొ వాచకములునుహూడ నఫుంసకలింగము. లగుచుండును )

“వృతి శబ్దము అమవాత్తు, చానికి “ము బేరి “వృతము”" ఐనది ఇన్లో తక్కానవియుంకు కళత్ర” శబ్దమునకు భార్య యిని యర్థము శాన అది మవాతీవాచకము, కాని నపుంసక లింగయగుటచే దానికి “ము 3 త్యేయమువచ్చి శ్ర కి ఖీ కళత్రము వినది

క్లీబంబులు-- ఈవరంిచ్ళేదములోని ౧౮౧వ సూద్రమువే వ్రాస్వాకా రాంకముల్రై; సపుంసకలింగము లైన “మితృ” మున్పగువానికి వికల్చ్పముగా పుం లింగళ్వమును సంభవించును నపుంసకత్వ మున్నపుడు “మిత్రు” అనియు, ఫుంలింగ త్వవ్లున్న పుడు “మిర్రుండు" అనియం “మిత్ర” శబ్దమునకు రూపములం, ఇట్లే కక్కినవియును అతిబేశించుట=నియమించుట చై ర్యరూప్యంబ.=రెండం రూపము లుండుట

వానికి మువర్షశేతరం బయినవిభ_క్రి పరంబగునపుడు

ముగాగవముంబగు ఈ౦ వృష. ఘులు-వృకమును-బుత.ములు.బువతీమును

ళం వానికిజహ్రాస్వమగు అకారము. శుదినిగల అమహత్తులకును నపుంసకలింగములకును, మువర్మ శేతరంబగునిభక్రిఐ దశమావిభక్తిలోని యేకవచ నమువచ్చు. విథక్తికంటె వేత్రైనవిభ క్షి - వ్రథమాబహువచనము మొదలుకొని వతి స్పప్పమిబహంపచనమువజకును గల విభ క్రులలా+ జేళ్రైన నొకటి ముగాగ మంబు=అనమరూపమైన 'ము" అనునది

ట్‌ క్త నా లే

[ము వ్రత్యయము ప్రథమయందు. వీకవచనమునకు పచ్చువృత్య యము శ్వా తద్భిన్నమగువిభ క్తి ర,థమాబహువచనము మొదలగు విభక్తి యగును ]]

తత్సమపరిచ్భేధము 408 ప్రైస్వాతడిలాలికములగు”.మవాత్తులకను, నపుందకములకను వ్రథమా బహ్యువ్రచ్చన్తాదిస్ట్ర గక్యయములు పరమగునపుడు 'అనవ్రకృత్శొన్నత్యయములకు నడుము *'ము టఉనునది చేరుచుండునని భావము “వృక్ష అనునది అమహాళత్తు దానికి “లి (వ్రథమాబవువచనము 'చంనవీదప ఈసూశ్రమువే “మీ ఆగమముగావచ్చి “వృతున్సుల. అయినది అల్లో 'మీగితనవియరను మువర్షకంబునకు విధించుకార్యము ముగాగమంబునక నగు ౪ొం మువర్షీకంబునకు. విధించు లోపాజేళాదికార ఫ్రములు ముగాగమమునకీ ససాత్‌ము-వచ్చునని యర్థము వ్రాశ్యయమెన “ముకు నీకార్యములు వచ్చునని ఇెవ్చలకునో, ఆవియన్ని యును“ తగమ (యు వర్ణ్ధ్యమునకును వచ్చును లోపమవ్రఅత్సరొయ చ్రాబ్సగ్రాక్రుండపోవుట?ే ఆచేశమహాఓక దానిస్టోనమున నింొకయి తరమువచ్చుటిః మువర్ణ్శ్శకంబునకు మా ముడియేనిం బూర్ష చిందు పూర్వ బువర్లం చేని విఛభామనగు, "౨, వృత్‌మ్లు - నవృతంబు బుతమ్ము _- బుతేంబు నూర స్రూత్రముచేత ముగాగమమున కీకార్యంబగు వృక్షములు - వృతుంబులు, బృుత్మన్థుంలు-బుతుంబులు ళం .మౌముడివ్య(-+ఎమావత్తు, వ్రూర్జ్హ విందువూర్వక్ష_ఖువరగ్రబువనిండం నున్న ముందుగాలల బు (ంట్ర) అనునది “'మర్చైవ్రత్యయమునకో విశల్పముగా లొ గాని “ంబు గాని గావచ్చును. (వృతము=) వృతుమ్తు, వృతుంబుం శైషచట మావత్తు అగమముగన్వు “యబు ఆచేశముగను వచ్చునని 'తెలియనగును ) థి కం సూ శ్ర మువే ముగాగమమునకుంాడో నివి రావచ్చును గనుక చ్భృతమ్లులు, వృత్హంబులు అనియు రూవము లగును

భ4 'చాలవాస్రకరణము, లఘుటీక లు-ల-న-లు వపరంబుగునపు డొకానొకచో చుగాగముంబు నకు లోపంబును దత్చూర్వస్వరంబు నకు దిర్ధంబును విభావనగు ౪3, జ్య టో! వజ్రాలు-వజ్రాలను య వ్యజాన, పగా-డాలు - వగడాలను - వగడాన ఒకానొకచోట ననుటచే నీకారంబునకుం బ యోగవె రళష్థంబు సూచింపంబడియె లీ వన. ఈ3 *లు లు ని అనునవి వరముగా ఉన్నవ్వుడు ఆగము *మూు కార మునకు కొన్ని చోట్ల లోపము విశల్పము?”ణ నగును ఆరీతి *'ము లోపించి నవ్వుడు దోనికి ముందున్న స్రున్వము దీర్ట్ప ము?” మాజును (వము శ లు=) వర్ర్రాల్కు (వజ్రము + లనుఐ) వజ్రాలను, (వజ్ర ముశ్లా నజ) వద్రాన మింది యుచాజహారణములే “వజ్కము అనుదానికి *“లు-ల-నీ లం పరముగానున్నవి కాన ఆగమముగావచ్చిన *“ము లోపించి చానికిముం దున్న న్రస్వమునకు దీర్ధ్స ము వచ్చినది-అనలూ “జ్ర అనునది “జ్ర గా మయమాఆినది ఈకార్యము వికల్చ్పము, ఇది రానపుడు “వజ్ఞములం, వగ్రాములన్సు వజ్రిముని అనియు నుండును “వగడాలు ముష్నగునవియు నిక్హో ఈస్మూక్ర ములో సీకార్యము “జఒళానొకచోి వచ్చునని ఇెవ్చంబడినది "నాన ఇట్టి చ యోగములు చాల రఠక్కుువగా నుండునని "తెలుయుబున్న ది ఇగ్గారాయగంతంబుల ప్ర ధమెకవచనంబునకు లోవంబగు, ౪౪ ఇకారాంతములకు భై శబ్దంబులకు మతి యముగా ఫభవమూంతంబులకుం ట్ర థమైకవచనలోవంబగు వారి - గిరశ్రీ-ధి ఈళ ఇళనైారాయగంతంబులు=కకారాంతములు సా వై ఈ మలం,

తత్సమసరిచ్ళేదము రి

ఊగాగముము చివజలోలవిం(ఊ కారము ఆగమముగా కలవి) అనువీనికి వరముగా నుందు చథకూవిభ _క్తీంోీని వీకవచనము లోపించును

[దు-ము-వు ప్రశ మెకవచనము, ఇక్కడి “ఇకారాంతి వదముబే ఇ ₹ఈః అను ఇెండింటిని త్రహింవపలెను _

ఉదాంలా- హరి | (ఇకారాంతములు శ్రీ థీ (ఈకా శాంతములు) ఇత్తునకు బహువచనంబు పరంబగునవు డుత్వంబగు రాణి

పహారులు.గినులు.కవులు-.5వ్చలు-యామినులు _- భామినులు, తవరకరణంబువే దీస్థ్రంబున కుత్యంబు లేదు శ్రీలు _ శ్రీలు య లకోరీలు

ళ్‌ ఇర్తుజవ్రాన్వమెన ఇకారము బహుపచనము వరముగా నున్న పుడు ్రాస్వమగు ఇకారము ఊకారముగామాయిను. (వారిగా లంజ). హారులు, తపరకరణంబుచే = ఇకారము తరువాత *తీ కారమును చేర్చి “ఖీ త్తని ఇబ్వుటబే.. [కకారము నీ అచ్చుతోంజేంయుండిన. దానిశేగాని తక్కిన యచ్చునకు శ్రాహకము కాదు, ఇత్తనంగా ఈశాస్వమెన ఇకారమునే చ్కహ్‌ంప వలెను, దీర్చ మును ఛ్కపాంపరాదు )

ఈనూత్రమున “ఇి _త్పృనుదానివలక వాన్వముచే త్రహించవలెకు శాన ఈకారము ఉకారముగా మాజదు శ్రీలు అనునది 'త్రులు గానుం “స్త్రీలూ స్ప గాను మాజవు

వికృతియం దికారాంతముల యుసో _త్తమేత్వంబునకు

బహువచనము పరంబగునవ్చ డుత్వంబగు రాటం

ఇచ్చట వికృతోబ్దముచే సంస్కృృృతనమేతరంబు గ్ర హింప ఛలయు, కలికి.కలుకులు-నులికి ములుకులు. చెలిమి.ప3లుములు _

ళ్‌ చాలవాష్ట్రరణము, లఘుటీక జలివి -బతుములు ఉప్తోత్త్సమేత్వంబున కనుటంజేనీ జిగి - నిసో ఇళతార్థదులం దుత్యుంబుతేదు జిగులు-నినులు “౬ వికృతియందు ఇ దద్భపు చేళశ్యరూపమగు నాచ్చికమునందు,. ఈపో శ్తమేత్వంబునకు = కడవటిదానికి ముందున్న ఇళకీమునకు గ్రమూండు ను అంశకో ఎక్కువయీ నగన్‌తురములు గలపదముల చివణియచ్చునకు “ఊత్తమము అని పేరు, దానికి సమివముగా నున్న ది=--ఎడమ బ్రక్క_నున్న ది ఉఊపోత్తమము ] మూండచ్చులుక లిగియంన్న ఆచ్చికపదములకు బవుంవచనము వరమగు నపుడం, ఆశబ్దములోని కడపటియచ్చునకు ముందున్నల్షకారమం ఉ కారమగును (శలికిషాలుఐ) “కలుకులు ఇచట “కలికి మూండచ్చులపదము, ఆందలో “ఖ్రోఊత్తమము; "లో ఊపోశ్తమము, దీనికి బదువభనవవనరముగా నున్నందున “అ “లు శామాటేినది, హావ సూూత్ర్తమువే కి 'క గా మాటినది. ఇర్హో. తర్కీనవిను ఈసూతత్రమున “ఊసో శ్సమముయొక్క_. ఇకారము అని ఇెచ్చం బడంటానే. “జిని నిసి అనువానిక్‌ బహంవనము. పరమగునపుడ్తు ఉత్వము శొలేద్ముశాన *జూగులు, నునులుి అను అపాధురూవములుం కాలేదు ఇఇవి- "శండతరముల పదములు కావున ఈస్మూత్రమున శ్‌చట చస _ శియీఖే రల డోపధనవాన్థాదులయుపో _త్తృమేత్వంబున కుత్వంబు గలుగదు ఈతి, సందిరి-పంధిరులు, విడికిలి-పిడికిళులు, శావిడి-రావీడులు, శొ్బది.తమ్మదులూ- ౪౭ చివతియమ్‌రమునకు ముందున్నయతరమునకు ఊవథ యని యేరు బహువచనము. పరముగానున్నపుడు. “రల-డి లం ఊవథగాలల శబ్దముల మొక్యాయు, "తొద మున్నగు నర్థము '(చంఖ్యార్థము) గల వదముల

తత్సమపరిబ్ఞ్రేదముా వా

యొకస్రాయు, ఊపోకమాలఈకారము. ఉఊకారముగా. బతక +స్త్రాయ్యది జవ సూ్రమునకు వాధకము )

వందిరి---దీనివర్ష శృనుము వ్‌ అంద్‌ ఇర్‌ ఇ ఇందలి యుంసథ- “శేఫము, దీని ఊపో.శ్తమము-దకారముమోంది ఇకారము ఈశబ్ధమునకు బహు వచనము వరము గానున్న ఫుడు(్రవందిరి శాలు" అని యున్నపుడు, ఆ ఉపోత్తమే శారము ఊకారసుగ- మాజనందున “ది “ది గా మాజదు కాన “బండ్లు ఈల్కు అని కాదు ఇట్లే “పిడికిళలం రాపీడులుి అమనవి *పిడికుళులి. రాఫు దులు గా మాజవు అట్లే “తొమ్మిది అను నస్థమిచ్చుశబ్దము బనువచనమున శత్రామ్సుదులు" గా నూఆదు సంఖ్యూర్థకమగు. “ఎనిమిది బహుత్వమున న! మేుదులు గా మూఆద్‌ (ఈచోట్ట బవువచనళు. పరమగునప్వుడు. శబ్దము చివజి యికారము ఊకారమగా మాజుట శెట్టి యాటంకమును లేదు )

ఉకారాంత గోశబ్రంబుల కంతట వువర్లకంబగు ౪౮

తగవు - భేనువ్చు ముధువ్ర - గోవ్చ-అంతట ననుట స్ర్రీంగ పృథమైకవచనలోవభాధనార్థము,

ళ౭ి చ్రాస్వమగు ఊకారమ్యు చివజియల శజ్ఞములకుకు, సోళబ్దమునకును "అన్ని లింగములందును “ఫు” క్ర త్యయము వ్రథమైకవచనముకం జేరుకు

ఉదాహరిణములందలి ధను నోళబ్దములులెందును న్తీ లింగములు, "కాన వానికాయుందు రాంచోన్న ౫8 వ సూ శ్రముభే ్రథమయైకవచనలోవము శానోండ గా-అలోవము 'రోకుందుటక్షయి ఈభూత్రమున “అంతటి ఆను విశే వము వేర్పంబడినది కోన్‌స్త్రీలింగములకుం బృభమైకవచనమున “వ వ్రత్య యమువచ్చినచో, అది లోపింపదని“లేఎ చున్నది

ఊకారాంతముఅ కన్మిలింగములందును "వు వచ్చునుశతరువు పుం లివనమున్ష్యకదావ్భాలి "భేనువు స్ష్రీలింగమునకున్సు 'మధువ నపురసకలింగ మానకును ఉదాన్హ్నాళ్తులు

ర 'బాలవాస్థ్రకరణను, లఘుటీక వువర్ష శేరరవిళ్గ శ్రి పరమగుచో నుకారాంతంబులకు బమాళంబుగా గోళబ్ధంబునకు నిత్యంబుగా వుగాగమంబగు, ౪౯ తరువ్రలు.తరులు.ధేనువులు- ధేనులు గోన్చులు ళా వువర్ణ శేతరవిభక్తులులీవు వర్ణకమువచ్చు. విభక్రికంటె నికర మైన విభక్తి వథిమాబవువచనము. 'మొదిలు ఆిక్కినవిభక్తులలో నొకటి బహుళము గాను=ఇచ్చపచ్చినట్టును, ఉళారాంతళబ్దములకు చశిమాబహువచనాదివిభ కలు వరముగా ఊన్నపుడు ఉళారాంతములక్రు “వు అనునది బహుళముగా ఆనగవమగును, నో శబ్దమునకు “వ నిత్యముగా అనమమగును. (తరుష్తలు ఆ) “తరువులు ఇచట *లుి ఫువర్డ శేతరవిభ క్సి అది పరముగా నున్నందున ఉకారాంతమగు కత్రర్రే శబ్దమునకు “వు ఆగమముగా వచ్చెను ఇది బవుళము కాన 'వి రా నప్పుడు “శరులు అగును గోళబ్దమునంు. నిత్యమని ఇెబ్వటచేత “గోవులు అనియే యగులాని *నోలి 'కాంజాలదు ఉకారాంతం బగు మహత్తునకు వువర్షకము బహుళముగా నగు ౫ిం విమ్ణువు-వీళ్షుండు, శంభువు-ళంభుండు, వసువ్చు.వసుండు, గిం ఉఊళారాంతములగు [నువాద్వాచకములకు “వి చ్రశ్యయము బవుళముగా నగును “వి రానఫపుడు ౨౨వ సూత్రమువే “దుజ్టు వచ్చును (వు విళ్హువు (డు విష్ణుండు ఇట్లే “శంభువు" మున్న గునవియును కదు,వ నాగమాత, ౫౧. టా వయ క్ట ం £్‌ చ్రున కద్రువలు కద్రువను క్యద్రువలను గిం “సాగులకుతల్లి” అనునర్థమున కద్రూశబ్దము సంస్కృతమున ఉఊోళారాంకము ౫ఈవ స్యూక్రముబే. చాని దీర్ధృము ప్రాన్వమగును కదప ఫస్మ్రేలు. సౌ ఇడి ంపి మ నాం విల్లుండునం వారిందాంలు నిదే ఆ యం 8 వోపాజంప్తా పధించే కతల యంలు త్తే బడి ౫౪

తతమృపరిచ్భేదము ౮00 కరాప సూత్ర్తమువే ప ఛ,శస్ట్యయమువచ్చి “కదు అని కావలసీయుం జంగా ఆరితిని కాదనియు, “కదువి అని యుండుననియు ఈనసూక్తము నియమించుచున్నది ఒకవిధమైనరంగు అర్థముగాలల కదూ శబ్దము పుం లింగ మొకటి యున్నది చానికి “కదు,వి అను రూవము కావచ్చును

బుకారాంతంబున కత్వంబును స్తీ వద్భావంబునగు ౫౨. భాత.జామాత -కర్తభ_రృ-హ_ర్హ-గంత.హంత ౫౨ బుకారాంచములగు శబ్దముల చివతి బుకారము ఆకారముగా మాజును మజియు నాళబ్దములు స్రీళింగములతో సమానములగను అవి శీ వద్భావముపొందుటచే ౫౭ వ సూద్రమువే ్రథమైకవచనము లోపించున ఉదా-(న్రైక్ళ) శ్ర్రాక కక్కినవియు నిట్రే విధాతృ ధాతృ దాతృ సవితృ 'నేతృ శబ్దంబులకు మహత్తుల కత్వ స్తీ వద్భావంబులు విభామనగు ౫౩ విథాత-విథాతృ-డు.థాత-ఖాతృండు.దాత - దాతృ డు సవిత-సవితృండు.'నేత-నేతృండు ౫౩ మవాద్వాచకములునుు బుకారాంతములునగు “విధాత్ళి మున్న గుళబ్దముల బుకారమ రముగా మాజుట విశల్చము, వానికి స్త్రీనముక్వ' మును విశల్చ్పము అత్వ స్త్రీశ్వములు వచ్చునపుడు *విధాతి మున్నగనవి యగును. "లేనపుడు(౨౨-వ సూసశ్రముచ్చే డుజ్ఞువచ్చి “విధాతృండు" మున్నగు రూపము లగును ఆధ నామంబులతు దిదీర్ధంబునకు త్రాన్వంబగు ౫౮౪ రమా-రమ-వనిళా-వనిత - విద్యా-విద్య - లక్షీ - లక్ష్మి - లే జేనానీ - నేనాని, ఇట్లు కృత హ్రూస్వములకు పహ్రస్వాంతములకుం బోలెం గార ర్టింబగు లకత్షులు.నేనానులు-సీరులు,

కల హాలవాస్థకరణన్నూ లముటీక ౫హ.సంన్క్భృతళబ్దము చిపజు డిర్ధములంన్న చో అవా తెలుంగునో వ్రూన్వభాంబగును, (సం) రమా+ (తె రమ వోరావ న్యూత్తమునుబట్టి దీని వృధమైకవచనమాఫకు లోపము. ఇకో. తక్కి,నవియ్హంనూ ఇ?ణిట్టు కృతస్రన్నమ్యాలకు -- దీర్థ్య్‌ ములు హ్రస్వముల్వైనివ్రదప,. “ఇస్రాన్వ ములకు, స్రాస్వములకు విధింపంబడు కార్యములు వచ్చును కాధ్చన స లత్షీగాలుఐ) “అతల అనుచో(౪ ౫-సూ ) ఇకారము ఊకారమెనది సేవానుల్లు మున్నగు నవ్లియు నిళ్లే ళ్‌ జఫ వీశాతురంబులకు ప్రాస్వుంబు లేదు ఏటో కైమాంభా స్త్రీల. ఫిటళ్యూవు. ఒక్క్కయితుర మే గలవదము డ్‌ర్ధ్స ము-.-స్ర్రాన్యముగ్ధా ను ఉదా - క్లూ ఇవట అతర మనంగా అచ్చు__అని ఇయస్థమ్ఫు భూ్రూవుి అనుచో *వు (కరాసూ ) వచ్చివది స్యెద్ధాడుల డుజ్జునీకు లోపము విభ్ళామనగు ౫౬ భం ద్ధునృద్ధుయ. మూ్యూస్ణు - మ్యూర్జుడ డద నీచు. నీళ్లుండు = గ్‌ హాస్థు-న్యహస్థు డు చార్యాకు.చా ర్వాకుండు, రబీక “వృద్ధి యున్న శబ్దముల “డుజ్జ వీళ్లల్పమ్లు?ా లోక్కించుకు “వృద్ధగ్యళబ్రముసక్టదపిద-సూ ) ఉృత్హ్వ్యయనూ 5న. డుబ్టురు వచ్చి “వృద్ధండు” ఐనది అందలి “డో ఈసూత్రమునే వికల్పకు[ా “హోపితే మగా 'వ్యద్థుకి మోదక లన, పను 'ృదయలెమముంయకారాయూర్లు స్థం మడు లోను, స య్హా రయూడ్డు- మ్యూర్షండు".హ్రీన్న సనవియుమ, ప్రతంశుజులు శ్రథమైకవచన్నంయనకు లోవంమోన్‌న ౫౭ రమ-శ్ర వజవనిత.భునళ-విద్యింయ్టత. మోననే త్ర "|

శత్సమపరిచ్శేభము యగ ఆణి౭. రమ -క్టలుక “రమా” శా ఊరడినది! నోళంద స్య్కూక్తముచే శీర్ధ ము హ్రైస్వమై; తన్నూత్తముచే వ్రథమెకవచనము లోపించినద్ని ఈక్కిదన పయుు' నిళ్లే, చరిశ్రాదుల మువర్షకంబునకు లోపంబు బహుళంబుగా నమాాగింా- చర్షీత్ర -చరి త్రన్సు =డ్రరిత ఢ్రచరితేనుః ఇలక అృభిలావ అవతఈఘోప.తక్రంగు వ్రమవిబ్బృంభణ -వధ - వేగ స్ఫురణ- వాంస - ఇతార్భడులు..చరి్ర) దులు బావుళకమువలన ద ర్భాద్లు బ్రకు ములోషంబు నితస్ట్రంబు దర్భంషనస ఇళాదదుల్లు ్వ “చర్శిత్ర” యృమ్షగుళబ్దన్నుఖ మూ ప్రత్యయము బస్హుకన్ముడ్తూ "లోవ్‌ంచును “చర్శిత్త మున్నగువానికి (3౯-సూ) “ము ప్ర త్యయమున్లేకి “చరి త్ర ను-మున్నసడ్వూవముతైన్పవి (ముగి బహాుక్రముక్సా లక్టిరిన్లర్నూ 'చరిత్ర” మున్నగరూపములును అగుమ్లు బహుళవృుశుట్లన్టే ఈలోేవము. కొన్నిటికి నిక ముగా నావచ్చును కాన “డర్మ్ము భనస్త మూస్టీగ్గచోట “ము నిళ్యముణ్యాళ్లో వీంచును “దర్శము; వనసము అృన్నిన్లాడరాదు స్నక్లిజాజన్నివేవస్థోరశబ్దంబ్బు- లేకత్వబపుత్వంబుఅం అ్లన్షాగింపు బద పా 'దే్రడు-సకలసుకలు స్వరివాచి యనుటచే భూటేవులష భూసురుం డను ప యోగంబు లహోఫితతలబులయె వ్‌ ఇగ “స్వర్ణములో నుండు వారు” అనునర్థ్‌ముకు 'ఇెలుపు "డేవి శబ్దము ఏకవచనచునం దే యుఏడును, ట్‌యర్థ మునేలెల్చు 'సుర" శబము భవమువచనము నంచే యుండును

శ02 'బాలవ్యాకరణము, లముటీక

జేవుడు (వీఠు 'నకలసురలు" (బహు) “బ్రావాణులం ఆనునర్థమునూ "చెల్చునపుడు దేవశబ్దము బహువచనమునందును, సురళబ్ద "మేకవచనమునందును గూడ ఉండవచ్చును భూజేవులు (బహు) భూసురుంయు. (వక) “భూజే వుండు భూసురుంలంి అనియు నుండును

సళ మ సురళబ్దంబు నిత్యంబుగా నసురళబ్దము వై కల్పికముగా త్రితుల్యంబులగు, సంస్కృరసమానంబునం గావు, ౬ం సురలు - ఆసుక - అసురుంయ నిఖలసురులు - రావణా సురుండు ఎల్లసురలు.ఎలయసురలు.ఎలయసురులు ఎట! ణా ళు

౬౦. 'నురి శబ్దము నిత్యముగా స్త్రీనమమగును, 'అసురశబ్దము వికల్ప, ముగా స్త్రీసముమగును. కాని సంస్కృృతసమాసములలోమా త్రము. ఇవి స్తీ నమములు కావ ((స్త్రీసమము లగునపుడు వీన్మిప్తథ మైకవచనము లోపించునని యుదివజకే ఇొప్పంబడినది )

సురలు (నురులి అనికాదు) అనుర-అనురుండు గెండువిథ ములంగాను ఉండును ) సంస్కబ్బశసమాసములలో స్త్రీసమశ్వము. లేనందున “నిఖలనురులు అనియే లుంండున్కు (“నిషులనురలు అని కాదు) అశ్ణే "“రొవ ణానురుడు" (రావణానురి అని యుండదు )

'తెలులపసమానములలో ఈశబ్దములకు న్రీనమక్వముండుళు. కాన “ఎల్లనురలు. అనియు *వ్యాయనురలు, “ఎల్ణయసురులీ అనియు రూపము లుండును

దూశాదులకు స్త్రీత్వంబు బహుళంబుగన గు ఒం దూత.దూతుండు.యోథధ- కొకూూధుండు.ళుంర - శుంరుండు బవాుుళ గహ స్స గ్ర ణముచే. నమవాత్త్వంబునందు ్ర్ర్యోంబు నిత్యంబు, సంగంబుదూత యగుజంబుకంబు,

తత్సమవరిచ్చేదము 105

౬ఒం “దూరి మొదలగుశబ్దములకు స్రీశ్వము బహుళము-గా నుండును స్త్రీశ్వ ముండునపుడు వ్రథమైకవచనము లోపించి *దూథ” అగును. లేనపుడం- ఊర్వడుసజ్టులు. (౨౧; ౨౨-సూ ఏ). వచ్చి *“దూతుండుి. అగును "యోధ యోభుండు మున్న గునవియు నిట

ఈస్ఫూక్త మున “బహుళము అని ఇొవ్వుటచేం గొన్ని యెడల స్రీశ్వేము నిక్యమా అమవాద్య్వాచకములందు ఆది నిక్యము ఉడా “సీింళంబు దూతయగు జంబుకంబు ” ఇట *“సింగంబు దూతుండగజంబుకంబు అని ఇెప్పరాదు

పృథ్వివాచిభూశబ్దంబునకు భవియగు ౬౨

భువి-భువ్పులు-భువిని-భువ్రలను

ణ౨ “భూమి అనునర్థమును భెల్పు “భూ శబ్దమునకు “భువి యనునది నామవాచకనుసను "భూ శబ్దమునకు రోరోంవ సూ్రరువే “థి వచ్చి “భూప అని యగుచుండలా అఆకీతిని ఆసాధురూవము కాకుండుటకయి ఈ- సూత్రము. వ్రాయయాడినది దీనింబట్టి “భువి అనునదియే సాభురూపమని "తెలియుచున్నది

దీనికి ఈర-వ సూ్ర్యముచే ప్రథమైకవచనము లోపింంగా “భువి అగును 'భవిసాలూ అనియుండంగా ళసగవ సూత్రమువే ఇకార ముకార ముగా మాలీ “భువులీ అగును *భూవిశానుి అనియుండంా ౨౬ంసూశ్రముచే “ని లోని ఉఊకారము ఇకారముగా మూణి *భువిని ఆగను "భువిని అని- యుండగా బవముపచనమున 3౧=వే లడాగమము) ర౬-చే ఊత్వమును వచ్చి_ “భువ్రలను' అయినది అన్థాంతరమున "థూ శబ్దమునకు “వు రావచ్చును ఉా అక్ష్మ్యభువు: స్వయంభువు

నాళబ్టంబునకు నావయగు ౬౩

నావ - నావలు, వముహోానావ కొందటు నావి యనియూ

నాదేళం బగునంద్రు*

చ బాల్వవ్యాకరణమ్ను" అఘుటీక ౬2. నాళుమునకు “నాపి నామముగా నగును ఇది న్ష్రీలిం్రమగుటచే రత్తి కే ఆశ మైకవచనము,లోపించి “నావీ అగునుం కొందజు "నొ కు బదులు “నావి అననని ఇివ్వదురు, ఆది ఈచ్య్యా శు సమకముకాదు శైన్దాశబ్దంబుల కోత్వంబు విధాసునగు. ౬ ఇన్దానూ త్ర ముచేతం (బ్రథమైకవచనమునకు లోవంబు రో-వైన్లాం్లా ఇకానై, వ్ర శబ్దములు. రెండును. వికల్చ్పముగా, బ్రశా రాంతము లసను వానికి కరంవ స్మూర్త ముబే శశమెకవకనము. లోపించును. కాన నకారంటేతుల్యంబు ౬౫ అని. ఆ3క- శని. ఆకి- వని - వెకి వ! ర్త న్‌ దర్నా చ్ష్తా ఓ జగ విళారము ఈకారముతసమానమగును అనయూ ఈకెరాంత ముఖకు వచ్చుకార్యము లై కారాంతములకు నగునని యర్భము ౨ ఛను=రైని ౨భూసూ ఊకారమున కికారమ) 5 శూకుణన్వైకి, ఇళ్లే తృక్కినవియంను కరథ్ధకాద్తులు స్రిబతుల్యంబులు బహుళంబుగానగు ౬౬ కంథరనతు. కేఠిధఠ విథాశబ్దమునకు౭ గ్లీబతులక్షిత్వంబు విళ్యుంబుఖ్నధము? ఈతథరా నాసికా ఛియో దంష్టా గీవా "పాడు శోల్కా వళ్ళా స్‌ డ్‌! ఆ (౮ (౧ చ్రఖృకులు కంద్రరాడులు ౬౬ *కంథర” మున్నగళబ్దములు బహుళము గా నవుంసకభింగణమొనుూము అగును. “'కంథరా శష్టామి సంస్కృతమున. న్ర్రీలనము.. "కంద సూర్రమాచే బేర్ధముస్రాన్వ మైనదోచాని కిన్యూత్రమూషొ నవుంసకత న్‌ద్ధంపంగా శంధరము చినది క్రీ బత్వము లేనప్పుడు “కంథరి యగును (౫౭ గర్హూ,వభ్యక్తీతోవముం ఈ

తత్సమపరిచ్భేదము పే నూ్యడ్రయు 'ఎముళమారే అని యుందుటచే .నొన్నింటికి నపుంసకళ్వమ. నిక్క, మని శెల్పియ్యుడ్తున్న ద్వాడాన “విత్త శబ్బమునకిద్పి సీశ్యము కాంగా “విథము అనియే- యగును “విధి యనిరూపముండదు క్‌ ఇంక వాలంత వ కరణము ఇ౬క -శ్రాత్రంత్రవ ఆకును సంస్కృ తమునంద్రలి - ఆనంకళబ్ధములు. తృక్షృమ్య ములంగా మాబునపుడు జరుగుకార్యములం వివరింపదుడినవి ఇశమింద వబాలంత్త ముల (ఫ్టొల్లులు,చివజ్రంయల శ్వముల్తు) తక్టమములగనపుడు జరుగు కార్య వ్యూలు 'తెలుసుడును చాలంక్రములకార్చి చెప్పెడి. భాగము వాలంక్యవ్రళ్లర్వ లము హాలంకతంబు ప్రధ మైకవచనాంతతుల్ట్థంభిందునామంజగు ౬2౫ రుక్‌ -రాట్‌ -మర్భుత్‌ -వీరుత్‌ కర్మ -వర్త్య, శ్పళబ్దంబ్లు దప్ప నకారాంతంబు అెల్లం టైభమైకవచనతుల్యంబులే యగునని. యొలుంగునది ౬౭ సంస్కృతమున వహాలంతశబ్దములకు ఛచ,థమైకవచనాంకహవము క ర! ఎట్టుండునో శళ్సమములలో అదియే హ్రైతివదికమై యుండును రుక్‌ -రాట్‌ -మరుల్‌ -పీరుల్‌ మున్నగునవి వాలంతముల వ్ర థమైనవచనం ములు "కర్మ ? వర్మ ” అనునవి “ర్ట న్‌) వర్మ న్‌ అనన -రాంతళట్ణనాల దట “మైకవచనరూవములు వాంతములలో జక్క “శ్వన్‌ో కబ్దమును విజిట్‌ తేక వన్నియం వ్రథయెకవచనతుల్యములే యిట నామములగున్సు శరన్‌ ళబ్ద మునకుమ్మాత్మము ౭ర=వ స్నూత్తముబే ద్వితీయాంతతుల్యత్వము శల్లిశ్చ్వానమ్‌” ఆనునది నామవ.గును ఉగాగమంబును ద్విత్వంబును దుదిహల్లున కగు ౬౮, ఉగాగమాంకంబుల కస్ణాసూ త్‌ ముచేం ట్ర థమైకవచన్హ లోపంబగు, రక్కు - రాట్టు - మరుత్తు - వీరుత్తు, ఉగాగమంబ్వూ

06 'బాలవాస్థకరణము, లఘుటీక్ష "లేమింజేసి యిచట నాంతంబుల కస్త్రీలింగంబులకుం బ్రథమైక -వచనలోపంబులేదు కర్మము - వర్మను- చర్మము - సుధన్వుండు 'సుతాముండు నుత్రై

అరా (మాందిరీతిని సిద్ధించిన ప్రాతిపదికల) చివణివాల్లులు ద్విత్వమును -పొందుశు అవాల్లునకు ఊగాగమునగును (అనంగాఆవాల్లుల చివజ ఉఊకారము చేపకు)

రుక్‌ ---ద్విత్వము ఊత్వమునుారుక్కు. ఇది ఉఊగంళతమగుట బే ఈర వ సూత్రము ననుసరించి ప్రథమైకవచనలోవము. రాంగా “రక్కి అని యుండును. ఇట్టే “రాట్టు, మరుత్తు పీరుత్తు లును “కర్మ వర్మ చర్య మున్నగునవి నాంతములు, అవి నపుంసక్తలింగములు అవి యుగంతములు శ్యఆగమమై ఊ చివజనచ్చినవి ను కావు, శాని వాని వథ మైకవచనమునకు తోపములేదు వానికి 9౯-వ సూత్తముచే “మూ ప్ర త్యయముచేరి కర్మము, వర్మము, చర్మము ఆను రూవను లేర్పడినవి

“నుధనార్రా “సూత్రామా ఆనునవి నాంకములగు పుంలింగముల ప్రథ మైశపచనరూపములం. ౧క-వ సూత్రము ననుసరించి వానికుదిదీర్థ్య ములు “శ్రాగ్వమురై.: (౨౧౩ ౨౨-వ సూ్రములచేే ఊత్వము, దుజ్ఞంవచ్చి “సుధన్వుం డు సూతశ్రాముంయూీ అనురూవము లై నవి దీర ంబుమిోంది హల్లునకు ద్విత్వంబు బహుళంబుగానగుజనా

వాక్కు _- వాక్కు స్తురాట్టు - స్వరాటు

దీర్ధమునకుం దరువాతవచ్చు వాల్లునకు ద్విత్వము బహుళముగా నగును వాక్కు (ద్విశ్వమ్భు వాకు (ద్విత్వములేమి) ఇళ్ల 'న్వరాట్టు స్వ క _

రాటు మ్లును ఈసూ త్రమన్నేబట్టి ద్విత్వము బనుుళముగాని, ఊగాగముము బనాుళమేడోచనియు, అది న్టీత్యముగా వచ్చునదియే. యనియు. అెలియు చున్నది. కావుననే “బాకు స్వరాటూ అనునవి సిద్ధించు చున్నవి

తత్సమపరిచ్చేదము 107 మతు బా దికంబు ద్వితీయైకవచనాంతతుల్యంబు నామంబగు 20 శ్రీమంతమ్‌.గుణవంతమ్‌ _ విద్యాంసమ్‌ ఎ అనడాగ్ధవామ్‌ య శ్యానమ్‌ - ఉపానహమ్‌ - అప్బరసమ్‌ - ఇతా్యాదులు 20 మతఠుబాదికంబుజోకలవాండు, కలదో అను అర్థమిచ్చు “కుళువ్‌ ప్రగ్యేయము చివజణయలవియు, మఅికొన్నియును నంస్క్భృతేమున మతుప్ప్రక్య యము చివజవచ్చు వానియొక్కయు, మజికొన్ని ళబ్బములయొక్కయు ద్వితీ యావిళ _క్షిలోని వకనచనరూ వము తెలుయన నామమగుచుండును “శ్రీమంశమ్‌ గుణవంఠమ్‌" అనునని మతుబంతముల ద్వితీయెక వచన మూపములు, తక్కినవి యితరళబ్దముల ద్వితీమైకవచనాంకములు దానియంతివమకారంబునకు లోవంబగు 2౧ శ్రీమంత-గుణనంత-విద్వాంస - అనడ్వాహా - ఇత్యాది వీని జశజంతములకుం బోలె డుజాదులు యఖథ్రాయోగ ఫ్టింబుగ నగ, అతండు శ్రీమంతుండు - ఇతండు గుణవంతుండు _ వానివంశము శ్రీనుంతము-నీనివంశము గుణవంతము విద్వాంసుడు ఎ విద్యాం సము అనడ్వాహము - శ్యానము - అప్సరస వత్య్థమాణలవణం బుచే శ్రీశ్వంబున మతుబాదులు జ్య్భంతంబులే యిందు గ్ర సొంవంబడు శ్రీమతి గుణవతి-విదుషి,.ళుని మహతివాచస్ధం బగునవుడు శ్రీనుంతొరాలు - గుణవంతుశాలు _ విద్యాాంసురా అనియు ట్ర "యోగింవందగు, ౭౧ ద్వితీమైకవచ నాంకములకు మళుబౌొదికముల చివతీ మకారము తచట లోపించును కః శ్ర నుంకమ మున్నగువాని *మకారముి లోపింపలా “శ్రేమంతి మున్నగురీతి నగును తరువాతి వీనికి ఆజంకళబ్దములకువలె (౨౧, ౨౨-సూ )

00 పాబవాస్ట్రకరణరు, అఘుటీక ఊక్వము, దు్ద్యురాంయా. క్రీకురముందు, రజతివరకుండుడి “ముస్టోగుకూసమూ లగును (వానివంశము) “శీరుంకక్రు, (గీనిమోత్యు “గుణవంత యు అనుచోట్లు నుకారము..లడేషించినపిదవ ఇవి ఆమవాశత్తులు ఇెవున “మి వృత్యయమువచ్చి మోందిరూపము లె నని విద్వాంనుండు, విద్వాంసము జ్యన్గుననియు నిజ్హే

“అనజ్యాహ్లమ్‌ అనుచోట మకారము, లోిర్యచ్ని అ వ్చ్యూక్తగుటచే ము నచ్చి కనడ్యాహాను. అయినది. “శ్వానమి బ్రన్మ(ోటను మకార లంఫమ్మురన్ల్లో వచ్చి “శ్వానమూ అయినది “ఆభ్రర్తనక్ష' అనుదాని 'మశారముం “లోపించి అది స్త్రీలింగమగుటచే (వ్రఖమైకవచనమును. లోకించి “ఆస్సరినన్‌ అ్య్రైన్రదిల్ట.

వత్యుమాణ---కందలో రాగివవ సూ” ఆన్సాసరెంచి స్తన ములన్నియంుం చానివానికింనీయలెములై న స్త్రీ వత్యయముతోణాశీవ్‌ శీమ్స్‌ తేక, చాన్‌, అవ్‌ డావ్‌ అనువానితో కూడియే తక్సమునములందు క్యవహరింపయిడవలసి యుండుటనే ఈకారములు. చివజంంగలమితుబ్దత్రముల "నే *“మళ్సబాది" శబ్దము ఛ్రుసింవవెను -ఆవియే ర్ధాచ్చట స్ర్రైతిపదిక లగుక్రు. “శ్రిముతీ, _ గుణవత్యీ విగుషీ నుసి అనునవి సంసబ్బకమున బ్యాంతములు(ఆ్తన్షంా ఉళారము ఇత్తుగా గట్ర.ఈకారాంతన్నైవ త్యయము-చివణర్లోలని, వాని, చివణిదీర్ధ్య ములు రం వ,స్తూక్రమువే స్రస్తమునై శకంన స్తూశ్రేముచే ప్రభమైకవచేనలోపమ్ము కాదాగి 'క్రీమస్తి గుణవతి, విదుష్కి శుని ' అని మైనవి

ఇల్ట్యదొ స్త్రీలింగములనిమయము శ్రీ లింగములుకాకమవాలీవాదకము అైనపుడు (క్రీమంత +ఆలు అని యుండునపుడు సంధి 5౧-వ సూ అని సర్తిర్రచ్సి డ్హాత్వ రుగాగమములువచ్చి “శ్రీమంతురాలు అగును

ముదాదులకుం ట్రిథమైకవచనలోపంబు "లేదు, ౭౨ ముదము-ఉపానహము.- నీ జము, అలీ

తత్సవమపరిచ్చేదము 109

౭25 “ముది మున్నగవానికిం బరముగానుండు వశయమెకవచనము లోేసింపదు

“ముల్‌ " అనుదానికి “ముదమి అనునది సంస్కృతమున ద్వితీయైక వచనము అదియే తెలుంగున నామమగును దాని చివతీ 'మకారము నకు లోపమురొంగా “ముదో అగును. ఈశళట్టము స్రీలింగమసటబే ౫వ నూత్ర ముబే ్రశిమెకవచనమునకు లోవము వచ్చుచుండలా ఆలోపము రాదని యాసనూ శ్ర మువే విథింపయిడు చున్నది

ఈశబ్దము అమవాత్తుగాన కి ౯-వ న్యూక్త్కమువే ము వత్యయము వచ్చి “ముదము అయినది “ఉఊపానవాము, ఛ,జముూ ఆనునవియు నే (అవి యును స్త్రీలింగము'లే వానికిని ప్రథిమెకవచనలోవము లేదు “ము వచ్చినది ]

బుత్విగాదులు ద్వితీమైకవచనాంతతుల్యంబులు న

విధాషనగు ౭9

బుత్విజుండం - బుత్విక్కు. - నీవృతము _ నీవృత్తు బుత్వి గాదికం బాకృతిగణంబు

త్రి “బుత్విక్‌” మున్న గుళబ్దములు ద్వితీయైకవ చ నాంఠతుల్యముల్లు "తెలుగులో విశల్పముగా నామంబులగును కాంగా అవి వ్ర థిమైకవచనాంక్ష తుల్యములుకూడ నామములు కావచ్చును

“బుత్విజమ్‌, బుల్విక్‌ ” అనునవి "రెండును నామము లగును

“బుత్విజమ్‌్‌ అనునది నామమైనప్వుడు మకారలోపము, ఊత్వము డుజ్జునువచ్చి “బుత్విజాండు” అని యగళు “బుత్వికో నామమగున పుడు ద్వి త్వము, ఊగాగమునువచ్చి “బుత్విక్కుో అగును ఇళ్లే తక్కినవియును

ఆకృతిగణము జు ఇట్టిరూపములు కలవదములు క్ష వ్లీనగుంపుటాఅనలా సీర్రితిని ఇండుసిధములగురూపములును ఉన్నపదముల నన్నింటి నిందు: జేర్చ నన్వనన్సుట

చాలవ్యా-లఘుటీకలారి

110 చాలవార్థ్రకరణను, లముటీకళ జకానొకచో మహషత్త్ర్టంబునందు మకు_ప్తకారంబున కానా'ేశంబు విభామనగు, ౭౪ వానుమానుండు - వానువముంతుండు - భగవానుండు - భగ వంతుండు _ ఇత్యాది 2౪ కొన్నిచోట్ల మవహాద్వాదకములందు మతుష్ప్రక్యయముయొక్క_ శఈకారమునకు “అని అనునం వికల్పముగా ఆజేశమగును “జానుమత్‌ * అనునది మకతుప్ప్రత్యయాంతమ్ము మవహాద్వాచకము, దాని మళుక్తకారమునకు “అని ఆదేళమురాలూ. “వానుమగాఅని అని యుండును కదప సంధి ౧౧-వ స్మూత్త్మముచే సంధివచ్చి “వానుమాని అగును ఊకరం దుష్టైులువచ్చి “వానుమూనుండు ఆగును ఇయ్యుది వికల్పమగుటబే “అని రాన పుడు 'వానుమంకుండు" అగును (20- సూ ద్వితీయాంకతుల్యకంాహను మంకమ్‌, ౭8 ౧వమకారలోవము, ఉత్వ; దుజ్జులుఎభగవానుండు భ₹గచంతుండు వే క విశ్వకర్థాదులకు స్రొత్వోంబగు న! స్రీలింగళ్వాతిదేళంబుచేత నుత్వడుజ్ఞులు "లేవని యుజుంగనది విశ్వకర్య - క్‌ సప్తవర్మ _ ఈ స్ట్‌" మ -యువ - యజక్షి అతారదులు, క గ్‌ త్రీ య | ౭ విశ్వకర్మ మున్నగుళబ్దములకు చ్రైలింగళుల్యత్వము కలుగును విళ్వకర్త్య న” మున్నగుశజములు సంస్కృతమున నాంతములు, మహాత్తులు, చాన్నిప్రథమైకవచనము “విశ్వకర్గాా మొదలగునవి అవియే తెలుంగసన నామ చులగును వాని (౧|౪-వ సూ) దీర్ధ్స ము పహ్రన్వమయి. *విశ్వుళర్థ” మున్నగు శ్‌తి నగును ఇవి మహవాక్తులుకాన ఉత్వ; డుజ్జులను పొందవలసీియుంండంగా అవీ శాటండ స్త్రీక్వము. కల్పింపయుడినది. కాన (౫%౭-సూ ) వ్రథమైకవచన లోపము కల్లి “విశ్వకర్థ” మున్నగురూపము లగును

తత్సమపరిచ్భేదము శేష] ఆధ జ బ్‌ మహద్వాచకనుయ్యి పుంలింగంబగు ట్ర హాళబ్దమునకు త్రుశ్వంజగు ర్‌ బమహా - ఈశబ్దము చతుర్తుఖ బుత్విగ్విప్తులకు చాచ శంబు తత్వ తపో వేదయోగచాచకంబగునేని బ్రహము నాం బడు 8౬ మహద్వాచకమును, ఫుంలింగమునయిన బవ్మాశబ్దము స్రీనమ యగును కాన (౫|౭-సూ ఏ) వ్రథమయెకవచనము లోపించి “బ్రన్నా ఆగను చేనికి వ్మ్‌క్తియ “విశ్వకర్మ ౩ కువలెచే గమనించునది తత్వము తపన్ఫు మున్నగునర్థములలోే “బవ శబ్దము నపుంసక లింగము చానివ్రథమైకవచనము “బవ అదియీ యిట నామము దానికి (€3౯-నూ ) ము చేరి “బివాము అయినది అల్నే మనిజంతంబులకు నాంతము లగసమనుజసంజ్ఞ లకు క్ట శ్రీర్వంబు బహుళంబుగా నగు ౭౭ ఆత్మ -అత్మ ము _ ఆత్తుండు, మహి*మ-మహిమము, అణిమ _ అణివును, గరిము గరిముము, లఘీమ-లఘిమము, 'దేవళర్మ _ చేవ శర్షుయ 2౭ “అక్తన్‌ శబ్బమునకునుు “ఇమనిచ్‌” చృత్యయము కడవటపచ్చు ఇానికిని, నకారాంఠముల్తై మనమ్యలసంజ్ఞలను (వ్ర ల్యేకనామములవు) "తెబ్పళబ్దములును బహుళముగా స్త్రీసమము లగును “అత్మ న్‌ శబ్దము ఫుంలింగమునందును, నపుంసకలింగ మువందునుగూడ కలదు శరీరము, మనన్ఫు మున్న గునద్ధములలో అది సపుంసకలింగమగుచున్న ది 'అత్మన్‌” శబ్దమునకు శ్రీను వచ్చునపుడు ప్రిమైకవచనము లోపించి “అత్మ అగును [దీనికి నామము ప్రథమాంశమగు “అక యే నపఫుంనక

2 చాలవార్టకకణము, లఘ్రుటీక న! ళ్‌ కొ వీ మగునపుడు “ము బేరి “ఆతృ్మము అగును బనాళ, గ్రవాణముచే చ్ర్ర్వేము శానివతమున ఉత్వ డుజ్జులు (౨౧౫ ౨౨-సూ ఏ3 వచ్చి “అక్షుడు” అగును “మహిమన్‌” శబ్దము “ఇవునిచ్‌” చ్రశ్యయాంకము “మహిమా ఛ్‌ 'మైకవచనాంకము అదియే యిచట నామము చానిదీర్ధ్య మునకు ప్రూస్వము (౫1౫-నూ 0). స్ర్రీవద్భావమున (ప్రథమైకవచనలోనము.. (౫౭-సూ) శాన “మహిమ”. వినది.. స్రీశ్వము రానివకమున అమహద్వాచకమగుటచే దీనికి “ము వచ్చి (3౯-సూ ) *“మహిమము అయినది "అణిమ అణిమము మున్నగు నవియం నిల్హే యని యెజుంగునది క వొ 'జీవళర్మ న్‌" మనువ్యనామము, మహత్తు జేవశర్తా వశ మైకవచ నాంతము, అదే యిచట నామము దీనిదీర్ధమునకు (౫5-నూ ) వ్రాస్వము స్రీక్వమువలన (౫౭-నూ). ప్రథమైకపచనలోపము.. “డేవకర్ధి. అగును స్త్ర్వోము లేనపుడు (౨౧౩ ౨౨-సూ 0) ఊఉత్వం డుజ్జులు-చేవళర్ముండు” అగును ఆ ఆర! మహ త్త్టంబున స్వార్థపరంబగు రాజళబ్దము రాజునాబడు 4౮ రాజు-ఖగళాజు అవుహ్దే స్రంబునందు రాజము - వృత. "రాజము ఉపసర్జనత్వంబునందు _- హతశరాజుండు వరశుఠాముండూ 8౮ మహద్వాచకమగు రాజళబ్దము (వేలొకదానికి విశేషళాము శాపండ) ప్రధానముగా నుండునపుడు “రాజో అని యుండును “రాజీ మవాత్తు, చధానము “ఖగరాజూో (ఖగములకు రాజు కావున నిదియును ప్రాధాన్యమును విడువలేదు ) రోజళబ్బము అమనాత్తగునపుడు “రాజూ అనికాదు, అపుడు “రాజన్‌” ప్రథమైకవచ నాంకతుల్యమసట “రాజూ” అని యుండలా దీర ము న్రుస్వమై 3ఏ౯-వ నూత్రముచే “ము వచ్చి “రాజు ము అగును ఇట్టే “వృతరాజము' ను

తత్సమపరిచ్భేదము ఖైక్‌

(ఊపసర్జనత్వంబునందు=) అ్యప్రా ఛాన్యమునందు “రాజూఅనీకాదు “బ్రరళ్టురాముండు వాకరాజుండు (చంపలుడిన రొజులుకలవాండుి. అనియీ యగనుగాని “వాఠరాజు కాదు

“వాతరాజుండుోఅనుదానికి 'వాతరాజి శబ్దము వ్రథ్యయమెకవదనాంతము నామము, (౨౧ ౨౨-సూ ) ఊర్వం డుజ్ఞాలువచ్చి *“వాతశరాజుండు ఆయినది

“ఖగరాజూో అనునపుడు శాజశబ్దము మవహాద్వాచకమును, చభశ్వ వో్యోతకమునుకాన “రాజు అయినది *వృతురాజి మనునపుడు రాజ శబ్దము శ్రే న్ధళౌవాచక మగుటచే అవివాశ్సయిం యమహా క్కార్యమ.లనుపౌందినది జగదింధ్ర జిత్తులతకారంబునకు లోపంబు విభాప నగు, ౭౯

జగము - జగత్తు, ఇంద్రజితు ం ఇంద్రజిత్తు, బుత్విగాది యగుటంజేసీ యిం చ్ర జితుండనియు వాడంబడు

౭౯ '“జగల్‌ ఇంద్రజిత్‌ * _ అనుశబ్దముల తకారము వికల్పముగా లోప్‌ంచును. “జగళ్‌. వ్రథమైకవచనమ్ము. 'అెలుంగున. నిదియే నానుము డ్‌ని శకారమూ లోపించినపీదప “ము వేరి (ఇది అమహత్తగుటవలన్స “జగము అగును తకారలోపము రానప్పుడుగ్వొశ్వను; ఊగాగమము (౬లో సూ) వచ్చి “జగత్తు అసను (ళబూ. విభ క్తిలోవనము “ఇంద్రజిత్‌ ' లోని శళారము లోపించలా “ఇంద్రజ అగును దీనికి 'ఇన్లౌరా నూత్రమువే (ఈళ-సూ ) త ఫమైకవచము లోపించును

కకారలోవము రానపుడు ద్విత్వమును, ఉగాగమమునువచ్చి “ఇం్చద్ర ఇిత్త అగును ముఆీయు సీశబ్దము బుత్విశాదులలో నున్నందున (23-సూ) ద్వి తీయైకవచ నాంతతుల్యకకల్లి “ఇం్రజితమ్‌ అనునది నామమగును (2౧-వ చూత్రముననుసరించి) మకారము లోపించి, (౨౧) ౨౧-నూ) ఉక్వ, దుస్టాలం, రాగా “ఇంద్ర జితుండు" అనియును అగును

క్షే1క్మ 'బాలవార్థ్రకరణము, లఘుటీక సాంతంబులతుది సకారంబునకు లోవంబు బహుళంబుగా నగు ౮౦

ఉరము - ఉరస్సు _- వతృము - వతుస్సు ఎ ఆర్చి ల అర్చిస్సు- థనువు - ధనుస్సు - ఆయువు - ఆయుస్సు బహుళ ల్‌ మాణంబునం జేసి పయకి 'ప్రభృతుల సకారంబునకు లోపంబులేదు పయస్సు - వమయస్ను-సరస్ను

౮౦ ఆమహాత్తులగు నకారాంకశబ్దముల కుదిసకారమునకు లోవము బహుకశము?ణా నగును

ఊదొా-ప మూత్రము ననుసరించి హలంతములన్నింటి॥ని ద్విత్వము, జాగా నమమునకు నిశ్యముగా వచ్చుచుండలా, చానిని వారిం చుట కీసూటత్రమారం ఇింపయిడినది

“ఉరన్‌”"---సకారములోవమువచ్చి, (ఇది యమవాత్తగటవలన) *“ము చేరి *“ఉరము అయినది లోపము రానపుడు చ్వితో్వోగాగమములువచ్చి “ఊరన్ను" ఐనది ఇతే తక్కినవియును

“వయన్‌ో మున్ప గువానికి సకారములోషమువచ్చి *“ యను మున్నగు రూపములు కావు “వయస్సు మున్నగునవియే అగును బహాుళ్యగృవాకాముచే నంట సకారలోవము రాదు మహద్వాచళంబులగు సాంతంబుల కంతలోపం బేని ద్వితీయైక

వచనాంతతుల్యత్వం బే నగు, ౮౧ ర,

_ అంగికుండు - అంగిరసుడు _ ఉ గు శ్‌ వుడు. ఊఉ 'టే శ్ర్‌వ సుండు - ప్రచేతుండు వ్రచేతసుండు - డోర స్రరేతుండు - ఉోస్ధ్రై "లేఠసూడు థి

౮౧ నువాత్తులగు సకారాంతళబ్దముల తుదియత్సరము (నకారము)నకు లోపమైనను కల్దును, "లేదా చానిద్వితీమైకవచనరూపమైన 'తెలులవన నాము మగును

తత్సమపరి చృేదము త్‌

“అంగిరన్‌ సకారాంతమవాచ్వాచకము,. దీని *“నకారము లోపీ౦ వంగా ఉత్వ దుష్ట్రాయవచ్చి (౨౧) ౨౨-సూ ఏ “అంగిరుందు. అగును ద్వితీ యాంతతుల్బతవలన “అంగిరసమ్‌ నానుముకాంగా *వకారమూీ లోపించి ఊక్వ డుక్ఞులువచ్చి “అంగిరనుండు అగును ఇళ్లే కక్కినవియును

వేధ పురోధ పురోధనుండు ౮౨

'బేధళ్ల గృబ్బమునకు_ నిత్యంబుగాం బురోధళ్ళ గ బ్బనునకు వైకల్పికముగా సలోపస్త్రీవద్భావంబులు దీనిచ్‌ నివతింపం ఖడియె

రా౨. “వేధన సాంకమహాత్తు వైన్నూర్తము. ననుసంంచి దీనికి “జీధుందు. అనిగాని *జేధనుండుో అనిగాని రూపము కలుగవలనీయున్నది అట్టుకాక “వేధ అనియే యుండునని యాసూతత్ర్యము నియమించుచున్నది [అనలా “వేధిళృబ్దమునకు నకారలోపమును, స్తీ వద్భానమును. నిత్యముగా నియమింపయిడుచున్నవనుట న్రీవద్భావముబే ౫౭-వ స్యూత్రమున వ్రథిమైక వచనలోపము )

ఫురోధథశ్శబ్దమునకు సలోవు స్తీ వద్భావనములు విశల్చ్పముగా విధింపం బదుచున్నవి అవి వచ్చినపుడు “ఫురోథి అగును 'రానఫుడు ద్వితీయైకవచ నాంకతుల్యత్వము నిపితము అపుడు 'పురోభసమి లోని 'మకారము లో వించి ఉత్వ డుజ్టుంం రాంగా “ఫుఠరోధసుండుీ అనియు నగును మన ప్ర భృతులసకారంబునకు ద్విత్వంబు విఖధామనగు ౮క.

మనసు-మనస్సు-శిరసు-శిరస్సు - సదసు - సదస్సు - సలోపం బయి్యినేని _ వునము - శిరము - సదము

౮8 "నునన మున్నగుళబ్దముల సళారమునకు ద్వ్యిత్వము వికల్బ్పముగా నగును జరావ న్యూత్ర్తమాచే ద్విత్వము నిత్యముగా వన్చుచుండలా, అట్లు కాకుండుట కీన్యూశ్రము ఇెప్పయిడినది ఊగాగచుముమూ త్రము. నిక్యము కాన

క16 'చాలవా్య్యాకరణనము, లఘుటీక మనసు; మనస్సు" అని శెండువిధములరూవము లగను మణజీయుం రాంవ స్మూత్త్తమువే సకారగీవము రాంగా, “ము బేరి *మనముఅని ఏ-వ రూవము నగును తక్కినవి నిశ్లే జ్‌ అగ చివి దివులు-హృధది.హృదులు,

నే ద్యువృూచ్భంబ్బ్దంబులకు=దివ్‌ ణ్‌ వనే క అనుళబ్దములకు “దివ్‌ోకు “దివి అనియు, “వాజ్‌” క “వ్భాది యనియు నామము అగునని యర్థము ద్యువృృచ్భబ్దముల స్పప్తమ్యేకవచనములరూవములం. 'కెలుంనన నామము లగు ననిభావము “దివి వ్యాది అనువానికి ఈళోఎవ స్మూర్తముచే (వశమైకవచ నము లోపింకంాం “దివి వ్భాది అనియే రూవము లుండును “దివిశాలు, వొదిలి ఆని యుండం?ణ (౫వ సూ) ఇకార ముకారముగా మాతి “దివులు, వృూదులుి అనురూవము లేర్పడును

! న్‌, బ్‌ శ్రీ లింగంబులెల్ల స్వస్వనియతంబులగస న్తీప్రత్యయంబులం: గహడి యిందంం శ్రువర్షిల్లు ర. ర్‌ం నామము త్రెవ త్య్థయాంతము తత్సమము శ్‌ర్త _్త్ర కీ క్తి జనయిత యిత్భ జనయి తీ జనయి తి

కాన థ్‌ వాల్రిక్రా భాగ కి థాలినీ భాగ థి వాలిని బుస్థి కాలిక బుస్థతాలినీ బుగ్షిశాలిని మకీమక్‌ మరీమతి వమకీమతి గుణవత్‌ గపుణవతీ గుణవతి విద్వస్‌ విదుషీ విదుషి

తత్సమపరిచ్భేదము కై? వనజము, వనజముఖి చనజనుఖ ఖీ వనజముఖూ వనజముఖ యమోనన్నేత్ర మోనన్నేశ్రా మిాననే త్ర అంగాదులకుం దవ్చ సం యోగోవధంబులకు జీష్న్రత్యయంబు "లేమిం జేనీ వ మిం జేసీ మానసే త్రి-వద్మ నే తి ఇతార్థదు లసాధువులు ౮౫ సంస్కబ్బృతమునందున్న న్మీ లింగళబ్దములెల్ల వానివానికి న్ర్రీశ్వము చందులాల్లిన (స్త్రీ) చ, త్యయములకోంహాడియ్‌ 'తెలంలపనకువచ్చుననిభావమం “కర్తృ. శబ్దమునకు. “కర్త శ్ర్రీవృక్యయాంతము.. అదియే. కెలంం గున నాముము దానిదీర్ధ ము గకవ సూ వ్రాస్వమయి “ఇన్లౌరా (ఈళ) నూశ్రమువే ప్రథమైకవదనమా లోపించి. “కర్త యగును ఇ్లే. తక్కినవి యున్యు “వనజముఖ; మానన్నేశ్ర” ఆనువానికిమాత్తము ౫౭ వ సూశ్రమువే శిమైకవచనలోపము అంగాదులక---హల్‌ సమూవాను ఉఊపదధయందులటల “అజ్హి మొదలగు శబ్టముల'కే జీమ్వ్రత్యయనము (అందు మిగులునది “ఠళి భ్యూత్రమే ) వచ్చునని నియమమాకలదు “బే శ్ర క శబ్దము ఉవధయందు వాల్‌ సముదాయము కలజే మొనను “అజ్షాదులి అం చేరనందున-(బవా ప్రీహిసమానమునందలి) ఆ వదము చివజ “ఈ కారముచేరదు ఆకారమే చేరును కాన మోనబేత్ర,? వద్మ నేత్ర” అనియే యుండవలెను గచివతీనుండి లెక్కించినచో వదములోనిళండవయతురము ఉఊవథ యని వివరింపయిడినది మహాతీఠరంబులగు _న్తీక లింగంబులవిశేషణంబులకుం బిబతంంబు విఛాషనగు ౮౬ వద్మలత మనోహవోరి-పద్య లత మనోజాంరిణి - హృద్యృంబగు విద్య హృద్య్భయగువిద్య 'మొదవులలో. గపిల వరిస్ట్రంబు.కపిల వరిష్క, ౦0 |

16 చాలవ్యాకరణము, లఘుటీక్‌ ౮౬ మవహవళకులు (స్రీలింగములు) కానట్టి స్రీ లింగశబ్బములవిశేమణా ములకు నపుంసకలింగత్వము విశల్పముగా నగును “వద్యలతి స్తీ లింగము, కాని మవాతీవాచకముకాదు ఆందుజే దాని ఏశేవణము $కల్చ్పముగా నపుంసకలింగదమయి *“మనోవోరి 'అగును ఈవిధి వికల్ప మగుటచే'మనోవారిణో అని స్ర్రీలింగరూవమును కావచ్చును. కక్కినయుదా పారణములు నిళ్లే భవచ్చత్రాదుల కిందుం బ్రయోగంబు లేదు ౮౭ ఛవడాదులగు హలంతసర్వనామములకును శతృరేఫాం తాదులకును _ బెనుంగుభాహషయందు. వస్థవహారంబు లేదని యనము సమాసంబులం దొలుతం గదిసి యిందుం బయు కం థి ప్‌ న బులగు, భవద్దుణంబులు - త్వదాశ్ర్రాయము _ మక్ప్చుణ్యుము య లసద్రూపను - భవిష్ట్రత్మాలము - భూర్వహను - ఇళ్యాదు "లెలుంగునది రో “భవత్‌ , త్వత్‌, మత్‌” మున్నగువాలంతములను సర్వనామముల మను *“లనజ్‌్‌ ఛవివ్యత్‌ * మున్నగు శతృ చ త్యయాంకహ లకును, ధూర్‌ మున్నగు ేఫాంతములకును తెలుంగులోం ల్యే యోగములు లేవు అని సమాసములందు ఫూర్వ (మొదటి వదములుగాం బ్రయోగింవయబదును “భవద్దుణము అను (తత్చురువ) సమాసములో “భవత్‌ తొలివదము, సర్వ నామము ఇట్లే తక్కినవి “అన్రూవము" అను (కర్మఛారయ నమాసములో తొలివదము 'లనజ్‌” ళత్రంఠము. “ధూర్వవాముి. లో 'మొదటిపదమగు. “ధూర్‌” అనునది శేఫాంతము ఇది తత్సమపరిబ్ళేదము

ఆ చ్శి కపరి చ్చే దము నాయాప్రాిత్రాలాలాల సంస్కృతనమేతరంబయిన యీభాష యచ్చ యనంబడు ౧ స్పష్టము

అచ్చ తెకుంగుపదములనుగూర్చి 'తెలుపుభాగము “ఆచ్చికవరిచ్ళేదము *

2 నంన్కృృశసమేతరంబు ఇ సంస్కృృతసమ (కక్సము)ు వదములకం కె "వీళైైనది కద్భువదేశ్యములుకలది

శద్భవ, చేశ్యవదములుగలభామ యచ్చ (అచ్చ తెలుంగు) అనయుడును

ఆచ్చికళబ్దంబు లెల్ల ౦ దజుచుగ

త్రీ సమంబులుం న్టీబనమంబు లయియుండు ౨

శ్రీచుత్వాతిబేళంబుచేం థమైకవచన లోపాొది కంబును న్మీ బసమళ్యాతి చేళంబుచే మువర్షృశంబు నగునని యొ అుంగునది అన్న -మిన్న -అడ్ద ఎ గద్ద _- జాణ - గాణ - టడంనగోడ _ ఇళాస్థదులు శ్రీమంబులు బియ్యము - 'నెయ్యుము - అల్లము - 'మొల్లము సున్నము - సన్నము-ఇతా్రదులు క్లీబసమంబులు, తజుచుగ ననుటచేం బుంలెంగతల్యంబులుం నొండొక కలవని తాత్పర్యము కొవురుండు - చందురుండు . జముండు _- కందుయు. ఇతాాదులు

౨ అచ్చ తెనుగుశబ్దములన్నియు సాధారణముగా స్త్రీ లింగసమములు గాలాని;, నపుంనకలింగ సమములుగాలాణని యిగుచుండును స్రీ లింగనమాన ము-

శ20 బాలవాస్థకరణము, లఘుటీక -అగనపుడు ప్రథమావిళ క్ష్యైకపచనలోవము మున్నగునవి వచ్చును ఉ అన్న మిన్న అద్ద గద్ద, జాణ మున్నగునవి నపుంసకలింగసమాసములగునపుడు “మం ప్రశ్యయమగును ఉదాజాబియ్యము; ఇయ్యము, అల్హము మున్నగునవి అచ్చ తెలులచపదములు కొన్ని పుంలింగతుల్యములయి “డుణ్జ ను పూందుటయులోలదు ఊదా కొమరుండు చందురుండు బల్లిదాదులు సంస్క్యృృతతుల్యుంబులు 8, మహ_త్వంబున వీనికుత్వడుజాదులు నమహ '_త్ష్వ్యంబున ముసర్గ్య కాదులును ప్రీశ్వేంబునం దాలుశబ్దముత్‌*డ సమాసం బునుం గలుగునని యొజుంగునది బల్లి దుండు య బన్లిదను ఎ ఖలీ దురాలు. బల్లిద - అక్కజ - కావల - చెట్టిద - చెడిద - గ రి శి మిసీమింత. మొక్క_ల.ఇ తాష్ట్రదులు బల్లి దాదులు వ్ర “బల్లిద "'మొదలగుళబ్దములు సంస్కల్భృతశబ్దములతో సఘానములయిం యుందును అది మహత్తులగునపుడు ఉక డుజ్జులు (శతృ అయ ౨౨) వచ్చును. స్త్రీళ్వమునందు “అలు తో సమాసముగు; ఊత్వ, రుగాగమములను (సంధి 3౧) పొందుచుడును అమువాత్తు లగునపుడు వీనిచివజ “ము” చేరు చేందును మహత్తులగమగాదులకుం గయిరాదులకును డుజ్జగు నుత్వంబు గాదు ౪ మగంయడ - మనువముణడు _- కయిరండు _క _త్తళయ _ మగ - మనువు _- రాయ. పావ _ వ్రే- తే- ఈ _ కావ్రత్యయాంతం బులు ఇత్యాదులు మగాదులు కయిర -కత్తళ - జన్న-నీల ఇరార్థదులు కయిశాదులు ఈ మహాద్య్వాభకములగు “మనో మున్నగువానికిని, అమవాత్తులగు

ఆచ్చికపరిచ్భేదము లట

“యిరి మాన్నగువానికిని “డుజ్జ" మొత్తము వచ్చును (౨౧-సూ) ఊత్వము శాదు ఉక్వము రానందున “మగండు; కయిరుండు మున్నగు నపరూవముల శావు, 'మగందు, కయిరండు" మున్నగునవియే యగును

ఈ, కా్ర త్యయాంతములు= ఈ ప్రత్యయాంతములు (శద్ధిక ౨౧౫) ను, కాద్రత్యయాంతములు (కర్ధిక-ం౧) ను

మగాదులు మవాక్తుల-, వానికి ఉత్వ, డుస్టులు వచ్చుచున్నవి కయి శాదులమవాత్తులంు వానికి డుజ్జురాలేదు కావున లెండుగణములకును కేవలము దుజ్జు వచ్చుటకొల కీసూ ఈ యు వ్రాయంబడినది

వగతాదుల బహువచనలకారంబునకు వశేభంబగు ఫి పగతురు - అల్లురు - నెయుస్టురు - బలియురు _- మాదర్తరుం లు న!

౫ మవాద్వాచకములగు నగతి మున్నగుళబ్దముల బహువచనలకార మునకు రేఫ మగును

(పగతగాలు)ు=వగకురుి. (శక్స ఎ౨౧-ఉత్వము) ఇళ్లే మిగిలినవి యును కొన్నిడుముంతంబుల బహువచనలకారంబునకు శేఖంబును,

జ కార ం దానికి ముందు పూర్ణ చిందువూర్వక డకారంబు నగు, ౬ గండండ్రు = మిండండ్రు, అ ఇళాసదులు

౬ డుజ్జువచ్చు కొన్నిశబ్దముల బహువచనలకారము ేఫముగా మాబుచు, చానికిముందు నిండునున్నుతోంయాడిన డకారము (0డ్‌్రొను అగును కాలా. అట్టివాని బనసాంవచనము “డ్రి శా అనననుట (గండగాలుణ) శ కి గండం డ్రు

స్తై బాలవ్యాకరణము, లఘుటీక కాప్రత్యయంబుమిాంది బహువచనల కారంబునకు లఘ్వలఘు'లేభంబులును, లఘులేఖభంబునకు ముందు చిందువూర్వక డకారంబునగు 2 విలుకాండ్రు - విలుకాటు-వేంటకాండ్రు - వేటకాలు _ “'వేడుకకాం డ్రు _ వేడుకకాలు 2 మతుబర్థ్వమున (శలవాండు కలది అనునర్థమున) మహత్తులకు శ్రా ఇవశ్యయమాు చేరునని (తద్ధిత-౧౫ ౩) ముందుంజెచ్చంబడును ఆృత్యయమా మోంది బవువచనలకారమునకు 'ఆి వచ్చును, లేదా బిందువూర్వక డకార ఫూర్వలఘులేఫము (ండ్ర్ర అయినను వచ్చును (విలుశకాస్తాలుజ) విలుకాయి విలుకాండ్ర్తు, తక్కానవియు నిల్లే జే ప్రభృతులబహువచనమునకు ముందు డుజ్జగప, ౮ా 'ఆేండులు _ ేండ్లు ౮ “జీ మున్నగుశబ్దముల బహువచనమానకు (లీ కు ముందు డుస్టా చేరును (జేగాలు, జేశాడు శ లువ జేండులు ఆచ్చిక ౧౨-వ సూ త్ర మున ఉకారలోవము రాంగా 'జేషా డ్‌ శాలి అయి ౧గవ సూ శ్రీమున అజనసున్న నిండుసున్నగా మాజుంగా “జేంద్దు. అనియు నగును కూంతుశబ్దము వధమెకవచనంబునకు రువర్షంబగు క్యా కూంతురు.కూంతులు కూంతురులు - కూంతుళ్లు కూతురి నిళార్థదిరూపంబులు ల్రాన్యుంబులని యొజుంగునది “౯ *“కూంఠురు” నకవచనము “కూంతులు. బహువచనము "రు" వ్రజ వచనమునంచే వచ్చును, బహువచనమున రాదు. శాన *“కూంతురులు కూంళుళ్లు, కూంతురిని మున్నగురూపములు తవ్వులు

అచ్చికపరిచ్చేదము 128 23యవు బహువచనలకారంబున కలఘుచేఫంబు విభాషనగు ౧౦

శెయునులు - చెయువులు - చెయునవుటిను _- చెయువు అను, ౧౦ “ఇయువు' ఆమశబ్దముయొక్క బవుపచనలకారమునకు అలు “శేఫము (ఆ) వికల్పముగా అబేశమగును '“ఇయువుజబుి అలభులేఫము రా వవ్వుడు “వాయంచులు అనియు నగును ఆల్వాదుల బహువచనలకారంబునకు శేభంబును ముందణి లువర్ష ౦బునకు చిందు వూర్వకడకారంబు నగు,౧౧ం ఆండ్ర ఎ ఆండ్రను ఆలు - ఇలీియలు _ ఇెలళ్లెలు - శోడలు _- మజందలు _ ఇవి యాల్వాదొలు ౧౧ “అలు మున్నగుళబ్దముల బనువచనలకారమునకు "లేఫమగును -ఆశేఫమునకు ముందున్న *లుి అనుదానికి “డో ఆజేశ మగును (ఆలుషాలు= ఆలు+ర్రు='అంధ్రు అని యగును శక్కినవియు నిశ ఆల్వాదులు=జ ఆలం “చెయదలగునవి బహువచనము వరంబగునపుడు డ-ల.ట.ర.ల యుత్వంబునకు లోవంబు బహుళంబుగానగు ౧౨ గుండ్లు - గుండులు గిండ్లు = గిండులు కాళ్లు _ శాలులు- “మొసళ్లు - మొసలులు_గొంట్లు - గొంటులు శతుంట్లు- తుం టులు. గోర్గ-గోరులు సీవిళ్లు - నీవిరలు బవాళగ్రహణముచే విల్లుల్లు-పిల్లులు - పులు లిళత్యాదులందు లోవంబులేదు తత్సమం బులం నోటి విప్పలిళబ్దంబుల శిశార్యంబు చూప్టైడు, కోట్లు _ శోటులు - పిప్పళ్లు - విప్పలులు,

124 'ాలవ్యాకరణన్యు లముటీక

౧౨ బనువచనమునకు ముందున్న డ-ల ట-ర అనునతరములమాంద నున్న ఊకారము బనాంళముగా లోవించును. (గుండుశాలుబ) “గుండ్లు " ఉఊకా రము లోేపీంచనపుడు. “గుండులం అనియు నగును (గండిగాలుఐ) “గండ్లు (కక్సమ రోగిననుసంచి ఇకారమున కుత్వము, కానూ త్తముబే ఆ *ఉకార మునకు లోపము ) లోవము రానపుడు “గండులు అగుశు “కాలంాలు అని యుండంగాా ఉఊకారము లోపించి, ౧౪-వ సూశ్రముచే నిత్యముగా లకార మున కలఘులకార మాచేశము కాంగా “కాళ్ల అగును ఉఊళకారోవము రా నపుడు 'కాలులుీ అని యుండుకు ౧9-వ స్మూత్తముచే ఆలఘులకారము వికల్పముగా. రాంగా “కాళులూ అనియు రూపరుండవచ్చును “మొనళ్లు, “మొసలులూ కూడ నిళ్లే. ిల్లుగాలు పిల్ణుశిలు, పులుగాలు అనుచోట్ల ఉఊకా శము తోేపింపటా అసాధురూపము లగును, కాన అచ్చటలోవము రాదు అట్టియెడల లోపము రాకుండుటకే యీాసూత్రమున “బహుళమూ అని ఇెవ్పల బడినది

మాంది ఊళ౭ారలోవము అచ్చికములకే విధింపణయడుచున్నను, తత్సమ ములలోకూడ ఉఊకారము “కోట్లు పిప్పళ్లు మున్నగుచోట్ట కనయిడుచున్నది. దినికిని బహుళగ్రృవాణమే కారణము

బహువచనము పరంబగునపు డసంయు_కంబులయి

యుదంతంబులయిన డ-ల.ర.ల కలఘులకారంబు

బహుళంబుగానగు ౧9 శ్రాభులు-త్రాడులు గుమళులు-గుమ్థడులు “మొగిళులు_

'మొగిలులు విడికిళులు _ విడికిలులు ఉఊళులు _- ఊరులు వంది ళులు _ పండిరులు

౧౭ అసంయుక్తములయి. (ఉశారలోపము రానివయి రుని భావము ) స్రాస్వమగు ఉకారము చివజగలళబ్దముల డ-లంరలకు (ఉకారము.

ఆచ్చికవరిచ్భేదము క్షేరిగ్ర నకు ముందున్న వానిక్సి బవువచనము వరమగునపుడు అలభఘులకారము (శకా రము) బహుుళముగా నగును “క్రాడు+లు అనునపుడు “డీ ఆసంయు_క్షవుయినద్ధి దాని ఉకా రమునకు లోవములేదు దానికి బహువచనము వరముగా నున్నందున అల ఘులకారము (డ-కుళ , అదేళశమయినబి కాన “శ్రాటలూ అయినది ఈ యా 'జేశము బహుళమగుటచే నిది రాని వతమున త్రాడులు). అని యుండును ఇట్టే “గుక్యుళులు, గుమడులు * లకారమునకు "మెగిటులు.. మొగిలులు, విడి కిళులు, పీడికిలులు అని యుచావారణము లేఫమునకు “ఊొళుల,, ఊరులు -- ఇండిళులు వందిరులుి అనునవుడు చావ్భాతులు బహువచనళ్షి ప్రంబులయి యద్విరు_క్షంబులయిన డకార లకారంబుల కలఘులకారంబు నిత్యంబుగ నగు ౧౪ న త తాళ్లు - గుమ్హళ్టు - మొగిళ్లు _ మొసళ్లు - విళ్లు - నిళ్లు ౧ళీ బవువచననంక్షీ ష్టంబులు ఇ బహువచనము తో హలృంయోగముం బచొందినవి అనంగా ౧౨-వ సూత్రముచే ఉఊళారలోవమునుపొంది బహువచన మతోంగాడినవి, = ద్వొార్డుక్తంబులు = సహజముగా ఒడ్డక్య్క రములు చివజు "లేనట్టివి బహువచనముతో సంశ్షేమమునుపొంది. తొలుత ద్విత్వములు కాన్గి డం-ల లకు అలఘులకారము (₹) నిత్యముగా నగును “త్రావుశాలు అను నకుడు (౧౨వ నూ ఉకారలోవము రాలా 'శ్రాడ్డు” అయినది ఈ స్యూరముచే *డకారము భగా మాజినది. 'శ్రాళ్లుు అయినది. ఇట్టే 'గున్లుళ్లే మి మున్నగునవి లకారము ళ₹కారము?గం మాజుట కుచావ్భాతులు మ. సమాసపదంబునందు సంయోగంబు పరంబగనపు జెల్లచో ఖండవిందునకుం బూర్జంబగు ది, అనంటులు - అనంట్లు వనంటులు _ వనంట్లు నోంటులు చాలన్యా-లఘుటీకల--$

కై26 బాలవాస్థ్రకరణన్వు లఘుటీక గోంట్టు కేంటులు.కేంట్లు వండులు-వండ్లు 'కాండులు- కండ్లుం వ్‌ండ్లు - కాండ్లిళ్య్థదులందు "డాకు ళాచేశంబు కొందలజు వక్కాణించిరి, తెనుణగన చిందుపూవ్వకస్థిరంబు "లేమిం జేసీ యడె దు లాహ్యంబుగా ౧౫ సమానపదము ౫ నీకపదము-అనంగా సమాసపశమున ఇండుపద ములువేరి వీర్పడిన వదముగాక ఒకేపదమయినది వకచదమునందు ౧౨వ స్యూత్తముచే ఉకారలోపముకలిగినపుడు సంయూన్తా తురములకుముందు వ్రూస్వమున్నను దీర్ధృ మున్నను సూడ అజసున్న నిండుసున్నగా మాణును “అనంటులరీ అనుదొనిలో టకొరమునం గల ఉఊకారము లోపింపలా “అవంట్లు అని యసను “ట్ల సంయుక్తాతురము కాన దానికి ముందున్న ఆజనున్న నిండునున్నగా మాజి “అనంట్ల అగును (సంజ్ఞా ౧కంన్యూతత్ర మునుబట్టి ఫూర్మచిందువు వికల్చ్పముగా విధింపంబడంగా దానికి బాధకముగా నిచ్చట నిండుసున్న నిక్యముగా విధింపయుడుచున్నది ) “వనంట్లు. ఇజ్టే “సోంట్లు. మున్నగునపన్నియుం దర్భ ముమోంద నిండుసున్నవచ్చుట కుదావారణ మయులం (సంళ్ళా ౧౫ాసూ క్రమునుబట్టి యిట్టి చోట్ల నిండునున్న కవకాశ మే “లేదు కావున వానిమోందకూడ సీస్యూక్రముచే నిండుసున్న నిక్యముగా ఇధథింపంబడు చున్నది ) కాండ్లీళ్యాదులు---*కాంద్లు” మున్నగువానియందు ౧౪-వ నూ శ్ర ము ననుసరించి డకారమునకు అలభులకారముశుబేసి కొందజణు “కాంళు, గ్‌ న. వంళ్ల అని యుండవచ్చునని తెలిపిరి కాని (౧౫ేసంజ్ఞా ) వరుషూరళ ములను విడిచి త్రక్కానశయతరముఎకు ముందు బిందు ఫృండమిఏజేసి మింది చోట్ల డకారమునకు ఆలఘులకారము నాదేశముచేయుట కుదురదని గన శింవనలెను

ఆచ్చికపరిచ్చేదము గై7/ శ్రావవిభ_క్రికంబుల లివర్ష సలలువర్ష్మంబులకు నే ఆస జ జ బషహువచనంబు పరంబగునపుడు పూర్ణ బిందుపూర్వకళ డువర్షంబు బహుళంబుగానగు ౧౬ ఫొడవలి.కొడవుడులు ఉల్లోపంబు-కొడవండ్లు _- వతం ఖువం దలఘులకారంబు - కొడవళులు - కొడవళ్లు - కొడవలులు, రోశలి ప్రభ, ఫ్రతుల కిట్లు రూపంబు లెజుంగునది. ఇల్లుంల్తండులు. ఇండ్లు-ఇల్లులు. ఇట్లు-కల్లు-వల్లు.ముల్లు విల్లు-శబ్దంబుఎకు రూవం ములు 'ెలవియునపి మద్యనిమ్నా ర్థకంబులయిన కల్లు - వల్లు _ శబ్దం బులును చెల్లు వ్ర ఛృళిళబ్దంబులు ననౌొపవిభ క్షికంబు లగుటం జేసి వాని కీకార్యంబు "లేదు ౧౬ శెవవిభ క్రికంబులంచఇ-టి తొ అనునవి అగమాచేళశయాూవము?ణా చచ్చుళబ్దములు-కువవిభ_క్రకములలతుణ ము _౨ర-=వ నూత్తమునం 'కచ్చంబడును లివర్ష 4 నలలు వర్ష ౦బులుబీలి యున్కు లకారముతోంగూడిన *లు యును (శు శక్షబిందువూర్వకడువర్ణ ౦బుజిండు, కౌవవిభక్రీక శబ్దముల కుదినిగల లి ల్య-అనువానికి బదువచనము పర మగనపుడు “ండు అనునది బహుళముగా ఆదేశ మగును “కొడవలి కళూవవిళ_్షకము "లి కి బహుత్వమున *ం0డు ఆజేళశముగా శాంగా. ొడవండులుి. అగును ౧౨వ సూత్రమువే డకారముమాంది ఉశారమునకు లోవమురాంగా. "కొండవండ్లు అగును ఊకారలోపము బమహుళమగుటచే. అది రానిపతీమున ౧3-న స్యూత్తమువే ఆలఘులకార మాచేశముగా. రాలా "కొడవళులి అగును ఉకారగోవము వచ్చినపుడు కవ సూశ్రముచే ఆలభఘులకారము రాం7ా “కొడవళ్లుి అగును 'కడవలిషాలు ఆని యున్నపుడు *ండుి ఆదేశము బహుళమగుటవలను అది రానివత్షమున తత్సమ గిన సూత్రము అనుసరించి ఇకారమునకు

128 బాలవ్య్రకరణన్సు, లఘుటిక ఊకారము అబేళముగా రాలా. “కొడపలులు అగును ఇట్లు బహువచనమున ాడపలి 8 ఐదురూవము లగును “రోకలి మున్నగువానికిని ఇట్లే “రోం కశండులు రోశండ్డు రోశళులు రోత ళ్‌ రోశలులు అని అయిబేసీరూవము అగరు

“ఇల్ల శబ్దమునకు బహువచనము కరమగునపుడు “ండుీ. రాంగా “ఇం డులు అగును (౨౧-నూ ను డకారముమిది ఊకారము లాపింపంగా “ఇండ్ల అగును “ండు రానప్పుడు “ఇల్లులు అగును ఇట్లు మువ్విధములగురూవ ములు దీనికివలెచే “కల్లు ముస్నగువానికిని గల్లును

లం యం

మద్యనిన్న్నూర్థ---మద్యము ఆనున న్థముకల “కల్డు” శబ్దమును “నిమ్నము అనునర్థమ.నిచ్చు పల్లు శబ్దమును, "జెల్ల" ముష్నాగుళజ్ఞములు ను కొవనిభ క్రిక ములు కానందున వానికి ఈకార్యము రాదు కాన వానికి బహువచనమున్‌ 'ండ్రులు, పండుల్కు 'అెండులు మొదలగురూపములుండవని భావము

ఉల బద లం ఆధ ఒకానొకచో నామంబు సంశ్లి ప్రబహువచనాంతతుల్యంబయి: బహువచనంబు నెనయ ౧౭ కొడవండ్లులు-కొడవండ్లులను.కొ డవళ్ళులు. కొ డవళ్తులను ళు మెట్‌ భళి ళ్‌ ల్‌ో ట్‌ ఇట్లు ప్ర యోగదృష్టంబులు శ్ర హపిాంచునది

౧౭ సంక్లి వ్రబహువచ నాంఠతుల్యంబయి గ్‌ా! బహువచనముతోంద్రాడ్చు. కొనిన (ప్రాతివదికలోని తుది వాల్‌ సంయోగము కలదయిి ఎనయన్లా _ పొందును

కొద్దిచోట్టయందు ప్రాలిపదికచివటివాల్లుతో సంయోగమునుపొందిన బహుపచనరూవమే (అనలా బసుువచనరూవ'మే) నామమయి నముఆల బసు. వచనమును పొందుటగలదని ఖావము

“కొడవంద్ల ఆనునది బనువచనళ్లిస్టంలైన రూపము అదియే యి్వట్ర నామము? చహీంపండుటచే చానివయి బవువచనముచేరి 'కొడవంద్లులు్‌ అయినది ఇల్లై తక్కినరూవములును

అఆచ్చికషరిచ్భేదము 120 ఈరీలిని మజల బవువచనమును జేర్చుట ్రృమయోగముల సాధుక్వ వేద్ధికిమా త్ర, మశునరిందందగినది స్వతంత్రించి ఫ్రే త్తవానిని కల్పింవరాదని యభిప్రాయము కలన్వాదుల నువర్ష ౦ంబు కుజ్జగు బహువచనము పరంబగునపుడు నిత్యముగా నగు ౧౮ కలశు-కలనుకలయలు కలను-శెలను - కొజను-. కొలను- గవను-నెజను-స్రూను-వరను-.వలను అవి కలన్వాదులు ౧౮ “కలకు మున్నగశబ్దముల “నూ కు వీకవచనమున “కుట్‌ * ఆదేళదు ఇకల్పముగా నగును బవువచనమునమ్మాత్రృము ఈ యాచేళశము నిత్యము “జిర్తు చిందువూర్వకంబగుి. ననునియమముే “కీ కు ముందు బిందువు చేరుచుం దున (ఏకు కలనులాకలంకు (కజాచేశము వికల్పమగుట శండుడూపవములుం,) “కలంకులు (బవు) (ఇచట నీయాబేశము నిత్యము ) అట్లు లేను గోను శబ్దంబుల నువర్థంబు గుజ్జగు ౧౯. "ేట-ేను-నేంగులు నోయు-నోను సొలయలు ౧౯ అట్టు = మమిరీతినే అనలాణ వీకవచనమున విశల్పముగాను, బహువచనమున నీకృముగాను అనుట, గుక్జుకూడ చి శగుటచే బిందువూర్వక మయియే వచ్చును, (విక) లేగ, లేళు. (బహు) 'కేయలం ఇహ్లే 'నోయ = నోను = నోయలు ను బహువచనంబు పరంబగునపుడు చేను పేను మినుకబ్దంబులి నువర్శంబు లోవించు ౨౦ చజేను.చేలు పేను-పేలు మీను మాలు, ౨౦ బవుత్వమున “చేరు "పేను మీను ఆను శబ్దముల “ని నిళ్య ముగా లోవించును. “వేలు” (బేనులు శాదు ) ఇ్ధే తకక్కినవియును బహువచనంబు పరంబగునపుడు చేయి ప్ర భృతుల తుదియతరంబు లోసించు, ౨౧

180 బాలవా్థ్రకరణన్ను లఘుటీక "ేయి-రేలు జౌయి-తాలు వేయి.వేలు ్రాయి-వ్రాలా ఇతాక్షిదులు ఈలోపంబు సమాసంబులందుం జూవక్షైడూ "రేరాజు.మగటొవతకము-వేవెలుంగు ౨౧ బవుళ్వమునందు. “చేయి 'మొదలగశబ్దముల చివలియ మరము లోపించును (ఏఏ) శేయి (బ్ర) శేలు (శేయులు అని యుండదు ఈయం శ్యాతరలోపము సమాసములకును జెల్లును లేయిగారాజు == "ేరాజు (శబ్బరువము ౫ మగతాయి ఇ పకకము = మగతాపకకము. (శత్పు రువ ) చేయిశ్లా వెలుంగు జు వేవెలుంన (బమ్ముబ్రీపి ఫ్‌! బహువచనంబు పరంబగునపు డాు వ ఛభృళుల తుదియక్షరంబునకు లోపంబు విభాషనగు తవ ఆవ్ఫ-ఆలు-ఆనవ్ఫలు జూము - జాలు - జాములు చుట్టము - చుట్టలు-చుట్టములు మోసము-మిసలు మోూసములు ౨౨ బహుత్వమునందు “అవ్ఫి మున్నగుశజబ్దముల శడపటియవతురము వికల్పము?ా లోపించును. (ఏ) అవ్సు (బ) ఆలు, ఆవులు ఇళ్ల తక్కినవి లును ఇయకు మూలటుగా నామూంతంబున *శత్వంబు బహుళంబుగా గు ౨౩ కన్నియ.కన్నె-జన్నియ జన్నె, వన్నియ-వన్నె కొంచి యము - కొంచెము కొండియము _ కొంజెము బహాళ గ్రహణ ముజే సందియము శాజీయ మొదలగు శబంబులం "దెత్వము "లేదు క్రయళస్టంబునం దికారలోపంబు క్రోరిదలు వక్కాణిం చిరి ఆయష్టది థయమోగంబులందు చృుగస్ట్రంబుః ముత్తియ శబ్దంబునందు మూత్ర మిత్వలోపంబు గానంబడియొడి, ముత్తి యము-ముత్తెము-ముత్యము

ఆచ్చికవరి చ్భేదము 191 ౨౨౩ నామాంఠంబునకు = పేరి చివజకు (అచ్చిక) శబ్దముల తుది నుండు 'ఇయి అనుదానికి *ఎ అనునది బహుళముగా అదేశమగును స్మూత్తములో “బవుళము అని ఇొప్పుటవలన కొన్నిచోట్ల *ఎి రాక పోవచ్చును సందియము “6ంజము కాదు కాజియ 'కాజె కాదు “ఇంయని అనుచానిలోని ఇకారము లోపీంచునని కొందజణు ఇెప్పుదురు- కాని అట్టి లోవముగల రూవములు చ్రయోగమ.లందుం శానరాకున్నవి “ము త్తియ” శబ్బములోమ్మాత్ర ము ఇకారము లోపించి “ముక్యమూఆగుట కలదు శాన ఆళబ్దనకు (1) ముదత్తియము, (2) ముత్యము; (శ) ముత్తెము అని చమూూండురూవము లుండును సర్వనామ వ్ర కరణము సర్వనామ, వ్ర, కరణముతానామవాచకమునకు బదులుగా వాడంబడు. నవి సర్వనామములు, వాసినినూర్చి "తెల్పు "గము సర్వ నామ వృకరణము అన్ని వళ్ళతులు సర్వనామంబులు ౨ అన్ని ఇన్ని-ఎన్ని - కొన్ని-వెక్కు పలు-ఆ-ఈ.-వ్‌ - నీ - నా- వమన-తా-సంఖాష్ట్రవాచకంబులు - అన్నిప్ర భృతులు. వీనికిం బ్ర వూంతరూపంబు లుబాహరించెద వీనిలో డుముంతంబుల శెల్ల నా్ట్రాగమంబు ఫూరోర్తక్రంబు స్మరించునది బహువచన లకా రంబునకు శాబేళశంబును బూర్యాగమంబును బ్రథమాబవాు: వచనంబునకుం బోలి నెజుంగునది విశేషాకారంబులు గల చేని నొండొకచో ద్వితీయవజకును నొండొకచోం దృతీయ యందొక్క రూపంబువటజుకును రూవభఖేదంబులు వక్కాణించెద "శీషంబూసాంచునది అన్ని మొదలగుశబ్దంబు లాజును ద్విప్ర భృతిసంఖార్థవాచకంబులును మహదర్థంబులు బవుువచనాం శతంబులగు - అమహదర్థంబు "లేకవచనాంతయులగు లందు నీ “మొదలగు నాలుగళబ్దంబులు సర్యార్థంబులం దుల్భరూపంబు అయియుండు,

క32 బాలవా్రకరణము, లఘుటీక మ - అనునది మహాదర్థమనుటకు, అ - అనునది యమవా దర్థమనుటక్కు వ - మొదలయినవి వ, థమాదివిభ క్టులకును సంశేతములుగా నిందు గ్రహించునది మ అ, రూనంబులు ద్వితీయా 'జ్యేక సర్వతావదర్థకము వచనంబులు వరంబు లగునప్పు అందణజు హా యబునం దగు ప్ర [అందొజు | అన్ని శలియనేీ ఇయదర్థికము బహ్వూర్థకము వ్ర ఇందజు ఇన్ని వ, [మైన (నా కియదాస్ట్రవదర్థకము ల పలుగుండ్రు త్త వ్రంబున ప్ర ఎందలు ఎన్ని, దీనికి వ్ధస్త శతిషయారకము వ యోగం థి లీ ప్ర కొందలు +కొన్ని బు లేదు బహ్వార్థకము ఇక్కంండ్రు ( పెక్కు దీ ము క్ర] (2 బవాు "పెక్కురు [వచనముం తదర్థకము, గలదు వె క్కులు వారు , ఈణశబ్దంబు లౌవనిభ_క్రికంబు వు వాండు | వారలు లగుటంచేసి _ అన్నిటి-అన్నింటి- వాండ్రు ఇన్నిటి - ఇన్నింటి - ఎన్నిటి _ ( వారిని ఎన్నింటి-కొన్నిటి _ కొన్నింటి - | ద్వి, వానిని వారలను 'వక్కిటి - పెక్కింటి - యను ( వాం డ్రను

ఆచ్చిఃపరొచ్భేదము లిక్‌ వ్‌! ము అది అవి యతి మర్థకము వ, అద్ది _లివ్వ్‌ | వండు వ్‌రు ఎయ్‌ ఆయది ఆయవీ వచారు ” అయ్యది అయ్యువి వీవాండు వవారలు చొనిని వఏవాండ్ర చి | ఆదానిని | వానిని ఎవ్వాజో అద్దానిని వ | ఎవ్వాడు (వోలు ము ఈ ఎవ్వాండ్రు భదమరకముం ఎవరు , థి పీట | ఎవ్వండు (/ (మాప ప్ర వీడు [మల ఎవడు ఎవరు వీండ్రు, న (ఏవండ్రు వీరిని వ్‌నిని వరిని ద్వి వీనిని [వలను ౯ వఏవారిని వీం చడ నుం వవానిని + వఏవాశలను ఆ వీవాం డను ఇిద్ది ఇవ్వి వ్యానిని్శ ఎవ్వారల వ్ర శమది ఈయవి. | ఎవ్వ్యాండ్రన్దు నిని ండ్ర, 4 ఎవరిని ది [హా] వీనిని ఎవనిని (్‌ గ్‌ ఇద్దానిని ఆ పందడ్రసుః

గకఉి 'బాలవాసకరణము, లఘుటీక అఆ ద్వి ఏదానిని వవానిని వ +ఐఎది ఎవ్వి ఈది ఎడానిని ఎవ్వానిని వీయది వయనవి ద ఎయస్థిది ఎయస్థవి మహతి వాచ్యుంబగుచో. నేకళ్వంబున యత్కి_మర్థక ఛబ్దంబు-ఎవ్వరితే-ఎవ్వ _ర్హ-ఎవ్వత-ఎవరిత _ ఎవ ర్త ఎవత _ ఎవ్వరితి లా లైవ్వర్సి ఎవ్వతి.ఎవరితి ఎవ _ర్హి-ఎవతి -ఎవ్వరి తె.ఎన్వ స్తై ఎ ఎవతె య ఎవరితై.ఎవ రె.ఎవతె ఎవ్వు ర్తుక-ఎవ్వతుక- ఎవ్వ _ర్జుక-.ఎవతుక _ అని రప్రరువడు రెండురూసషంబులు వడయు తదాదులు మూయ మహదడ్వాచకంబు "లేకత్వంబునం: బూజవివథీ-చునపుడు - అతండు - ఆతండు, ఇతండు _- ఈంతడొ, ఎతండు _ వతండు _ అనురూపంబులు వడయు మహతవతీవాచ కంబులు-ఆమె.ఆవె-ఆకె, ఈమె..ఈవె.-ఈశె, వమి-.వపె న్స యుసషదరకము అస దరశకము, టన ఈశథ మారు మీము వ . మోరలు, వ 0. ము ఆ ఓ ఈవు ఈరు |(౪/ శ4వను వము ఈరలు, ద్వి, నిన్నును _మిమ్ధును ద్వి, నన్నును. మమ్మును త్య, నీచేతను మిీాచేతను తృ నాచేశతను నూచేతను

ఆచ్చికపరిచ్ళేదము 185 ఉభయార్థకము * ఒకరులు నిత్యబవాువచనాంతము జకరుయ | ఒకళులు చ వునము ఒకళ్లు ప! ణు ద్వి మనలను ఒకొరులు తృ వమనచేతను.వమనల చేతను జఒకొరుండు జఒకొళులు ఆతారకము ఒకొళు తశీధ గ తాము, జక్క_రులుం వ తాను తారు ఒక్క_రుండు | లు సో తమరు జఒక్కళ్లు ద్వి తన్నును తమ్మును భబకారులుం తృ తనచేతను తవుచేతను | ఒహ్కొరుండు +ఒక్కొళులు లంక సంఖాస్థ్రవాచకంబులు [జా వక్కాణించెద జఒకరువ్చుండు ఒకరువులు మ ఒళొరువుడు. ఒకొరువ్చులు వ కార్థకళబ్బము జక్కరునుండు ఒక్కరువులు ప్ర ఒక్కొరువుండు ఒక్కొరువులు గా జకరు శఇరుండు జఒకులు ఓలం [బకండ్రు ఒరువుడు.. ఒరున్చలు డు ఒకొరు జండు జండులు బక్‌ ఒకొండ్రు ఒండ్లు మ ౮ా జడ్తు యట ఒక్కయ (ఒక్కండు రా [ఇ ప్ప హూ ర ఒక్కొరు ద్వితీయాది విభ కిరళూవంబు ఒక్కొండు | న ఒక్కొంండ్రు లూహించుకొనునది,

186 బాలవా్థ్రకరణమ్ము లఘుటీక అ ఒక ్తె- ఒకళి - ఒకొరితె ఒకొ చృథమైకవచనాంతములు ెరె.బకొ తె.ఒక్కరితె ఒక్క ర్తె- ఒకటి - ఒకొటి - ఒక్కటి - ఒక్కతె ఒహ్కొరితె.ఒబబ్కొ స్తై- ఒక్కొటి - ఎక్కటి -ఒకండు - ఒక్కతె -టర-ఓ 5టర్వు నా! ఎః అలో ఒకొండు-ఒబక్క యం-జక్కొండుం శీర్తుక జండు ఈ శబ్దంబునకు సంఖాష జ్తంక ద్వపృభ సతి సంఖా్య్ర వాచకంబునకు బవాువచనంబు | పృక్రంబులు వథమాంత లేదు "| రూపంబులు వకాగశించెద దీనికి మవాతి వాచర్థం బగు ౮ శపు జేకత్వంబున వవ్యుమాణ మ, ఆ చూపంబు 'లెలుంగునది, వ్ర మహత్యర్థకము ల. "ండు ఒకరిత.ఒక ర్త. ఒకర్తు - ఒక | ఇరుగురు రక ఒకత _ జఒకతుక __ఒళొరిత | మూగురు ఇకొర్త- ఒకొర్తు- ఒకొర్తుకు ముగ్గురు | మూడు శుషొత _ఒకొతుక - ఒక్కరిత -, ముగురు ఒక్క_ర్హబక్కర్తు - ఒక్కర్తుక- | నలుగురు నాలుగు స, న! - ఒక్కొరితే- | ఆ్బిదుగురు అయిదు, రట రు - ఒక్కా దగురు... వను రుక-కుక్కొత .ఒక్కొతుక.ఒక రితి -ఒకర్తి ఒకతి . ఒళారితి _| చటాగురు. ఆజాం ఒకొర్పి. ఒథొతి _ ఒక్కంితి _| వడుగురు.. వడు ఎనిమిది ఒక్కర్తి ఒక్కతి _ ఒక్కొంరితి. ఎనమండ్తు టా ఇక! ఒక్కొటక్రిబక్కొతి . ఒకంతె. | తొమ్తుండ్రు మ్తిది

అచ్చికపరిచ్చేదను. 187 వదుగురు | వదునాజుగురు వదునారు వదురు వదునెడుగురు వదునేడు వదుగుండ్రు వది పదునెనమండ్రు. పదునెనిమిది పదుండ్రు పందొమ్మండ్రు పందొవ్లిిది వదునొకిరు పదునొకటి. | ఇరువండు ఇరువది

ఇచ్చట నేకళక్రార్ధయానంబు ఇరువదియొకరు జ్రరువదియొగకటా "లెల్ల నన్థానురూపంబుగం కం ఇత్యాదు లూవ్యాంబులు ర్చుకొనునది మువ్పండ్రు ముప్పది వదునొకరు వదునొకటి నలువంద్ర నలువది ఇతాసదులు వంబండు వంది పన్నిద్దలు పంజెండు అజుపా డు అణువదిం పన్ని రుగురు | య్‌ జ శు జె పదుమూూగురు స్బైండ్రా, బది .. పదుముగ్గురు |మమాయు ఎనుబండ్రు, ఎనుబది, వదుము/సరు తొ ౦బండ్రు తొంబది, పదునలుగురు. వదునాలుగు | నొణుగురు నూజు పదునయిదుగురు పదునయిదు. | వేగురు "వేయి వదునేగురు వదునేను. | పదివేగురు వదివేలు "రండు మొదలగునవి యావనిళ_క్రిక శబ్దంబు లగుటం' జేసి ద్వితీయాది విభక్తులు పరంబు లగునవుడు. టెంటు. లగుననిః బుబజుంగునది రెండిటిని - రెండింటిని - రెంటిని మూండిటిని _ మూండింటిని - మూంటిని - ఇతా్రదులు వకళబ్దమునకు ఎ ఒంటి - ఒశకానొకండు - ఒకానొకటి - ఒకానొకరిత . ఒంమ - జండొశరు - టరట్ట = అనురూపంబులును ద్విక బ్టౌర్ధంబునకు అ

189 బాలవార్థ్రకరణను, లఘుటీక శ్రనువుడి - ఈరాటు - అనురూపంబులు నర్థవిశేషంబులం జఆాపక్షైడు ఒక అన్నివ్రభృతులు = అన్ని మున్నగునవి “అన్ని మొదలగు వానికి సర్వనామము లని జ్చీక్ర్ర సంఖ్యావాచకంబులం = ఒకటి, ₹0దడు, మూండు జకరు, ఇద్దబు, ముగ్గురు "ఊమమదలగువవి పీనిలో... ఈసర్వనామములలో “దు చివజవచ్చుశబ్దముల కన్నింటి శని 'వెనుకటిశబ్బములకువలెనే (రామునిని మున్నగువానివలె “నీ ఆగమము వచ్చి “ఆకనివి, వానిని మున్నగురూపము లగుటను గమనింపవలెను. (నిశ్రఆగ మము న్యాగమము ్స ఆరీతిచే బవువచనమున లకారమునకు ేఫ మాబేశమయి (వాషాలుంజ) “వారూ మున్నగునవి యగటయు, బిందుపూర్వక ఊకారము ఆజేశమంయి “చాంిడ్రు* మున్న గునవి యగుటయుం గమనింషందగును ఇచట సామాన్యముగా వ్రథమాంకములే ఉదావారింపంబడును, కాన ద్వితీయాదులుంను ఆ వృథమాంత ములందుంబో లె ేఫాదేశము అగనమము మున్నగునవి కలుగనని గుర్తించవలెళు ఇొస్పినరూపములకంటి. విశేషరూపము. లున్నయిడల కొన్నిచోట్ట ద్వితీయావిభక్రివజకును కొన్నిచోట్ల తృతీయావిభ_క్రియం దొక్కరూపము వణుకును రూపములు చూపంబడును కక్కినదాని నూహించుకొనవలయును అన్ని మొదలగు -- అన్ని, ఇన్ని ఎన్ని, కొన్నీ, పెక్కు; చలు - అను నవియు రెందు 'మొదలగుసంఖ్యావాచక ముంయను మవహాద్వాచకము లగునపుడు బహుసచనాంతములంగానే యుండును అనలా వానికి.---అందజు ఇందటు, ఎందజు కొందటు, పెక్కురు వలంవురు” ఇద్దరు అను బహువచనరూపము'లే యుండును, ఆఅందండు? ఇద్దం డు మున్నగు అసాధురూపము లుండవని ఫొనము అన్ని మున్నగునని ఆవ్వ వాల్తు అగునపుడు -నీకవచనములందే యుండును, బవువచనమునం దుండవ్చు

ఆచ్చికపరిచ్చేదము 180

"అనంగా అవి “అన్ని, ఇన్ని 3ండు అనురీతిశానే యుండునుకాని “అన్నులు, ఇన్నులు) ఆండులు అకురీతి బహుునచనము.లను పొందవని యర్థము

షి ఇజా- ఛతా-వొి అనునాల్లుళబ్దములంను మనాద్వాచకముతలై నను; మవాతీవావకములైనను, ఆమవాద్వాచకములైనను ఎట్టికూర్పును చెందక ఉమాసముగ నుండును

సంశేతములం = చివ్నుములుజాగుర్తులం సర్వళావదర్థకము ఇ అంద ఆను లేక అన్నింటిని బోథించునది

ఇయదర్థకము = ఇందయు లేక ఇన్ని ఆనుకర్థమును బోధించునది

కియద్యానదర్థకము = ఎందణు లేక ఎన్ని అనునర్థమును బోథించునదెం

కతివయార్థకము = కొందయి "లేక కొన్ని యనునర్థమును బోధించునది

బవ్వార్థకము = "వెక్కులు "లేక పెక్కు ఆనునర్థమును తెల్పునది

ఈశబ్దంబులం = అన్ని - ఇన్ని - ఎన్ని - కొన్ని - క్కు అనునవ్ని ఇయ్యవి కవవిభ_క్రికము లగుటవే వీని చివజ “టి చేరుచుండును ఉదా అన్నిటి; అన్నింటి ఇన్నిటి ఇన్నింటి మున్నగునవి అమవాద్వాచకము లగ నవ్వుడు వీనికి చొవవిభకికమగు “టో ద్వితీయ మొదలైనవిభక్రులందు. పీక వచనమునకు మ్మార్త్రృము వచ్చును

అమవా_త్తసృంబున “వలీ శబ్దము మవాత్తులను బోథిం చునపుడు “దలంగురు వలుగుండ్రు అనురూపము లుండును అమనా ద్వ్వాచకమగునపుడు -జీటొకపదముతోం. జేరియే. “పలు. ప్రయోగింపయిడుచుండును. -ఉదా -- వలు తెజింగులు, వలువిధములు వ్య స్తముగా (వ్ర, ల్యేకముగా) “వలు” చ్తయో షింవణుడదని భెవము

తదర్థకము = “అది లేక వాండు అనునర్థ మిచ్చునది

ఇదమర్థకము = “ఇది లేక పీయి అనునర్థమును బోధించునది

యత్కిమర్థకము = “విది ఎవండు అను నర్థమును బోధించునది ఈ

40 బచాలవాాకరణము, లముటీక ష్‌ సక యల్కి_మర్ధకశబ్బములు చ్పిలప బోధించునపుడు వీకవచనమునందు “ఎవ్వరితూ ఎవ్వర్హ మున్నగు ౨.౨ రూవములను పొందును తదాదులు--వదర్థకమగు క్రి శబ్దమును; “ఇదమర్థకమగు ర్తి శజ్జు మును, యత్కి.మర్థకమను “వీ శబ్బమును మవాద్వాచకములగునపుడు - ౫*రవ మును ఇల్పుచో వీకవచనమున (1) అతండు, ఆకండు (“అ శబ్దము), టం. ఇతండు, ఈతయ (“ఈ శబ్దము), (8) ఎకండు, వకండు (పి శబ్దము) అను రూపములను పొందును 'పయిశబ్దముఎ మవాతీవాచకములై గారవమునూ "జెల్పుచుం వికపచనమున *(1 ఆ - శబ్దము) అమె, ఆపె అ౭ె, (2 ఈ శబ్దము) ఈమె ఈవె, ఈశె, (6 పే శబ్దము వమె వప, వెళి అనూ రూవము లం౦డును యూష్మ। దర్థకము = “సీపు అనునర్థమును 'జెల్పునది అస్త దర కము = “నీను అనునర్థమును బోధించునది ఊభయార్థకము = *మన” అనూ నర్ద మిచ్చునది _ టౌ నిళ్యబవుపచనము = చఎల్లపుడును బహువచనమునంజే యుండునది అశ్తాగరకము ఐ అను ఆను నర్లము కలది వికకము *ఒళి ఆనునర్హ స్‌ళు నది కాష్థి = ఒ ణ్ధ వ్భాన దీనికి మహలి----*ఒకి శబ్దము స్త్రీ గూర్చి 'తెలుపునపుడు వీశవచన మున “ఒకరికి మొదలగు ఇెచ్చంబోవురూవము లుండును ద్వవ,ళ్‌ సతి సం ఖ్యూ వాచకంబులు = శెండు మున్న గుసంఖ్యలను తెలంపు నవి ఇచ్చట- “వది మున్నగువా నిమి. “ఒకి ఆశునర్ధ _మిచ్చుపదములను ఇేర్చునపుడదు వానివానియర్థములకు (మవాదర్థకము-మనాత్యర్థకము ఆమవాదర్థ కము) అనుకూల మగునట్టు వర్ణములను 'జేర్చుకొనవలెనని యర్థము _ (అనంగా మవాదరగ్థకమగునపుడు *“పదునొకరుి అనియు, అమనాదర్థకమగునపుడు “వదూ నొకటి అనీయం సీరీతి గమనింపవ లెనని భావము )

ఆచ్చికవరిచ్ళేదము న!

ఇందు 'మొదలగున వి=ళండు మున్న గుళబ్బములం శెచవిళ_క్రికములు, వానికి ద్వితీయ మున్నగువిభక్తులందు “టి-ంట. అనునవి (అగమముగన్వు అ 'జీశముగను) వచ్చును (ఆగమము) “శండిటిన్కి ఇండింటిని (ఆదేశము) ₹0 టిని (నంధి ౨౨-అంటయిశ-చుండు సూత్రము ననుసరించి-౭ంటిని అని యుండునుగశాని "కంటిని కాదు) “మూండు అనుదానికి నిట్లే దీర్స్స ముమింద సాధ్యఫూర్జ ము లేనందున “మూంటిని కాదు

నీకశబ్దమునకు-- ఒక” ఛబ్బమువకు “ఒంటరి అను నర్ధవిశేమమున “ఇంట ఆని యుండును, నిశ్చయము లేనిమనవాం డనునర్థ మున 'జళానొకండు అనియు; అనిశ్చితమైన అమవాత్తును 'తెల్వునపుడు “ఒకాసొకటి అనియు అట్టియర్థమున'నే శ్తీని "జెల్పునపుడు. 'ఒకానొకరికి అనియు నుండును మ యనునర్థమున ఒరివి అని యుండును “వరస్పరము ననునర్థమున “ఒంటొకరుి అని యుండును “ఒకి అనునర్థమాన “ఓరట్ట' యని యుండును “ఇండ ఆనుదానికి శందుగెట్లను నర్ధమున “ఇనుమడి అనియు, *బన్నెండు అనునర్థమున (గెండాజులను నర్థమున) “ఈరాజణుి అనియం రూవము లుండును

సంఖసకుం బూరణార్థంబునం దవగాగవముంబగు. 9౫ "బండవవాండు _- రెండవది - మూండవవాండు - మూండవదిః

౨౫ సంఖ్యావాచకమగుళబ్దమునకు “ఫూర్రిచేయుటి అనునర్థమున “అవక్‌” అనునది ఆగమముగా వచ్చును (అవక్‌* లో “అవి అనునదియే నిలు చును అది సంఖ్యావాచకము చివజంజేరును )

ఇశండుశ అవవాండు= లెండవవాండు (ఉ౪ారసంధి)

ఇద్దయి మనుమ్యులున్న చో ద్విక్వసంఖ్యను బూ, 'ర్రిచేయుట శిద్దయిను: కర్తలుగా నుందురు వారిలో నెప్వండు నంఖ్యలోం చదుదిని "లెక్సింపంబదునో చాండు అసంఖ్యను వూక్రొదేయునట్లు వివత్నీంపంబడును, వానిని కెప్వనట్టి

చాలవ్యా-లఘుటీకలాశే 0

క్షడ్తలై 'చాలవాస్ట్రకకణమ్మ లఘుటీక సంఖ్య్యావాచకముపయి “అవి అనునది వేరును ఉదా--రామలత్మణులలో అవత్మణుండు శెండపవాండు ఇచ్చట ద్విత్వసం ఖ్యనువూ_ర్రిచేయి.టకు రామ లత్మ్‌ణు లిరువురునుకర్ష'ల్మే ఆయినను 'అెక్కలాో లత్మణంండు కదడవటివాండుగా వివత్నీంపం (వెప్ప్ర బడీనందున ఫూరణార్థమశటచే అతనిని బోధించు. “ఇెండు అనుసంఖ్యావాచకమునకు “అవి బేరి 'ఛండవవాండు అయినది ఇళ్లే తక్కిన యుదావారణములను బ్కహీంచునది సర్వనామాక్రియాపదంబుల బహువచనంబు మహత్తునకుంచో తె మహతికగు, ౨౬ టో!

వారిద్దలు ఈ _క్రిీ6త్ణ భామలు _ వీరు నువ్చ్యరు శ్రీభూ స్‌ళలు

౨౬ సర్వనామములయొక్క_యు, శ్రీ యాపదములయొక్కయు బహ వచనరూపము మవాద్వాచకముల శెట్టుండునో ఆశ్హే మవాతీ (స్త్రీ వాచ పములకును ఊండును అనంగా మహచార్షిచకములగు సర్వనామముల బవ చచనరూపములే స్ర్రీనానకములకును ఊందునని ప్రన్తుకవిషమయమున గ్రృహింద వలెను

“వారిద్దజు రుక్మి ణీసర్యభొమలు" ఇచ్చట “వారుంఇద్దణి. అనునది చుహద్వాచకము, సర్వనామము,_ బహువచనము “రుక్షిణీసత్యభామలం మహతీవాచకము, ఈమవాతీవాచకమునకును మవాద్వాచకమునక్రువ లెచే “వారు ఇద్దణు అను రూవములు వాడంబడినవి

వీళవచనమున మవాళ్తునకు *వాండు. అనియు, మవాతికి “అమె "లేక అది అనియు "వేర్వేజు. సర్వనామము. లుండును బహువచనమున మ్మాక్రము ఈశండింటికిని ఒక్కలీతి సర్వనామము “వారో అని యుండ్తును ఇట్టే కక్కినయుదావారణాములు

ఆచ్చికిపరి చ్యేదము 14 అపడాదగంబయి యసంయు_క్తంబయిన గశళారంబునకు వకారంబు విభామనగు ౨తె

వలుగురు _ వలువ్చరు - ఇరుగురు _ ఇరువురు - వేగురు _ "వేశ్టరు - తొగ - తోవ - పగలు - పవలు

౨౭ అపదాద్యంబు=పదముయొక్క_ మొదట లేనిది, ఆసం యుక్త౦బుంద చేళొకవాల్లుతోం బాడుకొననిది

వదిమునకు మొదటనుండనట్టిదియు, జేలొకవాల్లుతోం గూడనట్టి చియు న*సగకారమునకు వకారము వికల్పముగా ఆదేశమగను

“లుగురు ” అనుచోం గ కారమునకు వకార నూచేళమై '“నలువురుి అయినది అది పోల్పముకాన వకారము రానప్పుడు “నలుగురి అనియు నుండును ఇవే తక్యినవియును

'బొపవిభ_క్రిక చ కరణము

కౌవనిళక్షిక్మప్కృకరణముంవిభక్షికి సమాపమున (ముందుగ్యా ఉండు నది ఉపవిభ క్రి, ఉనవిభ_క్రినివచ్చు (ఇ టి.త) వర్షములు కెవవిభ_క్రికములు, శవవిభ_క్రికములుళల పదములును కొవవిభక్రికముల్యు ఆట్టివదములశళుగూర్చి "ఆెలుపుగ్తంథ భాగము “శ్చావవిభక్రిక (వశరణము”

ఇ.టి-తి-వర్ష ంబులు వమ్యమాణంబు ఆలీ, లౌపవిభ_క్రికంబులు ౨౮ నిభ క్లినిమి తకంబులయి యాదేశాగమాత కంబులయిన న ఏ వీ

ఉఇ-టి - తి- అను వర్షంబు లౌవనిభక్షికంబు లనంబడు

౨౨౮ పత్యుమాణంబులుజముందు ఇవ్చంబడనున్నవి ఆయానూ క్ర ములచే నాయాశబ్దములకు. విధింపండు. “ఇంటి-త్‌ అశునవి కొవవిభ క్రి శములు

కేశ 'చాలవా్థికరణము, లఘుటీక ,

ఈయావవిభ_క్రికములు ద్వితీయ యున్నగువిభక్తులు 'కారణములంగా వచ్చుచుందును ఇయ్యవి కొన్నియెడల శబ్దముల తుదియతరముల కాబేశ ములుగాను, కొన్నిచోట్ల ఆగమములుగాను వచ్చుచయండును

ఇవి ద్వితీయా'బ్యేకవచనంబులు పరంబులగునపుడు ల 4 నామంబులకుం గొన్నింటబికిం త్రూయికంబుగ నగు, ౨౯

"కాలు - కాలిని - కాలిచే నాలి - నాఠలటిని - నాల టిచే నేయి - నేతిని . నేతిచే ద్వితీమైక వచనంబు వరకంబగు నవు డౌపవిభ_క్షికంబులు రావని కొందణు వక్కాణించిరి అయసుది లవ్యులత్షణవిరుద్ధంబగుటం జేని యనాదరణీయంబు

౨౯ “ఇ టింతి అన్ను సీయావవిభ_క్రికములు. ద్వరతీయ మొదలుకొని అన్నివిభ క్రలయందును వఏకవచనములు వరమగునపుడు కోన్ని శబ్దములకు తం: మగా వచ్చుచుండును

“కాలు అనుశబ్దమునకు ద్వితీమైకవచనమున “కాలంశానూ అని యుం డంలా *ఇ అగముముగా చేరి *“కాలుషాఇసాని. అని యుంండలా సంధియొం. “కాలి+ను అగును విదన (కక్సను ౨౬౦ సూ చే) “నీ నిగామాఆి “శాలిని ఆగను

“వాంగటిని- నాగటిచే అనునవి 'టో కిని “చేతిని చేలిచి అనునవి “తి కని, ఊదావారణములు (గటి-తి అనునవి ఇచట ఆజేళశములు )

అయ్యాది లత్యలతుణ---లత్యుములను, జా త్త మునుబట్టి చూడంగా- ద్వితీయైకవచనమునందును ఈయాపవిభ క్రిళములం బేరుచుండుట కనయిడు యన్నది. కాగ ఇయ్యన ద్వితీయలో రావని కొందణయి ఇెక్నినమాటను అంగీ శరింవరాదు

ణ్‌ ఆచ్చికపరిచ్భేదము తర్‌ ఊరు మయొదలగవాని కిత్వంబగు 80 ఊరు - ఊరిని - కాలు - కాలిని - న్రూను ఎ మ్రూనిని నోరు - నోంని - చోటు - చోటిని ఏ0 “ఊరు "'మొదలగుళబ్దములకు “జి ఆగమముగా వచ్చును. (అనం శా - ఇది శబ్దమునకును; విథ_క్షావ,త్యయమునకును నడుమ జేరునని యర్థము ) టూరు శా ఇలా ను ఎ=సంధిరాంగా ఊోరిశ్తాను = కళక్సమ అక౬ుసూ ఆను వరించి *నుి ని గామాఆంగా “టొరిన్‌ అగును ఇళ్లే తక్కినవియును టివర్ధంబు గొన్నింటి యంతాతరంబున కా'దేశంబును గొన్నింటి కంళాగముంబును గొన్నింటికిం బర్యాయంబున శెండును బ్రాయికంబుగ నగు 3౧ ఆబేళశము __-(తాడు _ _తాటిని కాడు - కాటిని, ల లీ నోరు - నోటిని ఏజు - వటిని _ ఆగవ.ము __అన్ని - అన్ని తిని, ఎనిమిది - ఎనిమిదిటినిి వేయి - వేయిటిని ఉభ యము ___న్‌మి - వీటిని - వమిటిన్తి పగలు _ పగటిని - వగలి టిని, మొదలు - మొదటిన్సి మొదలిటినిి ఆరెండు - రెంటిని - "అండిటిని మూండు-.వళూాంటిని.మూండిటిన్తి నూలు - నూటిని - నూజీిటిని 3౧ *టి అనునది కొన్నిశబ్దములచివజియతరమునకు అదేశము?ా వచ్చును, కొన్నిటికి ఆగమముగావచ్చున్తు కొన్నిటికి ఆనమముగనుు ఆదేశము గనుకూడ వచ్చును ఉఅదానారణములు న్పష్ట్రముగ నున్నవి *“మూండు శబ్బ్దమున ఆబేశమునటు మూంటీని అనియు, అగమమునకు “మూయిటిని అనియు ఊదా జారణములంు ఇటే “నూజు శబ్దమునకును పహ్రస్వముమాంది టివర్ణకంబునకు ముందు పూర్షభిందువు బహుళముగా నగు, 8౨,

కేం చాలవాస్థ్రకరణము లఘుటీక్క అన్నింటిని _- ఎనిమిదింటిని - పగంటిని - పగలింటిని , "రెండింటిని - మూండింటిని 3 వ్రస్వముచివజలల శబ్దమునకు కవవిభ_క్రికముగు “జి చరముగా నున్నయెడల ఆళిండిటికిని నడుమ నిండునున్న బహుళముగాం జేరుసు '“అన్నిం టిని మున్నగునవి యుదాహరణముల, నిండుసుగ్ను దానిపత్షమున “అన్నిటిని మున్నగురూవములును ఊండును జస జధాంజ వడాదగ్భంబగ 'ప్రాస్వంబుమిాంది టివర్ణంబునకు ముందు పూర్చచిందువగు 33 కన్ను = కంటిని, మిన్ను _- మింటిన్హి ఇల్లు - ఇంటిని వల్లు - పంటిని ళం 39 వదము "మొదటిన్రుస్పమునకుం దరువాత “జో ఉన్నయెడల ఆ - శీటొ కిముందుగా నిత్యముగా నిండుసున్న వచ్చును “కంటిని మున్నగునవి ఊదావ్భాతులు వీనిని కటిని మున్నగురీతిని వాడరాదు అజ్జు మొదలగు శబముల కంతాగవముంబు తివర్షంబును శేభంబున కొక్కటికి లోపంబు నగు 3౩౪ అజ్జు - అజితిని అల్లు - కలు-ఫొలు - గొలు _ మిఅలు వ విష్‌ మొద 65 ఈం 69 నో ఆి న జు లయినవి కళ “అజ్జ మున్నగుశబ్టములకుం దుదిని “త అనునది అగమముగా వచ్చును అ 'తి వచ్చునపుడు దానికి ముందున్న ద్విత్వ రేఫములాని ఒకలేఫము. లోపించును ఉదా _ అజ్జు - అజీతిన్సి “అజ్జు + తి గాను” అనియుుండ 7 మాందినియమమున ఒకరేఫములోపించి 'అజు, తి, ని అని యుండును కదప ఈపరిబ్ళేదములోని 3౬వ స్యూత్రముబే “తొ కి ముందున్నడాకారము ఇకా

ఆచ్చికపరిచ్భేదము పశ రముగా మాఆి “అఆీతిను అగును పదవ తక్సమ ౨౬వ న్యూత్రృము నను సరించి “ను నిగా మాజుకుిఇళ్లై తక్కినవానినికూడ చృహాంచునది ర ఇభ విభ_క్రిపంబగనపుడు గోయిప్ర భృతుల తుదియతరంబు తి-వర్ష కంబగు 2౫

గోయి _ గోతులు . గొతిని _ నోశులను గోయి-చేయి. చాయి-నూయి-నేయి-.వాయి - రోయి ఇత్యాదులు

3౫ విభ_క్షిపృత్యయములకు ముందున్న “నోయి. ముష్నగుశబ్దముల తుదియమీరమునకు 'తి నిత్యముగా అచేశమగును చ,థమారిభ క్రిలోని వీక వచనము ఇకారాంతశబ్బములమూంద లోషించునుగాన అచ్బటనూత్రృము క రాదు వ్రథమా బవువచనము మొదలు వ్రతివిభక్రియందును, వీకవచన - బహువచనములు శండింటియందును ఈ ఆదేశమువచ్చును (ఇ -టి - అను నవి న్యూత్తము ద్వితీయాదివిభక్తుల ఏీకవచనమ.లందుమ్మాత్ర ము వచ్చును )

నోయిశిలు, తి - గోతిశాలు, తత్సమ - రని. వ స్యత్తముబే కత్రా ఈుగా మాటును, “గోతులు అగుకు ఇబే కక్కినవియుకు టి-తి-వక్షంబులు సరంబులగునప్పు డుత్వంబున కిత్వ్రంబగు 9౬.

"రెండిటికి - మూండిటికి - నాలుగిటికి _ వగలీటికి - మొద లిటికి - పెక్కిటికి. కొండొకచో నుత్వంబున కిత్వంబు భూప ట్రదు నెత్తుటికి

ఏ౬ “*టి-తీ అనునావవిళ 'కికవర్డ్మ ముం వరమగునపుడు వానికి ముం దున్న ఉకారము ఇకారను?ా నిత్యముగా మాణును

“ఇండ శ టి కొ అనియుండంగా సీనూూ త్రము ననుసరించి “దు డిగా మూతి “కెండిటికో అయినది “మూడిటికో మున్న గునవియు నిశ

*చ్పర్తుటికో మున్నగు కొన్ని చోట్లమాత్తము ఈ ఇకారాబేళము కాన రాదు అందువలన “న త్రిటిక అని యుండదు

కె43 బాలవాష్థ్రకరణము, లఘుటీకి టి వర్షంబు పరంబగునపుడు శ్రిందు మోందు ముందు పు-వర్ష ంబుల కత్వంబగుం 88. శ్రీందు _ చే ందటిన్తి మిందు _- మిోం౭దటిని ముందు _ ముందటిని, మాన్చ.-మాపటిని, అప్పుడు-అవ్పటిని,

3౭ “టి $ ముందున్న “క్రిందు, మోందు ముందు శబ్దముల చివళకి ఊశారము అకారముగా మాజును ఇల్లే “ప చివజగలవదముల తుది ఉకార మును ఆకారముగా మాజును (క్రిందు-క్రిందటిని ఇశ్లే తక్కినవియును జాపవిభ_క్రికముల తృతీయాస్నప్తముల కత్వం చా'జేళంబు

బహుళంబుగా నగు, 3౮

గోరను గీతెను ఊర నున్నాండు, గొడ్డట నజికెను, ఇంట లేయ, వలుతం గలినె కటజుతం దూప వతంబునందు గోరి చేత.నూరియం దితాష్రదులు

39౮ కొవవిభ_క్రికములయొక్కు. తృతీయావిళక్రికిని సృష్పమింిభ క్రి శిని అకారము బవాంళముగా నాబేశమగును ఈయాబేశము విభక్షినంకటిని కొట్టి వేసి దానిస్థానమునవచ్చును

నోరిచేత గీజేళు - “నోరు గీజేకు “నోరు శ వేతచా ని అనియుండలా “ేజో క అబేశముగా “అ వచ్చి, సంధినిపొంది. '“నోరళుి అయినది, అత్వము రానవ్వుడు “నోంవేని అనియుండవచ్చును

ఇళ్లే కక్కినవానిని శ్రపాంచునది

ఇది యోచ్చి స్భికపరి చ్భేదము

కారకపరి చ్శే దము. అావపునస్త్రాప్రనాలు ల ప్రాళిపదికసంచోధనో క్ష్వార్ధంబులం బథమయగు రె

'ప్రాతిపదికార్థమునందు _--రాము డు-రావణుడు నియ శోపస్థితికము ప్రాతిపదికార్థముం సంబోథనమునందు,.__ఓీ రా ముండ - టీరావణుండ ఉశ్వార్ధమందు _-నాముండు రావణుని సంహరించెను ఉక్రమనంాం 'జెన్బంబడినది -ఈవాకస్థమందు నాఖాస్ట్రతము క _రృను జెప్పినదిగావునం దద్వాచకమగు రామళబ్ద మునకుం బ్రథమ యయొస్ట రామునిచే రావణుండ. సంహారింమ ఖడియె -ఈవాకస్ట్రమం దచాఖార్థతేము కర్మమును 'జెప్పీనది గావునం దద్వాచకంబగు రావణళబ్దంబునకుం ఛి థమయయొం నని యెజుంగునది

కారకపరిచ్ళేదము---- క్రియతో అన్వ్మయమును _ పొందునదిగాని ఈ్రీయకో అన్వయమును. కలిగించునదికా ని 'కారకము. కారక మనంగా విభ_క్థ్‌ వథమాదివిభ క్తుల కన్నింటికిని శ్రియతో సంబంధ మున్నది కారక ములనుగూర్చి తెల్పు గ్ర ంధభాగము కారకవరి చ్భేదము

ఇపివజకు భిమాదివిభ కలలో వచ్చురూవములే చూపంబడినవి కాని: వయేయర్థములలో నాయిోవిధ క్తులువచ్చునో ఇెప్పంబడ లేదు ఈ వ్రకరణమున ఆవిషయము. అెల్పంబడును కాన దీనిని “విభక్త శిర్టప్రశరణమూో అనియంం6 “జచ్చవచ్చును

౧ చ్రాలిపది కార్థమునందును, సంబోధ నార్థమునందును ఊక్త్మ్యరము

150 బాలవ్యాకరణము, లఘుటీక నందును 'వ్రశమావిభ_క్రి యగును అనంగా చైయర్థములు గలళబ్దములకు “డుం మా-వులు” చేరుట మున్నగుకార్యములు జరగుననుట

నియతో వస్థితికము=నియమమైన స్ఫురణముకలది, శబ్దమును ఉచ్చ, రించినతోడశే వీయర్థమునకు తప్పక స్ఫురకాకలుగునో అయ్యదియే ప్రాతిపది! కార్థమని భావము

ఉదా _=ఎరాముండు రావణుండు

వా

ఇచట *“రాముండుి అని యుచ్చరింవలాచే “దళరథుని పెద్దకొడుకు అనునర్థమును; “రావణుండు” అని పల్క_లాే “పులస్త్యని పెద్దకొడుకు ఆనూ నర్ధ్థమును వెంటవెంటనే న్ఫురించుచున్నవి కాన నివి స్రాతిపది కార్థము లై నం దున వ్రథమావిధక్రివచ్చినది

నంబోధన మనంగా పీలంపు-ఆక్వ్వానము ఆహ్వానమునందుు చ థు వచ్చునుగాన “ీరాముండ 1 ఓీరావణంండ ౯ అని ండుచోట్లను వృథమ వచ్చినది

ఊర్తార్జమనంగా 'వెప్పంబడిసయర్థ్యము క్తర్థ్య కర్మ మున్నగనవి అఖ్యాళాదులచే ఇచ్చంబడెినచో ఆయర్థ్యమున వ్రథమవచ్చును. అనంగా. "శ్రియాపదము ననుసరించి ఎవండు, ఎవర్చు వప, వీవి" అని చ స్షింపలా సమాధానములుగా వచ్చుకర్దె కర్మ ; మున్నగువానికి వథమావిళ $ీగార్య ములువచ్చునని భావము ఉదా-రాముండు రావణుని సంవారించెను * ఇచట “సంవారింబె” నన్ముక్రి యనుబట్టి 'ఎనండు”? అని వ్రశ్నించంగా “రాముండు అని జబాబువచ్చినది కావున ,క్రియవే “రాముండు (కర్త) ఇెవ్చయిడిన దన వలెను పదమునకు: బ,థమావిభ క్రివచ్చినది

“రావణుందు రామునిచే సంహరింవంబడెని. అనుచోట చయ నను సరించి *ఎవండు!్‌ అని చ్రళ్మంవలా “రావణుండు" అని జబాబువచ్చినది కాన *“రొవణుండు (కర్ణ యిచట ఇవ్చంబడినందున శమవచ్చినది అఖ్య్యా తముణ్య క్రియాపదము

కారకపరిచ్చేదము 151 కర్శ్యంబున ద్వితీయ యగు ౨ ఛాత్వర్థపలాశ్ర యంబు కరము నాడు చేవదత్తుడు ల్‌ కు కి

వంటకమును వనంజెను. ఇట వండె ననువూటకు వంటచేనెనని యర్థము వంట ఫలను వేయుట వాష్ట్రపారము-నంట యనంగాం చాక్రముంపాశమున కాశ్స్రయము కావుటంజేసీ వంటకము కర్మం బయ్యె నని యెజుంగునది

౨__దాత్వర్థమగ ఫలమున కశ్ర్రయమగునది కర ఆకర్ష్శార్థ మున ద్వితీయావిభక్షి యగును. “దేవదత్తుండు వంటకమును నండెకి అను "నపుడు “ఉంజెకి అనునది వ్యాపారము వని “వండెళి అనంగా వంటచేనెనని అర్థముకదా ! అవనికి (వండుఓకు ఫలమూవంటి ఆఫలమునకు ఆ శృయమైనది- వండయడునది 'వంటకము* కాన దానికి ద్వితీయావిభ కరా గా “ను వేరినది

“నోపాలుండు కృష్ణునిం గొట్రైవీ ఇచట “కొట్టుటి వ్యాపారము (వని) చెబ్బి ఫలము అఫలమున క్మాశ్రయమెనవాందు. (బెబ్బతిన్న వాండు కృష్ణుడు కావున ద్వితీయవచ్చి “కృష్ణుని అయినది )

చేతవర్ల్షకంబు క రకగు 9, రా అాి ఛాత్వర్థవా్యాపారా శ్యయంబు క రనాయడు చేవదత్త్సుని క వావీ జావ

చేత వంటకము వండంబడియొ - వండబడియెననగా వంటచేయం బడియె నని యర్థము - చేయుటకాశ్ర యుండగుటంజేసి. చేవ దత్తుండు కర్త యియ్యు

3 ఛాళువున కర్లమెనవనికి ఆభారమగునది కర అక రృవాచక మునకు తృతీయావిభ_క్రిలోని "వెత వ్రత్యయము ఇెగును

“జీవదత్తునిచేత వంటకము వండయలుడియె' అనుచోట “*వండంబడుటి వ్యాపారము (పని) ఆవనిక్‌ అశ యమైనవాండు - పంటచేసీనవాండు “దేవ దళ్తుండు ” కాన అపదమునకుం దృతీయావిభ్రిలోని “చేతి వచ్చినది

స్తం 'బాలవాస్ట్రకరణము, లఘుటీక

[ ఛాత్వర్థఫలమున కాశ్రాయ మెప్పుడునుకర్య ధాత్వర్గవ్యా పారమున ళెల్లపుడును కర్టయే అశ్ర్రయమని గమలింవవ లెను )

వేతవర్షకంబు కూతుకరణంబులకు టే హ్యాదియోగజం బగువంచమికిని బహుళంబు?ణనగు ౪

ఫలసాధన యోగం బగుపదార్థంబు కూతును, శ్రియా సేద్ధం బికృష్టోపశారకంబు కరణంబు హేతువునకు __-ధనము చేత సౌఖ్యంబు గలుగు, విద్భచేత యశంబుగలుగు.వతంబున వలన వర్ణకంబగు కరణంబునకు --ఖడద్దంబుచేత ఖండించె కోల చేతం గూలనేనె పతుంబునం దోడవర్శకంబగు ల్‌ హ్ళిది యో గంబునందు ___జరాసంధుండు రాజులచెతం గప్పంబు గొనియె, మెక్రుండు వైత్రునిచెత బుణందుం నొనియొ ఈయర్థంబును నీచేత నెజింగతి -ఈవృత్తాంతంబు వానిచేత వింటి - వపత్‌ంబున వలన వర్ష కంబగు ఉతాస్థ్రదికంబు "లెలటుంగంనది

నే శృతీయావిభ _కిలోని “చేతి కర్టశేకాక మంఠి వేనికి వచ్చునో శ000దు6 'జెద్చండు-చున్నది

హేత్వర్థము (గారణమశునర్థము) నందును; కరణార్థము (సాధనము అనునర్థము) నందుశు, “గృపాంచుటో మున్నగు ధాత్వ థ్ధములతో సంబంధించు అంచమావిభ క్రియొక్క అర్థముకందును. “చేతి వృత్యయము బహుళముగా వచ్చును

ఫలసాధనయోగ్యంబు ౨ ఫలముకు సాధించుటకు (నంపాదించుఓకు తగినది __-ఫలముకు పొందుటకు దగినకారణము ెహౌతువని భొవము

'ధనముచేత సౌఖ్యంబుగలుగ. అనునప్పుడు సౌ ఖ్యమనుఫలముకు భం పాదించుటకు ఈగనపదార్థము (శారణమ్సు. ధనము కాన దానికి “చేతి వచ్చినది. (ఇచట ధనరూవమగకారణచే సౌఖ్యమను కార్యమునిద్ధిం చినదని

కారకపరిచ్చెదము 168 ్రుకాంపనగును). ఈదిధి బవుళముగాన ఇది రానవ్వుడు ౯ -వ సూత్రము జే వలని వచ్చి థనమువలన సౌఖ్యంబుగలుగి ననియుళు అగును ఇట్లే ఇశండవ యుదచావారణమును

్రియాసిద్ధిం ట్రిగ, ఎప్టోపకారకంబు = కవనిని సాధించుటయందు మిగుల నుపకరించునది, ---- కార్యసిద్ధికి మిక్కిలి అనుకూలమైన సాధనము (వని ముట్టు) కరణ మనంబడును “ఖడ్దంబు చేత ఖండించ” అనునవ్వుడు “నజకుటి్‌ అనువనిని సాథధించుటలో ఇతరసాధన ములకం టె మీగుల నువకరించిన సాఫఘనము ఖడ్దము కాన అది యిభట కరణమైనందున “చేశి వచ్చినది “చేతి కానపుడు వవ సూత్రమువే “తోడి వచ్చి “ఖడ్దంబులోడ ఖండించి నియం సగుశు ఇళ్లే శెండన యుదావ్భాతియు

“రానంధుండు రాజులవేత గబ్బంబుగొనియో ననుచో కప్పంబునూ శ హించుట రాజుఎవలన నయ్యెంగాన - గ్రావ్యోదియోగంబున 'శాజూ లకు శర్చీత్రో సిద్ధించెను ఇయ్యది రానప్పుడు ౯-వ సూత్ర్ర్యముబే “వలని వర్షకము వచ్చి “జరాసంధుండు రాజుపలనం గవ్చయినొనియో నవియు నగును “మెక్రుండు వైస్రునిచేక బుణంబు కొనియో ననునదియు నిజ్లే

సూతశ్రములోని “గ్రవ్యోదియోగ జంబు అనునెడగల "అది వదమువే గ్రసాంచుటతోంభాటు ఎజులుట, వినుట మున్నగువానిని గ్రృహింపవలెను *ఈయర్థంబును నీచేక ఇెటీంగితో ననునపుడు “అర్థము ఇెజళయటి *సి వలన నయ్యిలాన “సొ శబ్దమునకు “వేశ్రి వచ్చినది “ఈ వృత్తాంతము వానిచేత పంటిని అనుచో 'వినుటి “వాసి వలప జరిగినందున “అ” శబ్దమునకు “చక్ర వచ్చినది “వేతి రానపుడు ౯వ సూత్రముచే “వలని వచ్చి “నీవలన "నెఆిం గతి వాన్గివలన వింటిని ఆనియం నగును

కరణ సహార్థ తుల్యార్థ యోగంబులం దృతీయకుం

దోడవర్డ: కం బగు నో,

శేర4 చాలవార్ట్రరణను, లఘుటీక కరణంబునందు __కోలతోడం గూలనేనె సహోర్థంబు నందు ___ రాజు నెనలతోడవచ్చె 'నేనాసహితుండయి వచ్చి నని యకము తుల్య్యార్థ యోగంబునందు వ తునితోడ థి థి" యాల మైత్రుండు తుల్యుండు తృతీయకనుటం జేని వైత్రునకు మెక్రుండు తులుండని తుల్యార్థ యోగంబున పష్టియు. నగు, ౫ కరణము (గొప్బసాధనము ఆశనర్థమునందుశు, “కూడి అను నర్థమునందును; “నమానము అనునర్థమునందును తృతీయావిభ్త కిక “దోడి శయ మగును “కోలతోడం గూలనేసో అనుచో కొలకరణము, *'రాజుసేనలతోడ వబ్ళి” ననుచోట “సేనలతోయాడి అని అర్థము, వై గ్రునితోడ “మైక్రుందు తుల్యుండు ఆశుచో సమానాస్థము శాన మూండుచోట్లను “తోడి వచ్చినది “తోడి ఎల్లపుడును తృతీయశకే వచ్చును ఇచ్చట 'తోడి అని మ్మాక్రము ఇెవ్పక “కృతీయకుి అనియుం జేర్చుటచేక-తృతీయ వివత్మిందయుడి నపుజే సమానార్థమునందు “తోడి వచ్చుననియు, లేనబ్వుడు వష్ట్రివచ్చు ఎననియం నభఖిప్తాయము కావున 'మై ర్రునకు మైత్రుండు తుల్య్యుండు అనునపుడు వష్టి వచ్చెను చర్షఠా వచ్యర్జాముఖ్యకర్థంబునకుం దోడకువర్ణకంబులు ప్రాయకంబుగా నగు, ౬ మాలీ మెక్రుండు వైత్రునితోడ నిట్టనియె-మై త్ర ండుదైత్రున క్‌బ్గనియె ప్రాయికం బనుటచే నొకానొకచో ద్వితీయయునగు ౬ “అను, వలుకీ మునగనవి వచ్యర్దకములం? వీనిలో నముఖ్యమగు +(ఇవ ధానమగు కర్శ్మమునకు 'తోడ, కు అను ప్రశ్యయములు కజచుగా నగును

కారకపరిచ్భేదము 155

(ఆను మున్న గుధాతువులు శ్ర యోగించునపుడు కర్మలం ముఖ్యము అనియు, అముఖృములనియం 'లెండువిధములుగ నుండు ద్వితీయయే గాని, శఈక్కినవిభ క్తులను ఉపూందందగనిది ముఖృకర్శము, సందర్భాశుసారముణా చ్వ్యితీయా, తృతీయా మసష్టీవిభక్తులను పొందందగినది ఆముఖ్యకర్మము ౫

“మైక్రుందు వై, శ్రునికోడ ఇట్లు అనియెను అను నిచట “అనియో నను

4 కొ క చది వభ్యర్థకము “ఇట్లు” అనునది ముఖ్యకర్మ వాచకము, అనినది వై శ్రునింహార్చి గాన వ్యైత్యవద మిచ్చట ఆముఖ్యకర్శ్మమును బెప్పునది కాన దానికిం దృతీయ కు ళ్‌జ్ట్రన్‌ !

లోని “నోడి చత్యయమువచ్చెను ఇచట వన్టీవిభ_క్షిలోని “కో వచ్చినపుడు మెక్రుండు కైత్రున కిట్టనియె” అనియు నగును

“తటచుగి నని చెప్పుటచేం గొన్నిచోట్ట ౨-వ స్మూత్తము ననుసరించి భ్వితీయయు రావచ్చునని 'తెలియనగును ఉదా -- కుంతీనుతాగ్రణి సంయ మోం్చద్రుం. బలికె. నిట్టు (ఇచట “ంయమిోం్న ద్రు నితోడి అని కాళ్ల “సంయమాంద్రు నిన్‌ * అని ద్వితీయవచ్చినది )

ఉపయోగంబునం డాఖాతకుం దోడవర్షకంబగస ౭,

నియమవూర్వుకవిద్యాన్వి కారం బువఠరుకాగం బనంబడుం “రామకృష్ణులు సాందీవునితోడ వేదంబులం జదివిరి - సాండీవుని వలన నని యర్థము

౭ ఊవయోనము = నియమము ననుసరించి విద్యను గ్రహించుట, ఆ ఖూన్గత్‌ ఐ విద్యను బోధించు గురువు

నియమముగా విద్య నభ్యిసించుట అర్థము గాగలవాక్యమున ఆ విద్యా చోధకుని (గురువును) తెలుపువదమునకు “తోడి వ్రత్యయము కల్డంను

“రామకృష్ణులు సాందీపునితోడ 'వేదంబులం జదివిరీ అనుచో రామ కృష్ణులు నియమఫూర్వకముగా విద్య'చేర్చుకొనిరని తెలియుచున్నది చారి విద్యాగురువును తెల్పు 'సాందీవి శబ్దమునకు “తోడి వ్రశ్యయము కలిగినది

156 చాలవార్టశరణము, లఘుటీక రామక్ళళ్టులు సాందీపునితోలలిసి చదివిరనియ్యుు. అతండు వారిసవ్‌ ఛ్యాయి యనియం భాంతిపడవండుటకయి “సాందీపునివలన నని యక్థ ము అని వివరింవయిడినది సంప్ర డానంబునకుం జతుర్థి యగ ళా త్యానోళ్టో ష్టంబు సంప్రచానంబు నాయలిడు జనకుండు రామునికొజకుం గన నిచ్చెను కొన్నియెడల నుద్దేళ్య నూ త్‌ యు కగు వురుహోర్థంబుకొఆకు యత్నింవవలయు=. చళుికి మాజుగా పన్చీియె తజుచుగాం బ్ర "తరూగంబులం: శగానంబడిమొడి జనకుడు రామునకుం గన్ఫ నిచ్చెను, వురూ హోర్తంబునకు యత్నింపవలయు థి ౮ ఇ్యానోచ్టేశ్యంబు = ఎవ్వనికి దొానమిోయందలంక'మో: ఆతండు 'చానమను శ్రపించువాడని భావము ఎవనికొణకు దాన మొయంబడునో యతండు సం్కప్కృదాన మనయడునుం అసం ప్రదానమును శెచ్వవదమునకు చిళార్థివిభ్నళ్తై యిగంనా అనయా”. "౯ 5కు 'వ్రశ్యయము వచ్చుననుట “జనకుందం 'రామునికొఅకు కన్య నిబ్చెను - ఇచట కన్యాదానమున కుట్టేశింపంబడిన రాముండు సంప్రదొనమా, శాన నరనిని "జెలంపువదమునకు (రామశబ్దమునకు చళుర్ధి (శకొజకు వచ్చినది కొన్నిచోట్ల త్యాగము (దానము) "లేకున్నను ఉృదేళింపండిన (శలందం బడిన) దియే సం్మవ్కదానమై చళుర్ధిని పొందుటకలదు “పురుషా ర్థంబుకొఅకు అసత్నింపవలయు" ననుచోట త్యాగము లేదు “పురుహిర్థము ఊద్దేశ్యమైనందున చానికి 'కొజుకు చ్రశ్య్యయము కలిగినది ఊద్దేశ్యమునకు చళుర్థి విధింపయిడినను - తఅచుగ నిట్టియెడల చకుర్థికి మాజుగ్‌ వష్టీవిభక్రియీ కనంబడుచున్నది. “జనకుండు. రాముని ఆకు: గన్య నిచ్చె” ననుటకంటబె “జనకుండు రామునకుం గన్యనిబ్చె ననుటయే ఇప సీద్ధముం

"కారకపరిచ్చేదము 157 అపాయ భయ జుగుష్సా పరాజయ ప్రమాదగ్రహణ భవన శ్రాణవీరామాంతర్థి వారణంబు "లెద్దాననగు దానికి వలనవర్డ్య కంబగు ౯

అపాయముం-విన్లేషము ఛెయమ.-వెజివు జుగువ్చ-వవ వరాజయము - డయ్యుట వ్ర మాదము-వరాకు గ్ర వహాణము _ కొనుట - ఎలుంగుట - వినుట ఇత్కాది భవనము - పుట్టుట ౌ౭ము - కాచుట విరావుము - విరమించుట అంతేక్థి వణజు6 గట వారణాము - వారించుట అపాయంబునకు.__ మెత్రుడు రాజర్ధంబువలన ే ష్టాండయ్యు భయంబునకు _--చోరునివలన భయవడియె. జుగువకు పావంబువలననెవగించె పవరాజయము నకు -అధ ట్టాయనమువలన డన్సె వ్ర మాదంబునకు పాడివలనం బరాకువడియ న, పాణంబ్సునకు -మ్మెత్రునివలన ధనంబుగొనియె, భవనంబునక్తు యనువువలనం బ్రజలు పుట్టిరి ్తాగంబునకు. వొరునివలనంగాచె విరామంబునకు ___భోగంబులవలన విర మించె అంతరికి కృష్ణుండు తల్లి వలన దాటగెో వారణంబునకు - తో కంబువలనహీరించే -ఈపంచమికి పష్టియుం నగొండొకయిడల నగు - చోరునకువిజచె పావంబునశేవగించె _ అధర్థయనంబునకు డన్నె-పాడికిం బరాకువడియె. మనువునకు నిత్యూకుండు వ్యుళై ఇత్యాదు లూహించునది

౯ బేనివలగ అపాయము; భయము మున్నగునవి కలుగునో దానికి “వలని చశ్యయమగును అపాయాదులను బోధించుశబ్బమునకు పంచమిో వభ _క్రతోని “వలని చేరునని భావము

అపాయము=విశ్హేషము = ఎడంబాటు, పరాజయ ము=డయు వు = అలసి పోవుట, విరామము=విరమిం చుట-మానుట అంతర్థి =మజుంగుట-దాంసకొనుట్సు వార*ముజవారించుటామజలించుట

చాలవ్యా-లఘుటీకలాకే క!

మ58 బాలవాస్థ్రకకణనము, లఘుటీక “మెత్రుండు రాజ్యంబునలన ్రస్తుండయ్య” అశునుదావ్భాతిలో మైక్రు నకును, రాజ్యరునకు ఎడందాటు (అపాయము) కలిగౌనని భావము దానిని భోథించు. “రాజ్య పదమునకు “వలని కలిగినది ఇళ్లే తక్కినవానిని శ్రహించునది కొన్నియెడల ఈవంచమావిభి క్షి బదులుగా షష్టీవిభ క్రి వచ్చుట కలదు 'చోడునివలన వెజవో ననుటకు బదులు * వోరునకు వెజ్‌ అనుట ఛనీద్ధము, ఇట్టే తక్కినవియుకు ఉండీపదం చొకానొకచో వలనవర్ణ్శకంబున కనుపయు కంబగు ౧౦ టీ అనాలో కిందుగిరివలననుండి గంగవొడమె _ నాకంబువలననుండి ౧౦ అను, ఇయం క్షంబు=లనుసరెంచి (చెంటనంట్స) వృయోగింపలుడి వది మోందిస్మూక్రముబే విధ్ధింపంబడిన “వలని తోంచేరి (ఊండుఛాళువు క్త్యార్ధ కంబగు) 'ఊండో అనుసమాపక్యక్తియాపవము-వచ్చుట కలదని కొనము స “హిమగిరవలననుండి గంగ వొడమె" ననుచో *వలన తోం జేర “ఉండి త్రయోగిచాపడుట స్పష్టము ఇళ్లే తక్కినదియు ఉండిశబ్దము పరంబగునపుడు వలనకు ద్వితీయాస _ప్రములు 0 ( ప్రాయిక బుగ నగు ౧౧ వనమునుండివచ్చె - వనవుందుండివచె గ - ఊరినుండి వచ్చె - ఉఊరనుండినచ్చి, వనమునుంచి. ధననమునుంచి యని యాంచిశళ్హానుప్ర యోగంబుతోం గొందజు వ్ధ్థవహరించెదరు గాని యది సాధుకవి ప్ర'యోగారూఢంబు గాదని యెజు౨గునదిం ౧౧ వలన కనువృ్యయు క్రమైన “ఉండి పరమగునపుడు “వలని క్రు ఖజదులుగా ద్వితీయ శాన్సి సప్పమిగాని సాధారణముగా నగును అనలా “*డ్తిండ్తో

కారకపరిచ్ళెదము 150 శి ముందుగ పంచమికి బదులం ద్వితీయా క్రిగాని, నక్త్హమివిభ_క్లిగాని సాధా రణాముగా వచ్చునని యర్థము

6 “వనమువలన నుండివచ్చె అని యుండంగా 'ఊండికి ముందున్న “వలన పోయి, దానిస్థానమున ద్వితీయ (ను) రాలా “(వచనమును ఉొండి=) “వనమునుండివబ్ళి" నని మైనది కక్కినయుదావారణములు నిట్లే కొందలజు “ఉండి 8 బదులు *'ఉంచి అని వాడుదురు అది సాధవు కాదు కాన అట్టు వాడరాదు శంళువర్షకం బన్యార్ధాదియోగజం బగపంచమి కగు, ౧౨ 'రామునికంకొ నను్యండు ఛానుష్కుడు లేం - లోభంబుకంక నితరంబు దోషుంబులేదు బ్రచట సష్షియు నగు. 0 రామున కన్యుండు థానుష్కుండు "లేడు అన్య్థము-ంతరము - వూర్వము-వరము = 6 _త్సరము-ఇ ఆస్టదు లనా్రదులు ణఆ౨ అన్య్యార్థాది యోగజంబు = అన్యము మున్నగునర్థ ములు గలవద ములతోడి యన్వయముకలది “అని మున్న గువదములతో నంబంధము%ల పంచమిోవిభ క్రకి “కంటె అనుప్రత్యయము కలుగునని భెవము “రామునికంటె నన్యుండు ఛానుష్కుండులేండుి అనుచో “తన్యుండు ఆను అన్యార్థముతో సంబంధమున్నందున రొమపదమునకు “కంటె వచ్చినది ఇట్టిచోట్టలో “కంటె కు బదులు చష్టీవిభ_క్షియు పచ్చును అవ్వడు “శామున కళ్యుందు థానుష్కు-౦డు లేండుి అనియుంం గావచ్చును కం'కెవర్లకంబు నిర్ధారణపంచమి కగు ౧౩౧౮ ఎచ్చట నిర్ధార్భమాణంబు జాతార్థదులచే. 'భేదంబు శలిగియుండు నచటం బంచమియగు, ఆ పంచమికిం గంకొ వ 1

160 చాలవానర్ట్రకరణము, లముటీక కంబగు నని యర్థము జానపదులకంకచు నాగరులు వివేకులుం మాూానపహోానికంచు మరణము మేలు ౨3 _నిర్ధారణమి. = నిశ్చయము---వేబుచేయ్లట (ఆయ్యది జాతిణ గుణ శ్రీయలపలన నగును ఎ) వేర్వేలుజాతులూో నొకజాతికిగాని గుణముల కీ నొకగుణము“కుం గాని క్రీయలూో నొక్కక్రియకుంగాని 'వేజబుపాటు కలుగునపుడు, లా దేనినుండి "వేజుచేయయడునో, ఆశబ్దమునకు 'కంటో. (వంచమ్మివృత్యయము) అగునుం నిర్ధార్యమాణము=నిళ్చయింపండినది “జానపదులకంటె చాగరులు వి వేకులం్‌ అనుచోట నాగరులు నిర్థంంపయిడిరి (చేజబుచేయయిడిరి ). పీరుచేలటుచేయం బడుట కవథిభూతులు జానపదులు కాన *జానవది వదమునళు “కంటె వచ్చినది ఇయ్యది జాతినుండి జూలి వేజువేయయలుడుట కుచదానవారణము “మానవోనికంటె మరణము మేలు” అనుచోట మరణ క్రియ మాన వోనియను ,క్రియకంటె “వేలుచేయయుడినది జగ నే పట్టివర్షకంబు సూతువులగు గుణ క్రియల కగ ౧౮౪ జ్ఞానముయుట్టి ముక్తు డగు - నీవువచ్చుటంబట్టి ధన్యుండ నయితి ఇచట వలనవర్ష కంబు నగు-జ్ఞానమువలన ము క్తుండగు ౧౪ హేతు వనంగా కారణము హేశువులైన గుణ, శ్రీయావాచక కరం కటికి ఆ శబ్దములపయి “వష్టో ప్రత్యయ మనను “జైానములుట్టి ముక్తం డగును అనుచోట ముక్తుండగుటలో కారణము క్టాగము కావున దానిని 'తెల్బపదమునకు “వట్టి. కలిగినది ఇల్లే కక్కిన యందాహృతియును క్రో ళ్‌, లీ ఇట్టి చోట్ల 'వట్టో 8. బదులు వలని యును క్రృయోగింవయబడుచుం: జ ళ్‌భ న్‌్‌ డుట చ్రనీద్ధముగాన జ్ఞైానమువలన ముక్తం డగ” ననిమంం గావచ్చును

'కారకిపరిచ్ళేదము 161 "'శేషసుషికి మొక.య నగు. ౧౫

ఇచట కెషంబనంగా సంబంధ్రంబు - రామునియొక్కగుణ యులు _ నాయొక్క-మిత్రుండు - వానియుక్క తమ్ముండు కువర కంబును గొన్నియెడల సంబంధంబునం దను, నాకుం దమ్ముండు -

౧౫ కర్మం కరణ, సంవ్రదానాదులగు నర్థములందు ద్వితీయం తృతీయ చతుర్థి మున్నగువిభక్తులు విధింపంబడినవి ఇణ మిగిలినది సంబం ఛార్థము, మిగిలినవిభ_శ్రియు. షష్టి శేషార్థముళు (మిగిలినస బంధార్థృమాను) "తెల్పషస్టి శేషమక్టి ఆ శేనుష్టికి యొక్కయుకు, (యు అనుసముచ్చయి ముబే) కొన్నియెడల “కో యును థ్రలుగునని భావము

“రామునియొక్క_గుణములు అనలా “రామునిసంబంధములై న గుణ ములు అని యర్థము కాన ఇంట సంబంధార్థమున “యొక్క వచ్చినది శన్లే శక్కినవియును

కొన్ని యెడల (ప్రయోగానుసారముగ). “కి వచ్చును “నాయొక్క శమ్ముండూ అనుటకు బదులు *నాకుం దమ్ముండు అనియు. నుండును “మోకు ఇచ్చెలి ఆనునదియు న్నిట్లే

ఓ. నిర్ధారణహషప్టికి లోపలవర్షకంబగు ౧౬

జాతి గుణ క్రీ యా సంజ్ఞలచెత సముదాయందునుండి యేక బేళంబునకుం బృధక్కరణంబు నిర్థారణం బనంబడు ఎదొనివలన నిర్ధారణంబగు నచ్చటిషన్వికి లోవలవర్థ్యకం బగ

(0౧

నని యర్థము మనుషుష్థలలోపల త త్రియుండు శూరుండు -_ గోవ్చలలోపలం గ్‌పీల బహాథీర - అధ్యగులలోపలం దాటు

కీఘిగామి - ఛా త్రులలోవ స వాండు శిఘ్టాగామి ఇాత్రులలొ్‌ పల మెక్రుండు సమర్థుండు*

162 బాలవాష్థ్రకరణము, లముటీక ఇట స్నపష్పమియుంగలదు -_ మసుషులయందు త త్రి యుండ చూరుండు ఇతార్థ్రదు "లెలుంగంనది

౧౬ నిస్థారణము. (వేణుచేయుట) ను బోధించువస్టికి “లోపలి అనూ చ్రశ్యయము వచ్చును

సముదాయము ఇ సమూవాము, ఏకబేశము ఇ (నమూనాములో) అం: తర్మూత మై నవస్తువు, వృథక్కరణంబు = వేటుచేయుట

జాతి-గుణ్యక్రి యా, సంజ్ఞల ననుసరించి సమూహమునుండి యేకచేశ మును (ఒకభాగమును) వేలుచేయుట నిర్ధారణము నీసమూసహామునుండి యది 'వేలుచేయడుడునో అనమూవాముళు బెప్పుకబ్దము వష్టికి 'లోవల”. అనునది యగును

“మనుష్యులలోవల త్‌ త్తి యుండు కళూరుండుీ. అనునప్పుడు మనుష్య లనుండి అజాతిలో జీ చేరిన (అందు వీకబేశయెను త ్తియుయా తృల్కియత్వ కాతి ననుసరించి వేజుచేయయిడుచున్నాండు. కాన బేనినుండి 'వేయిచేయం బజెనో ఆసమూసహమును "జెల్పు “మనువ్యి శబ్దమునకు ఇట “లోపలి కలిగినది

'నోవులలోవలం. గడల. బహుడీర్‌ అనుచోట గోవుల (పంపు నుండి కవీలకత్యరూవసుణముననుసరించి కపిల ేలచేయంబడుచున్నది. ఈవేజు చేయుట సోసముదాయమునుండి కాను తద్వాచకమగు. “గో శబ్దమునకు “లోవలో వచ్చినది

అధ్య్వగులలోంయలం బౌజబువాండు శీఘ్రగామి అనుచోట *“అధ్య్వగుల”్‌ నుండి "పాజుట యన్ముక్రియ ననుసరించి నిర్థారణము జరిగినందున. (వేలు, వేయుట జపగుటవే “అధ్యగు శజ్దమున కిచట “లోపల వర్ణము వచ్చినది

“ఛాస్రులలోవల ('మైక్రుండు సమర్థుందు. అనుచోట శిమ్యలగుంపు

కారకపరిచ్భేదము 165 నుండి “మెక్ర/ అనుసంజ్ఞ ననుసరించి మెత్రుండనువాండు వేజటుచేయంబడు చున్నాడు. అట్టు వేబుచేయంబడుటకు అవధిభూకులు ఛ్యాక్సులు కాన వారిని తెల్పువదమునకు “లోపలి వచ్చినది

ఈ *లోవల్‌. వ్రత్యయమ. వచ్చుస్థలములలో స స్తమోవిభ_క్షీయం వచ్చుట కలదు కావున “మనుష్కులయందు కతియుండు శరారుండు” మున్న గురూవములును ఊండును

అథికరణంబునకు స్పష్టమి యగు ౧౭ అధికశరణంబునా నాథారంబు శావ్య్లేషికంబు వైప యికం బభివ్యాపకం బని యాభథారంబు తి విధయు ఘట మందు జలమున్నది - మోషతవుం దిచ్చగలదు అన్నింటియం

౧౭ అభారము (ఆశ్రయమును. చెల్చుపదమునకు సృప్తమావిభ్షి తోని “అందు అగును ఆధారము తి విధములు ౧ ళొపశ్తేషికము (దగ్గతి కూడికళలది ) ౨ వ్రైమయిుకము (విషయసంబంధముకలదింఅనంగా _ త్తూల మున వయోజనముకలి) న్‌ అభివ్యాసకము (ఆంశటశు వ్యాపించియ.ండు నది ) ఇొవశ్హేషికమున కుదావాతి *భుటమందు జల నున్నది" ఇచట జలము సంయోగ (కలిసియుండు) సంబంధమువే భుటమును అధారముగాద జనని యున్నది. కాన అయాధారవాచకమగు. “భుటి శబ్దమునకు “అందు” వచ్చినది

'వై మరుకమున కుదావాతి- మోతమం దిచ్భ గలదు. అనుచోట విషయనంబంధముచే “ఇచ్చ” మోతము నాధారముగాం జేికాన్నందున “మోతు శబ్దము నకు నృష్తమికల్లినది అశ్శివ్యాపకమున కుదాహతి.అన్నింటి యం దీశ్వరుండు గలయ అనుచోట ' ఈశ్వరుడు సర్వవదార్థమ.లయందును

64 బాలవాస్ట్రకరణనుు, లముజీక ఇ్యాపించియునాన్నండని యస్థము ఆభఖివ్యావకసంబంధముచే ఈళ్వురు డు “అన్నింటిని ఆధారముచేసికొనుటచే “అన్ని* కి *ఆందు కళ్లెను

ఉకారాంత జడంబునకు నవర్షకం బగు ౧౮

ఘటంబున జలంబున్నది-బేవదత్తునకు మోత్షముశ నిచ్చ గలదు

౧౮ ఉఊకారాంకతమగు_ జడవాద్దకశజ్యమునకు. (జ్ఞానము లేనిదానికి నప్పమియందలి *ని ,క్యయము పావ్పను

“భుటమున జలం బున్నది ఆనుచోట ఫఘటకజబ్దము జడవాచకము, ఊకా శాంతము కాన స | ప్ప మ్యేకవచన-ఆధారవాచకచుగు సీశబ్దమునకు వి వచ్చినది

విశేషస్యంబునకుంచోలె విశేషణంబునకు టటీేయా ఆ 92 మా. “+ ఆతా లింగవిభ క్రివచనంబు లగ ౧౯ చ య. నందతనయుండు కృళ్ణుండు నాకు దిక్కు - బేవకీవ్చ శ్ర వారిని సుతింతునెప్పడు.శుభవిభాయుల రామకృష్ణుల భజింతు _ భువనపందష్థను రుక్తిణిం బొగడుచుందు

౧౯ విశేమ్యము=నామవాచక 4 అఆయానియమముం ననుకరించి విశేమ్యమునకు ఏలింగము, నీవిభక్ర్రి వీ వచనము నుండునో, వానీవిశేవణ ములకుంహూడ అఆయాలింగ-విభక్రి వచనములే కలుగునని యర్థము (అనంగా విశేమ్యము. ఎట్లు శ్రీయతో. నన్వయించునో దానినిశేషణముకూడ అహ్హో క్రియతో సన్వయించునని ఖొవము )

“నందతనయుండు కృష్ణుండు నాకు దిక్కు. అశుచోట విశేమ్యము “ృష్ణుండు” ఇది ఫుంలింగము, వ్రృథచూవిభ క్తి వీకవచనము. కాన దానివిశ్తే మణమెన '*నందళకనయుండుీ అనునదియుశు పుఎలింగ యెనది, వథమెకవచ నముకల్లియున్నది “జేవీపుల్రు వారిని నుతింతు ఇష్టుడు" అనుచోట విశేష్యము

కారకవరిచ్ళేదనము 165 శజ్యూర్రిస్లో ఆది పుంలింగము, ద్వితీయాంతము, వకవచనమ్సు కాన చానివిెేీము ఇఆముక్రూడ. “జేవకీవ్యుత్తు. అనునది ఆయాలింగ, విథ్నిక్సి వచనములలోనే ఉన్నది

స్తీ నమంబులగు విశేషమణంబులయు మువర్డ కాంతవిశేషణంబులయు బహువచనంబున శ్రీరవచనంబు బహా.ళంబుగా నగు ౨౦

మాటలువె కేల _- మూటలు ఇక్కు లేల కులిళభార ల్కు_ంరితంబయొు - కులిళశభారల్కు_ంరితంబు లయొస్టు - ఇష్టమగం చదారములు-ఇషములగు వదార్వములు

థి ల థి

౨౦ ప్రథమైకవచనము. లోపించిన వదములన్నియం. న్ర్రీనమము లగు. అట్టి సస్త్రీసమములు. నిశేమణములగునప్వుడును “ము ప్రత్యయము చివజంగలవదములు విశీమణము లగునప్వుడును అట్టివిశేమణనుల బహువచన మునక్టు ఏకవచనము బహుళముగా నగును

“మాటలు “పె శ్యేలిలాఇదట "పెక్కు విశేసకాము అది స్త్రీసముము శాన దానిజపబువదనమునకు వీకవచనము బహుళముగా నెనది [౧౯వ స్మూర్త్మములే ఇచట విశేమ్యమునకుంబో లె బహువచనము రావలనీయుండంగా వీకపచనము ఈస్యూశ్ర్రేమువే విధించంబడినది ] ఇది బహుళముగాన చీకవచ నము రానప్పుడు బహువచనమునువచ్చి “మాటలు. “పెక్కులేలీ" అనియును అగును

“కులిళథారళల్‌ కుంరితంబయ్యు” అశుచో “కుంరితంబుి అనునది మువర్డ్మ శాంతవేవణము శొన అచ్చట బహువచనమునకు బదులు వీకవచనము. వచ్చినది పతృంబున “కులిళథారల్‌ కుంరితంబులయ్మొ” ననుబహువచనరయూపము నుండును ఇత్లే తక్కిన యుదావారణమును

166 చాంవ్యాకరణర్వు, లముటిక జకానొకచో నొకవిభక్షీకి మజీయొక విభ_క్షియ నగు ౨౧-

మెత్రుండు. గృహమును వెడలెను - గృహమునుండి యని యర్థము వాండు వావహానమును దిగను _- చాహనము నుండి యని యర్థము వారు సుఖనున్నారు - సుఖముతో నని యర్థము ఇళాస్థదు 'లెజటుంగునది

౨౧ వ్యాశరణనియమము. ననుసరించి యొకవనిభ క్తి రావలసియుంం డలూా ఆదిరాకు దానిస్థానమున మణియొకవిభక్రివచ్చుట కొన్ని చోట్లం గాన నగును ఉదా --“మ్మెక్రుండు గృహముశుండి వెడలెనో. అని స్పప్పమి రావలసీ యుండలా దానికిబదులు ద్వ్భితీయివచ్చి “గృహమును వెడలెను అని వచ్చి నది ఇచబ్టేకక్కినవియును. ఇట్టివానిని వ్రయోగముల ననుసరించి గ్రహిం ఇనది

జడంబు తృతీయాస్నప్పములకు ద్వితీయ బహుళంబుగా నగ, ౨౨

'రాముండు వాలినెక్కళోలంగాలనేన - కోలతో నని యర్థము లంకం గలకలంబు వుక్లై - లంకయందని యర్థము, బావాాశకంబుచే నిక్కారస్థం బుదంతంబునకు బవాత్వమందె యగు అర్టుకుండు ళ శ్రు,నేనలను బాణంబులను రూపునూపవె _ హైాణంములచె నని యర్థము మోనంబు జలంబులనుండు-.జలంబు లందని యర్థము

౨౨ అచేతనములకు 'చెల్పువదముల చివజికున్న కృతీయానిభ కక్రికిని? న్నప్పమావిభ కక్రికిని ద్వితీయావిభక్రి బహంళముగా నాచేశమగును

'శాముండు వాలి నొక్కకోలతోం గూలచేసి ఆనియుండునపుడు. తృతీయకులదులు ద్వితీయవచ్చి “రాముండు చాలి నొక్కుకో లం గూలచేసో అయినది *“లంకయందుం నలకలంబపుట్రో ననుచో నృష్తమికి ద్వితీయ యాచేళ వుయి “లంక్రం గలకఅంబుపుట్రోనని మొనది

కారకపరిచ్ళేదము 167

ఈన్మూక్తమున “బవుళము అనివెప్పుటచే-క త్భామర్థ శ్రమున - ఉకా రాంతశబ్దమ.ల బనుుఎవచనమునంచే యాయాదేశము వచ్చుననియు) తక్కిన వానికి వకవచన, బహువచనములు శెండింటకు వచ్చుననియు నిశ్చయించు కొనవలెను కావునచే “అర్జునుండు శత్రుసేనలను చాణంబులను రూపుమాపి ననిబవువచనమునం చే తృతీయార్థమునద్వితీయవ చ్చినది ఇచటో-శ శ్రుసేనలను బాణంబును-రూపుమూ'పె నని యుండదు అనయా వకవచనమున = తృతీయకు ద్వితీయ ఆజేశముగారాదు “బాణంబుతో అనియే ఊండవలెను ఇళ్లే కక్కిన యుదావారణమును

ఉదంతజడంబు తృతీయకు నవర్షకంబగు ౨౩

'రాముం డొక్క బాణంబున వాలిం జరాలసెని . బాణ ముచే నని యర్థము

౨9 ఉఊకారాంతమైన జడవాభకళబ్దము తృతీయకు వీకవచనమున ని చృత్యయము వచ్చును

కర్రాము6 డొకళ_చాణంబుబే వాలిం నూలనేని అఆనుచో శ, స తీయా విభ_క్షివ్యశ్యయమగు “శి అనుదానికి “నీ అజేశమయి “రాము. డొెక్కబౌాణం బున వాలిం గూలనేనొ అని మైనది

జడంబు ద్వితీయకుం బ్రథమ బహుళంబుగానగు ౨౪

వాండు ఫూవులుదెచ్చె-వాడు వూవులనుబెచ్చె అశె

సొమ్లులు దాళ్చె - ఆకె సొమ్లులను డాల్చె వాండిల్లువెడలె - వ్యా వా ణు వాయింటిని వడలి బావాుళకముచేం దృతీయాస _ప్పములకు దః

విధించినద్వితీయకుం బ్రథమగరా

౨కి *వాందు. పూవులు బెచ్చ అనుచో “పూవుల అనువ్రథమ “వూవులనూ. అను ద్వితీయార్థమున వచ్చినవి ఇట్లే తక్కినవియును ఈ శార్యము తొలుకనుండియం ద్వితీయ గా నుమ్నదానిశేవచ్చును, కాని తృతీయా

168 చాలవ్యాకరణము, లముటీక -సప్తములకు ఆదేళముగావచ్చిన దృితీయకుం గలుగదు. కాన “లంకయందు అనునర్థమున “లంకను అనివచ్చిన ద్వితీయను ఛశిమగా మార్చి “లంక కలక్‌ అంబు పఫుభ్రై అని ఇెప్పరాదని యర్థము న! వుం కాలాధ్వములకుం శ్రాయికంబుగాం ఫ్ర ఖథమయగు వాండు నిన్నవచ్చె-వీడు నేడు వోయె-నూవు నిలు వుము-జేపు పొమ్ము వారు క్రోశము నడచిరి - వీ రామడ వోయిరి ౨౫ కాలాధ్యనమలకు = కాలవాచకములకును, మార్చ వాచకముల తును ప్రాయికముగా = రజచుగా కాలమున, నూర మును "జల్వ్పుశబ్దములం సాధారణముగా చ్రథమొ చిభ_క్రియందే యుండునని భావము ఉఊదావారణములలోని “నిన్న నేండు, మాపు, జీపు, క్రోోము అమడి అనునవి వ్రథమాంశములు స్యూత్తమునః “బ్రాయికముణా ననుటచేం. నొన్న్ని యొడల నృమియు రావచ్చునని తెలిసికొనవలెను ఉదా --*వాండు. నేంటి యుదయమున పబ్బ * సర్వనామ సంఖ్యాభిధాన ఈ ద్విే ప్య్టుంబులయం 'చెయ్యది ముందు ప్రయోగింపంబడు దానిద్వితీయాదులకుం బ్రధమ బహాళంబుగా నగు, ౨౬ అన్ని గంబ్లములకు - అన్నింటికిగుజ్లములకు - గుజ్తముం ఈం ఈ ఈత "లిన్నింటికి.గుజముల కన్ని ంటికి - సాహిణులుముఖ్రగరు ఆరెండు స్ట ఇ ఇ ల్వీ గజ్జములకు-రెండింటి8 గంజ్హములకు య గజ్హములు "రెండింటికి - గుజ్జనములకు "ెండింటికి - సాహిణులు నలుగురు లకుగుజ్జను లకు-లతుకుగుజ్జములకు ఆ గుజ్జములులక్షకు- గజ్ఞములకులక్షక్రు. రవుతులులత్ష.వవ్యాదు "లెలుంగునది

కారకవరిచ్భేదము ర్దిగా

౨౬ సంఖ్యాభిధానము = సంఖ్యావాచకము, తద్విశేవ్యములు జూ సర్వనామవిశేమ్యములు సంఖ్యావాచకవిశేష్యములును

సర్వనామములు వానివిశేస్యములు అను సీళండింటియందును వాకస్ట్ర మన ఎయ్యది ముందు ఇబ్బయిడునో, దాని ద్విత్రీయాదివిభక్తులకుం ఛ్రైశేమా విభ శి బవుళముగా నగును, ఆళ్ల సంఖ్యావాచకములును) వానివిశేమ్యము లును అనువీనిలో "నెయ్యది ముందు ప్రయోగింపయబడునో, దాని ద్వితీయాది విభక్తులకుం ్రుథమావిభ కి బహుళముగా నగును

ఊదాలా(1) “అన్నిగుజ్జిములకు సాహీణంఎ మువ్వురు” ఇట “అన్ని” యనుసర్వనామము మ.0దు చెప్పంబడినది చానివిశేవ్యము “గుజ్జములకుి అను నది ఆవిశేన్యము ననుసరించి వచ్చినషష్టికి వృథిమ అదేళమయి (అన్నింటికి - అనిలేకు అన్ని" అని యయినది ప్రథమబవాుంళముగాన అది రానవ్వూడు (2) “అన్నింటికి సజ్జములకు సాహిణంలు మువ్వురూో అని “అన్ని” శబ్దమునకు వష్టివచ్చినది (చూ ౧౯ సూ) (ఈ) 'సజ్జిము లన్నింటికి సాహిణులు మువ్వురో అనుచో పిశేమ్యమగు “గుజ్జములు ముందుగా: బ్ర యోగింపండి నది కాన చానిమస్టికి వ్రథమవచ్చినది ఈ వ్రృథమ బసుళము కావున నిది.

ల!

రానప్పుడు మష్టివచ్చి (ఓ) 'గుజ్ణముల కన్నింటికి సాహెణులు మువ్వురో అని యైనది

“శెండుగుజ్జమ.లకు సాహిణులు నలుగురు అనుచో ఈ0ఖ్యావాచకము ముందు చ్ర,యోగింపండినందున) చానివస్టికిం బ్రైథమవ చ్చినది చ,థమ శానవ్వుడు వష్టీవచ్చి “ఇండింటి!ి గుజ్జములకు అని యైశది చానివస్ట్రికి బ్రశచుయైనది అది కానపుడు వమష్టివచ్చి “గుళ్టైములకు శంశీఐ టికి అనియైనది ఇట్టే తక్కినవియును

తాం 'బాలవా్థకరణమ్యు లఘుటీక ఒశానొకచో విశేపషణంబుల షష్టికిం బృథమ విభాషనగు ౨౭ న్న

బుగుణాభిరాముండు రామునకు జోబోరు వొనర్బెద- సుగుణాభిరామునకు రామునకు జోజోరు వొనక్పెద

౨౭ విశేమ్గము మష్ట్యంతమయిం ఉన్నప్పుడు దానివిశేమణమును మసష్థ్యంకఠమైనదిగా ఊండవలసియున్నది కాని కొన్నిచోట్ల విశేషణము యొక్క షష్టికి బదులు వికల్చ్పముగా చ,థమనిచ్చునని యర్థము

ఉఊదావారణమున “నుగుణాభిరాముండు. అనునది విశేషణము దాని సుస్టికి. వికల్పముగ థమవచ్చి “నుగుణాఖిరాముండుీ అయినది అది రానప్పుడు “సుగుణాభిరామునకు " అని షన్టియువచ్చినది

సూర్రృమునందు “జకానొకచో అనుటవే "పెద్దల్మవు యోగముల నను -సరించియే య విధిని ప్రప_ర్ధింప జేయదలయంనని తెలిసికొన నగును

భవత్యర్థవ్యవహితంబులగు విశేపణంబులకుం

ట్ర్‌ ఖవు యగు ౨౮

అగన మొదలగునవి భవత్యర్థములు విడాస్టాలియగు ఫురువుని సకలజనులు సన్హానింతురు. భూతదయాళు రగుముహా తులకు శ్రే యంబు గలుగును అతిమానుష. మత్యద్భుత మతి దుష్కర మయిన కేళవార్టునకృతిన్‌ ,

౨౮ వేేషణ, విశేష్యమ.లను 'వేలువేయుచు. వానినడుము “అగు -థాళ్వర్థకమ్ములైన వదములు జేదనపుడు. విశేషణమునకుం బ్రిభమావిభ క్రి యగును “విద్యాళశాలియగుపురుషుని సకలజనులు సన్హానింతురు ఆనుచోట “విద్యాళాలి విశేషణము, "పురుషుని వశేష్యము వీనికి నడువు సీశంటిని "వేజుపజచుచు. “అగు 'జేరినందున, విశేషణమునకు విశేస్యుమునకుం బోలె ద్వితీయరాక వథమయే వచ్చినది “ఆగి ఛాత్వర్థకవదము పీనినడుమ6 జేఠ నపుడు '“విద్యాకాలినిం బురువుని సకలజనులు సన్హానింురూ అని యగును

'కారకపరిచ్చేదము 171

“భూకదయాళురగుమవాత్తులకు శ్రేయంబుగలుగును. అగుచోట విశే మణమునకు విశేష్యమునకుంబో లె మష్టిరాక వ్రథమయే వచ్చెను

విశేమణము లొకటికంటె ఎక్కువగా నున్నమొడలను ఇానికన్నింటి కిని చథనుయేవచ్చునుం “అతిమూనుషు మత్యద్భుత మతిదుష్క్టరమయిన కేశ వార్టునకృతిన్‌ అనుచో “శేళశవార్టునకృతి విశేవ్యము దానివిశేషణములు యూండింటికిని వ్రథమవచ్చినది “అగు అవ్వు కె, అయిన (వ్యతి శే కార్థక యగు) కాని మున్నగునవి ఛవత్యర్థకములు

భవత్యర్థకంబు సన్నిహితవిశేషమణంబునకును దానిముంధు విశేషణంబుల కయిపదంబును బవాంళంబుగా జ్‌ ననుప్ర, యు_క్షంబగు ౨౯

అతులుం డయి య వ మేయుండౌ హరిని గొలుకు

౨౯ భవళ్యర్థకంబు ఇ ఆగు మున్నగువానిలో నొకటి సన్నిహిత కుశేషణంబునకు = విశేన్యమునకు దగ్గజగానున్న విశేమణమునక్కు అన్ముప్త యుక్తంబు జ వేర్చి చ, యోగించబడినది

విశేమణములు పెక్కుంలున్నపుడు వానిలో విశేష్యమునకు సమిపమున నున్న విశేషణము (ఫూర్వమున నున్నవిశేషళాము) నకు అగు, అవ్వు క మున్నగువానిలో ేజేని చేరును కక్యినవిశేమణములకు “అయి అనునది జేరును అనంగా చాలవిశేమణముల పీదప విశేష్య మున్నపుడు ఆవిశేమష్యము ఛ్‌ క్క-నున్నవిశేవణమునకు మాత్రము భవర్యర్థకముచేరును శక్కినవాని చివ “ఆయి! 'చేరునని భావము “అళులుండయి యాప్రమేయుండా వారిని గొలుతు” ననుచోట *వారో విశేమ్యము దానికి దగ్గజుగానున్న విశేషణము. “ఆ 'వ్యమే యుండు", దానికి “'₹ె చేరినది తక్కినవిశేవణనుగు 'అతులుంండు ఆనుచానికి “అయి వేరినది

179 చాలవాస్థ్రకరణము, లఘుటీక ఆఅయిపదాను ప్రయోగంబు అేనిచోం దుదివిశేషణంబున శేని విశేషణంబు లన్నింటికేని మాంద సముచ్చయార్థంబు విఫఖామం బ్రయోగింపంబడు, 830 ఆదుషుం డ వ మేయుండు నగువారిని గొలుతు ఆద్యుండు నమేయగుణుండు నౌహరిని గొలుతు ఆదుగం డ వ "మేయుం' డగు వరిని గొలుతుం

30 తుదిపేషణంబుకశేని = (“అగు అనునది చేరి విశేష్యమునకు ముందున్న విశేషణమునకయినను, సముచ్చయయార్థంబు = యు; నులలో నొకటి.

“అగి మున్నగువానితోం గూడి, విశేమ్యమునకు ముందున్న విశేషా మునకు ముందున్న బుతరవిశేసణమ.ల చివజ “అయి అనునది 'చేరకుండు నప్పుడు విశేషణము లన్నింటికిని చిపణి సముచ్చయార్థశము చేరును, లేదా చివణి విశేషణమునకయినను (భవత్యర్థకము చేరిన చివలి పశేమణముననై ననూ నముచ్చయమగును. ఇట్లు విశేషళాము లన్నింటికిని సముచ్చయము చేరురూవ "మొకటి, చివతీదానిశే సముచ్చయము. చేరురూవ మొకటి; (నియమమూ విశల్పమగుటచే) చేనికిని సముచ్చయము రానిరూప 'మొకటియు మొ త్తముై ఘుప్విధము లగురూపము లిచట ఉఊదావారించయబడుచున్నవి )

౧ అన్ని పశేషణములకును'సముచ్చయము వచ్చొట కుదావారణముఎ “ఆద్యుడు నమేయగుణ.యడునా హని గొలుతు' = ఇచట చివఆీవిశేషణము _ “అమేయగుణుండు. దానికే “అగు వేరినదిి దానికి ముందున్న విశేషణము “ఆద్యుండు?” చానికి “అయి అన్మువ్యయు కము కాలేదు కావున ₹0డు విశే మణములకును “న అను సముచ్చయము చేరినది

౨ చివతీ విశేషణామునకుమా త్రము సముచ్చయమువేరుట కుదా వారణము ---ఆద్యుం డ 'వమేయం.ండు సగువరిని గొలుతు ఇచట చివణినిశే వణమగు “అ, మేయుండు అనుదానికే సముచ్చయముచేరినది “అద్యుండు" అను తొలివిశేషణము అయి" లేనిదయినను, 'దొనికి సముచ్చయము చేరలేదు.

కారకవరిచ్చేదము 1 3 నముచ్చయము 'రాకండుట కుదావ్భాతి “అద్యుం డవ్రమేయుం డగవారిని. గొలుత. ఇచట రెండువిశేమణములచివజను నముచ్చయము చేరలేదు ధాతుజవిశేషణవ్యవధానంబున విశేషణంబు లన్ని ంటి కయిపదం బనుపాయి క0బగు, 3౧ ఆద్వ్యూండయి యుప మేయుందై యఖిలనేవ్వుండై యెసం డు. బేవ్చుని నభినుతింతు. ఇచట మజటీయుం ట్రయోగ వై చిత్ర్యంబు గల దది చ, యూగంబుల నెజుంగునది 3ం ధాతుజవి శేషణవ్యవధానంబుకజ(ఊకారాంకములయ్యి ధాతువుల వలనయీట్టిన విశేష ణాములుథాతుజవిశేషణములు, అట్టి ధాతుజవిశేమణములబే 'వేబుచేయంబటినవ్వుడు, విశేషణములను? విశేమ్యమును వేబుబేయుచు, వానినడుమం తయా జన్ఫవిశేవణ మున్న చో.---దానకి ముందున్న విశేమణాము. అన్నింటి చివజను “అయి వేరుచుండును “అద్యుండయి యద్ర మేుం.డ్రై యఖిలనేవ్యుండైి యెసంగెడుబేవుని నభఖిబతింకుల అనుచోట “ఎసం7ెడు ధాతుజవిశీమణము, అది విశేవ్యమగ “జీవుని ని, 'అద్యుంయో మున్నగువిశేషణములకు వేలుచేయుచున్నది కావున విశేషణముల కన్నింటికిని *అయి" జేరినది ఇచట మజీయం-పయిరీతిని గాక కొన్ని విశేషణములకుమాత్ర, మే “అయి” బం మజి”న్నిటికం 'చేరకుందుట మున్నగువిచి (త్మవృయోగములను. పెద్దలు చ్రానీనగృంథములనుండి గ పాంపనగును “ఆద్యుం డవ్ర, మేయుం డఖిలసేవ్యుంయునయి, యొసడౌడుదేవుని నలి నుతింకు అనుచోట *అఖల సేవ్యుందు" అను ఒక్కవిశేషణమునశే “అయి చేరుట కాననగును ఇల్లే ప్రయోగములను గ్రృహింపనగును చాలవ్యా-లఘుటీకాా1 ల్లి

మే74 'చాలవాస్ట్రకకణము, లఘుటీక ఛావార్లకాదియోగంబునం గ రకుం బధవము యగు 3౨ సత్ర క క సక క క ప సస యా. 'రానుండు వచ్చుట - రాముండు రాంగా లత్ష్మణుంయ 7ాంబె - రాముండు. విల్లందినం చి లోకంబు లాకులంబులగు _ 'రాముండు పట్టిన చ్రతిన చవారింవం దరంబుగాదు 3౨ భావార్థ కాదియోగంబున=కా వార్థకము మున్నగు వదములతోడి యన్వయమున (ఛాత్వర్థమును బోధించు వృత్యయములు-ట్క ఆక, మి,ఇ మున్నగునవి భావార్థ కాదులగువదములతోడి యన్వ్వయమున క_ర్హయగవదమునకు శ్రశమావిభ_క్రియగును భావార్థ కాదులకుం గర్తమయైొ. వానితో నన్వయింజెడు 'చానికం ట్రభమావిళ ' కి యగునని ఫౌవము ఇట్టగుట నిత్యము “రాముండువచ్చుటల ఇచట “వచ్చుటి భావార్థకము, క్కి చశ్య యాంకము, చానికిం గర్రయగు రామశబ్దమునకు ఛశమవచ్చినది “రాముండు రాలా” లత్మణుండు గాంచి అనుచో “రాలా భావార్థ కము తర్క_ర్తకుం ి,శమవచ్చి కరాముండు" అయ్మొ “రాముండు విల్లందినం చ్రిలోకంబు లాకులంబులగి-ఇచట “అందిన భావార్థము చానికర్త “రాముందు" ఆశజ్బమునకు (ప్రథమవచ్చినది క్‌ జ జ తీ క్‌ శె రాముండు వట్టిన వ తినవారించందరంబు గాదు-ఇచట వట్టిన భావార్థ కము, తత్య__ర్తయగు “రామ” శబ్దమునకుం బ్రథమవచ్చినది “రాముండు వండక మునుపు, రాముండు వండమి-యున్నగు వయో ఫములు నిశ్షో యని చృపొంచునది ప్రథమాంతంబు లగు యుష్మదన్మ ద్విశేషణంబుల శేకత్వంబున వు-ను-లును బహుత్వంబున రు-ము-లు నంతాగముంబులు 'ప్రాయికంబుగ నగు 33. పిపి యుష్మదస్మ। ద్వి శేమణంబులకు ఎనీఎనా” శబ్దములవి శేషణములక్కు _మ్రభమౌంఠములైన యుష్మ 'చేశవచనంబుల విశేనణములకు “వ అనునదియు,

"కారకపరిచ్ళేదము కో అస్త దేకవచనవిశేవణములకు “ని అనునదియు చివజ ఆగమములుగామచ్చునుూః ఆశ్షై యు. వృదృవాువచనవిశేసపణములకు “రి అనునదియు, అన్నదృహువచన 'విశేషణములకు “ము అనునదియును సాధారణముగా చివజనాగమనుగా ౩వేరును ఈనియమము చశమాంతములశే ఇెల్టును

ఈయాగమంబులు పరంబులగునప్పు డుత్వంబున

కత్వంబగు తా

నీవు థన్య్యుండవు-నేను థన్యుండను - మోస థిన్యులరు. “మేము థన్యులము ఇకారయుమిోంది కు-ను-వ్ఫు- శ్రీయా ఇిళ_క్టులయుత్వంబున కిత్యంబగు ననునూ శ్రృముచేత వునుల కిత్యంబగు నీవు సుకృతివి నేను సుకృతిని . ఆ ర్పిహారుండ వొ నినుం గొల్తు నంబుజాతు గర్వగరిస్టుండగు నన్ను -మోరలు "వెద్దలు-వళ స్థదులు ,ప్రాయిశగ్రహణముచే రతీతంబులయ్యె

ఏళ ఈయాగమంయిలు =వు-ను-రు - ము - అనునవి బయియాగ చభుములు వరనుగునప్పుడు వానిక్సి ముందున్న ఉఊకారము ఆకారముగా మాణును

౧ (నీవు ధళ్యుడుశవు). “నీవు ధన్యుండవు ఇదట “నీచ. యుష్మచృబ్దము, క్రథయమైకవచనాంకము, “ధన్యుంయి. అనునది దాని విశేమ్య ణము, కాన ఆపేషణమునకు (339 - సూ “వి అంతాగమమయినది, య39ళ నూ వదద “వి కు ముందున్న ఉకారము (దుళోనిది అకార మైనది

౨ (మారుభన్యులుగారు “మారు ధశ్యులరు * మీరు యుష్మచ్భబ్ద త్ర భీమాబహువచనాంకము, కాన చానినెేేషణమగు “ధశ్యులు అనుదానికి (33-నూ) “రీ అంతాగమమై (36-సూ) *లం లోని ఉఊకారము అకార ము?ణ మాూఆీనదీ +

9 (ను థధన్యుంయు+నుణ) "నేను ధన్యుండనుి. ఇట "బని అన్తభ్ళబ

176 చాలవాస్థ్రకరణను, లఘుటీకి ్రశ మైకవచనాంతము, దాని విశేమణమగు 'థన్యుండు" అనుచానికి (3 3-సూ న క్వ ఆంతాగమనుయి్యి. పిదవ (86 సూ) “డు లోని ఊకారము అకార ముగా మాణీనది

౪ (మేము ధక్యులు+ము) “మేము ధన్యులము “మేము అస్మచ్భబ్ద చశమాబహువచనాంతము. దాని విశేమణాకుగు “ధన్యులు అనుదానికి (3 3 - సూ ఏముీఆంతాగముమయి, పిదవ దానికిముందున్న '“లం” లోని ఉఊకారమునకు (3ళ-కూ ) అకారమువచ్చినది (నీవు సుకృతిశివు)ు=సీవు సుకృతివ్‌ అన్చు చోట *తి తరువాతి “వు *వి 7 మాతీనది దానికి ఇత్వము తక్సమం- 9౬-వ నూర్రముచే వచ్చినదని గ్రహ్‌ంవవలె

(గేను సుకృతిగానుజ) “నేని. సుకృతిని, అనునప్పుడుశు మోదిరీతిచే శ్రపాంచునది

“ఆ ర్రివారిడవా నినుగొల్తు నంబుళలాతీఆనునపుడు “అర్సివారుండు” అను చ్రృథయైకవచనాంతవిశేమణమునకు “ఛ”* వచ్చినది చానివిశేమ్యము “నినో అను యుష్మ చృబ్దద్వితీయాంతము, విశేష్యము ద్వితీయాంతమొనను, విశేషణము. క్రథమాంఠమగుటచేత నిచ్చట “వి అంతాగమమయినదని శగ్రసాంపనగును

కయి యాగమములు ప్రాయికముగా (సాధారణముగా వచ్చునని శెచ్చంబడుటచే నివి రానివియుం గలవని 'తెలియనగన “గర్వనరిన్టుం డగు. నిన్ను అనుచోట “గర్వగరిస్టుండవు అగునిన్ను" అని కాలేదు మిరుపెద్దల్‌ అనచోట *మూరు "పద్దలరు అనియుం శా లేదు అహిోబ్దంబునకు వు ను లు పరంబు లగునపుడును సంచో'

ధనంబునందును దాన యనునా'బేశం బగు, 9౫

నీవు చిన్న దానవు-నేను జిన్న దాన-ఓ చిన్నదాన,

కారకపరిచ్చేదము 177 3౫% మింది 98 - వ స్యూశ్తముచే యుమ్మచ్భబ్దమునకు *వు అన్య ఇచ్భృబ్బమునకు “నీ వచ్చుషట్టుల - ఆ *వు ని లకు ముందున్న (మవాతీవాదక మగు) “ఆది” శబ్దమునకు *దాని అదేశమగుశు, అనే యువ్మదన్మ చ, భప్టములకు నంబోధనమునం వచ్చిన 'అదో శబ్దమునకుకు “దాన్‌ అబేశముగా నగును (నీవు చిన్న + ఆది + వు) “నీవు చిన్నదానవు - ఇచట "వి కు ముందున్న అదొ శబ్దమునకు స్రీ వాచకమునకు “దాని అచేశమైనది. (నేను చిన్నషాఅదిశనుల) “చేను జిన్నదానను అనుచో *ని కు ముందున్న “ఆది “దానిగా మాళకిసది (ఓ చిన్నశఆదిజ) “పీ ఎన్నదాని - అనచో సంబోధనమునందు “అది కి దానీ ఆచేశమయినది క దన అన్యయుష్మ దస్త త్కార్యంబులం దుత్తరో త్తరంబు బలీయంబు 9౬ "వారును మూోరును థన్యులరు మోారును మేమును ధనుష్టలము ఏ౬ అన్య, యుమ్మ గ దస్య 'శ్కార్యంబులు= ప్ర శమ-మధ్యమ ఉ్తను 'పుడషములక్షస కార్యములు, ఉత్తరోత్తరంబు = (క్రమముగా) ఒకదానికంటె చానికరువాతిది బలీయంబు == చబలము వశేమ మధ్య మో త్సశపురుషు కార్యములకు ఒక్కుయొడ సమావేశము కలిగినపుడు వానిలో మొవటిచాని' కంటె శెండవది, దానికంటె మూండవది బలముకలదగు అనంగా-ఒకవాక్యము నందు. ప్రథమ మధ్యమపురుషములకుం జేంకళల్లినపుడు ్రియావిళకి మభ్యమపురువతో వఏకీభవించును, మధ్య మో త్తమపురుముము లున్నప్పుడ్యు క్రియ యం శ్రేమపురువ మై యుండును *వారుని. మోరును “ధన్యులరుి అనుచో *బారునుి అన్మువ్రథమ పుకుషముకం టె *మారుని అనుమధ్యమపురువము వబలమగుటచేం శ్రీయకు మాజువచ్చిన విభేయసిశేషణ మునకు మధ్యమపుకువమువచ్చినది “మిరుకు, "మేమును ధన్యులము" అనుచోట మఫ్యవపురుషమగు “మిరు కంటెళు ఊత్తన్వు

178 'చాలవ్యాకరణము, లఘుటీక పురుమమగు. “మేము. వ్రబలమగటబే శ్రీయనుజెల్పు విభేయనిశేమణము “భన్యులు అనుదాని కుత్తమపురుషము కలిగినది వీకవాకర్థంబునం దొకానొక్క-డు శక్క సర్వపదంబులు

శ్రమనిరవేత్సుంబుగం అయోగింపంజను దై

ఫూర్వమిది పరమిది యను నియమ మవేథ్సింపక వాకర్థి మం బెల్టపదంబులు వలచినట్లు చ, యోగింపందగును - వీని: వ్ర స్రతిళబ్దంబులు కొన్ని నియమ సావేతుంబు లయియుండు _ గాలి చల్లగా వీచెను.నీెనుజల్ల గా గాలి-చల్లగా గాలి వీవెను _ పీచెను గాలి చల్లగా - గాలి వీచెను జల్లగా.చల్లగా వీచెను గాలి

థిలి వీకవాక్యంబునందు కర్ణ కర్మ ణి ్రీయలుగల ఒకవాక్యమునవి ఒకానొక్కందుతక్క_ = నీదో ఒళకపదము (వీనీ వభృతులలో నొకటి విడిచి క్రమనిరపేత్సంబుగ = “ఇడీ ముందు, ఇది వెనుక్‌ అనునియమము లేక ల అఖిండవాక్యమున వీని మొదలగు కొన్నిటినివిడిచి ఈక్కినవదముల పైళ్ల నిచ్చవచ్చినరీతిని వ్రయోగించవచ్చును వూర్వవదముఎముందుండవలసిన వదము, వరపదము = వెనుకనుండవలసినవదము, వలచినట్లు = కోరినట్టు వ్‌ని చభ్ళేలిళబ్దములు = వీని పోల్కె వలె మున్నగుళబ్దములు, నియమసా ప్రేత ములు = నియమమును కోరినవి - *ఇది ముందు ఇది వెనుకి అను శ్రమము. కలవి

“గాలి చల్లగా నీజెని అనువాక్యములోని వదములను ముందువెన్సక్లలు. ఇేస్కి ఎట్టయినను వాడవచ్చును ఉదావారణములు. విఫ్టలముగ నీయయిడినవి “చంద్రునివలె ముఖమం చ,కళించు' ననుచో *“వలో ముందుంచి *వలెఇం 1దు;నిముఖము ్ర,శాళించునని ఇెవ్పరాదు వీని, వలె మున్నగువానిని వద. ములకుముందు స్వతంత్రముగాం ఛ్రుయోగింపరాదు

ఇది కారకవరిచ్ళేదము

లు వం అద అ క! గ్రసమాసపరిచ్భేధము అణలయవప్రిన్టిహ్రిస్టిాలాలా. |సమర్థంబులగుపదంబు "లేకపదంబగుట సమాసంబు ౧

వృథగన్భాతంబులగు నర్థంబుల శేశార్థిభావంబు సాము రష్టంబు పృథక్చ సిద్ధార్టంబులగు వదంబుల శీకారంబునంద ఖలి, ధథి ణి వృ త్తి సామర్ధ్యము

? థి

సమానపగిచ్భేదము----ఒకదానికంటె ఎక్క్కువవదములం నమాసముగా- (నంచేవముగ్యా. ఒక్కపదమగుట నమాసము, సమాసములరగూర్చి. తెలుపు గ్రంథకాగము సమాసవరిచ్భ్చేదము

(౧ సమర్థంబులగు వద౦బులు = (వికాళ్ళీ భావరూవమగు) సామర్థ్యము గల వదములు, వీశవదంబసట = ఒక్క (అఖండు వదమగుట ₹ెండునుగలిపి ఒకవదవగుటకుల దగిన సామర్థ ఛ్రముగల పదములు బేరి ఒక్యపదముగామారుటు సమాసమని అర్థము

సామర్థ్యము 'రెండువిధములు. (1) వ్య పేతు (2) వళార్థీభావము వీనిలో ప్యపేతు సామాన్యమాగా వాళ్యములయం దుందును వీకార్థిభావ సామర్థ ట్రైిమామ్మా త్రము నమానములం దుందడును

“రాాయొక్క-పు త్రుండు" అను వా క్యమున *పు త్రుండు అని ఇెన్నీన తోడనే “ఎమియొక్క-పుత్రుడు?” అను నాకాంత్స (వశ్ను కశలుగలా “రాజు యుక్టి అకు వదార్థము సమాధానముగా వచ్చుచున్నది, కావున “పుత్ర” జదము నర్థమనకును, “కాజీ వదము నర్థీమునకును జరస్ప్సరము అపేతవలన సంబంధముకలడ్కు తమకేమ యర్థములను ఇలియజేయు వదములకు ఆకాంత్‌ వలనం బరస్పరముగల స బంధము వ్య పేక అను లతణ మిచట సరిగా నరి పోయినది

180 బాలవా్టకరణను, లఘుటీక్ష సమౌాసమునకు సంబంధించిన సామర్ధ్యము _వెళ్యెపేతుకాదు, మతి వికాస్థభావసామర్థ్య్యము దాగిలతణ మే “దృథన్ఫృూశంబులగు అనువాక్యమునం శెన్చండినది వృళ్లనూ ఖరంబులగు నర్థంబులం= వేల్వేజుగా నున్నయస్థముఎ, శలయికలేక వచాని కద్‌ వేజుగా నున్న యర్థములు. కలిసీ, వీకార్థమగుట (విళార్థీభావ) సామర్థ్యము. “రాజుకొడుకి. అను నమాసమున వేర్వేజు గాం దమశేమయర్థములను 'బెలుపుచున్న “రాజు కొడుక అవళిండువదముళలు కలవు ఈశరెందువదములయర్థ ములును గలిసి యేకార్డ్సీ భావసామర్థ గ్యమున “రాజా యొక్కకొడుకు అను నొశేయర్థమును బోధించుచు వి, కాభున నిది సమాస మైనది (సనమాసమునందు విభ క్షులకు లోపళగును. ఇక్కడ “రాజుయొక్క కొదుకు అని తొలంకనుండంగా “యొక్క కు [నమాసమున లోపము కలిగి నది) పృఖక్ప్రసిద్ధార్థంబులాసాచుర్ధ శ్రీమునకుం బయికీతిని లత్షణము ఇప్పినయొడలం గొన్ని చోట్ల కుదురకున్నది పార్ధ వప్తాగృనరుండు. ధర్మనుళు వన్చిది అనుచోట “ధర్మ సుతువన్ను అనునది సమాసమ్ము ఇక్కడ “పార్థివ ను త్తార్రగనరుండు “ధర్మ సుతుంి డగును గాని, ధర్మనుకుని వను కాదు అర్థ ము కుదురుటకయివయివిశీషణమును “ధర్మ నుతువర్పుి అనుసమానములోని భాగ మగు (వీకచేశమగు) “థర్మనుతు నితో అన్వయించవలెను ఇచ్చట విశార్థ్సీ భావమేగాకు వ్యపేతుకూడ నున్నది కావునచే ఇట్టివానిని సాధించుటొాజకుం “వాన్ని చోట్ల రెండువిధములగుసామర్థ బ్రముఎను సమాసమునం దంగీకరింవం బడు! నని "తెలుబుచు సామర్థ వ్ర్‌మునకు మ౪కియొ*ల తము ర్రాయంబడు చున్నది పృథక “సిద్దార్థంబు లగువదంబులకుజ వేయు గాం ట్రగీద్ధములై న యర్థ్‌ ములను చెలియంచేయువదమయులకు; వీకార్థయబినందు వృ ల్తి=ష తే యర్థము నందు ఉని॥ -నివిధపదార్థములను బోధించుచు, స్వతం, క్ర ముశ్తై వెలయు శబ్ద ములు కలిసి వీకవదార బోధకములగుటయు సామర్థ ్యమని భావము భి

సమాసపరిచ్ళేదము 181 వయిరీతిలమ్‌ణము నంశీకరించుటజే " పార్థివప్రాగ్యసరుండు ధర్మనుకుని మొక్క పను" ఆనువాక్యమునందువలె “ధరృనుకుపన్స్ను" అనుసమానమునం చును “పారిన ప్రాగ్కనరుండు" అనునది “ధర్మనుకు తో విశేషణవిశేవ్యొబ్‌ మునుపొందలలుగుచున్నది. ఇచట వేశ్వేయుగానున్న “పార్థిపప్రాగ్కనర్‌ ధర్యనుకో వదములు కలసి “పార్థివ ప్రోగ్‌ నరుం డగుధర్య సుకు డను జేకార్థముకు బోధించుచున్నవనుట స్పష్ట మేకదా! సాంస్క్యృతి కాచ్చికమి శ్ర, 'భేదంబుే సమాసంబు తివిధంబు ౨ సాంస్కృ్బృతికంబని యాచ్చికంబని మి శ్ర ౦ంబని సమా సంబు తీవిథంబు అందు సాంస్కృృతిక్రంబు నిద్ధంబని సాధస్టం బని ద్వివిధంబు "కేవల బంస్కృృతళబ్దంబులసమాసంబు నిద్ధంబు నాణడు. రాజాజ్ఞ -.తటాకోదకము _ లథీవల భుడు సంస్కృత ళా = ౧౧ నముంబుల సమాసంబు సాధ్యంబునాయబడు రాజునాజ్ఞ్ఞ - తటా కంబునుదకము - లశ్ష్మీవల్లభు.డు. తక్కిన తెనుంంల సమాసం 'బాచ్చికం బనంబడు ఆతేనియానతి-చెజువునీరు.సిరిచెలువుండు -_ ఉభయంబులు గూడినది మి శ్ర ంబనంబడు రాజుముదల-చెటువు వి నుదకముం-నిరివల్ల భుండు ౨ నమానము మూండువిధములు-ా- (1) సాంన్క్బృతికము (టై) ఆచ్చికము (క్రి మిశ్రమ జ్రేవల నంన్య్భృతవదములకులాని, సేవల తత్సమవపదములకుంగాని కలుగు నమాసము సాంస్క్బాతికము సంస్క్బృకవదముల కగు సమాసము. సిద్ధము (ఉదా -- రాజాజ్ఞ మున్నగునవి-ఇందు. సమాసము చివజమాత్ర్యము “తెలుంగువ్రదన్యయములం వేరుచుండును ) తత్సమపదముల కగునహషోసము సాథ్య్యము (ఊదాఎరాజు స!

11982 చాలవాస్థకరణను, లఘుటీక మున్నగునవి (ఇట “రాజు ఆజ్ఞ అనువదములు శెండును తత్సమములుం= వానికి సమాసముకల్లినది ) అభ్చ తెనుంగుపదముల కగునమాసము ఆచ్చికమా' ఊదా ---౨జేనియానతొ మున్నగునవి (ఇట సమాసముపొందినవదములు ఇండును ఆచ్చికము లే )

ఊధయములంజకత్సమము, అచ్చిశమును,.--తత్సమములకును, అఆచ్చిక ములకును గలుగుసమాసము మిశ్వము. (ఉదా అ= రాజుముదలో ఇచట కద్రాజ్లాో శత్సమము, *ముదలి ఆచ్చికము ఈశండిటికని ఇచట సమాస మైనది) ట్‌. రత్పురుషాదులకు లతణంబు ప్రాయికంబుగ

సంస్క్యృతో కంబ యగు 3

తత్పురుష బహాు వ్రీ హా ద్వందగ్షంబులని సమాసంబు లెల్లం ్రినిథభంబులయియుండు. అని ప్తాణుకంబుగా ను ళ్ద రానో వ్రభయపదార్థప్రథానంబు లయియుండు, అందం దత్పురు పంబు వస్థధికరణంబని సమానాధికరణంబని ద్వివిధంబు ద్వితీ యాదులకు మోందివదంబుతోడ సమానంబు వర్మధికరణంబు నాయడు నెలకాల్పు - నెలతక్కువవాండు - దేవర మేలు - దొంగ భయము - రామునివాణము - మాటనేర్చరి విశేషణంబునకు వి శేష్టంబుతోడ సమాసంబు సమానాధికరణంబు నాయడు, ఇదియె. కర్మథారయంబు నాయడు సరసపువచనము - తెల్ల గుజ్జము-మంచిరాజు. ఇది సంఖార్థఫూర్వంబు ద్విగువునాంబడు ముజ్జ్ఞగములు య ముల్లోకములు, బవాు చ్రీ పా - ముక్క-ంటి-చలి 'వెలుంగన ద్వంద్వ్శోము - తల్లిదం, డ్రులు _- అన్నదమ్ములు ప్రాయి కంబుగా ననుటచే సంస్కృృతలతుణంబు దొడరని సమాసంబుం గలదని సూచింపంబడియె చానంజేసీ చిగురుగలోలు - జుంటొ

సమాసపరిచ్చెదము 1885 మోవి యిళాస్థదులయిన యుపనూన ఫూర్వపదకర్మ్మ 'థఛారయం బులు ఆాహాస్టింబులు మ.ఖపద్మ ము - చరణకమలములు - ఇట్టి యువమానో _త్హరవదంబులు గలనుగాని విషరీతంబులు సిద్ధం బులులేవని యెజుంగునది సిద్ధంబు సర్వుంబు త్రావహ్యంబు-రాజ ఫురుషుండు - నీలోత్చలము _ పీతాంబరుండు - రామలత్ష్మణులు కేవలసంస్కృతళబ్దము వికృతిశబ్బముతోడ సమనీంపదు దానం "జేని య'నేకమాటు లల్బదం డిత్యాదులు దుష్టములని తెలియు నది

3 శత్పురుహిదులకు=తత్పురుషు మున్న గునమాసములకు-తత్వురుష- బవాం(వ్రీపి-ద్వంద్వము ఆనుమూండింటికిని, ప్రాయికంబుగ=ఐసాథారణము గొ సంస్కృ్భృతో _క్రంబంసంస్కృతమునందుం జేప్పినట్టుగానే తెలుగును నం న్య్భ్భమునందువలె సమాసములు మూండువిధములుగా నున్నల్క, అనిఎతత్చు. రువ బనాంవ్రీ హి ద్వంద్వమూ అనునవి తత్పురుషహూదులకు సంస్కృృతవ్యాకర భమునందే లక్షణములు ఇెచ్పంబడియున్నవో, 'తెలుంగునందును సాధారణ ముగా ఆలతణములే యుండునని ఫావము ఆలక్షణము లిట్టున్నవి

నమానమును పొందువదములలో శండవవదము చ్రృథానముగాం గలది తత్పురుషము, అతత్చురుషము (1) వ్యధికరణకత్సురువము. (2) సమానాథి కరణతక్పురుషము అవి కెండువిధములం

ద్వితీయ మొదలు సృప్తమివజకుయలవిభక్తులకు మిందివదములతోం గట్టు సమానము వ్యథికరణ మనంబడును “(నెలనుఖతాల్చు) (ఆాల్చినవాండు) = ఇజలళాల్చు* ఇచట ద్వితీయకు "తాల్వు" అను న్నుక్తరపదముతో సమాసము

(వ్యథికరణ మనంగా 'చేళ్వేటు ఆధారములుకలదిి ఇందు సేవదము యొక్క అర్థము, ఆవదమునంచే నిలిచియుండు “నెలతాల్పు అనునడ "నెల అనుపదముయొక్య_ అర్థము 'ెలయందును, *తాల్పు" వదముయొక్క_ యర్థము

184 'బాలవాష్థ్రకరణను, లఘుటీక ఆాల్చినవానియందును. నిలిచియున్నవి కాని “బలి మొుక్కయర్థము చశీళాల్చు వైనిగానీ 'తాల్వు అర్థము “జి వయినిగాని అధారవడియుండ “లేదు కాన ఈళిండిటి యాభారములును విళిన్నములై నవి ఇర్లైవిభక్తుల' కగు సమాసము లన్నింటియందును వ్యధికరణ మే యుండును (నెలచేశకక్కువవాండుజు) ,' నెలకక్కువవాండు తృతీయ కుదా చాతి, (చేవజకొజకు*- మేలు=) “దేవర మేలు చళుర్ధి కుదావారణాము (దొంగవలనగాభయముణ) “డొంగఛయము” - ఇంచపమిం కుదావ్భాతి (రామునియొక్క శ బాణముజ) “రామునివాణము - షష్టి కుదా వారణము (చమూటయందు + నేర్పరిఐ) *“మాటజేర్చరి - నవ్తమి కుదావ్భాతి విశేషణము విశేష్యముతోం గలియుసమాసము సమానాధికరణము= ఉఊదా-లోసరసపువచవము * ఇచట “సరసము వెేేమణము “వచనము విశేమ్య ము, వీని కగునమానము సమానాధికరణ మనంబడును (సమానమైన (భీదము లేని ఆధారముకలది సనూ నాథికరణము “నరసపువచనము అను నోట “*నరసము పదముయొక్క యర్థమును “వచనము ఆనుపదముయొక్క యిర్థమును “వచనము” నంబే ఆధారవడి యున్నవి '“సరసకర్ట్వము వచనము నా శ యుంచిమీ యుుడవళతెళుగాని స్వతం్థతృ్మముగా నుండంజాలదుకదా!' ఇటే విశేషణ, విశేష్యభావ మున్న పోట్టన్నింటకు సమాాధికరణ మని గృహించునది )] సమా నాధికరణమునకు 'శర్యదారయము అనిపేరు వ్యథికరణమునకు “తత్పురుషము అనువ్యపవోరము ప్రసిద్ధము “త్కెసుజ్జిము,. మంచిరాజు -అశునవియం కర్మ భఛారయ'కే ఉదావ్భాతులు ఇది = నమానాధికరణము, సంఖ్యాఫూర్వంబు=వూర్వసదము సంమ్య్యా వాచకము?ాలోలది సంఖ్యావాదకమగువిశేషణముతో విశేష్యము నచసించు జేనిద్విగుసమాస మనంబడును (మూండు శ జగ ములుజ) ముజ్జగములు అఆనుచో విళేషణమగ్తు “మూ డు శబ్దము సంఖ్యావాచకము వ! “మ్యల్లోకములు ను

సమాసపరిచ్చేదము 1856

మోందంజివ్పంబడిన “ఠత్పురువు - కర్శభారయ - ద్విగి నమాసములు మూండింటను ఊత్తరవదమే వ్రధాగము ఎట్టనాం్‌ెలతాల్చు).. “నరసఫు' వచనము, ముజ్జములు” ఆనుచోట్ల మనకు ముఖ్యమైనవి “తాల్పు వచనము, జగములు” ను "“బెలి మున్నగునవి అవ ధానములు

బహు వ్రీ హీిసమానము ఇకరవదము ఛు నముగాంగలది అనయా అందు సమాసమును పొందువదములలో వేదియిుుచు చ ధానముకాదు వాని కంటె వేజగవదము ముఖ్యమై యుండును

(మూ డు+కన్నులు కలవాందుజ) “ముక్కంటి ఇచ్చట *“మూండు్‌ శన్నుుల్యు అనువదములు రెండును సమానమును పొందుచున్నవి కాని అవి వ్రథానములు కావు వీలయన “మూండైన కన్నులు ఇచ్చట కోరయడలేదు మూండుకన్నులు గలవ క శివుడి ఇచట ముఖ్యము అవదము సమాన మునుబొందువదములు ౭0డింటికంటెను 'వేజైనది

(నమాసము మొ త్తముమోంద “కలవాండు, కలవార్వు కలది, కలవి అను నర్థములు పయిశబ్దములు "లేకయే. వచ్చినయెడల బహాప్రీహిసమానమసా "తెలియనగును ] (చలి వెలులు (కలవాండు=] “చలివెలు?సి అనునదియం నిట

ఊభయవదార్థ పృథానము ద్వంద్వము అనంశా ద్వంద్వమున సమాన మునుఫౌందు వదములన్ని యును చ,ధానము లయియుండును

(శల్లియుగాతం డి, యు) “తల్లిదండ్రు లు” “కల్లిదంద్రులు వచ్చిరి అను నపుడు వారిద్దజుకువచ్చిరని యర్థము, వారిద్దతిలో ఎవరో యొకరు వచ్చిరని అర్థముకాదు కావున “కల్లి తండ్రి అనుపదములు కెండును ఇచట ముఖ్య ములే ((ద్వంద్వసమాసమును ననమాసము పొందుపదముల చివల సముచ్చు యార్జకములగు 'యు ని అనునవి (వ్యపేతయందుంచాక్యరూవముగ నున్న పుడు వేపచుండును )

శే56 చాలవా్యాకరణము, లఘుటీక ప్రాముకంు గా--తత్చురుహూదులకు లక్షణము. తఈఆచుగా సంస్కృత మకునకుంబో ల ఊండుననుట బే-సంస్కృృతలతణముపొందని సమాసములును "తెలులునం గలవని తెలియుచున్నది సంస్కృతమున ఊవమానో తృరపదకర్మ థారయఎిగలవు, కాని ఊవమానవూర్వవదకర్య ఛారయఎం "లేవ (ఉపమానము శెండవపదము గాయగలది ఉపమానో క్షరపదము ) ఊదా - “ముఖవద్మ్యము, చరణకమలముఎం” ఇచట “ముఖము, చరణముఎఅనునవి ఊస మేయములు-వర్ణ్యములు-పోలికనుపొందునవిి *వద్మము; కకులములూ ఉస మానముఎం-పోలికకాథారమెనవి పయి ఉదావహారణములలో ఉవమేయములం ఫూర్వపదములు గాను, ఊపమానము లోత్తరపదములంగాను ఉన్నవి సంస్కృత ము; ఇక్టి సమాసములే ఉండును (ఉవమానము తొలిపదముశాలలవి ఊపమానఫవూర్వపదములు ఊదా - తచిగురులగేలు, జుంటి'మోవి-ఇచట చిగురు, జున్ను అనునవి ఉవరూనమాలు, అవ పూర్వపదముఎా, “కేల్కు మోవి అశునవి ఉఊపమేయమాలం, ఉఊత్సరవద ములు, ఉఊవమానము మొదటివదముగాయల మోాందిరీతిసమాసములు తెలుగ కోచేగాని సంస్కృృకముక లేవ్ర విపరీకంబుఎం=ఊపమానపూర్వపదంబులు, సిద్ధంబులు=సంస్క్భృత వ్యా శరణము వనుసరించి సిద్ధించునవి, ఇట్టివానిని తెలయగున వాడవచ్చునని ఉదా హారింపంబడుచున్నది (రాజుయొక్క పాపురుషుండువ). “శాజపురువుంయే. ఇది వ్యథికరణమున (తత్పురుష) కుదావ్భాతి, నీలమెన + ఊత్స్పలముణ) “సీగోత్స -ఐము' ఇది సమానాధికరణమున (శర్మథారయ) కదాహరణము “ 4పీక + ఆంటరము (కలవాండుఐ). “పీతాంబరయుింఇది. బహు వీహా కడావ్భాతి (రాముండును, లవ్ష్మణంండంను=) “రామలతు ణంలం-ఇది ద్వంద్వ మున కుదొాబాజణరవము శేవల-ాతత్సమములశే అచ్చికములతో సమాసనుగునుగాని కేవల సం స్కృల్బశళబ్దములకు సమాసముకలుగదు కావున చే.“అనేకనూజులు అల్పదండు

సమౌాసపరిచ్భేదము 187 యున్న్యగునని ఆసానువుఎ ఇచట అనేక, అల్ప అశునవి సంస్క్భృకకబ్ద ములు బానికి 'మాలులు, దండు అను నచ్చ తెలుగు వదములతో సమానము చేయ “రాదు

ఈ త్రిక మనగారి మూండింటిసమూవాము, అంకంవి అను మూడు నర్వనామశజబ్దములకును “త్తికము అని సంజ్థ

మ్‌ ర శర్మధారయంబు త్రిక _న్హీసమ ముగంత ధాతుజవిశేమణ పూర్వపదంబయి యుండు ౫

ఆచందము - -ఈచిందము _ వబ్బందము _ వాండిమూాట = జోండిపాట - బెడిదప్పటడిదము - మడినెడుదడనులు ఈనియ మముచే బల్లి దుండు-ముల్లుండు - కావలుండు - రావణుండు-ఇ త్ర దుల సమాసంబులేదు

ల! కర్శఛారయముజవి'శేషణ; విశేష్యముల కగుసమాసము, 'త్రిశము= అ, ఈ వీ-అను సర్వనామములు, 'స్తీసమమువావ్రథమొకవ దనము లోపించిన అచ్చ తెలుంగుశబ్టము, ముగంకము=తత్సమ ళం-సూ అనుసరించి ముగాగ మయమువచ్చిన శబ్దము, ఛాతుజనెేశేవణముజధాతువులవలన ేర్పడినవిశేమణ ములుఎఎడు మున్నగునవి చివజం జేరునవి

కర్మథారయసమాసమున విశేషణముగానుండు మొదటివదము త్రి “మొనను కావలెను, స్తీ నచుుయినను కావలెను “ము చివజవచ్చునదియైనను కావలెను, "లేక ధాతుజవిశేమణమయియైన నుండవలెను అట్టివిశేమణమునకీ విశీవ్యముతో సమాసము కలుగుననిఫావము

“ఆచభందము, ఈచిందము, వీబ్బందము" అఆనుమూండును ఛ్రికము విశే కషణముగా నుండుటకు ఉదావారణములు

“వాండిమాట్సు పోండిపాట" అనునవి స్రీనమములు విశేషణము లగుటా

193 బచాలవార్థకరణమ్యు లఘుటీక కుచాహృాశులు (బెడిదము 1 అడిదము=) “బెడిదపుటడిదము" అనునది ముగంళ విెళేమణమున కుచాహరణామని గ్రహాంపవలెకు ముగంతపదనుచే “ము న. యమును'హాడ గ్రృహీంవవలేనని అ: ఉఊదాహరణమునుబట్టియే. తెలియు యన్నది (“బెడిదము లోని 'ముీ చువ్యయము. కాని ముగాగమముకాదు ] ఈ ము కారమునకు సంధి-9 ౨-స్యూత్త్యమున. “ఫి ఆజేశముకు, ౨౮ స్యూత్రముచే *'టుీ గశాగమమును వచ్చినవి '*బెడిదపుట డిదములు అనుబహువచనాంతమగు ఉఊవావారణమున సెేశేపణము ముగంతమిగును వీలయవ -ఎపహువదనమున ము" ప్రృత్యయమురాదు (దుడియు + ఎడు + దడము.లు=) “మడినెదుదడములు” అనుచో *మడినెడు అనునది *ఎడు అంతమెన ఛాతుజవిశేషణము ఈనియమముచే=కర్త్య ఛారయమునం బూర్వవదమగువిశేషణము త్రికా దులలో నొకటి యయియుండవలయు. ననునియమము చేయుటంబట్టి “బల్లి చుండు మల్లండు" అనుచో '“బల్లిదుండు విశేవణయైయు్నను తి కాదులలోం 'జేరమిం జేసి టృత్తరవదముతో సమాసము పొందలేదు. ఇళ్లే *“కావలుండూ రావణంండేీ అళుచోటను సమాసములేదు మోందివి డుముంతములం స్తీ కమఘుటితంబ మొ కానొళకండు బహు వీ ష్‌ చూప్టుడు ౬ ముక్కంటి. వేగంటి చలివెలుంగు - వేవెలుగు.మోటబరి _ ఇత్యాదులు వ్యవహోరనీద్ధంబులు ాహ్యూంబులు ౫ స్ర్రీసమముటితంబు ఇ స్త్రీగమముతోం గూర్చ బడీనదియే సమాస .ములోని విశేషణవిశేమ్యములమోంది వ్రశమైకవచనములోవిం చిన బవాంప్రీహి యొళానొకటి కనంబడుచున్న దనిభావము (మూండు + కన్ను (లు) శ కలవాండుణ) ముక్కంటి ఇచట "మూడు, కన్నులు. అనువోములు శెండును స్రీసమములు. ఈ పరిబ్భేదములాగని ౧౭ - వ న్యూత్ర్తముచే 'మూయి లోని 'దు పోయి న్ని లోని శ్‌

సమాసపరిచ్భేదము 18౧ క్క గామాజణును ౧9-వ స్యూత్రముచే “యూ చ్రాన్వమాగా మాతి (ము అగుగు ౨౨-వ స్మూరక్త్మముచే “న్ని కు “టి అగును ఆచ్చిక 33 - వ సూ అనుసరించి “జి క ముందు నిండుసున్న చేరును (వేశకన్నులు, కల వాండు ఇ) “వేగంటి (వే అనుదానికి నసమానము.లో “వేయి అని యర్థము ఏ ఇచటను సమాసముపొందు శెండువదములును న్తీసమములు, తక్కిన వ్య క్రియ

వ లీ మాందివలెనే గ్రావ్యాము.. (చలి+వెలుంగుగా(కలవాండులణ) *“చలివెలుంగి (జే+వెలుంగు(లు కలవాందుఐ) “వేవెలుంగి అనునవియంనిభ్లే

మోట + బరువుగా(కలవాడయు=) “మోటబరి ఇచట ౨౨-వ నూత్రముదే *ఇ వచ్చి “వు లోపించి (బరుశాఇజ) “బరీ ఆయి * మోటబరి అని యేర్చడినది మాంది యన్నింటను అన్యపద మే వ్రథానము_ పయిరీలిసమాసములను కవులవ్రయోగముల ననుసరించియు వ్యవహారము ననుసరించియు. గ్రహింప నగునుం ( ఆచ్చికళబ్లంబుతోడ _స్త్రీసమంబు ప్రాయికంబుగా ఖ లు ఆరి లో ద్వంద్వంబగు ౭2 అన్నదమ్హులు - తల్లీ దండ్రులు - ఊరువ్లెలు - ఆలుమగలు, మగ్రండును బిడ్డలును - వల్లమును - గశ్లైమును-ఇత్యాదులు సమ సింపవని యీానియమంబున - నెజుంగునది ౭ సాభారణముగా దర్చంద్వనమానమున మొదటిళబ్దము. స్త్రీనమము గాను తర్వాతిశబ్ద మాచ్చికళిబ్దము గాను ఉండునని భౌవము (అన్న + తమ్ముందుఐ) _ “అన్నదమ్థలు ఇచట. “అన్ని. స్త్రీసము జ్‌ గ ళ్‌ తమ్ముడు అచ్చ్భికము కౌవున సిళండింటికిని సమౌసమైనది తల్లిదండ్రులు” మున్నగునవియు నిట్లే చాలవ్యా-లఘుటీశలా తీ

100 'చాలవాస్ట్రరణను, లఘుుటీక “మగండును. బిడ్డలును అనుచో. 'మగి శబ్దము న్రీసమముకాదు చుమంశ్లము.. “పల్లమును గన్హోముని అనుచో 'వల్ళముీ ముప్ర్వఠ్యయాంతము శాని స్త్రీససుముకాదు. కాన వీనికి సమాసము కాలేదని గ్రకాంవవలెక్కు సర్వశ బ్రంబులు సంబంధంబునందు దచ్చబ్ధంబుతోడ నావాండు = నాయది - ఇంటివాండు - ఇంటిది - రాముని వాండు-రామునిది ౮ సర్వశబ్దములు = శబ్దములన్నియును, తచ్భబ్దంబుతోడ ఇ "అ శబ్దముతోడ అది, అవి, వాందం, వారు మున్నగువానితో, సమసీంచు నమాస మును పొందును అనలగ--- అన్ని శబ్టములును సంబం ధార్థమునందు తభ స్థబ్ది చర్యాయములగువా నితో సమాసమునుపొందునని గొవము (నాయొక్క + వాందుఐ) “నావాండు ఇచట "నాసంబంధమైనవాండు అని యర్థము కాన "నో శ్వముతో కబ్భబ్దమొన “వాండూ. సమానమును ఇఫూంధినది ఇళ్లే తక్యిానఎయు '“నాయది అనుచానికి “నాది అనురూపౌంతరముండును (చూ సంధి ౪౫) “రామానిది అనుచోటను 'అకారి లోవము సంధి 6౫వ సూత్రము చేఠచే యనుగ్రహించునది ధాతుజవిశేషణంబులకు విభ్నకి వివతీంచునపుడు తచ్చబ్దం నుపయు క్షం బగు ల్‌ బనుప్రయుక్టం బగు ౯ నచ్చినవాండు _ వచ్చినది = రానివాండు - రానియది జ్‌ క్రి యాజన్యవిశేషణములపయి విభకి శాప్పందలంచినవ్వుడం “వాండు: అది మున్నగు శచ్భబ్బములను = విభ _క్యంతమును గూడి చయో సింపండును ఆవిశేప.ణములకుం బి, ల్యేకవ్ర యోగా ధృత లేదని భౌపము “వచ్చినవాండుి. మున్నగుచోట్ట “వచ్చిని మున్నగుధాతువివేషణ చులకు *“వాండు మున్న సరకభ్ళబ్దము అన్మువ్రయు కము లగుటను గమనించునది

సమాసపరిచ్భేదము 101 ఎల్టమయెడల ధాతుజవిశేషణంబుల కట్టి యనువడంబు అహ విభాష ననుప్తయుక్తంబగు ౧౦, వచ్చినట్టి రాముండు.వచ్చినరాముడు ఆ వచ్చునట్టవాండుం వచ్చువాండు ౧౦ అన్ని చోట్లకు శ్రియాజన్యవిశేముణ కులకు పికల్చముగా “అట్టి అనువడము అనుప్రయూుక్తమగును అనం అనికేమణముతోంటేం “అట్టి ఆశు చది ఊ,యోగింపబడును ఉపవావారణములు స్పష్టము జప యుష్మ దస దాత్తార్థకంబుల కుత్తరవదంబు వరంబగునప్పడు దుగాగముంబు విభామనగు ౧౧ నీదుకరుణ - నీకరుణ నాదునేరిమి - నానేరిమి, తనదు మొూవ్ప-తనరూజ్ర ౧౧ యుష్ముదస్మ చా కూర్థంబులకు ఇ "నీ - చా - తని శబ్జముంక్కు ఉత్తరవదంబు జ శెండన (వేజొళ) వదము వేలొకవదము. వరముగానున్నప్వుకు దానికిముందున్న “సీఎ నా = శని శజ్జ్వములప దుక (ఇందు మిగులునది 'ది) ఆగమముళా వచ్చును అయానమము. నీ - నా - తనళటబ్దములచివజం. జేకకు. ఈయాగమును ఇకల్పము “సద్పుశరణి అనుచో *ని యువ్య దర్థకము, ఉశ్టరవదము “కరుణ” ఆయు త్తరవదశుం పరమగటనే. “సి అనుచానిచివం “ది చేరినది ఈ ఆగమము వికల్పమనసటచేే ఇది రానప్పుడు “సీకరణి అనియం నగ ఇవే” శక్కి.నయుదాన్ఫాతులును గుణవచనంబులగ_నల్లామలకుం గర్యధారయంబునందు నిగాగమంబు బహుళయిుగన.నగప-నణ౨

క్షేం2 బాలవాస్రకరణను, లఘ్యుటీక

నల్సనిగుజ్రము - నల గుజిను నల -అెల్ల-వచ్న ర్ప-ఎఆి-చామం--

ళం ౧ 68 న్‌! ళం ఈం

తియ ఫ్రాకమ్హ-వుల్ల -విన్న-తిన్న-అల్ల -ఇతార్భదులు నల్లాదులు

౧౨ గుణములను జెల్పునట్టి “నల్ల” మున్న గుశబ్బములకు గర్మథారయ నమానమునందు “నిక్‌ అనునది ఆగమముణా - బవుళముగా నగును (ఇందు కని మార్ర్మము నిల్చును ) (నల్ల శని + గుజ్జము=) “నల్లనిగుజ్జిము త్‌ రది కర్మ థారయము, “నల్లి గుణవాచకము, కాన దానిచివణ ని చేరినది ఇది బహు శముకాన, ఇదిరానిరూపము “నల్లగుజ్జము" అనియు నుండును తక్కినవానికిని ఇళ్లే యని బ్రసొంచునది

ల్‌ ఆర ద్విరుకృంబగుహల్లు పరంబగనపు జాచ్చికంబగు దర ంబునకు పాన్వంబగు ౧౩

౧9 ద్విరు క్తంబగు వాల్లు = ద్విళ్వాతురము, అచ్చికంబనుదీ క 0 బునకు = అచ్చ తెలులవదము దీ న్హృమునకు, ద్విత్వాతరము. పరమగుచో 'చానికి ముందున్న ఆచ్చ్భికపదదీ క్ర ము హ్రైస్వమగును

శ్రికంబుమాంది యసంయు_కృహల్లునకు ద్విత్వంబు

బహుళంబుగానగు ౧౪ అక్కన్య-అకన్ట్ట ఇక్కాలము--ఈకాలము ఎల్లోకము ల

వీలోకము అయ్యశ్వము - ఆయళ్వము చాహుళకమువే నూపష్త నేఫంబులకు ద్వోత్యంబు గలుగదు, ఆరూపషము ఈళశబము_ వషండము-ఆసుకృతి.ఆహయము, ది

నే త్రికంబుజ'ఆ్క ఈ, వీ అనుసర్వనామములు, అనంయు క్తం బగుహర్దణ వేటొకవాల్లుతో సంమయోగముపొందని-జంటరిగా నున్నవాల్లు,

త్రి కంబునకుం దర్శాత ఒంటరిగా నున్న వాల్లునకు ద్విత్వము బనాంం శముగా నగును

(ఆశకన్యజు) “అకట్టాన్యః ఆకన్య 9

శీ సమాసపరిచ్భేదము 108 ఇచట “ఆ త్రికము. “కన్య లోని “క్‌ అనంయుక్త మగపహళ్లా శాన దానికి ద్విక్వమువచ్చి (అ శాక్కున్య-అయి నది పదవ ౧౨వ నూర్ర్మ యుననుసరించి “అ (దక్ష ముం) అి (హ్రాన్వము) అయినది ఈవిధిబచుళశమగు శబ్కే వతుమున “ఆకన్యి అనియు నుండును సూత్రములో “బహుళముగా”. ఆని ఇొప్పయుడినందున “ర-ళ-వ స- వా లకు ద్విక్వమురాదని యొజులవలెను కొన '“అరూవము, ఈశళబ్దము" మున్నపనవి “అృర్రూవము, ఇళ్ళబ్దము మున్నగురీలిని కావు హరం శృతపహ్ఞస్వంబగు త్రికంబుమిోంచి చోటుళ బ్దంబునోత్వంబున అధాం ళు కత్వహ్రస్వంబులు విభామనగు ౧౫ అచ్చోటు - అచ్చటు - అచ్చొటు ఇచ్చోటు-ఇచ్చటు- ఇచ్చొటు ఎచ్చోటు - ఎచ్చటు ఎచ్చొటు వీని ద్విత్వంబునకు వత్యుమాణవిధిచేం చాతీకంబుగ లోపంబగు అచటు - అచొటు-ఇచటు.ఇచొటు - ఎచటు - ఎచాటు ముచ్చోటులు - ముచ్చటులు-.ముచ్ప్చొటులు - అనురూవంబులు చ "యోగంబులం గానంబడియెడి ౧౫ కృళసహ్రస్వం బగ్మత్రికంబుమోంది=ం ఏవ న్యూత్తముచే హాస మైన “ఆ, ఈ వ శబ్బములకుం దరువా తనున్న, చోటుళబ్దంబు నోత్వంబునకుణ “వ్రోట్రు లోనీ చకారముమిోంది ఓీకారమునకు, అత్వహ్రస్వములుజ' అజ ల వ్రాస్వములైన త్రికముమాంద “వోటు ఉన్నచో *'చో అనునది “వి అనియు, "చొ అనిరుంంగూడ వికల్పముణా మాఖునని భెవము (ఆచశాచోటుఐ). '“అచ్చటు, అచ్చొటు, అచ్న్చోటు (ముబ్వథము నగును ) ఇచట (౧౪-వ సూ) చోటు లోని "చో కు ద్విక్వమువచ్చానటి' ౧వ సూత్రముచే “ఆ 'అి శా మాజినది వీదవ ఈ ౧౫వ నూశ్రముచే

మేరైత 'చాలవాస్ట్రకరణము, లఘుటీక క్ని కారము *అకారము గా మాజి “అచ్చటుి అయినది “టి హ్రాస్వముగా మాజి “అచ్చొటు అయినది ఈవిథి వికల్పముగాన '“అచ్చోటు్‌ ఆనియు నున్నది ఇళ్లే ఎచ్చోటి మున్నగునవియు.. “అచ్చోటు మున్నగువానిద్వి త్వమునకు వ్ర, కీర్ణపరిచ్నే శ్యేదము ౮ వ సూత్రము ననుసరించి లోపము. వికల్ప, ముగా రాంగ *“అచటు అచొటూు అనియు నగును == ముచ్చోటులు---కఈన్యూత్తమా ననుసరించి వ్రాన్వములైన త్రికము కొ క్‌ క నో మీాందనుండు “వోటు” శబ్దముమొక్క_ “ఓకారము నశ అత్వ, వ్రాస్వము ములు విధింపంబడెళు కాన 'మూండు * చోటులుి అని యుండునపుడు మూండు.. ళబ్దముమాంది.. "చోటు శబ్దమునకు అత్వస్రాస్వములు రాకపోవు భన్నవి చ్రృయోగములందుమా త్రము “ముచ్చటులు ముచ్చొాటులుి అశు నవి కానంబదుచున్నవి ఇట్టీవానిని చృయో గముల ననుసరించి నిర్ణయింవవలె నని భౌవము ఉత్తరపదంబగు చోటళబ్బముటాతరమునకు లోపంబు విధఛాషనగు ౧౬

చోటుళబ్దం బౌవవిభ_క్రకంబు గావున చానియంతి మూతరయి స _ప్రమా్య చేశనుయిన యకారంబుతోడం చాక కంబుగ లోవీంచునని యర్థము అవ్చోనున్నాండు - అచ్చోట నున్నాండు, ఒకచోనుంజె.ఒకచోటనుండె,

౧౬ చోట శబ్దము టాతరమునకు=స _కృమీియందు కొవనిభలక ములకువచ్చు అత్వమాచదేళమయి టు 'టి గా మాటిన “చోటి లొని టశార మునకు

సమాసమునందు “చోటు శబ్దము ఉల్షిరదదమై యున్నవ్వుడు, చాని నృష్పమ్యేశవచనదూపనుగు “చోటి లోని *ట్‌ శారమునకు లోవను విశల్చ యుగ నగును

సమాసపరిచ్భేదము 10 అంతిమాతురంబు=చివతియ తరము, పొటీకంబునఐవికల్ప రుగ్యా “అచ్చోను న్న్మాండుటి లోపించినరూపము, “అచ్భ్చోటనునాన్మండు'- “టి-లోపింపనిరూవరు. 'ఒకచోనుండో- టి లోసించినరూవమ్ము “ఒకచోట నుంజోఎటి లోపింపనిరూపము వముయుదావారణముల ? “అ ఒకే అను నవి ఫూర్వపదములు, “వోటు ఊత్తరవదము నమూానాధథికరణం బగును త్తరవదంబు వరంబగునపుడు సూండుళ బ్బము డువర్ష ంబునకు లోవంబును మా మోందిహల్లునకు ద్విత్వంబునగు లి

మూండుజగములు-ముజ్జగములు _- వమరాండులోకములు - ముల్లోకములు

౧౭ సమానాధికరణంబు=సమానమైన ఆభారముకలది-ఒకే ఆధారము కలది

సమా నాధికరణమగు ఉ్నాత్తరవదము పరమగునపుడు 'మూండు లోని “దు లోపించును, దొనితరువాతియతరమునకు ద్యిత్వమును కలుగును

(మయూండు. జగములు) “ముజ్జగములం”

ఇదట *“మూండు;,. జగనులు అనుపదమ. లయర్థముల ఇిండింటి!ని “జగములు ఆభారమ్యు, దాని చెప్పు “జము ళజ్బము పరముగా నున్నందున “మూండూు లోనిడు లోపీంచ్చి “జి కు ద్విశ్వమువచ్చి “మూ స్రాస్వమయి (౧9 బూ ) ముజ్జుములు ఐనది ఇట్లే తక్కానవియును

ద్విగువున శ్రేవచనంబు ,ప్రాయికంబుగానగు

మి! ంబునకుం గాదు ౧౮

ముచ్చిచ్చునుక్కారు-ముప్పాతిక - ముళ్టోవ - మువ్విధములు,

౧౮ తొలిపదము సంఖ్యావావకముగాం గల కర్య్మధారయమే ద్వి

వీసేంయా వదల తు వాుశ్తుంపాతే వచనా ంతం9ంషం “ఫైప్వా

కేం చాలవ్యాశరణము, లముటీక గువు, అద్విగు. వెల్లపుడును సామాన్యుముగా వకవచనాంతమయియుంం౦ందడునుు మిశ్ర్రసమాసమెనపుడుమాక్రము బవువచనాంతమై యుండును (మూందుశా చిచ్చులు=) “ముచ్చిచ్చు" ఇదట ౧౭-వ సూత్ర ముఖే 'డు లోసించి, *చి 8 ద్వితందమగను ఇకింన సూత్ర మునుబట్టి "మూ హ్రాన్వమము, ఈన్మూర్తముచే వనీకవచనము కలుగును “ముక్కా-రు మున్నగుననియు నిల్లే (మూ+డు గ విధముఎ౦అ) '“మున్విధవిలు-అనుచోట తక్కినదంకయం సమానమే, కాని యిది మ్మశ్రసమాసమగుటచే (మూండుి. తెలు “విధ ములు" కత్సనుము ) వీకవచనము రాశందున “మువ్విధము అని కాదు కొండొకచో సమాసంబులందు నాన్వ్యూది కనుమవ్వూదుల మువర్జంబులు పబ్బవర్షంబు లగు ౧౯ నాంవచేను.పావజీండు కనువవులు - జనుపనార నాము -_ పామాం-ప్రే, ము-వేము-అన్లు-ఎమ్ము-ఇవి నామ్యాాదులు కనుము _ అక్రసుము-ఉడుము ఎనుము-జనుము - మినుము - ఇతాస్ట్రదులు కను ప్యూదులు ౧౯ కొండొకచోజ=ళొన్నీ చోటుల నామ్యాదికనుమ్వాదుల నాము మున్దగునవియు, “కనుము మున్న గునవియును, కొన్ని వోట్ల సమాసభులందు “నాము మున్నగుచాని “ము వర్ణమునకు ఓన్‌ వచ్చును. [ఇగ జిత్తు ఇందు *వి మిగులును “జిత్తుబిందువూర్వంబగి ననునియమముచే ముందు అనుస్వారము వచ్చుచుండును ) “కనుము” మున్నగువానికి ముకారమునకు “వి ఆజేళమగును (నాముశ వేనుఐ) '“నాంవవేని ఇచట “ము కారమునకు *వి వచ్చి నది అది బాళ్తగుటచే ముందు ఆజసున్న తోవచ్చినది, దీర్ధముమింద సాధ్య

"కారకపరిచ్ళెదము శే07 శ్రొర్జ్యము. నిషెద్ధముగాన. నిండుసున్న రాలేదు ఇభ '“పొదజేండు (కనుము శ పులు) “కనువపులు అనుచో “కనుము లోని “ముకు *బి వచ్చి .నది “జనుపవారో మున్నగునవియం నిభ

నిక్కలాదులు భుధాప్రయోగంబుగ గ్రాహ్యుంబులు ౨౦.

నిక్కల-కన్వడి-పువ్విలుకాండు ఇతాస్రదులు

౨౦ 'నిక్కలి మొదలగునమాకములందయిన వర్శలోపము, వర్ష చ్విత్వము మున్నగునవి వ్రృయోగముల ననుసరించియేగ్రహింపందగియున్న వి, కాని ఓఒకనియగుముబే వానిని బెలుప నవకాశములేదని సూశ్రాభిప్తాయము (నిక్కము శాకలబ) “నిక్కలి ఇది కర్మథారయము. ఇందు 'మొదటిపదమున "మొదటియతర'మే మిగిలి, ఉత్తరవదము తొలియతరమునకు ద్విత్వ మెనది కవశావడిగా) (కలవాందుజ)కవ్వడో-బహువ్రీీసాసమాసము, జంట (జేశుల) వడిగలవాండని యర్థము ఇచట “కది లోని *కి మిగిలి ఇండవవదము తొలి యచ్చునకు ద్విక్వము వచ్చినది

(పువ్వుల పిల్లుగా కాండుఐ) “ఫువ్విలుకాండు-ఆచుచో తొలివదముప ఆద్యతరశేనమును, ఊత్తరపదాద్యతరమునకు ద్విత్వము నగుటయేశాక “విల్లు లోని “ల్ల అనుసంయుక్తవర్మ ములోని ఒకలకారము లోపించినది

ఇట్టివానిని చ యోగానుసారముగా గ్రహింపనగునని భావము

ఆకారంబున కా మ్రేడితంబునకుం దదర్థకంబున కయి యాయి యనుళబ్దంబులు విభాషనగు ౨౧

వత్య్భుమాణవిధిచేత నయి యనుదానికై కారా చేళంబు నగు ఆయయికాలను - ఆయాయి కాలము-అయస్ధయి కాలను య అయాయి కాలము - అయై శాలము - అమైస్ట్థకాలను - ఆయా కాలము - ఆయక్కాలము - అయాస్థకాలము-అయ్య కాలము,

108 బాలవాస్ట్రకరణర్వు లఘుటీక

వం తదర్థకంబునకు=(ోఅ" ఆను) త చ్భబ్బము అర్థము గాలలదానికి? ద్విర్డుక్తపదముయొక్క_ శెండవరూపము అమ్రేడితము

ఓ ళ్‌

శచ్భబ్దముయొక్క_ అర్థముకల్లి అమ్రేడికమైన “అకారము. నకు “అయి ఆయి అనుళబ్దములు విశ్రల్పముగా అబేశములగును ఆందు *ఆయి'ఆనూ దానికి (క్రియా ౧౦9వ నూ) బహుళముగా “వికారము. ఆబేశమగనుం వత్యుమాణవిధిచే=ముందుం జెప్పణఒడంబోవునియమము ననుసరించి, “అ శ ఆ 1 కాలము అనియుండంగా ఇంచు శండవ 'ఆకారము ఆ మ్రేడీతమగుటను) అది తచ్శవైైర్ధక మగుటచేతను దానికి “ఆయి ఆజేళశమై, సంధి కి-వ న్యూత్త ముచే యడాగమముకల్లి (1) 'అయయికాలము అయినది అమ్రేడికఠమునకూ- “అయి” ఆచేళమురాంగా, య'ాగమమునుపొంది. (2) '“అయాయికాలము్‌ ఆయినది

ఆమ్రేడికము (శండవ '“అకారము). నకు "అయ్యి అయి ఆదేశము 'లైనసివృట య'డానమమువచ్చి సమాస ౧౪-న స్మూక్ర్తముచే ద్వెత్వమును ౨౧ఏ-వ యూ్ర్త్యముచే మొదటి ఆకారమునకు స్రాస్వమును గలుగలా (8 “అయ్యయికాలము (4) “అఆయ్యాయికాలము ఆని యగును

శ్రీయా ౧౦౩-నూ త్ర ముచే “అయి అనుదానికి వికారమాబేశమంయి, యడాగమము రాంగా (ఈ) 'ఆఅయెళాలము. అగును అ *'మయొకారము నక దికస్యూక్రమువే ద్విత్వమును, ౧౩వ స్ఫూత్రముచే చానిముందున్న “ఆకా రము నకుస్రూస్వమును రాంగా (6) “అమయ్యెళాలము అనీ యగును

నయిం “అయి అయి” ఆజేళశములం రానిపత్సమున ₹ండు “అ కారము ల నడుము యశకారముచేం (ఆమ్రేడికమునకు యి'జాగమమువచ్చి) (7) *“అయా కాలము ఆగను ఇందలి *“యా" కు ౧౪ నూ త్ర ముే ద్విత్వమును; డాని ముందున్న అకారమునకు ౧కంవ స్యూ్రమునే వ్రాన్వంను రాలా (8) “అయ్యాకాలము అని యగును

సమాసపరిచ్చేదము 109-

“అమయాకాలము అని యుండ గా *'యాి మోంద్‌ కారము నకు ౧ఈ-నూర్రముచే ద్విత్వమును; “యాికుం కె-న్యూక్తముచే శ్రాన్వమును కలం గలా (9) 'ఆయక్కాలము' అనను “ఆయక్కాాలము లోని 'యికారము నకు ౧ఈ-చే ద్విక్వమును) “ఆకారము నకు ౧౩-వే శ్రాన్వమును కాంగా (10) “ఆయ్యక్కాలము అనియం నగును

బహు వ్రీ హీని నమాసాంత కారర్టంబులుం గానంబడియుడి ౨౨

ముక్క_ంటి.కడలిరాచూలి.నలువ-గ ట్హువిలుతుండు

౨.౨ బవావ్రీహిసనమాసముఎ_ తుదిని పర్దాచేళము మున్నగు కొన్ని శార్యములు కలుగుట త యోగ ములనుబట్టి కాన నగునని భావము

మూండు + కన (లుకలవాండుజ'ముక్కంటి. ఇచట “టి అను నది “న్ను” కుఆదేళశమెనద్కి అచ్చిక 33-సూత్ర్యరుబే “టి కి ముందు నిండు నున్నవచ్చినది ౧౭-సూర్రముబే “'మూండు లోని *డీో లోపించి కళను లోని కకారమునకు ద్విశన్వమువచ్చి; ౧3-వ సూత్రమువే “మూ వ్రాస్వముగా బూలీనది

శడలిరావుసా చూలు (కలది) = “కడలి రాచూలి" ఇచట *చూలు లోని లకారముమింది ఊకారమునకు సమాసాంళ కార్యమగు ఇకారము. కలిగి నది సమానమున *రాజూ లోని *జూ లోపీంచెకుు (నాలుగుగా వాయులు (కల వాండుుజ). “నలువిఎాఇదచట “నాలుగ. అనుచానికి “నాలి. అనియ్యుు “వాయి లోని ఇక రమునకు లోవమును కలిగినవి పదవ '"నలువి లోని వకారముమోది దీ న్ప్రచునకు సమాసాంతశార్యమగు ్రాస్వమెనది (గట్టుగా విలు + (కలవాండు)ఇ) “గట్టువిలుకుందుి ఇచట “కి సమాసాంకకార్యముూ ఆగనుమైనది కఈణమాసపదమునకు “ళివుండు అర్థము కాన ఇది మహద్వాచక- మగుటచే డుజ్జును, తకారమునకు ఉఊత్వమును కలిగినవి

ళ్తం౦ 'బాలవాస్థ్రకరణన్ను లఘుటీక బహాువ్రీహిని స్తీ వాచ్యుంబగుచో నువమూనంబుమిాంధి చృనునకుం చోండియగు ౨౩ అలకుంబోండి - ననభోడి - ఫూంచోండి - విరిబోయడి ౨౩ బహువీ,హీని = బహువీహిసమాసమునందు న్షీ వాచ్యం ల / నా _బగుచో = అంయది. ఇవ్చంబడినపుడు, పోండినుగు = “పోండి అననది -ఆదేశముగా వచ్చును బవావ్రీహిసమానము స్త్రీని జలియంజేయునపుడు ఉఊపమానవాచక మగశబ్దమునకుం దరువాతనున్న "మేను శబ్దమునకు “పోండి అనునది అఆచేళ ముగావచ్చునని భావము (అలరుషా మేశు+శ(శలదిజ). 'ఆలరుంచోండి = ఆలరుంబోండి అనంగా ఫూవువంటి బేహముకల స్త్రీ యని యర్థను. ఇది బహువ్రీహి, కాన ఈనమా నము స్త్రీని తెల్పు చున్న దనవలిను అలరి ఊపమానవాచకము, కాన 'చానికిర దరువాతనున్న “మేను *సోండి గామాజీనది సీదవ సంధి ౨౫వ సూ శ్రమువే నుగాగమమువచ్చి పిదప ద్రుశశార్యమయి? వబ గా మాజినది -నిండుసున్నవచ్చి ఆలరుంచోండో అనియుంం గావచ్చును “ననంబోండి మున్నగు నవియు నిజే టు ద్వంద్వంబునందు బుకారంబునకు రోవర్షంబు విఛాషనగు, ౨౪ మాత్రవీతలు - మాతావితలు - ఇ సదులు ౨౪ ద్వంద్వసమాసమున మొదటిపదము చచివజనున్న బు కారమునకు “రో అనునది వికల్చ్పముగా నగును (మాతృ సాపితలు=) “మాత్రవీతలు” ఇందు “ూతృ'" శొలివదము దాని చీవళీ బుకారము "ేఫముగా మాళజీనది ఇది వికల్పము కాన; ఇదీ రానపుడు సంస్కృతవ్యాకరణముర్యాద ననుసరించి బుకారమునకు ఆకారము (ఆనజ్‌ క్ట రాలా అందు ఆకారమే మిగులును ) రాంగా “మూతాపీఠలల్‌ అనియు నగును

సమాసపరిచ్భేదము ల నమాసవిభ క్రికి లోవంబగు లట్టునకుం గాదు ౨౫ రామునిబాణములు - సససపషువచనములు-వేవెలుంగు.గుణ- ములపోక లీ ౨౫ సమాసము జరుగునపుడు (అంతకుబూర్వము) వదముల ఈ లోవము. కద్ధితవృ త్తియందును సల్లును చివజనున్న విభక్తులు లోపించునుం కాని కకృమ 3౧ - సూత్ర, మువే నిధింప బడిన బహువచనవ్రత్యయమగు లట్టునకు (లి ళు మ్యూత్తము లోవముండదు (రామునియొక్క_+ బాణ ములుజ) “రాముని బాణములు ఇది షస్టీతక్పురుమనమాసము, ఈసమాసనున _ మొదటిపదముచివజు నున్న “యొక్క యు, శెండవపదము చివణనున్న 'లి ను లోపించి “రామునిబాణము అని యుండలా పీదవ మొత్తము మంద *లు వత్య యము, వచ్చి “రాముని'బౌణిములు" ఆయినది '“రాముని" అనుచోటలుల “ని విభక్తి ప్రత్యయము కానందున దానికి లోవమురా'లేదు, అభై బాణము లోని “ముగాగనుము నకును (ఆది ప్రత్యయము కానందున) లోపమురాలే దని గృహింపవలెకు (సరసము వచనములుఇ) “నరసపువచనములు అనుచోట “నరసమూ లోని *ము కు “ఫూ అజేశమయినది, మువర్షకమునకు సమాసమునందు ఫు, ౦ఫులం అచేశముగా విధింపంబడుటబే కళత్చాశుర్థ బమున మువర్షశమునకు నొ లోవమురా లేదని చసాంచవలెను తక్కిన్మవ్య క్రియ “రాముని బొణములు వలెనే యని యొటుంగనది ఇల్లే (వేశాచెలులులు + (శల వాందుజ)' వేవెలులవ్‌ ఆనునదియంునుు ఇట నమాసమున విళ_క్రి లోవమువచ్చిన పిదప మొక్తముపయి (గూద్యండని యర్థ మగుటచే ఏకవచనాంతమయి- ఆచ్చిక ౨ - సూత్రముచే మీ ళో చ్రీనమక్వము కల్లినదగుట వ్రథమొకవచనము లోషించినది “గుణమాలప్రోక అనుచో “ము వ్రత్యయముకానందున లిడోపింయ లేదు *లి ఆపింకపోవుట కది లడాగమమనుటయే శానా

౨20 బాలవాష్థకకణము, లముటీక కర్తాదులకుం శ్రాధాన్యవివవయందు ధాతుజవిశేవణంబులు క_ర్తతోడంచోలె వానితోడ సమనించు ౨౬ రాముండు రథీంచినభృత్యుండు - రాముండు వాలినేసీన

• ఛాణము-రాముండు గోవునిచ్చినవి ఫ్రండు _ రాముండు వెడలీన వనంబు - రాముండు వసీంచినష్ట్మ గ ఫ్టహము - రాముడు వనించిన చోటు ౨౬ తెలుంగున ధాతుజవిశేషణములకుం గర్హ్తతోడే ముఖ్యసంబంధ ముండును, కాని శర్థాదులతో సంబంధముండదు శాని కర్తకుఐఅె కర్గాదు లకం బ్రాధాన్యమును చూపునపుడు ఛాకుజవిశేషణములు.. కీర్తతో సమాస మునుపొందినట్లు కర్మ మున్నగువానితోయాడ సమసించును “రాముండు రక్నించిన భృత్యుందు-ా" ఇచట “భృత్యుని రక్షించిన శాముండు అని యర్థము రథ్నీంచిన రాముండు కర్త రతణమునుపొందిన-__ శత్సీంపంబడిన భృత్యుండు శర్మ, కర్త చ ధానమగుటచే “రవీంచిని అశు భఛాతుజనిశేషణము చానితో'ే సమసీంచుచున్నది *“రాముండు రథ్నించినఛ ళు కడు అనునపుడు కర్మకును ప్రాధాన్యము విపత్నీంపంబడినందున దానికివ్రథ మవచ్చినది ఛాతుజవిశేషణము ఆకర్మ తో సమసీంచినది “రాముండు వాలినేసీిన బౌణము---అనుచో *“రాముండు బౌణముచే ేసినఐ-లో అనునది మొదటివాస్టము. ఇచట బాణము కరణము దాని!ిం బ్రాధాన్యనివతయందు ్రుథమవచ్చి “ఏసీని అనుధాతుజవిశేషణ మాకరణము _-తో నమసీంచినడి. “రొముండు నోవునిచ్చినవిపు్రిండులా అనుచో విప్పుని శొజుకు గోవు నిచ్చిగరాముండు అనునది సహాజవాక్యము ఇచట నర్మివ్రదాన మగవిప్రునకుం బ్రాధాన్యము వివట్నీంవగా చానికి చ్రథమవచ్చి “ఇచ్చిని అను భధాళుజవిశేషణము దానితో సమసించినది “రాముడు వెడలిన పనంబునా” అనునెడ వనమునుండి వెడలిన-

సమాసవరిచ్భేదము 208 శాముండు అని తొలుకటివాక్యము ఇచట అపాదానముగు (విడువడుటకు -అవథియస్ర వనమునకుం గర్హకువలె ప్రాధాన్యము చూపునపుడు ఆళబ్దమునకు ఉప్కథమవచ్చినది. “వెడలిన్‌ అనుధాతుజవశేషణము *వనము శబ్దముతో సమ వశిమవచ్చినది

“రాముండు వనీంచినపర్షగృ వాము” అఆనుదానికి వర్ణగృవామునందు వనసీంచినరాముండు అనునది సహాజివాళ్యము ఇచట ఆధారమగు వర్ష గృవా మునకుం ప్రాథాన్యవివచయందుం ,శమవచ్చినవి “వసీంచిని అనుధాతుజ విశేమణము ఆయాధారమునుబెప్పుశబ్బముతోడ'చే సమసించినది *రాముండు వసీంచినచోటు అనునెడ *చోటున వసించినరాముండుి అనునది సనాజు వాక్యము అధికరణమగు “చోటు నకం బ్రైాధాన్యవివచయందుం శ్రుథమయం “వసించిని అను ఛాతుజవిశేనణముతోడి నమాసమును కలిగినచి

ఇది సమాసవరిచ్భేదము

4 దిత పరి ఇ్శే దము. ఇ అయిలయాశ్షపాస్టేలాలాలా. తనవర్లకంబు ఇజ్యార్ధంబునందగో ౧ ణా థి

అ్యార్థంబనలా భావంబు - ప్ర కృతి జస్టబోధంబునందు6 ట్రై శారంబు భావంబు రామునితనము - శాముతనము-.మనుమసా శీసము.శీతతనము.గొప్పతనము - కొజుతనము-నల్లందనము - ఫుల్ల దనము

తద్ధికవరి చ్భేదముంలావిభ క్త ష్టంరేము అగుశబ్దముల (నామవాచకముల) మని భావార్థ్రము, మతుబర్ధ్థము మున్నగునర్థములందు విధిందబడు ప్రత్యయ ములు కద్ధితములు చానినీగూర్చి వివరంచుభాగము శద్ధితపరిచ్యేదము

౧ 'త్య్వార్ధంబు జ భావము--- స్రాతిపనికార్థములయొక్క ధర్మ, ము అఆనంగా చ్రాతిపది కార్థములయొక్కం ధర్మమును చోథించునపుడు. “తని అగు నని ఫొనము ద, ళ్ళ తి జన్యబోథంబునందు జు ప్రాతిపదిక బేం 'జలువయడు వదార్థమునందు, ఉయౌరము ౬ థర ము త్వార్థం బనంగా భానంబుజ ఆధ ర్మ మే శ్వార్ధమగును (నంస్క్బృతమున ధర్థమును బోధించునపుడు శరో వచ్చు మాడునం (శావత్వం = రామునిథర్ష్మము ) కావున తార మనంగా ధర్మ

శ్రసాంచనగును

(రామునియొక్కసాతనముజ) “రొమునికనముఆా-(రొముని ధర్మము ౫ ఇచట త్వార్ధమున “కని ఛాలా సమాన ౨గవనూత్ర్యముం.. ననుసరించి: విభక్లిపృళ్యయనుగు “యొక్క లోసించినది. “కని చివణి “ము చేరినది వాల్లే ఈక్కిననవియును

తిద్ధితపరిచ్చెదము ౭208 థి

“నల్లందనము, పుల్లందనము అనుచోట్ల *ళని చశ్యయము వరమగుటచే బంధి 3౫% = సూూత్ర్రముచే నుగాగమమును, బెదవ ద్రుత కార్యమును జరిగెనని యెజులయనది

అట విశేషంబుత్సర్ణంబునకు విభావను చాధకంబగు ౨ జ స్పష్టము,

అ వెేేషంబు జ ఆవవాదళా స్త్రముచక్రింద _ బ్థివరిందయడు ఆ్వార్థక నియరుసూశ్రములు, ఉత్సర్ణంబునకు జ సామాన్ఫళా, త్త మునక్కు కందం జెప్పం చోవ్చవిశేవవిధులు తొలంక 'శనవర్శకము ను విధించెడిసామాన్య కా స్త్రమును వికల్పను?ా చాధించునని యర్థము కాంగా తొలుళ విశేవవిధివచ్చి; అది వికల్పము” బాధకమగటచే అది రానపుడు సామాన్యశా స్త్రమువలనలల్లు కద్రన్షో వ్రగ్యయమును కల్లునని భావము

మ చిన్నాదులకు ఆీకవర్ష కంబగ 3

చి | = ల _

చిన్న కము - కన్నెజీకము చిన్న - కన్నె చుట్టము చొంగ. వేద-మిండ-లంజె-ల్వ తార్థదులు చిన్నాదులు

క “చిన్న మున్నగుశబ్బకులకు త్వార్ధమున “ఆక్‌ చ,శ్యేయము వచ్చును. (చిన్న శ అీకశ ముజ) “చిన్నతికము'. ఇచట మొదటిన్యూక్రముచే “తని వచ్చుచుండంగా దానిని బాధించి “కిక్‌ వచ్చినది ఇట్లు బాధిందుట్ల విభామకాన-హాథ లేనపుడు “చిన్నతనము అనియు నగును

“చుట్టము+శిజికము ఆనుచో సమాస ౨౫ నూత్ర్యము ననుసరించి “ము లోవము.. “అక్‌ రాసఫుడు “ము. వరము లోపింవదు, సంధి కెలిం సూ అనుసరించి *పు అదేశమయి, సంధి ౨౫ స్యూశ్రముచే నుగానమముపచ్చి

ఇద్రుత కార్యమయి “చుట్టప్తందనము" మున్నగురూపము లగును

“్చాలీకము” మున్నగునవి “చిన్నజేకము వలెశే యని గ్రహింవ నగును

చాలవ్యా-లఘుటీకంా] జీ

ల్లె0గ 'బాలవ్యాకరణమ్ము లముటీక ఉత్వంబున కత్వంబు జికము పరంబగనప్పడగు, ర తొ త్రజికము - వెడ్దజికము - వెజ్బ్ఞజికము ఎవి (క జ ౪ “ఆకికి కు ముందున్న (వదముచివలి ఉకారము ఆకారముగా నూజుకు (తొళ్తుగే అీకముఐ) “తొత్తలికము తక్కినవియు నిళ్లే పర్వాదుల కిమివర్షకంబగు ౫ "వేరిమి-కడిమి "పేరు-కడు-మ్రుచ్చు _- మేలు - చెలి.పోండి- వాండ్‌- వేండి-బతా్ర్థదులు 'వేర్య్వాదులు ౫ శ్వార్థమునందు “పీవి మున్నసవానికి *ఇమి ప్రత్యయ మగును (గసేరుశాఇమిఐ) “పేరిమి ఇట సంధి ౧౧-సూ్రమువే నంధి నిక్యముగా నగుశు శక్కినవియు నిశ్లో నవర్షకంబు గుణవచనంబులగు నల్దాదులకగు ౬ నల్లన - తెల్లన నల్ల - లెల్ల -వచ్చ-ఎజ్ల-చామ - తియ్య -శన్ము- గా గం ౧ ౧ (న వాజ్‌ వుల్ల-చప్పంవిన్న - తిన్న - అల్ల-బయస్ట - తిము-చక్క--వ్రే కళ్యా చులు నల్లాదులు ౬ 'శ్వార్థమునందు గుణమును బెల్పు “ఎల్లి మున్నుగువానికి *నీ అగును (నల్లగానవ) “నల్లన” 'ని రానపుడు “తనము రాంగా సంధి ౫ సూత్రముచే నుగాగమమయి, (ద్రుతకార్యమువచ్చి “నల్లందనము మున్నగు తూపము లగును తక్కినవియు ని'్లే ఇకవర్ష్మ కం బగ్దలాదులకగు ౭ అగ్గలిక - ఒమ్మిక అగ్ధలము - ఒమ్ము 2 “అకలము మున్నగువానికి శ్వార్థమునందు “ఇక ప్రత్యయ మగును (అగ్గలముషాఇకజ) “అస్గలికొ ఇట సమాస్త ౨౫ సూత్ర్తముచే ము లోవము. (ఒము+ఇకజ) '“ఒమ్మికి సంధి ౧౧-చే సంధి

తద్షితవ ద్ధిత రిచ్ళేదము 207 జస ఆధ మయగ(టిమ్యాదులు యధ్యాప్ర, యాగంబుగ ఆాహ్యంబులు ౮ మగంటిమి-.మగతనము - వేదతీమి ఒజ్జనము - కోటరము - శోడంట్రము కోడం ట్రికము - కోడజికము - కోమిలికము - ఇలి కారము-తెలుపు ఎజుఫు - వసువ్చునలువు ఆిశాదులు రానివము చుందంం దనప్కృత్యయం బన్నింటికగు చిన్నతనము = చుచ్చుం దనము-నల్ల దనము-ఆగ్గలంపుందనము ఒజ్జతనము లా *మూంటిమి మొదలగశబ్దములకుం గళ్తెడి తద్ధిక్మప్రత్యయములు శకనియమము. ననుస౦ంచినవికావు వ్రృయోగముల ననుసరించి వాని శేయే " త్యయములు వచ్చినదియు శహింవవలెనని ఖభానము మగళాంటిమి = మగంటిమి, "క్స్‌దప్తాలకీమిణ చ్చేదతిన్నీ, జజ్ఞశన + ము ఒజ్జనము కోడలు -+-టరశాము=కోటరము, కోడలు శాం త్రీ +ముంకోడంట్రము, చోడలు ౦ ట్రిక + ము= కోడంట్రి కము కోడలు + ఆిక + ముజకోడయకము, శోమలి శక. ముంతోమలికచు, ఇెలి+- కార + ము=భెలికారము, "లెల్ల ఫుల "తెలుపు, ఎజ్జ+పుంఎలుప్కు వచ్చస్తాపుజవనుపుు, నల్ల ఫుంనలుపు ఈరీతిన్మి క్క త్యయమలు రానపుడు అన్నింటి!ని త్వార్థనున కత్తి ఆగను అరవురాదులకు స్వార్థంబునం దికవర్ణకంబగు ౯ అరమరిక-ఆమిక అరమర.ఆము - అల్లి బిల్లి - గండి - నడ వడి-నాడు - నివ్వాలి - పొత్సి.మాన-మెలి వాలు-ఇతార్ధదు లర భురాదులు ౯ స్యార్ధముఐకమకు నియఠమైనయర్థము-స్రైతి వది కార్థము (అనలా ఈవృత్యయము 'చేరినను పదమునకుఅంతపయయీర్వ మందున్న యర్థమే ఉం .డుననీ ఖభావము ) (ఆరమర + ఇకజ) “అరమరికి ఇట *“ఆరమరి అనిన వీమి యర మో “అరకురికి అన్నను ఆఅదేయర్థము “ఆమికీ మొదలగునవియు నో

ల08 బచాలవ్యాశరణము, లఘుటీక ఉకివర్ణకంబు చిజుతాదులకు స్వార్థంబునందగు ౧౦

చిలుతుక-నాతుక చిలుత-.నాతి . నెలత. మెలంత-వడంి_ మడతి - పాలి - వెలంది నివ్వు -_ ఎన్ము - ఇతారదులు చిఅు తాదులు

౧౦ "*చిజబుకి మున్నగువానీకి “ఉకి అనునది ప్రాశిపదికార్థమున వచ్చును

(చిజుక శా ఉకజ) “చిజుకుక” “నాతుకి మున్నగునకియు ని్లై కాకత్తియవర్ణకంబులు పుంస్ట ప్రైత్తీరంబుల మతుబర్ధంబునం.

దాటాదులకగు ౧౧

కా చవ, తయాంతంబునకు వుగాదిగణగణనంబునం వేసి. డుజ్జగు - ఆటకాందో - ఆటకత్టియ ఆట - అడవము-ఎమ్మె-టయా రము-కటారి.కొల్ల చెలిమి - చేరువ - వారవ -_ జట్టి - జాజర -_ జూదము.-తిండి _ లేర _ దొడ్డ - నీటు - న్తేస్తము - బేరము-వగ- విలు-వెచ్చము-సౌగసు-ఇళాస్థదు లాటాదులు

౧౧ పుంస్త రిస్తీక్వంబుల ఇ ఫురుమథ ర్మమునందును, 'స్తీధర్మ మునం దును మళుబర్థంబునందు=కలిగియుండు ననునర్థము వెవ్వునపుడు, “అటి మున్న గుళబ్దములకుం బురుషుండర్థమైనచో. “కా” అన్మువ్ర త్యయమును, అం డుది యర్ధమెనచో “శత్తియి. అను 'వృత్యయమును మళుబర్థమునం దగునని సూశ్రార్థము

“కాట్రశ్యయాంకములు “మగమున్న గుశబ్దమ.ల పట్టికలో నున్నందున అచ్చిక ౪ వనూత్ర్రమువే దుజ్జువచ్చును కావున (ఆటగా కాశాడుజ) “అట కాందుి ఆసనము (ఆట+క తియజ) “అటక త్తియి. (అడపముశా కాగా డుం) “అడవకాండు ఇట సమాస ౨౫ సూశ్రముచే *ముీ లోవము

తద్ధితపరి చ్యేదము 200 థు ాకత్సియల కకారంబునకు గకారంబు కొండొకచో గానంబడియెడి ౧౨ అందగాండు - అందగత్తియ - కొంజెగాండు = కొండె '' నతియ-బేవగాండుంబేకగత్హియ ఇతాస్రదులు ౧౬ కొండెకచో = ఒకానొకచోట (ఆఅందళశికా+దుజ) “అంద గాండు) అందగద్తియి మున్నగునఎయు నిళ్లే కాకత్తియలు కొండొకవానికి స్వార్థంబునం జూపక్రైడు ౧9, ఎెలికాండు _ ఇెలిక్నత్టియ “"హాగ్గడికాండు ల పాగ్దడిక త్స్‌ియ ౧౩ కాక వియ్‌ వ్రత్యయములు మలుబర్థముశంబేశాకృ కొన్ని శబ్దములకు స్వార్థము (ప్రాతిపదికార్థమునందును గనండు చున్న వని యర్థము ఇలి = మిర్రుండు, జెలికాండు = మిత్రుండు, ఐలీ = మిత్రురాలు, ఇలి శృత్తియ = మిర్రురాలు, ఇన్లో తక్కినవియును కావర్షకంబు తిర్యక్కులకుం గానంబడియెడి, ౧౪ ఇబ్బందిగాయ - జంటిగాండు - కొన్థుకాండు-పరికాండు ఇత్యాదులు మృగవి శేషవాచకంబులు ౧౪ "కా వ్రత్యయను ౧౧ సూత్ర మునుబట్టి మవాద్వాచకములశే శల్లునట్టు "తెలియుచున్నది అట్టుకాక అమవాత్తులగు మృగాదులను 'జల్పువద ములకును ఈ ప్ర్కృశ్యయము కలుగుచుండుట కొన్ని వృ్యయోగములశుబట్టి కనం బడుచున్నదని భావము “ఇబ్బంది గాండు? ఒంటిగాండుి అకచోట్ట్ల ౧౨-వ సూ త్ర మువే కకా వము గకారనుగా మూటినది అటమటాదులకు మతుబర్థంబునం దీవర్ణకంబు పుంస్త్రంబునం దగు ౧౫,

౭10 బవాలవార్ట్రకరణన్ను, లఘుటీక

ఈ వపత్యయాంతంబు మగాదిగణంబు అటవటీండు -_ కమ్మతీంయ అటమటము-కమ్తుతము - కన్నడము.కొంచెము. బాన సము-బూటకము-మందడి - మన్నెను సుంకము. ఉీక్కివంబునకు వలోపంబునగు ఉక్కీండు.ఇత్యాదులు

౧౫ మతుబర్థము (కలవాండు;, కలది అనునర్థము) న 'అటమట” మున్న గవానికియూవారిని 'తెలుఫునపుడు “ఈి శ్ర్రుశ్యయమగును

(ఆటమటముగా ఈగందు=) “అటమటీండు” “ఈ వ్రత్యయాంతములం “మగి మున్న గవానిగుంపులోనివి కాన అఆచ్చిక ళన స్యూత్ర్తముచే దుజ్జు వచ్చును *“అటముటము లోని మువర్ణకమునకు సమాస ౨గేి-సూత్రమునే లోపము. "“కమ్యతీంయు" మున్నగునవియు నిళ్లే

(ఊక్కా శవము ఈశ్గాండును) “ఉక్కీయి'. అని (వకారము లోకించి) అగును (“ఉక్కినీంయుి అని మ్మాత్తము కాదు

ఈప్రత్య్యయంబు కొన్నింటికి స్వార్థంబునందగు ౧౬. మొక్క_లీండు - కల్లరింయ

౧౬ *ఈూి ్రశ్యయము మళుబర్థమునందేగాక స్వార్థము. (స్ర్రాతిపదా కార్థము నందును కొన్నింటి గును

(మొక్కలిశా ఈశాండు) “మొక్కలీండు ఇచట '“మొక్కలి యని నను “మొక్క_లీండు”. అనినను కూరుండనియీ యర్థము, అట్లే “ల్లరొ కల్ల లండు అనుకెండుపదములకును అసత్యవాది యనియే యర్ధయ ఇచట “మొక్కల, కల్లరో అనువానికి ఈవృత్యయము వరమగునపుడు నంధి-౧౧-వ సూత్రము ననుసగించి నిత్యసంధి “ఈ” వ్రత్యయాంతములగు ైశబ్దములకు అచ్చిక క-సూత్రముచే దుజ్టంవచ్చును

అరివర్ష్మ కంబు మతుబర్థంబున జాలాదులకగు, ౧౭ జాలరి.జజసరి జాల - ఒజివు - కల్ల -సదువ్రు - జూదము...

వ 1! తస్థతపరిచ్చేదము లై టక్క_-తగవు-తీరువు - తెంపు-తెరువు - 'నేరువు - మతకము-వెరవు- 'వేంటం-సిగ్దు-సుంకము-ఇఈస్యదులు ౧౭ “కలవాండు, కలది అనునర్థమన “జాలి "మొదలగళబ్దములకు “అరి అన్మువ్తత్యయము కలుగును (బాల+ ఆరిఐ) “జాలరి” ఇచట సంధి ౧౧వ సూత్రముచే నిత్య నంధి “ఒజుపరి మున్నగుకవియు నిళ్లో జూదము, మతము, సుంకము ముూష్నగువానికి “అరి పరమగనపుడు మూ లోవము సమాస ౨౫ సూ్రముచేతనే యని యొజుంగునది ఇవర్షకం చోయారాదులకు మతుబర్థంబునందగు ౧౮ సీయారి - అక్కనీ ఓయారను - అక్క-సము - కడలు- ఇాగము - జోగము - తవుకము - తుటారము - బండారమనుం - బిత్సరము - బిటారము - 'బేబోరము - మచ్చరము - మిటారము- విన్నాణము-వెక్క_.సము-క్త తా ట్టి దులు ౧౮ '“ఓయారము మున్నగువానికి మఠుబర్థమునందు “ఇ శ్రత్యయ మగును (ఓీయారము గా ఇబ) “'పయారి * ఇచట సమాస ౨౫సూత్రముచే “క్షి లోపీంచును, వీదవ సంధి ౧౧-సూ త్తనుచే నిత్యసంధి ఇ్దే “అక్కని "మొద్నలైనవియును తవర్షకంబు కులవాచకంబునకు స్త్రీవాచ్యం బగునపుడు మతుబర్ధంబునందగు ,౧౯ కొటినత _. చాకిత కొటవ - చాకి- బోయ - వానె - వ్రే-సాలె.9ళాస్థదులు కులవాచకంబులు ౧౯ కులమును చెల్పులు, నందు స్రీనిబోథించునపుడు మతుబర్థ్యము నందు “తి ్రత్వయ మగును

లం చాలవాస్ట్రకరణమ్ము, లఘుటీక (శొజివగాతఎ) కొజవత, అనూ కొజవబాతికలనస్త్రీ యని యర్థము ఈశబ్దము జాతిని అందు స్త్రీని జెలుపుముండుటచే. “తి వస్రకము వచ్చినది “జ్చాక్రితో మున్నగునవియం నిట్లే తవర్షకంబు పరంబగనో నొకానొకచో నెత్వంబు చూవక్తైుడు ౨౦. "ెంచెత - మాలెక ౨౦ జాతివావకమై.. స్ష్రీని బల్బు “కి ప్రత్యయము పరముగా నున్నపుడు కొన్నిచోట్ల శబ్దము తుదియచ్చునకు "పీ కారము ఆదేళశముగా నగును (వంచు శా రలు) “ఇంచుక ఇచట *చు' లోని ఉాకారము ఎకారమైనది ఇశ్లే (మాలసాతఐ) “మాలిక * యూువతి విటీ రజస్వలలు గుబ్బెత మిండత ముట్టుతలు నాబడుదురు ౨౧ స్పష్టము ౨౧. సంన్క్య్భృత్షమున “యువతి అనుదానికి. తెలుగున “గ బ్బెకి తనియు,. వివీ శబ్దమునకు "మిండతి అనియు, “రజస్వలా” శబ్దమునకు “ముట్టుతో అనియు రూపములు కలుగును వగాదు .కు బహువచనాంతంబులకు స్రీవాచ్యుం బగనపుడు మత్నర్థంబునం డాండివర్ష కంబగోు ౨౨ వగలాండి వగ - చిన్నె - కులుకు -_ వన్న -దొమ్మి-ఎమ్మై- ఇతార్థదులు వగాదులు ౨౨ బహంవచనాంతంబులకు ౬ ్రశమాబహువచనము చివజణ గల వానిక్కి స్త్రీ వాద్యంబగునపుడు = ఇండుది బోథింపయిడినపుడ్డు చక్వర్థంబు

తద్ధితవరి చృేదము లక డు నందు = మకుబర్థమన “కలది అనునర్థమున్క స్తీబోధింవలుడు వో చ్రశనూ బహువచనాంతములగు. “పగ” మున్నగుళబ్బముల (“వగలు మున్నగువాని) చయి - మళఠుబర్థమున “అండి అనువ్రత్యయ మగుచుండును (వగలు + ఆండి=) “వగలాండి” “వన్నెలాండి మున్నగుశవియం నిజ వగాదులకు బహువచనాంతంబులకుం బుం 1 న్రబున మతుబర్ధం చాకారంబగు, ౨౩ ఆవ్ర త్యయాంతంబు వమగాదిగణంబు వగలాండు-చిన్నెలాండు ౨9 పురుషులను బోధించునపుడు చ,శమాబహువచనాంతములగు “వగి మున్నగుశజ్జములకు మతుబర్థమున ('కలవాండు" అనునర్థమున) “అ” అను ఇవర్చేయ మగును ఈూప్రత్యయిము చివజ గలళబ్బములు మగ మున్నగవాని గుంపులో జేకయుండుటవే అచ్చిక ర -వసూ త్రము ననుసరించి డుజ్టు వచ్చును, (వగలు+అ పండు) “వగలాండుి. (వన్నెలుశి ఆ+ండు) “వన్న అాండు* ముగ్కులోనగువానికిం దదభావద్యోతకం బయి మళుబర్థంబునం ది డివర్టకంబగు ౨౦, ముక్కి-డి = ముక్కు "లేనివాండని యర్థము ముక్కు - వాలు-వెరవ్ట-సిన్గు-9 తరదులు వ్ర 'యోగంబుల నెజుంగునది ౨౪ దథొవద్యోతకంబయిః అవిలేవు అనునర్ధమును తెలుపునదర్యి, “ముక్కు లోనగుశబ్బములకం'లి నుతుబర్థమున ముక్కు. మున్నగవాని లేమిని 'తెలుపుచు ఇండి ప్రత్యయము. అగును (ముష్క-గాఇండి=) “ముక్కి-ండో ఇచ్చట సంధి ౧౧-సూ్రముతే నిత్యనంథి ఈవదము స్త్రీనమమగుటచే వ్రథ మెొకవచనలోవము *వాలిండో మున్నగునవియం నిళ్లై మానార్థంబున శేకత్వంబునం చెండువర్ష్మ కంబగు ౨౫ తూమెండు _- ముంతెండు - ఎ క్తెడు - వీనెడు - జేనెడు- చూారెండు కుంజెడు.గం వెయ,

క! చాలవాష్థ్రకరణను, లఘుటీక

౨౫ మానము = వరిమాబభాము-కొలంక, పరిమాణార్థమునందు వ్‌క వచనమున “ఎండు వ్రత్యయ మగును (తూముచఎందుఐ) “తూమెండు ” సంధి ౧౧-వ సూత్తము ననుసరించి నిత్యసంధి ఇళ్లే 'ముంతెండు"” లోనగు నవియు ఎండువర్ల కంబు పరంబగునవుడు లివర్ధంబు లోపించు ౨౬

కమికండు - కొడిచెండు - దోనెయ _- విడిశడు - పుడి నెండు - సందెండు ”

౨౬ కొలంఠరనుబెల్పు మోంది “ఎండు శ్యయమునకు ముందున్న (ప్రాతివదికములోనిదగు “లొ లోప్‌ంచును. (శమికిలిసాఎందుజ). “కమిజెండు ఇచట “లో లోపించి సంధియైనది. 'కొడిబెండు" లోనగునవియి నిళ్లే

దషఘ్నార్ధంబున బంటికొలయదులగ ౨౭

మోంళకాలిబంట్‌ - మోంకాలికొలంది జఉొమ్మబంటి ఎ ఆొమ్ముకొలంది

౨౭ దమ్మ్నార్థంబున=లోంళు అనునర్థ మును "జల్చ్బునపుడు, లోంయతు అనునర్థ మును "'చెల్పునపుడు శబ్బములకు “బంటి కొలంది. అను 'వత్య్యయము లగును

(మోశాలుఖబంటి=) *“మోకాలిబంటీ” (మోకాలు + కొలందిజ) “యోకాలికొలంది, ( మోకాలిళాంతనియర్థము ) ఇచట 'మోశాలుి శొట్ట వావవిభ_క్రికము కావ్టన “లి పచ్చి *మోకాలిొ అయినది ఆర్థవి'శేషంబుల వర్ష కాంతరంబులును మహత్ప్రయోగంబుల

నెణుంగనది ౨౮

మంటనూంరి.తిండిపోతు _ ఆాచ్చీల్యంబున నూర పోతు

వర్ణకంబులు అడవ - తకాంబూలకరండవాహి - మతుబర్థంబునం-

తద్ధితసరిచ్ళేదము లేగ ఢ్తు

ద్యప్కత్రయంబు "వెండ్లము - ఉోఢ _ 'పెండ్లిళబ్దంబునకు వతు బర్ధంబునం దమువ్ర త్యయంబు ఇళాస్థదు లూవాస్ట్రంబులు

రో ఆర్థవిశేమంబుల = ఇంకను మిగిలిన విశేహార్థములందు, వర్ణ శాంతరంబులును = ఇతరము లగ్మవ్రత్యయములును, మహత్న్రయోగంబు లన్‌ = 'పెద్దల్మవ్యయోగముల ననుసరించి - అనలా మిగిలిపోయిన విశేషిర్థ ములందు మిగిలిపోయిన పశ్య్యయములను మవోకవిప్రయోగముల ననుసరించి "తెలిసికొనవలెనని యభిప్రాయము

ఆాచ్చీల్యంబున= దానిస్వభావము ననునర్థమున, “వంటమారి అనుచో మండదునట్టి స్వభావమ. కలది యనునర్థమున “మంటి క “మారి ప్రత్యయ మయ్యును ఇ్హే “తిండిపోతు * 'అడవము శ అ = అడవి ఇచట తాంబూలపు "వెట్రైకలవాండు ఆనుమతుబర్థమున *ఆ” చశ్యయము, సమాస ౨౫వ నూూత్రము ననుసరించి “ము లోవమ్ము

"పెండ్రిగాలము = పెండ్దము ఇచట “(ఊథఢ వెండ్రాడయిడిన. వనికి అనునర్థము ఇెప్పుచు “పెండ్లో శబ్దమునకు మకుబర్ధమున_ “అము అను ప్రత్య యమువచ్చినది పిదప సంధి ౧౧ స్యూత్ర్తమునుబట్టి సంధి

“ఇత్యాదు లూహ్యంబులుి అనుటచే మతికొన్ని యిట్రిని కలవని “తెలియుచున్నది ఉదా ఎేజంబుశీన షు వాడు = 'ేజంబునవాండు ఆనంగా "లేజన్ఫుకలవాం డని యర్థము, ఇచట '“శకలవాందు అనునర్థమున మరు బర్థమున “ని ఆనుప్రత్యయ మయ్మొ నని యెయుంగునది

ఇది తద్ధికవరిచ్భేదము

కియాపరి చ్చే దము ల అవావప్రేస్టే య్టీవునూూ. ధాకువునకు ౧ ఇపి యధికారసూ త్ర ంబు - ఇంక 'నెయ్యుది యుపక్ర మింపంబడునయస్ట్రది శాతువున కగునని యెొజుంగునది (శ్రియని షదముా ననిన ెలయం కేయునవి శ్రీయల్కు అక్రియ లనుగూర్చి తెలియం బేయంగ్రంధభానము ,క్రియాపరిచ్చేదము ౧ క్రియకు మూలరూపము థాతువు ఈ “*ధాతువునక” అనునది అధథికారస్తూత్తము,ము౨దుం జెప్పంబోవుసూ శ్ర ములతోం గలసి ప్రయోజనము పొందుసూశ్రము ఆథికారసూ శ్రా, ఇట్టి సూ క్ర్మములకు ళా నున్న స్థలమున చృయోజనమా ఉండదు ఈసూవ్ర్రము ఈమోందిసూ,త్రములతో నన్వయించుచు, ఆస్యూక్రముల వలన విధింప(బడు కార్యము ధాతువునకు వచ్చు నని తెలియంజేయుచుండును వర్తమానంబున లట్టగు వు వర్ష వ తువునకు రృమాన క్రీ యా ్సే _త్హీయగుథాతువున లడ్యర్షకం బగు వ్యర్శృమానంబునాం ఆ్రాగఫ్టాపరినమా _ప్తంబు _ అవ్పటికి ముగియకుండునది ౨ పర్షమానము = జరుగుచున్నది వ _ర్హృరూనాగ్థముళు బోధించు నపుడు ధాతువునకు *“లట్‌” అను వ్రశ్యేయ మగును ప్రైరస్థాపరినమ్నాన్తంబు = ప్రారంభింవబడి యింకను ముగియకుండునది కదా --+వచ్చుచున్నాంయ- ఇచ్చట పచ్చుటి ప్రారంభింపంబడెనుగాని యింకను ముగియలేదు

్రీయాపరిచ్భేదను లగ భఖరాతంబున లిట్టగు త్రి

భూత క్రి యావృ _త్తీయగు థాతువునకు లిడ్వర్ష కంబగు ఇహాతయు నా విద్భ్యమానధ్య్వుంస ప్ర తియోలగి _ ముందుండియవ్చ టికి 'లేకుండునది

3 భూర్మక్తియావృ తి = భూతకాలమందలి వస్తువ్రయొక్క_ శ్రీయా యం దున్నది, అటి ధాతువునకు “లిట్‌” బ్రత్యయ మగును జరిగిపోయిన (భూత) కాలమును చెల్పునపుడు ఛాళువునకు లి ట్రగును.

విద్యమానథ్య్వంస (వ, తియోగ్‌ = (వాక, యోగకాలమునందు ఊండిన నాళమునకు విరోధిమైనది=ాఅనం7గా ఫూర్వమువనుండి, యివ్వు లేనిదని యర్ధ్ణయ ఉదా ఎభుటముం ణెను వాక్టప్ర్యయోగకాలమున భుటము “లేదనియు, అంకకుముం దుండెననితంం 'తలియుచున్నది ఇదివణకుండి యిప్పుడు లేనిది థ్వంసము )

ఛావిని లృట్టగు ళా

భావిక్రి యావృత్తియగు ాతువ్రునకు లృడ్య్వర్థ కంబగు భావినా విద్భినూన్మ ప్రాగ భావ వ్ర తిరూగ్‌ _ అప్పటికిం బుట్ట కుండునది

ఈ భావి = భవివ్యత్తు - రాంబోవునది భావిక్రియావృత్తి = శాంచోవుకాలమునందలి వస్తువుయొక్య_ ్రీయయం దున్నది, అట్టి శ్రీయ యం దున్న ధాతువునకు “లృట్‌” వ్రశ్యయు మగును = (ముందు జరుగంబోవు ావి క్రియను ఇఉల్పునపుడు కాతువునకు “లి ప్రగును విద్యమాన్యప్రాగ భొవ వ్ర తియోగి ఒ వస్తూర్స త్తీకి ముందున్న అభావమునకు విరోధథియైనది నా! అప్పటికి కలుగపండుదాని విరోధి ఇశమిందం గలుగున దని భౌవము (వస్తూక్స'త్తికి ముందుండు అభ్గావము - ఇదివజకు లేనిది ్రాగభావము) ఉదా - *“రాముయ రాలలండు ఇచట కశాముం డిదివజకు రా లేదనియు ఇంక

శర చాలవ్యాకరణను, లముటీక మింద ఠరాలలడనియు 'రాలలండుి అనునది ఇెచ్వుచున్నది కాన ఆది భవిమ్యత్క్యాలను తద్ధర్థాదులందు లాట్టన ఫి

తద్ధ ర్థాది క్రియావృ _త్తీియగు థాతువునకు లాడ్వర్థృకం

బగు తచ్చీలసంభావనా సం ప్ర శ్న సాతత్థనర్రమాన భావార్ట కో శీరాదు లాదిపద(గ్రాహ్యూంబులు

క! తద్ధర్హ ము మున్నగువానియందితి వస్తువుయొక్క_,క్రియయందున్న ధాతువునకు 'లాట్‌ో అశువ్రత్యయ మిపను --(మోంది మూందుకాలముల కంటెను చేజయి, వానివానిఇర్య ములు మున్న గువానిని చెల్పునపుడు ధాతువు నకు “లా ట్టగున ) (శద్ధర్థాదు లన్ని కాలములను బోధించును )

తచ్బీలము = చానిస్వభాపము, సంభొవన = ఊనా, సంప్రశ్నము = వృచ్భచేయుట - అడుగుట సాతత్యము = వెల్లపుడును ఉండుట పర్తమానము గ వాక్య త్ర మయోగళకాలమున నుండుట బొవి = వాక్యము చయోగించుకాల మునకుం దరువాత నుండుట అఆశీరాదులు = దీపన మాన్నుగునవ్హి ఇవియన్ని యును “ఠదరాదులందుి అనుచోట గల “ఆది వదమువే (గ హింపయలడు

థ్‌ లో

-చున్నవి పీనికి ౨౨-సూత్ర,మునొద్ద ఉఊదాహారణము లరీయయబడును జ

ఆశీళ్ళాపసం స్ర్రార్థనవిధులందు లూట్టగు ౬

ఆశీరాదులందు థాతున్చనకు లూడ్య్వర్ష కంబగు,

౬ అశ్సీస్సుఐదీవన్న శావముజతిట్టుట, సం ప్రార్థనము= ప్రార్థించుట--- శోరుట్క విధి=లెజ్ఞాపిం చుట ఆశ్షిరాదులగు వయినాల్లింటీయం దున్న వన్తువుల వ్యాపారమున నుండు ఛాతువ్రునకు *లూట్‌” అన్మువ్శత్యయ మగుళు వీనికి ఉదావ్భాకులు ౨౬-వ స్యూత,మునొద్గ సీయంలడును

ల్‌ (మ వ్యతిలేకంబున లజియగు ౭ వ్యతిరేకవిశిష్ట (శ్రియావృ త్రియగుథాతువునకు లజివర్థకంబగు

జి యాపరిచ్భ్చేదము లర

౭ వ్యతి లేకంబున=భాత్వర్థమునకు విపరీతమగు నర్భమున్క వ్యతిలేకా క్త ముతోంహాడీన ్రిళయందుండు థాతువునకు “లతో అన్మువృత్యయ మగునూ

అకారంబునకు డు త్ర వురును ముజ్జుగు ౮

లడాది. లకారంబులం దొక్కొక్కటికి డుజాది లాచేశంబులగు, ఇందు ఇకారంబు వ్ర తారవో రార్థంబు,

లా లకారంబునకు=లట్టుమున్నగు నారింటిలో ఒక్కాక్కచానికిని, “లట్‌ో లిట్‌, లృట్‌ లాట్‌, లూట్‌ లజి అనునాజును లకారవదముచే ఇఆుపాంపందగియున్నవి ఈ యాఆింటికిని _- ఆనం?” చతిలకారమునకునుం డుజట్‌ 3 రు వు, రు ను ము-అనునవి ఆబేశములుగా నగును ఇందు *ముజఖ్‌ లోని. ఇాకారము ఇత్తు ఆది వ్ర త్యావోరముొటక్తై “ము తోం జేర్చం జడినది

'మొదటీయతరము. నొకదానిని దీసికొని చివజివాల్లుతోంజేర్చి ఊచ్చ రింపంగా. ఆ ఉచ్చరింపంబడిన సంగృవితురసమూవాము “వ,త్యావోరము అనయడును అది మొదటియ తురమును; చచిపరివాల్లునకును 'మొదటియతరము నకును నడుముగల యతరము లన్నింటినిగూ+డ బోధించును

ఇచట “దుజ్‌” లోని “డు తీసికొని “ముఖ్‌ లోని ఇకారముతోం “జేర్చి పలుకలా “దుణ్‌ " అగుచున్నవి. ఇదే చ త్యావోరము.. కాన “దుఖ అని పలికినచో “డు న్యు దాని కరువాతి *'రుస్ప-రు-నుుయుి. లనునవియం ట్ర హింవయుడును కాంలాఎడుణ్‌ అనలా డుజ్‌ -రు-ఫవు రు-ను-ము లని యర్థము 'తేలుచు న్నది

అందు వరుసను శెంజేని ప్రధదమమధ్య మో_త్తమంబు లనంబడు గ

డుజ్‌ - రు - ప్రథమము, వు-రు - మధ్యమము, ను

ము-ఉ_త్తమము,

లిం హకాలవాస్థకరణము, లముటీక అందు = డుజాదులాజఆీంటిలో వానిలో రు ము లు బహువచన-బులు ఇఉజలేకవచనంబులు ౧౦ ౧౦ వానిలో=డుడాదులాతింటిలో, పెజలు=మినిలినవి*డు-వు-ను” అనునవి వృథమపురుమెకవచనమున “దు ప్రశ్యయమును, వ్ర బహువచన మున “రు నుః మధ్యమపురుషెకవచనమున “వు చృగ్యయముః మ బహువచ నమున '“రుి, ఊత్పమపురుమైకవచననున “*నుి, ఉ బబావచనమున “మూ చశ్యయమును పచ్చుననుట నామయుప్త దస దర్థములందుం బ్రథభమమధ్యమో _త్తముంబులగు ౧౧ క! యుష్మదసదర్థమఃలకం టె వేళైనది నామము ఎదుట నున్న వాం దును; తానును అర్థముకాని-ఎక్కడనో ఊన్న ఇతరుండు నామము ఆనామ మున ్కథమపురువమును, ఎదుటనున్న వాని5 చెల్పునపుడు మధ్యమఫపురువు మును రన్నుు తెల్పుచో ఉృత్తమపురుషమును అగును అమహాదర్థంబునందు డు ట్ర, లకు దువు లగు నున్నాను బంధంబుమోంద దివి యగు ౧౨ ౧౨ రాప సూర్రముచేం జెప్పయడిన *డుజ్‌ * మున్నగునవి మవా దగ్ధము నకుం మహత్యర్థమః నకును, అమహదర్థమ.నకును సామూన్యముగం జెప్పు ౭ బడియున్నను అందు *డు రి అనునవి మవాదర్థ ముల'కే సరివడుచున్నవి అవ వాదర్థముఃలకు సరివడుటలేదు కాన ఈసూత్రృమునందు అమవాదరముల ఇట్టివివచ్చునో 'తెల.వయిడుచున్నది స అమవదర్థమును “డూ కుమాలు *“దు'అనునదియు, *రి కుబదులు *వ్‌ అనునదెయు. నగును "ఉన్ని అనుదానితోంయాడినపుడుమ్మా త్రము. “ద్వ క్రూ “ద యొను, “రీ కు *వీ యు అగును

క్రి యాపరిచ్భేదము లై క్‌ అనుబంధముణజనుసంంచియున్నుది, ఉన్నానుబంధము ఐ (ధాతువును అనుసరించి దౌనిప్రక్కనుచేరిన “ఉన్ని అనునది ఉదా ఎీవాంన కలదు (బహు) వాంసలుకలవు ఉన్నా నుబంధము మింద నుదావృాతిల మేఘము వర్షించుచున్నుది మేభణుములు వర్షించు చున్నవి ఉదంతంబునకు లట్షుపరంబగునపు సడున్నానుబంధంబగు ౧౩ ఉదంతంబయిన థాతువ్ర్చునకు లట్టు పరంబగునపుడు ఉన్న అనుళబ్దం బను వ్ర యు_క్టంబగవ ౧ స్ర్రన్వమగు ఉఊకారము చివజలల ధాళువునకు “అట్టు వరమగు నపుడు “ఊన్న అనునది వచ్చును-అనంగా ఛాతువ్చుతుదిని “ఉన్ని అనునద్‌ "చేరును ఉన్న శబ్దంబు పరంబగునపుడు చువర్ణకంబగు ౧౪ ౧౪ “ఉన్ని అనునది పరముశా నున్నపుడు ఛాతువుచివజ *చుి అకు నది చేరును ఈ యి వృత్యయము దివీతరంబగు డుజ్ఞైు పరంబగునపు డున్నానుబంధంబునకు జభ వ థమము వాండు వండుచున్నాయ _- వారు వండు మన్నారు - అది వండుచున్నది - అవి వండుచున్నవి మధ్యస్థ వముము నీవు వండుచున్నావు _- మోంరు వండుచున్నారు ఉత్త వము నేను వండుచున్నాను - మేము వండుచున్నాము ౧౫ లట్టునకు అఆబేశమగు డుష్టు (డుజ్‌ -రుంవు-రు-ను-ము). చర మగునపుడు అనుబంధముగాపచ్చిన ఊన్న అనుదానికి దీర్ధ్స మగును కాని కాలవ్యా-ల ఘుటీకల- ర్‌

లల్లి బాలవ్యాకరణమ్ము లఘుటీక “డుజ్ఞైః రూ లకు వరుసగా “ది వొ అననఖి ఆదేశమాగా వచ్చినవ్వుడు క |!

మ్మాత్తము “ఊన్న క డ్‌ర్థ్ప మురాదు

చ్రశమముఐ= ప్రథమపురుషుము, “వండుచున్నాండు. అనునది వీకవచన శూవము

“వండు ఛాతువునకు వర్తమానమువ “లట్ట రాంగా, చానికి మహదర్థ మున వ్రశమపురు మైకవచనమున “డుజ్‌” వచ్చినది దుజ్జు జిత్తుకావున “జిత్తుబిందువూర్వంబగు ననునియమముచే ముందు బిందువు నిడికొని “వండుళా “డు అని యుండినది, పిదవం౧ 3-వ సూత్రముచే. “ఉన్న యును, ౧రంవ నూూర్తమువే “చు వచ్చి “వండుశచుగాడన్న గండు” ఆయికది. ౧౫వ సూత్రముచే “ఉన్ని కు దీర్ధ మురాంగా “వపండుచున్నాయి ఆయినది “వండు చున్నాంయి. అనునది ప్రశమపుపషబరబవచనరూవము._ దాన్నివ్రక్రియ “దండుచున్నాండుి. అనుదానివలెనే గ్రావ్యాము.. *వండుచున్నది అనునది అమవాద్వాచకమున వ్ర థమపుర్నుషైకపచనమ.నకును “వండుచున్నవి అశు నది అంబే చ, బహువచనమునకును ఊదావ్భాతులు, మొుదటిదానిలో *ది శండవదానిలో *వి వరమగుచో “ఉన్ని అనుదానికి దీర్ధ ము రాలేదని చూపుట కివి యుదావారింపంబడినవి శక్కిఎనవ్త క్రియ “వండుచున్నాండు ఆఅళచానికించో లె శగ్రపాంవవ లెను

మధ్యమము=మధ్యమపురుషము, “వండుచున్నావు. అనునది పీకవభన మునకు ఉదావహరణము, “వండుచున్నారు అనునది బహువచసమున కుదా వాతి ఉర్హమముం ఉృత్తమపురుషము, “వండుచున్నాను. అనునది వీకవదన మునకున్వు “వందుచున్నాము అనునది బహువచనమునకును ఉదావారణ చూలు వీని! వ్యక్రియ “వండుచున్నాంయి. అనుదానికివలెచే యని "టే ంచునది

లిజ్హాట్టుల డు జున శను నువర్తంబు లగు ౧౬

ట్‌ జ ౯

లిడాదేశంబనగు డుజ్జునకు - ఎను _- అనునదియు లాడా

“జీళంబగు డుణ్జునకు - ను - అనునదియు నా దేశంబు లగు,

జ! శ్రీ యాసరిచ్చేదము చే ౧౬. భూకకాలమునందు. లిట్టునకు (వ థమపురువైకవచోమునందు ఇచ్చు (ఆజేశమగు) దుజ్జునకు “ఎను అదేళముగా వచ్చును శద్ధర్య మునందగు లాట్టు డుజ్ఞునప “నీ అనునడి అబేశవుగును “వండు శ లిట్‌* అని యుండంగా లిట్టునకు రావ సూత్రృముచే డుక్టం వచ్చి (వందుస్తాడుజ్‌ ) పిదప సీసూక్రముబే డుజ్జునకు ఎనీ ఆజేశమం నంధథియై “వండెనుి అని సిద్ధింబెను తద్ధర్మమున “వండుచశాడుజ్‌” అనియుండంగా సీసూ శ్రయుబే నీ అచేశమె “వండును ఐనది భకాతంబునం దిగాగముంబగు ౧౭ భూ తార్థవృ _త్తియగు థాతువున కిగాగమంబగు ౧౭ భూకకాల్మక్రియను బోధించుధాలతువు చివకీి యతరమునకు శుస్వమగు ఇకార మాగవుముగా నగును “వండు శారు అనియంండంగా మెస్యూశ్రముచే “వండు నకు ఇక్‌ (ఇ) ఆగనమమమి నంధివ చ్చి “వండు + ఇ ఓ రుజవండి + రోఅనియుండీనది పిదవ శశ్చమ ౨౬ సూ శ్రముచే “రి లోని ఉఊకారము ఇకారముగా మాతి *వండిరి అయినది జ! (చ ర లిట్టు వుక్హు పరంబగునపుడు తివర్షకంబగు, ౧౮. ఇశారయబుమోయదికు.ను.-వు- ్రీయోవిళదక్తుల యను అగు జ నూ త్ర, ముచే రుజ్జునకిత్వంబు- ప్ర వండెను - వండిరి మ వండి తివి.వండితిరి ఉ, వండితిని.వండితిమి ౧౮ వుష్థు పరంబగునపుడు = “వు, రు ను మి అనునవి బరమగు నపుడు, భూకకాలమందలి మధ్యమపురుషమును, ఉత్తమపురునుమును వరమగు సప్పుడు థారువు తుద “తి అనునది చేరును

£లర్త బాలవార్థ్రకరణమ్ము లఘుటీక రుక్ఞనకు = “రు వు, రును మూీలక్కువము = మథ్యమపురుషము = “వండు. వై అని యుండంయా ఈన్మూక్తమువే “తి వచ్చినది ౧౭-వ సూత్ర ముచే ఇగాగమమువచ్చి;సంధిమై. *వండిగాతిగాపు అని యొంండలా శత్పమం ౨౬ - ని స్మూర్తము వే “శి లోని ఉకారము ఇకారముగామాతి *వండితివి్‌ ఆయినది “వండితిరొ మున్నగునవియు నిళ్హే ఊ = ఊత్తమఎురునము కలజ్యునుబంధంబు లృ్బట్టు పరంబగనప్పుడగు ౧౯ లృట్టు వరంబగునవుడు ఛాతువునకు కలజీ _ అనువది యనువయు క్షంబగు నూ. అజుమేలే ౧౯ లృట్టువరమగునపుడు న భవిమ్యదర్థకమన లృట్ట-వరముకారగ్యా “లజ ఆనుదొనిలో “కలీ అనునదియే మిగులును “జీ" ఇళ్తు అగుటచే లగషీం మును జీత్తుపరంబగునపు డుత్వంబున కత్వంబగు ౨౦ జీత్తు పరంబగునపుడు ఛాతువునుత్వంబున కత్వంబగు ౨౦ “జి ఇక్తుగాలలది కీళ్తు, అది పరమపచో ధాతువుచివంకి ఉఊకారము ఆకారముగా మాణును కలజిపడుబులు పరంబులగునప్పడు నుగాగదుంబగు ౧ ద్రుత కార్యంబు వ వండథలండు - వండలలరు _ వండంగలదు _- వండంగలవు మ వండలోలవు - వండలోలరు. డ్య వండయళలను.వండలలము అలం. కలచి వదుజి అనునవి దరములగునపుడు ఛాతువునకు అంతా గమము?ా నుగాగమము (నకారము) అగును “వండు +ండు అని యుండంగా ౧౯-వ సూ్రముచే 'కలజి (ల) ఆయి “వండు శకల గండు అనియుండంగా ౨౦-వ సూత్రముచే “డు లోని

ఛీ యాపరిచ్చేదము 226 ఉకారము అకారముణా మాతీ *“వండగాకల + ందు" ఆయినది ఈసూ శ్రమాచే 'ాళువునకు నుణాగమము, దానికి ద్రుతకార్భము కలిగి “జండలలండు అయ వది ఇ “వండలలరు మున్న గునవియును

లాట్టురుజ్ఞు పరంబగునప్తడంు దుగాగమంబగు ౨౨ ౫

వ్ర వండును - వండుదురు మ, వండుదువు - వండు

చురు ఉ వండుదును _. వండుదుము లాడర్థంబులయం దోలి

నుదడాహరణంబులు వక్కాణించెద తద్గర్వంబు - కులాలుండు

ధి

కుండలు వానును తచ్చీలంబు - జ్వలనజ్వాలంబు లుప్పరం

"చెగయును సంభావన - ఇవ్వడు వాయడింట నుండును సం చ్ర

శ్నము-.ఉందునా _- పోదునా సాతత్యము _ సరర్పింబునం దీశ్యురుం

డుండును - సర్వంబీశ్వరునియందుండును వృ్నర్హమానంబు - మేన

నివ్వుడుం బులకలువొడ మెడును, వష్యుమాణనవిధిచేం తా

శంబుగ వ ర్రమానంబునం చెడు గాదాస్ట్రగమంబు లగు భావిం

వాండు జేవువచ్చును. ఆశీస్సు - శుళభంబగును వచ్యర్థంబుల కొకానొకచో భూతంబున లాట్టు గానంబడియెడును,

౨౨ లొట్టురుడ్డు = తద్ధర్తాదులను బోధింయేనపుడు వచ్చు 'రుువ్ప్య శు ను) ము అనునవి తన్ధర్థాదులను బోధించునపుడు వ్రశిమపురువబవాు వచనమం మొదలంకోని"తక్కినవన్నియును “వరిముగునపుడు ఫాతువునకు దుగా గమము (దు) అగును వ్ర వీక *వండును” శ్ర బహు “వండుదురు" మి పక '“ఐండుదువుి, బవు “వండుదుర్తు ” టా పీక *వండుదును” బహు *వండు దుము”

లాడర్థంబులయందు జకద్ధర్థాదులయందు, షీ్‌లిల శ్రానుముగా, కద్ధర్థా తులకు వరుసగా నుదావారణము లీయంబడు చున్నవని యర్థము

కద్ధర్థము - “కలాలుండు కుండలు వానునుి _- కుండలు వానుట కుత్ముస్‌

ఇ26 చాలవాాకరణరు, లసుటీక చాని కులధర్మము కాన వానుని అయినది తచ్బీలము- “జ్వలనజ్వాల లుప్పు రంబెగయును” . ఊప్పరం బెనయుట అన్ని జ్వాలలకు న్వభావముకాన “ఎగ యును అమునది సంభావన - “ఇప్పుడు చవాండింటట నుడును 2 ఇట వాడింటనుండవచ్చు నను కోవా కాన “ఉండును అయినది వష్నించుట-'ఊందునా! పోదునా”-ఇచటి ₹0డు ఉదావారణము లును వక్తయొక్క_ ప్రశ్నమును బెల్పుచున్నవి. (ఇట “ఊందునుు సోదును్‌ ఆనువా నికి ప్రశ్నార్థమున “ఆ "చేరినది ) ఎల్లప్పుడు నుండుటలసర్వంబీశ్వురుని , యం దుండును అట సీశ్వరుం జెల్లప్పుడును సర్వజుంబును విడనాడక యుండునను అర్థము తో ౧చుచున్నది. కాన “ఉండు అను లాడ్రూపము వచ్చినది “నర్వంబునం దీళశ్వరుం డుండును * అను నుదావ్భాతియు నిైే వ _రృమానార్థము---మేన నివ్వుడుం బులకలు వొడమెడునులాి” ఇట “ఒడలు గరిపౌడుచుచున్న దనునర్ధము కావున సీయుర్ధమున “పొడమెడును-” 4 వీ ఆను లాడ్రూవమైనది ఇదివజకు నిర్ధూపించిన చియనుబట్టి 'పొడమును- అనియే యుండవలెను కాని * ఫపొడమెడుకుిలని ఎట్లు ఆయినదని నం చేవాము కలుగవచ్చును దానికి సమాధానము వత్యుమాకావిధిచే అనుదానిచేం కెప్పయబడు చున్నది. ౨౩ స్మూర్తముచే వ ర్హమానార్థమాన “ఎదుకో* (ఎదు) మున్నగు నాగనమములు కలుగునని ర్‌ హింపవలయు నని భానము భవిమ్యదర్థము = “వాయ జేపు వచ్చును - ఇచట జీపు రాయలండను నర్థమున “వచ్చును వచ్చినది. దీవన = “శుభం బగునుి = ఇట “శుభంబులు కలుగుంగావుడి యని యర్థము. ఇందు “అగును వచ్చినది వచ్యర్థంబులకు = వెనివెప్పిన యర్థములందే కాక్క “అను - వలుకు _ ఫెద్వు - అడు "మొదలగువచ్యర్థములకు (వచిథాతువున కర్థమైనవానిక్సి = అవి భూతశాలపు అర్థమును తెలుపుచో లా డ్రూవము- (వ్రథమఫురు ష్రైకవచనము) చయోగింపయదుచున్నది.. దీనిని నొవ్చకవులి వాడియున్నారు. ఉదా -

క్రి (యాపరిచ్భేదము లై? న్‌ “ఆన నరడిట్లనుస్‌” - ఇచట “అనన్‌ ' అనుచానికి “అనెను అని (భూకకాలపు క థ్‌ ర: ర అర్థము ఆయర్థమున అనుక్‌” అని ల్మ్యాడ్రూపము చయోగిందబడినది లాట్టురుజ్జ వరంబగునపు ఇదగాగమంబును బథమనువర్థ కంబు పరంబగునప్పు ఇడు”డిగాగముంబులును బజుళంబుగా నగు ౨౩ ప్ర వండెడును వంజెడిని - వంజెదరు మ వండెదవు - వంజెదరు ఉ వంజెదను వంజెదము ౨౩ లాట్టురుకు = తద్ధర్తాదులయందలి థమపురువబహువచనము “మొదలుకొని తక్కినవన్నియు, అనంగా - “రు-ఇు-రు -ను -మీిలు, జ్య క జ న! ్రశిమనువర్థకంబు = “డుడ్జు న శకాబేశమలున'ను వర్ణకము తజ్ధర్థాదులందు డుష్టా పరమగునపుడు ఛాతువునకు “ఎడుక్‌”. (ఎదు “ఎడిక. (ఎడి. ఆనునాగమములు బహుళముగా నగును, తక్కినవి “రి మున్నగునవి పరమగునపుడు “ఎదక్‌” (ఎదో అనునాగమము వచ్చును “వందుగాడుజ్‌ * అనియ.ండంగా ఈసూ త్రైముచే. “ఎడుు ఎడి అను నవి వచ్చును, ౧౬ - సూస్రమువే డుజ్జునకు “ను” ఆజేళశమగును “*వందుశా ఎదు శ నీజీవంజెదునుీ అని ఒకరూప మేర్పడును వండుళ+ ఎడి+ను అని యున్నపుడు తత్సను ౨౬ = సూతత్ర్తను. ననుసరించి “నీ లోని ఊకారము ఇకారముగా మాజంగా “వంజెడిని' ఆగును “జండు సరు అనియుండం?౧, ఈసూ క్రముచే “ఎదివచ్చి “వంజెదరు అగును ఇట్లే “వండెదము మొదలైనవి ఈయాగమములు బహుళమగుటవే ఇవి రానపుడు “వండును, వండుదురు మున్నగురూవషములు నుండును ల్లిడ్డాట్టుల వకారంబునకు లోపంబు పనన ౨౪. వండితి.వండిళిని వండుదు-వండుదువు వండెదన్ఫంవండెదు

ల28 బాలనాష్టకరణన్వు లఘుటీక

౨౯ భూతు శద్ధర్థాద్యర్థకములందు ఛాళువుకంటె చరమగు వకారము యధ్యమపురువైకవ చనప్ర త్యయములోనిది వికల్పముగా లోపించును “వండితివి" అనునది లిట్టులో మభథ్యమపుకుమైకవచనమునళకు రూవము, దాని *వి లోని వకారము లోకించి “వండితి-+-ఇ=వండితి (సంధి ౧౧ - సూ్రముచే నిళ్య సంధి) అయికది వకారను వోపించనపుడు “వండితివి అని యుండును “లొట్ట నందు *వండుదువుి ఆనుచోట *శ్రి లోని వకారము లోపింపంగా “వండుదు + ఉంవండును. అగును లేనప్పుడు *వండుదువుి అని యుండును “వండెదవ్లి అనుచో వకారము లోపీంపంగా *“వంజెదశటేి = *వండెదుి ఆగును లోవము రానివతమున *“వండెదవుి అని యుండును తిర్భస్దడంబులు వాచ్యంబు లగునప్పుడు లిర్దాట్టుల ప్రథమ

బహువచనంబున కేకవచనంబన ౨౫

చిలుకలు వలిశెను - చిలుకలు వలుకును _ చిలుకలు వలి "డును _- మేఘములు గర్జిళ్లేను - మేఘములు గర్జిల్లును - మేఘ ములు గర్జిల్లెడును,

జిగి క్రియ'జే తిర్యక్కుల్కు జడములును బోథించయిడినపుడు చాని శమఫురువములో. బహువచన ముండవలనీనచోట వీకఠకవచనము వచ్చును లిట్టు - “చిలుకలు పలిశెనీ ఇచట “చిలుకలు బవువచన మేయైనను శ్రీయా వదమునూ[్తము వీకవచనమున'ే కలదు. “చిలుకి తిర్యక్కుగాన వీశవచన *యైనది లాట్టునందును *వలుకును, చలిెడును - అయినవి మేథుములు సష్టల్ధుభు “మొదల్రై నవియు ని్తే లూట్టుడుష్టున "శడుతవర్ష్మ ంబులు ద్రుతొంతంబులగు ౨౯౬

ఆశీస్సుంవిాకు 'మేలుగలిగెకును _- మోకు మేలుగలుగు తను శావంబు - నీకు రాతసత్వంబు గలిెాడును - నీకు రాత

శీ శీహాపరిచ్ళేదము లం ఫత్వంబు నగలుగుతను సంస్రైన్దనంబు _ వారి ననుం గం గాంచె డును-హరి ననుం గృవగాంచుతను, క్‌ అలికి లూట్టుడుక్ణు దు ఆశిళ్శావసం ప్రార్థనమాలందు వచ్చు “డు-రు -=వు రు-ను-ము లు లూట్టున కగువృత్యయముల కన్నింటికిని దు ఆాంతములగు *ఎడు = తి లు = అనంగా 'ఎడును తక అనునవి ఆబేళ యులుగో వచ్చును “మికు మేలు కలిగెదున్వు కలుగును అనంగా “మికు మేలు కలుగం -గాకి అను దీవన స్పష్టమగుచున్నది. *సీకు రాక్షనత్వంబు కలిగెడును, కలుగు శని. అనుచో “రాతమసతరము కలుగుంగాకి యనుశాపార్థ ము స్పష్టమగు -చున్నది. *“వాకిననుం నృపం రాంబెడును కాంచుతనుి ఆనునెడ *“కాంచుం $5 గాక అను ప్రార్థనము వ్య క్తమగుచున్నది విథియందు లూట్టునకు మబూజుగా నదియనుతచ్చ్శబ్దంబును ముందు నుగాగమంబునగు ౨౭ టా జ్‌ మెక్రు, ండు నానిర్జి ష్ట్ర కారస్థంబు చేయునది వానికి నీవ్ర బౌాసటయయి యుండునది ౨౭ లూట్టు విధియందును వచ్చును అందు లూట్టునకు మాజుగా “ఆదో అను తచ్ళబ్దమును; దానికి ముందు నుగాగమము (నకారము) అగును = అనంగా అూట్టునకు బదులుగా *నది అని వచ్చునని భావము “మైక్రుడు నానిర్జీస్ట్రకార్యంబు చేయునది అనుచో"చేయు + లూట్‌ ఆని యుండలా లూట్టునకు “నది రాంగా “చేయునది అని సిద్ధించినది ఇచట 'బేసితీరవల. నను ఆజ్ఞ స్పష్టమగుచున్నది. “వానికి నీవు బాసట యయి యుండునది అనుచో “బానటగా నుండితీరవలతొ ననియే యి ప్రైయము

లిం బాలవ్యాకరణము, లఘుటీక నీ ట్‌ గ! పోముయూ ఉలి ఎడుతలద్రు,శతంబునకచ్చు పరంబగునప్తుడుముకారంబగు ౨౮= నీకు మేలుగలిగిడువమునియెను.నీకు మేలుగలుగుతమనియెను ౨౮ ఆశీరాద్యర్థములలో లూట్టునకు ఆదేశములగు. “ఎడుకు3 తను్‌ అనువాని నకారము తరువాత అచ్చున్నయొడల్య, అనకారము మకారముగా మాజునని యర్థము “నీకు మేలు కలిెగెడునుశేఆనియొను = నీకు మేలు కలి "డు మనియెను” అనుచో “ఎడుకు తరువాతశున్న నకారము మళారమైనది “ మేలు కలుగుకనుక్తాఅనియెను = మేలు కలుగుత మనియును * అప లూణ్శధ్యమ పురులకు ముడుజ్జులగు అనో ఆశీస్సు-దీ ర్రాయువగుము - దీరైయులరగుండు శావంబు- రాతసుండవగుము - రాత్తసులరగుయు. సంప్రార్జనంబు - నన్ను రత్సీంపును - నన్నురత్మీంవుడు. విధి - నాభెస్పినపనిచేయుము - నాచెస్పినవని చేయుండు ౨౯ _అశీశ్శావసం స్రైర్ధనవిధులందువచ్చు “లూట్టు యొక్క మధ్యమ వురువమునందలి *పు కు *ముి అనునదియు, "రి క “ముడ్‌” (ము అను నదియు నాబేశమం లగను ఆశీస్సు - మధ్య ఏకవచనము - “దర్ధాయువు; అగుళవు ఆని యుం దంగా “వు కు 'ము వచ్చి “దిర్హాయు వగుము బినది మధ్య బహువచనము “డ్రీర్థాయులరు; అగరు అని యుండం7" “డుజ్ట దానితోంఛాటు అజనున్న యువచ్చి “దీకర్తాయులరగుండు అయినది జ ప థు శాపాదుల యుదాహరణములందును ఇట్లే వ్మక్రియను గమనించునది ఉభయ, పార్లనంబున దుగాగముంబున కత్తంబగు 8ిం మనము వండుదము జీత్తుపరంబగునపు డుత్వంబున కత్వంబగునను సూత్ర

! యాపరిచ్ళెదము లై లీ ముచే లజి పరంబగునపవు డత్వంబు ప్త వండండు - వండరు వండదు-.వండవు ను వండనవు-వండరు ఉ వండను _- వండము

30 ఉఊభయప్రైర్థనము = ఎదుటివానిని తనతోలులిసీ వనిచేయుటకుం ట్రైస్థాచుట, _ పనియందు తానును ఎదుటివాండును కర్తలగుట,

'సీవ్టు చేనును కర్తలగునపుడు ౨౨ - న సూశ్రముచే తద్ధర్గాదు అందు ఛాతువునకు విధిందంబడిన దుణాగమమునందలి ఉకారనునకు ఆకారను అబేశముగా నగును

“మనము పండుదుగాము = మనము పండుదము ఇచట “మనము అను నది ఉఊధయ్రార్థనము "జలుపవము, కాన దూగాగముమునందలి ఉఊకార మకశారమెనది

“వండు ధాతువునకు వ్యతి లేకార్థమున “వందుశాలజో అని యుండలా చ పురు వీక లో డుజ్జువచ్చి “వందుశయడు అని యుండలా ౨౦-వ స్యూత్తముబే ఛాతువుకంది ఉకారమునకు అకారము అఆజేశమైనది కాన “వండండు అయినది ఈయంశ-మే “*జీత్తు పరంబగునపుడు అనుదానిచే వివ రించంబడుచున్న ది

క, నొ

వండరు మున్నగుచోట్లకు ఇట్టి వ్యకియయే అని యెణుంగునది

మధ్యమ ముడుబ్జులు ముజ్జు నాడు 3౧. క౧ లూణ్మధ్యమపుడషమునకు వీకు బహువచనములలోవచ్చిన “ము?- డుద్టో లకు *ముక్జు అని సంజ్ఞ (పేరు) వ్యతిలేకంబున ముజ్దు పరంబగునపుడు కుజియగు 3౨ నీవు వండకుము - మిరు వండకుండు థల వ్యతి 'రేకాగ్థమున నగులజీయందు మధథ్యమపురుషమున *ముూ? డుజ్జు లు పరమగునపుడు థాతువునకు 'కుజి (కు) ప్రత్యయము ఆగును “వండు శాలజి అనియుండంగా ప్రార్థనమునందు మధ్యమపురుషమున

282 చాలవార్థకరణము లఘుటీక “ము, డుజ్ఞు లువచ్చి, *వండుగాము, వండు+ండు ఆని యగును వీదవ ఈ న్యూత్తముచే కుజీవచ్చును, కజి జీత్తమగుటవే ౨౦-సూ శ,ముచేధాశువుచివతి ఉఊకారము అకారవుగునుగాన వండకము, వండకుండుి అనురూపము లయినవి సంప్రార్థనంబుల ముజ్జున కచాదులు విభాష ఉద నను ప్ర యుక్తంబులగు 83 వండుమ.వండువూ _ వండుమి - వండువిరా - వండుండం- వండుండా _- వండుండి - వండుండీ అ.ఆ.-ళ్త-ఈ.ఎ-వ ఒ ఓ అమ్మ- ఆయ ఇళాాదు లదాదులు ఏ3 సంస్రార్థనమున “ము, డుజ్ట లకు అదాదులు (అ-ఆ - మున్నగునవి) వికల్చముగా చేర్చంబడును. *వండుము శా ఆ ఆ సందుమ,” ఇళ్లే శక్కినవియు ఎదాదు లనువ యము_క్రంబులగునపుడు మస ల్‌ క లు క క ముబజ్డునకు వుజిరుజి యగు 3% (ననన కసకస. పక పన... వినవె-వినవే.వినరె-వినరే - వినకువె _- వినకువే - వినకుతె వినకురే, దె ఎదాదులు = ఎ-వీ-ఒ = పీ - అము అయ్య అనునవి ఎదాదు లాటుకు అన్న్మువ్వ యు క్తములగునపుడు వానిముందున్న “ము క్రు *శృజే (వడు కు *రుజో "(కు అనునవి యాబేళశములగును “వినుపాము (౨౯-స్మూక్తముబే “వ కు “ము) అనియుండంగా 3 3 సూదక్రమాబే ఎ అన్నుప్పయోనమ్సు.. పిదప నీన్నూర్తములే “వక్‌ రాలా “విను శాచ్చు శాప్‌ అని యు౦ండుకు కిదవ (౨౦ - సూసత్రముచే 'ని లోని ఉశార మున కకారము, కాంగా *“వినవె అగును “పి అను ఛ్ర యం క్తమగుచో 'వినవి అగును వినక విని అనునవియు నిశ్లే బహువచనములుకావున ఆభట

క్రియాపరిచ్భేదము 28్రగ్రా ల్లో “రుజీ యగుట విశేషము '*వినకువ మున్న గువానియందు వ్యతి లేకార్థమున “కుజ అగుట విశేషము తక్కిన్నప్కక్కియ 'వెకుకటివలెనే వినవొ, వినవో, ఏనరొ వినరో వినవమ్హ వినరమ్లు వినవయ్యా, విన రయ్యి మున్న్యగనవి ఎదాదులలో మిగిలినవాని కుదావ్భాతులు టవర్షకంబు భావంబునందగు, 9౫ భావంబనంగా థాత్వర్థంబు-వండుట-పండుట _ వినుట - కనుట 3౫4 భావంబు = థాక్వర్థము = వ్యాపారమునందు 'ట' 'ప్రృత్యయా మగును కజివర్ణకంబు పురార్థయోగంబున విభామను ఛావంబునందగు 3౬ వండక ముసుఫు వండుటకు మునుఫు-చేయక నునువ్చ- వేయుటకు మునుపు మునుష్పు _ ముందు.మున్ను -త ల్లి 3౬ పురార్థయోసంబున = “మునుపు, ముందు, మున్ను తొల్లి థి ర మున్నగువానితో అన్వయము తోంచుకపుడు “మందు 'మొదలగువానితో. సమన్వయము తోందునపుడు భావార్ల మున *కజి అన్ముప్తృత్యయము విశల్బ్పముగా నగును 9 వంటచేయుటకుముందు వంటవేయకుండుటయీ యుందునుగాన “ముందూ మున్నగువాని యన్వయమున_ వ్యతిరేకరూవమే తోంచుట సవా జము “వండకమునుపు” అనుచో “మునుపు అనుదానియోగమున “వండు భాళువునకు *కజి చశ్యయమువచ్చి “వండు శాక్‌ అనియుండి ౨౦-నూ త్ర ముే ధాతువు చివజి ఊకారము అకారముగా మాజినది ఇట్లే తక్క్‌న యుదావారణములయెుడను క్రీయగ్రాన్యాము జీ చశ్యయము లానిపతమున *నండుటకు మునుపు అనియు: నుండును

ఎలు 'చాలవ్యాకరణను లఘుటీక వ్యతిశేకభావంబున మిజియగు 3౭ వ్యతిరేకవిశిష్ట క్రియాభి థాయిథాతువునకు మిజి యగు - వండమి _- వండమి 2 త్రి వ్యతి లేకభావంబున =వ్యతి రేక ఛాత్వర్థమునందు, మవేకవికిష్ట క్రియాభిదాయి=వ్యతి శేకార్థ ముతోయాడిన ్రియను చెలియంజేయునది, “వంటచేయుటి అనుదానికి వ్యతిలేకము “వంటచే గుకుండుటి, కాన “వంటచేయకుండుటి ఆనునస్థమున థాశువు క “మిజి (మి అసును “వండు షమి అని యుండంగా ౨౦-వ నూ శ్ర ముచే "వండు లోని డకారముమోంది ఊకారము అళారమై “వండమి అని రూవము సిద్ధించినది “వండు+ మిజా చండమీి సీం సమాన్నాశ్త యంబులం బూర్వకాలంబునం దివ్షకంబగ, 2౮ ఏకా శ్ర యంబులగు క్రీ యలలోవపల నెయస్టది ఫూర్వ 'కాలికం బగుం దదార్చెిచియగు థాతువున కివర్ణకంబగం ఇదియె క్య్యార్ధంబు నాయిడం వండి - పండి - విని - కని సమానక_ర్షృ జ యము జ మై 0 ఏలన సమానా శ్ర యంబు లనుటం జేసి వైత్రునిచేత మెతుండు కొట్టంబడి మడినె ॥ మ్‌్రుం ట్రంబ మడినె నితాస్టది నిద్ధం బయ్యె కరా సమాన్నాశ్తయంబులన్‌ ఇ వీకాశ్త్రయంబులగు క్రియలయందు, వూర్వకాలంబునందు=ముందుజరిగిన్మ క్రియయందు, ఒకవస్తువు నాశ్తయించు ఇకియలలో వీది ముందుజరిగినదో-అట్టి (ముందుజరిగిన) క్రియను 'జెలుపు -“ధాళువునకు *ఇి అనుక్రత్యయ మగును ఇట్టిదానినే ఇకారము చివజవచ్చిన దానినే క్త్వార్ధ మందురు. *“వండు+ఇ=వండి”. ఇళ్లే కక్కినవియును “రాముండు వండి యేతెంజెని అనుచోట *వందుట, వీతెంచుటి్‌ అనువనులు "శిండును ఒక్కాని'చే-రాముని'నే అశ్ర్రయించియున్నవి ఇందు ఫూర్వకాలికమం (యొదట జరిగినది వండుట్క కావున దానికే “ఇ వచ్చినది ॥ ల్శ్‌ ఆత తంతూ! పతకం కత ఉనబయా వీడో శయం మెఎప్రిల్జే తేల కం చేటు వ్స్‌వాని

హూప ర! సప ని కేత్కైకే యెచా = కేంచీప్ర్‌ శ్రీయాపరిచ్ళేదము పొతా అం పం చీ మెళ్యే బూ

నమానళర్త ఫకంబులనకజాాసంస్క్భ్భత వ్యాకరణములో వీకళ రకము "లైన శెంయుక్రియలలో. ముందుజరిగిన్నక్షియపయిని. “క్యా వ్రత్యయను (త్త్వాశైలులగన *ఇ వృత్యయమునకు సమానము వచ్చునని ఇెప్పడుడినది అవద్ధతియే "తెలుంగునను అననరించినయడల “రాముండు నండి యేుతెంచెని -అనునట్టిచోట్ల చాధలేదు. (ఇచటంయల ఇండ్యుక్రియలకను రాముండే కర్త శాని “వైత్రునిచేక మైక్రుండదు కొట్టంబడి మడినినో మున్నగుచోట్ల కదురదుం. ఈవాక్యమునందు “కొట్టుట, మడియుటి అను ౭0డు శ్రియలు కలవు కొట్టిన వాండు వైర్రుండు, మజిసీనవాండు మెక్రుడు కాన ఇండ్యుక్కియలకును కర్పలు వేశ్వేంయిరి అందుచే మూలములో “నమానక రకము" లని ఇవ్పక “సమానాశ్ర్ర్యయంబు" లని చెప్పంబడినది ఇచట “కొట్టణుడుట్క, మడియుటి అను కండు. (క్రియలకును అశ్తయమొన వాడు. మైత్తుండు, కాన మొదటజరిగిన “కొట్టబడు అనుదానికంటె “ఇ చశ్యయము వచ్చినది

కజ్‌ వ్యతిలేకక్త్వార్థంబునందగ 8౯ వండక - వండక _- కొట్టక - తిటక రలు లు

పలా క్యార్ధముయొక్క- వ్యతిచేకమును చోధింపవలసీవచ్చినపుడు ఖాతువునకు “జి (క అనువ్రత్యయ మగును “వండుశాకి అనియుండంా ౨౦-న్యూశ్రముచే ఛాతువ్స చివణీ ఊళకారము అకారముగా మాటీ “వండకి అయినది “వండకి మున్నగునవియు నీళ్లో

మరభావలత్షణంబులందు నుజి యగు ౪౦

• ఈు ర్థభా

భావలతుణంబునా. నన క్రియకు లతణభూతంబగు కయ తుమర్థంబందును ఛావలతు.ణంబునందును థాతువ్చునకు శా నుజివర్ష కంబగు తుమర్థంబు ఎ మైత్రుండు వండను బోయును, “పాక కి యార్థము పోయునని యర్థము, ఛావలతృణము -_

౯80 'బాలవార్టరణను లముటీక వై ్రుండు వండ సతిధి వచ్చెను ఇచట వంట లతేణనము వచ్చుట లమవష్థము

ళ౦ తుచుర్ధముజవిక్రియనిమి_త్తము. వేలొక్ళక్రియ జరుగునో, ఆ క్రియ శుమర్థమా, భాపలక్షణము =న్యా పారములూో నొకదాని కొకట్‌ సూచకమగునేని అసూచక వ్యాపారముకు బోధిచునది వ్యాపారములలో నొకవ్యాపార మెన్వుడు జక గెనో తె౨సిొనుటకు ఆవ్యాపారముకు బోధించు శ్రియారూపము అవకాశ మోయనపుకు ఆవని యిట్టిసమయమున జరిెగెనని గుర్తించుట కవకాశశు. నొసంగ్యుక్కియ భావంకణము, బాగగం జెలియునట్టి కాలముగల శ్రియ 'తెలియనికాలముగల శ్ర్‌యకు బోధకమగు చేని-ఆ ప్రసిద్ధ కోలముగల శ్రియ భావలకణమని భావము. ఈయంళ మే “భావలతంంబునా్‌ ఇత్యాది వివరణమువే సూచింవయుడినది తుమర్థమున కుదావారణము-వై, ర్రుం డు పండను బోయొకి ఇచట తుమున్న ర్థకమగు నుబ్భంతమునకు (వండను అనూ దానికి 'వంటచేయుటొజకుం. అని యర్థము “వండు. ఛాతువున కీవిధిచే తశుమున్నర్థముస “నుజి (ను యు, ౨౦-స్మ్ఫూర్తముచే ధారువు చివణి ఉకార ముసకు అకారమునువచ్చి *“వండను అయినది

ఇచట *పోవుటి అనువని వంటచేయునిమి త్స మముయుండుటచే వండు ఛాతువునతు “నుజో వబ్చ్బె నని శ్రహింపనగున్ను భావలతుణమున కుదానార ణములనై క్రుండు వండ నతిథివచ్చెను ఇచట “వచ్చెను. ఆను క్రీయకు “వండ” ననునది లతుణము. కావున “దండి ననునది భౌవలక్షణసు. ఇచట “వళ్ళెన్‌ అనిర్థారిత్మక్తి య ఎప్పుడు వచ్చునో తెలిసికొనుటకు “వండు అశుక్రియ సాధకమగుచున్నది కాంగా “వైత్రుండు వండ గా ఆతిథివబ్చెనని స్పష్టమగూ

క, న ల! వృన్నది కావున “వండు అనుదానికి నుజీవచ్చి “వండని అయినది టా అకాలడే ణి వేబ్య చేదర్ధంబునందు వృ _త్తంబగు భఛావలవణంబునందు బతి వసా నవర్ష్మ కంబు దు, తాంతంబగు ళం

వానలుగురిసినం బంటలు వండును వాడు రమ్మునిన బోయితినిం

్రీయాపరిచెదము 287

౪౧ వేదర్థంబు=(సంస్కృృతమునందలి “చేత్‌ అనుదానికి తెలుం గున ఎను చో, అయిన మున్నగునవి సమానములు కాన) 'నన్సి చో, అయిన మున్నగనవి బోధించునగ్థము కార్భకారణభొవాదికము వృత్తం బగుభావలత్ష అ0బుఐకదచినవ్యా పారమును బోధించు భావలత్‌ణ్యాక్రియ, (భావలతుణ మనంగా ఇతర్మక్రీయకు లతుణభూత మగ్యుక్కియ యని యూావజశే ఇవ్వం టడినది )

చేదర్ధక మగుథాతువునకును, కడ చినవ్యాపారమును బోధించు భౌవ లత్షుణామగుక్తియకును.. (ద్రుతము. చివజంగల “ని వ్రత్యయము. (నను అనునది, ఆగునని సూ్రార్థము

“వానలు గురిసీనం బంటలు వండును. అనునది 'చేదర్థమున కుదా వాతి, ఇచట “వంటలు పండుట కార్యము, చానికి *'వానలు కురియుటి కార అము “వానలు కురిసినచోం బంటలు పండును ఆనియర్థము కాను కారణ మయిన “కురియు ఛాళువుకంటె *ననుి వచ్చినది వృత్తంబగుభావలతుణమున కుదాహ్భృతి+చాందురమ్మనినం బోయితిని ఇచట *“పోయితిని అన్ముక్తియకు “ఆనినీ అనునిి లక్షణము కావున “రమ్ము ననునది ఫావలత్సణము. “రమ్ము అని ఇెప్పినందున పోయితి ననుటవలన నిది వృత్తమగు (జరిగిపోయిన) థావ లతుణము. '"పోయితిని ఆనిస్ధారిక క్రియ, ఎవ్వుడుపోయొనో తెలిసికొనుటకు *ఆనుీ అన్ముక్మియ సాధక మనగుచున్నది కాంగా “వాయ రిని పలుకలాగా జీను ఫోయితిని అని స్పష్టమగుచున్నది. కావున "అనీ అనువానికి “నని ఇచేంనది

అనంతర్యంబున డువర్ణకంబు ర్రు,తాంతంబగు లాం

జూబిలీ తో తెంచుడుం గువలయంబులు వికసిల్లె

౪౨ (ఆంకరముజఎడము, అనంకరము=ఎడము లేకుండుట, ) అనంకర్య మున=వ్యవథిలేపండుట తోంచచుండలాంచెంటనే అని భొవము

చాలవ్యా-లఘుటీకలా 116

లిం బాలవ్యాకరణము, లఘుటీక

అవ్యవధానము తోంచుచుండలా. కారణ మగు క్రియాచాచకము కంటె ద్రుతముతోంగూడిన “డు అగును కారణము చకాళితమయిన వెంటే కార్యము కలిగెనేని ఆకారణమును "బెల్సు క్రియావాచకమునకు “డున అను ప్రశ్యయము అగునని భావము

“కాబిలితో తెంచుడుంగవలయంబులు. వికసీించింాఇచటం గువలయ ములు వికసించుటకు జాబిల్లి ఉదయించుట కారణము చంద్రు,6 డుదయించిన వెంటనే కలువలు వికసీంచునుగాన నిచట ఆనంకర్యము స్పష్టము కావున “ఉదయించుటి యనునర్థముగల “తోతెంచుి. అనునది అనంతర్యమును జెల్పు కారణ క్రి యయగుట'౫ే చానికి *డునుి ఐనది

చువర్ణకంబు దు, తాంతంబు శ్రీయూన్వయంబున

నే ర్రర్ణంబునందగు ౮3

మరాచుచుం బోవుచున్నాండు . భూచుచుం బోయెను. కరాచుచుం చబోవణగలండు

ఈ౮3 సంస్కృతమున “ళతృ” చత్యయము న _ర్తమా నార్థమునందూ వధింపండినది. "తెలుగున ఆళతృషవ్రశ్యయార్థమున దుుశమంఠమందులల “చు కన్మువ్రత్యయము (చున) ధాతువు చివజవచ్చును ఈ *చుని అసమా ఇక్మక్రియాబోధకమ్చు కానాసమాపక క్రియతో నన్గూయము లేనిది వ్రక్యేశ మునగ నుండంాలదు కావుననే “క్రియాసమన్వయంబునో అగునని ఇెప్పయడి నది. అనగా “సమావక్రి యతో అన్వయరూసమగు సంబంధమునం్‌ దని యర్థము

“చూచుచుం బోవ్చచున్నాయడి ఇచట '“పోవుచున్నండు అను (సమా వక్శక్కియతో “చూచు క్రియకు అన్వయము తోంచుచున్నది కావున దానికి శల్ళ ప్రక్యయార్థమున (వర్హమానార్థమున) “చును. వచ్చి “చూచుచును్‌ అయినది సమాపకక్రియ వర్తమాన, భూత, భవివ్య త్క్యాలములలో జీనిని

క్రి యాపరిచ్చేదము లాం క బోధించుచున్నను, దానితో నన్వయించ్యుక్తియకు శృత్రర్థమున ద్రు తాంత మగు చువర కము కలుగవచ్చునని యభిప్రాయము మాందిది వర్తమానకాల మున కుదావ్భాతి “చూచుచుం బోదునుి అనునది భూకకాలమున కుదావార లాము *“చూచుచుం బోనంగలండు అనునది ఛవిమ్య శాాలమున కుదావ్భాతి హో తృవర్ల శకార్ణంబునం "ెడీయెడువన్ని యలగు, €ీళి ల జ జా చప రంవెడివాండు _ "త హాగడించడువాండు వ్ర వార్త యని యర్థము ( లో పన్నియలం = వర్ణకముల.-వ్రృత్యయములు సంస్కృతమున కచ్‌. చ్కశ్య్యయము కర్తర్థమున విధింవ బడినది కి జ ఆభ కర్తర్ణ మునందు భాళతువునకు 'ఎడ్కి ఎడు అనువ్రత్యయములం వచ్చును “వ,హారించు + వాయ ఆవారింబెడివాండు; చవారింబెడువాండు ఇచట “ప్రృవారించు ధాతువు, “కర్ణ యను నర్థమునందు చానికి “ఎడి చచ్చి “వృవారింబెడివాడయి అనియు “ఎదు వచ్చి “ధ్రృవారించెడువాండు" క్ష అనియు మైనది ఈవ్రత్యయములం కర్త అనునర్థమున వచ్చినవి ఛచహరిం చ్‌ బ్‌ శి డి (డు వాండనలా చ, వారించుటకు గర్హి ఆని యర్థము ఓ |! ళ్‌ కీ 4 చ్రవా ర్తి అనునది కర్తర్థమునవచ్చిన కచ్‌ ఛు శ్యయాంకము వానికి లోపంబు బహుళంబుగానగు, ౪౫, నో టో! చ పహారించువాండు -_ వ్ర హృర్పయని యర్థము ళీగ వానికి = “ఎడి ఎడు వృశ్యయములకు, వెనుకనూడ్రమువే శర్తర్భమున విధింపంబడిన “ఎడి ఎడు. వ్రత్యయములు బసుళముగా. లోషిం చును చానికి లోవము రాంగా “ప్రవారించూ అనియే యుండును అప్పుడు వం! 6 సమాన ౯ - స్కూర్త ముచే క్యర్తృర్థమును 'అెలువగల తచ్శబ్బముచేరి చా శించువాండుి అగును

ల్త౮ 'బాలవాస్రకరణము, లఘుటీక ఉన్న కలజి నవర్ష్మ కంబులు ళ్‌ వద్భావిశతృ్య_కవదర్థంబులందగు లో ఉన్నవర్ల కంబు వర్తమానానక శత రంబునందగు ణా వి థి ఆధి

కలజీవర్ష్మ కంబు భఛవిష్యదర్థక ళ్‌ త్రర్థంబునందగు - నవర్షకంబు _క్రవదర్థంబునందగు = ఇవి సత్వాభిథానంబునం దగునని యెయలుంగునది సుబంతవావ్యంబు సత్వంబునాయిడు వండు మన్న వాండు-వండంగలవాండు.వండినవాండు

ళ౬ ఉఊన్నకలజి నవర్ణకంబులు = “ఉన్న కలజి, న” - అను(వ్రత్యయ ములు భవద్భావిళళృక్రవదర్థంబులందు జ భవ ద్భావిశతృ జః వర్ధమానార్థక శత్రర్థమునందును; భవిమ్యదర్థకశ్నత్రర్థ మునందును, _క్తవదర్థంబునందు=భూత కాలమును 'బెల్పుక్రవక్ప్రత్యయార్థమునందును అనంగా వ _రృమా నార్థకశ త్త త్థమునందు ఛాతువుచివజ “ఉన్ని అనునదియుశు, భవిమ్యదర్థక శ్తర్థ మునందు “శలజి అనునదియు, భూతార్థక _క్షవత్స్రక్యయార్థమునందు “ని అనునదియు, "జేకునని సూశ్రార్థము మతియు నీవృత్యయములు వదార్ధ్థములను బోధించు

థ్‌ ఉట థి

నప్ప్వుజే వచ్చును

సుబంతవాచ్యంబు = సుబంతముచేం. జేద్చయడినది - “డు -ము-వ్ఫి మున్నగువిభ _కివ త్యయము ఇవేరునది అట్టిదియే సత్వము - ద్రవ్యము యం వస్తువు - పదార్థము రాముండు, వృతము మున్నగునవి సుబంతములు్క, ఉన్న- కలవి - నవర్థ్శకాంఠములు నామవాచకములకు విశేమణములగుట సవాజము కా వున నవి సత్వమును (ద్రవ్యమును "తెల్చుచుండును

“వండుచున్నవాండుల” వండుధాతువునకు ఈన్యూత్తముచే వర్తమాన శ్ళత్రర్థమున “ఉన్ని వచ్చి ౧౮ - సూ, శ్రృముచే “ఉన్నకు ముందు “చు వేం “వండుచున్నేో అనురూవము కలిగను పిదప సమాస ౯్సూ శ్రముచే తచ్ళబ్దమూ అను వ్ర యు క్తమైనది

వ ల్ల్క్త్షే శ్ర యాపరిచ్భ్చెదము

'వండయగలవాండుఎా”. ఇచట “వండు. ఛాతువునకు భావిళత్రర్థమున శజ్ఞూష్హ్రి చ,త్యయమువచ్చి, పదవ ౨౦, ౨౧ నూ త్ర ములవే అత్య్యము; నుగాగ యమునువచ్చి *వండంగలి అయినది పీదప సమాన గాన్మూత్తమునే కచ్భబ్ద చును వయు కమెనది

లో నానో

“వండినవాండు ౨ ఈనూ త్ర మువే “వండు ఛాకువునకు _క్షవదర్థమున “ని వర్ణకమును; ఆది భూశార్థకమగటవే ౧౭ వార్రముచే ధాతువునకు ఇగాగమంబును రాంగా “వండు, ఇఫన=వండిని అయినది పిదవ నమాస ౯ా న్యూక్ర్తముచే శచ్భబ్ద మన్నువ్రయ్యూుక్త మయినది

వ్యతిలేక తృవర్ష కార్థంబున నిజి యగు ౪౭,

వండనివాడు .- ఎడి వ్ర భఛ్చతివన్ల కాంతంబు "బేడును -థాతుజవిశేషణంబులని ప్రాచీనులు వస్థవహరింతురు

ఈ౭ వ్యతిరే“తృవర్ణ కార్థంబున = క _ర్హ్రర్థకవ్యతి-లేకరూవమున, వ్యతి “రేకకర్తుర్ధకమున ఛాతువునకు “నిడి (ని అగును

వండుగాని + వాండు = వండనివాండుి, ఇచట వ్యతిశేకార్థమున నిజా రాగా ౨౦ = సూర్తముచే ధాతవుచివతి ఊకారము అకారముగా మా౭కి, సమాస ౯ా-వ్యాత్రమువే తచ్చ మన్ముప్క్యయు క్తమయినది

ఎడ్మిపృళ్ళతి - ళళ - స్కూత్తమునే నగు “ఎడి ఎడి రణం సూశ్రమువే వాని గోవము, 6౬ - స్మ్ఫూత్తమువే “ఉన్న -కలజీ -న్మ ఈ౭ సూ శ్ర ముబే “నిడో వచ్చినవానిని ఛాతుజవికేమణములని యందురు (౧ ఎడి ౨ఎడు ఏ వీనిలోమము ఈ ఉన్న ౫ కల జన ౭ని)

జే లకారాదులు సకర్ష్య కంబునకుం గర ఖోర్మంటులందును లాంశికిం గ _రయందునగు ౪౮ చొవ ఆ

వక ర్య కంబునాం గ కాశాంతో ఖ్‌ వకంబు అకర్మకంబునాల

గర్తాకాంచానుక్టోవకంబు

లం 'బాలవారకరణము, లఘుటీక ఈరా లకారాదులం = లట్టు, లిట్టు. మున్నగునవి, సకర్శ్యకంబునకు జ కర్మ త్‌ో, అహాడియున్న _ ఛాతువునకుు లాతతికిన్‌ = ఇకరమునకు - కర్య్య తోం శూాడదియుందడనిదానికి = అకర్యకమునకు, లట్టం లిట్టుః లృట్టు, లాట్టు అరాట్టుః లకే, ట మున్నగునవి సకర్త్యక ధాతువులకు కర్త ర్థమునందునుు శర్యార్థమునందునూ వచ్చును, ఆకర్మకధాళువులకు (కర్మ లేనందున) క _వ్రైస్థమునందు పచ్చును సక ర్యకంబునాం గర్తాకాంతో ్ఞావకంబు దు సకర్ష్మ కమనంగాం నర్మ కు ప్రశ్వుము కలిగించునది - క్రియాపదము ననునరించి “ఎవనిని, చేనిని వేనిని, ఎవరిని అనురీతిప్రశ్నించుట కవకాశము కలిగించునది, అకర్మకంబునాలుర్తా 'కాంకూనుస్థసకంబు = అకర్మ్శ్మశ మనలాం గర్మనిమి తమన శంకను గలిగింప నిది-ా క్రియాపదము ననుసరించి “ఎవనిని ఎపరిన్సి బేనిన్సి వేనిని అనురీతిని" ్చ్రస్నించుట కవకాళశమునీయనిది “ర్రామ్లు(డు పౌఠములను చదీవెనుి - ఇచట '*ఛభదివెను. అనయగాే “జిని చదివెను” అనువ్రశ్నుకలుగున్తు గాన “చదువు ఛాతువు సకర్మక మయ్యునని యొబులసనది. ఇచటి శ్రీయాపదసము కర్తే బోధించు చున్నది కావున (ఎవండు! = రాముండు - అని కర్శ్రర్థమానందు. “లెట్టూ కలిశానని చ్రసాంచునది ఛాతురూపముచేల ర్తబెవ్పయిదెనేని క ర్త్రర్థమునందు లశారము (లణాదులు) కలుగుననియు, కర్శభెవ్పయిడివచో కర్తార్ధమున లకారము కలుగుననియు "తెలీన్షీొనందగును అనంగా శ్రీయావదము ననుసరించి చ్రస్నిం వలూ కర్త సమాధానమైనచో కర్త )ర్ధకమనియు; కర్మ సమాధానముగా వచ్చుచో జ్‌ ర్చ కర్గార్థకమనియు బ్రహాంపవలెనని ఫౌవము “రామునివేం చొరములు చభదునయడెను - ఇచట “చదువయబడెళి. అను 'బానివే చదువంబడినపాఠములే బోధృములగుటచే నిట *'చదువుి ధాతువు నకుం గరార్ల కల్పి “వడుజి 6 గర్మార్థమునందు “లిట్టూ అయ్యెనని చ్రసొంపవలెను కర్యార్ధమున వడుకి అనుబంధము ధాళువునకు అగునని శరువాతి (౮౯ - వ) న్యూక్ర మువేం బెచ్చం

క్రియాపరిచ్భ్చేదము లై గ బడుచున్నది కావున ఇచటి కర్యార్థకథాతువునకు “వడు బేరి లిట్టున *“దదువం బజెను” అని యయ్యును ఆకర్మశమున కుదొవారణము = “దీసము వెలింగను” ఇచట '“చెలింగెనుి అన్ముక్రియచే కర్తయే బోధ్యమగుచున్నది. కర్మ బోధ్యము కాంజాలదు ఇచట. "వెలిలౌని. అన్ముక్కియావదము ననుసరించి “ఎవనిని, చేనిని అని త్ర ల్నించుట కవకాళములేదుగదా! పడుబ్థనుబంధంబు కర్శ్యంబునందగు రాణ కొట్టంబడుచున్నాంు - కొట్టణుడుచున్నది - కొట్ట బడుట కొట్టబడనివాండు ళా ఛాలువునకుం గర్మార్థమునందు “వడుజి (పడు) అనునది వేర్చం బడును “కొట్టణుదుచున్నాండు--ి అనుచోట “గొట్టు ఛాతువునకు ఈర - వ నూ శ్ర ముచే వర్షమానా ర్‌ మునంద లట్టును కర్శార్థమున “జడుజి యును ౨౦ = సూతశ్రముచే “వదూ పరమగునపుడు ఉకారవునకు అకారమును, ౨౧ =సూర్రముచే నుగాగమమునువచ్చినవి వర్తమానార్థమున అగు “ఉన్న అను బంధము, చు; ఊన్న కదీర్ధ్య ము మున్నగునవి వచ్చుట గ్ర్యహించునది (ొట్ట్రోపడుగాచు+ ఊనాప్నండు న! కొట్టబడుచున్నాండు ) అమవనాత్తున ౧౨ - సూశ్ర్రమువే “ది శాలా “కొట్టయబడుచున్నది" ఐనది 4 బూజు ము లం! కొట్టంబడుట: అనునది , కర్యార్థ న భావార్థక ట్రత్యయము ళ్‌ వచ్చినహావము కొట్టయడనివాండు". అనునది కర్శార్థమున వ్యతిలేకార్థమున వైన రూపము

లకర బాలవాస్ట్రకరణను, లముజీక ఈ్తీల్త ర. "గరువిరహితంబులయి యయాంతంబులబయిన యేకస్వరద్విన్వరంబుల యించుగ్వ కృంబుల కియుడాగమంబు విభామనగు ౫౧, వకస్వర థాతుద్వస్వర ఛాతువులమిాంది యించుగ్వ క్రం బుల కియుడాగవుంబు విభామనగు గురుమంతంబగు ఛాతువు నకును యాంతంబగు థాతువునకును మిాంది యించుగ్దుక్ర్రం బుల కియుడాగమంబు రాదు భుజ్‌ _- ఇయ్‌ - ఇంచు - భుజి యించు - వత్సంబున - భుజించు గుణ - కయ్‌ - ఇంచు - గుణి యించు-గుణించు. యించుగ్వు సవథానంబునం 'జేని సంస్కృత ఛాతువులు వ శ్రమకంబులు "లేవని యెొలుంగువది యాచ్‌ - అర్థ-ఇళారదులు గరుమంతంబులు వస్టాయ - ఇది యాంవము యాచించు-అక్థించు-వ్యయించు. జి - ఇంచు - అనుచో నిత్య్మం బగసటంజేసి యయుగాగమంబు రాంగా యాంతంబనగుటంచేసి యియుజాగదుంబు లేవని యొజుంగునది కృతాకృగప్రసంగి నిత్యంబునాంబడు నగు . బయ్‌ _ ఇంచు-.నగియించు - నగించు- నగు-న్తయ్‌.ఎను - నగియెను - నగను పడు - కయ్‌ _- ఎను _ పడియెను.పడెను ఇత్యాదు 'లెలుంగునది ౫౦. గురువిరహితంబులుం = గురువులగువర్ణములు. లేనట్టి ఆా(డీక్లూ తరములు, అశుస్వారమునకుం/౧ని, విసర్ల కుంగాని; సంయుక్తాతమరమునకుంాని ముందున్న ఆత్షరములును గురువ్చలు), అయాంశ్రంబులు = యకారాంతములు శానట్టివి వకన్వరః ద్విస్వరంబులు = ఓక్కయ చ్చుకలవియు, శెండచ్చులం శలవియు నగుధాతువులయొక్క, ఇంచుక్‌ = జవి-౭20౦ సూకృములవే విధింపయిడు “ఇంచుక ఆగవుమునకును, వక్రృంబులకు ఐవీ ఓలకును విభవ = నవికల్చ్పము

క్రి యాపరిచ్చేదము ల2గ్వక్ర' గురువుక్షభుగనట్టివియు, శుదను యకారమాు'లేనట్టివియు, నొకయచ్చు గాని, రండచ్చులుగాని నల్లినట్టివియు నగుభాతువులకంటెం బరములగు “ఇం “చుక్క లయొక్కం- యికారమునకు ముందు “ఇయుట్‌ీ (ఇయు) ఆగమ ముగా వికల్పముగా నగును అట్టిధాతువులకుం బరమగు వి, ఓలకునుు ఈ శఖయుట్‌* ఎకల్పముగా అగమమగును - అని నూత్రమున కర్థము ల “ఇయుట్‌” అనునది టకారము ఇత్తుగాలల (పోవునట్టి ప్రృళ్యయ చమగుటచే “ఇంచు లోని ఇకారమునకును, వ్యక్రృము (ఏ ప్రీ లకును ముంజే యయగునని గహింపవలెను గురువుగలిగినట్టివియు, యకారము తశుదనుబొందినట్టివియు, ఇండిటిక మించిన అచ్చులుగల్లి నట్టివియు నగుధాతువుల కియుడాగమము కలుగదని చృష్టోర్రము వివరింపంబడెను వీకస్వరధాతు;, ద్విన్వరధాతువులు = ఒక్క యచ్చుగలధాతువులు, "ండచ్చులుగలదాతువులును ఇంచుగ్వక్ర్యంబులకు గ్‌! ఇం దుక్కునకును వక్కములకును - వి, శీ లకును, గురుమంతంబులు = గురువు కలప్కి “భుజ్‌ శి ఇయ్‌ + ఇంచు ఆ భుజియించు, ఘజించుంాి ఇట “భుజ్‌ అనునది సంస్టృృనధాకుపు, ధానికి ౬ఒకి-వ సూత్ర ముచే 'ఇంచుక్‌” ఆగమమైనది. (ఇంచుక్కు కిత్తు కావున ధాతువు చివజ “జేంనది ) ఇయ'ణాబేశము రానివత్‌మున (వికల్పమగుటరే) “భుజ్‌ శాఇంచు జ భుజించు కని యగును మాందిది వికన్వరధాతువున కుదావ్చాతి “చలం శా ఇయ్‌ం శ ఇంచుణగుణియించు, గుణించు* 'గుణి సంస్కృత భాతువు దొనికి ఒఏి-వ సూక్ర, ముచే “ఇంచుక్కు. వచ్చినది ఈధాతువు గురువర్జ ము "అేనిదియు, యకారాంతము కానిదియు నగుటచేతను దీని “ఇం చక్కు” నకు “ఇయజాగమము వచ్చినది ఇది రానపుడు “గుణ శా ఇంచుకా గుణించు ఆగును మౌందిది శెండచ్చులధా తుప్పునకు ఉదాహరణను

లై్తగ్ర చాలవ్య్థాకరణము, లఘుటీక

ఇంచున్వ శ్రవధానంబు-ానంస్కృృతథాతువునకును; చ్రశ్యయసంబంధ మయైనవక్రమునకు నడుము “ఇక్‌ * ఆగమముచేరుటచే అధాతువునకు వక్రృము: వరమగుట సంభవించదు-సంస్కృత ధాతువులకుం బరముగా భూకు శద్ధర్య్థార్థక ములందగు *ఎను ఎడు-ఎడి- ఆను వ్రశ్యయముల సంబంధమైన ఎకారములక ముందుగా-ధాతువ్రృత్యయములకు నడుము ౬3-వ సూత్ర్తముచే నిత్యముగా “ఇంచు వేరుచుండుకు కావున ాతుఫవునకు వక్రృము వరనుగుట ఎప్పుడును నంభవించదని భావము వ 'శ్రృములకుం బూర్వ ముండుట తెలులపధాతువులకే నంభవించుననుట

“యాచ్‌ సఇంచు=యాచించు,” ఇదిగురువుకలది (యా గురుష్పుకాన దీనికి ఇయుడాగమంబు రాలేదు ఇళ్లే “అర్థ + ఇంచు=అర్థించు అనుచోటను “అ' గురువగుటవేఇయుట్‌” ఆగమము కాలేదు “వ్యయ + ఇంచుఅవ్యయిం చు- అనునది గురుముంకము కాదు, కాని యకారాంతమెన ధాతువు, కావున దీని కిని “ఇయుట్‌ోీ రాలేదు

“జి శ్‌ ఆయా + ఇంచు=ఐజయించు..-అనుచోటోజి ధాతువునకు ఒఏ-వ సూత్రముచే ఇంచుగామము రాంగా ౬ఒక-వ నూత్రముచే ఆయు గాగమము (అయా) నిశ్యముగా వచ్చినది (జిగా ఇంచుఅనుచోట ౬క-వ సూూత్రమువే నిత్యముగ “అయుక్‌” వచ్చుచున్నది ౫౦-వ సూశ్రముచే. వికల్చమున “ఇయుట్‌ * వచ్చుచున్నది, నిత్యవిథి వికల్చవిధిని బాధించును గావుక “ఇయు టో ను త్రోసి 'ఆయుక్‌* అనునదియే యచట వచ్చినది ) “అయుక్షో వచ్చి నపీదవంకూడ అవకాళమున్న చో *“ఇయుట్‌ రావచ్చును కాని అయుడాగ మము రాంగా ఇది యకారాంతమకుటచే “ఇయుడామగము నకు వన క్షీ "లేపండంబోయినది (౮ ౮ ని పరానక్యకగం నిత్యంబు నాయుడు---ఇంచుక్కునకు “ఇయు డాగ

॥ న్నను “జి ధాతువునకు “అయింక్కుు రావచ్చును

ఆయుక్క_” భేసీనపిన్తుట “జయో (జిశఅయ్‌-సంధి). అనునది యాంతంబు

శ్రీయాపరిచ్ళేదము టీ శావున ఇంచుక్కునకు ఇయుడానమమురాదు. కనుక ఇయుడాగమముూ నిక్యముకాదు ఆయుగాగమమే నిక్యము కావుననే వికల్పమగు “ఇయుట్టు ను బాధించి నిక్యమగు “ఆయుట్టు “శ్లో ఛాతువునకు వచ్చినది “నగు శ ఇయ్‌ శ ఇంచు = నగియించు. నగించుి-ఇదివజణకు సంస్కృత ఛాతువులమింద ఇయుట్టు వచ్చుటకే ఉదాహరణము లీయయంబడెను ఇత “తెలుగ ధాతువుమోందళు వచ్చునని తెలుపుట కీయుచావారణ మిోయయిడు చున్నది ఇచటి '*నగుి ధాతువు గురువులేనిది యకారాంకము కానిది ౪౦డ చ్చులుకలది, కావున దీనికంటెం బర్వమెన “ఇంచుక్కుి నకు “ఇయుట్‌” వచ్చి నది, ఇయుడాగమము రాఎఫుడు 'నగించుి అయినది వక్రములకు “ఇయుట్‌” వచ్చుట కుదావ్భాతిలనగుశఇయ్‌ + ఎను = నగియెకు నిను” “నగూ కంటెం దొలుత “దుక్టా” రాయాణ చానికి *ఎను" ఆజేశమయ్యును అవ్వు డీసూ శ్రృముచే ఎనులోని “ఎ (వ్యక్తము) అనుదానికి “ఇయ్‌” ముందుగా అగచుమయినది. “ఇయుట్‌” రానపుడు *నగుగాఎనుణన మి అగును పడ్వాదుల నవర్ష కంబున కత్వంబును గడహాల్లునకు ద్విత్వంబును విభాషనగు ౫౧, పడ్డ-నడిన-పడ్డను-పడినను - పడు - 9డు - చెడు - తగు - అగు కను.కొను-.తిను.మయను.విను.చను-ళవి పజడ్నాదులు ౫ం. “వడు మున్నగుధాలువుల 'ని క్రృత్యయమునకు హ్రస్వమగూ అకార మాచేశమగును చానితోంచాటు ధాతువుల చివజివాల్టునకు ద్విత్వముూ నగును ఈయ త్వద్విత్వములు విశల్పము “డు ఛాతువుకంటె ఈరజావ సూత్ర్రముశుబట్టి భూ శార్థమున ని వ్ర త్యయ మగును ౧8వ సూన్రముచే ఛాతువునకు ఇగాగము మగును “వక్తుషాఖ శ నంపడిన్‌ అగును అప్వు డీసూటత్రములే “నీ వ్రాన్వమగు అకార ముగా మాటఠీ “పడి లోని డకారమునకు ద్విత్వము రాలా “పడ్డిషా అ ఆగును

౨శ్నీ5్‌ బాలవ్యాకరణను, లఘుటీక -అవదాదిస్వరనిత్యసంధథి (నంధి ౧౧ సూత్రము) వేయలూ “వడ్డి అగును స్రుస్వాకారద్విత్వములు రానవ్వుడం “వడిని అని యుండును “వడ్డన్యు పడి నను అనునవియు నిశ్లే ఇచ్చట ఈంణం-వసూ త్రము ననసరించి ద్రుతాంత మొన *ని వక్షకము-ఆనంగా *నళుి వచ్చినవి హురీతిని “ఇడిన; ఇడ్డ-వెడిన- ఇడ్డ మున్నగు కూవములను గ్రృహించునది క్రీయావలంబు కర్షృగామియగచోం. గొనుదాతు వనువ్రయు_క్రంబగు సి

బదియె మాత్మ 'నేపదార్థంబని వష్థవహరింతురు _ వండు కొనుచున్నాండు

సల ీ,యాఫలముఐవ్యా పారముచే సిద్ధించెడి ఫలము, కర్తృగామిజు (వనినిచేయు) క 'ర్హనే ఇెందినద, *వండుటి మొదలగు శ్రీయలయొక్క_ ఊయోజనము ౩ర్తనే ఇెందినదయినచో (ముఖ్య) ధాళువునకు గాను. ఆను నది చేర్ప్చంబడును

ఇదిమొంాముఖ్య క్రియతో. “కొను. ఛాళుచ్చను. మేళవించుటయే యాత్మ చేషదార్థమని చాడుదురు |

“చేవదళ్తుండు) వండుకొనుచున్నాండదు. ఇచట (శ్రీయమైన వంటకు నంతిమవ్క్యయోజనము భోజనము అఫలము చేవదక్తునే ఇెందునట్టు సూచింపం బడుచున్నది చేవదత్తుండు తాకు భుజించుటకొజకే వంటచేయుచున్నాండని ఇొవ్పినప్పుడే ఈ 'ఫొను. ఛాతు పను (వ్ర యు_క్తమగును _ ఇతరులు భుజించుట శయి అతంయ పండినచో *వండుచున్నాండు అనియే యుండును

కొనుధాతువు పరంబగునపు డిగాగముంబు బవాుళంబుగానగు ౫౩

వండికొనియె _. వండుళొనియమొు బహుళం బనుటచే

యూంతంబునకు నిత్యంబు శచేనిఫొనియె,

శీ యాపరిచ్ళేదము లర ౫కి అన్ముప్కయు కృమగు కొను ఛాతువు వరమగునపుడు ధాతువు చివజ “ఇక్‌” (ఇ) అనునాగమము బవుళముగా నగునని సూ శ్రార్ధము “వండు +ఇ + కొనియెను = వండికొనియెొను, వండుకొనియొనుి ఇచట “కొని పరముకాంగా “వండు నకు “ఇ ఆగమమె నంధి ౧౧- సూత్ర, మువే సంధియైనది ఇగాగమము రానప్పుడు 'వండుకొనియోొ ఆగును కొన్నియెడల నిళ్యముగా వచ్చుటయు. *“బహుళమూ" నకు లత్సణము కావున యకారాంతధాతువులను ఇగాగమము నిక్యమని మయొజులవలెను “చేయు గా ఇ శ కొనియె ఇ వేసకొనియోొ ఇచట ౫౪-వ నూ శ్ర ముచే యకారమునకు సకార మూబదేశమలుం, నిత్యసంధి వచ్చినది ఇకారవక్రంబు లు_క్రంబులం దలివి సపరంబులగుచో యారు సకారంబగు. ౫లో చేయు - చేనీరి _- చేసి . చేసీకొను.చేనెను - చేనెడిని - ఇత్యాదు "లెటుంగునది రో ఇకారవక్రృంబులు ఇ ఇకొారమును, ఎకారమున్కు ఉాక్తంబులంద లివి = (ఇదినజకు ఇప్పండీనసూ కృములందున్న వి ఫూర్వసూత్రములచే విధింపయిడినవి (ఇఏివజకు ౧౭ స్యూత్తమువే భూతమున ఇగాగమము (ఇ) విధింపు బడినది, ౫9 - సూత్ర్యముచే కొనుధాతువు పరమగునపుడు ఇగాగమము (ఇ) విధింపంబడినది 3౮ = నూ శ్ర ముబే 'క్ష్వార్ధమున ఇకారము విధింవయుడినది, ౧౬ - సూ శ్ర ముజే “ఎను ౨౩ - సూత్ర్రముబే “ఎదగాగమమున్కు ఎడుగా గముము, ఎడిగగమములు" ను; ౨౬ = సూ శ్రమువే “ఎడు వశ్యయమును, ౪౪ = న్యూత్ర ముచే “ఎడి యొడు" లును విథింపయిడినవి ఇచటి “ఉక్టంబులంద లివి అనుదానిచే వెవిధులచే నగు ఇకారమును, ఎశారమును త్ర హింప వలయును )]

“ఇర్ర0 పాలవాస్ట్రకరణము, లఘుటీక ఇదివజకుం జెచ్పండినవిధులవేవైన ఇకార ఎకారములు వరమగు చుండంగా యకారాంతధాతువ్రృల చివజకియకారమునకు నిత్యముగా సకార మాచేశమగునని సూశ్రైర్థము “వేయు ల ఇతరు = వేసిరి” ఇది చేయుంధాళువు భూకకాలిక్యవ్యథమ శృరుమబహువచనరూవము “చేయు. భాతుపవుకంటి ౧౭ - సూత్రమువే ఇగాగమము వచ్చినది అది వరమగుచుండలూ యకారమునకు సకార మాబేశ మైనది “చేదు ఇశారు. అని యుండలా కత్సమ ౨౬ - సూత్రము అను సరించి శేఫమోంది ఉఊకార మికారముగా (రు, 8 - శా మాజినది పదవ “చేనుగఇఖి అనుచోట ఆపదాదిస్వరనిత్యసంధి (సంధి ౧౧ సూత్రము) వచ్చి *చ్చేష్ట్ర్రో అనురూవము సిద్ధించినది “చేసి (చేయుశ) 3౮ సూస్రమువే క్ర్వార్ధమున ఇ కారమువచ్చినది అది వరమగనపుడు యకారము సశారముణా మా౭కి సంధివచ్చినది “చేయుగా ఇగికొను = వేసికొని - ఇచట “చేయు నకు “కొని అను్రయుక్రము శాంగా ౫3 - చే వచ్చిననిగాగమము. వరమగుచుండంగా యకారమునకు నకార మాచేళశమయి సంధివచ్చినది "చేయుశాఏను = వేసెన్‌ ఇది ధారువునకు *పి (వ్రృము) వరము కాలా *యి కుని ఆగుట కుదావ్భాతి 'జేయు-+ఎడిశా ఎను = వేనెడిని” “వేయు ధాతువ్సనకు చ్రుథమపురువమునందలి “నో పరనుగుచుండంగా ౨3 _ కొ నూద్రమువే ఎడిగాగముమువచ్చినద్ది 'ప వ్ర్యమగుటచే దానికిముందున్న 'థాతు యకారము సకారముగా మాతినది చువర్ష కంబు పరంబగునప్ప డన్వాదుల కుత్వలోపం'బేని నుస్టానంబున బిందువేని విఛామనగు ౫౫, అన్నున్నాండు = అంచున్నాండు ఆ అనుచున్నాండు య ఉఅన్నును - అంచును - అనుచును, అను - కను - కొను - తిను. మను-విను-ల్తవి యన్నాదులు,

జ శీ యాపరిచ్భేదము ల్ట్నో నగి చి చృత్యయము. పరమగునపుడు “ని చివఆలల “ఆని “మొదలగుధాతువుల “ను లోని ఉఊకారమ.నకు వికల్చ్పముగా లోవమైనను కలుగును, లేదా *ను అనుదానికి నిండునున్నగాని వికల్పముగా నగునుం (అన్వాదులలో *ను నుడి తొలిహ్రన్వముమోంద'నే యున్నందున న్యూత్రములోని యనుస్వారమును నిండుసున్న గానే భావించవలెను “అనుచు డాన్నాండదు = అన్నుచున్నాందు, అంచున్నాండు; అనుచు న్నాండు * మాందివి “అను” ధాతువునకు ప్రథమపురుమైకవచనరూపములు ఇందలి. “ది వ్రత్యయ ము ౧౪ - నూత్తమువే “ఉన్ని పరమగునపుడు. కలిగినది ఆ “యీ వరమగు వపుడు ధాతువు చివతి “ని లోని ఉకారము లోసింపంా. “అన్నునాష్నండు అని అయినది *ను నిండుసున్నగా మాజి 'అంచున్నాండు. అయినది ఈ ఇందును రానివకుమున “అనుచునాన్నందం" అనియే యుండును ఇట్లు మున్విథ ములుగ నుండును అనుగ చును = అన్నును అంచుకు, అనుచుకు 'అనుి భఛాకువునకు ఈ8 = స్యూత్త్యముచే శృత్రరక “చి. వర్తకము (ద్రుుతాంతము శాలా, ఈస్మూర్తృముదే *'నీ లోని ఉకారమునకు లోవమును “నీ క్షు నిండుసున్నయును వికల్చ్పముగా వచ్చినవి అన్వ్యాదులు = “అని మున్న గునవి= ఉన్నళబ్దంబు పరంబగునపు డుండుదాతుపునకు లోపంబగు ౫౬ గమ శ్రియా. ౧క-స్కూూత్తముచే లట్టు పరమగునపుడు. విధింహబడిన “డ్తన్న యును; రజ - స్మూత్తృముబే విధింపయిడిన “ఉన్ని యును పరమగు నపుడు “ఉండు ధాతువు లోసించునని భావము “ఉండుశాఉిన్నగాండు జ ఉన్నాడా (౧౫-వ సూత్రముచే “ఉన్ని కదీర్షము, ధాతులోవమా ) ఇట్టే తక్కినవియును. “ఉన్నది, ఉన్నవి"

లెగ్‌లై బాలవార్రకరణనము, లముటీక అనుచోట్ల ౧౭-వ సూత్రముచేతనే *ది - వి అనునవి వరమగునపుడూ ద్‌ర్ధ్స ము నిేధింపంబడుట గృహింవనగును ₹ేదాద్యర్దనాంతంబయిన యుండున కున్నా 'చేళశంబు విభాషనగు ౫౭, ఉన్నను _ ఉండినను ఖై 'చేదాద్యర్థ నాంతంబయిన జ “నీన్తి ఐని మున్నగునర్థములదూ' వచ్చిన నకారము_ చివజగలిగియున్న, - వేదాద్యర్థకముయిశ నకారముతోం గూడిస “ఉండు ఛాతువునకు “ఉన్ని అను నాబేశము వికల్పముగానగును అనంగా ఈం - సూత్రమువే ద్రు, తాంకవర్ణకముతోంగూడిన “ఉండు” ఛాతువునందలి “ఉండీ అనుఖోగమునకు “ఉన్న” అనునది ఆచేశమగువని యర్థ్మ ము “ఉండినను” - అనునది “ఉండు ఛాతువునకు ఇేదర్థక మగురూవము, దానిలోని *ఉండిని అనుభాగమునకు “ఉన్ని వికల్పముగా అచేశము కాంగా “ఊన్నశను = ఉఊన్నని అనురూపము ఎర్పడుళు, “ఉన్ని ఆదేశమగుటు విశల్సము7గాన “ఉండినను అనియు నుండును తిధుటలు_పరంబులగనప్తు “"డన్వాదుల నుస్థానంబున సున్నయు నుండుడులోపంబును విభామనగు ౫౮ అందురు _. అంట - ఉందురు - ఉంట వతంబున _. అను దురు.అనుట-.ఉండుదురు.ఉండుట-ఇత్యాది ౫ేరా “త్తి దు టి అనునవి వరములగునపుడు *“అని మున్నగుధాతు వల *ను కు బదులు నిండునున్నయిం, “ఉండు ధాతువుయొక్క్ల “డు అను చొనికి లోవమును వికల్పముగా నగును అళ్యాదులనుస్థానంబునజ'అన" మున్నగువాని *ను కబదులుగ్కా ఉండూ డులా పంబుజీఉుందు ఛాతువులోని *దు అనుదానికి లోవమున్సు

శి యాపరిచ్నే గ్ఫ్‌దము £గ్ర్‌్రి

“తి 8 ఊదావ్భాతి తర్వాత సీయంబడును “అను + దుారుఐ అందుర్కు అనుదురు ఇచట 'అనుి ఛాతువుకంటె తడ్ధర్తాద్యర్థమున లాట్ప్రిళ్యయమున్సు లావ స్మూత్రృముచే లకారమునకు వృథమాబవువచనమున “రూ వచ్చినది ౨౨వసూ త్రముచే దుశాగమము కలిగినది పదవ ఈస్మూత్త్యముచే “దు వర మసచుండంగా “ను నిండునున్నగా మాజీ “అందురు అయినది ఇది వికల్ప మగుటవే 'అనుదురుి అనియు నగును

“అను శ ఓ =అంట, అనుటిఎఅనుీ థాతువుకంటె 9౫-వ సూద్రముచే భావార్థమున “టొ వచ్చిన పిదద *ని నిండుసున్నగా మాతి “అంటి అగును ఆ అబేళము రానప్పుడు 'ఆనుటి అనియే యుండును

“ఉండుశాదుశ్లరు=డొందురు. “ఉండుదురుి ఇచట “ఉందు ఛాళువు నకు తద్ధర్థాద్యర్థమున శుశమాబహువచనమున “రీ, ౨.౨-వ సూ క్రముచేదుగా నగమమువచ్చి పీదవ సీసూత్రముచేటండు" లోని *'డు లోపిందంగా “ఉందురు ఆయినది, లోపము వికల్పము కాన అది రానప్పుడు “ఉఊండుదురు అనియే యుండును. “ఉండుటి అనునప్పుడును మోందిరీతినే “దు వికల్పముగా లోపించి “ఉంటు ఉఊండుటి అనియగును

ఇట చిందువుమోంది తదలకు నిత్యవైశల్సికంబులయి టడలగు స్లోణా,

అంటివి - అనితివి - అండురు - అందురు, ఉంటివి - ఉండి తివి.ఉండురు.ఉందురు

గగ ఇటజీనుి సున్నగా మాజినపుడును; “డు లోపించినపుడును శిందువుమాంది తదలకుఇనిండునున్న కు6 దరువాతనున్న తకారదకారములకు నిత్యవై, కల్పికంబులు = త కారమునకు నిత్యముగాను) దకారమునకు విశల్చ్పము గాను “అని “మున్న గువాని “ని నున్నగా మాజినపుడును “ఉండు లొని ద్సు లా*క్సిం బినపుడును-అధాకువులకు “తి, దు టి లు పరమగునపుడు నిండు

బాలవ్యా-లఘుటీకం [ 7

త్రిగ్రడ్డీ చాలవాస్థకరణము, లముటీక్ర ఇున్నకు దర్వాతశున్న తకారమునకు నీఠ్యము?౧ టకారము అదేశముగను, ఇిందుసున్నకు దర్వాతనున్న దకారమునకు వికల్పముగా డకారము ఆజేశమగు నని యర్థము “అనుగ తి + పుజఅంటివిి అనితివి” ఇచట *అని ధాతువునకు భూత గొలము మధ్యమపురు మైకవచకమున “వ్ల, ౧రావ సూ వ్రినుచే “తివర్షకమంి 'దిి పీదప తక్సశు ౨౬-వ స్తూక్తముచే “వి వోని ఊకార మికారముగా వాఆినది, ౫౮౮వ సూత్రముబే “తి క ముందున్న *“ను నిండునున్న గా మాలకి 1 ౫౯-న సూత్తముచే తకారము “టి కారముగా మూతి “అంటివి ఆయ ది “ను నిండుసున్నగా మాజనిపడుమున. ౧౭-వ స్యూత్ర్తముబే ఇగాగమము చ్చి; సంధిమై 'అనితివి అయినది “అనుశాదుశారు = అండురు, అందురు” “అందురూ. ఎట్లగునదియు వెుకటి సూ శ్రవివరణమునం జెప్పంబడినది ఈ సూ త్ర్రముడే బీంచయువుమోంది వకారము *డి కారముగా మూణి *అండురుి ఐనది ఈడకారాచేశము విక ల్పమంకావున ఇది రానపుడు “అందురు అగును, అదియు. రానవ్వుడు *'అను దురు అని యుండునని ౫౮ న్యూక్ర్ర్యము'జే వివరణమున'నే 'తెలంపంబడినది “ఊందుషాతిసావు - ఉంటిని ఊండితివి ఇచట “ఉండు. ఛాళుషు నకు భూక కాలమధ్యమఫుర్నుష్నైకవచనమున “వో ౧౮ సూత్ర్తమువే “తి వర్ణ కమును వచ్చి; తత్సమ ౨౬ సూత్ర మువే *వీ లోని ఉకారము ఇకారమై రద్కి పిదప ౫౮ సూక్రముచే వికల్చ్పముగా “డు లోవము, తర్వాత నీ సూత్ర ముచే బెందువునకు దర్వాతనున్న తళారము టకారముగా మాజంగా “ఉంటివీ కయినది డుి లోపించనపుడు ౧౪౭ సూక్రముబే 'ధాతువునకు ఇగాగమము వచ్చి; సంధియయి '“ఉండితివి అని యగును “ఉండుశదుశరు = ఉఊండుర్యు ఉందురు, ఉండుదురు ఇచట ఉండు" ధాతువృునన శద్ధర్యాబ్యర్థమున ప్రథమపురుషు బహునచనమున “రభ

క్ర యావరిచ్నే న్ఫ్‌దము 28్రగ్ర ౨౨ సూత్ర, ముచే-దుగాగమమునువచ్చినవి ౫౯ నూూత్తముబే “డు విశల్చ ముగా లోవింపంగా “ఊందురు అగుళు ఈ ౫౯ సూ త్రముచే చిందువుమాంది చకారమువకు *డి కారము వికల్పముగా అబేళముకాంగా 'ఉఊందురూ అం నది ఈ అబేశము, రానపుడు “ఉందురు అనియు, “డూ లోపించనపుడు “డ్తాండుదురు ఆనియుంయాడ ఉందును ముజ్జు పరంబగునపుడు కోళబ్దంబు కొనునకు బహుళంబుగా నగు ౬౦ బహాుళంబనుటచె దినికి నొకానొకచో నతిచారంబని ఊుజఅుంగువది ౬౦ ముడ్జం = మధ్యమపురుమమందలి ముడు వ్రత్యయముల్కు మధ్య చుపురుషము; డుజ్దులం పరమగునవుడు కరాన్సీ అను దానికి *శో అనునది బవాుళముగా. అబేశమగును. స్కూర్రములో. “బహుళముి. అని ఇెపుటచేత (వికల్పమనిబెప్పక) ముజ్జం వరముగాకర్నను కొన్నిచోట్ల “కొనీనకు “కో అను నది యాచేశ మగునని గ్రహీంవవ లెను అతిచారంబు=మీతి మాంలకి సంఛరించుట-సూత్రమునందుం జశెచ్బ్చబడిన స్థలమునందేగాక ఇతరస్థలములందును బృవర్డించుట యని శావము ముజ్జు పరంబగునపుడు దీర్ధంబునకు పహ్రస్వంబును మువర్షకంబునకు వూముడియు నగు ౬౧. కొమ్ము _ కొనుము - కొండు _ కొనుండు ఇం. “ముడు అను నధ్యమపురుష వ్రత్యయనులు పరమగునపుడు వానికి ముం చున్న దీర ములు హృస్వములగక్కు మువర్ణకమునకు ద్విత్వమగునుం శ్వ “ముగా మాజుననుటః “కొను శ ము = కొమ్మ, కొనుము'-ఇచట ఫూర్వసూ త్రముచే "మరీ వరమగునపుడు “కొను నకు “కో అదేళమైనది పిదప ,ప్రకృశస్యూత్రముజే

256 'బాలవాస్ట్రకరణము, లఘుటీక “క్రో కై మాజీ *ము ద్విత్వమునొంది “ళొమ్గూ అయినది, “కో ఆదేశమా బవుళమగటబచే అది రానవ్వడు “కొనుము అని యుండిపోయినది

“ఫొను + ండు=కొందడు కొనుండుి-ఇచట *ందుి వరమగుచో 'కొను్‌ నకు “కో అబేశమైనపిదస “కో స్రాన్వముగా మాజినది వ్రృత్యయమగు “డం జీర్తుకావున చానికి ముందు బిందువగున్తు నంధి ౨౨-వ సూత్రము ననూ సరించి నుడి తొలివ్రాస్వముమోంద అజసున్న యుండదుకా్రన నిండుసున్నయే. వచ్చి “”ొండు అయినది *ళోొ అజబేశము బహుళము కావున అది రానప్పుడు “కొనుండు” అని యుండును

“వదుఫవుకొను + మి = చదువుకోమి, చదువుకొనమి" ఇచట ముజ్ఞా పర ముగాలేకున్నను మిజి పరమెయున్నను "కొని నకు “ళో ఆబేశమయినదిం ఇట్లగుటకు ౬౦ సూత్రములోని బవుళగ్యవాణ మే ఆధారము ఇళ్లో “చదువు కొననేలో కు 'చదువుళోచేల” అనియు, *చదువుకొనకి క 'ఛదుషకోక్‌ అనియు రూపము లుండవచ్చుననుట లసొంవనగును

రువర్ణ్మకంబు పరంబగునపుడు నున్నమిోంది తదడల యుత్వంబునకు లోపంబు విభామనగస ౬౨ పోషింత్రు, = పోషించురు _ కొంద్రు _ కొందురు _ కొండ్రు _ కొండురు,

౬౨ మధ్యమపురువబహువచన వృత్యయమగు “రో వరమగునపుడూ నిండుసున్నకుం దరువాతనుండు “తుందు-డు ల ఉకారము వికల్చ్పముగా లోపించును

“పోషించు+దు + రు=పోషింత్రు పోషింకురుి-ఇచట ౧౦౮ సూత్ర, ముచే *“చుదు లకు “శి ఆదేశము రాంగా “పోషింతురుీ అగును అవ్వుడీ సూశ్రముచే “రు పరమగునపుడు సున్నమాంది తకారముమోంది ఊళారము వికల్పముగా లోపింపంగా “పోషింత్రు" అగును ఉకారలోపను రానఫుడు- శట్టోవింతురు అనియీ యుండును

శ్రీ యాపరిచ్చేదము ల్‌ “పొనుశాదు "శ రు=కొంద్రు, కొందురుి-అను వోట అన్వాదుల నుకారమునకు ౫౮వ స్కూర్రముచే నిండుసుక్నయును, వ్రకృతన్యూత్తముచే దళారముమోంది ఉకారమునకు లోవమును రాంగా “కొంద్రు” అయినది ఉఊకారూోవము శానప్వుడు. “కొందురు అని యుండుకు 'కొనుశిదు + రు అని యుండం?గా ను నిండుసున్న గా మాజి, ౫౯-వ నూత్ర్రృముచే దకారనమునకు డకారము ఆ 'జీళముకాలా. 'ళొండు*రుి. అనియుండ”గా ప్రకృతస్మూత్రముచే డకారము మింది ఊకారము లోపించి కొండ్రు ఆగను ఉకారము లోసింవనపుడు దొండురు" అని యుండును సంస్క్యృతంబున కంగలాదుల కించుక్క్క్టు ౬8 సంస్కృత థాతువుల కశంగలాదుల కించుగాగముబగు - చచించు.వచించు - తర్భజించు _ భజించు అంగలించు ఆంగల- అడక - ఆరగ _- ఆవుల - ఉంక - ఉగ్గడ _- ఓీసర-కార - గాల - జూడ - తిలక - తులక - పంక - పరిక - వలవ - అవ్ప - ఒన్న - ఆల-ఇతా్థదు లంగలాదులు ౬5 నంస్కృృతథాతువులకును, “అంగలీ మొదలగు తెలుగధాకువుల శును 'ఇంచుక్‌” ఆనునాగముముం కలుగును ఇయ్యది కిత్తు (కకారము ఇత్చ్సం జ్ఞ గాలలదిి కావున థాతువృచివజ'నే చేరుచుండును “వచ్‌ + ఇంచుజవచించు ” ఇ్లే తక్కినసంన్కృత ధాతువులునూ “అంగల శ ఇంచుంఆంగలిందీ ఇచట సంధి ౧౧ సూ్రముచే నిళ్య నంధి ఇట్లే తక్కిన తెలుగధాతువులున్యు ఇఉబుల కించుక్కు పరంబగునప్పు డయగపుగరుక్కులగు, ఒలు జి. జయించు, నీ - నయించు ర్రు, _ ద్రవించు లూ అవించు. ధృ-థరించు, త్యూ-.తరించు

విక్‌ ట్ర బాలవాష్థ్రరణము, లఘుటీక ఇళ ఇకారాంకధాతుపులకంటెను ఉకారాంతధాతువులకంటెేను? బుకారాంతథాతువులకంటెను ఇంచుక్క్కు. (ఇంచు) వరము?ా నున్న పుడు- ఇకారాంతములకంటె 'అయుక్కు (అయ్‌ అనునదియు, ఉఊకారాంతముల కంటె 'అవుక్‌” (ఆవ్‌ అనునదియును బుకారాంతములకంటె “ఆరుక్‌” (ఆర్‌) ఆకునదియుము అగముములంగా నగును ఇకారాంతవంలుఎజి + అయ్‌ శ ఇంచుజజయించుి. (ఇచట “ఆయ్‌ వపరముకాలా నంధి ౧౧-వ స్మూత్తము ననునరించి నిత్యసంధి ) 'ఓీ 1. అయ్‌ + ఇంచుఐనయించుీ ఉఊకారాంఛములు- శి కొ ద్రు + ఆవ్‌ + ఇంచు= ద్ర వించు “అకా + అవ్‌ శాఇంచు = లవించు* బుకారాంతములు “ధృ + అర్‌ +" ఇంచు=ధరించు “తూ + ఆర్‌ +ఇంచు=కరింబి ఇందన్నియెడల సంధి ౧౧ స్ఫూర్ర ముచే నికృసంధియని యొజుంగునది ఇచటి “ఇృండా-బుూీలం త ద్‌ర్ధ్స ములం శండింటినీ గ్రహించునని ఉదాహరణములవల్లను స్పష్టమగుచున్నది నిర్దినామంబుల కయుగాగముంబు గలుగదు ౬౫ నిర్హికి నామధాతువుల కయుగాగవ్వంబు. గలుగదు నిర్జించు - నుతించు - స్తుతించు ఈజ్ఞాషకంబు చేతనే నామంబు లకు థాతుత్వవివక్ష్షయం దించుగాగమంబగునని యెలుంగు. నది, శయనించు.వయనించు ౬౫ నిర్టినామంబులకు=నిర్జి ధాతు వునకును, ఛాతుత్వవివకగనల నామా ములకును (అనలా చామధాకువులకును, నిన్దిధాతువును, కఇకారాంతములగు నామధాతువులంను (ఇకారాంతము లగుటచేే వెనుకటి సూ శ్రము ననుసరించి ఆయుగానమమును పొందవలనీయున్నవి కాని వానికి ఆఅయుగాగమము రాదని యర్థము, 'నిర్ది+ ఇంచుజనిక్టిందు ఇచట సంధి ౧౧ సూత్ర్రముచే నంధివచ్చినదిం

శ్రీయాపరిచ్ళెదము లిల్లి అయుగాగమ మేవదచ్చినచో ఇట “నిర్ణయించు అని కావలసియున్నద్కి కాని అరీతిని కాలేదు “నుతి గా ఇంచుఐఒనుతించు"=ఖచట “నుతి నామధాతువు దాని కెంచుక్కువచ్చి *నుతించు. అయినది ఇది ఇకారాంక మైనను అఆయంంక్యు శాళేదు (అది వచ్చినచో “నుకయించుి. కావలసియున్నదికదా!) ఇ్షై “న్తుతించు ఆనునదియును ఈస్ఞాపకము--- నామ ధాతువులకు వీసూత్రములచేకనుగూడ “ఇం చుక్కు” విధింపయడలేదు. జేనివల్లమైనను. ఒకకార్భము స్టాప్తించునపుడే చానిని నిషేధించునావశ్యకత కలుగును. తొలుత'నే స్ట్రాప్లిలేనపుడు నిషేధ మనావశ్యకముకదా ! ఈసూత్రృమున “నామధాతుపుల కించుక్కు. వరమ గుచో అయుగాగదములేదు' అని ఇెప్పుటచేతనే-వేజీ విథిలేకున్నను;ు ఈ నూత్ర్రమే “నామములకు ధాతుత్వవివమయందు ఇంచుగాగమమగును. అను విషయమును క్టాసకము చేయుచున్న, కావుననే *శయని శబ్దమునకును తద్భు వమగు “జయని శబ్దమునకును ఛాళుక్వవివతయందు “ఇంచుక్కుో వచ్చి శయ నించు, పయనించు అశురూపము లయ్యెనని త్కపాంచునది సంస్క్యృతంబునకు లఘూపధంబున కించుక్కు పరంబగునపుడు గుణంబగు ౬౬ అ-వ.ట- ఈ మూండును గుణంబులు నాబడు బుస్థా నికం బగు గుణంబు రవరంబయియుండు, సంస్కృత థాతూప థలకు-ళ - ఉ-బు - అనువానికి సొరిదిని - వీ.ఓఃఅర్‌. - అనునవి యించుక్కుు పరంబగునవు డగునని యొజుంగునది ఛిద్‌ -_ భేదించు - ఖిద్‌ - 'ఖేదించు - ఘుమ్‌ - ఫఘోషించు - పుష్‌ - పోషించు-వృష్‌, నర్షించు-హృవ్‌,-వార్షించు, ౬౬ లఘూాపవథంబునకు=(ఉపథ అనంగా చివజణీయతరమునకు ముందున్న అతరము) లఘువైన (గురువుకాన్సి అతరము ఊవథగాలలది

260 బాలవాస్థ్రకరణర్వు లఘుటీక

లభఘూవద్ధము అట్టి యతరమునకు, (దీర్హాతరములున్వు 0, 8, ద్విశ్వసంయుక్తా

తరములకు ముందున్న అత్ష్సరములు గురుఖవ్చులనియంం, తక్కినవి లఘువులనియం

నీవజుశే ఇెప్పంబడినది ) గుణము=అ, వీ, షీ ఆశు మూ డచ్చులు, లఘువర్ష్యము ఉఊవథిగాలగల సంస్క్బతధాతువునకు ఇంచుక్కుు వరము

శా నుందునపుడు గుణమగును

సంస్కృ కదధాతువులనో ఉవధగానున్న “ఇ” క్రి *వి యును, “ఊక “షి యును “బు క *అర్‌” అనునది చంను వచ్చును బుశారస్థానమునవచ్చిన “అీ శేఫతోంవాడి వచ్చును

“ఇిద్‌ శ ఇంచు= ఖేదించూు ఇచట *ఛి లోని ఇకారము లఘువైన యు వధ కాన దానికి “వో ఆదేశమయి (ఛేద్‌ + ఇంచు. 'భేదించు. ఐనది అళే, "భేదించు, అనునదియును,

“ఘుమ్‌ + ఇంచుఐఫాోషీించు అనుచో, ఫఘకారముమోంది ఉకార మప ధగనుక దానికి *ఓి అజీశమయి "“ఘూోషించుి అయినప్తి “పోషించి ఇట్లే

“వృమ్‌చాఇంచు = వర్షించు" ఇచట బుకారమువధథ, దానికి *“అరొ వచ్చి (వ్‌ + ఆల్‌ మ్‌ శా ఇంచు “వర్షించు అని మైనది ఇళ్లే “వార్షించు

స్ప్ఫృళికి గుణంబు విభాషనగు ౬౭. స్పర్శించు =స్ప కంచు,

౬౭ “న్నృృళ్‌ అమ సంస్కృకధాతువునకు గుణము వికల్పముగా నగును “న్నృటళ్‌ + ఇంచుఐన్నొ + ఆర్‌ + | ₹- ఇంచుజన్సర్మించుి అగున్కు గుణ ము రానిచో “న్బృళించు అనియే యుండును,

లిఖ భుజ రుచ కృళంబులకు గణంబు శేదు ౬౮ లిఖంచు - భుజించు - రుచించు _ కృతిందు కుచథాతువ్రు నకు గుణంబు "లేదని యొకందు వక్కాణించె నది శొహవ్యాంబు గాదు,

క్రియాపసరిచ్భ్చేదము 261 టో

ఊర '“లిఖి మున్నగు నాలుగ నంస్కృృత థా తువులకును గుణము శాదు ఒఇణన నసూత్రముే గుణము వచ్చుచుండలా సీస్తూత్తముచే నిషే థీంవంబడు-చున్నది

“లిఖ్‌ శఇంచు= లిఖించి. అగునుగాని “లేఖంచుి కాంజాలదు *భుజిం “చు 'భోజించే” కాదు, *“రుచించును 'రోచించుిగా వాడరాదు “కృళించుిను “కర్మించు"గా ఇవ్చరాదు

“కుచ్‌ శ ఇంచు=కోచించు” గీనిఫి *ళోచించు అని శొప్పరాదనియు, “కుచించూ అనియే ఇెప్పవలెననియం నొకరుజెన్నిరి 'నసంకుచించు అన్ముప్త యో గము సంకుసాల నృసింవాకవివ్రాసిన కవికర్ణ రసాయనము" అను వద్య కావ్య మున (ఆ ౧ వ) కనంయడుచున్నది కాని “సంకోచించి అని గుణముతోం

జ్‌ ప ళ్‌ నొ గూడిన వ్రృయోగమే వ్రనిద్ధమై యున్నది. కాన “కుచించుి గ్రావ్యాము కాదు

సృజికి నిర్శి తిని గుణంబు లేదు, ౬౯ టో జ కో

చతుర్తుఖుండు వ్రజలను. సృజించె అతండు విషయం బుల విసర్టించె

౬౯ “నృజ్‌ "ఆఅనుధాతువ్రునకు “పుట్టించు అనునర్థమునందు ఒర సూ్రమువే వచ్చుగుణము రాదు, 'వేజగునర్ధములూో గుణిమురావచ్చును “చకుర్తుఖుండు ప్రజలను నృజింజ అనుటకు సర్టింతో అని ఇవ్చరాదు. “విడి శొను అను నర్ధమున గుణామువచ్చి “విసర్టించో అని యుండవచ్చును

న 0౦ బర

సర్వంబునకు టబ్రేరణంబునం దించుక్కగు ౭౦.

వచింపించు - వచింపవీంచు - ఆవ్ఫులింపించు - వండించు -_

ఆ వందించు ౭0 సర్వంబునకుఐతర్చమధాతువులకును చేశ్యధాళువులకును గూడ

లైగ్ర2 బాలవా్య్యాకరణము లఘుజీక శచ్రేరణంబున=స్రోక్సపించుటంో. చేయు అళునర్థమున ధాతువు అన్ని-టికిసా చ్రేగణార్థమునందు “ఇంచుక్కుో వచ్చునని యర్థము ఇదివజకం కొన్ని ధాతువులకు స్వార్థ ముం (ధాత్వర్థము) నందు “ఇంచు క్కి విధింవంబడినది, అట్టివానికిని ఈసూత్రముచే ర్రేగణమున “ఇంచుక్కు వచ్చును అనంగాం గొన్నియెడల, “ఇంచుక్కు మాద “ఇంచుక” వచ్చునని యభ్గిప్తాయను “దచించు గ ఇంచు=పచింపించు ఇచట వచ్‌ ఛాతువునకు స్వార్థమున ఊపి సూత్రముచే “ఇంచుక్కు" వచ్చి 'వచించుి అయినది దానికి వశృశ సూత్ర్యముచే ప్రేరణమున(పచించునట్టు చేయునను నర్ధమునంద్రు “ఇంచుక్కు” వచ్చినది ౮౭-వ సూ్ర్త్మముచే మొదటి 'ఇంచే లోని చకారము “వచించు్‌ లోని చకారము) వకారముగా మాళినది *“వచింపించు. ఆవ్సలింపించు అనూ నవియు నిట్రై “వండు గా ఇంచు=వండించు, వండు స ఇంచ.=వండించు ” రంజూదుల యించుక్చకారంబునకు సచిందుకంబున కప్రే రణంబున ద్విరు_క్రలకారంబగు ౭౧

రంజిల్లు - భాసిల్లు _ వర్ధిల్లు - విలసిల్టు-రాజిబ్లై -ఈయా "దేశయోగంబున భిడాదు లకర్మకంబులగు _ భేవిల్టు - కంపిల్లు సంధిల్లు,

౭౧ రంజాదులు = “రంజ్‌ * మున్నగుధాతువులు, ఇంచుక కారంబూ నకు సబిందుకంబునకు = నిండునున్నతోంహాడిన *ఇంచుి లోని చకారమునకు “ంచ్‌” అనుదానికి ద్విర్తుక్తలకారంబు ఇ “త్ల అనునది

రంజాదులకు జక వ సూద్రముచే స్వార్థమునందువచ్చిన ఇంచుగా గమములోని 'ంచ్‌” అనుదానికి అజేళశమయి. “క్స్‌ అగును “రంజ్‌ ఇంచు రంజ్‌ శఇ + ళ్లు + ఊజరంచిల్లు” - ఇచటి 'ఇంచు లోని “చ్‌ నకు 'శ్ల్‌” అయినది “భాసిల్టు మున్నగునవియం నిే

త యాపరిచ్చేదము ౭2ంప్రా

ఈయా దేళశయోగంబున--- ఈద్విత్వలకారము అబేశమైనపుడు. “భిట్‌” మున్నగుధాతువులు ఆకర్మకములగును. ఉదా జజ శ్ఞేదిల్లు కంపీల్ల్యు సంధిల్లుం ఇేదిల్లుట అనలా బ్రద్ధలగుట, కంపిల్లంట = చలించుట నంధథిల్లుట = కలిసీ కొనుట

అఇంచుక్కు పరంబగునబ్పడు రంజాదుల యించుక్కునకు లోవంబగు ౭౨

లాజేళశంబున కవవాదంబు - రంజించు - భేదించు - సంధించు.

౭2౨ ఇంచుక్కు పరంబగునపుడు = చ్రేగణార్థకమగు “ఇంచు” అనునది వరమునందుండంగాా రలజాదుల ఇం-చుక్కునకు = “రంజ్‌ ; మున్నగుథాతు వులకు స్వార్థమునందువచ్చిన “ఇంచు. అనునది వ్రేరణార్థకమగు “ఇంచు పర మగుచుండంగా *“రంజ్‌ * మ.న్నగువానికి స్వార్థమునందువచ్చిన “ఇంచి లో పీంచునని ఫొనము

లాబేళంబున కబవాదము ఇ ఈ “యించుక్క లోపము 82౧-వ సూద్ర్రముబే విధింవయుడిన దృిత్వలకారవిధికి బాధకము, “0చ్‌* నకు 8౧ సూశ్రమువే “ళ్‌” శాకముందే ఈసూత్రముచే “ఇంచు. అనుదాని కంకఠకును లోవమువచ్చునని భావము అవవాదము = బాధకము రంజ్‌ శాఇంచు శా ఇంచు ఆ రంజించు, 'రంజ్‌” ధాతువును ౬9 - సూత్రమువే స్వార్థమున ఇంచుక్కువచ్చి; పదవ ప్రేరణార్థమునందు ౭ 0౦-నూత్రముచే (గొండవ) ఇం చుక్కువచ్చినది వ్రకృతసూగత్రముబే ఈరెండవ ((ప్రేరణార్థమగు) ఇంచుక్కు- వరమగుచుండం?ా "మొదటి (స్వార్థముశవచ్చిన) ఇంచుక్కు లోపించి “రం జించు" అయినది

(గరంజించు ఐ సంతోషింప జేయు. అనునది సకర్శకము, రంజిల్లఇ సంతోషించు అనునది అకర్త్మశము )

ఇళ్లే "భీదించు, సంధించి అనునవియును, భేదించు = బ్రద్దలగునట్టు

-టైగ్రిక్ష బాలవార్టకరణము, లఘుటీక వేయు - (గకర్మకము ) భేదిల్లు = బ్ర ద్రలగు - (ఆకర్మకము ) సంధించు = శలిగించు - (నకర్యకము ) సంధిల్లు ఇ కలంగు, (ఆకర్యకము ) చుగాగముం చా-చ్భికంబున కనంయు_క్రనలడరాంతంబునకుం బ్రేరణంబున బహుళంబుగా నగు ౭8 ఫపూను-ఫూనుచు - పూనిందు, లేలు-లేలుచు-తేలించు, మగుడు _- మగుడుచు మగిడించు కుదురు . కుదురుచు - కుది శంచు విను - వినుచు వత్థమాణంబు పుగాగమంబు - విని పించు బాహుళకంబుచేం నొన్నింటికి జుగాగవుంబు లేదు - -అను _ అనివీంచు. తిను _ తినిపించు, కను _ కనిపించు దీని యత్తుంబునకు దీర్ధృంబునగం _ కానిపవించు ౭3 అసంయుక్తనలడరాంతంబువకు = నకార్య లకార డకార్య "కేఫద్విత్వంబు చివణ "లేనట్టిదాని!, నంయు క్తములుకాని *నాల-డం-రీ అను చర్శములు చివజలల అచ్చ తెలులధాతువులకుం ట్రేరణమున “చుక్‌” అనునది బహుళముగా నగును చుక్‌ - కిత్తు కావున ఇది కృతికి జివణచేరును ఏ ఆచ్చికమున కగునని చెప్పుటచేత సంస్కృృకధాతువులకుం ట్రైరణామున “ఇంచుక్కు” వచ్చునుగాని “చుక్క రాదని త్రుహించునది అచ్చ తెలుంధాతువగు *ఫూను నకు “చుక్క” రాంగా “పఫూనుచుి అగును ఈ “చుక్క రానప్పుడు “ఇంచుక్కుి (౭₹0-సూ క్రముచే) వచ్చి “భూనించు అగును ఇట్లే "లేల, మగడు, కుదురు, విను - మున్నగువానికేని రూపద్వయ మును గ్పుర్జిచునది. వని ధాళువునకు. “చుక్క. రానపుడు. “ఇంచుక్కి రాలా. వినుశఖంచూ అని యుండంా ముందుబెచ్చంబోవు ౭2ర-సూక్రముచే “పుగాగముమువచ్చి “వినిపించు అగును ఈవిధి బహుళమని ఇెప్వుటచే కొన్నింటికి చుగాగమమురాదని ఇగ/వొంవవలెను “అని ఛాతువుశకు “చుక్క రాదు, ఇంచుక్కే యగును

శి యాపరిచ్చేదము 2గ్రగ్ర్‌-

ఆయించుక్కు. వరమగుచో 8౮ స్యూత్రముచే ఫుగాగమమయినది, “అనుశాపుశా ఇంచు. ఆనియుండంగా రాగి సూత్ర్యముచే వకారముతోంచాడిన “ఇంచు (పించు) అనునది వపరమగుచుండంా భఛాతువు చివళణి ఉఊకారము ఇకారము?గ మాతీ “అనిపించు అయినది. ఇల్లే శ్రేరకార్థములో “కన్న ఛాతువునకు *కని పఏించూో అనియు, "తికి ఛాతువునకు "తినిపించు. అనియు రూవములగును 22-వ సూ త్తము ననుసరించి “కనుపించు లోని కకారముమౌంది ఐకారము నకు దీర్స్స మె “కానిపించు అనియు నగును

అట్లు పుగాగమంబును వమాన్వాదులక గు ౭౪

మాను-.మానువు-నూనుచు మను - మనువు - మనుచుం ఛాపహాంళకంబున దీని కించుక్కు లేదు,

2౪ అట్లు = ద్రేరణమున అసంయు క్షనాంతములయిస జా వెనుకటి స్యూ్రిమునందుం కెప్పినరీతిని సంయ్వుక్తముకాని నకారముచివజలల “మాను మున్నగు ధా తువులకు య్ర్రణమునందు “జక అనునాగముము బవాుళముగా నగును “మానుఖఫు = మానుఫు" ఈయాగమము బహాుళముకాన, ఇది రాన ఫుడు “చుక్కు”(౭2 3 సూత్ర, మువే) రాంగా 'మానుచు అని యగును అచుక్కు కశూడబసలుళమగుటచే అదియురానపుడు ౭ 0-సూ్రముచే ఇంచుక్కు రాంగా, ర౭ింా సూశ్రముచే వికల్పముగా పుగాగమమయి “మానిపించు, మూనించు అను రూవము లగును ఇట్లు నాల్దురూపము లగును

“మను. ఛాతువునకు “భుక్పుగాగముములచేలి గ్రృమముగ “మనుచు “మనుపు అను లెండురూపములగును బహుళమనిఇప్పుటచే “ముని ధాతువునకు ఇంచుక్కు. రానందున “మనించు అనురూవము కాంజాలదు

చుక్చువర్ణంబులు పరంబు లగునపు డిత్వంబున

కుత్వంబగు, ౭ ౫

౨266 బాలవాష్ట్రకరణము, లఘుటీక ౭౫ ఆప్రేరణార్థమునందువచ్చు యక్క, పు - అనునవి వరమగునపుడు చానిముందున్న ఇకారమునకు ఉఊకారమగును “చిషియు” ఛాతువునకు గ్రేగణమున “చుక్క రాంగా, ౭౬ సూత్ర ముచే చివలియతరము. (యు) లోపించి ప్రకృతసూత్ర, ముచే 'ి లోని ఇకారము ఉకారముగా నూతి *బిసచుి ఆగను అట్లు చుక్పుగాగముంబు లడం?ర్వాది వూయ్వాదులకగు నగ-చో వానికడన్రాలు లోపంచు ౭౬ అడయలు - అడంచు - అడంగించు మాయు - మావు - శఉమూలయించు అడంగు - కరంగు - కలంగు - నలలన - ఇళాష్థదు లడంగ్యాదులు, మాయు-ఉడుగు - కడచు - కుడుచు.బిగియు- ఇతాస్థదులు మాయార్షిదులు ఆంగు వ నే సతు లుభయగణం బులు 'బాహవుళకంబునంచేని కొన్నింటి కించుక్పుక్పు గాగమం బులు మూండున్తు గొన్నింటికందు యఖథాసంభవముగా "రెం డును గోన్నింటి కొక్కటియు నగునని యెజుంగునది ఆంగం _ ఆంచు - ఆయు - ఆంగించు కేల - లేంచు - శిపరేగించు _ పాయు - పాచు - పాొష్టు విజుగు _- విజబుచుం చూాచు.చూప్పు, 'నేపచు - నేరువు, మేయు - మేవ లేచు - లేప కలియు _ శలువు తడియు - తకుష్టు అెలియు - కెలుపు ఇత్యాదు "లెజటుంగునది లజ అట్టు-క్రేరణంబునందు బహుళముగా ఆడంళ్వాదిమాయా రదు -లకుజీఅడంగిమున్నగువఛాతువులకును, “మాయు మున్న గుధాతువులకుకు, వాని కడన్రాలు = వానిచికియతరములం ఆడంగమున్నగువా నికి “చుక్కని “మాయు మున్న గువానికి ఫుగాగముమును చ్రేణమున బహుళముగానచ్చును అట్లు వచ్చునపుడు ధాతువు చివతీయక్కరము లోపీంచును

/

“ట్రడ్తంనుశిచు = అడంచు అడంగించుి ఇచట *చుి వరమగుచో తన్సి లోపించి 'అడంచు అయినది చుగాగముము బవుళమగుటచే అది రానప్పుడు ౭0 సూ్రముచే ఇంచుక్కు కలిగినది చుక్పుగాగమములం వర యగునపుజే దారువు చివతియతురము లోపించున్కు కాని ఇంచుక్కుు వరమగు “నపుడు లోవించదు, కాన *“అడయించు" అనురూవము నయినది

“ళయు ధాతువునకు పుగాగమమువచ్చి; అది పరమగునపుడు *'యు” లోపించి. *మాప. అయినది. పుగాగశుము రానవ్వుడు ఇంచుక్కువచ్చి “జూయించు' అనియు నయినది

ఉఊళభయగణంబులు ఇ రెండుగణములందును జేరినవి అనం? వానికి చుగాగమమును. పుగాగముమునుకూడ వచ్చును “ఆంగి నకు “చక్కు వచ్చి “ఆచి అగును పుగాగమమయి "అంప అగును ఇవి రానివమమున ఇంచుక్కువచ్చి “ఆగించు అనియం నగును

చ,కృతసూ త్రమనందును ౭ 3-వ సత్త్వము నుండి క్రమముగా వమ్చే జవహుళపదము తీసికొని రాంబడుచున్నందున దానిసామర్థ ్యమువలన కొన్ని ధాకుషులకు ఇంభుక్కుక్పుగాగమములు మూండును, కొన్సింటికి వవిశగియుం డునో ఆఅవియును అగునని చృహింవవలెను. “అంగ; ఛాతువునకుం ట్రేరణమున నేన మూండురూపములును చూపంబడినవి “రేంగి నకును మూండురూపము అగును “పాయుినకు ఇంఛచుక్కురాదు కాన శండురూవములే యగును

“విజుగినకు చుక్కుమ్మాత్త మేవచ్చి “విజుచి అంినది “చూచు మున్నగువానికి పుగాగభముమా క్ర, మేవచ్చి *దూఫుో మున్నగురూవములయినవి

ఇంచుక్పుక్పుగాగమంబులు పరంబు లగునప్ప

ఉఊగవూబేశలోపంబులు 'పెక్కుచెజంగులం గానంబడిమొడి 88.

అగు - కావించు, వచ్చు - రావించు - రప్పించు, విన్న

268 బాలచాస్రకరణము, లఘుటీక వము-విన్నవించు మోంకాలు - మోశరించు. శేక - కేకరించుం వలవ _- పలవరించు _- పలవించు ఆల _- ఆలకించు - ఆలించుం ద్రశశా-వ్రకటలించు నొచ్చు - నొంచు - నొప్పించు ఉండు - ఉనుచు - ఉంచు డిగు _ డించు - డిగించు వెరుగు _- వనుచు-. చెంచు తునుగు - ర్రుంచు మునుంగు _- ముంచు - మునుచు "మొగుడు. మొగుడుచు _- మొగుచు _- మోడుచు - మొగిడించు చొచ్చు = చవొనుపు - వొప్పించు చినుంగు _ చించు - చింపు 'త్రైగు య ల్రెంచు ం ల్రెంపు తిరుగు _ త్రిప్పు చచ్చు _ చంపు నిలుచు-నిలువరించు - నిలుపు కొను - కొలువు పోవ్ర-వుచ్చుం వనుచు - పంచు - పనువు - పంవు - అనుచు - అంచు-అనువు - అంపు-అనుప్త్యయు _క్షంబగు పోవ్చనకుం బుచ్చుమా తీ ౦బగు - మోసపోవ్ర్ల-మోసపుచ్చు ఇళతాస్థ్రదు లెటుంగునడి

౭2 ప్రేరణంబునవ "న ఇంచు?ణగమము, చుగాగమపు శాగమములును, చరములగునపుడు ధాకువులకు అగమములును, అజేశములును అతరలోవ ములంను పసివరివిధములం గాల గనంబడుచుండును

“ఆగుషాఇంచుజకావించుి ఇదట ఇంచుక్కుు వరమగునపుడు “అగ” నకు “కావో అనునాచేశమయినది పచ్చుశాఇంచు=రావించుు “రన్పీంచు* ఇచట “వచ్చు" నకు రావు రప్వులు వికల్పముగా ఆజేశములయినవి

“విస్నవము అనునామమునకు ఛాతుత్వవివతయందు. ఇంచుక్కు జరముకాంగా పకారమునకు వకారమాదేశమయి “విన్నవించి అయినది అట్లే *చోూంకాలు నామధాతు వగునపుడు ఇంచుక్కు వరమైయుండంగా. “కాలు సకు “కర్‌” అఆజేశమయి “మోకరించుి అయినది “కేక్‌ కు ఇంచుక్కు. పరము కాంగా “ర్‌ అగమమయి 'కేకరించుి అయినది *“వలవ+ర్‌ +ఇంచుఐవల వ రించు;. నేఫాగముము రానపుడు “వలవించి. అలపిక్‌ సఇంచు = అలకించూ

కి యాపరిచ్చేదము 260* వికల్పమగు నీకకారాగమము. రానిచో 'అలించుి అగును “వృక్క ల్‌ శ ఇంచుజవృక్కూలించు * “నొచ్చు 1 ఇంచుఐనొంచు, నొప్పించు -ఇట “నొచ్చు” ఛాళువునకు ఇంచుక్కువరమగచుండంగా ద్విత్వచకారమునకును, ఇంచుక్కు లోని ఇకారమునకును లోపమురాలా నొంచుూి అయినది, ద్విత్వచదకారము నకు ద్విత్వవకారము ఆదేశము కాలా. “నొప్పించి అనియు మనది “ఉండు: చు=డ్‌నుచుి-ఇదట “ఉండుిధాతువునకు ౭3-చే మైన చున్కుు వరము శాయా “0ండు నకు “ని అబేశమయి "“ఉనుచి అయినది *“ఉండుక్షిదుణ ఉంచు అనచో “ఉందు లోని *డు మాత్రము లోపించినది “డిగుషాఇంచు జడించూు ఇచట '“డిగులోని స్రుకును “ఇంచు లోని బకిని ౮ోవము లోవను) శానపుడు *“జిగించుి అగును “చెరుగుగాఇంచు=పెనుచు, పెంచు ఇచట “పెరుగు లోని “రుగుి లకును “ఇం కును *నుి ఆజేశమయి *పెనుచు అయినది “గురి అనుదానికిన్ని “ఇంచు లోని ఇకారమునకును లోవమువచ్చి “పెంచు ఐనది “తునుంయగు గా ఇంచు= త్కుంచు'-ఇచట “తునుంగుినకును, ఇంయక్కులోని ళీ కిని తు ఆచేశమయినది “మునుంగు + ఇంచు=మునుచు, ముంచు ఇచట ఛాతుచులోని “గి కురు ఇ చులోని *ఇంి కును లోపము రాంగా *“మునుచుి అగును “నుగ, ఇలకు లోపము రాంగా 'ముంచు అగును “మ్పెగుడు శ చుఐమొగుడుచ్చు మొగుచు మోదుచుి ఇచట "మొ గుదిీనకు చుక్కు రాంగా “మొగుడుచుి అయినది చుక్క వరమగుచొో “డు లోపీింపలూ “మొగుచుి అయినది “మొగుడు లోని “గూ అోషించి ఆద్యతురమునకు దీర్ధమురాలా “మోడుచుి అయినది "మొగుడు నకు ఇంచుక్క్యుం ఈవిధిచే ఇత్వముపచ్చి “మొగిడించూ. అయినది, ఈ నాల్డను “మ్వెస్సడ్తు నకు గ్రేరణమున రూపములు “చొచ్చు “పులచొనుపి ఇచట “చ్చుోకు *ని అచేశమయినది బాల వ్యా-లఘుటీకంాా 18

270 'బాలవ్యాకరణను లఘుటీక

“చొచ్చు + ఇంచు=చొప్పించుి ఇచట *“ఇంచుక్కు" పరమందుండ గా “చ్చి కారమునకు ప్పి కార మాదేశమైనది

“చినుంగుశిచు. చించు, చినుంగు గొ ఫుజఐచింపు ఇచట చుగాగము పుగా నగమనులు పరమగునపుడు “చినంగి లోని “నులపిలక్రు బిందు వా బేశమైనది,

“'త్రెని నకు *చు-పి లు పరమగుచో “గు కు బిందువు ఆబేశమయి “ల్రెంచు= త్రైంపు ఆఅనురూవములు సిద్ధించినవి

తిరుగుసా ఫుజత్రివ్వు అనుచో *తిరుని నకు " శ్రీవో ఆజేశమయినది

“చచ్చు శ పు=చంపు. పుగాగమము వరమగచో “చ్చు కు బిందువు ఆచేశమయినది. “నిలుచుగాఇంచు=నిలువరించు ఇచట '“నిలంచు న కించుక్కు వరమగుచో ధాతుళ్చ చివతి “చికు “వర్‌ ఆచేశమెనది

“నిలుచు + పుజనిలుచు పుగాగమము. వరముగుచో నిల-చులోని *ముి లోేపీంచినది "కొను + ఫు=కొలుపుి అనుచో *ని *లిణా మూజకినది

పోవు+ చు=ఐపుచ్చు, వనుచు, పంచం” ఇచట చుక్కు వరముకాంగా “పోచ నకు "పు ధ్బు వను వంి అనునవి వికల్పము?గణ అబేశములు కాలా మోందిరూవము లేర్పడెను మఆతీయు *పోవుి నకు గుక్క వరము కాంగా “అను “అం” ఆచేశములం రాలా “అనుచు అంచు అనుళూవపము లగును ఇట్టు “పోనా నకు చుక్కు వరమగుచో ఐదు రూవములగుకు పయి “పోవు నశే పుగాగమము. పరమగుచో 'వనుు పం, అను, ఆంి అనునాబేశములు విక ల్పముగావచ్చి “పనుప్యు పంపు, అనుఫు, ఆంఫపు అను నాల్షురూపములగును. ఇట్లు *పోస్ట నకు ఇప్తేరగామున ౯ రూవములగును

అన్మువ్వయు_కంబగు---స్వతం్శత్రముగా నిలువక ేటొకళబ్దముతోం గూడియున్న (శబ్రపల్లపరూవముగనున్న) పోవుధాతువునకు ్రేళామున “పుచ్చు అనిమ్మాత్ర మే యగుక్కు తక్కినవికావు శబ్దపల్లవధాలతువు - మోస పోవుప్రేరణము-మోసపుచ్చు

కి యాపరిచ్భేదము లక్ష క! అన్వాదుల కించుక్కుు పరంబగునపుడు పుగాగమంబగు మూనునరకు విభావనగు 2౮ అనిపించు. అను-కను - తిను _- విను మానిపించు - మానించు 2౮ "అను నున్నగుధాతువులకు ఇంచుక్కు, పరమగునపుడు. ఫుగాగ యము నిఠ్యము?ా నగును “మాను థాతువునకుమా ల్రైము ఫుగాగముము వికల్ప ముగా నగును “అనుఇాపు శ ఇంచుఒఅనిపించు ఇచట ఇంచుక్కు, పరముకాలూ వుగాగ చుమువచ్చి; రాగి-ప సూత్రముచే “అను లోని ఉకారము ఇకారమెనది “మాను ధాతువు నుదావ్భాతులు ౭౪ సూత్రముకడ'ే వివరింవంబడినవి అశ్జాదుల కించుక్కు పరంబగునపుడు గుగాగముంబగు నప్పాదులకు విభామనగు 2౯ ఆఅడ్డ్దము-అడగించు. ఆడ్డ్తము - ఓర-చి తము - వంతము - య య ( వావి “వెల్ల -బోర-మట్టము - 'మేళము - ఇత్యాదు ల్మాదులు అవ్చ- ఆఅప్పగించు-అప్పించు. అవ్ప - ఒప్ప - వల్లము - కోపము. 9ని యప్పాదులు ౭౯ 'అడ్డి మున్నగునామధాతువులకు ఇంచుక్కు వరమగునపుడు “నక అనునాగశుము. (గు నిత్యముగా నగును ఈయాగమము “అప్పి మున్నగువానికి వికల్పముగా నగును “అడ్డగాగు ₹ఇంచు=లఅడ్డగించూ ఇచట ౬3 సూత్రమువే ఇంచుక్కగును “అప్ప శ గు గ ఇంచుఐఅప్పగించు అప్పాదుల కీయాగమము విశల్చము గాన గుగాగముము రానప్వుడు (అప్ప శ్శఇంచుఐ) 'అప్పించుీ అనియు నగును వెవానివలెనే తకక్కినవియును

లం చాలవాష్ట్రకరణను లఘుటీక అడోడుకూడులడకారంబునకుం జుక్కువరంబగునపుడు శేభంబగు ౮౦. ఆడు - ఆరుచు - ఆడించు, ఓడు - ఓరుచు _ ఓడించు కూడు-కూరుదుకూడించు,

౮౦ “అడు, ఓడు కూడు అనుభాతుపఫులకు చుక్కు, వరము?గానున్న పు జాధాకువుల డకారమునకు లేవ మాబేశముగా వచ్చును అఆడుశేచు = అరుచు, ఇచట డశారము 'లేఫముగా మాళకినది ఇంచుక్కు. బరమగునపుడు “డో "శేఫము?గ మూజదు కాన ఆడుఇంచుజఅడించు అని యగును ఓీడుగాచుజా మీరుచ్చు పీడుశాఇండు=పీడించు, కూడుగాచచు = కూరుచు కూడు + ఇంచుల కూడించు

ఇడునకుం జుక్చుగాగముంబులును డాకలఘుేభంబు నగు ౮౧ చెలుచు - చెలుపు

౮ణ “కొడి ధాతువునకు చుగాగమమును పుగాగమమూను పర్యాయ ముగ శ్రైేరణమున నగును అపుడు ధాళువులోని డకారమునకు శకట నేఫము (ఆ) అజేశముగా నగును “ఇెడుశా చు=వెలుచ్చు చెడు శ పుజటెలుపుి

వడునకుం జుక్కును డా కలఘుేభంబు నగు, ౮౨ వజుచు

౮౨ “వడి ఛాతువునకుం ట్రేరణమున చుగాగముమును, థాతువు దకారమునకు శకట'ేఫ (జ) మాచేశముగను అగును “వడు + చుంపలుచు శబ్బపల్ల వంబగుపడున శించుక్కు విభామనగు నగుచో డాకు

లఘురేభంబగనస ౮౩ వెలువడు - వెలువరించు - వెలువజలుభు, చొప్పడు - చొోప్పరించు-వ్రాన్సలుచు

క్రి యాపరిచ్ళేదము 278 ల ౮౩ శబ్దవల్వవము=నామమం .వైంా౧న్రి ఛాతువువయిలాని వేజటొక ాతువుచేంక్రా _ర్హేయర్థము నిచ్చునది అట్టి శబ్బపల్లవమగు “వడు ఛాతువ్చనకు ఇంచుక్కు. వికల్చ్బముగా నగను ఆట్టయినపుడు “వడు లోని “డి ేఫము?గణ నూలును “వెలువడు + ఇంచుఐవెలువరించు ఇచట “డీ "ేఫముగా మాజినది ఖంచుక్కు. వికల్చము కావున-ఇది రానపుడు ౮౨ స్మూత్తము ననుసరించి చుక్కున్యు డాకు అ అచేళముగ నగును “వెలువడు + చుజువెలువలుచు * (చోవ్వ+బడుజణ) “చొబ్బ్చడు.+ ఇంచు = చొవ్పరించు "_ఇచ్చటను డళారమునకు ేఘాశేశమైనది ఇంచుక్కు రానపఫుడు చుక్కువచ్చునులా “చొవ్బడు + చు=వొవ్చలుచు ఇచట “డి కు శకటళేఫము (౪౫) అచేళముగా వచ్చుట గమనించునది వ్రేరణంబునం దించుక్కుమిోంద నించుక్కు "లేదు ౮౪ ఇట్లనుటం జేసి వ్రేరణార్థంబయిన యితరాగమంబు మూందం ్రెరణాన్టేంచుగాగమంబగునని యెొలుంగునది నొచ్చు-నొంచు నొంవించు చచ్చు-చంపు-చంపించుం లారి శ్రేగణార్థమున ఇంచుక్కువచ్చినవాని యించుక్కుమింద మజణల 'ప్రేగణార్థము కల్పించినచో ఇంకొకయించుక్కు. రాదని యర్థము ఇట్లనుటం జేసింఇంచుక్కుమింద 'వేళొకయించుక్కు, "లేదనుటంకేస్కీ ఇంచుక్కుమాంద నించుష్కుు రాకపోవచ్చునుగాని చుగాగమ్క పుగాగమముల మాంద ఇంచుక్కు. రావచ్చునని యభిప్రాయము. | “నొంచు+ఇంచు=సొంపించుం “నొచ్చు” 'ఛాతువునకుం గ్రేరణమున “దుక్కు” వచ్చి 8౭8-స్ఫూత్తమువే “చ్చు” కు బిందు చాజేశనుంయి “నొంచు ఆయినది వ్ర నుకవిధిచే ఈచుగంతమువయి చ్రేగణమున “ఇంచుక్కుి వచ్చి ౮౭ నూ శత్రముచే “నొంచుీ నందలి చకారమునకు వకార మాచేశకుంయి వనొంపించు వినది *“చంపుడా ఇంచుుచంపించు *

ల్డి/్త బాలవార్థ్రకకణము, లముటీక ఇత్వంబుగాని యొత్వంబుగాని కూడుచో

ననాదగ్థాంబయినయుత్వంబున కిత్వంబగు ౮౫

నిగుడు - నిగిడి - నిగిజడె మగుడు . మగిడి - మగిడెం ఉడుగు - ఉడిగి _- ఉడిె్శ్శా మునుల _- మునిలి్‌ _- మునిగా,

రోగి ఆనాద్యంబునకుంనుడి తొలినిలేనిదానికివదమునం దొలుత నున్నదానిని విడిచి తకక్కినదానికనుట-ఇకారు ఎకారములు ధాతువుచివజం "జేరునపుడు; అధాతువునందలి తొలియతరముమోంది యుశారమును విడిచి తక్కినయుకారములకు ఇకార మూచబేశముగా నగును

“నిగుడుశాఖ ఆ నిగిడి నిగుడుచాఎ = నిగిడి" *నిగుడు" నకు 3లో స్యూత్తముచే ఇగానమమువచ్బ, ప్రన్తుకవిధివే గళారనుమోంది. ఉఊకారము నకు ఇకార నూబేశమయి “*నిగిడి _యినది వయిధాతువుమాందచే భూతా న్హమునందు. ౧౬-వ సూత్రముచే. “ఎకి. వచ్చి, చ్రశృశసూత్రమువే గకారముసూంది. ఉఊకారము ఇకారముగా మాణీనది, పీదవ అవసానద్రు ఈ లోవము (సంధి ౨౦) వచ్చి నిగిడి అయినది *“మగుడు మున్నగువాని చూవములకు ఇళ్లే ఇ్యకి య "నెటుంగునది

ముజ్లీత్లులు నముతు నాడు రజ వాడాయాాడడంం రం

౮౬ ముజ్జేత్తులుఐము్జు, ద్ద ఇక్సంజ్ఞ గాకలవి, ఆశీళ్శావ చంస్రార్ధనములయందు మధ్యమపురుషవమున నగు *ము, డుజ్జులును లజ్సి కలజీ నుజ్సి పడుజ్సి రుజ్సి వుజో-మున్నగుజీత్తులును “ముళ్తు అనుసంజ తో వ్యవవా- రిందయిడును జా

శ్రేరణేంచుక్కు పరంబగునపుడు వకారంబు చకారంబునకగు ౮౭

శీ యాపరిచ్ళేదము 27 వీలిపించు, వలచు _- వలవించు వత్వంబు "ాచ్చునకుం గలు గదు, మెచ్చునకు విభావ నగు హాచ్చించు - మెప్పించు - మిచ్చించు

౮౭. గ్రైరణార్థకమగు “ఇంచుక్కు” వరమగుచుండలా. దానికి ముం: దున్నచకారమునకు పకారము నిత్యముగా అబేశమగును

“వచించు + ఇంచు”-ఇచ్దట్ట “వచించుీ. ఛాతువునకుం బ్రేరణమునందు 20౧వ స్మూర్తముబే ఇంచుక్కుు రాంగ్యా అది వరమగునబుడు స్వా్టేంచుక్కు చకారము '“వకారము గా మాజి “వచింపించుి ఆయినది ఇళ్ల “వచింపించు మున్నగునవియును ఈపకారాదేళశము “హెచ్చు. ధాతువునకుం గలుగదు శాన ాచ్చించుి. అనియే యుండునుగాని “హాప్పించుి అనికాదు “ఇళ్ళు” నకు విళకల్చ్పముగావచ్చున, సకారాదేళశము వచ్చినపుడు “మెన్పీంచు” అనియు; రానపుడు “మెచ్చించు" అనియు నగును

ఆగమాన్యచకారంబుల కద్విరు _క్థంబులకు ముత్తు పరం బగునపుడు పవలగు రారా

ఆగమంబు - వచింపండు _ పచింపును. అడంవండు _- అడం ఫుము అన్భము = పిలువండు-విలువ్సుము

లారా ఆగమాన్యచ కారంబులకుఐ అగ మరూవమైన వచవళశారమునకున్వు ఆగమరూపముకాని చకా రమునకున్కు ముత్తుణము) దుజ్ఞంలును “ట్ర ఇర్సం జ్జ శాయలపియు

ద్విత్వము కలిగియంం౦డని అగమరూపచ కారములక్రు ముక్టీశ్తులు వర మగనపుడు వకార మూబేశమగును ద్విత్వరహితములై న (ధాతువుల చశార ములకు ముజ్ఞీత్తులు వరమగువపుడు వకారమం అటబేశముగా నగును

అగమచకారము వకారవుగుట కుదావ్భాతులు. “వచించు+ండు అకుచో వ్యతి రే కార్థమున చ్రశమపురువ డుజ్వార్థ్యకము ముత్తు కావు; ఇంచు

2/76 బాలవాన్టకరణను, లఘుటీక జాగనమనంబంధమగు చువర్మ ములోని చళారమునకు చళారము ఆబేశమంి “జచింపు అని యుండి ౨౦-వ స్యూత్ర్తమువే ఉకారము అకారమలయి “వచిం చందు అయినది ఇట్లే “వచించు గా ము=పచింపుము క్ష , “అడగు ప యుగ ందుి,--డంగఛా తుష్చనకుం ల్రేరణమున “చుక్కుం వచ్చి 8౬వ స్నూత్త్కముబే “గి లోపించినది. పిదపం బగృ్ఫరనిధిచే చకా రము పకారమంంి, ౨౦-వ నూత్ర్తముచే వకారముమాంది ఉఊకారము అకార ముగా మాళకి “అడంపండు అయినది ఇళ్ల “ఆకోకపు శా ము ఆడంపుము” అగమముకాని చకారము వకారమగుట కుదాన్చూతిచసిలుంచు శ ందుజ పిలంవండు" ఇచటను *వచించండు" నకువలెచే ప్రక్రియ ఇళ్లే. “పిలుచు శ ముజు పిలువుము-ఈచోట్టలో నాగమాన్యచకార మున్నదిశాన అది “దకారము "ా మాఖెనని గమనించునది ఖండబిందువుమోంది సిద్ధచ కారంబునకు ముత్తు పరంబగునవృ్చడు వకారంబు ప్రాయికంబుగ నగు ౮౯, తలంక - శ్రేయక - తోయక వంచునకు వై భాపికంబు - వీయ-పందక నోంచునకుం గలుగదు.నోంచక ౮౯ సిద్ధదకారమునకుజశబ్దను పుట్టుకతోనున్న చకారమునకు, ముజ్ఞిత్తులు పరముగా నున్నపుడు అజసున్నకుం దర్వ్యాతనున్నళబ్దములసవాజు చకారమునకు వకారము సాధారణము?” నగును “కలంచుశా కజింకలవక-ఇచట “శలంచుి. ధాళువ్చనకు ముత్తగు కజే వరముగానున్నది ఛాతువున సవాజముగానున్న “చు లోని చకారము ఆలు నున్నకుం దర్వాాశనున్నది కావున అచకారము వకారము?ా మాలీనది వీదవ ౨౦ వ స్మూత్తముచే వచకారముమాంది ఊకారము అకారముగా మాలీనది ఇృల్లో “ల్రేయ శా కణ ల్రేయక, తోంచు + కంతోంపి అగును “నీంయి ధాతువు చకా రమునకు వకార్షాదేళము విశకల్న్పమగుటచే నిందు శకజోనీంవక, వంచకి అని

కి యాపరిచ్చేదము బ77 ఇ్రిండురూపము. లగును “నోంచుశాకఐనోంచకి అనియే అగునుగాని. “నోపంక” అని కాదు న్నూత్త్మమున “ప్రాయికముగా నగును అని ఇప్పుటచేతచే “వీంయి నకు. వికల్పాబేశమును “నోంచయి. నకు రాకుండుటయును సిద్ధంబెకని గ్ర హీంచునడది అగవమచకారంబునకు నెజసున్న మాందిదానికి దుక్కువరంబగునపుడు పకారంబు విభామనగు ౯౦

ఆకర్షింపుదురు _ దంవుదురు - చింపుదురు, పతర్షింబురాని చశతంబున వత్యుమాణతా దేశంబు ఆకర్షింతురు _ దంతురు వింతురు

౯౦ నిండునున్నకుం దరువాతనున్న అగమరూ వమగుచకారమునకు దుగాగమము పరముగా ఉన్నయుడల వళారము వికల్పముగా నగును

“ఆశర్షి ంచుసాదు శారు ఇచట ఆక్ట్మి రచుధాతుచునకు తద్ధర్థాద్యర్థమున ఛమాబవువచనము పరముకాంగా దుగాగమమువచ్చినది ఇచటి “చు నిందునున్న తరువాత నున్నది అది ఆగమనంబంధయమెనది దానికర్వాత “దుగాగముము ఉన్నది కాన “చు లోని చకారము వకారమెనది ఇళ్లే “దంచు + దు శా రుందంపుదురు చించుగాదు + రుజచింపుదురు *

ఈచదకారాబేశము వికల్పమగటచే వపమమున ౧౦ర౯-వ న్యూశ్ర్యముచే “చుదు” లోని *“చయద్‌ో అకుభాగమునకు తకారము ఆజేళమయి “ఆకర్షింతురు” మువ్నగురూవము లగును

ఆగు వచ్చు చొచ్చు చూచులకు ముత్తు వరంబగునప్పడు కారా చొరు చూడులగు గాం

అగు-కాండు-కమ్ముం వచ్చు - రాండు -_ రమ్ము, చొచ్చు

ఇోరండు.చోరుము-చూచు.చూడండు.చూడును,

ల78 బాలవాస్ట్రకరణర్వు, లఘుటిక ౯౧ మజ్జ; జీర్తును పరమగునపుడు. “ఆగి నకు “కా “వచ్చే” న! ఛాతువునకు “రా” “చొచ్చు” నకు “చొరు? *చూచుి. నకు “చూడు అను నాబేశము లగును “అగు శి ండుజకాండు * ఇది “అగి ధాతువు లజ్మావృఢమపురుమైకవచన ఈరూవము ఇచట లజీస్థానమునవచ్చిన “డు జీత్తు కావున దానికి ముందున్న “అగసషాము కాళము ౬ఒ౧-వ సూద్ర్యముచే “మి కుద్విక్వమును ళచ్రా్‌ కు హ్రాస్వమును రాంా “కము” అయినది ళ్‌, జీ జ క న్‌ా వచ్చు +ండు=రాండు కాండం వలెనే చ్యకియ. “వచ్చుగాముణు కొ క జీ శ కి రు కమ్లు వలెనే వ్యక్రియ “చనొచ్చుశడ=చొరండు * వెనుకటివలెనే+ ఇచట *చొరుి వోని ఉకారము ౨౦-వ స్మూత్తముచే అకారముగా మాకినది “చొచ్చు[ము = చొరుము *చూచుగిండు = చూడండి. ఇచట “చూడు ఆచేశమైనకిమ్ళట ౨౦-వ స్మూక్తమువే. “డు” లోని ఉఊకారమునకు తకారము అదేశమైనపే “చూదు + ముుచూడుము *

• ఇచ్చునకు సర్వంబున కియగు జ9 ఇచ్చు - ఈండు - ఇమ్ము ఈయయనునాదేళశంబు నొకా నొకచోం గానంబడియొడి, బలిమినీయనిభూమివలయపతుల ౯౨ మధ్యమపఫురువ ము దుజ్ఞులును శీత్తును పరమగునపుడు “ఇచ్చు” ఛాకువున కంఠకును *ఈి అనునది ఆచేశవముగును “ఇచ్చు ₹0ండు=ఈండు. ఇచట వ్యలతిలేకమున లజిస్థానమానవచ్చిన డుం పరముకాలా “ఇచ్చు” 'ఈి గా మాతినది ఇచ్చు శాము; ఈసా ముదా ఇమ్ము ఇచట ఇధింవ సూత్రముే మకారమునకు ద్విత్వమును బానిముందరా దీర మునకు సహ్రస్పము మైనవి

కి యాపరిచ్భేదము లగా

“ఇచ్చుగౌని= ఈసి అని యుండవలసియున్నది, కాని “ఇచ్చు. నకు “ఈయి. అబేశమయి “ఈకయని అనురూవముకూడ గానయిడుచుండుటపే “ఈయి యను నాబేశంబు ఇత్యాదిగా గ్రంధకర్త వ్రాయవలసివళ్చెను

'తేతేరులు తెచ్చున కగు ౯౩ "లెచ్చు-లేడ. లేరండు. తెన్ము-లేరుము

౯౩ ముక్డీత్తులు పరములగునపుడు “తెచ్చు ధాతువునకు “తే అను నదియు, “తేరి అనునదియు. పర్యాయముగా ఆదేశము లగును

“తెచ్చుసాండుఐ=లేండు,. లేరందు* ఇచటి డుజ్జు లజీస్థానమాన వచ్చి నదె గావున జీత్తుధర్శ్య మంకలది, "లేరు లోని ఉఊకారము ౨౦-వ సూ్ర్తముచే అకారము?ణా వూజినది. (“తే ఒకసారియు.. “లేరి. ఒకసారియు. “తెచ్చు” నకు అబేశము లయియుండుట గృ హించునది )

“తెచ్చుగ ముణు కే ము=తెమ్హు, ఇచట ఇం-వ సూదత్రముచే “ము లోని మకారమునకు ద్విత్వమును; దానిముందున్న వీకారమునకు వ్రన్వమును అయినవి '"తెచ్చుగాము= లేరు + ముఐలేరుము”

వావు నోవులు చచ్చునొచ్చుల కగు ౯౮౪

చచ్చు - చావండు - చావుము. నొచ్చు - నోవండు - నోవుము వత్య్ధమాణంబు ద్విత్వంబు-నొవ్వండు

౯౪ ముజ్జీత్తులు వరములగునపుడు “వచ్చు” ధాతువునకు “వావ్ట ఆని" యంను, “నొచ్చు” ధాతువునకు *నోవు అనునదియును ఆజేశములగును

“వచ్చు గ యయజ=చావండుల ఇచట వ్యతిశేకార్థవ్రభమపురుమైకవచన మున లజిస్థానమున వచ్చినడుక్టు జీత్తువంటిదికాన దానికి ముందున్న *దచ్చు" నకు “వావి అదేశమయి ౨౦-వ సూత్రముచే “వు లోని ఉఊకారము అకార ముగా నూతినది “చచ్చు మ.=చావుముి. ఇల్లే “నొచ్చు *ండుఐనోవండు్‌ అగును నొచ్చు+ను=నోవుము,

అద్ది) చాలవాసకరణము, లఘుటీక

వత్యుమాణంబు = వ్రకీర్ణ అంద నూత్తముబే “వి ద్విత్వమువచ్చి దానిముందున్న డీర్ధ ము స్రాస్వముకాలా “నొవ్వండు అగును

జీత్తు పరంబగునపుడు వాని వువక్షంబు విఖామను

లోవించు ని

చాక _ చావక - చాకుము _ చానకుము, నోక.నోవక- నోకుము.నోవకుము

౯౫. జీళ్తు పరముగా నున్నపుడు “చావు, నోవిీ ల '*భ్రి విశల్చ ముగా లోపించును

(చచ్చుగాక్కు చావుశక్రు “చావశాకణచాక్కు చావకి ఇల్లే తక్క శనవియంను

అగున కను కనులకు ముజ్జీత్తులు పరంబులగునపుడు కానా కానలు విధామనగు కాజ

అఆపదాదర్థసూ, త్ర ముచేగాకు వకారంబు వత్య్థమూాణం "బౌత్వంబు కమ్ధు-అగుము _ అవుము-ళెము కండు-అగుండు. -అవ్చుండు.ళొండు నాండు.అనండు-కానండు.కనండు

౯౬ ము, డుజ్ఞులం పరకుగునపుడు “అగి ఛాతువునకు “కా అనునది మును జీత్తు పరమగునపుడు. అనీ నకు “నా అనునదియు,. “శని. నక్ష “కాని అకునదియును వికల్పమాగా ఆదేశములగనను

“అగుశాము=కమ్ముల. ఇచట “మీ వరమగుటచే “అగి నకు "కా" అచదేశవయి ౬ం-వ స్యూత్రముచే మకారమునకు డ్విత్వము, “కా దీర్ధ్యము

న!

నకు వ్రాన్వము నయినవి

ఈ "కా ఆదేశము వికల్చ్పముకాను ఇది రానఫుడు 'అగుము అనియు ఎనుండును “అగి లోని గళారమునకు ఆచ్భిక ౨8వ సూ శ్రచుచే వశార

క్రి యావరిచ్భేదము 20] క మాబేళముకాంగా “అవుముి అనియు నగును ౧౦క-వ సూత్రము ననుసరించి" “అవ్చిి అనుభఖాగమునకు వికల్పముగా “క” రాలా. “కొని అనియు నగును ఇట్లు నాల్టురూవము లుండును “అగు ధాతువునకు డుజ్టై వరమగునపుడును (బవువచన ప్రత్యయము) మోందిరీతిని ఈ రూవములగును “ఆగుశండు=కా శిండు కందు*-ఇచట ముజ్జొ వరమగుటచే ఒజ౧ణ౧వ స్యూరత్రమువే దీర ము ప్రాన్వమయి సంధి ౨౨వ సూతము ననుసరించి నిండునున్నయొనది ఈ యాదేశము రానపుడు 'అగుండుు” అనియు గకారమునకు వికల్పముగా వకా రమువచ్చినపుడు “అవదు. అనియు, కెత్వమువచ్చినపుదు “బొండు” అనియు నగుట ,గహీంచునది ౮

“అనుశాండు=నాండు అనండు” ఇచటి దుక్జు వ్యతిళేకమున లజికి వచ్చినది శావున జీత్తువంటి దగుటచే, దీనికి ముందున్న “అని ధాతువునకు *వ్రాా అజేశవయి “నాందు ఐనది అది రానపుడు “ని మంది ఉకారమునకు అ౨౦-వ సూర్రముచే అకార మాజబేళశవముయి “అనండి” అగును

శళ్ళన్చుషుండు జ కానందు కనండు * ఇచట వ్యతి'లేకమునవచ్చిన డుజ్జు తీశ్తువంంటిచేకాన న్స నక “కాని అఆజేళముకాలా *“కాఎంండు అగును ఈ యాబేశము రానప్వుడు “కనుశండ. అనుచో ౨౦-న సూత్రముచే *ను్‌ లోని ఊకారమునకు ఆకార మాబేశముకాలా 'కనందుి అగును

జశేోరుచునకు లిద్దాట్టులు ముత్తుంబరంబులగునపుడు

రుచులకు లోపంబు బహుళంబుగానగు ౯౭

"నేను - నేరిచెను. నేచును . నేరుచును నేరండు _ "ేరువండు

౯౭ “బేరుచుి ఛాతువునకు లిట్టు, లాట్టు షపరమైయున్నపుడు-ఆందలి “రి బవుుళము?ా లోవీంచును ఆధాళువునకు ముత్తు (ముడుజ్టులాను, జీశ్తును)

ల!

పరములగునపుడు-ధాతు వులోని “మి బహుళముగా లోపింయును

ఇ చాలవాష్ట్రకరణన్యు లఘుటీక

' “చీరుచుతాఎనుఐనేచెను. నేంచెనుల ఇదట “జేరుచుి. ధాతుభృనకు లిట్టులోని వృథమపురుషైకవచనమగు ఏను (౧౬ సూత్ర్తమువే వచ్చినది పరముశకాయలాా ఈుకృశవిధివే “ర” లోప్‌ంచి *నేఇెను” అయినది ఈ *రుి లోవమురానపుడు “చేరుగవెనుి అని యుండంగా రాగివ స్మూత్తముచే ఎత్వము సరమగుచున్నందున “రు లోని ఉకారము ఇకారముగా మాజిలా “శేరచెళ అయినది

4 కొ న

ఇశ్లో లాట్టు” లో “నో పరమగునపుడు ను చక్రీయ గమనించునది (లాట్టు దుస్త్రునకు ౧౬-వ సూ్థ్ర్తముచే “ని ఆబేళమైనదని చొంప వలెను)

“చీరుచు శ 6డు=నేరండు, నేరువండుఎ ఇచట “నేరుదు నకు లజీ స్థాన మున (ప్రథమపురుమైకవచనమునవచ్చిన డుష్టు జీత్తుతో సమము కావున, అది పరమగుచుండం గా “బేరుచు” లోని *'చుి లోపించినది పీదవ ౨౦-వ నత్త ముబే *'రు లోని ఉకారము అకారముగా మాజి “జేరండుి అయినది “చీ లోపింపనివమ్‌మును ఈచకారము. దాతువునకు సవహాజమైనదగుటిచే రరాన స్యూత్తము ననుసరించి చానికి వకార మాచేశమయి *“చేరువుశండుి. అనియంం దంగా ౨౦-వ సూతశ్రముచే వి లోని ఊళారమునకు అకార మాచేళశముంి “జేరువందు ఐనది

అప పోవునకు దుబ్తుత్తులు ముజ్బుంబరంబులగునపుడు వులోపంబుం బొదపదలును విఛామనగు ౯౮ పోదురు = పోనవ్రదురు పోండు - పోవండు. పోవుము - పాదము - పదము _ పొమ్ము

౯౮ “పోవు ధాతుభృునకు దుగాగమమును, ముక్డీత్తులంను వరములగు

నపుడు "వు వికల్పముగా లోపించును. ఈధాతువునకు మధ్యమపురును “ముం శే డూ లు పరమగునపుడు “పొదు వది అనునవి వికల్పముగా నాబేశము లగును

క్రి యాసరిచ్చేదము ౨88 టి?

“పోవు శ దు శ రుజపోదురు. పోవ్రదురుల ఇచట “పోవు నకు ఆాట్టు నందు *'రీ చరమగునపుడు ౨౨౨ - స్య్ఫూత్తముచే దుగాగమము వచ్చినది ఆది చరమైనందున “వు లోవించి “పోదురు ఐనది *వ లోవము వికల్పము?ాను అది రానపుడు “పోవుదురు అనియు నుండును

“పోస్ట ండు = పోండు, పోవంయాి ఇచట లకి కాబేశమగు డుజ్జా జీత్తు వంటిదగుటచేే ఆది పరముకాంగా “వి లోపించి *పోండుి అయినది, “న్చో లోపింపనపుడు ౨౦ సూ త్ర ముఖే 'వి లోని ఉకారము అకారము శాంగా “పోవండు అయినది *పోఛ్ళశిము = పొదము వదము, పొమూ, పోవుము ఇచట ముజ్జగు “ము వరమగుచుండంగా “పోని నకు “పొది అజేళ మయి *“ళొదము” అనియు, “వది ఆజేశమయి “వదము” ఆనియు నంఖనది, ఈ ఇందును రానవుడు నుదత్తగు సీ *ము వరమగచుండంగా "వి లోపించి ఇం

వ్‌ ళ తి జూ శ్ర మునే మశారమునకు ద్విత్వము; ముందున్న “పో కు బ్రాన్వమునువచ్చి “పాము అయినది “వీ లోవము వికల్చను.కాన్య అది రానపుడు *“పోవుము అనియుం నుండును ఇట్టు నాల్డు రూవము లగును

లకడ ప క అగుపోవుల కళ వ్రాల శిద్యాకృంబులు పరంబులగునవృడు యకారంబగ బాణా

వతష్థమాణం చైత్వంబు _- అయి.ఐ అయిరి - ఐరిం శోయి.పోయిరి.పోయొను.పోయెడూ,

౯౯ కడన్చాలకు = తరుదియతురములేకు ఇదర్చక్కంబులం ఐ ఇకార్య ఎళారములు "అగు; పోవు అనుళందు ధాతువుల చివచీయతరములగు గు వు అకు ఇకారముగాని, ఎకారముగాని వరమెవపుడు యకారము అజేశమగును

“అగు+ఇ = అయి, ఐి - “అగి ధాతుషవ్రునకు శ్త్వార్థమునందు కెరావ సూత్ర, ముచే ఇకారము రాయగా, వ్రన్తుతసూ శ్రమువే గకారమునకు యకార మూజబేశమై (అఆయుశఖఇ) “అయి అయినది ౧౦3 సూత్రమువే “అయి 8 *ఐ” అచేశముకోలా “వి అనియు నగును

లైద్రిశ్నీ చాలవార్కోరణను, లముటీక

“అగుశారు ఆ అయిరి, ఐకి* “అగి నకు లిట్టునంచైన “ర” పరమూ కాయా ౧౭ి-సూ త్ర, ముబే ఇగాగముమయి “అగు + ఇ + రోఅనియుండిి చ్‌శృ్పత విధిచే “గో “యు గా మాజీినది పిదప తత్సమ ౨౫-వసూత్రముచే “రి *గి్‌ 7" మాజీ 'అయిరి అగును 'అఆయిీకి ౧౦ 3-నూసత్రముబే “ఐి ఆబేశము శాంగా 'ఐరి అనియు నగును

“పోవు+ఇ ఇ పోయి - ఇచట *పోవ్స్ళీ నకు క్య్య్వార్ధకమగు ఇకారము వరమైయుండలా యకార మాబేశమెవది

“పోవ్రుశారు పోవు ఇ శారు, పోయు లఇ + రుజపోయిరి”. వెనుకటొ వలెచే వ్యక్కియ “పోవుచ ఎను; పోయు గా ఎను = '“పోగొనుి పోవు+ ఎడు పోయు గ ఎడు = పోయొడు' “పోయెను లిట్టురూపము. *పోయిడు లాట్టు రూపము

వమ్యుమాణం౦ంబు=ముందుంజివ్చంబడునది, ౧౦3-సూ శ్ర ముచే విధింబం బడున దనుట

ఆఅగునకు వక్రంబు గూడుచో దీర్ధంబగు ౧ింం

వత్య్టమాణంబు ద్విత్వంబు - ఆయొను _ అయ్యను - అయుడు-అయ్యుడు

౧౦౦ అగుధాళువునకు వక్ర్రము చరముగునపుడు మొదటి. ఆకార మునకు దీర్ధ్యమగును

వత్యుమాణను = వశీక్షవరివ్నే “ఛదమున ఇ-స్మూ త్ర, మువే ఇెవ్చంబడునదిం

“అగు శ ఎను = ఆయున, అయ్యునుి “అగు నకు వక్ర్రుముగు “ఎ పర మగుటచే ధాతువులోని “ని “యు” 7 వెనకటి. (గ౯-నూ) న్యూర్రమాచే మాళినది ఈసూ్రమువే “అగి ఆకారము అశారమయి “(ఆయు శా ఎను) ఆయెను అయినది పగీర్హ - ౬ = సూ శ్ర్రమువే యకారమునకు ద్విత్వమును నమాను ౧9 సూత్రముబే అకారమునకు వ్రాన్వమును రాంగా “అయ్యెను అనియు నగును

క్రి యాపరిచ్చాదము లంగ జో “అణపాఎడు ఆయుశిఎడు, ఆయుళి ఎడు ఐ= అయొడు “యి ద్విత్వ ము, ఆకారమునకు ప్రాస్వమును రాంగా “అయ్యెడూ అనియు నగును (ఇవి వీలుచు మొదలగువానికి ముత్తు పరంబగునపృడు కడవ్రాయి బహుుళంబుగ లోవీంచు, ౧౦౧ విలండు - పిలువండు - వీలుము - పీలువుము లేచునకు ముబ్దు పరంబగునపుడు చులోవంబగు "లెన్ము-లెండు వీలుచు _ నిలుచు-తలంగ-ఇళ్య్యాదులు ౧౦౧ ముత్తుజముడుజ్ఞుంలును, జీత్తును, కడవ్రాయి=చివజీయ తరము కష్చిలుచుశిండు ఐ= పీలండుు. పిలువండు. ఇచట “పిలుచుీ నకు లజికాబేళ మగు డుజ్జు వరముకాలా *చుీ లోకించి ౨౦-సూశ్రముచే "లీ లోని ఉకారము అకారముగా మాళి 'పిలండు ఐనది *చు లోపీంచనపుడు చళార మునకు ర౮ా-నూ త్రముచే వకార మాచేశముయి ౨౦-నూత్రముచే ఉఊకారను అకారముగా మాళి “సిలవండు' ఐనది ఈసూ శ్రృమున బదుళమని ఇెప్పుటవేం నొన్ని చోట్ల రుదియచ్చు నిత్యముగా లోపించుననియు ల్రపాంవవలెను “లేచుగాము = అెము ఇచట ముత్తు (ము) వరముకాంగా. "లేచు లోని 'చుి లోపించి ఇజం-సూక్రముబే “మి కు ద్విత్వమును, దానికి ముం ల! శ్‌ నొ దున్న దీర్ధ మునకు (“లి అనుదానిక్సి హ్రన్వముతై “లెమ్లో అయినది “లేచుగండు = లెందిం-ఇచట ముదత్తగు దుఖ్జు పరముకాంగా “లేచు? “భు లోపించి ౬ఒ౧-సూఛ్ర్రముచే “లి వ్రాస్వమరి సంధి ౨౧-సూ చ్ర్రము ననుసరించి “డు” కు ముందు నిండుసున్నవచ్చి *ఫైండ్రీ. ఆయినది లాంతిచో సహితము కాచేశాదులు కానంబడియెడీ ౧౦౨. కాన్టుతను-కాతను అగుట - కావట, అగుడును.కాన్ర భఛాలవ్యా-లఘుటీకజాజ 1 $

286 బాలవార్ట్రరణను, లఘుటీళ చును కొనను - కాన్సనను అనుడును - అనవుడునా - నావు చును ఇత్యాదు "అెజణటుంగునది ౧౦౨ లాంతిచొసహితము | ఇతరస్థలములందుంగూడ, ముక్ఞీత్తులు జరములగునపుజేగాక్క వానికంటె నితరములు కొన్నివరము లయియున్నను “కా మున్నగునాదేశముఎ. "అగి మున్నగువానికి వ్య మోగమ.లంద్యం గన్పట్టుచున్నవని సూర్రార్థము అదిశబ్దముచేం బూర్వో కృరీతిని అయాధాతు వుల కాయా అజేశములేగాక వానికిం గొన్ని లొ _శ్తగంజేరినవర్థ ములతోంభాడ ఆజేశములం కలుగునని గ్రృహించునది “ఆగుగాతను = కావుతను, ౯ తను" ఇచట “అగు నకు లూట్టున ౨౬- సూదత్రముచే వచ్చిన “తని పరమైనవ్వుడు “కావ అనునాదేశమె *కావుకను అయినది “కా అని యాజేశమెనపుడు “కాతను అని మైనది “అగి నకు భావార్థకమగు “టి పరమగుచో *కావుి అచేశము వికల్ప ముగా నయి *కానుటి “అగుటి అను లెండురూవములు ేర్చజినవి అనంతర్యార్థక “డును పరమగీచో *అగి నకు కావి వికల్చ్పముగ నాచేశమయి *కావుడును; అగుడుని అను రూపము లైనవి “ఆగి నకు కం సూత్ర్రముచే “నను ప్రక్యయము. రాంగా “కావి అజేశయమయి “కాన్టనని అయినది *కా ఆజేశమలు *“కాననుి అయినది “అను నకు అనంతర్యార్థక “దుక. వరమగుచో 'అనవుి అబేళశమె “అనవుడును" *నావు" అదేశమయి “నావుడుని అవి వికల్చము లగుటవే “అను చును ఆనియం నగును ఆచ్మికంబులం దయి యవులకు వ క తమంబులు బహుళంబుగానగు ౧౦౩ ఆయిదు . ఐదు, అయిరేని - ఐళేని అవుడ - బొడు శవునెనగ్‌నెన

కియా+వరిత్నే న్ఫ్‌దము 287 వ ౧౦౩ ఆచ్చికళబ్దములందలి ఆయి అశుదానీకి “ఐవి అనియు *అవి అనుదానికి “శై” అనియు బహుళముగా ఆదేశము లగును వ్యక్రతమములు = జొ అనునవి ఊదావ్భాతులు స్పష్టముగ వన్ని కలుగున 5 స్టర్థంబునందు లటు వరంబగునవృ్చడు -ఎలిథి లు కలయగు ౧౦౪ చ కలండు.కలరు - కలదు - కలన మ కలప్ట-కలరు ఊఉ కలసు-కలము ౧౦౪ అస్త శిర్థమునందు ౨ ఉన్నాండు, ఉన్నది అను నర్థమునందు, “డ్తానాట్షందు. ఉన్నది" అనునర్థమున లట్టు పరంబగునపుడు “కలుగు. ధాతువు నకు “కలో అశునది నిక్యముగా ఆబేళశమగును 'కలుగుి నకుడు -రు-వురుం ను - ములు వరమగుచో *కలి అబేశమయి 'కలండుీి మున్నగురూవము అగును ఆమహదర్థమున “దు- శ్రీ లు కలుగలా (వృథమపురుమమును'కలద్యు కలవు అనురూవము లుండును త్రర్ధంబునం గలాబేశంబు విభాషనగు ౧౦౫ ఎడియెడులకు లోపం బిట నిత్ధంబుకలవాండు - కలుగు వాండు ౧౦౫ త్రర్థమునందుంతృజర్థమున్య సంస్యళ్భతమున “శృచ్‌” అను చ్రశ్యయమా. నర్థమున తెలుంగునవచ్చిన ఎడి ఎడు వర్ణకములం పరముగా “కలుగ నకు “కలి అనునాదేశము వికల్పనముగా నగును ఈస్మూత్ర ముబే "కలి ఆబేశమైనపుడు “ఎడి ఎడి. లున్నచో జృలెడ్కి కలెడు అని (అసాభురూవములుు అగునుగాన అట్టు కాకండుటకయి “ఎడి ఎడు లకు లోవం చిట నిత్యంబు అని వివరింపయడు చున్నది

283 బాలవార్థకరణన్వు లఘుటీక “కలుగుషాఎడుస్తావా ందు=కలవాండు! కలుగువాండు*. కలుగి ధాతూ వ్రనకు తృజర్థమున కళ స్నూత్తమువే “ఎడి ఎడు రాంగా సీనూ శ్ర ముబే “కలుగ నకు “కలి అజేశము పదవ ౪౫ స్మూర్రముచే ఎడి. ఎడు లకు లోపము. పీదప సమాస ౬వ స్మూత్తముబే తకచ్చబ్దము అన్మువ్యయు కము కాయా '*కలవాండదుీ అగును ఈ అజేశము రానపుడు “కలుగువాండుి అనియు నుండును. (“ఎడి ఎడు. లున్నపుడు *కలౌడివాడు. కలైడువాండూ్‌ అనియు; తచ్చ్భబ్దపకారమునకు ౧౧౭-వ స్మూర్ర్తముబే లోవమువచ్చినపత్‌- మున *కలాందు అనియు నగట శ్రపాంచుగది ) ఆ స్త్యృర్థంబునకు లజి మి శ ని వడి వర్షకంబులు పరంబు ఎఆఅిరిథ గ్‌ కం లగునపుడు ల యగు ౧౦౬ వ్ర లేడు - లేరు - లేదు - లేష్చ మ లేవ-లేరు డాం "లేను - శేము. లేమి - లేక - లేని - లేవడి ౧౦౬ అ_స్తృర్థంబునక=ఊన్ని ఆనువర్ధము కల “కలంగు” నరు, ఆ_స్మ్య ట్టకమగు “కలుగు ధాతువునకు లజి, వ్యతిేకభావమున 3౭-వ సూత్రమువే నగు “మిజి” వ్యతిరేక క్త్వార్థమున క౯-వ సూదశ్రముబే ౨న *కజ్కి వ్యతిరేక 'శృజర్థమున ౪౭వ సూత్రముచే గలుగు “నిజ శృదంతపంచ్చ్ళేదమువోని ఎ౨.౨=వ సూశ్ర్యమువే నగు *వడి" చృత్యయమును పరమగునపుడు “లే అఆజేశ యగును వ్యతి'ేకమున కుదావ్భాతులు యు పురు కలుగుగాడుజ=లేండు,. కలుగుషారుణలేర్కు. కలుగుగా దువ "లేదు, కలుగు శ వుఐలేవు మ పురు కలుగుళావు= లేవు, కలుగు శూ రుం లేరు ఊఉ పురు కలంగు + ను=లేన్కు కలంగు శ ముజలేము వ్యతిలేకభావార్థకము-కలుగూ ఖశమిఐలేమి, వ్యతి లేక క్వ్వార్ధకములకలుగు శ కజ లేక వ్యతి శేకత్త న్థకము-కలుగు నిజ లేని కృత్తు-వడి-రాయాంకలుగు + వడిఐలేవడి.

కి యాపరిచ్ళేదము 280 వ్యతి'రేకంబునందు వలచున కొల్ల విధామనగు, ౧౦౩౭ చ ఓల్లండు-- జఒల్లరు ఎ ఒల్లదు = జల్లవు యు ఒల్లు వుం మిల్లరు 6 ఒలబ్లను - ఒల్లము. జఒల్లమి - ఒల్లక - జల్లని వత్సం బున వలవం డితాస్థది జఒల్చమి కొలంయాటని వ యోగంబులం ణు ర ల్‌ “గానంబడిముడి

౧౦౭ వ్యతి ేకార్థమున “వలచు ధాతువునకు “జల్లి అనువది వికల్ప

ముం ఆచేశమగును

ఉఊదావ్భాతులు న్పష్టములు “జల్ల రానపుడు *పలవండు మున్నగునవి యగునని చ్రుహాంచునది “జల్లమి' అనుటకు బదులుగ-ఆయర్థము “జలం ఖాటూో అనురూవము కవుల వ యోగములందుం శానయిడుచున్న ది

చువర్షంబుతోడ ధుగ్దకారంబు తకారంబగు ౧౦౮. నిలుతురు-.విలుతురు _ ఆండతురు _ కడతురు _ చింతురు _ “వెంతురు - పచింతుకు - వచింతురు వేతురు _. కోతు రిత్యాదు లఅసాధువులని యెజుంగవనడి,

౧౦౮ దుగ్దకారంబు =దుగాగమములోని దకారము తద్ధర్థాధ్యర్థమున ఎ౨ిలివ సూత్రమువే విధింపయిడిన “దుగాగముమూ నకు ముందు “చీ ఉన్న యెడల ఆ *చుదు లోని 'చుదో అనుదానికి తకారము అబేళముగా వచ్చును

“నిలంచుశ దురు నిలుల్‌ *ఊరుఐనిలంతురు ఇట్టే “ఏంంళురుల్‌ మున్నగు నవియును

ఇచట “చుదో. నశే ఠకారాబేశము ఇప్పయిడినందున “వేరు శోలురు అనునవి అసాధువులని జెవృనలెను *చేయు+ దురుఇచేయుదురు , కోయు + దురు=కేోయుదురుి అనుచోట్ట *చుదు లేదు, *'యుదు ఉన్నందున త్య్యూర్ర్యము ప్రవ్నర్ణింపదు

లం0 బాలవార్థ్రకరణమ్యు లముజీక వడుజి కొను లొకానొకచో స్వార్థంబునం దనువయు క్షంబులగ ౧౦౫౯ టీ తాని

చోచ్చు - చొరంబడు నిలుచు - నిలువంబకు కూండు- కూడంబడు వండు.వండుకొను

౧౦౯ కర్యార్థమునందు (రళ-సూ త్రము) వచ్చు. “పడుజో యుశు అక్మచేపదార్థమునందు (౫౨-వ సూ్రమువి వచ్చు “కొని అనునదియుకు కొన్ని థఛాతువులకు ాత్వర్థమునంజే వచ్చుట కాననగునని సూత్రాభిప్రాయము

“చొచ్చుశావడు = చొరంబడుో ఇచట “వదు చరమగసచుండంగా “చొచ్చు* నకు 'చొరు అని (౯౧-వ సూదత్ర్తమువే) అచేశమగుశు. పిదప ౨౧-వ సూదత్రముచే నుగాగమము ౨౦వ సూ శ్రముతే '“చొరు లోని ఉకారమునకు అకారమును ఇదు తకార్యము నయి “చొర బడు అగును

“చొచ్చుటి అన్నను “చొరయడుటి అన్నను “భ్ర,వేళించుటిో అనియే యర్థము “పవొరండుటో యనంగా “శ్ర, వేశింపయడదుటి అని యర్థము కాదు

“నిలుచు శ బడుఐనిలువంబడుల ఇచట “నిలుచు. లోని చకారమునకూ రావ సూత్రముచే వకారాబేశము ౨౧-వ సూత్రముచే నుగాగముము, ౨౦-వ నూత్ర్రమువే “వు” లోని ఉఊశారమునకు అకారము, దుక కార్యము నిలువంబడు * అగును

“కూడు శ బదులకూడయలడు- ౨౧-వస్యూత్తముచే నుగాగమము, ౨౦-వ స్మూత్ర్తమువే “డు లోని ఉఊకారమునకు అకారము, ఇద్రుతకార్యము “కూడంబడు *

ఇచట “నిలుచు నిలువయబడు లకు ఒకటే యర్థము అట్టే 'ళూడు? కూడయిదు" లకును అర్థమున "భేదము లేదు

“వండు వండుకొని అనునవి శెండును నమానార్థకములే ఇచటా కర్ణి స్యా ర్ట్‌యున వచ్చినదికాన *దండుకొను వని

కి యాపరిచ్చేదము ర. టీ "ఆంచుధాకువగ్వాదుల కనుప్రయ_క్రంబగు నగుచో నుత్వంబుపయిని చానితకారంబు దకొరంబగు ౧౧౦ అగు చెంచు - నెగయుబెంచు పోవుదెంచు అగు _ సగయు.పోవు - చోచ్చు - పుచ్చు - తోంయం-నడచు - పబిచు _ మొలచు-వీ చు-ఇళాస్టదులు ౧౧౦ “అగి మున్నగుధాతువులకు స్యార్థమునందు "తెంచి. అను ధాతువు చేరుచుండును ఉదంకములగు నా “ఆగి మున్నగువాని తరువాతి “తెంచుీ తకారము దకార మగును “అగు + తెంచు=అగు దంచు ” “జృాగయం చెంచు. పోవుజెంచు లు నిక్లో “ఉవొచ్చు. మున్నగవానికి ౧౧౨-వ సూత్ర వివరణమున ఉఊదావ్భారు లీయంబడును అభాస్టగతి నరుగ్వాదుల కయ్యుది యను వ యు_క్తంబగు నగుచో గువర్ష్యంబు విఖావను లోవించు ౧౧౧ అనుచెంచు.అరుగుబెంచు వతెంచు - వగుబెంచు - చనుదెంచుం ౧౧౧ అభ్యాగతి ఇ ఎీదురుగావచ్చుట్క అభ్యాగతియందు “ఆరుగు మున్నగువానికి “తెంచి. చేరును అట్టు వచ్చునపుడు ధాతువుచివతి క వికల్పముగా లోపీంచును “అరుగుళ తెంచు అ అరుచెంచ్యు అరుగుబెంచుో ఇచట ౧౧౦ = స్యూత్రముచే తెంచులోని తకారము దకారమైనది ఇదీ లోపీంవంగా “అరు జంచి అగును లేనపుడు 'అరగుజెంచు అగును ఇశ్లో తక్కిన యందా పహృాశులును అయ్యిది వరంబగునపుడు చువర్షంబు లోపించు ౧౧౨ చొచ్చు-చొ శ్తేంచు పుచ్చువుక్తెంచు తోంభు - తోంయెంచు, ౧౧౨ “తెంచి అనుపృ్యయుక్షమై, పరముగా నున్నపుడు “చు

లం3 బచాలవ్యాకరణను, లఘుటిళ లోపించును “చొచ్చు + తెందుఐచొత్తెంచు “పుచ్చు + తెంచు ఆ ఫుక్తించుి ఇచట "తెందుి వరమగచుండంలాగ “చొచ్చు; పుచ్చు” లలోని *చుి లోపించి, నంధి ఏ౯ స్యూరత్తముచే వరమైనవాల్లునకు (తెంచు లోని *ళకారము నకు ద్విక్వమై 'చొత్తెంచు, ఫుత్తెంచి అని యగును “తోందు?ి తెంచు ఐ తోం 'తెంచు - ఇళ్లే “నడతెంచు బజతెంచుీ మున్నగునవియును ఆద్డానికి భుత్తు పరంబగునవుడు లే తేరు లగు ౧౧౩

అగుచేంు - ఆగుబేరండు - అగుదెమ్హు - అగు బేరుము,

౧౧౩ అడ్డానికి=స్వార్థమునం దును, అభ్యాగతియందును అన్మువృ్యయుక్త చభుగు *తెంచు నకు

ఆన్మువయూు క్షమగు “తెంచు” నకు ము, డుజ్ఞులును, జీత్తులును పరమగు నపుడు "లే కేపి అనునవి వరసంగా ఆగను 'అగుశు కెంచుషాండు = అగు జేయు అగుజేరండు * ఇచటి దుజ్ఞం లజిస్థానమాన వచ్చినది కావున జీత్తువంటి చగును అది వరమగుచుండంగా. తెంచు నకు “తే” ఆజేశమయి, తకారముదకార ముగా మాజోఅసడజేంయిఅయినది. “తెంచి నకు “తేరి అజేశమెనపుడు ౨౦ స్యూర్తృముే “రి “రి గామాంి 'అగుజేరండు" అయినది 'ఆగు+ చేశాము = ఆనచెన్తు - ఇచట “తెంచు నకు 'తేి ఆజేశమంయి, ఇఒం-స్మూర్తముచే క ఈ వ్రాస్వమును “మో క ద్విత్వము నయినవి “తేరి ఆజేశ మసనపుడు “అగు జీరుము ఆగును

భూతంబున లజికి లిడంతంబగు నగుధాతు బ్‌ వనుప్రయు_క్రంబగు, ౧౧౪౯

వాండు రాండయెస్టును-వారు 'రారయిరి.అదిరాదయెస్థనుం అవి రావయె్యైను నీవ్ర రావయిళిని మారు శారయితిక,. నేను 'రానయితిని. మేము రామయితిమి,

కి యాపసరిచ్భేదము రే టీ

౧౧కి భూకతంబున లజికి = వ్యతి లేకార్థక వ్రళ్యయమా లంతమందుః ఇల భూత కాలికరూవములక్కు లిడంతంబగు నగుధారువు = అగుఢాతుష్రు యొక్క- భూతకాలికరూవము, భూళార్థమునందలి వ్యతి లేకక్తియకు “అగి ఛాకువుయొక్క భూతకాల్మక్తి యారూవము అనుప్రయుక్త మగునని యర్థము

“వాయు రాండయ్యిను' - ఇచట “రాండు అనునది “వచ్చు” ధాతువు నకు ౯౧ సూత్రము ననుసరించి వ్యతి శేకార్థకరూపను చానిక్‌ “ఆగి ధాతు వునకు ౧౦౦ నూత్ర్త్మము ననుసరించి వచ్చిన “అయ్యెను అనునది అను చ్రయు _క్హ్‌ మయినది (ఇది వకవచనమునకు రూపము “వారు రారయిరి అశునది బవువచనమ.నకు రూవను అమహాత్తున వీకవచనమునకు “అది రాద మయ్యెను ఆఅనియుఃను, బవువచనమునకు “ఆవి రావయ్యెను అనియు నుదొవ్చా తులు. ఇల్లే మథ్య మో_త్తేమపురుషముల యుదావారణములకును శ్ర క్రియ టవొంచునది

నుజ్యాంతంబగు నగుధాతువు క్రియావిశేషణంబుల

కను వ్రయు_క్రంబగు నుజికి విఫామనగు ౧౧౫

'కాను _- అనునది నుజ్టంతం బగునగుథాతువ్రరూపంబు

౧౧౫ నుజ్యంతంబగు నగుధాతువు = అగుధాతువుయొక్క- నుజ్యంత భూపము “కాను అనునది నుజికి = నుజ్యంతథారురూవమునకు శ్రీయావిశే వమణము అనలా శ్రీయతో నన్వయించువిశేమణము లని యర్థము

శీ, యావిశేసణాములకు ఆగుథాతు నుబ్యంతరూవముగు “కానీ అను నది నిత్యముగా అన్ముష్త్కయు క్తమగును ఈ *కానుి అనునది నుబ్యంకథాతు వులచివజు వికల్చ్పముగా6 'జేర్చంబడును

“కాను = “అగు ఛాతువునకు ఈ౦ స్మూత్రముచే నుజియు, ఆది వరము కాలా ౯౬ సూద్రముచే “అగు నకు 'కా అనునాబేళమును అయి “కాను అయినది ఇదియే అగుధెతు నుజ్యంకరూపము

ల చాలవా్థ్రకరణన్యు లసుటీక నికి హూళంం మ ౧౧౬ దానికి హాస్వంబు విభా నగు

'లెస్సగాను- లెస్పగను _ నాష్టియస్టముగాను-నాస్ట్రయస్థ్రము గను-పట సరళంబు నిత్యంబు చూడలాను - చూడంను - చూడను - ఇట స్వత్వంబులేదు

౧౧౬ చానికి = “అగి ధాతు నుజ్యంకరూపమునకు “కాను అనూ చానికి

ఇకియావిశేమణములమోందను, నుణ్యాంతములమిందను "జేరిన “కాన్‌ అనుదాని దిస్ధ మునకు వ్రూస్వము వికల్పముగా నగుననిఫావము

“లెస్ససా కాను జ లెన్సగాను, కెన్సనను” ఇచట “లెన్స్‌ శ్రయావిశే వణము, దాని: సు "కాను న దానికి ౧౧౫ స్యూశ్తముచే "కాను బేరినద్సి చకృతసూ శ్రమువే 'కాలాోని దీర్ధ మునకు వికల్పముగా ప్రస్వమున్వు కకారమునకు సంధి ౧౩ సూర్రముచే నిత్యముగ సరభాదేశమును వచ్చినవి స్రూస్వమైనపుడు “లెన్సగను; అనియు, దీస్థ్యముగచే యుండునఫపుడు “లెస్పగాని. అనియం. నగును “న్యాయ్యముగాను, నాష్టయ్యముగను అనునవియం. నికే , “దూచుగానుగాకాను = చూడంగాను చూడలను, చూడను". ఇచట

క్‌ చూచు ధాతువ్చనకు ఈం సూత్రముచే నుజీ (ను) వచ్చినందున ఇది నుబ్యంత మగుచున్నది. గీనికి 'కానుి వికల్పముగాం 'జేరును నుజీ పరమగునపుడు ౯౧ సూ్రముబే “చూచు నకు *“చూడు్‌. ఆచేశమై, ౨౦-నూత్రమువే “డ్‌ లోని ఉకారము అకారముగా మాతీనది 'నుజీ కి ద్రు,శకార్యము, “కాను” లోని దీర్ధము వికల్చ్పముగా వ్రాన్వముకాంగా య దీర్బ్స మున్న పుడు చూడం

శ్‌

గాను ప్రాస్వమువచ్చినపుడు “చూడలని అనురూవము లైనవి

నుజ్యంఠములకు “కాను చేరుటయు వికల్చ్పము కావ్సన, అది రానప్పు డు నుతి తోటూడిన “చూడను అనురూవమే యుండకు ఇట్లు మూండూ రూవములు

శి! యాపరిచ్ళెదము లం

ఇట స్వత్వంబు-- చూడను శాకాను-" అని యున్నఫుడు *ని అనూ జానికగు. ఇద్రుశళార్యములలో స్వత్వరూపనమగు “నీ కూడ ఉన్నందున “దూడనుగాను చూడనుగనుి అనురూపము. లగునేమో యనుభాంతి కలుగ కుండ “ఇట న్వక్టంబులే దని తెంప బడినది ఇట్టిచోట స్వత్వమురాదని చ్యష్ట్రక 'ర్తవే వ్యవస్థ చవేయంబడుచున్నది

ఉన్నకలనవర్షకంబులమిోం వ్‌ తచ స్ధబ్లి వకారంబునకు లోపంబు విభాపనగు ౧౧౭

'బావాళకంబునే నిట సంధి నిత్యంబు వండుచున్న వాందు.వండుచున్నాండు = వండుచున్నవారు = వండుచున్నారు.- వండుచున్న వాండవు - వండుచున్నాండవు వండుచున్న వారరు వండుచున్నారరు వండుచున్న వాండను - వండుచున్నాండను. వండుచున్న వారము: - వండుచున్నారము ఇట్లు వండయల చాండు - వండంగలాండు. వండినవాండు - వండినొాం డిళ్యాదు: "లెజబుంగపనది

౧౧౭ "ఉన్న, కల న అన్నువృ శ్యయములనుపొందిన శ్రియల మోంది కచ్ళబ్దముయొక్క వళారమునకు లోవము వికల్సము (క్రి యావిశే* మణాములమిోంద (నమాన ౯న సూరక్రమునే కచ్భ్దము (లో శబ్దము) అను చ్రయూుక్తమగునని యిదివజే చెప్పండినది “ఊన్న మున్నగునవి వర్హ మూ నాద్యర్థములందు ఛాళువున కగునని ర౬-వ న్యూక్తమాబే విధింపంయుడి యున్నది. ఆ “ఉన్ని ముస్నగబానిపయివచ్చిన పకారమునకు వికల్చవోవమం సీన్మూత్త్యము విధించుచున్నది )

“పందుచున్న + వారుబవందుచున్నన్నరు ' ఇచట *“పండుచున్న శ వారు” అనునవుడు వకారలేనము రాలా “వండుచున్న శ ఆరు అనియుండలా సంధి ఈ-వ న్యూత్త్మము ననుసరించి నిళ్యసంధిపచ్చినది (వంధి శవ సూత్ర

'బైర్జెగ్ర బాలవా్థకరణనము, లఘుటీక మున అకారనంధథి బహుళము 7గావచ్చునని ఇెవ్చంబడినది. కాన బహుళ వా ఇ7ముబే నిట్టి చోట్టమ్మాత్త ము నిఠ్యశంధినే గృహింపవలెను, కాన “వండుచున్న యాండుి అని కాంజాలదు ) ఈయంళశమే “చానాుళకంువే నిటి ఇళ్యావిచే ఇవరింవయుడినది వకారలోవము రానవ్వుడు *వండుచున్న వాండు అగును ఇట్లే కక్కిన వానికిని వ్ర క్కియగ్రావ్యాము “వండుచున్నాండవుః వండుచున్న వాండవుి ఇత్యాదులందు యుష్మదస్త్మ దిశే మణములకు కారక 3 3-బే వీకత్వబహుక్వ ములందు వు; నుంరు ముంలుు కారక ఏళ-వన సూర్తముచే వానికి మందున్న ఊకారమునకు ఆకారాబేశమునురాంగా రూపనిద్ధియని మొజులసనది “వండణగలవాండు, పండనగలాండుల అనుచోట్ల ౨౦, ౨౧-వ సూత్ర ములచే *కలజో వరమగనపుడు వరుసగా అత్వ నుగాగమములు వచ్చుటయు, పిదన ద్రుతకార్యమగుటయు. (గ్రావ్యాములు.. వండినవాంయ, వండినాండం అనునెడ *ని బరముశాలగా ౧౭-వ సూశ్తముోే ఛాతువునకు ఇగాగమ మగుట గనమనించునది ధాత్వాడులకు ధాతువు లను వ్రయాక్తంబులయి విలత ణార్ధాభిధాయకంబులగు నీయవి శబ్దపల్లవంబులు నాగుడు ౧౧౮ కరూరుచుండు.నిలుచుండు.వరుండు _ సన్నుండు-ఆకొను- “ఈకొను _ ఈయకొను.లయ్యకొను - రక్కొను _ అెళలాను- 'మేకొను మయికొను.మేలుకొను _ మేలుకను . మేలుకాంచు - అలవడు _ వరువడు _ చొవ్పడు - వెలువడు .- తలపోయు - వాస పోవు - ఆపోన్ట . కొంపోన్ర - కొనిపోన్చు - విజయంబేయు - లు తూపాడుచు.౩' ప ॥ కయిన్రా చు ఇతార్థదులు శబ్దపల్ల వంబులు

శ్రీ యాపరిచ్భేదిము లం”

౧౧౮ ఛాతువునకుంగాని నామమునకుంగాని. చేర ఆచేరకవలనం శ్రా _క్రీయర్థమును "ఇలిపినచో, అట్టియర్థ మును చెల్పు కూడిక శబ్దవల్హవ మనం బడును

కశూరుచు శ ఊండు=కూరుచుండు నిలుచు + ఊండు=నిలు చుండు, వడు ఈ ఉండ.=వరుండు, వన్ను + ఊండ.=పన్నుండు(శయనించ్చు, మందివి ఛాతుషు నకు ధాతువుచేరి నీర్పడినళబ్దపల్లవములు

ఆంకలి శకొను = (కలి లోవము) *“ఆణొనుి ఆశలిపొందు-ఇచట నామమునకు ధాతు వన్మువ్తయం_క్షమెనది )

ఇచ్చు శకొనఐ ఈకొను (అంగీకరించు) (ఇచ్చునకు “ఈ ఆబేళశము) “ఈయి ఆజేశమగునపుడు "“ఈయకొను, ఇయ్యకొనుి అనురూపములు నగును

"శేకు శ కొనుజళక్కోను, (విజ్బృఖించు) (త్రైంచుశాకొను = త్రైక్కొాను, (చంపు వయివానిలో థాతువునకు ఛాతు. వన్యువ్రయుక్తమగుట గమ నించుని )

"మే శ కొనుజ'మేకొన్కు మయి శ్లో కొనుఐంమయికొను(సమ్మతించు,) మేలు ఆశ్ర కొనుుమేలుకొను, మేలు +-కనుజమేలుకను, మేలు కాంచుజఐ మేలుకాంచు (శెలివినిపాందు ఆలవు - పడు=అలవడు (అభ్యాసమగు) వయినినావమముల పై ఛాళువులుచేరుట కుదావ్భాళులు

వీర్చుశ పడు=నీర్పడు (లేటవడు,) చొచ్చు + వడుజవొప్పుడు (సరి వడు), మెవిధాతు, ఛాతుసంయోగమువలన "నేర్పడిన శబ్దవల్ల వనములు

వెలి శ వదుజవెలువడు (యలుజేరు. తలంపు + పోయు=కలపోయు (చింతించు, చాయి పోవుజవాపోవు(వడ్ను) ఆదట+పోవు=ఆపోవు(ళృ ప్తి నొందు) వయివి నామ, ధాతుసంయోగముచే "ేర్చడినని

కొని శ పోవుజకొంపోవు కొనిపోవు - (తీసికొనిపోవు)ు ఇది క్యార్ధ్‌ము మాంద భాళువుచేరుట కుచావ్భాతి

ఇ0్ర బాలవాస్థకరణము, లసుటీక

విజయము + ేయుంజవిజయం చేమం (వచ్చు), కయి శా వ్రా = శయి గ్రాలు, (ఇజగు)ు శూ + పొడుచుంతూపొడుచు (ఊమియు)

చేదరయోగంబున లృట్టునకు లిట్టగు ౧౧౯

థి 63 లో

అబుపీశ్వడండు వచ్చెనా ఫలించు. గార ర్ట్‌ముల్‌, ౪ వాండు అేపు వచ్చెనేని నీష్ట కారర్ధంబు దొరంకొనుము

౧౧౯ చేదర్ధయోగంబంస=హేతు ఇ్చ్వేంత్రు మద్భావంబున, “ఆఅ, వీని, “ని మున్నగు వేదర్ధకములతో సంబంధమున్న పుడు ఛవిమ్య త్యా-లమును "చఊల్పభాతువునకు భూతకాలరూవమగును

“ఆబుషీశ్వురుండు రాయలంటజేని ఫలించుకార్యముల్‌ ౨ అనునర్థమున- వేదర్ధముతలో సంబంధముందుటచే “వచ్చు” ఛాతుభవిమ్యత్తుకు మాటు భూత కాల్మక్తియయయి “అ బుషీశ్వురుండు వచ్చెనా ఫలింబెం సోంకల్‌ి అని యుండుకు ఇచట వనములు నెజవేజటుట కార్యము, ముసీక్యరుండు వచ్చుట కారణము, కావున నిచట భవిమ్యత్తునకు భూూతకాలరూవమెనది

“వాండు ేపు (శాలలంజేని యినునర్థమున) వబ్చెనేని నీవు కార్యంబు దొరణొనుముి. ఇచట కేపు రాంగబునగుటకారణము, వని మొదలు పెట్టుట "కార్యము ఈళార్యకారణభావముం "జల్పు "వీని యోగమున “వచ్చు ధాతువు “భపమ్యుళ్తునకు భూూతకాలపురూవము గలిషినది

ఆత్తార్థం బభిహితంబగుచోం దల్లింగసంఖా్యాభిధాయి వచనంబు ధాతువిశేషణంబటుల కగు ౧౨౦.

"రాముండు రావణుం బరిమూర్చి సీతయుం. దాను "సౌమి త్రి సహపితంబుగం బుష్పకారూఢుుం డయి సాశేతంబున కేశెంచ

౧౪౨౦ ఆ త్మైర్థంబు=అ త్యార్ధకమగు “తాను శబ్దము, కల్లింగసంఖ్యాఖి భాయివచనంబు= అక్ష న్‌ శబ్టముయొక్కలింగము వచనమును

కి యాపరిచ్చేదము 209 తాని శబ్దము యచేం శెప్పబడిన చో ధాకువునకును, విశీమణాముం లకును ఆ “తాని ఆనుదాని లింగవచనములే ఆమరునని యర్థము వాక్యము నందుం బెక్కుకర్త లుందునపుడు, వానితో. చాటు. “తాని అనునదియం నున్నపుడు? విశీమకణాములంను, ధాతువునకు తక్కినకర్థలయొక్క-. లింగ వచన ముల ననుసరింపక ' తాను శక్షూర్ధముయొక్క- లింగచచనములనే పొందునని భావము. “రాముండు రావణం బరిమార్చి, నీతయుం దాను సౌమ్మిత్మి నహి శంబుగం బుషుకారూ థుండయి సాశేతంబున శేతంచె - ఇచట “నతెంచు ఢాళువు రామునితో నన్వయించురీతిని నీతతోడను ఆఅన్వయించుచున్నది *“ప్పద్చుకారూఢి వదమున (విశేషణము) నట్టే రాముతోవళి నీఠతతోడను సమన్వయించుచుస్నది అయినను ఈబాక్యమున “ఛానుి వయోగింపుబడం టనే, ఆ-అత్మశక్షైరమయిన “రామి వదముయొక్క- లింగవచనములే) ఫుం లింగ-వకవచనమ. లే) విెశేమణామునకును, ాతువ్సనకును కలిగినవి ఈస్మూత్తము వలని నియమ-మే లేనిచో *పున్పుకారూఢులరి; సాకేతంబున శీతెంచిరి అని యుండనలసివచ్చును ఆగతికంబులగు ఛ్వాదుల కిందు యోూగంబు లేదు. ౧౨౧ భూ-సృ -కృ - లేకృ - లోకృ - లోచ - వచి = లవ వతొర్ధదులకు గ తివికపితంబు లగుథాతువుల కీఖభౌనం బ్ర యో గంబు లేదు వ -పకా- అవ *సమ్‌ - అను - అవ - నిస్‌ - నిర్‌ - దస్‌ - దుర్‌ -వి-ఆజ్‌ -ని - ఆధి- అపి - అతి- సు_ ఉద్‌ - అభి - ప్రతి - పరి - ఉప-డారీ ప్రభృతులును సావాత్ష్ర భృతులును గతిసంజ్ఞాకంబులు ప్రాదు లీరువదిచండు నువ సర్షంబులు నాంబడు వ భఛవించు - ఆవిర్భవించు = చ్రసరించు ల నసంస్కరించు - భన్మీకరించు ఎ సావౌత్కరించు _ అతినేకించు _

800 చాలవాష్రకరణము, లఘుటీక ఆలోకించు - ఆలోచించు _ చ్రవంచించు - ప్రలపించు ఇతారదూ లారస్టప్ట్ర 'యోగంబుల నెజుంగునది ౧౨౧ అగళికంబులగు = ఛందం జెవ్చంబోవుస్రైదులు మున్నగు" చానితోం గూడియుండని శ్రీయతో సంబంధముగల “వ్ర వరాం” మున్నగునవియును;. “ఊోర్‌ మున్నగునవియును, సామోత్ప్రభ్ళతులంను “గతి అను పేరుకలవి ఈశబతి సంజ్ఞ నలవానితోం 'జేరిక లేనప్పుడు సంస్కృతధాతువులగు “భవా మున్నగుధాతు వులకు 'తెలుంగులో వ్రయోగము లేదని యగ్ధము- “భా మున్నగువానికి 'తెలంం గులో స్వళంత్రప్రయోగము లేదనియు వానికి మందుగా “ప్రాదులు” చం నపుజే అవి చ్ర,యోగ్యార్మము లగుననియు భావము స్రాదులు-ప్రాదులు ఎలి౨ను సతినంజ్ఞ కలవియును ఉావనర్దసంజ్ఞగల- వియుంహడ నగుచున్నవి “వృభవించు ” దీనిని వో తీసివేసి 'భవించు అని వాడరాదు ఇట్టే తక్కి.నవానిని శ్రహించునది వలయ్వాదిక్రియలకుం గ్యర్హయగా భావంబునందు నుజియగు, ౧౨౨, వలయ్యాది క్రియలకుం గర్త అభూత క్రియావృ త్తియగు 'థాతువ్చునకు నుజీవర్ష్మ కంబగు చాండుచూడవలయు _ వారలు హకాడయల్గావలయు _ నీవువూడవలయు - మారుభబూడవలయు, "నేను జూడవలయు. - మేనువూడవలయు. _ మనముచూడ వలయు, వలయును - వలదు - కూడును _ కూడదు - ఇాల్లును- చెల్ల దు-తగును.తగ దు.ఇళార్థదులు వలయ్యాాదులు ల్యే వ షి సకర్య కంబునకు స్వరూప ప్రే రణార్థంబులు "ండును

శ్రి యావరిచ్నే న్ఫ్‌దము తం గొనుపడ్వనుబంధంబులం దొక్కొక్కటితోడ ఆెంటితోడం గాడుచో నగు నవియాఅుం గూడ రూపంబు లెనిమిదయొక్ధ, వాని సారిది నుదావారించెద కఠరరకము 'ఆథి మెత్రుండు _ వంటకమును - వంజెను ఆత నేవదక ర రకము జీ న మ్మైత్రుడు _ వంటకమును _- వండుకొనియెను కరార్టకము మ్మైక్రునిచేత _ వంటకము - వండంబడియెను అత నేవదకరారకము శీ థి మైశ్రునిచేత _ వంటకము - వండుకొనయఖబడియొను జ రణక రరఠకము ల! ఆధి వై. శ్రుడు-మెక్రునిచేత _ వంటకమును - వండించెిను న! జ 4 వ్రేరణాత్మ 'ేవదిక ర్రథ్థరము వైత్రుచుం-మైక్రు,నిచేత _ వంటకమును వండించుకొనియెను.. “చ రణకరారకను లో థి వై, శ్రు నిచేత - మైక్రునిచేత = వంటకము _ వండింపంబడియెను -చీ రణాత నేపదక రారకము లీ చాతీ =ళథ నా! వైత్రునిచేత ఎ మెత్రు;నిచేత _ వంటకము - వండించు హొనంబడియెను బాలవ్యాలఘుటీకణ£ 0

802 దాలవార్థ్రకరణము లఘుటీక

౧౨౨ “వలయు మొదలగు సమాపక క్రి యలకుం గ్ర్భభూతమెన వ్యా పొరమునందుండు ధాతువులకు *నుజో అగును అనంగా చ,ఛానములగు “వలయున బున్మ్వగ్మక్తియలచేం 'దెల్పయుడువ్వాపారనునకు. వేటొకబ్యాపా రము కర్ణణా అసునపుడులపలయింి. మున్నగువాని క_రృభూతధాలతువు లకు *నుజో అగునని భావము

“వాండు చూడవలయును"* ఇచట *“పలయును అను నమావక (వ్రుథాన) క్రియకు “చూడు” అనునదే కర్టగాను దానికి ఈవిదిచే “నుక యు, ౨౦-వ స్యూత్ర మువే *డు వర్షము నుకారమునకు అ కారమువచ్చినది “వాడు అనునది చూచు ధాతువునకుం గర్హగా నన్వంంచును, చూడనో అనునది “వలయు” ననుదానికిం గర్హణా నన్వయించుకు ఇట్టు *వారంం చూడంగా వలయు” మున్నగుచోట్ణను “వారలు (బహువచనాంతము)ి “చూచు ధాతువు తోడను, ఆధాతువు కర్టగా "వలయు దాకువుతోడకు అన్వయించుశు గావున “వలయు” ధాతువు సదా వీకవచనాంతముగానే యుండునని 'తెలియందగును

ఇళ్లే “మారుచేయందగదు, మనమాడంజె ్ధైన్కు. మేము వళ్ళ వచ్చునో మున్నగు నుడావహారణాములందుం ఛాన్మక్రి దూూవాభ్య వ్యా పారములకం *జకుట్వ యాడుట, వెళ్లటి మొదలగువ్యాపారములే క్ష ర్హలుగాన, “నుజో వాని కయ్యననిగృహించునది

సకర్మ కంబునకుా సకర్శ్య కక్కి యకు (వధానరూవములు. ౨ ౧ స్వార్థరూవము. ౨ శ్ర్రేరణార్థకము. అందు స్వార్థమున-కొను, (అక్మచే "పదార్థము, పదు, కర్శార్థకము కొనయిడు - (ఆక్ష్మచేవదకర్షార్థకము) ఆను నవియు రాంగా మూండేసిరూపములు. ఇట్టే శ్రేకణార్థకమునకును మూంజేసీ రూవపములగును ఈయాయును ఎ, ధానములగు మొదటి స్వార్థం ్రేరణరూవ ములు శెండునుగలిసి ౮ రూవము లగును

శ్రి యాపరిచ్భేదము 808 ళం ఒకు కర్త (స్వా)ర్ధము శ్రేగూము (వండెను) (వండించెను కర్త . తః | | | | | | ఆత్మ జ్చ్‌ కర్త్గార్ధ అక్ష ణే ఆత్మ కర్మ ఆక చకదము కము కరార ఆజిళ్ళ శవండుకొ(వండయిడి(వండుకొనం జి ళ్తి శశి ఫీ జ్జ నియెను యొన్రు బడియెను గి సీ తస ఉక్త చ లవ య య క ణి ఐల డ్‌! వ చ శప శ్లి గో ం న! తె (3 స 8 +౨=ర సకర్మీకరూపములు)

ల అహ జ్త్‌ ధా! గతిబుద్ది చృత్యవ ఫానార్థశ బక రాకర్శ కంబుల 5 ప్రేరణంబునం గర్త యగునది వ్రేరణంబునం గర్భ్యంబగు ౧౨౩

పాందు మొదలయినవి గత్యర్థకంబులు "కలియు మొద అయినవి బుద్ధ్యర్థకంబులు తిను మొదలయినవి వ త్యవసానార్థ కంబులు విను-చెప్పు - చదును - మొదలయినవి శబ్దకర్మంబులు, ఆకర కంబులు వనీధంబులు మెతుం౦డు _గావుంబుం బొంబెను.

వ థి తో ళల

నై త్రుండు మ్మైకుని ్రానుంబుం బొందించెను లాంతిచోసహిత మి కార్యంబు _ గానంబడియెడి మైత్రుండు పుడమినేలెను వై తుండు మైత్రునిం బుడమి నేలంచెను

౧౨౩ గలిబుద్ధి ప్రత్యవసానార్థములుఎతి ఇ పొందుట బుద్ధి= తెలిసీ శొనుట్క ్రశ్యవసానార్థములం=లినుట యనునర్థములుకలవ్మి శబ్బక్రర్ర్య ములుణ ధ్వనినిచెల్పువదములు కర లుగాంగలవి, ఆకర కములు=కర లేనివి

వశ న! జే

ఏ్‌04 బాలవాష్ట్రరణము, లముటీక గత్యర్థకములు ముష్నగుధాతువులు ప్ర యోగించునపుడు అప్రేరణమాన (శర్పర్ణ్థమున) వీవి కర్తలంగా నుండున్తో ఆవి 'ప్రేరణాక్థ్రమున కర్మలగును “మెత్రుందు శ్రామంబుం బొంబెనుో” ఇచట “పొందు గత్యర్థకము? క కళ ని కర్తర్థకము ఈప్రు యోసమున కర్ణ “మ్మైత్సునడు మెతు,ండు మెైళ్రు, శ్రామంబుం బొందింబెను అనుచోట “పొందింనెకుి ప్రేగకార్థకము కాన అప్రేరణమున కర్తమైొన “మెతుండూ ఆశునది ఇందు కర్మ్మయొ ద్వితీయా విభ క్రిని (కారక ౨౫వ సూత్రము) పొంది “'మొత్సునిం అని యైనది లాంతిచోసహితముంావేజుచోట్లంయాడ, అనలా గళ్యాదులకంటె వం 'వేజగునర్థములంచుు గర్హలకుం బ్రేరణమునం గర్య్యత్వము సిద్ధించునని భౌవ “మైక్రుండు పుడమి 'ేలెని ఇచటి “విల అనునది గత్యాదులలోం జే "లేదు, అయినను అయర్థమునః గల 'మ్మొక్కుండు”. ఆనుకర్తకుం బ్రేరణమున “్పూ తుండు మ్మెత్రునిం బుడమి జేలించెనుి అని య్రేరణమునందుం గర్త్య త్వము సిద్ధించి ద్వితీయావిళ_క్రిపబ్చెను ఇట్టివానిని ప్రయోగానుసారముగా గ్రుపొంప నగును ఆనభిహితక ర కొకానొకచో వప్తి, బహుళంబుగా నకనససప నప చనా బా. న. య సు. నగు, ౧౨౪. రాముండు మిథిలంగనియొ _- రామునకు మిథిల గనం బడియె _- రామునిచే మిథిల గనంబడియెను మ్మెత్రుండు తత్ష్యంబుం బెలినెను - మై త్రుండం మె త్రునకుం దత్త్వంబుబెలి "వెను. కన్వాదియోగంబునం ట్ర యోజ్టకర్తకు పస్టి నితషం బుగానగవ - విశ్వామి శ్రుండు "రామునకు నిథిలం గానిపించెనుం లో నా శృం డర్జునునకు విశ్వరూపంబుం జూ'వెను ఆకర్ష కంబున కవ్రేరణంబునం చాత్మ "నేపదక కానుబంధం' బులు ేమిం జేసీ రూపఖేదంబు లయిదని యెటుంగునడి

క్రి యాపరిచ్భ్చేదము 8035, క శరరకముం వన మెక్రుండు _ మనియొనుం పేరణక రగకము ఆ ఆ తుండు _- మెక్రుని - మనిచెను వయో రాఖ/ "వీ రణాత నేపద కర్తర్లకము ఊఊ ఆ 'ఆధి ఇశుండు - మొకుని - మనుచుకొనియె కసా వ్‌ "వే రణకరారకము ర్‌" "ఆధి చతునిచెత - మెతుండు - మనుషంబడియె న్‌ లా” చీరణాత నేపదక రాగకము ల వక్ర ఆం థ

చె తునిచేత - మకుండు - మనుచుకొనండియె

యా/ రఖ్ల/

'వెండియుం బ్రేరణంబునం దించుగాగముంబు గలిగినచో సకర్మ కంబునకుం బండ్రైండు నకర్మ కంబునకుం దొమ్మిదియు "భీదం బులని యూహించునది

౧౨౪ అభ్గిహితక ర్హ=ధాత్వర్థముచేం శెప్పయిడినక్నర్హ ,క్రియచేం జెచ్చయుడనికర్తకుం గొన్నియెడల బహుళముగా నష్టివచ్చును అనభిహితకర్తకు పొధారణముగా కారక 3-వ స్మూత్తము ననుసరించి తృతీయ రావలసియు0 చలా వష్టికూడ బహుళముగా గల్లునని యిీస్మూత్రముచే విధించంబడినది

“రాముండు మిథిలం గనియొ * అనుచో '“రాముండు అనునది శ్రియచే అభ్గిపొశమైనది (ఎపండు కనియె నని ప్ర్కశ్నింపలా “రాముండు అని సమా ఛానము వట్చెను ) కాన దీనికి మష్టిరాదు “రామునిచే మిథిల కనంబడియో చనుచో కర్తయగు “రాముండు. (క్కియచేం శప్పంబడలేదు. (వది కనయడి మొన! అని చిం చినచో “మిథిల్‌ అని జబాబువచ్చుచున్నదిి కాని కర్త జపబాబుకాలేదు స!

806 చాలవాస్ట్రకరణము, లముటీక్ష

“రామునివేోఅనుచోట శారక కవన స్మూత్తముచే తృతీయవచ్చి నది అతృతీయకుబదులు మష్టియు బహాుళముగా లావచ్చునని యీస్మూత్రే ముచే విధింపంబడినందున 'శామునకు మిథిల కనండియో ననియు నుండ వచ్చునా

“మెత్రుండు తత్త్వంబుం లినెన్‌ అనుచోటం శయనే 'జెచ్చయబడు క_ర్ధ “మైత్రుందు * అనభిపిశము కానందున. దీనికి వస్టిరాదు. “వైత్రుండు మ్మెత్తునకుం దత్త రంబు ఉలిపెను అశనుచోటం జలిపినశాండయ వైత్రుండుకాని మోతు డుకాండు, కాన మెక్రుడు” అనభిహితకర్తమైనాండు.. ఇచట అప్రే రణమునందుం గర్హయైన “మొత్రుండు” గ్రేరణమునం గర్వయగుటచే ద్వితీయ

హన ర వ్‌ ఆశీ రావలనీియుండంగా, ఈవిధివే షష్టివచ్చి (ద్వినీయాను బాధించి వె ర్రుండు కొ

'మైత్రునవం ద _త్హ్వంబు 'జెలిపెను అని మైనది

కన్వాాది - ఈస్మూ త్త మునందలి బహుళ వాణము ననుసరించి “కను మున్నగ ఛధాతువులతోడి సంబంధమూనందు. "కను మున్నగు 'ాత్వర్థముల చేరణరూపములతోడి యన్వయనున వాని అక్రిరణమునందలికర్తకు నిత్య ముగా మష్టి కలుగునని యర్థము అట్టియెడల ద్వితీయ కాదని భావము

చ, యోజ్యకర్త = 'పోశ్సహింవ (ప్రేంపల బడుకర్హ్య = స్వార్థము నందుం నరయయి, గ్రేరణామునందు 'వేలొకనివే వ్యా పారమునందుం చ జే "పెట్టణుడుక ర

ళు న్‌

(అప్రేరణము లేక స్వార్థము రాముండు మిథిలం గనెను ఇచట కర్త “రాముండు ” దీనికిం ద్రేరణార్థకరూపముం) విళ్వాామిత్రుండు రామునకు మిథి లం "గానిపించెనుి. అనుచోట చ, యోజ్యకర్త *“రాముండు" వృయోజకక ర్త 'ప్రోత్సహిం చినవాండు “విశ్వామిత్రుందు” ఇచటం ట్ర, మోజ్యకర్తకు ౧౨౩- సూత్రము ననునరించి ద్వితీయ రావలసియుండందాణ షష్టి నిత్యముగా విధింవ6 బడుచున్నది వష్టి నిక్యమనిఇెవ్వుటకు స్యూత్తమునందలి “ఎవుళి గ్రవావామే

క్రి యాపరిచ్చేదము 807 క శారణాము ఇల్లే “కృళ్ణుం డర్దునునకు విశ్వరూవంబుం జూపెనుి అనుచోం ఛఆయోజకక ర్తేం ట్రేరింప బడిన చ,యోజ్బక్నర్త యిగు “నర్జునుండుో అను దానిక ద్వితీయకుబదులు వష్టి వచ్చెనని గృహించునది 0 ల్‌ ఆకర్ష్మకంబునకు - కర్ష్య లేని (కేవల క త్త ర్థకమునకు కర్తార్థమునలల్లు “వడుజి రానందునను, అత్మ "నేవదార్థమునవచ్చు. కానూ స్వార్ధమున రానందు కర జ్త్‌ జ్‌ నను స్వార్ధమునః గ ఇర్తుక్టకరూప మొక్క_టియే కలుగును రైగణార్థక్యవ్తత్యయ ములు అకర్తకములకును. గలుగును శావున ేరణకర్త ర్థకయావమ లమింద “కొను, వడు * “ళొనువడు లు నసంభవంచుటచే ్రేరణార్థమున నాల్డురూపము. 'లేర్పడును, స్వార్థమ.నందలి రూపముతో-గూడం జేరి అక “రకమ.నకు ఐదు. రూవము లగునని యభిస్త్రాయమ. అకర కము నూ. ర రకము కర్తర్థ చ్ర్రణమా_ (మనియును (మనిజశు నా! న! త్య ఆత్మ క! కర్మార్థకము అత్మ క! రకము మనుష ళ్‌ క (మనుషం కర్యార్థకము(మనుచు. (యనుచుకొనియె బడియె కొనయుడియొ దె ళో ఇ 'ెండియు6 ట్రేరణంబునాసకర్మ కములకు ౧౨౨ స్మూత్తము టీకలా వివరింపంబడిన్నవృ కారము కలిగిన రా-కవూపములలోప్రేరణరూపములు నాలింటి చి

208 'బాలవాష్ట్ర కణము, లఘుటీక వ ము! మోందను మజలం ట్రేరణవ్రక్యయములను గూర్చు నెడల మలి ఈర చూవములం ఎక్కువయగును యేరణక త్రన్ఞకమునుండి పునః గ్రైరణకర్త ర్థరముదేవదత్తుండు వైక్రు నకు మైశ్రునిచేత పంటకము వండింపింబెను ల్స్‌ ్డ్స వ 'ద్రశ్రభుం శ్రేగణాత్మ బేపదక ర్త ర్థమునుండి ఎనః గ్ర్రేరణాక్య చేపదక ర్తి ర “జీవదత్తుండు మై శ్రునకు మైత్రురిచేక పంటకమును వండింపించుకొ నేరు క్ష ఫు యక "చేత ర్రేరణకర్యార్థకముకుండి పునః ్రేరణకర్యార్థకము చేవదక్తుని జ ఎచ్‌, వైశ్రునిచేక మెత్రునకు వంటకము వండింపింపంబడియొును శ్రేకణాత్మచేపద జ త్‌, ో కర్తార్థరమునుండి పునః ప్రేరణాత్త్మ్య జేవదక ర్థార్ధకము - జీవదక్తునిచేత వైశ్రుని వేళ మైత్రునకు బంటకము వండింపించుకొనయిడీయెను ళ్‌ అకర్యకమునకు కలిగిన గి రూవభేవములలోం ల్రేరణార్థకములగు నాల్లింటిమోంద మజలం బ్రేరణ చ్రశ్యయములకు గూర్చినయెడల మళకి ఈర రూప ములు ఎక్కువగా: గల్లును ఆర్తి క ౧. ప్రేరణక్యర్తర్థకమునుండి మజలం ల్రేరణక్కర్తర్థకము. - 'జేవ దర్తుండు మైత్రు నిచేత మైత్రుని మనిఏింెను * త్‌ ౨ పప్రేరణాత్య "నేపదకదర్త ర్థకమునుండి పునః పప్రేరణాక్క చేపదక త్తే కము - జేవదర్తుండు వైశ్రునిచేర మెత్రుని మనికించుకొనియెను జ్తి ఎ, 3 ప్రేరణర్తార్ధకమునుండి. పునః చ్రైగణకర్షార్థకము = “జేవదత్తుని వేత వైక్రునివక మ్మైశ్రుదు మనిపింపంబడియెను జ ్హీ , చ్రేరణాత్మ చేపదకర్యార్థకముశుండి ఫు! ప్రేశాత్మ ేవదకర్శార్థ కము జేవదత్తునిచేత వై శ్రునిచేక మైత్రుండు మనిపించుకొనంబడియొో చయిరీతిని సకరృకమునకు ౧౨ ను ఆకర మునకు ౯-యును భేదము జజ్టే పాజ్‌ గును ఇది శ్రీసోూపవరిచ్ళేదము అవావావాననేవానానాలానా.

ఛు గికృదంతపరిచ్ళేదము ఆవావుస్తాట్టిఫాలా ల ఆయ కత్తుల కర్థంబులు యధావ్యవహారంబుగ ల్రాహ్ఫ్టంబులు, ౧ థాకువునకు విహితంబగు డుఖ్భిన్న, వ త ష్టాయంబు శృత్తునాయడు కృత్తులకు వతస్థమాణంబులకు భావక_ర్తృ (టి వాల జా! కర్శాద్య్థర్థంబులు మహాజనవ్యువవో రానుసారిగా 'నెజటుంగునది ఆశ - బంధనము మొలక - నవోద్భిదము వలిక - పొల కుడు కోరిక. వాంఛయీ - వాంఛభితంబును, మూశ - సంఘను ఆడిక-నింద ఓడిక-స్రోతస్సు కృదంకవరిబ్భేదము---ధాతువులవంిం చేదవ్రత్యయమాలు. కృత్తులు శకృత్తులు చివజ-గలవికృదంతముల.-ఇవి నామవాచకములు ధాతుపులపయి వ్‌ త్యయమాులుచేరి నామవాచకము లగునవే కృదంకములని భొవము వానిని గూర్చి "తెలుపు గ్ర ౦$భాగము కృదంశపరి్నే న్ఫ్‌దము ౧ కృత్తులు=ధాతువులచిపజు జేరు 'డుజ్‌,రు, వు,రు; ను, ముళ్లు ల కంటె వేళైన ,శ్యయములు భావార్థనున కుదావ్భాతి-ఆంగు శాకఐఅంక ” “అంగి. నకు *“ఆలటి అనుఖొవార్థమున డద స్ఫూర్తనుచే కి వచ్చి, ౨వ సూ, 'శ్రముచే శ్చ లోపించినది క త్త ర్థ్‌మున కుదాహ్భూతుఎ-మొలచుల్లా కజీ మొలక, (నవోద్భిదముజ ఛకగా అంకురించినదిి ఇచట 3-వ సూత్రముచే కక వశ్యయమును, లావ న్యూర్తముచే “కి లోవమును వచ్చినవి వీలుశాఇకజవీలిక ఇచట

810 'బాలవార్థ్రకరణము, లసుటీక ౧౨-వ స్మూక్రృమువే “ఇక వర్ష్మకమ వచ్చి; సంధి (సంధి ౧౧=వ సూత్రము అయినది *కోరు + ఇకజకోరికీ అనునది కర్శార్థమన కదొాన్భాతి చకియ మాండిరీతినే *'మూంగుగాకజుమూ (గి అనునది కర్త్రర్థకము ఇట 3-వ న్యూ, మునే 'కి ౨-వ సూత్రృముచే “ని లోపము వచ్చినవి “ఆడు గా ఇకజలడిక అనుచోట భావార్థమున “ఇక వచ్చినది. “పడు శా ఇకఐపీడికి. ఇచట కర్తర్థ మున “ఇక” వచ్చినది (స్తోకన్సు= చ చవాహము)

ఇటం గృత్కగతవపవేములు పరంబు లననప్పుడు

కగచయవలకు లోవంబగు ౨

కృత్పంబంధులగు కాదులు పరంబులగునవుడు ధాతువు నంతంబులగు కగచయవలకు లోవంబగు మిాందిలతుష్టంబులం జూడంబడు |

౨ ఇట = ధాశువులందుు కృత్యగతవవేములు = కృత్చఏత్యయసం బంధములగు కంగ-క-ప-వంఇములు, వీని కుదావారణములం తరువా తిసూత్ర ములంటుి చూచునది

కవర్ణకం బలుగ్వాదుల ఇస 3

అలుగు - అలుక ఆం - ఆశ ఎటుల - ఎలుక కటా బిందులోనంబు ఇట్లు కొన్నింట టే హించునది కడంగు - కడణశ కలలస - కలశ కాంగు - కాశ తును/గస _ తునుక, నడచు - నడక నలలంని.నలయ పోవు-పోక మడలస.మడక వమలంగు - మలశ మును _- మునుక మూంగసమూూత మొలచు - మొలక వచ్చునకు - రా - రాక వంగు _- వంక వీల -వీళక ఇంక కవులు పరంబులగునవుడు కనునకు దిర్వంబగు - కానుకం కినియు ముదియుల కుత్వంబునగు కినియు _ "కనుక ముదియు - ముదధుక ఇతా్థాడు లలుగ్యాదులు

కృదంతపరిచ్ళేదము త

3 *ఆలుగూో మున్నగువానికి కి అగును “అలుగు శా-కజఅలుకీ ౨ = సూత్తమువే “ని ఇరికించింది “ఆశి ఇదిపజకే సాధింవయిడినది *ఎజుక్‌ ఆఅనుచో అర్థాశుస్వారము లోపించునది *ఎజుంకి అనివ్రాయరాదు, “నచ్చు శ శజ=రాకి ఇచట “వచ్చు” నకు రాదేశము - ముత్తు పరముగాకున్నను. చేయం బడుటకుం బ్రయోనగ మే శరణ్యము కళ్ళను శ కజకానుకీ లొలి "కోరు దీర్ధ్యము ఇల్లే ౧౧-స్మూత్తముచేవచ్చు పు వరమగునపుడు “శనునకు దీ న్స్‌ ము “కానుపు” “కిని శ యుజకినక” ౨ సూ్ర్రమునే “ము లోవము. “ని ఇకారమున కుత్వము ఇట్లే “ముడి యు. + కజ ముదుకి అనుచోటను ఇకారమున కుత్వము

ఇమివర్ష్మకంబు కలుణ్వాదుల కగ

కలుగు _ కలిమి టరుచు _- ఓరిమి కూరుచు - కూరిమి 'ేరుచు - నేరిమి వ్రేలుచు-వ్రేలిమి బడియు-బడిమి. బ్రదుకు _. బదిమి ఒడ్డు-ఒజిమి తాలు-తాలీమి ల్‌ గర! యె

ఈ '"కలంగి మువ్నగువానికి *ఇమి" అగును “కలుగు 1 ఇమిఐకలిమి" = ౨ స్యూత్ర ముబే “గని లోపము ఇళ్లే తక్కినవియును

తజ్వర్షకంబు ఇచేయ్వాదుల కగు స్మ

చేయు _- చేత, అలయు _. అలత కూయు - కూంతం కోయు - కోత గియు -గిత నేయు. నేత వూయు _ వూత పోయు - పోత మూయు - మూంత మేయుమేంత న క. _- రోత లాయు-లాంత వ్రాయు- అ స ౩

ఖగ చేయు మెదలగువానికి 'కజ్‌ ” (ఈ అగును ఇది జిళశ్తు కాను దినికి ముందు బిందువు చేరుచుండును, “చేయాంషారఎవేతి అంసూ, త్ర ముబే “యు లోపము ఇట్లే తక్కినవియు నిని యొబుంగనది

శె్షల చాలవాష్టకరణను, లఘుటీక కువర్ష్యకం బడంగ్యాదులకగు 6౬ అడలయ-.అడంకువ ఎలుంగు ఎలుకువ - కలలానం.కలంకువ - నలల _- నలువ వెనలం _- వెనయవ పొలయు.పాలశయవ మజిచు - మజుకువ మెలలు . మెలకువ లోల - లోంకువ చేను - వేకువ ౬ “అడంగు" మున్న గుధాతువులకు “కువి అగును అడంగనిగాకువ=అడం కవీ ౨-సూ క్రముబే “గి లోపము ఇళ్లే తక్కినవియును టవర్షకం చాడ్వాదుల కగ నగుచో నంతలోపంబగు త ఆడు-.-ఆట ఉఊఊరు.ఉఊుట ఉఊజడు - ఊజట వశరు - వశట, ఓడు - ఓట తివురు - తివుట తేరు - తేట త్రిమ్టరు- తివుట వండు. వంట పాడు. పాట మండు. మంట వండు - వంట వేసటు _- వేసట అను 'వయు_క్రం బయిన యాటశబ్దింబు పౌాయుకంబుగాం న్నీ బసమం బగ కోలాటము - పోరాటము - మంటడ్రాటము ఇతార్థదులు 8 “అండు మున్నగుఢాతువులకు *టి అగును ఆ *టి వరమగునపుడు ధాతువు చివంీయతరము లోపించుకు “అడు +ట-ఆటి.ఇటే మిగలినవియును రా ఆనుప్రయు క్రంబు---కొన్ని ళబ్బములవెశుకం జేర్పంబడు. “అటి శబ్దము తశంచుగ నపుంనకనమమగును కాన “ము వర్షకమునుపొందును ఉదా == “కోలాటము-పోరాటము-మంటడ్రాటము " పీనిని “కోటు పోరాట, మండ్రాటో యవ్రన్సి త్రాయకాదు టువర్ణ్మకంబు పడ్వాాదుల కగు నగ-చోనవి యాద్యుతమరళేషంబులయి దీర్ధ్రంబు నొందు ౮. వడు - పాటు, ఇెడు - వేటు అడుచు _- అటు, కజచు -

కృదంతవరిచ్ళేదము 818 కాటు పొడుచు - పోటు వయిచు - వాటు వయు - వటుం శీడు - ఓటు వేయు - వేటు

నూ లీ

౮ 'వడు మొదలగుధాకువులకు *టూి అగును అది వరముకాలా ఛాతువు మొదటియతురమే మిగిలి దీర్ధ్స మును పొందును. (శక్కినయతుర ములు లోపీంచును ) “వడు శాటుఐపాటు,) అడుచు + టుఐ(“డుచు" లోవమం) ఆటు, ఇళ్లే తక్కినవియును

వవర్ష కంబు తిరియ్యాదుల గగ ౯

తిరియు - తిరివము కలియున కత్తంబు నగు _- కలవము, పాలయు - పొలవము మురియు - మురివనము సొలయు -సొల జము వలీయు - వలీవము

౯ 'లిరయు మున్నగుథాతువులకు “వి ప్రశ్యయనుగును, 'తిగరయు శ వ+ ము=తిరివము = ఇచట ౨-స్యూత్రముచే “యు లోపము అచ్చిక ౨ -- న్నూత్త ముబే క్షీబసమత్వమువచ్చి “ము ఆయినది ఇట్లే రక్కిననియును" కలియు + వశే ముఐకలవమః (ఇచట “లి *లి గామాజినది )

తవర్ణకం బావులించు లోనగువానికగు ౧౦

ఆవులించు - ఆవులింత ఇగిలించు - ఇగిలింత ఓకిలించు - శ*కిలింత కుళ్లగించు - కుల్ల్‌ గింత కునీలించు -_ కునీలింత కొక్క ర0చు, కొక్క_రింత కొవ్పరించు - కొవ్చరింత గిలిగించు - గిలి గింత - ఇతారదు "లెజుంగునది

౧౦ “ఆశ్చలించు లోనగుధాతుళృలకు *తి అగును “అఫ్పలించు + తజూ ఆవులింకి - ఇచట ఎ౨ంన్యూర్రముచే “చ్చీ లోవము

పవర హ్‌ంబు మాయ్వాదుల గస ౧౧ నూయు - మూవ, మేయు - మేవ్ట, అడుచు - అడువుం

త్‌ే బచాలవాస్ట్రకరణను, లఘుటిక ఇంచు ఇంవు వంచు -వంప్ర)ు వచు - వను - కను _ కానుపు కాచు - కావు మాచు-చూవు తలంచు - తలజ్టు తోంచు - తోయు శ్రేంచు - త్రేవు తోచు -తోవుు వూంచు - వ్లూంు "పెనుచు - పెనుపు పాలుచు - పాలుషు ప్రోచు _ ప్రోఫ “మిచ్చు - మెవ్వు మోచు- మోపు వలవు - వలవు నాచు - వాపు ఇళార్టదులు మాయ్యాాదులు

౧౧ “మాయు మున్నగువానికి *ఫి అవను 'మాయు శ పు=ంమాఫపు ౨-న్మూక్కముచే 'యుూ లోవము. ఇట్టే మిగిలినవియును

ఇకవర్షకం బంజ్యాదుల కగస ౧౨

అంజు - ఆంజిక అమరు . అమరిక అరయు _. అకయికః ఆలయు - అలయిక ఆడు - అడిక ఓడు _ ఓడిక శ్కీజ్చు - ఓపిక కను - కానిక కూడు - కూడిక - కోరు _ భోంక. పొందు పొందిక పోలు _- పోలిక తూను తూలసనకగు _ తూరు ఇళాస్టదు బంజ్య్యాదులు

౧౨ “అంజు 'మొదలగవానికి *ఇకి అగును అంజు + ఇకణఅంజిక (సంధి. ౧౧ స్మూశ్తముచే సంధి) “తూలన గ ఇకజతూనిక ఇచట “తూంగి అనుదానికి 'తూనుి ఆచేశమయినది

అప్పాదులకు నజి యగు ౧౩

అప్ప = అప్పన ఉజ్జ = ఉజ్జన జవ్ప _ జఒవ్పన గట్ట = గట్టన గడ -గడన, దట్ట - దట్టన దీవ - దీవన పాట _. పాటన మన్న- మన్నన, వీచు - వీవన

౧9 “ఆన్చి మొదలగ ధాతువులకు *నత్తి (న) అగును '“అవ్బశనణు అన్సన “వీచుగానజవీవని ఇచట నజి శ్రీ తృవటబే ధాతువు చివణి (య

కృదంతపరిచ్భేదము తర్‌ అోన్సి ఉఊళారము ఆకారమయినది, (చూ ,క్రియగూ ౨౦ స్మ శ్రమము! ప్‌దవ శ్రీయా ౮౮ చే చళకారము వకారముగా మాళీనది బడి మయేల్వాదులకగు ౧౪ ఏలుబడి - కట్టుబడే - కనుబడి - కొనుబడి - గిట్టుబడి - చెల్లు బడి - వేరుబడి - తగులుబడి - తీలుబడి - పెట్టుబడి - పోబడి - యమొక్కుబడి - వచ్చుబడి - సాగుబడి ౧౪ “వీలు మున్నగువానికి *“బడి ఆగును “విలు 1 బడి=నీలుబడి ఇట్లే తక్కినవియుం గడ చేర్వాదుల కగు, ౧౫ చేరగడ - తిరుగడ - తీజబుగడ - తేలుగడ - కేగడ _ మనుగడ -_ విడుగడ - వీడుగడ ౧౫ వేది మున్నగవానికి గడి అగును “చేరు గడ=చేరుగడి శా "జ్‌మనులును లికి కోర్వాదుల కరగ ౧౬ కోరికి - ఫూనికి - పోలికి.యనికి వినికి- చూడు భరాచున వగు - మాడికి ౧౬ 'కోరు మున్నగువానికి “ఇకో అగుశు “కోరు శ ఇకి=కోరికి (సంధి * ౨౧-సూక్రమాచే నంధి) “చూచు + ఇకి=ంచూడికి (కా రాం సత్త్వము చే “చూచు నకు “చూడు ఆబేళము) వువర్షకంబు మన్వాదుల కగు ౧౭ మును - మనువు కాచు - కావు కొలుచు - కొలువు, వచ్చు - చావు తడయు - తడవు నిలుచు - నిలువు నొచ్చు నోవు వూచు - పూవు వ్రుచ్చు - పువ్వు,

816 బాంవాస్ట్రకరణర్వు లహుటిక ౧౭ “మను మున్నగువానికి “వ అగును మళుగ్గా వుజమనువుి కాచూ సవుంకావు. (౨-సూ శ్రమువే “చు లోపించినది ) ఇట్టే తక్కినవియును “వచ్చు శ వుంచావు ౨-వ సూత్రమువే “చ్చు” లోపము ఆద్యతురమునకూ దిర్ధ్స్యము ఇళ్లే “నొచ్చు + వు=నోవు ” “ప్రుచ్చు + వు=ఫ్రువ్వు” ౨ సూత్రము “చ్చు లోపము *వి కార ద్విక్వమును అవర్హ్మకంబు గీజ్వాదుల కగు ౧౮ గీఅు - ఊంద - ఎండ - కాయ-చదియ _ తునియ పరియ - పాయ . పిడుచ - మాట _- ముడియ _ వదర _ వయ ౧౮ గీతి మున్నగువానికి “అ అగును "కీలుశి అఐగీజి - (సంధిం ౧౧-చే సంధి) ఇట్లే తక్కినవియును ఆఅశకవర్ష్శకంబు మాజ్వాదుల కగు ౧౯ మాటు మాజుకము అము - అమ్మకము అంఫు - అంహ కము పంచు - పంవు - పంపకముః వండుడకారంబు టకారం బగు - వంటకము తోము _ తోమకము అద్దు - అద్దకము ౧౯ “మాజుి. మొదలగువానికి *అకి అగును *మాయి" మున్నగున వన్నాయును క్రీ! బళుల్యములు కాన వీనికి “ము చ్తశ్యయ మగును. *“మాటుశో అకశ ము=నూజకముూ(సంధి ౧౧ వే సంధి ) వండుశా అక శ ముజవంటకము” అనుచోట *డకారము *టకారి మయినది డువర్ష సం బాజ్వాదుల కగ నగునప్పుడు వకారంబు చయలకగస ౨౨ ఆలు - అఆలుడు అమ్ము - అమ్ముడు అల్లు - అల్లుడు - ఎక్కు = ఎక్కుడం, క్రమ్ము _ క్రున్జుడు, చోఫు - చోఖుడుం ర్‌ూ ఎ త్రొక్కుడు, తోచు ఎ తోవుడు దంచు _- దంపుడుం

కృదంతపరిచ్చేదము 8? దాంచు - చాంవుడు.. దిగు - డిగుడు దోంచు-దోంపవుడు వెంచు. ెంపుడు - మ్రేపుడు ప్రాకు _ పొకుడు వమూాయు - నూవ్చడూం "'రాచు - రాపుడు ఇళాస్థదులుం

ఛా

౨౦ 'అఆజు మున్నగువానికి *డూ అపను ఆ *డుి పరమగుచో “చ య్‌ీలు వి 7 నూలును “అబుశీడు=అటుడు “దంచు శ డు=ందంపుడు” “భూయ 1 డు=ఐమాపుడు-అనుచోట్ట పరునగా *చ యి లకు పకార మాబేశ మగుటను గమనించునది ఇళ్లే తక్కి_నవియును

ఉవర్ష్యకం బడుక్వాదుల కగు ౨౧

అడుకు = అంటు - ఒవ్వు - ఒజుగు - ఒజసలన

౨౧ “అడుకుి మున్నగువానికి “ఊ అగును 'అడుక + ఉ = అదుకు సంధి ౧౧ స్మూత్తముబే సంధి ఇళ్లే తక్కినవియును

వడి ప్రభృతు లిక్షైజుంగునది తుం

వడి, కొలువడి - గెలువడి - నడవడి వస్ధితిరేకంబున "ఖీవడి. వి, తనివి - తెలివి - విరివి అవ, తగవు - నగవు - ఉజువు ఇ, చేయి - వ్రాయి కలి, కనుకలి - వినుకలి ఇతార్థదులు మజోజనవస్థవహారంబుల 'నెజటుంగునది

౨౨ వడి వృభృళులు = వడి వి అవు, ఇ కలి మున్నగునవి కీవ్షడ్లి మున్నగునవి ఆయాధాతువుల కాయాయర్థమ.లందు నగలుగుటను "పెద్దలవ్యవ వారశణ ననుసరించి శే పింపందగును కొలుచు + వడి=కొలువడి (వడి ఇచట ౨ నూర్రముచే “చు లోపము ఇట్లే కక్కినవి “కలుగు శూవడి (వ్యతిలేకము)జు "లేవడి” యాః ౧౧౬ వే 'శలుగుి నకు “లి ఆబేశముయినది

(వి) 'ఠనియు+వి=తనివి * (౨-న్మూత్తముచే 'యూ లోపము. ఇత్రే “తెలివి విరివి అనునవియును

బాలవ్యా-లఘుటీకంాఓ క్షే

ని చాలవా్థ్రకరణను, లఘుటీక (ఆవు) “తగ+అవు=తగవు (నంధి ౧౧-నూతత్రముచే సంధి “నగవు? (ఇ) చేయుశగాఇ=చేయి.. (నంధి ౧౧-సూ త్రము వేసంధి ఏ ఇళ్లే “వ్రాయి లి “కను శ కలి=కనుకల్కి విను శ కలి=వినుకలి * ఇది కృదంతవరిచ్నే గ్భ్‌దము అనననటేనాం.

పకీర్ణక పరిచ్చేదము జా 9 న ననా పదాదస్టంబులు బుళ వర్ష ంబులు రల తుల్న్వయులు ౧ అతండు బుషి - ఇట సంధిలేదు ఆబుపీ. - ఇట యడా గదుము లేదు వచ్చె బుషి. - వచ్చెకా బుషి. - వచ్చెను బుషి. - ఇట ద్రుతమునకు లోప సంన్షేషన్వత్వములు చ శీర్ణక పరిచ్భ్చేదములా పీర్ల మనంగా నంతటం జల్లంబడినది-విశాల మెనది 'వెనుకం జేస్పంబడిన వరిచ్భ్ళేదముల కన్నింటికిని సంబంధించిన విమయమం లను వివరించు గ్రంథబౌగము ఈశీర్ష క వరిబ్ళేదము ౧ వదనము తొలుతనుండు అచ్చులప బుం్క లం ేఫలకారముల చంటివి “అఆతందు శ బుషి ఇచట “బుకారము “రి తో సమానమగుటచే ఉళారసంధిరాలేదు కాన “అతడృషి కాలేదు “ఆఅబుషిీ అశుచో “బు అచ్చుగాం బరిగణింవయబడినచో యడాగ మమునచ్చి “ఆయ్యుషి కావలసీవచ్చును అట్టు కాలేదు “వచ్చెన్‌ + బుషి= ౧) నళ్చిబుషి (2) వచ్చెన్‌ బుషి (8) వచ్చెను బుషి ఇచట “బుకా రము శేఫగాం బరిగణింవయుడి స్థీరక్వముపొందుట చేసంధి ౧రాన సూత్ర ముచే అనుసరించి ద్రుశమునకు (4) లో లోపము (2) ౮లో సచస్హేమము (8 లో స్వత్వమా కలిగినవని శ్రహింవనగును అచ్చికపదంబులం దుత్తమంబు లగు రులుడుల ముందజీయేత్వంబునకు హ్రస్యంబు విధాషనగు, ౨

820 బభాలవాష్ట్రకరణము, లముటీక నల్లేరు - నల్లెరు వళ్లేరు - వల్లెరు పెన్నేరు - వెన్నెరు.. నూనేరు .- మవూనెప ఆజేలు - ఆడెలు కుందేలు - కుంబెలుం తోంజేలు - తోండెలు నాగోలు - నాగొలు నేశేడు - నేండుం మారేడు - మారడు వఫూేేడు - వూండు తంేేడు తంాడు ౨ ఉొృత్తమంబులం == మూండచ్చులు గలవదములలో మూండవ యతురములు, అచ్చ తెళుంగవదములందు మూండతురముఎం. గలపదములలో మూ:డవయతరములు “రు లు-డుీ. అనునవైనచో వానికి ముందున్న వీకా రము వికల్పముగా ఎకారమగును *నల్లెరూ లోన “రు ఉత్తమము, దానికి ముందున్న “శ్లో లోని విశ్వము వికల్చ్పముగా ఎత్వమై. 'నళ్లైరూ అయినది తక్కినవియు నిళ్లే ఊయేల పయ్యొదతాయెతులం (ద్రికశానామంబులందు యాకుం డాలవ్యవక్రయోగంబులేదు 3 స్పష్టము కె ్రిక్యా=రప్పు శాలవ్యవక్తృయోగముజోఎ వీల తోం గూడి యుండుట, “ఊయేల్కు పయ్యెద, తామొతు అను మూందుపదిములను విడిచి వేజెచ్చటనునూడ *“యె, యే లు వదములలో లేవు ఉయేల యూాయాలలవా.పులనొండొంటికిం గుజుచయొంజె నగు ౪ ఉయేల - ఊయుల - ఊయేల .- ఉయాల -- ఊయల - ఊయాల వత్య్థమాణంబు యడద్విత్వంబు - ఉయ్యేల - ఉయొదుల- ఉయా్య్యల య ఉయ్యల,

వశీన్షకవరిచ్ళేదము వ!

ళా ఇాపుల=దీర్ధ్య ములందు, ఒండొంటికి=వర్యాయముగ్య ఒంటె = శుకల్పముగా, 'ఊయల, ఊయాలీ అనుదానిదీ శ్రమాలకు న్రాస్వము వికల్ప ముగా నగు వత్యుమాణంబు=ముందు. విధించయిడునది. (జావ న్యూర్తముచేత నని యర్థము ) (1) ఉయ్‌ల, (2) ఊయి., ()) ఉయ్యెల, (ఉ) ఉయ్యల, (శ) ఊయల (1) ఉయాల (2) ఊయల, (8) ఊయ్యల, (4) ఊయ్యాల, శర) ఊయాల

వపయొగర్టిద వయసిద ఏన

౫% పయ్యెద. అనునది “వయ్యది యని *'యి కారమధ్యముగను ఉండవచ్చునని యర్థము

ఉడూయులాదులం దొలియచ్చు మాందిహాల్లునకు

ద్విర్వ్యచనంచొంజె నగు ౬

ఉయ్యేల _ ఊయేల, ఉఊయీల - ఊయల ఉఊయాల - ఊయల అయి - వలిదము - ఓయ - ఓఉయారము - కోఫవు (ధను రగ్రమ్య జాజర - తీనియ - తీయము - లేప (స్తవము) ేమ - తొాయలి దీవియ - నూవు - నోవి - నోవు - పూవు వేయ - మోగ (అంకుకము మోటిక - మోఫవు - వీయను _ ఇళార్టదు లూయీలాదులు

౬ ద్వెర్వచనంబుజద్విత్వము, ఒం డె=వికల్పముగ్యా “ఊణులి మొద లగుళబ్దములందు వదము తొలియచ్చునకుం దర్వాత నున్న వాల్లునకు ద్వి్వము వికల్పముగా నగును

“'ఊయేలో అనుదానిలోని *ఊో తర్వాతి యకారమునకు ద్విత్వము శాంగా సమాన ౧కె-వ సూదశ్రముచే “డ్రి వ్రాస్వకుయి “ఊయ్యెలి అయి నది ఇళ్లే తక్కినవియును ఆకారంబు కి ౦ది ఆకారంబునకుం దుదినులుల $ ౦దినలలకు లాను

లోపంబు బకుళయుగ నగు ౭

92 చాలవా్థ్రకరణము, లముటీక

అజ్జు - అణు గొజ్తియ - గొజియ కన్ను - కను నన్ను- నవు వలు - వలు విల్లు - విలు

ళం ట్‌.

2 “జ్జ (ద్విక్వశకటశేఫము). లోని ఒక ఆకారమునకును పదము తుదనున్న “న్ను, ల్టు లలోని నకార; లకారములకును లోవము బహుళముం “ఆయ్జు-అజు, కన్న్ను-కను విల్లుం-వింో తక్కినవియుని జే

అక్కటాదులజడ్డకు లోవంబు విభామనగు ౮.

అకట - అక్కట అక్కట - అట్టిక - అట్టుక - అక్షై - అమో _ అయాస్ట రె = అవ్యాిరి _ ఇట్టిక అ ఉప్పవడము = ఉమ్మి- ఎక్కుసక్కిియము - ఎక్కు నిక్కియము - వెక్కిరింత = ఎడ్డ-ఎన్నిక- వెమ్లుక - కజాయము - కట్లా - కట్లిక - కవ్చురము - కముటము - = జ ల్‌ కు శ కమ్థతము-కువ్వాడను - శొట్టిక - కొమ్ము - కొయ్యుగూూర - గయాస్ట్రళము - గిజ్జిగాండు - గుజ్జరాతి - చిట్ట - చిన్న చిమ్మట- రు జ న్‌్‌! యు "ఇెన్నంటి - చెప్పుము - చెప్పుడు - ఇెనట - వెన్టియలు - జవ్యాజి - జాబిల్లి - తమ్థుటము - తమ్థులము - తల్లి _ త్రువ్లికీ ఎ తువ్వక - లెల్ల - దవ్చు - దివ్వియ - నవుర్ది - నిద్దుర ల నివ్వరి ఎ నివ్వాళి - నువ్వు - నెట్టక - నెమలి . విన్వళించు - పిన్న - పవీయ వగ _ పద. షా ల కూ వ్‌ పువ్వు - పెద్ద - వాట్ట - ప్రాశెన్న - వైగడ బెగ్గడు - వ్రు - బొవ్మికము ఆ బొన్మిడికము ఆ బొనిజ్‌ము య మజ్జ = అనా్డో మత్తాబు - వాల్గారము - ముక్కు _ ముడ్దియ - మెట్టిక - మొక్క- రము - మొగ్గరము - మొల్లాము - రి - లొట్షవిట - వట్టి - వ వయాస్థ్రళి ఎ సన్నియ ం సన్వడి య నివ్వుంగి - అట్టు - వ్రట్లు - అకు అవ్వుడు - ఇవ ఎవ అ లో జాస్‌ స్పాడు అప్పుడు _ వ్వుడు - అన్ని - పన్ని య ఎన్ని _కొన్ని - వము - మిము - తము ల అమ్మ - అక్క - అవ్వ _ ఆయ -

జ జల చ క్షీర్షకపరి చ్చేదము 82కి

అప్పు - అచ్చొటు - ఇచ్చొటు ఎచ్చొటు - అచ్చటు - ఇచ్చటు-- ఎచ్చటు ఇత్యాదు లక్కటాదులు

౮ అక్కటి 'మొదలగుళబ్దములందులల _ (జడ్డట) ద్విత్వమునకు లోపము విశకల్పము అకట-ఆక్క_టి ఇట్లే తక్కినవియును

జడ్డక్కరంబుతో. బదాదిస్వరంబు గూడుచో జడ్డకు ఫ్రీ లోపంబు లేదు ౯

అకౌళ్తె ల కన్నదరె ఎ నన్నడిాగె ఆ వల్లొల్సె ఆ విల్ల ంచదెం

౯ ద్విత్వామరము అజూది భదముతోం గలియునపుడు” మిందిసూ త్ర ముచేం గలుగులోవము ద్వ్వాళ్వమునకు రాదు “అజ్జుగా ఎత్తె=అకై కై. ఇచట ద్విత్వమగు “జు” అజాదిపదమగు 'ఎత్తో లోనీ “పో తో కలియుచుస్నందున ద్విత్వము అోవించలేదు ఇయ్యది నిత్యంధికావున ఎప్పుడును ద్విత్ష్వోవమా శాదనియు, అందుచే 'అజెశ్తో అని కాదనియు భావము ఇళ్లై తక్కినచోట్టకు బ్రపొంచునది /

హాదులయు నీలుగులోనగువానితొలిహల్లునకు లోపంబు బహుళంబుగ నగు ౧౦

హడవము - అడపము హళరిదళము - అరిదళము హాలటి - అలంది నీలుగు - ఈలుగు 'నీలుగు _- నెగయు . పొందు _- పొనరు, వూను పొదవుల కాదిలోపం బొకండు వచియించె నది యవి ఇవారమూలకంబు

౧౦ సహుదులయు = వాళారము మొదటలోల వదము.లయొక్క్టయు వాకారము మొదఓలయలవదనులలోేని తొలిళాకారమునకునుు “సీలుగు మున్నగుపదములలోని తోలివాల్లునకు నుజోవము బహంళము

“వాడపము. (హాకారము? లోపింపంా) అడవముూి (సీలుగులానకా

924 బాలవార్థకరణమ్యు లముజీక రము లోపింపయా) ఈలుగు* ఇశ్లీ చక్కైనవియును. అన్నవి "ఫొను పొద రి ల 'మొ:టీవాల్లునకు వికల్చులోపమును జిప్పును కాని యిట్ల్టుఇెచ్వటకు సంగా అలోచింవమిమయే కారణమని చిన్నయసూరిగారి యాశ యము (వూొను ఊవి అనునవియు, “పొదవు; ఒదవులును వరస్పర సంబంధము "లేనివనియు, రళమనియు నఖిప్తాయము ) విఖినాష్నస్థక నర్రా న శఈనంంబు ఆరాటాదులం బి, ధమేతరదీర్ధంబునకు హ్రస్వ విభాషనగు ౧౧ ఆరాటము - ఆకటము ఆరాటము - కక్కూ-జితి - శేళౌ ఇకాళి . కొమూరుండు - కొమూరిత _- గంబూరము - పంజా రము _ బంగారము - 'బేహారము - వీటతాటము - సంతోసముం ౧౧ “ఆరాటముి మున్నగుశబ్దములండలి "మొదటిదీర్హ్య మునువిడిచి స అ ము తక్కి-నదీర్ధ్యములకు వ్రాస్వాము.. వికల్పముగా. నగును ఆరాటము ఆరట (ఇట శండవదీర్ధమగు “రా రగా మాజీనద్వి) ఇసే తక్కినవియును ర సాన ష శీయారాదులం దొలిదీ ర్ధ్యంబునకు హ్రస్వంబు విభాష నగు ౧౨ శఘీయారము - ఒయారము ఓీయారము _ శేళాకూలి - కోలె . గనాడారము - గోరువంకవమీ - బజబోజోరు - నీలుగు - "వండ - బేబోరము దీర్ధ మధ్యంబు - మాలు - మాలుగం - మోజుకు - వీటతాటము - వీడియను ఇతార్రదులు ౧౨ “పీయారముి మున్నగుళ్యములందు "మొదటి దీర్ధృమునకు చ్రూన్వము వికల్చ్పము “ఓయారము” - *జయారము' గా మా౭ినది. "చేహారము? 'బెవారమనియు, పండు "పెండ అనియు నగును ఇశ్లే తక్కిదనియును

వ కపరికీర్ష చ్భేదము 8ైిర్‌ అడంగ్య్వాదుల డాకు ణకారంబు విభావమనగు ౧8 అడలస _ అఆణంగు అఆడయ__ కడలిని - చిల్లాడము ల -“తడగము _- నాయెము - పోండి - మిడుణగు - వడణశు - మిడుం గులు - ఇళాస్థదు లడంగ్వాదులు, ౧౩ 'అడంని మున్నగువాని *డి వికల్పముగా *ణి గా నమాజును “ఆడం - అణంగాి ఇట్లే మిగిలినవియుంను దక్కులోనగువాని చాకు డకారంబువిభామనగ ౧౯ దక్కు - డక్కుు దక్కు - దగ్గజు _ చాలీ - దాశలీ- దిగం - దిగ్టియ - దూయు. - బెందము - బెప్పరము - బెప్పు - చొంగ _- దొపవ్ప - ఇళాబ్టదులు 66 “దక్కు. మొదలగువాని “ది వికల్పముగా “డ్‌ గ మాయిను “దక్కు. డక్కు ఇల్లే కిక్కినవియును వతొదులకు మువర్షకంబు పరంబగునపుడు దీర్ధ్స ంబు వీభామ నగు ౧౫ వఏతము - ఏతాము వీతీము - కళ్ళము - గాలము - గుడ్డము - నోణము - గొతము - జూజము - జుంజము - జబోతము- తశణగము - బొంధడము _ మండము _ లాతను - వీణము - ఇళార్ధ్రదులు ౧౫ “వీతము" మున్నగుకబ్బములందు “ము” కు ముందున్న హ్రూస్వమునకు వికల్పముగా దీర్ధ్స మగును. *ఎతము దీర మెనచో *ఏతాముంల ఇట్లేమిగి లినవియును వదాంతంబులయి యనంయు కంబు లయిన నులురీల యుత్వంబునకు లోపంబు బహుళంబుగ నగు, ౧౬.

826 బాలవార్థ్రకరణను, లఘుటీక

ఇందు నురుల కుత్వలోవంబు ప్తాయికంబుగ పహాల్చరకం బులకుం జూవక్షైడు ప్రూన్పడె - మినువడె - మిన్వడె - వత్తురు వారు _ వత్తుర్యారు - శారుకొనియు . కార్కొనిము. రాములు. “రాముల్‌ _- వనములు - వనముల్‌

౧౬ వదాంతంబుల=వదములచివజ నుండునట్టివి, ఆసంయుకక్తం బులుం=వేలొకవాల్లుతోం గూడియుండనీవి వదములచివజకుండి, వేటొక వాల్లుతోంచాడి. యుండని *నుంలు-రూో. అను వాని ఊకారము బహుళీముగా లోపించును ఇందు “ను, రీ లకుమ్మాక్రము వేటొకవదముయొక్క_వాల్లు వర మగునపుడే ఊకారలోవము తీజిచుగాం గన్నదడుచున్నది “ దూను గ వడె= 'మూన్పజెల్‌ ఇట వదాంఠమమి ఆసంయు_క్షమగు *నీ లోని ఉఊకారమునకు “వడ లోని పకారము.వాల్లుపరమగునపుడే లోవము వచ్చినది. “లీకు ఈనియమము లేదు “రాములు-రాముల్‌ , వనముఎ-వెముల్‌ *

ఆచ్చికంబులం బదమధ్యంబుల నలడరల యత్వంబునకు లోపంబు బహుళంబుగ నగు ౧౭

కినుక _ కిన కానుక _ కాన్న. చిలుక - చిల్మ్క- రవ కాల్వ అడుగు - అడ్డు శడువు - కడ్చు పెరుగు - వెర్ల రుకు _ కూర్కు

౧౭ అచ్చ తెనుణగవదములందు నడుమనున్న *న-ల-డంరిల ఉకార మునకు లోవము బవాుళముగా నగును “కినుక ను లోని ఉాకొరము లోపీం వంగా “న్స” అగును ఇట్లే తక్కినవియుశు

లాంతియచ్చునకు సహిత మొకానొకవో నుడినడుము లోపంబు గానంబడియెడి ౧౮

కలికి - కల్కి ములికి.యిల్కి. బుడిపి - బుడ్చి పాలంతి-

పా ల్సి

జ! శ్రీ యాసరిచ్భ్ళేదము 82/7 ౧౮ లాంతియచ్చునకు సహితము=(ఉఊకారమ. కంటె ఇతరమగునచ్చు నకుంగూడ కొన్ని యచ్చ తెంంగువదములందు పదమధ్యస్థములగు న-ల-డంరం అమోందనున్న ఇతరమగు నచ్చునకును ఉశారముకంటె ఇ4ంగుచానికిని లోపము కనయిడుచున్నది. “కలికి ఇచటి లకారముమోంది ఇకారము లోపింపలా “కల్కి” అయినది. ఇళ్లే తక్కినవియును అబ్బురాదులం దుత్వంబునకు లోవంబు విభాషనగు ౧౯, అబ్బురము-అబ, ము అబ్బురము - కవ్చురము అవ్పుడు- ఇప్పుడు-ఎప్పుడు-చప్పుడు.నెత్తురు-ఇఆ సృదులు ౧౯ “అబ్బురముి ముష్నగువదములయందున్న ఊకారము విశల్చ ముగా లోపించును అబ్బురమ.-జూక రము లోపింవంగాటఅబ్రము” అగును (ఊశ్వము లోప్‌ంచునవుడు ద్విత్వములోని యొకయతరము లోపీంచునని చ్రపాంచవ లెను) ఇళ్లే తక్కినవియును చుక్పరకరువర్ష్మ ౧బునకు ముందటఆజి దువర్ష ంబు నుత్వంబునకు ల లోవంబు విభాష నగు నగుచోం దత్చూర్వంబు గురువు గాదు ౨౦, అదురుచు - అద్రుచు ఎదురుచు _- ఎద్రుచు? వదురుచు - ష్మద్రుచు ౨౦. చుక్నరకరువర్థ ంబుజచుక్కునకు ముందుగా. నున్న “రి అను చానికి, తత్చూర్వంబు=అఆ ఉకారము లోపించిన దు అనువానికి (దు ముం దుస్నయతరను, శ్రేరణార్థమ.నవచ్చు “చుక్క నకు ముందుళ్నరుకార మునకుం బూర్వము గానున్న “దు లోని ఉఊకారము విశల్చ్పముగా లోేపించును అట్లు లోపించిన ఉళారముకల ద కారమునకు (దు ” అనుదానికి) ముందున్న యతురము గురువు కాంజాలదు

828 చాలవాక్ట్రరణము, లఘుటీక “అదురుచుఎఇచట “యి కు ముందు “రి కలదు దానికి ముందు “దు శలదు, కాన దాని ఊకారము వికల్పముగా లోపింప గా “అద్రుచూ అను రూవము సిద్ధించినది నంయుక్ర్తాతురమునకు ముందున్నయతరము. గురుపని నియమము శలదు, ఇచట “దు అనునది సంయుక్తాతరము కావున దానికి ముందున్న అశకారము గరువు కావలనీయున్నది కావున అట్టివి గురువులు శకాంజాలవని సూత్తముననే ఇెవ్చంబడినది, ఇట్ల తక్కానవియును జూచాదుల చాకు జకారయబు విభాప. నగు ౨౧. జూదము - జూజము అనవుదు - జవాది - జాది - జొదుః విరవాదిః ౨౧ “జూదము మున్న గుళబ్దములం దున్నదకారముసకు జకారము వికల్పముగా నగుశు షొదము - “జూజను”* ఇట్లే కక్కినవియును నిందయం డామ్ర్రేడితంబు నాద్య్భమరములకు బహ కిల గి హ్రస్వదీర్ధ్స ంబులకు గిగ్‌ లగు ౨౨ కుంభకర్టుండం - గింఛకర్లుండు రావణుండు - గీవణుండు ౨౨ నీందించుట స్పష్ట్రమగునప్పుడు ద్విరు _కృమగుశబ్దము ఇండన రూపము 'మొదటియతురము ప్రస్వమైనచో '౫ి దీర్ణమెనచో గీ అజబేళ ములుగా వచ్చును ఖా కుంభకర్డుండు = 1ంభకర్ణుడు - ఇచట నిందయందు. శెండవళబ్దమునరి చలి తొలిహ్రాస్వము 'కి గి గా మాతేనది. ఇళ్లే “రావణుండు - గీవణుండు" -అనునప్వుడు అమ్రైడికమునందలి దిర్ధ మగు “రా అనుదానికి 'గి అబేశయెనది పాదంబునం బ్రథమద్వితీయావ్షరములు వళిప్రాసంబుల: నాబడు ౨౩

జ మ్‌ వశీర్ల్షకపరిచ్ళేదము ౭

౨౩ వద్యపాదములందు మొదటియత్త్వరము *వళి యనియు. , కెండవది

“ప్రాపము" అనియు జెప్పయలడును యవలలు లఘ్వలమఘువులు మతి ంచొరయ శేభంబులు పొరయవు ౨౪

౨ యా-రంల-వ అనునాల్లింటను లఘువులు, అలఘువులు అను "భేదము లున్నట్లు సంజ్ఞా ౧౮ స్మూత్తమునం 'జెచ్చంబడినది అందు ేఫలును (ఈ-జ లకు విడిచి కక్కిన “య వ-లి లు వరస్పరముమెత్తిని పొందును. అనంగా యతిప్రాసములలో లభఘువులకుబదులు అలభుఫ్రులను్కు అలభుపులకు బదులు లఘువులను వాడపచ్చును కాని “రజి లకుమ్మాత్తము పరస్పరము అట్టి యవకాళములేదు (వానికి బరస్పరము మెలి, లేదు

"ీభంబులు లఘ్వలఘువులుం దక్కుంగల విశేమంబులు నార్య్భవ్యవహారంబులం 'బెలియట శ్రేయంబు ౨౫

౨న అభునేఫములు, అలభురేఫములు ఎక్క జెక్కడ నుందునదియు, ఇందుం జెప్పయడని యిళరపిశేషములను "పెద్దల వ్యవవారమునుబట్టియే నిశ్చ యించుట మే శ్రైనవని న్లో శ్రీ . స్తనాఖ్చీతకస్తూరీపజ్క_సంకలితోర నే

వజ్క_జూమౌయ నాథాయ వేంకశసేళాయ మద్దళమ్‌, ఇది ప్ర కర్ణ కపరిచ్ళేదము బాల వాస్ట్ర కరణము స౦ఫూ ర్శ ము

2380 చాలవాష్ట్రకరణను, లఘుటీక క మును మదువజ్ఞ ౦ బగుచదుం దనరినవా[్షకృతిని నూ త్ర తతి యొకకొంతం 'చెనిగెంవి యిది ఘటించితి ననయమిు బాలావబోధ వగు భంగిం దగన్‌ క అెనులసనకు ఛస్దలవమణం మనయం బకయంగ వేడ్క. నందినవారల్‌ తనరల నీవ్యాకరణం బున మూలంబమునకృతిని బోలం గనందగున్‌

ఉద సూతానుకమణిక లో లో రపు పుట నూర్రము ఆ 62 అందదుకు చళ్ళశులు యథావ్రయోగంబుగ గ్రావ్యాంబులు నంధి ళ్‌ 78 అందున స్నష్టమి కత్స తి ల]9 అందు వరునను శెంజేసి చ్ర,థమమళ్య మో _త్సమంబు లనంబడు శా లొ 30 ఆంద్వ్వవగాగమంబులుదప్ప నవదాదిన్వరంబు వరం బగానఫపు డచ్చునకు సంధియగు నంధి ంం 68 అంద్వాదుల కలిగాగమంబు సమాసంబునం దగు సంధి రక శేష అంట యిణశ చుండు శబ్దంబులందప్ప నుడి తొలి చా, స్వంబుమాంద ఖండటబిందువును ఉద్రుశంబునకు లోవంబును లేవు సంధి ఎలి. 8 అఆఉుడోజపీళొలం గూడిన చజలు దంత్యంబులు సంజ్ఞా న్‌ 316 అకవర్హ కంబు మాజ్వాదులకగు కదం చి ఓైణైలి అక్క-టాదులజడ్డకు లోవంబు విఖభెషనన చః స్ట్‌ లో లైర్రిర్రి అగతికంబులగు భ్వాదుల కిందు ఇయూగంబు లేదు శూ ౧౨౧ 280 ఆగున కను కనులకు మూక్ఞిత్తులు వరంబులగనపుడు శానా శానలం విభెవనగు శా ౯౬ ల్రైర్రిడీ ఆగునకు వక్రంబు గూడుచో దీర్ధంబగ శిళూ ౧౦౦

ఓ82 బాల వాష్టి కరణము పుట స్మూర్తము. ఇ88 ఆగుపోపులకడవ్రైలకిద్వ్యక,ంబులు వరంబులగు నపుడు యకారంబగు శ్రీయా ౯౯ 277 అసవచ్చుచొచ్చుచూచులకు ముత్తువరంబగు నపుడు కారాచొప భూడులగ శ్రా గణా టైం అచ్చున 'కామ్రేడికంబు వరంబగునపుడు సంధి తజు చుగనగు సంధి ౧౮౦౮ ౭209 ఆటమటాద.లకుమతుబర్థంబునందీవర్హకంబు ఫ్రం _స్త వ్రంబునందగు క్ధి ౧౫గ్‌ 266 అట్టు చుక్పుగాగమంబులడంగ్వాదిమాయారదులకగు నగుచో వానీకడద్రాలు లోపించు ఆయా రె౬, 265 అట్టు పుగాగమంబును మాన్వాదులకగు +కియా యే 129 అట్లు కేను నోను శబ్దంబుల నువర్ష్యంబు గుజ్దిగు అచ్చి ౧౯ క25్‌ అడంగ్వాదుల డాకు ఇకారంబు విభాషనగు ప్ర క్‌ ౧9 271 అడ్రాదులకించుక్కు వరంబగునపుడు గుగాగమంబగ నషప్పాదులకు విఫామనగు శ్రియా ౭౯ 2డీ అత్తునకు సంధి బహుళముగా నగు సంధి ళ్‌ 90 అదంఠంబయి దీర్ధ్స పూర్వ౮ోవధంబయిన మహాత్తు మాంది విభ_క్షిలకారంబునకు శేఫంబళం తళ్స ఏల రికి అది యవి శబ్దంబులయత్తునకు వృత్తిని లోవంబు బహుళంబుగ నగు నంధి ఈ 176 అదిశబ్దంబునకు వునులం పరంబు లగునపుడును సంబోథ నంబు నందును దాన యనునాబేశంబగు "కార రెం 292 అద్దావికి ముళ్తు పరంబగునపుడు లే కేరులగు శ్రిళూ ౧౧3 368 అధికరణంబునకు స పవి యగు కార ౧౩ 804 అనభిహితళర్త కొకానొళచో వష్టి బహుళంబుగానగు క్రియా ౧౨౯

సూతాను క మణిక క! ఆ ఆల పుట న్యూత్తముం భ₹0 అనుకరణంబునం దవామాదులమకారంబునకు దిక్టరుక్తి విభాషనగు నంధి జ్ర ౯0 ఆనుకరణంబునం దుదివాల్లునక ద్విర్వచనంబగు సంధి వా 69 అనుకృతిని నమళ్శజ్టముతుదియ త్తునకో క్వమువిభ"మనగుసంధి ౫ణ 892 అనుదంకముగు తెచుగడుమంతమునకు నిగాామము నిళ్యముగా నగును త్స కరో 181 అన్ని ఛబృృతులు నర్వనామంబులు అచ్చి అక న్‌ అన్యంబులకు నహిత మిక్కా_ర్భంబులు కొందొకచోం శానంబడియుడి నంధ్‌ పెజ్రా కెల్లా? ఆన్యయువ్య దస్మ త్యా-ర్యంబులం దు _తృరో త్తరంబు బలీయంబు కార కె౬ు లై! అన్వాదుల కించుక్కు. పరంబగునపుడు పుగాగమంబగు నూనునకు విశొమనగు శ్రియా జరా 1తే8ి అవచొాద్యంబయి యసంయం క్షంబమున గకారంబునకు బకారంబు విభాషనగు అచ్చి వలె 157 అపాయ భయ జుగుప్పా పరాజయ వ్రమాదగృవాణ భవనత్రాణ విరామాంతర్థివారణంబు "అ భ్రాననగు చానికి వలనపర్జ్మశం బగు శార ో త14 అప్పాదులకు నజియగు కదం ౧కి పై2ై7 ఆబ్బురాదులం దుత్వంబునకు లోపంబు విభాషనగు తీ రి బ్ర ౦1 అభ్యాగతినరు శ్వాదులణకయ్యదియను వ్రయు క్తం బగునగుచో గువర్షకయు విభావను లోపించు. క్రియా ౧౧౧ వంి0 అమహదర్థంబునందు తుజ్రులకు దువులగు నున్నాను బంధంబుమోంద దివియగు శి యా ౧౨ ఫై1 అమవాన్నపుంసకముల కదంఠములకు మువర్శకంబగు కర్న ఏలా చాలవ్యా-లఘుటీకలా22

994 'బాలవార్థ్రకకణము, లముటీక వుట స్కూక్త్మము కేల ఆయిపదాను ప్ర యోగంబు లేనిచోం దుదినిేీపుణం బునశేని విశేమణంబు లన్నింటికేని మింద సముచ్చ యార్థ్యంబు విభామం బ్ర యోగింపంబడు కార కిం 291 అవ్యుది పరంబసనపుడు చువర్మ ౦బు లోషించు శినూ ౧౧౨ ౨207 అఆరమరాదులకు స్వార్థంబునందికవర్ణకంబగు తద్ధి న్‌ లశే0 ఆరివర్ణ్మకంబు మతుబర్థంబున ఉజాలాదులకగు తద్ధి ౧౭ లత్త అర్థవిశేమంబుల వర్ణ శాంతరంబులును మవాత్న్రయో గంబుల "నెణుంగునది తది వరో 166 అజ్జు మొదలగు శబ్దముల కంళాగమంబు తివర్ష ౦బును శ్‌ శేఫంబున కొక్కటికి లోవంబు నగు అచ్చి 3ర 816 ఆవర్థకంబుగీత్వాదుల కగు శృదం ౧లో 89 అవసానంబునందు ద్రుతస్వరంబునేని ద్రుకంబున శేని లోవంబు బహుళంబుగానగు దంధి ఐం 288 ఆ _స్త్యర్థంబునకు లగిమికనివడివర్శ కంబులు పరంబు లగువపుడు లేయగు శ్రియా ౧౦౬ ఆ 187 ఆ ఈవీయనుసర్వునామంబులం చ్రికంబు నాలుడు. సమా ళ్ర 197 ఆకారంబున కా మ్రేడితంబునకుందదర్థకంబున కయి అయాయి యనుళబ్దంబులు విభెమనగు నమా న! 277 అగమచళారంబునకు నెజుకున్నమింది దానికి దుక్కు వరంబసనపుడు విభామనగు శ్రియా ౯ం 885 ఆగమమువువర్ణ్యంబుల కందుపర్ణకము పరంబగునపుడు నుగాగమంబు విభొషనగ తత్స 30 లగ అగమాన్యచ కారంబులకద్విరుక్రంబులకు జురు కరంబగునపుడు పవలగ ఈ యా రారో

జో, సూతా; 'త్రాను క్రమణీక 8885 క్ర్కట షు! సూశ్ర్రము 286 అచ్చికంబులం దయియవ్ఫలక్రు వక్ర్రతమంబులు జవా భంబుగానగు ్రీయా ౧6౦౩ త్‌26 ఆచ్చికంబులం బదమభ్యంబిల నలడరల యుత్వంబు నకు లోవంబు బవుళంబుగనగు వీ ౧౭ 310 అచ్చ్భికపదంబులం దు _త్సమంబు లగు రులుడుల ముందియేక్యంబునకు వ్రుస్వంబు విఫభెమనగు తీ లి 189 ఆచ్చికళబ్దంబుతోడ త్తిసమంబు ప్రాయికంబుగా ద్వంద్వంబగు నమా త్రి 1109 ఆచ్చికళబ్దంబు లెల్లం దజణుచుగ త్తీ సమంబులంరి డీ బి సమంబులయి యుండు అచ్చి న! ౨72 ఆడోడుకూడుల డకారంబునకుం జుక్కు,పరంబగు నపుడు లేఫంబగు శ్రీయా రాం 998 అత్మా్ధం బభిపాతంబగగచోం దల్లింగనంఖ్యాభిధాయి వచనంబు ధాతువి శేషణంబులకగ శ్రియా ౧౨౦ శక అ త్హేమనిజంతంబులకు నాంకములగు మనుజసంజ్ఞృలకు స్తీేస్వోయి బవుళంబు?ణా నగు తళ్స 22 5ర్రి ఆజేశనరళములకు ముందున్న ద్రు తమునక బిందు సంచ్హేషములు విభౌమనగు నంధి ౧౩ 287 అనంకర్యంబున డువర్షకంబు ద్రుతాంకంబగు శ్రియా రల 60 అమ్రేణితంబు వరంబగునపుడు కొణాదులం దొలి యచ్చుమోంది వర్ణంబులశెల్ల నదంఠంబగు ద్విరు క్త టకారంబగు సంధి ళం ఫళ ఛఈ8ి అ మ్రేడికంబు వరంబగునపుడు ముధ్యమముడుజ్ఞులకు లోవంబు విఫెషనగు సంధి ళ౯ా

886 బాలవ్యాకరణము, లముటీక పుట నూ త్ర, ముల 61 అమ్రేడికంబు పరంబగునపుడు విభక్తిలోబంబు బహు ళంబుగా నగు సంధి కోణ 824 అరాటాదులం ట్రశమేశరదీర్ధ్య ంబునకు హ్రాస్వంబు విభాషనగు చ్‌శీ ౧ంంు 19 ఆర్యవృవహారంబుల దృష్టంబు గ్రావ్యాంబు సంకా 3 1928 ఆల్వాదుల బనుువచనలకారంబునకు లేఫంబును ముందళకి లువర్షంబునకు బిందువూర్వకడకారంబునగు అచ్చి ంంి 215 ఆశీళశ్చావసం ప్తార్థనవిధులందు లూట్ర్రగు శ్రీయా ౬ ల్త ఇైగప్రి ఇంచుక్కుు చరంబగునపుడు రంజాదుల యిం చుక్క. నకు లోవంబగు శి యా న! విగ్ర? ఇంచుక్పుక్పు శాగమంబులు వరంఖబులగనపుడాగనమా 'చేశలోవంబులు "పెక్కు బెఆంగులంగానంబడియుడ్డి ఛి యా 72 28 ఇంశాదులకు: దప్పద్రుతప్రృకృతిళములకు సంధిలేదు సంధి ౯ 8 ఇఈఎవిలం సహాూడిన భజలు తాలవ్యంబులు సంజ్లా లా ఖా 27 ఇఉబుల కించుక్కు వరంబగునపుడయుగన్చగరుక్కు లగు శీ యా జర వ్‌14ీ ఇకవర్శకంబంజ్వాదులకగ కదం ౧౨ 206 ఇక వర్షకంబగ్దలాదులకగు త్ధి ౭ రికి ఇకారంబుమోంది కునువు క్రి యావిభక్తులయు త్త రం ఐంన కిత్వంబగు తత్స లకు 249 ఇకారవక్రంబులు క్తంబులందలివి పరంబులగుచో యాకు సకారంబగు శ్రీయా గర

ల సూశ్రానుక్ర, మణీక 8కి? జట స్మూత్తృము 815 ఇక కోర్వాదులకగు ళృడం ౧౬ 94 ఇన్లైరాయుగంకంబుల వశ మైకవచనంబునకు లోవంబగు తత్స కళళ 278 ఇచ్చునకు సర్వంబున కీయగు శ్రా లలి 810 ఇటం గృక్కగకవవేములు వరంబులసనపుడు కగచ యవపలకు లోవంబను కదం శ్‌ ఖగ ఇట బిందువుమోందిశదలకు నిత్య వై కల్పికంబులయి టడలగు శీలా కుజ 205 ఇట విశేషంబుత్సర్ణంబునకు విభొమను వాధకంబగు తస్థి ఐక 149 ఇటితివర్షంబులు వత్యుమాణంబు అావవిభ_క్టీకంబులు అచ్చి అరా ౯ ఇతరములగు వాల్లులం స్థిరములు సంజ్ఞా ౬ రిక్‌ ఇత్తునకు బవువచనంబు వరంబగునపు డుత్వంబగు_ తల్స టే! ఇ ?ఉ ఇక్వంబుగాని యెక్వంబుగాని కూడుచోననాద్యం బయిన యుత్వంబున కిత్వంబగు శా ౮౫ 811 ఇమివర్షకంబు కలుగాదులకగు కదం ళ , 80 ఇయకుమాటుగా నామాంథంబున ెత్వంబు బవుళం బుగా నగు ఆచ్చి ఆకె ౨11 ఇకవర్థకం బోయారాదులకు మతుబర్థంబునందగు తద్ధి ౧లో 144 ఇని ద్వితీయాద్యేకవచనంబులు వరంబులగునపుడు నామంబులకు గొన్నింటికిం ట్రైాయికంబున నగు అచ్చి విల ఈ ప్‌శ్చే ఈ ధాళుయువ్మదర్థంబులమోంది వానియంత్వంబున శిత్వంబు రాదు తత్స 9లో ల్నే0 ఈ వ్రత్యయంబు కొన్నింటికి స్వార్థంమునందగు తద్ధి ౧౬ 176 ఈయాగమంబులు పరంబులగునపుడుత్వంబునకత్వం బగు శార నే

888 చాలవాక్థ్రకరణము లఘుటీక పుట స్నూర్తేము ఊఉ 158 ఊండిపదం బొశానొకచో వలనవర్షకంబున కన్మువు యముక్తంబగు శార ౧౮౦ 158 ఊండిళబ్దము పరంబగునపుడు వలనకు ద్వితీయాసబ్హ ములుస్త్రాయికంబుగనగు కార ౧౧ 208 ఉశవర్జ్శకంబు చిబుతాదులకు స్వార్థంబునందగు శద్ధి ౧౦ 84 ఉకారబుకారంబుల కందువర్ష కము వరంబగన పుడు నుగాగమంబగు శక బి౯ 938 ఊకారాంతంబగు మనాత్తునకు వువర్ణకము బనుళ ముఃణ నగు తత్స ణం 97 ఉఊకారాంకనోశబంబుల కంకట వువర్షకంబగు తత్స ళా 164 ఉకారాంత జడంబునకు నవర్షకం జగు కార ణో పే0క్‌ ఊగాగమంబును దిర్భత్వంబును దుదివాల్డున కగు తత్స ౬రా 194 ఊత్తరపదంబగు "వోటుశబ్దముటాతరమునకు లోవంబు విభాషనగు ననూ ౧౬ 21 ఊత్తున కచ్చు పరంబగునపుడు నంధి యగ నంధి ం లెగ్రగ్ర ఊత్వంబునకత్వంబు ఆకికము వరంబగునపుడగను తది ఖ్‌ 221 ఊదంతంబునకు లట్టుపరంబగ నపుడు న్నా నుబంధ్ధం బగు కి ా ణక 167 ఉదంకజడంబు తృతీయకు నవర్షకంబగు శార కి ణా ఉఊదంతనామంబునకనుకరణంబునందువుానముంబగు సంధి నే 1 ఉదంకమగ శద్ధర్థార్థవిశేమణమున కచ్చుపరమగు నపుడు నుగాగమంబగు సంధి ఏఏ 88 ఊదంతసం స్కృృతనామంబుమోంది సంబుద్ధిదంజ్ఞంనకు నూశారంబుష్ణుకం బాబేశంబు విధామనగు తత్స ఏ

సూతా 889 'శ్రానుక్రమణిక / పుట సూత్రము! ర్‌2 ఊదంత స్త్రీ సమంబులకును బుంఫులకు నవంతగుణవాచ కంబుఆకును దనంబు వరంబగునపుడు నుగాగమంబగు నంధి కెసి 0! ఊన్నకలజీనవర్ష్మ శంబులు భవద్భావి శతృ _క్తవదర్థం బులం దగు శా రోకు ల్లెల్రెగ్ర ఊన్నకలనవర్హకంబుల మాంది తచ్భబ్దవ కారంబునకు లోవంబు విభామనగు శ్రీయా ౧౧౭ లైత్ర1 ఊన్నశబ్దంబు పరంబగునపుడుండు ధాతువునకు లోపం బగ చ యా ఏకా లలా] ఉన్నళబ్దంబు కరంబగునపుడు చువర్హ కంబగు జి చ 1855 ఉపయోగంబునం చాఖ్యాతకుం దోడవర్డ కంబగు కార తె ౨280 ఉభయప్రార్థనంబున దుగాగమంబున కత్వంబగు (క్రియా రెం తే? ఊవర్ష్యకం బడుక్వాదుల కగు కదం తయ జూ 821 ఊయీల పయ్యెదతాయెతులం ,ద్రిక్కునామంబు లందు యాకుం చాలవ్యవకృ్యయోగంబు లేదు చకీ క! 820 ఊయీల యూయాలలచాంపుల నొండొంటికిం గుజబుచయొం జెనగు చీ ళ్‌ 321 ఊయళలాదులం దొలియచ్చుమిందివాల్డునకు ద్విర్వ చనం బొంజెనగు వశీ ౬ షీర్‌ ఊరు మొదలగువాని కిత్వంబగు అచ్చి 50 బు 7 బుబబకూల్చ్బల్రావిసర ఖాభర? ఫఘర్వ్ఫుఢధళభ జల్లాశమలం సంస్కృ కేసమంబులను గూడి కెలుంగున వ్యనవా రించబండు సంజ్ఞా ళా

తె*0 'బాలవార్ట్రరణము, లముటీక పుట సూ, శ, ము 109 బుత్విగాదులు ద్వితీమైకవచ నాంత తుల్యంబులు విభామనగు శక్స ౭3 $9 బుకారాంతంబున కత్వంబును స్త్రీవద్భావంబు నగు తత్స న్న ణీ 24 ఎండువర్హ కంబు పరంబగునపుడు లివర్జంబు లోపించు. తద్ధి ఎలక లత్రి౦ి ఎడుకలద్రుతంబున కచ్చు పరంబగునపుడు మకారం బగ శ దూ తలో 282 ఎదాదులన్మువ్త యు క్తంబులగునపు ము ముజ్ఞునకు ఫుజి రుజి యగు శ్రీయా ఏళ 191 ఎల్లయెడల ధాకుజనిశేమణంబుల కట్టి యనుపదంబు విఫామ నన్నువ్త యుక్తంబగు సమా ౧౦ వ్‌ 178 నీకచాక్యంబునందొ కానొక్కండు తక్కు నర్వవదం బులు శ్రృమనిరపేతుంబుగం ఛి, యోగింపజను కార ఏల చె00 ఏకాతరంబులకు చ్రాన్వంబు "లేదు శతృ గే 325 ఏళాదులకు మువర్ణకంబు పరంబగునపుడు దీర్ధృంబు విభాషనగు చ్‌క్తీ గ ల్రిగ్ర్‌ వీమ్యాదులయిత్తునకు సంధి వైకల్పికశముగా నగు సంధి ల! ఖు ఛతీ ఐశారం చీకుల్యంబు తత్స జగ్‌ జ 128 ఒకానొకచో నామంబు సంల్లి స్ట్రబవువచనాంత | తుల్యంబయి బహువచనంబు నయం అచ్చి ౧౭ 166 ఒళానొకచోనొకవిభ క్రీ! మజెయొకవిభ 'క్షియునగు. కొర జం

నూతాను క మణిక వ! ఆ ఆటీ చో వ్రుట స్యూత్రమో 110 ఒశానొకచో మసాత్త రృంబునందు మళువకారంబున కానాబేశంబు విఫభామనగు తత్స 2 170 ఒశానొకచో పిశేపణుబులమన్టిశింబ్ర థమ విఫౌమ నగు కార ౨జి శీ 75 ఓయామంశ్రణంబునందగు తక్స ఐం జె24 పియారాదులం దొలిదీర్ధృంబునకు వ్రాన్వంబు విభామనగు వ్ర కీ ౧౨ 76 ఓం యోసి మైల్రియందుం గలవు తక్స ౧౬ 76 పీళబ్దంబునకుం బురువ సీచ స్త్రీ ప్రరుహామర్మి క్ర ణరిబు లందు యిసిరి వర్మ్మంబులు విభామనంతాగమంబులగు శళ్చ న. షల్‌ 197 జాబవిభ_క్టీకంబుల లివర్ణనలలుంవర్షంబులకు బహు వచనంబు వరంబగునపుడు వూర్ణ్మ చిందువూర్వళ డుపర్థ్శంబు అబహులంబుగానగం అచ్చి ౧కు 1థీ8 ళొవనిభక్రికముల కృఠరీయానవ్రముల కత్వం బాదే శంబు బవుళంబుగా నగు అచ్చి కెరొ క 159 కంకెవర్డ శం బన్యార్థాదియోనజం బగు వంచమి కగు కార ౧౨ 159 కంటెవర్ష్యకంబు నిర్ధారణవంచమి కగు కార ౧కి 104 కంధరాదులు క్ల బళుల్యంబులు బవాుళంబుగా నగు కళ్ళ ౬ఒకా ఖపైతికి కజొవర్థ కంబు పురార్థఘయోగంబున విఖానను భోవం బునందగు శ్రా ఏఓ ౨285 కజి వ్యతిలేకక్వార్థంమినందగు శ్రియా పా

842 కాలవాస్టకరణము, లఘుటీక పుట నూత్రమా” ? కచటకవలు షరువంబులని గజడదబలుం సరళంబులని ఇవవ్చంబడు సంజ్ఞా ణ్‌ 96 కద్రువ నాగమాత శక్స గణా 7త్త కయిపట్టియొక్క_లకు నుగాగమంబు లేదు తళ్స ౯ 1ర్‌8ి కరణసహోర్థ తుళ్యార్థ యోసగంబులు దృతీయకుం దోడ థ్‌ య ణీ వక్షకంబగు కార కేశ 1 కర్శృంబున ద్వితీయ యగు కోర ల్‌ 187 కఠ్మఛారయంబు తి క స్తీ నమముగంతధాతుజవిశ్తే త! అ/ఈ వణఫూర్వపదం బయియుండు నమా నో శ్ర కర్మ ఛారయంబునం దత్సమంబుల కాలంశబ్టము బరం బగునపు డత్వంబున కుత్వంబును రుగాగముంబునగు సంధి దం 4రి కర్శ' 'ఛారయంబునందుం "బేర్యాదిశబ్దముల కచ్చువరంబగునపుడు టుగానమంబగు నంధి అగ లీ కర్యధారయంబులందుత్తునకచ్చు చరంబగనపుడు టుగాగనముంబగు నంధి ౨౯ ర్‌0 కర్శథారయంబులందు మువర్ణ్మకంబునకుం బుంపులగు సంధి రంల లి కర్శాదులకుం ట్రౌధాన్యవివమయందు ధాతుజవిశేష ఇంబులు కర్థతోడంబోలె వానితోడ స్వమసీంచు. సమా యడం 224 కలతీవదుజంలు పరంబులగునపుడు నుశానమంబగు శ్రా అల 224 కలబ్యనుబంధంబు లృట్టు వరంబగపనపుడన్వ కి యా న 129 కలన్యాదుల నువర్మ్మంబు కుక్టుగు, బవువచభనము వరం బగనపుడు నిక్యముగా నగు ఆచి టో 287 ఖి కలుగనక స్త బ్రైక్సంబునందు లట్టు పరంబసనప్పుడ్డు కల యగు శ్ర యూ ౧౦౪౯ తి10 కవర్థ్మ కం బలుంగ్వాదులకగు కదం థె

నూ శ్రానుక్రమణిక లకక పుట న్యూత్ర్త్యమూ?- లె00 కాక్తియలక కారంబునకు గకారంబు కొందొం కచోం గానంబడియుడి . త్ధి ణి 209 శాక్ళిత్తియలు కొండొకవానికి స్వాస్థంబునం జూవ్రైడు శద్ధి ౨౧౩ 208 శాకత్తియవర్థ కంబులు పుంస్త రస్త్రీత్సంబుల మలు బర్థంబునం చాటాదులకగ తద్ధి ౧౧ 122 శకా్రృక్యయముంబామాంది బపహూవచన లకారంబునకు లఫ్వాలఘురేఫంబులును, లభుచేఫంబునకు ముందు బిందువూర్వక డకారంబునగు ఆచ్చి లై 168 కాలాధ్వములకుం ట్రైయికంబు?ణా6 /,శమయగు కార జ్‌ 209 కావర్థ్యకంబు తిర్యక్కు.లకుం గానంబడియొడి ద్ధి ౧ళ 78 కు యొక్కలో వష్టి తత్స దు ఇఓ కుజు చిజటు కడు నడు నిడుళబ్దములజడల కచ్చువరం. బగునవుడు ద్వ్వారు _కృటకారంబగు నంధి యివి 812 కవర్ష్మ కం బడంగాదులకగ కదం మ్‌- 84 కువర్ష్మకంబు పరంబగునపు డుకారబుకారంబులకు నగాగమంబగు శతృ విలా 122 కూంతుళబ్దము వ్ర। మెకవచనంబునకు రుపర్థ్మ బగు అచ్చి ౯ 198 కృళస్రాన్వంబగు (త్రికంబుమాంది చొటుళజ్దంబు నోత్వంబున కత్వస్రాస్వంబులు విఫామనగు సమౌ ణగ 87 కృతో త్కృ_ంబగు సంస్కృృకనామంబు సంబుద్ధిదుక్డూ నకు లోవంబు విధామనగు తత్స టే 809 కత్తుల కర్థంబులం యథావ్యవపోరంబుగ శ్రావ్యాం లులం కదం యా 1096 కొండొకచో సమాసంబులందు నామ్వాదికనుమ్వ్యూ దుల మువర్థ్శంబులు వబ్బివర్డ్మ ంబులగ సనూ ౧౯

శి44 చాలవా్రకరణను, లపుటీక పుట స్ఫూర్త్మమా 28 కొనుధాళువు వరంబసనపు డిగాగమంబు బవుళం బుగా నగు రా కే 21 కొన్నిడుకుంతంబుల బహువచనల కారంబునకు ేఫం బును దానికి ముందు ఫూర్ణబిందుర్రూర్వక డళా రంబు నగు అచ్చి కూ 40 కొన్నియిడల ఇద్యుశంబుమి/ద నకారంబు గానంబడి యొడి సంధి ౨ "78 కఫాజకు కయి చతుశ్థి తక్స ళీ కరి క్యార్ధంచైనయిత్తునకు సంధిలేదు సంధి లో 27 క్రియాపచంబులం దిత్తునకు సంధివైకల్పికముగానగు సంధి ఈ 2ఉరి క్రయాఫలంు కర్త ఫగొమియసచోంనొనుధాతు ఇ వన్ముప్ర్కయు క్తంబగు శన సల ర్‌రి ప్‌ _క్షేశబ్బమున కాద _ తరళీసుంబునకుం నొన్ని యెడల నుణాగనమంబునుం గొన్నియెడలమిోంది హాల్టునకు ద్వ్యిళర్టంబు నగు సంధి ధరా 78 క్రీ బంసేలు మిత్రాదులు మహద్య్యాచళంబులు విళ్ఞామం మింలింనతుల్య-బులను తత్స ౧౯౮ ఖి 276 ఖండబిందువుమాంది సిద్ధచ కారంబునక్రు ముత్తు పరం బగునపుడు వళారంబు ్తాయికంబుగనగ్వ శ్రియా ౮ గ ఈ కేర్‌ సడ ేర్యాదులకగు కృదం ంగే 408 గతిబుద్ధి వ్ర త్యవసా నార్థశబ్దక ర్థాకర్మకంబుల కప్రేర జ్‌ ణంబునం గర్హయగునది 'మైరణంబుకం నర్త్మంబను శ్రియా ణశి

నూ తానుక మణిక తర్‌ ఫ్రైన్యుక్ర పుట నూ, క ముం 191 గుణవచనంబుఎగు నల్దాదులకుం గర,ధారయంబు అర్లీ నందు నిగాగంబు బవుళంబు గానగు నమా ౧౨ 2డీడే సరువిరహితంబులయి యయాంతంబులయిన యేకన్వర ద్విస్వరంబుల యిుంచుగ్వ క్రమంబుల కియుజాగముంబు విఖభామనగు శ్రియా ౫6- జ 79 జిళ్తు బెందుపూర్వంబప తత్స ౧౯ 2224 వ్లీత్తు జరంబగ నపుడుత్వ-బునకత్వంబగు శ్రియా లం 280 శీత్తు వరంబగునపుడు వాని వువర్జంబు విఫొమను లోవపీంచు కియా జ్‌ పు? చ్‌ 101 చరిత్రాదుల మువర్థ్యంబు లోజంబు బవముుళంబు గానగు తత్స నలా లై79 'చావునోవులు చచ్చునొచ్చులకగు ఈక నే ౨205 చిన్నాదులకు ఆికవర్ణకంబగు తద్ధి ప్ర 897 చుబ్ప్చురక రువర్థ్య ంబునకు ముందళలకి దువర్డ్య ంబునుత్వం బునకు లోబంబు విఖామనగు నగుచోందత్పూర్వంబు గురువుగాదు చీ 6 ౨గ్రక్‌ యక్చువర్మ్మ బులు వరంబులగునపు డిత్వంబున కుత్వ అగ ఆరా ళ్‌ ఖగ్రత్తీ చుగాగముం చాచ్చికంబున కసనంయు క్తనలడరాంతం బునకుం ట్రేరణంబున బవబళంబుగానగు కి ఉమా ౭3 9280 చువర్హంబుతోడ దుగ్దకారంబు తకారంబగు శ్రా "౧౦౮ 288 చువర్షకంబుద్రు, తాంతంబు +క్ర,చాన్వయంబున శ్ళక్రర్థంబునందగు శ్రియా ఈ3/

846 బాలవాస్ట్రకరణము, లఘుటీక పు సూస్ర్రమా శైక్ర0్ర మయవర్థ కంబు పరంబగున డన్వాాదుల కుత్వలోవం బేని నుస్థానంబున బిందువేని విభామనగు తిలా న్‌ ల 702 ఇడునకుం జుక్పుగణాగమంబులును డాకలఘురేఫంబు నగు శా రం మే23 ఇయువు బహువచనలకారంబున కలఘు'శేఫంబు విభామనగు అచ్చి ౧౦ ₹8 చేత శోడ తృతీయ తత్స థి 74 చేళత తోడ లోపలవర్షకంబుల ప్ర థమాత్సరంబ్దులు వైకల్పికంబుగా శేషించు కర్చ న్‌ 68 శత తోడ వలనల శిత్వంబు సమౌాసంబ్బులం దగు సంధి ళకి శవ 1. చేతవర్ణకంబు కదర్తకగు కార రె శేత్‌2 ఇేతవర్డ కర్చు "ంశుకరణ ౨బుఎకు ట్ర విది యోగ జంటగ పంచమికి బదవముళంబుగా నగు కార ళీ 236 చేదర్థంబునందు వృత్తంబగు భావలత్షణంబునందు నవర్జ్యంబు చు తొాంకంబగను శ్రి యా ళం 203 ేదర్థ శూనగంబున లృట్టునకు లిబ్బగ శ్రా... ౧౧౯ శ్లైన్టలి చేదాద్యర్థనాంతంబమున యుండున కున్నా బేళంబు విఫభామనగు త్రియా ణన౭ మేపేతి జగదిం 'ద్రజిత్తులతకారంబునకు తోదంబు విభామనగు తత్స ౭ నేల్రీ6 జడంబుతృతీయాస వృమాలకుద్వి తీయబవ్యూళంబు ఇానగు శా కీ 46? జడంబుద్వితీయకుం బ్ర్రథమ బహుళంబు గానగు ! కార అక 828 జద్దక్కరంబుతో (2 బదాదిస్వరంబు సాడుచో - జడ్డకు లోవంబు లేదు వశీ ౯

బ్‌, నూ త్రానుక్రమణిక తశ? ఫుట న్నూత్తము 828 జూాదాదులదాకు జకారంబు విభామనగ ఛఈకీ ఎలి ళు 312 టవర్ష్మకం బడ్వాదులకగు నగుచో నంతలోవంబగు కృదం త 288 టవర్షకంబు భావంబునందగు ఛా క! మేడ? టెశివర్షంబులు వరంబులగునపు డుత్వంబున కిత్వంబగన అచ్చి కెఇ 1త్తర్‌ టివర్షంబు నొన్నింటియం తాతురంబున కాబేళంబును గొన్నింటి కంళతాగమంబును నొన్నింటికిం బర్యా యంబున ళ₹ండువు బ్రాయికంబున నగు కచ్చి కెంణ 1త8 టివర్ష్మంబు బరంబగునపుడు ్రిందు మోంచు ముందు ఫువర్ష్రంబుల కత్వంబగు అచ్చి దత తై2 టువర్ష కంబువడ్వాదులకగుచో నవియాద్యతర “జేషంబ.లంం దీర్ధంబునొందు కదం లో డద ౯9 డుజ్విర్ష కంబునకుంబ కృతియయినదిడుమంతంబనంబడు తత్స ౨౦ ఏ0 డుముంకంబునకు ద్వితీయా బ్యేకవచనంబు బరంబగప నపుడు నిగాగమంబు సర్వత్ర, విభామనగు తక్స ౨9 88 డుమంచంయిుమోయ్‌ి నువర్ష్మ కంబునుక్వంబున కిత్వంబగు తత్స అలన గౌజీ డు ము వు న లేకవచనంబంలం తత్స ౧౧ 78 డుమువులం వృథమ తక్స ణి 16 డువర్ష్మకం బాత్వాదులకగి నగునపుడు వకారంబు వయలకగు కదం ఖం త్‌ కక్‌ తక్కినవి యుభయంబులం జ్‌ ౧3 తైెశేడే తజ్వర్హృకంబు చేయ్యాదులకగు కదం ఖ్‌

248 చాలవ్యాకరణము, లముటీక పుట సూత్రము 182 కత్పురుహోదులకు లతుణంబు ప్రాయికంబుగ సంస్కృ తో _క్రంబయగు సమా య! 218 తద్ధర్తాదులందు లాట్టగు శ్రియా న! 204 శనవర్థ్మకంబు ఆ్వార్థంబంనందగు తద్ధి ౧ తగి తలంబ్రాలు మొదలగ సమాసంబుల ద్రుశమునకు లోవము లేదు సంధి లే 818 తవర్శ్యకం బావులించులోనగువానికగు కదం ణరా ల్ల]. ఠఈవ న్తంబు కులవాచకంబునకు స్తీనాచ్యంబగువపుడు మళుబర్థంబునందగు శద్ధి ౧౯ లైల తవర్థ్మకంబు చరంబగుచో నొకానొకచో నెక్రర్ధంబు చూవట్టైడు తద్ధ్సి ౨౦ వీ2 తాను చేను వదంబులద్రుతంబులకు సంచ్హేమంబు "లేదు సంధి ఐల క 252 తిదుటలు కరంబులగునపు డనార్చదుల నుస్థానంబున నున్నయు నుండుడులోవంబును విశామనగు శ్రియా ణా ల్డరిర్ర తిర్యస్టడంబులు చాచ్యంబు అసనపుడు లిడ్రాట్టుల వనథమ బహుపచనంబున *ేశవచనంబగు క్‌యా లి సగ ఆ 285 తుమర్థభావలతుణాంబులందు నుజియగ శ్రియా ళోం 78 తృతీయాదులకు నుగాగమంబగు తత్స లా 289 తృవర్ధ కార్థంబునంచెడియెడువన్నియలగు శ్రియా ళళ 291 "'తెంచుధాతునగ్వాదుల కన్మువృ్యయుక్తంబగు నగుచో నుకసష్టంబువయిని దానికకారంబు దశారంబగ శి యా ౧౧౦ 6 "తెకుంనకు వర్షములు ముప్పదియాజు సంళ్థా డె తెట్తీ 'తెనుంగలమోంది సాంస్క్భృతికవరుష ములకు గనడద వలు రావు సంధి నే

సూతానుకమ సూతా లే ణిక కం పుట న్యూత్ర్త్యము 279 -తేశేదలు తెచ్చునకగు శ్ర్‌యా లక ల్తెద్రి? ఇత్రర్థంబునం గలాబేళంబు విభామనగు యా ౧౦౫ 190292 తి కంబుమోంది యసంయుక్షవాల్డునకు ద్విత్వంబు బవుుశంబుగానగు సమా ంక 19 ్రి లింగ చేశవ్యవహారసిద్ధంబగు భామ జేశ్యంబు సంస్థా అంది ద 8 దంత్యళాలవ్యంబులయిన చజలు సవర్థ బులు సంజ్ఞా ని ఏ2ర్‌ దక్కులోనగువాని దాకు డకారంబు విభాషనగు ఛు త్రీ ణర ర (.! దష్నార్థంబున బంటికొలందులగు త్ధి ౨౭ కనే దానికి చఛాస్వంబు విభామనగు శ్రయా ౧౧౬ 107 దానియంతిముుముకారంబునకు లోవంబగు తత్స ౭ళం 221 దివీఈరంబగుడుకై వరంబగనపు డుచాన్టనుబంధంబు నకు దిర్హృంబగు జయా యగ 106 దిర్ధ ంబుమోందివాల్లునకు ద్విత్వంబు బవుళంబు గానగు త్స ౬ ల వ్ర శ్రచుమాంద సాభఖ్యపఫూర్షము లేదు సంజ్ఞా ణ౫ి 102 దూళాదులకు స్త్రీత్వంబు బహుళంబుగ నగు శక్చ ౬౧ 116 ద్యువ్భూచ్భబ్దంబులకు దిని వృాది యగు తత్స ౮ళ 88 ద్రుశంబునకు సరళస్థిరంబులు వరంబు లగునపుడు లోవసంన్హేషంబులు విఫభామనగు సంధి ౧రా ఏర్‌ ద్ర త ,కృతికముమోంది వరువములకుసరళములగు సంధి ౧౬ షై ద్రుశవృకృతులు గానిళబ్దంబులం కళ లనంబడు సంక్ఞా ౧౩ 10 ద్రు,శౌంకమాలయిన వదములు ద్రుశవ,కృతికములు సంజ్ఞా ౧౨ 900 దర్వంద్వంబునందు బుకారంబునకు రవర్ష్యంబు విభొవ నగు సమా ౨కరో చాల వ్యా-లఘుటీక--2 వి

క్‌50 బాలవాష్ట్రకరణము లముటీక వుట సత్త్వము తక్‌ ద్వంద్వంబునం బదంబువయిుపకుషములకు గనడదవలగు సంధి ౧౫ 1985 ద్విసవున శేకవచకంబు ప్రాయికంబుశానగు మిశ్కం బునకులాదు నమా ౧౮ 192 ద్విరుక్తంబగుహాల్లు వరంబగునపు డా చ్చికంబగు దీస్స 0 బునకు వృాస్వంబగు సమా ౧౩ ధ్‌ 190 ాతుజవిశేషణంబులకు విభక్తి వివక్కీంచుకపుడం తచ్చబ్దం బు వయం, ' కృంబగన సమా ౯ 178 ఛాతుజవిశేషణవ్యవధానంబున విశేష%ంబు లన్నింటి శయివదం బను చ యం క్తంబస "కార ఏం 2[6 ఛాతువునకు శ్రితూ ౧ 296 భఛాళ్వాదులకు ధాతువు లన్మవ్ర్యయు క్తంబులయి విలత్ష అార్థాభిధాయకంబులగు సీయవి ళబ్దవల్దపంబులు నాయడు శ్రీయా ౧౧రో న 10 నకారంబు ద్రుశంబు సంజ్ఞా ౧ంం 206 నవర్షకంబు గుణపచనంబులగు నల్లాదులకగు తద్ది గా 99 నామంబుల శుదిదీర్ధ్య ంబునకు చా, స్వంబగు తత్స నే ళు సభ 220 నామయుష్మదస్మదర్థములందుం బ్రథమమధ్య మో_ర్త మంబులగ కియా ౧౧ ల పజ8కి నిందయం చ్యొమ్ర్రేడికంబు నాద్య తురములకు దిర్షంబులకు సిగీలగు న! వింలి ఖై గ 197 నిక్కలాదులు యథావ్రయోనంబిగ గ్ర్రావ్యాంబుఎం సమౌ ౨౦ జ2క8 నిర్జినామంబుల కళయంంగాగమంబు గలంగదు త్రి వ!

చో, సూ శ్రాను క్రమణిక 851 పుట నూర్రృముః 161 నిర్రారణవస్టికి లోపలవర్షకం బగు కార ది వం నుజ్యాంతంబగు నగుధాతువు ఛ్రీ/యావిశేణంబుల కన్మువ్క్యయు క్తంబగ నుజికి విఫామనగు క్‌ ౧౧౫ 78 నువర్షంబు ద్వితీయ తళ్స ణి 281 "చేరుచునకు లిర్రాట్టులు ముక్తుంబరంబులగనపుడు రుచులకు లోవంబుబనుళంబుగానగ కూ ౯౭ 108 నాశబ్దంబునకు నాన యగు ఠత్స ౬ఒకె వ 121 ఇంళాదుల బహువచనలకారంబునకు రేఫంబగు అచ్చి న! 160 ఇజ్టివర్షకంబు హేతువులగు గుణ్మక్రియల కగు శార డిళ 2290 వడుకి కొను లొశానొకచో స్వార్థంబునం దను క్ర, యు,క్తంబులగు ఈ ౧౦౯ 2శృ3ి పడుజ్యనుబంధంబు కర్శ్యంబునందగు త్‌ో కోకా ఖ్ర72 చడునకుం జుక్కు-ను చా కలభుశేఫంబునగు శా లోకి బెడ్స్‌? వడ్వాచ ల నవర్ష్మ కంబున కత్వంబును గడవాల్లునకు ద్విశ్వంబును విభాషనగు త్‌ో నం గ్ర వడ్వాదులు పరంబులగునపుడు మువర్హకంబునకు లోవపూర్షృబిందువులుం విభొమనగ నంధి రో౬ ఇకక వదాంతంబులయి యసంయ్వుక్రంబులయిన్ల నులురుల యుత్వంబునకు లోపంబు బహాంళంబుగ నగు వ్ర॥ీ ౧ 1తీ6 పదాద్యంబగు చ్రాస్వంబుమాంది టివక్టంబునకు ముందు వూర్షబిందువగు అచ్చి పప 819 బదాద్యంబులు బుఇ, వర్షంబులు రల తుల్యంయబులు ప్ర, 1 ణం 821 పయ్యెద వయ్యద వశీ ఇ

తలి జాలవాష్ట్రకరణను లఘుటిక పుట స్యూక్రమా తి18 వవర్షకంబు తిరయా్యదులకగు కదం ౯ ఇళ్లకి పొదంబునం ట,శమద్వితీయాతురములు వళిస్రానం బులు నాయిడు చీ ౨3 285 పిల.చుమొదలగువానికి ముత్తు పరంబగునపుడు కడ శ్రా బహుళంబుగ లోపించు శ్రీశ ౧౦౧ 80 పుంలింగమగు మహద్వాచకమ.నకు దుబ్దేన ళ్ళ ౨-౨ కొర్ర ప్రంలింగంబయి మవహాద్య్వాచకేంబయిన నామంబు తుది యత్వంబున కుత్వంబగు శళ్చ అం 318 పువర్ణకంబు మాయ్యాదుల కగు కదం ౧౧ 108 వృఫ్వీవా చిభూళబ్దంబునకు భువి యగ తత్స కలి 49 “"పేదాదిశబ్దంబుల కాలుశబ్దము పరంబగనపుదం కర ది టె య్‌. ఛారయంబునందు రుగాగమంబన్థు సంధి ఏ0 ల06 “పేర్వాదుల కిమివర్షకంబగు కది ణ్‌ 282 పోవునకు దుజ్తుత్తులం ముజ్ఞుం బరంబులగనపుడు ఇ ఛులోవపంబుం చోదవదలును విభాషనగు కి! యా లాలా లలి చృథమమోాంది పరుమములకు గసడదవలు బహుళ ముగానగు నంధి (న! కేజీ ఛథమాంశంబులగు యువ్మ దస ద్య్విశేషణంబుల శేక త్వంబున వునులును బవాుత్వంబున రుమాలు నంతా గమంబులు ప్రాయాకంబుగ నగు కార రప 22 ప్రధ మేతరనిభ క్రి శత్రర్ధ చువర్షంబులందున్న యుకారమునకు సంధి వై కల్పికముగా నగును నంధి ఆ 6 స్రాక్ఫోశమునకు వర్ణములు నలువది సంజ్ఞా ఒకొ 1శ్స9 స్రాతివదికసం బోధనో క్తార్ధంబులం బ్రెశేమయగు కార ౧ 278 ప్రేరణంబునం దించుక్కుమాంద నించుక్కు లేదు శ్రియా రాక

సూ త్రానుక్రమణిక 858 పుట న్యూక్తమూ లన్న శ్రే ణేంచుక్కువరంబగునపుడు బకారంబు చకా

రంబునకగవ శ్రా ౮జి బి ప315 బడి యేళ్వాదులకగు కదం ౧ంళ శే20 బలభ్లిదాదులు సంస్క్భశతుల్యంబులు అచ్చి క్‌ 86 బపహాుత్వంబున ద్వితీయాదివిభ_క్టులకు లడాగమంబప శళ్స కెం 130 బహువచనంబు పరంబగునపు జావ్వుప్క భృళుల తుది యతురంబునకు లోవంబు విఫెవనగు అచ్చి ణిలి 129 బనునచనంబు వరంబగునపుడు చేను "పేను మీను శజ్జంబుల నువర్ష్యంబు లోపీంచు అచ్చి అం 129 బహువచనంబు వరంబగునపుడు "శేయిడ్రభృతులకుది యతరంబు లోపించు అచ్చి వం 124ీ బహువచనము వరంబగనపు డసంయుక్తంబులయి యుదంతంబులయిన డోలరల కలభులకారంబు బహు భంబుగా నగు ఆచ్చి ౨౩ 128 బహువచనము పరంబగునపుడు డలటరల యుత్వంబు నకు లోవంబు బవాుళంబుగానగు ఆచ్చి దం 1285 బహువచనళ్లి స్టంబులయి యద్విర్తుక్షంబులయిన డకార లగారంబుల కలభఘులకారంబు నిళ్యంబుగ నగు అచ్చి (ఇర 1909 బహ్మవ్రీహిని సమాసాంకకార్యంబులుం గానంబడి య్‌ొడి సమా ఒ౨ి౨ 200 బవాప్రీహిని స్తీవాచ్యంబగుచో నువమానంబు మోది మేనునకుం బోండియగు సమా విప్‌

854 బాలవాష్థ్రకరణను లఘుటీక పుట సూ్రమా భ్‌ ౮౭ 118 భఛవచ్భత్రాదుల కెందుం ్రయోగంబు "లేదు తత్స క్షా భవత్యర్థకంబు సన్నిహితవిశేషణంబునకును దాని ముందు విశేషణంబులకయిపదంబును బవుళం బుగా నన్యువ్రయు కృంబగసు కార గ్‌ 70 ఛవక్యర్థవ్యవహితంబులగు విశేషణంబులకుం ట్రథమ యగు "కార వి 7డీ భావార్థ కాదియోగంబునం గర్తకుం ట్రశమయగు కార వెలి నే 217 భావిని ల్బట్టగు శీతా 228 ₹భాకంబునం దిగాగమంబగు యా ౧౭ 2092 భూకంబున లకీకి లిడంకంబగు నగుధాతువను న ళీ ర? వ్రయుక్తంబగు శూ ం భూతంబున లిట్టగు ము శీతా లగ? మగంటిమ్యాదులు మథా్యవ్రమయోగంబున శ్రావ్యాంబులు తద్ధి ౮ 107 మశళుచాదికంబు ద్వితీయైకవచ నాంకతుల్యంబు నామంబగు తత్స ౭20 28 మభ్యమపురువక్రియలయం దిత్తునకు సంధి యగుకు సంధి ౭ 656 మధ్యమపురువు మువర్హకంబ.నకు హూలవసానంబులు పరంబులగునపుడు లోవము విఖామ నగు సంధి రం 89 మధ్యమపురువ యోగంబునంచారగాగమంబువిభామనగు తక్స మ్‌ ల] మధ్యమముదుష్టాలం ముజ్జం నాయుడు శ్ర్‌యా దెం కేషేక్‌ మనా భృతులసళారంబునకు ద్విత్వంబు విథామనగు తత్స ౮౩ 117 మహరీతరంబులగు స్తీ లింగంబులవిశేషణంబులకుం శ్రీ బత్వంబు విభాషనగు తత్స రాద

నూతాను తిలక్‌ శ్రైగుక్రమణిక ( వుట స్యూత్రము 120 మవాత్తులగు మగాదులకుం గయిరాదులకును డుజ్జిగు నుత్వంబు గాదు ఆచ్చి వ్భి లీ శే12 మన్నాత్త్వంబున స్వార్ధపరంబగు రాజక్యాము రాజు నాంబడు తత్స క యేశేడీ మహచ్య్వాచకంబులగు సాంతంబుల కంతలోవంబేని ద్వి తీయైకవచ నాంతతుల్యత్వం బేనగు తత్స రాం శ్రే మై స్థహద్య్వాచకమయి ఫుంలింగంబగు బ్రహ్మళబ్దమునకు క్‌ ౭ న స్స్‌ంబగు త్స లేపి మానార్థంబున శేకళ్వంబునం ఇండువర్హకంబగు తద్ధి యనే 218 ముక్కులోనగువానికిం దదథావద్యోతకంబయి మకు బరంబునం దింజివరశంబగ చది టర ళా ళం యఖ 274 ముజ్జీత్తులు ముత్తు నాంబడం శ్రా ౮౬ లర్ర్‌ర్‌ ముజ్జు వరంబగునపుడు కోశబ్దంబు కొనునకు బసాంళం ఖబుగానగు కీ యూ వ! ౭2ర్‌ర్‌ ముజ్ఞు వరంబగనపుడు డీర్ధ ంబునకు వ్రాస్వంబును మువర్షకంబునకు మాముడియునగు శ్రిదూ ౬ం 4108 ముచాదులకుం బ్రృభమైకవచనలోవంబు లేదు తత్చ ళల 98 మువర్షకంబునకు మాముడియేనిం బూర్తబిందుపూర్వక |! బువర్ష ౦బేని విభామనగు తత్స రల 98 మువర్షకంబునకు విధించుకార్యము ముగాగమంబునకు నగు త్స రోడ య్‌ 18 యశారంబును ఫువ్రూావొవోలును 'చెలుంగుమాటలకు “మొదట లేవు సర్టా ౧౭

856 వాలవాష్ట్రకరణము, లఘుటీక ఫుట స్మూక్తృము 18 యరలవలం లభఘువులని యలఘువులని ద్వివిధంబులగు సంజ్ఞా ణరా కజై9 యవలలు లఫ్వాలఘువులు మెల్రింబొరయు. శేషం బులు పౌరయశవు చీ ఎఐరో 212 యువతి విటీ రజస్వలలు గు బ్బెక మిండత ముట్టుతలు నాంబడుదురు తద్ది విలా 191 యుష్మదస్మదా త్రార్థకంబుల కుత్తరవదంబు పరంబగు నపుడు దుగాగదుంబు విభాషనగు నమా ౧౧ ర 262 రంజాదుల యించుక్చకారంబునకు సటిందుకంబున ఆక్ట్‌ కైప్రరణంబున ద్విరు కృలకారంబగు శ్రియా తిం 56 రలడోవధన వార్ధాదులయుపో క్వ మేత్వంబున కఈక్వంబు గలంగదు తత్చ లై 2ర్‌6 రువర్ణకంబు పరంబగునపుడు నున్నమో ది తదడల యుత్వంబునకు లోపంబు విభాషనగు శ్రియా కుల 329 ిఫంబులు' లభ్వ్యలఘువులం3 దక్కుుంళల నిశీవం బులు నాక్ససవవోరంబుఎ” వ్య ఎగ బెలియుట శ్రేయంబు చీ వే 104ీ వై స్లౌళబ్దంబుల కోత్వంబు విలెమకగు ళళ్స ౬ళ లు క2[! ఆకారంబు ఛ్రి/0దిఅ కారంబునకుం దుదిశుంంల క్రింది నలలకు లోవంబు జహుళంబుగనగు చీ ౭ 122 జేబ భృతుం బహుశచనమునకు ముందు డుజ్లగు. ఆచ్చి ల్‌ (ట్ల జ షు ల రొ ల210 లఅకారంబునకు దు మ్రొవురును ముస్హాగు శ్రియా

జ, సూత్రాను శ్ర మణీక షర? ళ్రుట న్యూశ్రము లడ్ద1! లకారాదులు సకర్శకంబునకుం గర్ద అకర్మంబులందును లాంతికిం గ్వర్హయందునగు శ్రా జోలా కేం లతుణావిరుద్ధంబగుభాను శాన్యుంబు సంకా లి ౨2885 లాంతిచో నహితము కాబేశాదులు కానంబడియెడి (క్రియా ౧౦౨ 826 లాంతియచ్చునకు సహిత మొకానొళచో నుడినడుమ లోబంబు గానంబడెయిడిె వశీ ౧లో లైలైగ్ర లాట్టురుణ్ఞు పరంబగునపుడు దుణాగమంబగ శ్రా ౨న 227 లాట్టు రుజ్ఞంవరంబగునపు జెదగాగమంబును. బ్రథమ నువర్షృకంబు బరంబగునపు దెదుగెడిాగమంబులును బసాుళంబుగా నగు శా ౨కె 260 లిఖ భుజ రుచ కృళంబులకు గుణంబు లేదు శ్రీయా ౬౮ 928 లిట్టు వుళ్ఞ వరంబగునపుడు తివర్షకంబగు తిా (గరా ౨22 ల్విళ్లాట్టులడుజ్ఞున ను నువర్ష్రంబులగు శ్రా ౧౬ లై27 లిర్హాట్రులవకా రంబునకు లోవంబు విఫభామనగు శ్రి్యూ క , నీశ్సీ లుబేేమంబునకుం బరువములం ఇరములగునపుడు నుగాగమంబగు చంధి రై రజీ లులనలు వరంబులగునపు డొకానొకచో ముగాగ మంబునకు లోవంబును దత్చూర్వనస్వరంబునకు దీర ౦బును విభామనగ త్స ౪కి [క్ర లువర్ష్యంబు బవువచనంబు తత్స రిల ల్లిల్లై రై లూట్టుడుక్థైన కెదడుతవర్డ, ంబుంం ద్ర తాంతంబులగన శ్రియా ౬ ల్తతై0 లూణ్యా ధృవపురులకు మాడుక్థైులగు శ్రీయూ నిల్‌ వ 21 క్రి వశాదులకు బహువచనాంతంబులకుం బుం స్త ర్టంబున మతుబస్థం చాశారంబగు తద్ధి ౨కి

తర హాలవా్ర్థకరణనము లముటీక్ష పుట సూత్రముం 212 పగాదులకు బవమువచనాంతంబులకు స్తీవాద్యంబగు నపుడు మశ్వర్థంబునం చాండివర్షకంబను కద్ధి ఎలి 154 వచ్యర్థాముఖ్యకర్త్మ ౦బునకుం జోడకుపర్శకంబులు 'ప్తాయికంబుగానగు కార మ్‌ ఓ? వడి వ్రభృళు లిళ్లైయుంగునది కదం ఒలికి త్ర వర్హయుక్సరళములుం వరములగునపు డొకానొకచో ద్రుశమునకుం బూర్జ్మబిందువును గానంబడియెడి సంధి ౧౯ 227 వర్ధమానంబున లట్టగు శ్రియా జి 78 వలన కంటె వట్టి బంచమ్‌ తకృ ని 800 వలదవ్య్యాదిక్రియలకుంగర్హయగు భావంబుంందు నుజియగు శ యా ౧౨౨ గలి వాక్యావసానంబున సంధిలేమి దోవంబు శాదని యార్వ్య్యులం, డు నంధి నగ్నంగ 92 వానికి మువర్ణశేతరంబయినవిళ క్రి వరంబగునపుడు ముగాగమంబను తత్స ళం 289 వానికి లోవంబు బహుళంబుగానగు కియా ఈణి 220 వానిలో గరములు బవువచనంబులు పెజలేకపచ ఆ నంబులు కి ళయూ ౧౦ ర్రిగ్ర వికృతియం దికారాంఠములయుంపో _క్రమేత్వంబునక బవాంవచనము వరంబగునపు డుత్వంబగు శతృ ఈక 99 విధాతృ ధాళ్ళ _దాక్ళ సవికృ చేతృశబ్దంబులకు మహత్తుల కత్వ పీ సద్వావంబులు వి పన త సై త్తు ఆనా గెమనను త్స 229 విధియందు లూట్టునకుమాజుగా నదియను తళ్ళ గృబ్దంబును ముందు నుగాగమంబునగు క్రియా ౨8 గ న్‌; శశీ? విభక్షి బరంబగునపుడు గోయి వభృ్ళతులతుదియత్షు రంబు తి-వర్షీకంబగు ఆచ్చి ప్రస

నలో 4 నూత్రాను క మణిక 8ర్‌ర్రా పుట స్మూత్తముూ- 16రటీ విశేష్యంబునకుంబో లె విశేషణంబునకు లింగవిళ్తి వచనంబులగ కార వో 110 విశ్వకర్థాదులకు స్త్రీత్వంబగు ళ్ళ ౭౫ ఈ9 విసర్జంబున కనుకరణంబున లోపంబగు సంధి ణం 8కేర్‌ వువర్ణ శంబు మన్వాదులకగు కదం ౧౪ 98 వువర్ణ శేతరవిభ_క్షి పరమగుచో నుకారాంతములకు బహుళంబుగా గోశబ్దంబునకు నిక్యంబుగా వుగాగ మంబగు తళ్చ కణ 100 వృస్ధైదుల డుజ్ఞునకు లోవము విభొమనగు తత్స ఎమి 115 వేధ పురోధ పురోధనుండు త్స రాలి ౨28౦ వ్యతిేకంబునందు వలచున కొల్ల విభామనగు (క్కియా ౧౦౭ లైత్రే వ్యతిరేకంబున ముజ్ఞు వరంబగనపుడు కుజీయగు శ్రి నూ లె18 వ్యతిేకంబున లజియగు రే యా గ లశ్సీ1 వ్యతి లేకళ్ళవర్హ కార్థంబున నిజియగు యా ఖై లిల్లీ వ్యతి లేక భావంబున మిజాయగు తళా వై 67 వ్యతిశేకమధ్యమ మునర్షకంబున ెల్లయెడల లోపంబు విభాషనగు జంధి ళోరా ౫ 272 శబ్దపల్హవంబగు పడున కించుక్కు విభామనగునగుచో "జాకు లఘురేఫ్టంబగు శ్రియా లొకి శ61 శేవవస్టికి యొక్కయు నగు కార ణి వ క్‌2 మష్టీసమాసమునం దుకారబుకారముల కచ్చు వర మగునపుడు నుణాగమంబగు చంధథి నే స 1థీ]ే సంఖ్యకుం బూరణార్థంబునం దపగాగమంబగు జచ్చి జ్‌

860 చాలవారకరణము, లఘుటీక ఫుట సత్తమ ౨జీ నంధిలేనిచోట న్వరంబుకం టెం బరంజయినస్వరంబు నకు యడాగమంబగు సంధి కె 156 సం 'వ్రచానంబునకుం జతుర్థియగు కార ౮ 9282 నంగ్రూ ర్థన్గంబుల ముళ్టున కదాదులం విఖామ నన్మువయు _క్తంబు అగ శా పప 87 సంబోభనంబునందుం బదంబు తుది యుకానేకారంబు లకు దీర్హ ౦బు విఫామనగు శతృ పప 89 సంబోధనంబునందు బహువచనంబున కారగాగవుంబగ శక్స ఏ౬ 86 సంబోధనంబునం ేకార్థంబయినపదంబు తుది యుకా రంబున కకారంబగు తళ్ళ వెలి 2 గ్ర సంస్క్భృతంబున కంగలాదుల కించుక్క్లగు శ్రీయా ౬3 బైక్ర౦ సంస్కృృతంబునకు అఘూవథంబున కించుక్కుు వరం బగనఫుడు గుణంబగు శ్రీయా ౬౬ కేక్‌ సంస్కృత ప్రాశృకతుల్యంబగు భామ తత్సనుంబు సంజ్ఞా ౧౯ 17 సంస్కృత ప్రైకృతభవంబగుభామ తద్భుషంబు సుజ్టా ౨౦ ర్‌ సంస్క్భృతమునకు వర్ణ ము లేంబది సంజూ గా 0 సంస్కృృతసమంబులం దికారాంకములయిన శబ్దముల గా యువధాదజలు బహువచనంబు బరంబగునపుడు దంత్యములగును సంజూ ౧౦ శీల సంస్కృతసమేతరంబయిన యాఫావమ యచ్భయనంబడు ల్‌ చ్చి. ౧ శైల సంస్క గస మేతరములదయిన -తెయంగుశబ్ద్బములయందుం బరుషనరళంబులకు ముంజే బిందువు కానంబడు చున్నది నంజా ౧ష్‌ 179 సమర్థంబులగువదంబు "లేకవదంబగుట సమాసషంబు సమౌ ౧ 125 సమాసపదంబునందు సంయోగంబు పరంబగననపు చెల్లచో ఖండబిందునకుం బూర్జ్మ ౦బగు అచ్చి స

మ, నూశ్రాను శ్ర మణిక 861 ఫట నూూత్రమ్ను, 105 సమానాధికరణంబగు ను _త్సరవదంబు చరంబగునపుడు మూండుశోబ్బము డుబ్వర్హ ంబునకు లోకంబును మోంది వాల్లునకు ద్విత్వంబునగు నమా ౧౭ లైర్రెడ్ల సమాన్శాశ్తయంబులం బూర్వకాలంబునం దివర్షకం ॥/ బగు శా కలా ఉక సమాసంబునందు ద్రుతంబునకు లోపంబు నంధి ౨౪ రక సమాసంబ.నం బ్రాంశాదుల తొలియచ్చుమోందివర్షం బులశెల్ల లోవంబు బహుళంబుగా నగు నంధి ఏడు శీర్‌ సమాసంబులందు ద్రుశేంబునకు న్వత్వంబు "లేదు నంధి ౨౬ శీశషీ సమాసంబుల నుదంతంబులగు స్త్రీనముంబులకుం బుంపు లకుం బరువనరళంబుఎం వరంబులగునపుడు నుశా గమంబగు నంథి లిన్‌ 201 నమాసవిభక్రికి లోవంబగు లట్టునకుం గాదు సమా ౨౫ 261 సర్వంబునకుం శ్రేరణంబునం దించుక్కగు శియా 80 ఖ్రడ్డ2 సర్వనామ్మక్రియావదంబుల బహువచనంబు మవాత్తు నకుంబోలె మవాతికగు అచ్చి ఎవిడ్‌ 168 సర్వనామసంఖ్యాఖిధాన తదిర్దశేమ్యంబులయం 'చెయ్యది ముందు వ్రయోగింపంబడు దాని ద్వితీ యాదులకుం శకము బహుళంబుగానగు కార ఎవడూ 190 నర్వశబ్దంబులు నంబంధంబునందుం దచ్భబ్దంబుతోడ నమసీంచు ననూ లా 114 సాంకంబులతుదిన కారింబునకు లాోివంబు బవుశంబు చగినగు తళ్స ౮ాం 191 సాంస్కల్భతి కాచ్చ్భికమిశ్ర భేదంబుచే సమాసంబు తి విధంబు నమా జి 102 సురకజ్జంబు నికృంబుగా నసురళబ్దము వైకల్పికముగా స్త్రీశుల్యంబులగు, సంస్కషృతనసమాసంబునంగావు తర్స ౬౦

ఈ2 బాలవా్ట్రకరణము, లఘుటీక పట స్తూత్ర్తృ్యమా 261 సృజికి నిర్మితిని గుణంబు "లేదు శాయా జ ళా స్తీ తిర్యగ్దడళిన్నంబులును వానివిశేషణంబులును మవాత్తులనంబడు తక్స ౧౪౭ 100 స్త్రీలింగంబుల వ్రథిమైశవచనంబునకు లోవంబగు తక ౫8 116 చ్రీలింగంబులెల్ల సర్వస్వనియతంబులగు స్తీ వ్ర త్య యంబులంగూడి యిందు చిన క్రిల్లు త్స ల్‌ 165 స్త్రీసమంబులగు విశేమణంబులయు మువర్ణకాంత విశే వణజంబులయు బవువచనంబున శకేశకవచనంబు బవా భంబుశానగు తార ఐం 188 స్ర్రీనమభ్టుటికంబ ఊఆుకానొకండు బహువ్రీహి చూవట్టైడు నమా కూ 260 స్పృృశికి గుణంబు ఇళెమనగు శ్రియా ౬జి 10 న్యర్రివాచిజేవసురళబ్టంబు "లేకకబహుక్యంబులం ట్రయోసింపంబడు తక న్న హం 1 05 వాలంకంబు చథమైకపదనాంకతుల్భం. చెందు నామంబగు శత్స ఇక తే2ికి వదులయు.. నీలుగులోనగునాని తొలివాల్డునకు లోనంబు బహుళంబుగనగు వ్ర స్‌ ౧౦ శై చ్రా,స్వముమాంది ఖండబిందుపునకుం బూర్షబిందువు టైకల్పికముగ నగును నంజా ౧౦ న 'హృస్వముమోంది టివర్ష్యంబునకుముందు జ్రూగ్రబిందువు శా బవుళముగా నగు ర అచ్చి డల కనాన లని, ను కా ంనననననానాాతాలా. తానావనలునాలో్‌. వెన్నపురి “శ్రీ రామా శ్రైనోన ము ద్రితమ్యు 19 ర్‌8

వెదిక్గగ౦ధములు [వ

తతి 1.8క్చు ఆ ఆమాచాస్యాతర్పణము = ల 02 ఆవస్తంబగ్భవ్యా నూత, ములం 04 ఆంధ్ర)ద్రావిడసం ధ్యావందనము జ ఈ 0 4 జు్వేదబేవ తార్చన, ఛువాయజ్ఞ్ఞ్యము; సస్వరము అ 0౦4 ఉయగ్వేదవూర్వ్య వ, యోగాదర్శము తలి 8 60 బు ్వేదశ్రాద్ధవ్రయోనగము, చిన్నసైజు 0౦ 8 బుగ్వేదసంభధ్యావందనము, నటీక ఆ 0 4 తిథిమంత్ర్యములు, (ఆరాధ్యులది) తఠళి 0 4 దంచోవనివత్తులు, _త్రెత్తిరీయము, సన్వరమం కే 4 'జవళార్చను చిన్న వైజు న. 0౦2 జంచసూ_క్షములు సన్వరము లల 0 8 పంచోవనివళ్తులు, బృ వూమేధసహితము ఆ 0 6 వీర్చతర్పణము, చిన్నసైజు అ99 క న వ్యయ ము; సప్వరము 038 యబాన్యానము, నన్వరము, చిన్నసైజు 1 0

డిటో సన్వరము (ఏకాగ్ని కాండ) న 0 6 మంత్ర్యవృశ్ను ములు మూలము ం 08 కు! త్తిరీయ ఆరణ్యకోవనిమత్తులం, పితృ మేధము, మంత్రపన్నములం నవా, సస్వరము అళళి 8 0

మంక్రపున్వుము, సటీక 02 .యిజుశ్వ్వేదసంధ్యావందన భామ్యమా 4 14 .యాజువవూర్వవ్ర యోగచంద్రిక, నన్వరము 5 0

వతి 1-కిర్పు అం యజా న్వేదసంథ్యా వందనము, మూలను, సస్వరము 0౦3౩3 డిటొ పురుమసూ కము, శ్రీస్తూక్తము, అంధిటీకాళాత్సర్యము 0 8 డిటొ ఆబ్టికమంత్రృములు 012 శీవైన్టనాప్నికము, చిన్న నై జు 99 068 క్రీవై స్టవశ్రాద్ధప్క్యయోగము + 085 సూర్యనమప్కారము, చిన్న సైజు 02 ర్యుద్రము---నమకము) చమకము? సస్వరము, చిన్న నైజు 08 రుద్రాధ్యాయము, సటీక 2 8 -ఈళ బోస్టతిష ఛ్ర్‌ంథములు ఆజుశది (గత) సంవత్సరముల పంచాంగము (1867-1926 అచ్చు అష్టకవర్గు, సాంథ) తాత్పర్యము 08 అరూఢరక్నసిద్ధాంజనము 012 కాలామృకము - ఆంధిజీ కాళాత్సర్యసహితము 8 0 కృష్ణృవాస్తుళా స్త్రముః అను వాస్తుసారసం్థగ్తృవాము 10 శేరళ్య్రళ్నుము. సాంద్ర తాక్సర్యము 01 ఇాభిఖా 'స్ర్రముః తెకలపవచనము ఇం 04 ఛప్నన్నము, వ్రశ్నళా శ్తముః తాక్పర్యసహితము 068 జలార్గళళాస్త్రము అంధ్ర)టీ కానహితము 06 కారకచంద్రిక, గోపాలరత్న్నాకరము 10 జ్యోతిషార్డ వనవసీతము 2 68 నతత్రచూడామణి సంస్కృతము 0 8 ఇంకను అనేక సంస్కృ తాంధి గంధములు, నిఖుంటువులుు నాగరిలిహి గ్రంథములు మావద్ద దొరకును వావిళ్ల రామస్వాామిశా సులు అండ్‌; సన్స్‌ పోస్ట్రదాక్సు 18 720ల2బళస గం ధాల ్ధషఖ్టనడ, ఇన్నపు 1.

స 1.” ళ్‌ | ( గో ల శ్‌ 1 " ॥ - గ్గ " ॥. "లలి | స | న! ౯ ; న | ,%! గ్గ _ ల గ్‌ ల ః ం ॥ ఎ గ _పిఘ౭ంటమువులు . * ః న్‌ వావిక్లనిుంటును. (ఆ-టె వజకు)ు [ సంఖ్లణము, ం లం 10 09. . ॥ డో గంవా వకు) 11 2 0||. 1 ' ఢిటో (టన) [01 లం “10 0వ. రు డెటో (బాతు) [17 .. ఆచ్చగుచున్నది . ఘా / “గతే జం, కు ఇద ః: . ॥ ఖః గ్‌”. శ్రీవేంక టే “భ్రుగు: గట్యశ"వ్యమం . 4, ( ర. 7 వ్‌ / ఎపటొభదచంద్రో దయను, అలఘుకొముది 4 సా 8 . (గ "'మజ్భాహిమరిజరి (ఆయభొమల ఒశేబ్యులరి) ఏ లె ఈశ. ల్‌ ఇ ఏ న! అల వ . ౧ 1 | శళ్చార్థ బంద్రిక; శీనుపో కాళి నుట్బారాయకృత ఆం ధ్ధ సిగుంటు. వా లి (1 య. [గ్‌ వేం టుటాడ92 28/4 021030 06100860 01"616.32.4 |. £ా న. ఫ్‌ . క్‌. ॥ శ్రీశంకరశారాయణ గారి ని:టువు, (| |. స - (షంస్లిన పదములకు తెనుగు అర్థముగలది) . | ఆచ | న ఎ వటం ణడడ "ల 18ై0- 0810 పేంటి రుకూ, చ్బ! స్‌, . ॥ బశ పదములకు ఇంగ్లీ పు అర్థమునలగి) ంు (1 టై భం నం పాం 1012106 ఏలోలం ళం ం%688 010080 శ ఇ " న. పంన్షీ వు లెమం?న పా కెట్టుడేక్షన, - 2 | ల్‌ జే. స ప సలం డేంేంట [గేం ట్రలతం టి ౧00180 & * బన .. 7006 ₹టాంజట్త 3ంంటు! అ కలడు 0గ061114 అచ్చు. |. ఖ్‌.” పంస్కబ్భతాంధ్యినిముంటువు (నంన్క్భృతవనములకు తేకుగు అర్థముగలద్రిిఫి 2. న జిీటై గ్రాపీడ అర్థములత్‌ో ఓం, శీ. ౧2! స్‌ ప టం లై న్‌ ల . తి కాకక లేనచు, బటీం టే వ్‌ భ్‌ [ం. క్య్షట్టైలటునదపోనిను టప్టు కటి య స... సం మేనినీకోళయ 7 ఉం న. సం. వతి ప్రమిగాన చూరద్ద సంస్కృ తాంథ్యి త్రుంథేములు, ఇానరిలిషి ద్రం న్‌్‌. . క్రోర్రవ్తుల మన్ను. ఇంగ్లీ షు గ్రంభిములం దొరవకు, నం వలో , క్ష. , _ ॥ లా 1 న పెను రామస్యోనికాస్తులు అండ్‌ సన్స్‌, / . 17 న్నే ల్‌ వ న = న్‌ . వ ణి ం అవోళ్లక ఇ చ | నం న లం జ అ ర టల ట్‌ అ లం. |