Telugu Adobe Acrobat 11.0.16 Image Conversion Plug in Adobe Acrobat 11.0.16_000521 - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

క్‌ గా మ్‌ క ర; సనన - య మ శె చా న [ క్క శ గ ళ్‌ తే , ” న ఆ శ్‌ ల | భవే” శీ / ళ్‌ ల జ్‌ ల / త. | వ. పకన ౧ (| న స లం" ష్‌. ఇ | ” న్‌ గె | చా గ్‌ / " | - (= - / / ం శ | న... ॥ . ః 2 స్‌ |. 1 న జి 4 టి! సలు ప నేటి. దర నారాయణ్‌, బజన, * ల వ “టి. ఆద ౦ నారా 9 లియస్‌సీం. ౧ స్ట య. కవ ట్ట - “ ఎ త్య స. వు త్తు ల లల న య్‌... తళ లే ల. 4 టం లట” ౯ వా ఉనన న శ _ స్‌ నట త సన ఉం. న (| న న లః ఖు పలా ల. న సం కా న. ల న స్య నా రో సల టే చు ర ద. తల స మే? న భం... యన్‌ వం ఫస మ అగ తు నాట్‌ లం న మ కవే ప ఛ్‌ | పాం. లశ క జ ల వ్‌ లతా నే 1% 1 టై ల ల న్‌ కే క వసం స లీ. “ క్‌ నా. స సస. శ] లు న సల న. శన స త్త స పనై ఆగత య్‌ య. టూ భల. $ ఈ టి న. తమా ఛ్‌ , జా ః ళా మ + స రై ఇ” ను ఆ సగ క్ష స్‌ ళు తపన శ క సే రం లు " య చ జ టి క షే ప న ల _ | గై | స్‌. తు ట్ట ము. శ్‌ వర త్‌ న! నం మజ * 1 న న భు నో జ టి. మ ప స ప వ త. న్‌ా ఫస్టు. న. హే మ్‌. తనే టు తాలు స

ఒర జా అం చయ కూ (ఎ న్‌ ఆ అటల ఈచవ * టి. బదర్‌ నారాయజణ్‌, మియన్‌సిం (దకాళకలు కల్చరల్‌ బుక్స్‌ లిమిటిడ్‌ మ$ర్రాను-11 చెల కూ, కే-0-0

చంధ్క్యృతి [మునక - త? న సత వ ఖల వ్‌ న ళ్‌, మ? హక ల్‌ ళ్బా [అవన్ని వాక్కులు 1పకాశకులవే ]] లమ. లా “గంధాలియ ఫా ధల లాం ఫా ణి ష్‌ ఉరలి ౮ క్ట ఇకక... హైవ దం ాసంతే ఇన ఇజళంలతిక ం60ల క్రై వంంళలి మం0ఏ11. 10046 ౧౮౪|9--26-151 -

విషయనూచిక క్షే ఆల్ల3 పిల్ళవాయ ఇం న! వు చాషమక్‌ జలం వశ లీ కి కర్షక నాయకుయ జలం రం 4. కారోలీ నవాక్‌ జలం ఫ్‌థ ఉ “ద ర్‌, స్వాతుత్ర్యు నమర శ్లీనాని తఖం ళకి 6. ఉషవధాని ఇఅం నే '- అఖుడ భారత విధాత 49 10% ర మహ్మాప్రస్థానము జ ఉం కక 9. సింహోవలోకనము ఆం కస్తం

మనవి మాటలు నూర్‌ వల్లభఫాయి చొధ్రేచిక్మాత్వ కానణ జై నం “కాల కమేళ

జన్నుయు. వివిధ ౮ వ్య్రైముల కచ్చా? వత్యము (కందకం దెచ్చి చాణక్యుయ నగసిన కలలు కల్లలుగావని చాటిన రాజనీతి చణుడుం ఆశని జఉఏితము _ అకమకులులేవి పాజయ మెజులోని _ కమచ్చునుండి లాన బంగను తీగ ఆశని కిదె నాచిన్ని శ్రారుకం నాయీ రచన నాంధ్రావళి యాూాసరెంచువని యాశించు చున్నాను,

అజంత పురము

క్ష9వ1 టి. బచకీనాంాయన్‌, బింయవ్‌విం శిపల్షిక్‌ దినము

నాయీ నచనకల దోచ్చికిన ైంఫములు : శాన్‌ చన ; అ= లాక్‌ పటాలి న! న! వెన్‌ ఆక్‌ సోన్స్‌ వ ఇనన్సై ఆండ్‌ స్టోక్స్‌ జాస్‌ పటి ఎజాస్టైక్‌ పట్టక చడ వె చక్‌ వ చై వా[పొెఫస్‌ అబ్బల్‌ మెజీక్‌ ఖాత వోక్‌ అఫ్‌ బానోలీ; ళం ఐత అజమునా కేవేఛాయి " ననఫారతిము ఎఎస్‌, వి ముబహ్మర్యాళ కర్మ వ 1తికలు) ఆజశంకర్సొ వి ఆర్యక్నావభ, అవ్యక్రష్కలిక ఫారము (స్రీ ఇండియా.

1. అలరి పిలవాండు ళం ఉం సర్టార్‌ వల్ల భభాయిప కేల్‌. స్వతంత్ర భారత చేశమున కుష(ప్రధాని. భారతజాతీయ స్వాతంత్రోోద్యమమునకుం బెన్నులు తీర్చినవాండు గాంధీమహోత్ముయ,;. జీనము పోసినవాండ స్టాక్‌ పశులు, భారత బేశమునకు స్వాతం్యత్యము 'తసాదించినవాంయ గాంధీజీ: ఆ స్వాతంధ్ర్యమును సుస్థిర మొనరించి వాలారిష్టములు గలుగక కాపొడెనవాయ సర్దార్‌ పశులిా, కాం౮ాన్‌ లక్ష్యసిద్ధి చేహార్చినవా రెవరైనను ఆ యుద్యమమునకును, స్వతం్యత్రభారత (ద్రజాస్వామ్యశ్యనస్థకును మూలబంధము (బునాద్సి కట్టినవాయ పహల్‌, నాగపూక, బోర్చద్‌, జార్లోలీ యాతని వెజు పెటు గమికి దిట్టకనమునకు దారకాణలు, గుజరాత్‌ రాష్ట్ర మాతని కీర్తికి శేడెము... గాంధీజీ 1920 “స సంవత్సరమున రాజనీతి రంగము. పవి్య(త్ర మొనక్చుటకుం (జూసామాన్య మను బాల వెన్లిని తరచలా వెబువడిన నెలతెలియని నజ వుతండు, వినోవ ముగం గాలయాపన మనిన నాతని కెంతయో మక్కు-వ.. చీదర గలిగించు రాజనీతి చేపట్టుటకన్నను చీట్లచేక యాదుటయే చేన

• గల్లుపని యని తలంచెడివాండు. రాజనీతి యనిస నాతనికి రోంత, అకస్శికముగ గాంధీజీ యీ రాజసీతి రంగమున నావిర్భవింపలా, నతనిమనసే మారినది, అతని చరితమొక మహాకావ్య మనం దగును,

10 నర్దార్‌ వ యేల్‌

గుజరాత్‌ రాష్ట్రము కుర్మీయను కాయ్రుకులమునకు లవా, కదా యను ఆం డుపళాఖటు గలన్ఫ. లవకుశుల నంశము

వారలమని యీ రెం చుపశాఖలవారు సెప్పిళొం వకు దుకు లవా శాభయుండగు జవేక భాయి పశుల్‌ వల్గభభాయి జవకుండు. జవేక్‌భాయికి నైదుగుకు

కుమూకులు, నొక కువూర్త జనించి. వారిలో వల్లభభాయి నాలవవాండు, ఇతండు పేవాలాద్‌ తొలూకా కరంశద్‌ (గామ మున 1875 అక్టోబరు నెల ముప్పదియొకటవ "ేవీన జన్మించెను. సోమాభాయి, నర్సీభాయి వికరల్‌్భభాయి -_వీ రీతని యన్నలు, శారీ భెయి యితని తమ్ముండు. సోదరి దహీ బెళొ యితని చిన్న తనముననే కాలధర్మము చెందెను ఈ యైదుగు రన్నదమ్ముల లోను విర్చల్‌ భాయియు, వల్గభభాయియు. నంశేమునకును దేశ మునకును జేకుు "తెచ్చిరి,

జవేక్‌ భౌయి సామాన్య గృహస్థు. ముడి దున్నుక మనుగడ సాగించువాండు. ఛాగ్యలమ్షి యాతని లశ్రీంచకున్నను సాహవలక్షి తి యాతని. జల్ల ని దూపులం జూచినదిం భారత దేశ మున నారోయుల పరిపాలనము నంతరింపంజేయుటకు 1657 లో తొలిసారి "విప వము చెలళేగలా జవేర్‌ భాయ పచ్చనిపైళ చేలను కమసీయ కర్షకజీవికను మజచి పాజను పాజ వైచి నాలోలిని మూలంెట్టి యొటకో వెడలినాల్రువా మూండేండ్ల దాక యాతని జూడయీ తెలియలేదు. రూస్సీమహారాశి లక్షీ భాయి సెనికులతో: గలసి విప్తనమునం దన కర్తవ్యమును నిర్వ ల్తించి నాండని తర్వాతం 'దెలియవచ్చినదిం

ఆల్లరిపిల్లవా( డు [11

జజేర్‌ ఫాయి గుండెదిటవు గలనాయం. విన్ల్హవపుం గడ

గండ్త కాతనిదిటవు చెడలేదు.. విస్తవమున రూస్పీరాణి వీర న్వర్శమందినది. జవే5క్‌ భాయి ఇందూరు మహారాజా మల్లార్‌. రావు హొల్యాాారునకు పట్టువగీనాండు, ఆళం డితనిని బంబెలో -వీసినాండు, తుదకు పొహళముతో-ే జవేక్‌ భాయి విడుదలయి నాండు, ఒకనాడు మహారాజా ముల్దార్‌. రావ్‌ చెజసొలముందు చదరంగ మాడసాెౌనయు జబవేక భాయి వెజసాల తలుపు కట కటాలనుండి చూచుచుండెనంటు మల్దాక్‌. రావు తన పావులను తప్పుగ నడపించెనయు జవేర్‌ భాయి నహించలేక “రాజా! సీది తప్రూనడక; ఆ బంటు నటు (ోసిరా జనుము; ఆట కట్టును” అనెనణు. మహారాజు నివ్వెజ్సపడి యశ్షే చేసెనంటు గెలువు రాజుకే దక్విానది, ఇంతటి కెలివిగలవాసిని చవజలో నుంచుట తగదని మహారాజాతనిని విడుదల . చేసినాడు జవేక్‌ భాయి "లెగువరి మాత్రమే కాక (దైవభక్తుడునూడం నియమనిస్థులు పొటించువాండు గనుక సీఠరోగుండై దృఢగాయహ్రత్లై తొంబది ₹ండేండ్లు జీవించినాయ. వల్ల భభాయిలో కానవచ్చే “తెగువ,

"తాలిమియుం దం(్రిసామ్మే.

పూవు పూయుగనే పరిమళించును. అశ్లు వల్లభభాయి పసితనమున'నే "పెద్దపోకడలు పాడలట్ట సాగినవి, వల్షళభౌాయి లో శాల్యము తలిదం(ద్రులక డనే గడచినది. వాలే యీతనికి విడిర్య చదువునేర్పిర. తండ్రి తెల్లవారు జామున బొలమునకుల " జబోవ్సునపుడు తనవెంట నితనిని గొనిపోవువాండు. దారి వెంబడి లెక్క-లువెప్తువాండు; ఎక్క-ములు వల్లె వేయించువాయ

[2 పళ్టార్‌ పపేల్‌ తర్వాత నితనిని నడియాద్‌ బడిలోం జదువవేసిరి, వల్ల భభౌాయి తక్కిన పిల్ల లవలె నణలియుండువాండు కౌండు. అడుగడినచోట నల్దరి, చేరిన చోటం జిలిపితనము చెప్పు కానంత కనిపిం చెడివి, ఈతని చిన్ననాంటి చేష్టలను గుజరాత్‌ లో గాథలుగం జెప్పీికొందురు.

నడియాద్‌ బడిలో పక్షేల్‌ చదివెడి నాంటిమాట. ఇప్పటి బడిపంచయులవలె నా బడిపంతులు కూడ పార్యపు | స్పకములను పిల్లల కమ్మువాండంట, దీనివలన నతెనికి రెండు కాసులు గిక్సైడివి, తనమొద్దనే ఫు నకములుకొనుండని యా పంతులు విల్గ లనె లెడ్‌ పెట్టువాండంటు ఈ యొ ్తిడి వల్ల భభాయికి గిట్ట శేదు, ఆ పంతులు వస్ట పున్తకముఎలు కొనకుయని పితూరీ సౌొగించినాయ... ఇడ పిల్ల లూరకుందురా + వారి యల్లరె సమ్మెవజకు సాగివదిం

మజునాండు పంతులు వల్హభభాయిని పిలచి “నిన్న మో రందలు నెక్క-డికి వెళ్ళితిరి” అని ప్రశ్నించినాయ. వల్లభభాయి:. “*ఆంగడివీధికి వెళ్ళికిమండ్తీ 1 ఉపాధఢ్యాయుయ:- “ఎందులకు 17 వల్లభభాయి[ “వు న్తకములు కొనుటకు

ళశ్రొత్తపు _న్తకము బజారులో స్వయముగా కొనెదవా 1 నిన్ననే "నేను వి(క్రయించితినే 1

న 1

“ోబడిచట్రము 'లెలియదా 1

“ మగ్రియద్రండ్తీ ౯”

“ఎవరినైన నడిగి తెలిసికొనుము”

అల్లి రిసిల్లవా(డు 8 *ఏవ3 నడుగుదును ? మోాశే సెలవియ్యుండు” “*అటులనా | విద్యార్థులకుం గావలసివ వస్తువులను పంతులుగారి నడుగవలెను, పంచులుగా రే వానిని విద్యాక్థులకుం 'దెచ్చియిత్తురు.” ళ్‌్పదేమి చట్టమండీ 1 ఇట్టిదిహాడ కలదా కర్ణాన్సు ఇక్కడ నిట్టెది కలదు. ఇక్కడ చదువ దలంచిన దీనికి. గట్టువడి నడువవలసిన బే.” వల్లభ భాయి యాగ్రహ మాఫుకొనలేక పోయినాండుం “న్బక్పుజీ 1! మి పని చదువు చెపుటదే:గాని వ్యాపారము శేయుటయా 1 ఇజమిోం నిట్టి "జీకసారములు మాని నరిగళ జదువు నేష్పుడు,” అనెను. దీనితో నాచార్యుని యా(గ్రహా మినుమడించెను పిల్లల దండించెను. ఐదాజురోజులు సమ్మెసౌగిన పిదప పందులే తగ్జవలసి వచ్చెను. వల్ల భఫెయి నిర్భీతుయం ఒకప్పుడు చంకలో నొక గడ్డ కట్టినది. ఎన్నియో మందులు (మూడులు వేసినను మానలేదు; పగులలేదు. పొరుగాంరి వెద్యునిక డకుందీసికొనివెళ్ళి కాల్సివవమ్మి. నాకు వల్లభభాయిని. ఆ మూర్థవైద్యుతు గడ్డను ౯ "తాకి యదిమి చూచి ఇనుపకమ్మి శాల్ళి పొడి చిన గడ్డ పగులునని చెప్పినాంయం. వల్లభ భాయిని వీసికొనివెళ్ళిన వారు “ఇదేమి చికిత్స[” అని నివ్వోజపోయినాకు. కాసి, వల్లభ భాయి మాత్రము కొంచెమైనను జంక లేదు. ఆ చికిత్సకు సిద్ధ

14 నర్జార్‌ వేల్‌ పడినాండుం ఇనుపకమ్మి (పొయ్యిలో శాల కణకణలాడుచు నెదుటనున్నది. దానిని గడ్డపై బెట్బ్టుటకు నైద్యునకు చేశులాడ "లేదు ఆలోచించుచు నూజకుండినాండు.. వల్గభభొాయి నమ్మ దిగ వైద్యునివంకం జూచి “త్వరగ కానిండు, కమ్మి చలలుడి పోవుచున్నది, త్వరపడుంయ!” అని హెచ్చరించినాండు. వైద్యుని కీ మాట చెవిని బడలేదు. “కమ్మి చల్లయడుచున్నది! చల్లయడు చున్నది [?” అని యజచుచు దానిని వైద్యుని చేతినుండి లాగి కొని గడ్డపె టుచ్చుకొనినాండం సురసుర మనుచు గడ్డ పగిలి చీము నెత్తురులు కురియం చెచ్చినవి, తన ఫుండుకానటులే వల్లభ భాయి దిక్కులు పరికించుచు నిలచినాయ, అ బాలుని సాహస మునకు గామవాసులు దిగ్భాంతు లైరి.

నడియాద్‌ బడిలో. జదువు ప్లూర్ణి యయినపిదప వల్లభ భాయి వీడో దా(బరోడ్సాకు వెళ్ళి యక్క-డిపాళళాలలో. జదువ సాగెను, సంస్కృత మతనికి కొజకరాని కొయ్యవలెనుండెడిది. కనుక 'మెట్రిక్యు లేష౯లో గుజరాతి ద్వితీయభామగం పైహొనెను, చోపేలాల్‌ యను నుపాధ్యాయుండు గుజరాతి గజపుచుండెను, అతనికి సంస్కృృతమనిన (్రీతిమెండు, సంస్క్యృృతము చదువని విద్యాష్టలను జూచి మూతి ముడుచుకొనువాయడు, న లభఖాయి యాతనితరగతిలో నడుగిడగ నె “పెద్దలు దయవేయుణడు !” అని 'మేలమా డెడువాయ. ఈ యెకనక్కి-ఫుమాటలే యొకానెక నాండు నిక్కూవమగునని వల్లభభాయి. యెజులపనా 1! అప్పటికి వల్లభభాయి 18, 14 వండ్తవాయ,

ఆల్ల రిపిల్లవాలడు 13 “జయచేయుయ, ఎక్కడనుండి దయచేసినారు ౯” అని బడిపంతులు (వశ్నించినాండుం వల్లభ భాయి వగకరంనద్‌ నుండి పంతులు ోనంస్క్చతముమాని గుజరాతి 'యెందులకు తీసికొని నావు 1 సంచ్క్భ్బుతము రానిచో గుజరాతి రాణించదని "₹లియవా ఫొ వ నే భాయి ;-*అయిన, పంతులుగారూ 1! నే మందజుమును నంస్క్య్భ్భృతమే చదివిన మీరు గుజరాతి యెవికి నేచ్చెదరు పంతులుగారి. మొగ మెబజ్టవాటీనద్ది “అల్పరివెధవా $” అని తిట్టి తరగతినుండి వెలుపలికి తటిమివేసినాయ వల్లభ భాయిసిం

మతఆొకనాంతి సంఘటన. వేజొక యుపాధ్యాయుండు వల్ల భభౌాయిని బిలచి *ప్సీ వైప్పుడు నల్లరిచేయుదువట. ఎక్కడ వినినను సీ మాటయీ!” - అని యనినాయ.

“జ్లనా 1 వమిచేసినానండి!”అని మిక్కిలి వఏనయముతో నల్ల భ భాయి (వ్రశ్నించినాండుం

**స్పి చేసితి ననెదవా 1 మిరందటుచేరి కొంపషకూలి పోవునట్లు కోయతిగంతులు "వేయుచు నల్లరి చేయుదురయ ఓ”

ఈ బెదరెంపులకు వల్ల ఛభాయి, వాని నహాచకులు వెజచి యల్లరి మానివేయుదుమని మన్నన వేడెదరని యుపాధ్యా యుంయయ తలపోసినాయు కొని వల్గభభెయి నవ్వ యూరకొని నాయం నవ్వు పంతులు మనసు మండించినది, వల్ల భభాయిని

14 సర్దార్‌ వ పేర్‌ దక్కి-నవారిని గన్నుకానక శాలందన్నినాండు. తరగతి గగ్జోలయి నది. నల్లభభాయి తన లోడివారకోణయాటు వెలుపలికి వచ్చుచు సోనునుజీ ! మిరు చేసిన తపనకు మన్నన వేయండు, లేనియెడ "నేము తరగపికి రాము” అని "'హెచ్చరించినాండుం

“నవమి 1! మీకు నేను క్షమాపణ వెప్పుళొననలెనా 1 నీ నంటి వీల్లలను నందల కొలంది చూచినానులే! నడు, తరగ తికి 1” అని గదిమినాల డాచార్యుండు.

“ముజ్‌! మిడిసిపడణలోకుంయం అంతగా (క్ని పడిన రాన ణుడు గుద "శేమెనాండు ఖై?

చిన్నపిల్లల- బెదరెంపులకు బడిపంతు లదరిపడుట యాం ఛనను కదా ! మీదు మిక్కిలి కినుక “పె ల్లుబికినప్పుడు 1 నల్నభభాయి బడిపిల్లలందజిని గుమిగూర్చి. పంతులు " పశ్చా తృప్పుడగువజకు బడి మొగసాలకూడ చూడలబాడదని యొవ్చించి నాయ.

మజునాండు బడిలో నొక్కాపిల్ణండు కూడ తలసూప "లేదు. ఉపాధ్యాయులు మాత్రము కుర్చీలకై కొలువుతీర్చైనాను. ఎదుట వట్టిబల్లలు "వెలవెల పోంలునవి, శెండుమూండు నామ్లి గడచినవి, ఇంతలో సీసుడ్డి పై అఫికాకులకుం 'దెలిసినది. వారు బడికివచ్చి పరిశీలన జరిపినారు, వ న్లాభభౌయి యున్నదున్నట్లూ, ఇరిగినది జరెగినట్టు నక్రాంపిచినాయం, “నన్ను దండించినందులకు నేను నొక్పిపడను, నా నెయ్యుల నవమానించి నందులకే నా నగఫపు, దానికి మాయుపాధ్యాయుయ వళ్చా _త్తపించవ లెను.” అని యభధికామల నతయ' కోరనాయ. చిన్నవాని మాటలు:

ఖ) అల్లరిపిల్లవాలదు య! సమంజశమెననని యఫికామలకుల దోంవినది. అధికామల శ్‌రక్షపె యాచారమ్యుయ తనపని త ప్పసినాండు, దాన, మజుల పౌహార్ష మేర్పడినది. ఆటవిడుపఫునుండి వచ్చినట్లు పిల్లలు తిరిగి న! ౧ ౧౧౦ తరగతికి నచ్చినామం .

• పసితనపు పసిమిని మజుపు తెరల మమగునం బడిపోక పిల్చికొనః గల్టుట వలననే కష్టములు 'శుంగందీయక జీవితమును _ జ జిగి గలదిగం జేసిళొనుట న న న స. య. వ స్రమ్రవు న సాధ్యము కాగలదని ప మా ల నో "కెలిసిన. వల్లభభాయి లా ఈనన 1949 వ సంవత్సరమున మట ప నొకచోట చెప్పిన తేన నూ ప న క డా ము చిన్ననాంటి నంగతులను ప సళ ముకొన్నిటిని వినయ. ల క! సశ శ * న. పం పిన్ననాంటి యానం నం నన గొళనములునిలుప న సం కొని నంతదాత నూన న ప నే వుండు తన జీవితమును శొనం గలుగును, అపుడు జీవితమున వచ్చు కష్టము లాతసిం జెనకంజూలపు. నతతము' చీకు చింతలలో దీర్ధాలోచనము లలో మునిలియుండువాని * జీవితము. సిస్తేజమై. పోవుననుట సిన్సంశేయము,

1క సర్దార్‌ సపేల్‌ “పాత కొత్తల వికృతముగా మిళితమైయున్న ఈ ఢిల్లీనగనరమునం గూక్చుండి. దాదా పజునదియేండ్ల నాయ జరిగిన సన్ని వేశములను = _ప్రికి. దెచ్చికొనం గలు'సట సులభము శాదుం బాల్యము ముచ్చటగ' గడపన లవనిన "పెద్దథొడుకుగ నైనం బుట్టన లెను; "లేక యందజికన్న ౭ గడనొబ్టువాయగ నైనం గావలయును, "పెద్దట్టోడుకుపయి6 దలిదం(డ్రులు తమ యాశే లన్నియు బట్టుకొనుట నహాజము కనుక నాతనికి 'నేవిధమైన లోటు పొటులు గలుగనీయరుం కనిష్టవుపయయైన నతనిని దలి దంగడు లల్లానముముడ్దుగం 'బెంతురు, తనకన్న చిన్నవానవైన తమ్ముల మోంద, చెల్లెం(డ్రిమోంద నధికారము చెలాయిచు భాగ్య మొక్క- పెద్దళొడుకుదే. కడగొట్టు కొదుకు తన యన్నలకు, నక్క-లకు లోకునగ నుండవలసివచ్చును. ఎక్కడనో దురదృష్ట వంతులయిన6 దప్పు, నర్వసాధారణముగం గనిష్టపు(పు నందణజు మురిపెముతో. జూశురు. నేను జ్యేష్టుండను గాను, కనిష్టుడను గాను, మధ్యముండను. మధ్యముండవైనందున నాకు స్వాతం (ల్యేచ్చు బుద్ధికుశలత, ధైర్యసాహసాలు సహజముగ నలవడినవి. అవనరమైనచో నా పట్టుదలను నెగ్గించుకొనలలను, జ్యేష్టునకుం గల బాధ్యతలు నాకులేవు, కుటుంబములోని వారందథి ౮పేమా దరములను జూరనొనినందులకు కనిష్టుండు మో యనలసిన కృతజ్ఞ్య "తాభారమును నొకులేదు, “పసిపిల్ల లలో నహజముగనుండు ను _త్తమలక్ష్రణము లన్నియు వికసనము పొంది శోభించుటకుం టట్టణాలలో నన 'కాశము చాల తక్కువ బొలుండు స్వేచ్చగంటెరగి తచలోన

ఆన్లి రిషిల్లవా€ డు 10 యు త్తమత్వమును "పెంపొందిం చుకొనుటకు నగరములలో ననరోధ ములు సెక... పళ్షైసీమలలోనున్న బయళ్లు, పచ్చనిపొలము-, తియ్యని తోటలు, ాలునిమనసును. హోయిగొల్సి సర్వతో ముఖముగ వికసింపంజేయును. పల్లెలలో: బిల్ల ఎ తనలోడి పీల్ల లను నమానులుగ భావించుకొనుట నన్చెళొ నెదరు. పోట్లాడు కొనుట తజచు వారియలవాటు. విన్న పెద్ద లను నజమజీకలు లేక వారు దుమ్మునిండిన పేభులలోం (ందుమోంయం బడుచు లేచుచు నుందుకు, కాలు సేతులకు దెబ్బలు తగిలించుకొందును, మజల వేస్తు లగుచుందుకు, పల్లెలలో బాల్యజీవిత మిట్లానందమయ ముగ నుండును. (గ్రామములలో. బెరిగిన బాలురకుండు దిట్ట తనము, పట్టుదల, క్రైర్యసాహములు, నానందో త్సాహములు నాలోలహాడం గనిపించును,

““నాక్టు. 'బెలిసినంతదనుక, కొంశుపనులు చేయుట, పెద్ద లకు బట్టువడక జిత్తులుచేసి లాఘవనమునం దప్పించుకొనుట నాకు వెన్నతో బెట్టిన విద్య, నేనెవరకిని దీసిపోవువాయనుకాను. "నేను మంచివని నమ్మిన విషయములలో మాత్రమే యిట్టి కహొంశుపనులకుం బూనుకొనువాంయడను. ఎంతటి యానందమున నాటపాటలలోం గడిపెడివాడనో యంతటి దీక్షళోనే చదివెడి వాండను, విల్లలకు.. జదువు సౌము లంటకపోయిన మన కేమని యుదానీనతతో వ్యనహరించు నొజ్జలనిన నాకు గిట్టదు. సోమం పోతులయిన యుహాధ్యాయులను "నే నెన్నండు వేధిచక వదల లేదుం

20 సర్దార్‌ పటేల్‌

““సోమరులైన యుపాధ్యాయులను సరియగు. దారిని 'బెట్టుటకుం బిల్ల లకుం గొన్ని వింతరీతులు గలవు. వానిలోంనొంకు తననే మేలుబంటి ౪

“ఈ సందర్భమున నా కొక చిన్ననాణటి. సంఘటన జిక నద్చుచున్నది. ఒకనాయ మా యుపాధ్యాయుంయ తర గతికి నాలస్యముగ నచ్చెను. ఆయనను బరకిహసించవలెనని నా సహాధ్యాయులను (బోత్సహించితిని, అపుడు మౌ పంతులు నాపైం గువితుండయ్యెను,. నన్ను శిక్షించు నుద్దేశముతో నెశాాలు దూచి ధ్రాసికొసి రమ్మని ముదల యిడెను. మణునాం చాపని చేయకయీ. గను పారశాల శేగితిని. అ మజునాండు చడానికి "ఇట్టపుగ నెక్కాలు. ఎక్తించుకొని రమ్మని గుర్వాడ్డై యయినది. ళ్లు కొన్నాను గడచినవి. నానాంటికి నేను (వ్రాసిమూపవలసిన యెక్కా-ల లక ₹ట్టింపై వెరసి యిన్న్నూటికిం "బెంగినదిం

“జను పలకమింయ “౨00” అంకెను (వ్రాసి యేమియు నెతులోని యట్లు పంతులునద్దకుం దీసికొని వెళ్ళితిని. కపాడ్రాలు (ఎక్కాలు తెచ్చితినా। ఎక్క-డగో అని పంతులు (ప్రశ్నించెను, “నకజీ! పాడాలు (పడ్డలు) 200 'తెచ్చితిని. పారశాల ముంగిట నొకటి రెండు బెదరినవి, అన్నియు గకావికలై పరుగెత్తినవి” అని యంటిని. (గుజరాతీ భామలో పొడాలు అను పదమునకు ఎక్కాలు పడ్డలు అని "రెండర్థములు-) పటి తుంటరిని నేను జూడలేదు” అని పంతులుటుండై (వభానోపాధాస్రయుని కడకు నన్ను వెంటంబెట్టుకొని వెళ్ళినాండు. (వధానోపాధ్యాయుండు

అల్లి రిపిల్లవా(డు జి నంగతి యేమని (వన్నించినాయ. “ోవమిచేయుమనియెన రండీ! మా గురువుగారు నన్ను వేధించుచున్నారు. (ఎకాలు (వాసి 'తెమ్మునుచున్నాన. ఇదేటిశిక్ష + నాపాళ్య వు_న్వకమునుండి మాచిభఛాంత టాసికొని రమ్మనిచ కొంతనేలే, మెటిక చదువువానికి మొదటి తరగతి యెక్కా-లు ఇన్నూజు తడనలు (వాసి చూపుటనలన నేమి (వ్రయోజవముఖి అని నేను నమాధాన మిచ్చికిని (పభా నోపాధాస్ట్రయుయ నన్ను మంద లించుటప నూబజు పంతులునే మందలిచచినాయు “విద్యాష్ట శ లతో నేమదన్రాయించుటో, యీమిచదివించుటో. మికుందెలి యదు "లెండి " అని పంతులుమోందనే ఏజుచువొని పడినాయం. యా యభానోపాభ్యాయుని నామభేయము ్రీనర్‌ వణ్‌, ఇకీవలనే యీతయకాలధర్మ మందెను, “ఇట్టి యృల్లరి పిల్లవానిని నే నిదివజు కెన్నండు జూడలేదుి అని యనుచుండెడి వాడంట.

“పిల్ల లనుండి పెద్దలు 'నేర్వనలపినది చాలం గలదని పెద్దల నానుడి, నేనును నా చిన్ననాయ "పెద్దలకు 'బెక్కు విషయాలు నేర్పెనళ్తు గదా 1! నేను తియ్యని చిన్ననాంికంతయో యష్రూ పడినాను,

“సే నిష్పుడింత దృఢగాయ్రండనై యుండుటకుం గతము నా చిన్ననాండు. జరిగిన పోమణమేయని నాకు 'దెలియును, నాలో నిప్పుడు కాననచ్చు గుణదోవషములు చీన్ననాంటినుండి యున్న'వేయని నాతలథు. ఎప్పటి కూకే.సీముగ నున్నాను,

గంధా ము భయట రాయ భా (0, ౯ ల స 6 10... ..444022 422662 త్త శీ మో శ

ఓఏ సర్దార్‌ పపేల్‌

“ఇంలేమా్య(క్రమున నేను నశ్రమముగ మంచి పోష ణలోం బెరిగితిననికాదు. పివిధ ఫరిస్థిమలలో విభిన్నానుభవములు పొందిన జీవితములో "వేళకు సరిగ తిండి- నిద్ర యెష్పతీిసి సాధ్యముకాదు. పెక్కు. సంఘటనములు మనలను మంచిడారిలో నడపు పారములుగం బనిచేయును. అట్టి పారములు గతమునకు భిన్నముగా భావిజీవితమునే మార్చి వేయును, ఇట్టి యను భూతులు నా మనుగడలో మిక్కుటము,

౪% నాక్ట్ర తణమైనం దీరిక లేకపోయినను మోయలేని బకువు పడినను వీల లతో గలిసి యాడుళొను నవకాశము వెద కుచునే యుందును అనుక్షణపిచారభూయిస్ట మైన జగమున చిల్లలతో నాడుొనుట యుత్తమ వినోదము, కర్తన్య నిర్వవా ణమే దెవతారాధన. కాని యానందమే జీవితము,

“ ప్రత్యంశమును దీ(నముగం బరిగణించువారి. జీవితము దుఖభాజనము, సుఖమఃఖములను కావడికుండలుగల జూచు వారు నంపూర్ష జీవి తొనుభూతి పొందగలము, ఇటీవల నామను

• మనితో నాడుకొనుట మొదలిడినాను.

“బాల్యపు మనఃప్రనృ త్తిని య శ్రాతథముగ నుంచుకొన+ గల న్యక్తు లే జీవితపు టొడుదుడుకులను నరకు గొను. వారిలో ముడిమి పొడసూపదు. బాధలకు చిహ్నము లనందగిన ముడు తలు పడిన మొగముకన్నను రోత పుట్టించునది మటియొకటి "లేదు,

అల్లరిపిల్లవా(డు న! “*మువలితన మనిన మజులివచ్చిన పసితనమని పెద్దలు మడువుదును, నిజముగ నట్టిస్థితి రావలెనని కోరుకొనుచున్నాను, “పసివాడయ ముదుకలికాక తప్పుదు. ముదుఇలికి పసిత నము రాకతప్పదు. కనుక నెంతకొందరగ ముఃలితనము ముంచుకొని వచ్చిన సంతమంచిదని మొకమహోకవి యనినాయ, ““నాజీవిశమున నేను డాచికొనిన దేదియులేదు. నాచిన్న వాంటి. సంగతుల నెటింగినవా రిషుడు కొందజు మాత్రమే యున్నాను, వాకు నన్ను గుజించి చెమూనవి (ప్రధారము పొందవు. కాని నన్నుగుజించి "నేను జెప్పుగొనందగిన దింతియే- జెబ్బదినాలుగేండ్త వయస్సునలహాడ పసినాయగ నుండుటయేం” స కో న ఒకటి రెండు నెైలలటు గడునణగనే మజలనా యుపాధ్యా యుిలోనే వల్లభభాయి వాక_లహమునకు దిగినాండయు. ఈతటి యుపాధ్యాయుని పట్టుదల యెకష్కూనయినది, వల్ల భభొయిని పాఠశాలనుండి తొలలించవలెననియు, నట్లు చేయనిచో తాను పెదవిని ద్యజింతుననియు. మొక్షికెల్తినాంయం. (భానోపాధ్యా = యుండు. వల్లభ భాయియెడ వాత్సల్యము గల వాయైనను నమ్ముయినదిం బడౌాడా (బరోడా హైసూ్కటలునుండి యతనిని వోలగింపవలసి వచ్చినది. = నల్లభభాయి. సిక్చింతుడై. నడియాద్‌.. చేరుకొ నెను, అక్క-డనే మెట్రిక్యు లేష౯ా పరీ్మ్షలో ను త్రీ డయ్యెను,

ని. బారిష్టర్‌

వ పభ భాయితంధడ్రిపరిస్థికి ౭ శ్కాాడిననే డొ కాగు నను నెట్టిదని యిదినజ కే జెలీపినాము. వల్లభ భాయికి మెటక్యు లేషళ౯వజుకు చదువు చెప్పించుటయే యతేసికిం బెద్దపనియయినది. కళాశాలలో. జదివించుభార మతండు వహీంపంజూలల జిల్లా వకీలు డయ్యెను, పెద్దచదువులు చదువుదమనునాళ వల్లభ్గ ఛాయికిని నుండలేదు. “వారిస్తక” శానలెనని మాత మువ్వి 'భ్లాలువాండు. కాని యిది యొకేమాఅు సాధ్యమగునది కామ కనుక మొదట ముఖ్తాక్‌ (జిల్లావకీలు)పరీక్షలో ను త్తీష్ణండయ్యెకు,

గోధాపట్టణమున న్యాయవాదినృ ఫి (ప్రారంభించెను. వల్లభాయి నూమాగు మిాసాల నూత్నయావనము3 నడుగిడెను. అతల డంత పొడగరి కాకఘున్నను బలిన్టుయం దృఢమైన భుజములు? ఎప్పుడును దీ(నతదోవించు ముఖము(ధ్ర, ఎదుటివాని గుండెలు దూసికొని పోనవున ట్లుండు చూపులు నల్లభభాయి కనిర్వచనీయమైన వ్య క్రిత్వమును సమకూన్పెగ్షివి, ఆతని యూాకారము బలమును _ దృఢసంక లమును న్యక్త మొన న్చెడిది. వల్లభభాయి యాకార మంత య్యగ్రముగం గసి సించినను నాతని వృాదయము మా(త్రము గనముణ్తాతరంగితము, శక్తియు కులు గల వ్యక్తుల న్హే కని'్ట్రైట యతనకిం జిన్ననాంటనే యలవడుటవలన న్యాయ్యవాదివృ త్తి రాణించిచది. ఆయన వాదమున విషయమునకు (ఢూధాన్యమే శాని, వన్ని చిన్నలకుంగాదు, చెప్పందలంచినడి "ముక్తవరిగల జెప్పువాయు

బారిసష్ట ఠ్‌ రఫ్‌

నోాలో న్యాయవాదివృ త్తిలో నుండలా నితడు విపాహితుం డయ్యెను. సతీమణి పేను జవేర్‌ బా. వల్లభభాయి జన్మస్థలమైన కరంళద్‌ శరామమువకు మూండుమైళ్ళలో నున్న గానా యూమెయూరు, ఆమె సాధ్వి, మగని కనుసన్నల మెలం గుచు నహధర్మచారెణియై 1008లో నెక కుమా నైను, 1905 లో నెక కుమారనిం గనెను, కుమార్త మణిబే౯, కుమవూకసుండయ దహ్యాభాయి

నల్గభభాయి కొంతకాలము పిదప బోక్‌నద్‌లో. గాలు రము 'ెళ్టైను. అచ్చట నితని న్యాయవాది నృల్తి మూడు. పూవు లాజుకాయ లయినది. ఆతడు తజచు (క్రిమినల్‌ చను లలో వాదించువాండు. కావున మానవస్వభావములోని వైవిఖ్య మరయుట కాతని కవకాశ మబ్చ్బినది. తన యభియోగముల నామూలా(గ్రముగం బుకోధెంచి పరిశ్రమించి నమయస్ఫూ రో (శ్రద్ధతో నతండు నాదించువాండు, న్యాయాధికారులు వోలీ సుద్యోగులు నాతని జూచి వడవడ వడయచుండిరె.

న్యాయాధిపతులును డోడి న్యాయవాదులును [క్రిమినల్‌ "శేసులలో కొట్టుమిట్టాడు మండలా. నితని మనస్సులో మజి యొక న్యాయస్థానము తీక్చును. కర్తవ్యమునకుం గౌంచనము నకు నట వాద వివాదములు జరుగును. తుదకుంగ _రృన్యమున శే యా న్యాయాధీకఘుయ వల్లభం డగును,

సాములను *డ్రాస్తూ” పరీక్ష చేయుటలో నతయ కడు నిపుణుత చూపువాండు. *డాసుపరీత్ష నంక్స. _ప్రముగ నుండెడిడి మనుష్యుల మన న్తత్త్వము నెబుగుటలో. నసాధారణ (వజ్ఞ

శ0 సర్పార్‌ పపేల్‌ గలవాండగుట సాతుల నొక్కదూపుననే యుట్టవారో యర తదనుగుణముగ (కాస్‌ పరీశ్షకుం గడంగువాండు. ఎదిరి బలమును, వాదవాతురిని నరిగ గు ' రించి తన యభియోగమును వాద మును (పతివాదమును సిద్ధపరచువాండు. ఈ యన్నింటికన్న నతనిలో గానవచ్చు నిర్భయత్వ మందటిని ముస్తులం జేసిడిది. స్యాయాథీకుని (ప్రవర్తన యిసుమంత మర్యాద తవ్చినను నాతండు నవాంచువాండు కొండు

హాస్పెండ్‌. అను నింన్సీషు మేజిస్త్రేటు చాల దుకునుగ (పవర్తింవెడివాండు. “వాండు- నీవు, నువ్వు, అశే ఒశౌ” అని స్యాయవాదులను నంబోధించువాండు.. అతనికి వల్లభభాయి _ ననెయగు బుద్ధి చెప్పినా. ఒక హత్యాఫియోగమున వల్లభ భౌయి యాతనిని ముష్పుతిప్పలఎ "పెట్టి మూడు చెజటువుల నీు ాపించినాయం, వల్లభభాయి. తర్వాత సీ నంగతిని తన మిత్రు లకుల దెలిపినష్పుడెల్ల వికవిక నవ్వుళొనువాయం.

నానాయికి న్యాయశాఖోదో్య్యోసులకు వల్ల భభాయి యనిన సింహన్వస్న మయినది. ెసిడెన్టియల్‌ మేజిస్త్రేయా నహింప లేక వోయెను, జిల్లా వకీలయిన వల్లభభాయి బాశీనుండి. తప్పించు కొనందలంని బోర్చద్‌ నుండి ఆశంద్‌ జిల్లాకు బదిలీ వేయించు కొనినాండు జిల్లావకీలయిన నల్లభభాయి. జోోసద్‌నుండి ఆనంద్‌కు రాలేంగడా యని గుండెపైం 'జేయి వేసిళొని నిద్దుర వోయినాండుం

కక్ష ధశనంతుండైన మహుంఘు గర్భిణిగా నుండు తన దాసిని వాత్య చేసెనను నభియోగ మొకటి యొకనాయ

బారి వ ర్‌ క్‌ బోక్‌నద్‌ న్యాయస్థానమున విచారణకు నచ్చెను, మహెంతే న్వయముగ హత్య చేయించి యూకికి దూరమున వింశకేను

చాజవేసెనని యఫియోగమునం దెఎపలుడినది, వోరీసువారు విచారించి వెదకలా మహంచుండిన యూరికి! ఠి0 మె దూరమునం గల యొక చావిలో శవ మొకటి కను వీంచెను, శనను గర్భమున నాణునెలల పిండ మున్నదని శవపరీ తలోం దెలిసినది, నేరము చేసినవాండు. గెప్పవాండు కావున నెక్కూడల జూచిన నిదే సంగతిని జనులు చెప్పిళొనుచుండిరి. ఈ యభఖియోగమును విచారణ చేయుటకు నెక భూరోవీయళా స్పెవల్‌ మేజిన్ష్రేబును (వభుత్వము. నియమించెను, ఇతండు న్యాయవాదుల నవమానించు విచ్చి తలథ్రు కలవాయ. ఈ యభియోగము వివారణ పై న్యాయస్థానమున నె్షైన జరుగ నున్నది గాన. చిన్న కోస్టలో వాదించుటకు వెళ్ల వలదని తోడి న్యాయవాదులు నల్లభభాయిని కోరిరి. కాని నల్ధభభాయి (కింది న్యాయస్థానములో వాదించుట గూడ తనకర్తన్యమని యుంచి

వాదించుటకు వెళ్ళేను, విచారణ (ప్రారంభమైవది. పోలీసులపత్తమున “నేడుగుకు గామమునకబుబు స్మాక్ష్యమిచ్చిరి. ఏ రందజు మహంతుండిన (గామమునకును శవము పడియున్న చోటికిని మధ్యమార్షమున గల (గ్రామములమునపబూఎ, వాళ్ళ్యేజరిగిన నాంటిరాథ్రి మవాంతు 'రండెడ్త బండిలో నాశ్ర్రీని తనయొడ్‌లో6 బరుండంటెట్టుకొని తమ (గ్రామములమిో:ందుగ వెళ్ళనని యీ యేడుగురు నెశేవిధ

ముగ సాశ్ష్య మిచ్చికి,

క! సర్దార్‌ పకేల్‌

“మవాంచతు స్వయముగ నెందుల కామెను వీసిఫొని వెళ్ళను ఫి అని నల్లభభెయి (వశ్నించెను.

“ఆమెకు పొము కజవచెను, చికిత్స చేయించుటకుం దీసి “కొనివెళ్ళెను.””

“* ఆ యూరిలో విషవైద్యు లున్నారా 1”

“కౌనంకీ. శవము దొరకిన (గ్రామమున నొెక విష వెద్యుః డున్నాండు

ఆ యూరిలో విష వైద్యుం డుండుట నిజమే గనుక వారి సాక్ష్యముగూడ వాన్వనమైనశ్లే చోచుచుండెను. తు _చ, తప్పక యందలు నొశే విధముగ సాక్ష్య మిచ్చుట సందేహిం చుట కవకాశము కల్గించెను. శనము దొరకిశ యూరి వోలీసు పశుల్‌ సాక్ష్య మిచ్చుటకు నచ్చైను, నిందితులై న మహంతును గుర్తు పట్టటటకుం బోలీసు లేర్చాటుచేసిన పెళేక్‌లో నితడు పాల్గొన లేదు. ఇతండ నిందితునకు లొంగిపోయి యుండుననియుం గూటసాశ్ష్యము "చెప్తుననియు 'మేబస్టీ) టనుమానించెను, సాక్షి యెదుట నద్దమెక్రటి "పెట్టించనలెనను విచిత్రమయిన యి (పాయ మాతని! దట్టినది. అనే యద్దము బెక్పించి దాసనిలోం జూచుచు వాబ్యూలమిమ్ముని యతని నా బేశించెను. అద్దములోః దన్నుందాను జూచుకొనుచు సాక్ష్య మిచ్చునష్పుడు కల్ల లాడిన నతని ముఖ ము(ద్ర మాణుచుండుననియు,. నపషూడు *(కొన్‌” పరీక్షచేసి నిజ మారయవచ్చునీనియు మేజిస్త్రేటు తలంచెను,

ముఖ్యమైన విచారణ పూర్తి కాలూనే యేడుగును సాములకు *త్రాన్‌” పరీక్షను మానుకొనిన నల్నభభాయి, యీ

బారి ష్ష్‌ ఠ్‌ లికి

యొనిమివవ సాక్షిని రాన్‌ పరీక్ష చవేయలగోళెను. తలవని తలంపుగ ని ట్లదముగుట మేజిన్ట్రేటును గలనర పరచెను.

“తక్కిన యేడుగురి వదలి యికనినే శాన్‌ పరీశ్షచేయ వలసిన యననరమేమి $” అని వల్లభభాయిని (ప్రన్నిం చెను,

“అది నా పని, మాపనికాదూ అని వల్శ భభాయి సమాధానమిచ్చెనుం పిదప సాశ్రీనిం జూచి యిట్లు (వశ్నించెన్ను

“*ఇనునో ! మో రించనజుకు న్యాయస్థానపు టు త్తమవు మేరకు. నేజిస్ట్రేలుగారి యద్దములో మోాముఖము చూచు కొనుచు సొశ్ష్య మిచ్చితిరి గడా

“జానండి”

“మోది న్యాయస్థానముం గూడ నీకంగతి తెఎపుచుుకు నడా శం?

“ త్చైెప్టదు నండి 1

మేజ్యోోబు దీనిని గ్రహించలేక పోయెను,

““ఎందులకండీ యీ(ప్రన్న ₹ అని నల్లభభాయిని (ప్రశ్నించెను.

“ఎందులకా 1 మైన్యాయస్థానమున మిమ్ములనునాసా

6 థి

వీగా వేసికొనుటకుు అద్దమునుగూడ హాజరు 'చేయించుటకు, ” అని నల్గభభాయి జనాబు, క

మేజిస్ట్రేటు దిర్భాంతుం డయ్యెను. వమి వేయుట కును నోంచ దయ్యెను. వెంటనే శేనీక్నుకె యొగంటశేపు

యూ

80 నర్దార్‌ వపేల్‌ విచారణను వాయిదావేస్తి తనవిడిదిం జేరి స్పెషల్‌ పల్లి (పాసిష్యాటరును బిలిచి వల్లభ భాయినిం దోషొ్కని రమ్మనెను, పన్ళిక్‌ (ప్రాసిహ్యాట రశ్లే యతని నాహ్వ్యోనించలా నల్ల భాయి నిరాకరుచెను, “ఈ యఖియోూగవు విచారణ 15 నాళ్ళుగ నడచుచున్నది, మేజిస్త్రేటు చీటికిమూటికి నాపై విజచుకొని పడుచు న న్నవమానించుచున్నారు. ఇప్పుడు. దిక్కలోచక “తేనిటివిందుకుం చిలచుచున్నామ, మేజిన్ట్రేటును మిమ్ముులను6 (పన్లిక్‌ (పాసిక్య్యూటక్‌ ను) పెకోర్టులో నిందితుని పక్షమున సాములుగం బిఎచుట తప్పదు” అన నొక్కి. వక్కా-ణించెను.

గంట తకువాత మజుల విచారణ (పారంఛమాయెొను, మేజిస్ట్రేబు నల్లభభాయితో మంతస మాడసాగెను, ఇదినజుకు పల్లిక్‌ (పాసిళూటక్‌కు. చెప్పిన మాటలను “వల్లభ భౌయి మజతొకమాలు విసిపించెను, మేజన్ష్రేటు మండిపడుచు దిగ్గున లేచి నిలబడి “ఇదినో ! ఈ నింధితుని పశ్షము వాదనేమి ఈ (ప్రశ్నవలనం గాల (పవప్రయోజననేమిశ అని గద్దించి యడిగనుం

“ అది వినుటకు మిరు తగరు, మిమ్ము మా యద్దమును పబ్లి క్‌ (పాసిహ్యాటరును నిందితుని పశ్నమున సొశులుగ6 బై న్యాయస్థానము నం బిలచినవూడు మీోళే తెలిసికొందునుుో అని పపేల్‌ (పత్యు _త్తరమిచ్చెను,

మేజిస్ట్రేటు కొపమున కీమాటలు నిష్తూనకు నేయినలె నయ్యెను, ఇత చేయునది లేక విచారణ వుకునాటికి వాయిదా "వేసెను,

బారిష్టర్‌ న!

మజునాయ నదే (బతిరూలటుటయు,న చే చ3ంపు, నజే జయాయిదా,

మూండవనాయ నేజిస్త్రేటు. బెదరింప్రులనలన లాభ ముండదని (గ్రహించి దూ చిక్కునుండి తన్నుం దవ్చిందుమని నల్ల భభాయిని టకిమూా లెను,

నల్లభభౌయి;. *ఈ చిక్కు-ను మిళేకోం కొని తెచ్చు కొంటిరి.. దీనిని తప్పించుళొనుట కొక్క_ళు మార్గమున్నది. నిందితుని జూమిోనుపె విడుదలచేసిన యెడలం దవ్చీంచుకొను నవకాశము గలదు

“ఇంక సాత్ష్యముుడణూ నెల్టు విడుదల చేయుదును 1)

“ోవడుగురు. చెప్పిన యీ యొశేనిధముగు కట్టుకథ, వట్ట కథ సరియగు సా్య్య్యామని విశ్వసించుచున్నారా? మి=రీ కూట సాశ్యముమిోదనే తీక్పువెప్పందలచినట్లు తోచుచున్నది. నేను మో యందటీని విడిచిపెట్టను. వొంగసాక్ష్యముచె్బి మొకని నురికంబ మెక్కి-ంచనున్న యీ యేడుగురిని కోర్టుకు లాగెదను, ఎవ రుకకంబ మెక్కె.దరో చూతము $ో

మేజిన్ట్రేమి 'వేజుదారి ₹ేక్ష నిందుకుని జామిోనుపై విడు దలచేస యభియోగమును "సెపన్సుకోక్టు వివారణకు పంవివేసి తనవీడ విజుగడ చేసిఃొ నిను,

సెషన్సుళోర్టులో మజుల విచారణ (పారంభముకాలా (క్రిందికొో ర్పు మేజ్ట్రేటు. (వ్రాసిన. “కమిటల్‌ అర్హకును చవి యక్క-డి ప బ్రిక్‌ (రాసిహ్యూటక్‌ అశ్చర్యపడీ సును ఉపనంవో

శ సర్దార్‌ పపేల్‌ రించుకొందునని న్యాయాథీకునికిం "'దెలుపలా నతయ వల్లభ భాయి యభి(ప్రాయము దెలిసికొనం నోళను, వల్లభభాయి దాని శప్టపడక యా సాకుల యంచు మభూతుననియు, ఒక వ్యక్తిని యురిదీయించునంతటి చొంగసాత్ష్యు మిచ్చిన యా యీశుగురి వాబ్యూలములను తప్పని రుజువుచేసి వారి నురదీంయింతుననియు గర్జించెను.

వీచారణతర్వాత న్యాయాధీకఘయ నల్గ భభాయిని దన గదికిం పిలిపించుకొని యి మోగిపై వివరముల నాచుూలా౮్ల ముగల దెముపుమని కోరగా నత్వ డిదియంతయు స్పెషల్‌ చేజి స్త్రేటు పోకింతనమని తెలిపెను,

*.. వీదప సెపన్స్‌ జి “శీసును కొట్టివేసెను. విచారణ కొనసాగియుండిన, మన దేశమున వి డేశవ్రభు త్వాఫెకామలు జనుపవు “నరముల దన్యాన్తు కరాటసొత్ష్యృములు మున్నగువానిని గతించి వింతవింత నంగతులు మనశెన్నియో లెలిసెడీవి.

అది మొదలు నల్లభబాయి వాదించునపషూ డఫెకారులు 'ొలకువతో మెలలౌడునారలు కూటసాశ్ష్యుమిచ్చు దుర్మాష్టలు వల్ల ఛభౌాయి యెదుట నిలువలేక పోవువారుం వల్ల భభాయి కర్మవీకంయం కర్శవ్యనై స్ట్థికుయ, 1908 లో నతండు గో(ధ్రాలో నుండలా ్షేగు వ్యాపించినది న్యాయ సొనవు నాజక్‌ కుమూరనికి చగు తగి౭నుం పత్నీవియోగము ఇ లా వల్ల భభౌయి యతని కంతయో శేవచేసెనుం శాస్తి యదియంతయు బూడిదలో. బోసిన పన్నీరయ్యెను,

8] దారిన్ట ప శి ఆ బాలుడు మరశ్తించెను. ఆ బాలుని యూ త్తర్యకియలు జరిప్ని శృశానమునుండి వచ్చుచుండ వల్హ్లభభాయికిం. దన శరీరమే బరువుగల దోచెను.. ఇంటికి రాలా'నే జ్వరము వచ్చి శ్లేగుగడ్డ కనిపించెను. అయినను వల్నభభాయి 5 లక్కి యూరికి బయలుటేరెను, ఆనంద్‌ వేరణగనే తన సతీమశినిం జూచి “నీవు కరంనద్‌ కు వెళ్లుము. నేను నడియాద్‌- చేుుదును. ఆరోగ్యము వచేకాజును లెమ్ము” అని యనెను, జవేక్‌ బాయి యాయన సమొద్దనే యుండి యుపవారము చేయయలంచెను. శాని భర్త మాటకు మాచాడ్రలేక కరంళద్‌కు వె్తుట కంగీకరించెను. కాని శావలసియున్నది "వేటు, వల్లభభాయి. నడియాద్‌కు వెళ్ళిన పవ్‌దప న్వస్థుండయ్యెను. జవేక వాయికి. (గంధిరోగ శేర్పుడెను. శ్ర చికిత్సక్షై యామెను వల్ల భభాయి బొంబౌెయికీ పంపెను, ఆమె “కామా ఆన్న్యతిలో చికిత్స పొందసాగెను. ల్తమె "చేహ స్ధితి వల్గ భభాయి కెప్పటి కప్పటికి. దెలియుచుండెను, అమెకు తగి స్వస్థత చేళూర లేదు.

వల్లభభాయి యొకనాండు న్యాయస్థానమున వాదించు చుండణా నొకతంతి వచ్చెను. దానిని చదిపికొని బల్లపై నిడి యత జెవ్చటివలె వాదింపల దొడలౌను. అతని నతీమణి కాలధర్మము పందినదనియు, వెంటనే కదలిళావలయుననియు నా తంతిలో నుండెను, విచారణ " యయిశనతర్యాత న్యాయ స్థానమునుండి వచ్చుచు దారిలో తంతినంగతి మి(త్రలకుం దెలి జను, వారంద ఆాశ్చర్యపడిరి, వల్లభభాయి క _రృన్యనిష్టకు, థీరతకు నిట్టి 'వ్నెయేనినుడువ నగును

ర్క నర్డా ర్‌ వ సపేల్‌ వల్లభ భాయి వాదపాటవమువకు గాంధీ మహాసు శ్రైడు కూడ వెజపపడువాడయం. చీనా సిద్ధాంతములనరి పద్ధమలను నృల్లభభాయి విమర్శించుచు వాదించునసూడు నాసండె చికు బితుకు మనెడిది.. అతని వాదబలమునకు నా సిద్ధాంతపు మేడ కూలిపోవునేమో యని యులిశెడివాడను”. అని యాతయొక మాకు నుడివెను, గడన యధ్ధికముకాను, కీ ర్తి వ్యాపించెను, తన న్యాయ శాత్ర్రు పాండిత్యమును బంపాందించకొనవలెనని యతండు బారివ్షరు తలంచెను. లండనుకు వెళ్ళి చారిక్టర్‌ పరీక్షలో వ. నుత్తీష్ణడగుట పాండియని నిశ్చయించుకొని లండన్‌ లోని న్యాయా న్ర్ర కళాశాలాధ్య ములకు "లేఖలు (వాను, ఇట్లుండ నొక కమ్మ లండకానుంి వి, చె. పుల్‌ యను చికునా మాతో ఉోధాకు నచ్చెను, ఈలేఖ వల్లభభాయి జ్యేష్టసోద రుండ వికల్‌భాయి. చేతఖుడెను.. వల్లభభాయి. జవేక్‌ భాయి పశుల్‌ అనిశనను, విర్మల్‌ భాయి జవేక్‌ఫెాయి పశేల్‌ అనినను నాంగ్గమున వి, జె. పకేల్‌ అనియే (వాయుటవలన నిట్లయ్యెనుం బారిన్టక్‌ పరీశ్షకుం జదువృటకం౦ం దనువతి యియ్యబడి యుండెను, విక్థల్‌ భాయియు న్యాయవాదియే. తలవని తలుంపుగ బారెక్టక్‌.. పరీక్ష చదువుట కవకాశము. లభించుట కాతండు సంతోషించి, “నేను సీయన్నను, నన్ను మొదట ారిక్టక్‌ శా నిమ్ము; పీదప సీవు వ్య్ళనచ్చును!?” అని తమ్మునికి నచ్చ! 'ెస్పి యొవ్చించెను. 19%8 లో నతి లండ౯్కువెళ్ళి బారిక్టర్డె

దారిచరు నిర్‌ ఖ్‌

మూయేంస్ల తర్వాత న్వ చేశమునకు మరలి రాంగన్మే. నల్దభ

భాయి ఇంగ్లండుకు మెళ్ళిను, ఇఎగ్గండులో వల్లభభాయిచిలిపితికము మాయమై వోయెను, అతంయ మజుల పరిశ్రమశీలయులైం విద్య్య్ధాయయ్యెను. మిడిల్‌ కెంపుల్‌ లో నితం డున్న చోటికని పున్తకశాలకును 11మొొ దూరము, వలభభాయి ెలవారుజాముననే లేచి కాల్యకృస్య

రొ మమ. ములు దీర్చిళొని వు న్తకశాలకు నడచివెళ్ళి సాయంకాలమునజకు దీశ్ష[తోం జదువుచుండెను, సాయంకాలము బుషకాలంయయము నదిలి వెళ్లువారిలో నిశంయ చుదివాండు, పండు చదువులో నిమగ్నుడై యుండగాల బు న్తక శాలోవ్యోసులు నచ్చి (వొడ్డువో యినదని యెజుకంపరచనలసి యుంటడెను, దాదాపు 17 గ.ఓల కాల మతంయ చదువ్రచుంటెను. దీని ఫలిత మోయన నతండు బారి గ్రగ్‌ పరీక్షలోల రుథముయగ ను త్రీష్తడయ్యెను. 50 పొండ్ల విద్యాక్థి వేతనలుఒహుమతిగా సీయయడెను, నాలుగు బర్ములపీజు కూడ మాఫీచేయలుడెను. పరీక్షలో నితని యుల్సరపరాములం జూచి పరీక్షను లాశ్చర్య చకితులైక, న్యాయళాఖలో సిత్‌ని కత్యున్నత పదవి యొసంగవలెనని పరీత్షకులలో నొకయు ఇండియా (వధాన న్యాయయా న్ధికి కిఫార్సు (ాసి యిచ్చెను, వల్లభాయి. ఇంగ్గండులో. నచ్చీలుండుగ నుండెను. అక్కడి నననాగ౨ికత కతెయ (య్రలుజ్బడుకా లేదు. నాటకములు, సినిమాలు, వినోదాల మరెట్టేవియు నతనిని (లోఖింపయలీయ లేమ, పరీక్షలెన పిదప 1918 ఫిగ్రవరి 18 వ "వేవీన భారత దేశి న్‌ న్‌ ధ్‌

మునకు వచ్చెను. అప్పటి ఇండియా (వభానన్యాయమూర్జి

వ! పర్తార్‌ పశేర్‌ నకి బాసిల్‌స్కొాాటు సతయ బాగుగ నెజటుయను,. కనుక బొంబాయిలో నతని నొకపటజీ చూచెను, తనకు చేతనైన తోడ్చాటు చేయుదునని యాతండు మాట యిచ్చెను, (వభుత్వ న్యాయక భఛాశాలలో నాభార్యునిగా నియమింతునని యాతండు వల్లభభాయితో ననెను. శాని వల్లభభాయికి బొంబాయిలో నుండవలెనను వ్యామోహము "చేదు. మజునాండె అహామదా శ్రాదుకు వచ్చెను, తన వృత్తికిని ఆుజూసేవకును అహవుదడా శఇాదు నెన్నుకొనుట; అటుతర్వాత ఆెంజేండ్లకు గాంధీజీయును అహమదాబాదునే యెన్నుళొనుట వింతయే !

అహమదాబాదులో వల్లభభాయి గడన యినుమడిం "చెను. కీ ర్హివినరించెను. జీవితవిధానమే మారిపోయెను. నవనాగ రకత హోచ్చెను. భ _క్షీత్రద్ధలు? అఆప్తి కత నన్నగిల్లెను. తన న్వభావ మును" వల్లభభాయి. యొకపరి యహమడాబాద్‌ గుజరాతీ క్లబ్బులో నిట్లు నుడివెను,

షి శ త

“-నేను దుర్షాపూజ (నవరా(క్రులు లోను వినోదమునం గడపెడివాండనుం విదేశీయుల ననుకరించుటయీ యీ యభాగ్య శారతీయుల కర్తవ్యమని భావించుచుంటిని, భారతీయు. లవివే కులు న్నివృయోజకులు నని భావించుచుంటిని.. విబేశీయులు గొప్పవారని యుద్ధారకులని యప్పటి చదువునుబట్టి తలుచు చుంటిసి, ఇట్టివిషయము ఊడు (పతిపాఠకశాలయు విద్యాష్థలకు నూరిహోయుచున్నది”

న ఇ శ

బారి చ రు రి”

నల్లభభాయి పచ్ని ్బయాం్షేయునివలె నుడుపులు ధరంచు

వాండు, చక్కని, యపూడే చాకిళేవ్చనుండి నచ్చినట్టున్న

పంటాము, కోటు, కొంచెము నంకరా తలపై పె్టళొన్న

"ఫెళ్ళహా్‌, పలుకరించినవారికి చిజటునగవుతోనే సమాభానము

వెష్తుచు,.. తీక్షమైన చూవులతో, పెదవి కదిల్చినప్తూెల్ల

ఉను గొప్పనుమా!* యను భావము (ప్రకటించు నొకటిళ₹౦డు

మాటలళో అహమడాబాద్‌ న్యాయవాదులందజకు. వల్లభ భాయి తొలుత వింతగ. దోచుచుండెను,

తి, కర్షక నాయకుడు న్యాయవ్యాది వృ త్తిలో ఖోగభాగ్యము లనుభవించుచుం గాలము గడపుట వృల్లభభాయిపకేలు జీవితలశ్ష్యుము గాదు "ల తుకుటుంబమునయుిటి పెరిగి ట(టామిోణుల కష్న లోక నేవానక్సీ స్వ్య్యన్చ్స గు క్తెటిలిన వాండగుట వారికి శేవయొన ర్సుట్ట వారికష్టము లం బావుట మొదలగు విషయముల నెల్లు పుడు నాలోచించువాండు. వల్లభభాయి యన్న విరల్‌ భాయి బారెన్త్‌్‌ పరీశ్తలో ను త్తీస్తలైనచ్చి బొంబాయిలో న్యాయవాదివృ తి కొనసాగిం చెను. బొంబాయిలో. (్రజలకు నేులొనగూర్చు పనులయందుం సూడ త్తద్ధ దూపుచుండెను, (జా సేనకు. బూనుకొనన లెననిన నాత్మ త్యాగము ముఖ్యమని, ని గి ఫ్తులెన సన్న్యాసులవలెం శన _రిచు టవళ్యమని యన్నదమ్ము లికువుకు సంకల్పించుకొనిరి, విరల్‌భాయి లోకసేవాపథము నెన్నుకొ నెను. వల్లభభాయి కుటుంబభార నిర్వహణము నెన్నుకొ నెను, కుటుంబభార మంతేయుం దనతలపైనే వెచిళొని యన్నబకువు తగ్గించెను. భార తీయ కుటుంబములలో. 'బెద్టన్నకొజకుం దమ్ము'లెంతటి త్యాగ మునకు. బాల్పడి కర్తవ్యము నిర్వహింతురనుట కిది యొక తెరకాణ, విఠల్‌ భాయి యొష్పుడును ేర్వానీ, తుక్కిటోపీ ధంంచి ముస్లిము నాయకునివలె. దోచువాయ. గొప్పవారు. నంకూచిత

రక్షక నాయకుడు క్ర ములైన జాతి మత కులముల కతీరుులు గదా! లోకమాన్య నాల గంగాధర తిలక్‌ ను గుకువుగ భావించి యాయన నడచెనుం వల్లభభాయి ఇంగ్లండు నుండి నచ్చిన వెంటనే (ప్రజా పిత కా ర్యక్రమములోం బాల్జాన లేదు. స్థితిగతుల నరయుచు గాంరీజీతో. వేచియుండెను అకాలమున న్యాయవాదులు బరిచయము మూథత్రనే లోకసేవలోం బాల్గానుచుండిని. గాంధీజీ 1914 అగమ్హలో దక్షిణోధ్‌కా నుండి మరలివచ్చి 1916 లో అహమబాదున సత్యా(గ్రహాశగ్రమనము నెలకొల్చికొని ధ్రజాసేవ చేయు (ప్రముఖులతో. బరిచయ మొనర్భుకొనుచుండెను, దీని భొజకుం దజచు. గుజరాతీ క్షబ్బుకు గాంధీజీ వచ్చుచుండెడు వాయ, నల్లభభాయి. గుజరాతీ క్లబ్బు సభ్యుడు. గాంధిశీ తన యా(శ్రమోద్దోములను వివరంచునప్రూచు. వెక్కిరించువాండు, తవకు గాంఫీ చెప్పిన మాటలు నచ్చలేదనియు నిదియమొక వంచన మనియు బాహోటముగం జిప్తువాండు. ఇట్లు 'ండేండ్ల వణకు వల్గభ భాయి గాంధీజీకి దూరముగనే యుండెను, వల్లభభౌాయి(ప్రజాసేవ. 1916 నుండి యారంభమైన దిననచ్చును. అహమదాబాద్‌ మునీసిపాలిటీలో నతయ నభ్యుః దుగ నెన్నుళొనయువెను, తన క _రృన్యపరాయణతచే నహమదా వాద్‌ పారుల మనసు జూరంగొనుట కతని శకెంతయో కాలను పట్టలేదు, నగరపారిశుద్ధ్య పరిశీలకి సంధుమునకు (శానిటరీ కమిటీ) అధ్యకుయగ నతయ చేసినపేవ యింతంత కాదు, 1897 నుండి అహమదాబాద్‌లో పేగువంటి యంటు రోగము లుండలేదు.. కానీ 1917 లో శ్లేగు పొడనూపినది,

శకి వర్షార్‌ ఫపసపేల్‌ అఆ సంవత్సరమున అల్టోబరు నెలలోనీ వ్యాధి విపరీతముగ వ్యాపించినది, పౌరులు దమయిండ్లువాకీండ్లు వదలి యూరిబయటల దల దాచుకొనవలసి వచ్చెను, న్యాయస్థానములు గూడ మూసి "వేయయిజెను. పౌరు లూరునదలి వెళ్ళుట ము న్నెన్నడు జకుగ లేదు, సగర పారిశుద్ధ్య పరిశీలక సంఘాధ్య కుండు వల్లభభాయి బాధ్యత గురుతర మయ్యెను. తాను నగరమంటబే వసించుదు మునిసిపల్‌ ఉద్యోగులతోం గలసి స్వయముగ 'నేర్చాట్లు జమవు చుండెను, మునిసిపల్‌ నభ్యు లిట్లు న్వయముగ వేవ యొనమ్ము టకు దారిచూవీన వాం డితయేం

1917 జులై నెలలో వల్రభభాయియు, హలిలాల్‌ చేశాయి యను మజీ యొక న్యాయవాదియు గుజరాతీ క్షబ్బుకుల గార్యదర్ము లుగా నెన్నుకొనయిడిరి.

అహవమదాచాదులో గావురమున్న గాంధీజీ తన వాటలు భారత్య్రజల మనసులలో నాటునట్టానర్నినది తొలుత బీహోక్‌ లో, చంపారణ్యమున యూరోపియకళొ భూస్వాముల భూములలో6 బనివేయు మైతులపరస్థితి చాల నిధ్య్వాన్నమై యుండెను. గాంధ్‌జీ యక్క-డికి వెళ్ళి వారిస్థితిగశులు విచారింప సాగెను. _ పెరయూంరిబారిన్టక్‌ వచ్చి తమ భూముల రై తులను గాాలీలను దర్యావ్తుచేయుట యూరోవియళ౯ా భూస్వాములు నహీంతురా | (వభుత్వమునకు ఫీర్యాదువేసిి మోతీహకీ (వీహట మేజిన్ట్రేబుచే నిపేధాజ్ఞల నివ్చించిరి.. గాలభ్స్‌జీ యా యాత్తరువుల న్యుల్లంఘిం చెను. మోతీవళీ న్యాయస్థాన మున విచారం జరిగెను, గాంధీజీ యీవిచారణలో. (శ్రైదర్శించిన

క్‌ ర్ష్‌ క వాయకుండు శక

వాదసటిమ, వినరించిన శార్మికుల కష్టములు, 'ఈకటించిన సాహ నము చేశ్యప్రజలను దిగ్భాంతుల నొనన్చృనవి, కాని యధికారుల మనసు మారలీదుం

గాంధీజీ వీరకృత్యము గుజరాతీ క్షబ్బువారి కుత్చాహము గలిగించెను. కార్యదర్శులలో నొకణయగు హారిలాల్‌ చేశాయి యుత్స్పాహము పట్టలేక కుర్చినుండి దూకి వచ్చి చేతు లెగుర "వేయుచు, “గాంధ్సీజీవంటి. ధీమండు మనక్షబ్బు కధ్యషుండుగ నుండనలెను”” అని శేకలు వేయనా”ను, గాంధీజీ మోతీహారీ నుండి మరలివచ్చిన ళతకునాత తమక్ష్మబ్బు కధ్యతుడయగా నుండుండని క్ష బ్బుశభ్యులకు మాటుగా. గార్యదర్శు లిద్దను వారిలాల్‌ చేశాయి, వల్ల భఛభౌయి కోరిరి, గాంట్స్‌జీ దానికియ్య. ఫానెను. అప్పటినుండి వల్లభభాయి గాంధీజీకి నన్నిషాతుడు కాయఎొ చచ్చెను. సహజముగ సాహనవంతుండగు._ నల్మభి భాయి గాంధీజీ సాహనమున శాకర్షి తకుడగుట యబ్బురము శాదుం

అప్పటినుండి. గుజరాగీక్షబ్బు పెక్కురీతులం. ట్రుజా సేవకుల బూనుకొనినది. ఈకార్యములయం దన్నిటను వల్లభ థాయి కార్యనిర్వాహక వర్ష నభ్యుండుగనో, సామాన్య నధ్యుం డుగనో పాల్గొనుచుండెను, _ గుజరాతీక్షబ్బు చేయయలంచిన రాజకీయ కార్యములలో ముఖ్యమైనది ఖేడా వైతులకుం దోడ్చ్పడుట.

గుజరాతీమహోాసళ రాజకీయ కార్యముల నొనరిందు చున్నకొలండి వల్లభ భాయి గాంధీజీకి మరింత నన్నిహితుండు కాల

(1 సర్షా ర్‌ వ పేర్‌ జొచ్చెను, ఆయన నాయక త్వమున; గొంత (వజచోపయోగ వెట్టి చాకిరి కార్యము జకుగునను వి్‌శ్వాన 'నుర్చుడెను, ఈ సమ నిలుపుదల యముననే గో(ాలో గుజరాత్‌ రాజకీయమహానభ జంగెను. డానికి గాంధీజీ యధ్యత్షత వపించెను, వైతులు చేయు వై చాక యావివేయనలెనని యా నభ నిక్షయించెను. ఈ నిర్ణయము నాచరణలోం బెట్టుటకొక సంఘము నియమించ బజెను, దీనికి వల్గభభాయి కార్యదర్శి. కార్యభారము వహించి యూరకుండు స్వభెవము గా దితనిది, మిక్కిలి యుత్చాహ మువోం బని మొదలిడెను, గాందధ్సీజ్‌ చంపారణ్యము“౦ దున్న వైతుల భాగోగులందెలియుటకు బీహార్‌ కు వెళ్లి నందువలన కార్య ఛారము పూర్తిగ నల్ల భభాయియీ నిర్వహింప వలసి నచ్చెసు. నల్వభభాయి' కమిోామనర్‌. కొక కమ్మ ఛాసెను, వెట్టి చాకిరి వెటనే యూాపవలయునని యా కమ్మలో వివరించెను. కమిోవ నర్‌ నుండి (త్యుత్తరము రాలేదు. ఆ మింద పల్లభభాయి యేడు దినములలోం. (్రుత్యుత్తరము రాని పత్తమున మహైకోస్ట నుత్తమవు "మేరకు వెట్టిచాకీరి శఛానన విష్టమనియు, నద్దాని నాప వలయునని గుజరాత్‌ రాష్ట్రిమంగటను (ప్రచారము గావింతు మనియు పాచ్చరించుచు మజి3మొక్ష 'లేఖ(వాసెను, ఆజననాండు కమిీపునక్‌ నల్లభభాయినిః బెలివించి యతని యీవ్సీతము

థకార మొనర్చను,

1917న గుజరాత్‌లో వానలు కురియలేదు., పంట యనుసదియే లేకపోయెను, (ప్రభుత్వము. తగు సౌకర్యము గలి గించుటకు మాజు శిస్తు వసూలు వేయుటకే సిశ్చయిం చెను,

క్ర ర్ష క వాయకుడు శకి ఫశా జిల్లాలో మతశింతగ క్రమ మేర్పడెను, శిస్తు మినహాయింపు డా ండని తులు (ప్రభు త్వాఫికామలకు దరఖాస్తులు నత్యాగహము ఫఫుకొనిరి. నభలు జరిపి యభ్యర్థించి3. విస్తు చెల్లించుటకన్నను. (వభుత్వము. నెదింంచి కారాగారమున బశ మనుభవించుటయీ యుచితమని _ రైతులు మనసు దిటవు చేసికొనిరి, నాలబుగణాలపంటహాడ లేదుగనుక శిస్తువిచసోయింప వలెనని వైతులెంత (ప్రాస్థించినను (టభుత్యోడ్యోగులు “పెడచెవిని బెట్టి నాలుగణాలకం"ు. నెక్కు-వే పండినదని భూమ్యాదడాయ ఫౌననమ్యూప్రకారము. శిస్తుమినపోయించుట కవకాశములేదని వాదించుటచే, నైతుల మనసు మతీంత ఉజయివాఅెను. ఇట్టి పరిస్థి3 లో గాంధీజీకి సత్యా(గ్రహముకంశ గత్యంతరమగపడ లేదు, ౧... “ఖేడా సత్యాగహమున నాతోథాటు వచ్చు వారెన "వకు లొ. అని గాంధీజీ (ప్రశ్నించగా “* ననుకి అని మొదట నొంచుక విష్పినవాయ నల్నభభఫాయి. ఆ నాంటినుండి యతండు సత్యాగ్రహ రణశ్రే(్రేమున కుజికెను. అతని *ఎతమే మారెను. ఖీడా నత్యాంగ్రహ మిరువుకు మహానాయకుల నొకచోటః జేర్చను. ఆయన తనశర్వవ్వము _ నప్పుటినుండి. గాంధీజీ కర్పెంచి వేసెను పిదప నల్గభభాయి చెట్టనక పుట్టక పల్లె పల్లె తెరిగి వైతులను జూగరితుల నొనర్చెిను. పట్టినదెల్ల బంగారము చేయుట వల్లభభాయి పట్టుదల ఇడినజుక వైతులెజులోని కైర్య సాహశళములను వారకి కతం డలవడం జేసెను.

శశీ సర్షార్‌ పటేల్‌

“జొమ్ము వఏిజబుచుకొని తికుగం గలవా దొక్కాలోం అతయ సైతు అన్నదాత ఇతరము లందణు పరాన్న భుక్కు-లు. నేయ పఫపంచము క ర్థకునిమాంద, _ కాళ్టానాపనివాని మింద నాధారపడి యున్నది. కాని, (కన్నక స్టోు పడువారుకూడ వీళేం మాకు నం(ప్రొ పించిన యీిా దారుణ నిస్సృహాయతకు నామనస్సు, 'శ్తుంగివోవుచున్నది. ఎందులకును కొజగాని మొక (వభుత్వ "పేవకుయ కనులణుడిన మోరు నడవడ వడంకుదుకము. భయపడు నప్వుడు వాండు మిమ్ములను తనయిస్ట్రముకొలంది యాడించడా ణు భ్‌ యపడుచుండిన (గ్రభుత్వమా తన దిన్యచి త్తమునకుం దోచినరీతిని వన్ను విధించుచుండును, "మిమ్ములను నోరు గదల్బ సీయదు. నేలకు పన్ను ! నీటికి పన్ను ! సీటిసాజుదలకు మఆొక పన్ను! మిరు న్వయముగం జేసకోర్టు నభివృద్ధి కార్యములకుం గూడ పన్నే ! ఎముకలు కొత కే చలిలో, మలమల మాడ్చే యొండల్తో గడగడ వడకించు కుంద్రవోత వానలో మీరు మి యెడ్లవలె -వేగుంజుకంతో లేచి ఛా(థివజకు పొలములలోం గష్టించుచు, తే శ్లతో జెజ్టులతో పోరాడుచు. బుఆదలో దిగణుడుచు మికు మోపిల్గలకు నలసిన పిడికెడు బియ్యపు గింజలు పండించుకొందురుు ఆ ఆ₹ెండుగింజలకు. గూడ పన్నే. వల మిోకింత దిగులు 1 ఎందుల కీ నోరులేనితనము1! మి పాట్లుమాచి "నేను సిగ్గుపకుచున్నాను, తల కొట్టివేసిన ట్లనివించు చున్నడి. మిరు సంఘమునం దోడి మానవ్చల వలెనే తల . యొత్తుకొని తిరుగలోల దశను చూచిననాంకు వుణ్యాత్మునిగ నన్ను ఫావించుకొందును. నా (శ్రమ ఫలించునట్టు లంచుకొం

కర్షక సయమహస6ము కిర్‌

దును” అని యతనమాటలు ఖేడాజిల్లూ యంతటం . 'ైలిధ్వ నించినవిం

గాంధ్‌జీ ఖేడాజిల్లాల్లోం దన నత్యా(గ్రహకార్యాలయము నెల్పకొల్చందలచెను, కాని యతేసికీ మో తీహారీలో. గార్యాంత రము. కావున నత్యా[గ్రవాఖభారమంతయు. వల్లభభాయిదే ఫేడాజిల్లా నల్లభభౌయి జన్మస్థలము,. ఆయన యచటనే చిన్న నాండు గడపినవాండు. అక్క-డిరైతులు వల్లభభాయి ధైర్యసాహ నముల బాగుగ నెటిలిరవార్వు కాలిట్టి గాంద్స్‌జీకి వల్గభ భాయి కంశె నుత్తమసహచరుం 'డెనండు ! వల్లభభాయి నడియాద్‌ లోం దన నత్యా(గహ కార్యాలయము నెలకొల్పుకొని పెన చేర్కొని నట్లు పథ్రచారమొనర్చెను. గాంధీజీ యప్వుడప్పుడు వచ్చి పరిశీ లించుచుండెను. (ప్రవారముకొజుకు ధనమవసరమై యుండలేదు, కాని, బొంచెయివ రృకులే బ్రరాళముగ (ద్రవ్యమొసంగిరి. వల్లభ భాయి పంట్లాములు, క్రైల్కు కోట్లు బూట్లు వదలి 'తెల్లనిధోవతి షర్టు ధరించి వైతుల మధ్యను గనిపించు టదియే తొలిసారి,

పన్నుల నిరాకరణ తీవముగం గొనసాగెను. వైతుల మనసును జూజంగొనుటకు గాంధీజీ మరొక యాయుధము , పయోగించెను, (ప్రభుత్వాధికారులు చట్టమునకు విరుద్ధముగ జప్తుచేసిన యొక పొలములోని పంటలను స్వాధీనపరచుకొను డని శీ మోహన్‌లాల్‌ పాండ్య యనునతని నియమించెను. దీని నలన (ప్రజలు జుల్మానాల చ్‌క్లల యనుభవము నంపొదించి ఫాన నోల్లంఘన శిత్తణ పొందుట కవకాశమేర్చడెను. (శ్రీ మోహన్‌ లాల్‌ పాండ్య మజీళొందజు. వైతుల్లతో నొక పొలమునుండి

శరీ సర్దార్‌ వ టేల్‌ యుల్లిపంట దొలలించెను, ఈ నేరమునకు వారు అరెస్టు చేయంబడి శిక్షింపలుడిరి. నైతులు సంతోషముతో నీ శిక్ష లనుభ వించిరి, విడుదలయిన తర్యాత రెతులు వారి కూశేగించిక. = నత్యాగ్రహ మాకస్మికముగ నాగిపోయెను. బీద నతు లకు శిస్తు మినహాయించవ లెనను నైశులకోరికను (పభుత్వాధి కారులు అంగీకరించి. కాని మినహాయింపు జరిగినబ్లు (ప్రజలకు సంతృ ప్రి కలిగించు బహిరంగ 'కటనమ్మాతము వేయలేదు. సిద్ధాంతరీత్యా నత్యాలైహము విజయ మందినట్లు కనివించినను నంపూరక్ష్మ విజయలక్షణము. లగుపడలేదు,. శిస్తు మినహాయింపు వలన లాభము పొందినవారుకూడ కొంద చే.కాని ఖీడావిజయము: పరోత్ష్తముగ. నెంతమయో లాభము కల్లించెను,. గుజరాత్‌ ప్రజ లకు వాస్తవమైన రాజకీయ వైతన్యము. గలిగించెను.. గాంధీజీ యనినట్లు “ోన్వశ ' క్రియే- అత్మత్యాగమే మన విమోచనమునకు దారి” యని (ప్రజల కిది గుణపారమ్యూనేన్చెను. ఖేడా విజయము ద్వారా సత్యాళర్రహము గుజరాజ్‌ భూములలో (వేళ్లువారెనుం 1918 లో ఆవావుదాబాద్‌ మిల్లు కార్మికులను నంఘటిత పరచుటలో వృల్లభభాయి (ప్రదర్శించిన “ైపుణ్య మిచటణ్తోకొొ న వలసియున్నది. మిల్లుయజమానులక్కు గార్జ్మికులకు స్పర్ధ లేర్చ . 'జెను. శార్మికులుండు (ప్రాంతమున జదుపుసందెలు కార్మికుల సమ్మె "నేర్చు (శ్రీమతి అనసూయాబె౯ సాఠాఖాయి యను నామె కార్మికుల కష్టముల నెప్పటికప్తు డరయుచు వారి నాదుకొను చుండెను. కార్మికుల నందజను సంఘటితప రచుటకుం దన వశ్వానము భూజుగొను నొక (ప్రజానాయకుని నలహోా యవ

కిర్తకినాయమవలడు శి? నరమని కూమె భావుచుచుడెను, ఇంతలో 1918లో మిల్లు కార్మికులకు యజమానులకు నుర్ధ "లేర్చవెను, అనసూయాబే[ా గాంధ్‌జీ యుపబేశమును గనోశను. గాంధీజీ మిల్గుయజమానులను నిర్బంధించుటకు మాకుగ మధ్యనర్ధిన్యమున కంగీకరించున ట్లూన క్చను. శార్మికొద్యమములో నిదియ్యొక ముఖ్యఘట్టము, వానును వ న్లాభభౌయియుః గార్మెకుల పశ్షమున_ మధ్యవర్తులుగ నుండుటకు గాంధీజీ మొడయజేను, కాని కొందటు కారి సులు సమ్మె చేయుటవలన మధ్యన _న్లిత్వము విఫలమయ్యెను, ఇక వెపుల వారియందును లోపములున్నను, మిల్గుయజమానులు “నజేమిరా గాంధ్‌జీమాట వినన్శొల్ల లె. గాంధ్‌జ్‌ కార్మికులకుం దుదిమాట యిచ్చుటకు ముందు ఇమపత్నముల వారి శేర్చ్పడిన వివాదమును నమ(టముగం బకిశీలిం చెను. మిల్లుయజమానులకుః గలుగు లాభము, జీవనన్యయ(ప్రమాణ మెంత 'హెచ్చినది, మిల్లుయజమానులకు నస్తువుల తయారీకెంత వ్యయమగుచున్నది మొదలగు వానసిం బరిశీలిర్ధిచగాం గారి సరులు నూంటికి 35 నంతులు తమ జీతనాతములు హోెచ్చించుమని కోరుట న్యాయమని (యకటించెను. కాని మిల్లుయజనమూనులు దీని కియ్యకొన వైర. నూటికి 20 వుతులకంళకు జీతము హాచ్చించమని కచ్చితముగం 'జెప్పిరి, 1918 ఫిస్రనరి 29 వతేదీన మిల్లులను మూసివేసికి.. విదప గాంధీజీ ఇెట్టు(కింద కార్మికులనళ్ళ వేర్పాటు చేసెను, తమ వాంఛలు నెఆనేరు వజఐకుం బని మానవలెననియు, శాంతిలోల (శైవ ్తించుల డనియుం వెప్పెను.

శ్ర సర్దార్‌ పపసేల్‌

నమ్మె ఇశొాంతముగం 'ధైర్యముగల సొనసాగు భారమం తేయు నల్లభభాయిదే. సమ్మె 15 నాళ్ళు జరెను, శార్మికుల యాలుబిడ్డ లాశలితో మలమల మాడం దొడంిక, శాంధీజీ పాయోపవేశము (ప్రారంభించెను. నాలుగునాకు గడ్డచెను, దేశమంతట నాందోళనము కలిగెను, (ప్రజల రము ల్తిడికి మిల్లు యజమానులు లాంగికి కారి శకులు వో రినట్లు నూటికి 85 వంతులు జీతము హోచ్చించుట కంగీకరించిరి. ఈవిజయముతో వల్లభభాయి సంఘటనళ క్రి యందజికిం దెలియవచ్నె గను,

1919వ వండ జాతీ యోద్యమమున నొక విషమ ఘట్టము, కౌలబ్‌చట్టము జలియన్‌వాలాబాక్‌. (అమృతళక్య

సహాయ దురంతము భారతీయుల హృదయములను

నిరాశరణోద్యమము నంక్లోభింపంజేసెను, వ్యవ్రిల్‌ 6వ జేదీన యావ ద్భారత బేశమునందు హక్‌ 'తాళముజరిగెను, వ్రిల్‌ 11న తేదీన అహమదాబాద్‌లో గాంధీజీని పోలీసులు నిర్బంధించిరి, 'జేశమం తటను (ప్రభుత్వ (ధలతీకూల చర్యలు _- రెచ్చివోయిన. (ప్రజలు (వభుత్వ భవనములను, పోలీసు శాణాలను ధ్వంవముచేయుట, (దర్శనములు మొదలగునవి జరిపి, (వణాసేవకులకుల. దీ3క దొజకదయ్యెను. ఈ యల్లకులలో నిర్చంధింపణుడిన వారి పత్షమున న్యాయస్థానములలో వల్లభభొయి వాదించెను. అహమదాబాద్‌లళో వల్లభభాయి. హారతాళము జరివించెను, హరతాళము నాపివేయుటకు వోలీసులు తుపాకికాల్చులు పూడ జరివిరి,

శ] కర్షకవాయకు(లడు న!

1919 లో శాంగ్రాన్‌ విధానము మవూళెన్తు 19920 "ెస్టైంబక లో కలకత్తాలో జరిగిన కాంట్రాన్‌ మహానభ యహిఎ నాత్మెక సహాయ నిరాక రశోద్యమము (పారంభింపనలెనన తీర్శానించెను. సహాయ నిరాకరణోద్యిమ. (వచార మహో “రా్యత్రెము జరముపనలసి యుండెను. కావున నల్నభఖఫాెాయి గాంఫీకీ మూాటమేరకు బారిస్టర్‌. వృ లని విడనాచెను. ఉన్నత విద్యాఫస్ట నముకొజకుం దనప్యయెని విచేశేములకుం బంఫుతలంవుగూడ యతండు మానివైచెను. (య్రభుత్వి పార శాలనుండీ తన కుమారుని మాన్చించెను, సహాయ నిరాకరశోద్య మము దీ్యనముగ వ్యాపిం పను, (ప్రభుత్వ దెమవవిధానము (గ్రుతిమించెను. జల యుఆస్ఫెహము గట్ల(యెొచుకొని పాజను. బాకవోలీ ఆశ_ద్‌ తాలూకాలలో నహాయ నిరాకరణము తీనముగ జరెెను, ఖారడోలీపేము చేశమంతట (మో7ను. 1981 లో వల్ణభభెయి బొంబాయి రాష్ట్ర శాంల్రాన్‌ కమిటీ యధ్య కుడుగా నెన్నుకొనం బడెను. ఆ సంనత్చిరముననే ఇండియకా. "నేషనల్‌ కాంటైన్‌ అహమదాబాద్‌ లో జరిగెను. వల్గభభాయి యాహ్వాన సంఘాధ్య నఘంయడు, దీన నాయన శార్యవర్వహణ _ దత్త్షత కాంటెన్‌ వగ్ణమునకుం బ్తూర్తిగం "'దెలియవచ్చెను,

నహాయ నిరాకరశోద్య మము 'యబలముగల గొనసాగెను, గోరఖ్‌ పూక జిల్లాలో వౌరీచదౌరా యను చోటం (్రజలు పాలీసు లోల బాటు వోలీసున్షేమను దగులంటబెట్టుట, 1021 ననంబకు నెలలో బొంబాయి నగరమున బోలీసుల తుపాకి శాల్చులనలన 53 మంది మరణించుట, 400 మంది గాయపడుట్కు మాసు

[ఫి సర్హార్‌ పపేల్‌ పట్టణమునకు ఇంగాండు రాజకుమారులు వచ్చినపుడు (ప్రజలు తమ ప్రాతికాల్యము 'దెలుపుట వలనం బోలీసు లవలంవించిన దండసీతి _ ఈ కారణములవలన సహాయనిరాకణ శాననోల్ద్నంఘ నోద్యమముల నాథివేయుటకు గాంద్సిజ్‌ నిశ్చయించెను. పిదప గాంధీజీని 1929 ఫిట్రవం 18 వ తేదీన (వభుత్వము నిర్బంధములో నుంచెను. దీన గుజరాత్‌ రాష్ట్ర భారమంతయు వనల్లభభాయిపైం బడెను, నహాయ నిరాకరశోద్యమమున బడి వమానివేసినవారికై యతండు గుజరాత్‌ విద్యావీరమును స్థాపించి, బర్మానజకుం బర్యటించి యా విద్యాపీకము నకుం బదిలక్షల రూప్యములు చందా సకరంచెను. నల్ల భభౌయి (ద్రభుత్వముతో మజియొకమారు దలపడ వలసి నచ్చెను. బోర్‌ నద్‌. గుజరాత్‌ లో నొకతాలూకా. చేవ , శాబా యను దోథజిడిదొంగ యొకండీ తాటా బోర్‌నద్‌. జాన్సు విచ్చలవిడిగ దోయిడిచేయం దొడగాను, సత్యాాగహము అతండు. పగలు "పెక్టమనిషి వలెం గాళశాలలకు వచ్చి పిల్ప లకు మిళాయిపంచి పెట్టి భామములలో సెవచెవకు కలవారో, యెనశెవరు లేనివారో తొలుత నరయుచుంచైెను, వీదప రా([క్రలలో నూరిపైలుడి ధనవంతు లగువారిని బట్టుకొని వెళ్ళి యింత ఇెల్లించినలాని విడుదల చేయనని జీరమాడి ధనము గుంజుకొని వదలుచుండెను. ఇట్లు కొన్ని నెలలు గడ్డచెను. "చేనక్‌ గాబాకుం బోటీ గ నొక్ష మునల్మాను దోంవిడిదొంగను పోలి సులు చేరంీసి దేవ్‌ బాభాను పట్టుకొనుటకు నియమించిరె, ముల్లును ముల్లుతోనే తీయనలెననుట యిదియే. కాబోలు!

ర్‌ ర్ష కనవాయకు€6౬డు ర్‌ కాని యీ పోలీసుమియండు బేనర్‌ బాభాను బట్టియిచ్చుటకు మారు పోలీసులిచ్చు నాయుధములతో. దానే దోంవిడిసేయ సాగను, నేరము లెక్కుువయ్యెను.. పళ్లెవారి తోడ్చాటు చేక యింతటి దోవిళ్ళే జసుగవని (ప్రభుత్వ మనువమూనించి తొలూకో మొ _త్తమునకు 2,40,000 రూపాయలు. దండుగ విధించెను, వోలీసులు జుర్మానా డబ్బును వసూలుచేయుటలో. (ూరముగం. (టవ ర్తింపం వొడగిరి.. ఇంతలోం బోలీసులకు మునల్మాన్‌ దోంవిడిదానమనకు నొడుబడిక జరుగుట నికళామే యని గుజరాత్‌ (ఫజాసేవకులకుం దెలిసెను.. వెటనే నభ ఛాయి బోర్చద్‌ తాలూకా (గామములకు వెళ్ళి జూర్మానా చెల్లించనలదసి (పజలను సోెచ్చరించెను, మునల్మాన్ల దోవీడి దొంగలు ఆామోాణిలపైం గాల్బ్చిన శోటాలు నర్కారువారివే యనసన్తి వాకు పోలీసుల తుపాకుల నుపయోగించుచున్నారని రుజువయ్యెను, వల్లభభాయి. 200 మంది స్వచ్చంద "సేవకులను తాలూకాలో నియమించెను, స్వయంసేవకులను నియమించు టళో దోవీడీలు, దొంగతనములు నాణిపోయెను. చేవక్‌ బాబా జటాడయీ జెలియలేదు, వీదప బొంచాయిగవర్నకు హోంశాఖ మంత్రిని బోర్‌ నట్‌ కుం బంపీ దర్యాప్తు జరిపి యంతకుముందు విధించిన జుర్మా వాను రద్దుచేసెను, బోక్‌ సద్‌ నత్యా(గ్రహము మటియొకపటి క్‌ ండకీ జను వల్లభభాయికి అఖండకర్తి వేకూశా యో గం! రాయ ర 1 సీ య యీ లో

త్‌జీ సర్ధార్‌ ప పేల్‌ 1928 'మేనెల నంగతి. కొందజు కాంగాన్‌ న్వచ్భంద "సేవకులు నాగపూర్‌ లో జాతీయపతాకము నూ-కేగంపలిలంచిక. (ప్రభుత్వము దీని కియ్యకొనలేదు; నిపేధా నాగపూర్‌లో జలు విధించెనుం స్వచ్చంద సేవకులు జూతీయ రుండాసత్యాగహము ఇ శ్‌ పతాకము నూశేగించు నద్దికారము తమకు గలదని వాటుచు (వభుత్వాజ్ఞల నుల్లంఘించిరి. శేక్‌ జమ్నా లాల్‌బజాజ్‌్‌ ఈ సనత్యా(గహమున న౮్రగామి యయ్యెను పోలీసు లతని నరెస్టుచేసి విచారణ జరిపి 8,000 రూపాయలు జుర్మానా విధించిరి, అతండు జర్మానా చెల్లింప నిరాకరించలా, నాతని మో టారుకారు వేలము వేయుటకు. బోస్టసులు (ప్రయత్నిం చిర ఆ మోటారుకారు నాగపూరులో నమ్ముడుపో లేదు, చానిని వోలీసులు కథియవాడ్‌ 6 "దెచ్చి. నాగపూర్‌ రుండాన త్యాగహము యావద్భారతోద్య మముగం బరిణమించెను, వల్లభభాయి నాగవూరక్‌కు వెళ్ళి యా నత్యా(గ్రహము నిర్వహీింపవలెనని కాంగ్రాన్‌ అబేశించెను. జులై 10వ "తేదీనుండి వల్లభభాయి. రుండా సత్యాగ్రహము నిర్వహిం చెను, దీనంలహాడ వల్లభభాయిబదే విజయము, ఊళే గింపున కనువుతి కోరవలెనని (ప్రభుత్వము, ఫురవీధులలో నూశళేగించు. నధికారము (ప్రతివారునికి.గలదని వల్ణభభాయి వాదించిరి. తుద కనుమతి లేకయీ జులై 18వ ేదీన కాంగైన్‌ వారు కోరినట్లు రుండా యూ శేగింపు జరిగెను, గుజరాత్‌ లో వజుదలు వచ్చెను, రాష్ట్ర మంతయు జలమయ మయ్యెను, లక్షలకొలంది జను లిండ్లు కోల్పోయిరి.

నే ర్ష కనాయకు([డు రికి వ ఫఛభాయిప కుల్‌ ఈ నమయమున ముందు కుజికి 2000 మంది న్వచ్చ్భంద సేవకుల దళము సేర్పాటు చేసికొని అహమదాబాన్‌ జ.

మవిసీవల్‌ అధ్యక్షత పెపల్లె తిరిగి సాహోయ్య మొనర్చెను, వర దల తరవాత గుజరాతులో కటువు వచ్చెను, (ప్రజలు. తిండిలేక యాతలితో నకనకలాడం జొచ్చిరి. వల్లభ భాయి. (ప్రభుత్వము నొప్పించి కోటిన్నర రూపాయలు మంజూకుచేయించి వారికి బనిపొట్లు కల్పించెను, పనిపాట్లు

కల్పించు బాధ్యత వల్లభభాయియీ వహించెను,

1924 లో స్థానిక స్వపరిపాలన సంస్థలలో సభ్యశ్వము సంపాదింపవలయునని కాంటైన్‌ తొలిసారిగం దీర్శానించెను, నల్లధభాయి కీ పద్ధతియందు. నమ్మికలేదు. కాని సహచరుల మాట కాదనక యహవుదాబాద్‌ మునిసిపల్‌ ఎన్ని కలలోం బోటీచేసెను; విజయముగాం చెను. వీదప మునిసిపల్‌ చెయిర్మకాగ నెన్నుకొనయుడెను. మునిసిపాలిటీల ముఖమున౬ (జల కెంతచేవ - మమొనక్పవనగునో శాంటాన్‌వారు నిరూవీంచిరి. వల్లభభాయి 1924 నుండి 1928 వణకు అపహామదాబాద్‌ మునిసిపల్‌ చెయి రు౯ాగ నుండెను, సభలలో బూలదండలు ధరించి, "ేసిటివిందు లారగించి బొమ్ములవలెం గుర్చీలమైం గూర్చుండక మునిసిపాలి టే యొక చిన్న (ప్రజాస్వామ్య 'రాజ్యముగ నతం డొన ర్బెను,

4. బారోలీ సరార్‌ (౮ ట

వల్లభభాయి నాసేతు శీతనగము వేరెన్నికఃగనం జేసినడి బార్డోలీ నంభఘటన, వార్జోలీగాధ రైతుల విజయగాధ రాజ్య పరిపాలనాధికారము బీదనాదలగు కర్ధకుల ేశాని వాజిస్హ్యత చణులైన రాజనీతిజ్టులది, సిరగలవారిది కాదని వార్జోల్‌ పోరా టము నిరూవీంచినది. బార్జోలి రైతులు వల్గభభాయి. ననునరిం

చిర వల్లభభాయి గాంధీజీ ననుగమించెను. శార్డోలవైతుల ధర్మయుద్ధమును వన్మెంచుటకు ముందు బార్జోలీ వైస్ణక స్వరూపము, _రతుల స్థితిగతులు సెలియుట యవనరము, చార్జోలీ గుజరాత్‌ (పొంతమునలల సూరత్‌ జిల్లా తూర్పుకొసన యున్న తాలూకా, దీని వి క్తీర్తము 228 చదరపు మైళ్ళు ఈ తకాలూకాలోగల (గామములు బేరి? వాని జన , నంఖ్య 87,000, రెండుమూడు చిన్ననదు లీతాలూశాలో (ప్రవ హించి పశ్చిమ నము(ద్రములో. గలియును. తాలూకా పక్షి ము భాగము సారవంతమైనదిం తూర్చు(పాంతము నిస్సారమైనది.

ఆలామములలో సెక్కువమంది వైతులుం 1927 వ నంవత్నరమునాంటి సంగత్కి 80 నంవత్సరముల కొకమూారు భూమిశిస్తును "పాచ్చించుపద్ధతి (ఫశారము బార్జోలీ "తాలూకాలో నూంటికి $0వంతులు శిస్తుషాచ్చింప భూమిశను కు ఒకి

హెచ్చింపు వచ్చునని యప్పటి. సెటిల్‌ మెంబో అధికాం జయకర్‌. (వ్రభుత్వమునకు సూచించెను. దీన వైతులలో నాందోళవ చెలళేగెను. "సెటిల్‌ మొట్‌ శమిోసునర్‌

బార్లోతీ స ర్దాల్‌ ర్‌్‌ ఎండర్చన అనునతండడు జయకరనూచన నరికాదనుచుం దాసెంతయో యుదారుడనునట్లు నూటికి 29 వంతులు శిస్తు హాచ్చించుట యుచితమని (ప్రభుత్వమునకు బెలిపెను, (ప్రభుత్వము వమకొకయడుగు ముందుకువేసి నూంటికి 22 వంతులు శిస్తు పాచ్చించుటకు నిర్షయించినట్లు (ప్రకటించెను. ఇప్పటి శిస్తే తలకు మించియుండగా సీ యదనపఫు శిస్తును భరింప "లేమని వైతులు నర్కారుకు విన్నవించికొనిరి కాని, నర్యాంరు వీనిని సజకుగొనునా 8 బొంబాయి శాొనననభలో నీనంగతి చర్చకువచ్చెను, (ప్రభుత్వమునెడ _ విశ్వాకముగలవారు మి కొందటు రాయబారములుకూడ జరివిరి అంతయు బూడిదలో బోసిన పన్నీరయ్యెను. తుదకు 1927 సెస్టెంబక్‌ 6న "లేషీన బార్జోలీవైతులు సభగాలహాడి హెచ్చుశిస్తును ఇెల్లింపరాదని సిశ్చయించిరి. (్రజలలో ననంతృ వ్ల యాందోళన యధికమయ్యెను. వారు ఖేడా, బోర్చద్‌ పోరాటములలో€ దమకం జిరపరచితుండగు వల్గభభాయి కడ కరుదెంచి తమగోడు చెప్పికొనిరి, లు “శిస్తు పాచ్చింపు తగదని-చెప్తుట మా్యత్రమేచాలదు. ఇంత మా(గమున నత్యా(గ్రహము ఇాజాలదుం మొదట మి మనస్సును దిటవు చేసికొనుయ. (ధైర్యము చిక్క బట్టుండు, అ స్తిపాస్తుల వ్యామో వము వదలుండుం. అప్పుడు ధర్మ యుద్ధమున దూదుయం”అని వల్లభభాయి వారిని "'హాచ్చరించెను, పీదప వృల్లభభాయి తన యా _ప్తమిత్రులతోం గూడి (గ్రామ(ప్రజల

56 సర్పార్‌ ప పీల్‌ గుండెనిబ్బరము పరీక్షించి, వార సంసిద్ధతను ఆహించి ధర్మ యుద్ధము నడప నియ్యభొ నెను,

1928 ఫియట్రవరి 4వ ేదీన బార్జాలీతాలూకాక నక 'తతినిధులవభ జరిగెను, "9 (గ్రామముల పెద్దలు సభకు నచ్చిరి, వల్లభభాయి యీకభలో వారికి రానున్న కష్టముల బలుమాజు వివరించెను. తమమాట నిలమ్మొకొనంగలరో, "లేదో ముందుగ నిక్షయించుకొనుండని కోచిను, “ీచాగుగ్యా వివేకముతో నాలో చింపుండు ! నర్యా-కు మిము స్జలను నేలలాట్టి కాలచాచును. మో యాలుబిడ్డఎు. తిండిలేక యలమటింప నలసి వచ్చును= మి కస్ట్హితమైన యా్తి (ప్రభుత్వము స్వాధీనము చేసికొనును. ఏని నాలోచించియే ధర్మయుద్ధమునకుం గడంగుండు. లేనిచో మూరకుండుట యు _త్తమము అని మయాతండు మటియు నొక మాజు వారినినోర మజ్‌యెనిమిదినాళ్ళు గడు వొనగెనుం

పీదస నతం డహామడాబాదుకు వచ్చి ఛార్టోలరైతుల పరి స్థితిని ం "'దెలువుచు గవర్నరు వేర సీరీితిగా నొక కమ్మ(వ్రాసెను.

గవర్నరుకు. “రైతుల భూమిశిస్తును నూంటికి 22 వంతులు లేఖ హెచ్చుచేయుట న్యాయదూరమను సంగతిని

మా దిన్యచి _త్తృమునకుం "దెచ్చుచున్నాను, నిష్పాక్షపొతమగు విచారణ జరివి (ప్రజలు తమకష్టములను "దెలుపుకొనుట కనకాశే మోయం గోరుచున్నాను. (వభుత్వము (వజలకోంకను ఇెల్లింపని పశిమున పన్ను నిరాకరించి, చానివలనల గలుగు బాధల శాం తోతి నరుభవించుటకంకై గత్యంతరము కనువించదని (ప్రజలకు "జెలుపవలసి యుండును, మీరీ విషయము నాతో. జర్చెంచుట

బారోలీనరార్‌ వ! ళల చె యవళరమని యనుకొనిన నేను మి కడకు వచ్చుటకు నంసిక్తుం థె డను,” గవర్న కునుండి ము క్తశరిగా ₹ండువూటలకోం (మ్య _త్తరము వచ్చెను. “మి జాబు ₹విమ్య్యూశాఖకుల. బరికీలనము నిమి లేము పంపరుడినది* అని మాము చానిలో నుండెన్ను వల్నభభాయి. లేఖను (ప్రభుత్వము సడ్డ చేసినట్లు గవర్నరు (వక్యుత్త రము నలనం గానరా లేదు, శిస్తు చెల్లింపనలసిన గడువు ఫి(శ్రవరి 15 వ చేపే. (వ్రభుత్వమునుండి వతి యేలాటి న జవాబు రాలేదు, 11న శేదీవజకు వేచియుండి వల్తభభాయి 12న జేదీన బార్డోలీకి బయలు దేళనుం 15 వ తేదీలోగా భూమిశిస్తు. చెల్లింపక తప్పదని (వ్రభు "న. తము "తాలూకా యంతటను. దండోరా వేయించెను, ఇట ఆకాంలాన్‌ న్వచ్చంద సేవకులు రైతులతో 6 టబ్రమాణ ప్యతమనుల యందు నంతకము చేయించిక, ఎనిమిది దినములలో ఛార్డోలి స్వరూపమే మారిపోయెను, శిస్తు దమ్మిడీహాడ ఇెల్లింప లహూడదని వైతులు సంకల్పించికి 19 వ తేదీన గొప్పకళ జకొను, శిస్తు హోచ్చింపు పరిశీలించుటకుం (శ్రభుత్వ మయీకతంచువజకో, (వాత పన్ను చెల్లింపున కే యంగీకరించునజకో యొక చిల్లిగవ్వ కూడ ఇెల్లింపంలహడదని యీ సథలో సిశ్చయింపలుజెను, వల్లభ భాయి మటియుకపణశి ౯₹సలకు రానున్న కషములను జ వీ న్‌ బు బ్ధో.న 'జెచ్చి వారి చి త్తస్టెర్యము పకశీలించెను. నత్యాగ్రహము నడుప న్‌ నీయ్యకొ నిను. నభానమా ప్తిలో (శ్రీ) మహాదేవ బేశాయి

ర! న ర్డా ర్‌ ప పేల్‌ “కూర సంగ్రామకో అేఖ బాశ నహీం జేఖ భాగే పో ఈ కూర నాహీంి “ళూరుండు రణరంగమును జూచి వరువిడయడు, రణరంగ మును జూచి పరువిడువాండు నూరుయ కాయి (పారళ్యతే నఖలు విఘ్నభయేన నీవైః (పారభ్య విస్ననిహూతొా విరమంతి మధ్యాః, విఘ్న ర్ముహుర్ము హురసి (పతోన్య మానా॥ (ప్రారబ్ద ముత్తమగుణా న పకత్యజంతి. శా. ఆరంఫెంపరు నీచమానవులం విఘ్నాయాస సం(త్రమ్తులె యారంఫించి పరిత్యజీంకు రురు? ఘ్నాయగ్తులై మధ్యముల్‌ ధీరుల్‌ విఘ్నునిహన్య మాను లయ? ధృత్యున్ననో త్సాహులై (పారభ్రార్థము లంజ్ఞగింపరు సుమి, (యజ్ఞానిదుల్‌ కావునన్‌* అప్పటినుండి వలభభాయిని *నర్షాక్‌" అని జనులు వీలువ సాగిరి, అతిని కీ బికద సామ వెవకు ప్రసాదించిరో కాని యది యాతనికి. జక్కటలా నమజీనది. అంతకు మించిన మంచి నర్చెర్‌ బ్య్యిక్స మతి యుండదు, బార్జోలీలో ననితర సాధారణ మైన విజయ మాతండు సాధించుటకు. గారణము రైతులయెడ నాతనికిలల తీవ్రాను తాపము, వారిని గష్టములనుండి గళ్హైక్కి0 తుమను తీ(నవాంఛయును, వ ,క్లభభాయి జన్మతః కర్షకకుమా రుండయం శైతులతో నతనికిం గల గాఢపరిచయము వారి జీవితము పట్టున హృదయము (ద్రవింపం జేసినది. ఖేడాా బోర్చద్‌. సత్యా (గ్రహములలో. బొందిన యనుభవమువలన చార్జోల్తీరైతుల చారి (ధ్యమునకు నిదానమేదో యతని కాశళింపునకు వచ్చినది, వారి నిస్సహాయతను బహువిచారముతో నరసినాంయ గనుక బార్జోలీ

బారోలీ వరార్‌ ర్‌కీ న! టి నత్యాగ్రవా మతనికి వైనప్రసాదముగాం బొడలట్టినది. బార్లోలీ లో ణి ల ౭3 మూలమున గుజరాల్‌ (పాంతమునశే మయొటజనడీి "పెట్టదలంి సాండు. వాన్తనమైన సాంఘ్‌క నిర్వాహమునం గర్హకునకుగల యత్యున్నత స్థానమును గూర్చి యతని కెంతటి యున్నతభాన ముండెడిదో, వారి యథోగతిని జూచి యంతటి యావేదనకూడ యుండెడిది. రల నచ దాతు సు “₹ మ స్ట ర న్‌ కు ్‌. చ ల ల్‌ ళీ న వ సమో ల ఖం జ గ నూ? 1 నల నాం నైతుల నుత్సాహవంతులం. జేయుట మొదటిపని. దీని కొ కతంయడ వార్డోలీ తాలూకాయంతటం గలయందిరిగి రైతులకు సావానము నూరిపోసెను. 80 చేల (వజల నొశే వ్పూర్‌ జ [ట్‌ ఉద్చోదేనము (తొటిమూయ నడచున కైక మత్యము గఅిపెను. (పతి ఆామమునందును స్వచ్భంద సేవకుల దళము నేర్చజు

80 సర్దార్‌ పకేల్‌

చెను, బార్లో లీలో మొదట నాలుగు సత్యా(గ్రహాశ్రమము లుం డెను. నర్జాక్‌ మజీియెనిమిది నత్య్యాగ్రహా శివిరముణు నెల కొల్చిను, ఏని నకం డయిదు ముఖ్య శాఖలుగా విభజించి యొకొటక్క_ శాఖ నొక్కక్కా పల్లె పెద్ద కప్పగించెను. ఈ పల్లే పెద్దలు వంద్లు పూండ్ణుగ శ్రామసేన యొనర్సువారు. వారియెడం 'శ్రైజల కెన లేని భక్తి యుంజెను, వీరందజికి శృనాపతి వృల్లభభాయిం సత్యస్ధగహ నమరమునకు బార్లోలీ శేద్రము,. ఇకాడ నొక శక్రచురణఛాఖయు, నత్యాగ్రహ కార్యాలయమును స్థాపింపం బడెను, ఈ కార్యాలయమునుండి “నత్యారవా నమాఛచాక్‌” అను నొక దినప(క్రిక వెలువడుట జరిగెను, జేనాపతి యు త్తు వును దక్కి-నవా రృలును వెన్వెంటనే యంతటం 'చెలియుటకు6 జక్కని యేశ్చాట్లు జరిగెను, "పెక్కుమంది సిరిగలవాము తమ మోటారు క్ష్మార్లిను నత్యాగ్రవాకమరమున కప్పగించికి సర్జాక్‌ ముదల వక గంటలలో నెక్టడున్నను పరెస్థితి యొట్టిదైనను (వతియొక యా(శమమునకుం బెలియుచుండెను, సర్దార్‌ చండ ఛాననుం;డు, ముదల యిచ్చి నదె తడన్ర్చుగ నౌదలండాల్చనలసీన దే, మిన నుషములు లెక్కించుట కదను లేదు, యుస్థరంగము లోని సెనికునినలె (పతి సత్యా(గ్రహియుం (గ్రమశిక్షణకుం గట్టు నడి యుండవలసినదే. నర్జూర్‌ ఆజ్ఞ యనిన బాళ్తోలీ తాలూకా యంతటను సుగ్రీవాజ్ఞ్యయే. (వ్రభుత్య్వోద్యోసులును దమకు వలసిన నస్తువుల నిమిత్తము నత్య్యాగవా శిబిరముల వేయనలసి నద్భు చుండెను, “వార్తోలి తాలూకాలో నాంగ్లేయుల పరిపాలన చిహ్నములే యగపడవు ఫో అని “మైమ్స్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా” వంటి పథికలును వార్త్వలు (ప్రకటించెను,

బార్డో లీనర్జార్‌ 8 చార్జోలీ తాబటాకాలో నెక్కడ విన్నను నర్దాక్‌ పలు కులే (వ్రతిధ్వనించుచుండెను. “తల యె ల్సి నడుపలలవారు భూమిమిోందె నిద్దజే- ఒకండు కర్ణకుండు! మతి యొకండు ళార్మి కండు ! తక్కినవాకు పర(శ మో పజీవులు, (ఫాణములకుం దెగించి పట్ట.కొనుఓకుం గొమ్మయైన లేక లగ్గలకు 'లేచివోయిన తొయిని, ఈందును సెగంయ్రాకి వోవునంతటి సావాసులగు మిరు, మిా మాట చెవిని బడలోనే భయమునం గుంచించుకొని వోవు మాూనవమా(హలకు నులుకుట యనంగతముు నసహింపరానిది, భూమిని దున్ని నాగుచేసి ఇతమలకు జీవనాధారము కల్పించు వాశీ యాంకలితకో మాడి మడియునట్లు చేయు కళను. నేటి రాజనీళి్ధలు కనుగొన్నారు. తుల దుస్థితికి: గారణమైన విధాన ములను వానిని గసిపెట్టిన వారిని. దలంచుకొనిన నా యుడలు జల్లుమనుచున్న ది. భూమికి రశ్షకముగా( టుభుత్వమును, సాగు వేయురైచును కోొలుదారుగాను నియమించిన 'దెనరో ? భూమి తనది కాకున్నను పన్నుమాణత్రము .ైతునకుం దప్పుదు! ఈ భూమి పన్నతని రక్తమూంనములను బీల్చివేయుచున్నది. ఈ రక్తపాన మునం. (్రుభుత్వమునకు మనచేశవు విద్యావంతులు తోడ్పడు చున్నాను.

“౭₹తువలె నత్యకంధుడు, దుర్వ్యననములకు దూర 'మైనవాండ, దైవ క్‌ పరాయణులు, 'చెమటయోడ్సి మనుగడ సాగించువాండు మరొకం జెవయడ 1 భూమియా 1 ఇక్కడను,. నక్కండను మజీయెక్క-డ నెనను దొజుకలలదు.. కాని, నైతు మాట. తిప్పెనా, శపధమున కే కట్టువడకపోయెనా, వాన-

6 సర్దార్‌ ప 'పేల్‌ -చినుకు లనునవియే యుండవు. శు 'తాననినమాట తప్పనిందు య్రపంచమే నశించి పోవును!” అని సర్దార్‌ క్షకుల నుశ్షేజితుల నొనక్సుచుండెను.

అంతటి పరిశుద్ధులు, నిష్క-పటులు నగు 'నైతులు నిర్భీకు లుగా నుండక తప్పుదు. ఈ న్వవచన వ్యాఘాతము నర్షారుకః "చెలియనిదికాదు. తన దృష్టియం డాదర్శ కృషీవలుయెవయో "మటువుటయే యాతని యు్లేశము. తన్ను నమ్మిన తులు జంకుకొంకులు నూని యాదర్శ (పాయులుగా మెలల వలెనని యాతని కోరిక, వేనవేలు (వ్రజలను వారి శపధమునకుం భట్టు వడ6ల చేయునది దైవభీతి వినా మటియెొకటి లేదని యకండు కను నొనినాడయు నల్లభభాయ్యి హృదయములో నిగూఢముగ నున్న దైనభక్రికి రూపశేఖ లిచ్చినవారు బార్డోలీ (ప్రజలే, ప్రజ . లకనిని గాగుగ నెజుంగుదుకరు,. అతని హృదయమును మళథజి యును గాగుగ నెజబుగుదురు. అంతకన్న ను _ల్తములగు నను యాయు ేనాయకునకును నుండలేదు ! అంతకన్న నుత్తము డగు నాయకుల చేయనుయాయులకును లఖింప లేదు,

సత్యాంగ్రహా మిట్లు జమగుచుండలా (బ్రిటిష్‌ (ప్రభుత్వము కన్నెజ్ఞనయ్యెను. పన్ను చెల్లింపకపోలా సదిరించి. నిలుచుట

క్ష యునా 1 అది భూములను జప్తుచేసి, -వేలము" ప్రభుత్వ వవననీతి "వేయుటకు వైతులను నిర్భంఫెంచుటకు మొద

లిజెను. పసువ్రలను బందెల దొడ్డికిం దోలుకొని

పోయిన, వాను మాట వినకుందురా యని మొక వైశ్యుని పభ వుల నుద్యోగులు మొదట జప్పుచేసిరి, వీజికివాడని లొంగివోవు

బా ర్జో లీవర్షార్‌ 68 నని వారు తలపోసిన యాకోమటి చిక్ణయ గండరగండలైైనాండని (వ్రభుత్వమున కేమి యెలుక 1 అతండు లొంగ లేదు, విదప నొక మువల్మాను వైతువంతు వచ్చెను, అతండును సర్కారుకు భయ పడండయ్యెను, (గ్రామముల యందలి కులములం జీలందీయు (ప్రయ త్నృములు ఫలింపవయ్యెను, ఆస్తులను జఫ్పుచేసి "వీలము -వేసినను పొడువారు కలవై, “మాభూములను మి యింధడ్షకు మోసి కొని పోయెదరా 1 మోసికొని పొండు ౪ అని (గ్రామప్రజలు జ ప్రీ ఉద్యోగులను బరిహసింపం జొచ్చిరి. (ప్రభుత్వము మజింత ₹చ్చిపోయెను, సుశ్హై(త్రములను (తుడ్డిగ్రవ్యలకు "వేలము "వేయ సాగను, అయినను (ప్రజలు తలయొగ్ధ్గు సూచనలు శొన రాలేదు. ఇక (ప్రభుత్వ మోర్వంజూలక ఇాననవినుద్ధమైన చర్య లక్కు నరాజక చర్యలకు. బూనుకొనెను, అనాండు (భటిష్‌ (ప్రభుత్వము జరిపిన కిరాతకచర్యలు, అవినీతి నర్ధింప నలవి కానివి. పోలీసులకు. దోడుగ దుష్టులును, బళానులును నియ మితులైర.. ఇట్టి దుండగీం్యడ్రు &0 మంది కలరని (్రజానాయ కులు ఫిర్యాదుచేయలా నిరువదియయిదువముంది మాత్రమే కల రని గవర్నక ల స్లీ విల్ప౯ా తెలిపెను,

కాని, (ప్రజలు సుంతెవను నజకునొన లేదు, తమ బై లను జవ్తుచేసి శోలుకొని పోవుచున్న వోలీసులను వెక్కిరించుచు సు(వ్రసిద్రాంగ్ల మహోకవి కెన్నిస౯ పాట కనుకరణముగ వాకు రచించిన యీ పాటయీ వారకి వైఖరికి. దారణ “జ్ర డీ షార్ర స్వైంబునల బశతానులం, ఎడమ పొర్వూమునం బళానులు

లకీ సర్షార్‌ పకేల్‌ పతో భెగమునం బశానులం పృన్ద భౌగమునం బోలీసుల్‌ బం దళంబులం పజణలెంచెకెా ళు బరాబరులనో( బట తెంచకాి

సత్యాగ్రహ సమరము బాల్లోలీ (స్రీలను సాహసు రాంఢడ్రుగాల జేసెను, (ప్రజాసేవలో నాన క్తి గల కొందజు మహిళమీ బొంబెయునుండి యే తెంచి మహీళలలోం (శ్రదారము చేయ మొదలిడిరి త్వరలోనే శారోలీ మహిళలు శకి స్వరూ

మా! అన్‌ వీబులరె, చై.

“బి, భూములను, అస్తులను జన్తుచేయుటకు నరా రుదో్యోగులు వచ్చిన, వారికి మో గాజులను, కాలియందెలను, మట్టియలను అందింపుండు, వా రిష్టపడిన చవానిని తొడుగుకొను మనుండు, మోనముశ క్తి స్వరూపిులు, అబలలుకారు*అని స్టార్‌ మషాళలకు హితవు చెప్పువాండు

బార్జోలీ సమరగాధ 'దేశమంతటను న్యాపించెను.. వివిధ రాష్ట్రముల నాయకు లరుదెంచి (ప్రజల ధైర్య సొహసములను, నర్దా వల్లభభాయి యపూర్వ సేనాపతిత్వమును సొనియాడం చొడలిరి. పల్లె (ప్రజల కల్టుగాటుకు వాకు విస్నితు లగుచుండిరిం

ఊార్జన్యముతో విస్తు నసూలు చేయుట సులభము కాదని (ధభుత్వము తహాంచి తన పస్థతులు మార్చుకొ నెను. బొంబాయి: ఇాకనరభ్యులు కొందజు (ప్రభుత్వమునకు చార్జోలీ స్థికగచులు వివరించి యొడంబడిక కుదుర్సుటకుం (శ్రయత్నించికి. (ప్రభుత్వము జరిపిన యత్యాచారమును యావద్భారత దేశము తగదనెనుం

క్‌) ఇార్జోరీ నర్షార్‌ క్‌ బొంబౌయి శానననభ్యులు పదునాటుగుకుు (ప్రభుత్వ చర్యలయెడ నిరసనందెలుపుచు తమ సభ్యత్వము పరిత్యజించిర. 1928 జూ౯ా 27వ లేదీన జమ్నాలాల్‌ బజాక్‌తోం నాటు సర్వెంబ్స ఆఫ్‌ ఇండియా సొపైటి కార్యదర్శి (శ్రీ వృాదయనాథ్‌ కుం మొద లగు (ప్రముఖులు జాల్లోలీ పరిశీలన శే లెంచిరి. వారు తాలూకా యంతటం దిరెగ్కి వైతులతో సంధామించి, వారి బానోగు లరసి, (పభుత్వ విభానమును నిందించుచు నొక నివేదికను (బకటించిం9; . వెంటనే రైతులశిస్తు పరిశీలన జముగనలెనని (ప్రభుత్వమును గోరి. ఈ నివేదికతో మితవాదులలోను సంచలన మేర్చడెను, (శ్రీ చింతా మణి, డాక్టర్‌ న్యూ మున్ను గాణలవారు (ప్రభుత్వమును నిశిత ముగ విమర్శింపం బూనికి భారత(ప్రజల దృష్టిలో భార్జోలీయే - మసలుచుండెను, బేశ విదేశముల (ప్రముఖులు నత్యా(గ్రహ నమ రము నిమి త్తము ధనము విరాశముగం బంపుచుండిరి, శే శాననకభ కధ్యముండగు. విర్థల్‌భాయి. పక్షేల్‌ (ప్రభుత్వము సత్వరమే చార్డోలీ సమన్యను పరివ్క-రించని. పత మునం డాను తనపదవిని త్యజించి సత్యాగ్రవా సంధి యత్నము మునం చేరుదునని వైపాయికి లేఖ (వాసెను, మటీపొందఅు ప(త్రికానంపాదకులు మున్నుగాలోల (ప్రముఖులు బె(పాయికి విడ్ణ పఫ్తులు పంప్తుకొనిరి, జార్జోలీవిషయము చర్చించు టకు వెటొయి యదివజక బొంబాయి గవర్నరును సమూ కాహ్వాసించెను. వీదప గవర్నర్‌ నర్హారును సంభాషించుటకే పిలువ నంపెను. పల్లఖభఫాయి చజీమువ్వువు మి([య్రలతోే సూరత్‌ కు వెళ్ళి యచట గవర్నరుళో సంభామించెను, (ప్రజలు

46 సర్పార్‌ పపేల్‌ మొట్టమొదటల బన్ను చెల్లించినచో తర్వాత (య్రభుత్వ మన్ని సౌకర్యము లొనలహార్చునని సర్హారుతో గవర్నరు నుడివెను. కాని వల్లభభాయి యందుల కియ్యకొనబీదు, అది సత్యాగ్రవా (వతిష్పశే భంగముగం దోవెను, ఈకారణముగ నొడంబడిక కుదరక పోయెను. కాని, కొన్సిల్‌ నభ్యులు పలువురు వీవిధమున నను సమాధానము కుదుర్చం గృతనిశ్చయులై యుండిరి,

మరియొక సమాభాన సూతమ్ను (ప్రస్తావింపలుడెను, గవర్నర్‌ సూచించినట్లు అధికముగా విధింపలుడిన పన్ను మొత్త మును తటస్థుండగు "వేతొకన్వ _కి మొదట ఇెల్లించి వేయుట, తరువాత (ప్రభుత్వము విచారణ సల్పి పన్ను తగ్గింపం (ట్రయల్నిం చుట, బందీల విడుదల, జప్హుచేయయిడిన యాస్తుల యష్పగింత, నత్యా(గ్రహవిరమణము ఇదియే నూతన నమాధాన సూూక్రము. 'రామచం(ద్రభట్ట యను బొంబాయి కాన్సిల్‌ నభ్యుండు పాచ్చుగ విధించిన శిస్తుమొత్తమును 'తాను వసూలుచేయుదునని యంగీక రింపలా గవర్నర్‌ వల్లైయనెను, ఎట్టకేలకు 1928 అగస్టు6 వ "తేదీన సమాధాన మేర్పడెను.

విదప (ప్రభుత్వము పన్ను తగ్గింపును పరిశీలించుట కొక న్యాయస్థానమును నియమిం చెను, ఈ న్యాయస్థానమున 1929లో శర శగింవు గాంధీజీకి నీక్షవిధించిన బ్లూంఫీల్డ్‌ అను న్యాయ హా ౧ ఇాఖోద్‌ $గ, మాక్స్‌వెల్‌ అను పరిపాలన శాఖో ద్యోగి సభ్యులు, నూటికి 6శే వంతులకంటె. శిస్తు పాచ్చింపం గూడదని యీ న్యాయస్థానము తీర్చు చెప్పెను. ఈ తీ ర్పిదివజకు: శ్‌స్తు "'పాచ్చించిన చోరాసాయి తాలూళకాకును వర్షించ్చునని

బా ర్జో లీన ర్జార్‌ న! న్యాయస్థానము యకటించెను. జవ్లుచేయయుడిన భూములు వాని యజమానుల కప్పగింపగుడెను. నిర్చంధింపలుడిన సత్యాంగ్ర హులు విడుదలైరి. వేలము. వేయలుడినవియు. వి([్రవింపయిడి నవియునగు పొలములును వాని యజమానుల కప్పు*ంపగుడెను. ెమోదో వ్ర్‌గులకు వారి యుకోస్టిగములు మజుల లఖించెను.

బార్జోలీ శజలకేకాక, ఫారతంపజలశే యిది , ఘనవిజ చయయము, వార్జోలీఫ్రజలు నత్యాహౌంసల శక్తిని నేల నాలుగు పజలపలకుం జూటిక. క్‌ దినములలోం ('ట్రజోద్యమము నణంచి “వేయలోలనని (భ్రమించిన (ప్రభుత్వము దాదాపు. 15 పశ్తము లలోనెనను దాని నణంచివేయం జూలక్రవోవుట మాత్రమేకాక, లాంగ్‌వోకలఫి వచ్చెను. 1928 అగస్టు 19 వ కేవీన బార్జోలీ "తాలూకొలో (ట్రవ్టండమగు విజయోత్సవము. జమపరుడెను,

హార్లోలీ వజయవార్త "దేశము నాలుగంచులకుం తాకలా సూర్‌ వల్లభాయి కభినందనములు పరంపరలుగా రాసాగెను, ““నల్లభభాయి బార్డోలీలోం దన వల్హభుని (భగవంతున్సి సాళ్టూ తృంరింపం 'జేసికొనినాండు. * .వల్లభభాయి వ్యజ్రనంకల్చము, సౌజు న్యము 'ధదర్శింపకుండిన నమాధానము నంభవ మయ్యెడీది శాదు” అని గాంధీజీ *యంగ్‌ ఇండియాలో స్తుతించెను,

5. సొఠంత్ర సమర సేనాని 0 ఆల

చార్జోలీ సత్యాగహము నమాప్తమై కొన్ని నెలలు గడచెను, సత్యాగ్రహాన్ర్రము మొక్క-నోని దనియు, నమో ఉప్పు ముట్టుకొనిన ఘమైనదనియు గాంధీజీకి మజింత విశ్వాశ మేర్చ దోనమా? డెను, మాందయమిక్కి-లి న్చార్‌ పశేల్‌ వంటి "సేనాని యున్న సాఫల్యము తప్పదని యతనికి సశ్చయముకలి గను, 1999 డిసెంబక్‌ $1వ ేదీన లాహో5్‌ నగరమున జరిగిన కాం౮ైన్‌ మహాసభ సంపూర్ణ స్వాతంయత్యమే తన లక్ష్యమని యుద్హోషించెను. ఈ లత్ర్యసాధనకు గాంధీజీని నాయకునిగా నియమించెను, ధర్మవికద్ధమగు నుష్రూచట్టమును ధికళీ.రించుట విధియని గాంధీజీ థావించి, సత్యాగ్రహ సమరమున నారివేశ గుజరాత్‌ మండలమునందే యుష్వూ నత్యా(గ్రహ మారంభించు టకు సిశ్చయించి, యట్టి (ప్రయత్నములకు. గడంగెను. 1980 డిసెంబర్‌ 12వ 'లేదీన పశ్చిమ సము తీరమున నహమదా కాద్‌ కు నూజు మైళ్ల దూరమున నున్న చాంకీ యను (గ్రామము నకుంగాలినడకను బయలుచేక3 (ధ్రభుత్వానుమతి -లేకయ్‌ యుష్రూ

"భేవలయునని గాంధీజీ నిర్హయించెను. గుజరాత్‌. (ప్రజలను సత్యాగ్రహా యత్తులం జేయు గుమ తర బాధ్యత సర్దార్‌ వల్లభభాయి నిర్వహింపవలసి వచ్చెను. శాలి మజఆలం బల్లెం పల్లెయును నాతని యుపన్యాశములతో నరకము. గ ట్రేచలేముగాదొడరగౌను. “గొప్ప పోరాట మొకటి జరుగ నున్నది. మోత్యాగబలమే దాని జయాప

స్వాతం్యత్య సమర పేనాని 89 బయముల నిక్షయించును. స్వాతం(త్యవిపాసితులు ముందు కుజు కుయం. ఆస్తులయం చాశ కలవారు మరలిపొండు”" అని యతం డుర్చోధింప సాగెను, వల్గభఖ్లాయి. పలుకులు గజరాత్‌ (వ్రజ లనేకాక యావద్య్భారత(ప్రజలను గార్యోన్నుఖులం జేసెను. “ధ్రభుత్వమునకుం (శ్రతికూలముగా నింతటి (ప్రచారము జరుపు చున్న మిమ్మఖికారులు శారాగారమున సెందులకు నిర్బంధింప వైరిఫొ అని యెవతో యొకపజి యాతనిని (ప్రశ్నించిరయ. “జను కారాగారమున నతిథిగా నుండుట (వ్రభుత్వమున కము శాదేమా” అని యతండు చలోక్తు లాడెడివాడు, తుద కదియును సంభవించెను. 1980 మార్చినెల ? న లేవీన సర్దార్‌ శాన్‌ అను (గామమునకు6. (శ్రుఛారము నిమి ర్త మరిగాను, అచ్చబ నతం డుపన్యసింవంహాడదని కలెక్ష రుత్తరవు చేసెను. కాని వల్లభభాయి యా యుత్తరవు నుంచి నసభజకిపి ధ్రకం గించెను. చాన పోలీసు లతనిని నిర్బంధించిరి. విచారణ జరెెను, న్యాయస్థాన మతనిని గోమిగా సిర్షయించి మూడునెలల కఠిన విశ్షయు, $00 రూపాయల దండమును వధించెను,

గాంధీజీ డాండీచేరి మార్చి 12 వ తేదీన పిడికె డుప్తూ వ₹ైకొని శాననము న్యుల్లంఘించెను. వెంటనే (్రభుత్వ మతనిని నిర్బంధమున నుంచెను. గాంధీజీని చెజనుంచుటతో దేశమంతట నలజడి కలను. శాననోల్లంఘనోద్యమము విజృంభించెనుం 7ఫ వేల మంది రైతులు సబర్మతీ తీరమునంచేరి వల్లభభాయి యడుగు. జాడలలో నడచుటకు నిశ్చయించిరి సత్యాహింసా

70 సర్దార్‌ పకేల్‌ వీధోనమున బేశమును న్వతం(్రమొనమ్సృనంకు వి(్రమించమని (ప్రతిన పట్టిక, శ్వాక్టా గ్జీ కెల్ల దొరతనము, మూ (పాణాలవై పొంచి మానాలం సహరియిందు మాకొ ద్టీ కెల్ల దొరతేనము; పన్నెండుదేశాలు పండుకున్ననుశాని పభ్రైడన్నము లోపమండి, ఉప్ప ముట్టుకుంటే నోఫమండి 19% అనుమాట లానేరు శీకనగము గింగుకుమన సాగినవి.

• కారాగారమున నల్లభభాయి. పలుకడగంద్లు పవెను, శకిరము కఘుమ్క్‌-౦చెనుః, 15 పానుల బకువు తగ్గెను, శిక్ష పూర్త కాంగానే 1980 జూల 26 వ తేదీన వల్లభభాయి ల వ +. విడుదలయ్యెను, ఇంతలో రాష్ట్రపతి పండిత మోతీలాల్‌ న్యూ నిర్చంధెంపలుడెను.. అతంయ వల్దభభౌయిని. దనమాలణుగాల. దాత్కాలిక రాష్ట్రపతిగా నియమించెను, వల్లభభాయి బొంబాయ్యి. గుజరాత్‌ రాష్ట్ర ముల శాననోల్లంఘు నోద్యమము తీవ్రతర మొనర్చను. (పకి యిల్లు కాంటైాన్‌ కార్యాలయముగన్వు. (ప్రతివాయ కాంట్రన్‌ సంస్థగను రూపొందవలెనని యాూతండు కో₹ను, పన్నులు వెల్లింప వలదని శాసించెను, గుజరాత్‌ మండలమున బన్నుల నిరాక రణశోద్యమము విజృంభించెను చార్జోలీ, బోర్‌ నద్‌, జంబూసన్‌ 'తాలూకాల (ప్రజలు (ప్రుడ్తిగవ్యయయినం జెల్లింపలేదు.. అధికా రుల దమవనీకియు€ టై శాచికముగం బరిణమిాచినది.. 80 "వేల

స్వాతం్యశ్య సమర వేనాని 1 మంది గామోాణులు తమ యిండ్లునదలి పొరుగుననున్న బడోదా సంస్థానముసకు నలక పోయిరనినం (ుభుత్వమెంతటి చార్జన్య మునకుం గడంగెనో యూహింపనగును,

వల్లభభాయి. రామమువం బోవీసులు స్వైరవిహార మొనర్చిన. ఎనుబది యేండ్ల ముదుకలి వల్గభ భాయి తలి వండు కొనుచుండగా వా రింటిపైయుడి (పొయ్యి మో:ది యన్నఫు తప్పె లను లాగివేసి యన్నమున శాళ్చు, కిరసనాయిలు కలిపి పొడు చేసిరి,

"దేశమంతయు నంయుఖితముగ నుంజెను. వేలకొలంది స్త్రీ పుకుషులు నిర్చంధింపయిడిరి, "వేలకొలండి పారులు-ల్లోలకు గుతి యయిరి. కొందజు పౌలీసుల తుపాకుల శెర యయిరి, ఆగస్టు 1వ లేదీన లోకమాన్య బాల గంగాధరటి;క్‌ వర్థంతి నాం వల భభౌయి బొంచాయి నగరమున గొప్పు యూశేగంపు జంవంచెను మదనమోహాన మాలపీదయు, ుర్వానీ, డాక్టర్‌ హర్షీకక్‌ మొదెలగు (ప్రముఖు లా యూ శేగింపునల బాల్లాని విక్టారియా 'బర్మినన్‌ ఎనుటం బోలీసు లూ శేగింపు నడ్డగించిరి. ముందటి కదడుగిడనియ్య లేదుః 'ఆనోఆకి సాయంకాలము నొల్లు గంట్లలు మొదలు మజునాంచియుదయ 'మెనిమిది గంటల వణకు -వేలకొలంది జను లచటనే, నడివీఫెనే కూక్చుండికి. వోలీసులు వారి నచటినుండ్‌. వెడలిపొండని యుత్తక్వుచేసిక,. కాని, విన చాకెవకు! స్టార్‌ వల్లభభాయి, మదనమోహన మాలవీయ మొదలగు నాయకులను బోలీకధిశారులు నిర్నంధించిర, తక్కి.న

71 వన్దార్‌ వేల్‌ వారిపె లారీలు (ప్రయోగించిరి, అ దెంత హృదయ ఏవిదారకమైనది! య్‌ న. పలువురు మూర్చితు 5; "పెక్కురు తతగాంతు ఆర, వల్ల భభాయి, మాలవీయ మున్నుగాలల (ప్రముఖుల వీచారణ జరెౌను, అది వివారణయా 1 (ప్రజల కనులం గప్తుటకు జరపిన 'ప్రహాననము ! ' వెప్పిళొన వలసిన చేమియైనం గలదా అని మేజిస్త్రేటు (గ్రశ్నించెనువమియు లేదుూ”అసి సర్దార్‌ వల్మభ భాయి తత్తు లర మిచ్చెను. కాని మదన మోవాన మాలవీయ మాత్రము కొండవీటి చేంతాడునంటి వాజ్యూూలమియ్యం దొడం వెను, నక్టాక్‌ విసిగి "వేసారి “పండిత్‌ జీ వమి మోవెజై! చెవిటికి శుఖూదినటు బహైయొడద్గ భాగవతము వకఠించిన కె వడిం ఎఎద్దుల న్‌ 4! త! నూ తి కా వాజ్యూలము ఫ” అసి గద్దించెను, “న్‌మిటది + నమిటది ౫ అని 'మేజి ప్రా (ప్రశ్నించెను. “్వతియ్సేమియు లేదు. హోం 'మెంబకు వికోరియా "బర్మన్‌ మిద్దెపై నిలిచి స్వయముగ లాక్రీ లు లుమా (ఛవ్రయోగమున కాద్ధయిడినప్పుడు, న్యాయస్థానమున నేమి చెప్పి నను డ్రై యోజనముండదని మాలపీయుని మందలించికిని* అని వల్లభ భాయి యనెను, మేజిస్త్రేటు కిష్కరుమున లేదు. వల్లభ భాయికి మూండు నెలల కళిన కారాగారవానశిక్ష పడెను, ఈ వద నొళొండు నెలలలోను సర్దార్‌ మూండుసాన్లు శిక్షింపయిడెనుం జ్‌ సత్యార్రహమునకు (ిటెష్‌ (వ్రభుత్వము భీతిల్లి కా న్‌తోం గాళ్ళబేరమునకు దిగను. గాంధీ = ఇర్వె౯ా సంధి జరిగెను. = క రాజకీయ బందీలందటు విడుదల వేయడుడిరి షం(ప థ్‌ రాస ది గాంధీజీ లండళాలో జరుగు శాండ్‌ విల్‌ మహో సభలో బాస్టానవలెనని యలహోాబాదులో జరిగిన

స్వాతం్యత్య సమర 'సేవాని 7 శాం౮్రాన్‌ శార్యవర్షకళభ నిర్ణయించెను, ఈ నభకు వల్శభభాయి శాజూలనందున రాశేం్యదయసాద్‌ అధ్యక్షత వహించెను, శాం౮న్‌ మహానభ కరాచీలో. గూడవలెననియు సర్గార్‌, + వల్లభ శాయి యధ్య కుండుగా నుండన లెననియు నీ నభ తీర్మానించెను.

కరాచీ కాంగ్రాన్‌ 1081 మార్చి నెల 26 వ " శేదీస నమావేశ మయ్యెను. ఉప్పు సత్యాగ్రహమున నిజయము లభించి నందున కరాచీ కారన్‌ ఎంతయో నంతోపమున జరుగ వలసియుండెను.. కాని భగత్‌ సింగ్‌, రాజ్‌ గురు సుఖదేవ్‌ అను ముగ్గును విస్తవకారములు మార్చి 28 వ "తేదీనాం డురికీయం ఇడినందునలనను, శాన్చూరు మున్నుగాలల నగరముల హేందూ _ ముసి ము కలహాలు చెలనేగుట వలనను శాంగ౮ైన్‌ మహావభను శ్ర ఇవ్య్భాయ లావరించెను,

“*పూర్ష స్వాతంత్య్ర సాధనమే మన యాదర్శము, "నేను భారత దేశమున నున్న (వ్రజలందళి శ్షేమ మభిలషించు వాండ నైనను, మూగవోయిన కోట్లటొలంది నైతుల (శేయమునే ముఖ్యమని భావించువాండను, నత్ర్యాహింనలు వారి భొక విశిష్ట స్తాన మొఘంగినవ అసె యఫభ్యక్షున్థావ మలంకరించిన సర్దార్‌. వల్ణభ్ధభాయి ఇచా శెనుం

• వజలందజు నమౌానవమగు పహాక్కు-లు పొంది సుఖిత ముగ జీవింపవలెనను ముఖ్య నిర్ణయము కరాచీ కాం౮గాన్‌లో నే జరిగను. హిందూ - ముస్తిము. విభేదములను పరిష్కరించు శొనుటకై ముస్తి ము నాయకులతో సంభాషించుటకు గాంధీజీ వల్లభభౌయి?, సేశ్‌ జమ్నాలాల్‌ బజాజ్‌ సియమితులయిరి,

74 నర్షార్‌ ప పసపేల్‌

కరాచీ కాంలాన్‌ మహానభ నమా ప్తి చెందణగనే శాంగ్రౌన్‌ వశెక (ఫతినిధిగా గాంధీజీ ఇ₹ండన కళాంజ్‌ పేవిల్‌ మహోానభకై “అండను బయలుటేజెను, లండళానభ ఫలింప లేదు. భారత చేశ పరిస్థితియు నానాంటికిం గ్లిష్టతరము కాజొచ్చెను. కొన్ని రాష్ట్రములలో నిర్చంథాజ్ఞలు విధింపలుడెను. గాంధీ _ ఇర్వి౯ సంధి పలుమా అుల్లంఘింపయిడెను. గాంధీజీ రిక్త హస్తులై భారత బేశమునకు మజలిరాలానే పరిస్థితి, పరిశీలనము నిమిత్తము బొంబౌయి నగరమున కాం(గన్‌ కార్యనిర్వాహకులు నభచేసికి, ఆ సభకుం బోవుచున్న జవాహర్‌ లాల్మ్‌ నెహాూ మార్షమధ్యమున నే పోలీసులచే నిర్బంధింపలిడెను. 4 గంధీజ్‌ వైధాయితో నొకమారు సంభాసింపం గోరిన... వైషప్రాయి. యందుల కీయకొనలేద్దు, తుదకు వుజుల 1982 జననరి $్‌ వ 'భేదీనుండి సత్యాగ్రహము (ప్రారంభమయ్యెను,. (ప్రభుత్వము కాం౮్రాసును తలయె త్తనీయలిహాడదని నంకల్పించెను. రాష్ట్రపతి వల్లభ భౌయిని సిర్చంధించెను, కాంటైాన్‌నంఘములు చట్టవిముద్ధ ములని (ప్రకటించెను,

"రెండు సంవత్సరములు తీ్యవమ్గుగ..నుద్యమము కొనసాగనుం ఢిల్లీ, కలకత్తా శోంగ్రాన్‌ మహాళభలు అతిరహశ్యముగా జరిగెను. పారమెంటకి గాంధ్‌జ్‌ 1988 చే 8 వ జేదిన విడుదల పొందెనుం

ణం. ట్య తా నిర్మూలనోద్యనుమున వీజయము “ సాధించుటక్షైై యతయ ౨1 దినము లుపవాసదీత్న

పూ నెను, ండేండ్లుగాం బోరాడిన కాం౮ైన్‌ వైఖరిలో మాకు వచ్చెను. శాననోల్లంఘ నోద్యమమును మాని శాసనసభలలోం

స్వాఠర్యత్య నమర వేనావి 7$ (బవేశించి రాన్ట్రీయ న్వపరిపాలనము శొనసాగించుట సముచిత మని 1984 వ(ఫ్రైల్‌ నెలలో పాట్నా నగరమున కాంగ్రౌన్‌ నిర్ణయిం చెను. ఈ నిర్ణయము వెన్వెంటటనే (వభుత్వము కాం౮ాక్‌ పె క టి చు వధించిన నిషేధము తొలలణించెను. నిషేధము తొలలటతోడనే శాంగ్రాన్‌వారు మజుల తమ నంఘముల వ్యనస్థకుం బూనుకొనిరి, శానననభల యొన్ని కలకుం దగిన యభ్యస్టలను నియమించుటకు పార్ల మెంటర్తీబోరు నెలకొల్చలండెను, బళ నర దప. ళా “ర్మ క” ర్వ చా శాలలో హో స్టళుశ నన క చం ట్ల అల ం భావ్యం లా న! ళ్శ కాం ణ్‌ [స ల్లగ లీ ను ణు! ఖీ సులు ఖ్‌ లా _ా ర్త న! స. | పే లట [నన లత (30 | న " క న ల! నర్లు అం ర్ట 5 పే బీ జ్జ ల్‌ ప టై (గో, ల్‌ జ్ర గో ౮ స్ట్‌ ఇ ట్‌ స నంయయయే ళా చాయ ఇంతయయినను ననా వల్ళభభాయినిి 'జనాహర్‌ లాల్‌ను, సరిహద్దు గెంటధ్‌ ఖాన్‌ అబ్దుల్‌ గఫాోక్‌ ఖూనును (ప్రభు త్వము విడునలచేయలేదు. వీ విడుదల ొందమికి గాంధీజీ

గాది సరా ర్‌ పపేల్‌ మిక్కి-లి చింతించెను. సర్దార్‌ వల్లభభాయి తనకుం గారాగార మునం జేసిన పరిచర్య ఫ్‌ _వ్రీకి రాం గర మిట్లు పరితపించెను:- “ సర్దార్‌ వల్లభభాయి పకేల్‌తోం గలసియుండుట మహాభాగ్యము. అతని యకమాన ్రైర్యమును నకుంఠిత "దేశ భ్క్తియు నాకు చెలియనివి గావు. పదునాటు నెల లతనితోం గలసి కారాగారమున నుండు నదృష్ట్రవిశేషము నా కచ్చినది. అతడు నాయెడం జూవీనయేమనా కన్నతల్లిని జ్ఞ్ఞప్తికిదెచ్చును. అతని హృదయ మింతటి (పీమభాండమని యంతకుమున్ను "తెలియ నైతిని, నాకేమి జకుగునోయని, నాజేమి కావలయునో యని యతేండు 'వేయికన్ను లతో వేచియుండెడివాండు. అతండును తక్కు-ంగల నానవాచరులును నాకు6 గ మావంతమైననుంగలుగ నీయ5, రాజకీయ నమశ్యలం జర్చించునప్పుడు 'తతీయంశమును సాక్రల్యముగ నతండు (గ్రహించినట్లు తోచెడిది. బార్జోలీ, ఫేడా వైచులయెడ్డ నతనికిభల (శ్రద్ధను క్‌! నెన్నడును మణటువంజూలను.ి నల్లభభాయి కారాగారమున నన్వస్థుం డాయెను, ఇక "వేలు దారిలేక (ప్రభుత్వము నతనిని 1984 జ్నులె నెల 14వ లేదీన విడుదల చేసెను. విడుదలైన వెంటనే సర్రార్‌ వల్లభి భాయికీ పార్లమెంటరీ బోస్తు బాధ్యత నిర్వహింపవలసి నచ్చెను, ఇంతలో గాంధీజీ 1984 సెస్టైంబర5్‌ 17న తేసీన కాం గ్రైాసు నభ్యత్వమును గాడ వదలుకొని హరిజన సేనకుం గడంగను, దీన సర్దార్‌ పని మరింత హాచ్చెను. అతం డాసేతు శీతనగము పర్యటించి యొన్ని కలలో శానన నభకుం కాం౮ాన్‌వారినే యొన్నుకొనుండని (ప్రజల నుద్చోధించెను, 1985 మే నెలలోంయొ త్త పార్హమెంటరీ బోడ్డు

స్వాతర్యత్య సమర సేనాని 77 నియమింపణుడలా, దాని యుపశంఘుమునకు నల్లభభాయి యధ్యషుండుగా నరింసణుజెను. అప్పటినుండి యానజ్జీనము శాంలాన్‌ కార్యవర్ష సభ్యుడుగా నుండెను, ”

ఇాననకభ యొన్నికలలో కాం౮్రాన్‌ వారికి విజయము తథ్యమని యాతిని విశ్వాశము, ““కాంన్‌ జగన్నాథ రథము

కంగన కదలెనా యాలదు. కాంగ్‌ స్టీమ్‌ రోలర్‌ కద

రో రక్‌ "లనా (ప్రతిపత్షములన్నియు గులకాలవలె నేలలో

నణల్‌ దారి చదునుకాక తప్పను” అని యాతయ

గరి 6చువాండు, మరియొక పరి యాతండు (వ్రభుత్వను నిట్లు "'పాచ్చరించెను.

“ర్సాంగ్రైాస్‌ తన చేతనున్న ేక ముక్క-లను జంకు ొంకులు. లేక బల్లపయిం బజుచినది. మింది యాట (ప్రభు త్వమువారి దే. కాంగ్రోన్‌ అధికారమునకై యంగలాక్చుట లేదు; పదివులకై. (పౌడులాడుటలేదు.. పరిపాలన చాధ్యతవహించుటకు 'వెకుుకాడుట యంతకై నను "లేదుః

• “ోళాసననళలకు వెళ్లుటలోః గాంట్రన్‌ అశయము పదవు లలంకరించి భ్రమోదమంది భోగవిలాసము లనుధవించుటకాదు. స్వాతం(్రో్యోద్యమమునకుం దోడ్పడి "చేశ్యవ్రజల బలపజచుటయీ”

1986 లో శానసనళలకు ఎన్నికలు జరిగిను, వల్గభ

భాయి యన్నళ్లు. (పతిపయులు ఫఘాోరవపరాజయః కాంగ్రెస్‌. మందిర. సరిహద్దురాష్ట్రము, సంయు క్తప్రాంతము, మంత్రివర్గము క క్‌

౧” బిహార్‌, అసామా ఒరిస్సా, మధ్య(ప్రాంతము, బొంబౌయి, మ్యడాసు - ఈ రాష్ట్రములలో కాంయగెన్‌ నభ్యు

78 సర్హ్ణార్‌ పపేల్‌ అఖండ విజయము వొందికి* 1987 జులై నెలలో నీ రాష్ట్ర ములం గాం(గెస్‌ మం్యప్రివర్ణము "లేర్పజెను,. పార్ల మెంటరీబోర్టు _ఉపకంఘాధ్య కుం డగు నల్నభభాయి యీ మంధత్రివర్ణము "లంత యో (కమశిశ్షణమున హద్డుపద్డులతో (బరిపాలన మొవనర్ను నట్లు కట్టుదిట్టములు చేసెను, కాంట్లాన్‌ మంథక్రివర్ణములు (ప్రజూహిత 'కార్యములకుం బూనుఖొ నెను, మం(తులు కాంలాస్‌ నియమములకుం గట్టువడి మెలంగుచుండిరి.. పరి సిక్షయముల నిరాకరించుటకు గనర్నస్లను బంకుచుండిక. (ప్రభుత్వము. నొదిర్చి పోశాడు కాం(్రౌన్‌ నమితియే పరిపాలనకు. బూనుకొన నిక బేశమున నరాజకముండునా 1 సర్జాక్‌ వల్ల భాయి చండళశాననుండు! | మతిశ్రణమునకు, శాంగైాన్‌ నియమావళికి విరుద్ధముగ నడచుట యతనికి గిట్టమం ఎంకటివాండైనను * కాం౮్రాన్‌ సమితికి. దలయొగ్గక తప్పుదు, మధ్య(ప్రాంత (వ్రధాని డాక్టర్‌ ఎ౯ా వి. ఖళే కాంగొన్‌ నియ మములకు విపరీతముగ నడవలా. _నతేనిని సర్దాక్‌ పార్ల మెరిటరీ బోర్డు ఉపసంఘాధ్యముని యధికారముతోం గాంగాన్‌నుండి తొలలించెను. శె, ఎఫ్‌, నారివున్‌ అను మజియొక శాం౮న్‌ (ప్రముఖబునికి నిదియీ గతి పక్సైను. | (భ్రిటిష్‌ పరిపొలనలో నున్న రాష్ట్రముల స్వపరిపాలనము ఇలహొనుట సంస్థాన 'శుజలకుల. గనువిప్వు కలిగించెను, శాంట్రాన్‌వారు మం(క్రిపదవ్సలను స్వీకరించుట సంస్థానములల నృిశరజ్చ్‌... సంస్తానముల.. సీతగిళకోద్గమ టుకోద్యమము న్‌ థి వ్‌ య నీ

• మారంభమాయకు, కోథియావాక్‌ లోనున్న

వ్వాతం్యత్య సమర సేనాని ?0 “రాక్‌ కోచ్‌ సంస్థానములం (శైజలు న్వవరిపాలనము గోరె నత్యా (గహామునకుం గడంగిరి, కథియావాడ్‌ సంస్థానములలో రాజ్‌ కోచ్‌ సంస్థానమే కొంత మెజఅుంగు. గాంధీజీ చిన్ననాంయ చదువు "నేర్చిన 'స్థలమిది. గాంధీజీ తండ్రీ యీ సంస్థానమునకు దివానుగ నుండెను, 1987 లో దివానుగనున్న గాడెల్‌ అను నాంగ్లేయుండు (ప్రజో ద్యమమును నహాంపం డయ్యెను. . దాని నణచివేయుటకుం గృత నిశ్చయుం డారును, దివాను దవనవిభానమునకు. ఢిల్లీ రాజ క్‌యళాఖ యండగా నిలవెను, (మిమ్‌ శిసిడున్‌ (ప్రోత్సాహ మున నతేయ యశేచ్చగా. (వ ర్తింపసాగెను. రాజ్‌ కోట్‌ (ప్రజలు తమకుం జిరపరిచిచుయగు వల్ల భభాయి కడకు వచ్చి తమ కష్ట ముల విన్నపించుకొనిరి. సర్షార్‌: రాజ్‌కోచొ చేరి శాకు5 సాహెబ్‌ (సంస్థానాధిపత్సితోం జర్చెంచి బెక ఆనుడంబడిక జరపు ఫొ నెను, కాని, దివాన్‌ ఈ మమొడంబడిక కంగీకరింప లేదు. శాకు5 సాహెబ్‌ తన కిది తలవంపవులుగ ఖావించి దివానును పదవినుండి తొలగింపం దలచెను, రవి యస్తమింపని (ిటిమ్‌సాయాబజ్యము దీని కియ్యకొనునా! ఒక చిన్న సంస్థానాధిపతికి భయపడునా! ₹ెసి “డెంచ్‌ శాకుక్‌. సాహెబు బెదఠించెను, కాకుక్‌ సొహాబుకు ెసిడెంటు నెదుర్సు గుండె లేఏ 1 రాజ్‌కోట్‌. వ్యవహారము (క్రమముగ యావద్భారత -దేశనమన్యగం బకిణమించెను. “రాజ్‌ కోచ్‌ పోరాటము (ప్రజల కును సంన్గానోఫీకునికిని గాదు; కాం(గ్రాన్‌కు (భిటిమ్‌సాయాజ్య ములో నేర్చడిఖ పోరాటము. వంటిది, (క్రజలు నంస్థానా

శ0 నర్థార్‌ ప పేల్‌ ధీశునితోం చేసికొనిన యొడంబడికను (తోసిరాజనుమని (భిటిహ్‌ సాయాజ్యము. అెరవెనుకనుండి యొల్తిడి చేయుచున్నది” అని నర్షోర్‌ ఆఈహించెనుం “ రాజ్‌కోట్‌ వ్యవహారమున గాంధీజీయును (బ్ర వేశింపనలసి వచ్చెను. (భిటిష్‌ అధికారు లతని మాటలకును 'వెవిమొగ్గ రైరె, తుదకు గాంధీజీ యుపవాన (వ్రతమున కుద్యమించెను, అప్పటికి (టిమ్‌ అధికారులు లొంగిరి. స్టార్‌ వల్లభభాయికిని శాకూార్‌. సాహోబ్‌కును జరిగిన యొప్పందము (ప్రకారము రాజ్యాంగ నంక్క_రణము లాచరణకు వచ్చెను, మజటీయొక మాజు స్తా పటేల్‌ పిజయి యయ్యెను, “ “కాంగ్రైాన్‌ చాదావు మూడుకోట్ల నంస్థానప్రజల నుపే వీంపం జూలదు, ఫారతచేశము నాలుగంచుల నున్న (వజలును నమానముగ ముందడుగు ' వేయుటయీ “కాంధస్‌లక్యుము 19 అని సర్దార్‌ వల్లభభాయి మొకచోటం (శునంగించెను, _ భారత టేశ * పరిస్థితి యిట్లుండం బాశ్చాత్య "జేశముల' సా(యమాజ్యతృష్ణ ఇలళేలౌను.. జర్భనీవియంత హిట్లర్‌ తన రాజ్యవిన్తృతికియాని యిరమగుపారుగు చిన్న చేశములా ఆగను వవవము. గ కేమించుకొన సాగిను. ఇది క్రమముగ ద్వితీయ రా (శ్రపంచ సంణగామముగల బరిణమంచెను.. (విటిష్‌ (ప్రభుత్వ మి సమరమునం౬ గలయనలసి నచ్చెను, అది 1989 "సెస్టైంబ5 నెలలో జర్మునీపై యుస్థము శకటించెను, భారళతబేశమునను సమర నంరంభ మేర్పడెను. ఈ యుద్ద లక్ష్య 'మేమియని శాంగ్రాన్‌ (వ్రభుత్వము. లడ్రిగెను, బిజష్‌

4. స్వాతంత్య నమర 'పేనాని శి! (భుత్వము తనలక్ష్యుమును వివరింప లేదు. అది భారత బేశమున నొనర్భు యుస్ధకన్నాహము శాంగ్రాన్‌కు గిట్టలేదుం కొన్ని రాష్ట్రముల గనర్నర్లు శాంల్రోన్‌ మంఖివర్షములకు "దెఎపకయీ యుద్ధప్రయత్నేములు చేయసాని.. కారన్‌ అఆనతిమేరకు శాంధొన్‌ మం(క్రులు తమపదవులు పరిత్యజించి జావననభ లనుండి వెలికి నచ్చిరి. తనలత్ష్యసిద్ధికి శకాంగ్రైోస్‌ గాంధ్‌జీ నాయక త్వమున 1940 వ సంవత్సరమున వెయ క్‌ సత్యాగహము (పారం భించెను. యుద్ధమున (ఏటిమ్‌ యభుత్వమునకు భారతీయు లెంత మాత్రమును దోడ్పడంహడదని యుద్ధోషిం చెను. వైయ క్తీక న త్యాల్రైహ మొనర్చిన వల్లభ భెయికి 1940 నవంబరు నెలలో మజులం గెౌరాగొర (వొ ప్తి యయ్యెను. కాసి, యతయ వె సాలలళ్నో స్వస్థత వెడినందున 19క1-న సంవత్సరమున విడుదల (ప్రపంచకంట్రామము.. ముమ్మర మయ్యూను. " జర్మనీ, జపాళా ఇటలీ చేశములకు గెలుపుపై గెలుపు లభించు దుండిను. శాంగ్రెన్‌తో నేదియోరీకిగ సఖ్యము చేహర్చుకొనం "శ దలంచి (భిటిమ్‌ (ప్రభుత్వము 1942 జులై . నెలలో న్‌ స్తాఫక్డ్‌ క్రిప్స్‌ అను శాజనీకిద్ఞాని భారత దేశము నకు రాయభారమంపెను. కాంగ్‌ అతసి (శ్రఖిపాదనమును మిరన్క-8ంచి, ' భారత బేశమునుండి (ఎటిష్‌నారు. వైదొలంగుకు తన లక్ష్యమని తెల్లీపెను. ఈ నిర్షయమ్లు " ననుసరీంచి.. 1948 అగస్టు 8వ ేడీన అఖలధారత కాంగ్రౌసు సంఘము బొంబాయి

శిల వర్దార్‌ ప ఘేల్‌ నగరమున_ సభేసి “క్విట్‌ ఇండియా” (భారత చేశమునుండి తొలంగి పొండు) అని (బిటి (ప్రభుత్వమునకు దుది హెచ్చరిక చేసెను, “క్విట్‌ ఇండియా" ॥ ఉద్యమము, నెట్లు నడపుట యని కాంధీజీ మున్ను గ్లాళలవారు యూచించూో చుండగనే ఆగస్టు కి వ లేదీ నడిశేయిని (ఖిటిషు (ప్రభుత్వము వారిని నిర్బంధించి శారాగారమున నుంచెను." “క్వి వఇండిర్తూ తీర్మానము ళకూపొం దుటకు6 గారణభూతుయగు శక్టాక్‌ వల్ల భభాయియును నీర్చం థింపలుజెనని వేజుగం జెప్పయని లేదు, గాంధీజీ నొక చెజుసొల యందును,“తక్కు-ంగల కాంగ్‌ నాయకుల నహమదధ్‌ నగ5 కోట బంచదెయందును (ప్రభుత్వము నిర్చంధించెను,

నాయకుల నిర్చంధముతో 'జేశమున నలజడి యేర్పడెను, వి వ్లేవాగ్నిపర్వత మొక్కు-మ్మడిగ (శుద్దలయ్యెను. “నజలు గాంధ్‌జీ బోధించిన యహింసో సిద్ధాంతమును మజచి యేదిచ్లూ విధ ముగ నాంబ్లేయులన్ను దరిమి వైవం దలచి ఉార్టన్యపూరిత కృత్యము లొనర్భిరి నతారా బలియా మొదలగు తావ్లల స్వతంధ్ర ఎరాజ్యములనే స్థానించికి. (వ్రభుత్వభ వవములను కూల ోసిరి నైళ్ళు పడణాట్టి3

నల్ల భభాయి యహమద్‌ నగర్‌ చెజసాలలో చాదాపు నమూండ సంవత్సరముల గడపెను.” నర్షార్ట్‌ నివాస మాకోటలో నొక మూలు తన గది ముంగిట వతండు నీలిపూల * తీగలు నాటెను. అవి గదిపైవజకు నల్లి బల్లిగా నల్గుకొని పుష్పించి యపూర్వ నాకలోక శోభ సీనుచుండెను. ఈ తీగల మొదళ్లలో

స్వాఠం్యక్య నమర 'సేవావి లి

నతంయ గొజ్జంగి పూ “మొక్క్‌-ల నాకను, గొజ్జలి పువ్వులు నాకలోకశోభ _ నినుమడింప్వం చేయుచ్యుడెను. సర్హాక్‌ నగర్వ ముగా నా నివానము “శకుంతలా నికుంజము అని తజచుగా వర్ణించెడివాండు.. “నిజమే స్క. శకుంతల దుష్యంతుని కడ కరిగినది. ,ఇపూడామె .-పషెపుడు తండ్రి కణ్వుండొక్క-ండే యీ యూ[శ్రమమున ' నున్నాండుూ” అని నహచరులు మేల వమాచెడివారు

శాంగ౮్రాన్‌ నాయకులను గాంధ్సిజీని విడుదల చేయవలే నని ేశ్తమువ నాందోళనము చెలళేగెను. 19044 నే 6వ బేదీన గ గోరిధీజీ విడుదలయ్యెను.. * శేంద్ర శానననభలో దాతా లిక “కాంటన్‌, పశ్సనాయకుండు భోలాభాయిబేశాయి పరత్వదు 1945 డిశెంబరు" 80 వ చేదీని? అవామద్‌ నగరా” కోటకు వెళ్ళి నర్టాక్‌ వల్లభభాయిని గలిసికొని సంభామించను, ఆతన్ని (ప్రయత్నమువలన 1945 లో శాంల్రాన్‌ నాయకు అంద అును గారాగారములనుండి విముక్కుభెరి. 19ఉ5్‌ జూళా సెల 15 వ లేవీన వల్లధభాయి. విడుదల పొంజెను.

రాజకీయ సమశ్యను_ బరిష్కరింపల దలంచి యప్పటి వైన్‌ రాయ్‌ లార్టావేవెల్‌ 1045 జూళా.. నెల నాల్లవవారమున భారత బేశమున నున్న యన్ని రాజకీయపత్తముల (ప్రతినిధులను సిన్లూనగరమున శాహ్వానించి యొక మహ్లారభా జరిపెరు, మువల్‌మానుల కన్నిటను హిందువులతో సమానమగు (పాతి సిధ్యమిీయవ లెనని ముస్లింలీగ్‌ అధ్య కుండు జనాబ్‌ జిన్నా పట్టు

ప! నర్జార్‌ వ, కేల్‌

పశ్షైను, కాంగాన్‌ + దీనికియ్యకొ నెను, ముస్తింలీగ్‌. భారత ముస్తిముల' యేక్షైక సంస్థయని, ఛాఫెే హిందువులతో ననూస (పాతినిధ్యమియ్య వలెనని జనోబ్‌. జిన్నా మరియొక యడుగు ముందునకు'వేసెను... ఇనముపశ్లములకు నొప్పందము కుదుర లేదు.

1016 (పారంభమున జగిగిన శానననభ ల యొన్నికలలోం శాంగాన్‌వారి కఖండ విజయము చేకూరెను,

సిమ్తూకషథ విఫలమైన = పిదప 1946 మార్చి నెలలో ిటిష్‌ (ప్రభుత్వము నర్‌ స్టాఫక్ట్‌ (క్రిప్స్‌ సక్‌ అలెబ్టాండక , పెద్ధిక్‌ లారెన్స్‌ అను సీముస్ణుు మంయ్రలను భారత దేశముచకు "రాయబార మంసపెను,

“భారత చేశ మి యేండు గడనకమునువే స్వతం(క్రము శాలగులదు,. విచేశ పరిపాలనము నుండి యది విముక్తి పొంద గలదు, "రాయబారము వచ్చిన (భిటిష్‌ మం(ఫిఛేయముతో శాంద్రౌన్‌, మెై(శిళోం (శ్రువర్హించును. “శాంహైన్‌ పెక్కుమూప్ల స్వాతం(ష్య్రము. నిమిత్తము పోరాటములు నల్చినది. కాసి*

అలీ యిప్పుడు మం(వితయముతో 6 జర్చించుటకు నిర్ణయించినదిం

“ఈ చర్చంు ఫలింపంచో కాంటాన్‌ తుది పోరాటము నకుల గడంగును, (భిటిమ్‌ (ప్రభుత్వము భారత దేశపు పొలిమేరలు చాటి పోవునట్లు పాటుపడును. _ అని సర్దార్‌ 1946 మార్చి “నిలలో బొందొయిలో నొకచోటం (శైనంగించెను.

స్వతం్యత్య సమర వేనాని శక ఆ (భిటిమ్‌ మ(త్రులు భారత దేశమునం బర్యటించి యొక పదకమును నూచించిర. కాంల్రాన్‌ నాకము దాని కంగీకరించిర. డాని (ప్రకారము 196 సెస్టెంబ5్‌ వవ్నలేదీన పండిచ్‌ జవాహర్‌ లాల్‌ నెయూ (ఫధాన ము(తిగాల దాత్కాాలిక మర్శోకివర్ష "మేర్చ జెను. ముస్లింలీగ్‌. 'పతినిధురు తొలుత నా మరవ వర్గమునం 'జేరలేదు, వైసాయి యభ్యర్థన మేరకు తర్వాత 'టవేశించెను, "తాత్కాలిక మం(శ్రివర్ణమున సై వన్లభ భాయి హోంశఛాఖను (ప్రచురణ శాఖను నిర్వహించెనుం

అస అర రొ (. ఉప ల డం ఆాత్కాంలిక (ప్రభుత్వము నెలకొనిన పిదప వివిధ రాష్ట్ర సంస్థానముల (ప్రతినిధులతో రాజ్యాంగ నిర్ణయ పరిషత్తు నెల " కొనవలసి యుంచెను, (విటిమ్‌ (ప్రభుశ్వము 1946 కనన? గ మేనెల 16 న శేదీన (ప్రకటించిన (వకారము వా క 'రాష్ట్రములనుండి లం2 మంద్ది సంస్థానములనుండి 98 మంది, మొత్తము 885 మంది సభ్యులతో సీ పరిషత్తు వర్పడ వలసియుండెను, కాని యీ పరిపత్తులోం చాల్గూనుటకు ముస్లిం లీగు అంగీకరింపదాయొను. (ప్రతి నిషయమునను “*వదాడనిన, కోదాడను” ముస్సింలీగు వైఖరికి నర్టాకు పకేల్‌ మనసు చివుష్త్ర మనెను. ఎవరు నవాకరించినను, నహకరించక పోయినను పరిషత్సవా'వేశ మాలగయణఖోదని యాతంయ ఫఘంటాఘోవముగ నుడివెనుం “మిన్ను విజిగి మిందయిడినను, అటు. సూక్యుండిబు పొడిచినను మా నిశ్చయము మజఆల్బుకొనము, పూర్వ న్‌ర్గ యము చొప్పున రాజ్యాంగ. నిర్ణయ పరిసత్పమా వేశము 1946 డిసెంబరు నెల 9 వ తేదీన జరుగక మానదు” అం యాతయ నొక్కి. వక్కాణిచచుటతోడనే (ఫ్రతిపయుల వాయి కట్టువడెను, ఆతని వక్కాణము మేరకు డాక్ట్రర రాజేంద్రప్రసాద్‌ అధ్యశుయగ రాజ్యాంగ పరిషత్తు 8వ లేదీన ముస్లింలీగు సభ్యులు "లేకయే నమా వేశము జరిపెను,

ఉవ(ప్రధాని 8? ఇంతలో చేశమంతటను హీందు-ముస్తి ము కలహము పవెలెకేీలౌను, పంజూబు, బెంగాల్‌ రాష్ట్రములలో ఉార్జవ్యము, ర కపాతముమికిమో చెను, "ేశస్వాతంయత్యమున కాత గాందీజీ వో (నా చూచేదన ఉుటుకు దేశద్రోహులు కొంద జేవిధముగం (ట్రయ త్నించుచున్నదియు వల్లభ భాయి మిోరజ్‌లో వివరిం 3ను, ఈ కారణమున నతండు మహమ్మదీయ "ద్వేషియనియు, బహరంగముగ వారిపై నితరుల నుసిగొల్పుచున్నా6 డ్‌నియు గాంధీజీయొద్దం గొందలు విన్నవించిక, దేశమున విచ్చలవిడిగం 'జెలజేలిన చొర్జన్య కాండమునకు వ్యఖితులై గాంధ్స్‌జీ ఢిల్లీలో నుపవాస (వ్రతమునకు. బూనుళొనెను, ఉపవాసదీక్షలో నొక నాం డాతం డిట్లు నుడివెను, _ " ోనర్టాక్‌ వల్దభభాయికి మహమ్మదీయుల యెడ విద్వేష మున్నల్లు పలువును మహమ్ముదీయ. మి(క్రులు నాలో నసిరి నా హృదయాంతరమునల జెప్పరాని యావేదన జనించినది. దానిని నాలోనే యణించిచేసికొని వారు చెప్పీనదంతయు వింటిని. పండిత నెహురూను, నన్ను గొండంతలుగాం నెనియాడుచున్న మికు సర్షూర్‌ పల్లభ భాయిని మానుండి విడంీయుట యుచితము గాదు, అందజిని నాదరించంయగల యుదార హృదయుండగు వల్లభ భాయి తలవని తలవుగా నొహ్క-క్యంసప్వు డొరులమనస్సు నొప్బివడునబ్లు తూలనాడుట గలదు. అతండు నా నహచరుండని, యావజ్జీవ వి।శుతని నే నాతనిం బూసికొని వచ్చుటలేదు, “న్‌ యషిాంసా విధానమున మన మిదివజులో విజయము సాభింపలలిగితిమో య్యా యహింసావిధానమును (ప్రభుత్వాధి

న! సర్పార్‌ పయేల్‌ శారము వాన్తగతమైన పిదప నవలంచింప లేనని యతండు (గహీం చెను, నేను, నా నవహచకులు 'బేని నహింసా విధానమని నిర్వ చచించుచుంటిమో, అది నికరమగు నహింసావి ఖానము కాదనియు, ““సాల్వికమగు నిరోధమునకు” అనుకరణము మాత్రమే యనియు€ (గ్రమముగా (గ్రహీంచితిమి. బేశపరిపాలనకుం గడలిన వానికీ “సాతి కనిరోధము” అక్క-జకు రాదు. (ప్రజలబాధ్యత వహీంపవలసిన (వ్రజూ(ధ్రతినిధి యగు. పరిపాలకుంే. దుర్చలుం డయినచో, అతని కాధిపత్య మొసగిన (పజలగతి మేమి! నన్షాక్‌ వల్లభభొయి తన్ను నమ్మియున్న వారి నెన్నటికిని న క్లైట ముంచండనియు, వారిని కీనపజుచండనియు నాకం 'దెలియును.” గాంట్ట్‌జీ యెంత మొజు పెట్టినను మతక' లహోగ్ని చల్లా” "లేదు. ఇది యిలఎండ (ఛిటిష్‌(వ్రధాని 1948 జూన్‌ నెలలోలా చిటిమవారు భారత చేశమునుండి నిష్ట )మింతురనియు,నాలోలా భారతజేశ పరిపాలసము.. నెనరి కష్పగింప వలెనో నిర్ణయించు టకు లార్ష్‌ సొంజ్‌బాటనును రాజ(ప్రతినిఘగల బంపుచున్నా మనియు. 1947 ఫిశ్రవరి 20 వ జేదీనాండు పార్లమెంటులో (బ్రకటించెను. మాంబ్‌బాట౯ భారత బేశమునకు వచ్చిన తవ్వాతే కాగన్‌, ముస్లింలీగ్‌ నాయకులతో, రాయబారము జరిపెను, ముస్షిములు అఫిక సంఖ్యాకులుగ నున్న సింు, మౌంబ్‌బౌటకా వకు. వం బు చ0గాల్‌, సరిహద్దు 'రాష్ట్రాములం గలవి పాకిస్థా౯ అను పేరం (శుల్యేకరాజ్యము.. నెలకొల్ప వలెనని ముస్లిలీగ్‌ నాయకులు పట్టులుట్టిత దీనికిదోడు బెంగాల్‌ 9

ఉప్యపరావి శకి శిహోక్‌, పంజాబు రాష్ట్రములలో హీందూముస్తిము కలనా ములు తీ(వ్రమయ్యెను. సాధ్యమైనంత త్యరలో భారతదేశ నమ నను పరిష్క-రించుట యుచిశమని. (విటిష్‌ (ప్రభుత్వము నిశ్చ యిుంచినది. ఈ నిశ్చయము ననుళకించి 1947 జూ౯ా 2వ "తేదీన వకాంచొబాటళా భారతనాయకుల నాహ్వానించి (భిటిమ్‌ త్రభు త్వపు రొత్తే పదకమును 'దెలియం జేసెను. అతనివే నాహూచు లగు భారత నాయకులలో నర్షాక్‌ వల్లభభాయియు నొకండు మాం కబాటళొ పదకపుం బిండి ఆార్థమిదినా (ిటిమ్‌ (ప్రభుత్వము “ఆండు, మూండు నెలలలో భారత పరిపాలనమును భారతీయుల కస్పగంచును. హిందువులు ముస్తిములు హెచ్చుగ నున్న శాష్ట్రాములలో "రెండు "కీ్యడ్ర (ప్రభుక్వములు నెలకొల్పంుకును. ఈ రెండు కేంద్ర (వ్రభుత్వములకు నధినివేశ స్వాతం(త్య మియ్యం బకును.. ఇవి తమ కిష్టమగుచో. (భటిష్‌ రాజ్యహటము (శామ౯వెల్త్‌) లో నుండవచ్చును; లేకున్న న్వతంత్రరా జ్యాంగ మును సిక్షయించుకొని -వేలుపడ వచ్చును. స్వదేశ సంస్థాన ములు స్వతం్యములగును, అవి యే యధినివేశములో నైనను జేరవచ్చును. లేకున్న (భిటిష్‌ (వభత్వములోం (ట్రచ్యేకముగా నొడంబడిక చేసిళొనవచ్చును. శాంగైక్‌వాకు తొలుత నీ పదకమును _ మన్నింపపై రి శాస్తి చేశమునం జెలేేలిన కల్లోలమును, ఇశ *₹౦డు నెలలలో విజేశపరిపాలకుల వీడ విలుగడయగునను నుత్చుకతయుం ద్తర్వాత వారి దీనికి నియ్యవొనం జేసెను.

$ి0 సర్ధార్‌ వ పేల్‌ విభజన (పణాళిక నందలు నామోడించిన వెంటనే శీంద్ర (ప్రభుత్వమునకు జెందిన యాస్తి, యప్వుల పంపకము (ప్రారంభమైనది. మౌాంబొనాటళలా అధ్యముండుగ నొక విభజన సంఘ మేర్చడెను, నర్జాక్‌ వల్బభభాయి, డాక్ట్ర 5 రాజేంద్ర (ప్రసాద్‌, జనాబ్‌ జిన్నా, లియాకత్‌ అలీఖాళా సన్టార్‌ బల్‌ "చేవ సింగు _- ఈ యాలుగురును విభజననంఘ నభ్యులు, ఈ నంఘము: ఆ యూ శాఖలను, ఆస్తి యప్వులను బంచుట క నేకోపసంఘముల నియమించి, వాని పనులను పరీక్షించి చక్క-6 'బెట్టుచు విభజన శార్యము త్వరలో ముగియున ట్లైనర్చినది. ఆగస్టు 1$ వ "తేదీ నాంటికిం బరిష్క-రింపం బడని విషయము లటు తర్వాతేం జక్య6 దిద్దుకానుటకును, 'నేదియెన భిన్నాఖిప్రాయ మేర్పడిన మధ్యన్నర్థి నంఘ సహాయ మచీక్షించుటకును నుభయపత్త నాయకు లాడడుడిరి, దీని ననుషరించి (బిటిషు (ప్రభుత్వము జులై ఉవ "లేదీన పార్లమెంటులో భారత స్వాతంథత్య శాసనమును (ప్రతిపాదిం "వెను. ఈశాననము మేరకు ఫారత బేశము విభకమె ప్వాశంత్య అన ఉదయము స్వతం(త్ర పరిపాలన గల యధినివేశములుగా నేర్చు డెను. మడాను బొంబాయి, మధ్య రాష్ట్రము, నంయు క్తరా ఫ్ర ములు,ఒరిస్సా తూర్చుపంజాబ్‌ ,పశ్ని గమ బెంగాల్‌ శ బీవోక్‌, అస్సాము (నిల్మబ్‌ జిల్లా వినా ఈ రాష్ట్రాములతో ఛారతాధినివేశము; సింఘ,నరివాద్దు రాష్ట్రము, పన్చిమపంజాబ్‌ తూర్చుబెంగాల్‌ (శిల్హచ్‌ జిల్లాతోనవో) పాకిస్థాన్‌ అధిని'వేశము

ఉప్యపధాని ! 1947 అగస్టు 15 న "తేదీన అవతరంచినవి. భారతాధినివేశము నకు ఢిల్లీ? వాకిస్థా౯ా అధినివేశమునకుం గరాచీ రాజధానులు, 1947 ఆగస్టు 15 వ "తేదీ భారతదేశ చరిత్రలో నపూర్వ దినము. దాదాపు 12 శతాబ్బములతర్వాత ఛారతీయులు తమ -బేశము తామే యేలుళొను నవకాశము (ఫపారంభమైన దినమిదిం మాతృభూమిలోః నొంతభాగము పరాయిజేశముగా వీడిపోయి నను, దక్కి-న (వాంతములలో. బరచేశీయుల వీడ శాశ్వతముగా విజుగడయైనదిం సర్చార్‌ వల్లభభాయి బలనంతమున మౌంట్‌ బాట౯ భారతాఫిని వేశమునకు గవర్నకు జనరల్‌ గ నియమితుః డయ్యెను, పాకిస్థా౯కు జనాబ్‌ జిన్నా గవర్నర్‌ జనరల్‌ అయ్యెను, భారత (ప్రభుత్వ (ప్రధాని జవాహర్‌ లాల్‌ నెఘ్రూ, ఉపవధాని నక్షా5్‌ వల్లభభాయి పటేల్‌. భారత బేశము న్వతం్యత మైనందులకు ఖండ ఖండాతరము లన్నియు (శేంసించెను. భారత దేశమున నానంగోత్సనములు బనాభా జరెను, కాని, చేశ మొకనంక విభకృమయిన దను మార్చు దుఃఖము (పజలను వెన్నాడుచునే యుండెను. ఆగస్టు 15వ లేదీ తర్వాతం బశ్చిమ పంజాబు శాష్ట్రామున ముస్లిములు హీందువుల పెసను, నిఖ్కు-లమపైనను జార్జన్య మారంభించికె, హత్యలు, గృహదహనములు, దోపి మొడలిడిరి.. ఇక పాకి స్థాన్‌లో నుండ లేమని హిందువులకును, భారత దేశమున నుండ జాలమని ముస్తిములకును భయము నాందోళనయు జసియించెను, ఉభయులును దమతేమ యిండ్లు, వాకిండ్లు ఏడి (ప్రాణము లరచేత నిడికొని బయలుదేరక... అగస్టు 20వ "తేది నాటికే లాహోర్‌

శి సర్తా ర్‌ పటేల్‌ సగరమున నున్న మూయలశ్షలవాంది మహమ్మానీయేతరులు భారత దేశమునకు. దరలిరి. సరిహద్దు రాష్ట్రామునను, సింధు, పశ్చిమ పంజాబు, భూర్చుబె.గాల్‌ రాస్ట్రములను హిందువుల హత్య, హిందు ననితల యపహరణ విపరీతములయ్యెను. లక్షల కొలంది జనులు దుర్మరణము చంది, లక్షల కొలంది బనులు ఉభయ చేశములకు మారిరి, నర్హార్‌ నల్తభ్ధభాయి 1947 సెస్టైంబ5 నెల$0 వ "టేప్‌న పంజూబజ్‌ గడ్డపై రక్తము పాజుచున్న నవమయమున, నమృతవర్‌ నగరముందేర. హెంచకుం. (్రతిహింన తగదనియు, పొకిన్తా౯కు వెళ్ళందలంచిశ ముస్నిముల 'వె్ళేనిండనియు నాయకులకు హాతవు ఇెన్చీ శాంతి నెలకొల్చెను, 1948 జననరి 6 వ జేదీన సర్దార్‌ లక్నో నగరమున కాకచోట సిట్లు ముస్తిములను హపెచ్చరంించెను, “జనుము స్లిముల కాప్తమ్యికుండన్వు కాని నన్ను వారు వు వుగనే ఫావిచచుచున్నారు. ఇచ్చకములు చదొంగమాటలు నాకు గిట్టవు భారతబేశమున నున్న ముస్తిము లొకకా లాదరిని, మటియొుకకా లీదరి వేయుట యపాయకరము, ఇక్క-డనుండుట కిష్టము లేనివారు పాకిస్తానుకు బయలుదేి సొండుం పాకీస్తాలా పరిపాలకులు సర్షార్‌ వల్లభ ఫాయి పలుకులకు

నూ్యతనే భయపడుచుండెడినారు.. “ఇతనిమాట శిలాత్ష్తరమ్యు అది జరిగికీకును,” అను నులుకు వారి కుండెను. "కేంయవభుత్వపు టాస్తుల వపంపకమువలన భారత(ప్రభుత్వము పాకిస్తా౯ను క్‌ కొట్ట రూవాయలు చెల్లించనలసియుండెను, పాకిస్తాన్‌ (ప్రభుత్వముగూడ భారత దేశమునకు గొన్నికొట్ల రూప్యము లివ్వవలసియుండెను,

ఉప[వధావి రికి కాని పాకిస్తా౯ల మాత్రము తన బాభ్యకను నిర్వహింపక భారత చేశమునుండి దమ్మికీలనో నయికము. రాయుట్టవలచెను, ఈ దురాశ నల్గభభాయిని (గ్రస్ధు నొన ర్చెను, “పాకిస్తా౯ా తాను జెల్లించనున్నది చెల్లించు వజకును భారత (ప్రభుత్వము దమ్మిడీ యయినను నివ్వదు”అని యతం డున్హోసిం చెను, సర్దాక మాటలకు పాకిస్తా౯ా పరిపాలకులు కలగుండునడిరి. కోొందటు భారత ముస్లిం నాయకులు దీనిని గాంధీజీ కెటిలించిరి. గాంధీజీ మాటకు మాజాడక వలబ్ళభభాయి యెొట్లశేలకు 55 కొట్ల రూపా యలు పొకిస్తా౯ాకుం.. బెల్లించుట కియ్యకొ నెను, “మనము నీకు కన్న నట్టిట్టుగ” ధనమును వెచ్చించుచున్నా ము, ర్‌ర్‌ కట్ట రూప్యములు ెల్లించుటతో గాంధీజీ నంతోషిందునెడ నాపని" మాకు సమ్మతమే. గాంధీజీ (కోధమున కతీశుండు. మనవందజ మాతని స్థాయి. నందుకొనిస( బోలీసులు సెనికులు చట్టములు "మొదలుగాగల వాని యనకఠరమే యుండదు అసి యాతయ బొంబాయిలో. (శట్రకంగించెను, పాకిస్తాలా చార్జన్యములకుం (శ్రుతిగ భారత జేశమునను సొందజు ముస్లిములను హీంసింవల దొడలిరిం వాక్యాలను క్క గాంధీజీ బుజ్జగించుటవలన నే + నింతయయినదసి శొం నిర్శాణము దరు థావింపసొగిరి,. దీనం ట్రమముగ గాంధిజీయెడం బాకిస్తా౯నుండి తరలివచ్చిన కాందిశీకులకును, వారి యభిమానులకును "ద్వేష నేర్చడెను.. దీని దుష్పణామముగ నతంయ ఢిల్లీలో 1948 జనవరి 80 న తేదీ సాయంకాలమునం (శూరా సమయమున నుపన్యసించుచుండ గోడ్చే యను మహా

కి( సరా ర్‌ పసేల్‌ రాస్ట్రయునకుండు తుపాకింయీల్చెను,. గాంధీజీ దాన ళ్‌హళ 'రామా[ి యనుచు నేలు గూలను, గాంధీజీ సిర్యాణమున నూర్‌ వల్లభభాయికీ నడుము తునియ లయినట్లు లోచెను. తల్లిని గోల్పోయిన చిజుతవలె నంగలార్చెను. య కీ రం హిత రం మం. వం ౯ త. ల స్ట. మజియొక వైపు సంస్థానములు తొలకరిలోం బుట్టభొడు గులవలెం దలయెత్తెనుం వాని నదువులోం బెట్టిళొనుట, శాందిశీ కులకు. బునరావానము గల్పించుట _ అవి యివి ఏడాది యననేల -వ "రతోప (ప్రధానిగా గడచిన పిదప నేల స్లభభాయి భ్‌ (భా = నెన్నియో పనులు జక్క-ంబెట్టనలసెను. భారత "దేశము స్వతం(క్రేమై యేడాది యుయినపిదప జరిగిన యుత్పవ మున నతేండు సింహానలోక మొనర్చి చెప్పిన నూట లివి;

ఉప్మృపథధావి ఫస్‌

“శేయభారతస్వాతం(్య(పథమవార్షి కోత్సవరమయముం అభ్యుదయ పథమున మనమినాయొక మజిలీ చేకకొనినాము, ఈ సందర్భమున మన పూర్వాపర విసయములను సమిోశ్షీించు శొనుట నమంజశకార్యము. నిరు డీనాంయ మన హృదయము లె బ్లుప్పాంగిననో యొకమాజు. జ్ఞ్ఞవ్తికిం దెచ్చుకొందము, మటుక్షణము నుండియీ మనలను ముంచివేసిన కష్టపరం పరం పాకిస్తాళ౯ాలోం దమ సర్వన్వము గోలుపోయి నిరాశ్రయులై లక్షల కొలంది (పజఎట కట్టు గుడ్డలతో 6 గాందిశీకులై తండోపతండ ములుగ భారత "చశిమునకు6 దరలివచ్చుట, మన మనుగడనే మన దేశమున నే మజటిళొందటు మసిచేయం బూనకొనుట, కమనీయ శాళ్ళీ5్‌ భూములలో. దమపాట్లు తోము పడుచున్న నిళ్ఫృహాయ (ప్రజలమై పారుగునాంటి దుండగీం్యడ్రు రాత్తస కృత్య ముల జరుపుట, సనిజాంనవాబు సెనికుల యండదండలతో మన నడిగడ్డపయిస చే రజాకన్లు దుండగములకుం టూనుట _ వీని నొక్క_మాజు జ్జ వి చేసిళొందము.

*ఆంతయు నల్లకల్లోల మనసునసషియు (శ్రైభుత్వము కూలి పోవుననియుం దలవోసిన వారును లేకపో లేదు. అభివృద్ధి నిరోధ కులతో, విధ్యంఠక లతోం (శ్రభుత్వము తలపడ్యవలెను. చేరువ నుండియు, దూరము నుండియు మనమైం గన్ను 'వేశిన దుష్టగ్రహ ముల బారినుండి తపుళొనవలసి వచ్చెను. ఏమి జరిగినను (ప్రజల సాహాయ్యా నంపత్తితో నట్టి మహోప (ద్రవముల నుండి బయట బడల ల్లీతిను.

క్‌) నర్దార్‌ ప యేల్‌ “నరుడు మన గుండెకు దగిలిన గాయమింకను మాస వో లేదు. *మాక్సు సిలువ నీడం జూపుండు! (బతుకులయెకువు కల్పిం వుండు ౯ అని నేండు 'లత్షల కొలంది కాందిశీకులు మనలను (వ్రశ్నించుచున్నారు, "జేశవిభజనము వలనందగిలిన యాఘాతము నుండి మన మింకను కోలుకోలేదు. అన్నిటికంకు. నత్యంత విషాదకర సంఘటనము - భారత జాతిపిత దామణవాత్య - వమన హృదయములను కలంచి "వేయుచున్నది, చీకటి వేఠల మనకుం "దెన్నులుమూవిన యా క రుణష్యోతి "నేయడారి పోయినది సమన్విత కృషి జరగక పోవుటయు, యజమానులకు గార్జ్మికులకు సామ రన్యము 'శేకపోవుటయుం గారణములుగ మన మింకను చిక్కు లకు ల్తోనగుచునే యున్నాము, ఉ“వ్ప్రజ్రు వలనం గడంచిన యేండు మన యాశలలోం గొన్ని వమూ(తము ఫలించినవి, ఆపదలు తప్పి యారాటము తగ్గి గి క్వైక్కి-తిమి, గత నంఘటనములను గుజించిన విచారము, భవి వ్యగ్తును గుజించిన భయాందోళనములు మన మనసున ముపిర గొనుచున్నపి, ఏ మహాలక్షి సాధనకై మనము స్వాతంత్య నమరము సొగించికి మో, యాలత్ష్యుమును విడనాడ నంతదాళత, మనల నెదర్కొో-నిన (ప(ఫ్రమాదములనుండి యెట్టి యకుంఠిత శర్యసాహములళో, వ(జ్రనంకల్పముతో వ్యనహరించి బయటం బడితిమో, యిట్టి ధీరోదా త్తత మనకు. నొజనడనంత దాత సుశిశ్సితులగు సెనికుల వలె మనము బాధ్యత గుశ్యజిలి యన _ర్హించునంత వజకు భవివ్యత్తుపట్టున మనమాశతో మెలంగ వచ్చును.

1] ఉప[పరావి కి? “సువిశాల భారతభూమిని 'వేయేండ్ల పీదప శకచ్చయ పరిపాలనమునకు లోయిడంజేయుట నేటే ళొనసాగినది, మనమిశ నెన్నియో సమస్యలను బరిమ్య-రింప నలసీ యున్నది, విబేశము లతో దృఢతరమై(త్రి యనళరము. మతముల కతీతిమగు (వజూ స్వామ్య లశ్ష్యమున కనుగుణంముగ, నవాన సహకార సౌహోర్ష ఖానములతో మెలగుట పాడి. చేశమునెడం (్రతివారికి భక్షి విశ్వానములుండక తప్పుదు, ఆెండు (దభుత్వములయెడ భ్‌ కిగల "ఆండావుల లేగలకు భారత దేశమున. దావుళలేదు. మాళత్ళిజేశ (దతిస్టను పెంపొందించుటకు, మౌాతృటేశ (శ్రేయః పరిరక్షణకు, మనము సవమపష్టిగాం గృమీచేయుదము, ఇంతకంశి ను త్తమా దర్శములేదు; ఇంతకంశెం. బవిత్రమగు. బాధ్యత వేతొండు కానరాదు” భారతదేశము స్వతంథషళ్రమయిన కొంతకాలమునకు (ఛిటిమ్‌ రాజునకున్న *భౌరతచ[క్రవ రొ” యను బిుుదము తొల గింపం బడినట్ట్లు (ఖైటిమ్‌పార్ల మెంట్‌ (ప్రకటించెను. భారత దేశము స్వేచ్చ నందినందులకే వాపోవుచున్న టోరీపత్తు నాయకు చర్చిలు కీ ప్రకటన గోరుచుట్టుపయి. రోతటివో టయ్యెను.. రతి య న్తమించని (భిటిష్‌ సాయాబ్యమే 'లేబకపత్తు పరిపాలనమున నన్తమించుచున్నదని యాతండు గగ్గోలు పడసాగెను, కన్ను మిన్ను€ గానక కారత దేశమును భారతనాయకు చర్చిల్‌ గోల లను దూలనాడెను, చర్చిల్‌ అనఫికారచేస్ట్ర సర్దార్‌ పకేలోకు గిటలేదు. అతనివాయి గట్లువడునటు లిటులనెను; లూ లు లు లు

శకి పర్గా 5 వపేల్‌

“* విటిమ్‌ భూత పూర్వ (వ్రధానియుం (బ్రస్తుకము (విటిమ్‌ పార్ల మెంబ్‌. (ప్రతిప్త్తనాయకండునగు చ్చైల్‌ తమరాజునకున్న చక్రనర్తి చికదమదృశ్యమగుట నహింప లేక యాోనించుటలో నతని యవివేకచమేు బయల్వడినది. భారత దేశమును. గుటించి యాతనికిం 'దెలిసినది న్వల్చ్బముు అదియుం దపులకుప్ప. భారత "దేశమున కతం డెప్పుడును హోనికరముగ-నే (ప్రవ ' రించుట లోక విదింము. అకండు సిగ నెద్గులు లేని సాయాజ్యవాది. 'తాయుట్టిన కుందేచికి మూందే కా ళ్ళనువాండు. అతండు వా _నృవవిషయము లకరయుటకుం (శైయస్నించండు. (విట _ భారత బేశముల పరన్చర మె(విసి. బెంపొందించుటకు జరిగిన (వ్రయత్నములన్నియు నశని మొండితనమువలన భగ్న మైనవి,

“చక్చెల్‌ ఉన్నతపదవుల నధిష్టించినవాండు.. పెక్కు వాధ్యవల నిర్వహించినవాయ. ఈ యనుభవముల నారితేరిన యాతనికి నిగ్రవాము పాంతము, వివేచనళశే కి యుండునుగదా! తనత్తోడి కామన్‌ వెల్త్‌ దేశము నతంయ దుమ్మెల్తిపోయుట యెంత వజకు నమంజకమో (భిటిష్‌(ప్రజలే నిక్షయింతురుగాక 1 (ఖిట౯ా భారత దేశములకు బరస్బరము స్నేహము వృద్ధిపొందవల ననిన (భిటిమ్‌ రాజనీతిజ్ఞులు, నితకులు భారతచేశముపయి నీలాప నిందలు మోపుట మానవలెను. (బిటమ్‌ పార్ల మెంటు భారత స్యాతం(త్య శాననము నామోదించునపుడు చర్చెల్‌ తుంటరి తనము, విషహృదయము నృస్టమయినవి. భారత దేశము న్వతం (తము కాకుండుటకు , భారత బేశమునను, ఏ చేశములర్ధదును స్వార్థపరులు వేశిన కుట్రలు మాకుం దెలియనివికావు. భారత దేశ

ఉప ప్రరానవి క్రి మును ముక్క-లు ముకలుగాం "'జెగలాొట్టి మా కప్పుగించుటకును గుతం్త్తములు. జంగెను, ఇక్కడ చపర్చల్‌ (ప్రతినిసఘులు తము రాజ్యము తొోలలినమెటనే మూస్థుల: రాజ్యము నెలళొనునని నమ్మియుండిరి. విశ్వమంతయును గారత జేశ స్వాతంటత్యమును బరిగశించినను చర్చిల్‌ మాత మంగీకరిం చునట్లు తోవదు, “ఆయన మనసులో లోతులకు. కారుకొనిపోయిన యపోవాలను, మధ్యయుగాలనాంటి మనః(ప్రవృ తిని నిహూపించు టకు పాదరాబాద్‌' సంస్థానమును గుజించి యతం డనినమాట తే చాలును, ఒక (బిటిష్‌ రాజసీతిర్థండ ఒకానొకపూ డనినట్లు చక్పెల్‌ సిహమునలె గర్జోంచివను, గువ్వనలె గొఢిగినను లోక మునకు( 'జెలియవచ్చునవి యతని యజ్ఞానమును, నపోహాలును మాకే. (జిమ్‌ (వజలకనిని మరలం (బ్రధానిపదవి నెక్క-నివ్వ లేదు. ఈయవమానమెనను నతనికి. గనువిష్తుకాగలదని యాశించియుంటిమి. "నేక్చటయును మజచుటయును చేతకాని “బోర్చోనులో” గుణము లతని కలవడినట్లు తోచుచున్నది. “భారత దేశమున గలిగిన కల్లోలములకు “విభజించి పాలించు అను (విటిష్‌ రాజనీతియు, చర్చలు చర్యలును, నతని యనుచకుల చర్యలును కొంతకారణము, బేశవిభజనము, దాని తర్వాతి ద్యుర్ణటనములు చర్చిలు వర్ణము (ఫోత్సాహమున జరి గిన శాంతిభంగకర చర్యలనలన'నే జరిగినట్లు చరి(త్ర లెలిసిన (ప్రతి వాండు లెలిసిళొనక మావండు. ఈవిపాదకంఘటనలకు చక్చెలు నతని యనుచకులు చరితయను న్యాయస్థానమున సమాధాన మివ్వవలసి యండును

7. అఫండ భారత విధాత

"పెక్కు-లు రాజనీతి విశారదు లంతు లేని మంతనములతో "నేండ్లును పూండ్లును తలలు '(ుద్దలు కొట్టుకొనినను సాధ్యము: కాని భారత నమైక్యమును సర్దార్‌ పశేల్‌ ఇక్తే సాధింపంిలిగి నాయ, పరపాలనమున6€ జిదజ వందజుగా నున్న నంస్థానముల "నేక (ప్రభుత్వ చృ(త్రచ్భాయను జేర్చుట యాతేంు నాధించిన విజయములలో ఘనమైనది,

యావద్భారత భూమిని శ కిమంతమిప నొశకే యొక శేయద(్రభుత్వపు "టేలుబకికి గొనివచ్చి *చ(క్రన క్షి శ్లైయపముగ౫ నొనర్చు వలయునని రెండు నహా(ప్రాబ్బ్వముల మున్ను కొటిల్యుడు కన్న కల నేటికీ నిజమైనది.

స్వతంత్ర భారత మింకను నేడాది పసిపాప యయి: నను దాని విజయము లళంబ్యాకములు; నమో ఘములును, ఏనిలో నిండీయళ౯ళ యూనియకొతో సంస్థానముల నమ్మే?శ మ(గ్రగణ్యము, దీనిని ఛారత్యప్రభుత్వ సంస్థానశాఖా మాత్యుంఈ నుపష్యవధానియు నగు *ీగావ్రగుండొ వల్లభభౌయి. సాఫైంపం గలిగను,

(బిటిమ్‌ీనావర భారత టేశమునుండి వెదొలగీపోవుచు బుద్ధిపూర్వకముగ సెట్టి పరిస్థితిలోం బరిపాల నొఫికారము నప్పు గించి వోయిరో యూహించిన, సంస్థానముల సమ్మేశనమునందలి (పాముఖ్యము మనకు విదితమగును. (భిటిమ్‌ నారు, దమ యా స్తిని వారసులు సులభముగాం బొండి యనుభవించుటకు

అఖంక ధార్‌ళ విధాత 101 ఏలుకలిగింపక నానాక స్టములతాట్టు. వీలునామూ (వ్రాసి మర ణించిన వ్యక్షివలెం (బవ గ్లించికి, భారత దేశమున వివిధరాష్ట్రము లందు దాము (ప్రత్యక్షముగం గొనసాగించుచున్న పరిపాల నాధికారమును, చర(త్రగతినిబట్టి నదలుకొనవలసి వచ్చునని వాక (గహించినవెటనే, సంస్థానములలో నైనను దవుబలమును నిలువరించుకొను దృష్టితో 1919 నుడియే శాష్ట్రయులకును, సంస్థానములకును మధ్య ఫుల్మలు 'వేయసాగిక,

భారత బేశఫు మొత్తము విస్తీర్షము 15,81,410, చదరపు మైస్క దీనిలో నగమ్ము 7,15,064 చదరపు మైళ్శభూమి 1947 ఆగస్సు 15 న లేదీనాంటికి నంసానాధీకఘుల సంఫహానముల ట థి నెసర్‌ పరినీతి పరిపాలనమున నుండెను, సంస్థానముల మొ ల్తము గ సంఖ్య 502 సంస్థానము లన్నిట నెక్కున వి న్స్‌ మైనది కాళ్ళ్మీక ఏ ఎక్కువ జనసంఖ్యగలది మాదరాబాద్‌, అన్నిటికన్నం జిన్నది బెల్బారె.. దీని జనసంఖ్య ౨27 గురు సంవత్స రాదాణుము 80 రూపాయలు, 'చేశవిభజనానంతరము భారత "దేశమున న్‌కీడీ సంస్థానములు మిగిలను, వాని జనసంఖ్య 8,58,00,000. భారతదేశ పరిపాలనా విధానమున (బిటిష్‌వాకు పూర్వ మవలంచించిన వైఖకకి 1919 నుండి యవలుబించిన వైఖరి (దతిహాలము. ఇది (టిమ్‌ వారి తుంటరితనము. సంస్థానముల6 బరిపొలనము సంస్థానాధీకుల యిష్టము ననుసరించి జరిగెడిదిం దివానులకు. బరిపాలనములో నంపూర్షమగు నధికార ముండెడిది శాన, సమ్యగ్ర భారతదేశమునకు వనైక కేంద్రయప్రభుత్వ మున్న శ వ. జ్య ( త.

102 నర్జార్‌ పసేల్‌ ప్వుడే విజేశీయుల దండయ్యాక్రల వలని భయ ముండదసియు, "జీశమున వాంతి నెలలొనియుండుననియు. (గ్రహించిన (థిటిష్‌ వారు మైసూరుపైనను మహారాష్ట్రల మిోాందను శిఖ్కాల మిోాందను దండయాత్రలు సాగించి వారి (ప్రజేశము లా(క్రమించు భొనిరి. మోదరాబాద్‌ వంటి 'రాజ్యములతో సాముత సంబంధ ములను వేర నొడంబడిక చేసికొనిరి.

శకానిి కాం౮్రాన్‌ ఉద్యమము నానాంటికి బలవడుచున్న కొలంది యీ వైఖరి మారజొచ్చాను. రాష్ట్రములలో నితో మునుపతినలం దవ యధికాగము కొనసాగదసియు, నూతన జాతీయ(్రభుత్వమునకు . 'చేశపాలన మష్పగించుట యనివార్య మనియు వా౭కి. బెలిసిన వెంటనే వారు, (ఛిటిష్‌ సార్వభామూఫి శారము నూతన భారత (ప్రభుత్వమునకు నంద్రోిమింపదనియు, 'రాష్ట్రములనుండి (ఛిటిష్‌ (డభుత్వ _ పరిపాలనాఫికారము వెదొలలిన నెంటనే యది (సార్వభామాథికారము) లుప్త్వము కాంగలదనియుం బలుమలు (ప్రకటించిక3. ఈ (య(కటనలవల్ల నైదు వందల చిల్లర సంస్థానములు నర్వస్వతం(ట్రేములగు (థధమాద 'మేర్చడెను. దీనివల్ల భారత చేశము మరింత విచ్చిన్నమై పోవు ననియు, చేశరత్షణము,. విచేశ వ్యవహారాలు మున్నుగాలల వానిలో౯ జక్కు శేర్పడుననియుం గనుక (్రుతి సంస్థానము తన సమిపమునం గల నెద్దియో యొక యధఫినివేశముతో నొడంబడిక చేసికొనుట యుచితమనియు. (బిటిమ్‌ (వ్రభుత్వమ్ము గవర్నర్‌ జనరల్‌ మాంట్‌ బాటకా పదేపచే హాచ్చరించిక, ఇట్లు పాచ్చ రించినను నంస్థానములు ఏ య$ఫినిజేశములోను జీర నవనరము

ఆఖిండ్‌ భారత విధాత 108 లేదనియు స్వతం్యత్రముగ నుండవచ్చుననియుం బలువుఅు సంస్థానా ధీశులును దివానులును వాదింపల దొడలినిం

“భారతి దేశమున నున్న యే సంస్థానమునకును న్వతంత యతిప లి యున్నట్లు గుర్తిపముం సంస్థానములు న్వతం(త్రము

లను నేజేశముయినను మాకు కశయకోటిలోసిదేో పరార్‌ ప్రకటన. బ్ర భారత్రద్రధాని పండిత జవాహర్‌లాల్‌ సంస్థా నాధి పతులను నంబోధించి ఘంటాఘోపషముగ నుడివెను, +

ఇండియకొ యూసనియ౯్లో సంస్థానముల (పవేశమును గూర్చి యిట్లు వాదోపవాదములు 10147 జూళాకి వ చేదీ “మొదలు ెండునెలల వజకుం జెలేేగాను. ఈలోరా (థిటమ్‌ (ప్రభుత్వము 1946 మే 16వ "తేదీన (ప్రకటించిన యమాత్య ధణాళికకు మాజుగ మటీయొక పదకము (ప్రకటించెను. 1947 జులైఫ్‌ వ తేదీన వల్లభభాయి యధిపతిగా సంస్థాన వ్యవహార ములం బకిష్క-రించుట కొక శాఖ యీర్చడెను. నాండతయలిట్లు యక టిఏచెనుం

“భారతదేశము. రాజ్ననెతికముగ నఖండము గొనందు ననే విడేకీయుల దండయా(త్రలకు గుజీయయివది సంస్థానముల అ స్తిశ్వమునకు భంగము కలుగదు, , భారత(ప్రభుత్వము విభిన్న (పొంళముల సవాకారము గోరుచున్నది. రత్తణము, రవహాదా రులు, విజేశవ్యనహారాలు. ఏనిలో సంస్థానములు శేయయభత్వ ముతో నొప్పందము చేసిళొనవలెను. లక్కు-ంగల విషయము లలో సంస్థానముల స్వాతంత్ర్యము చెక్కు చెదఆదు. సంస్థాన

196 వర్ణార్‌ ప పీల్‌ ముల యంతరంగ విషయములలో (వే లిడుట కాంగైాస్‌ ఉద్దే శముకాదుల

సర్దార్‌ పశేల్‌ (గ్రకటన సంస్థానాధీశుల భయ సనంచేహ ములను వోణొట్టినది. వారి చిత్తవృత్తి యాశ్చర్యకరముూగా మాజీనది.. 197 జూలై 25వ "జేదీన మాంబ్‌బాటన్‌ సంస్థా నాధిపకులను, వారి (పతినినులను నెకచో నమావేశపజుచి" యిండియకా యూనియ౯ాలో. జట వారీ శయ న్యృ-రమని నొక్కివక్కా-ణించెను. ఈ సళ జరిగిన కొన్నాళ్ళకు పెక్కురు సంస్థానాధీకులు యూనియక౯ా (్రజేశ నియనూవళిలో నంతకము చేసి కయ నంస్థాన (వ్రభుత్వములకు మున్నున్న మయొడుబడికలు కొన సాగుటకె యథారీతి ముడుంబడిక యను మాకి మొక యొప్పందము గూడ సంస్థానాధీశులు చేసిషొని రి. తుదకు 197 అగస్టు 15వ శేదీకి మైదరానాద్‌ శాళ్ళీన్‌ సంస్థాన ములు తప్పు తక్కిన నన్నియు యూనియళ్లలోం జేంనవి. 197 అక్టోబక్‌ 27వ "లేపిన కాళ్మీ5 మవ+రాజా భారత్యవభత్వముతోం (ఖు ల్యేకముగ నొప్పందము చేనికొ నెను,

జునాగఢ్‌ సుస్థానావెపతి తాను ముస్తి మగుటచేం బాకి స్థా౯తో నొడంబడిక చేనికొ నెను. దానిపైం (క్రజలు తికుగువాటు చేయగా. నవాబ్యు నతని దివాను పాకిన్తానుకు. బాటిపోయిరి. వీదప 1948 ఫిట్రవవలో ౭ఫ౭ండుం జం”ను. ఇండియక౯ా యూని యళ౯ాలో నుండుటయే తమ యఖిమతమని నంస్థాన దజలలో నత్యఫెక సంఖ్యాకులు 'ప్రకటించికి. పిదప సీ సంస్థానము 1909 జనవరి 20 వ శేదీన పౌరాష్ట్రములో లీనమొనర్పం బడెను

అలఖంగ భారత విరాశ శ0ి స

ఇండియళ౯ యూనియ౯ాలో సంస్థానముల (వవేశమను

విజయయమెట్తినో భారత (డ్రభశ్వము (ప్రకటించిన “యీ ““వైబొ చీప్‌” నలనం దేటలెల్ల మగును.

“ఇండియ౯ా యానియళాలో. ఇండియా సంస్థానములు (వవేశి-చుట యపూర్వ రంఘటవ, సంస్థానముల పూర్వచకిత

ప3శీలించిన దీని (ప్రాముఖ్యము విదితమగును, కడచిన జ యీయిదియేంద్లుగ సంస్థానములు టిమ్‌ భారత (వజూ

నాయకులకు మెట్టరాని కోటలు”ల గొజుకరాని కొయ్య ఎగ నుండివవి. “ంస్థానములలో స్వాగంత్య [ప్రజా స్వా వెాస్టట్టైనముములు చొజయాలనట్తినుపకోటలు కట్టరుడినవి, అభివృద్ధి నిరోధపలకు, విధ్యాశకులకు సంస్థానములు శావులె యు_డెడివి,. జకటిశాక పది రాజస్థానముం నిర్మాణమునకు నన్నాహములు జరిగినవి. విభజనవల్డ ను సంస్థానముల మంకు హు వల్లను భారత (దభుత్వ పతన మనివార్యమని పలువురు క్లావించి9.

“రాజకీయడ్వేచ్భయే యాదర్శముశాదుు అది (య్రజా భ్యూుదయమునకు సాధనము మా(లేమేం సంస్థాన (యభుత్వములక్షం నాడ నిదే మయొజవడ్వి ఇటే చంస్థానములకుం బరు. పెక్కు నంస్థానము:ఎ మున్నీ పరీక్షలో నా లేదు. నిరంకుళముగాల (శైవ _ర్తెంచెడివి; (పజల యోగ మములయెడ త్‌ర్ధ వహించెడివి కావ మధ్యయుగాల జమిందారీ హయాం నడపివవి పలునంస్థానము లలో (శైధాన (యభత్వ కార్యాలయముకాని, న్వతం్ర న్యాయ స్థానముకొని, ముఖ్యములైన యితర శార్యాలయములుగాని

106 సర్దార్‌ ప పేల్‌ "లేను. (ప్రజల యోగశ్హేమములకు నరియగు. (ప్రణాళికలే లేవు. ఈ లోపముల నవనించి నూతన పరిపాలవము నేర్చాటుచేయ వళను, _ నిరంకుతాధికారము రూవువమాసి చాధ్యతాయుత (ప్రభుత్వము నెలకొనినపుడే పరిపాలనమున నూతవత్వము విలసిల్లును.”

చిన్న సంస్థానములలో నూతన పరిపాలనము కొనసాగిం చుటలోను కాల చిక్కు లున్నవి. న్వతంథత్రముగాం బుపాలన వలిప నిర్వహింపలల నంస్థానములు ఇదాలకొద్ది, యజా మలవకరణము

సామాన్యము శచావో/పలను విచారకింపలల పంపా

లవమువకు ముందు చిన్న నంస్థానముల చిక్కును. విడయప్‌య వలసి వచ్చినది.

నర్ష్దాక్‌ వల్లభభాయి యీ నమనశ్యు నొక సంవత్సరము లోగా ₹ండువిధములం బరెప్ట3ం చెను. మొదటిది విలీనకరణమ్సు "ఇండవది కమ్మేశనము, ఏలీనీకరణము వమశించి చిన్ననంస్థాన ములు పకార రాష్ట్రములలో. జేకర్చెవేయంుడినవి, పలువ్చరు నంక్భానాభ్‌కులు, రాజకీయ సంప్క్య-రణమునకై. తమ (వ్రజ చేయు నాందోళవమును గుర్తించియుల డమ సంస్థానములు పరిపరరాష్ట్రములలో. గలసినల గలుగు దధయోజనములను ఆహీంచియు విలీనీకకణమునకు వల్షెయనిరె. 50 లక్షల జవహంఖ్యి గల 24రుస్థానాలు ఒరిస్సావాష్ట్రామునందును, చాదాపు కీలల్యక్షల జననంఖ్భుగల కేక్త సంస్థానములు మధ్యరాష్ట్రములోను, 28 లక్షల జనసంఖ్యగల దక్క-౯- సంస్థానములు, 23 లక్షల జనసంఖ్య

అఖండ భారత విధాత 107 గల బడ్గాదా (బరోడా) సంస్థానము, వ లక్షల జనసంఖ్యాగల గుజరాత్‌. సంస్థానములు బొంభాయిలోను విలీనమొనర్పంబడి నవిం బనగానపల్లి కర్నూలు జిల్లాలోను, సొండూరు బళ్ళారిజిల్లా లోను లీనమైపోయినవి. తక్కిన చిన్నసంస్థానముల విషయ ములో నీ విధానమే యనునరంపలుడినది. ఒరిస్సావంటి చిన్న రాష్ట్రములు దీనివలన విశాలమయినవి, విలీనమైన సంస్థానముల (ధ్రజలు విశాలకాష్ట్రముల పౌకువైం,

చిన్న వంశ్థాదముల నవ్వుకు మ౭శియుుక పపెప్పూ-రమ3 సమ్మేళశనము-లఅ'నేక సంస్థానముల నొకళూటమిలా చేక్పురచుట, వంసావమం కూటమిగం జీవెన యీశంస్థానము ల షి పరిపాలన వమ్మేశనము మున కొక కే(ద్రయభుత్వమేర్చడెను. పెద్దహోదా గల సంస్థానాధీశులాక మృాడలిగ నయి యయిదు గురు నభ్యులయుగల ముక్త యఫిపతి మండలిని యెన్నుకొందుకుం ఈయదధ్ధిపతి మండలికి నెక యధ్య ముండు, నెక యుపాధ్యషుయ నుందురు. రాజ్యపకపాలన విషయమున నధిపతిమండలె యథ ముని మంధ౮ాంగముశప మంధినర్ష మెన్నుకొనడాడును, (పతి సంస్థానాధిపతి తన రాజజికము నధ్యుషుది కప్పగింపవలెను. అధ్య కునికి *రాజద్రముఖి. అను హోదా యుండును, సంణ్థా నాధిపచులకు వారి సంస్థానపు రాయికిలో నూటికి పదివరులకు మించని సంవత్సర భృతి యియ్యాబడును,.. (బతి సంస్థానాధిపతి 1947 ఆగస్టు 15 వ "శేదీనాతకి కనుభవించు. గెరవములు ముందుగూడ ననుభవించును.

శ0ి8 సక్రార్‌ ప పీల్‌

ఈ నియమముల (ప్రకారము నై న్గీక సాంఘిక ఛాపా వైష్థానిక సన్ని హీతత్వము గల పెక్కు సంస్థానములు సమ్మేశన ములుగ రూపొందినని. 217 నంసానములు, జూగ్‌క్లు కలపి సౌరాష్ట్రము, అల్వక్‌ భరత్‌పూకో థోల్‌పూక్‌, కరాలీ _ ఈ నాలుగు నంస్థానములతో మత్స్య రాజ్యము; $5 బుంబేల్‌ ఖండ బఘేల్‌ఖంక్‌ నంస్థానములతో వింధ్యవ్రటేక్‌ ; 14 రాజు ఫుతానా సంస్థానములతో విశాల రాజస్థాకా 2౨2 మాలవ సంస్థాసములట్‌ మధ్యభారత్‌,పాటియాలాళకోంబాటు తొమ్మిది నంస్థాసములు గలప్‌ ఫూల్కియాల కొచ్చి౯ా తినువాక కూర్‌ సంస్థానములతో దిచువాకొదూర్‌ యూనియ౯ా అవతరించినవి. ఈ యేడు నూటనములందు మధ్యభ్రారత్‌ పెద్దది,

సంస్థానాధీశుల వ్య క్రిగత న్యయమునకై యిచ్చు ధనము "లెక్కలను కర్దాక్‌ వల్లభభాయి. 1949 ఫిశ్రనన 17 వ శేదిని ఢిల్లీ శాననకభయం దీవిధముగ నుడివెను, “రాష్ట్ర్రిములయందు నిలీనమై పోయిసట్టియు, సమ్మేసనములుగ 'నేర్పడినట్టి ము సంస్థా ముల యఫిపచులకు వారి సంస్థానముల రాయిడిళలో మొనటి లక్షలో నూటికి 1 నంయఎ, తకువాకి నాలుగు లక్షలలో నూటికి 10 వంతులు నటుపయి యాదాయమున నూటికి 7 వంతులు నియ్యయిడును. కాసి, యే సంస్థానాధీకునకును "నేడా దికిం బదిలక్షలకు మించి స్వంతన్యయ మియ్యులుడదు, కొందటతికి మా(త మి నిబంధనములు న ' ర్తింపవు. బడ దా గాయక్యాక్‌ ఈ వండాది కికునదియాటు లక్షలు, ఇందూరు హోల్కాారుకు పదు నైదు లక్షలు.

అఖండ భారత విధాత - 109 ... హైదరాబాద్‌ సంస్థానమున "'జెబగువాకే యధిః నంభ్యాకులు గనుక దాని చిలో నవి న్పరముగం _జిప్పువలసి [ళా ్వ మల లన. సం! ర శన య యం టం సం. రం ర్‌ పం గ / మడు యున్నది భారత చేశమందలి సంస్థానములు 1947 నిజాం నవాబు. అగస్టు 15వ "తేదీకి యూనియక౯ా (ప్రవేశ నియమా మొండి పట్టు నలిలో సంతకము వేసిొనినప్పటికిని నిజాం ననాబువూ్యత్ర మట్టి దొబుస్పందమున కంగీకరింపండ య్యెను, తన సంస్థానము తక్యం-౦0గల సంగ్థానముల వంటిది కాదు కావ్రునం చాను భారత్యవ్రభుత్వముతో మై(థితో మెలగుదునని మాత్రమే "వేతొక సంధి చేసిళోొందుననియు, థారత (ప్రభుత్వమునకు లోయిడియుండుసట్లు యూనియళ్‌- (వవేశ నియమావళి కియ్య కొనంజూల సనియు నాతయ వాదింప సాగెను. "'షపాదరాబాద్‌

110 వ రొ ర్‌ పళకేల్‌ విశాలమసప (ప్రాంతము కాబట్టి యది క్యతంటప్రముగ నుండల దగశదియీ యని యటు కొండలు (ఛిటిష్‌ వారు, ఇటు పొకిస్తాల వామ నుసిగొల్ప మొడదలిడివె.

పిదప నెన్నియో రాయచబారములు జరిగిన మింట 197 నవంబకు ౨8వ ేపీన నిజాం నవాబు భారతద్రభుత్వముతో యధాకీతి యమొడంబుడిక చేసషవొనిను. దీవి ప్రకారము 1947 ఆగస్హు 115వ "బ్రేడ్త్‌క్సి పూర్వము హైదనాబాదుషను,. భారత వ్రసత్వముశకును. నెట్టి సంబంధ ముండెనో యదియ్‌ మజీయొక నంవతృకమువజకుల గొవసాగుట్ట ఈలోన మజి యెక శాశ్వత నంఫె కుదుక్నుళొనుట కుళయులు (దయమ్నింమట, అన్ని "దేశములయందును దన (వకినిరఘులను నియమించుటకు నిజాము కఫకారముల గలకనుట, సైాదరాబాదున నున్న భారత్యయభుత్వ సెన్యమును 1918 ఫలమ నెలలోగా. నక్క-డినుండి తొలలిం చుట, నిజామ్యువ్రభుత్వమును గూల తఛోయుటకుం. గ్యుటలు జ3గినచనో వాని నణంచి వేయుటకు భారత్రభుత్వము నిజాముకం దోడ్పడుట---ఇవి ముఖ్య విషయములు,

సైదరావాద్‌. సంస్థానము వెశాల్సము 82,698 చద రపుమైమ్మ. జనకంఖ్య దండాపుగ కోటి చెబ్బదిలక్షలుం చీనిలోం

'చెలంగాణాపాంతీము వి నీక్షము 1,508 చదరపు హపౌనహాబార్‌ బ్‌ మ పార్వచరిక్ర మైస్త్ర జనకంఖ్య తొంబదిలక్షలుం సంస్థానము పైగ జిల్లాలుగ విభజింపంబడివదిం

పూర్వము హైదరాబాద్‌ పొాలయయ దక్క-న్‌ సుబేదా

రను హోదాతో మొగల్‌ చక్రవక్తులకు లోయిడి యుండెడి