ఆధునిశ = [ప్రావా చన్యూద వ్యాకరణం క్ష వాకవిజ్ఞానం ణ్‌ ₹, అక్షర విజానం ళా శీ సంధి విజానం క్లో శీ పద విజానం హె గ్‌ రచనా విజ్ఞానం . న శ న. జ అల లో లం రచయిత ; ఎ మ్‌ వ్జల వేంక పేశ్వర్లు, వి, ఏన వి.యయిడి., నొకొభంగ - కమలావిలాస = ఆమరవపీణా = సంధ్యాగీత _- మాతృవందన _ రఘ్యుప్రధుస్థృతి జు ప్రముఖ = ఆం్రకొవ్యరచయిత, నొకొభంగ = ఉత్కళకావ్యరచయిత,

తొలిమ్ముదణ * 18000 [పతులు అవన్ని హక్కులు (గంధక ర్తవి, డిశందిర్తు 10892 వెల” 50 రూపాయలు; దుందుభి మాలళ్షశరం. 10 డాలప్ల (విదేశాలకు) నే 8౧67 ౮566 10౯ (౧౯ 40 13 0001 1423 ౧1869 2౪/2 45019 5౫ 108 60౪675" చన 2 0000655 0౧21 ₹21903, ఈ (గంధ జ అరధ పదేశ్‌ సాహిత్య అకొడమివారు రెండువేల ద్తూ్లో._వహాయం చేపను. జో ర (స్ట . స ఓ టి న గా నం (జీ ల్‌ న్‌ పా క ళు జం (6ట -! షత (5ళ | . క (పకొళకులు : స్య పనళ్లనో” (ల) జైల వర్తక మశ్వర్లుూ్‌ (శ్రీమతి వజ్ష్యల భానుమతి, చీ, ఏ, -క్‌ం 43-5-32, 0/6్ర్రీ వి, రమేళ్ళొద. మ రైల్వే సర్చింక్నీ నగర్‌ 924/4, సొత్‌ లాలాగుడ ఖవట్టణం _ 530016 సికిందరాబాద్‌. = 500017 లి వానల. క (వ్రకౌశకుల్కు పె చిరునామాలు * (6) ఎ నాగశ్వరరావ్వు లి బుక్‌'పెంటరు, మెయినొరోడు, సరస్వతీ వవర్‌ , వెను 2 (4 విశావిసట్షణం - 530001 రాజమండ్రి 8 పరన్వతీ క సతీ పవర్‌ (పెస్పుు రాజ మండి,

జ్‌ ఈ వ్యాకరణం వ్యావహారిక భాషా మహోద్యమ రధసారధి స్వర్గీయ గిడుగు వేంకటరామమూర్తికి, వ్యావహారిక భాషా రచనా. దురంధరులకు, ఆధునికాంధ్ర పాఠకలోకానికి అ౦కితం౦ నే

బా న్‌ న స న స్థ తమ్ముల వ్ల సనో ల టి న స ప టన టి న్‌ సలా “న స. ప సన న ము స ఉప *% ల బని శ్రీ య ఖ్‌ స స్ట సనచ్ము జఫ వ. అష టం న స స న ల ల్‌ న ల ” న న | చ మం య న వ మా చస న. ర. మయి చు సై న ల నం నం నూ స... సంత సనో . స న్‌ పాం న స్ట జ ఎన్‌ ఏ స న ఆలో మ ఆవ. టప ర. స అనల ము సంం ట నా . న. న పాతం ప లో న! లా. వ. బల ఎ నన స ల. స టి చ .. ఏం మ చ జ ప స మ. న అ న న. శా శా గ్‌ ర్‌; (గంధక్కర్త : (౮ య లుగ

పీరిక మానవుడు తన ఉపయోగం కొరకు తాను కనుగొన్న అద్భుతమైన ఉప కరణ౦ భాష, తనలోతాను భావించమటక్రై మ్మాతమేకాక తన భావాలను అన్యులకు తెలపుటకైకూడ మానవునకు భాష ఉపకరిస్తుంది, భాషవల్లనే వైవిధ్యంక్రల బహృ కార పాధకమెన సాహిత్యం ఉత్పన్నమౌతుంది. వాక్య నిర్మాణ విధానంలో ఇమిడి ఉన్న శాస్రమే వ్యాకరణం. సంపూర్ణ భావబోధకమైన అఖండ వాక్యమును విశే షించి ఒక్కొక్క భాగం ఉపయోగం వేశ్వేరు భాగముల పరస్పర సంబంధం, మొదలైన విషయాలను తెలిపే శాస్త్రమే వ్యాకరణం, జీవద్భాష ((వజల వాడుకటో ఉన్నది) సర్వదా మారుతునే ఉంటుంది కౌబట్టి, మారుతున్న భాషతోపాటు వ్యాక రణం కూడ మారడం సహజం, మృకభాషలు (ఒకప్పుడు వాడుకలో ఉండి, _ ఇన్పుడు వ్యవహార (భష్టమైనవి) ___ (గ్రీకు - లాటిను _ సంస్కృృతాలు _ మారే "అనకాళం లేదు కౌబిట్టి వాటివ్యాకరణం మారనక్కరలేదు. వేర్వేరు భాషల సంప్రదాయాలు వేర్వేరుగా ఉన్నప్పుడు వాటి వ్యాకరణాలు కూడ కొంతవరకు భిన్నంగా ఉండక్ర తప్పదు, వాక్యవిర్మాణంలోను, పదన్వరూప స్వభావాలలోను ఇంగ్లీషు _ లాటిను భాషలకు చాలా వ్యత్యాసం కలదు కొని ప్రాచీన వైయాకరణులు లాటిను వ్యాకరణమును మితిమీరి అనుకరించి లాటీిను నియమాలను ఇంగ్లీషుమీద బలన౦3ంగా రుద్ది తమ బుద్ధిదాతుర్యం చేతను, (ప్రయత్న దిలం చేతను లేవి నియమాలను కల్పించి ఇంగ్లీషు వ్యాకరణం తయారు చెయ్య డంలో ఆ భాషకు ఆసకారం చేశారు ఇటీవలి వ్యాక_ర్టలు లాటిను - ఇంగ్లీషు భేదా లను ప్పూర్చిగా గుర్తించి ఇంగ్లీషు భాషా తత్త్వం ఆవగాహన చేనుకొని ఆధునిక వ్యాకరణం ,వాశారు. ఒకభాషకు వ్యాకరణం (వాసేటప్పుడు దాని సంపదాయమ్యు వదవాక్య (పయోగ విధానము గమనించి తద్భాషా తత్వ్వ(పదర్శకంగా వ్యాకరణం (వాయవలెనేకావి ఇంకొకభాష వ్యాకరణాన్ని ఆభాషకు అరటగట్టరాదు, అందు వల్లనే “ఒక భాషయొక్క వ్యాకరణ (ప్రణాిక మరొక భాషకు అంటగట్టడం ఆ రెండవ భాషడ్వుక్క తత్త్వాన్ని పూర్తిగా అపార్థం చేసుకొనడమే అవుతుందిో ఆని వైస్‌ (512౦6) అనే పాళ్చాత్య పండితుడు ఒకచోట అన్నాడు, అయిశ్రే ఒక

వ్సి భాషకు వ్యాకరణం (వ్రాయడంలో ఇంకొక భాష వ్యాకరణం ఎంతవర కు తోడ్పడు కు౦దో అంతవరకు దానిని అనుసరించడం దోషంకొదుం లాబిను ఇంగ్లీషు భాషలవలెనే సంస్కళ్భళాం్థధములు ఆనేక వైషమ్యాలను (వ్రదర్శిస్తున్నవి వాక్యవిర్మాణం, శద్దిరూవనిస్పష్తి సమాసరచన్మ మో వచన పద్దతి విభక్తివణాళక మొదలైన పెక్కువిషయాలలో తెబగు సంగ్మ్భతా వికి థిన్నంగా ఉంటుఎది, వంప్కృృతభాషతో తెబగుపు మొదటిహంచి ఘనిష్టమైన సంబంధం ఉన్నప్పటికి ఆరెండు భాషలకుకు జవ్య జనక నందింధ౦గావి, సోదర సందింధంగావి లేదు ఆని భాషాళాస్రవేత్తలు నిర్ణయించారు ఈ సిద్ధాంతం? ౮1 కొల్చిన వారిలో (ప్రథముడు చిషప్పు కొల్డివెల్‌ పండికుడు, తదనముయాయులు కోరాడు వజ్జ్రర, గంటి (ప్రళ్ళతులు తేలుగు (దావిడ భాషాపటుంబావికి చెందిన దనే సిద్ధాంతం నేడు విహుజనా మోద యోగ్యమైవది తెబగుభాషప మొదటివ్యాకరణం నన్నయకృత “ఆం ధ్రశద్దిదింతామణి' అనంతర వ్యాకరణాలలో వముఖమైనవి అవర్వణకాధికావ? (వికృతివిద్రేకము), కవిశిరోభూషణము. (ఆహోదిలనండితీయము) అనే. విస్పంవ్యాఖ్యానం *-- ఇవి సంవ్క్భతంలో ఉన్నవి. చిన్నయసూరి కృత బాలవ్యాకరణం, బహుజనపల్లి సీతా రామాచార్యులు రచించిన (ప్రొడవ్యాకరణం మొదలైనవి తెలుగులోనే ఉన్నవి, ఈ వ్యాకరణాలు అన్నీ సంన్కృృక వ్యాకరణ (వణాకపై విర్మించబడినవే, ఇటీవలి వచ్చిన వడ్డమూడి గోపారికృష్ణయ్యగారి “వ్యావహారికభాషావ్యాక రణం వ్యావహారికభాషలో వ్యావహారిక్రభావకై (వ్రాసినదే అబిన్మా కేవలం చిన్నయ్యహ3 వగా?కనే అనుసరించి ఉన్నది. ఈ వ్యాకరణాలు సంస్కృత వ్యాకరణాఏఫాఏల్సె తెబగుభ్రాష (వకృళ న్వరూసమును, శబ్ద త్వమును పరిగా విరూపంచలేకున్నవ్ని. నేడు విద్యాలయాలలో బోధిందదిడుకున్న వ్యాకరణం సంన్కృత వప్యాకరణచ్చ్భాయ మాత మేకాన్మి విజమైన తెలగులమీణంకా మ, ఉదాహరణగా ఒక్క నామవిభక్తుల్న విషయం తీశుకొని విచారించికే తెలుగు వ్యాకరణానికి జరిగినహోని స్పష్టపడుతుంది. సంస్కృతంలో ఏడు విభక్తులు కలవు. నామ (ప్రాత్రివదిక రూపాల మీడ ప్రత్యయాలు చేరడంవల్ల విభ క్రిరూపాలు

త్రి

సిద్ధిస్తున్నవి, (పాతిపదికకు సమానగత (ప్రయోగమే కాని స్వతంత్ర (పయోగం లేదు, మన వైయాకరణులు తెలుగులో కూడ ఏడువిభక్తులే ఉండాల్కి సంస్కృత విభక్తి [వత్యయాలు ఏమే అర్థాలను టోధిస్తున్నవో ఆయా అర్థాలలో తెలుగులో కూడ (పత్యయాతే ఉండాలి ఆని (భమించి తెలుగుకు లేని ఒక విభక్తి (పణాళిక రూపొందిచారు," ఈ అనర్థం తెలుగుకే కాదు, ఇతర (ద్రావిడ భాషలకును ఒరియా హిందీ (ప్రభృతి ఉత్తరాది భాషలకును కొంళవరకు సంభవించక పోలేదు, నన్నయా దులు సంస్కృృత విళక్తిరూపాలను తెలుగులోనికి అనువదించి (ప్రత్యయాలు కావి

_ఇన్కు విభక్తి (పత్యయాలు కావి ఇతర (_ప్రత్యయాలిన్ను వక్తి (వ్రశ్యయా లుగా పేర్కొన్నారుం

డ్రుమ్కుువ్వ్హులు -- ఇవి (పథమావిభక్షి (ప్రత్యయాలు కొవు అని అనేక ఉపపత్తులు చూపి భాషావేత్తలు రుజువు చేశారు. కూర్చి, గురించి చేతః తోడ వలన్క పట్టి, కంప్కె యొక్క, ల్కో లోపల, అందు __ ఇవి కూడా విభక్తి (పత్యయాలు కౌవు, పదములే అని నిరూపించారు. క్రింద, మీద వరకు, వెనుక్క వెలుపల్క తరువాత, కోసం, వలె దనుక్క దాక పైని __ ఈ పదాలను ఏ గణంలో చేర్చ వలెనో, *చేతి మొదల్రైన పదాలను కూడ ఆగణంలోనే చేర్చాలి, వీటిని *విళ కీ (పతి రూపకావ్యయాలు లేక *విభ కృర్ణాభిధాయకొలు” అనికొందరు వై యాకరణులు పేర్కొన్నారు, వీటికి ఈ వ్యాకరణంలో 4వై భక్తికముళు? అనే సంజ్ఞ 'పెట్టడమైనది.

డు మ్శువు ___ ఇవితరచుగా తత్సమాలలో వచ్చే (పతృ్మయాలణు; లు ఇది బహువచనంలో వచ్చే (సళ్యయం, ఉత్తమ_మధ్యమ పురుషములలో వచ్చే అను, అము ఆవు, అరు .... ఇవి విజమైన (వధమావిభక్తి (వత్యమూలు, వీనికి ఈవ్యాకరణ౦లో నామవాచకవిభ క్తి అనే నంజ్ఞవాడబడినది,

*లి నిజమైన ద్వితీయావిభ్తి (ప్రత్యయం కాదు, దీవిలోవి అత్వం నందం ధార్థంలో వస్తుంది దీని మీద వచ్చే *ని వర్జకమే నిజమైన కర్మవాచక విభక్తి (పత్యయం, *న నిజమైన సప్తమీ విభక్తి ప్రత్యయం కాదు. దీవిలోని *'అి త్వం తృతీయా -_నప్తమ్యర్థక కరణ-అఆధికరణార్జాలలో వచ్చే ప్రత్యయం, కు-కి-(వత్య యాలు షస్టీవిభక్తి అన్నారు. ఇవిసం(ప్రదానాది వివిధార్జాలను సూచించే (పత్యయాలు,

శీ *+ఆ=ఎఆరా? (ప్రళ్ళళులను సంబుస్థివాదక వ్రశ్యయాఐగా మనవై యాకరణులు పేర్కొనలేదు. ఈవికంగా. తెబుగు విభక్తి (ప్రడాశిక తెబిగు ఛద్ది తత్త్వమును సరిగా నిరూపించ లేదు,

“డు..ము-వు-ల శచ్దిగతములేకొని (సకమాఏళక్తి (వక్యయముట్న కావు అవి కోరాడ రామకృష్ణయ్యగారు *వంధి అనే (గ్రంఠంలో (ద్రావిడభాషా తత్త్వాన్ని అనుసరించి చారిత్రకంగా విరూపించారు :

చక్కగా వరిశీలించినచో నివి (డు-ము-వు-లు). (పథమావిభక్తి (వ్రత యము లనుటయే పొనగునట్లు తోచదు, ఏలయనగా. సీభాషలో సామాన్య ప్రాతి పదికయే [వథమావిభ క్ర్యేకవచన రూపమగుచుండెనే కొవి (ప్రావీన భాషలో వథమావిభక్తిని సూచించుటకుగా (ప్రత్యేక (పత్యయములు లేపు,

“త్రీలింగ_స్త్రీసమ_ళద్దిములకు (వరమైకవచనమున నేవో (ప్రత్యయములను కల్పించుటయు, వానికి తోపమును విధించి లోపింపదేయుటయు ననునదంతయు సంస్కృత వ్యాకరణ ఫక్కిననుపరించిన యాంధ_వైయాకరణ కల్పినా విలసిత మే. కాని వాస్తవముగ్గా నీభాషలో (ప్రధమా విభక్తి కొర (ప్రత్యయము కలుగుటకొని,

లోపించుట కాని రెండును మిథ్యలే,

“ఇట్లు స వ్రళమావిభక్రి ప్రత్యయము లనదిడుచున్నవి విభక్తి వత్యయము లెంతమ్మాతము కొననియు వాని తుదినున్న ఉకొరము (ప్రాచీనకొలమున హలంత మృల్రెమున్న శబ్దముల వై సుచ్చారణ పొకర్యమసక3ై చేర్చికొన బడినదే గావి శదిగతముకాదనియు స్పష్టము,”

చ వి

చిలహరి నారాయణరావుగాప ఆంధ్రభాషా చర్మితములో (ము_వు-లుి (ప్రళమావిభక్తి (నత్యయముణు కావు అని స్పష్షపరచివారు.

బి

(ర్రావిడ భాషలలోని (వ్రధమావిక క్తిని గురించి కార్డివెల్‌ పండితుడు తన తులనాత్మక (ద్రావిడభ్ధాషా వ్యాకరణంలో (వ్రాపినమాటరి భావం :

వ క ధాషలిలో వలెనే పిధియనుభాసలలోను నామములకు భిన్నభిన్న క్‌రూ, _క్రీరూనాలు కలవు, కొవి నామవాచక ((వళమా) విభక్రికి వత్యయాలు లేవ్వు

క్‌ జపాను (ప్రజల భాషలో నామములకు (సథమా (క_రృృవాచక విభక్తి లేదు అని చెప్పబడుతున్నది, (దావిడభాషలలో నామవాచక విభ క్ర్యేకవచనం ఎట్టిచేర్చులు, మార్పులు లేవి నామమే ; కాని నామవాచక విళక్రిరూపంలో నామముల ఏర్పాటున పచ్చే (పత్యయం అంతర్గతమై ఉంటుంది.” తెలుగు వ్యాకరణంలో సంస్కృతపు ఏడువిభక్తుల పణాళక (ప్రవేశపెట్టడం న్రి పెక్కు ఆనర్థాలు వాటిల్టినవి, “నర్వవిభ క్తి నృంస్క్యృత తుల్యా”ొ అని నన్నయ్య (మించి స్మూతించడ మే మొబ్ర మొదటి గొప్పపొరపాటు, దీని వల్ల కలిగేఆవదత్తి తొలగించడంకోనం *“అన్యస్యా, క్వచిద వేచ్చాన్యా అని సూ తించవలపివచ్చినది. తెలుగులో అ -(పత్యయమ్సే కరణ - అధికర ణార్జక తృతీయా నప్పమీ విభ క్రులలో వస్తుంది, అని గు _ర్తించలేకపోవుటవల్లను, ఇవి కర్మార్థక ద్వితీయావిభ క్రి రూపాలను పోలిఉండడం వల్లను, షష్టీ (సందింధార్థక) రూపాలకు ద్వితీయారూప సామ్యం ఊండడంవల్టన్కు “ఇతర్మతచ ద్వితీమా,' “షష్టీభ వేద్దితీయా తుల్యా తత్పురుష సంస్థికా నామ్నామ్మి కేషాంచి దుడంతానాం నేతి విభక్తావునో లక్‌ స్యాత్‌" అనే నన్నయ సూత్రాలు వెలనినవి “బాస విభక్తికనామ్నా మత్వం స్యాత్‌ సవ్రమీతృతీయా రే? ఆన్నసూ(త్రంలో మాత్రం విజమైన అ - _పత్యయ విధానం కనిపిస్తున్నది తక్కినవి కృతకసూ కాలు. తరువాతి వై యాకరణులు, _ అధర్వణ చిన్నయాదులు నన్నయ న్మూత్రఫక్కినే అవలంబించినారు, నన్నయ చిన్నయాదుల వ్యాకరణాలలోని దోషాలను ఎనతై సంవత్సరాల (కీతమే టి, యమ్‌, శేషగిరిశాస్త్రిగారు గు రించారు. “నన్నయ తన బుద్ధికి తోచి నట్లు లతీణము చెప్పగా తదనుయాయులు కూడ ఆ (లంశములతోనే వ్యాకరణ ములు రచించినారు, తమిళ కన్నడభాషల వ్యాకరణములలో ఆట్టి (భంళములు లేవు. చారితకముగా మన వై యాశరణుల లక్షణములు దుష్టములు; శబ్దిస్వరూప విరుద్ధములు; కాల్చనికములు; ఆవాన్త్హవమాలు; ఆంతేకొక పాణినీయ వ్యాకరణ పరి భాష నననరించి సూతరచన చేయుబచే అవి దురవగాహములుగా ఉన్నవి. ఆని గుర్తించిన శేషగిరి శాస్త్రిగారు సులభస్తూత్ర ఫక్కిని చార్మితకముగా “ఆంధళబ్ద క్త్యము' అనే వ్యాకరణం గత శతాబ్దాంతంలోనే (వ్రాసి భాషకు పుహోవకొరంత

6

చేశారు. కౌల్లువెర్‌ షిద్దాంతాలను ఆమోదించిన కోరాడవారము వజ్మృల వారు గంటి వారు మెవరి న ఆంధ్రభాషా తత్త్యపరిశోధకుకు మన వ్యాకరణాలలోవి దోషాలను వృష్టీకరించాన; ముఖ్యంగా నామవిభక్త్‌ [వణా?కను సవరించ వలవిన అవ్య కతమ మాచ్రించారు. శ్రేషగిరిశాన్త్రిగారు పేర్కాన్న ఉద్ధ్యపత్యయమణు అన్‌ ఇన్‌, ఉన్‌ (ద్వితీ, ఆవ్‌ (తృతీయ), కప (చతుర్ణి, ఇ,ఆ,ఉ స ఇన్‌ (నప్తమి మాశ్రమేం పంచమికీ వద్ధ వ్యయాల లేవు, మిగిలిన కూర్చి వ చేశంఆందు మొదలైనవాటిని విళక్తి (వ్రతికూపక పద్రాలుగా గుర్తించారు. చిలుహరి వారు కూడ "యొక్క? ఊతవదమేకొవి (పత్యయంకొదు; *ని న్తమికాదు, *ఆన్‌? (వ్రత్యయమే పస్తమ్యి ము-వు-వర్జకొలు విభ క్రి (పత్యయాలకౌవు; *చేశ్రన్‌, చేన్‌! మొదలైనవి (పత్యయాణకౌపు, అవి చెప్పారు, కోరాడవారు “డు. ము-వృు-ల€ల శద్దితమువేకొని విభక్రీ (ప్రత్యయాలుకావు ఆని తేత్చినారు. ముప్ఫై సంవత్సరా6 (్రిళం గంటి జోగిగోమయాజిగారు కూడ, కక్కునమ్కు నృ ఇ, ఆ- అను న్తేకొచ్చమ లయిన వావివి (పత్యయములుగా చెప్పి, యశరమలను వ్వతంత కబ్దముటుగా గ్రహాంచి యేడు విరక్తుం (క్రమముపొంత పోకుండుట యొకపద్ధతి కాదనజాలము

ఇదియే తెమగునకు కుదిరిన (వణాళిక యనవచ్చును.” ఆవి విళవీకరించినారు. ఇంతమంది మేధావులు మహాపండితులు తెలుగు విభ క్రివద్దతిని విస్పష్టంగా విర్దేశించినా, వేడ పనపాఠశాలంరో కళాశాలలలో విశ్వవిద్యాలదూలలో ఇప్పటికిని వాల్యాపొథ - వ్యాకరణాలమ వాటిని ఆనుసరించి నేటిపండికులు రచించిన ఇతర వ్యాకరణాళమ బోధిస్తున్నారు అంపే అవి మన భాష దొర్భాగ్యంకాక మరేమి అన వలెమ ? ఉపాధ్యాయులు పాఠశాలలలో పిల్చలచేత (వథమాది విభక్తి (పత్యయాలను అదే పద్ధతిలో వళ్లె వేయసున్నార్పు, ఉపాధ్యాయుల కే దురవగాహమైన ఈ కది తత్త్వం పనిసిల్లలు (వాంచేది ఎట్లు ? ం విశ్వవిద్యాలయాలలో ఆర్మధశాభాపిరాలమ అధిష్టించిఉన్న, డాక్టర్లలను తయార్తచేస్తున్న తెలుగు ఆధ్యాపకులు కూడ అక్థరహితమైన, కృతకమైన విఠక్రి (వడాశకమ ఛేదించలేకపోతున్నారు. భాషా త త్త్వవేత్త లై అధికారంలో ఉన్నవారు కూడ వంవద్రాయావికీ కట్టుదిడిపోయి. ఏనాడో రావలసివ మాద్చు వేటికెన తీను కొవిరాలేకపోతున్నారు. విద్యాశావాధికారులు తయార్రచేసివ విందిసుణ హడ

7 (ప్రొచీన వ్యాకరణానుసారులుగానే ఉన్నవి, సిలబినులకు వ్యాకరడణాలే ఆధారం" వ్యాకరణాలు డోషభూయిస్టాలై నప్పుడు సిలబిస్సులు దోషావహాలు కాకతన్పదు. విద్యాశాఖవారు ఆమోదించిన భాష (గ్రాంథికమైనా, వ్యావహారిక మైనా. వాక్య విర్మాజరీత్కి విభ్నక్త్మీ పడాళిక్క సంధిసమాసాదులు భాషాత _క్వ్వవిరుద్ధంగా ఉండరాదు కదా, వ్యావహారిక భాష అఆవ్ని విద్యాస్థాయి లలోను ఆ మోదించదిడుతున్న ఈ అదు నున మార్షదర్శకమైన ఒక ఆధునిక వ్యాకణం రూపొందించవలసిన ఆవళ్యకత ఎంతైనా ఉన్నది. అట్టి వ్యాకరణవిర్మాణం నిమిత్తమే ఈ నా (ప్రయత్నం, 4 (ప్రామాణికమైన తెలుగుభాషకు ఆధువికమైనవ్యాకరణ౦ కొబట్టి దీనికి *ఆద నిక (పామాణికాంధవ్యాకరణం: ఆవి పేరుపెట్టడమైవది, నేటి శిష్ట వ్యావహారికభాషనే (పామాణీకభాష ఆంబున్నాము. నేషుష్మతికలవో ప్యతికారచయితలు వాడుతున్న భాష, రేడియో వార్తలలో వివిపిస్తున్నభాష, నేటి రచయితలు కథావికొశాటకొదులలో 'వాస్తున్నభాష, నేటి ఉత్తమ వక్తలు తమ ఉపన్యాసాలలో ఉనయోగిస్తున్నభాష __ ఇదే ్మప్రాచూణిక భాష, ఈ భాషలో (గ్రంథాలు రచించిన (పపిద్ధరచయితల్లు ఎందరో ఉన్నారు. గిడుగు, గురజాడ్ర, చెళ్లపిళ్ల, థ్రీసాద, విశ్వనాధ, నార్ధ్య పురిపండా, వడ్డమూడి, మొదలైనవారు. ఈ [పామాణిక భాషలో చక్కని వచన కవితలు (వాస్తున్నకవులు ఎందరో ఉన్నారు: శ్రీ శ్ర, బాలగంగాధరతిలిక్‌, కుందుర్తి, బెవాడ గోపాలరెక్డీ ఆడ్మద మొదలైనవారు. + దిహుళ (ప్రచారంలో ఉన్న నేటి (ప్రామాణిక భాషకు విశ్వ వివ్యాలయాధి కాయల అమోదమ్ముద లభించింది. విద్యాశాఖాధికారులు నేటి ప్రామాణికభాషలో *ఇక్క_డ ఒక్క తెలుగు విభక్తి (వణాళిక మ్మాతమే చర్నీంచడ మైనది, ఇజేరీతి గా 'కెజిగ వ్యాకరణం అేక ఇరర విషయాలలో సంస్కరించడం అవసరం “తెలుగు వ్యాకరణాల తీకు తెన్నులు” అచే (గంథం (వ్యాసావళి) లో అవి చర్చించబడ్డవి. ఈ వ్యాశరణంలో యథఖోచికస్థానాలలో ఆయావిషయాలు వివరించబడినవి శమహడి' (యువభారతి (ప్రచురణ)లో శ్రీ బూదరాజు కాధాకృర్ణ గారు “భామ ... పైనూణికఠర' అనే వ్యాసంలో ఇలా (నాకారు ౩ “ోజనపాం(ద్రర వార్తాసొక ర్యాలం, (మిగ రవవాతి పేజీలో)

ఠి పాఠ్య్యగంధాలు (వచురిస్తున్నారు,. వాటివి విద్యార్థులు చదువుతున్నారు. శిష్ట వ్యావహారికభాషలో (వాయదిడ్డ (గ్రంథాలు పార్యాలుగా. విర్ణయించడం జరుగు మాధ్యమ మైన భాషకు మిక్కిలి సన్నిహితమైన ఒక 'పాణాణిక భాష నెలకొంటు న్నది. అటువంటి భాషకే ధాషాత్నత్త్వ (ప్రదర్శక మైన ఈవ్యాకరణం ఉద్దిజ్ధ మెనరి (వజణు మాటాడే భాషక్షు వ్యాకరణం ఎందుకు అవి కొందరు పండిరుణ అంటారు వారి దృష్టిలో దిహుశః ద్దిరూప సాధుత్వాసాధుత్వ నిర్ణయమే వ్యాకరణం అయి ఉంటుంది, మనం మాటాడే భాషనే సాధువుగా టపొంవి సశ్హైతే ఆ భాషలో (వాసే రచనం శద్దిరూపాలకు ఇక అసాధుతా సపక్తి ఉండదు కదా అని వారి వాదమేమో. విజావికి శద్ది సాధువ్వా సాధుత్వ నిర్ణయం మాతమే వ్యాకరణం కొదు, వాక్యవిర్మాణరీతుణ, ఉద్దేశ్య-ఆవ్యాత సందింధం, భాషాభాగ వర్గీకరణం, పదవింధ-తఉపవాక్యాదుల రచన లింగవిభక్రి వచన వివేకం, (ీయా- కాలవాద్యాది లక్షణం, నమాస్తవిరూపణం మొదలైన ఎన్నో విషయాలు వ్యాకరణ పరిధిలోవివి ఏ ఆవి ఏ భాషకైనా ఆవళ్యకమే అనుట విర్వివాదారిశం. (ప్రాచీన (గాంథికమైనా, ఆధునిక శిష్ట వ్యావహారికమైనా శదబిరూప పరి కా చి ణామం తస్పించితే తెలుగుభాష అంతా ఒక్కటే “వచ్చెను, వచ్చినాడు వచ్చాడు, వచ్చేడు, వచ్చిండు" ఈక్రియారూపాలు అన్నీవమానార్థకాలే, “వచ్చెను, వచ్చినాడు” విద్యాభివృద్ధి అర్థికరాజకీయ ఫౌ్టవం, భౌగోళిక పాన్నిహిశ్యం మొదలైన (ప్రధాన శారణొాఅవల్లి వ్యవహర్తల వాడుకలోనుంచి స్థానికమాండలికాలు తొలగిపోయి (పొనూణికరూపాలు ఏర్పడి భానలో వీకత్వం ఆధిక మోతుంటుందిం “అటు రచశా మాధ్యమంగా ఇటు సంభాషణ మాధ్యమంగా శిన్హులు ఉపయో గించే ఫొాసారూవం నిర్దిక్స దేళశాలాల్లో (పామాణికంగా పర్యవవీస్తుంది సన్నిహిత పాంఘీకాది సంబం ధాఅవళ్లి భాషలోవచ్చే వీశరూపరశ్ళే పాన్యూన్నే (పామాణిక మని వ్యవహరిస్తాం. పండితులను పామరులు అనుకరించడం యథార్థ స్థ్రీతి ఈ అనుకరణఫలికంగా నిర్జర దేళకాలాల్లో వన్చే భాషారూప తౌల్యమే _పామాణికం. *'యద్య చాచరతి రోన్టప్తక్షడే వేరరోజన” వ

రి (గాంథికరూపాలు; తక్కినవి వ్యావహారికరూపాలు. వీటితో -ఒకొక్కటి *వద్చు ధాతువుకు విళుద్ధభూతకాలర్హూవం ఏక వచనం, పుంలింగం. (“వాడు ఉదేళ్య మైనప్పుడు). అకర్మకం, కర్తృవాచ్యం __ ఇట్లు లక్ష౯ం చెప్పడమే వ్యాకరణం చేసేపని, ఈ న్యాకరణ౨లోని వాక్యాలను (గాంధికంగా మార్చితే ఇది (గాంథిక భాషకు కూడా నర్చిన్తుంది. నాటి (గాంధిక భాషకై (వాయదిడ్డ నన్నయ _ చిన్న యాడి వ్యాకర్తల వ్యాకరణాలలోని (భమ.(పమాద.ఆవా స్తవికతలుు దురవగాహ . న్యూతవద్ధతి తొలగించి నేటి తెలుగుభాషకు భాషా త త్త్వ(వ్రదర్శకమైన, సమ్మగ మెన వ్యాకరణం నిర్మించేందుకే ఈ (పయత్నం జరిగింది. అచ్చంగా మాటాదేటట్టు (వాయడం ఆచరణ ,సాధ్యమూ క్రాదు్కు అభిలష ణీయమూ కాదు. లిఖిత భాష కథితభాషకు అవసరమైనంత సన్నిపాతంగా ఉండ డమే ఉ శ్రమ రచనా లకీణం. ఒక లిథిత నంజ్ఞకు ఒకే ఉద్చారణ ఉండడం ఏ భాషలోను సంభవం కాదు; అల్లా ఉండేటట్లు చేయడానికి [వయత్నించడం వ్మష్ప యోజనం, నంస్క్యృృత౦లో +ద్రితఉఃి (జిల్దెడ) అనే మాటను *తితపవుజి ఆని లఘు వకౌారంతో పలుకు కాము.*ఆతఏవ" (ఆందుచేతనే) ఆనేవానిని 'అఆతమేవి అని అఘు యకారంతో పలుకుతాము హిందడీఠోకూడ (వ్రాశక్కు పలుకుబడికి కొంతతేగా ఉంటుంది (వాత ఉచ్చారణ (వాత ఉచ్చారణ దికరా బౌ కాట భావో రుటపట రృుట్‌ పట్‌ చిలపల విల్‌కులొ ఒరియాభాషలోకూడ ఇట్టితేడా ఉన్నది. (వాత పలుకుబడి (వాత పలుకుబడి గాఈ గాయి మోతే మొత్త దేఉచి దేవుచ్చి మోతేదిఓ మొద్దియొ

10 అదే విధంగా తెలుగులోను ఉచ్చారణలో స్వల్పమైన వర్షలోపాది వికారాలు ఉంటాయి, పలుపఐడి అసలుమాటలు పలుకదిడి అసలుఘాటలు జంహ. కీహ్వ భూమ్మీద భూమిమీద ఇచ్చూడు ఇదిచూడు నీత్తప్పు సీదితప్పు ఆశే అదీతే వెళ్ళాల్చొచ్చింది వెళ్ల్ళవలసివచ్చింది కారక్టేళం భారత దేశం వస్తునా వస్తున్నాను ఉద్చారణత్వర్య ఆసావధానత మొదలైన కౌరణాలవల్ల పలకుబడిలో ఏర్పడే వర్షవికారాలను (వాళలో చూపితే మాటల న్వహపం చెడి అర్థబోధకు ఆవ రోధం కలుగవచ్చును, కనుక లిఖితభాషకు, కథికభాషకు కొంత భేదం ఉండడం ఆవాంఛనీయంకొదు “తాటాకు, కొట్టాడు ప్రడారిలోవి మధ్య అచ్చు ఆ_ఏలకు మధ్యగా ఉంటుంది, *మేక్క? తేడా ఇత్వాదులలోని ఏత్వం కూడా ఆటువంటిదే, తాలవ్య-దంత్య చంజ ల భేదం ఉచ్చారణలో ఉంటుంది కొవి (వాళఠలో కనదిడదుం ఇటువంటి భేదాలను సూచించే గుదణ [కొత్తగా కల్పించినా (వయోజనం ఉండదు; ఎవరును వాటీవి ఉపమోగించడు, చల వీషయత్తే ఇందుకు తార్కాణం (లౌను దొరగారు కిల్చించిన చా వొఆనే దంత్యవర్శపు గుర్తులను (నిఘంటువులలో తప్ప ) ఎవరు వాడుత్రున్నారు? కొంతమంది పామడల మాటలు కూడ రచనాయోగ్యాలు కౌవు" *తింతన్నాను? (తింటున్నాను), ఆత్తోరు (ఆత్తవారు), 6 ఏల్లా ల్రి9 (వెళ్లాల్సి, మొదలైనవి, కన్నక “నంస్కారార్జోనయమః అవియమాద్ద్రామ్యం హ్‌య త్వ ప్మభంళః అన్న నన్నయ మడి నేటి (ప్రామాణిక భాషక హడావ రిస్తుంది కేవలం నూటాడేటక్టు (వాయడానికి (ప్రమత్నించే రచయికణ [నాతలో కొంత సంయమనం ఆలవర్భుకొనడం (శీయన్యరం, ఈదృష్టితోనే ఈవ్యాకరణంలోని (వ్రవంాలు, ఉదాహరణలు (వాయదికినవి, (ప్రామాఖిక భాషలోని గ్రగనా యోశ్యమలైన వద రూపాలను నిర్ణయించి పట్టికలు తయారుకేపే విమి త్తం విశ్వవిద్యాలయాధికారులు, విద్యాశాభాధికారలు, (ప్రసిద్ధరచయికలు గల ఒక నంఘం ఏర్పడడం వాంఛనీయం. (వళభుత్వం వారే ఈవనివి చెయ్యడం విఠేయం,

క్షే

ఈ వ్యాకరణంలోని ఆభునికతగురించి కొంత చెప్పవలసిఉన్నది. థభాషణకు 4ఏకకం” వాక్యం, + వాక్యంతో (ప్రారంభమైన “వాక్యవిజ్ఞానం' అనే మొదటిభాగంలో వాక్యవిశ్లేషణం, వాక్ష్యాంశాల్కు. భాషాభాగాలు, యుగ్మభాషా భాగాలు, పదదింధ- ఉపవాక్య _ జటా _ లక్షణాలు, సరళ - సంయుక్త _ జటిల _ ద్వంద్వవాక్య భేదాలు మొదలైన విషయాలు ఆంధభాషాతత్త్య (వదర్శకంగా వివరించబడినవి. నూలంగా వ్యాకరణమంతా ఇందులో ఇమిడిఉన్నది చివరిభాగమైన “రచనా పెజ్ఞానం? లో వాక్య- ఉపవార్య - జటా భేదాలు, వాక్యపరివర్తనం, న్వముఖ-

• ముధాంతకర కధనం మొదలైన నూతన విషయాలు కలవు

భాషాభాగవర్షి:రణంలో నవ్యత ఉన్నది. మన వైయాకరణులు పద చరూపాన్నిబట్టి పర్యోన్న “అవ్యయం అనేసంజ్ఞ పదవృత్తాని్ని (వాళ్యంలో అది చేసే వనివి సూచించదు. కాబస్ట్‌ వృత్త ప్రధానమైన వింగడింపులో వై భక్రికం, కారఠం, సంయోజకం, వ్యంజకం అిశే భాషాభాగాలు చెప్పబడ్డవి, అష్టభాషాభాగ పద్ధతి ఇంగ్రీషకు హిందీకి సరిపడినప్లే తెబగు మొదలైన భాషలకు కూడా చక్కగా సరిపడుతుంది.

విడు విభక్తుల పజణాళిక తోలగించడం ఓక ముఖ్యవి శేషం, విళ్తుల అర్హావ్నిదిట్టి నామ-క ర్మ_నంబంధ=కారక_సంబుద్ధి- వాచకవిభక్తులు చెప్పదిడినఏ,. విభ క్ష్యర్థ విషయ మైన కారక ప్రకరణం తొలగించడ మైనది, (క్రియల అర్థమును పోషించే పవాలకు (పూర్వవ్యాకి ర ణాలలోని (క్రియా-విశేషజాలకు) "కొరక్ర€9 అనే పేరు పెట్దడమైనది, (కియగాను విశేషణంగాను ద్వివివవృ త్తం నిర్వహించే అనమా పక (క్రియలలు శీకియా విశేషణం” జనేసంజ్ఞ వర్తింపజేయ దిడినది. (కియా - విశే షణం, [కియా_నామం, (కియా-కారకం మొదలైన ద్వివిధవృత్తం కల యాగ్మభాషా భాగముల లక్షణములు వివరించ దిడినవి. అసమాపక క్రీయూ-ఘటితపద దింధాలకు “జట అనేసంజ్ఞ కల్పించబడినది, హక్య-ఉపవాక్యజటా వదవింధాల వర్గీకరణ- ఉపయోగాదులు భొషాతత్త్వ నిరూపక పద్ధతిని వివరించబడినవి, పద్రం వాడబడినది, *వీక' మిరు క =(వత్యయం చేర్చగా ఈ పదం ఏర్పడుతుంది ఒరియా - హీందీ - 'దళ్ళతి భాషలలో 6వీకకంం. ఆనేపచాన్ని ఈలఅర్థలోం చాదుతారు.

క్రై “పదవిజానం్‌ అన్నిటికంటె పె్టూగం, దీవిలో వివి; భాషాభాగాల ల! కరణం, వాటి రూవభేదాలు, చాటిఏర్పాటు, ఉపయోగాలు మొదల్లైన ఆంశాలు విప్ప లంగా (ప్రసంగించ విడికవి. సమాన వర్లీకరణంలో నవ్యతకలదు (వరమాది విభ కలు లేకపోవుదినల్ల చ్వితీయా తత్పురుషాది సమాన సంజ్ఞలకు స్థానం లేకపోయి వది. తెలుగు తద్ధిత కృదంకాలతోపాటు తత్పమ తద్ధిత కృదంతాల ఏర్పాటు నమ (గంగా వివరించడం జరిగింది,

“అక్షర విజ్ఞానం" లో వర్ణములు, వర్ణోత్చత్తి అక్షర సులు, లేఖన పద్ధత్కి న్వరాఘాత౦, న్నరస్థాయి మొదలైన విషయాలు విపులంగా (వ్రాయదిడినవి. *3ంధి విజ్ణానం" లో విసంధి ప్రాముఖ్యం, సంప్కృృతాంధ సంధినియమాలు వివరించ్న దిడివవి,

ఈ వ్యాకరణంలో దురవగాహమైన క్లిష్టమైన న్యూత్రపద్ధతి వినర్జిం చీ ఒక్కొక్క భాషా విశేషం ఒకొక్క (ప్రశంగంగా (వాయడమైనది, విషయం సుటోధమయ్యే టందుకు ఉదాహరణలు అధ్రికృనంఖ్యలో ఇవ్వడం ఒక విశేషం,

కొవ్నిదళాబ్దాల్మకిందట నాలో అంపరించిన ఆర ధ్రవ్యాకరణ విర్మాణవీజం నావాటికి వర్జిల్లీ ఈనాటీకి బహుష్మత విష్పృతమైన ఈరూపం ధరించింది. ఉదర పోషణార్థమైన ఉన్నత పాఠశాలా_ఉపాధ్యాయ వృత్తిలో ఉన్నంతకాలం తీరుదిడి లేకపోవడంవల్ల వీవిని విర్మించడం జరుగరేదు, ఉద్యోగ విరమణానంతరం విశ్రాంతి లభించినా నరును నరుమ కొన్ని నంవత్సరాళపాటు ఊఉ పేశవహించడం మూలాన ఒకదళాద్దావికి కావి (గ్రంళం పూరర్షికొలేదు. ఇది విద్యార్థులకు, ఆధ్యానకులకు3 రచయితలకు అందరికీ శఉవయోగవడుతుంది ఆవి నా ఆకాంక్ష దీవికి దిహుళ (వచారం, ప్రజాదరణ లభించగలవన్మి మున్ముందు ఈ వ్యాకరణం -)దర్శంగా పారళాలానిద్యార్థులకు ఉప్రయోగవడే పిర్చవ్యాకరణాలు వెలువడగలవనినా విశ్వాసం,

ఈవ్యాకరణం సమ్మగమని కాని, విర్దష్ష మవి కాని చెప్పసాహపించను వీనిలో అజ్ఞానవళాన ఏవైవా భాషా విశేషాలు విడిచి "పెట్టడం జరిగితఉండవచ్చున్ను ఏవైనా దోషాలు చేరితండవచ్చును. ఈరోపాలను తొలగించడం భావివ్యాకర్తఆ

క్రి బాధ్యతగా పరిగణిస్తున్నాను. దీనిమీన వడ్చే నిర్మాణాత్మక విమర్శలను కృతజ్ఞతతో స్వీకరిస్తానుం పారకులు తమ అభ్నిపాయాలను పృత్రికలద్వారా గాన్మి నేరుగాగాని నాకు తెలియజేయవలసినదిగా కోరుతున్నాను,

(శీ గిడుగు వేంకటరామమూ ర్రిారి రచనలే ఈ వ్యాకరణ రచనకు తొలి టపేరణ. అందువల్ల వారికే ఇది అంకితం. వారితోపాటు వ్యావహారిక భాషా (పియులకు కూడా వీనిని అంకితం చేస్తున్నాను.

ఈవ్యాకరణనిర్మాణం నిమిత్తం పరిశీలించిన (గ్రంధాలలో ముఖ్యమైన వాటి 'పేస్తు వాటి రచయితల పేట, కొన్నియెడల (పదురణశంస్థల పేక ఈపీఠిక చినర ఒక పట్టికలో ఇవ్వడమైనది. ఆయా (గంధాఆ రచయితలకు, (సచురణ కర్తలకు నాకృతజ్ఞత. ఈ్యగంధము దణకై కొగిఠం తగ్గింపు వెలకు సరఫరా చేసిన భారత [వళుత్వంవారిక్కి వీని (పచురణ్యక్ర రెండువేలరూపాయల థన నహాయం_ చేసిన ఆంధ్రపదేశ్‌ సాహిత్య అకాడమి వారికి కోరినంతనే ఈ వ్యాకరణం సమ్మగ్ధంగా పరిశీలించి ఆధ్మిపాయాలు (వ్రాసింయిచ్చిన నర్వ (శీ గంటిజోగి సోమయాజి పురిపండా అస్పలప్వామి, యస్వీ జోగారావు, తూమాటి దొణప్ప, లకంసాని చ్మకధరరావు గార్హకు ఆంధకర్త జీవిత సంగ్రహం (వాసిన ీవజిల లింగమూర్తి గారిక్కి మొదటినుండి ఈ[గ్రంథరచనా-్యపచురణ _ విషయంలో నాకు మాటిమాటికి (ప్రోళ్సాహం ఇహ్తూవచ్చిన నాధర్మపత్ని మతి అప్పల నరసమ్మకు, నా (వ్రయశ్నా నికి దోహదం చేసిన సర్వశీ పి యన్‌, రావు (వి. టి. కాలేజి ఆధ్యమలు), న్యాయపతి. రాఘవరావు, డాక్టరు సిం నారాదుణరెడ్డి మొదరైన మిత్రులకు, ముద్రణవిషయంలో సహకరించిన తీ అద్దేపల్లి నాగేళ్వరరావుగారిక్కి అందరికి నా కృతజ్ఞతా పూర్వక ధన్యవాదాలు,

ఎంతజా్యగ్రత్త వహించినా అక్కడక్కడ ఆన్బతప్పులు పడక తప్పలేదు ముఖ్యమైన సవరణలు గల తప్పొప్పుల పట్టిక డీనివెనుక చేర్చడమైనది, పఠిత్రల ఉవయోగార్థం తెనుగు_ఇంగ్లీమ పారిభాషిక పదకోశం (గ్రంథం తుదను.. చేర్చడ మైనది, విశాఖపట్టణం, 710-089 గగ్రంఠకర్త

న ౦ధావళి ఉసయుక్త్యగ్ర౦ధా ఇ క్రింది పద్టకలో మెరద గ్రంథ ర్రంపేస్లు, తరవాత (గంరమం వేర ఇవ్వదిడినవి.. కొన్నిచోట్ల (గంఠ (ప్రవరణ సంస్థం పేర్లు లేదా వ్యతికల పేర్ల ఇవ్వదిడినవి, తెలుగు

కేం సన్నయభట్టు ని ఆంధ్రశచబ్దచింతామణీ 2. అధర్వణ పండితుడు ? వికృతి ఏవేకము (ఆవర్వణకొరికొవళి) 8. శె0డు ఛింతల (ద్వితింత్రిజీ) సీతారామకవి : వికృతి వివేక వ్యాఖ్య శ. అహోదిలిపండితుడు ; కవిశిరోభూషణము (అహోది౨ పండితీయము $. ఎలకూచి బాలవరన్వతి : బాలసరన్వతీయము

1. కాపనూలి అప్పకని ; అస్పకవీయము

7, పరవస్తు చిన్నయసూరి ; బొాలవ్యాకరశ౫ము

8. విహూజిసపల్లి సీశారానుచార్యులు ; (ప్రొఢ వ్యాక రణం; ఆంధధ్రళద్ది

మంజరి

9. వావిలికొలను సుబ్బారావు : సులభవ్యాకరణము

10. కందుకూరి వీరేశలింగం ; వంగహ వ్యాకరణము

11. రావిపాటి గుడమూరి ; తెనుగు వ్యాకరణము

17, టి. యమ్‌, శ్రేషగిరిశాస్త్రి; ఆంధ శద్ది తత్త్వము

శ్రి మళ్లాొది సూర్యనారాయణ శాస్త్రీ? ఆంధ్ర భాషాశుశాన నము

14 వజ్జ్యల చినసీత్రారామస్వామిళాన్తీ ; బాంవ్యాకరజోద్యోతము ;

చింతామణి విషయ పరిశోధనము : వైయాకరణ పారిజాతము

15. చర్ష నారాయణశౌన్తీ ; నారాయజీయాంధము

16. చిలకూరి నారాయణరావు; ఆర్మర్ర భాషా చర్మితము

క్ష్‌ 17 కోరాడరామకృష్ణయ్య : భాషాదార్మితక వ్యాసములు ; భాషోత్చత్తి (శ్రమము ఇ సంది 18. గిడుగు. వేంకట రామమూర్తి బాలకవి శరణ్యము ; ఆంధ్ర పండిత భిషక్కుల భాషాభ్రేషజము ; వ్యాసావళి 19. పురిపండా అప్పలస్వామి ; బాలవ్యాకరణము (వ్యాససంగ్రహము, _ 71-80 పుటలు, 1089 ప్రచురణ) 20. దువ్వూరి వేంకటరమణళాస్తి : రమణీయము ౨1, గంటి జోగి సోమయాజి ; ఆం౦ధభాషా వికాసము" 22, బొడ్డుపల్లి పురుషోత్తం ; తెనుగు వ్యాకరణ వికొసము ణి. వగమూడి గోపాలకృష్ణయ్య 2 వ్యావహారిక భాషావ్యాకరణం క! ణా 24. అప్పల్ల జోగన్నశాన్రి : కౌముదీళశరదాగమము 25. పింగళి లక్ష్మీకాంతం : సంస్కృత కుమారవ్యాకరణము 26. స్ఫూరి్రీ ; బాల (పొఢవ్యాకరణ సర్వస్వము 27, యువభారతి ౫ దుహత్రి 28, చేకూరి రామారావు ; నామ్నీకరణ వ్యాసాలు (భారతి సంస్కృతము క భద్టోజ్‌ దీక్షితులు ; సిద్దాంతకౌముదీ 2, గరణి వైయాకరణ కృష్ణమాచార్యులు : శద్ది రత్నావళిః; ధాతురత్నా వళి

6 హిందీ-ఒరియా

1. కొమళా (ప్రసాదగురు : హింవీవ్యాకరణ (హింట్యీ
2. శ్రీరరదాస్‌ : సర్వపార వ్యాకరణ (ఒరియా) 3 కులమణిదాళ : బాలటోధ వ్యాకరణ (ఒరియా) శీ. రాధానాథరాయ్‌ వ్యాకరణ (వ్రవేశ (ఒరియా) కసగి6€౬1531
3. 54690: గం4 దిం౮090 6020౧౫81 2 ఓ 6౪516: ౬81 3% 01200044 ప 56[1566 6?4గ10046
4. లంం06660 . గీ [1046050 ౬00 190 61200021 6, ని, 9764980౫ 1 & 00౪15901 6/80%౧0081 01 ౭౧106 6 ౪80656 18/1 1: ౧౩౧ 500001 609 3% (20002 & 60గ- 00810౧ న! 7 క 4 క0000[0060 * గీ [64 ౬00 13% 61201౧4 ; 708 8906 06/10 6 6€౧0/03808 40 00౧61! * 58౧941 + 66౧౧౩౯ (0 5౪66౧63
5. నొరి, ర8 666: 76400000 (0 006 ₹0గ0668 ; ₹౧060గ4 ర్క ఓ8000869
6. గ 0/60313042814 2 706 76800109 01 600 90 614000౧087
7. 8500004646 కి ౦0గ౧౧౩౧8౪6 6801141 0106 0౧8౪1 ౮౭౧ 2003200.
8. కికే3ంి 0గ14 6 ౩ [౧6 50౮6౧066 01 809080)
9. 80001866 : ఓ2080480

అభిప్రాయాలు కళాపపూర్ణ ఆచార్య, విద్వాన్‌ గంటి జోగి సోమయాజి, ఎమ్‌. ఏ,, ఎల్‌, టి., విశాఖసట్నం పరిచయం౦

్రీవృజ్ఞల వేంక పేళ్వర్లుగారు చాలా కాలం ఉన్నత పారళొలలో ఉపాధ్యా యాలుగానుు (ప్రధానోపాధ్యాయులుగాను. పనిచేసి ఆంగ్ల గణీత విజ్ఞాన వ్యాకరణాది విషయాలను శిష్యులకు బోధించి పమ్హత౦ం విశ్రాంతి గ్రైకొంటున్నారు. పీరు చక్కని కవిత్వం (వ్రాసి (ప్రసిద్దులయినాడు, +నౌకొభంగము, “నంధ్యాగీతము", అమరవీణ) “మాతృవందనము” మొదరైైన పీరి కావ్యాలు స్మూూపసిద్దములు_ వీరి కావ్యాలు అనేక విశ్వవిద్యాలయ పరీక్షలకు పార్యాలు, వీరి “అమరవీణ” ఉత్తమ కావ్యంగా ఎన్నిక అయి (పభుత్వ బహుమతిని అందుకొన్నడి, వీరు ఆంగ్లభాషను బోధించి దాని వ్యాకరణాన్ని ఆకళించుక్రాని తెలుగుభాష (గ్రాంధిక వ్యావహారిక రూపాలను చక్కగా విమర్శించి పాండిత్యం సంపాదించి (పకృతము వాడుకభాషకు *ఆధువిక (ప్రామాణికొంధ్య వ్యాకరణం అనే పేరిట సుమారు 800 పుటల (గ్రంథం (వారు.

తెలుగు వ్యాకరణం పుడుతూనే సంన్క్యృత లక్షణాలను అలవరచుకొని సంస్కృత భాషలోనే బయలుదేరింది. (మ(క్రమంగా తెలుగులోనే గద్యంగా, పద్యంగా, చాల వ్యాకరణాలు బాలసరస్వతీ, అప్పకవి మొద్నలేన వారు (వాళారు. ఆ తరువాత కొన్ని వచన వ్యాకరణాలు బయలుదేరినా వాటి తర్వాత వచ్చిన బాల (ప్రౌడ వ్యాకరణాలు పధానము _లైపోయినవి తదనంతరం ఎన్ని వ్యాకరణాలు ఎందరు (వ్రాపినా వాటికి పాధాన్యం లేక పోయింది, వీఠేశలింగంగారి నర్యగహ వ్యాకరణం వావిలికొలను సుద్చారావుగారి సులభవ్యాకరణం మొదలైనవి ఇంకొ

క్షేత్ర వినదిడుతునే ఉన్నవి. మై వ్యాకరణాలన్నీ సంస్కృత పాణీనీయ వ్యాకరణాన్నే అనుకరించినని. సంజ్ఞా-సంధి = తత్సమ = కారక = సమాస = కృతర్శితములుగల నంస్కృృత విధానమే ఆవళంబించిన ఆ వ్యాకర్తలు తత్సమ రూపాలు సాధించి ఆచ్చికళబ్దాలకు వినరణ చేభారు. ఇది ఒక ఎత్తు, అయిత్తే చరిత్రాత్మకమైన ఓక సంవ్క్బృత వ్యాకరణం గురించి కొంత చెప్పక తప్పదు, పొశీని అష్టావ్యాయికి ముందు ఎన్నో వైయాకరణ సిద్ధాంతాలు, (ప్రసిద్ద శబ్దిస్వరూప విదారణణ ఉన్నప్పటికిని వాటిఫన్నింటిని కప్పి వేసిన [ప్రాధాన్యం పాణ్‌నీయావికి దక్కింది, దానికేేవరమచి వార్చికొలు, పేట్‌పైనే పాతంజల మహో భాష్యం, ఆ మీద అశేక విచార గ్రంథాలు, వ్యా్యానాలు బయలుదేరి ఆప్టాధ్యాయికే మపటం కట్టే ఆతర్వాత కొతంత్రం జైవేందం యైమచందద్రం, హరి నామామృత వ్యాకరణం, సంక్షిప్పసార వ్యాకరణం అఆభినవశాకటాయనం, ముగ్గ బోధ మొదలైనవి అష్టైవ్యాయికి మెపుగులు దిద్దినవి, కొన్ని (కొత్తమార్గాలు తొక్కింనవి= మరికొన్ని బయిలదేరినా అవన్నీ మర్తుగుపడి అహ్టైధ్యాయికే నిలిచింది (ప్రవ్యాత అలాగే తెచగులో బారి ప్రొఢలు (ప్రానూశీకంగా నిలిచిపోయినవి, 'పైవన్నీన 6వ్యల్భత చ్భాయానుపావ్రలే, ఇక వావిలికొలను సుబ్బారావుగాప్క కందుకూరి వీరేశలింగంగారు తమ వ్యాకరణొలభో భాషాభాగవిచారాలలోను, వాక్యవిభజినలలతోను తెలవారి పుంత కొంత అనుసరించేరు తరువాత అంతో ఇంతో ఇంగ్లీషు వ్యాకరణం" చదివినవాశ్ణే స్యూల శ్ర పిలదిసులు తయావ చెద్కుడం చేశను, పరీక్షీకులుగా ఉండడం వలను ఇంస్వ్‌షు వ్యాకరణం ప్రకానం హెచ్చినది. కొని అది పరిమిశమెపోయి తకి/ైన భాగాలలో పొత్తుకుదుష్పకోరేక అతుకుల బొంకగానే. నిలిచి "పోయింది... నేడు వృజ్ధల వేంక పేశ్వర్దుగారు శౌ త్త మార్గాన్ని అభ్యసించి ఆకళించుగొఎ ఆంగభొషా వ్యాకరణ (ప్రణాళికను తెలుగు భాషకు ఉపయక్రమైనంఠ వరకు నమన్వయించి తెలుగుభాషాతత్త్వ నిరూవకంగా ఈ పెద్ద వ్యాకరణ ంఠాన్ని (వ్రాశారు. ఈ ఈచన్లలో వీరిక్ర అంగ్ల -హిఎడీ వళ్ళతి భాషల ఆధునిక వ్యాకరణాలు మిక్కిలిగా తోడ్చకినవి ముఠ్యింగా వీరు ప్రతి (ప్రళంగం (క్రింద లక్ష్యవాశ్య పరంపరలు వాడుకనుంచి ఎ త్రి ఉదాహకించారు, దీవి వల్ద లక్ష్యలక్షణ నమన్వయం కుదర

10

డమే కొక చదువపలు అభ్యాసం చెయ్యడానిక్సి పరీక్షకులు (ప్రశలు అడుగడానవిక్రి తగిన అవకాశం ఏర్పడినది,

ఈవ్యాకరణంలోని (పత్యేక విశేషాలు సపేర్కొనవలసి ఉన్నది. భావబోధక మైన ఏకవాక్యాన్ని ఆక్హవంతములైన పదదింధాలుగాను, ఒక్కొక్క పదబంధాన్ని భిన్న భిన్న పదములుగాను విడదీసి ఆయాపవాలవు గం పరస్పర సంబంధం వివరించి అందుకు ఉపయా క్రమైన పరిధాష కల్పించి వాఠ్య లక్షణం చెవ్పడంలో వీడు కృతకృళ్యులయ్యారు, పూర్వ వ్యాకరణొలలో విపులంగా చెప్పని వాక్యనిర్మాణ విజ్ఞానం ఈ వ్యాశరణంలోని (వ్రత్యేకత, రచనావిజ్ఞానం? ఆనే చివరి భాగంలో వాక్యభేదాలు వివరించి వాచి? మార్చే పద్ధతులు వివరించడం మరొక (ప్రత్యేకత పూర్వులు వాక్యమును ఉద్దేశ్యము, *పఏదేయము అని _ విభజించా వీరు విధేయా౨కి బదులు ఆవ్యాతము” ఆని వాడేకు యాషఘ్కుల కాలంనుంచి ఆభ్యాత శబ్దం (పసిస్థమైనదే,. వీరు కల్పించిన కొన్ని పారిభాషిక పదాలు ; పూరకము, అఆ్మశితము, సహాగామి నామ:ల్పము, కారకేయ వైశేషణిక చెరక్తిక ములు, ఉకులు, సా వర్మ్యము, ఉపవాక్యములు, జటలు 'మొవలైనవి,

తెలుగు. సంమోగాత్మకభాష, ఒక పదత మరొకపదంతో (క్రమదిద్ధంగా గొలుసువలె ఆతుకుకొనుటవల్ల పెద్దపెద్ద పదదింధాలు ఏర్పడే పద్దతి తెలుగుభాష్ట విశిష్ణత. ఇది ఇంగ్రీషు మొదలైన ఆర్యభాషలలో అంతగా లేదు. ఒకానొక అన మాపక [క్రియతో అన్వయించే పదాలు దాఎముందు చేరగా ఏర్పడే పదబంధమే ఈ “జట, తెబుగువాక్య నిర్మాణంలో (పముఖస్థా సంగల ఈ జటాలక్షణం వీరు చక్కగా చర్చించి వివరించారు. ఇది ఒక (ప్రత్యేకత,

వాక్య విశ్లేషంం ఆంగ్లంలో చూపించిన విధంగా పథకరూపంలో పదాలను ఆమర్చి పదముల పరస్పర సంబంథమును పూర్ణముగా నిరూపించారు, (కీచూ కాల రీతి వాచ్యాదులను వివరించడ మేకొక్క అసమాప3 (కియారూపొలను సమ్మగంగా పేర్కొని వాటి ఉపయోగాదులను వివరించారు వాక్యవిభజనలోను, పరిభాషా కల్పనలోను వీరి అసాధారణ (వక్ఞాపాటవం (ప్రస్ఫుటమవుతున్నది.

వాక్యంలోని పదాల వృ్త్తమును (ఉపయోగమును) బట్టి భాషాభాగాలను ఎని మిది వధాలుగా విభజించారు; నామములు, నర్వనామములు, విశేషణములు, [క్రీియలు, వైళక్తికముఇ, కొరకములు సంయోజకములు, వ్యంజకములు, వీటిరూపలేధాలమ

20

ఉపయోగాలను సమ్మగంగా విచారించారు. సంస్కృృతపు ఏడు నిభక్తుల (పణాళక విడిచి ఇెబుగుభాషకు న్వతస్సిద్ధమైన విభక్తి (ప్రణాళిక రూపొందించడంలో వీరి ఉపజ్ఞ విదితమౌతున్నది. (వీనికి నందింధించిన సూచన నా “భాషావికానం” లో కలదు)

వేంక పేశ్వర్లుగారు బ్రహ్యాండమైన పరిశ్రనుచేసే తెలుసు భాషక్కు విశేషించి వాడుకభాషక్కు సరియైన భాషాతత్త్యవిరూవకమైన సమ్మగ వ్యాకరణం నిర్మించ్చి అవరిపూర్ణంగా (ప్రారంభించి వదలి పెట్టిన సం్మగహసులభ వ్యాకర్తలఉద్యమానికి వరిపూర్ణ త ఘటించారు. ఇటువంటి అఛినవ వ్యాకరణం రచించిన గౌరవం వేంక 'పేశ్వట్ల గారికి దక్కినది ఆంధ్రభాషాదూషకు ఇదిఆఅమూల్య అలంకారం ; దీనికి పండిత (పళంన, (వజాదరణం విద్యార్థులు పఠించే భాగ్యం తప్పక చేకూరగల. వని నా విశ్వాసం, ఆం౦ఛప్రభుత్వము వారు సొహిత్యపరిషత్తులు, దీరిని (వచు రించి గాని దీవి (ప్రదురణకై (గ్రంవకర్తకు తగిన ఆర్రికసహాయం చేసిగాని భాషా

ట్‌ ఓం నే ఠి సేవ చేసి తద్ద్వారా ఈ వ్యాకర్త కృషిని ఫలవంతం చేయుడు రుగాకం

విశాఖిప్రట్టణ౦, విద్వాన్‌ సోమయాజి

24.1000.

కళా ప్రపూర్ణ పురిపండా అప్పలస్వామి విశాఖపట్టణం ఆమోదం

శాస్త్రం శాననం కాదు, కొకూడదు. ఉదాహరణకి, ఖగోళళాన్త్రం (గహాలా, నమక్రాలా ఉవిక్కీ స్వభావ స్వరూపాలూ తెలుపుతుందే కాని +1ఈ (గ్రహం ఇలా కాదు, ఇలా వుండాలి, ఈనక్ష్మతం ఇలావుండకూడదు, ఇలావుండాలి అని శాసిం చదు. ఏశాస్త్రమైనా ఆంతే అలాగే వ్యాకరణశాన్త్రం కూడా భాష జఖదిగో ఇలా వుంది, ఇలా వుంటుంది"? అని చెన్నడమే తప్ప, *%ఇలావుండ కూడదు ఇలాగే వుండాలి” ఆని ళాసించకూడదు. పైగా భాష సజీవమైంది_ నజీవమైంది ఏదీ శాసనాలకు లొంగదు, కనకనే భాషకు మార్చు సహజము, థాషతోపొటు వ్యాక రణం కూడా మారవలసి ఉంటుంది" అని నిలదీసి చెప్పకున్నార్రు ఈ వ్యావహారిక

నా = భాషా వ్యాకరణకర్త (శ్రీ నజ్ఞల వేంక కేళ్వర్లుగారుం

తెలుగుకి వ్యాకరణాలులేవా ? ఉన్నాయి. నన్నయనించి ఉన్నయ దాకొ వున్నాయి ఎన్నో, అవన్నీ కేవలం రాతలోవున్న వెనకటి పృ స్తకొాలకోసం, రాసినవి ర్రాక్ర భాషక్రాదు అంటాడు బ్లూమ్‌వీల్లం జనంభాషించేదే భాష, భాషించని భాష మృతభాష. ఇది ఆవగతం చేసుకొవి నజీవమైన వాడుకభాసషకి వ్యాకరణం [కొత్త పద్ధతిని స్పష్టించిన (ప్రగతిశీల మేధావి వేంక టేళ్వర్లుగారు.

“*చిన్నయమారిద్వారా తెలుగుభాషకి సంభవించిన దుర్షథ్శ ఆవగాహన చేసుకున్నారు వీరు. “నేటికొలంలో శిష్టులు వ్యవహరిస్తున్న (వాడుక) భాషయే (పామాణికభాష:: అని నిక్కచ్చి చేసుకున్నారు. ఈఆధునిక (ప్రామాణికాంధ వ్యాకరణంరాయడావికి వడుం కట్టారు, పాతిక _.సంవత్సరాలు విడుపూ విరామం లేకుండా పర్మిశమ చేశారు, తెలుగు భాషాతత్వం నిరూపిన్తూ, వరికొ త్తపద్ధతిని ఇంత పెన్ప వ్యాకరణ (గ్రంథం రాశారు. అనుకున్నదంతా సాధించారు. వీరికి వీరే సాటి అవిపించుకున్నారు. (ప్రగతిశీలమైన ఈనాటి శ్హేబుగుభాషష్నినైలకట్టలే నంత ఉపకారం చేశారుం గళ మీ రాగిశ గ

౦ చెశారు మేం న న

“దగ [0 ిం న్‌ ?50% ౮ [నీ ౮ గం... లో న!

లిల్లి

అసలు భాషకి వ్యాకరణం అవసరమా? అన్నపళ్నకూడా లేకపోలేదుం “వ్యాకరణం చదువుకొని శుద్ధమైన భాష్మవ్రాయగలము అవి అనుకొనడము వ్వాస్త ఛం కొదు. వ్యాకరణజ్ఞానం లేక పోయినా ఉత్తమసాహిత్యం సృష్టించిన పసిద్దు రచయితలు ఎందరో ఉన్నారు.” అలా అని వ్యాకరణం న్మిష్పూజనం అనలేం. అన్ని శాస్తాలలాగానే “వ్యాకరణం౦వల్ల కొంత [వమోజనంఉన్నది.”

థీ వల వేంక పేళ్వర్ల మంచికవి, వట్టభ్యడులు, తెలుగు, వపంస్కృృతం౦, ఇంగ్లీషు, ఒరియా భాషలలో ప్రండితులు ఎన్నోకావ్యాలు రాసిన వ్రనీద్ధులు, వీరి ఒరియాకావ్యం ;నౌకాళంగి డా, మాయాధర మానసింహవంటి ఒడియా మహాకవి మరీమరీ మెచ్చుకున్నాడు. ఒడియాలో ఫార్య్మగంరమై 'పేరుపడిందది,

మనలో ఎందరో మహాకవులే వున్నారు, భాషాశాస్త్రంలో వేలు పెట్టినకవులు మాతం వేళ్ళమీదికిరారు, కవికీ వ్యాకర్తకీ షష్టాష్టమం. ఈ వజ లవారి విషయంలో అది అపవాదు,

184లో శెలగుభాషకి శాస్త్రీయపద్ధతిని తొలివ్యాకరణం రాసినవాడు కాంప్‌బెల్‌ దొర, _ద్రావిడభాషావ్యాకరణాలు సమగ్రంగా పరిశలించి వాటి లోటు పొట్టు వరామర్శించిన పండితుడు బీషప్‌ కొల్ట్‌వెల్‌, అయితే. తెలుగుభాషా వ్వరూవన్వభావాలు నిరూపించే విష్పల మైనవ్యాకరణ౦ ఇంతవరకు రాలేదు, ఇదిగో ఈలోటు చాలవరకు తీర్చిన వ్యాకర్త (ఫ్రీవజ్ష్యల వేంకటేళ్వర్లుగాన, ఇందుకు దేశం పీరికి ఎంతైనా రుణపడుతుంది,

ఈ వ్యాకరణంలో థ్రీ వేంక పేశ్వర్థ విభక్రీపణాళక్క భాషాభాగపరీకరణం, వాక్య పకారపరిన్నశ్తనరీశుల్డు స్వముఖ ముభా౦ంతర కధనం __ ఇలి ఎన్నో విషయాలు తెణగు భాషా. విరూపకంగా వివరించారు ఎక్కడో. ఒకటిరెండు మాటలు శాస్త్రీయ పారభాషికాలూ తస్పిప్తే (గంళమంశా ఉదాహరణవాక్యాలతో కూడా నేటి (ప్రామాణీక భాషలోనే చక్కగా నుటోధకంగా సొగింది, వదిబుకాని చోట్ట చిన్నయనూరిన్కీ వజ్ఞ్యల చినసీతారామస్వామి శాస్రిగారినీ 'నహీపకం కాదు అవి ఎదిరిన్తూ తమ స్వాతం్యత్యం నిరూపించుపన్నార వేంక'పేశ్వర్దుగారు.

వ్ర

ఈ వ్యాకరణం శ్రీ గిడుగువారికి ఆంకితం కావడం విశేషం;

అన్ని విద్యాస్త్థాయిలలోను విద్యార్థులు (పశ్నప్యత్రారి జవాబులూ, పరిశోధన వ్యాసాలూ వాడుకభాషలో రాయడానిక్‌ విశ్వవిద్యాలయాలు అంగీకరిస్తున్నా యిప్పుడుం తెలుగు ఆకొడమి వాడుకభాషలోనే తెలుగు పార్య్యగంథాలు తయారు చేయిస్తున్నది* అయినా ఇప్పటికీ చిన్నయగారి పాతవ్యాకరణమే పాఠశాలల్లోన్నూ కళాశాలల్లోనూ మరొకటి లేదన్న సాక్షతో కదలవి మంచవేసుక్కూచోడం శోచనీయం. వేంకటేశ్వర్లుగారి. ఈ వ్యాకరణం ఈ ళోచనీయస్టితిని తోసిరా జంటుందస్కీ మన విద్యాశాథాధికారులూ, విశ్వవిద్యాలయాలూ దీని (పాళస్త్యం గమ నిస్తారనీ దీనిఆధారంగా వేరువేరు తరగతులకు తగిన విఛంగా వ్యాకరణ (ప్రణాళికలు విరయించి అమలుపతిచ్చి భాషా" పగతికి దోహదం చేస్తారనీ ఆళపడుతున్నాను. ణ లాటి.

ఇలా ఇది ఉపాధ్యాయులకీ, విద్యార్థులకీ కొత కొత రచయితలకి ఉపయోగ పడి వ్యాకర్త (శమ సఫలమవుతుందని నమ్ముతున్నానుం

(ఫ్రీ వజ్ఞ్యల వేంకపేళశ్వద్దగారు. ఇంతవరకూ. చేసిన సొాహిత్యసేవ ఒక ఎత్తూ ఈ ఉత్తమ వ్యాకరణ రచన ఒకఎత్తుఅం'పే ఆతిశయో క్రి కాదు. ఇందుకు

అటి

వీరిని హృదయపూర్వకంగా పదేపదే అధినందిసున్నాను. విశాఖపట్నం, పురిపండా అప్పలస్వామి కేశీ10.62.

చి 9/01. 5 ౪. ౦౮౭780, నక, &.. ౯౧, 90. 590101 ౯౯౦169580౯ 01 761004 & 9/1001031, 00 16863 01 4/13, 00౧౧0909 606 ఓ84/ 00212030 ; 80876 0 500669 & ౬800 ౪ 0079041 ౬64౧9, గిశంగా 06౯ 2 5౪7006 0319, 580816, గండరంగ0 00400061. 864, 01 [6363౯001 5146 65, శిగిరగ/8 ౧౪6/9 1, 1/8 18 (10706 ౪ ౧/౦18530/ 01 6 ౮80, [600౧0364 51866 ఆ౧|౪6౧౧/. 99||) ఒక్క నిమిషం - రెండుముక్కలు కవితా జగత్తులో తమదైన ఒక మధురాతి మధురమైన సద్యోహృద్యమ్యూ సహృదయనై వేద్యమా అయిన వరమరమణీయ పద్దతికి మార్గదర్శపణ శ్రీవజ్బల వేంక టేశ్వరకవిగారు ఇంతవరకు వారిగురించి నైకవివ కొవ్య 'వ్రతోశకలలో నానా నవీన రనభావ సౌరభాలను గుబాళింపజేసిన కవితల్లజులే అనుకొన్నాను, వ్యాకరణవర్పిభులును అనే విషయం ఇప్పుడే (గ్రహించాను ఏవం విధాపూర్వ (గంళ రచనా నందర్భంతో వార్త ఉ త్ర మోపాధ్యాయల్హూ ఉదా త్తవ్యప్తలూ, అని కూడా నాకు విదిత పూర్వ మెన విషయం, ్స్‌ గు టీ ాను ఈ గడక్వంలొవి వ్య క్రిత్వాన్నీ, వ్య క్తిత్వంలోనీ గురత్వాన్నీ ర్రీంచా శిష్ష వ్యావహారిక విళివ్వ వ్యాకృతి రచవలో. (గాంిథికొం(ధభాషలో అనేక (పొడకావ్యములు పరిథవించిన వరీణత సజ్తాడు ఇలా వాడుకభాషకు (పామా ణిక వ్యాకరణం రచించడం అవ్య న న్‌ శ వ్‌ గ్‌ 9౭౧౦ అపురూసమైనవిషయం, అదీ [ప్రా క్రనపదతివి విడ నా శౌ చ బి న త్య పద్ధతిని పవిక్షివచ్చివంత మేఠరకు అనునరించి స్వోపజతో పరిభాషాదిక సామగ్రితో న్వకపోలకల్పితంగా వర్వతంత నంతం[ఈీ వ దహ తడా?క ౩ అర్విరంత స్వతం(కంగ్కా వై ర్ట 0గా ఇలాంటి ఇంతలాంటి [గంధథావికి ఆందచందాల రూపకల+న నివ బరి బహుముఖ (వజ్ఞకు శ్లాథాశరః కంపం చేస్తున్నాను. ఎ

కిస్‌

చిహుకొర్యభార వ్య(గ్రుడను కావడ౦వల్ద ఇంతకం'బ ఇంకేమీ (వాయలేక పోయాను. అయినా మాగురుదేవులు, పండిత పరమేశ్వరులు ఆచార్య శ్రీ సోమ యాజిగారు అర్హత నాచితూచి (ప్రళంసా పృతమిచ్చిన తరువాత అన్మదాదుల ఆభ్యప్రాయా లనవనరం, కవిగారు మి్యిత్యపణయంతో అడిగాడ కాబట్టి ఏవో ఈ 'రెండుముక్కలున్నూ. విశాఖపట్టణం, యప్వీ జోగారావు £0.10-10 02. ఆచార్య తూమాటి దొణవ్ప, ఎమ్‌, ఏ., పి హెచ్‌. డీ, ఆంటశాభాధ్యవలు, నాగార్తున విశ్వవిద్యాలయం,

ణ్‌

గుంటూరు.

థీ వజ్ఞ్యల వేంక పేశ్వద్ల పేరుమోసిన కవులే కొక టోధనా పాటవంలో మేటి ఆవిపించుకున్న [పథానాధ్యాపకులు, విశేషించి, విశ్వ(శేయస్కరా లయిన మార్చులను హర్షించే అభ్యుదయదృకధమూ, తదనుగుణంగా (త్రికరణశుద్ధిగా (పవ్వరర్తించే ఆర్జవగుణమూ కలవారు. వీరు అటు ఆంధ్ర వ్యాకరణ సంహకా సర్వస్వకర్తలగు శ్రీ వజ్ష్రల చినసీతారామప్వామిళాస్తులవారిక్సీ ఇటు వ్యావహారిక భాషోద్యమ రధసారధులగు. శ్రీ గిడుగు 'వెంకటరామమూరి పంతులుగారికీ అను యాయులు; ఈ యిద్దరి విశిష్ణగుణాలతత్త్వం తెలిసినవారు.

పరీక్షలలోనూ, సిద్ధాంతవ్యాపరచనలలోనూ ఆధునిక (ప్రామాణికాం(ద్ర భాషను వాడటావికి ఆంధ్రవిశ్వవిద్యాలయం ఆమోదించింది. (శ్రీ వేంక?టేశ్వర విశ్వ విద్యాలయం సిద్ధాంత వ్యాసరచనలో ఆధునిక (పామాణికాం్యధ భాషావ్యవహారాన్ని ఈ వరకే అనుమతించి వుంది, అన్నిరంగాలలోను దీని వాడకాన్ని ఉప్మావియా

రి విశ్వవిద్యాలయ ఆం(ధ్రశాభోపాధ్యాయనరిషత్తు ఏక్కగీనంగా సిఫార్సు. చేసింది. కొదిట్టి ఆధువిక్షపామాణికొం(ద్రధాషా స్వరూపస్వభాలను శాస్త్రీయంగా (ప్రదర్శించే నిర్మాణాత్మక రచనలు చాలా కొవలసివుంది, తెణగుభాషానసంఘం ఆంధధవిళశ్వ విద్యాలయావికి స్వమర్చించిన నివేదిక అనుబంధంలో కొన్ని మార్గదర్శక స్యూత్రాలు విహపితమయివృన్నస్పటిక్కీ అవిసమ(గ్రాలన్కీ (ప్రకృత్యపయోజనానికి వరిసపోతాయనీ చెప్పలేము.

ఈ ఆవళ్యకొన్ని దృష్టిలో ఉంచుకొని (శీ వేంకేశ్వర్దుగారు. ఆధునిక (ప్రామాజికౌర్యద భాషా న్వరూస విరూపణావికి పూనుకొని బహుకాలం సరిశ్ర మించి యా (గ్రంధాన్ని సిద్ధం చేశారు. ఇందలి కొన్ని పరిచ్చేదాలను నేను న్వ్యయంగా పరిశీలించాను, (గంధక శ్త వినిపించగా కొన్ని పరిద్చేదాలూ, వివరించగా తక్కిన పరిచ్చేదాలూ వెరి (గంధతర్వాన్ని స్థూలంగా ఆసు$లనం చెయ్యటం జరింగింది, రచన్నాప్రడాశిక్కొ పరిచ్చేదవిభాగమ్యూ వరిభాషా పరికల్పనా, నిర్వచన విరూసడాలూ నరికొత్త బాణీలో నిర్వహించబిడ్డాయి. వ శ్రవిర్ణయం, శబ్దన్వరూప విర్తూవం వట్ల నేకొక వాక్యవిర్మాణంలోని ఆవేకొంశాలను శాస్త్రీయంగా విశ్లేషించి (దర్శించారు,

ఈ (గ్రంధాన్ని ప్రచురించవలపిన ఆవళ్యకమెంత్రై నావ్పంది, ఈపవికి విద్యా లయాలో, ప్రమరణనంస్థలో పూనుకుంటే తమ వవితవిధిని నెర వేర్చినట్లవుతుంది, మ, __చమారి డొజవ్ప,

అర్టీ- ఆం్మధ విశ్వవిద్యాలయం,

రై? డాక్టరు లకంసావి చ్మక్రధరరావు, ఎమ్‌, ఏ., పిహెచ్‌. డి డైరెక్టరు, సంపాదకులు, తెలుగు వ్యుత్చ త్తికోశ పధకం, ఆంధధ్రవిశ్వకళా పరిషత్తు, వాల్తేరు,

*తెనుగునకు వ్యాకరణ బీసము చిన్నది" అనే ఉక్తిని వ్యర్థపరిదే రీతిలో తీ వజ్యల వేంక'యేశ్వర్దగారు "ఆధునిక (ప్రామాణికాం్యధ వ్యాకరణ” (గ్రంథాన్ని రచించారు. అక్షర విజ్ఞానం, సంధి విజ్ఞానం, పదవిజ్డానం, వాక్యవిజ్ఞానం అనే నాలుగు భాగాలు ఈవ్యాకరణ (బిహ్మకు చతురానన పద్మాలవలె థాసిస్తూ వ్జైయా కరణులకు ఆమోదాన్ని కల్గిస్తున్నాయి. ఫ (8) కారోచ్చారణతోపాటు మేషన్వరో చ్చారణను [గ్రహించటం శకటరేఫ అర్థానుస్వారాలమ ఆధువిక భాషనుంచి పరిహరించటం హర్షించ తగిన విషయాలు, వర్ణోత్ప త్తి విధానాన్ని వివరించటం న్పష్టోచ్చారణకు అవసరమని శ్రీ వేంకాపేశ్వర్లుగారు ఈగంధంలో వాటి వినరాలు ఇచ్చారు. తెలుగు నంధులతో పాటు సంస్కృత సంధులు కూడా సోదాహరణంగా ఈహ్యకృతిలో వివరించదిడ్డాయి, తెప్పోత్సవము, ఎన్నికో ద్యోగులునంటి వ్యవహార రూపాలకు ఈగంథంలో సముచితస్థానం కల్పించబిడింది. నామాలు, సర్వ నామాలు విశేషణాలుగా ఏవిధంగా ఉపయోగపడతాయో అందరికీ ఆర్థమయ్యేరితిని చూపబిచ్హామి, భాషా భాగాలను గూర్చి విశేషంగా తెలుసువకోటం వాక్యరచనకు ముఖ్యం, అన్ని భాషా వాగాలు ఉదాహరణపూర్వకంగా పదవిజ్ఞానంలో పేర్కొన బడ్డాయి,

కంర, శరణు, ఏకముగా, ఏకమై దబిహుశః సర్వత, అకస్మాత్తుగా ద్వార్యా అనేకమంది ఆధిక దిగుబడి, మనిషి, నీచ, నువ్వు, పదోసార్హి మొద లైన పణ శబ్దరూపాలు సూకాలద్వారా సాధించదిడ్డాయి. తరతమ భావ నిరూపణ భాషాళాస్త్రజ్ఞుల కం'ె శ వజ్హ్రలవారు మేల్తరంగా నిరూపించారు. వీరి వాక్యవిజ్ఞాన విశ్లేషణ భాషాశాస్త్రజ్ఞుల సన్నిహిత సందింధి విశ్లేషణకు కరదీపిక బౌతుంద్పి +నౌకొభంగమ్చు* *“ఆమరవీణ "'సంధ్యాగీతము", “మాతృనందసము అనే రనవ త్కావ్యాలను అనేకొలను రచించిన (శీవజ్ష్రల వేంక కేళ్వర్లుగారు ఈబృహల్పిత్‌ణ (గంధాన్ని నమ్మగంగా లక్ష్య లక్షణ పూర్వకంగా రచించి ఆధునిక వ్యావహారిక వైయాకరణుల చిరకాల వాంఛితాన్ని పరిపూర్ణం చేసి అన్మదాదులను ఆనంద +ఎగ్నులను చేశారు. వళనివట్టింం. లకంసాని చక్రధరరావు

ల్సి ౪. ౬6401080 [| &., 8. కరు ం లిం8106౧[01 ౯01 ౦౩ 2౧6 969 "6 తీరణ1౧ 9౯8100, గరి రు గ ఈ, ౪2 8౧80820) ౧౦౧౭1. ||. గ. 60 606, ౪2 క. పటా య కం 84 ఆ౧౪౪5 0౪ 0 ౧ ౦౦౧5౧. గీఉ౦0!50%! (౮.5. డి). కాదలి గర లైట౦0గ౧ 5/1 781108 8 6౧21950421 4 ౧౦ ౧39 60౧89 2 ౧0౧66! ౧ ౪౦16 1౧ ౪7 ౧౦ (౧౩ ౮౦౭99 00. 06 గీీంరం[౧ 768 ౮8౮ 6/2%%27 60౧౧౭3 0 81200౪7 01079830 ౧౮౧6౮19 3164 8010 8/9 "౧ 54039[/11 2౧6 61600, 6 ౪488 507౧0౧ 1-10-1908 ౧ 30001 '. 5/1 6౧18984210 1౫/85 1016 ౪0౪౧069౯ 800 01 18196 8610062౪41 8౧6 ౪0౧1268 ఓ8160౧01 నా గగ. [18 ౧౦8౮౦ 04౧ 069 (౯8౦66 10 గ|౯౮౦౧౧౧4౦09౪872 ౪6౧|8(361= ౪౭/1 ౧0 [864 ౧౫7౭1664 [0౧ 1069 6063౪27 0/50 €0 8 *౪1ల్తెం ల68/ 8000 1 08184 ౧౭6/6. గ౦030610[0[20౧4 ₹ం0గు గంగ 08౧ 09 12066 119 66309౧1 01 5?" ౪668193943 ౮, 07 * ౧౮౩ ౦0 ౧13 ౯౦98500 ౪౭89 న౦౧౮౭8/౪ సగింళ0 868 ౮/231108 6, 20077400 10/0 0 “0)]11 ౪ 68 ౧౮ “06౯౮” 0౯ “76660107 66 ౪66 (0౧) 16 53051741 "49086082 509 1౧6% టకం ౩ ౧88 0900౧9 1౧6 56౧౧3౧68 0 €౧6 +3౧| ఫ్‌ [౧9 8610078 [06120063 ౪616 666 (6 $0%01866 ౧0819, 8567౧0౧065 ౩౧6 91010069. [8 02౧౮618006 శగి౧8౪౭008616 (1827-1896) ౪౭3 ౧6 8360107 0 $/2౮2/272 0౧ 2/202/7౮2/66౫77). 8 ౧౦6౧౧ ౪/1౧ ౪60 9 ౧౧68౧ ౧౮. 210౧09 8 00౧19"౧౭౦౧ ౦1 61202౪7200800. గి8గ43/- 8౧౧ 8౧64 81831300. గ6 8136 ౪/06 $0౧6 90/[0%8 0 116 70/4ర4 7200142 62౧౧౭౧2 గ౧74/౭౧౭౧౮ (82౧5181064 01) 58831711 న [౧౩ 0/0006-15- 84 4ఉంటగ6" 7601418 5234 . ౧6 261౧0౯౩ 12016 86000 8౪" (1879-1930) ౪49 8 ౧0194 “డిక0(2౪264%183౧1” 8౧6 82180 119 3610070 4 ౧౪౧౨6౯ 01 061081 శరట 585671 (1969-1941). 2 3901013 "౧ 004 58231776 ౧6 701686 ౪29 106 86100/ 08 ౧4౧౧౦6౯ ౦76 ౮ర6 8౧6 58091 ( ౪౦గ65, 1౧0 ఆర'గర 8 00౧1౧9౧13౧ 0౧ “599513780030]3౧98 531014/3064306" ౧8 ౪289 009 “0676” 01 16 8600079 0009 ౧. 8 80/2060౧4 ౪721128914 01౧1౧8 599108/2002 $48011 535671 (1878-1964), 31 60౫”౧6౧ ౮ 6 ౭౧6 ౪810/2162/801 8౧6 ౧6 806100 036౪7978 3010 తగ ౪/09, 659060211౪ ౧౧ 70 ౪౫౮౪ , 672౧౧౧౭౯ 8౧౮6 08౪16 8౧ 18౧౮8069 (960113[66 09+ (16 తీగిరగి/8ి ౮౧౪6650 8 (2౧. 706 8010079 070119౧ ౮89౭౧౧౭6౧4౧౩ (5%, 1905) 13 116 8600౯01 96౪68 90919, 5600 13 116 73111212

ఖం

20011 00౧1 ౪౧100 ౪00౧12165౪/28 6 ౧89 665068౧666, 2౧6 ౧౦ ౪౦౧౮6

1 ౧౦ ౧89 118 1౧౧౧౧౬౦1 6౧9 19%] ౪ 66౧169 0౧ గగ. 57/1 ౪9౧|(21054/204 ౧84 [౧19 88/17 64403010౧0 8 80001 8 2౧4 గ ౧9౯666030౧0౧ 1౧ గశ. గ. 001 689 ౪1212౧8837. గం స355100 [9 8.% 0891969 62౧౧౩10౧ (1930) ౧9 ]0"౧96 19 60౪87౧గ6౧4 7810109 0011939. [౧౩౩౩౧౮4౧౮౧ 8౧6 ౧8౩5964 (౧8 8. 56. 0౦౮౯69 ద:80104800'(1936) 1% ౬19౯ 01359, "09/౧3 6 0౧17 6406 619 €0 (609౪8 113 6130౧00100 2౧4 ౧6008౧160౧ ౦ ౪౦౧౧”. ౯800117 06|౯* "౧4౧౧918౧0639 00౧11091 64 ౪6౧౧8(05/4/8/ 6 10 86064 ])00 10? 18 ౧౩౧19౧2౧౦౩. 50 ౧9 2౪౩ ౧ 109 164164 0 ౧౦54(-0/8644819 51౪647 2౧4 306006 $6[౧/౦9 1016 60 109 12గ1౪ ౧౩౫౦ ౧6 6౧౦99 ౪౧6 “0])216" (198009౧ ౧౯౦1895100 2౧6 01౧36 29 8 192009! 0 గ|4009003805 8౧6 5616౧09 [1౧ ౧౩ 802/6 (118% 501001, అ9౫/౧౦/9 (1072068 015.. 0/1998) ౩౧6 5603864601/ 0602029 8 గ324013919[. 3౧09 ౧13 ౧8676- 9౧1 1౧ 1968 ౧9 [౧౩౩ 59960166 1౧ ౪192103031[0800. [0౪9 01 162011౧6 15 90 ౧౫౮౦౧ '౧౮/౩1౧63 1౧ ౧౧ ౧౧౩౧ 6౪6 2 106 836 0 ౧౭౩ 58౪76౧0/ ౧౦ 13 50[0/100 85 8 162018 1౧ €౧6 ౪. 7. 00 889. ౪194144082002004 ౯౦౧) ౧19 ర0౪[౦006 63౪/5 ౪6౧8169484 6౧౦౩6 10166931 1౧ నింం[/ 2౧6 ౪౩16494 (019 ౧9౧ 1౧ ౪6౧౩02010౧. 4౧9 68౧౪ &09 01 160 ౧9 060౧౧౧౦౩౮6 $0౧016 ౪౭5569 8౧6 ౪/౧6౧ ౧6 ౪/88 గ2/64/ 12 ౪6873 016 ౧9 ౪౯౦19 200 ౪6౧599 6[౧011 96 రొః(/2/౯౫౧/2 ని౭ంర/2 20027244 1 012139 01 [13030002 63౧689 ౧౦౧-౪|౦16౧1 ల౦౧-౦౦౦౧౦౧40౧ ౧౯౦- 9౯౭౧౧౧౧౩ €0/ 6 ₹60640గ) 0 1౧6412. రో౭౪//0/0020/603774, 2 ౧౦౦౧) 01 400 *౭/౩95, గ౭/772/30///232774. 2 ౧౯౭92౧64౧౧ 0 1176 62౧603 (00, 1935) 2౧6 8 540263గ 11 530911 4609 & 1 *719౧ 081079 ౧9 8(18[= ౧౦6 16 98/3 0 899 గిీ302/3)80 గ13148 (౭౯౩72౧2 64)4040% [౧౭8౧ 61 ౪122౧3౮౯8౧), ౪/83 80 ౧౧4౦౧ ర962386 &£ £%0 ౪౩/63 60౧౧౧05864 0౧ ఓ[9 00049100 01 ౧1౩ 071౧63 07 ౪9౧1816548 6 0౧862 60గ012౧3010 ఈ39 24/21/6496 10 ౧౧౫ 4౧10౧ 6౧39 94 ౧౧) 10 [160679 766 6660231100 70% ౧3 10౮10 10% ౪11 ౧౦ ౧85966 [౧ 8. |. 01899 1౧ [౧6 గిగీంగిడ్షిం ₹8)3%'9 ౮౦11689. 7౧౦56 ౪6/9 106 64౪9 01 ౮౭౧౬8 8౪616" (141౧ ౧౦6959) 2౧6 64/06 గ|3 8466608 68౪/3 1౧ 1౧6 00 1669 1౫ 0011400730100 ౪/10 ౧13 6069109 800, ౪8110818 16811639, 1౧ (౧9 ౧౩౧౧9 08 “/0౧818 స2 160498 [8౪7016 80౪6881 2/"0169 ౪౪6/6 60[౧[/100(66 (40 106/౧819 11669 8౧880 6/10418190 52)812 8౧64 56003301. 70/66 00019 0 ని౦6[0/ ౧౭/౧4 ౧/౧౨/౧2౧6 8౭5౧౦౭ర/0౮౮/౮ 2౧64 2 ౧౦౪౪ 31110196 శ/26006/2 6/96 90గ౧9 0 (౧6 ౧65110401009 0 9 41౧ ౧౦85. ౪79౧5463 నడ 16432 గంళ4!6, 33 1౧97 ౪/99 1౧9౧ 13౧2111817 004౪౧ 1౧

111623 0౯౩9 030303 ౧32036 0 “డిన రాణి 698072౧3 క్‌ | [8115230 (6 ౪౩64-5309: ఉంరం 0/౧) ౧ ౪12 ఉగ23ై/870 ఆమం [౧ 10036 62౪/9 ౪2380౧ 0౮190806 ౧౩ 1 16[2/ &5330613/00. 1౧9 [4/1౧ ౧౦౭18 ౧౩166 6౧౩౭8౧౫ ౪౧౩౧ 09౪ 168 (౧8 001 396 ౭౧3 6౧16766 1౧00 567/0, శ

త! 1000330 1 9 92౧౦9 ౧ ౮870279,/874319562 ౪ ౧౦౯౮86 [3 "(28/80 188 223 02 119 20౧౧8౦ 10%? 0 1౩ గి|3227/21230 01 అీ౩/2)'9, 5/1 ౪ ౮813 08) ౪4౯౧3 80౯93 ౧3002 0 16(1979. 10 రేం2 08163 ౧౩ 0౨0% 2625378౨74 0 109 1303731301 ఆగం 2౧09- 10086 5౧ 748164/87 6 ఓ9 "9 6027 ౧091. 8 ౧౦5 ౧౩ ౧614 $0౯ 200646 900 ౪9218. గంటగ2రీర20792గ76 8 5008904601 9869071094 9౪ 19 తిగిర[8 (1937), ౮౦41 &౧3 13647838 అగ ౪౭58 89 8 161 900% 0 గ10667౧ ౯061౧/ 107 (09 8. &. 060788 [37"౧8౦గ౧. 113 “08 కతగ200 కేం2/3/69/72 ౭9 &8|66296 168 0681౧06511 1౧ ౧9 ౮౦గ౧9్క గంగ గం 0 (౧9 ₹6 ౮౮ దిగ8ంగిత 58౧01101. సీకీ8ిర?89, ౭౧6 5౧ ౪౭౧18- 199420 88 84/8/536 8 ౧౯289 9/19 60౪౧౭౧౯ ౦ &ీగిం0/ ర/2063% (1956), 4772౧9786౧ 8౧6 రొ౭/ ౮౧౫/2 ర౭2/2గ74 లిగ౦[8౯ 0 [15 060 08[ 009, ౪818 ౧850? రం 83 18)గ-500018 01 గిగ0డ3/0౧ గింటా 0౫ 1068 ౧౪8/5 [880 ౮౧౩1 కం య/06 6028104118 8౧6 గి[/80769 3 శ'2డాట2౧7౮2౧474 (098 1968 0) 2 [6034౧౪ న౦6గా 0 ౧0౮౧-౦౧ ౪689 668 "౧౫ ఈగ 6068! 90౯౧ అంక రర ఆ98 [0 గ౭౧రంి4 ౪087652. 11౧04౧ గిజాల!0,

౪6౧8109447 “6 ౧|01658"008] 66౧/09 1౧ 0/98 ౭౪ ౧'గా 8౧ 002071౪౧ 14 10 168౧) 6 0778 18006396 8౧౮ 806/6 0041686209 01 0:12 1120013 9 7809283 ౧ 76 ౮9౮ ౮62 గ2౧౮2గట ఎక00 0॥ 8 8ర్ల 6౭60813618 10 1౧69 116౧ గ౭౪9౧౪8 ౧|| ౧56౯ 01 0715583, 5/7 5860857౪78 776901. 08 ఫ06౧ 7606౪64 06 800601210౧ 01 07/8 ని౦ం6:8 50౧6 $0%0 28 1148 గిగింగ18 ౧001 540౧4 0౧ 37౭60278 గ్‌ ఉం ౧౧౩ ర6౧62౧80 [21౧84 8౧6 114౯0౧81 1158. 56%/109 1౧ ( | నంగ రివర్‌ ఈడే పగ ౪8౧2954274 10 2113 ౧ 8 ౧1౩౦౩ ౦ ర)౪1౧0-

) ౪1౧ ₹6 ౪౮4 ౨488190 ౧ 01 111/30/9.

నగా న ను (5 51067 0! 731004 11972046 ర8౪8]0066 1౧

్ల ౧ 109 867 0 76 ౪౩౪౮ 60% ౧ 7౧09 నిగ998గి1 హట్‌ 6౧166 “% గి! 837౧ 5143౧34 181604 6/7గ౩7” 9 (౧6 04(00౧%9 0 ౧'3 513607 01 61678౧1 56%0015 01 8109046 6శ9%గ8ం 5/1 ౪8౧12- గులాము (0౯ 9౪00౧603 ౧6౪ గాం[1069 ౪158%208(౧2౧, 20-9-1982, ౪- ౬164840576

5౧౬౯౧468

7౧9 €831గ8|6 8౧41 ౧8166000 6౧9 0001 6౧ [26 “త 1066౧ 543౧623 ₹9 ౮౩1 6౧0౧037౯ 98 3303413 000303 (083 [0౧8 97200గ3గ 0! [౧1300378 6౧౧౧౩౩ 54/ 223 003 5635360432 0285 0౧1౧9 980౧9 ౧99౭ గుంరేం ౩34౦0౧ 530395౯8 6౫0138 తేం5[ి 28 ౬౧9 3030౧6 ౬88 ౧ 2౯8 ౧8౧౧౧౧31 02 ౪ ౧౦ 99 896169 28 60%)6 45 ౪౩ ౪ 8[0/౧ 0౫ ౮౩50859౧ 50 250 ₹60634 88౪8183 [౧30109౯ 0/2 రే ౧ 12౧4౩899, 8౧6 52౧057 € 2/9 [00235 [9 00 83 23 0+81 57 08649. ౮5189 " 8|2౧3౯ 3090! 11098 0650౧001 2990768 ౧౪౩౧ 4101౧4 ౧౯౦9 6గ9 92) 2206333 13 ౮౫0308 ఆ 50 [౧000025 ₹600%౧3 ౩94 ౧౬౧౭౧౦4 ౧౪౧0331 5౧౫ 2౯13360 8060౧, 80౧36 ౧0 93 86౫ 59౧0౦3 8౧౦౯ ౧౩౪౧9 [18౯ ౧౧౦౯౩ ౧2౨౯0306 ఉ8క90 ౭౧969 $08860 66490%950 2501౧3 0౯౬౩౫౫౩౯ ౩౧౩౦౧ 16 69౪4 1౧౧౮౩ 9 6౯4౭౧౧౧౫౩౯ ౦! 54803౮ [02 78 ౪౩౮ 2౧4 416 00౧50643?/2006 0270 [0 019 69 ౧౫౭౧౮౧6౦ 1౧9 0౯౭౧౧౧౩6౦1 060069 0[₹6 634 గక 53709 68618766 10౧9 830, [0 [0803౩ 9 6౩౧౧3002 (2090-4050 01 0౧9 18090299 0౧ 2౧౦003౯ 540 ౧౧ 300౧06 ౪9 $09౪౧0 8 ౧౭౮/9 ౦01 09 18006”. జిగఠి 1౧30 ౪/29 అంం[ ౪ ౪౧86౪83 60౧9 0౪7 19 87౯2౧౧7౧౬౯ ౭౧౩ 0[76 ౪౮౮౮. 50 319 03899 ౪/౧ కంగాం౦ం1018! $౧డ 6౧ 2౧౮6329939 3£ 9౧౪ 6320490 91౧2070 ౮3౮.1 ౧౦౪౫ [౧83 ౧౦ [988 ౮౧౩౧౧౫౧౭౧౦! [904/0 6౮950 (9 €౧8 [ ౧౮ ౧౩౩ ౦68 64/8 ౭౧64 01౧6౯౭౧ ౧౭౧1 6 ౪౫౮ 500019 1637 గ! 5939233! 5331౧0 గంణర3 [౧2౧౩ నః వరిగి8/3, 8౧01 ౮౦౮ 50౧28౪74) 2౧3 0౧9౧ ౧౧౩ 169౧806 ౧౧ ౩ 9౭౧౫౧౫౭౯ 5౪00 6982 0౧౩-[9 8 ౪౭8౧ 8౧479౧86౧9 €౧6064 0౧౭౩ ౯6౪7983 19 (09 ౧౫౭౮౯౦ ౦79 ౮696౮౭9800 ౮౧/౧4 ౪౧౩ 3౧96389 ౦ [౧6 2౩ “0/8౪ ర 2౧ ం/౭౮౧౫8| 2౧8 [3౪76 2౯౧౯౭౧9౩ [09 08299-5౪516గ 01 9" ౧౦౪౧9 ౧ 109 58౧316 (066౧ 2౧4 ౧6౦౧౫౩5౦. [3౪9 60౧3 ౪౦ 6౧08 10 (౧19 960౧ ౪౩౦౧13౧౦౪౧ 8/౭గా౧౩. ₹0౧9 1౧ 1880౧0 948౧817 1 "౧ [9 ౧6౯10౪ 8 (680 9౧5 0౧90 ౧౦౮౧9) ౪9 6672౧౪ 8౧ 67౦౧౯” 50 05096౧/86 63 6౪/6 , ₹09 ౭40107 “౧ (1 ౨ 0౧8౧౧౫౩౧ ౧83 07౧096 19

6౧78 0259-573(8గ) 0 ₹6 6౮౮ ౦0౧9 ౧99 $౮000651866 ౪ 68 ఢ4/6 2౧6 ౧౩ 10 0౪675. 206 ౯627౯3౧26౮ (18 6౭౩93 "౧ ౭ ౯౭౯౦౧౭ ౩౦ ౧6 50041 38 6256-6౧64 ౧౮9 ౧౧6/3, [0003 తంగత6ట, ౪2/20. = 4206, ౧4౧౮౧ ౭7/9, (002/3, 2౧ిరే 2౧౮౮ (చేక్క తోడ, కొరకు వలపు, పట్టి, నుండి కంచి, లోపల్క అందు ఆ 018/9 666౪8 8౧౯ 10 106 0386-60౧6 ౧౩ ౦1 5208- 1౮16 879 (08 ౪ ఇం?69 08 6 8౧01 0 293, ౪1101 "౧౦ ౮663 ౧౧౩౨ ౧౦౯9

వ్‌ 4౦69 (6 ౪87254 76/4/00/2, గా౦౦౮౭ (వరష్మ వెలుపల మీద ్స 616, 21 00 26 8007 68 68 0094003 1009 07 02346 , 8౧6 ౧8౧౦4 ౪2/5౧24/48725 (వైభ క్తికములు) ౧ 606 (020౧8౯ 5601 ఈ౦౯609 8౪6 రీంఠగ ౮4//66 2౧752౧౮౧౭౨ ౮౮౧2 62 ( నందింఛచమాచక ౧౧ ౧6 9/౧౧. ౧ "6 000 11616 86 0౧౪ ₹ ౪6 03563 [8౪ గర 1706 0856 = 6౧6 ౧95 (16 ౧౦|| ౧౪6 116 800౪2080౪9 119 90 1౪6 0౯ 861601౪8, ౧6 86౪91. వీ8 8౧6 109 ౪౦౦41 ౪6 0౧8 6808 [08[0[01౪/0/603 ౧0 6] 619౧1 041980/ 63 న౧0౪/౧ 83 న2/19 0 800600 39 661690౪9 ౧1౧6064 ౮౯౭౧౧౧8౩, ౧౫౧౧౪౦౧ 89 10906 9౧0 698౯-0౪61 ర 91౧010౧ 5914960౧ ౧౦6౧౩ 8౧6 861601 ౪85 2౧6 600౪69 8౧6 28౪87059 36౪67039 8౧4 ౧౦9€- ౧౦8 [089, న౯౦౧౦౪౧$ 2౧61 861601 ౪69, ౪౦149 8౧6 9603%09 304106 (9 గిం? ౧912౧06 17200౮ (వాడు) 88 [700062 ౪౧9౧ 2866 ౧6౮6౧6౧66౧ ౪ ౪/08/6089 ఓ 9 0౧౪౬ 5641410 10/01 ౧౦౮౧౩ 00) 861601౪705 ౧౪౦63 8 6౧2గ6462/7/2/2604 చక॥ంనివాడు) , 27౧౮౭/4౮ (అందడప) ౩98 ౧౯౦౧౦౪౧ ౪6౧ ౪66 ౧6౦౧౦౦౧- (వక్కనివాడు] ౧9 6౧౪ 83 119 $60366 08 ౪9వ, ఈ౧0/02339 8 3880 86,001౪6 ౧ ౧6 ఇ0/238 2౧౮2/౮ గాంగ 4/౮ (అందరు మనుషులు) తీ ౧666 ౧౫9౦9, 17050661 ౪8 0 (౧6 ౧ [1౧01009 88 ర/04౧664 ఉ౧66౯ 0౧6 0853 623 64 త$/2)/2౧)9 (ఆవ్యయములు) 560% ౪0/69 8/9 ౧ 1% 3 ౯౧2౧౧౧28! 6 393 86 ౩8 ౪2/0గ౧254గ2గం,. 2గ౫౦/252గ75 8౧౮ ₹0/౭గ/2 గ2గా (వైళ కిక ములో, సంయోజకములు, వ్యంజకములుు 800068౧9 10 16! 14౧010౧ [౮9 ౪౦౯63 ౧4౪9 0860 6౧883 "94 ౧౦ 6011 92/13 01 909601 89 "గ 10౧6 ౦66/౧ ౮౯4౧౧౧4౧ 0 ౬00 3%, 8 ౧64 8౧౮6 0016౯ 2౧౮42093 అటిక! 89 8౧0 50 6౧09 96 6793 ౧64 6010 08 (9/౫9 ౧౦౯48౯ 10 6౫08050౧64 65600౪6 9907 ౧౪౭౧1౦౧9, 50 190 ౧౦౪౫ 6౯8౧౧౧౧౭౩1 02 167003 ౧8౪910 9860 ౧64 ౧౦/౮6? 10 9%03%2106 ౧౦౫౪ 6 500౪6౧96 | ౧౦౮ 810 1801301 80౫ 2౧66809 , [౧6౧09 & ం006 ౧౮౯6౯ ౦1 ౧6౪ 1607౧03 ౧8౪9 ర06౧ ౧౮౦640౦964 ౧ 19 నైతి 560% 89 ౮2/౧2 ౮్ర2/౧)/ 9౧ టర్రాగాన 2౧30004 త౧౮0౩౧౬౧/ (2/9 (02/20/2077 తొడిగగ 2/౯/22)/2/77 )ఉఆిన్‌ఏంం 60.900 ౧ 0/40 [0 69904 93118410 0౧9 04 ౪0169, 8౧64 0 2౪౮663,

933 06 3160160769 01 6 9౧౧౯ ౪౧65 0 86౧016౧065. ౪/౧ 0౧ 19 01 (16 క0/6గ091 2౧0౧14౧౮౦౩, [29 ౨660 1062 ౪ 6౧౦౧66 0* ౦౪/౦ 4 ౮౧౭౧౧౧8" “౯౩౧9, ౪0 6 1౧9 ౪6౧ ₹ 61 ౧4 ౦1 19 ౮|8గా౧౩౯ ౮6416౪౧ 7౧9 8౯46 ౦౧౦౧6 ౮౧ 2 ౧6౪ ౪ 563 0 (౧౦ 9౧1 86 51౧4010079 ౦1! 70 ౪౮౪ 83 08౧ వం 0090౧/864 ౧౭ 15 86116౧09 = ౧49/౧3, 8౧64106 10 04/౧8 ౧8/19 69౩ * ౧ 19 00127 8906013 "౧ 6614 , 0 6600౧6 ౧4౧1౪/ ౧ 16 101 ౧౩౦౧ 0 61166 8౧6 6 180 68, 1౧8౧ (6౪ 1 ౨౭లో! ( సంధి ్గి 85 6% 519 "౧ ౧౧౦౮౩౯౧ ₹6 ౪౫౮ 8౧6109 106710 ౪ ౧ 16 10౧0019 8౧6 801 610౧9 ౦! ౪౦765 8౧8 66? ౪౩1 ౪93 7౧9 6 50౧0౪60౧/ 0 ౧9 ఆ 3180౧09 0! 60౪0 6 ౧౭/9 0 8౧9600 0౧ రింం0౪6గ 01 (06 8009 61 ౧౭౪9 0017౧2016౯ 0 ₹6 ౪౮౪౮ [15 & గ౧౦౪9 9814176 01+ 9 ౮78౧౧187 నం 06 878 66౮౧659, ౧446౧౦౩౬౧6 ౧౧ € ౪0. 1౧ 5౧06 5౧, 80 ౧ 70160064 016169 2/9 ౧౧౩౧౪ ౧౦/6 408016 ౧౭/౩౦ $0660౧ [169 ౪6౧ = 80,66౪6 76౧వ - 260౪7609 ౪౯౧ = గింటిగిక, 3ర]6౧- 1౪6 = ౧౦౪౧౨, ౧0౮౧ = 36601 ౪63 2౧64 6౦౪60 9 ౨0౪౧9. గి ౧౧1886 ౧0౧ 9801౧00180 ౧౧18 ౪8/90 29 2 41౦౪06 ౧3/1 ౦ 9౧600%[ ౪౧8 1౧6 ఆ606౧69౧1 ౪౦16౩ ౧౯6౦64 ౧౮ 1 ౨ 1670196 (402 (జట) ౧ 9 ౮/8010087. 6859 + 0880౧ 0100౧౧06౧6 ౪/౦!68 (53/7724౨85) 8 6 601601 శ0గ౧ 9 98091 1 ౪8. 706 (6100౧0 ౧ 16 0398 = 97816౧02, ౧9 00గ౧* ౧౦౦ ౦1 (19 (66 ౧౩౪౪౧6 ౦ 861661 ౪89 4౧64 006౯ ₹46౧0610[౧8 89806019 0 ౪0/63 [౧౩౪6 ౧9౦993 18166 106 ౯9-06 238 *+0810౧౦ ₹6 ౪494 00౧1 వింటగరే ౪07653 ౧ ౭ [3100౧81 8౧64100 02 గ౭౧౧6/ ౧౪౧6 000% 1016 1231 ౧8/4 ౧౮089 ౪ 0 (౧6 8/1 01 00౧౧౦9 10౧ -- ౪42౧510008 (0౧ 0 59౧19౧0095, 6 [608 2౧6 ౧6౧601 $06600, ౧4౧౦6681 0౧ 616. "౧6 ర09387/ 01 1970 ౧౦౦౩౫ 6౪00 81019 6౧64 9 ౧౭౧ (0 +€16 1980016? 8౧6 1౧6 1880018 స6 00 ౧4101౪6 [౧61006 [35 036౧ 10 0౪664 /068[061 ౧ ర౮644- 0౧9౧౮ 99 8౫4 ౧ ౧౦1౧ 63 లగ69౯ ౪ ౧9౧09 76 ౪86 $19010౧06-08110/08 0919 3930333 ౧ తం ౧ [౦౧౩ 8౧౩ ౧౮ 63 [0 009 9207 |! 9901028710 2౧6

క్రెడ్డీ

68868 0 ౪౧౦81314౧6 ౧౮ 88 066౧ 8౪/0 666 06 80962690 1౧6 84068 ౧౪౧ 80/3గ౧4౯ 89 ౪6 8910410000 ఆగం 69 03/80 ౧0 8 0౯8౧౧౧౧8 08 ౯౧౦౧౩ 16 8130౧62876 06౧8౧1 7610064 (శిష్ణవ్యావచోరిక భాష) ౧4 (8 603910 3901460 6 ౮౦683 ౩ ౪5664 ౧ ౧94౫9౧౭౧69, [260 (315, గం౮67% 00019 806 09 90960063 ౦1 109 487౧96

గ ౧6! 66గగ ౪5 00 6౧60౧౫8౭౧8 (860 08 0౧2006 8464 ౮6+ 6866388010 3౧0౪4 184001 ౧ 80000 98 8౧6 ౦0 6899 200076 ౧౪ 10 ౧6౪ 8౧6 ౧066౧ గ౧౫8[గ౧౦ర3 ౧1౧6 98069 ౪647 ౧6 16801 ౧౫ ౦ "8100౮6 92000027 (666 765 10 09 (6-07 6౧166 8౧6 76౪ 12 2646 ౧16 | ర౧6 01 (19 ౧6౪ 80౧[020%63 ౧ 116 51667 0 76 లంట 0/0౧ 688 ఈ ౪౧ ఇ 1600010 106 860007 ౧ 1౩ 000 706 861007 0063 10048౧6 10 1౧6 687 ౪౧9౧ 0౧౫౧౩7౪ 09 136014 ౧ 8600163006 ౪ 0 810౧8 తిగిరే ౧0697౧ గ[0ర6 8౧6 1906౧1 ౪ ౧౦0098 (08 648/9 ౧౦ (౧2౯

764౬ ఉ౮7౧౦గ|

వ్యాకర్త జీవిత సం్మగహం అణ 'పేరు- వజల వేంకకేళ్వరు ఓ యి ళం

జన్మదినం 1.101808, కీలక ఆభ్వయుజ శుద్ద స్పష్పమి జన్మస్టంం బొబ్బిలి స్వగ్రామం పాఠతేరు [శ్రీకాకుళం జిల్టా తండ్రి స్వర్గత బుచ్చికవి, బహుళ పదింధకర్త తల్లి న్వర్షత వెంంటలవ్మీ చెల్లమ్మ విద్యాభ్యాసం; బొబ్బిలిలో (పాధమికవిద్య, విజయనగరంలో

హైస్కూలు, రాలేజీవిద్య, రాజమండ్రిలో బోధనాశిక్షణ డిగ్రీలు బి ఎ (విజ్ఞానం). బి. యిడి (1పథమ్మశేజి వృత్తి. ఒరిస్సా, కొరాపుట్టి జిల్లా 'హెప్కూళ్లలో

ఉపాధ్యాయత్వఎ, _వధాకోపాధ్యాయత్వం (11.4) 19068 లో ఉద్యోగ విరమణం. 1875 నుంచి నేటివరకు విశాఖపట్నం కోపరేటివు కోలనీ విశాఖ

నేర్చినభాషలు తెలుగు నంస్క్భృతం, ఇంగ్రీష్కు ఒరియా, పొంగ్ర రచనా వ్యాసంగం. 1020 ముండి కవితాకృషి; 1024 నుండి కావ్యరచన; *భ్రారతి? మొదలైన [వముఖ పృత్రికలలో కవితల (వమవణ, ఆనంతరం అనేక కౌవ్య రచనభు, (పచురణ,

ఇతరవిశేషాలు 1084 సుండి సుమారు రెండు దశాబ్దాలు జయప్పరం శ్రీ వ్మికమదేవవర్మ మహోరా జొవారి గొరవాస్థ్టానకవిగా ఉండి సన్మానాలు పొందడం, 1856 లో తెలుగుభాషా సమితి విర్వహించిక కావ్యముల పోటీలో అమరవీణి అనే గేయకొన్యం ఉతమ కావ్యంగా బహశమతి పొందడం, ఆంధ మదరాసు, మైసూరు, కలకత్తా ఉత్కళ బరంపురం విశ్వవిద్యాలయాలలో వివిధ కౌవ్యాలు పార్యాలుగా నిర్ణయం కావడం, నొకాభంగ . ఒరియా కావ్యరచన, జీవితల త్యం. విద్యాబోధన ద్వారా, (గంధకళచన ద్వారా వమాజసేవ

థ్రీ వజ్షృల 'వేంక'పేశ్వప్ల రచనలు

1. థ్రీ వజ్ఞ్రల కొళాసుతో కలిపి “వెంకట కాళిదానకవులు అనే జంటకవుల పేర వచురించినవి నళివి, నివాళి, బాస్పబిందువు ((వచురణ, 1928) ఖండకావ్యాలు , మధుర ((ప్రచుర౩, 19208) = నవల పిరాఎరం ఆంధ్ర (వచారిణీ (గంరమాలవారి (పచురణ, 2 స్వరాజ్య పద్య రత్నావళి (రచన 1929) శ్ర నాన్నిత్రీ చర్మిత (రచన 1029) _- (ప్రబంధం శ రామచం్యర్మపలో (రఠన 1834) _ సంస్కృత శతకం ఠ$ కమలావిలాసము (రచవ, 1921 = (వచురణ 1986)ళ్ళంగార 'వదింధం 6 వౌకొభంగము (రచన (వదకణ, 1998) __. పద్యకావ్యం 7 సంధ్యాగీకము (రచన క094 వ (వ్రమరణ 1860) జా పద్యకొవ్య౦ 8 మాతృవందనము (రచన 1938, (నచురణ, 1960) -- మాలికా కొవ్యం రాజమండ్రి వాఠకారిణీ సమాజంవాలి (ప్రచురణ
2. నౌకొళంగ (రచన 1048 = (పచురణ, 1058) __ ఒరియాకావ్యం 10 అమరవీణ (రచన 1947 వచురణ 1958) __ గేయకావ్యం 11 లక్మీనృపింహస్తో తం (రచవ 1970, (పచురణ 197, 1979) శ్రీ ళంకరాచార్య కృతికి గేయాసువాచం, పద్యానువాదం సవ్యాభ్యానం ; శ్రీ రామలింగేశ్వరస్వామి భ క్తద్భిందం విశాఖపట్టణం వారి (పచురణ 12 రఘుపభు-స్కృతి (రచన, (ప్రమరణ 1970) __ భక్తి వేదాంతపర శతకద్వయం 18 శెలగు వ్యాకరణాల శీరు తెన్నులు __ మన తెలుగు వ్యాకరణాలను నహేతుకంగా విమర్శించే వ్యాననంపుటి 14 శరాతపస్వి ___ వచవగేయకాన్యం ్రీవివేకానందస్వామి జీవిత చర్మిత్క రచనలో ఉన్నది. 15, ఆధునిక (ప్రామాజణికాంధ్ర వ్యాకరణం (వచరణ 1982)

విషయసూచిక ఉప (5 మణీక (ప ప్పట క 0. 1-6 భాష పే 2 057 వ్యాకరణం ర్‌ 8 0 8109 తెలుగుభాష పుట్టుపూర్వోత్తరాలు శి మొదటి భాగం - వొక్యవిజ్ఞానం

పరి, ప

• 1.4 వాక్యం 12 ల ర్‌ం? నామములు ల్ల ఠం రఎ18 (కీయలు , న శ్రీ 17-24 విశషణనులు 80 క్‌ 25.28 నామములు _ విశేషణ కల్చములు ఏ! రి 29.91 నామములు _ సహగామలు 809 గా 89-48 నామములు _ పూరఠకములు శీ! 6 87-42 కొరకములు శ్రీ రి 48.44 కొరక రల్పనామములు శీ 10, శీధం51 సర్వనామములు శ్రి 11, $25686 నర్వనామముల ఉపయోగములు రక్‌ శవం 576) కర్మ 58

18. 64.09 కర్మ సంబంధి పూరకములు న! 14 70.80 పదదింధములు-వై భ క్రిములు 685

ల్లి

15 81-02 ఉక్తులు క్రీయాఘటీతములు 75 16 00008 యుగ్మభాషాభాగములు 85 17. 00-122 జటలు-వదదింధములు (1 18 100-126 జటీల-సరళ వాక్యములు (03 10. 101088 అశిత ఉపవాక్యములు-అనుబంధి సంయోజకములు 110 2. 184-107 సంయ క్షవాక్యములు-పధాన ఉపవాక్యములు శే! 1 1089-1847 ద్వంద్వవాక్యములు-సహయోగి నంయోజకములు 118 లి 148 సరళ వాక్యముల్ప.సహయోగిపంయోజక ములు 122 లి 166 జటీలి వాక్యమలు-సహయమోగి సంయోజకములు 1124

లిక 146-144 నబొతి ఆశ్రిక ఉపవాక్యములు = సహయోగి సంయోజకములు 5 26 147-100 నంయోజకముల లోపము శేబి$ ణి 15-155 అక ఉపవాక్యముల పరిమిత (ప్రయోగం శశ] లి 108.57 సంయుక్ష.ద్వంద్వ వాక్య విశ్తేషణ౦ రిక్త వీరి 06 వ్యంజకములు 109

రండవ భాగం = అక్షర విజ్ఞానం

1 11. వర్ణములు 141 ఒ క16 అక్షరములు 1414 త్ర ట్ర్‌ గణితం 148 4 416 పర్టోత్సర్హికమం 151 ర్‌ 48.08 వర్ష వర్లీకరణం 08 క. 009. వర్టోద్భారణం 108 7 టిం... వ్వరాఘాతం 88 ర 08.100 న్వరస్థాయి 101

ర మూడవభాగం - సంధివిజ్ఞానం కేం $8 * సంధి 105 గ 0.28 తెలుగు సంధులు=అచ్చంధి £08 ర్‌, 80-41 నకార ఆగమసంధి క[6 త్త తీ252 తెలుగు నమాన సంధులు £2) శ్‌ 8.07. తెలుగు హల్చంధులు 22 శి 68-78 సాంన్క్బుతిక సమాసవంధులు.ఆచ్చంది లో! /[ 79.90 సాంస్కృతిక సమావ సంధులు - హల్పంధి విత? శ 91101 వివర్ణవంధులు = 22 నాలుగవ భాగం-పదవిజ్ఞానం క 728 థాషా భాగములు ౭60 ణి * 9-40 తత్సమములు 204 ర్స 50-68 ఆచ్చికములు 288 శీ 5407 నామములు 280 ర్‌ శ₹8.07 నామములు-లింగం 29? 8. $81080 నానుములు.వచనం త్త13 7 181 సర్వనామ భేదములు 8388 రి. 102155 పుదష వాచక సర్వనానుములు 88ికీ 8. 1068150 నిస్తశవాచక సర్వనామములు 85? 10 1800171 (పశ్నవాచక సర్వనామములు 854 11 172-180 అనిగ్దేశవాచక సర్వనామములు 860 12. 181-180 _ నంభ్యావరిమాణవాచక సర్వనామములు 868

డీ 18. 101.05 అపేక్షీక సర్వనామములు 872 14 20.214 సంబుద్ధి వాచక సర్వనామలు క 15 215 వ్యంజకార్థక సర్వనామములు లిర్రికీ 14 216 విశేషణ భేదములు 886 17. 217-804 గుణవాచక విశేషణములు 886 18 29502090 నిగ్దేశవాచక విశేషణములు శ్రి 19 0244 సార్వనామిక విశేషణములు 809 2 210.24. (వళ్నవాచక విశేషణములు 401. 21 248.50 అవిస్టేశవాచక విశేషజములు శీ00 22 251.50 నంభ్యా-పరిమాణ వాచక విశేషణముణ శీ[$ జబ. 200,208 ఆపేక్షీక విశేషణములు శ10 రి 204 నంబుద్ధి వాచక విశేషణములు శ? క 26 న్యంజకార్థక విశేషణములు శీ12 248 266200 విశేషణముల తరతమభ్ధావం క0 శ 21-21. విశేషణముల ఏర్పాటు 422 ౫ 08011 కౌగ్రకములు కగ్ట0 జీ 814 కౌారకముల తరతవ. భావం ర7కీ టి శిరి 8 వద్యకమం-.కొారకముల స్థానం శీర? శ, 810-028 కౌరకముం ఏర్పాటు 412 82. 8080 విభక్తులు శీతం 88 081042 నామ్రవాచక ధభ క్తి శల! తిట 349-857 కర్మవాచక విభక్తి శల? కళ, 060.00? సందింధ వాచక విభక్తి 404 లో 08-080... కారకనాచక విభ క్తి 479

ర్‌ 87, 884.086 సంబుద్ధివాచక విభక్తి కిర్‌ 38. 887-088 కొవ్నిళబ్దాల విభ్నక్తిరూపాలు శ90 89. 380-885 వైభ్యక్తికములు 406 40 4000898 వైభక్తికముల ఏర్పాటు 602 శీ! 8030 వైభ_క్రికమూలములు 501 శి 400-401 వైళక్తికి దంధముల అన్వయం గ్‌్టే0 కిం 402 వైభక్తికముల ఉపయోగములు 6511 శీ. 4040! (క్రియలు ర్‌ 8 కరు. 407417 ధాతువులు 515 శర, 410422... సకర్మకఅకర్మక [క్రియలు 52? శ 420476 అసమర్థ కియలు ర్‌24 తీరి 47.187 కర్తృ వాచ్య-కర్మవాచ్యములు న తీక్మీ. 488410 కాలములు ర0& 50. 44 44? విశుద్ధ వర్శమానకాలం ర్‌) 65 ర్‌ ఆశరీకీర్‌ర్‌ అసమాప్త వర్త్రమానకాలం 549 ర. 158.07. సమాపవ రృమానకాలం రక్‌ లకి. 450.407 విశుద్ధ భూతకాలం ర్‌ ర్‌ 40.478 ఆసమాప్త భూతకాలం 558 55. 474 సమౌపప్ష భూతకాలం ర్‌ లకీ. క754478 విపద్ధ భవివ్యత్కాలం ర్‌[6 57. 4774860 అసమాప్త భవిష్యత్కాలం 508 58. 481-488 (కియలరీతులు.వా _స్రవార్థకరీతి 5600 50. 404500 విధ్యాద్యర్థకరీతి 502 60, 601500 అనుమానార్థకరీతి ర్‌? 6! 504511 సంభావనార్థకరీతి ర్‌74 కిల. 51కీ528... ఉత్జేశ్యషక్రియల సాధర్మ్యం 578

6 60, $27551 ్రియాకారకములు ర్‌కికీ న శ్రీయావిశేషణములు రీ? కథ. కంరక్‌?%. [క్రియానామములు 602 88, 675500... వహాయ కియణ 608 87. 581 అన్నుపయు క్ర (క్రియలు 010 శ, 581 గష్తశ్రీయలు 612 (శ్‌ 508 నంయోజకములు 618 70. 584500 నహమోగి సంచోజకములు 614 71 501004 ఆవుబంధీ నంయోజకములు 621 72 6004 నంయోజకి ముం వ్యుత్పత్తి 821 “తి 005607 స్యంజకములు క27 14 90086.410 పదరిక్షణ౦ (081 75, 820620... కృరంతమల్సు (కీ గ క24000.. ఉవవర్గలు 6కి 77 60244 సాంస్కృతి క(క్యదంతముణుభావవాన నామములు 450 18. 000887 కృదంళ జాతి వాచకనామములు ర్‌ఫ్‌4ీ 70 8044 కృద౦ంత విశేషణములు రిక్‌5 శం. 050007 (వ్రేరణాద్యర్థక ధాతువులు 600 త, 650.06 ఆచ్చిక కృదంతములు శ్రి జ 070,700 సాంస్కృతిక తద్దికములు శ లీ 8. 701705 విశేషణములనుండి నామములు కత "00.714 నామములనుండి విశేషణములు ఖు 115.72 విశేషణములనుండి నీశేషణమలు (04 కలి. 71.740 ఆచ్చిక తద్ధితములు.నామములు 686

గ్గా రి, 750 ఆచ్చికతద్ధితములు-విశేషణ ములు (02 88. 751754 సమానములు 6093 898 755-708 తత్పురుషసమాసం 6008 80, 7647861 కర్మధారయసమానం 708 81. 7288 ద్విగుపదూనం భా క 784780 ద్వంద్వసమాసం 712 98 "00.802 బహు[వీహి నమాసం 716 894. 809-809 కౌరకీభావ నమాసం 722 05. 810.8 2 ఆఅలుక్సమాసములు ?26 $68 012.818 నమాన సంబిందివిశిషములు 720 907 810.84 యుగళ శబ్బములు 782 ఐదవభాగం = రచనావిజ్ఞానం

కే 146 వాక్యభేదములు 7298 2 ౨717 ఉపవాక్య భేదములు ,, 74లి 8 18-29 జటా భేదములు 756 శ. లిథలి?.. వార్యవిశ్తేషణం 757 ర్‌ "* ౨6.41 వాక్యపరివర్హనం 758 డ్రె వాక్యసంమయోజనం 787 గ 8 కస్ట స్వముఖ.ముఖాంకర కధనం 769 65 49 ఏకపగ్రీకరణం 776 లే ఆకరి. 61 విరామచిహ్నములు 777 60, కావ్యభాష 786

పారిభాషిక పదకోశం 701

68 సంక ప్పనంజ్ఞలు

వరిం సరిచ్చేదం ఉదా ఉదాహరణం వ (పసంగం సనౌ, సర్వనామం సం సంవ్క్భృతం ఈం అ పేషీక తం తత్సమం అను, అనుగామీ ప్పం, పుంలింగ౦ం వై వై శేషణిక శ్రీ, చ్రీరింగం వైం వైళక్రికం నప్తం, నపుంవకలింగం కా కొరకీయ ఏవ, పీఠకవచనం వి విళకి

ఎం దివం దిహువచనం విశే విశేషణం

వి

ఆధునిక (పావూణికాం[ధ వ్యాకరణం ఉపస్మకమణిక భాష భాష అంటే ఏమిటి?

0,1 మానవులు తమ అభిప్రాయములను పరస్పరం తెలుపుకొనేటందుకు సావనముగా ఉపచోగించుకొ వే వ్యాగూవమైన ధ్వని నంజ్ఞల సమపష్టిని భాష అంటారు. “ధాష అనే సంస్కృృతధాతువుకు "భాషించుటి లేక “మాటాడుటి అని అర్ధం భాషద్వారా ఒకడు తస భాపమును మరొకనికి స్పష్టముగా (వకటించగలుగు కె తున్నాడు భాషద్వారా ఇంకొకరి భావాలు తాను స్పష్టముగా తెలుసుకోగలుగు తున్నాడు. ఇట్లు మానవులు భాష అనే సాధనంద్వారా తమతమ నమస్త కార్యము లను నెకవేద్చుకొంటున్నారు. భాష లేనిదే లోకవ్యవహారం జరుగదు.

చెవిచివార్కు మూగవారు తమ అఘ్మిపాయాలను శరీరాయవ సంకేతాల ద్వారా తెలియ చేస్తారు. ఇట్టి సాంకేతిక భాష లోపభూయిష్టమై భావమును సున్టంగా వ్యక్తం చెయ్యలేదు. శిశువులు ఏడ్చుట ద్వారా తమక్షోరికలను (కటి సాడం నవ్వుద్వారా సంతోషం వెలిబుచ్చుతారు. వకువక్ష్యాదులు ద్యుఖం్క, ఆనందం, న! భయం, అనురాగం, చేదన్య కోపం మొదలైన భావాలను కంఠ ధ్వనులద్వారాను ఆవయవ చేషలద్వారాను తెలుపును ఇతి శదిములుకావ్వి చషలు కొని నంపూర

ళు ల హా! చం టి తు భావ్యప్రకౌళన సమర్హములు కావు. అట్టి భాష ఆవ్యక్త భాష. ఇదినిజమైన భాష 4! వాని మ్‌ కాదు. మానపులు వాగింద్రియములద్వారా భావవకటన చేసే భాష వ్య క్‌భాష తాట అనిపించు కొంటుంది ఇదేనిజమెనభాస. కధిళ్ల లిఖిత భాషలు 02 ధ్వన్యాత్మక సంజ్రావిశిషమ (వజలనోళ్ళన్మళడి వెలువడి చెవులకు జ్‌ లు వ వ వినబడ భాష “కథితభాష.* మనుష్యులు ఒకరికి ఒకర దగ్గరగా ఉన్నప్పుడు కథిత

౯ ఉస[కమణిక భాషనే న్యవహరిస్తారు. దూరముగా ఉన్నవారికి ఈ భాష వినబడదు. నేడు "టెలి ఫోను , “రేడియో “పేపరికార్ద”, వైర్‌లెస్‌ మొదలైన యర్శత సాధనాలద్వారా సుదూరస్థ వ్యక్తుల సంభాషణ వినదిడే సదుపాయం ఏర్పడ్డది వీనిని కూడా కథిత భాషగానే పరిగణించవచ్చును ఇట్టీ యంతసాధనాలు అంద8ికిని అందుబాటులో ఉండవు వాటి (వమోజనం పరిమితమైనది దూరస్థ వ్యక్తలకు మన అభిప్రాయాలను (ప్రకటించేందుకు ఉపకరించేది “లిఖికభాష " ఒక కొలంనాటి (వడలి భావాలను భావి సంతతివారి నిమిత్తం ప్టిరంగా సంగ్రహపరచేటందుకు లిలితభాష మిక్కిలి ఉపయోగ పడుకుంది రేఖా కౌర సం౦జ్థావిశిష్టమై తరచు వ్రాయవిడి కళ్ళకు కనదిడే భాష లిలితభాష అనబడు తున్నది కథిత భాష ధ్వనిరూపం, లిఖిఠభాష లిపిరూపం, ధ్వని సంజలకు నరి ఆయిన రేఖాకారప్పు నంజ్ఞలే లిపి, లిపిద్వారా మానవుల భావనకు స్థాయారూవం ఏర్పడుతుంది కనుకనే బూమ్‌ఫీల్లు అనే భాషాళాస్త్రవే త్త వాళ భాసకాడు, ఆది దృళ్య సంజ్ఞల ద్వారా భాషను రికార్తుచే పే వద్ధతి మ్మాతమే, అని అన్నాడు, (వాత లేని భాషలు ఎన్నో కలవు; లిఖిత భాషలవలెనే అవికూడా స్థిరమైన, [క్రమదిద్ల మైనవి, పరిపుష్టమైనవి అనుటలో సందేహంలేదు లేఖనము వా సవికమెన భాష కొకపోయిన్మా చదివేటప్పుడు అది (శ్రవణగోచరం అవుతుంది కొదిట దారిని “లిలితభాషి అనడం తన్నుకాదు దం కథితభాషలో అవేక ధ్వనులు ఒకదానితో ఒకటి కలిని ఉండును వాటిని వచిన మెడం త పమిశ సంఖ్యముల్తైన కొన్ని ధ్వనులు మాత్రమే నీ క న్న ధ్వనులుగా విభజి౦ంచరాని ధ్వవికి మూరిధ్వని అని పెరు, ఒక్కొక్క మూలధ్వని ఓక వర్ణము, లిఖిత భాషలో ఒక్కొక్క మూల ధ్వనివితెలువుటక్రై ఉపయోగించే గుపనుకూడ వరము ఆ ని ర్త జు అంటారు. ఒకే కూలధ్వనిక్రి రగ్లీవు్ర), ఒకభాన లిపిలోని శ ఇ మౌగపడే భాషణ ఎన్నోకలవు (ఉదా- కన వర్షనంజ; వాటి వరి మలో చే స్తనండ ద్రతిదం, ఈర్గేఖల ముల విణవస్‌ సరీబంధములేదు లే న పి లేలన (దివ్యము, నటితో వర్ణ

• అఖిన పరికరాలు వవైనా కావచ్చును, తాళ

భాష తి

పష్మతములు, కొగితముల్కు శలాఫలకవమఃలు వస్త్రములు మొనలైన వాటీమీద గ౦ంటము, కలము, ఉలి, కుంచె, మొదలైన సాధనములత్తో ఆక్షరాకృతులను కల్పించవచ్చును; ఆక్షరాకృతి రచనకు సిరాలు, రంగులు వాడవచ్చుమ. విద్యు త్కాంంతితో కూడ అక్షరాకొర నిర్మాణం చేయవచ్చును, ఇన్ని పద్దతులలోను కన చిడే రేఖల ఆశారములే నిజమైన లిపి సంజ్ఞలు, ముదము కూడ ఒక రకమైన లిఖిత భాషయే అనవచ్చును. చేతిివాత సాధించే పనే యం్యత్రము.దణం ద్వారా సాధించబడుతున్నదే, ముదాయంతం ద్వారా ఒకరచనకు వేలకొలది (ప్రతు లను సులభంగా తయారు చేయుట సాధ్యపడుతున్నది. భాష స్వభావం,

€ 8. భాష నిరంతర పరివర్తన శీలమైనది. భాషలోని మార్పులు ఆతిమంద ముగా జరుగును కొన్ని శతాన్దాలపాటు ఒకభాష ఇంచుమించు ఆదే. రూపంతో ఉండవచ్చును. ముఖ్యంగా లిఖితభాష కొన్ని కాలాలపాటు స్థిరంగా ఉంటుందిం ఆయితే (ప్రజలనోళ్ళలోపడి (పవాహఠూపం౦ంగా చలించే భాషలో కలిగేమార్పులను ఎవరూ అరికట్టలేరు తెలుగు భాషనే పరిశీలించితే 10న శతాబ్దం నాటిభాషక్కు నేటి భాషకు ఎంతో ఆంతరం కనిపిస్తుంది. (పాజృున్నయయాగపు తెలుగు ఇప్పుడుమనకు అర్థంకాని రీతిగా ఉంటుంది. (ప్రసంచభాషాచర్శిత కొంత పరీక్షించితే ఒక్క భాషనుంచే ఎన్నో భాషలు ఉద్భవించినట్లు తెలుస్తుంది భాషకు మాద్చు సహజము. కథితభాషలో జరిగే మార్చులు లిఖిత భాషలో (పవేశించడం స్వాభావిక మే,

ఒకజాతి పజలు మాటాడే భాష వారువివసించే దేశముయొక్క భౌగోళికం అవస్థితి, ఆదేశపు శీతోస్టస్థితి, వారి మత_సాంఘిక ఆవారష్యవహార రూవమైన సభ్యతా సంస్కల్భృతులు మొదలైన అనేక పరిస్థితులకు లోబడి ఉంటుంది, కనుకనే వేర్వేరు భాషలనడుము అనేక భేదాలు కనిపించును. ఒక భాషలో లేని ధ్వనుణ వేరొకభాషలో ఉండవచ్చును, ఆయా జాతుల ఉచ్చారణపు ఆలవాట్లు వేగా ఉండును, ఇంగ్లీషులోని కొన్ని అచ్చులు, హళ్లులు తెలుగులోలేవు. ఒరియా బెంగాలీ భాషలలో *వుబి ల భేదం లేదు, 'వ' కారం *ది" కారంగానే ఉచ్చరించ చికుతుంది భిన్నభాషల వాక్యవిర్మాణ నద్ధతులు కూడా భిన్నంగా ఉంటాయి, వస్త ధారణ గృహాలంక్రరణం, బంధుత్వము వస్తుసామగ్రి వివాహాది సాంఘిక

శ్ర ఉప[కమణిక

ఆచారాలు యంత సముదాయం, జీవన విధానం మొదలైన సామా జిక-స్యవస్థలిలోని భేదములవల్ల భాషలలో భేదాలు ఉండును. పర్వేరు ధాలు మాటాడే (ప్రబలమధ్య వాణిజ్యం, వలనపోవుట్క మొదలైన కారణాలవల్ల సన్ని హిత వందింధాలు ఏర్పడడం మూలాన ఒకభాష (ప్రభావం ఇంకొక భాషమీద పడుతుంది అందువల్ల పరభాషా (వభావితమైన భాష్మకొ త్త శబ్దిజాలం చేకూర్చు కొని వృద్దిపొందుతుంది,

వేర్వేరు ప్రాంతాలలో వివపించే (వజలు మాటాడే భాష ఒకపే ఆయినా వారి ఉబ్బారణలోను సమానార్థక పదజాలంలోను శబ్దరూపాలలోను భేదాలు కనిపి స్తాయి, ఇట్టి భేదాలను మాండలిక భేదాలు అంటారు, అంతేకాక ఒకప్రాంతంలో నే ₹మ్మ్యజనుల వాడుకకు శిష్టుల వాడుకప తారతమ్యం ఉంటుంది. భాష (పయోజనం.

0.4. పరప్పర_ అభ్మిపాయ - పకాశన సాధనమే కొక భాష మానసిక భావనకు కూడ ఎంతగానో ఉపకరిస్తుంది భాష శనిదే మానవుడు తనలోతాను ఒకానొకవిషయమునుగురిం చి భావించుట అసంభవము భావన ఒక్రవిద మైన మాననిక సంభాషణమాతమే. [కొత్త (కొత్త ఆలోచనల ఉళ్చత్తికి భాష తోడ్చడుతున్నది. ధారణాళ క్తి కె భాష అత్యంత ఉపయోగకరం. ఒకచక్కని ఆలోచన తలలో మెదలినప్పడు దానిని వెంటనే (వాసిపెట్టుకొంపే, తరువాత దానిని చదువుక్షాని కి వ్రలోకి తెచ్చుకొవి తద్ద్వారా అనుకొన్న పని ఉచిత సమయంలో నెరవేర్చు కొనవచ్చును, లిఖిత రూనమైన భాష లేకపోతే ఎన్నో పథాన విషయాలు ఎప్పటి ఠస్పుడు మరచిప్రోవుటి తటస్థించును. మానవుని వనుణు నెరవేరవు; ఉన్నతి పాధించలేడు,

అఆనలు మానవ సమాజపు కార్యకలాపాలన్నింటికి మూలసాధనం భాషయే. తనజీవితంలోవి అనుభవాలుగావి సంఘటనలుకాని తన్ను (ప్రేరణ చేయగా మాన వుడు నోటిపెంట ఏదో భాషించును. దానివి విన్న ఎదుటివ్య క్రీకీ ఆమాటలే 1యేరణ

ఆకలితీర్చుతుంది. పిల్లవాని భాషణమై ర లవన్‌ వెంటనే వానికి అన్నం పెట్టి

• పిల్లవాని భాషణ (వేరణ, ళల్లి అన్నం పెట్టడమే వతి(క్రియ.

వ్యాకరణ ౦ ర్‌ ఈ విధంగానే మానవుల సమస్త కార్యాలకు భాష (ప్రేకకముగా ఉన్నది. ధ్వని తరంగాల ద్వారా సమాజ సభ్యులు ఒకరితో ఒకరు నహకరించుకొని సమాజ ఆభ్యున్నతి సాధనలో పాలు పంచుకొంటున్నారు

ఒక వ్యక్తినుండి మరొక వ్యక్తికి ఒకౌనాక సమాచారం అంచెలద్వారొ పంపడానికి భాష ఉపయోగ పడుతున్నది, ఒక (గ్రామంలోని (పజలు తమ నీట్‌ కొరత తీర్చేటందుకు గొట్టపుబావి ఏర్పాటు చేయవలసినదిగా మంతిగారికి నివే

*.. దించుకొన్న మీదట, ఆ (పష్తావం శాసననభవారు ఆమోదించగా ఆ సమాచారం ఇంజనీరింగు శాఖ అధికారులకు, తద్ద్వారా కంటాక్షరుకు తద్ద్వారా అతన్నికింద పనిచేసే కార్కికులకు ఆందుతుంది. తుదకు కార్మికులు గొట్టపుబావి నిర్మిస్తారు ఈ విధంగా భాషద్వారానే వజల అక్కరలు తీరతున్నవి; (పజాపరిపాలన సాగుతు న్నది; మానపబజాతి పురోగమిస్తున్నది,

లిపిదిద్ది మైన లేఖన విధానంవల్ల కలిగే భాషా పయోజనం ఇంత అంత అని చెప్ప వీలులేనిది ఒక వక్త మాటలు కొంతదూరము మాత్రమే, కొన్ని తణాలు మూత్రమే వినిపించును. కౌని లిఖిత (ముదిత) (గ్రంధం ఎంతదూరమైనా కొని పోవచ్చును; ఎంత వీర్షకాలమైనా సురక్షితముగా ఉంచవచ్చును లిఖితగంథ రూపంగా (ప్రాచీనకొలపు విజ్ఞానము సంరక్షీతమై మనకు నేడు లభ్యమవుతున్నది. ముదాయంతం నల్లి లిఖిత గంఠ (పయోజనం శతసహస గుణితమైనది

వ్యాకరణం వ్యాకరణం అంపే ఏమిటి?

0.5 సంపూర్ణమైన భావమును బోధించే వ్యాగూపమైన వ్య క్తధ్వవి సమ ష్టియే వాక్యము, వాక్యమును పదములుగాను, పదములను అక్షరనులుగాను, వర్ణ ములు గాన్ము విడద్తీయవచ్చును, భాషలోని పదాలు వేర్వేరు భావములకు సంజణు, పదములు రూవఖేదములను పొందును ఒక శబ్దమునుండి భిన్నమైన ఆకర్కల వేరొక శబ్దము ఉత్పన్నమగును, వాక్యములోని పదములు ఒకవిర్శిష్టమైన (శ్రమంలో

థ్‌ ఉప[క్రమణిక ఉండును, రూపమునుబట్టి, అర్థ్యమునుబట్టి పదములకు పరన్సర సంబంధం ఉండును, వాక్యములోని పదముల రూసభేదములు, పరన్చరసంబంధము, (క్రమము, రూవవిష్పత్తి మొదశ్రైన విషయాలను గురించిన వియమాలను చెప్పే శాస్త్రమే వ్యాకరణము, విశ ఆ కరణము 2 వ్యాకరణము; అనగా వ్యాకరించుట లేక విశ్లేషించుట, విడదీయాట అని అర్థము వాక్యమును విడదీసి ఒకొక్క భాగముయొక్క ఉపయోగములను వేర్వేరు భాగముల పరప్పర సంబింధమును తెలు పుట వ్యాకరణ కార్యములలో ముఖ్యమైనది కాల్మకమాన వృద్ధిపొందిన భాషలో కమగొవదిడిన నియమములే వ్యాకరణము, సాధారణముగా శిస్టులు వ్యవహరించే భాషయే వ్యాకరణానికి విషయవస్తువు ఉత్తమ కవులు వక్తలు, గంధక ర్రలు తమ భాషళోచేపే (పమోగాలవై పు భాషాజిజ్జాసువుల దృష్టిక్రిస్పి వాటివి ఆనుకరించేటట్లు చేయడావికీకూడా వ్యాకరణం తోడ్పడుతుంది కొని భాషలోవి ఏ యే వాడుకలు మంచివో నిర్ణయించుట సుకరం కౌదు. భాష పరివర్తన శీలం అవుటయే ఇందుకు హేతువు ఒకప్పుడు సుష్టువు అయిన (వయోగం మరొకష్పుడు అట్టిది కాకపోవచ్చును. కొవున భాషతోపాటు వ్యాకరణం కూడా మారవలసి ఉంటుంది. వ్యాకరణపయోజనం, 0 6. వ్యాకరణం చదువుకొని శుద్ధమైన భాష (వాయగలము అని అనుకొన డము వాన్తవం కాదు వ్యాకరణజ్ఞాన౦ తేకపోయినా ఉత్తమ సావా3్యం నృృష్టిం చిన (వసిద్ధ్ద రచయితలు ఎందర్లో ఉన్నారు. అయ్యిత్రే “వ్యాకరణం ఎందుకు । అని అనుకోరాదు. వ్యాకరణం వల్ల కొంత (పయోజినం ఉన్నది. (యతి ఘటనా విశేషములలోని నియమాలను తెలిపే విజ్ఞానశాస్త్రం ఎటువంటిదో భాషలోని నియ మాలను తెలిపే వ్యాకరణం కూడా అటువంటిదే. (పకృతి విశేషాలను చక్కగా అవగాహన చేనుకొనేటందుకు విజ్ఞాన శాప్త్రావ్యయనం అవనరం భాషాపయోగ విశేషాలను తెలుసుకొనడావికి వ్యాకరణం ఉపకరిస్తుంది ఏది శిష (సయోగమో, ఏది దుష్ట (వమోగమో తెలుసుకొనుటకు వ్యాకరణం తోడ్పడు షేంది ఉతమ రచయితల రచనలను ఆనుకఠరించడం పల్లి ఈ పని పాధ్యమే ఆయినా, సామాన్య రచయి తలకు దోష భూయిక్ట రచవ రేఆదర్శం అమ్మే (వమాదం తొలగించడానికి

వ్యాకరణ 6 _ 1 వ్యాకరణం ఒకమార్ష్గం. సమ్మగమైన భాషాజ్ఞానం కొరకు వ్యాకరణం ఆవశ్యకము* ఆన్యభాషా లబ్దికీ వ్యాకరణం సహాయకారి ఆవుతుంది మాతృభాషా వ్యాకరణ౦ంతో పాటు అన్యభాషా వ్యాకరణం నేచ్చుకొవి రెండింటి సాదృళ్యాలను, తారతమ్యా లను, గుర్తించడం వల్లి 'రెండప భాష సులభంగా పట్టుపడుతుంది. విద్యార్థలు, విద్యావంతులు, రచయితలు అందరును భాషాతత్ధ్వ ద్రదర్శక మైన ఆధునికమైన వ్యాకరణం చదువుటవల్ల లాభం పొందగలరు ఆనడంలో సందేహంలేదు

వ్యాకరణ విభాగములు (7? నసూలముగా వ్యాకరణమును మూడుముఖ్య విభాగములుగా థి విభజించ వచ్చును. వరములు, అక్షరములు, లిపి, వర్షనంయోగమి, ఉచ్చారణ మొదలైన మ! విషయములకు సంబంధించినది ఒక విభాగము. ఈ వ్యాకరణంలో చీనికి “అక్షర విజ్ఞానం" అవి పేరు ెట్టదిడినది; ఇది రెండవ భాగం వదములను వేర్వేరు వర్షములుగా ఏర్పరచుట, పదముల రూపభేదములు రూపనిష్పాదన, పదముల అన్వయము మొదలైన విషయము౪కు నంబంధించినది “'రెండవవిభాగము దీనికి “పదవిజ్ఞానం' అని పేరు పెటబడినది; ఇదినాలుగవ భాగ౦* వ! వాక్యభాగములు, వాక్యవి శ్లే షణమ్ము వాక్యొంశముల పరస్పర వందింధము, వాక్యనిర్మాణము మొదలైన విషయాలకు సంబంధించినది వ్యాకరణంలో అతి పధాన మైన విషయం. కనుకనే ఈ నిషయం వాక్యవిజ్జానం ఆనే మొదటి భాగంలోనే వివరించడమైనది, పై మూడు భాగములుగాక *నంధివిజ్ఞానం" అనేది పత్యేక భాగముగా ఈ వ్యాకరణంలో వివరించబిడ్డది భాషించేటప్పుడు వాక్యంలోని ఒకపదమును తరు వాతి సదముతో కలిపి ఉచ్చరించడంలో వర్ణలోప వికారాలు కలుగుతుండడం నల్ల దీని ఆవశ్యకత ఏర్పడినది; ఇది మూడవభాగం. రచనకు వ్యాకరణం (సయోజనకాొరి కాబట్టి తుదిభాగమైన “రచనా విజ్ఞానం లో వాక్య భేదములు, వాక్యపరివర్తనం, వాక్యసంయోజనం మొదలైన విషయాలు చర్చించదిడ్డవి.

కి ఉప శమ ణీక తెబగు భాష పుట్ట పూర్వోత్తరాలు (ద్రావిడ భాషలు.

8. (ఫపంచంరోవి వివిజాతుల జమలు మాటాడే వివిన వాషలను వాటీ వాటి ఉత్పత్తి వి బట్టి వేర్వేరు భషాపటుందిములుగా భాషావేత్తలు విభజించినారు. తెలుగు ద్రావిడభాషాకుఎందిములోనిది తమిళము (అర నమ్ఫు కన్నడము శెలుగుు మంయాళము్యు తుజ, కొడగు అనే భాషణ నాకరక (ద్రావిడ భాషలు, పీటిలో మొదటి నాలుగింటిక్తి లిపి వాజ్కయము కలవు, తువ_కొడగు భాషలకు లేవు ఇవిగాక మరికొవ్ని అవాగరక (ద్రావిడ భాషలును ఉన్నవి. ఈ భాషలు చాల వరకు దకీణ భారత భాషచే, ఇవి ఒకానొక 'ప్రాీవ మూలద్రావిడ భాషయొక్కు మాండలీక భేదమలులని విద్ధాంతీకరించి వీటికి “ట్రావిడ భాషణుి అచే నామకరణం చేసినవారు బిషవ్వు కౌరు వెల్లు పంకితుడుం మొట్టమొదట (దవిడళద్దిము జొతిపరము గామ్మ అవంతరం డేశవరముగాను వాడదిడి తుదకు భాషావరమైన అర్హమ'ప నర్యగ్ర హించినడి ఆ (డ్రవిడ శద్దిమే ్రావిడమై ధాషాపటుంది. నామముగా రూఢ 'మెనది. ష్‌ ఆర్యభాషలు,

008 అత్సిప్రారీవకాలంలో అపియా భఖండప్పు మధ్యభాగంలో "ఆద్యులు" అనే ఆడినూవవజాతి జనులుతండేపహారు. కౌల్యకమాన వారి జనసంఖ్య పెకుగుటవల్ల కొందరు తూర్పుగాను మరికొందరు పళ్చిమంగాను దూకడేశాలకు పోయి ర్‌ొక్త వివాసాలు ఏర్పరచుకొన్నారు. వీడమొట్టమొదట ఒకే భాష మాటాడేవారు. కొల (క్రమాన వారి అదిమధాష మార్చుచెంది పర్వేరుభాషలుగా పర్రిణమించినద్‌, పశ్చిమ

ముగా నయవించివవారి భాషలలో (గ్రీకు లాటిను వరృవణ కలవ, నేటి కొన్ని పాశ్చాత్య భాషలకు ఇవే మూలములు. ఇవి ఆర్యభాషాకుటుందిములోవివి, స్టావమ) (వవేశించివాడ్న పెర్రయాలో గ గది శారతదేళము (పొందూ ల్‌షంప మాంమణ వొందచేశమనప దే. యివవారి భాషనే నేటి ఇరాపీ = గాందాదికమునకు వచ్చిన ఆప్యలభాషలనుండి ఏర్పడినవి

తెలుగుభాష పుట్టుపూర్వోత్తరాలు రి

సంవ్కృ్భతము, (పొక్ళత భాషలు. వంవ్క్య్భృత (పాళ్ళత భాషే నేటిడ త్తరభారత భాషలయివ హిందీ, బెంగాల్హీ ఒరియా మరార్కీ విహారీ మొదలైన భాషలకా మూలములు.

మొట మొదట హిందూ - ఆర్కలు ప్రానీన దేదకాలమున వారుతుంకిన

య్‌

భిన్న మాండలిక భాషలే ప్రాక్సతములు: అంటే, న్వభావసిద్దముగా సామాన్యులు మాటాడే భాషలు అవి అర్థము. ఇవి (ప్రాధమిక (పాకృతములు. ఈ భాషలలోనే వేదములు రచించబికినవి వేదభాషకు వెదిక నంవ్కృతము అవిపేరు ప్రాకృత భాషలతో ఒకడానివి సంస్కరించగా ఏర్పడిన భాషయె పాణినీయ పంస్కృృతము; వీవినే లౌకిక వంప్పృతం ఆనికూడా ఆంటారు. కాదిస్ట సంస్కృతము (ప్రాకృత భవ మే, తరువాత సంప్క్య్భకము రూపాంతరములను పొందుటవల్ల (కొ త్తపాకృత ములు ఉదృవించివపి, వీటినే ఆనంతరప్రాకృతములు లేక ద్వితీయ పాకృతములు ఆవి పేర్కొనడం జరినది పాళి శెరసేవి, అర్థమాగరధి మొదలెనవి ఈ తెగకు చెందినవి, ఈ ద్వితీయ [ప్రాక్సృతముఐనుండ్రి ఉత్పన్నమైన నేటి ఉత్తరాది భాషలు, పంజానీ, హిందీ గుజరాతీ, మరార్కీ బెంగాలీ ఒడియా మొదలైనవి తృతీయ *పొకృ్ళతములుా పేర్కాన దిడుతున్నవిం

ఆల్యగి ౨ మోకు

నటి పిద్ధాంతం (ప్రకొరం పంప్కృత-(ప్రాక్సృతములు ఆర్యభాషాపటుం చబములోవివి; తెలుగు మ్మాత్రము (దావిడభాషాకుటుంబానికి చెందినది, ఆర్యదావిడ జాతురి వరస్పర సందింధము ఎట్టిడో నిర్వివాదముగా నిరూపితంకాలేదు;. కావి భారతదేశ మంతటను వ్యాపించిన ఆర్యనాగరకతు దక్షిణ(ప్రాంతప్పు (రావిడనాగరక తలో లీవమైనది ఆనుటలో సందేహముచేదు. ఆర్యభాషళ్రైన సంస్కృత (పాళ్ళృత ముల (ప్రభావము (దావిడభాషల పైపడుట వింతకొదు. అంతమాత్రాన (దావిడ భాషరికను, వంస్కృత (ప్రాళ్ఫ్సతములకును జన్య జనకభావ పందింఛధముకొనిి సోదర పందింధముకావి ఉన్నది ఆవి చెప్పుటకు తగిన (వమాణములేదుః అట్టే వందింధములేడు అనే భాషాళాస్రజారి విర్ణయము.

కో

(ప్రాచీన ఆంధధభాష.

0.10 ట్రీస్తుకకం ఒకటవ శతాద్దిపు తెలుగుభాష ఆనాటి తమిళ-కన్నడ భాషలకు సవ్నిహితంగా ఉండేది. ఆనాడు వింధ్యపర్వత పరివరములనుండి వచ్చిన

// ఉప[క్రమణీక “ఆంధరాజులు' అనే పేరుగల శాతవాహననంళజులైన శాతకర్ణిరాజులు ఇప్పటి మవతెలుగు దేశానికి పొలికుల్తై నారు. ఆప్పటికీని ఇస్పటికిని ఆ తెలుగు దేళప్ప సరిహద్దులు మారలేదు. ఆంధ్రులు (ఆ జాతివారు) మాటాడే భాష (పాళ్ళతంకాని శెయగుకాదు. ఆంధరాజులు బౌద్ధమతానలంబులు వీరిపాలనాకొలంలో రాజ్యవ్యవ హారభాష (ప్రాకృతం వీఠు ఆదరించిన భాషాసారస్వతిములు వంన్కృత పొకృత ములు వీరిశాసనములు (ప్రాకృతభాషలోనే ఉండెను అనాడు వెదికమత గ్రంథాలు పంస్కృత ధర్మశాస్త్రాదులు, (ప్రచారంలో ఉండేవ్శి అనాగరికులైన తెలుగ్ముపజల విత్యవ్యవహారభాష అయిన తెలుగు అశ్యల్బ నంభ్యాక దేశీయ పదపరిమిత మై ఉండెను, వాజ్మయము లేనేలేదు, ఇది తెలుగు (ప్రాతమికావస్థ, శ్రీశ. మూడవ శతాబ్దం మొదలుకొని దక్షిణదేశ పాలకులైన పల్లవరాజులు ఆంవరాజులనుండి తెలుగుదేళమును అక్రమించుకొని సుమారు నాలుగు శలాబ్దాల పాటు వరిపాలించాడు అప్పటినుండి తెలగుడేశానికి ఆం(ధ్రదేశంఅనే. పేరు చ్చింది సల్లనరాజులు బౌద్ధమత విరోధులు, వైదిక మతాభిమానులు కాపడంవల్ల వారి కాలంలో (ప్రాకృతం సన్నగిల్లి దాని స్థానమును సంస్కృతం ఆకమించు కొన్నది (ప్రాళ్ళళం వ్యవహారదూరంకాగ్కా తెలుగు భాషకు కొంత (పాముఖ్యం వచ్చినది సంస్కృత (ప్రాకృళతభాషల సాహచర్యంవల్ల తలుగు కొంత మార్చు చెందినెది ఈ తెలుగు నేటి తెలుగు భాషకు మిక్కిలి భిన్నంగా ఉంటుంది ఇది నేటితెలుగు (వజలకు బోధపడదు అవృ్ఫటికి ఇంకను తెలుగుకు వాజ్మయస్థితి లేదు, ఏడవ శతాబ్దంలో ఆంధ్రదేశం చాశుక్యరాజుల హసళతం అయినది. వీం (ప్రాళవంలో తెలుగు భాష వికాసం పొందినది, వీరి శాసనోణ తెలుగు భాషలో వెలసినవి నంవ్కృ్భృత (ప్రభావం మూలాన తెలుగు మిక్కిలి . పరిణతి చెందినది. శెలుగు శద్దిజాలంలో మొదటినుండి ఉన్నవి కొలదిదేశ్యపదాలే ఆయినా (క్రమ ముగా సంస్కృత (ప్రాక్కళ శద్దిములు వికాసం చెందుటవల్ల ఏర్పడ పదాలు, (శదృవములు,, నంవ్క్భృత పదాలకు నమానమైన పదాలు (శళ్చమములు "హెచ్చుగా (పవేశించినవి, రానురాను తత్సమ పదాలతో పాట్టు తీర్షస్తాంప్కృృతిక పమాపాలు కూడ తెలుగులో చోటుచేసుకొవ్నవి ఇట్లు వృద్ధిపొందిన తెలుగు భాష నన్నయ్య ఆంధమహాభారతరచనతో 11వ శతాబ్దం నాటికి సుస్థిర వాజ్మయ స్థితికి

తెలుగుభాష పుట్టుపూర్వోత్తరాలు 11 వచ్చినది. నన్నయ్య నాటికి ఆర్టధ శద్దము దేళపరముగానే కొక భాషాపరముగా కూడ రూఢమైనది. “తెలుగు._తెనుగు" శబ్దములు దేశవరముగాను, భాషాపరము గాను, మొదటినుండి ఉన్నవే. ఈ పదాల వ్యుత్పత్తిని గూర్చి విన్నాపాయములు కలవు “త్రిలింగ? శబ్ద భవము తేలుసు, "తి కళింగ” శబ్దము తెలుగు కొవచ్చును; 'తినశి శబ్దభవము తెనుగు; తేనె ఆగు తెనుగు, తెన్‌ (దిక్కు)శీ కు జు తెనుగు, లకార = నకొరములు ఒకదానికి మరొకటి వచ్చుటవల్ల “తెలుగు” “శద్దిము “తెనుగు గాను, లేదా, “తెనుగు” శబ్దము “తెలుగు గాను మారి ఉండ వచ్చును ఇట్లు అఫ్మపాయభేదములు కలవు. ఫలితమేమంకే. తెలుగు, తెనుగు, ఆంధ్రము, ఈ మూడును నేడు భాఘాపరములై పర్యాయపదముణుగా వాడుకలో ఉన్నవి (గాంధిక వ్యావహారిక భాషణ.

0.11. ఆంధమహాభారత రచనవళ్ల " ఆదికవిగా 'పేపగన్న నన్నయ *ఆంధళబ్ధచింతామణి) అనే పేడషుగల తెలుగు వ్యాకరణం సంస్కృత శ్లోకాలలో (వాపి *వాగనుశాననుడు అనే విరుదుకూడ పొందినాడు. ఈ వ్యాకరణం నన్నయ భారత భాషక్కు ముఖ్యంగా తత్సమ ళబ్దసావనకు, లక్షణం అని చెప్పవచ్చును. నన్నయ భారత భాషయే తరువాతి కవులైన తిక్కన, శ్రీనాథుడు, అల్లసాని పెద్దన మొదలైన పురాణఎకౌావ్య-(ప్రదింధ నిర్మాతలకుఆదర్శమైనది. నన్నయ వాటిమండీ నేటివరకు వెలసిన పురాణ (వదంధాదిపద్యాత్మక రచనల భాష మార్చుచెందక ఇంచుమించు ఆదేరూపంలో మనకు కానవస్తున్నది ఈ భాషకే ఆధర్వణ_ అహో బలాది లాక్షణికులు వ్యాకరణ (గంథాలు (వాశాడ. సంస్కృత భాషావిబద్ధము లైన ఆ వ్యాకరణాలను ఆధారంగా చేసుకొని గతశతాబ్దంలో చిన్నయసూరి వచన రూవంగా స్మూతఫక్కిని వాసిన బాలవ్యాకరణ మే తెలుగుభాషకు వరమ్మపమాణ లక్షణ (గంథమైనది, ఈ వ్యాకరణానికి లొంగిన భాషయే సాధువుఅని, లొంగని భాష ఆసాధువు, దుష్టము, అని ఒకభావం కవిపండిత మండలిలో నెలకొన్నది నన్నయాదికవుల గద్యపద్యాత్మక చంపూ_కొవ్యములేకొక చిన్నయసూరి రచించిన సీతిచర్మదిక అనే గద్యరచను తత్పూర్వ రచయిళలు 16, 17, 18 శతొల్లులలో (వాసన కొన్నిగద్యకావ్యములు, ఇటీవల కందుకూరి, చిలకమర్తి (పళ్య్ళతులు (వ్రాసిన నాటకాలు నవలలు, కథలు వ్యాసాణ (పహననాలు, వురాణాలు మొదలైన వివిధ

[12 ఉప[క్రమణిక సాహిశీ (వ్యక్రియలకు చెందిన గద్యపద్య వాజ్యయము పూర్వలాక్షణికులు ఆను శాసించిన భాషలోనే వెలసినది 112 నన్షయ భారతంలోని భాషకున్సు ఆనాటీ సామాన్య ప్రజానీకం మాటాడే భాషకును సావ్నిహిత్యం ఉండిన్సా సంపూర్ణ సమానత్వం లేకపోవుట స్వాభావికమే, కావ్యభాష (ప్రయోజనం. వేరు దెనందిన వ్యవహారోచితభాష (వయోజనంవేర్కు కదా. ఒకవంక భారతభాష కవులరచనలలో సురక్షితమై ఉంటూవచ్చిన్నా నాటిమండి నేటివరకు జనులు మాటాడే భాషలో ఆనేకిమార్చులు వచ్చాయి. శద్దిరూపాలు మారాయి, రానుఠాసు మార్చుచెందవి కావ్యభాషకును మాటాడే భాషకునుగల దూరం హెచ్చుకొసాగిపది, ఆయిశే నన్నయ తరువాతి కపుల రచనలలో (ప్రజల వాడుకభాషలోని సయోగాలు చోటు చేసుక్రానకపోలేదు, కవులు స్వయముగా (వ్రాసిన కాసనాలలో వాడుకభాష ఉన్నట్టు నిరూపించదిడినది యక్షగానాల్కు జానపదగేయాలు, త్యాగరాజాది వాగ్గేయకొరుల కీర్సనల్కు పదములు, వాదికొలు మొదలైన సాహిత్యంలోను విద్వత్కవులు రచించిన టీకా _ వ్యాక్యాన ములలోను (వజలి వాడుకభాషలోని శబ్దపయోగాలు వెల్లివిరిసినవి రాయవాచ శళము” మొదలైన గద్యరచనలలో వాటివాడుకభాషకలదు, ఆర్వాలీన కవులు తమ కొవ్యాలలో వాడుకభాష యధేచ్చముగా వాడినారు అయికే లాక్షిణికులు అట్టి పదమోగాలు దుర్ధములు అని విఠాకరించినారు వ్యవహోరిస్థ భాషకును, (గంథస్థభాషకుమగల భేదం తెలుగులో ఉన్నంతగా ఇతరభొారతీయ భాషలలోగాని, పాళ్ళాత్యభాషలలోగాని ఉన్నట్టు రూపించదు. (గంఠస్థభాష స్యవహారస్థధాషకు సాధ్యమయినంత సన్నిహితంగా ఉండడమే భాషక్కు సాహిత్యానికి జాతికి జాతిపురోగతికి (శ్రేయన్క్మరంఅఆనిగు రించిన గిడుగు రామమ్మూరర్తి పంతులుగారు ఈ 20వ శతాబ్దపు (పారంభంలో వ్యావహారిక భాషా మహోద్యమంబఒకటి లేవదీశారు, (వ్రజలవిత్యంమాటాడే భాషకు “వ్యావహారిక భాష అవ్వి తద్భిన్నమై గద్యిసద్య (గంథాలలో కవిపించే భాషకు “గ్రాంధిక భాష అని నామకరణం చేపినవాణీ గిడుగువారే న్యపమాజణముగ్యా ఉదాహరణపూర్వకముగా వ్యావహారీకభాషా పాళన్త మును లోకానికి చాటిచెప్పినవారు గిడుగువారే. చిన్నయసూరి ద్వారా తెలుగుభాషకు నంభవించిన దుర్షళను తొలగించుటక్తై జీవి

తెలుగుభాష పుట్టుపూర్వోత్తరాలు క్రి తము ధారపోసినవారు గిడుగువారే, ఈ మహోద్యమంలో ఎందరో మహాసండితులు గిడుగువారికి అండగా విలిచినారు. వారి నాయకత్వాన ధాషావివ్షవరూపముగా దే మంతటను వ్యాపించిన ఈ ఉద్యమంఅనేక (పతిఘటనలకు లోనై తుడకు విజయం సాధించినది. నేడు (పతిభావంతులైన రచయితలు, ళుద్ద్యగ్రాంధికంలో మహా కొవ్యాలు నిర్మించిన కవులు, వ్యావహారిక భాషలోనే ఉత్తమ రచనలుచేస్తున్నారు. నేటి పష్మతికావ్యాపాలు, వార్తలు, రేడియ్మోపనంగాలు ఉపన్యాసాలు కథలు, నాట కొలు, నవలలు మొదలైనవి వ్యావహారిక భాషలోనే వెలునడుతున్నవి, వ్యావహారిక భాషకు గౌరవ్మపతిష్టలు, (వజాదరణం, సపండితామోదం లభించినవి. విశ్వవిద్యా లయాధికొరులుకూణా వ్యానహారిక భాషను గుర్తించారు (పామాణిక భాష.

0.18. వ్యావహారిక భాషలోనే నేటి సారన్వతం వెలుపడి (గాంథికతను (గంథఠస్థమై ఉండడము) స ఎపాదించుటవల్ల (గ్రాంధికవ్యావహారిక భాషల అంతరం చాలవరకు తగ్గిపోయివది, ఇక ఆ పారిభాషిక పదాలకు అర్థవంతమైన _నయోజనం లేదు. కౌబట్టి భాషావేత్తలు శిష్ణన్యవహార యోగ్యమైన భాషను “ప్రామాణిక భాషి ఆంటున్నారు. రచనామాధ్యమంగాన్ను సంభాషణ మాధ్యమంగాను నేటికొలంలో శిష్తులు వ్యహరిస్తున్న భాషమయే (ప్రామాణిక భాష అని న్దూలంగా చెప్పవచ్చును. రేడియో, వార్తాష్మతికలద్వారా ఒక చక్కని భాష నేడు వాడుకలోకి వచ్చింది. (ప్రయాణ సౌకర్యాల సల్లను, రాజకీయ సాంఘికకారణాల చేతను, పతికారచనల ద్వారాను ఆంధ్రదేశంలోని వివిధ (పాంతాల (పజలమధ్య సాన్నిహిత్యం ఏర్పడి, మాండలిక పదవ్యవహారం తొలగి, ఒకవిధమైన భాషా నమైక్యం కలిగిందిం నేడు బహుజనా మోదయోగ్య మైన (ప్రామాణిక భాష సిద్ధించింది అనడంలో పందేహంలేదు.

(ప్రామాణిక భాషాలకణాలను స్థూలంగా 'పేర్కానవచ్చును. రచయితలు ఆసళ్యకతనుబిట్టి, తమ అభిరుచినిబట్టి తత్సమ పదాలను, సాంప్క్య్బుతిక సమాసా లను తమ రచనలలో వాడుకునే ఉన్నారు. నంస్క్య్బృతపదజాలం. తెలుగు సాపొ త్యంల్పో ముఖ్యంగా విజ్ఞాన శౌస్త్ర్యగ్రంధాలలోను, ఇతర శాస్త్రాలలోను ఎంతో ఉపయోగపడుతున్నది. తత్సమ ఫపదాలేకాక ఉర్దూ, హింద్కీ ఇంగ్లీషు మొదలైన భాషలనుండి. తెలుగుకు నం(క్రమించిన అన్య దేశ్యపదాలుకూ డా రచయితలు,

శీ ఉప[క్రమణిక వ కలు, వాడుకున్నారు అయితే నాటి గ్రాంధికభాషకును, నాటీ (ప్రానూణిక భాష కను గం కొన్ని భేదాలు గు ర్రించుట అవసరం, నేటి తెగలో కనిపిస్తున్నవి బింద్వంతములైన కొన్ని నామములు; గ్మరం, వృక్షం, పుస్తకం, మొదలైనవి, కొన్ని విభక్రిరూపాల; గుర్రాన్ని, కృష్ణుడిని, పుస్తకానిక్కి మొదలై నవి నముచ్చ యార్థంలో తుది అచ్చుకుటీర్షం, వాడూ, నేనూ, అన్నా, చెల్లీ, అవ్మీ ఇవ్కీ మొదల్రైనవి వీరాంతాలు ఇంకొ కూడా, చాలాః మొదలై నవి, కొన్నిికియారూపాలు "= యె మనా చేమ్తూః పోతు చేస్తే, పోకే చేస్తే చేసేట్‌ ఉంప్రేఆంటే, వెళ్ళడం, (వాయడం, వచ్చాడు తీశాడు, వచ్చాయి్యి తింటాను, ఉంటుంది వచ్చాక, చెయ్యాలి, మొద ల్రైనవి ఇట్టీహూపాలు (గ్రాంధిక భాషరోలేవ్వు పూర్వవ్యాకరణ సమ్మతాలుకొవు. ఉత్తరాంధకపులు ఇట్టి రూపాలను తమ కావ్యాలలో కోకొల్లలుగా వాడీనారుం అవి నేటి ప్రామాణ్‌క భాషలో సాధ్రవులే అనక తన్నదు నంస్కృత = ఉపపర్షలు, కొన్నీ తద్ధిత ఎ కృత్‌ అ (ప్రత్యయాలు, అచ్చ శెనుగు పదాలతో చేరడం కలదు, ఉపఎన్నిక, అపనమ్మకం, దురలవాటు, పని మ౦ంతురాలుు దొవిసత్వం మొ, సంధివిషయంలో నేటి రచనలలో స్వేచ్చకలదు. అర్థబోధకొరకు వినంధిగా వాక్యరచన చెయ్యడమే నేట్‌ పద్ధతి. మిశ్రనమాసాలు యరధేచ్ళంగా రచయితలు వాడుకున్నారు; అనేకమంది గతయేడు శుద్దతప్పు, విమానదాడి మహాతల్లి వరదనిరోధక చర్యలు, మొ శకటరేవకు స్థానం అంత రించింది అరసున్న తొలగిపోయింది. అనునాసీకోవ్నారణ గల అచ్చుల తరువాత మాత్రం దాని ఉపయోగం కొనవస్తున్నది, ఈ, ఊట, మొ (వసిద్ధ రచయితలు (వాస్తున్న భాషమే యువ రచయిశలక్క పామరులకు అనుకరణీయమై నేడు (ప్రామాణిక భాషగా రూపొందివది కొని ఆౌంధిక భాషలోని కొన్ని శదిరూపాలు నోటిమాటలో లేక పోయినా అక్కడక్కడ నేటి రచనలలో (ప్రవేశిస్తునే ఉన్నవి. ఇట్టి (గ్రాంథిక భాషాఅవశేషాలను తన్సలుగా పరిగణించ నక్కరలేద్తు. అజక వర్గ భాషలో (ప్రవేశిస్తున్న కొన్ని దుష్ట రూపాలను భాషాలిజ్ఞలు అంగీకరించు. వమోపరిమిత్కి షష్టిపూర్జి షష్టమ (ప్రకరణం, (వర్విణ్శి జమ భాద్క భోధిం

తెలుగుభాష పుట్టుపూర్వో తర్ధాలు కేష్‌ చుట్క శతృవు, ధృవము, మొదలై నవి అసాభువుచే నేడు కొందరు ఉత్సాహవంతు లైన యున రచయితలు అతి విళ్ళంఖలంగా ఆచ్చంగా మాటాడేటట్లు (వాయడా వికి పయత్నించి, అసావధానత, ఉచ్చారణత్వర్య మొదలైన దోషాలకు లోనై శబ్దస్వరూపాలను ఆత్యంత వికృతంగా మార్చివేస్తున్నారు. వెళ్ళాల్సొన్తుంది, భార కం, భూమ్మీద, పట్కో_, మొదలై నవి (వాతలో కనిపిస్తున్నవి ఇటువంటి వికృత రూపాలను రచనోపయోగి ప్రామాణిక భాషనుండి తొలగించడమే భాషకు (ేయన్కరం, అట్లు తొలగించడంవల్ల (ప్రామాణికభాషకు కొన్ని శలాబ్దాలపాటు ఓక స్థిరత్వం ఏర్పడుతుంది అన్యభాషాభాషమలకు తెలుగు నేర్చుకొనుట సుకరం అవుతుంది; సాటి సభ్యభాషలలో తెలుగుకు గౌరపం పెరుగుతుంది ఆంధ పదజాలం ___ జాతులు,

0.16. తెలుగు పదాలను తత్సమములు, తదృవములు, గేశ్యములు, అన్య దేశ్యములు అని నాలుగు జాతులుగా విభజించవచ్చును. “జాతి అం'పే పుట్టుక లేక వ్యుత్పత్తి అని ఆర్థం. తత్సమములు,

0.15. సంస్కృత శబ్దముల చివర తేలుగు (_పత్యయాలు చేర్చి వాటిని వ్వతంతమైన శచద్దాలుగా తెలుగులో (పయాగించవచ్చును సంస్కృతంలో (పధ మాది నామవిభ క్రి (పత్యయాలు చేరని శబ్దరూపమును (ప్రొతిపదిక అంటారు, దానికి సమాసంలోనే వయోగం ఇట్టి పపాతిపదికలతో కూర్చిన పమాసాలు తెలు గులో పయోగార్హ ములు సమావంలోని చివరిపదానికి నూ(తమే తెలుగు సత్యయం చేరుతుంది ఇట్టి ప్రాతిపదికకు *సామావిక (ప్రాతిపదిక అని, దావికి తెలుగు (ప్రత్యయం చేరడంవల్ల ఏర్పడ్డ _స్వతర్యత శబ్దమునకు “తత్సను (ప్రాతిపదిక లేక సంక్షీన్తముగా "తత్సమము” అని పేర్షు తత్‌ ఆ అ సంన్క్భృతముతో, సమము ఇ సమానమైనది అని తత్సమ శద్దార్ధం. సంస్కృత (ప్రాతిపదికతో సంస్కృత (_సథమావిభక్తి _ ఏకవచన (ప్రత్యయం చేరగా ఏర్పడ్డ శబ్దరూపంతో తెలుగు భాషకు నంబంధం లేదు, ఉదా, రామః అజ్మీ; గురు, విద్వాన్‌, రాజా, నమానంలో వచ్చే (ప్రాతిపదికలకే తెలుగులో (సమాసరచనలో 7 స్టానం్య ఉదా రామ, లక్ష్మ, గురు, విద్వత్‌, రాజ కనుక ఇట్టి సామాసిక పొతిపదికలే తత్సమ ములకు మూలములు ఆని భావించుట యుక్తము, రాముడు, లక్ష్మీ, గురువు గురుడ్కు విద్వాంసుడు రాజు _ ఇవి తత్సమములు.

16 ఉప్నకమణిక

తత్సమ బ్దిము వలెనే సంవ్కల్భత ధాతువులనుండి, సంప్కలళ్భత నామముల ఏండి తెలుగు (పత్యయాణ చేవ్చటవల్ల తత్సమ ధాతువులు కూడ ఏర్పడును. శదా- జయించు, భావించు గౌరవించు ఆహ్వానించు మొదలై నని, ఇళ్లు ఇతర ధాషాభాగములయిన తత్సమములు కూడ కలవు. ఉదా _ సర్వదా, నిత్యము, దిహుశశ మొదలై నవి తతృవములు,

16. కొన్ని సంవ్యల్భత శబ్దములు సామౌసిక (ప్రాతిపదికలు వర్జవికొరము చెందుటవల్ల ఏర్పడి తెలుగున పృథక్‌ (నయోగార్హము లైనపదములకు తదృవములు అని పేరు. తక్‌ ఇ ఆ నంస్కృతమునుండి, భవము ఇ పుట్టినది, అని తడృవ శబ్దార్థము. కొన్ని తతృనములు (ప్రాకృత భాషలలోని పదములమండి పచ్చిన్నా వాటికికాడ నంస్కల్భతళబ్దిములే మూరిములు, [ప్రాకృత నమములను వేరుగా పరిగ ణించక తదృవములిలో చేర్చుటయే (వయోజనకరము.

తదృవముళలో నామములే కాళ [కియలు కూడ ఉన్నవి టహా:- నంత పిల్లు; సయనించు. తేజరిల్లు, పింగారించు 'దేళ్యములు.

శే 1”, తెలుగు దేశంలో మొట్టమొదటి నుంచి వాడుకలో ఉన్నటువంటివ్కి నంస్కృత (పాకృత జన్యములు కానివి ఆయిన తెలుగు పదములు “వేశ్యములు అనదిడును, వీటికి తమిళము కన్నడము మొదలైన (ద్రావిడ భాషలలోవి పదము లతో సామ్యం ఉండవచ్చును, జా

ఉదా '= తల్లి కన్ను చెట్టు తల పోవు పలుకు, ఠిన్నగ్యా (క్రింద

అకటా పకవక్క ఆన్య దేళ్యములు. లతో శె శ నం నంపత్క౦ వల్ల వారి. భాషలలోని పదాలు మాద్చు లు నిత్యవవవ శ్రవ్యవహారం లోనికి వచ్చినవి, ఉర్దూ ఆరన్బ్కీ పెర్షియను

తెలుగుభాష పుట్టు పూర్వోత్రర్హాలు 17 మొదలైన (ప్రాచ్యభాసలలోని పదాలు హిందూస్తానీ (హింక్రి ద్వారా తెలుగులో (పవేశించినవి ఇంగ్షీసు యెంచి, మొవలట్రైన పొళ్చాశ్య భాషలలోని పదాలుకూడ ఎన్నో తెలుగుతో వ్యవహరించబడుతుప్నన్సి, ఇటువంటి పదములు “అన్య దేళశ్య ములు అని ఒకే జాతిగా పేర్కొన బడుతున్నవి? నీటిలో ప్రధానముగా హిండీ పదాలను, ఇంగ్లీషు పదాలను వేర్వేరుగా గ్నుర్తించపచ్చును.

ఉర్దూ హింట్‌ _ ఆస్ట కూలి గుమాస్తా తమాషా. ఫకిర్తు ఫర్మావ్హా దింజర్కు మెదాశం, మామూలు, వకీలు హక్కు.

ఇంగీషు *, ఎరరు. కోటు, క్తబ్బు, డొక్షరు, జంక్షన మోటారు

ళం వ! రం లు జై కి లాంతరు ఆచ్చతెనుగు.

0 19 పెం పేర్కొన్న పదాలలో తదృసములు, డేళ్యములు అన్యచేశ్య ములు, ఈ మూడు జాతులును "అచ్చతెనుగు పదములు బేక *అచ్చికములు అని చెప్పబడుతున్నవి. తత్పమాలు ఒక (ప్రశ్యేక జాతిగా పరిగణించదిడుతున్నవి. వీటి సామాపిక (పాతిపదికలు సమానరచనలలో ఉపయోగపడును. చీర్చపమాస్తా లలో ఈ (ప్రాతిపదికలతో ఆవ్బ్చతెబుగు పడాలు సర్వసాధారణంగా సమసించవు కొదిస్ట్‌ శత్సృమాలఘు అద్బృతెఎుగు పదాంకుంి వేరుచేసి ఒక (పత్యేక జాతిగా

బి పేర్కొనడం జరిగినదిం

అ ఆధునిక (ప్రామాణికారధ న్యాకరణ మయుదటి భొగం౦ జొనం మొదటి పరిచ్చేదం వాక్యం వాక్య ౦,

1. 1. ఈకింది ఫట్టికలో ఎడమచేతివెపు స్తంభములో కొన్ని వద నము దాయములును, పడిచేతి వైపు వంభములో కొన్ని పదసముదాయమలును కలవు, 'మొదటి. సంభములోని ఒకొక్క పదసముదాయమును దానికి ఎదురుగా ఉన్న శెండన న్తంభములోని పరవముదాయముతో సరిపోల్చి చూచేది,

| లి పవులు అకొశంలో ఎగురుతున్నవి ఆకొశంలో ఎగురుతున్నవి అతరు ధననంతుడు కారు అతడు కొగు ఆవుపాలు పిల్లలకు ేష్టమైన ఆహారముం ఆవు పాలు పిల్లలకు ఈపండు ఎంత మధురంగా ఉన్నది ఎంత మధురంగా మీప ఈవిషయ౦ ఎవరు చెప్పినారు ? మీ్‌ప చెప్పినారు

మొదటి గణంలోని ఒకొక్క పదసముదాయము సంపూర్ణమైన భావమును తెలుప్పళున్నది. రెండవ గణంలోని ఒకొక్క పదసమదాయము యొక్క అర్థము అసంపూర్ణం. “ఆకాశంలో ఎగురుతున్నవి అంపీ ఏఏ ఎగుర్తుతున్నవో చెప్పవలసి ఉన్నది. “ఆతడు కాడు" అన్నదావిలో ఆతడు ఏమిటికాడ్కో ఎవడు కొడో తెలపదిడలేదు “ఆవుపాలు విల్లలక) అన్నదానిలో ఆ పిలలప ఆవుపాలతో

ను! గల నందింధం వెళ్లడికాలేదు. *ఎంళమధురంగా అంపీ మధురమైనది ఏవస్తువో

వాక్య ౦ 19 తెలియదు; లేదా మధురముగా ఒకరు పాడినారు అనిగాని, మాటాడినారు అనిగాని ఏమీ చెప్పబడలేదు. *మీకు చెప్పినారు" ఆన్న మాటలవల్లి ఎవరుచెప్పినార్కో ఏమి ఛెప్పినారో తెలుపబడలేదు. కనుక రెండవగణంలోని పదనముదాయములు సంపూర్ణ భావ టోధకములు కౌవు, ఇతర వదములతో వీటిని పూర్తిచేయుటవల్మ మొదటి గణములోవి సంపూ ర్హభావ టోధక పదసముదాయములు ఏర్పడుతున్నవి ఈ భేదము చెప్పుటకే మొదటి గణములోని పదనముదాయములు *వాక్యములు ఆ౦టాము, రెండన గణములోనివి వాక్యములు కావు అంటాము.

నిర్వచనం. _ సంపూర్ణమైన భావమును (ప్రకటించే పదసమష్టికి “వాక్యము

అని పేరు ఉద్దేశ్య = ఆఫ్యాతములు.

క.2. ఒక వాక్యమును రెండు భాగములుగా విభజించవచ్చును. ఒక వ్యక్రిని గాని వస్తువునుగావి పేర్కొవి ఆ వ్యక్తి వస్తువులను గురించి ఏదో ఒక నిషయ మును టోధించుటకై మరికొన్ని పదములు చేర్చగా వాక్యం ఏర్పడుతుంది, పయి పట్టికలోని మొదటి వాక్యములో "పక్షులు" ఆనే పదము పక్షులను "పేర్కొనే పేరు; ఇది మొదటి భాశము. “ఆకొశంలో ఎగురుతున్నవి, అన్నది ఆ పషులను గురించి ఒక విషయమును బోధిస్తున్నది; ఇది రెండవభాగము. మొదటి భాగము "పపులు” ఉ దేశ్యము ఆన్మి రెండవ భాగము “ఆకొళ౦లో ఎగురుతున్నవి.* ఆవ్యాతము ఆవి, చెప్పదిడును, ఇళ్లు రెండన వాక్యములో. “ఆతడు” అనే పదము ఒక వ్యక్తిని టోధిండును; ఆది ఉ దేశ్యము, “వనవంతుడుకాడు” అన్న భాగము ఆభ్యాతమృ్ము మూడవ వాక్యములో పేర్కొన్న వన్తువుపేరు *ఆవు పాలు ఉద్దేశ్యము. “పిల్లలకు ేవ్చమైన ఆహాకం అన్న భాగము ఆభ్యాతము, నాల్గవ వాక్యములో “ఈ పండు” ఉద్దేశ్యము. "ఎంత మధురంగా ఉన్నది !' అన్న భాగము అఖ్యాతము. ఐదస వాక్యములో *ఎవరు అనే పదము ఉద్దేశ్యము, “మీకు ఈ విషయం చెప్పినారు అనే భాగము అవ్యాతము.

“ఉద్దేశ్యము” అంటే 'ఉద్రేశించినది” (వ్యక్తి, వన్తవు) అవి ఆర్థము, “ఆభ్యాతము' అంటే (ఉద్దేశించిన వ్యక్తి = వస్తువులను గురించి చెప్పబడినది ఆని

౪1! వాక్యవి జ్జా న౦

ఫిర్వచనము. -

(1) ఒకానొక విషయము చెప్పుటక్రై ఉద్దేశించి పేర్కొన్న వ్యకక్తివస్తువు లను టోధించే పదముగావి, పదనముదాయముగావి, విన వాక్యభాగము ఉద్దేశ్యము ఆనదిడును

(0 ఉద్దేశ్య టోధితమైన వ్యక్తి ఇ వస్తువులను గురించిన విషయము జెప్పే పదముగాని;, పదవముదాయము గాని ఐన వాక్యభాగము ఆవ్యాశము అన బడును

శ 8 (ప్రతివాశ్యములోను ఉద్దేశ్య భాగముకొని, ఆభ్యాత భాగముకాని వమ్మగముగా వ్య శ్రము కాకపోవచ్చును కొన్ని వాక్యాలలో ఉద్దేశ్యమునకు,

ఇటీ కొన్నింటిలో ఆవ్యాతమునకు మరికొన్నింటిలో ఉద్దేశ్య = ఆభ్యాతములు రెండీం టిక్కీ 'అధ్యాహారము' కణుగవచ్చును, '"ఆధ్యాహారము అంహే, లేనిపదమును ఊహించుటి అని అర్థము లోపించిన పదము ఊపాంచి పూరించుట వల్లి వాక్యము సమగము కౌతుంది, ఈ కింది ఉదాహరణములు చూచేది

(1) ఇక్కడే కూర్చో ఇప్పుడే రెండు నిమిషాలలో వస్తాను

ఇందులో రెండు వాక్యాలు సన్నిపొతముగా ఉన్నవి, మొదటి వాక్యంలో సీపు అనే ఉద్దేశ్యం, రెండవ వాక్యంలో *నేన్సు అనే. ఉద్దేళ్యం. అధ్యాహార్య ములు (ఊహ్యములు), “కూర్చో” అనే ఆభ్యాతభాగావికి నీవు అనే వదం తస్ప మరొక్కటి ఉద్దేశ్యం కాలేదు. "వస్తాను అనే ఆభ్యాతభాగావికి *నేను అనే పదం తవ మరొకటి ఉద్దేశ్యం కాలేదు కాబట్టి ఈ ఉద్దేశ్యములు లోపించినందువల ఆర్థహావిలేదు, ళా

(2 “ఈ వని ఎవరు చేసినారు ₹ __ ఇది వశం

దీనికీ సమాధానం "నేను * చేసినాను అనే ఆభ్యాతము ఊషించుకోవలెసై ఈ అభ్యాశము ఆధ్యాహార్య మైనది,

నామములు ౪4!

(0) ఎంత ఆందమైన పుష్పము

ఈ వాక్యములో ఉ డ్రేశ్యములేదు. "ఇది" లేక "అది" అనే పదము ఉద్దేశ్యము

ళం ఆని సందర్భమునుబట్టి తెచ్చుకో వలెను టి

(4 మీకు ఆనేక ధన్యవాదాలు

ఈ వాక్యములో ఉద్దేశ్యము *నేను అధ్యాహార్యము. “అర్చిస్తున్నాను" అనే శ్రీయ, ఆభ్యాతభాగము, కూడ అధ్యాహార్యమే వాక్య విశ్లేషణము.

1. 4. వాక్యమును వేరువేరు భాగములుగా విభజించడమే “విశ్లేషణను, అనబడును “విశ్లేషణము" అనగా "విడదీయుట" అవి ఆర్జ్వము, వాక్యము రెండు భాగములు = ఉద్దేశ్యము, ఆభ్యాతము. ఈ భాగములను పథకరూపములో చూపుటి (చ్రయోజనకరమైన పద్ధతీ. ఈకింది వధకములో మొదటి (పసంగములోని వాక్యములకు విశ్లేషణము (ప్రదర్శించదిడినది

ఉద్దేశ్యము ఆభ్యాతము న

పళులు ఆకొశంలో ఎగురుళున్నవి

అతడు ధనవంతుడు కాడు

ఆవు పాలు పిల్లలకు (శేష్టమైన ఆహారం

ఈ సండు ఎంత మధురంగా ఉన్నది

ఎవరు మీకు ఈవిషయం చెప్పినాప లా

రెండవ పరిచ్చేదం నామములు

భాషా భాగములు.

1. క. వాక్యములోని వేరువేరు పదములు వేరువేరు పనులమనిర్వ లర్తించునువి పదము చేసే పనివి "వృత్తము" అనవచ్చును పదముల వృ త్తమును బిట్టి వాటిని

లి వాక్యవి క్షా న౦ వేరు వేరు వర్షములుగా ఏర్చరచ వచ్చుమ. ఈ వర్గములకు “భాషా భాగములు" అవి పేరు, భాషాభాగములు ఎనిమిది; నామములు, |క్రీయలు, విశేషణములు, కొర క ములు, సర్వనామములు, వై భక్షైకములు, సంయోజకములు, వ్యంజకములు. నామములు, 1 68, ఈకింది వాక్యములలో లావుపావి అచ్చులోఉన్న వ్య క్రి” వమవులను పేర్కొనే పదములను గుక్తించేది. 1... స్త్రీలు, పురుషులు, పిల్లలు, వృద్ధులు, ఎందరో ఆ (ప్రదర్శనం చూచారు ఓ* జనని, జన్మభూమి, స్వర్గము కన్న మిన్న శ. పూజ నిమిత్తం శారద తోట లోవి పూణ, తులసీదళములు, కోసుకొని వచ్చినది, 4. హిమాలయం గంగానది ఉత్ప _క్తిస్టానము. $, ఆరోగ్యము మహాభాగ్యము. 6. _అఆదికొవ్యము రామాయణము వాల్మీకి రచించినాడు, ౧ ఈ ర్యాతి పండు వెన్నెల ఎంత మనోజ్ఞముగా ఉన్నది! శి. పలి, పిల్లి, ఒకే జాతి జంతువులు. 8. ఈ (కొత్త రేడియో నాన్న విన్న కొన్నారు. 19, నాకు న్మిద వస్తున్నది, తిండి తీవి పండుకొంటాను. 11. కామము, (కోధము, మొదలైనవి అంత శృతువులు, |. 7, వై వాక్యాలలో లావుపాటి ఆచ్చులోని పదాలు వ్యక్తి - వస్తువుల ర్లు ఇటువంటి పేర్లకు వ్యాకరణంలో “నామములు అప'పేరు. నామం అంటేనే” "పీర అవి ఆర్థం, "నామం అనే పదానికి వ్యావకమెన అర్థం. “ళోరదొ “వాల్మీకి” అనే పేర్ద (ప్రత్యేక వ్యక్తులను సూచించేవి ఇవి వ్య క్రివాచక నామములు “జనని

కీయలు లి “పిల్లి మొదలైనవి ఒకే జాతికి చెందిన ఒకొక్క వ్యక్తిని సూచించేపేర్లు, “పిల్లి ఒక జాతి జంతువులకు పేరు, “పువ్వు, “రేడియో%, మొదలైనవి ఒక జాతికి చెందిన ఒకొక్కి_ వస్తువును సూచించే పేర్లు. ఇటువంటివి సాధారణ నామములుం “కామము” శోధము మొదలైనవి మానసికమైన భావములు; “నిది ఒక అవస్థ ఇటువంటి పదములు భావవాచక నామములు, నిర్వచనం - వ్యక్రివస్తువులను పేర్కొనే పదములు నామములు అనబడును ఈ నిర్వచనంలో వన్తుశద్దానికి వ్యావక మైన అర్థంకలదు. ఇల్లు కొండ "మొదలె న జడవసువులు; చెటు, లత మొదతెన వృక్షజాతులు; పిలిః కౌక్కి నా. అత మ్‌ జు [జో మొదలత్రైన పళుపక్యాది (ప్రాణి జాతులు; న దయ, మొదలైన ధర్మములు, వీటకి అన్నింటికీ వస్తుశబ్దం పర్రిస్తుంది మానన సమాజంలోని న్ర్రీపురుషులందరి కిని వ్యకక్తిళబ్దం వర్తిస్తుంది ఈ శద్దం దేవతలకు రాక్షసులకకూడ వ రిస్తుంది. మూడవవరి చ్చే దం (క్రియలు (క్రియలు.

1. 8. వాక్యంలోని ఆభ్యాత భాగంలో ముఖ్యమైన వదం *(కియ'?; ఈ (క్రింది వాక్యములలో లావుపాటి ఆచ్చులో ఉన్న పదములు (క్రియలు, 1 _వథులు గ్సరును,
2. మీరు ఎప్పుడు వచ్చినారు ?
3. చెరువు గట్టున శివాలయం ఉన్నది, శీ ఆయనకు సంతానం ల్రేద్బు,
4. సుపుతుడు ఒక్కడు చాలును.
5. వాని నూటలు నమ్మకండి.

లి వాక్యవిబ్బా న౦ ఇ. ఆవిడ పొట శేపు రేడియోలో వస్తుంది. 8, అ పిల్లవాడు బుద్ధిమంతుడు బొనుం 8 వాని తండి విద్యానంళుడు కొడు. 10 టిక్కట్లు దొరికితే ఈ రోజే బయలుదేరుదును. న! 11, యుదములో వేలకొలది జనులు మరణించారు. ఇ 12... వామ్మితుడు నాకు తస్పకీ సాయం చేస్తాడు. “పె వాక్యొలలో చివరి పదములు క్రియలు, వాక్యముయొక్క- భావమును పూరిచేయటకు (క్రియ ఆవశ్యకం (క్రియ లేవిదే వాక్యం పూర్తికాదు. వాక్యానికి నాటీ అంతటికి సర్వ్యపధానమైన పదం (క్రియ దానిమీదనే ఇతర పదాలు ఆధారపడి ఉండును శ్రీయ వాక్యొనికి *“పర్వాధికొరి వదం అనవచ్చును

1. 9 సంపూర్ణమైన అక్యాతములో క్రియ తప్పక ఉంటుంది. కొన్ని అవ్యాశములలో క్రియ చెప్పకపోయినా సందర్శమును బని ఊహించి తెచ్చుకో వలపి ఉంటుంది వాడు ధనవంతుడు" _ ఇది వంపూర్షభాఫ (ప్రకాశకమైన వాక్యమే కొని నీవిలో [కియలేదు “నాడు ధనవంతుడు. కొడు అనే వాక్యంలో “కాడు అనే శ్రీయ ఉన్నది. ఇటువంటి (క్రియ మొదటి వాక్యములోకూడ ఉండసలెను; అది ఫ్యక్తముగా లేదు 'వాడు ధవవంతుగు బొను" అని పూరించి '"బెనుి) అభ్యాతము లోని ముఖ్యసదమైన క్రీయ అవి ఊహించవలెను. (శ్రీయకేని వాక్యములు ఉండనే ఉండప్పు ఆని డెన్పుట సమంజఫంకాదుం 1, ఏమివాన:
2. దొంగ దొంగ $. ఎంత చెట్టుకు అ౦ంతగాలిం సయి మూడు వాక్యాలలో (క్రియలు లేవు. మొదటి వాక్యంలో “పడుతున్నది” రెండవ వాక్యంలో "పారిపోతున్నాడు, మూడవ వాక్యంలో “ఉంటుంది అనే.

కీయలు లర్‌ (క్రియలను తెద్చుకోవచ్చును. కాదిట్టి వ్య క్రమగానో, అవ్య క్తముగానో (క్రియ (పతివాశ్యముశకు ఆవళ్యకమైన పదము ఆం గుర్తించనలెను (క్రియతోనే వాక్య శ్రి ఆవుతుంద్‌ నిర్వచనం - వ్యక్తి వస్తువులను ఉద్దేశించి ఏదో ఒక విషయం చెప్పుటకై శపమోగపడేవ్కి వ్యాపావామను టోధివచేది అయిన పదమునకు సకియ అం పేరు, రఫూచనం - చేయట ఉండుట అగుట - ఇవి వ్యాపారాదులరో అంతర్షతములు. ళ్‌ 1 0) బఐహుపద విశిష్టములైెస ఉద్దేళ్య- అఖ్యాకములుగల వాకష్టములోని *వేళ్యపదమునకు ఆథ్యాక (క్రియతో సంబంధము ఉండును ఉచేశ్ళ్యములోవి న! న! ఇతరపదాలు ఉద్దేశ్యపదం మీద ఆధారపడి దానిని ఆ శయించుకొని దానిక్రి సన్నిహితంగా ఉండునుం (కీయను ఆయించి తక్కిన ఆఖ్యాత వదాలు ఉండును. కనుక వాఠక్యవిశ్లేషణములో ఉచ్దేశ్యమును. తెండు. భాగములుగాన్కు ఆభ్యాతమును 'రెండు భాగములుగాను చూపవలెను. న ఉద్దేశ్యము ఆభ్యాశము నవి శయన ఉద్దేశ్యసదం ఉద్దేశ్య -ఆవశిష్టము | (క్రిద ఆభ్యాత_ఆవశిష్టము

• పండు ఈ ఉన్నది ఎంతమధురంగా ౭ పాలు ఆవు * (అవును (పిల్లలకు. శేష్టమైన ఆహారం

8. ఎవరు న చెప్పినారు మీకు ఈ విషయం

• రుండలీకరణముల మధ్య ఉన్నది ఆధ్యాహార్యముం 1.11. పె పథకంలోని వాక్యములలోని ఉజ్రేశ్యవదమును ఆఖ్యాళ (క్రియతో చేర్చగా తద్రతమమైన వాక్యం ఏర్పడుతుంది. (1) పండు ఉన్నది (2) ఆవు (ఆవును. (4) ఎవరు చెప్పినారు? - “కు.[దము" అంపే *“మిక్కిలిచిన్నది” అని అర్హం, తృుదతమ వాక్యోవికి కనీనం ఒక ఊస్లేశ్యపదము, ఒక [క్రియ ఉం౦డితీరవలెను, "రా ఆనే ఒక్కపదమేవాక్యము. టీ5లో ఉద్దేశ్యము "నీవు ఆధ్యాహార్యము. సీవు రా" అన్నది వ్మద్రకమవాక్య ఘు “ఈపని ఎవరు చేసినారు?” అనే (పశ్నకు యీ

లి వాక్యవి క్ష్‌ న౦ జవాబుఐన "నేని అనే వడం వాక్యం, *నేను చేసీనాని అన్నది ఉ్యడ తమవాక్యం, (క్రియకు ముందు ఎవరుః ఏది? ఏవి ఏమి?, అనే (వశ్నలలో ఒకటి వేయగా జవామిగా వచ్చేపదమే ఉర్జేశ్యపదం,

ఉదేశ్యము లేని వాక్యములు,

చి

క 12 ఉద్దేశ్యము వ్య క్తముగా గాని అధ్యాహార్యముగా గాని లేని వాక్య ములు తెలుగున ఉండవు అని చెప్పలేము ఈ కింది వాక్యములు గమనించేది.

1. ఇన్సుడే తెల్లవారినది

ఈ వాక్యములో “తెల్లివారినది (క్రియ వీనికి ఉద్దేశ్యము లేదు, “ఏది తెల్ల వారినడి?” అనే (వశ్నక సమాధానంలేదు. “తెల్లవారినది" అంటేనే. *సూర్యో దయం ఆయినది ' అనే భావం స్ఫురిస్తుంది, *శూర్చు తెల్లవారినది" అని ఆను కొవి *శూర్చు" ఉద్దేశ్యపదముగా తెచ్చుకొంటే ఆచ్చుకోవచ్చును,

శి నా శరీరములో బాగున్నది,

“బాగున్నది క్రియ, “ఏమిటి బాగున్నదిః అనే ఫశ్నకు అవకా థంలేదు. “ఆరోగ్యము ఉన్నది" అనే అర్థం [క్రియలో ఇమిడీఉన్నది

8, నాకు, నూతమ్మువిక్కీ పడదు.

“ఏది వడదుః' అనే _పళ్న ఆనంగతం. “పడదు” ఆంశేనే చాలును, వేరే ఉద్దేశ్యవదం అక్కరలేదు 'వరుటి అం'పే “ఇద్దరు వ్యక్తుఅ మధ్య సామ రన్యము, పప్న్భావమ ఉండుటి అని అర్ధము, "నడదు అంపే “సుహృద్భావము లేదు అంబ్నమాట ఇది వాన్తనముగా ఉద్దేశ్యములేని వాక్యము, ఉదేశనము [కియలో లీనమైపోయివది, "= ఇక్‌ వ

ఓ విన్న ర్యాత్రిన6చి ఒక్కలాగున వర్షిస్తున్నది,

వరించుటి అం'పే “వరము కరీయుటి రీవమెనరిే ర్‌ అని అర్థము (క్రీయలోనే ఉ చ్లేశ్యము

ర్‌ ఇప్పుడు వార్ర ఇద్దరికిని బెడిసినది క్ర వెడ్తియట' అంటే “సుహృద్భావము చెడుట? అవి అర్థము "బెడిసివది” అనే

(క్రియకు ఉక్టేళ్యములేద, (8ియలో ఉచ్దేశ్యము లీనమెనది, వ

కీయలు _ ల్లి 6. వానికి తోచదు ఒకరు చెప్పితే వినడు 'తోచదు' ఉడ్చేశ్య నిరపేక్షమైన (కీయ. *నిరవేక్షం అ౦టే “ఆ పేక్షించని, కోరని అనిఆర్థం. *“తోచుట' అం'పే “ఆలోచన పుట్టుట ఆని అర్థము, 'తోచుటి అనే (కియలోనే “ఆలోచవి అనే ఉచ్దేశ్యార్థము లీనమైనది. 7. ఈ (గ్రామంలో నాకు తోచకున్నది “తోదుటి అం'పే 'కొలము గగచుటి అని అర్హము, తోచపన్న ది=కొలము గడవకున్నది. ఏపనికిని ఆవకాళములేదు (కియలోనే ఉద్దేశ్యము లీనమైనది 8. వాడంటే నాకు కిబ్టదు. 'కిటుట్రి అనే (క్రీయకు ఉదేశ్యము లేదు. కిటుట == అనుకూలించుట్క ఖు ల! |! కిటదు ఇ ఆనుకూల్యములేదు. య $. నాకు ఆకలిగా ఉన్నది. ఆకలిగా ఉన్నది ఆకలి అవుకున్నది. “ఎకలిగా ఉశ్నది' అనే పదసమపష్టి లోనే ఉద్దేశ్యము ఇమిడి ఉన్నది. 10. పెళ్ళీ దేవాలయంలో జరిగించుటకు విశ్చయించదిడినది. “నిశ్చయించబడినద్కి" అన్న [క్రియలో ఉద్దేశ్యం లీనమైనది, “నిశ్చయము ఐనద్కి' లేక “నిశ్చయం చేయబడినది అని అర్థము. 11. ఈ పనిచేయటకు వాకు మశళ్యరించలేదు “మనస్కారించుటి ఆం'పే *మనన్సు ఉండుటి అవి అర్తం, [క్రియలో ఉద్దేశ్యం భి న! లీనమైనది. 12. ఇప్పుడునాకు తీరదు, తీరదు తీరిక (తీకువాటు లేమ, ఇది ఉచ్దేగ్యము ఆక్కరలేని(కియ్య 18, నాతోవావికి పొనగదు. పొవగదుజజపొత్తు కుదురదు,

జ వాక్యవిజ్ఞానం౦ 4 ఈ ప్యవహారంలో మనకు లాభించి౦ందిం “లాభించుట అంపే లాభము కలుగుట న్నది- క్రియలోనే ఉద్దేశ్యం ఇమిడీ ఉన్న “పె వాక్యాలలో వి (క్రియలను లీనో దేళ్య (క్రీయల అనవచ్చును. “లీనోజ్జే శ్యము 'అంఘే “ఉద్దేశ్యము లీనమైన, ఉద్దేశ్యము లయము పొందిని అని అర్జము", “ఆధా[్థహారము" ఆంపే లోపించిన దానిని తెచ్చుకొనుట అని ఆర్థము, “లయము అం'పే తెచ్చుకొసుటకు హడ వీలుగాథ ఇమిగిపోయినది అని అర్ధము, ఈ భేదం గుర్తించుట అవసరం 1 18 అధ్యాహారమైన ఉద్దేశ్యమును విశ్లేషణ పధకములో చూపవచ్చును. కాని లీనోజ్రేళ్య (క్రియలగల వాక్యములో ఉద్దేశ్యము చూపబడదు. దాని స్థానము ౧ ల యఖ శూన్యముగా ఉంచవలెను ఉద్దేశ్యము | ఆభ్యాశము యు నాకు మా తమ్మునికి పడదు. అజా యా వారి ఇద్దరికిని బెడిసినదిం న వన్నరా, తినుంచి సున్నదిం సర్మాతినుం ఒక్కంలాగునవ ర్షిస్త వది అ ఇస్పుడు నాకు తీరదు, 'అభనానాలనాభకునా నాన ననాలానలనినన నప ననకాననాలనానానినల ననన చకా ల నకననకకకుతకకా నమన నతా నమత సమ ల్‌ కి యలు. £ 4. వాక్య వరినమాప్పి చేయగల కీయప “వమ్మగ (కియ అనిపేరు ఏకపద-సమ్యగ (క్రియణు _ వద్చాడు, ఉన్నది ఉంటాను, (వ్రాసినావు, రార్కు చేయుము, మొదలైనవి, దిహుపద విశస్త - వమ శ్రీయలు = వస్తున్నాను రాలేదు పాడగలడు, రాడాయెను, చేసినాడుకొర్కు చెప్పవలసి ఉన్నద్శి మొదళెనవి

కీయలు ణి

1. 15. వాళ్య పరినమాప్లి చేయగల ఏకపద (క్రియ “సమాపక [కియః అనబడును వాక్యపరినమాప్తి చేయలేని (క్రియారూపము “అసమాపక (క్రియా ఆన బడును.

నమాపక [క్రియలు _ ఉన్నాను, లేను, రాడు, వచ్చాడు, లేదు, కలడు, అయ్యెను, మొదలైనవి

అనమాపక (క్రియలు _ వెబ్ళుతు వెళ్ళి వచ్చి రాక, రా, వలసి మొద లెనవి

బిహుపద విశిష్ట సమ్మగ్ముకియలోని చివరి పదము సమాపక్యకియ, దాని ముందు ఉన్నవి తరచుగా అసమాపక క్రియలు,

చెప్పవలసి ఉన్నది అనే సమ్మగ [కియరో "ఉన్నది సమాపక [కియ. “చెప్ప , “వలపిి ఇవి ఆసమాపక (కియలు

కొన్ని సమ్మగ్మక్రియలలో రెండును సమాపక (క్రియలే ఉండును" 1వాసినారు కారు, వినడాయెను (వినడు, ఆయెను); చేళావు కొవ్వు, మొదలైనవి,

1. 16. వాక్య విశ్లేషణ పధకము ఆభ్యాతములోని (క్రియ [క్రింద సమ్మగ శ్రీయనే చూపవలెను

ఆభ్యాతము

ఉద్దేశ్యము క్రియ ఆభ్యాత ఆవశిప్టము

1, నెను వెళ్ళవలసి ఉన్నది = రెపు (గామాంతరం

2... వాడు వినరేదు నా మాట

1 మీరు (వాసినారుకారు జవాబు"

నాలుగవపరిచ్చేదం విశేషణములు నిశేషణములు.

1. 11. ఈ [క్రింది వాక్యాలలో లావుపాదే అచ్చులో నామములప ముందు ఉన్న పదములమ గుర్రించేది
2. ఈ తోటలో తెల్లని గులావీలు ఎని మందారాలు, పచ్చని గన్నేరు పూలు ఎన్నో జాతుల పువ్వులు కలవు
3. ఇది మంచి పుస్తకము
4. చెడ్డ పిల్లలతో చెలిమి కూడదు, 4 (కొత్త కలముతో వాస్తే దన్తూరి బాగుంటుంది
5. పాత చింతపండు రోగికి మంచిది. 8, నమ్ముదపష సీరు ఉప్పన, ₹, జానెడు పొట్టక్తై ఇ౦త ఆరాటం పడక తప్పదు, శ. దంప్పడు బియ్యంలో వి= విటమిను ఉంటుంది. $,. మర బియ్యంలో జీవసారము ఉండదు,
6. ఆకలి బాధను మించిన బాధలేదుం
7. కొందరు ఎడమ చేతితో (వస్తారు, 12 తక్కువ మాటలలో ఎక్కువ భానం ఇమిడ్చి (వాయడం సులభంకాదు* 18, ఈ ఇల్లి (కిందటి ఏడు మావారు కట్టించారు. 4, నాలుగు మాటలు చెప్పి ఆయన ఉవన్యానం ముగించాడు.
8. మీకు ప్రస్తుతం ఎంత సొమ్ము కొవాలి ? 18, ఈ వరునలో మ్రూడ్తవ ఇలు మాది.
9. ఇవిఏమిమాటల?
10. ఇదీమా నూతన భవనము.

విశేషణ ములు తి!

“తెల్లని” అనే పదం గులాబీల రంగును తెలుపుతున్నది. *మంచి' అనేపదం ప్పున్తకం యొక్క ఒక గణమును తెలుపుతున్నది, '“నమ్ముదపునీరు' అనే ఊకక్తిలో “సమ్ముదపు” అనే పదం నీటి లక్షణమును చెప్పుతున్నది ఇప్రే “వ్యరి *చెడ్డి (ొత్త” మొదలై నవి నామములచేత తెలుపబడ్డ వ్యక్తి _ వస్తువులను వర్డిస్తున్నవి, “ఈ ఇల్లు" అన్నచోట *+ఈ అనే పదము ఇంటిని నిర్హేన్తున్నడి “మా నూతన భవనము ఆన్నచోటిమా" అనే పదము భవనమును నిర్దేశిస్తున్నది. నాలుగు మాటలు అనే ఉక్తిలో "నాలుగు అనే పదం మాటల సంఖ్యను తెలుపుతున్నది. “మూడవ యిల్లు! అన్నచోట *“మూడవ)ి అనే పదం ఇంటి (వ్ర మనంఖ్యను తేలువును, ఎక్కువి అనే పదం ధావముయొక్క పరిమాణమును సూచించును. నామటోథధిత వ్యక్తి వస్తువులమ వర్షించుటకు గాన్ని నిర్హేశించుటకుగాని వాటి సంఖ్యను లేక పరిమాణమును తెలుపుటకు గాని ఉపయోగపడుతున్న ఇటువంటి పదములు "విశేషణములు అనబఐడును తరచుగా విశేషణములకు నామములముందే (పమయోగిలి, విశేషణముఅ విశిష్టత,

1. 18. వ్యక్తి - వక్తువుల గుణాదులను విశేషణములు చెప్పును అనే లక్షణ మునే మరొక విధముగా చెన్పవచ్చును., సాధారణ నామము ఒశేజాతికి చెందిన సమస్త వ్యక్తులనుగాని నమన్హ వన్తువులనుగాని పేర్కొనే పదము. “ఆవు అనే నామము (ప్రపంచంలోని ఆవు లన్నింటిలో ఏఒక్క ఆవునైనా బోధించగలదు, “తెల్లని' ఆవు అనగానే “తెల్లని అనే విశేషణము అవు-ళబ్దవాచ్యములై న జంతువు లలో కొన్నింటిని మ్మాతమే తెబపును. "తెల్లని అనే విశేషణము అవును వర్షిం చుట ద్వారా ఆ వామముయొక్క అర్థవ్యాప్తిని సంకుచితంచేసి ఆవుల వంఖ్యను పరిమితం చేచ్తున్నది అ్లు “పాడిఆవులు అం'పే పొలుఇచ్చే ఆవులు మ్యాతమేం పాలు ఇవ్వవి ఆవులు ఈ గణంలో చేరవు. విశేషణముల ద్వారా నామముయొక్క ఉర్ధవ్యాికి ఒక మితి ఒక హద్దు ఏర్పడును

“తెల్లని పాడిఆవు అన్నప్పుడు “ఆవు” శబ్బముయొక్క అర్ధము మరింళ పరిమితం బొతుంది ఆవులలో కొవ్నిమా(తమే పాడిఆవులు పొడిఅవులలో కొన్ని మ్మాతమే తెల్లనివి, విశేషణముల సంఖ్య ఎక్కువ ఐనకొలదినిి నామముయొక్క అర్థవ్యాప్తి మరింత తగ్గిపోవును. ఈ ఆవు" ఆని ఒక ఆవును చూపించితే *ఈ ”ఖినే విశేషణం ఆ ఒక్కఆవునే తెలుపును. “ఇది మా ఇల్లి అన్న వాక్యంలో *మా

కి వాక్యవిళ్ఞ్షా నం అనే విశేషంం అన్ని ఇళ్ళలోను ఒక్క ఇంటిని మ్మాతమే బోధించును, కనుక విశేషణముల ద్వారా నామముల అర్థానికి ఒక పరిమితి ఏర్పడుతుంది. విర్వచనం -- నామ టోధిత వ్యక్తి వస్తుపులకు వర్ణించుటకుగాన్ని నిశ్తేశంచుటకుగాన్మి వాటి సంఖ్యను లేక పరిమాణమును తెలుపుటకు గాని ఉపయు క్తమ్ములె నామముల అర్ద వ్యాప్తివి పరిమితం చేపే సదములకు వనిశేషణములు అ౦౨ సేరుం

1. 19. ఎటువంటి ఏ) ఎంత ఎన్ని ఏమి - ఈ పదాలను నామముల ముందు చేర్చి సశ్నించగా సచ్చే జవాబులు విశేషణములు, ఈ పదములు కూడ నిశేషణములే

*ఎట్రువ౦టిి పువ్వులు 1 అనే (పళ్నప 4త్రెల్లవిపువ్వులు| “దక్కనిపువ్వులు” మొదలైన జవాబులు రావచ్చును. "తెల్లని చక్కని విశేషణములు, “పువ్వులు” అనే నామముతో వాటికి అన్వయము. “అన్వయం” అంజే “అర్థగతమైన సన్నిపాత సందింఛము? అవి ఆర్థము “ఎ యిల్లు 1? అనే వళ్నకు “ఈ యిల్షు” సమాధానం, *ఈి అనే పదం విశేషణం "ఎంత దిట్ట 1? అన్నేపశ్నక “మీటపదిట్ట అ౦ జవాబు “మీటరు విశేషణం “ఎన్ని మాటలు? అనే పళ్నకు "నాలుగు మాటలు” అని జవాబు “నాలుగు విశేషణం ఏమిచెట్టు ౪ అనే (ప్రశ్నకు “ఆముదపు చెట్టు బవొదు ఇందులో “ఆముదపు” అనేపదం విశేషణం,

ఓ 20, ఒకచోట నామముగా ఉపయోగపడే వదమే మరొకచోట విశేషణ ముగా ఉపయోగపడవచ్చును. *పిండిమర అన్న ఉ కిలో *మరి అనే వదం వస్తువు పేర్కు నామము *పీంకి అనేపదం “విశేషణం, *మర అనే నామముతో ఆన్వయిన్తున్నది వియ్యపు పింకి అనే ఉ క్తిలో పిండి అనే పదం నామము. “మర దియ్మము అనే ఊదక్తిలో “మర ఏశేషము “నీ తీరుగుడు జుగుస్చా కర ముగా ఉన్నది ) అనే వాఠ్యంలో “*తిష్తృగుడు నామము, ఉ దేళ్యపదము *“మెడ్రవద శివగుడు కీలు ఉన్నది అశ్రే వాక్యంలో తీక్షగుకు అనేపదం “ల” అనే నాము మునకు విశేషము,

ఒక పదం “విశేషణము ఆం విర్ణయింయటకు దాని వృత్తమే (వధానం, రూపంకాదు

విశేష ణము-లు వివి ఆస్వతం్యత విశేషణములు.

1, 28, విశేషణములను రెండు వివములుగా ఉపయోగంచ వచ్చును.

(1) అన్వతంతములు, (౨ స్వతంతములు,

1, 17 పశంగంలోని విశేషణములు నామముల ముందు (పయోగించదిడి ఆ నామములఠకు ఆ్మశితములైై ఉన్నవి. ఇవి అస్వతంత విశేషణములు, నామములు లేక వీటికి స్థితి గతులు లేవు. ఇవి నర్వదా నామములను ఆంటిపెట్టుకొవి ఉండును అన్వతర్శత విశేషణమునకు, నామమునకు, గల సందింధం ఆధార _ అరేయ నంబంధము నాకము ఆధారము; విశేషణము ఆధేయము, అంజట్రే నామనుప్రె ఆధారపడి ఉంచేది. వ్యాకరణంలో నామము “ఆధ్రికొరి పదము. దానిని ఆశ యించుకొవి ఉండే విశేషణము “ఆశితి పదము, అసదికడునుం

ఒకొత్కపుడు ఒకే నామమునకు రెండు మూడు అకక విశేషణములు ఉండనచ్చుమ.

“చిక్కంవి. తియ్యని, సజ్డతేనె అనే ఉక్తిలో “తేన అనే నామమునకు మూడు విశేషణములు. చిక్కని, తియ్యని. సజ్జ. *నూటి పోటు మాటలు అనే ఉక్తిలో “మాటలు అనే నామానికి రెండు విశేషణమాలు. సూటి, పోటు.

అస్వత౦(త విశేషఇములు ఉద్దేగ్యములోవి నామములకే కక ఆవ్యాతము లోని నామములకు కూడ ఆశితములుగా ఉండవచ్చును.

ఓ 7, ్రనంగంకో ఆభ్యాకగక నామముల విశేషణములను గుర్తించ వచ్చును. *జేనెడు పొట్టకై' అనే ఆభ్యాత భాగములో “శేనెడు అనే అన్వతంత విశేషణము *“పొట్టి అనే నామముసకు అషశితము.. “చెడ్డ పిలలతోం అనే ఉక్తి

లా అటో ఆక్యాత భాగము. దీనిలో “చెడ్డి అనే విశేషణము *సిల్లలు అనే నామమునకు స్వతర్యత విశేషణములు = పూరకములు,

1. 2. కొన్ని విశేషంముణ ఆవ్యాత (కియతో సన్నిహిత నందింనం కలిగి నామమును అంటిపెబుపొనక స్వతం తనుగా ఉండును. ఈ [క్రింది పనీ

ల ్‌ న! వ్‌

$ చాక్యవి కొ నం కలో ఎడమ చేతివైపు స్తంభములోని వాక్యములలో ఉన్న అస్వతర్శత విశేషణ మురే కడిరేతివై పు స్తంళములో ని వాక్యాలలో ఆభ్యాత భాగములైన న్వతం్యత విశేషణములు. తతా అవ్వతంత విశేషణములు స్వతం్యత విశేషణములు లనక ర ానాాాాా 1 చవక వియ్యము దొరకలేదు మా ఊరిలో గోధుమలు చవుక. ల కొత్త సమస్య శలెక్తిసది ఈ అనుభవం నాప కొత్త కాదు, ర. బరవృ ద్రిపప సహించలేను,. వితుప విరవు ఆయ్యును. కలనా నాననా ననన ననా నాననా ననలికూలా ననన ననన నలననననినా నననననులినా. అనాలా ననినానానినిననననినిననినాన. మొదటి గణములోవి వాక్యమురిలోని విశేషణములు ఆస్వతంతములు, ఆవే రెండన గణములోని వాక్యములలో న్వతం్మత విశేషణములుగా (సమయోగించ దిడినవి మొరటి వాక్యములో *చవుకి అనే విశేషణము “అవును” అనే అధ్యాహార్య (శ్రీయయొక్క అర్థమును పూశించును, “గోధుమలు అవును ఆంటే ఆర్థరం సంపూ ర్జంకొదు, “చవుక అనే పదం గోఢధుములయొక్క ఒకొనొక గుణము (విలువ) తెలిసే విశేషణ మే, “గోధుమలు అనే ఉద్దేశ్యమునకు వందింధించినద్కే ఆయినా ఆభ్యాతభాగమై న్వతం్యత ముగా ఉన్నది, “అవును! అనే [కయి "ఆసమర్థూ క్రీడ, అంపే క్రియ ఒక్క'పే వాక్యొర్థపూర్తి చేయలేదు, వాక్యొర్థ పూర్తికి వేరొక వరము (క్రియతో చేరనలెను, ఇట్టి పదము అనమర్ద (క్రియకు *పూర కము" అవదిడును “గోధుమలు చవక" అనే వాక్యములో “చవక? అనే వ్వతం్యత్ర విశేషణము “అవును అనే ఆధ్యాహార్య అసమర్థ (క్రియకు పూరకము, రెండవ వాక్యములో "కాది అనే (క్రియకు “కొత్తి అనే స్వతంత్ర అనే విశేషణము పూరకము &, 28 పె పనంగములో ఉదాహరించ బడిన అన్వతం[త విశేషణముల కును న్వతర్మత విశేషణములకును రూవములో భేదములేదు. కొని కొన్ని ఆస్వ ఈంఈ విశేషణములు చివర చిన్నమార్చు జరుగు టవల్ల న్వతంత విశేషణములు బొవన్నవి ఈ (క్రీంది ఉవాహరణములు చూచేది,

విశేషణములు రీ

1. అదీ తెంలని పువ్వ్యుః ఆ పువ్వు తెల్లనిది,
2. రామం చక్కని యువకుడు, రామం ఎంతో చక్కనివాడు మొదట్‌ ఉదాహరణలో రెండు వాక్యాలు ఉన్నవి. మొదటి వాక్యంలో “తెలవి" అనే పదం ఆన్వతంత్ర విశేషణమై “పువ్వు” అనే నామమునకు ఆశితమై ఉన్నది. రెండన వాక్యములో "తెల్లనిది అనే విశేషజము ఆవ్యాత భాగము, “ఆవుమి ఆనే అఆధ్యాహార్య [క్రియకు పూరకము. “తెల్లని అనే ఆస్వతంత విశేషణం మీద *ది ఆనే ఆక్షరం చేరగా ఆది న్వతం్థత్ర విశేషణమైనది, రెండవ ఉదాహరణలో “చక్కని" అనే అన్వతంత విశేషజముమీద “వాడు అనే మాట చేరగా “చక్కనివాడు ఆనే న్వతంత్ర విశేషణం ఏర్పడినది. ఇది రెండవ వాక్యములో "అవును" ఆనే ఆధ్యాహార్య (క్రియకు పూరకము “వాడు,” *వి" అనేవి ఇక్కడ పదములుకొవ్రుసదాంశములు. లేక (వత్యయ ములు, (ప్రత్యయము అంళే, (కొత్త పదముల ఏర్పాటున పదముల తుదిని చేరే అక్షరము లేక అక్షర సమష్టి అని అర్ధము, స్వతం[త విశేషణములు పూరకముబణుగానే కొక నామములకు ఆ(శితములై నామముల తరువాత రావచ్చుమ. ఉదా ఐ పూలు తెల్లనివి వ్మార్రవివి కలిపి దండ కూర్చినాను. న్వతంటత విశేషణములు “ఆయిని అనే పదముతో కలిసి నామములఠకు ముందు ఆశితములుగా వచ్చును. ఉదా :- తెలనివైన పువ్వులు, తొ తవాడెన ఆ బాలుడు, దికువెన పె ళ్‌ తీ గాణ యు లు మొదలైనవి. ఇటువంటి చోట్ల స్వతంత్ర విశేషణము *ఐని అనే ఆనమాపక (క్రియకు ఫ్రారకము అని చెస్పవచ్చును. సూచన - న్వతం్శత విశేషణములు వ్యక్తి _ వస్తువులను బోధించుటివల్ల వాటికి నామ లక్షణము కనిపిస్తున్నది. కనుక ఇవి ఒక రక మైన నామములు అనవచ్చును. ఈ విషయము ముందరి (పనంగాలలో వివరించబడును. (184 (వ్ర

8 వాక్యవి క్షానం

1. 28. విశేషణ వథకములో, అభ్యాత కాగములో. (క్రియను వేరుగాను న! సూరకమును వేరుగాను చూపవలెను. ాాాాాాోాాాాోాలాాళమూు లాన్‌ ఉ్దేశ్యము శ్రియ పూరకవిశేషణము గోధుమలు (అవున్సు చవక అఆ పువ్వు (అవును తెల్పనిది (తప (అయ్యెను) బరువు ఈ ఆనుభవం ళాదు శ్‌ొత్ర రాజూ అవును చక్కంవివాడు పీవు (అపుదువ్వు గట్టివాడవు ననన న ననన 1 16 పై పథకములో చిసకి వాక్యము “నీవు గల్టీవాడవు " చీనిలో “అవుడువ అనే క్రియ అధ్యాహార్యము గట్టివాడవు అనే స్వత౦[త విశేషణము "అవురువు' అనే ఆనమర్జ్మక్రియకు పూరకము. “వాడు ఉద్దేశ్యము అయితే “గట్టి వాడు పూరక విశేషణము అప్పుంది. “వీపు ఉద్దేశ్యము అయినప్పుడు “గట్టి వాడవు అని దానిరూవంలో చివరను మాడ్చు వస్తుంది, "నేని ఉద్దేశ్యము ఆయితే “గట్టివాడను" అనే రూవం ఏర్పడుతుంది [గద్ద అనే విశేషణమునుండి ఏర్పడిన “గట్టివాడు? “గట్టివాడవ్వు? “గట్టివా డను మొదలైన వివిధ రూపములను గురించి “పదవిక్షానం' అనే. భాగములో విపలముగా వివరించబడుసను ) ఐదవపరి చ్భే దం నామములు = విశేషణకల్చ్పములు కీ 25 కొన్ని నామములు అన్వతంత విశేషణములసలే ఇతర నామముల ముందు వయా క్షముళె విశేషణముల వృత్తముగే నిర్వహించును. ఈక్రింది పట్టికలో ఎడమచేతివైపు న్తంభములోని వాక్యములోవి నామములు స్వతంత్ర ములు కుడిచేతివ్లై ప స్తంథభములోని వాక్యములలో అఆ నొమములే ఆన్వతంత

విశేషణక ల్పములు ఏ1 ( మశ్రై ఇతర నామములకు ఆశీతములుగ్గా ఉన్నవి. ఇవి లావుపాటి అచ్చులో ఉన్నవి. స్వత౦టత్ర నామములు ఆస్వతంటత = నామములు క నాలా నాణాానననననననా ననా కనననినా కనకాల నమత.

1. వంకాయ శేషమైన కూర, వంకాయ కూర తిననివారు ఆరుడు.
2. చింతపండు (వియముగాఉన్నదిం చింతపండు చారు మన థోజన పదార |! ములలో ముఖ్యమైనది, సూర్యకాంతియే వెన్నెల, కలిగించును,
3. హైదరాబాదు మన ఆంధ, హెదరాబాదు నగరము మిక్కిలి పెడ్డ కా ఈ. ఛి పదేశళ్‌ ముఖ్యపటణము. నగరములలో ఒకటి. న్‌ ద ననన ననన నయ న.

మొదటి గణనులోని వాక్యాలలోగల “వంకాయ ' “చింతపండు “వెన్నెల? *హెదరాబాదు అనే నామములు న్వతం,తమెనవి. రెండవ గణములో *వంకాయి ఆనే నామము విశేషణ పమానమై కూర ఆనే నామమునకు ఆశితమై ఉన్నది, “చింతపండు చారు" అనే ఉక్తిలో “చింతపండు' “చారు కు విశేషణముగా ఉన్నది “వెన్నెలి ఆనే నామము "“ర్మాతి అనే నామమునకు విశేషణముగా ఆవతిసున్నదిం “హైదరాబాదు నగరము” అనే ఊఉ కి లో “హైదరాబాదు ఆనే నామము *నగరముః అనే నామమునకు విశేషణము వంటిది.

విశేషణ వృత్తము నిర్వహించే నామములు *విశేషణ కల్పములు,” “కల్ప? శబ్దమునకు "ఇంచుమించు సమానము అవి అర్థము. *నిశేషజ కల్పము అంపే “విశేషణముతో సమానమైనది” అని అర్థము.

1 20. విశేషణ కల్ప నామముల ముందు అస్వతంత్ర విశేషణములు (పయుక్తములై ఆ నామములకు ఆశితములుగా ఉండవచ్చును,

ఉదా - పాత చింతపండు చార్చు గు తివంకాయ హర, కటికి చీకట్‌రాటత్రి

ఆంటు మామిడి మొక్క, మొదలె నవి.

వి వాక్యపి జ్జ నం “డాడి అనే నామము ముందు ఉన్న "చింతపండు" ఆనే పదము నిశేషణ శల్స వామముం ఈ నామమునకు పాతి అనే విశేషణము అ్మశితమై ఉన్నది* ఆశే తక్కిన ఉదాహరణములలో “గుత్తి” “కటికి” "అంటు," అనే అస్వతర్శత ఛి విశషణములు వాటి తరువాతి విశేషణ కల్ప నొమములకు అ్మశితనుర్రై ఉన్నవి

1. 28. రెండు నామములు కలిసి వమాసములు ఏర్పడును ఇటువంటి వమాసోత్తులలో మొదటి నామము శెండవ నామనునకు విశేషణ కల్పమై ఆశ్రిత ముగా ఉండును

తిదా “=. తేనెటీగ వంటిల్లు ఆటబొమ్మ, అడఏిమచ్లై తల్లివేరు,

మొదలె నవి,

“శ్రేవెశ్రగు ఆనే నమానంలో “తేవె అనే నామమే “ఈగి అనే నామము నకు విశేషణముగా ఆచరిమన్నది. ఇటే తక్కిన సమాపోకులరో *వంట్కః

అటి ళ్‌ న! అడవి" తల్లి ఆనే నామములు విశేషణ కల్పములు.

ప 28, వైమూడు (ప్రసంగములో ఇచ్చిన ఉదాహరణములలో నామము లకును విశేషణకల్ప నామమలకును రూపంలో భేదములేదు, నృత్తములోనే శేదముకలిదు. కాని కొన్ని నామములు విశ్లేషణ కల్పములుగా ఉవయోగ పడే టవ్నురు వాటి తుది అక్షరంలో చిన్నమార్చు జరుగుటవల్ల వాటికి, విశేషణ సమా వత్వం కలుగుతుంది, ఈ క్రింది పట్టికలో మొదటి స్పంభములో కొన్ని నామములు ఇవ్వబడినవి రెండవ స్తంభములో వాటికి ఎదురుగా వాటినుండి ఏర్పడిన విశేషణ కల్పములు గల ఉక్తులు ఇన్వబిడిపవిం

నామము సశషణ కల్వ్పనావమా జా వమర్రమొ "వమదన సా గ్మురము గు చప బిండి నేయ వేతి వ్యాపారము ఇల్లు ఇంటీ కొన పాలు పాలక౦డ ఊరు ఊరి జనులు నీరు పీట్‌ కొరత య నామగారు నాన్నగారి గొడుగు తక.

సహగాములు త్రి పె పటికలోని ఉదాహరణములో *సము[దమూు అనే నానుం చివరి ముూ జః టి వరం పు వఠరంగాను "నేయి అనే నామం తుది యి" వర్షం తి - వర్రంగాను, ప న! 4 క ణ ణ “పెట్ర పదంలోని తుడి ఉత్వం అత్వంగాను, “ఊరు పదం చివరి ఉత్వం ఇత్వం గాను, “ఇలు వదంలోని తుది “ల్ల అనే అక్షరం “ంటి' అనే ఆశరంగాను మారీ ఆవి విశేషణ కల్పముళైనవి. [(నామములనుండి విశేషణ కల్చ్పనామనులు ఎట్లు ఏర్పడునో *పడవిజ్ఞానంి ఆనే భాగములో విపులముగా (ప్రసంగించబడును. ] ఆరవపరిచ్చేదం నానుములు = సహగాములు క 20. ఈక్రింది వాక్యాలలో 'మొట్టమొదటి నామం ఉపయోగం గు రించేది. తాట 1 (వధానమంతి జవహర్‌లాల్‌ నెహూకు విదేశాలలో అలండ గౌరవ భ్యాతులు లభించాయి. క, భారత జాతిపిత మహాత్మా గాంధితో కలిసి పనిచేసిన కర్మవీరుల కొందరు నేటికిని జీవించి ఉన్నారు, న 8 పాహిత్య స్మమాట్‌ కళ్ళాపపూర్ణ, థ్రీ వికమదేవ వర్మ మహారాణా వారు ఆంధ విశ్వ విద్యాలయానికి ఏపేట లక్ష రూపాయల విరాళం ఇచ్చారు. మొదటి వాక్యంలో "ప్రధానమంతి" అనే నామము “జవహర్‌ లాల్‌ నెహూ" అనే నామముతో అన్వయిస్తున్నది రెండన నామమునకు నుండే దీని (వమయోగము, కాని ఇది విశేషణముకాదు, న్వతంత నామము. ఈ నామము రెండవ నామముచేత తెలువబడ్డ వ్యక్తియొక్క గుణవిశేషములను బోధించును, ఇటువంటి నామము (పధాన నామమునకు ఆశితమైన *నహగామి" నామము అని "పేరు.

40 వాక్యవిళ్షాన౦ శెండవ వాశ్యముకో *లారత జౌతిపిక” అనే పమాశశామము *మహాత్యా గాంధి అనే నామమునకు సహగామి. మూడవ వాక్యములో “సాహిత్య స్మమాట్‌ ఆపే నామమును, కళాప్రపూర్ణ అనే నామమమ "ట్రీ విక్రమదేవ వర్మ" ఆనే 1పరాన నామమునకు సహగొములు, వ్యకి - వసుప్పంనే దోధించేద్మి ఆ నామమునప ఆశ్రీతముగా ఉండేది ఆయిన నాటీ నొ నామము నహగామి 1.00 పై ఉదాహరణలలో సహ గామి నొవముణ (ప్రధాన (ఆధికార్సి వామమునకు ముందు. వచ్చినవి ఒకొక్కన్నుడు ఈ సహగామి నామములు (ప్రరాననామములి తరువాత పచ్ళును, అవ ముందు వెనుకఠనున్న పదములమసుండీ విలందిములచేత వేరుచేయదిడును, విలంబము అంటే ఇంగ్లీషు భాషలోని *కొమా అనే విరాను చిహ్నము. ఉదా శ్రీ కృష్ణారావు ఎమ్‌. ఏ పిహెడ్‌, డి నాటి సభకు అధ్యక్షత వహిందొాడుం ఈ వాక్యంలో "ఎమ్‌. ఏ పిహెచ్‌, డిఎ) అనేవి నామములు ళృషా రావి ఆనే నామమునకు సహగాములు సొధారణముగా వివ పదముణ నహ్శా ములుగా నాసములష ముందుగాని, వెనుకగాని వచ్చును. | 8, వహగామి నామములకు ముందు ఆస్వతం౦ంత విశేషణములు "అస్‌ ముల్లై ఉండపక్భును, ఉదా “= మంచి కవి గొన్సనటుడు, (పభ్యాత గాయకషడుు శ్రీ నారాయణ రావుగారు విదేశ పర్యటన విశయవంకము?ా ముషమకొని స్వదేశానికి తిరిగి వచ్చాకుం ఈ వాక్యంలో శవ సమకు 'ఛాయపషక,ు అఆనేనామమూళు *“ారాయణరావు ఎనే నామముశత పసూగాముఐ. ఈ సవాగామి నాముుముళకు ముందు వునా మంచి “గొన్న! ప్రవ్యాక ఆశే తన్పకంక విశేషసన షు వ అయా నామములకు ఆశితములుగా ఉన్నవి

వీడవపరి చ్భే ద౦ నామములు = పూరకమలు

1. 82, వాఠ్యములోవి ఆఖ్భాతమురో] ఆనమర్థ్మకియకు స్వతంత్ర విశేషణ ములు ఉపయోగపడినళ్లే నామములు కూడ పూరకమాలుగా ఉపయోగపడును. ఇటు వంటి నామములు ఉదేళ్య టోధిత వ్యకి వన్తువులు ఎటువంటివో, ఏవో తెలు న! వాతి ఆటీ పును ఈ [$0ది ఉదాహరణలు చూచేవి, అశోకుడు భారతదేశమునకు చకవర్శి అయ్యెను, అతో ల. లక్షధికొరి వ్యాపారములో సర్వన్వమును కోల్పోయి భిక్షుకుడు ఐనాడుం త. వీడు నాకు తమ్ముడు బొతాడు, మొదటి వాక్యంలో *చ్మకవర్తి అనేనామం *అయ్మెని అనే అసమర్థ జాతీ రి ఆడే న్‌ (కీయకు పూరకం "అశోకుడు ఆనే ఉడ్రేశ్యమునెకు సంబంధించినది ఆళోతడు చి వమిఆఅంయినాడో తెలుపును, 'ఆళోకుడు? అనే వ్యక్తినే నూచించును రెండవ వాక్యంలో +భికుకుడు ఆనే నామము (ఐనొడు అనే (క్రియకు పూరకమై, *ంకొధి కారి ఆనే నామముచేత టోధించబడిన వ్య క్తిని గురించి. తెలుపును. భితుకుడు లవెధికాలత్సి ఒకడే స్యక్తి మూడప వాక్యములో +తమ్ముడు ఆనేనామం *బొ తాడు అనే (క్రియక పూరకమై *వీడు' అనే ఉద్దేశ్యము బోధించే వ్యక్తినే సూచించును.
2. 8. విశేషణ పథకములో పూరక నామములను వేరుగా చూపవలెను న. ఉదేశ్యము ఆఅవ్యాతము ల. ద టీము పూరకనామము అశోకుడు ఆయ్యెను చక్రవర్తి లషెధికారి ఐనాడు భిక్షుకుడు వీడు బొతాడు తమ్ముడు ఆయన కాడు న్యాయవాది నీవు బౌదువు కవివి నేను | బొతాను విమాన చోదకుడను. 6

42 వాక్య విజ్ఞానం

1. 84. 'అగుటి అనే 1క్రియనుండి ఏర్పడిన [క్రియల _ తరచుగా అవమర్శ (క్రియలై పూరకములమ అసేడించును, ఇట్టి (క్రియలు “పూరక సాపేక్ష ఠి (4 “ా ళి న! కీ క దుః శ్రీయల అంట్కే 'పూరళవదమును అ పేకీంచేవి' అని అర్థము. “అవును? *కొ శళావు,) *కాన్సు? “కాడు 1 ఏకౌర్చు “బొదువ్పు” కబొడుదు *బొతాన్కు శట్టైత్రాన్ను3 +అయినాడు] *ఆయ్యెను” మొదలైనవి పూరక సాపేక్ష (క్రియలు
2. 85, పూరక నామములక్క తక్కిన నామములకు ఉన్న ప్లే, అన్వతల్మత విశేషణములు అశితమణగా ఉండవచ్చును, శ. వాడు ఆ గ్రామంలో గొప్స వైద్యుడు
3. తిరపతి వేంకటకవులు న్నే శశావరానులు శి. నేను చెప్పేవి వట్టి బూటకప్పు మాటలు కావు వై వాక్యాలలో లావుపాటి అచ్చులోఉన్న పదములు వాటి ఎనుకనున్న పూరకనామములకు విశేషణములు 1, 88. “నీవు నేమి ఆనే వదములు ఉ ద్దేళ్యములుగా ఉన్నప్పుడు ఆ ఉల్దేశ్యములకు స౦దింధించిన పూరక నామముల చివరి అక్షరములలో చిన్న మాడ్చ జరగును, ఈ శ్రీండి ఉదాహరణలు చూచేది
4. వాడు వెద్యుడు. లా! శే నీవు వైద్యుడవు
5. నేను వైద్యుడనుం “వ ద్యుడు అనే పూరకశానుము చివర "అవి లేరగా +వై ద్యుడవు? అనే చవూరక వామమ్ము *అను) చేదటవల్ల (వై ద్యుడను అనే పూరకనానము ఏర్పడినవి. [పూరకనామముల హవఖేదముల విషయము “పగవిజానంం అనే భాగ ములో విపులముగా చెవ్పవిడును.] షా

ఎవినిమిదవపరి చ్చే దం కారరమనములు కొరకనములు, క 07 ఈ (కింది వాక్యములలో లావుపాటి ఆచ్చులోగల ఒకొక్క

పదము ఏ ఇతర పదముతో అన్వయించునో (గహించేదిం

1. బండి వడిగా పోతున్నది.

2, ఆమె ఇంపుగా పాడగలదు,

లే మా (వచయూణము సుఖముగా సాగినది.

4. _ బాలికలు సకపక నవ్వారుం

ర్‌ం ఆస్పుడు నేను ఆక్కడ (పనంగించాను.

€. వారు లోపల ఉన్నారు.

7. తరువాత ఏమి జరిగినది *

8. రేపు మైదానంలో బహిరంగ నభ జరుగుతుంది,

9. భగవంతుడు సర్వదా మిమ్ములను రకించును గొకం

10, వాడు మున్నూరు పిల్ఫెను.

11, అఆవార్హవిని మేము ఎంతో నంతోషించినాము.

12. ఆయన ఆరోగ్యం కొంచెం చెడినడి,

మొదటి వాక్యములో *వడిగా” ఆనే పదం “పోతున్నది” అనే [కియతో

అన్వయించి *పోవుటిఅనే వ్యాపారమును వర్జిస్తున్నది. అజ్లే ఇంపుగా? “సుఖముగా” *పకవకా ఆనే పదములు [క్రియలు లోధించే వ్యాపారములను వర్షిస్తున్నవి. ఐదవ వాక్యములో *ప్రనంగించాను? అనే క్రీచుతో అన్వయించే “అప్పుడు” ఆనే పదం 'పసంగించుటి అనే వ్యాపారం యొక్క కాలమును, “అక్కడి ఆనే పడం ఆ వ్యాపారంయొక్కం స్థలమును తెలుపుతున్నవి. “లోపల” స్థలవాచకము, ప్టితిటోధక

41 వాక్య విజ్ఞానం

మైన ఉన్నారు? అన్నేకియతో అన్వయిస్తున్నది “భేప్పు? “నర్వవా అనే పదములు ల న్నవి. పదవ వాక్యంలో “మున్మూరు' అనే కొలవాడకములై (కియలతో అన్వయిస్తున్నవి. వీ

పదం “పిబ్బట' అనే వ్యాపారం నెన్నిసారులు జరిగినదో తెలుపును ఇది సంఖ్యా వాచకము, 11 వ వాక్యంలో “ఎంతో” ఆనే పదం 'కంతోషించుటి యొక్క పరిమాణమును 18 వ వాక్యంతో “కొంచెం” అనేపదం *దెడుటి యొక్క వరి మాణమును తెజప్పుతున్నవి.

(క్రియా టోధిత వ్యాపారముల విశేషములను వివరించే పదములకు *కారక ములు అనిపేవ శ “కారథము” అంటే “చేయించేది అని అర్థము. క్రియ? వ్యాపార బోధకము, 'శ్రీయాన్వయత కలవిమ్శాతమేకాక (యా టోధిత వ్యాపారములను వ్యకవరచేని కనుక అవి 1కారరముణ అనబడును

1. 48 కొరళకములు (క్రితలతోనే కొక విశేే్శ*ణములతోను ఇతర కారక మురతోను అన్వయించి వాటికి అఆశితములుగా- ఉండును. ఇటువంటి కారకములు తరచుగా వరిమాణ వాచకములు

(కృ ఈ క్రింది వాక్యములలోని కొరకములు విశేషణనులకు ఆిత ముదుం

1 ఈప్ప వ్తకము చౌలా చక్కని బొమ్మలతో విండి ఉన్నది. £. మా స్నేహలత ఎంతో మంచి బాలిక, కి ఇంత పెద్ద జడవు నేను మోయరేను,

య

*, పూర్వ వ్యాకరణములలో ఇటువంటి పదములకు “కియా విశేషణములు అనే వంజ్ఞి కలదు. పూర్వ వ్యాకరణవజల కారం (క్రీయతో నందింధం కల అన్ని పదముల అన్వయములును కొరశములే, ఉద్దేశ్య = క్రియం నందింధం కూడ ఒక మాతన నిర్వచనం కలదు, *కిచూ = విశేషణం) అనే పారిభాషిక పదావికి ఒక

(గ్రక్యేక నిర్వచనం కలదు, రాషన్న [వసంగాలలో “క్రియా _ విశేషణం” ఆంజ ఏమో వివరించడం జరుగుతుంది,

కారకములు శీఫ్‌

మొదటి హక్యంలో 6వాలా అనే పదము *చక్కని”) ఆనే విశేషణమునకు

ఆశితమై, విశేషణ బోధిత మెన గుణము (చక్కదనం) యొక్క పరిమాణమును

తెలుప్తతున్నది రెండవ వాక్యములో “ఎంతో” అనే కొరకం *“మంచి' అనే విశేషణ

మును, మూడవ వాక్యంలో "ఇంత" ఆనే కారకం *పెద్ది అనే విశేషణముమ ఆ(శ్రయిస్తున్నవి ఇవిహాశ పరిమాణ వాచకముచే

(అ) ఈ క్రింది వాక్యములలోని కారకములు ఇతర కారకములక ఆశితములు

1. ఆమె నిన్నటి కచేరీలో చాలా చక్కగా పాడింది £. వాడు ఎంతో నీనముగా (ప్రా్థించాడు
2. కొంచెం తొందరగా నడక పొగించు.

మొదట వాక్యంలో “చక్కగా” ఆనే పదం కౌరకం, “*పొకింది అనే (క్రీయుకు ఆతము '*దాలా' అనే కౌరకం "చక్కగా ఆనే కొరకమునకు ఆశి తము, ఆమె ఎంత చక్కగా పాడింవో తెలుప్పు తున్నది, ఇది పరిమాణ వాచకం, 'రెండవ వాక్యంలోని “ఎంతో? అనే కారకం “*టీనసముగా. అనే కొరకమునకువ్కు మూడవ వాక్యంలోని “కొంచెం” అనే కారకం "తొందరగా" అనే కారకమునకును ఆ్మశికములు. ఇవికూడ పరిమాణ వాచకమురే.

నిర్వచనం -- (క్రియలు, లేక విశేషణములు లేక ఇతర కారకములకు అ్మశితములై ఆపదములు బోధించే అర్థమును మరికొంత వ్యక్తపరచి చెప్పే పదములకు “కారకమూలు” అవి 'సేరు

14 80. (క్రియను గురించి "ఎట్లు? “ఎక్కడం "ఎప్పుడు? *ఎందుక్కు? “ఎంత. *ఎన్నిసారులు)) “ఎంతవరతి _ ఇటువంటి (పళ్నలు వేయగా జవాబుగా వచ్చే పదములు కారకములు,

“ఎట్లు ఫోతున్నది ? ఆనే (పశళ్నక “వడిగా” అవి జవాబు. “ఎట్లు పొడ గలదు 1) అనే (పళ్నకు *ఇంప్కగా” ఆని జవాబు, ఈ జవాబులు కారకములు. “ఎక్కడ ఉన్నారు ౩” ఆనే (పళ్నకు 'లోపలి అని జవాబు, ఈ వదం కారకం, 4ఎప్పుడు జరుగుతుంది ? అనే (పళ్నకు "రేపి జవాబు, ఇది కారకము, “ఎంతకీ

0 వాక్య విజ్ఞానం శెడినరి 1 అనే (వళ్నకు కొంత" అనే పదం సమాధానం, ఇది కొారకము* ఎన్నిసారులు పిల్ళెను?? అనే (ప్రశ్నకు +ముమ్మారు" జవాబు, ఇది కొరకం, కారక ములను క్రియతో కలిపి పఠించితే సుసంగతమెన అరం సిద్దిస్తుంది, నూ! న! ఇవ విశేషజములను, కొరకములను గురించి “ఎంత అనే్యపళ్న వేయగా వచ్చిన జవాబు కారకం బౌతుంది “ఎంత డక్కని?? అనే్యపళ్నకు “చాలా చక్కని? ఆవి జవాబు, “ఎంత తొందరగా!” అనే (పళ్నకు *కొంచెం తొందరగా” అవి జవాణ్య, “చాలా ) “కొంచెం అనే పదాల కొరకాలు, కారరములకు తరచుగా అధికారి పదవఃలముందే (ప్రయోగం. (క్రియలమీడ ఆధారపడే కారకాలు కిదులప సాధ్యమైవంత పన్నిహితంగా శ్రీయల ముండే ఉండును, (వ్రకొరకొల = స్థలి సూచక కొరకములళను (క్రియకును నడుము ఇతర వదాలు రావచ్చును. సరిమాణ వాచక కొారకముణ ఆధికొరి పదములెన క్రియలకు, విశేషణమురిక్కు ఇతర కారకములకు ముందు ఆత్యంత సన్నిహితంగా ఉండును నరుమ ఇతర సగములు వచ్చుటకు వీలులేదు కారకీయ ఏ_న్హృతి, అని

1. 40. విశేషణములు నామములను వ్య కపరచును. అప్లే కొరకములు జాలని. న! (క్రీయలను, విశేషణములను, రేక ఇతర కారకములను వ్యక్త పరచును. క్రియను వ్య క్రవరచే కొరకమును కారకీయ ఏన్నృతి అనే ఆభ్యాశ భాగముగా విశ్లేషణ పథకములో విడిగా చూపవలెను, ఉతమ. వా నవా. " టీము కారకియ విస్పృతి దిండీ ఫోతున్నది వడిగా నేను (ఫసంగించాను 1 అప డు 2. ఆక్కడం ఆయన ఆరోగ్యము. చెడినది కాం “౯ బాలికలు నవ్వారు - పకపక వాడు పిల్చెను ముమ్మారు ఆమె పాడినది చాలా చక్కగా

కారకములు 47

శ. 41. కొన్ని పదములు రూపభేదము లేక విశేషణములుగా కాన్సి కారక ములుగా కాని జఉపయోగవడునుం

ఉదా :?- 1, నాకు కొంత ధనము కావలెను

వాడు కొంత విచారించాడు. 2 ఆ మాటలరికు వృద్ధుడు చాలా నొచ్చుకొన్నాడు. ఆ దృళ్యం చూడడానికి చాలా జనం వచ్చారు,

మొదటి ఉదాహరణలో కొంత ధనము” అన్న ఉక్తిలో *కొంతి విశేష ణము, *ధనము” ఆనే నామమును వ్య కపరచును. "కొంత విచారించాడు ఆన్న ప్పుడు 'కొంతి కారకము, *విచారించాడు) అనే (క్రియను న్య _క్రవరచును, రెండు స్టలాఅలోను 4కొంఠ) పరిమాణ వాచక్రమే.

రెండన ఉదాహరణలో “వాలా నొచ్చుకొన్నాడు అన్న దానిలో దాలా ఆనే పదం కొరక౦, నొచ్చుకొన్నాడు అనే (క్రియను వ్య క్రపరచును, *చాలాజినం అన్నచోట వాలా" విశేషణం, *జనం౨ అనే నామమును వ్యక్త పరచును.

= +2 కొన్ని విశేషణనబలకు “గా” అనే అక్షరం చేర్చుటవల కారకవలు

న!

ఏర్పడును.

కొన్ని ఉదాహరణములు *_ గట్టి (విశేషణము) గట్టిగా (కారకము), చక్కంన్న చక్కని (విశేషణము), చక్కగా (కారకము), ఇంపు (విశేషణము), ఇంపుగా (కారకము, పొట్టి (వ), పొట్టిగా (క్రాఎక్కువ (విశేషణము),

సూచన *- కారకముల టుర్పాటుగురించి "వదవిజ్ఞానం) అనే నాలుగవ భాగములో సమ్మగముగా నివరించదిడును.

తొమ్మిదవపరి చ్చే దం కారకకల్చ నామములు

కీ. 40, ఈ (కింది వాక్యములలో లావుపాటి అచ్చులో ఉన్నవి, సహజ

ముగా నామములు, ఇక్కడ కొరకములుగా ఉవయోగ పడుతున్నవిం

48 వాక్య విజ్ఞానం ఫి. వాడు బొబ్బిలి వెళ్లినాడు £. ఈ సాయంకాలము ఉరేగింపు జరుగుతుంది శ. ఎల్లాండి ఉదయం మేము తీర్థయాతలకు బయలుదేరుకాముం 4 అతడు విర్విరామంగా ఒక్కపూటలో పాతిక మైళ్లు నడదినాడుం క్‌. ఆయన రెండు గంటలు అనర్గళముగా ఉపవ్యపింబాడు. 6 వతి ఏకొదశి నేను ఉపవాసము౦టాను. 7. ఇప్పుడే పద్మ విద లేచింది. మొదటి వాక్యంలో "బొబ్బిలి అనే పదం వెళ్ళినాడు అనే [క్రియను వ్యక్త పరచే కొరకముగా ఉవయోగవడుకున్నది “ఎక్కడికి వెళ్ళినాడు? ) అనే పళ్నకు 4దొల్బిలి? జవాబు రెండవ వాక్యంలో "ఎప్పుడు జరుగుతుంది[) అనే (వళ్నకు జవామిగా వచ్చే శొయంకొలము) అనేపదం కాలవారకమైన కారకంగా (కియతో అన్వయిస్తుంది నాలుగవ వాక్యంలో “ఎంతదూరం నడచినాడు?) అనే (పశ్నకు జవామి :పాతికమైళ్ల? అనే పదం కారక వృ త్తముశ్లీ నిర్వహిస్తున్నది. ఆలాగే “రెండు గంటలు, 4ఏకాదక) *నిది అనే నామములు కూడ కొరక వృత్తము కలిగి ఆయా (క్రియలలో అన్వయిన్తున్నవి, ఇటువంటీ నామములు *కౌరక _ కల్చములు? ఈ పదములకు నామన్వభావం కూడ ఉన్నది *ఫశాయంకాలము? అనే నానుమునకు *ఈ) విశేషజము *ఉదయం) అనే నామానికి “ఎల్లుండి విశేషణం, మైబృ అనే నామమును 4పొతికి అనే విశేషణం, “గంటలు అనే నామమును +రెండు అనే విశేసణమును వ్య క్తపరస్తున్నవి అందుచేత పైవాక్యములలో కొారకవృత్తము నిర్వహిస్తున్న నామములు కారకకల్చ నామములు, ఈ పదములు ఇతర్యత కేవల నామములుగా ఉపయోగ పడగలు అవి వేఠే చెస్పనక్కరలేదు, క్‌ కీట వై (పనంగములో ఉదాహరించదిడిన కారక కల్ప నొమములకు్కు నామములక రూవంలో భేదంలేదు, కొని చివరను స్వర్చిమైన్నమార్చులు కలుగుట చేత కొన్ని నామములు కారకముణగా ఉపయోగవడుకున్నని. ఈ క్రింది పట్టికలో ఎడమచేతివ్నైపు న్తంభముళో కొన్ని నామము ఇవ్వదిడివవి కుడిచేతివైపు స్తంభములో వాటికీ ఎదురుగా, వాటినుండి ఏర్పడిఐ కొరకశల్ప నామనులు గల వాక్యములు ఇవ్వబడినవి,

కారకకల్ప నామములు శం లలల నామము కొరక కల్ప నామము [నన నాననా ఇలు సీవు మా ఇంటికి రా. కన్ను కంట తడి పెట్టకు మంచం మంచాన నల్లులు ఉన్నవి. నోరు నోట మాట రాలేదు. చేయి చేత నయావైసా ఐనా లేదు గోడ గోడను పటం (వేలాడుతున్నది పై వాక్యములలో *ఇంట్‌క్కి) కంట ) మందాన," * నోట, *చేత్యి *గోడను? ఆనే నామములు కొరకములుగా ఆయా వాక్యములలోని (కియలతో అన్వయిస్తు న్నవి. ఈ కారక_కల్చ నామములకు ముందు విశేషణములు ఉండి ఆ నామము లను వ్య కపరచ వచ్చును. "ఈ మంచాన, *మాయింటికీ? “తూర్చుగోడను" ళవ్రానినోట్కి అనే ఉక్తులలో మొదటి పదములు విశ్రేషణములే, కనుకనే “ఇంటికి మొవల్సైనవి కేవల కొరకముబు కొక *కొరకకల్ప నామముణ” అనబకుతున్నవి. కల్లు) అనే నామము “ఇంటికి అని మారి కారకకల్పము అయినది, మంచము? నుండి *మంచాని ఆనే కొరకరూసం వచ్చినది చేయి నుండి చేతి ఏర్పడినది, “గోడి ఆనేనామం *గోడను అనే రూసముప్రొంది కారకమైనది. [నామమాలనుండి కారకకల్ప నామముణు ఏర్పడే తీరు “పదవిజ్ఞాన౦) అనే భొగములో విపులముగా చెప్పబడును.) పదవపరి చ్చే దఠం సర్వనానముములు ఏర్వనామములు. ప 1. 45. ఈ ్రీంది వాక్యాలలో లావుపాటి అక్బళోఉన్న పదములు ఏ హేమములజ దిదులుగా వచ్చినవో గుర్తించేది. 7

00 వాక్యవి క్షొన 0 1, బానకినా నే్తం, ఆమె మిక్కిలి తెలివైనది. 2. “రాజూ, నీవు, నేను కలిపి ఈ సాయంకాలం సీనీమాకు పోదాము. వసావా ౪?” అని గోపి రాజును ఆడిగాడు వాడు తొను రానన్నాడు. శి. విద్యారులలో కొందరు మొాతమే నమ్మెలో పాల్గొన్నారు. 9 ళ 4. ఆయన మా నాన్నగారు, వీరు మా బంధువులు శ్‌ ఇది ఎవరి పుస్తకము? మొదటి వాక్యంలో ఆమో ఆనే పదం *జానకిి ఆనే నామమునకు బదులుగా వచ్చినది, *జానకి? అనే వ్యక్తినే విస్ణేశిస్తుంది శెండవ వాక్యములో *నీవు అనే పదం *రాజు' అనే వ్యకి వి *నేనుి *వాడ్కుి కళానుి అనే పదాలు *గోపి అనే వ్య క్రివి, నిర్దేశంచును; ఆ నామములకు ఐదులుగా వచ్చినవి, మూడన వాక్యములో కొందరు) అనే పదం విద్యార్థలను నాల్గవ వాక్యములో :ఆయని అనే పదం వక్తయొక్క నాన్నగారిని *వీర్స) అనేపదం నక్త దింధువులను నిర్దేశించును, ఐదవ వాక్యంలో “ఇది అనే సదం ప్పన్తకమును నిర్దేశించును “వాడు? అనే సర్వనామము సమస్త ప్తడష వ్యక్తుల నామములకు బదులుగా వచ్చి, ఒక్క వ్యక్తినే విర్దేశించును ఒకే జాతికి చెందిన సమస్త నామములకు బదులుగొ వచ్చేవి కాబట్టి ఇటువంటి పదములకు *సర్వనామి పంజ్ఞ సార్థకమైన ది నామములకు ఐదులణగా వచ్చే పదములు పర్వనామములు అంటే సరిపోదు. +ఏన్సుగు) అనే నామమునకు బదులుగా 'గజము)ి దంతి మొదలెన [నామములలో ఏదైనా రావచ్చును కౌవి ఇవి సర్వనామములు- కౌవు సర్వనామములు వ్య క్స్‌ వస్తువులసు పేర్కానవు. నర్వనామముల విశిష్టత. శ, 48. ఓక వన్హువును పేర్కొనే వామము ఏ సందర్భములో వచ్చినా ఆ వస్తువునే బోధించును కావి సర్వనామము సందర్భాను సారముగా ఏ వస్తువు నైనా బోధించగలదు “చెట్టు అనే నామము భాషలో ఎక్కడ వచ్చినా చెట్టునే టోధిం

సర్వనామములు |

చును. కొండనుగాని, నదినిగాని బోధించచేదు. “ఆది * అనే సర్వనామము సందర్భ మును బట్టి చెట్టును. కొండను, నదిని, మరి యే వస్తువునుగాని టోధించగలదు* “మా (గామము చెంత ఒక కొండ ఉన్నది. ఆది ఎత్తైనది దావి దిగువను ఒక మృరిచెట్టు కలదు. ఆది మిక్కిలి విశాలమైనది ఆ (పక్కనే ఒకనది (పవపాస్తు న్నది అది ఎండాకాలములో కూడ ఎండిపోదు, " ఈ చిన్న రచనలో *+అది" అనే నర్వనామము మూడుచోట్ల వచ్చినది. మూడు వేర్వేరు వస్తువులను విర్దేశిన్వన్నది. “ఆమె అనే నర్వనామము ఏ స్త్రీ వ్యక్తినెనా నిర్హేశంవగలదు ఇది అవ్మి పర్య నామములకును సమానమైన లక్షణము,

ఒక వ్యక్తినిగాని వస్తువునుగాని ఉద్దేశించి చెప్పేటప్పు డెల్ల ఆవ్యక్తి . పన్తు వుల నామములనే వాడుట ఇంపుకాదు. “దశరథుడు ఆయోధ్యకు రాజు, దశరథు నికి ముగ్గురు భార్యలు. దళరధునికి సంతానములేద్బు దశరధుడు సంతాన్మపాప్రికై ప్యుతకా మేష్టి చేయగా దళరథువికి నలుగురు కొడుకులు కలిగినారు ” అని కథ చెప్పిన్సొ (వాసినాా (కుతి కటువుగా ఉంటుంది (శోతకుగాని పఠితకుగాని అట్టి రచని ఆమోదము కలిగించదు, పయికథలో *దశరథి శబ్దమును మాటిమాటికి (వమోగించక “అతనికి, ,అతడు మొదలైన సర్వనామములను వాడుటవల్ల నామ పునరుక్తి నివారిం చదిడి (కుతిరంజకత పెంపొందుతుంది

నానుములు స్యక్తినస్తువుల చిత్రణము చేయుటలో సమర్థ మైనవి. “చెట్టు* “సముద్రము,” *శికువు,) నర్తకి? అనే నామములలో ఎంతో అర్ధము ఇమిడీ ఉన్నది. సర్వనామములకు ఆటునంటి శక్తిలేదు న్యక్తి - వస్తువులను నిస్జేశిం చుట్క వాటి నంఖ్యనుు పరిమాణమును చెప్పుట మామే సర్వనామముల లక్ష ణము, అయిశ్తే నర్వనామములు నామములకు బదులుగా వచ్చే పదములు మ్యాతమే కావు. వాటికి _పత్యేకమైన అర్థము, వృత్తము, కలవు, నామమాలు చేదో. లేని పనిని ఆవి చేయ గలవ్వ

ఒక ఉదాహరణ :=

రాముడు లక్ష్మణునితో “తమ్ముడా నీవు ఇక్కడనే ఉండు నేను పోయి బంగారు లేడిని సటితెసాను* అన్నాడు.

ఇ అత

క వాక్యవిక్లానం ఈవాక్యంలో “నేను ఆనే సర్వనామం వ్వక అయిన రామునిని తెలుపును. ఇక్కడ “వీవు అనే సర్వనామం నంటోధించిన వ్యక్తి ఆయిన లత్మణునివి తెలు పమ, ఇక్కడ 6నేన్ను? *పీవ్ప అనే సర్వవామములను అ్లే వాడవలపినదే కొని వాటికీ బదులుగా నామములను వాడరాదు “పె వాక్యములో = లక్మణుడు ఇక్కడనే ఉంటాడు రాముడు పోయి దింగారు లేడిని పటి తెపాడు” న! న! అని చెప్పరాదు. “వీవు "నేను అనే సర్వనామముల విశిర్టళ ఇదేం (వళ్న వాచకములై న *ఏమ్మి? “ఏది *ఏవి *ఎవరు మొదలైన నర్వనామ ములను, *జకట్కి “రెండు మొదలైన స౦భ్యావాచక సర్వనామములును పరిహ శీి౦ంచ రానివి విర్వచనం - వ్యక్తి వసువులను పేర్కొనక వాటిని విర్దేశించుటకుగాని, వాటి సంఖ్యను లేక పరిమాణమును తెణుపుటకుగాని ఉవయు కృముభై నామము లకు బదులుగా వచ్చే పదములు సర్వనామములు అనదిడును. 14 ఈ (శ్రీంది వాక్యములలో మరికొన్ని సర్వనామములు లావుపాటి అచ్చులో ఉన్నవి, వాటివి ౫ ర్తించేది ఈవిడ మా పిన్న త్త్‌గారుం ఈపని చేయటకు ఇందరు అక్కరలేదు. ఇంత ఎందుకు! బఒక్రట్రి చెన్సుకాను, విను, ఆతడు తెచ్చిన పళ్ళు పద్మి వాటీలో ఆరెండు వేను తిన్నాను వెయ్యి చెప్పు, నూరు చెవ్పు, నేన్స ఆపవి చెయ్యను, యాత్రికలలో ముగ్గురు మరణించార్హు పదిమంది గాయపడ్డారు.

సర్వ నామములు ర్‌$ి తమరు ఈ ఆసనం అలంకరించండి సికు కాపలిపినది ఏది? ఏమి చేసున్నావు ? అతి నా కలం ఎవరు తీకారు ? మా యింటికి ఎవరో చుట్టాలు వచ్చారు ఆ మాట ఎవ్వరూ నమ్మరు ఇతరులు లోవికి రాకూడదు. వాడు ఏమో చెప్పినాడు, మేము సరిగా వినలేదు, మనము ఇద్దరము సభకు పోదాము. కే. 48 కొన్ని సంఖ్యావాచక = పరిమాణవాచక సనర్వనామములకును విశేషణములకును, రూపములో భేదము ఉండదు. వృత్తమునుదిట్టి ఆవి వర్వ నామములో, విశేషణములో నిర్ణయించవలెను. ఈ (క్రింది పట్టికలో ఎడమచేతి ప! వైపు _స్తంభములోనవి వాక్యములలో లావువాటి ఆమ్బలోఉన్న పదములు వర్వనామ ములు. అవేపదములు బొడిచేతివై పు నృంభములోని వాక్యములలో విశేషణ ములు, నర్వనామములు | విశ్రేషణములు శ. ఈ వస్తువులలో రెండు నావి, రెండు వస్తువులు నావి, మూడు సీవి. మూడు వస్తువులు పీవి క. వారు ఆందరు ఈ పదర్శన ఆందరుజనుల నుసభకు రావలపీనదిగో చూడలేదు, (ప్రార్దన థి 8. వీని వెల ఎంత? ఎంత డబ్బు పెట్టి ఇది కొన్నావు? శ. నీకు ఏమి కావలెను ? ఇవి ఏమి పళ్ళు! ఈ. ఆయన రచనలలో కొన్ని ఆయనవి కొన్ని రచనలు చదివాను. అననాాణణ ననన ననననననననననా ననా ననన ననన ననంననననలననన ననన ననన నననననన నన నలనన ననా ననన ననననా ననన నానన ననననల నన ననన నన నననిను

ర్‌ వాక్యవిళ్షా న౦

1. 49. పర్వనామములలో కొన్ని దూర వస్తువ్యక్ని నిస్టేశళములు, కొన్ని సమీస వసువ్య కి విర్రేశకములు అత అతి 9 అది, అవి, ఆమె, వాడు వారు = ఇత్యాదులు దూరముగా ఉన్న న్యక్రి న! వసుపష్పృలను విస్దేశించును ఇది, ఇవి ఈవిడ వీడు, వీరు = ఇత్యాదులు దగ్గరగా వాన్‌ ఉన్న వ్యక్తి వస్తువులను విర్రేశించును 1.00. నామములకు ముందు విశేషణములు వచ్చే రీతిగా నర్వనామములకు ముందు తరచుగా విశేషణములు రావు పెద నేను, చిన్న వీవు చక్కని మేము మంచి మీకు నల్లవి &ఇది- ఇటు ద్ద ॥ వంటి వాడుకలేదు “చక్కని వాడు, “చక్కవిది" అనే పదములు స్వత౦ త్ర విశేషణముల్లు చివర మన్న “వాడు, “ది అనేవి (ప్రత్యయములు మాతఈమే “వాడి దూరవ్యక్తి పూచకమైన నర్వనామముకాదు “వీడు చక్కనివాడుి, *నేను చక్కని వాడనుూ వీవు చక్కవివాడవు అనే పయోగములను బిట్టి *వాడూ (పత్యయమే అవి తెలుస్తున్నది (ఈ |ప్రత్యయముల విషయము “పదవిజ్ఞానం) అనే భాగములో (ప్రనంగించ బడును ) “ఆ *ఈ, *ఎ అనే విశేషఇముణ కొర్ని నంథ్యా వాచక సర్వనామముల ముందు వచ్చును ఉదా = ఈ ఒక్కడు ఈ రెండు, అముసవు ఆ ఒక్కటి, ఏ నలుగురు? ఏ ఒక్కటి? కీర్‌ . స్వతంత్ర విశేషణములు “ఎని ఆనే పవముకో కలిపి సర్వనామ ములకు ముందు (వమోగించదిడును ఉదా _ చక్కవివాడవైన నీవు, వీవవాడనైన నేను; చిన్నవారె న వారు; పెద్దది ఐన ఆమ్మె మొదలై నవి, సా ఒకొక్క చోట న్వతంత విశేణఇములు *ఐన్‌ అనే దం చేరకుండ నర్వ నామముల ముందు వచ్చును.

సర్వ నామములు ర్క ఉదా 1. ెద్దదానను నేను ఉండగా మీకు ఏమీ బెంగలేదు. ? చిన్న దానవు నీవు ఒకర్తెవు ఎట్లు (సయాణం చెయ్యగ్లలవు?

• కొత్త వాళ్ళము మేము ఇక్కడి మంచిచెడ్డలు ఏమీ ఎరుగముం పదకొండవపరిచ్చేదం సర్వూునామములు = వివిధ ఉపయోగములు విశేషజణకల్ప సర్వనామములు.

1 62. కొన్ని సర్పనామములు నామములముందు విశేషణములవలె ఉసయోగపదును. *నా ఇల్లి అంటే, “నేను అనే నర్వనామం సూచించే వ్యక్తి అయిన వ్య కృయొక్క ఇల్ల అవి అర్ధం, కౌదిట్టే “నా అనే సర్వనామం “ఇల్లు అనే నామం ఆర్థవ్యా పివి పరిమితం చేస్తున్నది కనుక అది విశేషణముతో నమానమే ఇటువంటి సర్వనామములు విశేషణ కల్పములు, “*నేను' అనే నర్వ నామమునకువిశేషణ రూపము "నా,

ఈ కింది. పట్టికలో ఎడమచేతివై పు స్తంభములో సర్వనామముల (ప్రాతి పదిక రూసములు (మొదటి రూపములు) ఇవ్వదిడినవి, కుడి చేతివైపు స్తంభ ములో వాటికి ఎదురుగా వాటినుండి ఏర్పడిన విశేషణ కల్పములు గల ఉక్తులు ఇవ్వదిడినవి === “సర్వనామము | విశేషణ కల్పంనర్వనామమ

నేను నా బుల్ల

మీరు మీ ఊరు

వాడు వాని బంధువులు

ఇది దీని చక్కదనము

ఈమె ఈమె అవన

అవి వాటి ఉపయోగము

ఏది ? “దేని చర్మము ?

ఎవరు ఎవరి సొమ్ము?

రక వాక్య విజ్ఞానం పూర్వక సర్వనామములు, ష్య ములుగా

1. 00, నామములవలే నర్వనామముబు అఆసమరక్త క్రీమంప పూరకముణు ఉపయోగవడును కనేన్సు ఈ కార్యము సాధించినానుి, అనే వాక్యము యొక్క భావమే, *నేస అనే నర్వనామము తెలిపే వక్తకు (ప్రావాన్యం ఇచ్చి నొక్కి. చెప్పే టప్పుడు *ఈ కార్యము సాధించిన వాడను నేన ఆనే వాక్యము సిద్ధిస్తుంది, మొదటి వాక్యములో ఉగ్దేశ్యముగా ఉపయోగపడిన "నేను" అనే సర్వనామం రెండవ వాక్యములో పూరకము అయినది, (క్రియ ఆధ్యాహార్యము. ఈ కింది విశ్లేషణ సథకములో పూరక పర్వనామములు విడిగా చూపదిడినవి, లలనా అ వ్యాతము ఉ దేళ్యము నాడా ద శ్రియ పూరక సర్వనామము ఈ కొర్యము పొధించిన వాడను (బౌదును) నేను అన్ని దానములలో గొన్సదానం (అవును ఏది ఈ విశ్వమును సృష్టించినవాడు (బ్రౌను ఇ ఎవడు ఈ రనం అవహరీంచిన వ్యక్తివి య (కొవా శ) | సీవు లు సహగొమి సర్వనామములు. &. 54, నర్వనామములు అర్వుడుగా నామములకు నహగాములుగా ఉపయోగ వడును. ఉదా- పిన్నలు, పెద్దల, స్రీబ, పురుషులు, ఆంద్రర్త్మ ఆ (ప్రదర్శనం చూచి ఆనందించారు. ఈవాక్యంలో 'ఆందరుి అనే సర్వనామం దావికి మందు ఉన్న “పిన్నలు మొదలైన నాలుగు నామములకును సహగామిగా ఉన్నది

సర్వనామములు ర్‌

ఆన్వతం్మత విశేషణ కల్ప సర్వనామముల మీవ "వాడు, “ది మొదలైన

(పత్యయములు చేరితే ఆవి స్వతంతముల్లై నామములకు నహగాములుగా ఉస యోగవడును,

నావ్క్‌ నీది నావాడు మీవారు, ఎవరిది, దేనివి వారివి __ ఇత్యాదులు న్వతంత్ర విశేషణ కల్ప సర్వనామములు.

“ప్పస్తకాలు, నావి, నీవి, ఒక్కచోట పెట్టి ఆనే వాక్యంలో “నావ్కి” *నీవి" అనే స్వతంత్ర విశేషణ కల్ప సర్వనామములు *పుస్తకొలు అనే నామమునకు సహగామాలుం పూరకములు = స్వతం్యత విశేషణ కల్ప సర్వనామములు.

1. 55. మీది _పసంగములో చెప్పిన *నాది, *నీవి మొదలైన స్వతంత్ర విశేషణ కల్ప పర్వనామములు అనమర్థ్మక్రియలకు పూరకములుగా ఉపయోగపడును. ఈ (కింది విశ్లేషణ సథకములో చివరి _స్తంభములోని పదములు పూరకములు,

అభ్యాతము

4 | సర్వనామములు

నానా ననన నానన ననన ఈ రేడియో కాదు నాది (ప్రకృతి దత్తములైన గాల్కి వీరు కావు ఒక్క-రివి ఈ చితపటము (అవును) ఎవరిది ననన కొరక కల్చ - సర్వనామములు,

1. 56. నామములవలె సర్వనామములు కూడ "కి *క్క, "టి మొదలైన (పత్యయములు చేరుటినల్ల కారక సమానములై (కీియలతో అన్వయించున్ను ఇటువంటివి కొరక కల్పనర్వనామములు అనవచ్చును "

8

ఈ క్రింది పట్టికలో కుడిచేతివైపు స్తంభముల కొన్ని సర్వనామములు ఇవ్వదిడిసవి. ఎడమచేతివై పు స్తంభములోని వ్యాకి ములలో ఆ సర్వనామములనుండి ఏర్పడ్డ కౌరక కల్పములు కలవు,

సర్వనామము కారక కల్చ సర్వనామము నేను (వయాణము నిమిత్తం నాక వందరూపాయలు కావలెను, మీరు వారు మీకు ఎంతమ్మాతము లొంగడు అన్ని భగవంతుడు అన్నింటను ఉన్నాడు. ఎవరు _| ఆ రవాన్యము ఎనరికి తెలుసును? అందిరు ఈ ప్తన్తకాలు ఆందరికీ సంచి పెట్టవలెను, (శౌరక కల్పములైన నర్వనామ రూసముల యేర్పాటు “వదవిజ్ఞానం" అనే భాగములో చెప్పబడును ) పన్నెండవ పరిచ్చేదము ర ర్మ

1. 5? ఈ [క్రింది వాక్యములలో లావుపాటి అచ్చులో ఉన్న నానముములకు (క్రియలతో గల వందింధము గహించేదిం శీ వాడు అన్నం శింటున్నాడు

2. వనజ పువ్వుల కోస్తున్నది.

ఈ దొంగలు న్వగ్యలన్సు అపహరించినారు.

“ వృద్దజనకుడు కుమారుడిని కౌగిలించుకొ న్నారు,

క. నన్ను ఎవర పిలిచారు ?

కర్మ 50

మొదటి వాక్యంలో “అన్నం” అనే నామం “తింటున్నాడు ఆనే [క్రియతో

అశన్వయిస్తున్నది. “తికుుటి ఒక వ్యాపారం (పన్మి, వ్యాపార కర్తను టోధించే

“వాడు అనే సర్వనామం ఉద్దేశ్యము “తిశట ఆనే వ్యాపారము యొక్క ఫలిత

మును పొందే వస్తువు ఆన్నం. వ్యాపార ఫలాశ్రయమైన వస్తువును బోధించే పదము 'ఆస్నం', “తింటున్నాడు" అనే (క్రియకు కర్మ అనబడుతుంది.

రెండన వాక్యంలో “కోస్తున్నది (కియాపడం కోయుట ఒక వ్యాపారం వనజ అవే స్త్రీ వ్యాపారంచేపే వ్యక్తి (“5్తి' ఆన వచ్చును). కోయడం అనే వ్యాపారానికి గురి ఆయిన వస్తువులు పువ్వులు. ఆ వన్తువులను తెలిపే పదం “పువ్వులు *కోన్తున్నది" అనే (క్రియకు కర్మ.

ఆ ్జే తరువాతి వాక్యాలలో, *“౨ఎలారింవాడు అన్నేక్రియకు కర్మ "నగలను" అనే పదం, “కొగిలించుకొన్నాడు అనే క్రియకు “కుమారుడిని” ఆనేనామం కర్మ, “పిలిచాడు అ న్నేకియకు “నన్ను” అనే సర్వవామం కర్మ.

కర్మ తరచుగా [కియకు ముందే వస్తుంది. (క్రియకు ముందున్న ఉద్దేళ్యా వికి మందుకూడ రావచ్చును.

నిర్వచనం "- [క్రియా జోధిత వ్యాపార ఫలము పొందే వ్యక్తి నస్తువులను టోధించే నామము గాని, సర్వనామము గాని, కర్మ అనదిడును. మ

శం 58. పై (వనంగంలోని మొదటి రెండు వాక్యాలరో కర్మలు ఐన “అన్నం, "పృవ్వులు? అనే పదాలు (పాకిపదికలే, వాక్యోలలో ఉగద్ధేశ్యములుగా ఉన్నప్పుడు కూడ ఈ రూసాలే ఉపయోగపడును. (అన్నం చల్లారిపోయింది. పువ్వులు వికసించాయి) మూడవ వాక్యంలో *నగణ” అనే నామం “నగలను” అనే రూప భేదముతో కర్మగా ఆచరిస్తున్నది. నాల్లన వాక్యంలో “ఠుమారుడు అనే నావం “కుమారుడిని అనే రూపంతో కర్మఅయినది తుదివాక్యంలో నేను అనే సర్వవామం “నన్ను అనే రూపంతో కర్మ ఐనది ఈ సదాల తుదివి గల “ని, “న్స ఆనే (ప్రత్యయాలు కర్మలను సూచి వున్నవి,

(క్రియను గురించి “ఎవరిని, *దేనిన్ని "వేటిని ఆవి (ప్రళ్నించగా జవాబుగా పచ్చే పదం కర్మ అని సుకవుగా (గ్రహించవచ్చును. (పశ్న “తింటున్నాడు

(0 వాక్య ఫిజ్ష్ఞానం కవిన్‌ 13 ఆవాబ్కు “అన్నం *కోస్తున్నది వేటిని ఇది పశ్నువి జవాబ్యు “పువ్వులు *ఎనరిని పిలిచారు? అనే పళకు జవాది *నన్ను, ఈ జవామిలైన పదములు కర్మలు, 1 509, కర్మ గల వాక్యాలలో కనీసం మూడు పదాలు ఉండున్సు ఉద్రేశ్యము, కర్మ, [క్రియ భ్రావమును మార్చక ఒక వాక్యంలోని కర్మను ఉద్దేళ్యముగాచేసి వాక్యమును మార్చ వచ్చును, *వనజ పువ్వులు కోస్తున్నది అనే వాక్యముయొక్క భానమున్వే “వనజ చేత పువ్వులు కోయదిడుతున్నవి అవి చెప్పవచ్చును “దొంగలు నగలను అపహరించారు. అనే వాక్యపు భావమునే “నగలు దొంగలచేత ఆపహరించబడినవి? అని చెన్నృవచ్చును ఇట్లు మార్చిన వాక్యాలలో “పువ్వులు, “నగలు? అనే నామ ముణు తిద్దేశ్యములు కర్మ ఉద్దేశ్యముగా మారుటవనల్ల [క్రియ మారుతుంది, టం లి ళం *కోయుట,? అనే [క్రియ *కోయదిడుటి అవును "అపహరించుటి అనే [క్రియ +అవహరించ దిడుటి అవును

1. 60. 'వవజ పువ్వులు కోస్తున్నది" అనే వాక్యంలో *వనజ' అనే ఉద్దే శ్యము వ్యాపారము చేపే కర్షను టోధిస్తున్నది *వనజచేత పువ్వులు కోయబడు తున్నవి” అనే వాక్యంలో “పవ్వులు' అనే పదం వ్యాపారం చేసే క ర్తను టోధించదు. వ్యాపార ఫలం అమభవించే వస్తువును బోధించును. కనుక ఉద్దేశ్యము ఎల్లప్పుడును వ్యాపారము చేపే కర్రను పేర్కొనే పదమే కానక్కరలేదు, ఒ'ే భావమును పెక్కు రీతులుగా చెప్పవచ్చును. ఈ [క్రింది వాక్యములు చూచేదిం 1 వేటకాడు పృలివి ఒక్క తుపాకి దెబ్బతో చంపినాడు, 2 పులి నేటగావిచేత ఒక్క శుపాకి దెబ్బతో చంపదిడినది శీ, పులి వేటకాని తుపాకి దెబ్బకు చచ్చినది. 4 వేటకావి తుపాకి దెబ్బవల్ల పులికి చావు సంభవించినది. క, వేటకావి తుపాకి దెద్బి పులి చావుకు కారణమయ్యెను,

కర్మ (01 మొదటి వాక్యములో ఉద్దేశ్యము “వేటకాడు అనే నామము, వ్యాపారము చేపిన కర్తను పేర్కొంటున్నది రెండవ వాక్యములో “పులి అనే నామము ఉద్దేశ్యము “చంపుట అనే వ్యాపారం యొక్క. ఫలం అనుభవించిస వస్తువును పేర్కొంటున్నది. మూడవ వాక్యంలో *చంప్పటికు బదులుగా *చచ్చుటి (క్రియ ఐనది, చచ్చుట వ్యాపారం ఆయిత్తే దానికి కర్త పులి, *పులిఆనే పదము ఉడ్జే శ్యము. ఇక్కడ "చచ్చుట నహజముగా ఒక కర్త చేసేపని కాదు పులియందు కర్తృ త్వం ఆరొపించబడినది నాలుగవ వాక్యములో *చచ్చుటి అనే (శ్రీయా భావమును తెలిపే నామము “చావు' ఉద్దేశ్యము. ఇది వ్యాపార కరణ యోగ్యమైన వళ్తువు కాదు, *నంభవించుటి ఒక కర చేయదగిన వ్యాపారం కొదు,. కాని చావును ఉద్దేశించి వాక్య రచన చేయబిడినది, ఉద్లేశ్యానుగుణముగా తక్కిన పదములు యఖథాయోగ్య రూపములతో (ప్రయుక్తము లైనవి ఐదన వాక్యములో “*తుపాకీ దెబ్బ” ఉద్దేశ్య సదము. దానికి అనుగుణముగా తక్కిన పదములు మాద్చు చెంది వాక్యములో చోటు చేసుకొన్నవి. “అయ్యెను” అనమర్థ (క్రీయగాను "కారణము పూరకముగాను వచ్చినవి, ఇట్లు వివిధ్యపయోగ రీతులు ఒకే భావమును (పకటించగలిగి ఉన్నవి. వీటిలో కర్హృ బోవకమైన ఉద్హేశ్యముగల వాక్యములోవి కర్మ పదము ఉద్దేశ్య పదముగా ఉపయోగపడే వయోగిరీతి ఒకటి. ఇటువం టివాక్యములు అన్ని చోట్లను ఇంపుగా ఉండవు నేను ఇప్పుడే అన్నం తిన్నాను అనే వాక్యమును *నాచేత ఇస్పుడే అన్నం తినదిడినది అని మార్చితే అది వ్యాకరణ నమ్మతమే ఆయినా (కుతి హితము కాదు ఆరీతిగా మాటాడము. “ఎవరో నాకలం తీశారు అంటాము కాని *నా కలము తీయబడ్డది? అని అనము. అయిశే, ఇట్టి (పమయోగరీతి క్వాచిత్క ముగా తెలుగులో, ముఖ్యంగా లిఖిత రచనలో, సుస్థిర ప్థానం సంపాదించుకొన్న మాట వాస్తవము

1. క. కొన్ని వాక్యాలలో గల కారకకల్ప నామములను కర్మలుగా భిమించరాదు, *నేన్సు గుంటూరు వెళ్ళినాను ఆనే వాక్యంలో *గుంటూరు? అనే నామం "వెళ్ళినాను" అనే (కియకు కర్మ కాదు, *దేవివి వెళ్ళినాను 3) అనే (పళ్న అర్థరహ

గి వాక్య విజ్లానం

తము; నీవికి జవాబు లేదు, "ఎక్కడికి వెళ్ళినాను? అని (వ్రళ్నించితే “గుంటూడి ఆనే జవాబు వస్తుంది. కనుక అది కౌరక కల్పము. "వాడు శెండు గంటలు కూర్చున్నాడు ఆనే నాక్యములో “ఎంత సేపు కూర్చున్నాడు? అనే (ప్రశ్నకు జవా మిగా వచ్చేరెండు గంటలు కొరక కల్పము. “వాడు ఐదు మైళ్ళు నడిచాడు ఆన్న వాక్యంలో “ఎంతదూరము నడదాడు 1 అనే (ప్రళ్నకు జవాణగా వచ్చే "ఐదు మైళ్ళు కారక కల్పము. 4ళ0ట్రల్కు) మైదృ"అనే నామములు కర్మలు కొవు,

1. 62 కొన్ని వాక్యాలలో కర్మ పదమైన సర్వనామం ఉద్దేశ్యబోధిత న్యక్తి నే శెయపుతుంది. త్జేగ్యబోధిత వ్య క్తిచేసే వ్యాపారం యొక్క ఫలం ఆవ్యక్తి యే పొందును

ఉదా "= నన్ను నేను నిందించుకొన్నాను

ఆ వీరుడు తన్ను తాను పొడుదుకొన్నాడు. నిన్ను వీవు తెలుసుకో లేకున్నావు.

వన్ని "తన్ను “నిన్ను అనే సక్వనామములు కర్మలు, అవి, 4నేశ్కు? శాను' “నీవు అనే సర్వనామములకు ముంచే వచ్చును,

1 63. ఉద్దేళ్యపదమైన నామమునకు ముందు విశ్రేషణములు ఉన్నశ్తు కర్మపదహైన నామమునకు ముందు కూడ విశేషశములు ఉండవచ్చును .విశ్లేషణ పథకములో కర్య్మయొక్క ఆశ9త విశేషణములను దానితోనే చూప వలెను. శర్మ పదమును (పఠ్యేకముగా తెలుపుటిక్రై దాని (క్రింద ఒక గీఠ గీయవచ్చును. న

ఉద్దేశ్యము ఆ భ్యాతము ణఅ నావు (క్రీయ కర్మ = నానా ననన ననన ఎవరో అపహరించారు. | దింగారు నగలను లలల నానిని ననన లాలా లలల నన వారా.

పదమూడవపరి చ్చే దం కర్మసంబంధి వూరకములు

1 క4. ఈ కింది వాక్యములలో లావుపాటి అచ్చులో ఉన్న పదములు (క్రియలకో ఏవిధముగా అన్వయిస్తున్నవో (గహించేది.

1. పభ్యులు కృష్ణమూర్తిని కార్యదర్శిని చేశారు.

2 ఇత్తడిని ప్పుత్తడి చేయలేము,

మొదటి వాక్యంలో “కృష్ణమూర్తిని అనే నామం కర్మ, “ఎవరిని చేశారు?ి అనే (పళ్నకు జవాబు. “సభ్యులు కృష్ణమూర్తిని చేశారు అంపే భావం పూర్తి కాడు ఇక్కడ “చేశారు అనే[క్రియ అసమర్థ క్రియ. ఏమి చేశారో చెన్నక పోతే (క్రియార్థం పూర్తికాదు “కార్యదర్శిని ఆనే పదం (క్రియార్థమును పూ ర్తిచేస్తున్నద్మి కసుక ఈ పదం పూరకమ్ము కర్మకు నంబంధించినది. కర్మ బోధించే కృష్ణమూ ర్ధి పూరకము బోధించే కార్యదర్శి, ఇద్దరును ఒకడే వ్యకి. కాబట్టి "కార్యదర్శిని" అనే పవం కర్మసందింధి పూరకము, కర్మ చివరను, పూరకము చివరను *ని అనే (వశ్యయం వచ్చినది.

రెండన వాక్యములో “చేయలేము” అనే (క్రియకు *ఇత్తడిని' అనే నామము కర్మ “పుత్తడి అనే నామము కర్మనసందింధి పూరకము

తరచుగా “చేయుటి అనే అనమర్థ్యకియ పూరకమును ఆ పేక్షిస్తుంది. పద

జానీ

(శ్రమంలో కర్య్ర పూరకము, [క్రియ ఒకదాని తరువాత ఒకటి వరునగా వచ్చును. కర్మ తరువాతనే కర్మసంబంధి పూరకము ఉండవలెను

1. 65, “చేయటి అనే (క్రియ అన్ని చోట్లను అసమర్థ్మకియ కాదు. ఈ (క్రింది వాక్యాలలోని “చేయుటి అనే క్రియ వ్యాపారబోధకమై కర్మనే అపేకిస్తుంద్కి గావి పూరకమును అ పేఉించదు.

2. ఆతడు వ్యాపారము చేస్తున్నాడు,

2 నేను ఈ పవి చెయ్యలేను.

041 వాక్య విజ్ఞానం 8, మీరు ఇప్పుడు ఏమి చేస్తున్నారు? గ మేము పండుగనాడు పిండివంటలు చేసుకొన్నాము,

1. 64. ఉదేశ్య వందింధి పూరకము గల వాక్యమును మార్చుటవల్ల ను ష కర్మ సంబింధిగాను మారును ఉ దేళశ్యము కర్మగాను, ఉద్దేశ్య సంబదింధి పూరకము కర్మ న!

కం కృష్ణమూర్తి కార్మదర్శి అయ్యెమ.

2. వభ్యులు కృష్ణమూర్తిని కొర్యదర్శివి చేళొరుం

మొదటి. వాక్యంలో అసమర్థ క్రియ “అయ్యెను, రెండవ వాక్యంలో శచ్చేక్రా ర అసమర్థ (క్రియ, మొదటి వాక్యంలో ఉద్దేశ్యము “కృష్ణమూ ర్తి రెండవ వాక్యములో “కృష్ణమూర్థివి” కర్మ మొదటి వాక్యములో "కొర్యడర్శి" ఉద్దేశ్య సందింధి పూరకమ్సు రెండవ వాక్యములో “కార్యదర్శిని కర్మ సంబంధి పూరకము,

1. 61. కర్మ పంబింధి పూరకమః గల వాక్యములోవి కర్మ పదమును ఉశ్తేశ్యము చేసి పయోగరీతి మార్చితే కర్మ సందింధి పూరకము ఉద్దేశ్యసంబంధి అవుతుంది చేయట అనే క్రియ *చేయబడుట' బొతుంది

1, ఇత్తడి పుత్తడి చేయదిడదు,

2. కృష్ణమూర్తి కార్యదర్శి చేయదిడెను,

పయి వాక్యాలలో “*చేయదిగుటొ అనే క్రీయప బదులుగా “అగుటి అనే (క్రియను (వమోగించవచ్చును. అప్పడు పైవాక్యాలు ఇట్లు మారను,

లె కృష్దమూర్తి కార్యదర్శి అమ్మెను,

$, 68. వామములేకొక వ్వతంత్ర విశేషజములును (నామ _ కల్పములు నస్వతంథత విశేషణ కల్ప వనర్వనామములను, కర్మ సందింధి పూరకములుగా ఉండవచ్చును.

'వైభ_క్తికములు థ్‌

1. కాలం యువకులను ముసలివాళ్ళను చేస్తుంది=

2. తుదకు నేను ఆమెను నాదానిని చేసుకొన్నాను.

3. 69. విశ్హేషణ పధకములో కర్మ నంబంధి పూరకములను విడిగా చూపవలెను, ననన నా ఫాల ఉ దేళ్యము ఆఫ్యాతము

ం | కయ్‌ | కర్మ్‌ | శర్మ సంబింధి పూరకమ్‌

నళ్యులణ | చేళరడు కృష్ణమూర్తిసి కార్యదర్శిని

(మనము) శేయలేము ఇత్తడివి పృత్తడి

కాలం చేస్తుంది యువకులను ముపలివాళ్ళను

నేను చేసుకొన్నాను ఆమెను నాదావిని

పద్నాలుగవ పరిచ్చేదం

పదబంధనులు . వై భక్తికములు

కారక బంధములు.

1. 70. ఈ క్రింది వాక్యాలలో లావుపాటి అచ్చులో ఉన్న ఉప్పులు ఏపదములతో అన్వయిస్తున్నవో పరిశీలించేది.

కేం బల్లమీద పుస్తకం ఉన్నది.

ర పిల్లలు తోటలోపల ఆడుకొంటున్నారు

8 రోగనివారణ కొరకు బొషధం సేవించవలెను.

4. యాత్రికుడు బండ్రినుంచి పడిపోయినాడుం

“బల్లమీద' ఆనే ఉక్తి “ఉన్నది? అనే (క్రియతో ఆఅన్వయిస్తున్నది. “ఎక్కడ ఉన్నది ౩" ఆనే (_పళ్నకు జవాబు, కనుక ఈ ఉక్ని కారకం చే పేవనినేచేస్తున్నది- వీనిలో రెండు పదాలు చేరిఉన్నవి. కొరకవృత్తము గల “దిల్లమీదో వంటి ఉక్తిలేక

9

64 వాక్య విజ్ఞానం సదదింధము *కారకో $) లేక "కారకబింధము అనదిడును.. “మీది ఆనే పదం బల్లకును పుస్తకం మ్‌క్క ఉనికిని, గల పందింధము. తెలుపుతున్నది పుస్తకం బిలమీద 'ఉవ్నది? బిల్ల (శీందను గాని మరొకచోటనుగావి లేదు వంబంధ సూచక ళో పెన 'ఘిరా అనే పదానికి వ్యాకరణంలో *“వైభక్రికము అనే సంజ్ఞ తగి ఉన్నది. (ఈ సంజ్ఞ ఉంచుటకు కొరణ౦ “పదవిజ్ఞానం) అనే భాగములో తెలనబడుతుంది) శిండవ వాక్యములో '“ఠోటలోపలు అనే కొరక బంధము *ఆడుకొంటు న్నారు) అనే (క్రియను వ్యక్తవరచును, లోవలః వైభక్తికముః *తోటి అనే నామ ముస చేరుటనల్ల కొరక దించము ఏర్పడినది “లోపలి అనే వైభక్తికము తోట కును పిలల “ఆడుకొనుట అవేవ్యాపారమునకును గల సందింధము తెలుపుతున్నది. న! రోగవివారణకు బొషసధ 'సేవనంతో గల నంబంధము *తెలిపేకొరకు" అనే పదం వైళక్షికము. *రోగనివారణ కొరకు అనే ఉక్తి కారక బంధము బండికి య్యాశ్రికువి పడిపోవుటకు గల సంబంధం తెలిపే *నుంచిఆనే పదం౦వె భ కికము. దిండినుంచి' కారక దింధము. న్‌ '(మీద్శూ లోపల్కి కొరక *నుంచిన తనే. పదములు కౌరక దింధముల ఏర్పాటున నానుములమీద చేరును కనక ఆవి కారకీయ వైఠ క్కీకములుం విశేషణ బంధములు. 1.7. ఈ (కింది వాక (క్రింది వాక్యములలో లావుపాటి అచ్చులో ఉన్న 4 కలు ఏ పదములతో ఆన్వయిస్తున్ననో వరిశీరించేది. ఎ & ౨0 [0 బల్లమీది వ్పున్తకము నాది, ఓ తోటలోపలి పృవ్వులు ఆపిల్లలిను ముగ్ధరిను చేపినవి, 8. విద్యవలని [పయోజనముణు అనేకములు, +. ఆయనది వెన్నవంటి మవన్ను, “దిల్లమీది అనే ఉక్తి *పవకము అనే న్‌ శ! నామ ఆచరిన్తున్నది ఉప్ప పు నకమ అనే వళ్వప అది మునకు విశేషణముగా జాతీ (శ నమారానము. ఇది విశేషణ

వ్రైభక్రీకములు (07 బంధము, లేక విశేషణో క్రి ఆనదిడును, *మీది అనే పదము బల్లకును పుస్తకము నకును గల నంబంధమును సూచించును. కావున ఇది వైభక్తికము విశేషణ బంధము ఏర్పాటున వచ్చే వైభక్రికము కాబట్టి “మీవి” అనే పదము *వై శేషణిక వైభక్తికము' ఆనదిడును,

శెండవ వాక్యములో *తోటలోవలి' అనే విశేషణ బ౦వము 'పువ్వులు' అనే నామమును న్య క్రపరచును “లోపలి” అనే వై శేషణిక వెభక్తికము. తోటకును పువ్వులకును గల సంబంధమును సూచించును. ఇక మూడవ వాళ్యములోవి “విద్య వలని” విశేషణ బంధము, “వలని” వై శేషణిక్మవైభక్రికము. నాల్గవ వాక్యములో “వెన్నవంటి" విశేషణ బంధము, వంటి వెశేషణిక వైైభక్తికము

విర్వచనం'*, ఒక భాషాభాగము చేసే పనిని చేయగల అర్థవంతమైన రెండు లేక రెండింటికన్న హెచ్చు పదముల సమసష్టికి వదదింధము లేక ఉక్తి అని పేరు కారక వృత్తముగల ఉక్తి కారక బంధము (కారకో క్తి అనఐడును విశేషణ

వాతి అతి న!

పృత్తముగల ఉక్తి విశేషణ బంధము (విశేషణో క్త) ఆనదడుఏ

వైళక్షిక ఘటితముల్లైన పదబంఛములలో పయి రెండు. రకములు మాత్రమే కలవు. నామ బంధములను గురించి మువ్ముందు చెప్పబడుతుంది.

1. 72, వైభక్తికములు నామముల మీదనే కాక సర్వనామములమీద కూడ చేరుటవల్లి కారక బంధములు, విశేషణ బంధములు, ఏర్పడును,

కొరక బంధములు - నామీవ, నీవాక్క ఆమెగ్రో మీవద్ద, వావితరువాత్క దీని దగ్గర, వాటి నడుము. విశేషణ బంధిములు నీలోని క్షీ నా దగ్గరి దనముః వానిమీది (పేమ,

ఆతని చేతి సాయము, వారితోడి వియ్యమి, ఆమె వంక చుటాలుం ది

నిర్వచనము, = వ్యక్షి వన్తువులపు ఇతర వ్యక్షి వువులకో గల వందిం

ధము సూచించుటక్షై ఆ వ్యక్తి వస్తువులను టోధించే నామముల వెనుక గాని, సర్వ

68 వాక్య విజ్ఞానం నామముల వెనుక గాన్కి కొరక బంధ - విశేషణ బంధముల ఏర్పాటులో వచ్చే పదములు వైభక్రికములు అసదిడును వైభక్తికములు రెండు రకములు - కొరక దింధముల ఏర్పాటున వచ్చేవి కారకీయ వైభక్తికమలు; విశేషణ దింధముల ఏర్పాటున వచ్చేవి వై శేషణ్‌క పయి విర్వచనంలో వసుళబావికీ వ్యాపక మైన ఆరం, పళుపక్యాద్మిపాణులు న మ్‌ థి వృకీలకాదులు, జడవస్సువులు గుణ - అవస్థా - వ్యాపారాదీ ధర్మములు, అన్నిం టిని వస్తు శబ్రిము సూచించును, తీ టెళక్తీకమాలము, = 78. పై్యనంగాలలోని వైభక్తిక ఘటితోక్తులలో నామముల (ప్రాతి పదిక రూవమలమీదనే వై భక్తికములు చేరుతున్నవి నర్వనామముల (ప్రాతిపది కలు మాత్రము విశేషణ కల్చ రూవములుగా మారి వైభక్తికములతో చేరుతున్నవి. వైళక్తికములు చేరేముందు కొన్ని నామములు న్వల్చ్బమైన మాప్ప చెందును వ్రైళక్తిక పూర్వమందు ఉన్న నామముల రూసములను “వైళక్రికమూలములు అనవచ్చును పూర్వ (వసంగాలలోని వై ధక్తి కోక్తులలోవి నామములు ((పాతిపది కలు, సర్వనామములు (మాథ్స్‌ చెందిన రూపములు), వై భక్తికమూలములే, ఈ [క్రింది పట్టికలో మొదటి స్తంభముతో ఇవ్వబడిన సదముణ నామ (ప్రాకివదికలు, రెండవ వ్రంభములోవి పద బ౦ధములలోని మొదటి పదములు ఆ నామములు నుండి ఏర్పడిన చెళ్ళక్తిక మూలములు,

ఇవెళ_క్రికములు 09

(పాతిపదిక చెభక్తికమూలము ఆక్లాడు అల్లుని మీద

రాముడు రాముని యందు మగడు మగని తో

పిల్లలు పిల్లల యెడల కన్ను కంటి లోపల

నూయి (నుయ్యి) నూతి అడుగున

ఊరు ఊరి వెలుపల

కొలు కాలి (శ్రీంద

గోడ గోటితో

ఆందరు అందరి పట్ల

ఎన్ని ఎన్నింటి కొరక

వైభక్రిక మూలములు అన్వతర్శత విశేషణముల వంటివి అవి వైళక్తిక ములకు ఆశితముల; వై భృక్తికములు అధికారి పదములు.

[వె ళక్షీకమూల రూపముల ఏర్పాటు *పద విజ్ఞానం" లో విపులముగా చెస్పదిడును), వ్లై భక్తికములు, కారకములు.

14. 7 తరుచుగా న్వతర్శత (ప్రయోగము కల కారకములే నామ ములతో చేరగా కారక బంధములు ఏర్పడును. అటువంటి కౌరకములకు, వైభక్తి కములక్కు రూపములో భేదము లేదు ఈ (క్రింది పట్టికలో మొదటి గణములోని వాక్యాలలో లావుపాటి అచ్చులో ఉన్న పదాలు కారకాలు; రెండవ గణంలోవి వాక్యాలలో ఆవే పదాలు వైళక్టికాలు,

14 వాక్య విజ్ఞానం ననన ననన ననన ననన ననన ఆయన లోపల ఉన్నాడో | ఇంటిలోనల ఎవ్వరును లేరు. వాడు [కింద కూర్చున్నాడు, కౌలి(కింద పడి పురుగు నలిగి పోయినది

పైని ఏమి ఉన్నదో చూడు. గోడ పైని బల్లి పాఠుతున్నది.

తరువాత మీరు మా ఇంటికీ రండీం ఓక జం తపవాత మాపరీ

కలు జరుగవచ్చును,

1. 5 కొన్ని వైభక్త్రకములకు స్వతం్యత్ర కారక వృత్వము లేదు. కొరక చింధములలోనే వాటి ఉపయోగము ఈ (క్రింది వాక్యాలలో లావుపాటి అచ్చులో ఉన్నవి వైళకి కములు, అవి కారకములుగా (పయోగించదిడవు,

కూ అక

1, వీ వలె నేను పిరికి పందను కొను,

2. నా గృరించి నీవు ఇంత (శ్రమపడవలసి వచి+నదిం

వి చెట్టు నుండి పండు రాొలినది.

4, ఈ వివత్తు ఎవరి వల్ల కలిగినదో

క్‌ ఏ హేతువు చేశ ఆతడు తిరిగి రాలేదో

6 నా మెడఅ మీరు చూపిన దయకు కృతజ్ఞుడను, కొరక్కు వరకు, దముక్క కంప అందు, కోనం్య కోనరం, వద మొదఠె న కౌరకీయ వై భక్కికములు పయి వర్గమునకు చెందినవి, క్‌ ఇెళ్ళక్తికములు, విశేషణముల,. ఏ = 70, కొన్ని విశేషణములు నామమలమీద చేరగా విశేషణ బంధములు కును _వెళ్ళక్తికమురికున్కు రూవములో భేదము లేదు ఈకింది పట్రకలో మొదటి ల! “క క

వభ కికములు 7 అా "వాన .అనకలనకనాలననా కనాలని నననాననననా్రాల శన నకెనననా మునానా నాలా నననభననిను నకుల నషులననానా ననా నకాయునమనన. అననడ గ వి !$. లోపలి జనులు దియటికి ఇంటి లోపలి జనులు బయటికి వచ్చారు. పోరాదు 2. మీది అరలో పుస్తకాలు ఈ యింటి మ్వీద్రి కాకి ఆ యింటి మీచ ఉన్నవి. వాల లేదు. రి (పక్క యింటి అమ్మాయి మా యింటి (వక్క జాగా ఆమ్మకాని౩ కూ యింటికి తరచుగా వచ్చింది, వస్తుంది అనాటి న.

1. 7. కొన్ని _వైభక్షికములకు విశేషణములుగా-. వృఠళ్మకృాయోగము లేదు ఈ (కింది వాక్యాలలో +యొక్కట%ి *తాలూకు", “వరతటి్కి గురించిన ఆనే పదాలు ఈ తరగతికి చెందినవి,

1, దేళం యొక్క ఆర్జికపరిప్టితి మెరుగుపరచే (వణాళికల్చు మన (వభత్వ ఆమలు జరుపుతున్నది.

£. అతవి త్రాలూకు యావదాస్తిని (వళుత్వం వళవరచుకొన్నది.

8. ఇది వరకటి పరిస్థితి వేరు ఇస్పటి వరిస్టితి -వేరు,

*, ఆ దున్నంఘటన గ్వురించిన వివరాలు ఇంకా అందలేదు.

శ. 78 కారకముల వలి కొన్ని వ్జైభక్సిక ఘటిత "కొరక బంధములు (కీయలనే కారక విశేషజములనుు కౌరకములన్యు వ్యక్త పరచును

2. రజని _సభాపతికన్న వయసులో చిన్నది.

ఈ వాక్యంలో “ప్రభావతి కన్న” అనే కారక బంఛము "చిన్నది అనే స్వతంత్ర విశేషణమును వ్యక్త పరచును,

2, ఆరుంధితి సరోజిని కంటె బాగుగా పొడగలదు

ఈ వాక్యంలో *నరోజిని కంయే' ఆనే కారక బంధము "బాగుగా అనే కౌరక్రమును వ్య క్తపరచును.

8 రంగడు అందరిలో పెద్దవాడు

“అందరిలో కొరక బంధము," పెద్దవాడు? అనే స్వతంత్ర విశేషణమును వ్యక్తృపరచును.

శ, నేమ సీతో పమానముగ నడువ లేను, (థితో” కారక బంధము, "“నమానముగా కారకమును వ్యక్త పరచును. సంయుక్త వైభక్తికములు

1. 70 రెండు వైళ్తక్తికములుగాని, ఒకకారకము, ఒక వైళ్ళక్కికము గావి కలిపి సంయుక్త 'వైలక్తి కములు ఏర్పడును.

ఈ (క్రింది వాక్యాలలో లావుపాటి అచ్చులో ఉన్నవి సంయుక్త వెళ కి కములు, ము తానీ

1. కన్నము లోనుండి ఎలుక బయటికి వచ్చింది,

౭ అ తీగ చెట్లు చివరిదాక పాకింది,

8 అకౌశం మీదనుండి విమానం నెమ్మదిా (క్రిందికి దిగినది.

4, మేడ పైనుంచి వాడు ఊరేగింపు ఉత్సవం తిలకించారు, సరళ వాక్య విశేషణము,

1 80, విశ్తేషణవథకములో నామములతో ఫాటు వాటికి అఆశితములైన విశేషణములను వైభ _క్రీక ఘటిత విశేషణ దింధములను ఒక్క సంభములోనే చూవవలెను, (క్రీదూత కారకములను, పైళక్షిక ఘటిత కారక బంధములను కౌరకీయవి 'నృృతి (కిందనే చూవవలెను,

వాక్యములు :

(. పిల్లలు తోటలోపల హాయిగా ఆడుకొంటున్నారు,

2, తోటలోని పూలు ఆ పిల్లలను ఎంతో ముగులిను చేశాయి. 0

క. ఎందరో దేశభక్తులు స్వాతర్శిత్య నమరంలో బలి ఐనారు.

4. అడంధతి సరోజివికన్న బాగుగా పాడగలదు.

5. రజని వయనులో (వభావతి కన్న చిన్నది,

-వెభ కికములు 7/3 చా తావ నా ఉదేశ్యము _ ఆభ్యాతము కాలాను లును ననానావనాడాడా నానా యానానారనన నాయానా | శ్ర కర్మ | “పూరకము | కారికియవి_ స్మృతి ప ప సక యా గ్గ ఆడుకొంటు (5 తోటలోపల రలు న్నారు (ల) హాయిగా లోని ముగ్గు తోట చేశాయి ఆపీలలను ఎంతో 0 పూలు వంక! లను ఎంవరో ఐనారు దిలి స్వాతంళ నమ దేశభక్తులు రంలో అపంధతి. పాొడగలదు సరోజివి కన్న అనాలనానునవానానాలులు. బాగుగొ రజని (అవను) (వధావతి కన్న బ్యర్వస్తులో న చిన్నది నా నాననననెలననననుత్తుననననములనునామునా నతన ననలా తననన తననన. సనన ననిన ననననాలనానాలు పై విశ్లేషణ పథక్రములో ఉద్దేశ్య వదములక్కు కర్మపదమునకు అడుగున గీతలు ఉంచబడినవి, నామాశితము లై న విశేషణములు విశేషణ దింధములు, ఆ నొమములు ఉన్న స్తంభములోనే చూపడ మైనది, శ్రీయలతో అన్వయించే కారకములున్తు కొరక బంధములును *కారకీయ విన్ఫృతి” (క్రింద వేరొక స్వంభములో చూపబడినవిం ఒక విశ్రేషణమును గావి వేరొక కారకమునుగాని వ్య క్రపరచే కొరకముల్కు కొరక బంధములు, ఆ విశేషణము లేక ఆ కారకము ఉన్న సృ౦భములోనే చూవబిడ్‌నవి. “ఎంతో” అనే కారకము "ముగ్గులను అనే న్వతంత విశేషణము ఉన్న న్తంభములోనే (పదర్శించబకినది. *నరోజివికన్ని అనే కారక దింధము “బాగుగా” అనే కారకము ఉన్న _న్ధంభములోనే చూపబడినదిం (సరళ వాక్యం యొక్క లక్షణం మునుముందు 1. 125 (ప్రసంగంలో వివరించ బడుతుంది] - 10

న! అననే శ్రీయా = కౌరక బంధములు.

1. 81, ఈ (క్రింది వాక్యాలలో లావుపాచి. అచ్చులో ఉన్న అసమాపక శ్రీయా ఘటితములై న ఉక్తురిను పరిశీలించేది ప ఫలమౌళుంది 1 దైవము అనుకూలించితే మవ (ప్రయత్నము తప్పక సఫఇమౌ తం 2 తగిన బొషధం సేవించకుంటే వావి రొగం నయం కౌద్కు 8 ఎంతమంది ఎన్ని విధాల బోధించినా వాడు వినడు. ఓ పాము కరచి £లడు మరణీంచాడు. 6 సకాలంలో. వానలు పడక పంటలు పోయినవి క ఎవ్వరితోను చెప్పకుండ ఆయువకుడు పారిపోయాడు, 7 నలుగురితో మాటాడుతూ అతడు (ప్రాణం విడిచాడు 84 ప్రధాన మంత్రి ఆసశాసీనుడు కౌగా (ప్రజల హర్షధ్వానాలు చేవ 8 దొంగ పారి పోతుండగా పోలీసులు పట్టుకొన్నారు, కే0 స్థిరమైన ఉద్యోగం లభించార పెళ్ళి చేసుకో, మొదటి వాక్యంలో “దైవము అనుకూలించితే ఆనే ఉక్తి “సఫలమౌతుంది అనే (పూరక నహిత (క్రియను వ్యక్క వరస్తున్నది, కనుక అడి కారకము వంటిది. దీవిలో రెండవ పదము “అనుకూలించికే అసమాపక క్రియ (వాక్య పూర్తి చేయలేవి [క్రీయ), "అమకూలించు అవే (క్రియసుండి ఏర్పడినది, దానికి ఉద్దేశ్యము దైవము అనే నామం వేరొక్షక్రియకు కారకముగాన్కు ఒక ఉద్దేశ్యమును ళు కలిగిఉండుట చేత [క్రియగాను, రెండు వృత్తములు విర్వహించుటవల “అనుకూలిం వాక్‌ (నో చితే అనే వదమును “కియా...కారకము అన వచ్చును. ఆిళమైన '“దైవము'అనే

(కియాఘటితోక్సులు స ఉద్దేశ్యముతో “ఆనుకూలించితే' అనే అనమావక (క్రియ చేరగా ఏర్పడిన దెవము అనుకూలించికే అనే ఉక్తి మొత్తముగా వాక్యములోని సమ్యగ్ర [క్రియను వ్యక్క పరచుటవల దానివి *(కియా = కారక బంధము" అన వచ్చును.

ళం

ఆస్తే తక్కిన ఉదాహృత వాక్యములలో లావుపాటి అచ్చులో ఉన్న ఉక్తులు [కియా = కౌరక బంరములే అని (గ్రహించ వచ్చును. ఆయా ఉక్తుల చివరి పదములు టక్రీచూ = కౌరకములు, (చూ స్వభావము క్‌లవ్వి కాబట్టి వాటి ముందు ఆితములై ఉద్దేశ్య _- కర్మ _ కారక పూరక పదములు చేరి కొరక బంఛములు ఏర్పడినవి, బౌషధంి అనే నామం *సేవించకుం పీ) అనే (క్రీయాకార కొనికి కర్మ . *వడకు అనే (కియా కారకావికి “సకాలంలో' అనేది కారకం ఎనిమిదవ వాక్యంలో కొగా' అనే (క్రియాకారకొనికి “ఆవనాసీనుడు అనే నామం పూరకం, ఇస్తే తక్కిన పదాల అన్వయం సులభంగా (గ్రహించ వచ్చునుం

పై వాక్యిములలోని సమ్మగ ట్రీయలను గురించి ఎప్పుడు? ఏల ఇని పరిసికులలో 1% ఎందువ అ?) మొదలెన వళ్న్ళలు వేయగా వచ్చే జవాబులే ఈ

| ళ్‌ కా

(క్రీయాకొరక దింధములు,

నమ్మగ ్రీయ౪లతో ఉ ధేశ్యాదులు అన్వయించేటకే అసమాపక క్రిను లతో కూడ ఆ ఉదేశ్యాదులు అన్వయించి వాటిని ఆనువ ర్రించును. ఉదేశ్యాదుణ.

యలు అణి ౧

అనగా (క్రియతో ఆన్వయించే ఉద్దేళ్యము, కర్మ, కారకము, పూరకము, అని తెలియవలెను. *“కొారకము' అంపే కారక బంధము కూడ కొవచ్చును. ఇవికొక వీటిని ఆ్మ్రయించే ఇతర పదములు వీటితో చేరి ఉండవచ్చును.

1. 82. కొన్ని (క్రియా కారకముల ముందు ఉద్దేశ్యాదులు లేకపోవచ్చును ఈ కింది ఉదాహరణలు గమవించేదిం

1, తింపే గారెలే తినాల్కి వింప్రే భారతమే వినాలి.

2 చస్తే వాడు మామాట వినడు,

70 వాక్య విజ్రానం క. చచ్చినా, 1బతికీనా, ఏనుగు విలున మారదు విర్వచనములు = 1 వేరొక క్రియకు వ్య క్త పరచే కొరకముగొను, ఆశీక ముజెశ ఉ స్టేశ్యాదులకు అధికారి ఆమిన (శ్రీయ కను, ద్వివిదవృత్త ము విరవి హించే ఆసమాసక (క్రియకు [క్రియా _-కారకము' అని పేద 2. (క్రియా = కారకమునపు పూర్వమందు అ్య$తమ్నుల్రైన ఉ ద్దేళ్యాదులు చేరగా ఏర్పడే ఈ కక (కియా - కారక బంధము అని “ప్వ్వి ఎ బాత (. ఉదేశ్వాదులు ఉచేళళ్టము, కర్మ కారకము, కొరక బంధము, ఉడేశ్య ద్‌లీ ద ద్‌ నంబజంధి పూరకము, కర్మ సందింధి పూరశము. [కియాకారక వింధనువకు సంకిస్తముగా జటిఅనే సంజ్ఞ ఉఎచబకినది" శే 00 (ప్రసంగం చూచే] క్రిచూ = విశేషణ బంధములు. 18). ఈ క్రింద వాక్యాలలో లొవుపాటి అద్భ్బులో ఉన్న ఆసమోవక శ్రీదూ ఘటితములైన ఉక్తులను పరిశీలించేదిం

1. వాల్మీకి రచించిన రామాయణమునకు ఎన్నో తెలుగు అనువాదములు వెలసినవి ఓ భూమి దున్నే ర్రైకు సమాజానికి వెన్నెముకవంటీవాడు, 8 ఆశళోకునిచేత నిర్మించబడిన శలాన్తంళభములపై బౌద్ద ధర్మ స్యత ములు చెక్కదిడివవి శ్రీ “ఆం్యధ కేసరి అనిపించుకొన్న పకౌశం పంతులుగారీ శీలావిగ్రహాం ఆం(ధ్ర రాజధానిలో స్థాపిళమైనది ర్‌ ఒక రిక్షవాడు తాను లాటరీలో లక్షరూపాయలు గెలు ఒకొన్న వార్త మొదట నమ్మలేకపోయాడు, వ మొదటి వాక్యంలో "వాల్మీకీ రచించిని అనే ఉక్రి “రామాయణము అనే నామమున, షష న వాతి కు విశేషణము; *ఏ రామాయణము? అనే (ప్రళ్నకు జవాబు,

కియాఘటితో క్పులు (1

"రచీంచీని అనమావక (కియ “ఎవరు రచించిన రామాయణము 1?" అనే పళ్నకు జవాబుగా వచ్చే “వాల్మీకి అనే నామము “*రచించిని అనే అనమాపక క్రియకు ఉద్దేశ్యము. ఈ (క్రియకు రెండు వృత్తములు కలవు. [కియాపదముగా ఉద్దేశ్యము కలది విశేషణముగా నామమునకు అల్న$తము కొబిట్టి *రచించిని అనే పదమును (క్రిణూ విశేషణము అనవచ్చును. “వాల్మీకి రచించిని అనే ఉక్షి (క్రియా విశేషణ బంధము అనవచ్చును 1

రెండవ వాక్యములో “దున్నే* అనే (కియా విశేషణమునకు “భూమి ఆనే నామముకర్మ. "భూమి దున్నే అన్నేకియావిశేషణ బంధము రైతు'అనే నామమును వ్య క్రపరచును. మూడస వాక్యములో “*నిర్మించదిడివి అనే [కియా విశేషణ మునకు “ఆళోకువి చేత' అనే కారక బంధము ఆతము” “అళోకుని చేత విర్మించదిడిని ఆనే కియా విశేషణబ౦ంధము 'శిలా సంభములి అనే నామమును వ్య క్రపరచును. నాల్గవ వాక్యములో *“ఆం్యధ్రకేనరి అనిపించుకొన్న' అనే [క్రియా విశేషణ బంధము “ప్రకొళం పంతులుగారి" అనే నామమును వ్య క్రవరచును. “ఆని పించుకొన్ని అనే (క్రియా _ విశేషణమునకు అంధ కేనరి పూరకము, చివరి వాక్యములో తాను లాటరీలో లకరూపాయలు గెలుచుకొన్న" ఆనే కియా నిశ్రేషణ బంధములో గెల్బుకొన్ని ఆనే [కియా విశేషణమునకు పూర్వమందు దావికి ఆ్మశీితములె 3 ఉద్దేశ్యము (“తాను కర్మ (“లక్షరూపాయలు) కారక దింధము (లాటరీలో ఏ ఉన్నవి, ఈ క్రియా విశేషణ బంధము మొ త్తముగా “వార” అనే నామమును వ్యక్నపరచి దానికి ఆ్మశితముగా ఉన్నది, ఏన్నార్తః అనే వళ్నపు ఈ ఉక్తి జవాబు,

శీ రిల క్రియా విశేషణములు నామములనే కొఠ సర్వనామములను కూడ వ్యక్త పరచును,

4 పూర్వ వ్యాకరణాలలో క్రియను గురించి విశేషించి చెప్పే వదమునప “కీయా విశే షణమూ అవి పేరు ఈ వ్యాకరణంలో (కియను వ్య క్తపరచే వదావికి కారకము అనే సంజ్ఞ వాడబకినది శ్మకియా -_ విశేషణము ఆంహే ఇక్కడ (క్రియగాను విశేషణముగాను ఉపయోగ వడే వదము అవి ఆర్టము ఈ రేండు వృక్తములు కల భాషాఛాగము అన్నమాట (కియాం కారశము అనే సంజ్ఞకూడ ఇటువంటిదే, _

1. చేవేర్గదాది సమస్త దేవతలను నిరించిన నేను ఒక మానవ మ్మాతుడికి లొంగడమా ? అసంభవం, £ సర్వ ధర్మములు తెలిసిన మీపు ఈ విధంగా ఆచరించుట భావ్యం కాదు,
2. జీవితంలో సుఖ లేళం ఎరుగని ఈమె దురవస్థ మిక్కి లి దయనీయ ముగా ఉన్నది 'మొదటీ వాక్యంలో నేను అనే నర్వనామమును దేవేందద్రాది విర్రించిన" అనే [క్రియావిశేషణ బంధము వ్యక్త పరస్తున్నది, అళ్లే రెండవ వాక్యంలో "మీరు మూడవ వాక్యంలో *ఈమె" అనే నర్వనామములకు అశిత (క్రియా విశేషణ బం ధములు కలవు, సర్వనవామమల ము౦దగు ఇటువంటి (క్రియావిశేషణ బంధములు ఉండును" గొని తరచుగా ఏకవదములైన విశేనణములు ఉండవు, (1, 50, ప్ర) 1 చెప్పే మాటలు వేరు చేనే చేతలు వేరు. ₹ వచ్చే ఆదివారం మేము వినోదయ్యాత్రకు దియలు దేరుకాముం క, గతించిన శనివారం నాటి అఖిల భారత నంగీఠ కౌర్య[క్రమం అద్భు ఈంగా ఉన్నది. 4, ఉన్న మాట అంచే ఉలప ఎక్కువ “చెప్పే? వచ్చే గతించిన, “ఉన్ని _ ఇటువంటి శ్రీయా విశేషణములు ఉదేగ్‌ది - ఆత నద విరహితములైైన సర్వనామములను వ్యక్షపరచవు, “చెప్పే “ న వచ్చే నీవు _ ఇటువంటి ఉక్తులు ఉండవు, "వచ్చేవాడు" చెప్పేది, లి మ - ఇటువంటి పదములు న్వతంత్ర (వమయోగము కల (క్రీయా ఇణముణు, “వాడు ది) ( -అది) అనేవి 1వత యముణు కొని మకావు ( “అది (వ్రళ్యయమణ సర్వనాను

కియాఘటితో క్తులు (1 నిర్వచనములు - (1) నామములకు గావి సర్వనామములప గాని ఆతి సమైన విశేమఇముగాను, ఆశితములై న ఉద్దేశ్యాదులకు అధికారి ఆయిన (క్రియగాను ద్వివిథవృజ్తము నిర్వహించే అనయాపక (క్రియకు “కియా _ విశేషణము అని "పేరం ( అశ్రిళములైన ఉద్దేశ్యాదులు (క్రియావి శేషణమునకు పూర్వమందు చేరగా ఏర్పడే ఉక్తికి *క్రియావిశేషణ బంధము" అని పేరు. (కియా విశేషణములు ; వచ్చే, చేస్తే ఉందే, వచ్చిన్క చేసిన ఉన్న, రాని, చేయవి, లేవి, వస్తున్న, చేస్తున్న, ఉంటున్న, చెప్పుతున్న మొదబభ్రైనవి, ఉద్దేశ్యాదులు అనగా, ఉద్దేశ్యము, కర్మ, కారకము, కారక దింఛము, ఉద్దేశ్య ౧బంధి- *=.ర్మ సందింధి _ పూరకములు అని (గ్రహించవలెను, శ ఉ ద్రేశ్యాదులతో వాటికి ఆ్రీతములై న ఇతర పదములు కూడ ఉండ వచ్చును [కిచూ విశేషణ బంధమునకు *“ఎటి అనే సంజ్ఞ ఉంచబడివది 1, 99 పం చూచేది ] ీయా నామ బంధములు. 1, 808 ఈ (కింది వాక్యాలనో లావుపాటి అచ్చులో ఉన్న ఆనమాపక్రో (క్రియా ఘటితములైన ఉక్తులను పరిశీలించేది

1. విద్యార్దులు మాటిమాటికి సమ్మెలు చేయుట హర్షించ తగ్గ విష వా తె శి యము కాదు.
2. విలాస వస్తువులక్షై మీరు బుణం చేసి ధనం ఖర్చు పెట్టడం నేను మెచ్చుకోను 8 మౌనం వహించడమే సగం ఆంగికరించుట. మొదటి వాక్యములో "విద్యార్ధులు చేయుట అనే ఎక్తి “కొడు అనే (గ్రీయకు. ఉద్రేళ్యము, దీనిలోని *చేయుటి అసమాపక్మక్రియ ఉద్దేళ్ళృపదము,

గామము చేసే పని చేస్తున్నది. అంతేకాక. దానికి “విద్యార్థులు అనే ఉద్రేశ్యమ్ము సమ్మెలు అవే కర్మ, “మాటి మాటికి అనే కారకము, అకితము లై డిండుటవల్ల అది క్రియావృ త్రమును కూడ నిర్వహిస్తున్నది. (క్రియావ్ఫ త్తము, నామన్నతము, ళ వాన్‌ క్‌ వల్‌ వీ గల "చేయట [క్రియాంవామము అనవచ్చుము, తీవిముందు ఉద్రేళ్య, కర్మ, కారక ములు అఆశికమురై. చేగటవల్ల ఏర్భడిన "విద్యార్దులు మాటిమాటికి వమ్మెలు చేయట) అనే ఉక్తి ॥కియా నామ దింధము అవవచ్చును. శెండవ వాక్యములో “దేవిని మెచ్చుకోను?? అనే (వళ్నకు జవాబుగావచ్చే “విలాప .... తక్పుపెట్టడం' అనే ఉక్తి కర్మగా ఆచరిస్తున్నది. డీనిలోని కర్మ వదము “ఖప్పుపెట్టడం" నామ పృత్తము కలది నీసికి ముందు ఆశతములైన ఉద్దేగ్య కర్మాదులు ఉండుటచే దీనికీ (కియా నస్వభావముకూడ కలదు. కనుక “అరు పెట్టడం (క్రీయానామము, “విలాప పిస్తువులక్రై మీరు బుణం చేసి దనం అర్చుపెటిడం” అనే ఉకి (శ్రీయానామ దింధముం లు వాటి మూడవ వాక్యంలోని “మౌనం వహించడమే" అనేఉక్తి ఉచేశ్యము, (శ్రీయానామ బంధము “నగు అంగీకరించుట' అనే ఉకి ఆభ్యాతము, (కియానామ దింధము, “అవును అనే ఆధ్యాహార్య (క్రీయకు పూరకము, విర్వగనములు *_ (1) ఆ్మశీతమ్ములెన ఉన్దేశ్యాదులకు అధికారిగా ఉండుట "వల్లి (క్రియగామ్మ వేరొక (క్రియకు ఉద్దేశ్య, కర్మ, పూరకములలో ఒకటిగా ఉండుట వల్లి నామముగాను ద్వివిధ వృత్తము నిర్వహించే పదమునకు “క్రియాం నామము అని పేరు (2) (క్రియా నామమవకు పూర్వమందు అ్మితమురైన ఉదేశ్యాదులు చేరగా ఏర్పడే ఉక్తికి [కియా నామ బంవము ఆని పేరు. ౦ (శ్రీయా నామములు - చేమట్క, చెయ్యడం, (వాయడము, అనుభవించుట, వచ్చుట్క రావడం చెన్పటము, మొద లెనవి, [1కీయా నామ. బంధమవకు “జటి అనే నంజ ఉంచబడినది. 1.00 వవంగం చూచేది,] న

కియా ఘటితోక్తులు 81

1. 87. ట్రీయా విశేషణముల మీద వాడు, +ఆద్కి" మొదలైన (పళ్యయ ములు చేరుటవల్ల (క్రియా నామములు ఉత్పన్న మౌళున్నవి,

నేను చెప్పేది నీకు బోధపడలేదా?

ఈ వాక్యములో +చెప్పేది అంపే *చెప్పేవిషయము. లేక “*చెప్పేమాటి అవి అర్థము. *చెప్పేది' ఏకవదము, వస్తుటోధకము, కాబట్టి అది నామము, సహ జముగా “చెప్పే అనే నదము ఆసమాపక (క్రియ, దానికి *నేను ఉన్దేళ్యము. [క్రియా వృత్తమున్కు నామవృత్తమును నిర్వహించుట చేత “చెప్పేది (క్రియానాిమము *నేను చెప్పేది” [కియా నామ బంధము, వాక్యములో ఉదేళ్యము. శీ ది 1 ద్‌

ఈ క్రింది వాక్యాలలో మరికొన్ని ఉదాహరణముణు కలవు, లావుపాటి అచ్చులో ఉన్నవి [కియా నామములు

1. నిన్న కొన్న పళ్లు బాగున్నవి, ఈ వేళ కొన్నవి బాగులేవు,

2, మేము సనీమాటలు నమ్మేవాళ్లము కౌము.

మ్‌.

ర్‌ ఉన్నది ఉన్నట్లు చెప్పు*

శీ. ఇపుడు మీరు తచిస్తున్నది ఏ (గంథము?

5, వార్తలు చదువుకున్నది రాజ్యలవ్మీ,

(ఇటువంటి నొామబంధమునకు *జిటా బంధము అనే సంక్షీస్త సంజ్ఞ వర్తి నుంది. 1102-1046 (పంచూచేది.)] ం

1.88. నామములకు ఉన్న'్లే (క్రీయానానమములక కొరక కొల్పరూవములణు ఉండును;

1. కొడుకు ఆంది వచ్చిన తరువాత సుఖం అనుభవించడానికి ఆవిడకు యోగం లేక పోయింది,

రే ఈ దుర్వార్త చెప్పుటకు నాకు నోరు రొకున్నది.

8. ఆయన సిఫారసు చెయ్యుడాన నాకు ఈ ఉద్యోగం లభించినదిం

క్షే -

82 వాక్య విజ్ఞానం _ జ్య (క్రియా నామము. కౌరక కల్ప రూపము ఆఅనుధవించడము అనుభవించడానికి చెద్యుడము చెయ్యడాన “పె ఉదాహరణలిలో (క్రియా నామముల మీద "కీ% *ఠకు' “ఆ అనే _పత్యయ పయి కొరక కల్ప (శ్రీయా నామముళిముందు ఉద్దేశ్యాదులు చేరగో ఏర్పడిన ఉ కులు (క్రియూకొారక బంధములు వాక్యములోని సమ్యగ్ర క్రియలను వ్యక్త వరస్తున్నవిం

1.80, నామములవలె (క్రియానామములు వైభ 'క్తికములతో _ చేరుటవల్ల కారక దింధములు, విశేషణ బంధములు ఏర్పడును,

|. నీనీమొలు, (వదర్శనములు, ఏర్పరచుటద్వారా కుటుంబ నవియంగతణ

(వవారం జరుగుతున్నది.

ఈ వాక్యములో *ఏర్పరమట అనే [క్రియానామము మీద “ద్వారా? అనే కారక్రీయ వైళక్రికము చేరినది *సీనీమాల్కు (వదర్శనములు ఏర్పరచుటద్వారా! అనే ఊక్తి కౌఠకబింధము, “జరుగుతున్నది అనే సమగ్ర (క్రియను వ్యక వరన్తున్నది, న

2. దోషి తన తవ్వ ఒప్పుకొనుబలోవి అంతర్యము ఎవ్వరికిని బోధ వడరేను,

ఈ వాక్యములో *ఒన్సుకొనుట' అవే (కియానామము మీడ *లోవి' అనే వైశేషణిక. పైళ్యక్రీకము చేరినది, *దోషి తన కప్పు ఒప్పుకోనుబలోని" అనే

విశేషణదింధము “ఆంతర్యము” అనే నామమును వ్యక్షవరస్తున్నది

[ఇటువంటి (గ్రీచూనామ = వైళక్తిక ఘటిత వడ బంధమునకు “జటా చింధము' అనే నంక్షిస్త నంజ వర్తిస్తుంది. 1 102-144 (వ చూచేది,]

క్రియా ఘటితో కులు 8కి

100. ఒకొక్కవ్పుడు [కియానానుములలో అన్వయించే ఉద్దేశ్యాదులు వాటిముందు ఉండవు,

101. చేయబకన్న చెప్పట సులభము,

2 మన దేశములో, చదువుట, (వాయట, నేర్చినవారి సంఖ్య చాలా

తక్కువ,

కి. పుట్టుట ఎన్సుడు ఉన్నదో, గిట్టుట అన్సుడే ఉన్నది,

పె వాక్యాలలో “చేయుట్కి “చెప్పుట,” *చదువుట్కి 'వాయటి, 6పృట్టుటిః ,గిట్బుటి ఆనే పదములు (క్రియా -నామములుు, వీటి ముందు ఉద్దేగ్యెదులు లేవు అయినా కొన్నిచోట్ల ఊహించి తెర్బుకో వచ్చును, మూడవ వాక్యములో *పుట్టుటి అనే [కియా నామమునకు ఉ ద్రేశ్యముగా *మ్రానవుడు"' లేక ప్రాణులు" అఆనేనామ మును ఊహించి తెచ్చుకో వచ్చును,

కే 91, ఆ_[ప్రత్యయాంతములైన ఆనమావక శ్రీయలు ఒకొక్కప్పుడు నామ వృత్తమును నిర్వహించును, ఆట్టిచోట్ల అవి [క్రియా_నామములే అవును,

కే ఆడుసు టొకానేల కాలు కడుగ నేల?

ఈ వాక్యములో “తొక్క” అనే [క్రియ *తొక్కుటి అనే ఆనమాపక శ్రీయతో నమానము. *అడును ొక్కుట ఏీలఖి అని వీని అర్ధము. ళతొక్కం అనే పదానికి “అడుసు' అనే నామము కర్మ. ఆడును (తొక్కి అనే ఉక్తి [కీయ నామ దింధము, వాక్యములో ఉద్దేశ్యము. ఏలి అనే కారకమే ఆభ్యాతము అఫ్లే “కాలు కడుగు అనే శ్రీయా నామ దింధము ఉద్దేశ్యము, “ఏలి అభ్యా తము.

2. వీవు ఇన్పుడు నాతోరా నవవరం లేదు.

ఈ వాక్యములో *రా (ఇ వచ్చుట) (్రియానామము. *స్పిన్చ ఇస్పుడు నాతో రా అనే క్రీణూ నామ బంధము ఉదేశ్యముం “అవసరం లేదు ఆభ్యాతము

శి1 వాక్య విజ్ఞోనం ఈ వాక్యములో. *పోనుి పోవుట) పశ్రీయోశానుము. “ఇప్పుడు నేను ఎక్కడకి పోమి అన్న ఉక్తి(కియానామ దింధము ఉద్దేశ్యము. ఆవ్యాశము అధ్యాహార్యము, “శన్నది అని శెచ్చుకోవలెను. 1,909, క్రీచూ విశషణముల మీద వైభక్సి కములు గాని కొారఠములు గాని చేరి కారక దింధములు, విశేషణ బంధములు, ఏర్పడును,

1. మీరు ఢిల్లీ నుంచీ బయలుదేరే ముందు నొ పేర ఉత్తరం (వ్రాయండి. ఓ తండి మరణు-చిన తరువాత ఆన్నదమ్ములు ఆస్తి సంసకము గురించి తఈగవులాట 'పెటుకాన్నారు. న! & ఆ అనుభవం తలచుకొనేటిప్పుడు నామనన్ను ఉఊరూత లూగుతుంది శ మీర సలహా చెప్పేందుకు నాక అ్బార్‌త లేదు, గ్‌ మథ్ధిలవాయిస్తున్నప్పటి వావి శిరళ్చాలన వేఠరి చూచితీరంవలసినదే* మొదటి వాక్యంలో "వియలుదేరే? అనే '్రీయా విశేషణం మీద ముందు అనే వైభక్తికముడేరి కారకమువలె “వ్రాయండి? అనే (క్రియను వ్య క్రపరస్తున్నది బయలుదేరే అనే అనమాపక [క్రియముందు ఉ్జేశ్యాదులు చేరగా *మీర్స ఢీ ఫీనుంచి బయలు దేరే ముందూ ఆనే కారక బంధము ఏర్పడినది, అశ్లే 8, 4 వాక్య మంలో లావుపాటీ అచ్చులో ఉన్నవి కారక దింధములు, చివరి వాక్యములోవి మదైెల వాయిస్తున్నవ్పటి" అవే ఉక్తి విశేషణ చింధము శీరళ్చాలనవె ఖరి' ఆనే నామమును వ్య క్తపరన్హున్న ది, చలు

పదహారవ పరిచ్చేద ౦ యుగ్మ భామాభాగములు యుగ్మ భాషాధాగములు.

1. 88, పూర్వ (పపంగములలో రెండు భాషాభాగముల పనివి చేసే పద ములను గురించి కొంత చెప్పబడీనది.

(క్రీయాగాను, కారకముగాను ద్వివిధ సృత్తము నిర్వహించే పదము (క్రియాం కారకము” అనబడును. (81, 82 ప్ర

(క్రియాగాను విశేషణముగాన్వు ద్వివివ వృత్తము నిర్వహించే పదము €కియౌ_విశేషణము ఆనఐడున్కు (88 = 85 (ప్ర

శ్రీయగాను, నామముగాను, ద్వివిధ వృ తము నిర్వహించే పదము *క్రియో= నామము అనబడును. (88.80 పం)

ఇటువంటి పదములను “యుగ్మ భాషాభాగములు' అనవచ్చును *యుగ్మ శబమునకు “రెండు ఆవి అరము.

టె థి

నిర్వచనం. ... రెండు భాషాభాగముల వృత్తము నిర్వహించే ఏకపదమువనకు “యుగ్మ భాషాభాగము అని పేరు

పైని వేర్కొన్న మూడు రకమురి యుగ్మ భాషా భాగములే కొక మరి కొన్ని యుగ్మ భాషా భాగాములు కూడ కలవు అటువంటి వాటిని గురించి ఈ దిగువ (పవంగములలో చెప్పబడుతున్నదిం విశేషణ-నామములు.

1.4. కొవ్ని న్వతం్యత విశ్రేణములు ఆికములైన పరిమాణ వాచక శారములకు అధికొరులుగానే కొక్క (క్రియలకు ఉధేళ్య-కర్మ, పూరకములుగామ, నామములకు సహగాముణుగాను ఉండి నామముల వృత్తముహడ విర్వపాంచునుం (1౫,51 (పంచూచేదిం

(8 వాక్య విళ్లానం

1. మూర్తికన్న. శాస్త్రీఏక్సువ పెద్దవాడు కొడు శ, మిక్కిలి ధనవంతులు సామాన్యులతో వియ్య మందరు, క. ఇంత మూర్జుడవు* సీవ్యు ఏవవి చక్కగా చేయగలవు?
2. వరమ దుర్మార్గులను భగవంతుడే అణచి వేయును,
3. ఈ నెయ్యి ఎంతో మంచిది. మొదటి వాక్యములో + పెద్దవాడు అనే పదము నామమువలె వ్యక్తిని టోధిం చును *కాడు అనే (క్రియకు పూరకము. *ఎక్కువి అనే పరిమాణవాచక (తార తమ్యబోధక) కారకము అ్మశకమై ఉండుటచేత అది విశేషణము కూడ అవును, విశేషణ వృత్వమును, నామవృ త్తమును విర్వహించుట చేత "పెద్దవాడు? ఆనే పద మును “విశేషణ నామము అనవచ్చును, “పెద్దవాడు లోని పూర్వాంశము విశేషణ త్వమును, ఉ త్తరాంశమైన *వాడు? అనే ప్రత్యయము నామత్వమును సూచించును, రెండవ వాక్యములో *థధనవంతులు? అనే పదము ఉచ్దశ్య పదము వ్యక్తి బోధకమ్సు వామ లక్షణము కలది, “మిక్కిలి? అనే పరిమా ణార్ధకకారకము ఆశ్రిత ముగా ఉండుటవల్ల అది విశేషణము కూడ అవుతున్నది. కాదిట్టి “ధనవంతులు” అనే దము విశేషణనామము మూడవ వాక్యములో “నీవు అనే సర్వనామమునకు సహగ్గామిగా ఉన్న మూద్దడవృ] ఆనే పదము వ్య క్తి బోధక నామమే కాక “ఇంతి ఆవే కొరకమునకు అధికొరి ఆయిన విశేషణం కూడా అవుట చేత ఆది విశేషణ నామము. నాల్గవ వాక్యములో “*దుర్మా రులను అనే పదము 'అణచివేయును? అనే (్రీయప కర్మ, నామ వృత్తము కలది, *వరమి అవే కారకము ఆశితముగా ఉండుటవ ల్ల దానికి విశేజ వృతము కూడ కలదు. కనుక “దుర్మార్గులను అనే పదము విశేణ నామము, ఆయిదవ వాక్యములో 'మ౦చిడి అనే పదము వస్తుబోధ కము నామమువంటిద్నే *అవుఫి అనే అధ్యాహార్య (క్రీయకు పూరకమ్ము “ఎంతో” అనే కారకము ఆ్మశితముగా ఉండుట చేత అది ఏకేషణ వృత్తమును నిర్వహిస్తు న్నది కనక *మంచిది? అనే సదము విశేషణ నామము, విశేషణ నామములకును సాధారణ వామములపను గల భేదమును సురిల ముగా గుర్తించవచ్చును తరతమ భావమును (ఎక్కువ తక్కువలను) తెలిపే

యుగ్య థాషాభాగములు 87 పరిమాణ వాచక కొరకములు సాధారణ నామముల ముందు ఆశితములుగాఉండవు, విశేషణత్వ యోగ్యత గల నామములతోనే ఆవి చేరగలవు, “ఎంతో రాజ్యుతో కచ్దాలాకవి, “మిక్కిలి నగరము +తక్కువ చెట్టు? అనుట అర్థరహితము. ఏం ధీరుడు) *దాలా"ఃతెల్లనివి) “మిక్కిలి వృద్ధుడు", “తక్కువ నల్ల వివాడు అనవచ్చును. కావున “రాజు *కవి నగరము, “చెట్టు అనే పదములు శీవలము నామములు విశేషణములుగా ఉపయోగపడవు. న్వతంసత విశ్రేషణములైన +ధీరుడుు తెల్లవివి “వృద్ధుడు నల్లనివాడు" అనే పదములు విశేషణ నామములు.

కొన్ని చోట్ల విశేషణ నామముల ముందు కొారకములు రేక పోవచ్చును" “కొన్ని పువ్వులు పెద్దవి, కొన్ని చిన్నవి ఆనే వాక్యములో “చిన్నవి” “పెద్దవి అనే పదములు విశ్రేషజనామముచే. వాటిముందు కారకముళులేవు " ఉదాహృత వాళ్య ములో కారక (సయోగము లేశపోయినాా కారకములకు ఆధికారులుగా ఉండేఅర్ధ్హత పాటికిఉన్నది *ఎంత పెద్దది? ఃమిక్కిలి చిన్నది) ఆనే జవాబును సంభావ్యముకే,

కొన్ని విశేషణ నామములు తత్సమముళు -_

ధీరుడు వృద్ధుడు, ఉత్తముడు, పరాక్రమళాలి, మధురము, శోభాయమానము, విశాలము, మొదవై నవి

కొన్ని విశేషణ నామములు ఆచ్చతెలుగు పదములు - తెల్లనివి ముసలి వాబ్ళ, నల్లివివాడు, చక్కంనిది, మొదలై నవి

వాడు, *ఆది? మొదలై న (పత్యయములు అవ్వశం్యత విశేషణములమీద చేరుటవల్ల ఏర్పడే న్వతం్యత్ర విశేషణములే విశేషణనామములు; నామలక్షణము (పరానముగా గలవి.

నిర్వచనము, _ నిశ్రేజముగాన్కు నామముగాను, ద్వివిధవృ త్రము నిర్వ హెంచే ఆర్హత గల నొమ లక్షణ (ప్రధానమైన పదమునకు “విశేషణ నామము అని "పేరు, నామ - విశేషణములు.

ఓ, 05, కొన్ని నామములు విశేషణ కల్పమురలై ఇతర సామములను న్యక్త

్‌ వాక్య విజ్ఞానం కములే వాటీని

పరచును, అంతేకాక ఆ్యశిత విశేషణములు వెటీ ముండు (వయుక్తైవ్వ వ్య కవరచుట చేత అవి నామములుగా కూడ ఆచరించును, (1.20, 51 ప, చూచేదిం)

1, పాత చింతపండు చారు రోగికి పధ్యముం

ఇ. గుతి వంకాయ కూర రుచిగా ఉంటుంది

వాటి $ పీత భ ర మేనమామ చనిపోయాడు. అవత

మొదటి వాక్యములో “దారు అనే పదము నామము; ఉద్దేశ్యము, *చింత వండు? అనే పదము వస్తుటోరకము, నామము *పాత అనే విశేషణము ఈ నామ మునకు ఇశితముగా ఉన్నది, అంతేకాక “చింతపండు” అనే పదము చారు అనే నామమునకు ఆశీత విశేషణముగా ఉన్నది కొదిట్టి చింతపండు “నామవి శేషణము? విశేషణ లకీణ [చరానమైనది అపే రెండవ వాక్యములో 4వంకాయి నామ - విశేషణము, మూడవ వాక్యములో భర్త" అనే పదం వ్య క్తిబోధక నామముమ్మాత మే కాక్క మేవమామి అనే నామము ద్రైక్కా అర్థ వ్యాప్తిని పరిమితం చేసే విశేష

ల! అము కూడ అవును, కొట్టి “భర్త' అనే పదం నామ -- విశేషణము. “*పీత) అనే పదము కూడ నామ _ విశేషణమే.

విశేషణ కల్పము లైన నర్వనామములుకూడ నామవిశేషణములే అనవచ్చును" (152 ప చూచేషి “వాయిలు అనే ఉక్తిలోవి 4నఆనే వదము నర్వనామము నుండి ఉతృన్నమైన విశేషణము “ఇల్ల అనే నామమును న్య క్ష్తపరచును ,సర్వ నామములు ఒకరకమైన నామములే కాదిట్టి కనా *పీ) 6మ్ర్యూ మి కవాటిి ఎవరి మొదలైన సదములు నామ విశేషణములు

నామ విశేషణములము౦దు ఇతర విశేషణములు కూడ ఉండవచ్చును?

“ఆ చిన్న శిపవు ఏడ్పు అందరినీ కలవర పరచినది” అనే వాక్యములో కశిపవు) నామ విశేషణము. “ఏడ్పు అనే నామమును వ్యక్తవరచును.. *శికువుి నామము కొదిట్టి దానికి “అ, “చిన్న అనే రెండు విశేషణములు ఆ (శ్రీతములుగా ఉన్నవిం

యుగ్మ భాషాభాగములు 80 “ఊరక మిమ్ములను నిందించిన నా తప్పు క్షమించండి, అన్న వాక్యములో *నా అనే పదము నామవిశేషణము. "నొ అనే సర్వనామమునకు ముందు “ఊరక మిమ్ములను నిందించిన) అనే (క్రియా విశేషణ బంధము ఆ(్రితముగా ఉన్నది. విర్వదనం. - నామముగాను (లేక సర్వనామముగాన్యుు విశేషణముగాను ద్వివిదవృత్తము నిర్వహించే విశేషణ లక్షణ [పధానమైన వదమునకు *నామ విశేషణము అవి పేరు. యుగ్మ నామములు.

1. $8. ఈ [కింది వాక్యములలో లావుపొటి అచ్చులోఉన్న పదనుల వృత్తమును పరిశీలించేధిం
2. ఆ యిళ్లు పెద్ద కొడుకుది, ఈ యిల్లు చిన్న కొడుకుది.
3. సీతను ఆడవికి పంపిన రామునిదా, లేక్క రామునిమీద నింద మోపిన. చొకలివానిదా తప్పు ? రిం కార్యము పాధించిన సీది శునతకొని సలహా ఇచ్చిన నాది ఎట్లుబొతుంది! 'మొదటి వాక్యములో “కొడుకుది, ఏకవదము దావిలోవి “కొడుకుంటినే నామ మునకు *పెళ్టు అనే వదం విశేషణము, "కొడుకుది అనే వదం “ఇల్లి అనే" నామము బోధించే వసువును తెలుపును, *కొడుకుది ఆనే ఏకనదమే రెండునామ జానీ ముల సనివి విర్వహిస్నుది కనుక దీనివి యుగ్మ నామము అనవచ్చును, రెండవ వాక్యములోని *రామునిడి అనే పదము యుగ్మ నామము, చివరి (వ్రత్యయపు బలముచేత *తప్ఫృుి- అనే వచ్తువును బోధించును. *ఠామువి అనే పూర్వాంశము చేక వ్యక్తివి బోధించును, *సీతను అడవికి పంపిన అనే (క్రియా = విశేషణబంఛము “రాముడు ఆనే వ్యక్తినే సూచించును. కనుక *రామునిది యుగ్మనాదుము. *చాకిలివానిది అనే పవము కూడ యుగ్మనామమే మూడవ వాక్యములోని *సీది) అనే పదము కూడ యుగ్ననామమే, *నీవుి ఆనేసర్వనామము తెలిపే వ్యక్తివి, “ఘనత' ఆనే నామము తెలిపే గుణమును సూచిం క్షి

(00 వాక్య విక్ఞానం చును. దీవికి కార్యము సాధించిని అనే విశేషణ బంధము ఆశితము? “అవును అనే అధ్యాహార్య (క్రియకు నీది పూరకము, *నాది' అనే పదము కూడ యుగ్మ నామమే. ఒకొక్కపుడు యుగ్మనామమునకు ముందు అ్మశిత విశేషణము లేక పోవచ్చును. +ఈ ఆబ్బాయి మావాడు' అనే వాక్యములో *మావాడు? అనే పదము యుగ్మ నామము. దానివి వ్యక్తపరచే విశేషణము లేదు, (కాని అట్టి ఆితవి శేషణమునకు అధికారిగా ఉండే అర్హత మా్యతము ఉన్నది) *మావాడు? అబ్బాయి" అనే నామము తెలిపే వ్యక్తివి (పధానముగా సూచించును, “మేము” అనే సర్వనామము విర్దేశించే వ్యక్తులను కూడ షాచించునుం విర్వచన౦ం, = రెండు వేర్వేరు వ్యక్తి - వస్తువులను టోధించేది రెండు నామముల వృత్తమును నిర్వహించేది ఆయిన పదమునకు 'యిగ్మ నామము అవిపేద, నామముల మీదను, నర్వనామముల మీదను, “వాడి *ఆది' మొదలెవ (చశ్యయమలు చేరుటవల్ల యాగ్మ నామములు ఏర్పడునుం పా ఎెళక్సిక నామములు, యములు చేరగా ఏర్పడే పదములను వైల్గక్తి!్‌ నామములు అనవచ్చును. (1 76 (వ చూచేది ఈ మామిడి వళ్ళు మా తోటలోపలివి. వం బో వాక్యములో *ల్రోవలివి అనే పదము మామిడి పళ్ళను (వస్తువులను 'ౌాటించెది శ ఈ 6 లాటి ల ల్‌ ము తోట' అనే నామముతో చేరిన వైళక్తికముం కాదిట్టే చింధము, *అవునుి అనే అధ్యాహార్య (క్రీదుప పూరకమ ణా

జటలు రే ఈ (క్రింది వాక్యాలలో మరికొన్ని వైభక్తిక నామములు కలపు, క. ఆ రెండు బంతులలోను బల్లమీదిది నొడ్కి బల్ల (క్రిందిది మీది. 2. ఇంటిలోని వారు బయటికి రారేద్పు నిర్వచనం :- వైశేషజణిక వైఠక్తికముగా వైభక్తికః మూలమమీద చేర్కి వ్యక్తి వస్తువులను బోధించే నామముగా ఆచరించే సదమునకు నైైభక్తిక నామము అనిపేరు క 08, మొత్తము మీద యుగ్మ భాషాభాగములు ఏడు విధములు: = శ. విశేషణ నామములు £, నామ విశేషణములు, శ. యుగ్మ నామములు, ఖీ వైళకి క నామములుం ర్‌ శ్రీటూ కారకములు, రిం (క్రీయూ విశేషణములు, 70 (క్రియా నామములు. పదిహేడవ పరి చ్చే దం జటలు- పదబంధములు జటలు.

1. 88. అఆవమాసక (క్రియలు కారకములు, విశేషణములు, నామములు అని మూడు విధములుగా ఉన్నవి. సమాపక (క్రీయలవతె అనమాపక (్రీయలప ఉద్దేళ్యములు, కర్మలు, కారకములు, పూరకములు ఉండనచ్చును అని తెలుసు

కి వాక్య విజ్ఞానం

కొన్నాము, అసమావక ,[క్రియలతో డఉచ్లేశ్యాదులు చేరగా ఏర్పడే ఉక్తులు (కియా కారక బంధములు, క్రీదూ విశేషణ బంధములు, (క్రియానామ దింధములు అవి కూడా తెలుసుకొన్నాము (181-088 (నం). ఈ మూడు విధములైన అవమాపక (క్రియా ఘటితోప్తలను ఒక వర్గముగా పేర్కొమటకై వీటికి “జటలు. అనే నంజ ఉంచడమైనది. ఇవి నృత్తమును బిట్టి మూడు విధములు : కొరక జటలు విశేషణ జటలు. నామ జటలు,

నిర్వచనం, - ఉద్దేశ్యం కర్మ, కొరక(దింధు; పూరకము లవ్నింటితోగాని కొన్నింటితోగావి, కనీనము ఒక్కటితోగాని ఆనమాపక (క్రియ చేరుటవల్ల ఏర్పడే పగ దింధమునకు "జటి అని పేరు,

ఉద్దేశ్యాదులలో ఒక్కటీ అయినా లేని అనమాపక [క్రియ జట అనిపించు కోదు. వృత్తమును బిట్టి అది యుగ్మభాషా భాగము మ్యాతమే అవుతుంది.

1 100, జటికుమ, వాక్యమునకును గల భేదము గు ర్తించుద అవళ్యకము. రెండింటిలోను నర్వాధికొరి అయిన పదము (క్రియ, వాక్యములోవి [క్రియ సమా వక (క్రియ ; వాక్యపూర్తి చేయను; నర్వసాధారణముగా * వాక్యములో చిట

ల్‌ చివరి పదము, జటలోవి [క్రియ అవమాపక (కీయ. ఇదికూడ జటాంతము ననే ఉండును, కొని ఇది వాక్యపూర్తి చేయదు, కనుకనే అసమాపక (కియా ఘటి తోక్సికి వాక్య నంజ వర్తి౦ంచదుం వాక్యమునకు జటకు ఇది ముఖ్యభేదము, తక్కిన అంళములలో ఛెండింటికి సాదృశ్యము కలదు, వాక్యములో సమాపక [కీయతో అన్వమం కల ఉద్దేశ్యాదులు ఉండవచ్చును. (వళి వాక్యములోగావి, (పతి జటలోగాని ఇవి అన్నీ ఉండక పోవచ్చును, వాక్యములో సాధారణముగా గ! గ లీ _ కస ఉండున్నుగాని జటలో_ వియతముగా ఉద్దేశ్యము ఉండుట సంభవము ఉడేశ్వొదు వ టగా మభ లోని ఒక పదానికి ప్రాధాన్యము ఇచ్చి దానివి రృవచ్చును, ఈ ట్రీంది ఉదాహరణము చూచేద్తి, "రిషెవాడు లాటరీలో లోడి జటలు గల ఉప్తులుగా మార్నవచ్చును,

జటలు 0

1. లాటరీలో లక్షరూపాయలు గెలబ్బకొన్న రక్షివాడు.

శర్రిషివాడు” ఆనే ఉటబేళ్యమునకు (పాధాన్యము ఇచ్చుటవల్ల ఈ ఉక్తిపర్పడి నది. కనుక *లాటరీలో లక్షరూపాయలు గెల్బకొన్ని అనే జటలో ఉఊ ద్రేళ్యము లేదు,

₹. రిివాడు లాటరీలో గెబ్బకొన్న లక్షరూపాయలు.

“లక్షరూపాయలు అనే కర్మకు (ప్రాధాన్యము ఇచ్చుటవల్లి ఈఉక్రి ఏర్పడి నది *రికెవాడు లాటరీలో గెబ్బకొన్ని అనే జటలో కర్య్శలేదుం

8. రికెవాడు లక్షరూపాయలు గెల్బకొన్న లాటరీ.

“లాటరీలో' అనే కారక బంధిములోని "లాటరీ" అనే నామమునకు (ప్రాధా న్యము ఇచ్చుటవల్ల ఈ ఉ క్తి ఏర్పడినది. *ర్రికొవాడు లక్షరూపాయలు గెల్భకొన్ని ఆనే జటలో కౌరక బింధము లేదు

4. రికివాడు లాటరీలో లక్షరూపాయలు గెల్బుకొన్న వార్తం

వాక్యమునకు అంతటికి ప్రాధాన్యము ఇచ్చుటవల్ల ఈ ఉ క్ని ఏర్పడినది, వార్త", అనే నామము కొత్తగా వచ్చినది బీనికిముందు ఉన్న జటలో ఉద్దేశ్యము, కర్మ, కొరకబింధము, అన్నీ ఉన్నవి ఏదీ లోపించ లేదు.

పయినాలుగుము విశేషణ జటలు...

ఒపెవాక్యములోని “గెల్బుకొన్నాడు' అనే నమాపక [క్రియను “గెల్బకొంపే, “గెబ్బకొన్నా", "గెల్బకొన్నాక్కి "గెబ్బకొనగా” “గెబ్బకొ ని గెల్బకొనకపోతే? 'మొదల్లైన ఆపమావక (కియలుగా మార్చితే ఆవాక్యము కౌరక జటలుగా మాడ తుంది,

“గెబ్బకొనుటి, గెబ్బకొనక పోవుట అనే [కియా నామములు వాడితే ఆవాక్యమే వామ జటలుగా మారుతుంది, కొరక జటలలోను, నామ జట9లోను ఉచ్చేశ్యాదులు వాక్యములో ఉన్నప్టే ఉండును,

| వాక్య విజ్ఞానం

(జటా (ప్రయోగము ఒక వాక్యమును ఇంకొక వాక్యముతో కలుపుటకు ఉపయోగవడుతుంది, ఈ విషయము “రచనా విజ్ఞానంి అనే భాగములో వివరించ బడుళుంది.) జటా బంధములు.

కీ, 101. విశేషణ జదిలమీద వైళక్తికమలుగావ్కి కొరకములుగావి, చేరుట వల్లి కొత్త పదదింధములు ఏర్పడుతున్నవి. వీటివి *జటా బంధములు అన వచ్చును. ఇవి కౌరక దింధములుగాన్సి విశేషణ దింధములుగాని కావచ్చును.

ఇందుకు 1, $? వ లోని వాక్యములు ఉదాహరణలు *మీర్తు ఢిల్లీనుండి చియలుటేరే మందు మొదలైనవి జటా దింధములు,

1, 102 నాను జటలమీద (పత్యయములుగాని, వై భక్తికములుగాని చేరుట వల్ల కడ జటా దింధములు ఏర్పడును, ఇవి కొరకబంధములుగావ్కి విశేషణ దింధములు కొన్మి కొవచ్చును. 1.88, 80, వ లోని వాక్యములు, ఉదా హరణములు,

“సుఖం అమభవించడానికి _ ఇది జటాదింధము కారక దబింధముం

“సివీమాలు, (వదర్శవములు ఏర్పరచుట ద్వారా = ఇది జటా బంధము కారక దబింధము,

“దోషి శ్రన శవ్పు ఒస్నుకొమటకోవి = ఇది జటాదింఠము.

విశేషణ బంధము,

శ 200. విశేషణ జటలమీద “వాడు, *అది. మొదలెన (వత్యయములు

చేశటవల వఏీరడే జటాదింధములు నామ క్‌ ణ్గి ఏర్ప య నామ దింధములు, 1. 87, (ప, లోవి వాక్య ములు ఉడాహరణణ, “వార్తలు చదువుతున్నది రాజ్యలక్ష్మి? శః ॥ వ వాక్యములో వార్తలు చదువుశున్నర్ధి,? (వార లు చదువుతున్న రిక్త) _జిటా దింధమ్ము నాను వింధమ్ము న్‌

జటలు 08 నిర్వచనం? _. ఒకానొక జటమీద (వశత్యయముగాని వైభక్తికముగాన్ని కారకముగాని చేరగా ఏర్పడే ఉకి కి *జటా దింధము' అవి పేరు. వాటి కారక బంధములు,

3 104 పూర్వ (వనంగములలో వివరించబడిన పదదింధము లన్నింటిని వృత్త మునుబట్టి మూడువిధములుగా విభజించవచ్చును; కొరకదింధములు, విశేషణ బంధములు వామబంధములు.

నిర్వచనము, - కొరకములు చేపేపనివి చేయగల అర్థవంతమైన రెండు లేక రెంటికన్న హెచ్చు వదముల సమస్టికి 'కారకదింధము అని పేరు.

కౌరకములవలి కొరకబంఢములు (క్రీయలనుగాని, విశేషణములను గాని” ఇతర కొారకములనుగావి, వ్యక పరచును,

అత్‌

ఈ [కింది ఉదాహరణములలో లావుపాటి అచ్చులో ఉన్నవి కారక బంధ ముబణు, వాటి వృత్తము కుండలీకరణముల మధ్యను ఇవ్వదిడినడి, _

1, ఆమె ఎంతో మధురముగా పాడినది, (“పాడినది అనే (క్రియను వ్యక్త పరచును)

2. మిక్కిలి మెల్లగా మాటాడుతున్న ఆరోగి ఇంక ఎన్నాళ్లో (బతకడు. “మాటాడుతున్ని ఆనే (కియా విశేషజమును వ్యక్షృపరచును, )

శీ వాడు చెవులు. చిల్లులు పడేటంత గట్టిగా ఆరచాడు, ("గట్టిగా అనే కారకమును వ్యక్త పరచును)

శ. నోరుకాలిపోయేటంత వేడి కాఫీ ఇది. ( “వేడి ఆనే విశేషణనును వ్యక్త పరచును.)

ర. ఆదేశించుట ఆచరించుటకన్న నులభము,

[| వాక్య విళ్ణానం ( 'స్పలభము అనే విశేషణమును వ్య క్రఫరచును,)

1. 105, సాధారణముగా కారకములి ముందు ఆ(ితములైన పరిమాణ వాచక కారకములు చేరగా ఏర్పడే ఉక్తులు కొరక బంధములు, ఉదా “= మిక్కింలి గట్టీగా బాలా చక్కగా, ఎంతో నెవ్మదిగ్గా ఆతి వేగముగా, కొంత చురుకుగా. 1 100. నామముల మీదన్సు నామ కల్చ్బముల మీదను, కారకీయ వైభక్తి కనులు చేరగా ఏర్పడే ఉక్తులు కొరక బంధములు, (1 72-75 (వ చూచేడిం) ఈ క్రింది వాక్యాలలో విలువుగీత ముందు ఉన్నవి కొరకబంధములు యశస్సు కోనం అతడు తన సర్వన్వం త్యాగం చేశాడు. వీ మూలాన ॥ నాకు ఈ చివ్కం వచ్చినది, మీకన్న । ఆప్తులు ఎవరు ? దుష్టులతో చెలిమి చేయరాదు చంద్రమండ్రలం మీద జీవరాసులు లేవు 1 101. ఆక్మాత విశేషణామలమీద కారకకల్పనామములు చేరగా ఏర్పడే ఉక్తులు కొరకబింధములు, కటి ఠి ప చూడేది. ఈ [క్రింది వాక్యాలలో విలువుగీత ముందు ఉన్న ఉక్తులు. కొరక దవింధఛములు,ం ఈ సాయం కౌలం ఊరేగింపు జరుగుతుంది, (పతి ఏకొదశి ఆమె ఉసవానం ఉంటుంది, ఈ విషాదవార్తచెస్సుటకు 1 నాకు నోరు రాకున్నది. మా యింటికి మీరు తప్పక రావాలి, ఎన్ని విధాల బోధ వరచినా వాడు వినలేదు ఓక్క చోట ! వానికి కొలు నిలవదు

జటలు రి ఏ పాపం ఎరుగని నాకు ఈ శిక్ష విధించుట అన్యాయము. క 100. ఉద్దేశ్యాదులు శ్రీ్‌ళూ శారకములతో చేరగా ఏర్పడే ఉక్తులు, ఆంటే కొరక జటలు కారకదింధములు, (1 81న, చూదేదిి దైవము ఆనుకూలించికే మన (చయత్నము తస్పక సఫల మౌతుండిం వైవాక్యములో సిలువు గిళముందు ఉన్న పద నమష్టి జట్క కారకబంధముం ఇవ్లే 81 [వం లోని తక్కిన వాక్యాలలో ఉన్న కారక బిందములను గుర్తించ వచ్చును,

1. 1009. విశేషణముల మీదను, విశేషణ జటలమీదను నామ జటల మీదను కొరకీయ వై భక్తి కములుగాన్కి కారకములుగావి, చేరగా ఏర్పడే ఉక్తులు
2. చిన్నప్పుడు వాడు గొవ్ప పెం3ెతనం చేసేవాడు. ఈ వాక్యంలో “విన్నస్పుడు? అనే ఉక్తి కొరక బంధం, చిన్ని అనే విశేషణం మీద “అప్పుడు అనే కొరకం చేరగా ఏర్పడినదిం
3. ఆమె లేనపుడు ఈ జీవితం ఎందుకు ? ఈ వాక్యంలో *ఆమెలేని అనే విశేషణ జటమీద “ఆప్పిడు అనే కారకం చేరగా ఏర్పడ్డ ఉక్తి "ఆమె లేనన్పుడు? కారక బంధము, ళ్‌ అన
4. పరులమీద ఆధార పడుటకన్న తనపని తాను చేసుకొనుటమేలు, ఈ వాఠ్యంలో *పరులమీద ఆధారపడుటి అనేనామ జటమీద *కన్న" అనే 'వెళక్తికము చేరగా ఏర్పడిన ఉక్తి కొరక బంధము, *మేలు అనే విశేషణమును మ్‌ వాత ! వ్య క్త పరచును శ. 1. 92 పు లోని మొదటి నాబగు ఉదాహరణములలో ఉన్న ఉక్తులు కారక బంధములు, (క్రియా విశేషణములమీవ 'వైభక్రకములు చేవగా ఏక్చడినవి, క్ష

[00 వాక్య విజ్ఞానం మీరు ఢిలీమంచి బయలు డదేరేముందు 1 నాపేర ఉత్తరము [వాయండి ఈ వాక్యములో విలువుగీత ముందు ఉన్న ఉకక్తి కొరక బంధము. విశేషణ బంధములు 1, 110. విర్వచనము. = విశేష్షణములు చేసేనని చేయగల ఆర్థవంతమైన రెండు లేక రెండింటికన్న హెచ్చు పదముల సమప్టికి విశేషణ బంధము? అని పేద విశేషణములవలె విశేషణబంధములు నామములకుగాని సర్వనామములకు గాన, అకిళములై వాటీని వ్య క్రవరచును,

1. 111, సాధారణముగా అత కొరకములు విశేషణముల ముందు చేరగా ఏర్పడే ఉక్తులు విశేషణ దింధములు, ఉదా __మిక్కీంలి చక్కని చాలా పెద్ద ళష్కన చల్రివి, అతి చిన్న ఇంఠ మంచి శ 112. ఐన అనే క్రీదూ విశేషణముతో నామములు విశేణ నామములు చేరగా ఏర్పడే ఉక్తులు విశేషణ బంధములు, ఉదా". 1, విదప్టై న ఎంతో అందమైన తెలివైన ధనవంఠతుడెను &, ఆయింటి యజమామరా లైన్మ కళాశాలలో ఉపాధ్యాయురై నం విద్యావంతుడు ఐళ్వర్య కాల్కి వదాన్యుడ్కు ఐన, ఇటువంటి పదదింధములలోని *ఐన అనే శ్రీయూ విశేషణమునకు పూర్వ మందు ఉన్న నామములను నానుకల్చ్పములను పూరకములుగా భావించవచ్చును= 1, 118, (కియా విశేషణముల ముందు ఉద్దేశ్యాదులు చేరగా ఏర్పడే జటిలు విశేషణ దింధములు, (18 (వ చూచేర్యి )

జటలు ర్ట ఈ (క్రింది ఉదోహరణములలో చివరి పదములు నామములు, వాటి ముందు ఉన్న ఉక్తులు విశేషణ బంధములు, రెండింటికి నడుమ నిలువ గీత ఉంచబడినది తిక్కన రచించిన భారత భాగము చాలీ చాలని ఆదాయం గల $ గుమాప్తాలు పదవీ వ్యామోహము లేవి (పజా సేవకులు ఆధికొర మత్తులు కాని ॥ (వళుత్వోద్యోగులు ఆకొశంలో విహరించే । వపులు 1, 114. ఈ (కింది ఉదాహరణములలో చిన్షరివదాలు సర్వనామ ములు, వాటిముందు ఉవ్న ఉలు విశేషణ బంవములు. (బీద ఏపాపము ఎరుగని నేను సర్వము తెలిసిన । మీరు

1. 115. వైశేషణ్‌క నై భక్తికములతో నామములు, నామకల్పములు, చేరగా ఏర్పడే ఉక్తులువిశేషణ బంధములు. (1 2 72 70, 17 వ్రు ఈ క్రింది ఉదాహరణలలో విలువు గీత తరువాతిది నామము; దాని ముందు ఉన్నది విశేషణ బంధము, దేవాలయ కుడ్యముల మీది దొమ్మలు ఊరి చెలువలి । చెకువు తన భార్య వంక చుట్టాలు శిలా శిల్పములు చెక్కుటలోని | నైపుణ్యము దేశము యొక్క ॥ ఆర్థిక వ్యవస్థ దావిసి గురించిన | విశేషాలు ఇది వరకటి పరిస్టితి
2. 110. అటిక విశేషణములతో నామవిశేషణములు చేరగా ఏర్పడే ఉదక్తులు విశేషణ బంధములు.

100 వాక్య విజ్ఞానం ఈ క్రింది. ఉదాహృతులలో విలువ గీత ముందు ఉన్నవి విశేషణ ది౦ంధములుం మా బంధువుల రాక రంగు రంగుల పృవ్వుల చక్కదనము పొరాణికువి అర్థం వివరించడపు తీరు ఆ కాలపు ఆచారాలు మేమ కట్టించిన ఇంటి విలువ ఒకనాటి 1 గాథ క, 11, *ఆ్క ఈ, ఏ ఆనే విశషణమురితో సంభ్యావాచక వదములు చేరగా ఏర్పడే ఉక్తులు నామ్మాశ్రితముల్కు విశేషణ దింధములు, రెండు 1 వస్తువులు ఏ కొందరు విద్యారులో ఈ నాలుగు మాటలు ౩ 118, వీశేనణ జటలమీద వైశేషణిక వైభక్తికములు, ఇతర విశేషణ మణ, చేరగా ఏర్పడే ఉక్తులు విశేణ దింధముల్నం మీరు అమెరికానుంచి తిరిగి వచ్చిన తరువాతి ।! నూట నాకు ఎదురు చెప్పేటంతటి సోహనము అతడు పాటపాడేబస్పటి ఆంగచాలన వైఖరి నామబంధములు. 1 710, నిర్వచనము * నామముల చేసేపవివి చేయగల అర్హవంత మైన రెండు లేక రెంటికన్న హెచ్చు వదమల నమష్టికి *నామ ఐంధము” “అని పేరు. నామమువలె నామ బంధము వాళఠ్యముల్లోని నమ్మగ్ర (క్రియప ఉ ద్దేశ్యముగొ

జటలు 101 గాని, కర్మగాగాని, పూరకముగాగాన్కి లేదా వేరొక నామమునకు వహగామిగా గొన్కి లేదా వైళ్ళక్సి మూలముగా గాని, ఆచరించునుం

ఈ కింది ఉదాహరణములలో లాటిపాటి అచ్చులో ఉన్నవి నామ బంధ ములు, కుండలీ కరణముల మధ్యను వాటి వృత్తము చెప్పబడినది.

ప. దార్యిద్యము నిర్యూలించుట ఎభుత్వలక్ష్యములలో (స్రధానమైనది. (ఉక్రేళ్యమ్స

£, (శ్రామిక వర్గములు తగినంత కారణం లేక సమ్మె చేయడం దే సౌభాగ్యకాములు హార్షించరు (కర్మ

ల. ఒకరి మనసు నొప్పిందుట హింన చేయడమే అవుతుంది (పూరకము)

4 మాతోటలో కాచినవి, ఇప్పుడే కోసి తెచ్చినవి, ఈ కూరగాయలు ఎంత బాగున్నవి । (వహగాములు

5. ధనం సంపాదించడం కోసం ఆయన అవినీతి చర్యలకు దిగినాడుం (వైళక్తిక మూలము)

ఇ 120. సాధారణముగా ఆ్యిత విశేషణములు విశేషణ కల్నములు, నామముల ముందు చేరగా ఏర్పడే ఉక్తులు నొమబంధములు,

ఉదా.....మంచి పుస్తకమ్కు మా పాఠశాల, పల్లిపునేల, మందుల దుకొణము ఒకనాటి వైభవము, నూతిలోని కన్ప, భార్యమీది మమత ఆ దున్నంఘటన గురించిన వివరాలు అరచే పక్క, పోయిన నంవత్సరము, వాల్మీకి రచించిన శామాయణము, చెట్టునుండి రాలిన పండు,

బొణ ₹10౧4య్‌

1. 121. శ్రీయా నామముల ముండ్హోస్టడ్డే భ్యెదుల చేరగ మీగ్ష స శ

నామ దింధములు, (1 88. వ చూచేది నం పరగు ల

102 వాక్య విజ్ఞానం ఉన్నతాధికొరులు అనిసీతికి పాల్పడుట అత్యంత గర్హణీయమైన విషయము. ఈ వాక్యములో *ఉన్నతాధికొరుణు అవినీతికి పాచ్చడుటి అనే ఉక్తి నామ చింధమ్ము ఉద్దేశ్యము. మరికొన్ని ఉదాహరణములు :

1. పెద్దల మాటలు పెడచెవిని పెట్టుటం 2, అజ్వస్త్ర పరీక్షలు కొనపాగించడ౦.
2. చదశ్వము సంఘవిటదోహకర శక్తులను ఆణచలేక పోవడం శ దీనం ఉండగానే ఇల్లు చక్కబెట్టుకొనుట $, నీవు నన్ను అనరాని మాటలు అనడము 1, 122, వైలక్తిక బంధముల మీదను (కియావిశేసణ దింధములమీదను “వాడు%, *అది మొదల్హైన (వత్యయముబు చేరగా ఏర్పడే ఉక్తులు నామ దింధములుం (16 87, చవ) క. ఈ నీద్ళ మా నూతి లోనివి, అనే అధ్యాహార్య అనమర్థ క్ర్‌యప ఉద్దేళ్య సందింధి పూరకిము, £, వీ తప్పు క్షీమించేది లేదు శ వాక్యములో ఓ! తప్పు కృమించేది (= పీ తవ్చు ఉమించడము) నామ దింధము, ఉ ద్రేశ్యముం 7

పద్దెనిమిదవ పరిచ్చేదం జటిల వాక్యములు, సరళ వాక్యములు జటిల, సరళ - వాక్యములు.

1. 120. జటలు జటాదింధములు (ఆనమాపక క్రియా _ ఘటితోక్తులుు గల వాక్యమును *జటిల వాక్యము అనవక్చుమ. కారక జటలు (1 81 వ్ర, విశేషణ జటలణ (1 8 వ్ర నామ జటలు (1.8 ప్ర జబా బంధములు (187 80, 89,82 ప గల వాక్యములు ఆయా (ససంగములలో ఉదాహృతము లైనవి. అవి అన్నీ జటిల వాక్యముచే. ఒక జటిల వార్యంలో కనీవం ఒక్క. జట గాని జటా బంధము గావి ఉండవలెను.

జటిఅ వాక్యొనిక్కి నరళవాక్యానికిి గల భేదం గుర్రించుబ అవనరము" సరళ వాక్యంలో ఒక ఉద్దేశ్యము, ఒక అభ్యాతము, ఉండును. అభ్యాతములో వాచ్యముగా గావి, అధ్యాహార్యముగాగాని ఒక నమాపక శ్రీయ ఉంటుంది జటిల వాక్యములోకూడ ఒక ఉద్దేశ్యము, ఒక ఆ భ్యాతము(సమాపక (క్రియ గలది) ఉండును అదనముగా ఒకట్‌గావి ఓకటికన్న ఎక్కువగానిి జటలు (లేక, జటాదింధములు) ఉండును, ఇవి ఉద్దేశ్య = ఆక్యాతములలోని పదములకు ఆశితముల్రై ఉండును. వరళ వాక్యములో ఒకటి అయినా జట ఉండదు అయిక్సే ఆసమాపక (క్రీయలు మాత్రము (ఉచ్లేశ్యాదులు లేవివి)ి ఉంకే ఉండవచ్చును, సరళ వాక్యముతో జటలు చేరుటవల్ల జటిల వాక్యం ఏర్చడుతుంది. జటిల వాఠక్యములోని జటలను వేరుచేయగా మిగిలిన వాక్యాంశళము స్వకీయ మైన ఉద్దేశ్య _ ఆఖ్యాశములుగల వ్వతంత వాక్యము వంటిదే. బీవిని శృపధాన ఉసనాక్యము" అనవచ్చును. వాక్యలక్షణము కలది వాక్యాంశమైవది, కాబట్టి ఉపవాక్యము; ఆశ్రితములైన జటలకు_ అధికారి కాబట్టి (వరాన ఉవవాక్యము.

ఓ, 124. జటిల వాక్య - ఉదాహరణములు,

1. (పరాన మంత్రి ఆపీపడు కాగా (కాం జ (వజలు హర్షధ్వానాలు చేశారు, (వ, ఉఊ వా

101 వాక్య విజ్ఞానం లి వాల్మీకీ రచించిన (వి, జం) రామాయణమునకు' ఎన్నో అనువాదములు వెలసినవి, (ద ఊఉ.వా ్సి

క. విద్యారులు మాటిమాటికి వమ్మెలు చేయుట (నా, జన హర్షించ తగ్గ

ళు విషయము కొదు, (పం ఊ. వా)

4, మేము సీ మాటలు నమ్మే వాళ్ళము కాము

ఈ జటిల వాళ్యముళో నీమాటలు నమ్మే వాళ్ళము అన్న ఉక్సి నామ = జటాది౦ధము, పూరకము, “మేము కొము అన్నది వభాన ఉపవాక్యము,

$, కొడుకు అందివచ్చిన తరువాత సుఖం ఆనుభవింగడానికి ఆవిడకు మోగం లేక పోయింది,

ఈ జటీల వాక్యములో *కొడుకు అందివచ్చిన తరువాత అన్నది కారక = జటాదింధము, *నుఖం అకఘుభవించడానికి అన్నది కూడ కొరక జటాబంధము “ఆవిడకు యోగం లేక పోయింది అన్నది (వధాన ఉపవాక్యము.

క, దోషి తన తస్పు ఒవ్పుకొనుటలోని అంతర్యం ఎవ్వరికివి బోధపడ లేదు,

ఈ వాక్యంలో *దోషి కన తన్పు ఒస్పుకొనుబలోవి అన్నది విశేషణ - జటాదింధము, “అంతర్యం ఎవ్వరికిని బోధ పడలేదు”. అన్నది (పధాన ఉనవాక్యము,

(పైవి ఉవయోగించబడిన నంకేతమలు : కొ జటం- ఆ కారకజట) వి జఎవిశేషణజట నాాజ నామజటం (వ, ఉ వాజ(ప్రధాన ఉపవాక్యముం,

శీ 12% సరళ వాక్య - ఉదాహరణములు;

1, 80 (వ లోవి వాక్యములు నరళ వాక్యములు ఈ వాక్యములలో జటలు

గాని జటాదింధములు గాని లేవు,

క్‌ 85, (వ లోవి మొదటి మూడు వాక్యములు సరళ వాక్యములే, వీటిలో

క్రీతూ విశేషణములు మాత్రము ఉన్నవి. జటణు లేవు.

జటిల వాక్యములు 105

ఈ (కింది ఉదాహరణములలో (కియా నామములు ఉన్నవ్వి కౌని జటలు లేవు. ఇవి సరళ వాక్యములు

1. చేయటకన్న చెప్పుట సులభము,

శ మన దేళశంల్రో చాలామందికి చదువుట, వాయుట రాదుం

ళ్‌ ఉండేది రాము డొకడ..

కొన్ని ఆసమాపక (క్రియలు కారకములుగా నరళ వాక్యములలో ఉండ వచ్చును,

/. వాడు రేవు తప్పక పస్తాడు.

గె ఐతే మీరు నాకు ఇవ్చుడు పందరూపాయణు నర్జబాటు చెయ్యలేరా ?

8 ఊరక చెడిపోక్కె మనసా.

ల్‌

4. చెప్పి చెప్పి విసిగి పోయాను

ర్‌ రాక రాక వచ్చారుః

నిర్వచనములు, = (1) ఒకటి గావి ఒకటికన్న హెచ్చుగాని జటలు (లేక, జటాదింధములు) ఉండి ఒక ఉచ్దేశ్యమ్ము “ఒక ఆభ్యాతమ్ము గల వాక్యము *జటిల వాక్యము?” అవదిడున్ను

( జట గాని జటా దబింధము గాని ఉండక ఒకటే ఉద్దేశ్యము, ఒకే ఆవ్యాతము, గల వాక్యము *నరళ వాక్యము ఆనబడును,

(8) జటిల వాక్యములోని జటలను జటాబంధములను వేరు చేయగా మిగిలిన ఉద్దేళ్య - ఆభ్యాతములు గల వాక్యొంశమునకు (వరొన ఉసవాక్యము అవీ పేరం

1. 100 జటిల వాక్యంలో జటలు, జటాఐంవములు, అశిత - అధికారి భావములతో ఒకడానితో ఒకటి చేరుటవల సుదీ రముములే న ఉకులు ఏర్చడునుం

ణా యు మ్‌ అని ఒక జట మరొక జటలొో ఆంతర్భాగముగా ఉండవచ్చును. ఈ క్రింది వాకష్టం సరిశిలించేది. |

క్షే

10 వాక్య విజ్ఞానం కళ్ళఎదుట కమసీయంగా కదలాడుతున్న కౌంచన మృగాన్ని కొంషీంచిన ఉాసకీదేవి మనోల్రీస్టం నెర వేర్చేటందుకు (రాముడు ఆమెను కాపాడే నిమిత్తం అక్కడ లక్మణుడిని ఉంళ్చి తాను మృగం వెంట దిహుదూరంపోయి్యి ఎంత్మపయ శ్నించిన్నా అది లభ్యం కొకపోవుబ విస్మయం కలిగించగా, ఆది రాక్షసమాయగ్గా కోచి దావిమీదికి ఒక బాణం వదలగానే, ఆ లేడి రాతసాకారంతో *వి లక్మణా” అని ఆరనూ నేల కూలిపోయింది

కళ్ళ ఎదుట కమనీయంగా కదలాడుతున్న కొరచన మృగాన్ని కాంచీంచిన జాసకీదేవి మనోలీష్టం నెర నేర్చేటందుకు ఇది మొత్వముగా ఒక కొరక - జటా బంధము, “ఎంత (పయత్నించినా అనే కొరక - జటకు అశితం, (శ్రీరాముడు ఎందుకు (వయత్నించినాడో తెలుపుతున్నది, ఈ ఉక్తీలోఅంతర్భాగముగా, "కళ్ళ ఎదుట కమ్సుయంగా కదలాడుతున్న కాంచన మృగాన్ని కొంక్షించిన ఆనే విశేషణ జట ఇమిడి ఉన్నది *జానక్రిదేవి అనే నామమును వ్యక్త పరన్తున్నడి ఈ విశేషణ జటలో అ౦ంతర్భాగముగా “కళ్ళఏదుట కమనీయంగా కదలాడుతున్న అనే విశేషణ జది ఉన్నది “కాంచన మృగాన్ని" అవే నామమును న్యకృపరస్తున్నది.

“శ్రీరాముడు. వదలగానే-ఇది మొత్తముగా ఒక కారక జట, *కూలి పోయింది? అనే నమ్మగ్ర [క్రియను వ్యక్త వదస్తున్నది, నీవిలో ఆంతర్భాగముగా శశ్రీరామడు . . తోచి ఆనే కొరకజట ఉన్నది, *వదలగా" ఆశే ఆనమాపక శ్రీయక ఆికం, ఈ జటలో అంతర్భాగముగా “శ్రీరాముడు . కలిగించగా. అనే కొరక జట ఉన్నది, *తోచి అనే అసమావక క్రియను వ్యక్తపరమ్తున్నది, ఈ జటలో అంతర్భాగముగా * శ్రీరాముడు కొకపోవుట) ఆనే నామ జట ఇమిడి ఉన్నద్మి *కఠలిగించగా ఆనే అసమాపక క్రియప ఆీకము, ఈ నామ జటలో అంతర్భాగముగా *శ్రీరామడు , (ప్రయత్నించినా? అనే కొరక జట కలదు *కొాకపోవుటి అనే అనమాసక (్రీయు వ్యక్తవరచును,. దీవిలో "ల్రీరొముడు ... .పోయి ఆశే కారక జట ఉన్నది * ప్రయత్నించినా, ఆనే అనమావక [క్రియకు ఆికము. ద్రీనిలోవల అ౦తక్ళాగముగా , శ్రీరాముడు ...... ఉ౦చి అనే కారక జట ఉన్నది, *పోయి? అనే అసమాపక (క్రీయప అితము. చీవిలోవల *శ్రీరాముడు..... .కాపొడే ఏమిఠంి అనే కొరక జట ఉనదిం “ఉంచి అనే ఆనమానక్ర శ్రీయను వ్య క్రవరస్తున్నది, థె

జటిల వాక్యములు 10

ఇట్లు ఒక జటలో మరొక జట ఆంతర్భాగముగా ఉండుట తెలుగు వాక్య నిర్మాణములో ఒక విశిష్ట లక్షణము, జటిల వాక్య విశ్లేషణము

1, 181. జటీల వాక్యమును విశ్లిషించుటక్షై మొదట దానిలోని (ప్రధాన ఉప వాక్యమును పేర్కొనవలెను. తరువాత దానిమీద ఆధారపడే జటలన్కు జటా బంధములను ఒక్కొక్కటే పేర్కొని వాటి అన్వయము చెప్పవలెను. ఉదాహరణ ముగా పయి ప్రనంగములోవి వాక్యమునకు విశేషణము ఈ దిగునను ఇన్వ దిడినది

ఆ లేడి రాక్షసాకొరముతో నేల కూలిపోయింది. (వరాన ఉపవాక్యమృు

$, హా; అక్ష్మణాః. అని ఆరసూ (కారక జట, “కూ లిపోయింది" వి

అతో

ప్యక్తపవచును 0.

8. శ్రీరాముడు దానిమీదికి ఒక బాణం వదలగానే” (కారక జట, 6క్తూల్రి పోయింది? ని ప్యక్తపరచును.)

8 అది రాక్షసమాయగా తోచి (కౌరక జట “వదలగానే ను వ్యక్త పరచును) -

ఉ. విష్మయము కలిగించగా (కౌరకజట, "తోచి ని వ్యక్తృపరచున్తు)

5, ఆది లభ్యం కొకపోవుట (నామ జట, *కలిగించగా' కు ఉర్లేళ్యము]

ర. ఎంత (వయత్నించినా (కొరక జట,“ళౌకపోవుట* ను వ్యక్తపరచును)

7. తాను మృగం వెంట బహుదూరం పోయి (కొరక జట, ప్రయత్నిం చిన ను వ్యక్తపరచును,

8. ఆక్కడ లక్ష్మ్‌ణుడిని ఉంచి (కారక జిట, "పోయినవి న్య క్రపరచును)

108 వాక్య విజ్ఞానం 1, ఆమెను కాపాడే నిమిత్తం (శౌరక = జటొదింధము. 'ఉంచి ని వ్యక్త పరచును) 10, జానకీదేవి మనోఖీష్తం నెరవేర్చేటందుకు (కొరక జటాదింధము, బి కపయత్నించినా" ము వర్థక్తవరచున్తు 114 కాంచన మృగాన్ని కాంకించిన (విశేషణ జట్క *జాసకీదేవి' వి వ్యక్త పరచుష్స)

12, కళ్ళఎదుఖ కమనీయంగా కదలాడుతున్న (విశేషణజట్క "కాంచన మృగాన్ని" వి వ్య క్షవరచునుం) జటిల వాక్య విశ్లేషణ సధకములు,

1. 120, జటిల వాక్య విళ్లేషణమును పథక రూవములో కూడ చూప వచ్చును. ఓక పథకములో (ప్రధాన ఉపవాక్య విశ్తేషణమును, మరొక పథకములో జటా, జటాదింధ విశేషణమును చూపవలెను పయి (వ్రసంగములోని వాక్యమునకే ఈ (క్రింద విశ్లేషణ పధకములు ఇవ్వబడినవి.

(ప్రధాన ఉపవాక్య విశ్లేషణము అతత ే ఉద్దేశ్యము | అభ్యాతము కీయ కౌరకీయము విస్తతి

ాననననననన ల ఆ లేడ్‌ కూలి పోయింది |, చలా

ననన సన ననన...

జటిల వాక్యములు కే00 జటా విశ్లేషణము ఉభ్రేశ్యము కర్మ | పూరకఠము కారకము | ఆసమాపకక్రియ కేం కేం కళ్ళఎదుట కదలాడుతున్న 2. కమనీయంగా మృగాన్ని కొండీంచిన 8, జానకీదేవి మనోలీష్టం నెరవేర్చే శీ ఆమెసు (టందుకు కౌపాడే(నిమిత్తం) ॥. లక్ష్మణుడిని అక్కడ ఉంచి క మృగంవెంట 2 దబిపుదూరం (పో 6, తాను 7 ఎంత (వయత్నించినా లభ్యం కాకపోవుట 5, అది ః్‌ విస్మయం కలిగించగా 160. అది రాక్షవమాయగా తోచి ఒకదాణం దానిమీదికీ వదలగా (నే కకం (శ్రీరాముడు జ హో లక్ష్మణా క 12. [6న అర్‌మ్తూ చననననాననానాకానానకునకనకతనానల లలనా నతతతిను న నకును నాలా నతక నినన ననా నాననా భినననననమననాన నాననా న ననన

10 వాక్య విళ్షానం పయి విశేషణములో జిటలే కొక జిటాదిందములు కూడ ఉన్నవి జటా శా బంధముల చివరనున్న కారకాదులు కుండలీకరణముఐ మధ్యమ ఉంచబడినవిం £ శ్రీరాముడు? అనే ఉద్దేశ్యము ఒక్క జటిలోవే చూవపడ మైనది. ఆదే వామము 4క్రాప్రాడ్రే విమి త్తం, “ఉంచి 6 వయఠత్నించినోఅవే ఆవమాపక (క్రియలకు ఉ గ్లేళ్య ముగా ఊహించుకో వచ్చువమ పందొమ్మిదవ పరిచ్చేదం ఆశ్రిత ఉపవాక్యములు - అనుబంధి సంయోజకనములు ఆశ్రిత ఉపవాక్యములు. 11+ 120, ఈ (క్రింది వాక్యములలో విలువుగీతరకు ముందు ఉన్న పద నమదాయములమ పరిశీలించేది.

1. మీర ఎవ్వడు దియలదేరుతారో ముందుగా వాకు తెలియ జెయ్యండిం ల వావికి తల్లిదండ్రులు లేరు అని 1 మీర్గు ఎరుగరా 1
2. వభ ఎక్కడ జవుగుకుందో 1 ఈ ప్యతంలో పేర్కొవదిడలేదుం శీ పులివి చంపిన వానికి మారురూపాయల దిహుమతి ఇవ్వబడుమ అని చాట్‌ంచవిదెను, విలువు గీఠకల ముండు ఉన్న వదడసముదాయములు వదబంధములమ పోలి ఉన్నవి. ఒకొక్కటి నామ వృత్తమును విర్వహిస్తున్నది, మొదటి వాక్యములోని “మీరు ఎవ్సుకు దియలుదేరుతారో అనే వదనముదాయ ముమీకు ది యలుదేతశే సమ యము? అనే నామదించముతో వమానము, “తెలియ జెయ్యండి" అనే క్రియకు కర్మ, రెండవ వాఠ్యములోవి “వావికి తల్లి దంథర్రులు లేరు ఆవి అనే పదనమషి “వావికి తల్లిదండులు లేవి సంగతి ఆనే వామదింధమువకు నమానము, ఎరుగరా? అనే (శ్రీయప కర్మ. మూడవ వాక్యములో * వభ ఎక్కడ జరుగుతుందో? (=వభ జరిగే స్ధంమ్సు అనే నదసమష్ట్రి “పేర్కొన దిడలేదు? అవే (క్రియకు ఉద్దేశ్యము?

అశిత ఉప వాక్యములు శీ11

నామకల్పము. వాలిన వాక్యములోని *పులివి .... _.. ఇవ్వబడును ఆని) అనే వధ వముదాయము “దాటించ దిడెను' అనే (క్రియకు ఉద్దేశ్యము నామకల్పము,

వయి పదసముదాయములకు, నామదింఛములకు ఒక ముఖ్యభేదము కలదు" ఒకొక్క వదనమష్టిలో ఒకొక్క సమాపక (క్రియ ఉన్నది. *“ఒయలు దేరుతారు "లేరు%్క *జరుగుతుంది *ఇవ్వదిడుని ఆన్నవి నమావక (క్రీమలు, నామబంద ములలో వనమావక (క్రియలు లేవు. ఇక వయి పదనముదాయములు ఉిగ్రేశ్య - ఆభ్యా తములు ఉండుటచే+ నంపూర్ణవాక్యములను పోలి ఉన్నవి, కాని పెద్దవాక్యము తోని అంశములు కొదిట్టి, నంపూర్ణవాక్యములు కావ్య

క 1000 ఈ (్రింది వాక్యాలలో విలువు గీతలకు ముందు ఉన్నపదనము దాయెములను వరిశీలించేది.

$, నామాట వింటివాా బాగుపడతావుం

క. పీవు నామాట విన్నావం టే, పీకు తవృక జయం కలుగుతుంది,

$. నీవు ఇంతటి (నయోజకుడవు ఆయినా వవి । నేను బాలా నంతో

షిస్తున్నానుం శ. మరునాడు పెళ్ళి అపుతుంది అనగా తొలిరోజున మేము తరలి వెళ్ళినాము

5=* మీరు ఇంతగా (పాక్టిస్తున్నారు కౌబిట్టి ॥ ఇందుకు ఒవ్పుకొంటున్నాను*

క్‌ నేమ స్టేషమలో కౌలు పెట్టానో, లేదో, రైలు కదిలింది,

7. అధికొరం ఎక్కడ ఉంటుందో ! ఆహంకౌారం ఆక్కడ తలెత్తుతుంది

పై వాక్యాలలో నిలువు గీతలకు ముందు ఉన్న పదనముదాయములు పద బంధములను పోలి ఉన్నవని, ఒకొక్కట కారకవృత్తము నిర్వహిస్తున్నడి.

మొదటి వాక్యములో “సీపు నామాట వింటివా అనే వదనదుష్టి 'పిన్పు నామాట వింపే అనే కారక బంధమువకు వమానము “*బాగుపడతావు' అనే (క్రియకు ఆ్మశితమై దానిని వ్య_ వరస్తున్నది. రెండవ వాక్యములోని *నీవు నామాటవిన్నాపు అంపే” (==వీవు నామాట వింప్ర ఆనే వదనమష్టి “కలుగుతుంది” అనే (శ్రీయును వ్య క్తవరమ్తన్నది; కొరక కల్చము. మూడవ వాకఠ్యములోవి *నీవు .. ... ఆయి

112 వాక్య విజ్ఞానము వానని నీవు ఇంతటి[పయోజకుడవు అయినందుకు) అనేపదసమష్టస ౦తోషిస్తు న్నామి అనే (క్రియను వ్యక్త సరోచును, కొరక కల్పము, నాలుగవ వాక్యములో ని మరునాడు పెళ్ళి అవుతుంది అనగా ఆనే పదపమసప్ప్టి *తరలి వెళ్ళినాము అనే కియకు ఆశితము ఆయిదన వాక్యములో మీకు. కాబిట్టి( == మీరు ఇంతగా (ప్రార్థిం చడం చేత) అనే పద సమష్టి కారరకల్బ్పము “ఒప్పుకొంటున్నాను" ఆనే శ్రీయకు ఆ్మశితము, ఆరవ వాక్యములో “నేను. లేదో (నేను స్టేషనులో కౌలు పెట్టడమే తడవుగా ఆనే పదనముదాయము కొరికల్పము, “కదిలింది” అనే [కియను వ్యక్త వరచును ఏడవ వాక్యములో “ఆధికారం. ఎక్కడ ఉంటుందో” ఆవే పదసమష్టి “అక్కడి అనే కారకమునకు ఆశఠమై దానిని న్యక్త వరస్తున్నది పయి పదనముదాయములకు, కౌరకబంధములకు ఒక ముఖ్యభేదము ఉన్నది. ఒక్కొకచావిలో ఓకొక్క వెమాపక్యక్రియ ఉన్నది; కారకబంధము లలో అనమాపక్మక్రియలు ఉన్నవి కాని సమాపక (క్రియలు లేవు ఒకొక్క పదవ్తమసష్టి ఉజేశ్య _ అభ్యాతములు ఉండుటచేత సంపూర్ణ వాక్యమును పోలి ఉన్నది కాని, వాళ్యములోని భాగము కౌదిస్టే సంపూర్ణవాక్యము కాదు. కం 108. ఈ క్రింది వాక్యములలో నిలువు గీశలప ముందు ఉన్న పదసము దాయములు విశ్రేషణ దింఛములను పోలి ఉన్నవి, 1 ఎవతెను నేను మనసార (ప్రేమించాన్నో ఆమె తుదకు నన్ను తిరస్క_ రించింది, 2. ఏది నీక ఇష్టమో. దానినే తిసుకో, రిం ఏమార్గం పెద్దలు చూపించార్కో ఆమార్ష్గములొనే మనం కూడా పోదాము, మొదటే వాళ్యములోవి 4ఎవతెనునేమ మనసారపేమించానో? ఆన్న పద నమస నేను మనసార (పేమించిని అనే _ విశేషణదింధమువకు సమానము, మె అనే నర్వనామమును వ్య క్తపరచును, రెండవ వాక్యమలోవని 6ఏది క అనే పదనమస్టి విశేషణకల్చము, “దావిని? అనే సర్వనామ

ఆశిత ఉప వాక్యములు, [113 అ'సే *పదసముదాయము విశేషణ కల్పము, *ఆమారం) అనే నామ బంధమును వ్య క్రపరచున్ను న

పయి పదనముదాయములకు, విశేషణ బంధములకు ఒక ముఖ్యభేముకలదు, విశేషణ బంధములలో నమాపక (క్రియలు ఉండవు ఈ పదనముదాయములలో సమావక (క్రియలు ఉన్నవి, ఉద్దేశ్య _ ఆఖ్యాతములు ఉండుటదేత ఇవి సంపూ

న! మ! వాక్యములను పోలియున్నవి, కాని వాక్యాంశములు అవుటచేత సంపూర వాక్య ములు కావు. ఇ

1. 102. వాక్యములకును, వదబంధములకును ఖిన్నముగా ఊన్న పయి (చనంగాలలోని వాక్యాంశములకు ఒక (ప్రత్యేకసఎజ్ఞ ఆవళ్యకము, వీటిని 6ఆలిక ఉవవాక్యములు' అనవచ్చును “ఉపవాక్క్యము? ఆనుటవల్ల ఉద్దేశ్య = ఆక్యా తములు ఉండునని, *ఆశిత శద్దంవల్ల అవి వాక్యములోని ఇతర భాగముల మీద ఆధారవడి ఉండునని తెలుస్తున్నది.
2. 120. ప, లోని ఉపవాళ్యములు నామ - ఉపవాక్యములు, 1 130 (పం లోనివి కారక _ ఉపవాక్యములుః 1 11 వ లోనివి విశేషణ - ఉపపాక్యములు* నిర్వచనములు, =

1= ఒకవాక్యములో స్వకీయమెన ఉద్దేశ్య_ఆ భ్యాతములుకలది;, నామముగా గాని కారకముగాగావి విశేషణముగాగాని ఉపయోగవ'జీది జీరొళ వాక్యాంళముసె *ఆధారపడేద్శి ఆయిన పదసము దాయమునకు “ఆశ్రిత ఉపవాక్యము" అని పేరు,

2. ఒక వాక్యములో న్వకీయమైన ఉచ్దేశ్య-ఆవ్యాతములు కలదై, నామము వఠరె ఉపయోగపడే ఆశ్రిత ఉపవాక్యము “నామ - ఉసవాక్యము ఆనబఐడునుం

శి ఒక వాక్యములో స్వకీయమైన ఉచ్దేళ్య-ఆ భ్యాతములు కలదై. కారకము వలె ఉపయోగపడే ఆశ్రిత ఉపవాక్యము కారక = ఉపవాక్యము' అనదిడును,

శీ. ఒక వాక్యములో న్వకీయమైన ఉచ్చీశ్య.ఆభ్యాతములు కలదై విశేషణము పఠె ఉపయోగపడే ఆ్మశిత ఉపవాక్యము విశేషణ - ఉపవాక్యము* అనదిడును,

15

114 వాక్య విజ్ఞానం అనుబంధి సంయోజకములు,

1. 188 పయి 180 - 182 (పనంగములలో ఉదాహృతముల్రైన వాక్య ములలో ఆశ్రిత ఉపవాక్యములను మిగిలిన వాక్యాంళములతో కలిపే విమి త్తం కొన్ని పదాలు ఉపయోగించదికినవి, వీటిని *నంయోజకములు అనవచ్చును. వంయోగం కలిగించేది, అంటే కలిపేది, సంయోజకము అత ఉవవాక్యమును అవ శిష్టవాక్యాంశముతో అనుదిద్ధం చేపేది కనుక అటువంటి సంయోజకమును '“ఆన్సబింధి సంయోజకము అనవచ్చును,

కొన్ని ముఖ్యమైన అనుదింధి సంయోజకములు పూర్వోదాహృత వాక్య ములలోని అశిత ఉపవాక్యముల చివరను చేర్చబడినవి.

నామ = ఉపవాక్యముల చివరను వచ్చినవి *+ఓి *అవ్కి"

కారక ఉపవాక్యముల చిపర వచ్చినవి ; *అ” "అంటే , $అని “అనగా

కొబిటీ త్‌ టీం న! విశేషణ _ ఉపవాక్యముల చివర వచ్చినది : ఓి, అమదింధి సంయోజ“ముల పట్టిక ఇంతటితోనరిపోదు *పదవిజానం” అనే న్‌ భాగములో ఈ భాషాభాగముల విషయము విష్తలముగా చెప్పబడుతుంది

అనుదింధి సంయోజక విర్వచనము మునుముందు ఇవ్వబడుతుంది.

(1 $88 చ అరవైయవ పరి చ్భే దం ఇల నంయుక్త వాక్యములు -_ (పూన ఉపవాక్యములు సంయుక్ష్య వాక్యములు | క 104 జటిల్క వరళవాక్యముల గురించి ఇంతకు ముందు చెప్పబడినది. (1, వ్ర) జటిల వాక్యములలోగాని, సరళవాక్యములోగావి ఒకటీ ఆభ

సంయుక్త వాక్యములు 115 తాల తము ఉంటుంది అంప్కే ఒంపే సవావక కిద ఉంటుంది కొని పయి ] 0% 180 181 (పనంగములలో ఉదాహృతముల్లైన వాక్యములలో ఆ్మశిత ఉపవాక్య ములలోని ఉ దేళ్య = ఆఖ్రాతములు కౌక అవశిష్ట వాక్యౌాంశములలో కూడ ఉద్దేశ్య = ఆఖ్యాశములు ఉన్నవి మొత్తము వాక్యమును ఉచ్దేళ్యముగాను, ఆభ్య్రతముగాను రెండు భాగములు చేయగా, ఉ దేళ్యభాగములోగాని, ఆవ్యాత భాగములోగాన్హి మదొక ఉద్ధేశ్య - ఆభ్యాత విశిషమైన వాక్యాంశము ఆంతరత ముగా ఉన్నట్లు (్‌హ్‌ంవ వచ్చును, ఈ (కింది వథకము ద్వారా ఈ విషయం టా! 1 120, (ఏ లోని మొదటి వాక్యము, అయమనాామానా నా. తమాల లవణ ఖనినమంననా లను నననకాా లను నానననననననమునాకాతుా -వావాానకనా నాలాల నననటనా నా ననన న ననననమనననాను. ఉదేశ్యము | ఆఖ్యాతము నవ నత (మీరు | నాకు ముందుగా తేలియ జఇెయ్యండి ఉత్లేశ్యాము ఆభ్యాతము మీ ఎన్సుడు బయ లుచేదతారు(1) అవాణననననానానానననినినా నని నానినానానునినినిలనిననినననానానననావలననననానా నినన నననననిననననననినాలల నని భత ననా కాలను నునన నున నక ననన ననన కకక ననా నమా నతడు. 1 81 (ప, లోని మొదటి వాక్యము న ఉద్దేశ్యము ఆవ్యాతము ఆమె తునకు నన్ను తిరస్కరించింది. ఉద్దేశ్యము ఆథ్యాతము .అకనాణాణా నానా నాన కనన నా నునన లను ననున లలలననననాలకను లు నను నునా ననన... భకత సిసొనాటుతననన మొనా నామానాన.. నేను [ ఎవతెను మనసార || (యేమించాను (ట్ర)

116 వాక్య విజ్ఞానం

పయి సథకములలో మొదటిదానిలో (వరాన ఆభ్యాతములో అంతర్గతముగా ఉన్నది నామ - ఉపవాక్యము, రెండన దానిలో |సధాన ఉ దేశములో అంతర్గత ముగాఉన్నది విశేషణఎఉ వవాక్యము. అనుబంధి సంయోజకములు కుండ లీకరణముల మధ్యమ ఉంచదిడినవి,

1. 185 ఒక జటలో మరొకజటఅంతర్గతమై ఉన్నట్లు ప్రధాన ఉద్దేశ్య ఆఖ్యాతములలో అంతర్గతములైన అ్మశిత ఉపవాక్యములలో అంతర్షతము లై ఇతర ఆశిత ఉసవాక్యములు ఉండవచ్చును. ఈ (క్రీందివాక్యములోని అంతర్గత ఆ్మశిత ఉపవాక్యమురిను పరిశీలించేది,

విన్ను నేను (ప్రేమిస్తున్నానని మావాళ్ళకు తెలిసింది అంటే వారు మన వివాహానికి ఒన్నుకొ౦టారని నేను అనుకోను,

ఉ దేగ్యము ఆక్యాతము కనన న నేను అనుకోను

ఉద్దేశ్యము ఆభ్యాతము న న శతక వారు మన వివాహానికి ఓఒప్పుకొంటారు (అవ్వి ఉద్దేశ్యము | ఆఖ్య్యాతము రల! | | మావాళ్ళకు _ తెలిసింది ఉద్యేశము ఆభ్యాతము (అంటే నలి న క విన్ను నేను (ధేమి హ్‌న్నాను ల

సంయుక వాక్యములు | ( అట (ఫధాన ఉసవాక్యములు,

క 180. జటిల వాక్యములోని జటలను వేకచేయగా మిగిలిన వాక్యొం శమ్ము న్వకీయమైన ఉద్దేశ్య = ఆభ్యాతములు. కలది (వధాన ఉపవాక్యము అని ఇంతకుముందు. చెప్పబడినది. (1.143 (ట్ర) అదే విధముగా ఒక సంయుక్త వాక్యములోని ఆత ఉపవాక్యములను వేరుచేయగా మిగిలిన ఉద్దేశ్య = అఫొకి తములు గల వాక్యాంశమును “ఆపరాన ఉపవాళక్యము" అనవచ్చున్ము "ప్రధాన ఉపవాక్యము* అంపే ఇంకొక వాక్యాంకానికి “ఆశిికము కాదు, నస్వత౦త)మై నద్కి అని ఆరము

ఖ

ఈ కింది ఉదాహరణములలో ప్రధాన ఉపవాక్యములును, ఆళిత ఉప వాక్యములును వేరుచేసి చూపబడినవిం శం. కం (మీద) నాకు ముందుగా తెలియజెయ్యండి__ప్రధాన ఉపవాక్యము"

ఖ, మీరు ఎప్పుడు దియలుదేరుతారో-ఆశి9త నామఎఉపవాక్యము, (5

లోని తెలియజెయ్యండి" అనే క్రియకు కర్మ, (1 120 పి 2. కం సీకతప్పక జయం కలుగుతుంది.ప9. ఊఉ, వా. ఖం నీవు నామాట విన్నానంటే_ఆశ9త కొరక_ఉపవాక్యము, (5) లోని “కలుగుతుంది” అనే క్రియను వ్యక్త పరస్తున్నది (1 181 ప్ప 8, క, ఆమె తుదకు నన్ను తిరన్కరించింది-ప0, ఊఉ, వాం ఇ. ఎవతెను నేను మనసారా "పేమించానో-ఆళ్రత విశేషణ-4 * వాక్యము, (కృ లోవి “ఆమో అనే సర్వనామమును వ్యక్త పరచును (1, 8! పు 0. ఓ క నేను అనుకోను.ప్ర, ఉ. వా, ఖ* వారు మన నివాహానికీ ఒప్పుకొంటారవి-ఆళ్రిత నామఎఉపవాక్యము (5) లోని 'అనుకోను అనే క్రియకు కర్మ, గం _మావాళ్లకు తెలిపింది అంపే-ఆళ్రిత కొరక-ఉపవాక్యము, (అ) లోని *“ఒస్పుకొంటారు" అనే కిఠియను వ్యక్తపరచును.

18 వాక్య విజ్లానం ప గృలోని ఘు. విన్న వేను ప్రేమి స్తున్నావని_ఆశ్రిత వామ ఉపవాక్యము, (గ) "తెలిసింది ఆనే క్రియకు ఉద్దేశ్యము. (11 ర్‌ ప్రి.) విర్వచనల్క ఒకటిగాని. ఒకటికన్న హెచ్చుగాని ఆశ్రిత- ఉవవాక్యము లును, ఒక్కపుధాన_ఉపవాక్యమును గల వార్యము *నంయుక్త వాక్యము అన బడును

1. 187. ఒక ఉసవాక్యములో అసమాపక క్రియా ఘటితములై న వదబం ధములు (జటలు, జటాదింధములు) ఉం'పే ఉండవచ్చును. ఈ కిం0దివాక్యం పరి శిరించేదిం "విశ్యావనరవసువులను దాచి ధరలు "పెంచేవారిని అంతరంగిక భద్రతాచట్టం కంద కఠినంగా శజీంచే అవకాశం ఉన్నదని ప్రభుత్వం ప్రకటించింది. ఈ వాక్యమును ఈ క్రింది విధమున విశ్లేషించవచ్చును. (0 ప్రభుత్వం వ9కటి౦చింది-ప) ఉం. వాం (్ర విత్యావనక ఉన్నదవిఎఆశ9త నామ-4 పవాక్యము ( ్సలోని ప్రకటిం చింది అనే క్రియకు కర్మం ఈ నామ-ఉపవాక్యములోగల పదదింధములు 1* విత్యావనర వస్తువులను దాచి-కారక జట, +పెంచేవారిని' అనే క్రియా నామమునకు ఆశ్ర)ళము 8, ధరలు పెంచేవారిని.నామదింధము, *శిషించే అనే కియా-విశేషణము నప కర్యం
2. ఆంతరంగిక భద౦కా చట్టం క్రింద కఠినంగా శికించే.విశేషణ జట, *“అవకాళం' అనే నామమును వ్యక పరచును “నిత్యావవర .ఆవకొాళం ఉన్నది” అనే జటిం వాక్యముతో “అని” అనే అశ9త ఉవవాక్యముగల నంయుకొ వాక్యము, ఇటీ

ద్వంద్వ వాక్యములు 110

నిర్వచనములు _ (1) ఒకటిగావి, ఒకటికన్న హెచ్చుకాని ఆశ్రిత ఉపవాక్క

ములును, ఒక్కప్రిదాన ఉవవాక్యమును గల వాక్యమునకు “సంయుక్స వాక్యము? అనిపేరు,

(0 ఒక వాక్యములో న్వకీయమైన ఉ ద్రేళ్య -ఆభ్యాతములు కలది, ఇతర వాక్యాంశమునకు ఆశ్రితముకాక న్వతంత్రముగా ఉండేది ఆయినఉవ వాక్యమువకు ప్రధాన 4 పవాక్యము అనిపేరు,

ఇరవై ఒకటవ పరిచ్చేదం యూణ ద్వంద్వ వాక్యములు- సహయోగి సంయోజకములు ద్వంద్వ వాక్యములు.

1. 188. ఈ క్రింది వాక్యములను పరిశీలించేది.

శ. సీవు ఇక్కడనే ఉండు,నేను ఇవ్వు డేపోయి వస్తాను

2. త్వరగా రండి, సినీమాకు పోదాము.

ఒకొక్క వాక్యములో రండేసి భాగములు ఉన్నవ్మి మొదటి వాక్యములోని భాగములు (5) నీవు ఇక్కడనే ఉండు, (ఖ) నేను ఇవ్పుడే పోయివస్తాను.

ఒకొక్క భాగములో ఒక ఉక్రేళ్యమును, ఒకఆభ్యాతమును ఉన్నవి, రెండిం టివి కలుపుటకు సంయోజకములేదు. కావి మొదటి భాగము తరువాత ఒక “*విలం బము మాత౦ిముఉన్నది, (విలంబము అనేపేరు ఇంగ్లీషులోని “కామా అనే విరామ చిహ్న్మావికి సంజ్ఞస వాస్తవముగా ఒకొక్క భాగము ఒకొక్క వాక్యమే, కౌవి ఓక "పెద్ద్రవాక్యములో కాగ ఉన్నది. ఆందువల్ల ఒకొక్క భాగమును “ఉపవాక్యము అనవచ్చును ఒకొక్క ఉపవాక్యము వంపూర్ణభావమును బోధించే న్వతంతు వాక్యమే. ఒకదాని మీద మరొకట్‌ ఆధారడవపడదు, దేనికి ఆదే ప్రధానమైనది రెండు ఉపవావ్యములును పమవత్తాకములు అం'పే సమాన ప్రతికత్తి (చోద్బా

120 వాక్య విజ్ఞానం కలవ్మి అశ్విత-అధికారి సందింధములేవివి, కనుక ఇవి స్రధాన-ఉపవాక్యములు. వీటిని *సజొతి ప్రధాన ఉపవాక్యముఐి అనవచ్చును. రెండు సజాతి ప్రధాన ఉపవ్యాములుగల ఈహక్యమును ద్వంద్వ వాక్యము అనవచ్చును శెండవవాక్యము కూడ ద్వంద్వవాక్య మే, వీనిలోహడ రెండు సజాతి ప౦ధాన ఉపవాక్యములు కలవు, | (మేరు త్వరగా రండి (శ) (మవమృు సినిమాకు పోదాము. ఈ రెండు ఉపవాక్యములలోను ఉ దేశ్యములు అధ్యాహార్యములు, కుండరీ కరణములలో ఉంచదిడీనవి. 1.108. ఈ క్రింది వాక్యం పరిశలించేదిం ఆతడు తాను తీనడ్కు ఒకరికి పెటడును. బి ఈ వాక్యములో రెండు స్రధాన ఉసవాక్యములు ఉన్నవి, " మొదటి ఉప వాక్యము తరువాత విలందిము ఉవ్నది రెండవ ఉపవాక్యము తుది పదమైన “పెట్టడు అనే క్రియ తరువాత *“ఉ' అనే ఏకాక్షర సంయోజకము చేర్చగా “పెట్ట డును ఆయినది. ఈఉత్వమునే *నముచ్చయము ఆంటారు ఇది రెండు సమసత్రాక ములైన ఉ పవాక్యములను కలుపుతున్నది. ఇది ద్వంద్వ వాక్యము, రెండు నజాతి ప్రధాన ఉపవాళ్యములను కలిపే ఈ నముచ్చయమును *సహయోగి సంయోజకము" శ $10, ఈ కిింధి వాక్యములను పరిశ్రీలించేది.

1. అతవికి కావలసినంత నంపతి ఉన్నది, కొని సౌఖృంమాత0ం. లేదు, శి నామాట విను, లేదా చెడిప్రోతావు. $, రేపు ఆదివారం, కనుక నేను ఇంటివద్దనే ఉంటాను; 4 అతడు పెక్కు దురభ్యాసాలకు లో నై నాడు; అందువల అతని శరీరం రోగాకొంంతం ఐనది ౯ 5 నేడు ఆయన అయినా రావాలి ఆయన వద్దనుంచి ఉత్తర మయినా రావాలి,

ద్వంద్వ వాక్యములు 21 మొదటి వాక్యములో మొదటి విధాన ఉపవాశ్యము తరువాక “ఆర్థచ్చేదము' (ఇరగ్లీషులో ఈ విరామ చిహ్నమును సెమి కోలను ఆంటారు.) అనే గుర్తు ఉన్నది, రెండవ స్రధాన ఉసవాక్యము మొదట "కొని అనే సంయోజకము రెండు సంధాన ఉపవాక్యములను కలుప్పకున్నది ఇది ద్వంద్వ వాక్యము రెండవ ద్వంద్వ వాక్యములో “లేదా మూడవ ద్వంద్వవాక్యములో “కనుక, నాలుగవ ద్వంద్వవాక్యములో “ఆందు వల్లి అనే సంయోజకముణ కలవు అదన వాక్య ములో*ఆయినా' అనే సంయో జకము రెండు స్పధాన ఉపవాశ్య ము లోను ఉద్ధేశ్యమ్లుల _ వెనువెంటనే వచ్చినది, రెండు ఉవవాక్యములను కలుపుకున్నది ఈ వాక్యము కూడ ద్వంద్వ వాక్యమే పయి వాశళ్యములలోని “కొని *లేదాా *ఠనుక , *ఆందువలి "ఆయినా

ఆనే పదములు సహమయో% సంమయోఎకముబు,

1.14, కనీశం రెండు పరవాన ఉపవాశ్యముణు ఉండడమే ద్వంద్వ వాక్య లక్షణము, ఒకొక్క ప్రధాన ఉపవాక్యములో ఆశ్రిత ఉపవాక్యముణ గాని, జటలు గాని ఉండవచ్చును, ఈ కిఏంది వాక్యం పరిశీలించేదిం

ద్రైవబఐ౦ ఉన్నది అంకే ప్రయత్న దిలం లేకపోయినా కార్యవద్ది కలు గుతుంది, కొని దెవబఠం లేకపోతే ఎంత ప్రయత్నించినా కార్యుం ఫలించదు.

ఈ వాక్యంలో రెండు సజొతి ప్రధాన ఉపవాకశ్యములు కలవ్ను మొదటిది నంయుక్ష వాక్యము, రెండవది జటిల వాక్యము, రెండింటిని “కొని ఆనే సహమోగి

వాతో ల _ సంయోజకము కలుపుతున్నది, ఈ వాక్యము ద్వంద్వవాక్యముః

బహుగుణ ద్వంద్వవాక్యములు '

1142. ఈ కిరింది వాక్యములను పరిశీలించేదిం

1143. వెయ్యిచెవ్పు, నూరుచెప్పు, ఇకనేను వాడితో మాటలాడనుం

2 ముక్కోపి ఆయిన తండి) దుష్టుడైన కొడుకును కిట్టినాడు, కొట్టినాడు తుదకు ఇంటిలోనుంచి తరిమివేసినాడుం

క్షే

12 వాక్య విజ్ఞానం 8. వృష్టిలో ప్రతిప్రాణి పుట్టుతుంది పెరుగుతుంది, క్షీణిస్తుంది. తుదకు బి వశిస్తుంది-- మొదటివాశ్యములో మూడు సజాతి ప్రధాన ఉపవాళ్యములు ఉన్నవి. వాటిని కలిపే సంయోజకములు లేవ్య విలంది చిహ్నములు మాత్రము ఉన్నవి. రెండవ వాక్యములో కూడ మూడు సజాతి ప్రధాన ఉపవాక్యములు ఉన్నవి, సంయోజ కములు లేవు, మొదటి ఉపవాక్యిము తరువాత విలంబము, రెండన ఉపవాళ్ళము తరువాత అర్థచ్చేదము, ఉన్నవి. రెండన ఉసవాక్యములో క్రియ మాత్రమే ఉన్నది, ఉద్ధేశ్యాదులు మొదటి ఉసవాక్యమునుండి తెచ్చుకోవలెను. మూడవ ఉప వాక్యములో కూడ ఆవి ఆధ్యాహార్యముణ మూడవ వాక్యములో నాలుగు ప్రధాన ఉప్రవాక్యములు గలవ్వు వాటి నడుమ సంయోజకములు రేవు విలంబ చిహ్నములు ఉన్నవి, మొదటి ఉపవాక్యములోవి ఉద్దేళ్యమే తర్షనాతి ఉపవాక్యములలో అధ్యా పయి మూడు వాళ్యములును ద్వంద్వ వాక్యముల వంటివే, కొని ఒకొక్క వాక్యములో రెండింటి కన్న హెచ్చు స్రధాన ఉపవాక్యములు ఉన్నవి, రెండింటి కన్న హెచ్చు స్రధాన ఉపవాళ్యములు గల వాక్య మును బహుగుణ ద్వంద్వ వాక్యము అనవచ్చునుం నే ఇరవై రెండవ పరిచ్చేదం ళ్‌ య నరళ వాక్యములు - సహయోగి సంయోజకములు పదములను వదదింధములను కలుపుతున్నవి, శ. రాముడున్సు ళృమ్ణుడును కలిసీ సినీమాక వెళ్ళినారు. రి ఈ ; పండు కొంత తియ్యగాను, కొంత పుల్లిగాను ఉన్నది.

• నదులలోన్కు చెరువుంలోన్సు నూతులలోను, సీర్వ చేరినది, 4 నేడో శేపో ఆయన వసారు

సహయోగి సంయోజకములు కవి8

5, ఒకప్పురువుడు కొన్కి ఇద్దమ స్రీజకౌనిి ముగ్గుకు దాణరుగాని ఒకే పనిని ఆఅఆయిదురోజులలో చేయగలరు,

6. నాపఆఅయిదు లేక ఆదు రూపాయిలు అవసరము,

7, మొదటి ప్రశ్నకు, లేదా రెండన ప్రశ్నక జవాబు వాం సేదిం

మొదటి వాక్యములో *ఉ అనే సముచ్చయము రెండు నామములను రెండవ వాక్యములో రెండు కారకములన్ను మూడవ వాక్యములో మూడు వైభక్సిక సదబం ధములను (కారక బంధములను) కలుపుతున్నది, నాలుగవ వాక్యములో “టి అనే సంయోజకము "నేడు రేపి ఆనే రెండు నామ - కౌరకములను కలుపుటక్రై 30 డీంటి చివరను చేరినది, ఆయిదవ వాక్యములో “కొని, అనే సంయోజకము మూడు నామములను కలుపుటకు ఒకొక్క నామము చివరను వచ్చినది ఆరన వాక్యములో *ల్రేక ఆనే సంయోజకము *ఆయిదు? *ఆరి అనే విశేషణములను కలుపుటకు వాటి మధ్యను వచ్చినది, ఏడవ వాక్యములో “లేదా” ఆనే వంయోజకము *మొదట్‌ వ్రళ్నకు “రెండవ ప౦ిశ్నకు) అనే కొరక బంధముల నడుమ వచ్చినదిం

“ఉ” అనే సముచ్చయము, *ఓ' కొవి) అనే సంయోజకములు, ననువత్తాకము అైన పదములను, పదబంధములను కలుపుతున్నవి, ఎన్నిపదములు, లేక పదబంధ ములు కలువబడున్నో అన్నింటి వెంటను ఈ వంయోజకములు వచ్చుము. "లేకి “వేదా? ఆనే నంయోజకములు కలుపదిడే రెండు పదముల (వదదింఛముల) నడుమును మాత్రమే వచ్చును.

పమ సత్రాకములై న ఉవవాక్యములను కలిపే వంయోజకములు (1, 142 (ప్ర) ఎటువంటివో సమవత్తాక వదమఃులమ, పదదింధములను కలిపే నంయోజక ములు కూడ ఆటువంటివే, ఇట్టి సంయోజకములను *నహయోగి సంయోజకములుి ఆనవచ్చునని ఇంతకు పూర్వమే చెన్సబడినది *నహయోగము ఆంటే నమసత్తాక పదముణుగాన్హి పదసమువాయములు (పదదింధములు, ఉపవాక్యములు) గావి కలి యుట ఆని ఆర్థము,

నహమయోగి నంయోజకములు గల పయివాక్యములెల్లి సరళ వాక్యములే,

ఇరవై మూడవ పరిచ్భేదం జటిల వాక్యములు - సహయోగి సంయోజకములు

11. 144, ఈ క్రింది జటిల వాక్యనములలో సహయోగి నంయోజకముల ఉపయోగమును గురించేది

1, పేద విద్యార్దులకు ధన నహాయం చేయడమును, ఆళక్తులైన అనదల

థి చణ ఆకలిబాధ తీర్చడమును, ఇంటికి వచ్చే అతిధులను సత్కరించడమున్కు (వ్రజొసేవా వంస్థలకు విరళము ఇవ్వడమును, ఆ ధార్మికురాలి నక్కా ర్యముళలో పేర్కొనదగినవి,

ఈ జటిల వాక్యములోని నాలుగు నామజటలమ నహయోగి సంయో జకమెన ఉత్వము (నమచ్చయము) కలుపుతున్నది. నంధివశమున నకొరమురాగా ఆది *“మిగా మారి ఒకొక్క జటి చివరను ఉన్నది.

2, మీ హైదరాబాదు వెళ్లేబన్పుడో లేక 'హ్టైదరాబాదు నుండి తిరిగి వచ్చే టప్పుడో ఒకపారి తప్పక మా ఊరిలో దిగిమా యింట నాలుగు పూటలు ఉండండి,

ఈ జటిల వాక్యములో రెండు కారక జటాదింధముల చివరను *టి అనే నహయోగి సంయోగము చేరినద్కి అంతేకాక లేకి అనే సహయోగిసంయోజకము కూడ ఆ రెండింటివి కలుపుకున్నది,

నహయోగి నంయోజకములు జటిలను, జటాదింధములను కూడ కలుపుటకు ఉవయోగపడును.

నాననా లావాను.

ఇరవై నాలుగవ పరిచ్చేదం సజొతి అనిత ఊపవాక్యములు జ సహయోగి సంయోజకములు కే. 145. ఈ ్రింధి వాక్యములను పరిశీలించేదిం

1. ఆయన ఎక్కడికి పోతారో ఏమి చేస్తారో ఎన్నడు ఇంటికి వస్తారో ఎవ్వరికిని తెలియదు,

₹. ఆరోగ్యవంతుడైన అతనికి ఇంతలో భయంకర _ప్యారి ముంచుక్రాని వస్తుంది అని ఆతడు ఇంత వ్వల్పకాలంలో మరణిస్తాడవి, మేము కలలో నయినా ఊహించలేదు.

త మా అబ్భాయి యుద్దంలో మరణించాడు అవి గాని, అెదీగా పట్టుకో

ళా చిడ్డాడు ఆని గావి ఇంతవరకు ఏనమాచారం ఆందలేదు.

శీ ఎపడు పరోపకారం నిమిత్తం స్వార్ధత్యాగం చేసాడో ఎవడు మానవ "పేవలో జీవితం గడపుతాదో వాడే నిజమైన భగవద్భ ప్రడు.

5. వారి ఇంట నిత్యం అతిధి సత్కారం జరుగుతున్నది అం, (వతదావ పూజాదికములు కొనసాగుతున్నవి అంపే, ఆందుకు కారణం ఆ ఇల్లాలి ధర్మ పరాయణత్వమే.

మొదటి వాక్యములో మూడు నామ - ఉపవాక్యములు కలవు,

క్క ఆయన ఎక్కడికి పోతారో

ల (ఆయన) ఏమి చేసారో

యాట రిం (ఆయన ఎప్పుడు ఇంటికి వస్తారో

126 వాక్య విజ్ఞానం ఈ మూడింటిలోవి ఒకొక్కటి [వ్రధాన - ఉసవాక్యములోని “తెలియదు అనే శీయకు ఉళ్లేశ్యము ఈ మూడు అశిత ఉనవాక్యములును నమసత్తాకములు, ఆంపేే వమాన పతివత్తి సమాన అన్వయము, కళవి అన్న మాట. కాబటి వీటిని *నజాతి నామ - ఉసవాక్యములు అనపచ్చును, వీటిని కలిసే సంయేజకములరేవు, వతి నామ _ ఉనవాక్యము చివరనున్న “ఓి అనే సంయో జకము ఆఆ్మ[క ఉపవాక్యమును (ప్రధాన ఉపవాక్యముతో కలిపే అనుదింధి వంయోజకము మాత్రమే రెండవ వాక్యములో “ఆరోగ్య * వస్తుంది అని “ఆతడు... మరణి సాడు ఆని అనే రెండు నామ _- ఉపవాక్యములు '“ఊహించరేదుి అనే (క్రియకు కర్మల్క, కనుక ఇవి నజొతి ఆశ్రిత = ఉసవాక్యములు, వీటిని కలిపే సహయోగి సం[ఘోజకము లేదు, మూడన వాక్యములో రెండు సజొతి నామ - ఉపవాక్యములు ఉన్నవి,

1. మూ అబ్బాయి యద్ధంలో మరణించాడు అన్ని 2. (మా అబ్బాయి) ఖైదీగా పట్టుకో బడ్డాడు అని ఈ రెండింటిని కలుపుటకు "కొని అనే సంయోవజికము ఓకొక్క నామ _ ఉపవాక్యము చివరను వచ్చినది. ఇది రెండు వధాన_ ఉన వాక్యములను కలిపే నంయోజకము వంటిజే కనుక దీనిని కూడ “*వహయోగి వంయోజకను అనవచ్చును, వాల్లిన వాక్యములో రెండు విశేషణ-ఉప వాక్యములుకలవు, (1) ఎవడు చేస్తాడో, () ఎవడు గడప్పకాడో, ఈ రెండింటిలో ఒకొక్కటి (ప్రరాన _- ఉవవాక్య౦ ఉద్దేళ్యమైన "వాడు? అనే సర్వనామమును వ్యక్త పరస్తున్నది. ఇవి సజాతి శిత - ఉపవాక్యములు, వీటివి కలిపే సహయోగి సంయోజకము లేదు అయిదవ వాక్యములో రెడు కౌరక-ఉపవాక్యములు కలవు. (0) వారి యింట జరుగుకున్నది, అంస్కే () (వత . ..కొనసాగుతున్నవి అంటే, ఇవి 00డును (వరాన ఉపవాశ్యములోవి "అవును అనే అవ్యాహార్య (క్రియను వ్యక్తవరచును ఇవి సజాతి అ్మ$ిక ఉపవాక్యములు, వీటని కలిపే వహయోగి ప౦యోజకము లేదు,

సహయోగి సంయోజకములు 1 పయి ఉదాహరణల వల్ల నజాతి అఆశిత ఉపవాక్యములు కూడ ఉండునవ్కి వాటివి కలిపే సహయోగి 'సంయోజకములు -కొవ్నిచోట్ల ఉండునని, తెలసున్నది.

1. 1485. పయి 1. 100 = 165 (ప్రసంగములను పురస్కరించుకొని ఈ (శ్రీం నిర్వచనములు చేయవచ్చును.

నిర్వచనములు "_

1. ర0డు గాని రెండింటికన్న హెచ్చుగాని (ప్రధాన ఉవవాక్యములు సంయోజకములు లేక సన్నిపితమ్ములె ఉన్నప్పుడుగావి సంయోజక ములద్యారా కలుపదిడి ఉన్నప్ఫుడుగావ్కి అవి ఒకదానికి ఒకట్‌ *నజాతి ప్రధాన ఉపవాక్యములు" ఆపను,

2. రెండు గాని, రెండింటికన్న హెచ్చుగావి సమాన వృత్తము గల ఆశిత ఉపవాక్యములు ఒకే పదముతో సమానముగా అన్వయించేటప్పుడు, అవి ఒకదావికీ ఒకటి "సజాతి ఆ శ్రిత ఉపవాక్యములు” అవును

ల, రెండు సజాతి (పరాన ఉపవాక్యములుగల వాక్యము ద్వంద్వ వాక్యము ఆవ్వి రెండింటికన్న హెచ్చు సజొత్మీపధాన ఉపవాక్యములుగల వాక్యము బహుగుణ ద్వంద్వ వాకస్రము లేక సంకిప్తముగా “ద్వంద్వ వాక్యము" ఆని ఆనబడును.

శీ సమసత్రాకములైన పదములనుగావ్కి పద బంధములను గాని అశిత ఉపవాక్యములను గొవి, (ప్రధాన ఉపవాక్యములనుగాని కలుపుటకు ఉపయోగపడే పదములకు, "“నహయోగి పంయోజకములు" అవి పేరు

5, ఒక సంయుక్త వాక్యములో గాని ద్వంద్వవాక్యములో గాని ఒక ఆత ఉపవాక్యమును ఆధికారి ఆయిన మరొక ఉసవాక్యముతో కలుపుటకు ఉవయోగపడే పదమునకు "ఆనుబంధి నంయోజకము' అని చేద,

ఇరవైఐదవపరిచ్చేదం సంయోజకములలోపము 1 14. తెలగులో సహయోగి సంయోజికములు రండు సమసత్తాక జసాక్యొంశమురిను కలిసే నిమిత్తం సార్వత్రికముగా ఉంక్షితీకవలె ననే నియమం లేదు వాస్తవముగా “వెక్కుచోల్ల, సముచ్చయ ఉత్వం ఉండతగ్గచోట్ల, నంమో జకం ఉండదు. సబాతీ ఉపవాక్యములుగాని, సమనర్తాక సదదబింఛధములు పదములు గావి సంయోజక రహితముగానే ఒకదాని వక్క నొఠటి సన్నిహితముగా ఉండుట 'తెయగు రచనా పం్యపదాయము ఇ౦దుకు ఉదాహరణలు పూర్వ (ప్రసంగాలలో ఉన్నవి:

1. 108, (వ లోని ద్వంద్వ వాక్యములు, పే 42, ప లోని దిహుగుణ ద్వంద్వ వాక్యములు, 1, 144. ప్ర లోన్మినజాతి ఆ(శిత ఉపవాక్యములు(మూడసదిక వృ)
2. 148, ఈ కింది వాక్యములు పరి$లించేది, |. రామడు, కృష్ణుడు కలిపి సినీమాకు వెళ్ళారు శ. ఈ విషయంలో మాక, మీక, అ$ప్రాయ భేనం లేమం $, (ప్రతి మానపువిలో, పతి (పాశికో, వక వప్తువుకో ఈశ్వర దర్శనం చేసిన మహాత్ములు ఉన్నారు మొదటి వాళ్యంలోని “రాముడు , *కృష్ణుడు' అనే సమనత్తాక పదములు ఒకే [క్రియప ఉన్దేళ్యమలు వాటీని కరిపే నమద్చయం లేదు. రెండేంటి తరువా ఈమ విలంది చిహ్నముణ ఉళ్నవి ఉద్చారశలో రెండింటి. చివరను న్వరం కొంచెం హెచ్చుతుందిి, డీవినే ఆరోహి న్వరస్థాయి అంటాము, (2, నా. చూచేది ) రెండవ వాక్యములో "మీషని "నాక? అనే పదాల చివరను, మూడవ వాఠళ్య

సంయోజకముల తోపము [99 ములో “మానవునిలో మొదలైన మూడు వైభక్తిక వదదింధముల చివరను నము చయ ఉఊత్వం లేదు విలంబములు ఉన్నవి,1

“లేకా *లేదా, “కాని “ఓటి మొద్య్వలైన నహయోగ నంయోజకములపని నముచ్చయమువలె రెండు సమసత్తాక వాక్యోంశములను కలుప్పుటమాతమే కాదు; నాటికి ఒక విశిష్టమైన అర్థము కూడ ఉన్నది, ఆ౦దుచేత వాటిని లోపింపచేసే అర్థహాని కలుగుతుంది కనుక వాటికి లోపం లేదు

1. 148. అక్కడక్కడ అనుదింధి సంయోజకముల లోపం కూడ కోన వస్తున్నద్కి "ఆనుటి అనే [క్రియమీద ఆధారపడే నామ_ఉవవాక్యముల తరువాత +ఆని' అనే సంయోజకము లోపించే స్టాలు కఠవు ఈ [కింది ఉడాహరణలను చూచేదిం

క్షి మ్నితుడు రామం తాను నాకు పందరూపాయల అప్పు ఇస్తా నన్నాడు. 2. పిలిచి పిల్లనిస్తామం'ఓే ఎవడో కులం తక్కున అన్నాడట మొదటి వాక్యంలో “ఇస్తాను” ఆనే శ్రియ తదవాత “ఆని ఆనే అను బంధి నసంయోజకము లోపించింది. “ఇస్తానని. అన్నా డుఆని కూడ చెన్న పచ్చును.

రెండవ వాక్యంలో "పిల్ల నిస్తాము", “కులం తక్కువ అనే ఆత నామ ఉపవాక్యముల తరువాత “అని ఆనే సంయోజకం లోపించింది.

“చెప్పుట, *ఆడుగుట్కి *పలువట్కి “కోరుట *తెలియటి, *ఉండుటి మొదలైన (క్రియలమీద ఆధారపడే నామ _ ఉసవాక్యముల “అవి లోపంచదు,

కె ఇంగ్లీషు భాషా (ప్రభావంవల్ల సమసత్తాక పదములను పదదింధములను కలుపుటకు *'మరియు” అసే నంయోజకం తెలుగులోకి వచ్చివది. *రాముడు మరియు కృష్ణుడు అని వాసే ఆలవాటు తెలుగు రచనలలోను (పకటనలలోను విరివిగా ఉండేది; ఇప్పడు కూడ లేకపోలేదు. 'మరియు ఆనే పదిం ఇంగ్లీషు “ఎండ్‌ ఆనే సంయోజుకావికి కృతకమైన అనువాదం, ఇప్పుడిన్సుడు ఈమరియు? (వమయోగం కొంత తగ్గినది, క్ష

130 వాక్య విజ్ఞానం “తాను వందరూపాయలు అప్పు ఇస్తాను చెప్పినాడి అని ఉండదు. “ఇప్తానని చెప్పినాడు అవి ఉండవలెను.

1. 150 విశేషణ = ఉపవాక్యముల చివరను వచ్చే “ఓ అనే అనుబింధి సంయోజకము వచనములో లోపించదు కొని కాన్యభాషలో "ఓ లోపించడం తరచు కానవస్తున్నది స్ముప్రసిద్దమైన ఈ (క్రింది పద్యం చూచేదిం

*“ఎవ్వవిచే జనించు జగ, మెవ్వనిలోవల నుండు లీనమై, ఎవ్వనియందు డీందు పరమేశ్వరు డెవ్వడు మూలకారణం బెవ్వ, డనాది మధ్యలయు డెవ్వడు సర్వము తాన యైనవా గెవ్వడు, వాని నాత్మభవు నీళ్వరు నే శరణంబు వేడెదన్‌."

(పోతన భాగవతమునుండి)

ఈ పద్యములో ఏడు విశేషణ - ఉపవాక్యములు ఉన్నవి. "వానిని అనే

నర్వనామమును వ్య క్రపరస్తున్నవి ఇధి పద్యము కాబిట్టి ఉపవాక్యాలలోని పద ముదు గద్యంలో ఉండే పాధారణ (క్రమంలోలేవు. చివరను [క్రియాపదం ఉండ వలని ఉండగా, అది మొదటి రెండు ఉపవాక్యములలోను నడుమను వచ్చినది, ఈ వాక్యమును గద్యరూవంలో పెట్టితే *ఎవ్వవిచేత జగము జనించునో, ఎవ్వని లోపల లీనమై ఉండునో ఇత్యాదిగా ఉంటుంది. వతి విశేషణ - ఉపవాక్యం చివరను *ఓ" అనే అనుదింధి సంయోజకము తెచ్చుకో వలెను

కొన్ని కౌరక _ ఉసవాక్యముల చివర వచ్చే “ఓ అనే అనుబంధి నంయో జళము కూడ పద్యకవిఠలో లోపించవచ్చును.

“ఎప్పుడెప్పుడు ధర్మగ్గాని ఉప్పతిల్లు

నప్పుడప్పుడు భగవంతు డవతరించు,” ధర్మగ్గాని ఉవ్నతిల్లనో, ఆవ్ఫుడస్పుడు భగవంతుడు అవతరించును.” ఆవి బొతుందిం వద్య౦లో లోపించిన *ఓి అనే నంయోజకము వచనంలో లోపించదు.

జ్‌ అరవై ఆరవ పరిబ్భేదం అత 'ఉపవాక్యముల పరిమిత (ప్రయోగం

శ 15 . తెలుగులో అశిత = ఉపవాక్యముల (వమయోగం చాల తక్కున, నామ - ఉపవాక్యములకు మాత్రం (ప్రాచుర్యం ఉన్నదిం ఉద్దేశ్యములుగాను, కర్మలుగాను, సహగాములుగాన్ము నామ .- ఉపవాక్యములు తరచుగా తలుగు సాహీ త్యంలో కనిపించును. పూర్వ (_పశంగాలలో అనేక ఉదాహరణలు ఇవ్వబడీనవిం

(1 1009, ఓర్‌ [7 145 (ప చూచేది )

విశేషణ - ఉపవాక్యముల (ప్రయోగం అంతగా తెలుగు మొదలైన (ద్రావిడ భాషల రచనా పద్ధతి కాదు. ఇటువంటి రచన సంస్కృత (పాకృళముల సాహ చర్యం వల్ల తెణుగులో (ప్రవేశించి ఉంటుంది. *+ఎవతెను నేను మనసారా (ధేమిం చానో ఆమె తుదకు నన్ను తిరస్కరించింది * అవని చెప్పడానికి బదులు *నేను మనసార (ప్రేమించిన స్త్రీ తుదకు నన్ను తిరస్కరించింది * అని చెన్పడమే తెలుగు పద్దతి విశేషణ - ఉపవాక్యముల కన్న జటలకే ఎక్కువ (సయోగ బాహుళ్యం; సంయుక్త వాక్యముల కన్న జటీల వాక్యముల కే ఎక్కున (పాముఖ్యం,

విశేషణ ద్రాపములో చెప్పవలసిన అభిప్రాయముల సంఖ్య ఎక్కవఆయి నప్పుడు వాటిని జభలరూపములో చెన్సుటకన్న అఆ్యశిత - ఉపవాక్యముల రూప ములో చెప్పుట సుకరము. అట్టిచోట్ల విశేషణ _ ఉపవాక్య (పయోగం ఉపయోగ పడుతుంది 1. 150 (వ, లోన పద్యము ఇందుకు ఉదాహారణము,

1. 58. తెలుగులో కారక - ఉపవాక్యముల (పమయోగము కూడ విరళమే. సాధారణముగా కారక జటిల ఉవమోగమే ఎక్కున,

ఈ దిగువను కారక జటలు గల కొన్ని జటిల వాక్యములు ఉదాహరించ బకడీసవిం ఇటువంటి జటల పమోగము తెలుగు రచనలలో మనకు ఆతిపచుర ముగా కనవిపిసునే ఉంటు౦దిం

తానీ

• పే ఇద్దరు బాదిపారలు అడవిలో పోతూఉ౦డగా వారికి ఒక ఎలుగు బంటి ఎదురయ్యెను.

184 వాక్య విజ్ఞానం 1, సంయుక్త వాక్యము ; ఎండ ఎంత త్మీవముగా కొస్తున్నది అంపే నగర వీధులలో పిట్టమనిషి అయినా నడయాడలేదుం జటిలవాక్యము ; నగర వీధులలో పిట్టపనిషి ఆయినా నడయాడనంక తీవముగా ఎండ అరవై వడన పరిచ్భ్చేదం సంయుక్త ద్వంద్వ - వాక్యముల విశ్తేషణము సంయుక్త వాక్య విశేషణము. 1 59 వంయ్నక్త వాక్యమును విశ్తేషందటలో మొకట దానిలోని (ప్రవాశ _ ఉవవాశ్యమును కమగొనవలెను. తరువాత దానిలోని ఆశిత ఉపవాక్య ములిను కనుగొని, వాటిని పేర్కొని ఒకొక్క అత ఉపవాక్యము దేవితో ఆన్వ యించునో చెప్పవలెను ఉపవాక్యములను విభజించి నమ్యగ్రమైన విశ్లేషశము పథక రూపములో చూవవచ్చును. ఆనుబంది కుయోఎకములకు ఎభకమునకు కుడీ చివరను చూప వలెను. ఓ)36(ప లో కొన్ని న౦ముక్రవాక్యముల ఊసవాళ్య విశ్లేషణము మాకఠము వదర్శించదికినది ఇక్కడ రెండు సంయుక్త వాశ్యముల నమ్యగ్ర విశేషణము వధకరూసముకో (వదర్శించదికుతున్నది, మొదటి ఉదాహరణము, కా జ్‌ వాక్యము . తనపరీక్షే తస్పినది అని ఆమె ఎప్పుడు తేబసు న్నద్‌ ఆక్షణంలోనే తాను ఆత్మహత్య చేశుకొనవలెనరి ఒక సంకల్పం ఆమె మెదడులో మెదలినది.

సంయుక్త ద్వంద్వ వాక్యముల విశేషణము 1085 ఈ సంయుక్త వాక్యములో ఒక (పధాన ఉపవాక్యము, మూడు ఆశ్రిత ఉపవాశక్యములు, ఉన్నవి, శ. ఆ క్షణంలోనే ఒక సంకల్పం ఆమె మెదడులో మెదలినది__ (ప్రధాన ఉపవాక్యము 2, తాను ఆత్మహత్య చేసుకొనవలెనని __ నామ _ ఉపవాక్యము.

1. లోని *సంకల్చ్ప౦” అనే సామమునకు నహగామి. త. ఆమె ఎప్పుడు తెలుసుకొన్నదో__కొారక ఉపవాక్యము, 2, లోని “ఆ క్షణంలోనే" ఆనే__కారక బంధమును వ్యక్తపరచును, 4 తన పరీక్ష తప్పినది ఆని __ నామ = ఉపవాక్యము, 8,లోని “తెలసుకొన్నది" అనే [కియకు కర్మ, వి శ్తేషణపధకము వంఖ్య | ఉ దేశ్యము ఆభ్యాతము ఏనా ది జకము లారా త్‌ కర్మ కారకయు విన్చాోొ 1 బళెనంకల్వం మదలనదో్‌ "కె ళకణంల్స్నాోోోో శీ. అమెమెదడులో లి తాను చేసుకోవలెను న ఆవి శి ఆమె 'తెలుసు _ కొన్నది ఎప్పుడు ఓ శం | తనపరీక్ష తప్పినది అవి రెండవ ఉదాహరణము. ఎవరు మనకు ఆప్త బాంధవులో వారు తప్పక ఆపత్పమయములో ఆదు కొంటారు అనే నమ్మకముతో ఆజాగరూకులమై ఉన్నామం'ఓీ ఒకానొకప్పుడు వారినల్ల ఆశించే సహాయం అఆందకపోవచ్చును అన్న విషయం మనం మరచి పోరాదు ఈ సంయుక్త నాక్యములో ఒక (పధాన ఉపవాక్యము నాలుగు ఆశ్రిత ఉ&సవాక్యములు, ఉన్నవి.
2. విషయం మనం మరచిపోరాదు -(పధాన ఉపవాక్యము.

180 వాక్య విజ్ఞానం

1. ఒకొనొకప్పుడు వారివల్ల ఆశించే సహాయం ఆందక పోవచ్చును అన్న = నామ ఉపవాక్యము, $. లోని *విషయంి ఆనే నామ మునకు నహగొమి. 8 నమ్మకముతో. (మనం) అజాగరూకులమై ఉన్నామంటే - కారక - ఉపవాక్యము, 9. లోని “అందక పోవచ్చును) అనే (క్రియను వ్య_క్రవరచును 4, వారు తప్పక ఆపశ్చమయముకో ఆమకొంటారు అనే నొమం ఉపవాక్యము, 4 లోని "నమ్మకము అనే నామమునకు సహగామిం 6 ఎపరు మనకు ఆ్హ జాంధవులో నిశేషణ - ఉపవాక్యము, 4, లోని *వాడి అనే సర్వనామమును వ్యక్తపరచును విశ్తేషణపధకము టాడా సం న సంచ న్‌ ఉద్దేళ్యము ఆఫ్యాతము జకము చారో పూర (టం ల శ్రీయ | కర్మ వు | "లీక విస్మృతి 1 మనం మరచి విష లా పోరాదు యం డ్‌ వార్రివల్ల అ౨దక ఒకానాకవ్వుడు అన్న ఆశించే సహా | పోవచ్చును యం 1 ఆజాగహూకులమె శీ! వారు ఆదుకొం 1. తవృక అనే టారు ఓ అపర్చీమయములో| ననన న మనత. 5, ఎవరు (అవుదుర్సు ఆప్త (మనవ 2 బొంద్ర వులు ననన

సంయుక్త ద్వంద్వ వాక్యముల విశ్లేషణము 107 ద్వంద్వ వాక్య విశ్లేషణము. $. 157. ద్వంద్వవాక్యములో కనీసం రెండు సజాతి వధాన ఉసవాక్య ములు ఉండును. ఒకొక్క ప్రధావ వాక్యములో ఆంతర్షతములై ఆత ఉపవాక్య ములు ఉండవచ్చును. ద్వంద్వవాక్యమును విశ్తేషించుటలో ఒకొక్క _ప్రధాన ఉప వాక్యమును వేరుచేయవలెను ఒక (ప్రధాన ఉపవాక్యము మీద ఆధారపడే ఆశ్రిత ఉపవాక్యములను దాని తరువాత పేర్కొననలెను. విశ్లేషణ పధకములో సహణరోగి సంయోజకములను ఉస్టేశ్యములకు ముందు ఎడమవైపు నృంభముళో చూసనలెకు ఉసవాక్యములలో ఆధ్యాహార్యములై న పదములను తెచ్చిపెట్టన లెను. మొదటి ఉదాహరణము. నీవు పదవాడవు, జావవంతుడవు; కాబటి నీకు ఒకరిచేత బుది చెస్పించుకో ౧ 5 ఖా ల వ వలసిన పనిలేదు. ఈ ద్వంద్వవాక్యములో రెండు (పరధాన ఉపవాక్యములు ఉన్నవి, 1, సివు పెదవాడవు, జానవంతుడవు -- (వ్రధాన ఉపవాక్యముః 0 జా 2. కాబట్టి నీప ఒకరిచేత బుద్ధి చెప్పించుకొనవలసిన పనిలేదు, = రెండవ (ప్రరానఉవవాక్యము. మొదటి (వధాన ఉపవాక్యము నకు సజాతి. విశ్లేష ణ సథకము పం వంయోణ ఖ్య్వ కము ఉద్దేశ్యము | ఆవ్యాతము -అనాణాణనినననననాననిననననన ననన నుత ననున ముతకననాాణా వర ననమనననానాణాననినిని. శీయు | కర్మ పూరకము | కొరకియ (| వ 1, పెదవాడవు ౧

1. వీవు (అవుదువు) +. జానవంతుడవు రన. నా ఓకరిచేత బుద్ది 2 కాబట్టి | చెప్పించుకో | లేదు సీకు వలసిన పని కేం

198 వాక్య విజ్ఞానం రెండవ ఉదాహరణము ఇన్ని సంవత్సరాల అనంతరం మిమ్ములను చూడగలిగినాను ఆం'పే నేను పరమానందం పొందుతున్నాను, కొన్సి మీరు ఇంత వేగమే తిరిగి వెళ్ళిపోతున్నా రం'పే నాకు ఎంతో దుఃఖం కలుగుతున్నది, మరల ఎప్పుడుమీ దర్శన భాగ్యం కలుగుతుందో చెన్పండి ఈ ద్వంద్వ వాక్యములో మూడు సజాతి (పధాన ఉపవాక్యములు ఉన్నవి మూడు ఆశిక ఉపవాక్యములు ఉన్నవి. 1 నేను పరమానందం పొందుతున్నాను ___ (వధాన ఉపవాక్యము. తి ఇన్ని సంవత్సరాల అనంతరం మిమ్ములను (నేను) చూడగలిగి నాను అఆంపే __ కొరక - ఉపవాక్యము 1. లోని “పొందుతున్నాను* అనే క్రియను వ్యక్త పరస్తున్నది, 8. కాని నాకు ఎంతో దుఃఖం కలుగుతున్నది _ (పధావఉప వాక్యము; 1, (సధాన ఉపవాక్యమునకు_ పదాతి. కీ, మీరు ఇంత వేగమే తిరిగి వెళ్ళిపోతున్నారు ఆంపే __ కొరక - ఉపవాక్యము, 3. లొని *“కలుగుకున్నది? ఆనే [కియను వ్యక 6 లక పరచును. క. (మీరు చెప్పండి ౨ (ప్రధాన ఉపవాక్యమ, 1, (ప్రధాన ఉన వాక్యమునప సజాతి, క, మరల ఎప్పుడు మి దర్శన భాగ్యం కలుగుతుందో __ నామ - ఉనవాక్యము క, లోని “వెవృండి అనే (క్రియకు కర్మం

సంయుక్త ద్వంద్వ వాక్యముల విశ్తేషణము 189 విశ్లేషణ పధకము | సం ఆ భ్యాత ము ల్‌ నం ఖ్య|, యోజ| ఉళ్టేష్యము రాం రాడా. యొజ వు శ క్రియ కర్మ కారకీయ విస్తృతి | కా క నేను పొందు పరమా | తున్నాను నందం £్‌ం నేను చూడకలిగి, మిమ్ము ఇన్ని సంవత్సరాల | అం'ీ నాను లను అనంతరం శి కాని ఎంతో కలుగు నా ద్యుఖం | ఈున్నది రే మీరు వెద ఓ తిరిగి ఆం'పే | పన్నోద ₹. ఇంతవేగమే న (మవ) | 2 మ్‌ న్‌ మీదర్శన | కలుగు 1 మరల క్‌ భాగ్యం | మం | £. ఎప్పుడు అరవై వినిమిదవ పరిచ్భేదం న్యంజకములు 1, 158, ఈ [క్రింది వాక్యాలలో లావుపాటి అచ్చులో ఉన్నపదముల (వమయోజనము గుర్తించేది.

1. ఆయ్యోః చిట్టితండ్రు, మమ్ములను విడిచి పోయినావా?
2. అన్న్బాః ఈ నొప్పిసహించలేను, కి. ఆహా; ఈ శిల్పసౌందర్యము ఆత్యద్భుతము, వర్ణనాతీతము,

140 వాక్య విజ్ఞానం

4 ఓహో! ఎంతో విజయోత్సాహంతో ప్రజలు వేడుకలు జరుపు

కొంటున్నారు

5. నెబాస్‌। వీ ఆట చాల బాగున్నది

6. శీః ఇక్కడినుండి పో, వీ మొగం చూడకూడదు,

. పాపం ఆవిడకు తీరని కష్టం వచ్చింది.

“ప వాక్యాలలోని "అయ్యో “అబ్బా మొదలై నవదములు ఒక ఆకస్మికమైన మానపిక భావో చే0కమును తెలుపును దుఃఖమ్కుు బాధ్య ఆశ్చర్యమ్ముు ఆనందము మొదలై నమనోవికొరములను సూచించుటకై ఆ పదములు ఉపయోగపడుతున్నవి, మనోగత విన్మయ దుఃఖవంతోషాది భావాతిశయ వ్యంజకములు కొబిట్ట్‌ ఈ పదము లను *వ్యంజకములుి అనవచ్చును వ్య౦జకములకు వాక్యములోని ఇతర పదము లతో అన్వయము ఉండదు

నిర్వచనము - ఆశ్చర్యము, సంతోషము, దుఃఖము మొదలైన త్మీవమైన ఆకస్మిక మనోభావములను వెల్లడించుటకు ఉపయోగపడే పదముసతు “వ్య౦జకము? అనిపేరు.

వ్యంజక పదముల తరువాత ఒక విలువుగీత దానికి9ంద చుక్కఉన్నగుర్తు ఉంచదిడును, ఈ గుర్తును *వ్యంజక చిహ్నము అనవచ్చును. భావాతశయముతో వలికే వాక్యముల చివరను కూడ ఈ గురువారబడును.

• జాతి

1, ఈ పున్నమ వెన్నెల ఎ౦ంతచల్లగా ఎంతమనోజ్ఞముగా, ఎంతహాయిగా

ఉన్నది

2. భగవంతుడు మీప ఆయురారోగ్య విశ్వర్యములు విసాదించును గాకః

ళ్‌ ఏమికాలవై వరీత్యము

4 ఈ వంఘటన మిక్కిలి వింతగా ఉన్నదే:

ఆధునిక [పామాణికౌం[ధ వ్యాకరణం "రండవ భాగం అకర పిజ్తానం న్‌ జా మొదటి పరిచ్భేదం వర్షములు ణ

£, 1. మనము మాటాడే భాషలో అనేక ధ్వనులు ఒకదానితో ఒకటి కలిసీ ఉండును, ఒకవాక్యంళతోని పదాలను విడదీసి ఒక్కొక్క పదమును వేర్వేరు ధ్వను లుగా విభజించవచ్చును. *పినీమాకు రా” అనే వాక్యంలో “సిసీమూక్రు, రా అనే 'ర0డు పదాలుకలవు. *సిసీమాకు అనే మాటను స్కిస్మీ మా ఠుఅని నాలుగు ధ్వనణుగా విభజింపవచ్చును. అంతతో ఆగక “సి అనే ధ్వనిని స్‌ ఇ- అనే రెండు ధ్వనులుగా విడదీయవచ్చును. ఆ _పైని మరి వాటిని విడచీయలేము, ఇట్టివి మూలధ్వనులు “పిసీమూక్రుం ఆనే మాటలో సి ఇన్‌ ఈ్ళు మ్మ్‌ ఆక్‌ ఊ- అని ఎనిమిది మూలధ్వనులు కలవు *రా ఆనే పదంలో ర్క్‌ ఆ = అని రెండు మూలధ్వనులు కలవు మూలధ్వనికి వ్యాకరణంలో “వర్జము' అనిపేరు

మరి రెండు ధ్వనులుగా విడదీయరాని మూలధ్వనికి *వర్తము” అని పేరు.

ఉఊదొో, - అ, ఊక్‌్కరీ,

2. 2. తెలుగుభాషకు ఉచ్చారణమును బట్టి వర్ణములు యాశైనాలుగు, నేడు విచారములో ఉన్న లిపివిదిట్టి వర్హముల సంఖ్య యాభై,

ఆఅ, ఆ, ఇ, ఈ, ఊ ఊ్శమి బూ ఎఏిప్కి ఐు ఒ,ఓ బొ

క ఖు గ్య ఘ్మ ణి చ ఛ్క జి రు భూ

టరుడఢ, ణుతృథఠ్కదుధ్యన్నపుఫ్యద్కిభ మ,

య్కర్కల, వృశష్కృనృ్నహళు, 0%1,1=

$ే42 ఆక్షర విజ్ఞానం ఆ్యఏల నడిమి రెండు పర్వములు చు జ-లి ద్వివిధోచ్చార అము ఫ్‌ వర్జపు అన్యదేళ్య _ ఉచ్చారణమ్ము "క్ష యొక్క విశిష్ణ = ఉద్చార ఇమ్ము పరిగణించి బిందు వివర్గలను విడిచి పెస్టీకే వర్ణముల సంఖ్య యానై నాలుగు, *వరోచ్చారణము" అనే వరిచ్చేదంలో వీటి విషయము చర్చించదిడుతుంది. 2. 8. న్వతంత్రముగా డిచ్చరించతగ్గ వర్ణములకు అచ్చులు అనిపేరు 1 తెయగులో అచ్చులు పద్నాణగు, ఆఆ, ఇ ఈ ఉ, ఉఊొబుడజూ ఎ ఏ, ఐ ఒ, ఓం బె, అడ్భులకు *న్వరములు,) “స్రంణములు' ఆవి మరి రెండు పేర్లుకలవు, £, 4. అచ్చుల నహాయం లేక ఉచ్చరించదిడని వర్ణములకు హల్లులు ఆవి "పేరు. తెబగులో హల్లులు ముప్ఫై నాలుగు 2 కథిగ్యుఘ్కజ్కచ్యు ఛ బరు, షా టి ర్క డ్కఢ, ణ్కె త్య థ్క ద్క ధన. పుఫ్కద్కిభ్యమ య్కర్మలవుశ, ష్య స్యృహ్మ్ళ, నం.

క లు గౌ = ఈ అచ్చులను కునప్రూర్వపైయాకరణులు వర్గ్‌సమామ్నూయ 9లో ₹ేల్నినారు ఇని సంస్కృతంలో శలవ్వు కాని వాటి ఉపయోగం ఆతి విరళము, తెలు గులో ఈ అచ్చులు లేవు కప్పము అనే రర్సమ వడంలో ఇది కనబడుచున్నది, 'స్వతంతంమైన అశ్షరాలుగా ఇ ౮ ఆనే అచ్చులు కనబడవు కావున వీటిని తెలంగ నుండి తొలగించడమైనది.. *క్షస్తము? అాజీ పదమును, క్షష్వము అని లకారయుక్తంగా వా9ినుకొన వచ్చును

2 అ ఈ వర్యమానకు ఐండి ణా లేక శళటరేఫ అమే పేరులదు, వూర్వవై యాశర

ణులు దీనిని హల్లులలో వేర్చినారు.. దీనికి రకార ఉచ్చారణమే. కలదు. ఒళప్పుడు రకారమునకు కొంచెము భిక్నంగా దీన ఉచ్చారణ ఉండి ఉండ వచ్చును. ఇది డావిడ ఫాహా వర్షము. ఆ- కారయుక్త పచాలు లెలుసలోే ఎన్నో ఉన్నవి. కాని దీనికి ర్ల కారపు ఉచ్చాకణమే ఉండడం చేత దీని ఆతశ్యశతలేదు కనుక దీనివి తొలగించడ మైనది డ్విక్వ అ-కారముగల వదమాలం తెలు నలో ఉన్నవి కంస్కృృతములో లేవు, గజ్జమా మొదలైనవి వీటిని ద్విక్వు రూకారముతోచ్చీ వారయవచ్చును, ఉదా గుర౦ిము కుర్పివాడ్కు మరి,

నరములు [48 ణ హల్లలకే న్యంజనములు ప్రాణులు ఆనేపేర్లు కలవు ప్రాణం" అంబే అచ్చు, ప్రాణం కలది ప్రాణి, అచ్చు. లేక ప్రాణం సహాయం కలది కనుక ప్రాణ్‌ అం'పే హల్గు అన్నమాట.

2. 5, హల్లులను న్వతంతంంగా పలుకలేము, కనుక ఉచ్చారణ సౌలభ్యం కోవం ఆ) స్వరయుక్ష్యంగా హల్లులను పేర్కానడం జరిగినది, 5 అనేహలులో ఆల ఆనే అచ్చు ఇమిడి ఉన్నది. కేవల హల్లాలను వా్రాతలో సూచించుటకు క్కిన్‌్‌ ల్‌- ఇటువంటి ఆకృతులు కల్పించదిడినవి, వీటిని పొల్లిలు ఆంటారు.

క్‌ _ కకొరపు పొలు, న్‌ - నకొరపు పొలు (పొల్లనకారం, ల్‌ - లకొ

లు ణం ౮ లో రవు పొల్లు.

2, 8. మూలధ్వనులైన అచ్చులను, హల్లులను పేర్కొనేటప్పుడు వాటితో “కారంి లేక “వర్షం' ఆని చేర్చుకాముం

ఉదాఖఃణ ఆకౌరం, అవర్షం; ఈకొరం౦, ఈవర్ణం; కకొరం క వర్ణం; మకారం, మ వరం,

మ!

2. 7. రకారానికి రఫి ఆనే సంజ్ఞ కూడా వాడుతారు, 6జి అనే హల్లును

శవరం ఆంటారు. న!

2, 8. అచ్చులను పేర్కొనేటప్పుడు వాటితో “త్వం? అని చేర్చి పేర్కొన డం కూడా కలదు

ఉదా _- ఆత్వం, ఆత్వం్క ఎత్వ౦, ఏత్వ౦.

బుకారాన్ని మాతం *బుత్వం అనరు, 2. $. బిందువు, విసర్షము, ఆనే సేర్లుగల రెండు వర్షములు కలవు, రా నో బిందువుకు లిఖిత చిహ్నం వృత్తాకార రేల _- ౦; అంటీ వివర్గకు లిభిత చిహ్నం ఒకదాని కిరింద మరొకటి అంటకుండ వ్రాసివ రెండు చిన్నవృత్త ములు న! బిందువుకు ఆనుస్వారం, సున్న అని మరిరెండు పేర్లు కలవు

44 అమర విజ్ఞానం 2, 10, చిందు విసర్షములు శెండును ఉద్బారణమును బట్టి హల్లులు అనడమే యుక్తము వీటికి అచ్చుల వంటి న్వతంతో9చ్చారణం లేదు. అద్భ్చుల నహాయం తోనే వీటిని పలుకుళాము, నిందువు ఉవ్పారణ “మి కొఠంవంటిది ఉదా = హంస్క పుస్తకం. వాన (మున్ముందు విందుపుయొక్క ఉచ్చారణపు విలువలను గురించి చర్చించడం జరుగు తుంది) ఏసర్గ ఉద్బారణం హి కౌరం పంటిది, ఉద్మా. దుఃఖం, వయః పరిమితి; పవనః బహుళ, విందు వినర్గలకు ముందే అమ్బ్చలు వచ్చును, వెనుకరావు; ఇతర హల్లులకు ముందుగాని 'వెసుకగావి అచ్చులు రావచ్చును, ఉదొం. అశాంణు లిం, అ-$1ఇ2 ఆః అపాన్‌ అఅన్‌, న్‌ఛఅిజాన ౯. 1. శెణగులో లిలిక వర్షములు ఏయే. ధ్వనులకు గుద్తలో,. వాటిని ఆయా ధ్వనులుగానే చదుపుకాము, ఉదా.- అ, ఉఊ క్క ఛ, కొని బిండువ్వు విన రము అనేవి ఆయా లిఖిత చిహ్నాలకు ప్రత్యేకమైన పేర్లు, శి మ్‌ నన రెండన పరిచ్చేదం అక్షరములు మ వారూన చిహ్నములకు “లిపి అని పేరు సయిస్తినంగములలో ప్పిదర్శించ దిడిన రభారూసములైన అచ్చులును, కకారాది హల్లులును విందు విసఠరములును తెలుగు లిపిలోని వర్రములు ణం గ్‌ వ! వి లి 10, స్వంతంతో9చ్చారణ యోగ్యమైన షదిశమ ధ్వనిగాన్ని తత్ప్రతి ధి ఆయిన లిపిరూవనముగాని "అక్షరము అసదిడును. కేవల అచ్చులును,

వర్ణములు కే్‌ ఒకటిగాని ఒకటికన్న హెమ్బగావి హల్లులతో ఒక్క అచ్చుకూడుటవలన ఏర్పడిన ద్వనులును, “అక్షరములు అనిపించుకొనును,

ఉదా,- అ. ఓ, క, శ్రీ, సం, అన్‌, విల్‌

అ, ఓ == ఇవి అచ్చులు; స్వతం౦తో9చ్చారణ కలవి, కొవున అక్షరములు కాయా క్‌4ఆఅ. ఒక హల్లమీద ఒక అచ్చు చేరిన అక్షరము.

శ్రీ లా క్‌ ర్‌ ఈ, మొదటి రెండు హత్లలమీద ఒకఅచ్చుజేరిన

అక్షరము,

పం __-- స్‌బఆల్‌ం హల్లుక్కు విందువప నడుమ అచ్చుగల

అక్షరము,

అన్‌ __-=ా అశ్ఞన్‌, ఆచ్చుపై హల్లు కలది,

విల్‌ ఎాజావ్‌ పాఇ_ల్‌, రెండు హజళ్లుల నడుమ అచ్చు కలది.

పయి ఉదాహరణములలో జకొ్కాక్కూఆక్షరములో ఒకొక్క అచ్చు మాత్రమే ఉన్నది, ఒక అక్షరంలో హల్లులు ఎన్ని ఆయినా ఉండవచ్చును. య!

2. 14 తెలుగు పదాలలో ఒకటి రెండు హళ్లులు గల అక్షరాలు హెచ్చు; మూడు నాలుగు హళ్లులుగల ఆక్షరాలు తక్కువ. ఎక్కువ హల్లులుగల ఆశకరాలతో కూడిన పదాలు సాధారణంగా తత్సమములు.

ఉదా,- మాహాత్మ్యము, మత్స్యము, స్వాస్థ్యము, శార్‌ జము,

2. 15. అక్షరాలను అయిదు వివములుగా విభజించవచ్చును నహజముల్కు సరళములు, ద్విత్వములు, సంయుక్త ములు, బిందు వినర్గాంతములు, $ సహజ _ అక్షరములు, ఆఅ, ఆ మొదలైన అచ్చులు ఇవి మూలధ్వనురైన

నర్జములే కాక ఆక్షరములుకూడ అవును,

ఓ సరళ - అక్షరములు, ఒకహల్లు మీద ఒక ఆచ్చుచేరగా ఏర్పడినవి. ఉదా, మౌ త్రీ ర్కి హౌం కం 19

140 - అక్షర విజ్ఞానం కశ్చి. ద్విత్వ = అక్షరములు ఒక హళ్లుమీద ఆదేహల్లు చేరి పిక అచ్చుతో కూడి నవి. ఉదా.- క్యా, మ్క్రీ య్యా, ర్వి ఇటి ఆక్షీరాలను *జడ్డ అక్కరాలు అని కూడా ఆంటారు. ది ళల 4 సంయక్త _ అక్షరములు ఒకటికన్న హెచ్చు హల్లుల మీద అచ్చుచేరగా న! ఏర్పడినవి. ఉదా = ర్మ తరి ర్యా, వ్య థ్‌ బిందు = విసర్గాంత = అక్షీరములు చివర బిందువగాని, విసర్గముగాని ఉన్నవిం ఉదా, కం, స్వం ర్చి వాః ఓ. 10 పొధారణంగా తెఉగుళబ్దాలు అజంతాలు, ఆంపే అంతమందు అచ్చు కలవి తెలుగు మాటల చివర హళ్లు సాధారణంగా ఉండదు. పద్యరచనలో ఛండోనియమన పాలన కోనంగావి, శా9ిన్యతకోవం గావి కవులు వాలంత శబాలను న! వఏ)యోగిస్తారు. ఉదా - వనముల్‌, వచ్చెన్‌, కర్త్తల్‌. హలంళ ములైన *ముల్‌ కచ్చెన్‌, “ర్తల్‌” వంటివి ఒకొక్కటి ఒక ఆత రము. వీటిలో చివరి హల్లు విడిచి పెట్టి అచ్చుకు ముందున్న హల్లులను బిటి ఏ రకొనికి చెందిన అక్షరములో వీర్హయించవలెను, “ముల్‌? సరళాక్షరము, 'చ్చెక్‌” ద్విశ్వాక్షరము, 'ర్హల్‌? సంయుక్తాకరము, మూడవ పరిచ్చ్భేదం గుణితం 17, హళల్లులతో ఆచ్చులను, హల్లులతో హల్లులను చేర్చి అక్షరాలను ఏర్పరచి వలుకుటకున్ను వ్రాయుటకును, గుణితము అనిపేరు. ఉదా = “కళకు ద్రీర్హమి'స్తే “కొ, (క్ర క్రింద “వి వ్రాస్తే *క్ప%, లేద్సా కకౌర _ ఆకారములు కౌ కకొర _ పకొర _ ఆకారములు ర్చ

గుణితం 147 గుణితము చెన్సుటలో కేవల హల్లులను నిస్దేశంచుటకు కామారా అని ఇట్లు రీర్హాంతంగా చెప్పడం అలవాటు, ల న. ఉదా = కొ" కు ఏత్వ మిస్తే 6స్త్రా ఓిక్రా కిఫంద్‌ *వా రాస్తే 6 క్ర్వక్శొ మా కి9ంంద *మా రాస్తే (మ్మ.

2 18. “గుణీశము" ఆంపే గుణించబిడీనది ఆని అర్ధం, వర్ణముల సంయో గం ద్వారా అక్షరాల సంఖ్య బహుగుణమై వద్ధి పొందుతుంది కొబట్టి ఈ ప్రక్రియకు ఈ పేరు వచ్చినది, ఈ పదానికి *గుణింతము" ఆనే రూపాంతరం వాడుకలో ఉన్నది అచ్చుల గుణితము,

2, 19. తెలుగులోని వాల్గులు అకొరయు క్రముత్రైన అక్షరములు, వీటిలో ఆత్వము స్వతస్సిద్ధముగానే ఉన్నది. కనుక హళ్లుల మీద "ఆ" మొదలైన అచ్చు లను టోధించే గుర్తులన్స చేర్చుట వల్ల నరళాక్షరములు ఏర్పడును, గుణితములో అచ్చులస్ట్రానే నచ్చే గుద్తలకు “స్వరమాతంలు ఆని పేరు. కొన్ని హల్లులలో గల “తలకట్టు? (ఒం) సహజమైన ఆకొర మాత్ర. ఈకి9ంది పట్టికలో ళజ్తు మొదలైన స్వరమాతలు ఇవ్వబడినవి.

అచ్చు స్వరమాతి'పేరు స్వరమాత్శగ్నుర్తు

ఆ దీ్‌రము

ఖు అణు

వ! గుడ్‌ ఠి ఈ గుడి దీర్చము త్రి ము వటు9న సుడ్తీ లి బూ సుడి వీ ర్షము వౌ వి ఎత్నము జుమా ఏ ఏత్వము ఎవి ఖ కిరంద ఐత్వము వై

148 అక్షర విజ్ఞానం అచ్చు. స్వరమాతిపేరు స్వరమాత గుర్తు ఓ ఒత్సము న్‌ు ఓ ఓత్వము ఉరి భా బొత్వము వాం ఇ, 80, కకారావికి అచ్చుల గుణితము ఈ విధంగా ఉంటుందిం కృకొకిక్కీకు కొ,కృ, క్య, క కే కె, కొ కో, కౌ తక్కిన హల్షలకు కూడ ఇఫ్లే అచ్చుల గుణితం ఉంటుంది. 2, 21. అచ్చుల గుణితములో కొన్ని విశ్టరూపాలు ఉన్నవి, వీటివి గుర్తించుటకు హల్లులను తలకట్లు కలవిగాను, తలకట్లు లేనివిగాను గుర్మించవ లెను, తలకృట్లు లేనివి" ఖ జ ఇ, ట్ర, ణు దుల, మిగిలిన హర్లాలు తలకట్టు ఉన్నవి *క్క గృ్యఘచ్యుళుర్చురడు ఢతృఠద్యధనప్కుఫుభ, మయ రృవుళశుష, న, హ. ళం తలకట్టు గల హల్లలకు వీర 6 ఇచ్చినప్పుడు తలకటు పోతుంది, కాని ఈ [కింది అక్షరాలలో ఆది పోదు; ఘృా పృ మా యా హా, ₹ 21, (గుడి ఇచ్చినప్పుడు తలకట్టు పోతుంద్కి కొని ఈ (క్రింది అక్షరాల విశిష్ణళ గమనిం౦చదగీనది, మ్‌ +ఇజయి మీ +ఈ =ఇయా మ్‌ +ఇ = మి మ్‌ + ఛఈ = మీలేక మ్ల. 2209, ప్కుఫ వు అనే ఆకరాలవ కొమ్ము ఇపే ఈ (కింది రూపాలు ఏర్పడును, | ప్‌ +ఉ=ప్పు ఫ్‌ +ఊవ= పు వ్‌ + ఉ= వృ.

గుణీతం కక్ష క 24. మ్మ, య, అనే అక్షరాలకు ఒ, ఓ,లు చేరితే ఈ (క్రింది రూపొలు పఏర్చడును. మ్‌ + ఓ= మొ మ్‌ + ఓ = మో య్‌ఎం-ఒజ= యె య్‌+ ఓ = యో, ఘ్క హః అనే అక్షరాలకు ఒ, ఓ,లు చేరితే రెండేసి రూపాలు ఏర్పడును, ఘ్‌ + ఒ= ఘొలేకఘొూ ఘ్‌ + ఓ = ఘోలేకఫఘాో హ్‌ + ఒ = "స్పా లేక5హ్కొ హ్‌ + ఓ = "జై, చేకహో రి 25, హల్లుల గుణీఠతం, హల్లు పై హల్లు చేర్చి వాయుట హల్లాల గుణీతము_ ద్విత్వ _నంయుక్ష్యం ఆక్షరములలోని మొదటి హల్లు మీద వచ్చే హళ్లాఅను టోధించే గుర్తులకు “హల్మా శలు' అని పేరు. అకరంలోవి చివ ఆచ్చుయొక్క మ్యాత మొదటి హల్లు మీద చేర్చి, దాని [కించ రెండవ, మూడవ హల్లుల మా(శలను (వ్రాసిన యెడల య! ఆశగీరం తయారవుతుంది. ఉదా..రకొక -యకార - ఆఅకొరములు.___ర్యా తకార - రకార - ఇకారములు.__తి ఈకొార _ మకార - యకార ఆఅకారములు.__త్మ్య్య., సకార - తకొర = రకొర .- ఈకారములు__స్త్రీ 2. 28. ఈ క్రింది పట్టికలో కొన్ని విశమైన హల్మాటతలు ఇవ్వవిడీనవి" ఈ హల్మాషతలను “ఒత్తులి అని ఆంటారు కొన్నింటికి (ప్రత్యేకమైన "సీర కలవు హాల్లా హల్మ్యా్యత హల్లు హల్మా(త వే డా య థ్‌ (క్యౌవడి) త ౩ ర 9 (కా0ివడి) న షె (నావడి ల అణ మ] వ వ్‌

160 ఆక్షర విజ్ఞానం ఈ హల్మాతలతో భాడిన అక్షరాలకు ఉదాహరణములు " క్క క్రి మ్నా క జో (శ స్తా క్వ 2 27. తలకటు గళ వ్యంజనొక్షరాల తలకట్టు తొలగించగా మిగిలిన ళం అంశాలే వాటి మాతలు. షకారమ్మాశ - వ ఇట్టే మాతలు గలి కొన్ని సంయుక్తాకరాలు = ర్ష దృ గ్ధః ర్త 2. 28 తలకిట్లు లేవి హల్లులకు అవే మృాతలుగా ఉపయోగనడును. ఉదా--ఖ్కిడ్క ణృద్కిషా ఈ మ్మాతశలుగల కొన్ని అక్షరాలు 2 2%, నంయకాక్షరంలో పృన అనే హలులు ద్వితీయ స్థానంలో అతో గ్‌ థి ఉండి ఉకొరయుక్ష మైనప్పుడు ఉకారప్తు మ్మొతను (కొమ్ము) రెండవ హతళ్లుతో చేర్చి వాయడం కలదు. ఉదాఎపప్పు లేక పప్పు పృవ్వు లేక పుప్వు 2 00 కి అనేది ఒక విశిష్ట ఉచ్చారణ గల ఆక్షరం, స౦ంయుక్రా క్షరంలో మొదటి హళ్లా మీది మత తరికట్టు లేవిదిగా ఉంటుంది, క్ష ఉిడా--త శ ణము, తా ర్వుడు, క్ష్‌ తీ 8. 84. ఒకే అక్షరంలో మూడు, నాణగు హల్లులు -సంయు క్రములై నప్పురు లేవిన _ మృుదణ _ సౌకర్యార్థం మొదటి హల్లును విడదీసి పొలుగా (వాయవచ్చును. ఉదాలాశార్‌ జము శార్‌ క్యుడు. హలంతపదాలు సమానగతము లైవప్పుడు ఈ పద్ధతి అనుసరించవచ్చును "

వర్జోత్చళత్సి కంమం కేర్‌ 1 ఉదా..బ్భిహత్‌ (వణాళిక్క తత్‌క్షణము, దుర్‌[గొాహము, నిస్‌జ్టై 0గుణ్యుడు.

2. 82. ఒకపదంలో ఎన్ని ఆచ్చులు ఉండునో అన్నిఆక్షరాలు ఉండును, ఆయా ఆక్షీరాలను విడివిడిగా (వాయగలుగుట తెలుగు లేఖన పద్ధతిలోని విశరత.

మాహాత్మ్యము -__ మా హాత్మ, ము,

లై 0 పొల్లుహల్లును, విందువున్ము విసర్షమును, తత్చూర్వాక్షర భాగములు గానే పరిగణించవళెను,

దధేనువుల్‌ =థధే శను + వుల్‌ (మూడు అక్షరాలు సత్‌ప్పుతుడు =సత్‌ చాపు , (కు డు (నాలుగు అకరాలు) సంస =సం + స్థ (రెండు అక్షరాలు

ఖ ఖై వాః పూరము=వాా + పూ +5౮ + ము (నాలుగు అడ్‌రాల్సు దిహంుళ = ది + హుగూ ళః (మూడు అక్షరాలు

నాలుగవపరి చ్చే దం

వర్లోత్ప తి క్రమం ల్‌ అణాల

2. • మనము మాటాడేటప్పుడు శ్వానకోశములనుండి బహిర్గమిండే నిశ్శ్వానవాయువు కంరముదాటి నాసా మార్గమున వెలువడక నోటిద్వారా దియటకు పోఠుంది, ఆ మార్గంలోని కొన్ని అవయవాల చలనాదులపల్ల వివిధ వర్ణములు ఉత్పన్నములవుతున్నవి. వర్జొత్పత్తి కొారణముభిన అవయవములను మూడు విభాగములుగా పేర్కొన వచ్చును,

(1) స్వరపేటిక్క లేక కృ కాగిము, ఇది కంరనాళము పవైభాగము, మెడ ముండు ఉబ్బెత్తుగా కవిపించే అవయసమే ఈ స్వరపేటిక దీవివి సామాన్యులు గొంతుకముడి ఆంటారు ఇది శ్వాసమార్గంలో ఒక భాగము, దీనికి పైని *ఉప జిహ్వ" ఆనే చర్మపు పొర్క ఆ పయివి గళాగభాగము, ఉన్నవి

152 అక్షర విజ్ఞానం .

(బ వోడు లేక ముఖ గహ్వరము. ఇది గళాగభాగము (ఆంటే క రము యొక్క వైభాగమృ; లేక జిహ్వామూలము (నాలుక మొదలు) మొదలుకొని పెద వుల వరకు గల రెండు దవుడల మధ్యనున్న భాగము

(8) నాసా గహ్వరము, గళాగ్రిభాగమునుండి శ్వొసవాయువు ముక్కుద్వారా బయటికి పోయే మార్గము, స్వరపేటిక పని,

1. 86 స్వర పేటికలో నాద తంత్రులు అనబడే రెండు చర్మ ఖఇండములు కలవు. వీట్‌ మధ్యలోనుండి విశ్య్వాపవాయువు ప్రైకిపోయే. మార్గము గలదు. ఈ తంతులు బిగువుగా ఉన్నప్పుడు వాయుమార్గావికి విరోధం కలుగును, ఈ నిరోధ మునకు *సంవారము అవిపేరు. నన్నని మార్గముగుండా నిశ్శ్వాసవాయువు బియటిక్తి పోయేటప్పుడు నాదతం౦తులు ప్రకంపనము చెందుటనల్ల, ఒక కరిమవిహితధ్వని

విశేషముపుట్టును ఈ ర్వనికి నాదము అనిపేరు ఈ నాదమే కొన్ని వర్షముల ఉత్పత్తికి కారణం; నాదాత్మక వర్ణములకు “ఘోషములు” అనిపేరు,

నాదతంతులు నదులుగా ఉంచే వాయుమార్గము అడ్డువేక విశాలముగా

ఉండి శ్వానవాయువు బాహాటముగా పైకి పోవును. వాయునూర్గము అనిరోధము అగుటకే "వివారము అనీపేరు, ఇందువల్ల నాద్‌తంతు)లు స్రికంసనం చెందవు* 'స్వేళ్ళగా శ్వాసవాయువు స్రోవుటివల్ల నాదరహిత వర్షములు పుట్టును. వీటికి “అఘోషములు అవఎిపేరు స్వరపేటికలోని సంవార - వివారములకు బాహ్య పియత్నం అనిపేరు, ముఖగహ్వరావికి వెలుపల కంరమువెపు, జరిగే వరో తృాదక పియత్నమే బావ్యాస్తియత్నం,. లా ఇ ముఖగహ్వరము పని,

2. 18, మభిగహ్వరంలోవి మీది దవుడలోతట్టు పుటాకారము అనగా దొన్పవంటిది, టీనిని నోటి పైకప్పు అనవచ్చును. దీనిలోని భాగములు వరుసగా అయిదు- కంఠము కాలువ మూర్థము, ఊర్హ్వదంశమూలము, ఊర్హ్వోషము (పై పెదవి.) ఇవి ఆచలిములు, కదలవు, నాలుకయొక్క భాగములు వేనగో, జ్‌హ్వా మూరిమ (నాయక మొదలు) జీహ్వామధ్యము, (నాణక నడిమి భాగమ్బు, జిహ్వా

నర్లోత్ప్తి (క్రమం 158 గ్రము (నాలుక కొన్స, ఇవికొక కిం౦ది దవుడలోని పెదవి ఇవి నాలుగును *చలములు, కదకే న్వభావం కలవి ఆచలభాగములకు “స్థానములు, చలభాగము లకు *కరణములు" అనిపేర్డు స్టానకరణముల స్పర్శ (సామీస్యము) వల్లగావి, స్పర్శరాహిత్యము (దూరీ కరణము పల్లగాని వేర్వేరు వర్ణములు పుట్టును, నాసాగహ్వరం పని.

2. 87 నిళ్ళ్వాసవాయువు పూర్తిగా ముఖ గహ్వారంద్వారా బయటికి పోక్క కొంతవాయువు నాసాగహ్వరం ద్వారా పోవుటవల్ల కొన్ని వర్ణములు ఉత్సన్నము అవుతున్నవ, ఇవే *అనునాసికములు' ఇందువర్ణి నాసాగహ్వరం కూడ వర్ణోత్సత్తి = ఆసయవముగా పేర్కొవదిడిపది. అచ్చుల ఉత్పత్తి

3. 88. ముఖగహ్వారం పూర్తిగా తెరచి 'ఆ* అని పలికితే నొదాత్మకమైన స్వరం వినబడుతుంది. దీవికి మొదటి హేతువు న్వరపేటికలోని పంవారం వల్ల కతిగే నాదతంతీ9 ప9కంపనర్కి రెండవ హేతువు ముఖగహ్వరం “నినృతముూ అగుట “*వివృతం? ఆంపే స్థానకరణములకు స్పర్శ లేకపోవుట ఇది ఒక ఆభ్యంతర ప్రయత్నం, అం'పే ముఖగహ్వరం లోపలజరిగే కయ, ఇక మూడవ హేతువు నిశ్ళ్వాసవాయువు నస్వరపేటికగుండ్కా గళముగుండా, ముఖగహ్వరంగుండా నిర్ణమించుట నాదతంతు9లవద్ద వుట్టిన ధ్వనితరంగములు వాయువుద్వారా ప్రయా అము చేయున్కు ఆనాదనము శ్రవణములను తాకగానే మనకు వినబడును.

నోదాత్మకములై న అకారాది అచ్చులు 'పెరీతిగా ఉత్పన్నము అగును అవి "ఘోషములు,

అన్ని అచ్చులును ఒకే స్టానమునుండి పుట్టవు. అచ్చుల ఉత్పత్తి'స్థాన ములు ఈ క్రింది పట్టికలో ఇవ్వబడినవి.

*. అచ్చులు స్థానములు అచ్చులు స్థానములు ఆఅ, ఆ కంరము ఎ ఏ ఏఐ - కంరము, తాబువు ఇ ఈ తాలవు ఒం, ఓ, బొ = కంఠము ఓష్టములు ఉం ఊ ఓన్బములు బ్కుబూ మూర్గము . 20

154 అక్షర విజ్ఞానం హల్లుల ఉత్పత్తి = క్షే స్పశించుటవల్ల, అంతవరకు విరోధించదిడిన నిశృనవాయువు ఒక్కసారిగా విడి వడి స్ఫోటినము (ప్రేలుడు, విరుగుట) చెందుటినల్లి క్క ఖ, గుఘ, జ అనే వర్ష ములు పుట్టును. ఉత్పత్తిస్తానిమును బిట్టి ఇవి క౦ర్యములు, వయికితినే తాయ - జీహ్వామధ్యముల స్పర్శమునల్ల పుట్టిన చభ, జ రయుఖ అనే హచ్లలు తాలవ్యములు వాలణుక కొనను వెనుకను మడచి (ప్రితివేష్టిత జీహ్వాగము) మూర్ధమును స్పృశ౦చుటవల్ల పుట్టిన టృ ఠ్క డ, ఢ్కణ, అనే హల్లులు మూర్చన్యములు, ఊర్థ్వదంతమూలమును జీహ్వాగ్రిముతో న్పృశించుటవల్ట పుట్టిన తథ ద్కధ్య ను అనే హల్లులు దంత్యములుం ఓప్టద్వయ స్బర్శ వల్ల పట్టిన ప్కఫద్కిభమ, అనేహల్లాలు ఓష్ట్యుముల్లు వయిహళ్లుల ఉత్పతికి స్థానకరణముల స్పర్శమే కారణము, ఈ ఆభ్యం తర వియత్నము “నృృష్టము" అవదిడును, వృష్టము అనగొ స్పృశించ దిడినది ఆవి అరము, థి అభ్యంతర (ప్రయత్నావికి తోడుగా బాహ్య వయత్న౦ కూడ పయి హల్లుల య! ఉత్పత్తికి ఆవళ్యక మవృతున్నది, స్వరపేటికలోని *నంవార = వివారములే బాహ్య ప్రయత్నములు, సంవారమువల్ల నాదాత్మకముల్రైన గఘాజ్యజ్కర్భు ఇ డ్కఢ్య ణ్కద్య ధవ ది భృమ అనే హల్లులును వివరమవల శ్వాసాత్మకములె న భి ణి యూ కొఖిచ్యఛట్కఠత్యథ్యవు్యఫ అనే హాల్టలును పుట్టును, వీటిలో నాదాత్మ కములు ఘోషములు, తక్కినవి ఆఘోషములు. దాహ్యు (ప్రయత్నంలో మరొక భేదం ఉన్నది అల్పహయువును వదలుట ఆధికవాయువును వదలుట, అల్బవాయు వ్‌ర్గమనం వల్ల క్కగ్యజ్య చ్య బక టడ,ణు తృద్యన్క పృ బ్యమ్మ అనే హాల్డులు కలుగుతున్నవి వీటికి అల్ప (ప్రాణములు అవి పేపం (పాణము అనగా వాయువు అని అర్థం, అధికవాయు

నల్దోత్స్తి (కమం [రక్‌ నిర్ణమనం వళ్లి ఇ, ఘ. ఛరు. ళాఢ, థర, ఫు భ అనే వర్ణములు కలు గును, కొవున వీటికి 'మహా(ప్రాణములు' అని "పేరు. /.

పయి హాల్లులలో జ, ఇ ఇ నమ అనే అయిదు హల్లులను పలుకటకు +న్పష్టి 1(వయత్నంతో పాటు, ఆల్బప్రాణ (పయత్నంతోపాట్టు సంవార (ప్రయ త్నంతోపాటు ళ్వానవాయువులోని కొంత అంశమును నాసాగహ్వూరము ద్వారా దియటికీ వదలవలెను, నాసికా సాహాయ్యముతో పలుకుట చేత వీటికి “అనునాసిక ములు అనే పేడు సార్టకమైనది. ముక్క మూసుకొని వీటిని పలుకలేక పోవు అయే ఇందుకు (వమాణము,

స్థానకరణ స్పర్శమువలన పుట్టుటచేత పయిని పేర్కొన్న 25 హల్లులకు “స్పర్శములు అని పేరు హల్లుల ఉత్పత్తి = 2.

ఓ, 40. ముఖ గహ్వరములోని స్థానకరణములు ఒకదానికి ఒకటి కొంచెము దూరముగా ఉండుటమే *ఈ షద్వివృతము ఆఅనదిడున్తు ఈ షత్‌ = కొంచెము వివృతము = తెరచుకొని ఉండుట ఆని అర్థము. ఈ ఆభ్యంతర (చయత్నం, వల్లయ్యర్క ల్యవుళ, అనే హల్డులు పుట్టును, ఇవి ఘోషములు అల్బ్కప్రాణ ముణ, ఈ హల్లుల ఉత్పత్తి స్థానములు ఈ దిగువను పేర్కొనబడినవి,

వర్ణ ము ఉత్పతి స్థానము య శాలువ) ర దంతమూలము ళ్‌ మూర్దము ల దంతమూలము వ దంతమూలము, ఓక్షములు, య్కర,ల్కన = ఈ హల్గుల ఉచ్చారణ అచ్చులక్కు హాల్దులకు మధ్యగా ఉండుటచే వీటికి “అంతస్థములు' అనే పేరు వచ్చినదిం

పాళ్చాత్య భాషాశాన్తవేత లు అందుచేతనే వీటిని “ఆర్థాచ్చులు” అన్నారు,

సగము అచ్చులు, వగం హాల్లుం ఆని అర్థం,

శేర0 అఆషీర విజ్ఞానం హల్లుల ఉత్పత్తి- రి ఓ 41 'ఈషక్‌ సృష్టము అనే ఆభ్యంతర పయత్నం పల్లశ, షు స్కహ్య అనే హల్లులు ఉక్పన్నము అవును ఈషత్‌ = కొంచెము స్పృష్టము= న్పృశంచబిడివది, అంసపే స్థానకరణముల స్పర్శము ఆల్బము అని ఆర్థం. ఇది "వినృతము ఆని కొందరి మతము, ఆం స్థానకరణములు ఒకదానికొకటి తాకవు ఆవి ఆభ్మిపాయము వాయువునకు స్థానకరణములతో ఘర్షణ లేక రాపిడి కలదు, ఈ హల్లుల ఉత్పత్తి స్థావములు ఈ దిగువ పేర్కొనదడినవి. హల్లు ఉత్చ తిస్టానము శ తాలువు ష్‌ మూర్దము న దంతమూలము హూ క౦0రము శ్యషు వ్య అనే వర్ణములకు వివారం బాహ్య (పయత్నము, ఇవి అమోష వాయుఘర్షణ జొతములు కౌదిట్టి శషస్క హ్క లకు ఊసన్మములు అనే "సీర వచ్చినది. హలుల ఉత్పత్తి అ ఢీ న్‌. అణాటీ కి 42 నినర్డ హి కార సదృశం ఈ లిభిత చిహ్నం మూడు విధాలు, $. పదాంత వినర. కి ఉదా_._ప్పన్య , దిహుశ్య కళ ఉదా-=ద్య్కులిమ్కుు ఉషఃకొంతకి. 8 ప్కుఫ్క అనే ఓస్ట్యములకు ముందు ఉన్న విసర్గ, ఉదాటనయ్య పరిమితి తపఃఫలము

వర్టోత్ప్తి (కమం 157 పదాంత_క_ఖ పూర్వ విసర్షలకు ఉత్పత్తి పానం కంర6. ప-ఫఎపూర్వ వివర్గకు స్దానం ఓష్టములు

హల్లుల ఉత్పత్తి -5. ళం యాతో 2. 48. అనుస్వారం మూడు విధాలు 1, పదాంళం, ఉదా.__-పుస్త కం, ధనం, 11యర్యల్క్యవ్యశ్యష్క న్య హ అనే హల్లుల ముందు ఉన్న వీిందువు ఉదా__నంయమి్మి హంస సింబ్రాము. 1 అనునాసికములు కాక మిగిలిన న్సర్శవర్ణములకు ముందుఉన్న విందుప్పు, ఉదా___సంకిమ్యు అంజని కంరము కందము, రంథం మొదటి రెండు విధముల అనుస్వారం అరమకారంతో నమానం_ ఓవ్మ ద్వయం ఈషకత్‌ సృష్టం, లేద్మా ఈషద్వివృతం అయినప్పుడు ఈధ్వనిపుట్టును, ఇది మకొరంలాగే ఓష్టుం ఆనువాసికం ఘోషం. “కృఖ్కి గ్య ఘృ” = ల ముందు గల బిందువు *జ) కార తుల్యం, "చ ఛభ జ యీ _ల ముందు గల బిందువు ల్లీ వరి తుల్యం, ణి “టృ ర్వ డ్య ఢ = ల ముందు ఉన్న బిందువు *ణ) వర తుల్యం. స! “తృ థ, ద్య ధి -. ల ముందరి విందుపు *ని నక్ర తుల్యం, ఖా “పృ ఫ్య బ్య భి = అ ముందరి బిందువు *మి కార తుల్యం "ఘోష = అఘోష వర్షములను పోల్చుకొనే పరీక్ష. ఓ, 44 రెండు చెవులను. రెండు (వేళ్ళతో మూసుకొని ఒక దీర్హాచ్చును (ఉదా = “ఆ్ఫొ కొంత పేవు ఉచ్చరించితే తుమ్మెద రుంకారంలాగ వినబడుతుంది అడీ నాదం. లేక ఘోషం. అచ్చులు నాదములు,

ల

పయి (ప్రయోగంలో కకొరవు పొల్లును, గకారపు పొల్లును విడివిడిగా పలికి వించీగకారానవికిఉన్న రయుంకొరనాద౦ం కకొరానికిఉండద్కు అవితెలుస్తుంది. కకౌరం శ్వానం లేక ఆ ఘోషం, గకారం నాదం లేక ఘోషం, హల్లులకు వ్వతం్శతోచ్చారణ లేదుకొబట్టి ఆచ్చులతో కలిపి వాటివి పలికితే నాదాత్మకములుగానే వరిణమించునుం

8. 45. వంకల్చ పూర్వక మైనవా గ్టోరణిలోవివిధ పర్టములు ఒకదాని వెంట ఒకటి నిరంతరముగా 'వెలువడేబవ్పుడు ఆయా వర్ణముల ఉత్పత్తికి కారణములైన మార్చులు, క్రియలు, మన భాషణావయనములలో వాటి అంతట ఆవే త్వరితగతిని జరిగి పోవును. “ర్మ అనే అక్షరం పలుకుటకు వస్టేకాలం ఆతిన్వల్పం (ఓకమాతర్తి , వీనిలో రకొర_తకార-మకార_ అ కొరమలు కలిసితన్నవి,. ఆయినా ఆకారం పలిక్రేటంత కాలంలోనే ఇది పలుక బడుతుంది. రంకారోత్పత్తి సందింధ మైన వ్వర పేటికొ న౦ంవారం, స్రతి వేష్టితజిహ్వాగం ఆ మూర్చ స్పర్శనం అల్బ వాయు విర్ణ్షమనం దానితో పాటు తకొరోత్పత్తి సంబంభమైన వ్వర'పేటికొ వివారం, జీవ్వాగరి _ ఊర్జ్వద౦త్ర మూల _ స్పర్శనం అల్బవాయు. విర్షమనం,. దానితో పొటు మకారోతృత్తి నందింధమైన న్వర పేటికా నంవారం, ఓష్టద్వయవ్పర్శనం= ముఠిగహ్వర _ నాసాశహ్వర-మార్ష్గద్వయం వెంట అల్బవాయు విర్షమనం, దానితో పాటు ఆకౌరోత్సత్తి కారణమైన స్వరపేటికా సంవారం, ములిగహ్వర నివృత్కి అర్చివాయి నిర్గమనం = ఈ సమన్త క్రియలున్సు ఏక మాత్రాకాలంలోనే జరుగును, ఇ'ప్లే ఆవ్యవహితంగా జరిగే భాషాప్రవాహంలో భాషణావయవములు నిర్వహించే పాఠ) అద్భుతమైనది,

ఐదన పరిచ్చేదను వర్ష నర్గీకశరణం

₹. 48. ఉతృ్తి స్థానములను వట్టి. వర్ణమలను ఈ క్రింది వ్శములుగా విభజించవచ్చును,

కంఠ్యములు = కంరము వద్దనుండి పలుకబడేవి,

అ ఆఅ్కాక్కుభఖుగ్యఘ్కజ్క హ్మ్‌ (వినర్గము = వదాంతమ్ము జిహ్వామూలీయము,

వర్ణ వగ్షీకరణం కేఫ$ తాలవ్యములు = తాలువు వద్దనుండి వలుకదిదేవిం ఇ ఈచ్యి ఛు జృర్ము జఇయ్కి కం మూర్లవ్యములు - మూళ్లము వద్దనుండి పలుకబిడేవి. న్‌! ఛి ౧ బుబూటుర్క డ్వఢు ణ్యర్క్మష.ళ్కక్షృం దంత్యములు _ ఊర్ధ్వదం తమాలము వద్దనుండి వలుకబిడేవి, తధ్యద,ధం నలస్య చు జ, ఓస్ట్య్రములు న ఓన్తములవద్దనుండీ పలుకబగేవి. సీయము. ఆనునాసికములు - నాసా సాహాయ్యమున పలుకదిడేవిం జ ళణ్యన్యమ్యం౦ (ఆనుస్వారము కంరశాలవ్యములు =ఎచ్యపఏ్కీ ఐం కంరోష్ట్యములు ఎక్స్‌ మీ దెం దంతోష్యములు _వ్కుఫ, 0 (ఆచ్కుజ్క్యఫ అనే లిఖిత వర్ణముల ఉచ్చారణ దై్యైవిధ్యము ముందు ముందు చర్చించదిడుతుంది. 2. 47. ఆభ్యంతరప్పియత్నం రీత్యా వర్ణములు నాలుగు రకౌలు. కం వివృత ప్రయత్నకములు - ఆ,ఆ్క్యక్య ఈ ఉ్క ఊ ఎ వ్‌ ఐవ్యజబ్య ఓ బౌ, వ స్పష్ట వర్పాయత్నకములు = కృఖ్యిగ్యఘ్య జ్య చ్వభ్య జ్యర్యు ఇం టిం ర్య త్య ఢ్మ ణు త్త థ్య ద్‌ ధ్య నం పృఫవ్యబ్కభ్యమ్క (న్చర్శ వర్షములు 2క్స్స్‌ ళం 8, ఈషద్వివృత ప్సియత్నకములు - బుుబ్మూూయ్మర్కి ల వ (ఆంతస్థములు)

160 అక్షర. విజ్ఞానం టి ఈషక్‌ సృృర్ట ప్త్పయత్నకములు శ్యష్కుస్క హ (ఊోస్మమల్యు క | 2. 48. బాహ్య పయత్నం రీత్యా వర్ణములను రెండు విధములుగా పేర్కొన వచ్చును ఓ పంవార (వ్రభుత్నక ములు, నాదాత్మకములు, ఘోషముళలు: అన్ని అచ్చులు, హల్లలలో గఘ్య్మబ్కిజ్యరు కో డర్యజణ్యద్యధ్య న్య బృభ్యమ్మ య్యర్యల్కవ్యహ్మళుం౦ (అనుస్వారము ). రి వివార (వయత్నకములు, శ్వాసాత్మక ములు అఘాోషములు క్కృఖ్యచ్యర్యట్కర్క తధ్యప్క్యపఫ్క శ ష్కస్క్య, (విసక్గముఎ) శ 40, విశ్శ్వాసవాయు సరిమాణ నియర్యత్రణం అనే బాహ్య పయత్న మును బిస్టే వర్ణములు రెండు వీధములుః

• అర్చి (ప్రాణములు, ఓ, మహా(ప్రాణములు, అల్బప్రాణములు _ అన్ని అచ్చులును, హల్లిలు - క్కృగుంఎ చుజి కు టడ్య ణ, తద్యవ్య పష్యబ్యమ్మ యృర్యల్కవ్యళ్య మహాప్రాణములు = హల్పులు ౩ ఘళరు రధ ఠ్కధ్క ఫ్యభ (ఒప్తు అక్షరములు). శృ ష్కస్కహ్యః, (విసర్షు త్న్‌ (పాణము అనగా వాయువు అని అర్థం అల్బ్మ ప్రాణము గలది అనగా, అల్పమైన వాయువును వదలుట వల్ల ఉత్పన్న మమ్యేది అల్బ( ప్రాణం, మహా (ప్రాణము గలది అనగా అధికమైన వాయువును వదలుటపవల్ల ఉత్పన్నమయ్యేది, మహాప్రాణం. క-వర్షం పలుకుటకు తక్కువగాలి వతలుట చాలును. “కే అల్ప (ప్రాణం. *“హ” వర్ణమును ఉచ్చరించుటకు ఎక్కునగాని వదలవలెమ అది మహా (ప్రాణం, క_కారముతో హ_కారం చేర్చి పలికితే “థి అవి వినబడుతుంది. *ఖ” మహాప్రాణం అక్లే సు చం జ ట్కృడ్యత్కద్యప్కబి, అనే హల్డులతో హాం కొరం చేర్చి పలికితే తక్కిన *ఘి మొదలైన మహ్మాప్రాణములు సిద్ధించును.

వర్మ వగ్లీకరణం 101 అల్బ్మ ప్రాణములను పలికేటప్పుడు నోటిముందు ఆకచేతిని ఉంచితే తక్కుున గాలి తిగులును, మహ్మాపాణములను పలికేటప్పుడు ఎక్కుపగాలి తగులును ఈ పరీక్షద్వారా ఏది మహాప్రాణమో (గ్రహించుట సులభము, కవర్షాదులను ఒత్తి పలుకుటచే ఏర్పడ్డ ఖు ఘ,భఛరుర్యఢుథ్కధు వభ - ఈ పది మహాపాణాలను “ఒత్తు అక్షరాలు అని వీటిలోని చిన్న నీలువుగీతను “ఒత్త అని అంటారు. వి క్‌0. ఉత్పత్తిని బట్టి అచ్చులను మూడు విధములుగా విభజించవచ్చును. వరళములు సంయుక్తములు, విశిష్టములుం సరళములు - ఏ అచ్చులను దీర్టీకరించి ఎంత సేపు పలికినా ఆధ్వని మాత్రమే వినదిడుతుందో అట్టి అచ్చులు నరళములు; ఆ ఆ్యఇ్య ఈ, ఉ్వ ఊ్యో ఎపి ఒ ఓ మేషస్వరం. నంయుక్తములు = రెండు ఆచ్చులు కలిపి ఏర్పడిన అచ్చులు సంయిక్తా చ్చులు, ఇవి రెండు మ్మాత్రమే వి, బా అ ఇ వరుసగా, తొందరగ్యా పలికిత్కే *ఐ ఏర్పడుతుంది, అ + ఇ = ఆఅఆఇఖ జ అయి కా ఐల ఆ ఊఉ వరునగా తొందరగా పలికితే *నా" ఏర్పడుతుంది అ శ ఉ ఇ అదీ 2౫ అపు = బౌ, “ఐ” అని (ప్రారంభించి వీరీ కరించి పలికిత్మే ఈ అని వినబడుతుంది, ఖు “బొ అని [ప్రారంభించి టీర్టీకరించి పలికితే *ఊ'” ఆని వినఐడుతుంది |! విశివ్వములు - విశిష లక్షణముగల అచ్చులు, ఇని రండు మ్మాతమే; లా బి న 1 సంస్కృత సంధినియనమమా చేత అష ఇ =వ్రీ ఆ + ఊఉ ౯ ఖు ఆ+ ఏ = వి అగాపీ = బె అవుట వేత సంస్కృత వైయాకరణులువ్కీ కీ ఐ, దొ వర్ణములు సంధ్యచ్చులు అన్నారు ఉచ్చారణమాను బట్టి ఇట్టి పరిగణన సము చితంకాదు ఏ, ఓ లు స్వకన్సీద్ధమైనవి బ్య జొ - లం పయి (ప్రసంగంలో విశదీక రించినట్లు సంయుక్తృమాులు అనడమే సహితుశం- 21

102 ఆక్షర విజ్ఞానం బు బూ ఇవి సం స్కృృతములోనివి, (దావిడ భాషలలో లేవు. తత్పమములలోనే పీటి ఆవశ్యకత బు బూ -ల ఉబ్బారణ ర -వర్రమునకు నన్నిహిత మైనది. ఇవి కొంత ణ్‌ వరకు వ్యంజన న్వభావము కలవి ఇతర భాషలలో ఈ అచ్చులు లేవు. “బు వర్షమును డ్రీరీకరించి పలికితే ఇంచుమించుగా “ఊ అని వినదిడు తుంది, ఇది సరళ _ ఆచ్చుకొదు కౌదిట్టి “బ్య బూ లను విశష్టన్వరములుగా పేర్కొనడమైనది. ఓ క్‌! ఒకే జ్ఞానమునుండి ఉత్సన్న మైన ఆచ్చులను ఉచ్చారణ కాలవరి మాణమును చిట్టి రెండు విధములుగా విభజించవచ్చును ాన్వములుు. దీర్షములు, (హస్వాచ్చులు అఆ ఇఉ్కబమి్య ఎ) ఓ వీర్చాచ్చుల ఆ ఈ కిం బ్యూపఏ్క ఓ (హవ్వ - అచ్చులకు *'మాలస్వరములు అనే పేరు కూడ తగును, ఒక (శాస్వాచ్చును పలికేటందుకు వస్టేకాల పరిమాణం ఒక "మాి, మాత్రా కారం సుమారు ఒక 'సికండులో ఆయిదవవంతు ఉండును, దీర్దాచ్చు కాలపరిమితి రెండుమ్మాతలు, ఏక మ్మాఠికమ్ములైన (హైస్వాచ్చులను ద్విమా్యత్రికిములుగా తీర్రీకరించి వలికితే తీరాచ్చులు సిదించును ల! ఖై ఇ వర్‌? ఉచ్చారణ కాలపరీిమాణం 1వకారం అచ్చులను ౦౦డు రకములుగా విభజించవచ్చును, లఘువులు గురువులు ఏక్రమా శ్రాకొలికములు, అనగా హొస్వాచ్చులు లఘువులు * అబ, టీ యు వె ళు ద్విమా(త్రాకాలికములు, అనగా శీర్చాచ్చులు, సంయుక్రాచ్చులు, గురు వులుః ఆఅ శు ఊి బూ, పి ఓ, వ్కబాం ”

నే వగ్గీకరణం 168 2, 58, స్పర్శ హల్లులను అయిదు నర్గ్శములుగా విభజించవచ్చును. 1 వర్గము పేరు వర్గంలోని మొదటి వర్షమును బట్టి ఉంచబడినది, కఎవర్గము వార్‌ ఖభృిగ్యఘ్క్య జ, చ-వర్ష్మము ల! చ ఛ్క దు రు కొం ట-వర్థము వూట రడ్క ధం, ణం త-_వర్గము ==త్కథ్య ద్య ధన, పవర్ష్గము ఎా=ప్కఫ్యబ్యభ, మం +వర్లము ను *వరు ఆవి కూడా ఆంటార్కు క-వర్ష్గు మొద తనవి, క ల నీ. మనా

౭2 రకం విసర్ష మూడు విధములు,

1, పదాంత వినర్గం ఇది కంఠ్యము, వదాంతమున ఉండును.

2. జీహ్వామూలీయము. ఇది జిహ్వామూలమును౦డి, అనగా కంరము వద్దనుం! పుట్టును; కావున కంర్యము, కంర్యవర్ష్మము లయిన క్క ఖ _ లకు ముంద ఉండును,

రి, ఉపర్మానీయము, ఇది ఓష్ట్య్రములయిన పు ఫ- లకు ముందు ఉండును, “ఉపధ్యానముి అంజే పెదవి (ఓష్టము) అని ఆర్థం కనుక ఈ వినర్గకు “ఉవధ్య్మానీయము” అనిపేరు వచ్చినది.

2. 55. అనుస్వారము మూడు విధములు.

1, పదాంత అన్సస్వారం _ ఇది ఆర్ధమకారోచ్చారణం కలది. కొన్ని తెలుగు

పదాల చివర *ము వర్దానికి బదులుగా వనుంది. _ పత.

శ్వ చ్యట్క త్మ ప - లను పరుషమాలు అని, గ్య జ్యృడ్యద, బ - లను సరళ మాలం అన్ని మిగిలినవాటీని స్టీరమాలు అని పూర్వ వైయాకరణులు. "పీర్కొన్నారు 1దుతసంధి వళంచేత పరుపోచ్చారణం కఅక్కచ్యుట్క త్య వాలు సరళోబ్చారణు గల గ్యజ్ఞ డ్య ద్య బలుగామారడచేం ఇట్టి వర్గీకరణానికి కారణం. స్థీరహల్టులం అనగామార్చు లేనివి, అయితే "నేటి ప్రామాణిక ఫామలో సాధారణంగా ఈ సరళాదేశ సంధి చేయడం శనబడదు, సరళాజేశం నిలిచిపోయిన కొన్ని స్థలాలు ఉన్నా సరళాదేళం నిత్యం కాదు కాబట్టి ఈ వర్గీకశరణం అనవసరం

104 ఆక్షర విజ్ఞానం 2. అపరి వ ర్రనీయము =ఇది మార్చులేవి అమస్వారము అంతస్థ -_ ఊస్మ వరముల ముందు వచ్చును. అర్జమకారోచ్చ్బారణ౦ 5లది= దీనికి దిదులు

స!

ఉదా -పంయమము, సంరావము, సంలాపము, సంవత్సరము, ఆంశమ్ము

మాంసమ్యు నంహారము శ, _అనునాసికము = అనునాసిక నరముల ఉచ్చారణకలది అనునాసి కేతర వర్ణ

హల్లుల ముందుగల అనుస్వారము ఆవర్గానునాసికముతో సనూనము, ఆను స్వారావికి దిదులుగా తత్తుల్యమైన అనునాసికము (వ్రాయడం కద్దు ఇటువంటి లేఖన పద్దతి నంస్కృృతమునుండి వచ్చినది.

ఉదా. _ అంగము ఇ అజ్బము, వంచన = వజ్బును కొండను ఇ

కౌబ్లము పంథా ఇ పన్గా, బిందిము == బిమృము

ర! థి

బిందుపూర్వకముగా (వాయడమే తెలుగు పద్ధతి. లేఖన ము(దణములకు

మిక్కిలి సదుపాయమైనది. ఆనునాసికి వర్ణయుక్తముగా (వాసే(ప్రాచీన పద్దతిని

న్‌ నా! ఛి విడిచి విందుయు క్రముగా (వ్రాసే నవీన పద్ధతిని హిందీ, ఒడియా మొదలెన భాష లలో నేడు అవలంవిస్తున్నారు.

శ. 58, అచ్చులు స్వాభావికముగా నిరనునాసికములే అయినా కొన్ని చోట్ల వాటికి అనునాసికత్వం కనిపిస్తున్నది. ముక్కులోనుండి కొంత నిశ్ళ్వాన వాయువును వదలుత్కు పలికే అచ్చులు *“అనునాసికములు”, అనునాసిక్యమును తెలుపు టకు (వాళలో వాడే చిహ్నము *(, దీవికి ఆర్థానుస్వారము, అర్ధవిందువు, అర సున్న అనిపేరు

ఉదా _ ఆ ఊ6 ఏంవింట్కి గీంమన్వి దాం బొ కౌంజుపి టి

అరసున్న వ్వతంతమైన వర్టముకాద్కు వర్రసమామ్నా యంలో అనుస్వా

ణి = రమునకు ఉన్న స్టానం ఆర్జానుస్వారానికి లేదు ఈ గుప్త అచ్చుల ఉచ్చారణలో గల అనునాసికత్వమును సూచించేది మాతమే, |

అనునాసిక = అచ్చులు విరనునాసికాచ్చులకన్న భిన్నమెన వర్తములు అని భాషాశాస్త్ర వేత్తల పరిగణన, ల్‌ జ

వర్ణ వర్లీకరణం 160 2. 57. జాతిని బిట్టి అచ్చులు రెండు విధాలు.

1. వవర్షములు లేక సజాతీయములు,
2. అసవర్డములు, లేక విజాతీయములు, సమానసాన (ప్రయత్న జాతములైన అచ్చులు సవర్రములు, “వళ 0 ఆంళీ అ యూ బా ణి *జాతిి ఆని అరం ఖః ఆఅ, ఆ-లు సవర్తాలు, ఈ రెండింటి ఉత్పత్తి స్టానం కంఠం; ప్రయత్నం చేత ఇవి వివృత పియత్నకాలు, ఘోషములు, అల్ప పాంణాలు, ఇ'ఫ్రే ఈ (కింది జంట అచ్చులు సవర్జాలు. ఇ, ఈ; ఉ ఊఫబు్రు బూ, ఎ ఏ, ఒ ఓం భిన్నస్థ్టాన = ప్రయత్న జాతములైన అచ్చులు ఆనవర్జాలు, ఉదా,- అ ఇ డొబు్రు వృ ఓ ఐబొం ఇవి పరస్పరం అసవర్జాలు, వీటిలో ఏ రెండుఅచ్చులకై నా సానంలో ప్త గావి వయత్నంలోగాని భేదం ఉంటుంది
3. 58. హల్లులలో పంపూర్ణ సవళ్హాలు లేవు క్కఖి _ ఇవి స్పర్శములు కంర్యములు, సమాన స్ట్థానజాతములే, బాహ్య (పయత్నం చేత కం వర్ణం ఆమఘోషం౦, అబ్బపాొొణం ఖ_వఠరం అఆ ఘోషమే కొని ణః మహాప్రాణం, కనుక ఈ భేదం వల్ల ఇవి అవవర్థాలు, తక్కిన హల్లులు కూడా ఆసవర్తముతే. న! డ్మ ళ- ఈ రెండును సవర్హములు కావు, “డి వర్రం మూర్చవ్యం ఘోసషం, ణ న! ఆల్బప్రాణ౦, తిర్టోక వర్షం కూడా మూర్చన్యం, ఘోషం, అల్పపొణం కాని అభ్యంతర ప్రయత్నం చేత *డ వర్ణం స్ప్ఫృష్టము కొగా *ళి వర్ణంపార్శ్వికం, వీటీలోవి *ళి కారం (ద్రావిడభాషా వర్ణము. తతృమాలలో కూడా వివిపిస్తున్నది డృ ళ- లు ఒకొ దానికొకటి వచ్చే పదాలు క్వాచిత్క్మంగా ఉన్నవి. చూడా; చూళా. జలజ జెడ (నీరు ఒడియాలో “జల” ప్రభృతి ౩త్సమ శబాల లకొరం కళ -కొరంగానే ఉచ్చరిసారు, రో ఎ న ర గ

విజానం " 160 అక్షర డ్డ కే యఆఅథిల్లథ య దే గ్గ ని వశ ఖలు శ్త గా ననన నానా లు న. అథిన్లూ న 1 కా ననా. భ్‌ ర చి విం ఛ్తి గా] గ క క వై |] | అథిం్లాం ఈ (ఛి లు రారా శీ ళ్హోకి యల్గాజరైిడక కా నా శే ద్ద ఏ1 శ చే ఆర్హాజర్టైి''ఏ6 _ ఈ (క ఫ్‌ _ (యా సే 0 య శ రి స్స డ్తి గ్గ ల్లాజురి! ఏ5 జ్ఞ )౦ శ్లో ర్తి ఘు 9 గి రి ఫి శు నూ ననా జం | ఫో షే శ ఈ ౫౩ చీ రి ఎ శా ణ్తా అయిజ క) 6 గ లా ా క్ట యవజంరై)ం6ి పై | ) జా హా] అన్నయ్యైలధ! గ్త్‌ నఖ. ళ్తో రి పా | టన. వాం న! గే స యఅన్తాజండై్యైకైల్ల 10 అై న స ఇన్లాజతిి లంటి 1 9 గ! 0 ఛా న యత్హాల్లుర్జరేల్ల ॥ ళీ ఎరల్లర్లాణ ల్లుంయ్లాజక చి క్త లా ల్ల బై ట్‌ 0 కో జ రం లార్లాఖల్ల] ఇ శ. లా న20099న = 02 ఇ నీ

వర్గ వగ్లీకరణం క6/ వటి న్‌! ప్‌ న. న! ణక కనన

• శీ కల్లే "= ల పేన్లే థె న ఆ గస్లై ఖై శీ కంల శ్‌ న్‌ ఎ | ఘ్రైక్టోత 3౦6 ౭ 4 నాలా ల్తా ౫ ౩ ౭ ౪క్తం చణ క క న్‌ గ్‌ స లాలా! 2? శి శీ మో 2 ౩ క ర్య గ హీ ం మం ఎ సై ౧ స ఈ 8 ౨ నన 9
• వల్డ్‌ ఏ న న న ఇ పస్ట్‌ తా డో చ్‌ ఆ ౮ 0 జశ ణా (2 సా! 08 న 0 2 శ్‌ కశ ఫిజీ 606 8 ణు రి ఛి న క చ మశక క్‌! రేల వి ల... స స స రి ఇ₹ఢల 06 స స్త 10౮ జే 00 న! సో

ఆరవపరిచ్చేద౦ వర్తోచ్చారణం ; ణ 2. 00 ఉచ్చారణ సదృశమైన లిపి ఉన్న భాషలనో తెలుగు ఒకటి. “ఉచ్చా రణసద్భళలిపి ఆంపే ఒకే వాగూపవ్వనికి ఒకే లిఖత సంజ్ఞకల లిపి అని అర్థం అటి లిపి నిర్దుస్టమైనది. వర్షములకు వేరే పేర్లు ఉండవు. ఒక లిఖిత వర్ణ న! చా వ్‌ మును దాని ఉచ్చారణతోనే పేర్కొం౦టాము, తెలుగు అక్షరాలు ఆట్టివే. ఏదో కొలదిపాటి లిఖితసంజ్ఞలు మినహాయించితే. తెలుగు, సంస్కృతం. హిందీ ఒడియా మొదలైన భాషలు విస్టష్టలిపికముబ, (పపంచభాషలలో లోపభూయిష్ట లిపులు కల భాషలు ఎన్నో కలవు, 1 తెఅగులో విసర్గ అనుస్వారం, అనే రెండు పేళ్లు మ్మాతం రెండు లిఖిత స౦జ్ఞలకు ఉన్నవి. వాటి ఉచ్చారణ రీతి పూర్వ (పసంగాలలో ముచ్చటించదిడినది తక్కిన అజ్జ్యల్లురు (అచ్చం, హల్లులు వాట్‌ ఉచ్చారణ ధ్వనులతోనే పేర్కాన దిడును, ఉదా 4= ఈ ఘు జి ర్త ద్య మ్మ య, హ్వ ళు ఓ 6 . ఉచ్చారణకాల పరిమాణముమ బిట్టి అక్షరాలు రండు విధములు. లఘువులు, గురువులు, ఇంచు మించుగా ఒక వెకండుకో. అయిదవ వంతు కొలం ఒక మాత్ర, దావికి సరిగా ద్విగుణమైన కాలం రెండు మ్మాతలు, వేర్వేరు వ్యక్తుల సంభాషణం న న ప 1 లోపాత్మశ లిపిక భాషలకు ఇంగ్లీము ఒక ఉదాహరణ ఇంగ్లీషులో ఉచ్చరించే అబ్బల్‌ వర్ధమాల సంఖ్య 42, కాని లిఫిర సంజ్ఞల సంఖ్య 26 మూరమే, ఈ గుర్తులకు ఏలి నీ డి మొదరైన (ప్రత్యేశనామములు కలవు ఇవే అక్షరములు, -ఈ లిఫతాత్న రాల సంయోగంవల వివిధవర్శమఃులు (వాతలో గుర్తించ బడుతున్నవి. ఒకే లిఖిత సంజైకు కెండ్రు మూడు ఉచ్చారణపు విలువలు ఓకే ఉచ్చారిక ధ్వనికి రండు, మూడు లిఖిత చిహ్నములు ఉండవచ్చును, *'యు అచే జేరుగల అతరానికి అ ఊఉ, అనే రెండు విలువలు కలవు, 'నీ అనే పేరుగల అక్షరం క్కస ఆనే శండు హల్లులకు గురు. టు ళం వాని ఉచ్చారణకు: (వాశకు సంబం"౦ నియను రహిశం పదముల వర్ష(కమంగాని, వాటిని పలికే తీరుగాన్మి కోళముల ద్వారాను లెలినీన పెద్దలవల్లన్సు తెలుసుకో వలనీన చే.

వర్ణోచ్చారణం 169 లోను పరనంలోను గఅ ఉవ్నారణ వేగముబన్టి మాత్రాకాలం కొంచెము. హెచ్చు తగ్గుణ తొవచ్చును. మాత్రా్కజన ఒక నిక్హివ్వ వేగమునకు లోదిడి ఉంటుంది,

(భో టు ఆ

ఏక మాథత్రాకాలంరో పలుకదగిన ఆక్షరము లఘువు, ] ద్విమా (త్రాకాలంలో సలుకదగిన అక్షరము గురువు, కనుక (హస్వాచ్చులు గల ఆక్షరాలు లఘువులు, దీర - సంయుక్షాద్నులు గల అిక్షిరాలు గురువులు, ఈ క్రింది పదాలలోని ఆక్ష్‌

జైన జాతో

రాలు అన్నీ లఅఘువుతే.

కమలము, (పకృతి, క్ష్‌ీణము్మ (త్రిపుటి.

ఈ (క్రింది పదాలలోని అక్షరాలు అన్నీ గురువులే

్రీరామా, జాగా, బౌర్యా దేవీం

2, 62."ఒకే పదంలో ద్విత్వాక్షరానికి సంయుక్రొకురావికి ముందుఉన్న అక్షరం [(హస్వాచ్కంమయినా గురువే అవుతుంది. దానిని నొక్కి పలుకుట నళ్లి ఉచ్చారణకాలం రెండు మాతలు,

ఉదా ._ *అక్షరము" తోవి అ-కారం గుకువు మరికొన్ని ఉదాహరణ ములు *. నిమజనము, హనము, వయస్సు, భవితవ్యము, పరిసితి,

న! అాతి థు

2. 68. అనుస్వారముతోగానిః పొల్ల హల్లుతోగాని, వినర్గతోగాని కూడిన అక్షరం గుపవుం

ఉదా .. ఆనందము, ఆచ్చరల్‌, దుఃఖము పునః.

₹, 64. బుకార యుక్తమైన హల్లు సరళాక్షరమే. దాని ముందుఉన్న (హస్వాచ్చమైన ఆతరం తేల్చి పలుకుటయే వియమం కనుక అది లఘువు,

ఉద్దాం (పకృతి, పితాణము, నివృత్సి,

వై 65. ఒక హల్లుమీద రకొర - ఉకొరములు చేరగా ఏర్పడ్డ అక్షరం నంయుక్తామీర మే కబట్టి ఒకపదంలో దానిముందు ఉన్న (హస్వాచ్చు మయిన ఆత్షరము గురువు, | లావ వచా ్ళతడచ నుదత్రు కన దాదా తో అ మళ లను ఫూర్వలాతణీకులు కొందరు అఘువులు గా పేర్కొన్నారు. ఈవిషయంలో ఆఫీపాంయ భేదం కలదుం

22

న 179 అకర విజ్ఞానం తదాలా 1 ఆ కరికి దొంగ దోరికొడుం 2. చంటివాడు బాం. మవి ఏడ్చాడు, కిం ప్రాణం ఉఊసూ రు (ఉసురు మంటుంది, 4 మబజిగ పలా చగొ (పలచగ్యా ఉన్నది. జ ర చివా ర (చివర) కొమ్మ. $. ముదా ర (ముదర) కాయ, 7, అన్నం బిరూ సుగా (దిరుసుగ్భా ఉన్నది. 2. (4) శెబగు (ప్రాయికమగా ఏిద్దసష్ట లిపికమే ఆయినా కొన్ని లిఖిత పరాలకు రెండేసి ఉద్చారణపు విలువలు కలవు, 1 ణి ఆ (వ్రు చ జ ఫ్ర కొవ్ని అచ్చులకు విలక్షణమైన ఉచ్చారణ కలదు, బు బూ కొన్ని హల్లులక్కు సంయిక్తాక్షరాలకు, ఉచ్చారణలో వైవిధ్యం, విశిష్టత కలవు, ఠ్క ధ్యఎల్యు అనుస్వారం, విసర్గ్యయ, వక జ్ఞత్సం మ్ల, హ్మం హ్వం ణఫు విలువల గలస్థలాలు కలవు ఆకారాంఠ పదమాఅలోని తుదిఆక్వమః. పదమధ్యం లోని హల్గులమిది అర్వము, ఉచ్చరించబడని స్థలాలు కలవు కొన్ని ఉదాహరణమాలు లేఖన వర్ష్మకమం ఉచ్చారణ వర్ణ్యక్రమం కమల కనుల్‌ శూర ఖుర్‌ సమావార నమావార్‌ శవణా కప్‌ డా నిశలనా నికల్నా చిచపన బచ్‌ పన్‌ శ్రనుచాన 'శమ్‌చాన్‌

నర్థోచ్చారణం [73 ఈ (కింది (వసంగాలలో ఆయా వర్జాక్షరాల ఉచ్చారణపు విలుపలు వివరించ బడుతున్నవి,. 2. 75. బుుబూ ఇవి సంస్కృృతమునుండి తెలుగుకు సంక్రమించిన అచ్చులు, తత్స్పమములలోనే వీటిస్టానము. ఉదా *,- బుషి, బుకువు, బుణము, పయి పదాలలో తొలి అక్షరం బుూ-వర్జం, దీని ఉచ్చారణ రుంరి అనే అక్ష రాలకు మధ్యస్టముగా ఉంటుంది, తరచు *రుి వలెనే దీనిని ఉచ్చరిస్తున్నారు ఖు కనుకనే కొందరు పయి పదాలను “రుషి *రుతువ *“రుణము' అని (వస్తున్నారు “డచ్చారణ మే వాతకు పరమ (సమాణం” అనే తీవ్రవాదులు కొందరు వీట్‌ని వాడు తున్నారు, కౌని *ఒకే ధ్వనికి ఒకే లిఖిత సంజ్ఞ ఆనే వియమం సులభసాధ్యం కాదు, తత్సమ పదాలలోను సాంస్కృతిక సమాసాలలోను, నమాన సంధులలోను బుకొరమునకు ముఖ స్థానం కలదు, బుకారమునకు బదులుగా “ర్స వాడుట నముచితం కాదు బుకారంహల్లులతో కూడీ పెక్కుతత్సమ వదాలలో కనిపిశ్తున్నది, ఉదా ౫ (పకృతి, వృత్తి, మృత్యువు అనృ్మతము. ఏకపదంలో బుకారయుక్త నరళాక్షరాల ముందు ఉన్న (హస్వాక్షరమును లఘువుగానే తేల్చిపలుక వలెను, "అకూ౦రుడు” లో అకారం గుదవ్వు దానిమీద ఒత్తిడి కలదు *అకృత్యము లో ఆకారం లఘువు, య్‌ పిస 6 ఇట్టి ఉచ్చారణ మే బుకారంయొక్క_ అచ్‌ _ స్వభావమును నిరూపిస్తున్నది “బూ తో (ప్రారంభమయ్యే పదాలు లేవు. *పిత్తూణము” వంటికొన్ని పదా లలో “తూ వంటి అక్షరాలలో ఇది క్వాచిత్మముగా కనిపిస్తున్నది. బుశ్షాబు ౯౬= బూ అనే సంస్కల్భత సంధి నియమమును బట్టి *పిత్తూణము అనే రూపం స! ఇ సరళాక్షరములలోని బువర్జం సంయుక్తాక్షరాలలోని *ర్ష' వలె వినిపించినా ఈషదుచ్చారణ భేదం కలదు. ఈ కింంది పటికలో ఎడమచేతి వెపు సంభములోనివి బుకార యుకమఃులు; కుడి లట మ్‌ వాటి అనో చేతిపపు సంభములోనివి *రు' = యు క్రములుం

174 అక్షర విజ్ఞానం అమృతము నమ్యుడు వ్రసృతి ప్రసుతి

(= ప్రసారం) (= వ్యిస్రావం)

విశ్యాణమ పితళూంహము ( పిళ్ళ, బువము) ( ఇపిత్ళః ఊహము)

కృషి యద్‌

ధృతి ధ్య్రివము

ఉచ్చారణ భేద నిర'పేక్షీముగా వాతలో తత్సమ. పదాలలోని బుకోరం ఉన్నది ఉన్నట్టు పాటించడం సమంజసముం రకొర _ ఉకారములకు బదులు వ్యటువసుడీ (యికారన్వరమాత్ర) గాని, వ్మటువసుడికి బదులురకొర = ఉకొర ముణగాని వాయట దోషము,

ఒప్పు తప్పు శత్రువు శతృవు మితుండు మీతృడు త్రివ్పు తృప్పు తృప్తి త్రుప్తి అదృష్టము అదుష్టము. మేషస్వరము*

2 "6, ఆ, ఏ, అనే అచ్చులకు మధ్యగా వినదిడే స్వరం ఒకటి తెలుగులో కలదు మేక అరుప్పుతో పోలిక ఉండుటచేత దీనికి “మేషస్వరము? ఆని "పేరు 'పెట్టడమైనది ఈ న్వరం పలుకుబడిలో ఉన్నా దీవికి లిఖిక నంజ్ఞలేదు ఈకింది ఊదాహరణవల్ల మేభన్వర్మప్రాచుర్యం తెల్లమౌతుంది, “

“మేక అనే పేరులోనే ఈ అచ్చు ఉన్నది. "మే అనే అక్షరం మీడి స్వరము ఉచ్చారణలో నరిమైన ఏత్వముకొదు, ఇడి ఆ, ఏ - లకు మధ్యస్థమైన లీర్చన్వరము ఏశ్వవిశిస్త అక్షరాల పైనే పెక్కుచోట్ల ఈ ధ్వని కలదు,

వరోచ్చారణం 175 ణ ఉదా _ లేక, చేతకాని, పేకాట కేకల్కు జేన్మ చేప తరచుగా ఏత్వయుక్త అక్షరాల తరువాత ఆత్వయుక్త అక్షరం వచ్చి అట నప్పుడే ఏత్వం మేషస్వరం అవుతుంది ఆకారేతర స్వరయుక్త అక్షరం పర మైతే ఏత్వానికి మేషనస్వరోచ్చారణ ఉండద్యు ఉదా __ మేక, చేయ్యి శేక్తి జేగురు “ఆవ్పు పాలు చేవలేది అన్నప్పుడు చకారం మీద మేషన్వరం, ఆవు పాలు చేసింది" అన్నప్పుడు ఏత్వ మే. 'మేషన్వరంతో (ప్రారంభమయ్యే నదాలు కొన్ని ఉన్నవి, వీటిని *ఏ తో గాని, కొవ్నిచోట్ల “యా” తోగాని ప్రారంభించి (వ్రాయడముకద్దు, ఉదా -- ఏద్నై య్య్మాల్ళె ఏన్మ యాన ఏతవాడు, యాతవాడు. అకొర విళిష్ణ్టమెన కొన్ని హల్లలకు పైతం మేషస్వరోచ్చారణ కలదు. ఆ అక్షరాలను ఏత్వయుక్తంగా (వాయుట కూడ కలదు ఉదా .__ వచ్చాడు వచ్చేడు; వచ్చాక్క వచ్చేక, చెప్పాను చెప్పేను; (వాశావు (వాసేవు ఇకౌరాంత వదాలమీద ఆకొరాది పదాలు చేరగా సంధివనల్ల ఆక్కడ మేష స్వరం వస్తుంది. ఉదా. లాటి + ఆకు = తాటాకు; చిటి , ఆముదం =జచిట్లా బి ళు ముదం విడి + ఆకులు = విడాకులు, ఇకొరాంత పదాలపై [పళ్నార్థకమైన "ఆ" చేరగా మేషన్వరం వసుందిం ఉదా _- హరా (హరి +ఉ అఆ), గిరా (గిరి + ఆ)? సావ్యా సపంసారా ? పెద్ది చిన్ని అనే పేర్లు గల బాలికలను ఉచ్చేశంచి అన్న ఈ పాడు వవి గా 7 ం చేపిన దెవర్సు పెద్దా చిన్నా ?? అనే వాక్యంలో పెద్దా, చిన్నా ఆనే పదాల చివరి అచ్చు మేషన్వరం. పెద్ద చిన్న ఆనే పదాలమీద వచ్చే “ఆ” ఆ-కారమే ఉదా ఎ వాడు నీకన్న పెద్దా చిన్నా 1

176 అక్షర విజ్ఞానం 'మేషప్వరానికి హ్రిన్వం కూడ అక్కడక్కండ వినిపిస్తున్నది, ఇకారాంత పదం మీద ఆ-కొరాదిపదం చేరగా సంధివల్ల (హన్వ మేషన్వరం వస్తుంది. ఉదా __ చిప్టెమ్మ (చిట్రి+ అమ్మ), బుల్లియ్య (బుల్లి + అయ్య) గొంతెమ్మ (గొంతి + అమ్మ); ఆదెప్ప (ఆది + అవ్చు ఇంగ్లీషులో మేషస్వర 'పాచర్యం కలదు, మేషన్వర యుక్తమైన ఇంగీషు పదాలు తెలుగులోనికి పచ్చేటప్పుడు యకార యుక్తంగాను, ఏత్వయుక్రం ళం గాను వ్రాస్తున్నారు, ఉదా .__క్యొటలాగు, హ్యాటు బ్యాంకు శేటలాగు హేటు, బేంక్సు మేనేజరు. ఉదా లా ప్టాండు. కొన్నిచోట్ల అకొర యుక్తంగా (వ్రాయుట కలదు, మేషన్వరావికి ఒక నూతన సంజ్ఞ తెలుగు లిపిలో (వవేశ పెటుటకే నే ఉఉ కా కొంతమంది భాషావేత్తలు (పయత్నించినారు. దీర్షస్వరానికి గుర్తు కల్పించినారు, (న్వన్వరానికి లేదు ఇట్లు లిపి సంస్కారము చేయబూవి శ్రే ఎన్నో కొత్త సంజ్ఞలు కల్చించనలపి వస్తుంది ఈ షద్వైషమ్యములతో ఒక స్వరవర్శమునకుగాని, ఒక వ్యంజన వర్ణమునకుగాని ఒకిటికం'బ హెచ్చు విలువలుఉండుట బాధాకరము కానేరదు. ఆట్టి భేదాలను (వాతలో చూప్పటకె (వయత్నించుట (ప్రయోజనకారి కౌదు. అట్టి భేదాలు లోకుల పలుకు బడిని బట్టి సుకరముగా తెలుసుకొన వచ్చును. [కొత్త అక్షరాలు కల్పించినా అని వాడుకలోనికి వచ్చుట కషము;ః లబ (దంళ్య చ జంల గుర్తులు [వ్రాతలో నేడు ఎవరు పాటిస్తున్నారు ముద్రణ విషయంలోమ క యంత్రం విషయంలోను ఆొత్త అకరాలకల్పన ఈనసమన్యను జటిలితరం చేస్తుంది కనుక ఇప్పుడు ఉన్న లిభితసంజ్ఞలతో తృప్తిపడుట సర్వదా (శేయస్కరం. (హవ్వ - లీక్చ మేషన్వరములమ. తెలుగు అచ్చులలో పరిగణించుట యుక్తము, ఇది సరకొచ్చులు, కంరతాలవ్యాలు ॥ 2 77. ఓత్వమునకు సన్నిహితమైన ఒకానొక స్వరం. తెలుగు పలుకు దిడిలో ఉన్నది. *ఏమని నిన్ను నిర్ణయించేది ర్మా శివుడవో, మారవుడవో అనే

వర్గోచ్చారణం [77 త్యాగరా జుకృతిలో, శివుడు (+ అని + టఓి అని సంధిచేయగా వచ్చిన “నో” ఉచ్చారణ శుద్ధ ఓకొరం కాద్కు”ఇకొర - ఓకారములకు మధ్య స్థమైనది. “పెద్దిగాని చివ్నిగావి” అనే అర్థంలో “పెద్దో, చిన్నో ఈ పని చేసి ఉంటుంది.” అన్నప్పుడు ఓకార ఉచ్చారణ ఇట్టిదే. ఇట్టి స్వల్చ భేదాలను. సూచించుటకు (ప్రత్యేక సంజ్ఞలు అనావశ్యకం.

2 78, జ్క ఇ - ఈ రెండు వాల్లుంకు శరళాక్షర (ప్రయోగం లేదు. సంయుక్తాక్షరాలలో వీటి ఆనళ్యకతఉన్నది; వాజ్మయము, దిజ్మా్యతము, యాడ్థ జ్రానము వీటికి ద్విత్వం, లేదు తక్కిన అనునాసిక హాల్లులకు నరకొత్మర ష్‌ ఛం పయోగం. ద్విత్వం, పంయుక్తాక్షిర (పయోగం, ఉన్నవి.

ఓ 19 చ జ్క - ఇవి తత్సమ పదాలలో (నంస్కృతంలోలాగే) తాలవ్య ముణు, ఆచ్చతెనుగులో దంత్య - ఉద్చారణ౦ కల చ, జ-లు కలవు, ద౦ంత్యత్వ సూచనగా చృుజ-లమీద తెలగు అంక ౨ గుర్తు ఉందుట కలదు, దంత్య చ జ లను ఈ గుర్తతో ఎవరును సాధారణముగా (వాయరు, కాని ముద్రిత విఘంటువులలో దంత్య చృజ-=ల (నత్యేక- నంజలకు సానము

ష్‌ థి కలదు,

శతత్పమములలో దంత్య చ జ -లు లేవు. అచ్చ తెలుగు పదాలలో ఇ, ఈ ఎ ఏ మేషస్వరములతో కూడిన చ జలు తాలన్యముతే. మిగిలిన అచ్చులతో కూడిన అచ్చ తెలుగు పదాలలోని చ్య జ _ లు దంత్యములు,

తాలవ్య చ జ_ లు గలవి. చిలుక, చీమ, చెలిమి, చేదు పచ్చి, నిచ్చెన, జిగురు జీతము, జెంగ్య జేగురు మజ్జిగ వచ్చాడు గుంజాడు, బుచ్చన్న మొద ఎలలెనవి,

దంత్య చృజ -=లు గల అచ్చతెలుగు పదాలు, చలి చాకలి, చుట్టము, చూపు, చొరవ, చోద్ద, చౌక్క జల్చు జాతర జున్ను, జూదము, జొన్నం జోడు, మొఎలె నవి

లా జయ శద్దిభవం అయిన "జై? తాలవ్యమే. “చయనులు” శబ్ద రూపాంతరం అయిన +*చై నులు శబ్దంలోని “చె” కాల న్‌ (కూ చి మను వ్యమే, *చైదము లో చ కారం కాలవ్యము, 23

1% అక్షర విజ్ఞానం

జాపి జొగిరు కైల్యు ఖజానా మొదలైన అన్య దేశ్య పదాలలోనీ జకారం తాలవ్యమే “సత్యము అనే ఆర్థం కఠ “నిజము లోని _ జకౌరం దంత్యమే ఆయినా, *విజాయితీ? అనే పదంలోని జకొరం తాలవ్యమే, _

తెలుగులో రాజు" శద్దిం జకారం దంత్యమే రాజి శద్ది సంబంధం గల రాజ్యా రాజమ్మ మొదలైన వదాలలోవి జకారం తాలవ్య౦,

(ప్రజల పలుకుదిడిని బెట్టి దంత్య-తాలవ్య చ జ-ల భేదం తెలుసుకొన వలసినదే కాని (వాతలో దంత్యత్వ సూచకమైన చిహ్నం వాడుట ఆచరణ సాధ్యంకాదు,

ఓ80 ధ్యధ-లు, ఇవిత = వర్గలోని ద్వితీయ చతుర్ధ వర్దాలు తత్సమ పదాలలోనే ఇవి కనిపించును. తెలుగువారి నోళ్ళలో తత్సమ *ధి వర్ణ ధ వర్షంగా మారినది, ఈ (కింది పట్టికలో కొన్ని ఉదాహరణలు,

తత్సమ శబ్దం తెలుగులో తత్సమశళబ్దం తెలుగులో

వర్ష్మ్యకమం ఉచ్చారణ వర్శ్య్యకమం ఉచ్చారణ కథ - క్‌ధ రధము రధము నాథుడు నాధుడు అర్ధము ఆర్టము దరశథుడు దశరధుడు చతుర్ద చతుర్ధ (గంధం (గ్రంధం నంయుక్షాతీరాలలోని థకార ఉచ్చారణ నిల్చిఉన్నది, ఉదా __ స్థాన్మ న్థల్క కప్పిత్ధ్య అవస్థా. కొన్ని బిందుపూర్వక అక్షరాలలోను ధకారం ఆసే ఉన్నది ఉదా *- పంథా మంథావారు (శెలగు ఇంటీ పేర).

సంస్కృతంలో ఉన్నళ్లే తెలుగు తత్పమాలలో లిఖిత భాషలో ధకారమును పరిరకించుట (ప్రామాణిక ధాషప ఆవశ్యకము. ఇతర భారతీయ భాషలలో తత్సమ వదాలలో థకారం మాప్ప చెందలేదు ఆయా భాషల మాటాడేవారు థకారమును నరిగానే ఉచ్చరిస్తారు, వేర్వేరు భాషలు మాటాడ్లే భారతీయుల సమైక్యానికి, థకా

వర్లోచ్చారణం 179 మ! రమును [వాతలో మార్చకుండుట ఆవళ్యవాంఛనీయము. పె పట్టికలోని ధకార యుక్త కద్దాలు ఆయా అర్థాలలో తప్పులే కాని ఒప్పులు కావు. నంవ్కృళ వర్త మమే తత్పమ విషయంలో (వనమాణం,

2, 81. ఫ = ఇది మహాప్రాణం, సంస్కృతంలో ఉన్నది. తత్సమ

వదాలలో ఉన్నది. ఉదా - ఫలమ్ము ద్విరేఫము, పుల్లము, కఫము. గుంఫితమ్కు ఫాలము,

దేశ్య పదాలతో ఫవర్థం లేరు. కొన్ని ఆన్యదేళ్య పదాలలో ఫవర్డం (వాతలో కనిపిస్తున్నది.

ఉదాః = ఫకీర్కు ఫాయిద్యా ఫర్మానా, (పొంద; ఫారమ్ము కౌఫీ ఫీజు ఫ్యాక్టరీ (ఇంగ్లీషు).

(వాతలో ఫకొారమే ఉన్నా దీని ఉద్చారణ పవర్షులోని ఫకారం కొదుం వకౌరమును ఒత్తి పలికితే వినిపించే మహాప్రాణం, ఈ పదాలలోని ఫకొర౦ం వకార - హకొరములు కలిపితే ఈ వర్రం పిదస్తుంది. ఇది దంతోష్యం.

కి ఛా ఈం

కొన్ని తత్సమ పదాలలోని ఫకారం కూడా ఆన్యదేళ్య ఫకారం లాగే దంతోష్యంగా కొందరు వలుకుతున్నారు -

పు

ఉదాః, కఫం, (పపుల్ల న!

ఈ వర్షమును లిపిలో నూచించుటకు ఒక జ్‌ొత్త లిథిత రూపమును కొందరు వైయాకరణులు కల్పించారు. (1) "వి ఆనే అక్షరానికి ఒత్తు (విలువు గీఠ) పెట్టుట 20 ఫ ఆనే అక్షరపు నిలువుగీత ఆడుగున చిన్న సున్న చుట్టి 8 అంకెవలె వాయుట, ఈ (కొత్త గుర్తులవల్ల [వయోజనంలేదు. “ఫి ఆనే లిఖిత నంజ్లకే రెండు ఉచ్చాకణప్పు విలువలు ఆంగీకరించుట మంచి వద్ధతి.

£. 82. క - ఇది కకార - షకారముల కూడికవల్ల ఏర్పడిన సంయాక్తా తరము, సంస్కృృతములోను తెలుగు తత్స్చమములలోను ఈ అతరం ఉన్నది కాని దీనికీ ఒక విశిష్టమైన ఉద్చారణ కలదు

ఉదాొ= శక్త రక్ష* కీరము పరీ

160 అక్షర విజ్ఞానం కళొర _ షకారముల ఉచ్చారణ గల నిజమైన స౦ంయుకాతరం కొన్ని అన్యదేళ్య పదాలలో ఉప్నది. ఉదా$. రిక జంత్షన్సు డికౌత్షన్సు డిక్నరీ పెశను ఈ పదాలలోని *క్ష్‌ వర్షము నిజమైన సంయిాక్తాక్షరము. తత్సమ క్షవర్ణము ఒక (పత్యేక మైన వర్ణము ఇది మూర్జన్యము, మహా (ప్రాణము, నాదము, కనుక వీనికి తెలుగు వర్ణ వనమామ్నాయములో హల్లులలో 'సానం ఇచ్చుట యుక్తము, ఇ జాతి &

2. 88 జ ఇది జకొర , ఇ కారముల సంయుశ్హాక్తరము తత్సమ వదాలలోనే బీవి 'సీవళ్యకత, నీని ఉచ్చారణలో వై విధ్యము కలదు, శిష్తుల ఉచ్చార ఇలో ఇది గకార - ఇ కొరముల కూడికవలె వినిపిస్తుంది. కొంతమంది *గ్న3 వలె ఉచ్చరిస్తారు.

జర లి ఉదా = గ్నానము (జ్ఞానము) కృతగ్నత (కృతజ్ఞత). హీందీలో దీనివి "గ్యణా అని అనునాసికముగా ఉచ్చరిస్తారు. ఉచ్చా రణ భేదములు ఉన్నప్పటికి (వాశఠలో “జి అని (వాయి టయే శద్ధమ

2 84. తృ = ఇది తకౌర - సకారమల కూడిక కల సంయుకాక్షరము,

తత్సమాలలోనే నీనికి స్థానము, " ఉదా*. సంవత్సరము, వత్స లీళత్సము, మాత్సర్యము, ఉత్సా హము దీని ఉచ్చారణ దంత్య *చృ' వలె ఉంటుంది. సమాపములలో తకారాంత శబ్దముల మీద సకారాది శబ్దములు చేరుటవల్ల ఏర్పడిన “త్స'ఉచ్చారణ తకార = సకారములుగానే ఉంటుంది. ఉదా'. వత్స౦ంపద, పత్సహవాసం" ఏతత్సుముహూర్త ము. వీటిని నత్‌సంపద్క నఠ్‌నహ వాసం పీఠ్‌ సుముహూర్తము అని కూడా (వాయవచ్చును, కొంతమంది “ఇచ్చట అనుటకు మారుగా *ఇత్సట అని (వాయట వర్ణ (మ దోషము ల

వర్ణోచ్చారణం $01

లి 85. హ్మ హ్వా, ప్తాఃహ్న = ఈ సంయుక్త వర్ణముల ఉచ్చారణ వర్ష

(మాను సారంగా ఉండక కొంత భిన్నంగా ఉండుట వాడుకలో వినిపిస్తున్నదిం

“బిహ్మి అనుటకు మారుగా 'టిన్లు' ఆని ఉచ్చరిస్తున్నారు: “వహ్షాదుడు? ఆను

టకు మాపగ్గా “పలాదుడు? అని పలుకుతున్నారు, “జిహ్వ ఆనుటకు మారుగా

జివ? అని పలుకుతున్నారు; “ఆహ్వానము అనుటకు మారుగా “ఆవ్హానము అని పలుకుతున్నారు. “వహ్ని అనుటకు మారు “వన్ని ఆంటున్నారు,

ఉచ్చారణలో వ్యత్మికమం ఉన్నా వాతలో ఈ వ్యత్మికమం ఆమోద యోగ్యం కాదు. సంస్కృత వర్ణ్మకను మర్యాదను అనుసరించి వాయటమే యుక్తము కొన్నిచోట్ల ద్వివిధ వర్యక్రమం ఉంటుంది, అన్పుడు రెండు రూపాలను

వ! ళం లం (చాయవచ్చును. ఉదా - కలారము, కహారము ల్‌ో గర!

9, 88 ₹- ఇది (ద్రావిడ భాషావక్షము, పంస్కృృతములోనిది కాదు, నంవ్కృత వర్గసమామ్నాయములో ఇది లేదు కాని నేటి తెలుగులోను, ఒడియా మొదలైన భాషలలోను తత్సమ పదాలలో ళంవర్షం ఉవ్నది. ఇటీవలి కొలంలో సంస్కత భాషలోకూడ *౯ి వర్షం ఏర్పడినది. కాన్ని పదాలలోల, ళ- వర్ణములు ఒకదాని కొకటి వచ్చును.

ఉదా *- మృదుల, మృదుళ; కల్యా కళా (నవాల, (ప్రవాళ; కల్యాణ, కళ్యాణం

ఆచ్చతెనుగులో ద్విత్వ కారం ఉన్నచోట రెండవ ళ-కారం సూచించు టకు ళ వర్ణమాత్రగాని లవర్ష మాతగావి వాయవచ్చును. ఉచ్చారణ ళ- కారమేం

ఉదా, - (తుచ, (ళుష పెళ్ళి, పెళ్లి.సాధారణముగా లఅకొరపు మాతనే వాడుట సంపదాయము.

అచ్చతెలుగు పదాలలో ళ కారానికి లకొరం (వాయుట దోషము కొన్ని ఉదాహరణములు, --

ఒస్పు తప్పు

'పెళి "పెలి_ ళం లగ

'వెళుట 'వెలుట ఛి ళా

కై అక్షరవిజ్ఞానం ఒప్పు తప్పు కళ్లు (కన్నులు) కల్లు పెళ్ళము 'పెల్లాము 2. 87. య .- తతృమములలో గాని, అచ్చ తెనుగులలోగాని స్వతస్పిద్ధము పదానయవమై సంపూర్ణ తాలవ్యోచ్చాకణ గల య = కొరం “ఆలఘువు (లఘువు కాదు, అనగా తేల్చిసలి కేది కాదు. ఉదా, - వయస్సు, శయ్య ఆర్య అనుయాబు కాయ ఆయ్య సోయగము కోయుట తెలుగు న్లంధులలో రెండవ పదం తొలి అక్షరం ఆచ్చులయిన ఆ ఆ, ఇ, ఈ ఎ్యఏ _ లకు ముందు వచ్చే యకారం లఘువు, న్వర్స తాలవ్యోద్చారణ కలది తేలికగా ఉచ్చరించబడుతుంది. ఇంచుమింద అచ్చుతో సమానమైనదిం ఇట్టేవోట్ల యకారం తెచ్చి పెట్టక విసంధిగానే పెక్కుమంది (వామ్తన్నారు, ఉదా _ ఆది యెవరు 1 (ఆది ఎవర్సు, హరి యేడీ (హరి ఏడీ); అవి యన్నాను* (అవి అన్నాను; ఏయే డేళశాలు (ఏఏ దేశాలు, వారి యచూనందం (వారి ఆనంద౦), మంచి యిల్లు (మంచి ఇల్ల); వాడే యీపనిచేళాడు (వాడే ఈపని చేశాడు) పయి ఉదాహరణలలో యకారం (వాసనా అచ్చువాసిన్మా పలుకుబడి లఘుయకారమే. వదన్వ రూవం మార్చక అజాదులయిన పదాలను ఆశే (వ్రాయుట మంచి రచనా వద్ధతి, ఇఈ ఎ ఏ _ లతో (పారంభమమ్యే అచ్చతెనుగు పదాలను పెక్కు మంది ముందు యకారం చేర్చి వ్రాస్తున్నారు ఉదా = యెవర్కు యేద్శి యివ్చుడుు యీయన; ఇటువంటి యకారం లఘువేం ఇట్టి నదాలను అజాదులుగా (వాసి నినర్షమైన వర్ణ్మక్రమం పరికక్షీందుట మంచి రచనాపద్ధతి, అచ్చతెణుగు పదాలలో ఐకొరానికి బదులు ఆయి) ఆవి (వాయ వచ్చును. ఇట్టిచోట్ల “ఆయి లోని యకారం లఘూచ్చారణ కలది

-వర్గోచ్చారణం 18 ఉదా. = ఐన్త అయిన; కైదండ్క కయిదం౦ండ,; వైపు, వయిపు; శ్రత కయిత; పైడి, పయిడ్సీ పైదల్కి పయిదలి తత్సమ పదాలలో ఐకారానికి “ఆయి” రాదు, ఉదా. - ఎెకాసము, 'దెవము - ఇవి ఒప్పులు, కయిలావము, దయినము - ఇది తప్పులు శి. 88, వ = తత్పమములలోను అచ్చ తెనుగులోను, స్వతసిద్ధముగా వదాస యవమై నంపూర్తమైన దంతోష్ట్య - ఉచ్చారణ కల వకారం ఆలఘువు(ఖఘువు ఇ ల కాదు ఆంటే తేల్చి ఉచ్చరించబడదు, ) 1

1. దంస్కృతంలోన్యు ఫూర్వ (పాకృత ఫభామలలోన్యు నేటి హీంద్సీ ఒడియా, మెదలైన జీవథ్‌ - (పొక్ళత భాషలలోను య్య వ = లకు లఘాబ్చారణ కలవోట్లు కలవు. వాశ్యమాలోని వదాలను అవ్యవహితింగా పలికేటప్పుడు సంధి స్థలాఅలోని అచ్చులను అచ్చులంగానే పలుకుట ఆచరణసాధ్య్ళం కావి పని, ఆట్టివోట్ల ఆచ్చులు లఘు యకార ._. వకారములుగా పలుక బడును, సంధివళశాన వచ్చే య్య వ- అకు కూడా అఘూచ్చారణ మే ఉంటుంది సంస్కృతములో సఏవ్య, క ఈశ్వర $ రామ ఇతి - ఇత్యాదులలోని అచ్చులు లఘు యకారములం. తితశ 8* అనే ఉదంలోని ఉకారం లఘువకారం అయి ఉండవచ్చును తావుళౌె (తాం ఉభౌ), అసావాదిక్య * (అసౌ ,. ఆదిత్యః ) అదావేశఃి (ఆదౌ + ఏకః) -- ఇట్టివోట్ల వకారం లఘువు హీందీలో పదమ ధ్యాచ్చులు కలవు ఆట్క(ఆ వో, జాపశా(జావేగాా జా ఊం౫ా (జావూంగా్సా జూట*ే (జూవోళే - ఇట్టివోట్ల ్రాసే అచ్చుశాని వకారంగాని లఘు వకారమేం మాతౌప్కీ (మాతామే), వస్తుఏ (వస్తుయేంం, ధాఇయోఎఇట్టిచోట్ల అచ్చులు గాని యకారంగాని అఘుయకారోచ్చారణ గలకే. ఒరియాలో శాఈ (ఆవు) గాఇలా (పాడెను, జావ (వెళ్లను , హాఇంగణొ (వంకాయ) జా ఇట్టిచో ట్ల అచ్చు లభఘుయకారములం. ఖాటఛి (తింటున్నాడు), అట (ర్యా - ఇట్టిచోట్ల అచ్చు లఘు బకారం, ఒరియాలో వకారోచ్చారణ లేదు కాబట్టి ఖావుఛి, ఆవో - అని _వాయబడదుం

184 ఆక్షర విజ్ఞానం ఉదా ,. చొవపసము, (ప్రొవీణ్యము, దివ్యమ్ము గర్వము దేవుడు, భావుకత, అవ్వ, మోవి, వానః (వేల, అవకాయ్య దీవెన. శతెలగు సంధులలో రండవ వదం తొలి అక్షరం అచ్చుద్హైన ఉ ఊ, ఒ, ఓ _ లకు ముందు వచ్చే వకారం లఘు నకొరం, దీవికి న్వల్స్బమైన దంతోష్ట్య - ఉచ్చారణ ఊంటుంది, అంపే. తేలికగా ఉచ్చరించదిడుతుంది. ఇంచు మించు అచ్చుతో సమానం ఇట్టిచోట్లి వకారం తెచ్చి పెట్దిక వినంధిగా అచ్చుతోనే వాసే వద్దతి వాడుకలో ఉన్నది " ఉదా - వెళ్ళవలసి వన్నదిః మావూవ, ఏదోవెకమాట; అంత వోపిక నాకు లేదు, నబి ఉదాహరణలలో వకార౦ (వాసినా, అచ్చువాసినా పలుకుబడి లఘు వకొరమే నదన్వరూవం మార్చక్క ఉన్నద్వి ఊరు, ఓక్క ఓపిక _ ఇట్లు అచ్చు లతో 1వాయు'పే మంచి రచనా పద్ధతి వాక్యౌదిని ఉ ఊప ఒ, ఓం లతో (ప్రారంభమమ్యే ఆచ్చతెలుగు పదాలను అనేకులు ముందు వకొరం చేర్చి [వాస్తున్నారుం ఉదా - వుప్పు, వూర్చు వొకడు వొడ ఇట్టిచోట్ల వకొరం లఘువే, కొని ఇట్టి పదాలను ఆచ్చులతోనే, ఉప్పు, ఊరు, ఒకడు ఓడ - ఆ వాపి వాటి వినర్గమైన వర్ణ్మక్రదుం పరిరకీంచడ మే ఉకారాదులై స శత్చమాలను వృ-వర్షంతో మొదలుపెట్టి వాయుట దోషము. వువయోగం పుద్యోగం = ఇవి తప్పులు; ఉపయోగం, ఉద్యోగం = ఇవి ఒవ్పులుం అచ్చతెనుగు పదాలలో “బొ కౌరం "అప్పు- గా మారుట కలదు ఇటి బి చోట్ల (ఆవు లోని నకారం లఘూచ్చారజ 3లది, ఉదా, - బొను, అవును నౌర్కు పవరు, రౌతు, రవుతు గౌను, గవును (ఇంగ్లీషు పదం్శి తౌడు తవుడు, తత్సమములలోని బౌకారం “అవ్వగా మార్చరాదు. గౌరవము, మౌనము, క్షారము - ఇవి ఒస్పులు గవురవము మవునమ్ము, క్షవురము - ఇవి తప్పులుం

వర్షోశ్చారణం 18% పయిని పేర్కొన్నవికాక తెలుగులో లఘువకొరం గల స్థలాలు మరిక్తాన్ని ఉన్నవి. *గ కొరానికి బదులుగా వచ్చే వకారం, ఉదాం = తవులు (తగులు పవలు (పగలు, చివురు (చిగుడు) పోవు (పోగు. _ చువర్జ్ణాంత ధాతువృులనుండి ఏర్పడిన కీయారూపొలు. ఉదా = నిలువు (విలచ్చు, గెణవక (గణచ్చు, కొలువు (కొలుచు, కొన్ని తద్భవాలు ; చవుతి (చతుర్థి కొన్ని తత్ప్సమాలు: ఉదాం - గుడువు (గుర్రు, వధువు (వర్ఫూ, 'భేనువు (రేను). కొన్ని అచ్చతెనుగు పదాలు : ఉదా; = బరువు చదువు, వకారపు లఘుత్వ _ ఆలఘుత్వవిళ్షయానికి ఉచ్చాక ణమే (ప్రమాణం, 2. 88. అనుస్వారము = అనుస్వారం ఉచ్చారణపు విలువలను గురించి పూర్వ (పనంగాలలో చెప్పబడినది, వరములు 2. 10. వరోత్పతి £, €9, వర వరీకరణము 9, $5 + (వసనం ళ్‌ న! అట్‌ ఇ (గ గాలను చూచేది. ఆంతస్థ = ఊసష్మ వర్ణముల ముందున్కు పదాంతమందును అను స్వారానికి మకార నవ్నిహిత ఉచ్నారణం కలదు, అనునాసికేతర వర్ణాక్షరాలముందుగల అను స్వారావికి ఆయా వర్తములలోని అనునాసిక వర్ణపు ఉచ్చారణం కలదు. ౭ 00. వినర్షము = వినర ఉచ్చారణప్ప విలువలను గురించి -వూర్వ (పవనం గాలలో చెప్పదిడినదిం వరములు 2. 10 వరోత్స తి 2, 42 వర వరీకరణము 2. 54, (సనంగా క! గా. అతి న! శ లను చూచేది, 2డీ

1964 అక్షర పజ్ఞానం శెలగు తత్సమ పదాల వర్మ్మకమములో పంవ్కల్భతానుసారముగా విసర్గ (వ్రాయట సముచితము. వినర్గకు బదులు హకారం (వ్రాయుటగాని, మరొక రీతిగా 'వ్రాయట కావి ఆంత మంచి పద్ధతి శాదు. ఈ (క్రింద కొన్ని ఉదాహరణలు ఇవ్వ బగీనవిం ఒప్పు తప్పు పునః పునహ్మ పునహా స్వతః స్వతహా దబిహుశ్య బహుళ బహుశహ దుఖం దుహిఖర్క దుఖ్ధంం 2 01, వర్గ హల్లులోవి మహా[ప్రాణములకు ద్వీత్వం లేదు వర్ణ ద్వితీయ చతుర్థ వర్ణముల ముందు (క్రమముగా, (ప్రథమ తృత్రీయ పర్ణములు వచ్చును అంపేక,ఖ. లకు, గ ఘ- లకు సంయోగం ఉంటుంది అస్లే తక్కిన వర్ణ హల్లుల అర్చిప్రాణ మహాప్రాణాలకు సంయోగం ఉంటుంది. ఉదా = శుక్టొరము, దిగ్భ్రస్తి. న్వచ్చము, అజ్ష్యల్లులు, ఉళ్ళానము, బుద్ధిః మహాప్రాణమైన హకొరానికి ద్విత్వం కనవిపిస్తున్నధి. ఉద్కాఎ= ఆహ్హ హ్హ హ్హ 1 మూడు హల్లులు కూడీన అక్షరాలలో ఒకహల్లుకు ద్విత్వం, లేదాః నమాన (వ్రత్నం కల అల్పపాణ = మహాపపాణ సంయోగం, ఉన్నపుడు మొదట్‌ హల్లున్కు వలుకదిడక పోయినా తొలగించరాదు, ఈ్ళకింద కొన్ని ఉదాహరణలు ఇవ్వదిడినని, ఒప్పు తప్పు తత్త్వము (ళఠ్‌ + త్వ) తత్వము జి కిల) ఉజ్వలము తక్షణము (ఈళ్‌ శీ క్షణ) తక్షణము భగవద్ధ్యానము (భగవళ్‌ + ధ్యాన భగవధ్యానము

వర్లోచ్చారణం 187 కుడివైపు సృంభములోని వర్ణక్రమం ఉచ్చారణామ సారమే, కాని ఒకొక్క వదం విడదీయగా వచ్చిన మూల "శబ్దముల _ రూపాలకు హాని కలుగుతున్నది, అంతేకాక ఈ పర్ణ్మకమం నంస్కృృత - వర్థ్యక్రమ నిరుద్దము, కనుక శద్దిరూస - వ్యుత్చత్సి పరిరతణకుగాను మొదటి స్తంభములో చూపినట్లు (వ్రాయాటమే మంచి పద్దతి, ఇ

2. 92. అరసున్న - ఇది ఆనుస్వారం, అనునాసిక హల్లుల నంటి వర్షము కాదు; ఉచ్చారణలో అచ్చుల ఆనునాపికత్వము సూచించే గుర్తు మాత్రమే (వర్ణ వర్గీకరణము 2 58 (ప్రసంగం చూచేదిి. తెలుగులో చాలా తక్కువ స్టలాలలోనే ఆరసున్న అపళ్యకతం కొవ్ని ఉదాహరణలు ఈ దిగువను ఇన్వదిడినని.

ఆం: (ఆశ్చర్య సూచకము)

ట్‌ (1 కొట్టుట, అంగీకార సూచకమ్ము

ఉ హనూ (,ఉ (ఈ ౬ (అనంగీకార సూచకము)

బాం బాం పంప్పాం, గీంజొల ఫీ ,6 - (ధ్వన్యనుకరణ ళబ్ధిములు)

మావా€ (మామా

ఏవింటి? (ఏమిటి)

డేం వు డు (దేవుడు

కోం వం టి (కోమటి), కౌల జూ (ఒక వక్షి (కౌంచళబ్ధి భవము)

పయి ఉడాహరణలలో చాలా పదాలు సంభాషణలో ఉపయోగించే ఆను

నాపిక స్వరయుక్తృ పదాలు 1, “కౌ జూ పంటి పదాలు తెలుగులో మృగ్యం, అరసున్న (ప్రయోజనం స్వల్ప మయినా భాషలో దానికి స్థానం ఉన్నది.

2 పూర్వ రచయితలం కొన్ని చడాలను అర్జానుస్వార యాక్తమాగా 'శానేవారం 'ఆాంథికభామలో ఉచ్చారపు విఆవలేని ఆరసున్నకు (సముఖ స్రానం ఉన్నది కొన్ని వదాలలో స్వవన్ఫీద్ధమాగాను, కొన్నిచోట్ల సంధివల్ల సావ్యముగాను ఈ అరసున్న కనిపిస్తుంది. ఉచా _. లేంత్క మిందు వాండు, మోక, ఏీంగు = ఈ వచాలలో నిద్ప అర్హానుస్వారము, ఆనంగ్యా కొనల గల కాం బట్టి నన్ను. కూచి - ఇట్టిచోట్ల సాధ్య ఆర్జానుస్వారమా ఒకప్పుడు తెలుగు వచాలలోని ఆరసున్నకు ఆమనానీకోచ్చొా రణ ఉంచేది ఇది భాహెచర్యిత్‌ విషయమా. ఉచ్చారణపు విలువలేని అరనున్న ఫౌమ మండి తొలగించుట ఆవసరం.

నీడన పరిచ్చేదం స్వరాఘాతం

2, 9%, ఒక పదమును వదమ్మాతముగా పలికేటప్పుడు దానిలోని అన్ని

ఆక్షరాలమీదను సమానమైన ఒత్తిడి ఉండేదు, “చిలుకి అన్నప్పుడు మొదటి ఆక్షరమెన *చి మీద ఉన్న ఒత్తిడి తరువాతి రెండు ఆక్షరాలమీదను లేదు. ఉచ్చా రణలో పదంలోని ఒక ఆక్షరం మీద వక్త ఉంచే ఒత్సిడినే “స్వరాఘాతము అన వచ్చును, అంధ్రభాషావేత్తలు దీనినే 'ఊనికి (ఊత) అన్నారు. చిలుక అనే పదంలోవి మూడు అక్షరాల పలుకుబడిలోని కంరన్వరం ఒక్కశే, కాని ఒత్తిడి ఒక్కంటి కాదు. “స్వరం” అంటే ఒక విర్షి్షమైన నాదతంత్రీ (ప్రకంపన వేగం వల్ల పుట్టిన ధ్వని విశేషం అన్నమాట, వేగం మారితే స్వరం మారుతుంది. ఆ స్వరమునే నిశ్శ్వా సవాయు పరిమాణం హెచ్చించుటివల్ల గట్టిగామ,తగ్గించుటవల్ల మెల్ల గాను పలుకవచ్చును. *“అభూతం” అంటే దెబ్బ, లేక ఒత్తిడి అన్నమాట, నిశ్శ్వాస వాయి పరిమాణాధిక్యమే న్వరాఘాతమునకు హేతువు. అక్షరములోని అచ్చుకే వ్వరాఘౌాతము,

2, $4 తెలగు తత్సమ పదములలోను, తదృవ-దేళ్య_ఆన్య డేశ్య పద ములలోను మొదటి అక్షరము మీదనే న్వరాభూతము ఉండును. పదంలోని అక్షర సంఖ్యతో గాని గురులఘు భేదముతోగాని న్వరాఘాతమునకు నందింధము లేదు. ఈ (క్రింది ఉదాహరణములలో న్వరాభూతము సూచించుటకు మొదటి అక్షరము మీద ఒక చిన్న విలువుగీత ఉంచదిడినది.

॥ ॥ ః ॥ తత్సనములు హర్కి పదమ్ము కమలమ్ము 'వ్రకరణము భావ్క్యరుడు, 1] ః ॥ మాధురీ పాఖ్యము హర్షము, సహాయము సాహనము, గరిష్టము, ఆరీతము శి కీ

(వదింధము, గణన్మ పరిగణన్మ పృన్క (శ్రమళు, దిహీళ, వస్తుతః, పరిమళం | ౩ శ [ 1 శి. ః న్‌

హానం్య రణం, వదా దిహుధా వంభా, ఉపయోగము, అభిప్రాయము, ఆలంకృతి పరిజానం్క

బ్గా

స్వరాఘాతం 189 ॥ ॥ ॥ ॥

అచ్చతెలుగు పదాలు _ ఆది చదువు, కొమరుడు, కలం తామర్శి పసందు

(

రుమాలు, జాగా నవలా లాంతరు లారీ కలక్టరు 2 05. రెండుమూడు పదాలు ఉన్న చిన్న నమాసాలలో భూడా మొదటి పదం మొదటి అశ్షరం మీదనే స్వరాఘాతం ఉంటుంది తరువాతి పదాల తొలి అఆశక్షరాలమీద ఉండదు, “రామలక్ష్మణులు” అన్నప్పుడు *ద్రా మీదనే స్వరాఘాతం, లక్ష్మణులు" లోని 'ల మీగడ ఒత్తిడి లేదు. మరికొన్ని సమాసాలు -, అత్యధి కము , అటవెలద్మి పెద్దపులి, మేలి ముసుగు విగ్రహపూజ్వ భక్తిరంజని గాన మాధుర్మి మలయమారుతం, సకలగుణాభిరాముడ్యు వయః పరిమితి. ఒకొక్కపుడు చీర్చసమాసాల నడుమ కొన్ని పదాల తొలి ఆక్షరాలమీద కూడా స్వరాఘాతం ఉంటుంది. రామలక్ష్మణ భరత శత్రుఘ్నులు అన్నప్ఫుడు “రా? మీదనేకాక *భి మిద కూడ స్వరాఘాశం వినిపిస్తుంది “కరుణా కటాక్న్‌ వీక్షో ణములు అన్న నమానంలో *కి అనే తొలి అక్షరంమీదనే కాక చివరి పదం తొలి అక్షరమైన “వీ మీదకూడ స్వరాఘాతం ఉన్నది. £. 90. మాటాడేబప్పుడు మనం తరచుగా అచ్చులతో (ప్రారంభించే పదా _అన్నచోట సంధి చేని మాటాడుకాము. "వాడు ఉన్నాడు అనే వాక్యంలోని రెండు పదాల తొలి అతక్షరాలమీదను సహజమెన స్వరాభూతం ఉన్నది, సంధి కలిసి పలికేన్పుడు కూడా 'ఉన్నాడు. లోని 4ఉ - పర్ణంమీద న్వరాఘాతం, తస్పక ఉంటుంది. “వా డున్నాడు అంటాము; మరికొన్ని వాక్యొలుం ॥ | క

పి వప్వు డేమి చేశావు ?, ఆక్కొా, అక్క డింకెందు కంత సే "పధిక

శి

ప౦నంగం చున్నావు ?; మా క దనపసరం: నే నన్నఎ టడే. ల 31, ఒక ఉ క్రిలోవి వ_ముల వివపులోని భేదమువల్ల దాని అర్థం మారవచ్చును; పదవిఖాగమును, అర్థమును, అనునరించి న్వరాఘాతము మారును. “ఉక్తి” ఆంపే కొన్ని పదముల సఎుష్టి అని అర్ధముం

100 అక్షర విజ్ఞానం *రెండెడ్డ దిప్ల' అంపే, “ఒం బెన్టదిచ్ల కొవు, రెండేసి ఎద్దులు పూవ్చిన దిన ళ్‌ ! అని అర్ధము. రెం డెడ్లబప్ల్ది ఆంటే రెండు + ఎడ్ల బళ్లు = ఎడ్ల బళ్లు రెండు ఈ (క్రింద మరికొన్ని ఉదాహరణములు వదవిభాగ స్వరాఘాత చిహ్నము లతో ఇవ్వదిడీనవి;ి అర్థభేద మును సులభముగా ఊపాంచవచ్చును. డికి ఒక పదవిభాగము రెండవ పదవిభాగము ! మిరుమాలా మీక్ర + మాలా? మీ + డదమాలా ఆకలి బాధ ఆకలి + బాధ ఆ? కలినాధ ఆమెకుమౌొరుడు ఆమె + పమారుడు అమెకు + మారడు | ఆఅతడుమారవుడు అఆతడు+ మాధవుడు ఆతడు + ఉమాధవుడు వై ఉదాహరణమువల్ల స్వరాఘాతము మాద్చటనల్ల ఉప్పల అరము ఎట్లు మారిపోపునో వృష్టమవును, న తెలగులో న్వరాఘాత నిర్ణయానికి శిమ్ధుల ఉచ్చారణమే (ప్రమాణము 11 పైని పేర్కొన్న నియమములు” ఉదాహరణీములు సూచనా (పాయములే కావి తుది నిర్ణయములు కొవు, న్వరాఘాతము తెలిపే గుర్తులు (వాతలో వాడదిడవు. నన మ స క యకక కకక. క తెలుగలిపీ నిర్దస్ట్రమైనది శాలట్టి లెలుగులో స్వళాఘాతమానకు అంత (పాధా న్యమా లేదు. వర్శ్మశమంలోని గురులఘు - అక్షరములను బట్‌ సహజిమాగా ఒళవిధ మైన ఒత్తిడి ఏర్పడుతుంది. సర్వషరాలను, మహా్నహైణమాలన్స్‌ వలుకుటకు ఎక్కువ ఊపిరి వదలుట అవసరమా ఇదిక్రాళ (భల్యేకముగా మొదటి అక్షరము మావ స్వరా ఘౌరవు ఉంటుంది. లోప భూయిస్షమెన లిపీ గల ఇంగ్లీషు వంటే భామలలో శుద్ద ఉదాణను స్వఠాఘాతశము మాద ఆధారపడి ఉంటుం3, ఒళ పదంలో ఆజ _ మధ్య ఆంళతః లలో ఎక్కుడనో. ఒక్‌ చోట ఒక నీలబులు) (తెలుగు (పకారం, ఆక్షరము) మొదస్వరాఘాతమా ఉంటుంది. పెద్దల ఉచ్చారణమాను బట్టి నిఘంటువులను బట్టి వరౌఘాలేము తెలియ బడుతుంది ' స్వరాభఘాతమును బటి లేశ వర్ష్యనుం గలపచా నికి రెండు అర్థాలు ఉండవచ్చును. స్వరాఘాతమా మారితే పదముల ఆర్థబోధశే రంగము కలుగుతుంది. తెలునలోని న్వఠరాఘారేము అంత జటిలమైనద్కి గురుఠరమెనడి శాదుం యమ్‌ మ్‌

ఎనిమిదవ పరిచ్చేదం టే స్వరస్థాయి

ఓ 08. వాక్యం పలికే టస్పుడు నాక్యమంతటా ఒకే న్వరం ఉండదు. స్వరంలో ఉచ్చాతానీచతలు, అంజకే ఎగుడు దిగుడులు ఉండును, 'అవి ఆర్ధ విర్ద యంలో కొంతవరకు సహాయ పడును. ఈ స్వరవైషమ్యమునే 'న్వరస్థాయి" అనవచ్చును; ఆం(ధ్రభాషావేత్తలు దీనివి *న్వరంి అన్నారు

వ్వర పేటికలోని నాదతంథతుల (పకంపనవేగం హెచ్చుటవల్ల న్వరస్థాయి

ణం థి హెచ్చుతుంది, వేగం తగ్గుటవల్ల స్టాయి క్రిందికి దిగుతుంది, 1 ఇందుకు నాద తంత్రీ (ప్రకంపన నేగమే కారణము కౌబిట్టి స్వరంలోని హెచ్చుతగ్గలకు 'న్వర ణి ళ్‌

స్టాయి'అన్న "పేరు తగిఉన్నది. న

భాషలో స్వరస్థాయిని నాలుగు విధాలుగా పర్లీక రించవచ్చును. ఒకవాత్యం పలికేటవ్సుడు హెచ్చు తగ్గులు లేక ఇంచుమించు అంతటా ఉండే “స్వరం సామాన్య స్వరస్థాయి; (క్రమంగా హెచ్చేన్వరం ఆరోహి స్వరస్థాయి, (క్రమంగా (క్రిందికి దిగే న్వరం అవరోహి స్వరసష్థాయివి ఒక రకంగా ఉండక వికృళంగాన్యు జ అభి జీ విషమంగాను ఉండే న్వరం నిషమ న్వరస్థాయి అని సేర్కొన వచ్చును,

సంభాషణలో *ఆలి ఆనే వాక్కు. న్వరస్థాయా భేదంవల్ల పెక్కు ఆర్థాలను సూచిస్తుంది, *ఆలి అం'పే “అవును, సరే అని అర్థం, ఇరి సొమాన్యస్టాయి, (ఆంఫి ఆంపే “ఏమిటీ ? అని అర్థం, ఆది ఆరోహిస్థాయి. 'ఆ అంపే "ఆశ్చర్యం, నమ్మదగినదికాదు అవి ఆర్థం ఇక్కడ పిన్నధి విషమ స్టాయి,

1. సంగీరములో 'స్త్వ ర్వి గ్య మృళు దని లు సప్తస్వరములని పేర్కొ న్నారు. ఈ స్వరాలకు అఆరోహణం, అవరోహణం అని రెండు (కమమాలు కలవుం 'శ్రమముగా స్థాయిహెచ్చుట ఆరోహణకనుం, పయిని పేర్కొన్న స్వర్శకమము, (శ్రమముగా ష్థాయి రణ్గట ఆవరోవాణ్మ్యకమం, పయి (కమానికి విలోమ మైనదిం

"వేదమునకు స్వరం ఉన్నది *స్వరానుకూలమైన అర్థ ౦ ఉన్నది. వేద స్వరంలో అనుదాత్త, ఉదాత్త స్వరిత్క దీర్స్స స్వరిరమాలు అజ "భేదములు కలవుం అను దార్హేం అన్నిటిశం యు శక్కువ ప్పాయి. ఉదాక్తం మధ్యస్థాయి, స్వరిత = దీర్స స్వరిరములః హెచ్చుస్థాయి,

192 ఆక్షర విజ్ఞానం వ్వరసొయి ఉపయోగం తెలి పేటందుకు ఈ కింద కొన్ని. ఉదాహరణలు ఇవ్వ వె బడినని. 2. 84 కథనాత్మకమైన వాక్యము చివర భావపరినమాప్తి సూచకముగా ఆవరోహిసాయి ఉంటుంది; స్వరం (క్రమంగా తగ్గుతుంది. వీనిని తెలుపుటకు ఖ ను. వాక్యాంతమున ఒక చుక్క. ఉంచదకును, ఈ చుక్కకు పూర్ణచ్చేదము” అని పేరు. 1, ఆ రాత్రి ధారాపాతముగా వర్షము కరిసినదిం 2 విమాన [వమాదంలో సెక్కుమంది మరణ్‌ంచారుం క అనంతుష్టి అనర్థాలకు మూలం. వాక్యముల చివర అరోపొస్థాయి ఉంటుంధి స్వరం [క్రమంగా హెచ్చుతుంద్హి దీవిని తెలుపుటకు వాక్యాంతమున ఒక కుటేల శేఖ, దాని [క్రింద చుక్క ఉంచ బడును, ఈగుర్తుకు వృచ్చకము ((పశ్నచిహ్నము) అని 'పేరుం 1 వారు కూడ తీర్మయా(త్రలకు మనతో వస్తున్నారా? న అతీ తి సీవు (కొత్తపివీమా చూచావా ? 8. మీకు పననకాయ కూర ఇష్టమేనా $ వి 10 "ఎవడి, “ఎందుకు “వ మొదలైన (వ్రళ్నార్హక పదములు గల (వగ్నో వాక్యాల చివరను, ఇవాబును అపేక్షించని వ్యతి రేకార్థ బోధక (పశ్న వాక్యాలి చివరను న్వర్చిమైన ఆరోహిష్తాయి ఉ౦టుంది. వాక్యాంతమున సృచృ శను ఉండును, ఉదా.._1. మీప ఎంతమంది పిలలు ? య! శ. ఈ రహన్యం ఎట్లు బయటికి పొక్కిసది 1 8 నేను చెప్పది ఏమున్నది ? (ఏమి లేదు శీ అది నాకు ఎందుకు తెలియదు | (తెలునున్యు క చి 102 వాక్యములో ఒకదాని వెంట ఒకటిగా నచ్చే సమాన అన్వయము ల పదముల చివరను, పదదింధముల చివరను ఆ రోహిస్టాయి ఉంటుంది ఆ

స్వర స్టాయి 198 పదముతో వాక్యం పూర్తికాలేదు. ఇంకా వాక్యొంళం ఉన్నది, అని ఈ ఆరోషా స్దాయి సూచిస్తుంది. అట్టిచోట్ల చుక్క క్రింద (వ్రేలాడే చిన్న వ్మక్రరేఖ గల గుర్తు ఉంటుంది, ఈ గుర్తుకు *విలంబము (ఇంగ్లీలో “కామా? అంటార్కు అవి “పేద. “వ్వల్బవిరామర్కి *వేలాడేది అని విలందిళద్దా రం ఈ (వనంగంలోని వయి వాక్యములే ఈ ఆరోహిస్థాయికి ఉదాహరణలుం మరికొన్ని ఉదా __1, కలము, విరాదిడ్డి, ఇతర ఉపకరణములు, పరీకెర్ధులే

తెచ్చుకోవలెను,

£, వాడు ఉద్యోగం మావి, చిన్న పెట్టుబడితో వ్యాపారం (ప్రారంభించి ఎంతోడబ్బు నంపాదించాడు.

8. వాణీ సచ్చార్కు మాయింట రెండు రోజులు ఉన్నారు తిరిగి వెళ్ళిపోయినారు,

శ. దార్మిద్యం వల్ల నేమి, ఆధిక నంతానంవళ్ల నేమి, భర్త దుష్ప్రవర్త నవలర్లి నేమి, ఆమె ఆరోగ్యం పూర్తిగా చెడి పోయింది.

పయి వాక్యాలను చదివేటన్నుడు విలందముల ముందు ఆరోహిస్థాయి ఉన్నట్లు సుజువుగా గు రించవచ్చును. ల అక్‌ 2, 101. ఆరోహిస్టాయి నముచ్చయార్థద్యోతకము. ఆంట్కే నమసత్తాకము లైశ (ఒశే ఆశ్వయం కల పదాలను కలిపే సముచ్చయం (ఈ న్వు వంటిది అట్టిచోట్ల _ ఆరోహిష్టాయితోపాటు, పడాంత్యన్వరం _ బీర్తీకరించుటగావి) ళా |! ల! ఖు వముచ్చయ - ఉత్వం వాడుట గాని చేయవచ్చును. ఉదా" ...కలమూ, సిరాబుడ్డీ ఇతర పరికరమాలూ, సరీకెర్టలే తెచ్చుకో వెలను, సీవూ, నేనూ కలిపి పోదాము, నీవును నేనును, కలిపి పోదాము (పంధివళశమున ఉత్వం *నుః ఆయినదిం) 25

1904 అక్షర విజ్ఞానం 9. 104 వాక్యంలో ఒక పదం అర్ధానికి (ప్రాధాన్యం వివకీంచేటస్పుడు ఆపదం చివర అరొహిస్థాయి ఉంటుంది ఈ కింది వాక్యాలలో ఆధోరేఖలు గల వదాలు అర్థ్మప్రాధాన్య వివక్ష గలవి. 1 ఇవి ఈనాటి (పపార విశేషాలు. 2, ఆవని చేసినవాడను వేను ఓ 65 ఆశ్చర్యాది మనోవికొారములను సూచించుటకు వాక్యంలోని ప్వరస్థాయి వికృతంగాను, విషమంగాము ఉంటుంది. ఇట్టి విషమ స్వరస్టాయివి శెలిపేటందుకు వాక్యాంతమున ఒక విలువుగీత [కింద చుక్క ఉన్న గుత్త ఉంచ బడుతుంది దీనికి 'వ్యంజక చిహ్నము” అని పేరు ఉదా . ! లాటరీలో లక్షదూపాయల్తే ఎంత అదృష్టం (ఆశ్చర్యం) ? ఎంత పవి జరిగింది ॥ (నిషాదం) త దొంగ దొంగ _ పారిపోతున్నాడు. పట్టుకొండి : (ద్వేషం) శి ఓసి నీయిల్లు వంగారం గాను (తిట్టు 5. నాకళ్ళు కాల, నే చచ్చిపోయానే (సానుభూతి క. సీ కేమమ్మా, మహారాణివి (పొగడ్త, ఈర) జాతి బ్బ 7 పో ఈక్షణం బయటికీ పో మరి సీ మొగం చూడకూడదు (కోరం) 8. ఓహో 1 ఏమిదయ । (దయరేదు వ్యంగ్యార్థం) ఖు క. ఆం వాడు ఇచ్చాడు, నేను పుచ్చుకన్నాను : (వాడు ఇవ్వడు నేను పుచ్చుకొనేది లేదు న్యంగ్యార్థం) థి

ఆధునిక (పామాణికాం[ధధ వ్యాకరణం మూడవభాగం ఇడ సంధి విజ్ఞానం మొదటి పరి చ్భే దం సంధి

8. | ఒక వాక్యం సలికేటస్పుడు దానిలోని వేరువేరు పదాలను ఒక దాని తరువాత ఒ$టి వ్యవధానము లేకుండ పలుకుట సంభాషణలో స్వాభావికమెన పద్దతి, అక్కడక్కడ నడుమనడుమ, ఒకొక్క-- పదదింధము చివర్శ వ్యవధానం ఉండుట కూడ స్వాభావిక మే.

“వ్యవధానము" అంకే కాలవిలంబము, లేక్క ఆగుట్క అని అర్థం, సాధా రణమైన ఆన్యవహితోచ్చారణలో రెండు అక్షరాలకు నడుమ పహజంగా ఆర

ఛి

చ్యూత్రాక.కొలవ్యవధానం ఉంటుంది. అప్పుడు అఆదరముణ నవ్నిహితముఠైె ఉండును ఒక లఘువు ఉచ్చరించే కాలం ఒక మాత్ర, ఆంపే రెండు అక్షరాల మధ్య గల సహజ వ్యవధానముతో కలుపు కొని ఒక మాత, అన్నమాట, గురు- లమఘుఎఅక్షీరములు గల పదముల ఉచ్చారణ మాతల పరిగణనలో అక్షరాక్షర మధ్య వ్యవధానములు లెక్కలోనికి రావు. వ్యవధానము అర్థమా(త్రకన్న ఎక్కువ ఆబునప్పడే ఆది వ్యవధానముగా పరిగణీంచదిడును. ఒక వాక్యమునకు, డావి తరువాతి వాక్యమునకు నడును మూడు నాలుగు మాతల వ్యవధానము ఉండును, నిర్వచనం *=

వాక్యములోని రెండు పదములకు ఆవ్యవహితముగా పలికేటప్పుడు పూర్వ పద ఆంత్యవర్జముతో ఉత్త రపదంఆద్యవర్షము కలియడం, అట్టి కలయికవల జరిగే వరవికారము, లేక, వర్ణములలో కలిగే మార్చు, సంధి అనబడును. ఆవర

మ! జ మ! ములు పంధివర్రములు, నంధికి *వంహిత? ఆనే పేరు కూడ కలదు.

/!

191 సంధి విజ్ఞానం

ఒకే పదములోని రెండు భాగముల వడుము జరిగే మార్పును కూడ సంధి

అనవచ్చును, ఉదా*వాడు + అవ్వుడు + ఏమి + అన్నాడు ఇ వో డప్ఫుడే మన్నాడు థి

ఈ వాక్యములో నాలుగు పదాలు ఉన్నవి, సంధిలో వరుసగా పూర్వపదాల ఆంత్యాచ్చులు, “వాడు లోని ఉత్వం, “ఆప్పుడు” లోని ఉత్వం *ఏమి లోని ఇత్వం లోపించి వాటి స్థానంలో ఉత్తర వదాల తొలి ఆక్షరాలైన ఆ ఏ, ఆ ఆనే ఆచ్చులు చేరగా *వా డన్నుడే మన్నాడు" అనే ఆవ్యవపాతోచ్చారణ గల వాక్యం సిద్ధించును వాడు + అప్పుడు ణి వాడప్పుడు, ఆపుడు 4 ఏమి జా అప్సుడేమ్మి ఏమి + అన్నాడు = ఏమన్నాడు, ఇక్కడ సంధిలో అచ్చులలోన మే వరవికొరము, ఇవి వేర్వేరు పదములు కాబటి నంధియుక్తముగా పలికేటప్పుడు:

కలి ల ల! న్వరాఘభాతము మారక పదాదులై న అచ్చుల మీద ఆ్లే ఉంటుంది అన్న నిషయం మరవరాదు, వా డప్పు డే మన్నాడు ? _ ఈ నస్వరాఘాతమును, నంధిన్కిసూచించేటందుకు (వ్రాతలో పదాల మధ్యను నంధి జరిగే అక్షరం ముందు, ఎడము ఉంచుట పఠనసాలభ్యానిక్కి ఆర్రబోధికు, ఆసళ్యకం, అ వదమధ్య సంధికి ఉదాహరణము *_ మూడు + అవ = మూడవ,

శ. 2, తెలుగు అజంత భాష, అంటే, పదాలనివర అచ్చులు గల భాష. కొట్టి రెండుసదాల మధ్య అచ్చులతో అచ్చులకే సంధి సాధారణము. హలాదు లైన (హట్లలలో (ప్రారంభ మయ్యే) పదాలిప పూర్వ సదాలతో సాధారణంగా నంధి ఉండదు _

ఉదా, ఈ వార్తలో కొంత విజం లేకపోలేదు. మనదేశంలో 'పెక్కుమందికి చదువు రాదు. ఎందరో భగవద్గీతకు టీకి (వాళౌరు, వాడు వానలో తడిపినాడు.

సంధి 197 వంధి లేకపోవుటక్షే'వినంధి లేక “కృతి భావము” అవిపేరు “ప్రకృతి అంపే పదను యొక్క అనలు న్వరూవము, “భావము అం'టే (ఆ రూపము్య ఉండుటి అవి ఆర్థము, 8. 8. మాటాడుటలో పదాదిని ఆర్చులు ఉన్నచోట ఉచ్చారణ సౌకర్యార్థం నంరి చేసినా, వాతలో మాటాడినపే సంధి చేయవలసిన ఆవళ్యకత లేదు, న! వాక్యములోని వేరువేరు పవాలసు వివంధిగా (వాయడమే నేటి శిష్ట వచన రచనా నం్టసదాయం. ఈ వ్యాకరణంలో ఇంచుమించు (పతినాక్యము విసంరికి ఉదాహరణమే. 1 ఈ శ్రీంది వాక్యములు విసంధి రచనకు ఉదాహృృతులు. 2 (0) అక్కా, అక్కడ ఇంకొ ఎందుకు అంత'ేపు అధిక (వనంగం చేస్తున్నావు 1 ఒకమారు ఇటువచ్చి ఈ పవి చూడరాదా ? (2 వాడు ఇప్పుడు ఇక్కడికి ఏల వచ్చాడు ? లు

క. సంస్కృలేములో వాశ్యములోని పదములను విసంధిగా (వాయుట దోషము

శాదుం ఉదా వాసః కౌంలేకుః కృపయా అవిన్షః విషీదన్‌ ఇదమ్‌ అంవీఠ్‌, ఇంగ్లీషులోను లేఖననంధి లేదు. హలంత కష్టాల తరువాతే అజాది పదాలు వచ్చేటప్పుడు, వర్హవికారము శేకవోయిన్నా అవ్యవహిరముగా హల్లులతో అచ్చుల చేర్చి బలుకుట స్వాభావికము. కాని (వాతలో ఏభదమునకు ఆ పదమే విడిగా (వాయ వలెను

“బట్‌ ఇఫ్‌ ఇట్‌ ఇజ్‌ ఎ (న ఆన్టెట్‌ ఎఫీయర్‌ి అని వాయ వలెను. గాని 'బటి ఫిటి జె నస్హైం కేఫేకుర్‌ి అని (వాకురాదు, *ఇండియ 0జ్‌” అని పలికీన్సా *ఇండియ ఇజ్‌” అని వాయాలి.

82 ఈ వాక్యాలు సంధాషణలో సంధియుక్తృ మా ఉచ్చరించినాా స్వరాఘాత మును బట్టి అర్థమగసట సుకరమే. (వారలో ఉచ్చారణానుసారమాగా. సంధిచేయుట వల్ల కొన్ని చిక్కులు కలుంగునాం

(1) అర్థ్యయూక్తముగా చదువుటలో శాలవిలంబన జరుగ వచ్చునుం (శేషం శరువాతి ఫుటలో,

[100 సంధి విజ్ఞానం శి 4 తెణగు పదముల జాతులను బట్టీ సంధులను ర0డు "పెద్ద తెగలుగా విభజించవచ్చును. (1) సాంవ్కృృతిక వంధులు, (1) తెలుగు నంధ్ధుణుం సాంన్క్య్భతిక సమాసాలలోవి పదములనడుమ వచ్చే సంధులు సాంస్క్భృతిక సంధులు సంస్కృత సంధి నియకముల వకొరమే ఈన౦ంధులు జరుగును. సాంస్కృతిక సమావం అంటే సామాసిక (ప్రాతిపదికలతో కూర్చిన పదసము దాయం ; తుదిని తెలుగు (వ్రత్యయం ఉంటు౦దిం " ఉదా (ప్రజా 1 అధినేత = (ప్రజాధినేత, సత్‌ + మార్గము జు సన్మార్గము, ద్కు + అవస = దురవన గి న! ఇ దేర్వేరు తెలుగు వదాల నడుమగాన్మి తెలుగు సమాసాలతోని పదముల నడుమగాన్కి జ౦గే సంధులు తెలుగు సంధులు ఉదొ _ బిలము +- ఉన్నది = బలమున్నది, చెన్ను + కలువ =, చెంగలువ. నం ననా నాననా (11) పవర్షవికారమువలన పవముల నిజరూపమాలు కొంతవరకు మళగు వడునుం (111) సంధి చేయ ఎవల్లి పదము నడుము ఎడము ఇంచి వాయుట కొంత కష్టమగునుం వింంధిగా (వాయటవలన (వయో జనములు శలవు (1) పదములు విడివిడిగా స్వస్వకహావమాలతో ఉండి పరనవేగమునకు తోడ్పడును (1) పదస్వహావమా వెడదు 10) ఆ ర్థిబోధకు భంగము రాసీయక పకిధ అయాపచాలను సంధి చేనీ అవ్యవహితముగా వమవవ స్పన్ను మనసులో ఊహించి (వాసే టప్పుడు వాళ్యతుధ్యంలో ఆస్క్‌ ఆలోచించి రభన కొనసాగింద వచ్చును "వేడు (వ్రవీద్ధ కవులు పండితులు, అధ్యాపకులు వత్వికా రరయికలు, గద్య వ్యాబి మరచ యి 1లం, శమకశ రవకఠూో విం ధిచక_గా పాటిస్తున్నారు వచన రచనలో విసంఫెగా (వాయుట ఆధునిక పామాణిక ఛాషాఖక్షణాలలో ఒళటి,

సంధి 109 8.5 సంధి జరిగే సానమును చిట్టి నంధి రెండు విధములు, న! 1 బహిన్సంధి లేకి వదాంత వంధి. శి అంతన్సంధి, లేకి పదమవ్యసంధి దిహిన్నంధి - రెండు వేర్వేరు పదముల మధ్య జరిగే సంధి దిహిస్పంధి. పూర్వపదాంతమందు జరుగుట చేత వీనిని వదాంతసంధి అనవచ్చును ఉదా ___ (ఆ) వారు +- అన్నారు = వా రన్నారు. (ఆ) గురు ఆజ న్‌ గుర్వాజ్ఞ ఆంతన్నండఢి - ఒకే పదములోవల రెండు అంశములనడుము జరిగే సంధి ఆంతవ్సంధి, పదమధ్యమందు జమగుటచేత టీనిని పదమధ్యసంధి అనవచ్చును. పదాంశం ఆంటే, చివరి (పత్యయముకాన్ని ముందు ఉన్న ఉననర్ల కాని కావచ్చును. న ఉదా ః... మూర + ఎడు = మూర3ప గేస్తు + ఆలు = గేస్తురాలు. (ఇవి తెలుగు (పళ్యయ నంధులు ఉదా... వరి ఓ ఆటనము ౫ పర్యటనము అభి గ ఇష్టము జు ఆల్రీష్టము (ఇవి ఉపసర్ష పంధులు (ఇట్టి సంధుల విషయము “పదవిజ్ఞానం అనే భాగములో తత దుచిత స్ధల ములలో చెప్పబడును ) 5. 6 వంధివర్షముల స్వభావమును బిట్టి సంధి నాలుగు విధములు (1) ఆశ్‌ వంధి (స్వర సంధి; (49 హల్‌ నంధి (వ్యంజన సంధి; (8) విసర్గ పంధి, (4 ఆనుస్వార సంధి సంధివర్హములు రెండును అచ్చులు అయనప్పడు జరిగే నంధి అచ్‌ నంధి లేక స్వర నంధిం ఉదా __ వీవు + ఎవరవు ? = నీ వెవరవు ? (తెలుగు వంధి పిళ్ళ + ఆదేశము==పితాదేశము (సాంస్కృతి కనంధి

20 సంధి విజ్ఞానం వంధిపర్షముల శెండింటిలో ఒంటి హల్లు అయినప్పుడు జరిగ్‌ సంధి హల్పంధి లేక, వ్యంజనసంధి, ఇది మూడు విధములు, తేల పదము౨ హలంతములు కావు; కొపున తెలుసు నంధుంలో రెండు హలు9 నంధి అవంభవము 1 సాంస్య్భృురిక వహాస సంధులు, ఇట్రివి, న! ఉండును, ఉదా _. జీవత్‌ + భాష = జీవద్భాష వాక్‌ ₹ మాధర్యమా == వాజ్కాధుర్యము, హల్లుతో అచ్చుకు కలిగే నంధి కూడ సాంస్కృతిక సమానములలోనే ఉండును ఉదా.- దిక్‌ శ అంతము 2 దిగంతముం ఐగత్‌ ఈపడు = జ“విసుడు, ఆచ్చుతో హల్లుకు ఆయ్యే నంధులకు ఉదాహృతులు, 2 వృక్ష శ్‌ ఛాయ ఇ వృతచ్చాయ (సాంస్క్య్భతిక సంధి తిసు జ తమ్మి == కనుదమ్మి (బగు సంధి నవ వనన న ను. ప సన

1. పొవీశార్యధములో *వచ్చెన్‌ + కృన్తుడు = వ చ్చెంగృమ్లుడు” వంటి వ భం సంధులు ఉందగెను చేటి తెజగపలో వచ్చెన్‌ అనే హలంరకూపము ఆ గాహ్యమా వచిన రచనలోనుు ామణలోన్యు వచ్చెను అవే అజంకరూపమే సాధువు. 'కృుడు లోని కళారమాు గకారమాశా మారుట వ్యవహారదూరము, అసహ్యము. ఇట్లి సంధులు కావ్య భాషకే కాని జేటీ వవన ఫామకు వేందవుం ల 2 ఉవ్బారణక్వర వఅన సంభాషణలోఆజంకవదాఅ తమవాత పాలాది పదాలు వచ్చేటప్పుడు అచేక స్థలాలో సంధి వినసడుమున్నద్ని ఉచాః భూమ్మాద (భూమి 1 మిద; భారర్టేళం (భారత 4 జేశం); మొదటి ఉచావారణలో “ఇ వర్ష్శలోపం, ఇ0డవ ఉచాహరణలో తకారావిః దకారదేళం, ఆవర్షలోవం ఇట్టీజే మ9ికొన్నిి నాహ్మ_డా నాకుషూడా) అద్దేని! (ఆదిదేని॥), ఇంట్లో (ఇంటిలో) చేత్తో (చేతితో, శళ్చెష్య (1ధచెన్వు) అక్కడికెళ్ళి (అక్కడి! వెళ్ళి) చెప్పేస్తాను (చెప్పిజేస్తాన) ఇంకొంచెం (0 కొంచెం --(గేకం శరవాకి పుటలో)

సంధి 201 వినర సంధి సాంస్కృతిక సమాన సంధి వినర్గకు హళ్లిగానే పరిగణన టి కౌబటి ఇది ఒక విధమయిస హల్చంధే, వినర్శకు ఆచ్చుతోగాని హల్లుతోగాని న! ళా సంధి ఉండవచ్చునుం ఉదా "- పునః 4. ఆలోచన == పునరాలోచన. మనః + భావము = మనోబావముం అనుస్వారాంతములై న పదాలు తెలుగులో ఉన్నవి అనుస్వారానికి హల్లు గానే పరిగణన కాబట్టి ఇదికూడ హల్పంధి భేదమేం ఉదా - సులభం + ఆ ఇ సులభమా? 8,7. నంధి జరుగుట జరుగక పోవుటను బిట్‌ రెండువిఫములు. నిత్యనంధ్కి వైకల్సిక సంధి. తపస్పనినరిగా జరిగే సంధి విత్యసంధి నిసంధిగా (వ్రాయటయే అలవాటు అయిన నేటి తెలుగుతో నిక్య సంధుణ తక్కువ. కొన్ని ఉదాహరణములు, (1) నేనో (నేను + ఓ), నీవో (నీవు + ఓట ఈ పవి చేయాలి, (బ) దిక్కులేనివారికి దేవుడే (దేవుడు (౨ ఏఏ తోడు 'ఛాతరలో పము సంధుళ హై ంపదగ్గవి కావు కొందరు వక్తలు భాషణలో నెళం ఇట్టీ సంధులు చేయక (చనంగించుట కలదు పదమాల నిజరూపం పరిరక్షించి సంధిరహితముగా (వాయుటయే (ప్రానూణిక భాషా మర్యాద స్పష్టత కొరకు అచ్చందులం వ3ైతంమాని విసంధిగా వాయుట నేటి రచనా పద్ధతి ఆయి శఆండగా సహజమాగా సంధిలేని చోట్ల మాటాడేటట్లు వాయడమే. వ్యాదవోరిక ,ఖభాహిలమషణం అజీ (భాంతి! లోచై అచేక వర్షవికారములుగల సంధు చేనీ [బాయుట ఆఅవాంఛ నీయముం. పరిక ఐచ్చికముగా భూమ్మాది వంటి ఉచ్చారణతో చదువుకొంళేే చదువుకోవద్చునుం. సుస్థిర వాజ్మయ రచనలో ఇట్టి సంధులు ఆవరణీయములు శావేమో అవి తోస్తున్నది. వంకొయ (వంగి కాయ) చేంతొడు (చేదు + కొడు), క్రంవెంబు (కంచు 4 చెంబు మొవలైనవి యౌగిక (రెండు పదాలు కలినీనవి) వధమాలే అమిునా ఓక విశిష్టారంలో “కూఢమా) లౌటచేత -వాటిని ఆశ్షవాయాట అవళకనము. నో క్‌ శం లం ఓ పన వ ము ళ్‌ అనల) వ్‌ / | 110747౯9 ల.

లి సంధి విజ్ఞానం 8. వీపు మనిషివి కొవా (కొవు ₹ ఆ)? శ. కను చా కవ == కనుగవం వయి మొదటి మూడు విక్యొలలో ఓ ఏ, ఆ, అనే ఏకొక్షర పదాలకు పూర్వసదాంత్య - ఉకారముతో నిత్యసంధిి గొల్లన ఉదాహరణ సమాన సంధి విత్యసంధి లా వక్త, లేక్క రదయిత ఇష్టమునుబట్టి నంధిచేయుటకొవ్తి చేయక పోవుట కాపి సమ్మతమైకే, ఆ సంధి వైకల్పికము అది శ ఏమి == అదేమి, అడియేమి, అదిఏమి ఇక్కడ వాకలో నంధిచేసినా చేయకపోయినా దోషము లేదు. 88. పంధిలో జరిగే వర్షఏకారము మూడు విధములు. (1) లోపము, ) ఆగమము; (4) ఆదేశము. (1) లోపము - పూర్వపద _ ఇఆంత్యపర్షముగాని, ఉత్తరపద లు ఆద్య వర్షముగాని తొలగిపోవుటయే వర్టలో పము ఉదా - (ఆ) వాడు + ఎవడు ఐజి వాడెవడు? ఇక్కడ పూర్వవర్డ లోసము, ఉ _త్తర పద _- ఆద్యవర్లమైన ఎత్వము విళ్ళి వది, ఇది సపరరూప వంధి (౮) వాని శ అదీ 2 పావిది (అది? (వత్యయము ఇక్కడ ఉత్తర పదాంకాడి ఆయిన ఆ-వర్షమునకు లోపము, పూర్య పదం ఆంత్య _ ఇ వర్షము విల్చినది. ఇది పూర్వరూపనంధి. ఇట్టి నంధులు లోపవంధులు. (2) ఆగమము. - రెండు పంధి వర్ణముల నడును మరొకవర్షము (కొత్తగా వచ్చుట వర్ణంఆగమము, ఉదా _ తేనె శ ఈగ ఇ తేనెటీగ, మా + ఊరు ఇ మావూరు, ఇట్టి నంధులు ఆగమసంధులు,

తెలుగు అచ్చంధి 20 (4) ఆడేశము !-నంధి వర్రములలో ఒకటిపోయి దాని స్టానే మరొక పా! వర్ణము వచ్చుట వర్ష - ఆదేశము. క్‌ తల్లి శ తండ్రి (బహువచన క వర్షము న! తల్లిదండుణ, ఇక్కడ ఉత్తర పదాది *తి వరానికి దిదుళు *ద? వక్రం వచ్చినది ళల ణి ఇట్టి సంధులు ఆదేశ సంధులు. రెండవ పరిచ్చేదం తెలుగు సంధులు - అచ్చంధి

8.98. అ ఆఅ, ఇ, ఈ, ఊ ఎ ఏ, ఐవి ఒప ఓ దొ-లమీవ ఆ ఆ

ఐ, బొ- లకు సంధి లేదు, ఉదా _. "పెద + అడవి == పెద ఆఅడవిం ౧ తా ౧

అస్లే ఈ కింది ఉదాహరణలతో వంధిరాహిత్యం (గహించేది. గొప్ప ఆలోచన్మ రాజుల అదరణ్య మా ఆమ్మ, జాగా అమ్మకం, మా ఆవిడ, ఆంతా ఐపోయింది, ఆ బొషధం, వట్టి అమాబికుడు, కవి అన్నాడు, చెప్ప రావి ఆనంద౦, చక్కని ఆభరణ్రాలు, సురపతి ఐరావతం దిగినాడు, తండ్రి జొదార్యం, మీ అవసరం, పూరీ ఆలయం, ఈ ఐహికవాంఛలు, స్త్రీ బొద్దత్యం, శీవూ ౩ ఆడు కొందాము, ఆమె అఖిలాష్క వదినె ఆమోదం, వారే ఐకమత్యముతో, ఎమ్మే బౌతాడు, పై అధికారులు, దానికై ఆతురత, పోలో ఆట రేడియో బొత్క్యృష్ట్యం.

వలుకుబిడిలో పయి లక్షణానికి కొన్ని ఆపవాదములణు కనిపిస్తున్నవి. మనందరం (మన అందరం, మొదలైనవి (వాతలో విసంధి పాటించడం మంచిది,

పయి సంధులలో యకార _ ఆగమం (ప్రతిహితం కాదు, శిస్టల వాడు కలో లేదు, *మాయమ్మ'" *పై యధికొరులుి అని వాయడం సముచితం కొదు.

204 సంధి విజ్ఞానం 8. 10 ఆ, అజ ఈ ఊ, ఏఏ విజ, ఓ బొ - లకు ఇ ఈ, ఎ, ఏ - లు పరమైతే నంధి వైకల్పికమ్ము సంధిలో య - కారం ఆగమంగా వసు౦ది. *పరమవుట" అంటే *తరువాత వచ్చుటి అని ఆర్ధం అంటీ ఉదా __ అమ్మ ఖా ఇప్పుడు జు అమ్మ ఇప్పుడు, అమ్మయిస్పుడు మరిళ్లాన్ని ఉదాహరణములు ,__ చేప ఈదును, చేస యీదును పొట ఇంపుగా, పాట యింపుగా; శారద ఎప్పుడు, శౌారద యెవ్వుడు, అక్క ఏటీ ఆక్క యేదీ ? జరిమానా ఎంత్క జరిమానా యెంత ? మీరా ఏడ్చింది మీ5ా యేడ్చింది గట్టి ఇనుము గట్టి యినుమ్ను పక్షి ఈక, పక్షీ యీక్క రాణీ ఏమి రాణీ యేమి , రేపే యేదో, రేపే యేదో; దానికె ఇంతగ్కా దానికైలుంతగా; ఆబ్బో ఏంత ఆశ అట్బో యెంత అళః వయి నంధులలోవి య-కారం లఘు యం_కొరం ఇది నంధ్యక్షరము, తేల్చి వలకతొము 81 ఆ అఆభఇ్కళఈ ఊ ఎ ఏవ ఒ ఓ బౌ _ లకు ఊ, ఒ, ఓఎలు పరమైతే సంధి వైకల్సికము సంధిలో వ - కారం ఆగమంగా వమను౦ది, అబాట్‌ ఉదా ఒక శ ఉత్త రం== ఒక ఉత్తరం, ఒకవుత్త రం. మరి కొన్ని ఉదాహరణములు _ మా ఊరు, మావూరు దాని ఉదధ్ధేోం దాని వుద్దేశం ఈ ఉనకారం ఈ వుపకారం నాదే ఉంగరం నాదే వుంగరం, ఎంతో ఓపిక, ఎంతో వోపిక పయి సంధురిలోవి వ = కారం లఘు వకారం నంధ్యక్షరము దీనిని తేల్చి వలుపతాము, 1 నా నన న ఆాంఖథికాంధంలో ఫూరవ్యాశరణముల 1 ప కావలెను మాయూర, నాజే నీ ౯ కారం ఇట్టిచోట్ల య _ కారం 9 నొదెయుంగరము అని (వాయవలెను ఇది జీటి ఉచ్చార ణక విరుద్ధము, యకారం [వాయుట దోపావహము ఇట్టి సంధులలో శన్నడభానలో వకారాగముం ఉన్నది. అ-[ ఉదకం =లఅవుదకంం ఆ శ ఊర్‌ =అఆ వార్‌

తెలుగు = అచ్చంధి 205 9, 12. ఏమి, ఆది ఆవి ఇది ఇవి _ ఈ సర్వనామములకు అది-అవిఎ (వత్యయాంత పదములకు ఇ-ది-వి- (ప్రత్యయాంత (కియలకు అచ్చు పరమైతే సంధి వెకల్చికము, హ్‌ ఉదా *_ అచిశీ ఎవరుఇుిఆది ఎవరయమ (విసంధృి, ఆచెవరు (న్వరలోపము అది యవరు (య.ఆగమము) ఏమి.[.ఉన్నది = ఏమి ఉన్నది (విసంధ్సి, ఏమున్నది (స్వరలోవం) ఏమి వున్నది (వంఆగమం) మరికొన్ని ఉడాహరణలు ,-- ఇవిశ్లీ ఎందుక. = ఇవి ఎందుక్కు ఇవెందుకు, ఇవి యెందుకు. నాది శ ఏవీజజనాదిఏదీ, నాదేతీ, నాదియేదీ ఉన్నది +- అని-ఉన్నది అని, ఉన్నదని వచ్చాయి. అనుకొన్నాను వచ్చాయి అనుకొన్నాను పా వచ్చాచునుకొన్నాను. విడినవిశ ఎర్నో జనిక్తినవిఎన్నో విడినవెన్నో వికినవి యెన్నో. 8. 18, ఇరారాంతముత్రైన నామములు, విశే షణములు, ఆసమాపక (క్రియలు మొదలైన పదములకు ఆమ్న పరమైతే నంధి వెకల్చికము ఉదా , చేయి బా ఎత్తి 2 చేయి ఎత్తి చేయెకి అటి అలి అజ తెలివి శ ఉంపే 2 తెలివిఉంప్పే తెలివివంపే పచ్చి = అదిద్ధం గూ పచ్చజద్ధం, పచ్చిఆబద్ధం అని [ఓ అన్నాడు అవి అన్నాడు ఆనన్నాడు=

౨06 సంధి విజ్ఞానం. తెచ్చి శ ఇచ్చాడు తెచ్చిఇచ్చాడు తెచ్చిచ్చాడు, తెచ్చి యిచ్చాడు, మరి 4 ఏమి ౭2 మరిఏమి, మళేమి, మరియేమి. ఇటిచోట వినంధిగా (వ్రాయడం సర్య్వోత్తవుం ఆపని (శ్రతిహితత్వమును స! ళా ల సందర్భ - బౌచిత్యమును బట్టి సంధియుక్షముగా (వ్రాయవచ్చును. పూర్వకవులు *చెచ్చిచ్చాడు" నంటి నంధులు పద్యక వితలో ఛందోవియమ సాలనార్ధం చేశారు; అవి గద్యరచనలో చేయ నక్కర లేదు, పంధిరో ఉత్తరపద - ఆద్యత్షరం మీది వ్వరాఘాతం ఆర్లబోధకు సహకరిస్తుంది ళు అతి ఏ.14 విను కి బ్క అనే విభక్తి (పత్యయాలుగల వదములమీద అచ్చు చేరికే వంధి వైకల్పికము ఉదా = హరిని ఫా ఆ్రయించు నం! హరినిఆ్మశయించు (విసంధ్సి హరినా కయించు(స్వరలోపము గోవులను శ అడ్డగించి. = గోవులమ అడ్డగించి గోవుల “నడగించి ణి నాష శ్‌ ఇచ్చిన జ నాకు ఇచ్చిన నాకిచ్చిన పీదలకు - ఆన్నదాన౦ = బీదలకు అన్నదానం, బీదల . కన్నదానం దారికి శా అడ్డముగా ర! దారికి అడ్డముగా ,దారికడ్డముగా $. 15, ఉకారానికి అద్భు పరమైతే సంధి వైకల్పికము, ఉదా *_ గోవిందుడు +అఆప్పుడు =ఇగోవిందుడు అన్పుడు గోవిందు చదువునందు 4 ఆని = చదువునందు అన క్రీ చదువు సం దాన క్రిం వాకోవము 1. అతడు ఇ నాకోనము అతడు, నాకోన మతడు,

తెలుగు-అచ్చంధి 20 మరికొన్ని ఉదాహరణములు _ నిశ్చయము ఐనది, నిశ్చయమైనది; 'మేము ఆందర౦్క మే మందరం; అపుడు ఆయన, అప్పడాయన; థీరుడు కొను, ధ్రీరుడౌను; వలుకు ఒకటి, పలుకొకటి, భూములు ఉన్నవి, భూము లున్నవి, నాకు ఆశ్చర్య౦, నాకాళ్చర్యం, ఇక్కడ పరమైన అచ్చులలో బు-కౌరం చేరదు. 8,106 నంధిలో పరస్వరం ఆయిన బము-కొరం రేఫతుళ్యం, హల్లువంటేిది, కనుక వీనికి సంధి రాదు ఉదా - అతడు + బుషి == అతడు బుషి మరికొన్ని ఉదావారణలు - నేను బుణం తీర్చలేను, ఆరు బుతువులు, ఇది బుగ్వేదము, పదిమంది బుత్విక్కు-లు. తేగా (హస్వాచ్ళులకు (పళ్నార్థక మైన 'ఆ' ఆనే ఏకొక్షర పదం చేరితే పంధి నిత్యం. ఉదా = ఉన్నది + ఆ = ఉన్నదా? వచ్చావు న! పచ్చావా? నేను వచ్చేద్తి.1- ఆ = నేను వచ్చేదా? ఈ పుస్తకం మీఏి శీ అ ఈ ఎ స్తకం మీవాః పదినె శ ఆ్క చెప్పింది? == వదినా చెప్పింది? ఈ పని చేసినది బారి ఆ. నీవు[4ఆ? = ఈపని చేసినది హరా నీవాః ఈ పుస్తకాలు నీవి + ఆ ఈ పుస్తకొలు సీవాః డబ్బు ఇచ్చి +. ఆ వచ్చావు? ఇ డబ్బు ఇచ్చా వచ్చావు? ఏమిటి అన్నావు, సైకిలు దొరకలేదు అని ఆ? ఇ ఏమిటి అన్నావు, సైకిలు దొరకలేదు అనా? ఒకొక్కచోట, లవ్మీయా, జానకీయా అని య_కొర-ఆగమ సంధిచేపి (వాచుడం కద్దు కాని పలుకుబడిలో లక్ష్మా? జానకాః, అని న్వరలోపనంధి విని పిస్తున్నది. ఇక్కడ *ఆ కు మేషన్వరోచ్చారణ.

208 సండి విజ్ఞానం 8 18. దీర్చ = సంయుక్తాన్చులకు. (పళ్నార్ణక “ఆ పరమైతే వ-_కారం ఆగమంగొ పస్తుందీ, ఉదా "- ఇది మీ జాగా శ ఆ :2 ఇది మీ జాగావా? ఏదికొవాల్సి కొఫీ శ ఆ, టీ 4 ఆఅ == ఏది కొవాలి. కౌఫీవ్హా టీవాః పీవు జపాను రేడియో + ఆ కొన్నావు? = నీవుజపాను రేడియో వా కొన్నావు? ఇట్టిచోబ్ల వచ్చిన వ-కారం లఘు వ_కొరం సం వ్యత్షరం తేల్చి పలుకుతాము కుద్ధ అచ్చుగొవి, యకొరంగాని ఉంచి జాగా ఆ, జొగాయా కొఫి ఆౌ కొఫీయా _ అని (వాయుము, 8.18 (హస్వాద్చులమీద నిశ్చయార్థకమైన ఏ ఆనే ఏకాక్షరపదం చేరితే సంధి నిత్యము ఉదా _ ఆది + ఏ జ అద్వేరవి ల్ని ఏ == రనవ్నే జానకి స ఏల జొనక్తే వాడు శ ఏ వాడ్చే అప్పుడు 4 ఏ జ్‌ అప్పుడ్చే ఉన్నది జ ఏ == ఉన్నదే లేదు జ ఏజవేదే ఆమె శ ఏ=ఆిమే, ఇకార _ ఎకొరాంత వదములమీద *ఏి చేరితే యకార ఆగమం కదు. ఉద - జానకీయే ఆమెమ శ త? దీక్ష సం ముక్తొచ్చులమీద నిశ్చయార్థరమైన *పి) చేరితే యకొరం “ని ఎకరం గాని ఆగమీసుంది ఉదా - కౌఫీ ఏ జు కొధీయే కాలవ న్‌ రేడియో ఇ ఏ శేడియోయే శేడియోవే రిషె శ ఏ జరివెదే రిరెన్నే నంధిలోని యకొక వకొరముల అఘువులు సంధ్యక్షరాలు. త 2. డీర్చాంతమైన విచ్యర్థక [క్రియకు ఏకవచనంలో స్త్రీ సంబుది వాచకమైన ఏ పరమైతే సంధిలో వ.కారం ఆగమిన్తుంది.

తెలుగు అచ్చంధి 09 ఉడావ-రా శ ఏ 2 రావే! అందుకో .1- ఏ = అందుకోవే లే +. ఏ == లేవేం ఇట్టి రూపాలకు “రావు + ఏ నంటి విరుపు భ్రమాత్మకం, వ్యతిరేకొర్దంలో వచ్చే నంధి రూప౦, రాకు. ఏ = రాకే పోకు [ ఏ పోశేం పయి క్రియలమీద ఆదరార్థంలోగాని, ఆవ హేలార్టంలోగావి, అమ్మా అయ్య శబ్దాలు చేరితీ వకారం ఆగమంగా వస్తుంది, ఉదా,- రా + అమ్మా ౬ రావమ్మా: కూర్చో + ఆయ్యా == కూర్చోవయ్యా భోజనానికి లే 1 అమ్మా = శోజనానికి లేవమ్మా. పయిఉదాహరణలు ఆదరార్థానికి. ఈ ,క్రిందివి ఆవ హేలార్డానికీ ఉదా హృతులు, ఇక్కడి నుండి వేగం, పో శ ఆయ్యా = పోవయ్యా, చెప్పితే వినదిడదా ? పో + అమ్మా జ పోవమ్మాం దబిహువచంలో వచ్చే రూపాలు రారమ్మా, రండమ్మా న.

1. రావే ఆనే ఏకవచన రూపానికి *రారి అజీది బహువచన రూవం. రాబే= రావు + ఏ అనే అనుచితవిభాగం సంభవించుటవల్ల “రాశి అనే బహువచన రూపం ఆ్మ్సయర్నంగా నీద్ధమౌాతుంది, పొమరజన _. వ్యవహారంళో రాయీ” అనే రూవంరా + ఏ ఆనే విరుపునే సూచిస్తున్నది _బహువచనంలో రంజేే పొంజేే తెండే లేక రండ్యత్రా” - చంటి దూపాలు ఏిర్పడవలనీ ఉండగా రాశ్వ పోలీ లేశ _ వంటి దూపాలు వాడుకలోకి వచ్చినవి “లేచి. ఛాతువునుండి వచ్చిన “లే మిద “ఏ” చేరణా ఏర్పడిన “లేవే అచీ ఏకవదనానికి “లేవే అదేబహువచన రూపం ఏర్పడీనది. వాస్తవముగా ఇవి వ్యతిరేకార్థక (కియలనుండి వీర్పడ్డ రూపాలుకొవు ఫురుషు బోధక “ఠా” చేర్చగా రారా అనే ఏకవచనం ఏర్పడురుంది గాని రొవురా ఆనే హాపం ఏర్పడదు. బహుచచనంలో రండిరా, లేక రండ్యరా అని వస్తుంది వ

210 సంధి విజ్ఞానం కూర్చోండయ్యాః పొండయ్యా వ్యతి రేకొర్థంలో వచ్చే రూపాలు , రాకు .. ఆ ఆమ్మా జా రాకమ్మాం శేవకమ్మా? లేవక౦డమ్మా+ 8. 22 హంస్వాంత మైన విధ్యర్థక శ్రీయమీద ఏకవచనంలో శ్రీ సంబుడ్ధి వాచకమెన *ఏ” చేరితే సంధివల్ల రెండు రూపొలు సిద్ధించును.

ఉదా -చూడు (ఏ ౬ చూడే, చూడవే, 1

*క్షూడే' అన్నప్పుడు పూర్వ స్వరలోవ౦, *దూడవే. అన్నప్పుడు పూర్వ ప్వరావికి ఆ-కారం ఆదేశం, *వి కొరం ఆగమం ఈ పదానికి “చూడవు -1-ఏి ఆనే విరుపు ళమాత్మక౦, |

మరికొన్ని ఉదాహరణలు $-

చెప్పు ఏ = చెప్పే, చెప్పవే, విను ఏ _ వినే వినవే,

అందుకొను [ఏ = ఆందుకొనవే (అందుకొనే ఆవి ఉండదు వ్యతి రేకార్థంలో వచ్చే సంధి రూసం -

చూడకు [౧ ఏజ చూడకే. అస్లే చెవృక్కే అందుకొనే మొద

లైనవి.

సయి (క్రియలమీద అమ్మ - అయ్య - శద్దాలు చేరికే సంధి ఈశ కింది విధంగా ఉంటుంది.

అన్నం పెట్టు 1 అమ్మా = అన్నం పెట్టమ్మా. వెయ్యి ఆశ అయ్యా నా వెయ్యవయ్యా.

౩. “చూడవే ఆనే పళవదనాని! రూడలే అనీ బహువచన రూపం ఉన్నది. “మూడవ వి అవే అనుచిత విసాగంవల్లి ఈ బహువచనం ఏర్పడ్తది, వాస్తవమాగా ఇజ్టీ దాపాలు వ్యతి శేకార్ధక (క్రియల నుండి ఏర్పడ్డవి కావు పుకును వానకమేన 4రా మ్రోటకుడు యొడురో అనుటకు బదులు పకొక్క_ప్వుడు “చూడకా? అని అంటొముం

రా) ఆంక్కే 'వయ్యి 1 రా = వెయ్యరా. వేయ్యరాి “చేయరా? అనిదీని జరిణామం, దీని! కన్తూరికా లికుడానము సేయరా? ఆని శ్రీనాధమనోకవి 'వయోగం=

తెలుగు అచ్చంధి 211 బహువచనంలో వచ్చే రూపాలు ౩- పెట్టరమ్మా; వెయ్యరయ్యా. స్యతిరేకార్థంలో వచ్చే రూపాలు -- 'పెట్ట్టమ్మా, "పెట్టకండమ్మా. వెయ్యకయ్యా, వెయ్యకండయ్యా. 8. £8. హ్రిస్వాచ్చులకు *టి అనే ఏకాక్షర పదం పరమైతే నంధి నిత్యము, -ా ఉదా... ఆది (ఓ ఇది (పీజు అద్కో ఇదో, ౨ నేను __ ఓం వాడు ఓ ఓ ౬ నేనో, వాడో. ఎవరు ఎ ఓ, ఎంత యట కా ఎవరో ఎంతో. _ పెద్ద ఓ చిన్న ఓల సెద్దో చిన్నోం ఉన్నదిశీ ఓ, లేదు ( ఓ = ఉన్నదో, లేదో, వదినె 4 ఓ, ఆక్క . ఓ = వదినో ఆకో్కో-. శివుడు ఆని + ఓ మాధవుడు ఆని +-ఓ _ శివుడనో, మాధవుడనో, తెలిసి + ఓ్క తెలియక + ఓ = తెలిసో, తెలియకో చెప్పి + ఓ, చెప్పక + ఓ జ చెప్పో, చెప్పకోం మంచి+ ఓ, చెడ్డ + ఓ = మంచో, చెడ్లోం ఉకౌరేతరములైన అచ్చుల మీద “ఓ చేరేటప్పుడు (వ్రాతతోయకార - ఆగమ సంధి చేయడం (ప్రాచీన భాషా సమ్మతం. ఉదా 2... మంచియో, చెడ్డయో, ఎంతయో తెలిపియోో అదియో, మొదలైనవి. ఇట్టి రచన (క్రమంగా తగ్గిపోవుట నేడు కనిపిస్తున్నది. 8 24. వీర్దాచ్చులమీద “ఓ చేరితేేన్రంధిలో వంకారం ఆగమిస్తుంది. ఉదా _-కొఫీ + టటీ + ఓ = కౌఫీవో టీవోం జాగా ఛా ఓ దింగళకా+- ఓ == జాగావో దింగళావోం లుంగీ + ఓ లంగా+ ఓ = లుంగీవ్కో లంగావోం

22 సంధి విజ్ఞానం $. 26. ఒకటికన్న హెచ్చు పదములు గల నమ్యగ [క్రియలలో ఉకారానికి వంధి నిత్యము. ఉదా 1౮ వెళ్లుకు 1 ఉన్నాడు = వెళ్తుకున్నాడు. వను. + ఉన్నాను ఇ వస్తున్నాను. చెప్పక షు ఉన్నాడు == చెప్పకున్నాడు, చెప్పక + ఉంటే ౯ చెప్పకుంకే రాక + ఉండగా = రొకుండగా _చెప్పడు + ఆయెను = బెప్పడాయెను. వెళ్లరు 1 బరి జు వెళ్ళరెరిం శేయను+ ఐతిని"" ఇ చేయనైై తిని. 8. 28. ధ్వన్యనుకరణ శద్దిముల తుది అచ్చుకు “అని మొదలైన ళబ్రమ్తి ధాతు రూపాలు పరమైతే నంధిలో మ - కొరం ఆగమిస్తుంది. ఉదా __ గణగణ మని గంట (మోగింది, ఇక్కడ గణగణ + అని=గణగణమని (ఆ గమవంధ్సి, మరికొన్ని ఉదాహరణలు; = వా మీద వాడు కస్సుమన్నాడు నీళ్లు నలనలమవి కొగుతున్నవి. చుయ్యిమని చస్పుడు వినిపించింది. దభీదఖీమని (గుద్దినాడు. మనసు చివృక్కుమన్నది, గుండె జల్లు మన్నది, బావురుమని ఆమె యేద్నెను. సటాకీలు ధన్‌ధన్‌ మని (పేలాయి శ, 27. మధ్యమపురుష విధ్యర్థక [క్రియ తుది అచ్చుకు నిశ్చయార్దకమైన “ఆఎళఈిలు పరమైతే వంధిలో మకారం వస్తుంది, ఉదా చూడు + ఆ = చూడుమనూ చూడు 1. ఈ == చూడుమీం నేటి వాడుకలో 'చూడృము" వంటి *ము వరకాంతరూపొలు లేవు. *చూడు ఆనే రూపమే ఇన్సటి వాడుక రూపం ఆడదే (ప్రాచీన రూపం కూడాను,

తెలుగు అచ్చంధి 218 ఇత్వాంత (కియరి మీద *ఆ'” చేరదు. *ఈ మ్మాతమే వమందిం ఉదా వెయ్యి 4 ఈ == వెయ్యిమీ వీర్దాంత (క్రియల మీద ఆ ఈ._లు చేరికే రూపాలు ఈరీతిగా ఉంటాయి పోశి ఆ జు బొమ్మా, పో ఈ = పొమ్మీ. రాశీ ఆ = రమ్మా రా + ఈ = రమ్మీ.

శః (క్రీయల చివరిమ్యూమే-లు ఒక రకమైన నిశ్చయార్థక (పత్యభూ లుగా తోచుటచేత బహువచన౦ంలో *చూడండిమీ , “వెయ్యండి మీ వంటి క్రియలు వాడుకలో వినిపిస్తున్నవి. వాస్త్యర్థక్క విధ్యర్థక (క్రియలకు వాడాపయి సంధి కౌర్యాలు వర్హించును.

చూడకు ఆ= చూడకుమ్యా చూడకు 1 ఈ = చూడకుమీ?; అ'్లే వెయ్యకుమీ, వెయ్యకుమా, పోకుమీ, పోకమా మొదలై నవి,

8. 28. ముభాంతర కథనంలో ఆ - వర్షకొంతమైన ఆసమాపక క్రియ మీద అను' ధాతు రూపం ఏదైనా చేరితే సంధిలో మ _ కారం ఆగమముగా వస్తుంది

ఉదా *_ చేర + ఆని == చేరమని ఉండ + అన్నాడు == ఉండమన్నాడు పో + అంటే = ఫొమ్మం'పే రక్షించ 4- ఆని == రకీంచమని చావ + అనుట = చావమనుట

నక్త స్వయంగా చెన్నుట *న్వముఖి కథనము, ఇంకొకరు ఆ నక్త మాట లను చెప్పుట ముభాంతర కధనము, *న్వముఖ కథనమును “ముఖాంతర కథ వము" గా మార్చుటలో పయి సంధి పరికియ మధ్యమ పురుష _ ఏక వచన -_ విధ్యర్థక (క్రియల పరివర్తనలో వర్తిస్తుంది,

ఒకటి రెండు ఉదాహరణ వాక్యాలు సంధి [ష్మక్రియను సృష్టీకఠించును.

(0 వ్వముఖ కధనను .- *మీరు అందరును ఈ (ప్రజా ఉద్యమంలో చేరండి ఆవి ఆయన మావిద్యార్థరిను ఉద్బ్చోధించారుం

24 నంధి విజ్ఞానం ముభాంతర కథనము *_ మావిద్యార్థలను అందరిని ఆ (వ్రజాఉద్యమంలో చేరమని ఆయన ఉద్బోధించారు చేరమని == చేరుట విమిత్తం. 1 ( న్వముఖి కథనము - “నీవు ఇక్కడ ఉండు” అన్నాడు నూమ్మిత్రుడు, ముభాంతర కథనము -_ మామ్మితుడు నన్ను ఆక్కడ ఉండమన్నాడు, ఉండమన్నాడు == ఉండగోరినాడు 8, 80, ్యహస్వాచ్చులు ఆంతమున గల వదాలతో సముచ్చయము, ఆర్ధ విశేష టోధరకము్యు అయిన స్తీ శద్దిం చేరితే ఆ (టాస్వాచ్చులకు దీర్పం వస్తుంది, “4 లో పిన్తుంది ఉదా __ రామడ్షు + ఉఊ్యహరి. + టి = రాముడూ హ్రీ, అందప + ఉ ఎక్కడ + ఊ జఅిరిదరూ ఎక్కడా, ఇప్టచోట్ల (పక్రియ కోపం “4 శద్దం చేరినట్లు వెప్పిన్తా తుది అచ్చు చీర్పీకరణ మే వా న్తవమైన నముచ్చయార్థకం అర్థవిశేష బోధకం, అంతేకాదు పదాంతాలిమీద గల ఆరోహా న్వరస్టాయి కూడా ఇందుష నహకరిస్తుంది

మరికొన్ని ఉదాహరణలు (2 నదిన్సే మరడల్హూ తర్జ్మీ తండ్రీ స్త్రీలూ,

1 వార్యికశవణ గా మధ్యమ _ఫుకుషు = ఏకవడన విధ్యర్థక [$0;యఅ (పాచీన హాపాలు - చేరు ఉండ్కుర్వా ప్తో మువలైనవి అధునిక రూపాణ కూడా ఇవే. రుధ్యకాలపు (కీయలం = చేరువ ఉండును రమ్మా వొమ్మా ఇత్యొదులు, నీటి మిద “అను ధాతువు చేరికే శే్వే స

"౬ మని ఊండుమని రళ్యుని పొమ్మని ఇత్యాదులు న్‌స్ధిం చును పరస్వరం అకారం ఆవ్చటచేశ ఉచ్చారణ సొలభ్యం కోసం చేరమన్మి ఉండమని మైవైన రూపాలు ఏర్పడ్డవి, వీటి! అహంవచనార్థం కూడా నీద్ధించినది. *ీవాడు చ్చశాం(డ్రను పొమ్మన్నాడు అన్నప్పుడు పొమ్మన్నాడు అంకే వాండి ఆశీ బహువచనార్థ్‌ మే వెవ్వుకోవలెను. చేర్య 6ండ్క ర్యా పో అనేవడాలు ఆ వర్ష్గకాంత ఆపమాపక ఆీయలు గా రూపిస్తున్నవి, చేకన్‌ ఉండన్‌, రాన్‌ పోన్‌ అనే '(పొచీన రూపాల పొలి న కారం నళించగా చీకు వాడుళలో నిల్చిఉన్న రూపాలు ఇని. ఇవి ఏకత్వ = బహుక్వ - బోధకముంం గా ఉపకరించును. కనుక ేటీప్రయోగరీతి! ఆనుగుణ మాగాపయి సంధ్శిషకియ అవలంవించబడినది,

నకార-ఆగమసంధి న్‌ పురుషులూ కింద్యా మీదా వస్తువులూవాహనాలూ, పయి సంధినలాలలో, 'పెక్కుచోట్ల, ఉకార _ అఆకారాంత పదాలమీద ళు ఖా న కార ఆగమం రావడం కూగా కలదు ఉదా ,. రాముడు + ఊఉ = రాముడును అస్లే అందరును, ఎక్కడను (క్రిందను, మీదన్సు స్త్రీలును పురుషులును మొదలైనవి, ఇకొరాంత శబ్దాలమీద ఉత్వానికి ఇత్వం, నకారద్విత్వం; వచ్చును. ఉకొ రాంతాలకు కూడా నకారద్విత్వం కలదు. ఉదా - హరిన్ని, కృష్ణుడున్ను, తల్లిన్ని, తండి9వ్ని, అందరున్ను మొదలైనవి. దీర్దాంత శబ్దాలమీద ఆరోహి న్వరస్థాయి సముచ్చయార్హద్యోతకం, *ఉఊ ఖు ం థి థి శబ్దం లోపిస్తుంది. న ఉదా ,= నాకు లుంగీ; చొక్కా, కొవాలి. “ఉ' శద్దింతోపాటు “న” కారాగమం కూడా కద్దు. ఉదా .- నొకు లుంగీన్తు చొక్కాను కొవాలి. వమాడవ పరిచ్భేదం న=_కౌార ఆగమసంధి 8. 80. కొన్ని ఆజంత సదాల తరువాత అజాది పదాలు వచ్చినవ్పుడు సంధిస్వతాల మధ్య న-కారం అగమంగా నస్తుంది, [! ఈ నిళారానికి చరిత నన టు.

1. 1దుతవూ, ఇతర (దావిడభాషఅలో వలె తెలగులోకూడ ఒకప్వుఈ హఅంత శసహ్లైలు (వచురంగా ఉండేవి ఉత్వ యాక్తమారై ఆ హఆఅంత కష్టాల ఆజంకకూ లంజా పరిణమించినవి. వాటిలో నకాలాంత ళబ్దవులు ఓక్నపర్యేకమైన లెగం ఈ నకా (శేషం - తరువాతి పుటలో)

210 సంధి విజ్ఞానం ఉన్నది. ఈ క్రింద పేర్కాన్న "పెక్కు సంధులలోని ఆగమవకొరం ఒకప్పుడు వదావయవమెన న_కొరమే అయిన్నా కేవలం ఉద్బారణ సొకర్యం కొరకు వచ్చిన నకారంగానే దీనిని నేడు పరిగణించ వలెన్స 8, 1. ఆ-వర్తకాంతములైన కొన్ని నామముల మీద అఆచ్చుచేరితే కొన్ని చోట న-కొరం ఆగమంగా వసుంది, ఒకొక్కప్పుడు సంధికాదు. గహ కి ఇల్లు + ఆ = ఇంది, ఒడ్డు + అ = ఒడ్డును ఉదయము + ఆ= ఉద యమున, ఉదయాక. ఇట్టిపదాలు ఆ-వర్షకౌంతములు, వీటికి వాఠళ్యంలో (క్రియ లతో అన్వయం ఈ విభక్తి కారకవాచక విభక్తి ఉదొహరణములు “-- ఇంట శఉన్న= ఇంటనున్న (ఇంటిలో చేత ఉన్నజు చేతనున్న (చేతిలో) ఎన్ని విధాల (ఓ __ ఎన్ని విధారనో తెల్లవారు జామున 4 ఏ == తెల్లవారు జొముననే ఉదయాన + ఓ = ఉదయాననో వముదప్పబొడున + ఇద్లఫును== సము, దపు టొడ్సున ఇదరును (ఆ యి ౧0 ఆ టె ౧ (వంధి లేదు రము పదొవశిన్టభాగ మే అయినా అర్థహాని శేవండ జూరవిడుచుట జరిగినది అ నకా రానిశే (ద్రరము ((ద్రవించిపోయేది) అనే సేం వచ్చినవి చివర [దుఠేనకారం గఅ ఫచాలు దుతే ('ప్రషృతికములు, ఇకర పదాలు కళలు, అవి పూర్వ వైయాకరణులు పేర్కొన్నారు ఈ పొల్లు నకారం కొన్నింటిలో లోపిం చుట వల్లను కొన్నింటి భోవక్వవిళిష్ట ముళటవల్లు "నేజి తెలుగులో నకారాంత శష్టాలు లేవ్ర అనుఎ వాస్తవము చేతన్‌ వచ్చేన్‌, రావ్‌, చెయ్యక చెప్పక్కా. తిన్నగాన్‌,, వలెన్‌ వంటి రూపాల చేటివాడుకలో లేవ్చును _ వరం ఆంకమందు శలవి కొన్ని" చేను తాన్యు రానుకాన్యు ఇందుకశాను వచ్చినాను, పచ్చెను, మొ, ను-వర్షం లోపెంచి నవి ; నే తౌ వచ్చా, వచ్చు, తెలుసుమొవలైనవి నకారం నకించివవి - చేళ్క తో, మిద వలె కనుక్క కూడ్య అక్కడ వానికి వెళ్ళ వెళ్ళగా. తిన్నగా మొ కాబట్టి (దుక (సకృతికముల్కు కళలు, అనే విభాగము నేటి తెలుసుకు ఆఅనవసరము, సంధిలో అనమ న-కారం గుర్తించుకే విధాయకం,

న = కౌర ఆగమ సంధి ల? 8. 8. అ - పత్యయాంత కారకములమీద ఏకాచ్కములైన ఆ, ప ఓ - లు చేరికే న_కారం ఆగమంగా వస్తుంది. పరరూప సంధి కౌవడం కూడా కదు. ల! “కొరకం' ఆం'కే (క్రియాబోధితమైన వ్యాపారంలోని ఏశేషమును తెలిపే వదము * అక్కడ్మ ఆంతట్క, లోవల్క మొదలై నవి, ఉదా... అక్కడ + ఆ == అక్కడనా? అక్కడా ? లోవల + ఏ = లోపలనే లోపలే, ఎక్కడ + ఓ అ ఎక్కడన్నో ఎక్కడో, త్రి తతి గా (వళ్యయాంతారై న కారకాలమీదఏకాచ్హ పదాలు చేశతే వంధిలో నకొారం వన్సుంది. ము ఆం ఉదా ,. తిన్నగా + ఏ = తిన్నగానే ఎంతగా + ఓ = ఎంతగానో ఎక్కువగా+ ఆ == ఎక్కువగానా? లోతుగా ఎ ఊఉ వెడబ్బా ఘఓకి = లోతుగాను, వెడల్చుగాను. త 88, ఆ-వర్డకాంతా లైన వైభద్రికముల మీద ఏకాచ్క పదాలు చేరితే న_ కారం ఆగమిస్తుంద్కి పరరూప సంధి కూడా అవుతుంది, ఆ-వర్షకాంత వైభక్తికములు చేత, వళ్ల, లోపల్క. (క్రింద, మీద వద్ద్య మూలాన్క మొదలైనవి. ఇవి నామములతో కలిసి విభక్తి (పత్యయములు చేసే పనినే చేయును కొరకాలవఠె (క్రీయలతో అన్వయించును. ఉదా :.__. బాలునిబేత + ఏ ఇ బాలునిచేతనే, బాలునిచేతే దేనివల్ల 4+ఓ ౬ దేనివల్లన్నో బేనివల్లో ౫ చెట్టుమీద" + ఓ" = చెటుమీదనో, చెట్టుమీదో ళు వ తోటలోపల ఆ = తోటలోపంనా? తోటలోపలా ? 2

218 సంది విజ్ఞానం డీ ర్ససంయుశ్తాచ్చులు ఆంతమందు గల వైభ క్రికములమీద ఏకాచ్కపదాలు చేరితే నంధిలో నకార-ఆగమం నిత్యం, ఉదా ఇంటిలో + ఆ = ఇంటిలోనా ? ఎవరిపి +ఓ = ఎవరిపైనో నాలో + ఉృవీలో + ఈ అందరిలో + ఉ& = నాలోన్సు నీలోను, అందరిలోను.

వై భక్సికములమీద ఆజాదురైన -ఏకాధికొక్షర _ విశిష్ట _వదాలు చేరికే

సంధిరాక పోవృ'పీ వాడుక. ఉదా,- చెట్టుమీద + ఎన్నికొపలు చెట్లుమీద ఎన్నికొకులు; టి ట్‌ నాతో +ఎందుపు = నాతో ఎందుక

తీ తీ5 ధాతువుల మీద ఆ్వ(ప్రత్యయం చేరిన అసమాపక (క్రీయలు నామ

ముణుగాన్కు కారకములుగాన్ను ఉపయోగపడును. ఉదా - వెళ్ళ కొట్ట, బెవ్చు మొదలైన (హస్వాంతములు; అకౌరం లోపించింది,

ఈ (క్రియలమీద ఇతర సమాపక శ్రీయల, అనమాపక (కియలు చేర వచ్చును ;- వెళ్ళవచ్చును, కొట్టగలవు, చెప్పబోయే (వాయలేదు, చదువనేర్చి, రాగూడదు కేవలెన్సు మొదళెవవి.

అ = (పత్యయాంత ఆపమాపక కియలమీద ఏకొచ పదాలుగావి, ఆబజాదు

న (4 గ్రా 9 ఎన ఇతరపదాలుగావి చేరిశే సాధారణంగా నంకొరం ఆగమ౦ంగా వషందిం ఉదాహరణములు _ వెళ్ల సవ్ర (రాలేదు ౯ వెళ్లనే లేదు వెశీలేదు. ళా ళా చెప్ప శా ఏ(+చెవ్చడు= చెవ్పనే చెప్పడు, చెప్పే చెప్పడు,

న = కొర ఆగవు సంధి ల9 ఉండ శ ఏ (+ఉన్నానుు= ఉండనే ఉన్నాను, రా + ఏ (+ రాడు) జ రానే రాడు 1 హా + వ్‌ (+ పోదు = పోనే పోదు, అడుసు తొక్కా శ ఏల _ అ అడుసు (కొక్కనేల? కొలు కడుగ ఫ్‌ వీల జ కౌలు కడుగనేల పుట శ ఏమి జ ప్పటనేమి ? బ్‌ న! గిటి శ్‌ ఏమి జు గిటినేమి ? టి లబ చెప్ప +- అక్కరలేదు. = చెప్పనక్కరలేదు చెప్పక్కరలేదు వెళ్ల శ ఉన్నాను = వెళ్లనున్నాను. కా ఫా ఉన్నది జు కొనున్నది. (వాయ శ ఆగును జు (వాయనగును, రా + ఉఊపో-[ఉపో = రాను పోను, ఛదున య ఉ్కీ (వాయ ఫ్‌తీ = చడువమ, (వ్రాయను, కప్ప ఇ ఊ విప్ప -++ఉజ కప్పా, పిప్పాం సీ యిల్లు బంగారంగా + ఊ జూ నీయిల్లుబంగారంగాను (అవుగాకు రక్షించ సఫా ఆభకీంచ -- ఆ= రతీంచన్నా భక్షించన్యా (రడీంచుటకా, భడించుటకా?) 1 *లీసే లేడు” “లేనే లేదు వంటి (వయోగాలం శిష్టరచనఅలో ఉన్నవి రానే రాడు వంటి (శ్రీయల పౌదృశ్యం వల్ల ఇట్టి (వయోశాలు ఏర్పడ్డరి, నిజానికి *లే అనే అసమాపక 1(కీయ స్వరం[ఠముగా లేదు, ఇదిర్హా పో వంటిని కాదు *ఉండం ఛాళతువు మిద *అ) (ప్రత్యయం చేరగా “ఉండి అని ఏర్పడుతుంది గాని *లే అనే రూపం ఏర్పడదు. అయినా వాడుకలో 'బాహాటం గా నెలకొన్న “లేనే లేదు వంటి (వయోశగాఅ పాధుర్వం ఆంగీకరిందళ తప్పదు

ణం సంధి విజ్ఞానం ఉత్రమ పురుష ఏకవచనంలో అఆప్రత్యయాంత ఆసమాపక (క్రియ మీద "ఆ అనే (పళ్నార్ణక ఏకొత్షరం చేరితే నఎకారం వస్తుంది, 1 ఉదా, నేను మీతో రా + ఆ = నేనుమీతో రానా (రానా అః రావడమా? 2 వచ్చేదా!) నేను ఈపని చెయ్య + ఆ ఇ నేను ఈ పని చెయ్యనా? (చెయ్యనా ఇ చేయ్యడమా, చేయవచ్చునా?) ఇట్టివాక్యొలలో (ప్రశ్నార్థకం విధ్యర్ధక (ప్రాయమే. ఒకపని చేయుటకు అను మతి కోరుట దీని భానం; “నేను మీతో రానాః” అంటే “నన్ను మీతో రావియ్యండి? అని ఆర్థం ఉత్తమ పురుష దిహువచనంలో *'మేము మీతో రామాః' వంటి టపయోగాలు శలవు, కి కీర గా" (వ్రత్యయాంత అసమాపక ్రీయలమీద *ఏ? చేరితే నకారం వస్తుంది, అజాద్యులెన స్వతంత పదాలు వస్తే సంధిరాదు, వెళ్లగా + ఏ = వెళ్లగానే చెప్పంగా + ఏ == చ్చెపంగానే వెళ్లీగా వెళ్ళగా అడవిలో £= వెళ్లగా వెళ్లగా అడవిలో (సంధిలేదు); చరా జ్యూ ఠి 807. కే (వ్రత్యయాంత అనమాపక్ష (క్రీయలమీద ఏకాచ్క- పదాలు చేరితే “ని క్రార్రం ఆగమిమ్తుంది, తే = అంత (కియలు అయితే వెళ్ళిత్సే పుట్టిత్సే వస్తి చేస్తే మొదలై నవి, *ఠే? కి బదులుగా “పే” వచ్చినవి అంటే, తింపే, వించే, మొదలెనవి. లాను క. రొనాి అనేడి అనుచిక విభాగంవల్ల 'రాను + అ అని విరుగుతుందిం “రాను ఉత్తమ పుకుష-ఏీకవ చక-వ్యతి 9ళ్యారళ (శీయ ఈ విషష ఉద్దిష్యమైన అర్ద మును నూచి౨-చదు (భమాల్మక మైన ఈ విరుపువల్ల లహువరనంలో *మేము రామా వంటి వాక్యాలు వ్రర్పడుతున్నవి రాము +ఆ = రానూ అని సంధి విచ్ళేదం'చేయక “రా ఆ= రామా!” అని మకార- ఆగమం విధించి రేవ్యతిళీకారళత తొలగీపోతుందిం ఇరర స్థలాలలో మకార = ఆగమం ఇంఠకుముండే గు రించబడటీ శాత ర!

న = కార ఆగమ సంధి వికి ఉదాహరణలు

1. మీరు ఇప్పుడే బయలు ద్రరితేనో? _ ఈవాక్యంలో, బయలుదేరితే ౬ ఓ బయలు దేరికేనో?

ల్సి నీవు ఉంటేనే ఈ కార్యం నెరవేరుతుంది - ఈ వాక్యంలో, ఉంచే శ ప్‌ న! ఉం'పేనే

శి నాకే లక్షరూపాయలు ఉంటేనా! - ఈ వాక్యంలో, ఉంటే శ ఆజ ఉం'పేనాః

4. వాడు కనదిడీతేనా ఆడగడానికి[ _ఈ వాక్యంలో కనబిడితే + ఆజ కనబడి తేనాః ఆ

క్స్‌ ఇక్కడినుంచి నేను కదిలేది నీవు డబ్బు ఇస్తేను _ ఈ వాఠక్యంలో,

పయి అసమాపక [కియలక నన్నిహిత సందింధం కల శన్టిమి3 వరమెకే శని కారం వన్తుందిం -ా

ఉదా. మాగాండఠి కొల్లాయి కట్టికేనేమీ? _ ఈ వాక్యంలో

కట్టితే 4. ఏమీ = కట్టితే నేమీ|

ఆఅయిథే శ ఏమి = అయితే నేమి?

పయి అనమావక క్రియలతో అజాదులైస ఇతర పదాలకు నంధిలేదుం

ఉదా. కతిక్తీతే ఆతకద్యు చస ఇవ్వను, సీవు వస్తే అందరము నంతోషి పాము, మీరు రాకపోతే ఏమీ నష్టములేదు, అంటే ఒప్పుకోను.

ఇక్కడ ఇ, ఈ, ఎ, ఏ_లు పరమైకే యకారం, ఊ ఊ, ఒ ఓ ఎలు పరమైతే వకారం, ఆగమంగా రావచ్చును. ఉదా.- చసే యివ్వను, అఆం'పే వొప్పుకోమ.

త. 88. *అకి (పత్యయాంత అవమాపక (శ్రీయలమీద ఏకాచ్చు వదాలు చేరికే తరచుగా న_ కారం ఆగమిన్తుంద్తి పరరూప సంధి కూడా వసుంది.

రై సంధి విజ్హానం ఉదాహరణలు

1. వరిగా చదువకనో, (వ్రాయకన్తో వాని పరీక్ష పోయింది. ఇక్కడ, చదు

వక (ఓ వ్రాయకశ్లాఓ జు చదువకనో, (వాయకనో, చదువకోో (వాయకో అవికూడా సంధి చేయవచ్చును.

శి ధనము లేకనే (లేకే) వానికి ఆగతి పట్టినది ఇక్కడ లేక శా ఏ జు లేకనే, లేకే,

శ్రి ఆస్తి లేకనా (లేకా), పిల్లలు లేకన్మా ఎందుకు మీకు ఈ చింత? ఈ వాక్యంలో లేక 4. ఆ == లేకనా లేకొ, టం గబ్బు చాలకను (బాలక) కొడుకులు సరిగా చూడకను (చూడకా) ఆయన మునలికొలంలో వాధ పడుతున్నాడు.

ఈ వాక్యంలో “చాలక్కొ చూడకొ” అన్నచోట పరస్వర లోపం, పూర్వ స్వర వీర్తీకరణం, సంధిలో వచ్చినవి. -

నకౌర - ఆగమంలేవి స్టలాలు కూడా కలవు, ఉదా,. నాతో చెప్పక ల ఎక్కడికి పోయావు! ఈ వాక్యంలో చెప్పక ఎక్కడికి (విసంధ్సి, చెప్ప కెక్కటడి! పరరూపసంధ్సి? చెప్పక యెక్కడికి (య = ఆగమ౦), ఆని మూడు విధాలుగా వాయవచ్చును.

క 809. "ఇన (ప్రత్యయాంత అసమాపక [క్రియ “తే (సళ్యయాంతంతో సమానమైన అర్థంకల (ప్రాచీన రూపం. దీవి మీగ “డి శబ్దం చేరితే *ని కార" ఆగమం, లేక పూర్యన్వరానికి వీర్ణం వస్తుంది.

వెళ్లిన 1 ఊ = వెళ్లిననుు వెళ్లినా (= వెళ్ళినప్పటికి “ 8.40 ఏ - ప్రత్యయాంత ఆనమాపక (క్రియల విశేషణము) మీద అందుకు అప్పుడు అంత మొదలైన సన్నిహిత నందింధం కల వైభక్తిక పదాలు పరమైతే సంధితో టకారం వమ్హుంద్కి ఒకొక్కన్వుడు పరన్వరం లోపిస్తుంది, 1 విశేషణములుగా నామము ముందు (ప్రయోగం ఓకచ్వుడు ఉండేది కాల(కమాన ఆ “టి వర్తం లోపించింది సంధిలో ఆగమ టకారంగా పరిణమించింది.

న = కార ఆగమ సంధి ల్సి ఉదా వ తెచ్చే -౧ అందుకు జా తెచ్చేటందుకు, తెచ్చేందుకు చెప్పే... అంతటి = చెప్పేటంకటి, చెప్పేంతటి పయి అనమాపక (క్రియలమీద వెభక్తి కేతర స్వతం్యత పదములు వస్తే సంధి ఉండదు = ఒం ఉదా 3 వచ్చే ఆదివారంనాడు, రక్షించే ఉపాయం, ..... చూపే ఆదరణ, మొదలైనవి, 8. 41. ఏకొచ్కపదాలు, ఏ ఓ -లు చేరిన పదాలకు *ఆ్మి “ఊఉ *అని? పరమైతే నకారం వస్తుంది. ల్‌ సీవే ా ఆ వ సీవేనా ? = ఏమో అని -- = ఏమోనని. “ఆదేమోనే= నన్నడగకుి అన్న వాక్యం స్త్రీని సంబోధించి పలికినది. ఇక్కడ ఏమో +. ఏ = ఏమోనే, నాలుగవపరిచ్చేదం తెలుగు సమాస సంధులు తి. 42, రెండుగావ్మి రెండింటికన్న ఎక్కువగాన్కి పదములు ఒకదానితో ఒకటికలిసి ఏక పదముగా ఏర్చడికే, అది సమాసం అనిపించుకొంటుంది, సమాస పదం ఏకవస్తు టోధకం. “వస్తువు అంక ఇక్కడ *వ్య క్రి? కూడా కావచ్చును. తెలుగులో బంధుత్వ సూచకములు, వ్యక్తి టోధకములు, (గ్రామ నిర్దేశక ములు, ఆయిన నామములలో కొన్ని నమాసాలు ఉన్నవి ఈ సమాసాలలో తర చుగా అత్త, ఆల్డుడు ఆయ్య, అమ్మ, ఆప్ప మొదలైనవి ఉత్తర పదాలుగా ఉంటాయి, (గామనామాలలో ఊరు అవే పదం ఉంటుంది, కొన్ని నామములలో తత్సమ పదాలతో అచ్చతెలుగు పదాలు యరేచృముగా సమసించును.

ణః సంధి విజ్ఞానం బంధుత్వ సూచక్క వ్య క్త్‌-[గొమందోధక నామములిలో అచ్చుకు ఆతచ్చు పరమైతే సంధి నిత్యము, _ (1) దింధుత్వ సూచక నాకముములు, __ మేన న అల్లుడు మా మేనల్లుడు చిన్న +అన్న (అయ్య == చిన్నన్నయ్య మరికొన్ని ఉదాహరణములు బుచ్చక్కయ్య, దొడ్డమ్మ, పెద్దన్న, పెద్ద బ్బాయ్యి చిన్నత్త, 'మొదలైనవి, (2) వ్యక్తి నామములు ఉదా ___ వెంకటె అప్ప [$ అయ్య కా! వెంకటప్పయ్య అప్పల -+ ఆచార్రి-- = అవ్పలాచారి లక్ష్మీ= - అయ్య __ = లక్ష్మయ్య జోగులు - అమ్మ = జోగులమ్మ ఇటువంటివే మరికొన్ని ;_ గౌరమ్మ, చెల్లివష్వం వెంకయ్య, రామన్న, లచ్చన్న, నూకాలమ్మ, పంతులమ్మ, బుల్లయ్య రాఘవమ్మ, దుచ్చచబ్బాయ్యి సూరన్న. శివయ్య, జావకమ్మ, మొద ఎలెనల్ని. ఇకొరాంత పదం మీద అికౌరాద్రి వదం చేరికే పూర్వ పరన్వరాలు రెండింటికి ఎత్వం ఒక్కపే” తకేళంగా వస్తుంది ఈ వర్వానికి (హన్వమేష వ్వరోచ్చారణ. ఉదా *__ చిట్టి యా అమ్మాయి 2 చిష్టమ్మాయి బల్లి ౧ అమ్మ = బల్లెమ్మ (0 (గామ నామములు, ఉదాపు కొత్త -- ఊడ జ కొలూరు చింతల. ఊప = చింతటారు కొత్త జీ అగ్రహారం జు కొత్త్య్మగహారం

కెలుగు అచ్చంధీ వక ఇటువంటివే గుమ్ములూర్కు కొవ్వూరు, సాలూరు ఏలూరు, నాగూరు మెట్టూడు మొదలైనవి,

8. 4. నమాశ పగముతె న కొన్ని సాధారణ వన్తువాచక నామములలో వెళము అచ్చుకు అచ్చు పరమైతే సంధి నిత్యము ఇత్వం మీద “అ చేరినచోట్ల "ఆ కు మేష న్వరోచ్చారణ

ఉదొ "జా

1, పొగ -౧ ఆక _ పొగాప చింత (ఆప = చింకాప ఠి వేన ఆకు ఆ వేపాప శీ కోరి = ఆవు == కావు గ్‌ కొత్త -( ఆల్లుడు కొత్తల్లుడు 6, నువ్వుల _ అట్టు ఇజనువ్వులట్టు 7, గామగ _( ఎద్దు ఇగొనుగెద్దు 8. గుడ్డి _( ఎద్దు జగుదైద్దు 0, చిగురు ఓ ఆప _ చిగురాకు 10, పుట్టిన _ ఇల్లు- = పుట్టివిల్లు

• పుట్టల కిం చిట్టి శీ ఈత = చ్చిత కా తెల్పి న ఉప్పు జూ రెల్లువ్ను

10. చేయి (ఊత చేయూత 14. ఫన్న 1. ఆవాలుజ నన్నావాలు 15 దూది. -(-ఏకుల వాడు) =దూదే కులవాడ్డు ల [6 కత్తెర ఒద్దు నా కత్తెరొడ్డు క! బెల్లపు ఉండ జ వెల్ల పుండ 1%, తమలపు శ ఆప జతమలఫాకఠు కరి ముత్త జా ఐదువ జ ముత దువ లీ0 ఏడు 1 (ఉ)-1-ఆర = ఏడున్నర 21 ఆరు (శ) ఎట ఒక్కటీ == ఆరు ఆ న్నాక్కటీ* కొన్ని కారకాది వదాలలోకు నిత్యశంధి కనబడుతున్నది. ఊదా -- ఒకొక్క అప్పుడు ఒకొక్కంప్పుడు అప్పుడు -- ఆప్పుడు == అప్వుడవ్వ్తు ఆక్కడ + ఆక్కడ ఆక్కండక్పడ కొన్ని నమాసాలలో నంధి లేకపోవుట కద్దు ఉదా __ దుక్క -(౧ ఇనుము = దుక్క ఇనుము, దుక్కయినుముం పోత -1+ ఇమము = పోతఇనుము, పోతయినుము కంబ + ఎముక ఇ కంపెఎముక. కంబయెముక 29

ర్లి్లి( సంధి విజ్ఞానం -

సయి సమాసాలలో యకార-ఆగమం నమ్మతమే, తొలిపదం తొలిఆక్షరం మీదనే స్వరాఘాతం, రెండవ పదం తొలి ఆక్షీర౦ంమీద న్వరాఘాతం లేదు.

క, 44. ఆతిశయ్య (ఆధిక్య) అర్థంలోన్యు *కచ్చితము” (ఎక్కువ తక్కు వలు లేవిద్రి అనే అర్థంలోను కించిదూనతా (కొంచెము తక్కువ) అర్థంలోను. పొనఃపున్య (మాటిమాటికి) ఆర్థంలోను, వీప్పా - (వళిది, ఒకొక్కాటి) అర్థం లోను ఒకవదమును 'రెండుసారులు చెవ్వట ద్విరుక్తీ+ ద్విరుక్షిలోవి చెండవరూవం ఆ(మేడిఠం, రెండింటికన్న ఎక్కువ సొరులు ఒక వదం పలికితే వెనుకటి రూపాలు పూర్వరూపాలకు ఆ(మేడి తాలు. “ఆద్బిబ్బబ్బబ్బి” అనే ఉక్తిలో *+అద్బిి వదం._వాలుగు సారలు వచ్చినది. మొదటి "అబ్బి" కు రెండవ అబ్బ' ఆ్య్నమేడితల్య మూడవది రెండవదానిక్కి నాల్గవది మూడవదానికి ఆ మేడిశాలు,

ఆశ్చర్య _ విషావసంతోషాది మనోవికారముల అఆతిశయ్యమును తెలిపే అమేడిళ సమాపాలతో అద్బుమీద చేరే ఆచ్చుకు సంధి తప్పక వస్తుంది.

ఉడా- ఆయ్యో + అయ్యో = అయ్యయ్యో: అవా (ఆహా జ ఆహాహా _ ఏమిటీ _( ఏవిత్రీ ఇ ఏమిపేమిటీ 1 ఇవిగో ౧ ఇదిగో = ఇదిగిదిగో |

ఇటుసంటి ఆమేడిక సంధులు శ్రీయలరో కూడా వచ్చును.

ఉదా - అరచి _ అరచి _ అరచరచి (పొన; పున్యార్థం) అనగా _ అనగా == అనగనగా ఉండు _. ఉండు == ఉండుండు

వ్య౦ంజిక పదాల ద్వికుక్తిలో వక్త ఇన్భమ చిట్టి సంధి రాకపోవుట కదు

అట్టిచోట్ల వమాపరచన లేద్ము ఐ ఉదా. దొరా బౌరా ఎంతవనం చేశాడు అయో! అమ్మో నా కొంప మునిగింది దీర్దాంతాలైన సంబుద్ధి వదాలకును, (కియకున్సు ద్విరుక్రిలో సంధిరాకు అఆట్టివోట్ల నమాన రచన లేదు న్‌ ఉదా _ అక్కా అఆక్కాః వేగం రావే? -ఉండే, ఉండే, తొందరపడకు, ఉం౦టావ్కా ఉంటావా ఒకక్షణం?

తెలుగు అచ్చంధీ ణి? థీ. శ్రీశ్‌ వీన్సలోను, కించిదూశతార్థంలోను ఆయా ద్విరు క్ర పదాల సంధిలో పూర్వపద - అంత్య న్వరా౨క్కి విభక్తికి లోపం వస్తుంది, ఉదా- అక్కడ = అక్కుడ = అక్కడక్కడ అప్పటికి న అప్పటికీ ను అప్పటప్పటికి ఇంట + ఇంట == ఇంటింట ఊర -+- ఊర ౬ ఊరూర్శి నాటికి + నాటికీ == నానాటికి ఉప్పగా 4 ఉప్పగా = ఉప్పుప్పగా 8. శీర, *కచ్చితము అనే అర్ధంలో కొన్ని పదాలకు ద్విరుక్తి వస్తుంది ఇటువంటి నమాసాలలో పరరూపమైన ఆశ్యమేడిత శబ్దం మారదు; పూర్వరూవం తొలి అక్షరం ఆకొరనహిత ద్విత్వటకారంతో కూడి ముందు వస్తుంది తదితరాక్ష రాలకు లోపం కలుగుతుంది ఉదా = నడుము + నడుము జు నట్ట నడుము నట్టనడుము అంపే ఎచ్చు తక్కువలు లేని పరిఆబయిన నడుము ఆవి అర్థం, మరికొన్ని ఉదాహరణములు,- కడ 1 కడ జూ కట్టకడ తుద శ తుద జ కుట్టతుద చివర + చివర ఇ చిట్టచివర వగల + వగల వట్టగలు!, మొదట + మొదట ౬ మొట్టమొదట కొన 4 కొన జ కొట్టకొన దియలు బయలు జూదిట్టబియలు విలవు + నిలువు = నిట్టనిలువు పిడుగు -[ పిడుగు == పిట్టపిడుగు

1. *పబ్దపగలు) వంటి శబ్దాల పాదృళ్యం వల్ల ఏర్పడ్డ *మట్టమధ్యాహ్నం? అశే కదం వాడుకలో ఉన్నది. దీనికి *మిట్టమధ్యాహ్నం) ఆవే రూపాంతరం కూజా కదు “మిట్టి అంటే *ఎత్తెన భూమి ఆచే అర్థంకన్నది కాబట్టి “మిట్టమధ్యాహ్నం అంే నూర్యడు ఆత్యున్నతస్థానంలో ఉన్నవ్వటి మధ్యాహ్న అని అర్థం చెప్పుకోవచ్చును ఇక పట్టపగలు వంటి కష్టాల ఫూర్వరాపాలు (దావిడ భాహికూపొలం అనే అభ్మిపా యం కలదు (అంధ భాషాచరిత = చిలుక్తూరి నారాయణరావు), “పట్టి వంటివి విరర్హశ వచాలు. +

రి సంధీ వీజ్ఞోన౦ ఎదురు గ్గ ఎదురు == ఎట్టఎదురు ఎట్టయెదుకు! ఈ (ప్రసంగం లోవివి 6ఎట్టిఎదుకి తప్ప తక్కి=నివి హల్పంధులు ఆయినా, ఇవి ఆమేడిక సంధులు కొద్ది ఇక్కడ వివరించబిడినవ క. 47, కొన్ని సమాసొలలో అచ్చుకు అచ్చు పరమైతే. రెండుపదాల నడు మను టకొరం ఆగమం” వస్తుంది టకౌరం రాని లోవ సంధి కూడా కొన్నిచోట్ల వస్తుంది, డ్‌ ఉదా = నిలువు జ అద్దము జ నీలువు టద్దము పెంకు 1. ఇల్లు న! పెంకుటిల్లు దుక్కి = ఎద్దు నా దుక్కి బెద్దు చిగురు -(-ఆపక చిగురుటాకు చిగురాకు మదప్ప 1 ఏనుగు = మదపు 'పేనుగు ఇట్టి వే పోతుట్రీగృ తేనెటీగ్యపల్లె దూరు, పొద్దుటూరు ((గామనామం), పడక గ టిల్లు నము ద్రపుటొడ్డు (సముద్రపొడ్డు), చెక్కిటద్దము, ముద్దుటుంగరల, పూవు టీరము, కరకుటమ్ము, (ప్రాయపుటెండ, (బ్రతుకు అడారి, వేల్చుటావు. పేడ టురము (పేరరము), ఉప్పు'టేర్కు మొదలైనవి క లా 1 ఎదురు గా ఎదురుగా 2 ఎదులిదురుగా'. అన్నవనోట “కచ్చితమైన ఎదురు ఆఅచే అర్థం లేదు ఎకురిడురుగ్యా అంటే “ముఖాముఖి, ఒకరికొళరు ఎదురుగా అని అర్థం. ఈ అర్థంలో ద్విర్వటకారపు సంధి ఠాదు. అడే విధముగా “నడుకువడుమి అంక “నట్టనడుని అనే అర్హం రాదు. *మథ్య గ మధ్యను అనే ఆర్థం వ స్తుంది. ఈ ఆర్థంలో ద్విశ్వటకారపు సంధిరాదు. ఇ్ట్రింకులు జ ఇంకులు -|4 ఇంకులు అని ఆ(యీడిక సంధిగా ఫూర్వ వ్యాశర్తలు పేర్కొనడం చారిక్రక సక్యం కాదు ఇృర్రింలు అనే పకం వ్యుర్పత్తి “ఇకకు ళట్టి సంబంధి, అన్లే “తుత్తునియలు , వల్లాచెదద' అశీ పదాలకు '(చావిడ భాహెసంబంథ మైన వృళ్చత్త|] కలదు. శావున ఆ కష్టాలను స్వతంత్రమైన ఏశవదముల ణా. భోన్‌లత జిమే యుక్తము

తెలుగు ఆన్సంధి లి 1, టి, కొన్ని సమాసాలరో సంవ్యచ్చుల మధ్య రకారం ఆగమంగా వసు౦ది, 1 _ ఉదా (= పొద శ ఇల్లు నా పొదరిల్లు బొమ్మ (ఇల్లు = దొహ్మరిల్లు గంగి స ఎద్దు జగంగిరెద్దు, గంగెద్దు(లోప న్‌ంధ్సి లర 400 కొన్ని నమాసాలలో వంధ్యచ్చుల నడుము పాకారం ఆడేశంగా వను౦ది. అతి ఉదా ;ఎతామర _[ ఆకు తామరపాఠక్కు లామరాకు (లోవసంధ్సి 8 5) ఫుల్షింగ శబ్రాలమీవను్కు కొన్నీ విశేషణముల మీదను శ్తీలిం* న! లి సూదక (ప్రత్యయం “ఆది. చేరితే సంధిలో 6 __ కారం ఆగమంగా వన్తుందిం పులింగ డు (వత్యయం లోవిస్తుంది. శని మాటో ఉదా :?-పేవ ఆలు. = పేదరాలు గొడ్డు శై ఆలు = గొడ్డురాలు గేస్తు శఆలు = గేస్తెరాలు వియ్యపు శ్‌ ఆలు న్‌ా వియ్యపురాలు మనుమడు - ఆలు జ మమమరాలు తత్త యయ.

1. 2. ఆగమ సంధులు. సమాసమా లేనిచోట్ల సంధులలో య్య వ నమ అనే అమరాలు ఆగమంగా వస్తున్నవి. అక్షే సమాస సంభులలో ట్క ర్య వ అచే అష్షరాలు ఆగమిస్తున్నవి. ఓకవ్వుడు (దుఠవకారం చారి తకనూ గా కళస్లావయవమైనా, జేటిభామలో అది ఉచ్చారణ సౌకర్యం కోసం వచ్చిన హాల్లుగా పరిణమించినన్లే ట్కర్యదు అనేఆతృ రాలు హడ ఒళపవ్పుడు క బ్హావయవమూలే అమునప్పటిక నేడు అవి ఉచ్చారణసొ॥ ర్యార్థం వచ్చిన అక్షరాలుగా పరిణమించినవిం టి-వర్షం, ఫు-వర్ధం, కొన్ని పదాఅలో అవయవంగా నేటి!ని నిల్చిఉన్నవి ఉదా పెంకుటిళొంప, ొద్దుటి-ళాటు ఇంటికప్వు, పల్లిపునేల్య, వెంద్యలైనవి చారిత్రకముగా పొదకిల్లు జ పొదర్‌ -[-ఇల్లు, కాని రాల (క్‌మాన వొదర్‌ ) ళబ్బ్దం వొదీగా మారిదిం కాబట్టీ రకారం ఆగమంగా విధించడమైన. డాని సాద్భళ్యం వళ్ల “బొమ్మరిల్లు అనే సమాసం ఏర్పడినది. (8. 40 వ (వ్రసగం చూచేది)

లి సంధిక్ట్‌ విజ్ణానం ధనవంతుడు __ ఆలు = ధనవంతురాలు పి్ఫ్యయుడు ఇ ఆలు. జ స్తియురాలు ఈ పంధులు పదమధ్య సంధులు (ఆంతస్పంధుల్సు, ర_కొరం ఆగమంగా వచ్చిన బహిన్సంధులవంటే పే కౌబిట్టి ఈ (ప్రసంగం ఇక్కడ చేర్చడం జరిగిందిం 8. 51. “విడి మొదలైన పదాలమీద అచ్చు చేరితే సమాసంలో ఆ పదం చిపరి అక్షరానికి ద్విత్వటకారం ఆ దేశంగా వస్తుంది ఉదా - విడు ఎ ఊరుప్తు :£= విట్టూరుపు నడు “ఓ ఇల్లు = వట్టిల్లు _ కడు శ ఎదువ నా కబైదురు చిరు శ అడవి. జ చిట్టడవి చివరి ఉదాహరణలో “విట్టి + అడవి” అని కూడా సంధి విచ్చేదం చేయ వచ్చును, శి రల. తెలుగు వాక్యాలలో ఉద్ధరించదిడి శ న౦స్కృతో క్తుల తరువాత +ఆమి ధాతు రూపాలు వస్తే నంధి రహితముగా, (పకృతి భావములో ఛాయాట సర్వోత్తమ పద్ధకి పూర్వ్యవదం హలంతమైతే ఆ హల్లికు ద్విత్వం, వినర్గాంత మైతే ఆ వినర్గకు లోపం, మొదలైన నంధికార్యాలు యరోచితముగా జరుగును. నానన యన సన క, బ్లోళమధ్యంలోనది కాని వాశ్యమధ్యంలోనిడి కాని అయిన సంస్క్భృతో క్రి చివర సంధివళాన వచ్చిన వర్గవిశారం ఉంచే తెలుగులో ఆ సంధివికారంతోచనే ఆ ఉక్తివి ఉద్ధరించట యుక్తము, మాలౌపిల్ళఫ్యాం జగతో నమో నామా ఛాానయే" అనే శ్లో కార్ధంలోని భాగం ఉద్ధరించి మాకౌసిరృళ్య్యాం జగతో సమో అన మల్లినాధనూరి తన వ్యాఖ్యాన పీఠిక (ప్రారంభించాడు, ఆని వ్రాయవచ్చును. ఇక్కడ నమో అని సంస్కృత మూలం లోనే ఉన్నది కాని (కొత్తగా తెచ్చిపెట్టలేదు. *గతానునతికోలోకో నఠోకః పార మ్యథ్ధికః ఆనే ల్లోకార్థం పూర్వళాగం ఉద్ధరిస్తూ. * శతాను గతికోలోకోో యటం చున్‌” అని చాయుట వబక్తైమే *ీలోటో లోని ఓత్వెము మూలంలో ఉన్నదే" శానీ నలోకః పారమార్థి ళు అని ఉద్ధరిన్తూ కనలోశః పారమారికో, ఆని వాయరాదు 0 చిన్నయనూరి ఉచాహరించినది ఈ ళ్లోక భాగమే ఈ ఓక్వం ఇచ్చాను సారంగా అన్ని (శేషం కరువాతి పుటల్లో

తెలుగు ఆచ్చంధి ల్లిశి| ఉదాహరణములు కేం +నత్యం౦ వద ధర్యం చరి అన్నారు, శీ. కట్రీరస్తు అని శ్రీర' స్తవ 8. *నత్య మేవ జయకే? ఆన్నమాట వినలేదా: 4 “హర హర్క మహాదేప్క శంథో' ఆని (ప్రార్థించాడు 5, “దాసోహమ్‌ః అన్ని 'దాసోహ; మ్మవి, *“దాసోహా మవి 8. “ధనమూల మిదం జగత్‌" అని ధనమూల మిదం జగ త్తి 7. కిమ్‌ తత్‌ అని, 6కముత' త్తవిం 8 “గురుభ్యోనమః అవి *“గుటల్యోనమ' ఆని శ “ఆదిత్యాయ నమః అ౨9 *ఆదిత్యాయనమి అని. పయి నంధులలో కొన్ని అద్బంధులు, కొన్ని హల్చంధులు సంన్క్య్భృతో క్తల అనుకరణపు సంధులు కొబిట్టి ర0డు రకము౨= నంధులును ఒ3 చోటనే ఇవ్వదిడినవి చొట్లను ఉంచరాదు. ఈ ఓత్విం (నమో లోనిది) మరికొన్ని చోట్ల చచ్చును. అని చిన్నయ్యనూరి చెప్పుటకాని అన్నిచోట్లను _వెశల్పికముగా వచ్చును, ఆని వజ్ల అ చిననీతొరొమప్వామి కా _వ్రీీగారు వెప్పుటకాని సహేతుకం కాదు. రా ఉస్భత సంస్కృృతో క్తుఅమోద అసు ధాతుళూపం చేశీటప్పుడు సంస్కృత నంధి చెయ్యడం గాని చివరి పదం (ప్రథమా విభ క్రి (సంస్కృతం) అయిలే దానికి తర్సమ (ప్రత్యయం చేర్చడం గాని అనుచితం సద్దుతైః గా అని == గద్దుకైరన్మి రామ అతణౌ ఆని == రొోనులకణావని (రౌమఅక్షణవ్వని ) ఇయం లేను అని == ఇయం 'భేనువవి - ఇట్టీ వికారపు సంధుబు ఏ కొందక కవులే సంస్కృత పండితులో చేనీనంతమా(త్రాన *ేటి ఫాషలో వాటీని మనమా సొధువులుగా (గహీించలేము.. అవి బహుజనా మోదయోగన్యములు గాని సహేతుళములుగాన్తి కావు అటిచోట నంధి చేయక పోవడమే ఉత్తమం, బల” కావాలమాలాాట్లా.

బదవపరి చ్చే ద౦ తెలుగు హూల్పంధులు ల 53, నేటి తెలుగు భాషలో సాధారణముగా హంంత శబ్దాలు. లేవ; వింద్వంతాలు ఉన్నవి; ప్రస్తకం, గ్శురం, మొదత నన్ని హళలింతాలు, బింద్వ౦తాలు అయిన వ్యక్తి వామములు, (వపంచదేశ = జొతి _ నామములు సినీమా - భోజన _ ననతి - భవనముల పేర్తు, ఇతర నంస్థలపేర్లు మొదలైనవి కలవు, రమేళ్‌ వర్ధన్‌, పమార్‌, నెంక్కటావ్‌ కొంతర్శ చలం, మొదలైనవి వ్య _క్రీ నామములు* అర్మధ్యపకేళ్‌, వంజాట్‌, ఇంగ్లండ్‌, టీవెన్‌, మొదలైనవి దేశనామములు, గ్రీక్‌, రోమనొ, జాతీనామములు "లండన్‌; నగరం షే శివసదన్‌, లక్మీనివాన్‌, నిహ్మణ్య విస్‌ పభాల్క్‌ లీలామహల్‌, వేంకపేళ్యక విలయం మొదలైనవి వ భవనాల వేర్తు వీటిలోకొన్ని ఉత్వవిశిష్ణమలుగా ఉచ్చరించ బడుతున్నవి 10తో - వింవ్యంక శబములతో అ జ్షల్లుంకు జ5గే నంది లేఖన (వరానమైనది. శవరాలు అజుతములే కనుక పెన పేర్కొన్న వ్య క్రినానూదులు తప్ప తక్కీన గు వదాంలో హల్లు మీక ఎద్చచకాన్మి హల్లుకాన్‌ చేరే స్థలాలు లేవు 1

1. కాన్యభానలో ద్రత్యళృతిశముల మాద చుట క్కప-లగ జ వబ - లంగా మారుట విశల్నం లేని నిక్యసంధి (30 చ (ప్రసంగం పాదటీళ వేది ) దానికీన్‌ 1 టీక చానికి డీశ్క చాని!కా జీక్క చానికీం జీశ్క. చాని$ిని డీః వాలుగ వీధాలగా సంధిశేనీ (వాయవచ్చుము, వచ్చెక్‌ కృష్ణుడు ౬ ఏను గృన్షుడ్కు వచ్చెన్‌ గృ్దడ్డు వచ్చె గృమ్హడు, వచ్చెం గృమ్లుడ్కు వచ్చెగ్ష ఫన్హుడు- నిదు విధాలుగా (వాయనచ్చును కాని కేటిధామలో చానికీ టీక వచ్చెను డు అని మతమే (వాస్తాము. కేన = చడివివాను = జీను జదివినాన్సు "నీ కొను వేన్‌ జదివినాను = అని కావ్యభౌషా సంధులు, "జేడ్కు చేను చరివినాను నే నాను అని (వాస్తాము, కావ్రభామలోని గజడదల - ఆ జేళ వంధి వ్యన్త వడా వేడు లేదు, కొన్ని చోట్ల (పొచీన భాషా భశేషమగా నిల్చిశన్నడి; ఉజ్చాం చేయ 'శెలియకేయు,.

'తెణగు హల్చంధి జ అచ్చులతో హల్లలప సంధులు క్వాచిత్మముగా ఉన్నవి 1 ఇటువంటి నం ధులలో నమాన నంద్రులే (పధానమైనవి. సమాన సం౦రులలో తొలిపదం చివరి ఆక్షరంలోన్కు మలిపదం తొలి అక్షరంలోను అనేక వికారములు నంభవించును. న్య న్తపద సంభ్యలలో రెండవ వదం తొలిహల్లువో కలిగే వికారమే నంధి, తెలుగు హల్లులలో వికొరం పొంజే హల్లులు నాలుగు మాతమే -=క్కచుత్యప ఇవి ఆయినా కొన్ని కొన్ని న్ధలాలలోనే మారమం నంధిలో క _ కారం గకారంగాన్యు చ -కారం జ - కొరంనస - కొరాలుగాన్ను త _ కారం దడ - కారంగాన్కు ప - కొరం, బ = కొరంవకొరాలుగాను మారును 2 వైని సూచించిన హల్లులమీది నంధులును, సమాససద సంధులున్సు వ్యస్త పద సంధులును, ఈ (క్రింది [పనంగాలలో (వ్రదర్శించదిడుతున్నని,

1. పలుకుబడిలోని అచ్చులమిడి హాల్లులలోవ సంధి విషయమై 36 (వసంగం శ₹ండవ పొాదటీక చూచే,

ఒ కావ్యఫామలో కళలమోద వచ్చేక్కచ్యట, త చ- అ కొన్నిచోట్ల గ స్మ డృద్య వ- లుగా మారును. ఈ మార్చు నిర్యంకాదు. ఈ ఆజేళాని! కొన్ని ఉచాహర జలు ,- రెరగద్యా రారు కడ్యా ఏమి "ెస్పినావు ఏమి చెప్పీనావు; గంట డంగు టంగుమని (మోగెను. గంట టంగు టంగు మని (మోగెను రూపుడాల్చిన శోకం రూపు తాల్చివ శోకం, వాడు పలికెను వాడు పలికెను, ఈ ఆచేళం గల వ్యస్త్వవద సంధులు "జేటిభాషలో లేవు, కొన్నిచోట్ల (పాచీన భాషావళేషములు గా నిల్చిఉన్నవి*

శావ్యభామలో “అ = ఈ - ఏ ఆశీ విశేషణాల మిద హల్టులు (ర్వ్యళ్కష, స్కహ - లు తవ్వ) వరమైతే ఆ ఏకామర వచాలకు (హస్వం,. పరమైన హల్లులవ ద్యిక్వం వైకల్పిశంగా వచ్చును. ఉదాం- ఆ + బాలుడు == అహ్బాలుడుు ఈ ధర్‌ = ఇద్ధర వీ 1 వనము == ఎవ్వనమా.

ఈ సంధిచే ఫూర్వ వైయాశరణులం (తీక సంధి అన్నారు. “తిశం?' ఆంకే ఆ ఈ = వి అనే పచాలు, ఆఅ రాజూ ఈ కరం, ఏ హయం - ఇట్టిచోట్ల సంధిలేదు. "నేటి భాషలో "అచ్బాలుడు వంటి సంధులః లేవు అక్కడ (ఆ కడు ఇక్కడ ఎక్కడ మొదలైన కొన్ని కదాఅలో ఈ సంధి -ేటి!ని విన్ఫిఉన్నది. వీటిని హూఢ (స్వరంక) వాలుగా భావించడమే యు క్తం,

నె

ల్లీ సంధి విజ్ఞానం $. 54. హం౦0తనామములకు అర్జవి శేషద్యోతకములైన ఆ ఏ, ఓ=లు పరమైతే (వాతలో ఆ పొల్లహల్లుతో అచ్చుచేరిన ఒకే అక్షర సంజ్ఞ వస్తుంది, పొల్ల హల్లు కొవ్కి తరువాతి అచ్చుకౌవి విడిగా (ాయరాదు. ఉదా * రమేక్‌ ఆ వచ్చాడు _ రోమేళా నచ్చాడు? పచ్చినవాడు రమేజ్ఞా,_ ఏ వచ్చినవాడు రమేశే, రమేశ్‌ ఓ పరవచ్‌ ఓ, రావడం ఖాయం, సల వర్ధన రావడంజ్లా యం, 8. 65. హరింత నామములమీద నమచృయార్థకమైన ఉంళద్దిం చేరితే ఆ హల్లుకో ఉకారం. చేరి ఒక అక్షరం ఏర్పడుతుంది. చివరి ఉత్వానికి వీర్దం రావచ్చుశు చివరి అత్షరం మీద ఆరోపా న్వరస్థాయి ఉంటుంది ఉదా --రమేళ్‌ 1 ఉఊ వర్ధన్‌ _( ఊ పచ్చారు జ రమేళు వర్టన్కు వచ్చారు, రమేశూ, వర్థనూ వచ్చారు, పయి నముచ్చయ ఉ - శబ్ద సంధిలో ఉత్వం మీద ద్విత్వను _ వర్ణం రావచ్చునుం ఉదా. ర మేశున్ను, పర్షనుష్న; వచ్చారు. కొన్నిచోట్ల పయి ఉ - శద్ది నంధిలో ఉత్వావికీ ముందు న -కారం ఆగ మిస్తుంది. ఉచా ౩. నిఠల్‌ను, కుమార్‌న్కు వచ్చారు. పయి నముచ్చయార్థక ఉ - శబ్ద నంధిలో ఉ - కౌరం లోపించనచ్చును అప్పుడు పదాంతం మీది ఆరోహిశ్వరస్థాయి ఒక్కంపే సముచ్చయార్థ సూచకం, ఉదా (లా రమే, వర్ధన్‌ వచ్చారుః శా 8. 58. హలంత నామాలమీవ ఆజాది పదాలు చేరితే వినంధిగా (వాయ డమే ఉత్తమపద్దతి. ఉచ్చారణలో హల్లు అచ్చుతో కలిసిపోతుంది. తదనుసారంగా హళ్లుతో అమృ్బచేరిన ఆక్షరం యరోచితముగా (వాయవచ్చును. తొలిపదం ాస్వాచ్చుమీది హల్షకు ద్విత్వ౦ కూడా రావచ్చును / క ఉదా (వభాక్‌ ఉన్నాడా 1; 'వ్రభాతున్నాడా |

తెలుగు హల్పంధి ల్లగ కుమార్‌ ఎక్కడ 1, కమారెక్కడ £ విళల్‌ అందరిలోను పెద్దవాడు; నిరల్లందరితలోను పెద్దవాడు, వాహన్‌ ఒక్కడే సమరుడు, మోహెనొక్టూడే మోహన ఒక్క థ్‌ ర వరుడు, కిరణ్‌ ఎంతో మంచివాడు; కిరళ్లేంతో మంచివాడు” ఆనంద్‌ ఏడీ ?; ఆనండేడీ 1.

8, 57. హలంత నామములమీద హాలాది పదాలు చేరేటస్పుడు సంధిలేదు* పొల్లు హల్లూను విడిగా వాయవలెను, పొల్లు హళ్లుతో పరమైన హల్లు _చేర్చి సంయుక్రాక్షరం (వాయరాదు.

ఉదా :- (ప్రభాత్‌ సినీమా. %ప్రభాత్చినీమా* అని (వాయము, మరికొన్ని ఉదాహరణలు .- మోహన్‌ కపపించవేదు. సంగమ్‌ హొటలు, తాజమహల్‌ వసతి భవనం; అలంకార్‌ టాంస్‌, రమేళ్‌ చెప్పాడు; జీవన్‌ మాతో రాలేదు 8. 58. హలంత నామాలమీదను, నుక (ప్రత్యయాలుగాని, లో, త్కో వద్ద మొదలైన వై భక్షికములుగాన్తి హలంత ద్వంద్వపమాసాలమీద బహువచన లు = వర్షకంగాని చేరితే సంయుక్తాతరం (వాయరాదు, ఉదా" రమేళ్‌న్ము వర్టన్‌కు, కుమార్‌తో, ప్రభాత్‌తో, ఆలంకార్‌' వద్ద, ర మేక్‌. వర్ధన్‌ లా ప్రభాకర్‌ -దివాకర్‌లు* 8. 59. బింద్వంత శద్దాలమీద ఏకొక్షర పదాలు, ఆ, ఏ ఓ ఎలు ఛేరితే విందువుకు మకారం ఆదేళంగా వస్తుంది. ఉదా ;- ఏడి మంచిడ్కి కలం + ఆ, లగ్గం + ఆ, 22 ఏది మంచిది కలన్తూ అడ్గమా ? ధనం + పృ మూలం = ధనమే మూలం. తృణం + ఓ పణం+ఓ అ తృణమో పణమో

3. 60, వమచ్చయార్థక ఉంళబ్దిం చేరికే వింద్వంత సదాల బిందువుకు

మళకౌరం ఆగమంగా వన్తుంది, ఆంత్యాక్షరం మీద ఆరోహి న్వరష్టాయి ఉంటుంది

ర్లీగ్రగ్థీ " సంధి విజ్ఞానం ఉదా = వేంకటరత్నం + ఊ, సింహాచలం + ఉం వచ్చారు జు వేంకటరత్నముసింహాచలము వచ్చారు, ఈ ఉత్వానికీ దీర్షం కూడా వస్తుంది వేంకటరత్నమూ సింహాచలమ్తూ వచ్చారు, ఉత్వంతోపాటు “ను వర్షంగాని ద్విత “ను వర్ణంగాని రావచ్చును,

వేంకటరత్నమున్సు సింహాచలమును, వచ్చారు. వేంకటరత్నమున్ను, పింహాచలమున్ను వచ్చారు.

ఉత్వం లోవంచి వింద్వ౦ంత _ అక్షరం మీఏఆరోహి స్వరస్థాయి ఒకపే సముచ్చయార్థద్యోతక మౌతుంది.

వేంకటరత్నం, సింహాచలం వచ్చారు. 8, క! వింద్వంఠ శబ్దాలమీద అజాది సదాలు చేరి తే నంధిలేదు, ఉదా = ధనం ఏదీ?, కర్మఫలం ఆనుభవించక తప్పదు చలం ఎక్కడ ఉన్నాడు ? రాజ్యం ఎంక ఆందమైన పిల్లః

8, $2 అచ్చుకుక్క చు టి తప*లు పరమైతే సంధిరాక పోవుకే నేటి తెలుగు లవీణం ఈ (కింది వాక్యాలలోని పదాల తొలి అక్షరాలు అయిన కుచట్కత్కసంలు (కృతి భావముతోనే ఉన్నవి,

వాడు పదిరోజులుగా కనబడలేదు

పద్యం చదివిన వెంటనే అర్థం తెలియలేదు, సీపటీ ఇన్టమా కొఫీ ఇష్టమా చెప్పు,

తనకు చేతకొదు, ఎవర చెప్పినా వినడు,

క్‌ తెరచి చూడు, (దికుప కెదవు తెలుసుకో,

8; 68 సవ్నిహితమైన అన్వయ సంబంధం గల రెండు పదాలు వరునగా వచ్చేటప్పుడు రెండవ పదం తొలి అక్షరమైన క-కొరం గంకారంగాను, చ_కారం, బంకౌారంగొనుు త-కారం దంకొరంగాను కొన్నిచోట మారును, ఈ ఆదేశం వైకల్పికం మ్యాతమే, గా

క - కొరానిక్కీ గ-కారం; క, వీవుగాన్కి నేనుగాని; సీవుకాని, నేను కాని,

తెలుగు హల్పంధి 2 శీ, వాడు చదివినాడు గనుకనా ? చదివినాడు కనుకనా 1 తి డబ్బుగలవాడు, డబ్బు కలనాడు, శీ. మీరు రారు గదా రారు కదా

5. ఇది గాక్క ఇది కొక

క్కి కొలు గాలివ పిల్లి, కాలుకాలిన ప్రి

7, నివురు గప్పిన నివ్వు నివురు కప్పిన నిస్వం

చ = కొరావికి జ = కారం,

1. నేను ఏం జెయ్యను 1 నేను ఏం చెయ్యను ?
2. శాపణం జొరబిడగానే, (శావణం చొరదిడగానే తఈ-కొరానికి ద_కారం. ఆహార సమస్య త్మీనరూవం దాల్చింది, ఆహారనమవ్య తీవరూపం తొల్చింది* చకారానికి సకారాదేశంనేటి శిష్పభాషలో కనదిడదు,

పామరజన వ్యవహారంలో నెన్ను సేసినాడు సదివిి మొదలై నవి వినిస్తున్నవి, స - కారానికి వకారం గాన్మి బకారం గాని వచ్చే స్ట్‌లాలు ఉన్నట్టు తోచదు.

8, 84 అ = (పత్యయాంత ఆఫమావక [కీయల మీద ఇతర ధాతువులు చేరి వంయు_క్ర ధాతువులు ఏర్పడును ఇట్టి సంయుక్త [క్రియలలో రెండవ (శ్రీయ తొలి అక్షరాల్రైన కృచత్యప-లు గ, జ్యృద్య ది బుగొ కొన్ని స్థలాలలో మారును. ఈ [క్రింది పట్టికలోని మొదటి _వ్రంభములోనివి ఆ - (ప్రత్యయాంత అవమాసక (క్రియపై చేరిన ధాతువుల్ళు రెండవ న్తంభములోనివి సంయుక్త ధాతువులు

పరమ్రైన ధాతువు సంయుక్త ధాతువు కలుగు చేయగలుగ్యు (వాయగలుగు కటు అంటగటు, వడియగటు బి లు ప! కొట్టు చెడగొట్టు పడగొట్టు చేయ తెలియ జేయు, కలుగ జేయ చెప్పు నచ్చజెవ్ను, ఒవ్పజెన్ను

ప్‌! సంధి విజ్ఞానం - పరమైన ధాతువు సంయుక్త ధాతువు తీయ చేరదీయు విడడీయి తలచు చేయదలచ్చు చెప్పదలచు పడు (వాయదిడు, తీయదిడు పోవు చేయబోవు, కొనటోవు పయివ చెప్పిన గృజ * ద ది-ల అదేళం విత్యం కొదు. అవి రాని సలములు కూడా కలవు క ఉదా = ఒప్ప చెప్పు, తెలియ చేయు, మొదలైనవి. కొన్ని (కీియాహపాపాలలో గ్య జ్య ద్య ది- ఆడేశం విత్యం, ఉదా = కొబిట్ట్రి. వెళ్ళబిట్టీ కొనగల గేదెకు పెట్టగల బిచ్చలి, తిరుగదోఠ్య మొదలైనవి 8, 65, కొన్ని వంయుక్త్ర (క్రియలలో తొలి వగంలోని చివరి ము - వర్ష కౌవికి లోపం ద్వితీయ పదాది పకారానిక్కీ వకారాదేశం లేక బ-కొరా దేళం, మొధ లైన నూద్చులు కలుగును, ఉదా -భయము (పడు జు భయవడుు బొంగురు __ పోవు = బౌంగురువోవు కొరత --పడు ఇ కొరవడు ఎర్రన శ పార వ(రబారు, లెల్ల శపారు అ తెల్లవారు పాలు + కొను - పాలుగొను, పాల్గొను కను కొను = కనుగొను 9 68, తెలుగు పమాసాలలో అచ్చుకు హళ్లు వరమఘగుటవల వర్రలోప - ఆగమ = ఆదేళౌది వికారములు జపగుమ, ఆయా నంధికార్యములను వోరించుట వల్ల చెప్పుకో తగ్గ (సయోజనం లేదు, కౌదిట్టి వంధి విచ్ళేదముల్సు నమావీేములు: మాత్రమే ఈ [కింది వట్టికలో చూపబడినవి, (ప్రాళచచదువు = (ప్రాజుదువు (వేదము) ఇన్టేవే [ప్రాదిలుక్కు (ప్రాయిల్లు మొదలైనవి,

• తెలుగు హల్నంధి ల్జ్రి లేశ శయ మొగ్గ = లేమొగ్గ, ఇట్టివే లేదూడ్య లేేబాయము, లేదిరువు మొ, పూవు శేనె ఎ పూజనె, ఇట్టివే పూరెమ్మం పూదోట మొదలై వవి కెంపు ఖీ చాయ ఆ కెంజాయం ఇట్టివేే కెంజడ, కెంధూళ, కెందమ్మి మొదలై నవి, చెన్ను షి కలున == చెంగలువ, ఇట్టివ్కే చెందొవ, చెంగావి మొదళై నని. పొన్ను + తామర == పొందమర, ఇట్టివే పొందమ్మి, పొంగట్టు, మొదలై నవి. కొత్త శ పపిడీ = శొందిసిడిం ఇట్టివ్యే (కొంగొత్త, కొంజాయ, (కొక్కారడం _(కొత్తావి, (కొన్నన, కొమ్ముడి, (కొమ్మించ్చు (కొమ్మావి, (కొంజెమట, మొదలై నచి, (క్రిందు + నీడ = ్రీనీడ ఇట్టివే (క్రీజూపు, (క్రీగన్ను మొదలై నవి, మీద 1 కడ = మీగడ ఇట్టివే మీగార్ల, మీ జెయ్యి, మొదలైనవి. చేయి + తోడు = చేదోడ్డు ఇట్టివే చేకొవ్వు చేబదులు మొద్నలెనవిం వాయి . తోడు = వాదోడుం ఇట్టివే వాకట్టు, వాచవ్శి మొదలై నవ్ని ముందు + చేయి = ముంజేయి, " ఇట్టివే ముంగాలు ముంగురులు, ముంగోసము ముంగొంగు మొదలై నవి. మూడు +. లోకములు = ములోకములు ఇట్టివ్కే ముజగముల్కు “ముమ్మారు, ముప్పూట మువ్వన్నెె ముమ్మొన, ముప్పొద్దు, ముప్పాతిక్క ముస్సేట్క ముప్పిరి, ముక్కా కలు, ముచ్చెమటలు మొదలైనవి.

ల్టి|0 సంధి విజ్ఞానం సగము బ్య కోరుంనంగోరు, సగము +పాలు _సావాలు, ఇట్టివే సామేను మొదశ్రైనవి. నిండు వెర _ నివ్వెర, నెర ఇ మది = నెమ్మది ఇట్టీవే నెన్వగ్క వెన్నడుమ్ము నెన్మునము, మొదలై నవి. వేడి ఇ వీళ్ల _ వేరీ, - రెండ్చునాట్ల ఎ వెడ్బాన్స అన్ని 2 నాళ్లు ఇ అన్నాన్ల నలు శ కడ నలుగడ ఇరు ల్ని పది = ఇరువది = ఇరుప్న కడ జ ఇరుగడ చిగుడు _ కొమ్ము = చిగురుకొమ్మ, చిగురుగొమ్మ. కను శు తమ్మి ఇ కనుదమ్మి ఆథుగు , తామర ఎ అడుడుదామర్శ ఆడుగుతామర, వెల్ల 1 చామరం = వింజానరం, "తల + (పాలు తలం (బాలు, తల బాలు ఊర 4 వంది అ ఊరదింది తో __ పుట్టువు = తోబుట్టువు రాచ -!. పమారడు == రాకుమారుడు, రాచ శ చూలి ఉ రా చూలి ఆవు + పోతు జ ఆబోత్సు ఆంబోతు వంగ +కౌాయ = పంకొయ కంచు -౧ చెంబు జ కంచెంబు, చేదు - కాడు ౬ చేంతాడు వినరు ౧ పినరు = పిసపినప్ల, రి 87, ద్వంద్వ సమాసాలరో కొన్ని చోట్ల కృచ్యత్యపఎలు మారవు; కొన్ని చోట్లగ్యనృద్య వ _లుగా మారను. కొన్ని చోట తొలిపదం చివరి ము - వర్ణకం లోపిస్త౦ది. న నంధిలో మార్పులేని సమాసాలు" మరచిచెక్డలు, పిన్న 'పెద్దల్కు అక్కంచెల్లెళ్సు వసుపు కుంకుమలు దారి తెన్నులు, తెలివి తేటలు ఆటపాటల, వడుగు పేకల్పు నలువు తెలుపుల. ముం వర్షక లోవం గల నమాసాలు: ' అందము -(- చందము = అందచందాలు ; ఇటివే చుట్టపక్కాాలు లంచ పందాలు ఐట వైకల్పికమగా మాడ్చ వచ్చే సమాసాలు, తల్లి (4 తం్మడి ఇ తల్లితండ్రులు, తలిదం[డులు

సంస్కృత అచ్చంరధి ల

కాలు _[. చేయి __ కొలునేతులు,' కౌలు సేతులు

అన్న __ తమ్ముడు = అన్నతమ్ములు అన్నదమ్ములు

కూర _[. కాయ == కూరకొయలు్యు కూరగాయలు

టక్కు __ పెక్కు == టక్కుటెక్కులు, టక్కు డెక్కులు (ప్రాచీన పంధ్సి

ఆరవపరి చ్చే దం సొంస్కృతిక సమాస సంధులు అచ్చంధి

0 68. తెలుగు సాహిత్యంలో సొంస్క్బృతిక నమాసొలకు (వముఖసానం ఉన్నది పమానంలో కవీసం ఠేండు (ప్రాతిపదికలు ఉండును, పూర్వపదం ఆంత్యవర్జావికి ఉత్తరపదం ఆద్యవక్షంతో సంధి జరుగుతుంది, సమాస పంధృల (వమోజనం దృష్ట్యా సమాన (ప్రొళిపదికలను ఆజంత శద్దిములుగాన్ము హల౦త శద్దములుగాన్ను విభజించవచ్చును నమాన (ప్రాతిపదిక అంకం వేరు విభ క్తి రూపమూలమైన శబ్దం ఆంతం౦. వేరు, రాజన్‌ శద్దిము నకొరాంత హలంత శబ్దమే అయినా నమాన (ప్రాకిపదికగా ఆవి ఆకారాంతమైన *రాజ శద్దిమే. “విద్వస్‌? శబ్దము సకౌరాంతమైన్వా సమాన రచనలో ఆవి తకారాంతమైన “విద్వత్‌” ళద్దిమే, సమాన పంధులలో రాజంవిద్వత్‌ -(ప్రాతినదికలకే స్థానం. కౌబిట్టి నమాసరచన నిమిత్తం, సమాన నంధికొర్యముల నిమిత్తం, సమాన పాతి పదికల అంతం గుర్తించుట ఆవనర౦ం,

సమాన _ అచ్చంధుల నిమిత్తం ఈ దిగువను కొన్ని అజంత (ప్రాతీవది కలు ఉదాహరించదిడినవి,

ఆకొరాంతములు -;- రామ్క వృక్ష, ఫల్కరాజ, ఆత్మ బహ్మ, శర్మ నామ, మహిమ ఊహ్క బోధ.

ఆకొకొంతములు ;-= వనితా, బాలికౌ, ధారణ్యా బాధా, లీల్కా ధర్యా [వజా, కవితాం

వే

ర్ట సంధి విజ్ఞానం ఇకొరా౦ఠములు *- కవి, మతి, వార్కి గుణీ సంళభుమ్మి స్వామి, జలధ్యి పద్ధతి, మంతి, ఈకారాంతములు = గొర్హీ తంత్రీ, మాధురీ, తినీ గుణవత్మీ నార్శీ త 1 ఉకొరాంతములు - గురు ధేను, మధు ళు భిష్క బుతు. ఊళొరాంతములు :- వధ్యూ చమా, భూ వ్వయంభూ సరయూ, బు -_ కారాంతములు = పితృ, మాతృ, ఏధాతృ, కర్భృః నేతృ, రచయితృ పఠిళృ ఓకారాంఠములు “- గో ద్యో, ఏ, బొ-కౌరాంతములు * రై గాం (హలంత ప్రాతిపదికల ఉదా * లు హల్పంధి గురించి చెప్పేముందు క. 78. (పసంగ౦ంలో ఉన్నవి) 8, 60,అఆ_లు నవర్జాచ్చులు ఆలాగే ఇ, ఈ-ల్కు ఉఊఊంలు, బు నవర్తాచ్చులలో ఒక అచ్చు ఆదే ఆచ్యుతోగాన్మి రెండవ అఆచ్చుతోగావి ణల చె కి చేరితే ఆ రెండు అచ్చులకు వీర్చాచ్చు ఒక్కటే ఆదేశంగా పస్తుందిం ఆఅ ఆఅ = ఆ, అ+ఆ =అ్క ఆ + ఈ = ఆఫ ఇళ్లు తక్కిన అచ్చుల విషయం ఊపొంచుకో వచ్చును ఉదాహరణలు

1. పుస్ప . అంజలి = పుష్పాంజలి (అ -౧ఆ = ఆ) పరము , ఆథ్మ == పరమాత్మ (ఆ-((ఆ= అ) (ప్రజా + అనురాగం ౬ (వజానురాగం (ఆఅ ఆ) (వ్రజా + ఆదరం 2 (ప్రజాదరణ (ఆ+ఆ ఆ్‌ ఓ రవి + ఇంద్రుడు = రవీంద్రుడు (౩4+ ఇ= ఈ) శవి + ఈశ్వరుడు జు కవీశ్వరుడు న్నీ + ఈ == ఈ

సంస్కృత అచ్చంధీ ల్లీ అవనీ శ ఈశుడు = అపనీకుడు (ఈ + ఈ = ఈ) 8. గురు + ఉపదేశము = గురూపవదేశము (ఊఉ +4ఉ == ఊం) ధేను + ఊధము == దేనూధము = ఆవుపొదుగు ( ఊ 4 ఊ య్‌ ఊఈ) వధూ శీ ఉద్వాహము వధూద్వాహము (ఈ జ్‌ = ఊ) సరయూ + ఊర్మి ఆ సరయూర్శి (ఊఈ క న డో త. పితృ + బుణము జ= పితూజము (బూ(బు జు దా (బూకారం గల పదాలు లేవు) నవర్ణ - అచ్చులు కలిపేటప్పుడు నంధిరో ీర్చార్చు ఒక్కపే వసుంది స! షు వా! కౌదిట్టి ఈ రకమైన నంధికి “సవర్ష దీ కృ సంధి అని పేరు 8. 70. అ, ఆ _ లలో ఒక అద్బుకు ఇ ఈ - లలో ఒకటి పరమైతే ఏ - కారముమ్క ఉఊ ఊ = లలో ఒకటి పరమైతే ఓ -కొరమునుు బు= కారం పరమైకే 'అర్‌"న్వు సంధ్యచ్చుల రెండింటికి ఆ దేళంగా వచ్చును, ఆ (ఆ) ఖ్‌ (ఈ) ఏ అ(ఆ) లాట (కల్సి = ఓ అ(ఆ)ొశీబు ద= అర్‌ ఉదాహరణలు 4. మద + ఇభము == మదేభము (ఆపై ఇ ఇ ప్ర మహా - ఇంద్రుడు ౬ మహేందుడు (ఆశ ఇజ= వు పరమ ఎ ఈశ్వరుడు == పరమేశ్వరుడు (అ+ ఈ = ప) మహా ఓ ఈశ్వరుడు == మ హేశ్వరుడు = (ఆ+ఈ ఎవ వీ. సూర్య శ ఉదయము ఇ సూర్యోదయము (ఆశాఉ జట) మహా + ఉన్నతి = మహోన్ని (ఆ న నా ఓ రంభా + ఊర = రంథోద (ఆశయ ఊదు ట్స

ర్ట సంధీ విజ్ఞానం క్కి. రాజ స్గాబుషి ఇ రొజర్లి (ఆశ బు జు ఆర్‌) అడ్డ ఆ మహ ఇ ఆర్‌

మహా + బుషి అ మహర్షి(ఆ + బు )

“గుణము అం'పే అక్షర పరిమాణంలో వెరుగుదల, ఇక్కడ ఇ-కా రావికి *ఏ%్క ఉకొరానికి *ఓ% బు కారానికి “అర్‌” వద్చుపే పెరుగుదల, ఆందుచేత ఈ రకమైని సంధికి *గుజసంధి అవి పేరు,

నేటివాడుకలో 'తెప్పోళ్సవము, “ఎన్నికోద్యోగి ఆనే మ్మిశనమాసాలు కవిపిస్తున్నవి, అచ్చతెనుగు సదముమీద నమాస (ప్రాతిపదిక చేరిన సమానములు ఇవి. తెప్ప + ఉత్పవము = తెప్పోత్సవము, ఎన్నిక -1- ఉద్యోగి = ఎన్ని కోద్యోగ్సి అని వీటికి నంధి (వ్రమయోగ ప్రాచుర్యమును బట్టి వీటికి సాధుత్వం ఆంగీకరించవచ్చుము,

8 1, అ, ఆ _ లలో ఒక అచ్చు *వి కొని *ఐి కొని పరమైతే రెండు వంధ్యచ్చులకు ఐ. కారమును ఓ కొని *బొ కాని వరమైకే రెండు నంధ్యచ్చులకు బొకొరమును ఆదేశముగా వచ్చును,

ఆ (అ) శప (ఐ) = 2ఐ అ (ఆ) వ ఓ (బా 2 బో ఉదావారణలు 1... లోక “4 ఏక్క పూజ్యుడు = లో కై కపూజ్యుడు (అ-+ఏ = ఐ) వసుధా + ఏకత్వము == వసుర్రైకత్వమ (ఆశఏ జబ)

భాన + ఐక్యము == భావైక్యము (అశాఐ ఇ బ్ర

మహో ఓ ఐశ్వర్యము == మహైశ్వర్యము (ఆ +వి= వృ 2 పాన + ఓమము = పాపొమము (ఆ + ఓ ఎ బ్బొ

పరమ + బౌషధము ఇ పరమౌషధము (అ+బొాఎ=బొ

మహా. బొన్నత్యను = మహౌన్నత్యము(ఆ బా బొ

*వృడ్డి' అం౦ం'పే ఆకర పరిమాణములో గుణముకన్న ఎక్కువ పెరుగు దల, పీ ఓ-లకు బన్‌ -ట వచ్చుట వృద్ది అందుచేత ఈ రకమెవ నంధికి “నృద్ధినంధి అని పేరు, ం వా

సంస్కృత అచ్చంధి న.

ఈ వీయమానికి కొన్ని అపవాదములు కలవు, ఆకారం మీద ఓస్టు శబ్దం పరమైతే బొ - త్వం రాకపోవడం కూడా కలదు

ఉదా ,= బింది + ఓష్టము == వింబౌప్పము, బింబోష్టము.

సాధారణంగా బాత్వంరాని సంధిరూసముచే ఎక్కువ వాడుకలో ఉన్నవిం

ఉదా _ వింటోష్టి ఆధరోష్టము, దంతోష్వ్యము, మొదలైనవి,

త. 12 ఇ, ఈ - లకు, ఉడ -లకు బుకారానవికి ఆసవక్షమైన అచ్చు పరమైతే ఇ, ఈ _ లకు యకార౦్య ఉఊ, డిః - లకు వకౌరం బుకారానికి రకారం, ఆదేశంగా వచ్చునుం _

ఉదాహరణలు శ. అతి + ఆధికం == అత్యధికం (ఇ+అజ= య

ఆతి + అనందం = అత్యానంద౦ం (ఇ+ఆ == యా

దేవీ + ఆలయం = దేవ్యాలయం (ఈ-౧-ఆ౬=య్యా

థావి + బొన్నత్యము = భావ్యొన్నత్యము (ఇ + గాజు యౌ

కవి [ ఉత్తముడు = కవ్యుత్తముడు (ఇ + ఊఉ = య్య 2. అణు+ ఆస్రము ఇ ఆవ్వస్త్రము (&ఉ + ఆ =వ)

వధూ ఆగమనం = వధ్వాగమనం (ఊ + ఆ జవ్వా

మధు + ఆచాద్యులు = మధ్వాచార్యులు (ఊఉ ఆఅ = వ్సా ఈ. పితృ + ఉపదేశము == ప్యితుపదేశము (బు 1, ఉ==ర్యు

ధాతృ 4 ఈశ్వర (+ల) 2 ధాట్రీశ్వరులు - బహ్మరు(ద్రులు

మాతృ + బౌదార్యము == మాతౌదోర్యము (బు + బౌ లౌ

ఈ రకమైన సంధికి నంస్కృతవ్యాకరణాను సారంగా *యణాదేశనంధి ఆని పేరు. 1 చా పాణ్‌నంచందన గంస్కృృక వ్యాకరణంలో ఇకోయణది అన్‌ సంధన్యూక్రం “బ్గక్కులు) అనగా బ్య ఊఉ బు గ అనే ఆచ్చులు, *'యబ్బులు అనగాయఃర్కవ్య అ అవే హల్లులు. వీటిలో గ) =ఎకారం మిశవాయించితే బ్య ఉఊ బు, - లప అచ్చు పర మైతే వరుసగాయః వ్యర = ల అదేశంగా వచ్చును అని నూూత్రార్థంం

6 సంధీ గ ఏజ్ఞానరి

8, 18. పయి (ప్రవంగాలలోవి బు_కార సంధులు నంస్కృృత వ్యాకరణాను సారంగా ఇవ్వబడినవి బుకారం ర-కార ఉచ్చారణగల అబ్బు. బుకౌరం గలచోట్ల సంధి చేయకపోవుట దోషముకాదు, విసంధిగా (వాయు'కే నేటి భాషామర్యాద.

ఉదా = మహాబుషి, రాజదుష్కి వనంత బుతువ్యు పితృబుణం, పితృ ఆదేళం, మాతృ ఆశీర్వాదం, మొదలైనవి

8. 14, వ్ర వర్కి అభి, వి అను - ఇత్యాది అజండ సంస్కృత ఉసనర్ధల మీద అజాది పదాలు చేరితే సమాస సంధి నూథత్రాలే వర్తించును

ఉదా (వ శీ ఆరంభము == ఫారంభము

పరి +1- అటన == పర్యటన

అభి + ఇష్టము __ అభీష్టము

వి + ఊఢము == వ్యూఢము

అను ₹+ అర్థము జు అన్వర్హము ఇటువ౦టి ఉవసర్గ సంధులు ఆ౦ళస్పంధులుం

లీ 76, వంస్క్భతంలో ఏకారాంత పదాలు లేవు, వట జౌ - కొరాంత పదాలు దాల తక్కువ అట్టి పదాలమీద అచ్చుపరమైతే ఏర్పడే సమాసాలు అప సిద్దాలు కొన్ని మాతం ఈ (కంద ఇవ్వదిడినవి,

తై (రవ) ప ఈథుడు == రాయీకుడు (కుబేదడు గో + అకీ ఇ గవాషీము (కిటికీ

గో + ఆధ్యవుడు == గవాధ్యక్షుడు

గ్లౌ (చంద) + ఉదయము ఇ గ్లావదయము,

76 నంవ్య్కలృతంలో సాధారణ నంధి న్మూతాలప లొంగని కొన్ని నిశి సంధులు గల సమాసాలు, ఉవసర్షయుక్ర పదాలు, ఉన్నవి. వాటిని ఏక పదములుగానె భావించవచ్చును.

ఉదా -[పౌఢ _వ్వైర అవొహిజ్సీ కులటా, వేదండ, న్యుసిష్క, మసిషా, చళొర్ద్య_కర్కంధు, సారంగ్య సీమంత మంజీర = (పళ్ళతబ, జా

॥ ౩ ౧ర్చకొండ - పొటించ నక్కరలేదు, అన్నష్టత

సంస్క్కృత-హల్చంది [11 నిమిత్తం సమాన మధ్యంలో వినంధి పొటించనచ్చును. ఉత్తమ రచయితలు సనమాసాలలో విసంధి పాటిన్తున్నారు ఈ (కింది ఉదాహరణలు వాడుకలో ఉన్నవి

నమన - ఐళ్వర్యములు, ఆనేక ఉపకొరాలుు సాంఘిక - ఆర్థిక = ఆన మానతలు, (పధాన ఉ దేశం, జానకీ _ అన్వేషణ్క, ఆనంద - ఉత్పాహాల్తు అంత రాతీయ ఊది క్రత, భారతఎఉపభఖండం, (ప్రజా _ ఉద్యమం, (ప్రవంచ ఆరోగ్య ణి సంస్థ 'నక్కేక ఆదర భానం, సామాజిక జౌన్నత్యం, జాతీయ ఆవసరాల్కు అధిక ఆహార ఉత్పత్తి, గర్వి ఉష్టోోగత, లీవ్మఏ కావ?

8. 70. కొన్ని నమాసాలు నిత్య వ్యవహారములో రూఢములైై పోవుటచేత వాటిని వినంధిగా (వాయంాదు

ఉదాహరణలు

పరమేశ్వరుడు, విగ్రహారాధన, జీవాత్మ, పరమాత్మ, దేవాలయం, (పజానురాగం, లోకో క్తి సకలగుణాభిరాముడు, ఏక్రైకపుతుడు సూర్యోదయం, హిమాలయం, పూర్వోత్తరాలు, అన్నోదకాలుు మహానుభావుడు దేవాంతకుడు, పరాధీనం, స్వాధీనం విద్యాభ్యానం, విద్యార్థి కుభాకొం క్షల్యు నంవత్సరాడ్మి పరోపకారం, మహోజ్ఞ్వ్యలము, జసయాజయాలు, ఆచందదా ర్కం, రజతోత్సవము, వంళాభివృద్ది, దేవతార్చన

విడవపరి చ్చే దం సాంస్కృతిక సమాస సంధులు = హల్చంధి

కి 70, వంస్కృృత హలంత శబ్దముల సంఖ్య పరిమితమైనది. క,ట్క తప, (వివక్ష) తప్ప ఇతర హల్లులు ఆంతమందుగల పదాలు లేవు తెలుగు వ్యాకరణమునకు సంబంధించిన *ఆచ్‌” అనే చకొరాంత పదము, *హల్‌” అనే లకారాంత వదము, పారిభాషిక పదములు, సాహిత్యంలో వాటి ప్రయోజనం లేదు నమాసాలలోక్కట్కతుప వినర్గాంత శబ్దములక్రు అఆచ్చులతోను, హన్షలతోన్యు "సంధి జవగునుం హలంత శద్ది పరిచయం కొరకు కొన్ని హలంత సమాన ప్రాం పదికలు ఈ (క్రింద పేర్కొన బడినవి (168 (ప్రవంగం చూచేది).

లి18 సంధి విజ్ఞానం కకొరాంతములు ;- దిక్‌, వాక్‌ జలముక్‌ (== మేఘము (సక్‌ (మాలిక, రుక్‌ (కొంతి, లోగము) అన్ఫక్‌ (నెత్తురు); వజణిక్‌ (వైళ్యుడు బుక్‌ (వేదములో ని బుష్క )ి టకొరాంతేములు “= షట్‌ (ఆరు) ద్విట్‌ ళతువు), క్విట్‌ (కాంతి), రాట్‌ (రాజు మధులిట్‌ (తమ్మెర) జలరుట్‌ (పద్మము, స్వారొట్‌ (ఇందదుడుు /మంచిద్కి మంచివాడు), మరుత్‌ (గాలి, దేవతలు) విద్వత్‌ (పండితుడు భగవత్‌ (భగవంతుడు విద్యుత్‌ (మెరుపు) చలిత్‌ (కదలుతున్న లసక్‌ (ప్రకాశిస్తున్న): (మక్‌ (త్రిదగుతు న్ని) వకౌరాంతముణు -ఆప్‌ (నీరు, కక్‌ (దిక్కు)- ఈ రెండు తప్ప మరిరేవు (వ్యాకరణ పారిభాషిక పదాలు ఉన్నవి) వినర్గాంతముణ! ల (1) విభక్తులుగల శబ్దములు “ఆ ఆంతమందు గలవి మన యళ వచ్యు తమ్మ, రజః శ్రేజః శ్రేచుః మొదలై నవి *“ఆఃి ఆంతమందు గలవి _వాా ద్వా 6ఇ॥ి అంతమందు గలవి = రోచ్మి హవిళ్ళ జ్యోతిః మొదలైనవి. “ర్య ఆంతమం౦ందు గలవి - గీ ఆశీ “త, అంతమందు గలవి - ధన్ను చతుః ఆయి$, మొదలై నవిం *ఊ;) అంతమందు గలవి _ పూ; ధూ "ఓ; అంఠనుందు గలవి _ దో శీ. విభక్తులు లేని అవ్యయములు - ఆంత దిహిశి ఆఫః పునః పుర్య, తిరః, ముహుః, వద్య। న్వ పాతః- ఉ జః మొదలైనవి. 8, ఉపనర్గలు -వి। దుః లు

1. సంస్కృతంలోని విసర్హాంత పదమాఅకు సకారాంతాల్పు శఫాంతాలు,. ఆశీ విభజన ఉన్నది, సమాస రచనకు అట్టి విభజన అనవసరం, విసర్షజీ పదావయవముగా చెప్పి రదగునుణ మైన సంధినియమములం వీర్చరచుకొనట ఎక్కువ (గయోజ నకరం,

సంస్కృత హల్చంధి ల(9 8 80.క్కచ్యట్కత్కప_లకు అచ్చు పరమైతే ఆక్కచ ట త్మ ప_ లఆపవరువగాగ్య జ డృ ద బ -లు ఆగేశంగా వచ్చును. ఊదా ._ వాక్‌ + ఇంద్రియము == వాగిందియము అచ్‌ 4 అంతము = అజంతము షట్‌ + ఆనన ఇ షడానన తత్‌ -- ఏకము == తదేకము కకప్‌ + అంతము == కకుబంతము 8, 81.5 టపఎ ల మీవ వర్గామనాసిక - హకొరేతర ఘోష హళ్లిలు చేరితే ఆక ట ప-లప[కమముగా గ డ ది లు ఆదేశమగున్ము సరమయ్యే హల్షిల _గ్యఘ జ్నరు డ ఢ దృాధ బృుభ య. ర లవ, కొన్ని ఉదాహరణలు

1. దిక్‌ + గజము == దిగ్గజము, వాక్‌ + ఘనత = వాగ్హనత (ప్రాక్‌ + జ్యోతిషము == పాగ్ట్యోతిషము, వాక్‌ + రురి == వాగ్యరి సక్‌ + డోలిక == (వగ్గోలిక వాక్‌ + దానము == వాగ్దానమ్మ అస్ఫృక్‌ ధార ఇ అసృగ్జ్ధార్య దిక్‌ + బంధము ఇ దిగృంధము, దిక్‌ + (ళమ జ ద్మిగ్భమ వాక్‌ + యుద్ధము జు వాగ్యుద్ధము వణిక్‌ -- రత్నము == వణ్మిగత్నము, బుక్‌ + వేదము ఇ బుగ్వేదముం
2. ద్విట్‌ +1- గర్వము == ద్విడ్గర్వము రాట్‌ - జాతి = రొడ్డాతి, స్వారాట్‌' + దంతి == స్వారాడ్డంతి, విశ్వనృట్‌ + ధామము == విశ్వ సృడ్డామము షట్‌ + భాషలు-== షడ్భాషలు
3. అప్‌ + జొతము == అక్ఞాతము, ఆప్‌ ధి == అన్ది ఆప్‌ + బిందువు == అవ్బిందువు, అప్‌ +- రాశి = ఆబ్షాశ 32

ల్డ్‌0 సంధి విజ్ఞానం 9. 68, తకొరావికిగు ఘ్యద ధృఐబ భ య ర్శవ-లు పరమైతే ఆతకౌరావికి దకోరం ఆదేశంగా వస్తుంది, ఉదా - వియక్‌ 1 గంగ = వియద్గంగ మత్‌ + ఘటము-జ మృద్దటమొ తత్‌ + దినము ఇ శద్దినము " ఆవత్‌ + థర్మము == ఆపద్ధర్మము జగత్‌ + బాంధవుడు ఇ జగద్బాంధవుడు, ఉత్‌ + భవము = ఉద్భృవము ఉక్‌ శయోగము = ఉద్యోగము, శరల్‌ +ర్మాతి = శర్మద్యాతి , వంపత్‌ + వృద్ది న సంపద్వ్యృద్ది, త 88 చ్చఛ-ల్కుజ రు-ల్కుట్కర్య_డ ఢఎలు పరమైతేతకా రానికి క్రమముగా చు జ్కటు డ _ లు ఆడేశమవును. ఉదా = నత చర్మిత సచ్చరిత్ర, బృిహత్త్‌ +ధాయ జబ్భ్బిహద్భాయ, సత్‌ శ జనుడు ఇ సబ్దనుడు, (భమక్‌్‌ + రుషము == (భమ సమ్ము తత్‌ + టీక = తట్టిక ఉత్‌ + డీనము ఎ ఉడ్డీనము, ల క = బహరకా -- బృహత్‌ శ ఢక్కం బృహ డ్ధక్క ॥ 8. 84 తకారావికి శ-వర్ణం పరమైతే ఆ తకొరానికి చకారం్క శవరావికి ! ఛ_వక్షం ఆదేశముగా వచ్చును, ఉదా - విద్వత్‌ +శరోచుణి జ విద్వచ్చిరోమణి, విద్యుత్‌ +ళ కి == విద్యు చి, హా 8 85," తకొరావికి లకారం పరమెతే ఆ తకారానికి- బదులుగా లకారం వనుంది. -- ఉదా - విద్ముళ్‌ + లతా విద్యుల్ణత తత్‌ ఇ లావణ్యము == తల్లా వణ్యమ్ను త, కి6. తకొరావికిక్క ఖృత్కథ్యప ఫష న, కంలుపరమెతే నంధిలేదు. ఉదా - శరత్‌ శే కొలము == శరత్కాలము,

సంస్కృత హల్పంధి త్‌! సరిత్‌ + ళటము == సరిత్తటము,_ నత్‌ శ ఫలము = సతృలము సథ - సంకల్పము == సత్స్పంకల్పము, తత్‌ అట్టి క్షణము వః తత్‌ కణము, తత్తణము,

9, 87.5 ట్కు తవ -లకున్క మంలుపరమైతే అక్క ట్కు త, ప_లకు వాటి వర్గాను నానిక హల్లులు ఆదేళశముగా వచ్చును.

ఉదా *_ వాక్‌ + నిపుణుడు == వాబ్నిపుణుడు,

వాక్‌ + మాధుర్యము ఇ వాశ్మాధుర్యము,

రాట్‌ + నందనుడు == రాశ్నాందనుడు,

షట్‌ + మానములు == షణ్మానములు.

శరత్‌ 4 మేఘము = శరన్మేఘము.

కకుప్‌ ఇ నేత == రకుమ్నేత (కళకుద్నేత,

ఆప్‌ + మయము = అమ్మయము. అపవాదములూూ= ఈషత్‌ మాత్రము == ఈషణ్మ్యా.తము,

మృత్‌ + మయము = మృణ్మయము.

ఇక్కడ నకారం రాక ణకారం వచ్చినది. మాత్ర", “మయి, అన్నవి (వ్రత్యయములు.గాన వీటితో కూడిన సంధుణ అ్వంతస్పంధుణు,

“యావత్‌? అనే సమాన (ప్రాతిసదిక మీద *మంది' అనే అచ్చతెనుగు పదం చేరి *యావన్మంది? అనే మ్మిశసమాసం ఏర్పడుతున్నది. ఈ వదం (ప్రచుర వ్యవహారంలో ఉండుటచేత దీనివి సాధువుగా ఆంగీకరించవలెను.

8.88 క్కచ ట,త్కప _లకు హకారం పరమెత్రఅ వ్గ హల్లులకు (క్రమముగా గ, జ, డ, చ, ది- లను, హకొరానికి ఘారు ఢధ్యభ _ లును ఆదేశముగా వచ్చును

ఉదాహరణములు దిక్‌ శః హస్తి నూ దిగ్హస్తి? ఆచ్‌ + హాల్‌ (ల) 2 అజ్జల్లులు,

ఓ సంధి విజ్ఞానం స్వారాట్‌ శ హయము = ప్వారాడ్డయము జగత్‌ +- హితము ఇ జగద్ధితము, కకుప్‌ హస్తి న! కకుద్భిస్తి 9. 88 "నమ్‌ ఉపవరకు అనువానికేతర వర్షహల్లాలు పరమెశ్రీ మకొరానికి టీ సా తద్వరీయ._అనునా పికోచ్చారణ గల అనుస్వారం ఆదేశ మౌతుంది. ఉదా - పం కల్ప సంగత నంఘాత సంచయ, నంధన్న సంజాత సంతాప సందీప్త నన్న్యాస సంపూర్ణ సంభార, సమ్మాన -- (వ్రభృతులు 1సమ్‌? ఉపనర్గకు ఆంకస్థ - ఊష్మములు సరమైత్రే మకారానికి ఆసుస్వారం ఆదేశం. “రాట్‌ శబ్దం పరమైనప్పుడు మాతం మకొరం మారదు ఉదా _ సంయమ్మ సంరాన సంలీన వంవహన్య నంశయ, సంసరణు, సంహార = (పళ్ళతద, సమ్‌ రాట్‌ ౬ నాబ్‌ *స్తమ్‌ ఉవనర్గకు కృ - ధాతు సంబంధి “కార (పళ్ళతులు పరమైత్రే మకా రానికి విందువు ఆదేశంగాను తదుపరి నకారం ఆగమంగాను వచ్చును. నమ్‌ = కౌర౦=జ నంస్కారం, నమ్‌ కృతి ఉనంన్క్భృతి. 8, $0 పుంశద్దము మీద--ఇతర శద్దాలు చేరితే జరిగే సంధికొర్యాలకు శఈ (కింది ఉదాహరణలు గమనింప తగ్గి పుం 1 గవము == పుంగవము పు౦+భావము = పుంభావము | మార్పులేదు పుం శ కోకిల == పంస్కోకిల పుం త్వము = పుంస్త్యము 1న = ఆగమం, జ్‌ విసర్గ సంధులు తి త్రీ! వినర్ధాంతములై న కొన్ని శస్దాలకు, కొన్ని అవ్యయాలకు కృఖ ప్కఫ్కక్ష -లు పరమైకే నంధి లేదు,

విసర్గసంధులు 2గ్‌త్రి

ఉదా *_ (మనః కుహరము మనఃఖేదము , నర్మ (ప్రాంతము,

ఛంధః ఫణితి, తపః ఫలము, వయ్య పరిమితి, జ్యోతిః

పుంజము, మనః వోభము, ఆయ్యుక్షీణత,

ధనుః కోటి (వింటికొప్ప్ర) మొదలైనవి. ఇవి శద్దయు క్ర నమాన

ములు |

(2 అంత కరణము, [పాత్య కాలము, దిహిా(పదేశము

సద్య ఫలితము, ముహుః కంపితము మొదలై నవి,

ఇవి అవ్యయయుక్త సమానముణు,

98, 82. ఆజ ఆంతమందుగల కొన్నిళబ్దములకును, *+ఆ౪ి అంతమందు గల కొన్ని అవ్యయములకును కొర, కృత కర కామ -_ (ప్రభృతులు పరమై తే విసర్గకు స - కారం ఆ దేశంగా వస్తుందిం

ఉదా -_ (శ్రేయ్య + కరము = (శ్రేయస్కరము, పురః శ కొరము =

పురస్కారము ల

ఇటువంటివి మరికొన్ని _- యశస్కామ, ఆయస్కాంత భాన్మర ఆహ స్కర, పురన్మల్భృత్క తిరస్కార నమస్కార, నమన్క్బతి = (పళ్ళవలు.

9 83. “ఇ “ఉం అంతమందు గల శద్ది . అవ్యయ = ఉవసర్షలకు కః ఖిప్కఫ_లు వరమైతే వివర్గ స్థావంతో షక్తారం ఆదేశంగా వినింది ఉదా "- 1) చతుః కోణము == చతుష్క్కోోణమ్ము

ధనుః శ కోటి = ధనుష్కోటి ఓక తీర్ధము) ఆయుః + కర్మ జ ఆయుష్కర్మ, చతు, _( పథ౦ ఇ చతు సరం

(0 దిహిః ఓ కారము = దిహిష్కారము,

ఆవిః =. కరణము = ఆవిజ్క్మరజము

(ఏ వీః 1. కొరణము == నిష్కారణము, ద్యు + ఫలము == దుష్ఫ

లము,

ఇటువంటివే మరికొన్ని __ విష్కపట, విషృల్క విషష్కమణ్య, నిసష్పీడ్య మాన దుష్కరదు స్ప రన -* పభ్శతులు.

ఎం లి

జక సంధి విజ్ఞానం-

8, 94. అకారేకర న్వర పూర్వక విపర్షాంత శద్దిముల మీదను, విసరాంత_అవ్యయ-ఉ పసర్షలు అన్నింటి మీదను, అచ్చుగానవి, వర్షానునాసిక య రవకేతర భాస హలుగాన్వి చేరితే విసక్షకు రకొరం ఆదేశంగా పన్తుంది.

ణి ళా

అకొారేశర ప్వరపూర్వక వినర్లలు అం'పే *ఆఖి తప్పించి తక్కినవి - ఇక ఉప ఆలి ఈ ఊక ఓ

అవ్యయములలో *నద్య్య," ఆనే పదానికి ఈ నియమం నర్రించదు.

పరమయ్యే ఘోష హల్లులు -గుఘ జయుడు, ఢృద, ధన్య ది

భమ యలవహం ఉదాహరణలు (అచ్చులు చేరినవి కేం శబ్దసంధులు హవి॥ + అర్పణ == హవిరర్పణ ప. చక్కు + ఉపాయము (లు) == చతురుపాయములు ఆయుః + ఆరోగ్యము (ల) = ఆయురారోగ్యములు దోః + ఆంతరము == దోరంతరము ర అవ్యయ సంధులు ఆంతః। + ఆంగము == అంతరంగము దిహిశ + ఉద్యానము == దిహిరుద్యోనము పృన్మ + ఆలోచన == పృనరాలోచన= ప్రాతః + ఉపానన = (ప్రాతరుసొసన- ర్‌ ఉసనర్హ నంధుణు నిః + ఆళ =నిరాశ్కద్యు ₹ ఆక్రమణ నా దుర్మాకణ, విఃి + ఉద్యోగము. = విరుద్యోగమ్భు. దుః + అదృష్టము = దుర ఉదాహ ప దాహరణలు (హల్లులు చెరినవి) $= శది నంధులు న! జ్యోతి లత ఇ బ్యోతిర్లత

విసర్లసంధులు ణ్‌ యజ్యు + వేదము = యజుర్వేదము చతుః [యుగము (లు == చతుర్యుగములు హవ్వి ₹- భాగము = హవిర్భాగము. - ధనుః + బాణము (లు) == ధనుర్భాణములు దో $ దిలము == దోర్బ్చలము $, అవ్యయ నంధులు అంతః -ఓ నాళము = అంతర్నాళము పున ౬ దర్శనము == పునక్టిర్గనము స్వః. గంగ == స్వర్ణంగ, పునః ఎ జన్మ ఇ పునర్జన్మ దిహిః +. భూమి == దిహిర్భూమి, అంత్య + హితుడు = అంతగర్షితుడుం ఉద్చైః 4. నాదము = ఉద్చైర్నాదము. లిం ఉపసర్హ సంధులు నిశ ధన (డు) నూ నిర్దనుడు, వి; 1. మానుష్యము ఇ నిర్యానుష్యము వ్‌ శ రుకము ఇఇ నిర్దరము, నః దోషము == నిర్లోషము దు. ఘట (ము జ దుర్ద టము, “నిక దు, _ ఉపనర్శలతో కొన్ని అచ్చతెలుగు పదాలకు వంధి కవి సిస్తున్నది. వి; + మొగమాటము ఇ విర్మొగమాటము _ దుః -+- అలవాటు = దురలవాటు శిష్ట భాషలో ఉన్న ఈ పదములను సాధువులుగా (గ్రహించుట సమంజసము. 8, $5 అకారేతర న్వరపూర్వక వినర్గాంత శిబ్దములక్రును, విసర్గాఎత ఆఅవ్యయ-ఉవసర్లలవను రకొరం పరమైతే విసర్ల లోపిస్తుంది, తత్పూర్వ న్వరం (ాన్వమెతే దాకినిదీర్చం పస్తుంది "సద్యః ఆనే అవ్యయావికి ఈ నియమం వ రించదు ఊదా _ 1. రోచిః + రమ్యము = రోచీరమ్యము జ్యోతిః శ రూపము ఇం జ్యోతీరూవము చక్కు ౬ రక్షణ = చపారక్‌ణ, వ్యా +- రాశి జూ వారాళి

956 సంధి విజ్ఞానం ఓ స్యః శ రాజ్యము 22 ప్వారాజ్యము, విల రవము ఇ నీరనము. ని 1 రంద్రము = నీరర్మధము విః -[- రోగము ౯2 వీరోగముం *“ఆంత॥ి అనే అవ్యయంమీద క్యాష్టళబ్దం చేరితే నియమానుసారం “అంతార్యాష్ట” అని సంధి జరుగవలినినద్మి కొని నేటి వ్యవహారం కో “ఆంతరాస్ట్ర" “ఆంత్మర్యాష్టీయి అనే (పయోగాలు విశేషముగొ కవిపిస్తున్నవి, కనుక అంతః ఫా ర్యాష్టీయము ఇ అంత (ర్మాస్టీయము అవి సంధి చేయుట యుక్తము 8. 88 “ఆః అంతమందుగల శద్దసములప ఆకోరంగానీ -ఘోష హల్లులు శావి పరమైతే పూర్వపదం చివరి *అః కు ఓశ్వం ఆదేశంగా వస్తుంది, సరమైన అకారం లోపిముంది, పరమెన్‌ హల్పుకు మొర్చులేదు. " వాట మె య ఉదాహరణలు (అచ్చు చేరినవి మనః + అభిప్రాయము = మనో భిప్రాయము,.వయ, + అబ్బి = పయోట్ధిః 'శేదుః + అభిలాష = (శ్రేయోలిలాష, వయ | అర్హత = వయోర్హత 'వద్యః * అనే అవ్యయానికి ఈ నంధి వహ్తుంది. సద్యః + అనురాగము = నద్యోనురాగము. ఉదాహరణలు / హల్లులు చేరినవి తమ $ + గుణము = తమోగుజము, యథ 1 ఘృణి ౬ యళోఘృణ్మ పయ | +జాతము = పయోవాతము వాస * + దైవ్యము వాసో ద్రైన్యము వయ ॥ 1 ధర్మము ఇ వయోవర్మము, తపః -1- విష్ణ జ తపోఏస్ట 0 మన $ + బలముజమనోబలమ్యుశర? +. భూషణము == €రోభూషణము, అమ, + మార్గము = అయోమార్గము అంభః యానము జ అంథో యానము. వచ ॥ -( రూఢి ౫ వచోరూడ్కి రజః వేళము రజో రకము పరః శ వరముజనకోనరము, మశ ॥ + హరముజ మకోహరము

విసర్గనంధులు ర్‌? “సద్య ౩ అనే ఆవ్యయానికి ఈ సంధి కలదు. నద్య 1 -- ఘృతము-= పద్యోఘృతము సద్య , 1 గర్భము == సద్యోగర్భము నద్య | -( జాతము == సద్యోజాతము 8 87 *అ జి ఆంతమందుగల ళబ్దములకు ఆకొరేకర అచ్చులు వరమైతే వినర్గ లోపిస్తుంది. పరమైన అచ్చుకు మార్చలేదు, ఉదా ___ మన & 4 ఆనందము = మన ఆనందము సుమన్మ + ఉద్యానము = సుమన ఉద్యానము పయః _. ఓదనము ఇ పయటఓదనము ఇటువంటి నమాపాలు (శుతిపాతములు కాకపోవుటచేచ సాహిత్యంలో క్‌ని పించవు, ఇట్టి (పయోగములు రచనాసౌవ్టపమునకు తోడ్పడవు, 1 క, 98 వినర్గాంత శద్ది = ఆవ్యయ - ఉపనర్గంమీద చ్యఛఎలు పర మైతేళ - వర్ణం, ట్య ర-లుపరమైతే ష - వర్షం, త, థ -లు పరమెతే స = వర్రం వినర్గకు ఆదేళంగా వచ్చును. న! ళా ఉదాహరణలు (ఏ యళ + చందిక ౨౫ యశశ్చందిక సభ ఛత్రము నా సభళ్ళ తము దిహి | -(- చిహ్నము ఇ దిహిళ్చిహ్నము దు వ చర్మిత డా దుశ్చరిత (9 ధను శీ + టంకృతి == ధనుష్టంకృతి - కె (యనోల్లాసము అనే సమాసం అక్కడక్కడ (గంథాలలో కనిపిస్తుంది. ఇది నూ(క విరుద్ధ సంధి. మనః శ ఊల్లాసమా=మన ఉల్లాసము కావలెను. శ్రీ సెట్టి అశ్ర్మీనరనీంపాకవిగారు రమ ''(వభాసకాబవిమోచనమాి. అనే సద్య కావ్యములో మనోన్లాసము అని (పయోగించ్చి చానిని దుస్సంధిగా ఉేర్కొ_ని “మహోల్లాసము అని రి ద్వశొన్నారు. ఆయిక్సే వాడుకలోనికి వచ్చిన *మనోల్లాసము అదే సమాసమామ ఆప వాదముగా (గ్రహించి పాధువుగా అఎశ్షీకరించుట ఉచితమా. 33

256 సంధి విజ్ఞానం ($) వరః ఓ తీరము = నరస్త్రీరము అంత్య +. తాసము_ జ ఆంతస్తాపము దుః ఓ తరము. = దుస్తరము కి 00. వినర్గాంతములై న శద్దంఅవ్యయ._.ఊసర్ష లకు శ, ష. స-లు వరమైతే వివర్గకు లోవం, సరహళ్లుకు ద్విత్వం వచ్చును. ఉదాహరణలు (1) మనః _ శాంతిజమనళ్ళాంత్తి య్య + శరీరము = యళళ్ళరీరము య ఆంత $ శుద్ధి ఇ అ౦ంతళ్ళుర్ధి వి “-(-ళద్దిము జ నిశ్శబ్దము (బ్ర చక్కు 1 షష్టి ౬ చతుష్షష్టి (కప _ ప్‌ద్ధి ణు తపప్పిద్ది అంత్య + సారము=అంతస్పారము దుః + సాహవముజదుస్పాహనము 8, 100. పై (వవంగాలలో వివరించిన విపర్ష వంధి విశేషాలు చాలవరకు తెలగు సొహిత్యంలో లఖించే ₹పయోగాలకు లక్షణాలు,మరికొన్ని విశేషసంధులు ఈ (క్రింద ఇస్వబిడీనవిం నవ్వః + పతి: వ్వషవతి, న్వర్బతి గీః + పతి గీఃపతి, గిర్బతి అహః + పతి=జ అహః పతి, ఆహర్చతి అఆహ్మ [ఆహము ఒ= అహరవామ్స అహః శరా తి అహోరాతమ $, 10 , అజంత పదంషీద హలాదినదం చేరితే నంధిలేదు, సంధి ఒక్కచోట మాతం ఉన్నది. [హస్వాచ్చుమీద ఛవర్జం చేరితే నిత్యముగాను చీర్గాచ్చుమీదచేరితే వైకల్సి కముగాన్సు ఆ ఛవర్షానికి మందు చ వర్ణం ఆగమంగా వసుంది,

విసర్ల్షసంధులు ల్‌3ి ఉద్యా--వృక్ష + ఛాయ =వృక్షచ్భాయ శృహశ+ ఛిద్రము = గృహచ్చిద్రము సం క్రీ ఛందము == పం క్రిచ్చందము మహాశ+ ఛాయ = మహాచ్భాయ, మహావాయ సీతా + ఛందము = సీతాచృందము, సీకాభందము (హవ్వ - దీర్దాంత ఉపసర్గలకు ఛవర్ణం పరమైతే ఆ ఛవర్జానికి ముందు చవర్హ ఆగమం సిత్యంం ఉదాః_. పరి -+ ఛేదము "== పరిచ్చేదము వి +- ఛిన్నము == విచ్చిన్నము స + ఛ్మిదము == సచ్చిదము ఆ ₹+ కాదన == ఆఛ్చాదన

స ఆధునిక [ప్రామాణికాంధ వ్యాకరణం నాలుగవభాగం సద విజ్ఞానం మొదటి పరిచ్భేదం భాషా భాగములు

4 1 సంపూర్ణమైన భావమును (ప్రకటించే పదసమష్టికి వాక్యము అవి "పేరం (2) ఉదా ఫఈ కొత్తరేడియో నాన్న నిన్న కొన్నారు.

శ. 2. సంపూర్ణభావ (వ్రకొశకము కొని అర్థవంతమైన పదవమప్టికి ఉక్త

గ యూ

లేక పదబింధము అవి పేరు( 7 (ప) ఇది వాశ్యఘులో ని భాగము మాత మే, ఉద్వా--ఈ కొత్త రేడియో ( పైవాక్యములోనిద్రి; మా తోటలోపలి; ఆటలు ఆడుటవలన, దైవము అనుకూలించితే

శ. 8. ఒక వాక్యమును కొన్నిపదములుగా విభజించ వచ్చును

నిర్వచనము __ అర్థపంత మైన్స తుద్రితమమైన, స్వతర్యత మైన అక్షరము గాని అక్షర సముదాయము గావి "పదము అనబడును

పయిశీ * ప్ర లోవి వాక్యములో ఆరు సదములు కలవుఫఈికొ త్తి “రేడియో' నాన్న” విన్న", (కొన్నారుి,ఇవి, ఒకొక్కటి ఒకపదము, ఒకొక్కందావికీ అర్థముఉన్నది ఒకొక్కదావివి రెండుఅ ర్థవంతము లైన స్వతంతభాగములుగా విడ నీయ లేము.కనుకఒకొక్కటి తదతమ మెనది. ఒకొక్కటిన్వతం్యతమైనది కొన్ని కొన్నిపదాలలోనిఆంశములు ఆపదములతోచేరి ఉన్నప్పుడే తప్ప విడిగా ఉన్నప్పుడు అర్థవంతములు కొవు, అట్టి అంశములకు స్వతం తస్పితి లేమ, *పు సకములుి అనే

అ న!

వపదములోని చివరి *లు'అనే అక్షరము ఆర్థవంత మైనదే, బహుత్వమును తెలుపును కాని స్వతంత్రముగా దానికి ఒక అర్థము లేదు. ఇటువంటివి పదాంశములు మ్మాతమే. 6వాడ్డు" (చిన్నవాడు, కద్షి? (వాడి, కర్రి? (శల్లికి 1 శవ్రత్రి

భాషాభాగములు వ్య1 (గుణవతి), ఆలు (ధీరురాలుు, *శసనము) ( పెద్దతనము), మొదలైనవి పదాంళ ములు; '%పత్యయములు" అని వాటికీ పేరు. ఎదాదిని చేరే పదాంళములుు *ఉవ (ఉపమం త్రి 8అను' (అనురాగము) నిః (విర్ణయ్య, దుః (దుష్కార్యము) మొదల నవి “ఉపసర్గలు" ఆనబడును ఈ పదాంశములు ఆస్వతం[తములుం పద ములు రావు పయి 4 1, (ప లోని వాక్యముళోని "ఈ మొరల్రైన ఆరును స్వత౦ంత స్టితగం పదములు

4 4, వాక్యములోని ఒకొక్కపదానికి ఒకనృత్తము* ఉండును "వృ తము అంపే ఒక పదము చేసే పరి ఆవి అర్థము వృ త్తమును బట్టి భాషలోని పదములు ఎనిమిది వివములు. వీటికి “భాషా భాగములు” అని పేరు. వాక్య విజ్ఞానము (మొదటి భాగము లో ఉదాహరణ పూర్వకముగా ఆయా (పసంగములలో సంద ర్ఫోచితముగా. తెలుపదిడ్డ భాషాభాగముల నిర్వచనములు మరొక్కసారి ఈ దిగువను చెప్పదిడుతున్నవి.

1 నామములు న్యకక్తి వస్తువులను పేర్కొనే సదములు +నామములు అన బడును (1 ”ా (వ్రఉదా వ ఉపాధ్యాయుడు, వృక్షము, రాజ్యు నిద్ర దయ, సుఖము, తల్లి, ఇలు.

గా ల

2, [కియలు. వ్యక్తి వన్తువులను ఉద్దేశించి ఏదో ఒఠ విషయమును చెప్పే పదసమసష్టిలో వ్యాపారాదురిను టోధించే వదమునకు “క్రియి అని పేరు, (1. 0 ప్ర

కు ఆయన రేపు వస్తారు. ఖం వాడు బుద్దిమంతుడ్రు బౌను గ, యుద్దంలో

అనేకులు మరణించాపం ం

ల విశేషణములు, నామబోధిత వ్యక్తి వన్తువులను వర్తించుటకుగాని,

అద్‌ న! విద్దేశంచుటకుగాని, వాటి సంఖ్యను లేక పరిమాణముమ తెలుప్పటకుగాని ఉపయోగ పడే పదములు *విశేషణములు" అనబడును, (48%

ఈ [కింది ఉప్పలలో మొదటి వదములు విశేషణములు, తరువాతి పదములు

నామములు. తియ్యని ఫలము; ఆ, వైద్యుడు; పది ప్యతికలు" ఇంత ధనము.

26 పదవిజ్ఞానం౦ 4. కారకములు [క్రియల్యు ఏశేషణముదు, లేక ఇతర కారకముల ఆరమును మరికొంత పోషించి వ్య క్రపరచే పదముఇకు “కారకములు” అని పేరు. ఖ (18. వ) క్ర దిండి వడిగా పోతున్నది. ఖ ఆమె ఎంతో మంచి బారీక, గ, కొంచెం తొందరగా నడక సాగించు, 6, సర్వనామములు, నామములకు బదులుగా వాడబడే. పదములకు కప్లర్త్యనామములు" అని పేరు (1 శరీం (ప 1, జొనకి వా నేన్తం, ఆమె మిక్కిలి తెలివైనది 2 ఇది ఎవరి ప్పస్తకము శ 64 వైళక్సికములు, వ్యక్తి వస్తువులకు ఇతర వ్యకి వస్తువులతో గల స౦దింధము నూచించుట కై ఆవ్యక్తి వస్తువులను బోధించే నామముల వెనుక వచ్చే పదములకు “వై భక్తికములు' అని పేరు, ( . 12 ప్ర) క్క చెట్టు మీద రెండు వత్తులు ఉీన్నని ఇ. ఇంటి లోవి పోరు ఆశాంతికి మూలం౦0, 7. నంయోజకములు, పదములనుగావి, ఉక్నులనుగాని, వాళ్య్ళములనుగావి, కలుపుటక్షై ఉవయోగపడే పదములు (వంయోజకములు' అనఐడునుం ర్‌ం రాముడ్డున్తు కృష్ణుడును 'న్నహితులు, గం వాడు ధననంతుడే, క్షాన్సి వానికి సౌఖ్యం లేదు. ఖ. పుస్తకిం నీరువాలో నో, (పెట్రైలోనో) ఉంటుంది. 8. వ్యంజకములు ఆశ్చర్యము మొదలైన ఆకస్మిక మనోభావములను వెల న! డించుటకై ఉపయోగపడే పదములకు "వ్యంజకములు" అని పేర (1 155, ప, క. అట్యః చిట్టితం్శర్రీ మమ్ములను విడిచి పోయినావా? థి, అహాః ఈ దృళ్యం కన్నుల పండువుగా ఉన్నది, శీ ర, ఎనిమిది భాషాధాగముల వర్గీకరణము ఇంగీషు మొదలెన పాశ్చాత్య భాషలలో ఉన్నది, హిందీ మొదల్రైన భారతీయ ఆర్యభాషల ఆధునిక వ్యాకర

భాషాభాగములు ర8

ణములు ఈ మార్లమునే అవలంబించినవి సమస్త ఉన్నత భాషలలోను అష్టవిధ భాషాభాగ (వ్రణాలక యుక్తమైనదే అని భాషా వేత్తల ఏకాభ్ళపాయము ఈ వర్దీ కరణము తెలుగుభాషకు నదర్హింప చేయుట సహేతుకము అనుటలో సందేహం లేదు,

ఎనిమిది భాషాభాగములలో నామములు, (క్రియల, సర్వనామములు మాతమే (పత్యదూక్మక రూవభేదములు గల పదములు. కొరకములు, వెళక్షిక ములు, సంయోఎకములు, వ్యంజకములు, రూవఖేదములు చేని పదములు వీటిని అన్నింటిని “ఆవ్యయములు' ఆనే వర్షముగ్యా సంస్కృత వ్యాకరణొనుసారముగా, మన పూర్వవ్యాకరణములలో 'ేర్కొనడము జరిగినది. “ఆవ్యయి నంజ్ఞ ఆ వర్ష ములోని పదముల వృత్వమునకు సంబంధించినది కౌదు, రూపమునకు సంబంధించి నది మాత్రమే.

ఇక తెలుగులోని విశేషణములు నంస్క భ్‌ విశేషణముల వంటివి కొవుం సంస్కృత విశేషణములు నామముల వంటివే; వాటికి (పత్యయాత్మక రూపములు కలవు; “అశితములైన విశేషణములును, “అధికారు? లైన నామములును సమావ ల్ఫిగ విభక్తి వచనములు గలివై ఉండును. ఇటువంటి పామానాధికరణ్యము ఆశ్రిత అధికారి భావము గల తెలుగు విశేషణములకును నామములకునులేదు, తెలుగు విశే షణములణు సహజముగా రూపభేదములులేని ఆవ్యయములవంటివే, కౌబిట్టి వృత్తము నకు సంబంధించన్ని ఈ “అవ్యయ” పంజ్ఞ భాషాభాగములను 'పేర్కొనుటకు వవికి రాదు,

శీ, 6. నామములు, 1క్రీయలు, సర్వనామములు, ('ప్రత్యయముల నహాయమున వేర్వేరు రూపములను పొంది. వేర్వేరు _ఆర్ధములలో ఉపయోగపడును,

1 “పిల్ల * ఆనే వామముయొక్కకొన్ని-రూపములు; పిల్లలు, పిల్లను, పిల్లకు, పిల్లలను; పిల్లలకు పిల్లల, పిల్లా, పిల్లలారా, పిల్లలము,

2, తినుట ఒకవ్యాపారము, “తినుట అనే పదము క్రియ. వీవినుండి ఏర్ప డిన కొన్ని (కియారూపముల్ను తిను, తిన్నాను, తిన్నాడు, తినుట్క తినక్కు తిని, తినక, తీ౦టు, తిన్నాక, తింటే.

అద 204 పదవిక్షాన౦ $, “వాడు అనే సర్వనామముయొక్క కొవ్ని రూపాలు; వాడు వారు, వానిన్వి వారిని వాని వారి, వారికి 4.7. నామములు మొదలైన పదములనుండి పెక్కు (కొత్తపదాలు ఏర్పడి తొత అర్హాలను బోధించును *మగి అనే పదమునుండి “మగవాడు, "మగడు న్‌ య “మగతనము” కదుగటిమి% మొదలైన పదాలు ఏర్పడు తున్నవి. “రాజళద్దిమునుండి" “చేరిక “చేర్చు” “చేరువ అనే (కొత్త పదములు ఏర్పడును, ఒక పదమునుండి మరొకపదం ఏర్పడే (ప్మక్రియకు “వ్యుత్స త్తి అని పేరు. ఒక్కొక్కప్పుడు రెండుమూడు పదాలు కలియుు వల్లి శ్‌ొత్త పదాలు సిద్ధించును; “చిచ్చర పిడుగు, *ముక్మూరు?, "స్వేచ్ళి, *వాదోడు” మొదలై నవి= ఇవి నమాసములుః 4 8 భాషాభాగములు, ఒక్కొక్క భాషాభాగములోని ఉపభేదములు, వాటి వేర్వేరు రూపములు , ఆయా రూవముల ఉపయోగములు వదముల వ్యుత్పత్తి మొదలైన విషయములుపదములకు సందింధించినవి, వీటినిగురించివివరించే వ్యాక రణభాగమే “పదవిజ్ఞానంి అనదిడుతున్నది, ఇందులోని ముందరి పరిచ్చేదాలలో పె విషయములు టోరించబడును, రెండవపరి చ్భే దం తత్సమములు శిరి సంప్కల్భృత శద్దిముల చివర తెలుగు పత్యయాలు చేర్చగా ఏర్పడే స్వతంత పదాలకు తత్ప్సమములు అని పేరు ఉదా. “బాలుడు, “వృత్తము” దిక్కు , ఈ పదాలకు మూలములెన వాటికి *పాతిపదికలు" అనిపేక;'చాలి, 'వృతు “దిక్‌ మొదలైనవి. ఇటువంటి (ప్రొతిసదికలకు సమాసాలలోనే (వయోగం. ఈత్సమాలు కూడ ఒకవివమెన (ప్రాతిపదికచే. ఏమంళే, వాటి

త త్న మ ములు 205 తుదివి (ప్రత్యయాలు చ్సేగా అర్థవంతములై న పదములు సిద్ధిస్తున్నవిం “వృశము* అనే. పదమ్దనుడి. “వృక్షముద్కు (వృక్షమును “వృత్షమునే స “వృజిపికి “వృఇలను మొదలైన రూపాలు ఏర్పడుతున్నవి. వీటికి అన్నంటికి మూలం “వృక్షము అనే వేదమే, దాని చవరి *ము "తనే అక్షరము శబ్దైోవయవమే,” కనుక “వృక్షము” తత్సమ ,ప్రొతివదిక అని వృక్ష సమాన్మప్రాతిపదిక అని అంటు న్నాము, ము అనే ఆక్షరము ప్రక్యయం కొవాః అనే _పళ్నక సమాధానముగా, ఆది తత్సమ ప్రాతిపదికల ఏర్చాటున వచ్చే నపుంసక లింగసూవక (పత్యయము అని, ఇతర (ప్రత్యయములు చేరేటప్పుడు ఆది లోపించదు అని చెప్పవలెను. ఆదే రీతిగా “బాలుడు' లోని "డు" వర్షకము, “గుకువు' లోని “వు వర్షకము;. దిక్కు లోని ఉత్వము, తత్పమగప్రాతిపచికల : అవయవములే ౯ోవిద్వన్మంత్రలిి (౫ విద్వత్‌ -..మండల్సి - అనే సమావములో. +విడ్వత్‌ - ఆనే. తొలినదము పమావ్మప్రాతిపదిక, *మహోవిద్వాంసుడు అనే సమాశములోని " చివరిసదమైన “విద్వాంసుడు తత్సమ [ప్రాతివదిక. సంక్షిప్తముగా సమాన్యపొతిపదికను *పాతి వదికి అవి, తత్సమ ప్రాతిపదికను *తత్సమము” అన్కి-అవవచ్చుషు,

సమాన రచనకు నమాన్నప్రాతిపదికల జ్ఞాశము అత్యవసరము. నమానరచర దృష్ట్యాః సమాన. నంధి దృష్ట్యా +విద్వత్‌” శబ్దను తకొరాంత మేష కొని, సంస్కృ భాషలో దాని నుండి ఏర్పడిన విల్శిన్న విభక్తిర్తూపముల్ల దృష్ట్యా , ఆది . సక్తారార *విద్వస్‌? శద్దము. దాని విభక్తిరూపాలు “విద్వాన్‌ విద్వాంసొ, విద్వా౦ంసశ విద్వాం నమ్‌ మొదలైైనవి. తెలుగు భాషకు :ఈ8 రూపముల జ్ఞానము అనావళ్యకం.”.-ఫమౌ సాలలో “వీద్వత్‌' శబ్దము, వ్యన్తముగా తత్సనుమైన *+వివ్వారసుడు శబ్దము, ద్వివిధ (ప్రాతిపదికలు అని శెలీస్తే సరికోతుఎవి (ఉకక్‌వశశ 0 15 ప, నంధి తి 697 (ప)

(ప్రాతివదికలను అంతముుదిస్ట అకొరాది అజింకముబూన్లు, హృంచివ ములుగాను వర్తీకరించిి వాటినుండి తత్సమములు ఎట్లు ఏప్పకడుకో ముందరి (పసం గాలలో వివరించబడినది. అకాధాంతములు _ పృంలింగ శట్టములు,

4. 10. పుణషవ్యక్తి బోధకములైన అకొరాంత [ప్రాతినదికల తుది అఆత్వ్వా

34

266 పదవిక్ఞానం వికి బదులు ఉత్వం, దాని తరువాత +డు వర్షకం, చేరడం పల్ల తరచుగా తత్స మములు ఏర్పడును; ఉదా*._ “బాల శబ్దం (ప్రాతిసదిక్క శబ్రాల్సుడ్డు" శబ్దం తత్సమం ఈ కింది పటికలో కొన్ని (ప్రాతిపదికలు, వాటికి ఎదురుగా తత్పమాలు లు ఇన్వదిడినవి,

(ప్రాతిపదిక తత్సమం (పాతిపదిక తత్సమం కమార కుమారుడు చ్యితకార చితకారుడు సుత్రామ స్ముతాముడు మఘన మఘవుడు అవర ఆమరుడు "సీవక "సేవకుడు శీ 11 కొన్నిఆకొరాంత పుంలింగ (పాతిపదికలకు"డు"వర్షకాంత' రూపమే

శొక వెకల్చికముగా *డు లేని ఉత్వయుక్త రూపము కూడ తత్సమముగా ఉండును.

'పాళిపదిక తత్సమం (ప్రాతిపదిక తత్సమం వర వృష్టడువద్ట | ధూర్త. రూపడ్కు ధూద్ర మూర్థ మూరద్ధడు మార్టు. | _ గృహస్థ గృహస్టుడుు గృహస్థు 4. 12. కొన్ని (ప్రాతివడికలకు *డుి వరకాంత రూపమే కాక ఆకొరాంత

౮ జే మైన ప్రాతిపదిక రూవము కూడ తత్సమముగా ఉండును,

(ప్రాతిపదిక తత్సమం (ప్రాతిపదిక తత్సమం శుంఠ పంరుడు, కుం పరమాత్మ సరమాత్ముడు, పరమాత్మ దూత దూతుడ్కు దూత | విశ్వకర్మ విశ్వకర్ముడు, విశ్వకర్మ యోధ యోరుడుు యోధ | ఆత్మ ఆత్ముడ్కు ఆత్మ 4. 10. పుంలింగములో కొన్ని ఆకాకాంత (ప్రాకివడికలప అవే మార్చు

లేశ తత్పమములు ఆవును.

(ప్రాతిపదిక తత్సమం (ప్రాతిపదిక తత్సృమం (విహ్మ (దిహ్మ అశ్వక్థామ అశ్వక్థామ యజ్వ యజ్వ తాత తాత

( =తండ్రి

తత్స్పమములు 267 అకౌరాంతములు = నపృంసకలింగ శద్దిములు.

4. 14. తెలుగుకో వపపక్ష్యాదులను, జడవస్తువులను బోధించే నామములు నష్నంసకలింగళ బ్లములు, లింగము అర్థ్మాకయమే కొని శబ్దరూప్ర్యాశ్రయము కాదు, “సింహ”, “వృక్ష” శబ్దములు సంస్కృతములో పుంలింగములే ఆయిన్మా తెలుగులో “సింహము”, “వృక్షము" నపుంసకలింగముల్వే నమానగత *సింహ' “వృక్ష శబ్దములు కూడ తెలుగుసం పదాయం '(వకారం నపుంసకలింగములు గానే పరిగణించడం నముచితంం

5. 16, వస్తు బోధకములైన అకొరాంత ప్రొతిపదికల తుదిని “ముివర్షకం గాని అనుస్వారంగాని చేరుటవల్ల తరచుగా తత్సమాలు ఏర్పడును;

ఉదా" __వృక్షిఅనే ప్రాతివదికకు “వృతము లీక “వృక్షం? తత్సమం,

ఇక్కడ వస్తు శబ్దానికి వ్యావకమైన అర్థం కలదు. ఆచేతనములైన (పాణములేన్సి వన్తువులు మాత్రమే కొక వళుపక్షెదులు, పృక్షలతాదులు, వస్తు శబ్దవాచ్యములే. ఈ (క్రింది పట్టికలో కొన్ని (ప్రాతిసదికలు, వాటికి ఎదురుగా తత్సమములు, ఇవ్వదిడినవి. బింద్వంతరూసం పట్టికలో లేదు. *ము వర్గకాంత మైన (ప్రతి శబ్దానికి బింద్వంత శబ్దం రూపాంతరముగా (గ్రహించవలెను. ఇటు మీదటి (ప్రనంగాలలోని తత్సమములకు అన్నింటికి ఈ నియమం వర్తిస్తుంది

(ప్రాతిపదిక. తత్సమం (ప్రాతివదిక తత్పమం

ఫల ఫలము మృగ మృగము

జ్ఞాన జ్ఞానము సర్ప సర్పము

రోగ రోగము ఖగ ఖగము

గృహ గృహము గమన గమనము

పర్వ పర్వము కరణ కరణము .

నామ నామము (దిహ్మ(=తత్వము) (దిహ్మము

4. [క ఆనేక ఆకొరాంత ప్రాతిపదికలకు *ము వర్షకంబింద్వంత రూపాలే కాక మార్చులేని (ప్రాతిపదికలు కూడ తత్పమాలుగా ఉపయోగవడును. *చర్మితకు ఎక్కని మహాను భావులు ఎందరో కలరు.” అనే వాక్యంలో చరిత తత్సమ

208 పదవిజ్ఞానము (ప్రాతిపదిక్క ్కచర్మితకొరుడు' అనే సమాసంలో చరిత సమాస 'పాతిపదిక, ఇటు వంటి పదాలు ఈ (కింది పట్టికలో ఇవ్వదడనవి, (ప్రాతిపదిక తత్సమం ఉపాళిపధిక తత్సమం చర్మిత చర్మికము, ౧చర్మిత అక్షత అక్ష తమ్ము అక్షక క్‌భ క్‌భమ్ము కోభ సంక ఆలకము. ఆలక ఊహ ఊహము, ఊహ అణిమ అణ్‌మమ్ము అణిమ హంన హంసము్ముు హంన గరిమ గరిమము, గరిమ న్సర్శే స్పర్శము" స్పర్శ్‌ ఆర్పణ ఆర్భణము, ఆర్బణ కర్య కర్మము, కర్మ 4, 17. కొన్ని- ఆకొరారత (ప్రాతిపదికలు మార్పులేక తత్పమములుగా ఉప మగ వడీను దర్భిస "కళ “పనన” 'అనే'పమాస (ప్రోతీపదెకలకు "అవే తత్స మాలు, ,దర్భము మొదలైన 'ము" వర్షకాంత ఉాపాలు లేవ; బవీరద్వంతాలు కూడ ఉండవు *దర్భలు" మొదలైన ్మనయోగాలు మ్యాతమే ఉన్నవి, *ప్రభవ్శి +విభవి మొదలై సంవత్సర _నామాలైన 1పాతీపదికలకు ఆ వేతత్నమాలు. వ బే బ్య శ. 187 కొన్ని అకారాంత (ప్రాళిపదికలకు *మ్వు వర్తకొంత రూవమే |! కొక తుది అత్వావికి బదులు ఉత్వం గల రూపంకూడ తత్సమంగా ఉంటుంది, (ప్రాతిపదిక తత్సమం (ప్రాతిపదిక -తత్సమం వర్ష వర్గము, వర్గు శరణ శరణం, శరణు రదూస రూపమ్మ రూపు 4. 19. కొన్ని అకారాంత (పాతిపదికలకు "ము వర్షకత రూప మేకాక ఉత్వయుక్త *వు వర్జాంత రూవ్రం కూడాతత్సమంగా ఉంటుంది. (ప్రాతిపదిక్ష * తత్సమం 4 (ప్రాతిపదికః తత్సమం ధర్మో ని 4 'ర్మమ్ము.ధర్యువు- |, అగికర్శు : ఆంతరము

తత్పమములు 260 ఆకొరారతములు = కొన్ని విశిష్ట తత్సమములు.

1.20 కొన్ని అకోరాంత (ప్రాతిపదికలకు పృంలింగములో (కృ వర్షకాంత రూవమే కాక *ము" వర్షకౌంత రూపం కూడ తత్సమముగా ఉంటుంది,

“మిత భగద్దానికి “మ్యికుర్లు, *మ్మితము" ఆన్ని “ప్మాత్ర? (= అర్హ) శద్దా నికి “సాాతుడుసి *పాత్రము% అన్ని రెండేపి తత్సమరూసములు కలవు, ఈ కింది వాక్యములు-జీదోహరణలు,

1. కుచేలుడు (్రీకృష్ణుసెక్‌ బాల్యమ్మితుడు (మ్మితము).

2 ఆ ఉద్యోగి అధికారుల దయవప పాత్రము (పాఠుడు కాలేక పోయాడు

శ శ" (భార్య అనే అర్ధము గలి *దారొళద్దిమొ, 63ళ₹ షత శబ్దము, అకా రాంత" (ప్రాతిపదికలు, ౩దార? శబ్ద తత్సమం *దారి కళతిి ₹బ్ల 'ొత్చిమం శర్రళ శ్రము దై వత బ్ల తోత్సమ౦ [దివతము"

న్స్‌ గా కా

1, దశరథునికి ముగ్గురు దారలు

2 మొదటి కళ్ళతము పోయిన వెంటనే వాడు మరొక్ష కళ్ళతమును చేపట్టి

నాడు ా ఐా

లె (శ్రీ వేంకటా దిస్వామి మా ష్‌! దైవతం.

రాజి శద్దిము, ఆకొరాంత (ప్రాతిపదిక దీనికి తత్చమం ఉకారాంతమైన “రాజు, సమానములలో కూడ ఇదే రూవము* మహారాజు, రాజర్థాజు, కవిరాజుం

శ,22. కొన్ని జడవస్తువులయందు పురుషత్వం ఆరోపించుటవర్ల తద్వస్తు వాచక పొత్తిపదికల చివర "డు వర్షకము చేరి తత్సమములు ఏర్పడునుం సూరాన్టది (గహహామములు ఈ వర్గమునకు షెందివవే (ఫాతిపదిక తత్సమం (పాతిపదిక తత్సమ

సూర్య సూర్యుడు మేఘ మేఘుడు చంద్ర చం్యదుడు పవన వవనుడ్రు నము[ద సమ్ముదుడు శేష శేషుడు

ల0 వదవిజ్లా నం శీ20. తే వాచకములైన అకౌరాంక పొతిపదికలు వమాసొంత్య తత్స మమదై నప్పుడు అవి “డి వర్ణకొంతములుగాని “ము = నర్షకొంతములుగాన్ని శావచ్చును. “డోవర్డకము పుంలింగ సూచక మే; "ము'వర్జకము శ్రీపుంలింగములు శెండింటివి సూచించును, (ప్రాతిపదిక తత్సమం పింహ రాజసింహమ్మ్యు రాజసింహుడు రత్న . వనితాశరోరత్నము, వీరరత్నము లలామ మహిళాలలామమ్ము మహిళాలలొామ, రాజలబామము, రాజలలాముడు రాజ కవిరాజు వృక్షరాజము అకౌరాంతములు - విశేేణనామములు. శీ, 4. తెబగులో స్వంత విశేషణములు నొమకల్పములు, వీటికి *విశే షణ నామములు అని పేరు. (1 84. (ప్ర) సమాస (ప్రాతిపదికలైన విశేషణము లప మూడు లింగములలోను రూవ లేదము లేదు; ఉదా *_ఉత్తమ పురుషుడు ఉ శ్రమనారి, ఉ త్తమ(గ్రంథముం తత్సమములుగా విశేషణములకు మూడు లింగము తోను మూడు రూపములు ఉండును, ఉదాహరణములు , క. అక్బరు చ్యక్రవ 5 పరిపొలనా దకుడు, (పం) ల ఫ్రీరామ బాణము అసుర సంహార దశకము. (నప్పం) 8. రాణి థ(ర్రమదేవి రాజ్య వ్యవహార దక (ఈ) మూడు లింగములలో కొన్ని విశేషజనామముల తత్సమ రూసములు ఈ దిగువ వివ్వదిడినవి, (ప్రాతిసదిక పుం, తత్సమం నపుం, తత్సమం స్త్రీతత్పమం. విషణ విష్పణుడు విపణము నిపుణ చవల చపలుడు చసలము చపల నదృళ సద్భజుడు సదృశము సదృశ యుక యుకుడు యుకము యుక ఇఅాలీ ణాటీ జట ఖో

తతృ్పమములు లి ఆకార = ఈకొరాంతములు.

శ. 25, ఆకొారాంతములు, ఈకొారాంతములు అయిన (ప్రాతిపదికలు అర్థ మునుదిట్లి న్ర్రీలింగములుగావి, నపుంనక లింగములుగాని కావచ్చును. *శిలాం శదిము సంస్కృతములో రూపమునుబిట్టి శ్రీలింగమే అయిన్నా తెలుగున నపుం

న! వక లింగమే. తుది దీర్హాచ్చులు (హన్వములు అగుటవల్ల తత్సమములు ఏర్పడున్ను (ప్రాతిపదిక తత్సమం (పాళిపదిక -. తత్సమం

నవితా వవిత ధారణా ధారణ

భాషా భాష వాదనా వాదన

ఆళౌ ఆశ కల్చనా క్‌ల్చన

వాచా వాచ ్రీమతీ శ్రీమతి

శిలా ఖల గుణవతీ గుణవతి

నదీ నది వియోగినీ వియోగివి

వాహినీ వాపొని వాగ్యశాలినీ భాగ్యశాలిని

మాధురీ మాధురి సద్మముఖీ పద్మముఖి

రచయ్యిత్రీ రచయిత్రి

శ. 20. కొన్ని ఆకారాంత (పాతీపదికలు అప్రాణి వాచకములు నపుంనక లింగములు ఆగుటచేత తత్సమము లై సప్పుడు (హస్వాంత రూసములేకాక *ముి వర్హకాంత రూపములు హడ ఏర్పడును,

'పాతిపదిక తత్సమం

కంధరా ఈశంధర్శ కంధరము

(గీవా (గ్రీవ, (గ్రీవము

నాసికా నాసిక్క నాపికము

దంష్టా దంస్షర్శి దంష్టిము గా

పాదేకా పాడ్‌క్క పాదీఠము

ఉల్కా_ ఉల్క, ఉల్కము

భిషె భిత్క భిక్షము

విధా విధము

విధా" శబ్దమునకు హస్వాంత తత్పమం లేదు పనూమ (ప్రాతిపదికగా “విధి శబ్దం కూడ ఉన్నది* ఉదా నానావిధ ఫలపుస్పములు,

ర౭ై పదవిళ్షాాన?

శ. 27. 'ఆ *ఈ' ఆంతమంమ గల ఏకొత్షర (ప్రొకిపదిశలుూ . తతృమను -లైనప్పుడు'మావ్వ“చెందవు. “శ్రీనుని అదే నమానంలో (శ్రీంశద్దిము. (సాతి పదిక, 4శ్రీగలవాడు' ఆనేఉక్తిలో "శ్రీ భెద్దము తక్సహము, "ఏకొత్షర కద్దాం సంఖ్య తక్కువ,

ముఖ్యమైన (ప్రాతిపదికలు, తక్సమములు; థః ఈ ట్రీ, ధీ మ్మె జ్యా మా (=లక్ష్రి భా (= కొంత్మి ఇకొారాంతములు.

శీ 20, ఇక్యంత (ప్రాతిసవికఐ తక్పపము వగా మామటకో మూచ్చు

లేదు ఇవి మూగులింగములలోను ఉండవచ్చును,

(పాతిపదిక తత్సమం౦ (ప్రాతిపదిక తత్సమం ముని ముని అర్రివృద్ధి అభివృద్ధి మూర్తి మూర్తి సంసారి సంసారి యోగా యోగా" అవధాని అవధాని కీర్తి కీర్షి భాగ్యశాలి భాగ్యశాలి ర్న రక్త అనుకృతి _జనుకృతి పతి పతి శేవరి కేసరి

ఉకారాంఠములు ః పృుంలింగము = 1. చ ళు శతి పుపషవ్యకక్తి దోత్తకమ్సుర్యైన ఉకారాంత (పాతిపదికలకు తునివి వ వర్ణము గాం కక్తు విర్ణకన్లు గాని చేవబవల్ల రెండేసి తత్సమముణ ఏర్పడును.

(పాకిపదిక తత్నమం

గుర గుదవ్వు గురుడు న!

తతృ్పమములు వ్ర (సాతిపదిక తత్సమం పామా౦కు హిమౌంళువు, హిమాంశుడు రాహు రాహువ్వు రాహుడు పిపాను పిపాసువ్వ, పిపొసుడు భికు భితువు, భితుడు “కాహు" శబ్టావికి 6రాహు' అనే తత్సమం కూడ కనిపిస్తున్నది, కొన్ని “డు వర్షకాంత రూపాలకం'ె*వు వర్జాంత రూసముే (కుతిహితముణు, ఉకారాంతములు = పృంలింగములు 2. 4 80. కొన్ని ఉకారాంత పుంలింగ (పాతిపదికలకు తత్సమ రూపాలలో "డు వర్షకం రొదు;ః *వు" వర్ణం మాత్రమే వ్తుంది స మను (పాం = మనువు (తత్సమం); పటు (పా _- పబువు (తత్సమం), ఉదాహరణ వాక్యం : మనువు సర్వధర్మ పటువు ఉకొర = ఊకొరాంతములు = త్తీ నప్పంసక లింగములు 481. శ్రీ వ్యక్తి బోధకములును, వస్తువాచకములును అయిన ఉకౌరాంత ఊకారాంత (ప్రాతిపదికల తుదిని *వు వర్ణకం చేరగా తత్స్పమములు ఏర్పడును. కీర్త "ఊ” కారం (హన్వం అవుతుంది 'పాతిపదిక తత్సమం (పాతిపదిక తత్సమం వధూ వధువు అం౦ంకు అంఫుపు వితంతు వితంతువు చమూ చమువు ధేను 'రేనువు విందు విందువు తరు తరువు బాహు బాహువు లఘు లఘువు కమండలు కమండలువు శంకు శంపవు 35

2/4 పదవిజ్ఞానం స్త గ బుకొరాంతములు. శ.88. బుకొరాంత 1ప్రాతిపదికల తుది బుకొరమునకు బదులు ఆత్వము వచ్చుటనల్ల తత్సమములు ఏర్పడును. ఇవి అన్ని లింగములలోను ఉండును,

స!

'పాతిపదిక తత్పమం (ప్రాతిపదిక తత్స్పమం పితృ పిత శోత్స టశోత నే రృ కర రచయితృ రచయిత జొమాతృ జామాత అర్యేత్య ఆర్యేత హదర్త్భృ హర" గ్రహీతృ గ్రహీత వియ౦తృ వియరిత మాతృ మాత దాతృ దాత దుహితృ దుహిత

శంక], కొన్ని బుకొరాంత పుంలింగ ప్రాతిపదికలకు అత్వాంతరూపమే ళొక డు నర్ణకొంత రూవంకూడ తత్పమం౦ంగా ఉంటుంది, ప్రాతిపదిక తత్సమం ధతృ ధాత ధాతృడు విధాతృ విధాత, విధాతృడు పవితృ “సవిత, సవితృడు నేశృ నేత నేతృడు కొన్ని విశిష్ట అజంతములు :

శ $1. ఈ క్రింది అజంత (ప్రాతిపదికల తత్సృమములు యథ్రా యోగ్యముగా (ప్రాతిపదిక తత్సమం ప్రాతిపదిక తత్సమం గో గోవు న రో నొ నావ ద్యు దివి శ్వ శ్వానము యూ (భూవు వథ. పథమ్ము పంథా

తత్సమములు రగ హలంతములు.

శ. 98. హలంత సమాన (పాతిపదికలు కృట్క తృ ప వివరాంతములు మతమే కలవు; ఉదా, దిక్‌, రాట్‌, శరత్‌, కకుప్త్‌ మనః *“ఆచ్‌” ఆనే చకొరాం తము, 'హల్‌” ఆనీ లకారాంతమ్ము వ్యాకరణ పారిభాషికపదములు, సంస్కృత వ్యాకరణ పరిభాషలో ఇతర పహాలంతములు కూడ కలవు కాని వాటికి సాహిత్య (వమోజనం లేదు.

హలంత (ప్రాతిపదికలలో చివరి హల్లుకు ముందు ఉన్న అచ్చు హన్వము గాన్కి దీర్హముగావి, కొవచ్చును; “దిక్‌ *వాక్‌” మొదలైనవి, విసర్గాంత ప్రాతి పదికలలో వినర్గకు ముందు (హస్వాచ్చుగాని, వీర్తాచ్చుగాని ఉండవచ్చును;

జి ఖు "మనః ,- “గీ! మొదలైనవి, (సంధి విజ్ఞానము 8.70. ప్ర చూచేదిం) ఇటు తరువాతి (చనంగములలో హలంత (ప్రాకిపదికలనుండి శత్సమాలు ఏర్పడే నియమములు వివరించబడును,

శ. 88. సాధారణముగా హలంత (ప్రాతిపదికల తుదిహల్లుకు ద్విత్వమ్ము

దాని మీద ఉత్వము, వచ్చుటపల్ల తత్ప్సమములు ఏర్పడును, 'పాకిపదిక తత్సమం (పాతిపదిక తత్సమం దిక్‌ దిక్కూ మధులిట్‌ మధులిట్టు త్వక్‌ త్వక్కు రాట్‌ రాట్టు బుక్‌ బుక్కు సత్‌ స్‌తు భిషక్‌ భిషక్కు శరత్‌ శరత్తు యానీ హుతభుక్‌ హుతభుక్కు __ కకుష్‌ కళకుప్పు ఆచ్‌ అచ్చు హల్‌ హల

*€, 87. కొన్ని హలం౦ంక 'పాతివదికల తుది హార్టుకు ముందు వీరాచ్చు ఉంటే రెండేసి తత్పమ రూనములు ఏర్పడును; చివరి హల్లుకు ద్విత్వము, ఉత్వము గల రూపం ఒకటి, చినరిహల్లు మీద ఉత్వం౦ం గల రూపం రెండవది

లాథ పద విజ్ఞానం

'పాళిపదిక తత్సమం

వాక్‌ వాక్కు, వాప

విరాట్‌ విరాట్టు, విరాటు

స్వరాట్‌ స్వరాట్టు, న్వరాటు

స్వారాట్‌ స్వారాట్టు, ప్వారాటు

స్మమాట్‌ న్మమాట్టు, న్మమాటు

4 88 కొన్ని హలంతాల చివరి హల్లుకు బదులు వేరొక హల్లు వస్తుంది; దాని మీద ఉత్వ పూర్వ “డు వర్ణకం గావ్కి అత్వ పూర్వ మువర్షక్రం గాని లింగ మును బట్టి వస్తుంది '(పాతిపదిక తత్సమం (ప్రాతిపదిక తత్సమం వల్‌ (స్రజము హవ్యవాట్‌ హవ్య రాహుడు తురాసాట్‌' శురాసాహుడు తురాషాట్‌ తురాషాహుడు శ 88 కొన్ని అచ్చూరక హలంత (ప్రాతిపదికలకు రెండేసి తత్సమ

రూసములు ఏర్పడును తుదిహల్లుకు ద్విత్వము ' దానిమీద ఉత్వము గల రూవం ఒకటిని రేదిహల్లుకు దిగులు తరచుగా వేరొక హల్లు దానిమీద ఉత్వపూర్వ డువర్డ్‌కం గాన్మి ఆత్వపూర్వమువర్లకం గాని గల రూసం రెండవది,

'పాకిపదిక తత్సమం

బుత్విక్‌ బుత్విక్కు, బుత్విజుడు

వీరుత్‌ వీరుత్తు, వీరుధము

ఫీవృత్‌ సీవృత్తు, సీన్సతము

ఇం ద్రన్దిత్‌ ఇం(దజిత్తు, ఇం(ద్రజితుడు

పరీకీఠ్‌ పరీకితు పరీడితుడు

విశ్వనృట్‌ విశ్వసృట్టు, విశ్వవృజుడు

జగత్‌ జగత్తు జగము

తత్నమములు లా? శీ 0. “వత్‌ లేక +మత్‌ి అనే (ప్రత్యయం అంతమందు గల పమాస (ప్రాతిపదికలు తత్సమము _లైనప్పుడు పుంలింగములో ఆ (వత్యయాల స్థానే “వంతుడు' లేక *మంతుడు, నపుంసక లింగములో *వంతము" లేక *“మంతము” వచ్చును. “మంతము" ఆనే (పత్యయంలోని *ము? 1వర్షకానికి బదులు అనుస్వారం (మంతం) రావచ్చునని వేరే చెప్పనక్కరలేదు. (ఫాతిపదిక తత్సమం దబిలవత్‌ దిలవంతుడుు బలవంతము ధనవశ్‌ ధనవంతుడు ధనవంతము (శ్రీమత్‌ (శ్రీమంతుడు శ్రీమంతము గుణవత్‌ గుణవంతుడు గుణనంతము శ కిమక్‌ శ క్రిమంతుడు శక్రిమంతము 4 41. *వతి. "మత్‌ , ఆంతమందుగల కొన్ని _ప్రాతిపదికలకు తత్పమ రూపములలో "వంతుడు, “మంతుడు గాక్క *వానుడ, *మానుడు అనే (వత్య భగవత్‌ భగవంతుడ్కు భగవానుడు హనుమత్‌ హనుమంళుడు, హనుమానుడు 4 42. కొన్ని హలంత (పొతిసదికలనుండి ఏర్పడ్డ తత్సమములను యూ యోగ్యముగా గ్రహించవలెను, (పాతిపదిక తత్చమం ఫాతిపదిక తత్సమం విద్వక్‌ విద్వాంసుడు సంపత్‌ సంపత్తు నంపద హృత్‌ హృది ఆపత్‌ ఆవత్తు ఆపద న! వీర్‌ వీరుధము సమిత్‌ వమిధ విసర్గాంత ములు, 4 49. శ్రీపురుష వ్య శ్రీ బోధకమ్ములైన వినర్గాంత (ప్రాతిపదికలనుండి ఏర్పడ్డ తత్సమ రూనమును యధాయోగ్యముగా (గహించనలెను. వినర్షలోపము, శద వక్షకొగమము, మొదలైన మాద్చలు గమనించవ లెను

ల్యూ - పద విజ్ఞానం (పాతిసదిక తత్సమం అంగిర్క అంగిరసుడు అంగిరుడ్రు ఉ్యగ్యశ్రవ ఉగ్మశవసుడు, ఉగ్మశవుడు వ్మిశవః వ్శశ వసుడు దుర్వాసః(దుర్వాస) దుర్వాసుడు అన్నరః ఆప్పర్శ అన్సరస వేధ వేధ పురోధః పురోధ్క పురోధసుడు శీ 44 పస్తువాచకములు (నపుంనక లింగ శబ్దములు ఆబమున ఆత్వ పూర్వక వివర్గాంత (ప్రాతిపడికల తుది వినర్శకు లోపము వచ్చి, ఉత్వయుశ్న ద్విత్వ వకారము (స్సు), కొన్నిచోట్ల ఉత్వయుక్త నకారము (స్కు కొన్నిచోట్ల మువర్షకమ, చేరుటవల్ల తక్సమకహూవములు, తరచుగా ఒకటి గాని, రెండు గాని, మూడు గాని ఏర్పడును 'పాతిపదిక తత్సమం మనః మనస్సు మనస్కు మనము శరః శిరస్సు శీరన్కు శిరము ఉరః ఉరస్సు, ఉరమ వత్త వళ్శస్పు వక్షము ప్‌ర్య స్‌రస్పు పయ్య వయన్సు వయ్య వయస్సు, వయసు తేదః (శ్రేదున్ను, [శేయమ ఆయ। ఆయన్ను తేజః శేజస్సు, 'కేజము ఆం౦భ్య అంభన్ను వర్చః పర్పస్పు ఉష ఉషస్సు వమః। నమస్సు

తత్సమములు ల్లి0 శ, 4క్క్‌ ఇత్వపూర్వ వినర్గాంత ప్రాతిపదికల తుది విసర్ల లోపించగా ఏరృడ్ణ రూపమును, దావి మీన ఉత్వయు క్త ద్విత్వవకారం (స్సు చేరుటవల్ల ఏర్పడ్డ రూపమును, తత్పమములు అగును. ప్రాతిపదిక తత్సమం ఆర్భిః ఆర్చి, అర్బ్చిస్స్పు జ్యోతిః జ్యోతి, జ్యోతిస్సు హవిః హవ్కి హవిస్సు రోచిః రోచ్చి రోచిన్సు శ 468 ఉత్వపూర్వ వినర్జాంత (పాతిపదికలకు వ్‌నర్ష లోపం కలిగ్శి తరచుగా !వు వర్షకముూవి, ఉత్వయుక్త ద్విత్వ నకారముగావి చేరుటపల్ల శెండేసి తత్సమ ర్రు+పాలు ఏర్పడును, (పాతిపదిక తత్సమం ధను ధనువు, ధనుస్సు వపుః వప్పవ్వు వపున్ను ఆయ$ ఆయుప్పు అయున్ను (ఆయమ్షు “ఆయుస్ట్ర అనే రూపం వాడుకలో ఉన్నది. *చిరాయుః? (జ చిరాయువు గలవాడు, *“గతాయుః' అనే దిహవీపొ నమాసాలకు *చిరాయువ్వు్క *గతాయువుల అనే తత్చ్సమాలు, తత్స్పమములు లేని (ప్రాతిపదికలు. శ. 47. కొన్ని (ప్రాతిపదికలకు సమాసాలలోనే కొని తత్సమ రూపాలతో వ్య్ష (వమయోగం లేదు ఆటువంటిని ఈ (క్రింద ఉదాహరించ బడుతున్నవి. (8) "గిల, “దోటి “ధూజి మొదలైన వినర్గాంత (ప్రాతిసదికలకు సమానం లోనే (వయోగం, వీటీకి తత్సమాణు లేవు. (2) సంభ్యావాచక శబ్దారికు తత్పమాలు లేవు, ద్వి, (తి, చతుః, సంచ షట్‌__.ఇత్యాదులకు సమాసాలలోనే (ప్రయోగం, *ఏక' శబ్దానికి *ఏకంి అనే

శత్సమం వాడుకలో ఉన్నది, “ఏకముగా”, “ఏకమై” అని వాక్యాలలో ప్రయో అాటీ థి

(8) “అవ్మక్శ,. "'యష్మర్‌, *భవక్కి “తత్‌. "త్వత్‌ మొదలైన సర్వనామ ,ప్రాతిపదికలకు తీత్సమాలు లేవు.

(0 'చంక్‌ ( ఇ కదలుతున్న), రాజ్‌, ( = (వకొళిస్తున్ను రాంత (ప్రాతిపదిక ళద్దాలకు తత్సమాలు లేవు. ఇవి [క్రియా _ విశేషణములు, యుగ్మభాషాభాగముది, (1, 88-85. (పం చూచేది.) వీటికి నమాసాలలోనే (పయో గము, "భవిష్యత్‌? అనే ప్రాతివదికళు *“భవిస్యత్తు'(జ= భావికొలం) ఆనే తత్స్పమం వాడుకలో ఉన్నదీ, ఉదా" భవిషత్తులో ఏమి జరిగేది చెప్పలేముం

• (శ్ర పయిని పేర్కొన్న (ప్రాతిపదికలకు పాంస్కృృతిక సమాసాలళో (ప్రయోగం ఉన్నది (ప్రాతివదీక ఘబీతమైన పంప్కృృత పమోనం తుదిని తెలుగు వ్రశ్యయం చేరగా షర్చ్పడ్డ సమాసమునే “సారస్కృృృతికసమాసం' ఆంటామ్ము

ఉద్వా- దోర్చలము; పంచపాండవులు, అన్మద్గృహం; భవదలిప్రాయము; జలధి చలక్రరంగములు, కౌరక తతృ్పమములు.

శ. ఉ$. నామములవలె కొన్ని సంస్కృృత-ఆవ్యయముణు ఈత్స్పమనులైై తెలుగులో కారకములుగా వ్యవహరించ బడుకున్నవి._ *కొన్ని తత్పమాలు మార్పులేవి మూలరూపారే; కొన్నింటిలో. తెలుగు (ప్రత్యయాలు ఉండును; కొన్నింటిలో నంస్కృృత (వత్యదయాలుచేరి ఉండును. ఈ (క్రింది ఉదాహరణలు గమనించ తగ్గవి పాలనను

శ కయలను గురించి విశేషించి చెప్పీ (శ్రీయాన్వ్యయం గఅ వదాలకు సంస్కృ ఈంలోన్క, "జేటీనరవ వెలనీన తెంను వ్యాకరణాతలోను, 4[శ్రియా-విశేషణమాలు ఆని పేరు, ఇవి “అవ్యయ' సంజ్ఞశలవి. ఈ వ్యాకరణంలో ఇటువంటి పదాలకు *కారక'

సంజ్ఞ కల్పించబడీనది. 0 ల్‌, ప / క[కియా- విశేషణములు) అజ సంజ్ఞవ ఈవ్యాశ రణంలో మరొక విర్వచనం కలదు. (1, అఆ)

తత్సమములు ల$]

(1) ఎటువంటి మాన్సగాని లేని సంస్కృత - ఆఅవ్యయమనులు కొన్ని తెలుగులో వ్యస్త పదములు గ కౌారకముబ గ్యాప్యవహరించ దిడుకున్నవి. ఉదా - అధవా, అన్యధాఖ్యాకమళ,, తత్రాపి, పునః, బహుశః, వృథా, నదా సర్వ్యత్క నర్వదా, వహృ స్వతః, మొదలై నని.

(0) శెలగు ప్రత్యయాలు చేరిన కారకముల ఉదాహరణలు : సంస్కృతం తత్సమం సంస్కృతం తత్పమం సావత్‌ సొన్‌త్తు.. అకస్మాత్‌ అకస్మాత్తుగా కించిత్‌ కించితు ఆద్భష్షవశాత్‌ అదృష్టవశాత్తు

అట ళ్‌ హరాత్‌ హకాత్తుగా తద్వత్‌ తద్వతుగ్గా, (తద్వత్తగ్యా

(8) నంవ్కృృత (వత్యయ సహితములైన కొన్ని సదములు తెలగులో కారకములుగామ్మ వై భక్తికములుగాను వ్యహరించ బడుత్రున్నవి. ఉదాః_ (కమేణ, శిరసా, మనసా పర్వాత్మనా, రూపేణ, ద్వారా, దృష్ట్యా, మొదలై నని. తత్సమ (క్రియలు.

4, 40. సమావ్యప్రాతిపదికలనుండి, నంస్కల్భత కారకములనుండి తత్సమ పదాలు ఏర్పడిన శ్లే వంస్క్మృ్భృత శ్రీయలనుండి తత్సమ్మక్రియలు ఏర్పడి తెలుగులో విరివిగా వాడదిడుతున్నవి. [క్రియ న్వతం్యత్రమైన సము, ఒక (కియకుండి అర్థ వత్పదాంశమైన (సత్యయమును విడవీయగా మిగిలిన మూలమే "ధాతువు అన బడును. “చెప్పినాడు” *చెప్పుతు మొదలైన (క్రియలకు “చెప్పు'ఆనే ధాతువుమూలం. పఠించినిమొదల్రైన క్రియలకు మూలమైనధాతువు "పఠించు, ఇది తత్పమధాతువుగ పరా అనే సంస్కృృత ధాతువు మీద "ఇంచు అనే తలుగు (ప్రత్యయం చేరగా ఈతత్పమ ధాతువు ఏర్పడినది. తత్సమ ధాతువుల ఏర్పాటుకు సంబంధించిన కొన్ని నియమములు ఇక్కడ (వదర్శించ బడుతున్నవి,

కం సంవ్క్భ్భత ధాతువులమీద “ఇంచు, “ఇల్లు? అనే (వత్యచూణ చేరుట

య! వళ్ల కొన్ని తత్సమ ధాతువులు ఏర్పడుతున్నవిం 36

హో

ల పద విజ్ఞానం సంస్కృత తత్సమ సంస్కృత _ తత్సమ ధాతువు ధాతువు ధాతువు ధాతువు

పర్‌ పఠించు రాజ్‌ రాజిల్లు

చల్‌ చలించు (విలప్‌ విలవిలా

హృ (హర్ఫొ హరించు (ఆ) వహ్‌ ఆవహిల్లా

భాష్‌ భాషించు వర్త్‌ వర్రిల్లు

(క్రీడ్‌ శ్రీడించు రంజ్‌ రంజించు

న్భజ్‌ నృజించు భాస్‌ భాపించు, భాసిల్లు

ల (ప్రాతిపదికలమీద ఇంచు", "ఇల్లు అనే (ప్రత్యయాలు చేరుటవల్లకొన్ని

తత్సమధాతువులు ఏర్పడును

సం, ధాతువు త, ధాతువు సం. ధాతువు. _, త. ధాతువు

మరణ మరణించు ప్రొస్తి ప్రా పించు

న్ఫ్‌ష్టి నృష్టించు స్తుతి స్తుతించు

ఆహ్వాన ఆహ్వానించు కష కషించు

ధ్యాన ధ్యానించు లోభ లొఖించు

పురాణ పురాణించు జీర జీరించు

న! ణి ర ప్రాశిపదికలమీద పడు, “పెట్ట *ప్టోనవ్ళు మొదలైన తెలుగు ధాకు

వుణ చేరుటవల్లి కొన్ని తత్సమ ధాతువులు ఏర్పడుతున్నవిం

సం, వదం త, ధాతువు (సం. పదం త, ధాతువు భయ భయపడు నష్ట నషపోవు

భయ పెట్టు వ్య్‌క్ర వన్జ్‌క్రివరచు

వంతోష నంతోషనేడు | జ శళపడు,

| సంతోష పెట్టు శుభ పరచు సీర స్టీర పడు, ఆశ్చర్య ఆశ్చర్యపోవు,

ప్ట్‌ర పరచు ఆశ్చర్య పడు

మూడవ పరిచ్భేదం ఆచ్చికములు

శీ, 50. తెలుగు పదజాలం తత్సమములు, తద్భృవములు దేశ్యముల్కు అన్య దేశ్యములు అని నాలుగు జాతుల (క్రింద విభజీించబకినది. రెండవ సరిచ్చేదంలో తత్సమముల ఏర్పాటుగురించి వివరింవడమైశది మిగిలిన మూడు జాతుల పదములు “ఆచ్చికములు లేక *“అచ్చతెనుగు' పదముబ్న ఆఅనబడుశున్నవి, “అచ్చ అనే ప్రాతిపదికనుండి *ఆచ్చిక" శబ్దము వ్యుత్సన్న మైనది “అచ్చ” ళబ్ట వికృత్తియే “అచ్చము అచ్చమైన తెనుగు (అచ్చతెనుగు, అదే ఆచ్చికొంధము. నిజానికి దేశ్యములైన పదాలే ఆచ్చతెనుగులు. దేళ్యవదాలు మాత్రమే మొదటి నుండి తెలుగున ఉన్న (ద్రావిడ భాషా పదములు : ఉవా “- తల్లి, తండ్రి చెట్టు ఇల్లు వాడు, చిన్న, వచ్చెను, మూడు, వడిగా (కింద కాని ఆహో, సంస్క్యృత పదములు పెక్కు వర్షవికారములు పొందుటవల్ల ఏర్పడినవ్కి (ప్రాకృత భాషలనుండి తెలుగునకు సర్మకమించినవి, అయిన పదములు తదృవములు ఫ్‌ ఉదా చందురుడు, నందము, అగ్గి. ఇక సంన్న్యృత (ప్రాళృకేతర భాషల నుండి అనగా ఇంగీష్కు హిందీ "మొదలైన అన్యదేశ భాషలనుండీ తెలుగులో (వ్రవేశించి వి నృత వ్యవహారంలో ఉస్న పదాలు అన్యదేళ్యాలు : ఉదా- ర్రైలు, లాంతర్వు రశీదు, అర్చు, ఫకేర్కు తమాషా, (ఉ వక్రమణ్‌క్క 0 14 (పం చూచేది )

తత్సమములు కొని పదములెల్ల ఆచ్చికములు (అచ్చ తెనుగుల్సు అనబడు తున్నవి. తెలుగు సాహిత్యంలో పూర్వకవులు రచించిన అచ్చతెనుగు కావ్యాలలో తత్పమేతరపదారినే వాడినారు. కనుక తదృవ = దేళ్య = అన్యదేళ్య - పదాలకు అన్నింటికి "అచ్చతెనుగు అనే వంజ్ఞ వర్తిస్తుంది, *“ఆర్భధ్రపదపొలిజాతము "ఆంధనామవం్యగ్రహము" మొద్యలైన అచ్చతెనుగు నిఘంటువులు కూడ వెలసినవి

తత్సమ శబ్దమూలములైన (ప్రాతిపదికలు ఒకదానితో ఒకటి కలియుటనల్లి సాంస్కృతిక సమాసాలు ఏర్పడును. ఆటువంటి (ప్రాతిపదికలతో అచ్చతెనుగు పదాలు చేతిన సమాసాలు ఉండవు; ఉంటే వాటిని లాక్షణికులు సాధువులుగా స్రహ్‌ం చరుం “కీరార్డన కూతురుం. *నంసార ఓడి "మేఘావృతనింగి, *వలభరిత

క! పద విజ్ఞానం

చెటు... ఇటువంటి సమాసాలు [కుతికటువులు దుష్టములు, అ(గ్రాహ్యములు, ఆఫీటలో ఎవరికిని సందేహం ఉండరాదు. అచ్చిక (ప్రాతిపదికలు ఒకదానితో ఒకటి సమసించును; ఉదా - వలిమరిపట్ట్‌: అందచందాలు, గట్టురాయడు. ఆయిక్తే తెలుగు (ప్రత్యయాలు చేరిన తత్సమాలు, ఆచ్చికౌలు, ఒకదానితో ఒకటి చేరిన పదబంధముళలు ఏర్పడవచ్చును; ఉదా _ వాన కొలము; పాయపు "పెండ వవ్యుద్రపు బొడ్డు.

'ఫైని చెప్పిన నమాపరచనలో గల విలక్షణతయే తెలుగు పదాలను తత్సమ ములు అచ్చికములు అని రెండు (పథాన వర్గములుగా విభజించుటకు దిలీయమైన హేతువు, తరచుగా తత్సమాలతో ఆచ్చికాలకు సామాసికమైన పొత్తు కుదురని మాట వాస్తవము క్వాచిత్మములైన *ప్రొ౭గొడ్డము, *కరకంరుడు, “కపిల గడ్డమ్యు “దిన వెచ్చము) మొదలై న మహాళవి ప్రయోగాలను పెద్దలు ఆమోదించినారు, వీటి సాధుత్వానికి వ్యవహారబాహలశ్య మే (ప్రమాణము అక్లే నేటి తెలుగులోను శ వ్యవహారంలో ఉన్న తత్సను - ఆచ్చిక - సంయోగం కల (ప్రయోగాలు సాధు వులే కొక తప్పదు. ఉదా *_ అనేక ఇళ్ళలో; అనేకమంది; మహి ఇల్లాలు; మహా మంచివాడు; ఉఊత్తను ఇల్లాలు; (వపిద్ద ఈతగాడు; అధిక దిగుబడి; అఖిరిభారత తెలుగు రచయితల మహానభలు, ఇటువంటి ఉర్తులను మ్మిళసమాసాలు అనాలి, లేదా *ఆనేక్శి *మహి “ఉత్తమి “ప్రసిద్ధి, “అధిక “భారత ఇత్యాది పదాలను తత్సమ రూపొలుగా (గ్రహించాలి, ఇట్టి (ప్రయోగాల ఉన్న౦త మాత్రాన తత్చ మాచ్చికపదాలు యథేచృముగా నమపించవచ్చునని చెప్ప వీలు లేదు. *క్షీరార్టవ కూతురు” వంటి సమాసాలు ఎవ్వరికీనీ ఆమోద యోగ్యములు కాజాలవు, కనుక సమాన రచనకు తత్సమ _ ఆవ్భిక పరిజ్ఞానం ఎంతైనా అవనరం, - తదృవములు.

శ 51. పంన్కృృత పదములు మార్చు చెందుటిపల్ల ఏర్పడీనవి తద్భ ములు, తత్‌ అ ఆనంస్కృతమునుండి, భవజ్వపుట్టివద్కి అని అర్థము. తదృవ ముల ఏర్పాటున సంప్కృత పదాలలో జరిగే వర్ణవికొరములు సెక్కురీతుణుం ఇక్కడ వాటి నియమాలను - వివరించే (పన క్రిలేదు, తత్పమమునకు “వకృతి అని తద్భృవమునకు “వికృతి" అని సంజ్ఞలు గలవు, ఈకింది సనటికలో కొన్ని

తత్సమముల్సు వాటికి సరియైన తద్భవముది, ఇన్వదిడినవి “=

ఆచ్చికములు లకి తత్పమం శదృవం తత్సమం తదృవం అక్షరం ఆక్కంరం వద విదుర అ్యశద్ధ అనడ్డ విశ విసి అపస్పర అచ్చర పద్యం పదెం చి ఆకాశం ఆకసం పుణ్యము పృన్నెము ఆజ ఆన (వమూణం సయనం ఖా

ఆక ఆన (సవాళం పగడం ఆళ్చర్యం ఆచ్చెకువు సృథివి పుడమి ఇచ్చ ఇచ్చ పుస్తకం పొత్తము ఈర్ష్య ఈసు చింధువు బందుగు ఉపాధ్యాయుడు ఒజ్జె దిలము బలిమి రథ కత (చదిహ్మ దమ్మ కన్య ఠళన్నె భకి బత్తి

అాతీ అాతి కక చంక భాష బాస కవిత కయిత భితము బీచ్చము, గర్వం గరువం వికిరము గృహము గీము భోజనం బోనం గ్రహము గాము ముఖము మొగము చంరముడు చందమామ ముగ ముగుద చతురంగం చదరంగం మనీమ్యుడు మనిషి, జట జడ మానిసి జ్యోతి జోతి మాణిక్యం మానికం తపము తదిము యజము జన్నము తృతీయ తదియ యానము జాము దోషము దోనము యౌవనం జవ్వనం దిశ దెస యౌ జాతర దీసము దివ్వె రథము ఆరదము ద్వీపము దీవి రాజీ రాణీ

కో ద్యూతం జూదం రాక్షసి రక్కసి లాంగలము నాగలి శూన్యం సున్న లక్ష్మీ లచ్చి శయ్య 'సెక్ట నము వంకర ళదబిం వదు

వ! న!

బంిక్రి పద విజ్ఞానం

వైద్యుడు. వెజ్దా సర్చము సప్పము విషువు వెన్నుడు సవత్ని సవతి వీ వీణ సింహము వింగము గ జ్‌ వత్తి సృటిక౦ం పటిక శ్మశానం మసనఠి సంధ్య నంజ శంఖం సంకు స్నానము తానము అన్య దేశ్యములు.

4 52. (వధానముగా ఇంగ్లీషు, హిందీ భాషలనుండి ఎన్నో పదాలు తెలుగులో (ప్రవేశంచిసవి, హీంనీవ్వారా ఉర్చూూ అరవ్బీ, టర్కీ పెర్తీయను (వ్రళ్ళతి భాషల సదాలు కూడా వచ్చినవి. ఈపదాలు తెలుగులోనికి వచ్చేటప్పుడు జరిగే మార్పులకు తత్సమాల ఏర్పాటులోని మాడ్పలతో పోలిక ఉన్నది.1

తుది హల్లాకు ద్విత్వము, దానిమీద ఉత్వము చేరుట సాధారణమైన మార్చు: ఉదా ,= ఇంగ్లీషు; కప్‌__కప్పు రగ్‌__రగ్గు, బన్‌ఎదిస్స్యు. పిన్‌ాపిన్నుు మిల్‌.మిల్లు, రోడ్‌ రోడ్డు హిందీష్హరడ్‌._రద్దు హక్‌ __ హక్కు, కవరత్‌.__కవరత్తు త.

1 రర్సమూల ఏర్పాటులో గాని అన్య భాషాజన్యమాలైన పదాఅ ఏర్పాటులో గాని కనిపించే నియమాలు తెలుగు కాసుకు (కొత్తవి కావు ఇతర (విడ భాషలలోని హలంర నచాలు లెలుగులోని!ి వచ్చేటప్పుడు తరచుగా ఆంక్య హల్‌ ద్విర్వ - ఉత్వె ములు నచ్చే నియనమమే తర్సమాఖలోను అన్యదేశ్యాలలోను కనిపిస్తున్నది, అరవమాం నుండి తెంగు వదాల ఎస్లా ఏర్పడినవో ఈ (803 ఉడాహరణలను బట్టి తెలుస్తుంది అరవం తెలుగు అరవం తెలుగు నల్‌ పల్లు పార్‌ పాలు ఇల్‌ ఇల్ల కేల్‌ కేలు

క్‌ల్‌ కల్లి (రాయి) వాయ్‌ వాయి మిన్‌ మిన్ను కరణ్‌ కన్ను

ఆచ్చికములు ౭87 కొన్నిచోట్ల తుదిహల్లుకు (ముఖ్యంగా తత్పూర్వ న్వరం వీర్తం ఆయి వనే భా ఖు

నప్పుడు) ద్విత్వం రాదు ; ఉదా - ఇంగ్లీషు ణ్‌ నైల్‌--రైఐ, బూట్‌ __బూటు్క డాక్టర్‌ __డాక్టరు. పాందీ రోజ్‌ __ రోజు ఫకీర్‌._ఫకీరు పసంద్‌ __ పసందు, అజంత పదాలలో తరచు మార్చు కనదిడదు * ఉదాం. ఇంగ్లీషు. సిసీమ్యూ ఫొటో రేడియో, కమిటీ, లారీ, హిందీ :... తొజ్యొ టోప్కీ దప్పా పక్కా, కొన్ని పదాలలో తదృవముల ఏర్పాటులో ఉన్నపే, ఎక్కున వర్ణవికారం ఉంటుంది. ఉదా _ ఇంగ్లీషు 2 లాంపెల్న్‌___లాంతర్వు హాస్పిటల్‌ __ఆనుష్మ తి, హిందీ కచ్‌హరీ.కచేర్హీ రోటీ రొనై.

శీ కఠి ఈదిగువము తెలుగులోని కొన్ని ఇంగ్లీముపదాల్కు. కొన్ని హింతీ పదాలు ఇన్వదిడినవి. ఆయాపదాల మూల రూపాలకు తెలుగులో ఉపయోగం లేదు కాదిటి అవి యివ్వబడలేదు,

క!

(0) ఇంగ్రీఘనుండి వచ్చినవి.

ర్రై9వరు, రబ్బరు, ఇంజనీరు, పాసెంజర్కు కొర్కు మోటారు ఆర్షర, మీటరు, “పెంపరేచరు (ఇంగ్లిషు రకారాంతములు) ఆవీషు, పోలీసు, (పెస్సు లై పెను, సర్కసు, క్లాసు, లేసు (ఇంగ్లీషు నకొరాంతములు) టిక్కట్టు, రాకెట్టు, రాకెటు కోటు మివిటు, జాకెట్టు జాకెట్కు పెర్కిట్లు (ఇంగ్లీషు టకారాంతములు),.

పిన్ను, విటమిను, స్పూను, బెలూన్సు లండను, జపాను (ఇంగ్లీషు నకొ రాంతములు),

రైలు మైలు, మెయిలు, పేవీల్యు 'పెన్చిలు స్కూలు, వోన్షల్కు హొటల్యు రూలు టైవీఐ, (ఇంగ్లీషు లకారాంతములుు,

బెంచి స్విచ్చిి వాచ్చి దీచి (ఇంగ్షీము చకొారాంతములు, ఇత్వము చేరినవి)

కేరేజ్సీ లగేజ్సీ కాలేజి పేజ్సీ గ్యారేజి (ఇంగ్లిషు జకొరాంతనులు, ఇకారం చేరినన్సి, ౯

ల8 సద విజ్ఞానం జీపు షాపు పైపు, కప్పు (ఇంగ్లీషు పకొరాంతముఖు). శేకిమో, ఫొటో సిసీమా కమిట్సీ లారీ చిమ్నీ, మ్యాటినీ, ఆమెరికా (ఇంగ్లీషు అజంతములు మౌర్చు లేనివి. లాంతరు (లాంటెర్స్స, సబ్బు, (సోప్స్‌, గాజు, గాను (గ్లాస్‌, గొదామ (గొడావ్‌), కవిస్టేబు (కాన్‌న్టబల్స , ఆసువ్యత్రి (హాన్సటల్‌).. (పెక్కువర్ణవికార ములు గల ఇంగ్లీవు పదముణ). (ఇ హిందీనుండి వచ్చినవి. ” రుమాలు అమీకు ఫీరు సాపు, వురపు తరఫు, వసూలు, జవాదుి, పలాము్క, తయారు, జోర్కు రోజా దింద్కు హుకుము, కమీజు పుకార్కు జమీం దారు నొదితు, దివాను తాలీదు మద్దతు (ఉర్వాంతముణ) మైవానమ్ము మైవానం (మైకాన్‌): కంము కళ0 (కలమ్‌) __ (“ము వర్ణ కము లేక బిందువు వచ్చినవి, రొన్లై (రోబ్సీ, తమాషా (తమాళా), భాతరు (భొతిర్‌), మేజా (మేజ్‌) కిలాడి _ (ఖ౮ూక్తీ జాగౌ (జగహ్స్‌్‌ కచేర్కీ కచేరి (కచ్‌హర్ఫీ, కిరాయి (కిరాయా).. (ఎప్కువ వర్జవికారము గలవి), . తొడొ దావా, అజొన్వా ఫర్మానా బస్తీ హ్కూండ్తీ రాస్తా పాయిఖానాా టోపీ దఫ్యా (అజంకములు, మార్చులేనివ్సి, అట్లే బ్రైరాయించు, ఫిరాయించ్చు. చలాయించు, ఉడాయించ్చు. లగాయించు దదాయించు_(/తెణగు “ఇంచు (ప్రత్యయం చేరిన హిందీ (ీయలు),

నాలుగవపరిచ్చేదం నామములు శీ, 54, (ప్రాకృతిక నృష్టిలోఎ వ్య క్తి వస్తువులను మానన కల్పిత సృష్టి లోని వ్యక్తి వస్తువులను మావవ భావనా గమ్యము లైన వ్య కక్రివస్తువులను పేర్కొ నుటకు ఉపయోగపడే సంజ్ఞలకే నామములు అనిపేరు ఉదా .- మానవుడు, నక్మతము, ఆప్పు పక్షి సమ్మ్యుదము, దేవత్కరాక్షసి, విమానము, నొక్క శక్తి సౌందర్యము, ఇక్కడ వస్తు శదానికి వ్యాసకమ్తైన ఆర్థం కలదు *వన్సువు అంళే జానేం తి టి కా థి జాటి వా (చిభు గోచరములైన పజపక్యాదులు, జడపదార్థ్‌ములు మాత్రమేకాక భావనా గోచరమ్ములైన వ్య_క్రివస్తు ధర్మములు, వ్యాపారములు కూడ వసువురే, ఉదా ఏ ఆందము, శైర్యము, దయ, తెలుపు పరుగు (వాళ శీ ర5. ఈ [కింది వాక్యము పరిశీలించేది, మా తరగతిలో రంగయ్య ఆందరికన్న తెలివెస బాలుడు. “బాలుడు” అనే పదము తరగతిలోని (ప్రతి పురుషవ్యక్తిని బోధించును; ఆపదము ఒక వయఃపర్రిమితికి లోబడిన (ప్రతి పురుషవ్య క్రికిని పేరు బాలురు వాట అందరును ఒక తెగక్కు లేశ జాతికి చెందిన వ్యక్తులు, “రంగమయ్యు" అనే పదం బాలు రందరిలో (ప్రత్యేకముగా ఒక్కనిని మ్యాతమే గుర్తించుట3ై. పెట్టిన పేరు, కౌదిట్టి "బాలుడు? ఆనే పదము “జాతివాదకి నామమ్మ “రంగయ్య అనే పదము *వ్య క్తి వాచక" నామము అని అంటాము, నిర్వచనములు'--- (1) ఒక జాతిక్సీ లేక తెగక్కు చెందిన (వతివ్యక్తివి గావి ప్రతి వస్తువును గాని బోధించే పేకుు *“జాతివాచకనామము ఆనదిడును. నాతో (2) ఒక వ్యక్తికి గావి, ఒక వస్తువుకుగావి (వత్యేకనంజ్ఞగా ఉంచబిడ్తిన "పేరు *వ్యక్తి వాచక నామము” అనబడును, ౩87

220 పద విజ్ఞానం ఉం 56 "గంగి, *"గోదాపరి.వన దేశములోని రెండు (ప్రపిద్ధనదుల పేర్షు, ఇవి వ్య కివాచకనామములు; *నది జాతివాచక నామము అ ప్రే “పర్వతములు కాతివోళకనామము; “హిమాల్వయము , *వింధ్య అనే పేర్లు వ్యక్తివాచకనామముల్ను వ్య క్రి అనే పారిభాషిక సంజ్ఞ ఇక్కడ శాస్త్రీయమైన సంజ్ఞగా స్త్రీపురుష వ్యక్తు లకే కౌక వజుపత్యెదులకును జిడవస్తువులకును వ ర్రిస్తుంది. ఈదిగువను మరికొన్ని వ్య క్తివాచక నామముల ఇవ్వదిడినవి, వాత . (1) శ్రీవ్యప్తల పేడ * రమణమ్మ శారద భానుమతి, యెంకి, సుబ్బులు శ్రీదేవి, అరంధతి (ల పరుషవ్యక్తుల పేర్లు. వేంకటరావు రామమూర్తి శ్రీనినాసుల్కు నారాయణ, శివానంద్‌, అప్పడు శీవాజీ (0) జంతువుల పేర్లు. టామీ దింతి, (కుక్కల పేర్లు నందిని (గోవు పేరు (శ) ్రామాదుల పేర్లు * హైదరాబాదు (నగరం శివనదన్‌ (వానగృహం). అవ్ఫరా (హోటలు, కల్పలత (దిజారు, చ్మితాలయ సినీమాభవనర్శి ఆమెరికా (నిండం్పి జనతా (పో లేక వర్షము), భారతము (ఠం) ఈ దిగువను కొన్ని జాతివాచక నామములు ఉదాహరించ బడినవి. భూమి, చెట్టు, వాన, గాల్కి దిరగారము, ఆకౌశము, తల్లి కొడుకు, అక్కి గురువు పండితుడు కర్త" రచయిత్రి, పాటగాడు, దొర, ఏనుగు కలము కొగితము, ఇల్లు ఊర్కు యంత్రము, ేగియో, దిండి, కీ 1. వ్యక్తి వస్తువులకు కొన్ని ధర్మములు లేక గుణములు ఉండును, తెల్లిని పువ్వుయొక్క ధర్మము “అెల్లదనము ఆగ్ని గుణము “వేడిమి. మ్యిత్తుడైన వ్యక్తి ధర్మము *మై్యతి, ఇటువంటి గుణాదుల పేరు *భావవాచకి నామములు ; తెల్లదనము, + వేడిమి “మెతి” మొదఠెనవి “ధర్మము, *గుణము, *భానము అనే పదములు ఇంచుమీంచు సమానార్జ్‌ కములు వ్యక్తి వస్తువుల ధర్మముణ విడిగ్కా న్వత౦(తముగ్యా ఉండవు, అవి ఆ

నామములు 21 వ్య క్రివస్తువులలోనే అఆంతరతము లె ఉండును ఆయినా ఆధర్మములను వేరుగా నతి అ ల సా ఊహించే శక్తి మనికు ఉన్నది.

నిర్వచనము, ---డ్ఞానేంద్రియ గోచరములు కొన్మి కేవలము భావనచేతనే

కో [గహించతగ్గ వ్యక్తి వస్తువుల గుణ _ అవష్టా _ వ్యాపారముర పేర్దు *భావవాచక నామములు' అనబడును.

ఈ దిగువను కొన్ని భానవాచక నామములు పేర్కొన దిడినవి

(1) గుణములు ; మంచితనము, తెలివి, ధ్రెర్యమ్కు కశినత్వము, మార

హ్‌ న! వము, వరిప్పు శ్రీప్తి దయ్య (శ్రమ, నునుప్పు సొంపు,

(2) అవస్థలు ; బాల్యము యౌవనము, విద, దీదకనము, ఆరోగ్యము, మృత్యువ్యు లేమి

(8) వ్యాపారములు : నడక (ప్రార్థనము, రత్షణ,వపరనము, చలనము,(వాత వంట్క పరిపాలన పర్యటనము.

4. 58. కొన్ని పశువుల సమూహమును “మంద'అవి, కొన్ని హంసల గుంపును “పిండు అవి కొంతమంది దొంగల గుంప్త్వను *మురాి అనిఅంటాము. “మంది “పిండు, “ముఠా 'మొదల్రైన పేరకు *నమూహ వాచక నామములు అని పే,

నిర్వచనము.--- ఒకేజాతికి చెందిన పెక్కుమంది వ్యప్తల, లేదా 'పెష్కవస్తువుల, సముదవాయనులను టోధించే పేర్ద'నమూసూవాచక నామములు అనబడును.

ఈ దిగువను కొన్ని సమూపహావాచక నామములు ఇవ్వబడిసవం

సమూహము, కదందిము, దృిందము, దళము, గణము సంచయము, వికరమ్ము రాశి సంఘము, సమాజము తండమ్ము గుంపు మంద విండు,

4, 50. కొన్ని సమాహవాచక నామములు విశిష్ట వ్య క్రివస్తువుల వనమూహ ములకే చెల్లును

ణి వద విజ్ఞానం

“పెకము ఆ పికముల సమూహము, జనత == జన సమూహము; యౌవతముజ యువతీ సమూహము; నేన, వైన్మము = సైనికుల సమూహము,

ఈ క్రింది నమాసపదాలలోని ద్వితీయపదములు సమూహవాచక నామ ములు; పూర్వపదటోధిత వ్య క్రివన్తువుల సమూహములను టోధించును

గజయూథము, గాయక బ్బిందము వైనిక దళము; నటవర్షము; దింధు వర్గము; మంషతి మండలి;పండితపరిషతు రత్నహారము; పృష్పగుచ్చము; [(పమథ గణము; ధాన్యరా+, పర్వత్యశేజి, అంచపిండు, ఆలమంద. "

4, 00. పె (వవంగాలలో వర్గీకరించదిడిన జాతివాచక్క భావవాచక్క నమూహవాచక నామములను అన్నింటివి ఒక వర్షములో చేర్చి +సాధారణ నామములు” అవి పేర్కొన వచ్చును. అప్పుడు నామములు, (వధానముగా. రెండు రకములు" $. సాధారణ నామములు, *, న్య క్రివాచక నామములు, సాధారణనామముల ఉప, భేదములు మూడు : జొతీవాచక్క భావవాచక, వనమూహవాచక నామములు,

వ్యక్తివాచక నామములికు ఒక విర్షిష్టమైన అర్థం లేదు అవి ఒకే జాతిలోవి వేర్వేరు వ్యక్తులను, వస్తువులను (ప్రత్యేకముగా గుర్తించుటకు ఉపయోగపడే నంజ్ఞలు మాత్రమే. సాధారణ నామములే వ్యక్తులకు వర్తించే టప్పుడు తమ సహజమైన అర్ధమును గోల్సోయి వ్య క్రివాచకనామములుగా పరిణమించునుః “లత “సొద్రామని% *రాజు? మొదలైనవి పాధారణ నామములు వ్యష్తలను ణురించు టక్రై ఈపేద్ల పెట్టికే ఆవి వ్య క్తివాచక నామములు అవను, ఈ (క్రింది వాక్య ములో సయిని ఉదాహరించిన నామములు వ్యక్తి వాచకములు

పౌదామన్సి లత, అక్కచెల్లెన్ళ; వారి సోదరుడే రాజు, 4. 61. సాధారణ నామముల లింగవచనములు, అవి వ్యక్తివాచకనామ ములుగా పరిణమించినపుడు వాటికి వర్తి ౦చపు

నామములు = లి

ఈ (క్రింది వాక్యాలను పరిశీరించేది.

1. రత్నం మా స్నేపాతురాలు ఉద్యోగం చేసున్నది.

2. నిజంగా రత్నం లాటివాడే మా మ్మిక్రుడు రత్నం.

$. అవధానులు ఏడీ కనిపించిడేమి

శ, మావంటావిడ రాముడు వండిన వంటకొలు చాలా రుచికరంగా ఉంటాయి.

5. దొడ్డమ్మ మంచి హాన్యరచయిత, ఎన్నో చక్కని పాటలు (వాకారుః

“రత్న ౦) సారారణ నొమముగా వప్పంనక లింగము; వ్యక్తి వాచక నామ ముగా తొలివాక్యంలో న్త్రీలింగం, రెండవ వాక్యంలో పుంలింగం, *+ఆవధానులు సాధారణనామంగా బహువచనం కాని మూడవ వాక్యంలో వ్య క్రివాచకనామముగా ఏకవచనం నాలుగవ వాక్యంలో “రాముడు వ్యక్తి వాచకనామం్య స్ర్రీలింగంం ఆయిదన వాక్యంలో “దొడ్డమ్మి వ్యక్తి వాచకనామంం పృంలింగం

శ. 82, వ్య క్తివచకనామముల వర్ష్మ్యకమం సాధారణనామములవలెి నియమదిద్ధంకాదు వాటి పలుకుబడి, వర్ష్యకమం, వ్యక్తుల ఇచ్చారీన౦. విస్తుమూర్తి పర్యాయపదముగా *వారాయణుడు అనవలెను గాని *నారాయణి అని అనరాదు, మానవులలో ఒకానొక వ్యక్తికి “నారాయణి అనేపేరు ఉండవచ్చును. *బురా్క *పిలకొ% “చింతా, “నిమ్మా? మొదలైన వీద్దాంతవదాలు ఇంటి పేర్లు; వ్యక్తివాచక నామములు, కొని జాతివాచకములైన “దిర్క "పిలక, *చింతి “నిమ్మ” మొదలైన పదాలను వాటివాటి ఆర్హాలలో దీర్చాంతాలుగా (వాదుము

ఈ దిగువను కొన్ని వ్యక్తివాచక నామములు ఉదాహరించ బడీనవిం

1. తత్పమములు కాని (ప్రాతిపదికలు, మనుష్యలపేర్డు;ు నారాయణ్య వహజానంద, భార్గవ, రామకృష్ణ, రామచంద్ర.

2, హలంతముల్డు మనుష్యుల పేరు ఆనంద్కొ (వభాత కుమార్‌, చిత్త

ళన

రంజన్‌ శేఖర్‌ రామమోహన్‌ తీలక్‌ కీళోర్‌.

లః పద విజ్ఞానం 8. వర్తవికారం చెందినవి మమష్ముల పేర్లు : స! రామ్మూర్తి, వెంకటావ్క్‌ పుకుషో త్తం, శీతారాం; ఈశ్వరరావు; కొళిదాస్కు భగవాన్లు; నన్నిభాణ; యల్లి న్యు, స్ముబిమణ్యం; సుబ్బమ్మ; అచ్చుతం, థీ కలం వ్య క్తివాదక నామములను జాతివాచకనామములుగా ఒకొక్కంప్పుడు వ్యవహరించడం కద్దు, అవావపల [ఆమె సామాన్యురాలుకొదు, చిత్రాంగి నుమీ (ఇరొజరాజన రేరదుని భార్య చ్మికాంగి వంటి స్త్ర). గ శ, కోడె రామమూర్తి కలియుగ ల్రీముడు (= మహాదిలశాలి). 9. ఆయనవంటి సాధపుంశవులు లోకంలో అరుదు: అతడు సాక్షా హరిశృర్మిదుడు (నక్యవళుడు ) శీ 6% కొన్ని భొవవానకనామములు అర్భముపదిస్ట జొతివాచకనావమము లుగా ఉపమయోగవడవచమ్చును ఉదా _ |, వంట ఒక ౩. ౮. ఈకగోజున వంటలు వాగున్నవి. మొనటి వాక్యములో *వంబ' ధావవావకనామము, *వండుట అనే వ్యాపార మును దోవంముకు, తెశవ వాక్కము నో “వంఏవి ఆశే నామముజాతి వాచకనామము ఇక్కడ “వంట' అంహపే వండిన ఒకొనాక భక్ష్య విశేషము, మరికొన్ని ఉదాహరణములు = 1 ఆలోచన మానవువికి గల జక అద్భుతమైన శక్తి (భా. నాం ఆక్షణంలో ఆకనవిమెనడులో ఎన్నో ఆరోచశలు మెవలనవి (శా, నాం నాలా = ఓ రోజనమ్ము పరిశమ, వృక్రాంతి__ఇవి ఆరోగ్యమును పెంపొందండే టట్టు (పతివాడును జ్మగత్త పడనలెను , (నొ నా

నామములు లిక్‌ ఒక భోజనం ఖరీదు రెండు రూపాయలు. (శాం నాఎ (ప్రభుత్వమువారు దేశంలో ఎన్నో భారీ వర్మిశమలు నెలకొల్చినారు. (జా, నా.) శీ, 68. నామములకు, నొమలోధిత వ్య 'కివస్తువులకు గల భేదమ్ము సందిం ధమ్యు సొవఢానతతో గుర్తించుట ఆవనరం. "చెట్టు అనగానే వృష్టిలోవి ఒక వస్తువు మనకు గోచరిస్తుంది, ఆ వసువు నామము కాదు, ఆ వస్తువును బోధించుటకు మనలో మనం ఏర్పరచుకొన్న ధ్వనిరూ పసంజ్హ లేక లిఖితరూప నంజ్ఞ, అయిన "చెట్టు అనే పదం నామము అవుతుంది భాషలోని అన్నిపదములును సంబ్జలే, ఒకొక్కవదం ఒకొక్కభావానికి గుర్తు పదములను సంజ్ఞా మాాతములుగా ఉపయోగించేటప్పుడు ఆవి కూడ ఒక రకమైన వన్తువులే? (శవణగోచర ధ్వనులుగాన్ను దృష్టిగోచర రేభాకృ తులుగాను, అవి వస్తివులు, కనుక (వతి పదము సంజ్ఞామాత మైనపుడు నామము అవుతుంది, *బ్రాలుని పేరు రంగయ్య" ఆన్నవాక్యములో వాస్తవముగా “రంగయ్య” కేవల పంజ్ఞ మాత్రమే; రంగయ్య అనే పదము నానుము, నపుంసకలింగము. “అవును” అనే ఆధ్యాహార్య (క్రియకు ఉద్దేక్యో నంబంధి పూరకము, *వాడు నామ్మితుడు రంగయ్య” అన్న వాక్యములో “రంగయ్య ఆనేపదము పదమ్మాత మే కాదు, పృరుషవ్య కి బోధకము; ఆది వ్యక్తి వాచశనోమమ్ము పృ౦లింగము. అనీ అబాట్‌ ఈ (కింది వాక్యమును పరిశ్ళ్ధించేది ౪ "సీ మాటలు నేను నమ్మను" అనే వాక్యంలో “నేను ఉద్దేళ్యము ;“నమ్మనుి శ్రీదు, “మాటలు కర్మ. పై వాక్యం ఒక వ్యాకరణ విషయము టో ధిసున్నది. దీనిలోనీవాక్యంలో” ఆనే పదం తరువాతి వాక్యౌంశంలోవి నేను *నమ్మను, మాటలు అనే మూడును పదనూ్యతములే; కొబట్టి అవి మూడును నొమములే, నపుంసక లింగ ములు, ఏకవచనములు, “అవును అనే ఆధ్యాహార్య (క్రియకు ఉద్దేశ్యములు,

9206 సద విజ్ఞానం “౯కదలడు-పదలడు" చిత్రం నేను చూడలేదు * అనే వాక్యంలో “కదలడు_ వదలడు చ్మితముయొక్కపేర్యు ఆది నామము “పావనవ్వింది చాలాబాగున్నది, నేను చదివామ” ఆనే వాక్యంలో *పాప నవ్వింది , ఒక నవలపేరు, నామము వ్య కి-వసువులను పేర్కొనుటకై ఉపయోగపడే పదములు పదదింధములు, వాక్య తీ అల్‌ స్‌ _ ములు, కేవల సంజ్ఞలుగా నామములు ఆని (గ్రహించపలెను. శ. 84. వ్యాపారణోధకములైన భావవాచక నామముఇకును (క్రీయానామము లపను భేదము కలదు. ఈ కిందివాక్యములు చూచేది

1. మనడేశములో చాలమందికి చదువ, [వాత రావు.
2. మనదేశములో చాలమందికి చదువుట్క వాయుట్ర, రావు, మొదటి వాక్యములోని “చదువ, *వాత అనే పదాలు భావవాచక నామ ములు; “రావు అనే [క్రియకు ఉ దేశ్యము రెండవ వాక్యములో *దదువుట్కి వాయుటి అనేవదములు యుగ్మ భాషాభొగములు |కియొనామమ్ములు వీటికి నామ (ఆ క గ్ర $(_ లక్షణమె కౌక (్రీదూ లక్షణము కూడ ఉన్నది. (వాక్య నిజ్ఞానం, శే 860. (ప) “వా ర్తాసత్రికలను చదువుటనల్ల అనేక లాభములు గలవు అనే వాక ములో “వార్తాష్మతికలను' ఆనే పదము *చదువుటి అనే (క్రియానామమునకుక ర్య “వార్తావ్మతికలను చడువృవల్ల” ఆన రాదు *చదువు” శేనలము నామమే. “వార్తా వ్మతికలచదువువర్ల అని ఆంటే అనవచ్చును అప్పుడు “వార్తానతికల' అనేపదము విశేషణ కల్సము, "చదువు అనే నామమును ఛ్య క్త్రపరచును- కనుక “చదువుట వంటి క్రియా నామములను భావవాచక నామములుగా (భమించరాదు, శీ 67, క్రియా = నామమురికును జాతివాచక నామములకునుగల భేదము గుర్తించనలెను, *రచయిత , *రచించేవాడు అనే రెండు పదములును సమానార్థక మురే అయినా వృత్తమలో భేదము కలదు, *కథానికలను రచించేవాడు అన వచ్చును, కౌని 6కధానికలను రచయిత” ఆన రాదు "రచించేవాడు [క్రీయానామము, క్ర జ యిత జాతివాచక నామము మాత్రమే దీవికీ (క్రీయావృత్త ములేదు, 6క్రధ్రానికల

ఐదవ వరిచ్చేదం నామములు ._ లింగము పుంలింగ = న్తీలింగములు,

4. రీ8. నృష్టిలోని సమస్త వష్తుజాతమును చేతనములు, అచేతనములు అని రెండు పెద్దవర్గములుగా విభజించవచ్చును. చేతనములు అనగా (ప్రాణులు, (పాణము గలవి; ఆచేతనములు ఆనగా (ప్రాణములేవి జడపదాళములు, ప్రాణులలో ఉత్తమ (శేణికి చెందినమానవులను దేవదానవాదులను పురుషజాతిగాను, స్రీజొతిగాను విభజించవచ్చును. పురుషవ్యక్తి చోధకములైన నామములు పుంలింగములోను, శ్రీ వ్యక్తి బోధకమ్ములెన నామములు న్త్రీలింగములోను ఉండును ఆవి వ్యాకరణ సరి భాషలో చెప్పదిడును. సంక్షిప్తముగా శబ్దములనే పుంలింగముణ, చ్రీలింగములు అని అవవచ్చును. లింగము అంచే చిహ్నము లేక గుర్తు అని ఆర్థము. మాన వాది వ్యక్తులను తెలిపే నామములలో పుంస్తత్వ న్తీత్వసూచకములైన 'అత్‌ర చిహ్నములు తస్పవి సరిగా ఉండవు. క్వాచిత్క్మముగా డు" మొదలైన పురుషత్వ బోధక్‌ చిహ్నములు, *ఆలు” మొదఠతైన శన్రీత్వటోధక చిహ్నములు ఉండును, తెలుగులో లింగము కేవలము ఆర్ధాశ్రయమే కాని ళబ్దరూపము మీడ ఆధార పడేది కొదు, *

“శ సంస్కృృతమా, పొంద్‌ ఉర్దూ మొదలైన 'భామలలో లింగము యాదృచ్చిశమా కొన్నిచోట్ల ఆర్థ్యాశ్రయమైనప్పటిక్రి తరచుగా శబ్దమాపా్శాశయమై ఉంటుంది. కొన్ని చోట్ల అత్యంత విలషేణముగా ఉంటుంది. సంస్కృతములో మూడు లింళమూలు ; ఫుం - స్తీ - నపుంసక లింగమాఅు దేవమానవాదులలో ఫురుషబోధక నామములం ఫుంలింగమాలు, ,స్ర్రీబోధక నామమాలు ,స్త్రీలింగములు కాని కొన్ని ఆపనాదమాలు ఉన్నవి. భార్యార్థము గల “దారి కబ్బమా పుంలింగమా, కళత' శబ్ద్బమా నపుంసక లింగము, “స్నేహితుడు అీ అర్ధను కఅ “మిక” కబ్దము నపుంసక లింగమా, అ(పాణీవాచకమా లైన శబ్రములలో ఫుంలింగములు, శ్రీలింగళులు గలవు: “వృత,” సమాది కృంగారి శబ్దమాలం పుంలింగమాలుం, “శిలా%ి దయా్కి *ఓధం(దికా%ి కబ్బములు 'ప్రీలింగమాలు,

(గేమం శరువాతి పుటలో)

వరి

ర్క సదవిజ్లానం౦

కొన్ని పుంలింగ_శద్దిమలు; పురుషుడు, రాజు, తండ్రి, కొడుకు, వేబకాడ్కు ధీశాలి గురువు, దేవుడు రాక్షసుడు, సై నిపుడు, "పెనిమిటి మ్మతమ (౮ పేహితుడు),

కొన్ని న్రీరింగ శద్దిములు స్తీ రాణీ, తల్షి, కూతురు? ఆటక త్తై బుద్ధిశాలిన్కి గర్భిణి దేవి, రాక్షసి పెండ్లాము సఖి ధీమంతురాలు, గేన్తురాలు, ఆడుద్కి బాలిక్క పత్నీ, కన్య, భ్రీమతి నపుంసక లింగము,

4. 69. _పాణములేని జడపద్రార్థమలకు స్పంప్త్వంన్తీత్వ- లక్షణములు పండవు, జడములను పేర్కొనే నామములు నపుంసక లింగములో ఉండును, ఇటువంటి నామములలో తస్ఫవిసరిగా జడత్వబోధక మైన అఆక్షరచిహ్నాము ఉండదు, కౌవి క్వోచిత్మముగా *+ము” వర్ణకము నపుంసకలింగ సూచకముగా ఉండును; ఉదా , శైలమ్ము ముశేము అందము, మోసము,

ఈ దిగువను కొన్ని నపృుంనకలింగ శద్దిములు ఇవ్వబడీనవిం

జాతివాచక నామములు * రాయి ఇల్లు; గోడ నేల, బంగారము నీర్కు గౌలి కలమ్ము అన్నము, వటము, అద్దము, దిక్కు, మబ్బు జల్లెడ, చీర వండు, కోల, ాడు పొత్త ము గొలుసు

భావవాచక నామమ్సలు అందము, తెలివి నిద్ర ఓరిమ్మి ముదిమి, (ప్రేమ గొరవమ్యు భక్తి పెద్దథననుు రక్షణ, కోపము, సిగ్గు, చాానన్తూన

హిందీఫామలో. కండే. లింగములు , పుంలింగమ్యు.. స్త్రీలింగము,. శబ్దము యొక్క లింగమును బట్టి దానిని వ్యక్తపరచే విశేణముఅ లింగమా కూడ ఉంటుంది. వాశ్యములో ఉ ద్దేశ్యవరి మాల లింగమును బట్టీ ఆఖ్యాతములోని ్రీగనహడ ఉంటుంది. లింగము పూర్తిగా అరాశయము కాదు. అ(పాణివాచక కబ్దనూల లింగమా యాదృ చ్చిళము ఉడా. భాన్‌ (= అన్నము ఖేల్‌ (ఆట) కపడా ( అ గుడ్డ), బోల్‌ (== నూట్ఫ బడప్పన్‌ (==సెద్దదనమూ) = ఇవి పుంలింగమాలు. పానీ (నీరు), గాడీ (ఇ=బండి,, వాళ్‌ (మాట), ఆంఖ్‌ (జ=కన్న్ర చాట్‌ (బాట? (వజా (జ (ప్రన్ఫ్సి సరళార్‌ (= (వభుక్వము) ఎవని లింగములు,

నామములు-లింగము 29 సమూహవాచక నామములు ; పరిషత్తు మండలి, సంమము మంద, రాళ్ళి దృిందము, గణము, ఒకొనొక సమూహములో న్త్రీపుకుష వ్యక్తులు ఉన్నప్పటికిని వారినందరిని నమూహముగా పేర్కొన్నప్పుడు ఆనామము నపుంసకలింగమే ఆవుతుంది సమూహ వాచకనామము నప్ఫ్పంసకలింగము కాదిట్టి శీయహడ దొనిని ఆనుసరించి ఉంటుంది ఈ (క్రింది వాక్యములు చూచేది :

1. ఆ కుటుందిము నన్ను దయతో ఆదరించినదిం £. పండిత మండలి ఆయన రచనలను (పళంసించి ఆమనకప జొహారులు ఆర్బ్చించినది.
2. నటీనట వర్గము ఒక (ప్రార్ధనాగీతముతో నాటకము (ప్రారంభించెను., శీ, 70. మను్యేతర (ప్రాణిగణములోని జంతువు, పపుణు క్రీబికములు క్రీములు వృక్షలతాదులు, సూత్మజీవులుు వీటినిఅన్నింటిని మనము సర్వసాధారణ ముగా జడతుల్యములుగానే భావించి న్ర్రీపురుషజాతి వివక్ష లేక వ్లిటీని గురించి చెప్పడం జరుగుతున్నది కనుక మనుష్యేతర్మప్రాణినామములు తరచుగా నప్పంసక లింగములు. ఈ (క్రింది వాక్యములను పరిశీలించేది
3. రెండు సింహములు ఊన్నవి; ఒకటి ఆడుద్కి రెండవది మగదిం 2, అవి పతులు; రెక్కల నహాయమున గాలిలో ఎగురును, కొన్ని పకులు ఎక్కువ ఎత్తుకు ఎగురలేవు $. అవిచెట్లు; వేళ్ళద్వారానీటిని పీల్చుకొనును. 4 ఇవి ప్పస్తకౌలు: కాగితాలతో తయారైనవి. వయి వాక్యాలలోని “సింహము, “వులు, “చెట్ల, 'వున్తకొలు' అస నామముల [ప్రయోగంలో ఒక సమాన ధర్మము కనిపిస్తున్నది. వీటి నన్నింటిని “అవి అనే సర్వనామముకో_ పేర్కొంటున్నాము “ఇద్దరు పింహములు' అవి గాన్మి *సింహము మగవాడు "అని గాని, “సింహములు ఉన్నాడణి అని గావి అనము. "కొన్ని పకులి అంటాము గాని “కొందరు పతులు? ఆనముం =

800 సదవిజ్ఞాన౦.. “పవ్లలు ఎగురలేవు” ఆంటాము గాని "ఎగురలేరు ఆనము. ఆప్రాణి వాచక నామ ముల విషయంలో ఉపయోగించే సర్వనామములను, విశేషణములను, (క్రియలను తీర్యక్కుల విషయంలో కూడ వాడుతున్నాము తిర్యక్కులు అంటే పథపత్ష్యాదులు. వీటిని పేర్కొనే నామములు నప్పంసకలింగములు అయితే, తిర్యక్కులలో చ్రీపురుషజాతి భేదము సూచించే నామములు లేక పోలేదు, ఉదా -= ఆపు గేదె, దిడబ (== ఆడుగు(రమ్ఫు, సరమ ఇ ఆడుకుక్కు), వ్యాఘ్ర (=ఆడు పలి), పింహి (2ఆేడు సింహం).__అవి స్రీ జంతువుల పేర్లు, ఎద్దు, పోతు, వ్యా్యఘము, సింహము __ ఇవి పురుషజాతి (జంతువుల పేర్లు, స్రీపడుష క్‌ి వివక్ష ఆవసరమెన సందర్భాలలో తిర్యక్కులను బోధించే నామములను యథా యోగ్యముగొ వాడుతాము, అయిన్వా వాటిని అనుసరించిన సర్వనామములు, క్రియల నపష్కంసకలింగ శద్దిముల విషయంలో వచ్చేవే ఆయి ఉండును ఉభయ లింగములు. 4. 11. కొన్నినామములు పురుషవ్యక్తులను, శ్రీవ్యక్తులను కూడ టోధిం చును, అటువంటి నామములు 1ఉభణచులింగములు), ఈ ,కిందివాక్యములు చూచేది. 1 శంకరాచార్యులు తన తల్లిడం్యడ్రులకు ఏకైక పంతానము (పురషవ్యక్తీ బోధకము) రాధమ్మ అనే బాలిక ఆమె కడగొటు వంతానము (న్తీవ్య కి శ్ర వి సంతానము ( [క్‌ టోధకము). 2 (ప్రజలు తండోవతండాలుగా వెళ్ళి ఆ మహా పురుషుని దర్శనం చేశారు. (త్రీపరముల) మరికొన్ని ఉభయలింగ ళద్దిములు * నేస్తము, చుట్టము, బంధువు, శికువుం అపత్యము, పిల్ల, బాలలు, జనము, కాపరి, చదువర్కి తెరువర్కి నేర్పరి మనిషి, “వాలణ అనే దిహువచన శద్దిం ఉభయలింగముగా వాడుకలో ఉన్నది. *నాల అవి పృంలింగముగా వాడుక లేదు, *బాల బోధి *బాల శిక్కు *బాలా నందం్కి *బాలవ్యాకరణం” ఇ్యాది సమాసాలలో “బాలి ద్దిం ఉభయలింగమే,

నామములు = లింగము 801

వీ, ఏ,, ఎమ్‌, ఏ ,పిహెచ్‌, డి,డ్కి లిట్‌., 'మొద్మలైవ ఇంగ్లీషు పట్టి

ములు, బిరుదములును, విద్వాన్‌, ఉభయభాషా (ప్రవీణ, విద్యాప్రవీణ, వ్యాకరణ

శిరోమణి పండిత కళాప్రపూర్ణ మొదలైన (ప్రాచ్యపట్టములు, విరుదులును ఉభయ

లింగములు. ఇవి సహగాములుగా వ్య క్తివాచకనామములముందుగాన్మి వెనుక గావి తగిలించబడును

4. 72. కొన్ని పృంలింగ నామములు బహువచనంలో ఉభయలింగములుగా వ్యవహరించ బడుతున్నవి. "రచయితలు” ఆఅంపే 'రచయితలు, రచయి(తులును అని ఆరం,

|

• శ్రోతలు) ఆం 'పే *వినేవారు? అఆనిఆర్థం, ళశోతృి శద్దిం పుంలింగం, గ్రీనికి తత్సమం ళళోతి, శోతలు) అనే బహువచనం న్రీపురువు లందరికివి వరర్తిసుందిం ఒకొక్కప్పుడు చ్రీవరంగా “శోతి అని వాడుతున్నారు.

"అధికారి శబ్దం పుంతింగం. శ్యపభుత్వాధికారులు” అని చెప్పేటప్పుడు అధికారంలో ఉన్న న్తీలకు కూడ ఆదివ ర్రిస్తుంది,

(మంత్రి శద్దిం సహబిముగా పుంలింగమే, కాని నేటివ్యవహారంలొ ఆది వక పదవిలో ఉన్న వ్యక్తిని బోధించే పదముగా ఉభయలింగముం *(ప్రధానమంత్రి శ్రీమతి ఇందిరాగాంధి ఆవి అంటాము, “(ప్రధావి” శద్దిముకూడ ఉభయ లింగమ్మే

వ్యవహారంలో పాఠకులు, కవులు, కళాకారులు, (వయూణికులు డాక్టర్లు ఉద్యోగులు, 'మొద్మలైన దిహువచన శద్దములు ఉభయలింగములు. లింగముల వాడుక

4 78. శొన్త్రపురాణ నం పదాయానుసారముగా సూర్యాది (గ్రహముల పేర్లు పుంఠలింగములు. ఈ (గ్రహనామములు ఉద్దేళ్యములుగా ఉన్న వాక్యములలో క్రియలు హడ పుంభింగములో నే ఉండును *

సూర్యుడు ఉదయించినాడు. చంద్రుడు కళా పరిపూర్ణుడై (వక్షొళిన్తున్నారు. గురుడు వ[క్రించినాడు,

&02 పద విజ్ఞానం

మన పుఠాణములతో నూర్యాదులు వ్యక్తులు; సత్ర్త్వసంపన్ను లైనవారుగా నిరూపి౦చదిడివాడు, ఆధువిక విజ్ఞాన శాస్త్రము (ప్రకారం నూర్య చంద్రాదులు నికీ వముైన సెద్దగోళములు కవన “సూర్యగోళము, *చందమండలము “శుక్ర

మనా చది

[గ్రహము ఇత్యాది నపుంసకలింగనామములతో వాటిని గురించి చెన్పడం జరుగు తున్నది. తడ్తు” వర్ణకొంతములైన (గహనామములను వైతము నప్పుంనసకలింగ ములుగా వాడుట కలదు :ః ఉదా, =

సూర్యునిలో కొన్ని మచ్చలు కలవ్వు చర్మిదువిమీద జీవరాశి లేదు.

4 74. స్పత్హ్వ పన్భుద్ధి గఆ తిర్యగ్ధడములియందు పురుషత్వము ఆరోసిత మైనప్పుడు వాటినిబోధించే నామములు పృంలింగములు అవును. ఉదా.-సమ్ముదుడు, మేఘుడు, (ప్రభంజనుడ్తు వెళ్వొనరుడు (=లగ్ని), గజేంద్రుడు,

ఈ శ్రీంది వాకృములు జడనాచక కద్దినముల పుంలింగ (పయోగానికి ఉదాహరణలు :

(ఏ) ఓ మేఘుడా। సీవు గుణసంపన్నుడవు, ఉత్తమవంళజాతుడప్పుం నామీవ దయ వహించి నీపషపోయి నా (వ్రయురాలికి నా సందేశము ఇెప్పవా ?

(2 ధూర్తుడైన పవనుడు సుకుమార లతలను కౌగలించుకొని పటిమ

(ఏ వెశ్వానరుడు నిర్ణయిడై గామమనంతటిని ఆల్పకాలములో దపొంచి భస్మీభూతము చేసినాడు,

(4 మృత్యువా 1 నీక నాపై కృవచేదా? నీవు నన్ను వేగముగా (మంగి వేయ వేల?

ఈ చివరినాక్యంలో మృత్మువునందు పుర్షషక్వము గాని స్త్రీళ్వ్యముగాని ఆరోపిత మైనట్లు భావించ వచ్చును,

శ ?5 ళద్రాష్టు “భూమి మొదరైన కొన్ని నామములను ఒకొక్కప్పుడు శ్రీలింగములుగా వాడడం కలదు.

నామములు = లింగము 808 గిర్వాణభాష దేశభాష లన్నింటికిని తల్లి భారత భూమి మన కన్నతల్లి, దేశమాతకు నా వందనములు. *గోవు మా లచ్చిమికి కోటి దండాలు” లింగసూచక (ప్రత్యయములు. 4 70 కొన్ని తెలుగు పదముల చివర లింగసూచక (పత్యయములు కొనవన్తున్నవి ఈ దిగువను ఇచ్చినవి పుంలింగ (చత్యయ ములు డ్తు.,-- ఈ డు) విర్ణకొవికి ముందు అ, ఉ, ఆ, ఈ అచ్చులు తరచు గాన్కు ఇ, ఎఎఏ _ అచ్చులు అర్షదుగాను వచ్చును; ఉదాహరణలు : మగడు, బిడ్డడు, గొల్లడు, మనుమడు జాణడ్యు అన్నడు, క్కురడ్కు మొద ఇలైనవి ఆత్వపూర్వ డు వర్ణకొంతములు, కొమరుడు, తమ్ముడు, అల్లుడు వియ్యంకుడు, వెన్నుడు దిల్లిదుడ్కు మొద లైనవి ఉత్వపూర్వ డు వర్రకొంతిములు, ఆచ్చికములు, యమ్‌ ణి ప్కుకుడ్కు శ్యకుడ్కు వెద్యుడు, నాయపడు్కు విద్వాంసుడ్తు మొదలైనవి ఉత్వ పూర్వడు వర్షకొంత తత్పమములు, వన్నెలాడుు వగలాడు___*ఆడుఏ పత్యయాంతములు, వీరకొడ్కు పన్నెకొడ్కు వేటకొడ్కు ఆటగాడు మోనగౌడు.__కొడ (గాత) ఎకిమీడ్కు మవ్నీడు నంగడీడు. ఈడు? (వత్యయాంతములు, ఆట్టిడు, బొన్హైడ్కు రేడు__ఇ-ఎ-ఏ_పూర్వ డు వరకొంతములు, న! చలి ళం పెద్దవాడు, నంటవాడ్కు పాలవాడ్కు పనివాడ్కు తెలిసినవాడు ._. "వాడు? (వత్యయాంతములు. = శ, 77. ఈ దిగువను న్రీలింగ (వపత్యయములు ఇవ్వదిడిననిం

00% పద విజ్ఞానం . ఆడి-=-వగలాడ్తి వన్నెలాడి, టిక్కులాడి. కత్తె,... వీఠరకతె పవిక త్త, చెలికత్తై త౦డికత్తె, ఆలు.....ఇలాలు, చూలాలు వియ్యపురాలు, గేస్తురాలు, "పేదరాలు మగ వాలు పుకుటాళలుు బుద్ధిమంతురాలు, ఐదువరాలు, ముద్దరాలు, ది (అది --ఆడుది, పడుచుది, చిన్నది, చక్కనిది బోగముది, క్కురద్చి 4, 78. ఈ దిగువను నప్పంసకలింగ 1పత్యయములు ఇవ్వబడినవి, ము+-- ఇది తత్సమములు, తదృవములు, దేళ్యములు, ఆన్యడేళ్యములు, ఆన్నినామముల చివరను వచ్చును. అత్వపూర్వ ము వర్ణకొంఠతములు ; నేతము, కమలము వృకీము, ధర్మము, నగరము, జలము్ము శిరము, ఆతిశయము, అభిమానము, సౌందర్యము బలీమముు మొదలైనని, (శశ్చమనుల్యు. అక్రపము, నిముసమ్ము సంద్రము, కొలమ్ము వసరము, టోగము తబము, పయనము మొదలైనవి (తద్భవములు, _ అందము, తమకము, కలవరము, జాలము (2౫ జాగు)? గునపము దూరము, పంపకము, తగులము, మొదరైనని (దేళ్యములు). కొగితము కలము__ అన్య దేశ్యములుం

• ఎత్వపూర్వ'ము వర్తకము గలవి : ఎళ్లెమ్యు కొంచెము పద్దెము, పృన్నెము, ముత్తైము పాలెము గోలెము, నపుంసక లింగసూచకము వర్షకొనికి దిదులు ఆనున్వారం (వాయవచ్చును ఖ్‌ నేశ్రము, నేత్రం; అందము, అందం; పళ్లెము పళ్ళెం, ది (అద్రి *--విశేషణాదుల చివర “ద పత్యయంచేరగా నపుంసకలింగం యుగ్య్మభ్రాషాభాగములై న నామములు ఏర్పడును : చిన్నది (== చిన్నవస్తువ్వు, నాది, మ్మిచునిద్కి ఉన్నది (= ఉన్నవస్తువు), తెలియనిది (= తెలియని విషయము), మొద లైనవి.

నామములు - లింగము తి0ిస్‌

తత్సమముల లింగపరివ్నర్తనము.

శీ 7800 (పాతిపదికలైన పుంలింగ నామములనుండి ఊళిం*గదూపములు వివిధ (సత్యయముల సహాయమున ఏర్పడు తున్నవి. ఉదా.- బాల-బ్రాలా; నట_ నటీ; త పస్వి_తపస్వినీః శర్వ_శర్వాణీం

కొన్ని పుంలింగళబ్దములకు ఊీలింగదూవముణ ఉండవు, (స్రీలింగములుగా ిన్నపదములు వ్యవహరించ దిడుదున్నవి, ఉదా, పిళ్ళ (పిత). మాతృ

పుంలింగ-_(స్త్రీలింగములైన (ప్రాతిపదిక తత్సమ శద్దిరూపముల జ్ఞానము విర్ణస్ట రచనకు అనవసరం, ఇటుమీదటి (వ్రసంగాలలో వివిధ త్రీ (ప్రత్యయములు, పుంలింగ - స్రీలింగ _ ళద్దిరూపములు, (ప్రదర్శించ బడుచున్నవి.

కీ. 80. అకొరాంత పుంలింగ శబ్దము ఊ్రీశంగములో ఆ' కౌరాంతము అవుతుంది. “బాల్‌ శద్దిము (ప్రాతిపదిక్క పుంలింగము, దీనికీ స్తీలింగ (ప్రాతిపదిక “బాలా తత్పమములుగా బాలుడు (పుంఎ___వాల (ఊఊ) అని (గ్రపొంచవలెను ఈ (క్రింది. పట్టికలో [ప్రొాతిపడికర్రూపములు (ప్రదర్శితములణ; తత్సమముణు పుంలింగము శ్తీలింగము , పుంలింగము త్రీలింగము బాల బాలా (వ్‌ (వ్‌చూ సుత సుతా నిపుణ నిపుణా తనయ తనయౌ దుర్చల దుర్చలా ధీర ధీరా అబల అదిలా

4. 81, *అతి _పత్యయాంత పుంలింగముల తుది (అక) ప్టొనే "ఇక వచ్చును. ఉద్దా-బాలక (పుం) __వాలికా(స్త్రీ ) (ప్రాతిపదికల నుండి తత్పమము లను సులభముగా (గ్రహించ వచ్చును.

39

806 పద విజ్ఞానం పం. త్తం ప్పం. త్తం బాలక బారికా పుత్రక పుత్రికా గాయక గాయికొ ఉపడేశక ఉపదేశికొ పారక పాలికొ నాయక నాయికౌ సాధక పాధికొ | పాలిక పాలికా శ. 82. పుంలింగ శబ్దముల తుదిఅకారం ఈకారంగా మారి స్రీలింగరూపం ఉత్సన్న మవుతుంది. *కుమారి శబ్దం పుంలింగ (ప్రాతిపదిక; తత్పమరూపం కుమారుడు? తీనికి స్త్రీలింగ ప్రాతిపదిక *కుమారీ; “తత్సమం *కుమారి% ఈ క్రింది వట్టికలో (ప్రాతిపదికలు ఇవ్వబడినవి తత్సమములు పైఉదాహరణను చిట్టి ఊహించ వచ్చును ప్పంం స్తీ పం, త్తీం సుందర సుందరీ దేవ జేవీ సహచర నహచరీ రాక్షస రాక్షసీ శుభకర శుభకరీ నర్తక నర్షకీ కిభోర కికోరీ “నట నటీ పితామహ పిఠామహీ రజక రజకీ (బ్రాహ్మణ (బ్రాహ్మణీ తరుణ తరుణీ గాయక _ నాయకీ ళోభామయ శోభామయీ నాయన గాయనీ భేచర ఖ్రేచరీ 4 80. తిర్య గ్వాచకములై న_అకారాంత పుంలింగళబ్దిములకు స్ర్రీలింగంలో ఈ-కారం వస్తుంద్కిసింహ (పుం.)-పింహీ (స్తీఎ.వీటి తత్పమములు “సింహము, *సింహి అవీ ఉండును పం, స్తీ. వం, త్తం సింహ సింహీ మయూర మయూరీ వ్యాాఘ వ్యాఘీ కురంగ కురంగి హంన హంపీ విహంగ విహంగ చక్రవాక చ(కవాకీ భుజంగ భుజంగీ పిక పికీ మహిష మహిషీ

నామములు = లింగము శై07 శ. 84. కొన్ని ఇకొరాంతప్పుంలింగ శద్దిములమీడ" ఈి అనేస్త్ర్మీవత్యయం బేరేటప్పుడు దాని ముందు నకొరం ఆగమంగా వస్తుంది ఉదా _ యోగి (వుం్ర)- మోగినీ (త 09 (ఇటువంటి శద్దము2 నంస్కబృత౦లో నకొంాంతము లగుట చేత (యీశింగంలో *పీ? ఆని చివర వచ్చును కొన్నిచోట్ల నకొరానికి బదులు *ణ కొరం వస్తుంది. పుం. త్తం పం, త్తం యోగి ఇఅూగినీ బుదిళాలి బుగిశాలినీ ఎలి మ విరపా విరహిణీ తేజస్వి శ్రేజస్వినీ స్వామి స్వామిసీ మాయావి మాయావినీ (దిహ్మచారి (దిహ్మచారిణీ అనురొగి అనురాగిణీ కం రర్‌ం విసర్జాంత శబ్దముల మీద 4౪ (ప్రత్యయం చేరేటప్పుడు విసర్గ లోపం కలిగి దావి స్థానే సకొరం వస్తుంది, ఉదా = గరీయః___గరీయసీ, ఇటు వంటి పదాలకు వ్యన్న్మ్యపయోగం తక్కువ, సమాసాలలో విశేషణముగా మొదటి రూపమే శఉం౦ంటుందిం పుం. త్తం పం. త్తీం గరీయః గరీయసీ మహీయః మహీయసీ వరీయః వఠరీయసీ (పేయః (ధేచుసీ న్‌ ఖ్మె 4. 88. బుకొరాంత పుంలింగ శబ్దము తుది బుకారానికి రకొర ఆదేశం, దానిమీద ఈ (వత్యయం రాగా ్చ్రీశింగరూపం 1ఏర్పడుకుంది. ఉదా, కర (పుంఎ-_క్ర్రీ ((స్త్రీఎ+ వీటికి తత్పమాలు : కర.-క ర్త, ఇట్లే ఈ దిగుని ప్రాతినదికల తత్సమములు ఊహించవలెను, పుం. త్తం పుం. స్తీ, కళ్ళ కర్రి దాతృ దాత్రీ నేతృ నేతి శోతృ శోశీ రచయిత్ళ రచయిడ్రీ శిక్షయితృ శిక్షయి[శ్రీ

808 పద. విజ్ఞానం శ. 87 కొన్ని దేవతావాచక అకారాంత పుంలింగ శబ్దముల మీద *ఆసీ" (ప్రత్యయం చేరుట వల్ల (స్త్రీలింగరూసం ఏర్పడును ఉదా, ఇంద్ర (పుం) __ ఇం(దాజీ (త్ర ఇక్కడ *“ఇంసాణి” అనగా ఇంధదుని భార్య అవి అర్థం, ఆనీ” లోవి నకారం కొన్నిచోట్ల *ణ” కారంగా మారుతుంది, పం, త్తీం ప్ప౦ం. త్తం ఇంద్ర ఇందాణీ మృడ మృడాసీ శర్వ శర్వాజణీ భవ * భవానీ ర్నద్‌ రుదాణీ (బ్‌హ్మ (చిహ్మాజీ శీ 88.*వత, *మఠ్‌ అనే (ప్రత్యయములుగలపుంలింగ శద్దములకు స్త్రీ లింగ ములో "వతి మతీ? అనే (ప్రత్యయాలువచ్చును, ఉదా..గుణవత్‌ (పుంఎ.గుణవతీ (ఈ) థ్రీమత్‌ (పుం )-థ్రీమతీ (స్త్రీ) ఈ (ప్రాతిపదికలకు తత్పమ శద్దిరూస ములు యథ్యాక్రమంగ్యా గుణవంతుడ్సు గుణవతి, శ్రీమంతుడు. శ్రీమతి, అవి ఉండును, ఈ (క్రింది (ప్రాతిపదిక శబ్దముల తత్సమ రూసములు అఆరీతిగానే ఉండునని ఊహించవలెను గుణవథ్‌ గుణవతీ ఖ్ర్‌మక్‌ శ్రీమతీ భగవశ్‌ భగవతీ బుద్తిమద్‌ బుద్తిముతీ ధనవథ్‌ ధనవతీ థీపేక్‌ ఢిమ్‌తీ 480. కొన్నిపుంలింగ శబ్దములకు భిన్నార్థకముల్కు లేక నమానార్ధకములు ఆయిన రెండేనీ '్రీలింగ దూసములు ఉండును, మూడు రూపములు గల 'శ్రీలింగ కశదము హడ ఉన్నది. చి ఆచార్య (ప్రా) ) (1 ఆచార్యా (ప్రా = ఆచార్యత్వము ఆచార్యుడు(త) ( ఆచార్య (ళు | వృత్తి గొగల (స్త్రీ) (ఛఆచార్యానీ (పా, శి అంర్యీబీ(ఇ) ] జలే చార్యువి భార్య

నామములు = లింగము 0 ఉపాధ్యాయ (పా) (1) ఉపార్యాయా ఉపాధ్యాయా (పా) ఉపాధ్యాయుడు (ఈ) ఉపాధ్యాయ ఉపాధ్యాయి (త)

జ ఉపాధ్యాయ వృత్తి గల స్త్రీ ( ఉపాధ్యాయానీ, ఉపాధ్యాయా ((ప్రాా ఉపాధ్యాయాని, ఉపాధ్యాయి (ఈ అ ఉపాధ్యాయుని భార్య మాతుల (పా మాతుల్తా మాతుల్హీ మాతులానీ (పా మాతులుడు (ఈ) ) మాతుల మాతుల్కి మాతులాని (ళ్ర అ మేనమామ జ మేనమామ భార్య,

శ. 00, పుంలింగము లేన కొన్ని అకొరాంత బహావ్రీపా సమానము లలో రెండనవద౦ం శరీర-ఆవయవవాచక మైనప్పుడు 'స్రీలింగములో ఆకొరాంతం ఈకొరాంత (ప్రాతిపదిక రూసములు రెండుగాన్మి వాటిలో ఏదో ఒక్కటి గావి ఏర్పడును. ఇందుకు కవి ప్రయోగమే (పమాణం, లిన్నభాషల (పయోగరీతి భిన్నంగా ఉండవచ్చును తరచుగా (స్త్రీవర్జనా (సధానములైన ఈ సమాసాలు (ఊలింగములోనే ఉండును. పుంలింగ వమాసాల (ప్రమోగం తక్కువ.

ఉదా పద్మన్నేత్ర (పాం పద్మన్నేతుడు (త; పుంలింగము; “పద్మముల నంటి నేత్రములు కలవాడు" అవి ఆర్థం వీనికి శ్ర్రీలింగ రూపములు రెండు : వద్మనేత్రా, పద్మన్నేత్రీ (పా్ర)ః పద్మన్నేత, పద్మన్నేతి (ఈ; “పద్మములవంటి నే్యతములు కలది" అవి అర్థం. ఇట్లు "కలవాడు, "కలది? ఆనే అర్హం వచ్చే నమానం బహువ్రీహి సమాసం. (మున్ముందు సమానములను గురించిన పరిచ్చే దంలో ఈ విషయం వివరించ బడుతుంది )

ఈ (కింద కొన్ని సమాసముల లింగ (ప్రాతిపదిక రూపములు ఇవ్వ దిడినవి, తఈత్పనురూపములు (హాన్వన్వరాంతములుగా 'ఊమహించవచ్చును,

వద్మముఖ్కొ పద్మముఖీ కృశాంగీ మీనన్నేశ్రా, మీననేత్రీ కవకాంగీ

810 పద విజ్ఞానం త్యామనవ్కా త్మామనశీ తలోదరీ సుకేళ్ళా సుకే! శాతోదరీ విందాధర్హా వింబానరీ పద్మనయనా చింటోషీ చంద్రవదనా ఠి శ. 81. కొన్ని పుంలింగ ళబ్దిములకు త్రీలింగములో భిన్నపదములు వాడబడును; కొన్నింటికి స్రీలింగములో విశేషర్తూపములు ఏర్పడును. ఈ [క్రింది పట్టికలో అటువంటి పు౦లింగ- స్రీలింగ ప్రాతివదికలును, కుండరీకరణ ములలో తత్చమముణును (వదర్శించబడిసనిం పుంలింగము శ్తీలింగము పితృ [పిత] మాత్ళ [మాత] (తాళ్ళ [శాళ] భగినీ [భగీవి), స్వవృ (స్వస] జొమాత్భ [(జామాళ ) న్నుషా (న్నుష] వర [వరుడు] కన్యా [కన్య], వధూ [వధువు] వృషళ [వృషభము] ధేను (ధేనువు] ప్పరుష (పుదవుడు] త్తీ (త్రీ] రాజ (రా౯] రాజ్టీ [రాక ' వీద్వళథ్‌ (విద్వాంసుడు) విదుషీ (విదుషి) పతి (వతి) పత్నీ (వత్ని] జవక జనకుడు] జననీ (జనవి] నర [నరుడు] వారీ (నారి] ఆచ్చ్భికముల లింగపరివ_ర్తనము. _ శీ, 82. తెలుగు నామమ్సల చివ ఆలు (ప్రత్యయం శ్రీరంగ చిహ్నం, ప్రైంలింగమాచక డు_ వర్షకొంతమఃలైన కొన్ని ఆచ్చికళద్దిముల మీదను, డువర్రకం ని కొన్ని ఆవ్భికముంమీదన్కు తరచుగా డు = వక్ష కొంతతత్సకుములమీదను

నామములు = లింగము క *ఆబు? (వత్యయం చేరుటనల్ల స్త్రీలింగములు ఏర్పడును; ఈ ఏర్చాటులో. కలిగే డు _ లోప రకారాగమాది వర్రవికారములు గమనించ తగినవిం ణి

పుం, త్తం ప్పం. త్తం మమమడు మనుమరాలు ధీరుడు థ్రీరురాలు నాయుడు నాయురాలు అసాధ్యుడు అసాధ్యురాలు నెయ్యుడు చెయ్యురాలు 'స్నిహిళుడు "స్నేహితురాలు వియ్యంకుడు _ వియ్యపురాలు ్రేమంతుడు (శ్రీమంతురాలు పేద "పేదరాలు గుణవంతుడు గుణవంతురాలు ణేసు గేస్తురాలు + భాగ్యవంతుడు భాగ్యవంతురాలు

4. 88. కొన్ని తెలుగు నామముల చివర “క్త. ('ప్రీలొగ చిహ్నం, పుంలింగ (పత్యయమైన శక్తాడ్హ (గాడు కు బదులుగా శర త్రై వస్తుంది. పుం. త్తం పం. త్తం వీరకాడు వీరకత్తె బిచ్చగాడు విచ్చకత్తె వన్నెకాడు వన్నెకళత్మై పాటగాడు పాటకత్తె వలప్పకాడు వలపుకత్తె అందగాడు ఆందకత్తె చెలికాయి చెలికత్తె మోసగాడు మోసకత్తె

4, 84. కొన్ని పుంలింగ ళద్దిముల చివర 6ఈ”(వ్రత్యయం చేరుటవల్ల (న్తీ లింగ రూపాలు ఏర్పడును; కొన్ని స్యల్పవర్హ వికారములు కలుగును, ఫృంలింగ శబ్దం బోధించే వ్యక్తియొక్క భార్య అని లింగ శద్దం అర్హం. ఉదా,

ఠ బోయ (పుంఎ__బోయెత ((స్త్ర్రీఆ బోయ భార్య. వ్పం, త్తీం పృం. త్తం బోయ, బోయడు బోయెత చెంచు చెంచేత చాకలి చొకిత

గొల్లి గొల్లిడు - గొల్లత పారుడు పొరుత మాల్క మాలడు మాలత కొమరుడు కొమరిత

శ పదవిజణ్ఞాన౦ం శం 05. పంలింగ (ప్రత్యయమైన "వాడు స్టానేది(ఆదిఅనే (ప్రత్యయం రాగా కాన్ని పుంలింగ శబ్దముల 'ఊళింగరూపాలు ఏర్పడును, అల్లి ప్‌ అలి త్‌ బ్బంం మః పుం, త్త చిన్నవాడు చిన్నది చాకలివాడు చాకలిది చక్కంనివాడు చక్కువిది పాలవాడు పాలది చెడ్డవాడు చెడది మంగలివాడు మంగలిది న! తీ 90 కొన్ని ఉకరమయలి౦గ శబ్దముల ముందుగాని వెనుక గాని లింగ సూచకమురైన (వ్రత్యేకపదములు చేర్చుటవల్ల పుంలింగ = వ్రీలింగ శదములు క్‌ ర న! ఏర్పడును “మగ పుంజు, *పోతు. పుంఠింగ చిహ్నములు, “ఆడు, “పెట్టి “పెటి (్మీలింగ చిహ్నాములు, ప్ర, "స్రీ, పం, "స్తీ. మగపింహము ఆడుసింహము కోడిపుంజు కోడీపెట మగకూలీ ఆడుకూలీ పోతుటీగ “పెంటిశగ మగబిడ్డ ఆడువిడ్డ ఎనుపోతు ఎను పెంటి 4, 97, కొన్ని పుంలింగ శబ్దములకు త్రీ లింగరూపముళు ఉండవు, భిన్న పదములు (స్రీలింగమణగా ఉపయోగపడునుం ప్పం. త్రం పం స్తీ తండి ళల్లి అబ్బాయి అమ్మాయి అయ్య, అద్బి,] అమ్మ మగవాడు ఆడుది నాన్న మగడు "పెండాము కొడుకు కూతురు ఎదు ఆవు ళు అల్లాడు కోడలు ఫోత్కు దున్న _ గేదె బర అన్న అక్క, అన్న బాబు పావ తమ్ముడు చెల్లి చెల్లెలు మామ అత్ర

ఆరవ పరిచ్చేదం నామములు - వచనము

వచనములు.

శశికి, ఒక్క వ్యక్తిని గాని, ఒక్కం వస్తువును గాని వోఫించే నామము ఏకవచనములోను, ఏకాధికవ్య క్తి వస్తువులను బోధించే నామము బహువచనము లోను ఉండును అని వ్యాకరజసరి భాషలో చెప్పబడును. సంక్షిప్తముగా నామములే ఏకవచీనములు లేక బహువచనములు ఆని చెప్పవద్చు;ు. తెలుగు (ప్రాతిపదికలే (తత్సమ _ ఆచ్చికములు) ఏకవచనములు ఈ [క్రింద కొన్ని ఉదాహరణములు ఇవ్వదిడినవిం

ఏకవచనము : దాత్య అన్న, (స్త్రీ ముని, గిర్కి బాలుడు, ళ్యతువు, రోజుం ఇల్లు, పుస్తకం

బహువచనము = దాతలు అన్నలు, ఊం మునులు, గిరులు బాలురు శ్మతువులు, రోజులు, ఇష్ట పుస్తకాలు.

లు) వర్ణకం బహువచన (పత్యమం, ఏకవచన శబ్దం మీవ లు? వర్ణకం చేరేటప్పుడు ఏకవచన రూపంలో పెక్కుచోట్ల మార్చు ఉండదు కాని స్వల్పము లైన వర్ణవికారములు పొందే నామములు కూడ ఎన్నో ఉన్నవి. బహువచన రూపాల ఏర్పాటులోనవి నియమాలు తత్సమ _ ఆచ్చికములకును, పుం-స్తీ-నప్పుం సిక - లింగములకును ఒక్క రీతిగానే వర్తించును (అట్టి నియమాలు) ఇటు మీదటి (పవంగాలలో -_వివరించ దిడుతువ్నవి, బహువచనముఅ ఏర్పాటు.

4. $0= ఇత్వము తప్ప తక్కిన అచ్చులు (ఆ, ఆ, ఈ ఊం ఊం, ఎవి ఓ] అంతమందు గల అనేక నామముల చివర *లు చేరుటవల్ల బహువచన రూపాలు ఏర్పడును. తెలుగులో బుకారాంతములు లేవు; ఐ, ఒ, బౌ -లు అంత మందు గల నామములు అరుదు. పుంలింగ డు వర్ణకొంఠ శబ్దాలకు ఈ వియమం నరించదు.

శే

వేశ సదపవి జ్జా నం ఆకొౌరాంతములు : ఏ, వ బ, వ. ఏ. వ, ఐ. న. దాక దాతలు చెలువ చెలువలు వవిత వవితలు పలక పలకలు మహిమ మహిమలు కోరిక కోరికలు (ప్రాక్టవ (ప్రార్థనలు నవరణ నవరణలు ఆకౌరాంతములు పే వం బం వ, ఏ. వం ళం వ, బచిందా బందాలు డొలబ్లా డాబొలు కాగడా కొగడాలు జరిమానా జరిమానాలు బాగా బాగాలు గుమస్తా గుమాస్తాలు నవలా నవలాలు సినీమా సినీమాలు ఈ కౌరాంతములు ; ప్‌ వ, బి వ ఏ,వ. బ,ప. ౮ స్రీలు పోటీ ఫోటిలు త్రీ శ్రీలు కోలసీ కోలనీలు బాకీ బాకీలు కంపెనీ కంపెనీలు ఉకొరాంతములు ; ఏ.వ, బవ, / ణ్‌ నే బ వ, దిక్కు దిష్కులు ముక్కు ముష్కలు ఉపనిషత్తు ఉపనిషత్తులు బళ్లు జలులు హల్డు హల్లులు మబ్బు మబ్బులు నరస్సు సరస్సులు గొడుగు గొడుగులు వృద్ధు వృద్ధలు కొలువు కొలువులు , వడ్ష వరులు పాము సాములు శి వెన్ను చెన్నులు షరతు షరతులు అన్ను అన్నులు చిస్పు బిస్సులు

నామములు = వచనము 815 ఊ+రొరాంతములు ఏంవ, ది.పం ఏ.వ, బ,వ. పూ పూలు తూతూ తూతూలు షాంపూ షాంపూలు లై లామజ్నూలు (వ్యషక్తివాచక నామముల ద్వండ్వ సమాసం) హిందీ _ ఉర్దూలు (ద్వంద్వ పమానం) గాంధీ - న్నెహూలు (ద్వంద్వ సమాసం ఎ = ఏకి ఐ= ఓ = ఆ అంతమందు కలవి. ఏ,వ, ఐ.వం ఏ,వం ఐవం వదినె వదినెలు జేజే దేదేయ కన్నె కన్నెలు చియ్యే వియ్యేలు గేదె గేదెలు నలలై నలలైలు దివ్వె దివ్వెలు శేడియో రేడియోలు ఆటక తే ఆటక త్రెలు డిపో డిపోలు సమ్మె నమ్మెలు ఫొటో ఫొటోలు నూచన, __ పద్యగేయాత్మకమైన ఛందోబద్దకి వితలో దిహువతన “లి వర్తకానికి బదులు పొల్ది అకారం గల రూపాలు కవులు యధేచృంగా. వాడుతారు అట్టి _పయోగాలు (ప్రాచీన కవితలోనే కొక ఆధువిక కవితలో కూడ (పచురంగా ఉన్నవి. కవితలోని బహువచనరూపాలు : దాతల్‌, వవితల్‌, తోటల, కోరికల నవలా క్రై కొగడాత్త్‌, (శ్రీల్‌, పోటీల్‌ , దిక్కుల పూల్‌, కన్నెల్‌, తీగెల్‌, బేదేల్‌, ఫొటోల, మొదలెనవి,ఇటువంటి హలంత రూపాలకు గద్యంలోగావి వచన కవితలో గాని (వమయోగం ఉండదు, నిత్య వ్యవహారంలో ఇవి ఉండవు ఆయితే మాటాడే టప్పుడు పదమధ్యంలో గాని వాక్యమధ్యగత పదాంతంలో గాని అచ్చులను లోపింప జేపే అలవాటు మవకు ఉన్నది, *నాకు పాటల్‌రావు' అని అనడం కద్దు. పాటలు" అనే బహువచనానికి ఉత్వలోసం వచ్చింది, వాక్యాంతంలో “పాటల అని ఆనము, *లు వర్ష్రకావికే కాదు, ఇతర్మ్యత కూడ ఇట్టి వ్వరలోపం తరుగుగా

816 పదవిళ్టానం దిహువచన విధానం కవితా సర్మపదాయమఃగా (గ్రహించడ మే సమ౦జసం ఇకొరొంతములు. 4 100, “లి వర్ణకం చేరేమందు తరుచుగా ఇకొరాంత శబ్దముల తుది న! ఇళ్వానికి ఉత్వం౦ వస్తుంది, ఏంవ బవ. ఏ,వ., ఐవ ముని మునులు స్థాయి స్టాయులు భామిని భామినులు తడి తండ్రులు (దిహ్మచారి (దిహ్మచాపలు తల్లి తల్టులు గృహిణి గృహిణులు మరది మరదులు వణీతి ఫణీతులు [ పులి పులులు 4 101. మూడు లఘ్వక్షీరాలు గల ఇకౌరాంత ఆచ్చిక నామముల నడిమి అక్షరం కూడ ఇకారయు కృమైత్కే *ల0 వర్ణకం చేరేముందు తుది ఇత్వముతో పొటు నగిమి ఇత్వం కూడ ఉత్నముగా మారుతుందిం ఏ.వ. బి వం ఏ.వం బి,వం క్‌లికి కలుపలు చెలిమి చెలుములు విడిది విడుదులు మనిషి మనుషులు గుర్వకరయు క వాలకు, చతురకీరయు క శదాలప్క్య 'పె నియమం: అలీ ద అత్‌ ద్ర ఈ... వర్తించదు, ఏ,వ, బి వం వీ వ బంవం తొమ్మిది తొమ్మిదులు ఊవరి ఊపిరులు మౌ నిని మానిసులు మాదిరి మాదిరులు ంద్రిరి పందిరులు చలిమిరి చలిమిరులు కూరిమి కూరిములు ఎనిమిది ఎవిమిదులు

నామములు = వచనము 817 “తొమ్మిది" శబ్దానికి “తొమ్ముదులు అనే బహువచనం, *పోడిమి ఆనే ఏక వచనానికి *పోడుములు' అనే బహువచనం ఎనుముదులు ఆనే బహువచనం వాడుకలో కనిపిస్తున్నవి ఉ102. "యి ఆంతమందుగల కొన్ని ఆచ్చిక 1న నుముల తుది ఇత్వం బహువచనంలో మారదు. వఏ,వం బ-వం ఏవ. ఐ,వ. అబ్బాయి అబ్బాయిలు దికొయి దికాయిలు అమ్మాయి అమ్మాయిలు బిత్రాయి దిత్తాయిలు పొయ్యి పొయ్యిలు విపాయి సిపాయిలు తత్పమాలకు పయి నియమం వర్తించదు, ఉదా. అనుయాయి - అనుయాయులు, _వ్రన్యపాయి అ స్తన్యపాయులు, స్టాయి, స్టాయులు ఆచ్చికాలలో *“పొయ్యూలు వంటి రూపాలు పూర్వ వెయాకర ణులు విధించినారు వయోగ (ప్రొాచుక్యమే సారుత్వానికి (పమాణం. శ 108. *'యి' ఆంతమందుగల కొన్ని 'దేళ్యపదాల చివర *ల వరకం చేరే ! ముందు యకారానిక్రి ఆదేశంగా తకారం్క ఇత్వావికి ఉత్వం, వసాయి, ఏవ. బవ, ఏ,వ. బవం చేయ్యి చెయ్యి... చేతులు గోయ్యి గొయ్యి. గోతులు నేయ్యి నెయ్యి. నేతులు నూయి్యి నుయ్యి. నూతులు కాన్కి కొన్ని *యిి వర్ణాంత అచ్చిక పదాల బహువచనాలలో *యి” వర్ణం పూర్తిగా లోపిస్తుంది. రేయి _ శేలు; రాయి - రాలు, రాళ్ల; వేయి వెయ్యి - వేలున (వాయి _ (వ్రాలు, (పాదీన రూపాలు నేటి వాడుకలో ఉన్నట్టు తోచదు. “(వాలు ఏకవచవంగాను “వాప్లి బహువచనంగాను పరిణమించినట్టు తోస్తుంది. “చేవాలు, “చే్యవాబ్ల” అవనే రూపాలు వ్యవహారంలో ఉన్నవి.

$10 పదవి క్షా న౦ డి వర్డ కాంతములు. 4 1)|ప్పంలింగ సూచకమైన ఉర్వపూర్వ డు నర్శకం ఆంతమందుకల తత్సమ ఆచ్చిక నామముల చిహువచనంలో డు వర్ణకం స్థానే లు-వర్షకం వస్తుంది, తత్పమములు ఆచ్చికములు ఏ,వ,ం బి వ, పప బవ పండితుడు పండితులు దిల్లిదుడు దిల్హిదులు ఘనుడు ఘనులు మిసిమింతుడు మిసిమింతులు ధనవంతుడు ధనవంతులు కొమరుడు కొమరులు సంపన్నుడు సంపన్నులు తమ్ముడు ళశమ్ములు గురుడు గురులు జమీందారుడు జమీందారులు అమామ “న్య రక (వభృళతులు ఉకొరాంత 'ప్రాశిపదికలు, వీటికి శెండేనీ తత్సమ రూపములు "గురువు గురుడు మొదలైనవి, వాటి బహువచనములు వేర్వేరు అఆంతములుగల శబ్దముల పట్టికలుగల [పనంగాలలో ఇవ్వబడినవి, "తమ్ముడు" శబ్దానికి “తమ్మున్ని అనే దిహువచవం వాడుకలో ఉన్నది, కొవి నమాసంలో ఈ రూనం ఉండదు; అన్నదమ్ములు, శీ 106. తుది డు వర్షకొవికి ముందు *లు) వరం దానికి ముందు చీర్తాక్షర వ! ఉన్న తత్సమ శబ్దముల దిహువచనంలో లు” వర్రకొనికి బదులు *రు వర్తక 0 ణ వస్తుంది, వున. దివ ఏవ. బ,వ. బాలుడు బొలురు జంఘాలణడు జంఘాలురు గోపాలుడు గోపాలణరు సుగుణ$లుడు సుగుణశీలురు అతెరోయపు భూరియళోవిశాలుడుు సుగుణాలవాలుడు ___ ఇటువంటి నమాసాల దహువచనాలు -పెరీతిగానే ఉండును, *నులుడు అనే తత్పమానికి మల్లుడు “మల్లులి అని రెండు దిపువచన రూపాలు. కనిపిస్తున్నవి

నామములు=+నచనము 819 ఉకారాంత ప్రాతిపదిక *“దయాళు? భబ్దానికి తత్సమం “దయాళుడు, దీనికి బహువచనం *“దయాపలు ఆని ఉంటుంది. ఇత్వాంత ధీశాలి శద్దానికి బివువచనం౦ “రీశాలులు?; *దీశాలురు ఆని (మించరాదు.

తుది డుర్షకానిక ముందు *లు్‌ వర్ణం, దానికి ముందు లఘ్వక్షరం ఉన్న శద్దిముల దిహృువచనములకు పై నియమం వర్తించదు; బహువచనంలో *లుి వర్టమే ఉంటుంది. ఉదా.- దుర్చలుడు - దుర్చలులు: వికలుడు = విక్రలులు; వత్పలుడు-వత్ప్సలులు; కృషీవలుడు ఇ కృషీవలులు; మొక్కలుడు - మొక్కలులుం

శ 106. కొన్ని పుంలింగ డు నర్టకాంత ఆచ్చికముల బహువచనంలో "రృ పర్ణకం వస్తుంది; ఇతర రూపాంతరాలు కూడ ఉండును. ఆటువంటి శద్దిములు కొన్ని ఈ దిగువ (ప్రదర్శించబడినవి. ఏవ, ఐవ,. ఏ,వ. ఐంవం ఆల్లుడు ఆల్లర్కు నెయ్యుడు నెయ్యురు, నెయ్యున్ల

అల్లట్ల బలియుడు దిలియురు, పగళుడు పగతురు, బలియుళ్లు పగతుళు ళా

4,107 ఆత్వపూర్వడు _ వక్షకాంత ఆచ్చిక శబ్దములకు బహువచనంతో *డ్తు వర్ణకానికి బదులు *లు" వస్తుంది, ఏవ. దివ ఏవ. బి వం మగడు మగలు గొలడు గాలలు మనుమడు మనుమలు పాపడు పాటలు రాయడు రాయలు బిడ్డడు బిడ్డలు

అవనాదములు ; *గండడు శబ్దానికి బహువచన రూపాలు : గండండ్రు, గండళ్లు; కమ్చిండ్రడుి శద్దావికీ బహువచన రూపాలు; మిండం్మడ్రు, మిండళ్లుం 4మిండలు' అనే బహువచన (ప్రయోగం కొన్ని చోట్ల కానవస్తున్నది, నేటి భాషలో ఇటువంటి శద్దాలకు (వమయోగం కనబడదు,

0 పదవిజ్ఞానం సూచన వ పయి 104107 (పశంగాలలో చూపబడ్డ లఘ్వక్షర పూర్వ డు నరకొంత శబ్షాల ఏకవచనాలకు టిందు పూర్వక డు వర్షకాంతాలైన రూపాంత నా! రాలు 'హైచీన _ ఆధునిక - కావృభాషళో కొనవస్తున్నవి (ప్రొచీక శద్యభాషలోను రచయిశల ఆ రూపాంతరాలను వాడినారుః ఉదా - రాముండుు పండితుండు ధనవంతుండు మహాత్ముండ్రు గురుండు, కొమరుండు, తమ్ముండు, బాలుండు, అర్దాండు, వగశుండ్కు మగండ్తు, మనుమండు. ఇటువంటి రూపొలఐ ఆధువిక భాషలో వినిపించవు, కనిపీంనవు, ఛందో బద కవితలోనే ఇటి రూపాలకు (పయోగం, ఛి న! సంయోగం లేశ ద్విత్సం లేవి సరళాక్షరమైన ల) వరం ఆంతమందుగల మొనా ణ విహువచనాలు కేవల హలంతాలుగా, ఉత్వ రహితాలుగా, కవితా రచనలో ఉపయో గించ బిడునని శ్రీ 99, సూచనలో చెప్పిన పయోగరీతి లు వర్షకాంత బహువచన లి రూపములన్నింటికి వర్తిస్తుంది. *ర) అంతమందుగల దిహుంవచనాలకు వర్తించదు, వాతో అట “బాలుర్‌” వంటి పయోగాలు (ప్రాచీన కావ్యాలలో ఉంటే ఉండవచ్చును గావి 4 1086. పుంలింగ ూచకాలైన కొడు, గాడు అంతమందుగల ఆచ్చ్భిక ముల బహువచన రూపాలు ఈ క్రింది పట్టికలో ఇవ్వబడిన ఏ. ఏ,వం బింనం వేటకౌడు వేటకాండ్రు, వేటకారు విచ్చగాడు వీచ్చగాళ్లు, విచ్చగాండ్రు మోసగాడు మోసగాళ్లు, మోసగాండు జీతగాడు జీరగార్లు, జీఠగార్మడు శ4 0). పుంలింగ డు వర్ణకొంతాలెన ఇతర ఆచ్చిక శద్దాల బహువచన రూపాలు ఈ దిగువ వట్టికలో ఇవ్వబిడినవిం

నామములు = వచనము 821 ఏ,వం బ.వం రేడు రేడులు, రేండ్లు మన్నీడు మన్నీలు దుండగీడు దుండగీలు దుండగీడులు ఎకిమీడు ఎకీమీలు 4.110. కొన్ని నామములలో *వాడు” పృంలింగ సూచక (వత్యయం (సర్వనామం కాద్యు. అటువంటి నామములదిహువచనంలో “వారూ *వాండ్రు *వాళ్టు అనే (ఫత్యయాలు వచ్చును. కొన్ని శబ్రముల బహువచనాలు యా ౪ ఈ (క్రింద చూవడమైనది, వ్‌ వం బింవం చిన్నవాడు చిన్నవారు చిన్నవాంటడు, చిన్నవాన్ల కుర్రవాడు కరవాం్యడు కురవాళ్లు మగవాడు మగవారు, మగవాం్యడ్రు, మగవాళ్లు చాకలివాడు చాకలివాం[డు, చాకలివార్త పాలవాడు పాలవాండడ్రు, పొలవాకు న! తెలిసినవాడు తెలిసినవారు, తెలిసినవాండ్రు, తెలిసినవాళు పంతుల వాడు పంతులవారు పయి దిహృవచన రూపాలిలో నేటి వాడుకలో (వచురముగా ఉన్నవి “వాష్ట “వారు అంతమందు కలవి. కొన్నిచోట్ర “వాడు యుకరూసాలు బాగుండవు, "కురవారు, *పొాలవారు" అని అనము. “వాడు యు కృరూపాలు (ప్రాచీవముల్కు నేటి భాషలో లేకపోలేదు. ఇంటి పేర్ట విషయంలో దిపావచనంలో “వారి (దత్య యమే వషుందిం ఉదా. పంతులవారుు వజలవారు. టీ యు నా. అర్య లె క! టం మ 4,111. పుంలింగ శబ్దాలకు వలెనే *ది? (రగ లంతముయగల్ళ సీలింగ శద్దాలప కూడ దిహువచనంలో “వారు, “వాస్థస సహా" వత్యయాచు-వస్తోాయ్య ఉదా ఎ ఆడుది, ఆడది (ఏన) - ఆడవారన్లీ్షూవ్స్‌ (2 వ్‌గా?)7 స న!

కిం పద విజ్ఞానం వాడు, “వాళ, “వాండ్రు అనే బహువచన (ప్రత్యయాలు తరచుగా ఉభయ లింగములు. ఉదా - చక్కటనివాడు (పుం ), చక్కంనిది శ్రీ) = చక్కని వారు, చక్కంనివాళ్లు (ఉళయలింగం), పడుచువాడు (పుం ), పడుచుది (స్త్రీ) - పడుచువార్కు వడుచునాళ్ట (ఊఉ లిం, పయి 4 110, వప. లోని పెక్కు బిహువచనములు ఉభయలింగములు. ము వర్ణకాంతములు 4.119. కొన్ని తత్సమ శదబ్దిములలోను ఆచ్చికములలోను 'ము, వర్ణకం: సపష్పంసకలింగ చిహ్నము. ము నర్ణకము స్టానే సార్వ(త్రికంగా వీందువు ఉండ వచ్చును. అత్వపూర్వ ము వర్ణకొంత శబ్దాలకు బహువచనంలో లు-వర్షకం ఆగ మంగా వమ్వంది; ము వర్షలోపం, తత్పూర్వ ఆకారానికి డీర్చం, లు నర్ణంఆగమం గల రూపాంతరం కూడ ఏర్పడుతుంది ఉదా ,- వనము వనం (ఏ వం) _ వన ములు, వనాలు (ది,వం)* ఈ దిగువను కొన్ని తత్సమ - ఆచ్చిక శబ్దాల దిహువచన రూపాలు ఇవ్వ బడినవి, ఈత్సమములు ఏవ, ఐవం వనము వనములు, వనాలు వర్వము పర్వములు పర్వాలు మయూరమ్ను మయూరములు, మయూరాలు చరణము చరణములు చరణాలు ఆచ్చ్భికములు పవ, దివం ఏ,వ, దఐవం అద్దము ఆద్దములు, అద్దాలు లంచము లంచములు, లంచాలు గ్యురము గుర్రములు, గ్యురాలు కలము - కలములు, కలాలు ఠ్‌ందిము క0దిములు, కంబాలు కొగికము కొగితములు, కౌగితాలు నందము నంద్రముల, నంద్రాలు ఏతము ఏతములు, ఏతొలు పొత్తము పొొళ్తములు, పొల్తాల పెండ్లము. పెండ్లములు పెంగ్లాలు

నామములు = నచనము రితి

సూచన ,- (ప్రాచీనార్యధభాషలో నపుంసకలింగ సూచక ము వర్ణకాంత శన్హాలము వర్షమునకు బదులు *మ్ము”ః *“ంబుి అంతమందు కల ఏకవచన రూపొలు సార్వశ్నతికంగా కలవు ఉదా .- వనమ్ము, వనంబు (ఏ వ్ర __ వన మ్ముల్లా, వనంబులు (దివ ); గుురమ్ము, గురంబు (ఏవ) జా గుృ్యురములు, గురందులు (దివ),

ఇటువంటి రూపొలు (ప్రాచీన గద్య పద్య కావ్యాలలోనే కొక ఆధునిక పదీ గేయ కావ్యాలలో కూడ విరివిగా కనిపిష్తున్నవి. *“వన౦బుల్‌ % వనమ్ముల్‌ నంటి హలంత దిహువచనాలు కూడ (ప్రాచీనాధునిక కవితా భాషాసామ(గ్రిలోనివే కొని వచన రచనా యోగ్యముఅ కౌవు. “వనాలు, *గ్మురాలు”' వంటి ఆధునిక రూపాలు 1పాచీనకొవ్యాల నాటికే వాడుకలలోనికి వచ్చినవి

శీం118. ము వర్షకొంతము లైన తెలుగు తత్సమ = ఆచ్చిక = (క్రియానాను ముల బవువచనములు సాధారణ ము వర్ణకొంత శబ్దముల రూవములవలెనే ఏర్పడును. ఏవం బవ. “పీవించడము 'సేవించడములు, 'ేవించడాలు శగహించము (గహించడములు, గహించడాలు ఆలం౦కరించడము ఆఅలంకరించడములు, అలంకరించడాలు చెయ్యడము చెయ్యడములు చెయ్యడాలు చెస్స్పటము చెప్పటములు, చెప్పటాలు

శీ 114. ఎత్వ అత్వ పూర్వ మువర్ణకాంత ఆచ్చికముల బపహృవచన రూపాలు ఈ (్ర్రింరి పట్టికలో ఇవ్వబడినవి, ఏ.వం ఐంవం ము తేము ముత్తైములు, ముత్తేలు జంబెము జందెములు జందేలు పన్హైము పశ్లిములు, పశ్తేలు బత్తెము బ త్తెములు, బ క్తేలు

స! పదవిజ్ఞానం

ఏళాను ఏతాములు, ఏతాలు బొండాము లొండాములు, బొండాలు గాలాము గాలాములు గాలాలు పెండ్లాము 'పెండ్డాములు, పెండ్దాలు 'పెళల్లను పెల్లిములు, పెళ్టాలు

"మ శ్తేలి మొదలైన బహువచన వదాలలోని లు వర్ణానికి ముందు ఉన్న ఏత్వావికి మేషన్వర డీరోర్బారణ కలదు, *తాటాకుి లోని 'టా' మీది న్వరం జ లు జు వంటిదిం విశేష శబ్దములు,

4115. డు, రులు, డి రి లి =. ఈ అక్షరాలు అంతమందు గల పెక్కు ఆచ్చిక శబ్దాలకు బహువచనంలో తరచుగా తుది అక్షరానికి బదులు “ద్దు వమ్తు౦ది; అంత్య వర్ణవికారంతోపాటు ఇతర దిహువచనరూపాలు కూడ కొన్ని చోట్ల ఏర్పడును ఈ దిగృవను ఆటువంటి రూపములు ఇవ్వబడినవి,

ఏ,వ. ఐివం ఏవ, బవ

టౌడు హాస్‌ తూడు తూళ్లు తూడుల్పు శూండు

గూడు గూళ్లు గూండ్లు జోడు జోళ్లు ” ళ్‌

(మోడు _మోళ్లు (మోడులు | మూకుడు మూకుళ్ళు

ఏడు ఏళ్లు ఏడులు, ఏండ్లు | తిరుగుడు తిరుగుళ్లు

॥ పండు పళ్ల పండ్లు పీరు వీర చీపురు చీప్పళ్లు చీపుర్లు, చీపురులు ఊరు ఊళ్లు ఊర్ల ఊరులు కూతురు కూతుళ్లు కూతుర్లు, కూతురులు ళా వేడ పేళ్లు, పేర్లు పేరులు | నెత్తురు నెత్తుళ్లు నెత్తుర్తు, నెళ్తురులు అత టి నిహాల్‌ అబన

నామములు = వచనము న మేలు మేబ్ల కోడలు కోడళ్ళు కోడల్యడ్రు పాలు(=2వంతు) పాళ్లు ఆలు ఆలులు, ఆండడ్రు తోదేలు శోడేప మనుమరాలు నునుమరాబ్ల మనుమరా౦(డ్రు బదులు బదుట 'రెలు రైళ్ళు

పళ య్‌ రుమాలు రుమాళ్లు మడి మళ్ల, మడులు కోడి కోళ్లు దిడి దిళ్ల, దిడులు గుమ్మడి గుమ్మళ్లు, గుమ్మడులు గుడి గుట్ట, గుడులు పచ్చడీ వచ్చళ్లు, వచ్చడులు తాడీ తాళ్ళు తాడులు రాపిడీ రాపిళ్ళు రాపిడులు ళా లు దిండి దిస్ణ్ర దిండ్లు దోపిడి దోపిళ్లు, దోపిడుల బీడి జీళ్లు లేడి లేళ్ల మ! ఏ వం బంవం ఏ వం దింవ, పందిరి పందిళ్లు, పందిర్లు దాగరి దాగళ్టు, సందిరులు ధాగర్షు, దాగరుల్సు విస్తరి వినర్లు వివర విన్హరులు

రోకలి రోకళ్టు చెక్కిలి చెక్కిళ్లు వాకిలి వాకిళ్లు వెమలి నెమళ్ళు చాకలి బాకళ్లు నాగలి నాగళ్లు మొసలి మొసళ్లు పిప్పలి తత్పమం) పిస్పళ్లు

ళ్లు అంతమందుగల గ్రూపముబే హెచ్చుగా వాడుకలో ఉన్నవి, విరళ (చ్రమోగం గల కొన్ని ప్రాచీన బహూవచన రూపములు పయి పట్టికలో _ఇన్వదిడ లేదు పిడికికలు ఊళులు, కొడవండులు, కొడవళులు రోకండులు, రోకళులు మొదలైనవి.

శీం110. ర్వి రు ,_. ఈ ఆకరాలు ఆంతమందు గల కొన్ని ఆచ్చిక శవా

ల. లకు బహువచనంలో "ళ్లు రాదు; “ర్ల లేక "రులు" వచ్చును అట్టి బాలు కొన్ని బ న!

ఈ దిగువను ఇవ్వదిడినవిం

106 పద విజ్ఞానం ఏ,వం గ వం ఏ,వ. బవ. సారి సార్తు సాడలు నొకరు. నొకర్ల, నొకరులు ఊపిరి ఊపిర్లు, ఊపిరులు నరదారు సరదార్లు నరదారులు మాదిరి మాదిర్లు మాదిరులు దింజరు దబింజర్లు బింజరులు శుంప్పరు. తుంపర్ల, తుంపరలు కవరు. కవడ్డు కవరులు 4.117. “న్ను, *ణి అంతమందు గల కొన్ని ఆచ్చికములకు బహువచ నంలో చివరను "ళ్లు లేక *ంర్ల” వచ్చును, ఏ.వం బవ ఏవ, దివం కన్ను కళ్లు కండ్లు, ఇక్షు ఇళ్డు ఇండ్లు కన్నులు ములు ముళ్లు ముండ్లు వలు వచ్తు పండ్పు ల ణి లు ణి సమ్న | విలు విల్లలు, విండ్కు గ్‌ ఛి అ విళు శని కాని ఈ (క్రీంది సాధారణ శద్దిములకు *లుి వరకం చేర్చుట వలనే దిహు వచనం ఏర్పడును, రా ” ఏవ. వివం ఏ.వ. ఐబ.వ. అమ్న అఆన్నులు బెల్టు జల్లులు శెన్ను తెన్నులు పొల్లు పొల్లులు వన్ను( జణసు౦క రి వన్నుల్క చిల్లు చిల్లులు మిన్ను మిన్నులు రెల్లు 'రెల్లులు న్ను(ఇ ంగ్లీష్ర) పిన్నుణ బిల్లు ఇంగ్లిషు) బిల్పులు తీ 118.టు, ట్రుటిట్కడ్డు, డ్గి.. ఈ అక్షరాలు ఆంతమందుగర విశేన శబ్దముల దిహువచనముల్పు ఈకింద ఇవ్వబడినవి, వర్రవికారములు అయా రూవములమబట్టి (గహంచవ లెను, అ

నామములు * వచనము ఏట ఏ,వం బవ, ఏ,వ. ఐంవ, పోటు పోట్టుః పోటులు | కోమటి శొమట్టు, కోమటులు కాటు కొట్లు, కౌటులు చీకటి చీకట్టు చీకటులు చెటు చెటు, చెటులు | ఉటి ఉట్లు న! సై! బి ల్‌ు స! గట్టా గట్టు గట్టులు | వుట్టి పుట్టు కోటు(ఇంగ్లీషు కోట్లు కోటులు | కోటి (ఈ $ కోట్లు, కోటులు నోటు (ఇం) నోట్టు నోటులు | అనటి అనటులు, ఆనంట్లు, అనంటుల్పు (గుత్చు ర్రోర్టు బుడ్డి బుద్దు బడు దిడు దొడ్షి దొడు ళల న! ! ర! 4.118. మరికొన్ని విశేష శబ్దిముల బహువచనములు ఈ దిగువకు (వదర్శించ బడినవి. ఏవం బ,వం వీ వ, ఐ.న, కొలను, కొలకులు కొలనులు | రేగు,లేను శేగులు 'కెలను కెలకులు, కెలనులు | గోగు, గోము గోగులు (మాను (మూకులు: (మానులు ఆవు ఆవులు, ఆలు చేను చేలు, జేనులు జాము జాములు, జొలు మీను మీలు, మీనులు ఎదు ఎదులు, ఎడు ది లు యణ 'పెళి "పెళిళు ళా అం వచనముల వాడుక. శీ.100, నంభ్యావాచకములైన నామములకునుు నమూహ వాచకములైన నామములకును బిహువచనం ఉంటుంది. "రెండు నొలుగులు ఎనిమిది అనే వాక్యంలో “నాలుగు” అనే పదం శుద్ధసంఖ్యమ తెలిపే నానుం; “నాలుగు ప్తున్తక ములు అన్నప్పుడు నాలుగు విశేషణం; *ఈ బొమ్మలు నాలుగు నావి అన్న వాక్యంలో *వాలుగు” నర్వనామం, *నాలుగులు అనే దిహువచనం నామం సంఖ్యావాచక నామములు , ఒకటి _ ఒకట్లు: రెండు _ రెళ్ళు; వది =*సడులు వంద = నందలు;ః కోటి = కోట్టు; జత _ జతలు; (శయము జ (శ్రయములు

న! పద విజ్ఞానం

సమూహవాచక నామములు మంద - మందలు: జట్టు - జట్టు; ద్భృిందముం బృిందాలు-

44181. లోహా ద్రవ్యములను, ఆహార పదార్ధములను సస్యములనుి రోగళాస్త్ర-క్రీడావిశేషాదులను బోధించే కొన్ని నొమనులు విత్యైక వచనములు; వాటికి దిహువచనం ఉండదు, ఉదాహరణములు *

లోహాది వాచక నామములు" దింగారము, వెండి ఇనుము, ఇత్తడి, ఇసుక, సున్నం, రాయ్యి ఇటుక, పిమెంటు, నేలబొగ్గు కొయ్య, గాలిం

ఆహార వాచక నామములు నెయ్యి, నూనె ఇంగువ, చింతపండు, ఉప్ప్యు బెల్లర్క పసుపు, జీలక్కర్య ఉలి, కాఫీ, పాయసం, పులిహోర్క మైసూర్‌ పాక్‌.

పస్యవాచక్ష నామములు కంద్కి జొన్న పెసర్శ్మ శనగ్త వర్కి చెరకు, జనుము.

రోగవాచక నామముల్లుః మకూచికము, చలిజిర్వం్క జలుబు,

శాస్త్రవాచక నామములు: గణితము, విజ్ఞానము, జ్యోతిషము, సాముద్రి కమ్కు ఆయర్వేగము,

్రీడావాచక నామములు, చతురంగమ్మ పేకాట, వెషంఠపాళి, కోలాటమ్ము “ఇన్నిసు, హాకీ,

ఈ క్రింది వాక్యొలలో కొన్ని విత్చైకవదన నామముల (ప్రయోగం గమ వించేది,

(1) బింగాంరం ధర నానాటికి ఊహాత్రీశముగా "పెరుగుతున్నదిం

( ఈ యింటికి పస్తుతం పదిబళ్ల రాయ్యి పదివేల ఇటుక్క వందదిసాల

తమనానాలలాాన అతనన లాటీ సిమెంటు కావలెను

(0) ఉల్లి చేసిన మేలు తల్లి ఐనా చేయడు,

(4) మెట్టభూములలో జొన్న, కండి మొదలైన పంటలు బాగుగా పండును.

నామములు = వచనము $్ర0

తీ 12 ఆహార-భక్ష్యవిశేషములను, ధాన్యములను, రోగా-ఆభరణఎళాస్రఎ

(శ్రీడావిశ్రేషాదులను బోధించే కొన్ని నామములు విత్యదిహువచనములుః వీటికి ఏక వచనం ఉండదు. ఉదాహరణములు:;

ఆహార_భత్యువాచక నామములు. పొలుః పేలాలు, అటుకులు, పూతరేకులు చం(ద్రకాంతాలు, దొద్బిట్టుం

“షాల్పలేవ్క, *పాలు మరుగుతున్నవి, అని ఆంటాము, భక్యములలో ఒకొక్క వసువును తెలుపుటకు ఏకవచనము వచ్చును; ఉదా, ఒకపూతరేక్కు బొబ్బట్టు. కొన్నిచోట్ల ఏకవచనం విశేషణముగా ఉపయోగపడుతుంది, పేలగింజ్య అటుకుగింజ.

ధాన్యవాచక నామములు కందులు మినుగులు శనగల్కు వీయ్యము ధాన్యము: ఆక్కుంళ్లు, బ౦ంగారుతీగెలు (వియ్యపు రకములు; గనసగపొలు, ఏలపలు లవంగొలు*

“వియ్యము", “ధాన్యము ఏకవచన రూవములై వా; ఆర్థముచేతను, (పమో గము చేతను బిహునచనమురే. “ఇవి సన్నబియ్యము; అవి పాతధాన్యము, ఖరీదై నవి అంటాము.

కొన్నింటి ఏకవచనములు విశ్రేషణములుగా ఉనయోగపడును, కండిగింజ, ఏలకిపండు లవంగంమెోగ్గ. కొన్ని ఏక్రవచనములు నవ్యవాచక నామములు (4.121. (ప్ర.

రోగవాచక నామములు ; పచ్చళామెరల్పు, బాలపాస చిన్నెలు.

ఆభరణవాచక నామములు; దుద్దులు: లోలక్కు-లు; పట్టీలు

ఒకొక్క వస్తువును తెణుపుటప ఏకవచనం ఉపయోగపడుతుంది; ఒక దుద్దు పోయిందిం

శాస్త్రాదివాచక నామములు, లెక్కలు (ఇగణిక శాస్త్రము; ఓనమాలు,

శ్రీడావాచక నామములు: ఓమనగుంటలు: గుజ్లైన గూళ్లు; బొమ్మ సెళ్లిద్లు దాగుడు మూతలు.

శ2

4 120, భావవాచక నామములు నిత్యైక వచనముల్సు; వీటికి దిహంువచనం ఉండదు, ఉదా ,- దయ్య కోపం, (పేమ, గౌరవం, (పీతి దానం, భోజనం, యౌవవం, మ్మిద్క రోత, సిగ్గు సంతోషం, దుఃఖం, చిన్నతనం, గర్వం, ధైర్యం,

4 24, వ్యన్తంగా (విడిగా) వితైక వచనములైన నామములు ద్వంద్వ వషమాసాలలో చివరి పదము లైనప్పుడు వాటికి బిహృవచనం వన్తుంది.

-. ఉదా- భారత - రష్యాలు, నలదమయంతుల; రామమూర్తి వెంక్యటావులు (వ్యక్తివాచక నామములు)

వెండి దింగారాలు; పసుపు కుంకుములు: పప్పు బెల్లాలు ((దవ్యవాచక నామములు,

కొమ్ముకోధములున దయాదాక్షిణ్యములు; సుఖసంతోషాలు జనన మరణ: ములుున మానమర్యాదలు, నృత్త్యరజ న్తమముల్సు; కలిమిలేములు; మంచి చెడ్డలు (భొవవాచక నామములు,

శీ!1205, ఒక పదార్థముయొక్క విచ్చిన్నాంశములను విడిన మ్తువులుగా లెక్కి౦చుట్రకు గొవి, దాని రకములను తెల్పపుటకిగాని (దవ్యవాచక నామములను దిహృవచనములో ఉపయోగించవచ్చును. ఈ (క్రింది వాళ్యములలోని ఏకవచన = బిహుపచన (పయోగములను గమవించేది,

(ఓ) నిన్నతెప్పించిన రాయ్యి ఇటుక అంతమంచిని కావు, కొన్ని విండిరాళ్లు కొన్ని సరిగా కొలని ఇటుకలు, ఉన్నవి.

(ఖ్వకొాయ్య తోను, కొమ్ము తోను చక్కనిబొమ్మలు తయారగును, దిట్టలు తగిలించుకొమటకు గోడకు కొయ్యల్స వేయించవలెను, గు్యురానికి కొమ్ములు ఉండవు,

(శ) ఆంధ్రులకు బియ్యం (పరాన ఆహారం. ఈ రోజులలో పాత వియ్యాలు దొరకడం లేదు.

నామములు = నచనము శ్రి1

(4 నూనె వలన ఎన్నో ఉపయోగములు కలవు, వంట నూనెలలో పెక్కు రొలు ఉన్నవి.

(0 వీసున్న గాలికి *'పవనము” అని పేరు కొన్ని బుతు పవనములు వరమును కలిగించును.

న!

4.120. ఒక్కౌాక్క గుణమును గాని ధర్మమునుగానిి వ్యాపారమునుగాని ఒక్కాంక్కం వస్తువుగా పరిగణించినప్పుడు భావవాచక నానుములు టజాతివాచక నామములై వాటికి బహువచనం వచ్చును ఈ [కింద కొన్ని వాక్యాలు ఉదాహ రించ బడినవి

(1/ (వళిఫలా పీక్స్‌ లేవి దానము ఉక్క్భృష్ణ్టమైన గుణము. (భానా వారు సంకానం కొరకు ఎన్నో దానాలు చేశారు. (జానా)

(బ్ర ఆనుభవము వల్లగాని సంపూర్ణజ్ఞానం కలుగదు, (భాంనా) ఆయన జీవితంలో ఎన్నో వింత వింత అనుభవాలు కలవు (జానా)

(శ్ర) పుట్టుక ఎప్పుడు ఉన్నదో మరణము ఆప్పుడే ఉన్నది. (భా.నాఎ, దేశ ములో శికు మరణాల సంఖ్య తగ్గినది (జా.నాా

య శ

(4) కక్క- విశ్వాసం గల జంతువు (భాన్గ్రా మాఢవిశ్వాపాల వల బొతీ పురోగతి కుంటుపడుతున్నది. (కాంన్సా

శీ 127. ఒక్కవ్య క్రి లేక వమ్తుపు పడంలో ఉపయోగపడే. భావవాచకం (ద్రవ్యవాచక నామముల ఏకవచనానికి పెక్కుమంది వ్యక్తుల్క లేక పెళ్కువస్తువుల వక్షంలో దిహువచనం రావడం కలదు, ఉదాహరణ వాక్యములు"

1. నాభోజనం కౌచేదుం పెళ్లివారి భోజనాలు అయినవి,

2 పతినిధుల టిఫిన్లు, కొఫీలు అయిన అనంతరం నళ 'ప్రారంఖించాడ

$. ఈ ఇంటిలో ఒక్కడికి బుద్దిలేదు, ఈ పిల్లలకు బుద్దులు లేవ్యు చెప్పిస మాట లక్ష్య పెట్టరు. న్‌

$32 సదవిజ్ఞానం

శ. మాకాతలు నేతులు శ్రాగేవారు.

$. పండుగకు ఖళ్లకు సున్నాలు వేయించాలి.

6. మూడు టీలు తీసుకొవిరా. (జమూడుకప్పుల టీ

4 128. ఒశే వ్యాపారం పెక్కుసారులు జరిగితే, దావివి తెలిపే భావవాచక నామానికి విహంవచనం వస్తుంది. బిహువచనంలో అది జాతివాచకనామం బౌతుందిం

1 ఇకనైనా నీ తిరగడాలు, సిగరెట్లు కౌల్చడాలు కట్టిపెట్టు,

7? బహుమతులు ఇవ్వడాలు పుచ్చుకోవడాలు, చిరకాలంనుంచి వస్తున్న పొాంఘికొచారం.

8, కొటడాల వలి పిలలు బాగుపడరు.

ము ళం ళ్‌

4 1290. కొన్ని వ్య క్తివాచక నామములు బహువచన రూపములైనా వాటివి ఏీక్రవచనములుగానే వరిగణీందాలి.

ఉదా,- రాఘవులు వెంకులు, సుబ్బులు, ముత్యాలు (వ్యష్తలు); పసిడి మన సులు (చిత్రం); కవిజీవితములు (ఠం)

ఏక్రవచనములుగా వయి నామముల (వమయోగం ఈ (క్రింది వాక్యాలలో గమవించేదీ

క రాఘవులుతో వెంకులుకు గాఢ స్నేహం ఉన్నది,

2, *పపిడి మనస్సులు లోవి పాటలు ఎవరు (వాశౌగః?

క, ఒకసారి ముత్యాలును విల్చుకొవి రౌం

4 *కవిజీవితములు నాకు చాలా ఉపయోగపడినది.

4 100. పూజ్యతలో నామముల ఏకవచనానికి బదులు బహువచనం వన్తుంద్యి కొన్నిచోట్ల నామముల చివర బహువచన రూపనులైన *గారు్క, *వాడి అనే శబ్ద ములలో ఒకటి వచ్చును. ఉదాహరణల్ను

కే నభాధ్యతుల్లు థీ రామమూర్తి పంతులుగారు ఆగాననం అధిష్టించినారు

27. మహారాబావాత దిహుంభాషా వనండితుల్పు ఉత్తమ కవులు మ్మాశమే కొక విశ్వవిఖ్యాత దొశళలుం

రిం అత్తగారు మామగారు ఆ మెన్స మిక్కిలి (వేమళో ఆదరిందారు,

వీడవ పరిచ్చేదం సర్వనామ భేదములు

4 181 వాక్యవిక్షానం అనే-మొదటి భాగంలో సర్వనామముల నిర్వచనం ఈవిధంగా చెప్పదిడినది (1.48. (ప్ర"

వ్యక్షివసువులను పేర్కొనక వాటిని నిరేథంచుటకు “ని, వాటి సంఖ్యను

క్‌ ఖాత లా ౧ శ్ర లేక పరిమాణమును తెణప్పుటకు గాని, ఉపయాక్రములై నామములకు బదులుగా వచ్చే పదములు నర్వనామములు అనబడును, (ఉదా = నేను; వాడు; అది; ఎవరు,

సర్వనామములలో వైవిధ్యము కలదు కౌబిట్టి వాటిని వేర్వేరు రకములుగా విభజించ వచ్చును ,

(1) పురుషవాచక నర్వనామములు, _ నేను సీవ్వు వాడు తాను మొదలైనవి

(బ్ర విర్దేశవాచక సర్వనామములు -_ వాడు వీడు, అద్వి ఇది మొదలైనవి,

(8) (వళ్నవాచక సర్వనామములు, - ఎవడు, ఎవతె, ఏమి మొదలైనవి,

(4) అవిశ్హేళవాచక సర్వనామములు - ఒకడు కొందరు, ఎవడో, ఎన డును మొదలైనవి.

(5) వంభ్యాపరిమాణవాచక వర్వనామములు. = ఇద్దరు, వది ఆంతీ మొదలైనవి,

(6) ఆపేక్షిక నర్వనామములు, - ఎవడు, ఎవక్కు ఏది మొదలైనవి (వయోగముమబిట్టి).

(7) సంబుద్ధివాచక నర్వనామములు... ఓకీ, ఓసీ మొదలైనవి.

(ఓ వ్యంజకార్థక _ సర్వనానుములు, - ఏమి ఎంత మొదలెనవి ((వమయోగమునువిట్టి).

మ!

వివిధ వర్షములకు చెందిన సర్వనామములను గురించిన విశేషములు ఇటు

మీదటి _పసంగములలో తెలుపదిడును

ఎనిమిదన పరిచ్చేదం పురుష వాచక సర్వనామములు

శీ 182 వకగాని లేఖకుడుగొని తన్ను ఇతరులకు తెలుపుకొనుటకు “నేన్స? ఆనే పదమును, (శోతనుగావి, వఠితనుగాని తెలుపుటకు “నీవు లేక “మీరు ఆనే పదమును ఉనయోగించును; తొనును, ఎవరితో చెప్పునో వారును తస్ప ఇతరు లను తెలుపుటకు “వాడు, *వారి మొదలైన పదములను వాడును “నేని అన్నే సర్వనామము “ఉత్తమ పురుష అన్ని “నీవు *మీరుం ఆనే సర్వనామములు, మధ్యను పురుష అని *వాడుి, *వారుి అనే సర్వనామములు * పథమ పుడషి అవి వ్యాకరణం పరిభాషలో చెప్పదిడును., ఇవి పురుషవాచక వర్వనామములుం “నక్త *శోత' *పఠితి అనేపదములు పుంలింగములే అయినా, ఇక్కడ వ్రీవ్యక్తులకు హూడ వర్తించును *వురుష ళబ్దిము వ్యక్తి బోధకము; పారిభాషిక "పదముగా పురుషవ్యట్తలను, శ్రీవ్యక్తులను తిర్యక్కులను జడములను జోధించును ఒకవ్య క్రి పృష్టిలోవి వస్తుజాతములో తన్నే నర్వ(పధానముగా భావించును. కాబట్టి. “నేను ఉత్తమ పురుష అని చెప్పదిగినది, వక్త తన్ను గురించి గాని ఎదుటి వ్యక్తిని (శోళతన్సు గురించిగాని చెప్పుట అరుదు ఇతరులను గురించియే తరచుగా చెవ్ప వలపినచ్చును. అందుచేత ఇతర వ్యక్తులకు (వథమ్య్యనం ఇచ్చుట స్వాభావికము కనుక ఇతర వ్యక్తి వస్తు నిర్దేశమ్నులైన సర్వనామములు (సథమ పుఠషగా చెవ్పదిడినని మిగిలిన “నీవు మొదలైనవి *మధ్యమ పురుష అని పేర్కొన బడినవి

తెలుగులో (పథకుప్పువష నర్వనామముణు ఏ నామములను టోధించునో అవి (ప్రాతిపదికలు (మొదటి రూపములు). వీటినుండి ఉత్తమ్మ మవ్యమ పురుష రూపములు ఏర్చడుతున్నవి; ఉదా. వాడు అల్లుడు (ప పు; నీవు అల్ఫుడవు (మం పు; నేను అల్టుడను (ఉఊ పృ), మందాాడు, మంచివాడవ్వ, మంచిహడ ల. ఇదేవిధముగా (సథ వఎపషే (డ్రీయలనుండి ఊత్తమ మధ్యమ పురుష్మక్రియలు ఏర్ప డును; ఉదా,- వాడు ఉన్నాడు (వ స్ప ). నీవు ఉన్నావు. (మ.పు), ఉన్నాడవు ((ప్రాచీశరూపం), నేను ఉన్నాను (ఊ పుం), 'ఉన్నాడను (టాచీన రూవర* కనుక నామములు క్రియలు, వీటి పురుషరూవముం ఏర్పాటు దృష్టు "వాడు మొద్నలైన సర్వనామములను (పథమ పురుషగా పరిగణించుట ఉచితము,

పురుషవాచక సర్వనామములు $్ర0క్‌ నామములకు కూడ పురషరూప భేదములు ఉండుట తెలుగుభాషలోని వికి ష్టళ, ఉత్తమ మధ్యమృ పురుష నర్వనామములు తస్ప తక్కిన ఆవ్ని సర్వనామ ములును (పథమ పురషములే. 4 180. పురుషవాచక సర్వనానుముల ఏకవచన_బహువచనములు ఈ (కింద (వదర్శించదిడినవి. లా ప్పరుష ఏకవచనం దఐబహువచనం ఉ త్రమపురుష నేను మేము, మనము మధ్యమపురుష సీవు, మీరు, మీరు, మీరందరు, తమరు తవమరందరు" (దళమపురుష వాడు అతడు ఆయన్మ వారు వీడు ఇతడ్కు ఈయన వీరు ఆమె ఆవిడ వారు ఈమె ఈసడ, పీరు అది ఇదీ అవ్వి ఇవి, తాను తాము 4.184. పురుషవాచక స్రర్వనామముల లింగములు ఈకింద (పదర్శించ దిగినవిం పుంలింగము.--- వాడు ఆతడు ఆయన్మ వీడు ఇతడు, ఈయన. శ్తీలింగము..... ఆమె ఆవిడ ఈమె ఈవిడ్య అద్మి ఇది. ఉభయలింగము,___ నేను మేము, నమనమ్యు నీవు మీరు, తమరు వారు పీరు, తాను, తాము. నపుంనకలింగము..___ ఆద్కి ఇద్కి ఆవి, ఇవిం

906 పదవిజళ్ఞానం౦ పురుషవాచక నర్వనామముల వాడుక 4,185 నేను. 1* పురుషవ్యక్తి గాని, స్త్రీవ్యక్రిగాని తన్నుగురించి ఇతరులకు ఒకవిషయం చెప్పేటప్పుడు ఇది ఉపయోగపడును కొడుకు తండ్రితో అన్నాడు, “నేను ఏమి తప్పు చేళొను అవి నన్ను అనానను నన. విందిప్తారు?” ఆమె భర్తతో అన్నది, “నేను మాతం ఈవిషయంలో మీతో ఏకీభవించను వాతి అనాలి వినినో 2, ఊహాళ్మకములైన తిర్యగ్గడముల ఆత్మకథలలో ' నేను" శద్దిం ఉపయోగ పడునుం బంగారం ఆత్మకథ “నేనంటే ఇష్టం లేనివారు ఉండరు, నాపేరు బంగారం, నేను ఎక్కడ పుట్టానో, ఎన్నెన్ని రూపాంతరాలు చెందానో, ఏడే అనుభవాలు పొందానో, వివరిస్తాను వినండి ... * సూచన _ “నేను శచ్దావికీ రూపాంతరాలు" నే ఏను, ఏ. ,నే వస్తాను వంటి వాక్యొలు నేటివాడుకలో ఉన్నవి ఏను, ఏ ___ ఇవి నేటివాడుకలో లేవు, ప్రాచీన కొవ్యభాషలో ఉన్నవి శ,186. మేము

1. సాధారణముగా ఒకవక్తయే *వ్పేము" శద్దిం ప్రయోగించును, అది అవేక వ్తలను సూచించదు తన తరపున తన సహచరుల తరపున వక్త మాటాడే టప్పుడు వారిని అందరిని సూచించుటకు మేము ఉపయోగపడును, *మేము బోధించే న్య క్తురలో (శ్రోతలు “ేరర్రుు, ఉదా విద్యార్థినాయకుడు అన్నాడు,” మేము నికవధికముగా సమ్మె కొనసాగించు టకే నిశ్చయించినామ్హు” మేము = నేను నాతోటి విద్యారులు. అ 2, పెక్కుమంది ఒకబ్భిందముగా ఒకేసార్రి ఒ'కేవాక్యము పలికేటప్పుడు “మేము” ఆవ్యక్తులందరివి సూచిసుందిం

పురుషవాచక నర్వనామములు త్రం ఉదా. నభ్రలోవి కొందరు (ప్రతిపత్తులు లేచ్చి ౫ మేము ఈ (ప్రతిపాదనను వ్యతి శేకిస్తామ్ము” అని ఏక్రకంరముగా ఆరచినారు.

పెక్కుమంది సంతకొలు చేపిన ప్యతములోని “మేము? కబ్దము వారినందరిని సూచిస్తుంది.

8. ప్యతికా సంపాదకులు [గంధ (పకొశకులు తరచుగా నేని అనుటకు

(4 శక = బదులు “మేము” అనే దిహువచనం వాడుతారు. ఉన్నతాధికారులు మహారాజులు స్వోతృ్మర్రయందు 'నేను' ఈ బదులు “మేము ఆంటారు

ఖై

(క) ఈ విషయంలో (పభుత్వ వైఖరికి మేము తీవ విరనన తెలుపు తున్నాము. (నంపాదకుడు)

(9) ఈ (గంధం యువరచయితలకు మిక్కిలి తోడ్పడగలదు ఆని మేమ భావిస్తున్నాము. ((వకొళకుడు ల్‌ (గ మేము మీ కోరికలను గురించి ఆలోచిస్తాము. (ఉన్నతారికారి)

4 కుటుంది సభ్యులను దగ్గి దింధువులన్ను న్వదేశాదులము గురించి ఇతర్పులకు చెప్పేటప్పుడు *నా” అనుటకు దిదులు *మా' అనే దిహువచన రూనం వాడుట తెలుగు సంపదాయం, ఉదా ,.__

తండ్రికి ఒక్కడే కొడుకు అయిన్సా “మా నాన్నగారు ఇంటిలో లేరు అంటాడు. "మా అన్నయ్యకు మంచి ఉద్యోగం లభించింది 4మా గురువుగారి జన్మదినోత్సవం రేపు జరుగుతుంది. “ప్రాచీన వంస్క్యృతిలో మౌడేశానికి సొట్‌ దేశం మరొకటిలేదు" థ$మాడోరు. “మా పారళాలి మొదలైనవి.

శ్రీలు తమభ ర్తలను గురించి చెప్పేటప్పుడు (మావారు అంటాడు, సూచన ,= “మేము శబ్దానికి “ఏము అనే రూపాంతరం కావ్యభాషలో కలదు, నేటి వాడుకలో *మేంి అనే బింద్వంత రూపం ఉన్నది.

43

చో 4.107. మనము, (1) ఈ సర్వనామం బోధించే వ్యక్తులలో వదక్తతో పాటు (శ్రోత లేక (శోతలుకూడ. చేరుతారు మనము == నేను, మీరు, దీవికి *మనంి అనే రూపాంతరం ఉన్నది,

ఉదా .- మనం అందరం ఒక కుటుంబంలోని అన్నద్రమ్ములవంటి వాళ్ళము, మనలో నునము కలపొంచుకొనుట తగదు

(2 ఒక వర్షానికి చెందిన వ్యక్తులు తమలో తాము ఆత్మీయత తెలుపు కొనే టందుకు 6(మసము ఆనే నర్వనామం ఉపయోగపడును, ఒకయింటి పిల్లలు “మననాస్నగారుి అని చెప్పుకొంటారు. *మన దేశం, 6మన పొరశాలి మొదలైనవి భకూడ అటువంటి (పమయౌోగాలే, వ

నొకరు యజమావి (యజమానుని) తో, *౪ఆయ్యగారూ, ఇవి అన్నీ మన సామానులే కదండి | మవ అమ్మగారు ఎప్పడుతిరిగి వప్తారండి * అని: ఆంటాడు ప

4,108 నీవు,

(1) తల్షిదండులు, పెద్దలు పిల్లలను, గురువులు శిష్యులన్కు అధికారులు, యజమామబలు నొకళ్లమ వారివయన్నుతో నంబంధం లేకుండ *నీవి అంటారు. “పీవి వాత్సల్యమును, ఆధికొరమును సూచిస్తుంది.

ఉదా .- వృద్ధుడైన తండి 2 “ఆనబ్బాయ్యి నీవు పిల్ణలతండివి అయ్యావు; విలాసాలకై డబ్బు వృథా చెయ్యడం తగించు. ”

మూ తి 6 స్టే ళ్‌

ఉపాధ్యాయుడు 2 “సుబ్బారావ్‌ ఈ (వళ్నకు సివు జవాబు చెప్పు."

(8 నవయస్కులైన మ్మిళులు, దగ్గరి బింధువులు చనవుచేత తమలో తాము ఒకరి నొకరు *నీవి అనుకొంటారు,

ఉదా,

(క ఈ వేళ రాత్రి రెండవ ఆట సినీమాకు పోదాం, (వీవు) వస్తావాః (ఇద్దరు మి్యక్రుల నడుమ నంధాషణ)

పురుషవాచక సర్వనామములు శి0కె

(శ) అక్కా, (నీవు) నాప ఒకమంచి కథ చెప్పవే, (చెల్లెలు అక్కతో అన్నమాట

(గ) రాజా 1 నిన్ను నేను ఎంతగా (పేమిస్తున్నానో ఆర్థం కొలేదా? (వేషిజవితో (పియురాలి మాటలు)

తరచుగా “నీవు లోసిస్తుంది; క్రియనుబట్టి దానిని పోణ్బకొన వచ్చును. “నీవు కు 6నువ్వు ఆనే రూపాంతరం నేవి వాడుకలో (పచురంగా ఉన్నది.

(8) కన్నవదిడ్డణు తల్లివి తరచుగా “నీవు అనడం కద్దు,

ఉదా _ “ఆమ్మా. పండగకు నీకు ఒక పట్టుచీర కొంటాను; నీకు ఏరంగు ఇష్టమో చెప్పు, వ

(4) భగవంతుని విషయంలో నీవు). (పయుక్రమౌతుంది. ఉదా ఏడుకొండలవాడా వేంకటేశ్వరా | నాపై నీపదయలేదా[ నీవుతస్స ఈ ఆసత్సమ యంలో ఇంకెవ్వరుదిక్కు నాకు, తండ్రీ

(5) కవులు తమ రచనలలో మహారాజులను, ఉన్నతాధికారులను “నీవి అని పేర్కొనడం సంషపదాయము. ఉదా.

(క) రాజొ, వికమదేవవర్మ ధరణీం(దా, నీకు చీర్దాయునా.

(జామ్‌న కవి (ఇ) అట్టి పట్టుల కరిగి నీవు అరుల నోదె పాటు చేసితివి అనుట యే పాటి తలపు నమర విశ్ళంక్క, రఘునాథ సాహసాంక, (ఛేమకూర వేంకటకవ్కి విజయ విలానమృు

(4) కోపాతిశయ తిరస్కార సూచకముగా ఒకొక్క_పుడు “నీవు భద్దిం 1పయుక్ర మౌతుంది, ఉదా .-

“వ్రీ ॥ దుర్మార్గుడాః వీవు ఇంత నీచుడవు, కవటివి అని నేను కలలో వెనా ఊహించ లేదు, తత్‌క్షణమే ఇచటినుంచి కదలిపో ః లేదా ...”

క్రిశ0 పద విజ్ఞానం

4.109, మీరు, తమరు.

(1) పూజ్యతలో ఒకే వ్యక్తిని విర్దేశించుటకు *“మీధ్కి 'తమరు' అనే పద ములు ఉపయోగపడును. “మీరు కన్న *తమరు పూజ్యతాధిక్యమును తెలుపును, సాధారణముగా పెద్దలను ఆధాకారులన్సు పిన్నలు నిమ్న శ్రేణికి చెందివ వ్యక్తులు, “మిది లేక “తమరు ఆంటారు పరిచితులైన సమాన హోదా గలవారున్తు అపరి చిత వ;కులును, పరస్పరం *మీరు" అని వ్యనవారించు కొంటారు

[క్తి ఎ

ఉదౌ ;..

(క) కృష్ణమూర్తిగారూ మీరు నాకు ఒక్కసాయం చేసివెట్టాలి,

(ఇ) తమరు 'సెలవిప్తే ఆప్రకొరమే నడచుకొంటాను.

(౨ ఒకొక్కప్పుడు పూజ్యతలో బహువచనంలో “మీరందరు”, "తమరం దర అనె సంయుక్త వదాలు వ్యవహరించ దిడును ఉదా =

(5) మీ కందరికి నా నమప్కొారాలు.

(5) మహాశయులారా తమరరిదరు దయచేసి తనము తను స్థానాలలో విశ్శద్దిముగా కూర్చోండి,

వ!

(&) "ఈమప' అనే అృంలో మధ్యమ పురుషలో ఒకొక్కప్పుడు *తొము శబ్దం వస్తుంది. ఉదా ,- శ్రాము తస్పక ఈ పెంగ్లికివచ్చి మాసత్కారం స్వీకరించండి.

(శ) అత్యంత పూజ్యతా సూచకముగా. *తమరు" శద్దావికి బదులు మహా రాజులను *ఏలినవారు, *“ప్రభువువారు, *నర్కారువారి మొదటైన పదములతో గౌరవించి చెప్పుట (ప్రాచీన సంప్రదాయము, పీరాధిపతులమ్క యతీందులను క థి పూజ్యపాదులు' అనుట ఒక ఆచారము, (యేమగొరవ సూచకముగా గృహిణి తన ర్న్తను ఒకొక్కప్పుడు “శ్రీవారు అనుట కలదు,

పురుషవాచక సర్వనామములు త్రీ41

శ,140. మీరు

1. “నీవు శబ్దావికి ఇది బహువచనం, విడివిడిగా +నీవు) ఆని పేర్కొవ తగ వ్యక్తులు పెక్కుమంది పక్షంలో “మీర” ఉపయుక మౌతుంది.

6 గి తాకి

ఉదా ,- వినండి పిర్పలు £ మీరు ఒకొక్కరు పాతికరూపాయల చొప్పున వార్షిక పరీక్షకై ఈ నెల ఆఖరులోగా గర్రసుము చెల్లించవలసి ఉంటుంది.

2, పూజ్య లావాచకమైన "మీరు శద్దావికి బహువచనంగా "మీరు ఉపయోగ పడుతుంది. ఉదా .-

మహాశయులార్కా బహువ్యయ (వ్రయానలపలో నై మీథు ఈ సమావేశాలకు విచ్చేసినందుకు మీకు నా ధన్యవాదాలు, న్‌

త. ఎదుటివ్య క్రి “నీవు” ఆని 'పేర్కొనతగ్రవాడైనా ఆ వ్యక్తి దేశం, బంధు

న! ౧ ఈ అతో

వర్షం మొదలైన విషయాలలో 'మీ' అనే పదమే వ్యవహృత మౌతుంది, *మా నాన్నగారు? *మాదేశం్కి అన్న రీతిగా *మీనాన్నగారుి *మీ దేశం", “మీ పాఠ శాల" ఆవి ఆనడం సం్టపదాయం,

సూచన .__ *మీరుి శబ్దానికి మీరలు, *ఈరు% *ఈరలు” అనే రూపాంత రాలు [ప్రాచీన భొషలో ఉన్నవి; నేటీ భాషలో లేవు,

4.141. వాడు, వీడు, ఆమె, ఈమె.

1. స్నేహ ప్రేమ సూచకముగా ఈ సర్వనామములు తరచుగా వాడదిడును,

ఉదా _

కృ వాడు నా చిన్ననాటి నేస్తం.

ఖ) శారదా వీడు ఎవడో తెలుమనా?ః మా మేనమామ కొడుకేనేే వె వాడుకొడు.

గు ఈమె మా పక్కయింటి అమ్మాయి, చాలా తెలివైనది. నాకు తెలి యని లెక్కలు నేద్బతుంది

$ైశీ2ి పద విజ్ఞానం

వి. సేవకుల పట వాడు, *వీడు (పయుక్తమలు:ః శవ్పీడ్సు మా నౌకదడి

స! నాతొ శ్‌

“వాడు మా యింటి మంగలి" అని ఆంటాము.

$. పూజ్యతతో “ఆమె, *ఈమె అవి చెప్పవచ్చును. ఉదా. ఈమె మా అత్తగారు ఆమె రచయి(తిగా గొవ్ప పేర వంపాదించారు.

త్త ఒకవ్య క్తివట్ల విరాదరము సూచించుటక్తై వాడు, *వీమి అనే పద ములు ఉపయోగించదిడున్ను ఉదా _

పెద్దపదవిలో ఉంటే నేమి, ధనవంతళుడ్రై తేనేమ్మి వాడు పరమ వీచుడు

శ142 వీడు

ఒకొక్కంప్పుడు వక్త నృమతా సూచకముగా గాని స్వోత్కంర్ష సూచకముగా గావి “నేని ఆనే ఉత్తమ ప్పరుషకు దిదులు “వీడ్షు' ఆనే (ప్రళమ పురుష వయో

క్ర మహా(ప్రలో 1 వీడు మీ పాదదాసుకు. ఈ 'పేదవాడీని కనికరించండి.

ఖ్‌ పీడు సామాన్యుడు కౌడ్కు జానక్సీ దేవేంద్రాదులను విర్హించిన మహా పరా (క్రమళాలి. సొమాన్య మానవుడు నీ రాముడనగా ఎంత 1 వీడు తలంచుకొంటే, రాముడ్కు గీముడు, క్షణంలో భస్మీభూతులు కొగలరు, (రావణుడు అన్నమాటలు “పీడ రావణుని సూచించును )

గ) (వీడు అరుగుచున్నాడు. శ్రీనాథు డమర పురికి. (శ్రీనాధమహాకవి ఈన్నుగూర్చి చెప్పుకొన్నది)

ఘు సమ్మతి శ్రీహరి కిచ్చి చెప్పె నీ బమ్మెర

పోతరా జొకడు భాగవతమ్ము జగదితమ్ముగన్‌ ధి (పోతన మహాకవి తన్నుగురించి చెప్పకొన్నది,

పురుషవాచక సర్వనామములు 848 శ.14ఏ. ఆతడు, ఆయన, ఇతడు, ఈయన, ఆవిడ, ఈవిడ.

1. ఇవి పూజ్యతలో వాడదిడే సర్వనామములు. “అతడు మా 'పెదతంగడిం ఆయన మా తెలుగు వండితుడుు చాలామంచివారు ఆని ఆంటాము; ఇట్టి చోట వాడు" అనము. ఆతడు" అనుటకన్న “ఆయని అనుటలో ఎక్కువ గౌరవం స్ఫురిస్తుంది. నమీసవర్హులైన వ్యక్తులను విర్దేశించుటశ్రై ఇతడు” *ఈయవి అనే పదములు వాడబిడున్సు, స్త్రి వ్యక్తుల విషయంలో పూజ్యతలో “ఆవిడా *ఈవిడి ఆనే పదాలు వాడబడును. వర్తమాన కాలపు వంఘటనలను చెప్పేటప్పుడు పజీవు లైన వ్యక్తుల విషయంలో పయి సర్వనామములతోపాటు బహృవచన [కియా రూప ములు వాడబఐడును ఉదా ,-

క ఆవిడ మా మహిళా సంఘానికి ఆధ్యతురాలు; నాటి సభలో గంలీర ముగా ఉపన్యపించారు

ఖ) ఆవిడ మా మేనేజరుగారి సతీమణి; ఆందరితోన్సు ఎంతో చనవుగా ఉంటారుం

గ్గ ఆయన పరమ. ధార్మికులు, ఉదారులున ఎందరికో ధనసహాయం చేశారుః

ఓ భర్తను నిర్దేశించుటకై “మా, “మి శబ్దాలతో “ఆయని *వారుి అనే పదములు భార్యను నిర్దేశించుటకై *ఆనిడ' లేక “శ్రీమతి అనే పదముల, ఉపయోగించదిడును; మా ఆయన, మావారు, మీ ఆయన్య మీవారు, మా ఆవిడ, మీ ఆవిడ మా (శ్రీమత్సి మీ శ్రీమతి.

సూచన ,- “అతడు. శద్దానికి *ఆతడు, (అతగాడి *అతని అనే రూపాంతరాలు కలవు, *ఇత ప, శబ్దావికి "ఈతడు, “ఇతగాడు "ఇతని, అనే రూపాంతరాలు కలవు రచయిత అఖిరుచివిదిట్టి సందర్భమునుబిట్టి, ఆవళ్య కతమదిట్టి వీటి (ప్రయోగం ఉంటుంది.

లి పౌరాణీక ఇ చొర్మితక వ్య క్రుల విషయంలో *ఆయని్కి, *ఆవిడి మొదలైన గౌరవవాచక వర్వవామములుగావ్కి బహువచన (క్రియలుగావి తరచుగా వాడదిడవు.

844 వద విజ్ఞానం ఉదాహరణ $ *ఆళోకుడు' కళింగ యుద్ధములో ఆఖతిండ విజయం సాధిం చెను ఆ యదమే ఆశని లో పరివర్యన కలిగించినది? అవి చెప్పదగును; కొని “ఆయన కశిరగ యదంలో అఖండ విజయం సారించిరి ఆని ఎవరును ళు శ ఒకొక్కపుడు వతల విషయంలోను మహాపురుషుల విషయంలోను “ఆయసి లేక *వారు పూజ్యశలో వాడదిడును. ఉదా .- ట్రీమదాది శంకరాచార్యులు సావెత్తు శంకరుని అవకారమే. ఆయన తమ ముప్పది రెండేళ్ళ జీవితములో ఎన్నో విజయాలు సాధించి ఎన్నో ఘనకార్యములు చేసినారు / ర్‌) విందలో వ్యంగ్యముగా “ఆయనగారి “ఆవిడగారు" అనే వదములు వమోగించదిడును ఉదా *- క అర్జర్యాత్రి ఆయినా ఆయనగారి కోనం కని పెట్టుకొని ఉ౦డవలపిన దే. ఖ) ఆవిడగారికి ఆలంకరణకోమ ప్మతికా పళంనంతోను (పొద్దుపోతుంది; మరి ఇంటి పనులకు వేళ ఎక్కడిది? శీ,144. వారు, వీరు.

1. ఈసర్వనామములు స్త్రీ పుకుష వ్యక్తులను టోధించే బహుంువచనములు. "వారు కు “వాళ్లు “వీర కు “వీళ్లు అనే రూపాంతరాలు వాడుకలో ఉన్నవి. కృ ఆరు నెలలు సహవానం చేస్తే వారు వీరవుతారు. ఖ) వాబ్ధ వీళ్లు కలిపి మొత్తం ఇరవైమంది ఉన్నారు శి ఒకవ్యక్తివి విర్తేశంచుటకు పూజ్యతలో వారు గాని “వీరు గాని వచ్చును. ఉదా, వీరు మా నాన్నగార్కు వారు మా (వంానోపావ్యాయుణ్క వాడ మా దొడ్డమ్మగారు,

పురుషవాచక సర్వనామములు తి్కస్‌ ఇట్టి చోట్ల “వాళ్లు” “వీళ్టు' అనే రూపాలు (పయుక్రములు కౌవు, ణి ళం అక సూచన :_ “వారలు, '*వీరలు) అనే బహువచన రూపాలు అప్రసిద్ధములు _ (ప్రాచీన కావ్య భాషలో వీటికి (పచముక వయోగం కలదు. కీ.145. అది, ఇది. క. ఈ సర్వనామములు శిర్యగ్దడ వాచకములైన నామములక్రు దిదులుగా వచ్చును ఉదా ,- కృ వాడు నాకు ఒక కథల పున్తకం ఇచ్చాడు. ఆది నేను చదివాన్యు దానిలో మంచి మంచి కథలు ఉన్నవి. చ కృ) ఇది మా పెంపుడు కుక్క. దీని పేరు "రాజా, వ స్నేహ్మపేమ సూచకముగా “ఆవి *ఇఏఏ అనే పదము శ్రీ వ్యక్తి పక్షంలో వచ్చును. కృ ఆదిమా పెద్దమ్మాయి, బియ్యే చదువుతున్నది. ఖ) ఇది మా వ్నేహితురాలుు పద్మ. గృ దాని మాట నేను నమ్మను. సూచన _ ఈ సర్వనామాలకు స్త్రీ లింగ (పయోళం పూర్వ కొవ్యాఖలో విస్త లంగా క్‌లదుం శ్రి వాక్యారంభములో కాలబోవకముగా "ఆది అనే సర్వనామం (వయోగించదిడును. కృ ఆది సాయంకాలము, ఖ) అది చీకటిర్శాతి. గ్ర ఆది వనంత దముతువు, శీ. పూర్వవాక్యంలోవి భావము నంతటిని నిర్హేశంచుటకు తడుంాతి వాక్యంలో అది లేక *ఇది" [పయుక్త మవుతుంది, క రాజన్న నమ్మకమైన వాడే, ఆది నేన్స కొదనను. క మ

846 పద విజ్ఞానం

ఖిభూమి ఆకర్షణ శ క్తినల్లనే వస్తువులు మీదినుండి క్రిందికి (భూమిదెశగ్యా పడును. ఇది కనుగొన్న మేధావి న్యూటను.

ర్స్‌ ఒక అవిర్వాచ్యమైన భావమును తెలుపుటకు అప్పు డప్పుడు ఇది “ఆది” అనే సర్వనామం (ప్రయోగించ ఐడును

కి ఈ రోజున నా ఒంటిలో ఇదిగా ఉన్నది.

ఖ) నా శరీరంలో అదొక లాగున ఉన్నది

గ్ర మీరు చెప్పినది ఏమంత ఇదిగా లేదు.

సూచన అది ఇది అనే ఎర్వనామాలకు రూపాంతరాలు, ఆద్ది

ఆయ్యద్మి ఆయద్వి ఇద్ది ఇయ్యడదిి ఈయది. వీటికి (ప్రాచీన కావ్యాలలో నే (పయోగం; నేటి భాషలో అరుదు,

శ 146. అవి, ఇవి.

ఇవి నపుంసకలింగ బహునచనములు. తిర్వగ్గడవాచకి నామములప బదు లుగా వచ్చును, ఉదొాంా

ఇవి మా పొడి సపవులు, అవి మా పంటపొలములు,

4.147, “వాట్ట, “ఆవి అనే సర్వనామాలు నామముల తరువాత ఆదే వర్గమునకు చెందిన ఇతరవ్య క్రి వస్తువులను సూచించుటక్తై (పయోగించబడును.

ఉదా,-

క) రేపు మా యింటికి నూ పిన్ని వాళ్లు వస్తున్నారు.

అ) బిజారుకు వెళ్లి పున్తకాలు, అవి కొనుక్కొని తెచ్చుకోవాలి

సూచన -= “అవి, “ఇవి అనే సర్వనామములకు “అవ్వి _ ఇవ్వి, ఆయ్యవిః ఇయ్యవి మొదలైన రూపాంతరములు (ప్రాచీన భాషలో కలవు

పురుషవాచక సర్వనామములు 1 శీ. 148. వీరు ఇవి.

(1) తుదిని ఒకే ప్రత్యయం గాని వైభక్నికం గాని ఉన్న పెక్కు సమ వత్తా నామములను వరునగా (చమోగించుటబ మారుగా (పత్యయ (వై భక్తిక పునరుక్తి నివారణకై ఆనామములను పేర్కొని వాటివెనుక *వీరు లేక 4ఇవి అనే సర్వనామములను (వత్యయ (వ్లైళక్తక నపిశముగా వాడుట ఒక పద్ధతీ,

ఉదా _

(కొ కవులు, గాయకులు, కళాకారులు, స్టీరిక్తి ఆనాటి నభలో ఘన నన్మానం లభించినది

ఈ వాక్యంలో “కవులకు, గాయకులక్కు కళాకారులకు అఆనుటలోని “కు? (ప్రత్యయ పునరుక్తి నివారించబడినది. *కవులు' మొదలైన మూడు నాను ములు “వీరికి అనే నర్వ శామానికి సహగాములు,

(€) వర్షాల్ముపుష్కలంగా కురియుటవల్ల ఎండిపోయిననూతులు, చెరువులు, నరస్సులు, నదులు? వ్లీవిల్లో సీరు నిండుగా చేరినది.

ఈవాక్యములో నూతుఐలోను, చెరువులలోన్కునరస్నులలోను నదులలోను ఆనుటలోవి *లో” వెభక్తిక పునరుక్తి నివారించదికినది. *నూరులు మొదలైన నాలుగు నామములు “వీటి అనే సర్వనామానికి సహగాములు.

2] ఒకనామము లేక పెక్కు నామముల తరువాత గాని నామదింధము తరువాత గాని స్పష్టీకరణ కొరకు 'ఇది, “ఇవి మొదలైన సర్వనామములు వచ్చును.

[5] కౌమము, [కోధము, లోభము, మోహమ్ము మదము, మత్ప్సరము, ఇవి అంతళ్ళతువులు,

[వ] “చెటు, ఇది జాొతివాచక నామము

బి వాల (గ] కర్షపలు, కార్మికులు, (శామికులు, వీరు జొతి పొభాగ్యమునకు పునాది నే క వంటి వారు

848 పద విజ్ఞానం

[ఘమ శరణు వేడిన శ్యతువువైన రక్షించుట, ఇడి మహాపురుషుల

"ఫె వాక్యములలోని సర్వనామములక ముందు ఉన్న నామములు ఆయా సర్వనామములకు సహగాములుం

శీ. 149. వక్తకు దూరవర్హ అయినప్పటికీ, ముందరి వాక్యములో పేర్కొన్న వ్యక్తి వస్తువుల నామములకు బదులుగా తర్వాతి వాక్యములో ఒకొక్క ప్పుడు సమీపవ ర్తి వ్యక్తి వస్తువులను బోధించే “ఇతడు “ఇది” మొదలైన సర్వనామ ముణ వచ్చును. ఉందొ,

(క ఛతపతిశివాజీ భారత స్వాతంత్య్రం కొరకు పోరాడిన మవాయోధ శభామణ్‌. ఇతథఈః మహమ్మదీయ చకవరిని _వైతము గడగడ లాడించినాడు.

[౧] శరభారతంలో గంగాయమునలు, దఉీణాపథమున గోదావరీ కృష్ణవేణీ కా వేరులు (ప్రవహిన్తున్నవి. ఇవి మన దేశములోని ముఖ్యమైన పవిిత వదులు; వ్లీట్రి తీరములలో అనేక పుణ్యక్షేత్రములు వెలపినవి.

4. 150. “వాడు, "అది" (ఇది) మొదలైనవి విశేషణాదుల చివర (ప్రత్య యములుగా చేరుటపల్ల యుగ్మ భాషా భాగములు ఏర్పడును. ఉదా- మంచి వాడు మంచిది పెద్దవారు, పెద్దవి చెప్పేవాడు గెలిచినవార్కు తలియనివి

శం 151. ఆతడు 'ఆయని 'మొద్యలెన సర్వనామములకు కొడ ఒకొక్కచోట (వత్యయత్వము కలుగును

ఉదా .. ఒకొమెజపికతి? ఒకాయనజపఓకర్కు ఒకావిడ ఒకతె (పూజ్య తలో); చెప్పిన ఆవిడ్య చెప్పిన ఆతను,

ఆధునిక (పయోగము ౩ ఇంతకు ముందు బయటి నుండి కేక వేపిన ఆతను ఇటువంటి తోపుడు బండితో కూరలు అమ్మే ఆతనే __. (గోపీచంద్క్‌ యువప్యతిక, ఫిసదివరి 1871)

(1) ఇవి సహజముగా (వథమ పురుషములు, ఉత్తమ- మధ్యమ పురుషలలో

పురుషవాచక సర్వనామములు 843 వీటికి [ప్రయోగం లేదు. * *తమరుి అనే అర్థంలో మధ్యమ ప్పరుషలో “తాము శబ్దం ఒకొక్కచోట వాడుట కలదు, (4, 48. 1ప)

ఉదా - తాము నెల వియ్యండి; తమ మాట (పకారమే నడచు కొంటాను

(2) '“శామ శబ్దమునకు “తా” అనే రూపాంతరము కూడ కలదు. ఉదా,

[5] శా చెడ్డ కోతి వన మెల్లా చెరచింది.

[ల] లా దిట్టిన కుందేటికి మూడే కాళ్లు.

శీ 15]. ఒకే వాక్యములో ఉ ద్రేశ్యముగా ఉన్న నామమునక్కు లేక సర్వ నామమునకు సహగామి గాను వాక్యాంతర్షత శ్రీయా బంధములలో ఆయానామము లకు (పతినిధిగాను *త్తాని శచ్దిము ఉపయోగపడును ఊదా._

[5) ఆ మాయావి తాను (తవ్వుకొన్న గోతిలో తాకే పడ్డాడు.

ఇక్కడ *తాను అనే పదం *శ్రవ్వుకొన్ని అనే (క్రియావిశేషడణానికి ఉచ్తీ శ్యము, “మాయావి” అనే నామమునకు (ప్రతినిధి *తానే ఆన్నపదము “మాయాపో అనే ఉజ్రేళ్యమునకు సహగామి.

ళల

(8) వాడు తమ్న తాను పొడుచుకావి మరణము వరించాడు,

ఈ వాళ్యంలో “పొడుచుకొని ఆనే అసమాపక [క్రియకు “తాను” ఉద్దేశ్యము, “తన్ను: కర్మ; రెండును “వాడు ఆనే నర్వనామానికి (ప్రతిని ధులు,

సూచన, “తాను” శబ్దానికి “ఈను ఆనే రూపాంతరం నేటివాడుకలో ఉన్నది.

4. 154 [1] “వ్వయముగా” అనే అర్థంలో “శాను", +తాము ఆనే సర్వ నామములు ఉపయోగపడును. ఉద్మా-

• ్రత్తమఫపుకుుమలో *“తొను ళద్ద ('వయోగంప్రాబీకకావ్యాలళో క్వాచిక్క ముగా కానవస్తున్నదిం

“తనకున్‌. కౌగిలి యీ వొళష్వుడున్వు నాథా నీకరస్పర్శనంబున గిల్లింంలె యంచు వద్మిని కఠరాంభోజంబునక్‌ (చేమకూర జీంళటకవి, విజయవిలాసము)

కడ ఈ త్‌ ॥ నొ ం

ఇక్కడ *ఠనకి ఆంకే "నాకి అవి అర్థము

వ్‌గ్‌0 పద విక్షాన 0

[క) ఆయన నిత్యము తన భోజనం లానే వండుకొంటాడు

[వ్ల వధువును చూచుటకు వళునివంక వారు త్రామే వచ్చారు.

(గ) విమర్శించి కార్యములు ఆచరించే గుణవంతులను సంపదలు శ్రాకే వరించునుం

[2] “న్వయంగా" ఆనే అర్థంలో '“శతనంత తొను , తమంతట తాము అనే ఉక్తులు కూడ ఉపయోగ పడును, ఉదా -

[5] ననిత తనంత తొ వలచి వచ్చిన చుర్కన గాదె యేరికిన్‌ 1. (అల్లసాని

వినా నననాాాననా. ళ్‌

పెద్దన, మనుచరిిత)

[9) కొంతమంది నక్సలైట్లు శమంఠట తాము పోరీసులప లొంగి పోయి నార,

(గ) అడుగులు తమంఠశట తామే అతనిని ముందుప లాగుకొని పోయినవి

[0] 'న్వయంగా' అనే అర్థంలో *బ్రాన్తు శద్దానికీ బదుణుగా "వాడు శద్దం కూడా వసుంది.

[5] వాడంఠరట వాడే నాప సాయం చేస్తా నన్నాడు.

(ఇ) వారి ఆంతటవారే మాపిల్లను కోడలుగా చేసనుకొంటామని అడిగారు

[4] ఒక్కొక్కప్పుడు “న్వయముా' అనే అర్థంలో *వాడికి వాడే" వంటి ఉప్పులు వచ్చును ఉదా _ వాడికి వాడే ఆపని సాధించాడు,

(0) ఉత్త మంమధ్యము పుక్షషలలో '*న్వయముగా అనే అర్థంలో “నాఅంతటి “మీ అంతటి మొదల్పైన ఉక్తులు వచ్చును ఉదా -

(క) నాఅంకట నే; ఈ లెక్క చేసినాను

[ఇ] మి అంగట మీరు ఈ (వజోద్యమంలో పొల్తొనుటకు ముందుకు రావలెన ం

[గ] చాకు చీచీ వారి ఇంటికి వెళ్ళినాను.

పురుషవాచక సర్వనామములు 851

శ 155. న్వముఖ కధనం లోనీ 'నేను' కబ్బము- ముఖాంతర కథనములో “తాను శబ్దిముగా మారును, వక్త నోట నచ్చిన మాటలు స్వమఖ కథనము, ఆ మాటలను మరొకరు చెప్పుట ముభాంతర కథనము

క) న్వముఖ కథనము “నేను వచ్చేనెలలో విదేశ పర్యటనకు మా బృంద ముతో బయణద్రేకతున్నాను ' అని మా మ్మితుడు అన్నాడు

ముభాంతర కధనము. తాను మరుచటి నెలలో విదేశ పర్యటనకు తన బృిందముతో బయలుదేరుతున్నానని మా మ్వితుడు అన్నాడు

న్వముఖ కధనంలోని “నేను ముఖాంతర కథనంలో "తాను" గా మారినది, అఆడేరీతిగా స్వముఖ కధనంలో “మేము? ఉంప్కే దానికి బదులుగా" మఖాంతర కథనంతో *శతాము (ప్రయుక్త మౌతుంది. పూజ్యతలో '*నేని “తాము గా మారుతుంది,

అ) స్వములి కధనం “ఇంటికి పెళ్ళి మేము మా నిరయం లేధా మూల

ణి

ముగా తెలియజేస్తాము * అని వాజ అన్నారు

ముఖాంతర కధనం ఇంటికి వెళ్ళి తాము తమ నిర్ణయం లేభామూలముగా తెలియ జేస్తామని వారు అన్నారు న

గృ న్వముఖ కధనం" "నేను ఇప్పటిరో మీకు ఎటువంటి హామీ యిన్వ లేమ అని ముఖ్యమంత్రి కార్మిక నాయక లకు చెప్పారు.

ముభాంతర కథనం: తాము ఆవ్బ్పటీిలో వారికి ఎటువంటి అవోమీ ఇవ్వలేమని ముఖ్యమం తి కార్మిక నాయకులకు చెప్పారు.

తొామ్మి దనపరిచ్చేదం నిర్దేశవాచక సర్వ నామములు

శ,108 ఒక్కవ్య కక్రివి గావ, ఒక్క. వస్తువును గావి వేలెత్తి చూపినట్లు విశ్చేశించి చెప్పుటకై ఉపయోగవడే సర్వవామములు “ని్జేళవాచక సర్వనామ

చి యువా ముల” అఆనదిడును. ఉదొంఎ

గిరిజ, శేఖర్‌ ఒకకొదేశి లోనే చదముషుకొన్నారు. ఆమె అతడ ఒకరి నొకడు గాఢముగా (పేమించుకొన్నారు; వార పెళ్ళి చేసుకొనుటళ్లై తమ తల్లి దండ్రుల అనుమతిని అర్థించారు

పై వాుములో *ఆమె, “అతడు ఆనే సర్వనామములు 'గిరిజ్కి “శేఖర్‌” అనే వ్యక్తులనే తెలుపును; “వారు అనే సర్వనామం ఆ ఉభయులనే బోధించును; ఇళర వ్యక్తులను ఆ పదములు టోధించవు. కౌబిట్టి *ఆ మె “ఆతడు, వారు, ఇవి నిస్ధేశవాచక సర్వనామములు,

4.157. వాస్తవముగా పురుష వాచక సర్వనామములలోని (వధమ పుషుష నర్వనామము లెల్లా నిర్దేశ వాచకముళే. పూర్వ (ప్రసంగాలలో. వాటిని పేర్కొన డమ్ము వాటి (పయో రీతులను వివరించడము జరిగినదిం

విర్హేళశవాచక నర్వనామములను. రెండు రకములుగా విభజించ వచ్చును. వక్తకు దూరముగా ఉన్న వ్య క్తి వస్తువులను విర్తేశించేవి వాడు, అతడు, ఆయన

అతి హౌ టె

ఆమె ఆవిడ్క వారు ఆది అవి

నకు దగ్గరగా ఉన్న వ్యక్తి వస్తువులను విర్తేకించేవ్యి. వీడు, ఇతడు

నాటీ ౧ ళ

ఈయన్య ఈమె ఈవిడ, వీరు ఇద్మి ఇవి. సూచన - “ఆ, +ఈ* అనే పదములు సర్వనామములు కావు, *ఆ బాలుడు, “ఆ యిల్దా, అనే ఉక్తులలోవి “ఆ 4ఈ బాలుడు +ఈ యిల్లూ అనే ఉక్తులలోని ఈ విశ్దేశవాచక విశేషణములు, వీటి! స్వతం్యత (పయోగము లేదుః “వాడు శిబ్మద్రి మొదల్రై నవ న్వతంత (పమోగ యోగ్యములు, నర్వనామములు, నర్వ నామములక్కు విశేషణములకు గల ఈ భేదము గమవించ వలెమ.

నిర్ణేశ వాచక సర్వనామములు 858 4158. *ఆ *ఈ' అనే విశేషణములకు దిదుణగా "ఆది అవి, *ఇది +ఇవి3 అనే విర్దేళవాచక సర్వనామములు నిశ్చయార్థకి మైన “పి తో కూడి నామము లప ముందు నహగాములుగా వచ్చును క్ర అదే బండిలో ( అజ ఆ దిండిలోనే ) మేముకూడ నాడు (పయాణం చెయ్యడం తటస్టించినది, న! ఖ) నాడు నేను విన్న ఆవే మాటలు నేడు నా చెవులలో మూరు (_మోగు శున్నవి, లా గృ వదిఏళ్ల "(క్రిందట ఆ మవిష్‌ ఊరు-విడిది పోయాడు. అదే మవిషి (= ఆ మనిషే నేడు తిరిగి న్వగామం చేరుకొన్నాడు. ఆతనివి మొదట (గామస్థులు పోల్చుకో లేక పోయారు. భు నిరుడు ఇదే రోజున మనం గృహ్మవవేళం చేసినాముం జి అయిదేళ్ల(కితం ఇవే (గ్రంథాలు మాకు పాఠథ్యములుగా ఉన్నవి, అప్పుడు వాటిని నేను చదివాను. శ 159. పురుషవాచక సర్వనామములలోనే కాక్క ఇతర వర్రములకు చెందిన నర్వనామములలోను వనిర్హేశవాదకములు ఉన్నవి, న (క) ఇంటిలో తినడానికి ఇందరు ఉన్నారు; -కాని ఒక్కడూ ఏపనీ చెయ్యడు. ఈ వాక్యములో “ఇందరు” సంఖ్కావాచక నర్వనామమే కొక నిర్హేళవాచకము కూడాన్సు (9) “ఇవిగోః చూడు ఈ గులాబీపూలు చాలునా?” 'అవ్ని ఎందుకే నాష్క ముచ్చటకు మూడు చాలునేం పా 4ీస్‌

వ! పద విజ్ఞానం ఈ వాక్యాలతో శబ్షవిగో19 వ్యంజకొర్థక సర్వనామము; *అఆవ్ని? నంభ్యా వాచకము, ఈ లెండు విర్హేశవాచకములు కూడాను, సూచన, “ఇందరు జనులు, *ఇన్ని పువ్వులు" అనే ఉక్తులలో నామము లకు ఆ్మశితము ఖ్రైన *ఇందరు” *ఇన్ని అనే పదములు విశేషణములు గాని సర్వ నామములు కొవు పదవపరి చ్చే దం వశ్నవాచక సర్వనామములు శి 100. ఈ (క్రింది వాక్యములను పరిశీరించేది, ఎవడు వాడు? ఆ యువతి ఎవ్వతె? ఇచటినుండి నా పుస్తకం ఎవరు తీసినారు? ఈ రెండు పూలదండలలో ఏది నహజమైనది, ఏది కృతిమ మైనది? అ్మృశమయము లేనిదే పీవి రాణించవు? పీ "పేరు ఏమిట్ర? మీకు ఇప్పుడు ఏమి కొవాలెను? దీని వెల ఎంత? నిన్నటి పరీక్షకు ఎందరు వచ్చినారు? నేను తెచ్చిన వళ్లలో ఎన్ని మిగిలినవి? పై వాక్యములలో ఒకొక్కటి ఒక్క (వ్రళ్నార్థకవాక్యము. ఒకొక్కం వాక్య ములో ఒకాక్కం (వళ్నవేపే పదం ఉన్నది. లావుపాటి అచ్చులో ఉన్న పదములు పశ్నలు పయుటక౩కె ఉపయో రంప చ్‌ గవడేవి కాబట్టి వాటికి శవళ్నవాచక సర్వనామములు

(సశ్నవాచక సరనామములు 855 శీ,161. రింగనచనముణ గల (ప్రళ్ననాచక సర్వనామముల రూవములు ఈ (శ్రీందను ఇవ్వదిడివవి. * లింగము ఏకవచనం బహువచనం పం, ఎవడు, ఎవరు, ఎవ్వడు ఎన్వరు; ఎవక్ల చ్తీం ఎవతె ఎవరు ఎవ్వతె ఎవ్వర్కు ఎవళ్లు నం ఏదీ ఏవి ఏమి, ఏమ్మ ఏమిటి ఏమిటి

శ ఈ (వసంగములో ఇవ్వబడినవి (వనీద్ధయాపమాలం, చీటి వాడుకలో లేనివి క్వాచిత్క్మమాగా ఉన్నవి, ఆవనీద్ధయాపములు ఈ [కింద చూపబడీనవి,

(1) *ఎవడు' “ఎవ్వడు' అనే సర్వనాకమాలకు ప్రచురమైన వాడుక శలదు. దీని రూపాంలేరమాలం; ఎవండ్కు ఎవ్వండు, వేడు ఏీవాడ్రు. ఎవ్వాడు్కుు పీడు -- ఈ రూపాలకు "నేటి భామలో వాడక లేదు, కావ్య థామలో చీ పీటిప్రయోగమా. “ఎవడః' ఆనే అర్థంలో “ఎరడు, *సపీకడు' అనే సర్వనామాలకు కూడ (వయోగమాలేదు.

(2 “ఎవతె, “ఎవ్వకె” ఆనే సర్వవామములకు “పచుర్యపయోగం కఆదు. దీని దాపాంతరమాలు, ఎవ్త్రై ఎవ్వర్తై, ఎవరిత్కె ఎవ్వరితె,. ఎపతి, ఎవ్వరి ఎవ్వరి ఎవ్వక్రి ఎవరిక్క ఎవ్వరిత్కి ఎవ్వక్కు ఎవర్త ఎవ్వర్త ఎవరిత్య ఎవ్వరిర్క ఎవరతుక్య ఎవ్వతుక్క ఎవర్తుశ్క ఎవ్వర్తుక -- వీటిలో కొన్నింటి। క్వాచిక్క మైన (వ్రయోగం ఉన్నది, శ ఆంరనుందు గల వాలుగు రూవమాలకు "నీటి వాడుకలేదు. “ఏమో “ఏవిడి వంటి రూవమాలకును (పనీస్ధిలేదు.

(3) “ఎవర, *ఎవ్వరు' అనే రూపములు. రెండును. ఎక్కువ వాడుకలో ఉన్నవి. ఈ సర్వనామ రూపొంతరముఅః” "ఏర్కు ఏవార్య,. ఏవారలు, ఎన్వారు, ఎవ్వారలు, వేరు _.- ఇవి ఉభయలింగ బహువచనమాలుం. ఎవ్వాం[డ్రు, ఏవాం(డ్రు ఎవ్వం[డ్రు, ఎవం[డ్రు వెందలైనవి ఫుంలింగ _ బహునచనములు, ఈ రూపాలకు నేటి తెలుగులో వ్రయోగంలేదు. (పాచీన కావ్యఫామలో నే ఈ రూపాఅవ (వయోగం,

(ఉ) “ఏద, 4ఏీవి” అవే సర్వనామమాల రూపాంఠరమాలం? ఎది, ఎది. ఏయి ఎయ్యాది (ఏ, వ); ఎవ్వి ఎన్వి, ఏంకవ్సి ఎక్యవి (బవ)

పీటికి చేటి లెలుగులో (వయోగంలేదు.

856 సద విజ్ఞానం 'పళ్నవాచక నర్వనామముల వాడుక*

ఉ.1692. 'ఎవరుి అనే సర్వనామము ఉఠళయలింగము, అనిర్జిష్ట వ్యక్తి టోధక మైన ఈ పదము అన్ని 'పురుషములలోను, అన్ని వచనములలోను ఉపయోగ పడును

(క) ఆ వచ్చినది ఎవరు?

(ఇ) పీన ఎవరు?

(గ) మీరు ఎవరు?

(మ) నే నెవరు?

(4) ఆయన తల్లిదండు లెవప?

4. 108, ఉత్తమ మధ్యమ పురుషలలో (పథమ పురుష సర్వనామముల తుదిని "ఆను% *'అము% *అవుి అనే (వత్యయములు చేరును; ఆప్పుడు కొన్ని వర్షవికొరములు కలుగును. “ఎవరు, *ఎవతెై “ఎవరు అనే సర్వనామములకే ఇట్టి రూన భేదములు కలుగును, ప్పరుష ఏకవచనము బహువచనము 1వఠమ (వాడు. ఎవడు (వారు ఎవరు

(ఆమె (ఎవతె (వారు ఎవరు ఉత్తమ నేను ఎవడను పేమ) ఎపరము,

నేను ఎవకెన) మవము ఎవళ్ళము మధ్యమ నీవు ఎవడవు మీద ఎవరు

వీవు ఎవళెవు | మిరు = ఎవళ్లు

సూచన ఎవరు శబ్ద విషయంలో ఈ [స్యతయాలు చేరవి రూపాలు కూడ ఉన్నవి, ఉదా,- సీ వెవరు ? నేనెవరు? దేవికిని మనము కర్తలము కొముః అన్నిటికిని భగవంతుడే కర్తం

శ. 184. వంయుక్త వాక్యములలోని (వళ్నార్థకములైన ఆత ఉవవాక్య ములలో [పళ్న వాచక సర్వనామములు ఉండనచ్చునుం

(ఫళ్నవాచక సర్వనామములు 857

[ఈ) నాటి నభకు ఎవరు అధ్యక్షత వహించారో నేను ఎరుగను.

[౪] సీవు పీమీ చేసినావో దాచక చెప్పు,

[గ] మీకు వీడి మిక్కిలి ఇష్టమో నాకు - తెలియదా ?

కొన్ని శ్రీయూ దింధములలో కూడ వళ్న వాచక సర్వనామములు ఉండ వచ్చును.

[5] ఎవరు ఈ పని చేసినద్కి తెలియదు.

(౯) నీవు పీమి చెప్పినది, వినబడలేదు,

వె వాక్కములలో *చేపినది9 (ఇ=చేపిన వ్యక్తి,

చెప్పినది” [౬ చెప్పిన మాటలు), ఇవి (శ్రీచూనామములు,

శ. 165. ఏమి, ఏమిటి.

(1) ఇవి నమానార్ధకములు ఏకవచనములు. బహువచనములో కూడ ఇవే రూపములు ఇవి నఫ్పంనక లింగములు; వ్యష్తలను 'తెలుపుటప ఉపయోగవడవు, సాధారణముగా వస్తువులన్ము వస్తు లక్షణములను, మనోభావములన్సు వివిధ విష యములమ్క వ్యాపారములను మొధలైన వాటీని టోధించుటకు ఈ నర్వనామములు ఉవయోగపడును. ఈ క్రింది వాక్యాల బట్టి 4ఏమి” (పయోగం విశదనౌతుంది.

“ఆత్మ అంటే ఏమిటి!

దీవి ఆరం ఏమి?

నె!

ఈ పరీక్షద్వారా మీరు ఏమి (గ్రపొంచినారు ?

పీవు ఏమి చేస్తున్నావు శి

వారు ఏమి నేర్చుకొంటున్నారు?

వావికి ఏమి తెలియవ ?

ఆ వీపవాలో ఏమి ఉన్నది ?

ఆందువళ్లి (వయోజనం ఏమి |

ల58ి వద విజ్ఞానం [5] ఆవిడ మీప *పీమి' 'ఆఅవురారు 8 [8] వీడు నీకు ఏమి అప్పకాడు ? [గం వారు విశ్వనాధం గారికి ఏమిటి అవుతారు 1 వై వాక్యాలలో బంధు సూచకముగా “ఏమి ఉపయోగించ బడినదిం శీ. 1600, ఏది, ఏవి, 4ఏడి అనే సర్వనామము నన్తుబోధకం పై[85 (ననంగం లోని వాక్యాలలో *పీమి'క్రి బదులుగా ఏదిగాని "ఏవి”గాని పయోగించరాదు. విగ్షిక్ధ వస్తు సూచకముగా ఏది? వచ్చును. ఉద్దిస్ట మైన అర్థము వక్షకు తెలియని సందర్భాలలోఏమి వచ్చునుష ఈ (క్రింది వాక్యౌలలో శన్టీ ద్రిః (వయోగం గుర్తించేదిం ఈ రెండింటిలో సీప ఏడి కావలెను ? పీటిపై తేలే పదార్థములు ప్‌ని ? వీడి వీటిలో ఈదే జంతువు ? ఈ లెక్కలలో పీవిసీకు తెలియవు * ఏీవి మీకు ఇష్టమో నే నెరుగుదును. (ప్రాచీన కావ్యాలలో మీకు నచ్చినవి ఏవి 1 4. 187. ఒకొఠ్క వ్యక్తివి గాని వస్తువును గాని వేర్వేరుగా సూచించుటకు (నగవాచక సర్యనామములకు ద్విరుక్తి వచ్చును. [5] ఎవళెవరు ఆ సభలో షపనంగించినారు ? (॥) విందుక్రై పిండివంటలు ఏచేమి చేసినారు ? [గ] ఆ వస్తువులలో అతనికి ఏజేవి నచ్చినవి ? [మ] ఒకొక్కరు తెచ్చుకొన్న మార్కులు ఎన్నెన్ని ? ర] వారిలో ఒకొక్కరు ఇచ్చిన చందా ఎంతెంత ?

(వశ్నవాచక సర్వనామములు క్త్ర్‌ర్ట

శీ. 168. ఏదీ, ఏపీ, ఏడీ, ఏరీ.

ఈ (కింది వాక్యాలలో పయి పదముల (ప్రయోగం గమనించేది.

అమ్మ పీదీ ? == (ఎక్కడ ఉన్నది

మొన్న సీకు నేను ఇచ్చిన వాచీ ఏది ?( ఎక్కడ ఉన్నది

నా ప్పప్తకౌలు ఏవీ? (== ఎక్కడ ఉన్నవి]

వనంతుడు ఏడీ ౯ [జ ఎక్కడ ఉన్నాడు)

వారు ఏరీ ? (జ ఎక్కడ ఉన్నార]

ఆటువంటి వీరనారీమణులు ఏరీ 1 (ఎక్కడ ఉన్నారు

“ఏదీ అనే సర్వనామము *ఎక్కుడ ఉన్నది" అనే అర్థంలో ఉపయోగించ బడినది, “ఏదీ” (స్త్రిలింగము, నపుంసకలింగము; ఊవఃక్రినిగాని జడపదార్థమును గావి బోధించును. నపుంసకలింగములో దీవి బహువచనము ఏవీ; ఏడీ” అనే సర్వనామము ;ఎక్కడ ఉన్నాడు?) అనే అర్థంలో ఉసయోగించ దిడినది, దీని దిహువచనం “*ఏరీ%ి ఇది ఉభయలింగము, న్రీవ్య క్తులను కూడ టోధించును.

పయి నర్వనామములు ఈకారాంతములుగా గాని ఇకారాంతములు గావి ఒక విశిష్టమైన అర్థంలో ఆభ్యాతములుగా ఉపయోగ పడుతున్నవి. వయివాక్యొలలో వేడగా (క్రియలు లేవు, "ఏన్‌ (పళ్ళతి నర్వనామములలోనే (క్రియలు, ఇమిడి ఉన్నవి. ఇటువంటి ఆభ్యాతములను "లీన (క్రియావ్యాతములు” అనవచ్చును, వీటిని ఈ (కింది విధముగా విశ్లేషించ వచ్చును.

ఏదిల్లా ఈ [ఇెజుఏీన్సీ ఏది

ఏవి+-ఈ (ఇ) ఏవీ ఏని

ఏడు.(ఈ (ఇఇ పడ్సీ ఏడి

ఏర ఈ (ఇజఏరీ ఏరి

వీటిలో మొదటి పదములు (ప్రశ్నవాచక పర్వనానములుః *ఈ? (ఇ) ఒక విశిష్టార్థము క్‌ల (వ్రత్యయము,

$00 పద విజ్ఞానం

శ. 100. కొన్ని (వ్రళ్నవాచక సర్వనామములు వమయోగరీతిని బట్టి వృత్త మును బెట్టి అశ్య భాషాభాగములు బూడ కొవచ్చును. ఈ క్రింది వాక్కొలత్రోని ప్రమ" మొదలైనవి (ప్రవాచకముకే ఆబుక్కా సర్వనామముబ కావు, వాక్యము చివర కుండలీ కరణముఅలో ఆవి ఏభాషభాగములో తెలుపదిడినవి,

ఇవి ఏమి మాటలు 1 [విశేషణము ]

ఏమి చమత్కారంగా మాట్లాడు తున్నావే ? [కారకం]

మ్‌కు ఇప్పుడు ఎలక ధనము కొనలేను ? (విశేషణం,

చెంత ఘనంగా పెళ్ళి జరిపారో తెలుసునో"? [కారకం]

ఎన్ని సారులు చెప్పాలి $[ [విశేషణం] వా

ఎందరు మహోాన్సభావులు (వ్రసంచంలో లేరు ? [విశేషణం]

శ, 170. *ఏమి, *ఏమిటి అనే పదొల నర్వనామముణ మాత మే కొశ ఒకొక్కుప్పుడు (పళ్నార్థక కోరకములుగా ఉపయోగపడును. ఈకింది వాక్యాలలో “ఏమి ఏమిటి నస్తుబోధకములు కొవు; (పళ్న సూచకములు మాత్రమే,

(క) నేను అదిద్ధ మాషతున్నానా ఏమి ?

(5) నేను కూడ మీతో రానా ఏమి?

(గ) కొంపతీసి ఈ రహస్య విషయం నీవు వానికి చెప్పెవేసినావేమి౨ ?

(మ) నాన్నగారు నామీద కోవగించారా ఏమిటి ?

(౧ “ఎందుకు ఆనే అర్థంలో *ఏ్రర్చి? కారక మౌతుంది,

(5) మీరు సభకు వెళ్లక ఇంటిలో కూడ్చన్నా రేమి ?

(ఇ) ఆతడు నాతో ముందుగా ఆమాట రిప్పాడు కొడేమి ?

శీ 171. ఒకాక్కచోద నమువ్పయార్ధకమైన వం మోజకమువలె పెళ్ళు నమనత్రాక వదములఈ కలు ఎటకు వారిచివవ *ఎయి (మిటీ వమ్తు౨దిం ఉడొంల

(5) ్రీలేమి, పుకువృచేమి, చారేమి వృద్దుకేము అఎండమను ఆ (వ ర్శృనం తిలకించారు.

(ల) వీళ్లే మట వాశ్లేఎబీ ఆయశ కురకాంకి కీళశంలోఏ (ప్రకళ౦వయ దుఃభించారుం

పదకొండవ పరిచ్చేదం అనిర్దేశవాచక సర్వనామములు

4.172. _పత్యేకముగా వ్య క్తివస్తువులను విగ్దేశించి చెప్పక వ్యక్తులను గాన్ని వస్తువులను గాని సామాన్యముగా టోధించే సర్వనామములకు “అని స్టేళవాచక సర్వ నామములు” అవిపేరు, ఉదా, ఒక్తరు చెప్పిన దానిని వినవచ్చును; కొని ఆలో చించక త్వరపడి ఆ్యపకారం చేయట తగదు,

ఈ వాక్యములో “కరు అనే నర్వనామము ఏ ఒక్కవ్య కిని టోధించదు “ఒకరు అంయే ఏ వ్యక్తి ఐనా కొవచ్చును. కనుక ఆది అనిర్హేశవాడక నర్వనామము, ఈ [క్రింది వాక్యాలలో లావుపావి అచ్చులో ఉన్నవి ఆనిర్హేశనాచక సర్వనామములు,

వడవ (వ్రమాదంలో కొందరు (దితికి బయటపడ్డారు.

(గంథాలయంనుంచి తెచ్చిన ప్లస్తకాలరో కొన్ని చదివాను.

పలువురు ఆ ఉపన్యావం మెద్చుకోలేదు. అన్యులకు ఉనకొౌరం చెయ్యడం మానవధర్శ్మం.

మన కుటుంబ వ్యక్తులలో కనీసం ఒక్కరు ఆ వివాహావికి వెళ్లకతస్పద్యు

వాడుచెప్పేది ఒకటి, చేసేది మరొకటి.

ఒకాయన ఆవదలో మాకు తోడుడినారు.

ఒకావిడ నిన్నటి ఉత్సవంలో చక్కగా పాడినారు. ఆతడు తప్ప ఇంకొక్కరు ఆ పని చేయలేరు. జీ6

8602 పద విజ్ఞానం

4.178. “ఎవడు మొదలైన (పశ్నవాచక సర్వనామముల తుదిని *ఓి చేరుటవల్ల అవి అవిర్దేశవాచకములై తరుచుగా. *ఆస్త్యర్థకి? వాక్యములలో (వయ కము లవును, *

*ఎవరో మిమ్ములను వలుస్తున్నారు' అనే వాళ్యములో “ఎవరొ అంపే *ఒకౌనొకరు అని అర్ధము ఇటుపంటివే అఆనిర్జేశవాచక సర్వనామములు ఈ కింది వాక్యాలలో ఉన్నవి.

ఎవరో అక్కడ వేచిఉన్నారు,

వాడు కలలో ఏమో మాటాడీనాడు.

ఆ చీకటిలో ఏదో కదలినట్లు ఐసది,

మహాత్ములు ఎందరో ఉన్నారు.

ఏదో పూర్వస్మృతులు అతని ఎదలో మెదలినవి,

ఎవశ్తియో ఆసాధ్యురాలు ఆయన వద్దనుండి డబ్బు రాబట్టు కొన్నది,

మనదేశంలో ఇట్టి మోసములు ఎన్నో జరుగుతున్నవి.

ఎవడో ఆ అమ్మాయివి మోనగించాడట, ఆ అమ్మాయిని మోసగించినవాడు ఎవడో కొద్కు మనకుమార రత్న మే. (నాస్త్యర్థక వాక్యము)

సూచన, ___ అవిగ్దేళవాచక సర్వనామములతుది *ఓ' త్వమునకు బదులు ఒఓఒత్వము, ముఖ్యముగా కవితలో, రావచ్చునుం

• [కియా పదముద్వారా ఏదైన జరుగుటన్వు ఉండుబన్కు లేక అగుటను తెలిపే వాక్యము "ఆ వరి వాశ్యము అనబడును, ఏరైన జరుగక పోవుటనుు లేకపోవుటను కాకుండుటను తెలిపే. వాళ్యమా నాస్త్యర్థక వాక్యము అనబడును. (ఈ విషంతమా “రచనా విజ్ఞానం" అనే అయిదవ భాగములో వివరించబడి ఉన్నది,

అనిర్దేశవాదక సర్వనాముములు 838

శీ 174. ([) ఎవరు మొదలైన (పళ్నార్థక సర్వనామముల తుదిని నముచ్చ యార్థక ఉత్వము చేరుటవల్ల గాని తుది అచ్చు దీర్చమవుటవల్ల గాని అనవిర్ధేళ వాచక సర్వనామములు ఏర్పడును. నా స్త్యర్థక వాక్యములతోనే వీటి (వమయోగము)

అనీ ట్రెట్టు

ఈ కొంపలో ఎవరూ (ఎవరును) నామాట పినరంత లక్ష్య పెట్టరు గదా

ఎంత (ప్రయత్నం చేసినా వారి అమ్మాయికి వరుడు ఎవడూ (ఎవడును, దోరకలేద్యు

నాకు వీటిలో ఏశ్ర్‌ తృప్తికరముగా లేదు,

ఈ అబ్బాయి. మొద్దువాడు;నీవికి పారాలు ఏవీ రావు.

వీప ఏమీ తెలియదు.

(2 ఒకొక్కచోట్క, ముఖ్యముగా పద్యకవితల్కో తుది అచ్చు వీర్చముగాన్ని ఉక్వముగాని లేవి (ప్రళ్నవాచక నర్వనామమే అనిశ్హేశవాచకముగా ఉపయోగపడును.

ధనము నార్జించలేవి వార్థకమునందు

ఆక్క-టః గృహస్థు కుళఠలమే అడుగ లెవరుం (వద్యాంళము)

ఇక్కడ ఎవరు'ఇఎవరును* అన్నమాట.

ఉ.175. *ఎవడో' మొదలైన సర్వనామములు "ఒకడు మొదఠెన నమా నార్థక సర్వనామములతో కలిసి జంటలుగా వయోగించబడును,

ఎవడో ఒకడు బహుమతిని గెద్బకొంటాడుం

ఎందరో కొందరు (వతి ఉద్యమానికి (పోత్చాహం ఇస్తారుః

ఏదో ఒకటి మీప నచ్చినచీర కొని పట్టుకొని రండి

నిత్యం వారి యింటికి చుట్టాలు ఎవరో ఒకరు వస్తునే ఉంటార్థుం

నాకు డబ్బు ఆత్యవనరం; అందాక ఇంతో కొంత ఇవ్వండి.

శ్ర పద విజ్ఞానం 4.178. ఆనేక వ్యక్తివస్తువుల పృథగ్గణన [వేరువేరుగా పరిగణించుట)] లో అనిశ్తేశవాచక నర్వనామములకు ద్విరుక్షి వసుందిం దం ఒక్కరొక్కరు అచటినుండి చల్చిగా జారిపోయినారు. ఎవరెవరో, ఏమేమో చెప్పినంత మ్మాతాన భయపడుట తగదు ఏవేవో మాచిన్ననాటి అనుభవాలు సరస్పరం చెప్పుకొన్నాము. ఎందరెందరో తమతమజీవితాలను స్వాతంటత్య సమరంలో బలిచేసినారు* ఒకొక్క వరునలో ఇద్దరిద్దరు ఉండాలి, 4 177. “ప్రతివాడు. మొదల్లైన కొన్ని అనిర్జేశవాచక. సర్వనామములు వ్య క్రినస్తువుల పృధగ్గణనలో ఏకవచనంలో (వయోగించదిడును, (క) పొరలలో (పతివాడు తన కర్తవ్యం ఏమరక నిర్వహిస్తే దేశంలో ఎందుకు సుస్థిర సుఖశాంతులు నెలకొనవు? [ఇ] (తిది తనకే కావాలి అన్నట్టు మా నంటావిడ నూ గృహవ్యవహా రాలలో జోక్యం కలుగవేసుకొంటుంది. (గ) ఫొటోనిమి త్తం ఒకొక్కడు ఆయిదురూపాయిలు ఇవ్వవలెను, [మఘ] ఈ వస్తువులలో ఒకొక్కటి ఒక ఆపూర్వశిల్చం, సూచన, “వ్రతివాద్గ్శు ప్రతివారి అనే బహువచన (పయోగాలు కూడ క్వొచి త్కంగా ఉన్నవి ఉదా, [5] (వతివాళ్టను నమ్మడం ఆతని స్వభావం. [₹] (వతివారు తమతమ విధులను నిర్వహించితే దేశం బాగుపడుతుంది 170, (వశ్నవాచక సర్వనామముల తుదిని “కాని, “ఆఅయిని అనే వదములు చేరుటవల్డ అవి అవిగ్దేశవాచకాలు అవుతాయి. ఎవరైన ఈ ఉదయం నాకొరకు వృచినారా!

అనిన్దేశవాచక సర్వనామములు 805

ఈ పని ఎవరైనా సులభంగా చేయగలరు,

ఎవరుగాని ఈ కళాఖండాలను చేతితో తాకరాదు,

ఈ దున్వలలో ఏదిగాని నావ నచ్చలేదు.

శీ.179. (వళ్నవాచక నర్వనామములు (పత్యయాంతములో, పదబంధముల మొదటి పదములో అయినప్పుడు అవి అనిర్దేశవాచకములగుటకు ఆ (ప్రత్యయముల చివరను, ఉక్తుల చివరను "ఓ చేరును.

ఎవరినో పోలినులు విన్నటి (వదర్శనలో ఆదుపులోకి తీసుకొన్నారు,

ఎవరికో నా నిఘంటువు ఇచ్చాను; ఇంతవరకు ఆది తిరిగి రాలేదు,

దేనికోసమో వాడు విశ్వుపయత్నం చేస్తున్నాడు.

ఎవరి సహాయంమీదనో ఆధారపడి ఆయన వ్యాపారం (ప్రారంభించాడు.

4.180. “తాను శబ్దము “ఒకానొక వ్యక్తి అనే అర్థంలో అవిగ్దేశవాచక సర్వనామముగా న్వతంత్రముగా (పదోగించబిడును.

తానొకటి తలంచితే దైనమొకటి తలచును,

తన కలిమి ఇంద్రభోగం, తన లేమి లోకదార్శిద్యం

తనగొప్ప తాను చెప్పుకో గూడదు.

సన్నెండనపరిచ్చేదం సంథ్యా పరిమాణ వాచక సర్వనామములు

4, 18 = వ్యక్తి వస్తువుల సంఖ్యను పేర్కొనేవ్మి నామములకు బదులుగా వచ్చేవి నామముల వృ్తమును నిర్వహించేవి ఆయిన పదముణు “*నంవ్యావాదక సర్వనామములు"' అనబడును.

ఉదా. మా యింటికి వచ్చిన అయిమగురు అఆతిభులలో ఇద్దరు నాః పరమ మి(క్రులు, మిగిలిన మాగ్గురు మౌ దగ్గరి చుట్టాలు,

"పయి వొక్యమురో “ఇద్దరు, “ముగ్గురు” అనే పదములు 6అితిథులు' అనే నామమునకు దిదులుగా వచ్చినవ్కి అతిథుల స౦ంథ్యను తెలుపును; నామములవలె వాక్యములో ఉగద్దేశ్యములు కనుక అవి సంభ్యావాచక సర్వనామములు,

క 180, ఫై వాక్యములోనే అయిదుగురు అనే పదము పంఖ్యావాచక మే కౌని నర్వనామము కాదు, *ఆతికులి అనే నామమునకు విశేషణము. ఒకే రూపము గల సంఖ్యా వాచక పదములు నామములకు ఆితముల్రై విశేషణములు గాని నామములకు దిదులుగా వచ్చి నామవృత్తము గల వపర్వనామములు గాని కావచ్చును, సర్వనామములకు, విశేషణములకు గల ఈ భేదంగు ర్తించి సంఖ్యా వాచకములు ఏభాషాభాగములో నిర్ణయంచవలెను, ఈ (క్రింది వాక్యములలో ఒకే వదము నర్వనామము గాను, విశ్రేషణముగాను వ ర్రించుట గమవించేది.

(క) వారి ఇంట డు రేడియోలు ఉన్నవి. (విశేషణము)

ఈకుక్కపిల్లలలో లెండు మగవి, (వర్వనామము, ఉద్దేశ్యము.)

(ఖ) కొన్ని దుంపలు కుళ్ళిపోయినవ్ని (విశేషణము)

కన్నింటిని ఎలుకలు కొరికినేసినవి, (సం నాం కర్మ) (గ) అందర వర్తకులు దొంగవ్యాపారం చేయుట లేదు. (విశేషణము)

వాఠఘు అందవ ఈ వత్కార్యంలో పాల్గొన్నందుకు అవినందనీయు ఐం

(నం నొ., వారు అనే సర్వనామమునక సహగామి)

సంభ్యాపరిమాణ వాచక సర్వనామములు త్ర

(ఘమ్ర శలుగురు విద్యార్థులు (పథమ (శేణ్‌లో ఉల్తీర్లు లై నారు (విశేషణము)

(వథమ శ్రేణిలో వచ్చినవారు నలుగర్వ, (స, నా, అవుదురు, అనే అధ్యా హోర్య [క్రియకు పూరకము)

(జి ప్రాణులలోను, అన్ని వస్తువులలోను భగవంతుడు ఉన్నాడు; (విశేషణము)

అన్నింటి లోను భగవంతుడు ఉన్నారు.

(వ. నా. వె భక్తికమూలఘు, “లో” అనే వైభక్తికమునకు ఆతము)

(చ) అన్నింటను , అందరియందును సమదృష్టి కలవారు పండితులు (న నాం (వత్యయాం౦తము, "కలవారు" అనే 'శ్రీయానామముతో కారకాన్వయము కలది

వై ఉదాహరణలవల్ల సర్వనామముల వివిచవృ త్తములుఖసర్వనామముల పను, విశషణములకును గల భేదము తెల్లమవుతున్నవి.

4. 189. శుద్ద సంఖ్యలను పేర్కొనే నామములకున్ము సంభఖ్యావాచక నర్వ నామములకును గల భేదము గు ర్హించవలెను,

+ఈ బొమ్మలు రెండింటిని నీవు తీసుకో" అనే వాక్యములో “రెండింటిని సర్వనామము, తీసుకో” అనే (కియకు కర్మ; “దొమ్మలు' అనే నామమునకు

"మూడు ఒకట్ట్లు మూడు; రెండును రెండుచేత గుణించితే నాలుగు వస్తుంది; ఐదు రెళ్ళు పది.” ఈ వాక్యాలలో “ఒకట్టు *రెళ్లుు “రెండు, "నాలుగు, *పది" అనే వదములు సర్వనామములు కౌవు; శుద్ధ సంఖ్యలను పేర్కానే నామములు; _గణిత శాష్ట్ర సంబంధమైనవి. ఆవి నామములు కనుకన్నే ఒకట్ట్లు, *రేళ్లు అనే దిహ వచనములు ఏర్పడినవి; నానుములు కనుకనే *రెండునుి రెండుచేతి అనే రూవ ములు (ప్రయా క్రమైనవి; వస్తువులను టోధించే నర్వనామము లైశ్సే "రెండింటిని “రెండింటిచేత' ఆనే ర్రూపములు వచ్చి ఉండేవి; *ఒకట్టు” కరెళ్లు అనే దిహువచన రూపాల అవపరం లేకపోయేది పయు వాక్యాలలోనే *“మూడుఒకట్టు, "ఐదురేళ్లు

860 పద విక్షానం అన్నచోట్ల "మూడు, *'ఐదుి సంభ్యావాచక సర్వనామములు; “జకట్లు “రబ అనే నామములను వ్య క్రపరచును,

4.184. [1] సంభ్యావాచక సర్వనామములలో తిర్యగ్జడములను తెలిసే రూవములును, స్త్రీపురుషవ్య క్తులనుతెలిపే రూవములును వేరువేరుగా. ఉండును, 4ఆవ్పలు రెండు? “పుస్తకములు నాలుగు” అంటాము గాని *మనువ్యులు రెండు, “పిల్లలు నాలుగు” అని అనము. “మనుష్యులు ఇద్దరు," “పిల్లలు నలుగురు" ఆవి ఆంటాము,

తిర్యగడములను తెలిపే సంభ్యావాచకములు; బి

ఒకటి, (ఒక్కటి, శెండు, మూడు, నాలుగు ఐదు, ఆకు, ఏడు, ఎనిమిది, తొమ్మిది పది; పదకొండు, పన్నెండు పదమూడు, పదునాలుగు, పదిహేను పదహారు పదిహేడు, పద్ధెవిమిద్శి పందొమ్మిది, ఇరవై ముప్ఫె, నలభై, ఏభై, (యాఖథై), ఆరవై, డెద్బ్రై. ఎనభై తొంఛ్రై నూరు [వంద్వ వెయ్యి (వేయి) లక్క కోట్స్‌ మొదవ్తోనవి *

స్తీపదష వ్యడ్తోలను బోధించే సంథ్యావాచక ములు: ఒకడ్కు ఒక్కడు, (పుం; ఒకతె, ఒక్కతె ౫ (త్రీ): మిగిలినవి, ఇద్దడ' మొదలైనవి ఉభయలింగములు: ఇద్దరు (ఇరువురు, ముగ్గుకు నలుగుక్తు జక సనక తన కస ఎం న హక పో భంబ్దా్య్యావాభక మూల రూపాంఠరరములు పెక్కులం కలవు, విని ఇచ్చినవి వేటి వాడుకలో బాహాటముగా ఉన్నది. మరికొన్ని రూపాలు; పదొకండు, వండెండ్యు వదేను, (పదు జీను పదువైదు) పదుణార్కు వదునేడు పదుసెనిమిక్కి ఇరువది మూప్పద్కి నలువద్కి ఏబర్కి ఆరువద్వి 'డెబ్బద్కి ఎనుబది తొంబది -- ఈ రూపములు భాఅవరకు 'పాచీన ఫభానలోనిని

• *ఒకండు, “ఒక్కడు అచీ బిందుపూర్వ డు వర్షకాంత రూపములు (పొచీన భాషలో గలవు, “ఒశతి శస్టానికి పెక్కురూపాలు కఅవు; వాటిళోకొన్ని ఒకన్తై ఒక్కన్తై ఓకరితె ఒక్కరి తె; ఒకత్కి ఒక్కతి ఒకర్తి ఒక్క ర్తి ఒక్కరిత్తి ఒక రిత్కి ఒకత్క ఒక్క_త్క ఒశ ర్త ఒక్క_ర్న, ఒకరిత్క ఒక్కరిత, ఒకర్తు ఒక్కంర్తు ఓర్పు మొదలైనవి. వీటిలో కొన్నింటికి నేటి ధాషలో బహుళ (వయోగమా కలదు. ఇతర రూపాంఠరమాలు ఇక్కడ ఆఅనావక్యకములని విడిచిపెట్టబడినవ్వి వాటివలన [వయో దనం దు,

సంథ్యాపరిమాణ వాచక సర్వనామములు 869 ఐదుగురు (పవుకు, ఆరుగుకు, ఏడు పరము; ఎనమండుగుర్పు (ఎనమండు), లేక ఎనిమిదిమంది తొనమ్ముండుగుకు (తొమ్మండ్రు, తొమ్మిదిమంది; పదుగురు (పది మంది); పదకొండుగురు, పదకొండుముంది; ఇస్లే తక్షిన వాటికి రెండేసి రూప ములు ఉండును

ఇర్నవైమంద్కి ముప్పైమంది, మొదలైనవి; నూరుగురు, నూరుమంది; వెయ్యిమంది (వేవురు); లక్షమంది; కోటిమంది.

(౨ త్రీ పదష వ్యప్తల సంఖ్యను పేర్కొన్నప్పుడు “గురు లేక *మంది ఆఅంతమందు గల సంఖ్యావాచక శబ్దములు (పమయోగించ దబిడవు,

(5) టఅ (గ్రామం జనసంఖ్య నాలుగువేలు.

జ ఆ (గ్రామంలోని జనులు నాల్సుగువేలమంది.

(ఐ) అక్కడ చేరిన మనుష్యుల సంఖ్య పది,

౭2 అక్కడ చేరిన మనుష్యులు పదిమంది.

(!

(గ) పోటీలో పాల్గొన్న వారి నంఖ్య ఐదు,

జ పోటీలో పాల్గొన్నవారు ఐదుగురు.

(8) ఒకొక్కపుడు “వంది మొదలైన పెద్దసంఖ్యలను తెలిపే నర్వవామ ములు ఆంతమందు *మంది' శద్దిం లేకుండగానే వ్య క్రిపరముగా (ప్రమయోగించ ఐడునుం

(5) భూకంప (ప్రమాదంలో చవిపోయినవారు సుమారు ఆరువందణ ఉంటారు,

(అ) వరదలలో చిక్కుకొన్న జనులు రెండువేణ అని ఆంచనా వేశారు.

గృ మహామాఘికి | పయాగక్షేతం దర్శించిన యా,తికులు రెండులిక్షలు

(గ స్‌ ౮ ్‌ శ ఉండవచ్చును

జ్‌

$70 పద విజ్ఞానం

శ.105. ఒకొక్క ప్పుడు ఇంచుమించు" ఆనే ఆర్థంలోను, అని స్హేశవాచకము గాను, సంఫ్యావాచకముల ముందు "ఒకి అనే విశేషణం ప్రయుక్త మౌతుంది,

(క) కిల్లీణు ఒక నాలుగు వట్టుకొవి రా.

(ల) నా (గ్రంధాలయంలో వుస్తకొలు ఒక రెండువేలు ఉంటాయి,

(గ) ఆనాటి బహిరంగ సభకు ఒక ఐదువేలమంది వచ్చి ఉంటారు.

(ఘు) పూజకై ఆ అమ్మాయి పువ్వులు ఒక కొన్ని కోపితెచ్చింది

శీ 80. (0 సంయుక్త సంభ్యావాచకములలో సంఖ్యాంతమందు *లు) సర్షకము, సంభ్యామధ్యమున “లి వర్రకము, వచ్చును

ణ్‌ క ణు కొన్ని వంయు క్ర సంఖ్యావాచకములు' రెండువందలు; రెండువందల అనీ మంది; పదివేల ఏడువందల యాభై; నాలుగుకోట నాలుగులక్షల నాలుగువేలు, మొదలె నివి, |

(వ) సంయుక్త సం్యవాచకములలో “ఒక్క” శద్దిం తరువాత ఏకవచన మే వస్తుంది, కొని పంథ్యావాచక శద్దిము దిహుత్వమునే తెలుపుతుంది.

(5) ౪ (గ్రంధాలయంలో ఉన్న పుస్తకాలు ఇర వైఒక్క వెయ్యి,

(9) ఆ జిల్లాలోని జనులు నలభై యొక్క లక్షమంది.

(0) పంభ్యాబాహుళ్యం తెలుపుటప *వంది మొదిలెన సంఖ్యావాచకముల బపాువచనానికీ ద్విరుక్త్తి వన్తుంది;. ఒకొక్కపుడు పూర్వపదానికి కు-వర్రకం వస్తుందిం న్‌

(5) ఆయుద్దంలో వైనికులు వేలకువేలు మరణించారు.

(9) ఆయన అక్రమంగా లక్షలులక్షలు (లక్షలకు లక్షలు) సంపాదించాడు

(గు ఇళ్ద అగ్నిదిగ్ధం కొపడం మూలాన (గ్రామన్టులు వందలు వందలు విరాశయలై నారుం

జ.

(ఘా కొ త్తవలన_కీరండుల్‌ రైలుమార్గం నిర్మాణానికి (వళుత్వం కోటకు కోట్లు (కోటాన కోట్లు ఖర్చు చేసినది. (కోట్లకు కోట్లు” అనుటకు దిదులుగా కోటానకోట్టు అనే రూపం వాడుకలో ఉన్నది.]

సంభ్యాపరిమాణ వాచక సర్వనామములు శ్రి

శం]87. వస్తువుల పరిమాణమును తెలిపే సక్వవామములు $నరిమాణవాచక నర్వనామములు' అనబడును, “ఎంత అనే పక జవాముగా ఇవి వచ్చును,

4నావద్ద ధనము కొంత ఉన్నది? అనే వాక్యములో *కొంత' ఛనవరిమాణమును తెణుపును; ఆది సక్వనామమ్ము “ధనము అనే నామమునకు నహాగామి “నావద్ద కొంతవనము ఉన్నది. అనే వాక్యములో “కొంత పరిమాణనాచక విశేషణము, “నము అనే నామమును వ్యక్తపరచును, కొంత మొవలైన పరిమాణవావక పదములు సంభ్యావాచకముల వలెనే, సర్వనామములుగా గావి, విశేషణములుగా గాని ఉపయోగపడును నామముల ముందు వాటికీ ఆ్మశితములైై ఉన్నప్పుడు అవే శబ్దములు విశేషణములు; నామ్మశితనులు కౌక నామ్యప్రతినిధులుగా న్వత౦ం,తముగ్గా ఉన్నప్పుడు సర్వ నామములు,

శీం1ేరీరి ఈ [కింది వాక్యొలలోని పరిమా=వాచక సర్వనామములను గమనించేది.

(5) *ఈ చింతపండు పరిపోతుందా?) *ఆ్రత ఎందుకు? అందలో సగం చాలును"

(బ్ర ఈ పాలలో పాలు కొంచెము, సీస ఎక్కువ, ఉన్నవి.

(గు టీ కలుపుటకు పాలు అన్ని ఆవనరం లేదు,

మూడ్రవ వాక్యములో *అన్ని" ఆనే సదం పాలయొక్క- కొలతను లేక పరి మాణమును తెలుపను. కనుక ఆది ఇక్కడ పరిమాశహచక సర్వనామమే అన వలెను. వస్తువులను లెక్కించి చెప్పేటప్పుడు "అన్ని ఇన్ని, “కొన్ని “ఎన్ని? ఆనే పదములు సంఖ్యావాచకములే; కొని *పాలు, “*నీబ్ధ్క, బియ్యము మొదల్లైన (వ్రవ్యవాచక నామముల విషయంలో అవే సరిమాణవాచకములు,

శీ18 0. వృరగ్గణ నలో నంభ్యా-పరిమాణవాచక నర్వనామములకు ద్విరుక్తీ వచ్చును. కొన్నిచోట్ల సర్వనామముల చివర ఏసి ఆనే (_పత్యయం ద్విరుక్రికి బదులుగా వచ్చును.

ఫై పదవిజ్ఞానం

(5) పిల్లలకు లడుండలు "రెండు రెండు పంచిపెట్టండి,

(ల) ఈ పున్తకంలోని కథలలో క్రాన్ని కొన్ని బాగున్నవి.

(గ్గ మొదటి వర్యాయం పదార్థాలు కొంచెం కొంచెం వడ్డించ వలెను,

(ఘ్ర) పళ్లుఅందరికిని సమానంగా పంచగా ఒకొక్కలరికి నాలుగేసి వచ్చినవి,

(జ) తొలిమారే కందాలలో అన్నంగాని వప్పుగాని అంతంత పెట్టవు,

(చ) పాపకు అన్నం బ్రంతింత తివిపించు; ఒక్కకూరే నోటినిండ కూరకు,

4.180. కొన్నికొన్ని పరిమాణ వాచకపదములు ఒకొక్కచోట నామములుగా ఉపయోగపడును,

(5) ఆస్తీ పంపకములో ఎక్కువ తక్కువలు ఉండరాదు,

(ల) నాలుగు ప్రావ్చలు ఒకశేరు.

[గ] పది స్రగములు కలిసి ఐదు అవును.

సదమూడవ పరిచ్చేదం ఆపేకిక సర్వనామములు

శ. 101. ఈ (క్రింది నంయు క్ర వాక్యాలలో లావుపాటి అచ్చులో ఉన్న సర్వనామముల (ప్రయోగరీతిని పరిశీలించేది

శ. ఎవరు పరిమించి పవిచేస్తారో వారు సత్ఫలితాలను పొందుతారు.

వె ప ఛ్‌

ఎవనిని ఆదంపతలు నమ్ముకొన్నారో వ్రాడ్తు వారిని వారకావనలో ఆదు

కోలేదు అ థి

శ నీకు పి

ఏది. వీకు పియమైన వస్తువో ద్రాన్సినే ఈ డబ్బు పెట్టి కొని తెచ్చుకో.

ఆపేషీక సర్వనామములు త్రై ఒకొక్క సంయుక్త వాక్యములో రెండేసి ఉవవాక్యములు ఉన్నవి. మొదటి వాక్యములో *ఎవరు పరి(ళమించి పవిచేస్తారో అనే విశేషణ ఉపవాక్యము “వారు సత్ఫలితాలను పొందుతారు" అనే (పధాన ఉసవాఠక్యములోని *వారుి అనే నర్వనామ మును వ్యక్తపరచును. “ఎవరు” అనే నర్వనామము “పని చేస్తారు ఆనే (కియకు ఉచ్దేళ్యము. “ఓ అనేది ఆత ఉపవాక్యమును (పథాన ఉపవాక్యముతో కలిపే అను బంధి సంయోజకము. *ఎవరు ఆనే నర్వనాముము *వారుి అనే నర్వనామముము అపేకీస్తున్నది; కౌదిట్టి దావికి ఆపేకీక సర్వనామము అవి పేడ; లేదా “వారు అనే వర్వనామముతో సంబంధము కలది కొవున దానిని *'సంబంధవాచక సర్వ నామము” అని కూడ పేర్కొన వచ్చును. వాక్యరచనా్నాకమంలో అకిత విశేషణ ఉపవాక్యము ముందు వచ్చును; దాని వెనుక (వధాశ ఉపవాక్యము వచ్చును అఆపేకీక సర్వనామముతో గల నంబంవము తెలుపుటకు (పధాన. ఉవవాళ్యములోని వారు అనే నిర్దేశవాచక సర్వనామమును “అను గామి" అనవచ్చును '*అనుగామిః ఆం పే +అనుగమించేది (ఇజవెనుక వచ్చేది) అనిఅర్థము, ఆ పేక్షిక సర్వనామము ఉన్నవాక్యంలో అనుగామి సర్వనామం తప్పక ఉ౦టుంది. ఓకప్పుడు ఆపేషీక - అనుగామి - పదములు నర్వనామములు గాక విశేషణములు కూడ కానచ్చును. రెండవ వాక్యములో “ఎవవిని ఆపేక్షిక పర్వనామము, "“నమ్ముకొన్నారు అనే [కియకు కర్మ, దీనికి అనుగామి "వాడు" అనే నిర్హేశవాచక సర్వనామము, (వదాన ఉపవాక్యములో ఉణ్ధేశ్యము. మూడవ వాక్యములో "ఏది ఆపసేక్షిక నర్వ నామము విశేషణ ఉఫవాక్యములో ఉద్దేశ్యము, దీనికి అనుగామి “దానివి అనే సర్వనాదముము (వధాన ఉపవాక్యములోని తెచ్చుకో ఆనే [కియకు కర్మం శ, 102. పళ్నవాచక సర్వనామములకున్ను ఆపేక్ష నర్వనామములకును రూపములో భేదం లేదు. ఆపేక్షిక నర్వనామములకు అన్సగాములుగా - తరచుగా విర్దేళవాచక సర్వనామములు వచ్చును. ఆ. సనా, అను. సనా, ఆ. సనా. అను. సనా, ఎవడు వాడు, అతడు ఏని అవి ఎవతె ఆమె ఆవిడ ఏమి ఆదీ, అవి ఎవరు వారు ఎన్ని అన్ని ఎందరు అందరు ఎంథ ఆంత ఏది ఆది

వ్‌?4 పదవి ళ్షా నం

శీ, 103. ఈ (కింద ఉదాహరించదిడిన వాశ్యములలోని ఆపేక్షిక నర్వనామ ములనుఅనుగామి సర్వనామములను గుర్తించేది,

క ఎవ్వతె ఆకకొలం (పేమకలాపాలు నడిపించి తునకు వానిని మోన గించెనో ఆమె మీద సగ సాధించుటకు అతడు నిశృుయించు కొనెను.

2 ఎవరు దొంగ వ్యాపారం చేసి అక్రమ లాభాలు పొందుతారో వారిని 'ప్రళుత్వం శికస్తుంది,

8 ఎందరు (ప్రభుత్వపు ఉత్తరువు ధిక్కరించి దౌర్జన్య కాండకు దిగినారో

శీ. ఇప్పటికి పరీక్షలు సన్ని అమినవో అన్నింటి లోను నేతు సంతృప్తి కరముగా (వాళౌను,

ర, ఇప్పుడు నూనె ఏంత అవసరమో అంతే కొనండి; రేపు ధర తగ్గ వచ్చును,

శీ. 104. నంయు కక్ష వాళ్ళముకో ఆ పేక్షిక సర్వనామమగల ఆశ్రితవిశేషణం ఉపవాక్యమును విశేషణబంధముగా మార్చ వచ్చును; అప్పుడు ఆ పేక్షిక_అనుగామి వర్వవామములు లేవి ఒక జటిలవాక్యము ఏర్పడును. 4-181.188 (ప. లోవి వాక్యములను మార్చి ఈ దిగువ చూపడ మైనది. "

శీ. 101, 1. ఇజపరిశ్రమించి వనిచేసేవారు సత్ఫలితాలను పొందుతారు.

£, = ఆ దంపతులు నమ్ముకొన్నవాడే వారిని వార్థకావస్థలో ఆదుకోలేదు,

శీ. ఇ నీకు (ప్రియమ్సైన వస్తువునే ఈ డబ్బు పెటికొని తెచ్చుకో,

స్‌ టి స!

శీ. 108, 2, == దొంగ వ్యాపారం చేసి అక్రమ లాభాలు (పొందే వారిని (వభుత్వం శిడీస్తుంది.

శీ ఆ ఇప్పటికి ఆమిన అన్ని పరీక్షలలోను నేను నంతృ పికరముగా (వాశాను, కో

ర్‌ అ ఇప్పుడు అవసరమైనంత నూనెనే కొనండి,

ఆపేక్షిక సర్వనామములు ([

ఇటుపంటి విశేషణ బంధములు గల జటిల వాక్య రచనమే _ తెలుగులో సహజమైనది, ఆపేకీక సర్వనామ సహిత నంయుక్త వాక్య రచన కొన్నిచోట్ల కృతకమైనట్లు కనిపించును, కనుకనే కొందరు ఫండితులు (కౌల్తువెల్లు మొదలైన

చ్‌ ళం ముల వారు) ఇట్టి రచన ఆంధ్ర (ద్రావిడ) భాషా సంప్రదాయము కాదు కేవల సంస్కృత సంప్రదాయము, తెలుగు కవులు దీనిని అనుకరించినారు, అని అభి పాయ పడ్డారు. కొని ఈలఅధ ప్రాయం నరిఐనదికొదు సంస్కృతంలో ఉన్నంత విసృతంగా లేకపోయినా కొంత వరకు ఆ పేక్షిక నర్వనామ (విశీషణ, కారక] (వమయోగము తెలుగులో మౌలికముగా ఉన్నదని చెప్పడానికి హేతువులు కలవు,

శ.105 విశేషణ ఉపవాక్యములో గాన్ని దానితో నంబద్ధమైన ఉపవాక్యములో గావి వ్య క్తివస్తువులను పేర్కొనుట అవసరమైనపుడు ఆ వ్యక్రివషువులను టోధించే నామముల ముందు ఆ పేక్షిక - అనుగామి _ విశేషణములు వచ్చును, ఏ ఆసేక్షిక విశేషణము; *ఆ్క, అట్టి, అటువంటి ఆనుగామి విశేషణములు, ఒక ఉదాహరణ;

“ఒక మ్నితుడు నాకు ఆవవరానికి అప్పు ఇచ్చాడు. ఆతనిమేలు మరవలేను? ఈ రెండు వాక్యములను కలిపి సంయుక్తవాక్యముగా చెప్పదలచుకొంటే, (ఎవడు నాకు అవనరావికి అప్పు ఇచ్చాడో, మ్మిత్రునిమేలు మరవలేను, _అని అనరాదు, “ఎవడు నాకు అవసంనికి అప్పుఇచ్చాడో ఆ మిత్రునిమేలు మరవలేని అని గావ్మి “ఏ మ్మితుడు నాకు అవసరానికి అప్పు ఇచ్చాడో వాన్ని మేలు మరవలేను? ఆవి గొని చెప్పవలెను. ఇక్కుఢ తొలివాక్యంలో *ఎవడు ఆ. ననా,, దానికీ *ఆి ఆమిగామి విశేషణం. ఇక రెండవ వాక్యంలో *వి ఆ, విశేషణం, దావికి “వాని అనుగామి నన్నా

ఈ (కింది సంయు క్రవాక్యములలోని అఆపేక్షీక - అనుగామి పదములను గు 80చేదిం

1, ఏ మహాత్యుడు భారతదేశ ప్వాతం(త్యం సంపాదించి పెకనో ఆ

శ్ర (5; బి

గాంధిపేరు విననివారు ఉండరు.

1 పద విజ్ఞానం

౨. ఏ మహారాజుల పోషణలో ఆంధసాహిత్యం వర్టిల్లైనో వారిలో (శ్రీకృష్ణదేవరాయలు అగ్రగణ్యుడు,

8. ఎవడు మేఘదూత_శాకుంతలాది ఉత్తమ కొవ్యనాటకములు రచించినాడో ఆ కాళిదాసమహాకవియశస్పు యావత్పపంచంలో దిగ్గిగంతాలకు విన్తరించినదిం

శీ న్మత్రికాన్లుము దేన్సిన్సి కరగించలేదో ఆటువంటి పదార్థం ఆరుదు,

65 ఏవి ఆయస్కా౦తముచేక ఆకర్షించ దిడునో అట్టి ధాతువులు ఇనుము కాక మరికొన్ని ఉన్నవి.

6 దేని వల్లి విరద్యోగ సమప్య తీరకుందో ఆ పరిష్కారమాాం ఏదైనా ఉన్నదా?

శీ 106. పూజ్యతలోను, అవిగ్జిష్టవ్యక్తి విషయములోను, *ఎవదటి అనే ఆపేడీక సర్వనామం ఏకవ్య క్తి బోధకముగా వస్తుంది,

1. పితృమరణానంతరం వరు నాకు పెద్దచదువు చెప్పించి నన్ను ఇంత వావిని చేశౌరో వార మా అన్నగారు నాకు సర్వదా పూజ్యులు.

2౨. ఎవరు అక్కుడ వేచిఉన్నారో వారి పేరు తెలుసుకొనిరా.

4.107. పృథగ్గణపలో ఆపేక్షిక సర్వనామ విశేషణ] ములకున్ను అను గాములైన నర్వనామ [విశేషణ్శములకును తరచుగా ద్విరుక్షి వసుంది.

శ. ఎవరెవరు వధూవరులకు కానుకలు చదివించారో వారివారి 'పేరను | వాసుకొనవలెను,

లి ఏయే తీర్థములు క్షేతములు దర్శించినారోో ఆయా చోట్లలోవి వింత లను నాకు తెలుపరే?

8, ఈ శుభకార్యావికీ ప్రవ్రేవి ముఖ్యముగా కావలెనో ఆ వన్తువులన్నింటివి ముందుగానే నంపాదించవలెను,

ఆపేకీక సర్వనామములు శ్ర్‌గ

4 108. ఒకొక్కచోట అవముగామి సర్వనామం లోపింవడం కందు, దానిని ఊహించి తెచ్చుకోవచ్చును,

[5] ఐనది పదో అయినది

(== ఏది ఐనదో ఆది ఐనది

ఇక్కడ “ఆది అనే అనుగామి సర్వనామం ఊహ్యము.

[౪] ఏమేమి కౌవలెనో జావిరా తయారు చెయ్యండి. ఇక్కడ *వాటి" ఆనే అనుగౌమి సర్వనామం *డావీతా' అనే పదం ముందు తెచ్చిపెట్టుకొనవలెను.

[౧] రాదలచుకొన్న వా రెవరో రానేవచ్చారు. ఇక్కండ “వారు అనే ఆను

0 ణ్‌ శ గణ ేవ కొ గామి పర్వనామం ఊవ్యాం; అది *రానేవచ్చారూ అనే (క్రియకు ఉద్దేళ్యం.

శ 109. ఆపే&ీక సర్వవామము టోధించే వ్యక్రి వన్తువులనే ఆముగామి సర్వనామం మూడ టోధిస్తుంది; ఆ రెండింటి రింగవచనములు సమానము కాని వాటి వృత్తములు వర్వేధుగా ఉండవచ్చును. పూర్వ(ప్రసంగాల (4.181, 18ళప) లోని వాక్యములే ఉదాహరణలు.

4 131. 2 'ఎవనివి' (ఆ. ననా). కర్న; వాడు (అను, సన్నా ఆర్హైభ్య ము,

8 “ఏది (౮, సనా ), ఉద్దేశ్యము, “దానిని (అను, సనాం) కర్మ,

శీ 193 2 ఎఎరమి ఆం సన) ఉ ద్రేళ్యము, *శవారిని" (ఈము,

ఒరి తర్మం

తీ ఏన్న (3 సా ఉధైళ్ళుము, ౯౨న్నంటిి (అను సనా) వెైళుక మూదు,

శీ ఏల జవ్నెర్టడోట ౨పేక్షిర సర్ప వామము విశేషజము) అశుగ్గామి సష్ప్వనాఎము (విశేషణము, ధన్నవ్వక్షి పస్తుం9ఎ దోధిందుట

వందపు చెదవండ్తిరు ఎ వచ్చిశారో అన్న శొలువలు తెప్పించవలెను.

ఇర్కుడ వంపరు. ఆ పేక్షక విశేషణము, న్యకి దోధరరము; "అన్ని" అనుగామి

ల! విశేష2ము, వమ్తునోచకము, రెండును నంభ్యావాచకముతే, 48

జ్‌ వి సద విజ్ఞానం శీ. ౨01. ఆ'పేక్షిక సర్వనామము తరువాత "ఐతే అనే పదం ఒక్కొ క్కృంప్పుడు స్పష్టతా సూచకముగా వన్హుంది ఉదా - ఆ ప్రాంకంలో నానా లీభక్సం కలుగ జేస్తున్న ఆ పెద్దపులిని ఎవరై కే చంప్పతారో వారికి వెయ్యి రూపాయిల బహుమతివి (పభుత్వం (వకటించింది. శీ. 202. 1. సంయుక్త వాక్యములలో నే కొక జటిల వాక్యములలోను ఆపే కీక సర్వనామముల (పయోగము కలదు, క. ఈ ఉంగరాలతో మీకు ఏది నచ్చితే అదే తీశుకొండి ఖ. ఎవరు ముందు మాటాడితే వారు ఓడిపోయినట్లు ఆదంపతుబు నియమం: చేసుకొన్నారు. లం గ ఎవడు (త్రవ్వుకొన్న గోతిలో వాడే సడతారు. మొదటి వాక్యములో *ఈ ఉంగరాలలో మీకు ఏది నచ్చికే' అన్నది కారక జట (క్రీదూఘటిత పదదింధము). దీనిలో *ఏది' ఆపేషిక సర్వనామం కనచ్చితే' ఆనే శ్రీయా కొరకమునకు ఉద్దేశ్యము. *ఆ్రదే తీసుకొండి అనే (ప్రధాన ఉపవాక్య ములో “ఆదే అనేసదము ఆనుగామి సర్వనామం “తీసుకొండి” అనే [క్రియకు కర్మ, శెండపవాక్యంలో “ఎవరు ముందు మాటాడితే అనే కొారకజటలో “ఎవరు” ఆ, సనా, ఉద్దేశ్యము, “వారు ఓడిపోయినట్లు అనే కొరక జటాదింధములో వారు ఆను. ననా ఓడిపోయిన' ఆనే (క్రియా విశేషణము నకు ఉద్దేశ్యము. మూడన వాక్యములో “ఎవడు (ఈవ్వుకొన్న గోతిలో' అనే కొరకజటాదింధ ములో *ఎవడు' ఆ. సనా,। "శవ్వుకొన్ని అనే (క్రియావిశేషణమునకు ఉద్దేశ్యము. వాడే అను. సనా, (ధాన ఉపవాొక్యములోవి 'పడతాడు? అనే (క్రియకు ఉద్దేళ్యము. న! 2. సరళవాక్యములలో కూడ అపేషీక సర్వనామముల (ద్రమయోగం కలదు క పరీక్షకు ఎవరి కౌగితముబణవార్ర తెచ్చుకోవలెశు,

అపేక్షీక సర్వనామములు 8/9

ఖం దేవి రుచి దాఏది.

గ ఎవరికి. వారే సపెద్దలుం

మొదటి వాక్యములో *ఏవరి ఆ. సనా, *కొగితములు అనే నామమునకు ఆ్మ్మశితమ్ము విశ్లేషణకల్పము,.. *వారు అనే ఆను, సనా *తెచ్చుకోవలెనుి అనే (క్రీయకు ఉద్దేశ్యము. ఈ వాక్యములో ఆవమాపక (క్రియలు లేవు. ఒకటే (క్రియ్య ఒక'కే ఉద్దేశ్యము; ఇది సరళవాక్యము,

రెండవ వాక్యములో దేని ఆ, ననాొ*, '*రచి అనే నామమునకు ఆశ్రిత మెన విశేషణ కల్పము. దానిది అనుగామి సర్వనామముఏ ఇది యుగ్మనామము. *ఆవును అనే అధ్యాహర్య (కియకు పూరకము. ఈ వాక్యములో “రుచి ఆనే నామము ఉ స్టేళ్యము. ఇది నరళవాక్యము.

మూడవ వాక్యములో "ఎవరికి ఆ. సనా,, కి = (పత్యయాంతమ్ము కొరక కల్పము. *పెద్దలు” (అవుదురు)' అనే ఆభ్యాతాంళమును వ్య క్ష్తపరచును. ఇది

మో |

నరళ వాక్యమ్యు *వారే' అను, సవా,, ఉద్దేశ్యము, “ఆవుదురు అనే [క్రియ అధ్యా హార్యము,

మరి కొన్ని ఆపేషణ - అనుగామి - నర్వనాను (విశేషణ) - ములు గల నరళవాక్యములు :

ఎవరి సామానులు వారు జౌగత్ర పెట్టుకొనవలెను.

ఎవడి కర్మం వాడే అనుభవిస్తాడు.

ఎవరి దారిని వారు పోయినారు

ఎంత చెట్టుకు అంత గాలి.

ఆసేక్షిక నర్వనామముబగఖ జటిల - సరళ -- వాక్యములవ్యవహార ము తెలుగుతో నహజమైవడిగా కనిపిస్తున్నది. పెఉదాహ్యతవాక్యొంలోని ఆ పేకీక సర్వనామములను తొలగించి ఇంకొకరీతిగొ మార్చి (వాయలేము. వీనివి బట్టి ఆపేకికసర్వనామములు, విశ్రేషణములు, కొరకములు మొదటినుండి తెలుగులో ఉన్నవే కొని నంప్కృతాను కరణమువల్ల తెచ్చుకొన్నవి కావు అని చెప్పవచ్చును.

980 పదవిజ్ఞానం

4. 208, రూఫవేదములేని (వళ్నవాచక నర్వనామములన్ము ఆపేషిక సర్వ నామములను సరిగా పోల్చుకొనుటలో కొంత మెలకువ అవసరము ఆచేక్షిక సర్వనామము ఉన్నచోట అఆనుగామి నర్వనాదము ఉంటుంద; ఇది ఓక నూచన్న (వళశువాచక సర్వనామములు గల ఆశ్రిత ఉఎవాకర్లిములును (నామ-ఉవవాక్య ముల్యు, ఆ'పేఓకవర్వనామములుగల అఆళిత ఉపవార్యములును (విశేషణ ఉపవాక్య ములు శకి ఆవే సంయోజకముతో రలఠలి ఒర్క్లు ఢూ వములోనే_ ఉండును, అర్హమును చిట్టి వాటిని పోల్చుకొన వచ్చును ఈ (క్రింద వొవ్ని ఉదాహరణలు ఇప్వదిడినవి

5. ఎవరు విన్న మా యింటికి వచ్చారొ నాకు తెలియదు, (ప పనా)

ఎవరు విన్న మా యింటికి వచ్చారొ వాపు మా సన్నిహిత బంధువు లట (ఆ. సనా

2. సీప ఏది ళొవలెనో చెప్పు. (ప సనా

నీకు ఏదికావలెనో ఆది నేను తప్పక తెచ్చిఇస్తాను లే. (ఆ నన్నా

8, ఏ (గ్రంథాలు ఈ ప్తున్తకాలయంలో లేవో ముందుగా తెలుసుకో

వలెను (ప. వి)

ఏ (గంధాలు ఈ పుప్తకాలయంలో లేవో వాటివి (కాశకులకు (వాసి

'తెప్పించుకొనవలెను, (ఆ. వి

శ. 204. కొన్ని జటిల వాక్యములలో వచ్చే అనిర్హేళ వాచక సర్వనామ ములను (పళ్నవాచకములుగా గాన్మి ఆ పేషీకములుగాగావి (గ్రమించరాదు,

“ఎందరు ఎన్ని చెప్పినా వాడు తన నిశ్చయం మార్చుకోలేదు? అనే వాక్య యాలో “ఎందరు, “ఎన్ని? ఆనే పదములు అనిర్జేశ వాచక సర్వనామమ్సులు, ఆ వాక్యానికి *ఎందరో ఎన్నో చెప్పినారు కొవి వాడుతన నిశ్చయం మార్చుకోలేదు.” ఆని అర్ధం, ఎందరు ఎందరో ఇ ఆనేపల్పు ఎన్ని ఇఐఎన్నో జ పెక్కులు. “పాత వాక్కులు అన్న నూట.

ఆపేకీక సర్వవామములు 881 ఉ 205 1. ఆశిత ఉళౌాకామి. చివర వచ్చే *ఓి అనే అనుబంధి వంయోజకము పద్యకివితలో తరచు" లోవిస్తుంది, ఎవ్వచే జనించు జగ్య మెవ్వనిలోపలను౦డు రీశమై, ఎవ్వనియందు డిందు, పరమేశ్వరు డెఎ్వడు్కు మూలకారణం బెవ్వ, డనాదిమవ్యలయు డెవ్వడు సర్వము తానమైన వా డెవ్వడు, వాన్ని నాత్మభవు, సీశ్వరు, నే శరణంబి వేదెదన్‌. [పోతన, భాగవతము] ౨. ఒకొక్కూప్పుడు కవితలో మొదట [ప్రధాన ఉపవాక్యమును, తరువాత అఆపేకీక సర్వనామముతో (ప్రారంభమయ్యే ఆశిత విశీషణ ఉపవాక్యమును కి వా క జష నంజ జి న వచ్చుట కద్దు ఇట్టివ క్యరచన నంస్కృృతాను కరణబు తప్ప తెణగు రచనాపద్ధతి కొదు. వానిది భాగ్యవై భవము, వా౨ది పుణ్య విశేష మెమ్మెయిన్‌, వాని దవంధ్యజీపనము, వానిదె జన్మము, పేరుసేయ కె న్యావి గృహాంతరంబున భవాదృశయోగిజనంబు పావన స్నాన విధాన్నపానముల .సంతన మొందుచు(వోవు నిచ్చలున్‌.

• [ఆల్లసా3 పెద్దను మనుచరితము] ల 0౧ పద్నాలుగవ పరిచ్చేదం సంబుద్ధి వాచక సర్వనామములు 4 205, సంబజోధనలో నామములకు బదులుగా ఉపయోగపడే పదములు “నంబుద్ధి వాచక సర్వనామములు' అనబడును. పెద్దలను వలుకరించేటప్పుడు ణు “ఏక్షుండీ” ఆవ సంబోధిస్తాముం ఇది శ్తీపుముషమలందరికిని_పమానముగా ప్ప్తించే సంబోధన సదము, కనుక సంబుచ్చివాదర సర్వనామము; “ఏమి అనే సర్వనామము మీద *ఆండి' ఆనే పత్యయం చేరగా ఏర్పడిశ పదము. ఇటువంటివే *“ఓయీి “ఓరీ, “ఓసి “ఒరే మొదలై సవి పంబుద్ధివాచక నర్వనామములు,

త్ర్రి్ణై పద విజ్ఞానం

4.207, పూజ్యశతో “ఏమండీ, *ఏమండోయ్‌” అనే పడములు ఉపయో గించదిడును. ఇవి ఉభయలింగములు.

ఏమండీ, ఎప్పుడు వచ్చినారు?

ఏమండోయ్‌, రండి, పిన్నిగార్హూ నమస్కారం.

శీ ౨08. 1. పూజ్యతలో సంబుద్ధిలో వచ్చే “అయ్యా”, “అమ్మా” అనే పదాలు వాస్తవముగా నామములే అయినా సర్యనామములనలె అందరు వ్యజ్త లకును వర్తించును.

ఆయ్యా, తమ నామధేయ మేమి?

అన్మా, బిచ్చం పెట్టండి

వ పై సంబుద్ధి వాచకములు “ఏమి” శద్దిపూర్వకములై నప్పుడు నీచతా డ్యోతకములవునుం

ఏమయ్యా, కదలవేమి? నీకు కొదా చెప్పేది?

ఏమమ్మా, వెళ్లు వెళ్ల,

4.209 ఎదుటివ్యక్తిని “నీవు అని పేర్కొనే సందర్భాలలో సనంటోధవలో ఓయి “ఓయీ ఓయ్‌? *ఏమోయి (పం), “ఏ మే +ఏ మేన్‌” (శీ . అనే సర్వ నామములు ఉపయోగించదిడును, ఇవి వొతృల్య జు మిత్రతా = పరిచయాౌది ద్యోత్రకములు.

క ఓయీ సూర్యం | నీ మేలుతోరి చెప్పుతున్నాను, నామాట విను.

ఖా ఏమోయ్‌్స్‌ వెంకటేళం | విశేషా లేమిటి ?

గ ఓయ్‌, ఇటు చూడు,

ఘ, ఏమే, (ఏమేవ్‌, వేగం తెమలవే, అక్కా!

శీ, 2 0. ఒరే ఒరేయ్‌, ఓరీ__ఈ పుంలింగ శబ్దములు, ఒసే, ఒసేయ్య్‌ ఒసేవ్కొ ఓసీ, ఓసిలా ఈ న్రీలిన శద్దముణు, నీదతా - మితతా _ పరిచయాది ద్యోతకములై న నంబుద్ధివాచక వర్వనామములు,

సంబుద్ధి వాచక సర్వనామములు 3068 క, ఓరీ నీచుడా సీ ఆగడము కట్టిపెట్టు ఖ. ఒరే *ఒళయ్‌ నామాట విను ఈ పూట మవం బిక్షికి పోవద్దు గ ఓస్కీ సీ పంగతి ఎవరికి తెలియును ? ఘ ఒసే, (ఒపేమ్‌, ఒసేవ్‌, జానకీ త్వరగా రావే జ టఓస్తినీ యిల్లు బంగారంగ్గాను చ ఓర్తినా చిట్టినాన్నా శీ 211 *ఏర్కాఃం ఏమిరా (పుం వ్‌ వ్ర, “ఏమ్మరా? (ఉళ లిం, దివ ) అనే సంబుద్ధివాచక సర్వనామములు వాత్సల్య - మితకా _ పరిచయాది దో్యోతక ములు (5) ఏమిరా ఏమిచేస్తున్నావు, శేఖర్‌ (9) ఏరా రామం మా యింటికి పోదాం, పద (గ) ఏమ్మరా చికటివడ్‌ంది. ఇంక ఇళ్ళకు బయలుదేరండి 4 212 “ఓయీ “ఓరీ మొదలైన సంబుద్దివాచక నర్వనామములు ఒకొక్క-ప్పుడు వాక్యంతోవి ఇతరవదాల మీద చేరును (క) ఎందుకోయీ తోటమాన్కీ అంతులేని యాతన (ఎందుకు.[ ఓయ్రి [ల] ఆనలు సంగతి ఏమిటోచెన్పవోయి (చెప్పుల ఓబ్యు (గు ఏమిటి రోర్మి అపవి (ఏమిటిర + ఓర్సి (రు ఈ డబ్బు తీసుకోవయ్యా (తీనుకో + అయ్యా) (ఇ) రావమ్మా, (రా+ ఆమ్మా)

$్ర34 పదవిజ్ఞానం౦ తీ 210. నామ్మాశితములై స శటి శబ్దము ఓయి్యిి. ఓరి *ఓపి అనే ఉాస్వాంతములు, పంబుద్ధివాచర విశేషణములు "ని వర్వనామములు కావు. విశేషణములు?ా వీటికి నామముల ముందే పయోగము 1 ఓతాతా 2 ఓదేవీ 8 ఓయి రొమం శ, ఓరీబుచ్చా. 5, ఓసిపిచ్చి దానా శీ 214 రా *ఏ 'అండ్కి *అ్మరా --౫వి వందోధనార్థంలో కొన్ని పదముల మీద వచ్చే (పత్యయములు కొని సంబుస్థంఎక సర్వనామములు కావు ఎవడుర్సా ఏమిటిర్యా పోరా ఎవడే ఎందుకే రావ; ఎవడం౦ండ్సి వచ్చానండిఉన్నారండి, విందుకర్రా వెళ్ళండ్మరా

పదిహనవపరి చ్చే దం వ్యంజకార్షక సర్వనామములు ధి శ 915. ఆళ్నర్యాది. క్రి వపనోధాఎములప తెబసృటక్సై ఉపయో “-డే సర్వనామములు వ్యంజకౌార్రరములు క్‌ అతడు ఏమి ఉఎన్యపించి పోయినాడు ఆ భోక్త ఎంత తిన్నాడు మొదచి వారంతో ఎమి. ఉపప్కృజంచి పోయినాపి ౩ పె తర్య రెండు జాన్యంతో ఎంత తిన్నాడు ఎనే కియం ంర్య చం లదు స్య ఏతి కారక నర్వనా ఏఎఎనే ఎమిజఎర్నో విషయమున, షత వ్యంం న.

పదహారవపరి చ్శే దం విశేషణ ఖేదములు శీ216 విశేషణముల నిర్వచనము 118 (ప లో ఈ విధముగా ఇవ్వ దిడినది నామబోధిత వ్య క్తివన్తువులను వర్డింగుటకు గాని నిర్హేశంచుటకు గాని వాటి సంఖ్యమ లేక పరిమాణమును తెలుపుటకగాని ఉపయుక్తముల్తై నామముల అర్థవ్యాప్తిని పరిమితం చేసే పదములకు విశేషణములు అని పేక “ఈ కింది ఉ కలలో తొలివదములు విశేషణములు, తరువాతివి నామములు, విశేషణములు నామములను వ్యక్తవరచును (& [7 (ప్ర) తెల్లని గులావీలు, మంచిపుస్తకము, ఈ తోట, మా భవనము, ఏమి మాటలు, ఏ ఊరు, రెండుపకులుం ఆరవఇల్లు, తక్కువ మాటలు, కొంతనెయ్యి; బేనెడు పొట్ట, ఏమివైభవము సర్వనామములలో ఉన్నట్టే విశేషణములలో కూడ వేర్వేడ రకములు ఉన్నట్లు పై ఉదాహరణలను బిట్టి ఊఈహించవచ్చును విశేషణభేదములు ఈ దిగు వను ఇవ్వబడినవి 1 గుణవాచక విశేషణములు, ___ తియ్యన్మి మంచ్చి చిన్న ఎగరవి, థొ త పొట్టి వీద, లేత, మొదలైనవి. చాలా తి విర్దేశవాచక విశేషణములు __ఆ, ఈ అస్ట అటునంటీ మొద్నలెనవి. *, సార్వనామిక విశేషణములు __ నా మీ వారి తమ, మొవర్రై నవి, 4 (పళ్నవాచక విశేషణములు __ ఏ, ఎట్టి ఏమి మొదర్రై నవి $ అవిన్తేళవాచక విశీషణములు, __ కొన్ని కొంత ఎన్నో ఎందరో మొదలైనవి 6 పంభ్యా = పరిమాణ వాచక విశేషణములు ___ ఒక్క రెండు ఇద్దరు? మూడవ, ఇన్ని, ఆంత్మ మొదలైనవి. 7 ఆపేషీక విెశేషణములు. . ఏ, ఎట్తి ఎటువంటి. 8 వంబుద్ధి వాచక విశీీషణములు, __ గీ ఓరి ఓయి ఓసి 0. వ్యంజకార్థక విశీేషణములు. __ ఏమ్మి ఎంతం శం

పదిహేడనపరిచ్చేదం గుణవాచక విశేషణములు శీ వ? వ్య క్తివస్తువుల గుజములను తెలివే విశేషణములు గుణవాచకములు వ్యక్తివస్తువులను వర్ణించుట వై ఉపయోగ పడేవి కాబట్టి వీటిని *వర్ణనాత్మక విశేష ణములు ఆని కూడ "పేర్కొన వచ్చును వ్య క్తివస్తువుల గుణధర్మములు ఆకొరము, వర్ణ-రుచి-గంధములు, కౌల_స్థానములు, అవస్థ మొదల్సైన సమస్త లక్షణములను ఇవి బోధించును ఈ (కింది ఉదాహరణలలో ముందుఉన్న పదములు గుణవాచక విశేషణములు, వెనుకనున్న నామములను వ్య క్తపరచును వ్య క్రపర చుటు అనే పారిభాషిక సదమునకు *గుణాదులను తెలుపుట అని ఆర్థం. మంచి బాలుడు కమ్మనినెయ్యి చక్కని ఆవు తర్వవాతికధ కోలముఖనము 'రేపటిపని పెద్దఇల్లు తోపలిగది నల్లని మేక పడుచుపిల్ల తియ్యని ప్రావీయం చిన్నపాప వై ఉక్తలలోని విశిషణములు ఆచ్చికములు, తెలుగుభాషకు సహజమైనవి, శీ 218. తెలుగులో నామముల లింగ వచన విభక్తి రూపములు మారినా వాటివి వ్యక్తపరచే విశీషణముల రూపము మారదుః (విభక్రిరూవవిషయము ముందరి (పసంగాలలో తెలుపదిడుతుంది ) విశీషణములు ఒకరకమైన “అవ్యయ ములు అనవచ్చును *అవ్యయము అంకే న్యయము లేనిది రూపభేదములు లేనిది మారనిది ఆని అర్థము ౨ సంస్కృతములో విశేషణములం నామములపలె లింగవచన విభకే రూవళ్ధేద ములు గఅవి నానుము (విశేష్యమా) ఏలింగం, ఏవచనం, ఏవిభ క్రి “అయితే చాని వరవర త పమాసంలా అచేలిగం ప. విభక్తి తెలిపే రూపంలో ఉంటుంది. ౦దరమ్‌ గృహమ్‌ సుందరీ్యామ్‌ నారీ బీన్‌ నుందరేను గృహేము. ఈ రీతిగా ఉంటుంది విశేషణ(ప్రయోగం; ఆయిశల్వే సంలో అన్నిలింగ వచన విళక్తలకును విశేషణం ఒశేరూపంతో ఉంటుంది (కరువాయి 307 వ ఫుటలో )

గుణ వాచక విశేషణములు 867 చక్కని పురుషుడు; చక్కని పురుషులు, చక్కని పుర్వులను చక్కని పురుషులతో చక్కని యనతి చక్కప్మియువళులు, చక్కనియువతులకు, చక్కంవి ఆవులను, చక్కంనిపూలు చక్కంనిపూలయందు, చక్కనిపాటలతోవ; చక్కని భావాలను, _ పై ఉక్తులలో “చక్కని? ఆనే విశీనణము మార్పులేని ఏకైక రూపముతో వేర్వేరు లింగవచన విభ శ్రహాఎములు గల వ్యక్తి తిర్యగ్ధడ టోధకములైన సమస్త నామముల ముందు (ప్రయుశక్తమైనది. అంతమాత్రాన పై ఉక్తులు సంస్కృత నమాసములవంటి సమానములు అవి (భ్రమించరాదు ఇట్టి విశీషణ (ప్రయోగము తెలగుభాషలోని ఒక విశిష్ట లక్షణము తెలుగు విశేషణములకు నామములతో' పామానాధికరణ్యము ((లింగవచన విభక్తి సమానత్వము) లేదు 4 210, ఈ కింది వాశ్యముల జంటలలోని విశీషణ ప్రయోగం పరిశీ లించేదిం 1 ఇవి చవుక వియ్యము. ఈ బియ్యము చవుక. £, ఇది నాకు [కొత్త అనుభవం కాదు ఈ అనుభవం నాకు ్‌ొక్త కాదు 8 దూది తేలిక వస్తువు, వస్తుపులలో దూది తేలిక మొదటి జంటలో మొదటి వాక్యంలో చవుకి అనే విశేషణము కవియ్యము” అనే వామమునకు ఆశికము, అస్వతర్యతము రెండవ వాక్యములో చవక వీయ్యము' అనే నామమును వ్య క్త్రపరచే ఆ్నశిత విశేషణము కాదు, అడి స్వతంత్ర ననా ఆట? ఉంళదదాదు? ఊడా-ా. సుందర పురుషాః నుందరనారీఫ్యాం, సుందరగృవోణి సంస్కృ ఈంలో ,కికులకు కూడ వివిధ వచన విభక్రీరూపాలు ఉండును, విశేష్థ (నాను) విశేషణ (కీయలం తప్ప శక్కిన రూపభేదములు లేని భదములు అవ్యయనమాలు), సద్భళం (తిష లించేషు సర్వాసు చ విభక్తిమ్కు చదదేను ఈ సళ్వేమ యన్న జ్యేతి తదవ్యయమ్‌? అని అవ్యంఎజు నిర్వచనం ఈ నిర్వచనం తెలుగు విశేషణములకు వర్తి స్తుంది. అవ్యయం? అనే పారిభాషికచదము రూపమునకు సంబంధించినది కాని పదముల వృర్తీమునకు సంబంధించినడి కాదు శనుక ఆది ఈ వ్యాకరణంలో నుంచి తొలగించ బడినదిం

$88 సవదవి జ్జొ న౦ విశేషణము. *స్వతం[ఠతము? అంటే నామాశ్రయ నిర పేక్షమ్సు *అధికారి పదమైన నామమును అ'ఫేషించదు" అని అర్ధము *చవుకి అవుని అనే ఆధ్యాహార్య (క్రియకు పూరకము

శెండవ, మూడవ జంటలలో తొలివాక్యాలలో “కొతి తేలిక అనే పదములు ఆశ్రిత (అస్వతర్మత్ర) విశేషణములు అవే పదములు తరువాతి వాక్యా లలో స్వతంత విశేషణములై (క్రియలకు పూరకిములుగా ఉన్నవి

తెలుగులో వృత్తమును బట్టి విశేషణములు రెండువిధములు 1, ఆ(శిత (ఆస్వతంత్ర విశీషణములు, 2 న్వ తంత విశేషణములు పై ఉదాహరణలలో 'శెండువిధముల విశీషణములకు రూపంలో భేదం లేదు (22 వ్ర)

మరికొన్ని ఉదాహరణలు _

ఈ మజ్జిగ పులుప్పు [స్వ వి ౩, ఇది పులుపు మక్టిగ, (ఆ విం]

ఈ మజ్జిగ పల్చన [వ్వ విం ఇది పల్చని మజ్జిగం (౪౮ వి

తెలుపు, నలుపు పసుప్కు ఎరుపు తీపి, పులుప్పు, నల్లన, తెల్లన, వ్మ్‌రన్క తియ్యన, చక్కన, చిక్కూన చల్లన, పల్చ్బన ___ ఇక్యాదులు స్వతంత్ర విశేషణ ముణగా ఉపమోగపడును

"పి ఉదాహరణలలో న అఆంతమందుగల నలన మొదళైె నవి తప్ప

చూ నే గత తక్కినవి అస్వతం(త్రములుగా కూడ ఉపయోగపడుము, ని ఆంతమందుగలవి ఆఅన్వత౦త్రములుగా ఉపయోగపడుటకు తుది న కొరము మీడి ఆత్వమునకు ఇత్వము వచ్చును నల్లని మొదలైనవి అవ్వతం(త విశేషణ రూపములు, ఒకొక్కప్పుడు ఈ ని లోవించగా *నల్లచీర “తెల్లపువ్వు మొదలైన ఉక్తులు పిద్ధించును, ఇవి నమాసోక్తులు “దక్కని, మొదలైన కొన్ని *ని వరాంత విశేష ణముల *ని వర్ణం లోపించదు ణ

• 220% చవుక్క కొత్త తేలిక పుణపు, గట్టి, పొడవు, పొట్టి య్‌ ఇటు పంటి కొన్ని ఆచ్చిక విశేషణములు ఆ(శితములు (ఆన్వతంతములు) గాను, న్వతంతములుగాను ఉపయోగపడ్ష నని పూర్వ (పనంగములో చెవుబడినది,

గుణ వాచక విశేషణములు 809 6చ్రక్యని3 మొదలైన కొవ్ని అశితవిశేషణములు తుదిని *వాడుి మొదలైన (పత్యయములు చేరుటవళ్లు న్వతం్యత విశ్లీషణములు ఏర్పడును. (1 208.

రామం ఎంతో చక్కని యువకుడు అన్న వాక్యంలో “దక్కని ఆత విశేషణము, *యువకుడు అనే నామమును వ్యక్తపరచును *రానుం అనే యువకుడు ఎంతో చక్కనివాడు అనే సమానార్థక వాక్యంలో “చక్కనివాడు అనే పదం న్వతంత విశేషణము *అవునుి అనే అధ్యాహర్య (శ్రీయప ఉ క్లేళ్య పంబంధి పూరకము, ఆ పళ్లు తియ్యనివి కావు అనే వాక్యంలో “తియ్యనివి? అనే పదం స్వతంత్ర విశేషణము కొవి అనే (క్రియకు ఉచ్చేశ్యపంబంధి పూరకము “చక్కానివాడు తియ్యనవివి ఆనే పదములు విశేషణ సృత్తమునే కొక నామవృత్తమును కూడ నిర్వహించుటచేత ఆవి వాస్తవముగా యుగ్మభాషా భాగములు *విశీషణ.నామములు” తత్ప్సకు విశీషణములు నస్వతంత్రముల్లు, అవి విశీషణనామములు -ా ఉదా - ధనవంతుడు, బుద్ధిశాలి యోగ్యురాలు మధురము మొదతె నవి, “చక్కవివాడు, వంటి ఆచ్చికములును *ధనవంతుడుి వంటి తత్స్పమములును, విశేషణనామములుగా పూరకవృత్తమే కాక ఇతర వృత్తములిను కూడ నామముల వలె నిర్వహాంచునుం (1 ర! వ 1

1. ఆ (గామంలో మిక్కిలి ధనవంతులు లేర్షు (ఉద్దేశము శ తెల్లవివి ఎరనివి పూలు కలిపి దండకూర్చినాను (పూలు అనే నామమునకు నహగాములు 8 గాననభ్రకు మిక్కిలి చిన్నవ్యాళ్లను పోనియ్యరు, (కర్మ 4 ఆంత పెద్దవాడికి నాకూతురును కొట్టబెట్టను (కిపత్యయాంతము కొరక కల్చ్బము *పెదవాడు విశేషణనామము) 5 ఇంత అందక త్తి కొరము ఎటువంట్‌ త్యాగమైనా చేస్తాను (వైళక్తికమాలము, *కొారకు అనే వ్లైళ్యక్టికముకో అన్వయము )]

జ 800 పదవిజ్ఞా నం విశేషణనొోమములకు నామములవలె లింగవిభకి వచనములు ఉ౦డును "సె వాక్యములే ఉదాహరణలు. శీ 221. ఆచ్చిక-తత్సమ-విశేషణనామముల తుదిని 6ఐని (అయిశ, ఐనటి” “ఐనటువంటి" అనే విశేషణములు చేరుటవల్ల ఏర్పడే ఉక్తులు నామము ళం లకు అ్మశితవిశేషణములుగా వర్తించును. ముసలివాడైన లచ్చన్న గుణవంతుడైన బాలుడు (గొడ్డిదైన భార్య గుణనంతురాండ్రైన బాలికలు బల్లిడులైన భటులు సౌందర్యవతి అయినభార్య తెల్లనివైన దిట్టలు వితంతువులై న శ్తీలు పయి ఉదాహరణలలో *ఐన కు దిదులుగా ఐనట్టి * “ఐనటువంటి్కి' అని కూడ చెప్పవచ్చును “అగు,” “ఆగుసట్టి, బౌ" బొనట్టి మొదలైనవి కూడ కొన్నిచోట్ల ముఖ్యముగా (ప్రాచీనధాషలో, పద్యరచనలలో, వాడుట కలదు, వీటివి అన్నింటిని *ఐన (_వభ్ళతులుగా (గ్రహించవలెను “ఐన అనే పదము (క్రియా-విశేషణము, యగ్మభాషా భాగము పై ఉక్తుల లోని విశేషణనామములు “ముసలివాడు మొదలై నవి, *ఇని కు పూరకములు, [పక్రియా పౌలభ్యము కొరకు ముసలివాడైని మొదలైన ఉక్తులను ఆశిత విశేషణ ములుగా పేర్కొనవచ్చును. ఈ విశ్లేషణ నామములకు ఏకవచన బహువచణ ములు ఉ౦డునుం నామము ఏవచనమైతే దానికి ఆ్మశితమైన విశేషణనామను ఆ వచనమే కొవలెనుం శీ 222. ఒకే నామమును వ్యక్తవరచుటప దానిముందు. పెక్కు. విశేషన నామములు వస్తే వాటి అన్నింటివికిని ఒక్కటే *ఐని నామమునకు ముందు వచ్చును. ఈ నియమం విశీషణనామనులకే కొక విశేషణ స్వభానములేని నామ ములప కూడ వర్తించును (క) ఆమె తల్జిదం్యడులు గుణవుతుక్తు, వివ్యావంతుడు రూసవంగుడు 9 ఆయిన వరువిత్తై అన్వేషించినారుం

గుణ వాచక విశేషణములు న! (ఇ) ఆరోగ్యకరము పుష్టికరము, శదక్తిజనకము, ఆయిన ఆహారమును ళుజించవలెను, (గ) కవి గాయకుడు, చ్మితకారుడు, అయిన సుబ్బారావుగారిని పౌరులు ఘనంగా వన్మానించారు. చదువుటలో విెశేషణముల తుది అక్షరం మీద ఆరోహిన్వరస్థాయి ఉంటుంది, ఒకొక్కపుడు సముచ్చయ ఉత్వము గావి, తుది అచ్చు డీర్హంగాని విశేషణముల శతుదిని వస్తుంది (క) గుణవంతుడున్సు విద్యావంతుడున్హు రూపవంతుడును అయిన (గ) కవీ, గాయకుడూ చితకారుడూ ఆయిన 4 228 1 ఐన పరమైన ఏక్రవచనరూపం కల స్వతంత్ర తత్పమ విశీష ణములు ఒకొక్కప్పుడు బహువచన నామములకు కూడ ఆశితములై వాటినివ్య క పరచును మధురమైన పాటలు నరనమైన సంభాషణలు మనోజ్ఞమైన లతలు అద్భుతమైన సన్ని వేశాలు ఉత్తమమైన పద్ధతులు రనవంతమైన పద్యాలు పై ఉప్తలలోని విశీషణముల బహువచన రూసములను (పయోగించుట తప్పుకాదు" మధురములైన పాటలు రసవంతములైన పద్యాలు 2 కొన్ని ఆచ్చిక ప్వతంత విశ్చషణములు కూడ ఏక్రవచనరూపములో బహువచన నామములకు ముందు _పె విధముగా (పయోగించదిడును ఉదా = నిద్బిర మెన పలుకులు నాడెమెన మొక్కలు. సవా సూ శీ పైవియమం శ221 (వ లో చూపిన విశేషణ నామముల వంటి వాటికి వర్తించదు

తివి పదవిళ్టానం౦ 4 +24 *ఐని పరమైన సాఎక్బ్బుతిక నమాశముళు కూడ నామము ౨కు ఆశిత విశేషణములుగా ఉసయోగవడును వనంత కుసుమ వాననా భరితముతిన మందానిలఅములు; ఫలోన్ముఖములై న _పయక్నములు, రాజ్య పరిపాలనా ధురీణలై న మహిళలు 4225 [. నామముల వలెనే పథమ పురుష విశేష+ నామముల శతుదిని (వ్రత్యయములు చేరుటవల్ల ఉత్తమంకుధ్యమ పురుషరూసములు ఏర్పడును (4182 వ), ఏ,వ బంవం ఉత్రమపురుష థీరుడను థీరులము నేను దిలళొలిని మేము | బలశాలులము మధ్యమపురుష ధీరుడవు ధీరులు నీవు | బలళాలివి మీరు | బలశాలులు ఉర్హమపురుషలో ము (ని) “ము (మి అనే (పశక్యయములు ఏకవచన దిహువచనములలో వచ్చును, *మేము వదిమందిమి అన్నచోట ఇకారాంత బహు వచనము మీద మి వచ్చినది ఇట్టివి అరుదు (ప్రత్యయ యోగంలో జరిగే వర్ణ వికారాలు గుర్మించవలెను మధ్యమప్పకుషలో "వు (వి అనే (పత్యయం ఏకవచనంలో వచ్చును. దిహువచనంలో _పథమపురుషరూసమే ఉంటుంది (ప్రాచీనభాషలో ఉన్న "రు (పత్యయం అఆధునికొం్రంనుండి తొలగిపోయినది. మీరు థీరులరుి వంటి (ఫయోగాణు నేటిభాషలో లేవు. (వత్యయ మయోశంలో జరిగే వర్రవికారాలు నులళ ణి ముగా తెలుసుకొనవచ్చును పై వాక్యాలలోని విశీషణనామములు ఆధ్యాహావ్య (క్రియలకు పూరకములు, 2. "వాడు మొదల్రిన (_పత్యయములతో కూడిన విశీేషజనామముణును, తత్సమ విశీషణనా మములను పూరకములుగా మాత్రమే కొక ఉత్తమ మధ్యమ పుకుష సర్వనామముల ముందు ఐన అనే పదముకో చేరి ఆశ్రిత విశేషణములు

గుణ వాచక విశేషణములు 898 'పేదవాడవై న నేను ? 'పేదదాననైన నేను | 'పేదవాళ్ళమైన మేము దురదృష్టవంతుడనై న నేను దురదృష్ట్రవంతులమైన మేము దురదృష్ట్రవతిని ఐననేను దురదృష్టవతులమైన మేము టబ గ్‌ న పేదవాడవైన సేవ పీదవార్రన మీరు 'పేదదానవైన నీవు | యోగ్యుడవైన నీవు యోగ్యులైన మీప యోగ్యురాలవైన నీవు యోగ్యురాండైన మీరు న. గా న “ఐన వరమైన విశేషణనామములు _పథమపురుష సర్వనామములకు కూడ ఆ్మితములుగా వర్దించును, ఉదా, 'పేదవాడైన వీడు, 'పేదవాశెన పీళ్లు పేదవాడైన వాడు, పేదవారెన ము! స్‌ మ్‌ వారు శ 220 ఉఊత్తమ మధ్యమపురుష విశీషణనామములు “ఐన యోగము లేక సర్యనామముల ముందు వహగాములుగా (పయోగించదిడును, [5] 'పెద్దవాడను నేను ఉండగా నీకు భయమేల? [ఇ] "ీదవాళము మేము ఈ గదడురోజులలో ఎటాగు (బ్రితుపతాము? ల వ. యల (గ] ధనవంతుడవు, దిలసంపన్నుడవు నీవు ఏమి చేసినా చెల్లళుంది. మొదటివాక్యంలో “పెద్దవాడను" ఉ త్తమపురుష, ఏకవచనం, విశేషణనామము, నేను ఆనే ఉత్తమపుకుష ఏకవచన సక్వనామావికి నహగామి తక్కిన రెండు వాక్యాలలోను మొదటి పదాలు సహగాములు ఆవి సులభముగా (గ్రహించవచ్చును. *“ఐని యోగం లేవి విశీషణనామములు, నామములవలె, (వతమపుడుష సర్వ నామములకు గావి ఇతర నామములకు గావి సహగాములుగా ఉండును అని వేరే చెప్పనక్కర లేదు, 50

0|| పదవిజ్ఞానం

శీ ౨౨7. ము వరకొంతముళై న విశీషణముల చివరను నామముల చివరను

ణి కా. గల ము వరకొనికి బదులుగా పి వర్ణకం వచ్చుటివల్ల అన్వతం్మత విశేషణముణ ఏర్పడును ఖా కొర్యం తత్సమములకున్ము ఆచ్చ్భికములకును వ ర్తిసుంది అబతీ వానో ఉదా ._ సరసము __ నరవనప్పు (శత్పమం), పల్లము న పల్పపు (ఆచ్చికం). కొన్ని “పు వర్ణకాంత విశేషణములు గల ఉకులు

సరనపు మాటలు పల్పపు నేల

[శ్రూరపు చూపు విక్క_పు నేస్తము

పూర్వపు చర్మిత సన్నపు దిట్ట

పు వర్ణకాంత విశేషణముల శతుదిని *వాడు మొదలైన (పత్యయములు చేరుటివల్ల స్వతంత్ర విశేషణములు (విశేషణనామములు) ఏర్పడును ఉదా. ఆతడు పప్రాయపువాడు ఈ వస్తువులు పూర్వపువి, వీరు మన (ప్రాంతపువారు కారు

సూచన = (ప్రాచీనభాషలో "పు వర్టకం బిందుపూర్వకముగా కూడ ఉండ వచ్చును, నరసంప్ప్కు (ప్రాయంప్ప *నిక్కంంపు __ ఇత్యాదులు. వీటి (ప్రయోగం నేటిభాషలో లేదు, కొవ్యభాషలోనే ఇట్టి రూపాలు ఉండును

4 228 1. గౌరవ వాచకములైన శ్రీ శ్రీమతి, (శ్రీమాన్‌, (బ్రహ్మా శ్రీః ఇత్యాది విశేషణములున్ను బాలదాలికలను ఆవివాపొత వ్యక్తులను, వక్తకన్న నయస్సులో చిన్నవాళ్ట్ళను పేర్కొనుటలో ఉపయోగపడే చిరంజీవి కుమారి పొభాగ్యవతి, ఇత్యాది విశేషణములును *ఐన యోగం లేక వ్య క్తివాచక నామముల ముందు వయోగించబడును

(ఫ్రీ గణపతి శాస్త్రిగారు, శ్రీమతి దుర్గాబాయి (శ్రీమాన్‌ నరపింహాచార్యులు (బహ్మాల్రీ పేరిశాస్రిగాడ చిరంజీవి రవికిశోర్‌ కుమారిఅన్నపూర్త సౌభాగ్యవతి రంగనాయకి ల _... చేటివాడుకలో “ర్చి? శద్దిము ఏకవచనం గాను, "నర్వ శ్రీ శద్దము బహు వచనం గామ (పయుక్ష మౌత్రున్నవిః థీ వేంకటశాన్రీగాడ [ఏ వ] నర్వభ్ర్రీ వేంకటకాన్హి రామమూ ర్తిః కృషస్వామిగార్లు (దబ వ]

గుణ వాచక విశేషణములు 8905

2 లేఖల ఆరంభంలోను ఆంతంలోను, వ్యక్తివాచక నామముల ముందు ఐన యోగంలేవి విెశేషణముల వాడుక కలదు

లేభారంభం పూజ్యులు శ్రీ రామారావుగారికి నమస్సులు

లేవాంతం, భవదీయుడు సూర్యనారాయణమూర్తి

శ ౨౨0, రెండుగావి రెండింటికన్న హెచ్చుగాని ఆటశిత విశేషణములు ఒక దానీ తరువాత ఒకటి నముచ్చయ రహిశముగా నామములకు ముందు వచ్చును.

తియ్యని చిక్కంవి మజ్జిగ, పాయపు చెలువపు రూసము జొత్త తెల్లదిట్టలు; తెల్టవి కొ త్తదిట్టలు నునుమెత్రవి వాతెర మదరురమెన రనవంతమైన లలితమైన గేయాలు,

4.290) *ఐని పరమైన తత్సమ విశీషణములకు బదులుగా (పాఠివదిక ఏిశిషణయుక్త సమాన రచన తెణగులో (వచురముగా ఉన్నది.

ఘనమైన స్వాగతము --- ఘనప్వాగతము

మధురమైన ఫలములు ___. మధురథలములు

సాంద్రమైన ఆరణ్యము __ సాంద్రారణ్యము

ఉత్తములై న కవులు ___ ఉత్రమకవులు

ఉత్తము రాండ్రైన గృపాణులు నా ఉత్రమగ్భృహిణులు

ఒకటికన్న ఎక్కువ విశేషణములు గల సమాసములు కూడ తరచుగా (వయోగించబడును ఉదా = మృదు మధుర శిల్హి నూతన ధవళ వస్తములు సుకు మార కోమలసుందర శరీరము

సమాస గత విశేషణములు ఆచ్చిక ఆశ్రిత విశ్లేషణములవలె అన్నిలింగ వచనములకపను సమానములే.

4 28 , 1. తత్సమములకు మూఎముల్రిన కమా ప్రాతివదికలే ఒక దానితో ఒకటి నమసించుపు నమాశ ప్రాతివదికలతో అద్చ్భిక పదము చేరి

$96 పద విజ్ఞానం సమాసములు ఏర్పడవు. ఉదా - “సాంధదారణ్యము" సాంస్కృతిక సమానమ్మ *సాంద అడవి అవి అనరాదు. *మధుర నీరు, నరససలుకులు" మొదలైన ఉక్తులు అసాధువులు

౨. సమాన ప్రాతిపదికలతో ఆచ్చిక పదములు చేరిన ఉక్తులు కొన్ని శిష్ట వ్యవహారములో ఉన్నవి వాటిని సాధువులుగా (గపొంచవలెను

అనేకమంది (వధ్యాత ఆటగాడు

అనేకఇకు 'పసిద్ద ఈతగాడు

ల ఛి

అనేకచోట్ల అధిక దిగుబడి

ఆర్థికవనరులు అన్సబ౦ధ వద్దులు

ఊఉ త్రమఖల్హాలు విరవధిక పమ్మె

మహామంచివాడు రసాయనిక ఎరువులు

సంయు _త్తసలవో నానా తిట్టు

సంప్రదింపుల నవమ | నానా రకౌలు

వై ఉప్పలలోని మొదటి పదములు విశేషణములు, సమాన (ప్రాతిపదికలు, పరమైన పదములు ఆచ్చ్భికములు ఇట్టి చోట్ట అనేక మొదలైన పదములను ము-వర్ణకం రాని తత్సమాలుగా భావించ వచ్చును అప్పుడు అవి వ్య్తమృూలెన అన్వతం[త ఆశ్రిత విశేషణములు అని చెప్పవచ్చును

శ కొన్ని పమాన (ప్రాతిపదిక లైన నామములు" కూడ ఆశ్రిత విశేషణ ములుగా అఆచ్చికముల ముందువచ్చును

వాజీజ్యి ఒప్పందము కులపెద

౧

దేశ (దిమ్మరి లోక్ష వాడుక

రాజరీవి దిననెచ్చము

శీ 202, *ఐని పరమైన కొన్ని ఆచ్చికి నామములున్కు తత్పమనానుము లును విశేషణములుగా వర్తించును ఈక్రింది పట్టికలో మొదటి స్తంభములోని చివరి సదములు నామములు రెండవ ్తంళభములో ఆవే పదములు విశేషణములు,

గుణ వాచక విశేషణములు 897 |, లి

పువ్వుల ఆందము అందమైన పువ్వులు పాటలోని ఇంపు ఇంవైన పాట రచనలలోని సొగసు సౌగపైన రచనలు మూటయొక్క- బరువు దరువైన మూట బంటు మీది సమ్మకము నమ్మకమైన బంటు

రెండవ స్తృంభములోని $అందమైన మొదలైన ఉక్తులలోని “ఐన తొల గించి *కల) అని వాడితే “అందము మొదలైన పదములు నామములే అవుతాయి; కల అనే (కియా-నిశేషణమునడు ఉద్దేళ్యములు “అందము కలి మొదలై నవి విశేషణోక్తు లు జటలు

ఉ. 280. కొన్ని ఆచ్చిక విశేషణములు తత్పమ విశ్రేషణములు నామము లుగా ఉపదమోగపడును

1 కొత్త (వియము, వేడి రుచి

£ మంచి చెడ్డలు విచారించి ఏపసవినైనా చేయవలెను,

వ్‌ వచ్చినవారిలో పెద్దలు, పిన్నలు ఉన్నారు

శ ఆ పంఘటన పూర్వోత్తరాలు తెలియరాలేదు

5 సుఖదుఃఖములు, శీతోష్టాలు, లాభాలాభాలు సమంగా చూచేవాడు స్థిత

వక్దొడుః

6. అస్థిరములకై (ప్రాకులాడరాదు

శీ 20త్త, తరచుగా బహువిచనాంత నామముల ముందును, అప్పుడప్పుడు ఏకవచన నామముల ముందును పృథగ్గణనలోను, ఆతిశయార్థంలోమ, విశ్ళయార్థం లోను, ఇతర అర్థ విశేషాలలోను విశేషణాలకు ద్విరుక్తి వస్తుంది

పెద్ద పెద్దపట్టణాలు (పృధగ్రణన) మంచి మంచి బొన్ములు (అతిశయం)

వేర్చేర వస్తువులు ం దగ్గరి దగ్గరి (గామాణ( 9౩ 1.

తియ్య తియ్యవిపప్ల (అతిశయం) |, పె పై వన్నెలు (4)

మందమంద గమనములు ,, మొన్న మొన్నటి మాట (నిశ్చయం)

మధుర మధుర ఫలములు , వేడి వేడి కాఫీ (ఆతిశయం)

పద్ధెనిమిదవ పరిచ్చేదం నిర్దేశవాచక విశేషణములు

శీ 205 విళ్చిశకమైన వ్యకి వస్తువులను సూచించుటక్షై నామములముందు వచ్చే విశేషణములు విర్ణేశవాచకములు. దూరవరర్తి వ్యక్తి వస్తు నిన్దేశకము "ఆ పమీపనర్తి వ్యక్తి వస్తు విర్దేశకము*ఈ అనే నిర్హేషణములు, ఆతము లై సమస్త నామముల ముందును వచ్చును వాడు అమె అఆద్వి వార్తు ఆవి__ఈః నర్వనామ ముల వర్గమునకు చెందినది *ఆ%, వీడు, ఈమె, ఇది వీరు ఇవి__ఈ నర్వ నాసుముల వర్గమునకు చెందినది *ఈళి దూర వ్యక్తి వస్తు నిర్దేళశములో ఒకొక్క ప్పుడు “ఆర్లి అనే విస్ణేషణం పస్త్తు౦ంది, ఇర్జేశవాదక విశేషఇముణ గం ఉక్తులు కొన్ని ఉదాహరించ బడీనవి

ఆ యివకుడు ఆమువకులు ఆవన్సిక, ఆవనికలు, ఆచిబుక్క ఆచిణకలు ఆయిలు ఆమకు ఆం ౨ఎవు ఆ౨ బాచకు ఈ పసతికణ ఈ గోవుణ

"శ న! యి ళ్‌ ము!

ఈ అమ్మాయి, ఈ బాలకులు

శీ 220 “అట్టి, "ఆటువంటి?. “ఇస్టి, ఇటువంటి మొవలైన కొన్ని పదములు నిర్దేశవాదక విశేషణములు, ఉవ _ అని గుపవువి ఇస్టి చేష్టలు, ఆవ వంటి మహాత్ములు, ఇటువంటి మాటలు

శ. 287 “ఆటువంటి మొదశైన విశేషణము మీవ *వాడు మొవలైన (వత్యయాలు చేరుటవల్ల స్వతంత్ర విశేషణములు ఏర్పడును.

క్క తరగతిలో కొందరు దుష్టబారిపలు ఉంటారు; ఆజటావంటి వారితో చెలిమి చేయరాదు

ఖ నేను ఎన్నో వస్తుపదర్శనములు చూచాను, కొని ఇటువంటిది ఇ౨తకు ముందు చూడలేదు,

శీ 208 నిస్తే వాచ$ సక్వనావములవలె ఆ) అనే విశేసణమనప

నిర్దేశ వాచక విశేషణములు 800

ఆయన అనేక (గామాలలో పర్యటించి ఆయా (శ్రామాలలోవి (పజల కష్ట సుఖాలను న్వయంగా తెలును కొన్నారు

శత 280 “ఆ మొదలైన ఆచ్చిక విశీషణములకు బదులుగా *తర్‌ మొదలెన 'పాతివదిక విశీషణములు సమానములలో వచ్చును తర్‌ = ఆ, ఏతర్‌ ఆ ఈ, తాద్భళ ఇ అటువంటి, ఏత్రాదృళ == ఇటువంటి

తత్ప్సళ == ఆసభ, ఏతద్వివాహము ఇ ఈ వివాహము తాదృశ గుణ ములు అ అటువంటీ గు=*ములు, ఏతాదృశ (గ్రంధములు ణా ఇటువంటి (గంఠ ములుః

పందొమ్మిదవ పరిచ్భేదం సొర్వనామిక విశేషణములు

4 240. పుదషవాచక సర్వనామముల నుండి ఏర్పడిన "నామములను వ్యక్త పరచే పదములు *సార్వనామిక విశీషణములుి అనబడును. “నా పు స్తకముి అనే ఉకిలో నొ ఆనే పదము నేను అనే సర్వనామ (ప్రాతిపదిక నుండి ఏర్పడినది వాని వా పుస్తకమును నిర్దేశించి వ్యక్తపరష్తున్నది కనుక ఇది ఒకవిధమైన విశీషణమే. ఇటువంటివి సార్వనామిక విళశీషణములు,

శీ28 ఈ (కింది పదముల జంటలలో మొదటివి సర్వనామ (ప్రాతిపది కలు ఈరువాతివి వాటినుండి ఏర్పడ్డ విశేషణములు,

నేను-నా మేము-మా మనము - మన సివు-వీ మీడర-మీ, తమరు _ తమ; వాడు - వాని (వాడి. అతడు _ ఆతని, ఆయన _ ఆయన ఆమె- ఆమె, ఆవిడ _- ఆవిడ, వీడు _ వీని (వీడి); ఇతడు - ఇతవి ఈయన = ఈయన ఈమె = ఈమె ఈవిడ - ఈవిడ వారు _ వారి. వాళ్లు _ వాళ్ళ వీరు - వీరి వీచ్ళ - వీళ్ల అది = దావి ఇది _చీని అవి. వాటి ఇవి వీటి తాను _ తన తాము - తమ

400 పద విజ్తానం జో

పార్వనామిక విశీషణములు గల కొన్ని ఉక్తులు మా భామం మీఅఖి ప్రాయం తమ పేరు వానిభాగ్యము ఈమెయిల్లు వీరిఅధికారం తనసుఖము.

4 247. ఆచ్చిక సార్వనామిక విశేషణములకు బదులుగా సమానార్థకము నైన వంన్కృత సార్వనామిక విశేషణములు సాంస్కృతిక సమానములలో వయోగించదిడును *నాయిల్డి అనుటకు మారుగా “మద్గ్భృహము అనవచ్చును. “వా అనే అర్థంలో “మత్‌ మదీయ” “మామకు “*మామకీన అనే ఆశత విశేషణములు సమాసాలలో వచ్చును ఈ క్రింద మరికొన్ని సంస్కృత సార్వనామిక నిశేషణములు పేర్కొనబడినవి,

మా మన == అన్మత్‌, ఆన్మటీయ

పే ఇ త్వఠ్‌, భవడ్‌, త్వతీయ్క భవదీయ తావక, తావకీన.

మీ తమ అ= యుష్మత్‌ యష్మదీయ

వాని, ఆమె) దాన్ని వారి, వాటి ఇ తత్‌, తదీయ

పీవి ఈమె దీవి వీరి వీటి ఇ ఏతర్‌, ఏతదీయ,

తన తమ ఇ ఆత్మ, అత్మీయ వజ, నైజం

స్వ స్వీయ, స్వక్క స్వకీయ.

వై సంపృృత సార్వనామిక వశేషణములకు తరచుగా సమాసములలోనే వమోగం. “ఈయ” “ఈనన, “క (వత్యయాంతములు మాత్రము ము-వర్హకౌంత తత్సమములై *ఐసి తో కూడి అప్పుడప్పుడు వ్యస్తముగా (సయోగించదిడును. ఉదా,- తొవకీనమైన సంపత్తి యుష్కదీయమైన బాంధవము స్వకీయమైన రచన మామకమైన పర్రిచాలన

4 ౨48 సార్వనామిక విశేషణములమీద *వాడు మొదలైన (వత్యయ ములు చేరుటవల్ల యుగ్యనామములు ఎర్పడును

“ఈ వస్తువులు మీవికావు అన్న వాక్యంరో *మివి' ఆనే పదము యుగ్మ నామము, 'మీ సర్వనామం దానిమీది *వి అనే బహువచన (వ్రత్యయం వస్తు బోధకము, కనుక *మీవి అనే పదమునకు నర్వనామ లక్షణమును, తదుపరి నామ

సార్వనామిక విశేషణములు 401 అత్షణమును కలవు. నామముల మీద కొని నర్వనామములమీవకొని వాడు) *వారు? +ద్కి 6విి (పత్యయములు చేరగా ఏర్పడిన పదములు యుగ్మనామమ్నలు (106. (ప్ర

సక్వనామముల నుండి ఏర్పడ్డ యుగ్మనామములు మరికొన్ని నాది, మావాడు మావారు. తనది, తనవ్కి మీవాడు, నీవ్కి వానిది మొదత్రె నవి శీ 244 అర్థవిశేషాలలో సొర్వనామిక విశేషణములకు ద్విరుక్తి వసుంది, ఉదా.- మీమీ అనుభవాలు చెప్పండి ఆటలు అయిపోయిన తరువాత దాలభాలీకలు తమతమ ఇళ్లకు పోయినారు మ్య్‌ ఇఅరవైయవపరిచ్చేదం

శ్రశ్నవాచక విశేషణములు

శ 245. నామములకు ఆ్మశితములైై (పశ్నించుటకు ఉపయోగపడే పదములు (ప్రళ్నవాచక విశేషణములు"

ఏ, ఎన్ట, ఎటువంటి. ఎక్కడి, ఎద్చటి, ఎప్పట్‌. ఎన్న, ఎందష్క ఎంత ఏమి, మొదలైనవి

ఈ కింది వాక్యాలలోని _పశ్నవాచక విశ్తేషణాలను గృ ంచేదిం

క్రీ పీ పుణ్యాత్ముడు ఈ ధర్మశాల కట్టించినాడు?

ఓఏ తల్లి మిమ్ములను కొపాడీనది?

శ్‌ వీకు ఏ పుస్తకాలు కొవలెను?

శ్ర ఆతడు ఎటువంటి నిస్టురాలు ఆడినాడో విన్నారా?

వ్‌్షే

శీ02 పద విజ్షానం క్‌ మిరు ఇక్కడ ఎంత కాలం ఉంటారు? 6ఏఆయనప ఎన్ని రూపాయిలు అవసరం? 0) ఇవి ఏమి మాటలయ్యా ఠి ఇది ఏమి మర్యాద? 9) ఆ విర్మాణంలో రోజుకు ఎందరు కూలీలు వని చేస్తున్నారు? పె వాక్యాలలోని 'పశ్నవాచక విశీషణములు అస్వతంత్రములు వాటి తరువాతి నామములను వ్య క్రపరచును, సూచన - ఎంత్క ఎన్ని ఏమి, ఎందరు * ఈ పదములు నామములకు అ్మశితములు కౌక స్వతర్యకముగా వయుక్తములైై తే. సర్వనామములవుతాయి (4160 ఫ్ర శీ 248 [పళ్నవాచక విశేషణములకు పృథగ్గణనలోను, ఆర్థవిశీషముల లోమ ద్విరుక్తి వస్తుంది. క్ష్రే ఒకొర్కంని వంతుకు ఎన్నెన్ని ఫలములు వచ్చినవి? శి ఒకాక్కరు ఎంతెంత సొమ్ము చందా ఇచ్చినారు? శ) మీరు ఏయే దేశములు తిరిగినారు? శ్ర అక్కడ ఏమేమి వింతలు చూచినారుః 4 247 కొన్ని సార్వనామిక విశీేషణములు హూడ (వళువాచకముణుగా ఉపయోగపడును ఉదా- ఇది ఎవరి ఇద్ద?

ఇరవైఒకటవపరిచ్చేదం అనిక్టేశవాచక నిశేషణములు

శీ 248, ఫలానావ్య కి అనిగాని, ఫలానావస్తువు అనిగాని నిశ్చయముగా చెవ్నక సామాన్యముగా వ్య క్రి వస్తువులను సూచించుటక్రై నామములకు ఆ(శితమ్ములై ఉపయోగవడే విశేషణములు ఆ ౦ర్జేశవాచక్రములు

*లారీకిండ పడి ఒకవ్యక్తి మరణించాడు కొంవరు వ్యక్తులు గామసడ్డారి ఆన్న వాక్యంలో *ఒకి ఆనే పదం మరణించిన వ్యక్తి ఎవరో విశ్నయముగా తెబసదు, కనుక ఆది ఆవిర్జేశవాచక్ష విశేషణము, “వ్య క్తి? ఆనే నామమును వ్యక్తపకచును ఆఫీ *“కొందకు అనే పదం అవిర్దేశవాచక విశేషణం *వ్యక్రలు? అనే నామావికి ఆశితము

ఈ (క్రింది ఉప్తలలోని అనిర్జేశవాచక విశీేషణములను గుర్తించేది

ఒకనొక వైద్యుడు కొన్ని పున్తశలు కొంత ధనము 'పెస్క్తు మాదిలు" పలువులు వక్తలు, ఎల్లి వస్తువులు

శ 240. 1) 4ఏి మొదలైన (పళ్నవాచక విశేషణాలతో (ప్రారంభమయ్యే ఉక్తుల చివరను “ఓ చేరుబవల్ల అవి అవిర్దేశవాచక విశేషములు అవుత్రాయి

*ఏ మహారాజో ఈ దేవాలయం కట్టించి ఉంటాఎ అనే వాక్యంలో *ఏ మహారాజో అనే ఉక్తిద్వారా అకడు ఎవడో నిళ్చిళముగా ఎరుకపడదు. “ఒకా నొక మహారాజు అని దావి అర్థము *ఏ మహారాజో అనే ఊక్తిలోని చివరి ఓత్వం వల్ల ళవ్వ$ అనిగ్దేశవాదక విశేషణము ఐనది మరికొన్ని ఉదాహరణనులు?ః

[5] ఏ నేరము చేసి నందుకో అతనికి కారాగార వాన*ిక్ష విధించదిడినద్శి

(9) ఈ విషయం నేను ఏ (గంథములోనో చదివినట్లు క్టాపకం ఉన్నది,

[గ) ఎండరు నీదవిద్యార్థులకో ఆయన సాయం చేశారుః

404 సద విజ్ఞానం

(ఘ] ఎన్ని తుపానుగా లులకో ఈ వటవృక్షం చలించక నిల్చిఉన్నది.

(జ) ఏ పది గంటలకో ఆ ఊరు చేరుకొంటాముం

[చ] ఎన్ని పారులో వాడు దొంగతనం చేశాడు.

(ఛ) రొగనివారణక్రై అతడు ఎంత డబ్బో ఖర్చు పెట్టినాడు, కాని లాభం లేక పోయింది,

ఓ ఒకొక్కచోట (పళ్నవాచక విశేషణము మీదనే టి చేరి అవిగ్లేశవాచక విశేషణం ఏర్పడుతుంది ఉదా -

ఎంతో ధనం అర్ర్రైనది, ఎన్నో సారులు చెప్పినాను ఎందరో వకలు (వసంగించారు

ఓత్వయు క్ర అని ర్టేళవాచక విశేషణములు గల వాక్యములు తరచుగా ఆ స్త్యర్థకములు,

సూచన = ఎంతో? “ఎన్నో ఎండరో” మొదలైన అనిర్దేశవాచక వర్వ నామములకున్ను విశీషణములకును రూపంలో భేదం లేదు వృత్తమునుదిట్టి ఏది ఏదో నిర్ణయించనలెమ.

4260 నాస్త్యర్థక వాక్యాలలో ప్రళ్నవాచక విశ్రేషణములు అనిర్దేశవాచక విశ్రేషణములుగా వర్తించుటకు ఆ విశ్రేషణములతో (ప్రారంభమయ్యే పదబంధముల చివర కలిగే మార్చులు మూడు

1. ఉత్వము చేరుట, 2) తుదిఅచ్చుకు నీర్చము వచ్చుట, 8) కావి అనే పదం చేరుట,

వీటిలో ఏ ఒక్కమార్చు ఆయినా ఉంపే పదదింధం మొదట ఉన్న విశేష ణం అవిర్జేశవాచకం అవుతుంది

[5] ఆ అమ్మాయికి ఏ సందింధమును విశ్చయం కాలెదు, [ఉత్వం

సంవ్యా పరిమాణవాచక విశేషణములు 405 [ఇ] ఆమెకు ఏ సంబంధమూ నిశ్చయం కాలేదు. ((తుదిఆచ్చుకు లీర్హం] ఖ్‌ [గ ఆమెకు ఏ సంబంధము గాని ఇంకా కుదురలేదు [కావి] “ఏవందింధమును" అంశే ఒకొానాక సందింధంి అన్నమాట ఇఅరవైరెండవపరిచ్చేదం యమునా సంఖ్యా పరిమాణవాచక వి శేషణములు శీ 251 నామములకు ఆశితములై వ్యక్తివస్తువుల సంఖ్యను శెరిపే విశేష అములు సంభ్యావాచకములు, ఒకదాలుడు, ఒకస్త, ఒక మేక్క, ఒకప్పస్తకము - ఈ ఉక్తులలో *ఒక అనే పదం పురుష శ్రీ తిర్యగ్గడ బోదకమైన సంవ్యావాచక విశేషణము ఒకొక్క నామమును వ్యక్తపరచుము, ఇద్దరు మనుమ్యులు. రెండు పింహములు, రెండుకత్తులు = ఈ ఉక్తులలో “ఇదరు వ్యకి బోధకము “*రెండు తిర్యగడ బోధకము ౧ అలల జ నామములకు ఆశ్రితములై వాటి ముందు ఉన్న సంఖ్యావాచక పదములను విళషణములుగా గుర్రించవలెను. బహుపచనాంత సంఖ్యావాచక విశ్రేషణముల తుది *ల్ర వరక ఉత్వం ఆత్వంగా మారుతుంది, న! పదివేలమంది జనులు రెండు లక్షల యాత్రికులు, మూడుకోల్రి (పజ శ 252 నంభ్యావాచక సర్వనామములకును, విశేషణములకును రూపంలో లేదం లేదు, వృత్తమును బట్టి ఏది పర్వనామమో ఏది విశేషణమో నిర్ణయించ వలెను. (41 84 (ప్ర)

శ06 పద విజ్ఞానం మూడు బొమ్మలు ఉన్నవి (విశే) బొమ్మలు మూడు ఉన్నవి (స నా) ముగురు యువకులు వసున్నారు (విశే ఏ శి న! సు రు /ననా, యువకులు ముగ్గురు వస్తున్నారు (వ నా.) సంభథ్కావాచక సర్వనామముల హాపముకే విశేషణ రూపములు కూడ అవు శాయి, వీటి రూనములు శ 18. ప లో ఉన్నవిం 4 250, వస్తువుల పరిమాణము తెలుపుటక్సై ఆ వస్తువులను టోధించే నామము లకు ఆన్నితముల్స్లై వాటి ముందు (వయు 'క్హమయ్యే పదముణు పరిమాణవాచక విశేష అణములుం కొంత ధనము, ఇంత అందం, ఎక్కువ సంతోషము తక్కువ ఉప్పు; కొంచెం నీళ్తు అన్ని పాలు సగం చక్కైక్క, ఆరముక్క అర్థరాజ్యం. వై ఉక్తలలో మొదటివదాలు పరిమాణవాచక విశీషణములు తరువాతి నామములను వ్య క్రపరచును, శీ లర్‌ క్రి సాధారణ నంభ్యావాచక పదముల చివర "అవి అనే (వత్య యం చేరి పూరణసంభ్యా వాచ3 విశేషణములు ఏఎర్చడును, పూరణ శద్దానికి “పూరించుటి, పూదర్దిచేముట అని ఆర్థం. వసువురివ్కు వ్యక్తులను ఒక (కమంలో లెక్కించడంలో, దీనితో ఆయిదు పూర్తి ఆయినవి అనే అర్థంలో “ఐదవి అనే విశేషణం ఉపయోగిస్తాము. ఐదవ యిల్దు" అం'పే వరుసగా ఇట్లలెక్కీ౦చితే ఆయింటిశతో ఆమిన ఇళ్టు పూర్తి ఆవుతాయి అన్నమాట, ఇటువంటి విశేషణముణు పూకణ నంభ్యావాచకముబణు, (క్రమసంఖ్యను తెలిపేవి కాదిట్టి వీటిని కమనంభఖ్యావాదక విశీషఇములు అవి కూడా పేర్కానవచ్చును, ఒకటవ తరగతి, రెండవ బాలుడు మూశవ దినము పవన సాం ఇర యవ శతాన్టి,

నంఖ్యా పరినూణ వాచక విశేషణములు 407 సూచన = "అవి పరమైనపుడు జరిగే వర్ణవికారములు గు ర్రించేది “ఆవ కు బదులు *ఓి అనే (వ్రత్యయం వాడుకలో ఉన్నది మూడోదినము, పగో సారి. "పదియవ? వంటి యకొరాదేశం గల రూపాలు వాడుకలో చేప్పు వీటికి కావ్య భాషలోనే (ప్రయోగం 2) “ఎన్ని, “అవ్ని" “ఇన్ని ఆనే పదాలమీద “అని చేరగా *ఎన్నవి్శి అన్నవ *ఇన్నవ అనే పూరణవాచక విశీషణొలు ఏర్పడును (5) ఇది ఎన్నవ వార్షికోత్సవం? (ఇ) ఇది ఇన్నవ వన్నె అని శేలికే గాని ఈ బంగారం విలువ కట్టడం జరుగదు శ్రి పూరణనంఖ్యావాచక విశేషణముల మీద *వాడు మొదలైన 'వ్రత్యయ ములు చేరగా స్వతం(శ్ర విశ్లీషణములు (విశేషణనానుములు) ఏర్చడును (కు ఆయన కొడుకులలో వీడు నాలుగవ వాడు (పూరకము (ల) ఆమె నంకానంలో ఈ పిల్హ మూడవది, (పూరకము) (గు ఇక్కడ వరునగా పదిబొమ్మలు ఉన్నవి ఐదవది తక్కిన అన్నింటి కన్న ఆందముగా ఉన్నది (ఉద్దేశము) 4 205 1) వరిమాణము సూచించే సామములమీద “ఎడు. (ప్రత్యయం చేరుటపల్ల పరిమాణవాచక విశ్రేషణనులు ఏర్పడును మూరెడు దిట్ట [మారశ్ళ ఎడ్సు డేనెడు పొట్ట (కేన + ఎడు] దింగెడు గడి (బండి + ఎడు). వ! కుంచెడు బియ్యము [గుంచము శ ఎడు]

400 వద విళ్ఞానం

దో పెడు పువ్వులు [దోనిలి ఫి ఎడు].

పిడికెడు అటుపలు (పిడికిలి శీ ఎడు

పయి విశేషణముల ఏర్పాటుళోని సంధులలో వచ్చే వర్ణవికారములను

ఓ) *మూర మొదలైన పరిమాణ బోవకనామముల బహువచనము మీద ఆత్వం చేరగా బహుత్వబోధకములె న పరిమాణవాచక విశేషణముణు ఏర్పడుస్ను

'రెండుమూరల ఐట నాలుగుబళ గడ్డి రెండుదోనిళ్ల వియ్యము ఆరుమీటర్ల

లబ మ క లు ళా దట, న!

త) కొన్ని పరిమాణార్జక నామములు ఎడు? ప్రత్యయం లేకుండగానే పరి మాణవాచక విశేషణములుగా వర్తింమను ఉద్దా- ఒక కిలో చక్కెర, రెండు కిలోల బియ్యం ఒక మీటరు దిట్ట ఒక గజం తీగ,

వైవి పేర్కొన్న పరిమాణవాచక విశ్లీషణములు యుగ్మభాషా భాగముబ, నామవిళశ్షిషణములు, నామన్వభావం కూడా ఉండుటచేత వాటిముందు సంఖ్యావాచక విశీషణములు వచ్చును రెండు కిలోల నియ్యము అనే ఉ క్రిలో 'కిలోలి నామ విశేషణమ్ము రెండు అనే సంధ్యావాచక విశేషణము దానిని వ్యక్తపరచును అది “వియ్యము అనే నామమును ప్య కృపరచును

శీ 256 సాధదారణసంవ్యావాచక తత్సమ విశేషణముణ తెలుగులో లేవు, "ఏక, ద్వి మొదలైన (ప్రాతిపదికలకు సమానంలోనే (పయో+శం ఏకళయ్య, ద్వి విధములు, (శిమాపలు చతుర్వేదములు వంచపాండవులు, షడృతువులు స్‌ ప్తర్షలు, అన్హ్యవసువులు నవగహాలు, దశావతారాలు ఏకాదళరు (దులు ద్వాదళా దిత్యులు మొదలైనవి

పూరణ నంఖ్యా వాచకములైన *ప్రథమి మొదలైన (ప్రాతిపదికలకు సాంస్కృతిక నమాసాలలోనే [ప్రయోగం (ప్రథమాశ్వాసము ద్వితీయము.దణమ్ము తృతీయప్పుత్రిక్య సంచమవేదము, షష్టనర్గము, దశమ్యగ్రహము, మొదలై నవి.

సంఖ్యాపరిమాణ వాచక విశేషణములు శ0$9

ఏకాదళ.పభృతి శదిములు: కొన్ని. పాధారణ సంవ్యావాచకములు గాను

పూరణసంఖా్యావాచకములు గాను కూడ ఉపయోగపడును ఆష్టైదళ పురాణములు (= పనైెనిమిద్రి అస్టాదశాధ్యాయ ము (== పద్ధెవిమిదవ)

“వింశతి మొదలై న సాధారణ నంభ్యావాచక విశేషణముల మీద *తమ9 (వత్యయం చేరడంనల్ల పూరణ సంఖ్యావాదక విశేషణములు ఏర్పడును వింశతి తమ = ఇరవ్నైయవ, నష్తతి తమ = డెబ్బైయవు, మొదలైనవి

“(ప్రధముడు (వధమం'" మొదలైన తత్సమాలకు (ప్రయోగం. విరళము

క) వాడు (పధమ్మశ్రేణిలో (ప్రవముడుగా వచ్చినాడు (ఇ) మా కొద్చిరిచెట్టు కాయడం ఇదే (ప్రధమం (గ) లగ్నంలో గురుశుకులు, అష్టమంలో శని ఉన్నారుం

క,257. కొన్ని సంభ్యాపరిమాణవాచక (ప్రాతిపదికలు నమాసోక్తులలోనే తర చుగా (వయోగించబడును

అతి ద్యుఖము, ఆత్యంత సంతోషము అల్ప భలోజనము అధిక మూల్యము, దిహు జనులు

వీటిలో కొన్ని ఏశేషణములు “ఐన తో చేరి వ్యస్తముగా (ప్రయోగించ చిడును ఆధికమైన మూల్యము అత్యంతమైన నంతోషము

4 258. పృథగ్గణనలో సర్వనామములకువలెనే (4109 (ప్ర) వపంఖా పరిమాణ వొచక విశ్రేష్షణములకు ద్విపుక్తిగావి శష్టిస్లి (ప్రత్యయం గాని వనురిడీ అక క [గ్గ తాట తి ఒకొత్కండు రెండు రెండు (రెండేసి రూపాయలు తేవలెను, ఐ) పిల్లలకు అంతంత అన్నం వడ్డించకిండ్ని కు లడ్డులు అంతేసి ఉండలు చెయ్యకండి ర. శీ 2గకి సంభ్యా పరిమాణ వాచక విశేషణములకును, సర్వనామములకున తరచుగా రూపంలో భేదం కనిపించదు వృత్తమును_బట్టి_ఏది ఏ భోషా -భాగమో విర్ణయించవలెను, (4 187. ప్ర) కొంత ధవము (విశేషణము), ధనము కొంత (సర్వనామమ్యు, *వనము? అనే నామమునకు నహగామి వ్‌2

అరవెనూడవ పరిచ్చేదం మూన ఆపేక్షిక విశేషణములు

తీ 60 అపేక్షిక సర్వనామములు ఆశ్రిత విశేషణ - ఉపవాక్యములలో

(ప్రయ కమై ఆవశిష్ట వాక్యాంశమలోని ఇతర నిిర్హేళవాచర సర్వనామములనో క నా శి

విశేషణములనో ఆపేకించి వాటితో సంవృక్తముల్లై ఉన్నన్హే [4 81 (వ్య ఆపేక్షీక విశేషణములు కూడ ఎత ఉపవాక్యములలోని నామములకు ఆ (్రళము5ై ఆవళష్ట వాక్యాంశములోని ఇతర నిర్దేశవాచక విశేషణములక్కో సర్వనామములనో అఆపేక్షించి వాటితో సంబంధము కలవై ఉండును ఆపేక్షీక విశేషణములతో సందింధము గలవి *ఆనుగాములుి అనబడును

ఈ కింది వాక్యాలలో లావుపావి అచ్చులో ఉన్నవి ఆ పేక్షిక విశేషణ ములు వాటి అనుగాములు

(1) మహానాయకుల్ప ఏ మార్గం చూపించి పోయినారో ఆ మార్గమే మనకు

0౧

అనుసరించ తగినదిం "

(2 మొదట అతడు ఎంత కష్టం: ఆఅనుభవిందొాడో తరువాత ఆంత సుఖం పొందాడు "(0 ఎన్ని విధాల చెప్పవలెనో అన్ని విధాల వానికి చెప్పి చూచినా వాడు విన్నాడు కొడు,

(4) ఎటువంటి సన్నివేశాలు ఉంళే చితం _పజారంజకంగా ఉంటుందో అటువంటి నన్ని వేశాలు దర్శకుడు ఆ చిత్రంలో (ప్రవేశ పెట్టాడు.

పె ఉదాహరణలలోని అపేక్షిక విశ్రేషణములు ఏ; వంత ఎన్ని ఎటు నంటి అనుగొములు, విశేషణములు అ, అంత ఆన్ని, అటువంటి

4 261 ఆ'పేకిక సర్వనామములవలె ఆ పేక్షీక విశేషణములు కూడ జటిల వాక్యములలోను నరళవాక్యములలోను (పయుక్తమై ఉండును

ఆ'పేకిక విశేషణములు 411 జటిల వాక్యములు క ఎన్ని పాలు అవసరమైతే అన్ని పాలు కొనండి ఖ) వ్‌ పదార్థాలు చాలకపోత్రే ఆవి వెంటనే తయాక్రు చేయించండి గ్గు ఎంతమాట నోటికి విస్తే అంతమాట ఆని వయూదు సరళ వాక్యములు క్ర ఏంత చెట్టుకు అంత గాల్ని (ఉంటుంది). ఖ) ఏగూటి చిలుక ఆ గూటి పలుకు పలుఠుతుంది గ్గ ఏ ఎండకు ఆ గొడుగు వటాలి, ఘ్ర ఎవరి ఇషం వారిది చ! చివరి ఉదాహరణలో 6ఎవరి సార్వనామిక ఆ పేక్షిక విశేషణము “ఇష్టం” అనే నామమును వ్య క్రపరచును +*వారిది! యుగ్మ నామము 'ఆవును అనే అధ్యా హోర్య శ్రీయకు పూరకము ఇది ఆపేషిక విశేషణానికి అనుగామిం శ 262, కాన్ని ఆపేక్షిక విశేషణములకు ఆనుగాములు ఉండవు, (6) ఎటువంటి కష్టములు నంభవించును గాక్క ధ్రేరులు చలించరు (= ఎటువంటి కష్టములు నంభవించ వచ్చునో అటువంటి తిష్టములు సంభవించునుగాక , (ఈ) పి మార్గము అనుసరించినా ఆగమ్యస్థానమునే జేపకొంటాము (== ఏ మార్గములు ఉన్నవో వాటిలో ఒక్కమార్షం అమనరించినా 4.288 ఆపేక్షిక నర్వనామములకు వలెనే ఆపసేక్షిక విశేషణములకు కూడ కొన్నిచోట్ల ద్విరుక్తి వన్తుంది మహాత్మా, మీరు ఏకే క్షేశ్రాలు దర్శించార్కో వాటినిగురించిన విశీషాలు నాపు చెప్పండి,

412 సదవిళ్ఞానం

• 264, రూపభేదముచేవ్మిపశ్నవాచక విశేషణములను ఆపేక్షిక విశేషణము లను నృత్తమునుబట్టి మెలకువతో పోల్చుకొనవ లెను మీప ఏ లెక్కలు బోధపడలేదో చెప్పండి (పళ్ళ విశే మీప ఏ లెక్కలు బోచపడ్డచేదో ఆవి నేను చేసి చూపిస్తాను (ఏ? ఆపేక్షిక విశేషణము, దానికి *అవి అనుగామి, నిర్దేళవాచక సర్వనామము) అరవైనాలుగవ పరిచ్చేదం సంబుద్ధివాచక విశేషణములు శీ లికీర్‌ ాస్వాంతములై న ఓయి? మొదల్రన పదములు, :ఃటి అనే పదమ్ము సంబుద్ధివాచక విశేషణములు, ఇవి నానుములకు ఆశితముల్లై వాటిని వ్యక్తవరచును (421. (వ) = ఓ తాతా ఓ దేవీ ఓయి రామం ఓరి బుచ్చిగా ఓసి పిచ్చిదానా అటి అరవైఐదన పరిచ్భేదం వ్యంజకార్థక విశేషణములు 4 200. వ్యంజకార్థక సర్వనామముల వలెనే ఆశ్చర్యాది మనోభావస్ఫోరక ముల్చై నామములకు ఆితములుగా వాటిముందు వచ్చే పదములు *“వ్యంజకార్థక విశేషణములు) అనబడును, (1) ఏమి కల్చ్పనాశకి ఏమి పదలాలిత్యము (2 పానం ఆ దం౦వకులకు ఎంత కస్టం వచ్చింది (8 ఆహా ఎటువంటి విషాద సంఘటన _. టై ఉదాహరణలలో “ఏమి *ఎంత్కి *ఎటువంటి అనే పదములు వ్యంజి కార్టక విశేషణములు,

అరవై ఆరవ పరిచ్భేదం విశేషణముల తరతమభావం

• 287. సామాన్యముగా వ్యక్తి వస్తువుల గుణములను పేర్కొనే విశేషణ ములు ఆ గుణముయొక్క ఎక్కువ తక్కువలను సూచించవు ఒకే గుణము ఇదరు వ్యక్తులందు గాని, శెండు వసువులలో గాని నమపరిమాణంలో ఉండక ఒకరి గో జాతి శో పా యందు (ఒకదావిలో) అధికముగానో అల్పముగానో ఉండవచ్చుసు బహుసంభ్యాక వ్య క్రి నస్తువులలో ఒక్కరి (ఒకదాని) గుణము అత్యధిక మాత్ర (వరిమాణం) లో గాని ఆత్యల్బ మాతలో గాని ఉండవచ్చును వ్యకి - వస్తువుల తులనలో గుణ మాశా భేదములను సూచించుట తెలుగులో (ప్రత్యయాలు చేవు అచ్చిక విశేషణ ముల రూపం మారదు కొన్నిచోట్ల ఇతరపదములు మ్మాతాభేద సూచకముగా ఉప యోగవడును తత్సమ విశేషణముల విషయంలో పంస్కృృత వ్యాకరణ నియమ ములు కొంతవరకు వర్తించును. -నంస్కృృతంలో విశేషణముల తుదిని తర-తమ- పత్యయమాలు గాని ఈయఃఇష్ట-(పత్యయములుగావి చేరుటవల్ల గుణమాతౌ= న్యూనతాధిక్యములు సూచించబడును. కనుక విశేషణముల ఈ లకీణమునప *క్రర్రత్రమ భావము చేక "తారతమ్యము అనే పేరు 'పెట్టడమైనదిం దీనినే “మా భేదము అని కూడ అనవచ్చును ఇటుమీదటి (పనంగాలలో తెల్పుగు విశేషణముల తరతమ భావ్మపయోగర్రీతులు పదర్శించదడును విశేషణముల తాలిరూపం "సహజ మూత, రెండు వస్తువుల శులనలో వచ్చే రూనం *తరమ్మాతిి రెండింటికన్న హెచ్చు వస్తువుల తులనలో వచ్చే రూపం *“తమమ్యాతి, ఆని పేర్కొన వచ్చును. ఇక్కడ వస్తువ అనే సదర్‌ వ్యప్తలస హడ వర్తిస్తుంది 1 శీ శ0ం8ి ఈ క్రింది రెండు వాక్యాలస్ను-పరిశేలించేది (క) ఉమ, రమ తెలివైన విల్లలు. (4) ఉమకన్న రన తెలివైన పిల్ల,

శక పదవి ణ్డా నం౦ 'మొదటినాళ్యంలో ఉమ, రమ అనే పిల్లల తుఠన (= సరీపోల్చుట లేదుకే +తెలివైన" ఆనే విశేషణం ఇద్ధరికిని సమానంగా వర్తిస్తుంది రెండవ వాక్యంలో రమ తెలివి ఉమ తెలివితో సరిపోల్బడమైనది ఇద్దరిలోను రమ ఎక్కువ తెలివి గలది, ఉపుకన్ని అనే వదదింఛము తెలివైన అనే విశేషణమును వ్య క్రపరచుట వల్లనే ఈ భావం వ్యక్తమవుతున్నది విశేషణరూపంలో మార్పులేదు. ఒకవ్యక్తి (వస్తువ) ఏ వ్యక్తితో (వస్తువుతో) పరిపోల్చదిడునోో ఆ వ్యక్తిని (వస్తువును బోధించే నామము తులనార్థకమైన *శన్ని లేక *కంజి అనే అటి వనన మెను కైళక్రికముతో చేరగా ఏర్పడ్డ ఉక్తి అధికొరి పదమైన విశేషణమునకు ముందు ఆవ్యవహితంగా గాని, ఇతర పద వ్యవహితంగా గాని వచ్చుటవళ్లి గుణాధిక్యము వెల్లడి అవుతున్నది ఇట్లు రెండువస్తుపుల శులనలో వచ్చే విశేషణముల ప్రయోగం *శ్రర్రభ్రావ (వమోగరంి అనవచ్చును ఒకొక్కప్పుడు గుణాధిక్య సూచకముగా విశేషణ పూర్వమందు “ఎక్కువ అనే పదం, న్యూనతా సూచకంగా *తక్కువ అనే పదం (పమోగించదిడును (గ, ఉదమకన్న రమ ఎక్కువ తెలివైన పిల్ల (ను) రదుకన్న ఉమ తక్కువ తెలివైన పిల్ల తరభాన (ప్రయోగమునకు కొవలసిన నియమములు రెండు (1) *కన్న (కంటె వైభక్తిక ఘటిత కౌరక దింధము ఉండవలెను, (2 విశేషణమునకు ముందు *ఎక్కువి అనే కొరకం గుణాధిక్య సూచకముగా వైకల్పికముగా ఉండును న్యూనతా నూచకముగా *తక్కుపి ఆనే కొరకం విశ్రేషణపూర్వమందు ఊండి తీరవలెముం ఈః (కింది వాక్యములు ఈరభావ (పయోగానికి ఉదాహరణలు. ని (చ) దానికన్న ఇది విశాలమైన ఇల్డుం (శ) మొదటి ముగ్గురు కొడుకుల కంచె నాలుగవ వాడు చుర్షుకై నవాడు. (జ, మూర్తి కన్న ళొస్త్ర్‌ చిన్న.

విశేషణముల తరతమభావం 410

(ర్యు ఇనుము ఇతర లోహముల కంబె ఎక్కువ ఉపయోగకరమైనది

(ఇ) ఆమె కన్న ఈమె యోగ్యురాలు

(ట్ర ఆ బట్ట కన్న ఈ బట్ట తక్కవ తెలుపు

(5) తాటి చెట్టకన్న ఈత చెట్టు తక్కువ ఎత్తైనది.

4269 (1) తరభావంలో ఒక పమ్హవును "లేదా ఒక పర్గానికి చెందిన వస్తువులను వేరొక వర్గానికి చెందిన పన్తువులతో నరిపోల్బ వచ్చును. అప్పుడు వస్తు బోధక నామములు బిహు వచనంలో ఉండవచ్చును.

(5) తరచుగా త్రీ? కన్న పురుషులు శారీరిరంగా ఎక్కువ బరలసంపన్నులు

(ల) వెండి బంగరాల కన్న ఉక్కు ఎక్కువ ఉపయోగకరమైన లోహము

2 తరభావ (పయోగంలో తత్పిమ విశేషణములకుముందు *ఎప్కవి అనే పద౦ంగాని “అధికి ఆనే పదంగావి, గుణాధిక్యి సూచకంగా రావచ్చును.

క్ర ఉక్కు. ఆయప్కాంత౦ం కంటె విద్యుదయస్కాంతము ఆధికళ క్తి మఠితము (ఎక్కువ శక్రిమంతము)

ఇ) ఆనక నక్షతములు హార్యునికన్న అధిక తేజోనంతములై నవి.

గృ లక్ష్మీ భారతి కన్న (ఎక్కువ అధిక భాగ్యవంతురాలుం

4,270, రెండు వస్తువుల తులనలో *మంచి” అనే విశేషడొవికీ తర మాతగా *ఎక్కువ మంచి" అనే అర్హంలో “మెదగు , *మ్వేల్తుు “మిన్న, “నయం అనే పదాలలో ఏదో ఒకటి పచ్చును

క్ర రోగ నివారణకన్న రోగ విరోధం మేలు

అ) శుష్కవాదం కన్న మానం నయం

గ్ర క్యర్ర బొగ్గకన్న వేడి విచ్చుటలో నేలబొగ్గు పెక్కు రెట్లు మెరుగు

ఘ) వంట చేయడంలో జయకం'ఇ జానకి మిన్న,

416 సదవిజ్షానం౦ 4271 సమస్త వ్యక్తులలో (నమస్త వస్తువులలో ఒక్కరి (ఒకదావి గుణను యొక్క ఉత్తమత్వం. లేక ఉత్కృష్టత తెలపుటకు విశ్తిషణ పూర్వ మందు “మిక్కిలి ఆనెపదం వస్తుంది - వ్యక్తులను (వస్తువులను బోధించే నామముతో ఆందరు (ఆన్ని) అనే వదంగాని సమానార్థక పదంగాని చేరి తుద్‌ని “తో” ఆనే వైభక్తికం వస్తుంది లో అనే వైభక్తికం స్థానంలో లోని “లోపల “అందు' అనే వెళ్తక్తీకములలో ఒకటి రావన్చును “సంస్కృత కవులందరిలో కొశిదాను మిక్కిలి గొప్పవాడు” అనే వాక్యంలో “మిక్కిలి గొప్పవాడు అనే విశేషణం *తమమాతిం ఇతర ఫంస్క్యృత కవులతో కాళిదాసును పరిపోల్చ్బడం జరిగించి అందరిలో అనే సర్వనామానికి పహగామిగా సంస్కృత కవులు అనే నామం వచ్చింది. ఇటువంటి విశేషణ (ప్రయోగానికి తమ భ్రావ ప్రయోగం అని పేరు తమభావ (పమయోగావికి కొవలసిన నియమాలురెండు (1) లో వైభక్తిక ఘటిత కొరక బంధము ఉండవలెను వీవిలోని నామముతో "అందరి (అవ్ని) అనే ఆర్థం కల పదం వైకల్పికంగా- ఉండవచ్చును (2) విశేషణానికి ముందు థి న్‌ “మిక్కిలి ఆనే కారకం గుజోత్క్బృష్టతా నూచకంగా వస్తుంది, ఈ క్రింది వాక్యాలు తమభావ (సయోగానికి కొన్ని ఉదాహరణబ" (క) తరగతి విద్యార్థు అందరిలోను శేషు మిక్కిలి తెలివైన బాలుడు తక్కిన విద్యార్థులలో ఏ ఒక్కడును శేషు ఆంత తెలివెనవాడు. కొడు! అని దీని ఆరం ర (9) అన్ని పదార్థాలలోన్సు వ[జము మిక్కిలి కళినమెనది. (గు నమ్త పర్వక శఖరాలలో “ఎవరెస్టు మిక్కిలి ఎతెనదిం బ నా (ఘృ ఎల్ల జంతువులందు ఏనుగు మిక్కిలి పెద జంతువు, ళు (4) (గామవాసులందరి లోవలను పాశుడుగారు మిక్కిలి సంపన్నులు.

విశేషణనముల తరతనుభావం థ17 శీ 272, ఒకొక్కంచోట తమభావ (వయోగంలో ఉత్క్భష్టకార్థంలో తత్సమ విశేషణముల ముందు *ఆత్యంతి లేక అత్యధిక అనే పదాలువు, నికృష్ట తార్థంలో క్‌ ఆచ్చిక - తత్సమ విశేషణముల ముందు యథా యోగ్యముగా మిక్కిలి తక్కువ, “అతి తక్కువ , ఆత్యర్చి ఆనే వదాలును వచ్చును (5) 'పాణికోటికి జీవనాధార పదార్థములన్నింటిలో ఆన్హుజని (ప్రాణ వాయువు) ఆత్యంత (వధానమైనది (ఇ) ఆతనికి అన్ని కూరలలోను గోవీవువ్వు ఆత్యంత (పియమైనది. (గ్గు సమస్త అస్త్రములలో ఆజ్వస్త్రములు అత్యధిక శక్తి.యంతములు (మఘ తరచుగా కూరలలో మిక్కిలి తక్కువ ఖరీదైనవి తోటకూర మొదలైన ఆకుకూరలు. (జ) పార్మిశామక రంగంలో మిక్కిలి తక్కువ (అత్యల్ప) ప్రయోజన కరమైన లోహం దింగారం. (చ) ధాతువులన్నింటిలో అతితక్కువ బరువైన లోహం సోడియము శీ 273. ఒకొక్కపుడు తమ మాతా వదోరకములి న “ఆత్యధికి అత్యల్ప) ఆవే పదములు విశేషణముల ముందే కాక నామముల ముందు కూడ వచ్చును. (క) (ప్రపంచములో (ధ్రువ్యప్రాంతములు ఆత్ర్యధిక్ర శీతల (పదేళములు, ఈ వాక్యంలో *ఆత్యధిక” కారకము, *శీతల” అనే-విశేషణమును వ్యక్త పరచును, (ఇ) ఆ [వదేశంలో ఆ రోజున అత్యధిక ఉష్ణోగ్రత ప్రక. డిగ్రీలు అత్యల్చ్ప ఉష్టో(గత శై డిగ్రీలు, ఈ వాక్యంలో అత్యధిక , *“అత్యల్బ”" ఆనే (పొతిపదికలు విశేషణముల్కు “ఉష్టోగతి అనే నామమును వ్య కవరచును,

అ 416 పద విజ్ఞానం

4274 ఒవెక్కబుడు.. రెండువస్తువుల తుఎనలో “కన్న కు బదులుగా రెండింటిని ఏకముగా పేర్కొనే నామము వెనుక లో” అనే వ్లైభక్రికము వచ్చును

(కృ ఆ రెండు విండినంటలలో బొబ్బట్లు నాకు ఎక్కువని ఇష్టము

(ఇ) ఈ కథానికొాద్వయంలో ఏది ఎక్కువ వాస్తవిక మైనది?

4276 తులనలో పంస్కృృతంలో విశ్రేషణముల తుదిని తర-తమ పవశత్యయములు వచ్చును ఆని తత్పమములుగా తెలుగులో ఉపయోగపడును రెండు వస్తువులలో ఒకదాని గుణాధిక్యమును తరం్రత్యయము, ఆవేక వస్తువు లలో ఒకదాని గుబోత్క్యృత్టశను తమప్రతద్దయము తెలుపును.

క్ర కాశీగంగా జలము కన్న హరద్వార గంగా జలము స్వచ్చతరము (= ఎక్కువ న్వచ్భము)

ఖిఆ పద్యంకంపి ఈ పద్యం రసన త్తరమైనది (== ఎక్కువె రస వంతము)

గు జడాణువులు నూక్ష్మమైనవి (వహజమాత్రు, అఆణువులకన్న పరమాణు వులు సూక్ష్మతరములు (తరమాత) అణువు -లన్నింటిలోను వై ద్యుతాణువులు సూత్మతమ మైనవి (తమ మ్యాశ)

మఘ) సూర్యువి చుట్టు తిడగుతున్న (గహగణములో బృహస్పతి (గ్రహము బృహత్తమ మైనది ( = మిక్కిలి పెద్దది).

జ్ర వాయుపులలో ఉదజని లఘుతమము (జ మిక్కిలి తేలిక)

చ%నంవ్య్యృతంలో శాపంతలము ఉత్తమ నాటకము

ఛి ప్రపంచంలో దీర్హతమ_మైన నది మిసోక్రి మిసిసిపీ

(= మిక్కిలి పొడవైన).

జ) జగతిలో ఉచ్చతమ గిరిశ్ళంగము ఎవరెస్సు,

లబ జ మికీ ॥ ( = మిక్కిలి ఎత్తైన)

విశేషణముల తరతమ థావం 410 శ౭2 (8 విశేషణ ప్రొతిపదిక చివర తర (పత్యయం తమ (ఎత్యయం చేర్చడంవల్ల ఎవిశ్రేేణమునకైనా తర _ తమ - మాత్రా రూసములు ఏర్పడును, ఈ దిగువ కొన్ని ఉదావారణలు ఇవ్వదిషినని సహజమా్యత తరమా(త తమమ్మాత గుర గురుతర గురతమ (స్‌య (వియతర (వియతమ చాప చారుతర చౌారతమ ఉత్‌ ఉత్తర ఉత్తమ ఉజ్వల ఉద్బ్వలతర ఉజ్డ న్రలతమ మహా మహత్తర మహతమ దృిహళ్‌ బృహత్తర బృహత్తమ రనవర్‌ రసవత్తర ” రనవతమ ఉత అంటే మంచి లేక*పయి ఆని ఆర్థం శద్తత్ర్‌? (ప్రయోగం క్వాచిత్మముగా. కనిపించును, *ఉద్గ్రంథము *ఉడ్ణమనము మొదలైనవి “ఉత్తర శద్దావికి పయోగాలు పూర్వభాగము ఉత్తర భాగము, దకీణము, ఉత వ! య వజ న! రము, (పశ్నలు ఉత్తరముణు __- ఇత్యాదులు, వీవలో రెండింటి తులనగుస్త ముగా ఉన్నది ఉత్తమ శబ్దానికి మిక్కిలి గొప్పదైన అనే అర్థంలో (ప్రయోగ బాహుళ్యము కలదు ఉత్తమ చ్శితము ఉత్తమ నటి, ఉత్తమ దర్శకుడు, ఉత్తమ ఇల్లాలు ఇత్యాదులు తమమ్మాతార్తూపమైన ఉత్తమి శబ్దానికి మరొక్క తమమాశ్రారూపం కూడ కనిపినున్నది ఉత్తమో శమమెన నాటకము; అత్యుత్ర ముడు __ ఇత్యాదులు. గొప్పది, గొప్పవాడు, అనే అర్థం కల సంస్క్యృత విశేషణ మైన మహత్‌ శద్దిం సమాన (ప్రాతిపదికగా “వృపశి అనే రూపంతో ఉ౦టుంది” మహా విద్వాంసుడు, మహాశక్తి మహాప్రసాదం, మహైశ్వర్యము _ ఇతాద్యులు “అధిక మైన ఐశ్వర్యము అనుటకు మహ దైశ్వర్యము” అనుట తప్పు “మహ దైశ్వర్యంి

శ20 పదవిజ్లానం౦ ఆం'ే గొప్పవాళ్లయెక్క ఐశ్వర్యం? ఆవి ఆర్థం. “మహత్‌ అనే (పాతివదిక్ష నామం కొని విశేషణం కౌదు శీ 177 తులనలో తర _తమ = (వత్యయముచే కొక *ఈయళి (జ తర్శు “ఇష్ట ( = తమృ అనే (పత్యయములు కూడ సంస్కృత విశేషణ పాఠిపదికల మీద్‌ చేరి తత్సమములుగా తేణుగున ఉపయోగించదిడును ఈ [కింది ఉదాహరణలు చూచేదిం (క) మానవళక్తి కన్న దైవళక్రి బలీయము ( = ఎక్కువ. దిలమ కలది) - తరమ్మాత (9) వన్యమృగములన్నింటిలోను సింహము బలిష్ష మైనది (== మిక్కిలి 09 బిలము కలద్భి వా తమమ్మాత, (గ) ఆ యేడు విజయవాడలో గరిస్ట ఉష్ణోగ్రత 47 డిగ్రీలు ఉండెను (2 అత్యధికమైన ,- ఎ తనుమాత (ఘు మధుర పదార్థాలలో శర్కర స్వాదిష్టమైనిది ( జ మిక్కిలి తీప్రి ణు తమచూ(త. (జ) వర్యబహ్మము అణువు కంపె అణీయము, మబాత్తు కం మహీయము,. - తరమాతలు, (చ) పాండవులలో ద్వ్యేష్టుడు (మిక్కిలి పెద్దవాడు) ధర్మరాజు, కనిమ్టుడు (మిక్కిలి చిన్నవాడు సహదేవుడు, - తమమ్మాత్రలు (ఈ) పీల్లలకు ఆవుపాలు శేష మైన ఆహారము (ఉత్తమమైన) _ తకు మ్‌ చై ఆ 4278 విశేషణ (ప్రాళిపదిక చివర “ఈ యఃి (వత్యయము చేరుటవళ్ల తరమాతా రూపము, “ఇష్ట (వత్యయము చేరుటవల్ల తమమాతా రూపము ఏర్పడును ఈ దిగున కొన్ని ఉదాహరణలు ఇవ్వబడినవి,

విశేషణముల తరతమ భావం శల! సహజమ్యాత తరమ్మాత తమమ్మాత గురు కర్రీయశి గరిష లఘు లఘీయః లఘిష్ట అణు ఆజీయః ఆణిన్థ మహా మహీయ;। మపొాష్ట స్వాదు స్వాదీయః స్వాదిష్ట క్‌ అది దీర్చ దొముయః (దాఘిష్ట బలి బలీయ। దిలిష్ట పటు పటీయః పటిష్ట దృఢ [దశీయః దరిష్ట శ 270 “ఇష్ట (ప్రత్యయాంత విశ్రేషణములకు తెలుగులో వ్యన్తముగాను వమాసగతముగాను (పయోగం కలదుం కౌని*ఈయః (వత్యయాంత విశ్ర్షేజముల వ. న [పయోగం చాల తక్కువ ఈ విసర్తాంత శళద్రాలకు తెలగులో *ము = ఫీల్‌ ( -ల్ని గ (చత్యయం తరచుగా వస్తుంది; "'బరీయ్య - ఐలీయము।; అణీయః _ అణీయము సమాసాలలో వీటి (సయోగం కొంతవరకు ఉంటుంది ఈయ;” (పత్యయాంత పుంలింగ శబ్దములకు సంస్కృతంలో స్త్రీలింగ రూపాలు ఉన్నవి, వాటికి సంస్కృ తంలోనే ఎక్కువ (పయోజనం గరీయః (పుం). గరీయసీ (శ్రీ) మహీయ్య (పం) - మహీయ (స్రీ) యేయః (పం) - (పేచుసీ (సీ 1. వర్ణీయః (పం) - వర్తీయసీ (ఊ్రీ) మొదలైనవి + సన శ కప. నన

• విశేమణమాలకు నామముఅతో సౌకూనాధికరణ్యము (లింగవచన విభక్తి సమానత్వము) గల నంన్య్యాతంలో గరీయసీ (వభ్ళత్‌ లింగ శళ్గాలకు (వయొగం ఉఊంటుందిగాని తెలుగులో అంతగా ఉండదు ళక్తి సంస్కృతంలో య్రీలింగం కాబట్టీ చానికి విశేషణముగా “బలీంయినీ అనే ళబ్దమే సంస్కృతంలో వస్తుంది కెలంగనలో చైవళ కి బలీయము అనవచ్చుతు జననీ జన్మభూమిళ్న స్వర్లాదపి గరీయసీ అశ సంస్క్పృకీ లోళోకక్షి అందరి!ని తెలినీనజే “జననీ “జన్మభూమి ళ బ్జాలు శీ లింగాలం కాబన్రై సంస్కృృలంలో గరీయనీ అనే తీ లింగ వి శీవణం (పయా_క్షం,

శ్రి పదవి ళా న౦

శ 280 ఇతర వసువులతో సరిపోలిక లేకుండగానే అతిశయార్థంతో తరా తన ఈచ్యు _ ఇష్ట పత్యయాంత విశేషణములు తెలుగులో ముఖ్యముగా

|

సమాసాలలో తరచుగా (ప్రయుక్రము లౌతున్నవి

గుపతర బాధ్యతలు, దారుకరములైన శారద ర్యాతులు మహత్తర చ్చిత్ర రాజము, పటిష్టమైన విరానము (శ్రేష్టమైన నెయ్యి, పాపభూయిన్థమైన జీవిత్వ్సృ= (శేయోరాజ్యము.

ఇటువంటి ఉకులరో అన్యవ్య క్రి వస్తుతులన వాచ్యముగా లేకపోయినా గుప్తముగా ఉండును, దారుతరమైన శారదర్శాతులు అనే ఉదక్తిలో ఇతర బుతు వులలోవి రాతుల కన్న చార్తతరమైన శరత్కాలపు ర్మాతులు అఆన్నభావం ఇమిడి ఉన్నది *పటిషమెన విధానము ఆంటే *ఆన్నివిధానములలోను మిక్కిలి వటు

లె వెనది అని అర్థము ఇ అరవైవీడవపరిచ్భేదం విశేషణముల ఏర్పాటు

శ ౨8] తెలుగులో కొన్ని విశిషణములు సహజమైనవి, లేక న్వతస్పిద్ద మైనవి; అంపే వ్యుత్పత్తి లేనివి అన్నమాట వ్యాకరణరీత్యా “వ్యుత్పత్తి అంక ఒకొనొశ్ర పదం ను9చి మరొక పదం ఏర్పడుట, ఈ ఏర్పాటు పదంలో వర్డ్‌ వికారం జకగుటవల్లను, పదం తుపిని (ప్రత్యయం చేరుటవల్రను కలుగును, ఈ ధంగా వ్యుత్పన్నము కాని విశీషణములు నస్వతవ్పిద్ధములు,

పెద్ద చిన్న పొడుగు, పొట్టి లొత్త పాఠ, పేర గొప్ప, అడ్డు వద్దా విచ్చి, గడ్డు, వార, వేక్తి మంచి __ ఇత్యాదులు న్వతస్పిద్ధ విశేషణములు.-

స్వతస్పిద్ధ విశేషణములలో, ఆచ్చికములలో, దేశ్యముచే కొక తద్భన ములు, అఆన్యడేళ్యములు కూడ ఉండవచ్చును.

విశేషణముల ఏర్పాటు శ28

నిద్దా న తద్భవనం, సంస్కృతం శన్నిర్ది

"పెర ళద్భవం సం, “పర,

సజి తదృ్భృపం; వనం. *నద్యః

న!

ఆచ్చ న తద్భవం, స్‌ంం అచ్చ 9

పరాయి. __ అన్యదేళ్యం; హించ్కీ *పరాయా

ఘరానా, __ అన్య హింటీ

మిలిటరీ __ అన్య, ఇంగ్లీషు

ల!

దూరువా. __ అన్య, ఆఫెంచి

తెణగులో ఆశ3 విశేషణముళు ఏయే విధములుగా ఏర్పడునో ఈ (కింది పసంగాలలో వివరించబడినది.

శీ ౨82. 'పెళ్కుచోట్లి నామములే ఆశ్రిత విశ్రేషణములుగా ఉపయోగవడును, ఇటువంటి నామముల త&ుదిని ఏ (వత్యయము గాని చేరదు విశ్రేషణముల ఏర్పా టున వచ్చే పత్యయం *శూన్యము ఆని చెప్పవచ్చును

“వెన్నెలర్యాతి అంటే వెన్నెలగల ర్మాతి అని అర్థం అదే విధంగ్యా మామిడిచెట్టు = “మామిడి? అనే పేరుగల చెట్టి వెండిచెంబు ఇ వెండితో తయారైన ఇెంబు, కోల్లపాక = కల్లు వ్మకయించే పాక కలుముంత జ కల్లా పోమకొనే ముంత, వానమేఘం = వానవిచ్చే మేఘం

పై ఉక్తలలో నందర్భాను సారంగా లోపించిన భావమును ఇతర పదాలతో పూరించి విశీషణముల అర్థము చెప్పుకొనవలెను వెనుక నున్న నామములను బట్టి విశేషణముల అర్థం ఒలభముగా బోవపడగలదు

నామములతో నమానరూపముల విళశీషణముల (ప్రయోగానికి మరికొన్ని ఉదాహరణలు గాలివార్త తపాలబీళ్ల వమరబీయ్యం పాగామనిషి, వెనుకచూపు* (పక్కదారి? (దితుకుతెన్ను; వాసనవియ్యం, మాయలోకం

పై ఉప్తలలోని విశేసణములలో ఆచ్చికములేకొక్క తత్పమాలుకూడ (వాసన, మాయ) ఉన్నవి

ీలైశీ పద విజ్ఞానం

శ 289 బహువచన నామముల శుదిని అ ప్రత్యయం చేరుటవన్లి విశేషణ ములు ఏర్పడును.

పాలతల్లి పాలడద్బా పళ్లవర్తకుడు పిల్లలకోడి, కన్నాలనొంత,

శీ 234 “ఇనుము మొదలైన నానముముం తుది ము - వర్ణానికి ఐదులు పం వరం వచ్చుట వల్ల విశేషణములు ఏర్పడును

మలి !

అంపశయ్య, మినుము = మినుపచేము

శీ 285. నపుంసకలింగ మువరఠరకౌ౦ంతములె శన నామముల తుది ముఎవరా

లి గ్‌ క! వికి బదులు *పు' వర్షం వచ్చుటవల్ణ విశ్రేషణములు ఏర్పడును. కొన్ని స్వశం్యత !

విశేషణములకు కూడ ఈ నియమం వరిస్తుంది ఈ యేర్చాటు ఆచ్చికములలోను, తత్సమములలోను కనదిడుతున్నది (4121, (స)

పట్టపు రాణి (ప్రాయపు మేను; గర్వపు వలుకు, బెల్లపు కుండ, ఘనపు టడుగు చదరంగపు 'బెత్తు, చెక్కడపు పని పావపు తలప్ప; ర్క్తపు చుక్క

4 286. సరిమాణార్రంలో వామముల ఏకవచనముల తుదిని "ఎడు (ప్రత్యయం, వబిహువచనముల తుదిని “ఆ్కివత్యయం చేరుటివళ్లి ఏశ్రేషణములు ఏర్పడును (4205 ప్ర)

కంచము - కంచెడు అన్నం, బుట్టి - బుస్టైడు వించి; _పశ్రైము = పళ్ల ముడు పువ్వులు; కుంచాలు - వాలుగు కుంచాలి ధాన్యం, కిలోలు = రెండుకిల్లోల నూనెం

4 287. సంభ్యావాచక విశేషణముల ఏర్చాటున అని (ప్రత్యయం వస్తుంది. (4 1గ్‌క్త ధ్ర 1

ఒకటవన్య ర0డవు పదవ్క సూరవ = ఇత్యాదులు.

విశేషణముల ఏర్నాటు ఢీలిద్ర్‌ 4 108 న _ వర్దాంతములైన కొన్ని న్వతం్యత విశేషణముల తుదిని ఇ _ ప్రత్యయం చేకటవల్ల ఆశ్రిత విశేషణములు ఏర్పడును (4210. (ప) ఈ మజ్జిగ పల్చన (న్వతర్శత విశేషణము, ఇది పల్చని మన్టిశ (ఆత విశేషణము) చర్క_న _ చక్కని, తియ్యన తియ్యని, పుల్లన _ పుల్లని కమ్మన = కద్యుని, చిక్కన - చిక్కని తెల్లన లా తెల్లవి, నల్లిన ణు నల్లని, తిన్నన - తిన్నని, సన్నన - సన్నని కొన్నిచోట్ల కవి వర్జావికి బదులు టి వర్ధం రావచ్చును చక్కని చక్కటి, వెల్లివి, తెల్పిట్‌, వెచ్చవి వెచ్చటి, వచ్చన్మి పచ్చటి; ఇత్కొదులు 4 289 కొన్ని ఆచ్చిక నామముల తుదిని *ఇ, ఠి, టి "ంటి అనే (వత్యయములు చేరుటనల్ల విశేషణములు ఏర్పడును, ఈ యేర్చాటులో జరిగే వర్ష / వికొారములను ఉదావారణలను బట్టి యథా యోగ్యముగా (గ్రహించవలెను, మీదు ఇ = మీది? కాలు ఇ = కౌలి, చేయి ఇ = చేతి, ఈ (కింది పట్టికలో నామములు, నామములనుండి ఏర్పడిన ఆశిత విశేషణ ములుగల ఉక్షులు, ఇవ్వబడినవి నామము విశేషణ బంధము] నామము విశేషణ బంధము మీదు మీది పొర సిరు పీటిాలి ”” క్రించు క్రింది వరున లొడీ తాటిచెట్టు కాలు కాలిబాట ఏద ఏటిభూములు లోను లోనిచూపు "పెంకు “"పెంకుటి కొంప చేయి చిగడీయారం బయలు దియటి (ప్రపంచం రాయి రి కన్ను కంటిజబ్బు తరువాయి వాతి కర పల్లు పంటినొప్పి ర్‌క్ట

426 పద విజ్ఞానం శ 200. *ఇ, “టి మొదలైన (వత్యయములు కొన్ని కొారకముల షీడ చేరుటవల్ల విశేషణములు ఏర్పడును అప్పుడు వాడు నాకు మాటి ఇచ్చినాడు (కారకం) కొని అస్పటి మాట ఇప్పుడు లేదు (విశేషణం) మరికొన్ని ఉదాహరణలు కారకం విశేషణం కారకం విశేషణం ఇప్పుడు ఇప్పటి అక్కడ అక్కడి ఎప్పుడు ఎప్పటి ఇచ్చట ఇచ్చటి నేడు నేటి అంత అంతటి ఇందాక ఇందాకటి అటునలె అటువ6టి ఇదివరకు ఇదివరకటి నిన్న నిన్నటి ఈ వేళ ఈ చేళటి రేప రేపటి *వేళ తత్సమ పదం ఈవేళ కారకముగా ఉపయోగపడుతున్నది దీని మీద +టి చేరి విశ్రేేజణం ఏర్పడినద్మి “ ఈ వేకటి కార్యకమాలు". ఇక్యాదీ (వమో గాలు నేటి వాడుకలో ఉన్నవి, “*ఇదిసరకు _ కొరకం, కు _పత్యయాంతం వీని మీద *టి చేరి విశేషణం ఏర్పడినది, *ఇదివరకటి సంగతి వేరు. వంటి (పయో గాలు కలవు, 4 291 *లావు మొదలైన కొన్ని పదముల మీద పాటి" అనే _పత్యయం శేరి ఆ(త విశేషణములు ఏర్పడుతున్నవి లావు - లావుపాటిమనిషి; సన్నము = సన్నపాటిక[ర, ఈ ఎ ఈపాటి మాట్య అంత - అంతపాటి పాయం, 4204. “అందు” మొదలైన కారకముల మీద “అలి అనే (ప్రత్యయం చేరుటవల్లి ఏశేషణములు ఏర్పడును అందు. అందలి విశేషణములు.- ఇందు - ఇందలి చిత్రములు ఎందు _ ఎందలి పద్మములు,

విశేషణముల ఏర్పాటు శీరి?

శ 288 6లో , "వెలి ఆనే పదముల మీద *పలి అనే _పత్యయం చేరుట వల్ల 4లోపలి , “వెలుపలి అనే విశీషణములు ఏర్పడుతున్నవి తుది *లి సర్జానికి ఐబచులు *టి వర్షం రాగా *లోపటి *వెలుపటి అనే విశీషణ దూపాలు హడ ఏర్పడును.

లోపలి (లోవటి) జనులు పెలుపలి (వెలుపటీ) వస్తువులు

4.204 కొన్ని ధాతువులమీద డు _ (ప్రత్యయం చేరడంవల్ల ఆత విశేషణ ములు ఏర్పడును “ధాతువు ఆంటే [క్రియారూపములకు మూలం చెప్పు అనేది ధాతువ్వు *చెప్పినాడు చెప్పి" మొదలైనవి (క్రియలు "తిరుగు అనే ధాతువు మీద *డు (ప్రత్యయం చేరగా తిరుగుడు ఆనే నామం సిద్ధిస్తుంది "సీత్రరుగుడు దాగులేదు ఆనే వాక్యంలో “తిరుగుడు” నామం, ఉచ్లేశ్యము, కాని *మెడలో తిరు గుడు కీలుకలదుి ఆనే వాక్యంలో “తిరుగుడు విశేషణం, "కిలు అనే నామమును న్య్థక్తవరచును. "పేలు? అనే ధాతువునుండి వచ్చిన *్యపేలుడు అనే సదము నామముగాన్కు విళీషణముగాను ఉపయోగపడును

ఆగవిలో పెద్ద (పేలుడు సంభవించినది (నామము) (ప్రేలుడు పదార్ధము లతో తుపాకిమందు తయారగును (విశేషణం). ఖి

ఇటువంటి డు - (పత్యయాంత పదములు తరచుగా విశేషణములుగా ఉప యోగపడును, ఈ కింది పట్టికలో కొన్ని ధాతువులును, డు - (స్రత్యయాంత వి శీషఇజములు గల ఉక్తులును ఉదాహరించ బడినవి, ధాతువు విశేషణ బంధము ధాతువు విశేషణ బంధము విరుగు.. విరుగుడు మందు దిగు దిగుడు బావి నొష్కు నొక్కుడు కప్ప చెప్పు చెప్పుడు మాటలు జారు జారుడు కీలు చూపు చూపుడు వేలు చిక్కు చిక్కుడు కాయ దంచు దంపుడు బియ్యం

42 పద విజ్ఞానం

శీ 2850 శ్రీయలనుండీ వీర్చడ్ణ విశీషణములు (కియలుగా ఠరూడ ఉపయోగ పడుట చేత అవి యుగ్మ భాషా భాగముర్తై (కీయూ విశేషణముఎ అనబడు

“నేను మొదట రచించిన కొవ్యము అనే ఉక్తిలో రచించిని ఆం పదము 1కిచూ విశీషణము; శ్రియా వృత్తమును విశేషణ వృత్తమును నిర్వహిస్తున్నడి వచ్చే, వచ్చిన, రాని, వస్తున్న -_- ఇళ్యాది పదములు (కియా విశేషణములు నీటి ఏర్పాటు గురించి క్రియల గురించిన పరిచ్చేదంలో వివరించ బడుతుంది,

శ 906 నామముణగాను (నేక సర్వనామములుగాను విశేషణములుగాను ద్వివిధవృత్తము విర్వహించే విశేషణ లక్షణ (వ్రధానమైన పదములు నామవిశేషణ ములు (1 $0గ్‌ ప 0.

“ఆ చిన్నశికువు ఏడ్పు ఆనే ఉక్తిలో శశువి నామవిశేషణము విశేష అముగా ఏడ్చు అనే నొమమును వ్య క్రపరచును “ఆ, చిన్న" ఆనే ఆ్మశితవి శ్లేష ఇములకు అధికొరి పదము కౌవున నామము కసుక ఆది నామవిశ్రేషణము నామ విళశ్షీషణముల ఏర్పాటు నంబంధవాచక విభక్తిని గురించిన అధ్యాయములో వివరించదిడును,

శ207 కొన్ని విశేషణ (ప్రాతీపదికలకు సాంస్కృతిక సమాసములలో (ప్రయోగం కలదు. ధార్మిక్క స్వర్తీయ (పయోజనకర్క కిమనీయ్మ పూజ్య కల్పిత _- ఇత్యాదులు

స్వర్గీయ న్మెహ్మూ వూజ్య దాపుజ్సీ పయోజనకర వస్తువు, కల్పిత కథం

ఇటువంటి (ప్రాతిపదిక ఏశేషణముల వ్యుత్పత్తి గురించి “తద్ధితములు* శకృదంతములు అనే పర్షిచ్ళేదాలలో వివరించబడును.

ఇరవై ఎనిమిదవ పరిచ్చేదం కారకములు - వగ్గీకరణం

శ 206 క్రియలు" లేక విశేషణములు, లేకి ఇతర కారకములకు ఆ(ిత ములై ఆ పదములు బోధించే ఆర్రమును మరికొంత వ్యక్తపరచి చెప్పే పదములు కారకములు అన్న నిర్వచనం 88 (ప,లో ఇవ్వబడినది ఇందుకు ఉదాహర్‌ ణలు 1%7, 88, 08 (ప,లో ఉన్నవి,

“కారకము ఆంపే చేయించేది ఆని సామాన్యమైన అర్ధము, వాక్యము లోని గృకియ వ్యాపార బోవకము ఒకానొక వ్యాపొరము జరుగుటను తెలిపే పదము ఉండుటన్తు అవుటను తెలిపే పదాలు హడ (క్రీయతే,. క్రియా బోరధిళ వ్యాపారాదులు జరిగే ఫకార్య కొల, స్థాన ప్రఠళ్ళతి విశేషములను కొారకములు శెలుపువు, విశేషణములు పేర్కొనే గుణాదుల మ్య (పరిమాణం) ను తెలిపే పదాలును కొరకములు బోధించే (వకొరాదుల మాతను తెలిసే పదాలును, కొరక ముచే కనుక కారకములు (క్రియలకు, విశీషంములకు, ఇతర కొరకములకు ఆ్మశితములైై వాటిని *వ్యక్తపరచును' ఆని వ్యాకరణ పరిభాషలో అంటాము ఉదాహరణలు

శ) ఆమె చక్కగా పాడగలదుం

ల్స్‌ అబ్బుడు నేను అక్కడ ఉంటిని

8). మేము ఎంతో సంతోషించినాము,

శ్ర అంత "పెద్దదిరువు ఎవరు మోయగలరు?

ళ్‌ మనం కొంచెం తొందరగా నడవాలి.

మొదటి మూడు వాక్యొలలోని కౌరకములు (క్రియలను వ్య క్తపరచునుం నాలుగవ వాక్యంలోని కారకం పెద్ద అనే విశేషణమును ఐదవ వాక్యంలోని కారకం “తొందరగా అవే కొరకమును వ్యక్తపరచును

40 పద విజ్ఞానం అరానుసారము కొరక్రములను సెక్కు రకములుగా వర్లీక రించవచ్చును, ఈ (క్రిందిప్రసంగాఎలో ఆర్థానుసారి కారక భేదములు చెప్పబడినవి (పకౌర వాచక కారకములు శీ 200. శ్రీయాబోధిత వ్యాపారము జరిగే రీతిం లేక (పకొరమును తెలిపే కారకములు (ప్రకార వాచకములు, [క్రియను గురించి *ఎల్టు అనే (వళ్న వేయగా జవాబుగా వచ్చేవి ఇవి, నామములను వ్య క్రపరచే గుణవాచక విశేషణముల పంటివి వీటిని “వర్ణనాత్మక కారకములు అని కూడ పేర్కొన వచ్చును ఈ (క్రింది వాక్యాలలో ముందు ఉన్న కౌరకములు చివర నున్న (కియలను న్యక్ష పరచును 1). గాలి చల్లగా వీచెను ఛా లి వాడు గదిగది పరుగెత్తెను ం శ్రి ఈ ఫలం ఎంతో మధురముూౌా ఉన్నది శ) ఆ విళ్ల కెవ్వుమని ఆరచినది కృ అతనికి కళ్లు గ్మిరున తిరిగెను కాలవాచక కౌరకములు . శ 800 (క్రియా దోధిత వ్యాపారాదులు జర. కొంముఏు బూదిఎచే. కారక ములు కొలవాచకములు, అప్పుడు, ఇప్పుడు ఒకానొకప్పుడు, ఎప్పుడో ఎన్నడును, అపుడపుడు నర్వద్యా ఇంక్క అంతట, తరువాత, నిన్న, రేపు, ఈ వేశ్య, నేడు మొదలైనవి.

1. ఇప్పుడు నాకు తీరుబడి లేదు, రేప్ప రాం 2 ఈ సంగతి ఎన్నడో తెలుసుకొన్నానుం శ్రి ఆరోగ్య రక్షణప అప్పుడపుడు వైద్యపరీక్ష చేయించుకొనుట మంచిదిం థ్రీ సర్వదా భగవంతుడు మిమ్ములను కాపాడుగారం

కారకములు = వగ్గీకరణం 491

స్థానవాచక కారకములు

శీ 001. (కియా. టోధిత వ్యాపారాదులు జరిగే స్థానమును, దిక్కును సూచించే కారకములు స్థా నవాచకములు

ఇక్కడ, అచ్చట (క్రింద బయట లోపల అట్టు ఆ౦ంద్భు అక్కడక్కడ మొదలైనవి.

ఇక్కడ ఏమి చేస్తున్నావు?

విమానం [క్రిందికి దిగుతున్నది

ఇటు రా ఆటు చూడు

మంచినెయ్యి ఏక్కడా లభించలేదు సంభధ్యావాచక కారకములు.

శ 802. (క్రియా బోధిత వ్యాపారము ఎన్ని సారులు జరుగునో సూచించే కారకములు సంథ్యావాచకములు

$) నేను ముమ్మారు పిలిచినా, వాడు పలుకలేదు

2, అతడు తరచుగా సినీమాలు చూస్తాడు

8. నలుగురిలో ఉన్నపుడు అయన అరుదుగా మాటాదును

ఖీ మరి మాటాడకు

6. వారివి పూర్వం ఒకసారి చూచినట్టు క్రాపక౦ం సరిమాణ వాచక కౌరకములు.

శీ 800, (క్రియాటోధిళ వ్యాపారములు, విశేషజములు బోధించే గుణములు, కారకములు బోధించే _పకొరములు, వీటి మాతను (పరిమాణం) తెలిపే కొరక ములు పరిమాణవాచక ములు (కియలను, విశీషణములమ్క కొరక్రములను గురించి “ఎంత ఆనే (వశ్న చేయగా జవాబుగా వచ్చే కారకొలు ఇవి,

జ్‌

థ0ల పద విజ్ఞానం

ఉదా - మిక్కిలి, చొలా కొంచెం అధికంగా అల్బముగ్యా ఎంతో, కడు, మిగుల్క ఎక్కువ, తక్కుపె, మొదలైనవి.

ఆ వారవిని అతవి దింధుమ్మత్రులు మిక్కిలి చింతించారు

వ!

ఆతడు కొంచెం సీరసీంచాడు

చాలా తొందరగా పోవాలి

దావికన్న ఇది తక్కువ ఎత్తు

వాడు కడు పెద్ద గొంతుతో అఆరచొడుం

ఇదీ మహా గటి కర

బి

ఆమె గానం అత్యంత మనోహరముగా ఉన్నది

ఇచటి నుండ్రి ఆతి వేగముగా కదలాలి

వాడు పరమ నీచుడు

నీ ప్రవర్తన నాకు సుతరాం నచ్చలేదు పరిణొను నిమిత్తాది వాచక కారకములు

త804 ఫలితము. నిమిత్తము ((వయోజనం మొదలైన విశేషములను తెలిపే కారకములు పరిణామ నిమిత్తాడి వాచకములు, ఉదా _ ఆందువల్లి, అందు నిమిత్తం ఇందుకొరక్కు కనుక్క కౌదిట్టి, మొదలై *వి

1. నిత్యావసర వస్తువుల ధరలు "పెరిగిపోయినవి ఆ౦దువల్ల సనలజీతి

న౦పోవడం లేదు

వ ఇందునిమిత్తం మీరు ఇంత దూరం రావలెనా? నిశ్చయ సందేహాది వాచక కారకములు.

శ 805. (కియా. టోధిత న్యాపారం జర్సగుటలో ఉండే నిశ్చితత్వము నందేహము, మొదలైన విశేషములను తెలిసే కారకములు నిశ్చయ నందేహాది వాచకములు

కారకములు = వర్లీకరణం 4$3 తప్పక దివుశ కాబోలు అట, ఆవళ్శార్య నిన్స్నందేహముగా, ఏమో, శీవలం, మాతం, కూడ మొదలై నవి 0 ఈ ముహూర్తానికి మీకు తఈన్సక రావలెను ఓ) బహుశః రేపు మా అన్నయ్య పస్తాడుం 8) నేను మ్మాతం ఆ పని చెయ్యను శ్రీ ఆయన చెప్పిన సంగతి నిజంకా దేమో. అట్‌ 5) కేవఅం నా ఒక్కడివల్ట ఆ కార్యం కొనేరదు 6) అన్ని దుఃభాలకు మనస్పే కొరణం కదా 7) వారు కూడ దీనికి ఆంగికరించినారు శ మూడువంతులు ఈసాయంకాల౦ నాబేఖకు జవాబు వస్తుంది ) సీవు ఆయినా చెప్పినావు కౌవు 10) అయితే సర్యవసానం ఏమి అయినది? 11) వాడునా బుఇం తీర్చలేదు మీదుమిక్కి-లి నన్ను తిటినాడుం ల డ్ర్‌, టీ జస 19) రేపే (రేపు + ఏ) నా పుట్టిన రోజు, 18) సీవు గాని నా కలం తీపినావా? శక ఈ విక్కును (చిక్కు + ఉ త్వ్యరరో తొలషిపోతుదిం (ఊఉ కూడు 15) వాడు అసాధ్యుడు వానితో నీవు (మీరు జ్యాగత్తగా వ్యవహరించాలి సుమా (సుమండి) ఆర్థమును బట్టి కారకములు పయి ఏడు విథములుగా విభజించదిడినవి వకౌరవాఎకముల్సు కొాలవాదకముళు స్టానవాచకములు, వరివమూణవాచకములు, సంధ్యావాచకములు హేతునిమిత్తాది వాదకములు, విశ్చాయ సందేహాదివాచకముణు, ర్‌ర్‌

తీరిక పద విజ్ఞానం (శ్నవాచక కొరకములు,

4 106 (ప్రశ్నలు వేయటకు ఉపయోగపడే కొరకములు (పళ్నవాచకములు, ఉదా ,- ఎప్పుడు ఎక్కడ, ఎట్లు, ఎందు ఎట్లు ఎంత్య ఎందాక, ఎన్నాళ్ళు ఎందుకు, ఏల, ఎందువల్ల, మొదలైనవి

మీప ఎప్పుడు బయలుదేరుకారు?

మనదేశంలో బంగారపు గనులు ఎక్కడ ఉన్నవని?

రబ్బరు ఎట్లు తయారగును?

వాడు ఎటు పోయినాడు?

వారు ఈ (గ్రామంలో ఎన్నాళ్ళు ఉంటారు?

ఎందుకు ఇంత పాహనం చేశావు?

సముద్రం ఎంత లోతు ఉంటుంది?

కీయరోగం ఎందువన్లి వస్తుంది?

వాక్యము చివర *ఆ%ొ *ఏమి ఏమిటి అనే పదములు చేరి కొన్ని (వళ్న్ళలు ఏర్పడును ఇవి కూడ (పళ్నవాచక కారకముచే

సీపు మాతో సివిమాకు వసావాః

వాడు నిన్న కనిపించాడేమిటి?

వాడు ఆంత ధన్సికుడేమి? ఆపేక్షిక కారకములు.

శ 807 ఆత ఉసవాక్యములలోని (్రీయలకో, విశీషణములక్హో ఇతర కారకములకో ఆ(ితములై అవశిష్ట వాక్యాంశములోని ఇతర కారకములను గాని విశేషణములను గాని అపేషీంచి వాటీతో నందింధము కలిగిఉందే కారకముల ఆపేకిక కౌరకములు ఆశేషీక సర్వనామములతోన్ను ఆపేకిక విళీషణజముల

కారకములు నర్లీకరణం శీకిర్‌ తోను వీటికి సాదృశ్యము కలదు, (4 280, 18 . ప్ర ఆపేక్షీక కారక సంఫృక్త ముల్రైన పదములు వాటికి అముగాములు శ్రీ ఎప్పుడు సంపద కిలుగునో ఆప్పుడు బింధుపులు వస్తారు, ఎప్పుడు ___ ఆసేజీక కారకము కాలవాచకము కలుగును అనే [కియను వ్య క్రపరచును- అప్పుడు అనే అనుగామి కొరకముతో సంపృక్తము, 2) ఎక్కడ సీరు హెచ్చుగా ఉండునో, అక్కడ కప్పలు చేరును ఎక్కడ __ ఆ, కౌ. స్టానవాచకము “ఉండును ఆశే (క్రియను వ్యక్త పరచును , “అక్కడ అనే అనాూమి కారకముతో సంసృక్రము = య్‌ అాతొ క) ధనము అర్జించుట ఎంత ముఖ్యమో, దానిని సద్వినియోగం చేయుట ఆంత అవసరం. ఎంత __ ఆ కొ; పరిమాణ వాచకిము, "ముఖ్యము అనే విశేషణనును వ్య కపరచును, “ఆంత ఆనే అనుగామి కౌరకముకో స౦ంవృ క్రము, శీ నేను ఎలా చెప్పానో ఆలా నడచుకోవాలి. ఎలా ఎ ఆ కొ (ప్రకార వాచకము, “చెప్పాను ఆనే [కియనువ్యక్ష పరచున్తు అలా అనే అనుగామి కారకముతో సంపృక్తము, శ 808 ఆపేషీక కొారకముణు సంయా క -వాక్యములరోనే కొక జటీల వాక్యము౨లోను, నరశ వాక్యములలో ను కూడ పయుక్తములై ఉండును

1. ఎక్కడ ఉన్నవారు అక్కడనే ఉండండి. లి ఎంత కష్టపడి చదివితే ఆంత ఎక్కువ ఫలం. క్రి ఎప్పుడు చేయతగ్గపవి అప్పుడు చేయడం మంచిది ట్స పత్రికా సంస్థలు వార్తలను ఎప్పటి కప్పుడు 'సేకరించును మొదటి మూడును జిటిలవాక్యములు, నాలుగవది సరళవాక్యము

శ్ర( పద విడ్డానం 4 800 కొన్ని ఆపేకీక కారకములకు అనుగాములు ఉండవు

1. మీరు ఎప్పుడు వచ్చినా, నేను ఇంటివద్దనే ఉంటాను ( జ మీరు ఎప్పుడు వస్తె అప్పుడు 0 భి ఎటు చూచినా కనుచూపుమేర జలం తప్ప మరేమీ కనబడలేదు, (= ఎటుచూచిక్కే అటు ్సి శ్రి ఎంత మంచివాడు అయినా ఒకొక్కసారి నిందపాలు కావలని వస్తుంది (== ఎంత మంచివాడు కాదగునో ఆంత మంచివాడు ఆయినా / వ్యంజకార్థక కారకములు, శ $10 ఆశ్చర్యాది మనోభావాతిశయము తెలుపుటక్షై ఉపయోగపడే కార కములు వ్యం జకార్థక కారకములు, ఇవి తరచుగా సరిమాణవాచకములు. ఆ వీణావాదన ఎంత మనోహరముగా ఉన్నది ఎంత దారుణమైన విషాద పంఘటన పతి వియోగం సహించలేక ఆమె ఎంత ఏడ్చినది 48! (0 క్రియలను, విశ్రేషణములన్సు ఇతర కారకములను వ్యక్ర పరచుటప మ్మాతమే ఉసయోగపడే. కొరకములు సాధారణకౌరకములు. ఇవి వ్రకార వాచకొదుల్లైన స్ప్పవిధములుం (బ ్రీయాదులను వ్యక్తసరచుటకు మాత్రమే. కాక (పళ్నలు వేయుటకు కూడ ఉపయోగ పడేవి (పశ్నవాచకములు, శ) (కియాదులను న్యక్తపరచేవి మా్యతమేకాక అనుగామి పదములను ఆపేక్షించేవి అపేక్షిక కారకములు.
2. క్రియాదులను వ్యక్రపరచుటకు మాత్రమే కాక మనోభోవాతిశయమును (పకటించుటకు కూడ ఉపయోగపడేవి వ్యంజకార్థ కారకములు. కనుక ఉవపయోగమును బట్టి కారకములను పయి నాలుగు విధములుగా వర్గీక రించవచ్చును,

అరవై తొమ్మిదవ పరిచ్చేదం మోనా కారకముల తరతమ భావం ఈఊ$12 విశేషజాలకు ఉన్నసప్టే కారకొలకు కూడ తరతమ భావ౦ ఉన్నది, తరమ్యాతా సూచకంగా కొరకానికి ముందు ఏక్కువి అనే పదము, తమమా(తా సూచకంగా *మిక్కిలి మొదలైన పదాలును వచ్చును ఒకొక్కప్తడు కారకం మారనే మారదు 1). శారదకన్న శాంత ఎక్కువ ఇంపుగా పాొడగలదు 2) తరగతి పిల్ల లందరిలోను రాజయ్య పద్యాలు మిక్కిలి (ఆత్యంత శావ్యంగా చదువ్వతాడు. శి నాకన్న నీవు తొందరగా నడవ గలవు. శ్రీ పభకు సూరి అందరి౭ంె ముందుగా వచ్చాడు ముప్పైయవపరిచ్చేదం పద్మక్రమం -- కారరముల స్టానం 4 818 నర్వసాధారణంగా కారకములు వాటి అఫికొరి పదములకు సాధ్య మైనంత దగ్గరగా ఉండును వాక్యంలో కొరకముల స్థానం విషయమై ఈ [క్రింది నియమాలు గడునించేది తరచుగా (కీయాశిత కొారక్రములు ఆ (క్రియలకు ముందేవచ్చును ఆర్జహోని లేనంతవరకు కారక్యక్రియలకు శడుమ ఉజ్రేశ్యాది వదాలు రావచ్చును. (1) మీరు ఇప్పుడు ఎక్కడికి దియఎడేరుశున్నారు? బేక, ఇప్పుడు మీరు ఎక్కడికీ బయలు డదేరుతున్నారు? లేక, ఇప్పుడు ఎక్కడికి మీరు బియలు, దేరుతున్నారు?

408 పద విజ్ఞానం (2) గాలి చల్లగా వీస్తున్నది లేక, చల్లగా గాలి వీస్తున్నది ఉగ అతో శ 014 (ప్రకారవాచక కారకములు [క్రియకు అవ్యవహిత పూర్వమందు వచ్చుటయే ఉత్తమరచనాపద్దతి చల్లగా గౌలివీచెను అనడంకన్న గాలి చలిగా వాఖీ వో వీచెన” అనడమే (శ్రాన్యతరం (4,208 (ప్ర, లోని కారకముల స్థానం పరిశ్‌ లించేదిి శీలి ర్‌ కొలస్ట్థాన వాచకములు, హీతువిమిత్తాది వాచకములు, నంఖ్యా వాచకములు, కొన్ని నిశ్చయ సందేహాది వాచకములు అయిన కారకములు (క్రియకు ముందు ఎక్కుడనైనా ఉండవచ్చును. (4 800% 801,802 804, 805 వ్ర) (1) సర్వదా భగవంతుడు మిమ్ము కొపాడుగాత భగవంకుడు సర్వదా మిమ్ము కొపాడుగాక, (ఇ నాప మంచి నెయ్యి ఎక్కడా లభించలేదు ఎక్కడా మంచి నెయ్యి నాకు లభించలేదు మంచినెయ్యి క్యడా నాఠు లభించలేదు; (+) ఇందునిమిత్త్రం మీరు ఇంతదూరం రావలెనా? మీరు ఇందునిమిత్తం ఇంతదూరం రాపలెనా ? మీరు ఇంతదూరం ఇందునిమిత్తం రొపలెనా ౩ (49 బహుశః రేపు మాఆఅన్నయ్య వస్తాడు, రేసు బహుళః మా అన్నయ్య వస్తాడు, మాఆఅన్నయ్య రేప బహుశః వస్తాడు

పద్మక్రమం = కౌరకముల స్థానం థ$0 శ 816 పరిమాణ వాచక వ్యంజకార్థక కారకములు నియతమగా అధికారి పదిములకు అవ్యవహిత పూర్వమందే ఉండవలేను (4 80% 3810 చ) 4 817. కొన్ని నిశ్చయనందేహాది వాచక కొరకములు (క్రియలు, విశేషణ ములు, కొరకములతోనే కొక ఇతర భాషా భాగముల తోను అన్వయించును ఆటు వంటి కారకములు ఏ సదాలతో అన్వయించునో ఆపదాలకు అన్యవహిత పరమందు వియతముగా వచ్చును ఆధికారిపదంతో కలిపి కారకం ఉచ్చరించ బడుతుంది స్థానమును బిట్టి వాక్యొర్థం మారుతుంది ఈ (కింది ఉదాహరణణు పరిశీలించేది (ఏ. -- వాడే ఆవిషయం నన్ను ఆడీగినాడు (౬౫ మరొకరు అడుగలేదు ) వాడు ఆవిషయమునే నన్ను అడిగినాడు (=, మరొక విషయం అడుగలేదు ) వాడు ఆ విషయం నన్నే ఆడిగినాడుం (= మరొకరిని అడుగలేదు) (2 ఇంకొకరు ఆ మోదించవచ్చునుం నేను ఈతీర్మానం మ్మాతం ఆమోదించను, (22.ఇతర తీర్మానాలు ఆమోదిస్తాను.)

(8) మ్యూతమే. _. రెండవ అమ్మాయి. మతమే ఈ నండుగకు వచ్చింది (ఇ తక్కీన ఆమ్మాయిలు రాలేదు.) రెండవ అమ్మాయి ఈ సండుగకు మాత్రమే వచ్చింది (= తక్యింన పండుగలకు రాలేదు )

అధ్య శీ40. పద విజ్ఞానం (6) కేవలం (2౫ మ్మాతమే). ఈకొరకం అధికొరిపదానికి అన్యవహిత పరమందు గాని, పూర్వమందు గాని ఉండ వచ్చును మా యింటిలో కేవలం మా చిన్నబ్బాయి (మా చిన్నబ్బాయి కేవలం) సామౌాట వినడు. మాయింటిలో మాచిన్నబ్బాయ్యి కేవలం నామాట (నామాట శేవలం) వినడు (5) ఊఉ కూడ, చేక్క అంత్య వ్వర వీర్చీకరణం న పీవును (నీవుకూడ నీవూ) ఈ పనికి నమ్మతించావా? నీవు ఈపనికిని (ఈపవికి కూడ ఈవనికీ) సమ్మతించావాః (0) కదా, __. వాడు కదా ధనం ఆర్టించాడు వొడు ధనం కదా ఆర్షించాడు. వాడు ధనం ఆరించొడు కదాః (7) కొని (గావ్సి __ రాజు గాని నాకలం తియ్యలేదు కదాం రాజు నాకలం గాని తియ్యలేదు కదాం (0 సుమా, ___ నీవు తప్పక మాయింటికి రావాలి సుమా సీవు తప్పక మాయింటికి సుమా రావాలి (9) ఆయినా, __ మాఅన్నయ్య ఆయినా నాకు అప్పు ఇచ్చినాడు కొడు మాఅన్నయ్య నాకు అప్పు ఆయినా ఇచ్చినాడు కొడుం (10) కౌదోలు, __ రామం కొనోచి నన్ను పిలవడానికి వస్తున్నాడు రామం నన్ను కాటోలు పిలవడానికి వస్తున్నాడు (11) కనుక, ఆయనకు కనుక నీవు అప్పు ఇచ్చావంపే అది తిరిగి రాదు. ఆయనకు సీవు కనుక ఆప్పు ఇచ్చావంసే ఆది తిరిగి రాదు.

పద్మకమం కారకముల స్దానం 441 (10 ఆ ( (ఫశ్ళవాచకం) __ 'శేపు మీఠ మదరాసు పోతారా? రేపా మీరు మదరాను పోతారు? రేపు మీరా మదరాసు పోతారు? రేపు మీరు మదరాసా పోతారు? ( 8) ఏమిటి (ఆ) _ ఇది (క్రియకు పరమందు వస్తుంది, వాడు నీతో ఈ సంగతి చెప్పా దేమిటి? రేపు మన సమ్మె జరుగురుందేమిటి? (14) ఏమిటి ( == ఎందుకు ) _- ఇది (క్రియక పరమందే వస్తుంది ఇంకా మీరు ఆలా నిలబడి చూస్తా రేమిటి? శీ 818 పై నియమాలు వచనానికే వర్తించును, కవితలో పద్మక్రమం తర చుగా వచనానికి భిన్నంగా ఉంటుంది కవితలో కారకాలు ఆర్థనోని లేకుండ వాక్యంలో కీయ తరువాతను, వాక్యం చివరను ఉండవచ్చును, కవితలోనే కౌక నేటి గద్య రచనలోను వాక్యంచివర కారక్యపయోగం కనిపిన్తున్నది దీవికి కొంత నరికు ఇంగ్లీషు వాక్యరచనా (ప్రభావం కారణం కావచ్చును, కొన్నిఉదాహరణలు" (1) చిత్మజుగల్లి తూపు మొన చేసిన చేయగనిమ్ము, పైధ్వజం బెత్తిన నె తనిమ్ము, వచియించెద గల్షినమాట గట్టిగాం వాట ్ష్‌ ల (విజయ విలాసము, చేమకూర వేంకట కవి) (2) సీవు సర్వ విషయములతోనూ ప్వతంశ్రురాలివి సాంఘికముగాం = ఆర్థికముగా, న్లైతికముగా. (న్వయంవరం, శ40వప్పట, కపిల కాశీపతి) (9) అంది బాధతో, రోషంతో, క్రసిగా, (దిగంతాలకు, 112వ పుట, నండూరి విఠల్‌ ర్‌6

ము ప్పై ఒకటవ పరిచ్చేదం కారకముల ఏర్పాటు శ 919. విశేషణముల వలెనే కొన్ని కారకములు సహజమైనవి, లేక వ్వత స్పిద్దమైనవి; ఇతర పదములనుండి వ్యుతన్నం కౌనివి ఇవి వీటిలో ఆచ్చికములు,, తత్పమములు కూడ ఉండును, అఆచ్చికములలో దేశ్యములు తదృవ, ములు, అన్యదేశ్యములు ఉ౦డునుం 1, ఆచ్చిక కారకములు (క 'దేశ్యములు అప్పుడు, ఇప్పుడు ఎప్పుడు, అచ్చట ఇచ్చట్క ఎచ్చట్క అక్కడ, ఇక్కడ, ఎక్కడ్య నేడు శేపు, విన్న, మొన్న మిక్కిలి, ఎక్కువ, అంత, ఇంత, ఎట్లు, అట్లు, ఏల మరి ఇక కనుక, ఏమి పిదప పిన్ముట విట్టు, ముందల్కఆవల్క లోపల కద్మా సుమా, ఇందు, అందు మొదలైనవి జ (9) ఈతదృవములు కనీసం (*కవివ్ధు శబ్దిళనం) సతము గోసకత ళద్ది భవం) “పెతంి సయితం (్రనహిత శది భవం) ఘూ ళు (గృ ఆన్య దేళ్యములు. సుమారు (పొంద్‌ హమేషా (హించ్రీ ఒ తత్సమ కారకములు. కి కొన్ని సంవ్కల్భత అవ్యయనులు మార్చు చెందక తెలుగున (ప్రవేశించి నవి కొన్ని శబ్దముల విభక్తి రూపములు కూడ తెలుగున కారకము లైనవి ల య ఖు న నక యూదా వలా * | * కదా ఆనే కారకం ఏర్పడ్డతీరు ; కాదు -|- అ_ == కాదా అత్ర కడా. నుమూ పీర్పడ్ణతీరు ఏ; చూడుము -.- ఆ = చూడుమా అత్ర చుమ్మాతి సున్కూ శీ నునూ చూడుమా” నుండి "సంమాో” ఏర్పడినది అ-[- కడ = అక్కడ, ఈ = కడ జ ఇక్కడ్యు ఏ కడ == ఎక్కడం, ఆ చోటు 4 అ ఆచోట శి అన్చోట అచ్చట, ఇదే రీతిగా *“ఇచ్చట్క? ఎచ్చట ఏర్పడినవి ఈ వ్యుశ్పల్తులు ఇార్మితక్రాస క్రి కరములు మ్యార వేం చి భాషలో “కదా”. సుమ్కొ" ఆక్కడ” “అచ్చటి మొదలైన కారళములు స్వరవ్ఫీద్ధమాలు ా ీర్కొన వచ్చునుం

కారకముల ఏర్పాటు ఢ43్రి

సర్వదా సర్వథాః దిహుధ్గా సదా దిహుశః, ఈమళః న్వత్య వసుత। అన్యథా అన్యత్ర, సర్వ ఈ, పునః, మనసా వాచా శిరసా కమేఇ, మొదలై నవి

ఖ్స తెలుగు (పత్యయములు. చేరిన తత్సమ కారకములు చిరము అవశ్యం, వస్తుకం, మాత్రం, విత్యం, నిరంతరం, ఆనంతరం సాక్షొత్తు అదృష్టవశాత్తు; (పతిదినం, ఆ'సేతుహిమాచలం యథాశక్తి, మొదిల్రై నని,

820, కొన్ని విశేషణముల శతుదిని, కొన్నినామముల తుదివి “గా అనే (ప్రత్యయం చేరి కారకములు ఏర్పడ్తును ౫

(1) చక్కన గా అ చక్కగా. ఇక్కడ స్వతంత్ర విశేషణం చివరి *వ” వర్షం లోపించినది ఇట్టివే మరికొన్ని. _ తెల్లగా మెల్టగా. చల్లగా నెల్లగ్సా పుల్లగా, తియ్యగ్యా మెత్తగా పల్చగా. చిక్కంగ్యా ఉప్పగా చప్పగా, మొదలైనవి.

ఖై ర క్‌

( ఎటువంటి వర్ష వికొరముగాని లేక *గా పత్యయం చేరి ఏర్పడ్డ కారకములు

వడిగా బికషవుగ్శా ముద్దుగా ఇంపుగా ఆందమఃగొ, పులుపుగ్కా నుళు వుగా తొందరగా హాయిగా, గమ్మత్తుగా, మత్తుగా, దరాగా, పొడవుగ్యా ఎత్తుగా సమ్మదిగా, మొదటైై నవి

(గ) తత్పమములమీద “గా చేరగా ఏర్పడ్డ కొరకములు కొన్ని *

సుఖముగ్మా వేగముగా నహజంగ్కా సులభంగా, రీలగా, మృదువుగా, కటువుగా బుద్దిగ్మా హరాత్తుగా ఆకస్మాత్తుగా మొదలైనవి

షో కలి ధారువునుండి ఏర్పడ్డ (కీయామూసమే ఈ గా (వర్యయం సానా న్యంగా ధాతువు మోద అ (వర్యయం శేరళశా ఉండగ (ఉండు 1 అ (చేయి మొదలైన భూపాలం వీస్ధించునుం "అగసొ ధాతువుకు "కొ అనే రూవం వస్తుంది ఇది ఇతర చజాలమోద చెకేటప్పుడు "గా" అవుతుంది “తెల్లగా” అంటే. “తెల్లన కా లేశ “తెల్లన అయేటట్లుి అని ఆర్ధం

శీ44 పద విజ్ఞానం (ఘు కొవ్ని సాంస్కృృతిక నమాసాలమీద *”” జేరి కారకాలు ఏర్పడును (యేమపూర్వకముగా, హర్షగదాయకముగ్యా విజయవంతముగా నయనానంద కరముగా, (శ్రవణ మనోజముగ్గా దుఃఖభూయిషముగా యథాయోగ్యముగాః జా లి మొదలై నవి | కే కొవ్ని ఉకౌర _ అకొరాంత పదాలమీద ఆత్వం చేరుటవల్లి కొారకములు ఏర్పడును వీటిమీద నకౌర యుక్తమైన ఉత్వం చేరుటకూడ కలదు క్రీందు + అజ (క్రీంద క్రీద-ఓన్‌ + ఉ ఇ (కీందను, వెనుక శాఆ = వెనుక వెనుక + న్‌ _ఉ = వెనుకను, (క్రింద, (కిందను మీద, మీదను, లోన లోనను, వెనుక్క వెనుకను, (పక్క, (పక్కను, చెంత్య చెంతను, మొదలైనవి 2) కొన్ని ఉకారాంత పదాలమీద నకొరయుక్త ఆత్వం చేరి కారకములు ఏర్పడును విలవు 1 న్‌ 4 అ == విలువన, నిలువున దిగ్గున చప్పున చొప్పున, బబ్లున్న జిగ్గున, గిర్రున, తటాలున, పుటుక్కున, మొదలైనవి శి ఇకార - ఐకారాంత పదాలమీద నకొారయుక్త ఇకారం చేరి కార కములు ఏర్పడును. పయి (ప్రై -+-న్‌ ఇ == పయిని (పైవి బీనికి *పయిన , *పెన అనే రూపొంతరాలు నేటి వాడుకలో కనిపిసున్నవిం 4.6482, కొన్ని పదాలమీద అకారయు కనులెన *ట్క '0ట్రి తి అవే అలీ సనా (ప్రత్యయాలు చేరి కారకములు ఏర్పడును, ఊఈప్రత్వయాలు చేరే ముందు వర్ణలో పాది వికారాలు కలుగును.

కారకముల ఏర్పాటు 445

ఆంత శి ట = అంతట, వెన్ను శీ ౦ట జ వెంట తరువాయి -౬ త = తరువాత

అంతట, ఇంతట ఒక్కట, ముందట్క ఎదుట, వెంట తరువాత మొడ లెనవి

4 828. కొన్ని వదాలమీద *క% క అనే పత్యయాలు చేరి కారకములు ఏర్పడును. వీటిని ఏకవదములుగా భావించుట యుక్తము,

(క్రిందికి, మీదికి ఏటిక్కి ఎందుకు ఆందుక్కుు ఇందుకు అందులక్కు బయటికీ, లోనికి, ఇంతకు, వెనుకక్కు _సక్కకు, మొదలై నవి.

శీ ఏ2% “కూడు మొదలీన కొన్ని ధాతువుల మీద “అ (ప్రత్యయం చేరుటవల కారకాలు ఏర్పడును కొన్నిచోట ఆత్వంమీద దీరం హడ రావచ్చును ధాతువు కొరకం ధాతువు కారకం కూడు కూడి హూడగా మిగులు మిగుల_ చాలు చాల చాలా తెగు తెగ విండు నిండ నిండా చెడు చెడ మరలు మరల వడు వడ

సయి కారకాలు గల కొన్ని వాక్యాలు

. సంటలు తెగ పండినని

మామిళ్లు సడ కౌచినవి,

శీను మిగుల నంతోషించినాను

నూతిలో వీళ్లు నిండా ఉన్నవి

ళా

శీ(( పద విజ్ఞానం

శీ 825 ధాతువులమీద మరికొన్ని ఇతర (పత్యయములు చేరి కారకములు ఏర్చడును

శ్రే ఆయిక్సే పోతే చస్తే,

ఇ విగిప్కి విశేషించి నొక్కి; దయచేసే,

ఇన -- ఆ, ఆయినా,

అక ఏ తప్పక

పయి కారకొలు గల కొన్ని వాక్యాలు

ఆయితే? ఏమంటావు 1?

ఇక పోతే చివరి మాట వినండి.

వేను ఈ పెళ్ళికి చస్తే ఒప్పుకోను

ఈ దిట్ట బిగిసి ఆర మూరలు ఉన్నది,

వేను విశేషించి చెప్పదలచుకో లేదు

అతడు నొక్కి వక్కొాణించాడు

దయచేసి కూర్చొండి

ఎవడు అయినా ఈ కార్యం సాధించ లేడు.

నేను తప్పక ఉత్తరం (వొస్తాను

4 826 ఒక పదానికి ద్విరుక్తి రావడంవల్ది ద్విరుక్తకొరకములు ఏర్పడును

అక్కడక్కడ, అప్పుడప్పుడు, ఎప్పుడెప్పుడు (ఆసేక్ష్‌క కారకం) మాటి మాటిక్రి చెంగుచెంగున, మెల్లమెల్లగా, మీదిమీడికి నడుమనడుము, మధ్యమధ్యను, దగ్గరదగ్గరగా, వేడివేడిగ్కా అసగాఅనగా, బెదురుబెదురగా మొదలైనవి, _

కారకముల ఏర్పాటు శీ1[7

4 0వ? రెండేసి పదాలు కలిసి *నంయు క్త కారకములు? ఏర్పడును

ఆందుచేత్య అందువల్ల, ఇందుకొరకు, ఎందునిమిత్తం ఇందుత్కో అప్పటి నుంచి ఇప్పటిలో ఇంశటినుండి ఇంతదాక, ఇందాక, ముమ్మాటికీ, తస్పకండ్క మీదుమిక్కిలి, కాబట్టి లోమండ్కి ఒక్కసారిగా ఈ వేళ్ళ ఒకానొకప్పుడు చివరి రక్కు ఆటువలె, అటుపిమ్మట, కడ తేర తుదముట్ల కళ్గార్య చేతులారు కాకపోత్వే మొట్టమొదట, చుట్టుపక్కల, మొదలై నవిం

4.828. కొన్ని ఆసమానక (క్రియలు (కియలుగానే కాక కారఠములుగా కూడ ఉసయోగపడుతున్నవి. ఆవి యుగ్మ భాషాభాగములై *కియాకారకములు అనదిడుతున్నవి ( 18 రిల చః )

“ఆతడు తగిన బొషదం 'సేవించికే రోగం నయమౌతుంది అనే వాక్యంలో *సేవించితే అనే పదం [కియాకారకం దానికి "అతడు ఆనే ఉద్దేశ్యం, “టౌ షధం అనే కర్మ ఉండుటడేత ఆదిక్రియ, “నయమౌతుంది అనే నమ(గ్మక్రియను వ్యక్త వరచుటచేత కారకం, ఈ రెండు వృత్తములను నిర్వహించుటచేత ఆడి [కియా కారకం

“వచ్చు ధాతువునుండి ఏర్పడ్డ “వచ్చి, *వస్తే, వచ్చిన రాక, “రాకుండ, *రాగా% “వచ్చాక? *పస్తూ, ఇటువంటి అసమాపక [(క్రియారూపాలు శ్రియాకారకాలుగా ఉపయోగపడును వీటి ఏర్పాటు (క్రియలను గురించిన పరి చ్చేదంలో వివరించదిడుతుంది.

ముప్పై రెండవ పరిచ్చేదం విభ క్త లు

విభక్తుల వగ్గీకరణం

శ$29 ఈ క్రింది వాక్యాలలోవి నామముల రూపాలను, వాటికీ ఇతర పదాలతో గల ఆన్వయసందింధాలను విచారించేది

(100 అన్నయ్య వదినెకు మంచి చీరలు కొన్నాడు

(1 వేటకొడు పక్షిని చంపినాడు

(0 చెట్ల కొమ్మలను పృవ్వులు పూచాయి.

(4) నేను ధనవంతుడను కొను.

(ఈ ఆమ్మా. విచ్చం పెట్టవా?

మొదటి మూడు వాక్యోలలో “అన్నయ్య వేటకొడ్సు “పువ్వులు ఆనే నామములునుు నాలుగవ వాక్యంలో *నేను అనే సర్వ నామమును ఆయా వాక్యాల లోని (క్రియలకు ఉద్దేశ్యాలు, (ప్రాతిపదిక రూపొలు; “పువ్వులు దిహువచన౦ంం నాలుగవ వాక్యంలో *“ధనవంతుడను" అనే *అము” (ప్రత్యయా౦త నామం "కొను అనే (క్రియకు ఉద్దేశ్య సంబంధి పూరకం మొదటి వాక్యంలో *చీరలు' "అనే దిహువచన (ప్రాతిపదిక *కొన్నాడు' అనే (క్రియకును రెండవ వాక్యంలో *పడీవి ఆనే నిపత్యయాంత నాకం చంపినాడు అనే (క్రియఖును, కర్తలు. “వదినెకు అనే కం్రత్యయాంత నామం "కొమ్మలమి అనే అను-ప్రత్యయాంత న్నామం కారక కల్పములై వదనగా “కొన్నాడు! 4పూదాయి అనే (క్రియలను ఆ్రయి మ్తన్నవిః “చెట్లు ఆనే ఆ_ప్రత్యయాంత నామం ఏశేషణకల్పమై "కొమ్మలను ఆనే నామాన్ని ఆళయిస్తున్నది అంత్య స్వర వీర్చీకరణం వల్ల “ఆమ్మ శద్దిం నుండి ఏర్పడిన “అన్మూ ఆనే నామం సందోధనలో ఉపసయు క్తమైనది

విభక్తుల వగ్షీకరణం శీథ0

నానుములు బోధించే వ్యక్తి వస్తువులకు [కియా బోధిత వ్యాపారాదులతో గాని ఇతర నామబోధిత వ్యకక్రి వస్తువులతోగాన్ని ఉన్న సంబంధాలను ఆయా నామముల రూప భేవాలు తెలుపును, అర్థవి శేషాలను తెలిపే నామముల రూప ఖేద ములకే "విభక్తి అని పేరు [క్రియలకు ఉద్రేళ్యములుగా ఉన్న +అన్నయ్యి మొదలైన పదాలున్కు (కియా పూరకమైన “ధనవంతుడను? అనే వదమును నామ వాచక విభక్తిలోను, “వీరలణి, “పషీని + “బిచ్చం? అనే నామముణు కర్మవాచక విభక్తి లోను కారక కల్పములై ప “కొమ్మలను, *వదినెకు' అనే నామములు కొరకవాచక విభక్తి లోను, విశేషణకల్పమైన చెట్ల అనే నామం సందింధ వాచక విభ క్తిలోను, నంటోధనార్ధకమైన “ఆమ్మా ఆనే నామం నంబుస్థి వాచక విభ_క్రిలోను ఉన్నవి అని చెప్పబడును నామముల విళక్తులు అర్హముమీవనే ఆధారపడ్ని ఉండును $ గావి రూపమునుబట్టి ఉండవు, ఒకే శబ్దరూనము. ఆర్థభేదము వల్ల రెండు మూడు విభప్తలలో ఉండపచ్చును. అన్నయ్య చీరలు కొన్నాడు అన్న వాక్యంలో చీరలు కర్మవాచక విభక్తి, *వీఠలు బాగున్నవి అన్న వాక్యంలో చీరలు నామవాచక విభక్తి “కొమ్మలను పువ్వులు పూచినవి ఆన్నచోట *కొమ్మలను కారక వాచక విభక్తి, *వాడు కొమ్మలను వరికినాడుి అన్నచోట కొమ్మలను కర్మవాచక విభక్తి, “విభక్తి అనే పేరు అర్ధవిశేష బోధకాలైన రూసొలకు కూడా వర్తిస్తుంది

నిర్వచనం .- వాక్యంలో నామబోధిత వ్యక్తి వస్తువులకు (క్రీదూటోధిత వ్యాపారాదులతో గావి ఇతర నామటోధిత వ్యక్తి వస్తువులతో గాని గల నందింధం తెలుపుటక్షై ఆయా నామములు (నర్వనామములున్వు, నామకల్పములైన ఇతర పదములును పొందే_రూవభేదములకు “విభక్తి అనిపేరు.

శ 980 శతెలుగునామముల విభక్తులు ఐదు,

శ నామవాచక విభ క్రి, వాక్యంలో ఉద్దేశ్యంగా గాని ఉద్దేశ్య నద్భళమైన వేరొక ఆర్థవిశేషంలో గాని ఉపయోగపడే నామం నామవాచకవిభక్షిలో ఉంటుంది.

(కృ అతడు నా చినవాటి మిత్రుడు.

(9) నునము భారతమాత బిడ్డలము,

క్‌7

శీగ0 పద విజ్ఞానం (గ) సీవు భాగ్యశాలివి, (శు రావణుడు రాముని చేత వధించబిడ్డాడు (బి కర్యవాచకవిభదక్తి వాక్యంలో కర్మగా గాని కర్మ సదృశమైన అర్ధవిశే షంలో గాని ఉపయోగపడే నామం కర్మవాచకవిళ కిలో ఉంటుంది క) బొషధం సేవించి ఆతడు తన జబ్బు కుదుర్చు కొన్నాడు వ) ఆయన బంధు మితతులను బాగుగా సత్కరించాడు శ్రి సంబంధ వాచక విభక్తి వ్యక్తి వస్తువులకు వరస్పర సందింధం ఉ౦డుటను సూచించే నామములు సంబంధ వాచక విభ్రక్తితో ఉంటాయి క్ర ఆ బాలుడు తండ ఆజను శిరసావపొంచాడు శ్‌ ఖ) అశోకుని కాలంలో బౌద్ధమతం వ్యాప్తి చెందింది, గృ పొరుగింటి కయ్యం విన వేడ్తుక, ఘు పిల్లల అభ్యున్నతికి కుటుంబ నియం(తణం ఆవసరం, శ కారక వాచక విభక్షి కారక వృత్తం నిర్వహించే నామముల రూప భేదములు కొరకవాచక విభ క్తిలో ఉండునుం క్ర ఆయన విశాఖపట్టణం వెళ్ళి ఆక్కడ మూడ్రుకోజులు ఉన్నారు ఖ) ఈ రోజున వారి ఇంట వంట లేదు. గృ ఈ దారివి పోరాదు, ఘ) అన్ని విధాల అతడు ఆమెకు తగిన వరుడు, క్‌ సంబుద్ధివాచకవిభ్నక్తి వ్యక్తి వస్తువులను సంలోధించడంలో ఉపయో” వడదే నామముల రూపాలు వంబుద్ధివాచక విభక్తిలో ఉండును ఈ విభ క్తికి వాళ్యంలోని ఇతర పదాలతొ ఆన్వయం ఉండదు]

నామవాచక విభక్తి శ్‌ 1

(ఈ) అమ్మా, అన్నం పెట్టు

(గ) తమ్ముడూ, నామాటి విను,

(ను) నిశ్శబ్దంగా ఉండండి, అద్బాయిలుః

సూచన *_ విభక్తి విషయక (ప్రసంగాలలో “నామం అన్న పదం నర్వ వామములపను, నామకల్చములై న ఇతర పదములపను విర్తిస్తుంది అని (గ్రహించ వలెను.

క్‌ు లి ముప్పై మూడవపరిచ్చేదం నామవాచక విభ వ! నామవాచక విభక్తి (వత్యయములు,

4.381. వ్యక్తి వస్తువులను పేర్కొనడ మే నామముల ముఖ్య వయోజనం కాదిట్టి ఈ విభ్నక్తికి ఈ పేరు పెట్టడమైనది తెలుగులో, పెక్కు ఇతర్త భాషలలో వలె నామముల (ప్రాతిపదికలే (మూలరూపాలు నామవాచక విభక్తి (వ్రళమ పురుషలో వచ్చుమ కాబిట్టి వీటికి ప్రత్యయాలు లేవు. ప్రాతిపదిక మీద (పత్య యాలు చేరి మధ్యమ - ఉత్తమ ప్పరుష రూపాలు ఏర్పడు ఎ]

ఈ (కింద మూడు పురుషలలోను నామనాచక విభక్తి [పత్యయములు ననన

• ఫూర్వ వ్యాకరణాలలో చెచ్చలడ్డ డ్క్రుము వ్రు లం-- ఇవి విర కీ వఠ్య యాలు కావు శ్రీ కోరాడ రౌమకృళ్ణయ్య వెందలైన భాషా వేత్తిలు ఈ విమంయ్య నిరూపించారు *ఠమ్ముడు , “మ్మిళుడు” వెంందరైన వచా తుండు ఎవర్భకం" కద్రానీ యవమే, ఫుంలింగ సూచకం. “వృతుమ్య- పొలము మెదలైన చదాల రుడిమా- వర్ణకం నపుంపకలింగ చిహ్నం *గుకువు మొదలైన కరత్సము వడాఅవు- వర్ష దిక్కు మొదరై న పడాల తుది ఉత్వం కక్సకూల ఏీర్పాటున వచ్చే 1వర్వ్యయాల మా[ఠేమేం లం వర్షకం బహువరన చిస్నూం డ్కుమ్యావు లు, ఇని అన్ని విళష్తళ లోను స్వరూపంతోన్నో విళ్ళృరహాపంతోన్నో రానే వచ్చును శొవున- ఇవి నాన వాచక విభక్తి 'పఠర్యయాలు కావు,

452 పద విజ్ఞానం (ప్రధమ పురుష (౮ (హన్యం) మధ్యమ పురుష అవు, వ్వువి(ఏ వ్య, (౮ (హన్యం) (బ వ) ఉత్తమ పురుష అను న్వుని (ఏ వం) ఆము, అం మి (ది వ)* విభక్తి _పత్యయం (౮ (హాన్యం) ఆం'పే వత్యయం లేదు ప్రాతిపదిక రూపమే ఆ విభక్తిలో వస్తుంది అవి ఆర్థం శీ 802 ఈక్రింది వట్టికలో కొన్ని నామముల నామవాచక విభక్తి రూపాలు ఇవ్వదిడ్డాయి (ప్రథమ్‌ పురుషపై మధ్యమ ఉత్తమ. పురుష (ప్రక్యయాణ చేరేటప్పుడు జరిగే వర్ణవికొరాలు ఉదాహరణలను బిట్టి (గహించవచ్చును నాకాలని క భాస నావా నానా నానా ంనంనాాకూా ప్రథమ పురుష మధ్యమ పురుష ఉత్తమ పుటష ఏ,వ్య బవ వవ, ద పం ఎవ, బ,వి వాడు సీవు మీరు నేను మేమ వారు క్‌ అది. ఆవ లా శ క (0) విడ్డ్య విడ్డలు బిడ్డవు వీడ్డలు బిడ్డను విడ్డలము (| కవి కవులు కొవివ్కి కవులు కవిని కవులము (8) రాజు రాజులు రాజణావ్హు రాజులు రాజును, రాజులను (4 | మిశ్రుడు మ్మిశులు | మ్మితుడవు, మ్మితులు మిిశుడన్సు మ్మితులము () | రత్నము, రత్నములు | రత్నమువు (రత్నానివి) రర్నామును (రత్నాన్ని రత్నాలు | రత్నములు రత్నాలు రత్నములము, రత్నాలము న నన ననన. నూచన ;= (1) మధ్యమపురుష బవావచనంలో [మీరు] “కవ్చలరు వంటి “అరి (ప్రత్యయాంత (ప్రాచీన రూపాలు నేటి వాడుకలో లేవు, (9) మధ్యమ పురుష ఏక వచనంలో [నీవు] *“రాజవు వంటి "అవు? వ్రత్యయాంత రూపాలు (ప్రాచీన భాషలో ఉన్నవి. (9] (నీవు) “మిత్రుడివి, (నేమ) "మ్మితుడివి” మి(క్రుణ్ణి "రత్నాన్ని? వంటి రూపాలు నేటి వాడుకలో ఉన్నవి; (4) [మేము] *మితులంి వంటి

నామవాచక్‌ విభక్తి 458 చింద్వంత రూపాలు (గ్రాహ్యాలు [6] [మేము] సదిమందిమి అనే ఉత్తమ పరుష బహువచనంలో ఇకొరాంత (పాతిసదికమీద *మి (వత్యయం వమ్తుంది [6] కావ్య భాషలో ఉత్తమ పురుష ఏకవచనంలో ను ని (పత్యతూలు లోపించడం కద్దు, నేను ధనవంఠతుడ (ఇఆధనవంతుడను 'ధనవంత్పుడన్‌ వంటి హలంత రూపాలు (ప్రాచీనాలు, కావ్యభాషా నమ్మకాలు, నామవాచక విభ్నక్తి ఉపయోగములు

శీ 888 (పాతివదికార్థంలో, అంపే కేవలం వ్యక్తి వస్తువులను పేర్కొను ట్స, నామవాచక విభక్తి (పథమ పురుష ఉవయోగవడుతుందిం శబ్ద కోళములలో నామముల (పరమ పురుష ఏకవచనం, (గంఠాదుల శీర్షికలలో -వకవచన బవ వచనముల ఏర్పాటు నియమాలు శీ 90.110. (పసంగాలలో చెప్పబడినవి

శీ 094 వాక్యములో ఉద్దేళ్యముగా గావ్కి ఉదేళ్య నంబంధి పూరకముగా

న!

గాని ఉపయోగపడే నామము నామవాచకొ విభక్తిలో ఉంటుంది, ఈ (క్రింది వాక్యొ లలో లావుపాటి అచ్చులో ఉన్న తొలిపదాలు ఉద్దేళ్యములు- తరువాతివి పూరకములు,

(0) పక్షులు ఆకొళంలో ఎగురుతున్నవి

(బ ఇవడు నా చెలికాడు

(8 రంగారావు ఆ జట్టుకు నాయకుడు అయ్యాడు,

(4) మేము లజెధికొరులం కాము,

(6) "పులి చచ్చివది

శీ ఏ5ీగ విశీషణ దింధముఖలో *ఆయిని అనే క్రియా విశీసణం ముందు పిచ్చే నామములకు నామవాచక విభక్తి వచ్చును ఆ నామములు *అయిని అనే అసమావక క్రియకు పూరకములు

అలీ

థీస్‌థీ పద విజ్ఞానం

1. కవి, పండితుడు, గాయకుడు, అయిన నారాయణవాసువంటి (వతిభా శాలులు దేశంలో ఆలుదు.

2] నిరుపేదల మైన మా కష్టైలు తీర్చేవారు తేరా?

4 880, 1] కొన్ని చోట్ల మధ్యమ పురుష ఏకవచనంలో (ప్రాతిపధికయే [వథమ పురుష] వస్తుంది అవు లోపిస్తుంది

క] తల్లి తర్మడ్రి, గురువు దైవము, సర్వము సీవే

ఖ] సిక చుట్టంబు( బక్కంంబు సివ చెలియు నీవ తల్లియా, దండ్రియ పీవ గుపవు

[తీక్కంన భారతము, శాంతి సర్వము]

ఓ “అయి , అయిన గా మొదల్రైన పవాలముందు వడ్చే నొమవాచక విభక్తి మధ్యమ = ఉత్తమ వపష వక్యయాలు ఒకొక్కాపుడు లోవ్‌ంచున్సు

(5) నిరుపేదలై న 7 = విరు పేదొాలమైన-) మా కష్టాలు తీర్చేది ఎవరు?

(శి) నీవు మనిషై ( = మనిషివ్నై ) పుట్టరేదాః

(గ) నేను ఉపాధ్యాయుడుగా (ఇ ఉపాద్యాయుడనుగా ) ఉన్నాను.

(ఘ్ర) గర్భ శ్యతువైన ( ఇ ్యతువువైన ) నిన్ను దంకించక తప్పదు

(2) ఆక్కడ నీవు గుమాస్తాగా (== గుమాస్తావుగా ) ఉన్నావట?

శ 887 యుగ్మ భాషాభాగముల్తైన ఆసమాసక కియల ఉర్హేళ్యముణును ఉన్హేళ్య సంబంధి పూరకముళును నామవాచక విభక్తిలో ఉండును

1. వ్యాసుడు రచించిన సంన్కృత భారతమును ఎందరో కవులు దేళ భాషలళోనికి అఆనువదించినారు |

£ పాము కరచి చ్రాలుడు మరణించినాడు

నామవాచక విభ క్తి శస

శ్రి లాటరీ గెలుపుమూలాన లక్షెధికారిని ఆయిన నన్ను మిత్రులు అలి నందించారు,

శ 838. నహగాములుగా ఇతర నామములముండు గాని వెనుక గాని వచ్చే నామములు నామవాచక విభక్రిలో ఉండును

1. భారత జాతిపిత మహాత్మా గాంధి పేరు వినని భారతీయడు ఉండడు

బొ నేను ఒక్కండను పిీనీమాప వెళ్లినానుం

శ్రి నాటి సభకు ఆచార్య బెవర్టీ, ఎమ్‌, ఎం, అధ్యక్షత వహించారు

శ్ర అక్కడ మేమ్ము ప్రదిమందిమి, ఉంటిమి.

5. ఆకుకూరలు, పళ్ళు, పొలు, వీటిలో విటమినులు హెచ్చుగా ఉండునుం

శీ $00 శ్రీయా వ్యుతృన్నముళలైన కొన్ని వైళక్తికములముందు నామ వాచక విభక్తి వస్తుంది.

1. వాడు తప్ప ఇతరులు ఈ పని చెయ్యలేరు

2. నీవు గాక మరిఎవ్వరు నా కలం తీసిఉంటారు?

ఠీ అతడు ఉపాధ్యాయుడుగా పవి చేస్తున్నాడు

తానో

వై వాక్యాలలో *తప్ప, కాక , “గొ అనేవి వైభ 'క్తికములు

శీ 840 "పెక్కు నామములకు ఒకే విభకి (వత్య్మ్యయం గాని వైళ్య్రకం గావి వర్తించేటప్పుడు చిప్షర్తి న్లామూవికి ముందు ఉన్న నామములు ఒకొక్కంప్పుడు నామవాచక విభక్తిలో నే ఉండును

1 ఆకుకూడలు, పళ్ళు, పాలు, (గుడ్డ పోషకపు విలున హెచ్చు,

2. ఆకాశవాణి, వథికలు, నభలు, ఇతర కార్య(కమాల ద్వారా కుటుందివియం(తణ [వచారం విరివిగా సాగుతున్నది.

థర్‌( సద విజ్ఞానం

శీ$(1, నామములకు వలెనే కొన్ని (ప్రథమ పురుష సర్వనామములకు కూడ నామవాచక విభక్తిలో మధ్యమ - ఉత్తమ. వుర్తుష సూచక (ప్రత్యయాలు వచ్చును,

1. నీవు ఎవరవు (ఎవడవు ఎవ తెవు?

వి. నేను ఎవడను?

8 మనం ఎవరము?

శీ మనం ఒకరి నొకఠము ఎరుగుదుము కదా,

క్‌ వీవు ఒక్కండవు ఈ బరువు ఎ త్రగలవాః

శప్టీన్టు వవర్ష? అన్న వాక్యంలో *+ఎవరు అనే సర్వనామంతో మధ్యమ ప్తపష (ప్రత్యయం లోపించింది

శీ కశక “వాడు (వళ్ళతి ఉపత్యభూంశాతైన విశేషణ నామములు (క్రీభూ నామములు మొదత్రెన యుగ్మ భాషా భాగములకు మధ్యమ = ఉత్తమ పురుష (వత్యయములు వచ్చును.

1. వేను వ్రీదవాడను.

బి సివు నకల శాస్త్రాలు చదివిన వాడవు,

శ్రి మేము నిన్ను రక్షించే వారము కాము.

శీ నేను ఆందరికన్న చిన్నదానను, వీవు 'పెడ్డదానవు. (చిన్నది +

అను == చిన్నదానను, పెద్దది (. అను == ెద్దదానస్సు. గ మేము మీవాళ్ళము కామా?

ముక్రైనాలుగవ పరిచ్చేదం కర్మవాచక విభక్తి

కర్మవాచక విభక్తి (పత్యయములు,

శీ 848 వాక్యంలో కీయాబోధిత వ్యాపార ఫలం పొందే వ్యక్తి వస్తువు లను టోధించే నామం కర్మ ఇది [క్రియకు అ్మశితమై ఉంటుంది శర్మసృత్తం నిర్వహించే నామం (నామకల్పమైన ఇతర పదం కర్య్మవాచక విభక్తి లో ఉంటుంది

క్షే వాడు అన్నం౦ తివీ, బట్టలు కట్టుకొని ప్పస్తకొౌలు పట్టుకొని బడికి వియలుదేరినాడు

భ్సి తల్లిని, తర్మడిని, గురువును పెద్దలను గౌరవించవలెను

ఈ విభక్తిలో నామములపై చేరే ప్రత్యయాలు 1

0 [శూవ్యం], మ్కని.

కూన్యం అండీ వ్రత్యయం లేదు, (ప్రాతిపదికయే కర్మగా ఉవయోగవడు ఈంది, అని ఆర్థ 0, కర్మవాచక విభక్తి రూపముల ఏర్పాటు.

శ క44. వామములమీద కర్మవాచక విభక్తి (వత్యయాలు చేరే నియమాలు ఈ (కింద వివరించ దబిడినవి

కేఈ, ఆ ఉ ఊ, ఎఏ్క ఓ, ఓ, బొం కారాంత శద్దిములికు ళన" (వ్రత్యయం పస్తుంది." ఉదా _ అమ్మ, అమ్మను చందా. చందాను; జెట్టు-చెట్టుము- బిందె-విందెను రేడియో = రేడియోను సూచన _ “అమ్మవి “చెట్టుని వంటి “ని? _ పత్యయాంత రూపాలు వాడుకలో

ఉన్నవి కొని *వి (ప్రత్యయం కొన్న ను] పత్యయమే సహజమైనది. రర

45 పద విజ్ఞానం

2. ఇ, ఈ - కారాంత నామముల మీద ని _[పత్యయం వస్తుంది గిరి _ గిరివి ఖైదీ - భ్రెదీని

శ్రి కొన్ని నామముల తుదిని ఇ ట్వి ౦టి తి. ఈ అక్షరాలలో ఒకటి చేరిన మీదట వి - (ప్రత్యయం వస్తుంది ఉదాహరణలను బట్టి పదాంత వర్ణ వికా రాలు గ్రవాంచేది

... కాల కాలిని, (వేణు ఆ (వ్రేలిని (తౌడు- ్రాటివి గోరు - గోటివి ఏరు

పిటివి, కన్ను - కంటిని విల = వింటిని పల్టు = పంటిని ఇల్చు - ఇంటినీ చేయి = చేతిని రాయి - రాతిని గోయి _ గోతీని నూయి - నూతిని, నేయి - నేతిని, నూరు - నూటివి; నూరిటిని _ నూరింటిని కొన్ని -_ కొన్నిటిని, కొన్నింటిని చేయి - వేయిటిన్సి వేయింటివి

4. పుంలింగ డు _ వర్ణకొంత నామముల డు - వర్ణకం స్టానే “ని వచ్చిన మీదట ని = సపత్యయం పస్తుంది=

మ్మితుడు _ మ్మెతువివి, మగడు" మగనిన్ని

చెలికాడు -- చెలీకొవిని, అందగాడు . అందగానిని సూచన .. .మ్మిఠుడినిి మ్యితుణ్జి? వంటి రూపాలు వాడుకలో కనిపిప్తున్నవి,

ర) నపుంసక లింగ ము= వర్ణకాంత వింద్వంత పదాల క్రర్మవాచక విభక్తి రూపాలు ఈ రీతిగా ఉండును

ఫలము, ఫలం _ ఫలమును, ఫలాన్ని;

గ్యురము౪ గ్యురం - గ్యురమున్ము గుగరాన్ని

శి బహువచనంలో _ను 1పత్యయం చేరేముందుటు - వర్ణకం ల వర్షంగా మారుతుంది

వృక్షములు, వృక్షలు ఇ వృకములను = వృషలను;

పిల్లలు వ సిల్లలనువ ధీరులు _ ధీరులను;

దిక్కులు -= దిక్కులను, ఆవులు --ఆవులను,

కర్మవాచక విభక్తి ఢర$ి

సూచన _ €గ్యురాల్నిి ఆవుల్ని" వంటి రూపాలు వాడుకలో కనిపిస్తున్నవి.

ఉచ్చారణ త్వర చేత ఏర్పడ్డ రూపాలు ఇవి చరిత్ర విజ్ఞానాది శాస్ర (గ్రంఠాలలోను,

ఉన్నత (శణికి చెందిన సాహిత్యంలోను ఇటువంటి రూపాలను వాడకుండుట వాంఛనీయము

శీ 845 ఆ్మప్రాణివాచక నామములకు తరచుగా కర్మవాచక విళక్రీలో వచ్చే (ప్రత్యయం 0 (హన్యం్య (వత్యయం లేని (ప్రాతిపదికలే” కర్మవాచక విభక్తి రూపాలు,

పాల్యుకాగుట, ఇల్దుకట్టుట" నోరు విప్పుట, చేతులు కట్టుకొనుట మొక్కలు నాటుట, కుండలు చేయట, కన్ను తెరచుట, చుక్కలు లెక్క పెట్టుట మాట వినుట; పాటపాడుట్క కూరగాయలు పండి౦ంచుట, పువ్వులుకోయుట గాలిపీల్చుట సుఖం ఆనుభవించుట దగీపంవెలిగించుట, పృన్తకం చదువుట

అ్మప్రాజివాచక సర్వనామ ప్రాతిపదికలు కూడ కర్మవాచక విధక్తిలో నచ్చును.

కే ఇది తిను, 2) ఆవి నేను పుచ్చుకోను,

శ 840, అప్రాణ్‌వాచక నామములకు కర్మవాచక విభక్తిలో వైకల్పికంగా (ప్రత్యయం వస్తుంది ఉదా = మొక్కలనునాటుట, పువ్వులను కోయుట; దీనమును వెలిగించుట్క పుస్తకమును చదువుట

కొన్కి కొన్నిచోట్ల (పత్యయ సహిత రూపాణు ఆొన్యంగా ఉండవు, “పాలను. తాగుటి *కంటివితెరచుట్కి *నోటిని విప్పుటి.___ఇటునంటి వమోగాలు, వాడుకకు విరుద్ధ౦ం

4 347. (ప్రాణివాచక- నామములకు కర్మవాచక విభళక్తిలో+ (ప్రత్యయం తప్పక వస్తుంది

పిట్టను కొట్టుట గోవులను విక్రయించుట; శిశువును ఓదొప్పుబ మేకను బలి యిచ్చుట వీరులను పూజించుట కళాకార్రులమ వక్కరించుట కేదలనుపీడించుట్క

శ00 పద విజ్ఞానం

“పిటకొటుటి అనే వాడుక ఉండదు. కావి అరుదుగా తిర్యగ్వాచకనామముల

ల ళు

కర్మవాచక విభక్తి ప్రత్యయ రహితముగా కనిపిస్తున్నది

శే. వాడు గుురం దిగినాడు

2. వాడు ఏను గెక్కీనాడుం

ఏ. మౌకలు ఇస్తాను, మేకలు కొస్తావా?

ఆయికే, 'గుర్రమును దిగుట' *ఏనుగును ఎక్కుట్కు మేకలను కొయాడ అవి చెప్పుటయే (వ్రచురమైన వాడుక

శ 48 కొన్ని ముఖ్యమైన సర్వనామముల కర్మోవాచక విభక్తి రూసములు

ఈ (క్రిందను ఇవ్వదిడినవి

నేను = నన్ను మేము __ మమ్ము, మమ్ములను

సీవు - విన్ను, మీష = మిమ్ము, మిమ్ములమ-

తమరు = తమరిని;

వాడు - వానిని ఆమె = ఆమెను, వారు - వారిని;

వాపు = వాళ్లను, తాను - తన్ను తాము . తమ్ము

ఆది _ దానిని; ఇది = డీనిన్మి ఏది - దేనిని

అవి .. వాటీవి ఇవి _ వీటిన, ఏవి _ వేటిని

ఎవడు _ ఎవనిని ఎవరు _ ఎవరివి ఎవతె _ ఎవతెను

ఆందరు _ అందరిని ఒకటి . ఓకదావినిం

సూచన __ క్రి వాడిని “వాణ్ణి వంటి రూపాలు వాడుకలో ఉన్నవి ల) *ఠనను" “తమను అనే రూపాలు నేటి వాడుకలో- ఉన్నవి._ 6) కావ్యభాషలో నామముల మీది వి_ ను _ (ప్రత్యయాలు లోపించవచ్చును లేదా నకారపుపొల్లా (న్‌ గా పరిణమించవచ్చును వాన్ని వానిన్‌ = వానిని పిలల, పిల్ణలన్‌ న! వ్‌ల్లలను

కర్మవాచక విభక్తి (01 కర్మవాచక విభక్తి ఉపయోగములు. శ 849 వాక్యంలో (క్రియకు కర్మగా ఉపయోగవడే. నామము కర్మవాచక్ష విభ్తిలో ఉంటుంది ౪ (48802 444. ప, చూచేది ) శ 850. ద్వికర్మక (రెండేసి కర్మలు గల్ఫ [క్రియలు ముఖ్య కర్మయే కాక అప్రధాన (గొణ) కర్య కూడ కర్మ వాచక విభక్తిలో ఉండును. క్రి విద్యార్థి నన్ను ఒక (వశ్న అడిగినాడు రూ లై భిక్షువు గృహస్టును ధవం యాచించాడు ళన లత టపాకనుననలడాడాలాననునళనతంవనననా నామాల నానయనాతాలా. శ కర్మవాచక విభక్తి ఆ నేకార్థమాలను నూచించును క) “వాడు ప డు తివెనుి అనే వాక్యంలోని కర్మ లోధించే వస్తువు వండు వ్యాపార ఫలమును పొందినద్కి అందువల్ల చానిలేో మార్పు సంభవించినవి తిశు.కు వూర్వం ఆవస్తువు ఉన్నది 2] “కమ్మరి కండలను చేసెను. చేయుట అనే వ్యాపారం వూర్తి అరయ్మ్యేవర కు కుండలం లేవు మట్టి ఉన్నది బ్మాపార ఫలము పొందినది మళ్తి లయిన కండళనూ అ నే పదం కర్మ 8. “వాడు (గామముకు నమాపించేనుి కర్మపదబోధ్య వ్వువు (గాము (శాను మార్పు చెందలేదు వాని వ్యాపారఫలం ఏవిధంణాను సాము పొంకలేకు *నరూంం చేను అవే (కీయకు రూపసామర్హ్యంవల్ల *టామమాను' కర్మఆయి;ది సంస్కృతంలో గ్రామం ఆగచ్భక్‌ ” అ కే వాక్యంలో రూపసామర్థ్య్భం వల్లనే (గ్రామం కర్మ తెంళలో *టాముం వెళ్ళినాడు లేశ (గామానికి వెళ్ళినాడు” అర్నప్పుకు (గామి లే? (గామారికి కర్మకాదు *దేనిని వెళ్ళినాడు అనే పళ్ళ అసంగతం, అవి శారక్‌కల్పముుం కారళ వాచక విళక్రి రూవములం అని నూందటి (ప్రసంగాలలో వెప్పబడుకుంది ఊరచేవఎ పువ్వులను చూచుటా సత్యము పలుకుట 'మొద్నలెన ఉఊక్తలలోని శర్మలు వైనాక్యం లోని “_గామమునుి వంటివే కర్మలుగా ఆచరించే పామర్గలాభాసా "సం బదాయంచా - చరిణమించింది.

40 పద విజ్ఞానం

“పళ్నిం *4వనఏి ముఖ్య కర్మలు +నన్నుూ “గృహస్టును ఆపధాన కర్యలుం

శీ 831 యుక్మ భాషా భాగములైక ఆశమానక శ్రియ కర్మలు కూడ కర్మవాచక విభక్తిలో ఉండునుం

1. పర్మిశమ చేయనిదే ఫలము కలుగదు,

2. పురుగులను తినే వృక్ష జాతులు కలవు

3. పాటీ మానవులను 'సేవించుకే నిజమైన ఈశ్వరొరాధన,

శ) ఉద్యోగం నంపాదించి, తరువాత వివాహ విషయం ఆలోచించు.

4852 కర్మే కాక కర్మ నంబంధి పూరకము కూడ కర్మవానకవిభక్తిలో

ఉంటుంది,

1 వారు (ప్రసాదరాపును కార్యదర్శిని చేసిరి,

ల ఇత్తడిని పృత్తడి చేయలేము,

క్రి కోలం యువకులను ముపలివాళ్లను చేస్తుంది,

శ859 కర్మ వద టోధిక వ్యక్తి వముపులను తలపే వేరొక పూరక (పాదు నామము మీవ “గా! అనే వైభక్రికమః చేరేటప్పుడు ఆ నామ? కర్మవాచక విభక్తిలో. ఉంటుంది

ఓ) నమా మమ్ములప వీవవా శ్లనుగా ఏ2 పుస్టిందినా వు?

ఈ వాక్యంలో *పుట్టేంచినావు అనే[కియష :నుఘ్ములను అనే సర్వనొమ9 క్రర్మ- కర్మవోధిక వ్యషప్తలను తెలిపే “వీదవాళ్ట్ళను అనే నామం కర్మవాచక విభొక్సిలో ఉండి “గ? అనే వైభక్రికం ముందు వచ్చినది నుకిశెడు ఉదాహరణలు 2) (గామ ప్రజలు ఆయనకు తమ (పతినిధినిగా ఎన్నుకొన్నారు 3) (ప్రభుత్సాధి కారులు బాలుని మేనకూమను అకనికి నంరోక్షకునిగా వియమించినారు

కర్మవాచక విభక్రి 489

4 854. కర్మవాచక విభక్తిలోని నామనులకు సహగాములుగా ఉన్న నామములు ఒకప్పుడు కర్మవాచక విభక్తిలో ఉండును

1. (ద్రొవది భ_క్తరథకుని, (శ్రీకృష్ణుని ప్రార్థించెను.

2. పోలీనులు నాయకులను అందరిని అదుప్పలోకి తీసుకొన్నారు

3. సమ్మెచేసీన వారిని కొందరిని విడిచి పెట్టినారు

శీ వాడు తన పళపులను అన్నింటిని అమ్మివేళాడు.

5. నన్ను ఒక్కడిని దండించుట ఆన్యాయము.

శ 855 ఒకొక్కప్పుడు కొన్ని (్రీయలప ఆ 1కీియలనుండీ పిర్పడ్డ భావన వాచక నామములు కర్మలుగా ఉండును ఇటునంటి కర్యలను “నజాతీయి కర్మలు అనవచ్చును

క్ర రాక్షసుడు వకటమైన నవ్వు నవ్వినాడు

వ) వాడు దిక్కుమాలిన గావు చచ్చినాడు

శ) చావురాక ఈ సీచపు (బతుకు (బతుకు తున్నాను,

“నజాత్రీయి. ఆంటే [క్రియాబోధిత వ్యాపారముతో సమానమైనది అని అర్థం.

శ066. కొన్ని సంయుక్త [క్రియలలోవి పూర్వపదం ఉత్తరసదమైన క్రియకు కర్మగా ఉంటుంది

వరదలు పంటలను నాశనం చేసినవి.

“వాళనం చేయట పంయుక్త [క్రియ దీనిలో 'చేయటి' కు కర్మ "నాశనం" *'నాశనం చేయట ఒక వ్యాపారం మరికొన్ని కర్మపూర్వక సంయుక్త (్రీయలు, ఖర్భుచేయట హింవపెట్టుట, నెమరువేయట, ఆద్భ్చువేయట

శీ $$? కారక బంధములలోవి కొన్ని శ్రీయూ ఎ వ్యుతృన్నమురైన వైళ్వక్తికముల ముందు గల నామములు కర్మవాచక విభ్యక్తిలో ఉండును

నన్ను గురించి బుతువలనూ- గూర్చి ఆవును గురించి. దావిని బట్టి" పనిని బట్టి,

ముప్పై ఐదవ పరిబ్చేదం సంబింధ వాచక విభక్తి సంబంధ వాచక విభక్తి (పత్యయములు, శీ 8₹8 ఒకవ్య కక్తికిగాన్మి వస్తువుకుగావి ఇతర వ్యక్తి వస్తువులతో గల పంబంధం సూచించేందుకు (పధాన వ్యకి (వస్తు) బోధక్రమైన ఆధికొరి నామము నకు ముందు ఉన్న ఆత నామం పందింధ వాచక విభక్తిలో ఉంటుంది, “బాలకుని పు సకము' అన్నచోట (ప్రధానంగా పేర్కొన్న వస్తువు పునకముః వాక్‌ అక అది బూలకునికీ సంబంధించినది బాలకుని సొత్త “బొలకునీ"” అనే నామం ఈ సంబంధమును సూచిస్తున్నది. ఇది ఒక విధంగా వు _స్తకము అనే పదావిక్తి విశేషణం, *“బాలకువి" అనే రూపం సందింధ వాచక విభ కి, వీనిని “వై శేషణికి విభక్తి అని కూడ పేర్కొన వచ్చును, (పాతిపదిక నామములకు ఎదురుగా ఈ గృవిచ్చిన ఉక్తలలోవి తొలి పదాలు నందింధవాచక విభకిలో ఉన్నవిం వోళ వాక్‌ నో ఈం్మడ్రి _ తర్మడ్రి ఆస్తి కౌలు _ కొలిగోరు నోరు = నోటిమాట ఇల్లు ఇంటి తలుపు నూయి - నూత్రిగట్టు _ తమ్ముడు = తమ్ముని భార్య, ప్రకంణ - వజల క్షేమం, సందింఛ వాక విభక్తి (ప్రత్యయములు ;: ౦ (శూన్యం, ఇ్యట్మీ౦ట్వ్కి 8, వి, ఆ సూచన +". విశీషణముల ఏర్పాటులో వచ్చే పెష్కు (ప్రక్యయములు (0, ఇ్యటిి వి ఈ, ఆ) సరదికధ వాచక వీభోక్తితో కూడ వచ్చుట రెంగింటికిగల సావృళ్య మును తేలుప్పను, చంబొంధ-వాచక విభక్తే రూపముల ఏర్పాటు. శీ ఫ్ర[9 పందింధ వాచక విభక్తి రూపాల ఏర్పాటు నియమాలు ఈ 1క్రింద వివరించ బడ్‌సవి

సంబంధ వాచక విభక్తి న

ఫ్ర సాధరణంగా ఏకవచనంలో (ప్రత్యయం 0 (జాన్యం).

అమ్మ - అమ్మ పేరు సినీమా సీనీమా పాటలు నది _ నది లోతు; కత్తి క్తి అంచు ఊఊ = త్రీ రూపం కిటికీ = కిటికీ అద్దం గురువు = గురువు మాట ఏనుగు _ ఏనుగు దంతం పాము - సాముతోక మంచం - మంచం కోడు నెహూ - నెహూ నేతృత్వం సమ్మె = సమ్మె ఫలితం వియ్యే - దియ్యే పార్యం రేడియో _ రేడియో వెల

తత్సమ - ఆచ్చిక శబ్దములు పెక్కులు ఈ గణములో చేను

ఓ లు న్యూ *రి, అంతమందు గల కొన్ని ఉకొరాంత దేళ్య శద్దిముల తుది ఉత్వానికి ఇత్వం వస్తుంది

కాలు _ కాలి (వేలు = (వేలి ౪లు - ఆలి జవరాలు - జవరాలి, చేను చేని (మూను _ దూవి కొలను - కొలని, ఊరు _ ఊరి కూతురు - కూతురి వారు - వారి కొందరు + కొందరి ఒకరు _ ఒకరి నలుగురు = నలుగురి

8. కొన్ని నామముల మీడ టి" లేక ్య౦టీ చేరును. ఉదాహరణలను వ! తుది వరవికారాలు ఊహించేదిం

ణా

సీరు - నీట్స్‌ ఏరు ఏటి ౧-౦ _గ"ట్‌ వాకిలి - వాకిట్‌ రోకలి _ రోకట్యి ఇలు- ఇంటి పలు _ పంటి కన్ను - కంటి.

ళా లి |

శ్రీ యి ఆంతమందుగల శబ్దముల స కత్రి? వచ్చును

చేయి _ చేతి నూయి _ నూతివ; గోయి - గోతి.

ర) పయి ట్రిం త్రం ట్ర) వియమాలు వర్తించవి పదాలు 'పెళ్కూలు కలవు వాటికీ క్షే వియమం నర్తిస్తుంది

మీన్లు - మీను పొలను తాను (వస్రవాచకం) _ తాను ముక్క కల్లు (ఇా మద్యం ) -కల్టు కంపు; రేయి - రేయి విదుర వెదురు = వెదురు దిద్హ, పైరు _ వైరు పచ్చదనము, మిల్లు. మిల్లు కార్మికుల, రునూణు హాఢుమాల్ను వెల;

వ్‌9

406 పద విజ్ఞానం 6 పృ్వంలింగ డు _ వర్షకొంత నామముల డు_ నర్జకం ఫ్టానే €ని వస్తుంది తమ్ముడు _ తమ్ముని సూర్యుడు _ సూర్యుని గురుడు = గురుని, మగడు _ మగని చెలికొడు _ చెలికొని వాడు _ వాని ఎవడు _ ఎవని ఒకడు _ ఒకని సూచన _ 1) మిత్రత, నీచత తెలుపుటకు డు _ వరక ఉత్వానికీ ఇత్వం వసుంది తమ్ముడిహతురు గోపిగాడి మాటలు ఎవడిసొమ్ము వాడితీరు. వీ కవి శ ఉతంప స చక ని తలో ఉత్వపూర్వ డువర్షకొంత శద్దముల సందింధవా విభక్తి (పత్యయం లోపించడం కద్దు, రాను ( 22 రాముని ) భార్య

1. బహువచన లు - వర్షీకం తుది ఉత్వానికి ఆత్వం వస్తుంది ళ్లు ర్లు శీర్ష్యు ండ్దు). అంకమందు. గల బిహువచనాలకు నైళం ఈ కార్యం" వర్రిసుందిం పిలలు = పిల్లల దేపతలు - దేవతల గిరులు _ గిరుల శ్రీం జు శ్తీల కోళ్ళ _ కోళ్ల ఆల్లును _ అలుక కజు _ కళ “పీరు _ పేర బండు _ దిండ లే యు ణా ౧౮ ళా ళా రా లె రు భె బొలురు - దాలుర, 4 980 నృష్టత కొరకు ఒకొక్కప్పుడు సందింఛ వాచక విభకక్తికి "యొక్క" లేక “తాలూక” అనే వైళక్రికం ఆను (పయుక్త మౌతుంది ఆమ్మ ఆస్తి న అమ్మశాలూకు ఆ స్తై ధనం (వమోజనరాఎి ధనరె యొక్క చమోజనం దాని సౌందర్యం __ దాని యొక్క సౌందర్యం కొని అర్థవిశేషాలను సూచించే సంబంధవాచక విభ క్రికి ఈ కార్యం చెల్లదు. “వెన్నెలరాతి” అనుటకు మారుగా వెన్నెలయొక్క రాతి అని గాని శనవంటయిల్దుి “"ఆనుటకు మారుగా “వంటయొక్క యిల్లు అనీ గాని చెప్పరాదు. 4 881. ముఖ్యమైన సర్వనామముల నంబింధవాచక విభక్తిరూపాణు ఈ (క్రింద ఇవ్వబడినవి

సంబరిధ వాచక విభక్తి 407

నేను _ నా మేము_మా మనము. మన సీవు. నీ మీద-మీ

తమరు _ తమ తాను _తన లాము _ తమ, వారు _ వాని ఆమె _

ఆమె అది _ దావి, ఇవి - దీని, ఏది - దేని అవి - వాటి ఇవి - వీటీ ఏవి -

వేటి ఒకటి - ఒకదాని కొన్ని .. కొన్నిటి కొన్నింటి మూడు - మూడిట్సి మూడింటి.

సూచన - 1) [ప్రాచీనభాషలో నపుంనకలింగ దిహువచనంలో "నాటి వంటి దూపాలకు బదులు వాని “వీని *వేని-ఆనే రూపొలు కలవు నేటిభాషలో వీటికి (సయోగం లేదు “వావి అనే రూపం పుంలింగం, ల) నామా మన్క నీ మీ తన తమ - ఈ సందింధ విభక్తి రూపాలకు స్వార్థంలో దు అనే పత్యయం హడ చేరుకుంది “నాదు మొదలైన రూపాలు సిద్దించును ఈ రూపా లపు నేటిభాషలో వాడుక లేదు నంబంధవాచక విభక్తి ఉవమోగములు,

4 882, వ్యక్తివస్తువుల అనేక విధములైన పరన్చర పంబంధములను తెలుపుటక్షై ఈ విభక్తి ఉపయోగపడుతుంది వాటిని అన్నిటిని నమగంగా పేర్కొ నుట దుష్కరం కొన్ని ముఖ్యమైన సంబంధములు ఇక్కడ 'పేర్కొనదిడినవి

1. న్వస్వామి సంబంధం -- సుద్బారావుగారి ఇల్లు ఇంటి ఆధికొరి నా

పున్తకం మీ వస్తువు

వ్రు ఆంగాంగి సందింధము, - ఇంటి తలువు చేతి వేష!

8. జన్మజనక భావము, - భగవంతుని సృష్టి పిల్లల తల్షి,

4 కర్స్శృత్వము - వన్నయ భారతము కథల రచయిత,

ర్స్‌ కారణము - రాతి వ్మీగహం ఇత్తడి గిన్నె.

8. ఆధారాధేయభావము. - పొలచెంబు వబ్రావివీరు

గి 'సీన్య సేవకభావముం = రాముని బంటు వదొంగల_.నాయబడు,

శ్రి గుణీగుణభావము - ఈశ్వరుని. మహిమను కద్డని దాతృత్వము.

408 పద విజ్ఞానం

9. వాహకత్వము - జోడుగ్యురాల బిండి _దిండిఎద్దు,
10. బాంధివ్యము - మా అమ్మ మేనమామ కూతురు
11. (పయోజనం, - వంటయిల్లి పడకకుర్చీ కి మూల్యము - రెండురూపాయల బియ్యము
12. పరిమాణము - ఆయిదుమీటర్ల బట

న! కేశి కాలమ్కు నయస్సు - రెండు శతాబ్దుల చరిత పదేళ్ల కుురవాడు, కేక) ఏకవస్తుటోధకత -- బొబ్బిలి (గ్రామం కలరారోగం. 10) సంయుక్త సంఖ్య - మూడువేల ఆరువందల నాలుగు

అశ

( కన్తూటి? ఆనే నంబింధ విభక్తి రూపానికి దిదులు *నూటి అనే అక్వాంళ రూనం నూటికి పైదిడిన సంయుక్త వంఖ్యలలో వచ్చును నూటబఒకటి, నూబ పదారు |]

4 80 పైని పేర్కొన్న సందింధమ్లుల వంటివి ఎన్నో ఉండవచ్చును, భిన్నభిన్న (సయోగాలలో నంబంధవాచక విభక్తి భిన్నభిన్న అర్థవిశ్రేషాలను బోధించ వచ్చును (పతి వంబింధవాచక విభ క్రికి సమానార్ధకమైన విశేషణమును గొని విశ్లేషణ దింధమును గాని చెప్పవచ్చును " కనుకనే ఈ విభక్తివి *వై శేషణ్‌క విభక్రి అనుట యు కము

చక్కందనాల చిడ్ల అజ .చక్కంని బిడ్డ ...-

సీతకూతురు ఇ సీతకు పుట్టిన కూతురు

పాలమనిషి-హ పాలుఆమ్మే మనిషి

పాలచెంబు ఇ పాలు పోనుకానే పెంబి

పాలతెలుపు అ పాలతో- సమానమెన*కెలుప్ప

కళ్టఅద్దాలు ఇ కళ్లకుపెట్టుకొనే ఆద్దాలు

కళ్ళజిబ్బు జు కళ్లకువచ్చే' జబ్బు

సంబంధ వాచక విభక్తి 409

ఉంలీఠకీ వైభక్రికముల ముందు వచ్చే నామములు తరచుగా సంబంధవాచక

విభ్నక్తిలోనే ఉండును వీటివి “వైభక్రిక మూలములు ఆనవచ్చును, అ 87 వ. చూచేది.]

1 వాడు ఇంటి నుండి తిరిగివచ్చినాడు

2. నదులతో నీరు ఎండిపోయినది

9 రాతి క్రంద పాము ఉన్నది

శ మామీద దయ లేదా?

5 అర్జునుని వంటి విలుకాడు మరొక్కడు లేడు,

4 885, కొవ్ని (కయావిశేషణముల ముందు ఉద్దేశ్య నామవాచక విభ కికి బదులుగా సంబింధవాచక విభక్తి వచ్చును, ఇటువంటి రచనా సంప్రదాయము (ప్రాచీనభాషలో హెచ్చు నేటి భాషలో కనిపించదు.

నా రచించిన కొన్యము ఇ నేను రచించిన కొవ్యము

సీ నేర్చిన ఆంళములు జ్‌ నీవు నేర్చిన ఆ౦ళములు

మీ చేసన [పయత్నము = మెరు చేసిన పయత్నము

శీ &808 తెలిగు వారి_ ఇంటి పేర్పు (గృహనామములు, లేక వంశనామ "ములు పందింధ వాచక విధ్నక్తిలో ఉండి వ్యప్తల_ఆసలు _పేర్ణ్షముందు వచ్చును. ఒక (పపిద్ధ పుషుషువి సంతతి వారికి అతని పేరు ఒక (గ్రామంలో- డెండేవారికి ఆ (గ్రామం సేరు నంళ నాదుములుగా రావచ్చును 4్కగణపతిరాజు రోమరాజూ అనే పూర్తి ేరలోనీ “గణనసతి రాజు అనే "వంశనామం ఒక (ప్రసిద్ధ * వ్యక్తిపేరు అయి ఉంటుది, ఆయన అనంతరం తత్పంతతి వారికి ఆది ఇంటిపేరుగా మారి ఉంటుంది. *కొకరస్మరు [గామానికి చేందిన్‌ వారికి /కకర వ గృర్తిహరు _ అనే వంశనామం ఏర్పడీ ఉంటుంది ఇస్లే వృత్తి బిరుదాది నామములు, విశిష్టమైన వందింధంగల వస్తువుల పేర్లు వంశనామములుగా పరిణమింగును, ఒకే వంశంలోని కుటుంబాలవారి ఇంటిపేర్లు పె హేతువుల నల మారి కొత్త ఇంట్‌

యూ లా చాతీ

470 పద విజ్హానం "పేడ్త ఏర్పడును మహాపాతుడుగా (మంతిగా) ఉద్యోగం చేపిన వ్యక్తిని బట్టి ఆతని వంశం వారికి “మహాప్కాలుని” ఆనే గృహనామం వచ్చి ఉండపచ్చునుః సోమయాజుల” వారి పూర్వ పురుషుడు యజ్ఞంచేసిన పోమయాజి అయి ఉండును శెండు వేదాలు నేర్చినవారు “ద్వివేదుల వారు.” రాళ్లబండితో ఏదో విశిష్ట సంబంధం ఉండీనవారు “రాళ్టదిండి వారు, హిందీ ఒరియా, ఇంగ్లీషు మొదలైన భాషలు మాట్లాడే (పజల ఇంటి పేర్చు (పపిద్ధ వ్యక్తి _వృత్తి = వ్యాపార వికుదాదీ నామ ములే ఆయినా అవి నామవాచక విభక్తిలో ఉండి వ్యక్తుల (పత్యేక నామముల వెనుక వాటికి నహగాములుగా వచ్చును ఉదా - రామచంద్ర మహాపాత, రొ కిశోర 'పేనావతి, వల్లభభాయి పటేల్‌, మోహన్‌లాల్‌ ద్వివేనీ విలియమ్‌ "షీకప్పియర్‌, ఇంటి పేర్లు సంబంధ వాచక విభ క్రిలో ఉ౦డుట తెలుగువారి వక్యే కత, కొన్ని తెలుగు ఇంటి పేర్టు ఈకింద ఉదాహరించ దిడినవి |) (ప్రత్యయం లేనివి _క) వడ్డమూడి బెండపూడి అల్బంరాజు, బేజవాడ లి లా మధురకవ్కి వంగపండు, జేవులపల్లి ఇ) బింద్వంతముణ గుర్రం, ధర్మవరం (శ్రీరంగం, వ్యాకరణ, పురాణం ' గ దీర్హాంతములు పురి పండా మండా పిలకొ బుర్రా, చింతా 2) ఇ - (వ్రత్యయాంతములు _ కందుకూరి, రావూరి, పేరి, అయ్యగారి 8) “టి, “0 టి (8. ఆంతమందు గంప; వెడిపాటి, తెన్నేట్స, నెకిమింటే ఓరుగంటి, నేత్మి నూతి, కాకదవర్తి, సీమకుర్తి, గొడవక్తి॥ పసుమర్తి = షౌత్తిత్త రాదివాలిని, ఇంగ్లమవారని అనుకరించి తెలుగువారు. తమ ఆసలు పేర్ల వెనుక ఇంటి 'కేర్లను తగిలిందుకొసుట ఆశంగతం _ ఉదా. కృష్ణమూర్తి భాగవతుల, రాజారావు వెలికాన్ని సంబంధవాచక విళ క్ని విశేషణ కల్పమా)__అధికారి నామమా వెనుక రాదుకచా. (వజల 'శేకుము' అనుటకు బదులుగా “మేమము 'పజలి అనుట ఎంర ఆఅపందర్భమో “కృష్ణమూర్తి భాగవతుల) అనుట "అంక అసందర్భం తలి తను వ్య క్తినొామముల తరువాత భర్త సేన తగిలిం మకొనుట ఆర్థరహితమైన ఆనుశరణంం షెంటిటేరు విడిచి "శ్రీమతి ఠాజేశ్వరి సుళ్చారావు అని చెప్పుట ఆసంగతం అసహ్యా౦, వెకీతిశా స్త్రీ ప్రకుషులు కమ. పేర్లను. (వానుకొనడం తెలుగు ఫాషక్కు సంస్కృ! శెశంకం, ఈ అలవాటు ఎంక వేగం తొలగిపోచే అంఠ 1 శీయస్కరంం

సంబంధ వాచక విభక్తి శీ శ్రీ ని- (వత్యయాంతములు $= నాయన్ని చెరికొన్తి కవిరాయనిి కాశీనాధుని క్స్‌ ఆ్యపత్యయాంతబహువచనములు_ వేదుల ఆవనరాల్క ధర్మాల, కొక్షృ కుల్క సోమయాజుల్వ అనుముల్క ఎత్త రాంధట్ల 8 సామాసిక (ప్రాతిపదికలు ;- విశ్వనాధ ఈశ్వర సహద్రేవు మహీధరి థ్రీపాద గ పు _ _పత్యయాంతములు _ వేమవరప్ప, పాలెపు ఇద్భాపురవు (ఇవి ము _ వర్ణకాంత శబ్దములనుండి ఏర్పడిన విశేషణములు వీటివి నంబంధ వాచక విభక్తిగా (గహించరాదు) శీ శీ07, 1) సందంధవాచక విభక్తి ఆధికౌరి నామానికి ముందే ఉంటుంది రెండింటికి నడుమ విశీషణములు రావచ్చును నా (కొత్త రేడియో, సీఠమ్మ ముదుల పటి ళం ప! క్రి ఒకడ్చాక్కంప్పుడు ఒకే నామమునకు ముందు అ్మ్మశితమ్ములైన ఏకొధిక సందింభ విభక్తి పదములు రావచ్చును మీమ అభిప్రాయములు, 8) కొన్నిచోట్ల పృథగ్గణనలో నందింధవాచక విభక్షికి ద్విరుకి వస్తుంది తమ తమ కోరికలు; వారివారి వాదములు శ్ర ఒకే అధికొరి నానుమునకు పూర్వమందు ఆ (శితమ్ములన ఏికారిక సంది౦ధ నిభక్తి నామములు వచ్చేటప్పుడు న్పష్టత కొరకు ఒకొ్కంటక్క దానికి “యొక్క అనే వై భిక్తికం-అను్కువయా క్త మౌొతుందిం క) ఉత్పత్తిదారుల యొక్క, కొనుగోలు దారుల యొక్క 1శేయస్సు ఖా తల్డుల యొక్క పిల్లల యొక్క ఆరోగ్యం,

ముష్పైఆరవపరిచబ్భేదం కారకవాచక విభకిి అజాత కారకవాచక విభక్తి (వత్యయములు.

4.888. కారకములు (కియలన్వు వీశ్రేషణములను ఇతరకారకములను వ్య క్షపరచే రీతిని నామములు కూడ (పత్యయపహాయమున కారక కల్పములైై (శ్రియాదులకు ఆ(శితముల్సై ఉండును. కారక కల్ప నానుముల రూసలేదములకు “కారకవాచక విభ క్రి లేక ళకొరకీయ విభక్తి అనిపేరు *అవ్పుడు వచ్చినాడు అనుటప మారుగా *ఆ సమయమున వచ్చినాడు అనవచ్చును, *అప్పుడు? కారకం “సమయముని కారక కల్న నామం “సమయము అనే శద్దానికి కారకవాచక విభక్తి. సమయను _, న్‌ [ ఆ = సమయమున, అత్వం విభక్తి ప్రత్యయం గ్ర4800 (ఉప చూచేది )]

కారకవాచక (ప్రత్యయములు (ప్రవానముగా మూడు 0 (హన్యం), అాకుం అ - (ప్రశళ్యయ రూపాంతరములు అను విన ట 0ట త, ఈ - (పత్యయ రూపాంతరం. కి కౌరకవాచక విభక్తి రూసముల ఏర్పాటు.

4 వ89 ఈ (కింద కొన్ని శద్దాల కారకవాచక విభక్తి రూపాల ఏర్పాటు వ్‌యమాలు వివరించబడినవి, ఆవి అ్యప్రాణ్‌వాచక నామములకే వర్తించును *

కో బూర్వకావ్యాలలో (పాణినావకే కబ్బ బహువచన కారకవాదక విళక్తిలో అ - (వత్యయం ఆరుదుగా కానవన్తున్నదిం

కై = అశేషళబ్దమాల మంగర్రమున్యు లోహజాతి. గాంచనమాన్యు మనుజుల వి్యఫ్రుండు సమధికత్వ భాజననూ లంర్మిడు. ఖై పుకును అకొల భూరమాులను _, వరు99. 8) == (కూరజనులం (వీతిబొందుట _ (తిక్కన భారతమా. శాంతి పర్వము, ) మనుజుల == నునుజులలో, భూరములను == భూతముఅలో, (కూరజనుల = (కూర జనులందుం ఇటువంటి (ప్రయోగాలు ఛందోబద్ధమైన కవికలో-ే మిక్కలి విరళమ్మా చీటి భామలో ఉండవు

కౌరక వాచక విభక్తి 41 [1) కొన్ని నామముల (ప్రొతీపదికరూపములే కొరకముబగా ఉండున్ను అట్టిచోట్ల విభక్తి 'సత్యయం | కూన్యం ] [క్క ఈ రోజు నేను దిడికి వెళ్లను (రోజు = నామం, కాలార్ధక కారక యఖ వాచక విభక్తి '*వెళ్ళను? ఆనే (క్రియను న్య క్రపరచును ] [ల] ఆయన ్రామాంతరం వెళ్టినారు [గ నేను ఐదు మైళ్ళు నడచినాను, [భు] అతడు మూడు దినాలు ఉపవపించాడు జ] సీకు ఎన్మ్ని సొాఠులు చెన్పవలెను? [చ] ఒక పూట మా ఇంట ఆతిథ్యం స్వీకరించండి (2 కొన్ని ఏకవచన - బహువచనాల తుదిని ఆత్వం వస్తుంది (5) మేను = మేన (ప్రాణాలు లేవు [ల] పేరు - ఆతడు కూతురి "పేర ఆస్తి వాళొడు. (గ కాలు - పండువంటి ఉద్యోగం కౌల తన్నుకొన్నాడు, [ఘమ పాల - పాలముంచిన్నా నీటముంచిన్నా సీదే భారం [జ] అక్షరాలు - నేను పృచ్చుకొన్న అప్పు ఆక్షరాల వెబ్యురదూపోయలుంా [చ] విధాలు - ఎన్ని విధాల చెప్పినా వాడు వినడు? (ఛ] దేశాలు - వావికీ ర్రి దేశ దేశాల వ్యాపించినది (అ) కళు - ఆది నా కళ్ళ పడలేదు ళం ళా [8] కొన్న ఇ - ఈ -కారేతర అజంత పదాల మీద వచ్చే ఆ- "వ్రత్య యం *ను వర్షంగా పరిణమిస్తుంది (5) గోడ -గోడను బిల్లి పాకుతున్నది.. (ల) చంక -- ఆమె చంకను బిడ్డ నెత్తుకొన్నది శ. [గ] నేల - వాడు నేలను పండుకొన్నాడో తమా టకా శ] పె - ప్యురెను పున్ద్‌న బుద్ధి మౌవపు"గదా.”? ఎల | నో స

జ్‌ శశ సద విజ్ఞానం (2) చొక్కా. _. చొక్కాను పిరామరకలు ఉన్నవి (చ) అధ్యక్షత _ స్వామిజీ అధ్యక్షతను నభ జరిగినది (4) ఇ _- ఈ - కొరాంత వదాలమీద వచ్చే ఆ _ _పత్యయం పమస్వరతను బటి *ని” వర్ణంగా వరిణమిస్తుంది లబ [5] నెత్తి. ఆమె నెత్తిని గడ్డిమోపు పెట్టుకొని పోతున్నది [అ] దారి - ఈ దారిని పోరాదు [గ] కుర్చీ - కుర్చీవి నల్లులు ఉన్నవి [మఘ హిందీ - నేను పొంటీని మాటొాడగలను [జ] తేదీ _ ఆరవతేదీని వారు వస్తారు ర్‌] ఉకారాంత పదాల తుదివి ఆత్వం న _ వరంగా వరిణమిసుంది కకాళ అతి [5] ముక్కు - ఆతవికి ముక్కున కోసం ఉన్నది [5) చెటు - చెటున పండు వండినది బి హా! జు అనా (గ] బౌణము _ బోయవాడు ఒక బొాణమున పక్షివి చంపినాడు, (భ] మనస్సు - ఆతని మనస్నున ఆలోచనలు శేగినవి [జ తూర్చు = సూర్యుడు తూర్పున ఉదయించును, సూచన - అత్వపూర్వక_ము - వర్ణాంత వదాలకు రెండేసి రూపాలు వచ్చును పొలము (పొలం) = పొలమున్మ పొలొవ (6] కొన్ని దిహువచనాంత నామముల తుదిని అత్వంతోపాటు మ నర్జంకూడా వసుంది (క గోడలు _ గోడలను బూజులు ఉన్నవ (ఇ) దిండ్లు = ఓడలు దిండ్లను వచ్చును, (గు నూతులు . నూతులను నీవు నిండినది (ఘ) వాకిళ్లు _ వాకిళ్ళను ముగ్గులు. పెట్టినారు. (జ) మార్గాలు _ నగరమార్షాలను రాకపోకలు జరిపే వాహనాలను. ఎడమ వైపు నడవవలెను,

కౌరక వాచక విభకి శ అత్‌

7 కొన్ని ఆచ్చిక నామముల తుదివి అత్వం త-ట_౦ట_ వర్రములుగా

మ! పరిణమిస్తుంది పదాంత్య వర్ణలోపం కలుగుతుంది.

త్ర చేయి - చేత సమాపైసా చేదు

ఖ్‌ రోలు _- యళొద కృష్ణుని రోటక నుం

న! ప!

గ్గు వాకిలి _ వాకిట పక్క 'మొరిగినది.

ఘ) పీరు - ఆమె నీట మునిగి చనిపోయినదిం

జి నోరు _- నోట మాట రాలేదు,

చ) కన్ను _ అమ్మా, కంట తడి పెట్టకు

ఛ్స ఏడు = ఆతవికి 18 వ ఏట పెళ్ళి ఐనదిం

జ) ఇల్లు = మా ఇంట నేడు విందు జరుగు తున్నది.

గి కొన్ని అప్రాణి వాచకములైన నర్వనామముల కొరక వాచక

“విభక్తి రూపాలు ఈ [క్రింద ఇవ్వబడినవి.

అది - దాన; ఇది =ఎదీన్మ అవి - వాన ఇవి - వీన అన్ని _ అన్నిటను, అన్నింటను, అంత _ అంతటను.

క) బాకీలు తీకృడం మూలాన్క మందు ఖప్పల మూలాన నెల సామా నులు కొనడం మూలాన, దాన, దీన జీతం ప్పూర్తిగా అయిపోయినది. (ఇటు వంటి వ్యవహారం ఆతి విరళం)

ఖృ అన్నిటను, అంతటను భగవంతుడు ఉన్నాడు

దాన జ దానివల్ల నీవ == దీవివల్ల, వానణ వాటివల్రి, వీన == వీటి వల్ల ఇవి పారీన రూపాలు, వీటికి ఆధునిక నృవహారం లేదు.

$ సూచన - క] కొందరు “ఆఫ్యతతను,” “తేదీని అనుటకు మారుగా “అధ్యక్షీతన, *తేదీన "అవి న_వర్ణ యుక్తముగా వాడుతున్నారు 4(ఆధివత్యముని తారీఖుని అనే ఉకొరాంత శబ్దములకు వచ్చే న_ వర్ణం అకొరాంత ఇ (ఈ) కారాంత శబ్దాలకు రాదు, *ఆఫ్యక్షతని వంటి రూపాలను తొలగించుట ఉచితం.

(76 పద విజ్ఞానం

ఖ] పయి (వనంగాలలోని ఉదాహరణలలోనవి శనెతత్తిని,” బండ్లను, *న్హూ క్రై ఏను మొదృల్రెన కారక వాచక విభక్తి రూపాలకు ఆయాళద్దాల కర్మవాచకఎలక్రి రూపాలతో సంపూర్ణ సమానత్వం ఉన్నది అంతమ్మాత్రాన వాటిని కర్మవాచక విభ్నక్తిగా ్యభమించరాదు అర్ధమే విభక్తివిర్హాయకము. కర్మం్ళవత్యయం వేరు కొరక (ప్రత్యయం వేరు | న్‌ గ] కారకవాచక విభ్యక్తిలో తుది న-ని_వర్జములు లోపించుట లేక పొల్ల నకారము (న్‌) గా పరిణమించుట కౌవ్యభాషా సం్యపదాయము *దారిని పోయి అనక '*దారి( బోయి లేక దారిన్‌టోయి, అని అనుట (ప్రాచీన భాష

శ 370 కి.క-్టపత్యయాంతములై న నామముల కారక వాచక విభక్తి రూపాల యేర్చాటు నియమాలు ఈ (క్రింద స్రివ్వబడినవి

క్రి ఇ-ఈ.కొరేతర అజంత శద్దాల తుదిని తరచుగా కు-వర్షకం వస్తుంది,

గంగ - గంగప తాత - తాతట బంగళా - బంగళాకు చెరువు = చెర వుకు ఫదినె . నవినెకు ఫ్రాటో - ఫొటోకు చెప్పుట _ చెప్పుటకు

లై "ఇ.ఈఎకారాంత నామముల తుదిని కి-వర్ణకం వస్తుంది

యువతి యువతికి దాశరథి - దాశరథికి ఆవని-అపనికి శ్రీ _ (్ర్రీకి, లాటరీ = లాటరీకి

శ్రి కొన్ని ఉకొరాంత దేళ్య శబ్దాల తుది ఉత్వం ఇత్వంగా మారిన మీదట క్తి (ప్రత్యయం వస్తుంది

కొలు - కొలికి (వేలు _ (వేలికి మేను - మేనికి ఊరు _ ఊరికి, కూతురు. కూతురికి; వారు". వారికి కొందరు వ కొందరికే? ఒకరు _-" ఒకరికి

ఏ కొన్ని దేశ్య ళద్దాల అంత్యాక్షరం లోపించి “త “టి *ంటి అన్నే అక్షరాలలో ఒకటి వచ్చిన మీదటకి _ (వత్యయం వషుంది

చేయి _ చేతికి నూయి _ నూతెకి నీరు - నీటికి నుదురు _ నుదుటికి ఇల్లు - ఇంటికి కన్ను _ కంటికి

కారక వాచక విభక్తి 477 ర్స్‌ పుంలింగదు = వర్షకొంత నామములడు _ వర్షకం స్టానే ని _ వఠ న! కం నచ్చిన మీదటకీ _ (ప్రత్యయం వస్తుంది _ ఉత్వపూర్వ డు-_ వర్షకాంతాలకు వైకల్పికంగా న _ వర్ణం వచ్చిన మీదటకు _ (పత్యయం వస్తంది బాలుడు _ బాలునికి బాలునకు, తమ్ముడు య తమ్మునికి, తమ్మునకు మగడు _ మగనికి చెలికాడు _ చెలికానికి రేడు _ రేనికి వాడు _ వానికీ ఎవడు ఎవనికి ఒకడు _ ఒకవికి 6 నపుంనక లింగము _ (పత్యయాంత శబ్దాలకు కొన్ని ఉకొరాంత శస్దాలప రెండు, లేక శెండితకన్న హెచ్చు రూపాలు ఏర్పడును బెట్‌ _ చెటుక్కు చెటునకు _ స! ళల ప! పేుు _ పేరుకు పేరనకు వృక్షము (వృక్షం) న వృత్షముకు వృక్షమునకు నృజినికి వృజెనకు ఆ తివడము _ తినడముకు, తినడ మునక్కు తినడానికి ( వృత్షంకు వంటి వీందు సహిత రూపాలు సుక్టు ఉపయోగములు కొవు ) 7) విహువచనాంత' శబ్దముల తుది ఉత్యం స్థానే ఆత్వం వచ్చిన మీదట కసం పత్యయం వస్తుంది కౌంతిలు _ కొంఠంక, రాజులు = రాజులకు, గిరులు - గిరులకు కూతుళ్లు ఇ కూతుళ్ళకు, నొఃర్షు = నొరర్రకు, బాలురు _ బాలురకు మ! ళా శ్రి కొన్ని ముఖ్య *సర్వనామముల కు క్రి = 'వత్యయాంళ రూపాలు ఈ (క్రింద విన్వబడినవి నేను _ వాకు మేము- మాకు మనము -మనకు నీవు - వీకు మీరు మీక, తమరు = తమరికి తమకు, తాను _- తనకు కాము.” తమకు ఆది = దానికి, ఇది - దీవికి ఏది వ దేరకి అవి _ వాటికి ఇవి - వీటికి ఏవి _ చేటీకీ, ఒకటి = ఒకదానికి కొన్ని = కొన్నిటిక్కి కొన్నింటికి పెక్కులు - పెక్కింటికీ నాలుస - నాలు'ిటికి నాలుగింటికి,

శ0 స ద విళ్ళానం౦

4811 సూచన _ 5] నేటివాడుకలో సెక్కుచోట్ల ఇ కారేతర ఆజంత శబ్దాలి తుదిని క్రి- సరక్షకం కనిపిస్తున్నది చెట్టుకి, ఆమ్మకి, గేదెకి కానీ (వ్రాతలో “చెట్టుకు వంటి కు - (పత్యయాంత రూపాలు వాడడమే వాంఛనీయము,

[4] “తమ్ముడికి _వంటి రూపాలు మ్మతతా = నీచతొ _ ద్యోతకము లె వాడుకలో ఉన్నవి

[గ ప్రాచీన భాషలో అప్రాణి బోధకములైైన *నాటీకి" నంటి రూపాలకు విదులు *వానికి' వంటి రూపాలే కనిపించును. ఇవి నేటి వ్యవహారంలో... లేవు,

[2] కొవ్యధాషలో కు _ కి _ ప్రత్యయాల తరువాత పొల్దు నకారం (న్‌) కావిను-వి.. వర్షములు గాని అవసరమును బిట్టి వచ్చును నాక్షున్‌; నాకను బానికిన్స్‌ దానికిని ఈ రూపాలకు నేడు తావులేదు, కౌరకవాచక విభక్తి ఉసయోగములు,

శ 972 (క్రియాబోధిత వ్యాపారంయొక్క_ కాల _ స్థానములను, వాటి పరి మితిని, తెలుపుటకు, శూన్య (వత్యయం ఉవయోగపడును ఎప్పుడు ఎక్కడికి ఎంతకొలం వరక్కు ఎంతదూరం వరకు _ ఈ (పళ్నలప నమాధానంగా వచ్చే నామముల (ప్రాతిపదిక రూపాలు [క్రియలను వ్య క్త్రపరచును "

1. ఆ సంవత్సరం పరీక్షలు కాలేదు

వీ ఆమె తిరుపతి వెళ్ళినది

8 వాడు రెండు గంటలు ఉపన్మసించెను,

4. నేను పది కిలోమీటర్లు సడచి వచ్చాను.

క్‌.

487 ఆ (స్యువిన,ట ౦టత = (ప్రత్యయాంత కారకవాచక "విభక్తి గల నామములు ఉపకరణము (కరణము), హేతువు, రీత్కి కాల _ స్థలి - విషయాది ఆధారములు (ఆధికరణము), విల్ధారణము మొదలైన పెక్కు ఆర్ధ విశ్లేష ములలో ఉపయోగపడును ఆవి ఈ [క్రింద వివరించబడినవి,

కారక వాచక విభక్తి (గి శ. కరణము వ్యాపార సాననము (ఉపకరణము ఐన వమువు నామము టోధించే అర్థమునకే “కరణము? ఆవి "పేరు ఈ అర్థమును తోం అనే వైళక్తి కము కూడ తెలుపును కంట చూచుట, చేత వట్టుకొనుట పుప్వులను (= పువ్వులతో) పూజించుట లి. హేతువు (కారణం) ” క) ధరలు విపరీతంగా పెరిగి పోవడాన (పెరిగిపోవడం వల్లు ఎంత డబ్బు తెచ్చినా చాలికున్నది " ఖ్ర విదివశాన ఆ (పమాదిం నంభవించినది గృ వర్షాలు పడని హేత్రువున పంటలు పాడైనవి 'హేత్వర్థంలోను, 'హేత్వర్థక పదాలకును ఈ విభక్తి వస్తుంది శి రీతి రీత్యర్థక నామములకు ఈ విభక్తి వస్తుంది క్ర మీరు చెప్పిన రీతిని నడచు కొంటాను ఖ్య ఆమెకు అతడు అన్ని విధాలను తగిన వరుడు, శీ అధికరణం [కియాబోధిత వ్యాపారం జరిగే టందుకు ఆధారభూతము లైన వస్తువుల నామములకు ఈ ఆ-(ప్రత్యయాంత విభక్రి వస్తుంది. దీనికే "ఆధికరణము? ఆని పేరు. ఇది కాలమును స్థానమును, వ్యాపార గుణ ధిర్మ (పళ్ళతి విషయములను తెలిపే నామములకు వస్తుంది కాలం? క పూర్వ కాలాన రాక పోకల సౌకర్యాలు ఇప్పటివలె లేవు, అ) ఐదవ దుట శంకరులకు ఉసనయనం జరిగినది గ్గ వదవ శేగ్రీని మేము బయలు దేరుతాముం ఘ) ఎల్లి వేళల ఆ దుకాణం తెరచి ఉంటుంది స్దానం, క ఆకాళాన చుక్కలు (పకౌశిన్తున్నవి. అ) సూర్యుడు పడమటి ఆస్తమించును గ) ఆన్నింటను పరమాత్మ ఉన్నాడు. ఘ్ర ఆవార్త నలుదిక్కులను వ్యాపించినది. .

ఆద శ80 సదవిజ్షానం

విషయం క గహాదుల పుట్టుక విషయమున వేర్వేరు. అవిప్రాయ ములు కలవు ఖా భక్తి కాన వైరాగ్యములను అళనికి సొటి చేరుం గ్గు వావికి చదుపున (శద్ద లేదు.

క్‌ విర్దారణము ః ఒకవస్తువు ఆ జాతి వస్తువు లన్నింటిలోను ఉత్కృష్ట మైనదని చెప్పుటయే నిర్ధారణ తమనూ(త్రాఎవిశేషణముతో అన్వయించే నామం ళ్‌ అర్థమును సూచించును

క విద్య లన్నింటను (దిహ్మవిద్య మిక్కిలి గొవ్ఫదిం

ఖ) అన్ని ధర్మములను అహింస ఉత్తమ మైనది, ఆనవ్నింటని (== అన్నింటిలోను) *+దర్శ్మములను (= రర్మములలోను) అవే నామములు న్లిర్ధార ణార్ధక కారక వాచక విభ కిలో ఉన్నవి

శ 07% సూదన - 1 కరణాదిక అర్జములలో ఆంపత్యయాంఠత కొరక వాచక విభక్తి పయోగం (ప్రొచీన భాషలో, ముఖ్యంగా కొన్య భాషలో అత్కిపచు రము నేటి భాషలో ఈవిభక్తి విర్వహించే వృత్తం వైభక్తికములే అధికంగా విర్వహిస్తున్నవి *“దాణముపి ఆనుటకు దిదులు బాణముతో అని వ్యవహారిస్తాముం “చదువుని అనుటకు బదులు చదువులో అంటాము వైభక్తిక దింధములే నేటి వాడుకలో హెచ్చు -

2. ఉక) (వ పాదటీకలోని *ీమనుజుల వి(ప్రండు మొదలై స వమో గాలు నాడుగాని నేడుగాని వ్యవహార నమ్మతమైనవి కానేరవు “మనుజు లతో" అనే 'వ్రేళక్తీక బంధమే యోగ్యమైనది అధికరణ. విళ్థావణొర్థములలో పొజి వాచక నామములకు విభ క్తిరూసం లేదు వైభక్తిక యోగమే శరణ్యర్నా

ఫ్ర ఛందోబద్ధమైన (ప్రాచీన _ అధునాతన కవితలో కారక వాచక విభక్తి ఆల్బవత్యయాంత్క కు (క) (వత్యయాంత రూపముల తుదిని విరర్ణక మైన్న నకారపు పొల్లు (న్‌) ఆవిశ్యకతనుబిట్టి వచ్చును “బాజమునన్‌* *వాణమునకున్‌ - కటు వంటి హలంత రూపాలకు నేటి భాషలో వాడుక లేదు,

కారక వాచక విభక్తి క! శ 875 1) ఇచ్చుట, పోవుట, చెప్పుట, బోధించుట తెలియట నమస్క రించుట్క, తోచు, తోడ్చడుట అఆంగీకరించుట రుచించుట వుట్టుట _ ఇటువంటి అర్థములుగల (కిమలతో అన్వయించే నామములు కు ($)- పత్యయాంకఠ. కారక వాచక విభక్తిలో ఉండును ఆయనకు కొడుప వందకూపొాయలు ఇచ్చినాడు (వంపినాడు వారు బ్వంటికి పోయినారు మికు ఒక చిన్న కథ చెప్పుతాను వినండి ఉపాధ్యాయుడు ప్పి న్లిలకు లెక్కలు బోధించెను, చ్‌ని అర్థం నాకు తెలియదు వానికి హొంతీ వచ్చును, ఇంగ్లీషు రాదు, ఆయ్యగారికి నమస్కరించు నా బుద్ధికి ఉపాయం తోచలేదు తోటి మూనలపుకుతోడ్పడడమే మా;వ సేవ, ఈ తీర్యానావికి జేను అంగీకరించను, రోగికి అన్నం రుచించ లేదు మా పిల్లలకు ఈ &శరి నీష్ళ చడలేదు, శారదకు కొడుకు పుట్టినాడు, శి విమిత్తం మొదలైన పెక్కు అక విశీషముఎలో నామనులప ఈ (ప్రత్యయం వస్తుంది నిమిత్తర్‌ __ (పకాక్షేమానికి ఆయన తన ఆస్తి వంకవిని దానం చేళాడ్యు ఫం౦ం _ ఆతడు 1వవాహితార్థం మరాణానికి "సిద్ధపడ్డాడు మూఎ్యం(వినిమయం) ఖై ఈ గడియారం రె3రు వందం రూపాయలకు కొన్నాను 1) ముల్లుకు కోత్తివచ్చె క్ర తికి క్యరవచ్చెలక్టరకు రొ ఫై వచ్చె ౮1

శకి పద విజ్ఞానం కాలనిరేళం _. సాయంకాలం ఐదు గంటలకు నభ మొదలొతుంది, చి

(వయోజనం __ ధన సంపాదనకు ఆతడు మిక్కిలి పర్మిశమిస్తున్నాడు,

తులన (తరభావం) ___ ఇది దానికి మేలు,

కారణం ఖ్‌ ఒక్క దెబ్బకు పొము చచ్చినది 11) గాలికి ఇంటి పై కప్పు ఎగిరిపోయినది

సంబంధ౦ ___ 1) ఆతనికి నలుగురు బిడ్డలు 120) అరటి చెట్టుకు శాఖలు ఉండవు.

4878 నంపూర్ణతార్థంలో వచ్చే ద్విర్నుక్తిలోని మొదటి నామమునకు కు (6) (ప్రత్యయం వస్తుంది

1 కణంలో వాడు ప్పడుకు పండ్లు తినివేళాడు

2 పెనుగాలికి వృకెనికి వృక్షం నేల కూలిపోయినది.

4 877 శన్వయముగా" అనే ఆర్థంలో నర్వనామముల ద్విరుక్తిలో రెండ కది నామవాచక విభ క్తిలో ఉండగా మొదటి దావికి కు (కి = ప్రత్యయం వస్తుంది,

నాకు నెనె ఎంట వండు కొన్నాను

శ878 కొన్ని వ్లైళక్తికములి ముందు కు (8) = పత్యమయాంత నామం వస్తుంది లు

[) ఆవుకు ఎలె గ్యురానికి గిట్టిలు చీలి ఉండవు.

లి నీక తప్ప ఈ పని మరిఒకరిక్తి సావ్యవడదు

4 870, కు (క్సిపథ్యయాంక నామములు కారకవాచక విభ క్రిలో విశేషణ మలిను కూడ వ్యక్తపరచ్చున

1. అందంలో ఆమ్సెక్టు సరి మరి ఒకరు లేరు.

వ) ఇది బావికి మెరుగు,

కొరక వాచక విభక్తి శి

శ$80 కు (కి) - (ప్రక్యయాంక నామములు ఇతర కొరకములను వ్యక్త సరచును

క్షే ఆమె వీనులకు ఇంపుగా పాడినది.

లి ఆ క్రిశరికి దగ్గరగా ఆడవి ఉన్నది

4 8391 తత్సమ క్రియా నామములతో కొన్ని కు (కి) - ప్రక్యయాంత నామములు అన్వయించును

ఆయన న్లాక్సు పూజ్యుడు

పూజ్యురు = పూజించ తగిన వాడు (టియూ నామము "నాకు = సక నామము, కొరక వాచక విభక్తి, “పూజ్బుడు అవును' అనే -ఆన్యాశమును వ్యక్త సకచును.

4 989 సందంధార్థక కు (క్రీ వస్రత్యయాంత నామములు కౌరక కల్ప ములే, అవి వాక్యంలోని మిగిలిన అభ్యాతా ౦శమును స్య క్రవరచును,

“వీడు మాకు దింధువు క్తౌడు _..ఆన్న వాక్యంలో *నూకి " సర్వనామం కారక వాచక విభక్తి *దింధువుక్రాడు? అనే ఆభ్యాతాంళమును వ్య క్తపరచును

శ 8098. 5కు (8)- (ప్రత్యయం కల కొరక వాచక విధక్తి అర్ధ విశేషాలను తెలిపేటందుకు ఈ [కింద మరికొన్ని ఉదాహవణలు ఇవ్వబడినవి

మా ఆబ్బాయికి లెక్కలలో నూటికి నూరు మార్కులు వచ్చినవి,

వాడు ఎవ్వరికిని లొంగడు, -

ఆతవి తలకు పెద్ద దెబ్బ తగెలినది.

ఆ అవ్వకు వినపడదు, కనదిడదు

ఆ దుర్వార్త వినగానే ఆమెకు ఏడుపు వచ్చినది

చెప్పడానికి నేను చెప్పుతాను కొసి వాడు ఒప్పుక0టాడు_అనే ఛమ్మకం నాకు లేదు,

ఏ! పద విజ్ఞానం సమయానికి మీరు వచ్చారు నా అదృష్టం బాగున్నది ఇంటికి రంగులు వేయించినారు. ఆ యిద్దరు అన్నదమ్ములకు పడదు అ మేడ వారు అడ్జెకు తీసుకొన్నాడు వాడు ఒకరికి భయపడడు రోజుకు రోజు ఆ బాలిక నీరపిస్తున్నది. ఆ ఉద్యోగి అధికారుల దయకు పాతుడై నాడు, ఉదాహరణకు ఒక జరిగిన నంఘటన పేర్కొంటాను ఈ (ప్రయత్నం చిక్కులకు దారితీస్తుంది. కాళ్ళకు చెప్పులు వేసుకో త్వరగా కాంచీపురం పట్టు వస్త్రాలకు (వసిద్ధి చెందినది వారు అనేక కష్టాలకు గురి ఆయినార్హు మేము నుథాలకు నోచుకోలేదు మంత్రాలకు చింతకొయలు రాలునా?

జా అలి ముప్పై విడవపరిచ్చేదం సంబుగ్షివాచక విభ కి గో అణాటీ సంబుద్ధివాచక విభక్తి (వత్యయ ములు,

4 384 వక్త (శోతలను సావధానులనుగా చే సేటందుకు వారిని పిలుచుటకై

ఉపయోగపడే నామముల రూపమే నంబుదివాచక విభకి, *“నంబుది అంే నంటో యం జని థి ధవ లేక పిలుపు.

1. అమ్మా, అన్నం పెట్టవే 2) తండ్రీ, నన్ను రక్షించు. 8) కొడుకొం నా మాటవిను శ్రీ పిల్లలారా, ఈ చి(తం చూచెనారో? ర్స్‌ రామం, నిన్ను వదలి ఉండలేనురా 6) వినురా మూర్యగ

ఈ విభక్తిలో వచ్చే (పత్యయాలు ఆ (ఆఅ), ఆంత్యన్వర దీర్షం, ఆరా (ఆరు, 0 (హవ్యం) సంబుద్ధివాచక విభక్తి రూసముల ఏర్పాటు, ఉపయోగములు

4 885, 1 అఎఉ - కొరాంత నామముల తుదిని సంబుద్ధివాచక విభక్తిలో ఆఎ= (వత్యయం వస్తుంది,

మాత - మాతా తాత = తాతా కొడుకు = కొడుకా మనసు = మనసా, కలము __ కలమ్మా "రాజు (== రేడు _ రాజా విమ్ణుపు - విష్ణువా పేదరాలు "పేదరాలాం

౨ పుంలింగ డు = వర్ణకాంత సాధారణ నామముల సమాస (ప్రాతిపదిక తుది అత్వ _ ఉర్వాలకు ద్‌ర్షం, వైకల్పికంగా డు వర్ణకం మీద ఆ - (పత్యయం, వచ్చును,

దేవుడు (దేవ) = దేవా దేవుడా

శ00 పద విజ్తానం

చం్మదుడు (చంద్భ = చంద్రా, చం(దుడా.

గురుడు (గురు) - గురూ గురుడా.

8. డు = వర్తకొంత అచ్చిక శబ ముల డు _ వరం లోపించదు. దావి

ణు ౧ మ!

మేద అ = (ప్రశ్యయం వస్తుంది

తమ్ముడు _ తమ్ముడా; రేడు _ రేడా, చందురుడు - చందుకుడా , చిన్న వాడు = చిన్నవాడా , కరిని కొచినవాడు - కరని కొచినవాడా,

శీ రాయలు “రాయడు ఆ౦తమందు గల వ్యక్తి వాచక నామములకు రాయా” అనే రూపం పూజ్యతా సూచకంగా వస్తుంది.

కృష్ణ దేవరాయలు _ కృష్ణ దేవరాయా,* రంగారాయడు _ రంగా రాయా,

6 వాలంత నమాన (ప్రాకివదిక మండి ఏర్పడ్డ “భగవంతుడు మొద్మలేన కొన్ని శదాల డు = నరకం లోపంచదు,

చి ణి

భళవంతుడు “భగపంతుడా భగవానుడు _ భగవానుడా ; ఆయుసష్మంకుడు. ఆయుస్మంతుడా, *భగనంతా" వంటి రూపాలు ఉన్నట్లు తోచదు,

8, ఇకౌరాంత సామముల తుది అచ్చుకు డీర్ష్లరి 'వస్తుంది

ఖై |.

కవి - కివీ దాశరథి _ దాశరథీ ; మిద్ధిశాలి _ బుద్దిశాలీ, పార్వతి _. పార్వతీ; కలికి = కిలికీ,

ఎకారాంతమైన వదినె" శబ్దానికి కూడ ఈ వియమం పర్తిస్తుంది వదినే (ఉచ్చారణలో ఏత్వానికి మేష న్వరం)

7, వ్యక్తివాచక నామముల తుది ఉత్వానికి దీర్హం వస్తుందిని ఈ (క్రింది ఉదాహరణలలోని నామములు వ్యక్తివాచక నామములు - ఏకవచనములు,

రాజూ=ఎరాజూ రావు _-రావ్హూ పింగు _ వంగూ, -- కృష్ణుడు - కృమ్ణుడూ, - అప్పడు_అవ్పడూ శ్రీకాములు - శ్రీరాములూ జిగ్గులు = జగ్రలూ,

సంబుద్ధి వాచక విభక్తి శ్ర?

8 నామముల వెనుక పూజ్యతలో వచ్చే “గారు శద్దానికి వీర్షం వమ్తంది

శామారావుగారూ గురువుగాదూ పంతులుగారూ

9 ది _పత్యయాంత విశేషణనామముల ఏకవచనానికి దానా అనే ప్రత్యయం వస్తుంది,

చిన్నది - చిన్నదానా, చక్కవిది = చక్క-విదానా చదమవుకొన్నది _ చదువు కొన్నదానా

10 శ్రీలింగ శబ్దముల ఏకవచనానికి వచ్చే రో” (వశ్యయం నేటి వాడు శలో కనిపించదు

కౌంత - కొంతరో తల్లి - తల్లిలా

11 దబహువచనాంత శబముల మీద 'ఆరా' అనే (్రశ్యయం వచ్చును

ళు

సోదరులు - సోదరులారా కాంతలు _ కొంతలారా గిరులు = గిరులారా వృశ్షములు అ వృక్షములారా

12. *వాప (వత్యయాంళ శర్దాలకు వారలారా? అని వస్తుంది.

పిన్నవారు - పిన్నవారలారా , చదువుకొన్నవారు -_ చచువుకొన్నవారలారం

శత ఆరా (వతృయయుక్త రూపాల బహువచన లకొరావికి ద్వితర్య-ఉచ్చా రణ వాడుకలో ఉన్నది, కాని 1వాతలో ఇది వాంఛనీయం కాదు.

పిల్లలారా యు పిర్చల్దారా * దేవతలారా = దేవళల్లారా

శశ హలంత్క బింద్వంత వ్యక్తి వాచక నామములకు నంబుడి (వత్యయం

జాత 0

శూన్యం.

రమే 1శలర్‌ | రత్నరా! రంగనాధం | రాజన్‌ |; రహీమ్‌ 1; జాన్‌ |

ఈ సందుద్ధి దూపాలకు_ఆవే (పాతి పదికలు, తుది ఆరోహి న్వరస్థాయి సంటోధనను సూచించును.

408 పడ విజ్ఞానం

15 వాక్య6లో 6ష్పిర్సు? మధ్యమ పురుష నర్వనామ బహువచనం ఉద్దేళ్య మైనప్పుడు సంబుద్ది విభక్తిలో వైఠకల్చికంగా (వత్యయం ళూన్యం ఉదా, _ పిల్లలు 1 (పిల్లలార్రా అల్టిరి చెయ్యకండి,

18 కొన్ని నామముల నంబుద్ధి వాదక విభక్రిలో సంస్కృత సంబోధన రూపములు కూడ వాడుట కలదు

శంభు -శంధఛో. ప్రభు _ (పలో మహ్మాపథో భగవఠ్‌ _. హేళగ వన్‌ మా

17 సంబుస్థి వాచక విభక్తిలో వచ్చే తుది అచ్చు చీర్చం వైకల్పికంగా హన్వం కావచ్చును పైని పేర్కొన్న ఉదొపారంణలను (హశ్వాంతాలుగా చేసు కొన వచ్చును

కొడుక్క పేదరాల, దేవ దేవుడ తమ్ముడ్య రంగారాయ, భగవంఠుడ కవ్కి వదిన్కె రాజు పంతులు గారు చిన్నదాన కాంతర్కొ సోదరు లార

సంస్కృత సంబుద్ధి రూపాలకు ఈ నియమంగా వర్తించదు. "పథొ అని ఉండదు

18, వాస్తవిక జగత్తులో 'పెంప్తడు జంతువులకు, పకులకు సంటోధించే అపక్రాళం ఉన్నది గాని జడ వమ్తువులను, _ వస్తువర్మములను సంజోధించుద ఆన౦ంగతము అయినా గచయిత ఆల౦కారికముగా-చినువులందున్కు ధిర్మము

న్తు శ్రి

లందును వ్యక్తిత్వం ఆరోవీంచి వాటీని నంబోధించవచ్చును.

(5) మృళ్యువాా నీ కోసమే ఎదురు చూస్తున్నాను, త్వరగా వచ్చి నన్ను

తీఎకొని పో

(8) 'స్నిహమ్హా దరికిరాక్కు తొల%పో

(గ్ర ఏడ్షి నాచెలి? లతోలార్హా మీరు చూడలేదా?

(ఘు మనస్తా నా మాటవిను, మర్యాదకాపాడు,

18 సంబుస్థివాదక విభక్తి వాక్యం మొవటను నవ్వి చివరమగాని మధ్యను గాన్ని రావచ్చును

నంబుద్ధి వాచక విభక్తి 489 (క) నాయనా నీప ఎన్నిసాడులు నేను చెప్పలేదు, (ఇ) నీక, నాయనా,- ఎవ్నిసొరులు నేను చెవ్ప్చలేదు?ః (గు సీప ఎన్నిసారులు నెను చెప్పలేదు, నాయనా? న౦ంబుస్థివాచకవిళ కిక వాక్కంతోఎ ఎదాలత్రో ఆన్వయ నంబంథధం ఉండదుం సూచన - |) నామముల ము౩మ వచ్చే *ఓట ఓరి, ఓము ఓసి? _ ఈ పదాలు సందుడ్ధివాచక విశేషణాలు (4205 (వ, 11) న్వతంత్ర (పయోగం కల్వ ఓయీ, ఓరీ ఓసీ _ ఈ పదాలు సంబాద్ధి వాచక సర్వనామాలు (& వి0( ప) క! తెలుగువిభక్తి పళ్యయముల పట్టిక ఈ దిగువను ఇవ్వబడినది క్షే నానువాచకవిభక్తి ౦ (హన్యం్య, అవ్వ (వు, విం అను (ను వి ఆము అం మి, లి కర్మవాచకవిభక్ష 0 (శూన్యం) నువి శ్రి సంబంధవాచకవిభ క్రి ౦ (శూన్యం) వి (ట్‌, టి కి వ్ఫి, న! శ్ర కారకవాదకవిభక్తి ౦ (శూన్యం) ఆ (ఆను నిన టి, 0ట్క త్ర, కు (క) “్ట్‌) వంబుద్ధివాచకవిభ క్తి, 0 (శూన్యం ఆ ఆ అంత్య న్వరతీక్తం' ఆర్వా ఆర క్ష 62

ముప్పై వినిమిదవపరిచ్చేదం కొన్నిశద్దాల విభ క్రిరూపాలు

4887 ఈ దిగువను దిజ్మాతముగా కొన్ని నామముల వివిధ విళకక్తి రూపాలు ఇవ్వదిడినవి (ప్రాణీవాచక (పుం తీ లింగు శద్దాలక్క,. జడవాచక (వపుంసక లింగ శబ్దాలకు కొరకవాచక విభక్తి లో భేదం ఉన్నది కనుక నామములు లింగముసు బట్టి రెండు శేణులుగా విభజించదిడినవి ఆంతమును బిట్టి ళబ్దరూపొలు మారును గనుక అంతాను సారంగా శబ్దాలు పేర్కొనబడినవి విభక్షిరూపాలప తత్పమ -- ఆచ్చిక విభాగంకో ఆంతగా సంబంధం లేదు గనుక అట్టి విభజన చేయచేదు. కాని విశిష్టమైన కొన్ని శబ్దాలు _వత్యేకముగా. పేర్కొన బడినవి (ప్రాణివాచక శబ్దాల నారువాచకి విభక్తిలో (పధమ _ మధ్యమ - ఉత్తమ పురుష రూపాలు పరునా పేర్కొనబడినవి జడవస్తు బోధకముల్తెన నపుంసక శబ్దాలకు నామవాచం విభక్తి మధ్యమ _ ఉత్తమ - పురుష రూపాలు గాని వందిద్ది వాచక విభక్తి రూపాలు గాని ఇవ్వబడలేదు వీటి ఆవశ్యకత ఆంతగా ఉండడు పుం. శ్తీలింగ శబ్దములు = నామములు, 1 దాత _- శబ్దం అకొరాంత౦ (పుం గె నా దాత దాతలు, 2 తల్లి శద్దం, ఇకొరొంతం (శీ)

దొతవు్వ, దాతలు, నా తల్లా తల్లులు,

దాతను దాతలము తల్లివి, తల్లులు గ దాతను దాతలను తల్లిని తల్లులం వం దాత దాతల ర్‌ తలిని తలులను కా దాతకు... దాఠలకు నం తర తం సంబు దొక్కా దాళలారా కౌం తలీకి తల్లులకు

దాత దాతలార సంబు తల్లీ, తల్లలారొ ఇఫ్లే, వనిత ఆక్క, దిందా, తల్లి తల్లులార

వదినె మొ ఇప్లే తర్మర్మి మువి రాణి మొ

ళల

కొన్నిశబ్దాల విభక్తి రూపాలు 491 క. కలికి _ శద్దిం, ఇకొరాన్లం (త్రీ) నంబు గురువా గురువులారా నా కలిక్కి కలుకులు గురు గురువులార కలికివి కలుకలు ఇప్ట, ధేనువు శతువు మొ కిలికిని కలుకులము | గురుడుంశదబ్ది౦ డూ పత్యయాంతం. క, కలికి కలుకులను న్సా. గురుడు సపట సం కలికి కశలుకుల గుదడవు కా కిలీకికి కిలుపలప గురులు నంబు కలిక్కి కలుకులారా గురుడివి | కలికి కలుకులార గురుడను గుదలము ఇస్తే మనిషి మొ గురుడ్మిని | గుదలం గురుణ్ణి శ ఖైదీ - శద్దిం ఈకారాంతం (ఊఉ) క. గృర్రవి నా ఛ్రెటీ ఖైదీలు గురునిని 4 గుదలను వైదీవి ల్రైలీలు గుదజ్ఞి | ఖైదీని ఖైదీలము నం గుపవి గురుల క థైవీని ఖైదీలను కా గురునిక్కిగురునకు వం ఖైదీ ఖైదీల గురుడికి | నకంప కా ఫవీకి ఖైనీలకు పంబు ఖెదీ ఫై దీలారా, సంబు గురూ, గుక్షుడా (న ఇస్తే ర్‌ శ్ర ము గురుడ రులారా ఇఫ్లే శతుడు సహిన్దుడ్యు మొ క్‌ గురువు-ళద్దిం, ఉకారాంతం (౫9) 7 బాలకుడు కదం డు. అంతం (పం) నా గురువు, గురువులు నో గురువుపు... గురువులు నా బారికుడ్కు వారిపలు గురువును గురుపులము క. బాలకలు వాలకడీవి క్‌ గురువును గురువులను సం, గుదవు గురువుల బాలపడను వాలకులము, కౌ గురువుకు గురువులకు బాలకుడిని, వాలకులం గురువునక్కు బారిపణ్ణే |

40 పద విజ్ఞానం కు. బాలకుని తమ్ముడవ స్ట బాలపనివి తమ్ముడివి క్రల్కు వాలకులిను తమ్ముప బాలపడీని ణ దాలకుజ్ణి తమ్ముడను ఇ తమ్ములమ్మ సం బాలకుని | తమ్ముడిని, తమ్ములం బారకుడి (_. [లలి తమ్ముణ్ణి తమ్ముళ్లమ్ము తమ్ముళ్లం కొ బాలపనకు ణి నాలకనికీ | బాలకులకు సంబు తమ్ముడా, తమ్ములారా స! స౦బు బ్రాలకొ ల తమ్ములార బాలక బాలకులార్వా బాంకుడొ బాలపలాక ం తమ్ముళ్దార్వ దాలపడ తక్కిన విభ క్రిరూపొలు సులభంగా ఇ'స్లే కుమారుడు రాశ్షసుడు, మొ ఊహించుకోవచ్చును కి బాలుడు-ళబ్బం డు-అంతం (పుం )) [0 ఆల్డుడు న శబ్దం డు _ ఆ౦ంతం ఏకవచన రూపాలు బాలకుడు _ - వ ఆలు - లు శదిం వలెనే బహువచఏ రూపాలు, | గ” “నిడు అల్ఫా 2 అలును నా బాదురు బాలుప వాణరము లం బాకురం అల్దుడవు | అల్లురుః క బాలురను వం బాలుర అల్లుడివి స ఆల్వుద్ధ జే కా బాణరప సంబు వొలురారా అలుడను ఆల్భరము చాబొలురార, "అల్టిడని -, అల్లుకం. ఇబ్రే భూపాలుడు సుశీలుడు మొ అల్లుక్జీ - | అల్డాళ్ళము ల అల్లాళ్ళం 0 తమ్ముడు-ళద్దం, డు-అంతం (పుం,) తక్కిన విళక్రిరూపాలు ఊహించుకో నా తమ్ముడు చా ] తమ్ముటెి, వచ్చును తమ్ముజ ఛి

కొన్నిశబ్దాల విభక్తి రూపాలు శ08్రి నప్పంసక లింగ శబ్దములు (11) “గోడ శదిం ఆకారాంతం | ( శ్ర “క్రిటి జబం ఈకారాంతం౦ మ! ది వా గోడ గోడలు నా కిటికీ కిటికీలు సం కిటి కిటికీల నం. గోడ గోగల కిటికీని కటిక కొ చే 3లను కా గోడను గోడలను, క్ట నః నః కిటికీకి కిటికీలకు పడరు గొడలకు ఇళ్లే పట్టి. దివిటీ మొ ఇప్కే పడవ చరిిత పల్పై మొ నా లి యణ క గ్‌ (1%) దిక్కు శబ్దం, ఉకొరాంతం ( వి కత్తి శబ్దం ఇకారాంతం. నా దిక్కు దిక్కులు నా కత్తి కత్తులు కు. దిక్కును. దిక్కులను నే కృద్తిని కత్తులను సం దిక్కు డిక్కుంల సం కత్తి కత్రుల కా దిక్కాన, దిక్కులను, కా కత్తి. కతులను, దిక్కునకు, దిక్కులకు క్‌ తికి కతులకు దిక్కుకు _ అటి అలీ అభ నా ఇనే దారి, అడవి వది మొ, ఇప్దే జబ్బు చూప్పు పలుకు మొ ళా ” ( ఠ్స “చెట్టు శబ్దం, ఉకారాంతం 18) *ములికి ₹ ( ) ము దం, ఇకొరాంతం నా చెట్టు చెట్టులు చెట్టు నా ములికి ముఖుకులు కు. చెట్టును. చెట్టులను చెట్లను యూ ప! క, ముళికిని ములుకులను సం చెటు చెటుల్న చెట్ల యా బ్‌ ళా ళా వం ములికి ములుకుల కొం చెట్టును చెట్టులను, కా. ములికిని ములుకలను చెట్టుకు చెట్లను, ములికి!. " ములుకలకు చెట్టునకు చెట్టులకు

• చెటకు ఇప్టే .విడిది కలిమి మొ లా

( పద విజ్రానం వ్‌ ఫ్‌ ఇది ఇ "ల్యు కబ్దిం, ఉకారాంతం కొ చేత, చేతులను నాం క కాలు కాప చేతను, క్కు కొలున్ము .... కాళ్లను చేతి3 చేతులకు కాలిని ” సం, కొలు కాలి కొళ్ల 0 *నోరు శబ్దం ఉకారాంతం శ, కొల కాళ్ల నా నోరు నోరులు నోర్డు కాలను కొళ్లను నోళ్లు కాలికి కౌళ్టుకు కట నోటిని... నోరలమ, 18 "పేరు _శద్దం ఉకొరాంతం " నోర్లన్కు నా పేడ "పేర్లు పేరులు నోళ్లను -పేరలను నోర్ల్య నోళ్ళ సం పేరు. పేర కా నోట, షి సం నోటపు... నోర్షను, నోరులను కా పేదన “పేరమ, నోళ్లను ల నోట్‌5 నోడులప పేర "పేదలను ఠి నోరకు, "పేరుకు. పేర్లప ళా పేరునకు నోళ్లకు. "ేరికి 21 “ఇలు శద్దిం ఉకొరాంతం నా ఇల్డి, ఇస్త్ర ఇండ్లు 19 “చేమ” శబ్దం ఇకారాంకం క. ఇంట ఇళ్లను ఇండ్డను నా చే ఎమ్మి చేతులు సం ఇంటి ఇళ్ల. ఇండ్ల చెయ్యి కా ఇరిట్సజ్షంటను, ఇళ్లను ఇండ్లను కో. చేతిని చేతులను ఇంటిక్‌ ఇళ్లకు, సం, చేతి చేతుల ఇండ్రకు

కొన్నిశద్దాల విభక్తి రూపాలు థ9గ్‌ వ2 పొలము -ళబం ము-అంతం |! నం, పొలము, పొలముల్కులు నో పొలం పొలా్య ఎయరది, నా పొలమ్ము పొలములు, ర్ట కో కా పొలమును, పొలముల పొలం పొలాల పొలాన పౌలములను క పొలము పొలము పొలిముకు పొలాల పొలం, పొలాలు పొలమునక్కు పొలాలను; పొలమున, పొలములకు పొవానిక్రి పొలములప, పొలాలకు పొలాబ్న పొలాలను ఇటే నిలయము ఆదము, మొ న! న!

4888 ఈ దిగువను మఖ్యమైళ కొన్ని సిర్యనామముల వివి; విభక్తి రూపాలు ఇవ్వజఒకినవి ఈ శన్దాలకము నామవాచక విభ! లో మధ్యమ ౨ ఉత్తమ పుఠషరూపాలు (వల్యేకిముగా ఉండవు సంబుదివాచక విభక్తి ర్తూపాలు కూద ఉండవు ల సర్వనామశద్దములు శి 1 వాడు-ళద్దం డు-(పత్యయాంతం, | 8. ఆమె శబ్దం స్రీ పథమ ప్పరుష

పం, (వథమపురుష. హ్‌ నా మె వా నా. వాడు వార్కు వాళ్టు ఆ ర్కు వాబ్ళ కః వానివి వాడిని వారిని వాళను |" ఆమెను వారిన్మి వాళ్ళను ౮ జ సం వావి వాతి వార్కి వాళ ణం ఆమె వార్శి వాళ్ళ కా వానికి వాడికీ వారికి వాళకు కా ఆమెకు వారిక్కి వాళ్ళకు న! 2 వీడు =ళద్దింం డు- _పత్యయాంతం, | 4 అది - శద్దిం నపుం, (వం పురుష పుం, (పథమపురుష నా. అవి ఆవి నా వీడు వీవు వీళ్ళు ఖే ని వి కో వీనివి వీడిని వీరిని వీళ్లను క దానిని వాటి సం వీవి వీడి వీరి వీళ్ల సం దాని వాటీ- కొ వీనికి వీకికి వీరికి పీకు కౌ దానికి వాటికి ళ్‌

ర! పద విజ్ఞానం క్‌ ఇది శబ్దం, నపుం (వ పపష |8 నేను _ శద్ధిం, ఉ పుం ఉభయలిం, "లె నా, ఇది ఇవి నా నేను మేము, జ్‌ * దీనిని వీటిని మనము (మనం) సం డీని వీటి కృ నన్ను మమ్మ శా వీనికి పీటికి మమ్ములను, 6 సీవు. ళబం, ను పుం ఉళయలిం మనలను ద మీ సం నా మా మన నా నీవు రు కా నావ మాక్కు మనకు క్క విన్ను మిమ్ము మిమ్ము ఆ లను తీ, తాను _ శబ్దం్య ప పు ఉభయలిం, సం నీ మీ నా తాను తాము కొ నీకు మీ కః _ తన్ను తనను తమ్ము తమను 7 త్రమరశవబం, మ ప; ఉభయలిం [| న) తన తమ ద కొ తనకు తమక నా తమరు తమర౦దర క తమరిని తమరందరివి | 10 ఏది -ళబ్దర్య వ పు నప్పం నం తమ తకురందరి | నా ఏది ఏవి / శతమ౪అందరి | 5. దేనివి వేటిని కొ తమకు, తమరందరికి | సం డేని 'వేటి తమరికి | తమళఅందరికి కొ దేనికి వేటికి ముప్ఫై తొమ్మిదవ సరిచ్చేదం వెళ _క్తిక-ము-లు- చైళక్తికముల వర్లీకరణం, శ ర్ర80, వ్యక్తి వస్తువులష ఇకర వ్యక్తి వస్తువులతో గల నసందింఛము నూచించుటక్సై ఆవ్యక్తి వస్తువుకు బోధించే నామముల (నామ కల్నమ్లుఇ) వెనుక వ లా ననావ్రా శ చా. కౌారకబంఛ విశేషణ బంధముల ఏర్పాటులో వచ్చే వదములు వైభక్తికములు అనే

వై భక్తికములు 407 నిర్వచనం 172 (ప లో ఇవ్వ బడినది, ఇక్కడ *వన్తు భబ్దం తిర్యక్కులు వృ లతాదులు జగవస్తువులు, వ్యాపారాది ధర్మములు అన్నింటికీ వర్తి బుందిం

(1) కొమ్మ మీద కోయిల కూస్తున్నది

(9) పిల్లలు తోట లోపల ఆడుతున్నారు

(8) తోట లోపలి పువ్వులు ఆప్తల్లలను ముగ్ధులను చేశాయి

(ఉ ఆయనది వెన్న వంటి మనన్ను.

మొదటి రెండు వాక్యాలరోని 'మ్పైద్ర్శూ కబ్రోనలి అనే 'వైభక్తికములు నామ ములకో చేరి కారకబింధాలను, తమవాతి వాక్యాఎలోని లోపలి ల “వంటి అనే వైళ క్రికములు నామములతో చేరి విశేషణ బంధాలను సిద్ధింప చేస్తున్న విం

4 301. విఠక్తి పత్యయాలు నిర్వహించే వృత్తాన్నే నిర్నహంచే పదాలు కాదిట్టి మీద *లోసలి మొదల్రైన భాషా భాగాఎకు వైభక్తికములణు ఇనే పేరు 'పెట్టడమైనది ఈ క్రింది పస్టకలో మొదటిన్తంభంలోని ఉక్తులలో ఉన్న విభప్రలకు సమానార్థకొ లైన వై భక్తికోక్తులు 'రెండవ స్తంభంలో వాటికెదురుగా ఉన్నవి

() రామున్సి ఇల్లి రామునియొక్క- ఇల్ల

(€)నా ఆస్తి నాతాలూకు ఆస్తి

(8) ఇంట లేడు ఇంటిలో లేడు

(4) గోడను (ప్రాకుకున్నబ్బల్లి _ గోడమీద (ప్రాపతున్నబిల్లి

పె ఉదాహరణలను న! ఒక వాశ్యముగ్లో విభక్తి (పక్యదూణ జేపే పనినే వైభ్యక్తికోక్తులు చేయగలవు అని స్పష్టపడుళున్నది “రాముని అనే విభక్తి రూపానికి ఏ అర్థమో, “రామువియొక్క" ఆనే వై భక్రిక బంధానికి అదే అర్థం. “ఇంట" ఆనే విభక్తి! “ఇంటిలో అనే వైళభక్రో 81 అర్థం నమానమే,

_ విభక్తి (ప్రత్యయాలన్నింబికి సమానార్థకాలైన వ్రైభక్రికొాలు ఉండవు వైభక్రికాలు చేసే పవివి ఆన్నిచోట్రను విభక్తులు చేయలేవు విభక్తి (సత్యయాణు మజ అవి గర! టె చా

63

శ08 పద విజ్ఞాసం సూచించలేని పెక్కు సందింధార్థాలను తెలిపేందుకు తెలుగున అనేక వైభక్తికాలు ఉన్నవి, ఉదా- సుండి వరకు మీద క్రింద వెలుపల వలే వెంట ఎడల పట్ల మొ 4301 ఒకే సదం కారకంగాసు వైభక్తికంగాను ( 174 ప్ర) లేదా విశేషణంగాను, వైభక్తికంగాను ( 1! 78 స ) ్యపయోగించ దిడవచ్చును కొన్ని వైభక్తికములకు కారకంగా గాని విశేషణంగా -గాని పృథక్‌ (సయోగం ఉండదు. (175 177వ చూచేది ఏ కొన్ని ఉదాహరణలు ఆయన లోపల ఉన్నారు (కారకం) ఇంటి లోపల ఎవరును లేర (వైళక్రిం) మీది అరలో పుస్తకాలు ఉన్నవి, (విశేషణం) ఈ ఇంటి మీది కొకి ఆ ఇంటిమీద వాలలేదు (వైళకక్తికం) నా గురించి నీవు ఇంత (శ్రమపడ్డావు (వైళక్తికం) ఆశ్రవి చొలూకు యావదాస్తివి (ప్రభుత్వం వళపరచు కొన్నది (వై భక్తిం) చివరి. రెండు. వాక్యాలలోని గురించి, "తాలూకు అనే వైళటక్రికాలకు పృథక్‌ (ప్రయోగం లేదు ఇ ౪02 వృత్తమను. బట్టి వ్రైధక్రికొలు రెండువిదాలు. (1) కొరీదు వైభ్నక్తికాలు (2) వై శేషణిక వై భక్రికొలు, జ (1) కారకవృత్తం ఉండి" కారకబంధాల ఏర్పాటున నామముల వెనుక వచ్చేవి కొారకీయ వైభక్తికాలు,

వైభక్తి కములు శ09 కలం పుస్తకం మీద ఉన్నది ధనం వలన అనేక (పయోజనాలు కలవు సీ వఠె నేను పిరికిపందను కాను “వు సకంమీది అనే కారకబంధం “ఉన్నది అనే [కీయను న్యక్ష్రపరచును , మీద కారకీయ వైలక్తవం "ప్పస్తకం” అనే నామమును అధికరించను ఆపే *ధనం వలన సీవలె అనే కారరబంధాలలతోని వలన *వలె అనే పదాలు కొరకీయకై భ క్రికొలు (2 విశే షణవృత్తం ఉండి విశేషజబంధాల ఏర్పాటున నామముల వెనుక ల! వచ్చేవి వె శేషణిక వై భ కికాలు, స్‌ు సు కాన్‌ పుస్తకం మీది కలం నాది ధనము వలని (వయోజనాలు 'పెక్కులు నేమ నీ వంటి పిరికిపందను కాను “పు స్తకంమీది (= ప్పస్తకంమీద నున్న అనే విశేషణదింధం *కలరి అనే నామముమ వ్యక్తనరచును. "మీది వైశేషణిక వైభ్యక్షికం “పున్తకం అనే నామముమ అధికరించును, అడే విధంగా వలని, *నంటీ అనే పదాలు కూడ వై శేషణిక వై భకక్తికాలు, శీ 00% వైభక్తికములు పెక్కువిధములైన నంబింధార్థవిశేషములను సూచించును, వాటిలో కొన్ని ముఖ్య మైనవి ఉదాహరణ పూర్వకంగా ఈ దిగువ (దర్శించ బిడినవి, +*అర్టమును బట్టి ఈ విర్గీకరణం జరిగింది, నాననా నలల

• పూర్వ వాశ్యరణాలలో ఈ నై ఛక్రిశములలో కొన్నింటిని మాత్రం సంస్కృత వ్యాశరణ రీతిని విధక్నీ ప్రత్యయాలు గాను, తక్కిన వాటిని విళక్ని తి రూపక అవృయాలు (విభక్త్య ర్థాఖిధాయకమాులు) గాను, పేర్కొన్నారు. కొని తెలుగు భామా తత్త్వం (ప్రకారం ఇవి అన్నీ ఒకే రెనకు చెందిన భాపిభాశాలు (శవం రకవాతి పుటలో)

500 సదవిళ్షానం

(0) స్థానదోధకములు ఎ ఇంటి మీద చెట్టు (క్రింద, దారిలో నా ఎదుట, పార్కువద్ద, నూతి చెంత, గోడ వెనుక, చెట్ల నడుమ, కిటికి గుండా, పాఠశాల నుండి కొమ్మ చివర, తోట వైపు, ఇంటి వెలుసల, నూతి లోపల విగ్రహం ముందు, దాని (పక్కను, గొట్టాల ద్వారా, కొండ వరకు, ఆతని "వెంటి, వన మందు.

( కొల టోధకములు ___ రెండునెలల (కిందట, ఒకనెల తరువాత పెళ్టఐన మీదట, ఒకరోజు ముందు, ఆయిదురోజులి లోగా, మరణించిన ఆనంతరళం, నేడు మొదలు కొని, రేపటి నుండి, నిన్నటి బట్టి, జననం లగాయతు, ఎల్లుండి వరకు, మొన్నటి దాక, ళీను పూర్వం.

(8) కరణ - కర్షృత్వ టోధకములు __ కత్తిత్రో పొడిచాడు క్యర చేత చచ్చింది. పులి చేత మేకచంపబడిండి పోక్టుద్వారా వచ్చాయి. అగ్గివల్టి ర్వంన మయింది

(4) హేతు విమిత్రాడి బోధకములు __ గుండెపోటు చేత మరణించుట, ధనాభావం వల్లి చదువు _ సొగలేదు, నీ మూలాన కుటుంబ నియం[తణం ద్వారా, నాం లానే

విభ_క్రి గ్రత్యయాలుగా జేర్కొన బడ్డవి నిజానికి (ప్రత్యేక పదమాలే కూర్చి గురించి ఇవి *కూర్చుసొ. గురించు. ఛాతువులనుండి ఏర్పడ్డ అసమాపక [కీయర్ను నుండి (నుంచి) “ఉండు (ఉందు) ధాతు జన్యం _ (ఆకాళమునన్‌ -(- ఉండి 2 ఆకాశమున నుండి 2 ఆకాళము నుండి == ఆకాశము 4 నుండి. *చేయి నుండి అ(వ్రర్యయయోగం వల్ల చేత , అదేవిధంగా “తోడు వలను అనేపదాల నుడీ (తోడ, వలని వచ్చినవి కు. అయి = కయి కై కొర (== శతయోజనం) + కు ఇ కొరకు కుల అన్న ==శన్న్య _కు+ాఅంటే-= కంక" లో వల 22 లోపల ఈ పదాల అర్ధంలో సంస్ప్కృరంలో (ప్రత్యయాలు ఉండడం చేత్‌ తెలుగుకో వీటిని 1వర్యయాలు అన్నారు - విభ క్తీ గతిహాపకావ్యయనూలు గా పేర్కోనబడ్డ పదాలు కూడ పైవిధంగా ఉక్పన్నమాలైనవే. కచ్తాటసరం (== అవసరం) ఇ కోసరం = కోవం పరో (== మేర) +5కు 2 వరకు వెలిళ్లపల == వెలుపల

వైభక్తికములు 501 కీర్తి పతిష్టల కై; స్వ్యపయోజనాల కోసం, ఉదర నిమిత్తం; ధర్మార్ధం, జబ్బు నిమ్మళిం చేందుకు అవమానం తో పంగి పోయాడు

(5) సాదృళ్య - (ప్రకార బోధకములు _ సూర్యువి వలె, నిప్పులా (లాగా లాగున) = మునుపటి మాదిరిగా (కితివి చందాన మోస్తరుగా నలహా (వ కారం, చట్ట రీత్యాః అజ్ఞా నుసారం, (8) తారతమ్య టోధకములు . నా కన్న పెద్దవాడు పంచదార కంటె తియ్యచది జంతువుల తో మిక్కింలి పెద్దది (7) ఇతర నందింవ దోధకములు ___ (వివార్థం్య)* నీవు తప్ప నాకు దిక్కు ఎవరు? (విషయం) చదువు గురించి-చింత లేదు (నహార్ట్భ్య నా తోరా (విరోధం) ఎండ అనక్క వాన అనక తిరిగాను. (విషయం) నేను ఆఅంపే మీకు ఎందుకో ఆంతదయ (మూల్యం బియ్యం కిలో మూడురూపాయల చొప్పున అన్ముతున్నారు (న్వయమర్ధం, నీ అంతట నీవు ఆ పని చెయ్యాలి (ఇత్యర్ట్భం సంధ్య అని, ఉష అవి, రజని అని వారికి ముగ్గురు కునూర్రైలు ఉన్నారు (పేర్కొవడం)- చేవు డంటూ ఒకడు ఉన్నాడా? (వదవ్వి. అతను కలెక్టరు గా పనిచేశాడు (వరిమిత్సి వాడు నత్తువ కొలది పరుగెకాడు (అవస్థ) జ్వరం తో నడిచే వచ్చావాః న

5001 పద విజ్ఞానం

శ.3]5, జాతిని దిట్టి వ్వైళక్తికములలో దేళ్యములు, తత్పమాలు కేవల సంవ్య్క్భత్మవత్య యాంతములు, ఆశ్య దేళ్యములు ఉన్నవి క

దేళ్యములు * వలన లోపళ, మీద, చేత కారకు

తత్సమములు మధ్యన్కు ఆనంతరం విమితం మూూన

వంస్కృత (పశ్యయాంతములు ద్వారా రీత్యా, వినా దృష్ష్యా స్టానే

అన్వడేశ్యముణ తరపృన లగాయతు, దరిమిలా, నలఖెయవపరి చ్చే దం మొనా వైభ క్తికముల ఏర్పాటు క!

4 836. (1) తెలుగులో స్థాన - కాలాది బోవకముల్లైన నామములు కొన్ని కలవు : [కిందు మీద, వలమ, లోమ్హు ఎవరు ముదు, వెనుక్క తరువాయి, మొదలైనవి ఇటువంటి నామమలకు వామవాచక విభక్తి, ఇతర విభక్తులు దిహు వచనములు, ఉన్నాయి ఉదాహరణలు ;

దావి ముందు వెనుకలు తెలియవు. (వామ, వి)

(కందు, మీదు, కానక (పవర్తించ రాదు, (కర్మ, వి.)

ఇమమ్ము రాగి తోను గా గల లోహములు. (వామ. వి)

తరువాయి వచ్చే నంచికలోహాడంకి. (కర్మ వి) జయన మాటకు ఎదురు లేదు. (వామ”వి | ఎదుటి వ్యక్తివి గుర్తించి మాటారు. (వంవింధ. వి ) టించికి చూడు. మీద ఉవ్నదిం (కొరక వి)

వైభక్రికముల ఏర్పాటు 500) “పెని ఉదాహరించిన వాటి వంటి నామముల తుదిని అ" (ప్రత్యయం చేరుట వల కౌారకీయ వెభకి కములు ఇి (సత్యయం చేరుట వల్ల వైశేషణిక వైభకక్తి ళా కజూ్క= అతి శాం ఆజా న్‌ా! కములు ఏర్పడు కళున్నవి కొన్నిచోబ ఆ ఇ _ (పత్యయాల ముందుట, ట్కు త - వర్ణములు వచ్చును, ఉదా __ మీదు (నామం) __ మీద్య మీది, వలను __ వలన్క వలవి, లోను _... లోన్స లోని, ఎదురు _.- ఎదుట ఎదుటి, తపవాయి ___ తరువాత్య తరువాతి సె (2 కొన్ని ధాతుపులను౦డీ పుట్టిన అనమాపక (క్రియలు వైళకికములుగా ఉపయోగ పడుతున్నవి ఉదౌా, కూర్చు (ధాతువు) ఎ కూర్చి; పట్టు బట్టి తక్కు అనా తక్కు ఆను __ అని ఆనక్క ఆంటూ (8) కొన్ని వ్లైలక్తి కములు నహజమైనవిగా కవిసిస్తున్నవి వలె (కారేయ వ్రై) ; వంటి (నై శేషణిక వై), యొక్క (వై వై) తాలూకు (వై వై.) బింటి(వై వై) శీ 107 ఈక్రింది పట్టికలో మొదటి స్తంభంలో నామములు ఇవ్వదిడ్డాయ్యి రెండన _స్తంభములో వాటినుండి పిర్పడ్డ కారకీయ వైభక్రకములు మూడన _స్తభములో వైశేషణ్‌క వ్తైభక్రికములు ఇన్వబిడివవి, ఉదాహరణలనువిట్టీ వ్రైళకి కముల ఏర్పాటున కలిగే వర్ణ వికారాలను (గహించాలి. నామం కారకీయ్యవై వై శేషణికవై వలను వలన వలని

అగ 508 పద విజ్ఞానం శీ 875, జాతిని బట్టి వైభక్తికములలో దేశ్యములు, తత్సమాణు కేవల సంస్కృత పత్య యాంతములు, అన్య దేళ్యములు ఉన్నవి దేశ్యములు * వలన లోనల, మీద, చేత కారకు తత్చమములు మధ్యను ఆనంతరం నిమితం మూ౮న సంస్కృత (పత్యయాంతములు ద్వారా రీత్యా, వినా దృష్ట్యా స్టానే, అన్య దేశ్యములు తరపున లగాయతు, దరిమిభా, నలభెయనవనపరి చ్చే దం మ్‌ వైభ క్రికముల ఏర్పాటు వణ ల! శీ 000, (0) తెలుగులో స్థాన - కొలాది బోఛకములై న - నామములు కొన్ని కలవు, (క్రీందు మీదు, వలను, లోను, ఎమర్శు ముందు, వెశుక్క తరువాయ్యి మొదలై సవి ఇటువంటి నామములకు నామవాచక విభక్షి, ఇతర విభక్తులు దిహు వచనములు, ఉన్నాయి ఉదాహరణలు ; దాని ముందు 'వెనుకలు తెలియవు. (నామ వి) (కందు, మీదు, కానక (పవర్తించ రాదు (కర్మ వి) ఇనుము, రాగి లోను గా గల లోహములు, (వామ వి.) తరువాయి వచ్చే నంచికలోచూడండి (కర్మ వి) ఆయన మాటకు ఎదురు లేదు (నామ "వి ్ర ఎదుటి వ్యక్తిని గుర్తించి మాటాడు. (నంబంధ వి) (కిందికి చూడు మీద ఉన్నదిం (కారక వి

వైళక్తికముల ఏర్పాటు 603

పెని ఉదాహరించిన వాటి వంటి నామముల తువిని అఆ (ప్రత్యయం చేరుట పల్టి కౌరకీయ వైళక్తి కములు ఇ” (ప్రత్యయం చేరుట వల్ల వైశేషణిక వైభకకి కములు, ఏర్పడు తున్నవి కొన్నిచోట ఆ _- ఇ _ (పత్యయాల ముందుట ౦ట్కత - వర్ణములు వచ్చును,

ఉడా _- మీదు (నామం) __ మీద మీది,

వలను __ వలన్మ వలని, లోను __ లోన్స లోని;

ఎదురు __- ఎదుట, ఎదుటి, తరువాయి __.. తరువాత, తరువాతి

(ఓ) కొన్ని ధాతుపులనుండి పుట్టిన అనమావక (క్రియలు వైళక్రికములుగా ఉపయోగ పడుతున్నవి

ఉదా, -- కూర్చు (ధాతువు ఎ కూర్చి; పట్టు ఎ బట్టి, తక్కు తక్క, ఆను __ అని "ఆనక్క అంటూ

(8) కొన్ని వైఠక్తి కములు నహజమైనవిగా కనిపిస్తున్నవి

వలె (కారీయివై ) ; వంటి (వై శేషణిక వై) ఏ; యొక్క (వై వై): లాలూక (వై వై బంటి (వై వైై

శీ 307 ఈక్రింది పట్టికలో మొదటి స్తంభంలో నామములు ఇవ్వదిడ్డాయ్హి రెండన స్తంభములో "వాటినుండి సిర్పడ్డ కౌరకీయ మైభక్తికములు మూడన _స్తంళభములో వైశేషణిక వ్వైభ్‌క్రికములు ఇవ్వదిడినవి, ఉదాహరణలన్సబిట్టీ వైళ్తక్సి కముల ఏర్పాటున కలిగే వర్ణ వికారాలను గహించాలి. నామం కారకీయ్యవై వై శేషణిక్కవె వలను వలన వలని

004 పద విజ్ఞానం లోను లోన లోని తోడు తోడ తోడ్కి తోటి మీదు మీద మీది శ్రీందు (క్రింద క్రింది చివురు చివర చివరి ఎదురు ఎదుట ఎదుటి బియలు దియట దియటి నడుము నడుమ నడిమి శుద తుద తుది చేయి చేత చేతి తరువాయి తరువాత తరువాతి వెనుక వెనుక 'వెనుక్క వెనుకటి పయి సయిని పయి (ప్రక్క ప్రకశ (స) ప్రక చెంత చెంత చెంత లో తోవల లోపలి వెలి 'వెలుసల 'వెణవలి కొర కొరక కొరకైన వర పరక వరకటి ఆది అందు ఆందలి మధ్య మధ్యను మధ్య మూలం మూలాన

వైభక్తికముల ఏర్పాటు 505 శ 008. ఈ కింది పట్టికలో ధాతు నిస్పన్నములైన వైళక్రికనులు ధాతువు కారకీయ చెం వై శేషణిక వెం గురించు గురించి గురించిన ళహర్చు కూర్చి జా కూర్చిన అగు గొ గాక ఆయి న అను ఆని అనక సౌ ఆన్న అంపే ఆయా | అనే తప్పు తప్ప నా పటు బిటి న బా! ప! ల్‌ ఉండు నుండి న ఉంచు నుంచి ఆవాల తక్కు తక్క్‌ం ఎ కాకు దాకొ దనుక న విండు నిండ ము ఆరు ఆర న తీరు తేర పోలు ఫోలె ఐల బోట్సి వంటి దలె సూచన = *అ' (వత్యయాంతములైన వైభక్తికములు చారిత్రకంగా (ప్రాచీన మూ ము పట ర =; భాషలో అన్‌ - (వత్యయాంతములు వలన లోన, లోవల, (క్రింద మొదలైన రూపాలకు వలనన్న్‌ లోనన్‌ లోవలన్‌్క్‌ (క్రిందన్‌ మొదలైన వాలంత శీ

506 పద విజ్తానం హా ఖే (నకౌరాంత) రూపాలు కొవ్యభాషలో కనిసించును తస్పన్‌, దాకన్‌ దనుకన్శొ విండన్‌ పోలెన్‌, గాన్‌ వంటి నకారాంత ర్రూపాలు కూడ కావ్యభాషలోనే కవిపించును నేటి కవితలో కూడ క్వాచిత్యముగా ఇట్టి నకౌరాంత పదాలు ఛందోరకణార్ధం కవులు సమోగించడం కద్దు ఉత్వవిశష్టముగా * క్రిందను “నడుమను మొదలైన రూపాలు నేటి భాషలో ఉన్నవి. నలభెఒకటన పరిచ్చేదం మ్‌ వెభ కఠ మూలములు జా వాతీ

ఈ లి08 ఒక నామంతో వైభక్తికములు చేరేటప్పుడు ఆనామం (పాతిపదిక రూపం మార్చు చెందును వైభక్షికావికి ముందు ఉన్న నామంయొక్క రూపన్వే వైభక్రిక మూలము అనబడును, దీనినే పూర్వ వైయాకరణులు శవిబ క్యంగం? అన్నారు. జా

1 తరచుగా నామముల సందబంధవాచక విభక్తిమీద వైభక్రికములు చేరి వై భృక్తిక బంధములు ఏర్పడును *క తితో అనే ఉక్తిలో కత్తి నందింధవాచక విభక్తి, “తో? వైభక్తికం, "కత్తి అనే నామమును అధికరిస్తున్నది వైభక్రికం అధికారిసదం తత్పూర్వ నామం /నామకల్చం) ఆత వదం,

ఈ క్రింది ఉక్తులలో మొదటి పదములు నామముల సంబంధ వాచక విభక్తి రూపములు వైభక్రికమూలములు తరువాతి పదములు వైళ క్తికములు

చెట్టునుండి, గురువు వద్దం ధవంకోసనం మికుని పట్ల, ఇంటిలోపల, నూతిదగ్గర;ి నీటిమీద కాలికింద, పరిస్థితుల దృష్ట్యా అందరియందు

ళి అ ళల

శ. నామముల నామవాచక విభ క్తిమీద కొన్ని వైభ క్రికములు- చేరును: నేనంటే (నేను + అంపే) ఆయనవ ప్రీతి మెండు? అసే నాక్ర్యంలో “నేను ఆనే నామవాచక విభ క్రిమీద "అంటి అనే వైళ క్రికం చేరి "నేనంటే" అనే కారక

వైభక్తిక మూలములు 5007 బింధం ఏర్పడింది ఃనాయెడల అవి దాని అర్హ నామవాచక విభక్తి పై చేరే వైళ కికములు క్రీయలనుండి పుట్టినవి

మరికొన్ని ఉదాహరణలు_ సీవు త్రస్స రాము డని, నేడు మొదలుకొని, కడుపు నిండ, మన సార, కరువు ప్రీర్శ ఉపాధ్యాయుడు గా వర్రునలు వకసలుగ్యా మూడు దినాలు గా ఇది వరకు

చివరి ఉదాహరణలోవి “వరకు [కియోజవ్యం కొదు +*వర ( ఇ మేర ఆనే నామమునుండి పుట్టినది వాడుకలో *ఇది, అది మొదలైన సర్వనామము లపై *వరకు అనే వెభకికం చేరుతున్నది

య్‌ యట అత

8. కొన్ని వైభక్తికములు కర్మవాచక విభక్తిపై చేకును, ఇవి కూడ (క్రియా

ఉదాహరణలు ; దావిని గృర్రిచిఖ్య ఏనుగును కూర్చి; పవిని బట్టి, ఆజ్ఞను అనుసరించి, దేళదోహులను గ్లాం

4 పిగ్యవత్యయాంత కొరక వాచక విభక్తి మీద కొన్ని వైభక్తికొలు చేరుతాయి,

ఉదా =- దావికి త్రోడ్సు తెచ్చుటకు గాన్న, దీనికి మారుగా, డబ్బుకు బదులు; రేండింటికి నడ్తుమును, నీక్కు నాకు వృధ్య;

పయి ఉక్షులను కారకబంధాలుా వాక్క్యొలలో ఉపయో%9చవమ్నును దానికి తోడు ఆప్పుల బాన ఎక్కువ అమింది ఆన్న వాక్యంలో “దావికీతోడు కొరక

ఈ ఛారిక్రకముగా సరించి ఆవే అసమాపక (శికుక. దానిని అచీ సర్వనామం కర్మ వ్యాశరణరీత్యా ఇది వైళ్ళక్తిళముగా పరిణమిందినట్లు ఇఖావింపవచ్చున, *నా గురించి చంటి ఉక్తులం కూడ ఉన్నవి. నా ఆనే సంబంధ వాచక విభవ గురించి? 'చేరుటవల్ల ఈ ఊక్తీ సిద్ధించును కూర్చి, బట్టి మొదలైనవి కూడ (క్రియావ్యుర్పన్నమా వైన వైళభ క్రిళమాలే.

$ 'తోడు అనీ పదంకారకమనీ *దానికీ ఆనే కారక వాదక విభ తోడు ఆనే కారకాన్ని వ్యచ్తేతరస్తున్నది ఆన్స్‌ చేప్పవచ్చును ఈ (స్మకీయ కన్న తోడు మొవలైన "వెళ క్సికాలు ముందుఉన్న కారక వాచక విళ_క్రిపె చేరుతాయని చెప్పడమే లెస్స

508 సద విజ్ఞానం బంధం, *ఎక్కున ఆయింది అనే ఆభ్యాత భాగమును వ్యక్తపరచును "తోడు శారకీయ నెభక్రికం, దానికి అనే సర్వనామమును అధికరించును, *సీక్కు - నాకు మధ్య" అన్న కారక బంధంలో *మధ్య) అనే వైభక్తికం వీక్ర * *నాక అనే "రెండు సర్వనామములను ఆధికరించును

క ఆసమాపక (కియలవై వైభక్తికములు చేరే రచనా సంప్రదాయం తెలుగులో విరివిగా ఉన్నది, *వారు వచ్చిన తరువాత ఆనే సదబంధంలో వచ్చిన ఆనే ఆసమావక [క్రియ యుగ్మభాషా భాగము, [కియావిశేషణం, *తరునాత అనే వెళ కికము నామముల మీద చేరే రీతిగా వచ్చివి అనే క్రియమీద కూడ చేరి దానిని అధికరించును.

మరికొన్ని ఉదాహరణలు _ వచ్చే టందుడు, చెప్పక ముందు, రాక మునుపుః పోక పూర్వంః విన్న మీదట, చెప్పి నట్లు, కదలే త్రోగ్యా నహాయ వైడే నిమిత్తం, కుదిరిన పైని, ఆడీగిస అనంతరం, కోరిన మూలాన చేరిన వెంటనే, తప్పి నందున్న మారిన రీత్యా ఆగిన దృష్ట్యా; ఓడిపోయి నందువల్ల, మున రిం ఆ(పత్యయాంత అసహూపక క్రియలు నానుకల్పములు. వాటిమీడదకూడ వైళక్తికములు చేరును ఆయనకు ధనం ఉండబట్టి అనే వాక్యాంశంలో 6ఉండ బట్టి ( జ్బ ఉండుటను బట్టి, ఉండుట వలన) అనేది వెభక్రికో క్రి బటి

క అ స్వా చాప గ!

వైభక్తికం, “ఉండి అనే [క్రియానామమును అధికరించును

మరికొన్ని ఉదాహరణలు ;. తగిన ఆవకౌశం లభించదబటి, అతడు వరీ

బి

క్షలో చక్కంగా (వాయబట్టి బిట్టి అనే వైభక్తికం తన్న ఇత్రర వైభక్రికాలు అసత్యయాంత (కియానామములమీద చేరడం కనిపించదు.

7. కొన్ని విశేషణములమీద వైభక్తికములు చేరుట కలదు, ఉదా - అస్పటినుండి ఇస్నటి వరకు, అచ్చటినుండి; ఎక్కడి దాక; నిన్నటి బట్టి ఇంత టితో; ఆ తరువాత,

వైైభక్సిక మూలములు 6509

*ఆప్పటి” ఆవే పదం విశేషణం; "ఆప్పుడు అనే కారకమునుండి ఏర్పడి నది. 'నుండి అనే వైళ కకం *అప్పటి” అనే విశేషణమును ఆధికరించును. ఆశ్టే తక్కిన ఉక్తుల ఏర్పాటు ఊహించుకొన వచ్చును.

8 కొన్ని సాంస్క్య్భృతిక నమాసాలలో తత్సమ వైళక్తికనులు ఉండును “ధర్మారం అనే నమానంలో అర్థం" వైభకక్తికం “ధర్మ శబ్దమును ఆధికరించును, ధర్యార్థం = ధర్మం కొరకుం

మఠికొన్ని ఉదాహరణలు - వివాహ నిమిత్తం తదర్థం కొర్యసిర్ద్వర్థం్య ధనరూపేణ; కొస్త్రరీత్యా మొద త్రైనవి

చివరి రెండు ఉదాహరణలలో *రూపేణి, రీత్యా అనేఏ సంస్కృత (వళ్య యౌాంత వైభక్రికములు

08, కొన్ని వైభ్యక్రిక దింధములపై వైళ క్రికములు శేదట కలదు కనూతిలోనుండి అనే ఫదదింధములో "నుండి అనే _వెళక్రికము నూతిలో” ఆనే వైభక్తిక బంధమును అధికరిందును “లోనుండి” అనే దానిని సంయుక వ్లైలక్తికముగా పేర్కొని, నూతి అనే నామమును అధికరించునవి కొడ చెన్న వచ్చును ( 7) ప. చూచేది )

మరికొన్ని ఉదాహరణలు * అందరి తోపాటు చెటు మీదినుండి, దాని

ల! శ్రీంది వరకు, ఇంచి _పైనుంచి, గుండె లోపలిదాక,.

“నాతో సహి అన్నచోట 'నాతో” అనే వైళ క్రికో క్రి *'పహ?” ఆనే కొరకమును ఆ్మకయించును అని చెప్పవచ్చును *ఇంటిలోవలె *సీటిలో మాదిరిగా మొదలైన ఉద్తలు కూడ ఇటువంటివే,

నలఖె రెండవ పరిచే ఛదం కమూనా వైభ ే బంధముల అన్వయం శీ 400 కారకీయ వైభక్తి కోత్తులు కొరక బంధములు ఇవి (క్రియలు, విశేషణములుు కారకములతోను ఈ మూడు భాషాభాశముల వృత్తము గల యుగ్మ భాషాభాగములతోను అన్వయించును కే చెట్టుమీద ఉన్న పిట్టను బోయవాడు ఒక బాశముకో చంపవినాడు. *వాణముతో కౌరకీయ వైభక్తిక బంధనము, చంపినాడు' అనే (క్రియను వ్య క్తపరచును. చెట్టుమీద -కొ వై దింఫము “ఉన్న అనే [క్రియావిశేషణమును న్యక్త పరచును 2 తరగతిలో సీతకన్న మంచి బాళిక లేదు. సీశఠకన్న _ కా, వె దింధము, “మంచి ఆనే విశే్షణమును వ్యక్కపరచును 8 సీఠ రాణికంటె చక్కగా వీఇవవాబించగలదు. రాణ్‌కంటు - కాం వ్వ దింధము, “చక్కగా” ఆనే కారకమును వ్య క్రపరచును శీ అతడు మాటలలో మికీ=లి నేర్చరి. మాటఎతో -కౌంవె బఐ౨వము, (నేర్పరి అనే విశేషణ నామమును వ్య క్రపరచును ర్‌ రెడ్డిగారు (గౌమస్టుళందరిలోను మిక్కిలి పూజనీయులు, అందరిలోను _ కౌ వె దింసము పూజనీయుబణు అనే విశేషణ -వామ- మును వ్యక్తపరచునుం 6 చెరువు మధ్శను ఒక బాలుడు ము9%పోతూ ఉండగా ఒకయువకుడు ఈదుకొని పోయి రకించినాడు

వె భక్షికబంధముల ఆన్వయం గ్‌11 చెరువు మధ్యను _- కౌ, వై బంధము, “మువిగిపోతూ ఉండగా అనే శ్రీయాకారకమును వ్య క్రవపరచును 4 (01 వెళీషణీక వళ కికోకులు విశేషణ బంధములు. ఇవి నామములక్షు యూ ఇబ తాత వాని నామకల్పములైన ఇతర సదములకు ఆశితములై వాటినీ వ్యక్తపరచును, శ్రే ఇంటిలోని పోరు ఇంతా ఆంతా కౌదు, ఇంటిలోని _ న్తైశేషణ్‌క వైభ కిక బంధము, పోరడు అనే నామమును వ్య క్తపరచును శ్రి తనతాలూకు ఆస్తి ఆయన ఆనాఢ శరణాలయానికి (వాపి యిచ్చేడుం తనతాలూకు - వై న్లై దింధము, *ఆస్లి అనే వామమును వ్యక్త పరచును. 8) కుమార్తెల పెళ్ళిళ్ళ గురించిన చింతవల్ల ఆ దంపతుల కుంగి పోయారు, పెళ్ళిళ్ళ గురించిన - వై వై దింధమ్మ “చింత అనే నామమును న్యక్త వరచును నలభై నమూడవ పరిచ్చేదం చెభ కికముల ఉపయోగములు మా అవాలి 4 409 విభక్తుల వలెనే వైభక్రికములు కూడ కరణ - హేతు. రీతి - కొల = స్టల = విషయ = విర్ధారణాది సంబంధములను తెలుపుటకై " ఉపయోగ వడును, (పయోగ రీతినిబట్రి ఒక వైభ క్రికమే ఒకటికన్న హెచ్చు సందంధార్డ ( ల యా అక్‌ ఇ ఖ ములను తెలుప సమర్థమై ఉండవచ్చును. తెలుగు వైళక్తికముల (ప్రయోగ వైళస్ట్రం తెలుపుటకు ఇక్కడ కొన్ని ఉదాహరణలు ఇవ్వబడినవిం

512 పద విజ్ఞానం

కీతో - తలంతో (వ్రాస్తున్నాను, వాడు నాతో మాటాడడు రాముడు పీఠా లత్మీణులతో అడవికి వెళ్ళెను, అతనితో సాటి ఎవరు? నీతో నావ సంబంధం లేదు. ఎవరితో నాబాధ మొర పెట్టుకొనేది? వర్షం కురవనడంతోనే వాతావరణం చల బడినది, జ్వరంతో నడీచి వచ్చాడు

జి చేత = పులిచేత మేక చంపబిడ్సినది. మకూచికం చేత పెక్కుమంది మరణించారు సీచేత నొకు ఈ ఆవమానం కలిగినది. సామంచేశ. వాడు లొంగడు. "

శ్రి మీద - చెట్టుమీద కాకి వాలినది. ఆకాళంమీవ చుక్కలు (ప్రకాళిస్తు న్నాయి, అతనిమీద ముగ్గురు ఉన్నతాధి కొరులు ఉన్నారు, ఆటలమీద ఉన్న త్‌ర్ద చదువుమీద లేదు వాడు తల్లిదండ్రులమీద కోపగించి పారిపోయాడు నీవు ఆమాట మీద నిలబడాలి, కష్టాలమీద కష్టాలు వస్తున్నవి ఏనుగుమీద ఒకవ్యానం (వాయండి ఇంటిమీద ఆరువేలు అప్పుతెచ్చాను నామీద ఒట్టువెబ్యు, ఒవన్చందంమీడ వారు నంతకాలు చేశారు,

శ (కింద = దాబసారి చెట్టక్రింద విశ్రమించాడు ఆకన్నిక్రింద పదిమంది వనిచేస్తున్నారు దానవర్మాల క్రింద రెండువేలు ఇ మైనవి

క) నుండి = ఇంటినుండి ఇళ్చిడే నస్తున్నాను. సీ నుండి ఈ చిక్కు. వచ్చి నది. ఒక సంవత్సరం నుండి ఆతడు శ్వాసరోళంతో బాధపడుకున్నాడు. ఈ చిక్కులనుండి దియటపడే ఉపాయం లేదా? వియ్యం వర ఈ రెండేళ్ళలో నూరు రూపాయలనుండి రెండు వందలకు పెరిగినది

ఠి లో = చేపదు సీవీలో జీవించుకుు ఆవు మాసాఎంరో ఈ పని పూర్తి కావలెను ఆదగో మాటలో వచ్చాడు దారిరో అకకు స్పృహతప్పి పడిపోయాడు. నలుగురు అన్నదమ్ములలోను రామం పెద్దవాడు, ఈ విషయంలో మ్యాతం నీతో నేను ఏకీభవించను. చదరంగంలో అతనికి సాటి మరొకడు లేడు,

గ్ర ముందు - నాలుగు రోజులముందు నీవు వచ్చిఉంకే బాగుండేది. మా గుమ్మం ముందు నిఎదిడక్కు పో, ఆమెముందు ఇతర దాలికలు ఎందుకూ పనికి రారు ఆతడునా కళ్ళముందు పుట్టాడు,

'వైభక్తికముల ఉపయోగములు ర్‌10

శ్రి వద్ద ఇ ఇంచీపద్ద నేశు ఒక్కుడనే ఉన్నాను (ప్రస్తుకం నావద్ద చిల్లి

గవ్వ అయినా లేదు ఆవార్యుల వారి వద్ద ఆయన కావ్యనాటకాలు. చదువు కొన్నాడు నా వద్ద ఈ వేషాలు పనికి రావు,

థి ద్వారా = కొలువల ద్వారా ననీజలాలు పొలాలకు అందించడం జదగు తున్నది పోష్టుద్వారా ఈ (గ్రంథాలు తెప్పించాను మీ ద్వారా తప్ప ఈ పని సాధ్యం కాదు,

0. మధ్య = అడవిమధ్య కుటీరంలో ఆ శవస్వి ఉండేవాడు ఆ దంస తుల మవ్య అభిప్రాయ భేదాలు తలయెత్తిశవి రెండు (గామాలమధ్య ఒక చెరువు ఉన్నది.

[ఏ గా - అయిమ రోజులుగా ఎడతెరపి లేక వర్షం కురుస్తువ్నది అతడు గొవ్ప వైణీకుడుగా పపిద్ది పొందినాడు, ఆయన ళన ఆప్లిని నాలుగు భాగాలుగా విభజించాడు.

12. బటి = రాబడిని దిన వ్యయం ఉండాలి మొన్నటిబటి అతడు జ్వర

రా బి న! స్తుడె ఉన్నాడు. దేవివిబట్లి మీరు ఈ విర్ణయానికి వచ్చారు? నలఖై నాలుగవ పరిచ్చేదం క్రియలు సమాపక = అసమాపక = (కియలు.

శీ,408 వ్యక్తి వస్తుపులను ఉద్ధేశించి ఏదో ఒక విషయము చెప్పుటక్తై ఉప యోగవడేది, వ్యాపాఠాదులను బోధించేది ఆయిన పదమునకు “క్రీయి అవి పేదం “చేయుట. ఉండుట ,' అవుబి_ఇవి వ్యాపావాదులనో ఆంతర్జ్షతములు. (1స)

పజులు ఎగురును. ఆయనకు సంతానం లేదు. ఆతడు విద్యావంతుడు కొడు. రన్‌

ఇద

$14 పద విజ్ఞానం

శ 404 వాక్యపరినమాప్తి చేయగల [కీయ నమ్యగ్మకియి ఆనఐడును, ఏకఫదపమ్మగ (క్రియలు నచ్చాడు, ఉన్నది, (వాసినావు రార్కు. చేయము మొదలైనవి బహుపద సమ్యగ్మక్రియలు వస్తున్నారు, రాలేదు పాడగలడు, చెప్ప బడినది రాడాయెను, చేసినారుకారు, (వ్రాయవలసి ఉన్నది మొదలైనవి

యక్‌

శ 406 (1) వాక్యపరినమాప్తి చేయగల ఎకపద (క్రియలు సమాపక (క్రియలు * ఉన్నాను, లేదు, రాడు వచ్చావు, అయ్యెను, వద్దు మొద త్రైనవి

(2) వాక్య పరినమ్మాప్తి చేయలేని (క్రియారూపాలు అసమాపక్స్త (క్రియలు వెళ్ళి, వెన్నతు వచ్చిన రాక్ర ఇస్తే ఇన్వని, చేయుట చేశొక్క మొదలై పవి

అసమాపక [క్రియలలో కూడ బహుపద _ అనమాపక్ర (క్రియలు కలవు,

• వ్రాయబడిన ఆనే అసమాపక (క్రియను ఆర్థముచేత ఒక్కటిగానే. పరిగణ్‌ంచాలి దీనిలో “వ్రాయి, 'దిడిని అనే రెండు అనమాపక [క్రియలు ఉన్నవి "*వెళ్ళవలపి ఉన్న తెలియజేసి, మొదలైనవి బవాపద _ అనమాపక (క్రియలు

ఈ (కింది జటిలలోని యుగ్మభాషా +భాగములైన [కియలు ఆఅనమాపక (క్రియలు.

(1) తగిన బొషధం నేవించకుంటే (2) ససధానమర్శిత్రి ఆసినుడు కౌగా (8) ఉద్యోగం లభించాక(4) ఆళోవన్ని చేత నిర్మించబడిన (5, ఆదికవివాల్మీకి రచించిన (6) విద్యార్ధలు మాటిమాటికి సమ్మెలు చేయుట,

న!

శీ 400, దబిహుపదనమగ (క్రియలలొ చివరివదం నమాపక (క్రీదః తత్చూర్వ పదంగాని పదాలుగావి తరచుగా అసమాపక (క్రియల కొన్ని చోట్ల శెండు సమాపక్యక్రియలు చేరి ఒక సమ్యగృక్రియ అవ్వుతుంది,

+వాయవలపి ఉన్నది , అనే సమగ (కియలో మొదటి రెండు పదాలు ఆసమావక (క్రియలు చివరి పదం “ఉన్నది” సమాపకం " *చేసినారు కారు అనే సమ్మగ (క్రియలోని రెండు పదాలును నమావకొలే (115 (వ)

నలఖై ఐదవ పరిచ్చేదం భావనా ధాతువులు

శీ.407. సమాపక _ అసమాపక (కి యలలోని తుది ప్రత్యయములను తొలగించగా మిగిలిన [క్రియామూవిమునకు *ధాతువు అని "పేప చెప్పాడు, చెప్పి నాన్కు చెప్పి, చెప్పుతు చెన్సక, చెప్పుట చెన్సడం, చెప్పాక, చెప్పితే, చెన్నని, చెప్ప _ ఈ [క్రియారూపము లెల్బి ఆర్థవంతములైన పదములే వీటి కన్నింటికి మూలం *చెప్పు అనేది ధాతువు దీవి మీద (ప్రక్యయాలు చేప్పటవల్ల అరక్థవంతము లైన సమాపక క్రియలు అశమాపక (క్రియలు ఏర్పడుతున్నవి తెలుగు ధాతువులు ఉకారా౦ంతములు

చెపు శ ఇ ఎ చెప్పి చెప్పు [తు = చెప్పుతు చెప్పు + ఇని చెప్పిన చెప్పు [. ట ౬ చెప్పుట, చెప్పు _. ఆడం == చెప్పడం, చెప్పు _ అ = చెప్ప చెప్పు 1. ఆక ఇ చెప్పాక చెప్పు + ఆడు = చెప్పాడు, చెప్పు _ ఇన - ఆను = చెప్పినాను ఈ విధంగా రాతువు మీన వివి; (సత్య యాలు చేరుట వల్ద క్రీయలు ఏ ర్పడునుం

“చెప్పు ఆనే ధాతువు [క్రియకాదు పదంకాదు, పదాంశం మ్మాతమే దాని "మిదొచేరీన (ప్రత్యయాలు కూడ పదాంళొలే ధాతు - (పత్యయయోగంవల్ధి (క్రియలు పిద్ధిస్తున్నపి “నీవు ఛెవ్పు' అనే వాక్యంలో *చెప్పు అనేది [క్రియ్మ ఒక వదం, ఇది విధిని బోధించే [కియ, మధ్యమ పురుష, ఏకవచనం ఈ రూపం. ధాతు రూపళితో సమానంగా ఉన్నది ఇక్కడ ధాతువు మీద చేరే ప్రత్యయం లేదు కాబట్టి (వత్యయం “(హవ్యం ఆంటాము,

కొన్ని ధాతువుణ' ఉండు ఆగు, చేయు (వ్రాయ, వచ్చు పోవు, ఆడు చదువు తిను, పఠించు అనుభవించు, గర్వించు మొదలై నవి

ఈ 498. ధాతువులమ సేర్కొనుటలో [కియానామం. కూడ ఒకొళ్యప్పుడు, ఉపయోగపడును, చెప్పుట (చెవ్పడం) (వాయిట్క తినుట, ఆనభవించుటి, ఉండుట అగుట వవీటిని వ్యాపారాది బోధకముతైన ధాతువులుగా పరిగణించ వచ్చును

జర 516 పద విజ్ఞానం

శ (09. కొన్ని ధాతువులను ఎవీర్దాంతము లైన ఏకాక్తరములుగా పేర్కొన పచ్చును "వచ్చు" ధాతువును *రా ధాశువుగా కూడ చెన్సవచ్చును ఇందుకు కారణం కొన్ని [క్రియారూపాలు *రా నుండి ఏర్పడు తున్నవి రాదు రాడు, రాక్క రాన్మి రా, “నీవు రా అన్న వాక్యంలో “రా అనే [క్రియ మధ్యమ పురుష, ఏకవచనం విధ్యర్థకం చెప్పు అనే వివ్యర్థక రూపమే ధాతువు అయినజ్హే. *రా ధాతువు ఆనుటలో అనౌచిత్యం లేదు

మరికొన్ని ఏకొత్సర ధాతువులు పో (పోవు), తే (తెచ్చు, ఈ (ఇచ్చు, కో (కొను

శ 410 ధాతువులను జాతినిదిట్టి దేశ్యముఎ, తత్సమముళలు తదృవములు, ఆఫస్యదేశ్యములు అని నాలుగు విధాలుగా పేర్కొన పదును

1. మొదటి నుండి అం్భధదేశ వ్యవహారంలో ఉన్నవి. పంవ్కృత నంబింధం లేనివి (ద్రావిడభాషా కుటుంబమునకు చెందినవి, అయిన ధాతువులు దేళ్యములు ఉండు ఆవు (అగు), ఇచ్చు, వెడల్ము (వ్రాయ, తీయు చదువు, వెలుగు చచ్చు, తిను, కట్టు, మొదృలైపవి

బి సంస్కృత ధాతువుల నుండి లేక సంస్కృత శబ్దముల నుండి వచ్చి నవి తత్సమ ధాతువులు సృజించు,. జనించ్చు గౌరనించ్తు. ఆహ్వానించు, మొదలైనవి,

8. నంస్క్భృత పదాలు వికారం చెందుటవల్ల పీర్పడ్డవి తద్భవ _ ధాతువులు* 'నంతోష శబ్దమునుండి పుట్టిన తదృవ శబ్దం *“సంతనము, తదృవ ధాతువు “వంత సించు”, నిదురించు అచ్చెరువడు అఆసించ్చు పరికించు, సేకరించు మొదతి నవి

శృ ఇతరభాషా వదముల నుంకి ఏర్పడ్డ ధాతువులు అన్య దేశ్యములు, ఇతర భాషసలనగా హిందీ, ఇంగ్షీషు మొదలైన విదేశభాషలు, చలాయించుు ఫిరాయించు జిటకొమించు (హిందీ) పోన్తుచేయా న వెచేయ (ఇంగ్లీషు), మొదలి నవి

టె అం య! 0 మా

ధాతువులు గ్‌? ధాతువుల ఏర్పాటు 4411 తెలుగు ధాతువులు కొన్ని స్వతస్పిద్ధమైనవి లేక సపాజమైనవి; ఆం'పే ఇతర పదముల సుండి వ్యుత్చన్నం కౌవివి ఉదా,- కొట్టు, వండ్సు తిను చూచ్చు ఉండు ఆగు పలుకు 4 417. నామములు, విశేషంములు, ధ్వన్యనుకరణ ద్దిమలు మొదలైన పదాలమీద “ఇంచ్చూ “గించు, *ఇల్లు , “గిల్లి ఆనే ప్రత్యయాలు చేవటవల్ల కొన్ని అచ్చిక ధాళుపులు ఏర్పడుతున్నవి కలవరము (నామం) లా ఇంచు == కలవరించు మోసము (నామం) 1 గించు ఇ మోసగించు (పాత (విశేషము) లా గిల్లు ప్రాత గిల్టుః కొండు (ధ్వన్యనుకరణం) ల ఇంచు ఇ కాం్యడ్రించు తత్తరము (నామం) 1 ఇల్లు = అతి €0) మరికొన్ని ఉదాపారణలు = ముచ్చటించు, వెంబడించు సవరించు, అడ్డ గించు అప్పగించు, బెగడిల్లు ఊరడిల్లు మోకరిల్లు, నన్నగిల్లు చెమ్మగిల్తు ఈ లు న! ట్‌. న! మ! శంశీ!8 “ఇంచు, *ఇల్లు గించు అనే (వత్యయాలణ గల తత్పమ ధాతు వులు హొడ కలవు $) పంస్క్యృత ధాతువుల మీద ఇంచు చేకగా కొన్ని తత్సమ ధాతుప్పలు ఏర్పడును సంస్క్య్కాత ధాతువు తత్సమ ధాతువు సంస్కృత ధాతువు తత్సమ ధాతువు పర్‌ పఠించు నింద్‌ నిందించు బి (జట్‌ జయించు ఘుష్‌ (ఘోసై ఘోషించు వృ (వర్‌) వరించు పుష్‌ (పోష్‌) పోషించు (దున)... ద్రవించు భాష్‌ భాషించు వృష్‌ (వర్డ్‌ వర్షించు భూష్‌ భూషించు

5018 పద విజ్ఞానం ఖ్తో 2) కొన్ని సంస్కృత ధాతువులు ఊపసర్గలతో కూడినపుడే తత్సమ. ధాతు వులు ఏర్పడును *క్ళి (కర్‌) అనే ధాతువు నుండి *కరించు. అనే తెబగు ధాతువు ఏర్పడదు ఉపనర్గలతోను, కొన్ని పదములతోను కూడి 6కృః. ధాతువు నుండి ఏర్పడ్డ తత్పమ ధాతువులు, అనుకరించు అలంకరించు. (ధ్రువీకరించ్చు అంగీకరించు మొదలైనవి *భూ (భవ్స్‌ ధాతువునుండి ఏర్పడ్డవి నంభవించ్చు ఘనీభవించు, (పభవించు మొదలైనవి, గ్ర సంస్కృత నామముల మీద (కృదంత లా తడ్దికాదులు) ఇంచు చ్రేవట వలి తత్సమ ధాతువులు ఏర్పడును ఇట్టి ధాతువులను నామధాతువులి అన వచ్చును, నామం ధాతువు నామం ధాతువె ప్రాప్తి ప్రాప్తంచు అభిమాన అభిమానించు లాభం లావించు గర్వ గర్వించు సృష్టి సృష్టించు గౌరవ గొరవించు ఆహ్వాన ఆహ్వావించు అంజలి ఆఅఆంజలించు 4 సంస్కృ్భత ధాతువులమీద గాని, నామములమీడ గాని “ఇళ్లు *గిందుి అనే (పత్యయాణు చేరగా కొన్ని తత్పమ ధాతువులు-ఏక్పడును ఉదా - వర్ధిల్టు రాజీల్లా శోభిల్లు, ఉల్లసిల్లు సంధిల్టు, తేజరిల్టు మందగించ్చు కోవగించుం శ14 నామముల మీదను విశ్రేషణముల మీదను కొన్ని అఆచ్చతేనుగు ధాతువుల (పడు, పోను అడు ఆర్కు పారు, చేయు, తీయు తేర, కట్టు ఎత్తు ఎక్కు, ఒందు మొదలైనవి) చేరుబవల (కొత్తధాతువుణు ఏర్పడును ఇట్టివాటీన్‌ “నంయుక్త ధాతువులు అనవచ్చును ఉదా - తత్తరపడు తొందరపడు్కు మొక్క వోవు మాటాడు, పొలుపొరు కొయ్యబారు తెల్పవారు మచ్చికచేయు, ఉరితీయు వెనునీయు బయలుదేరు, చేవడేర్కు పిడుచకట్టు ఎలుగెత్తు రేకెత్తు కెంపెక్కు,. పొలుపొందు, చేశనగు, (ఇవి _అచ్చతెనుగు ధాతువులు). కష్టపడు,షభమవడు వ్మిదపోవు భయపెట్టు నిద్రపుర్చు, దిలిచేయ కాంక్షచేయా, స్పష్టపరచు. (ఇవ తత్పమ ధాతువులు )

ధాతువులు ర్‌ 10

4,415. అచ్చతెనుగు ధాతువులు (పడు పోవు ఆడు పారు పెట్టు, పట్టు, వేయు చేయు తీయు మొదలైనవి) అసమాపక (క్రీయలమీద చేరుటివల్సి కూడ సంయు క ధాతువులు ఏర్పడును. ఉదా = కనబడు కలియబడు మండిపడు పారి పోవు కోలిపోవు మరచిపోవు కొవియాడు తూలనాడు పండవార్హు తెచ్చిపెట్టు విగదిట్టు తినివేయు పారవేయు కాజేయు సాగదీయు మొదలైనవి

శ 418. (కియాటోధిత వ్యాపారమును వ్యాపారకర్త కేవలం తనకొరశే చేసేటప్పుడు వ్యాపారబోధక ధాతువు తుదిని *కొను” ధాతువు చేరును ఇటువంటి ధాతువుకు ఆత్మ నేపద ధాతువు ఆని పేరు

“వాడు వండినాడు అనే వాక్యంలో చెప్పదిడిన *నండుటి అనే పని పెక్కు మంది వ్యక్తుల కొరకు ఉపయోగవడుతుంది *వాడు వండుకొన్నాడు అని చెప్పితే ఆ వంట వండిన వాని నిమిత్తిం తన్ప ఇతరుల నిమిత్తం కాదు అనే అర్థం వస్తుంది వండు 1 కొను ఇ నండుకొను. మరికొన్ని ఆత్మనేపదధాతువులు. చేసుకొను, ఎంచుకొను అనుకొను తలచుకొను తిట్టకొను, చదుపుకొను.

కొను ఆంతమున గల అన్ని ధాతువులును ఆత్మనే పదములు కొవు ఈ (శ్రీందివాక్ష్యాలలోన్ని శయల అర్థం పరిశీలించేది

శ) కూలివాడు మాపొమానులు పట్టుకొని ముందుకు నడిచాడు, £) కొంపలు అంటుకొన్నవి.

“శ క్ర17- జక చ్యక్తాతాను న్వయంగా వ్యాపారం సాధించక ఇంకొకరి చేత్త చేయించుటను తెలిసే కియలు *యేరణార్థక శ్రీయలి అనబడును మూల ధాతువు మీద ఒకానొక (పత్యయం చేద్చటవల్ల తరచుగా ఇటువంటి ధాతువులు ఏర్పడును “ఉపాధ్యాయుడు బాలువిచేత పారం చదివించినాడు అనే వాక్యంలో "*చదీవించు" | పేరణార్థక ధాతువు ఉపాధ్యాయుని (పేరణవల్ల బాలుడు పాఠం చది వాడు ఉపాధ్యాయుడు బాలుణ్ని పొార్రంచదివేటట్ట్లు చేశాడు *చదువు - ధాతువుమీద "ఇంచు. (ప్రత్యయం చేర్చుటవర్హ *చదవిందు అనే ధాతువు ఏర్పడినది, “నేను ఈ యిల్లు కట్టించాను ఆం'పే, *నేను న్వయంగా నా చేతులతో కట్టలేదు, న్యాపేరణ

520 పద విజ్ఞానం వల్ల కూలీలు, మేస్త్రీల్కు ఇతర కార్మికులు ఇట్లు కట్టినారు ఆఫ అర్థం. కట్టు ఇంచు == కటించు. య్‌ (యేకణార్ధక ధాతువులు పెక్టువిధాల ఎర్పడును ఈ ఏర్పాటున కలిగే ఖు వరవికారము9సు ఉదాహరణను దిటి (గహించవచ్చును. న! బి

క్షే మూలథధాతుపు మీద ఇంచు (వత్యయం చేరుటవల్ది ం

వాయ ఎ (వాయించు కలుగు _ కలి*ంచు ఇచ్చు = ఇప్పిందు-- పఠించు పఠింపించ్చు

జారు - జార్చు తీరు _ తీసన్న కడతేర్సు _ కడతేసష్ప ఒనకు - ఒకరక్చు, కూడు _ కూర్చు, కదలు _ కదల్బు (కదలిందు పూను - పూష విరుగు - విరుచు

శి "పు ప్రత్యయం ద్వారా

చచ్చు =చంవు రేగు _ రేపు” ఆగు _ ఆపు చూదు - చూపు, (చూపించు, నేర్చు _ నేళ్చు, కుడుచు _ కుడుపు మేయు _ మేపు; తేదుఐ రేపు, కలియ కలుపు నిలుచు _ నిలుపు

4 మూంధాతువుయొక్క ఆప్రత్యయాంత రూపంమీద "చేయు ధాతువు

చేసట ద్వారా

తెలియ - తెలియజేయు, _ నవ్వు _ నవ్వజేయు_ (నవ్వించు, పొరు పాఠరజేయు (పాఠించు (ప్రవహిందు _ (్రవహింశ జేయు, (ప్రతితలిందు (పతిభలింసజేయి

ధాశువులు గ్‌] (5) ఈకిందిపట్టికలో మరికొన్ని (ధేరణార్థక ధాతువుల ఏర్చాటు (వ్రదర్శించదిడి నది. మూల ధాతువు (పేరణధాతువు మూలధాతువు పేరణ ధాతువు దిగు దించు మేలుకొమ మేలుకొలుపు మాయు మాప్పు మాయించు. న్నిదపోవు _ విద్రపుచ్చు చంవు చంపించు భంగపడు భంగపరచు పిలుచు పలిపించు తిను తినిపించు చొచ్చు చొనుపు, చొప్పించు అను అనిపించు ఆగు కావించు విను వివిపించు వచ్చు రావించు రప్పించు కురియు కురిపించు, కురియించు నలవై ఆరవ పరిచ్చేదం సకర్మక - అకర్మక = క్రియలు 4 |18 [కియాటోదిత వ్యాపార ఫలమును పొందే వ్యక్తి వస్తువులను తెలిపే నామం కర్మ ఆనబడును_ (1 57 (ప్ర కర్మను- అపేఉంచే. (క్రీయలు నకర్మక" [క్రియలుకాకర్యొన్నూఅ పేష్షించని (కియలు _ ఆకర్మకి ్రీయలు ఈ కింది వాక్యారిలోవీని సకర్మక క్రియలు

1. వేటకాడు _పులివి చ్రంపినాగు. -2 రంగడు. నన్ను - పిలిచినాడు. $. ఆమె పాట పాడుకున్నది 4. పాలు శాగుట ఆరోగ్యకరము. కొన్ని నక్రర్మక ధాతువులు ; తిను; (శ్రాగు; కొట్టు, చేడ ఇచ్చు, వచ్చు కొను, చదువు (గ్రహించు వరించు రక్షించు తిరప్కంరించు. 66

522 పదవిజ్తానం ఘా సమస్త (పేరణార్ధక ధాతువులు నకర్మకములే (ఉదాహరణకు “శశ? (వ చూచేధ్సి సకర్మక [క్రియల గురించి “ఎవరివి +దేనిని , *వేటిన్కి *ఏమి అనే (పళ్నలలో ఏదో ఒకట్‌ వేయగా జవాబులుగా వచ్చే సదాలు ఆయా [క్రియలకు కర్మలు “సకర్మకం ఆం'టే “కర్మసహిత౦ (= కర్మతో కూడినది అని అర్ధం 4 419, ఈ (క్రింది వాక్యాలలో ని క్రియల అకర్మకములుం

1. భగవంతుడు ఉన్నాడు. 2) పక ఎగురుతున్నది. ఓ ఈ బండి నడవదు. 4) అంతగట్టిగా నవ్వకు. పై వాక్యాలలోవి (క్రీయణ “ఉండు , *ఎగురు “నడచు “నవ్వు అనే ధాతువుల నుండి ఏర్పడ్డవి వీటికి కర్మలు లేవ, వీటిగురించి *ఎవరిని మొదలైన గ్రళ్నలు వేయగా జివాబులురావు, *అకర్మకంి అం'పే 6కర్మరపాతంి ( జా కర్య లేనిది అవి అర్ధం కొన్ని అకర్మక ధాతువులు నిలబడు ఈదు, (పాకు కదలు, విదించు నవ్వు ఏడ్చు, నంతపసించ్చు భాసిల్టు, వెలుగు సగులు బాధపడు ఉండు ఆగు ఉపవసపించు _అకర్మక ధాతువులలో పెక్కులు వ్యాపారబోధకములుం కొన్ని స్థితిటోధ కములు - న్నిదించు కూర్చుండు ఉండు మొదలైనవి, *అగు? ధాతువు భానటోధ కం పరిణతి బోధకం 'వాడు ధనికుడు (అవును), -వాడు ధనికుడు కాడు అనే వాక్యాలలోని [కియలు భావబోధకములు, (భావము గ ఆవుట్స. కరాజు ఖిక్షప డయ్యెను' అన్నచోట *అయ్యెను (ఆగు ధాతురూవం్శ పగ్రిణతి బోధకం, *పరిం ణతి అంయపే మార్పు రాజు భికుకుడుగా మారినాడు అని అర్దం శీ 420. కొన్నిచ్యకియలకు దెండేసి కర్మలు ఉండును, అవి *ద్వికర్యక, ్రియణ, అడుగు యాచించు (వల్నించు కోడు అర్జించు-(4 త ప్ర ఉదా - వాడు నన్ను అప్పు అడిగెను.

సకర్మక = అకర్మక = (కియలు 528

• దేనివిఆిడిగెను?” ఆనేవళ్నకు జవాటైన “అప్పు ముఖృకర్మ ((వదావకర్మ. “ఎప్టరివి అడిగెను అనే (పళ్నకు జవాబెన +నన్ను* ఆ(ప్రధాన కర్మ నమనత్తాకము లైన ముఖ్యకర్మలుగాని అవధాన కర్మలుగాని ఒకటికన్న హెచ్చు ఉండ వచ్చును. ఉదా అతడు నన్ను విన్ను, ఆర్థిక నహాయమున్సు కాయిక నహాయ మును ఆర్థించాడు,

4 ఓ21. వ్యాపారం సాధించే కర్రయే వ్యాపారఫలం పొందవచ్చును

(1 62 (ప్ర ఉదాం వెనికుడు తన్ను తాను పొడుచుకొన్నాడు.

ఈ వాక్యంలో *వైవికుడు? ఉద్దేశ్యము వ్యాపార కర్చృబోధకము “పొడుచుకొన్నాడు” [కియ, "ఎవరిని ఆనే _పళ్నకు జవాబైన “ఠన్ను కర్మ (శ్రియ ఆత్మనే పదమై ఉంటుంది

4 422 కొన్నిచోట్ల అకర్మక (క్రియలకు రాశ్వర్థమును తెలిపే. భాననామ ములు కర్మలుగా ఉన్నప్పుడు ఆ (క్రియలు సకర్మళాలు అవుతాయి, (్త 855 (వ)

వాడు నవ్వినాడుం (అక ర్యకం్శ, (సశర్మకం వాడు 'పెననవ్వు నవ్వినాడు.

_శీ 608..ఒకే దాతువు ఉవయోగమున్సుదదై అకర్మకంగాని నకర్మకంగావి కొవచ్చును అకర్మకం నకర్య్మకం బాలుడు కౌలుజారి వడ్డాడు. ఆయన అనేక కష్టాలు వడ్డాడు వియ్యం (పియంగా అమ్ముతున్నవి. అతడు ఇంటివి-యంచి వెలకు. అమ్మనాడుం వాడు చదువలేడు. (వాయలేగు, వాడు ఉత్తరం చదివినాడు,

దానివి ఆతని "స్నేహితుడు 1వాళొడుం

నలభె ఏడవ పరిచ్చేదం చ్‌ అసమనర్ల 1కియలు ఇ శీ ఢీడ, ఈ క్రింది వాక్యాలు వరిశేలించేది. అయినాడు, 8) ఆయన మీకు ఏమి అవుతారు? 4) అతడు నాకు దింధువుకాడు. పయి వాక్యాలలో అయ్యెను, “అయినాడు “అవుతాడు *+క్రాడు అనే ఆకర్మక (క్రియలు సంపూర్ణమైన ఆభ్యాతార్థమును చెప్పలేవ్లు "ఆళోకుడు ఆయ్మ్యెను అంపే అర్థం లేదు, “చ్యకవ ర్త అనే పదంతోనే (కీయ పూర్రి అవుతుంది ఆంశ్రేకామ, “చ్యకవర్రి అనే పదం ఉ ద్ధేశ్యబోధిత వ్యక్తి ఆయిన అళోకనినే సూచిస్తుంది, కౌదిస్టే చ్యక్రవర్థి అనే.నామం “అయ్యెను అనే [కియప *పూర కము అవి *ఆయ్యెను అశమ్థకియ ఆని వ్యాకరణరీత్యా చెప్పవలెన్స ఉద్దేశ్య టోధిత వ్యక్తికి (అళోకుడు పూరక బోధిత వ్యక్రికి (చ్యకవర్తి అభేదం కనుక ఇక్కడ పూరకం “ఉ క్రళ్యసంబంధి ఇదేవిధంగా తొకి్టైన వాక్యాలలో ని (క్రియల కూడ ఆస్రమర్జ (క్రియలు (పూరక సా పేకములుు (182 (పృ) "అయ్యెను" మొద లె (క్రియలకు మూలమైన "అగు ధాతువు అఫమర్థ ఢాతువ్య శ కలర్‌ ఈ కింది వాక్యపు జంటలను పరిశిలించేదిం

1. అతడు వైద్యుడు అతడు వైద్యుడు కాడ్రు 2) నీవు వైద్యుడవు నీవు వెద్యుడవు కావు క) నేను వైద్యుడను నను వైద్యుడను కొను 'ప్రైన్హాక్యపు జ౦ంటలలోని త"లివాక్యొలలో (క్రీయలు లేవు, అయినా వంపూర్హ భావమును వ్యక్తం చేస్తున్నవి ద్వితీయ వాక్యాలలో “కాడు, రఠొవు) కొమి, తినే అనమర్థ (శ్రీయలు ఉన్నని ఆదే రీతిగా మొదటి వాక్యాలలోను '"ఆవుమి, అవుదువ్ల అవుదును? అనే కియణజ ఆధ్యాహారముగా ఉన్నవని ఊహించ సలెను. “అ_న్య్యర్థక వాక్యాలలో తరచుగా "అగు" ధాతుజిన్యమైన అసమర్థ (క్రియ

అసమర్థ క్రియలు ర్‌

లోపిస్తుంది పూరకములు ఉద్దేశ్య పంబంధు టై ఉచ్దేశ్యం యొక్క పృరషవచనముల లోనే ఉండును వైద్యుడవు మధ్యమపురుష ఏకవచనం, “వైద్యుడనీ ఉ త్తమ పురుష ఏకవచనం (188 (ప్ర

శీ 4268. అగు ధాతువు వలెనే చేయు అన్తే సకర్మక ధాతువు కూడ అన మర్ధ ధాతువుగా ఉపయోగపడును (1 కక (పం) ఉదా - నభ్యులు కృష్ణమూర్తిని

ఖై హ్‌ ణి అన

కార్యదర్శిని చేశారు

ఈ వాక్యంలో “చేశారు అనమర్దక్రియ “కృష్ణమూర్తిని కర్మ కార్య దర్శిని?_*చేశార అనే ఆనమర్ధ (కియకు కర్మనంబంధి పూరకం కర్మ్శటోధిత వ్యక్తికి (కృష్ణమూ్డి పూరకటోధిత వ్యక్రి “(కార్యదర్శి అభేదం రెండు పదాలును కర్మవాచక విభక్తి లోనే ఉన్నవి

“చేయు” ధాతువు అన్నిచోట్లను ఆనమర్థ్మక్రియ కాడు “అతడు వ్యాపారం చేసున్నాడు? మెదలైన వాక్యాలలో చేస్తున్నాడు వంటి [కియల సాధారణ సక ర్మక (క్రియలు న్యూతమే; పూరక సా పేక్షములు కావు. (145 ప్ర)

నలభై ఎనివిందవ పరిచ్చేదం కర్చ్రవాచ్య = కర్మవాచ్యములు

4 17/.ఈ వాక్యోలు ఫిరిశీలించేదిం

క) బాలికను కుక్కంకరచెన్స 8) కుక్క_చేత బాలిక్షకరవదిదెను,

మొదటి వాక్యంలో *కరచుటి అనే వ్యాపారమును _ సాధించివది _ రుక్కం 4కుక్కం' అనే నామం ఉద్దేశ్యం. వ్యాపారక"ర్రను తెలుపుము టాలిక వ్యాపార పల మును పొందిన వ్యక్తి, *వాలికో'అనే పదం కఠ్య, (5రచెను" వ్యాపార వోధకమైన శ్రీయ ఈ [క్రియ *క_రృృవాచ్యము' లో ఉన్నదని పేర్కాంటాము.. రెండవ

526 సద విజ్ఞానం వాక్యంలో వ్యాపారథలమును పొందినవ్యక్రీవి తెలిపే బాలిక ఆనే వదము ఉ ద్ధేళ్యం, 4కరవఐడెను' అనే (క్రియ బాలిక ఏమయ్మెనో, ఏమిఫలం అనుభవించెనో తెలు పును ఈ (క్రియ కర్మవాచ్యములో ఉన్నదని అంటాము,

నిర్వచనం - ఒకవ్యాపారమును సాధించే వ్యక్తి వస్తువులను (వ్యాపార కర్తను ఉద్దేశించి చెప్పిన వాక్యములోని [కీయ క _ర్భృవాచ్యములోను వ్యాపార వల్మాశయమైన (కర్మటోధితమైన) వ్యక్తి వస్తువులను ఉద్దేశించి చెప్పిన వాక్యము లోని (క్రియ కర్మవాచ్యములోను ఉండునుం

(క్రియ యొక్క- వాచ్యమును బట్టి వాక్య్యపయోగరీతి రెండు విధాలు *"క్నర్చృ వాచ్యక్రియ ఉన్న వాక్యం +కర్తర్శక (ప్రయోగం (కర్తరి [ప్రయోగం కర్మవాచ్య (క్రియ ఉన్న వాక్యం కర్మార్థక (పయోగం” (కర్మణి పయోగం) అనబడును. కర్ట్‌

నో

(చయోగంలో ఉధ్రేళ్యం వ్యాపారళ_ర్తను పేర్కొంటుంది కర్మార్ధక (వయోగంలో ఉద్ధేశం వ్యాపారఫలము పొందే" వ్యకి వస్తువులను పేర్కొంటుంది. "ఆంటే క ర్త్రర్థ్‌క (పమయోగంలోవి కర్మయే క ర్మార్థక (వమోగంలో - ఉద్దేశ్యంగా మాడ తుంది కర్తర్థక వాక్యపు ఉద్దేశ్య వదమ్మే కర్మార్ధక్ష వాక్యంరో తరచుగా *చేత ఆనే వైఠక్తికమునకు మూలమై నందింధవాచక విభక్రిలో ఉంటుంది. వై ఉదా హరణలో క ర్త్రర్థక (చ్రయోగంలోనవి ఉద్దేశ్యం “కుక్క నామవాచక విభక్తి, కర్మా రక (ప్రయోగంలో “కుక్కచేత _అనే కారకీయ వైళ ' కిక _ దింధముగా మారివది క ర్త్రర్ధక (వయోగంలోవి “బాలికను అనే కర్మ _ కర్య్మవ్షాచక విభక్తి, కర్మార్థత (గ్రయోగంలో '*బాలికఓఅనే ఉన్దేళ్యమగో (నామవాచక-విభ క్రి) మారివది.

శశ4?28 సనకర్యక (క్రియలకు రెండు వాచ్యములు ఉండును; అకర్మక (క్రియలకు కేవలం కర్సృవాచ్యమే ఉండును ఈ [కింది వాక్యాలలోవి _(క్రియలు అకర్మకౌలు, కర్తృ వాచ్యంలో- ఉన్నవిం*

1. నేనుమా స్వగామం వెళ్ళినాను. 2 ఆయనకు ఇద్దరు కొడుకులు ఉన్నారు. -_8..తుండపోతగా. పర్గంక్రురిసినద్ది 4. ఈ వా ర్తవివి-మీరు తన్పక్ష సంతోషిస్తారు.

క_ర్పువాచ్య = కర్మవాచ్యములు ర్లై/

ఈ (కింది వాక్యాలలోని క్రియలు సకర్మకాలు, కర్యవాచ్యంలో ఉన్నవి

1 ఈబజారులో అన్ని రకౌల పస్తువులు అమ్మబడును 2 రామాయణం మొట్టమొదట వాల్మీకీచేత (వ్రాయబడినది. $. వరీషొఫలితాలు ఈ నెలలో (వకటించబడవు. 4. నమ్మెకాలంలో పనికి హాజరయ్యే కార్మికులందరికి పూర్తి రక్షణ కగ్పించబడుతుంది.

4.429 పాధారణ సకర్మక ధాతువు యొక్క ఆంపత్యయాంత రూవంమీద వడు" ధాతువు చేరుటవల్ల కర్మవాచ్యధాతువు ఏర్పడుతుంది. “వడు* లోని పకొరానికి బకొరా దేశం *పడ్షు ధాతువుకు *అనుభవించు అవి అర్థం. "(బాధలు పడు = బాధలు అనుభవించు) *కరవబడెని అంటే *కరచుటను (కరచుటయొక్క ఫలమును అనుభవించెను అవి ఆర్థం.- *కరని అనే ఆ_(పత్యయాంత రూనం భాననామం కరనఎకరచుట ఈ (క్రింది పట్టికలో కొన్ని కర్మపాచ్యధాతువుల _ ఏర్పాటు (పదర్శించబడినది.

క్ష రృ్భృావాచ్యర్దాతువు కర్మవాచ్యధాతువు.

చేయ చేయబడు, చెయ్యబడు

చెప్పు చెప్పదిడు

ఇమ్చు ఇయ్యబడు, ఈబదిడుు ఇవ్వదిడు తెబ్చు కేదిడ్కు తేవదడు

పట్టుకైమ పట్టుకొనవిడ్కు పట్టుకో బడు కూడ్చు హాూర్చదిడు, హార్చదిడు

కరచు కరవబడు

కొనిప్రోవు కొవిపోబడు కొవిపోనబడు విశదపరచు విశదపరచబడు

రచించు రచించదడు

ర్‌ి పద విజ్ఞానం

య శీటి0, తెబగు వాక్యరచనలో కర్మార్థక (ప్రయోగం చాల తక్కువ, క ర్త9ర్థక (వ్రమోగమే సంప్రదాయం. ఈ (కింది ఉదాహరణలలోవి కర్మారక (ప్రయోగాణ సహజమైనవి కొవ్వు వాడుకలో వివిపించవు క క్ర _ర్వర్హకం కర్మార్దకం

1. ఆ నవల నేను చదువలేదు 1) ఆ నవల నాచేత చదనదడలేదు,
2. వారు తరచు ఉత్తరాలు (వ్రాస్తున్నారు 2) వారిచేత తరచుఉ త్తరాల్ము వాయ

బడుతున్నవి,

, 4! నంన్కృత _ ఆంగ్లభాషల (ప్రభావం వల్చి తెలుగులో, ఎక్కువగా లిలిత రచనలలో, కర్మార్థక (వమోగం బాగుగా ఎచోటుచేసుకొన్నది. 4.428 (వ లోని కర్యార్థక (ప్రయోగాలు ఆటువంటివే, వాటికన్న కర్త్రర్థక (ప్రయోగమే ఎక్కువ (క్రుతిహితం, వ్యవహార సమ్మతం,

$) ఈ బజారులో అన్నిరకాల వస్తువులు అమ్ముతారు. 2) రామాయణం మొట్టమొదట వాల్మీకి (వాసినాడు, శి పరీక్షొఫలికాలు ఈ నెలలో (వకటించరు. శీ సమ్మెకౌలంలో పవికి హాజరయ్యే కోర్మికులందరికి-పూంర్తి-రతణ- కల్పిస్తారు.

కర్త్రర్థక వాక్యాలలో వ్యాపారకర్రళు (ప్రాధాన్యం లేనప్పుడు ఉద్దేశ్యం లోపిస్తుంది 'మొదటినాక్యంలో “అమ్ముతారు అనే ్మక్రియస ఉద్దేళ్యంలేదు, అది ఊహ్యం దుకాణదారులు లేక “అమ్మకపు ఉద్యోగులు" అనే వదం “పెట్టుకో వలెను మూడవ, నాలుగవ వాక్యాలలో కూడ ఉద్దేశ్యం లేదుః సందర్భానుసారంగా దానిని ఊహించుకోవచ్చున్లు ఒకొక్కపుడు అనిన్హేశవాదక సర్వనామం ఉద్దేశ్యంగా వస్తుంది, ఉదా: ఎవరో ఈ అద్దం పగుళిగొట్టిశారు *ఈ అద్దం పగులగొట్టదిడి నది అవి అనము

(శ్రీయా విశేషణబంధములలో కూడ కర్రర్ధక తారమావక (క్రియతే కర్మా ర్హక అనమాపక (క్రియలకన్న ఎక్కువ వ్యవహార యోగ్యాలు,

క_ర్పృవాచ్య = కర్మ వాచ్యములు [20 క త్తర్చక ట్రీయావిశేషణ బంధం కర్మార్ధక (క్రియావిశేషణ బంధం నేమ రచించిన (ళం) నా చేత రచింపదిడిన వారు చెప్పే (మాట) వారి చేత ఏప్పబడే చీమలు పెట్టిన (పుట్టలు చీమలచేత "పెట్టబడిన వాడు (మొక్కని (దైవం) వాని చేత (మొక్కదిడవి

శ 482. పె (వనంగాలలో పేర్కొన్న కర్త్రర్థక -- కర్మార్భక - (వయోగ రీతులు కాక మరొక వాళ్యపయోగరీతి కూడ వాడుకలో ఉన్నది దావివి భావొర్థక వమోగం అనవచ్చును,

క) న్యాయాధిపతి విందితునికీ నాలుగేళ్ళ కరీవళిక్‌ విధించాడు*

రర్రక (కర్తుర్థకం)

ల న్యాయాధిపతి చేత విందితువికి నాలుగేళ్ళ కఠినశిక్‌ విదించబడిననిం ( కర్మార్థక౦)

శ్రి న్యాయాధిపతి విందితునికి నాలుగేళ్ళ కఠివశిక్‌ విధించడం జరిగినది (విధించడ మైనది). (వావార్జకం)

“విధించు” ధాతుపుయొక్క [కియానామం వధించడము అనే పదము ఉగద్దేశ్యంగాను. “జరుగు” ధాతువు (లేక "ఆగు ధాతువు) యొక్క ఉనయుల్త్ర (క్రీయూరూవం పమాపక (క్రీయగాను (పమోగించి చెప్పుటవల్ల మూడవ వాక్యం ఏర్పడినది. ఇక్కడ ఉచ్దీశ్యం "ధాతువుయొక్క భావార్థమును తెపుటవల్లి - ఈ వాక్యం భావార్థక (వయోగం' అవి పసేర్కొనడమైనది.

మూడవ వాక్యంలో '*న్యాయాధివతి . విధించడంి అనే [కియానాను దింధం (నామజట్స ఉచద్దేశ్యరి, *జర్రిగ్గిపడ్తి అనే సమావ్మక్రియ ఆభ్యాతం, “విధిం చడం అనే (కియానామావికి ఉద్దేళ్య కర్యాడులు ఉన్నవి,

67"

గ్ర0 పద విజ్ఞానం ఎకర్త ర్సిర్థక వాక్యంలోని సమావక్ష (క్రీయకుదదులుగా అడం! (సత్యయాంత క్రియానామం ఉగ్దేళ్యం గాను జరుగు (ఆగు ధాతువుయొక్క ఉవయు క్త [కియా రూవం సమాపక [క్రియగాను చేయుటవల్ల _ భావార్టోవాక్యం సిద్ధిస్తుంది. ఇక్కడ (కియానామం భావవాచ్యంలో ఉన్నదవి చెప్పవచ్చును " కర్మార్థక (వయోగం కన్న భావార్టక (ప్రయోగమే తెలుగులో (ప్రచురంగా పిష రక [కీయలు గల వాక్ళులకు కవిపిస్తున్నది ఈ (ప్రయోగం అక్రర్మక లరలులు గల స్థలి కూడ వ రిషుందిం న! క ర్త్ర్రర్థక వ్రయోగం భావార్టక (వయోగం శి 180305 నంవత్సరాలలో 8098-05 సంపత్సరాలలో వివేకానంద వివేకానందస్వామి ఆమెరికాలో స్వామి అమెరికాలో పర్యటించడం 2. రజ నడవకపోవడం మూలాన నైప్స నడవకపోవడం మూలాన వారు చూ క్‌ వారు మదరాసులో ఒక పక్షం మదరాసులో ఒళ పక్షం రోజులు రోజులు ఆగిపోయారు. ఆగిపోవడం జరిగివదిం ॥ శ 400, కొన్ని వాక్యాలలో కర్మవాచ్య [క్రియలకు ఉద్దేశ్యం ఉండదు అట్టి [క్రియలు లీనోళ్లేశ్య[కియల్ను అట్టి వాక్యొలు భానార్జ్‌క్ష (పయోగ్దంతో... సమానం ఉదా _ పెళ్లి దేవాలయంలో చేయుటకు నిశ్చయించబడినది. (112 వ, 10వ వాక్యం ఈ వాక్యంలో "విశ్చయించబడినది” కర్మవాచ్య(క్రియ్య వీనికి ఉ బ్రేశ్యంలేదు విశ్చయించబడినది ఇ విశ్చయించడమైనది, అని ఆర్ధం చెప్పుక్నోనబెను. శ శీకిశ “” “సాధ్యమగు” (ఆ-శక్యమగు) అనే, అర్థంలో ఆశకర్య్మక సకర్మక (క్రీయలకు కర్మవాచ్య రూపాణ ఏర్పడును.

క_ర్పృవాచ్య = కర్మవాచ్యములు 6001 శి ఈ రాళ్ళమీద నడవబడదు (= నడవడం సాధ్యంకాదు

1. ఇంత వెలుగులో చూడదిడదు ( = చూడడం సాధ్యం కొడు.
2. ఈ లెక్క చెయ్యదిడుకుంది ( అ= చెయ్యడం సాధ్యమౌతుంది), 4 దొంగకు ఆ తాళం తియ్యబడవేదు ( == తియ్యడం పాధ్యంకాలేదు,, వై ఉదాహరణలలో మొదటి రెండు వాక్యొలలోని [కియణు ఆకర్మకాలు, కర్మవాచ్యంలో ఉన్నవి మూడవ, నాలుగవ వాక్యములలోవి ,కియలు నకర్మ కాలు కర్మవాచ్యంలోనే ఉన్నవి వీటిలో *పడు ధాతువు !శక్తతను తెలుపును పై వాకా్యాలనే క_ర్భృవాచ్యంలో చెప్పవచ్చును
3. ఈ రాళ్ళమీద మనం నడవలేము. 2 ఇంత వెలుగులో ఎవరూ చూడజాలరు, 3 ఈ లెక్క నేను చెయ్యగలను, శీ దొంగ ఆ కాళం తియ్య లేక పోయాడు. 4 46. కొన్ని కర్మవాచ్వ ధాతువులు ఆకర్మక ధాతుపులుగా పరిణమించి నవి, కనబడు -- చీకటిలో మనకు వస్తువులు క్రనబడవు (కవిపించపు వినదిడు .. విమానం పస్తున్న చప్పుడు నాకు వినదిడుతున్నది /వివి పిష్తున్నది). చొరబడు _ దొంగలు వాళ్ళ- ఇంటిలో నిన్నర్శాతిచొరది డారు (== చొచ్చినారు). నిలదిడు - వారు ఆలాగే కదలక నిలదిడినారు ( = నిల్చితన్నారు) తగులదిడు *_ గడ్డియిల్లు తగులవిడెను ( నుండెను. యె య! శీ శక కర్మవాచ్య (క్రియల స్థానంలో “ఆగు ధాతు రూపయుక్తములైన త_(వత్యయాంత తత్పమ కృదంతములను (పయీగ౦చవచ్చును, కం రావణుడు శామునిచేత్త హతుడయ్యెను ( ఇ చంపదిదెమం ౭. ఆ విషయం ఇంకొ విన్సృతం కాలేదు (జా విస్మరించబిడ లేదు), శ వివాహవేదిక చక్కగా అలంకృతమైనది " (= అల౦కరించబిడ్షినద్భి

602 పద విజ్ఞానం

'హాత్కి 4విస్ముర “అలంకృత వః ఇవి త-ప్రత్యయాంత కృదం౦త ములు “హతుడయ్యెను? మొదలైన (క్రియలను కర్మవాచ్య [క్రియలగా భావించ వచ్చును.

4 487. సకర్మక సమాపఠ [కియ ముందు ఇం్రత్యయాంత _ ఆసమాపక (క్రియఉన్న కర్తర్థక వాక్యమును కర్మార్భకంగా మార్చేటప్పుడు ఆసమాపక [క్రియ కర్మవాచ్యంగా మారద,

1. తోటమాలి మొక్కలకు నీళ్లు తోడిపోశాడు (కర్త్మవాచ్యం,

| తోటమాలి చేత మొక్కలకు నీళ్లు తోడిపోయబడెను " (కర్మవాచ్యం) కర్మవాచ్యంలో తోడబడి పోయదిడెను అవీ ఉండదు *తోడిపోయు

ఒక సంయుక్త ధాతువుగా భావించ వచ్చును

ఓ) అతడు తన అస్తి అంతా (యేమనమాజానికి ్నవాసియిచ్చాడు.

(క_కృవాచ్యం) అతని ఆస్తి అంతా (పేమపమావావికి వానసియిన్వఐడినది, (కర్మవాచ్యం) నలభై తొమ్మిదవ పరిచ్చేదం యోనా కాలములు 4 408 ఆద్యంతాలు లేవి కాలమును స్థూలంగా మూడు _విభాగాలు చేయవచ్చును వక్త మాటాడేబప్పటి (లేకికుడు [వ్రావ్రేటప్పట్టి) కాలం నరర్హ మానకొలం; ఆదేవాఠశ్య రచనాకాలం. అప్పటికి గతించిన కాలం భూత కాలం, అటుతరువాత రానున్న కాలం భవిష్యత్కాంలం..* వాక్యంలోని నమ్మ్యగ్మకియద్వారా [కియాటోధిత-వ్యాపారకాలం -ద్య కృమౌ తుంది, వాక్య రచనాకొలాన జరిగే వ్యాపారమును బోధించే [క్రియ వర్తమానకాలంలోను, తత్పూర్వం జరిగిన వ్వాపారమును టోధించే (క్రియ భూతకొలంలోను,

కొలములు - శతి తదనంతరం జరుగటోయే పనివి బోధించే [కీయ భవిష్యత్‌ కాలంలోను ఉండునని వ్యాకరణరీత్యా పేర్కొంటాము, *కాలంి అనే పారిభాషికపదం కియా రూపొలను పేర్కొనుటకై ఉవయోగపడుతుంది

(6 ట్లు

1. వాడు ఇటువైపే వస్తున్నాడు 1) నీవు నాకు గొప్ప ఉపకారం

చేశావు $) రేపు మేము ఐబయలుదేరుతాము

మొదటి వాక్యంలో 4వస్తున్నాడు' అనే (కీయ వర్తమానకాలం “రావడము ఆనే సని వాక్యరచనాకాలంలో జరుగుళుండడమును సూచించును. రెండవ వాక్యంలో చేశావు అనే [కియ భూతకొలం వాక్యరచనాకొనికి పూర్వమే జరిగిపోయిన వనిని తెలుపును మూడవ వాక్యంలో *దియలు దేరుకాము' అనే [క్రియ భవివ్య త్కాలం పక్ష ఆవాక్యం పలికేటప్పటికి బయలుదేరుట జరుగలేదు ఉత్తరకొలంలో జరుగుతుంది.

నిర్వచెనం్న _ వాళ్యరచనాకాలంలో జరిగేసనివి తెలిపే [క్రియ వర్తమాన కాలం, వాక్యరచనా కొలానికి ముందు జరిగిన పనిని తెలిప్కేకిదు భూతకొలం; వాక్యరచనా కాలానికి పరమందు జరగబోయే సవిని తెలికేకియ భవిష్యత్కాలం? న. (వర్తమాన ఇ జరుగుతున్నది, భూత ఇ అబుపోయినది లవిస్యర్‌ జ కొనున్నద్శి నాం

శ భూత భవిష్యుద్వ_ర్తమాన కాలాల పరిళాణం నిర్ష్య్యం కాదు (కియా నూచిత మెన కాలంలో ఒళ మ్‌ _ద్రతమ బిందువుగాని గణనీయమెన కొంతకాల వరిమితిగాని ఒక దీర్చకాల వ్యా ప్రమైన యుగముగాని కావచ్చును. వర్తమానకాలం కొంత భూతకాఖం లోని!, కొంతభవిష్యత్కాలం లోనికి వ్యాపించి ఉండవచ్చును. 6జేలకొలది. బనులు యుద్ధంలో మరణిస్తున్నారు అన్నప్పుడు మరణిన్తున్నారు అనే (శ్రీయ వర్తమానం, యాద్ధం జరుగుతున్న శాలానిశంరటి! వ్యైంచును వాడు నిన్న వచ్చిశాడు అన్నప్పుడు వచ్చినాడు అవే (కీయ భూక్తకాలం వచ్చిన తణమునే నూచిందునుం వాడు అమెరికాలో విదు సంవర్సరాలు ఉంటాడు అన్నచ్వుడు ఉంటాడు” * అవే భవిష్యుత్కాల (క్రియ గణనీయమైన కాలవరిమికిని మూచించును " ఫుఠరాణయుగేంలో బర్వతములు ఆెక్కఅతో ఎగళని అన్నప్పుడు ఎగిళీవి అజే 8కు భూరకాలంలో ఒక యుగాన్ని సూచించును ఖ్‌

హు! పదవిళ్లొ నం

శీ,480. ధాతువుల మీద (పత్యభూలు చేరుటవల్సిను, నహాయ్యక్రియల వల్లను సమ్మగ్మకియల శాలరూపొలు ఏర్పడును వై (వసంగంలోని వాక్యొల (క్రియల ఏర్పాటును గమనించేది-

1. వస్తున్నాడు _ నర్హమానకాలం వీనిలో రెండు [క్రియాపదాలు కలవు వస్తు 4 ఉన్నాడు *వస్తు ముఖ్య క్రియ వ్యాపారబోధకం 'ఉన్నాడు సహాయ శ్రీయ, కాలటోధకం౦ వస్తు (ఆసమాపకం) = వచ్చు (ధాతువు) శతు (ఛత్యయం) ఉన్నాడు (సమాపకం) = ఉండు (ధాతువు అడు (ప్రత్యయం),

లి చేశావు _. భూతకాలం ఈ సమ్యగ్మకియ ఏకపవదం. చేశావు ఇ చేసి (ఆనమాసకంి _ (ఆవు (ప్రత్యయం) = చేయు (ధాతువు + ఇ ((వ్రత్యయం) ఆశ్‌ ఆవు (వకయం).

శి బయలు దేరుతాము _ భవిష్యత్కాలం. ఇది ఒకటేపదం దియలుడే శాము ఇ దియటలు దేరు (ధాతువు) ఖు తాము ((వత్యయం),

సూచన _ పై [క్రియల ఏర్పాటున కలిగే వర్షలోప - ఆగమ _ ఆ దేళొది వికారాలను యశథోచితంగా (గహించాలి. 2) నమాపక క్రియలకే కాలం గావి అనమావక (క్రియలు నిర్దిష్ట కాలమును టోధించవు

శ 440 వాక్యంలోని ఉద్దేశ్యవదం ఏలింగపురుష వచనములలో ఉండునో దావిని అనువర్తించే ఆభ్యొాతంలోని సమ్మగ్మక్రియ ఆ లింగపురుష వచనములలో ఉందును. కవన లు

ఉపేగనా శ్రీయ లింగం పరుష వచనం నా వాడు వచ్చినాడు ప్తం, (పరమం ఏకం. స్త్రీలు కూర్చున్నారు త్రీ (పథమ. 'వవాం సీవు ఉన్నావు “| ఉభయ మధ్యమం ఏకం మేము వింటాము ఉభయ, ఉ తమ, బిహు” ననన లలనా మాళవ న ాాలతాడానాానాతనాలడాలాలలడా.

కాలములు 50త్‌ కొన్నిచోట్ల ఒకే [కియారూపం. వేర్వేరు లింగ పురుషవచనాలలో ఉండ ళం వచ్చును రూవంలో మార్చు కనిపించకపోయినా ఉద్దేశ్య (క్రియలకు లింగపురుష వచన సమానత్వం ఊహించవలెను.

1. వాడు పోయెను =ఎపుం, (హపుఃపివ ఆమె పోయెను ,-స్తీఃవపు ఏవ అని పోయెను + నపుం వ పు,దివ
2. బాలురు వచ్చారు -ప్యం,, (వ్రపు,ది వ మీరు వచ్చారు. ఉళయ,మసప్తు దివ ( ఉద్రేశ్య (క్రియల సాధర్మ్యము అనే పరిచ్చేదంలో ఈవిషయం విపులంగా చర్చించబడుతుంది ) యాభైయన పరిచ్చేదం య్‌నా విపద్ద వర్తమానకాలం _శీంకక! ఈ (క్రింది వాక్యాలలోని (కియలను గమనవించేది.
3. సూర్యుడు స్వయంగా (ప్రకాశించును (ప్రకాశిస్తాడు) లొ నీరు పల్లావికి పారును (పారుతుంది) లి కుమ్మరి కుండలు చేయును (చేస్తాడు
4. ఆమె (శొవ్యంగా పాడును (పాడుతుంది) “క్‌ అకడు _పతిదినం తెల్లివారకముందే లేచును (లేస్తాడు) 6 లోభి తాను తినడు ఒకరికి పెట్టడు

5060" పద విజ్ఞానం

“ప్రకాశించును అనే [క్రియ నూక్యుని ధర్మమును, *పారువుు అనే క్రియ సీవీవ్వభావమును, (కుండలు “చేయును? అనే [కియ కమ్మరి వాని వృ త్రివి “పాడును అనే [క్రియ ఒక వ్యక్తి విద్యాకొశలమును, 6లేచును' అనే [క్రియ ఒక వ్య క్రి ఆభ్యానమును, *8ినడు, “పెట్టడు అనే [క్రియలు లోభి లక్షణమును టోధిం చును ఇటువంటి (క్రియలు వర్తమానకాచానికి సంబంధించిన వ్యాపారములనే తెలు ప్ప్సను;ః వ్యక్తి వస్తువుల ధర్మములను సూచించునుం భర్య్మశబ్దం న్వభావ _ వృత్తి తా విద్యా కౌళల _ అభ్యాన లక్షణాదులను తెలుపున్ను ఈ శ్రీయలు “విళుద్ది లేక "సామాన్య" వర్తమాన కాలములో ఉన్నవని చెప్పవచ్చును,

వర్తమాన కౌలంలో ,క్రియాబోధిత వ్యాపారము పూర్తి ఆగుటను కావి పూ ర్తికొకసోవుదిను గాని విర్దేశంచి చెన్పకపోవుటచేత ఈ [క్రియల కాలము విశద్ద (సామాన్య) వర్రమావ కాలముగా పేర్కొవడమైనది (విశుద్ధ = అనిర్జిక్టము) (సామాన్య = సాధారణము)

ఉదాహృత వాక్యాలలో 8వడు,. 'పెటడు? అనే (క్రియలు నాస్తర్ధ్యక ములు మిగిలినవి అ స్త్యర్థకములు *ఆస్త్యర్థకం". ఆం'పే అవుటనుు ఉండుటను జరుగుటను్సు బోధించేది (ఛాత్వర్థవో దకం] అవి ఆర్థం; "నా స్య్యర్థకం' అంటే కాక ప్రోవుటను, జదగకపోవుటను బోధించేది (రాతువ్యతి రే కొర్ధబోధకం) అని అర్థం నమాపక (క్రియల నహాజరూసములు అ స్ష్యర్థకములు, (థత్యయముల వల్లను, నహాయ క్రీయలవల్సను, నాస్ట్యర్థక రూవములు ఏర్పడును,

4 (42 ఏపద్ధ వర్తమాన కౌలం (ఆ స్త్యర్థకం) పాడు ధాతువు దూపాలు నాలో

శీఇటువంటి. (క్రియల కాలము “తద్ధర్మ కాలము ఆని పూర్వ వైయాకరణులు కేర్కొచ్నారు. తత్‌ + ధర్మ + కాలము = అ ఉద్దేశ్యబోధిక “వ్య క్రీవస్తువుల ధర్మములను తెలిపే కాఅను

విశుద్ధ వర్తమానకాలం రి? ఏకవచనం బహువచనం (వ పుపుం పాడుతాడ్కు పొడునుు పాడుతారు శ్రీ పాడుతుంది పొడును పాడుతారు నపుం పాడుతుంద్కి పాడును పాడుతాయి, పాకును మపు పడుతావు పాడుతారు ఉ పు, పాడుతాను పాడుతాము ఈ క్రియలలో వచ్చే (వ్రత్యయాలు ; రాడు తుంది ను _ తారు తాయ్యి ను తావు - తారు, తాను - కాము. విశుద్ధ వర్తమాన కాలం (వాస్త్ర్యర్థకం) “పాడు. ధాతువు రూపాలు, వ పు, పాడడు, సాడడు _. పాడకు్కు పాడవు మ పు పొడవు - పాొడరు ఈ (క్రియల (వత్యయాలు ల (ప అడు, అదు అరు ఆవు మ అవ్వు ఆరు ఉ ఆను అము, పాధారణ ధాతువులు, *పాడు ధాతువు వంటివి విశేష వర్ణవికొరాలు లేక కాలరూపాలు ఏర్పడేవి సాధారణ ధాతువులు, క్కృగబజట డత ద్యన్య వః దబిమరృ్కల్కువ- ఈ హళ్టుబు అంతమందు గలవి తరచుగా ఈ వరములో ఉలి చేరును, ల

• 'పాచీన ఆంధధ్రభామలో కనిపించేవి శుద్ధవర్తమానకాఅకూపాలం ; (వారు పాడుదురు ((నీవ్ర) పాడుదువు (మిరు) పొడుదురు (నేను) పాడుదును, (మేము) పాడుదుము, ఈ (కీయలకు సేటీ భాషలో విషద్ధవ_ర్తమానకాలంలో (వయోగంలేదు వీటి వర్యయాలు న్కు దురు దువు దుకు దుమ్కు దుము కొన్ని [8$కలప్‌ ఇటు వంటి హూపాలు నేటికిని (పా-చీన రూపావళేషములై నిల్చి ఉన్నవి ఉచా - *ఎరుస్కు ధాతువు (*ఓ448 ప 141వ ధాతువు) విధ్యాద్య ర్థకరీతిలోనుు (4492 (వ) సంధావ నార్థక రీతతోను 41504 (వ ) ఈ (శ్రీయల (వమయోగం శనిపీన్తున్న ది. కవిక్వభాషలో ఈ దురు (పళ్ళతి (వర్యయాంత రూపాలు 'పాచీనాధునాకన కావ్యాలలో శనిపిస్తున్నవి 68

అధ 588 పద విజ్ఞానం పాక, పలుకు, ఎక్కు, (మింగు తగ్గు వెలుగు, దించ్చు గుంజు, నాటు, ఆడు పొడు అడ్డు వండు మెచ్చు, పాతు ఈదు, మాను, చూప్కు మాపు కవ్ప్క, న! రుబ్బు, అఎము కోరు ఆలర్యు ఏలు కొలు, నవ్వు, మొదలై నవి శీ 441 కొన్ని ధాతువుల [క్రియారూపాల ఏర్పాటున విశేష వర్ణవికారాణ కలుగుశు. అట్టి విశేషధాతువుల విశుద్ధవర్తమానకాల (ఆ_స్మ్యర్థక) ముఖ్యరూపాలు ఈ దిగువను (పదర్శించబడినవి విళ్లీషత్వం లేని నా న్త్యర్థక్‌ రూపాలు ఇన్వదిడ లేదు. ఇవ్వదిడవి రూపాలను సులభంగా ఊహించుకోవచ్చును 1 “ఉండు ధాతువు ఉంటాడు, ఉ౦డును, ఉంటుంది __. ఉంటారు ఉండును ఉంటాయి ఉంటావు __. ఉంటాడు ఉంటాను __ ఉంటాము 2, *అవుి ధాతువు (వ పు అవుతాడు అవును అవుతుంది ) అవుతారు అవును అవుతాయి, బౌతాడ్యు బొన్సు బొతుంది | బౌతారు, బొను బొతాయి మ పు, అవుతావు బౌతావు అవుతారు బొతారు ఉ పు, అపుతాన్కు బొతాను అవుకాను, బొతాము. నా స్త్యర్థకరూపాలు వపు అవడు, కాడు, అవదు కాదు అవర్వు కౌర్యు అపవ్వు కొవు మపు ఆఅవవు, కొవు అవర్వు కొరు ఉంపు అవను కొను ఆఅవము కౌము శి చేయు. ధాతువు చేస్తాడు చేస్తుంది చేయును చేస్తారు. చేస్తాయి చేయను. చేస్తావు చేస్తారు? చేప్తాన్కు చేప్తాముం (వాయు, కోయు తీయు మొదలైన యు _ వర్ణాంతధాతువులు ఈ గణ౦లో చేరును.

విశుద్ద వ _ర్తమానకాలం ₹0389 (ఈ) “ఇచ్చు” ధాతువు ఇస్తుంది ఇచ్చును శ ఇస్తాయి, ఇచ్చును

నాన్త్యర్థక రూపాలు శ (వాడు ఇయ్యడు, ఈయడు్కు ఇన్వడుః (ఆమె ఆది ఇయ్యదు, ఈయదు ఇవ్వదు (వారు ఇయ్యురు ఈయరు ఇవ్వరు (అవ) ఇయ్యవు ఈయవు, ఇవ్వవు

మిగిలినవి ఊోహ్యములు “ఈడు వంటివి (ప్రాచీన రూపాలు ఛశఈడు ఈర్కు ఈవ్వు ఈరు- ఈను ఈము

(0) “వచ్చు ధాతువు ఆన్త,ర్ధకంలో “చ్చు ధాతుపువలెనే, " నాస్త్యర్థక రూపాలు ;ః (వాడు) రాడు (ఆమె అది) రాదు, (వారు) రారు (ఆవి రావు (నీవు) రావు (మీర) రారు; (బేను) రాను, (మేము) రాము

(0) “శెచ్చు ధాతువు “ఇచ్చు ధాతువు వలెనే. నావ్య్యర్థకరూపాలు, తేడు త్రేవడ్కు కేదు తేవదు; తేరు తేవరు తేవు __ ఇత్యాదులు

(7) చచ్చు. ధాతువు “ఇచ్చు ధాతువు వలెనే నా న్యర్థక రూపాలు __ చావడు చావదు చానక్కు చావవు మొదలైనవి

సూచన = మెచ్చు, వచ్చు (గుదు దించు -_ ఇటువంటివి కొన్ని సాధారణధాతువులు

(8) "లేచు" ధాతువు, లేచును లేస్తాడు (ఆస్త్యర్థకాలు, లేవడు లేవరు (వాస్త్యర్దకాలు),

(9) *ఆరచు ధాతువు అరచును అరుస్తాడు ఆరుమంది __ అరుప్తారుం అరుస్తాయి అరచును, మొదలైనవి నా _స్తర్థర్ధకం్య ఆరవడుు ఆరవరు, మొదిల్రైనవి.

(1%) *హర్చు ధాతువు

(వాడు హూర్చును, కూర్చుశాడు, కూర్తస్తాడు

(ఆమె ఆది కూర్చును, కూర్చుతు౦ది కూరుస్తుంది, మొ

బ్య

ర్‌(0 పద విజ్ఞానం

(11) శకఆమభవించు. ధాతువు

ఆ స్తృర్థకరూపాలు * అనుభవించునుు అనుభవిస్తాడు ఆనుభవించుతాడు, అనుభవిసుంది అఆనుభవించుతుంది, మొదల్రై నవి,

నాస్త్యర్థకొలు అనుభవించడు, మొదలైనవి

“ఆనుభవింపడు వంటివి (ప్రాచీన రూపాలు

( ౭ “చూచు. ధాతువు

ఆ వ్యర్థకం చూచును చూస్తాడు, చూస్తుంది మొదలైనవి

నా_స్త్యర్థరం ఫ చూడడు చూడదు ___ చూడరు చూడవృ, చూడవు -_ చూడరు చూడను - చూడము

(1) “తిట్టు ధాతువు (వాడు తిడతాడు తిట్టుకాడు తిట్టునుం (వారు తిడరారు తీట్టుకారు (ఆమె అది తిడుతుంది తిటుతుంది తిటును (అవి) తిడతాయ్యిి. కిట్టుతాయి

ట ర! స తిట్టును. స!

మిగిలినవి ఊహ్యములు ,;_ కొట్టు పట్టు పుట్టు కట్టు మొదలైనవి ఈ వర్గంలోని ధాతువుణు,

(14 ఎదగు ధాతువు (4 442 ప పాదటీక్ర

(వాడు, ఆమె ఆది ఎరుగును (వార) ఎరుగుదురు. (ఆవి ఎరుగును

ఎరుగుదువ్హు ఎరుగుదురు ఎదగుదును ఎరుగుదుము,

“ఎరుగు?. ధాతువుకు *ఎరుగుతాడు వంటి రూపొలు వ్యవహారంలో ఎన్నడూ లేవు *ఎరుగుదురు' వంటి (ప్రాచీన రూపాలే నిల్చి ఉన్నవి “నేను ఆ విషయం "ఎర్పగు దను అంటాము కాని *ఎకగుచానుీ అనము

విశుద్ధ వ్వర్తమాన కాలం గ్‌(1

ర్స్‌ *తిను' ధాతువు

తినును తింటాడు, తింటుంది, తింటార్కు తింటాయి __ మొదలైనవి

అను, కొను, విను కను చేకొను, వట్టుకొను ___ ఇటువంటివి

ఈ గణంలోవివి.

కొని ఆంతమందు గల సంయు క ధాతువులకు +పటుకొంటాడుి వంటి

తాని చి

రూపాలకు "వట్టుకుంటాడు పంటి రూపాంతరాలు వాడుకలోకి వచ్చినవి వలుకు దిడి ఎట్లు ఉన్నా, *పట్టుకొంటాడు' వంటి రూపాలే (వ్రాతలో ఉవయోగించడం వాంఛనీయం ఇందువల్సి మూలధాతు వర్ణ్మక్రమం సరిరక్షిత మౌతుంది

శీ కశక ఈ [కండి వాక్యాలలోని సమ్మగ శీయలు విశుద్ధ (సామాన్య) వర్తనూన కాలంటో ఉన్నవి

ఆదర్శ పుఠషులు ఇతరులకు చెప్పడమే కాక తాము స్వయంగా

ఆచరిస్తారు

వారిద్దరు అన్నదమ్ము లౌతారు ఎవడు చేసుకొన్న కర్మ వాడే ఆనుళ విస్తాడు

మనం సర్వజ్ఞులము కొము వీరు ప్పూర్తిగా నన్ను ఎరుగుదురు

లేళ్చకు, దుప్పులకు శాఖలు గల కొమ్ములు ఉండును

చీకటి ర్మాతులలో చుక్కలు ఎక్కువగా (ప్రకాశిస్తాయి

సంతృప్తి నుఖాన్ని ఇస్తుంది" అసంళృష్టి _ ఆఅళాంతివన్కి ద్యభాన్ని

కలిగిస్తుంది)

మనం చెవులతో వింటాము కళ్ళతో చూస్తాము

మా అమ్మ ఎంతో డచికరంగా వండుతుంది.

ఈ నూతిలో ఎండకాలంలో నీద్ళ ఉండవు వీటి మీద కొన్ని వస్తువులు

చేయను.

542 పద విజ్హానం

శీ కీర్‌ ఈ క్రింది వాక్యొలలోని (క్రియలు విశుద్ధ వర్తమానకాలం, కర్మ వాచ్యంలో ఉన్నవి

|) ఈ ఇల్తు ఆధ్ధెకు ఇవ్వదిడును

౭) ఇచ్చట అఆన్నిరకొల పింగాణి వస్తువులు ఆమ్మబడును.

$) ఈ నెల 15న శేదీ తరువాత ధరఖాస్తులు స్వీకరించదిడవు.

ఇటువంటి (ప్రయోగాలు ఇంగ్లీషు (ప్రభావం వల్ల తెలుగులోనికి వచ్చినవి,

€446 భూతకాలపు సంఘటన కళ్ళకు కట్టినట్టు చెప్పుటక్షై వర్తమాన కాలం అప్పుడప్పుడు ఉపయోగపడుతుంది.

దురో్యోవనుడు (రొపదీ వస్త్రాపహరణం చేస్తూఉం పే సభలోని వారందరూ

చూస్తూఉంటారు ఒక్కరూ మాటాడరు ఆడ్డు పెట్టరుం

శీ క? వక్త కాను ఎదువ్‌నాని అనుమతి కోరేటప్పుడు (_పళ్నవాక్యంలో ఉత్తమ. పురుషలో “దును, “దుమ. (ప్రత్యయాలు గల _ విశద్ధవర్తమాన కాలం ఉపయోగపడును

అమ్మా, నేను సినీమాకు పిన్నిగారితో వెళ్ళుదునా? (వెసృళానా, అనే వాడుక లేదు యాఖె ఒకటవ పరిచ్భేదం యోనా అసమాప వ రమానకాలం అణాల న!

శీ 448. “వాడు ఉత్చరం చదువు తున్నాడు అన్న వాక్యంలో *చదువు తున్నాడు అనే [క్రియ *చదువుట అనే వ్యాపారం వర్తమానంలో (ప్రారంభమై నమౌాప్తం కాకపోవుటను తెలుపుతున్నది చదువుట ఇంకా జదడుగు

ఆసమాపవ రమాన కొలం ర! ల! అతో తున్నది కొబట్టి ఈ [క్రియ అసమ్వ్మాప్త వర్రమానకాలం” అనవచ్చును శస్త్ర! (ప్రత్యయాంత అసమాపక ముఖ్యకియ మీద *ఉండు ధాతువు వర్త మానకాలం చేరుటవల్ల * ఈఅసమాప్త వర్తమాన కౌలం ఏర్చడును, తు_ వర్ణకం అసమ్మాప్లి టోధకం మాాతమే కాలథోధకం కౌాదు, ఇది భూత భవిష్యత్కాలాలలో కూడ వచ్చును, ఉన్నాడు సమాపక నహాయ కీయ, కాలబోధకం. ఉండు" ధాతువు, ఆసమాప్త వర్తమానకాల రూపాలు , చప (వాడు ఉన్నాడు (వారు) ఉన్నారు (ఆమె, అది ఉన్నది (అవి) ఉన్నవ్మి ఉన్నాయి మప (నేవు ఉన్నావు (మీథ) ఉన్నారు ఉపు (నేను) ఉఊవ్నాను (మేము) ఉన్నాము ఈ [క్రియలు న్వతంత్రముగా ముఖ్య (కియలుగాను పహాయ (శ్రీయలుగాను ఆసమాప్ర వర్తమానకాలమునే తెలుపును “ఉన్నాది? అనే రూపం తరచుగా వాడు కలో ఏినిపించును ఉన్నది” ఆని వాయట వాంఛనీయం. ముఖ్య క్రియగా ఉండు" ధాళువు యొక్క “ఉన్నాడు” మొదలైన రూపా అకు దిదులుగా కలుగు' ధాతువు యొక్క రూపాలు వాడుకలో ఉన్నవి కలడు, కలదు కలర్బు కలవు, కలవు, కలకు; కలను కలము శీ శ(9 ధాతువు మీద *తు (ప్రత్యయం చేరుటలో సాధారణ ధాతువుల తుదివి (4 శ42 ప్ర) వర్జ వికారం ఉండదు ఉదా .. వండుత్కు వలుకుత్కు ఈదుతు నవ్వుతు మొదలై నవి విశేషధాతువుల (4 44 (వ ) తు వర్షకాంతరూపాలు కొన్ని" ఉండు _ ఉంటు చేయు _ చేస్తు ఇచ్చు - ఇస్తు; అనుభవించు _ ఆమభవిస్తు, అనుభ $ పాచిన భాషలో "తు వర్షకంస్టానే చుి వర్ణకం వస్తుంది “దదువుచు! 4వెళ్ళుచు, *చదువు చున్నాడు వెళ్ళుచున్నాడు వంటివి (పాలీన (ట్రాంధిక) భామా 1ఛయోగాలు, ేటీ వామాకలో లేవు, భారిరకంగా *తు వగ్గ్లళమే చు వర్షశం కన్న (ప్రాచీన తరం

544 పద విజ్రానం

చా వించుత్కు కూర్చు - కూర్చుత్కు కూరుస్తు; తిట్టు - తిట్టుతు తిడుతు తిను _ తింటు మొదలై నవి, ఇటువంటి ముఖ్యక్రియలమీద “ఉన్నాడు మొదలైన సహాయ (క్రియల చేరి అసమాప్త వర్తమాన కొలరూపాలు సిద్ధించును. ఉంటున్నాడు, చేస్తున్నాడు తింటున్నది,

“చెప్పు ధాతువు నుండి ఏర్పడ్డ “చెప్పుతు అనే రూపావికి చెప్త చెప్పకు, చెబుతు వంటి రూపాంతరాలు వాడుకలో ఉన్నవి (వాతలో “చెప్పుతున్నాడు పంటి (వయోగాలే ఎక్కువ వాంఛనీయాలు

శ 430. ఒకొక్కప్పడు క్రియాబోధిత వ్యాపారం దీర్చ కాలం, లేక మాటి మాటికి జరుగుతు ఉండడము సూచించేందుకు *తుి వర్జకానికి బీర్చం వసుంది ఉదా - వాడు నిద్రపోతూ ఉన్నాడుం దీర్షంతోపాటు తు వర్ణకాంత్మకియకు ద్విథ్యక్తి రావడం కద్దు ఉదా - వాడు పోతూ పోతూ ఉన్నాడు. కొవ్నిచోట్ర ముఖ్య - సహాయ (క్రియల మధ్యను నిశ్చయార్దకమైన “ఏ3 మొదలై నని వద్చునుం ఉదా - నేను వింటూనే ఉన్నాను చెప్పండి.

శీ 461 ఆసమాన్ల వర్తమానకాలం నా న్య్యర్థకంలో అవ్ని లింగ పురష వచనాలలోను తు వర్ణకాంత [కియ మీద *త్తండ్రదేదు ఆనే సహాయ క్రియ వస్తుంది

వాడు చదువు తున్నాడు (ఆన్త్యర్థకం) వాడు చదువు తుండలేదు. (వాన్త్యర్థకం) ఆటీ లదు ఆమె వారు వీవు, చదువు తుండ లేదు మీకు, నేను పేమ (చదువుతు ఉండడము లేదు

+లేదు? అనే సమావక (క్రియకు *“చదువుతుండ అనే [కియానామం విజమైన ఉద్దేశ్యం. ఈ (క్రియానామానికి "వాడు మొదలైనవి ఉద్రేశ్యాలుగా వర్తించును, (వ(కియా సౌలభ్యం కొరకు చదువుకుండలేదు సమ్యగ్మకియగామ, వాడు మొద ట్రేవవి ఉద్దేశ్యాలుగాను చెప్పదిడును

అసమ్హాప్తవర్తమాన కౌలం ర్‌4్‌్‌ శీ458. ఆసమ్హాప్త వ ర్తమానక్తాలం (వా వ్వ్వర్థకం) లో ఉండు ధాతువుకు ఈ (క్రింది రూపాలు వచ్చును, (వాడు) లేడు (ఆమె, అది లేదు; (వారు) లేరు; (అవి) లేవు, (నీవు లేవు; (మీరు) లేరు (నేను) లేను, (మేము) లేము ఒకొక్కప్పుడు. “చదువుతున్నాడు? అ న్త్యర్థకం కాగా, "చదువుతు లేడు వాస్త్యర్థకం అవుతుంది * కౌని ఇట్టి (వమోగాణ చాల తక్కువ

జదాబు _ ఉంహు (వాస్తూలేరు+ చదువుతున్నారు. క! కర్మవాచ్యంలో కూడ అసమా_ప్పవర్తమానకాలం ఉంటుంది

1. గోదావరీ నది మీద (కొత్త వంతెన విర్మించ దిడ్తుతున్నది,

2. వెనుకదిడిన జాతులవారి నర్వతోముఖాలివృద్ధికి ఎన్నో పథకాలు

అమలు పరచదిడుతున్నవి.

4 4$4 అనమాప్రిటోధక అసమాపక [కియమీద ఉండు ధాతువు విశుద్ధ వర్తమావకాలం చేరుటవల్ల ఏర్పడే క్రియలు ఆభ్యానము మొదలైన అర్ధ విశ్రేషములను సూచించును

కే వాడు, నేను (పతిసాయంకాలం కలుసుకొంటూ ఉంటాము

ఓ ఆ వంఘ సభ్యులు రోజూ ర్యాతి 12 గంటలదాక పేకాట

ఆడుతూ ఉంటారుం

శీ 455 అనమాప్త వర్తమాన కాలం సమీవభవిష్యత్తును గాన్ని పమీవ భూత కాలమును గ్లావి సూచించును

1. రెండు రోజులలో నేను మీ (గామం వస్తున్నాను ( = వస్తాను, లె వశ్న ౯! ఓహొ, ఎక్కడినుండి రాక, జవాబు , గుంటూరు నుంచి వస్తున్నాను ( జు వచ్చాను), 69

యాఖై రెండన పరిచ్చేదం ల! సమాస వ రమానకాలం అణాల అణాల

శీ,408. 4నేటి సభకు అప్పుడే పెక్కుమంది వద్చఉన్నారు? అనే వాక్యంలో

+వచ్చిఉన్నారుః అనే [కయ “*వచ్చుట అనే పని వర్తమాన కాలంలో

పూర్తి అవుటను తెలుపుతున్నది "వచ్చి అనె ఇ-పత్యయాంత ఆవమా

పక ముఖ్య [క్రియ వ్యాపార సమ్మాప్పిని బోధించును కొలటోధకం కాదు

ఇది భూతకొలంలో కూడ వమ్తుంది. *ఉన్నారు అనే సమాపక సహాయ

కియ వరమానకాల నూచకం కాబట్తి 6వచ్చి ఉన్నారు సమాస

( వ జ వా

పర్తమానకాలం, ఉదా _

క) నేను ఇంతవరకు మీపేర ఎన్నో ఉత్తరాలు (వ్రాసిఉన్నాన, 2) మేము

"పెళ్ళి ఏర్పాట్లు పూర్తిచేసి ఉన్నాము

సాధారణముగా *వచ్చినార్కు *వాపినారు, చెవ్‌నాము వంటి భూతకాల (క్రీయలే ఎక్కువ వాడుకలో ఉన్నవి, ఆయిన్వా *వచ్చిఉన్నారు వంటి (పయోగాలు లేకపోలేదు. కనుక *సమాో్త వర్థమానకాలం? ఒక కాలభేదముగా చెప్పడం ఆవళ్యకం

శీ 457 “వాస్తు వంటి తు-వర్షకౌంత (క్రియలు వ్యాపార ఆసమాపి

వోధకాలు కౌగా, “వాపి” వంటి ఇత్వాంత (క్రియలు వ్యాఫారసమాప్రి

టోధకాలు వాస్తున్నాను” ఆసమ్హాప్త వర్రమాన కొలం కొగాా “వాపి

ఉన్నాను సమాప్తవర్తమానకాలం. ఇత్వాంత రూపాల ఏర్పాటులో ్లీస్తత

లేదు. కొన్ని ఉదాహరణలు _ పాడు _ పొడి వచ్చు = వచ్చి, తీను _ తిని,

చొచ్చు - చొచ్చి. పూచు = పూచి, (గ్రహించు - (గ్రహించి, వూయ -

వూసి (వాయ - వాప్తి అగు (ఆవు = అయ్యి ఐం

యాభైమూడవ పరిచ్భేదం విశుద్ధ భూతకాలం

శీ458. వళ్తమానకొలంలో ఉన్నట్లు భూతకొలంలో కూడ మూడు భేదాలు ఉన్నవి విపద్ధ (సామానభ్ర) భూతకాలం, ఆసమ్వాస్త భూతకొాలం్య సమాప భూతకొల౦ం

వక మాటాడేటప్పటికి ముందు వ్యాపారం జరిగిపోయినట్లు

వాతి

చెప్పేక్రియ విపద్ద (సామాన్య) భూతకాలం

1. విన్నటి కౌల్సులలో ఒక బాలిక మరణించెను. 4) నేను జీవితంలో ఎన్నో కష్టాల అనుభవించాను. 8) ఈ పుస్తకం ఎంతకు కొన్నావు (కొంటివి ఇ

ప్రై వాక్యాలలోని ఒకొక్క (క్రియ వ్యాపారం జరిగిపోయినట్టు శెలుపును గాని ఆ వవి అపమాపస్తమై జరుగుతుండెనని కౌవి, భూతకాలంలో ఓక్‌ విర్దిష్ట వమయానికి ముందే జరిగిపోయి ఉండెనని కొని ఒక అర్థవిశేష మును చెవదు కాబట్టి అది విశుద్ధభూతకొలం, లేక సానూన్య భూతకౌలం అవి కేర్కొన వచ్చును తీ 459 విశుద్ద భూతళొలం (అన్త్వర్థకం) లో “వచ్చు ధాతువు రూపాలు

ఏక వచనం బహువచనం ఉపఊపు పుం వచ్చాడు ః వచ్చినాడు వచ్చెను వచ్చారు, వచ్చినారు వచ్చిరి చ్తీ వచ్చినది, వచ్చెను వచ్చారు, వచ్చినారు, వచ్చిరి

• "వచ్చాడు మొదలైన రూపాలు ఛారిత్రకంగా ఇట్లు ఏర్పడీనవి “వచ్చిన అనే భూతౌర్ధక (శీయా విశేషణం మాద “వాడు '(ఫక్యయంచేరశా “వచ్చిన వాడు అనే _కీయానామం ఏర్పడి (కీయగా బరిణమించివది వచ్చినవాడు ఆఆ వచ్చినాడు =త వచ్చాడు (వచ్చేడు). వచ్చినవారు =త్ర వచ్చినారు శి వచ్చారు (వచ్చేరు). వచ్చినవాడవు =ఖి వచ్చివాడవు =త్తు వచ్చినావు = వచ్చావు (వచ్చేవు)* ఇచేరీతిగా మిగిలినవి కూడాలీవవ్చాడు జని మధ్య అ, కాలానికి మేమ

స్వర = ఉచ్చారణ కలదు, వన్చేడు వంటి రూఫాలు కూడ వాడంుకలో ఉన్నవి

అద 648 పద విజ్ఞానం నప్పం వచ్చినది వచ్చెను వచ్చాయ్యి వచ్చినన్ని వచ్చెను మ. పు వచ్చాను, వచ్చినావు నచ్చాడు వచ్చినారు వచ్చితిరి వచ్చితివి ఉ పు వచ్చాను వచ్చినాను వచ్చాము, వచ్చినాము వచ్చి వచ్చికిని తిమి విశద్ధ భూతకొల (ఆస్త్యర్థ్హకం) (ప్రత్యయాలు : (వ పు. అడు వొడు, ఎన్మునది, ఎను - ఆడ, నారు రి నని, ఎను మ,ువు అవు నావు, తివి = అఆర్ఫు నారు తిరి ఉ ప ఆను నాను, తివి = అము, వాను తిమి ఈ (ప్రత్యయాలు ఇత్వాంత సమ్మొ్తిబోధక ఆనమాపక (క్రియమీద చేరును. పచ్చి -- అడు జ వచ్చొడు సూచన *_ "వచ్చినది? అనే రూపానికి పలుకు బడిలో “వచ్చింది" అనే రూపం (వచురం, వచ్చెను, వచ్చిరి, వచ్చితిని, వచ్చితిరి, _ వచ్చితివి, వచ్చితిమి = ఇటు వంటి రూపాల వాడుక ఆల్బం. (ప్రాచీన ఆధునాతన కనిత్రలోనే ఈ రూపాలకు (వచుర (వయోగం, భూతకాలపు తుది ని - ను ఆక్షరాలు లోపంచుట కద్దు వచ్చె (= వచ్చెన్సు; వచ్చౌ (= వచ్చాను ) నచ్చినా ( గ! వచ్చినాను) వచ్చితీ ( = వచ్చితివి ). పూర్తి రూపాలు (వ్రాయడమే ఉత్తమ రచవా పద్దతి. *నచ్చెన్‌ సంటి హలం౦ంత రూపాలకు కవితలోనే (వయోగం, శీ 480, కొన్ని ధాతువుల విశుద్ధ భూతకాల రూపాల ఏర్పాటు ఈ దిగువ (వదర్శించదిడ్రినది, (1) “ఉండు” ధాతువు, (వాడు) ఉన్నాడు, ఉండెను (వారు) ఉన్నారు, ఉండిరీ (ఆమె అది) ఉన్నది ఉండెను (ఆవి) ఉన్నవి, ఉన్నాయి, ఉండెను

విశుద్ద భూతకాలం 40 (నీవ) ఉన్నావు, ఉంటివి (మీర) ఉన్నారు, ఉంటిరి (నేమ) ఉన్నాను, ఉంటిని (మేము ఉన్నాము, ఉంటిమి భూతకాలంలో కూడ వచ్చును, ఉదా - ఆ నాడు నేను ఆక్కడ ఉన్నాను, (0 “అగు ధాతువు (వాడు] అయినాడు అయ్యాడు [వాద ఆయినార్పు అయా్యావ అయ్యెను, ఆయెను ఆయిరి (అమె ఆది] ఆమబినద్మి అయ్యెను, (అవి అయినవి అయినాయి, సీవు ఆయినావు అయ్యావ్వు మీవ] అయినారు అయ్యారు న [గుద] ( ఆయితివి ఆయితిరి [నేను] అయినాను అయ్యాను [మేము] అయినాము, అయ్యాము, ఆయితివి | ఆయితిమి వలి రూపాలలో ఆయి” అని ఉన్నచోట్ల *ఐ' ఆని పెట్టుకోవచ్చును, అయి (9) "తిను" ధాతువు [వాడు] తిన్నాడు తినెను [వారు] తిన్నారు, తివిరి [ఆమె, ఆది) తిన్నది, తినెను [అవి] తిన్నవి, తిన్నాయి, తినెను (నీవు] తిన్నావు, తింటివి (మీడ) తిన్నారు తింటిరి [నేను] తిన్నాను, తింటివి [మేము] తిన్నాము, తింటిమి తీనినాడ, ఆతినినది, +్రినివారు, ,తివినవి, అనే రూపాలు కూడ ఉన్నవి కావి వీటి వాడుక వలుకుదిడిలో లేదు; కవితలో ఉండవచ్చును. “అమి “కొను *వినుి మొదలైనవి ఈ గణానికి చెందిన ధాతువులు

550 పద విజ్ఞానం (ఓ “చేయు ధాతువు చేశాడు చేసినాడు, చేసేను, చేశారు, చేసినారు చేపిరి మొదలెనవి (0) “చూచు ధాతువు చూచాడు, చూళొడు, చూచినాడు చూచెను; చూచారు, చూళారు, చూచి నారు, చూచిర్హి మొదలైనవి శ 48 వచ్చాడు (వచ్చినాడు అనే ఆ _న్యర్థక భూతకాలానికి. రెండు వా న్య్యక్థక దొపాలు కలవు వచ్చాడు [వచ్చినాడు] కొడు, రాలేదుం విశుద్ధ భూతకౌల [ఆ న్త్యర్థక]) (క్రియల వెనుక ఆగు ధాతు వికద్ద వర్త థి అత మానకౌల వాన్తర్థక (క్రియలు (కాడు, మొదలైనవి] చేరుటవల్ల విశుద్ద భూత్రకాల వాన్త్యర్థక శక్రీయమణ ఏర్పడును. క “వచ్చు థాతువ్వు విశుద్ద భూతకాల వాప్య్యర్థక రూపాలు వచ్చాడు కాడు వచ్చినది కొద్యు వచ్చారు కౌరు పచ్చినవి కొపు, వచ్చాయి కౌవు, వచ్చావు కౌవు, వచ్చాను కొను, వచ్చాము కాము “వచ్చినాడు మొదలైన రూపాల వెనుక కూడ +*కాడుి మొదలైన రూపాలు చేర్చవచ్చును

1. ఆ_(ప్రత్యయాంత అసమాపక క్రియల మీద "లేదు అనే సహాయ [క్రియ చేరుటనల్ల ఏర్పడ్డ [క్రియలు అన్ని లింగ పురుష వచనాలలోను వికద్ధ భూతకాల వా్తర్థక (క్రియలగా ఉపయోగపడును. వడు, ఆమె అది వారు, అవి నీవు చెప్ప లేదు మీరు నేను, మేము | ( జచెప్పు షి ఆ + లేదు చెప్ప లేదు జ చెప్పుట లేదు వాన్త్నవముగా “చెప్ప* (జ చెప్పుట _కీయా నామం ఉచ్టేళ్యము, *లేదు' ఆభ్యాత్మకియ *నాడి మొదలైనవి *చెప్ప' అనే క్రీయానామావికి ఉద్దేశ్యాలు. (సక్రియా సౌలభ్యం కొరకు *చెప్పలేదు వమగ్ర శ్రీయగా పేర్కొనడ జ్ర వది,

విశుద్ధ భూతకొలం 55! 4 400. ఆఎ(వత్యయాంత అసమావక (క్రియల ఏర్పాటులో క్లీష్త్ణర లేదు కొన్ని పొధారణ ధాతువుల ఆంపత్యయాంత రూపాలు, చెప్పు _ చెప్ప; వండు = వండ పలుకు _ పలుక (పలక) తోచు -తోచః కొటు _ కొట ఈదు - ఈద, నూను _ మావ; (వాయు = వాయ, న! న! కొను - కొన. కొన్ని నిశేష ధాతువుల అత్వాంత రూపాలు పచ్చు -రా ఇచ్చు - ఇయ్య ఈయ్య ఇన్వ, ఈ, చచ్చు - చాన తెచ్చు. జీ తేవ, చొచ్చు - చొర, నొచ్చు _ నొవ్వ, ఆరుదెంచు _ ఆరుదేర; తెరచు _ తెరవ, పట్టుకొను _ పట్టుకొన, వట్టుకో, అగు - ఆవ కాం కీ శ$4 న్నాన్త్యర్థక విపద్ధవర్తమానకాల క్రియల మీద *ఆఅయెను మొద లైన ఆగు ధాతు విశుద్ధ భూతకొల రూపాలు చేర్చుటవిల్ల కూడ న్నాన్త్యర్హక విపద్ద ము లా యాత్‌ ఎట్టు భూతకాలం ఏర్పడును వచ్చెను (అస్మ్యర్థకం ఎ రాడాయెను (వా_స్త్యర్భకం). రాడాయెను (ఎరాడు శ అమెను) == రాచేదు. వచ్చినాడు కాడు ఆశే ఏర్పడే ఇతర రూపాలు * రాదామెను, రారైరి, రావాయెను, రావెతివి రార తిరి, రా వైతిన్ని రామైతిమిం జా చేయుధాతువు __ చేయడాయెన్ము చేయరైరి, చేయవైతివి చేయరైతిరి, చేయవైతిని చేయన్సైతిమి, చేయను _ ఐతిని ఇ చేయవైతివి, *చేయగ నైతిని వంటి (పయోగాలు తప్పు శ 4865 విళుద్దవర్తమానకోలం వ్య క్రి వస్తువుల ధర్మములను బోధించేటట్లు భూతకొాలంలో ధర్మములను బోధించుటకై ఏ (పత్యయాంత ీచూవిశే షణం మీద *వాడు.ది" మొదలైన ప్రత్యయాలు చేరిన శ్రీయారూపాలణ ఉవయోగ వడును ఈ రూపాలు కూడ విశుద్ధ భూతకొలమే

ర్‌్‌2 పద విజ్ఞానం 1 పూర్వం వాడు ఉత్తరాలు (వా నేవాడు; ఇప్పుడు వాడు (వాయడం మానివేశాడు, (వ్రాసేవాడు ఇ (వ్రాయు 4 ఏ వాడు) ఓ చిన్నప్పుడు నేను యోగాననాలు వేసేవాడనుం 8 మూ అవు విరుడు పూటకు రెండు శేర్గ పాలు ఇచ్చేది. శ పెళ్టిఐన కొత్తలో నీవు నన్ను ఎంతో (_పేమించేదానపు, ఇప్పుడు మారిపోయినావు? - క్క పూర్వకాలంలో పర్వతాలు రెక్కలతో ఏృగ్మికేవి అని పురాణాలు చఇెప్పుతున్నవి | వచ్చు" ధాతువు, తద్ధర్మార్థటోధక విజద్దభూతకాల రూపాణు (అ న్య్యర్థకం) వవ వచ్చేవాడు వచ్చేది వచ్చేవారు, వచ్చేవి మ పుం వచ్చేవాడవు వచ్చేవారు ఉ ప, వచ్చేవాడను వచ్చేవారము శ్రీ 486. రెండు విశుద్ధ భూతకొల శ్రీయలుగల ద్వంద్వవాక్యంలో కొన్ని చోట్ల విషమ స్వర స్థాయిని బట్టి ఆ న్యర్థక (క్రియలకు - నర్తమానంభవిష్యత్తులలో వ్యతి రేకార్టం పస్తుంది. ఉదా- ఆ౮ం వాడు ఇచ్చాడు చేను పుచ్చుకొన్నాను (ఇివొడు ఇవ్వడు నేను పుచ్చుకోను, రెండూ జరగవు ) శీ శ. ఒకొక్కచోట విశుద్ధ భూతకాలం సమీన భవిష్యత్తును సూచించునుం ఇదిగో, వచ్చా (ఇగిప్పుడే వస్తాము

యాఖై నాలుగవ పరిచ్భేదం అసమా్త భూతకాలం

శ 48% నేను వారీ ఇంటికి వెళ్లేటప్పటికి ఆమె నంగీఠకం పాడుతుండెను, అన్న వాక్యంలో *'పాడృుతుండెనుి అనే (క్రియ అనమాప్త భూతకొలం పారుట అనే వ్యాపారం (ప్రారంళమై అప్పటి! ఇంకా జదసుతుండుటను తెలుప్పమన్నది “పాడుతున్నది?. ఆనే (కియ అసమాప్త నర్హమానకొలం కొగ్కా *పాడులు?డెను అససూ ప్త భూకకొలం౦ం.

వాక్యరచనా కొలానికి పూర్వం ఒకవ్యాపారం (ప్రాఠశంభమై పూర్తికాక జరుగుతుండుటను తెలిపే (శ్రీయ '+ఆసమాప్త భూరకొలం? అవుతుంది త్పువక్ష కాంత అఆసమావక ముఖ్య (క్రియ మీన *ఉండు ధాతువు విశుద్ధ భూతకాలలి చేడటవల్ల అసమాప్త భూకకొాలం ఏర్చడును తు-వర్ణకం అసమాప్తి బోధకం, “ఉంచెని సహాయ శ్రీయ కాలబోవకం

4 480 *4ఉండు ధాతువు విశుద్ద భూకకాల రూపాలు 4 430 వ, (1లో ఉన్నవి. వీటిలో “ఉండెను ఉండిరి *ఉంటివి, ఉంటిరి, ఉంటిని *ఉంటిమి అనే రూపొలే తరచుగా ఆపమాప్త భూకకాలంలో ఉపయోగ పడును, ఉదా _

1. విరకు నేను పదవ తరగతిలో చదువు తుంటిని. 2] బాటఫాదణ ఆడవిదారిని పోతూఉండిరి 8] ఆందరూ వెళ్లిపోయినా వాడు న్యతం ఇంకొ పరీక్షొవన్యతం (వ్రాస్తూనే ఉ౦డెనుం శ ఆయన ఇంకా థోజనం చేనూ చేహూ ఉన్నారు హరార్తుగా సృృహతప్పి సడిపోయారు

మూడవ వాక్యంలో ముఖ్య. సహాయ శ్రీయల మధ్య *వి వచ్చినదిం నాలుగవ వాక్యంలో తు_వర్ణకొంత ముఖ్యకియకు ద్విదుక్తి, ఉండెనూ. అనుటకు మారుగా వచ్చిన “ఉన్నారు వర్తమాన కొలరూనమే ఆయినా భూకకొలమే, (480వ)

70

50్‌క పద విజ్ఞానం శీశ?70. అసమాప్త భూతకొలం నాస్త్యర్థకం అవ్ని లింగ పురుష వచనాల లోను తు_వరకొంత (క్రియ మేద “ఉండలేదు ఆనే సహాయ శ్రియ వస్తుంది, మ! తాండాకున ఈ (క్రియ ఆసమ్హాప్త వర్తమాన కొలంలో గాడా ఇదే రూవంతో ఉంటుంది (441 ప్ర ఆ క్షణంలో వాడు శేడియో వింటూ ఉండెను (ఆ స్త్యర్థకం) ఆ క్షణంలో వాడు రేడియో వింటూ ఉండలేదు (నాన్త్యర్థకం) లి అనమాప భూతకౌాలం౦ం, నా న్హ్యర్ధక౦లో “ఉండు” ధాతువు యొక్క నావ్య్యర్థక సమాపక రూపాలు ( లేడు మొదత్రైనవి) కూడ ఒకొక్కప్పుడు వచ్చును, వాడు అప్పుడు చదువు తుండెను (ఆన్త్యర్థకం) వాడు అప్పుడు చదువుళూలేడు (వాన్య్యర్థకం) ఈ నొ స్త్యర్థక ఆసమాప్త భూతకౌల (క్రియ ఆనమాపస్త వర్హమానకౌరి క్రియతో సమానం, అట్టి (క్రియల (ప్రయోగం విరళం, 4 471. అనమౌా్త భూతకాల క్రియలకు కర్మ్శవాచ్యం కూడ ఉండును, ఆ విశ్వవిద్యాలయములో తర్క-౦ వ్యాకరణం పాహిత్యర్క వేదాంతం మొదలైనవి టోధించదిడుతుండెను క! 4/2, ఈ కిందివాక్యాల లోని శ్రియలు అసమౌ ప్ర భూతకోలంలో ధర్మాద్యర్హములను బోధించును (4 485ప ) 1] మునుపు వామ (సతిదినం మా యింటికి వస్తూ ఉండేవాడు జాలీ 2] విరుడు ఆవిడ పిల్లలకు సంగీత పాఠాలు చెప్పుతుంగేది. శీ 47. భూతకాలంలో (ప్రారంభమై జరుగుతుండడ మే కొక ఒకవ్యాపారం: న _ర్తమానంలో కూడా కొనసాగుతూ ఉండడమును తెలిపేందుకు లు-నర్ష కాంత ముఖ్యకియ మీద వచ్చు ధాతువు నహాయకముగా చేదను

ఆసమా_ప్త భూతకొలం ర్‌్‌శ్‌ ఖ్రి ఆతవికి ఇప్పటి వరకు సహాయపడుతూ వచ్చాను. 2) పీకు నేను ఈ వ్యవహార చి బశ మజ గవహారంలోని చిక్కులు దోధపరుస్తూ వస్తున్నాను ఇకనైనా విరమించు కోవడం మంచిది. ర ఒడ యాత్తై ఐదవ సరిచ్చేదం సమాప భూతకాలం లై శీ 474 ఈ (క్రింది వాక్యద్వయంలోని [క్రియలను గమవించేది నేను నాటి మహావభకు కొంచెం ఆలస్యంగా వెళ్లినాను. ఆప్పటికి సభామందిరం జనసపమూహం౦తో నిండి ఉండెను *వెళ్లినాను అనే (క్రియ విపద్ధ భూతకాలం, నిండిఉండెని అనే (క్రియ కూడ భూతకొలమే +*వెళ్లినాను అన్మేక్రియ సూచించే క్షణానికి పూర్వమే *విండుట అనే పని జరిగిఉండుటను 'నిండిఉండెను' అనే [క్రియ సూచించును. కాబిట్టి దీనిని *సమావ్త భూతకౌలము అనవచ్చును. నిండి అనే ఇత్వాంత్యక్రియ నమాప్రిబోధకం కాలబోధకంకాదు. ఉండెను సహాయ్మకియ కాలబోధకం, భూతకొలంలో ఒక వ్యాపారం జరిగిన తణొనికి పూర్వం మరొక వ్యాపారం జరిగి ఉండుటను తెలిపే (క్రీయ నమౌప్త భూతకాలము. రెండు ఉదాహరణలు, |) ఈ విధంగా పరిస్థితి విషమించనచ్చునవిి నేను నీప మొదటనే చెప్పిఉంటిని; కౌని సేపు నా మాట విన్నావు కావు 2) ఆ (గామం చేరేసరికి మధ్యాహ్నం ఒంటిగంట ఐనది, ఆప్పటికి నేను భోజనం జేసి ఉండలేదు. *చేపి ఉండలేదు నా ప్య్యర్టకం నా స్త్యర్థకంలో అన్ని లింగపురుష వచనాల లోను “ఉండలేదు? ఆనే సహాయ్యక్రియ వస్తుంది

ర6 పదవిళజ్హానం

తెలుగులో సమ్మాప్పళూతకౌలానికి అంత్మపాముఖ్యంలేదు దీని (ప్రయోగం

తక్కువం తరచుగా సామాన్య భూతకారిమే వాడుతాము పయి రెండు వాక్యాలలో చెప్పాను" ( చెప్పితిని ) చేయలేదు అనే (్రీయలు వాడుతాము అయినా అర్థ బోధకు హోనిలేదు

సమాప్తి బోధక ఇత్వాంత_ అసమాపక (కియమీద *ఉండు. ధాతువు విసప

భూతకాలం నహాయ కీయగా చేరుటవల్ల స్‌మాప్త భూతకాలం ఏర్పడును ఇర్వాంత శ్రీయ ఏర్పాటు 4 457 (పం లో చెప్పదిడినది. ఉండు ధాతుపు భూత కాల రూపాలు 4 460 (వ లో ఉన్నవి ఉండెను ఉండిర్కి ఉంటివి, ఉంటిరి, ఉంటిని ఉ౦టిమి - ఇవి వహాయ క్రీయలుగా వచ్చును ఒడ యాభై ఆరవ పరిచ్భేద 0 విశుద్ధ భవిష్యత్కాలం

శీ శీర్‌ భవిష్యత్కాలంలో విశుద్ధ భవిష్యళ్కాలం - ఆసమాస్త భవిష్యత్తు అనే రెండు భేదాలు కవిపిస్తున్నవి నమాస్త భవిష్య శ్తు ₹ేదుం

వాక్యరచనా కాలానికీ తరువాతి కొలంలో ఆనమాప్తిని విర్ణేశంచక కేవలం వ్యాపారం జరుగబోవుటను బోధించే సమాపక (శ్రీయ వివద్ధ (సామావ్యి భవిష్య త్కాలంలో ఉంటుంది,

1. పెళ్ళి వారు కేప్ప సాయంకాలం వస్తారు 2) వచ్చే ఆదివారం కవి సమ్మేళనం జర్రుగును (జరుగుతుంది $) మీరు ఏశేదీకి * కన్యాకుమారిలో ఉంటారు? క్ర) ఈ నెలాఖరులోగా డబ్బు పంపుతాము 5) రేపు ఆయన రారు.

4 470, వికద్ధ భవిష్యత్కాలం, ఆ స్త్యర్థకంలో “పాడు" ధాతువు రూపాలు,

విశుద్ధ భవిష్యుత్యాలం ర్‌? వంపు పుం పాడుఠాడు. పొడును* పాడుతారు శ్రీ పాడుతుంది ఫాడును పాడుతారు నప్పం పాడుతుంది పాడును పాడుఠాయి పాడును మప, పాడుతావు పాడుశారు ఉప్ప పాడుఠాను పాడుకాము విశుద్ధ భవిష్యత్కాల (ప్రత్యయాలు అ న్మ్యర్థకం్శ (పం పు, తాడు న్కుతుంది.ను తారు తాయిను మ వు తావు, తారు ఉపు తామ, శాము విశుద్ధ భవిష్యత్కాలం. నాన్త్యర్థకం, *పాడు. ధాతువు, (వప, ప్ప పాడడు, పొడదు్క పాడరు, పాడవు ముప పొడప్కు పొడరు,

ఉ పు పాడను పొడనము

ఈ (1) పొచీన భామలో ఎదరు (వఛృతి (వర్యయాలుగఅ భవిమ్యత్కాళ, తాపాలు ఉన్నవి న్‌

(వారు పాడెదరు (నీవు) పొజెదవు ((మిరు) పాశెదరు (శేను)ు పాడెదను (మేము) పాడెదనూ

చేటి ఛామలో నీటి వాడుక శనిసించదు.

(2) 'పొచీన భామలో ఈ (కంది భవిష్యత్కాల రూపాలు కూడ ఉన్నవి అత్వాంత అసమాపక (క్రియమాద కలడు మొదలైన కలుగు ధాతురూపాలు' చేరుటవల్ల ఆవి ఏర్పడును. పాడగలడుి జ పాడమన్నాడు -ఆఅంకు “పాడుకాడు అని అర్థం

ఈ పు పొడగలడ్డు పాడగఅద్యు పొడ౫ లరు పాడగఅవు

మ ఫు పొవగలవు పాొడిగ అరు

ఉ ఫు పాడగలను, పొడగలము

కేటి వాడుకలో వీటికి భవిష్య దర్ధం లేదు. ళకృతార్థంతానే వీటి (ప్రయోగం,

ఏ) అక్కడక్కడ వై రూపాలు జేటీ వాడుకలో నిలిది ఉన్నవి, (5) కొనగల

గేదెక్కు పెట్టగల బచ్చలి (పామెత) (ఖ) నేను లేవు మాగ్రామం రాగఅను

(ఇప్తాన్ను. (గ) దీనికి వెంటనే జవాబు (వాయగళలరు. (2=2[వాస్తారుణు

(వాయండి)

ర్‌ఫ్‌8 పద విజ్ఞానం

ఇవి విసద్ద వశమానకొలంలో వచ్చే రూపాలే (4 48 ప)

వీటి [ప్రత్యయాలు అడు తదు ఆరు ఆవు, అవు అరు ఆస్సు అము

సందర్భోచిత మైన అర్థమును దిట్ట ఆయా (శ్రమం కొలం వర్తమానమో, భవిష్యతో నిర్ణయించ వలని ఉంటుంది,

లల్లి యాబై విడవ పరిచ్భేదం అజ్‌ జల్‌ అద అసమాద్త భవిష్యత్కాలం

4 477. “రేపు ఈ సరికి వారు విమానంలో (వయాణ్‌ిన్తూ ఉంటారు అన్న వాక్యంలో *“వయాణ్‌న్తూ. ఉంటారు అనే [కీయ *ప్రయాణిందుట అవే వ్యాపారం భవిష్యత్తులో (ప్రారంభమై సమాప్తం కాకపోవుటను తెలు పను వ్యాపారం జరగుతు ఉంటుంది కాబట్టి ఈ (క్రియ అనమౌ్ట భవి ష్యత్కాలం, తుంవర్షకాంత అసమాపక (క్రియ మీడ *ఉండు)ు ధాతువు భవిష్యత్కాలరూవం చేడుటవల ఈ కాలం ఏర్పడును తు-వర్ష్యకొంత (క్రియప

ర్తి న తర్వగా దీరం వసుంది ఖు అాటీ

ఉండు ధాతువు భవిష్యక్కాల రూపాలు వ పు ఉంటాడు, ఉంటుంది ఉంటారు, ఉంటాయి మ.పు ఉంటావు, ఉంటారు, ఉ, పు, ఉంటానుఉంటాము.

ఇవి నహాయ్య్మక్రియలుగా అనమా్త భవిష్యత్కాంలంలో ఉపయోగపడునుం తుంవర్షకౌంత శ్రీయల ఏర్పాటు 4440 (పలో ఉన్నది ఉదా =

1. మీరు వెళ్లిపోయిన. తరువాత మీ కబుళ్లే మేము. ఎంతోకాలరా చెప్పు కొంటూ ఉంటాము, 2) వచ్చే ఖ్యకవారం ఈ సాటి వేళకు ఊరేగింవు ఉత్సవం జరుగుతుంటుంది. త) మీరు ఎక్కడ ఉన్నా ఉత్తరాలు (వ్రాస్తూ ఉంటారు అవినొా ఆశ

శీ 470. ఆత్వాంత (క్రియల మీవ ఉండు ధావవు ఆశమాస్త వర్తమాశకాం౦

ఆసమ్హాప్త భవిష్యత్యాలం 6558 రేపు నేను విజయవాడ వెళ్లనున్నాను (= వెప్టశాను)

(ప్రొచీనభాషలో “ఉండు” ధాతువుకు దిదులు “కల్పుగు) ధాతువు వాడుటవల్ల భవిష్యళ్కాలరూపాొలు ఏర్మాడినవి (వెళ్లగలను ౯ 'వెళ్ళనున్నాను) 4416 (ప పాదటీక (0 చూచేది

శీ శీ? అత్వాంత (క్రియల మీద *పోవు ధాతువు చేరగా ఏర్పడ్డ నంయుక్త ధాతువు అసమ్మాప్ట వృర్త్హమాన కాలరూవం భవిష్యదర్థ్భమును సూచించును

[వలుత్వం వారు జనవరి ఒకటన లేవీ నుంచి జీత్తాలను హెచ్చించ బోతు న్నారు (= హెచ్చిప్తారు)

4 480 తెలుగులో శ్రియల కౌలములు మొత్తం ఎనిమిది విపర్ధ్క ఆన మూప్త నమాప్త భేదములచేత వర్తమాన కొలములు మూడు భూతకాలములు మూడు; విపద్ధ, అసమ్మాప్త భేదముల_చేత భవిష్యక్కాలములు రెండు, తెలుగులో “వచ్చి ఉంటాడు పంటి సమాప్త భవిష్యత్కాలం లేదు, *రేపు ఈపాటికి వాడు వచ్చి ఉంటాడు అనము వస్తాడు అనే అంటాము *వచ్చి ఉంటాడు అనే శ్రీయ "వేరొక అర్థంలో అనుమానార్థ్యకంగా వాడుతాము “వాడు విన్నటికే వచ్చి ఉంటాడు ఆనే వాక్యంలోని (క్రియ భవిష్యత్తుకొదు; భూతకొాలమే ఇది ఒక రక మైన “రీతి వచ్చే పరిచ్చేదంలో (కియాక్రితుల విషయం ఉంటుంది.

పాడు ధాతువ (పళను పురుష, సృంలింగం, ఏకవచనం కరృవాచ్య౦, ఆన్హ్యర్థకర, వివిధకొలాల (కియారూసాలు (పధకం)

కాలము విశుద- ఆసమా పం సమా పం ఛం అటే అట వ రమాన- 1 పొడును పాడుతాడు పాడుతున్నాడు పాడి ఉన్నాడు భూత పాడినాడ్కు పాడొడు, పాడెను పొడుతుండెను పాడి ఉండెను భవిష్యత్‌ = పొడువు పాొడుతాడు పాడుతూఉంటాడు నా నను కనతో ననన విడాతాలలలకోోో్‌

యాత్హై ఎనిమిదవ పరిచ్భేదం య్‌ (కియల రీతులు = వా సవారక రీతి అవ్‌ లై

4 481. నమ్యగ (క్రియణ కాలములనేకొక వేర్వేష అర్థోవిశేషాలుగల *కితు

లసు' కూడ టోధిందును, *వాడు వచ్చినాడు, అన్న వాక్యంలో (క్రియ ఒకయకార్డ ఇ విషయమును ఒక వాస్తవిక ఘటనన్సు టోధిస్తున్నది, "రేపు వీవు ఇక్కడికిరా అన్న వాక్యంలో *రా అనే [క్రియ వక్త ఇచ్చ ననునరించి (శోత (ఎదుటి వ్య క్రి చేయవలసిన పనిని విధించటను బోధిస్తున్నది *నాకలం ఎవరికో ఇచ్చి ఉంటాను అన్న వాక్యంలో కలం ఇవ్వడం సందేహాన్సగం ఊహ లేక ఆనుమానం యథార్థఘటన కొద్వు *సెలవు దొరకి 4ం'ే నేను పెళ్ళికి పోవుదును అన్న వాక్యంలో *పోవుదును అనే [కయ ఒక పరిస్థితిలో జరిగి ఉండనలపిన వ్యాపార మును తెణపునున పోవుట జరగరేదు, *నంభానని మాత్రమే "వచ్చినాడి భూత కాలము మాత మే కొక వా_స్తవార్రకము *రా భవిష్యక్కాలము మాతమే కాక ఇ

విధ్యర్థకము, ఇచ్చి ఉంటాను” అనే [క్రియ భూతశాలము మాత్రమే [కాక అను మానార్థకము “పోవుదును భూతకాలము మ్యాతమేకాక సంభాననార్థకను అర్థ విశేషములను బట్టి [క్రియలకు (ప్రధానముగా నాలుగు రీతులు కలవు?

శీ 4] ఈకింది వాక్యాలలోన్నికియలు బోధించే అర్థ విశేషమును కమవించేది

శీ సంస్కృత వ్యాకరణలోను, తదనుపారులైన తెలుగు వ్యాశరణాలలోను కాలములు, రీతులు సమ్మి[శిఠములై కాలనంజతోను “ఆర్థక్కి సంజ్ఞివోను అ-కారమా లంగా. "పేర్కొన బడినవి తద్ధర్మ-బ_ర్తమాన-భూత-సువిమ్యత్కాలాలతో విధ్యర్థక్క (పార్థనార్థక, అశీ రర్ధక, సంథావనార్థకాదులు చేరి ఉన్నవి అయిళే విధ్యర్థికాదుఅ రూపాలు కూడ వేర్విరు కాలాలను నూచించట చేతను పీటీ (వర్యయాఆలో (వల్యే కక ఉండుటచేకను, వీటిని కాఅమాలనుండి. 'వేరుచేయడమా, వీటికి ఒళ టక్రొర్త సంబ్లి కల్పించడము వ్యాళశరణణ నుర్మాద శనుక విధ్యర్థఇాది శీయారూపాఖకు- "రీతి ఆచే పీరు పెట్టుట జరిగినదిం

ట్రీయల రితులు = వా_స్తవార్థక రీతి 501

1. మానవుడు చంద్రమండ్రం౦ మీద అడుగు పెట్టినాడు

2 వచ్చే నెలలో అభిలభాకత రచయితల మహానళటు జరుగును,

8. ఈ గానం ఎంత మవోహరకంగా ఉన్నది

శ మీరు ఇప్పుడు ఎక్కడికి పోతున్నారు?

6 వారు ఒకరితో ఒకరు మాటాడరు,

క్ర లో అడుగు పెట్టినాడు అనే (క్రియ భూకకాలములో ఓపక వాస్తవిక సంఘటనము జరిగినట్టు చెప్పును లి లో *జరుగుని భవిష్యత్యాల (క్రియ ఇప్పటి విశ్చయమును బట్టి ఒక వ్యాపారం వాస్తవముగా జరుగనున్నట్లు చెప్పును 8) లో 'ఉన్నది" అనే వర్తమాన కాల్యక్రియ ఒక వాస్తవిక పరిస్థితిని ఆశ్చరం పూర్వకముగా (ప్రకటించును 4లో “రోతున్నారు ఆనే అనమాప్రవర్తమాన కాల క్రీయు (పళ్నార్ధకముగా వాస్తవిక సంఘటసమునే తెలుపును క్స్‌లో *మాటాడరు " అనే నాస్త్యర్థక (క్రియ కూడా యఫార్థ విషయమునే చెప్పును, ఈ [క్రియలు వాస్త విక సంఘటనలను. బోధించుట చేత “*వాస్తవార్థక రీతి లో ఉన్నవి అవి చెప్పవచ్చును.

కాలములు. (4 కకక _- 4 480 (ప) అనే పరిచ్చేదంలో ఇవ్వబడ్డ

ఉణాహరణ వాక్యొలలోని అన్ని నమ్మగ్ర క్రీయలును కవాస్తవార్ట్‌క రీతి లోనే ఉన్నవి. వాటిలో కాలబోధక (పత్యయాలు వా స్తవార్థకరీతిని థూడ తెలుపు శున్నవి,

శీ శరర, ఆ స్త్యర్థకః వాస్త్యర్థక్క (పగ్నార్థక _వ్యంజకార్థక (ఆశుర్యాద్యర్థక)

అ తీ ఉట

4488. ప లో (10 (బ అ స్ప్యర్థకం (5) వాస్త్యరకం, (0) వ్యంజి కార్థకం, (4) (పళశ్నార్థకం. వాస్తవార్ధకరీత్రి క్రియల కర్త ్రవాచ్యంలోను కర్మ వాచ్యంలోను ఉండ పచ్చునుం (ఉదాహరణలు, శీ 428 ప

71

గ! అల్‌ యాల్నై తొమ్మిదవ పరిచ్బేదం రీతి విధ్యాద్యర్థక శీ 48కి ఈ [క్రింది వొక్యాలలోని (క్రియల అర్థ విశేషములను (గహించేదిం

1. మూకను చెదరగొస్రేందుకు బాష్బవామువు (ప్రయోగించండీ.

ఓ సీవు నా యెదుట నిలబడకు పో.

క్రి సరే మీరు వెళ్లండి

శ అమ్మా పశ్చైడన్నం "పెట్టింవండి.

ర్‌ ఈ ఉపకొరం చశ్రేసిపైటు, నాయనా.

తి

8. (ప్రాణం పోయినా ఆబద్ధ మాడకు విజమే చెప్పు

"గ్గ పరిమిత సంతానంతో సుఖంగా ఉండు,

థ్‌ నన్ను ఇంత ఆన్యాయం చేశావు, నా ఉసురు తగిలి దిక్కు

మాలిన చావు దావ.

మొదటి రెండు వాక్యొలును వక్తయొక్క_ ఆజ్ఞలు. 'వ్రయోగించలడి, “విల దిడక్కు *పో%ో అనే (క్రియలు ఉద్దేశ్యబోధిత వ్యక్త్రలు చేయవలసిన విధిని తెలుపు గావో అటో

తున్నవి కనుక విధ్యర్థకములు మూడవ వాక్యపు (కియ *వెళ్టండి” వక్ష యిచ్చిన అనుజ్జిను తెలుపును అనుజ్ఞార్ధకం, 4), 5) లోని "పెట్టించండి?, “చేసిపెట్టు అనే (క్రీయణు వక్త ఎదుటి వానివి (ప్రార్థించటను తెలుపును " ప్రార్దనార్థకం 6) లో “ఆడకు, *చెప్పు' అనే[క్రియలు వక్త ఉపదేశించుటను సూచించును, ఉపదేశార్థకం,

విధ్యాద్యర్థక రీతి 503

7. లో ఉండు? అనే శ్రియ బలేచ్చను తెలుపును ఆశీరర్థకం లో “చావు వక్త (శోతను దూషించుటను తెలుపును, దూషణార్థకం, లేక శాపార్థకం

వై వాక్యాలన్నింటిలోను ఉద్దేశ్య పదాలు మధ్యమ పుఠషలో ఉన్నవి, (శ్రీయల రూపంలో ఓక విశిష్టత ఉన్నది ఈ శ్రీయల తుది, ్నపత్యయాలు (ఊఉ, అండి విధి (ఆజ్ఞ, అనుజ్ఞ, (ప్రార్ధన ఉపదేశం, శుభేచ్ళ (ఆశీస్సు), దూషణ (శావం) ఇత్యాదుత్రైన వక్తయొక్క ఇచ్చలను (పకటించున్ము ఈ [కియల రీతిలో వక్త ఇచ్చయే (ప్రధానం ఈ [క్రియలన్నింటివి ఒక్క తెగలో చేర్చి వీటికి విధ్యా ద్యర్థక రికి అనే పేడు పెట్టడమైనది విధ్యాదులనగా, కవిధి*ి మొద లెనవ్కి "పెని

గ్‌ సుని మ్‌ా నన నే

పేర్కొన్నవి వీటివి వేకువేకుగా (విధ్యర్థకరీత్కి అనుజ్ఞార్థకరీతి మొదలై నవి) "సీర్కొనుట వల్ల రీతుల సంఖ్య పెరగడమే తపస్పృ్య వేరొక (సయోజన౦ లేదు వక్త యిచృయే కారణమైన ఈ (క్రియలన్నింటికి “విధ్యాధ్యర్థక రీతి అనే పేరు తగిఉన్నదిం

విధ్యాద్యర్థకరీలి లో ఉన్న [క్రియ *విధి మొదల్రైన అన్ని అర్థవిశేషము లను గాని, కొన్నింటిని గాని ఏదో ఒక అఆరమును గాని తెలుపవచ్చును.

ళల

(వ్యక్రియా సౌలభ్యం కొరకు ఈ పారిభాషిక పదం ఆన్ని అర్థములకు వర్షింం చేయడమైనది

శీ 485 పై (వనంగంలోని విధ్యాద్యర్థకరీతి క్రియలకు ఉద్దేళ్యక చుధ్యమ పురుష సర్వనామములు మాత్రమే, కనుక ద్రీనిని మధ్యమ పురషైప విధ్యాద్యర్థకరీతి అవి (వత్యేకముగా పేర్కొన వచ్చును

ఈ (కింది పట్టికలో కొన్ని సాధారణ - విశేష ధాతువుల మధ్యమ పురు మైక విధ్యాద్యర్థకరీతి ఆస్త్యర్థక్క నా స్య్యర్థక రూపాలు (ప్రదర్శించదిడినవి. వీటీ ఏర్పాటులో జరిగే వర్ణవికారాలు గుు్టించేది,

ర504 సద విక్షానం .అనానానానలా లలనా నాభనినిననననకమనాా ననా నిననననననానానా నునన లాలాలా నటల ుటులా నత్తలు స్తనాలను నాననా నునా ానానంతానననాలకానాానానానాన ననా నకనునుననుననును నొపా నమామ మనకా యన. మప్ప విధ్యాద్య ర్టర రీతి ధాతువు ఆస్త్యర్థకం నాస్యర్హకం ఏవ బవ ఏవ బవ అనననాననానిునిననుననానాణా నినా నానా కననానానానా ననన లననా నాన ననిననాతుళా అనను నననిధాననిలణనానునుననననిలణనననపనుననాలారనననిు నను నను ననన లల నమును నమన నననననననా నా మున్నాభనా నమకానికి నాముయానునా. పొడు పాడు పాడండి పాొడకు పాడకండి చదువు చదువు | చదవండి చదవకు చదవకండి లేచు - జే లేవండ్కి లెండి, లేవకు లేవకండి ఆవు అవ్వు కా | ఆవండి కండి అవకు కౌకు | అవకండి కాఠంఎ అరచు అరువు ఆరవండి అరవకు ఆరవకండి చేయ చెయ్యి చెయ్యండిం | చెయ్యకు చెయ్యకండి చేయండీ చేయకు చేయక్రండి ఇచ్చు ఇయిస్థ ) ఇయ్యండి ఇయ్యకు 1 ఇయ్యకండి ఇవ్వు ఇవ్వండి 1 ఇవ్వకు ॥ ఇవ్వకండి | వచ్చు రా రండి రాక రాకండి తెచ్చు శ్రే తెండి, తేవండి, తేక, చేవకు | తేకండి, తేవకండి చచ్చు చాపు చావండి చావకు చావకండి పట్టుకొను పట్టుకో, వట్టుకొండి ) పట్టుకోకు పట్టుకోకండి పట్టుకొను పట్టుకొనండీ పట్టుకొనకు ) ఫద్దుకొనకండి | కూర్చొను + | హర్చో కూర్చోండి కూ ర్చోక్కు కూర్చోకంది కూర్చొనకు | కూర్చొనకండి నం

• కూర్చుండు అనే ఛాతుళ్త కూర్చొమి భాకువుగా పరిణమించినది కూర్చి 4 ఉండు = కూర్చుండు (ఇది సంయుక్త ఛాతువు “కూర్చున్నాడు ్రీయకు నాడుకలో ఉన్న (వట్టుకున్నాడు (= పట్టుకొన్నాడు) వంటి (క్రియలతోగఆ సాద్భృశ్యం వల్ల కూర్చొళ్నాడు అనే రూపం కూర్చొూను అనే ధాతువు ((పట్టుళొను భాళువు వలె) ఏర్పడినవి “*నిల్బుంకు "అనే ధాతువు కూడ నిల్చొని ధాతువుశా చరిణమించినదిం

గ్‌ విధ్యాద్యర్థక రీతి 505 మధ్యమ పురుషైక విధ్యాద్యర్థకరీతి (ప్రత్యయాలు +అస్త్యర్థకం ఫా ఉ = లేక ౦” (భూన్యరి = ఏవ అండి = దివ న్నాన్త్యద్రకం ,- ఆప- జాజిరథి

ఏవ ఆక౦డి-బవ

శ 488 పైపట్టికలోని [క్రియలకొలం సందర్భమును చిట్టి విపద్ద వర్తమానం గాని విబద్ధ భవిష్యత్తుగాని కొవచ్చును అఆసమాప్హ వర్తమాన భవిష్యత్కాలా లలో హడ ఈ విధ్యాద్యరకరీతీ క్రియలు గలవు

ణయ షే న

శ) మము తిరిగి పచ్చే దాక ఇల్లా చూస్తూ ఉండు.

వి మీరు (వాస్తూఉండండి, కేకు ఇప్పుడే పవిమూచుకొని వస్తాను

4 487. మవ్యమ వుషషైక విధ్యాద్యర్థకరీతి క్రియల మీద ఓయి, ఓయ్‌ వ్‌ ఓ్కరా అరా, అమ్మా అయ్యా _ ఈ వంబుద్ధివాచకాలు కొన్నిచోట్లచేరును, నంధిలో వకొరాగమ౩ గమనించేది

1. నేస్తం, ఒకసారి మా ఇంటికీ రావోయి.

వె ఇటువచ్చి క్షూడ్రవే అక్కా,

8. వదినే మరికొంచెం తినవో.

శీ రండోయ్‌, పిల్చలారా

ర్‌ ఒకతణం ఉండవోయ్‌. చలనం

4 (పాచీన భాషలో విధ్యాద్యర్షకరీతి (కీయలం ఈ విధంగా ఉండేవి *

శ) పాడుము పాడు పాడకుముు పాడక్షు పాడుడు (పొడుపు! పాడకుడ్కు పాడకుండు ఖ)రమ్ముూరా (| ళశాకుము రాకు రండు రాకుడుు కాకండు

ఇవి నేటి వాశుకశో కొనరొవు పాకు పాడక్కు రాకు -- ఇటువంటి హాపాలం నిల్చి*న్నవి కాని ే.3 ఏకవచన మూపాల వై ఆచ్బుపరమైనవుడు మకారం వచ్చును చదువు +, ఈ == చదువుమో రాకు ఓ అ ౪2 రాకుళూ (సంధి విజ్ఞానం 227వ చూచే) "

56 పద విజ్ఞానం

46. ఆ సంగతి మరి ఎ త్రకే,

అణాటీ

8. వినరా (వినుర్భా నామాట తమ్ముడూ

) వేగం భోణనం చెయ్యండిరా.

కేసి రండ్యరా, పోదాం

11. రావమ్మా, ఒకసారి మా యింటికి

12. వినండయ్యా, నా కఠ

పై సంబోధన వాచకోలలో కొన్నిందిని (ప్రక్యయాణగా భావించవచ్చును, ఏ ఓరాః అరా మిగిలిన వాటీని పదాలుగా చెప్పవచ్చును ఓయి ఓయ్‌: అమ్మా అయ్యా వీటిలో తుది దీర్హాలకు హస్వాలు కవితలో కనిపించును; ఉదా _ విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ (వేమన

ఓలి ఓయ్య్‌ రా ఆయ్యా ___ ఇవి పృంలింగాలు

ఏ్కఏ ఓ అమ్మా __ ఇవి స్రీభింగాలు

అరా __ ఇది ఉభయలింగం,

శీ 4398 మధ్యమ పురుమైక విధ్యాద్యర్థక రీతితో, (ప్రార్దనార్థంలో దూ దురూ (ప్రత్యయాలుగల [క్రియలు ఉపయోగవడును.

శ్రే సీతా ఒకమంచి కృతి పాడ్రుదూ, వింటాము,

త్రై తరువాతి కథ త్వరగా చెప్పుదురూ,.

కొన్ని (క్రియల *దూ __ దురూ రూపాలు,

వచ్చు రదూ రదురూ

చి న!

విధ్యాద్యర్థక ర్‌త్రి 567 ఇచ్చు ఇదూ ఇసూ ఇదురూ ఇస్తురూ ౧ అటో టె వాటి పోవు పోదూ పోదురూ తీయు తీదూ తీదురూ న! చి "పెటు "పెటుద్తూ పెడుటూ "పెటుదురూ, 'పెడుదురూ హు! బ్‌ ణఐ “దువు (ప్రత్యయాంత రూసం వు - వర్ణకలోపం దు - వర్ణకదీర్హం వర్ద ణి *4దూి _ ఆంతరూపాలు “దురు (వత్యయాంతరూపం రువర్షకతీర్షం వం ర రి కి దుడూ అంతోరూపాలు ఏర్పడును 4 489 మధ్యమ పురుషైక విధ్యాధ్యర్థర రీతిలో_అనుక్ఞారంలో దువు- దురు రూపాల మీద గావి చేరగా ఏర్చడ్డ [క్రియలు ఉనయోగవడును.. నీవు వెళ్చదువుగావి ఆం'సపే *నీవు వెళ్ళవచ్చును , లేక నీవు "వెళ్లట నాకు సమ్మతమే ఆని ఆరం థు కొన్ని రూపాణు "వెళ్లు ధాతువు (నీవు) వెళ్లుదువుగావి, (మీర) వెళ్ల దురుగాని “ఇచ్చు” ధాతువు _ ఇద్దువుగాని ఇద్దుకు గాని *చేయు) ధాతువు * చేదువుగాని, చేదురుగావి. ళం చి 4 4900. ఆత్వాంత అసమాపక (క్రియమీద ఆలి (ప్రత్యయం చేరగా ఏర్పడ్డ (కియాకూసం అన్ని పురుషలలోను, అన్ని లింగవచనాలలోను విధ్యాధ్య ర్దక రీతిలో పెక్కు. అర్థవిశ్రేషాలు (4 4084 (ప) తెణపుటక్తై ఉనయోగ పడుతు౦డి. శ) మీరు ఇప్పుడే బయలుదేరాలి. (ఆజ్ఞ) 2) తమరు నన్ను రక్షించాలి, (పార్ధన) త) మీకు నమస్థ భాగ్యాలు కలగాలి. (థలేచ్ళ) శ్రీ వాడి కుటుంది౦ నాశ్రనంకావాలి. (దూషణ) 5) నేనే ఈ కార్యం బాధ్యత వహించాలి. (విధ్శి

508 పద విజ్ఞానం (వత్యయం నలయు (రాతువు ఎఅవనలయును అనవలెను "ఇ వాలి ఇ అలి, “వెళ్ళ వలెను వంటి (క్రియలలో వలయు ధాతువు సహాయకం౦ శీ కీ! అలి - వక్కయాత శ్రీయం ఏర్పాటుకు కొన్ని ఉదాహర ఇలు (వీటిలో మొదటివి అత్వాంత (క్రియలు తరువాతివి విధ్యాధ్యర్థకరూపాలు ఛి చదవ = చదవాలి; అవ , అవాల్మి కా = కొవాలి (వకార ఆగమం) క్‌ తేవాలి పో - పోవాలి, రా- రావాలి కురవ = కురవాలి, చూడ - చూడాలి నపాంచ - సహించాలి. *ఆలి [వత్యయాంత రూపాలు అ స్త్యర్థకొలు, వ్యతి రేకార్థంలో “వలదు, “వద్దు *హడదు. “రాదు మొదలైన (క్రియలు అపత్యయాంఠత ముఖ్య [కియ మీద చేరును ఉదా - వెళవలదు వెళవదు, వెళకూడదు, వెళరాదు, ళ్‌ జ కు! ఛి 4 402. ఒకొక్కంచోట *ఆలి (ప్రత్యయాంత [క్రియ వాస్తవార్థకరీతిలో వస్తుంది, నా వంట రుచి చూస్తే జిప్వాలేచి రావాలి (వస్తుంది, పదము పొడిందం'జపే సొపాలు పోవాలి (పోతాయి) శీ శర వివ్యాధ్యర్థక రీతిలో అన్ని పురుషలలోను తుదిన్సి “గాకి అనే ప్రత్యయం గల (క్రీయాదాపాలు ఉన్నవి.

1. భగవంతుడు మీకు ఆయురారోగ్యభాగ్యము లిచ్చి సర్వదా కాపాడును గాక (వలేచ్చ) ఖల రేవటి నళకు ఆందరును విచ్చేయుదురుగాక (ప్రార్దన)
2. నీవు శిలగా మారిపోవుడదువు గాక, (శొవం) శ్‌ మీరు వెంటనే పోయి" నీజము తెణనుకొందురు గాక (ఆజ్ఞ)

విధ్యాద్యర్థక ర్‌తి 5600

క్‌ నేను ఈ సనిని స్వయంగా చేయుడునుగాక (విధి)

6. మేము దొంగలను పట్టుకొందుము గాక (వి)

శ 404 6గాకి (వత్యయం చేరే రూపాలు ఈ కిందిరీతిగా ఉండును

వంపు పుం స్రీ చేయను, చేయదురు నప్పం చేయును చేయును. మపు చేయుదువు చేయుదురు ఉ, పు చేయుదును, చేయుదుము.

వీటిలోని పత్యయాలు :న్ము దురు, దువ్వు దుకు; దును, దుము,

ఇవి (ప్రాచీన విపడ్డ వర్తమాన (తద్ధర్య్ర కౌలర్రూపాలు (4 శీతల (వః పొదటీక), ఎరుగు.. ధాతువుకు ఇటువంటి రూపాలు నేటికిని విల్చి ఉన్నవి, (4 448 వ)

పై విధ్యాద్యర్థక రీతి దూపాలు నేటీ భాషలో, ముఖ్యంగా రచనలలో, (ప్రధమ పురుషలో అక్కడక్కడ ఉన్నవి మధ్యమ = ఉత్తమ పురుష (వమో గాలు ఇంద్రుమించు లేనని చెన్పవచ్చును వీటికి బదులు అన్ని పురుషలలోను “ఆలి” (ప్రత్యయాంక [క్రియలే విరివిగా ఉవయోగపడుతున్నవిం

4 405 “గాక? (ప్రత్యయాంత నిధ్యాడ్యర్థక రీతి క్రియల అస్త్యర్థక రూపా లకు నాస్త్యర్థక రూపొలు ఈ వివంగా ఉంటాయి చేయాదురుగాక (ఆస్త్యర్థకం్య.. చేయకుందురుగాక (నా స్త్యర్హకం)

అతీవ ట్రై

*ఆక [ప్రత్యయాంత నా స్త్యర్థక ఆనమాపక్ష (కీయమీద “ఉండు ధాతువు యొక్క ను-దురు రూపాలు చేకుటపెల్టి నా స్త్యర్థక రూపొలు ఏర్పడును ఉండు ధాతువు రూపాలు; ఉండును, ఉందురు, ఉండును ఉందువు, ఉందురు ఉండును ఉందుము, నా

• ఈ (ప్రత్యయాలు గఅ (కీయల రూపా సంధావనార్థక రీతిలో "నీడీ వ్యవ వారంలో ఉన్నవి. ఈ దయూపాఅ వీర్చొటు 450 (పం లో విపులముగా చెన్పబడినదిం

72

570 పద విజ్ఞానం శీ 408 ఏ - పత్యయాంత అవమాశక (క్రీయమీద “ది -_ (ప్రత్యయం చేరుటవల్ల ఏర్పడ్డ [క్రియలు దుథ్యమ పురుషలో విధ్యాద్యర్థక ర్రీతిలో ఉపయోగ పడును, ఇవి విధిని మాత్రమే తెలుపును 1 అయిదు (వశ్నలకు మ్మాతమే జవాపి [వానేది (= (వ్రాయండి [వాయవలెన్సు ఇక్కడ ఉద్దేశ్యం మీరు అధ్యాహారం, ల) నీవు ఈ ఉత్తరం అందిన వెంటనే జవాబు ఇచ్చేవి ( యా ఇయ్యి ౬2 ఇవ్వాల్సి వాపేడి, "ఇచ్చేది , వాస్తవంగా (క్రియానానుములు నీటి పూర్వరూపాలు వ్రాయునది . ఇచ్చునది, వీట్‌ ఆర్థం వ్రాయుట ఇచ్చుట, “వాసేది ఆంటే (వాయడం విధి లెక కర్తన్యం ఆవి అరం క్రీయా నాబుము కనుకనే రెండు వచనాలకును ఒకటే దూవం ౪ ఏది (నళ్యయాంత రూపాలు కొన్ని చేయు ౨ చేసేది ఉండు - ఉండేది అగు _ అయ్యేది [గపొంచు - |గహించేది. య న “ఏది (పత్యయాంత క్రియలు అస్త్యర్థకాలు. వీటికి న్నాప్త్యర్థక రూపాలు లేవు శీ 407. ఆత్వాంత అసమాపక గ్రీయమీద చేరిన ఇచ్చు ధాతువు విధ్యాద్య ర్థక రీతిలో పార్ధనార్థంలో, మధ్యమ పురుషలో (స్రయు క్రమౌతుంది. ఏక్రవచనంలో ఈ, ఇయ్యి? అనే రూపాలు, దిహువచనంలోను, పూజ్యత లోను ఇయ్యండి ఆనే రూపం ఇచ్చుమ క్ర నన్ను ఇంటికి స్టోన్సి (పోవియ్యి) ల్స్‌ నన్ను నీతో సిసీమాకు రానీ (రానియ్యి) క) ముండు ఈ వవి క్రాన్సీ (కానియ్యి). శ్సీ జరిగినది ఏమిటో ఆయనను చెస్సనీయ్యండి

విధ్యాద్యర్థక రీతి ర్‌! శీ ఉక, “వనము ఉద్దేశ్యం అమిుప్పుడు “వాము [వళ్యయాంత (క్రియల ళు విధ్యాద్యర్థక రీతీతో సచ్చును? [) మనం థఈ మొక్కలను నాట్రుదాము, వని టీ 0! ఆప రేస జేద్దాము. ర్స్‌ పసీమాకు వేళ అయినది, పోదాము. కొన్ని దాము రూపాల ఏర్పాటు వ్‌ కొందాము కొట్టు ణు కొట్టుదాము కొడదాము సూతన , *నాటుతాము , చేస్తాము పోతాము = ఈ [క్రియలు వాస్త వారకరీతి. నాటుదాము మొదలై నవి విద్యోద్యర్హక రితి రెండును భవిష్యత్కాల షు మ్‌ ఖి ట్ర్‌చురే శీ శ$ ఆత్యాంత కీయ విధ్యార్థక రీతి చూషణార్థంలో ఉపయోగపడు తుంది. దీర్దాంత [కియల తుదిని *ను వర్రకం తప్పక వస్తుంది తక్కీన చోట్ల ఖం గ తానో యళ రాదు. ఆత్వాంత ట్రీదూరూపాణ 4 46కి వ తో ఉన్నవి ) నీ అన్ను కడుపు మాడ, ( == మాడునుగాక) శై నా కళ్లు కొల 8) నీ జిహ్వా పడిపోను, శవ యిల్దు బంగారం గాసు ఫ్‌ సీ పెళ్ళాం ముండ మొయ్య 6 నీ యిల్లు వల్తకొడ్డు గాను “జామా. ఆధునిక (వ్రక్యయః. దీని [ఉచీన రూపాలు దమి ,రమాి, ఉదా - చేయాదమ్యు. పోదమాూ. (గ్రహింతముం. నేటి భామలో. కొన్నిచోట్ల గౌనా కు బదులు తొమూ. కనిపిస్తున్నది. చేశామా 22 చేద్దాము చూరౌనూ == 4చూస్ధామా , (గహీింతాం = (హీంచుదాం (గహిద్దాం,

జగ్‌ పద విజ్ఞానం ర్‌గి 4 500 కొన్ని ఉపవాక్యాలలో విద్యాధ్యర్థకరితి విరోధమును సూచించును. 'హీతుభూతమైన పరిస్టితి ఉన్నప్పటికివి దానినల్ల కలుగవలసిన ఫలితం లేశపోవుట విరోధము [ే ఎన్ని కష్టాలు రానీ ( జు వచ్చుగా క). నేను పట్టాదల విడవక కార్యం సాధించి తీరుతాను ల్సి వెయ్యి చెప్ప నూరు చెప్పు, నేను ఆ పని మాతం చెయ్యను సి ఆరవైయవపరిచ్భేదం అనుమానార్థకరీతి శీ 501 ఈ (కంది వాక్యాలలోని (క్రియల ఆర్హవిశేషమును వరిశీలించేది వ!

1. పుస్తకం ఎక్కడికీ పోదు, సీరువాలోనో పెసైలోనో ఉంటు౦ది. వి ఆకాశంలో మేఘాలు దట్టంగా ఉన్నని; ఈ ర్మాతి తప్పక వర్షం వస్తుంది. క్రి అతడు నేమ పంపిన సొమ్ము నిన్ననే అందుకొని ఉంటాడు. మొదటి వాక్యంలో *శ్త౦టుంది ఆనే (క్రియ పుసకం ఉండవచ్చును [అంటే ఉండక పోవడం కూడ సంభవపరమే] అనే నందేహాత్మకమైన అను మానమును (ఊహృ తెలుపు తున్నది ఉండుట వాస్థవం కొదు. “ఉ౦టుంది" అంపే ఉన్నది ఉండును అనే అర్థాలు రావు కౌబిట్టి ఈ క్రియ “అముమానా ర్ధకరీతి అని పేర్కొన వచ్చును, ఇదీ వ ర్రమానకొలం.

ఆనుమానార్థక రీతి ర్‌ ఆడే రీతిగా రండవ వాక్యంలో “వస్తుంది ఆనే [క్రియ వర్షం రావడం ఆనుమానాన్పదమని సూచించును- ఈ క్రిచు భవిష్యథ్యా-లం మూడవ వాక్యంలో 'ఆందుకొని ఉంటాడు అనుటకూడ ఆనుమానమే; ఈ (క్రియ భూతకాలంం రెండు [కియలును ఆనుమానార్దకరీతిలోనే ఉన్నవి ఈ [కియల రూపాలు వాస్త వార్థకరీతిలోవి వృర్హమాన -- భవిష్యత్కాల రూపాలే. కావి ఆర్థవి శేషం చేత ఆను మానార్ధక రీతిలో ఉన్నవి 4 502 ఆనుమానార్థకరీతి రూపొలుు వర్రమాన య భవిష్యత్‌ = కొలొలు ““షపాడు* ధాతువు ఏ.వ. బంవ, 'ప పు, పొడుకాడుు పాడుతుంది పాడుతారు పొడుతాయి, పాడడు పాడదు | పాడరు, పాడవు మ పొ పొడుకావ్యు పొడవు పాడుతారు పొడరు ఉ పు పొడుతాన్వు పాడను పొడుళొాము పొడము *"ఉండు” ధాతువు ఉ౦టాడు ఉంటుంది ఉండడుుఉండదు ఉంటారు, ఉంటాయి, ఉం౦ండర్కు ఉండవు ఉ౦టావ్వు ఉండవు ఉంటారు ఉండరు ఉంటాను, ఉండను ఉంటాము, ఉ౦డము వీటిలో (ప్రథమ పురుషను = వర్ణకాంతరోపాలు ( పొడును , “ఉండును ) లేపు తక్కినవి వాస్తవార్థకరీతి రూపాలే (4449, 4 464 (వ) ఇస్తే ఇతర ధాతుపుల రూపాలు శండువని (గ్రహించేది ఉం008 ఒక్కొక్కప్పుడు ఆలి పత్యయాంత [కియ ఆనుమానిక రీతిలో ఉంటుంది, వాడు రేపు రావాలి ( = దిహుశః వప్తాడు) వచ్చును అనే సహాయ్యక్రియ అనుమానిక రీతిలో వస్తుంది. వారు రేపు రావచ్చును ( == దిహుళ। వష్తారు)

అరవై ఒకటవ పరిచ్చేదం సంభావనార్థక రీతి

ఉర 4 .ఈ వాక్యంలోని (కీయ టోధించే ఆర్థవిశేషం శగహించేది,

తనవద్ద డబ్బు ఉంకే వాడు నాకు అప్పు ఇచ్చును.

“ఇచ్చుటి అనే _ వ్యాపారం జింగడానికి ఆతని వద్ద డబ్బు ఉండడం అవళ్యకం. ఈ సంఘటన జరీగినప్పుడే అప్పు ఇవ్వడం అనే పవి జరుగును, నిజానికి అతని వద్ద డబ్బుతండడముగావ్కి అసు ఇవ్వడముగాని జరుగలేదు అనే భావ మును పైవాక్యం టోధించును, డబ్బు ఉండుట కారణం, ఆప్పుఇచ్చుట దానిఫలం, ఈ రెండును సంభాన్యములే (ఊహింవ తగినవి మ్మాతమ్మే. కనుక *ఇచ్చును అనే క్రియ “నంభానినార్థక రీతిః అని చెప్పదిడును

వాస్తవముగా జరగని ఓక వ్యాపారం, చదావికీ కారణభూతమైన ఒక సంఘటన జరిగే వకంరో జపగుటను హాదించే క్రియ వంభావనార్థక రీతిలో ఉండును

శక) ఈ దిగునను వఎభావ రార్టకరీకి కిమఐ గ? వాక్యొలు కొచ్ని ఇవ్వదిడినవి -

శ్ర నా చిరునామా వాకికి తెలిస్తే వాం నాము సరనేఖ పంప్పదురు, (పంపి ఉందురు

ఏ) వాడు కనదిడితే తస్పక వానిని నిలబెట్టి అడుగుదును, ఆలా ఎండుకు చేశాడని

కి అది గుండెపోటు అని తెలిపి ఉంళశే సివు వావిని వెంబచే అసుష్టతిలో చేర్చించుదువు.

శ మీకు సకొలంలో ౩5దువు అఆందిఉంటే నన్ను (వమాదంలో నుంచి తప్పించుదురు.

క్స్‌ పాచి కచేరి ఉన్న సంగతి మావ తెరియచేద్కు మేము కూడ వెళ్లి ఉందుము.

సంభావభార్థక రీతి ద్‌7స్ట శి శప్ర చికిత్స జరిగితే ఆమె మరణించక ఫోవును. ఇ గాలివావ వస్తుందని ఎరిగి ఉంటే నేను బయలుదేరకపోయి ఉందును, పె ఉదాహరణలలోని ్రీయలు పందర్భమును బట్టి వర్తమాన కాలంంగాని భూతకౌలంగాని అవుతాయి. భవిమ్యత్కాలంలో నంభావనార్థక శీతి కనిపించదు శ 008 సంభావనార్జ్డక రీతి వరమాన - భూతకొాల - అ న్యరక జాతీ వటి రూపాలు *హెడ? ధాతువు (ప్ర పు పొడును, పాడుదుర్కు పాడును మ పు, పాడుదువు పొడుదురు; ఉ పు, పొరుదున్తు పాడుదుము “ఉండు ధాతువు చప ఉండును ఉందురు, ఉండును మ పృ ఉందువు ఉందురు ఉ పు ఉందును ఉందును “అవు ధాతువు పంపు అవును అవుదురు అపుము మ పు అవుదువు అవుదురు, ఉ పు అఆపవుదును ఆవదుము. ( అవు ష్టానే బౌ రావచ్చును.) పోవు ధాతువు ప పుం పోవును, పోవుదురు, వొదుర్ము పోవును, మ, పు, పోవుదువు, పోదువు పోవుదురు, పోదురు ఉప్పు పోవుదున్కు పోదును, పోవుదుము, పోదుము

స్త్‌ పద వ్‌క్టానం

సూచన = ప్రాచీన ఆంధ భాషలో ఈ రూపారే విపద్ద వర్తమాన (తద్ధర్మ్ర కాలం వాస్టవార్థకరీతిలో ఉండేవి. ఇప్పుడు ఇవి (వధానంగా పంభావ నార్థక రీతిలోను *గాక (వ్రత్యయాంత విధ్యాద్యర్థక రీతిలోను కనిపిస్తున్నవి (442 (ద)

4 007? మరికొన్ని ధాతువు సంభావనార్థక రీతి రూసొలు

“వచ్చు” ధాతువు ; వచ్చును, వత్తురు వచ్చును వత్తువు వత్తురు వత్తును, వత్తుముం

“ఇచ్చు ధాతువు ఇచ్చును ఇద్దురు, ఇచ్చును; ఇద్దువ్వుు ఇద్దుకున ఇద్దున్కు ఇదుము

స!

“చేయ. ధాతువు చేసును, చేద్దుర్కు చేసును, చేతును చేదను చేతున్పు చేతముం

సూచన ;- “చేసును నం థావనార్థక రీతిలోనే వస్తుంది. ఉదా ఆ యిల్ల చవుక ధరకు అమ్మకం అయిపోయినది గావ్కి ఇస్పటీ విలువను దిట్టి ఇరవైవేలు చేసును.

సంభావనార్ధక రీతి నాస్త్యర్థత రూపాల ఏర్చాటులో “ఆక (ప్రత్యయాంక అనమాపక [క్రియ మీద పోవ ధాతువు చేరును ఉదా _ “మరణించక పోవును, “బియలుదేరక పోయి ఉందును. (క 508 షప, 8 7, వాక్యాలు చూచేది)

శీ 508 ఏఎ్టపత్యయాంత (క్రియావిశేషణం మీద *వాడు-ది మొదలైన (వత్యయాలు చేరగా ఏర్పడే (క్రియలు సంభావనార్థకరీతిలో ఉపయోగపడును.

1. నన్ను మీరు పిరివచేదు, పిలిచితే నళష నేను వచ్చేవాడను.

లె ళప్త చికిత్స చేసి బిడ్డను తీయకుంే ఆమె మరణించేది.

శ్రీ వర్దాలు పకొలంలో పడి ఉంటే పంటలు బాగుగా పండేవి.

శ్రి ఇంత చెత్త చ్మితం అని తెలిస్తే నేను రాకపోయేదానను

(వచ్చేదాననుకాన్సు

సంభావనార్థక రీతి ర్‌77 “వచ్చు ధాతువు నంభావనార్థక రీతి (క్రియారూపాలు వచ్చేవాడు వచ్చేది, వచ్చేవారు, వచ్చేవి వచ్చేవాడవ్రు వచ్చేవారు వచ్చేవాడను వచ్చేవారము 4 5098. ఏఎ్మపత్యయాంత (కియావిశేషణాల మీద నుంరు (ను, వుంరు, నుంము_ ఈ (స్రత్యయాణు చేరుబవల్డి పంభావనార్థక రీతి (క్రియలు ఏర్పడును శ) నీవు ఈ వవి చెయ్యడం మీ నాన్న చూడలేదు గాన్కి చూసే నిన్ను బృ నలుగురిలో అట్లాగు మాటాడకు, ఎవరైవా వింటే నవ్వేరు, శి ఆవు వద్దకు పోకు, తన్నేను, పొడిచేను. .ఉ) చెరపకుర్శా చెడేవు శ్‌ నే చచ్చి సీకడుపున వృశ్నేను, తల్తీ నా మాట విను (వ ళా కి అదిగో, పిచ్చివాడు మనవై పే వమన్నాడు చచ్చేము, శీ 510 నంకేతార్థక ఉసవాక్యంలోని భూతకొల [కియ ఒకొక్కప్పుడు నంభావనార్థక్ష రీతిలో ఉంటుంది “నంకేతం అంహపే షరతు అవి అర్థం, 1 ఒక వేళ నాకే లకీరూపాయఐం బహుమతి వచ్చెనా, నేను మీ [గ్రంథ ముద్రణకు ఆయ్యే ఖద్చు పూర్తిగా భరిస్తాను (దిహుమతి రావడం ఊహమ్మాతమే ఆది జరిగే అవకాశం చాలా తక్కువ, కనుక వచ్చెసు? ఆవే భూకకొల (కియ సంభావనారీతి ) 2, నన్ను నీవు నమ్మితివా సీక్రు ఎటువంటి (ప్రమాదం రానీయను, $ నేను ఈ విషయంలో విజం చెప్పితినా, పరిస్థితులు తారుమారౌతాయి, శ 5[1 విధాద్య్యర్థకం అనుమానార్ధక సంభావనార్ధక- రీతులుగల 1క్రీయలు ఉన్న వాక్యాలను వా స్తవార్థక రీతి కియణగల వాక్యాలుగా మార్చి చెప్పవచ్చును య్‌:

578 పద విజ్ఞానం కే మీరు మా యింటికి తప్పక రండి (విధ్యాద్యర్తక ౦) మీరు మా యింటికి తస్పక రాగలందులకు కోరృతున్నాను (వా _వ్తవార్థకం) లి మీరు ఈ కార్యం నిర్వహించాలి విధ్యాద్యర్థశం) ఈ కార్యం విర్వపొంచడం మీ విధి, (వాస్తవార్థకం) ఫ్ర కలం నీరువాలోనో, పెజ్టైలోనో ఉంటుంది, (ఆనుమానార్థకం) కలం వీరువాలోనో, పెపెలోనో ఉన్నదని నా ఆనుమానం (వాస్తవార్హకం) ల అవ గర్భ శకలం ఎవరోదొంగిలించి ఉంటారు /అనుమా నార్ధకం) థి కలం ఎవరో దొంగిలించినారని నా ఉద్రేళ్యం,. (వా న్తవార్థకం౦) ! అథి ఖ 5) సెలవు దొరికి ఉంకటే ఆయన నా పెళ్లికి వచ్చి ఉండును, (నంభావనార్థకం) సెలవు దొరకకపోవుట చేతనే ఆయన నా పెళ్ళికి రాలేకపోయినాడు, (వా స్తవార్థకం) అరవై రెండవ పరిచ్భేదం ఉద్దేశ్య = (క్రియల సొధర్మ్యము 4 512. వాక్యం లేక ఉసవాక్యంలోని ఉద్రేశ్యపదం ఏ లింగ పురుష డ్‌ _ నచనములలో ఉంటుందో ఆభ్యాశంలోని సమ్మగ (క్రియ వివిధ వాచ్యకాలరీతులలో ఆ లింగ పురుష వచనములలోనే ఉంటుంది ఉద్దేశ్య (క్రియల లింగపురుష వచన సమానత్వమునకే “పాధర్మ్యము' అనే నంబజ్హ కల్సించదిడినది, ఉద్దేశ్యముతో

సంభావనార్థక రీతి ర్‌70

(క్రియ “నధల్మము? అంటే నమానధర్యం కలది “థర్మం ఆంపే లింగ ఎరుష వచనములు అనే లక్షణం సధర్మ భావమే సావర్మ్య్యము (4 440 ప్ర

ఈ క్రింది వాక్యాలలోని [క్రియలకు ఉడ్హేగ్యంతో సాధర్య్యం ఉన్నది.

1, సభకు న్ర్రీలు, పురుషులు పిల్లలు వచ్చినారు

2 సామానులు ఇంటికి వచ్చినవి,

8, మీరు ఎప్పుడు వచ్చారు?

శ మేము ఇప్పుడే వస్తున్నాము.

5, మనం ఇక్కడ కూర్చుందాము

6. నీవు మంచి పవి చేశావు

7. వాడు (ఆమె అది] వచ్చెను

తరచుగా [క్రియల చివరనున్న దు-రు ది_వి వు-రునగు-మ్ము మొద్నలైన (పత్యయాలు లింగపురుష వచన బోరకొలు

శ 618, ఆఖ్యాతంలోని నమాపక [క్రియకే ఉద్దేళ్యముతో సాధర్మ్యం కొవి ఆవమాపక (క్రియలకు ఉండదు అసమాపక (క్రియలు లింగప్పరుష హన్యములు

వాడు చెప్పిన మాట ఆమె చెప్పిన మాట వారు చెప్పిన మాట నీవు చెప్పిన మాట, మీరు చెప్పిన మాట ను చెప్పిన మాట మేము చెప్పిన మాట - ఈ పదదింధము అన్నింటిలో చెప్పిన అనే [కియానిశేషణానిక్‌ వేర్వేరు ఉచ్లేశ్యములు వేర్వేరు లింగప్పుకుష వచనాలలో ఉన్నప్పటికిన్మి చెప్పిని అనే (క్రియారూపం ఒక్కటే

ఈ కింది జటలలో ఆనమాపకో (క్రియలకు ఉద్దేశ్యంతో సాధర్మ్యం లేక పోవడం గ్నుర్తించేది

1. వారు [ఆతడు, ఆమె మీరు] మూ ఇబ్బందులు గుర్తించ గలిగితే

£. మనము (వాడ మీరు) ఈ తీరుగా వ్యవహరించడము,.

500 పద విజ్ఞానం శ 514 ఒకటికన్న ఎక్కువ ఉద్దేశ్యములుగల వాక్యంలో ఉద్దేశ్య పదాలలో ఉతమ వురుష నర్వనామం ఉంటే [కయ ఉత్తమ పరుష బహువచనంలో ఉంటుంది, మధ్యమ = (ప్రధమ వురుష సర్వనామాలు మాత్రమే ఉంపే (కియ మధ్యమ పురుషలో ఉంటుంది నేను సీవు, వాడు (జ మనము) కార్యం సాధించివాము నేను, సీపు, (మనం) ఎమి చేయగలం? మీరు, నేను (ఇమనం) సినీమాకు పోదాము వాడు, నీపు (జామీరు) ఎక్కడికి పోఠున్నారు? మీరు మీ దింధువులు (జ=మీరు) తప్పక రండి సీవుగాని నేనుగాని (ఇద్దిరిలో ఒకళ్ళము పెళ్ళి పిబపులకు వెళ్ళుదాము* మీవో వారో (జాఒకరు) నాకు సహాయం చెయ్యండి 4 516 పముచ్చయం (సంయోజకం) ఉన్నా, లేకపోయినా రెండు మూడు ఏకవచన పదాలు తి చ్రేశ్యమైనప్పుడు [క్రియ బహువచనంతో ఉంటుంది గ్‌ చూ శాస్ర, మూక్తి, రావు వచ్చి మాకు స్వాగతం చైెస్పారు. ఒరులను నిందించుట, తన్నుతాను పొగడుకొనుట మంచి గుణాలు కావు. 4517 కాక -కూడ” అనే పదాలచేత కలుపబడిన రెండు ఉద్దేళ్యపదా లలో శెండవ దానితోనే (క్రియప సాధర్య్యం ఉంటుంది " మౌ తల్లిదండ్రులు కొఠ్రమా తమ్ముడు కూడ పారిశ్రామిక - (పదర్శనం చూడడానికి వెళ్ళాడు నేను గాక మా చెల్లెళ్లు కూడ ఆక్కడ ఉన్నారు, 4 గ్రైలి రెండు ఉద్దేశ్యములు ఒకే వస్తువును సూచించేటప్పుడు (క్రియ ఏక వచనంలోనే ఉంటుంది నీవు ఇన్వడమా, నేను పృచ్చుకోవడము ఉచితం కొదు

ఉద్దేశ్య - (కియల సాధర్మ్యము 681 4 5 9, సమూహనాచక నామం (ఏకవచనం) ఉద్దేశ్యమైతే (కీయ సాధారణంగా ఏీకవచనంలోనే ఉంటుంది, వేర్వేరు వ్యక్తులను తెలిపేటప్పుడు బహువననంలో ఉంటుంది నటీనట బృంవం విదేశ సర్యటనకు బైల్దేరినది, భారత క్రికెట జటు బాగుగా ఆడినారు టబ యణ ఆక్కడ జనం గుమికూడారు 4 520 ఒకొనొక ధాన్యవాచక నామం ఏకవచనం ఉదేశ్యం కాగ్యా క్రియ బహువచనంలో ఉంటుంది ం ఛఈ వియ్యం చాలా బాగున్నాయి ఈ యేడు మా పొలంలో నన్నధాన్యం పండాయి 4 521 పూజ్యతలో ఉద్దేశ్యం ఏకవచనం. కాగా [కీయ విపువచన రూపంలో ఉంటుంది. ఈ (క్రియను పూజ్యతాసూచక మైన ఏకవచనంగా భావించ వలెను ఆయన అనేక కావ్యాలు రచించారు ఆచార్యులు రేపు వస్తారు శ్రీ శివళంకరస్వామి అధ్యక్షత వహిసారు 4 522 “కాదు అనే (కీయ కొన్నిచోట్ల అన్ని లింగపురుష వచనాలలోను పూరకం తరువాత న్‌స్తుంది వాడు స్వత౦్మతుడ్తు, ఒకరిమాట వినేవాడు కాదు నేను మీ మాటకు ఆడ్డు చెప్పేనాణ్లి కాదు, యణ ణి నాకు తెలుసు మీరు ఒకరిని లక్ష్య పెళ్రేవారు కాదు ఆ వచ్చేది మామయ్య కొదు

రి పద విస్ణానం

4 528 అలి” (వత్యయాంత్మకియ లింగపురుషవచన నిరపేక్షముగా అవ్ని ఉ ద్దేశ్యములకును అధికారిగా ఉంటుంది.

వాడు (ఆమె, వారు ఈ సాయంకొలం రావాలి,

మేమో మీరో ఈ నంగతి వాళ్ళకు చెప్పాలి.

4 524 వలయు, కూడు వచ్చు, తగ్గు ఉండు ___ ఇత్యాది ధాతువుల నుండి ఏర్పడ్డ అ స్ప్వ్యర్థక = నాస్తృర్థక సమాపక [క్రియణు _ (పత్యయాంత ముఖ్య క్రియలకు అనుుసయుక్తాల యునప్పుడు ముఖ్య(క్రియను ఆశ్రయించే ఉద్దేశ్యం యొక్కం లింగపురుష వచనాలతో నిమిత్తం లేక పథమ పురుష = నపుంసక లింగ _ ఏకవచనంలోనే ఉండును

వాడు (మీరు పట్టుదల మానవలెను*

టబ

సీవు (మీరు మా యింటికి రావద్దు

టి

*నేను గావి మీరు గావి మాటాడ కూడదు

మిరు (వారు, ఆమె విందుకు రావచ్చును

నేను పో వచ్చునా?

వారు (మీరు మేము) ఒప్పుకోవలసి వస్తుంది"

ఆఅంటురొగులు (పవేశించరాదు

వాడు (నీవు, మీరు) ఇటువంటి వని చేయతగదు,

మేము (వారు) ఆ చితఈం ఇంతపరకు చూడలేదు,

నేను శేపు ఊరికి వెళ్లవలసి ఉన్నది,

“నేను వెళ్ళవలసి ఉన్నాను అనుట తప్పు పై వాక్యొరిన్నింటి లోను వాస్తవ ముగా అ _ (పత్యయాంత (కియానామఘటిత వదదింధమే ఉద్దేశ్యము. దాని వెనుక ఆస్యవహితపరంగా ఉన్న (క్రియ ఆభ్యాత్మక్రియ “మేము ఆ చచ్మిత్రం చూడ

ఉద్దేశ్య = (కియల సాధర్మ్యము 580 లేదు అన్న వాక్యంలో “మేము'పు చ్మితం చూడి నామజట ఉద్దేశ్యం చూడ = చూడడము లేదు ఆభ్యాకం నమావక (క్రియ (్యక్రీయూ సౌలభ్యం కొరోఘ “చూడలేదు” నమ్మ్యగ్మకియగాను, “మేము ఉద్దేశ్యము గాను చెప్పుతున్నాను

4 525 ఆ _ (సత్యయాంత (కియ కారకకల్పమైన ప్పుడు దానివెనుక వచ్చే ఉండు - కలుగు _ పోవు = ప్రభృతి ధాతువుల సమాపక (క్రియకు ఉ దేళ్య పదంతో సొధర్మ్యం ఉంటుంది న

నేను వెళ్లనున్నాను ( జ వెళ్లుటక్సై ఉన్నాను == వెళ్లతాను

వారు వెళ్లనున్నారు

సీకు ఈ పవి చేయగలవు నేను చేయచేను

వాడు కష్టం వపొంచ జాలడు

వారు దానికి సమ్మతించదోరు

4 ర20. స్వముఖ కథనంలోవి ఉద్దేశ్యం *నేను లేక మేమి ముభాంచర కధనంలో "తాను" లేక తాము గా మారినా (కీయ మారదు ఉత్తమ వురుషలోనే ఉంటుంది న్‌

[1 "నేను నీకు సాయం చేస్తాను ఆనిమా మ్మిుడు మాట యిచ్చాడు. (వ్వముఖ కథనం)

తాను నాకు సాయం చేస్తానవి మా మ్మితుడు మాట యిచ్చాడు. (మవాంతర కథనం)

£* మేము ఏవిభంగాను ఇందువు బాధ్యులం కాము అని వాప చెప్పారు. (న్వముఖ కథనం)

తాము వి విధంగాను అందుకు బాధ్యులం కామని వారు. చెప్పారు. (ముభాంతర కథనం)

అరనె మూడవ పరిచ్భేద 0౦ నా! అసమాపక (క్రియలు (యుగ్మభాషా భాగములు) కీచూకొారకములు 4 527. వాక్య పరిసమాప్తి చేయలేని [క్రియ అశమాసక (క్రియ “పొడు? ధాతువు నుండి ఏర్పడే ఆసమావక (క్రియబు పాడి పాడుత్సు పాడక పాడ పాడగా, పాడికే, పొడనిద్కే పాడినా, పొడాక్క పొడే, పాడిన్య పాొడవ్కి పొడుట, పొడడం (పాడటంు పొడ ధాతువు మీన త్యయాలు చేరి ఆశమాపక [క్రియఎ ఎర్పడును ఒక అనమాపక (క్రియ మీద మరొళత అపమారక (క్రియ చేరి ఏర్పడ్డ టీయలు సంయుక్త అఆనమాపక (క్రియలు పాడి ఉన్న; పాడుతున్న పాడుతు౦డగా పాడుతుం'ప్కే పాడగల$ పొడబోయే 4 518 అసమాపక క్రియలు అనేక విధాల ఉపయోగపడును వివిన కాలాల రీతుల ఏర్చాటున అవమానక కీయణు వచ్చును. ప. వాడు ప్రాడుత్రున్నాడు, మేము చెప్పిఉన్నాము, నా కష్ట కాల, అసమాపక శ్రీయలణు యుశ్యభాషాభాగములె (క్రియాకారకముణుగానుః శీయావిశేషణములుగాను [క్రియానామములుగాను జటారచనలో ఉనమోశ పడును. ద్రైవము అనుకూలించితే (శారక జట) తిక్కన రచించిన (భారతం) ఎ (విశేషణ జట) కార్మికులు సమ్లైెలు చేయుట (నామ జట) అాశాట్ట్‌

కియా కొరకములు ర వివి; అనమాపక (క్రియల ఏర్పాటు వాటి ఉవయోగములు రాటోయే వసంగాలలో వివరించదడును ఇత్వాంత (కియాకారకం.

4 529 ధాతువు మీద = ఇ-నర్జకం చేరుటవల్లి ఏర్పడే అసమాపక (క్రియ సమాప్తి బోధకం దీనికి కొరకవృత్తం ఉండుటచేత ఇది క్రి యాకారకం, ఇత్వాంత శ్రీయల ఏర్పాటు 4 457 ప, లో ఉన్నది పాడి, చేసి, కొట్టి చూచి __ ఇటు వంటివి ఇత్వాంత [కియాకారకాలు ఇవి తరచుగా నమాస్త వర్తమాన భూతకాలాల ఏర్పాటులో వచ్చును (4158 4 474 (ప్ర

నేనుమీ రాకక్షై ఇక్కడ గంటనుండి నేచి ఉన్నాను.-

ఈ వ్యాపారంలో డిగక పూర్వం నీకు వీవిలోని చిక్కులు ఎన్నో సారులు వివరించి ఉంటిని

4580 ఒశే ఉడేశ్యము గల రెండు మూడు. వాక్యాలను కలిపేటన్సుడు తుది వాక్యపు [కీయ కాక తక్కిన పూర్వవాక్య బ్రీయలు ఇత్వాంతా లె సంయోజక వృత్తం కూడ విర్వపాంచును

వాడు దిజారుకు వెళినొడ్సు (తరువాత) మామిడి వళ్లు కొన్నాడు, = వాడు

! లీ గా ఒజారుకు వ్యైళ్లి మామిడి పళు కొన్నాడు.

“వెళ్టి అనే క్రియ రెండు వాక్యాలను కలుపు తున్నది; “వెళ్లిన తరువాతి అనే ఆర్థం కలదై కొారకంగా ఉపయోగపడుతున్నది “కొన్నాప” అనే [క్రియకు ఆశితముగా ఉన్నది

మరి రెండు ఉదాహరణలు,

1 నేను వహ్హాను రోగిని చూస్తాన్ము చికిత్స చేస్తాను, = నేను వచ్చి రోగిని చూచి, చికిత్స చేస్తాను

(గ!

536 పద విజ్ఞానం

£ డబ్బు సంపాదించు కొంత ఖర్చు చెయ్యి కొంత మిగుల్చు ఇ డబ్బు సంపొది౦ంచిి కొంత ఖర్చుచేసి కొంత మిగుల్చు

ఇన్వాంత [క్రియఐ అన్ని కాలాలలోను ఉపయోగపడును

శీ గీకి, “పాము కరచి బాలుడు మరణించాడు అన్నవాక్యంలో ,పాము కరచి ఆంహపే “పాము కరచుట వల్ల అని అర్థం ఇడి కొరణార్థం గల జట స్వతంశ ఉద్దేశ్యంగల జటిలలో కారణం 'మొద జైన అర్థాలను తెలపడానికీ ఇర్వాంత (క్రియలు ఉపయోగపడును

మీ పిల్లవాడీవి కొట్టి లాభంవేము పెనుగాలి వీచి చెట్టి కూళికోయికద్ది

4.502 కొన్నిచోట్ల ఇత్వాంక [క్రియ రెండుసారులు వచ్చి వ్యాపారం

ఛా

ఆదే పనిగా జరిగి ఉండుటను సూచిస్తుంది

వావికి చెస్పి చెప్పి విసిగిపోయాను. కొన్ని ఆహోర్మారాలు వారు పడవలో పోయి పోయి తుదతు ఒక విర్ణన ద్వీప చేరుకొన్నారు

ఉర్‌ 88 కొన్ని చోబ్ల ఇక్వాంత్మకియ [కియా రామంగా ఉపయోగపడుతుంది

ఆతడు జీవికంరో ఒక్కంమారైైనా పిగరెట్టు కాల్చి ఎరగడు కౌల్చి = కౌల్చిడం ఇది *ఎరుగడుి అనే (క్రియకు కర్మ

తులా వర్షకాంత (కీయాకారకం,

శ 5ఠ4 ధాతువు మీద తుంవర్జకం చేరుటవల్ల అసమాప్తి దోధక ఆనమాపకో (కీయ ఏర్పడును ఈ [క్రియల ఏర్పాటు 4 (49 (పలో ఉన్నది పాడుకు, చేస్తు, తింటు చూస్తు, (గ్రహిందుతు __ఇటువంటివి, తు-వర్జకాంత ్యక్రియాకారకాలుు తు - వర్ణకాంత (క్రియలు అసమ్వాప్త వర్తమాన - భూత-భవిస్యత్కాలముఅ ఏర్పాటులో వం! అనీ నాతి న్‌ వచ్చును, (4 (40 4 477 (వ్ర)

(కియా కారకములు 587

వాడు పుస్తకం చదువుతున్నాడు, నేను అప్పుడు వ్రాస్తూ ఉంటిని; రేపు వాడు మాకోసం ఎదురుచూస్తూ ఉంటాడు,

4585 తుంవ్యకాంత (క్రియాకారకములు గల జటలు తరచుగా కాలమును సూచించును,

1 వాసు కళాశాల నుండి ఇంటికి పోతూ (== పోతున్న సమయాన దారిలో మా బుంటికి వచ్చాడుం

2 భోజనం చేస్తో మాటాడడము మంచిది కాదు

8 వాడు తింటూ తింటూ కునుకుపొట్లు పడుతున్నాడు ఆఅక=ఎఆఅంత (కీయాకారకం

4 ర86 ధాతువుమీద “ఆక (ప్రత్యయం చేరగా ఏర్పడే కీయ ఇత్వాంతం తువర్షకౌంత శీయరిప వ్యతిరేకమైన ఆింగల కియాకారకం “వెళ్లక”,

యక మొదలైనవి

వాడు అన్నం త్రినక్ర సిసీమాకు పోయాడు. మేము ఎవరితోను నూటాడకో కూర్చుంటిమి.

ఈ (కింద కొన్ని ధాతువులు, వాటినుండి ఏర్పడ్డ ఆక-ఆంత క్రీయణ ఇవ్వబడినవి,

పాడు = పాడక, చూచు. చూడక చేయు - చేయక - అవు = కొక్క అవక వచ్చు - రాక, పోవు - పోవక, పోకః తెచ్చు - తేవక, తేక ఇచ్చు - ఇయ్యక్క ఈయక్క ఇవ్వక చచ్చు _ చావక మెచ్చు _ మెచ్చక తిట్టు - కిట్టకం

శ 087 అక - ఆంఠత్యకియమీద “పోవు, ఉండు ధాతువులు చేరి మఖ్య ధాతువుకు వ్యతిరేకార్థం గల ధాతువు ఏర్నడును ఉదా - నమ్ము = నమ్మకసోవు, నమ్మవండు

1 వాడు నా మాటి నమ్మక పోయెను (= నమ్మలేదు. నమ్మినాడు కాడు),

588 పద విజ్తానం దా శి మీకు _అబ్బామిని ఏల మందలించకున్నారు (మందలిస్తూ, ఉండా లేదు) ? శ 598 “మందు. “పూర్వం. మునుపు __ ఈ వెభ క్రికములకు మూలమై అక్‌ = అంత కియ అన్త్యర్థక (క్రీయూనామ తుల్యం అవుతుంది రొకముందు = వచ్చుటకు ముందు చేయకపూర్వం జి చెయ్యడావికి పూర్వం; చెప్పక మునుపు == చెన్పడానికి మునుపు శీర్‌89) ఆక_అంత (క్రియ మీద 'తపస్పదు, తీరదు అనే (కియలు చేరి విధ్యర్దమును తెలుపును ఇటువంటి చోట్ల తక-త0క (క్రియ ఆ స్త్యర్థక శ్రీయా నామ తుల్యం, మరికొన్ని ఉదాహరణలు సీవు రాకతస్పదు వారు ఒప్పుకోక తీరదు 4 540. సంశేజార్థం సూచించేందుకు ఆక_ఆపత (క్రియ ఉపయోగపడును "సంకెశ్రం అంటే షరతు ఉదా _ వరములు పడక పంటలు పండపు వర్షములు న! పడక వర్షాలు పడకప్రోకే ౬2 నరాలు పడని పక్షంలో. క్ష రాలు ఎడ ఇటువంటి జటిల వాక్యంలో జటలో నా స్త్యర్హక అక_ఆంత (క్రియ (ప్రధాన ఉపవాక్య౦లో న్నాన్త్యర్థకి నమాపక (క్రియ, ఉండును శ్రే సీవు రాక ఈ పని జరగదు హే తగినంత పెట్టు ఏక్షిదేక వ్యాపారం ఎలా సాగుతుంది? / న! వ్యాపారం పాగదు] తీ రథ! అక_అంత (క్రియ మీద ఇంచుమించు అడే అర్థంలో “ఉండ (ఉండగా) అనే (కమ తరచుగా వస్తుంది,

(కియా కారకములు 580

1] ఎవరితోను చెప్పకుండ [చెవ్సకుండగా] వాళ్ల అబ్బాయి ఇంటినుండి పారిపోయి మిలటరీలో చేరాడు.

లె నీవు రాకుండ నేను ఓక్కడను చీర్షవయాణం జేయలేనుం

8. ఈవార్త (పకటించకుండా ఉండలేను

సూచన ._ *చెప్పక౦డా , వెళ్లకండా వంటి పలుపదిడి ఉన్నది దీర్ష౦ సహజమే కొని ఉండ లోని ఉవ్వానికి ఆత్వం (వాతలో అంత [పళన్తం కాదు. చెవ్నకుండా అని ఉత్వయు క్తంగా (వ్రాయడమే వాంఛనీయం అత్వాంత (కియాకారకం,

శ 542 విమిత్తం మొదలైన అర్జాలలో ఆత్వాంత [కియ కారకవృదత్తం నిర్వహిస్తుంది, తరచుగా వాక్యంలో తరువాత వచ్చే సమాపక [కియను గానిః వీరొక అసమాపక [క్రియను గాని వ్య క్రపరుస్తుంది

ఆ (ప్రదర్శనం చూడ ముచ్చటగా ఉన్నది

ఈ వాక్యంలో “చూడ ( = చూచుటకు] అనే [కియాకొరకం ముచ్చ టగా ఉన్నది? అనే ఆభ్యాత భాగమును వ్య క్రపరచును

ఈ (క్రింది ఉదాహరణలలోవి అత్వాంక (క్రియలు కారకవృత్తం గలవి

1. విన సొంజైన పాట అది, 2, రాను పోను వందరూయలు ఖ_ర్చైనది లి (దిహ్మకైనా ఆమె అందం వక్షించ తరంకాదు శీ వాడు విజం వెప్ప సాహసించలేదు, ఆ అద్య 5 నాకు అన్నం త్రిన మిద్ధి పుట్టచేదు. 6 ఆ దుష్తుడు నన్ను కొట్ట వచ్చాడు
2. ఆయన కప్పా విప్పా సమర్ధుడు

500 పద విజ్రానం నహ

చివరి వాక్యంలో కప్పా, విప్పా" ఆనే పదాల తుది రీరం నముచ్చ

యాకకం ల థి

పై వాక్యాలలోని ఆత్వాంత క్రీయలమీద్య అదే ఆస్థంలో ళగాంి. ఆన్లే 1వత్యయం చేరదు వినా సొంపైన, రాగాన్వు పోగా ఇటువంటి (ప్రయో గాలు వాడుకలో లేవు అవి _కశుతిహితాలు కొవు,4

అత్వాంత రూపాల ఏర్పాటులో క్లిష్టత లేదు "పెక్కు ధాతువులకు తుది ఉత్వంపోయి అత్వం వస్తుంది కొన్ని ధాతువుల తుదిని వర్ణవికారం కలుగుతుందిం

వచ్చు_ రా తెచ్చు. లేవ కే ఇచ్చు _ ఈయ, ఇయ్య, ఇవ్వ పోవు- పోవు పో అవు _అవ కొ, చొచ్చు = చొర చచ్చు ఎ చావ మెచ్చు య మెచ్చ తిను - తిన; పట్టుకొను ఇ పట్టుకొన, పట్టుకో, చదువు = చదుప్క్య చదవ (గ్రహించు (గ్రహించ గా అంత (క్రీయాకొరకం

శ $48 అత్వాంత [క్రియమీద గా అనే (ప్రత్యయం చేరి ఏర్పడ్డ [క్రియా కారకం వ్యాపారననమయమును, అనంతరసమయమును సూచించును, (క్రీయాకొరక ద్విరుక్తి వ్యాపారం ఎడతెగక జరుగుటను తెలుపును

ఆ సంగతి వాడు చెప్పగా నేను విన్నాను

ఈ వాక్యంలో చెప్పగా ఆంటే చెప్పినప్పుడు ఆని అర్ధం మరికొన్ని ఉదాహరణలు

4 (ప్రాచీన భామలో కవులు యభ్యేస్టంగా అత్వౌంతి (కీయల మాద్య అదే అర్థంలో *శా అనే (ప్రత్యయంచేర్చి రభనలు సాగించారు ఆత్వాంత (కియమాద పొల్లు నకారం (న్‌) ఇాి లేక న (వాస్వం) వాటిముందు బిందువు వాటి వెనక పొల్లు నకారం గల రూపాలు వాడారు, ఉదాహరణ ) వెళ్ల వెళ్లన్‌, వెళ్ళగా వెళ్లగ్య వెళ్ల గాన్‌ వెళ్లగన్‌ జెళ్లంగా వెళ్లంగ వెళ్ల 0గాన్‌ వెళ్లంగన్‌ ఎ ఈ రొషపాలం సమానాన్థవాలు శాని ఈ (వయోగాలు "పెక్కువోట్ల వ్యవహార విరుడ్రాలు, అటువంటి రూపోలు కావ్య

, ఖామకే చెల్లునూ అనరానిమాటలు”_ అనుటకు బదులంగా అనగరొని మాటలు

అనంగా రాని మాటలు” మొదలైన (ప్రయోగాలు స్యవహార దూరమైననిం

(క్రీదూకౌరకములు ర్‌01

దేవళలు గాక్షసులు కలిసి క్షీరసాగరం మథించగా దావిలో నుండి ఆనేక వస్తువులు పుట్టినవి,

ఆనగ్యా అనగా ఒకరాజు,

తినగా తివగా గారెలు కన రెక్కుతాయి

వారు కొంత దూకం హోగా వారికి ఒక పెద్ద తామర కొలను కనిపించెను

దుఃఖం పొంగి పొరలి రాగా కన్నీన్ల బొటదొట కారాయి

ఇంకా సభ జరుగుతుండగా నేను లేచి వచ్చాను,

ఆభ్యాసం చెయ్యగా చెయ్యగా ఏ విద్య అయినా పటు సకుతు౦ది.

టబ

4 కకక, గా = అంత (క్రియల మీద విశ్చయారకమైన “ఏ ఆనే పదం చేరటనల్ల “వెంటనే అనే ఆర్థం వన్తు౦ది, “మీరు ఆ (గ్రామం చేరగానే ఉత్తరం (వ్రాయండి అన్నవాక్యంలో చేరగానే ఆంటే చేరిన వెంటనే అని అర్థం మరికొన్ని ఉదాహరణలు

కొడుకు పుటగానే సందిరం కాదు. నేకు కోరగానే ఆకడు ఆపు

బు

ఇచ్చాడు థోజనం చెయ్యగానే వావీకీ నిద వస్తుంది,

సూచన ౯1) గా _- అంత (క్రియంవో గా కు ముందు బిందువు రానడం కద్దు, *చేరంగానే , "చెయ్యంగానే మొదృలెనవి

లి పె రెండు (పనంగాలలోవి గా -అంత (క్రియల లోని *గా" (ప్రక్యయం లోపించదు. నేటి భాషలో ఆత్వాంక శ్రీయల తుదిని గా చేరడం గావి “గాం ఆంత [క్రియల తుది “గా" లోపించడం గావి జరగదు. కొని (ప్రాచీనభాషలో ఆత్వాంకాలు గొ = ఆంతాలు గా - అంతాలు ఆక్వాంతొలు/” అయ్యే ఏర్పాటు ఉన్నది; రెండు రూసాలును నమానార్రకొలు,-(4.542 ప" పాదటీక చూచేద్సి

జల్‌ 502 సద విజ్ఞానం తే = అంత [కియాకారకం.

4 ర!$5. ధాతువు మీద ఇత్వము, దానిమీద తే (వత్యయమ., చేరగా ఏర్పడే శక్రీయాకారకం సం కేకార్థమును సూచించును 4 ఉదా - గాలి వీస్తే చెట్లు కదలును

చెట్లు కదలుటకు ఆవళ్యకమైన పరిస్థితి గాలి వీచుట, ఇధి సంశేతం లేక షరతు, ఇది నెరవేరితే, దాని ఫలితం అయిన చెట్లు కదలడం సిద్దిస్తుంది "వీచు" ధాతువు సుండి వీచికే లేక *వీస్తే అనే వంకేశార్థకమైన [(క్రియాకారకం ఏర్పడును

) నవ్వితే నవరల్నాలు రాలును,

వమా గాంధి కొల్హాయి కట్టితే నేమి కోమట్రై పుట్టితే నేమి?

శ్రి చీకటి పడితే అతనికి కళ్లు కనబడవు

4. తింపీ గాలరెలే తినాలి వింప్రే భారతమే నినాలి

క్స్‌ అతడు అఆక్షిగితే అతవికి సలహా చెప్పినానుం

9. లో చీకటి పడితే ఆంటే “చీకటి పడినప్పుడు అవి ఆర్థం ఇటు వంటి చోట్టి శే.అంత(క్రియ నమయబోధకం 5) లో *ఆడిగితే అంటే “అడుగుట చేత అని ఆర్హంం ఇటువంటి చోట్ల కే.అంత్మకియ హేత్వర్థంలో కూడా ఉపయోగ పడుతుంది

శీ 540. కొన్ని 'ే_అంత క్రీయల ఏర్పాటు :

పాడు పాడితే, పలుకు పలికితే వచ్చు-వశ్తే "బెప్పు- చెప్పిలే న భా నానా

1 వాంశ్రంగా భూశకాల సమాపక శ్రియం. మధ్యమ పురుషు పీళవచనంత్‌ సంకేతార్థశ మైన వీని అనే పదం సంయోగం వెందుటనల్ల లే - ఆంత (శ్రియలు పీర్పడినవ్‌, [నీవు] చెస్పితివి 1. ఏని == వెస్పితివేని చెన్పితి -(- ఏని ఇ ఇిస్పెరేని2

(కియాకారకములు న! ఇచ్చు - ఇస్తే కట్టు - కట్టితే, కడిరే, అవు- ఆఅయికే బఐకే, తిను.తింపే, ఉండు _ ఉంటే, ఆను - అంటే (గ్రహించు _ (గ్రహించితే (గ్రహిస్తే,

“అవుతే *నవ్వుతే 4ఆడుగుతే వంటి ఉత్వ విశిష్ట రూపాణు కొందరి పలుటబడిలో వినబడుతున్నవి నేటి (ప్రామాణిక భాషలో ఇత్వపూర్వ తే - ఆంత రూపాొలకే బహుళ ప్రచారం ఇవే రచనా యోగ్యమైన రూపాలు 'దే-అంత (కియాకారకం,

శీ రశ? “పరిశ్రమలు ఆభివృద్ధి చెందనిదే దార్మిద్యం తొలగదు అన్న వాక్యంలో “చెందనిదే అంపే చెందితే కావి "చెందితే తస్ప లేక చెందక పోతే, చెందదంటపే అనే అర్థాలు చెప్పుకోవచ్చును. చెందితే అనే తే*- ఆంత (క్రియకు వ్యతిచేకొరంకలది ఈ దే_ఆంత్మక్రియ

ఒక సంఘటన జరగక పోవడావికి హేతుపవుగా దురొక సంఘటన జరగక పోవడం నంకేతం [షరతు] అయినప్పకు దే-ఆ౨త (క్రియ ఉపయోగవడుతుందిం ఇది వ్యతిరేక సంకేతార్లం ధాతువు మీద ఆని డేః పత్యయం చేరగా ఈ రూపం సిదిసుంది 4

థా దే-ఆంతకియం వాగుకళ కొన్ని ఉదాహరణలు

1. అగెలేవిదే పొగపుట్దిదు, 2, వానలు కురవనిదే పంటలు పండవు $ ఆధికొారి అనుమతి లేవిజే లోపలికి పోవచ్చునా?ః (== పోరాదు

పె (పళ్నార్ధక వాక్యం నా స్మ్యర్థక వాక్యసద్భృళం

4 భారి[(రకంగా దే-ఆంక (కయ వుర్చత్తికి ఒళ ఉదాహరణ ; పాడం శీ అనీ ఇ పాడని (వ్యతిలేకార్థళ విశేషణం) పాడని 4 ఆది ఇ పాడనది పాడనిది శ ఏని ౬౭ పాడనిదేని పాడనిదే.

75

గ్‌ఫి4 పద విజానం చ్‌ ఒక్కొక్కప్పుడు విరోధార్థంలో కూడా దే-అంత (క్రియ ఉపయోగపడును తల్పి దం్మిడ్రులు అంగీకరించనిదే (౬ ఆంగీక రించక పోయినవ్నటికిన్సి వాడు తాను (ప్రేమించిన అమ్మాయివి 'పెళ్లి చేసుకొన్నాడు శ $48. కొన్ని దే-ఆంత (క్రియల ఏర్పాటు చేయు _ చేయనిదే చెయ్యనిదే తిను _తిననిదే వచ్చు _ రానిదే పోవు- ఫ్రోవవిద్కే పోనిదే ఇచ్చు- ఇయ్య నిదే ఈయనిదే ఇవ్వనిదే చచ్చు _ చావనిదే ఉండు = ఉండనిడే, లేనిదే అవు - అవనిచ్చే కానిదే తెచ్చు - శ్రీవవద్వే. తేవిదే లేచు _ లేవవిదే కురియు - కుర్రియనిదే కురవనిదే, కొట్టు = కొట్టనిదేం ఇనా=ఎఅంత (క్రీయాకౌరక 0. శీ549 ఇనా = ఆంత [క్రియ విరోధముసు తెలుపును హేతుటాతమైన పరిస్టితి ఉన్నప్పటికి దానివల్ల కలుగ వలసిన ఫలితం లేకపోవుట విరోవం, ఎన్ని కష్టాలు వచ్చినా నేను వాటిని ఎదుర్కొని కార్యం సాధిస్తాను ఈ వాక్యంలో వచ్చినా” ఇనా - ఆంత (క్రియ వచ్చిన ఆనే ఇన_ఆంత (క్రియాకారకం తుది అచ్చు దీర్టీకరించుట వల్ల ఈరూపం ఏర్పడును, (ప్రాచీన భాషలో ఇన- అంక్యక్రియ కే-అంత (సంకేతార్థక) [క్రియకు సమానం. ॥ ఖ నేటి. భాషలో తే, అంత్మ్రియ ఇన-అంత (క్రియాకారకం స్థానాన్ని ఖి ఆ [క్రమించినది “వర్షములు కుఠిసినను పంటలు పండలేదు ఆన్నవాక్యంలో కురిపినవ 9 అంటే “థురిసినవ్నటికి ఆని అర్థం, కురిసిన అనే (ప్రాచీన నంశేతారక రూపం వా సై శ లే._అంత [కీయకు బదులుగా ఇన-అంత (కీయ అదే అర్థంలో 'పాలీన భామలో ఉన్నది వర్షమాలు కురినీన ళ్‌ 22 కుకుకిస్తే ) పంటలు పండును. మాటలు ఇెస్పిన లాభమా లేదు వని చేసీ చూపవలె. ఈ (క్రియలకు *కురినీనన్‌ ” వంటి రూపాలు కఅవు

(కియాకొరకములు గ్‌ మీద ఉ అనేది చేరి విరోధార్థమును సూచిస్తున్నది నేటి భాషలో కురిసినను ఆనే రూవం పరిసినా అనే (ీయూరూసంగా వరిణమించినదిం వర్షాలు కురిసినా పంటలు పండలేదు , ఆని నేటి వ్యవహారం కనుక ఇనా-అంత (కియాకొరకం (వత్యేకంగా పేర్కొనడమైనది

ఇనా-అంత [క్రీయల (పయోగానికి కొన్ని ఉదాహరణలు

ఎవరు ఎంత చెప్పినా వాడు వినడు

దేవుడు వరం ఇచ్చినా పూజారి వరమివ్వడు

ఐళ్వర్యం అడుగంటినా అహంకారం ఆణగదు

చింత చచ్చినా పులు, చౌవదు

ఇన-అ౦త (క్రియ తుది అక్వం వీర్టీకరించుట వల్ల ఇనా-అం౦త (శ్రియ ఏర్పడుతుంది ఇనంఆంత (క్రియల ఏర్పాటు శ్రఠ57 ప్ర లో ఉన్నది ఆ రూపా లను దిని ఇనా అంత రూపాలను (గ్రహించ వచ్చును,

ల్‌ ఆక-ఆంత (కీయాకొరకం.

4,050 మీకు భొజనం చేళాక నేను తింటాను , అన్న వాక్యంలో *చేశాకి అనే ఆనమాపక (క్రియకు చేపిన తోరువాత అని అర్లం ఆనంతరారంలో ధాతువు

న! క!

మీద *ఆక (ప్రత్యయం పస్తుంది *ఆక చేరే ముందు ధాతువు మీద ఇత్వం చేరుట చేత *ఆకి లోని *ఆ) కు మేషస్వరోచ్చారణ +

4 ఆరతనవారతర అనే ఆర్ధం గల అఆవెనక అనే ఊక్తి అకక ౫ మారి ఊంటుంది ఇకి ఇన-ఆంక [కియావిశేషణం మిద చేరి అక గా కరిణమించి ఉండవచ్చును. ఉదా -= చెప్పిన, ఆనక అతి చెస్పినాశ =తి చెస్పినావక =తు చెప్పాక కొన్ని 1పాంతాలలో కేటికిని *వెస్పినాః నంటి రూపాలు వాడుకలో ఉన్నవి నిళ్ళినాక్క వచ్చినాళ్య అయినాకం

506 పదవిజానం ఖో

ఆక-ఆంత (కీయలు గల కొన్ని వాక్యాలు,

భోజనాలు అణ్యూక వారు సినిమాకు వెళ్ళినారు

చీకటి పడాక వాడు మరి ఇల్డు కదలడు

౮

జీపాలు వెలిగించాక పూజ (ప్రారంభించారు

4 551 ఆకం-అంత (క్రియల ఏర్పాటు

1 పెక్కు [క్రియలు ఇర్వాంతి రూపం మీద +ఆక్ష చేరుటవల్ల ఏర్పడును

చేయ ఇ 1 ఆక 2 చేసిం అక్‌ ఇ చేళెక. ఇటువంటినె మరి కొన్ని పోయాక్క పాడాక్క వచ్చాక చూశాక్త్క ఆయ్యాక జరిగాక, కొట్టాక చచ్చాక చదివార నడిచాక _గహిం చాక,

ఈ [క్రియలలోవి ఆక (ప్రక్యయం “ఆ” కు మేషన్వరోచ్చారణ

2 *ఠిను్క, ,పడు మొవ లైన ధాతువుల ఇత్వాంత రూపంమీద ఆకి చేరదు. ఇన-అంత రూపం మీద ౪క చేరుకుంది వర్తవికారం కలుగుతుంది ఆకు మేషన్వరోచ్చారణ రాదు

తిను తివిన తిన్నృ తిన్న + ఆక ఎ లీన్నాకిం

ఇటవంటివి కవన్నాక్క విన్నాకి అన్నాక పట్టుకొన్నాక ఉన్నాక

బ్‌

మొదల్రైనని

పడు పకివ పడ పడ + ఆక == నడాకి,

స! న! న!

ఇటువంటివి ఇడ్డాక్కు చెడ్డాక్క ఏర్పడ్డాక, కనబడ్డాక ఇన్టపడ్డాక

మొదల్రైసెవి,

అరవ్వై నాలుగవ పరిచ్భేదం అసమాపక (కియలు (యుగ్మభాషాభాగములుు (కియావిశేషణములు

ఏ-అంత (కియావిశేషణం,

శీ [552 ధాతుపు మీద ఏం్యత్యయం చేరగా ఏర్పడ్డ శ్రీయ విశేషణంగా ఉపయోగపడుతుంది ఇదితరచుగా వర్తమాన = భవిష్యత్కాలములమ సూచించును

నేటి కాలంలో పశువులు త్రిశే (గానం కూడ దుర్లభంగా ఉన్నది? అన్న వాక్యంలో తినే క్రియా విశేషణం (గానం? అనే నామమును వ్య క్రపరచును, తిను శ ఎ జా తినే,

ఈ (కింది ఉకులలో ఏ-ఆంత (క్రియా విశేషణాలను గుర్తించేది

వచ్చే ఆదివారం నాడు హూలినాలి చేనుకొని జీవించే (శామికులు వృల్లలు ధరించే దుస్తులు, ధవికులు నివసించే భవనాలు చెప్పే మాటల చేసే చేతలు (వజలను పాలించే (పభుత్వం

శ $58, ఎ-అంత (క్రియల ఏర్పాటులో క్రిక్టత లేదు, కొన్ని ఉదోహరణలు,

పాడు _ పాదే వచ్చు _ వచ్చే, ఇచ్చు ల ఇచ్చే అవు _ అయ్యే పోవు పోయే చేయ - చేసే మేయు - మేస్తే పూదు - పూచే, వహించు = వహించే

4 554 ఉద్రేళ్యటోధిత వ్యక్తి వస్తువులను గాని కరర్య్మటోధిత వ్యక్తి వస్తువులను గాని, వైభక్తికమూలములైన పదములు టోధించే వస్తువులను గాని పేర్కొనే నామములను క్రీదూ విశేషణం ప్యక్తపరచును,

జబ్‌ 590 సద విజ్ఞానం గిరిజనుడు బాణొలతో పిట్టలనుకొట్టును ఆనే వాఠక్యంలో గిరిజనుడు ఉదేశ్యం చి “పిట్టలను కర్మ “బాణాలతో వైళభకిక బంధం. గిరిజనుడు, పిట్టలు” బాణాలు, ఆనే నామములలో ఏ ఒక్కదాని నైనా కొట్టె అనే క్రీయావిశేషణం వ్యక్ర క్షే బాణొంతో పిట్టలను కొను గిరిజనుడు

ర గిరిజనుడు కొ పిట్టలు.

శ్రి గిరిజనుడు పిట్టలను కొచ్తే బాణాలుం

ఒకొక్కపుడు విశ్లేషణ జట ఒకవాక్యభావము నంతటిని తెలుపును,

“రేవు కార్మికులు త్వరలో సమ్మె విరమించే సూచనలు లేవి అన్న వాక్యంలో రేవు కొర్మికులు త్వరలో నమ్మె విరమించే ఆవే విశేషణజట +రేవు కౌర్మికులు త్వరలో నమ్మె విరమిస్తారు అనే వాక్యార్థాన్ని తెలుపు తున్నది

శీ 555 (ప్రాచీన భాషలో ఏ-త్వానికి బదులు ఉత్వమే (క్రీయావిశేషణ (పళ్యయం; అంటే ఉఊత్వాంత ధాతువే విశేషణంగా ఉపయోగ పడుతుంది

ఉదా _ నేన్స చెప్పు మాటలు మానవుడు ఆచరించు కర్మలు, విజ్ఞానము టోధించు శాస్త్రములు

ఇటువంటి ఉత్వాంత (క్రియా విశేషణములు ప్రాచీన భావావ శేషము ల్రై అక్కడక్కడ తరచుగా (పకటనలల్నో కనిపిస్తున్నవి. ఉదా *- రాటోవు చితం కార్యాలయము పనిచేయు వేళలు బిండి స్టేషనుకు వచ్చు కొలము, "స్టేషను విడిచిపెట్టు కౌలము పోటీలో పాల్గొను విద్యార్థుల పేర్లు ఇట్లు విన్నవించు విధేయుడు,

వ

• (క్రియా విశేషణంలో ఏత్వానికి బదులు “ఎడి -- ఎడు” అజే (శక్యయాలు కూడ (పా-చీన భాషలో ఉన్నవి. వచ్చెడి వాడు. చెప్పెడి మూటలు రక్షించెడు మహాత్ముడు ఇటీవలి కాలంలో చేసేటి “వచ్చేటి వంటి ఏటి __అంత వాపాలు కూడా. ఏర్పడ్డని “ఎడి - ఎడు = ఏటి. (టత్యయాంత రూపాఅకు. కవికలోనే ఉవయోగం, +

(కియా విశేషణములు ర్‌

(క్రమంగా ఈ ఉక్వాంత [క్రియల స్పానంలో ఏత్వాంత [క్రియలు నెల కొంటున్నవి. ఒకొ క్కెప్పుడు ఏర్వాంత [(క్రియమీద “అటువంటి ఆనే పిశేషణం చేరడం కద్దు ఉదా = వాడు చెప్పేటటువంటి మూటలు, ఇన- అంత (కియా విశేషణం.

శీ $08,. ఇన _ (ప్రత్యయూంత క్రీయ తరచు" భూతకొలం బాదించే విశేషణంగా ఉపయోగపడును

నా పుట్టిన రోజు, మీరు గతనంవత్సరం కట్టించిన మేడ దేపడు శేపిన మనుషులు, చెప్పుకొన్న మాటలు విన్నసంగతి (ప్రకటించిన కార్యకమం, *ను పర్తపాట్లు, ఆతనికి తగ్గభార్య

ఢీ 557. ఇన-ఆంత [క్రియల ఏర్చాటు

వచ్చు _ వచ్చిన చేయు - చేపిన, తిను _ తివిన్క తిన్న కొను _ కొవివ, కొన్న ఊండు- ఉండిన ఉన్న; పడు _ పడిన, పడ్డం చెడు = చెడిన చెడ, తగు _ తగిన, తగ్గ అడుగు - అడిగిన వపొంచు .. వపాంచిన, చెమ్మగిల్లు _ చెన్యగిల్లిన, ఆవు - ఆయిన ఐన, పోవు _- పోయిన

శీ 558- ఏ-అంత (్రీియలవలె ఇన-ఆంత (శ్రీయల కూడ ఊఉ డేళ్య -_కర్మ-

న!

వ్తైభక్తిక మూలముంైన నామములను వ్యక్త పరచును

క) జల- స్టల - ఆకాశాలను జయించిన మానవుడు

శ్రి గాంధి (ప్రాణాలు కోల్పోయిన మందిరంం అని-ఆంత (కియా విశేషణం.

4 558. ధారుపు మీద ఆని" (వత్యయంచేరి ఏర్ప ట్రీయూవిశేషణం వ్యతి రేకార్థమును (వ్యాపారం జరగక పోవుటను) తెలుపును, ఈ విశ్లేషణం వ్యక్తపరచే నామం ఉళ్చేశ్యమును లేక కర్మను, లేక వైభక్తిక మూలమును సూచించలదు,

అల

సంఘానికి &్రపకరించని వ్యక్తి జీవితం వ్యర్థం.

ఆతడు చ్రూడగని దేశాలు లేపుం

వెలుతురు (పవేశించని సళాలు రోగ జీవాణువులకు మిక్కిలి వానయోగ్య మైనవి

4560 అని - ఆంత (క్రియల ఏర్పాటు,

వెళ్లు _ వెళ్లని, చూదు చూడని లేచు = లేవని, వచ్చు _ రాని, ఇచ్చు- ఇయ్యవ్కి ఈయన్కి ఇవ్వవి, చచ్చు _ చావని తెద్చు - తేవి కేవని. ఉండు.= ఉండని, లేని పోవు - పోవ, పోవని చొచ్చు = చొరవి అవు- అవని, కాని, పట్టుకొగు.వట్టుకొనవి పట్టుకోని కరచుకరవని తెలియు_తెలియని తెలవని,

న!

శ 561 ఒక ధఢారువునుండి ఏర్పడ్డ ఇత్వాంత్క ఆని _ ఆంత కీయలు కలిసి ఒకే విశేషణఏగా నర్తించును ఈసంయు క్త విశ్రేషణంలో ఇత్వానికి ద్రీర్షం నస్తుంది

వచ్చీరాని మాటలు చాలీ బాలని జీఠం, ఉడికీ ఉడక్తని మెతుకులు తెలిసీ తెలియని మూర్ధుడు

4 502, అన్ని (క్రియా విశేషణముల మీదను వాడు = ది మొదత్రన (ప్రత్యయాలు చేరి వ్యక్తి - వస్తువులను బోధించే (క్రియా = నామములు ఏర్పడును

ఏ - ఆంత (క్రియానామములు

(వ, పు వచ్చేవాడు, వచ్చేది వచ్చేవారు వచ్చేవి.

మపుం వచ్చేవాడవ్యు వచ్చేదానవు, వచ్చేవారు,

ఉ పు వచ్చేవాడను, వచ్చేదానను నచ్చేవారము

అడే రీతిగా *వచ్చినవాడు, రానివాడు మొదలైన (కియానామముల ఏర్పాటును ఊపాంచుకోనన్చును

(కియా విశేషణములు 001 పయి కీతి (కియానామములు ఇల కొన్ని దాళ్యాలు * నేను చెప్పినది సీకు ఆర్హం ఆఎఎనదా? మీకు విన్నది విజంకొదు. ఉండేది (= ఉన్నవాడు) రాముడొకడు ఆ వచ్చేది (== వచ్చేవారు) ఎవరు! ఈ నెలలో పరీక్షలు జరిగేది ( = జరగడం) లేదు, రానిది రాదు. పోనిది పోదు నేశు కూడ మీతో వచ్చేదా? (పద్చేది 4 ఆ ) వచ్చేది = రావడము వీఠివాలో ఉన్నది (ఉన్న వస్తువు ఎక్కడికి పోతుంది! ఆరు ఖర్చు చేయగా మిగిలినవి ఎన్ని? చెప్పేవానికి వినేవాడు లోటప్క- శీ 088. అన్ని [క్రియా విశెషణముల మీదను వైభక్షికిములు గాని కొర కిములుగాని చేరి పదడదించములు ఎర్పడును, చెప్పేందుక్కు చెప్పేటందుకు, రక్షించే కొరకు, తెచ్చే నిమిత్తం పోయే లోగాఫ వచ్చేముందు, వచ్చిన మీదట కోరిన తరువాత; ఇచ్చినట్లు; రానందుకు రానియెడల చేయృనప్పుడుు చదివెటప్పుడు* చదివినప్పుడు ఫలించనినాడు శీ 504. ముఖ్య(క్రియలతో సహాయ్య్మకియలు కలియుటవల్ల వేర్వేరు కొలా లను బోధించే [క్రీయా విశ్రేషణములు ఏర్పడును,

1. నేను ఇప్పుడు ఆనుభవి స్తున్న బాధలు (అసమాప్త వర్తమానకాలం) ఓ) నేను మున్ను ఆకుభవించి ఉండిన బాధలు (సమ్మాస్త భూతకొలం) ఖీ రానున్న కౌలం (ళవిష్యత్కాలం) థ్రీ చెప్పటోయే మాటలు ((భవిష్యక్కాలం) ₹6

అరవె ఐదవ పరిచ్చేదం ళ్‌న అసమాపక [క్రియలు (యుగ్మభాషా భాగములు) క్రియా నామములు ట-వర్తకాంత (కియానామ౦. వ!

శ 588. ధారువుమీవ =ట వర్ణకం చేరగా ఏర్పడ్డ (్రీయానామం యుగ్మ భాషాభాగం, వాక్యంలో ఉశ్య శే - కర్మ - పూరకాది సృ్త్తమలు విర్వహిస్తుంది, ట-వర్తకొనికి బదులు నేటి వాడుకలో అడము, *అటము అనె (పత్యయాలు

ల జ వసున్నవి ఉదా - చదువుట్కి చదవడము (చదవడం), చదవటము (చదవటం) ట=వరకం ఆంటీ 'ఆకము, *“అటమూు వర్ణకాలు కూడా (గ్రహించాలి ము_వర్షకొ వికి బిందువు రావడం సహజమే.

ఈ క్రింది వాక్యాలలో ట-వర్త్‌కొంత (క్రియానామాల (ప్రయోగం గమనించేది.

కే జీవహింస చేయకపోవుం (చేయకపోవడం, చేయుంపోవటం పరమధర్మము.

బి కార్మికలు సమ్మె విరమించుటను (విరమించడార్నిి అందరూకొని యాడుతున్నారు

త్రి అధికమైన ధనం సంపాదించుటకు (వంపాదించటానిక్సి ఆనేపలు అకమ పదతులు అవలంభినున్నారు.

న క

శ) నత్యం చెప్పడం కన్న గొప్ప ధర్యం మరొకటి లేదు

5. మౌనం వహించడము ఆంగీకరించడము కాదా?

6. ఎండలో ఎక్కువగా తిరగడం మంచిది కాదు,

7. లో “చేయక పోవుట క) లో, *వహించడము", $) లో “తిరగటం” అనే (్రీయానామాలు ఉద్దేశ్యాలు, 9) లో “*విరమించుటను" కర్మ, 8) లో *నంపాదించు టకు” కారకవాచక విభక్తి, 4లో “చెప్పడం” వైభక్రిఠకమూలము. క్స్‌ లో “అంగీక

కిచూ నామములు 603 రించడము"* *కొదా' అనే [క్రియకు ఉద్దేశ్య నందింధిపూరకము. [క్రియలగా ఈ పదాలకు ఉదేళ్య కర్శ- కారకాదులు ఆ(శితములై ఉండుటను (గ్రహించేది మ! మ్‌ శ466 కాన్ని (క్రీయానామముల ఏర్పాటు ఈ దిగువను ఉదాహరించ బశినది.? ముఖ్యరూపాలు ఇవ్వదిడినవి చెప్పు - చెప్పుట, చెప్పడమ్ము చెప్పడం చెస్పటము, చెప్పటం, పోవు _ పోవుబ్క పోవడం, ఇచ్చు _ ఇచ్చుట ఇయ్యడం, ఇవ్వడం; చచ్చు - చచ్చుట, చావడము, వచ్చు - వచ్చుట, రావడం; తెచ్చు = తెచ్చుట, తేవడము,పటుకొను _ ట్‌ వటుకొనుట్క, పటుకొనడం, వటుకోవడం, పటుకోడం, మూ! లు లు యు శీ507 ఆడము (ఆటము) (వత్యయాంత టకీయానామాలప సాధా రణ ము-_వర్షకాంత నపుంసకలింగ నామాలకువలె ర్రూపభేదాలు ఏర్పడును ) ఇంకర్శాతి త్రిరగడాలు కట్టి పెట్టి తద్ధగా చదువు లి కొట్టడాలు, తిట్టడాల వల్ప పిల్పలు బాగుపడరు. లి సలుగురిలో ఒక పెద్ద ఎనిషిన్‌ అవమానించడాన్ని ఎవరూహరించర్చు మ్మ్‌ శ తినడానికి తిండి లేదు కట్టడానికి గుడ్డ లేము ర్స్‌ అతడు రావడాన ఈ ముబ్బ కలిగినది. 8) ఆటువంటి సీచప్పు పి చెయ్యడం ఉద్దేశం నాకు ఎంతమ్మాత౦0 లేదు. శీ 508 యుగ్మ భాషాభాగములైన (శ్రీయా నామములకు ధాతువుల నుండి ఏర్చడ్డ భానవొచక నామములకు గఠ భీదం గుర్తించడం ఆవనరం, ననా .ణానననానానునో.

• ధాత్వర్థానికి వ్యతిరేకార్థం గల “ఆమి (వర్యయాంత [1శయానానూలు 'ఫాచీన భాషలో ఉన్నవి. చేయు - చేయమి (= స్తేయకపోవుట “శ్లన్సు చెప్పిన '(వకారం నీవ్ర వేయమికి నేను చింతిస్తున్నాను చేకుమికి ఆ చేయగపోవుటకు ఈ) అమి - అంక (క్రియలు వేటి వాడుకలో కనిపించవు, వీటి స్థానే *వేయకవోవుటి +చేయకండుటి వంటి (క్రియా నామాలే ఉపయోగపడుతున్నమి

ల 604 సద విజ్ఞానం “వారాపతికలను చదువుట మిక్కిలి _పయోజనకిరమైన అలవాటు, అన్న న! వాక్యంలో *“చదువుటి (కియానామం ఉగ్జేశ్యం దీనికి *వార్తావ్యతికలను అనే సామం కర్మ, కనుక ఇది యుగ్మభాషా భాగము “చదువ ధాతువునుండి ఏర్పడ టె భావవాచక నామం *చదువుీి (కృీదంళం) “వార్తాపతికలను చదువు మిక్కిలి (ప్రయోజనకరమైన అలవాటు అనే వాక్యం ఉండదు 'వార్తాస్యతికల చదువు * ఆవి అనవలెను, “చదువు అనే పదానికి (క్రీియాత్వం లేదు ఆదినామం మాత్రమేం వాక్యంలో ఉద్దేశ్యం *వార్రాస్యతికలి ఆనే సందింఫవాచక విభక్తి విశేషణకల్పమె “చదువు? అనే నామమును వ్య క్రపరచువు.

ఈ (క్రింది ఒకొక్క వాక్యపు జతలో మొదటి వాక్యంలో [క్రీమూానామం రెండవ వాక్యంలో భావవాచక నామం ఉన్నవి రెండింటి వృత్తమలో *ల భేద మను గు రించేది

అట

ఓ, (క) దితిమీరి తినుట ఆనారొగ్యకరమ* (ఠి) మితిమీరిన తిండి ఆనా రోగ్యకరము,

లి (5) తీపి పించివంటలను వండుటలో ఆతడు ఆందెవెసిన చేయి (ఇ) తీపి పిండివంటల వంటలో ఆతడు అంచె ఎనీన చేబి. "

శీ ర్‌09 కొన్నిచోట్ట వ్యాపొర౦ జరుగ టను నొక్కి చెప్పే వమితం సమా పక [కియతో పాటు దానిముందు ఆడము _ ఆంత (క్రియానామం విస్తుంద్ది

1. నేము (ప్రయత్నం చెయ్యడం చేశాను, ఆపెని దైవదిలం కొవాలి

2, అతని లోటు లేదు, తాను వెళ్ళడం వెళ్ళాడు, కొని వారి దర్శనం లభించలేదు. "

త అనలు వాడు కష్టపడి చదవడం చదవలేదు; మరి పరీక్షలో తప్పా డంపే ఆశ్చర్యం ఏమున్నది? అళ్వాంత [కియానామం,

శీ,070. అత్వాంత అసమావక (కీయలు (క్రీయాకొరకముణగానే కొక (క్రి్‌భూ నామములుగా కూడ వ్పర్డించును

క్రీయా నామములు 6003 “క్త (ప్రశ్నకు వెంటనే సమాధానం చెప్పగోరుకాను అన్న వాక్యంలో చెప్పగోరుశాను' "అంటే చెప్పుటను కోరుకాను ఆని అర్హం, *కోరుతాను" అనే కియకు చెప్ప అనే అశ్వాంత కీయ కర్మ "నీవు నాకు చెన్సనపసరంలేదు అన్నవాక్యంలో చెవ్వ అంటే చెప్పుటి అని అర్థం. *"ఆపనరం లేదు అనే ఆఖ్యాతానికి ఉద్దేశ్యం ఉళ్లేళ్య _ కర్మ వృత్తములు విర్వహించుటచేశ కచెప్ప వ అటో అనే ఆక్వాంత శ్రీయ (శ్రియానామం. ఈ గ్రీండి వాక్యాలలోని అత్వాంత (క్రియలు [కియానామాలు 1, ఇప్పుడే ఉత్తరం వాయ మొదలు పెట్టినాను 2, వొడు ఒక సంగతి చెప్ప మరివాడు 8. మనదేశంలో చదువను, [వాయను నేర్చినవారి సంఖ్య (కమంగా "పెరుగుతున్నది, 4. మేము వచ్చే మాఘమానంలో నూ సుశీల పెళ్ళి చేయ తల పెట్టాము. 451, కొన్ని సమగ్మక్రియలలోని అత్వాంత (కియాభాగం లుది వమా పక (కియాభాగానికి ఉదేళ్యమై నామన త్తం విర్వహిస్తుంది. ళా స్స్‌ వత్‌. వ. 1 వాడు తిన్నగా పారాబు చదువలేదు (= చదువుట లేద్యు $ వారు నా వద్దకు రాలేదు (= వచ్చుట లేదు ర! 8 చుట్టలు కొల్చకూడదు (=కోల్చుట కూడదు) శ మీరు మాతో మాటాడ వద్దు ర్‌. ఆడును (తొక్క నేల కౌలు క్రడుగ నేల 8 శేను రూడ మీతో రానా? (=రావడమ్రా 7 మీరు వారి? ఈ సంగతి ఆడుగ వచ్చును 8 ఈ రహన్యం ఇతరులకు చెప్ప రాదు.

601 పద విజ్ఞానం 7 లో *అడుగవచ్చునుి అంజ *ఆడుగుట సమ్మతమే? అని అర్థం. కాస్‌ అడుగుట వచ్చును. అని అనరాదు 8 లో 'చెన్సరాదుి అనుటకు మారుగా చెప్పుటరాదు అనరాదు క! శీ క79 ఈ [క్రింది ప్రయోగాలలో ఆత్వాంత (క్రియ క్రియానామమే. విళ్చ య్యాంలో వస్తుంది, 1, వాడు తాను త్రినను తింటాడు, ఒకరికి "పెటను పెడకాడు ల లై వాడు తల్లిమాట విననే వినడు, 8. మేము సిసీమాకు ఏడాదికి ఒకమానైనా 'వెళ్ళనే వెళ్ళము, శ ఆతనికి స్థిర్నాస్తి లేనే లేదు, + 5 ఆ దంపతులకు పిల్లలు లేనే లేరు సూచన :- వై (వసంగాలలో ఉదాహరించబడిన వాక్యాలలోని అత్వాంత కియల సానే” అంత (క్రియల (పయోగం వ్యవహార విరుద్దం “చైెప్పగోరు (4 ఫ్‌ (౮ 6 తాను” అనుటకు బదులుగా *చెప్పగా గోరుతాను" అని *చద్రువలేది అనుటకు మారు *“చదవగాలేదు" అని, *మాటాడవద్దు" ఆన్నచోట *మాటాడంగ వద్దు అవి, *ఆడుగ వచ్చును స్థానే “ఆడుగగవచ్చును" అన్కి అనము. అయితే. కాన్యభాషలో గా - (ప్రత్యయాంత రూపాలు కోకొల్పలు. ఛందో నిబంధనలు పొటించేందుకు గా - అంత్యక్రియలు వాటి నివిధ రూపాంతరాలు కవులు యధేచ్భంగా. వాడినారు (4542వ పాదటీక చూచేద్కి శ 579 ఒకొళ్క ధాతువుకు మొత్తం 14 అసమాపక (క్రియారూపాలు వాడుకలో ఉన్నవి, ఈ దిగువను కోన్ని ధాతువుల రూపాలు (వదర్శించబడినవి. నాలా శ4ళలీ అనే ఆక్వౌంత 1క్రియానాముం లేదు. “ఉండు ధాతువుకు ఆత్యంత శ్రీయ “ఉండ కనుక “ఉండనే లేదు అనే (ప్రయోగం ఉండవలనీనది,. కాని “రానేరాదు, కవిశచ్చేవోచు వంటి వమయోగాల పౌదృశ్యుం శారణంగా లేనేశేదు, +శ్రీనేశేరు. మొద వైన (వయోగాలు వాడుకలోనికి వచ్చాయి,

(కీిచూ నామములు 6007

1. ఆడు - ధాతువు ఆడి, ఆడురు ఆడక్క ఆడ ఆడగా, ఆడితే, ఆడనిచేే ఆదీనాా అడాక [్రీయాకారక రూపాలు), ఆడే ఆగిన ఆడని [కీయూ విశేషణరూపాలు] ఆడుట [ఆడడం ఆడటం], ఆడ గకియానామ రూపాలు] 2 6పడు - భాతువు (కర్మవాచ్యంలో నహాయక౦ం క పడి పడుతు వడక పడ, పడగాం పడిక్తే పడందే పడ్‌నా (వర్షా పడ్డాక [5 కా పడ్తే పక్తీన (పడ్డ, పడని [6 వి; పడుట [పడడము, పడటము] పడ [కి నా) శె ఉండు ఛాళువు (కాలాల ఏర్పాటులో వహాయకం] ఉండి ఉంటు ఉండక (లేక ఉండ ఉండగా ఉంటే ఉండనిదే [లేనిదే], ఉండినా [ఉన్నా ) ఉన్నాక [కీ కా] ఉండ్కే. ఉండిన (ఉన్న) ఉండని (లేవి], [8 వి), ఉండుట (ఉండడం ఉండటం), ఉండ [1కి నాం) శ్ర *అవ్ఫ” ధాతువ్వు ఆయి, 'ఆవుత్ము అవక [కాక], అవకా , ఆవిగా [కాగా] అయిత్తే అవవిదే (కానిడే] అయివా అయ్యాక (క్రీకా.]. ఆయ్యే అయిన్మ అవ౦ (కావి, (18.వి) అపుట (అగుట) ఆవడం అనటం, కొడం, కావటం) అవ [క] [(క్రీ.నాం. ర్‌ *ప్రోవ్సి ధాతువు [వ్యతి రకార్టంలో అక_ఆంత శ్రిదుమీద అన్ముపయుక్తం అపవ్పుతుంది ]]

పోయి, పోతు, పోక, (పోవక, (పోవ, పోవగా (పోగా) పోతే. పోవనిదే [పోనిదే, హైయిన్నా పోయాక [కాగ పోయే, పోయిన, పోవవి (పోని) [కివి పోవుట, [పోవడం, పోవటం] పొ [పోవ] [38- నాం

ఇప్రే ఇతర " ధాతువుల యుశ్యభాషాభాగ- అసమాపక ్రీచూరూపాలు ఉంటాయి

శీ5074. సహాయ [క్రియరితో కూడిన కొన్ని ఆసమాపక [క్రీయలు ఈ దిగువను ఇవ్వదిషినవి,

్రీయా_కారకములు ,- చెస్పిఉంట్కే చెప్పుతుంపే, చెప్పిఉండగా, చెప్పు తుండగ్మా చెప్పుతున్నా, చెప్పిఉన్నా, చెప్పిఉండవిదేం

శ్రీయా విశేషణములు _ చెప్పితన్న, చెప్పుతున్న

శ్రియా నామములు - బెప్పిఉండుట (వెప్పిఉండడము), చెప్పుతుండుట (చెప్పుతుండటం) చెప్పిఉండ, చెప్పుతుండ,

అరవె ఆజరన పరిచ్చేదం మొనా సహాయ (క్రియలు

4 575. ఒకొనాక [కియ వాచ్య-కాల-రీతుల. రూపాలు ఏర్పడుటక్రి ఆ [క్రియా రూపం తటనాత వచ్చే [కియప నహాయ [క్రయ అన పేరు

+వాడు చదుపుళకున్నాడు అనే వాక్యంలోని (క్రియ *చదువు తున్నాడు లో “నదువుతు” ప “ఉన్నాడు అని రెండు పదాలు ఉన్నవి *చమవుకు ముల్యక్రియ “తన్నాడు” సహాయ క్రియ, వర్తమానకోల సూచకం, సహాయ్మక్రియలు ముఖ్య (క్రీయదగా కూడా ఉపయోగపడును “వాడు అక్కడ ఉన్నాడు ఆన్న వాక్యంలో ఉన్నాడు ముఖ్య(క్రియ,

వడు” *ఉండు, “వచ్చు “ఆగు, వలయు, అనే ధాతువులు సహాయ ధాతువ్పలుగా ఉసమోగపడును,

కీ 576. *పడు'_ధాతువు, ఇదినహాయరధాతువుగా ఆత్వాంత ముఖ్య(క్రియమీద చేరును. వకొరానికి దికొర_ఆ దేశం,

ఉదా, ఇచ్చట కూరగాయలు మ్మకయించబడును

కర్మవాచ్య ధాతువుకు ఇతర ధాతువులకు ఉన్నళ్లు కాలములు, రీతులు గల సమాసక [క్రియారూపాలును వివి; అసమాపక [కియా (యుగ్మ భాషాభాగ్సు రూపా చను ఉ౦ండునుం

భగవన్లీతలో కర్మసిద్ధాంతం వినరించబడిఉన్నది. (నమౌ్త వర్తమాన కాలం) ముఖ్యకిదుగా పడు = ధాతువు

$) నేను ఎన్నో కష్టాలు పడ్డాన్కు పడుతున్నాను,

ల్లి వాడు కొలుజారి వడాడుం

యె 4 577, “ఉండు ధాతువు నహాయధాతువుగా దీని పయోగం,

సహాయ (కియలు 000 శ) పత్తుణు ఎగురుతున్నాయి, లి ఆప్పటికే జనం గుమికూడి ఉండిరి. శ) వాడు అస్వస్థత వల్ల పరీక్షకు వెళ చేదు థి ళ్‌ ళు శ్రీ ఆరోగ్యం బాగుంపే వాడు వరీక్షీకు వెళ్ళితండును, ర్స్‌ నిన్నటికే నా ఉత్తరం అంది ఉంటుంది. ముఖ్యక్రియగ్గా ఉండు _ ధాతువు __ భగవంతుడు ఉన్నాడు, అప్పుడు అక్కడ మేము లేము ఉఫ?8 కవచ్చు ధాచప్పు సహాయ [క్రియా (ప్రయోగం

1. ఈ సాయంకాలం వర్షంరావచ్చును. 8) నీకు ఎంతకాలం నుండో ఈ వ్య్మాపారపు చిక్కులు చెప్పుతూ వస్తున్నాను. శ) మీరు వెళ్ళవచ్చున్ను. కీ మీరు వెళ్ళరాదు ముఖ్య [కియా వచ్చు ధాతువు, _- పెద్దలు వన్తున్నారు ఉగాది వచ్చినది 4.578. *ఆగు- ధాతువు సహాయ క్రియా వమోళం, వాడు నామాట మరి విన్నాడు కొడు, నీవు ఇెప్పవైతివి. వాడు రొడాయెను ముఖ్య [కియగా అగు = ధాతువు ఎ ఈ బాలుడు బుద్ధిమంతుడౌను వాడు దుష్టుడు కాడు; నా పని ఆయినదిం శ 0580 “వలయు _ ధాతువు నహాయ [క్రియా చమోగం, వెంటనే జవాబు వాయవలెను, నా మీకు సలహా చెప్పవద్దు (వలదు+ మేము (శ్రమపడవలసి వచ్చివది. ముఖ్యకియగా వలయి _ ధాతువు _- నాకు గబ్బు వద్దు, మీప ఆ సందేహం వలదు - 77

అరవై నీడన పరిచ్భేదం అను (ప్రయుక్త (క్రియలు

4.581, అర్థవిశేషాలలో ముఖ్యక్రియ మీద చేరే [క్రియలు అను ప్రయుక్త శ్రీయల, ఇవి న్వత౦్శతమైన ముఖ్యకియలుగా హడ ఉండగలవు ఈ దిగువను కొన్ని ఆనుప్రయు క్ర శ్రీయల ఉపయోగం చెవ్చదిడినది,

ే పోవు. (5) నాస్త్యర్థక ధాతువుల ఏర్పాటులో అక-_ఆంత (కియల మీద* రాకపోవు, చేయకపోవ్యు లేకపోవు,

ఖ్సి పూర్ణతార్థంలో ఇత్వాంత (కియలమీద* వెళ్ళిపోవు, పడిపోవు ముదిరి ఫ్రొవు, కళ్ళిపోవు, నలిగిపోవు, ఆలసిపోవుం

“కాయ ముదిరిసోయినది" ఆంటే ్కపూర్తిగా ముదిరినది' ఆవి ఆర్థం,

గ భావ్యర్థంలో అశ్వాంత [క్రియలమీద; వెళ్ళటోవ్వు చేయబోవు కాటోవు, రాబోవు,

బి కలుగు శక్తతార్థంలో అత్వాంత (కియల మీద చేయగలుగు, దాట గలుగు, సహించగలుగుం

వాడు కష్టమైన లెక్కలు చేయగలడు, నేను ఆ తిట్లు సహించలేక పోయాను, ఆతడు నదిని దాటగలిగాడు,.

“కలుగు న్వతం్యత ధాతువుగా _

ఆమెకు ఒక మగబిడ్డ కలిగెను, ఆయనక విశేష సంపత్తి కలదు.

క్షే వేయు ; పూర్ణశార్థంలో ఇత్వాంత (క్రియలమీద చెప్పివేయు న తీసి వేయు వినరివేయు, తినివేయ్యు నలిపివేయ, కట్టివేయు, చంపివేయుం

వాడు ఆందరికివి రహన్యం చెప్పివేశాడు.

పలుకుబడిలో +చెస్పేశాడు' అని వకొరలోపం వస్తుంది

అను హ్రయుుక్త క్రియలు [11

న్వత౦(త క్రీయగా (వేయు ధాతువు,

ఈ రాజప్పుతి తాను వరించిన రాకుమారుని మెడలో పూల దండ వేసెన్ను

ఖ) ఉమ్మి వేయరాదు.

గ్గ తలుపులు వెయ్యి. ఘ్స కొంచెం అన్నం వెయ్యండి

శీ పెట్టు : (పార్దనలో ఇల్వాంత (క్రియల మీద,

చేసిపెటు, చూచిపెటు, (వాసిపెట్టు,

ల ప! యి

క్స్‌ చేయ : (వేరణార్థంలో అత్వాంత (క్రియల మీద తెలియజేయ, (వవహింపజేయా 2 (విప్పు) రాజజేయు.

ఏ ఉండుః భవిష్యదర్థంలో అత్వాంత [క్రియలమీద _ వెళ్ళనుండు రానుండు

వాడు రేపు వెళ్ళనున్నాడు ఆమె రానున్నది.

గ సాగు : అనమ్మస్తి = ఆర్హంలో అత్వాంత (కియల మీదా చెన్ససాగు

బూని ఖు

నడువ సాగు,

వాడు తరువాతి కథ చెప్పసాగెను వారు ఉత్తర దిక్కుగా ఇనడువసాగినారుం వ్వతం్యత్ర (కియగా సాగు ధాతువు * ఇనుము సాగుతుంది,

శ్ర చాలు * క్రతార్థంలో అక్వాంత [క్రియల మీద * నీవు ఈ పవి చెయ్య జాలవు

స్వత్రం్యత (క్రియగా ॥ నాము ఈ డబ్బు చాలును, ఇద్దరు లేక ముగ్గురు పిల్లలు చొలు,

జ, ఇచ్చు. అనుమతి - ఆర్జంలో అక్వాంత [క్రియల మీడ; (ప్రేషపలను లోనికి పోనిచ్చారు. వానిని ఇక్కడికి రానీయకు, ధనం పోతే పోనీ

612 పద విజానం ఖా 10) అక్వాంత (్రీయలమీద పెక్కు ధాతువుఎ వాటివాటి అర్థాలలో ఆను (పయుక్తాలవుతాయి చశ్రేయబూను; చెస్పదలచు చదున నారంభిందు; పాడ మొదలు పెట్ట వెళ్ళ గొటు, పగుల గొటు, నానబెట్టు; ఆఅరబెట్టు, తినమక్షుగు, బి బి న! ళు అరవై ఎనివిదవ పరిచ్చేదం (భష్ట శ్రీయలు శ ఫ$89, ఆన్నికా౮ాలలోను, అన్నిరీతుల రోను, ఉండపలసిన రూపాలు లేక కొన్నిరూపాలు మాత్రమే వాడుకరో ఉన్న (క్రియలకు గ్యభన్యకియలు ఆని పేరు స్‌ప్ద ఇ జారిన; అంటే 'కొన్ని రూపాలు లేని “అవి ఆర్థం, ఈ డిగునను కొన్ని భష్ట క్రియల వాడుక తెలియజేయడమైనది.

1. "వలయు. ధాతువు ఆవళ్యకర నిషేధము, మొద్నల్రైెన అర్థాలను సూచించును, వధువు కొవలెను మీకు ఏమి కొవాలి. క్ర నా అతవికి డబ్బువద్దు. ఆతనికి క్రీర్తి ఆక్కరచేద్దు (ఇ వద్దు) మీరు సివీమాకు పోవద్దు, నీవు నాకు చెప్పవద్దు భి *వచ్చు? - ధాతువు అనుమతి, సందిగ్ధత, నిషేవం, మొదలై నృషంలా లోన, “తెలియట' అనే అర్ధంతోను ఉపయోగ పడుమ. తీసి మీరు వెళ్ళవమ్చును. వాడు రేవ రావచ్చును రాజు (పజలను పీడించరాదు, ఇక్కడ పొగ పీల్చరాదు అతనకి కలుగు, నంస్కృతం వచ్చును ఇంగ్లీషురాదు నొప లెక్కలు రావు.

భ్రష్ట కింయయి 61 8) కూడదు", నిషేధార్లంలో వచ్చును న!

సీవు ఇచటినుండి కదల కూడదు మద్యపొనం కూడదు,

శీ కత్రప్పు" *ప్రీక్చ ధాతువులు నాస్త్యర్థక దూపాలు అక - ఆంత [కియా యుకములి విధిని సూచించును.

వాజి శూ

మీరు నాకు ఈ ఉపకొరం చేయక తప్పదు, వారు నేడురాక తప్పదు, నే ఆ ఉత్పవానికి వెళ్ళక తీరదు వారు ఆమె పెళ్ళి చేయక తప్పినది కొదు

ర్‌ *శ్రగు _ ధాతువు యోగ్యతను సూచించును

సివు ఈ పని చేయతగదు ఆమె ఆతవికి భార్యగా అన్నివిధాల తగును, ఆ పదవి విర్వహించడానికి వాడు తగడు.

0. దాలు ధాతువు, శక్తతను, సలిపోవుటన్తు తెలుపును,

నేను మరి నడువ జాలను ఈ జీతం మాకు చొలదు ఇద్దరు పిల్లలు చాలు

ఆరవై తొష్మిదవ సరిచ్ళేదం మ్‌ సంమయోజకములు

శ,508 ఈ క్రింది వాక్యాలలో లావపాటి అచ్చులో ఉన్న సదములి వృత్తముగు సర్తించేది

1. లక్యణుడును ళ్యతుష్నుతను పొమి్యతి కన్న బిడ్డలు,

లి వివాహం సింహాచలంలో గ్లాని, తిరవతిలో గాని జరుగుతుంది.

శ్రి సీవు వెంటనే ఇక్కడినుంచి పారిపో లేదా, శ(తువులు వచ్చి విన్ను బంధిస్తారు

614 పద విజ్ఞానం

4. మీష కుమారుడు కలిగినాడు ఆని వినగానే మేము సంతోషించినాము.

మొదటి వాక్యంలో “లక్మణుడు' “ళతుఘ్నుడు, అనే రెండు నామముల చివరను గల 'ఉ” అనే ఏకొక్సర పదం ఆ రెండింటిని కలుపుతున్నది. సంధిలో నంకారం వచ్చినది. రెండవ వాక్యంలో గాని" (ఇజకావిి అనే పదం “పింహాచ లంలో” 'తిరుపతిలో” అనే రెండు సదదింధముల చివరను వచ్చి ఆ రెండింటిని వోడిస్తున్నది, మూడవ ఉదాహరణలో "లేదా" అనే పదం రెండు వాక్యాలను ఏక వాక్యంగా కలుపుటక్రై, 0డవ వాక్యం మొదట్ల వచ్చినది నాలుగవ వాక్యంలో “ప్సీక్సు కుమారుడు కలిగినాడు ఆని” అనే నామ_ఉసవాక్యమును “అని" ఆనే పదం (ప్రధాన ఉపవాక్యంతో కలుపుతు, “వినగానే, ఆనే [క్రియాకొరకావికి కర్మగా వర్తిస్తున్నది

“ఉ్క కొని" (గాని. *దేదా అవి" __ ఇటువంటి పదాలకు *సంయోజక ములు' అని పేరు "*నంయోగం) ఆంపే కలయిక. సంయోగం కలిగించేవి గనుక అవి సంయోజకములు.

నిర్వచనం $= పదములను గావ్కి పదదింధములనుగాని, వాక్యములను గాని ఉ సవాక్యములనుగావి, కలుపుటకు మాత్రమే ఉపయోగవడే సదనులకు సంయోజక ములు అని పేప

డెబ్బెయవ పరిచ్భ్ళేదం సహయోగి సంయోజకములు

శీర0శత ఉపయోగమును బట్టి సంయోజకములు సహమోగి సంయో జకములు, అనుదింధి సంయోజకములు, అని రెండు విధములు.

నిర్వచనం *... సమసత్తాకములైన వదములను గాని, నదదింధయిలనుగావి, ఆశీత ఉపవాక్యములనుగాని, (నాన ఉపవాక్యములనుగాని కలుపుటకు ఉపయోగ పడే సదములు నహాయోగి సంయోజకములు, (146 వు

సహయోగి సంయోజకములు (15 'సహయోగము ఆంటే సమసత్తౌక పదములు మొదలైనవి కలియుట అని ఆరం. *“నమశతాకములు' ఆంటీ సమానమైన (ప్రతిపత్తి రేక అన్వయములుగలవి అని ఆర్హం, ఆధికౌరి పదమైన ఒకే (కియకో, వేరొక పదానికో ఒకటికిన్న ఎక్కువే పదాలు ఆ(శ్రితముల్లై ఒకే అన్వయం కలిగి ఉండడమే సమాన (వతిప్తి (1.140 (వ) సనహయోగి సంయోజకములను అర్థమును బట్టి ఈ దిగువ రీతిని వర్గీక రించ వచ్చును. 4505, ( సముచ్చయ బోధకములు _ “డి, సముచ్చయం అంపే అన్నింటిని ఒకచోట చేర్చుట అని అర్ధం ఉ అనే సంయోజకానికి 4సముచ్చయంి అనే పేరు రూఢమైనది, సమసతాక పదముల (పదణంధాల్సి చివరను ఈ నముచ్చయం చేరి వాటిని కలుపును. తరచుగా సంధిలో వచ్చే నకారంతో కలిసి సముచ్చ్న్మయ ఉత్య౦ ను_ వరంగా మారును. కొని,+చో ఎ నో కు శే ఉట్ల ఇకౌరాంత వదాల తరువాత ఉత్వానికి బదులు ఇత్వ౦ రావడం కదు. 1 ళు కృ రాముడ్రును కృష్ణుడును ఒకతరగతిలో చదివినారు ఖి ఈ పండు కొంత తియ్యగాను, కొంత పుల్లగాను ఉన్నది, గృ మూర్తికివి కాస్రీకిని అల్మిపాయభేదం వచ్చినది. ఘ) చెరువులలోను, నూతులలోను నీరు చేరినది, ఇ) వాడు తాను తినడు ఒకరికి పెటడును ఖు మొదట్‌ వాక్యంలో ఓకే క్రియకు ఉ ధేశ్యమురైన రెండు నామములను, రెండన వాక్యంలో ఒకే క్రియను వ్యక్తపరచే రెండు కారకవఃలను, మూడస

• పాచీన భామలో" సముచ్భయం ఉర్వం కొన్ని చోట్ల సంధివళొన యః - వర్షంగా నూరును చొని మిద ను _ వర్షం ఆదనంగా రొవడం కూడా కద్దు, హరియు్య మ్నూూర్తియు వచ్చిరి. హరియున్కు మ్నూూర్తియును వచ్చిరి, ఈ యా - వర్ష్మ్యభయోగం జేటి ఛొమలో లేదు _

నే

616 పద విజ్ఞానం వాళ్యంలో కొరక్రీయ విభక్ర్యంళములైన 'రెండు నామములను, నాల్గవ వాక్యంలో రండు వ్తైళక్తిక వింఫములను సముచ్చయ ఉత్వం కలుపుకున్నది, చివరివాక్యంలో రెండు [క్రియలను కలిపే సముచ్చయ ఉత్వం రెండవ (క్రియ చివరను మాత్రమే వచ్చినది. ఆన్ని వాక్యొలలోను నముచ్చయించ బిడిన పదముల్హు పదబంథములు నమసత్తాకములు, ఫ్య

భిస్వర దీర్ధీకరణ౦

తరచుగా నేటి భాషలో సమచ్చయించ బడిన పదముల తుది అచ్చుకు దీర్షం వస్తుంది ఆదే నముచ్చయార్థకం, ఈ కార్యం ఉకారేతర న్వరాంత పదా లకు రావడం సామాన్యం, వింద్వంత పదం తరచుగా మారదు ఒకొక్కచోట వీందువు నముచ్చయ ఉత్వంతో కలిపి ము.వఠక౦ం అవుతుంది

ప!

క్ర వాడూ, నేనూ నీపూ, పెట్టుబడి సెట్టి ఈ పర్యమను నెలకొల్చుతాం,

థి) సీత్కా లక్మీ రత్నం, బొమ్మల కొలువులు పెట్టారు

గ ఇంటా బయట్కా వాడు మంచివాడనిపించు కొన్నాడు ,

$న్ను,న్నిం

కొన్నిచోట్ల *న్ను *న్ని? సముచ్చయార్దకాలు.

క్‌ తండిన్ని, తల్లిన్ని వాని చిన్నతనంలోనే పోయారు*

థి) చెట్లకున్ను, జంతువులకున్ను ఆనేక భేదాలు గలపు,

జ్‌ (బిటిష వాలి (కభుత్వకాలంలో. ఇంగ్లీషు భాసా్యవఫావం వల్ల “ఎండ్‌ “అండ్‌” అనే ఇంగ్లీషు. సంయోజకం స్థానే. తెలుగులో. (రియ? ఆనే కృతిమ 'సంయోూజకం చోటు చేసుకొన్నది. *రాముడు మరియు కృళ్తుడు. చంటి (వయోగాలః లుగు రదనఅలో పొడచూపినవి, ఇచ్చటికీని (ప్రకటనల భఫామలో ఈ “మరియా కనివిన్తూనే ఉంటుంది. ఇది తెలుస థాషా సం్య్రచాయానికి విరుద్ధం ఉత్తకు రదచణతలు్కకమరియుి' అనే సంయోజకం నాడరుం

సహమయమో% సంమోజకములు (1 ఈ ద్విశ్వనకార (పయోగం రాను రాశు తిపోయే సూచనలు కనిపిస్తున్నవి ఖే జ అంత్యన్వర నీ క్రీకరణ మే నముదృయార్హంలో ఎక్కువగా వాడుతున్నారు శ) ఆరోహి స్వరస్థాయి -- సమున్చయ రాహిత్యం. ఆపలు సముచ్చయం వాడకపోవడమే ఒకరచనా పర్టతి ఆమితే పలుఖ దిడిలోన్సు చదివేటప్పుడును, సముచ్చయసష్థానంలో ఆరోహిన్వరస్ట్రాయి ఉంటుంది, ఆదే సముచ్చమయార్ర ద్యోతకం; సముచ్చయ ఉత్వంగాని న్వరతీర్రీకరణం గానిం ఇ ఖు ఉన్నా, ఈ ఆరౌహిస్టాయి ఉండి తీరుతుంది, కిలుపబడిన పదాల తరవాత (ననన చ్చయం ఉన్నా, లేకున్నా) విలంది చిహ్నం (కొమ్యా ఉంటుంది. కు వాడు నను, కలిసి ఆడుకొంటున్నాము. ఖ) ఉర్మిళ్ళ శారద్య భాశుమ ళ $ గ ఛ భా తి భారతి అఆక్కచెల్లెన్ళి. క వాత వచ్చాడు దూ యింట పదిరోజులు ఉన్నారు, తిరిగి న్వగ్రాదుం వెళ్ళారు శ ఈ) ఏమి, ఐతేశేమి, సముచ్చయార్హంలో *ఏమి , !ఐతేనేమి అనే మాటలు వాడుకలో ఉన్నవి. క్ర స్తీ లెమ్ము పురషుతేమి, పిల్లచేమి అందరూ (వ్రదర్శనానికి తీర పజగా వెళుతున్నారు క ళ్‌ ఖ) ధనాభావం వల నైైడేనేద్కు. పిల్లల అనారోగ్యం వల్ల నైకేనేమి ౧ అవా న! య నే క ఉదో్యోగపు చిక్కుల వల్ల నైకేనేమ్మ ఆతనిని నిరంతరం ఆశొంతి పీరించసొగినది, 6) కాదు -- కూడా, జంటగా వచ్చే ఈ రెండు మాటలు, సముచృయార్దంలో వస్తాయిం గ చాట కృ ఆయన కవి మత్రమే క్రాద్తు గాయకుడు క్రూడాను, 78

618 పద విజ్ఞానం

ఖ) గోధుమలు మతమే కాదు, బియ్యం గాడ్లా బజారులో ఏ దుకాణం లోను లభ్యం కాలేదు,

శ రెండు పదాల జోడింపు లేకుండగానే సముచ్చయ ఉత్వంగాని స్వర

కా అడే శ కి వాస్‌ నీ సారు దీక్టీకరణంగా ౨ ఒకొక్కుపుడు *కూడ' ఆశే ఆర్ధంల్‌ రావచ్చును.

క వివాహానికి దింధుమ్మితు లందరును (ఆందట్సా వచ్చారు

తి మీదను (మీరూ, ఈ లక్క చెయ్యతేఠా?

4,580. విరోధ టోధకములు. "

“కావి. “ఆయినా , ఆయినప్పటికి ఆనే మాటలు లెండు వాక్యాలనుకలిపే నహయో%* సంయోజకములు, విరోధములు. తెలుప్పనుం కారణమైన సంఘటన జరిగినా ఫలితం లేకపోవుబ విరోధము.

,క ఆతనికి కొవలసినంత నంపత్తి ఉన్నది క్రాని అనుభవించే యోగ్యత లేదు

ఖ ఆ అబ్బాయి కష్టవడి చదివినాడు, అయినప్పటికి పరీక్షలో శెస్గరేదు.

గ్గ రోగనివారణ కై ఆయన పొందని చికిష్పి లేదు; అయినా జబ్బు కుదరలేదు

జోడించబిగిన రెండు (ప్రరాన ఉపవాక్యముల నడుమను విలందిము (కౌమ్రా గావి, అర్ధచ్చేదము ( సెమికోలను గావి ఉంచదిడును

శ,587, వికల్చ్బ బోధకములు.

ఓ్కి “లేకా “గాని *లేదా ఆనేపదాలు వికల్పమునుసూచించును వికల్చం

ఆం'పే రెండు లేక 'రెండింటికన్న 'హెన్ను పస్తువులలో ఏదో ఒకటి అని ఆరం, లేక, *లేదా అనే నంయోజకాణ రెండు పదాల నడుమను, “టి “*గావి' అనే సంయోజకౌలు కలుపదిడే వదాల తరువాతను, వచ్చును

సహయోగి సంయోజక ములు [0

(క్ర) నేడో, రేపో, వారు వస్తారు

ఖ్ర మీరో, నేనో ఈ వని చెయ్యక తవప్బదు,

గ్గ నాప ఆయిది బ్రేక ఆరువందల రూపాయల బుణం కొవాలి.

ఘ మీరు వెళ్లి పని సాధించుకొని రండి లేదా, నేను వెళ్ళి సాధించుకొని విన్తాను

జ మొదటి పళ్నకు లేదా, రెండవ (వశ్నకు జవాబు (నాసేది

చ్శ ఒక పురుషుడు గ్లాన్సి, ఇద్దరు స్రీణ గ్లాని, నలుగురు బాలును గాని ఒకే పనివి ఐదురెజులలో చేయగలరు

• 588. పరిణామ బోధకములు.

“కమ3*, “కాదిట్టి కావున ఆందువల్ల , “అందుచేతి మొదలైనవి ఈ అర్థానికి చెందినవి, తెండు సంఘటనఎతో ఒకటీ కొర=ం, రెండనవి ఫలితం ఆ-బనప్బుడు ఫలితమును టోధించే రెండవ వా థం మొదట ఈ నంయోవకము

క ఆ నంవత్చరం ఘోరమైన అశావృష్టి సంభ౨౦చిందీ, కనుక (కొదిట్టి,

యమ్‌ చి న! కొవున) పంటలు పూర్తిగా దెద్బతిన్నవి

ఖ) ముద్ధాకంతరం అనేక నిత్యావశర వస్తువుల కొరఠ ఏర్పడినది, అందువల్ల (అందుచేత) ధరలు వివఠకీతంగా పెరిగి పోయినవి.

బాచన ఎపము "కనుక మొవల్రైన సంమోజకముఐను పసరిణొమవాచక కొంకిములుగా పేర్కొన వచ్చుమ (48104 (ప్ర

4 589. కారణ దోధకములు.

“ఎందుచేతననగా , “ఎందుకంళే*, *ఎంయమవలవం టీ "ఎందుచేతనంటే ఇ టువంటి వంయోజకములు కొరణమును తిణుపును, మొదటి వాక్యం ఫలికమును,

లి 4 (620 పద విజ్ఞానం రెండపి వాక్యం కారణమును చెప్పేటప్పుడు రెండవ వాక్యం మొదట ఈ సంయోజ కములు పద్చును, ఈ రచశా పద్దతి ఇంగ్తీమనుండి. తెలుగుకు. సం్యక్రిమించినిడ్రి కసకస పయి పంయోజకిములు కల్పించబడినఎ, కొర*మును ముందు చెస్పి తరువాత ఫలికముసు చెప్పడమే తెలుగు తీరు (4187 (ప. చూచ్చేది )

క్ర మొదట అనుకొన్న ప్రకొరం, ఆ ఆబ్బాయి పెళ్ళి ఈ శనేడు జరగదు, ఎందుకంటే (ఎందచేళనంపే) ఆ పెళ్ళికొడుకు తంగ్‌ హరాత్తుగా కన్ను మూశాడు

ఖ్శ పిల్లి చీకటిలో బాగుగా చూడ“లదు ఎందుచేతననగా, పెలుతుకు శగ్గిన కొలదివి దాని కంటిపాపలు హెచ్చు విస్తరించి ఎక్కువ వలుతురు క్రి ణాలు కంటిలోపల (ప్రవేశించును నూచన = పై సపనంగలలో రెండు మూడు పదాలు కలిసి ఏర్పడ్డ సంయోజం ములు కలవు, అట్‌వాటీని సంయి 8 సంయోజకములు ఆశవచ్చును.

లు న్‌!

అయినప్పటికి, కొదిట్టి ఆందుచేత, అందువల్ల ఎందుకంటే ఎందుచేత నంప్రే ఎందుచేతననగా, మొదలైనవి,

4 000, సహయోగి పంయోజకములు కొబ్నచోట్ల రెండు నిజొతి అశీత- ఉపవాక్యములమ కిలపుటకు ఉపయోగపడున

1. వాడు ఫలానా చోట క్షేమంగా ఉన్నాడు అని గ్లాని యిద్ధంలోం మరణించాడు ఆవి గ్లాని, స్పష్టమైన భలోగటా ఏచీ ఆందలేదుం

బి

ఓ) వాడు వస్తాడో, రాడో, తెలియదు ((ఇ=వాడు వస్తాడని గాని, రాడని గాని తెలియదు

ఇక్కడ “ఓ' అనే నంయోజకమే. “గాని అనే ఆర్బంలో వాడబడినది ఆని లోపించినది.

డెచ్లై ఒకటవ సరిచ్చేదం చనా అనుబంధి సంయోజకములు

శ్కీక్‌) , విర్వచనం - ఒక సంయుక్త వాక్యములో గావి, ద్వంద్వవాక్య ములోగాని ఒక ఆ్యశిత ఉపవాక్యముము దావికి అధికారి ఆయిన మరొక ఉపవాక్య ముతో కిలుపుటకి ఉప మోగపడే పదం అనుబంధి సంయోజకం ఆనబడును

ఇట్టిచోట్ల కలుపదిడ్డ ఉపవాక్యములకు సమాన (ప్రతిపత్తి ఉండదు, ఆతం ఆధికారి భావమే ఉండును, ఆశ్రిత ఉపవాళ్యము అధికారి ఉ సవాశ్యమునకు ఆనుబద్దిమై ఉంటుంది. కనుక రెండింటిని కలిపే పదం అఆనుబంధి నంయోజకము. (1 వీ 1 188 వ్ర)

ఆర్థమును దిట్టి అనుబంధి సంమోజకములను ఈ క్రింది రీతిని పన్షీకరించ విచ్చును. "

శీ 502 ఉద్దేశ్య _ కర్మాది టోరకములు, ఆవి" “అన్ని “అన్నది “అంటూ* మొదలె న పదములు నామ _ ఉపవాక్యములను ఇతర ఉ పవాక్యము లతో ఆసుఒద్ధం చేయుటకు ఉపయోగపడును ఈ నామ - ఉపవాక్యములు ఉద్దేశ్యములుగాను, కర్మలుగాను, వహగాములుగాను పూరకములుగాను అరుదుగా *వెభక్తిక మూలములు గాను వర్తించును. (5,6 (పం లో వీటి వివరణ ఉన్నది).

1 నీవు తం్మడ్రిమాటకు ఎదురు చెప్ప వని నాకు తెలుసును, (ఉన్దేశ్యము

పి సీఎ తండ్రిమాటకు ఎదురు చెప్ప వ్లన్సి నేను ఎరుగుదును, (కర్మ

4 ఆమె మరణానికి భరయే కారకు డని ఒక ఆపవాదు వ్యాపించినది. ('అవవాదు" కు సహగామి

శ్రీ వాడు స్వదేశం తిరిగి రాడన్న మాట విజం కొదుం (మాటి కు నవాగామ్మి

క్‌ వాడే హంతక డన్నది నిశ్వసించతగ్గ విషయం కొదు (ఉద్దేశ్యము)

ఢి పద విజ్ఞానం శ్రి వారు యుద్ధానికి దిగుతౌ రంటూ నిశ్చయం లేదు, (“నిశ్చయం అనే నామమునకు సవాగామ్మి “ఆస్కి ఆంటూ” అనే సంయోజకములు (క్రీయాకారకములు “ఆన్న (క్రియావిశేషణం; “అన్నది? (కియాశాదముం. ఇవి వాక్యముల చివరను చేరి ఆశ్రిత ఉపవాక్యములను ఏర్పరచి వాటిని ఇతర ఉపవాక్యములలో కలికే సంయోజకము లుగా వర్షిస్తున్నవిం శీ రం ,- ఉద్దేశ్య కర్మాది దోధకం = ఓ. (పశషవాచెక వాక్యం నామ - ఉపవాక్యముగా మారుటకు దాని చివరను “టి అనే సంయోజకం చేరును. ఆ గుమాస్తా ఎంత ఛనం అఆపవారించాడో ఇంకా తెలనేలెదు. (ఉదేశ్యం) శి హరాళత్తుగా. వారు ఇల్లు ఎందుకు ఖా! చేశొరో నేను ఊహించే (కర్మ 4504, "అని లోపం, అధికోరి - ఉపవాక్యములో “అను” ధాతువు నుండీ ఏర్పడ్డ సమావక్మకియ ఆభ్యాత (క్రీయగా ఉన్నప్పుడు అత నామ -ఉసవాక్యం తుదిని “ఆని అనే నంయోజకం లోపిసుంది. ఆనుధాతువు స్థానే “వెప్పు మొదలైన ఇతర ధాతువుల నమాపక (క్రియలు ఉవ్నప్పుడు అని" లోపించదు పకినిధిల భోజనపు ఏర్పాట్లు తామే స్వయంగా నిర్వహిస్తామన్నారు ఆయన, (నిర్వహిస్తానున్నారు ఇ ఏర్వహిస్తామని అన్నాద ) “ఆన్నారు ఈ దిదు లుగా “చెప్పినారు? అవి వాడితే, “నిర్వహిస్తామని చెప్పినారు అని ఆనవలెను *నిర్వహిస్తాము చెప్పినారు అని అనరాదు (1.150 వ్ర

అనుబంధ సంయోజకములు (029 4.585. సమయ బోధకం ___ అనగా. అనగా*' ఆనే అఆనుబంధి నంయోజకం సమయజబోవక మైన కారక. ఉప దాక్యముము అధికారి ఉపవాక్యముతో కలుప్కను మగపెళ్ళివారు రేవు వస్తాడు అనూ, తొలినాడే కన్యాదాత వారి విడిదికె అన్ని ఏర్పాటను చేశాడు, గ 4.506, కారణ టోధకము _- లని, కాబట్టి, కారణవోశక మైన కారక - ఉపవాక్యము శతుదివి అని లేక కాబటి చేరి కా మ! డావిని ఆధికారి ఉసవాక్యంతో కలుపును, ఊర జ ఇ ల జీ ఓ) తమకు మనుమడు పుట్టీకెగ్రని ఆ వృద్ధదంపతులు ఎంతో మురివి పోయారు 2) అతడు హెత్యచేళొడని రుజువైనడి క్రాబట్రి, ఆతనికి దురణడండం స! విరదించడం జరిగినది సూచన ,- కాదిట్టి' మొదటి వాక్యం ఆంతమండదు చేర్చేటప్పుడు ఆది అను దింధి సంయోజకం అదే వాక్యంలో దాని౨ి రెండవ వాక్యం మొదట చేర్చితే, ఆది సపూూచాగి పంయోజకం అవుతుందిం అళడు హంతకుడిని రుజువైనరి క్రాబట్రి ఆతనికి మరణదండం విధించడం ఈ జరిగినది, 4.507. నిమిత్త బటోధకం - లని. కొన్నిచోట *అవి అన్తే పంయోజకం విమిత్తజోధక కౌరక ఉపవాక్యం చివర వస్తుంది. తాను వేగంగా లోగవిముకుడు కొవలెన్సన్లి వాడు ఉతమ వెద్యచికిత్పకే అలీ అట మ్‌ మ్‌ నెల్లూరు ఆసుషతిలో చేరినాడు,

(624 పద విజ్తానం [న 4.608. సంకేత బోధకములు --- ఆం అంపే. నంశేత బోధక కొరక _ ఉసవాక్యాల చివరను ఆ లేక “అంపేీ అనే ఆనుఐబంధి సంయోజకం వస్తుంది. క్షే సీపు నా సలహా పొటించొవా, బాగుపడతావు (పాటించావా క పాటించిత్రే £ ఒక్కరూపాయి లాటరీ టిక్కటుకొన్నామంపే, లకిరూపాొల బహు మానం గెలుచుకొని ఆవకాశం ఉంటుంది, (కొన్నామంే ఐ= కొంటే) 4 509. కొరణటోధకం _-- అంటే. ఒకొక్కప్పుడు (పశ్నవాచక వాక్యం మీద (ఎంబి ఆశే కంమోజకం జీరగా కారణబటోచక అనిత కారక_ఉసవాక్యం ఏర్పడుతుంది, మీకు ఎందుకు ఈ ఉపదేశం ఇస్తున్సా మం, మీరు ఈ వ్యవహారంలో లాభం పొందాలి అని నా అభిలాష ఉపదేశ మిన్వడం కొారణం లాభం పొందడం ఫలం. 4,000. పరిణామ బోధకం --- అంటే, ఆతనికి లాటరీలో లక్షరూపాయల దిహూమానం వవ్చింది అంకే, అందకు ఆదృష్టం తప్ప మరొకటి కారణం కొదు లే బహుమానం రావడం ఫలితం, అదృష్టం కారణర్న ప! 4.801, విరోధ జోధకం --- తస్ప ఆతడు ఏదో మాటసౌయం చేస్తాడు తప్ప, అత్యవసరమైన ధనసహాయం

అనుబంధి సంయోజకములు (8 “తప్పి అనే సంయోజకం ఆశ్రిత కొరక ఉసవాక్యం అంతమందు ఉన్నది; కినుక అది అనుబంధి సంయోజక౦ం అదే అర్థంలో కక్తొవి రెండవ (ప్రధాన ఉన వాక్యం మొదటవస్తే అవి సహయోగి సంమోజకం అవుతుంది, మొత్తం వాక్యం అతడు ఏదో దూట సాయం చేసాడు, కాని, ఆత్యపసరమైన ధనసహాయం మాత్రం చేయడు. 4.002 విశేషణత్వ దోధకం -- ఓ “టి అనె అనుబంధి సంయోజకం విశేషణ _ ఉపవాక్యమును అధికొరి ఉపవాక్యంతో కలుఎటకు ఉపయోగపడును!

1. ఎవడు ఆపదలో సహాయపడునో, వాడే నిజమైన మిత్రము,
2. ఎక్కడ అధికారం ఉంటుంద్రో అక్కడ అహంకారం తలెతుతుంది, శ్రి మీరు ఏయే పుణ్యక్షేత్రాలు సీవించారో వాటి విశ్స్శషాలు మాకు చెప్పండి. శీ 609 పంయోజకములుగా ఉపయోగపడే పదాలు వైభక్రికములుగాను, లేక కొరకములుగాను కొన్నిచోట్ల ఉపయోగపడును,
3. ఆమె ఆత్మహత్య చేసుకొన్నదని నేను వమ్మను, (నం) ఆతవికి “పెంటయ్య”" ఆని హూరుపేరు కలదు (వైఎ) భె వారు వసారంటే నూకు భయంగా ఉన్నది (వం) ల! వేనంపే అతవికి ఎంతో అభిమానం (వై) శాతానికి శ విశేషణ - ఉపవాక్యాల తుదిని వచ్చే “టి అజే సంయోజకం శవికలో కర చుగా లోపిస్తుందిం (1150 వ, చూచేద్సి 79

626 పద విజ్ఞానం క్రి డబ్బు చేకూరినది, కనుక మరి బెంగలేదు (సం) మీరు గనుక పూనుకొంటీర్హా కార్యం నేర వేరుతుంది. (కా శ్ర వాకు విద్యావంతుడే కాని వివేకహీనుడు, (నం వాడుకొని ఇది చూస్తే సహించడు (కా క్స్‌ మూడు లేక నాణగు రోజులలో మా నాన్నగారు తిరిగి వస్తారు (సం) తిండి లేక ఎందరో మాడిపోకున్నారు ((కి కా) థి చుట్టాలుం మిషతులు, చూడనచ్చారు తస్బ, ఒకరును శవసంస్కాారానికి తోడ్సడలేదు, (నం,) ఆ తరగతిలో పురుషోత్తం తప్ప ఇంకేవరును లెక్కలలో నూటికి నూరు తెచ్చుకోలేదు. (వై.) పమవవావావాస ము డెబ్ఫైరెండవ పరిచ్చేదం మూూ' అధీ సంయోజకముల వ్యుత్చ త్తి 4401.() కొవ్ని వంయోజకములు సహజములు 'ఉఊ, *ఆు ఓ “కనుక) __ ఇవి ఇతర పదముళ నుండి ఏర్పడలేదు, బి కొన్ని సంయోజకములు ధాతువులనుండి ఏర్చడినవిం కొని, అగు ధాతువు ఆక్వాంత రూపం "కా వీని మీద “ఈ అనే ఇచ్చు ధాతు రూపం చేర్చగా “కాని అని ఏర్పడును, తుది వీరం (హన్వం కౌగా “కొని అని ఏర్పడును, ఆయినా. '*గు' ధాతువు ఇనా_అంత (క్రియ,

సంయోజకవఃుల వ్యుత్పత్తి 027

ఆయినప్పటికి. *అగు” ధాతువు ఇనా _ఆఅంత్మ క్రియ మీద *అప్పటికి' అనే కారకం చేరగా ఏర్పడినది

లేక, ఉండు ధాతువు, నా స్త్యర్థక అసమాపక (క్రియ,

లేదాం “చేదు” అనే శ్రీయ మీద ఆ చేరగా ఏర్పడినది

కాబట్టి. “ఆగు ధాతువు అత్వాంత శ్రీయ మీవ *పటి' ఆనే ఇత్వాంత శ్రీయ చేరగా ఏర్పడినది.

కావున. “ఆగు ధాతువు నుండి పుట్టినది,

అని, అంహే, ఆంటూ, అనగా, ఆన్న, అన్నది -- ఇవి “అను? ధాతువు యొక్క ఆసమాపక ట్రీియారూపాలు,

తప్ప. 'తప్పు* ధాతువు యొక్క అశ్వాంత రూవం,

కొన్ని సంయోజకములు వైళక్రిక ఘటిశములు;: అందువల్ల, అందుచేత, మరికొన్ని వైభక్తిక - (క్రియా ఘచితనులు; ఎందుచేతననగా, ఎందుకం శే? ఎందువలనంటే

'డెబ్రై మూడన పరిచ్చేదం యమా! న్యంజకములు

శీ.805 ఆశ్చర్యము సంతోషక్సు, దుఃఖము మొదలైన త్మీవ అకస్మిక మానసిక వికారాలను వెల్లడించుటకు ఉపయోగపడే పదములు “*వ్యంజకములు.' ఇవి మనోభావ వ్యంజకముగా నోటినుండి వెలువడే ధ్వని విశేషములు, భావ్యపకట నలో వ్యంజక్రముల వలుకుబడిలో స్వరస్థాయి తోడ్పడుతుంది. న్వరస్థాయీ. ఖేదం

628 పద విజ్తానం ఇన్న్‌

వలి ఒక్క వ్యంజకమే వేర్వేరు భావములళు సూచించును, వ్యంజకాలకు వాఠ్య౦ లోని ఇతర పదాలతో అన్వయం ఉండదు (1 [58 వ )

ఆర్హమును బట్టి మఖ్య వ్యంజకములము ఈ (క్రింది రీతిని వరీంరించ

ఈ న! ళం

వచ్చును

కే దుఃఖము అయ్యో ఆక్కటా, కటకటా

ఆయ్యో ర్యాత్రి వాళ్ళ యళ్లు దొంగలు దోచుకొన్నారు.

అకటా అమెకెత కిష్టం వచ్చినడి ఇంత చిన్నవయన్సులోనే భర్త పోయినాడు,

బి బాధ అన్న, అమ్మ, అబ్బా

ఆన్న ః అన్నః నొప్పి హెచ్చిపోతున్నది అబ్బాః ఈ బాధ భరించలేను

త భయము. అమ్మో,

అమ్మో । బూచాడు వస్తున్నాడు ।

శ ఆశ్చర్యము. ఆహా, బౌర్కా ఓహో ఆం అబ్బా.

ఆ( వాడికి నిజంగా మొదటి బహృమానం వచ్చినదా శి

దొరా ఎంత సాహవం। పటపసగలే ఇంటిలో చొరబడి దొంగతనం

సహ!

చేశాడే వాడు,

అబ్బా అరిత దుర్మార్షుడా వాడు

ర్స్‌ పళంస, మెప్పు సేవాసు భళీ భేష్కు భలే, వహ్వా బాగు, మేలు "అబ్బా

'వెబాస్‌ ! రామలింగా! నీయుక్తి అద్భుతంగా ఉన్నది,

న్యంజకములు (20 ఖేషమ లేషు ఈ వీణొవాదన అద్వితీయం ఆమోఘం [) సంతోషము . ఆహో, దిల్వే ఆయిహాయి, వహ్వా ఆహ ఎంత హాయి ఉన్నది ఈ పున్నమ వెన్నెం ! పహ్వాః ఎవరిదో దింగారపు ఉంగరం నాకు దొరికింది, ఆయిహాయి. ఈ వేళ సర్కుసు చూస్తాము | ' ఏవగింపు ఛీ అబ్బే ఛీఛీ పోనీ మొకం. చూడకూడదు. ఆద్బే |! ఈ భోజనం ఏమీ బాగులేదు. 8 కోపము : ఏమీ ఏమీ . ఎవరితో మాటాడుతున్నావో ఎరుగవూ | జాగత్త . ర్ట నింద, ఈసడింపు చాలుచాలు, చాలుచాలు $ ఈ వషాలు కట్టిపెట్టు. 10) సానుభూతి. పాప౦్క రొమరామ్మ హరిహరీం పాపం వాళ్ళ ఇల్లు పూర్తిగా పరశురామ (ప్రీతి ఆయిపోయింది రామరామ. చెట్టింత కొడుకు చచ్చిపోయాడు ఆవిడకు ఇంక దిక్కు ఎవరు?

1. విసుగుదల, ఇస్స్‌ అబ్బా, ఇస్స్‌ ఒక్కసారి గోల చెయ్యకండిం అబ్బా ః ఎంతసేపు కాపు కూర్చుండేది. ఎన్నటికీ వాడు రాడాయెను బి హీళన. అబ్బోం ఓహో,

600 పద విజ్ఞానం

అట్బో "పెదవాడవెనొవే ఓహో మాటలు నేర్చావే ఓహో, ఓహో

ని! మూ

ఏమి మర్యాద

శీ 608. వ్యంజకాలకు ఆమేకితం (ఒకే పదం రెండు మూడు లేక "పెక్కుసొరులు వచ్చుట) అతిశయార్థంలో వస్తుంది.

ఆహాహా, ఆయ్యయ్యో అన్నన్నన్న దొరారం ఓహోహోహేోహో అబ్బ బ్బబ్బద్బి, అకటికటొ _-- మొదలైనవి వ్యంజకముల వ్యుత్పత్తి.

శీ 007 (0) కొన్ని స్యంజకములు సహజములు ఇతర పదాలనుండి ఏర్ప డ్జవి కౌవు : ఆ, ఆహా ఓహో, భీ ఇన్స్‌, భేష్‌ పెన్‌ భళి బలే మొదత్రై నవిం

వీటిలో కొన్ని ధ్వన్యనుకరణ ములు, కొన్ని అన్య్యములు, దేశ

లొ కొన్ని (క్రియల నుండి పుట్టినని,

జౌరా. “అగు ధాతు రూవం "బా? (= బౌన్సు దీనిమీద *రా' చేరగా ఏర్పడినది.

చాలుచాలు “దాలు క్రియకు ఆమేడితం,

తి కొన్ని విశేషణముబలు,

బాగుబాగు, మేలుమేలుం

ఖీ “ఏమీ సర్వనామం,

ర్‌ కొన్ని నామములనుండి ఏర్పడినవి,

అమ్మ ఆయ్య, ఆద్బి, అన్న .___. ఈ నామములు, మాప్ప లేకను, *ఆ్కి *ట్లి “ఏ అనే అచ్చులు చేసట వల్లను కొన్ని వ్యంజకములు ఏర్పడును.

అమ్మ ఆమ్మో, అమ్మా, ఆయ్యా అద్ని, ఆన్బా, అబ్బో అబ్బే అన్న, అన్నా

డెట్సై నాలుగవ పరిచ్భ్చేదం ల! పదలక్ష్తణ 0 శ,808. ఒకవాక్యంలోని (పతిపదం ఏదో ఒక నిరిషమెశ వృ తం నిర్వ ౧ఎదెకిా వా!

హిస్తుంద్కి వృత్తమును బట్టి ఏదో ఒకభాషాభాగమై ఉంటుంది; రూవభేదాలు గల పదమైతే (ప్రత్యయ యోగం వల్ల ఏదో ఒక రూవంలో ఉంటుంది. ఒక పదం నిర్వహించే వృత్తమునుబట్టి ఆది ఏ భాషాభాగమో ఏ రకమైనదో, దాని రూప విశేష అశ్రజాచేే వాక్యంలోని ఇతర పదాలతో దాని అన్వయ మేమో వివరించడ మే దాని *వదలక్షణం అనబడుతుంది బాలంగా ఒక పదం ఏ ధాషా భాగమో కేర్కొని అన్వయం వూతం చెప్పడం “వదాన్వయరంి అనవచ్చును వాక్యంలోని వేర్వేరు పదాల సంబంధం గుర్తించుటకు పదాన్వయం చాలును.

ఈ దిగున (పనంగాలలో ఒక్కొక్క భాషాభాగంయొక్క పదలక్షీణం ఉదాహరణ పూర్వకంగా నిహూపించడమైనది పెక్కుచోట్ల పదాన్వయం మామే ఇన్వడ మైనది, నామముల పదలక్షణ౦.

4 609. నామముల పదలక్షణంలో పేర్కొన వలసిన విశ్లేషాలు' రకం, పురుష లింగం, వచనం, విభక్తి, అన్వయం. అన్వయ మంపే అది నిర్వహించే వృతం __ ఉబేళ్యం, కర్మ పూరకం సహగామ్మి వి శేషణకల్చం, కారకకల్పం వైళక్తిక మూలం, వీటిలో ఏదో చెప్పపలెను ఈ ట్రీఃద కొన్ని ఉదాహరణలు ఇవ్వడమైనది.

కృ రంగనాధం తన భార్యకు రెండు పట్టుచీరలు కొన్నాడు,

వ! రంగనాథం. వ్యక్తి వాచక నామం, (వఠమ పుఖష్క పుంలింగం ఏకవచనం, నొమవాచక విళక్తి, “కొన్నాడు (కియప ఉజేశ్యం౦ం, ఆటీ భార్యకు: బొతివాచక్‌ నామం, (పం పు, శ్రీలింం ఏ, వ., కొారకవాచక విభక్తి “కొన్నాడు? [కియను వ్యక్తవరచును,

682 పద విజ్ఞానం చీరలు జొతి నా, వపు, నప్పుం లిం బవ, కర్మ - విభక్తి కొన్నాడు (క్రియకు కర్మ ఖ) మనం భారత మాత విడ్ణలము, భారతమాత వ్యకి నా; సంబంధవాచక విభక్తి, విశేషణ కల్పం, “బిడలముి ఆనే నామమును వ్యక్త వరచును, యీ అనాలే బిడ్డలము, జొత్కి నా ఉత్తమ పురుష, ఉభయలింగం, బ, ఏ, *దౌతాము అవే అధ్యాహార్య (క్రియక్షు ఉద్దేశ్య సంబంధి పూరకం గృ ఆభ్యక్షుణ రామిరెడ్డిగారు చండ్రయ్యను కార్యదర్శిని చేశారు అధ్యక్షులు: జొతి నా,ఏ వ (పూజ్యతలో) నామ విభక్తి “రామి శెడగొరుి ఆనే నామమునకు సహగామి ఓతీ చంద్రయ్యను; వ్యక్తి నా, కర్మ విభక్తి చేశారు" (కీయకు కర్మ కార్యదర్శిని; కొత నా, కర్మ విభక్తి, “చేశారు (క్రియకు కర్మ నంబంధి పూరకం ఘ్ర ఆ ఊరికి దగ్గరగా ఉన్న ఆడవిలో తిరిగే లేళ్ళు గుంపు ఆందం (పేకపలకు తీరవి ఆనందం కలిగిమం౦ది ఊరికి; బొతిం నా, కౌరక, వి, “దగ్గరగా" అనే కారకొనికీ అఆ్మశీతం, అడవి. బౌ నొ, సందింధ, వి, లో' అనే వైభక్తికొనికి ఆతం లేళ్ళం వొనా, ది వ, సందింధ, వి, “గుంపు అనే నామాన్ని వ్యక్త వరుస్తుంది. గుంపు, వనమూహా, నా, సంబంధ. విం, విశ్రేషణకల్పం *ఆందం అనే నొమానికీ అ్మశితం. అందం; భావ, న్మా, నామ, వి,, *రలిగిస్తుంది" ఆనే (శ్రీయక ఉశ్రేళ్యం,

పద లక్షణం (080 పేశకులకుః జా, నా కొరక వి, *కలిగిసుంది' అనే [క్రియను వ్య క్‌ పరుస్తుంది ఆనందం ; భావ నా కర్మ,వి 69లి షిస్తు౦ది? అనే (క్రియకు కర్మ జ్య మూర్తుడా । నీకు హితం చెప్పి (ప్రయోజనం లేదు ఖు మూర్జుడాః జాం నా, సంబుద్ధి వి (దీనికి వాక్యంలోని ఇతర పదాలతో న! అన్వయం లేదు ్స చె బత్రికలు సినీమాలు, రేడియో (ప్రసారాల ద్వారా వాణిజ్య (ప్రకటనల విస్తరణ జరుగుతున్నది ఎతీకలు (సినీమాలు ,. వా, నా, టి వ్య, నామ. వి *రేడియో (వసా రాలు అనే నామాన్ని అనుసరించి “ద్వారా అనే వైళక్తికొన్ని ఆ(శయిస్తున్నది. ఛ) (శ్రీవాత్సవ తప్ప మరెవ్వరూ ఆణుళక్తిని గురించి ఆంత విశదంగా చర్చించలేదు శ్రీవాత్సవ న్యక్రినా, నామంవి, తప్ప అనే వైభక్రకొవికి మూలం, అణుళకి . భావా, కర్మ, వి *గురించి అనే వైళ కికొనికి మూలం, జ్ర విరుద్యోగులమైన మా కొరకు (పభుత్వం అందిస్తున్న వహకారం ఇంకొ చాలదు, విరుద్యోగులం : జాతి. నా ఊ జత్తమపు “విని అనే (క్రియకు పూరకం, “ఐన” తో కూడి మా అనే సర్వనామావికి విశేషణం. సర్వనామాల పదలక్షీణం. 4.610. నామవదలక్షణ విశేషాలే సర్వనామాలకు కూడా వర్తించును ; రకం పుకుష లింగం, వచనం, విభ కి ఆన్వయం 80

(94 పద విజ్ఞానం క) నిన్ను నేను ఎంతగా (పేమిస్తున్నానో ఆయనకు ఎవరూ చెప్పరు నిన్ను; పురుషు సన్వామంపు ఉళంలిం ఏవ శర్మ, వి ఉ్యపేమి్తు న్నాముి (క్రియకు కర్మ నేను పురుష ననా, ఉపు, ఉళలిం, ఏ,వ, నాదు వి *టవేమిన్తు న్నామ అనే (కియకు ఉద్దేశ్యం, ఆయనకు పరుష సనా ప్ర పు,పుం లిం, ఏ వ, కౌరక్కవ్మి చెప్పరు) (క్రియకు ఆతం. = ఎవరూ. ఆనిర్దేశం సనా , *చెప్పరు' (క్రియకు ఉద్దేశ్యం ఖ)నా ప్వన్తకం మీలో ఎవరు తీశారు! నా పురుష సనా, ఉప్ప, నందింధ వి, విశేషణకల్చంం కప్ప సకం అనే నామమును వ్యక్త పరచును. మీఃపు.సనాా మ.పు, ఇప, నంబంధవ్మి లో అనే వైళక్తి కానికీ మూలం, ఎవరుః (పళ్న ననా, నాను, విం తీశారు" (క్రియకు ఉద్దేశ్యం. శ వీడు నీకు ఏమి అపవుకాడు? ఏమి; (పళ్నం నవా *అవుశాడు' (క్రియకు ఉళ్లేశ్య నందింధి పూరకం, మఘ రాత్రి దోపిడిగాస్స నలుగురు ఆ దుకౌణంలో చొరబడి డబ్బుకొంఠ, వస్తుపులు కొవ్ని, ఎత్తుకొని పోయారు నలుగురు :ః సంఖ్యా ననా, నామ, వి., *దోపిడిగాళ్ళ అనే నామానికి నహగామి,

పద లక్షణం (003 కొంత పరిమాణ, సనా, కర్మ వి. *డబ్బు అనే నామానికి నసహగామి కొన్నిః సంఖ్మా- పనా, కర్మం వి “వస్తువులు ఆనే నామానికి నహళగామి

బ) ఏది ఇష్టమో దానినె తీసుక్నో

ఏది* ఆపేక్షీక సనా, నామం వి +*ఇష్ట్రము (తవుసు)' ఆనే ఆభ్యారానికీ ఉద్దేశ్యం , ,

• సనాం విం “తీస యక్రు కర్న, "ఏది దానిని విర ననా, కర్మం వి శ్రీసఘుకో అనే (క్రియకు కర్మ, ఆనే ఆ. సనా, కు అనుగామి. యుగ్య్మభాషాథభాగాలైన నామాల పదరక్షణం .

4 511 కియానొమాలు, విశ్లేషశనామాల్తు యగ్మనామాలు, వైళక్తిన నామాలు వీటి వదలక్ష౫౦ చెప్పవలసిన విశేషాలు; 1) ఆది ఏ యుగ్మభాషాభాగం; ఓ ఏ అశికొరి పదంకో ఏ వివంగా అన్వయిన్తుంది.

క) ఒకఠి మనను నొప్పించడం పొంస చేయడమే అవుతుంది

నొప్పించడం: (శ్రీయానామం, నామ. వి, *అవుతుంది' అనే (క్రియకు ఉ ద్దేళ్యం,

చేయడం, (కియానామం నామ్మ వి, అవుతుంది అనే (కియక 4 దేళ్య సందింధి పూరకం

ఖల ఈ (గంథం నాది శౌెచ్కు మా మ్మితుడిడి.

నాది యుగ్మనామం, *కాదు అనే (క్రియకు ఉద్రేశ్యవందింధి పూరకం,

ళ్‌ గ ఠి మ్మిత్రుడిది; యుగ్మనామం, “అవును అర్యాహార్య శ్రీయప ఉద్దేశ సందింధి పూరకం. గ్గ పువ్వులు, తెల్లటీవ్కి ఎ్రటివి, కలిపి దండ కట్టామ,

686 పద విజౌనం ఖ్‌ తెల్లటివి* (వ్యెరటివి) విశేషణశామం, పువ్వులుఅనే నామానికి సహగామి ఘ) ఇంటిలోని వారు బయటికి రావేదు లోనివారు. వైళక్తికనామం, *ఇంటీ? ఆనే పందింధవాచక విభక్తి నామాన్ని అధికరించునుః రాలేదు" అనే సకియకు ఉచ్చేళ్యం చి

రావ వచ్చు ధాతువు అత్వాంత (కియానామం, లేము ఆనే సమాపక

జి ఇతరుల మనస్సు నొప్పించ జూడదు,

నొప్పించ. అశ్వాంత (క్రిచూనామం, “కూడదు అనే (క్రియకు ఉ ధ్రేశ్యం విశేషణాల పదలక్షణ౦.

4.812. విశేషణ వదలక్షణంలో పేర్కొన వలసినవి 1) రకం గుజవాచ కాదులలో ఏది 2) మాత్ర (తరతమ. భావాలు ఉన్నచోట) 8) ఆన్వతంతమా, / న్వతంతమా, శ) అన్వయం = నామమును వ్యక్త సరచేది. లేక [క్రియకు పూరకం,

క్ర కొత్త పమన్య తలఎత్తింది,

కొత్త: గుణ విశే ఆస్వతంత, '*నమస్య: ఆనే నామాన్ని వ్యక్త పరుసుందిం అనీ ఖ్‌ రెండు వర్షాల పోరాటంలో ఒక స్తీ మరణించింది, శెండు, నంభ్యా, విశే, 6వర్షాలి ఆనే నొమాన్ని స్యక్తపరుస్తుంది, ఒక: సంఖ్యా, విశే “త్తీ' అనే నామాన్ని వ్యక్తవరున్తుంది. గ్ర ఆ వివాహానికి ఎంతో ధనం ఖర్చెనది, మా

పద లక్షణం (27 ఆ నిరేశృ, విశే 4వివాహానికిఆనే నొమావికి ఆశిఈ ఎంతో, అవిగ్హేశ చి విశే, *“దనం” ఆశే సొమావికీ ఆశితం ఘ్ర రనవంతమైన మీ కొవ్యం నాకు మక్కలి ఆనందం కలిగించింది రనచంతం; గుణ ఏశే స్వతంఠం *ఐని ఆనే [క్రియకు పూరకమై దానితో కలిసి *కొవ్యం అనే నామాన్ని వ్యక్త వఠుస్తున్నది మీ, సఫౌర్వనామిక విశే “కొన్యం” అనే నామానికి ఆ(శఠం మిక్కిలి, పరిమాణ విశే అనస్వతం్యతం ఆనందం' అనే నామాన్ని వ్య కవరు సుంది న! అతో జి అణువు కంజపె పరమాణవు సూక్మతరం, సూక్ష్మతరం: గుణ విశే న్వత౦(తం, ఈరమాత “ఆవును” అనే ఆధ్యా హోార్య (క్రియకు ఉ దేశ్య సందింధి పూరతం చ (ప్రపంచంలోని ఇరిశ్ళ౦ంగాలలో ఎవరెస్టు ఉచ్చతమ మైనది ఉచ్చతమం,; గుణ, విశే శమ మ్మాత, “ఐనది” అనే (క్రియానామావికీ పూరకం ఛ) మానవ శక్తి కన్న వైవళక్రి బలీయం. దిలీయం: గు, విశే, స్వతంత్రం, శరమ్మాత *“ఆపును అనే అధ్యా హార్య [క్రయకు పూరకం, యుగ్మభాషాభాగముభైన విశేషణాల సదాన్వయం, 4015. నామ విశేషణములు, [కియా విశ్రేషణములు, ఈ తెగప చెందినవిం కృ అతని (ప్రయత్నం గుడ్డి గుర్రపు కాపు వంటిది.

606 పద విళ్తానం ఫ్లో

గ్యురపుః నామ విశేషణం, “తావు అన్తే నానుమును వ్య క్రవరచును,

(నామత్వం చేత వీనికి *గుడి' విశేషణం)

చి

ఖ్రి పాత చింతపండుబారు రోగికి పథ్యము చింతపండు: నాను విణ , “చారి ఆనే నామముకు వ్యక్తవరదును, గు సీత భర్త మేనమాగు చనిపోయాడు భర్హః నామ, విణ, మేనమామ అనే నామమును వ్య కృపరచును, (ఇది నామం వందింధ, విభక్తి అని హడ చెప్పవచ్చును ) ఘ్ర పభుత్వం చేస్తున్న మిన్నుముళ్హే ధరలను తగ్గించడప్తు ప్రయత్నాలు

నఫలమచ్మే సూచనలు ఏవీ?

చేస్తున్న; (కియా, విజ, షపయత్నాలు' అనే నామావికి ౪ శితంం

ముపే, జ! 'ధరలను త్‌ రి కిం

ల

ఆయ్యే, కె “సూచనల” కి ఇం

ల్‌ గ్గించడపు, 1 “ప్రయత్నాలు 9 89 జ) ఉన్యోగంలో స్రిరపడ్డ తరువాతగాని వాడు పెళ్ళికి ఒప్పుకోడు,

ఖు టె

స్థిరపడ్డ: (కీయా విణ 'శరువాత' ఆనే వైభక్తికానికి మూలం,

శ్రీయల పదలక్షణం 4614 సమ్మగ క్రియాపద లక్షణంలో పేర్కొన వలపినవి రకం వాచ్యం, కాలం, రీత్కి ఆన్వయం (ఉద్దేశ్యముతో సాధర్మ్యము (క) ఈ ఇల్లు అద్దెకు ఇవ్వబడును.

పద లక్షణం రిం ఇవ్వబడును . -ఎర్మక [కియృ, కర్మవావ్యం విశుద్ధవర్తమాన కాలం, ఆ న్వ్యర్థకిం, వా _స్రవరీత్కి ఇల్లు అనే ఉద్దేశ్యంతో పురుషలింగ వచనములలో సాధర్మ్యం కలది (పంపు + సవిాంలిం, ఏవ) (శ) ఆపుడు మేము చెరువులో ఈదుతున్నాము, ఈదుతున్నాము . అకిర్మకి [క్రియ్మ క_రృవాచ్యం, అనమాప భూత కాలం ఆన్మ్కర్థకం, వాన్తవరీతి ౩ * మేము అనే ఉ ర్రేశ్యంతో సాధర్య్య్యం కలది (గ రేపు మీరు దియలుదేరకండ్కి మంచిరోజు కాదు బయలుదేరకండి. అకర్మక (క్రియ, కర్త్యవాచ్యం, విశుద్ధ భవిష్య త్క్మాలం నా స్త్యర్థకం, వాస్తవ, రీతి , *రేశ, అనే ఉద్దేశంతో సాధర్మ్య్యం కలది (ఘు శస్త్రచికిత్స జరిగి ఉంపే ఆమె మరణించకపోయి ఉండును, మరణించక పోయిఉండును ఏ అక, (కీయ కర్తృవాచ్యం, నమాప్ర భూతకాలం, నా వ్య్యర్థకం సంభావనార్రితి “ఆమె” అనే ఉద్దేశ్యంతో సౌధర్మ్య్యం కలది (జ్ర) (పభుత్వం కార్మికుల జీతాలు పెంచాలి "పెంచాలి; నక [క్రియ కర్త్శృవాచ్యం, విశుద్ధపర్తమాన కాలం, అస్య రం విధ్యర్థకరీతి, *వభుత్వం అనే ఊద్దేశ్యం కలది, (లింగ పరుష వచనాలలో మార్చు లేనిది) కారకముల సదలక్షణ౦, శ 615, కారక పదలక్షణంలో పీర్కొనవలపినవి * రకం _ (పకౌర వాచకొదులలో ఏది (పళ్నవాచకొదులలో ఏద్కి అన్వయం, (క్ర) అంత పెద్దదబరువు వాడు ఆతితేలికగా మోయగలడ్షు నుమా,

(40 పదవిజ్ఞొనం ఆంత : పరిమాజవాచక కొరకం_ పెద్ద ఆనే విశేషణమును వ్య కపరచును ఆతి , పఠిమాణకొ “తేలికగా అనే కారకమును వ్యక్త్రవరచుమ సుమా; విశ్చయ కా, “'మోయగలడు ఆన్నేకీయను వ్యక్ర పరచును, (౨) వారు అక్కడ ఎన్నాళ్ళు ఉంటారు? అక్కడ : స్టాన వాచక కొ, ఉంటారుఆనే క్రియను వ్య క్రసరచును.

లు న

ఎన్నాళ్ళు : కొలఎసశ్నం-కొ *“ఉ౦టారుి ్రీయను వ్య క్రపరచును. (గు చేను ఎలాచెప్పానో అలా నడచుకోవాలి,

ఎలా వి అశ్సేక్షికకొరకిం, “చెప్పానో అనే (క్రియను వ్యక్తవరచును. /ఆలా"

ఆనే ఆనుగామి కారకంతో సంపృ క్షం, అలా; (వకౌరవాచక కా, “నడచుకోవాలి ఆనే (కియను న్యక్త

పరచును

వైళక్తిక పసదలక్షణం. 4,618. వైభక్తిక పదలక్షణంలో చెప్పవలపినవి, రకం - కారకీయం్క లేక

వై శేషణ్‌కం అన్వయం, క్రొ పిల్టలు తోటలోపరి ఆగ్షృతున్నారు. లోపల; కొరకీయ వైభక్రికం, “తోటి అనే నామమును అధికరించును,

“ఆడుతున్నారు” అనే (క్రియను వ్యక్తపరచునుం ఖ) ఈ యింటి మీది కాకి ఆ యింటి మీద వాలలేడు, మీది: వై శేషణ్‌క వైభక్తికం, “ఇంటి ఆనే వానమమును అధికరించును.

పద లక్షణం 641 గ్ర నీవు తప్ప నాకు దిక్కు ఎవరుశి _

తప్ప. కౌ, వై , "నీవు" ఆనే సర్వనామమును అధికరించును,

ఘృ పరిస్థితులు మారిన దృష్ట్యా మస పథకం మార్చుకోవాలి,

దృష్ట్యా. కౌ వై , మూరిని అనె అనమాపక్త [క్రియను అధికరించున్ను

గ మ్‌ “మాద్చుకోవాలి అనే (క్రియక ఆతం. సంమచోజక పదలక్షణం౦.

4017 నంయోజక పదంక్ష=ంలో పేర్కొనవలసినవి * రకం - అను బంధీ లేక నసహమయోగి అన్వయం = ఏయే పదములను, పదదబింధముఅన్ను లేదా, వాక్యములను కలుపును

కృ వివాహం సింహాచలంతో గావ్వి తిరుపళిలో గాని జరిపించుటకు పెద్దలు నిశృయించినార్తు,

గాని, గాని, సహయోగి సంయోజకపు జంట్క వికల్పటోధకం, సింహా చలంల్నో “తిరుపతిలో” ఆనే పదదింధాలను కలుపుతున్నది.

ఖ) నామాట విను లేదా చెడిపోతావు.

లేదా? సహమోగి సంయో, రెండు (ప్రరాన ఉపవాక్కొలను కలుపును

శ క ల్యాజోత్సవ౦ వచ్చే ఆదివారం జరుగుతుంది అవి ఆతడు తెలియ దేశాడు,

ఆని; అనుదింధి సంయోజక౦, కల్యాణోత్సవం _ జరుగుత్తుంది” అనే నామ ఉవ = వాక్యమును "ఆతడు తెలియదేశాడు ఆనే (వధాన ఉపవాక్యంతో కలుపును, ”

ఘ్ర మీరు నేను చెప్పినట్టు చేశారంటే, తప్పక లాభం పొందుతారు,

8కే

642 పద విజ్ఞానం

అంప్‌, అమబింధి నంయో , “మీర -- చేశారి అనే ఉ సవాక్యమును సరాన ఉపవాక్ష్యంతో కలుస్తను. వ్యంజక పదలక్షణ౦.

4 018, ప్యంఖకములకు వాక్యంలోని ఒకొనొక పదంతో ఆశిత-ఆధికారి సంబంధం ఉండదు కౌదిట్టి అన్వయం చెప్పబడదు.

క్ర అమ్మో 1! ఆయనకు ఎంత కష్టం వచ్చివది అయో్యోం న్య౦జకం,

శీ 810, ఒకే పదం అర్థమును, వృత్తమును బట్టి వేర్వేరు. భాషాభాగము లగా ఉపయోగవడ వచ్చును ఈ క్రింది కొన్ని పదముల థిన్నభాషాధాగ (వమోగం ఉదాహరించబడినదిం

అని; అతనికి కలియుగ ల్రీముడవి బిరుదు (వైళక్రికం)

వాడు (వధమశ్రేణిలో నెగ్గుతాడవి వేను మందే అనుకొన్నాను (నంయోజకం)

అంపేః సంగీఠమంటే నేను ఒళ్ళు మరచిపోతాను. (వైళ కక్రికం)

మీరు వామాట విన్నారంటే విజయం తన్నక సాధిస్తారు (వంయోజకం)

అంతః ఆంళమాట అనవద్దు, (విశేషణం) ఆంత పెద్ద యిల్లు మనకు అనవనరం (కారకం)

ఆంత యెందుకు? (సర్వనామం)

ఆ: ఆయిల్లు ఎవరిది? (విశేషణం) మీకు ఆకలి లేదా (లేదు.ఆ?) (కొారకం

నాకు బుణం ఇచ్చితివా, సీ మేలు మరవను, (నంయోజకం)

ధవనా పోవును, మానమా చెడును. (సహయోగి నంయోజకం)

పద లక్షణం 6438 ఎక్కువ; వంతులు వేయటంలో ఎక్కువ తక్కువలు ఉండరాదు, (నామం) ( ఆంత ఎక్కువ తిండి తినరాదు. (వీశేషణం)] వాడు ఎక్కువ (శ్రమవడ లేదు [కారకం] ఏమిః నీకు ఏమి కొవాలి [(వర్వనామం]] ఇఫిఏమి మాటలు? (విశేషణం) ఏమిః సీకు బుద్ధి లేదా? [వ్యంజకం] మాటాడ వేమిః (కౌరకం) శ్రీలేమి, పురుషులేమి పిల్లలేమి, వృద్దురేమి, అందరును సభకు వచ్చారు (నంయోజకం] చాలా" ఆయన చాలా నొచ్చుకొన్నారు [కారకం] నాటకానికి చాలా నుంది వచ్చారు [విశేషణం] తస్ప భగవంతుడు తప్ప ఇంకేవరు దిష్క? (వైళ క్రిం] వాడు తప్ప (శౌొగినాడు, [రౌరకం) ఆడిన మాట తప్పరాదు, [ియ]] ఆతడు వచ్చాడు తన్స, ఏమి సాయం చేయగలిగాడు? (నంయోజకం) పట్టు, చెటుమీద తేనెపట్టు ఉన్నది (నామం) భోజనం అయినది, అపో శనం వట్టు. (క్రియ) పట్లు పురుగులు మనక ఎంతో ఉపయోగసడుతున్నవి, [విశేషణం] ముందు" ముందు వెనుకలు ఆలోచించు, (నామం] సీవు ముందు నడువు [కారకం] నవా ముందు వీ ఆటలు పాగవు. (వెళక్తికం] ఆతనికి ముందు చూప్ప గలదు. (విశేషణం)

డెబ్ఫై ఐదవ పరిచ్భేదం శృదంతములు

4 800. తెలుగులో, ఇతర భాషలలోవలెనే ధాతువు వెనుక (ప్రత్యయ ములు చేరుట వల్ల కొ త్తపదములు ఏర్పడుతున్నవి, సంస్క్భత ధాతువుల నుండి ఏర్పడ్డ ఎన్నో తత్పమాలకు తెలుగున (పచురవ్యవహారం కలడు, సమాసాలలోన్స పీటి (ప్రయోగం అధికం. “పర్‌ ఆనే ధాతుపు నుండి ఏక్పడ్ధ పరన్మ పరనీయ్య పొర్య, పఠిక్ళః పరణ్‌ పఠిక్య పొరక = భభృతి శబ్దములు (నామములు, విశేషణములు) వాడుకలో ఉన్నవి, “పర్‌ ధాతుపు వెనుక “అని _పత్యయం చేరగా 4పరన* ఆశేనాముం ఏర్పఉనది ధాతుపై చేరే పత్యయావికి కృత్‌" అని, ఏర్శడ పదానికీ *కృద౦త౦ి (5 ఠ్‌ _ |పతనమయం అంతమందు గలది, అని పేద అచ్చ శని వక టుంది కాడ కృదంతములు ఏర్చడును ఉదా వమ్ము ఎ నమ్మకము, తలచు - తళిపు, తత్సమ - ఆచ్చిక కృదంళముల వ్యుత్పత్తి ముందరి (ప్రసంగాలలో తెలుపదిడుసు,

ధాతువ్యుత్చన్న శబ్దముల ముందు ఉపనర్షలణ చేరుబపల్డ కూడ (కొత్త ఆర్ధ ములు గల [కొ ద్రపదములు ఏర్పడును, మానము” అనే తత్సమం ముందు వేర్వేరు ఉపనర్హలు జీరగా అవమానము, అనుమానము అఆల్చిమానము, (ప్రమాణము, పరిమాణము సమ్మానము -_ (పభ్ళతి నూతన పదాలు సిద్ధిస్తున్నవి “అవి మొద్నలెనవి ఉపవర్గణు, (వత్యయములవలెనే ఇవి పదొంశములుం ఉపసర్గరే కాక కొన్ని నంస్కృృత = అవ్యయములు కూడ పదముల ముందు చేరుటివల్ల శొత పదములు కలుగుళున్నవి. ఉదా (ప్రాతఃకాలము, పునర్వుక్తి= (ప్రాతః పునః = ఇవి నంస్కృృతంలో అవ్యయములు. ఈ ఉపనర్ష న ఆవ్యయముల (వ్రనక్తి ముందరి (వనంగాలలో కలదు.

4 $22, ధాలరువుల వెనుక కృత్‌ న (వత్యయములు చేరేటప్పుడును, కృదంతముల ముందు ఉవనర్గలు చేరేటప్పుడును కొవ్నిచోట్ట న _ వర్షం ణ_ పర్ణంగాను స-కారంష కారం - గాను మారడం కద్దు

ణఇత్వవిధి దుః ర్‌ ష్‌ - వర్ణముల శరువాత నవర్షం వస్తే న్వర = కవర్గ -సవర్గ -య_వ_హ - వర్జ - బిందువులో ఏవైన ఒకటి రండు సడుమ వచ్చినన్నటికిని ఆ న - వర్ణం ణ - వర్షంగా మారుతుంది,

కృదంతములు 645 ప + నామ ఇ (ప్రణామ దృంధ్‌ $ ఆన == బృంభణ (వ = మాన ఇ (సమాణ పరి శ మాన జు పరిమాఖ మరికొన్ని పదాలు 1క్రియమాణ, ఘరణ్క, ఆకరణ, బృంహణం క ల ఇతర వర్ణముల తరువాత ణక్వం రాదు; అర్చనా, నృజన్య పర్యటన, వర్షనా, విర్తన్క వర్షమాన్న షత్వనిధి; అ - ఆ - తప్పు శ్రక్కిన అచ్చులవెనుక _వచ్చే నకారం షకొరంగా మారును ఉద్వా- అధి + సేక = అభిషేక పరి ఇ సేచన _ వరిషేచన విశ సాద జ విషాద అను ఖ్‌ సంగ ఇ అనుషంగ ని శై సేపన జ విషేవణ ను + సేన ఇ సుషేణ కొన్నిచోట్ల ఈ వియమం వర్తించదు అనునరచ్కి విసర్గ, విన్మరణ ఇతరవర్రముల వెనుక సవరం షవరఠంగా మారదు; (ప్రసాద (వనంగి ణ ౫ _ ౫ ఆవేచన 4 888 సాంన్క్యృతిక కృదంఠతముల ఏర్పాటున ధాతుపుపై కృత్స్రత్యయ ములు చేరేబవ్పుడు ఢాతువునకు ఆదేశ _ ఆగను _ లోవ- గుణ = వృద్ధులు తరచుగా నంభవించును. ఆదేశం: ఒకటి గాని ఒకటికన్న హెచ్చుగావి వర్ణములు లోపించి ఆ స్ధలంలో వేరొక ఆతరం విలుచుట ఆదేశం, ధా శర జ వొత, హన్‌ శ తు భూత €ధా* కు దిదులు *హి%, *హన్‌ కు బదులు ౪ఘా? వచ్చుట ఆదేశం ఆగమం: (ప్రత్యయం చేరేటప్పుడు ఆధికంగా ఒకటిగానవి ఒకటీకన్న 'హెచ్చుగావి వర్షములు వచ్చుట ఆగమం. విండ్‌ శ త జ విందితఠ ఇక్కడ ధాతువుపై “షు వర్షం చేరడం ఆగమం,

646 పద విజ్ఞానం లోపం: ఉన్న వర్ణములలో ఒకటిగాని ఎప్కువగాని అంతరించుట లోపం, రమ్‌ + త = రత. ఇక్కడ ధాతువు లోని *మ్‌ కు లోవం, గుణం: కృదంఠమ్సుల ఏర్పాటున ధాతువులోని ఇ -- ఈ _ లకు బదులు “ప ఉ - ఊ లకు బదులు *టి బు - ఇజణా - లకు దదులు “ఆర్‌” వచ్చుట గుణం లిల్‌ శ అనజలేలిన, కుర్‌ + అన ఇ ళోధన, మృ__అనజ మరణ వృద్ధిః ధాతువులోని తొలి ఆ-కారానికి బదులుగా “తో ఇఎఈంఏ = ఐలకు బదులుగా “ఐ, ఉ- శ. ఓ = బొ - లకు బదులు “బొ బు ఎ జిజా. లకు దిదులు :ఆర్‌ విచ్చుట వృద్ధి అఆనదిడును, వర్‌ + య పార్య పీ వ అక = నై శ ఆక = నాయకృకృ శయ న! కార్యం ఆడ్‌ డెళ్ళై ఆరవ పరిచ్భేదం ఉపసరలు గి శీ.824 తత్సమ శబ్దాలలోను (క్రియలలోను కనదడే ఉపవర్గలు మొత్తం పందొమ్మిది, వ, సరా అవ్య వమ్మ్‌ ౫, అధ్కిను ఉక్‌ నిర్‌ వరి, పతి, అప, అను, దుర్శ్‌ వి, అభి ఆతి ఉవు ఆ __.. ఇవి ఉప వర్షలు, (శ్రీయల ముందు నానుముల ముందు విశ్లేషణముల ముందు ఉవవర్గలు చేరుటవల్ల ఆయావదాల అర్థం మారిపోవును, ఉదా ;- (శ్రియలు : సంస్కరించు, అనుకరించు, ఉపకరించు. నామములు : వివయం, ప్రణయం, పరిణయం, అభినయం. నిశీషణములు , గ్రపిద్ధం, విషిద౦, భి ధి

ఉప సర్గలు 047 కొన్నిచోట్ల ఉపసర్గ సకర్యక ధాతువును అకర్మకంగాను, అకర్మక ధాతు వును సకర్మకంగాను మార్చివేయగలదు. ఉదా,- హృ (హర్‌ ఆ హరించు (సకర్మకం౦); విహరించు (ఆకర్మకం, చర్‌ ఇ చరించు, (అకర్మకం); ఆచరించు (సకర్యకం) శ 625%. ఉపసర్రల ద్వారా పదాల అర్థం మారే తీరు నిర్ణయించి చెప్పడం ళం సులభం కొడు. (ప్రయోగాలను దట్టి ఊపనర్శలకు గల నానాొాపకారములై స అర్థాలు (గ్రహించాలి. వీలైనంత వరకు స్థూలంగా ఉససర్గల అర్థములు ఉదాహరణలతో ఈ దిగువ _పదర్శించబడినవి, ఉదాహృత శబ్దములు వమాసప్రాతిపదికల్పు అాఖణానిలాననిననా నాననా నినన నములు ననన నొతనన కక నకలకాత నను నన ననన ననున. ఉపసర్గ ముఖ్య ఆర్ధ విశేషాలు శబ్దములు (ప ఉత్కంర్ల, ఆధిక్యం (వశాంతి, (వళయ, (వకోన ల! పరా వ్యతిరేకత, (పాధాన్యం వరాజయ, వర్శాక్రమ, పరామర్శ ఆస చెడు విరుద్ధం, అభావం ఆపక్రీరి, ఆపళద్ది, అపమాన, ఆసపసఖ్య సమ్‌ మంచి సహితం, పూర్ణం సంకల్ప్య సంగమ నంతోష, నంరడణ వి లోపల్క ట్రిందు, అతిశయం నిక్షేప విమగ్న, వికృద్ణం విదారుణ అధి (ప్రధానం, లేస్పం ఊర్ధ్వం, ఆధిపతి ఆధీకార అధీరోహణ,. సందింధం అధ్యాళ్మ సు మంచ్చి సుకువ్కు అధికం సూక్తి సుకర్క సుతీక్ట విః (విల్‌ వెలువల, ఆభావం ఆతిశయం నిర్గమ నిర్భయ, విర్ణళన ము దుః (దుర్‌ ) చెడ్డ కఠినం దుర్విధి, దుస్తర, దుర్గ ఉర్‌ మీదు అరికం ఉత్పతన, ఉత్తప్త పరి అంతట్క చుటు వరిపూర పఠిజాన, వరివేష ప! ! తో

648 పద విజ్ఞానం ననన క్షే లి ఫ్ర పతి సదృశం, వ్యతి రేం, ఉత్యంర్షం (పకివింబ్క, (ప్రఠకివాద, వళిపా ఒక్కాకటి లన, (పకిడిన అవ దిగువ విశ్చయం, వ్యతిరేకం ఆవరోహణ్క ఆవగతి అవమాన అను 'వెనుక్క వద్భృశం, మౌటిమాటేీక్రి ఆనుగమన్క అనుకూప్కు అనుక్షణ వి ఆభావం్య వ్యతిరేకం అధికం వియోశ్క విపక్ష విఖ్యాత అభి అంతట ఎదురు, ఉర్కార్ష ఆభివ్యాప్త, అభీయాస్క అభిభాషణ అతి మిక్కిల్కి మించిన ఆత్యుక్తి ఆతీందియ ఉప సమీసం తక్కువ దిగువ ఉపకూల, ఉవగహ్యఉవమర్భతి సద్భళం హేయత్య సహాయం | ఉపాస్థి, ఉపహోన, ఉపకరణ

ఆ వ్యతిరేకం ఆల్బం, పర్యంత, అవధి ఆదాన ఆర్త, ఆమరణ ఆ పేతు అబలా ననన లభననన నాలు నననునననననునుంనా అనని నననినననని లను చననునననులననననతతన ననన నమునననుకమనా లాలా కొనునకకమననటాయమనానాతన

4628, సు = దుర్‌ నమ్‌ వ్కి ఇవి వ్యతి రేకార్థ కములు,

ఉదా... సుగత్సి దుర్గతి, సులభ్క దుర్దభః; సంఘటన విఘటనం, సంశ్షేష, విశేష,

య!

మరికొన్ని వ్యతిరేకార్హక ఉవనర్జయు క్త పదములు * ఉత్కర్ష - ఆపకర్ష (ప్రవృత్తి - నిన్ఫత్తివి ఉవకొర _ అపకార, అనుకూల -(ప్రతిఖూల, ఆనులోను విలోను ఉన్నతి = అవనతి; ఉన్మీలన = విమీలనం

శీ 8927, క) ఆతి, (ప్రతి _ ఈ రెండు ఉపసర్గలకను న్వతం్శత పదము లుగా ప్రయోగం కలదు, మిగిలినవి పదాంశములు న్యూత్రమే ఉదా;- ఆతి మనో హరం అతి తక్కున; (వళిదినం, (వఠీవాడు, వెయ్యి పతులు,

ఖ్ఫ కొన్ని ఉపనర్గలు అచ్చతెలుగు నదాలముందు. చేరడం కద్దు. దుర్‌ _ దురలవాటు , విర్‌ _ నిర్మొగమాటిము, ఉప = ఉపఎన్నిక ఆప = ఆపనమ్మకం, ఆపదూరు, +

ఉప సర్గలు (49 గ పెక్కు స్థలాల్లో ఒకే పదం ముందు ఒకటికన్న హెద్చు ఉపసర్షలు చేరడంకద్దు ఉవా _అప + వి. అవ ఛ హారం ఇ అపవ్యవహారం వి + అ _( కరణం ఇ వ్యాకరణం, ఇట్టి వే పర్యాలోచన, అభివివేళం, సుదుర్దభం ఆనుసంధానం, శీ 8.8 ఉపనరల వలెనే తెలుగున స్వతంత్ర (ప్రమోగం లేని కొన్ని ళ సంవ్కృృత _ ఆవ్యయములు విశేషణములు, ఇతర పదాలముందు చేరును, బీటిని ఉపసర్ల కల్చ్పములు అనవచ్చును వాటి ఉపయోగం ఈ దిన (వదర్శించబిడినది చః (అధన్‌) = (క్రిందు. ఆధోగత్కి అధః పతన ఆఅంళ; (ఆంతర్‌) = లో అంతరంగ ఆంతోర్యుద్ధ ఆలం = సుందరం అలంకృతి క్కు కౌ కద్‌ జూ చెడు కమతి కొపురుష, కదాచార చిర = దిహు. చిరకాల, చిరంజీవి తిరః (8రప్‌) ణు నీచం. తిరస్కార, తిరోహిత్క తిరోధాన న,ఆ,ఆ5్‌ == వ్యతిరేకం, ఆభావం నా ప్రిక్క, అజ్ఞాన అనంత నానా = వివిధమైన నానాజాతి, నానారూసం పురః (పురస్స్‌ = ఎదుట, పురస్కార, పురోగతి పురా = పూర్వం, పురాకాల పురాతత్వ పునః (పునర్‌) = మరల, పునర్జన్మ, పునరాలోచన, పుసవృృష్టి, (పాతః (పాఠర్స్‌ == వేపవ (ప్రాతఃకాల,(ప్రాతన్నశరణ 'పాదుః (పాదుక) ఇజప్రకటమైన్క [ప్రాదుర్భాన బహిః (దిహర్స్‌ ఇడ వెలుపల. బహిరంగ దిహిర్‌ ద్వార స == కూడిన సహితమెన. సకుటుంబ్య వఫల సడ్‌ జా మంచి సత్పురుష, సత్కర్మ, పద్దు 82

(660 పద విజానం షా సహ = తోడ. సహగమన; సహకొర వనవహానుభూతి స్వ = తను న్వతం[త, ప్వదేశ స్వరూప స్వయం = తనంత నవ్వయంకృత, స్వయంవర వై ఉవపర్గ కల్పములలో పుఠశ వ్వయం్క నహ ___ వీటికి తెలుగులో స్వతర్శత (పయోగం కలదు. ఉదాం. ఆ పని నేను స్వయంగా. చేశొను, వాడు వన్ను పునః (పళ్నించాడు నాతో సహ పదిమందిమి, ఉఎటిమి డెట్లై విడవ పరిచ్భేద 0 లా! సాంస్కృతిక కృదంతములు - భావవాచక నానుములు శీ 820 నంస్కృృృత కృత్‌ - ప్రత్యయ నిష్పన్నములైన ఆనేక ళబ్దములు తెబగులో తత్పమనుణగాను. సమావగతములుగాను ఉపయోగించ బడుతున్నవి సంవ్కృత (పత్యయాలలో గుణవృద్ధి (పళ్ళతి సూచక సాంకేతిక వర్ణముల్త కలిసి ఉండును, అట్టి వర్ణములు లొపించగా మిగిలిన అక్షర నముదాయమే ధాతువు శుదిని చేరే నిజమైన (సత్యయం, సంస్కృత “"అనట్‌? (ప్రత్యయంలో ధాతువుపై చేరేది “అని మా్యకమే “ఇన్‌ * (ప్రత్యయంలో వాస్తవంగా వచ్చేది *ఇ మ్యాత్రమే, ఈ దిగువ (ప్రసంగాలలో అటువంటి అవశిష్ట (ప్రళ్యయ రూపనులే ఇవ్వబడినవి, (పత్యయం చేరే ముందు ధాతువులో జరిగే గుణం, వృద్ధి మొదలైన మార్చులు ఉదాహరణలను బట్టి ఆగహించవ లెమ, ఉర80, ఈ (కింది పట్టికలలో భావవాచక నామముల ఏర్పాటున వచ్చే కృత్‌ - (ప్రత్యయములు ఇవన్వబడిసవి. సమాస (ప్రాతిపదికలు ఉదాహరించబడినవి అన = (ప్రత్యయం, ధాతువు చివర *అని చేరగా భావవాచక నామం ఏర్పడును, పర్‌ + అన జః పఠన (నఠించుట), ఇక్కడ ధాతువుతో ఆదేశాదులు లేవు.

సాంస్కృతిక కృదంతములు = భావవాచక నామములు (51 పర్‌ పరన రమ్‌ రమణ "సీవ్‌ "సేవన గమ్‌ గమన సర్‌ పతన మా మాన ఈ వర్గానికి చెందిన మరికొన్ని ధాతువులు __ చర్‌, (మ్‌, దా పూజ్‌ం స్పంద, అ౦ద్‌, కొన్ని ధాతుపుల మీద అన _ ప్రత్యయం చేరేటప్పుడు. ధాతువు అంత్య స్వరానికి గుణం కిలుగుతుంది. చి(చే 4 అన = చమన (శవ) ఓ అను (కవణ శీ(శే+ ఆన = శయన కృ(కర్ఫ్‌ + అన జ కరణ ఆరి ఇ (ఏ) ( ఆనజ అఖ్యయన్క కధ్‌ (శోథ్స్‌ శీ అన =ళోరన ఈ (శ్లేవకి చెందిన మరికొన్ని నామములు _స్తవన, మరణ, భేదన్య న _రృన్మ తర్చణ్య భరణ లేఖన్మ భేదన్మ బోధన మోచన భోజన్క రోదన దర్శన్క రర్షణ, ధాతువులోని “బూ'* వ్లర్‌? గాను ఏ ఓ, ఐ-లు*ఆ? గాను మారగా ఏర్పడ నామములు, ణి క్యా అన = కిరణ లై + అన == గాన ఉత్‌ -(-గ్యూ ఓ అన = ఉర్గిరణ దో - అన = దాన (భేదించుట) ఆశిహ్వే ( అన == ఆహ్వాన శై) 4 ఆన లౌణ కొన్ని ధాతువుల తుది అన - (ప్రత్యయం ఆకారాంతొం బాతుంది వర్డ్‌ శీ ఆన (అనా నా వర్ణనా ఇటువంటివే గణన్నా కలన్నా కల్పన్వా పిడందిన్నా వేదనా ఆరాధనా, ఒకొక్కపుడు ఇవి అకొరాంతములుగాను (మో గించదిడును: వరన కల్ఫన, టు!

652 పద విజ్ఞానం ఆ = (పత్యయం

4.031 కొన్ని ధాతువుల తుని అ -_ (వత్యయం చేరి నామములు ఏర్ప డును. ఇట్టి చోట్ల ధాతువు ఆంత్య - ఉపాంత్య న్వరాలకు వృద్ధి గుణములు ఆవును ధాతువులోవి చ్‌ _ జ్‌ _ వర్ణములు క్‌ -గ్‌ _ వర్షములుగా మారును

శీ

ఉదౌ_- (సు ((వవించుట) ఫీ ఆ ౬ (స్రావ; రు (5, రావ్‌ ఆ ౯2 రాన; ఇ (వ, ఆయ్‌) + ఆజఆయ; వచ్‌ (- అజపొక, భుజ్‌ అజా భోగ

భూ భావ శపచ్‌ భోక పత్‌ పాత ఆశ దృ ఆధార

మః వ

స మార భజ్‌ భాగ నళ్‌ నళ నం వృ స్‌ంసొగ్ర

మరికొన్ని; హాస్య శ్వాన్క (హాస వాద శొప తాప దాహ లాభ పార వాన సమాన్క ఆచార వివాహ ఉపాయ, (పసాద. ధాతువులు ఊహ్య ములు

కొన్ని ధాతువు3 మీద అఎ్బపత్యయం చేరే ప్పుడు అంత్య - ఉపాంత్య స్వరాలకు గుణం కలుగును ఉదా గక [దుహ్‌ గదోవ్‌ా] అ (దోహ, హృష్‌ (హర్‌ జప జు క

లన [హర్ష్‌) ఆ పొర్ష భ్రిద్‌ [ఖేద్‌] + అ == వేద

టి జయ సంచి సంచయ భీ భయ

వి+ష్మి వినయ క్రీ ఉఊయ అను + భూ అనుభవ

మరికొన్ని , స్నేహ శేష దోష రోష కోవ మోహ్మ (కోర న తోష, వభ

అకోరాంత ధాతువుల మీద ఆ = (ప్రత్యయం చేరి ఆకొరాంత నామములు ఏర్పడును. వీటి ముందు తరచుగా ఉపపర్గలు వచ్చును,

ఆ+ భాష్య ఆ ౬ అభా చ +క్లాశా అ == (ప్రక్షొ

ఉప-+మా+ఆ ఇఉపమా విశదద్రా+ఆ జన్నిదా

ఇటువంటివే (ప్రతిభా, విభా (ప్రతిమా, విరా అముజ్ఞా ఆక్టా, ఆఖ్యా అవస్తా, స్‌ంళ్టా విషా,

న!

సాంస్కృతిక కృదంతములు = భాన వాచక నామములు _ 008 ఆ = (ప్రత్యయం.

శ 682 కొన్ని వ్యంజనాంత ధాతువుల మీద ఆ __ (ప్రత్యయం చేరి నామ ములు ఏర్పడును

భికమ్‌ + ఆ ౬ థిటె పృచ్చ్‌ -|- ఆ జు పృచ్చా

రుష్‌ + ఆణ రుషా అను + కంవ్‌ + ఆ ఇ అనుకంపా

మరికొన్ని సేవా, పరీక్కొ దీక్కె క్రీడా వాంఛా నిందా ఖీలా రక్షః శంకా మూర్చా, లజ్రా, బాధా, హింసా వశంసొ, శీ008. న = (ప్రత్యయం.

స్వప్‌ +న = న్వస్న [వచ్చ్‌ శన (వళ్న యజ్‌ +న ఇ యక యత్‌ + న జ యత్నృతృష్‌+ న == తృకై 4084. తి = (ప్రత్యయం,

ధాతువుపై తి _ (ప్రత్యయం చేరేటప్పుడు చ _ జ _ లకు *కి వచ్చునుం కొన్ని చోట్ల మరికొన్ని మార్చులును జరుగ్వను

సీ వీతి వచ్‌ ఉక్తి? స్కృ వ్మృతి, క్‌ శక్తి;

మామితి మన్‌ మతిః; స్థా స్థితి ముచ్‌ ముక్తి

మరికొవ్ని నామములు (ప్రీత్కి భీతి చ్యుతి, రతి, మ్లతి, (దుతి, (శకి? భూతి కృతి, ధృతి భృతి, మృతి, వృత్తి కృత్తి, తృప్తి, ద్వీప, సుప్త, (వీటిలో తీ (ప్రత్యయం విడలీయగా ధాతువు మిగులుతుంది ్సి

ఈ క్రింది పట్టికలో తి - (ప్రత్యయాంత నానుముల ఏర్పాటున జరిగే విశిష్టమైన మార్పులు గమవించేదిం

వృధ్‌ వృద్ధి నమ్‌ నతి మ్‌ (శాంతి

కుట్‌ శుద్ధి జన్‌ జాతి గమ్‌ గతీ

లభ్‌ లబ్ది దృక్‌ దృష్టి వో హాని

డెబ్బై ఎనివిదవ పరిచ్భేదం కృదంత జొతివాచక నామములు శ6085, తృ - (వత్యయం, “ధాతుబోధిత వ్యాపారం చే పేవాడుి అనేజిర్థంతో తృ ఎ (ప్రత్యయం వస్తుంది. కళ్ళ (కఠి శా త్య = క్రర్ష్య ఇది సమాస (ప్రాతివదికః దీనికి తత్పమం కర్త ॥ దా దాతృ, గై గాత; నీ నతృ, హన్‌ హంతృ, (శు శోత్ళ, వియమ్‌ నియంతృ, హు హోతృ చొంజ్‌ - క్‌ అంతమందు గల ధాతువుల పై తృ య (ప్రత్యయం చేరేటవ్పుడు అవి క్‌ _గ్‌ *ఎ ష్‌ గా మారును వచ్‌ వక్త, స్‌ (స్‌్సుః దశ్‌ (దష కొన్ని ధాతువులకు తృ _ (ప్రత్యయం చేరే ముందు ఇ _ వర్ణం ళగమం అవుతుంది రచ్‌ రచయితృ; (గవా (గహీతృ్య శిమ్‌ శికయితృ ఆక = (ప్రత్యయం. శీ.006. “ధారుబోధిత వ్యాపారం చేసేవాడు? ఆనే అర్ధంలో ఆక ఆ (ప్రత్యయం వన్తుంది ధాతుశ్వరాలకు గుణవృద్ధులు కలగడం, కొన్నిచోట్ల యకారాగమం - న! ఇకొర లోపళ ఉదాహరణలనుదిట్టి (గ్రహించ వచ్చును, ఉదా పర్‌ + అక ణు పారక (పఠించేవాడు), న సి నాయక రుధ్‌ రోధక దా దాయక కృ కారక గై గాయక భజ్‌ భాజక లివ్‌ లేపక చింతి చింతక పచ్‌ పాచక నృత్‌ నరక ఆకృష్‌ అకరక పాలి పాలక అత్‌ అనే గుణవృద్ధులు లేనివి * ఆర్భ్‌ _ అర్చక; ఇళ్లే, రక్షక్క భక్షక యాచక విందతి

కృదంత జాతివాచక నామములు (055

• శ్రీ క87. “ధాతుటోధిత వ్యాపారం చేసేవాడు అనే అర్థంలో తరచుగా ఉప నర పూర్వ ధాతువుల మీద ఇ _ (వత్యయం౦ వస్తంది ధాతువులో గుణవృద్దులు ళి పానీ ళల వచ్చును ఉప + కృ (కారి ఇ == ఉపకౌరి (ఉసకరించేవాడు) ఇటువంటిచ్వే సంసార్కి అధికారి నివాన్ని (వవాసి (పతివాది అభిలాషిః విద్వేష్కి విరోధి విద్రోప్నా ప్రామ్ము (దోహా మంత్రి అపరాధి. శీలార్టంలో ఉపవర్ల పూర్వధాతువుల మీదను అన్యపదపూర్వ. ధారువుల మీదను ఇ _ (వత్యయం పస్తుంది అను + గమ్‌ + ఇ అ= *ఒనుగొమి (ఆనుగ మించే ప్వభావతి క్‌ల)ం మాంస భిజ్‌ ఇ = మాంనలోజీ (మాంసం భుజించే న్వభావం కల మరికొన్ని : ఆముజీవ్కి ఆనుయౌయి విలాన్సి మిథ్యావాద్శి మనోహాి, హృదయ గాహ్‌ చృకైధార్కి చిరస్థాయి చీర జీవ్మి చక్రన్నర్హి వనవాసి మరికొన్ని ఇ - (వళ్యయాంత శబ్దాలు “జయ (బిగ ఇ వ్మికయి పరి్నికమి, వ్నికమ్మి ఉద్యమి, భావి (భూ + ఇ), రాగి (రంజ్‌ + ఇం డెళచ్చై తొస్మిదవ పరిచ్భేదం కృదంత విశేషణములు 4 698. “కృ ధాతువు మీద *త [(వత్యయం చేరి కృత (చేయదడిన) అనే విశేషణమ్మ *చేయతగ్గ అనేఅర్థంలో “అవీయ్యా త్రవ్యి, “'య' ఆనే (ప్రశ్యయాలు చేరి కరణీయ% “క ర్రవ్య” కార్య ఆనే విశేషణాలును ఏర్పడుతున్నవి. “భూ? ధాతువు నుండి “భవత్‌' (పుట్టుతున్న), "భమ్‌" ధాతువు నుండి గళమనూణి (కమిస్తున్న్ర) ఇత్యాది విశేషణాలు ఏర్చ్పడుతున్నవి, ఇటువంటి సాంస్కృతిక కృదంత విశేషణముల ఏర్పాటు ఈ దిగువ (వసంగాలలో వివరించదిడినది,

656 పద విజ్ఞానం త్‌ = (ఫత్యయం,

శీ,889. *ధాతుటోధితమెన సని చేయబడిన అనే కర్మవాచ్య[క్రియార్థంలో తరచుగా ధాతువు మీద త - (ప్రత్యయం చేరుతుంది. కృ+త == కృత (జచేయ బడిన ధాతువులో మార్పులేదు, ఈ క్రింది పట్టికలోని శద్దాలలోవి త - పత్యయం విడదీయగా ధాతువు మిగులుతుంది

ధృత మృత, కా యాత్మ స్నాత్య [కీత్స వీత (వీత

కొన్నిచోట్ట ళద్ర?ి (వత్యయం “ట్రం వర్షంగా మారును.

దుష్‌ +త == దుష్ట, నంస్షిష్‌ +త ఇ సంగ్షిష్ట, ఆర్నష్‌ +త == అకృష్ట

కొన్ని ధ్గాలువులలోని చ. జ - లేకు బదులు క వరం ఛ _ శ _లకు విదులు _ షవర్డ్కీ “యజ. (పభ్ళతి ధాతువుల జకారానికి " షకొరం వచ్చును. ధాత్వంతమందు గల 'ర్‌ద్క్‌ భ్‌ _ వర్ణముల మీదత _ [పత్యయం చేరగా, వాటిస్తానే 46త దర, ది అనే అక్షరములు వచ్చును.

ళు = అ ధి ముచ్‌ _ ముక త్యజ్‌ -త్యక్త యజ్‌ _ ఇష దృక్‌ _ దృష్టః; విద్‌ మ ప చై య న

వక్త లభ్‌ _ లద్ధి; (ప్రచ్‌ - వృద్ద

సయిని ఉదాహృతములైన త _ (పత్యయాంత శబ్దిములన్నింటికిని కర్మ వాచ్య (ీయార్థం రాదు కొన్నిచోట్ట కర్త్శృవాద్య బ్రీచూర్థం వస్తుందిం

భూ( ఆగు, పుట్ట ) _ భూత ( అ అియిన వట్టీన ్స; (సుత = (వవించిన; స్నాతఠత ఇ స్నానం చేవిన, భీత ఉ భయపడిన గత == వెళ్ళిన

త - (సత్యయం చేరేటప్పుడు కొన్ని ధాతువులలో వివిధములైన మార్పులు కలుగును

దహ్‌ _ దగ్గ ఏ; రహ్‌ -రూఢ ; డిహ్‌ - దిగ్ధ,

లిహ్‌ -లీఠథ ; దహ్‌ _దుక గృహ్‌ _ గృహీత

ఛి

త = (ప్రత్యయం చేరేముందు కొన్ని ధాతువుల చివర ఇ - వర్ణం ఆగ

మిస్తుంది, ఉదా-లిభ్‌ - ఇ 1, త == లిఖిర,

కృద౦ంత విశేషణములు (057 ఇటువంటివి మరికొన్ని + పతిత, ఘటిత్క పఠిత దళిత శ్వనిసిత, హపిత్య చలిత ఫలిత అర్చిత, గర్జిక, చర్చిత యాదిత్య వంచిఈ వాంఛిత, విరాజితఈ త - (ప్రత్యయం చేరేటప్పుడు ధాతువున విశేషములైన మార్చులు గల ఉదావారణఎి ఈ క్రింద ఇవ్వదిడినవి ట్ర్‌ న ొ్‌ంళ, ఇట్టిని కాంత్క లెంత, తాంత్త్క దాంత శాంత, "ఇమ్‌ - గత ఇట్టిఎ రత సత. మచ్‌ - మత, ఇట్టివి ? హత్య తర్క కతం జిన్‌ జాత వచ్‌ ఉక్త పచీ పక్వ స. పూ సిత కుష్‌ శుష్క దంళ్‌ దష ఖ్‌ థు ట్‌ గై గీత ధావ్‌ ధెత (పళంస్‌ (పళస్త దా దత్త యజ్‌ ఇష్ట మంథ్‌ మధథిత పా పీత ధ్వంహ్‌ ధ్వస్త వ్యథ్‌ విద్ధ పా సిత (గంభథ్‌ గథిత ఆహ్వే ఆసూత$ ఈ రా న్‌ కొన్నిచోట్ల త = పత్యయం స్థానే న _ వర్షం వచ్చును గ్‌ా ం ణ నం కిడ్‌ _ క్షిన్నవ భీద్‌ - భిన్న- ఆద్‌ _ అన్న; భిద్‌ _ ఖిన్న ఇట్టిచే మరికొన్ని = కుబ్జ, ఖిన్న్క ఆపన్న అపనన్న రుక్‌ = రుగ్గ, ఇట్టిదే. భుగ్ను, మగ్న, నూ - మాన. ఇట్టిదె లూన, లీన, డీన. కీర్‌ - ీణ" హా = హీకవ మైఎమ్లాన త = (ప్రక్క్యయం స్టా్రే ణ పర్ణర౦ం కొన్నిచోట్ల వన్తు౦ది. కప న $ “ఆహూరి అనుటకు బడులు “ఆహ్వానిత అని “చీటి పా్యరీశేయుల జాడురున్నారు, 033

658 పద విజానం బ్లో లకన్‌ సం ఠక్ధూశాత సంకీర్ణ వినూ - వి స్తీర్ద ఉత్‌ ఛం గ్యూ లా త = డిన్లీర్ణ డ్ఫా - జీర్ణ అవ + త్య + త = ఆవత్రీర్ర పూర్‌ = పూఠ ణ ణి ఆసీయ - (ప్రత్యయం. 4.640, అనీయ _[వత్యయం బౌచిత్య _ యోగ్కతార్థటోధకం, కరణీయ = చేయదగిన్మ చేయటకు యోగ్యమైన, పరనీయ = వఠించతగ్గి పరనోచిత మైన క్భ వా కరణీయ ఆరాధ్‌ _ ఆరాధనీయ చి- చయనీయ వంద్‌ = వందనీయ హృ - హరణీయ మాన్‌ = మానవీయ + తవ్య - (ప్రత్యయం, శ [41 ఆసీయ - (ప్రత్యయం వలెనే ఇది కూడ బౌచిత్య - యోగ్యరా _ టోరక౦. కృశ+ ఈవ్య ఇ కర్తవ్య దా దాతవ్య మన్‌ = మంతన్య తు అః (శ్రోతవ్య పిచ్‌ _ వదక్తవ్థు గమ్‌ - గంతవ్య _ దృక్‌ - (దజ్ధవ్య శ కకూననీయి అనుటకు బరులు గా తెలుగులో “గౌరవనీయ” అచనేపదఠ6 వాడు తున్నారు. ఇది సంస్కృత వ్యాకరణానుసారంగా అసాధువ్వు *గాౌరవి అనే పదం క్థిరంం ధాతువు కాదు. “గౌరవించు అనే తెలుగు ధాతువు మాద ఈ అనీయ - 1వఠక్యయం చేరి “గౌరవనీయ ళబ్దం ఏర్పడినది, ఇతర భారతీయ 'ాషలలో '"నూవ నీయి అని వాడుకారుం

కృదంత విశేషణములు 669 = (ప్రత్యయం.

ర,642. ఇదికూడ. దొచిత్య - యోగ్యతాబోధకం, కృ + య __ కార్య చేయదగిన) భుజ్‌ య ౬ భోజ్య (భుజించతగిన)

ధృ ధార్య విద్‌ వేద్య మాన్‌ మాన్య దహ్‌ దహ్య

వచ్‌. వాద్య దృళ్‌ దృళ్య హన్‌ హాన్య శక్‌ శక్య

త్యచ త్యాజ్య వర్‌ పార్య (కు [కొవ్య థిడ్‌ భేద్య

పా వయ గ గేయ స్టా సేయ బి జేయ ఆడ్‌ = పత్యయం.

4 కర్రి “గాతువోధిత వ్యాపారం చేసేటి చేసున్న అనే అర్థంలో ఈ (వశత్యయం వస్తుంది పర్‌ 4 అర్‌ = పఠర్‌ = చదువుతున్న ఇటువంటి కృదంకాలకు సాఎవ్కృతక సమాసాలలోనే కావి తత్సమ (ప్రయోగం లేదు, ఉదా = కూప నటిద్భేకములు = కూవనులో నటించే లేకములు,

కొన్ని ఉదాహర+లు ఏ. చలర్‌ అంచత్‌, వదత్‌ నిననత్‌, ణఅరశ్‌, గిళత్‌, ధావఠ్‌, మృకత్స్‌ సృాయతశ్‌, రాజక్స్క్‌ జ్వలత్‌, ఫలక్‌, జీవర్‌, జా(గత్‌ (జాగ్భ + అత్‌) భవర్‌ (భూ + ఆక్‌). ఆన = (ప్రత్యయం.

శీ (కక. *ధాలుటోరిత వ్యాపారం చేస్తున్న” అనే అర్థంలో అన -(ప్రత్యయం వస్తుంది (పత్యయ పూర్వమందు మ - ఆగనుం ఉఊూ _లస్‌ + ఆన = లసమాన == (పకాళిస్తున్న.

(భమ్‌ (భ్రమమాణ యజ్‌ యజమాన వృత్‌ వర్తమాన

శీ శయాన ఆప్‌ ఆసీన వృధ్‌ వర్ధమాన

660 పద విజ్లానం

కర్మవావ్య (కియూర్జంరో శక ఆని (వత్యయం ముందు ధాతువు వెనుకి య_ ఆగమం, పిదపమ. ఆగపం వచ్చును

హైజ్‌ య ఓమ అన = పూజృమా* పూజీంచదడుతున్న

ఇటువంటివి 'పేవష్యమాను ఉపాన్యమాన, పీయమాన్మ గేయమాన, సూయమాన వక్ష్యమాణ సా

ఎనఖైయవ పరిచ్చేదం మ్‌నా (ప్రేరణాద్యర్థక ధాతువులు

శీ645. పె _పనంగలలో ఉదావారించదికిన దాతువుల నుండి ఏక్నడ్త ఇతర ధాతువుచున్తు నామముల మంకి ఏప్పూడ్డ ఛాతువులుగు సంనృృశళిలో ఉన్నవి, ఆ ధాతువుల మీక కూడకృత్‌ _- ప్రత్యయాలు చేరి నామములు, విశేషణ ములు ఏక్పడుతున్నవిం (పేరణార్థక (ణీఎంతు ధాతువులు.

కి ఇ చేయ్యు కొరి = చేయించు (1వేరణార్థకం). కాజా తెల కొమి; జ్ఞాపి = తెరియకేయు. ఇట్టివ్మే జని = పుటించు మాపి = కౌలివించు

లు

ఘాతి = చంపించ్రు రోపి ఇ మొలిపించుః ఆధ్యాపి = చదివించు, మొదలైనవి+ ఇచ్చావోధక (సనంత) ధాతువులు

4.546 సామాన్య ధాతువు ఏవర స _ వత్యయ చేపటకల్ల ఇద్ఫాబోధక ధాతువు ఏర్పడును. కిల డేయ్యు చీర్ర = చేయగోయి శమ్‌ = వెళ్ళ జ్‌

యె

మిష = వెళ్ళగోరు, ఇన్ట్‌వే జెజీఏవృ ముముక్కే జిక్ఞార్సు మీమాంన్క క్యహూష వివడ్సు పిపాన, బుభుక, ముమూ్న మొంవచైన సంస్తృక రారువుజం యిజ్నన్త ధాతువులు.

(పేరణాద్యర్హక ధాతవులు 661 శ647 పౌనపున్య, _ అఆతిశయ్య _ ఆర్థారిలో య = (ప్రత్యయం వేర్చుటవల్ల పామాన్య ధాతువుల నుండి ఈ యజ స్త ధాతువులు ఏర్పడును ఉదా”. ప్వల్‌ = వెలుగు, జాజ్వల్య = ఎక్కువగా. వెలుగు నీప్‌ = (వకొశించు దేదీష్య = ఎక్కునా (ప్రకాశించు రుద్‌ __ ఏడ్చు రోరుద్య = ఎక్కువగా ఏడ్చు మరికొన్ని . లస్‌ _ లాలన్య గమ్‌ _ జంగమ్యి లుప్‌ _ లోలుస్యం ఈ ధాతువుల మీదను కృత్‌ జూ (వత్యయాలు చేరును. నామధాతువులు. శీ క48 నామముల తుదివి “య ప్రత్యయం చేరగా ఈ ధాతువులు ఏర్ప డును టీ+*కి *ఆఎచరింయి ఆఎ అర్థం దండ - య _ దండాయ = దిండి మూ ఆచరించు, ద్ద + య == శద్దాయ గా! శబ్దము చేయ సేన + య ౯౬ "ఫేనాయ = ఫేనము (నుదుగ్రు ఎగయు ఈ ధాతువుల మీదను కృత్‌ _ (వత్యయములు చేరును శ 019. (ప్రేకణార్థక ధాకువులపై అన - ప్రత్యయం చేరుటవల్ల నాను కారి -ఓ అన == కొరణ (చేయించుట) పాతీ + అన = పొతన (వడేటట్లు చేయుట ఇటివే మారణ, జాపన, ప్రాసన, యౌపన అఆధ్యాపన, చాలన, పొఠన న! న్‌ ఖై ధారణా (ప్రేరణార్థక ధాతువులవై త _ _పత్యయం చేరగా ఏర్పడే శబ్దములు , కౌరి + త = కొరిత (చేయించదిడిన) ఇటివ , పాతిశ, జాపిత్కు నాశిత, ణౌవిత టబ నే తృ = ధశ్యయాంతములు * కారయిత్స = చేయించేవాడు ఉక ఇట్టిఎ స్టాసయితృ జనయితృ, అధ్యాసయితృ,

(082 పద విజ్ఞానం అక _ (పత్యయాం. మలు కొరక (చేయించేవాడు చేయించేది) మారక్క ఆధ్యాపక్క జ్ఞాపక, యావక్క ఆరోపక్క చాలక, మాపక (కొల్నేది) అవీయ _ (పత్యయాంతములు ; స్థాపి శ అనీయ= సాపనీయ థి (స్థాపించ తగిన, యాసనీయ ఆరోవణీయ, ఆధ్యాపనీయ, 4 650, ఇచ్చాబోరక ననంత ధాతువుల మీద ఆ _ (పత్యయం చేరి నాను ములు ఏర్పడును, ఉదా ,= చికేర్ష ఖీ ఆ జా చికీరా = చేయనిచ్చ బె ఇటువంటివ చికిత్సా జిజ్జాసా పిపాస్తా క్యుళూష్కా జిగీషా.. జిగబుషా పిపఠిషా, బుభుక్కె జిజీవిష్కా ముమూర్షాా ముముకొ, దిదృవి ఈ ఆకారాంతాలు పమాన్మపాతిపదికలు * ఇవి తత్సమాలుగా ఆకొరాం తాలు అవును * చికేర్ణ మొదలైనవి. శీలార్థంలో సనంత ధాతువుల మీద ఉ - (ప్రత్యయం వస్తుంది చికీర్ష శ్‌ ఉ == చిక్తీర్ణు _ చేయనిచ్భ గలవాడు, దీవికి తత్సమం “చికీరువు ణ్నె న! మరికొన్ని జిజ్ఞాస్కు సిపాస్స్కు జిగీషు దిదృతు, ముమూర్త్కు ముమువు, ఉ = (ప్రత్యయం సామాన్య ధాతువుల మీదను వచ్చును. ఇష్‌ + ఉ == ఇచ్చు (ోరేనాడు) : ఫిష్‌ 4 ఉఊ = భిక్ష; ప్ర+ళూ+ ఉ జ (వం త _ _పత్యయాంతములు చికీర్ర-+- త == చికీర్రిత = చేయగోరబడి = అ తె ఇళ్లే పిపాసిత్క జిజ్ఞానత్క మీమాంసిత్క చిక్రిత్సిఈ 4 651, యజన్త ధాతువుల మీద ఆవ _ (ప్రత్యయం చేరి. ఏర్పడ్డ విశేషణములు ; న

• తెలుస ప్యతికలలో “అగ్నిమాపక దళం? అని నాడురున్నారు. సంస్కృతంలో మూపకి) అంళకే “ఫాల్చేది ఆని అర్థం. కాని “అశ్బ్చేది అనే అర్థం లేదు. “నీర్వాపక క్క ఆంశే 'అళ్నీడి అని అర్థం. కనుక జే ఇతర భారతీయఫభెమఅలో “ఆస్నినర్వాపక్క) అని, “ఉళ్ళమూవక) (వేడిని కొల్చేద్కి ధర్మామిోటరు) ఆని వాడుతున్నారు *మార్రటి అంశ 'తెళంగుళో *నాళనం చేయుటి అశే అర్థం ఉన్నది. దానిని బట్టే *అన్నికూపక అని నునవాళ్ళు కల్పించి ఉండవచ్చును. దీనిని తొలగించి *అగ్నినిర్వావక? అని వాదడం ఉచీరంం

(పేరణాద్యర్థక ధాతువులు 068 జ్వలీ _ జాజ్వల్య + అన =జాజ్వల్యమాన = ఎక్కువగా మండుతున్న. ఇ'ద్లే రోరుద్య మాన, దేదీస్యమాన, 4650 నామ ధాతువుల మీద ఆన _ (వత్యయం జేర ఏర్పడ్త న! విశేషణములు = దండాయ + ఆస == దండాయమాన = దండముగా ఆ చరి స్తున్న; శర్దాయమాన = శబ్దము. చేస్తున్న, ఇఫ్టే.. ఫేనాయమాన, ఆమృతాయమావ, దోలాయమాన త్‌ (పత్యయాంతములు తరంగాయ + త = తరంగాయిత = తరంగ ములుగా చేయబడిన ద్వీపాయ + త అ చ్వ్‌పాయిత = ద్వీపముగా చేయదిడిన, శీ కర్‌ శీలార్థంలో శద్దిముల ఏర్పాటున ధాతువులపై చేరే (వత్యయములు ఈ దిగువ ఇవ్వదిడినపి. ఇష్టు :- సవా + ఇను = సహిష్టు = వహించే స్వభావం కల. ఇట్టివి ఫలా చరిస్టు వర్థిష, ఆలంకరిష్టు. ఆ ఉక = రమ్‌ + ఉక = కొముక (కొమించే స్వభావం కలుంభూ - భావుక్య హన్స్‌ - ఘాత్రుక; జాగ్భ _ జాగరూక, ఉర ;= భంజ్‌ _ ధంగుక్క భాస్‌ - భాసుకా భిడ్‌ = లిదుర, విద్‌ _ విదుర మిద్‌' _ మేదుర వర ;= స్థావరం భాస్‌ _- భొస్వర ; నళ్‌ - ఎళ్వర ర; = నమ్‌ - నను, ఇట్లే, హొం క్యమ, దీప, ఆస :- దయ్‌ + ఆవ = దదూజళ; వి + ద్రా+ ఆద = విదాప కప్‌ + ఆకు జ కృపాళు ను శ కృ + ఈ ఇ కిర్‌ (బువవుగా చెయతగిన) దుర్‌ క + ఆ = దుష్కర (కష్టం మీద చేయతగిన)

(604 పద విజ్ఞానం ఇటివి సులభ దుర్దళ్య సుసాధ దుస్పాక్క సుగమ, దుర్గమ న్యుపాప దుష్ట్రాప సనూడన _ దుస్సావ్యము. దుష్పాావ్యము - ఇట్టి రూపాలు తసాధు్యులు, వీ ల శీ 855, కొన్ని ధాతువుల మీద ఆ - (పత్యయం చేరి ఏర్పడే. రూపాలు అస్వతంతములై ఆన్యళబ్రముల పై చేరుటవల నామములు, విశేషణములు ఏర్ప నరం యులై ఆన్యశబ్రబమిల పై ల్లి డును ఉదా క్‌ + అ జు క్రర = చేసేటటువంటి దీఎకి బ్వతం౦(త్మపయోగం లేదు పీడా + కర = పీడాకరు (శేయ్య + కర = (శ్రేచుస్కంరః దివా + కర -- దివాకర ఇల్లు కొన్ని శద్దిములు ఎర్పడును. ఈ (క్రింది పట్టకకో కొన్ని శబ్దముల ఏర్పాటు ఉదాహరించదిడినది. ధాతువు (ప్రత్యయం శబ్దములు హ్బృ హర తాసహర్క నుకోహర న్బ్‌ వర పురన్సర్క అగ్రనర చర్‌ చర ర్మాత్రించర్శ ఖేచర ధృ ధరో జలధర్శ భూధర పాల్‌ పాల రాజ్యపాల్క భూపాల హన్‌ ఘ్న శతఘ్న, శత్రుఘ్న దా ద జలద్త సుఖద వ్‌ క నర్వజ్ఞుం రసజ్ఞ పా ప మధుప, ద్విప స్థా వ గ్పఎస్థ మధ్యస్థ తై ఆ ఆతప్మత్క తన్నుత అవహస్‌ అపహ దుఖాపహా తమోపహ జస్‌ జి పంకజ అగజ

పేరణాద్యర్థక ధాతువులు 6085

జమ్‌ గ పాఠగ భుజగ

కృ కార కంభకౌర్థ శానస్తకొర

ధృ ధార సూ్యూతఛార్శో కర్ణధార

వహ్‌ వాహ వారివాహృ భారవాహ

భూ భవ పద్మభవ్క మనోభవ

తుద్‌ “తుద విధుంతుద మర్మంతుడ

వక్‌ వద (ప్రియంనద్య వశంవద

లిహ్‌ లిహ అ(భంలిహ

త్‌ష్‌ కష రూలంకష్క ఆభంకష

ద్‌ దమ ఆరిందమ

ధే ధయ పుష్పంధయ _

రుహ్‌ రుహ జలరుహూ భూరుహ

ఖ కశక. ఈ (క్రింది పట్టికలో మరికొన్ని ధాతు నిస్పన్నీ (ప్రత్యయములు, శద్దిములు ఇవన్వబడినని,

ధాతువ (వత్యయం శబ్దములు

మన్‌ మన్య పండితమ్మన్య (తన్ను పండితు

విగా తలచేవాడు) భృ లరి కుడీంభరి భృ భృత్‌ ఆఅంబుళ్ళల్స్‌ భూభృ్ళత్‌ త్తి ణిత్‌ _రణజీర్‌, ఇందబిత్‌ భూ భూ ఆగ్నిభూ సీ ని, 'పీనాని, ఆ్యగ్రణి విద్‌ విడ్‌ తత్ర్వవితా థిద్‌ నే గిరిభిర్‌, కరిథిత్‌. భుజ్‌ భుక్‌ ఆభఖుభుక్‌, వర్షభుక్‌ రశ

600 పద విజ్ఞానం హన్‌ హ వ్బ్‌తహ రహ్‌ రుబ్‌ జలర్వుట్‌ ముచ్‌ ముక్‌ జలముక్‌ 4657. ఉపమానార్థంలో తత్‌ _ వభృతి శబ్దముల మీద దృళ్‌ = ధాతు విస్పన్నములైన దృక్‌ = దృశ (వత్యయముణు చేరి విశేణములు పుట్టుతున్నవి. ఇ చా ట్‌ " ఈత్‌ ___ తాద్భక్‌, తాదృశ == దానితో నమానమైన్మ అటువంటి, ఏతర్‌ __ ఏతాద్భక్‌, ఏతాద్భళ మ5 ___ మాద్య్మక్‌, మాద్భృశ; అన్మశ్‌ __ అస్మాద్భక్‌, ఆస్మాదృశ భవత్‌ = భవాద్భక్‌, భవాద్భృళ; ఇదమ్‌ __ ఈదృ్భక్‌్‌ ఈద్భశ; కిమ్‌ _ కీదృక్‌, కీదృళ, మొ, సూచన : పై (పనంగాలలో సంస్కృత కృదంతముణు భావవాచక నామ ములుగాను జాతివాచక సామములుగానము విశేషంములుగాను వర్షీకరించదిడినవి, ఇది స్థూల విభజన మ్యాతమే, భావవాచక నామం ఒకప్పుడు జాతినాచకం కావచ్చును. ఒకప్పుడు నామంవిశ్రేషజముగాను విశేషణము నామముగాను నయుక్ర్తం కొవచ్చును. 1 పయోగమును బటి ఏకదంతం ఏవాషాభాగమో నం! న్‌ ఉల "”లి విరయించవలెను. _ కం ఎనథై ఒకటవ పరిచ్భేదం ఆచ్చిక కృదంతములు శీ,650, సంస్కృతంలో లాగానే ఆచ్చతెలుగు ధాతువుల మీదను, కొన్ని తత్సమధాతువుల మీదను తెలుగు కృత్‌ - [ప్రత్యయములు చేరి నామములు, విశేష ఇములు ఏర్పడును. _పత్యయములు చేరేటప్పుడు కొన్ని యెడల కలిగే వర్ణతోపా గమాదులు ఉదాహరణలను దిటి ఊహించ వచ్చును. ప!

ఆచ్చికకృద౦తమనులు 6607

శూన్య = వర్ణకం (& అ వర్ణకం).

కొన్ని ధాతుపులు ఎటువంటి మార్చును లేక నామములుగా ఉపదూగ పడును, తెలుగు ధాతువు తరచుగా ఉకారాంతము కాదిట్టి నామం ఏర్చాటున ధాతువులపై చేరేది ఉ-వర్జకం అవి గావ, శూన్యం అని గాని చెన్పవచ్చును. ఉదా చదువు (ధాతువు - చదువు (నామం) “వాడికి చదువు ఠాదుి అన్న వాక్యంలో *చదువు నామం, *ఈ పారం చదువ అన్న వాక్యంలో “చదువు (క్రియ, చదువుష్తాం (హన్యం) లేక ఉజుచదువు అని నామవ్యుత్సత్రి చెప్పవచ్చును,

ఇఫ్లే ఏర్చడ్డ నామములు పట్టు తిట్టు పరుగు హెచ్చు, ఒప్పు, తప్పు, వెలుగు కక్కు, చినుగు అడలు పలుక్కు ఉబ్బు, అంటు తుమ్ము, పొందు, పోరు కుదురు మొక్కు, చిక్కు, బెదర్కు (బికుకు,

క,059. క _ వర్తకం.

స!

కొన్ని ధాతువుల మీద క_వర్ణం చేరి నామములు ఏర్పడును, పోపు-పోక? నడచు-నడక్క్య కివియు_కినుక, వచ్చుంరాక, అలుగు-అలుక; కలగు-కలక: ఎరుగుఎఎడుకఏ వంగు-వంక, మొలచు. మొలక 4.000. ఇక = వర్ష కాంత నామములు. కోరు కోరిక పోలు పోలిక అమరు అమరిక ఓపు ఓపిక ఓడు ఓడిక నమ్ము నమ్మిక చేరు చేరిక హడు రూడి పొందు పొందిక తూగు తూనిక అఆలయు ఆలయిక గమనించు గమవిక క.001. పు- వర్మకాంత నామములు. చూచు చూపు మీయు యేపు మెరయు మెరుపు తలచు తలపు 'మెచ్చు మెప్పు ముగించు ముగింప్ప నిలచు నిలుపు తోయ [తోపు సవరించు. నవరింపు

686 పద విజ్ఞానం

దంచు దంపు ఆరగించు ఆరగింపు సాధించు సాధింపు కూర్చు. కూర్చు వలచు వలపు రమించు. ళఈమింపు 4002. త = వర్శకాంత శామములు

మేయు మేత ఈదు ఈత కౌగిలించు కౌగిలింత చేయు చేత మడగు మగత పూచు పూత రోయు రోత ఆవులించు ఆవులింత కొలచు కొలత (వ్రాయా ఛా మూసివేయు మూసివేత తీసిపయు.. లీసివేత శీ 000, టవర్డ్మ కాంత నామములు.

ఆడు ఆట శేరు కేటి ఆలయు అఆలనట వండు వంట టారు ఊట పండు పంట వేసడ వేసట పాడు పాట మండు మంట శీ.001, టు-వర్డ్మ కొంత నామములు.

పడు పొటు పొడుచు పోటు పొరపడు పొరపాటు వెడు. చేటు (చేయు (వేటు ఏర్పడు ఏర్పాటు కరచు. కౌటు తోడ్పడు తోడ్పాటు తిరుగబడు తిరుగుబాటు 4005, ఇమి-వర్షకొంత నామములు,

కూరుచు కూరిమి కలుగు కలిమి ఓరుచు. ఓరిమి వేలుచు వలిమి లేకుండు లేమి " 4.000. వు = వర్మకాంత నామములు.

చచ్చు. చావు మను మనువు నిలుచు నిలువు కొలుచు కొలువు తడయు తడవు పుట్టు పుట్టవు

ఆచ్చికకృదంతములు 600 4.607. బడీ = వర్ణకాంత నామములు. కొను కొనుబగి మొక్కు మొక్కుదికి వలుకు సలకుబడి "పెటు. పెటుబిడి ఏలు ఏలుబకి దిగు దిగుబడి యు స! తీరు తీదబడి సాగు సాగుదిడి వచ్చు రాబడి వచ్చుదిడి శీ 000%, బాటు-వర్హ కాంత నామములు, జరుగు జరుగుబాటు దిద్దు దిద్దుబాటు నగు నగుబాటు క60%, దల - వర్ష్యకాంత నామములు. పారు పారుదల పట్టు పట్టుదల విడుచు విడదల "పెరుగు "పెరుగుదల తగు తగ్గుదల ళీ ళి 4,600. గడ = వర్ష్యకాంత నామములు. ఇవన్ను పన్నుగడ, చేరు. చేరుగడ, ఎత్తు. ఎత్తుగడ ” శ. కువ - వర్షకాంత నామములు, “"ఆడగు అడటవ “పెనుగు 'పెనకువ లోగు లోపవ శ్లీమెలంగు.. మెలంపవ "పెరుగు 'పెరకువ పేగు... చేకువ తు - వర్షకాంతనామములు, శీ072, ధాతువుమీద గు-వర్ణకం చేరి నామములు ఏర్పడును. ధాతువులో మార్చు రాదు, ధాత్వంతమైన చు విర్ణం “పుగా మారును, ఈ డు-వర్ణకౌంతాలు నామములుగాను, విశ్రేషణములుగాను వర్తించును, శ్ర విషానికి విరుగుడు లేదు, (నామం); చెప్పుడు మాటలు చెడ్డవి. (విశేషణం) ఈ దిగువను శబ్దములు ఇవ్వదిడినవి. ధాతువులు ఊహ్యములు.

(70 పద విజ్ఞానం ఎక్కుడు చిక్కుడు ముంపుడు ఉంప్పుడు అమ్ముడు 'పాఓడు దంపుడు చంప్కడు దిగుడు ాగుడు ఎంప్పుడు తిరుగుడు రా, న! జగ నొక్కుడు. మట్టుడు చోపుడు (తోపుడు క,6/0. అన = వర్గ కొంతనామములు, గడించు గడన మవ్నించు. మన్నన సవరించు నవరణ వడ్డించు వడ్డన వీచు ప్‌వన పైరించు.. వైరణ శీ60/4. ఇకి = వర్ష కాంతనామములు, కోడంకోరికి మనుఎమనికి, పూను-పూవికి; విను_వినికిి చూచు-చూడ్కిం శ6/05. ఆఅకం = వర్షకొంత నామములు. నమ్ము సమ్మకిం మారు మారకం “పెంచు పెంపకం అర్ధు అద్దకం అంప అంపకం వండు వంటకం శీ.476. ఇదము = వర్ణ రాంతనామములు, ఒప్పు = ఓప్పిదము, తప్పు = తప్పిదము? చేయ చెయిదము ఇతర వర్షకాంతనామములు. శీ క్త?7. పైని వివరించిన వర్ణకములేకాక వివిచములైన ఇతర వర్ణకములు కూడ నామముల ఏర్పాటున వచ్చును, తెలియు తెలివి ఎక్కు ఎగువ కాచు కాపురం విరియ విరివి దిగు దిగువ దాచు దాపురం ఓడు ఓటమి పోవు పోకడ దొాయు దాపురం దోచు దోపిడి వచ్చు రాకడ ఎండు ఎండ ఇచ్చు ఈవి కాచు కావలి తునియు తునియ

ఆచ్చికకృద౦తములు (071 తెగు తెగువ ప్తచ్చు పప్పి నడచు నడవడి (తెంపు) . వగు సగవు (తిప్పు త్రివ్చటం విను వివికిడ్క, వినుకలి డయ్యు డస్పి వెలుగు వెబుతురు ఒప్పగించు ఒప్పందము నొచ్చు నొప్పి మన్నించు. మన్నాపన లేకుండు లేవడి ఎక్కు ఎగుమతి వల్లించు. వల్దాపన దువ్వి ద్వువెన దిగు దిగుమతి రాచు రాపిడి కందు క0దెన 4878. పై పట్టికలను దిట్టి ఒకే ధాతువు నుండి బకటికన్న హెచ్చు కృదంత శద్దిములు ఎర్బ్భడవచ్చునని తెలుస్తుంది చూచు + చూపు, చూడ్కి- విరుగు * విరుప్పు విరుగుడు ఒప్పు * ఒప్పు ఒప్పిదము, ఒప్పుదల తప్పు ః తప్పు, తప్పిదము, తప్పుడు అలయు *, అలయిక ఆలపట నడచు నడక్క నడత నడవడి పలుకరించు , పలుకరింపు, పలుకరింక సూచన * ట-అడము-వర్షకాంత (కియలు ఆసమాపక (క్రియలు, ఇవి యుగ్మ భాషా భాగములైన (క్రియానామముల ఏర్పాటున పచ్చే వర్జికములు చేయట, జేయడం - ఇటువంటి సదాలు కృదం౦ంతనామములు కౌవు (4 584, 567 వ్ర

ఎనఖె రెండవ పరిచ్భేదం యో అగ సాంస్కృతిక తద్ధితములు

శ 678. ధాతువుల మీద కృత్‌-ప్రత్యయములుచేరి నామములు, విశ్లేషణ ములు ఏర్పడేటిళ్లు సామాన్య నామముల మీదను విశేషణముల మీదను కొన్ని (ధత్యయాణచేరి కొత్త నామములు, కొత్త విశేషణములు ఏర్పడును, ఇట్లు ఏర్పడ్డ శబ్దిములకు “తద్ధికములు” అని "పేర, తత్‌ ఆ నామమునకు, లేక విశేషణమువకు పొతమః == హితమైనద్సి అంపే సంబంధించినది అని ఆర్ధం, ఈ సర్పాటున వచ్చే పత్యయాలకు 'తద్ధిక (ప్రత్యయములు అని "పేడ. సంస్కృ తంలో *మధుక అనే విశేషణమునుండి మాధుర్య, మధురతా, మధురత్వ, మాధురీ మధురిను ఆనే ఆయిదు భావవాచక నామములు సమానార్ధకములు ఏర్పడుతున్నవి, వీటిలో య-తా-త్వ-ఈ_ఇమ-_పత్యయములు వచ్చినవి, ఈ సదమాలు సమావ్మపాతి వదికలు, వీటికి తత్సమాలు : మాధుర్యము, మధురళ, మధురత్వము, మాధుర్శి మధు రిమ (మధురిమము), అచ్చ తెలుగున “చిన్నరికము' అనే తద్దితం ఏర్చాటున *చిన్న' అనే విశేషణం మీద *“రికము అనే వర్ణకం వచ్చింది సంస్కృత తద్దితముల ఏర్చాటున (పకృతులకు ఆదేశ-ఆగమ-లోపాదులు కలుగును. (4 621) ఉదా;- రాజ-(ఈయ రాజకీయ (క-ఆగమర), శత [-యజణశ్రైత్య (వృద్ది. ఉదాహరణలను బిట్టి ఈ మార్పులు ఊహించుకో ఎచ్చును, ఇస్తే తద్ధితాల ఏర్పాటున ణంత్వం ష-త్వె. విధులు కలుగును (4 620 ప్ర) (గామశ్లాఈన ఇ ఖ్రామీణ (ఇత్వవిధ్సి.

ఈ దిగువ ప్రసంగాలలో సంస్కృత తద్దితముల ఏర్పాటు వివరించదిడినది. సమాన ప్రాకివదికలే ఉదాహృతములు. నామములనుండి నామముల ఏర్పాటు,

శీ 8680. అపత్యం అంటే సంతానం, ప్యుళుడ్కు ప్కుతిక, పై్యతాదులుం ఆవత్యార్థ తద్ధితముల ఏర్పాటు ఈదిగువన వివరించడ మైనది

సాంస్కృతిక తద్ధితములు 6/0 ఇ - (ప్రత్యయం. దళరధ_దాశరథి (దశరథ కుదూరుడు) ఇక్కడ ఆడదిన్వరావికి వృద్ధి ఇప్లే, కూర-కౌర్రి. పణీన-పాణిని పవన-పావని; రావణ-రావణి, సుమిళా | పొమ్మితి; మరుత్‌-మారుతి. క.6081. ఆయన = (ప్రత్యయం. శకట - శాకటాయన; దక్ష _ దాక్షాయణీ (గషవి కూతురు, వాత్స్య-_ వాత్స్యాయన శఈ002. య = (ప్రత్యయం. గర గార్గ్య చళ్లిక చాణక్య కోనల కౌనల్యా (త్ర) దితి దైత్య అదితి ఆదిత్య జమదగ్ని జామదగ్న్య ఇ 4.600893, ఆ = (ప్రత్యయం. పృథా_ పార్త (సృథాకుమారుడు అద్టనుడు) *కళ్యప _ కాశ్యప కురు కౌరవ మను మానన రఘు రాఘవ పొండు. పాండవ (దువద (ద్రౌపదీ (త్రీ కశక. కౌశిక దుహిత్భ దౌహ్మత వర్వత పార్వతీ (తీ) 4.084. ఏయ = (ప్రత్యయం, గంగా _ గాంగేయ (గంగా ప్యుతుడు, భీమ్మడు

• రాధా రాదేయ కుంక్రి కౌంకేయ అత అకేేయ వినతా వైనతేయ భగినీ... భాగినేయ నరమా సారమేయ 4 (85, ఈయ = [పత ం ( శయ = (ప బయం ॥ న్వనృ _ స్వస్రీయ (సోదరి కుమారుడు పిళృష్వనృ _ పైతృష్వ్మసీయ (మేనత్త కొడుకు) రిక

674 పద విజ్ఞానం 4.680. మరికొన్ని ఆపత్యార్థక (ప్రత్యయాలు. వ్యాసశాణ == వైయాసకీ రేవతీశ(క జ ర్రైవతిక మను+-ఆ = మనుష్య కన్యా[-ఆ ౫ కౌనీన మృకండు అ ఏయ == మార్కంండేయ తీ 607. వివిధార్థాలలో నామముల మీద అఆ - (ప్రత్యయం చేరి ఇతరనామ ములు ఏర్పడుతున్నవి, అ ,* (పత్యయం (ళక్తార్ధంలో). శి శ శవళ అ = వైన (శివళక్తడు ఇప్టే మహేశ్వర - మాహేళ్వర; విమఎ వెమన శకి -ళౌక -' న! న. చాన్‌ ఇని, ఆ్యసత్యయం (భావక ర్మార్థాలలో), శిశు _,. ఆ ఇ శైశవ (శిపభావం్స, మువి - మొన (మువికర్మ్ర కుమార _ కౌమాళ్య పురుష-పొరుష; సుహృత్‌ - సౌహర్షః "సా భాతృత్వం" అని కొందరు వాడుకొరు, ఇది ఆస్రాధువు, అ _ (ప్రత్యయం (వివాసి, రాజు అనే అర్థంలో), మభథురా + అఆ = మాధుర (మధురానగరవాస్కి మభురానగరరాజ్రు మిథిలా మైథిల శ కశింగ కాళింగ ; కాశ్మీర కాశ్మీర మగధ మాగధ = పొంచాల పాందాల ; పర పొర పృథివీ పార్థివ ; గాంధార గాంధార ; నర్వభూమి సార్వభౌమ. ఆ - ప్రత్యయం (గలార్థంలో, 4 ఛత అ ఛాాత (శిష్యుడు ఐ గురువు దోషాలను ఛ(తంవలె ఆవరించే $లం కలవాడు, తప్మ _ రాపన,

సాంస్కృతిక తద్ధితములు 60/5

అ = (ప్రత్యయం (కాలాక్టంలో)

చితా + అ = మ్యైత (చ్మిత్రానక్షుళ యుక్త పూర్ణిమ గల మానం జే వైళాథాది మాసాల పేద్ద,

అ - (ప్రత్యయం (వికారార్థంలో).

తిలఎశ అ జ లైల (తిలావికారమైన నూనె

పయః + ఆ == పాయన (పాలతో చేసిన వంటకం)

శీ 088, వివిధ ఆర్థాలలో నామముల మీద ఇక - (వ్రత్యయం చేరి ఇతర నామాలు ఏర్పడును, ఇక = (పత్యయం.

జ్ఞాన అధ్యయన ఆర్జాలలో తర్కం స్థా ఇక = తార్కిక (తర్కకాస్త్రం నేర్చిన వాడు) ఇస్సు,

వేదాంత వైదాంతిక , ఇంద్రజాల వంయదజాలిక

పురాణ పౌరాణిక అలంకార ఆలంకారిక

న్యాయ నైయాయిక , జ్యోతిష జ్యాతిషిక

వ్యాకరణ + అ = వైయాకరణ (ఇక్కడ జిక _ (వత్యయం రాదు).

జీవికొర్ధంలో నౌా+ ఇక అ నావిక; ఇ్లే

జాల _ జొలిక్య హల _ హోలికం

వాయించే వాడు అనే అర్థంలో, వీణొ _ వైణిక,

వేణు - వైణవిక్క మృదంగ - మార్షంగిక,

వియు _శ్తార్ధంలో ద్వార + ఇక జదొవారిక (ద్వార నియప్ర డైన భటుడు భా౦ండాగార _ భాండాగారికం

శీ 889. వివిధార్థాలలో నామముల మీద య - ప్రత్యయం” చేరి ఇతర

678 పద విజ్తానం దా

య = (ప్రత్యయం. భావికర్మార్థాలలో పుకొవాత య జ పౌలొహిక్య(పురొహిత కర్మ), ఇస్తే అధిశతి ఆధిపత్య శౌరధి సారథ్య, రాజ రాజ్య

లి

దూత దొత్ర్య దూొత్య, క్‌ి కావ్య న్మమాట్‌ సామాజ్య ఆప్తిక ఆ స్తిక్యం శూర శౌర్య; ఈశ్వర ఐశ్వర్య వణీక్‌ వాణీజ్బి; అధ్వడ్యు ఆధ్వర్యవ

సూచన, ఆధ్వర్యం, ఆన్వర్యం = ఇవి అహాధువులుం

విమిశ్తార్థంలో. పాద “శయ = పొద్య (పాదప్రవిళన నిమిత్త మైన జలం) ఇప్లే అతిథి - ఆరీథ్య౦. "పుట్టిన అనే అర్ధంలో, దంత + య జదంత్య (దంత ఇక్యాదులు

శ [00. జాతివాచక నామములమీద తొ _ త్వ - (ప్రత్యయాలు చేరి తద్చావ-ధర్మబోవక నామములు ఏర్పడును,

(ప్రభు - ప్రభుత (ప్రభుత్వ ((పళభుధర్మం) ఇళ్లే, కవికా కవిత్వ; రాజత్కా రాజత్వ్య రసీకఠ్యా రసికత్వ, బుద్ధిషుత్తా, బుద్ధిమత్త్వ వశీ ఫ్‌” వక్తృత్వ -ఇక్యాదులు,

4.001 నామములనుండి నామముల ఏర్పాటున వచ్చే,కొన్ని (పళ్య యాలు, వాచి అర్థాలు ఈ దిగువ వినరించడ మైనది,

ఆగ్ని .ఏయ = ఆగ్నేయ (అగ్నివి ఉపాసించేవాడ్కు అగ్ని ఆధిపతిగా గల దిక్కు)

పత్రికా శ ఏయ = ప్మాతికేయ (ష్మతికారచయిత)

వాయు శయ = వాయవ్య (దిక్కు)

సాంస్కృతిక తద్ధితములు 677

రామ + ఆయన = రామాయణ (రామకథ

పాణిని + ఈయ == పాణినీయ (ప్రాణిని రత (గంథం)

4.009. “కలవాడు, *కలది? అనే అర్థాలలో వచ్చే (ప్రత్యయాలు ఇక్కడ (వదర్శించబడినవి ఇ = _పత్యయం,

గుణ ఇ = గుణీ (గుణం కలవాడ్సు ఇన్లే

శ్‌భా శిఖి పద్మ పర్మినీ ((ఈకారాంశం)

ఆర అరి తరంగ తరంగిణీ -99

థి న!

వాన హాసి యామ యామినీ శ 603. కాలి - (ప్రత్యయం,

బుద్ధిశాలి, భాగ్యశాలి, తపళ్శ్ళాల్కి ఇత్యాదులు, 4 6904 ఆళు (పత్యయం.

దయా -(. ఆస ఇ దయాజు (దయగలవాడు). ఇప్రే, (శద్ధాబ్య, ఈర్ష్యాన స్పర్ధాజ, మొదలైనవి, 4.405 మత్‌ = వత్‌ - (పత్యయాలు,

తరమగా ఆ-ఆ_ నర్ణాంతశబ్దాలమీద వక్‌ _ (వత్యయం, ఇ - ఈం ఊఉ - డ్‌శ ఎ ఆంతళద్దాలమీద నుఠ్‌ _ (వత్యయం వప్తాయి. లక్మీళబ్దంలో చివరి వొల్లు మకొరం కాబిట్టి గ్రోకి హి్‌ఠత్వం కొరకు లమ్మీనత్‌ అఆవ్పకుంది

అగి రీ ళ

డొన వత్‌ ఇ ట్ఞానవఠ్‌ (ప్వం,) జ్ఞానవంతుడు, జ్ఞానవతీ (స్త్ర): (శీ శ యత్‌ జ (శ్రీమత్‌ (పుం జ శ్రీమంతుడు. (శమతీ (శీ) ఇళ్లే మరి కొన్ని:

కళా కళావథ్‌ యశః యశన్వకత్‌ గరుత్‌ గరుత్మడ్‌

ఆయుః ఆయిస్మత్‌ విద్యుత్‌ విద్యుత్వత్‌ క5కద్‌ కకుద్యత్‌

(0/8 పద విజ్తానం న్‌! 4.606. విపత్యయం మేధా మేధావి యశ యశస్వి మౌయా మాయావి తపః తపస్వి 40607 వల = (ప్రత్యయం, శిఖా ౬ వల ఇ శభావల (69 కలది నెమలి, దంతావళ, కృషీనల, రజస్వలా (త్రీ ) శీ 800. ర-్యవ్రత్యయం (= నేర్చుగల] కర్మర (కర్మలలో నేర్చుగలవాడు] కర్మిష్టి అనే రూపం అసాధువు 4.000. సమూహార్షక (ప్రత్యయాలు. థి య; వనశ్ఞ య జ వన్యా (వన సమూహం) వాత 4 య = వాత్యా (వాత సమూహం) ఊల , వాత + ఊల == వాతూల ( 99 ్స తా జన 4 రౌ = జనగా (జన నమూహర్శి ఆ, పికశ్గ అ ఇ వైక (పిక నమాహం) యువతీ +. అ = యౌవత (యువతీసమూాహం) య. (బావ్మాణ శయ = (వాహ్మణ్య ((బాహ్మణసమూహం) శీ 708, స్వార్థంలో నామములమీద కొవ్ని [వక్యయాలుచేరి సమానార్థక పదాలు ఏర్పడును 1 ఆ (ప్రత్యయం, బంధు బాంధవ మన$॥$ మానన కుతుక కౌతుక మధు మాధవ రతః రాక్షస కుతూవాల కౌతూహల మరుత్‌ మారుత

సాంస్కృతిక తద్ధితములు (6/0 య = (పత ర్ట్‌యం, తిలోకీ కశ్రైలోక్య సేనా వైర్య సమీవ_ సామీప్య కరుణా. కొరుణ్య సన్నిధి సాన్నిధ్య సహాయ సాహాయ్య సూచన _ నమీప = సహాయళట్టములు ఎశేషణనుల్తై నా, నామములుగా కూడ ఉపయోగపడుతున్న క_-కా- (చత్యయములు. బాల దొలకి లరా లతికొ తారా తారకొ దాలా బాలికా కన్యా కన్యకొ బదరీ బడరికొ “పేట్‌ "పేటికా నాసా నాపికా కాళీ కా?ికా ఎనఖైమూడవ పరిచ్చేదం విశేషణములనుండి నామకముల ఏర్పాటు 4 70 . భావార్థంలో విశేషజముమీద య - త్వ - తా ఈ - ఇమ _ (పత్యయాలుచేరి భావవాచకనామాలు ఏర్పడును మంద +య =మాంద్య (మంద భావం ఇప్రే స! ప్ద్‌ర స్టె్య ఆధిక ఆధిక్య గంభీర గాంభీర్య జడ జాడ్య చతుక చొతుర్య కృ్‌పణ కొార్చణ్య దృఢ దార్ద్య ఆలన ఆలస్య చ్‌వీణ (పావీణ్య మధుర ౨ త్వ == మధురత్వ దుధర + తా _ మధరతాం ఇస్టే

680 పద విజ్ఞానం

లఘు లఘుత్వ, లఘుకొ, గురు గురక్తత్వ్క్య గురురా

పటు పటుత్వ పటుతా; దక్షో దషీత్వ, దక్షకా

ద్భుదు మృదుత్వః మృదుతా, చపల చపలత్వ, చవలతా

మధుర + ఈ = మాధురీ. ఇచ్చే

చతుర చొతురీ విదగ్గ వైదగ్తీ నద్ముగ సామీ

నిపుణ నై ప్తణీ సహిత సాహితీ

దురధుర + ఇమ = మధురిమ ఇఛ్ధై

ర్త ర్తిమ మహా మహిమ మంజు మంజిమ

జడ జడిను మృదు (మదిమ అణు ఆణీమ

గువ గరిమ దృఢ (దధిము కాల కాలిదు

సూచన “మధురిమ మొదలైనవి వమాసాలలో అకారాంఠారే. “మహిమా సంపన్నుడు" వంటి (ప్రయోగాలు దుష్టములు, తత్సమాలుగా వీటికి రెండేసి రూపాలుమధురిమ్క మధురిమము

4,705. సంభ్యావాచక విశషణాలమీద ఆయ +*తయ -క - ప్త యాలు చేరి నామములు ఏర్పడును.

ద్వి శ అయ ==ద్వయ, ద్వయీ (రెండిటి మొత్తం)

హి లన (ఈయ, (తఈయాీాః (తితయం

చతుః __ చతుష్తయ చతుష్క.

లా నంచ __ వంచక, షట్‌ - షట్క: వప్త - న్తక, అష్ట న అష్టక నవ - నవక* దళ _ దశక, కర. శతకం

ఇల్ల ఎన్నఫై నాలుగవ పరిచ్భేదం నామముల నుండి విశేషణముల ఏర్పాటు

శ 700. నామముల మీద అ _ (ప్రత్యయం చేతి విశేషణములు ఏర్పడును, న (ప్రత్యయం వివిధ నందింధాలను సూచిసుంది, ఉదా।_ (1) సమ్ముద శ ఆ = సామ్ముద (నసము(ద నందింధమై: ); సాము తటం శ్రి జనవద

• అ == బౌొనవద, జానివద గేయాల్సు

కళింగ కాళింగ పశు పాశవ గంగా గౌంగ

వరణ వారున రజః రాజస ఆరణ్య ఆరణ్య

పశుపతి పాఠకుపత గో గవ్య అస్సుగ ఆనుర

సృ్పధివీ పార్థివ శరత్‌ శారవ మహేంద మాహేంద

శీ 707. సంబింధార్థంలో ఇక _ ఈయ. య_ఈన_ (వత్యయాలు కూడ వచ్చును,

నగర + ఇక =నాగరిక (నగర సందింధమైన) ఇచ్దే

వర్డా వారిక; మన, మానసిక; ఆ౦తర్‌" ఆంతరిక

తె

(ప్రదేశ (ప్రాదేశిక; ఆధ్యాత్మ ఆధ్యాత్మీక్క రసాయన రాసాయనిక;

లోఠ లౌక్సిక్క సర్వకాల సార్వకాలిక సం్యపదాయ సాంప్రదాయిక

ఇహ ఐహిక, పంచభూత పొంచభౌెతికం

సూచన *' సమాసాలలో రెండు పదాలకు ఆదిన్వర వృద్ధివస్తుంది; పర్‌ లోక - పారలౌకిక; సార్వకొలిక. రసాయనిక్క సొంవ్రదాయ, నంపదాయిక - ఇవి

వాయు -[ ఈయ == వాయవ్రీయ (వాయుసందింధమైన),

వంశ వంశీయ అస్మత్‌ అవ్మదీయ రాజ రాజకీయ

ప్రాంత (ప్రాంతీయ మడ్‌ మగ్రీయ పర వరకీయ

స్వ స్వీయ్మ న్వకీయ రాష్ట్ర - రాష్ట్రీయ

న

682 పదవి క్షా నం

ప్రాచీ ఖ క్‌ కా (పాఠ్య (ప్రాచీ నందింవమైన) ఇష్దే ఉదీచీ-ఉదీచ్య ఆది - ఆద్య, అంత _ అంత్య,

(గామ ఈన = (గ్రామీణ (పామ సందింధమైన). ఇస్తే

కుల కులీన సర్వజన సార్వజనీన

ప్రాచీ (ప్రాచీన సర్వాంగ నర్వాంగీణ

మాన + ఇక జ మాసిక (నెలకొకసారి వచ్చేది), ఇప్రే

వర్ష వార్షిక న్‌పాహ సాప్తాహిక

పక్ష పాఓక ద్వివర్ష దైవ వార్షిక

దిన రైని షణ్మాస షాణ్యాసిక

శీ 711. నామ బోధిఠ వస్తువు దేనియందు పుట్టునో (కలదో దానివి తెలిపేందుకు నామం చివర ఇత. (ప్రత్యయం "చేరి విశేషణాలు ఏర్పడును, పుష్ప ఖు ఇత బజ్వా పృష్పిత , పృష్పితలత,

వల్టివ వల్లవిత తారక రారకీత

ఫల ఫలిత తరంగ తరంగిత

పులక ప్పలకీఠ శలంక కల౦కీత

ఇటువంటివే కంటకిత్క ముకళిత్క గర్వితు కుముమిత చించితు లజ్జీత, మొదరై నవి,

సూచన :_ పై తద్దికాలు కృదంతమనులనవని (భ్రమించరాదు, కృదంతాలలోను , ఇత _ (వత్యయం వస్తుంది. ఫల్‌+ఇత జు ఫలిత ఇ ఫలించిన

4712, “కూడుకొన్న అనే అర్భ౦ంలో ల = (ప్రత్యయం వస్తుంది. మాంస +ల = మాంసల (మాంనయు క్ష మైన, ఇచ్దె

థీ లీల జటా జటిల పక్మ్‌ పక్ష్మీల

సంక పంకిం "ఫేన ఫేవిల సికతా సికతిల

నామముల నుండి నిశేషణముల ఏర్పాటు 683

శీ 18, వికొర = వ్యాప్తి - పూర్ణతార్థాలలో మయ _ వత్యయం నామ ముల్నవైచేరి విశేషణాలు ఏర్పడును.

న్వర్హ + మయ ఇ స్వర్ణమయ (న్వర్ణవికారమైన)

జల + మయ = జలమయ (జలపూర్షమైన,

మృత్‌ మృణ్మయ దారు దారుమయ వాక్‌ వాజ్మయ

చిత్‌ చిన్నయ హిరణ్య పారణ్యయ _ విస్తు విన్లమయ *

ఒక్కొక్కప్పుడు మయ - వత్యయం ఆచ్చిక్రపదాలమీద చేరడం కద్ద ఉదా "= వీటిమయం, బురదమయం

4,714 తద్దిరాల ఏర్పాటున వివిధార్థాలలోనచ్చే కొన్ని విశష్ట వఠ్యయాలు ఈదిగువ ఇవ్వబడినవి.

కల్ప. కొంచెం తక్కువ, ఇంచుమించు నమానం.

విద్వత్క_ల్చ్ప, గురుకల్బ, మృతకల్ప,

మి, వాక్‌ + మి = వాగ్మి (మాటనేర్పర్రి

దఘ్న, కటిదమ్న జ మొలదింటీ, జానముదఘ్న.

ఇమ, ఆది + ఇమజ ఆదిమ (మొదటి అంకిమ.

చణ. విద్యాచణ (విద్యచేత భ్యాతుడు,

ఆ, వ్యాకరణ + ఆ == వైయాకరణ (వ్యాకరణం తెలిపినవాడు)

సర్వభూమి + ఆ క సార్వభౌమ (నర్వభూమివి పాలించేవాడు.)

క్క విషయ 1 క = విషయక (విషయముగురించిన).

ఇ ఎనకై ఐదవ పరిచ్చేదం విశేషణములనుండి విశేషణముల ఏర్పాటు

4.716. స్వార్భంలో విశేషణంమీద ల - (ప్రత్యయంవస్తుంది. శీత+ల = శీతల. ఇస్తే

లు

మృదుల, పృధుల దిహుళ్ళ మంజుల; పాండు+ల = పాండుర,

శీ 718. వస్తుగుణ తులనలో విశ్రేషణాలమీద తర - తమ (పత్యయాణను ఈయ _ ఇన్టు వత్యయాలును చజేడను

నీ

ఉదా. రఘ - లఘుకర్మ లఘుతమం. (4౨976 [ప చూచేద్తి గురు =

గరియః। గరిమ (4 278 ,ప, చూచేది, రీయః గలను (4 228], )

శీ 717 నంభ్యావాతక విశేషణములమీద తీయ_ధ_మ_ల_తఎి (ప్రత్యయాలు చేరి పూరణార్థక విశేషణాలు ఏర్పడును ఏక_శబ్దంమీద (ప్రత్యయం రాడ్డు ఓకటప' అనే అర్ధంలో “వథమి, “ఆది అనే పదాలు వచ్చును

తీయ - ద్వితీయ, తృతీయ,

ధ - చతుర్ధ, షష్ట,

మ = పంచమ సప్తమ అష్టమ సవమ్క దళమ,

అ = ఏకాదశ ద్వాదశ ఊనవింశ[4అ = ఊనవింళశ,

తమ = వింశతి తను షష్టితమ, శతతమ మొదలై నవి,

షష్టమ, షష్టమ = ఇవి ఆసాధువులు.

4.718. సార్వనామిక వ్రిశేషణాలమీద స్వార్ధంలో ఈన _ సత్యయం వస్తుంది, మామక-[ఈన మామకీన్న ఇటివే తావకీన్మ ఆస్మాకీన యౌష్మేక్‌ణ బాట చలి

శ7184 ఇంతకు ముందు కానిది ఇప్పుడు ఆయినట్టు చెప్పుటకు విశేషణ ములమీదను నామములమీదను కృ-భూ._ధాతువిస్పన్నములై న కరణ-కృత-భవన భావ-భూత (వ్రళ్ళతి (ప్రత్యయాలు పరమవును అప్పడు అయా శద్దిములతుది ఆ-

విశేషణములనుండి విశేషణముల ఏర్పాటు 085 ఆ-వర్షములకు దదులు ఈ-కొరం, ఇ-_ఉ_వర్ణములకు బదులు (మంగా శికాడ్‌శ- వరములు వచ్చును,

ణ స.

దూర-[-కరణ = దూరీకరణ (దూరము కొని దానిని దూరంగా చేయుట) ఇస్తే దూరీభూత్రు, దూరీకృత మొ, మరికొన్ని లమూకరణ, రా భూత, గంగీకృత విద్యుత్మరణ, మొదలైనవి. “విద్యుత్‌ హలంతంి కొబిట్టి “విద్యుదీకరణ” ఆనే నేటి (వయోగం ఆసాధువు.

ఇటువంటి శద్దిములనుండి తత్సమరధాతువులు ఏక్పుడును ఘనీభావ-ఘనీభ వి౦ంచు, ఆం ర్రీకరణ-ఆంధ్రీకరించు, తృణీకొర-తృణీకరించు.

కృ-భూ-ధాతువులు శబ్దిములమీద చేరేముందు కొన్ని యెడలసాత్‌ (పళ్యయం వచ్చును

భస్మశ్గసాత్‌ కృత = భవ్మసాత్కృత (భస్మీభూతు

4 780. కారకముల మీద తద్ధిక ప్రత్యయములు చేరి విశేషణములు నాము ములు ఏర్పడును. ఉదా - కదాచిత్‌ శాక == కాదాచిత్క (ఒకొనొకన్పుడు వంభ వించేదిి.

ప్రాక్‌-తన ఇ ప్రాక్తన ఇట్టీవే అధునాతన్క ఆద్యతన్క సాయంతన, చిరంతన (చిరత్న్రం

తత + త్య 22 త్మతత్య ((అక్కడడఉన్న), దకీణ +త్య ౬ (దాడీ ణాత్య; పళ్ళ్చాత్‌-.(య =పాళ్ళాత్య, పళ్ళాత్‌ + ఇమ = పక్సిమ దిహి గా య= బాహ్య; పున్మ పునః + య = పొనః పున్యఫ పున్మ పున్మ్న+ఇక = పొనః ప్పెనిక.

4,721. విశషణములు మొదలైన పదాలమీద దా _ (శ _ ధా=ళ$ాతేః (ప్రత్యయాలు చేరి కౌరకములు ఎర్పడును వీటికి తెలుగులో వ్యస్త (ప్రయోగం కలదు.

సర్వదా సర్వత్క సర్వధా, దిహుధా బహుళ, విశేషత, వస్తుతః (క్రమశః మొదలైనవి,

686 పద విజ్ఞానం శం722, నేటి వాడుకలో ఒక శద్దంమీద రెండేసి సమానార్థక (పత్యదూల్న చేరిన రూపాలు (పచురంగా ఉన్నవి, ఉదా '- ఏక + య = ఐక్య; ఐక్య + శా = ఐక్యతాః ఇట్టివే ప్రాధాన్యతా పావీణ్యశాా మొదలైనవిం న 4.728 కొన్ని నంవ్య్క్భ్భత తద్దిత (వత్యయాలు ఆచ్చిక పదాల మీద చేరి రూపొలు కనబడుతున్నవిం సని _ పనిమంతుడ్కు వనిమంతురాలు బావిన=_ బానినత్వ౦:; ఎనభె ఆరవ పరిచే ఖదం యూనా ఆచ్చిక తద్ధితములు = నామముల ఏర్పాటు ళ్గ 4,724 అచ్చిక - తత్సమ నామముల. నందింధ వాచరో వోట్లీక్తి మీదమ విశేషణముల మీదను *తనము వర్ణకం చేరి భావవాచక నామములు ఏట్ట్వోడును నామములమీద తనం = వర్ణకం. దొంగ + తనము జ దొంగతనము [దొంగతనం] వియ్యపురాలు + తనం = వియ్యపురాలి తనం అల్లుడు + తనం = అక్రువితన౦, నేర్పరి + తనం == నేర్పరితనం మోనగాడు + కసం ఉ మోనగావి తనం, విశేషణముల మీద తనం = వర్ణకం, చిన్న + తనం = చిన్నతనం, పెద్ద 1- తనం = 'పెద్దతనం॥ పెత్రవం, కమ్మవి + తనం - కమ్మదనం ఇచ్పే, ళం తెల్లదనం, గొప్పతనం్క, చేతకానితనం, అంటరానితనం, ఓర్వలేనితనం, కలుప్పగోరుతన౦, మొదలైనవి.

అచ్చిక తద్ధితములు = నామముల ఏర్పాటు (87 4.725. రికం = వర్ణ కం. కన్నె కన్నెరికం కోడలు కోడరికం కోడం్యటికం చుట్టము చుట్టరికం కూతురు కూతరిక౦ం 4.720. ఇమి = వర్ష కం వాడి వాగిమి వేడి. వేడిమి “ద ఎీదరిమి మేలు మేలిమి చెలి చెలిమి మగవాడు మగటిీమి, 4 797. స్వార్ధంలో ఇక _ ఉక - ఇడి _ ఇతం _ ఇదము _ [వళ్ళ వర్ణకాలు వచ్చును,

ఆరమర ఆరమరిక అగలము ఆగలిక

శ ళు వగ్గనడి నడవడిక దప్పి. దప్పిక శ7265. ఉక = వర్ష కం. చిరుత చిరుతుక నిష్పు నిప్పుక నాతి. నాతుక్న ఎమ్ము ఎమ్ముక (ఎముక) శ./720). ఇడి=*- నరకం.

వ!

తెలివి శతెలివిడి రాపు రాపిశీ వినికి విపికిడ్‌ లేమి. లేమిడి శ.700, ఇతరం = వర్మ్యకం. ఇంపు ఇంసిత౦; బిగి బిగితం; పోరు పోరీఠం శ./781. ఇదము = వర్ణకం, ఒన్న ఒప్పిదము పెల్లు 'పెల్లిదము తన్ను తప్పిదము బెట్టు బెట్టిదము

088 సద విజ్ఞానం

4,702. మిరి--ఇరి - గారం = వర్షాలు,

చలి 4 మిరిజచలిమిరి వాపుశజరి = వాసిరి కొల + గారం ౬ కొలగారం

శ 7088 “కలవారు అనే అర్ధంలో నామముమీద కొడు (గాడు _ వరళం

వ!

వస్తుంది నామముల తుది ము = వర్ణకౌదులకు లోపం కలుగుతుంది.

ఆట ఆటగాడు చెలిమి చెలిమికాడ్కు చెలికొడు

జూదము జూదగాడు విల్లు విలుకౌడు

ఆందం అందగాడు వియ్యము వియ్యంకుడు, వీఠకాడు

శీ 784, శ్రీలింగంలో కత్తె _ గత్తె - వర్ణకాలు వచ్చును

ఆట _ ఆటరకత్తె, ఆటకత్రియ

అందం - అందక త్తె అందగ తె

పని - పవికతె

4.785 కొడు - కతె వఠకాలు తత్సమ శబాలమీదకూడ వచ్చును

అతి రా ళం

హాన్యము హాన్యగాడ్కు హాస్యకత్తె

మాయ మాయగాడు నూయకత్తై

4 780, “కలవాడు? అనే ఆర్థంలోను, స్వార్ధంలోను, ఈడు _ వర్తకం వనుంది

అటమటం ఆటమట్రీడు దుండగం దుండగిడు

బాననం బాననీడు కలరి కలరీడు

ళం ళా

మన్నెం మనస్నీడు త్‌ మ్మత 0 క్‌ మ్మతీడు

శీ 707 వీచతా - ఆదరార్థాలలో గాప - వర్తకం వస్తుంది. జగ్గలుగాడు దాదిగాడు అప్పిగాడు, రాజుగాడు మొ,

ఆచ్చిక తద్ధితములు = నామముల ఏర్పాటు 080 శీ 708 గౌరవార్థంలో పుం - స్తీరింగాలలో గారు - వర్ణకం వస్తుంది ఉదా .. గంగయ్యగారు జానకమ్మగారు, క లెక్టరుగారు, అమ్మగారు ఆయ్యగారు ప! 4 7009, ఇంటి పేర్టమీవ వారు = వర్ష్శకం వస్తుంది, ఉదా, = నజ్ష్రలవారు విళ్వనాధవారు రాంభట్టవారు, ఏకవ్య క్తి సిర్తేశళకంగా ఒక్కొక్కప్పుడు వాడు - వర్ణకం వస్తుంది జాన్‌ స! ఇటీ ఉద్మా .. వజ లవాడు, సరస్వతులవాడు, యు 4740, నామములు విశ్రేషణముల్సు విశ్రేషణబంధములు = వీటిమీద వాడు = వర్ణకం పుంలింగంలో వస్తుంది ఉదా, - పసివాడు, బోయవాడు, మగవాడు కుురవాడు, చారలివాడ్కు చేతకానివాడు కొరగానివాడు, అరవము + వాడు = ఆరనపువాడు (పు _ ఆదేశం) 4& 741 స్రీ నపుంసకలింగాలలో డి _ వర్ణకం వన్తుంద్తి ఉదా, - ఆడుది, చిన్నది చాకలిద్కి పెద్దది మొదలై నవి, శీ 742. దిహువచనాంత శబ్దాలమీద “కలవాడు "కలది అనే అర్థాలలో ఆడు - ఆడి _ వరకాలు వచ్చును, మ! వగలు వగలాడు, వగలాడి మాయలు మాయలాడ్డు మాయలాడి వన్నెలు వన్నెలాడు వన్నెలాడి శి7త0. స్వార్థంలో వాడు ది వర్ణకాలు వచ్చునుః కోమటి _ కోమటివాడు, కోమటిది మంగలి _ మంగలివాడ్కు మంగలిది శీ 744. “చేసేవాడు, *కలవాడు' అనే అర్థాలలో నామములవెనుక అరి = వర్టకం వస్తుంది. చదువు చదువరి నేర్చు. నేర్పరి పిగు పిగరి గడునుు. గడుసరి ళం మీ. 87

థ్ర0 సద విజ్తానం “క శీ 745 ఆరింవనర్షకం కొన్ని తదృవాలలో కనబడు తున్నది, సంస్కృతం లోని కార్ముపత్యయమే తెలుగులో అరి-వర్రకంగా మారినదిం 4 న! జూదము-[-ఆరి ఇ జూదరి (ద్యూతకార జా భవం) సాన్నముశాఅని అ సొన్నరి సొన్నారి (న్వక్షకొర-భవం) కర్మశ్గా ఆరి = కమ్మరి (కర్మకార-భవం కుంభ--ఆరి = వమ్మరి (కంభకొర-భవర్సు ళం లీ పూజ-అరి ఇ పూటారి (పూజాకొర_ళవం) చర్మ-/-అరి 22 చమారి (చర్మకార-భవం) జాల+అరి == జాలరి (జాలికుడ్కు బస్తవాడు శ.740. *రలవాడు, కలది” అనే ఆర్థంలో నామములమీద ఇ-_వర్జకం వస్తుంది ఒయారం-([౧ఇ ఇ ఓయారి; మిటారం మిటారి; బిత్తరం దిత్తరి రాయబారం రాయబారి తాం శకంసి (వళృ్ళతి ళచ్దాలనుండి కంచు మొదలైనవి ఏర్పడినవి. కంచర-కుమ్మురా- శమ్మరంళ స్టైలు ెలంగలో జూతిపరంగా వాడుకలో ఉన్నవి. ఇని కూడ కాంస్యకారా 'శళ్ళతి శబ్ధ వమాలేః ఓడియా మెందలైన [పాళృత భాషలలో కంసారింకుంభ్ధార- సోనారి-పూజారి-కమార శస్టాలం వ్యవహారంలో ఉన్నవి. హిందీలో చమార-శద్దిం ఉన్నది, సంస్కృత *జాల' ళస్ధానికి “జూల” (దంశ్యజకారం) విళ్ళతిం దీన్మినుండి జాలరి వచ్చి ఉంటుంది. “కమ్మరి ళబ్ద్బం పరిణామం ఇలా ఉండవచ్చును. కుంభ కారాఖి పంభారాత్తు కుమ్మురత్ర కున్నురి, *కళంభ ౨- అరి 22 కుమ్మరి అనడం (వ్నకియా సౌలభ్యం కోసమే ఇళ్లే రక్కినవి.

ఆచ్చిక తద్దితములు = నామముల ఏర్పాటు (001 థ్‌ శ 747 కులటోధక శబ్దాలమీద స్తీ బోధకముగా త_ఎత-ఇత=వరకొలు ఇం

వచ్చును

జోయ-[త = బోయత చెంచు శ ఎత జ దెంచెత

చాకలి.[4ఇత == చాకిత మాంశీఎత == మాలెత

పారుడు-,[.త ఇ పారుత గొలత = గొల్లత

ళా ళా

4 768. లేవివాడు' ఖన్నే అర్ధంలో ఇడ్సింవర్హకం వస్తుంది. ముక్కు. ఇడి = ముక్కీడీ (ముక్కు లేనివాడు), ఇప్రే నిగ్గిడి, కట్టిడ్కి పరువిడి, మొదలైనవి కొన్ని విశిష్ట తద్దికములు.

4 740. కొన్ని ఆచ్చికములమీవను, తక్పమాలమీదను, క్వొచిత్కంగా వచ్చే తద్ధిత (ప్రత్యయాలు ఈ దిగువను ఇవ్వడం జరిగింది, ఏటిలో కొన్ని

దారు = కలవాడు జమీందారు బాకీదారు దుకాజణదారు పెట్టుబడిదారు? వాటాదారు. హక్కుద్ధారు వ్యవసాయవారు,

వాలా = కలవాడుం జటా్కా=వాలా రిక్షావాలా

కోరు. దగాకోరు (రగా చేసేవాడు అదిద్ధాలకోరు.

పోతు తిండిపోతు (ఎక్కువగా తినవాడ్రు) (శ్రాగుబోతు పొగరుబోతు పారుబోతు

దాసు. టోపీదాప్కు భంగుదాస్తు పేకొటదాసు

గొండీ. రించగొంకి (లంచం పుచ్చుకొనేవాడు)

గొట్లు, పిసినిగొటు లంచగొట్టు పంతగొటు వాపిరిగొటు

ల యట్‌ ళల స! న! భాయి=నల్టమందు భాయి రాయడు=డాబులరాయడు కోతలరాయడు,

602 పద విక్లానం

ఆము-పెండ్ల ఎ. అము == పెండ్లాము 'పెండ్లము పెళ్ళాముం

గిరి=దివానుగిరి మాష్టరుగిరి కలెక్టరుగిరి

అక్క=వంటలక్కం.

కారిఎనాటకెౌరి

అమారి-చాయలమారి జిగడాలమారి, జిత్తులమారి

ఎనఖె ఏడవ పరిచ్చేదం య్‌ ఆచ్చిక తద్ధితములు _ విశేషణముల ఏర్పాటు

శ 750 అచ్చ తెలుగులో ఆశ్రిత విశ్రేషణములు ఏర్పడే విధాలు, 4 282 కంకి (వనంగాలలో వివరించడమైనది వీటిలోని (వత్యయాలు తద్ధిత (పళ్యయాలు గనుక ఆవి ఇక్కడ స్థూలంగా (పస్తావించబడి నవి,

1. భూన్యం నామమురే విశేషణముగా ఉవయోగ వడును,

ఉదా *మర +, (హన్యం) ఇ మరం, మరబియ్యం (4.282 (వ్ర

క్‌అ= వర్ణకం, పాలు + ఆ = పాఠ పాలతల్లి (4 283 చః

త్రి స - వర్ణకం, ఇనుము +- ప = ఇనువ, ఇనుపదారి (4 న! (వ్ర

శపు _ వర్ణకం, పట్టము ఓపు= పట్టపు, పట్టిపురాణి (4 285 (వ)

ర్స్‌ ఎడు -ఆఅఆ- వక్షకాలు మూర + ఎడు అ మూరెడు మూరెడు దిట్ట కిలోయి + అ = కిలోల రెండు కిలోల వంచదార (4 288 (ప్ర

• ఈ “మారో బర్లకళ శీలార్థంలో వస్తుంది. *ుహామారి (శ్లేగ) తోని “మారి

ఇదికాదుం ఇది సంస్కృత (ప్రత్యయం అయినట్లు తోస్తున్నది, *మృ' ధాతువు పేర ణార్థకం “మారి మారి, 1 ఇ == మారి అంక *ఛచంపేది అని ఆర్థం, *మవహోమారి" అంబే 'ఎక్కవగా చంసేది అని అర్థం చెప్పవచ్చును ఇది సంస్కృృళపదం,

సమాసములు 6008

థ్‌ ఆవ _ ఎర్హకం ఒకటీ + అవ = ఒకటవ శేదీ (4 లికి? (ప్ర)

న్‌ ఇ-వర్ణకం (స్వార్ధం), పల్బన + ఇ = పళ్చివి, పల్చటి (4 9౭80 (ప ్సి

8. ఇ _ వర్థకం మీదు + ఇ = మీది, మీదికొమ్మ; నీరు + ఇ = నీట్‌ సీట్‌కొలువ ఇస్ణే రాతిమేడ్క పంటి నొప్పి, మొదల్లైనవి, (4280 280 (వ)

$) పాటి _ వర్ణకం లావు + పొటి - లావుపాటి. (4 81 (ప్ర)

10. అలి _ పలి - వర్ణకాలు, అందు + అలి = అందలి; లో + పలిజ లోపలి ఆందలి జకులు, లోపళి జనులు (420), 98వ)

ఎనభ్రై ఎనిమిదవ పరిచ్చేదం సమాసములు

శ.75 . పరస్పర అన్వయంకల రెండుగావి ఆంతకన్న 'హెద్చుగాని (ప్రాతి పదిక పదాలు విభక్తి - వైభక్రిక _- అన్యపదలోపాత్మకంగా ఒకదానితో ఒకటి కలిసి ఏకపదిమగా ఏర్పడడమే "సమాసం", ఆలా ఏర్పడ్డ ఏకపదమే. *సమన్త పదం? లేక *ఫొమాసికపదం9 అనబడుతుంది. నంకీపంగా సొమాసికపదమే “నమాసంి ఆవి వ్యవహరించబడుతుంది,. సమాసంలోని పూర్వపదాఅకు స్వతంత్ర స్థితిలేదు. ఆవి నమావగత (ప్రాతిపదికలు చివరిపదం మ్యాత్రం న్వత౦(తంగా ఉండగలదు. ఉదా. - “దండతాడిత భుజంగము, ఈ సమానంలోవి “దండి “తాడిత” అనే మొదటి రెండుపదాలు సమాన్మప్రాలిపదికలు *భుజంగము తత్సమ ప్రాళివదిక. *దండముచేత తాడితమైన భుజంగము' అని అర్థం ఇక్కడ మొదటి 'రెండుపదాలలోను తత్సమాలలోనచ్చే ను _ వర్గకం్య “చేత వైలక్తికం *“ఐని (్రియావిశేషణం లోపించినవి

4 752. ఎక్కువ భావం తక్కువపదాలలో ఇమిడ్చి సంగహంగాొ చెప్ప డమే నమాస రచన్మాపయోజనం, సమాసంలో పూర్వ(పాతిపదికల చివర లుుప్త

604 పద విజ్ఞానం

మైన విభక్తి వైళక్తికాదుల అర్ధం స్యుగ్రాహమై ఉన్నపుడే ఎంత దీర్చసమాసమైనా సుటోధమై ఉంటుంది. నమానగతపదాలను విడదీసి లుప్పవిభక్త్యాడులను పూరించి అర్జం వివరించడమే “విగహంి లేక *వ్మిగహవచనం” ఆనవిడుతుంది. బీనికే “వ్యానవచనం" అఆవికూడాపేప నమాసాలుకాని పదబంధాలలోవి పదములను వ్య_ష్టపదాలు” ఆంటాప, శ 751 (హళోని సమానం అర్హవివరణమే వ్మిగహ వచనం,

వ్మిగహానిక్‌ మరికొన్ని ఉదాహరణలు ; పద్మలోచనుడు ఇ పద్మములవంటి లోచనములు కలవాడు; వంటిల్లు వంటక్రై పర్పడ్డ ఇల్లు; రామలక్మిణులు 2 రాముడును లత్మీణుడును

వ్మిగహవచనంలో వీలయినంతవరకు సమాసగత పదాలనే వాడవలెను, తన్పవిపరి ఆయితేనేతస్ప నమానాక్టకపదాలను వాడరాదు,

4750. తెలుగు శద్దికాలం. నాలుగు రకములు $- తత్సమ _ తదృవ_ దేశ్య - అన్యదేళ్యములు, వీటిలో తత్సమములు తస్ప తక్కిన మూడీంటిని అచ్చతెనుగు లేక ఆచ్చిక పదములుగా ేర్కొనవచ్చును. (0 !4--10 (పం) సమాన టప్రాతివదికలు, తత్పమములు, ఆచ్చికములు = నీట్‌ సమననమును బెట్టి నమాసములిను నాలుగురకములుగా విభజించవచ్చును. 1, సాంవ్కృతిక సమాన ములు, 2 తత్సమ నమానములు, 8. ఆచ్చిక సమాసములు, శ మి సమౌానములు,

4751. సాంస్కృతిక నమానముణు, సంస్కృతభాషలో సంస్కృత (ప్రాతి పదికల నంయోగంవల్ల ఏర్చడ్డవి నంస్కృృశసమాసాలు వాటి చివర తెలుగు (పత్యయాలు చేరగా సిద్ధించినవి సాంస్కృతిక సమాసాలు, ఉదా, ;- దండతాడిత భుబంగః = ఇది సంస్కృతపమాసం; దండతాడిత భుజంగము = ఇది సాంస్కృతిక సమానం,

మరికొన్ని ఉదాహరణలు : “వీజాగానము, (ప్రజానాయకుడు హృదయేశ్చరి, చటుల నిరీక్షణమాలికణు మహోన్నత గిరి శృంగము.

సమాసములు 6095

లై తత్సమ సమాసములా. నమాసంలోని తొలిపదంగావిి మలిపదంగాని లేక రెండునుగాని తత్పమాలయిక్కే ఆ సమాసం తత్సవు సమానం అవుతుంది

ఆచ్చికంకో తత్సమం కలిపిన సమాసాలసంఖ్య హెచ్చు; చలికాలం, వెన్నెల ర్మాతి ముల్టోకములు, ఆంపళయ్య, నలుదిక్కుల, నరేగ్‌యో వివేదిక్క ఫిల్ము నంగీతం, హొటలు భోజనం, విమవీథి.

తత్సమంతో ఆచ్చికం కలిసిన సమాసాల సంఖ్య తక్కువ వాననవియ్యం, మిద్ధితక్కువ, మాయలేడి, పట్టపురాణ్‌ మంథతిహోదా,

తత్సమంతో తత్సమంకలిస్పి యేర్చడ్డనమాసాలు పట్టపుదేవి మాయలోకం

సూచన - సీతభర్త, రామున్సిభార్య, గురువుటోధన __ ఇవి సమాషాలు కావు వ్యస్త పదములు కలిసి డుర్పడ్డ పదబింధములు (ఉప్తలు వీటిలోని పూర్వసదముల్ప్స సంబంధ విభక్తి రూపములు ఇక్కడ (పత్యయ లోపం లెదు, ఉక్రిలో పదాలకు ఏక వదత్వసిద్ధిలేదు, ఉక్తిలోని రెండు పదముల లొలి అచ్చుల

అతి

మీదన్సు న్వరాఘాత౦ం ఉండడమే ఇందుకు విదర్శనం. సమానమైతే రెండవ పదం తొలి అచ్చుమీద న్వరాఘాతం ఉండదు పైని ఇవ్వబడిన సమాసాలను చదివితే ఈ విషయం విదితమౌతుంది.

శి. ఆచ్చిక సమావములు, కేవల ఆచ్చిక పదముల నంయోగం వల్ల ఏర్ప డ్లవి ఆచ్చికనమాసాలు, ఉదా .- కనువిందు. పలువరున, మాటనేర్చరి పెద్దపులి అన్నదమ్ములు వేపాకు ముక్కంటి, 'పెంపటిలు, రైలుబండి హొటచుతీ౦డి, మోటరుకౌరు తికుగుడుకీలు

సూచన - 1, పయ ఉదాహరణలు సమాసాలు అనుటకు ఏకపదత్వ విద్ధి ఒక్కటే (పదిలకారణం, చదివేటప్పుడు రెండవ పదం తొలి అచ్చుమీగ స్వరా ఘాతం ఉండదు, సెక్కింటిలో తొలి పదాలకు స్వతం్యళ పమోగం వాడ ఉంటుంది; ఆచ్చికాలలో పమానప్రాతిపదికకు, వ్య ప్రపదానికి ర్హూసంలో భేదం ఉండదు; కనుక ఒకొక్క ఉదాహరణ సమాసం అవి నిర్ణయించుటకు *న్టోరా ఘాతం” మొదలైన కారణాలు ఆధారాలు. *కనువిందు' లో మొదటి పదం ఆయిన “కను శబ్దానికి “కన్నులను అనే అర్థం చెప్పి ఆది సమానం అని నిర్ణయించ

(690 పడ విజ్హానం వద్చును, 4పలునరుసి లోవి *పణుి శచానికి “వళ్ది అనే బహువచనార్థం చెస్పి ఆది సమాసం అని నిర్ణయించ వచ్చును. “వెద్దపులి" అనే సమాపంలో తొలి పకం ఆయిన “పెద్ది అనే విశేషణం తరవాత విభక్త్యాదుల లోపం లేడద్రు అయినా “పెద్ద పులి ఒకజాతి పృలిని తెలపుటక్రై ఏర్పడ్డది. కొబట్టి ఆచి ఏకపదం సమానం పలి లోని తొలి ఆచ్చుమీద న్వరాఘాకం కూడలేదు. ఇళ్లే తక్కిస సమాసాల విషయంలోను అవి వమానములనుటకు గల కొరణములను ఊహించుకొ నవచ్చును

సూచన =. 2 అన్య దేళ్య పదములు ఆచ్చ్భికములలో చేర్చబడినవి

4 మశ సమాసముణు_ (సంస్కృత సమాస (ప్రాతిఎదిక లతో అచ్ళీక పదములు చేరి ఏర్పడ్డవి, (ప్రత్యయాదిలోపం కల అఆచ్చిక పదములతో తళ్ళ మములు చేకి ఏర్పడ్డవి మిశసమాసములు ఆనబడుస్తు ఇటువంటివి స్యవహారంలో (పచురముగా ఉన్నవి,

సమాన (ప్రాతిపదికలతో ఆచ్చిక పదమాలు చేరి ఏర్పడ్డవిం

(పాణగొడ్డము లోకవాడుక గజరఈతగాడు

దినవెచ్చము ఆధికదిగుబడి కుష్క్టదండుగ

ఆర్థికవనరులు ఉత్తమఇల్లాలు వై ద్యసలహా

ఆచ్చికొలతో తశ్సమాలు చేరి ఏర్పడ్డవి,

పచ్చకర్చూరం చట్టసమ్మతం ముమ్మరకొర్య(క్రమం

రైతాంగం ఎన్నికో ద్యోగి 'సేద్యనమాచారం

పై ఉదాహరణలలో తొలి పదంలో పెష్కచోట్ల (ప్రత్యయలోపం కనిపిస్తు న్నది, ముమ్మర = ముమ్మరమైన;ః చట్ట నా చట్టముచేత, “రై తాంతము, “ఎన్ని కోద్యోగి ఆనే సమాసాలలో స౦స్కల్భృత సమాస సంధి కలదు రైతు (ఇ వైఠ) + అంగము = శెశాంగము ఎన్నిక ఉద్యోగి ఇ ఏన్ని కోద్యోగిం

1.సూచన;- ఎవ్నికల ఫలితాలు, రాజుల పొహేలు, ఆ స్తిపంపకం, సినీమా [పదర్శనం, డబ్బుసంపాదన __ ఇత్యాదులు పదబంధాలు గాని సమాసాలు కొవు

సమాసములు (307 వీటిలోని తొలిప్రదాలు సంబంఛ వాచక వభ క్తిరూపాలు, వ్యస్తవదాలు. వీటికీ ఏక పరత్వ సిద్ధిచేదు, రెండవ పదం తొలి అద్బుమీవి స్వరాఘాతం ఇవి వ్యస్తపదాలు అనుటప జర నిదర్శనం

సూచన 2. ఇష్టానుసారంగా. మ్మిశ్రనమాసాలు కల్పించరాదు.. క్షీరార్డన కూతురు సుందరపూదోట్క రచనాసౌగను _ ఇటువంటి నమాసాలు ఆసాధువులు* లోకవ్యవహారంలో (ప్రదుకముగా కనబడుతున్న మ్యిశవమానములనే సాధువులుగా (గ్రహించవలను

సూచన 3 ఆనేకమెంద్కి ఆనేక ఇళ్ల అనేక ఇబ్బందులు. భారత ౨టగాళ్ళ జట్టు పకమకొంగ్య రాక*మయవైదీ _ ఇటువంటి ఉక్తులు ష్థూ లదృష్టికి మిశసమాసాలవల గోచరించిన్మా సూక్ష్యంగా పరిశీలించితే ఈ ఉక్తులలోవి రెండన పదం తొలి అచ్చుమీదకూడ స్వరాఘాతం ఉండడంవల్ల ఇవి వ్యన్దవదాలు కాటోలు అనే ఆభ్నిపాయం కలుగకమానదు విజానికి ఆనేక్క భారత్మ పరమ్మ రాజకీయ - ఇత్యాది పదాలు నిత్యవ్యవహారంలో పెక్కు, పెద్ద, చక్కని ఇటువంటి పదముల వలె. అస్వతం్యత విశేషజణములుగా (వయుక్రమౌతున్నవి; ఉదా, _. అనే మార్గాలు భారతవైమానికులు, పరమదుమ్తుడ్డు రాజయకీసిద్ధాంత౦, మొదలై నవి, పీటితోను రెండవ పదం తొలిఆచ్చుమీద న్వరాఘాతం వృష్టంగా వినిపినుంది. కనుక అనేక (ప్రభృతి నంస్కృృత సమాన్నప్రాతిచదికలకు అవే తత్సమాలు ము = (ప్రక్యయరహితమైనవి)ి అవి చెప్పితే పై ఉకులు సమాసాలుకావుు పద బంధములుమాత్రమే అని తేలుతుంది “అనేక ఇచ", మొదలై నవాటితోపాటు, “అనేకమార్గాలు” మొడ్నలైనవికూడ వ్యస్రపడఘటితోక్తులే ఆని విర్ణయించవచ్చున్ను

శ.754 వ్యి క్రివాచకనామములు కేవల సంజ్ఞలు మ్థా్యత్రమే- వాటిలోని పదా లకు ఆర్ధ్మపారాన్యం లేడ్కు అవి ఏభాషకు చేందివదైన్నా ఆచ్చికములైనా, తత్సమను లైనా, ఏ అర్థం కలవైనా ఒకదానితో ఒకటి యధేచ్చముగా పెక్కు వర్ణ వికారములతో సమస్లించి ఏకపదముగా ఎర్పడి వ్యక్రులమ, దేశనదీ పర్వతాదులను పేర్కొనే నంజ్ఞలుగా ఉపయోగవడును. 4 “రామకృష్ణారెడ్డి” అనే పేరుగల వ్యక్తికి

• సమస్తపదములైన వ్య క్తీవాచక నామములను నరించి (టొఢధవ్యాశరణాదుఅలో వివరించబడిన నూత బాహుళ్యం ఆనావళ్యకం, ఈ సమాసాలకు ఆసాధుక్వ (పసి లేదు

88

696 పద విజానం చో ఆ సంజ్ఞ లోవి మూడుపవముల అర్థంతో సందింకంచేదు ఆతడు పురాజపురుషురైన రాముడుకాడు కృష్ణుడు కొడు, రెడ్డి జాతికీ చెందినవాడు కూడ కొర వోఎచ్చును. ఆ పేరు లోకులు అతనివి గుర్తించుటక్తై పెబ్దబడిన సజ్జ మాత్రమే కొన్ని న్య క్తివాచక నామములు * రామారావు, రావయ్య రామికెకి ణి సుబ్బావధాని మబ్బిలక్ష్మి నుద్బిన్న శాస్తి, సుద్చి సెట్టి అత్మీనరనయ్య,వెంకటావు, రామచర్శద్రరావ్‌ , దక్షిక్శొఫిక మిసిసివీనద్కి రాశిప్రస్వత గేజ్‌ పర్చృయవృ కళాశాల వంటివి ప ఎనఖై తొమ్మిదవ సరిచ్ళే “చ” *$ చలా స తత్పురుష సమాసం శీ 755. వమానగతవదముల పరస్పర ఆవ్వ మయమును బట్టి సమానములు ఆరు రకములు, కే] తత్పురుష _ 2౭ కర్మధాశయ - 8] ద్విగు - శ] ద్వంక్వ -_ 5) దిహ్మనీపా = క] కారకీభాన - సమాశములు ఒకొక్క రకపు సమాసం లకజం ఈ దిగువ (సనంగాలలో విరూపిత మైనది శీ 706. ఉత్తర పదార్థ (ప్రధానమైనది, అంపే సమాసంలోని రెండు పదాల లోను రెడపవదం అర్థం (ప్రధానంగా కలవి తత్పురుష సమానం అశదిడుతుంది మొదటి పదం అీతమై ఆధికొరి పదమైన రెండవదావి పై ఆధారపడి ఉంటుది, దీనిలో తొలి పదం తరువాత తరచుగా సంబంధవాచక, కర్య్మవాచకి, కౌరకవాచక- విభక్తి (పత్యయాలలో ఏదో ఒకటికొని కారకీయ వైభక్తికం కొని లోపిస్తుంది రెండు. పదాల విభక్తులు భిన్నములు కావడం వల్ల సంస్కృత వ్యాకరణాను సారంగా దీవిని వ్యధికరణ తత్పురుష సమాసం అంటారు, రెండు. పదాలు రెండు భిన్న వస్తువులను టోధించడ మే ఈ వ్యధికరణ తత్పురుష లక్షణం. “రాజకుమారుడు అనే నమావంలో *రాజ' శబ్దం (రాజూ, రాజుయొక్కం-) పంబంధవాచక విభక్తి “కుమారుడు నామవాచకి విభక్తి; ఈ పదములు భిన్న

తత్పురుష సమాసం (00 భిన్న వ్యాక్తిటోధకములు, కనుక ఇది వ్యధికరణ తత్చిరుష సమానం “వృక్ష పతితం? ఆంటే నృక్షమునుండి పతితమైనది' అవి వ్మిగహం వృక్షం వేరు పతితమైన వస్తువు పూవు, పండు లేక ఆవ) వేరు; కనుక ఇడి రూడ వ్యధి కరణ తత్చురుష సమాసం. సంక్షిప్తంగా తత్వరుషం” అం'పేనే *వ్యధిక రణ తత్పరుషం” అన్నమౌట

తత్పురుష సమానంలోని తొలి పదంలో లోపించిన విభిక్తి (ప్రత్యయ య వైభ కికములిను బిట్టి ఈ నమాసంలో (పధానంగా మూడు ఉవపలేదములు కలవు, ఆవ ఈ దిగువ వివరించబడినవి సంబంధ తత్పురుష౦.

4 "57. సంబంధ వాచక విభక్తి లోసం కలది సంబంధ తర్పురుష సమావం, ఈ సంబంధములు బహుపకారములు స్వస్వామి అంగాంగి కర్తృత్వ కారణ, జన్యజనక, ఆధారాధేయ, 'సేవ్యసేవక్క గుణిగుణ్క బాంధవ్య (వయోజన, మూల్య, ఫరిమాణ, కౌల వయః ___ (పభ్ళతులు (4 862 (వు). అనేక విభక్షి- వెభకికము9 అర్రములు ఈ సంబంవ విభక్తికి కలవు కొవున కొన్ని కారక కవి వాన్‌ ప! అనాటి తత్పురుష నమాసాలు నంబంధ తత్పురుష సమాసొలుగా పేర్కొనడం తవ్వుకాదుం

దశరధ ప్వుశతుడు = దళరథువి ప్యుత్రుడు (జన్య జనక వందింధ౦)

కాళిదాస నాటకములు = కొళదాసుని వాటకములు (కర్త త్వం)

చోరభయం = చోరుల సందింధమైన భయం (కారణం)

మరికొన్ని ఉదాహర*లు సేనాధిపతి, మాతృప్రేమ, జగదీశ్వరుడు, (ప్రభుత్వ శాసనం, కుమార సంభవం, ప్రీతావివాహము, కవికల్పవ్య (గ్రంథరచన లోక రక్షకుడు, పుప్తక శతము కొవ్యసంచకము, ఇవి పాంస్క్భృతికములు,

ఆచ్చికముళలు , మళపట్టి మబ్బుతునుక్క కనుగవ, వలువరున్య నూతిసీరు,

మ్మం = వైద్యసల్షహాం తత్పమం * దొంగభయం,

700 పద విజ్తానం నూచన 1) సంబంధ వాచక విభక్తి లోపం 4 గాని ఏ3 పదత్వసిద్ధిగాని లేనివి సమాసాలు కావ్స్వ, ఆవి పదదింధములు మాత్రమే, ఉదా _నా యిలు రాముని పుస్తకం, గృ్యురం తోక పుస్తకం వెల బెల్లం రుచి, సవ్వుల వానన, మొదలై నని వీట్‌లో సంబంఛవాచక విభక్తి _పత్యయం ఉన్నది పైగా రెండు పదాల తొలి అచ్చుల మీదను న్వరాఘాతం ఉన్నది సూచన వ) నామంతో వైభక్తికం కలిసి యేరృడ్డవి పదబంధములే సమాన ములు కొవ్ఫ చెట్టుమీద నూతితలోవల ఊరి వెలుపల ఇంటిలోన్ని నా దిగర ళ్‌ ఫీయెడల, కవులయంద్యు రాజువంట్సీ మొదలైనవి. కర్మతత్పురుషం * 4"”58 పూర్వ సదంలో కర్యవాచకి విభక్తి లోఎం ఉంపే అది కర్మ తత్పురుష సమాసం అవుతుంది ఉదా _ న్వర్శసాప్తుడు, = స్వర్గమును ప్రాప్తం గ అతి చిన వాడు (పొందిన వాడు, రనపిపాసుడు = రనమును పానము చేయ గోరే వారు ఊహాశీతము = ఊహను ఆతి కమించినది వైవి సాంన్కృతికములు ఈ దిగువవి ఆచ్చికములు నెలతాల్చు = నెలను తాల్చినవాడ్కు ఈశ్వరుడు గాలిమేతరి __ గాలిని మేపేద్తి పాము చత 4 ఫూర్వ వ్యాశకరణాలలో విభక్తి (వణాళిక జీరు వాటిలో (పథమాది విభక్తులు "శీర్కొనబడినవి. చాని [వకారం ద్వితీయాది కత్పురుషు సమాసమాలం చెప్పబడీనవి ఈ బన్చకరణంలోని సంబంధవాచక విళక్సీ ఫూర్వవ్యాశరణ వస్టీవిధ క్తితుల్యం. యొక్క" ప స్త్రీీతత్యయంగా చెప్పి పూర్వవ్యాశరణ కర్తలు *నా యిల్లు) మొదలైనవి సమాసాలు అన్నారు. నిజానికి “యొక్క (వఠ్యయం కాదు, *నా యిల్లు మొదలైనవి సమాపాలు కావు వ్య స్తపదఘటితములైన ఉక్తులు *నా” మొదలైన “యొక్క రహిక రూపాలే సంబంధవాచళ విళక్తిరూపాలం (43858 - 350 (వం)

• సంస్కృత వ్యాశరణానుపారం ఇటువంటివి ద్పితీయా తక్వరువ సమాసారా, ఫూర్వవ్యాశరణాలలోను వీటిని ద్వితీయా తర్పరుషుములుగా పేర్కొని “నెలతౌలుపు మెం లిన అచ్చిక = ఉదాహరణలు ఇచ్చినారు. న

తత్పురుష సమాసం 701 కొరక తతుర్చుషం :

శ 759. పూర్వ పదానికి ఉత్తరపదంతో కారకాన్వయం౦ ఉం'కే అది కారక తత్పురుష నమాసం అవుతుంది. పూర్వపదంలో కారకవాచక విభక్తి = వైళక్సి కొదుల లోపం ఉంటుంది. (క్రియాన్వయం కల కరణ _ కర్రృత్వ _ నిమిత్త - [వయోజన - ఆపాదాన - హేతు - నిర్ధారణ - అధికరణ - (పభృతి ఆర్హములు గల విభక్తి వ్రైభక్రికములసు వ్యిగహ వచనంలో పేర్కొనవరెను కారకములకు తరచుగా (కియలతోను, విశేషణములతోను అన్వయం కమక అెండప వదం యుగ్మభాషాభాగమైన (క్రీయాజన్యపదం (కృదం కం) కాని సాధారణ విశేషణం కాని కావచ్చును, సాంస్కృతిక ఉదాహరణలు ,

శరాహతము == శరము చేత ఆహతము కివి రచిశత్రము == కవిచేత రచితము, భగవిదర్చితం = భగవంతునికి ఆర్భిశం పదవీచ్యుతుడు == ప్రదవి నుండి చ్యుతుడు- ఆకొళ పతితం = ఆకౌశంఘండి పతితము (పడినది, లొగ పీడితుడు = రోగము వల్ల పీడితుడు. పండిత (శ్రేమడు జు పండితులలో

న! లేస్తుడు జలమగ్నము = జలమునందు మగ్నము.

వై ఉదాహరణలలో మొదటి పదము కారకి వృత్తము కలిగి ద్వితీయ పదముతో ఆన్వయిస్తున్నది కినుక ఇవి కారక తత్ప్సురువ సమాసములు 1 ఇతర ఉదాహరణలు .

బుద్ధి తక్కువ == బిద్దిచేత తక్కువ ఆయినది (శత్సమం)

మాట నేర్చరి = మాటలలో నేర్చరి (ఆచ్చికం)

అన్ను మిన్న = అన్నులలో మిన్న (ఆచ్చికం)

వరద బొరితులు = వరదల చేత బాధితులు (మిశ్రం)

1. సంస్కృతంలో ఈ సమాసమూలు రృతీయా _ ఛతుక్ట్సీ = కతచమో - మప్షీ అ న్నప్తమా - రత్వరుషములం గా పేర్కొనబడినవి

"02 పద విజానం షా

మఠికొవ్ని సాంస్కృతిక కారక తళ్చురుషములు . అగ్నిదగ్ధము జల శూన్యమ్ము విద్యాహీనుడు, శ్రీయక్రుడు, రోగముక్తుడ్కు శిరోధార్యము.

4 700. రెండు నామముల సంయోగమువల్స కూడ కొన్ని కారకతత్పురుష సమాసములు ఏర్పడును

గంగాష్నానము =గంగయందుస్నానము దేశభక్తి = దేశమందుభక్తి, ఆకాళ వతనం = ఆకౌళమునుండివతనం వనభోజనం =వనములో భోజనం 4చోరభయమా = చోరులవల్లభయము ,ప్ముతశోకం = పృుతులమూలానళోకం, విద్యాలయము విద్యకొరకు ఆలయం జ్వరాషదంజజ్వరానికి బొషధం ఉప పద తత్పురుషం:

శ 761 కొవ్ని (ప్రాతినదిక శబ్ద్వములతో న్వత౦త స్థితి లేని కృదంతములు

న! న! చేరి ఏర్పడ్డ వమాసాలు ఉపపదతత్సపషములు. వీటిలోవి తొలిపదం “ఉపపది౦ , కుంభ+కొర = కుంభకొర (పంభకారుడు) = కుంభములు చేసేవాడు కుమ్మరి. “కుంభి ఉపపదం. "కారి ళద్దిం “కి ధాతునిష్పన్న మైన అన్వత౦్యతళద్దిం మరికొన్ని; మధుప జలద ఇట్టి సమాసాల ఏర్పాటు 4.856 (వ లో విశదీకరించ బడినది. ఇటువంటివి సాంస్కృృతికములు. ఏక్రదేశి సమాసం:

శ,702, నామటోధిత మైన వస్తువులోని ఒక భాగమును తెలిపేపదం పూర్వ పదమై ఆనామంతో కలిపి ఏర్పడ్డ సమానం ఏకదేశసమానం అనదిడును ఇది కూడ ఒక తత్పరుష భేదమే

పూర్వకాయము = క్రాయముయొక్క పూర్వభాగ౦, మధ్యాహ్నము == అహము (పగట్సి మధ్యభాగం; కొనచేయి = చేతికొన, శేషరాాతము = రాత్రి శేషభాగం నడురేయి = రేయినడిభాగం సామేను (వగముష్లా మేను ఇ మేనిలో సగభాగం; అరగన్ను జ కంటిలోఆర. వక కనక కక య అ వనకన తన

• చోరళయము- ఇది సంబంధ తర్వరునముగా "పేర్కోోనబడినది (4576 ) శిండువిధ ములంగాను చెప్పవచ్చును.

తత్పురుష సమాసం 708 కొన్ని విశిష్ట సాంస్కృతిక తత్చరుషములు శ.08. (తిపద తత్చురుషం అఆ+కిం+ చన ఇ అకిచన (== ఏమీచేవివాడ) అ+కుత్క+ భయ == అకుతోళభయ “దేనివల్దిను భయం లేనివాడు) పాది సమాసం. (ప+పితామహ నా (ప్రపితావహ (ముత్తాశ్ర తొంటైయవ పరిచ్చేదం కర్మధారయ సమాసం శీ 764. తత్పురుష సమాసంవలి కర్మదారయం హడ నమావంలోని ఉత్తరపద౦ ఆర్ధం (వధానంగా కలది ఇడి తరచుగా విశేషణంతో నానుం కలిసి ఏర్చడ్డ సమాశం, తొలిపదం ఆతం, రెండవది ఆధికొరి. తత్పురుషంలోని రెండుపదాబను రెండు భిన్నవస్తువులమ బోధించగా కర్మదారయంళోన రెండు పదాలును ఒ కేవస్తువును బోతంచును, ఇదే వీనిముఖ్యలక్షణం; కొవుశ దీవికి సమా నాధికారణ తత్సరుషం అనేపేరుకూడ ఉన్నది 2 (4.218 పనంగం, దావిలోని పాదిటీక చూచేది ) న ౩ సంస్కృతంలో నామం యొక్క లింగవిళక్సి వచనములే చానిని వ్యకృవరిచే విశేషణానికి కూడా ఉండితీరాలి. కనశనామం చానివిశేషణం సమానాధికరణవణలం, లింగవిళక్సీ వచన సమానత్వమే పామానాధికరిణ్యము- ఈ నికుముళల తెలుగుకు వర్తించదు తెలుగు విశేషళాలు లింగవిభక్సి వచనరహిరములు. విశేషణ-నానముల ₹ండింటి వీకవస్తుబోదళర్వమే పాొమానాధిక రణ్యముగా (గహించవ లెను,

04 పద విజ్ఞానం శ 7085. సంస్కృతంలో కర్మధారయ సమాసాలలో ఉత్తరవదమైన నామం ఏలింగమైనా పూర్వపద మైన (ప్రాతిపవిక విశషణం ఒకే. రూపంతో ఉంటుంది విగ్రహంలోనే నామలింగమును బట్టి విశేషణ రూపం మారుతుందిం! ఉదా - సుందర పురుషులు సుందరనార్హి సుందర గృహము, మహారాజు మహారాబ్హి మహాభాగ్యము కీ అచ్చతెనుగు విశ్రేేణముల వరెనే ఈ సాంస్కృతిక సమాసాల లోవి విశ్రేషణములును అన్ని లింగములలోను ఒకే రూపుతో ఉ౦డునుం కర్మధారయంలోవి ఉపభ్రేదములు ఈ దిగువ (పనంగాలలో వివరింపదిడినవి, విశేషణ పూర్వపదకర్మ ధారయం ః 4 706. దీవిలో తొలిపద౦ విశేషణం రెండవది నామం, ఉదా ,. ధవళ వన్హము == ధవళమెన వస్త్రము, మరికొన్ని , విశాలఫాలము, వికసిత కుసుమము మధుర పానీయము ప్రరమాసందము, మహాభాగ్యము ఇ ఉత్తమనటిం ఇవి సాంస్క్య్భృతిక ముల్లు ఆచ్చికిములు , పెద్దపులి = పెద్ద +- పులి (ఒక జాతి పులి], చిరుతిండి== చిరుత + తిండి, తెల్టగ్యురం = తెల్లపీ + గరం, లేమాని = లేత + మాని. 4 ళం 4 187. సంఖ్యావాచక విశేషణ పూర్వవదములైనవి కూడ ఈ శేణీకి చెందిన కర్మ ధారయములే. సొంస్కృ్భృతికిములు. ఏకదినము, (తిలోకములు. చతుర్వేదిములు నవ్యగవాములు, దశదిశలు కత్మకతువులు, సహ్యప్రనామములు, 2. సంస్కృత ఉదాహరణలం. నుందరపురుసైకి జ సుందరాః ఫురుహిః (విగ్రహం) సుందరనారీషు = సుందరీషు నారీన్కు నుందరగృహోణి = సుందరాణి గృవాణిం

• “మహో కబ్బం అన్ని లింగమాలలోను వచ్చునుం నపుంసక లింగముల ముందు శన్వవ్హశి శళ్టానికి బదులు మహత్‌ 8ిబ్ణం వాడుకలో ఉన్నది. మహ ద్భాగ్యమాూ మహ మైళ్వర్యమూు మహచానందమూ, మొదలైనవి ఇవి సంస్కృత వ్యాకరణానుసారంగా ఆహాధువులే ఆలంనా తెలుగులో వచుర (వయోగం కలవి.

కర్మ ధారయ సమాసము 705

తత్సమ - అచ్చికములు, ముల్లోకములు అ= మూడు + లోశకములు;

ముదగముళలు ఇ మూడ్తు+ ఎగములు సయగడలు ఎఎనాలుగుకడలు ఇరువైపులు= ౩ండు + వైపులు, పంచసిగలు (మిశసమాసం) = పంచ+సిగలు,

4,68. పూరణ నంభ్యావాచక విశేషణ పూర్వపదమువైన సమాసాలు కూడ కర్మధారయమువ. సాంశ్క్య్బృూతికములు (పఠమస్థానం, ద్వితీయ దివసం పంవమచేదం్క ఏకాదశ పరివ్చేదం, వింశతికమళశాబి.

న!

సూదన మూమళోకముఐణు నొలుగుకడలు, పదిదిష్కలు మొదటి బహు ఏతి, నూరవజయండి __ఇవి సమాసాబణుకావు పదదబంధములు (4 771వ)

4.709. న్వతర్మత (ప్రయోగం లేవి కొన్ని విశేషణ ప్రాయము రైన ఉపవరలతోను ఉపసకకల్చ్బములైన నంవృృతావ్యయిములతోను నామములు

ళ్‌ శి సూల చేరి కర్మధారయ సమానములు ఏర్పడును

సుజన దుర్గంధ కుప్ప త్ర, కిదాచార కాపు చికకొల, పురాతత్త్య, నిరాశా అధోగతి, ఆంశర్యుద్ధ, నానాతొక్రి ఎసర్జ్హన్య, (ప్రాతఃకాల, సన్మార్గ స్వదేశ వ్రళృతులు (4625 ట్ర 028(ప్ర )

4 770, "అన్యం అనే విశేషణం అర్హంలో నామముల వెనుకు *ఆంతర? శబించేరి కర్మధారయముణ ఏర్పడును గాము + ఆంతర జ గాాిమాంతర

మ! (=౪ి న్యగాామ) మరికొన్ని నామాంకర్క జొత్యంతర రూపాంతర్య పాఠాంశర్క గత్యంతర (ప్రభృతులు

*అన్యజేశమునకు వెళ్లినవాడు" అనే ఆర్హంలో “గీశాంతర్లతుడు” అసొధుపు,

దేశాంతరగతుడు' అనవలెనుం

4 "71. ఆచ్చిక-అిన్వతం్యత విశేషణములకు నామము? ముందే ప్రయోగం; ఆవి లింగవిభక్తి వచనశూన్యములు. కొదిస్టి నామం ముందు విశేషణం ఉన్నంత మాత్రాన వాటి కలయికవల్ల సమాసం ఎర్చడుతుంది అనిచెస్పజాలము ఏకపదత్వ సిద్ధిలెనివి విశేషణబంఛములు మత్రమే శ.16%, ?865ప లోని ఉదాహరణలలో వఎలోపావల్సు. వెండఎపదం తొలఆచ్చుమీవ న్వరాఘాతం లేకపోవుట, అవి

|!

89

706 పది విజ్హానం

సమావములనుటకు విదర్శనములు “పెద్దపులి సమానమే కొని *ఒక పెద్దపాము? సమానంకాదు, దీవిలోవి మూడుసదాల తొలి అచ్చులమీదను స్వంఘాతం కలదు, చదివే తీరుతో అవి వ్యనస్తపదములు ఈఏ స్ఫురించక మానదు, కనుక అది పద బంధం. ఒక పదబంధంలో ఎన్ని విశేషణములైసా ఉండవచ్చును.

వమాసములు కొని పదదింధములణు , తెల్లని గులాబీలు, చక్కని అవు ఇద్దరు మనుమ్యులు, కొంకధనం్క మూరెము బబ పూర్వపు చర్విత్క పెద్ద పెద్ద భపనములు, చలిని తియ్యని పానియములు ఈ పూలత్రోట్క్య ఏ (గామం ఎన్నఎ ఏడు పదన రోజు,

న్వతంత విశేషణముల మీద “ఐని మొదలైన పడములు చేరిన శక్తులతో నామములు కలియుట వల్ల ఏర్పడ్డవి నామబంధములు కాని సమాసములు కౌవు ఉదా *- ముసలివాడ్రైన అచ్చన్న (4 221 228 226 వ చూదేది)

క్రియావిశేషణములతో నానుములు చేరి ఏర్పడ్డని పదబంవముచే కాని కర్మధారయ సమానములు కొవు. ఇట్టి ఉకులలో అన్య పదములు కూడ చేరి ఉండవచ్చును ఉదా _ నేను రచించిన మొట్టమొదటి కావ్యము; నిన్న మా యింటికి వచ్చిన అతిథులు

(కీచూ విశేషణ పూర్వక నామ బంధములకు 108, 84, 85 (వ చూచేది)

శీ చిన్నయనూర్వి. బి, నీతొరొమాచార్యులు మొదలైన ఫూర్వవ్యాకర్తలు సుదీ ర్హృమువైన పదజంధమాఅను సమాసముఆగా ఫానించారుం

1. శర్మ భారయము (త్రిక - (న్ర్రీసమ - ముగంత ధాతుజి విశ్లేషణ ఫూర్వపదం బయి యుండు. అచందమూ వాడి మాట, బెడిదపు టడిదము మడి-వెడుదడములు. (హాఅ న్యాశరణం)

&) కర్మాదులకు (వాధాన్య వివకష్షయందు ధాతుజ విశేషణంబులం కర్తతో డం బోలె చానితోడ సమనీంచ్చు రాముడు రక్నీంచిన భృత్యుడు్యు రాముడు _వాలి'నేనీన చాణమ్యూ మెందలైనవి. (చాఆవ్యాశరణం)

(శేషం తరుబాతి పుటలో)

కర్మ ధారయ నమాసము 11 విశేషణోభయపద కర్మధారయం ;

4 778, ఏక్రవస్తుటోధకములై న రెండు. విశ్లేషణములు కలిని ఏర్పడ వమానం ఇది, *గానం మృదు మధురం అన్న వాక్యంలో “వృదుమధురము అనే పమాసంలోని మృదు? *మధుక నే రెండు విశ్లేషణములును *గానముూి అనే నామమును వ్యక పరచును ఈ సమానం వాక్యంలో పూరకం.

మరికొన్ని ఉదాహరణలు _ జీవన్మృతుడు, స్నాతానులిప్తకు శ్యామ సుందరుడు, బుప్తోత్రితము ఉచ్చనీచము, సీలలోహితము, ఇవి సాంస్కృృతికములుం

అనాన్‌ ద్లు

ఆచ్చికములు నిడువాలు చూపులు = నిడుప్పు వాలు ఆయిన, నును మత్త (పానుప్పు = మన్నవి, మెక్తని; లేనిపోని వచ్చీరాని, కనీవినవి, కూడీ కూడవి పెద పెద తియ్యతియ్యని; ఆఅఆమౌ

౧ ౧ నామ = ఉభయ పద కర్మధారయములుః 4 778 ర0డు నామములు కలిసి యేర్చడ్ణ్గ ఈ సమానం ఒక్రేవ్యక్తిని గావి వసువునుగాన్ని బోధించును రాజ బుషిజరా జర్జి (రాజు, బుషి ఆమిన వ్యక్తి) విద్వశ్యావి (విద్వాంసుడు కవి ఆయిన వ్యకి ) హరి ఇచ్లే (దిహ్మర్షి, దేవర్షి, గాయక కవి

8. కొన్ని రొడఅ విశేషళశోభయ చదంబులు (త్రిక = (శియాబనస్టి విశేసణ వదఘటిరంబులు సందర్భ యోగ్య వదవ్యవహిరంబుఅయి యాండు.

ఉదా :- ఈ కన్నులు తెరవని శికువ్స, వేజంలుగల మకు నీలంపు టురుల నీరు నరులు గొనజాలి నరులను మరులు గొలఃఫు వీరులు గొలిచిన తుమ్మెద గజుల దెగడు కురులను మొదలైనది (ొఢవ్యాశరణం)

మె ఉదాహంణలు [కమురచిర్‌ పదములు గఅ నాముబజంధమా5 కాని సమాసనమూల శా నేరవు వీటిలోనిపదముఅన్నీ వ్యస్తములే (వక్యయా3 లోవంలేదు* విగవావచనం వేశలేదు. కావున చే చిలుకూరి నారాయణరావు గారు రకు ఆంధ భాహేచర్మిరలో *లెలుగున అన్నియు అలంక్‌ - నమాసములే” అన్నారు. నిజానికి అవి వదబంధమఃలు, ఇందుకు ఉవపత్తిపెని వివరించబడినది

"08 పద విజ్రానం భో విశేషణోత్తరపద కర్మధారయం : శ 774 దీనిలో మొవటి పదం నామం, రెండ-ది విశేషణం ఉదా _ పురుషోత్తముడు == ఉత్తముడైన పురుషడు దురికొని నరావమ పంగ్రిక। శే దురికొ సి రావముడ్యు ప౦డిశక్య్య*మ్థడు ఇటువంటి సమాసాలను కారక-తత్వరుష సమాసాలుగా పేర్కొావఎమ్బను పురుషోత్తముడు = ప్పఓషులలో ఉత్తముడు (4 80వ) సంభావనా పూర్వపడ కర్మధారయం ॥ శీ 775, వ్య క్తివాచక నామంతో ఆపేరుగం జాతి వాచకినామం సమసి౦చగా ఈ నమానం ఏర్పడుతుంది. విగ్రహ వచనంలో తొలినదం మీద *ఆశే అని చేర్చాలి, హిమాలయ పర్వతం == 'పామాలయం' అనే పర్వత౦. దళశరథ మహారాజు జ “దశరధుడు ఆనే మహారాజు. ఇ్టే పెద్దనకవి, గంగానది, పారిజాతవృక్షం, లండనునగరం మామిడిచెట్టు మొదలైనవి, రూపక కర్మధారయం శీం7?0. తొలివదం టోధించే వ్యకి లేం వస్తువునందు. రెండవ వదం బోధించే వ్యకక్తిలేకనస్తువు ధర్మం ఆరోపిత్యమైకే ఆనమాసం రూవకక ర్మరారయం ఇక్కడ రెండింటికిని ఆభేధం ఉదా - గృరుదేవుడు జ గురు రూప్పడైన దేవుడు గురువునందు దేవత్వం ఆరోపితం; గురువే దేవుడు ఆన్నమాట మరికొన్ని _ దుఃఖపము.దం (దు,ఖకూవమైన సమ్ముదర్శి అజ్ఞానాంధ కారర్శి మృత్యుదేవత నంసారసాగరంయ పావకూపం మనోరధవ౫ దిశొాంగన ఆచ్చికములు మోముతామర మైతీగ.

కర్మ ధారయ నమాసము 719 ఉపమాన పూర్వపద తర్మధారం తొ;

4,777 ఈ సమానంళో తొలిపదం ఉవమానవాచకం, రెండవది ఉవమేయ వాచకి౦, సర్రీపోల్బదిడ్డ వమ్తువు ఉపమేయం (ఉ పమించదగినడి) , ఆది దేవితో సరి పోల్చబడుకో అది ఉపమానం, ఉదా" పవ్మముఖం జు పద్మమువంటి ముఖం

మరికొన్ని; చిగురుమోవి పసిగిమేన్ను వెన్నమనబు (ఇవి ఆచ్చికములు),

ఉపమాన వాచక పదంతో గుణవాచక నిశ్రేషజం సమసించిన్నా అదికూడా ఈ 650 నవూనమే అవుతుంది. ఉవా :- మేఘశ్యాముడు ఇ మేఘమువలె శ్యాముడు (రాముడు, కృమ్ణుడు) నవనీతకోమలం = నవనీతము వలె కోమల మైనది (హృదయం), సుధామధురం = సువవలెి మధురం (మాట్సి ఉపమానోత్తర పద కర్మధారయం :

శ,778 దీవిలో ఉత్తరనదం ఉపమానవాచకం మొదటివద౦ం ఉపమేయ వాచకం. వీవికే *ఉపమితి నమాసంి అని కూడా పేరు ఉదా,- ముఖపద్మం == ఎద్మము వంటి ముఖ౦,.

మరికొవ్ని పాదకమలములు, తనూలత కఏఠ౦ంజరము, చెక్కుటద్దము, 'మేనుతీగం కొరక పూర్వపద కర్మధారయం

శీ 779. వీనిలో తొలిపద౦ కారకం, రెండవది విశేషణం పరమ రమణీ యము = ఎంతో రమణీయమైనది

మరికొన్ని అతిమనోజం ఆత్యంత మధుకఠ; పర మోత్క్బృష్టం, ఈషదున్నతం,

వీటిలో లొలివదాలు ఉత్తర పదాలైన , విశేషణాలను వ్యక్తి పరచే కారరముబణు, మధ్యమ పదలోపి కర్మధారయం

4780 ఇది రెండు వస్తువులను టోధించే రెందు నామములు కలియుటవల్డ ఏర్పడ్డసమానం, ఆ వన్తువుంకుగల వందింధంతెలి పే కొన్ని పదములు లోపించుల

710 పద విజ్ఞానం వల్ల ఏర్పడినది కొవుని దీనికి ఈ పేరు పెట్టడమైనిడి, లుప్త పదములతో చేరిన లు న. అటో తొలినదిం రెండవ పదానికి విశేషణం దీనినే లుప్తపద కర్మధారయం అనికూడా ఆనవచ్చును

ఛాయా తరువు = వాయను ఇచ్చేతరువు, దధ్యోదనం = దధితో కూడిన ఓదనం (పెరుగన్నం) , వనాగ్ని = వనంలో పృప్టే అగ్ని.

గృహకలహం ణా గృవాంలో సంభవించే కలహ౦ _

సింహద్వారం = సింహపు బొమ్మలు గల ద్వారం

పంచప్మాళ = పంచలోహ నిర్మితమైన ప్యాత

పాలచెంబు = పాలు పోసుకోనే చెంబు

ఫాల మనిషి = పాలు తెచ్చే (వితిక్రే మవిషి

పాల కేంద్రం జ పాలు విక్రయించే కేంద్రం

ఆ౦స శయ్య = అమ్ములతో చేయబడ్డ శయ్య

చిచ్చు బుడ్డి ఆ చిచ్చు (విప్పు) వెలువరించే బుడ్డి

మరికొన్ని వంటిల్లు, దోమతెర వానన బియ్యం పెన్నెలర్మాతి నమ్మక (దోహం (మిశ్రసమాసం)

1. సంయుక్త సంభ్యావాచక పదములు మధ్యమ పదలోపి కర్మ ధారయములు, $

ద్వి + దళ = ద్వాడళ (రెండుతో కూడిన పది)

పది + రెండు == పంటడెండు పన్నెండు (పదితో కూడిన రెండు)

ఇటువంటివే అష్టదళ, ద్వావింళతి, పద్ధెనిమిది ఇరవై రెండు మొదలై నవి లా

• *ద్వాదళ మొద్నలైన సాంస్కృతిక సమాసముఅను మధ్యమ వదలోసీ కర్మ ధారంవములుగా పెర్కొన్న వళ్ళ్యఅ చిననీతాౌరామ. స్వామి శ్రీ “ఇరువది శెండు వంటివి మధ్యమ వదలోసి ద్విసవులం అన్నారు (వాఅవ్యాక రణోద్ద్యోకము-280 ఫుట) ఇని సంయుక్త సంఖ్య "మారే. ద్విగువు అయితే సంఖా్రవాచక విశేషణముతో కూడిన శాముము ఉండవలెను,

తొంవై ఒకటవ పరిచ్చేదం కొవా ద్విగు సమాసం 4 782, పూర్వపదం సంఖ్యావాచక విశేషణమై ఉతర పదం నామమై వస్తువు లన్నింటిని సమాహారముగా పేర్కొనే నమాసం *ద్విగువి ఆనబడును, సమాహారం ఆంటే మొత్తం, ఈ సమానం ఏకవచనంలో ఉంటుంది సాంన్కృతికములు " తిలోకి = (తి + లోక (మూడు లోకముల మొద్తత్తం). వీవికి తత్సనుం తిలోక్తి త్రైలోక్య ((తిలోకముల మొత్తము); తత్పమం తై 9లోక్యము

పంచవటీ = పంచవటమల సమాహారం, నప్తాహ = నప్త ఆహ ముల మొత్రం; చతుర్యుగజ నాలుగు యుగాల మొత్తం, శకతానీ (ళతాన్దీ) జశత-

అనీ అణా గ 0 ఆద్రిముల మొత్తం

వీటిలో కొన్నింటికి బహువచనాలు కలవు. ఉదా _ ఆెండు శతాబ్దాలు మూడు సప్తాహాలు,

కొన్ని ఆచ్చిక ద్విగువులు *__ ముచ్చిచ్చు = మూడు చిచ్చుల మొత్తం, ఇటే ముత్తోోవు నలభై, ఇన్నూరు, ఇరుగడ్మ నలుగడ మువ్వన్నె, ముప్పిరి, మొదలై నవి,

శ.708 సమాహార _ ఆర్థం లేని నంభ్యావాచక విశేషణ పూర్వపద పమాపాలు ద్విగువులు కౌవు అవి విశేషణపూర్వపదక్రర్మధారయములు (4 "56వ; కతిలోకములు ముకములుు నలుదెసలు, షష్టనర్హము, మొదలై నవి ,

ళా లి మె్‌వా

సంథ్యావాచక విశేషణముతో నామం చేరినా ఏకపదత్వ సిద్ధిచేవివి సమాసాలే కొవు ఆవి నామ దించముల్క నూత్రమే (4 77, 4.770 ప్ర, మూడులోకములు, పదవరోజు మొదలెనఏ.

తొంఖై రెండవ పరిచే దం ద్వంద్వ సమాసం

4ఉ.784 నమాసంలోని రెండు పదములఆర్థం (ప్రధానముగా గలది ద్వంద్వం సమసశ్రాకమ్ములై ఆం'పే నక్ముప్రాధాస్యం కలిగి వెరొక పదంతో సమాన అన్వయం కలవై వేర్వేరు వసుపులను బోధించే రెండు పదములు చేరి ఏర్పడ నమానం

స! తాటి ళల ద్వంద్వ సమాసం, రెండింటిరన్న ఎక్కువ పదములు కలది బహుపదద్చంద్వం ఈ సమాసంలో నంయోజకములు లోపించునుం వ్నిశహవతనంలో. వావిని చెప్పవలెను. (1) అళడు 9వ కేశవులకు నమస్కరించెను.

ఈ వాక్యంలో శివకేశవులు? ద్వంద్వ సమానం శివశేశవులు __శివుడును, శేశవుడును, (విగ్రహం) శివకేశవులకు _ శివునికిని శేళశవునికిని. క - వర్ష సపాతమ్ములైన ఈ రండు పదములును *శకుస్కటరించెను. అనే [క్రియతో అన్వ యిస్తున్నవిం

(2) బాలబాలికలు ఆడుతున్నారు.

బాలబాలికలు జ బొలురును బాలికలును, “బాణురుఆడుతున్నార్ము బాలికలు ఆడుతున్నారు అని అర్థం,

ద్వంద్వ నమానం రెండు రకములు ఇకరేశర ద్వంద్వం నమాహార ద్వంద్వం౦ం, అవి ఈ ద్రిగువ ఏవరించబడినవి ఇతరేతర ద్వంద్వం,

4 785 ఒకేపదంతో అన్వయం కల అనేక వమనత్తాక నదముల కలయిక వల్లి ఏర్పడ్త సమానం ఇతరేకర ద్వంద్వం, ఇది బహువవనాంకఠం ఇదే తరచుగా వ్యవహారంలో కనిపిమ్తుంది

శ్తీ పపమలు == వ్రీలును, పుపషులును

సుఖదుః అములు __ సుభథిమును్స, దుఃఖమును

ద్వంద్వ సమాసం 7/18 నలదమయంతులు == నలుడున్తు దమయంతి అందచందాలు = అందం, చందం తరులవాగుల్మములు = తరువులు లతల్కా వృల్మముణ మరికొవ్ని 35రచరణములు, బంధుమి తులు, ధర్యార్థకామ మోక్షములు, మొదలై నని, కొన్ని ఆచ్చికములు తల్లిదండులు, కూరగాయలు, తప్పొప్పులు చావు (చుపులు, కూడుగుడ్డలు, అన్నదమ్ములు, రాపోరల్కు వెలుగుచీకట్లు ఎక్కువ తక్కువలు, మంచివెడ్డణ ఏశ్చ్నపెద్రణు రలిమి లేములు. పిరిసంపరలు యణ (తత్సమ ద్వంద్వం౦ం శీ 789 వ్యతిరేకార్తం కల తెలుగు కియానామముల ద్వంద్వ సమాసాలలో తొలి పం౦ం టి - వర్తక లోపం, ఒకొక్కచోట ఇక్వారేశం కలుగును మ! చొట ౨ కొమి 2 టౌ ములు చెల్లుట చెలిమి జ్య చెల్లు చెల్లములు "రో రె ౧ టిం విశుుట + వినమి == వినివినములు చూచుట య చూడమి ఇఇ చూచిచూడములు సూచన _.- *వివివినములుి అనె సమానంలోని తొలిపదం వృాస్తవంగా ఇవ్వాంత - అసమాపక [కియ "పనికి 1. విశమి"” అని విగ్రహం చెన్సడం సరికొదు (పొళ వ్యాకరణం, సమాస పరిచ్చేదం, 81వ సూతం). సమాహార ద్వంద్వం. 4 787 సమాసగత పదదోధిత ఏమ్తువుల మొతం అర్థమైనప్పుడు సమాసం ఏకవచనాంతమై సమాహార ద్వంద్వం అనబడుతుంది. సాంస్క్యృలికములు * పాణ్‌పాదము == పాశీపాదమల మొత్తము. 90

14 పద విజ్ఞానం

రథ గజ తురగ పాదాతము * రథములు, గజములు, తురగములుు పాదాతములు (పదాతి సేనలు, వీటి మొత్తము

అహోరాత్రము ౯ అహము, (పగలు, ర్యాత్రి = వీటీ మొతము

ఆహరగ్ష్నిశము = అహమ్మ నిశ _ వీట్‌ మొ త్తం,

ఆచ్చికములు కూరగాయ (కూరగాయల మొత్తం) ఇట్లే కూడుగుడ్హ

| ఉం

రేవపగలణు మొదలైనవి,

శీ 788, ద్వంద్వ సమాసాల ఏర్పాటున పాటించదిడే కొన్ని వియనాలణ ఈ దిగున (పదర్శించదిడినవి,

$) మాతృ ఇ విత = మాతాపితలు, తొలిపద౦ బు - కౌరానికీ ఆ _ ఆదేశం, “నూతృవితఠలు' అనేరూపం కూడ కలదు

పితృ ఎ పత జు పితా పతులు మ్మిత -1 వరుణ = మ్మికావరు ణులు; సూర్య ఫి చందమ, = సూర్యా చందమనులు ద్యో శ పృథివీ = ద్యావాషృథువులు; జాయా 1. పతి జ జొయాపతుల్లు జంపవతులు, దంపళులు జాయాౌళ్లద్దావికీ “జం? లేక *దం' ఆదేశం.

2. సనూనంలో తరచుగా తక్కువ అక్షరాలు గల వదం మొదట వస్తుంది. శివకేశవులు, నలదమయంతులు, పార్వతీసర మేళ్వరులు నరనారాయణులు

శ్ర) పూజ్యవ్యక్రి బోధకసదం ముందు వస్తుంది. ఉదా -- దేవదానవులు, గురుశిష్యులు,

(4) జ్యేమ్థుని 'సేరు ముందు వస్తుంది యుధిష్టిరభీమార్డునులు ఇక్కడ “యుధిష్టిర” వదంలో నాలుగు ఆక్షర్రాలు ఉన్నా ఆడే తొలిపదం అయినది,

(5) కిపాఠత్వము ననునరించి ఏర్పడ్డ పై నియమాలు తెలుగులోను కొంతవరకు ఉన్నట్టు తోస్తుంది

ద్వంద్వ నమాసం 715 ఈం డ్రీకొడుకులు శాశామనుమలు, ఆక్కచెల్లెర్మగు, (అక్కాచెల్లెన్లు, అన్నదమ్ములు (అన్నాదమ్ములు) పట్టువిడుపులు, చావుపుట్టుకలు, పాలు పెరుగులు, శేవగళ్లు సాముగరిడీలు ఏకళేషం :

శ 78 ద్వంద్వ సమానంలోని రెండువదాలలో ఓకటి లోపించ్కి మిశిలినది ఒక్కటే దిహునచనాంతమై నిల్ని 'రెండువదాల అర్థమును శెరీపిత్తే దావివి

• పిక్రశేషం ' అంటారు. నసంప్కృృృతంలోనే ఈ (పయోగం క్వాచిత్మముగా ఉన్నది “ఏకశేషం” ద్వంద్వశమానం కౌదు ఇదిఒకవృత్తి. పుంలింగ క్ర్రీలింగ శద్ది ద్వంద్వంలో పృంలింగమే విల్ని ఉంటుంది శ్రీలింగం లోపిస్తుంది,

మాతృ పితృల్తు మాతాపితలు (ద్వంద్వం) పితలు (ఏక శేషం), ఇకడ్క “ఏిశలు” అంటీ *మాతాపితలు అని అర్థం,

పు్యుతశదుహితృ ఇ ప్యుతదుహితలు (ద్వంద్వం); ప్యుతులు (ఏక శేషం)

హంసీశ హంస ఇ హంసీహంనలు (ద్వంద్వం్స హంసలు (ఏకశేషం)

రచయిత్రీశ్ఞు రచయితృ ఇ రచయ్యిత్రీ రచయితలు (ద్వంద్వం), రచయికలు

(ఏకశేషం)

శోతీ+తోళ్ళ జః శోటతీళోతల (ద్వంద్వర్శ; శోతణ (ఏకశీషం)

నేటివాడుకలో “రచయితలు, *శోతలు” అనే ఏకశేషములు (వచురంగా ఉన్నవి,

బహుపద ద్వంద్వానికి కూడా ఏకశేషం ఉన్నది

రామ+శరామ +రామజురాములు (ఏక శేషం) = శ్రీరామ ఐలరాను పరకు రాములు అవ్ఫ తెనుగున ఏక శేషవృత్తి కనదిడదు,

• సంస్కృరంలో వృర్తులు అయిదు . కృద్వృత్తి, కద్ధిరవృల్రి సవాద్యంత ధాతువృత్సి; సమాసవృ్తి; వీశశేషబృర్తి. (వఠర్యయయోగంవళ్లన్తు విభక్య్యాదిలోభం వల్లను ఒక వదంనుండి కాస్త ఏకాధిశ భదనూులఅ నుండిశాని విశిహైర్టం శల జేరొక వదం ఏర్పడడ మే బృత్ని. మొదటినాలం! వృత్తులును భూర్వ(నసంగాఅలో వివరించబడినవి. శండు వదముఅలో ఒకజతదం లోపీంచి కేషిలచిన ఏశకకదానికి రెండింటి అర్థం ళలొవడమే వీక శేష వృత్తిం

తొంఖె వవూడవ పరిచ్చేదం ళు బహ్మువీహి సమాసం

4 700 అన్యపదార్థ ్యపదానం బవ్యావీహ్‌ అంపే సమాఎగతపదముణ బోధించే వస్తువులసు గాక వేరొక వస్తువును బోధించేది బహు(వీహి నమాసం 1 పద్మలోచనుడు = పద్మములవంటి లోచడములు గలవాడు అని అర్థం ఈ సమాసం పద్మములను గాని లోచనములను గాని బోధించర చేరొత వ్యక్తివి బోధిన్తున్నరి స్థూలంగా “కలవాడు , *కలది" అనే పదాలు లోపించిసది దిహుదవీహి నమానం

నూ జి

సీంవేణ్‌ ఇ సీలమైన వేణి కలది (స్రీ

దళరధుడు = దళ (ఎది) రథాలు కలవాడు (ఒకరాజు

పుల్లకమలము నా పుల్లమైనరమలములు కలది (కాసారం

నష్టభార్యుడు ణు నష్టమైన భార్య కలవాడు ఆంటే భ్రార్యపోయినవాడు ఆకౌరాంత భొర్యా" శద్దిం అకారాంతమెనది.

అవొతళ్నతువు == పుట్టని శత్రువులు గిలవాడు అంటే, భ్యతువు లేనివాడు,

రక్షితభృళ్యుడు జ రక్షింపదిడిన భృత్యులు కలవాడు, అంటే భృత్యు లను రకీం౦చినవాడు,

శ 701. తత్పురుష సమాన భేదములను బటి సంబంధ - కర్మ - కొరక -

పహ! హువ్రీహుణును, కర్మధారయ భేదములను బిట్టి విశేషణ - ఉపమాన _ రూసకా

వతానాలులాడా లా రుకనటుతాన్తపాలానునునా నాలను నాతలను ుతకనను నెను కలలా వనాల తాలనాతననానమనాలాలాలాలన.

4బహు 1 (వీహీ్‌ 2 బహుటవీహి (ఎవ్కవధాన్యం). ఈ అర్థంలో ఇది కర్మధారయ సమాసం, బహు == ఎక్కువ, (ఏహి == ధాన్యం కలవాడు. ఈఆర్థంలో ఈ సమాసం బహుక్వమును గాని 1 వీహిని గాని బోధింఛక వేరొకవ్య కిని బోధిస్తున్నది. కనుక ఇది అన్యపదం అర్ట్‌ (ప్రధానముగా ౫అది. ఇటువంటి సమాసాలన్నింటికి బహు[వీహీ' అనే పేరు "పెట్టడమైనదిం

బహంవీహి్‌ సమానం 717 మధ్యమ పదలోపి _ బూూవ్రీహులును ఏర్పడుతున్నవి, ఈ దిగువ (పనంగాలలో వీచికి సాంన్కృృతిక ఎమాసములు ఉదావారించ దిడినవి 47032 సంబంధ బహాుటీపి ః

పీతాందిరుడు జ తన ఆ౦బకము పీతమైనవాడు (విష్ణ,) చై వాణీ జఅ తవ పొణియందు చ్మకిము కలవాడు (వ ష్ణ) చెండమౌళి ఇ తన మౌళియందు చందదుడు కలవాడు (శివుడు ఖర్గవాస్తుడు =తన హన్తమందు ఖగ్లము కలవాడు వ్మిగహంలో సమాన పద బోధిత వస్తువును తెలిపే తన శబ్దం సంబి6ధ వాచకి విభక్రిలో ఉన్నందువల్ల ఇవి సందింవ - బహ్మువీవాలు, 4.708. కర్మబహులవీహి ; ఆరూఢవానరము = తన్ను ఆరోపొంచిన వానరం 0లది (వృక్షము) (పాప్తయౌవనుడు = తన్ను పొందిన యౌవనం కలవాడు (పుడమడు). వ్మిగహంలో తమ్ము ఆశే కర్మవాచక విభ క్తి ఉండుటవల్ల ఇవి కర్మ బిహ్మువీపా నమాసములు 4,704. కారక బహుటవీహి ? కృత కార్యుడు ఇ రనచేత తృితమైన కార్యం కలవాడుం లద్లిరౌముడు == తనచేత లబమెన కానుము (5ోరి3 ) కలవాడు (నో ధమ దతవనుడు = తనకు దత్రమెన భనం కలవాడు అవత అ కూ పతిత స్మతము (వృక్షము ఆ తననుండి పళ6తమైన ప్మతముబణు కలది, ఆకులు రాలిన చెట్టు,

716 పద విజ్ఞానం (ఫ్రపుల్లి కమలము (కాసారము) అ తనయందు (వపుల్లిములైన కమలములు కలది వ్మిగహంలో “తన శద్దంమీద చేత -కు_ మండి _ అందు అనే విభకి (ప్రత్యయ - వెళ క్తికములు వచ్చుట చేత ఇవి కారక బహు(నీహి సమానములు, 4.705. విశేషణ బహువీహి ; పీతాందిరుడు == పీఠమైన ఆంబరము కలవాడు (ఇదే నమానం సంబంఠ విహంవీహ అని క్రాడ చెన్నవచ్చుమ. 4 702 ప.) మందమతి 22 మందమైన మతికలవాడు విశాలపాలుడు జ విశాలమైన ఫాలం కలవాడు గుణవద్భార్యుడు జు గుణవంతురాలైన భార్య కలవాడు మధురవాణి == మ్రభురమైన వాణి కలది (ఈ) (శ్రీకుజమ = మూడు భుజములు గలది (శేశ్రము) చతుర్భుజుడు ఇ నాలుగు భుజములు గలవాడు (విష్టవు మరికొన్ని ః మహాపేనుడు, శూర్చణఖ ఎళముఖుడు సహ్మస్రపాదము శతమఖుడు, 4,706. ఉపమాన బహాువీహి : వద్మలోచనములు ఇ వద్మోముల వంటి లోచనములు, ఇది ఉపమాన పూర్వపద కర్మధారయం. పడ్మలోచనుడు == పద్మముల వంటి లోచనములు కలవాడు ఇది ఉప మాన చిహ్యవీహి మరికొన్ని : చం్మదముఖి, పాషాణహృదయుడు, వజదేహుడు,

బహువ్రీహి సమాసం 710

4.707. రూపక బహావీహి ;

యళోధనుడు ఆ యళము ఆశే ధనం కలవాడు

ఇటువంటివి మరికొన్ని తపోబళుడు విద్యావనుడు.

4.708. మధ్యమ పదలోసి బహువీహీ

సమాసగత పదముల నడుమ విభక్తి = వెైభక్తికములే కొక ఇతర పదములు లోపించినద్కి *కలవాడు, *కలది అే ఆర్థం కలది, మధ్యమ పదడలోవి బహ్మవీవా నమాసం, _

గజాననుడు జ గణాననం వంటి ఆశననం కలవాడు

మరికొన్ని * పికవాణి, మృగనేత్రి (మృగనేత్ర)

4.789, మరికొన్ని విశిష్ట దివలవీహెలు ఈ దిగ్సన (వ్రదర్శించబడినవి

(1) నెజ్‌ బహ్మువ్రీహి ; అనంతుడు (న 4 ఆంత), అంతము లేనివాడుం

ఇస్డే అద్వితీయమను, అనాథ (నాథుడు లేని వ్ర

(ఇ దిగ౦ంతరాశబహుపీవ్‌ ౩ ద&ిణపూర్వము == డక్షీణమునకు పూర్వమః నకు మధ్యనున్న దిక్కు, ఆగ్నేయము.

(శ్ర) వ్యతీవోర బహ్మవీహి : ముష్టాముష్టి (ముష్టీముష్టి = ముష్టి + ముష్టి, “ముష్టి ఆం'పే పిడికిలి పరన్నరమైన పిడికీళ్ల (గుద్దులాటకలది అటువంటి యుడం.

న! మరికొన్ని * బాహాబాహ్శ్‌ బాహూబాహవి, కచాకచి, కేశా కేశ

(4 పద విజానం క్‌

(4) సహార్థక బహుటవీహి *నహి అన అర్ధం కల “ని అనే ఉపసర్ల కల్చం (సంస్కృత ఆన్యయం) తో ఏర్పడ్త సమానం, వప్పుతుడు జా పుతులత్రో హాడీన వాడు. మరికొన్ని ; సబంధుమితుడు, సార్థకము

(6) పమానారక బహువీహి “= స ౫౭ సమానం, ఈ అరంలో "న

జా స!

శబ్దంతో కూడి ఏర్పడిన బహ్మువీహి ఇది సగో్యతుడు == పమానగ్మ్కోతం కలవాడు సవర్జములు ఇ సమానవర్థ్యములు గలవి పపత్ని == సమాన పతిగలస్త్రీ,

(0) సంఖ్యో త్తరపద బహంవీహి రెండవ వదం నంభథ్యావాచకమైన దిహు (హిం

ఉపదశము ౯ దశసంఖ్యకు సమీసంలో ఉన్నది తొమ్మిది లేక పదకొండు

4 800. సాంవ్కృతిక బహ్మవీపా సమాసములలో వర్ణలోపాగమా దేశాదుల గల విశేష వియమములు ఈ (క్రీంది ఉదాహరణలను బట్టి (గ్రహించేదిం

పుండరీక శా అక్షీ = పుండరీకౌక్ష (ఆక్షిశబ్ద ఇత్వానికి అత్వం), ఇప్లే పద్మ + నాభి జ పద్మనాభ; దీర్చ శ సక్తి = దీర్చసక్త,

దుః మేధ్య == దుర్మేధః (= దుర్మేధుడు

దుః 4 వాసః = దుర్వాసః (= దుర్వాసుడు)

సు ఫా గంధ ఇ సుగంధి

జానకీ వ జాయౌా == జానకీదాని (జాయాళబ్దంలో ని “దూప ని ఆదేశం

జావికీ జాయగా గలవాడు ఇబ్లే భూజాని రుక్కిజీజాని,

పష్ప + ధనుః = పుస్పధన్వ జూ (పుష్పథన్వుడు, పుష్పమే ధనుస్ఫూ గలవాడు,

గూఢ + పాత్‌ = గూరఠపాత్స్‌ గూఢపాద (గొరపాత్తు, గూఢిపాదము

నిఃి + లీ ఇ నిర్ఫీక (సిర్ఫీకుడు). == భయం లేనివాడు

బహంవీహి సమాసం 21

నః + కళంక - నిష్కళంక (నిష్కళంవము)

అష్ట + పద = అష్టపదీ (అష్టపది.

రసికా + భార్యా == రసికాభార్య (రసికొభార్యుడు) రసికమైన భార్య కల వాడు ఇక్కడ “రసికా శబ్దం విశేషణం స్త్రీలింగంలోనే ఉంటుంది ఆచ్చిక బహ్మువీహి సమాసాలు ;

4 801. ఆచ్చిక పదముల కలయికవల్ద ఏర్పడ్డ దిహ్మువీహి సమాసాలలోని వర్ణలోపాది విశేష కార్యములు ఉదాహరణలను బట్టే (గ్రపొంచపలెను

ముక్కంటి == మూడు రన్నులు గలవాడు శివుడు

తిమ్మికంటి ఇ తమ్ముల (పద్మముల) వంటి కన్నులు గలది (త్రీ

రేవెలుగు == నేయి యందు వెలుగు కలవాడు చం్మదుడు,

వే వెలుగు == వేయి వెలగులు (కిరణములు) శలవాడు సూర్యడు,

నలువ (నాలుగు + వాయి) == నాలుగు ముఖములు కలవాడు, (బ్రహ్మా

చెరకు విల్లుడు == చెరకు విల్చుగా గంవాడ్కు మన్మధుడు,

తమ్మిచూలి ణు తమ్మిచూలుగా గలవాడు (విహ్మ,

మచ్చెకంటి (మచ్చెము శీ కమ్ము అ మచ్చెముల (చేపల) వంటి కన్నులు గలడి (త్రీ).

కొన్ని మిశదిహువీహులు కలవు,

నిర్మొగమాటి (విః 1 మొగమాటము) = మొగమాటిము లేనివాడు.

కరకంరుడు ఆ కంరమున కరము (విషము) కలవాడు (శివుడు)

“గరి అనే (పకృతికి *కరము' వికృతి పాచీన వాక్యాలలో *కజకంకుడు అని శకట రేవయుక్త (పదోగం,

త్ర

బి పద విజ్ఞానం

శీ802. బహువీహి కల్చములు. "కలవాడు" "కలది అనే అర్థాలలో *హాడ్హ "ది ఆనే ప్రత్యయాలు కిర్య్తధోరయములతో చేరగా ఏర్పడ్డ సమాసాలు నిజమైన దిహు(వ్రీహూలు కొవు, కావి బహువ్రీహి లక్షణములు కలవి కావ్ఫన వీటివి “బహు చీప్‌ కల్చములు", బేక “దిహంవ్రీహ్యాభానములు ఆన వమ్చునుః, ఉదా _ పీశాం ఐరము వాడు == పీఠాందిరము కలవాడు.

ఇటివే బటతలవాడుు బొదుమీసాలవాడు కోలమొగముది

న! ఆ భి తొంభై నాలుగవ పరిచ్చేదం కారకీధానసమాసం 4 808. కొరక కల్పమెన ఉపసరాది పదాంళం "ని, పదంగావి రెండవ హా ళ్‌ పదమైన నామంతో కలిపి ఏకృడ్డ సమానం ఏకముగా కారకకల్పమై [క్రియతో న! రా

ఆన్వయించితే దావికి కొరకీభావ సమానం అని పేరు దీనిలో తరచుగా మొదటి పవం (గ్రరానం దానికి శెండవ పదం ఆతం కనుక ఇది పూర్వపర (వరానం

ఉదా .. ఈ పేదవాడికి యధాళక్తి 4 సాయపడండి, ఈ వార్యంలో యళా శక్త" కారక కల్పం, ాయఎడండి' అనే క్రియలు వ్యక్తపరచుకు, యథాళ క్రి =

బాది ట్‌ జాతీ

శక్తి ఎంతో అంత = శక్తికి తగినట్టు, అని అర్థం “శక్తి అనే నామ? యకఠా ఆశే కారకం మీద ఆదారపడి దావికి ఆ్మశితమై ఉన్నది, కనుక *యథధాళక్తీ కొరకీభావ సమాసం, తా

• సంస్కృతంలో *యధ్గాకక్తి లవ్యయీఖావ సమాసం. అవ్యయం కానిది అవ్యయంగా అగుట అవ్యయీ?ావం, “యథా అనే అభ్యయంతో అన్వయించే ళక్సి ఆనే నామం దానితో చేరి మొత్తంగా అవ్యయమైనది. ఇది నపుంసక లింగం ఇటువంటి సమాసాలకు విభక్తులు ఉండవు తెలునన “అవ్యయః అనే పేరు తొఆగించబ డినది.

కారకీభావ నమాసం 728 4,604 కారకీభావ నమాసాలలో వచ్చే పవాంశాలు, పదాణ ఆ,న (ప్రత, అన్వు అఖ్మి యావత్‌ యథా మొదలైనవి. క్రీ ఆ = *వరక్కి “పర్యంతం ఆ మరణం == మరణం వరకు ఆ చంద తారార్కూ౦ = చర్శదుడు తారకలు, ఆఅర్కుడు ఉన్నంతవరకుం మరికొన్ని కారకిభావ సమావములు ఆ 'సేతుహిమాచలం, ఆ బాలపృృద్ధ౦9 ఆ జన్మొంత౦ం ఆజీవఎనం ఆపాదమసకిం లి స = నపొతం సమూళల౦ ఇ మూలంతో హూడ, ఇమే, నగర్వం, సపరివారం ళం లీ (వతి = ఒఓకొర్యం- (వతిక్షీణం, (పతిదినం (ప్రత్యహము, _పతివిత్యం, (వతి = వ్యతిరేకం, (పతికహళం, పతి జ ఎదురు, (సత్యక్షం, () అను == అనుసరించి అఆనురూల౦, అనుగరూసం ర్స్‌ అధి = ఎదురు ఆభిముఖం థి యావత్‌ = ఎంతకాలహమా, ఆంత, యావజ్జీవం = జీవమున్న౦త్ర కాలం గ యధా = ఏట్లో, అట్లు యధావిధి యఠోచితం యథోక్తం శీ 805, పైవి పేర్కొన్న సాంస్కృతిక కారకీభావ నమాసాలు తెలుగులో సయు కమెనప్పడు కొవ్నిచోట గా' అనేవెభళ కికం, ఇకొరాంతముల వెనుక ఇ (౮ వాని మ్మా షె యణ మ్‌ అక్‌ (వి = (ప్రత్యయం వచ్చును. గాలికి చెట్టు సమూలం కూలిపోయింది ఆతని దేహం ఆపాదమవ్తకం వణికీపోయినద్ది, వినోదాభావే మనదేశంలో ఆ సేతు హిమాచలం కాలినడకను వర్యటించారు,

ఇగ "24 పద విజ్ఞానం

మానవుడు యావశ్షీవం సుఖ మఃఖాణబు అనుభవించక తస్పదు

(ప్రతి దినం ఏనో ఒక ఇద్బింది ఎదుర్కొన వలసి వస్తున్నది.

ఆ వంఘటన నేను (వ్రశ్యతంగా చూచాను,

పరిస్థితులు అనుకూలంగా పరిణమీంచినవి

గాలి (వఠిహలంగా వీస్తున్నది

ఆతడు ఆమెను యథావిధిని 'పెళ్ళిచేసుకొన్నాడు,

4800 తెలుగులో ఆ -_ పూర్వకముల్లైన నమాసాల వెనుక “పర్యరిత౦ అని, న - పూర్వకముల వెనుక *నహితంి లేక ,సమేతంః అని చేర్చడం కవిపిస్తున్నదిం

ఆసేతు హిమాచల పర్యంతం; నపటుంది పపరివార వహితంగా __ ఇట్టి (చమోగాల ఆవాంధనీయాలు

శ 807. ఒకే నామంగాని సర్వనామం గాని, విశేషం గావి ద్వీరుక్తమురై ఏర్పడ్డ కొన్ని సమాసాలు కారకీభావములు; కర్ణాకర్తి, _..ముఖాముఖ్సి దినదినం, అన్యోన్యం, మొదలై నవి.

నేను ఈ వార కర్లాకరిగా విన్నాను,

అనీ అణ మ టా!

వారు ముాముఖిగా కూర్చున్నారు

వారు బాహాదొహిని పెనుగులాడారు

వారు అన్యోన్యం (పేమించుకొన్నారు

పదేపదే నన్ను అడిగి విపిగెంచకు.

వార పరన్పరం తప్పించుక్తాని తిరుగుతున్నారు

గాలి మంద మందముగా వీసున్నవీ,

వై వాక్యారచోన *కర్ణాకర్చి, “ముభాముఖి, బాహాబాహి __ ఇవి వ్యతీ హార బివ్యువ్రీహి సంటివి ఇక్క డ కారీ భాసములై నవి;

కొరకీభావ సమాసం 725

ఉ 808. కొరకభావములు విశేషణకల్చములై నామము= ముందు వచ్చే టస్పుడు మొతం సమానం కర్మధారయం అవుతుంది

అనుకూల వాతావరణం ఆనుక్షణ నిరీక్షణ

అనురూప వరుడు దినదిన గండం

ఆమరణ నిరాహార చీక్షీ - అన్యోన్య వణయం

యావజ్తీవకారాగార శిక్ష పరన్బర స్నేహం

న!

శ 809) తెలుగుతో కారకీభావ సమాళములు అనేకఎవాల పర్ణవోపాది విశారములతో ఏర్పడుతున్నవి

ఆంత + దాఠ = ఆఅందాశ చేయి ఇ చేయి == చేజేతుల

వెన్ను + వెన్ను == వెనువెంట ఎల ఓ అవ్వుడ్తు ౫ ఎల్హన్చుడు

మరికొన్ని అప్పుడప్పుడు ఆర్కుడక్కడ మీమమిక్కిలి, పైపెచ్చు, ఇల్లిల్లు, ఇంటింట్క్య రోజురోజుకు మాటిమాటికీ, లేశలేక్క నానాటికి కాబట్టి హోరాహోరీగా, నరానర్కి ఎకాయెకీ (హంద్రీ, మొదరై నవి,

తొంభై ఐదవ పరిచ్భేదం య్‌ అలుక్‌ సమాసములు 4810 *లుక్‌' అంపే లోపం, విభకి _ వైధక్తికొది లోపం గల నమాస అజో మ్‌ ములు లుక్‌ = నమానములు, ఆవి ఇంతవరక్క్ను వివరించబడినవి విభక్తివై భక్తి కాది లోవము లేవివి ఆలుక్సిమాసములు విభక్తి పత్యయంలో కూడిన తొలి పదంతో రెండవ పదం కలిసి యేర్చడ సమాసములు ఇవి. పదముల రెండింటికి వ! ఏక్రవదత్వ సిద్ది ఉంటుంది ఇవి సాంన్నృళికములు కాదిటి వీటిలో లోపించిసవి న! న!

సంస్కృత విభక్తులు.

78 పద విజ్ఞానం “పంకజొతము'* సాధారబ లుక్‌ _ సమాసం కౌగ్గా పంకేజాతము ఆలుక్‌ సమాసం, పంికే (నంవ్కృృత సప్తమీ విభక్తి ఆధికరణార్థర౦) = పంకమునందు, జాతను = పుటినది, సద్మము ల్‌ మరికొన్ని ఉదాహరణములు నరపిజము సరిసి = వరన్సునంనము, జ == పిట్టినవి (పద్మము) యూధిష్టిధుడు. యుధి జ యుదమున౦ చు సిరో జ పిరమెనవాడ్తు ఠి ఖె ఇ న ధర్మరాజు, వినేచరుడు ఇ వనములో చరించేవాడు, జనుషాంధుక్తు (జపషా శి ఆంధ) ఆఅ జన్మచేత ఆంధుడు వళ్యతోహరుడు (వళ్యత + హర్ఫ == చూస్తున్న వావిని వంచించి పారించేవాడు పితుష్ట్వ్రన (పితుః వ్వష్ప్ర = తండ్రి సొదం దేవానాంపియుడు = మూర్చడ్సు భౌదుడు త్తి 0 కం ళేకొలుడు = కంరమందు కాలకూటపు నలుపు కలవాడు (వుడు) ఆంతేవాసి = సమీపంలో వసింగేవాడు శిష్యుడు, నునసిజుడు = మనస్సునందు పుట్టినవాడు మన్మధుడు 4811, తెలుగులో ఆలుకృమాసముల సంఖ్య స్వల్పమైనది తలంబాలు = త్రలను పోసికొన్న (పాలు వియ్యుము (ఇక్కడ కిర్మవాచక విభక్తి *ీను లోపించలేదు) ఊరబింది (ఊరను +. పంది) = ఊరియందు తిరిగే పంది, ఊరబిచ్చుక = ఊరిలో ఉండే పిచ్చుక మరికొన్ని ఓడి(బాలు, నేన్మబాలు, ఊరకుక్క; ఏక్రపదత్వ సిద్ధి ఉండుట వల ఇవి సమాసములు, ..

అలుక్‌ = సమాసములు 727 నాచేతినాయము, నీతోడిచెలిమి, నావలని నేరమి * నాయందలి కరుణ, మాతిలోని కస్ప చెటుసువి విట తెకమివి బొమ్ము, డార్మిపక్క_చెట్టు- ఇటువంటివి ము ట న్‌ జ సమానములు కొప వైశషణి3 వ్రైభక్తిక ఇంఫములు మాత్రమే, (4 రంత 401 వీటికి ఏకపదత్వనిద్ది లదు,

4.819 ఉపమానంలో ఉపయోకపడే వల - పోలె_ దిలె- అటు - మొదలైన కాంకియ వైభక్రికములు శామములతోచేరి వద్రదించములు. ఏర్పడును. ఆవి సనాూసములు కౌవు.

నావలె రామునివళ ఇప్పుడువోల (పతీపలునుటోలె, డేవరకంబలె దుఃఖమునటో ౭ నారాయణువియట్లు బకునియట్లు ఇత్యాదులు

వంటి _ బోటి - ఈస్ట = పో? _ ఇవి వ శేషణిక వ్రైళక్తింమ లు, నాదుము లతో చేరి పద _ బంధములు ఏర్నడును, ఇవి సమాసములు కావు,

ఆతని వంటి ధర్మాత్ముడు, నాటోటి సామాన్యుడు, సీయటి పుణ్యాత్ములు

టబ

సురకన్యవోేవి కన్నియ్క వపిరుగునోం తూంల మీగోటి, మిమ్ముబోటి, సీవంటిి విన్నువంటి ఘనుడు. కానా త

శ నీచేతి (పాపు, నీతోడి చెలిమి, నీవలని భగము. నాయందవి కరుణ __ ఇవి, అలుక్స మాసములు గా ఆహోబలభండితుడుు చిన్నయనూర్కి వ్య్భిల చిననీతౌరామ స్వామి శాస్త్ర మొదలైన వూర్వవైయాకరణులు పేర్కొన్నారు. (1) కవిశరోభూమణమా - సంధి ఇచ్చ విభ_క్యంతిమస్య" జేరలిచ - న్యూత వివరణమ్యు (2) చాఆబ్యాశరణమా = నంధిం కర్కి కశ కీనూ(తి మూలం (8) బాఅవ్యాశరణోద్ధ్యోతము ఎ సంధి క0్క 41 నమాస, 1, 7 వ వివరణం, ఈ వ్యాకర్తలందరును అవే ఉ దాహరణను లిచ్చినారు. ఆయినే, వేక - తోడ - బఅన - అందు - (వళ్ళళులు విభక్షీ (వరఠర్యంయమాలు కావు వైళభ_కికమాలు అని ఈ వ్యాకరణం పూర్వ వసంగాలలో నిమాపించబడినది (372, “ఓ3రిి ఈ తెగకు చెందినవి పక్కు కదములు కఅవు, వైశేషణి! వై భ_శ్రీకముల ఏర్పా “టున వీటీలో "వెక్కింటికి ఇశ్వం వచ్చునుం

తొంభె అరవ పరిచ్చేదం న్‌. సమాస సంబంధి విశేషములు

4.818 సమాసానికి ముందు (ప్రయుక్షమైన వ్య్స్టపదం సమాసమ౦తటి తోను, అంపే (ప్రధానముగా తుదిపదముతో, వియతముగా ఆఅన్వయనుంది

ఖ్‌ ఆమె దృుదుమధురగాన కొళలము

ఇక్కడ “ఆమె” అనే వ్య స్తపదం తర్పవాతి సమాసమంతటి తో, ముఖ్యంగా “కౌళలరొ ఆనే తుది పదంతో అన్వయిస్తుంది:

2. శ్రీరామని చతుర్దశ వర్రదీర వనవాసము

ల ౧ ఉష ఖు

ఇక్కడ శ్రీరాముని అనే నందింధవాచక విభ్నకి గల వ్య స్పపదానికి “వాసము అనే తుదివదంతో అన్వయం

8. లఅన సౌొందర్యరేభా విలాసమునకు విద్చమెచ్చని రాజొక్కడేవి నరిది యమ్మహాస్థానమున _ నున్న యజభ్రిలవార్ధి వలయితో శేషమేది సీశ్వరులయందు (ఆీనాధువి శృంగార నైషధము = ఆశక్వొసం ర్‌ పద్యఎ ఠి

“లలని ఆనే వ్యన్తవదానికి అనంతర నచూసంలోవి *విలాసమునకు" ఆనే తుది పఫదంతోను "ఉన్న ఆనే విశేషణానికి తత్పరమందున్న సమాపంలోని *మేదినీశ్వరుల యందు” అనే తుదివదంతోను ఆన్వయం,

శీరి 4 పై సాధరణ నియమావఎకి విరదముగా ముంద ఉన్న వ్య స్తపదం

మూ ళు

తరువాతి నమాశంలోని తొలివవంతోగావి మవ్యపదంతోగాని అన్వయించడం కద్దు. ఇందుకు మన కొవ్యాలలో అనేక (వమయోగాలు కలవు, *

1. దిపహువేదఘోషముల జేపి నిరస్త సమస్త కిల్చితోత్కరులు (భారతము) ననా నానా నానా కాలాన

• ఉడాహరణలు కొన్ని బం. నీతారామాచార్యులు గారి (పొధఢన్యాశరణం సమాస

పరిచ్చేదం 85 వ నూ(కంలోనివి ఇక్కడ ఇవ్వబడినవి

సమాస సంబంధి విశేషములు 729

ఇక్కడ ఘోషముల జేని అనే ఉక్తికి నిర్వ్స్త" అనే పమాసపు తొలి

. విదంతో ఆఅఫ్వయం. ఇచ్లే తక్కిన ఉదాశాకణలరోను అన్వయం (గ్రహించ వచ్చును,

(2) అఖ౦కడిఠ రూప విలాన సంవదన్‌ “ఇంచిక పుష్పగాణుడు (వైెష

ఛము)

(8) కన్య లావణ్యరనసుధా గాహసమున విభుని నయనములన్వప్న వృత్తి

జెంద (ఎనుచర్విత్రి త్రివి ఆళ్వెఎం, 86వ పద్యం)

(4) వ్‌ వభుక్వ-ర్మి3 శాసన లౌ శహేతుఎన (మాతృవందశము =

లం కి9 వై పాచం) స (8) ఆదిదేవుల, ఆమోఘాశీర్వాద నాదములు (ఆమరవీణ తృతీయ్మ కతి, 800 పాదం)

18. వారి అన్మదీచూరు చమూశమూహముణ (హరివంశము

(7) కొత్త నమాజస్థాపన (నేటి వ్యవహారంలో నిది)

శ 815. దిహుపద్‌ విళిష్ట ఓర్ర్రసమా సము, తుది పదముతో ఏరకపు నమా సము ఏర్పడునో అ సమాపము అని చెప్పవలెను దా౨లో ఇమెడియున్న వేర్వేరు సదూసాలను పేర్కొనుటకై ఒకదావివెంట ఒకటిగా వచ్చే (ప్రతి రెండు సదాల కిలయిక వల్ల ఏర్పడే సమానములను పఫేర్కొనవలెసు

ఉదా = కీటికచరత్‌ కరేణు కర కంపిత సాలము, శీత్మశ్లైలము (మను

చరిత్ర ఆశ్వాసం 2, పద్యం 1)

కటిక సాలము == పాలములు గలది, మొత్తను మీద బహు

వీహి నమాసము.

కటకచరత్‌ ఇ కటకములందు చరించే, కారక కత్పురుషం,.

చరత్‌ కళణు జ చరించే కరేణువులు కర్మధారయం.

92

00 పద విజ్ఞానం కరేణుకర == కరేణువుల కరములు, సంబంధ తత్పురుషం కిరకం౦ంపిత == కరములచే3 కంపితమైన కారక తత్పురుషం కంపితసాలము == కంపితమైన సాలములు గలవి (శీత అము) దిహు 4 016 ఆర్లమును దిటి ఒకే నమానం శెండు వేర్వేక రకొలకు చెంద న! ణి ౯ ౪కే? ఈ వికచ వద్మము ఎంత ఆందముగా ఉన్నది ఈ వాక్యంలో 'వికచ సగ్మము" (== వికిచమైన వద్మమ్కు) కర్యధతయ సమానం, (2) ఈ నరప్పు వికచపద్మము, ఈ వాక్యంలో *వికచ పద్మము (== వికచమ్సైన పద్మములు కలది ) చిహు (హా నమానం, మందమత్రి = మందమైన మతి (కర్మధారయం) మందమృతి ఇ మందమైన మతి కలవాడు (దిహ్మవీహ్ర్‌ 487 ఒకే అర్థం కల ఒకే సమాసానికి రెండు విధాల విగహం చెప్పి రెండు రకములుగా దానిని పేర్కొన విచ్చును శ్రే మధుర భాషణుడ = మధురమైన భాషణములు కలవాడు (విశేషణ చిహ్మవీహ్‌ లేక్క ఎవని భొషణములు మధురమైనవో, వాడు (వంబింధ బహటనీహి) బి లక్ష్మీ వల్లదుడు = లక్ష్మియొక్క భర్త (నందింధ తత్పురుషం, లేక లక్షి వల్లి భగ్గా (శార్యగ్యా గలవాడు (విహ్మవీప్రా

సమాస సంబంధి విశేషములు 71

ఉ8 8 కొన్ని ఆచ్చిక నమాసాలలో ఒకదానితో ఒంటి అత్రుకుకొన్న

మూలవదాల న్వరూపం తెలుసుకో చేనంకతగా మారుట వల్లి ఆటువంటి నమాసాల

వ్యుతృత్తి చెప్పడం సులభం కాదు వాటిని రూఢ సడములూా? పేర్కొనడం ఉచిత మవిపిమం౦ంది.

“నలువి అంతే *బద్యా ఆనే అర్థం బువిదితం, కాని దాని వ్యుత్పత్తి "నాలుగు బి నాయి” = నాలుగు మోములు కలవాడు (బహ్మవీహి నిమాస౦) అని స్థూల దృష్టికి గోచరించదు, కనుక వీనిని రూఢపదముగా పేర్కొన వచ్చును,

పే

మరికొన్ని వాతెక (వాయి + తెరపి) దొంతర (దొంతి తరగ ముంగల్క విక్కల, ఆదోక్క బం(టోతు, నంగోరు, అచ్చట, ఇక్కడ, ఎన్నడు. ఆవిడ, పదకొండు, ఇరవై, నలభై, మొదలైనవి శ్‌

• చదమాలః ₹ెండు రళములు ; రూఢమాలు': యొగికములు ఓఒళ ఖావలో 'జేరొక వదకూ నుండి ఏన్పడశన మొదటి నుండి స్వయం నీద్ధమ్నాలై ఉన్న పదములు రూఢములఅః ఇళర భామల నుండి ఏర్పడీన (రస క్లికి కొవు లేమ, ఉడా :- ఇల్ల చెట్టు వాను లాంతరు, వనమ్ము చం[దుడు

ఒశే భానలో ఒకవదముతో మరొన వదనూగాన్కి వదొంళం గాని చేదటవల్ల ఏర్పడ్డ పదమాలు యౌగికవాలు, కృదంరమూలు, శద్ధిరములు సమాసములు = ఇని యౌగికములు,

విశిష్టమైన అర్థం కల సమాసపదములకు “యోగరూఢములు అనే "ీరుగలదు. ఉదా ,- వంకబజము (పంక +. జ) = వంశమానందు జన్మించినది వద్మమాం చద్మము” ఆనే అర్థంలో ఇని గదూఢమెనది.. వంళనూలో పుట్టిన మరొక వస్తువు అర్థంలో ఇది ఉవమయోగచడదు. ఇటువంటివే. చకధారి (విమ్ణవు, జలదమా* (మేఘము) మొదలెనవి.

తొంప దఊిడవ పరిచ్చేదం కూన యుగళశ బ్ది ములు

• 81. తెలుగుభాషలో, ఇతర భాషలలో వరెశె, వరన్బర సన్నిహిత నందంవం కం శంకు పవాలుచేరి ఎరక్చడ్డ జంటమాబణు నితృవ్యవవారంలో ఉన్నవి ఇవి కొన్ని సమానముడణ, కొన్ని వ్యస్తవదబంఎములు ఇవి పెష్టు భాషాభాగములలో కవిపిన్తున్నవ్ని వీటికి యుగళ శబములు అ) సేరు పెట్టడ స. మెనది మ్‌ ఉదా *_ ముక్కనుక్కలు ఇలిలు 'పెదపెద, కొయగూరలు్కుు తమతమ లాం చ ౧ వంకరటింకర లేకలేక తళతళ అయ్యయ్యో. తీ రల యుగళ శదబ్దమఎను నాలు రరములుగ?ా విభవించవచ్చును క్రీ ఒకే పదర రెండు సారులు తరచు అవ్యవహిశముగా పలుకుట వర్తి ఏర్పడ్డవి ద్విరుక్రి యుగళ శబములు దేళదేళములబు ఇలు 0౧ జమా. చి ణా వ్ర ఏకశాతి వనసువులశు బోధించే అర్థసాదృ్భళ్యం గల జంటమాటణ *నద్భ శార్థరి యుగళ శబ్దాలు = పాక్తిసంటక్కు కాలుస్సేకులు, శ) అర్ధవంతమైన ఒక వకముతో అక్షరసామ్యము గల మరొ నిరర్థక పదం చేరి ఏర్పడ్డవి “నిరర్థక యుగళ శబ్దములు + పుషుగు ప్పట, వెెరిమొరి (౧ టి వస్తువుల ధ్వనులను ఇతర వర్మములను అనుకరించే శద్దములు ద్వీరుక్తములై ఏర్పడ్డవి “ఆఅనుకరణవాచక'*ి యుగళ శద్దిములు గంగం ఖంగు లంగు, ఫెళ ఫెళ నిగనిగ, ద్విర్డుక్త యుగళ శబ్దములు ః
• 821. ద్విర్నుక నామములు ఇంచుమించు అన్ని నిభక్తులలోు. పర్వేరు అర్థాలలో (వయోగించదిడు. ఒకొక్కపుడు తొలివదం అంతమందు ఒకొక్క పుడు మలివదం ఆతితమందు విభ కి _పక్యయాదులు వచ్చును

యుగళ శబ్దములు 709 [, చెట్టుకి చెటు పెం "లికి షణంరో బాంపోబింది (పూర్ణ తర్థంలో న! న! అణ ౪ ఉదేశ్యం) 4 4 వన్‌ లు 2) వాడు ఒక్కడు పండుకువండు తిని వేశాడు (పూర్ణూర్థంలో కర్మ) శ్రి ఆవిడ ఒంట్‌ ఒంటెడు నగలు డేశరకష్షణనిికి వికళంగా ఇచ్చి వసినది" (పూర్ణశాళ్థంలో విశేషణం) శ్రీ రంగురంగుల దుమలు (ఛిన్నశాాంలో సందింధవాచం విభ క్రి 6) తుపానులో చిక్కుకొన్న వడవఎ ముక్కముక్సలై. పోయినది, (అతి శయ్యార్థంలో, పూరకం) 6) ఎరలు రాజురొజువు పెకుగుతువ్నవి (చృఠగ్గ్యణనలో కారంరి మెరిక్షాన్ని దేళదేశాల వాడివాడ, కొమ్మ కొమ్మక్కు ఇంటింట, దిసదినం, నానాటికి నిమిషనిమిషం పూటపూటక్క్హు ఆడ *డుగున 4 829 విశేషణములైన ద్విరుక్త యిషళ శబ్దాలు పచవిజ్ఞానం శీ 2రిక్స తికి ంకశీ 248 258 68 ఎనంగాంరో వివరించబడినవి, ఉదా _ న్‌ న! వేడి దేడి కాఫీ (ఆతిళయ్యం) పెద్ద పెద్ద నగరాలు (పృరన్గణ), మొన్న మొన్నటి మాట (విశ్చయం్ర, పుల్లపుల్లటి పబ్ళు (మ్యానత శీ 80, సార్వనాము ఏశేష ముం ద్విరుక్తి శ 2444, 240 (వ లో అాతో (పదర్శించబడినది, కొన్ని ఉదా - వార్త తిపుతమ ఇళ్ళకు పోయాడు ఏయే వింతలు చ్రూచినారు? శీ రిలైశీ నర్వనామముల ద్విరు క్ర యుళ శద్దములు శీ]167 1890, 107 (ప. లో కలవు. కొన్ని ఉదా ;- ఒకొక్కరే వచ్చారు ఇద్దరిద్దవ కూర్చున్నారు ఎవంవరు పెళ్ళికి వచ్చారు?, ఒక్ర్కాక్కంరికి లిడ్టుండలు రెండు రెండు పంచి పెట్టండి.

04 పద విజ్ఞానం

శీ 825 ద్విరుక్త కౌరకముఐ (పమోగం 4 178 (న లో ఇవ్వబడినది- ఇవి తరచుగా కారకీభావ సమాసములు ఆతిశయ్య పౌొనః పున్య-ఆది ఆర్ధములలో ఇవి వచ్చును, కొన్నింటి తుదిని “గా వెభక్తికం, అ (న్స (పత్యయం, క్రి - (వ్రళ్యయం ఉండవచ్చును

ఉదా ఆప్పుడన్పురు, ముందుముందు దగ్గరదగ్గరగా, పరుగువరుగున, మరలమరల్క వడివడిగ్కా మాటిమాటికి.

+4886 నమావక = అనమాపక (క్రియలు కూడ ద్విరుక్త యుగళ శబ్దము లుగా అర్థవిశేషాలలో (పయో%ంచబడును

శ్రే నేను చదువు తొను చదువుతాను, ఇంకా చదువుతాను. (పట్టుదల)

త్రి రండ్కి రండి, కూర్చొండి (ఆదరం)

త్రి పో ప్రో ఈ గుమ్మం తొక్కుట, (ఆఅనాదరం)

శి చెబ్బ, చెప్పు వేగం కథ చెన్న (ఆన క్తి

గ్‌ చాలు చాలు మరివద్దు. (సంతృప్తి)

థ్రి వచ్చింది వచ్చింది సంక్రొంతి వచ్చింది (సంతోషం)

7 ఆ పిల్ల ఏడ్చిఏక్స్చి నిద్రపోయింది (ఆళిశయ్యం)

శ్సి నేను వాకికి చెప్పి చెప్పి విపిగిపోయాను పొనః పున్యం,)

9. వాడు (పమక్నం చెయ్బగా చెయ్యగా తువకు ఉద్యోగం దొరికింది, (అవధ్శి

10. తినగా తినగా గారెలు కనరెక్కుసు (ఆవధ్సి

11. ఆ దంపతులకు లేకలేక ఒక కూతురు కలిగింది, (విలందిం)

4 827, మనోవికారముల ఆధిక్యమున్కు ఆవేగమును తెలి పేటందుకు వ్య౦ంజకములప ద్విరుక్తి వస్తుంది ఒకొత్క్యంప్పుడు స్య౦జకొనికి రెండు మూడు ఆమేడ్రికాలు రావచ్చును. (4 805 ప్ర)

ఓహోహో ; ఏమి క ళానైపుణర్య! అద్బిబ్బబ్బ నన్ను విసిగించకు

యుగళ శబ్దములు 78% సదృళార్థక యుగళ శబములు. ఖ ౮ 4828. అర్థసాద్భృశ్యం కల మాటల జంటలు ఈ యుగళ శబ్దములు, ఇవి ద్వంద్వ సమాసములు గాని, వంయోజకములతో కూడిన పదబంధములు గాని కావచ్చును. ద్వంద్వ సమావములు పొడివంటలు ధనధాన్యాలు రూడుగుడ్డల్సు ఆన్నవప్తాాలు, పాలుపెనుగులు, అకలముణు ఆక్కచెళ్లిస ఆటపాటలు చదువు సంధ్యలు, శుకపికములు, మంచిచెడ్డలు ఎగుడుదిగుడులు. ఎత్తువల్గాల భూషణ దూషణముళలు. పదబింవములు ఇల్లావాకిలి పాడీపంటా ఇంట్రావంటా. (ఓంట్యా, పాచం పువ్యర ఆహా అఆంమూ మంచీచెడ్డా, ఆందంచందం తొక్కా తోటా చేశావాతా క్మర్రరంప ముద్దు ముచ్చట సా క! కొన్ని సమౌనార్థకములు ం అగ్గివిప్ప్కు బఐండరాయ్య్బి కందదుంపు దుడు న! కో క్మ్‌ (ట్రంపపెటై నిరరక యుగళ శబములు, టు యణ శ 020. శెండవ వదం ౩్రరచుగా. నిరర్థకమై అన్నుప్రావయుక్తమై ఊత పదముగా ఉన్నవి విరర్థక యుగళ శద్దిములు “నిరర్శకి “విశేషణం తొలిపదావిశే వర్తించును. లొలిమలి పదాల తొలి ఆవరాలకు గాని మలి అక్షరాలకు గాని సామ్యం ఉండడమే అన్ను ప్రాసం, ఉదా అప్పుసొప్పు కబురుగ్యట నగాన్మటా చెట్టూచేమా, వెరిమొ్యురి, పురుగు ప్కుట అగ్గిబుగ్గి చెత్తచెదారం డబ్బుదనక౦ ప్కిజెల్లా పీదాసాదా. గుడ్డాగుడుసు, ఆ ప్రపాస్తి, జీతంనాతం, ఆంటుసొంటు, ఆడ్డదిద్డం, ఎడపాదడప్తా చెడామడా, వంకరటింకర, చిన్నారిపొన్నారి ఉక్కిరిబిక్కిరి కొక్కిరివిక్కిరి ఇవికొన్ని సమాసాలు చెట్టుచేమలు, ఆస్తిపాస్తులు, జీఠనాతాలు, వీద్త ళా జానీ టీ సాదలు కొన్నింటిలో తొలిపదం గావి, రెండునుగాని విరర్ధకములు కావచ్చును

706 పద విజొనం ల

అచ్చట్లుముచ్చట్లు దీనితో తొలిపదానికీ అర్ధం ఉన్నట్లు తోచదు, లొడ్డు లొసుగు = ఆవ్రియావత్చు. దీనిలో రెండుపదములును నిరర్ధకములుా కనివిస్తున్నవి

4 080 పట్టపగలు, మొట్టమొదట్క కిట్టకడ, చిట్టచివర, తుట్టతుద, కొట్ట కొస-ఇటువనంటి యుగళ శబ్దాలలో తొలిపవములు నిరర్ధక ములు, రండవ పదం తొలి అక్షరంతో ద్విత్వటకౌరం చేరి ఏర్పడ్డవి కాని పట్టపగలు ఇ పగలు వగలు, ఈరీతిగా వీటి ఏర్పాటు చెబ్బుట సమంజనముగా తోచదు (నంధి విజ్ఞాం, 8శక్‌ (పం పాదటీక చూచేదిి ళి

• 881. అవ హేలార్టంలో ఆర్ధవంతమై న తొలిపదం తొలిఅక్షరం [హస్వ మెతే దానిస్ట్రానే *గి ఆన్సే అక్షరం అది చీర్హమెతే దావిస్థాన్నే గీ. ఆనే అక్షరం రాగా విరర్థకమైన మలిపదం ఏర్పడి యుగళ శబ్దం తయారవుతుంది.

ఉడా - రాజ్యం, గీజ్యం, జడుపు గిడుపు

ఒక్తొక్కష్పుడు, ఇటువంటి యుగళ శబ్దంలోని రెండు పదముల నడుము ఇతర పదములు రావచ్చును ఉదా _ నాక రాజ్యం వద్దు, గీవర్టిం వద్దు డబ్బు లేదు, గిబ్బులేద్కు పో, అనుకరణవాచక యుగళ శబ్దములు.

4 882, ద్విరుక్తముల్రైన ఆనుకరజివాచక శదిములు ధ్వమలనే కొక ఇతర ధర్మములను మనోభానములను తెలుపుల కొన్ని ఆనుక రణవాచకములు వాస్తవ ములు, కొన్ని కల్పితములు, ఇవి తరచూ కొరకములై (క్రియలను వ్యక్తవర చును కొన్నింటి తుదిని ఆ [న] - (ప్రత్యయం, లేక “అవి అనే పదం చెరును కొన్నీ బహువచనాంతములలో "ఆడు" అనే ధాతువు చేర ్రియణ ఏర్పమును, కొన్ని నామములూాను, కొన్ని విశ్రేషేణములుగాను ఉపయోగపడును ఈ శద్దములు నిత్యవ్యవహారంలో కోకొల్లలుగా ఉన్నవి ధ్వన్యనుకరణ వాచకములకు ఉదాహరణలు "=

గంటగణగణ (యోగెను, [కారకం]

గంటలు టంగుటంగున కొ"టైను [కారకం]

యుగళ శబ్దములు 787 వాడు పకపక నవ్వెసు, (కారకం ] పకపకలు కట్టిపెట్టండి. (నామం] టపటప చినుకులు రాలిను, [కారకం పబృ వటసట కొరికెను, (కారకం) గలగల ధ్వనులు (విశేషణం) ఇకర = అనుకరణ వాచకములు తళతళ మెరసే పాతల (కావతం] ధగధగలాడే నగలు [కియ) వలవల మేడ్చుట [కారకం] దొటబొట కన్నీరు కార్చుట (శారకం) మననులో తవూఠతహ పుళైను [నామం] మనసు తవాతహ లాడెను [శ్రీయ] పక్షి విలవిల తఫ్నకొనేను [కొరకం] చురచుర చూప్పలు [విశేషజం చెంగుచెంగున దుముకుట [కారకం) ఆకలికి నకనకలాడే కడుపు ((క్రీయ] కణకణలాడే విస్పృ [క్రియ] 4 68). కొన్ని ఆనుకరణవాచక శద్దిములకు నంప్క్యృతీకర 40 కలదుం ధగద్ధగాయమానము;ః నై గవిగ్యము (విగనిశభావం[]; ధాళధళ్యము; ఫెళ 'ఫెళార్భటి, తళత్తళల్‌ కొంలుల్లు శీ 004 అనుప్రావ యుక్రములైన రెండు భిన్నసదములు చేరి కొన్ని అను కరణ వాచకములు ఏర్పడును సీబ్ళ కళషెళ మరుగుతున్న వి, [కారకం] 9) న్‌

అధునిక (పామాణికాం్యధ వ్యాకరణం ఐదవభాగం౦ రచనా విజ్ఞానం మొదటి పరిచ్చేదం వాక్యభేదములు 5 1. ఈ వ్యాకరణం మొదటి భాళం, వాక్య విజ్ఞానం లో సరళ_జటీల- సంయుక్త - ద్వంద్వ వాక్యములను గురించి విపులముగా చర్చించడమెనది నరళ వాక్య విశ్లేషణం పథకరూశముగా (పదర్శిందదిగినగి జటాలకణం, జటీల వాక్య విశ్లేషజం నంయుక్షవా్య్య విశ్లేషణం, ద్వంద్వ వాళ్య విశ్లేషణం బోధించబిడివవి ఈ రచనా విజ్ఞానం లో ముఖ్యంగా ఆ శ్లిక-ఉ పవాక్య భేదములు, వాటి లక్షణము, వాక్య పఠినర్తశము (ఒక రకపు వాక్యమును వేరొత రకపు వార్యముగా మార్చుట వాక్య సంయోజశము (రెండు వాశ్యముల1 ఒక వాక్యముగా కలుపుట), స్వముఖి- ముఖాంతర కథన పరివర్రనము, వాక్య విరాదు చిహ్నములు మొదలైన విషయ ములు గలవు 5 2 సంపూర్ణమైన భావమును (సకటించే పద సమష్టికి “వాక్యము" అని (పేర 11.) అర్తమును బట్రి వాక్యములను ఏడు రకములుగా వరీకరించ టి (క లు గ్‌ కళ వచ్చును.

1. వాస్తవికతా బోధకములు* ఒకవ్నాస్తవిక మైన సంఘటనను బోధించేవి ఇవి, ఉదా - ఆకొళంలో వత్తులు ఎగురుతున్నవి రంగడు నిన్న దికికి పోలేదు ల (పళ్నార్థకములు' ప్నులు వేసేవాక్యములు ఇవి. వీటీలో రెండు ఉపభేదములు కలవు

వాక్య భేదములు 789

కి “అవును లేకి లేదు, "కాదు అనేవి జవాబలుగా వచ్చే _(పళి

వాక్కొలు ఒక తెగ, వావ్తవికతా టోధక వొక్యొల చివర “ఆ” లేక “ఏమి, *ఏమిట్ని ఆనే (పళ్నవాచక కారకాలు చేర్చుటవల్ల ఇవి ఏర్పడును. ఉదా =

పీన పారం చదివినావాః వార్త మీ ఇంటికి నిన్న రాలేదా[ి వార్డు ఈ వంగతి మీకు దెప్పేడేమిటిః వాడు అంత ధనవంతుడేమి?

ఖ్ర “ఆవుని *కొదు అనే జవాదిలకు వీలు ఇవ్వవి (ప్న వాక్యములు రెండవ తెశ ఇవి (ప్రశ్నవాచక సర్వనామ _ విశేషణ _ కారకముల నహాయ మున ఏర్చడును ఉదా _

ఈ (గంథం ఎవరు రచించినారు? ఏ పుస్తకం సీక- కావాలిశి అక్కడ ఎందరు కూలీలు పనివేస్తున్నారుః వాడు ఎవ్పుడు వస్తాడు?

(పళ్నవాచక వాక్యాల చివర (పళ చిహ్నం ఉంటుంది

ఈ (పార్ధనాద్యర్థకములు ప్రార్ధన, ఆదేశం మొదలైనవాటిని టోధించే వాక్యొలు ఇవి వీనిలో త ద్ధేళ్యం మవ్యమ పురుషంలోనే ఉంటుంది. తరచుగా ఉద్రేశ్యపదం లోవిసుంది (4414 శకి 400) 417 48 (ప, దూచేది ) ఉదా =

ద్‌ య్‌

[నీవ] ఇటురా (మీవ] నామాట వినండి వ్లీరా, (నీవు) ఓక మంచి పాట పాడుదూ (మీరు) రెండు (పళ్నలకు మ్యాతమే జవాబు (వ్రాసేది. నన్ను ఇంటికి పోనీ, జరి*3ని ఏమిటో ఆయను చెప్పవియృండి మనం మొక్కలను నొటుదాము,

శ ఇచ్చా బోధకములు, వక్త ఇచ్చను బోధించే వాక్యాలు ఇవి. అన్ని పుపషములలోను ఉండును (పార్ధన ఎజి శులేచ్చ [ఆ)స్సు], దూషణ (శావంగె, విధి - ఈ అర్దఏశేషాలము తెలుపును (4.400, 190, 80) (వ్ర) ఉదాం-

అ

రేవటి నభకు ఇందరును విచ్చేయుదువగాక (ఏచ్చేచూలి]

వివ్యార్థులు తమతమ _వాత పరికరాలను తామే తెద్చుకొందురు గాక (తెచ్చుకోవాలి).

740 రచనా విజ్రానం వ్‌ భగవంతుడు మిమ్ము సశ్వదా కాపాడుగాక [కాపాడాలి] సీవు శలవు ఐపోదువుగార [ఐపోవాలి] నేను ఈ పనిని న్వయంగా చేయుదునుగాకం సీ జిహ్వా పడిపోను, నొ కళు కౌలం ళ్‌ (6) అనుమానారకములు . సందేహాన్చ్పదమైన ఊహను టోధించేవి ఖ,ఇ మ్‌ ఇవి, ఈవాక్యాలలోని శ్రీయల అనుమానార్థకి రీతిలో ఉండును (4 601 ప్రి ఊదౌంఎా పున్తకం ఎక్కటడికీపోదు; వీరువాలోనో, 'పెళైలోనో ఉంటుంది. ఆతను నేను పంపిన సొమ్ము నిన్ననే ఆందుకొని ఉంటాడు. వాడు లేపు రావాలి ( సంభావనార్థకములు ; కారణభూతమైన ఒక సంఘటన జరిగే పక్షంలో, జరిగేటట్టు ఊహించిన మరొక నంఘటనను బోధించే వాక్యాలు ఇవి (శ504 505 ప్రి.) తస వగ్గ డబ్బు ఉంటే వాడు నాకు ఇచ్చును. టం ఆయనకు శస్త్రచిక్రిత్స ఆరిగితే బతికి ఉండును కదా. () వ్యంజకార్థకములు , ఆళ్చర్యాది శ్మీవ మనోభావాలను బోధించేవి ఇవ వ్యంజ కౌర్టక పదముల నవాయమున ఏర్పడును, ఉదా .___ ఆయన ఏమి ఉపన్యసించి పోయినాడు ః ఆ రోక్త ఎంత తిన్నాడు ః నేను ఎన్ని కష్టాలప లోను కౌవలసి వచ్చిసది ల్‌ ఈ రోగం వల్త మీకు ఎంత చిక్కి పోయినారు ళం ఎటువంటి విషాద నంఘటన : ఈ వాక్యాల చివర వ్యంజక చిహ్నం ఉంటుంది

వాక్య భేదములు 741

6 8, అన్ని రకొల వాక్యాలను అర్థమును బట్టి అ స్తృర్రక ములుగాను నాస్త్ర్యర్థ కములుగాను పేర్కొన వచ్చును ధాతువు యొక్క సహజమైన అర్థం కలవి ఆన్త్యర్థకములు వ్యతి రేకార్థం కలవినా స్యర్థకములు, అ_న్త్యర్హకములు:

అవరిర్రు

నంపద వలన సౌఖ్యం కలుగుతుంది నాటు ఈ శిక్ష ఎందుకు విధించి నారు? ఇటు చూడండి మీరు తప్పక ఈ నభకు రావాలి. రాత్రి వర్షం వన్తుంది, తంతి వార్త అందితే వాడు వచ్చును, ఆమె ఎంత (శ్రావ్యంగా పాడింది! నా_స్త్యర్థకములు న

వాడు తల్లిదం్యడుల మాట వినడు జీవహింసచేయకు, బీనినుండి తప్పించు కొనే మార్షం లేదా? నన్ను ఎవరును విర్భందించకుందురుగాక, వాడు పృస్తకం తీసి ఉండడు. తగిన చికిత్స జరిగితే ఆయన మరణించక పోవున్న, ఎవ్నిసారు నీకు నేను చెప్పలేదు? గ

ర్‌ 4. (క్రియల వాచ్యమును బట్టి వాక్యములను మూడు రకములుగా పేర్కొన వచ్చును, క ర్త్రర్థక్క కర్మార్థక భావార్థకములు (4 శ 40%, 402 (ప ్స

ఉడ్జేళ్యం (క్రియాబోధిత వ్యాపారకర్తను పేర్కొన్న వాక్యం క _ర్రిక్టకం ఉదా, 1075 లో (పభుత్వం వార ఈ వంతెన నిర్మించాగు.

ఉద్దేశ్యం [క్రియాబోధిత వ్యాపారం ఫలమును పొందిన వ్యక్తి విశ్తువులను పేర్కొన్న వాక్యం కర్మార్థకం ఉవా= $75 లో 1ప్రభుత్వంవారిదేత ఈ వంతెన

ఉద్దేశ్యం (కీయాభానమును బోధించే వాళ్యం భావార్థకం, ఉక,- 9075లో పభుత్వం ఈ వ్రంతెనను విర్మించడ౦ జరిగింది. లేవ ('

65 5. వివిధ వాక్కాల (క్రియలు వివిధ రీతులలో ఉండుమ, వాన్తవికతా బోధక (వ్రళ్నార్థక - వ్యంజకొర్థక వాక్యాల (క్రియలు వావ్తవార్థక రీతిలో ఉండును,

742 రచనా విజ్ఞానం (4402, శి 428 పుం (పాక్టనాద్య కక జు ఇచ్చాబోనక వాక్కాల శ్రీయలు విధ్యాద్యర్థక రీతిలో ఉండునుం (4 ఉ8కీ, 100, శ) 407, 408 (వ్ర ఆనుమా నార్థక వాక్యాల [క్రియలు అనుమానార్థక రీతిలోను (4 01 ప్ర, సంభావ నార్థక వాక్యాల్మకియలు సంభాఎనార్ధక రీతిలోను (4504 (వం ఉండును,

56 రచనా విధానమునుబట్టి వాక్యములను నాలుగు రకములుగా విభజించ వచ్చును * పరళ - జటిల సంయుక్త _ ద్వంద్వ వాక్యములు (1) సరళ వాక్యము.

ఆసమాపక (క్రీయాఘటితములై న సదదింధములు (జటలు, జటాదింధములు లేని ఒకే ఉద్దేశ్యము, ఒకే ఆభ్యాతము (సమాపక [కియ గల వాక్యము సరళ వాక్యము (1 125 ప) ఉదా -

తుపాను దెబ్బవల్ల "పెక్కు చల (ప్రజలు మరణించారు,

మనదేశంలో చాలామందికి చదవడం (వాయడం రాదు, ( జటీలవాక్యము,

ఒకటిగాన్మి ఒకటికన్న హెచ్చుగాని జటలు లేక జటాబంవములు ఉండీ, ఒకే ఉద్దేశ్యమ్ము ఒకే ఆభ్యాకము సమాపక (కియ) గల వార్యం జటిల వాక్యము (1 క! స్ర్కి _ (ప్రధానమంత్రి ఆసనీనుడు కాగా ఈజిలు హక్షధ్వానాలు చేళౌరుం వాల్మీకీ రచించిన రామాయణానికి పెక్కు అనువాదాలు వెఇసినవి. విద్యార్థులు మాటిమాటికీ నమ్మెలు చేయడం హర్షించ తగ్గ విషయం కాదు. (9) సంయుక్త వాక్యము.

ఒకటి కాని ఒకటి కన్న హెచ్చుగాని, అశ్రిక ఉవవాశ్యముణును ఒక్‌ ధాన ఉపవాళక్యమును గల వాక్యానికి నంయుక్త వాక్యం అని పేరు (1.188 ప)

మీరు ఎప్పుడు బియలుడదేరుతారో ముందుగా (వాయంది, నామాట వింటివ్యా బాగునడతావు, ఏది నీకు ఇషమో దానినే తీసుకో.

ఉసవాక్య భేదములు 740 (ఓ ద్వంద్వ వాక్యము, రెండుగాని రెండిటిశన్న హోెర్చుకాన్మి (పథాన ఉపవాక్యాలు కలిపి యేర్సడ్ణ వాక్యం ద్వంద్వ వాక్యం (1140 ప్ర)

1. త్వరగా రండి సిఎమాకు పో౮ం౦ 2 అకడు పెక పెన్స్‌ పరీక్షలు పే ప్యాసయినాడు , కాఏ ఇంతవరకు ఉద్యోగం దొరకలేదు 9 నృష్టిరో (ప్రతి న! (పాణి పుబ్లుతుంది 'పెఐగుతుంది కీణ్స్వైందిి తువకు నసుంది రెండవ పరిచ్చేదం ఉపవాక్య భేదములు శామ-ఉపవాక్యములు, 67 ఒక సంయుక్క వాక్యంకో స్వకీయమైన ఉ ద్రేళ్య-౪ఆధ్యాతములు నూ! మ్‌ ళు కలదై, నామంపలె ఉపయోగపడే ఆశ్రిత ఉవవాక్యం నామ-ఉపవాక్యం అన బడును (1 102 ు నిర్వచనం ల ఉదాహర*ల [1.120 (పలో ఉన్నవి. నాదు_ఉసవాక్యాలు నామంవం అయిదు వివాలైన వృత్తములను విర్వవూంచును (0) ఉ ద్ధేశ్యము ఈదిగువ వాక్కొలలో విలువు గీతకు ముందు ఉన్నవి నాదు_ఉ పవాక్యాలు; పరమందు ఉన్న (ప్రధాన ఉసవాక్యాలలోని [కియలకు ఉద్దేశ్యాలు ఆతడు తండ్రిమాటకు ఎదుర్వు చెన్నడని మాకు తెలుసును, వాడే హత్య చేశాడాన్నది నమ్మతగ్గ విషయం కాదు సభ ఎప్పుడు జశగుతుందో ఇంకా విశ్చయి6చబడలేదు

744 రచనా విజ్ఞానం

(2) కర్క

ఈ కింది వాక్యాలలో పూర్వభాగాలు నామ-ఉపవాక్యాలు ఏ పరమందు ఉన్న (ప్రధాన ఉపవాక్యోలరోని క్రియలకు కర్మలు

అతడు తం్మడ్రిమాటకు ఎదురు చెన్సడని మేము ఎరుగుదుము

మీద ఎర్నుడు వస్తారో ముందుగా చాయండి.

పిల్లలు ఎంత ఉవ్సౌహంతో ఆడుతున్నారో చూడండి

న!

భగవంతుడు మీకు ఆయురారోగ్య ఐళ్వర్యములు (ప్రసాదించుగాక అని నేను మిమ్మల్ని ఆశీర్వదిసున్నాను.

(8) సహగామి

ఈ దిగువ వాక్యాలలో నిలువు గీత ముందు ఉన్నవి నామ_ఉసవాక్యొలు, అవ్యవహిత పరమందు ఉన్న నామముఎకు (చివ వాక్యంలో సర్వనామావిక సహగొములు

వారి ఇద్దరికీ పెళ్లి అవుతుంది అనే నమ్మకం నాకు లేదు. ఆ యువకుడు తన భార్యను తానే కాల్చి చంపాడన్న వ్వార్హ నిజంకాదు. వారు యుద్ధానికి దిగుతా రంటూ విళ్చయంలేదు, ఇన్నాళ్లు ఆతడ్డు ఎందుకు జవాబు (వ్రాయలేదో! దావికి కారణం నేను ఊహించలేకున్నాను, ( పూరకము.

ఈ దిగువ ఒక్కొక్క వాక్యంలో విలువు గీత తరువాత ఉన్న వాక్యభాగం నామ _ ఉవవాక్యం, “ఆపును" అనే ఆధ్యాహార్య్యక్రియస ఉడ్దేళ్య-సందింధిపూర్థకం.

నా ఆభిిపాయం వారు మనం పెళ్లే షరతుకు ఒస్నుకోరని ముఖ్యంగా గమనించవలసిన విషయం : తుఫానులో మరణించగా మిగిలిన (గామీణ (ప్రశెలు అన్న వ్యస్తాలు లేక అలమటిస్తున్నారన్నది.

ఉపవాక్య భేదములు 745 మొదటివాక్యలో సంయోజకం *అవి, రెండవ వాక్యంలో నంమయోజకం “అన్నది”, (9) వైళభక్తికమూలము

ఆపదలలో బంధుప్స్‌లు ఆదుకొంటారు అన్నదానిః లో నాకు విశ్వావం లేదు,

పైవాక్యంలో "ఆపదలో బంధువులు అదుకొంటారన్నది” నామ_.ఉపవాక్యం౦, “అన్నది నంయోజకం, డ్రినిమిద లో అనే వైళ క్రిం చేరేముందు “అన్నది? "అన్నదాని" గా మారినది ఈ నామ _ ఉవవాక్యం €లో అనే వైభక్రికానికిమూలం, లేక అశితం. మరి ర౦డు ఉదాహరణలు,

ఈ రోజున నాకు వెయ్యిరూపాయలు ఆప్పు దొరకుతుందా, లేదా అన్న దాని మీద రేపటినా (వయాణం ఆధారపడి ఉన్నది,

వాడు ఆమెరికాలో ఉద్యోగం చేస్తున్నాడనిః తన్న వానివి గురించి నాకు మరొక విషయం తెలియదు.

5, క, వ్వాస్తవికతాటోధక - (వళ్చార్థక . వ్యంజకార్థక _ ఇచ్చాటోధక వాక్యాలు తగిన సంయోజకములతో కిలిపి ఆలథిత నామ _ ఉపవాక్యాలుగా సరిణ మించును. ఇందుకు ర్‌ 7, (0 లోవి వాక్యాదే ఉదాహరణలు,

మొదటి వాక్యంలో "అతడు తండ్రి మాటకు ఎదురు చెప్పడు? వాన్తవికతా బోధకం, రెండవ వాక్యంలో “మీరు ఎవ్పుడు వస్తారు ౪” (పగర్థకం,. మూడవ దావిలో “పిల్లలు ఎంతో ఉత్చాహంతో ఆడుతున్నారుగో వ్యం౦జాకార్ధకం, నాలుగప దావ్‌లో “భగవంతుడు మీకు ఆయురారోగ్యములు [పసొదించుగాకి అన్నది ఇచ్చా టోధకం, ఇవి వామ _ ఉపవాక్యొలుగా మారివవిం

6.9. వివిధ వాక్యాలు నామ _ ఉపవాక్యాలుగా మారేటప్పుడు వివిధ సంయోజకములు ఉపయోగపడును

94

(6 రచనావిజ్షానం ఖా

(1) ఆ్యశిత వాస్తవికతాబోధక _ ఇచ్భాటోధక-వాక్యముల చివర తరచుగా “ఆవి ఆనే పంయోజకం వస్తుంది, [5.7. (2) లోని మొదటి, చివరి ఉదాహరణలు చూచేది,]

(ఇ కొన్నివా 'స్తవికతాబోధక నామ - ఉపవాక్యాల చివర "అనే, *అన్న “అంటూ *అన్నది' _ ఈ *అను' ధాతురూపాలు సంయోజకొలుగా వచ్చును గ్‌ 7 (8) (4) లోని ఉదాహరణలు చూచేది.)

(8 ఆశిత (పళ్నార్థక - వ్యంజకార్థక వాక్యాల చివర తరచుగా *టి అనే సంయోజకం వస్తుంది. [7 (2) లోవి రెండవ, మూడవ వాక్యాలు చూచేదిం”]

(4) వైళక్తికముల ముందు వచ్చే వాన్తవికతాబోధక __ పళ్నార్ధక _ ఉప వాక్యముల వెంట “అన్నదాని' అనే సంయోజకం వస్తుంది. ఇది *అన్నది? అనేదాని సందింధవాచక విభక్తి రూపం, “తప్పి అనే వైభ్రికం ముందు ల్రన్లి? సంయోజకం వస్తుంది (07. (6) లోని వాక్యాలు చూచేదిం]

క్‌ 10. మధ్యమ పురుష సర్వనామములు ఊగ్జేశ్యములుగా గల (ప్రార్థనా ద్యర్థ్క వాక్యములు ఆశ్రిత నామ _ ఉపవాక్యములుగా మార్చబదిడవు వాటిని జటా బంధములుగా మార్చవచ్చును. ఉదా,

అమీరు నాకు ఈ ఉపకొరం చెయ్యండి?”% అవి వాడు నన్ను కోరినాడు,

ఈ వాక్యంలో ఉద్ధారకముల మధ్య ఉన్నది న్వతం్యత సరళవాక్యం కొన్ని ఉపవాక్యం కొడు, ఇది స్వముఖ కథనంలో ఉన్న వాక్యం, *+అని” నంయోజకంతో కలిసి “కోరినాడు అనే [కియకు కర్మగా ఆచరిస్తున్నది. బీనిని ముధాంతర కథనంలోకి మార్చితే “తనకు ఆ ఉపకొరం చెయ్యమని వాడు నన్ను కోరినాడు ఆవిగాని “తనకు ఆ ఉపకొరం చెయ్యవలసినదిగా వాడు నన్ను కోరినాడు _ అని గాని అవుతుంది, చెయ్య_[ ఆని = చెయ్యమని; ఇది ఆగమసంధి, “చెయ్య? ఆసమావక [కియ. కనుక “తనకు ,, చెయ్యమని జటాదింధం అవుతుంది అన్తే తనకు. = వలసినదిగా" కూడా జటాబంధమే అవుతుంది. ఈ రెండును "కోరి

ఉపవాక్య భేదములు 747 నాడు ఆనే (క్రియకు కర్మలు, *అవిి “గా అనే పదాలు వైభక్తికములై నామ ర్వహిసున్నవిం

చింధముల ఏర్పాటున విశిష్త్ణనృత్తం విర్వహిస్తున్న

స్యూచన = స్వముఖ - ముఖాంతర కధనముల ఫరివర్తనం ముందరి ఏడవ పర్షిచ్చేద౦ $,68..47 (వం లో ఉన్నది, విశేషణ - ఉపవాక్యములు,

5,1 =. ఒక సంయుక్త వాక్యంలో స్వకీయమైన ఉదేశ్య = ఆభ్యాతములు

అటి గవ

కంచ్చై విశేషణం వలే ఉపయోగపడే ఆశ్రిత ఉపవాశ్యం విశేషణ _ ఉపవాక్యం అనదిడును. (1182 (ప విర్వచనం 4) ఉదాహరణలు 1101 (వ లో ఉన్నవి

విశేషణ ఉసవాక్యము తరచుగా ఆపేఓక సర్వనామంతోగావి, ఆ పేగిక విశేషణముతోగావి మొదలవును ఇది [వరాన ఉపవాక్యావికి ముందే ఉండ్కి దావి లోని అమగ్గామి సర్వనామమును, లేక్క అనుగామి విశేషణపూర్వ నామ దింధ మును వ్య క్తవరచును, విశేషణ ఉపవాక్యం వెనుక *టి అనే అనదింధి నంయో జకం ఉంటుంది, ఉద్మాం

ఏది నీకు ఇష్టమో దానినే కోరుకో (ఆ, సర్వనామం

ఏ జొాళిపిఠర భారత స్వాతం్యత్యం సంపాదించి పెప్టేనో ఆ గాంరి పేరు విననివారు ఉండరు. (ఆ. విశేషణం)

మొదటి వాక్యంలోని విశేషణ ఉపనాక్యం '*దానినే అనే అనుగామి సర్వ నామమును, రెండవ వాఠ్యంలోవి విశేషణ ఉసవాక్యం +ఆ గాంధి" అనే నాను బంధమును వ్యక్తపరచును, మరికొన్ని ఉదాహరణలకు శీ 108, 106, 4 260 ప, చూచేదిం

సూచన ; పద్యకవితలో *ఓి అనే సంయోజికం తరచుగా లోపిస్తుంది, ఒకొక్కప్పుడు విశేషణ ఉసవాక్యం (వరాన ఉసవాక్యం తరువాత నస్తుంది. ( 205 (ప్ర)

"748 రచనా విజ్ఞానం

5412. అప్పుడప్పుడు ఆపేకీకకొారకములతో విశేషణ ఉపవాక్యొాలు (ప్రారంభం కావడం కద్దు ఉదా - ఎక్కడ జలసన్యఫల సమృద్ధి ఉండునో అట్టి 1వదేశాలలోనే జనసంఖ్య 'హెద్చ్బు (ఆ కారకం)

5.18 కొన్ని విశేషణ ఉసవాక్యాలలో ఒకటి కన్న హెచ్చు ఆపేళ్షిక భాషాభాగములు ఉండును, ఉదా “ఎవడు ఎటువంటి పనులు ఆచరించునో వాడు అటువంటి ఫలమునే పొందును, (ఆ. సర్వనామం, ఆ, విశేషణం)

5 14 కొవ్ని విశేషణ ఉపవాక్యాలకు సంబంధించిన అనుగామి నర్వ నామం లోపించడం కద్దు, (4 108 (స) ఉదా ఎవరు రాదలచుకొన్నారో 1

ఈ వాక్యంలో నిలువు గీత ముందు ఉన్న విశేషణ ఉపవాక్యం లోపించిన *వార్రు ఆనే అనుగామి సర్వనామమును వ్య క్రపంచును కారక = ఉసవాళ్యములు.

5 15 సంయుక్త వాక్యంలో స్వక్రీయమైన ఉద్దేశ్య, ఆఫ్యాతములు కలదై కొరక వృత్తం నిర్వహించే ఆశ్రిత ఉపవాక్యమును కారక -- ఉపవాక్యం ఆంటారు, (102 వ, నిర్వచనం )

కొరక ఉపవాక్యొాలు ఇతర ఉపవాక్యాలలోని (శ్రీయలను తరచుగా వ్యక్త పరచును అప్పడపుడు కౌరకములను వ్య క్తవరచును; కొని విశేషణములను న్య క్త వరచవు. (ఉదాహరణలు 1.180 స లో కలవు)

నామాట వింటివా, : బాగుపడతావు,

ఇంళటి (పయోజకుడవై నావని నేను ఆనందిస్తున్నాను

మరునాడు పెళ్ళి అవుతుంది అనగా । తొలిరోజున మగపెళ్ళివారు తరలి

చెళ్లి నారు.

స!

నేను స్టేషనులో కౌలు "పెట్టానో, లేడో ॥ లైణు కదలింది,

ఉపవాక్య భేదములు 749 అధికారం ఎకుడ ఉంటుందో అక్కడ ఆహంకారం తలెత్తుతుంది. చాటి

మొదటి నాలుగు ఉదాహరణలలో విలువుగితల ముందు ఉన్న కొరకా ఉపవాక్యొలు తరువాతి (పధాన_ఉపవాక్యాలలోని (క్రియలను వ్యక్తపరచును. చివరి వాక్యంలోవి “ఎక్కడ” అనే ఆ పేక్షీక కారక౦తో (ప్రోారంళమైన _ కారక ఉప వాక్యం ప్రధాన ఉపవాక్యంలోని "ఆక్కడ" అనే అనుగామి కొరకమును వ్యక్త పరసున్నది.

6. 6 కారక ఉసవాశ్యములు కొన్ని ఆనుబంధి నంయోజకముల ద్వారా (వరాన ఉపవాక్యాలతో గాని ఇతర ఉపవాక్యొలతో గాని ఆనుదిద్ధము ఆపను.

ఆనుదింధి నంయోజకములు * ఆ అన్ని, అనగా ఓ అంటే, కనుక, కాదిట్టి (6 14 ప) )

మరీకొన్ని ఉదాహరణలు. _-

ఆతని సరం రుజువైనది కాబట్టి (కనుకు అతనికి కారాగార శక విధించడమైనది.

ఆకస్మాత్తుగా నంపత్తి సం కమించింది ఆంపే మనిషి గర్వంపొందడం నహజం౦

ఆయస ఎంత దుర్చలంగా ఉన్నాడంపే నేలమీద అడుగు తీని అడుగు పెట్టేడు,

517. ఆర్ధమును బ్టి దిహ్మప్రకారమ్ములైన కొరక ఉపవాక్యములు కలవు. అవి ఈ దిగునను పేర్కొన దకినవి,

(1) నమయ జోధకములు;

మగపెళ్లి వారు రేపు వస్తారు అనగా తొలినాడే కన్యాదాత వారి విడిదిక్తై అన్ని ఏర్పాట్లు చేసినాడుం

ఎప్పుడు సంపద కలుగునో అప్పుడే బంధువులు వస్తారు

ఎప్పుడెప్పుడు ధర్మగ్గావి నంభవించునో ।! అప్పుడప్పుడు భగవంతుడు ధర్మసంస్టాపన క్రి ఆవతరిస్తాడు.

(50 రచనావిజ్ఞానం

ఏరోజున నాకు తంతి ఆందిందో : నాడే నేను విమానంలో బయలుదేరి వెళ్లాను,

ఎంతకొలం సూర్యచంద్రులు (ప్రక్శంచగలరో ! అంతకొలం మీకీరి అవని మీద విలుచుగాక.

నేనూ గుమ్మం డిగాసుు వాడూ ఎదురై నాడు.

నేను 'ఫేషనులో కాల'పెట్టారోం లేదో రైలు కదలిపోయింది.

పై ఉదాహరణలలో మొదటి వాక్యంలో “అవగా అనే సంయో౫కం భవిష్యత్కాల సూచకం, చీవర రెండు వాక్యాలలోను ఆ(శ్రిత__పధాన ఉపవాక్యాల లోని (క్రియానోధిక న్యాపొరాలు రెండును వకకాలమండే జరి3నవిం

ఎక్కడ వీరు విండునో అక్కడ కప్పలు చేరును

ఎచ్చట ఒకన్సుడు సముద్రం ఉండేదో. అచ్చట ఇస్పుడు భూమి ఏర్పడినది.

ఎక్కడినుండి తమరు వస్తున్నారో ఆక్కడికే మేము పోతున్నాము.

ఎంతదూరం బంగారు లేడి పారిసపోయిందో అంత దూరం (శ్రేరామడు దానివి అనుగమించాడుు,

(0) కొరణ వాచకములు;

వాళ్లు ఆన్బాయి ర్యాతి, పగలు కష్టవడీ చదివాడు కనుక । మొదటి తరగతిలో

వారు (్రీమంతుణ కాబట్టి వారివి కరువు బాధించదు.

సీవు కొడుపను కన్నావసి మేము ఎంతో సంతోషించాము

ఉపవాక్య భేదములు 701 ఎండ ఎంత త్మీవంగా కౌస్తున్నదంటే. వీధులలో ఎక్కడా మనుష్య వంచారం లేదు,

ఆత డెంతటి ఆరోగ్యవంతుడోకొని ఒరనాడును జ్నిరున చీది ఎరుగడు,

సూచన : “కనుక, కాబట్టి" ఆనే నంచాజకాల స్టానే 'కావున్వి +కొని అనే వదాలు కూడా రావచ్చును.

(4 సంకేత బోధకములు ; మీరు మరికొంత పర్శిళమించారంపే మీకు తప్పక విజయం చేకూరుతుంది.

ఆ మాయావి మాటలు వాడు విన్నాడా, తప్పక మోసపోతాడు.

లాభం వచ్చుగాక్కు నష్టం వచ్చుగాక్క నేను ఈ వ్యాపారం మానను

ఎన్ని కష్టాలు రాసీ 1 వాడు చేవట్టిన కార్యం విరమించడు

నూచన *వంకేతం ఆంళే “షరతు అన్నమాట, చివరి రెండువాక్యాలలో కారక _ ఉపవాక్యాల తుదిని నంయోజకొలు లేవు,

“ఏని' సంయోజకంతో ఏర్పడ్డ సంకేతటోధక కారక - ఉపవాక్యాలు ప్రాచీన భాషలో ఉన్నవి, వీనికి బదులు తే - పత్యయాంత కారక జటా (వయోగమే నేటి వ్యవహారంలో ఉన్నది ఉదా.. దైవము అనుహలించునేవి (వయత్నము ఫలించగలదు. (ప్రాచీన (వమోగం) = జ ద్వైనం అమకూలిస్తే (సయత్నం ఫలిస్తుంది (నేటి వాడుక)

(5) విరోధ వాచకములు : అతడు ఏదోమాట సాయంచేస్తాడు తప్ప అత్యవసరమైన ధనసహాయం

• ఆతని డబ్బు బంధువులు తిన్నారు తప్ప అవసొనకాలంలో ఆతని దరికి

ఆ దంపతులు ఎన్నో (వతాలు ఆచరించారే కొని వారికి సంథానం కలుగ

లేదు,

02 రచనా విజ్ఞానం 'పైవాక్యోలలో కతస్ప' *కాని' ఆనే సంయోజకములు విరోధ నూచకములు, ఒకటి జరిగినందువల్ల సహజంగా జరుగవలసినది జరుగకపోవడ మే విరోధం, (0 పరిణామ వాచకముల మీరు మృళత్యుముఖము నుండి బయట పడ్డారంటే, ఆది మీ అదృష్టం ఆతనికి ఉద్యోగం లభించలేదం'టే 1ఆందుకు రాజకీయపరిసితులే కారణం, న! 'పె వాక్యాలలో కొరక _ ఉపవాశ్యంలో చెవ్పదిడ్డది “పరిణామ౦ి, ఆంచ్చీ ఫలితం అన్నమాట. (7 పరిమాణ వాచకములు ; మౌనవుడు ఎంత్ర ఎక్కువధనం సంపొదించునో వానిఆళ ఆంత పెరుగును మై వాక్యంలో విిపుగ్లీత ముందు ఉన్న కౌరక - ఉప్రవాక్యం (వధాన - ఉపవాక్యంలోవి *ఆంతి ఆనే కారకమును వ్యక్షృపరచును, ఇది *పెవగుటి యొక్క పరిమాణమును (త్మీవతను) సూచించున్ను (9 (ఫకౌర వాచకములు ; మిన్ను విరిగి మీద వడుతుందేమో అన్నట్లు ఉరుములతోను, మెరప్ప్తల ఇందలి ఉపవాక్య౦ మేఘాలు ఎట్లు క్రమ్ముతున్నవో తెలుపుతున్నది. (9) నిమిత్త బోధకములు : జబ్బు వేగంగా కుదరాలి అని। అతడు ఉత్తమ వైద్య చికిత్సకై. వెల్లూరు ఆసుష్టతిలో చేరాడు. తిండిగింజల దిగుదడి ఎక్కున కొవాలి అని వ్యవసాయదారులు [కొత్త పద్ధతులు అవలంబిస్తున్నారు. పై వాక్యొలలో ఉపవాక్యాలు నిమిత్తం, లేక్క _పయోజనమును శెబప తున్నవిం

నమూడవ పరిచ్భేదం జటా భేదములు

నామ జటలు

5 18. ఉద్దేశ్య _ కర్మ - కారక - పూరకము లన్నింటితో గాని, కొన్నింటితోగాని కనీసం ఒక్కటితోగాని ఆశమాపక [క్రియ చేరుటనల్ల ఏర్పడే వదదింధం, లేక ఉక్తికి “జట ఆనిపేరు (1 00) (ప). ఇవి మూడు రకములు ; నామజటలు విశేషణజటలు, కౌరక జటలు, నామవృత్తం నిర్వహించేవి నామ జటలు ఇవి నామములవలె జటిలవాక్యంలో ఉద్దేశ్య = కర్మ _ పూరక_వహగామి-= వైభక్నిక మూలములుగా ఉపయోగపడును (186 (వ ) (క్రియానామముల టి, “ఆడ్డము" ఆనే (వ్రత్యయములు, క్రీయా విశేషణముల చివర చేరే *+వాడు, *ీవారు 6వ్వి వి అనే (ప్రతభైాపములు, అ - (ప్రత్యయం ఈ జటలచివరను ఉండును. ఊదాం-

విడ్యాష్టలు సమ్మెలు చేయుట హర్టించతగ్గ విషయం కామ (ఉద్దేశ్యము

వార్తలు చదువుతున్నది రాజ్యలక్ష్మీ, (ఉద్దేశ్యం)

ధరలు పెరిగిపోవుటను అరికట్టాలి. (కర్మ)

అడుసు (తొక్కి నేల (పెద్దేశ్యము)

మౌనం వహించడమే । సగం ఆంగీకరించుట. (ఉదేశ్యం, పూరకం

తండి హరాత్తుగా మరణించడం తో, కొడుకుల నడును కలహాలు బయలుదేరినవి, (వైళక్తికమాలం)

518. నామజటలు సహగాములుగా ఉవమోగసడడము తరచుగా వ్యవ హోరంలోకవిపించదు, ఒకటి రెండు ఉదాహరణలు చూడండి.

(1) తుపానులో చేలకువేలు వజలు మరణించడనునేది మిక్కిలి హృదయ విదారకమైన ఏషయం,

క్‌

704 రచనా విజ్ఞానం

ఈ వాక్యంలో “తుపానులో . . మనేది నొమదింధం._ ఉద్దేశ్యం వీవిలోని “తుపానులో వేలకువేలు (ప్రజలు మరణించడం" నామజట ది “అనేది అనే శ్రీయానామానికి సహగామిం

(2) వాడు గెలుపొందడం నంగతి అటుండినీ, ఈ వాక్యంలో *వాడు గెలు పొందడం' ఆనే నామజట “సంగతి? అనే నామానికి సహగామి

(ఈ) మసం వారిని (బతిమాలడం అనే ప్రశ్న లేనేలేదు,

ఈవాక్యంలో “మనం వారిని (దితిమాలడం” అనే నామజట “వళ్న' ఆనే నామౌనికి సహగామి. ఇటువంటి చోట్ట “అనే. లేక *అన్న? సంయోజకమై శెండింటిని కలుపును, నహగామి నాదు ఉపవాక్యములతో సహగామి నాను జటలను సరిపోల్చి చూచేది, [6,7. (9) లోని ఉదాహరణలు చూచేది ] విశేషణ జటలు.

580, (క్రీయూవికేషణ ఘటితములై విశేషణవృత్తం విర్వహించే జటలు విశేషణ జటలు, ఇన-ఏ-అని వర్ణకాంతిములైన [క్రియా విశేషణములతో ఇవి ఏర్పడును (1 8%,84ప ) విశేషణజటలల నామములు లేదా, సర్వనామముల ముందే (ప్రయోగం అవి పరమందు ఉన్న నామ-సర్వనామములను వ్యక్త పర్‌ చును ఈ (కింది జటిల వాక్యములలో విణువు గీఠలకు ముందు ఉన్నవి ఎళీషణ జటలు,

కవ్మితయముచే రచించబడిన భారతం తెలుగున ఆది కొవ్యము

జీవితంలో సుఖలేళశం ఎరుగని ఆమె దురనస్థ వర్ణనాతీత మైనది.

మీర చేసే: 'వ్రనంగం నాకు బోధపడలేదు,

గ్‌ 21. ఒకొ క్క్మంప్పుడు నిశేషణజటలు వెళక్తీకములకు ఆశితములై ఉండును, ఇ

మద్యపానం విరమించిన । తరువాత ఆతని ఆరోగ్యం మెరుగైనది.

జటా భేదములు 7055 విద్య పంపాదించే టదుకు ఆధ్యవసాయం కావాలి. ఆతడు మృదంగం వాయించే టస్పటి ఆతని శిరళ్చాలన వైఖరి నన్ను ఎంతో ఆకర్షించింది. వైభ్యక్తిక ఘవిత జటాదింధములు కారక బంధములుగావ్వి విశేషణ బంధ ములు గాని కావచ్చును 'పెవాక్యొలలో 'మొనటి రెండును కారక బంధములు, చివరిది విశేషణ బంధము కారక జటలు.

5272 కియాకొరక ఘటికములై కారక వృత్తం విర్వహించే. జటలు కారక జటలు (181 (ప్ర 1. ఇ_తు-అీక- తంగా- రేందే-ఇనాఎజీకఎవర్టకాంత అనమావక (క్రియలతో ఈ జటలు ఏర్పడును కొారకజట మి%లిన వాక్య భాగం ఆని ఏదో ఒక (క్రియను వ్యక్తపరచును, (4529, 650 పి) కొన్ని ఉదా- హరణలు

ఇ వైద్యుడు వచ్చి రోగిని పరీక్షించాడు. పాము కరచి బాలుడు మరణించాడు.

తు, భోజనం చేస్తూ మాటాడడం మంచిదికాదు.

ఆకు. మేము ఎరితోను మాటాడక కూడ్చున్నాము. వానలు కురవక పంటలు పండవు

అ. నాప అన్నం తిన బుద్ధిపుట్టిచేదు.

గా, ఇంకొ నభ జరుగుతుండగా నేను లేచి వద్బాను,

శే. ఆమె పాటపాడితే రాళ్లు కరిగి పోతాయి,

ఇ... దే, దిస్స్పు ఆగవిడే దిగరాదు. పెద్దమ్మాయి. పెళ్ళి కదరనిదే రెండవ ఆఅమ్మాయి పెళ్ళి ఎలా జర్శగుతుంది?

ఇనా. చేను ఎంతచెప్పివా వాడు నామాట వినిపించుకోడు.

ఆక, దీపాలు వెలిగించాక వారు వభ (ప్రారంలించారు

56 రచనా విజ్ఞానం 5 28 కారక ఉ ఎవాక్యాల వలె బహు_ప్రకారమురై న కారకజటలు కలవు

1. నమయ బోధకములు ఆయన రోడ్డుమీద నడునూ తెలివితప్పి పడిపోయాడు నేను బజారుకు పోయి హరగాయలు కొన్నాను మేము రాత్రి గౌాఢ న్నిదలో ఉండగా ఒక (దిహ్మాండమైన శబ్దం మమ్ము లను మేల్కొల్పి చకితులను చేసింది. సూర్యుడు ఆన్తమిందాక మేము ఇంటికి బయలు దేరాము శ్రి కారణవాచకములు గుండెపోటు వచ్చి అతడు వెంటనే మరణించాడు. ఆ సంవత్సరం వర్షాలు పడక వంటలు పొదైెనవి, నేను ఉండగా నీకు ఏమి భయము? శ్రి సంకేత బోధకములు ఆమె విషాదమయ చర్మిత వింయే రాతి గుండె ఆయినా (ద్రవించక మానదు తీగలాగితే డొంక ఆంతా కదులుతుంది. కరువుకు దానరులై తే పదాలు పస్తాయా? మీరుపూ అత్తి సహాయం చేయక ఈ పని నెరవేరదు శొంతములేక సౌఖ్యములేదు నిష్పులేవిదే పొగపుట్టదు, శ్ర నిమి ' త్తవాచకములు ఆ దున్దుగు ఆ అదిలను బలాత్కరించ సాహనం చేశాడు. ఉత్తమశస్తు చికిత్స చేయించుకొన అతడు మదరాసు వెళ్ళాడు.

వాక్య విశేషణం 57 సూచన నిమిశ్రార్థంలో అ_వర్ణకొంత [కియా (పయోగం కన్న వైళకి కోట్టిల (సయోగం హెచ్చుగా కనిపిస్తున్నది, ఉదా, _ ఉత్తమ శస్త్రచికిత్స భేయించు కొనుటక్షై ఆతడు మదరాసు వెళ్ళాడు, 5) (పకారవాచకములు ఆయన పాదయా్యత చేసి యావద్చాకత దేశం పర్యటించారు. వారు మాతో చెవ్పక వెళ్ళిపోయినారి, 6) విరోధ వాచకములు తల్లిదంటడులు ఆంగీకరించవిదే వాడు తాను ([ పేమంచిన అమ్మాయిని పెళ్ళ చేసుకొన్నాడు, చింతచచ్చినా పులుపు చావదు, వాడు ఎన్ని విధాల పయత్నించినా ఉద్యోగం లభించలేదుం నాలుగవ పరిచ్చేదం అద వాక్యవిశ్లేషణం క24. ఒకవాఠ్యంలోని వేరు వేర్తు భాగములను విడదీపి ఒకొక్కిభాగం విర్వహించే వృత్తం పేర్కొనడమే. వాక్య విశ్లేషణం, సరళ వాక్య విశ్హేష ణం 180. లో పథక రూపంలో చూవదిడినది డీవి భాగములు ఉద్దేళ్యం.. అఖ్యా తము ఉధ్దేశ్యభాగములను రెండు న్తంభళములలో చూపవచ్చును మొదటి న్తంభంలో ఉచ్చీశ్యపదం రెండవ స్తంభంలో ఉద్దేశ్యవృద్ధి ఆనగా ఉద్దేశ్య పదమైన జాతి లి వాటి స! ఛి న! క్‌, నామమును (నామకల్పమును) ఆశ్రయించే విశేషణములు), విశ్రేషణదింధములు, ఆభ్యాకములోని వేర్వేరు భాగములు (క్రియ, కర్మ పూరకము కౌరకీయ వనిన్శృతి వీటివ వెర్వేరు స్తంభములలో చూపవలెను. [.25. జటిలవాక్య విశ్చేషణం 127 108 (వ లో (పదర్శించదిడివది ోని వ్రధాన ఉవవాక్యమును వివిధ జటలను ఒకదాని [కింద ఒకటి. (వాపి

58 రచనా విజ్ఞానం ఒకొక్క జట అన్వయం చెప్పవలెను జటిలోని వివిధ భాగములను వథక రూపంలో (పదర్శించవచ్చును,

ర్‌ కళ సంయు క్ష వాళ్య విశేషము , 50 (ప. లో ఉదాహరీంచదిడిసడి ఒక సంయుక్త వాఠర్యములోని (ప్రధాన ఉపవాక్యమున్తు ఇతర ఆశిత ఉవ వాక్యమును విడదీసి ఒకదాని తరువాత ఒకటి టగ్రాపి ఒకొక్క అశిత ఉసవాక్యం ఏ రకమైనదో పేర్కొని దాని అన్వయం తెబనవలెను విశ్హేషణమును వరక రూపంలో కూడా చూపవచ్చును

27 ద్వంద్వ వాక్య విశ్హేషణము 07ప.లో ఉన్నది. ద్వంద్వ వాక్యంలోని (పరాన ఉపవాక్యములను విడదీసి ఒకదాని తరువాత ఒకటి (వాసి ఏడి దేవికి సజాతి అవునో సేర్కొనవలెను. జటలు ఉంశే అవి ఆయా ఉపనాక్యాల లోనే ఉండును ఆక ఉ సవాక్యములను (మ సంఖ్యలో పేర్కాని ఒకొక్క దాని రకము అన్వయము చెప్పవలెను, సతకరూవంలో బీటివిచూపితే, సహధోది సంయోజకము9ను ఒక ప్రత్యేక స్తంభములో మొదటను, అనుదింధీ సంయ్రోపర్తో ములను వేరొక _స్తంభములో చివరను చూవవలెను. (1.157 (వ, లోని వెండవ ఉదాహరణ చూచేది )

బదవ పరిచ్చేదం ఉల వాఠ్య పరివ _ర్తనం

క్‌ 28 కడచిన (ప్రనంగాలలో వివిధ వాక్య_ఉపవాక్య - జటలను గురించి వివరించడమైనది, ఒకే భావమును ఖిన్న భిన్న వాక్యాలలో (ప్రకటించవచ్చునుం అర్థర మారక్షండ ఒక రకమైన వాక్యాన్ని వేరొక రకమైన వాక్యంగా మార్చ

పు కున ఎఉ

వచ్చును; ఇట్లు మార్చడమే వాక్య పరివర్తనం వాక్య పరివర్తన (ప్మకియ అభ్యసించడం ద్వారా రచనాసామర్ధ్యం "పెంపొందుతుంది. ఈక్రింది (వనసంగాలలో వివిఫ వాక్యపరివర్త నములు ఉదాహరించ బడినవి,

వాక్య పరిన్నర్తనము 760

ఆస్మ్యర్ధక నామము = నాస్త్యర్థక = వాక్య పరివర్తనం

529 అ పఠక వాక్యాలను నాసరకాలుగాను, నా 'సథరక వాక్యాలను

అక్‌ (ై న. అనీ పు ఆస్తర్రకొలుగాను మార్చవచ్చును = భి న్నాస్త్యర్థకం అ స్త్యర్థకం భూమి మీద మానవుడు అడుగు భూమి మీది అన్ని పదేశాలలోను 'పెటని పడేశం లేదు. మానవుడు ఆడుగు పెట్టాడు. న! ముళ్ళ లేని గులావీ మొక్క ఉండదు అన్నిగులావీ మొక్కలకుముళ్ళు ఉంటాయి ఆతనికి సంతానం చేదు. ఆతడు సంతాన హీనుడు (లేక ఆతడు ఆనపత్యుడు

ధన్వలేక ఏపనినైనా సాధించలేము. ధనం ఉంటేనే ఏ పనినెనా సాధించగలము. చీనులమొర భగవంతుడు వినకపోడు, దీనుల మొర భగవంతుడు వినితీపను ఈశ్వరుడు లేని చోటులేదు. ఈశ్వరుడు ఆంతట్తా ఉన్నాడు, ఆయన ఏకాదశినాడు ఎవరితోను ఆయన ఏకాదశినాడు మౌనం పాటిపాడు, మాటాడడు వాడు తలిమాట లక్ష్య'పెటడు. వాడు తలిమాట విరక్ష్యం చేస్తాడు,

ణు వా! ఎ! న! కాని ఎవరెన్టు ఆంతఎత్తెన పర్వతశఖరం అన్ని పర్వతఖరాలలోను ఎవరెస్టు

గో అటి

మరొకటి లేదు, మిక్కిలి ఎ _త్తెనర్మి ఆతనికి కనబడదు వినబడదు, అతడు (గుడ్డివాడు, చెవిటివాడు, ఆ భవనం తప్ప మరొక ఆస్తి అతని ఆ ప్తి చభూవత్తు ఆ భవనం ఒక్కటే. ఆతనికి లేదు.

700 రచనా విజ్ఞానం స 00. (ప్రశ్నార్ధక - వాస్తవికతాబోధక - వాక్యపరినర్తనం (పళ్నార్ధకం వాస్త్రవికతా టోధకం చచ్చేటప్పుడు నెంటవచ్చేది చచ్చేటవ్పుడు ఏపీ వెంట రాదు* ఏమున్నది? ఆయన మనతోరానందువల ఆయన మనతో రానందువల్ల ఏమీ నషమేమి? నషం లేదు. ట ప! మానవుడు జన్మమె త్రినడి శేవలం మానవుడు జన్నమెతత్తినది కేవలం ధనారన ధవారన కోసమషునా? కోసమే కాదు న! విద్యకన్న విలువగల సంపత్తి _ విద్యకస్నృ విలపగల సంపత్తి మరొకటిలేదు మరిఏమి ఉన్నది? ఆన్యాయమును ఎవరుసపాంచగలరు? అన్యాయమును ఎవరును సహించలేరు గతించినడానికి చింతించిఎమిలాభ౦? గతించిన దానికీ చింతించి లాభం లేదు 5.81, వ్యంజతార్హక = వాస్తవికళాబోధక వాక్య పరివ్నర్శనం వ్యంజకార్తకం వా_స్తవికతా టోధకం ఈ దృళ్యం ఎంత మనోహరంగా ఈ దృళ్యం మిక్కిలి మనోహరంగా ఉన్నది, ఉన్నది నాకే లాటరీలో లగదూాపాయలు లతరూపాయలు నాకు లాటరీలో వచ్చెనా రావాలి అనినా ఆశా పాపం । ఆమె ఎటువంటి కష్టాలను ఆమె ఘోరమెన కపాలము ఎదుర్కొన క్‌ శు ఎదుర్కొన వళసి వచ్చినది: నలపి వచ్చినదిం ఆయన ఎంతగా చిక్కిపోయినాడు ఆయన మిక్కిలి చిక్కి పోయినాడు

వాక్య పరివ_ర్తనము 761 02 అనుమానార్థక న వాస్తవికతాటోధక వాక్య పరివ్నర్తనం అనుమానార్ల్వకం వా సవికతాబోధకం ఇ అాఖీ ఆయక$ రెప్ప తప్పక రావాలిం ఆయనరేప్పత నృకవస్తారని అనుకొంటున్నాను. పుసక౦ ఏీరువాలో ఉంటుంది పున్తకం వీరువాతో ఉండవచ్చును అనినా అనుమానం, 5.08. సంధావనార్ధక = వాస్తవికతాటోధక వాక్య పరివర్తనం, సంభావనార్థకం వా_స్తవికళాటోధకం సెలవు దొరకితే ఆయన నా పెళ్ళికి సెలవు దొరకక పోవుట వల్లి ఆయన నా వచ్చి ఉండును, పెళ్ళికి రాలేదు తన వద్ద డబ్బుంటే ఆతను నాః తన పద్ద డబ్బు బేకపోవుటచేత ఆతడు నొకు అప్పు ఇచ్చును, అప్పు ఇవ్వలేక పోయినాడు త్‌ 84 1ప్రార్టనాద్యర్హక = వాాస్తవికతాబోధక _ వాక్య పరివర్తనం.. (పార్టనాద్యర్థకం వా_స్తవికతాదోధకం నన్ను ఇంటికి పోవివ్వండి ఇంటికి పోవడానికి మిఅనుమతి కోరుతున్నాను, (వభూః ఈ కష్టాలలోనుంచి నన్ను ఈ కష్టాలలోనుంచి ఉద్ధరించవలసినదిగా ఉద్దరించు. పార్థిమనాను, (వళూ 1 ఇక్కడి నుంచి వెంటనే పో ఇక్కడినుంచి నీవు వెంటనే ప్రోవలెనని నాఆజ్ఞం ర్‌.805, ఇచ్చాబోధక _ వాాస్తవికతాటోధక - వాక్య పరివ్నర్తనం ఇచ్చా టోధకం వాస్తవికతా టోధకం వివాహానికి షీరు తప్పక రావాలి, ఈ వివాహానికి రావలసీనదిగా మీమ్ములను కోరుతున్నాను. 96

గౌరి రచనా విజ్ఞానం భగవంతుడు మిమ్ములను నదా _ భగవంతుడు మిమ్ములను సదా రక్షించ రళ్న్షించుగాక, గలందులకు వోరుతున్నాను వాచ్య పరివర్తనం అనాటి.

5 36 తెలుగు (్రీయలకు (పధానంగా రెండు వాచ్యములు గలవు కొ ర్‌ వాచ్యం, కర్మవాచ్యం (4 427, 428 (వ) కర్త్రర్థక _ ఈర్మార్థకి వాఠక్యమరి సరస్పర పరినర్తనం చెయ్యవచ్చును

క్ర _ర్త్రర్ధకం కర్మార్ధకం ఇంగ్లీషు మహాకవి షేక్సియరు. అనేక ఉత్తమ నాటకాలు ఇంగ్లీషు మహాకవి అనేక ఉత్తమనాటకాలు రచించాడు షేకియరు చేత రచించబడినవి, పరీషెఫలితాలు ఈ నెల పరీకొఫలితాలు ఈ నెలలో (పకటించదిడవుః ఫకటించరుం అనేక పార్మిశి మిక వస్తువులను అనేక పార్మిశామిక వస్తువులు మనదేశం మనదేశం విదేశాలకు ఎగుమతి నుంచి విదేశాలకు ఎగుమతి చేయబడుశున్నవిం చేస్తున్నది, నేను ఈ లెక్క చెయ్యలేను... నాకు ఈ లెక్క చెయ్యబడదు,

ఈ పంతెన వంద నంవత్సరాల వంద సంవత్సరాల (క్రితం ఈ వంతెన ్రీకం నిర్మించారు విర్మించదిడ్‌నెది (విర్మితమైనది).

సూచన : (్రియాబోధిత వ్యాపార కర్తకు (ప్రాధావ్యం లేనప్పుడు కర్సృ బోధక వదం రెంత్రు (సయోగాలలోమ లోపించ వచ్చును. (వ వాక్యం) కర్మార్థక (వయోగం కన్న కర్రృర్దృక (వయోగమే నెక్కువ వాడుకలో ఉన్నది.

వాక్య పరిన్నర్తనము 00 భావార్థక పరివర్తనం. రకి7. కర్తర్దక - కర్మార్టక వాక్యాలను భాహర్ధకములుగా మార్చ అట థి ్ష వచ్చును, భావోరక (వమయోగం నేటి గద్యరచనలో విరివిగా కనిపిస్తున్నది. ళు అట

1. (క్రిందటి సంవత్సరమే ఈ మందిరం విర్మించదిడినది. ((కర్మార్ధకం) (క్రీందటి నంవత్సరమే ఈ మందిరం విర్మించడం జరిగింది, (భావార్థకం) శ బస్సు (ప్రమాదంలో గాయపడ్డవారిని ఆనువ్మతిలోచేర్చారు. (కర్తృర్థకం) దిస్ప్యువమాదంలో గాయపడ్డవారివి ఆనుప శ్రిలో చేర్చడం జరిగింది, (భావార్థకం) శ్రి ఆవార్త వ్యత్రికల ద్వారా (వజలకు తెలియజేయబడినది. (కర్మార్దకం) అవార్త ప్మత్రికల ద్వారా వజలకు తెలియజేయడమైనది - (భావార్థకం) శ్ర తుపాను కొరణంగా పరీక్షలు వాయిదా చేశొరు (కర్త 9ర్ధకం) తుపామ కారణంగా పరీక్షలు వాయిదా వెయ్యడం జరిగింది, (భావార్థకం) సంయు క్త = జటిలవాక్య -పరివర్తనం. ర్‌ లీఠి తెలుగులో ఆశ్రిత ఉసవాకర్థముల కన్న జటలకే దవాళ (ప్రయోగం కలదు. జటారచన తెలుగుభాష విశషత. ఈ దిగువ ఉదాహరణలలో నంయు క్ర లి వాక్యములు జటిల వాక్యములుగా మార్చబడినవి, విశేషణ - కొరకఎ_ఉపవాక్యము లను జటలుగా మారకృడమైనది పకి ఉదాహరణలోను మొదటిది సంయుక్త వాక్యం రెండవది జటిలనాక్యం. మొదటి ఐదు వాక్యొాలలో ఉన్నవి విశేషణ- ఉపవాక్యములు, తరువాతి వాక్యాలలతోఎవి కారక - ఉసవాక్యములు,

1. నం, ఎవరికి పరిమిత కుటుందిం ఉంటుందో వారే నుఖజీవవం చేయగలరు, జ. పరిమిళ కుటుందిం కలవారే సుఠలజీవనం చేయగలరు
2. నం, ఎంతమంది (జలు భూకంపంతో మరణించారో వారి నంఖ్య ఇంకా కేలరేదు, అ, భూకంపంలో మరణించిన వారి సంఖ్య ఇంకా శేలలేదుం

704 రచనా విజానం డ్‌ క, వం, ఏ పరమేశ్వరుడు నకలవోకాలవు స్పజించాడో ఆతన్సియంగే అవి లయం కాగలవు జ, సకల లోకొలను సృజించిన వరమేశ్వరుు యందే అవి లయం కాగలవు. 4. సం, ఎప్పుడైతే ఆమె కుమారుని "ఘౌారమరణవ్నార్త విన్నదో, క్షణంలోనే ఆమె శెలివి తప్పి నేల పడిప్రోయింది జ కుమారుని 'ఘోరమరణవారర్హ విన్న క్షణంలోనే ఆమె తెలివితవ్పీ నేల పడిపోయింది 5, నం నీవు వారి అమ్మాయిని పెళ్ళాడానంపే, నీకు వెంటనే మంచి ఉద్యోగం లభిస్తుందిం జి నీవు వారి అమ్మాయిని పెళ్ళాడితే ఏకు వెంటనే మంచి ఉద్యోగం లభిన్తుంది.

1. నం ఆయన వారం రోజులకు గుండెపోటుతో పోశాడు ఆనగా దైవిక ముగా మరణ శాననం వాాడు, జ, ఆయన గుండెపోటుతో పోవడానికి వారం రోజుల ము౦దు 'దెవికంగా మరణ ళాననం (వాళాడు. కో . నం, మీకు ఎక్కడ నదుపాయంగా ఉంటుందోఆక్కడనే దినచెయ్యండీ. జ, మీకు వదుపాయంగా ఉన్నచోటనే దిసచెయ్యండి. 8, సం, అతని నేరం రుజువైనది కాబిట్టీ ఆతనికి కొరావాస శిక్ష విధించ దిడెను, జ, ఆతవి నేరం రుజువు కానడంవల్ల అతవికి కొరావాన శిక్ష విధించ బిడెను,
2. నం, ఆయన ఎంత సీరనంగా ఉన్నాడు ఆంటే, నేలమీద ఆడుగులీసి ఆడుగు పెట్టలేడు,

వాక్య పరివర్తనం 705 జ ఆయన నేలమీద అడుగు తీసి అడుగు పెట్టలేనంత సీరనంగా ఉన్నాడు, 10. సం, ఆమె కొరుకును కన్నదవి వారు ఎంతో నంతోషించారు. జ. ఆమె కొడుకును కన్నందుకువారు ఎంతో నంతోషించారు.

1. నం ఎన్ని కిష్టాణు రానీ వాడు చేపట్టిన కౌర్య౦ విరమించడు. బి ! జ ఎన్ని కష్టాలు వచ్చినా వాడు చేఎట్టిన కార్యం విరమించడు. 12 సం. వారు విమాన (ప్రమాదంలో ికికి చై టవడ్డారం కే అందుకు దైవమే కారణం జ, వారు విమాస (ప్రమాదంలో (బతికి లై టపడడావికి దైవమే కారణం, సంయుక్త = జట్‌ల వాక్య పరివ్నర్తనం._2. 50590, ఈ (క్రింది ఉదాారణంలో నామ _ ఉపవాక్యములను జటలుగా మార్చడం వలనంయుక వాక్యములు జటీ౨ వాకష్థములుగా మార్చదిడ్షినవి ళం ల! 1 నం, ఆ లోయలోని భూగర్భంలో విస్తారమైన చమురు విచేపాలు ఉన్నవి ఆని శాస్త్రజ్ఞులు కమగొన్నారు, జ ఆ లోయలోని భూగర్భంలో నిప్తారమైన చమురు నిక్షేపాలు ఉన్నట్లు శౌస్ర్రజ్ఞులు కముగొన్నారు ౭. నం, ఆతడు జీవిస్తాడన్న ఆళ మరి లేదు, జ అతడు జీవించడప్క ఆళ మరి లేదు. $, వం సీకు ఏమికావలినో కోరుకో, జ. నీకు కావలసిప దానివి కోరుకో.
2. సం, అతడు మంచివాడు అవే నమ్మికతో నేను వానిని చేరనీశానుం జ, ఆతవిని మంచివానిగా వ్రమ్మి నేను వానివి చేరదీశాముం

706 రచనా విజ్ఞానం 5, సం, తరువాత ఏమి జరిగిందో వచ్చే సంచికలో చదవండి.

జ, తరువాత జరిగిన సంగతి వచ్చే సంచికలో చదవండి. ద్వంద్వ - జటిల వాక్య పరివర్తనం,

6 శ0. ద్వంద్వ వాక్యంలోని ఒక (పధాన ఉపవాక్యమును జటగా మార్చి, దావివి జటిల వాక్యముగా మార్చవచ్చుమ. ఈ (క్రింది ఉదాహరణలలోతొ లి వాక్యం ద్వంద్వ వాక్యం, రెండవది జటిల వాక్యం 1 ద్వ ఆతనికి కొవలసినంత సంపత్తి ఉన్నది; కాని సౌఖ్యం మాం లేదు

జ, అతనికి కొవలపినంత సంపత్తి ఉన్నప్పటికి సౌఖ్యం మత్రం లేదు 2. ద్వ నా సరిహా పాటించండి; లేదా నష్టపోతారు.

జ మీరు నా సలహా పాటించక పోతే నష్టపోతారు.

శ. ద్వం వాడు చాలా తెలివై నవాడదే; కాని పరీక్షల ముందు జబ్బు చేపి చదువ లేక పోయాడు, అందువల్ల పరీక్షలో తప్పిపోయాడు.

జ, పరీక్షలముందు జబ్బుచేపి చదువలేక పోయినందువల్ల ఆతడు పరీతలో

తప్పిపోయాడు, శ్చ ద్వ, నేడు ఆయన అయినా రావాలి ఆయన వద్దనుంచి ఉత్తరమైనా రావాలి, జ, నేడు ఆయన గాని ఆయసనవద్ద మంచి ఉత్తరం గావి రావడం జరగాలి. ర్‌ ద్వ. నూరుచెన్ను, వెయ్యి చెప్పు, ఇక నేను వానితో మాట్లాడను. జ నీవు నూరు చెస్పిన్మా వెయ్యి చెప్పిన్సా ఇక నేను వానితో మాటాడను ల్‌ 6, ద్వ నృష్టిలోని (వతి (ప్రాణ్‌ పుట్టుతుంది "పెరుగుతుంది. డీణిస్తుంది, తుదరు నశిస్తుంది. జ, నృష్టిలో పతి (ప్రాజీకి పుట్టడం, పెరగడం కీణించడం, తుదకు న౦ చడం సహజ లడణం,

వాక్య సంయోజనం 78 సరళవాక్య పరివర్తనం, 5 41 నసంయుక వాక్యములను జటిల వాక్యములను సరళ వాళ్యములుగా మార్చవచ్చును. సరళవాక్యరచనకు సమానరచన ఎంతో సహాయకారి. 1, సం, ఆమె ఎంత వాధపడిందో, నేనూ ఆంతే బాధ పడానుం స, ఆమ్మె నేను ఉభయులము, ఒక్కలాగే బాధపడాము వ! 2 సం ఆతడు ఎంత విద్యావంతుడో ఆంత వినయవంతుడు కూడా, నం అతవికి విద్యా వంస త్తితోపాటు తత్తుల్యమెన వినయ నంవడ అజాన్‌ యూ కూడా ఉన్నది, 8, జ వాడు రావడం నాకు ఎంతో ఆనంద దాయకం న, వావిరాఠ నాప ఎంతో ఆనందదాయకం. శీట ఆధికమైన ధనం సంపాదించడం వర్తి ఆనేక ఆవర్థములు వాటిల్లును. న, అధిక ధన నంపాదన వల్ది అనేక అనర్థములు వాటిలును ఆరవ పరిచ్భేదం వాక్య సంయోజనం 5 42, రెండుగాన్మి రెండింటి కన్న 'హెచ్చుగాని హాక్యములను= కలిపి ఏక వాక్యముగా చేయుటయే వాక్య సంయోజనం. ఈ ఏక వాక్యం నరళ = జటిల _ వంయుక్త వాక్యములలో ఏదో ఒకటి కొవచ్చును వాక్య సంయోజనంలో ఆసమా వక (కియలు, సమావ రచన మిక్కిలి నహాయకారులు, ఈకింది ఉదాహరణలలో మొదట రెండు మూడు వాక్యములు ఇవ్వబడినవి. తరువాత ఏకవాక్యం ఇవ్వదిడినది,

76 రచనా విజ్ఞానం

1. ఆయన మా ఊరు వచ్చొరు. మాయింట పదిరోజులు ఉన్నారు, తమ పనులు చూచుకొని తిరిగి స్వగామం వెళ్ళినారుం

ఆయన మా ఊరు వచ్చి మాయింట పదిరోజులు ఉండి తదు పకులు చూచుకొని తిరిగి న్వ(గ్రామం వెళ్ళినారు.

£. నేఏ ఏ పాపము, పృణ్బము ఎరుగను నన్ను ఏం బంధిస్తున్నారు?

ఏ పొపము్క, పుణ్యము ఎరుగని నన్ను ఏల బంధిస్తున్నారు ?

లం గొతముడు రథారూఢుడై నగరమార్షాన పోతున్నాడ్గు, అతికి ఒక శన్య ఎదురైనవె

గొతముడు రథారూఢుసై నగరమార్షాన పోతూ ఉండగా అతనికి ఒక శవం ఎదురై నడి,

శ రాముడు ఆడవికి వెగ్మాడు అతనితో, సీఈ లక్మణుడు కూడా వెళ్ళారు

రామునితో సీతా లక్ష్మణులు కూడ ఆడవికి వెళ్ళారు

6. ఆ [గామంలో కలరా వ్యాపించింది, అనేకులు మరణించారు

ఆ (గ్రామంలో కలరావ్యాపించి అనేకులు మరణంచారు,

8. కాళిదాసు మహాకవి, అతడు అనేక కావ్య నాటకౌలు నంవ్కృృతంలో రచించెను, ఆవి పెక్కు భాషలలోనికి అనుపదించబడినవిం

మహాకవి కౌళిదాన విరచిత - అనేక సంస్కృత కొవ్యనాటకములు పెక్కు భాషలలోనికి అఆమవదించదిడినవిం

7. ఇంట ఎసరుము లేరు, ఇంటికి తాళము ఎసి ఉండెను. దొంగలు తాళం విరుశ గొట్టినారు ఇంటిలో (వవేశించినారు. విలుపగల నగలను కొంత ధవమును ఆసహరించారు ఎవరో వచ్చిన ఆలిక్షిడి ఆయినది. వారు వెంటనే పారిపోయారు

వాక్య సంయోజనం (11 ఇంట ఎవర్షును లేవి సమయంలో దొంగలు ఇంటి తాళం విరుగగొటి క! ఇంటిలో (వవేశంచి, విణవగల నగలను, కొంత ధనమును ఆపహరించ్హి ఎవరో వచ్చిన అలికిడికాగానే పారిపోయారు, $, ఆతడు మితిమీరి ఆ(కమం౦ంగా లంచాలు పుచ్చుకొన్నాడు, ఆందువల్ల తుదకు ఆతవి ఉద్యోగం పోయింది ఆంతేకొక రెండు సంవత్సరాల కొరాగార వాన శిక్ష కూడ అతనికి విధించబడినది. అతడు మితిమీరి అక్రమంగా లంచాలు పుచ్చుకొన్నందువల్ల ఆతని ఉద్యోగం పోవడంతోపాటు ఆతవికి రెండేళ్ళ కారాగారవాస శిక్‌ కూడ విధించ బగినది, $. తల్లిదండ్రులు సయాన భయాన ఎంతో చెప్పినారు, కావి ఆయువకుడు ళా వారి మాటలు లక్ష్య పెట్టలేదు. ఓకనాడు ఇంటిలో ఎవరునులేరు. ఆది వాడు కని "పెట్టినాడు. 'పెబ్టలోమున్న ధనం సం్యగహించాడు, ఎవరికిని చెప్పక ఎక్కడికో ణి పారిపోయాడు, తల్లిదండులు నయౌన్క భయాన ఎంతచెప్పినా వారి మాటలు లత్య పెట్టక ఈ యువకుడు ఒకనాడు ఇంటిలో ఎవరును లేని సమయం కనిపెట్టి పెట్టెలో నున్న ధనం సంగ్రహించి ఎవరికిని చెప్పక ఎక్కడికో పారిపోయాడు, వీడవ పరిచ్చేదం స్వముఖ = ముభాంతర కథనం క్‌ శత్తి. ఈ (కింది రెండు వాక్యాలను పరిశీలించేది. (1) “నా శరీరంలో అన్వస్థతగా ఉన్నది” ఆవి అతడు అన్నాడు. (వ) తన శరీరంలో ఆస్వస్థతగా ఉన్నదవి ఆతడు అన్నాడు, న! వ్ర

770 రచనా విజ్ఞానం _ మొదటి వాక్యంలో ఒక వ్యక్తి అన్నమాటలు ఆతని నోట వెలువడినచ్చే ఉన్నవి, అవి ఉద్దారక చిహ్నాముల నడుము (వాయబడినవి, “అని” అనే సంయోజకం "ద్వారా మిగిలిన వాక్యాంశముతో కలుపబిడినవిం ఇట్లు ఒకరి మాటలను వారి నోట వెలువడీనస్టే చెప్పడం *న్వముఖ కధనం” అనబడుతుంది. రెండవ వాక్యంలో మొదటి వాక్యపు భావమే కొలది మార్పులతో చెప్పదిడి నది, ఉద్ధారకములు లేవు *నా? అనే సర్వనామం *తని గా మారినది, “ఉన్నది? అనే వర్తమాన కొలిక [క్రియ మారక అచ్లే ఉన్నది. ఇట్లు ఒకఠి మాటలు వేరొ కరు చెప్పినట్లు చెప్పడం “మృభాంతర _ కథనం) అనదిడుతుంది స్వముఖ - కథనమును * ప్రత్యక్ష కథనం ముాంతర కథనమును *పరోక్ష్‌ కథనం అవి కొందరు భాషావేత్తలు వ్యవహరించినారు. తెలుగులో న్వముఖ కధ నమే ఎక్కున వాడుకలో ఉన్నది, కొని ఆన్య భాషా నంపర్కం వలను, ష్మతికౌ రచనల ద్వారాను ముభాంతర కథనం లిఖిత భాషలో నేడు విరివిగా వాడదిడు తున్నది, కశక. ఈ దిగువను ఇవ్వబడిన ఉదాహరణలలో మొదటి వాక్యం స్వముఖ కథనం లోను, దాని (క్రింది వాక్యం ముఖాంతర కథనం లోను ఉన్నవి. (1) న్వ, * నాకుమాక్తైకు నేను ఇంకా వివాహం చెయ్యలేదు అవి ఆయన చెప్పినాడు ము తనసకుమా ఇకు తొనుఆస్పటిక్రి ఏవాహంచెయ్య లేదని ఆయన చెప్పినాడు, (బ్ర స్వం మా మ్మితుడు ఇలా అన్నాడు, “రేప మా నాయన గారు వప్తారు” ము,తన తండిగారు మరునాడు వస్తారు అవిమా మ్మిళుడు అన్నాడు. (8) న్వం “నేను కూడా మీతో వప్తాను ఆని రామం పట్టువట్టాడు. ము, కాను కూడా వారితో వస్తానవి రామం పట్టు పట్టాడు.

స్వముఖ = ముభాంతర కథనం 7/1

(4 స్వ, “ఎల్లుండి నేను మదరాను వెళ్లవలసి ఉన్నది” ఆని వాడు తెలిపెను. ము, రెండు రోజుల తరువాత తాను మదరాను వెళ్లవలసి ఉన్నదవి వాడు తెలిపెను

(5) స్వం “ఈవేళ సాయంకాలం మని మందరం కలిసి పినీమాకు పోదాము.” అని మా సూరి మొన్న ఆన్నారు. దానికి నేను *నరే” అన్నాను. ము. ఆవేళశ“సాయంకొలం తాను మేమ్ము అండరం కలిపి సినిమాకుపోవలె నవి మా సూరి మొన్న తనీ కోరికను తెలిపాడు వేను దావికీ నా సమ్మతిని తెలిపాను,

(0) నవ్వ “"పెంకతనం ఆంతకంతకు హెచ్చు అవుళున్నద, సముమా*" ఆనిమా నాన్నగారు నాపై కోపగించారు ము, నాకు అంతకంతకు పెంకేతనం 'హెచ్చు అవుతున్నదని పలికి మానాన్న గార నాపై కోపగించారు,

(7) స్వం *పిక్రు నేను సాయం చేస్తామి అని సీవు నొడునాతో అన్నావు కొవా? ము నాప సాయం చేస్తానవి నీవు నాతో నాడు అన్నావు కావా?

(ఈ న్వ* రామం చాలా దున్దుడు సుమా” అని నన్ను గురించి రావు ఎందరి తోనో అన్నాడట, విన్నారా? ము. నేను చాలా దుష్పుడను అవి భావు నన్ను గురించి ఎందరితోనో అవ్నా డట విన్నారా?

(8) స్వ “నేము మీ యింటికి రేపు వస్తాను అని నీవు నిన్ననాతో అన్నావు. ము. నీవు ఈ వేళ మా యింటికి సస్తానని నిన్న నాతో అన్నావు క్షే స్వ, * ఆయ్యా, నేను ఒక వీదవాడను. మా ఊరు ఇంకా పది కిలో

మీటర్హ దూరంలో ఉన్నది, నాకు దాలొ ఆకలిగా ఉన్నది, ఈ ర్యాతి నాకు

భోజనం పెట్టించండి, ఈ రాతి మీ అరుగుమీద వ్మిళమించి శెలవారగానే నా

ల లే లా దాలివి నేను పోతాన్సు”” అని ఆ బాటసారి ఆ గృహప్టుతో అన్నాడు.

772 రచనా విజ్ఞానం ము అ బాటసారి తానొక బీదవాడను ఆవి తన ఊరు అక్కడికి ఇంకొ పది కిలోమీటర్ల దూరములో ఉన్నదవి ఆ గృహస్థుతో చెప్పి, ఆ ర్యాతి లోజనం 'పెట్టించితే వారి ఆరుగుమీద వ్మిళమించి తెల్లవారగానే తనదారివి తాను పోత్రానవి సవినయంగా అన్నాడు 5్‌,4ర్‌ం (పశ్నవాచక వాక్యముల కథన పరివ ర్తనం ఈ విధంగా ఉంటుంది. ఉదొ,= $) న్వ “వీ పేరు ఏమి?” అని వాడు*నన్ను అడిగాడు. ము, వా పేరేమని వాడు నన్ను ఆడిగాడు. ల్సిస్వ 4ఫీన్ప ఇప్పుడు ఇంత తొందరగా ఎక్కడికి పోతున్నావు? అని నాయుడు రంగగిని (వశషంచాడు, ము రంగడు తాను అప్పుడు అంత తొందరగా ఎక్కడికి పోతున్నాడో చెప్పమని నాయుడు వానిని అడీగాడుం శ్రి న్వం * రాజూ అంత తొందరగా ఎక్కడికిరా వెళుతున్నావు?” అని నమ్ను ఆడిగాడు రామయ్య, ము, నేను ఆంత తొందరగా ఎక్కడికి వెళ్ళుతున్నానో చెప్పవలసినదిగా నన్ను రామయ్య అడిగాడు. శ్రీ స్య “రాముడు ఎక్కడికి పోయినాడు?” అని రాజు రత్నమును వళ్నించెను ము, రాముడు ఎక్కడికి పోయినాడో చెప్పవలసినడిగా రాజు రత్నమును అఆకిగాడు, క్‌ స్వం “నీవు హడ నాతో బజారుకు వస్తావా అని ఆతడు నన్ను అడిగను, ము, నేను హూడ ఆతనితో బజారుకు వెళ్ళుతానేమో ఆని ఆతడు నన్ను అడిగెను,

స్వముఖ = మువాంతర కధనం 7/0

6. న్వ "“అతవి పేరు నీవు ఎరుగుదువా?ి అని అతడు నన్ను అడిగినాడు,

ము. అకనిపేరు నేను ఎరుగుదునేమో అని ఆతడు నన్ను ఆడిగినాడు*

స్వ ఆన్లివా ఈ సని చేశాపు* అవి ఆతడు నాతో అన్నాడు

ము నేను ఆ పని చేశానేమో అని ఆతడు నన్ను (పళ్ని౦ంచాడుం

తవ్వ “వీడు మూర్తి కొడుకు రఘుప్రసాదా” అవి ఆతడు అన్నాడు,

ము వాడు మూర్తి కొడుకు రఘు్యుప్రసాదేమో అని అతడు అళ్చర్యంతో అన్నాడు

5.46. పార్ధనాద్యర్హక వాక్యముల _ కథనాంతరీకరణం ఈ విధంగా ఉంటుంది.

[) న్వ, “అయ్యా తమరు దయచేసి ఇక్కడ కూర్నోండ్కి * అని నాతో అన్నాడు ఆయన

ము ఆయన సగౌరవంగా ఆక్కడ కూర్చోమని నన్ను కోరాడు,

2, ఆధికారి సేవకుడితో అన్నాడు. “నేను తిరిగి వచ్చేవరకు ఇక్కడనే ఉండు. ఎక్కుడకీ కదలకు.”

ము అధికొరి తాను తిరిగి వచ్చేవరకు ఎక్కుడకీ కదలక అక్కడనే ఉండమని 'పేవకుడితో అన్నాడు

ఠి న్వ “నీవు నాతోర్యా* ఆని వాడు నాతో అన్నాడు,

ము తనతో రమ్మని వాడు నమ్న కోరాడ్షు

శ్ర స్వ. “ఇక్కడి నుండి మీరు వేగంగా పొండి, ఆని అతడు వారితో అన్నాడు,

ము, అక్కడి నుండి వేగంగా పోవలసినదిగా అతడు వారిని హెచ్చరించాడు.

774 రచనా విజ్ఞానం

ర్స్‌ స్వ, “అబ్బాయి నాలుగవ పారం చదుపు,” అన్నాడు ఉపాధ్యాయుడు,

ము, నాలుగవ పొఠం చదవమని ఉపాధ్యాయుడు బాలుని ఆడేశందాడు.

శ) స్వ, “దేవీ నమస్కారం, నాకు పు తుడు కలిగేటట్టు వరంపసొదించు” అని భక్తుడు (పార్టించాడు

ము ఆ భక్తుడు దేవికి నమన్కరించి తనకు ప్యుత్రుడు కలిగేటట్టు నరం (ప్రసాదించమని (పొర్టిందాడ

7 న్వ. * చొలుచొల్లు ఇథిక ఇటువంటి మాటలు మరెప్పుడు అసకండిి ఆవి ఆమె భరతో అనెను.

ఖీ

ము, అటుమీవట అటువంటి మాటలు మరెప్పుడు ఆడవద్దు అని అమె

ళ రను మందలించెను ఇట్‌

క్‌శీ?, వ్యంజకార్థక వాక్యముల కధనాంతరీకరణం ఈ రీతిగా ఉంటుంది.

1. స్వ, *' ఆయ్యో నేనెంత తెలివి తక్కువగా (పపర్తించాను?” అవి అతడు విచారించొడ్త

ము తాను చాలా తెలివి తక్కువగా (సఎ ర్రించినందుకు వాడు మిక్కిలి విచారించాడు.

ళ్‌ స్వ, *ఆమె ఎంత మనోహరంగా పాడింది " అన అతడు అన్నాడు,

ము, అమె మిక్కిలి మనోహరంగా పొడింది ఆవి అతడు మెచ్చుకొన్నాడు, కథన పరివ్నర్హన నియమావళి,

క్‌్‌40 పై వసంగాలలోని ఉదాహరణలను బట్టి కథన పగ్రివర్రనంలో జరిగే మార్చులను. (గ్రహించ వచ్చును, ఈ కింది నియమములు గుర్తుంచుకో తగ్గపి,

కి

1. స్వముథి కథనంలోని మాటలకు ఇరువై పుల ఉహ్ధారకములు ఉండును

ముభాంతర కథనంతో ఉద్ధారకములు ఉండవు

స్వముఖ = మథాంతర కధనం 7/5 శ వక్తను ఎదుటివానిని తెలిసే పదములి సృఠుషమును బిట్టి (పథమ మధ్యమ = ఉత్తమ పురుష నక్వనామములు యథాయోశ్యముగా మార్పుచెందును 9) స్వముఖ కథనంలోని “నేను. "తాను గొను "మేము? "తాము గాను మారును, శీ ఉత్తమ పురుష (క్రియ మారదు క్‌ 6ఆన్సి *ఆము, అపు [పత్యయాంత ఉత్తమ _ మధ్యమ పురుష నామములు మారవృ 6) సామీవ్య జోదక వదములు దూరతా సూచకపదములుగా మారును స్వముఖ ముఖాంతర, స్వముఖ, ముఖొంతర. ఇప్పుడు ఆప్పుడు ఎల్లుండి రెండు రోజుల తరవాత ఇక్కడ అక్కడ ఇటు పైని అటు పెని రేపు మరునాడు విన్న అంతకు తోలినాడు ఇది ఆడి శ “వచ్చు ధాతువు సందర్భానుసారముగా +వెబ్ళ” ధాతువుగా మారును. శ్రి (పొర్టనాద్యర్థక వాక్యాలలోని (క్రియ ఆ - (పత్యయాంతంగామాతి దానిపై కట్రుస్సు) ధ్రారుష్ప చేరేటస్పుడు సందిలోవమ - కొరం వస్తుంది, 8) “ఆ అన [పళ్నార్థక కారకం గల (ప్రళ్నవాక్యాల మాద్చలో ఒకొక్క ప్పుడు వాక్యొంతమున “ఏమో” చేరును. 10) స్వముఖి కథనంలోని వ్యంజకములు ముభొంతరు కథవంలో లోపిం చును. వాటిస్టానే తద్భావ స్ఫోరకములైన కారకములు వచ్చును అ మా 11) నం౦బుద్ధివాచక పవూలు లోపించుసు శ్ర) ఆని నంమయోజకము రెండు కథనములలోను ఉండును

ఎనిమిదవ పరిచ్భేదం ఏకపదీకరణం శ 48 ఒకటికన్న హెచ్చుమాటలు చేరి ఏర్పడ్డ పదదింధము లేక, ఉ క్తి బోధించే అర్ధమును ఏక పదం ద్వారా బోధించుటకే *“ఏకపదీకరణం” అవి పేరు ఏకపదీకరణం వల్లి పెక్కు పదాల ద్వారా వెళ్లడి ఆయ్యే భావం సంక్షేపంగా చెన్పవచ్చును ఏకపదీఠరణంలో తద్దితములు, కృదంతములు, సమాసములు ఉప్రకరించును. ఈ దిగువను కొన్ని ఉదాహరణములు ఇవ్వబడినది. పదబంధం ఏకసదం దశరథుని కుమారుడు దాశరధి జనకుని కూతుర్లు జొనకి (జనకజ) జయించుట యందుగల ఇచ్చ బి్‌గీష (జమేచ్చ) కెలసుక్షొనగో రేవాడు జిజ్ఞాసుపు న్వయంగా చేసుకొన్నతప్పు స్వయంకృతావరాధము [ప్రాతఃకాలమున న్మరించ తగొనవాడు [పాతస్స్యరణీయుడు చిరకొలపు వియోగము చేత తపించిన చిరవిడదూశ త్త హృదయము హృదయము వీణ వాయించుటలో నేర్పుగలవాడు వీజా వాదన చతురుడు పుట్టినప్పటినుండి [శ్రీలు గలవాడు ఆగర్భ (శ్రీమంతుడు "సేతువు మొదలుకొని హీమాచలంవరకు ఆసేశక పొమాచలము పాదములు మొదలు తల వరకు ఆపాద మస్త్రకము బిహు జనులకు ఆనందం కలిగించేది బహుజనానందకరము ధర్మం అర్థం, కామం, మోక్షము ధర్మార్థకొను మోక్షముళలు ఆకాశముశంకే మిక్కిలిఎ త్రెనమేడలు. ఆకాళచుంచి మనోన్నత సౌధ ములు

తొమ్మి దవపరిచ్చేదం విరామచిహ్నములు

5 50 వక్త మాటాడేటప్పుడ్కువతిత చదివేటప్పుడు ఆ భాషణ లేక ఆ రచన లోని వాక్యాల అర్థంసుబోధం ఆయ్యేటంద్రుకు వాక్యమధ్యంలోను, ఆంతమందును వివిధములై ననిలువులు న్వరాఘాత, వ్వరస్థాయులుతోడ్చడును. అదేరీతిగా (వాతలో కూడ ఆయా నిలుప్పలను సూచించే గుర్తులు ఆవనరం. పదాల నడుము వ్యవధానం కాన్సి ఎటువంటి లిఖిత చిహ్నములు గావి లేక (వ్రాసిన్మవాత అర్థం చేసుకొనడం దుష్కురం కనుక మనం (వ్రాతలో అక్తటోధ పహాయకములైన గుర్తులు ఉపయోగిస్తు న్నాము ఈ గురుంకే "వివా మ చిహ్నములు” అని శేరు ఇవి (ప్రాత తెలుగు (వ్రాతలలో కనిప్రరచవు నేవి తెలుగులోనికి ఇంగ్లీషు నుండి. వచ్చినవి. (ప్రదాన విరామ చిహ్నములు ఈ దిగువ పేర్కొనబక్షినవి. వాటికి ఎదురుగా ఆ చిహ్న ములు ఇవ్వబడినవి.

విరామ చిహ్నం పేరు విరామ చిహ్నం

కం వ్యవధానం, ఆం'పే పదాల మవ్య ఎడము మాత్రమే =

వీనికి చిహ్నం శూన్యం

2. పూర్ణచ్చేదము ం

9, విలంబము ణి

శీ ఆర్ధచ్చేదము (నైమికోలను) క

ర. ద్విబిందుకము (కోలన్సు వి

8. పృచ్ళకము ((వళ్న చిహ్నము ౯

9. వ్యంజక చిహ్నము ॥

8 ఉద్ధారకములు *6 ౪9 బ్రేక్ర శ 9

0. విశేషము న

1. [గఠకము =

11 రుండలీకరణములు (0 ([) [)

98

774 రచనా విజ్ఞానం

ఈ దిగువన (ప్రవంగాలలో వామ చిహ్నముల ఉపయోగములు వివరించబడి నవి. వ్యవధానము.

5.51. వాక్యంలోని పదానికి పదానికి మధ్యను, రెండు పదబంధాల మధ్యను అల్బ వ్యవధానం, అంప్రే ఎడం ఉంచి (వాయవలెను. 'రెండు వాక్యాల మధ్యను అంతకన్న హెచ్చు ఎడం ఉంచవలెను పేరా (ప్రారంభంలో మరికొంత ఎక్కువ స్ధలం విడిచి పెట్టవలెను. ఒకే పదంలోని అక్షరాల నడుమ ఎడము ఉండదు. ఆవి దగ్గర దగ్గరగా ఉండును. వై భక్రీర పదదింధాలలోను నమానగత పదాల మధ్యను నంయుక్త నమ్మగ (శ్రీయాదంధముల నడుమను వ్యవధానం ఉండదు ఈ నియనా లకు ఈ (స్రసంగమే ఉదాహరణ, కౌని ఆమ్బలోను [వ్రాతలోను ఈ నియమాలు కట్టుదిట్టంగా పొటీంచడంలో కొంత లోటు కనిపిస్తున్న ది పూర్ణచ్చేదము.

6,590. ఇది శ్మదమైన బిందువు లేక చుక్క, ఇది అన్ని నిలుపులకన్న ఎక్కు విలుపును తెలుపుతు౦డి.

(ఏ (వళ్నార్థక జు న్యంజకౌర్థక వాక్యములు తప్ప తక్కిన అన్ని వాక్య ముల తుదను ఈ గుర్త నస్తుందిం ఇది అవరోహణ న్వరస్థాయిని సూచిస్తుంది. (12.0 (ప్ర

(0) వ్యక్తి నామములు, సంస్థల వామములు, విరుదములు, (గ్రంథాలలో తర చుగా వచ్చే పొఠిభాషిక పదములు, ఇతర పదములు .__ వీటిని నరక్షేసంగా (వాయటకై ఒక్కొక్కప్పుడు ఆయా పదాల తొలి అక్షరాలు నంకేతముగా ఉప యోగించదిడును ఈ నంకేఠాక్షరాల వెనుక పూర్ణచ్చేదపు గుర్తు ఉంచదిడును, సంకేతం వివరణం సంకేతం వివరణం

ఆగి, వేంంరాం గిడుగు వేంకటరామమూ ర్హి మొ, మొదలెనవి విర,నం. విస్పవ రచయిశల సంఘం ఏ,న. ఏక వచనం

విరామ చిహ్నములు 770 ఉ భాం ఉభయ భాషా ప్రవీణ పం, పుంలింగం రూ. పె రూపాయలు, పైసలు య (ప్రనంగం ఉదాం ఉదాహరణ మీ, మీటర్లు

(8) కొన్ని ఇంగ్లీషు సంకేతాలు తెలుగులో (వ్రాయడం కద్దు, ఉదా __వీఏ, ఎమ్‌ ఏ డి, లిట్‌,, మొదలైనవి.

(శ) పట్రికలోని (కమ వంఖ్యల వెనుక పూర్ణచ్చేదపు గుద్త ఉంచబడు తుంది, 1. £, 8, మొదలైనవి, విలంబము.

రరర, వీనినే ఇంగ్రీషులో కానూ ఆంటారు ఇది ఆతి స్వల్పి మైన విలు పును తెలిపే గురు.

1. వరువగా వచ్చే నమనత్తాకములైన (సమాన అన్వయము గల) పదము లన్కు పదదింధములను, ఉపవాక్యములను, జటలను 'వేరుచేయుటక్రై విలంది౦ ఉప యోగ పడుతుంది, ఇందుకు పె వాక్యమే ఉదాహరణ, చివడి పదం తరువాత విలంబం ఉండదు ఇది న్వల్పమైన ఆరోహిన్వర పాయిని సూచిసుంది

న! గో శాత ఆనాటి సళలో సన్మావించబిడిన వారిలో కవులు, పండితులు గాయకులు, నటీనటులు, ఇ౦కెంతరో కళాకొరులు ఉన్నారు.

నీవో, నేనో వాడో ఈ పవి చెయ్యాలి

రోగజీవాణువులు గాలిలోను, నీటిలోను భూమిలోను, అంతటను ఉండును.

వానలు కురవాల్సి వరిచేలు వండాలి,

శెల్పవి న్మారవి, పచ్చని రంగుపూంతో ఈ తోట ఎంత అందంగా

లు ఉన్నది 1 జ నూరు చెస్పు, వెయ్యి చెన్ను; ఆవని మాతం చెయ్యను.

7/80 రచనా విజ్ఞానం

భి అప్పుడప్పుడు కొన్ని ఉపవాక్యాల తరునాత సిలంబం వసుంది

సీవు నా మాట వింటీవా బాగుపడతావు

నేను ఎందుక ఇంతగా చెపుతున్నాన్తో కొంచెం ఆలోచించుకో,

ఎవరికి వరిమిత కుటు౦దిం ఉంటుందో, వారే నుఖజీవనం చేయగలరు

శ్రి నంబుద్ధివాచక విభ క్రిలో ఉన్న పదాలను వేకచేయటకు పిలందిం ఉపయోగపడుతుంది.

వర మేళ్వర్హా నీవే నాకు దిక్కు.

ఒకసారి ఇటుర్హొ సీతా

రడించండ్కి బాబుగార్హూ రక్షించండి

శీ సహగామి వదాల ముందుగాని, వెనుకగావి విలందబం ఉంటుంది

కళ్ళాపపూర్త, కవిష్మమాట్‌, విశ్య్వవాధ సత్యనారాయణ, ఎమ్స్‌ఏ చేపటవి

క! టె

సాహిత్య (వ్యక్రీయ లేదు.

మహాకవ్మి సవ్యాం్యధ కవితా పతామహుడు, యశస్వి శ్రీ గురజాడ అప్పారావుకు ఇది అంకితం

శ్ర హక్యమధ్యంలో ఇమిడ్చిన పదం, పదదించం జట లేక ఉపవాక్య౦ రండు వైపులను పిలందిములు ఉండును ఉదా _

ఆయన (వప్వర్తన, విజం చెప్పాలం చే చాలా జుగుప్సాకరంగా ఉన్నది.

(వళ్ళూ ఇదే నాప్రార్థవ, నా యెదలో దార్మిద్యం సమూలంగా తొలగించు

వారం రోజులలో, నమ్మండి మీ డబ్బు ఇచ్చేస్తాను

స్వముఖ కఠనంలో ఉద్ధారకముల మధ్యనున్న మాటలను అవశిష్ట వాక్యాం శము నుండి వేరు చేయుటకు విలంబము ఉపయోగపడును, ఉదా -

ఏమీ మాటలు నాకు అర్థం కాలేదు” ఆవి ఆయన అన్నాడు,

ఆమె అడిగింది *మీప ఏమి కావాలి?”

విరామ చిహ్నములు 01 గ ద్వంద్ని వాక్యాలలో సహమయమోగి సంయోజకొల ముందు విలందిం వసు౦ది, ఆయనకు విశేషమైన నంపత్తి ఉన్నది, కొని నుఖం లేదు. నా మాట విన్వు లేద్కా చెకిపోతావుం 6554 ఇది విలంది సూచితమైన పిలుపు కిన్న ఎక్కువ విలుప్తును సూచిమ్తుందిం ఒక ద్వంద్వ వార్యంలోని (వధాన ఉపవాక్యములను వేరుచేయుటకె ఆరచ్చేదం ఉపకరిమ్తుంది ఉదా - థి ఆతనికి కొవలసినంత నంపద ఉన్నది. కొడుకులు, కూరుక్టు ఉన్నారు కావి జీవితంలో లేళమైనా సుఖం లేదుం ద్వివిందుకము, క్స్‌క్‌ ర, ఇది ఆర్ధచ్భేదం సూచించే నిలుపు కన్న ఎప్కువ నిణవును సూచిస్తుంది ఒకొక్కచోట దీనివెనుక విక్షేసం ఉంటుంది క) న్వమత కఠనంలోని ఉద్ధారక _ అంత్హత వాక్యాలముందు ఇది వస్తుంది ఉదా - అతడు ఇలా అన్నాడు “నేను నా లక్యం ఎన్సటిక్రైనా సాధించి తీరు రామన్న") గీఠ ఇట్లు టోధిస్తున్నది “వీవు చెయ్యవలపిన వని (శద్ధతో చెయ్యి; ఫలితా లను గురించి ఆందోళన చెందరు.” (2) వ్యక్తి వస్తువులను పేర్కొనే ముందు ద్విబిందుకం వస్తుంది, ఉద్రా = పురుషార్థములు నాలుగు ధర్మం, అర్దం కామం మోక్షం

782 రచనా విజ్ఞానం

కాళిదాస కృతులలో ముఖ్యమైనవి కొన్ని మేఘసందేశము, కుమార నం వము రఘువంశము, అఖిక్ఞాన శాకుంతలము పృచ్చకము.

5 56ిం ఇది (ప్రశ్నార్థక వాక్యాల చివర తప్పక వస్తుంది, ఉదా ం

మీరు మమ్ములను ఎందుకు పాంసిస్తున్నారు?

మేము మాతం మానవులము కొమా?

మీరు ఎన్నుడు తీర్థయా. తలకు బయలు దేరుతారు?

ఆయన కూడ నునతో వస్తారా?

సూచన (0 ఉపవాకస్థంగా మారిన (వళ్నవాక్యం చినర సృచ్చకం రాదు

ఉదా- మీరు ఎవ్పుడు వస్తారో ముందుగా (వాయండిం (2 [పార్థనాద్యర్థక వాక్యాల చివర సృచ్చకం రాదు ఉదౌ;. (క) ఐదు (పళులకు మాతమే జనామిలు (వాయండి,

(2 థ్రీకృష్ణ దేవరాయల పూర్వ ద్విగ్విజయ యాత వర్తించండి వ్యంజక చిహ్నము.

5ంర్‌7 ఇది న్యంజక వదముల తరువాతను సంబుద్దివాచక పదముల తరు వాఠనుువ్యంజకార్టక వాక్యముల తరువాతను వచ్చును ఉదా =

ళ్‌ అయ్యో నన్ను రక్షీంచేవారు బేరా? (యనా నిన్ను విడిచి ఉ౦డలేనుం ఈ పొటి ఎంత మధురముగా ఉన్నది!

విరామ చిహ్నములు (11 ఉద్గారకములు, 6 $ 58. ఇవి రెండు రరములు యు గ్మఉరద్ధారకములు, ఏకైక ఉద్దారక ములు వీటి ఉపయోగములు ఈ దిగువను పేర్కొనబడినవి కే యుగ్మ ఉద్ధారకములు వ్త్త ముఖమునుండి వెలువడీవ మాటలకు ఇరువై పులను వచ్చును, ఉదా - “న్నాప్రాణాల టైనొ బిలి ఇను గాని మాన పీవి నపాంచన్వు” ఆని ఆమె అన్నారు తి ఒక రచనలో వేరొక సలదర్భంలోని వాక్యమా వాక్యాంళమో ఉదరించి (వ్రమోగించేటప్పుడు ఆది ఉద్ధారతముల నుధ్య ఉంచబడుతుంది, ఉదా - ! ఇన్సుడు నా పఠిస్టితి “ముందర గోయ్యి. వెనుక నూయి అన్నట్టున్నది మ్‌? న్నది కదాం జ్ఞాతి శ్చేదనలేనకిమ్‌ * అన్నమాట ఉన్న శి వదముల అర్థం వివరించేటస్పుడు గావి వన్తువును ఉదాహరణలను పేర్కొ నేటప్పుడుగాని ఆయా పదములు ఉద్ధారకముల మధ్య ఉంచదిడును ఉదాం- “లోక బాంధవుడు” ఆం శే *సూర్యుడు అని అర్థం, “వచ్చు పోవు, “తను మొదలైనవి ధాతువులు, సంన్కృృత నాటకొలలో కౌళిదాన రచిత కాకుంతలం) ఆతి రమణీయ మైనది శ) ఒక ఉద్భ్రృత వాక్యంలో మరొక ఉద్ధ్భృత వాక్యం వచ్చేటన్నుడు మొ త్రం వాక్యం యుగ్మఉద్ధారకములలోను, ఆఅ౦కర్షత ఉద్భత వాక్యం ఏక్రైక కాజని ఛి రి థి మెనూ ఉద్దారకములలోను ఉంచబిడునుం, ఉదా = బాలుడు అన్నాడు “మాస్టరు గారూ, *నీవు ఈ వేళ స్కూలుకు పోవద్దు. ఆసుష్మకికి వెళ్ళాల్కి అని మా నాన్నగార్య చెప్పడం వల్ల నేను విన్న రాలేదండ్‌

(84 రచనా విజ్ఞానం వికేపము.

రర్‌$ 1 పెక్కు నమఫల్రార పదాల తరృవాత్క వాటిని మొ తంగా 'సీర్కొానే నామం ముందు విషేపం వస్తుంది ఉదా -

పతులు మృగములు కీబక్రములు వృక్షములు -- ఇవి అన్నీ [ప్రాణురే.

వ) ఆకస్మిక భావ పరివర్తనం సూచించేందుకు నిక్షేపం ఉపయోగవడు తుంది ఉదా - ఇప్పుడు ఆమె కంఠం వినదిడదు ___ ఆంరా చేకటి చీకటి __ నేనేమి చేయాలి? ఆధకము.

5 00. ఇది చిన్న అడ్డుగీత్క విషేసము కన్న చిన్నది

క్షే అప్పుడప్పుడు సమౌసగత పదముల నడుము ముఖ్యంగా విసంధి పొటించేటన్నుడు ఇది ఉపయు క్తమౌ తుంది, ఉదా _

ధన _ కనక - వస్తు _ వాహనములు, మాధురీ _ అన్వేషణ సంస్కృతం హిందీ -_ ఆంధ్ర ఇ ఆంగ్ల = ఉత్కళభాషలు

ళి మొదటి పొదం లేక పం క్కి చివర ఒకపద౦ కొంతభాగం రెండవ షాద౦ం, లేక పం కి మొదట కొంతభాగం విరిగక్కే రెండింటిని కలుప్పటకు ఆగఠతకం ఉపయోగపడుతుంది, ఉదా.-

ఆ కుమారి కళాతపఃపరి_

పాకమున శర్వాణ్‌ కరుణా -

లోకమున ఫలియించె నిజ హృద _

మ్లైక వాంఛితము,

= ఆమరవీజణ్య ఏ శక్త! - 4(

శ్రి ఒక సంఖ్యనుండి మరొక సంభఖ్యవరకు గల నడిమి సంఖ్య్మలను సూచించేటందుకు ఆ రెండు సంఖ్యల నడుమ (గ్రథకం వస్తుంది ఉధా- 86 - 78 పుటల, 25 _ 00 సంవత్సరాల వయస్సు గలవారు

విరామ చిహ్నములు 86 కుండరీకరణ ములు. 5 81. $) కొన్ని పదముల అర్థవిపరణాదులు ఆ పదముల తరువాత కుండలీకరణములటలో ఉంచబడును. ఉదా.- ఆమె ఒకనాడు తన ఒంటి మీద*వఫర్‌” (మెత్తని బొచ్చుగల జంతు చర్మంతో చేయబడిన చొక్కాఏ వేసుకొన్నది వి విషయ విభాగంలో (క్రమం సూవించే అంకెలుగావ్కి అకరొలు గాని కండలీకరణములలో ఉంచదిడును, ఉదా = రాజ్య (పధాన లక్షణాలు నాలుగు (0) (వజళ్కు_ (2) (వ్రదేశము, (ఈ) (పళుత్వమ్ము (4) సార్వ శౌమాధికారము. వాక్య భేదములు న! (5) సరళవాళ్యం, (9) జటిలవాక్య౦ం (గ) నంయుక్త వాక్యళ్య (ఘ ద్వంద్వ వాక్యం, శ్రి వాక్యంతో వ్యాకరణ మూలకమైన సందింధం లేవి పదాలు ఉక్తులు మొదలైనవి వాక్యమధ్యంలో వచ్చేటప్పుడు ఆవి కుండలీశకరణముల ద్వారాగాని విక్షేషముల ద్వారాగాని వేరుచేయబడును ఉదా = డాక్టరు రోగివి పరీక్షించి ఇక లాభం లేదన్నట్లు (నేమ ఆనుమావించిన ప్లే) "పెదవి విరిచాడు ఆ చీకటిలోనా స్నేహితుడు వెంటనే తుపాకి తీపి _... ఆది నాప నమ్మతం కాదు _ ఆ వ్యక్తి మీదికి పేల్చాడు శ నాటకోదులలోని పాత్రల సంభాషణలలో వారి మనోభావాలను సూచించే మాటలు కుండలీకరణములలో ఉంచదిడును ఉదా = శాన్తు - ఎవరిదండీ త్యాగం? మూర్తి" (అవహేళనగా) సీడేరా * నీ (వ్రశంపే మన రావుగారు చేస్తున్నారు. . 2 నాజానా (దోహం (నాటిక |. ౧౬. రచన ; శ్రీవార్ల వేంక'టేళ్వరరావు ఫ్రం 7, డ్‌ |

పదవ పరిచ్నే దం కావ్యభాష

5.62. కొవ్యభాష అంహే కవితలో ఉప్రయోగవడే. భాష అన్న మాటి కవికొ రూప రచనయే కొవ్య౦. రసాత్మకమైన రచనయే కవిత తెలుగు కవితను స్థూలంగా మూడురకాలుగా విభజించ వచ్చును. పద్యకవిత గేయకవిత్క వవన కవిత

నన్నయ నాటిశుండి వస్తున్నది పద్యకవిత. ఇది. గణయతి (ప్రాన వియమముణు గలది; ఈ వియమాఎకే *ఛందస్సు అని పేరు ఛందోదిద్ధమైన కవిత మామూలు వచనంలో వాడే భాషకు లొంగదు కనుకనే పద్యభాష వచన భాషకు కొంత భిన్నంగా ఉంటుంది వచన భాషరో వాక్యాటలోవి పదాలు ఒక నిర్షిస్టమైన (క్రమంలో ఉండగ్మా పద్యకవితా భాషలో ఆ్మకమం, అర్థహాని లేనంత వరకు, కొంత భిన్నంగా ఉంటుంది పద్యభాషనే "గ్రాంథిక భాష అని మన ధాషాన్నేత్తలు ప్యవహరించారు (గాంథికభాషలో గద్యరచనలు కూడ పెక్కులు వెలసిసవి. నేటి శిష్షవ్యావహారిక భాష దృష్ట్యా ఆ థాష కృతకంగా ఉంటుంది,

ఇటీవల ఇరవై యన శతాద్దింలో గేయకవిత (ప్రచారంలోకి వచ్చింది, గేయ కవితను పునరుద్ధరించిన వారు గురజాడ వారు నేటి కవులు బాహాటంగా గేయాలను (వ్రాస్తున్నారు, చిన్న చిన్న ఖండ కావ్యాలే కొక కథారూవమైన పెద్దపెద్ద కావ్యాలు కడ గేయ రూపంలో వస్తున్నవి. విశ్వనాధ వారి “కిన్నెర సొని పాటలు = నారా యణ శెడ్డిగారి కర్ఫూరవసంత రాయలు “నాగార్జున సాగరం , వజ్ఞ్రలవారి అమరవీ౫ ఇందుకు ఉదాహరణలు, గేయకవిత మా్యతాచ్భందో దిద్ధమైనది యతి [ప్రాసనియమాణు కొంత నడలించ వచ్చును కను పద్యరచన కన్న గేయరచన ఛందస్సు దృోష్ట్యా సురభతరం, గేయకవితా భాషకూడ కొంతవరకు వచన భాషకు భిన్నంగా ఉంటుంది,

ఈ యాగంలో కొన్ని దళాళ్తాలుగా వచనకవిత ఎక్కువగా వెలువడు తున్నది. నచన కవితకు ఛందో నియమాలు లేవు, పరిమితాకీర సంఖ్యగల పంక్తు

కావ్యభాష 787 లుగా డ్రీనిని తిర్చిదిద్దుతారు కవుణు, (పతిపంక్తిలోను విర్ణషసంఖ్యగల అక్షరాలు ఉ౦ండాల్కి అనే వియమం కూడా చేదు. అంత్య పవమైత్రి పాటించడం కద్దు కవితా వస్తువు భావం | పధానంగా కలది ఈ ఎచన కవిత ఈ వచన కవితరో ఇంత వరకు పెద్ద కావ్యాలు రావేదు కొనిముప ముందు రావ్రవ్బను. దీనికి ఉద్వ్వలి భవిష్యత్తు కలదు. వవన క్రవిత సామాన్య వచన భాషలోనే అంటే నిత్యం మాటాడే భాషలోనే ఉంటుంది, కౌని వాక్యంలోని వదాల (కమం కొంత తారుమారు అవుతుంది, వచన _ కవిత విళస్టలక్షణాలలో ఇది ఒకటి ఈ రకమైన రచనకు *వచన గేయం అనే పేరు వచ్చింది

565%! ఛందో లక్షణ లక్షీకమైన పద్యకవిశలోవి భాష వచన భాషకు లిన్నంగా ఉంటుంది అని ముందే చెప్పడమైనడి పద్యకవితకు వచన భాషా రూపాలు చాలవు ఛందో రక్షణార్థమై ఆశేక రూపాంతరాలు అవనరం, అవి ఈ దిగువను సూచించబడి నవి.

(0) ము _ వర్ణకొంతాలైన నాపముల ఏకవచన రూపాలు 4ఉదాం వనము వన౦ది వనమ్ము దబహువచనరూపాలు, వనాలు వనాల్‌, వనములు, వనముల్క్‌ వనంబుణ్యు వనంబుల్‌ వనమ్ములు, వవమ్ముల్‌.

(0 కర్మవాచక విభక్తి రూపాలు వనమును, వవమున్స్‌ వనములను వనమురిన్క్‌ వనందిలన్యు వనమ్ములన్‌ ననమ్మున్‌, వనము వనంబుల వనమ్ముల రామునిని రామునిన్‌, రామువి, రాము, నన్ను, నన్నున్‌, వను, ననన్‌ పన్‌, మొ

(8) సంబంధ వాచక విభక్తి రూపాలు బాటువి, బాలు నా, నాదు మో మాదు, నీ, వీదు మీ, మీమ తస తనదు తక్కు తమదు, మన్న 'మనదు మొదలైనవి

(4) అ- (ప్రత్యయాంత కారక వాదక విభక్తిరూపాలు ననాన్య వవానన్‌ ననమున, వనమున; వనాల వనాంన్‌ వవాలన్కు వనములను, మొదర్రైవవిం

బలిమివ్క, బిలిమ్మి బలిమిన్‌ నిదురన్కు విదురన్‌, విదురవ్‌, మొదలైనవి

74 రచనా విజానం టా

(క్స్‌ క - కి - వత్యయాంతరూపాలు వనముకు, ననముకున్మ్‌ వనన నప్క వనమునకున్‌ వనాలకు వనాలకున్స్‌ ఆడవిక్కి అడవికిన్‌ + అడవికి వి. మొద్రర్ర

వ! నవి

(8) పు - వర్జకొంతరూపాలు సరపప్ప, సరనపున్‌, సరనరంిపు నరనంపున్న్‌ గ్యురపు, గ్యురపున్మా గురంపు, గుర్రంపున్‌ _ మొదలైకవి,

(7్రకొన్మి వైభక్తికాల చివర పొల్లునకారం వనుంది ఉదాం తోో తోన్‌; చేత చేశన్‌, వలన్క వలనన్‌; మీద్క మీదన్‌; పయి పయిన్‌ లోవల్క లోవలన్‌ _ మొదలై నవి.

(8) ఆ- (ప్రత్యయాంత అసమాపక (క్రీయాదూపాలు తిన్క తినన్క్‌ తినగ తినగన్స్‌ తినంగ తినంగన్‌్‌ తినగా తివగాన్‌ 9 తనంగా తినంగొాన్‌_మొదలె నవి,

మ్‌

(9) కొన్ని నమాపక [క్రియల రూపాలు ఛేసితివి, చేసితిన్సొ చేవిి పాడి తివి, పాడిత, పోయెను, పోయెన్స్‌ పోయె - మొద బైనవి

(14) కొన్ని కారకముల రూపాలు-* చల్లగ్య చల్లగా, చల్దగన్స్‌ చల్లగాన్‌ , కావున కొవునన్‌; వరిన్స్‌ వడి,

(218 వదమధ్యంలో అచ్చులోవంచే రూపాలు; చిలుక్క చిల్కా, మునుగు మున్గు; కొలత కొల్త; నేరుపు, నేర్చు కూరుచు, కూర్చు. మేలుకొన్సు మేల్కొను; వలుమార్వు పల్మార్యు కలిమ్మి కల్మీ _ మొదలై నవి

(189) కొన్ని ధాతుపులలో నడుమ *యి అధికంగా పచ్చే రూపాలు రచించు రచియించు; చరించు చరియించు భరించు, భరియించు

కావ్య భాష 780

(18) పదమధ్యంలో బిందువు సున్న అదనంగా వచ్చే రూపాలు ఎరుగ ఎరుంగు, కలత కలంత; వెలుగు వెలుంగు, రాముడు రొముండు ఒకడు ఒక౦డు, చెప్పడు చెప్పండు, వినుడు వినుండు _ మొదలైనవి.

(14) నంబుద్ధివాచక పదాల తుది దీర్చానికి, మరికొన్ని ఇతర పదాల తుది చ్‌ర్డానికి (ౌన్వం వస్తుంది. ఉదా = రాజా రాబి; దేవీ దేవి గురూ గురు వదినే, వదిన్సె, వీరుడా వీరుడ పిల్లలూ పిళ్లలు పిల్లలార్కా పిల్ణిలారం

వచ్చితివ్యా వచ్చితివ నీవా, నీవ, నేనే నేనె ఎవడువా ఎవడుర, ఏదీ, ఏది, ఎవడో, ఎవడొ, పొదమా, పోదమ కదా కదు అహా ఆహ, అదిగో, అదిగొ - మొదలై నవి

సూచన (1) పైవి ఇచ్చిన కొన్ని పదాల రూపొంకరాలలో తుదినిన కారపు పొల్ల కనిపిస్తున్నది ఇది లోపంచిన రూపాలు కూడ సాధువులే, ఈ న కొరపు పొల్టుకు *దుకం అని పేమ పూర్వ వైయాకరణులు నదాలను *దుకాంత ములు, కళలు అని పేర్కొన్నారు ఈ వ్యాకరణంలో (ద్రుతావికి స్థానం లేదు,

(2) వైవి ఇచ్చిన కొవ్ని పదాలకు రెండేసి రూపాలు గలవు బిందువు కొలవ్వి బిందువు లేనివి ఇట్టి చోట్ల బిందువు స్టానే ఆర్థానుస్వారం (ఆరసున్న) గల రూపాలు పూద్వలు వాడారు ఈ వ్యాకరణంలో అర్థరహితమైన అరసున్న తొల గించ దిడినదిం

5్‌కీశ పై (ప్రనంగంలో ఉదాహరించదిడిన వివిధపదాల రూపాంతరాలు [వాడుకలో ఉన్నవి లేనివి] పద్యరచనకు ఆత్యాపళ్యకం౦ం అనడం అతికయోక్తి కాదు, నేటి కవులు కూడ పద్యాలు (వాసేటస్పుడు వాడుకలో లేని రూపాలను వాడుతున్నారు. మామూలు వాడుకభాషలో ఛందో బద్ధకవిత పాగడం దుష్కరం గేయకవిత పద్యకవిత కన్న సులభమైనా అందులోను కొంతవరకు (ప్రాచీన భాష

వాడక తప్పదు. ఒక్క వచన కవిత మతమే వేటి (ప్రామాణిక (ష్టవ్యావహారిక] భాషలో (వ్రాయడం సాధ్యమౌతుంది, వద్య __ గేయ - వచన కవితలకు ఈ వ్యాకర్త రచనలనుండి ఉదాహరణలు ఇవ్వబడినవి

700 రచనా విజ్ఞానం ఓ. పద్యకవిత త్వేళకూర కరాళకంరుడు రుషాకీర్ణాక్టులన్‌ నిప్పుకల్‌ (గ్రాలన్‌' లేచి కురంగిపై కురుకు సింగంటో యనంగా వడిన్‌ గేలం బోసీయ గా లదన్ని యతివైర్త్రుణ్యంబునం టోవగా సఖ నేలం గూలి యథ్థెంత యేడ్స్‌నదొ తన్వీమౌళి దై న్యంబువన్‌ న మాతృవందనము = టీక రి = కలిగె శీ గేయ కవిత శావక నీలాలకముల లావణ్యములు నటించిన ఫాలముపయు విలసిల్లువా ఘుర్యబిందువులొ, నవమౌ క్రికవారములయి, కోరక సంతానములయి తారకమ్ములైై $8 వచన కవిత. శ్రీపాదముదద్రాభ్మదమైన ఈ పురాణ శిలా వేదిమీద సుదర్డ నుగంఖీర ధ్యాన విష్టాగరిష్ట సమాధిలో ఆంతర్ముఖడవై అహోరాత్రాలు తపించి తపించి చీకటిలో చు లోకానికి ఆలోకం చూపేందుకు అవ్యయానండ రసానుభూతిలో ఆత్యజ్ఞాన జ్యోతిలో దివ్య దర్శనం పొందిన వివేకొనంద యోగిమౌ+ జోహారులు పీక్కు స్వామీ, జోహారులు, జా శిలాతవస్వి కీ1= 8. నమాప్టం

పారిభాషికపదకోళం ( తెలుగు.ఇంగ్రీషు) (౮105542 02 ౧౨౧34 0067 (గౌం1086 - 5881151 అంతస్థములు - $62011౪70% 613 అన్వయము - 00280౯2000 అంకం = ఖైడైకై[ "014౬020 ౫౪1 | ౦ల ౪70763 ఆఘోఎషము = షషగరే ౧00106 ౧16 0 అప్రాణి (జడ) - [00117198 అచ్చతెనుగు - 6 12176 గౌలంలు అర్థం = 620108 అచ్చులు = ఇంఇ/లేం అర్థ చేదం - 3600100101 సరళ = 6100016 అవ్యయం - 16601102016 నంయుక్త 00010006 అవ్యవహిత శ 410%6093) స ఇంట 10060741 విశిష్త = $60121 అక్షరం - $/1]20]16 (1614ల ౩10 భూస్వ = కషం 0౧6 ౪0761 30396) సరళ _ దీం = 109 సరః 5103016 సప. న్‌ డ్‌ ద్విర్వ - శం10 6 ర్త - 0100862003 సంయుక్త - 6౦0౦౪16 అసవర్ష్మ - పేడ4608082606003 కకర అంధ్రం = గం[రై4 అధికరణం - 10020102 అచ్చిక - నైరి మడ?6 అరికరింఎ - 207611 ఆభ్యాంం _ 1076610216 అధికారి - 0761105 ఆగమం - 2000622006 05 21 ఆధ్యాహార్యము = గ్రరేల81004 అఆ2 0006006 10 5మ601 అనుగామి - [౧160666681 ఆదేశం = 8౫/7 మీంల06 అనుశానకము _ [8ం2[ 01120108 20002 రం _ అనుస్వారం (బిందువు) - క్రూరం! ఆధారం - 50001662 ₹027 2521 ౦001502263 | ఆచేయం - 52001666 అన్య దేశ్యము - 01 [016182 011812 | ఆఅభ్యమేడిళం - "6066076 ౪016

792 6 0994౧/ 01 7610 ౧౦ 09౪ ఆర్య - త్మీ[/20 కరణం - 13 00691 అనిత - గ్రేలుం96001% కర్త - రేం61 $20016మ0210

• కర్మ - ౦966 ఉఊక్తి - ఫైే[236 న ముఖ్య (ప్రధాన 17601 ఉచ్చారణ - 7006001410 ా వ్‌ ఉదాహరణ - 62 216 గౌణ (అవధాన) = 12రేహంం1 న 01601 సజాతీయ - ౧029216 ఉదేశ్యం - ౩ఇఫే60 క్‌ ద ల్సం = 6001721021 ఉదేశ్య విరపేకు - 01 1600311082 ర క క గన | రం రల స ఉదేళ్య పదం - 0601 77016 ౮ 0 మాల ఉహరకములు - (౧౩౦1211010. 021153 కాలవాచక - 0% (౫6 0 స్‌! స్టానవాచక - | 11206 - ఉపద్మానీయం-రైల్ల1210108 10 1103 నీమిత్తవాదక - 0 89056 ఉపవాక్యం - 012056 సంధ్యావాచక - 0౯ ౧600ల వభాన - బ£ర012021 121 షి పరిమాణవాచక - 01 ఆ౭8౬£66. అశ్రిక - 2001610216 అల! సజాతి - 6౦01610646 పరిణమవాచక (0 [6031 నామ = పంట నిశ్చయసందేహదివాచక వలే విశేషణ - &ర్వేం0(1/6 ౧౪10 40201 60 కారక - 2647690 (వశ్నవాచక - 1046120822 476 ఉపనర్గ - 17665 0 7610 ఆపేకిక - 1612079 ఊవ్మములు - క్యగే[2963 25010210 | కళ్‌ లయ౭మి [స్స క్‌ న్‌ జు ఏకకం - 201 కారకకల్పం = 67610 రసాని 611 కారకబంధం - 2గ్రే౪610 మ?2356 ఏక పదీకరణం - ౧010108 016 కయ విస ల 1 ఇ016 [02 2 001256 | రయ విస్పకి - 26761౯ సనిగం2 ఏ2! ఓష్ట్యములు - 1201213 ఠ్త కంర్యములు - కైతఓటుడ13 కాలం = 10056 వరమాన - స్వముఖ ((వత్యక్రు గ్రేగ్రాంం[ * - వడిన్‌ ంవింల6ి6ే విశుద్ధ - $10016

పారిభానిక పదకోశం ”7ల్చిలి అపమావ - 00౧౬౧౧0౦౪3 ఘోషము - 8011 (0౬00606) నమావ- ర౦||601 జట - రైర్షైటం12121 256 కుండలీకరణములు - [201603 విమం250 740 151016 కృడంతములు - ఛాంరేక రేంగ?66 (బా రుం 7ల0 0మయళటజ05 క్రియ - ₹ల50 0 వీహ్వామూలీయం - (((664 గొంది సమాపక -_ గ(1116 001 ౦౯100266 అసమాపక -_ ([గ|116 తరతమభావము - ౧0౦౧౧ల౬11501 సకర్మక - 1720511706 తాలవ్యములు - 12121 ఆకర్మక - [౯౭౦1676 తక్పమం - $80011 6041721604 ఆసమర్థ - 0౯ 11౦౦౫01616 తద్దితం - ఇ04ే రలగ?66 గంమి 0266102601 వింళగి సహాయ - క్ష ్యడగి/ తద్భవం - 0౦౪04 [001 0 సంయుక్త - 0000002016 58031016 ౯౦౫౮ అప్ప- 6106060676 దంత్యములు - గ్రే౭గ్ష(213 దృశ్యనంజ = ₹్యం10' గ లీనోద్దేశ్య - 12198 1001166 న్‌్‌ ఫి - 7131016 57౧001 32రంం€ | చ - 020076, 1061్రలుం03 సమగ - ౧0౧01666 ద్రావిడ = 271612 అన్యవ్రయుక్త = [0110౧108 ద్విబిందుకము - ౧0101 2000ల ₹ఇల0 | రాతవు - ౪6 = [001 (ీయాకారకం = ₹610-2647ల0 ధ్వనితరంగం = 30౧౧ 77270 క్రీయానామం - ఇ₹డ్రారి-206 ద్వనినంజ్ద = 30006 9/0001 నాదతర్మతులు = ఇ0021 ౧10563 కియావిశేషణం - ఇర ర0-2ర్వే6ం4౪6 ౮ నే జీతము _ | [02 0౯ 06 నాదములు - 3011 గష086063

• [002002 మకల్పం _ అ $3/1120166 1618539 | గె - విండ0 - 602172 001 ఇ ౦౧00500226 | నామదింధం = ౧0౧ గమాడ56 29 707/613 నామవిశేషణం = 0౦40 2ర్ఫేంంట76 గురువు. ౧౧౦ 3511201664 1666ల | నామములు = 10813 01 0 ౦123 వ్యక్తివాచక - 70061 ఆథకము _ పంమీల9ి జొతివాచక = ౧0౧202

70% 6 0598%/ ౦ 167౧) ౧౦ ౦007 సమూహవాచక - 0011604176 పూరకనామం - క్యైంిగ్రే!02176 021 'దవ్యవాచక - 11200121 పూర్ణచ్చేదం - [115009 భావవాచళ - 21201 వృచ్ళకం - ౭౦౩100 24౯1 నాసాగహ్వరం - గ2౩21 62౪10 పొల్ల. హల్మాక - 801001 10: విర్మాణం - 300186 అ86 ౧౦301221 విర్వచనం - గ్రేం[1114100 (వ్రత్మికియ - 16590056, 9620101. నిష్పత్తి - శ్రేం[1721101 (ప్రత్యయం - ఫడైగేం6, 50న వధకం - 12016 (వమోగం - రవిక ప్రసంగం = 2|(016 వథకరూపం = 42100121 10202 ప్రారీశ 014 పదం - ౪7016, [0901606 'పాణము = ౪061 వద్యక్రమం = ఇ/016 ౦1667 'పాజి - 6093004221 పదజాలం = భాం02012122% ప్రాణి = 117108 మక వదబంధ్ధం - ఫ్రస్నకరె ప్రాతివదిక - సంమక1604064 0856 పదలక్ష్వకం = 213108 02 021 వదవిజ్ఞానం - ఫ31౯0ష0108)౫ యయేరణ - 300 ట[05 వదసమస్టి పదసముదాయం ర్రైై0్యరై. | (పేరణాక్టక - ౦0252676 01 ఇ70165 బహంవదపిశిష ఎ ౦౦౫90366 0 వదాంశం = 2012019006 $670141 770165 వరిచ్చేదం _ 0120168 భాగం = సై&కై[ వరిమిత = స01166ే భాష - క ౧80286 పాళ్ళాత్య = ₹7631010 వ్యక్త - ఇాంట1266 పాదటీక - [031 - ౬016 అవ్యక్త - డుంట1206 పురుష - బైలటా౦1 తథిత - 3గ01661 ఉత్తమ - క్రై్య్య్వా[ లివిత - ఇల మధ్యమ - $60601 ఉచ్చారణ సదృశ - లైసే0016110 (వథమ - ఖగరే వ్యావహారిక - 6౫౯౦౫1 పూరకం - ౧౦౫౧160601 వాడుక - (1601 ఉద్దేశ్యనంబంధి - 5201606706 'ఖ్రాంథిక - 0112551021 ర్మసంబంది = ౦ఫ60టళ6 (ప్రామాణిక - 81296ేజూఢే

పారిభాషిక పదకోశం 05 సంయోగాళ్మక - 1991200266 | రూవం - శం ప్రత్యయాత్మక = 10806410 ౧౬1 రూవ్యవధాన = శ01121 సాంకేతిక - 26311010 మృత = గేం రూవభేదములు - 1గ|6౦€1013 వ్యవహారస్థ జీవక్‌ - 1108 లఘువు = $12016 0£ 006 024 భ్రాషాభాగములు - 12113 0 ॥॥ లఘువు - 11811 3” 92002 మహాప్రా 5212266 కలైరిరిలన |. గంగ = కైర1రేల ప్రాణం - గ | 00030201 పం మండిన ల 1100 మాండలికం - (121601 తీ - [యి1006 మాత - [౦12 నపుంసక - 60101 మాత్ర - రేంై॥66 0 ఉభయ - ౧౦౧0011 6౦మవఖ1300 | లవ - 601101 సవాజి - 90310170 లేఖనము = ఇ08 తర - ౧౦౦21676 లోపం _ 0135100 తమ = 3061211706 వచనం 6 మాధ్యమం - క్‌ న్‌ 1. 066120 వచనం - [౧౧10ల

• మి1॥ ఏక - 51080121 ముఖగహ్వరం - 104 ౧271౮ బహు - ఫై]రూ8| మూర్థన్యములు - ౧616012213 గ (109బజే9) | సి - 1253 మేవన క్‌ వరీకరణం వింగడింపు - (012531802- వన్వరం - 802€ $00206 గి 102 యుగళ శబ్దములు - ౪70163 19 2113 వర్ణం మూలధ్వని ౧౧౦౧6106 యుగ్మనామము - శ్రీంగ016 ౬021 పర్షకం - 02111016, 92% యుగ్మళ్ళాషాభాగములు = గ్రేం415016 వర్ష్యక్రమం 0౯02౯227, 2113 01 $06601 5611105 రచన - ౮౦2౦3101 వర్షవికారం = ౮12086 0% 1ంషలయం రీతి - ౧౦౦|ే వర్తవివేకం _ ఫైష్షె0[010 ్ట్‌ వాస్తవార్థక - 1గ్రే10217/6 ల న డ్‌ గ విధద్యాద్యర్థక - ౧౧౧౯౭6 వర్ణవ్యక్తి ఫ్రానములు - రన! అనుమాశెర్థక = గ0101- 2౯41014101 6౫91653195 | వర్షసంయోగం = 00౫0102110 6 సంధావనాక్థక = క్ర్యాఫ్ఫే 2201176 2026963

796 6 05520/ 0 767౧ ౧౦ ౦౮౫ వర్గోర్ప క్రి - 011810 01 కారకవాచక - 2గేళ670121 ఛషేంం 606 సంబుద్ధివాచక - ౪002676 వాక్యం - 66016006 వీరామచిహ్నములు - [268 0 సరళ = 00216 అళం0ం02ష00 జటిల - ప్లే ఖ్యగై త్ర 210య1- , విలంబం - 0009004 ౨ 121 రమిడ56 | విశేషణం _ 2ర్యేం00176 సంయక్‌ = 0ర్రర్లుర1ే6% * గుణవాచక - 0 (గటా ద్వంద్వ - ౧0110004 సంభ్యావాచక - 0076141 బహుగుణద్వంద్వ - మాటంై16 చమల21 ఆ న్మ్యర్థక - 2౯౯21176 పూరణ నంభ్యావాచక - ంగ్రే1041 నాష్ట్యర్థక = ౧6826176 స ల. వాస్తవికతా బోధక - 021176 వరిమాణవాదక - 01 ౦224107 విధ్యాద్యర్థక - 10ల21 76 విర్తేశవాచక - - రేంగ015612176 థ్‌ $ ఆపేషిక = 7612076 వాక్యవిర్మితి = క/12౫ సంబుద్ధివాచక - 0641176 = పరివ రన౦ _ ఓపజుం[0003102 అస్వతం్ర _ రేంగలురం014 = విశ్లేషణం = 2గ10/315 6౧161 = సంయోజనం _ ర2(ష63 న్వతం్యత - ష4ేం0016001 వాచ్యం - ఇ₹0106 విశేషణకల్పం - 2గ్వే60€176- కర్త - 206 6021721001 కర్మ ర255[6 విశేషణవింధ్ధం - 1ర్యే601176 91256 భావ - 1రఅ30221 విశేషణనామం - 2రే౦01176-22020 విళకి - 02506 వినంధి = పే2€3 నామవాచక - 1౦౦౧192176 విసర్గ = ౩15882, ₹[9 1-5006 కర్మవాచక - ౧0గ)60176 (2501210) సంబంధవాచక _ ప్రైం్రగ్ర1 (6. ఉవధ్మానీయ - 1(1+ల664 0601016

• 0556353176 1201213

పారిధాషిక పదకోశం 727 ఉవ్చోమూలీయ - (46౯౦6 గం | సంకేతం - 00961108 00101 108966 | నంధి సంహిత - 8806%1, (260400 వికేపము _ గ్రేష్వష్నే 0£ ఫ%06063 ॥॥ ॥ వదమధ్య ఆఠిఈః = 1౧౯౧81 _ వృత్తము - [101101 వదాంత ఐిహిః ్రు[్యల్లర21 “వృ లత్తవధాన - ుంటం౧21 విత్య - 0౦9ల8130౫ చెళకికం = ఇ08ళ€0031101 వైకల్పిక - ౧110221 (016003100-602- సంభాషణ - ర1210806 +₹షంట 6087621108 కీయ - లీ కార మ 26760121 సంయోజకం _ ం౦గ|భమం1105 వోవణే్‌ - ఇర్వేలంట/21 అనుబంధి - 0016124198 నందూక్త - 60000ఇష6ే. - సహయోగి - 0001౯6102€98 ఇవెభ క్రీకమూలం - ఫేష్కుం 0 0256 సంయోజనం - $60318 వ్యంజళం = ]గ(6160(101 నమవత్తాక 0 6ర021 1291 వృంజకచిహ్నం - 2౯% 0% సమానం _ ర. ఇ01జీ ల౦120%20600 | శ్వంక్వ - 6002312476 వ్యంజనం - 60502204 తత్పురుష - ర్రేంశలయి02676 వ్యక్తవరచు - గ2110/ 061% విహ్యవీహి - ల౦౦02ఓ010 *' వ్యవభానం - 1461౯721 కర్మధారయ - 21100476 రేటం10ట76 వ్యాకరణం - 2271010021 శశపుడవ ( నజ్‌తత్పురుష = 16౭2476 చార్మికక - ఖైశ్ర[౦ం[021 ఏ ళ్‌ 1 వర్ణనాళ్మక - రేర0501176 మ విరంాలనన ల ప ఎ తులనాత్మక - ౧0292276 కారుధ్ధావ - 26601 వ్యాపారం - 206102 సహగామి _ 10౪98 0౦2 000- క వ్యుక్పక్తి - 60/0001099% 60 721001 21 శ్వాసనాళము - ఖ్రైస్షీడ్రూ)/13 2209031100 *1 2080ల శ్వాసములు - ే&24ే 6000500296 ' సర్వనామం - బ్వైండ0లు షరతు = 00111101 పురుషదాచక - ఫై6!301121 సం్షివ - 1007612666 ఫక్టేశవానక - గ్రేర2009026 ౪6

7908 6 09920%/ ౦0+ 76౧% ౧౦ ౦౮౪ క్షీ బి ఆసపేక్షీక _ లేజ676 ॥ స్వరష్టాయి = ఫ1100 ఉం0ట1 (వశ్నవాచక - 1146108276 . ఆరోపి వ15108 అని్జేశవాచక _ కగగ్రే6క్తి21(6 అవరోహి - క21108 నంభ్యావాచక - 1౧౧౧౦1౫1 స్వరాఘాతం = కళ్లా8$3 200611 వరిమాణవాచక - 0 6011060 వ్యంజకార్థ్‌క - 6%0120200037 ఆల్పప్రాణ - [౧౬211216 మహాహప్రాణ సర్వాధికారి - 211-20762108 శ్వా వ టి సాంశేతిక - 700110 నాద - క్రి0[1 సాధర్మ్యము = 88౯660006101 అనునానిక - కైడవ&ి! సార్వనామిక - ఖైశ01001021 వ్‌ల్మాత - ఖసశ€60 90001101 న్తంళం జు ంపేమని డి 00950929 ల లి 6౦మలైింయుర. కడా న్వరం స్వరం - భా0%/61 16 (161లు స్వరపేటిక = 122302 లాలన ననన కటలా నాటా దానాల న నననానోననో నానా నజనావనాజనాల'

ముఖ్యసవరణలు

1. 88 పుట, 18 పంక్తి. విశేషణబంధము. ఇది (ప్రసంగ శీక్షికకాదు, ౨7 వ పంక్తితో కలిపి దీనిని, జటాదింధము, విశేషణబంధము, అవి చదువు కోవాలి, (2 18 పుట, 19, 20 పంక్తులు. నిలువగీత కొన్ని పదాల రెండవ అక్షరం మీద ఉన్నది. తొలి అక్షరం మీదికి మార్చుకోవాలి. (1) 11 పుట, 1 పంక్తి. ముకములు, అన్నపదం తొలగించాలి. (€ 759 పుట, 1 పంక్తి, నామము, అన్నపదం తొలగించాలి, (ఏ స్వల్చ్బ ఆక్షర దోషాలు, విరామ చిహ్నదోషాలు, ఈపట్టికలో చేర్చలేదు. పుట పంక్తి తప్పు ఒప్పు పుట పంక్తి తప్పు ఒప్పు 10 18 చచ్చింది. వచ్చింది 188 ౨0 జాపగ్రా. బాఏగా క్షేత్త 1. నాట్న్‌పొ నేవ్మాపా 186 14 దిగ్ధన్తి దిగ్హప్రి 15 $7 లక్మీ లక్ష్మీ 905 20 తెలివి. తెలి శే 2౨0 రిన్నగా తిన్నగా వంపే వుంపే 20 24 ఆప అవని ౨299 10 ఆది. ఆలు ౨2 21 ర్ల పేర్లు 88 18 విలికెను పలికెను 81 22 ఉర్థ అర్థ లర 1 ఈ ఈగ ర్‌ 9 వ్యక్త వ్వక్త 246 72 అన్పష్టత స్పష్టత 5కి 1 పూర్వక పూరక 261 5 రావు కొవు శా 8 కూ మా 288 12 సం ధాతువు వం పదం 00 11 రెండు ఆరెండు 44 5 వతల _ దేవతల 140 18 వదమునతు పదమునకు 8790 15 అపేషణ ఆపేడీక 155 4 స్పష్ట నృృష్ట 808 87 విస్ణేషణ విశేషణ 181 త (ప్రలా (వల్లా ఉలవ 18 ధంగా విధంగా

శ00 =

పట పం

492 +లజీతం గ్రా | ఎ

శీకకే అలు అరదు. 08 ల. ఉశ్యదే ద్వ

త్వీ0/ 19 జన్మ జన్య 699 ౨1 నున్నారు మన్నా

402 18 (పథ్య (పత్య 690 11 అన్యములు, ) అషే 507 25 వ్యక్తి వ్యక్త దేశ ము ఆగ్రి 12 పైడే. పడే 656 28 దుర్ధ దుగ్ధ 547 14 నమయానికి సమయానికి 857 1 శ్వనిపిత _ శ్వసివ 568 17 వాడు నాడు 660 14 కాలిపించు కొలి 550 12 కాడు కాడు 6717 ద్వవెన దువ్వె రే 1 భేదు లేదు 8790 18 తున్న, తున్న 558 4 భవిష్యతో భవిష్యతో 890 5 అని అరి 56868 4 భొణనం భోజనం 7021 రంతొ రయ 566 15 శకీతితో రీతిలో ₹921 20 వాక్యాల కొవా, 580 19 తిద్దేళ్య ఉద్దేశ్య 755 10 అని లోవ 5807 [12 యక చేయక 781 20 వివాహానికి ఈవివా 501 18 అపు అప్పు హానికి