Telugu Adhunika telugu nataka rangam - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

. క్‌ చుం ఎట టరు! కంట స్‌ సై? |. క. ల్లి న స. మ * ల ల్లో. నే క స ల శంగ” య 11 18 ఫటట చ. స. చ్‌ జ టంట శం మ. [10 క | (స వం. | లిం |. ల టు తా! యం స... | టం ల ల డీతా ల! ఫి స్తు ్ట సస. ౭ న! 4 2 శ. ష్‌ టి టీ టం ల పం పో గ స న ర లలా ల చళ్ళ 1 నం స స ఉం తం కత (సాయే క టయ. లు న న (| (12 స. సం మాం ర డున జా టు... నో టం చం (తత. స టాం భయా, సయ త్త. | రస సక నళ (టి టక కోయ న:6 ఫల... అలం యల పం టో ర వ. నన న, ] బప పం న. నన స 1. || . టు టల 4 న! క న్‌. నగ. నా మం లే |; , వ [ (|. ః శ / గక. చట్టో, సన నాతి. "1. | . లగ 1. ॥ న సీ టం. 1 (| ౬ | . లి / లం |. హీ న కం టు న. | . 1 . ( + శ టంట [ తో చలి ర 1! / | స . వ్యాపపంకలేనం.... సాల 4 | , ॥ . . టం. ॥ ఖ్‌ ల ం ణ్‌ / య ॥ " య్యా నటైర్తి " గ్‌ " | | (స్‌ . / . 5 తా . 2 యో! | వ! ( | ఢ ॥ | న న్‌ ఇ య జ భానాఖాషీ | య్‌ టం మును! )ంవొధకుడు . . నం ట్‌ బత మహ. న , |. | య గ్‌ (ఆ [| " పో || 4 న లం పీళల్‌ య నన క . ల టో న న

ఆదునిక తెలుగు నాటక రంగం ఆచార్య ఆ[తేయ (వ్యాస నంకలనం)

" సంపాదకుడు

ఆచార్య మొదలి నాగభూషణ ళర్మ ప్రచురణ

తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం

బాదరాబాదు

కాపీలు ఏ 1000 సర్వస్యామ్యాలు థి తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం హెదరాబాద్‌-4 |. భో లో (పథమ ((/ ప్రచురణ : 1086 తర యశ (గం ధాలు న్‌ ఎనక కా / బి టం. 7742ల) స స. ము యో మ్ముదణ ; స్వా లాడార00 (4%- సౌమ్మితి ఎంటర్‌ మ్రైజస్‌ ఆజామబాదు, హైదరాబాదు వెల: 18 కదూపాయలు

ప్రస్తావన

1986వ సంవత్సరం మార్చి 28 నుంచి 2? వరకు-ఐదు రోజుల పాటు- ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయ స్నాతకోత్తర నాటక విభాగం-తెలును విశ్వవిద్యాలయం (తెలుగు విజ్ఞాన పీఠం) సహకారలతో-|పథ్యాత నాటక రచయిత ఆచార్య ఆత్రేయ నాటకోత్సవాలను నిర్వహించింది. ఏ సమకాలీన నాటక కర్తను గురించి ఆయినా ఇంత విసృతంగా నాటకోత్సవాలు జరగడం ఇదే మొదటిసారి కావడం మాకు గర్వకారణం. ఈ నాటకోత్సవాలలో భాగంగా మొదటిరోజు ఆతేయ నాటక సాహిత్యంమీద గోష్టి కార్య్యకమం, తరువాతి నాలుగు రోజులలో మూడు నాటకాలు (యన్‌, జీ ఓ భయం, విశ్వకాంతి), మూడు నాటికలు (ఎవరుదొంగ, (పగతి వర (పసాదం) (పదర్శించ బడ్డాయి. యన్‌,జీ.ఓ., భయం నాటకాలుతప్ప మిగిలినవన్నీ మా విద్యార్థిని విద్యార్థులు (పదర్శించినవే | శ

ఆధునిక తెలుగు నాటకరంగాన్ని గురించి చెప్పుకోతగ్గ విధంగా అధ్యయనం జరగడం లేదు, విశ్వవిద్యాలయాలు కూడా ఈ విషయంలో మౌనంగానే ఉన్నాయి. అటువంటి తరుణంలో మేము తలపెట్టిన ఈ కార్య[(కమానికి తమ చేయూతనిచ్చిశ పెద్దలందరికీ మా కృతజ్ఞతలు. గోస్టికార్య్య క్రమంలో పాల్గొన్న పెద్దలకు, నాలుగు రోజుల కార్యకమాఐకు విచ్చేసిన అతిథులక్షు, ఆయా నాటక నిర్వాహకులకు మా

స వృతజ్ఞతలు.-

ఈ కార్య_కమాన్ని తలపెట్టినంతనే తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం వారి సహకారాన్ని కోరాము. విశ్వవిద్యాలయ ఉపాధ్యక్షులు ఆచార్య తూమాటి దొణప్పగారు, విజ్ఞానపీఠం (పత్యేక అధికారి డాక్టర్‌ శివరామమ్నూర్తి గారు వేంటనే ఈ నాటకోత్సవాలకు త మహర్షామోదాలను తెలిపి ఆ్యతేయపై వెలువరిస్తున్న ఆంగ్ల, ఆంధ్రగంధాల (పచురణ థారాన్ని వహించడానికి అంగీకరించారు, సహృదయులయిన వారికీ తదితర విశ్వవిద్యాలయ అధికారులకు మా ప్రత్యేక కృతజ్ఞతలు.

మేము ఏ కార్యక్రమాన్ని తలపెట్టినా మాకు కొండంత అండగా వుండే మా విశ్వవిద్యాలయ ఉపాధ్యక్షులు ఆచార్య టి, నవసీతరావుగ్ధారిక్కి రెజిస్టార్‌ డాక్టర్‌ ఇ, హనుమంతరావు గారికి మా హృదయపూర్వక మైన నమస్కారాలు.

ఇంతటి కార్య్మకమాన్ని తమ ఇంటిలోని కభ కార్యంగా నిరంహించిన మా విద్యార్థినీ విద్యార్థులదరికీ శుభాకాందలు, న

ఒక పరిచయం నటుడు, దర్శకుడు, (వమోకక్త, నటబ్బంద సంచాలకుడు, నాటక రచయిత అయిన ఆచార్య ఆ(తేయ తెలుగు నాటక రంగ చర్మితలో ఒక నూతనాధ్యాయానికి థ్రీకారం చుట్టిన నిర్ణఃకుడు. తాను ఏమివాసినా దానిలో ఆద్యంతమూ ఆ(తేయత్వాన్ని నింపి తనదైన ఒక ముదను వేసినవాడాయన. నటన దర్శకత్వాలలో నిష్టాకుడ్తై -పునరావిర్భావం చెందిన సంవత్సరంలోనే ఆంధ నాటక కళాపరివత్తు పధమ బహుమానం పొందాడు. నాటక రచయితై తెలుసు నాటక రంగంమీది మధ్యతరగతి సగటుమనిషిని సజీవ ప్మాతగా నిలిపాడు. మధ్య తరగతి జీవితంలో మనకు ఎదురయ్యే దార్మిద్యం, ఆలఐనత్వం, ఉ[కోషం, కార్బ్పణ్యం_ వీటితోపాటు గతం పేరుతో వర్తమానాన్ని హింసించుకునే దంభం, పైతరగతి జీవితాన్ని ఆశించే ఆడంబరత-వీటి అన్నింటికి రంగస్థలం మీద సజీవ రూపకల్పనచేసి నాటకంలో వాస్తవికతకి పరాకాష్ట చూపాడు. తాను రచనలుచేసే కాలంలో జాతికి ముందు నిలిచిన అనేక సమస్యల్ని -ముఖ్యంగా మతసామరస్యం, విశ్వశాంతి-.వంఠత్స * సమన్యల్ని వస్తువులుగా స్వీకరించి నాటకాలు రచించాడు. రంగస్థలంమీద [వయోగ సౌలభ్యం కల ఆయన రచనలన్నీ మూడు దళాబ్దాలపాటు రచయితలకు ఒరవడిగా, నటుల సాధనకు ఒక నిర్దేశక సూ(తంగా, దర్శకుల మనోనైశిత్యానికి ఒక పరీక్షగా రూపొంది, అభిలాం(ధ (వజానీకం హర్ష మోదాలకు ఆలవాలమయ్యాయి. ఆయన వాసివ పరివ రన, ఈనాడు, యన్‌. జీ. ఓ, భయం, వాస్తవం-తేలుగు సాంఘిక జీవితంలోని యదార్ధ దృశ్యాలకు నాటకీకరణలు, ఆయన ఆళ్యుమోషుడు, ఆశోక స్మామాట్‌ వంటి ద్రార్థ చార్మితక నాటకొల్లోను, విశ్వశాంతి, (వగతి వంటి సాంఘీక నాటకాల్లోను కాంతి గీతాల్ని ఆలపించాడు. ఎవరుదొంగ, వర్యపసాదం, ఓటుకోనం, మాయ వంటి నాటికలు అమెచూర్‌ నటులకు వరపసాదాలయ్యాయి. (1

నాటక జీవితంళోవలెనే సినిమా జీవితంలోకూడా అ్యతేయ నిరంతర (వయోగశీలి; నొప్పు గేయ రచయిత, ఆలతి మాటలతో అనల్పమైన భావాన్ని (పన్ఫుటం చేయగల ఆతి కొద్దిమంది తెలుగు రచయితల్లో మొదట పేర్కొనదగిన ఇద్దరు ముగ్గురిలో ఆ్యతేయ ఒకరు. మూగమనసుల వేదనల్ని మనసుకు హత్తుకుపోయేలా [వాయడం అతేయసొత్తు.

పెట్టుకున్న పేరులోనూ (పస్ఫుటం చేసిన జీవితంలోనూ అబార్యత్వాన్ని హెదించి ఈనాటి మా గొప్ప నాటక రచయితల జాబీతకా ఇయనతో (ప్రారంభం కాక తప్పదన్నంత హృద్యంగా నాటక రచనలుచేసిన ఆచార్య ఆ్యతేయకు తెలుగు నాటక రంగం ఇచ్చే నీరాజనం ఆనాడు ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయ నాటక విభాగం నిర్వ పొంచిన నాటకోత్సవం: ఈనాడు పచురించే యీ వ్యాస సంపుటి. ఆత్రేయ 2 జీవిత వివరాలు

పుట్టిన ఊరు : నెల్లూరు జిల్దా, సూళ్ళూరుపేట తాలూకా, మంగళంపాడు [గామం,

పుట్టిన తేడి : 7-52419921

తల్సి : సీతమ్మ

ఛా

తండి ; కృష్ణమాచార్యులు, కిళాంవీ

తల్లి తండులు పెట్టిన పేరు : వెంకట నరసింహాచార్యులు

విద్యాభ్యాసం : చిత్తూరు హైస్కూలు, చేలూరు ఊరిస్‌ కాతేజిలో ఇంటర్మిడియబ్‌, ఒకయేడు టీచర్స్‌ బైఫయినింగ్‌.

తరువాత క్విట్‌ ఇండియా ఉద్యమంలో కారాగారం.

ఉద్యోగం : కొంతకాలం. సెటిల్‌మెంట్‌ ఆఫీస్‌ గుమాస్తా-తిరుత్తనిలో. వెల్లూరు మున్సిఫ్‌ కోర్టులో గుమాస్తా, జమీన్‌ రైతులో సహాయ సంపాదకుడు, అంధ నాటక కళా పరిషత్తు కార్యదర్శి ఉద్యోగం, నృడివాడలో.

వ్యాసంగ -దర్శకత్వం : చిత్తూరులో ఉండగా ఆర్యవై శర యువజన సమాజం స్థాపించడం. నటులను తర్చిదు చేయడం, మొట్టమొదటిసారి మ్మదాసులళో ఆంధనాటక కళా పరిషత్తు అమెచ్యూర్‌ సంఘాలకు (పవేశం కలిగించి నాటక పోటీలు జరిపినప్పుడు “శాంతి” నాటకం (పదర్శన, అప్పుడే వెంకటగిరి ఆమెచ్యూర్‌ ఆర్టిస్ట్‌ ఆసోసియేషన్‌తో పరిచయం, ఉద్యోగాలు చేసుకొంటూ వెంకటగిరి సమాజంతో కలిసి పరిషత్తు నాటక హోటీలలో పాల్గొనడం.

111

రచనలు అచ్చులోకి వచ్చిన మొదటి నాటకం “గౌతమ బుద్ధి తరువాతది “అశోక సా్యమాట్‌*. మదాసులో జరిగిన అభ్యుదయ రచయితల మహాసభలో (పదర్శింపబడిన “పరివర్తన రచయితగా వెలుగులోకి తెచ్చిన మొదటి నాటకం, నాటకాలు నాటికలు గౌతమబుద్ధ కళకోసం అశోక సామాట్‌ చస్తే ఏం? పరివర్తన (ప్రగతి మాయ వాస్తవం ఎవరుదొంగ వర(వపసాదం ఈనాడు ఆంత్యార్పణ ఆశ్వ మోషుడు ఎన్‌. బీ, ఓ. ఆత్మార్పణ తెరచిన కళ్ళు విశ్వశాంతి అంతర్ముద్ధం కాపలావని దీవం కప్పలు ఓటు నీకే భయం &క రూపాయి మనసూ-వయసు (తిరుపతి) చావకూడదు [ రచనలు [ప్రారంభించిన కాలంతో వ్రాసిన గ్‌డ్తత్త అనుమానం” “పిచ్చాసు నతి” అనే నాటికలు, *'బలిదానం”, -**అమరత్వానికి ఆహ్వానం” అన్న నాటకాలు ఇప్పుడు ఆలభ్యాలు] .. [౫

విషయాను[క్రమణిక 1... ఆర్థికుడు ఆ(తేయ ః డాక్టర్‌ సి, నారాయణరెడ్డి 2, రెలుగు నాటకరంగం- ఆచార్య ఆ(తేయ 2 డాక్టర్‌ మొదలి నాగభూషణశర్మ 1 8. ఆ(త్రేయనాటకొలు-నమకాలీన సమస్యలు 2 డా| మిక్కిలినేని రాధాకృష్ణమూ త్రి 17 జ అతేయ నాటక సాహిత్యం ? “పైడిపాల ల 5. ఆచార్య ఆత్రేయ నాటికలు ; చా॥ పోణంగి శ్రీరామ అప్పారావు 87 6. అఆ్యతేయ సాహిత్యం: వ్యంగ్య వైచ్చితి. : డా ముదిగొండ వీరభదళాస్త్ర 9 7. _ ఆంధధా ఇబ్బన్‌-ఆచార్య ఆతేయ వ. వద్డమూడి సీశారామారావు ర్‌ర్‌ 80. ఎవరెస్టు శిఖరం : యన్‌. యస్‌, క్యామసుందర్‌ ర్‌9 90. ఇది ఆత్రేయ యుగం _ చాొట్ట శ్రీరాములు 68 10. కాంతి పథంలో అ్యచేయ వ. పి, రాజారామదాసు 67 11. బుషితుల్యుడు ఆచార్య అతేయ : రావు గోపాలరావు చింతా సూర్యనారాయణ 80 18. సినిమా కవిగా ఆచార్య ఆతేయ : డా॥ టి. గౌరీశంకర్‌ 8 18... 'ఆళోక సాామాట్‌ ; పి, రాజారాందాస్‌ 108 14. పరివర్తన ౩ డా॥ గంగిశెట్టి లక్ష్మీనారాయణ 108 15. "వాస్తవం ౩: డా! యం. వి, శాస్త్రి 119 16. “ఈనాడు” ; యన్‌. కుటుంబరావు 197 17. “ఎన్‌, జీ, ఓల 2 డా) ఆఇత్తిలి కృష్ణారావు 198 18... “విళ్వుళాంతి 2 యన్‌, వి. హనుమంతరావు 19” 10. 'థయంి ; కందాళ ్రీనివాన్‌ శత] 20, “కప్పలు థి “సవ్యసాచి” 148 21. 'మాయ-అళ్వ ఘోషడు” ౩? ఉదయభాను 159 £ప. గౌతమ బుద్ధ" వ యన్‌ యతిరాజవర్టి 162

ఆరికుడు అ(లే యు య

ఒక నాటక రచయిత పేర 5 రోజులపాటు నాటకోత్సవాలు జరపటంలో ఇడి

తొలి (ప్రయత్నం. సత్చ్రయత్నం. ఉస్మానియా యూనివర్సిటీలోని నాటకవిభాగానికి ఆచార్యులు, అధ్యవులు స్వయంగా నాటక రచయిత ఆమిన శ్రీ మొచలి నాగభూషణళర్మగారికి ఇలాంటిసంకల్పం కలగటం తానున్న స్థానానికి కౌచిత్యాన్ని సా దించటం, అందరు కాఖాధ్యక్షులు ఇలాంటి సంకల్పాలు కలిగివుంటే ఎంతబాగుండేదో ఆ్మత్రేయగారు ఆంతంతమ్మాతాన రాయరు అని చాలా మందికి లెలుసు, అవి సినిమా సంభాషణలుకానీ. నాటకాలుకాసీ. అంతంత మృాతాన రారు అని మాకు జూగాతెలుసు, ఇవాళో వచ్చారంటే కాస్త ఆళ్చర్యమే. ఆ(తేయను అర్థం శేసుకోవటానికి చాలాకాలం పడుళుంచ. ఆయనతో కాపురం శేసిన నిర్మాతలలో ఒకర్రైన అన్న అక్కినేని నాగేశ్వురరావుగారికే అర్థంకాలేదు. న్‌ళ్ళల్లో జీవల అడుగుల గుర్తులను లెక్కించవచ్చు గాని ఆ[తేయ మనసును “అక్షరాలా” విశ్రేషంచడం చాలా కష్టం, అంటే అంత చిక్కు మనిషి కాదు. ఎప్పుడూ చిరునవ్వుతో వుంటాడు. ఎప్పుడూ పెదవులు కొరుక్కుంటూ వుంటాడు. ఆ చిరునవ్వు వెనక - ఆ క్రారుక్కుంటున్న పెదవుల వెనక -వఏ సాగర మధనంవుందో ఏ రావణాసురుడు హిమాచలాన్ని ఎత్తి, పేగులను రుదవీణ తీగలుగా వాయిస్తున్నాడో మనకు అంతుపట్టక, నిర్మాతలకు అసలే. తెలియక ఈయన మనల్ని పాంసీస్తున్నాడని అభాండాలు వేస్తున్నారు. ఆత్రేయ ఆవకవికాడు. నాకు తెలిసినంతవరకు కొందరు ఆశుకవులండఉన్నాం. అప్పకవి కవుల విభేదాలుచెబుతూ ఆర్థికుడు; రౌచికుడు, శిల్చి-వీరిని కవుల జాబితాలో చేర్చాడు. ఆత్రేయ అఆర్థికుడు. ఎక్రానమిన్ట్‌”. అభివ్య కిలో ఏకానమికోసం తంటాలు. ఒకళ్ళను హింసించడా?కి కాదు. తనను తాశే హింసించు కుంటాడు. శంకరాభిరణంలోశంకరళాన్త్రి కర్పూరం చేతిలో వెనిగించుకున్నాడం-అంటే తనని పొంస్తించుకున్నాడు. “'ఎదుటివాడికి మేలు కలగాలంటే. నా మనస్సు, నాళరీరం

• గంధపుచెక్కలా తరిగి, తరిగిపోవాలిి దానిని నరికి నరికి సోనలు పెడితే ఎదుటి వారికి పరిమళం వస్తుండొో--అని తనని నగక్కుంటున్నాడు. తన మనస్సుని

+౪1

నరుక్కున్న వాడూ, తనని హింసించుకున్న వాడూ కాబట్టి “మనసున్నవాడికి నుఖము లేవంతేో “*మనసుగతి ఇంత” అన్నాడు. పాల్కురికి సోమనాధుని మాటల్లో అల్బాక్టరముల అనల్పార్థ రచన కల్పించుటయే” కవి వివేకం. ఉర్దూలో *దర్యాకూ కూజేమే బంధ్‌కర్నా' _- అంటే కూలంకిషను కూజాలో బంధించటం. ఆది ఈయన చేస్తున్నపని, మరి కూంంకషను కూజాలో బంధించినపుడు ఎన్ని ఇబ్బందులు పడతారు? ఎకానమి ఇన్‌ వర్డ్‌. ఎకానామీ ఇన్‌ థాట్స్‌. సముదమంత భావాన్ని ఒక శబ్దంలో ఒకి వాక్యంలో ఒక పల్లవిలో ఎలా యిమిడించాలన్న తపన. ఆ తపనలో కొన్ని రోజులు తీసుకుంటాడు. ఆ రోజుల్లో నాటకాలు 1వాసినా ఆ మధ్య నుంచి ఈ మధ్య వరకు డ్లైలాగులు వాసినా, ఒకరిని గురించి ఓ అభినందన వాక్యం [వాయాలన్నా, రోజులుపడతాయి. కారణం ఆత్రేయ ఆర్థికుడు కావడం. అంత సంపాదించిన వాడూ లేడు, ఆంతలేనివాడూ లేడు. అందుకే ఓ పాటలో *లేనివాడనై నాను అంటాడు, ఇది భావదారి[ద్యం కాదు. ఆతడు భావ సంపన్నుడు. మాటల కోటీశ్వరుడు. తాను అనుకున్న భావానికి ఒక రూపకల్పన తన మనసులో చేసుకుంటేగాని ఒక నాటక సన్ని వేళం పుట్టదు. సన్నివేశం మనస్సులో మెదిలితేగాని సంభాషణల్లో అవి 'దొర్హవు ఆ్యతేయకు,

ఆత్రేయ సంభాషణల్ని, సన్నివేళాల్ని తనలోనే రిహర్చల్‌ చేసుకుంటాడు, నటుడు తర్వాత రిహర్సల్‌ చేసుకునే డైలాగ్‌ ఆతేయ మనసే రంగస్థలంగా, పచార్హుచేస్తూ. చేసుకుంటాడు. అప్పుడు సంభాషణలు పుడతామి. ఒక నమ్మగ్రమైన థావాన్ని ఎలా చెప్పాలో గట్టిగా తెలుసున్నవాడు కాబట్టి ఇంత మధనం. ఆక్థికుడై న రచయిత ఆపరశిల్పిగా మారతాగు. ఛాయిస్‌ ఆఫ్‌ వర్డ్స్‌, ఛాయిస్‌ ఆఫ్‌ 6౩ద్రాః855100. కొద్ది మాటల్లో ఎంత గొప్పగా చెప్పాలి ? మాటలకు మాటలకు మధ్య థాళీలు ఎలా వుండాలి? ఇదీ మథనం.

అ్మతేయ సంభాషణల్లో అనవసరమైన పదాడంబరంకాన, అన్మపాస కాన్సీ సువీర్ణ వాక్యతౌల్యంగానీ ఉండవు. ఆతేయ పాటలు వ్రాసిన తరువాత వచ్చిన మార్చు ఏమిటి ఆంపేోకంటెంట్‌”కి విలువ పెరిగింది. “నప్వినా వడ్చినా కన్నీశ్హే వస్తాయి *”-. ఇద్‌ ఇరవై కావ్యాలపేట్టు, కాళిదాసుంటే కౌగిలించుకుంటాడు, సముదాన్ని పిడికెట్లో బంధించే విధానం; వ్యాఖ్యాతుల్యంగా చెప్పేగుణం. సామెశల్డా నిరిచిపోయే పాటలు మాటలు మనకు మిగిలించాడు, ఆత్రేయ ఈ మధ్య ఆత్మకథను పద్శకావ్యంగా (వాకాడు. అ్యతేయ మరో నాటకం రాయాలని నాగభూషణ్‌ కోరుకుంటే, ఆత్మకథా

౪11

కావ్యం రావాలని నారాయణరెడ్డి కోరిక. నాటకరంగంలో, సినీ-సంభాషణారంగ 0లో, సిసి గేయ రంగంలో ఆత్రేయ క్రైలాస శిఖరంలా ఉన్నాడు. సమస్యల ధాటికి కకావికలౌతూనే తామరమీది నీటిలా జీవిస్తున్నాడు. ఆయన కలంనుంచి మంచి కావ్యంతోపాటు మరో మంచి నాటకం రావాలని కోరుకుంటున్నాను. డాక్టర్‌ సి, నారాయణ రెడ్డి 27.8. 1986 ఉపాధ్యమయలు ఆంధ్రపదేశ్‌ సార్వతిక విశ్వవిద్యాలయం హైదరాబాదు (ఆచార్య ఆ[తేయ సన్మాన సభలో డాక్టర్‌ సి. నారాయణరెడ్డి గారి ఉపన్యాసపాఠం) య!

కతెలుగు నాటక రంగం ఆబార్య అ కేయ = మొదలి నాగభూపణశర్మ ఆధునిక తెలుగు నాటక రంగానికి " ఆచార్య అ్యతేయ చేసిన సేవన ఆధునిక తెలుగు నాటకరంగ ఆవిర్భావ్గానికి కందుకూరి వీరేశలింగం చేసిన సేవలను తలపుకు చస్తుంది. .నాటక రృచనల్లోన్నూ రంగస్థల (పయోగంలోనూ. ఓ కొత్త మలుపుకు, ఓ కొత్త యుగానికి ఆయన నాందిపలికాడు. _వీరేకలింగంగార్డ్‌ ల్లానే - అప్పటివరకు వచ్చిన నాటకరచనా [ప్రయోగాలను రంగస్థలంమీచ ఆవిష్కరింపచేసిన ఘనత ఆకేయది, రంగ పరికల్పనంలో-అప్పటివరకు ఎక్కువగా ఎరగఖి సాదారంగతెరల్చి, వొడి' - ]పథీకాత్మక పరికల్పనా విధానాన్ని ఆనాటి నటీనటులకు తెలియచేప్పాడు ఆయన, 'ంగోద్టీపనంలో కొత్త కొత్త దీపాలను వాడి నటనక్షు వాడిని సమకూర్చాడు, దర్శకుడుగా, (ప్రయోక్తగా “నాటకం సామూపాక (వయత్నం! అన్న సత్యాన్ని ఆచరణసాధ్యం చేశాడు. నటుడుగా పాతల మన స్తత్వాలకు అన్వయార్థాలను "సమకూర్చాడు. అన్నిటినీమించి - నాటక కర్తగా ఒకతరం కెలుగు. పజల నౌడిని గ్గు ర్హించిన వై ధ్యుడ్డిలా, జబ్నేమిటో తెల్షియక చిక్కిపోతున్న తెలుగు. నాటకాన్ని కొన్నాళ్లుపాటు తన నాటకాల టానిక్‌ లతో తిరిగి ఆరోగ, శ్థివంతంగా క నిపించేటట్టుచేశాడు. క్రథావేగంలో; ఆవేశబలంలో, సంభాషణా నై శిత్యంలో తనదైన (పత్యేకతతో తెలుగు నాటక్టరంగంమీద చేరగని ముద వేశాడు ఆకేయ. న్‌ అశేయ తెలుగు నాటకరంగంమీదికి నటుడుగా దర్శకుడుగా; రచయితగా వచ్చేనాటిక్తి (1049-44) తెలుగు నాటకరంగం అనేక సమన్యల్ని ఎదుడ్కూంటూన్న సంధికాల్తంల్లోడంధ్రి. ఆన్నొటి నాటకరంగంలో మూడు విభిన్నమైన పద్ధతుల్ని మనం గమనించవచ్చు, ఒకవంక పల్లి పల్లిలక్తూ పాకిపోయిన పద్యనాటకాల పలుకుబడి, కెండోపక్క గద్య సమస్యా నాటకాల అవిచ్క్యృతి. మూడోది ఈ రెంటిక్తీ మధ్యే మార్గంలో నడిచే పద్య సమస్యానాటకాలు.

19048. నాటికి పద్యనాటకాలయుగం పట్టుతప్పుతున్నదనే చెప్పుకోవాలి. 1(పపంచయుద్ధం కాకిడితో తల్లకిందులై న ఆర్థిక పరిస్థితికి శ్నీణించిపోయిన వదాన్యులు వృత్తినాటకరంగం పెట్టిన బరువును మోయలేక కాడిని -కింద పారేశారు. దాన్ని విలాగైనా తమ స్వంత లాభాలకు వాడుకోవాలనుకున్న కాం్మటాక్టుక్లు కిరాయి నటుల సహకారంతో పచ్య నాటకాన్ని కావలసినంత (భష్టువట్టించారు. పల్లెలకుకూడా పాకి, గొప్ప సామాజిక విస్తృతిని సంతరించుకున్న పద్యనాటకం రాను రాను అసంబద్ధ రాగవిస్తారానికి నాటకీయతను బలిచేయడంవల్ట క్షీణించిపోతూవచ్చింది.

ఇదే కాలంలో ఆర్థిక సాంఘిక సమస్యల ఎడ ఓ కొత్త అవగాహన రావడం ప్రారంభమైంది. బాగా చదువుకొన్న మధ్యతరగతి యువకులు సమకాలీన సమస్యల్ని కథల్లోను, నాటకాల్లోనుు నవలల్లోను చిత్రించడం మొదలుపెట్టారు. ఈ విధంగా సమకాలీన సాంఘిక సమస్యాచ్మితణం నాటకాలలోనే ముందుగా (ప్రారంభమైంది. ఆధునిక సమస్యల యదార్థ చితణానికి పద్యనాటకం మాధ్యమం కాలేవని గుర్తించిన (ప్రతిభావంతులు గద్య నాటకాలవై పుకు ద్పష్టిని మళ్ళించారు. రాజమన్నారు, రంగారామ్‌, చలం, (_పభృతులు ఇందుకు సాహసింవిన వారిలో ఆద్యులు, కాని ఇని ఎక్కువగా 1వదర్శనకు నోచుకోలేదు, దానికి ఒక కారణం పద్యనాటూల [పాబల్యమే!

ఈ రెండు పద్ధతుల్ని సమన్వయం చెయ్యడానికి కూడా ఒక సాహసం జరిగింది. అది కాళ్ళకూరి. దువ్వూరి రామిరెడ్డి, పింగళి నాగేయ్యదరావు, కొప్పరపు సుద్బారావుల _పయత్నం, అనాటి సాంఘిక సమస్యల్ని కధావస్తువుగా స్వీకరించి, ఆనాటికి (ప్రాచుర్యంలోవున్న పద్య నాటకాల మాధ్యమంలో సాగిన వారి రచనలు ఆటు సాహిత్యగోరవాన్ని ఇటు (ప్రయోగ సౌలభ్యాన్ని సాధించినా వారు తలపెట్టిన సమన్వయోద్యమం మాతం అంతగా సఫలీకృతం కాలేదు.

పద్య నాటకాలకు [కమంగా తగ్గిపోతున్న ఆదరం, వద్య సమస్యానాటకాలకు అంకంతమా[తంగా ఉన్న ఆదరం, వచన సమస్యానాటకాలకు ఆసలు (యోగ అదరణ లేకపోవడం - 1948 ప్రాంతాల్లో ఈ పరిస్థితుల్లో ఉంది తెలుగు నాటకం. దాని పురోగతికి పునరుద్ధరణకి పూనుకున్న రెండుముఖమైన ఉద్యమాలు శమస్యానాటకాలకి వట్టం కట్టాయి. అందునా వచనంలోవున్న సమస్యా నాటకాలకి. ఆ రెండు ఉద్యమాలూం ఆంధధనాటక కళాపరిషత్తు, [వజానాట్యమండలి, ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం పక్షాన [ప్రారంభమైన (పయోగరంగస్థలం ఉద్యిమంగా [ప్రాకంభంకాకపోయినా,. పై రెండు ఉద్యమాల విజయానికి కావలసిన ఉత్సాహవంతులైన యువకులకు (పాథమిక శిషణని, ళఈ ంగస్థలానుభవాన్ని ఇచ్చింది.

2

ఈ వచన సమస్యానాటకాలకి (1పాణంపోసి, తన రచనలద్వారా ఈ ఉద్యమాలకు స్ఫూర్తినిచ్చిన ఘనత అ్మతేయది. తన “ఈనాడు, *“యన్‌.జీఓ.'లతో ఆం(ధనాటక కళాపరిషత్తు ద్వారాను, తన “పరివర్తన'ితో (పజానాట్యమండలి ద్వారాను, తెలుగు సామాజికులకు నాటకాలద్వారా సాంఘిక సమస్యల చిత్రణకు ఎంత బలవత్తరమైన అవకాశం ఉందో చాటిచెప్పాడు ఆృతేయ. అలానే - ఆటు మ్మదాసులో కాలేజి నాటక పోటిలలోను, ఇటు ఆంధ విశ్వవిద్యాలయం పోటీలలోను ఇతేయ నాటికా నాటకాలు విజయపరంపరలు సాధించాయి. ఈ విధంగా 1948-64లో [పారంకమై, ఆధునిక తెలుగునాటక రంగానికి అంకితమైన మూడు వేదికలతోనూ తన రచనలద్వారా సమానంగా సంబంధం ఉన్న మరో నాటక రచయిత కనిపించడు-అంటే ఆచార్య ఆత్రేయ ఆధునిక తెలుగునాటక రంగానికి చేసిన సేవ విదితం అవుతుంది. _ నమస్యా నాటకాలు - ఆత్రేయ

తెలుసలో సమస్యానాటకం వావిలాల వాసుదేవకా స్రిగారితో [పారంభమైనా, ఆది గురజాడలో అనితర సాధ్యమైన “క్లాసిక్‌ "గా రూపొందింది. కే న్యాపల్మం' తరవాత చాదాపు నలబై యేళ్ళదాకా మనకు సాంఘిక సమస్యలకు ఆలంబనంగా చేసుకున్న మంచి నాటకం రాలేదు. మొదటి తరంలో వృద్ధ వివాహాలు, కన్యావల్కాలు (పధానమైన సమస్య కాగా, రెండోతరంలో పతిత ఆయిన స్త్రీ ఉద్ధరణ, 1(వణయవివాహం వంటి సమస్యలు చిత్రించబడ్డాయి. రాజమన్నారు - ఇబ్బన్‌ రచనలవల్ట ఫేరితుడ్లై _ (వాసన “త ప్పెవరిదిశొ “ఏమి మగవాష్ట” *“"నివృలం” వంటి నాటికలు ఆనాటి _పధానమైన సాంఘిక సమస్యలలో

“ఒకడైన స్రీ స్వాతం్యత్యాన్ని చురించి తెలుగులో (వాయబడ్డ (వ్యపథమ రచనలని ఇప్పొచ్చు. రాజమన్నారు నాటకాలను రాఘవ రంగస్థలంమీచ (ప్రదర్శించాడు కూడా. అయినా రాజమన్నారు రచనలు తరువాత ఇరవై యేళ్ళకు ఆతేయ రచనలు కలిగించి నంత నాటకీయ సంచలనాన్ని కలిగించలేదు. అందుకు కారణాలు లేకపోలేదు రాజు మన్నారుడి 101611600౧421 దృక్పథం. నాటకీయతకన్న పాతల స్థితిగతుల్ని చేప్పడం, తద్వారా మనలో ఒక ఆలోచనని రేక్నిత్తించడం ఆయనధ్యేయం. రాజమన్నారు చ్మికించిన స్త్రీల ఆవేదన మన బుద్ధిని కదిలించినంతగా మన హృదయాన్ని కదిలించదు, ఆ రచనలు మనల్ని కదిల్చి ఆ సమస్య ఎడ మనకొక దృక్పథాన్ని _ బలవంతంగానైనా సరే = కలిగించేవిగా ఉండవు, నాటక కర్తగా రాజమన్నారు ధ్యేయం అంతవరకే,

3

“కాని ఆత్రేయ నాటకాలు అలాకాదు. అవి మధ్య తరగతిని పీడిత (పజగా గుర్తించి వారుచేసే ఆకందనలతో కూర్చిన అక్షర తూణీరాలు.. తిండికిలేని సామాన్యుడు ఆడంబరాలకు పోయే గొప్పవాడీని "చూసి చేసే అవహేళన, గొప్పవాడు స్టార్థంకోసం సామాన్యుడినే _ ఎక్స్‌ష్టాయిట్‌ చేయడం, రాజకీయాలకుళ్లు, అందులో స్టైమాన్యుజ్ణి పావుగా వాడుకోవడం -ఇటువంటి సామాజికమైన అన్యాయాలకు సంఘాన్ని, ఈ అన్యాయాలక్టు క్రారణమైన వారిని నిలదీసి ఆడగడం ఆ్మతేయ చూపినంత బలంగా అంతకుముందుగాని, అంతకు తరువాతకాని ఏ నాటక రచయితా చూపలేదు, ఇందులో ఈ అసమానతలు __తాలగిపోవాలన్న ఆక్రందన ఉన్నంతబలంగా అ: ఆసమానతలు తొలగిపోవడానికి చేసే సూచనలు ఉండవు, వర్గసంఘర్షణకు మొదటి మెట్టు ఆ సంఘర్షణకు అవసరం ఉన్నదన్న గ్వర్తింపును కలగచేయడమే! దానిని ఆతేయ నాటక రచన పరిపూర్ణంగా సాథించిందనే చెప్పాలి. మధ్య్య తరగతి వారికన్న బడుగువర్గం ఉందనీ, దాని ఎక్‌ ఎప్తాయిటేషన్‌ ఇంతకన్న అమానుషంగా ఉంటుందనీ ఆతేయ గుర్తించినా నాటకీక్తరించలేదు. దానిక్తి కారణం-తనకు తెలిసిన విషయాన్ని గురించి మ్యాతమే రాయాలన్న “నెస్ట్‌. అపుకుంటాను,

అయితే ఆ్మతేయ తన నాటకాలన్నీ ఈ మధ్య తరగతి సంఘర్షణలమీద మ్యాత్రమే రాయలేదు. ఆయన నాటక రచనా వ్యాసంగం మొత్తాన్ని పరిశీలిస్తే ఆయన ముందు రొమాంటిక్‌గా, తరవాత రియకిస్ట్‌గా, "ఆ తరువాత సింబలిస్ట్‌గా మారినట్టు కనిపిస్తుంది, కాని ఈ అన్ని వ్యాసంగాఎకు ఆంతర్జీనంగా ఆయన ఆశలై న హ్యూమనిస్టు, మామూలు మనిషి, అతని జీవితం, అతని బాగోగులు ఆతని ఉన్నతి, అతని కొంథియత సహ ఖీవనం-ఇవి జీవితొంతం ఆతేయ మనసును అకమించుకొని, ఆయన కలానికి స్ఫూర్తినిచ్చిన ముఖ్యమైన "కథావస్తు బీజాలు, ఆ(తేయ రచనలు అతేయ నాటకాల్లో, నాటికళ్ళో ఆయన రచయితగా ఎదుగుతున్న తొలెనాటి రచశలు ఇప్పుడు లభ్యం కావడంరేదు, మదాసు ఆంధ నాటక కళాపరిషత్తులో ప్రదర్శంచిన “శాంతి, ఎన్నో (పదర్శనలకు నోచుకున్న "సాధన", “డాక్టర్‌ కొద్నేస్‌” నాటకాలు, ఆర్యవైళ్య యువజన సంఘ (పదర్శనలకోనం రాసిన “ఉత్త అనుమానం”, “పిళ్చాసుషత్రి, “బరిదానం? (టాగోర్‌. 'శ్ళాకిఫైస్‌'కు తెలుగు), “అమరత్వానికి ఆహ్వానం" నాటికలు ఇప్పుడు లభ్యం కావడంలేదు. . శీ

• అభ్యిమౌతున్న ఆత్రేయ సాటకొల్టో: మొదేటిది “గౌతమబుద్ధి (918). అ తరువాత 10, 11 సంవత్సరాలు తెలుగు. నాటక సాహిత్యాన్ని సుసంపన్న రజేసిన *ఆశోక సా(మాట్‌” (1944), “పరివర్హని (1945), వాస్తవం” (1047), “ఈనాడు”. (1947), ఎన్‌. జీఓ. (9868), “విశ్వశాంతి” = (1951), “కప్పలు (195కు, “భయం (1954) నాటకాలు వచ్చాయి. ఆ్యతేయ చెవరగా రాసిన నాటకం “తిరుపతి” (మనసు-వయసూ; 1954). ఇప్పేటివరకు వచ్చిన నాటకాలు ఇవి. అవకాశం వచ్చినప్పుడల్లా మళ్ళీ నాటకాలు రాస్తానని 'ఆ(జేయ మాట ఇస్తూనే వున్నారు, కెలున్‌ నాటక (ప్రపంచం వాటికోసం ఎదురుతెన్నులు చూస్తూనేఉంది, గ్‌

ఈ పది నాటకాలు కాక 'ఆ(శేయ 15 నాటికలు కూడా రాళారు కళకోగె చస్తేఏం, [వగతి, ఎవరుదొంగ, అంత్యార్చణ, ఆత్మార్పణ, అంతర్యుద్ధం ఒటునీకే; *క రూపాయి చావకూడదుు మాయ, వర్మవసాదం, అశ్వఘోషుడు, తిరచినకళ్ళు, కైపలావానిదీపం, ఈ నాటికలు ఎప్పుడు రాయబడ్డాయో అతేయే నిర్ధారణగా చెప్పలేక హోతున్నారు. ”

త్మతేయ రచనా. వ్యాసరిగత. కిప్పుడు. లభ్యయయాని ఆకాంతి”. సాటకంతో (ప్రారంభమైనా, అలభ్యం అవుతున్న “గౌతమ బుద్ధ నాటకంతో ప్రారంభమైనా. ఆృతేయ రచనాజీవికానికి. ఆ నాటకాలు పతీఫాత్మక _(ప్రారంభంగా గుర్తించవచ్చు. ఆ్మతేయకు ఆతి (ప్రితికర మైన కఠావస్తువ్‌ 'శాంతే:” నిజానికి ఆ్యతేయ అన్ని నాటకాలికు! నాటెకలకు ఒకే ఒక్క ఇతివృత్తం ఉన్నది అనిప్‌స్తుంది : అది మృనేములంత్తా “ళార్రకొగ్లో మనుగడ సాగిరచడం. ఆ కాం భావానికి భూత భవిష్థద్వ ర్హమానాలలో పీ, వీఢంగ్తా అడ్డంకులు కలగ గలవో గుర్తించి ఆ దుష్ట. శక్తులమీద ఆత్రేయ సాగించిన అక్కర యుద్ధమే ఆయన నాటకాలు: గౌతమ బుద్ధ ; తెలుగు రొమాంటిక్‌ కవిత్వపు వాసనలున్న కావ్యనాటకం (ఏం6౬ం వ. “గౌతమ బుద్ధ", ఇది ఆత్రేయ మొదటి. నాటకం _ ఆంటే 'నమ్మళక్యంకాదమ. కథా నిర్మాణంలో ఆ్మకేయ ఎంత (పీకాత్మకత చూపాడో గమనిస్తే ఆయన వా స్తఏికవాదం -వైపుకుతన దృష్టిని మరల్బకుండావుంటే ఓ గొప్ప “కొవ్యనాటక క ర్ష ఆమి వృండే వాడనిపిస్తుండి. లి 6

“గాౌత్రమబుద్ధ' ఆందరికీ తెలిసిన కధ; సిద్ధార్ధుడు బుద్ధుకుగా మారడం, ఆయితే ఆత్రేయ ఇందులో చూపిన శిల్చకౌళశలం మనల్ని ఆశ్చర్య చకితుల్ని చేస్తుంది, ఇందులో డూర్రయట్లూ, నేపధ్యగానాలూ వగ్లెరాలన్నీ సినిమా టెక్నిక్‌కు అనుగుణంగా వున్నా ఆంతకన్న ఎక్కువగా గొతమబణుద్దుై సత్యాన్వేషణ మనల్ని ఆకట్టుకుంటుంది.

కథా గమనాన్ని పరిశీలిస్తే.పది దృళ్యాలచో సాగిన ఈ నాటకల-ఆస్రాంతమూ ఆ సత్యాన్వేషణను, అతని మాటలతో కార, చుట్టుపగ్కంలవున్న అన్ని పాాతలచేత చేప్పించడంవల్ల నాటక్రీయతకు పాముఖ్యం పెరిగింది. ఈ పది దృశ్యాలలో ఆది, అంతిమ దృశ్యాలు (పజాజీపనంలో బుద్ధుని అవతరణం చీక టినుంచి పరిపూర్ణమైన వెలుగులోకి ఎలా (పవే?ించిందో చూపజడ్డది, అదీ ఈ నాటకం చెప్పదలుచుకున్నది : బుద్ధజ్యోతి మానవ జీవిత ని?ని ఎలా వెలుగుమయం చేసిందో చెప్పడం.

*గౌతమ బుద్ధ నాటకం బెర్నార్డ్‌ షా రాసిన “గౌగీల. తరేళ6000౯65 01 ఇషం 31201 ౮1 ఫం కేలా 562౯00 *ం? 04” ఆన్న (గంథం చదివాక రాశానని ఆ్యతేయ చేప్పుకున్నాడు. అది [యేరకం ఆన్నాడు, నిజానికి రెంటికీ పోలిక

లేదు. “డిరే+ం0 01266” = 58 పేజీలకథ. దానికి 19 పేజీ పీఠిక రాశాడు షా. దీనిని 1982లో షా ఆ(ఫికాలో క్న్యాస్నా అన్నచోట రాకాడు- 198288 మధ్యకాలంలో 14 సార్ద మ్యుదించబడ్డది, ఇందులో ఒక నీీగోస్త్రీ భగవంతుడికోసం చేసిన అన్వేషణ, దాని ఫలితొలు _ కథారూపంలో మలచబడ్డాయి. ఈ కథ ద్వారా షా భగవంతుణ్ణి గురించి, జీవితంగురించి కొన్ని నిర్హుష్షమెన భావాలు వెలిబుచ్చాడు. చాలమంది మనుషులు- మేధావులు కూడా _ పాత అభ్మిపాయాల తాలూకు బురతనీటిని పూ _త్తిగా కడిగివెయ్య కుండానే కొత్తనీటితో మనసుల్ని నింపుకుంటారనీ, ఆ రెంటి కలగాపులగంతో భావ మాలిన్యం దాపురిస్తుందసీ-అందుకు తార్కాణగా మతంతో సంబంధం వున్న మహి మహులనందర్నీ 'పేర్కానవచ్చనీ చెబుతాడు, ఆ భావాలను సరిదిద్దడానికి తానీకథ రాశానని చెబుతాడు. తరతరాల మత మౌఢథ్యంలో భగవంతుణ్ణి ఏయే. రూపాల్లో ప్రాళ్చాత్యులు తమ జీవితాల్లో, భావనలలో రూపొందించుకున్నారో, ఆయా రూపాలతో వారు సావొత్కారించి భగవంతునికోసం అన్వేషిస్తున్న ఒక అమాయిక ఆయిన న్‌డో యువతిని తమ చెప్పుచేతల్లోకి తెచ్చుకుందామని _పయత్నించేస్తారు. వారి మతమౌఢ్యం వేసిన మెరితలలు షా వ్యంగ్య రచనలో అను[కమంగాా ఇవ్వబడ్డాయి. చివరకు ఆమె అన్వేషణ "తనకోసం, తనవారికోనం ఓ తోటను పెంచడంలో, పిల్లల్లో, చుట్టూఉన్న వారిలో దేవుణ్ణి చూడడంతో అంతమౌతుంది. 6

ఈ $థలోని న్మీగో యువతికి ఆత్రేయ సిద్ధార్టుడికి ఎక్కడా పోలికలేదు నిజానికి తమ అన్వేషణలకు వారు పరస్పర విరుద్ధమైన ఫలితాలనుపొందారు. “సత్యాన్వేషణ జీవిత పరమార్థత” అన్న విషయాన్ని ఆ్యతేయ పాజిటివ్‌గాను, షా నెగెటివ్‌గాను చూపినట్టు కనిపిస్తుంది. షా కై9ంస్తవమతంలో వృండే చాదస్తాన్ని వ్యంగ్యంగా విమర్శించాడు, ఆ్యతేయ చారి(తక సత్యం పౌరాణిక గాధగా ఎదిగిపోయిన బుద్ధుడి కథలోనుంచి మానవత్వపు విలువలను [గహించి నాటకీకరించాడు,

ఈ నాటకం ఒక్కటే ఆత్రేయ మొత్తం నాటకరచనల్లో (వదర్శనకు నోచుకోనిది. ఈ నాటకం రాసే నాటికి ఆ(త్రేయకు తనదైన ఒక నాటకసంస్థ లేకపోవడం దీనికి కారణం కావచ్చు. అయితే వవ్వాళ యూ నాటకాన్ని (సదర్శించడానికి ఇబ్బందులున్నాయి. ముఖ్యంగా నాటకం ఆద్యంకాలు [కతికాత్మకంగావున్నా, మధ్యలో యశోధర, సిద్ధార్ధల దృశ్యాలు మరీ సినిమాటిక్‌గా ఉన్నాయనిపిస్తుంది.

అముతే *ీఏ భావాన్నయినా నాటకీకరించడం అ్యతేయకు చేతనవును అనిపిస్తుంది నాటకం చదివితే! నాటకం ఆసాంతం కాన్యంలా సాగిపోతుంది. అయినా ఈ కవితావివృృతి వెనక ఆంతర్జీనంగా ఉండే అన్వేషణ, ఆ అన్వేషణకు ఆధారభూతమైన ఆఅవేవన కనిపిస్తాయి ఆద్యంతమూ, “గౌతమబుద్ధ' నాటకంలో,

-.... ఆత్రేయ 'గౌతమబుద్ధి ఆయన సృజన జీవితంలో నిర్మించుకున్న శాంతిసౌధానికి పునాది. తరువాత ఆయన రాసిన (వతి నాటకం ఈ సొద నిర్మాణంలో ఒక అంత స్టే! ఆయన సాంఘిక నాటకాలురాసినా, రాజకీయ నాటకాలు రాసీనా ఆయన ధ్యేయంమ్మాతం సగటుమానవుడి “శాంతియుత సహజీవనం” మ్యాతమే! మామూలు మనిషిమ్లీద జరుగుతున్న దోపిడీ అంతం అయిశప్పుడే యీ విశ్వశాంతి సాధ్యమని అతేయ అభిప్రాయం. ఆ అభిప్రాయాల నాటకీకరణే ఆత్రేయ నాటక సాహిత్యమంతా, ఆత్రేయ రెండో నాటకం “ఆళోకసా్మామాట్‌”, శాంతి చేసిన అహింసావిప్టవం వల్ల సక్చాత్తప్తుడై న అశోకుని గాధ, భారతదేశాన్నంతా తన ఏలుబడికిందికి తీసుకొని రావాలని అశోకుడు (“అకోక సాామాటోలో) తపనపడిత్కే సరివర్తనలో అధునిక మహారాజు లైన పెట్టుబడిదారులు తమ స్వార్థృపయోజనాంకోసం శ్రామిక వర్గాన్నే కాక, మేధావి వర్గాన్ని కూడా ఎలా వంచనతో దోపిడి చేస్తున్నారో చూపబడ్డది, (ప్రజానాట్యమండలి 7

జేత బహుళరగో (వదర్శించబడ్డ నాటకం” ఇదీ. ధనికవర్శం ఒక శ్చేద కవిని వలా (పఠారణబచేసిందో. చివరకు ఆ కవి తన తప్పును తెలుసుకొని పీడిత్మపజల వాణిగా నిలబడడానికి చేలొ (పకినబూనాడో చూపేనాటకం, ... వానవం: “రణొడు”-రెండూ 19047 _పాంతాల దేశంలో జరిగిన రెండు ప్రధాన రాజకీయ, మత మౌక్నాల మీద గాఢమైన విమర్శలు. విదేశీపాలన అంతమై, ద్రేశియలపాలన (ప్రారంభం ఆమిన వెంటనే స్వార్థపర్ములైన రాజకీయ నాయకులు, తమ ప్రధకారంకోసం నిజంగా స్వాశంత్య పోరాటంలో పాల్గొన్న త్యాగథనులను సైతం ఏలా కించ పరుస్తారో చూపే వ్యంగ్య నాటకం “వాస్తవం”, ఆత్రేయ పదునైనకలం వంంగ:ంలో; అభిమేపణలో భా "నై శశ్యాన్నంతా చూపగలదన్న నిజాన్ని మొట్టమొవట్‌ ళా ఫోం చూపిన నాఓకం “వాస్తవం” ఆలానే" ఈనాడు” ఆనాడు, ఈనాడు జరుగుశున్న మత3ల్లోలని గురించిన విమర్శనాత్మకమైన . రచన. “ఈనాడు ఆం[ధనాటక కళాపరివత్తులో ఆషత్రేయకు రచముతగ్గా మొట్టమొదటిసారి గుర్తింపు తెచ్చిన నాటకం, వన్‌, జి, ఓ, ఆశ్రేయ రాసిన నాటకాలన్నింటిలో. ఎన్స్‌ జీ. ఓ. గోప్పదనేవాళ్తన్నారు. అది ౭2౯66 అనే వొప్తన్నారు. “ఏన్‌, జి. ఓ” అచ్చమైన ఆధునికాయధ సౌంఘిక నాటకానికి శొలిరూపం” అనే చారి తకులూ ఉన్నారు; తెలగునాటక స్వరూపాన్ని మార్చివస్తూ రానున్న పది సంవత్సరాలవరకు ఆం్భధనొటక రంగానికి ఆకృతిని తీర్చిదిద్దిన ఉత్తమ నాటక కర్త అతేయ అన్న విమర్శకులున్నారు. ఈ నాటకంద్వారానే ఆ్యతేయ పీడిత్త వర్గాల ఆశలకు, ఆశయ్యాలకు అవ్షరరూపం. ఇచ్చే నాటకకర్షగా యుగక ర్షగా గుర్తింపబడ్డాడు. " . " జ్చీగత్ర నూనప్పనీ -ఆ(కందనను, దానినుంచి జనించే అసహనాన్నీ, [కోధాన్నీ ఇృతేయ పకిబీంబించినంత విస్పష్టంగానూ పటిష్టంగానూ మరే తేలుగు నాటక రచయితా చితించలేదు. అందువల్లనే "ఆధునిక నోటక యుగానికి ఆత్రేయ మూలపురుషుడై నాడు.” " “ అన్నోగొక _పీమర్శకుడు. “న్స్‌ జీ. ఓ నొబకం తెలుగునాటక ఛృర్మితలో ఇంతటే ఘులుపును తీస్తుక్తొని రావడానికి, దోనిలో ఏ లక్షణాలు కారణమో పరిశీలిద్దాం, 8

ఓ. పట్న వానంలోని మధ్యతరగతి కుటుంబాల అస్తవ్య స్త జీవితాలకు అడ్డంపళ్లై రచన “వన్‌, జి. ఓల" ఈ నాటకంలో ఇతివృత్తం మధ్యతరగతి ఇరుకుటీవితం. ముందు ఈ నాటకానికి. పెట్టిన “అద్టెకాంప”. అన్న 'పేరుగాని, తరువాత వచ్చిన “ఎన్‌. జి. ఓ” గాని, దానికి పెట్టిన రెండో పేకు “గుమాస్తా” గానినాటకంలోని ముభ్యోద్దేశ్యాన్ని (వస్ఫుటం చెయ్యడానికి చాలవని” ఆ్మ్మలేయగారే అభ్యిపాయ బడ్డారు. *...చమున మధ్యతరగతి కుటుంబాల-అందులో పట్నవాసుల-ఆగచాట్టు మనస్తత్వం, (ిస్టేజ్‌. పేరిట పడుతూన్న ఆర్థిక సాంఘిక బాధలు (ఈ నాటకంలో) చితించడానికి సయత్నించాను.” అన్నారు ఇృతేయ *నామాటోలో, ఇందుకో కేవలం అద్దెకొంపల అగచాఫ్లే వ్యక్తంకాలేదు. అర్థికమైన అన్ని అగచాట్లు యిందులొ చోటుచేసుకున్నాయి, వి. ఈ నాటకంలో ఇఆతేయ స్థల కాల థావాలతో న్నర్తమానాన్ని జోడిస్తూ “ నాటకాన్ని (ప్రారంభించి, రానురాను - ముఖ్యంగా [పధాన ఘట్టాలు చూపే సంఘర్షణల్లో-వర్ల సంఘర్షణని తద్వారా ఒక సార్వజనీనమైన, సార్వకాలిక మైన నక్యాన్ని వెలువరించారు. తాను నిర్ణయించుకున్న ““మంచి"*కి _ దానికి వ్యతిరిక్తమైన “చెడుకి జరిగే సంఘర్షణను చూపడానికి అతేయ 5024 5?80018 వాడుకోడం (ప్రారంభించింది కూడా యీ నొటకలలోనే. వర్గ సంఘర్షణను గురించిచెప్పి, దాన్ని నాటకీకరించే పతిరచయితా దాన్ని 8920061126 చెయ్యడమో 2116ళం21081 గా చూపడమో మనం |వపంచ-నొాటక చరిితలో చూస్తూనే వున్నాం, ముందుగా * ఆద్దెకొందో -అనే రల?732021 2621126+ని ఆ తరువాత “బస్పుడు”-స్వాతం్యత్యం వచ్చిన వెంటనే - (ఆకల తరువాత వచ్చే నిరాశగా దాన్ని ఆర్ధం చేసుకోవాలి) - అనే 6౫౯11 ౭62110 న్ని ఇలపరిచ్చి దానికి ళారణాలను గురించి చెస్పనలసి రాగానే ఆసలు ౪111149 ని మన ముందుంచుతాడు,. దానికి గుప్త, శేఖర్‌, డాక్టర్‌ - ఆందరూ పఠినిధులె! ఫ్ర

. వాళ్ళలో మక్టీ తేడాలుం గువ్తలో" కొట్టాచ్చినట్టు కనిపించే 12౯6921194, శేఖర్‌లో కనిపించే 26202026 తత్వం, డాక్ట్షర్‌లో కనిపించే కౌంచెం సానుభూతి, ఆర్ద్రత -ఇవన్నీ ఆయా పాళల్ని: 11641714621126 చెయ్య డానికి ఉపయోగపడ్డాయి, |

8. .:ఇలా సార్వక్షాలికం చెయ్యడంలో అనుకోకుండా ఆత్రేయ మూడు తరాల కథని రాశాడు. ముసలితం[డ, రంళనాథం, గోపీ--ముగ్గురు మూడు తరాల వ్యక్తులు. వాళ్ళు మనస్తత్వాలను _బేరీజువేసి, కర్మతోవాన్న పెంచుకున్న చెలిమిని, (ముసలి తండి), జీవితంతో వాష్టపడ్డ రాజీని (రంగనాథం), భవిష్యత్తుమీది ఆళతో వర్తమానంమీద వాళ్ళు పెంచుకునే కసినీ (గోపీ) _ ఒకదానితో ఒకటి

• సంఘర్షణ పడేట్టుచేస్కి తద్వారా ఆ పాతల్ని (ప్రతీకలుగా వాడుకుంటూనే

శరర? 16ే421126 చేకాడు.

ఓ. మై రెండు తరగతుల వారి మధ్య 'ఘర్షణరావడానికి ఆర్థిక అసమానత్వం మూల కారణమని ఆ్యతేయ చేప్పి-తరవాత వచ్చిన మధ్యతరగతిని గురించి రాసిన నాటకాలన్నింటికీ మూలనాటకం (2091621 9127). రాళాడు.. దీహావళిని "'బేన్‌ోగా. చేసుకుని (5696ఈమిలఅ6&1 9౬99౦568 కోసమే అయినా)

మధ్యతరగతి మనిషిచుట్టూ. గిరగిరా తిరుగుతున్న ఆర్థిక చక్రాన్ని మనకు

(పత్యక్షంచేస్తాడు అ్యతేయ. (41-42 పేజీలు). అ్యతేయ నాటకాల్లో _ సామాజిక స్పృహను కలిగించి, తరువాతి దశాబ్దకాలం ళం

సొటక రంగానికి స్ఫూర్తినిచ్చిన నాటకం “*ఎన్‌.జీ ఓ.'” అందువల్దనే ఈ నాటకాన్ని

గురించి ఇంతవిస్త్పృతంగా చర్చించవలసి వచ్చింది.

• అతేయ "తరవాతి. నాటకం గోవిళ్వళాంరి”. - (ప్రదర్శన దృష్టా ఆయన నాటకాలంన్నింటిలో. కష్టమైనది. ఒక"విశుజనీమైన కథావస్తువుకు తీసుకుని, దానికి ఆంధదేశాన్ని కథాస్థానంగాచేసి నోటకం రాయడం ఓక. గొప్పరిన్య్‌.- ఆ రెంటి మేళవింపును అంసృతంగా చేసిన నాటకం. "విశ్వశాంతి. ఆ్యగరాజ్యాల అణుయుద్ధం గొడవల్ని తెలుగునాట ఉన్న ఒకానొక చిన్న పట్టడానికి తెచ్చి, అందులో పర్ణ సంఘర్షణని భాగంగావేసి యుద్ధంవల్డ వచ్చే నష్టాల్ని - కేవలం జననష్టమే కాదు- యుద్ధంవల్ల ఒక జాతి తన మానవత్వాన్ని, మానవత్వపు విలువల్ని ఎలాకోల్పోతుందో చూపడానికి ప్రయత్నించాడు ఆత్రేయ ఈ నాటకంలో.

ళ

ఆ(తేయ తరువాతి. నాటకం *“'కవ్పలు”. ఆయన నాటకాలలో బహుళ (వచారంపొంద్‌, ఈ నాటికీ [పదర్శనలివ్వబడుతున్న నాటకం ఇది, ఈ ' నాటకానికి ఆంగ్గమూలం ఉందన్న మాట ఎలావుశ్నా, చక్కని తెలుగు పా్యతల్ని మలచిన నాటకం ఇది. ఒక్క '“ఎన్‌.జీ.ఓ'*లో తప్ప మిగిలిన ఏ నాటకంలోనూ ఇంతటి 11౪617 గౌం10క0'ం%125266678 కనిపీంచపు, దానికి కారణం-మిగిలిన నాటకాల్లో ఆతేయ వదో ఒక 6553286 చెప్పడంకోసం తన పాత్రల్ని (ప్రతీకలుగా, 690౯6౫ ౯1- +1౪65 గా మలుచుకోవలసి వచ్చింది. అటువంటి బాదరబందీపడని నాటకం కప్పలు.

““'భయం”' నాటకంలో మళ్ళీ జక్కొాక్కు ఖథావానికి . (హతినిధ్యం వహించే పాతం (ప్రత్యక్షమవుతాయి. ఈ ప్యాతల మనస్తత్వాలు చూస్తే, (పతి ఒక్కరూ పడే . “భయం'” చూస్తే, ప్మాతచ్యితణంలో ఆత్రేయ బెక్నిక్‌ అర్ధం అవ్వతుంది.. పరస్పరం వైరుధ్యమున్న ప్కాతల మనోగత భావాల సంఘర్షణ నాటకం. ఆ ప్మాశతల మనోగత భావాలు (పతీకాత్మకాలై తే-అంటే రెండు విరుద్గభావాలకు పాతినిధ్యంవహి స్తే-నాటకాన్ని (వతీకాత్మకం చెయ్యొచ్చు. ఆ పద్ధతి “ఈనాడు'లో (ప్రారంభమై, *విశ్వకాంతి”లో నిలదొక్కు-సన్సి “భయం”లో పరిపూర్ణతని సాధించింది.

ఆత్రేయ అఖరునాటకం *“శతిరువతి"”' _. రవన దృష్ట్యా ఆత్రేయ నాఓకాల్లో అతి పేలవమైన నాటకం. బాహ్య చిహ్నాలు - ముఖ్యంకాదు, ఆంతర్యాలు ముఖ్యం-అన్న సందేశం ఇందులో ఇమిడివుంది.

ఇక-ఆ(త్రేయ నాటకాల్లో రాజకీయ. నాటికలు పౌందినంత (ప్రామర్యం ఆయన ఇతర నాటికలకు దక్కలేదు, శిల్పం దృష్ట్యా “*వగతి,” ““వర(వసాదలి' ముఖ్య “మైన నాటికలు. *'ఎవరు దొంగ” నాటకం తెలుగునాట కలిగించిన సంచలనం వెనకటి రోజుల్లో మాభూమి వంటి నాటకం మ్యాతమే కలిగించిందంటే అతిళయో క్రికాదు. నొటికల్లో ఆసలు (ప్రాచుర్యంలేని నాటికలు *మాయ”, ఆళ్వుఘాషడు” '. ఒక "పౌరాణిక గాధను స్వీకరించి, దానిని ఈనాటి స్థిలిగతులకు అన్వయించి నాటక రచన చేయడంలో ఆత్రేయ సిద్ధహస్తుడనిపించుకున్నాడు, 'ఈ నాటికలలో. నమకాలీన కెలుగు నాటక రంగం=ఆ|[శేయ

ఆ్యత్రేయతో తెలుగు నాటకరంగం ఓ కొత మలుపు తిరిగింది. నిజానికి వా సవిక నాటకరంగం అతేయతో [ప్రారంభం కాలేదు. కాని దానికి రంగస్థలంమీవ ఆ స్తిత్వం కలిగించిన ఖ్యాతిస్తూతం అఆతేయడే! ఆత్రేయ నాటకాలు తెలుగు నాటకరంగ

తగ

నుసంపన్నతకు ఏ విధంగా దోహదం చేళాయిక ఆయన నాటక సాహిత్యంవక్ఞ్ర ఇలుగు నొటకరంగంలో వచ్చిన ఎన్నదగిన మార్చులేమిటి? _ ఈ [వళ్నలకు సమాధానం ఇప్పుకుంటే తెలుగు నాటకరంగానికి ఆత్రేయ చేసినసేవను మనం విశ్లేషించుకోవచ్చు. “1. సమకాలీన సమస్యల్ని చేరుగా, ధైర్యంగా నాటకంద్వారానై నా ఎదుర్కొనే శక్తినీ ఇటేవలి తెలుగునాటక క ర్రలకిచ్చినవాడు ఆతేయ, సమకాలీన సమస్యల్ని స్వీకరించి ఇంతకు పూర్వమే ఆతేేయకన్న విశిష్టంగా రచనలు చేసిన నాటకక ర్తలు మకున్నారు. గురజాడ కలిగించినంత సామాజికస్పృహాను, ఉన్నవ ఒక్మ్మీనారాయణగారు. 'మాలపల్లి”రో చూపించిన సామాజిక రుగ్మతలని తెలుగు సాహిత్యం అప్పటీకే రురి చూసింది, స్వైతం[త్యోద్యమఎ రోజుల్లో కూడా ఆనాటీ వాతావరణాన్ని యధాతధంగా సాహిత్యంలో పితివీంచింపచేశారు రచయితలు. కాని 'కన్యాపల్కంి, *వర వ్మికయం' వంటి కొద్ది నాటకాల్లో తప్పించి సమస్యని నేరుగా స్విక రిలచిన నాటకాలుకొడ్డి, -క్హ న్యాపల్కం'లో హాస్యం తీపిలో సమస్యకారం తగ్గిపోయిందనిపీస్తుంద్‌. (ఆలా అని అ(లేయ '“కన్యాపల్కం"” కంటే గొప్ప నాటకాలు [హళాడని నేననడం లేదు.) అలాకాక సమస్య ఛాలూకు నగ్నసత్యాన్ని, ఆ సమస్యకు అనుగుణంగాను, ద్యతిరేకంగాను ఉండే పూర్వా వరాలను విమర్శిస్తూనే రచయిత తాను ఎవరికి అనుకూలడో స్పష్టంగా నిరూపిస్తూ రాసిన సమకాలీశ నాటకాలకు ఆద్యుడు ఆత్రేయ, కి దీనినే మరో విధంగా మనం పరిశీలించవచ్చు. సంఘంలో ఉన్న నమస్యం కొందరు రచయితలు వ్య కీనిష్టమైన సమస్యగా చూపడానికి ప్రయత్నించారు. - అటువంటి వ్యక్తులను మారిస్తే, సమస్యను పరిష్కరించవచ్చునన్న ఆళ ఆ నాటకోలుచదివేవారికి కలగడానికి ఆవకాళంవుంది. "వరవిక 9యం"లో సింగరాజు లింగరాజు పాతి అటువంటిది, ఆ పాతను మరికొంత యూనిపర్సలై జ్‌ చేసి వుంటే నాటక పంయోజనం మరికొంత విసృతంగా ఉండేదనుకుంటాను ఆ పాత్రను 1261716021126 చేసి ఆ పిత్విను గొప్ప పాత్రను చెశారు కాని, దాని ద్వారా నమస్యనుకూడా 196171662[126 చేయగల విమాదం ఉందని గమనించలేదు కాళ్ళకూరి. అలాకాక, ఏ సమన్యతీసుకన్నా దానిని వ్యక్తినిష్టం చేయక, సమాజనిష్టమైన సమన్యగా _ చూపిందే. ప్రయత్నం చేరాడు ఆత్రేయ, అందుకే ఆతేయ నాటకాల్లో కదిలించే సమస్యలున్నాయి కొని కదిలించే హ్మికలు ఆంతగా లేవు, గ్‌2

క. దీనిని సాధించడానికి ఆత్సేయ చేపట్టిన అయథాలు రెండు : ఒకటి కథావస్తు. స్వేకరణ, రెండోది కథానిర్వాహణ,. తాను స్వీకరించిన సమస్యను _చితి9ంచడానికి అజేయ ఎక్కువగా వ్యంగ్యం, అధిషేపణల._మీద ఆధారవడ్డాడు. వంచించబడ్థ్‌ వేళ్య, అణగ

• తొక్కబడ్డ పేదవాడు తమ వంచన ద్వారానో, తమ ఆత్మ్యాన్నత్యం ద్వారానో 'అవళలివారికి కనువిప్పుకలిగించే - పొయత్నం చేయడు అతే్యేయనాటకాల్లో. ఎదురుతిరుగుతాడు. ప్రశ్నిస్తాడు. ఆధిత్నేపిస్తాడు, వ్యంగ్యంగా వారి ఆంతస్తుని సంఘంలో వారి గొప్పతనాన్ని నిరసిస్తాడు, ఇది ఆతే్రేయలో ముందు ఆధిక్మేపక నూచ్యార్థ సూచనగా పౌ9ిరంభమై (ఈనొడు, వాస్తవం) వ్యంగ్యాత్మకమైన అధిక్షేపంగా మారుతుంది. (ఎన్‌, టీ ఓం దీనివల్ల సంఘర్షణకు పూర్వనాటక రచయితలలో లేని ఒక నైశిత్యం, ఒక 61౯6000665 వచ్చాయి, తరువాలి వారితో ఇది ౯001501119 హడ్డుల్నిదాటి ఎక్కడ పె ఆవకాళందొరికినా వర్గ నంఘర్షణని గురించి ఉపన్యాసం చెప్పడందాకా పాకి పోయింది. అప్పుడప్పుడు ఆత్రేయలో కూడా యీ బలహీనత కనిపిఠిచిన్మా అది మరుక్షణంలో నాటక కథలో అలతర్జీనమైపోతుండి.

ఈ. ఇక ఆత్రేయ మరో (పత్మేకత కథానస్తుస్వీకరణ. సమస్యని బలవత్తరంగా పితిపాదించడానికి నాటక రచయితలు స్వీకరించే పద్ధతి.ఆ సమస్యని ఆమోదించే నాయకుణ్ణి, వ్యతిరేకించే ప్రతినాయకుణ్ణి సంఘర్ష ఇవైప్తుకు మళ్ళించి నాయకుణ్ణి విజయుట్జే చేయడం, సమన్యని స్తార్వుజనినం చెయ్యడానికి

న! నాయక్షుణ్ణి (వతి నాయకుజ్ణీ ఆయా వర్గాలక్రోో ఆయా. అభిప్రాయాలకో ణ జ్‌ (వతినిరులుగా చిత్రించడం - ఆత్రేయ పాతిచితొజలో సాధించిన పిత్యేకత, ఆ విధంగా కథావస్తువులో సౌర్వజనీనతను సాధించ గలిగాడు, ఇందుకు ఉదావారణగా ఈనాడు, ఏన్‌. జీ, 'ఓ., విశ్వశాంతి వంటి నాటకాంను తీసుకోవచ్చు.

ళ్‌ మధ్యతరగతి జీవితాల సమస్యలన్ని సంఘర్షణలని నాటకీకరించడం అ తేయ తోనే మొదలైందని చెప్పొచ్చు, పట్టణాలు వట్టణ (పజలు, వాళ సమస్యలు

(౬ (ప్రత్యేకం అని, మధ్యతరగతి వారిలో షొడా తలి పేదవారు ఆటు పైతరగశి శ్ర

ఆడింబరానికి అరులుచ్రాస్తూ, కార్మికులవలె కష్టపడి మనుగడ సాగించలేని వారి బలహీనతలమీద కూడా దాడిచేసిన ధైర్యకాలి ఆతేయ,

_6౬ తెలుగువాడి అనుభవం, పరిధిలోకిరాని విశ్వవ్యాప్తమైన సమస్యని (వధాన ఇతి

వృత్తంగా స్వీకరించి, దానిని తెలుగునేలమీదికి తెచ్చి. తెలుగునాట జరిగే వర్ష

• సంఘర్షణగా రూపొందింపచేసిన సాహసం ఆత్రేయ చేశాడు, “విశ్వశాంతి” లో. “విళశ్వకాంతి” నిజానికి ఒక 00%009€. దానిని నాటకీకరించడం, ఆ నాటకీకరణలో మానవత్వపు విలువలకు పట్టంకట్టడం, యుద్ధంవల్ల ఆ విలువలకు జరిగే. పరాభవం-ఇవి. తెలుగు సామాజీకుల అనుభవానికి దూరమైనా ఎంతో “6097106108 గా ఆ సమస్యని చితిించాడు ఆత్రేయ.

7, _ నాటకాలు, నాటికలు చాలవరకు ప౦చర్శనలను దృష్టిలో "పెట్టుకొని రాయడం వల్ల అవి చాల భాగం ఏక్రదృళ్య పరిమితాలు. అందువల్ల ప్రదర్శనకు అఆసూకూలంగా ఉండడం, దానివలన పలుసమాజాలు ఆ నాటకాలను తేలికగా ప్రదర్శించడం జరిగాయి. .

8. గీనాటకభాషి (అలం21 1298186) ప్రయుక్తంచేసిన అతికొద్ది మంది నాటక రచయితల్లో ఆత్రేయ ఒకడు. నాటక సంభాషణలని అతిత్యరితంగా నడిపించడం, పాతశిలమన, స్తత్వాలను వితిబింబించే 'రిపార్టీ వాడడం, ఒక '" సంభాషణలోని చివరిమాటలమీద తరువాతి పాతి సంభాషణని ప్రార ౦భించడం- ఈ నాటక్రీయభావకు కొన్ని ఉదాహరణలు మాత౦మేః

సంభాషణల ద్వారా నాటక ఇతివృత్తాన్ని, (డమెటిక్‌ యాక్షన్‌ని నడపడం చేతనైన బహుకొద్దిమంది నాటక రచయితల్లో ఆతేయ అగ9గణ్యుడు. సంభాషణల్లో ఉండే ఈ నైశిత్యామే వడిగానడిచే ఆయన నాటకాలకు అంత

• వాడిని, వేడిని సమకూర్చి పెట్టింది,

9, తాను వ్రాసేనాటికి ఉహకు కూడా ఆందని కొన్ని సంఘటనలను అనాడు ఆత్రేయ రాస్తే కొన్ని ఏళ్ళకి అవి నిజంకాడవం చూస్తే అత్రేయ తన దార్శని కతతో భవిష్యత్తుని చూశాడా అనిపిస్తుంది, తార్కికంగా అలోచిస్తే-సంఘటనలు ఓక పద్ధతిలో జర్వగృత్తూపోత్మే “దానికి పర్యవసానం ఇది'” అన్న ఒక క్రమ

14

బద్ధమైన అలోచనకు ఆవి అ్నతేయ చేసిన నాపకీకరణ - అనుకోవచ్చు. ** క్యనాడు' 'లో హించూమతాభిమాని క త్తివిసిరితేే అది గాంధీజీ పటానీకి తగిలి, ఆ పటంతుత్తునియలు కావడం ఇటువంటి సంఘటతే ! కాంగౌసువారి పరిపాలనా విధానం రానరాను ఎలా వుంటుందో చవిచూపించాడు *“వాస్తవం'లో, 1947 లోనే,

10. ఆతేశియ నాబకాలలో దాదాపు అన్నిటికీ అంతస్సూతం “ధాంతి.” “గౌతమ బుద్ధ”. ఆత్రేయ సాగించిన ఈ కాంతి యాగానికి వేదిక. “అశోక సామ్రాట్‌” మౌర్యుల కాలం డు*ళశాంతిోని బలియివ్వడానిక్‌ పూముకొన్న సామాజ్యవాదుల యుద్ధోన్మాదానికి (పతిగ్గా నిలిచిన శాంతి యుద్ధానికి ప్రతీక,

నిజానికి “వాస్తవం” 1947లో జరిగిన అశోకసామాట్‌ అనవచ్చు. అదే. అధికారదాహం, అదే సా్మామాజ్యవాదం, అదే రాజకీయం. “భయం” ఈఏన, జి, ఓ లలో మధ్యతరగతి జీవితాన్ని _ఆకాంతీమయం చేస్తున్న అన్ని సనవాన్యల్ని చిితించాడు ఆతే య. “ఎస్‌. జి. ఓ” లో ఈ 'చ్యితణ వాస్త వొకం గాను “భయం” లో (_పతీకాత్మకంగాను జరిగింది, ఇక “ి్యకాంతి” న్రాటకం “కాంతి” ఇతివృత్తానికి పరాకాష్ట అనవచ్చు. “గౌతమబుద్ధ”, “విశ్వశాంతి” నాటకాలు “శాంత” అన్న నాణాకాసికి బొమ్మ బొరుసులు, మానవజాతి నీట్‌ నుంచి వెలుగులోకి చేసే (వయాణాన్ని చిలించిన ““గౌతమబుద్ధ” నాటకం యూ మానవజాతి నిరంతర పయనంలో మొదటిమెట్టు ఆయితే విశ్వకాంతి” ఆధునాతన కాఎంలో దాని చివరిమెట్టు - అని చెప్పుకోవచ్చు. . ఆత్రేయ కథావస్తువుఎన్నింటికి ఆంతస్సూత౦ంగా నిలిచిన వీశ్వమానవ కల్యాణం ఒకటి చాలు ఆయనని మాసవతావాదిగా పదికాలాలపాటు నిలపడాసికి, ఆ(తీయ నాటకాలు-నాదికలు పాళ్చాత్య నాటకానుకరణలని చైెస్పినవారున్నారు. కౌన్నినాటికలకు ఆయనే మాతృకలను పేర్కొన్నారు. తులనాత్మక్షరిగా పరిశలిస్తే మాతృకలకీ, ఆతేయరచనలకు తంతగా పోలిక కనిపించదు. కొన్ని నాటకాశ*కు ఆయన మొత్నకలను 'పీర్కొనలేదన్న వాది బలంగా వినిపిస్తున్నదివి “కప్పలు” అటువంటి రచక. ఒకటీ రెండు సమానమైన సన్నివశాలు కనిపిస్తునృుమాట నిజం. కాని ఆ ప్పాతల్ని ఆయన స్వంతంచేసుకొని వాటికి. తెచ్చిన తెలుసుతనం, పంకజమ్మ, సాంబశివం పాతల సౌర్వ కాళికత _పరిశీలిస్తే మాతృకలు ఉన్నా, ఆయన వానిని గ్‌

అధిగమించి తేలును వార్‌ ఆనుభవం వరిధిలోకి ఆ విదేశీ మాతృకలను ఎలా మలిచిండీ తెలుస్తుంది.

మనమెవ్వరమూ కలలోకూడా ఊహించని సాహీత్య ,వథావాలను కూడా ఆతేయ పేర్కొన్నాడు. “*గౌతమబుద్ధ” నాటకం విషయంలో ఆయన చెప్పిన మాతృకకూ, అసలు నాటకానికీ ఎక్కడా పోలికేలేదు . ఒక్క “*సక్యాన్వేషణ” అన్న భ్యేయంలో..తప్ప. మాతృకలున్న వర్మవసాదం, కొప్పలు-మొదలైన రచనలని ఎలా వినూత్నంగా, ఎక్కడా తెలుగు నుడికారం చెడకుండా (వాసిందీ మనకు తెలుసు.

ఆందువల్ద యీ “ప్రభావ” విశేషాలని మనం పరిళోధకులకే. పరిమితంచేస్‌ ఆయన నాటకాల సత్తాను, వాని రంగస్థల (వయోగ వైశిష్ట్యాన్ని మాాతమే (పధానంగా స్వీకరించాలి.

(వతిభొవంతులైన తెలుగు నాటక రచయితలు, అనేక కారణాలవల్ద నాటన రంగ్రాన్ని వదిలి. స్‌నిమారంగాన్న్‌ వరించడం, ఆ సినిమారంగం తెలుగువారిక్కీ తెలుగు వాళోనరణానికీ దూరంగా ఉండడం-అందువల్ల, అ్యతేయే చెప్పినట్టు, ఈ రచయిత లందరూ శేలుగు జనజీవితొనికి వెలుపల ఉండడం ఈ నాటి తెళుగు నొటకరం/౦

_ అభ్యున్నతిని ఆటంక వరుస్తున్న అనేక కారణాలలో ఒకటి, ఆ్మతేయ, ఆయన అనుయాయులు 1947-60 మధ్య కొలంలో తొముపెరిగిన, తమను పించిన నాటక కంగానికీ మరికొంత సేవచేయగలిగే ఆవకాశం ఉండి ఉంటే, తెలుగు నాటకరంగం ఇవాళలా నొయకత్వం లేని సేనా నివహంలా ఉండిపోయేదికాదు.

సీనిమా రచయితగా పెరగడం, నాటకరచయిగా తరగడం వళ్టి కాకూడదు, నాటకర, సినిమా-రెండూ సృజనాత్మక మాధ్యమాలేః ఆ రెంటిలోనూ ఒకే కాలంలో పనిచేయగల వాళొవరణంవస్తే అ(త్రేయలు వలసపోయే అవసరంరాదు, అతేయ సీనిమాలలోకి పోయిన తరువాతకూడా నొటకరచన చేశాడు. ఆనాటి మృదాసు

వాతోవరణం ఆందుకు ఉత్సోవోన్ని ఇచ్చింది. ఇవాళ్టి పరిస్థితులను ఆనుసరించి ఆతేయ, అయన (తోవలో నడిచిన పలువురు నోటక రచయితలు తిరిగి తెలుగు నాటక జీవితానికి పునరంకితం కొగలిగితే కెలుగు నాటకరంగ ఉజ్వల భవిన్వత్తుకు ఆది దోహదకార కాగలదనగాసీకి సందేహం లేదు,

16

ఆ|లేయ: నాటకాలూ. సవుకాలీన సమస ౧ంలల ౧౨9 అంభ్య అం. ఉల్జి మిక్కిలినేని రాధాకృష్ణమూర్తి నూరు సంవత్సరాల ఆం నాటకరంగ చరితలో ఎందరో రచయితలు, పౌరాణిక చారి తక నాటకాలను వాళారు. "ఆందులో కొందరు సాంఘిక పరమైన నొటకొలను రచింతారు.

వీ దేశ చరిత చూసినా, సాహిత్య చరిత పరికించినాా ఆయా కాతాల సొంఘిక పరిస్థితులూ ఆ పరిస్థితులలోనుంచి ఉద్భవించిన (ప్రభావం అయా కాలాల సాహిత్యంమీదా, ముఖ్యంగా నాటక సౌహిత్యంమీదా ఎలా పడిందీ పరిశీలించాల్సిన ఆవసరంవృంది. .

19 వ శతాబ్దం ద్వితీయార్థంలో మన సంఘంలో అలి బాల్య వివావాలూ, వితంతువులగోడు, వేశ్యా లోలత్వం, భోగం మేళాళమీద మోజు, కన్యా శుల్కం, కులకక్షలూ, మతకలహాలూ, అంటరాని తనం, శకునాలూ, చాతబడులూ, జాత్రర్లూ, జంతుబలులూ, మద్యపానమూ, ఉద్యోగుల లంచగొండి తనమ్హూ మూఢాచారాలూ, మూఢవిళ్వాసాలూ, దొంగ గురువులూ, దొంగ సన్యాసులూ, మతం శేరు మీదా, సనాతన ధర్మాల పేరు మీదా జరిగే చారుణ కృత్యాలు సంఘ సంస్కర్తల్నీః నాటక రచయితల్ని కడిలించిచేశాయి. ఆంపే ఆ సమస్యలన్నీ ఈనాడు లేవనికాదు.

నొటి పరిస్థితులతో పథావిత్తులైన వీరేశలింగంగారు పహసనాలనూ, గురజాడవారు కన్యాశుల్కాన్నీ (వాసి కొంత కనువిష్పు కలిగించారు.

శీ

ఆలాగే సమాజ[ శ్రేయస్సుకు సాంఘిక నాటకాలు 1ప్రారంభమయ్యేనాటికిముందే క్రైరాణిక నాటకాలలో, వావిలాల వాసుదేవకాస్త్రి, కోలాచలంవారు, ధర్మవరంవారూ, తదితరులూ, వారి రచనల్లో అంతో ఇంతో సమాజ(శ్రేయస్సు కోసం వారి కలాన్ని హెగించారు. ె తరువాత కాళ్ళకూర్తి. మొద లైనవారెందరో వారి వారి దచనల్లో సాంఘిక సమస్యళ్ని- చ్యితిస్తూ, నాట్లకాలు (వ్రాశారు,

విదేశ పరిష్టాలవా పాళ్చాత్యనాగరికతా, 'కెట్టుబడిదారీ దళారుల విజ్బృంభణా, జెంగాల్‌లో బియముదేరిన్తసాంఘిక, * మత సట్కరణోద్యమాలూ; "మన 'సమాజంమీదా, ఆలోచనలమీదా త్మీవసంచలనాన్ని కలుగచేకాయి.

“బ్రిటిష్‌ వారి ఆధీపత్యం, స్వాతంత్యపోరాటం, జాతీయ నుద్యమ _పభావం, ఆనాటి (వజలలో ఛైతన్యాన్ని కలిగించాయి.

మొదటి [పపంచ యుద్ధం ముగిసిన తరువాత స్వరాజ్యం వస్తుందని ఆశించిన భారతీయులకు ఆశాభంగం కలిగింది. దేశమంతటా జాశీయోద్యమం చెలరేగింది.

ఈ వాతావరణంలో-1010 నాటిక్షియువకులలో. చైతన్యం కలిగింది. మార్క్సస్టు సిద్ధాంతాలూ, భౌతికవాదం యువకుల్ని ఆకర్షించాయి. 1842 నుంచి 1950 వరకూ. నాటకరంగ చరిత్రలో ఒక నూతన యుగం నగిచింది.. అడే [పజొనాట్యమండలి ఉద్యమం, ఉన్నతాళయ్యప్రబోధంతో, దేశానికి (పజలకూ సేద చేసింది. కళ కళ కోసం కాదనీ అది (వ్రజ కోసదుశీ, నాటకరంగంలో మహత్తర పరిణామాలను సృష్టంచింది. భూమి కోసం, భుక్తి కోసం, పేద్మపజానీకం సాగెంచిన పోరాటాలకు అండగా నిలబడింది. (శ్రామిక జన సంస్కృతి కోసం, అవిశ్రాంత పోరాటం సాగించింది, కం్మటాక్టు నాటకాల భీభత్సంతో పతనమైపోతున్న ఆంధనాటకరంగానికి ఒక నూతనమైన వెలుగును [వసాడించింది.. ఆ వెలుగుకో ఎంతోమంది యువకులు ఉత్తే వాన్ని పొందారు. ఎందరో అభ్యుదయ రచయితలుగా (పభావితులయ్యారు. ఆలా (వభావితులైన వారితో ఆచార్య అ్యతేయ (ప్రముఖుడు,

ఒకప్పుడు (వసిద్ధంగా నాటకాలను (పదర్శించిన నోటకరంగం పతనమయ్యే రోజుల్లో ఇంగధనాటక కళాపరివత్తు ఏర్పడి కౌత్చాహికనాటకరంగానికి ముఖ్యంగా అమెచ్యూర్‌ నాటక సమాజాలకూ, సొంమిక నాటక రచనకూ మంచి (పోర్సాహ మిచ్చింది. నాటక ్రోట్రీల్టో స్థానం కల్పించింది.

కేం

ఈ వుత్సాహంతో కొండముది గోపాలరాయశర్మగారు సంఘసంస్కర్తలు ఎదుర్కునే సమస్యల్నీ చిక్కుల్ని చిితిస్తూ వ్రాసిన అభ్యుదయకరమైన “ఎదురీత” నాటకాన్ని 1944లో గుడివాడలో జరిగిన ఆంధ్రనాటక. కళాపరివత్తు 18వ వార్షికోత్సవంలో వెంకటగిరి అమెచ్యూర్స్‌ వారు, ఆ తేయదర్శకత్వఠలో (పదర్శించారు. ఆ (వదర్శ నంలో అజేయ ఉత్తమ దఠ్శకుడుగా, వ్లుత్తమ నటుడుగా దిహుమతులందుక్షన్నాడు. ఆ తరువాత ఎదురీత నాటకం ఆం[(ధదేశంలో పలు పట్టణాల్లో (పదర్శింపబడింది. అంత వరకూ ఎక్కడో మారుమూల చిత్తూరు పట్టణంలో నాటకాలాడుతూ, నాటకాల్యువాస్తూ వున్న అ్మతేయ, ఆంధధదేశానికి తెలిసిపోయాడు. ఉత్తమ నటుడుగా వెలుగొందాడు.

ఆనాటి నాటక కళావరిషక్తులోవున్న (పముఖుల పరిచయంతో కకాపరిషవత్తు ఆఫీసు కార్యదర్శిగా ఆతేయ పనిచేస్తున్న తరుణంలో ఆంధ (పజానా ట్యమండలి (వముఖుడు కోగంటి గోపాలకృష్ణయ్యగారు ఎదురీత (పదర్శనంలో ఆ్యతేయ [పతిభా విశేషాలను గమనించి, విజయవాడ తీసుకువచ్చి, డా॥ రాజారావుకూ, (పజానాట్య చుండరి సభ్యులమైన మాకూ పరిచయంచేశారు, అప్పటికి ఆయనవద్ద అస్తవ్యస్తంగా వున్న “వరివర్తన” నాటకం ఆక్క_డే రూపుదిద్దుకుంది, వెంకటగిరి ఆమెచ్యూర్సునుంచి వచ్చిన సంగీత దర్శకుడు సి. మోహన్‌దాస్‌ సారథ్యంలో కథను చర్చించినతరువాత ఆత్రేయ సంభాషణలు చేప్పగా, నేను కాపీచేయటం జరిగింది. ఏడు రోజుల్లో నాటకం తయారయింది. 19846 జనవరిలో మదాసు అభ్యుదయ రచయితల మవి సభలో తొలి (పదర్శనం జరిగింది, ఆ (సదర్శనానికి మ్మదాసుతోవున్న [వముఖ మేధావులూ, కళాకారులూ, రచయితలూ, అందరూ వచ్చారు. (వదర్శన అద్భుతవిజయాన్ని సాధించింది. _పేక్షకులు కరతాళ ధ్వనులతో అభిసందించారు. అతేయ ప్రతిభా విశేషాలు ఆందరికీ తెలిసిపోయాయి. [పజానాట్యమండలికి గొప్ప పేరువచ్చింది. అలా ఆ(త్రేయగారితో నాకు నలభై సంవంత్సరాల పరిచయం సాగుతూవచ్చింది. ఆ తరువాత ఆ్యతేయ ఆం(ధనాటకరంగానికీ చలన చిత రంగానికీ పరిచయమయ్యాడు. ఆ్యలేయను పెంచి పెద్దచేసి పతిభావంతుడుగా తీర్చిదిద్దింది, వెంకటగిరి అమెచ్యూర్చ్సు [పముఖులైన మోహన్‌దాసు, రంగనాథదాసు, ఈశ్వురదాసు, డా॥ దామోదారం, జయరాంనాయుడు, మొదలై నవార్తై తే వెలుగులోకి తీసుకువచ్చింది మాతం (ప్రజా నాట్యమండలే, ఆ తరువాత పరివ _ర్తన నాటక (పదర్శనాలు కొన్ని జరిగాయి, ఇంతలో తెలంగాణా సాయు;థ పోరాటం [ప్రారంభంకాగా [వవానాష్యమందలి మీద నిర్భంధాలు ఎక్కువైన తరువాత చలనచిత్ర నిర్మాణంలో వున్న రంగనాథదాసు దగ్గ రక ఆ్మతేయగారు వెళ్ళిపోయారు. అక్కడే అద్దెకొంపపేరుతో" ఎన్‌, జి, ఓ. వ్రాశారు. వరస ఈనాడు-డా॥, కోట్నీసు

కఫ

సాటకొలను' రచించి. వెంకటగిరి . ఆమెచ్యూర్చు ద్వారా, ఆం[ధ్రదేశంలో పర్యటించారు. వారి మీవా పోలీసునిర్బంధాలు ఎక్కువే, (పదర్శనాలు ఆగిపోయాయి. మేమంతా నిసిమాల్జోకిపోయాం. ఆయనా అక్కడకు వచ్చాడు. సినిమారచయితగా స్థిరపడ్డాడు. శ లం ళ్‌ 6 అక్కడవుండే ఆయన నాటకాలు రచించాడు మ ఆనాడ్డు ఆయనకున్న అభ్యుదయభొవాల్హూ. క మ్మూనిష్టు మ్మితులస్నేహమూ, ఆ పార్టీ సిద్ధాంతాలూ, (పజోనాట్యమండలి ఆశయాలూ, అఆ్యతేయను ముందుకు నడిపించాయి. ఆయన పరమభాందసాచారంగల కుటుంబంలో జన్మించాడు. బాల్యంలో పిలకజుట్టు జీవిఠాన్నే అనుభవింద్రాడు, జీవితంలో ఎన్నో అష్ట కష్టైలు పడ్డాడు. టీవితపు

• టబ లు టె లోతుల్ని చూకాడుం దేశాన్నీ దేళ్యసజల ఆ,కందనలనూ విన్నాడు. ఆ కష్టాలను చిత్రించాలనుకున్నాడు, . వాటికి పరిష్కార మార్గాలను సూదించాలనుకున్నాడు. అందుకు తన రచనలను, ఆలంబనం చేసుకున్నాడు. ఆవిధంగా ఆధ్గునిక ఆంధ్రినాటకరంగంలో ఆచార్య ఆత్రేయ. ఉత్తమ నటుడుగా, ,పిభ్యాత నాటకరచయితగా, ప్రయోమక్తగా వెలుగొందాడు. _అథున నాటక రంగాన్నీ నాటకరచననూ, నాటక ప౦ియోగాన్నీ ఒక మలుపు తిప్పాడు, | ఆయన సమకాలిన సాంఘకసమస్యల్నీ, ఆర్థిక రుగ్మతల్నీ, రాజకీయ కలిగిస్తూ, సృజనాత్మక శ కితో, అభ్యుదయథావాలతో, (వజలలో విష్ణవాత్మక వైతన్యాన్ని కలిగించే విధంగా, రచనల్ని సాగించాడు, - పీడిత [వజల ఆ(కందనల్ని గొండెత్తి చొటిన రచయిత ఆతేయ. (వజా సమస్యల్ని చర్చిస్తూ వాటిని సొటిగా గుండెల్లో హత్తుకునేలా చెపుటూ (పజలను చైతన్యవంతుల్ని జేసిన రచయిత అషతేయ,

• జ్‌ క ళ్‌ అలయ నాటాల్లో, ఆయన నృష్టించిన పొరల్లో నివ నా హెతకుళ (వ్రయోజనరలో, వాస్తవిక జీవితాన్ని బ్యతిందటంల్‌ ఆల? ఆయన 1048 నుంచీ 1968 వరకూ “గొతమబుద్ధ”, “ఆక భొమాగ్‌ ఆ “పరీవర నో, “వాస్త వం “జ్ర్యనాడ్షు*”, జ ఏ్రన్ష్‌బ్లీఓ, అవిథ్యగాంతి”, కప్పలు ్యి 20

ఇయం", బతిరుపతి” మొదలైన నాటకాలు ము(దణ పొందగా! “డ్రా॥ కోట్నీన్‌ “త్రాంత్రి” “సాధన” మొదలై నవి మ్యచణకు నోచుకోలేద్ను

ణక శళజ్తణ్టా కోసం”, ఈప్పాస్హ్టే వ్‌ంొ, కళ చక్ర దొంగ”

|

“ఈఆంత్ర్యార్పణొ, "”ఆత్యార్పణొౌ “క పగతిొ “అంతర్యుద్ధం”, “క్ర రూపాయి”, +ఈజ్తావకహిడదు “ఓటు నీకే, “*వర (వసాదంొ, “ఆజ ఘోషుడుొ అవ్హ్యయ"”ం, “క్రావల్రా వాని దీపం” 'మొదతైన నాటికలను రచించారు,

పెన సూచించిన నాటకాఐన్తూ నాటికఅనూ అన్నట్‌నీ కాకపోయినా, కాన్నిటిని పేర్కొనడం చ్వారా ఆయన సామాజిక్క, సాంఘక సమస్యలకు ఎలా ఆద్దం పట్టిందీ తెలుసుకోవచ్చు*

191050 సంవత్చ్సరాల మధ్య వచ్చిన నాటకాలలో “మాభూమి” తరువాత ఆంత స్థాయిలోనూ అశేష (వజానికాన్నీ కదిలించిన నాటకం ఇ్మత్రేయ “ప్పక్రొ, జిం”

దిని ఇతివృత్తం మభ్యతరనతి గుమాస్తాజీవితం. కంపుకాళే ఇంటితో కాపురంచేస్తూ- ఆ అనారోగ్య వాతొావరణంలోవచ్చిన రోగాలకు, వైద్యసౌకర్యం చక్క మందులకు డబ్బులేక, ఇంటి అద్దెకట్టలేదని ఇంటెయజమాని 'పెట్రేవాధలు తట్టుకుంటూ పరువుకోసం చావలేకా (బతక లేకా కృంగి కృశించిపోతూ, అంతర్యుద్ధంతో మధనపడుతూ వట్టుకోలేక, నిజాయితీగా (ఇతికేగుమాస్తా చివరికి చెల్లెలి పెళ్ళికోసం, లంచంపుచ్చుకుని జ లుపొలౌతాడు. ఆలా నాటకం పూర్తి అవుతుంది,

గుమాస్తా జీవితాన్ని హృదయవిదారకంగా చిన్న చిన్న సంభాషణలలో పెద్ద "పెద్దభావాలను వ్యక్త చేస్తూ, సన్నివేంలో వేగాన్ని వుంజుకో వల్సిన చోట సంభాషణలను చకచకానడిపిస్తూ ఆయా సన్ని వేళాలకు పుష్టిక లిగెంచారు. గుమాస్తా తమ్ముడు. గోపి, ఒక (పక్క దుర్భర పరిస్థితులకు తట్టుకోరేకాా అన్నను ఎదిరించలేకా ఒక్కొక్క సంభామవణనూ ఖాలంతో పొడిచినట్టు మాట్లాడతాడు. ఒకే సెట్టుమీవ వీగంగానతిచిపోయ తు నాటకం వొ సవజీవిలాన్ని యధాతధంగా చూసినట్టుంటుంది, చూసినంత సేవూ

వొస్తు ్లే ల (ఫే క్షళునిలో అనేక ఆలోచనలు రేశెత్తిస్తుంది. ఆం(ధ్యప్ర సమాజాలు ఈ నాటకొన్ని (పదర్శించాయి! ఏీలూప అురున ర యతో వాపు శ ల రో ల యు బహుమతులందుకున్న నాటకళి. (పేతకుల్ని సం ౧బోలిలా ముంచెత్తి నెంన్నాసీక్ష "| షు " 1 1

1047లో భారతదేశానికి స్వాతం్యత్యం [పకటించిన తరువాత, అనేక విషాద సంఘటనలు జరిగాయి. దుష్టభూయిష్టమైన మతరాజకీయాలు బుసలుకొట్టాయి. స్వార్థ రాజకీయవాదులు, మతకలహాలను సృష్టించి దేశాన్ని రక్తపాతంలో ముంచివేశారు. అనేక మంది కళోకోరులూ, రచయితలూ కదిలిపోయారు. కొరదరు వ్యాసాలు (వాళారు- కొందరు గేయాలు [వాకారు. 'మళికొందరు $ థలుగా (వాకారు. "ఆలా కధగా, హొజరా బేగం (వ్రాసిన -కథనుచదివి (దవీభూతుడై అ్యతేయ “ఈనాడు” నాటకం. [వాళారు. దీని ఇతివృత్తం, ఒక ఇంట్లో, అన్నదమ్ముల్లా జీవిస్తున్న హిందూముస్తిం కుటుందాలలో, (బీటిష్‌నారు మతం సేరుమీద కలహాలను రేక తంచి, ఒకర్నొకరు చంపుకునే హత్యలకు చారితీయించడమే. ఒకే 'సెట్టులో కెరలేచి.తెరపగేలోపల ఏకగిబిని పాగిపోయే నాటకం “ఈనాడూ*, ఈ నాటకంలో షొందువు ఇంట్లో గాంధీవటం ఉంటుంది. ముస్టింయువకుదు చహీం హిందూ యువకుడైన రామ్‌ మీద కత్తి విసరుతాడు. రామ్‌ తప్పుకుంటాడు. కత్తి గాంధీ పటానికి తగిలి అద్దం బబ్టలై పటం ,[కిందపడుతుంది. అంటే గాందీ హత్యకుముందే, ఖ్యతేయ ఊహించి (వ్రాసిన సన్ని వేళమిది. షొందూ, మహమ్మదీయ సామరన్యంకోసం (పతిభోవంతింగా (పబోధాత్మ కంగో రచించిన నాటకం ఇది... మత సామరస్యానికి వారధిగానిలబడిన గాంధీజీక అంకితమీవ్వబడిన నాటకం ఇది, వీజయవాడ ఆం(ధనాటక' కళాపరిషత్తులో వ్పత్తమ బనుమానాన్ని ఆందుకున్న నాటకం, వరివర్తన, ఈనాడు, ఏన్‌. జీ, ఓ,-నాటకాంలో. తెలుగునాపిక సాపాతం చర్మితలో, నూతన అధ్యాయం [1పారంభమైంది. నాటక సమాజాంమీక, నాటక రచయిత మీదా, ఆత్రేయ నాటకొల [పభావపం వంతగానోపడింది. ఆ వుళ్సాహంతో ఎంతో మంది సామాజిక స్పృహతోకూడిన నాటక రచనకు పూనుకున్నారు. ఆ రోజుల్లో ఆతేయ కలందగుంచి. వెలువడ్డ మరో విష్ణవాత్మకమైన నాటకం “విశ్యళోంతి "", జపాన్‌తో హారోషిమా, నాగసాకీలమీద అమేరికా ఆటంనాంబును (వయోగింబి అతృలాద్‌ మంది [పాణాలను తీసిన తరువాత, రెండన (ప్రపంచ యుద్ధం ముగిసింది. కొన్సి ఇగరాజ్యాలు ఒకరినిమించి మరొకరు భయపదిపోయి పోటీలుగా మారణాయుధాలు తయారు చేయసాగారు, ఈ దొరుణకాండను అరికట్టడానికి (వపంచ కాంతి కాముక్షలు “యుద్ధం వద్దు, కొంకి కావాలోన్తే ఉద్యమాన్ని లేవదీకారు, ఆ ఉదామాన్ని బబఐపర చేదే, 29

ఇఆ్యతేయ రచన “విశ్వశాంతి”, యుద్ధాలను సృష్టించి లాభం పొందాలనే వారొక (పక్కా, యుద్ధోన్మాదుల్ని నిర్మూలించి కాంతిని . స్థాపించాలనే వారుమక్షో_పక గాః. విశ్వళాంతి నాటకంలో తారసిల్లుకారు, ఈ రండు పర్గాల వారిక్కీ రెండు సిద్ధాంతాలకూ మధ్య జరిగే శ ళ్‌ "” వాటక కథా వస్తువు. సంఘర్షణే విళ్వళాంతి నా క్‌ థా స్తువు

ఈ నాటకంలో మరో విశేషం “యుద్ధంా అశే అంతర్నాపకం,. ఈ ఆఎతర్జాటకంలో యుద్ధభీభత్సస్వరూపాన్ని చాని మూంంగా కలిగే నైతిక పతనాన్ని, హృదయాలకు హమ్ర్తైకునేటట్టు చృితించాడు ఆత్రేయ. “పన్సృద్ధం వద్దు, కాంతి కావాలొ అనే భావాన్ని [కేషకులకు కలిగించే నాటకం,

అలాగే “ఆకోకస్మామాట్‌” నాటకంలో చర్మితి చెప్పుకున్నట్టు, రక్త సిక్తమైన 'యుద్ధభూమిని 'చూసి, కొడుకును కోల్పోయిన వృద్ధమాత ఆ్యకందనం విని హృదయం (ద్రవించ్సి ఆ 'యుద్ధ విసర్జన చేసినట్టుగాక్క, యుద్ధాలతో విసిగెత్తిన [ప్రజలు ిప్ణవం శేవదీస్తి. - యుద్ధాన్ని" అపి. శాంతిని స్థాపించమని- ఇత్తిడితేగా, * అళోకుడు [ప్రజాభిప్రాయాన్ని మన్నించి ఆయుధ విసర్జన చేసినట్టు చీతించారు... ఇందులో యుద్ధోన్మావం న౭రచి (వజాభిపాయానికి, శాంతి ఉద్యమానికి విజయం లభిస్తుంది" వాజ్యుం ర్థాజుడి కాదనీ వజఆదనీ నిరూపితమౌతుంది.

ఇడేయ నాటకాల్లో [ప్వవథమంగా మ్యుదింపబకి వెలుగులోకి వచ్చి, ఆ్యత్రేయకు మంచీ గుర్తింప్పు కలిగించి పలుచోట్ల (పదర్శింపబడి, (పళంసలందుకున్న నాటకం “వరివర్తనొ. పెట్టుబడిదారులు [శామికశకి తోపాటు మేధాకిని కూడ ఎలా దోకుకుంటున్నాలో. వివరించే నాటకమిది,

“తెప్పలుగ. చెరువు నిండిన కవ్పలు వదివేలు జీరు గచిరా సుమతీ" అన్న వచ్యం అందరికి తెలిసిందే. ఆ సామెతను ఆలంబనంగా చేసుకొని ఆ(త్రేయగారు *్తవ్పబుూ నగాటక్రం వాళారు, |

నేటి సమాజంలో డొబ్బూ, అధికారం ఎపరిశ్హైతే వుంటాయో, వారిచుట్టు కప్పల్టాగా బెకజెకమంటూ అయినవారూ, కానీ వారూ, ఆంతాబఠధువులమనీ, దోరప్ప చుట్టాంమనీ, ముఖ్యస్నేహితులమనీ, ఏడతరొలుతిరగేసి ఇంటిలో తిష్టవేనీ, వారి పేబ్బం శడుపుకోవటానికి ఎలా మూగుతొరో చృిలిస్తూ, అధికారమ్మూ సరిపదంళఠా తరిగిపోర్పున తరువాత, పేరు పేరునా తిష్టవేసిన వారంళా, కనుచూప్తమేరలో కనిపించకుండా అతని

23

ఇర్మాఖికి ఆతన్ని వలా వదిలేస్తారో వాస్తవికంగా చి(తించిన వాటకం కప్పలు. చూసినంక సేపూ ఆయా పాత్రల (ప్రవర్తన కడుపు చెక్కలయ్యేటట్టునవ్విస్తాయి. మనచుబ్రూ ఉన్న ఆటువంటి వ్యక్తులు గుర్తుకు వచ్చేటంత వాస్తవంగా చీతించిన నాటకం, ఈ నాటకం విజయవాడ ఆంధ ఆర్టు థీయేటరూ, మరికొన్ని నాటక సమాజాలు (పదర్శించాయి. రేడియోలో కూడా (ప్రసారంచేయబడింది. అ్మకేయగారి రచనళ్లో చెప్పకోతగిన మరోమంచి నాటకం “భయం””, ఈ నాటకాన్ని ఎక్కువ ,వచారంలోకి తీనుకువచ్చి పరిషత్తుల్లో ఒహుమతులండుకున్న నోటక సమాజం, రాజమర్మడ్రీ రాఘవకళాసమితి. చర్శక త్యం వహించింది డా[రాజారావ్పు ఒకే సెట్టులో ఒకే రంగంగా (పదర్శించిన నాటకం. నేపధ్యంలోనే “భయం యుగం, భయం యుగం మహా భయంకర యుగం” అనే పాటతో [ప్రారంభమయ్యే నాటకమిది. భయంయొక్క నీజస్వరూపొన్ని గోచరెంపచేసి [కమ [క్రమంగా బహు ముఖ్లాలుగా వి_స్టరించుకుంటుంది. (వతి పాతక వారి |వ్రన్నర్తనే వారి భయానికి మూల కారణం, నాటకంలో భయంలేనీ ప్యాత, శంకరం ఒక్కడే. రక రళాల భయాలతో కొంగిపోయే వ్యక్తులు ఒకచోటచేరిత్కే వారి మధ్య చయం ఎరుగని వ్య కీ నిలబడితే వలాంటి సంఘర్ష ణ ఏర ఏడుతుందో ఆడదే వయం నాటక ఇతివృత్తం. ఇంకెంతోకాలం థయం భయంగా బ్రతుక లేమనీ, యాన్ని ఏనాటిక్తైనా జయించాలి అశ్తేదే ఈ నాటకం మానవత్రాతికిచ్చే సందేశం. నొటకోలతోపోటు ఆత్రేయగారు, అనేక నాటీకల్ని (వాకారు. అన్నీ సమకాలీన సమస్యలను చ్నితించినవే. సామాజిక స్పృహను కలిగించినవే. దుష్టభూయిస్టమైన శ నాటివ్యవస్థలో ఉన్న కుద్గనంతా బయటపెట్టి కర్తవ్యాన్ని బోధించినవే. వాటి ఇతివృత్తాలనన్నిటినీ స్థలాభావంవల్హ వీవరించలేక పోతున్నందుకు" వీచారిస్తున్నా ను, ఇలొో ఆత్రేయగారు కాలానుగుణ్యంగా ప్శభావితుడై, అభ్యుదయ దృక్పథంతో నాటకొలనూ, నాటికలనూ రచించారు, ఆయన రచీంచిన నాటకాలూ, కోన్ని నాటీకలూ, స్వతంతింగా రచీంచినొ, మరి కోన్ని సాటకొలూ నోటికలూ, ఇతర ఖభొషలనుండి పోళ్చాత్య నాటకొల ఇతివృత్తాల నుండీ తీసుకుని బాటిని స్వంతంచేసుకుని ప్వతిభోవంతంగో వాంళారు. కేవలం ప్రగతి శీలమైన సందేశాత్మకమైన నోటకొలు కోవడంవల్లే అన్ని భొషో రచనలు స్వీకరించారు. 24

కేవలం ఆయనకున్న ఆభ్యుదయ ధృక్వథంత్తోనే ఆ నాటకాల సారాంశాన్ని తెటసుకున్నారు. ఒక మంచి కథ దొరికలే,. దానీని_ మణిపూసగా - మలీజే సామర్థ్యమున్న రచయిత అతేయ. ఆయన వాసే పతీ సంభాషణా అర్థనంతర్‌గ్తా ఉంటుంది, దిర్హ సంభాషణలు కాక చిన్న చిన్న సంభాషణలతో అనంతమైన భావాలను డ్యోతకం చేస్తార్లు. ఆయన సంభాషణల్లో _ ఆనవసరంగా ఒక్క సంభాషణ కూడా దొర్హదు. ఆలోచించి అలోచించి సంభాషణను (ప్రారంభిస్తారు; తాను అనుకున్న - విధంగా సంభాషణ వచ్చే వరకూ ఎంత ్రైమైనా తీసుకుంటారు. అందు కోసం సతమతమై నలిగి పోతారు. గింజుకుంటారు. తాను అనుకున్న విధంగా సంభాషణ వచ్చిన తరువాత అనందంళోమునిగి పోతారు. కేవలం సంభాషణ కొరకని ఒక్క సంథాషణ కూడా (వాయరు. [వాయబడే వతి సంభాషణా తనే అ ప్మాతగా అలోచిస్తారు. ఒకటికి నాలుగుసాబ్ద అనుకుని ఆ సారాన్ని అనుభవించి (వాస్తారు.. నటుడుగా ఆలోచించి సంభాషణలు (వాస్తారు, ఆందువళ్లే అయన సంభాషణలు అంత సజీవంగా, సహజంగా ఉంటాయి, అందుకు కారణం ఆయన మంచి నటుడు కావడమే,

అందరికీ ఆత్రేయగారు రచయితగానే తెలుసు, కాని ఆయన సమర్థవంతు డైన నటుడని ఈతరం వారికెవరికీ ఆలియదు. ఆ మాటకొస్తే ఆయన ముందు నటుడు, తరువాత రచయిత. ఆయనది ఏహంగామాలెని నటన, కేవలం సంభాషణల ద్వారా, సాత్విశాభినయం ద్వారా భావాలను వెల్టడించే నటన, చిన్నతనంలోనే నటనలో బళ్ళారి రాఘవచే (పళంసింపబడిన నటుడు ఆత్రేయ,

నటనలో, రచనలోనే కాక, 1పదర్శనలో, _పయోగంలో, రంగాలంకరణలో, అయన ఎన్నో సూర్చులు తీసుకువచ్చారు.

అంతేకాక తన (పదర్శనాలలో చ్యితకళతో నిర్మితమైన రంగుల తెరలను కావ సాదా రంగు తెరలను (పవేశపెట్టింది ఆయనే,

ఆలాగే ప్రదర్శనా సొలభ్యం కోసం, విభిన్న రంగాలులేకుండా ఒకే వాకు | సెట్టులో ఒకే రంగంగా _పదర్శన ఉండేటట్టు రచనలు చేసింది ఆయనే,

సౌంఘక నాటకాలలో ఎవరూ ప్రవేళషెట్టకముంద్చే సన్నివేశానికి తగిన కాంతి ప్రసరణను కలిగించే లైటింగును (పవేళపెట్టింద్‌ ఆయనే,

జ్‌

.ఇలా: పింతైవా అశ్రేయగారిని గురించి చెప్పవచ్చు. ఆయన. అంధనొాటక రంగంలో. ఒక కొత్త యుగాన్ని స్థాపించిన రచయిత, సాంఘిక నాటక _రచయితలక్షూ బొత్సాహిక నాటక స్రమాజాలకూ ఒక నూతన ఉత్సాహాన్ని _ ఉత్తేజాన్నీ కలిగించిన రచయిత “అడ్రేయ.

ఆలాగే. చలన చత రంగంతో . ఉత్తమ సంభిషణల రచయితగా, పొటల రచయితగా జక (పత్యేక స్థానాన్ని అలంకరించిన రచయిత అత్రేయు.. త్త

ఆ[|తేయ నాటక సాహిత్యం “వైడిపాలి కోనసీమ కొబ్బరి, నూజివీడు రసాలు హైదరోబాదు (దాక... ఇలా- ఆధునికొంధ సాహిత్యం శేరు ఇపికే శ్రీఫ్రీ కవితలూ, కృష్ణశాస్త్రి పాటలూ, ఆత్రేయ మాటలూ... ఈ బాణీలో కొందరి పేర్దు ఆయా (ప్మకియల్లో ముడిపడి పాఠకుల మెదళ్ళలో. మెదుల్తాయి. అ్యతేయలా మాటలు రాయడం మాటలు కాదనే సంగతి నాటక; చలనచిత రంగాలలో. సర్వులూ అంగీకరించిన సత్యం. కొండల్దాంటి మానసిక స్పందనల్ని మాటలనే అద్దాలలో ఒదిగించగల నేర్పరి, కూర్చరి ఆచార్య ఆ్యతేయ. ఆయన _మాటల్బ తేటుల సంగీతాన్ని బాటినవీ, చలనచ్మిత రంగ (వవేళానికి బాటలు వేసినవీ ఆయన రచించిన నాటకాలు, తెలుగులో ఆసలైన సాంఘిక నాటకానికి గురజాడది గురపీఠమైతే-సిసలై న ఆధునిక నాటకానికి ఆచార్యపీఠం ఆ(త్రేయదేననడం అతిళయో క్తి కాదు. ఆత్రేయ నాటకరంగాన్ని విస్మరించి మూడు దళాబ్దాలు దాటిన్మా నాటకరంగం మాత్రం ఆయనను పదే వదే స్ఫురించేలా చేస్తున్నవి ఆయన సజీవమైన నాటకాలు. ఇంతగా "నాటకరంగంతో అవినాభాన సంబంధమున్న ఆత్రేయ చలనచిత్రకవిగా శపసిద్ధుడ్రైనంతగా (ప్రముఖ నాటక కర్తగా సామాన్యులకు తెలియక పోవడం దురదృష్టం, ఈ లోపం ఆత్రేయది కాదు. అనాదరణకు గురయిన ఆంధ నాటక రంగానిది! [తివికముడైన నటవటువు : రచయితగ్గా అ్యత్రేయ ఆయనలోనీ నటునిచేత (పథావితులయ్యారు, నటుడిగా, దర్శకుడుగా సఎ(క్రమించిన రంగ స్థలానుఖివం, అగచాట్ట అఆలలతో'కూడిన జీవిత నేపథ్యం, ఆత్రేయ ఉత్తమ శ్రేణి నాటకక్నర్త కావడానికి దోహదం- చేశాయి. అత్రేయ రాయ వెల్లూరురోని ఊరీస్‌ కళాశాలలో ఇంటర్మీడియట్‌ చదువుతుండగా “విశ్వామిత' నాటికలో త్రిళంకుని పాాతవేసి మొదటిసారిగా మొహానికి రళగుపూసుకున్నారు. విద్యార్థిగా ర్త

వుండగా ఆత్రేయ అభినయించిన “ఒథెల్లో” పకషాతను చూసి బళ్ళారి రాఘవగారు అభినందించడంతో నటనపట్ట ఆయన ఆసక్తి పెగిండి, చిత్తూరులోని ఆర్యవైశ్య యువజన సంఘం - నటుడుగా చర్శక్షుడిగాా రచయితగా అఆతేయ ఎదగడానికి ఉపకరలిన వేనికంంళ కేయ ఈం నమ్తాజం నస. 'డ్త క్తఆనుమోనం', 'దెంగాలు కరవ? గ్తొర్భోనువ్రో మొక్‌లన సాటీకకను తంది వళ్యతకిణిద్త తుతాక తన మీద ఏ నాటక (పభావం, పూర్వానుభవం లేకుండా కేవలం తన (పతిభతో కాయా తాక్‌కెటితివ రూపకాలు, వ్యాఖ్యానంతో కూడిన మూకాభినయాల: మొవలైన ప్రయోగాలను నిర్వహించారు. 1940 లో మద్రాసులోని *సెయింబ్‌ మేరీస్‌" హాలులో జరిగిన. ఆం్యథ్రభాటక 'కళాపరిషత్‌ వారి బౌత్చాహిక' . నాటకపోటిల కోసం *“ళాంతి' అనే నాటకాన్నీ రచించి .ఆర్యవైళ్ళ్య యువజన సంఘం తరఫున (ప్రదర్శించారు. .ఆం్యథ నాటక కళాపరిషత్‌. రంగస్థలం మీద మొదటిసారిగా బొవ్ముల తెరలకు బదులు సౌవా తెరల్ట, స్ఫాట్‌ల్లైప్టేకు ఉపయోగించి. సరికొత్త సాంకేతిక విలువలతో నాటకాన్ని (ప్రదర్శించిన "ఘనత అకేయకే దపష్కకుంది. శాంకి నాటక (పడర్శన ఏ బహు ముతులకూ నోచుకోకపోవడంతో ఆ(తేయలో అకాంతి రగిలి కొంతితోపోటు అంతవరకు

• రాసిన అన్ని నాటికల్ని చించేశారు. ఆతేయలో పట్టువలసు ఫేరేపించి వెంకటగిరి అమెళ్యూర్స్‌ వారితో. పరిచయాన్ని కలిగించిన. “కాండోని అ(త్రేయ. జీవితంలో మలుపగా. భావించాలి, వెంకటగిరి అమెచ్యూర్స్‌ వారు ్రదర్శింప తలపెట్టిన వజ్బల థ్రీకృష్ణ మూర్తిగారి. “రషీదా” నాటకాన్ని సంస్కరించి దర్శకత్వం వహించడంతో ఆశ్రేయకు ఆ సంస్థలో భాళ్యత రచయిత, దర్శకుడుగా స్థానం లల్వించింది, రషీదా (ప్రదర్శన తర్వాత ఆర్థికపరమైన సమస్యలతో నెల్లూరు చేరిన. అ్యర్రేయ 'రినైజాన్స్‌ అర్టిన్ట్‌' అనే సంస్థతోన్ను “లలిత కళానిలయం'తోను పరిచరూల్లు. పెంచుక్తొది .. వారితో “ఆనార్భూలి, “తలవని తలంపు” మొదలైన నాటకాలలో పా్యతలను ధరించారు. జాతీయ యుద్ధసమితివాడ గుజ్జుం జొష్పవా గారిచేత రాయించిన “దేళమ్యుక్తి” అనే యద్ధ (ప్రచార నొటకఠతో “టోన్తో” ప్రతన్వ ధరించారు, ఆకలి, రివావాలా మొదరైైన ఏకపొ్రాధి- సయాల్ని కూడా సెక్కుర్రోట్ల (పదర్శించారు, నెల్టూరులో. వుంటుండగానే యిప్పుడు చలిస్తన్న నాలకాల్లో మిదటిరైన “గొతమబుద్ధ' నాటకాన్ని వీధి దీపం. కంద కూర్చొని 'పెన్సిలొతో రాశారట! వ తగి

1384లో గుడివాడలో ఎమ్‌ శ్ర అస్మార్జాప్తగ్లారు అత్కతయలుగా. వన్న ఆంధ్ర నాటక కళా పరిషత్‌ తమ 10వ వార్షికోత్సవ సందర్భంగా " బాపచ్చహాక వాటక సమాజాలకు. నిర్వహించిన నాటక పోటీలలో వెంకటగిరి ఆమెచ్యూర్సొవారు కొండముది గోపాలరాయ శర్మగారు రచించిన *ఎదురిత”. నాటకాన్ని ఆేయ దర్శ పత్వంలో (పడర్శించి. ఉత్తమ (ప్రదర్శన బహుమతి పొందారు. అతేయకు ఉత్తమ సటుడిగ్యా ఉత్తమ [సయోదక్ష్తగా బహువుతులు లభించాయి. గూకవల్లి రామ[బహ్మాంగారు ప్రకటించిన క్‌వేల రూపాయల నగదు బహుమతి ఎదురీత. రచయిత గోహిలరాయేశరనై గారికి లఫించింది. ఆ తర్వాత “ఎదురీత” అంధ్రనాటక కళావరిషత్‌ వారిచేత ప్రచురింపబడి వివిధ కేంాలలో (వదర్శింపబడిందిం అ్మతేయ తోను వెంకటగిరి అమెచ్యూర్స్‌ వాంకి రాసిన "సాథన' నాటకానికి బదులుగా "ఎదురీత" ను (వంపాడిబిచి, సంస్కరించి, చర్శకత్వం వహించారు, ఒకమాటలో. చెపితే *ఎచరీకి వలన ఆత్రేయ ఎంత వెళు/సలోక్‌ _ వచ్చారో ఆత్రేయ వలబన *ఎదురీత” అంళ్‌ (ప్రాచుర్యాన్ని పౌండరదిం చోపాంరాయళర్మ గారితో వర్పశన ఈ అనఐంధంతో " నాటకానుభవం యిచ్చిన వూపిరితో ఆతేయ 'ఆశోక స్యొమాబొ” అనే చారిత్రాత్మక నాటకాన్నీరాని చానిపై శర్మగారి అధ్యిప్రాయాన్ని అడిగారు. శర్మగారు పెచవి విరిచి ఆ తేయ నటుడగా తప్ప రచయితగా రాణించతేడని నినుత్సాహ పరిచారు, దానిని సవాకుగా స్వీకరించి "ఎదురీత ను మించిన రచనలు" చెయ్యాలనే పట్టుదలతో ఆత్రేయ. పరషక్‌ పోటీలను దృష్టిలో పెట్టుకొని ఆ౨గి సాంఘక నాటక రచనకృషకమించారు. ఆ ఫట్టుదబవల్ల నెలువడినవే *పరిసర్తన” తో (ప్రారంధమై *మససు-వయసు వరకు రచింవఐడిన ఎనిమిడి నాటకాలూ, పదమూడు నాజికలూ,. ఎదురీత తర్వాత *ఈనాడు” *ఎస్టీఓ' నాటకాలను ఆర్మధనాటక కళాపరిషత్తు పోటీలలో సవదర్శించివాటిక్‌ కూవా ఉత్తమ (ప్రదర్శన ఇహుమళులంచుకొని “వ్మొటిక్‌” సాధించిన ఏక్తైక నాటక వయోక్త ఆత్రేయ" [వశానాట్యమండలి వారు (పదర్శించిన “పరివర్హ ని నాటకానికి దర్శకత్వం వహించి, నా॥ రాజారావుగారికి దర్శకునిగాఉన్న ఘనత త్మతేయక్షు * మాత్రమే. దక్కుతుంది, ఆతేఫియ నాపికాలు ఎక్కువగా వ్యా ప్లీపొందణానికి వాటిలోని (పదర్శన సౌంభ్యం కారణమయికెే-దానికి మూలం ఆత్రేయకున్న నాటకావగాహానే ఆగే విషయాన్ని ఆయన శీవిత నేపధ్యం రుజువుచేస్తోంది. 29

పోయినవి పోగా=మీగిలినవి పొతీక ; ముద్రణకు నోచుకోకుండా- కనుమరుగ్రేనే అతేయ " కాంతి. సాధన, డో? కొట్నీన్‌ మొదలై న” నాటకాలను" మినహాయించి లభ్యుమపుతున్న పదింటిని రచనా కాలాన్ని జిట్టి, ఈ (కచురిళో "పేర్కొనవచ్చు. [.. శ్రవి వరసగా 'గౌతమబుద్ధు ఇశోక్ష. స్యామాట్‌, పరివర్తన, వాస్తవం, ఈనాడు, ఎన్స,డివోం; విశ్వశాంతి, కప్పలు, భయం త్తిర్తుప్టతి. , వీటిలో గౌతమబుద్ధను 1948 లో... రచిస్తే,'=. చివరిదైన తిరుపతిని శలిక్‌* లో రాసి, 1968 ల్లో సంస్కరించి. 1088 ,[ప్రతిభ సచ్నిత వార పత్రికలో ధారావాహికంగా (ప్రచురించారు. ఆర్య వెళ్ళు యవజన సంఘంలో" 'వురీతగా. రాసిన నొటికలూ, తర్వాత రాసిన -*బలీదానం”, *“అమరత్వానికి ఆహ్వానం” *తావా తల్లై” “నిజం ఎవరికెరుక రి? మొదల్లైన "నాటికలు ఇప్పుడు లభ్యాం “కాపడం లేదు. (వచురితమైన- నాటికల్లో “కళ కోసం” “చస్తే ఏం ?' అనే లెండు నాటికలు మాత్రం నెల్లూరులో “గౌతమబుద్ధ' నాటకం. రాసిన .రోజులలో. రాసినవి. 1945 తో గిండి ఇంజనీరింగ్‌ కళాకాల విద్యార్థుల కోసం రాసిన నాటిక (వగతి. తక్కిన 'నాటికలన్నీ మదాసులో చలన చిత నచయితగా స్థిరపడిన తర్వాళ ర్రాసీనవే. _ |పస్తుకం లభ్యమవుతున్న ఆత్రేయ ముద్రిత నాటికలు ఫదహేను మ్యూతమే. అవి-కళ కోనం, చస్తేవీం!, (వగతి, వివర దొంగ * అంజ్యార్పణ్న ఆక్మార్చణ, అంతర్యుద్ధం, ఓటు నీకే, ఒక రూపాయి, బావకూడదు . మాయ, వర్మప్రసాదం, అఆక్వుఘోమడు, కొపలావాని దీపం, తెరచిన కళ్ళు. నాటకాలలో. మొదటి. రెండు చారిత్రకాలు కొగా' మిగిలినవన్నీ, సాంఘక వాటికొలు. నాటికలలో ఆక్వఘోషుడు, మాయ వరసగా చారిత్రక పౌరాణిక నాటికలు, మిగిలిన పదమూడు సాంఘిక నాటికలు, పరివనరనలూ-పడావర్తనలూ ౫ శన రచనల్లో 'మూడు నాటీకలు తన్న. మీగచావేవీ అనువోదోలు. కాదుం అన్నసరణలు అంటారు ఆదార్య ఆత్రేయ. ఆ మూడు రచనలూ-హారీం[దనాథ్‌ చటోపా ధ్యాయ కావలావానిదీపం, రవీంద్రనాథ్‌ ఠాగూర్‌ “7 క్రివెన్‌8 అనువాదమైన ' బీలిదోనం, 30

ఘృమ్రన్నుర్డ్‌_బైబ్బొన్‌ “ఇన్విటేష్షన్‌ టు ఇమ్మోర్జాలిట క్రి అనువాదమైన “అమరత్వానికి ఆహ్వానం". అనేవి. , వీటిల్లో ఇప్పుడు లభిస్తున్న నాటిక “కాపలావాని దీపం మాత్రమే అయిత్తే ఆత్రేయ తన రచనలలో కొన్నిటికి మూలాలను పేర్కోనలేదు-ఆనే అభియోగం వుంధి. _.క్షాని గోతమబ్యుద్ధ. నొటకోనికి స్ఫూర్తినిచ్చింది , జెర్నాడ్‌ = షా కథది శ్తాక్‌. గల్డ్‌ ఇన సెర్చ్‌ ఆప్స్‌ గాడ్‌-అనీ, ఈనాడు. కు మూలం “హాజబేగం!. , కథానిక. "కాన్‌ వయిద్‌!... అనీ ఫ్రవరూ కనుక్కోలలేని చిన్న ఆధారాలను కూడా చెప్పిన అతేంయగారి చిత్త ళద్ధిన్ని శంకించలేత. అన్బయిన- ఆయా పుస్తకాల్లో, మూలానికి సంబంధించిన సమాచారం. లేక పోవడానికి పచురణకర్తలు నిర్హక్యం కూడా_శొరణం- కావచ్చు. వాట్లో 'మనసు_వయసు అనే రచనకు “సిన్నీ వచో!” పచిందిన “డే స్యా పీట్‌ దే ఇుంటెడ్‌” తేనే పదహారు (ప్రసిద్ధ ఆమెరికా నొటకాలలోని నొటళం మూలమని “ఆతేయ్‌ ఆంగీకరిస్తున్నా రు, అముతే “*క్రన్చలు! " వాటకోనికి ' "మాత్రం సుమతీ శతక కారుడి పద్యతి తప్ప మరేదీ "ఆధారం కాడని సపమోణం "చేయమన్నా. “లెబక్ష్యమ్‌ (గోవ్‌' నాటకొనికీ ప్యాత్తలతో సవా స్రోమ్యాం ఉండడం చి(తం., నాటికలలో (పగతికి “సేయికిట్‌. జ్ఞొన్‌ జీ ఇర్వీన్లో. రచించిన *ప్రోగెస్‌ + "వరవ్రస్తాదర్లి దాటిక్షకు “డబ్ల్యు. డబ్బు: జోళబ్స్‌' రచించిన “ది మంకీస్‌ పా "చవ కూడదూ నాటికకు కె బి, (ప్రీస్ట్రీ నాటకలి, “యాన్‌ ఇన స్పెక్టర్‌ కాల్స్‌ ఆధారాలని ఆత్రేయగారు అంగీకరిస్తున్నారు -ఫీరివర్తన, నాటకానికి *హమ్‌.రాహ్‌). హిందీ. చిత్రం అ్తథార్తం, మూజాలను పేర్కొనఢం. పొటిత్తో.అతేయ అనుసరణలను జేర్లీజు వేసి నిగ్గు తేల్చడానితే తవ్ప-కొందరపోహ వడినట్టు అ్యతేయ థావదారివ్యాన్ని నిర్హూపించడానికి మాతం౦కాదు. అనువాడొలై నా అనుసరణలై చా ఆత్రేయ, ఛాటకొలు తెల్లుగుగనంతో స్వతంత్ర +రచ్చనల్లా ఖాసించడం ఆయనలోని విశిష్టత, ఆయనకు పూర్తిగా ఏ మ్ఞూలాన్ని, చదివి అనుసరించే అలవాటు లేదనీ" ఫ్రదిపన్నెండ్రు ఫుట్లలు, మత్రం చదివేసరికి ఆందుల్లోంచి తనక యితివృత్తం స్ఫురిస్తుందనీ, మూలాన్ని మూఅపడేసి రచన చేస్తాననీ ఉఅ్మశేయ చెప్పకార్ను, ఈ విషయాన్ని జావ కూడదు వర (జేసాదం (ప్రగతి నాటికలు స్పష్టంగా నిరూపించాయి, ఈ నాటికల మూలాలను అనుసర్త్రంచిన జతరులు స్రాధించల్నేన్షి స్పొగసు, కొచిత్యం ఆ్యల్రేయ్య రచనల్లో కనిపిస్తాయి, మూడే. ప్రాత్రలతో ఆస్థీపంజరంలా ఉన్న “పోగేసి నాటిక్షకు అదనంగా ఫేచ్చివాడ్డు, పెట్టుడిదారు ప్యాతలగు చేర్చి.మాంసాన్ని నత్తుటినీ సమక్ళుర్చి _సజీవమైన్స ప్రగతిగా రూపొందించారు ఆత్రేయ, *మంకీస్‌.పా” లోన్స 31

మూడో రరగాన్ని ఈదేంచి “యాంటే క్షైమాక్ళొ” కి దారితీయకుండా వర్యవసాదొన్సీ ముగించారు నాటక శిల్పం తెలిసిన ఆ్యతేయం షక నాలుగైదు' పురుష పాతలు గల “యాన్‌ ఇనస్పెక్టర్‌ కాల్‌, స నొటకాన్ని అన్నీ శ్రీ ప్యాళలతో “చావ కూడదు” నొటికగా మలచడర ఆ,తేయకు మ్యూతమే చేతనయిన విద్య. ఇక్కడ మూలం ఛాయా మ్మాతమే. పుఠవ ప్యోతలను కోవాలని పరిహారించినట్టు అనీపించని సహజత్వం ఈ వాటికలోని విశిష్టత. పేక్సీయరో |గీకు - కథల నుంచ్కి . కాళీదాసు పురాణాల నుంచి ముడ్‌. పదోర్థాలను ' స్వీకరించి. తమ 9ల్చ' నైపుణ్యంతో రనుణీయ రూషకొలుగా మలిచినళ్లే' ఉత్రేయ కూడా మూలాల్ని తలదన్నేలా తన నాటకాల్ని రూపొందించా రనడంలో సందేహంలేదు. ఇ,తేయ నాటకాలు “మాభూమి” 'ముందడుగు” లా సళధేళపధానమైనవీ కొవ్స-సందేశం అంతర్జి నంగా గల శిల్చ సమన్వితాలు. పరిశోధన ధృష్టతో చూస్తే. అృతేయ రచనలు పరివర్హనలు క్తావు-పరావర్తనలే! ఈ సత్యాన్ని ఉద్దాటిస్తూ . డో, సిం నారాయణరెడ్డిగారు “ఆత్రేయ నాటకాలు అనుసరణలై నా స్వీయ సృజనతై నా జృడేయత్వం వాజి మూలనత్వం'” "అన్నారు.

గతానికి తర్చణొలు-వాన్తపానికి దర్పణాలు :

*క్షళ జీవితం నుంచి ప్పడుతుంది-జీవితానీకే ఒరవడి పెడుతుంది" ఆన్నారు థీఅర్విసీ కుమార్‌. ఆలేయ నాటకాలు. విజయవంతం కావడంలోనీ రహస్యమిదే ఆత్రేయ రచనలను నాటకాలనడం _ కంటె జీవీతాలు, విష్ణవాలు ఆంటే _ సరిపోతుంది. అంతవరకు (పదర్శింపబడుతున్న 'సంస్కతణవాద నాటకాలలోవలె ఆతేయ నోటకొల లోని "పాత్రలు 'నేలవిడిచి హాము చేయ్యలేదు, కృతకమైన సంభాషణల్ని, సంఘటనల్నా, పాటల్ని, సేద్యోలను పరిహరించి ఆత్యంత " స్వోభావకమైన - తెలుగునాటకాన్ని _ తెలుగు లోకీ తీసుకొచ్చింది ఇ(త్రేవే. హైళ్ళాత్యుల్లో ఇబ్బన్‌, జాన్‌ గాల్స్‌వర్టీ (వభ్యుతుల్టా తెలుగులో సమస్యాత్మక నోటకాబకు నాంది వలికిన నాటక కర్త అ్యతేయ.. -రోజకీయ వరిణామాలనల్హ ఏర్పడిన ఆర్థిక సకుస్యటను నాటకేతి వృత్తంలో" స్వీకరించిన తోలి తెలుగు నాటకక్నర్ణ అ(తేయే అని చెప్పవచ్చు. తనకు తెలిసిన వాతావరణాన్ని భానూ భేషజం లేకుండా నూటిగా సులభంగా "జెప్పగలిగిన సమర్థుడు అ్మతేయా ఇజోలకు కట్టుబడని' నీజొళు

అ్య్యతేయ రచనలను. పరిశీలించన పోస్హవర్త నూతయనకు ఓక స్పష్టమైన

రాజకీయ నిబద్దత కని, నిర్జీతమైన సిద్ధాంతాలు కాని లేవని చెపుతోరు. తయన నాటికలూ

నాటకాలో ఆయా పరిస్థితులకు స్పండించిరాసిన వే,ఆ తేయమై స్వోమీవి చేళోనంద, కాగూర్‌ , శై

టాల్‌స్టాయల (పభావం విద్యార్థిదళనుంచీ వుంది. మొదట్లో గాంధేయ తత్వంచేత ఆకర్షితుడై *ఈనాడు" నాటకాన్ని “బాపూజీ కంకితంచేసిన ” ఆ(తేయ దృక్పథం [క్రమంగా మారింది. ఆతివాదధోరణి ఆ్యతేయను క మూనిష్టు పార్టీకి సన్నిహితుణ్ణిచేసింది- కార్యగెను సభ్యురాలైన పొణకా కనకమ్మగారికి కస్తూరిబా విద్యాలయానికి చిన్న చిన్న నాటికలు రాసిచ్చి దర్శకత్వం వహించిన ఆతేయ తర్వాత రాసిన *వాస్తవంి, “అంక్యార్పణి, *“ఓటునీక్ర' మొదలయిన నాటికలతలో కాం[గెసును _పత్యక్షంగా ఘాటుగా విమర్శించారు.

విభిన్న కోణాలూ-నాటక బాణాలూ ;

_. చార్మితక నాటకొల్గో కూడా సమకాలీనమైన సాంఘిక పరిస్థితుల్ని పతి బింపింపచేసిన ఆద్యుడు ఆ్మతేయ, “మానసిక "స్వేచ్చను అరికట్టడం [పభుత్వం పని కాదూ 'పరిపాలనలో (ప్రజలకు స్థానం వుందనివ్వండి. వారి మంచి వారే నిర్ణయించు కుంటారు' మొదలైన స్నామాట్‌లోని సంభాషణలు దీనికి నిదర్శనాలు. పెట్టుబడిదారులు (శమళక్తితోపాటు మేధాళ్ళక్షిని కూడా ఎలా దోచుకుంటున్నారో తెలియపరుస్తూ తెర చాటు రచయితలను పరిచయం చేసిన వై విధ్యంగల యితివృత్తంతో సాగిన నాటకం పరివర్తన. స్వార్థమెరుగని (పజాసేఒకులు రాజకీయాల్లో రాజించలేరనే వాస్తవాన్ని అవిష్కరించే నాటకం వాస్తవం. స్వాతర్మత్యనంతరం భారతదేశాన్ని కత్లోలపరచి అభ్యుదయానికి అడ్డుగోడగా నిలచిన మతావేశాన్ని నిరసిస్తూ మత సామరస్యం [పథాన ధ్యేయంగా సాగిన (పబోధాత్మక నాటకం ఈనాడు. సమాజాన్ని పట్టి పీడిస్తున్న త్మీవమైన సమస్యలకు అద్ధం పడుతూ సామాజిక స్పృహను రగిలించే చైతన్య దీపిక ఎన్టీఓ. వేగం పెరుగుతున్న యుగంలో గుండెను అరచేత్తో పట్టుకొని అది ఏక్షణాన ఆగిపోశుందో నన్నంత ఉదిక్తతతో (బతుకుతున్న మన బతుకులకు దర్పణం భయం నాటకం. వ్యవస్థలోని చేదు నిజాలను చితిస్తూ మేధకు పదును పెడుళూ (పళ్నార్ధకాలుగా నిలిజేవి ఎవరు దొంగ, ఒక రూపాయి వంటి నాటికలు. అంత్యార్చణ నాటికలో *“కాటూరు' తో జరిగిన సంఘటనను (పస్తావించడం, “ఓటు నీకే” నాటికలో వివిధ రాజకీయ పత్షాల ఆత్మస్తుతి పరనింద ధోరణిని చిితించడం-రచయిత సమాజం రాజకీయంగా చైతన్యవంతం కావాలని ఆళించదమే, ఈ విధంగా అన్ని కోణాలనుంచి సమాజాన్ని దర్శించి-జాతిని జాగృతం చెయ్యాలనే తపనతో రాసిన నాటకాలు సమస్యలు సమసిపోని వ్యవస్థలో సజీవంగా ఉండడంలో ఆళ్చర్యమేముంది ?

33

కాంతిఎకాంతిఎలొంత్‌ :

ల ఆ(తేయ ఆన్‌ యాల్లో [వధానంగా కనిపించేది. ఛాంతీ కాముకత ర్రరం శాంత్యహింసలను [పబోధిస్తూ అశోక స్మామాట్‌ నాటకాన్ని రచించిన ఆత్రేయ తర్వాత (చగతి నాటికను రాసి కూడా, భాగవతం రాయనిదే తృప్పిపొందని వ్యాసుడిలా విశ్వశాంతి నాటకం రాసే వరకు వ్మిశమించరదు. ఈ మూడింటిలోను కథానాయకురాలి షేరు *శాంతి” కావడం ఆ్యశేయ మక్కు-వకు నిదర్శనం, యున్ధం ఒక విచ్శితమైన పుండువంటిదనీ, యుద్ధ భీభత్సంతో కల్గోలితమౌతున్న (_పవంచానికి శాంతి మ్యాతమే స్మృకమమైన పరిష్కారం కాగలదనీ సూచించే (పయోజనాత్మక నాటకం విశ్వశాంది. నేటికీ యుద్ధ భయంతో తల్లడిల్డుకున్న (వపంచానికి అంతర్జాతీయ కాంతి సంవత్సరంగా (వకటింపబడిన 1986 ఆశావహమైన నంకేతం. ఈ శాంతి సంవత్సరంరో ఉస్మానియా విశ్వ విద్యాలయ నాటక విభాగం వారు కొంత్‌ని ఆకాంక్షించే రచయిత నాటకోత్సవాలను నిర్వహించడం యాదృచ్చిక మైనా ఆనందదాయకం -అభినఎద నీయం-. దటీజ్‌ ఆలేయ |!

ఏ సంఘర్షణనై నా కళ్ళకు కళ్టేట్టుగా భాచించి దానికోసం నుధనపడ్‌ తృప్తి కలిగితేనే తప్ప-నాటికి నేటికి కలం కాగితంమీద పెట్టరు గనుకనే-ఆ అంతర్హుధనం ఆత్రేయను ఊత్తమనాటక కర్తను చేసింది. వాసి) పే9క్షకులంనూ దాయక నిర్మాతలను ఏడిసీస్తారనే ఆతేయ రచనతృప్తిగా వచ్చేవరకు తనలో తను ఏంకగా ఏడుస్తార నేవి- ఆ జీవుని వేదన ఆత్మీయులకు తప్ప అందరికీ తెలియని నిజం. అందరికీ అర్థమయ్యే తేలిక పదాల్లో ఆందలికీ అర్థంకాని విషయాల్ని చెప్పగల సమర్థుడు అఆతేయ. సంభాషణా రచనలో ఆయన శైలి అనితరసాధ్యం. అందుకే డా. సి. నారాయణరెడ్డిగారు “మాటను మైనంలా వజంగా మలచగలిగిన మహోజ్వల శిల్చి ఆతేయ” అన్నారు. తన సంభొ

షణలో వండే విశిష్టతను ఒక రూపాయి. నాజికలోను, ఎస్పీభయంకర్‌_ చిత్రంలోను ఆతేేయే గడుసుగా బెప్పకున్నారు.. “ఒక రూపాయి". నాటికలో. 'నువ్వు అత్వేయ నాటకాలు కాని చదివావేమిటా ?" అని జగ్గు ఆనే. విద్యార్థి వ౦శ్నిస్తే - 'ఆ మాట అనడానికి ఆతేేయ కావాలా వంటి? మనం రోజుకు పదిసార్హు అనేది రాశాడు. ఆయన గొప్పతనం ఏమీలేదు” అని వేణు జవాబిస్తాడు-వటీజ్‌ ఆత్రేయ!

34

మా డే-మహ గట్టివాడు!

అత్మేయగారి ఎన్టీవో, భయం నాటికలు హిందీలోకి అనువదింపబడ్డాయి. పరివర్తన, ఎన్జీవో కన్నడం కవిపుంగవి 'లచ్చావతార' పేర్ణతో అవతరించాయి, ఆతేయ “ఈనాడు “ఎన్టీవో'ల వల్ల (పభావితులమై నాటక రచనకు పూనుకొన్నామని ీ డి. వి నరసరాజు, ్రీఎన్‌ ఆక్‌, నంది వంటి (వఖ్యాత నాటక కర్తలు వివరించడం ఆ(తేయకు గర్వకారణం. ఒక మాటలో చెపితే-ఎంతో కొంత ఆత్రేయ (వభానంలేని అర్వాచీన ఆంధనాటక రచయితలు లేరు. అ్యతేయ తమను కదిలించిన అభిమాన రచయితగా నేటి చలనచ్మిత రచయితలు తమ (ప్రకటనల్లో తెలియజేస్తున్నారు. ఆ(త్రేయను అధునిక నాటక యుగానికి మూల పురుషుడుగా, “చెండ్‌ సెట్టర్‌'గా పముఖ సాహితీవేత్తలూ నటులూ అభిపర్జించారు, ఎన్జీవో వంటి నిత్యనూతన నాటకాన్ని సృష్టించిన ఆ్మతేయది ఆధునిక నాటక రంగంలో. 'మహ్మాపస్టానం” ద్వారా ఆధునిల్ల కవిత్వంలో శ్రీశ్రీ అధిష్టించిన స్థానంతో సమమైనది. ఆ్యతేయ ఇంతవరకు తనకు నచ్చని నాటకాలేవీ రాయలేదట, కాని బాగా నచ్చిన నాటకంమ్మాతం యింకా రాయలేదసీ- ఇవముందు రాసహ్రైననీ అంటారు. ఆ మహానాటకం నిజంగా రాస్తారాశి.ఏమో! రాయలని ఆకాంతు!

ర్పిక్రి

నేను నిజము నెంత నీజముగా వచియంప గలనౌ నోకు నేను లెలీసి కోనగ పయనమునకు ముందు బరువుదింపుకోనగ [వాయు చుంటి నాత్మ వ్యధను కథను.” షో న! శ వ్‌ “టక్కరి దేవుని చేతల నొక్కండేన్‌ రలియజేవ్పనోవడు భువితో నెక్కడి క్‌ గ్రాడ నాపీళ ముక్కిరి బీక్కిరీగ జేసీ యోడించు నరున్‌, శా వా శ్‌ షా (ఆతేఫేయగారి అమువ త మైన “ఆత్మ కథో నుంది) 36

ఆచార్య ఆ|తేయ నొటికలు “పోణంగి శ్రీరామ అహప్పారావ్ప ఆదార్యి ఇ్యతేయ మొదట .కవి, తరుపాత్‌ దర్శకుడు, నటుడు, విమ్మట నాటికా-నాటక కర్త, ఆటుపిమ్ముట'సినీగేయకవి, సినీరచయిత 15న ఏటనే పద్య శచన ఆరంభించి, శ్రీకికాంబి వేంకట నరసింహాచార్యులు; “ఆచార్య అతేయి గా శన్ను లోకానికి పరిచయం చేసుకొన్నారు. "ఆయితే (పజలలో వ్రైతన్యం తీసు కొని రావటానికి పద్యకావ్యం కంటే రూసకమే శ క్రిమంతమైనదని ఆయన (గహించేటం వల్లనే దర్శకత్వం; నేటన; రచన చేపట్టారు... బళ్ళారి రాఘవా చొర్యులుగాడు, కర్ణాటక రాస్ట్రం నుంచి వచ్చిన కన్నయ్య ఆండ్‌ కంపెనీ వారు షపదర్శించిన నాటకాలు ఆచార్య అతేయను ఆమితంగా (సభావికం. చేశాయి. తతృళితంగా ఆమన నాపఏకరఐగానికి ఆంకికం అమ్యారు. భరతముని చెప్పిన నాబ్యళాస్త్రాన్ని శ్రద్ధగా నిన్న తొల్మిశోత అతేయుడు. ఆత్రేయ గో కీకులకు ఆడికాలం నుంచీ నాటకరంగం ఆంటే అభిమానమే కొటోలు 1 " కొందరు రచీయితలు తాము (వాసినీ (గొంథాలద్వోరా నుృుపసిద్ధలవుతారు. అందే ఆ రచనలలో ఉన్న సహజశ_కి వల్ల వారు రచయితలుగా స్థిరపడతారు. భాస- సొమిల్ల కవి ప్యుతాదుల రచనలు (వసిద్ధిలో ఉండగా తన రచనకు ఆదరం అభించదేమో ఆని భయపడిన కాళిదాసు, చివరకు తన రచనల వద్దనే స్కుప సిద్ధడె, కవికుల గురుత, కానెవరి (పసిస్ధికి భయపడినాడో వారినే తోసి రాజన్నాడు. సోమిల్ల-కవిప్క్యుతూదుల రచనలు ఏీమైనాయో నేటికి ఆంతుపప్టిడు. భాసుడు నిన్న మొన్నటివరకు ఆజ్ఞుతంగానే ఉండిపోయినొడు. ఇంక = కొన్ని రచనలు-ప్రసిద్ధిపొందిన రచయితల పేద షీదుగా చెలామణి అవృతుంటాయి, అవి శక్తిమంశముత్టై న రచనలు కొకపోయినప్ప3కీ ఈ రెండు వర్గాలలో ఆధేయ మొదటి వర్గానికి చెందుకారు. ఆరలో 'శాంం' నాటక | పడర్శన విష ఏ?

యంలో ఆకాభంగం పొందినా, పట్టుదలతో కృషి వేసి, 19149 నుంచి వరునగా

మూడు పరిషత్తు పోటిలలో [పథమ బహుమకులందుకొని, [పతిభావంతులకు

కూడా గుండె బెదురు కలిగించారు, ఆతేయ. నిజానికి తన రచనలలో ఉన్న

సహజళ క్రి వల్టినే ఆయన స్ముపసిద్ధులెశారు. అంతేకామ, ఆచార్య ఆ్మతేయను

చిరంజీవిగా చేసేవి ఆయన నాటికా-నాటకాలే ఆంటే అతిశయోక్తి కాజాలదేేమో !

అయితే, ఆ్యతేయ రచనలలోని విశిష్టత ఏమిటి ? అన్న (వస్నకు సమా

ధానం చెప్పేముందు, ఆయన తన శ్రీవితంలో ఎదుర్కొన్న కష్టాలను గూర్చి,

అయన మీద పడిన (పభావాలను గూర్చి (పస్తావించకతప్పదు. తల్లి, ఆయన

చిన్నప్పుడే చనిపోయారు. ఆర్థిక కష్టాలవల్ల, బంధువుల ఇంవెతో చదువృకోవలసి

వచ్చింది. రాయవెల్లూరులో ఇంటర్మీడియట్‌ చదువుతున్నప్పుడే ఒథెల్లో ఏక

పా(త్రాభినయం చేసి తన్ను (పభావితం చేసిన బళ్ళారి రాఘవాచార్ములుగారి

(పళంసలను అందుకొని ఉత్సాహం పొందారు. చిత్తూరులో రాజకీయ- సాంఘిక -

సాంస్కృృతిక కార్యకలాపాలకు ఆంకితమైన ఆర్యవై శ్యయువజన సమాజంతో

కలిసి పనిచేస్తున్నప్పుడు ఆయన మీద వివేకానందుని _వభావం (ప్రసరించింది-

మంచి పనులు చేయటానికి ఆత్మవిశ్వాసం పెంచుకోవటం ఆవళ్శకం అన్న వివేకా

నందుని సందేశం అ్మతేయను ఉర్రేజితుణ్ణి చేసింది. 1942లో “క్విట్‌ ఇండియా”

ఉద్యమంనల్ల (పభావితుల్నై అందులో పాల్గొన్నారు; ఆయితే ఒక నెలపాటు

ఆండర్‌ (గౌండులో ఉండి; తరువాత పోలీసులకు పట్టుబడి, ఆర్నెల్లపాటు కారా

గార శిక్ష అనుభవించారు. కాని, తరువాత ఆ సంస్థలోని కుహనా కాంగెసు

వాదుల చర్యలకు జుగుప్స కలిగి, అందులోని లోటుపాట్టను నిర్భయంగా వెళ్లడి

చేస్తూ నాటేకలు: నాటకాలు (వాళారు. వెంకటగిరి ఆమెచ్యూర్స్‌ వారితో కలిసి పని చేస్తున్న కాలంలో దర్శకుడుగా, నటుడుగా, నాటకకర్తగా వెలుగులోనికి రావ టానికి మంచి అవకాశంలభించింది, అయిటే దుర్భర దారి. ద్యం ఆయన్ని వెంటాడుతూనే ఉండి, నెల్టారులో పస్తులుండి, పంప్తు నీళ్ళతో కడుపు నింపుకొన్న రోజులున్నాయి. అటు కళ మీద వల్దమాలిన అభిమానం, ఇటు కడుపునిండని కళాసేవ ! అం ధ్యపజానాట్యమండలి వారితో. కలిసి (పదర్శనలు ఇచ్చారు. అంతేకాదు, రెండవ (ప్రపంచయుద్ధ సమయంలో [వభుత్వం పషొన నాటకాలు (ప్రదర్శించారు కూడా. ఇవి అన్ని ఆయన హృదయం మీద చెరగని ముదలు

38

వేఠాయి. ఇందుకు తోడు హ్మెనిక్‌ . ఇబ్బెన్‌ [ప్రభావం కూడా ఆయన

మీద [(వత్యక్షంగానో: పరోక్షంగానో ఉన్నదని వప్పాలి.

1998లో జరిగిన “ఇచ్బెన్‌ సెంటినరీ" కార్యకలాపాల తరువాత, తెలుగు

రచయితలు (కమంగా ఆయన (వభావానికి లోనుకావటం (పారంభమైంది. ఇబ్బెన్‌

స్వఠావతః కవి; అందుచేత ఆయనవచనం కూడా కవిత్వ పాయంగానేఉంటుంది.

ఇబ్సెన్‌ (పసిద్ధికి రూపకనిర్మాణ:లో అతడు సాధించిన విశిష్టకంటె, అతడు

చేపట్టిన సాంఘిక సమస్యల విశష్టక (వధానహేతువనః:ం సత్యదూరంకాజులదు.

ఇబ్బెన్‌ రూపక్కపపంచాన్ని “7462/74 67 గ౭౦/" అంటారు. అంటే ఆయన

రచనలు “తిరుగుబాటురచనలు ” అన్నమాట! ఈ తిరుగుబాటు మూడు విధాలని

తంలిల? కబాలగ పేర్కొన్నాడు 2462076 0/.గల౭/£ లో : 1. మకంమీద,

దేవునిమీద తిరుగుబాటు. ((44లూ/27/6 గఅ౦/౧); 8. సంఘంమీద తిరుగుబాటు

(౮ంఆ4/ 750/0,; & జీవితం మీదనే తిరుగుదాటు (కట/6406/ 7౯౭).

ఇందులో ఇబ్స్బెన్‌ సంఘంమీప తిరుగుబాటు చేసినవాడు. మెని పేర్కొన్నట్టుగా

ఇబ్బెన్‌వతె ఆ్యతేయ కూడా కవి; వచనాన్ని కవిత్వ్యపాయంగా నడుపగలవాడు,

(పధానంగా సాంఘిక సమస్యలనే ఇతివృత్తాలుగా స్వీకరించారు. సంఘంమీదనే

కాదు; జీవితం మీద కూడా తరుగుజాటుచేశారు. అంతేకాదు, అడపాతడపా దేవుని

మీద కూడా పణుకులు విసరకపోలేదు.

సమకారీన సాంఘక సమస్యలను ఇతివృత్తాలుగా చేనుకొని రూపకరచన

దేయటం ఆధునిక యుగంలో తొలుత నుంచీ ఉన్నదే. శ్రీయుతులు వావిలాల

(నందకరాజ్యం), కందుకూరి, పానుగంటి, గురజాడ, కాళ్ళకూరి (పభృతులు

ఇటువంటి రచనలు చేసినవారే. అయితే తెలుగునాటకరంగ పునరుజ్తీవనకాలంలో

నాటకకర్తలు అనుసరించిన పరిస్థితుల యథార్థ చ్మితణం ఆంటే స్వభావవాదం,

ఆ తొలిరూపకకర్త అనుసరించిన దానికంటె [ప్రగతిశీలమై, అభ్యుదయకరమై ఉన్నదని చెప్పాలి. ఆ తొలిరూపకకర్నలు సంఘదుళాచారాలను నిరసించి, వాటి నుంచి ముక్తికలిగే విధానాన్ని సూచించటానికి (పయత్నించారు. ఆదురా చారాలు సంఘానికంతటికీచెందినవి; వాటి నిర్మూలన సాంఘికంగా అందరి విధి. కొని _ఈ స్వభావవాదులు ఆటువంటి దురాజారాలమీద కంటే సాంఘిక ఆర్థిక రంగాలలోని ఆసమానత్వాలమీద దృష్టి నిశితంగా (పసరించారు ఈ ఆసమాన

వం

త్వాలు తొలగి, అందరికి. “కనీశపు సదుపాయాలు" సమకూరినప్పుడే సాంఘిక సమస్యలు "పరివ్భృతమవుతాయని _వీగివిక్నాసం. “యేక్షకుల మనస్సులలో మార్పుతీసుకొనిరావాలన్న (పయత్నంకంపె, వారిలో ఆలోచనలను రేకెత్తి౦దాల న్నదే వీరి లక్ష్యం. ఈ ద్యషి ఆ్యకేయలో అధికంగా గోచరిస్తుంది. ఒక ఉదా హరణ: “ఎవరదొంగ” అన్న నావిక చివరలో ఎస్‌. ఐ. ఇట్టా అంటాడు“ ఇదిగో తమ్ముడూ! బతికుండగా పిడికెడు బియ్యం ఇవ్వకపోయినా ఇప్పుడైనా ఇస్తున్నా. (నోట్లోపోసి) యీపిడికెడు బియ్యంతో-ఎయూా దొంగల్ని -తిండిదొంగల్ని మమ్మల్ని క్షమించు. "నాటికలో ఈ అంతం సమస్యకు పరిష్కారంకాదు॥ పేషకుల హృదయా లను కదిలించి, అల్లోచింపచేస్తుంది; కాదు, ల్మీవరిగా ఆలోచింపచేస్తుంది. తీవ మైన వ్యక్తిత్తుం: భయమెరుగన్లి స్వభావం, దుర్మార్గాలను ఎదిరించే ధైర్యం, దాంభికత్వంమీది జుగుప్స - ఇవి ఇబ్బెన్‌లోనేకాదు, ఆజార్య ఆ్మతేయళోన విశిష్ట గుణాలుకూడా, అయితే, ఇబ్బెన్‌లో ఈ పోలికలు ఆతేయ గుర్తించిఉంటా రని నేను అనుకోను. అంతేకాదు, ఆయన ఇబ్ఫెన్‌ రచనలను అసలు చదవక పోయినా మనం ఆళ్చర్యపదనక్కరళేదు. నాటికి రాజమన్నారు _పకృతుం నాటికలు (పసిద్ధలోకిచచ్చాయి. ఏకవి ఆబునా తననాటి సభావంనుంచి తప్పించు కోరేడు. ఆ్యతేయ కూడా ఆంతే. ఆతేయ - స్వతం్యత రచనలలో కూడా హెైళ్చాత్యరూపకాల పోలికలు ఉన్నఘట్టాలను విమక్శకులు నిడూపించారు.. వెజిపి ఏమంటాం! 'సంవాదిన్యో మేధావినాం ఎద్ధయః* అన్నదే సమాధానం. స్వభావవాదులు చ్మితించిన ఆసమాస్తడ్వాలు (పధానంగా రెండు విధాలు: శే పట్టణాలలో చాలిచాలని జీతబర్తేలలో [ఐతుకుబరువును మోయలేని మధ్య తరగతి పజల జీవితచ్మితణం; 2. కర్షకః కార్మికుల దురవస్థాచ్యితణం-ముఖ్యంగా పల్లెలలో. ఆతేయ మొదటి విశానంమీదనే మొగ్గు చూపించారు. 1944లో గుడివాడలో జరిగిన ఆంధనాటక కళాప౦షత్‌ 18వ వార్ష కోత్సవంలో వెంకటగిరి అమెచ్యూర్స్‌ పషాన కొండముది గోపాఅరాయళర్మగారి “ఎదురిక' నాటకొన్ని పదర్శించి ఉత్తమ | పదర్శనకు బపబమతి పొందారు. అంతేకాదు, అ్యలేయకు ఉత్తమ (పయోక్షగా, ఉత్తమ నటుడుగా కూడా బప మతులు లభించాయి. జి (పదర్శనలో ఒక సహాయ ప్యాతమ్మాతమ. ధరించి, ఉత్త మనబటుడుగా ఎన్నికై నార టీ, నటుడుగాకూడా అ్యతేయ ప్రతిభ ఎటువ 6టిదో 40

ఊహించుకోవచ్చు. ఆవిధంగా అత్రేయ వెలుగులోనికి వచ్చారు. నీజానికి ఎదురీక నాటకంవల్ల అ్యతేయ ఎంత చెలుగులోకివచ్చారో, "ఆతేయవల్ల' ఎదురీక నాటకం కూడా అంతగా వెలుగులోకి.వచ్చింది. ఇంక 1949లో ఏలూరు పరిషత్తులో కరయరచన అయిన ఎన్‌.జి.వో. [పదర్శించి, నాటకకర్తగాకూడా. కీర్షై కఖరా శగాన్ని అందుకున్నారు ఆ(శేయం

ఇంక ఆత్రేయ నాటికలను గూర్చి స్టూలంగా వివచిస్తాను.

సంస్కృత సాహిత్యంలో భాణం, వ్యాయోగం వంటి ఏకాంక రూపకాలు ఉన్నాయి. నాటిక ఉండి, కాని;. కేవలం పాళ్చాత్య (పభావంవల్డ ఆవిర్భవించిన లెలుగు ఏకాంకికలకు, నాటికలకు ఆ లక్షణాలు పట్టవు, ఏకాంకం అన్నప్పుడు &కే ఆంకం కలదని ఆర్థం; ఏకాంకిక అన్న ప్పుడుకూడా ఇదే ఆర్థం. నంస్కృుత రూపకాలలోని ఆంకానికి చెప్పిన లఅషణం మాత్రం చాలావరకు - తెలుగు పీశాంకికకు సరిపోతుంది. ఏకాంకికకంటె నాటిక వై శాల్యంలో పెద్దది. ఏకాంకికకు సంయప్త త్యప్రాణం; ఏకాంకిక సాధారణంగా ఒకే రంగంగా ఉండటం న్యాయం; స్థలం-కాల ఐక్ళాలు షాటించబడాలి;?. [పదర్శకా కాలం 40 నిముషాలకు మించ ఉండరాదు. అంతేకాదు, (పదర్శన కాలం-సంఘటన జరిగినకాలం సమానంగా ఉండట్తంకూడా మంచి సంప్రదాయం, _ ఇంక నాటికలో స్థల-కాల-ఐక్యొాలకు కొంత్‌ అఆవవాదం ఉండవచ్చు. రెండు మూడు రంగాలు ఉండవచ్చు. (పదర్శనకాల్తం ఒక్‌ గంటవరకు ఉండవచ్చు. అయికేే తెలుగు రచయితలు ఏకాంకికకు, నాటికకు గల ఈ (ప్రధాన భేదాలన్సు గుర్తించి నట్టుకానీ, గుర్తించినా పాటిస్తున్న ట్లుకాసీ కనృట్టదు- _

ఆచార్య ఇతేయ నాటికలు పన్నెండింటిని “ఆ్యతేయ నావికలు” అన్న

• పేక దేశికవితామండలవారు. 1965లో ఒక సంపుటంగా (పకటించారు. “ఆత్రేయ, నాటికలు" అని సంపుటానికి పేరు పెట్టినా “ఇది. ఆచార్య ఆత్రేయ సంపూర్ణో సకాంకిక నాటికల సంపుటి” అని సంపాదకులు పేర్కొన్నారు. ఈ సంపుటంలో ఏకాంకికలు నాటికలు ఉన్నాయని ' సంపాదకుల సూచనకాజోలు ఈ పన్నెండీంటిలో “వాస్త వం" అనేది ఏకాంకిక కాదు, నొటికా కాదు. ఇది నాటకం, కావున ఇది ఈ సంపుటంలో చేరవలసిన రచనకాదు. ఇంక మిగిలినవి పదకొండుం జీ

న్‌ వర్మక్షసాదర, (2 మాయ, కీం కళకోసం, థ్‌ ఛస్తే వ్‌ం,. ర. వవరుదొంగ్‌ శి. అంత్యార్పణం 7- ప్రగతి, 6. చావకూడదు. 9. అంతర్యుద్ధం, 10. ఓటు సిక 11. అక్కార్పజు.. వీటిలో వర్మసపాదంలో 'మూడురంగాలున్నాయి. కాని స్థబదమార్సులేదు. మార్త ' కళకోసం, ఆక్కార్చణ--- పీటిల్టో రెండేసి రంగా ఖున్నాయి. ఆక్క్మార, ఏణలో రంగాలు రెండే అరునొ దృక్యాలు అధికంగానే ఉన్నాయి. తక్కినవన్నీ ఏకరంగాలే అయినా కొన్నింటిలో దృశ్యాలు ఉన్నాయి. (దృళ్యం మార్పును ఒక నిమిషంపాటు లైట్టు ఆర్చ్‌, వలిగించడంద్వారా సూచించ వచ్చును) అన్నింటిలోనూ “ఓటునీకే _ అన్నది ఏకరంగమైనా వైశాల్యంలో పద్ధది; దీని తరువాతది వర్మపసాదం-అన్నింటికంటె_ చిన్నది, ఛస్తేఏం!. (పగతి, ఛస్తైఫీర వంటివి ఏకాంకికల జాబితాలో చేరుతాయి. అయిన్మా సామూహికంగా పీటీని "అన్నింటిని “నాటికలు” ఆనటం పరిపాటి అయిసోయింద్‌. పైని పేర్కొన్న పదకోండూకాక ఎ ఒక రూపాయి, అక్వమోషుడు (రేడియో నాటిక); కాపలొవ్వానిదేపం అనే గాధ్ధికలుకూడ్రా _ పచురింప్రబడినాయి. కొని తొలి రోజుల్లో (వాసిన ఉత్త ఆనుమానం: పిచ్చాసుష్నతి; బలిదానం, " అమ్మ రత్యానికి ఆహ్వానం, నిజం ఎవరికెరుక-వంటి. నాటికల (నాత్మపతులుకూడా లఖఫీంచటం లేదు. నాటకాల రచనాకాలాలు వెప్పగలిగినంత స్పష్టంగా ఈ వొటికలా తీటీనో కాలాలు చెప్పటానికి వీలులేకుండా ఉందీ.-ఎరచనాకాలాలు ఆతేయగోరికే జ్ఞోపకం' లేకపోవటంవల్లి. ఆయినా శ్రీ పేడిపాల ఆ్యడేయతో జేసిన ముఖాముఖి సంభాష్‌ణనుబట్టి ఒక (కమం పేర్కొన్నారు. “పచురింపబడ్‌న'నాటికలలో కళ కోసం, ఛస్తేపం-ఆనే రెండున్నూ నెబ్టారులో .:గౌతమబుద్ధ'' (1948) నాటకం (వాసన రోజుల్లో వ్రొసినవి; అంటే 1948.-41 పా౦ింతాలన్నమాట! 1948లో ఎన్‌.జి వో, (వాస్‌న తరువాత గిండీ ఇంజనీరింగ్‌ కళాళాల విద్యార్థలకోసం (వ్రాసిన నాటిక (పగతి. అంటే 1949.-50 ఫ్రాంకాల్లని చెప్పవచ్చు. దీనిని నేను 1951లో రాజమండి పభుత్వ కళాశాలలో ప్రదర్శించాన్ను అన్గాడు సైంటిస్టు స్టాత కాలేజిలోని 40. లిలంార2/ లిటండోం/ శ్రీ ఎ.ఎస్స్‌ఎన్స్‌ మ్లీర్తి. ధరిం జాడ, క్వీన్‌మేరీస్‌ కాలేజీ విద్యార్థిమలక్షోస్తం _ స్లధుషపా, త లేకుండా (వాసిన న్లోబిక 'చావకూడదు' ఇంక త్రక్కినవన్శీమ్మద్రాసులో సిపీ రచయితగా స్థిరపడిన జల

ఇశ్రెయ నావెకలను ఐద్‌ భాగాలుగా విభ్‌జించారు శ్రి పెడెపొల?:

1. ప్రాబ్యానునరణలు ' ౩ అక్వఘోమడు, కాపీలోవానీదేపం, మాయ.

ల్లు పౌళ్చాత్యానుసరణలు ౩ గృపగతి, వర్మపసాదం, బావకూడదు.

*. సమస్యాత్మకాలు శ ఎవరుదౌంగ, ఒకరూపాయి ఆంతర్యుద్ధం-

శే, రాజకీయాలు . ౩ అంక్యార్పణ, పేటు సిశే.

ఖ్‌, కోటుంబిక నాట్లికలు + కళకోసం, ళ స్తే ఏత ఆక్కార్పణ. ఈ'వీభజన,, స్వీకరించిన కథలను ద్యష్టిలోపెట్టుకొని, 'జేసినదే తప్పు రచనా విధానం దృష్టితో చేసినది కాదు

(వచురెంచబడినవాటిల్లో-తొలి-నాటికలుగా ఎంచేఐడెన కళకోన్‌ం, ఛస్తేవీం వాటికలను ముందుగా. పరిశీథించుదాం.. ఆంధ నాబక 'కళాపరిషత్తువారు పోటిలకు విధించిన- నిజంధనవల్ల శ్రీ ఛూమికలను స్త్రీలే ఛరించవలసిన 'ఆగత్యం పర్పడింది.”” కానిన నటులలో స్మత్చవ_ర్తన [పేక్షుకులలో గౌరవభావం వేకు _ పోవటం కారణంగా కులస్త్రీలు ముందుకు రావటానికి జంకేవారు. - ఈ సమస్యను చితిస్తున్నది *కళకోసం' అనే నాటిక. నాటక కళకోసం అంకితమైన మను అనే నటుడు, 'ఒకయుక్రి పన్ని తన థార్యఆయిన రాధచేత ' వేషద్రారణ చేయటానికి ఒప్పిస్తాడు. “కళకోసం"లో. ఆదర్శవంతమైన నటుడుగా ఇతేయ మనకు దర్శన మిస్తున్నారు. నోటక్‌స వఫీషాలలో సీకి, నియమాల ఆమ్మ్యాకతను గూర్భ్రిన ఆయన ఆవేదన ఇందులో "స్పష్టమవుతున్నది. ఆ ఆవేదనను రాధ మాటలో వ్యక్తం బ్లేరారు కూడా- “నా.(గీవెన్న్‌ నాటక సమాజంలో సీత," నియమం లేదని; అవి ప్రంటే తప్పక సహకరిస్తా ఆంది రాధ, బళ్ళారి రాఘవ [సపభోవం అద్రేయమీద ఉన్నదని అనుకొన్నాంగదా. నాటక సమాజంలో నీత్సి' నియమాలు పాటించటం విషయంలో ఆయన త్మీవంగా ఉండేవారట.- అంతేకాడు. _.కులన్త్రీలు రంగస్థలం మీదకు శొవాలన్న" నినాదం కూడా వారిదే: . ఈ' నాషకలో పాంచజన్యం పాత విచ్శితమైకదె... కోకళ్ళుతో కూస్తేగానీ ..నేనేది ఇచ్చితంగా చెప్పను. అలా విని చేక్నటందనో మతంకాదు.. పాంచజన్య పంథా ఆది "ఆంటూ ఉంటాడు పాంచజన్యం. “అంతే ఆవసతంవచ్చినప్పుడు, _ పంథా-తప్పి;.. అబద్ధం ఆడి, కథను సుభాంతం శేసన శ్రీయల! అయిన్హాడు ఈ పాంచజన్యమే. ఇట్టా పునరుక్తాలు చేసే ప్మాత శీలి

లను తరువాతి రూపకక ర్తలు, ' సినిమాలవారు హాస్యపాాతలుగా వాడుకొన్నాయె ఇందులో, నాటి ర్హూపకక్నర్తల. మీద ఒక విసురుకూడా ఉంది-

“మను : ...." ఎంతంగొప్పగా తెచ్చి, ఎంత. తుస్సుమనిపించావోయ్‌ !

రాఘవయ్య :. ఈనావ నొటకాలే అంత”.

'కళకోసం”లో దర్శకుడుగా ఇతేయ అవేదన వ్య క్తమైలే, “ఛస్తేపం'లో కవిగా ఆయన ఆవేదన్య కాదు, కడుపుముంట వ్యక్తమైంది. రజని ఒక మహాకవి. ఆయన నాటకాలకు ఆంధ్రదేశంలో ఎనలేని పేరువచ్చింది. కాని ఆయన గంపెడు సంసారంతో బికారిగానే మిగిలిపోయాడు, డాక్టరు ఫీజుకు, మందులకు కనీసం 20 రూపాయలుకూడా సంపాదించుకోలేని దుస్థితిలో అతని భార్య మరణించింది. హృదయ విదారకమైన.ఈ పరిస్థితిని ఛ్యితిస్తున్నది “ఛస్తేఏం”. నెల్లూరులో పస్తు లుండి? పంపునీళ్ళతో కడుపు నింపుకొన్న రోహులు ఆతేయ జీవితంలో ఉన్నవసి గ్పుర్జిందాం. కిరి కడుపు నింపదన్న పరమశత్యం వ్యక్తమవుతున్నది --ఈ నాటికలో. . “ఇంత కీర్తి సంపాదించుకొన్న తరువాత ఛస్తేవం ? మీకు అన్నం లేకుంపే ఏం? వీమంటా మీకు తెగులు? ఇంకా 1బతకాంని మకెందుకంటో వెధవ ఆళ కీ ర్తి గడించని వాళ్ళలాగే తింటూ వుండాలని మీకేం కర్మరా ర్‌ ఆంటూ .నిరాకానిస్కృవాలతో పిల్లలను కసురుకుంటాడు, పాపం మహాకవి! ఇదే ఇతివృత్తాన్ని స్వీకరించి,వస్తరించి తరువాతి కాలంలో థ్రీ భమిడిపాటి రాధాకృష్ణ “కీర్తిశేషులు” నాటకాన్ని (వాకారు. ఈ న్నారికలో నాన కాం్యటాక్టు నోటకాల మీద

విసుర్లు ఉన్నాయి. చిన వెంకటసుబ్బయ్య నాటకాల కాంట్రాక్టరు. భీముడేస్తానన్న మనిషి రాలేదు. “....వాడికేం అడ్వాన్సు నూకేకాడు, చల్లగా తాగి కూచున్నాడు” అని వాపోతాడు సుబ్బయ్య డబ్బు అవసరం ఉన్న రజని “నాకావేషంయిస్తావూ! వేస్తాను =. నొ కా కిరాయి ఇవ్వు =. నేను భీముడికి సరిపోనూ” అని అడుగు తాడు. - బక్కచిక్కిన. రజనిని. ఎగాదిగా చూసి. ఇట్లా ఆన్నాడు చిన వెంకట సుబ్బయ్య- “ఆం ఆదేందిలెండి. ఇప్పుడందరూ అన్నిటికీ సరిపోయే వేస్తు న్నారా? ఎవడు చూడొచ్చాడు భీముడిని, మనిషంటే బాలు”” తోగి కూచున్నాడు, మనిగుంటే చాలు తన్న మాటలు ఆనాటి కార్మటాక్టు నాటకాల పరిస్థికిని తెలుపు- శున్నాయి. అయితే రజని భార్య జబ్బుగా ఉన్నదని విన్నసుబ్బయ్యణ “ఆమాట డ్తీడ్తీ

ఇందాకనే చెప్పలేదేం స్వామీ ! ఇదిగో మీరు ఇప్పట్లో వేషం ఏం వేసారులెంి. అమ్మగారి ఆరోగ్యం జాగ్రత్త వస్తా” అంటూ. రజని ఆడిగిన ౨0 రూపాయలు ఇచ్చివెడకాడు. - సుబ్బయ్యలో కలిగిన స్పందనను చూచి "చకిశుత్తైన రజని “ఆమెచ్యూర్‌ 1 (పొఫెషనల్‌ ! అవమానింపబడే అమెచ్యూరొకన్న' ఆసహ్యించు కోబడే (ప్రొఫెషనల్‌ "కావచ్చు. ఆదేనమయం. చిన వెంకటసుబ్బయ్యల్లో ఎంతో మానవత్వం " వృంది” ఆంటడు, ఈ చిన వెంకటసుబ్బయ్య ఏవరో కానీ, బెజవొడలో ఒక సుబ్బయ్యగారు మాతం “జైహింద్‌ స్క్చుయ్య' అనే పేక నాటకాల కాంటాక్టరుగా (పసిద్ధిచెందారు. ॥ 7 (సగళి నాటిక సెయింట్‌ జాన్‌ జి. ఇర్విన్‌ (వాసిన “పోటగన్‌కు అనుసరణ. అయితే మూలంలోని మూడు ప్మాతలు అనుసరణలో ఐదుగురు ఆయ్యారు. మూ౪ంలోని చెల్లెలు ఇక్కడ అక్క అయింది. కాగా కాంతి పాతను విభిన్నంగా తీర్చిదిద్దారు ఆతేయ, కణంలో (ప్రపంచాన్ని దగ్ధపటలం చేయగల మారణాయుధాన్ని కనిపెట్టాడు సైంటిస్టు. యుద్ధంలో భర్తను, పిల్హలను పోగొట్టుకొన్నది ఆశని ఆక్క శాంలి. “తంక్యార్సణ' అనే నాభికలో కొడుకు చేష్టలకు విసిగిసోయినతల్లి “వీడుండడం దేశానికి (శేయస్కరంకాదు”. అన్న నిర్ణయానికివస్తే ఈ [ప్రగతి నాటికలో తమ్ముని మూర్ధత్వానికి విసిగిపోయిన అక్క తమ్ముని పొడిచిచంపుతుంది, ఆమె దృష్టిలో' “మానవుని జీవితాన్ని సుఫ (వదం చేసేదే విజ్ఞానం. మానవుని ఆయుర్దాయాన్ని పెంచేదే విజ్ఞానం.” వెంటనే “ఆకలి, శోకం లేకుండా చేసేదే విజ్ఞానం” అంటాడు పిచ్చివాడు! స్ర్వభావవాద దృష్టి ఎన్నడూ ఆతేయ కనుమరుగుకాదనటానికి ఇంతకంటే ఇంక దృష్టాంతం ఏంకావాలి + శ్రీ ప్మాతలను స్త్రీలే వేయాలన్న పరిషత్తు , నిబంధనవల్ల -స్త్రీ ప్మాతల సంఖ్య ఒకటికి లేదా తప్పనిసరి ఆయితే రెండింటికి పరిమితంచేసిన నాటకాలు, నాటికలు వెలువడినాయి. ఇందుకుకూడా తూగలేని కొన్ని నొటక సమాజులకోసం స్రీపా(తలు అసలేలేని నాటకాలు, ముఖ్యంగా నాటికలు బహుళంగా వెలువడీనాయి. ఇటువీంటి రచనే ఆతేయగారి “ఎవరు దొంగ, ' స్త్రీ ప్యాత్రలులేని నాటికలుకొన్ని సమాజాలవారికి కావలసివచ్చినస్లే, పురుష ప్యాతలు లేని నాటికలు స్త్రీల పాఠ శాలలకు, కళాళాలలకు; క్టబ్బులకు కావలసివద్బాయి, ఆవిధంగా (వాసిన నాటిక శీర్‌

“దానకూడ్తదు . . అన్నివిధాలా మోసహోయి, ఒంటరిగా నీతిగా (బతుకుతున్న -స్రీని సంఘం |బతకనీయదు. ఆంలేకాదు. విధిలేక విఫలజివితం గడిపిన'ఆ. స్త్రీని చావ సీయదుకూడా: ఈ విచ్మితస్థితిని చిత్రిస్తువ్నది 'బోవకూడదు' నాటిక. ఇందులో ముఖ్యరగాజస్త్రీకి స్త్రీయే శ్యతువు అన్న, సందేశం ఆంత గ్రీనంధా ఉరిదిం శఈనాటికీ వరకట్నపు బోధలవల్ట "ఐలిఆయిపోతున్న. యువతులకు. "(ప్రధానిగా _ఒకనాటి కోడళ్ళ ఆయిన ఆశత్తగార్లే శ్యతువులు అన్న సత్యం మనకందరికీ తెలిసిందే. “జీవితంలో ఎదురయ్యే దురవస్థలకు కారణం మొ త్రం సంఘమా? వ్యక్తులా? అన్న చర్చ ఈ నాటికలో చోటుచేసుకొంది, వ్శక్తుకే అన్న ఆభ్మిపాయం వైపు అ[త్రేయగారు మొగ్గినట్టుగా కనిపిస్తుంది. షవరుదొంగ లో స్ర్రీప్యాత లేదని కోనీ, బొవకూడడదు లో పురుష ప్మాత -లేదనికానీ చదివేవారికీ, [సదర్శన చూసే బారికీ తోచనంత నేర్పుగా ఈ రెండుళచనలూ సాగాయి. - పురుష ప్యాతలు లేని నాటికలను అంగర సూరాబ్రావు? -- సోమంచి యజ్ఞన్నళాస్త్ర [1పభృతులు కూడా (హళాడు. “ఫళ్యోనీకి శరహద్దులు'. అనే నాటికలో శాస్త్రిగారు పాాతవశాన శ్రీమతి దుర్గావాయిని గూర్చి. ఆంధ్రదేశంలో అవిడే ఏకైక మొనగాడు---ప్తని సాధించు కొచ్చే మగాడు” _అనీ అన్సిపించాళు: అన్నీ స్త్రీ'పా(తలుగల “బోవకూడదు" నాటికారచనకు నలుగురై దుగురు. పురుష ప్యాతలుగల అతాలిోటాటూ యొక్క “శం తనయం”. ర4/బఅన్న రచన (పేరకమైనదందే ఆక్బర్యంకలుగక మానదు. ఓటునీకే అంత్రార్పణ = ఈ రెండూ రాశీయపరమైన నాటికలు కదా, గాంధీజీవల్ల [ప్రభావితులై క్విట్‌ ఇండియా ఉద్యమంలో పాల్గోని, అజ్ఞాతవాసం తేసి: జైలుశిక్ష అనుభవించిన ఆ(కేయ అ కార్యగెసును దుమ్మె త్తిపోస్తున్నారంటే విచ్మిశ్రంగోనే ఉంది. కొని, దిగినవాకికే లోతుతెలుస్తుందన్నట్లుగా, అందులో ఉన్నా రుకాబన్లే._ఆందులోని లోటుపాట్లు బాగా తెలిసివచ్చాయి, “టటునీకే'లో “ఆడ్రాళ్ళకూ మగ్గాళ్ళక్నూ సరిసమానంగా మర్యాదా గౌరవం ఇస్తారట”. ఆని పెద్దకొడుకు అన్నప్పుడు, చదువుకోని తర్మడి చెంకడు ఇట్లా అన్నాడు--- “ఏడ్చి నత్దే ఉంది. ఈశ్శిచ్చేదేంటి? మొదట్నుంచీ మీ.అమ్మా నేనూ. ఒకటిగా; నడిఛాం. బక్తటిగా తిన్నాం. కష్టపడ్డాం". ఇందులో ఆత్రేయ చెప్పిన పరమసత్యంతోఫాటు, ఇమిడ్చిన -సునిశిత హాస్యం (540/8 221047) కూడా గమనించవలసిఉంద్ది కరి

ఆట్టాగే .వెంకడు చెప్పిన ఇంకో 'అమాయికపు సంభాషణలోకూడా ఈ సునిశిత వోన్యం తాంగిచూస్తున్నది.-- “ఏంటద్బా! ఈరోజు .ఎప్పుడూరోని పెద్ధ పెద్దోలంకా వీస్తురడోరు చూ. యింటికి. "పెపంచకం ఏమీ అయిపోలేదుగదా ?' పెతొాక్కడు ఇలికొక్కుడిని.'మోసం మోసం ఆంటూనేవుంటే, ” వివడు మోసంకాంది!” ఈ నాటెకలన్నింబిలోను వైశాల్యంలో “ఓటునీకే' అన్నది పెద్దదని. చేప్పానుగదా. ఇంత 'కచనలోనూ బఐచింట్న నాలుగు వంతులు ప్పూూర్తి. ఆయ్యేవరకు'. నాలుగైదు పార్టీలవాన్ళ వచ్చి వెంకడిని ఆదరగొ ఫ్రేసినారేకాన్‌, వాళ్ళు ఎందుకోసం ,వచ్చారో చెప్పలేదు. సంథావణను. ఆవిధంగా నడపటంలో అ్మలేయ మంది ..నేర్పుచూపిం చారు. ఓటునీకే అన్నదాంట్లో రాజకీయాలలోని కుళ్ళును వెల్లడిచేసి, అంత్యార్పణలో రాజకీయ వినాయకుల కుళ్ళును బట్టబయలుచేకారు ఆ్మతేయ. ఆహింసాత్మక యుద్ధంలో తన సర్వస్వాన్ని దేశంకోసం అర్పించిన తల్లీ భారతమ్మ. ఆమెకు మిగిలిన ఒక్క -కొడుక్కు కే్యద్రమం్యతి ఆయి, (పజలను హింసించడానికి వను దీయడు. పోలీసులను నువ్వేంచయగలవని ఆకేపించిన " కొడుకుతో. భారతమ్మ ఇట్లా ఆందిః “చేస్తానురా. ధర్మయుద్ధం చేస్తానురా: ఈ రక్తంలో నై తికబలం

• వుందిరా. దేశాభిమానం, (వజాభిమానం యింకా చావలేదురా ఈ "దేహంలో. 'ఒక నాడు- తెల్లవాళ్ళమీద యుద్ధం; ఈనాడు తెల్లటోపీళమీద యుద్ధం”. థారతమ్మ మాటలలోని ఈచివరి వాక్యం పది విమర్శ " (గ ంథాలపెట్టు. ఆంటే అతిశయో క్తి ఆనిపిఠచుకోదు. ఆంక్యార్సణలో స్త్రీ దేశంకోసం త్యాగంచేడ్తే ఆత్మార్పణలో స్రీ భర్తకోసం త్యాగం చేసింది. ఏమైనా త్యాగం చేయటంలో _ప్పురువుడు శ్రీని మించలేడేమో ? శ్యామ వహ్నార్తిన్మి కోరి వివాహమాడింది... కాని, దురదృష్టవశాత్తు, ఆతనిలో చాగివ్సన్న. మ్రువికవిని మేళ్కొాల్చ లేకపోయింది. ఆందుచేత (ప్రయత్నించి ఇతనికి, తగిన స్త్రీని ఆతనికి సమర్పించింది “ఈ శరీరం నశించినా ఆత్మ శాశ్వతం. ఆది సీకే ఆర్బించాను" - ఆంటూ తృప్తిగా, కన్నుమూసింది శాామం ఇది. ముక్కోణపు కథ, ఇటువంటి ఫార్ములా రచనలు పుంఫానుపుంఖంగా వెలువడ్డాయి? అనేక సినీమాలు కూడా వచ్చాయి. ఈ నాటికలో ఆ్యతేయరచన తీజం/04/27120/0 గాసాగింది, అందుచేత ఇవి తక్కిన రచనలకంట భిన్నమైంది. ఐహుశః కాళిదాసు కాలంనుంచీ స్త్రీ (పేరణ కన్సలకే కానీ కాస్త్రకారులకు అక్కర లేదేమో |! !

అంతర్యుద్ధం అనే వాటిక (ప్రతీకాత్మకమైన రచన, ఇందులో వివేకం, ఆవేశం, ఆంతరాత్మ పాత్రలు, ఇటువంటి రచనలు |1పాచీన సంస్కృత రూపక సాహిత్యంలో కూడా ఉన్నాయి. నిత్యం మానవునిలోని ఆవేశానికి, వివేకానికి మధ్య జరిగే సంఘర్షణమే ఈ ఆంతరుద్ధ్యం. వర్మ్శపసాదం అనే నాటిక 1 గ జాక్రట్స్‌ [వాసిన “ది మంకీస్‌ పా'కు అనుసరణ; "ఆందులోనిది వానరహ్రంకాగా* తెలుగులో అవ కాకిముక్కు. అయింది. అనుసరణమన్న అనునూనం ఏమా్యతం రాకుండా, స్వతంత రచనవలె సాగింది ఇది. ఆంఠేకాదు, కథలో కుదింపు సాధించి, (పేక్షకులలో ఆలోచనలు రేకేత్తించేటట్టుగా ముగింపు చేశారు కూడా. ఇట్టా ఎంకై నా చెప్పుకుంటూపోవచ్చు, ఆతేయ నాటికలలో _పయోగ సౌలభ్యం అధికం, నన్ని వేళ చితణలో ఆ్యత్రేయది ఆందెవేసినచేయి. సంభాషణా నిర్వహణలో సిద్ధి పొందిన రచయిత ఆయన. స్వగతాలు, ఉపన్యాసాలు ఆయన నాటికలో కానరావు, ఆయన ఏదో ఒక సిద్దాంతానికి కట్టుబడినవాడని ఇెప్పులేము, చదవటం కూడా తక్కువే. అయినా వీదేనా చదివినప్పుడు లేదా చూసినప్పుడు హృదయం స్పందించితే, దానిని నాటకీకరించటం చేశారు. మూలం ఉన్నశోట్ట కూడా, స్వతర్యత "రచనగా భాసించేటట్ల్టు చేయగలిగారు. నావకొ నాటకొలలోని ష్యాతలు 1శేక్షకులలోనుంచి రావటం, రంగుతెరలు వాడటం వంటివి ఇ్మతేయతోనే బహుశ (పచారం పొందాయి. ఆయన చదివి (గ్రహించి, చూసి. నేర్చుకొని చేసిన (ప్రయోగాలు చాలా తక్కువ. స్వతంతంగా ఆలోచించి. ఏదో నూతనత్వం _తీసుకొని రావాలన్న తపనే, ఆయనచేత అనేక (ప్రయోగాలు చేయించింది. మొత్తంమీద, జీవితంలోని ఆర్జ్వమైన సన్ని వేశాలను, సమస్యలను ఎన్నుకొని, వాటిని గుండెలను కదలించే విధంగా నాటకీకరించటంలో ఆహార్య అృలేయ కృతకృత్యులై నారు. అట్టా యదార్థ చ్మితణ చేశారు కాబఫ్టే ఆయనను స్వభావవాదానికి పకినిధిగా పేర్కొనటం జరిగింది. ఆధునిక సాంఘిక నాటకయుగకర్తగా సంభావీంచటం జరుగుతున్నది. - శీరీ

ఆత్రేయ హిత్యం : వ్యంగ్య వైచిత్రి ముదిగొండ వీరభదగాత్త్రి మన సాహిత్య వీమర్శతో వ్యంగ్యం అన్న మాటని ఆనేక అర్జాలలో హడుతూ ఉన్నార, . - వదాలకి ఆర్ధాలకి ఉన్న 'సలిబంధాన్ని శక్తి అని అంటూ మన (ప్రావీసులు/ 'ఆ శి మూడు విథొాలుగో ఉంటుందని వివరించారు. సూటిగా షెప్పే అర్థం చెప్పుకున్న శరవాత చానికి కోళకలిగించే మరో అర్థం కూడా అందులో ధ్యనిస్తే అటువంటి శక్తిని ్య్యంజని ఆన్ని ఆ అక్థాన్ని *వ్యంగ్యి మనీ వాళ్ళు శృెర్కాన్నారు.. ఇక ఈ ప్యంగ్యాన్ని వాష్మ వేల సంఖ్యలో ఖేదోప ఖేదాలుగా విభపంజాన. అధునిక కలంతో మనపై పొళ్చాళ్ళ (వభావల పడిన పిమ్మట వచ్చిన కొత్త భాహలు -కొన్నిటకి మనకున్న వచాతి సంకేతాలు కాగా “వ్యంగ్యం అన్నమాట ఆర్థం కోంత వరికొమ౭ పొందింది, ఇప్పుడు కూడా వ్యంగ్యం అలపే ఉన్నమాటిని ఉన్నట్లు చెప్పటం కాక ఆర్ధాంతరం భ్వనించేలా మాట్టాడటం అనే, అయిలే నచ్చని విషయాన్ని, చొచ్చరాని విషయాన్ని సుతిమెత్తగొన్కో కసిగానో అవపేళశనమో, ఆక్మేపఉమో చేయడానికే వ్యంగ్యం అన్నమాట పరిమీతమయింది. - (ప్రాచీనులకు వ్యంగ్యం అన్ని సందర్భాలకు, రసాౌంక్రు కూడా వర్తించగా, ఈ నొటికి అది వ్యాజస్తుతి; అధికేవబి మొదలయిన వాటికి గీమిళంగా ఉన్నది. ఇండురే హోస్యం ముఖ్యంగా కటు వోస్యం చోటు చేనుకిన్నడి. ॥ శీల్చ్పల) [పయోజకం ఆనేవి సాహిత్య రీభానికి ఇంటి చక్రాలు, అయిసో ఏదో ఒకదానికే ఎక్కువ మొగ్గు చూపీన సాహిత్యమే మనక్క ఎక్కువ, జ్ర

ఆధునిక కాలంలో (వయోజన దృష్టికి (ప్రాచుర్యం అధికమైంవ. సంఘ సంస్కరణం, సాంఘిక విమర్శ నిమిత్తం సాహిత్యం (ప్రభావ పంతమమున ఆయుధమైైంది. ఇది పూర్వులు ఉద్ధేశించనిది కాదేమో ! కాన్య 1పయోజనాలు చెబుతూ వాళ్ళు సకారాత్మక ధోరణిలో శివేతరక్షతి ఆన్మారోనేది గమనార్హలా చుట్టూ ఉన్న లోకాన్ని గమనించి, తోటివారు తెలిసీ రెలియక పెంచే కుప్త చూచి, గర్హింది, (పజుళసానికి కంకణం కట్టుకొని, అది ఒక ఆవేశంగా, అది ఒక జా గ్‌ చె ో ఉద్యమంగా [గహించిన*రచయితకు వ్యంగ్య ధోరణి పదునైన ఆయుధం, అయితే ఈ వ్యంగ్యం మృదువుగా ఉంటుందా. కటువుగా ఉంటుందా అనేడి రచయిత అవేళ తీవత, దృక్పథం, నేర్చు మొదలయిన అంశాలమై ఆధారపడి ఉంటుంది. కొంతవరకు ఆ రచయిత ఎన్నుకున్న మాధ్యమం మీదనూ ఆధారపడి ఉంటుంది. అశ్రేయ ముఖ్యంగా వర్తమానం మనిషి. వాస్తవాల మనిష్‌, శెండు (ప్రపంచ యుద్ధాల దుష్ఫలితాలను అనుభవించి కూడా బుద్ధి తెద్చుకోని మానవజాతిని గూర్చి ఆలోచించాడు, "యుద్ధం ఎప్పుడూ. వెధనదే, ఆదో పుండు" అని సులుస్మూతంగా చెప్పాడు. వరాధీనమై ఉన్న భారతదేశాన్ని ఆ పారతం్యత్యం నుంచి విముక్తం జేయడానికి సమస్తం అర్పణ చేస్తూ జాతి నడిపిన మహోద్యమం చూచాడు. ఆ వెనకనే స్వరోజ్యం వచ్చిన తరవాత మతం పేరిట జరిగిన మారణ హోమాలు : ఆకలికీరక అశేష పజ అల్హాడుతుంటే (బిటీషువారిని వెళ్ల గొట్టినా ఆ స్థానంలో మరో (బిటిషజాతిగా తయారెన నాయకమ్మన్యుల మాటలు చేతలు మొదలయి వి చూకాడు-ఆవిరి అయ్యే కన్నీళ్ల మధ్యనుంచి డదా, అవినీతి స్వార్థం, దోపిడి పరవస్తు తొక్కడం చూసి తన పిడికిప్ణ బిగించాడు. ఆత్రేయ ఆవేశతత్వం ఇదే. చీన్న చన్న వొక్యొలటో వ్యదగ్యాన్నీ చట్టేంచడం అల్రేయకు అవలీలగా త0

• మంగతిగారు మొదటిసారి తమ స్వగామం వస్తున్నారు. ఆయన్‌ కుటుంబం ఆంతా స్వాతరత్యసమరంలో ఆహుతి అయిపోయింది, తల్చి మిగిలింది. ఆమె కొణుకు దగ్గరకు. వెళ్ళి ఢిల్లీలో కులుకులూ ఉండే రకం కాదు. కొడుకు వస్తుర్నాడన్న ఉత్సాహమే ఆమెకు లేదు. అయితే తల్లికీ కొడుకుకి మధ్య అగాధం పూడ్చి ఆమె ద్వారా మంతిగారికి చెప్పించుకొని పబ్బం గడుపు కోవాలనుకున్న వ్యక్తి ఆ తల్డి దగ్గ రకి వచ్చి పూసుకుని మరీ నాట్టాడతాడు. ఆ రోజేదో (పత్యేకమయిన రోష అన్నట్టు అతడు చెప్పబోతుంటే అమె “ఏం_వచ్చిందీ రోజు ?" అంటుంది. ఆ నుడికారంలో”ఆమె మనస్సు దాక్కొని పలికింది. ఆమె అంతకుముందు ఊళ్లోకి వెళ్లి నపుడు దొరిపోడుగునా హోలీనులు నిలబడి ఉన్నారు... చూసింది. *దొంగ లొచ్చినా, దొరలొచ్చినా పోలీసు కావలా పడతారు. ఇప్పుడు వచ్చేది ఎవరా అని ౪ అంటుంది. ఒకరకంగా నాటిక కశావస్తువునంతటినీ (వరిబింబించే వాక్యం,

నాటికలో వస్తువు స్వల్పంగా ఉండి పక్ష వ్యాంశం పాతల ద్వారా, వారి సంభాషణల ద్వారా అనిష్కృతం అప్పుతుంది. వ్యంగ్యాన్ని ఆధారంగా చేసుకొని సన్నివేశం కల్పించి దిద్ది తీర్చినప్పుడు రంగస్థలంవయి* నాటిక విజయాన్ని సాధిస్తుంది. ఇంతకుముందు డిచాహరణగా తీసుకున్న చాటికే ఉంది. 'అంక్సార్చణి నాటిక పేరు, ఆ తల్లి పేరు భారతమ్మ, మంత్రిగారి రాకకు మకీ ఇదౌతూ వచ్చిన వ్యక్తి శేషయ్య. ఆతడు వచ్చినడి ఇకందుక్రు. ' కొని తల్లీ కొడుకులు చేరు వేరుగా ఉంటే బాగుండదని ఆమెకు హితోపదేశం. చేస్తాడు, ఆమె. నిర్దిప్తత కూడా (గపించడు. మందిగా వచ్చిన కొడుక్కు స్వాగతం చెప్పడానికి. ఆ తల్లికి సహాయం చేస్తానంటాడు. తోరణాలు కట్టడానికి సేద్యగాజ్జి పంపుతానని కమ్మగా కొడుక్కి వండి పెట్టడానికి రాయగూరలు పంపుతానని అంటూ అయ్యో నీకు మంచం కూడా లేదొ, కింద సడుకుంటున్నావుటమ్మా, ఒక్కమాటంటే నవారు మంచం పంపుచును గడా ఆని చాపోతాడు,

*శేషయాన అదళికా ఏమీ అక్కరలేదు కానీ నువొచచ్చిన వీని చూసుకో ఆండి,

*ట్రద్రేందె ఖారతమ్మా! నేనింకొదేనికొచ్చునని శ్‌ వ

య్య (గం ధాలమా “నవ్వొచ్చింది ఇందుకే అయితే వెళై యం. ఖే ఏ / శ ఏ. ఖా 1 (*(క్రశళషమల ౧.) షా యో (|, వర ్యయ్‌ా

ముక్లా హశజోద, బేసి మెల్టిణా బయట పెట్టాక్ము మంతిగార్‌రో చెప్పి తనక చేయించిపెట్టాల్సిన పని-మాలోళ్టకు కాకుండా ముప్పయి వెక్తరాల్ల భూమికి తనకి పట్టా యిప్పించాలనిం " ఆమెకు కోడం వచ్చింది. ఆందుకాక్కదానికే కాదు. శేషయ్య స్వయంగా చూపంవిన మార్గం వన్నాక. "నీవు జేయాల్సింది ఏమీలేదు. ఆబ్బాయగాంతో యిదంతా కమ్యూనిష్టుల ఆట ఆనీ, కార్మగెసును ప్రడగ్గొట్టటానికి. ఎత్తు అనీ ఒక్క మాట బెసితే ఛాలు, చ[ఠున తేదింది. “నడుబయటికి” అంది.

ఈ సన్నివేళశంరో ప్యంగ్యమంతో అవస్థాగతమమయినడి. తల్లీ కొడుకుల మధ్య ఉండవలసీ లేని ఆత్మీయతను అవసరంకొడ్డీ లౌక్యంగా [పదర్శించే శేషయ్య కత్రిమత్య్తోన్ని బహిర్గతం చేయ్యటం ఇక్కడ విశేషం. ఆంతర్యానికీ, దాహ 1పవ్మర్హనకీ మధ్య వైరుధ్యాన్ని వదర్శించటం ద్వారా వ్యంగ్యం (పకాశిస్తుంది.

ఈ నాటక్లలోశే మంది, తల్లీ కలుసుపన్న సందర్భంలో నాటికా కర్త ఒక్‌ సంభాషణలు అక్కరలేని చత్య్యసూచించి న్యంగ్యాన్నె ఫోషించోడు. తల్జిదగ్గరకు వచ్చి జగన్నాళం-మర్శతీగారు. కూర్చొనే చోటుకోనం ఆటూ ఇటూ కలయచూచి స్టూలు “మ్రీదతన్న సా గాంధీ విగ్రహాన్ని కేంవెకిదింప్‌ తాను కూర్చుంటాను. ఫారతమ్మ నిశితంగా చూస్తుంది. ఆ చూపులకు మాడిపోయి తను శేసిన పని గుర్తించి సర్టకొని లేస్తాడు,

*వాస్తవం" నోటికలో. ఒక ప్యాత చేప్పిన మాటలు-ోకోలం హూరిపోయిండి, నో చిన్న తనంలో ఈ నెలలో ఈ ప్రొటికి యింత మిడిమేలపు ఎండలు ఎరగను. (వ్రపంచంలో ఎప్పడు అన్యాయం, అక్రమం, అధర్మం అధికమైసోయించో. అప్పుడే అన్నీ తలక్రీందులవుతాయి, మానవ (వక్చి ఎపుడు మారిందో, దానితోపాటు నేచర్‌ ఆంతో కూడా మారిపోతుంది” అయితే ఈ మాటలు ఓక సత్యసంధుడు కాక, ఒక దగాకోరు, ఒక సెబ్వర్థపరుడు అరటాడు.. ష్యంగ్యం ఆస్వాదయోగ్యం చెయ్యటంలో ఇదోక మార్గం, ం

వ్‌2ై

_ఈ “వాస్తవం నాటకం అతేయ నావెకలలో ముఖ్యమైన వాటిలో ఒకటిగా గ్‌ హించదగినద్ని నాటకశిల్పంలో పాళగతంగ్లా వ్యంగ్యం మేలవించట్టం ఇందులో బాగా కనబడుతుంది. మెగా తక్కిన చాలా నాటకాలలో మాదిరిగా ఇందులో ఫ్యాతలు సూటిగా అర్థం చేనుకోగలిగినవి కావు,

ఇందులో వెంకట్నాది ఆచ్చమమ్యున కాంగెసువావి, గూడెంలో (పజల స్తేవకు ఆంకితమయిన నత్యం అన్న ఆతనిని కమ్యూనిమ్హు అనుకౌన్ని సానుక్రూతితో. చూడలేక పోతాడు. సత్యానికి వెంకట్యాది మీద గౌరవం ఉంది. *వెంకట్నాదీ! వాద మెందుకు ? ఎవరికోసం. ఈ రాచకీయాలు,. సత్యాగహాల్కు పార్టీలు వళ్చాయో అ ప్రజే సీ కళ్ళు ఎదుట వుండగా కమ్యూనిమ్హు కాం్యగెసుఐనే వాదనెందుకు?” అని సామరస్యం తేస్తాడు.

మంతి9గారి దగ్గర పనిచేయించుకోవటంలో మధ్యవర్తిచేతెకి లఅంచంయిచ్చీ మోసపోయిన స్వార్థపరులను బయటపేడదా మని వెంకట్నాదిని ఆశయిస్రాడు, అంతటి అహింస్రావాదీ వళ్ళుమండి. రాయితీసుకొని అతనివెంట పడతాడు. చీవరికి ఆకలితో

యు య యివ్వ పగలేసాను. ఇక తత్వాలు పొడకుండా అంటాడు కోపంగా.

ఈ నాటికలో మంత్రి ఆనందరావు, సాధారణంగా ఇటువంటి నాటికలలో కనిపించే మర్మితి ఆశే అనిపిస్తాడు మొవట.. కాని చిట్టచివరికి - “చెప్పుడు మాటలు కొన్ని చేశాను, స్వయంకృకాలు కొన్ని అన్నీ పొరబాథ్హ, క్షమించాలి” అని లేఖ వంపేసరికి ఆ పాత కొత్త న్యక్తిత్వాన్ని రూపుదిద్దుకుంటుంది. అమాయక్షంగా సుమతీశతకం పద్యాలు వినిపించే పసివాడు మోహన్‌. ఆయా సందర్భాలలో చుట్టూ ఉన్న పెద్దలని అవి ఎంత కలవరపెడతాయో ఎలా లలుసుకోగలడు ?

ఇంతకీ సన్నివేశాలు సాధారణంగానే నడిచినట్టు అనిపించినా పాత్రలలో మనం ఊహించని. కొత్త. వెలుగులు హఠాత్తుగా కనిపించటం ద్వారా నివ్వెరపోతూ చూస్తాం. ఇక్కడ వ్యంగ్యం శ్రేపలం సాంఘిక విమర్శ కాదు. నాటక రచనా శిల్పం ఒక భాగం,

ర్‌ి

మరొక్కమాట ఏమిటంటే, ఇండాకనే అన్నట్టు ఆ్యతేయ పా_స్తవాల మనిషీ. అటు గతంలో కాని, ఇటు భవివ్యత్తులోగాని తపాతీశతమయిన ెన్నిధులు వెతుక్కుంటూ కాలయాపన చేయడు, కవిళాదృష్టితో స్వాప్నిక ఆశావాదంతో ఎక్కడో సుదూర తీరాల బంగారు కిరణాలు ధగధగలాడే. ధామాలు చూపీ మురిపించడు, _ ఆట్టా అని

నిజంగానే మంచికాలం రహిస్తుందా అని ళంకలుపెట్టుకోడు. ఆయన చూపు ముఖ్యంగా వర్తమాన వాస్తవికతపై నిలిచింది. “ఇప్పుడు-ఇక్కడంఇదీ పరిస్థితి ఏం చేద్దాం?" అనేదే ఆయన వెసే (పళ్నం

అవినీతికి అర్రులు చాచేవారిపట్ట అ(త్రేయకు-మన ఆందరిలాగే-సానుభూకి లేదు. అయితే ఆ దుష్టులకు తలలొంచి బోధలుపడే (పజమీదకోడా-అయనకు ఆంతగా సౌనుభూతిలేదు,

ఆ జనం లేవాలీ, నిలబడాలి, ఉరకాలి, అదిలీంచాలి, ఎఏదిరించాలి.అదీ ఆ్యకేయ తపన. అంత ఆవేశం ఉన్నప్పుడు వ్యంగ్యం. తీరికగా పక్కడంలో కోంత వీలూ ఉంటుంది. ఆలునా అసహనమూ వస్తుంది,

మెగా ఆత్రేయ ఎన్నుకున్న మాధ్యమం రంగ స్థలం, భిన్నరుచులు, అవగాహానలు, ఎంతో వైవిద్యం ఉన్న సామాజికులకు తన ఆవేశం అందించాలంటే

[వజొ బాహాళ్యానీకి చేరువగా ఉంటే స్థాయికి రోవాలి. అది మరో కష్టం, ఈ మాబలే అన్నాడు ్రీథ్రీ, -

“హితోపదేశం” ఏంత్రేనో కష్టమైనపని, ఓక విషయం మీద ఆచంచల విశ్వాసం లేనీదే ఇందుకసలు పూనుకోవడమే మంచిదికాదు. అందులోకి అనేకానేక మనస్తత్వాలు గల, (పేశకుల్ని రంజివ జెయ్యవలసిన నాటక రంగాన్ని బోధనావేదికగా

చేసుకోవాలంటే అసాథఢారణాధికారాలు కొవాలి. . ,ఇడోరకం ఇం[దజాల. ,.అయిక్తే ఇదే మాదిరి యిం్యదజాలాన్ని (ప్రయోగించి వవడైనా దుష్ట రచయిత (ప్రజల్ని చుర్మార్గాలకి మళ్ళించవచ్చు. అదృష్టవశాత్తూ మంచితనం తరఫున వకొల్తా పుచ్చుకున్న ,ఆత్రేయవంటి రచయిత యిందుకు పూనుకున్నాడు. అతనిది దేవతలు ఆశీర్వదించే ఉద్యమం” శశ

ఆంధ్రా ఇబ్బన్‌- ఆచార్యఆ్యతేయ వడ్గమూడి సీతారామూరావు ఆచార కి ఆ్యతేయ గరించి చెప్పాలంటే నాలుగు దళాద్దాల ఆధునిక ఆంధ నాటకరఎగం గురించి చెప్పాల్సిందే గాని చిన్నవ్యాసం [వాయాలంటే సాహనమే అవుతుంది. పూర్వనాటకరంగంనుండి ఆధునిక నాటకరంగంళోకి (వభావితమవుతున్న నాటక కళాజ్యోతికి (పభాతగీతం పలికిన ఉదయకార ఆచార్య ఆలేయ. నాలుగు దళాబ్దాల వెనుకటి నాటకరంగం పరిస్థితులవేపు చూడండి, నాటక శాలలులేవు. సాంఘిక నాటకొలు ఆంతగా లేవు. పౌరాణిక నాటకాలుతప్ప మిగతా నాటకాలకు ఆదరణలేదు, వృత్తి నాటకాలు, కొంగటాక్టు నాటక్షాలు, కిరాయి నటుల కాలం అది, ఈనాడు సినిమా స్టార్చు ఫాన్సు లాగా ఆనాడు మహానటులకు ఫాను వుండేవారు. “వన్సుమోర్‌ "లు కొట్టే సంగీతం, సాగతీసి పాడే పద్యాలువేని నాటకం నాటకమే కాదనే రోజులవి. మరో వేపు, పవదేశపాంననుండి విముక్తికోసం (వజలు స్వాతంత్య పోరాటంలో నిమగ్నులై వున్నారు. దేళసమైక్యత, జాతీయత సంఘసంస్క రణ భావాలతో (పజలను తేజపరచే నాటకాలకు దేశనాయక్రులూ, ఆఆధనాటక కళా పరిషత్‌ వారు పిలుపునిచ్చారు. ఓపక్క నాటకరంగ పరిమితులు అవరోధాలు, మరో 1పక్క- (వజాభ్యుదయం విష్ణవథావాల చైతన్యం కళారాధన ద్వారా సాధించవలెననే దీక్షతో నాటకరచయితగా ఆతేయ ఎంతటి నిస్వార్ధ మహత్తరకృషి చేశాడో చెప్పనలవి గాదు, ఎలాంటి రచనకు పూనుకోవాలి? ఏ కధావస్తువు ఎన్నుకోవాలి? "కళ క కోసమే" అని కొందరూ, 'కళవినోదంకోసం' ఆని మరికొందరూ, “కళవిజ్ఞానంకోసలి అని మరికొందరూ అంటారు, మూడు వాదనలూ సమర్థించవచ్చు, నేర వచ్చు, కాసి కథ వినోదం, విజ్ఞానం మూడింటిని మేళవించి ఆదర్శవంతమైన నాటకాలు ఇతేయ ప్రి వ్‌క్‌

మరొక్కమాట ఏమిటంటే, ఇందాకనే అన్నట్టు ఆ్యతేయ వా _స్ర్‌వాల మనిష్‌, అటు గతంలో కాని, ఇటు భవిష్యత్తులోగాని ఊహోతీకమయిన 'పెన్నిభులు వెతుక్కుంటూ కాలయాపన చేయడు. కవిఠాదృష్టితో స్వాప్నిక ఆళావాదంతో ఎక్కడో సుదూర తీరాల బంగారు కిరణాలు ధగధగలాడే ధామాలు చూపీ మురిపీంచడు, _ ఆట్టా అని

నిజంగానే మంచికాలం రహిస్తుందా అని శంకలుపెట్టుకోడు. ఆయన చూపు ముఖ్యంగా వర్తమాన వాస్తవికతపై నిలిచింది, “ఇప్పుడుంఇక్కడంఇడీ పరిస్థితి ఏం చేద్దాం? అనేదే ఆయన వెసే (పళ్ళ,

అవీనిలికీ అర్రులు చాచేవారిపట్ల ఆ(త్రేయకు-మన అఆందరిలాగే-.సానుభూలీ లేదు. అయితే ఆ దుష్టులకు తలలౌంచి చోధలుపడే (పజమీదకోడా-అయనకు ఆంతగా సొనుభూతిలేదు.

ఆ జనం లేవాలీ, నిలబడాలి, ఉరకోలి, అదిలీంచాలి, ఎదిరించాలి.అది ఆ(కేయ తవన. అంత ఆవేశం ఉన్నప్పుడు వ్యంగ్యం. తీరికగా పక్కడంలో కోంత వీలూ ఉంటుంది. అరునా అసహనమూ వస్తుంది,

మెగా ఇత్రేయ ఎన్నుకున్న మాధ్యమం రంగ స్తలం, భిన్నరుచులు, అవగాహానలు, ఎంతో వైవీద్యం ఉన్న సామాబికులకు తన ఆవేశం అందించాలంటే 1వజొ బాహాళ్యానీకి చేరునగా ఉంటే స్థాయికి రోవాలి. అది మరో కష్టర, ఈ మాటలే అన్నాడు ట్రీథ్రీ,

“హతోపదేశం” ఏంత్రైనో కస్టమైనవని, ఓక వీషయం మీద ఆచంచల విశ్వాసర లేసీదే ఇందుకసలు పూనుకోవడమే మంచిదికాదు. అందులోకి అనేక్రానేక మన స్తత్వాలు గల. (శేశవల్ని రంబీష జెయ్యవలసిన నాటక రంగాన్ని బోధనావేదికగా

చేసుకోవాలంటే అసాభూరణాధికారాలు కావాలి. , .ఇడోరకం ఇందజాలం. ,.అయితే ఇదే మూదిరి యిల్యదజాలాన్ని (ప్రయోగించి ఎవడైనా దుష్ట రచయిత (వజల్ని

. దుర్మార్గాలకి మళ్ళీంచవచ్చు. అదృష్టవళాత్తూ మంచితనం తరవున వకాల్తా పుచ్చుకున్న ఆ్యత్రేయవంటి రచయిత యిందుకు పూనుకున్నాడు. అతనిది దేవతలు ఆశీర్వదించే ఉద్యమం

వశ

ఆంధ్రా ఇబ్బన్‌-ఆచార్యఆ(తేయ వడ్దమూడి సీఠారామారావు ఆచార్య ఆత్రేయ గురించి చెప్పాలంటే నాలుగు దళాబ్దాల ఆధునిక ఆంధ నాటకరఎగం గురించి చెప్పాల్సిందే గాని చిన్నవ్యాసం (వాయాలంటే సాహనమే అవ్వుతుంది, పూర్వనాటకరంగంనుండి ఆధునిక నాటకరంగంటోకి (వథావితమవుతున్న నాటక కళాజ్యోతికి [వభాతగితం పలికిన ఉదయతార ఆవార్య ఆతేయ, నాలుగు దళాబ్దాల వెనుకటి నాటకరంగం పరిస్థితులవేపు చూడండి. నాటక శాలలులేవు. సాంఘిక నాటకాలు అంతగా లేవు. వొరాణిక నాటకాలుతప్ప మిగతా నాటకాలకు ఆదరణలేదు,. వృత్తి నాటకాలు కంగ్టటాక్టు నాటకాలు, కిరాయి నటుల కాలం అది. ఈనాడు సినిమా స్టార్సు ఫొన్సు లాగా ఆనాడు మహానటులకు ఫాొన్చు వుండేవారు. “వన్నుమోర్‌*లు కొట్హే సంగీతం, సాగకీసి పొడే పద్యాలుచేని నాటకం నాటకమే కాదనే రోజులవి, మరో వేపు, పరదేశపాంననుండి విముక్తికోసం (_పజలు స్వాతంత్ర్య పోరాటంలో నిమగ్నువై వున్నారు. దే సమైక్యత, జాతీయత సంఘసంస్క రణ భావాలతో (వజలనుత్తేజపరచే నాటకాలకు దేశనాయకులూ, ఆఆ(ధనాటక కళా పరిషత్‌ వారు పిలుపునిచ్చారు. ఓపక్క నాటకరంగ పరిమితులు అవరోధాలు, మరో |పక్క- (వజాభ్యుదయం విష్ణవభావాల చైతన్యం కళారాధన ద్వారా సాధించవలెననే దీక్షతో నాటకరచయితగా అ్యతేయ ఎంతటి నిస్వార్థ మహత్తరకృవి చేళాడో చెప్పనలవి గాదు, ఎలాంటి రచనకు పూనుకోవాలి? ఏ కధావస్తువు ఎన్నుకోవాలి? “కళ అ; కోసమే” అని కొందరూ, 'కళవినోదంకోసం' ఆని మరికొందరూ, “కళవిజ్ఞానంకోసల' అని మరికొందరూ అంటారు, మూడు వాదనలూ సమర్థించవచ్చు, నే వచ్చు, కాని కళ్ళ వినోదం, విజ్ఞానం మూడింటిని మేళవించి ఆదర్శవంతమైన నాటకాలు ఇతేయ ప్రీ న్‌ర్‌

(వదర్శించామ. అందునా, ఆత్రేయ చక్కని నటుడనడంవల్ల ఆయన ,వోనీన నాటకాలు (వదర్శనయోగ్యంగానూ, జనరంజకంగానూ ఉన్నాయి. చిరకాంం నిలుస్తాయి. ఆ రచనా శి ఫ్రీఠంగం థ్రీనివానసరాప్ప మాటల్లో చెప్పాలంటే, ఆదోక “ఇం[ద జాలం.” ఇళొంట్కేనోటకాలీ "యా ర్లోజుల్జో అవస్తర్త్ర, అన్నట్టుణి ఉండేన్ని మర్‌ ..స్తాయిక నాటకాలకోసం పౌత్సాపోక నటులూ, నాటక సమాజోటీవారు, (పజలూ ॥ తపనపడే

రోజుళ్లో అంధకారంలోఉన్న నజలోకానికి ఆతేయ నెన్నెల జాటలు వేశాడు, ఉత్తమ నాటక్యపదర్శనకుగల అకకోశాలో అవరోధాలు, దృష్టిలో పెట్టుకునే వాడు. సరైన శంగస్థలాలు లేకపోవడం, రంగపరికరాలు, లై టెంగ్‌, డదంగాంంకరణక్షు వ్యాశథారజకు అవసరమైన వస్తువులు. సేకరించడంలో గల యిబ్యంయలూ, . నాటక సమాజాలకు గబ్బుతేకపోవడర, ఇవన్ని దృష్షీలో పెట్టుపని, సమన్వ్నయపరచుకోని, రచనలు చేశాడు, రాణించాడు, వినూత్న ప్రయోగాలు చేశాడు, కోత్త పాతలను (ప్రవేశపెట్టాడు, నటనకు (ప్రాణం భావం, కొవానికి వేషం భష. నోటకీయతకు రన స్ఫూర్తికి సక్రేన మాపేలు, ఇజాతీయధథలో సంఫోషణలు (పోయడంలో ఆత్రేయ డిప్టి, ఆయన కల్పనాళక్తి, రచనావిధోనం, కధా సంవికానర అవ్వితీయరి, రవగవిభజనను సాధారణంగా తూకంగా మూడు రరెగొలుగా వీవజిస్తాడు రంగం త్వరగా ముగెసినా ఆఎస్యంగా ముగిసీనా రసథంగానికీ ఆస్కారంవ్పండి: సన్నివేశ సంభాషణలలో సునిశిత ప్యాతోచిత హాస్యరీ వెంటొడుతూ. వీషాన్‌భాయలూ విషాద 'సరఘర్గణలు వెంటాడుతూ హాస్థ్రభాయలో కథాగమనం సాగిపోతూ. నోటకరద్యుత సిస్ధస్తుచది, (వతిరరిగంతో పతొక్ష సన్ని వేశర రూపొందింది రంగం ముగిస్తూ తెరవాళ్తుంటే చోర్షధ్యోనాలు మారు (మౌగుకొదు. తర్వాత రరగంలోవచ్చే కోత్తసన్నివేశం-సాఫీగో మొవలీ&, మరం రెండో రంగంలోని సతాకసన్నివేళం చేరడం ఆలాగే హార్షధ్యానాంతో. రెనో రలిగ ముగిసి, చివరకు సాటకవళాక సన్నీవేళం జరిగి రసస్ఫోరకరగా తస కచన ద్వోరో తాను అశించింది సాధించడంలో అ్యలేయ అతనికతనేసాది, ఏ రచన చూపినా ప్రీవొహరణలు కోకొల్దలు. నిజధగా పరిశోధన జరుగ వలసీశదే ఆతైయ నోటక రచనో విద్యానంమీద. స్థలాభావంవల్ల (నాయలేను. సాధారణప్యాతలచేత వరమ సత్యోలను పలికించ గంలో వినయ అసాధ్యుడు, “ప్రగతి నోటిక పీచ్చివాని నోట “ఆకరి శోకం

రం! టీ కీల టో సెది! ర చావకూదదు వాటిలో పేషెంమునోట “వాక్య చేసేపనులు న్లాయో, ఎన్నీ తరోలవారికి దానిఫలితల వుంటుదో ఎరుగరుం క్‌

ఆ వాధ్యతకనుక తెలిస్తే (వపంచం ఎన్నడో బాగుపడేవి' అన్న మాటలు, ఎంతటి నిత్యసత్యాలు, శక్‌ సం॥[ల నాడు (వాసిన “ఎదరుదొంగి నోటికలో "పోలీసు సద్‌ ఇన్‌ స్పెక్టరు డైలాగు ఇప్పటికి నన్ననత్యం. పోలీసు: *ఆ రోజుల్లో మన కాంగగేసు వాష్మ ఉపన్యాసాల్లో బానిసలుగా బవకడంరన్నా స్వతం్యకులుగా చావడమే మేలనే వావంఎ నంఇ : కాదురా ఇడెయట్‌, బాఫసలుగా పాయసం (కాగడంకన్నా. స్వతంత్ర లుగా గంజి రాగడం.” మేలు ఇలా "ఎన్నయినా. (వాయవచ్చు. ఆయన. వాసిన వాటిల్లో "భయం “విశ్వశాంతి” మరప్ప్తరాఎ నాణకాలు: (వగలి, చావగూడద్దు, ఎవరుదొంగ

• మరుపురాని నాటికలు, [పతి రచనతోనూ పద్యపయోగాలు పదవిన్యాసాలూ (పేష్షకులపై పన్నీరు జల్టుతాయిం ఆతే్యియ నాటవరంగం నుంది. నిష్మ్ర్రమించి సినిమారంగంలో వివేశించడం . నాటక కళకుతీరని లోపమైనా ఆయన రచనలతో ఉత్తేజితున్తైన రచ యితలూ, నటులూ, కళాకారులు నాటకసమాడాఎ వారిని ఎందరెందరినో ఈనాడు రంగస్థలంమీద మనం చూడగలుగుతున్నాం, సినిమారంగంలో ఆ్మతేయ మాటలు- పాటలు కోనం సినిమాలకువచ్చే (పేషకులున్నారు. వధ పాతిలుు సన్నివేశాల అవగాహనలో అత్మానుభూతికలిగే మాటలు-వాటలు (వాయడం ఆయన సంకల్పం,సాధన, సంస్కృతి. రండు ఉదాహరణలు మాత్రమే మీ ముందుంచులాను. *%పేమనగర్‌ "లోని ఆన్సన్షస్తుగతియిం తే- మనిషి బతుకింతే, మనసున్న మనషికి సుఖములేదంతే, అంతా మేనని తెలును,అది ఒక మాయేనని తెలుసు, తెలస్కీ వలచీ, వింపించుటలో తియ్యదనం ఎవరికి నెలును.” 'మూగమనసులులో.-“*నవ్వినా ఏడ్చినా కన్నీశ్తే వస్తాయి. ఏ కన్నీటి వెనకాల వముందో తెలుసుకో” చూశారా! విశ్వకవీందుడిలాగా ఆతేయ మహోన్నత +ఖరాల నుండి భగ్నహృదయ వీఐ ఎమీబ్‌ ఒక్క మాటలో సకల వేదాంత సారాన్ని పలికాగో! అందుకే కాబోలు నాట్యళాస్త్రాన్ని పంచమవేచమన్నారు. పూర్వ నాటకరంగ మహానటుడు థీ మాధవ పెద్ది-.ఆతేయను నాటక కళా వరిషత్‌ వారు సన్మానించినప్పుడు అన్న మాటలివి; “ఆ తేయా, ఏ రచనలతో నా కలలు పండినాయి, వచన నాటకం వపద్యనాటకానికి తీసిపోదని, వచన నాటకమే వాంఛనీయ మేమో అనిపించావు. నాటకరంగంమీద వచన నాటకానికి సముచితస్థారం కల్చించావు, ఉద్దండ వంగితుడు మహావటులను సన్మానించిన పరిషత్‌ యువ రచయితవైన నిన్ను సన్మానించడం మాకు గర్వకారణం, నీక్తు గర్వకారణం కాకూడదు, అదిమా ఆశీస్సులుగా తీసుకుని నఓరాజమూర్చి కళాసేవలో వర్ధిల్లు” అన్నారు, క్‌

వంద రింవరికో పద్మథ్రీలు, పవ్మభూషణ్‌, కళ్ళాపపూర్హ బిరుదులౌచ్చాయి.

నాలుగు దళాబ్బాలపాటు అతనితోటి రచయితగా కళాబంధువుగా ఓ మారు ఇబేపల

ఆత్రేయతో అన్నాను నీకు మహోన్నతంగా సన్మానం చేయాలని అనుకుంటున్నాం

ఆ(త్రేయనవ్వి “సన్మానాలు కొన్ని చేయించుకునేవారికి కొన్ని చేసేవారికి అవమానాలు

అవచ్చు. నా తత్వం తెలుసుగదా,. మనంధవాసిన నాటకం, కృషివల్ల, నాటకకళకు

"దేశానికి కొంత మేలుజరిగి మంచిని పెంచితే అదే చాలు,” అన్నాడు. నిజంగా ఆ_లేయ కళాతపస్వి, అన్ని విధాలా ఆంధా ఇబ్బన్‌. వ్‌కి

ఎవరెస్టు శిఖరం యస్‌. యన్‌. క్యామసుందర్‌ ఎవరెస్టు శిఖరంలాంటి అ్మత్రేయగారిని గురించి వర్షించటమంటే ఆంత సుల భమా? అయితే, వారి రచనలతో కొంత పరిచయమున్న నేను రచ్వయితగా, నటు డిగా, దర్శకుడిగా నాకు తెలిసిన విషయాలు, కలిగిన అనుభవాలు, నాలో ఉత్పన్న మైన అభి|పాయాలు యిందులో సూచన్యవాయంగా ఉదహారిస్తాను. ఆ్మతేయగారితో మరింత సాంగత్యం కలిగిన ఎందరో మహానుభావులు మరింత నిశితంగా గొప్పగా (వాయవచ్చు. కాన, నాది ఉడుతా భక్తి. ఫ్రీ ఆతేయ ఆధునిక నాటక రంగంలో క్రొత్త విష్ణవం సృష్టీంహారని రంగ ఫ్టలంతో పరిచయమున్నవారందరూ ఒప్పుకుంటారు, ఆతేయగారి నాటకాలు అంతకు ముందున్న నాటక రచనా లికి భిన్నంగా వున్నాయన్నది అందరి అభిప్రాయం. వీరు ఆంధ నాటక కళాపరివత్తులో “ఎన్‌ జి వో, ఈనాడు” ” నాటకాలతో ఒక వినూత్న (వ్రయోగం చేశారు. ఆ ప్రయోగం అత్యంత విజయవంతమైంది. ఆ (ప్రయోగం కేవలం రచనలోనేకాక వారు స్వయంగా నటించిన వైఖరి ఒక [కొత్తదనాన్ని పులుము కుంది. నటుడు రంగస్థలం మీద నటించటానికి కసరత్తులు, విరుపులు చేయకుండా సంపూర్ణ సహజత్వం ఉట్టిపడేట్టు సంభాషణలను ఆలా అలా గాలిలోకి (కేవకులకు వడిలేవారు. అందుకు వారి రచనలు ఎంతో సాయవడ్డామి. ఆంటే వారు నటించిన విధానికి రచించిన తీరు తోడ్పడి [ప్రయోగాన్ని ఫల్మపదం చేశాయని అనుభవజ్ఞులు విశ్తే సషించారు. ఆ్యత్రేయగారు రచించిన “ఈనాడు” గాటకంలో స్వంత సోదరులులాగా జీవి స్తున్న యిరుగు పౌరుగువారైన హిందు, ముస్తిం మి్యితులు మత ద్వేషాలకు గుర్పె వారు మానసికంగా ఎలా కష్ట నష్టాలను అనుథవించిందీ కళ్ళకు కట్టినట్టు వాశారు. ఆ కలై

రోజుల్లో *ఎన్‌ జి వో, ఈనాడు" నాటకాలు. చాలా (వజాదరణ పొందాయి ఎన్నో (పాంకాల్లో సమాజాలవారు విజయవంతంగా | పదర్శించారు.

ఆ తరువాత ఆతేమగారి 'ఈనొడు" నాటకాన్ని కీ.శే. డా॥ రాజారాన్స గారు (పదర్శించగా ఆక్యంత సన్నిహితంగా చూసే అవకాళం నాకు అలిగింది ఆందులో అక్ఫర్‌ ప్యాతను రాజార్తావుగారు. పోషంచటంతో ఒక (వత్యేకత ఆ పాతక ఆవ్బింది.

న అక్రేయగారి మరో ప్రయోగం భయంి. ఈ నాటకం చూసినవారు భరో పడర్ముక్తానీ, మనిష ఎందుకు భయవడత్తాడో ధ్‌భ్యంగా అర్థం చేసుకుంటారు. ఒక్కొ క రకమైశ భయం ఒక్కొక్క పాతను పీడిస్తుంది .యీ నాటకంలో. ధయంి నాట కాన్ని కూడ కీ.కే. డా। రాజారావుగారు, రాఘవ కళాసమితి, రాజమండ్రి వార్‌ పతాఃం (కింద మైదరావాద్‌ పరిషత్తులో (ప్రవర్శించారు,. “రంగంలో మార్చు లేకుండా, ఎత్తి తెర దించకుండ రెండు గంటం పాటు ఏక బిగన్య [పేకకుడు కన్ను ఆర్పటానిక్‌ పీల్లేకుండ చూసేట్లు రచింవారు ఈ నాటకాన్ని థ్రీ అతేయ.. ఇది నాటక రచనలో తెలుగు రంగ స్థలానికి ఒక వినూత్న (యోగం, ఆ్మతేయగారు రచయితగా కన్న కల అను రాజారావుగారు సదర్శించి నిజం చేశారు. ఈ నాటకానికి మంచి కీర్షి లభించింది. అందులో మరువలేనిది ““పిచ్చితల్లి'” పాత. ఈ పాతను (ల్రీమతి లక్ష్మిగారు. ధరిం చారు. ఈ నాటకం చూసిన (పేక్షకులండా ఆనాటినుండి ఆమెను “పిచ్చి లక్మ్మ్‌ అని పిలిచేవారు. (పేక్షక వృదయాలలో ఆ వ్యాత అంత గట్టి ముద వేసింది. ఆతరువాత వారి మరో నాటకం “విశ్వశాంతి” ఆంధ నాటక కళాపరి వత్తులో ఆంధా ఆర్ట్‌ ధియేటర్స్‌, విజయవాడ వారు విజయవంతంగా (వదర్శించారు. (వవంచ శాంతికోసం ఆతేయగారి మనసు వడ్డ ఆరాటానికి, ఆవేదనకు యీ నాటకం ఆద్దంలాంచీది, ఆతేయగారు (వానీన “కప్పలు నాటకం కూడ బహుళ ఇనావరణ పొందింది, దీన్ని కూడ ఆంధ ఆర్ట్‌ థియేటర్స్‌ విజయవాడవారు ఆంధ నాటక్రకళా పరివత్తు పోటిలలో (వదర్శించారు, కీ, శే, వెంక టేళ్వరరావుగారు యీ నాటకాన్ని ఢిల్లీ తీసుకెళ్ళి పదర్శించి తెలుగు నాటక రంగానికి, అలేయగారికి గొప్ప పేరు. (పతి ష్టలు సంపాదించిపెట్టారు. 60

ఆ్యతేయగారు రాసిన నాటికలన్నీ, ఆణిముత్యాలు, కాని, అందులో ఒక వ|జం వుంది. అవే పగతో. ఇందులో 'శాంజిని నాశనం చేసే శాస్త్రజ్ఞుల మీద విరుచుకు వడ్డారు, (ప్రపంచ వినాశనానికి కారకులయ్యే శా స్త్రజ్ఞులకన్న పిచ్చివాశ్సే నయం అనిపిస్తుంది. అలాగ్నే పిచ్చివాడికు న్నే పపంచ జ్ఞానం, మాంవతా దృష్టి మెంచిన్టుకు ఉండదే మోశనిపిస్తుంది, అంమకే ఆ నావికలో పిచ్చివాడు “యూ వహిోవ్‌ నో సన్స్‌” అంటాడు మైఐటిస్టును. సైంటిస్టు *శాంకి!ని నాశనం చేయటానికి దోహద పడతాడనే కోపం, శాంతి కోసం సడే తపన, ఆవేదన చక్కగా వ్యక్తం చేశారు ఫ్రే ఆలేయ, వారు [వాసిన *ఈనా?పి. నాటకంలో 'రహీం” పాత “పగతి లో సైంటిస్టు ప్మాత వేసే ఆపృష్టు- చొకు కలిగింది, "ప్రగతి" నాదెక్క, అంచులోని సైంటిస్టు మం స్నో శ క, బి పాత ఆంటే నాకు ఎంతో (పాణం. | | థ్రీ ఆ్మత్రేయగారు నాటకాలు, నాటికలు (వాసీనంకకాలం వారి రచనల్లోని ధ్యేయం విస్పష్టంగా కనపడుతుంది, నాటక రంగం నుంచి ఆత్రేయగారు సికమా రంగం (వవేశించినప్పటినుంచి వా౨ నాటక రచనా వ్యాసంగం కుంటుపడిందనిపిస్తుది. ఇది సహజం. ఆత్రేయగారు రచయితగా సినిమా రంగంలో చేరినప్పటినుంచి నేటిదాకా చాల మంచి సినీ రచయితగా పేరుతెచ్చుకున్నారు. ఇకముందు కూడా అదే స్థానంలో వుంటారని నమ్మకం, ఉండాఖని కోరిక. సినిమా కథలకు మాటలు [వాయటం ఒక (పత్యేక కళ. తక్కువ మాట లతో ఎక్కువ థావాన్ని అభివ్య క్రంచేయాలి. అందులో ఆ తేయగారిది అఆండె వేసిన చెయ్యి. అతేయగారు ఎన్నో చలన చ్యితాలకు మాటలు, పాటలు వ్రాశారు, ఆ|త్రేయగారు వాస్తే ఆ చి(తానికి ఢోకా ఉండదనే నమ్మకం యిటు నిళ్మాతలక్ర, దర్శకులకే గాక అటు (యేక్షకులకు కూడా వుంది. వారి మాటలు సూటిగా, ఆ్య్క శక్తివంతంగా వుంటాయి. అందుకే వారి చేత సినిమాలకు మాటలు, పాటలు (వామిుం చుకోవటానికి నిర్మాతలు క్యూలో వుంటారంటే అతిశయో కి కాదేమో. కీ, శే, దేవల పల్టీ కృష్ణశాన్త్రు గారి పాటల్లో ఎంతటి తీరవనం వుంటుందో ఆతేయగారి మాట ధా 61

ఆంత పటుత్వం, వాడిదనం వుంటుంది అవే సినిమాలకు కావలసించి. వారు సి మాఐకు (వాయటంలో చూపిన నేర్పు, చేసిన కృషి వారు చలన చ్చిత రంగంలో శాశ్వతంగా, మహోన్నత సానంలో ఉంగేటు చేశాయి. ఖి ళు ఆతేయ గారు సొమ్ములు. హృవయం విప్పి మాటాడుతారు.. నేను, కీ.శే. డాః కొజ్జపాటి గంగధారరావు గారు ఒకసారి (నావ ఒకేసారి) వారి యింటికి వెళ్టటం జరిగింది. ఏవో చాలా విషయాలు మాటల్లో దోర్షాయి. వారు అప్పుడు తీస్తున్న సినిమాలో పాటలు టేప్‌ రికార్డ్‌తో వినిపించారు. వారి సాన్నిధ్యంరో ఉన్నంత సేపూ ఏదో (పళాంతత, చల్దదనం, పృదయం విప్పి మాట్లాడుకునే చిన్ననాటి మితుల్లా క్ష ళం ళు ల శక. అతేయగారంటే నాకు పూజ్య భావం వుంది. థీ ఆ తేయ, క్తి జే డో॥ కొజ్జపాటి గంగాధరరాపు గారి లాంటి రచయితల కాలంలో నేనూ పుట్టి పెరిగి, నాటక రంగంతో సంబంఛం ఏర్పరచుకొని కృషి చేసే అవకాశం పొందింనందుకు నేను ఎంతో ఆన ఎప్టవంతుడిగా భావిసాను. ఆ్యతేయగారు కేవలం సినిమా రచయితే కాదు, సినిమా నిర్మాత, చర్శక్షులు కూడా. నాటక రంగానికి అత్యవసరమైన తరుణంలో విస్పవాత్మకమైన మార్పులు తెచ్చి, వారి రచనల ద్వారా సంచలనం కలిగెంచిన మహా రచయిత. వారుమరి వది కొలాంపాటు మనలందరిని అలరించే రచనలు చేయాలని నొ ఆకాంష్ష. త్రై

ఇది ఆతెయ యుగం చాట్ల శ్రీరాములు ఛా ఆధునిక ఆఅంధనాటక యుగాసికి నాందిపలికిన పితామహుడు ఆచార్య ఆ తేయ. సిసిమారంగానికి వెళ్ళిన మొదది నాటక రచయిత ఆ్మత్రేయనుండి యీనాడు ఇినిమారంగానికి అంకితమైన ఆఖరి రచయిత వరకూ మీరెందుకు నాటకం రాయరని అడిగితే పలి ఒక్కరూ ముసుగులోంచి మాట్టాడుతారు. గౌ[67 76౭౯ 2 2291 206 32621. కాని ఆ్యత్రేయగారు మాత్రం 5₹218006గా, ఇపీఅం 1 ఇ ౧౦౬ 322108 20646 ఆయే ఖగ? 6023026665 10౪ ఈం ?01 అర్తాంం1 916 ౬౦ ఇ166 2 వ! ౦౫౦ 9069 16 1658౯౦1 16 అని ఎచరు (పళ్చ్నవేస్తారు. (పజం డైనండిన సమన్యఐతో ముడిపడలేని. నేలవిడిచి సాముచేసేకళ కళ కాదన్నాడొకసావె పండిట్‌ నెహూ), అ్యృతేయగారు. తను పుట్టి పెరిగిన వాతావరణం, సమాజం, స్థితిగతులు తన్నెలా (పభావితం చేశాయో ఆయన రాసిన నాటకాలన్నింటి తోను నిరూపిసాడు, డబ్బులకోసం మాటలమ్మే ఆత్రేయ కాగీయన. సమాజంలో బాధ్యత పెరిగిన వాధ్యత గుంర్తింవిన మానవతావాది. కాళిదాసు కావ్యాలన్నీచదివి యీ కావ్యాలు రాయడానికి కాళిదాసుకీ ఏమిటీ 10590122610% అని (పశ్నించుకుంటే ఒకే ఒక రంగం వస్తుంది. ఆని విరహం+ జీవితంలో ఎంతో విర హాన్ని ఆస్వాదించినవాడుగా కాళిదాసు ఆ కావ్యాలను సృష్టించాడు" అలాగే ఆతేయగారి నాటకాలు చడివితే మనకు అశేక సమశాలీన సమస్యలు ఆయన్ని ఎంతగా కలచివీకాయో హృద్యాంగా దృశ ంలో నిరూపిస్తాశాయన. ఉదాహరణకి మొన్న వేం ఆలేయ నాటకోత సనం ఆంధవిశ స్రపద్యాలయంలో జరు పుకున్నాం అశోకసామాట్‌ (పదర్శనద్వారా, తొమ్మిది రంగాలనాటకం అది, రెండవ 63

[పపంచ యుద్ధకాలంలో రాారాయన యీ నాటకాన్ని. ఆకోకసా_మాట్‌, విశ్వశాంతి నాటకాలు, పగతి నాటిక ద్వారా అహింసా సూూతంతప్ప మనకి గతశంతరం లేదని నిరూపిస్తాడాయన. రెండవ (ప్రపంచయుద్ధకాలంలో శాంతికావాలని ఎలుగెత్తి అరిజా డాయన. యుద్ధకాముకుల్ని తన మాటల కత్తులతో చీల్చి చెండాడాడు. భి ఆ(శ్రేయగారి నాటకాలు. (ప్రయోగించడాన్తికి నటులే పేక్యార్లేదు,. ఆయన చూటలు చాలు, భారతదేశాన్ని ఏకచ్చ(తాధిపత్యంగా ఏలాలనే యద్ధోన్మాది ఆశోక్కణ్ణి బౌద్ధభిగువు ఇషం. చేస్తాడు: “నీ చేతలు. నీతోపోవు. నీపావ పుణ్యాలు స్‌కన్నా యితరులే అధికంగా అనుభవిస్తారు. సత్కర్ముచేయడం మానవ ధర్మం, స్మామాట్‌. పూర్వీకులు సాధింపదలచి (యత్నించిన దీనత్వానికి దగ్గరకుపోవటం సత్కర్మ, దూకం పోవటం కాదు. యగయుగాలుగా ఆ మహానీయులు ఆర్జించిన మానవత్వాన్ని దగ్ధంచేయటం కాదు, ' (వపంచకళ్యాణానికై వారు చేసిన యీ సేవను. నిర్మూలించడం కాదు. రక్తస్నానం చేయటం కాదు అని. ఈ బౌద్ధ నన్యాసిని నరకంలో తోయండని అశోకుడు ఆజ్ఞాపిస్తే తన్ను " బంధించ వచ్చిన కారాగారాధికారిని బౌద్ధ భికువు సూటిగా (వశ్నిస్తాడు: “న్స వ్యెందుకు నన్ను ఐంధిస్తావు, కారణం-ఎరగవు నే చప్తావిను, నేను నీకూ, నాకూ (సవంచానికి మంచి చెప్పాను. ఆ మంచి ఒక్కా రాజుకు నచ్చలేదు. ఆ ఒక్క రాజుకోసం నువ్వు నన్ను బంధిస్తున్నావు. అంతేనా? నీకో హృదయం ఎందుకు ? నీకు తల ఎందుకు? తలలో యీ మెదడెందుకు?” ఇది అ్మత్రేయ గా౭లోని భావాచేశానిక్‌ (పతీక, ఇదే నాటకంలో అశోకుడు *సుఖం కష్టంయొక్క ఫలితం” అంటే వృద్ధ వనిత జవాబుగా “కొని శాంతి హింసా ఫలితం కాదు, కానేరదూ అని 16౯౦౯౪ చేస్తుంది.ఇంత 5[29గా శాంతిని పవచించగల (ప్రవక్త ఆత్రేయగారొక్కరే, ఇక్‌ అతేయగారి 102865 గరించి ఒక చిన్న ఉదాహరణ, ఆలోచనా మందరంలోకి (వవే?ంచిన తిష్యని 64౬ ౦£21266గా భావించి ఆశోకుడంటాడు: ఈర్రాద్ద రహాస్యాలతో నిండిన వ్యశాల్లాంటి హృదయాలు రాపిడిపడేస్థలం యిది, చీకటి కోనల్లాంటి కనుగూళ్ళల్లో ఆకలిగొన్న పులుల్లా. తిరుగులాడే కనుపాపలు కలిసిక్షానే చోటిడి. ఎన్నో దినాలుగా దాచుకున్న కోవరోష పూరిత హృదయాలిక్కడ అగ్ని పర్వతాల్డా పేలుతుంటవి, పూలవాసనయిక్కడ అనుభవ వేద్యంకాదు.?! రశ

ఆతేయగారి యీ సంభాషణం చదివితే 5116396226 వెశీషం06ల 016110 నాటకాలు గుర్తుకొస్తాయి. ఆ్యతేయ మాటలు పాటల ధ్వనిస్తాయి. పాటలు మాటలంత తేలిగ్గా అర్థమవుతాయి.

అలాగే ౫౦౦లో ఆయన నాటినుండి నేటిదాకా సమాజంలో మనిషి ఎదుర్కొనే సమస్యల్ని తీసుకున్నాడు. 1. అద్దెకొంప ౨2, వరకట్నం లి, ఆకాశాన్నంటే భరలతో సంబంధంలేని మధ్య తరగతి కుటుంవీకుడి ఆదాయం శీ. రాచకీయం, కేసులు బనాయించడం, రా.వి ళాస్త్రీగారిలాంటివారు “*నిజంొ నాటకంలో సోమసుంద రాన్ని తప్పుడుకేసులో యిరికించడం ఆ్మతేయగారి నాటకం రాసిన 15 వళ్ళకు చ్చితీకరించారు. 5. ౯636186 కోసం మధ్యతరగతి వారు వర్డు చిరుగులు దాచుకోడంకోసం కోటు తొడుక్కోవడం లాంటి ఉదాహరణలు, సమాజం యీ సమస్యల్ని పరిష్కరించనంత కొాలం_ ఆతేయగారి నాటకం (బతికుంటుంది. ఈనాడు (పచర్శించవోయే “భయం”. నాటకం మొదటగా డా॥ రాజారావుగారు 185ళ5తో ఆం. నాటకపరిషక్తుళో [పదర్శించినప్పుడు చూకాం. ఆ పరిషత్తులో (పదర్శనలన్నీ అయిపోయిం తర్వాత గూడా మమ్మల్ని “భయం” నీడలా వెంటాడింది. హృదయాల్ని కలిచివేసింది. *ళయం"”లో సన్నివేశాలు నాటకంలో సన్నివేశాలుగా కనిపించలేదు. నిత్య జీవిత సత్యాలుగా. కనిపించాయి. ప్యాతలు వ్యక్తులుగా కనిపించలేదు. ఒక్కోవర్లానికి 5?ణ0015 గా కనిపించాయి. రచయిత కేవలం తన రచనలద్వారా (పేక్షకుజ్జేకాదు ఇతర రచయితల్నికూడా (వభావితం చేసిననాడే ఆయన గొప్ప రచయిత అవుతాడు. అలాంటి 16266109 గురజాడలాంటి వారి కన్యాశుల్కం తర్వాత వచ్చింది. ఆ్యతేయ గారి *భయంి తర్వాత వచ్చింది, “ఉజ్ట్యంయొ నాటకం గురించి మాట్లాడ్డానికి యా వేదికపై నాకిచ్చిన వ్యవధి చాలదు, ఈ వ్యవధితో యీ నాటకం గురించి మాట్లాడ్డం ఆతేయగారు యీ నాటకంలో చేసిన మానసిన విశ్లేషణ, ఆయన 2౭60091181. జేసిన 618143 ని అవమానించినట్టవుతుంది. ప్రతిమనిషి ఒక *భయం”తో (బళుకు తాడు. చచ్చేవరకూ భయంతో (బళుకుతాడు. చావుభయంతో చస్తాడు. రాజుకు రాజ్యాన్ని కాపాడుకోవాలనే భయం, పేదకు తిండి దౌరకదే అనే భయం, ఉద్యోగి తన వుద్యోగాన్ని నిలబెట్టుకోవాలనే భయం. నిరుద్యోగికి ఉద్యోగం దౌర కదనేభయం,. అవివాహితకి 'పెళ్ళికాదనే భయం, ఇలా మన (బకుకే ఖభయపూరితం అన్న ౨570100= 2021315 చేసి చూపిన అత్రేయగారు నాటక రచయితా సినిమా రచయితా అంటే హాస్యాస్పదం అవుతుంది. మానసిక తత్వవేత్త అవుతారాయన.

65

ఇందులో పాత్రలు ఒక్కో వర్గానికి 69965609 62610%8. ఆలేయగారి రచనల _వథావం తన ప్రపడ్డ రచలుతల్లో నంది రాసిన ఒక సంచబనాత్మక నాటకం “మరో మొహంజోదారో” .అందులో (ప్రపంచంలోని కోటిళశ్వురులకు పతినిధి కోటీళ్రరయ్యం 'షేదవాళ్శకు (పతినిధి భిషాలు. మంచివానికి, తన హక్కులకోసం ఎలుగెత్తి అరిచేవాళ్ళకి (పతినిధి భూషణ్‌. పవిితతకి స్త్రీత్వానికి పతినిధి తులసి, జానకి. మధ్యతరగతి కుటుంబీకుడికి _పతినిధి పరంధామయ్య. మేధావివర్గానిక [పతినిధులు డాక్టర్లు, లాయర్లు. ఇలాంటి 76%26610% సృష్టించడానికి యితర రచయితలను [పభావితులు చేయడానికీ యిలాంటి నాటకం రావడానికి ఒక దళాబ్దం ముందే మార్గదర్శకులుగా నిలబడ్డారు ఆత్రేయ. ఆ్మతేయగారిపై 1. పటే కోసం సిద్ధాంతవ్యాసం వచురించిన పైడిపాల గారు యీ నాటకం గురించి యిలా (వాశారు. | “నాగరిక జీవితంకో వ్రతిమనిషికి ఏదో భయం... ,అక్కౌంటెంబ్‌కి భార్య అనారోగ్యం గురించి భయం. వైపిస్టు పార్వతికి ,పేమించినవాడు దగాచేస్తాడేమోనని భయం. మేనేజర్‌ భార్యకి చావభయం. మేనేజరుకి పిచ్చి భార్యభయం. వీళ్ళంచర్ని వాధించే (పొపయిటర్‌కి పభుత్వరి విధించే పన్నులంటే భయం, కార్మిక నాయకుడంటే భయం”, ఇవన్నీ సమాజంలోని వివిధ వర్గాలకు ప్రతినిధి పాతలు, వైంాళా69ి2లి 9127౪71806 0860, కెంక:ం120 012౪౪71816 0౮౬౭1107, వెం1650 0197౪71806 1146 ఈ 5%2% కలిపి సృష్టించినంత సంచలనాన్ని తెలుగులో ఒక్క నాటక రచయిత సృష్టించాడు. ఆయన ఆచార్య ఆత్రేయ. తీక్ర 0% 5610680626 లాగా తీళ్రల 0 గం౫97901 లాగా ఇది ఆత్రేయ యుగం, ఆ్మజేయ లేకుంటే యిది అంధకార యుగం అయి వుండేది. ఆధునిక ఆంధ నాటక రంగ్లానికింత వెలుగును (ప్రసాదించిన ఆచార్య ఆతేయ ఉరఫ్‌ కిళాంచి వెంకట నరసింవోభార్యులు గారికి ఏంచేసి ఆంధనాటకరంగం. రుణం తీర్చుకోగలదో తెలీదు. చివరి మాట ; చివరిమాట, ఆ్మతేయగారు నటుడేకాదు- దర్శకుడు కాదు-దర్శకులకు దర్శకుడే కాదు.కేవలం పొటల మనిషీ మాటల మని'షేకాదు. చేతల మనిషికూడా, ఆయన అన్న మాట నిలబేట్టుకుతీరతారు. నిన్న ఒకసారికి రెండుసార్లు నొక్కి వక్కాణించాడాయన. ఆర్మధ నాటకరంగంలో ఉద్ధండులయిన నటులందరూ కలిసి నటించడానికో నాటకం రాహ్టానన్నారు. ఆ నాటకంకోసం ఆర్మధనోటక్షరంగం వేయికళ్ళతో ఎదురు చూస్తోందిం ఆృరేయగారి కలం నుంచి ఆ నొటకం వస్తుందని ఆక. 66

కాంతి పథంలో ఆ|తేయ పి. రాజారామదాను ఇరవయేళ్ణు నిండి నిండకుండానే (పేమలో పడ్డాడు ఆతేయ, 194] మ।దాసులో ““ఇృెల్వుంట్‌ మేరీస్‌ హాల్‌లో జరుగుతున్న పదకొండవ ఆంధ నాటక కళా పరిషత్‌ నాటక పోటీలకు ఆర్య వైశ్య యువజన సంఘం తరపున వ6రాద్రల్రిం? ఖ్రస్రే నాటకాన్ని రచించి రంగస్థలం కొలతలు తీసుకొని దాని (కారం (పత్యేకంగా తెరలు కుట్టించుకున్నాడు. అంతవరకూ సమాజులు, రంగుల, లేక రంగుతో చితీకరించిన తెరలు మ్మాతమే ఉపయోగించే వారు. ఆతేయ సాదా తెర లను, (9006 11826) ఉపయోగించి సరికొత్త బాజీ సృష్టించారు. ఇ పరిషత్తుకు నాటక రంగంలోని హేమా హేమీలందరు కార్యకర్తలు, న్యాయ నిర్హేతలు, ఆత్రేయ “కాంతి” చివరి (పదర్శనం ఏ తెల్లవారు జామునో ఆయి ఉంటుంది. కార్యకర్తలు కాదుగదా. న్యాయ నిర్దేతలు కూడా ఆ (పదర్శనకు చూడలేదు. యువనటుడు రచయిత, (పయోక్త అయిన ఆత్రేయ అహం దెబ్బతింది. ఆంధనాటక కళాపరి షళత్తు వేదిక మీద తన (వత్యేకతను (పతిభను ప్రదర్శించాలని కంకణం కట్టుకున్నాడు. అటు పిమ్మట ఆంధ్యి నాటక కళా పరిషత్తు వేదిక మీద అృత్రేయ , అంటే సమాజాలకు సింహ స్వప్నంగా నాటక కశోపాసకులకు ఒక్‌ ధృవతారగా 1955 వరకు ఏకఛ్థత్రాది పత్యం వహించాడు. పరిషత్తులో సర్లైన గుర్తింపు రాలేదని, కనీసం తన (వ్రదర్శనలు నలు గరూ చూడడానికి కూడా వీలైన పరిస్థితులు లేని ఆత్రేయ కోపంతో “కాంత”. నాటక (పతిని చింపి పారేసేడు. అది అలా మునకు, లధ్యం గాకుండా హోయింది, కాని అతేయను 'పేశేపించిన శాంతి అనే నాటక వస్తువు ఆ(తేయను వదలలేదు, రెండవ (వ్రపంచ యుద్ధం ఆరంభ దశలోనే ఆ్య్మతేయలో చిగురించిన కాంతి కాంక్ష, యుద్ధం-_ 658?

ఇందులో ప్యాతలు ఒక్కో వర్గానికీ *₹69౯65601€2౯ఏ003, ఆ తేయగారి రచనల (పథావం _తనపైపడ్డ రచయితల్లో నంది రాసిన్నజక సంచంనాత్మక నాటకం “మరో మొహంజోదారో' -అందులో [ప్రపంచంలోని కోటీళ్యరులకు వతినిధి కోటీళ్యరయ. 'పేదవాళ్ళకు (పతినిధి భితాలు. మంచివానికీ, తన హక్షులకోసం ఎలుగెల్తి అరిచేవాళ్శకి (పతినిధి భూషణ్‌. వవితతకి శ్రీశ్వానికి పతినిధి తులసి, జానకి. మధ్యతరగతి క్రటుంబీకుడికి (పతినిధి పరంధామయ్య. మేధావివర్గానిక |పతినిధులు డాక్టర్లు, లాయర్లు. ఇలాంటి ?6166100 సృవ్షించడానికి యితర రచయితలను (వభావితులు చేయడానికీ యిలాటి. నాటకం రావడానికి ఒక దశాబ్దం ముండే మార్గదర్శకులుగా నిలబడ్డారు ఆ్మలేయ, ఆ తేయగారిపై 4. 111 కోసం సిద్ధాంతవ్యాసం (వచురించిన పైడిపొల గారు యీ నోటకం గురించి యిలా (వాళారు, ॥ . గోనాగరిక జీవితంబో (పతిమనిషికి ఏదో చయం. . .అక్కౌంంటెంట్‌కి భార్య అనారోగ్యం గురించి భయం. ట్రెపిస్టు పార్వతికి | పేమించినవాడు దగాచేస్తాడేమోనని భయం. ' మేనేజర్‌ భార్యకి చావుభయం. మేనేజరుకి పిచ్చి భార్యభయం. పీళ్ళంచర్ని బాధించే ప్రా్యపయిటర్‌కి (పభుత్వం విధించే పన్నులంటే భయం. కార్మిక నాయకుడంటే భయం”, -ఇవన్నీ సమాజంలోని వివిధ చర్గాలప పతినిధి ప్మాతలు. సం ఇ6820 21397ఇగ1806 05ల0, కెడ55120. 9129 11816 షల1%07, కె1699 91౪27౯1806 ₹71146 ఈ 5227 కలిపి సృష్టించినంత నంచలనాన్ని తెలుగులో ఒక్క నాటక రచమిుత సృష్టించాడు. ఆయన ఆచార్య ఆత్రేయ. తీరం 01 5016506206 లాగా తీరం 01 గౌంగమి 7900 లాగా ఇది ఆత్రేయ యుగం. అ్మజేయ లేకుంటే యిది అంధకార యుగం అయి వుండేది. ఆధునిక ఆంధ నొటక రంగానికింత వెలుగును (పసాడించిన ఆచార్య ఆ్మతేయ ఉరఫ్‌ కిళాంచి వెంకట నరసింహాచార్యులు గారికి ఏంచేసి ఆయ్భధనాటకరంగం రుణం తీర్చుకోగలదో తెలీదు. చివరి మాటి ? ॥ చివరిమాట, ఆత్రేయగారు నటుడేకాదు. దర్శకుడు కాదు-దర్శకులకు దర్శకుడే కాదు.కేవలం పొటల మనిషీ మాటల మనిషేకాదు. చేతల ననిషికూడా. ఆయన అన్న మాట నిఐబెట్టుకుతీరతారు. నిన్న ఒకసారికి రెండుసార్లు నొక్కి. వక్కాణించాడాయన. ఆంధ నాటకరంగంలో ఉద్దండులయిన నటులందరూ కలిసీ నటించడానికో నాటకం రాహ్తానన్నారు, ఆ నొాటకంకోసం ఆంధనొటకరంగం వేయికళ్ళతో ఎదురు చూస్తోంది. ఆ తేయగారి కలం నంచి ఆ నొటకం వస్తుందని ఆశ. 66

లక్ష: వోని వణ మీటిన! అశో; వీణః వీణకాదు, తిష్మా! ఢంకా _ భేరీ! తిష్యః మరల యుద్ధమా! అఆకో; అవుకు. | తివ్యః మరి సెలవు అశో; ఏం! తివ్యః నాకిక చోటులేదు, అకో; తిష్మాః తెష్య: వ్షమించరిడి, అకో; వెళ్తున్నావా? తిష్య: మీరే వెళ్ళగౌడుతున్నారు, అళో: ఎవర్నీ! తిష్యః (ప్రేమను, అశో; ఎక్కడికి! తిష్యః మీ స్మామాజ్యపు పౌలిమేరచదాటి, అశోః సీ ఊహా స్మామాజ్యంలోకి వెళ్తావా! తిష్యః మీకు ఊహాతీతమైన స్మామాజ్యంలోకి. (యేమ స్మామాజ్యం. (వెళ్ళింది) ఆశో: (యేవ! (ప్రజ, వేరే విశ్లేషణ అవసరంలేదు. ఇలాగే రెండవ రంగంలో మహావీరుడు అతని సతీమణి శాంతి మధ్య దృశ్యం. _ మహా: నువ్వూ బొద్ధ సన్యాసిని కానున్నా వేం? శాంతి: సన్యాసి కానభ్ధర్హేదు. మానవులు మానవులుగా ఉంటేచాలు, మహావీరుడు యద్ధానికి సిద్ధం అవబోతూంటే ఆతని తల్టి నిరూప వస్తుంది, క.

శాంతి ఈ యుద్ధానికి మారణాయుధాలు కనిపెళ్లే కాస్త్రజ్ఞులు,. వీటిని అమ్ముకు కోటిళ్వరులయ్యే వ్యాపారస్తులు, ఈ యుద్ధలకో తమ ప్పుకుంను, భర్తలను సోదరు లను పోగొట్టుకునే సాథారణ మానవులు, విరందరిని నాబక రంగంమీవ వ్యక్తులుగా సంకేతాలుగా, నిలబెట్టి కాంతితై - అన్వేషణని. 199 వరక, అశోక. స్మామాద్‌ (1944), (వగతి (1950), విశ్వశాంతి (1961) ద్వారా సాగించేరు. ఉప్రగతి నాటిక ఒక్కటే ,5€ 010 హెళాము?. రచించిన (౨౯08654) అనే నాటిక పై ఆధారపడిందని అతేయ గ పగతికొ (వాసిన ముంయ మాటలోనే స్పష్టంచేసేరు,అమినా స్వతం్యతంగా అతేయ ఎన్నో నూతనాంశాలు జత చేసేరు. *ం్రకోక సాామాట్‌” కాని, గోవిశ్వశాంతి” కాని ఏ ఇతర నాటకాలకు అనువాదాలు కాని ఆనుసరణలు గాని కాదు. 1941లో యవకురిగా యావక్‌ (పవంచాన్ని, ఆతేయను కదిలించిన ఇతివృత్తం, యుస్ధం-శాంతి, మళ్ళీ 1944లో అదే ఇతిప్పత్తం “ఆశే సా్యమాట్‌”'లో మనకు దర్శనం ఇస్తుంది. 19క్తీ[ “కాంతి నాటక వతి చించేసి నట్టు ఇంతకు ముందే [వాసేను. ఇక మనక్త్ష లభ్యమయిన నాటకాల్లో. *ఆక్లోక్ష స్మ్నామాట్‌”” (1944) యుద్ధం-కాంతి అనే విషయం మీద సమ్మగమైన మొదటి నాటకం, అశోక చ్యకవర్తి కళింగ దేళం మీద దండెత్తి ఆ “యుద్ధం, భీవత్సం, జన నష్టం చూచి, హృదయ పరివర్తనచెండి, బౌద్ధ మత (వచారానికి కంకణం కట్టు కున్నట్టుగా చార్మితక (గంధాలు చెబుతాయి. కాని ఆ్మతేయక్షు నెల్టూరు. (గంథాల యంలో ఇంకొక చార్మితక (గంథం దొరికింది. దాని [ప్రకారం అశోక్షనికి “దుష్ట అశోకుడు” అనే ఫేరుండేదనీ, బౌద్ధమతం స్వీకరించక ముందు బౌద్ధులను శిక్షించే వాడనీ, వాళ్ళకోసం “*నరక్రంి” అన్సే [పత్యేక కారాగారం నిర్మించాడనీ, ఆ క్రారకాగారా నికి చండగిరికుడు అనే అధికారి ఉండేవాడని కెలిసింవ. (పైడిపాల : పుట ఉర్‌), ఈ నూతన విషయం అతేయక్షు పనికి వచ్చింది. భారత దేశాన్నంటిసీ తన యేలు బడిలోనికి తీసుకు రావాలని అకోక్రుడి [కూర సంకల్పం. ఈ నూతన చార్మితక విషయాలు తీసుకునే *ఆళోక సొొమాట్‌” నాటకం 19044 లో రూపొందించేరు. అందు లోని పాతల ద్వారా యుద్దం మీద, కాంతి మీద, యుద్ధం పేరిట జరిగే మారణ హోమం షీద్మ దౌర్జన్యం మీద చక్కని నాటకం రచించేక ఆ(తేయ. కాఏ) ఈ నాటకం, 1957 ల్రోన్సే (వచరణ భాగ్యం పొండింది. అదిగాక ఆ తరువాత వచ్చిన సాంఘిక నాటకాలు. నాటికలు “యన్‌.జిఓ”.. “వగతి?', “కప్పలు”, 68

ఆఖ్రిద్యోంొ మొదలగు వాటి (వభావంవల్ల కిరట్రస్థోోక్ట స్మామాట్‌” అంత [వచారం హైందలేదు. సాంఘిక నాటఏకాలకే [ప్రాచుర్యం అభించింది. “అశోక సామాట్‌” " లో మొదటిసారిగా “ళాంతి” ఒక కథా వస్తువుగానే కాకుండా ఒక ప్యాతగా ప్రవే? స్తుంది. మళ్ళీ 4 పగతి” నాటిక (1950, లో, ఆ తరువాత “విశ్వశాంతి నాటకం (1951)లో గూడా కాంతి ఒక ప్మాతగా రూపొందుతుంది. అందువల్ల ఈ మూడు రూవపకాల్లో కాంతి ఒక (ప్రత్యేకతను సంతరించుకుంటుంది. శాంతి కథా వస్తువుగా, ప్మాతగా, (పతీఎగా చాలా ముఖ్యమైన భూమిక ధరిస్తుంది, ఆ(తేయ (ప్రారంభించిన ఉద్యమంలో ఛాంతి, దానికి (పతి ఐంధకాలు, దాని అవసరం, కాంతి కాంక్షించే వారి మనస్తత్వం, కాంతి అంటే ఏవగించుకునే. వారి పైళాచిక దృష్టి ఈ _పైనాటక్త నాటివల్లో మనకు చాలా స్పష్టం అవృతాము. ఆతే మ్య ఆలోచన్న్మాకమం ఇది. మానవుడి మనుగడకి సుఖజీవనానికి, (వగతిక్కి కాంతి ముఖ్యావసకం, అనాది నుండి దేశభ క్రి పేరిట, రాజభక్తి, [పభుభ్తి "పేరిట సొౌమాన్య (పజల కన్నుమూసి, వారిని మభ్య పెట్టి, రాజులు రాజకీయ నాయ కలు దున్న్రచారం చేసి వారి అహంకారం కోనం, వారి స్వార్థ [ప్రయోజనాలకోసం యుద్ధాలు జరిపేరు, ఇందుకు అన్ని విధాల నష్టపోయింది సామాన్య (వజానీకం. "వారి జీవితాలు దుర్భరం అయ్యేయి. ఇక ఇందులో వాగువద్గవారు స్వార్ధపరులై న నాయ కులు, మంతులు, మారణాయుధాలు కనిపెట్టే కాస్త్రజ్ఞులు. వారి పరిశోధనలను వ్యాపా రానికి ఉపయోగించి లాథాలు గడించిన పెట్టుబడిదారులు, వ్యాపారస్తులు. రాజకీయ స్వరూపం మారినా యుద్ధ స్వరూపం నూరినా యుద్ధం, దానివళ్ఞ కలిగే బాధలుమ్మాతం ఈనాబికీ మారలేదనేది నిర్వివాదాంశం, ఇటువంటి ఇతివృత్తాన్ని 1841 నుండి 1952 వరకు పట్టువదలని విికమార్కుండిలా నాలుగు రూపకాల్లో హృద్యంగా చిిత్రించినది నాటక రచయిత ఆత్రేయ ఒక్కరే అంటే అతిశయోక్తికాదు. ఇటువంటి సందర్భంలో ఒకే ఇతివృత్తంమీద నాలుగు రచనలు ఒక నాటక కర్త చేసేడంటే ఒక విధమైన 34000౯00? రావడానికి అవకాశం ఎక్కువ అయినా ఆచారి ఆతేయకు ఆ బాధ కలుగలేదు. మొదటి నాటకం +5థాంతీ* మనకు లభ్యం కాకపోయినా ఇతర రూపకాల్లో వైవిధ్యం ఉన్నందువల్ల ఈ నాటికీ ఆ రూపకాలు సజీవంగా ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు మొదటి నాటకం “అశోక సాానూట్‌” పఠిశీలిద్దాం. కథ చార్మితకము; అందులో ముఖ్యపా్యతలు అశోకుడు; సమరానందుడు, మహానందుడు, 69

మహాపీరుడు, రాధాగుప్తుడు ఒకవైపు యుద్ధయత్తు ఎ మరోఃవైపు [య్రేమానందుడు

తిష్య, కాంతి, నిరూప, కాంత, కాంతికొముకులు. అశోకుడు ఆలతోచనామండిరంలో

మంతులతో, సేనాధిపతులతో యుద్దానికి సన్నస్ధమవమని చెబుతాడు. సమరానందుడు

మహావీరుడు, [పజానీకం, సైనికులు, ఇద్దరు యుద్ధానికి సుముఖంగా లేరని చెబుతారు.

కళింగ దేశంమీద దండయా[తకు బలం చాలచని కూడా విన్నవిస్తారు. రాధాగస పువ,

మందిగా: (వచారసాధనాలను ఉపయోగించి ప్రజలకు, సైనికులకు యుద్ధావ వ్యకి ౬ిను

గురించి [పచారం ఆవసరమని చెబుతాడు. బౌద్ధమత (వభావంవల్ల కాంత, అహింసా

సందేశాలు (పజల్ట్లో వాగా నాటుకుపోయేయని సమవానందుడు అంటాడు,

సమః లేదు [ప్రభూ! చల్ణని వెన్నెలకై కన్ను అప్పగించిన చకోరాలలా ప్రజలు శాంతికై పరితపిస్తున్నారు. సమరోత్సాహం జనంలో పట్టాభిషేకం. చేసిన వశుగుణం పతనదశకు వస్తూంది. మానవత్వం తల ఎత్తుతూంది. అహింసా న్యూతం మానవుడింతవరకు ఎరగని ఏదో హాయిని; ఆనందాన్ని కలగజేస్తుం దనే ఆక ఆందరినీ ఆవహించింది. యుగయుగాలుగా వస్తూన్న యుద్ధ వాతా వరణం నుంచి బయట పడాలని మానవుడు తహ తహ లాడుతున్నాడు..

రాధా: బౌద్ధమతం వేళ్ళు బారుతూంది కదూ?

సమః మతంకారో. ఏదోమార్పు -_ పోల్చుళోలేని గొప్పమార్పును . ఆర్ధిస్తున్నారుం (పస్తుత సాంఘిక వ్యవస్థకు విసిగి వెరిగా ఎక్కడికో పరుగెత్తుకున్నారు.

1944 లో రెండవ మహా (ప్రపంచయుద్ధం. “కక్సిట్‌ ఇండియా” ఉద్యమంలో దేశనాయకులందరూ కారాగారాల్లో ఉన్నారు. కొంతకాలం కారాగారవాసం చేసిన యువకుడు ఆత్రేయ. మరింకెందరో దేశంలో రాజకీయంగా ఎటుపోతున్నామో ఏమి చేయాలో అనేది తోచని ఆయోమయ పరిస్థితి. బుద్ధ భగ వానుడిలా దేశాన్ని యావత్తు శాంతి, ఆహింసా (పబోధాల ద్యారా సత్యా గహవునే ఆయుధం ద్వారా చైతన్య వంతం చేసిన మహాత్ముడు బాపూజీ. భారత పొరుల శాంతి (పియత్వాన్ని ఒక చార్మితక గాధకు ఉపయోగించి సమకాలీన సాంఘిక [వయోజనం సాధించేడు ఆతేయ. ఇంకో సన్నివేశంలో అశోకుడు, ఆతని భార్య తిష్య మధ్య జరిగిన సంభాషణలో చిన్న మాటలో వారిద్దరి మనస్తత్వాలు ఎలా వ్యక్తం అవుళాయో పరిశీలిద్దాం.

70

శిష్య: దని ఏణ మిఓనా! అళోః వీణ ఏీణకాదు, తిష్యా! థంకా _ భేరి! తివ్యః: మరల యుద్ధమా! అకో; అవురు.. తివ్య; మరి సెలవు ఆకో: ఏం? తివ్యః నాకిక చోటులేదు. ఈకోవ తిష్యాః తెవ్య: క్షమించండి. అకో: వెళ్తున్నావా! తెవ్యః మీరే వెళ్ళగొడుతున్నారు. అశో: ఎవర్నీ? తిప్యః (ప్రేమను, ఆశో;ః ఎక్కడికి! తిష్యః మీ స్మామాజ్యుపు పొలిమేరదాటి, అశోః నీ ఊహా సామాజ్యంలోకి వెళావా? - తిష్యః మీకు ఊహాకీతమైన స్మామాజ్యంలోకి. (పేమ స్వామాజ్యం. (వెళ్ళింది) అకోః (పేమ! ప్రజ, వేరే విశేషణ ఆవసరంలేదు. ఇలాగే రెండవ రంగంలో మహావీరుడు అతని సతీమణి కాంతి మధ్య దృశ్యం, మహా: నువ్వూ బొద్ధ సన్యాసిని కానున్నావేం? శాంతిః సన్యాసి కొన్ఞ్లేదు. మానవులు మానవ్పలుగా ఉంటేచాలు, మహావీరుడు యద్ధానికి సిద్ధం అవబోతూంటే. అతని తల్లి నిరూప వస్తుంది, ఖై

మవో ; అత్తా కోడళ్ళలో ఎంత భావ భేదనుమ్మా ! నీరూ ; దానిదెప్పుడూ అంతేలే ! పసితనం, ఏం రెలస్తుంచి. చెప్పుం మహా ణి. పేరకు దగ్గ ము ఎప్పుడూ కాంతి కాంతి అంటూంటుంది. నిరూ? రాజధర్మ్శ్మమైన యుద్ధాన్ని కూడా హింసగా చూస్తారు ఈ బౌద్ధ భిక్షువులు. దానికీ ఆతత్వం పట్టు పడుతూంది. మవో ; అవునుగాన్సీ నువ్వైనా చెప్పమ్మా దిగులు పడవద్దని. పాతల మనస్తత్వాలను ఇంతకన్న సహజంగా వ్యక్తపరచడం కష్టం. ఇదే రంగంలో మహా వీరుణ్ణి యద్ధంలోకి వీర తిలకం దిద్ది పంపడానికి తల్చి నిరూప వెనుకాడదు, భార్య కాంతికి చేతులు వణుకుతాయి, మాట రాదు. మహా; వలకవేం? శాంతీ: పలుకు రాలేదు. మహో: ఒకసారి నవ్వు కాంతి ; వేదనతోటి నవ్వు వెలితిగా వుంటుంది. మహా: నాకు అందం ఆగుప్‌స్తుంది. కాంతి ; నాకు ఆనందం లేదు. మహో ; చిరునవ్వుతో వంపు శాంతీ ! శాంతి : . స్రీ చిరునవ్వు కన్నా కన్నీటికే ళక్ర అధికం. అదే చివరీ చూపు. మహవోవీరుడు యుద్ధంలో తగిలిన గాయాలతో వాథ పడుతుంటాడు. తన భార్య కాంతి కోసం కలవరిస్తుంటాడు. అకో; ఆం? ఇదిగో, (వయో అని సంటోధించు మహో: ఏం ప్రభూ! అశో : కాంతి శబ్దం సమర రంగంలో ఎవరి నోట లారాదు, మహా: రాజు, రాజ్యం, కాంతి శబ్దానికే భయపడే రాజు, ఆ శబ్ద స్పర్శ మాత్రాన నీరసించిపోయే యోఢులు ఏందుకు? మీ సృదయల 72

-. ఎంతటి. 'కర్కళ శిలా ఫలకమైంధో చూడండి. ((పియాంగనా సంస్మరణ మాధుర్యాన్ని ఎరుగలేని కటిక గుండె, మహావీరుడిలో పరివర్తన ఎంతో సహజంగా చూపించబడింది. ఇటువంటి సన్నివేశంలో కూడా ఆళోకుని పాతను దుష్ట పృాతగా చితించలేదు. అతని నమ్మకం, అతని బాధ్యత అకనివి. తిష్నకు, స్నామాట్టుకు మధ్య సన్నివేశంలో తిష్య : కళింగదేశ దండయాతత పట్టు పట్టి సాగించారు. నిరంకుశత్వం (పజా హృదయంలో విష్ణవాన్ని రేపింది. ఏనాడో ఎందుకు ? మన కళ్ళ ఎదుటే అదిభయంకరంగా విరగబడుతుందేమోనని నా భయం [వభూ। ఆకోక ; తిష్యా ! నీ ఆవేదనను నేను గమనించాను. కానీ ఇటు చూడు, [పజల కన్న నా బాధ్యత అధికం. నువ్వే యోచన చేయి. నేను భూత, భవిష్యద్వర్రమానాలకు జవాబుచెప్పవలసిన. బాధ్యత కలవాణ్ణీ. అశోకుడు భారతదేశాన్ని అధోగతిపాలు చేశాడనే అవక్తీర్తి చర్మిత కారుడు కాశ్వుతంగా వాస్తాడు, అది నీకు మాతం ఇష్టమా 2 ఎనిమిదవ రంగములో ఒక వృద్ధ మాత కన్పిస్తుంది. అశో ; ఎవరు నువ్వు? వృద్ధ ; మాతను, రాధా; ఎవరి మాతవు? వృద్ధ : లోకమాతను. _ రాధా :' మకికలిగే మాటాడుతున్నావా 2 వృద్ధ : హృదయం ఎదిగే వరకే నాయనా మతితో పని. ఇంకొకచోట: అకో : రాజ ధర్మం రాజ్యాలను జయించటం |! వృద్ధ : (ప్రజలను షాలించటం కాదూ ? సుఖపేట్టటం కాదూ ? అళో ;. సుఖం కష్టం యొక్క ఫలితం. వృద్ధ : కాని కాంతి హింసా ఫలితం కాదు. కానేరదు, 73

అళోకుది హృదయంలో కల్లోలం రేగుకుంది. అతనిలో పవివర్తన మొవలవు తుంది. శాంకి (పజ్వరిల్లించని *వండగిరిపక్తు వస్తాడు. భటు ఏ (ప్రమాదం! [1వమావం ! ప్రజలు కాంతి వెంబడి పిచ్చెత్తినట్లు పరుగెత్తు తున్నారు. కాంతి మహేందునిలా, చండికలా, కాళిమాతలా, నిప్పులు కురిపిస్తూ వస్తూంవె. ఆ ఆవేళం ఆశ్చర్యకరం. [ప్రళయం వస్తుఎదేమోః చం ; శాంతి? ఎవరాశాంతి | థటు : -మహావీరుని భార్య, " శారీక్రపద్యమం బలం పుంజుకుంటుంది. ఆమె శక్తి ముందు ఏడీ. నిణవ లేదు, (వజలందరూ అమె వెంట నడుస్తారు. (శాంతిమాతకు జై అన్న కేకలు) ఆశో; ఎవరా కాంతి ? సమ: మవిోవీరుని సతి పభూ. అకో 2 ఆమెకేందుకా జైలు? ల సమః ఈ (సవాహాన్ని సృష్టించిందామె! నడిపీస్తున్నదొ మె! శాసిస్తున్నదామెః ఆకో: స్త్రీ. ఆ సమ: అవును వ్రభూ:ః పాల బుగ్గల పసిడిది, ఇఎకొకచోట అకో రాజ్యం రొజుది. తివ్యః సొొమాట్‌ ! నిన్ను నన్ను పోషీంచేదీ యీ (వజ, కష్టీంచీ ఈ . రాజ్యూన్ని కాపొడేది యీ [ప్రజ వీరందరు లేకుంటే, మీ రాచరికొనికి, నొ పట్ట మహిష పదవికీ అర్థ ౦ లేదు. అసలు స్థానం లేదు, ఆళశోకునికి సంపూర్ణ జ్ఞానోదయం కలుగు తుంది. సన్యాసీ నవుతోనంటోడు, (వజల తరపున, శాంతి ; స్మామాట్‌ ! పరిపోలనలో (ప్రజలకు స్థోనం వుండనీవ్వరడీ, సారీ మంచినీ వారే నిర్ణయించుకుంటోరు, అప్పుడు అనుమోనం నరకరి శేండూ కృండవ. కల.

ఆనాడః (ప్రదర్శన రీత్యా (ప్రాచుర్యం పొందక పోవడం వల్హ, " ఆ తరువాత వచ్చిన ఎన్‌. జి. ఓ. [ప్రదర్శన సౌఐభ్యం కలిగి ఉండటం వల్ల “అకోక సామాట్‌” నాటకానికి రావలసిన కీర్తి రాలేదని నా నమ్మకం. కాని వస్తు రీత్యా, ఏనాటితైనా [పపంచ నాటక సాహిత్యంతో కాంతి గురించి కాంతి ఉద్యమం (పారంభం కాక ముందే రచింపబడిన ఉత్తమ నాటకం “ఆళోక సా్మమాట్‌”. ఈ నాటకంతో ఆతేయకు ఒక వస్తువు, కొన్ని మౌలికమైన పాతలు దొరికేయి. అవే తరువాత *ీపగతి”” లో, “విశ్వ కాంతి”*లో పరిణతి చెందేయి, ఇక 1950 కి వద్దాం. ఆమెరికా ఆటంబాంబును జపాను మీద (పయోగించ డంతో 1945 లో రెండవ (వపంచ యుద్ధం ముగిసింది. 'మి్యతుల్లైన రష్యా ఆమెరికాలు శతువులై పోయేరు. అణ్వస్త్రాల పరిశోధనలు, వాటి మీద (పపంచం యావత్తు మూడు గుంపుల కింద విడిపోవడము పరస్పర అనుమానాలతో రాజకీయాల పోకడలు ఈనాటికీ చూస్తూనే ఉన్నాము. 1950 లో మదాసు గిండీి ఇంజసీరింగ్‌ కాలేజీ విద్యార్థుల కోసం (వాసిన నాటిక **వగతి!, దీనికి మూబఐం 56€)0%9 1౯౪710 (వ్రాసిన నాటిక ఇ0876589 అని ఆత్రేయ గారు ముందే చెప్పేరు. ఇందులో ముఖ్య పాాతలు ఒక సైంటిస్టు, అతని అక్కగారు కాంతి. యుద్ధంలో నే ప్యుతుజ్ణి పోగొట్టు కుంది. ఒక పిచ్చివాడు ఒక పెట్టుబడిదారు. ఏదో [బ్రహ్మాండమైన విషయం వనిపెట్ట జోతున్ప మైంటిస్టుకు తన చుట్టూ ఉన్న _పవంచంతో గాని వ్యక్తులతో గాని ఎట్టి సంసర్శము లేదు, బోయ్‌ ఆ ఉచయమే ఆయన అక్కగారు కాంతమ్మగారు వస్తున్నారని జ్ఞాపకం చేస్తాడు. సెంటి: ఓ! మరచా. అవునవును పోనీలే! స్టేషన్‌ దాకా వచ్చింది ఇంటికి రాకుండ పోతుందా? వస్తుందిలే! శాంతి దచ్చేలోగానా పని ప్పూర్తి కావాలి. విజయం సాధించాలి. ఆ నంతోష వార్తతో శాంతిని ' అశ్చర్యచకితను చేయాలి. కాంతి వస్తే ఇక నా వని సాగదు. నువ్వు వెళ్డు. బోయ్‌: సరేసౌక్‌! (వెళ్లాడు) సైంటి : యుద్ధం రావాలి. శాంతి రావడానికి వీల్లేదు, వట్టి వెధవలు: శాంతి శాంతి అంటారుం 75

'సెంటిస్టు ఏదో కనిపెట్టిన సంతోషంతో ఉప్పొంగి పోతుంటాడు. మారణ యుధాల కోసం చేసే యత్నం భాంతి వస్తే నిలిచి పోతుందని సైంటిస్టుప తెలసు. ఆ రోజుల్లోనే కాదు ఈ రోజుల్లో కూడా అణ్వస్త్ర దేశాల మధ్య రాజీ కుదరకుండా వుండ డానికి ముఖ్య కారకులు, కొందరు శాస్త్రజ్ఞులు, వాళ్టను ఉపయోగించుకునే రాజ్యాధి నేతలు, "పెట్టుబడిదారులు. ఈ వాటికి 5627 ₹/255 పేరిట జరుగుతున్న చర్చ మనం చూస్తూనే వున్నాం, సైంటిస్టు తన మేధస్సు ద్వారా యుద్ధం ఒక్క రోజులో ముగిసేలాగ మారణాయుధాలు కని పెడతాడు. సెంటి : ఆలాగే యుద్ధం కూడా ఆతి భయంకరంగా, మక్టా దాని జోలికి '.. రానట్టగా తయారు కావాలి. అంటే ఏమిటి? ఇప్పుడున్న వాటి కంటే గొప్ప మారణాయుధాలు తయారు కావాలి. గడచిన యుద్ధం అయిదు సంవత్సరాలు జరిగింద. అది. తలచు కుంటేనే నాకు సిగ్గేస్తుంది ... శాస్త్రీయ విజ్ఞానం కలిగిన ఈ యుగంలో కూడా యుద్ధం అయిదేళ్ళ జరగడం వాస్యా స్పదం. ఒక్క రోజులో ముగించి వుంచాలి. పిచ్చివాడి ప్యాతను అతేయ ఈ నాటికలో ఒక వ్యాఖ్యాతగా ఉపయోగించేరు. తెలివైన వాళ్ళు అనుకునే వారి కన్నా పిచ్చివాడి ద్వారానే సత్యం వెల్లడి చేస్తాము నాటక కర్త, పపంచ నాటక రంగ చర్మితలో, విదూషకుని ప్యాత ద్వారానే ఈ సత్యాలు వెట్టిడి అవుతుంటాయి. పెట్టుబడిదారు తన స్వార్ధం ఇలా వివరిస్తాడు: “. కైంటిస్టు : నేను, ముందు మన గవర్నమెంటు నేను కోరే పారితోనికం ఇవ్వకుంటే, వేరే ఇంకో గవర్నమెంటుకైై నా సరే ఇస్తాను, పెట్టు : ఇదుగో నా మాట వినండి. గవర్నమెంటుతో మీరు అవస్థలు పడ లేరు...హోయిగా మీరు కోరినంత డబ్బు ఇస్తాను. ఇంకా మీకు పెద్ద బిరుదులు కూడా ఇప్పిస్తాను, ఇంకొ, **గ0వోం ** పీచ్చి : ఇల్టంతా ఇనప్పెచ్టెగా మారుస్తాను.... కొండి తన తమ్ముజ్జి ఈ పరిశోధన మానుకోమంటుంది. 76

కాంలి :.తమ్ముడూ ఆంతా నాశనం చేసేయ. నువ్వు కనిపెట్టిందంతా మరచిపో ! సీ మేరస్సుని మంచి మార్గానికి (తిప్పు.

శాంతి బెవిరిస్తుంది, తనే ఆ |పయోగళా:ను నాఃనం చేస్తానని అలాగే చేస్తుంవి.. సైంటిస్టు పరివోసం చేస్తాడు. పిచ్చినాడు బాక్తును కాంతి చేతిలో పెడతాడు. కాంతి తమ్ముణ్ణి పొడిచేస్తుంది. సైంటిస్టు కూలి పోతాడు. -అశోక స్మ్నామాట్‌లో పరివర్తన తెచ్చిన కాంతి గోపగతిలో తన 'తమ్ముడ్‌నే పొడిచి చంపేస్తుంది. అణు యుగం వచ్చేక ఎవరినీ ఏ విషయం గురించీ నచ్చజెప్పి పరివర్తన తీసుకు రాగలగడం కష్టతరమై పోయింది. రోజుకు రోజుకు శాంతి దూరమై పోతూనే ఉంది,

1951 లో ఆ(తేయ *ో విళ్యాళాంతి'” నాటకం రచించేరు. కాంతి నువో సభల సందర్భంగా అవ చాలా జయ్యపచంగ్గా ' (వదర్శించబడ్డది, వస్తుకీత్యా, శిల్ప రిత్యా ఆ([తేయ రచనలో వై విధ్యం, పరిణతి ఫొరిదిన నాటకం ఇది. ఈ నాటికీ (ప్రపంచ పరిస్థితి మీద ఒక చక్కని పరిశీలన, విశ్వ కాంతిలో శిల్పం చాలా జటిలం, నాటకంలో నాటకం ద్వారా, బహం దృళ్యాల ద్వారా రచయిత యుద్ధ భీకత్సాన్నీ మానవుల మీద యుద్ధ (ప్రభావాన్ని చితిస్తాడు. /

శ భూదేవికి -ఇద్దరు కుమారులు, పెద్దాడు చిన్నాడు. పెద్దవాడు పెట్టుబడిదారీ వర్గానికి (పతినిధి. పరిశోధనలు పోత్సపాంచి, (గామస్తులు నీటి పారుదల ప్రాజెక్టుకు ఉద్దేశించిన స్థలంలో ఫ్యాక్టరీ కట్టడానికి నిర్ణయిస్తాడు. చిన్నవాడు ఆదర్శవాది. [గ్రామ స్తులను కూడగట్టుకుని ఆ స్థలాలు రాకుండా అడ్డుబడతాడు. భూదేవి మాతం [ప్రజల వై పే ఉంటుంది. ఇందులో అమరయ్య హ్య్ళోత రండు యుద్ధాలలో పాల్గొని వికలాం గుడ్రైన మాజీ. మైనికుడుం అమరయ్య మనకు యుద్ధం యొక్క (పభావం ఆంతర్నాట కంలో చూపిస్తోచు.. సమత భూదేవి బిడ్డ, ఆ చిన్న వయస్సులో కూడా యద్ధం గురించి స్కూలు కొరకు కాంపోజీవన్‌ (వాసే అవసరం కలుగుతుంది, ॥

ఖీ ఫ్రీ వ్రాసిన

“ "వ జాతి చరిత చూసినా "

స నీమున్నది గర్వ కారణం అన్నేగీతం నేపధ్యంలోంచి వినిపంచేక తేర లేస్తుంది. నమత : యుద్ధం! యుద్ధం: పాడు యుద్ధం ! నాశనమైన యుద్ధం: అొడుతేగిన యువ్దం! వెధవ యుద్దం. ధి థి 77

సమత తల్లీ భూదేవి, ఆమరయ్య-సమతకుయుద్ధం గురించి. చెబుతారు యుద్ధం ఎంత నష్టదాయక మోచెబుతారు. ఇంతలో పెద్దాడు చిన్నాడు వస్తారు. పెద్దాడు: అవున్లే యిప్పుడు కొరియాలో జరుగుతూంది, ఇంకా దేవుడు మేలుచేస్తే. రేపు మట్టి ఒక పపంచ యరద్ధం.' . చిన్నోడు: తప్పదు కాదోయ్‌. పెద్దస్నర్యు తప్పక రప్పిస్తాడోయ! భూదేవి ఇంట్లోనే సోదరుల మధ్య ఒక యుద్ధం (ప్రారంభం అవుతుంది. ఇంతలో శాస్త్రీవస్తాడు. ఈ కాస్ర్రీ మనకు “"ప్రగతి”లో దర్శనమిచ్చిన ఫ్రైంటిస్టు. 'పెద్దాడి పోత్సాహంతో పెట్టుబడితో పైకి పింగాణీ పర్మిశమపేరుతో ఆయువాలమీచ పరిశోధనలు. జరుపుతున్నాడు, గతిలో “సైంటిస్టున సోదరి శాంతి. “విశ్వశాంతి?” లో కాంతి ఇక్కడ శాస్త్రి కుమూ_్రె. కాంతి, చిన్నాడు అకర్షి తులయ్యేరు. చిన్నాడు కాంతి కోసం [వయత్నిస్తూ రైతులకు సహాయ నిరాకరణోద్యమంలో నాయకత్వం వహిస్తు న్నాడు, ఈ పోరాటంలో, భూచేవి, ఆమరయ్య చిన్నాడు, భాంకె ఒకవైపు, పెద్దాడు, శాస్తి, వారిమీద ఆధావవడే మరికొందరు మరోవై పు, ఈనాటకంలో యుద్ధం మనుష్యులను ఎలా మార్చి వేస్తుందో అంతర్నాటికలో వడు ద్మశ్యాల ద్యారా చూపబడుతుంది. అందులో చిన్నాడు, కాంకి, జూన్‌, జేవీ అనే | పేమికులుగా మారిపోతారు, జాన్‌ యుద్ధంలో సైనికుడవుకాడు,. బేనీ ఒక వేశ్యగా మారుతుంది, చిన్న చిన్న దృశ్యాలద్వారా యుద్ధం, మానవత్వపు “విలువల్ని ఎలా నాశనం చేస్తుందో .చూపించ బడింది. _ ఇది తెలుగు నాటకరంగంఘవ 'ఓక నూతన (1వయోగం, ఈ ఏడు దృ్యాల్లో యుద్ధభీభత్సాన్ని చూపెట్టి మళ్ళీ ఆ్మతేయ మనని వాస్తవ వపంచానికి తీస్తుక్షు వస్తారు. ఐనవరంగంళో మశం కాస్త్రిపరెళోధనలు చేస్తున్న ఫ్యాక్టరీలో ఒక ఆఎతర్భాగాన్ని చూస్తాము, శాస్తి ఫాక్టరీ లాభాలతో శతశక్ష వాటా కావాలని కోరుతాడు పెట్టుబడిదారీ వర్గం ఎప్పుడూ. ఇచ్చే జవాబే పెద్దాడు ఇస్తాడు, ఫాక్టరీ తనది. హక్కులన్ని తనవి. వీరి వాటాల తగాదాల మధ్య భూదేవి వస్తుంది. నొకరు పేల్చిన తుపాకికి గురొతుంది. శాంతి; నాన్నా! ఒక్కసారి గుర్తుతెన్చుకో నాన్నా! అన్నయ్య ఏలా చచ్చిపోయాడో.ఎంత బాధపడ్డాడో -సిషభాంబుకు ఎలా బలై హోయాడో. అప్పుడు అమ్మా నువ్వూకౌన్ని నెలలు విలా కృంగి కుమిలి. కృశించారో! నాన్నా! నాన్నా! నవ్వ నీ విజ్ఞానా న్నంతా వెచ్చించి యీ బాంబు సృష్టించఛావు నీ బిడ్డలాంటి బీడ్గలు ఎందరు

• బలిఅవుతారో అమ్మలాంటి అమ్మలేందరు కుమిలిపోతారో. ఎందరు నిన్నూ నీ సంతానాన్ని శపిస్తారో _నాన్నా! . సి

శాంతి సమత ఇద్దరి ఉద్చోధ ద్వారా నాటకం ముగుస్తుంది. సమతవ ఇంతా చూచి ఇంకా వూరుకుంటారా! అరవర్మడా! కాంతీ కావాలని అరనర్మడా! ఆతేయను 1941 లో వరించిన కాంతి. "విశ్వశాంతి". నాటకం రచించే వరకు ఆయశను పష్టుకని వదలలేదు, యన్‌.జి.ఓ. రచన నాటక సమాజాల ద్వారా బహుళ | పచారం పొందినా శాంతి అనే వస్తువు గురించి. నాలుగు శూపకాలు అతేయ రచించేడంటే ఆయన ఆ శాంతి పథంలో నిర్మవ్షమెన ధ్యేయంతో ఎలా పయనించేడో తెలుస్తుంది. ముఖ్యంగా కొన్ని ప్య్నాతలు, అందులోనూ. ముఖ్యంగా కాంతి అనే పాత, భూదేవి, యుద్ధాలు సృష్టించే ఆశోకులు, వాటిని స్వార్ధానికి వాడు కృనే పెట్టుబడిదారు ( పగతి,) పెద్దాడు (విశ్వశాంతి వీరికి దాసోహం అని పరిశోధనలు లబ ణు ట్‌ చేసే సైందిస్టు (వగతి). కార్చి (పిశ్వకాంలి) మనషు వీ విధమైన _ 0౮౫€18101% లేకుండా దర్శనమిస్తారు. భారతీయ నాటకరచయితల్లో 1940 నుంచి పరిశీలిస్తే (ప్రపంచ లాంతి అనే విషయాన్ని తీసుకొని ఇంత 6౦౧3156606 గా, ఒక నాటకానికి మరొక న'బకానరి పోలిక లేకుండా నొలిగు రూపకాల రచన చేసిన" ఘనత 'ఆత్రేయదే, జ్ర

పితులంణడ బంలంంి అఅళ్య అ ఆచార్య ఆ|శకేయ

రావుగోపాలరావు చింతా సూర్యనారాయణ కేలుగు నొటక రఠగంలో స్వభావవాద నాటకాలకు (62119616 ప 1275) ఫఖ్రీకారం చుట్టక పోయినా వాటికొక జీవాన్ని, జవాన్నీ (వసాడించీన వాడు ఆతేయ. ఇంచుమించు నలభై ఏళ్ళ (క్రితం ఆయన వాసిన ]],6.0. నాటకం నేటికే కాక ఏనాటికే నిత్యనూతనత్వాన్ని కలిగి ఉండడం దీనికి [పబఐల నిదర్శనం. *ఏనాదికి' ఆని ఎందుకంటున్నానంటే “ఆర్థిక సమానత్వం" అశే ఆశ 'అకాళ హర్మ్య్యం'గా కనిపిస్తోంది కనుక. *.౮ 6, నాటక రచనా, (పదర్శనా కూడా నాటక రంగంలో నూతన శకానికి

నొంది పలికిందంటే అది స్వథావోఃక్తేకాని అతిశయోక్తి కాదు-కానేరదు, సమకాలీన సమాజానికీ, స్వజనానికీ శ్రీ కొండముది గోపాలరాయళర్మ గారి ఎదురీతతో ఎదురీది తనకో అస్థిక్వాన్నీ, పత్యేకతనూ నాటకరంగంలో నిలుపుకొని, తరువాత [శీకొండముది వారు పోసిన పిరికి మందుకు కూడా ఎదురీది ఇటు రచయిత లకు; ఆటు నటులకూ, ఓ వైపు దర్శకులకు మరోవైపు [(పయోక్తలక్క, ఇంకొక వైపు సమాజొలకూ మరియొక వైపు న్యాయ నిర్ణేతలకూ అనతికాలంలోనే సింహ

న్వప్నమై నిలిచిన అరివీర భయంకరుడు ఆత్రేయ, ఒక్కొక్క నొటకంలో కొంగొత్త (పయోగాలు చేస్తూ కృతకృళత్యులవడం ఈయనకు వెన్నతో పెట్టిన విద్శ, అలనాడు పెద్దన వంటి పెద్ద కవికి *శప్పురభోగివంట కము' “రమణీప్రియదూతిక తేచిబ్బచ్చు కప్పుర విడెము కవిత చెప్పడానికి అవసరమైతే ఈనాటి మేటి సుకవి మన అత్రేయ కుళాయి నీళ్ళతో కడుపు నింపుకొన్న గర్భదారి (వ్యాన్ని అనుభవించి కూడ అశేష (పజల ఆదరాభిమానాలకి ఆస్పదమైన అనర్హ 80

రత్నాల వంటి నాఓకాలను , తన అశేషశేముష్‌ధిషణతో రంగరించి ఆనంద డోలికలలో ఉరూ9ిత లూగించాడు.

లోకంలో ధనికులు 'పేదలను అరు1016 చేయడం, కూలిన్తాలి చేసుకొనే జనాన్ని తమ స్వాపయోజనాలకు, వాడుకొని తగినంత (వతిఫలం ముట్టచెప్పకప్లోవడం నాటకాల్లో ఇతివృత్తం కావడం క్లొ9త్తకాదు. కాని ఆ ధనికులు విద్యావంతులను కూడా ఏవిధంగా తమ అనందానికి సాధనంగా చేసికొంటారో చెప్పడం కొం[గొ త్తే. సాధారణ ఇతిన్నత్తంలో ఒక అసాధారణ ఆంశాన్ని చెవ్చడం అనన్య సాధారణ (వజ్ఞ కలవానికే చేతశవురుంది, అదుగో-అదే ఆ్యజేయ (ప్రత్యేకత, ఇవాళ నాటకరంగంకోనూ, సినిమా రంగంలోనూ పుంథాను పుంథాలుగా (కొత్త కొత్త రచమికలువృవిస్తున్నారు. రేపే మౌతారో తెలియడంలేదు. గొప్పగా రెండో మూడో (వాసి పేక్షకా? చేత తలలూపిం చనూ వచ్చు. ఎన్ని వచ్చినా ఒక డ్హైలాగ్‌ విన్నా, ఒక పాట విన్నా “ఇది అతేయది! అవి చెప్పకుండానే చెప్పే గుణం కలని ఆతేయ్య రచనలు,

దేశ స్వాత్మత్యం వచ్చిన తర్వాత (పడా జీవితం ఆర్థికంగా __ మెరుస వడకపోవడం-నై తీక విలువలు చిగజారడం-తతృలితంగా దేశం మరింత అధ్వాన్నంగా తయారవడం ఆందరికీ తెలిసిన విషయాలే అయినా కవికి వాటిపట్ల ఎటువంటి స్పందన కలుగుతుందో ఆద్దంపట్టి చూపిస్తాయి. ఆయన నాకాలు.. ఆక్కడ *నవిత్వం వళ్హ దేశానికి సందేశం ఇవ్వాలో అనే అంకానికి తావృండదు, సందేశాలు కొరవై కాను కదో దేళం షాడై పోవడం! కనుక ఉన్న స్థీకిని ఉన్నట్టు చ్వత్రీకరంచ్చి ' విశ్చేషంచీ చూపడం కవివంళు; యదార్థ స్థితని హృదయం స్పందించేలా- సాంకేతిక భావషలో' చెప్పాలంటే “రసోల్చాదని జడోోలా చేయడం కవి పనీ, అందులో అందెవేసిన చేయి "ఆ లేము

పరిష్కారం (పేక్షకులవంతే! ఎందుకంటే. ఒక నాటకంలోనో, సినిమా లోనో విషయాన్ని సాధారణంగా చెప్పడం మా్యతమే జరుగుతుంది, అటువంటి _సన్ని చేశాలూ సంఘటనలూ, సామాన్యునికి ఎదురౌతాయి కాని సరిగ్గాఆవే ఎదురవవు .కదాః అందుచేత ఆ పరిస్థితులకు అనుగుణంగా ఎవరికివారు పరిష్కారాన్ని రూపొందీంచు కొంటారు. కనుక అది వ్యక్తిగతమైన విషయం. ఆందుకే ధర్మ కాస్త్రల్లో కూడా పూర్వ బుషులు ధర్మాల్ని సామాన్యంగా చెప్పి మిగతావి పెద్దల సలహి ' "ననుసరించో, తను స్వబుద్ధి వలనో తెలిసిళోమన్నారు. కనక (ప్రతిదాన్నీ కవి పరిష్కరిస్తూ కూర్చోడు,

81

ఈన్యపమ్రూజం ఇలా డింది. సుమాః” అని ఒక విధమైన “విశిష్ట స్పృహను (17226- 1655) కలిగించడమే కవి కార్యం! ఆది సామాజికునికి కలిగించడంలో ఆత్రేయ ఏ నాటకమూ అపవాదుకాదు. అయితే ఆయన నాటకాల్లో ౫.౮.౦. కున్న థ్యాతి ఏ నాటకానికీ లేదు. అంటే మిగతావి తక్కువ తిన్నాయనికాదు. కాళిదాసంతటి. వాడు మూడు నాటకాలూ, మూడు కావ్యాలు, ఇండకావ్యాలూ, (వాసినా కాళిదాసంటే అభిజ్ఞాన కోకు న్తంమే గుర్తొచ్చినట్టు ఆతేయ-అంటే 1.6.0. ఏ గురొస్తుంది. సమకాలీన సమస్య సార్వకాలికమైనదిగా తీర్చిదిద్దడమే దీనికకారణం. 'ఎన్టీవో*కి గుమస్తాఆర్థంకాదు. టెక్నికల్‌గా గెజిటెడ్‌ ఆఫీసరై నా మరేద్దై నా వెనకవాళ్ళు వెనకేసినదేమీ లేక్షండాకేవలం జీతం రాళ్టతో నిజాయితీగా (బతికే (పకివాడుఎన్టీవోయే. వీరికి ఆత్మగౌరవానికి ఫొల్ను (పెస్టేజీకీ ఏమ్యాతంలోపం ఉండదు. పరిస్థితులో రాజీ పడలేరు. నాటకంలో పాతిలన్నీ నీటికి (పతీకలే ఒక్క గోపీ తప్ప. అస్తవ్యస్తంగా ఉన్న దేళ ఆర్థిక వ్యవస్థలో “ఎపెస్టేజి కోసం పప్రాకులాడే సామాన్యుడు ఎంత ఆధఃవతనాన్ని పొందేది చెబుతుందీ నాటకం. నాయకుడు ఆదే-రంగ నాధం షర్టు చిరుగులు కప్పుకోవడానికి కోటువేసుకొంటే అతని ధర్మపత్ని సీతమ్మ టానిక్‌ ఎందుకు తీసికోవడంలేదలటే ““ఆయనొచ్చేసరికి రోజు రాతి 8, 10 అవుతుంది. ఆ సమయానికి మందుల షాపులు కష్లేస్తున్నార "ని ఇెస్పే దీమంతురాలు. అద్దె కొంపల్డో కాలక్షేపం చేసేవారి అగచాట్టూ ఇల్టు *కలవారి" సిరణ్యాశవరాలూ, డాక్టర్ణ ఆరోగ్య సూతాలూ, ప్లేషంట్ట పొట్టా, రాజకీయాల రొచ్చూ, .రక్షకకాఖ రాక్షసత్వం, సాధారణ కుటుంబాల్లోని అసాధారణ సమస్యలై న రోగాలూ రొష్టులు, 'పెళ్టయిన పిల్లల సమస్యలు, పెళ్ళికాని గుండేమీది కుంపట్ట _ గబ గుబలు, ఫీజులుకట్టుకోలేని కాలేజీ చదువులు, ముసలీ ముతకలు-ఇలా సమ్మగజీవిత స్వరూపం శెలెడీ స్కోప్‌లో చూపార్యాతేయ. స్వాభావిక వాద ధోరణి కేవలం రచన వరకే పరిమితం కాక |పదర్శనకు కూడా విస్తరింప జేశారు ఆయన నటుడూూ. దర్శ కుడూ కనుక, ఇడి ఇబ్బన్‌ [పభావమనీ యోగ్యకా ప్మతం ఇచ్చుకొని తృప్రివడటం ఫావనైై పోయింది. కాని నేనలా ఆశను. అంధ నాటక రంగాన్ని ఆపోశన పట్టిన అగస్తునిగా అఆత్రేయకు స్వాభావిక వాదం స్వభావ సిద్ధ మే కాని ఎక్కణ్నుంచో అరువు తెచ్చుకొందీ కాదు, ఆనుకరణ అసలేకాదు,

“సంగచ్చధ్వం సంవదధ్వం” ఆశే వేద నూ క్తి ననుసరించి, (ప్రపంచంలో

మేధావులు ఒకే విధంగా అలోచిస్తారు. (పవరిస్తారు, "

82

గాందీజీ క లలు ఆయన జీవించి ఉండగానే క కక. దేశాన్ని అల్లకల్లోలం చేస్తే ఆవృదయ శోభతో ఆవిర్భవించిన నాటకమే “ఈనాడు.” హిందూ మహమ్మదీయ సామరస్యం ఇతివృత్తంగా కల ఈ నాటకాన్ని గాంధీజీకే అంకితం. చేళాడు ఆ్మతేయ, నాటకాన్ని లోతుగా పరిశీలిస్తే ఆతేయ *నా నృషిః కురుతే కావ్యమ్‌” అనే ఆర్యో కిక [ప్రమాణ భూగుడ్లై బువ్ని శబ్ద వాచ్యుడనిపించక తప్పదు, అయితే ఇది వదో నుఖప్రీతికో సందర్భానుసారంగానో చెప్పడం కానేకాదు,

“*ల్రౌక్రికానాంహి సాధూనొమక్థం వాగనువర్తతే బువ్షీణాం పునరాద్యానాం వాచమర్థ్యోనుధావతి” _

అన్నాడు భవభూతి. అంటే లోకంలోని సత్పురువల మాటలు ఆర్థాన్నను సరించి ఉంకే బుమల యొక్క మాటల్ని ఆర్థం అనుసరిస్తుందట. బువుల శాపాల్లో ఉండే రహస్యం కూడా ఇదే. వాళ్ళకి పాపం మనల్ని నాశనం చేద్దామని ఉండదు వాళ్లను 116266 చేయడం వళ్ల వాళ్ళ నోటి వెంబడి ఏమాట వస్తే ఆమాట థలించి తీరుతుంది. ఆందుకే అటువంటివారిని సేవించి (పసన్నులను చేసుకోమంటారు మనవాళ్ళు, “ఆది ఆగస్టు 18 వ తేది” ఆన్మిపత్యేకంగా పేర్కొనడంలో భారతదేశ స్వాతం[త్యం "మూణ్ఞాళ్ళ్ల ముచ్చట” అని ధ్వనింపచేశాడు. ఈ సమస్య సార్వకాలికం అవునో కాదో కాని (కాకూడదనే ఆశించాం, ఆశిస్తున్నాం అనుకోండి.) దీర్షకాలికమని బుజువైంది. అటు ఉత్తర భారతంలో (శ్రీరామ జన్మస్థలమైన ఆయోధ్యానగరంలోనే (శ్రీరామచందదుని దేవాలయం మూసి ఉంచే దౌర్భాగ్య స్థితికి హించూ ముస్లిం తగాదాలే కారణం, తెలుగు వారి రాజధాని భాగ్ధనగరంలో కూడ ఈ ఆభాగ్యస్థితి దేశ స్వాతంత్యం వచ్చి నల్మభె ఏళ్ళుయినా సమసిపోలేదు, _

“ఈనాడు” మూడో రంగంలో రాం వత్సలమీదికి విసిరిన బాక్సు గాంధీ పటానికి తగిలి పటం (బద్దలవుతుంది. గాంధీజీ హత్యకు ముందే ఈ సన్నివేశాన్ని ఆతేయ నాటకంలో కల్పిస్తే అనంతర కాలంలో గాంధీజీ సన్నివేళానికి తగినథ్హే హత్యకు గురైనారు. 'పెగా నాటకంలో బాకు విసిరింది పిందూ మతోన్నాదే. గాంధీజీని నిజంగా హత్యచేసిందీి హిందూ మతోన్మాదే. వాక్కును అర్ధం అనుసరించడమంటే ఇదే, గాంధీ హత్యను “ఈనాడు” రచనా ' కాలానికి ఎవరూ వూహించనసిది. పోనీ ఆఅతేయక్షు

83

“దివ్యదృప్షి ఉందని సరిప్పెట్టుకోలేం కదా! ఒకవేళ ఆయనకు నిజంగా వారపాటున ద్లివ్యచృష్టి ఉన్నా మనలో తిరిగే మనిషి కనుక ఉందని చస్తే ఒప్పుకోం. ఒప్పుకుంటే (యెస్టేజి క్వశ్చెను, ఆయనకే దివ్యదృష్టి నిజంగా ఉంటే మన పరువేం కాను? కనక ఏతావాతా చెప్పొచ్చేదేమంటే మనం ఒప్పుకున్నా ఒప్పుకోలేక పోయినా ఆయన బుషి తుల్యుడే.

"పరివర్తన నాటకంలోని 8096 ఇ౫1465 -(వ్రస్తావన ఆనాడే మోకాని ఈనాడు ఓపెన్‌ సీకెట్టయిపోయింది. సినిమాలకీ, నాటకాలక్రీ, (పసంగాలకీ, వ్యాసాలకీ పరీక్ష పేవర్ణకి పి.హెచ్‌.డి. థీసిస్సులకీ, నవలళక్కీ కథలక్రీ ఒకటేమిటి. అఖరికి పృతికా సంపాదయాకీలకి కూడా ఈ ౩౦51 ₹11665 ఎక్కడ పడితే అక్కడ విప్పుడు పడితే అప్పుడు 065865 గా దర్శనమిస్తూనే ఉన్నారు. “సంఘర్షణ” నాట్‌ కొల్లో ఉన్నా-ఆమాటకొస్తే రం౧£116౯ లేకుండా నాటకం 94114 అవదు-నిత్య జీ? కృరలో-ఆయన శాంతి కాషుకుడు. !అశోక్ష స్మోమాట్‌*, “విశ్వశాంతి దీనికి (వబ౨ నిదర్శనాలు మానవువిలో మానసిక పరిణామాన్నే. ఆ్మతేయ ఆకాంక్షించారు. కొనిః వీచంప్తండి, పొడవండి అని ఆయన ,పబోధించలేదు, ఏ నాటకంలో కూడా,

“కప్పలు పేరు వినేసరికల్పా సుమతీ శతక కారుడు జ్ఞ ప్రికొసాడు చిన్న పిల్లాడి కైనా. సార్కీ కాన్వెంట్ట కెగబడుతున్న నేటికాలంలో కాదు. వెండి - అనాడు 25 వలే వాసన “12065060 6౯076) అనే ఆంగ్ధ నాటకం దీనికీ మాత్ళక కాదని [ప్రమాణం చెయ్యడానికి సిద్ధంగా ఉన్నారు అతేయ, పీస్టీలీకి వచ్చినంత అంతర్జాతీయ. ఖ్యాతి ఆశే్రేయకు రాలేదంటే అది ఆయన తప్పేంకాదు. ఆంధుడవడ*:

క్రి ఆంగ్ధంలో లేకపోవడం-ఈ రెండు కారణాల వల్గా-ఒక్క అ్యతేయేకాడు ఎందరెందర్‌ అంధులు-అంతర్జాతీయ . [వమాణాలకి తీసిపోని రచనలేకాదు-వాటికంటె . మీన్నగో రచన చేసినవారు కూడా ఆ ఖ్యాతి కోల్పోయిన వారెందరో ఉన్నారు. ఒక గర జాడ ఒక విశ్వనాథ, ఓళ చిలకమర్తి. ఒక పానుగంటి, పిని సెట్టి రావిశాశ్ర, = గంగాధర ల్‌లక్‌, కొరపాటి ఇంకా ఎందరో_ఎంద రెందరో, వారిలో ఆతేయ కూడౌ ఒకడు. . - ల = ఖే, భయం” నాటకం కూడా మానవ మన న్రత్వొన్ని బహిర్గతం చేసిన నాటకమే. మానవజీవితాన్ని అనుక్షణం అనుసరిస్తూ తన ఆ స్తి్వాన్ని కోల్పోకజీవితాగన అజో క్ష శ గ. తన గుప్పిట్లో ఉంచుకొని నడిపించేది (భయం. ఈనాడు" నాటకాన్ని పరీలిస్తే చ 84

నిజంగా ఇంత భయస్థు౨మా”? అనీ భయమేస్తుంద. "ఆథునిక యుగానిక--ఇది మతి అన్వయిస్తుంవి, ఎందుకంటే “సర్వ సమానత్వ" మనేది సాద్గిచగలిగేది .. .ఈ ఉక్క భయం విషయంలోనే. ఆహార, నిదా, మైధునాలు కాయక కర్మలై తే. 'భయం!.మానసిక వ్యాపారం. ఇ55626౯ కనకే ఇది (వతీకాత్మక నాటకం (37% 00118 ౮6 ి]ేజ్సో గా పేరొందింది. ఆగర్భ (శ్రీమంతుడి నుంచి పరమ దరిద్రుని వరకు దీనికి ఎవరూ అం౦96109 కాదు. గొప్ప, బీద, పండిత, పామర, శ్రీ, పుదష వివక్షలేకుండా అందర్నీ ఈ భయం సమానంగా సేవిస్తుంది. వయోతారతమ్యం అసలే లేదు. అవును పురి! ఎవరి భయం వారివి! అందుకే అతేయ ప్మాతలకు " శేరు. పెట్టకుండా నడి పించారు. || -

'అకోక స్నామాట్‌” వంటి చార్మితక నాటకంలో సైతం సమకాలీన ఛాయ సంపూర్ణంగా | పసరింపజే మడం-చేయగలగడం ఆ,తేయకే చేతనోతుంది.. అందులో ఆయన ఆచార్యుడేమరి! కథని కథగా చెప్పడానికి ౩వి ఎందుకండి? చరిత్రకారుడు చాలు. కథని చెప్పేవాడు చర్మితకారుడై తే కథను అల్లేవాడు కవి, ఈ అల్జికలోనే పనివానితనం ఉంటుంది, సర్వజన సముపాదేయత్తుం ఉంటుంది. సార్వజనీనత, _ సార్వకాలికత ఉంటాయి. అది నాటకమైనప్పుడు ఆలోచనా శిఖరాల నధిక్టింపడేసి సామాజికునికి ఆపంద స్పర్శనిచ్చి ఆత్మోన్ముఖుజ్జి చేస్తుంది. ఆత్మోన్ముఖత్వమే రస సావొత్కారం. అది అరిషాటిల్‌ చెపిన 62౬02319 పైమెట్టు. 62022315 అనే పదానికి ౧౦౯82- 610% అని పాళ్ళాత్య పండితులు ఆర్థం చెప్పారు. నాటకాన్ని చూడడానికి వచ్చిన సామాజికునిలో అంతవరకు తిష్టవేసుకూర్చున్న కామ్మక్రోధాది గుణాలు, దైనందిన జీవితానికి సంబంధించిన వ్యగత, చికొకులూ, పోయి “కాళన ఏర్పడుతుందని అరిష్టా టిల్‌ సిద్ధాంతం. అంచే ఆతని హృదయం నిర్మలనమౌతుంది. అరిష్టాటిల్‌ అక్కడితో ఆగిపోయాడు.

మన భరతముని నాటక (వయోజనం అంతమాతంగానే నిర్ధేశించలేదు. అసలు ఆపెనే ఊంది. అరిష్టాటిల్‌ సిద్ధాంతం “వషాశని ఇల్లు అఆలకడం లాంటిది. ఇలలకడంతోనే పండుగ కొదు కదా! ఆ పండగ. ఏమిటో చెప్పినవాడు. భరతముని,

షు! ఆది రసానందం,. జరగ్రస్తోవై సః

శ శ్ర

రసగ్‌ హ్యే వాయం లబ్ధ్వానందీ భవతి 85

అత్మే పరమాత్మ. జీవునిక్తీ ఈశ్వరునికి అభేదం - యోగులు ఆహో ద్మాతులు సశమించి తపస్సు చేసేది ఆత్మ సాజాత్కారానికే, అది ఆశంచమయం. అందుకే దాన్ని “* బహ్మానందం” అన్నారు, నాటకాల్లో (యేషకులకి లభించే ఈ రసానందం ఆ (బహ్మనంద- సద్‌ [బహ్మాచారి. అంటే ఇంచుమించు అటువంటిదే. దాన్ని కలగజేయడానికే కవి నాటకం (వాస్తాడు, నటుడు (పదర్శిస్తాడు, సామాజికుడు దాన్ని అనుభవిస్తాడు.

ఆ మహత్తర ఆనందానుభూతికి భూమిక కవి రచన. రచన ఎంత ఉత్తమ మైనదైళ్లే ఆ ఆనందానుభవం అంత ఉత్తమ స్థాయికి ఎదుగుతుంది. తాను [క్రాంతదర్శి ఆయి సామాజీకుని చేత కూడా (కొంతదర్శశం చేయించడం కవి బాధ్యత! అందికే ఆయని ్న్‌ బువ్న్‌ అన్నారు,

ఆబుషుల్లో వశివ్యని వంటివాడు ఆచార్య అతేయ! స! 86

సినివూ కవిగా ఆ(తే సిని విగా ఆ్యతెయ =టి. గౌరీళంకర్‌

అచార్య అ్యతేయగారు నాటక రచయితగా కంటే సినిమా రచయిత గానే ఎక్కువ మందికి పరిచయం, ఆయన నాటకం ఏదైనా చూస్తున్నప్పుడు *ఎవరూ?. .. మన సినిమా ఆ(తేయేనా ఈ ఆ్మతేయ' అనడం కద్దు. అంటే సినిమా రచయితగా, సినిమా కవిగా ఆయన లబ్ధి (ప్రతిష్టలు,

అటు నాటకరంగం, ఇటు. సినిమారంగంలో సవ్యసాచిత్వం నెరపిన ఆ త్రేయగారు సినిమాలకు మాటలు పాటలు రాయడంలో ఆయనకు ఆయనేసాటి అనిపించుకున్నారు. సుమారు నాలుగు దళాబ్దాల నుంచి సినిమారచయితగా రసజ్ఞ లోకానికి సుపరిచితులైన ఆతేయగారు సినిమాకు మాటలు రాయడంలోనే కాదు పాటలు రాయడంలో తమదైన ఒక బాణీని ఏర్పరచుకొని “మనసు కవి ఇత్రేయిగా పేరు పడారు,

సామాన్యంగా (కేక్షకులు నటులను; దర్శకులనుబట్టి సినిమాలను చూస్తూ ఉంటారు. కానీ రచయితనుబట్టి సినిమా చూసే '*ఇమేజ్‌'ని కల్పించింది ఆ్యతేయే అనడం సత్య దూరం కాదు. ఆ్మతేయ సినిమా మాటల పదును, పాటల బరువు నెరిగిన (శోతలు ఆయన రచనలలో తమ జీవితంలోని సంఘటనలను, సన్నివేశాలను వెతుక్కుంటారు. ఆయన రచన రచనలా ఉండదు. జీవితంలా ఉంటుంది. జీవితాన్ని చదువుతున్నట్టుగా ఉంటుంది. జీవితాన్ని అనేక కోణాల నుంచి దర్శిస్తున్నట్టుగా ఉంటుంది. నిత్య జీవితంలోని నగ్న సత్యాలకు ఒడుపుగా మాటల ఉడుపులుకట్టి మన ముందు [పదర్శిస్తున్నట్టుగా ఉంటుంది. ఆ మాటలు వొలిచి చూస్తే కనిపించేవి జీవిత సత్యాలే కదా |

లి?

మనిషి, మనను, మమత-ఇవి ఆయన ఇతివృత్తాలు. పాటలకు [హెణంపోసి, మాటలకు మనసునిచ్చి వాటిని పృాతలుగా నటింపజేస్తారు. నాటకకర్త కదా వరి! అంచుకే ఆయన మాట మనసు విప్పి మనతో మాట్లాడే మనిషిలా ఉంటుంది. ఆయన పాట నజ్లీవంగా కదలాడుతుంటుంటి. ఆ పాటలోని పదాలు పెదవి వప్పి మనలను పలకరిస్తున్నట్టు ఉలటామి.

• మాట విలువ, ఆ మాటకుండే మవసు విలువ, ఆ మనసు ఉండే మిొషి విలువ తెలిసినవారు కాబిక్టై ఇ్యతేయగారు- “న్మన్సిషి పోతే మా్యతమేమి మనసు ఉంటది మననుకోటి మన సేపుగో . కలిసి పోతది" (మూగమనసులు) తనీ- ఆనగలిగారు. మశసు మీద నమ్మకం ఉంది. అందుకే దానిని ఆ_తేయగారు. అనేక కోణాలనుంచి ద్‌ రించారు “మనసులేని (బతుకొక నరకం మరువలేని మనసొక నరకం మనషికెక్కడ ఉన్నది స్వర్గం మరణమేగా దానికి మార్గం” (సెకటక్రి మనసులేని మనిషి మరమనిషి, మనసు ఉన్న మనిష్‌ దానిని మరో మనిషితో పంచుకోలేనప్పుడు ఆ మనసుకర్థం లేదు, కన్ఫాబ్చుగ్య కళ్ళ రెండ్రేనాయి లండు మనసులు ఒకైనాయి ఉన్న మనసు నీకర్పణచేసి అల కంల వలల ల (ఆత్మబలం) ఆ మనసు అలజడికీ గురై, అల్లకల్లోలంలో మునిగితే “కృ ర్చృక్సు వడితే మనసు కొ స్త కుదుటవడతది కుదుట పడ్డ నునను తీపి కలలు కంటది" (మూగమనసులు) 68

అనే ఓదార్పు! . మనసు ఉండటం, ఆ మనసు మరొకరికి ఇవ్వడం ఇచ్చిన మనసుకు వచ్చే అనర్థాలు, అపార్ధాలు అనేకం. అందుకే .__ “ళన్చ్య్యస్సు గతి ఇంతే మనిషి (బతుకింతే మనసున్న మనిషికి [బతుకులేదంతే” (1వేమనగర్‌) అనే నిర్హిప్తతలో వైరాగ్యం, వేదాంతం, మనసన్నది విచ్శితమైనది, అది ఎంత విచితమైనదో అంత సున్నితమైనచ, గాజు కంటే కూడా, దానిని దర్శించిన - ఆత్రేయగారు అది పగిలిపోతే ఆతుకుపడ దంటారు __ ॥ . ఆకరికి స్తే మరలిరాదు = ఓడిపోతే మరచిపోదు గాయమైతే మాసిపోదు పగిలిపోతే అతుకుపడదు" (ప్రేమనగర్‌) అటువంటి సున్నితమైన మనసు నిచ్చి దానిచుట్టూ కోండరాళ్ళులాంటి సమస్యలు పెట్టాడు భగవంతుడు, వాటిని ఢీ కొంటే. “*కృన్సస్పులేని దేవుడు ॥ మనిషికెందుకో మనసిచ్బ్చోడు మనిషి మనిషినే వంచన చేస్తే కనుల కెంధుకో నీరిచ్చాఢం (యేమలు పెళ్ళిళ్ళ) మనిషీ వంచనకు గురైన మనను విలపించినప్పుడు వచ్చే కన్నీరు ఆతేయ గారు గుర్తించగలరు, " జన్సన్లిర్సినా ఏడ్చినా కన్నీళ్ళే వస్తాయి వీ కన్నీ చెనకాల ఏముందో తెలుసునా?” (మూగ మనసులు) ఎంత నగ్ననత్యమిది! ఎంత లోత్తైన భావమిది!! అది అవగతమైతే మనకూ కన్నీళ్ళొస్తాయి. 89

కళ్ళలో ఉన్నదేదో కన్నులకే తెలుసు రాళ్ళలో ఉన్ననసీరు కళ్ళకేలా తెలుసు నాలో ఉన్నదేదో నాకుగాక ఇంకెవరికి తెలుసు” " (అంతులేని కథ) ఇక్కడ వాచ్యం కంటే వ్యంగ్యం [పధానమైంది. చర్ముచవువుల ద్వారా చూడలేనిది మనోచకువుల ద్వారా చూడవచ్చు. దాళ్ళ కన్నీళ్ళను చూడగలిగిన మనో చమతువులు అ,తేయ గారివి. శీవితపు విలువల్ని బేరీజు వేసి మనసు గాజువంటిదే కాదు దౌనిలో ముడివడి ఉన్న జీవితమూ _గాజుతో చేయబడినదే ఆంటూ __ “ఆండ్ర మైన శ్రీవితము అద్దాల సౌధము చిన్నరాయి విసిరినా | చెదిరిపోవును ఒక్క--తప్పు చేసినా || ముక్కలే మిగులును" (వివ్మితబంధం) ఆని హెచ్చరిస్తారు, నిక్కచ్చిగా చెప్పేస్తారు, అతేయగారి దృష్టిలో మనసు, జీవితం, (పేమ అన్నవి మహోన్నత మైనవి. నిజమైన పేమ నిస్స్య్వార్థంగా ఉండాలంటూ ___

• “సీ స్పభ్రమే నే కోరుతున్నా నిను వీడి అందుకే చెకుతున్నా వలచుట తెలిసిన నా మనసునకు మరచుట మాతం తెలియనిదా ! మనసిచ్చినదే నిజమైతే మన్నించుటయే రుజువుకదా[” (మురళీ కృష్ణ) వెరిత్‌ ఉదాత్తంగా. చెప్పైర్య. ఆతి పవి[తము, ఉదారము. అయిన (పేమమూర్త ఇత్రి0

అతేయగారికలంలో కాదు ఆయన మననురో నెలకొన్‌ ఉందేమో ననిపిస్తుంది. అందుకే అంతలోతుగా చెప్పగలిగారు. సినిమా పాటకు సరికొత్త ఊపిరి పోసింది, దానికొక కొత్త ఒరవడిని దిద్దింది ఆ(త్రేయగారు ఆనడంలో వి(ప్రతివ్వత్తి లేదు,.-ఆయనహిట కన్ను విప్పి చూస్తుంది __ “లున్నులు నీవే కొవాలి కలనై నేనే రావాలి .. కవితే నీవై ఉరకాలి కొవ్యం నేన్నై నిలవాలి”. (సుమంగళి) ఆ కన్నులు హృదయ విదారక దృశ్యానికి చెమరుస్తాయ;' - అన్యాయం జరిగినప్పుడు ఆకోళస్తాయి న ల మ వ్‌ “ఆ్రోవెల్డు, కోవెలలో దివ్వెల్డు లి ం ల ష్‌ కన్నీళ్ళతో వెలిగించే వృాదయాలు "హృదయాలగు వెలిగించే మనిషి కదా దేవుడు '"ఆదేవునికిహరనసుడు మామూలు .మానవుడు* ” (తిహలణం “హృదయం వెలిగించడం! అనే'పదబంధం పరిపాటే కాసీకన్నీళ్ళతో వెలిగించడం అన్నదే కవితాత్మ. “నీళ్ళు - వెలగటం” ఈ రెండూ పరస్పర వైరధ్యాలు. వ్లైరుధ్య భావాలు ఒకచోట చేరి భావోడ్డీపకమైనాయి, మానవతావాదం నిండారిన ఈపాట విన్న వ్వుడు కన్నీళ్ళతో హృదయం వెలగడం మాట అటుంచి సామాజికుడికి మనసుమ్మాత అర్జ౦మవుతుంది. సినిమా పాటకు రంగ, రుచి, వాసన కలిగించింది ఆచార్య ఆతేయగారని ఎవరో అన్నారు. అది అక్షరాలా నిజం. ఆయన పాట వినగానే ఇది అతేయగారి పొట పని పసిక ప్లే గుం ఉంది, “ఆటు ఇిట్టకానిహృదయంతోటి ' _ఎందుక్తురా ఈ తొందత నీకు” ఇది కథకాదు] “ఒకే ఆత్మ ఉంటుంది రెండు శరీరాలలో న ఒకే పాట పలుకుతుంది వేరు వేరు గొంతులలో”” " వి ( స్నెహబంధం) |

-. *ఊరకలై గోదావరి ఉరికెనా ఒడిలోనికొ (అభిలాష) “నువ్వాదరిని నేసీ దరిని కృష్ణమ్మ కలిసింది ఇద్దిరిని” (బంగారు బొమ్మలు) శిచ్చేర్చి గ్రో చెయ్యేసి చెప్పుబావా చేసుకున్న వాసలు చెప్పుకొన్న ఊసులు చెరిపివేస్తానని మరచిపోతానని” (దసరాబుల్లోడు) ఆత్రేయగారికి మాటల గారిడీలు తెలియదు. అంత ప్రాసలకోసం చేసే (వయాస ఆయనలో కనిపించదు, ఆలవోకగా -తప్ప __ “వెన్నెల్లో వినీలాకాళం కన్నుల్లో నీ (శేమావేళ 0

• మళ్టెల్లో మన్మథ సందేశం _ఈ మధుమాసం మనకోసం?” (పండంటి కాపురానికి లి సూ కాలు) శేవతిభావంతుడైన కవికి ఇడి అతి సహజం, కృత్రిమ పదజాలం వెదికినా 'కనివీంచదు __ |
• “తెల్లనీర కట్టుకున్న దెవరికోసము “మల్లెపూలు పెట్టుకొన్న దెవరి కోసము తెల్టచీర కట్టినా మల్లెపూలు పెట్టినా చల్చినై న మనసు ఉన్న మనిష్‌ కోసము ఆ మనసులోని తియ్యని మమతకోసము” (అంతస్థలు) _ థి మల్లెపూలు, మంచిమనసులో ఉండే స్వచృత ఈ పాటలో ఉంది. *మనసు చబ్దగా' "మమత తియ్యగా” సాఖ్మిపాయ (ప్రయోగాలు, పదాడంబరాలు, అలంకారాలు సుదీర్హ సమాసాలు, సంధులు, మృత్మప్రాయ మైన వావ కృతకమైన భావం వంటే శరీర నిర్మాణం మ్యాత్రమే కలిగిన సినిమా పాటకు ఆత్మను ప్రసాదించి చేతనత్వాన్ని, ఆస్తీక్వాన్ని, వ్య కిత్వాన్ని కల్పించిన రస్మసష్టలు ఆచార్య ఇ(కేయగారు, రై

అస్త నేటి ద్రెబ్సిన్సులో .. భెల్లివారి వెలుగులా” ॥ (కేమనగఠ్స్‌ “మెర గ్లాలిలాగ చల్రిగా ఉంటాడు . తాలిపొద్దు వెలగులా వెచ్చగా ఉంటాడు” (డ్రైవర్‌ రామడు) “ప్పవ్యులన్ని ఏరి సీ . హోతపోసినాడు రంగులన్ని రంగరించి సీ" టౌమ్మ గీసినాడూ” (రోజూ రమేష్‌ -.. “వద్దురా కన్నయ్యా”' (అర్ధాంగి) *బ్త్రదమైన తీగెకు. . పంద్రరుంటే చాలును" . (భార్యా బిడ్డలు) వంటి పొటలు కొన్ని ఉదాహరణలు మాత్రమే, ఆత్రేయగారి ఊహలో,క్లిష్టమైన భావం సైతం సునాయాసమై పరిపుష్ట మవ తుంది, ఆయన చేతిలో ఆక్షరాలు మంచి వి(గహోలుగా పోతపోసుకుంటాయి. ఆయన కవితాత్మను ఆవిషృరించి, కవితాంశను దర్శించడానికి ఈ ఖండికలు దాలు _-- " “'మ్చెలలోతు నీళ్ళలో మొడ్గక్టే నువ్వుంటే” (దసరా బుల్లోడు) “అలుక చూపి అటువైపు తిరిగితే అగుపడదనుకొని నవ్వేవూ

• నల్లని జడలో మల్లెపూలు సి నవ్వునకద్దం చూపేనూ[* (సిరిసంపదలు) మల్లెపూలను నవ్వులతో పోల్చడం, నవ్వులను మల్లెపూ౨తో ఊ&ఊవమానం చేయడం ప్రోధారణం కొనీ ముందు పక్క_నున్న నవ్వులకు వెనకపక గానున్న జడలోని మళ్లెపూలు అద్దం పట్టడం కవి (వతిభా విశేషం, _ నేను "సినిమా పాటలలో సాహిత్యపు విలువలు' అన్న అంశంపై. పరిశోధన జిసేటప్పుడు శ ఆ(తేయగారిని కలుసుకొని ఇంటర్వ్యూ చేయడం జరిగింది, 8

ఆతేయగ్గారు మొదట *సరసాౌరం” అనే సినిమాకు పాటలు రాశారట, కానీ ఆ పాటలేవీ బయటకు రాలేదట, 19851-,పాంతంలో “దీక్ష” చికానికి రాసిన "పోరా బాబూ పో” అనే పాట వారు రాసిన మొదటి సినిమా పాట. ఇంతవరకు దాదాపు మూడువేల పాటలు రాశామని తెలిపారు. వీటిలో వారికి బాగా నచ్చినవి *మూగ మనసులు *పేమనగర్‌" చికాల పాటలట. సాహిత్య వరంగా “చిల్లర దేవుళ్ళ" “కాశిబొట్టు చితాల పాటలు త్న ప్రీనిచ్చాయన్నారు. ఆషకేయగారి కలం నుంచి వెలువడిన పదాలు హాయిగా ఊపిరి పీల్చుకొం టాయి. భావాలు అక్షరాల రెక్కలు తొడుక్కొని అకాశింతో స్వేచ్భగా విహరిస్తాయి. అందాల పంజరంలో బందీలుకావు! . ““గాలికదుపులేదు కడలి కంతుదేదు గంగ వెల్లువ కమండలంలో ఇమిడేనా గిరిగీ స్తే ఎగిరే పరువాలు అగ” (ఇది కథళాదు) ఆయన పదం భొవస్పోరకమే కాదు లయాన్వతం కూడా! ఆయన. వాటలు 'అర్థవంతమైనవే కావు, అటు సంగీత స్వరాలకు ఒదిగి సాగేవి. ఆపి ఎంత భావమయమో అంత సంగిత 'భరితమైనవి; అందుకే రాగం, భావం. సమంగా సాగి పాటగా. ఎదిగి (శోతల మనో కనాటాలను తెరచుకొని ఆక్కడే జబర్ద స్తిగా ఉండివోతాయి. *1న్చేన్స పుట్టాను ఈ లోకం మెచ్చింది” (1కేమనగరొ

• “ోటహో ఓహో పావురమా “వయ్యారి పావురమా?” (మంచిమనసులు)
• “తాళి కట్టు వభవేళ . మెడలో కళ్యాణ మాల (ఆంతులేనికథ) “కోకకూసే జామదాకో తోడురారా చందురూడా?” (ఆదృష్ట వంతులు) వ4

*ళత్రొంగ తొంగి చూడమాకు చందమామ సి సంగ కంత తెలుసు మాకు చందమామ” (శ్రీరంగ నీతులు) (గేమభివ్ల నున్వే పెట్టి ఈ పేద హృదయం పగులగొట్టి పిచ్చివాళ్డి పాతలేని బిచ్చగాజ్జి చేశావు”' (యేమనగర్‌) ఒక మహాకావ్యమైనా రాయవచ్చు కానీ సినిమాకు పాట రాయడం. చాలా కష్టమని ఆ_తేయగారన్నారు. సినిమా పాటలోని సాహిత్యం గురించి (పస్తావిస్తూ, జస్తినిమా అనేది ఆలా చూస్తుంటే వెళ్ళిపోతుంటుంది. పుస్తకంలా తిరగేసి మళ్ళీ చదువు కోవడానికి వీల్లేదు. అందువల్ల స్తాహిత్యం అన్నది సినిమాలలో చాలా కష్టం” అన్నారు. సోమాన్య జనానికి టక్కున వెళ్ళిపోయే విధంగా. రాయడం చాలా కష్టమైన విషయం, “గొను గొప్ప పాండిత్యం ఉన్న వాళ్ళనుకొంటారు:ః ఆహా! సినిమాల్లో పాటలు రాయడం ఏముందీ! అని .. సామాన్య [పజలకు వెంటనే అందుజొటులోనికి అర్థమయ్యే సాహిత్యం వదైనాఉంది ఆటే సినిమాల్లోనే ఉందిట ఇవి'ఆ(తేయగారు నాతో అన్న మాటలు, “ఎందుకయ్యా బండ్రకొడ్దిగ ఎదకదల్బని కావ్యరాసులు జాకి నొడులలోన పారే. గీతి ఒక్కటె చాలదా'మరి” అసి డాక్టర్‌ సి, నొరాయణరెడ్డి గారన్నట్లు (పజాగళాలలో నిలిచే ఒక్కుపాట చాలదా అగుకోకుంట్కే ఆదే రసవంతమైన ఒక కావ్యంతో సరిసమానిమనుకొంటే ఆ్మతేయగారి పాటలలో ఆ కోవకు చేందిన కావ్యాలు కో కొలలు,

(వతిభా వ్యుత్పత్తి అభ్యాసాలు కావ్య 'హేతువులువ భాష భావం, వస్తువు, అలంకారం, ఛంధన్సు, రసం ధ్వని వంటివి సినీ కావ్య హేతువు అనుకొంటే ఆ కొలమానంతో ఆ తేయగారి హపెౌటలను కొలిచి చూస్తే న

*:కన్సల్లు కనులతో కలబడిజే ఆ తగవుకు ఫలమేమి! కలలే చో కలరో నీవే కనబడితే ఆ చొరవకు బలమేమి+ మరుతే! 86

మరులు మనసులో స్థిరపడితే అకు జరిగేదేమి? మనువు? మనువై ఇద్దరు ఒకటైతే ఆ మనుగడ పేరేమి? సంసారం?” (సుమంగ శి (పళ్న - సమాధానం రూపంలో సాగిన ఈ పాట పల్దవి ముక్త పద్మ్యగహ్రానికి ఉదా హరణంగా చెప్పుకోవచ్చు. ఒక పాదం చివర గాసి, వాకర్ణిం చివర గానీ వడిలిన పదం తోనే మరోపాదం గానీ మరో వాక్యం గానీ మొదలు పెట్టథం ముక్త పదగస్త అవింకారం! " " “రేపంటి రూపం కంటి పూవింటి తూపుల వంటి నీకంటి చూపుల వెంట .. నా పరుగంటి' (మంచి చెడూ) ఈ చరణంలో అంత్య (పానతోపాటు శబ్దసామ్యాన్ని పాటించడం ఒక శీల్చ విశేషం. " “అమ్మా! అమ్మాః అమ్మా చూడాలి _ నిన్ను నాన్నను చూడాలి” (పాపం పసివాడు కరుఖరస ప్ర్పోవితమైన ఈ గీతం ఒక పసివాని మనసులోని ఆ 'ర్థికి మూర్తిమంతం! అృత్రేయ గారి పాటలకు వస్తువు ప్రధానంగా *మనసు" అయినవ్పటికీ వారు స్పృళించని అంశమంటూ లేదు, దేశభక్తిని-చాటే ఈపాట __ “భారతమాతకు జేజేలు బంగరు భూమికీ జేజేలు - ఆసేతు హిమాచల సస్యశ్యామల _ జీవధాత్రికి జేజేలు” (ఐడీపంళులు) జనోదరణను పొందిరది. ఆంధధదేశంలోని శీల్చకళా (ప్రోభవాన్ని నారు పాటలో రూపు కట్టించారు __ “3 లలక్షు శీల్ప్వూలు చేక్కినారు మనవారు సృష్టికే అందోలు తెచ్చినారు' (మంచి మనసులు) 86

(వజ్ఞ కలిగిన కవిచేలిలో అచేతనాలు సైతం సచేతనమై రాగభరిత మపుతాయి. అందుకే- క ర్రాల్రి _స్తంభాలకే చేతనత్యం కలిగి సరిగమ పదనిస స్వరములే పాడగా” (మంచిమనసులు) అని ఆ్యతేయగారు అనగ లిగారు. సమసమాజం, (శ్రామిక జన పతపాతం, ధనస్వామ్యవ్యవస్థపై ధ్వజ మెత్తడం వంటి ధోరణులతో కూడిన మార్క్సిజం వాదం ఆతేయగారి పాటలలో కూడా చోటుచేసుకొంది, అండేూదు ఈపాట వారికి అంతులేని కీర్తి నార్జించి పెట్టింది, ఉలికి కశిల $66 96

• ళక్టద్పృప్పుక్రాల్రే కష్టిజీవులు ఒడలు విరిచి గనులు తొలిచి -. చేమట చలువను చేర్చి రాళ్ళను తీర్చినారు తెలుసుకో! చిరుగు పాతల బరువు బతుకుల నేతగాళ్ళే నేసినారు బాకిరొకరిది సౌఖ్యమొకరిది సౌగదింకా తెలుసుకో! నిన్నుమించిన కన్నెలెందరో మండుటెండలో మాడిపోతే వారి బుగ్గ ల నిగ్గు నీకు వచ్చి చేరను తెలుసుకో (తోడికోడట్లై )

• ఆ్యతేయగారు దేనిని చేపట్టినా దానికొక పరిపూర్ణతను, (ప్రత్యేకతను సంత రింపజేస్తారు. ఆయన రాసిన పాటలు. భావ యుతక్తమైనవి, జీవితాన్ని నిర్వచించేవి మా(తమే కాదు. వై విధ్యంతో కూడుకొన్నవి, వైచిత' (పీయత్యం కలిగినవి, చమ జ్కూరం నింకినవీ ఉన్నాయి, " ,97

“మబ్బులు "రెండు భేజీ ఆయితే మెరుపే వస్తుందీ” (దేశోద్ధాక కులు) ధి అనే-పాటల్లో కండు నుంచి ఏడు వరకు'వరుసగా అంకిలు సందర్భోచితంగా (వయో 'గెంచబడ్డాయి, ““పోల్రీసెంకటసామి నీకు పూజరయాడు [కేమ పూజారయ్యాడు” (తొలికోడి కూసింది) అనే పోటలో బక్షీసు, గీ డ్యూటీ, "సెల్యూట్‌, లాకప్‌, సలా, లై సెన్సు సిగ్నల్‌ డబుల్స్‌గాడీ, బేక్స్‌, రూల్స్‌, ,ఓవర్స్‌ లోడ్స్‌ వన్‌చ్యేటాఫిక్‌, ఛార్జీ వైన్‌, రూట్‌, టాప్‌, లాటీ, జీప్‌, సైడ్‌, కస్టడీ, ఖైదు, విజిల్‌ . వంటి పోలీసు పరిభాష భావయుక్తంగా (పయోగించబడి పాటకు కొత్తచనాన్ని తెచ్చిపెట్టింది. శజ్టాల్రన్సీ డ్తం్రే.కలదు సుఖం కలసి వచ్చిన ఆదృష్టం” (మరోచ రత) పాటలో అన్నీ సినిమా టైటిల్‌ ఎతో ఆతికినట్టుగా పాటరాయడం గ మనార్హం, ఇక ఆ(తేయగారి పాటలలో వీణ పాటలకొక (ప్రత్యేకస్థానం ఉంది. స ప్త స్వరాలను పలికించే వీణను పాంచభౌతికమైన మానవ శరీరంతో పోల్చడం, ఈ వీణ పలికే రాగాలను మనిషిలోని అనురాగాలతో జతపరచి ధ్వనీమంతంగా చెప్పడం ఆయన కవితా వైదుష్యానికి భావ్యం! " క (వతిలేదు

• ఎందరికో హృదయం లేచు నా పొటకు వల్దవి లేదు ఈ (బతుశెందులకో అర్ధంకాదు” (దేళోద్దారక్షులు] “ఎవరో రావాలీః ఈ వీణను సవరించాలి" (1పేమనగర్‌) “మోగునా ఈ వీణ మూగవోయిన రొగవీణ అనురాగ హీన!” (మురళీకృష్ణ) 98

ఆ|తేయగారు తెలుగులోనే కాదు, 'ఇంగ్లీషలో' కూడా కవిత్వం రోయగలరనీ పిస్తుంది. “బలె బలె మగాడివోయ్‌ బంగ్వార్డు నా సామివోయ”' పాటల్లోని చరణాలను పరిశల్సిస్తే __ “౦96 106 కేజి? ౪0౬ ఇ! 06 2116 సల ఇటే రం 11 0.369080196 ౧౦౫6 020? 16లీ5 జల $0౦006 022 '00౧6 4619 లం6 1890 09లి ఆ్నకేయగారు పోటరాసే పద్ధతి "గురించి మాట్టాడ.తూ ముందుగా పాటరాసి దాన్ని స్వరపరచడం అన్ని ఎప్పుడూ మంచిదే' . .*: కాని కొంతమంది ట్యూన్‌ ఇచ్చి రాయమంటారు, ఆలా రాయటంలో కొన్ని నిళ్ళంధాలు- ఉంటాము, 'మరోచర్మిత' లో పాటలన్నీ ట్యూన్‌కి రాసినవే అన్నారు - అయితే _ఆ.న్నిర్బాంధాల్ని అధిగమించి ఎంత విజయవంతంగా ట్యూన్‌క్లి పాటను రాయగ అరన్నది [వత్యక్షంగా వారి ఈ హపాటలలోనే మనకు కనిపిస్తుంది, రాగంలో భావ బంధురమైైన పదాలు పొదిగే కళా విశేషం-- “కన్నె పిల్లవని కన్నులున్నవని ఎన్నెన్ని కలలు. కంటున్నావే చిన్నారో ; (ఆకలిరాజ్యం) జానపద గీతిక జాతి జీవన నాళిక _ శిష్ట కవితకు జానపద కవిత (ప్రేరణ అన్నవారున్నారు. ఆదే విధం? ఇటు సినీ కవితకు అనేక జానపద గేయాలు మాతృక లయ్యామిు, జానపదం ఒరవడిలో, జానపద చుగికారంతో నడిచే పాటలు రాయడంలో ఆ(తేయగారికి &క (పత్యేక త ఉందిః: _ “కడ వెత్తుకొచ్చింది కన్నెపిల్లా ఆచి కనబడితే దాలు నా గుండె గుల్డా”

((ప్రేమనగళ్‌) సొట విన్నప్పుడు ఓక జానపద దృశ్యం కళ్ళముందు 'కదిలినట్టు. ఉంటుంది. 'కడపెత్తు కోవడం కాజెత్తుకోవడం, అరళి పట్టుకొనీ, మెరక దున్నడం, నీలాటి రేవులో సీళ్ల

"99

తోడడం, పిక్కలదాకా చీరకట్టి కొంగు విగగట్టడం, తలపాగ చుట్టి ములుకోలు చే పట్టడం, చురకత్తి మీసాలు, ఉంగరాల జుట్టు - జానపద పాతల వేషధారణ, పిల్లడు జెలవదు, సోకుమవూడ వంటి యాస ఆ పాటకు జానవద వాతావరణణాన్ని సంతరిం జేళాయి. ఇంకా జానపద పల్టవుల నాధారంగా చేసుకొని అల్లిన పాటలు కోకొల్లలు జానపద గీతం. “అక్షులు పోకలియ్యకురా నా నోరు తెజ్జ్టగ చేయకురా ఆకులు పోకలిచ్చెదనే నీనోరు తెజ్టగ చేసెదనే'” సినిమా పౌట ౨ “*ఆక్రలు పోకలు ఇవ్వద్దూ నానోరు ్యారగ చెయ్యొద్దు ఆళలు నాలో శేపొద్దు నా వయసుకు అల్టరి నేర్పొద్దు”” (థార్యాబిడ్డలు జానపద గేయంలోని నాయిక ముగ్ధ. తనను కవ్వించ వద్దని, ఉడికింష వద్దని వాచ్యంగా అన్నప్పటిక్తీ ధ్వనిగర్భెతమై ఉంది. ఆతేయగారి పాటలోని నాయి! ప్రౌఢ, అందుకే. ““ముద్దు ముద్దుగా నిన్ను చూసుకున్నాను వద్దు వద్దన్నా నిన్ను-నేనాదిలి పెట్టను"! అని శృంగార భరితుడైన నాయకుడు అంటే -- ఓక వద్దన్నానా నిన్నాదబమన్నానా గజ్జెల గ్యురమంటి కన్నె మనసుకు కళ్ళతోటి కశ్హైమేసి కదం తొక్కకు”” (థార్యా విద్డలు) అంటుంది. ఇంకా... “రాతిరి రాతిరి వస్తానన్నావు మావా రాతీగంధం తీసి ఉంచాను 100

గంధమలా ఎండిపోయింది నువురాక వ / ఆంచమిలా ఉండిపోయింది (ఇడ్జిగారి కోడల) కోచ్చాబ్టిగ్రి బ్రొజీరి జొటీరి మావా గాజుల గల గల వింటావా (తాసిల్జారు గారమ్మాయి) “ఫ్పీక్రూ నీవారు లేరు నాకూ నావారు లేరు ఏకంగా ఎగిరి పోదామా | వీటి ఒడ్డున ఇల్లేకడదామా” “(సత్యానికి సంకెళ్ళ) “భళి మైహనరంగా ఛల్‌ _ ఛల్‌ మోహనరంగా: రివ్వు రివ్వున ఎగిరిపోవాలి నా రాటి కౌగిట జివ్వు జివ్వున ఒదీగిపోవాలి" శః (భార్యాబిడ్డలు) వంటి పాటల పళ్హివులకు జానపద గేయ వర్ణివులు ఆధారమయ్యాయి, మరొక హైిటలో జానపదకవి “తమ్మి పువ్వులోని కమ్మతేనిల్ద” అంటే ఆత్రేయగారు “*తమ్మివూవులు పూయ తలిరు వెన్నెల్లు” అన్నారు. “చిన్నారి కళ్ళలో కన్నీటెజల్డు కన్నీరు చూడకే కరగు నెడదల్దు” అన్నది జొనపదమైతే “ఆ వెన్నెలను మూసేనే కన్నీటే. జల్దు కన్నీరు చూడళే కరగు నెడదలు” అని అ్మతేయగారి కలం పలికింది? ఆ(త్రేయగారికి సైహిత్యంలోనే కాదు "సైన్సులో కూడా మంచి పరిజ్ఞానం ఉన్నట్టు ఈ పాటలను పరిశీలిస్తే తెలుస్తుంది, “కలునకు చందుడు ఎంకో దూరం కమలానికి సూర్యుడు మరీ దూరం (చిళ్ఞర దేవుళ్ళు) కలువ-చం[దుడు, కమలం-సూర్యుడు పంటి కవిసమయాలే కాడు చం(దుని కంటే సూర్యగోళం ఏళితో చత్తులో ఉన్నదన్న శైన్సు విషయం స్పష్టమవుతుంది. " చ బమైన్న్స ప్ప ఒడిని నిద్దుర పోతిమి ్రోస్యోం లాలా స శెల్తవారి లేవి చూవి ఫి | న గ్‌ శ గయ. ఎట... 3 (పక ౧? నశ అశ ॥ పై వము టర

తెల్టటోయాము

'ఘోల్ల్డుమన్నాము

చక గ్రానయ్యా చందమామా

ఎక్కడున్నావూ

సీవులేక దిక్కులేని

చుక్కలయ్యాము” (భార్యాబిడ్డలు) మైన్సులో చెప్పే పగలు చుక్కలు [పకాశించవు, చందుడు, చుక్కల (పస్తానన ఈ హటలో కవితాతక్మంగా చెప్పడం జరిగింది.

-. ఇప్పుడు వచ్చే పాటలన్నీ ద్వంద్వార్థాలతో కూడినపి, ఆశ్టీలం ధ్వనించేవనే విమర్శ ఉంది, మీరేమంటారని ఆతేయగారిని అడిగినప్పుడు, ఆయన “సందేహం ఏముంది? చేస్తూన్న పాపం ఒప్పుకోవడం మంచిది” అని చాలా నిర్ద్వంద్వంగా చెప్పారు... “మంచిమనసులు, “మూగమనసులు, “తేనెమనసులు'. పీకృర్స్‌లో వెదికినా ఈ ద్వంద్వార్థాలు కనిపిచంవు, ఎప్పుడూ వాటికి (ప్రయత్నించలేదు, ఇప్పుడు ఎక్కువయిపోయింది. కేవలం ఆవే కావాలంటున్నారు కోంతనుంది...ఆ దక వచ్చింది. _ ఛస్తున్నాం! రాయక తవ్పడం లేదు.

“లేలే లేలే లేలేలేనా రాజా.

" లేలేలేన్లా రాజా

లేవనంటావా నన్ను ఖు

లేపమంటావా నిద్దుర

లేవనంటావా నన్ను _

లేపమంటానా!” ((యేమనగర్‌) ఆయినా ఇది పాాతోచితమని సరిపెట్టుకౌంటే__ -

“ోహొడ్డుకో ముద్దని పద్దేనరు రాస్త్రారులే

వద్దన్న కొద్ది ముద్దెక్కు? వుతుందిలే

నీకు నెల తవ్పకుంచా.

నేను ఆద్దిచ్చుకుంటా

చి

నీకు ముద్దిచ్చుకుంటా” (కత అన్నది ద్వంద్వార్థమేమో!

సుమారు నాలుగు దళాజ్ఞాల నుంచి రమారమి మూడు "చేల" సినిమా పాటలు

. రొసిన ఆ తేయగారి పాటలకు ఒక [పత్యేకత ఉందని మళ్ళీ (వత్యేకించి చెప్పనక్కర్లేదు ఫ్రాలీపులాకంగా కొన్నింటిని పైన ఉదాహరించడమైంది. ఇవి మచ్చుకి మ్యాతమే. ఇంకా వేలాది పాటలు. జనాదరణకు (ప్రాతమై అత్రేయగారికొక వీశిష్ట స్థానాన్ని సముహార్షించి 'పేట్రాలి,

జె ట్‌

"102

ఆ(తేయ నాటక సమాలోచన అకోక సొ్యమ్రాట్‌ విశ్వకాంతి పరివరన భయం వాస్తవం కప్పలు ఈనాడు గౌతమబుద్ధ యన్‌. జీ. ఓ- మాయ-అశ్వ ఘోషుడు

కాంతికి నిర్వచనం చెప్పిన “అశోక సామాట్‌” వి. రాజా రాందాన్‌

ఆచార్య ఆత్రేయ 1941 లో ఆంధ నాటక కళాపరిషత్తు నిర్వహిస్తున్న నాటిక పోజీలలో “'శాంతి'' అనే నాటకాన్ని తయారు చేసుకొని పాల్గొన్నాడు, అది ఎటూగాని సమయంళో పదర్శన ఏర్పాటు అవడం వల్ల ఆ్యలేయ కృషగాని, ఆత్రేయ [కతిభగాని పైకి రాలేదు. దాసీతో నిరుత్సాహం చెందిన యువకుడు అ్యతేయ ఆనాటకం (వలిని చించి పారేశాడు. ఆయినా శాంలిఅనే ఇతివృత్తం మాతం ఆతేయ సృజనాత్మక కృషిని వదలలేదు. అందుతోనూ 1940-1945 మధ్య కాలం రండవ (పపంచయుద్ధ కాలం. 1944 లో అ్యతేయ “అశోక స్మామాట్‌” అనే నాటకాన్ని రచించేడు, మనకం దరికి తెలిసిన చరితం (గంథాల ద్వారా అశోకుని గాధ, కళింగ దండయ్యాత తరువాత అతనితో వచ్చిన పరివర్తన, అతను బౌద్ధమత (పచారానికి కంకణం కట్టుకోవడం జగ ద్విదితము. కాని ఆచార్య ఆ్యతేయ తీసుకున్న గాధ చేరు. నెల్లూరు (గంథాలయంలో అ్మతేయకు వేరొక చార్మితక గంథం దొరికింది. ఆ చర్మిత (పకారం-అశోకునికి ““దుష్ట అశోకుడు” అనే పేరుండేదట, బౌద్ధమతం స్వీకరించకముందు. బౌద్ధులను శిశ్మించేవాడనీ, వారికోసం “నరకం” అనే (పత్యేక కారాగారం నిర్మించేడని; ఆ కారా గారానీకి చండగిగికడు అనే అధికారి ఉండేవాడనీ ఆ చార్మితక [గంథం వల్ల తెలుసు కున్నాడు, ఈ చార్హితక గాధ నిజమైనా కాకపోయినా ఇతేయ వ్యూహానికి సరిగా సరిపోయింది. ఇందుళోంచి ఆ్యతేయ తన ప్యాతంను వారి మనస్తత్వాలనూ తీనుకుని “కోక స్వామాట్‌”” నాటకం రచించేడు.

అళోకుడి ముఖ్యోద్దేం భారతదేశాన్నంతటిన్‌ తన యేలుబడిలోనికి తీసుకు రావడం. ఈ సంకల్పానికి ఆమాత్యులు రాధా గుప్తులవారు అన్ని విధాలా వత్తాసు పలుకుతారు. సమరానందుడు, మహావీరుడు, చండగిరికుడు ఈ కార్యకమంలో అన్ని విధాలా తమ విద్యుక్త ధర్మం నిర్వహిస్తారు. అశోకుడు తన అనుచరులతో కళింగ దేశం మీద యుద్ధానికి సన్నద్ధులవమని ఆదేశస్తాడు. బౌద్ధమత (ప్రభావం వల్ద (ప్రజలు కాంతి అహింసల పట్ట ఆసక్తి చూపుతున్నారనీ, సెనికులు గూడా యుద్ధోస్మేఖులుగా

103

లేవని చెబుతారు. మంతి రాధాగు పుడు ఆనాటి [(వచాన సహెవనా.ను ఉపయోగింబిె (వజలకు సెనికులకు, యుద్ధం యొక గ్రా ఆవసరాన్ని గురించి నచ్చజెప్పడం ముఖ్యం అని సలహా ఇస్తాడు. ఆలాగే బౌద్ధమత [పథావాన్ని ఎదుర్కో-వడం. చాలా అవసరం ఆని “నిళ్చయిస్తారుం యుద్ధ వ్యూహ రూపొందుతుంది.

ఈ ఉద్యమానికి విరుద్ధంగా (పేమానందుడు అనే బౌద్ధ భిక్షువు, అశోకుని భార్య తిష్య, మహావీరుని భార్య కాంతి, ఆ తరువాత మరికొందరు ఈ యుద్ధోన్మాదాన్ని నిరసిస్తారు. [ప్రధమంగా అశోకునికి తన భార్య ద్వారానే యుద్ధం అంటే విముఖత ఎదురవుతుంది. వారిద్దరిమధ్య దృశ్యంలో తిష్య “వీణ మీటనా.” అని ఆడుతుంది, అశోకునీకి వీణానాదం కోదు యుద్ధకోలాహలం కావాలి. భర్త మనస్సులో (పేమకి కళకి స్థానం లేదని తెలుసుకున్న తిష్య వెళ్తానంటుంది.

అకో: వెళ్తున్నావా ?

తివ్య: మీరే వెళ్ళగొడుతున్నారు.

అశోః ఎవర్సి?

ఛు

తిష్య: [సేమను, పాతల మన_స్టత్వాలను ఇంత చిన్న చిన్నమాటలతో ఆతీ స్వాభావికమైన సంభాషణలతో చి(తీకరించడం, తెలుగు నాటక రంగంమీద ఇదే (పథమం అఆకుకుంటాను. ఆత్రేయ మాటలలో సదును ఇక్కడి నుండే ప్రారంభం అయింది. ఇది అశోక స్మామాట్‌ అతని భార్య మధ్య దృశ్యం, అలాగే రెండవ రంగంతో మహావీరుడు అతని సకీమణి కాంతి

మధ్య దృళ్యంలో కూడా యుద్ధం పవ్మిత ధర్మంగా భావించేవారు యుద్ధాన్ని వ్యతి రేకించే వారి మధ్య 00%£1166 చాలా సవాజంగా చూపబడింది. మహావీరుడు అతని తల్లి నిరూవ యుద్దాన్ని పవ్మిత ధర్మంగా భావించే వారు. యుద్ధంలోకి వెళ్ళే 'సైనికు నికి వీర తిలకం దిద్ది పంపడం ఆచారం. తల్లి, భార్య తమ విద్యుక్త ధర్మంగా మహా వీరుణ్ణి నర్వ లాంఛనాలతో వీర తిలకం దిద్ధి యుద్ధానికి వంపాలి. ఇటువంటి సన్ని వేళంలో ఇంకొక నాటక రచయిత ఆయితే యద్ధాన్ని సమర్థిస్తూ కొన్ని యుద్ధాన్ని నిరసిస్తూ మరికొన్ని 'పెద్ద 'పేద్ద సంభాషణలు, నినాదాలు, ఉద్చోధలూ చేసేవాడు, కాని ఆత్రేయ ఆలాకాదు, ఆకేయకు తన ప్మాతల (01%272666212206109. ముఖ్యం, వారి మాటలలో నడవడికలలో సహజత్వం ఉట్టి వడాలి. కాంతి నడవడిక మనస్తత్వం 104

పరిశీలించి మహావీరుడు కాంతి కూడా బౌద్ధ సన్యాసిని ఆవుతూందేమో అని _పళ్నిస్తాడు, *“సవ్యాసి కానక్కరిలేమ- మానవులు మాకవులుగా ఉంటే చాలి" అని శాంతి జవాబు చెబుతుంది. వీర తిలకం దిద్దడానికి శాంతికి చేళులురావు. యుద్ధానికి సిద్ధం అవబోతున్న కుమారుణ్ణి దీవించడానికి ఆతని తల్లీ నిరూపవస్తుంది. మహా వీరుడు తల్లితో తన భార్యగురించిచేబుతాడు, *“ఆత్రాకోడళ్ళలో ఎంత భావబేధమో” ఆంటాడు. నిరూ: దానిదెప్పుడూ అంతేలే' పసితనం, ఏం తెలుస్తుంది చెప్పు, మహా; పేరుకు తగ్గట్టు ఎప్పుడు కాంతి కాంతి ఆంటూంటొంది, నిరూ: రాజధర్మమైన యుద్ధాన్ని కూడా హింసగా చూస్తారు ఈ బౌద్ధ ఛితువులు, దానికీ ఆ తత్వం వట్టుపడుతూఎది. అ ముగ్గుకు పాతల మనస్తత్వాలు, ధ్యేయాలు, వైవిధ్యాలు, అలాగే వారి నధ్య ఉన్న (పేమానురాగాలూ ఎంతో సహజంగా చ్వితీకరించబడ్డాయి. మవోవీరుడూ ఆతని భార్య శాంతి ఈ నాటకంలో క్రీలకమైశ ప్యాత రరిస్తారు, మహావీగిడు "యుద్ధంలో క్షత గ్యాతుడై తన భార్యకేరు తలుస్తూంటాడు.. ఆశోటుడు. శాంతి శబ్దం. విని కోపిస్తాడు. ఆపేరుతోగాదు పియా”' అని పీలుచుకో మంటాడు, “కాంతి శబ్దం సమరరంగంలో ఎవరి నోట రారాదని” కాసిస్తాము. మహాఏరుడికో జ్ఞానోదయం కలుగుతుంద. మహి పీరుడు ''కాంతి శబానకే భయవడేకాజు, ఆ శబ్ద స్పర్శ మ్మాతాన నీరసించిపోయే టె ॥. య. ః యోధులు ఎందుకు॥శ” అంటాడు, అకోకుని హృదయం కర్కశశిలా ఫలక్‌ మయిందని (గహిస్రాడు. మహావీరుడిలో పరివర్తన చాలా సహజంగా చూపించబడింది. అక్కడి నుండి “అశోక స్రామాట్‌”” లో మౌలికమైన పరివర్తన [ప్రారంభం అవుతుంది. ఆయినా ఆకళోకుడి నమ్మకం అతనిది. తీవ్యతో తాను “భూత భవిష్యత్‌ వర్ష కూనాలకు జవాబు చెప్పవలసి బాధ్యత కలవాజ్ణి” ఆంటాడు కళింగ యుద్ధం అము పోయేక వచ్చిన వరిణామాలు ఆశోకడిలో పరివ్య్తన తీసుకుపస్తాయి. ఆ పరివర్తన కూడా ఒక్కసారిగా వదో ఒక దృళ్యం చూసి కాదు. నాటకం (పారంభం ఆయిన క్షణం నుంచి కాంతి యొక్క [ప్రాముఖ్యతను వివిధ కోణాల నుండి వివిధ ప్మాతల ద్వారా అకోకునికి వర్థక్తం చేయిస్తాడు ఆతేయ, / ఎనిమిదవ రంగములో ఒక వృద్ధమాతి ఆశోకునికి తారసిల్దుతుంది.. ఈ ప్యాతను వాస్తవిక దృష్టితోను పరిశీలించవచ్చు, లేదా సంకేశం (51200110) గాను 105

పీసుకోవచ్చు. ఆ వృద్ధమాత తాను లోకమాతనని భేబుతుంది. ““రాజధర్మం రోజూ లను జయించడంకాదు, (ప్రజలను పాలించడం వారిని సుఖపెట్టడం” అని ఆశోకునికి జ్ఞాపకం చేస్తుంది. అశోకుడు “సుఖం కష్టం యొక్క ఫలితం” అంపే “కాంతి మాత్రం హింసౌ ఫలితంకాదు కానేరదు* అని ఎదిరిస్తుంది. మహావీర సానూట్‌ అశోకుడు ఈ వృద్ధమాతను ఎదుర్కున్నప్పటి నుండ్‌ కలత చేందడం [పారంభిస్తాడు. ఆతనిలో పరివర్తన (ప్రారంభం అవుతుంది. అతని పృాదయంలో కల్లోలం శేగుతుంది. అట్టి తరుణంలో మహావీరుని భార్య కాంతి పజ లందరిలో చైతన్యం తీసుకు వస్తుంది కొంకి సండేశంతో వారిని సంఘజిత పరుస్తుంది. అధికారులు ఆ ఉద్యమం ముందు ఆ ళోంతి ముందు నిలునలేకపోతున్నారు. చండగిరి కుడు కూోడొ జంకుతో ఆళోకునితో మొర బెట్టుకుంటాడు. _ అశోకుడు: ఎవరా కాంతి? సమరా : మవోవీరునీ సతి (పళూ!

ఈ (పవాహాన్ని సృష్టించిందోమె! నడిపిస్తున్నదా మె, శాంతిదేవి స్రద్యమం అకోక్షుణ్ణి మరింత వ్యాకుల చిత్తుణ్ణి చేస్తుంది, వృద్ధమాతతో (ప్రారంభ మయిన కలను కాంతి ఉద్యమం మరింక కలవరపరుస్తుంది. ఇంతటితో చొలకఅశోకునికే మరో శక్తి వదురవుతుంది. ఆమె తన సతీమణి మహారాణి తిష్య. అశోకుడు *“*ధాజ్యం రోజుది *ఆంటే- "

తీవ్య: స్యోమాట్‌! నిన్నూ. నన్నూ పోషించేది యూ (వజ, కన్టీంచి ఈ రోజ్యోన్ని కొపొడేది యీ (ప్రజ, వీరందరు లేకుంటే మీరోచరికానికి, నా పట్టమహిష్షీపదవికీ ఆర్థంలేదు, అసలు స్థానంలేదు,

+ఈ పే ముగ్గురు శ్రీ ప్యోతలను ఉపయోగించీ ఆచార్య ఆఅ[తేయ అకోక సో మాటోలో పరివ్నర్థన తీసుకురోగలుగుతాడు, ఆ పరివర్తన న్ర్రీలవల్లనే చోలా సహ జంగా వస్తుంది. ఆందులో వప్మోత ఆనహాజంగా లేకుండో (ప్రారంభం నుంచీ ఆ9640= 119% చేయబడి ఆళోకుడిలోని పరివర్తన బోలో సహజంగా యుద్ధం కాంతీ అనే వీషయాన్నీ వివిధ కోణాల నుండీ చూపడానికే వీలు పడ్డది. ఎక్కడా. నాటకఠలో ఉపన్యోసాలు కొని నినోదాలు కోని చేవ, 106

అశోకునికి సంపూర్ణ జ్ఞానోదయం అయ్యేక సన్యాసినవుతానంటాడు, [వజల తరపున కాంతి ఆళోకునితో “*సా[మాట్‌ః పరిపొలనలో _వజలకు స్థానం వుండనివ్వండి. వారి మంచిని వాఠే నిర్ణయించుకుంటారు. అప్పుడు అనుమానం నరకం రెండూ వుండవు” ఆంటుఐది,

ఇది ఆతేయ్య భారతదేశం వరిపాలిస్తున్న ఆంగ్ల _ స్మామాజ్య అధినేతలకు ఇచ్చిన సంహాగా అనిపిస్తుంది." ఒక -సమకౌలీన, " సారస్టిజనీన - సమస్యను చిితీకరించ డానికి ఒక చార్మితక గాధను తీసుకుని అతేయ కృతఊకృత్యులయ్యేరు. ఆ్మతేయ రచనల్లో తరువాత వచ్చిన “య్యన్‌.జీ.ఓ”” “భయం” “కప్పలు” నాటకాల [ప్రాచుర్యం వల్ద, అవి సాంఘికాలవడం వల్డ, కౌత్సాహికసమాజొలు ఎక్కువగా సాంఘికాల వైపు మోజు పడ్డారు. (పదర్శన సౌలభ్యం కూడా సాంఘికాలకు ఎక్కువ, “*ట్రడ్దోక్ర స్మామాట్‌”” ప్రదర్శనలో ఇబ్బంది తేక పోయినా, చార్మితక గాధ అవడం వల్ల వ్యయ (పయాసలతో కూడుకున్న నాటకం. అందువల్లనే అది అంత [ప్రచారం పొందలేదు, పోగా, “శాంతి, “యుద్ధం” అనే విషయం మీద “ప్రగతి?” అనే నాటిక, “విథ్వళాంతి” నాటకం రచించారు. వాటికి చాలా [ప్రచారం జరిగింది. కాని ఆచార్య ఆ్యతేయ యువక్రుడుగా ఆయన క02£0026176 6153 లో రచించిన ““అశ్రోక స్మామాట్‌”' ఏనాటికైనా నిలిచే, నాటకం, -

క్ర

కొాల్చ్బనికత వాన్తవీకఠల మేలికలయిక రథం కక గ్‌ంగీ ? ట్టి లక్ష్మీనా రాయణ నంభై వళ్ళ కతం... _ కవీ ఆంటే కోల్పనీక జీవి అనీ, నీత్యం ఈహోాలోకాల్లో తేలిపోయే స్వవ్నిజీవి అని, కవీతర్పం ఆంటే (యేమకవిత్వమేననీ ఈనాటక6లోని “శోభి ప్యాత అన్నట్లు “కప్పుకొఫ్క కోరాకీక్నీ, ప్యాకెటు సిగరెట్టు ఇస్తేచాలు - గడగడా పేశీలతరబడి 3విత్వం' వచ్చేస్తుందని, కవిత్వానికి 'కాఫీకవ్పుకి అవినాభావ సంబంధం ఏర్పడిపోయింఎని భానిస్తో, కవీని పేద్ధ క్యారకేచర్‌గా చేసిన సందర్భంలో. . భోనకవిత్వం మీద అభిమానం తగ్గిపోయి, శ్రీభ్రీ మీద ఆసక్తి పెరిగిపోతున్న తరుణంలో, .. రై కొంగపోరాటం నంటి రానున్న చార్మితక సంఘటనలకు కవుల్లో అనేకులు మానసీకంగా సమాయత్తమవుతున్న వేకువవేళలో... కవితాలోకానికి వాని స్రోమాజిక్‌ బాధ్యతను గుర్తుచేస్తూ, స్యుపభాత ఉద్బోధగిళోన్ని రంగ స్థలంమీద విని సించిన నోటకం “పరివర్తన, ప్తుస్తకంలో మొవట పేర్కొన్న నోటు - “తోలిసొరి ఈనాటకం మ్మదాసులో ఆంధ అభ్యుదయ రచయితల చతుర్థ మహానభ సందర్భమున... 19.1-.47న విదర్శింపబడీంది” అనే మాటలను చూస్తే, (వత్యేకీంచి ఆరసం మహానభకోసమే దీన్ని వాసీనట్లు స్ఫురిస్తుందీ. అంతకుముందు అతేయగారి రవనలున్నప్పటికీ, అచ్చయిన తోలినొటకం ఇదే - అన్న ఆంకొన్ని చూస్తే, ఈ నాటకం వెనుక అరసం ఎంత ఐల వత్తరమైన [ప్రోత్సాహక శక్రిగాఉందో అర్థమవుతుంది. నోటకంలో కార్మిక నాయకుడు చౌదరి, కవిగారి కళ్ళు తెరిపించటానికీ పయత్నిస్తాడు. అప్పుడు కవి అడుగుతాడు శష్టీద్భృ కాం[గేస్సా', *“కాను, “కమ్యూనిస్టులా? “కాన్న, “అభ్యుదయ రచయితల | 108.

సంఘ సభ్యులాళి ఈ "వశ్న నాటకరి తీయారు కావడొనికున్న [వత్యేక నియత (పయోజనాన్ని - అరసం సభను సూచిస్తుంది ఆ (ప్రయోజనాన్ని ళక్తివంతంగా ప౦భావవంతంగా సాధించడానికికాదు, (పత్యేకంగా పై క్యారికేచర్‌ ప్మాతను ముఖ్యప్మాత చేసి. అతనిలో పరివర్తన తీసికొనిరావడం (పథాన కథావిషయంగా తీసుకోబడింది. కథ ఆంతా దీనికి సంబంధించిందే ఆయివంపే, కచ్చితంగా ఫమిలయివుండేవ్‌,. ఎంత కామెడీ చేయాలనుకొన్నా, కొట్టుకుపోయివృండేది.. అలాకాకుండా నియత (ప్రయోజనం కోసం రాస్తుశ్నప్పటికీ ఆ్యత్రేయగారు తన ప్రత్యేకతను ' నిరూపించుకొన్నారు. - ఆ పిత్యేకతతోనే నాటకాన్ని 'నీలబెట్టారు. విజయవంతంగా (పదర్శనీయంచేళారు. బాబు అనే మిల్లు యజమాని పెట్టుబడిదారుల దోపిడీ ' మన స్తక్వానికి (పతీక, కార్మికుల [శమళక్రితోపాటు, కవిగారి కవితాశక్తిని కూడా దోచేస్తుంటాడు, కార్మిక ఛకితో డబ్బూ దస్కం విషయంలో పెరుగుతూవుంటే, కవి శక్తితో పేరూ పతిష్టలను "పెంచుకొంటూ. వస్తుంటాడు. కవి రాసిపెట్టే ఉపన్యాసాలు వప్పచెప్పి పేరు సంపా డిస్తుంటాడు, అందుకోసమే, (ప్రత్యేకం ఒక కవిని పోషిస్తాడు, ఇది వోస్యాస్పదంగా కనిపిందకతప-దు. “ర క్తి" కోసం కల్పించినా అతినాటకీయాంళంగా స్ఫురించక 'తప్పదుః అయమిణే ఒక సందేళంకోసం. పెట్టుబడిదారు సమాజంకోని అన్నిడర్గాలవాళ్ళు శమ శక్తినీ దోపిడిచేస్తాడు అనే సిద్ధాంతంకోసం, ఆరసంకోసం (పత్యేకం అనే నియత [పయోజనంకోసం ఈ ఆతినాటకీయాంళాన్ని "కల్పించ తప్పలేదు. ఇది సగటు నాటకం వైఖ9, ఇతర వ్యాపకం లేకుండా, అక్చిర్‌ కవిగా [బతుకీడ్వాలనే ప్మాత, ఆశక్తని దోచెసే ప్మాఠ, అవ్వాల్ది భోరత సమాజాన్ని దృష్టిలో పెట్టుకొంటే, మార్క్సిస్టు హౌల్పనికతలకు ఫలితాలనే చెప్పాలి. కొల్పనికతను ఖండించడానికి మరో కాల్పనికతను అందుకొన్నాడు రచయిత, ౪ కొల్పనిక తే నాటక కథలో ఆసాంతం వుండివుంటే ఇవ్వాళ ఈ నాటకంగురించి చెప్పుకోడానికి ఏవమీవుండదు అళాకాకుండా (పథమరంగం చివర్లోనే నాటకాన్ని మలుప్యుతిప్పుకాడు, వర్గ స-భావాలని, దోపిడీ మన_న్తత్వాలని, సంఘర్షణసీ, కాగ్వికళ క్తి సమైక్య సంఘటితసీ కథలో [వధాన విషయంగా మార్చేస్తాడు. ఆత్రేయ మ్యుదను (వతిష్టాపిస్తాడు. నలభై వళ్ళ తర్వాతకూడా అ్యతేయ రచన నవ్యంగానూ, ఆసప్టీకబుల్‌ గానూ వ్పండే వైవిధ్యాన్ని హిధిస్తాడు. తెలుగు" నాటకరంగంలో ఆ(తేయ (వత్యేకతే అదేకదా ! (వథమ రంగం ముగుస్తుండగా, మిల్లులో ఆయిల్‌మెన్‌గా పనిచేసే కొండయ్య హడావుడిగొ వవేశించి “పెమాదం పెమాదం బాబూ” అంటాక్షు, బాబు-మిళ్ఞుయజమాన్ని 109

ఊోహించదగ్గ ఆదుర్దాతో-* ఏమిటవి?” అంటూ. వావబు చేస్తాడు. అయితే ఆ ఆచుర్దౌ కొండయ్య చెప్పిన విషయం విన్నాక మరిఉండదు,

వీరయ్య అనే కార్మికుడిచేయి మెషిన్లో చిక్కుకొని విరిగి పోయింది అనే వార్తను కొండయ్య ఆందోళనగా చెస్పాక- బాబు తాపీగా పొగవదులుతూ ఆకిగిన తొల్మివశ్న- “తప్పెవరిది?. అయ్యో అంత (ప్రమాదం జరిగిందే? ఒక వ్యక్తి చేయి-కాదు-జీవితం విరిగిందే, అడి తన కార్మికుడ్‌దే అనే ఆందోళనకాని, మానవతా స్పందనకాని ఏక్షోశానా ఆగుపించదు, “తప్పెవరిదిళి తాపీగా పొగ వదులుతు అడిగిన తొలిప్రళ్న. సగటు పెట్టు బడిరారీ మనస్తత్వాన్ని తక్షణం తెలియచెప్పే సంకేతం, సగటు అని ఎందుకు రాయాల్సి వచ్చిందంటే ఆ చూటతో ఆపాత ఏ వై విధ్యంలేసి స్టాటిక్‌ సంకేతంగా అగుపిస్తుంది కనుక, విలన్‌ ఆంటె ఇలాగుండాలి, కమెడియన్‌ అంటె ఇలాగుండాలి.. అని కొన్ని అక్షణాలను ఏర్పరచి, ఆ లక్షణాల మేరశే సృష్టిస్తే అవి స్టాటిక్‌ సింబల్స్‌ _ నిశ్చిత సంకేతాలు-అవుతాయి. అంతకంటే నై విధ్యంలేని ప్మాతలవుతయి. మన సాటక సాహి ఈ్యంలో ఏ కొన్నిటినో మినహాయిస్తే అధిక శాతం అగుపించే షాాతలేయివి. దీనికి .అ్యకేయగారి అచ్చయిన తొలి రచన పరివర్తన కూడా మినహాయుంపేంకాదు. అయే ఆ లక్షణ విచారాన్ని (వక ్రానుబెట్టి. పచర్శన ద ఫక్పధంనుంచి, ఆ ఒక్క. మాటతో ఆ ప్మాత స్వభావాన్నంతటినీ రంగస్థలంమీద (వతిష్టాపించేటంత అవకాళం, లోతు నటుడికి ఏర్పడుతుంది. ఒక్క ఆ మాటతోనే, ఒకనర్గం మొత్తం స్వభావాన్ని సూక్ష్మంగా పరిచయంచే సే వీలేర్పడుతోంది. దాన్నే దాసు-ఆ బాబు అనే యజమానివద్ద పనిచేసే వృద్ధ గుమాస్తా-వ్యాఖ్యానిస్తాడు, ““చేయి విరగటమంటే ఊరికే విరుగుతుందో? యజమానులు విబారించాల్సిన మొదటి విషయమే ఆడి అయినా మనకెందుకులే," చెప్పింది మూడు మాటలే అయినా అవి వివక్షతప్మాత, సంభాషితపొతల స్వభావాన్ని స్పష్టంగా చూపే మాటలు, సంభాషణల రచనలో శిల్పం తెలిసిన నాటక రచయిత చేసే పని అది, యజమాని వెళ్ళి చేయి అతగ్గలడా? లేదా? మరి మొదటితప్పు తమవైప్పు లేకుండా చూసికొంటే చాలు. మెమిన్‌లో ఏ లోవమూ లేకుండా వుందంటే చాలు. ఒక వేళ తమవైపు తప్పున్నా అది: ఎదటీ వై పుకు నెప్టే అవకాశాన్ని షి గుర్తుపడితేచాలు, వ్యవహారాన్ని పరిష్కరించుకో వచ్చు. తమకు నష్టం లేకుండా చూచుకోవచ్చు.. కాబట్టి సగటు లెక్కలో (వతి యజమాని తక్షణం. (వయత్నించేది ఆందుకే, పెట్టుబడిదారీ యజమానులే ఎందుక్షు? ఇవ్వాక్షి బ్యూరో (కసి యజమానులు." "పై ఆఫీసరు” అనే ఆవతార పురుషులంవర్వూ-చేస్తున్న పనికూడా అదేకదాః చీన్నే సంకేతిస్తూ దాసు పై మాటలు అన్నాడు. అండులో చివరిమాట _.ఆమినా మనకెందుకులే-అన్నది దాస్తు వ వర్గానికి చెందుతాడో ఆ వర్గం స్వభావాన్ని స్పష్టంగా చాటుతుంది. పెట్టుబడిదారు పొట్టకూటికోసం ఆ్మశయించిి బ్రతి కేవాళ్ళ నిస్సహాయత్వా

= 110

న్ని న్యాయం తెలిసే కళ్ళు మూసుకొని సర్దుకుపోయే “సర్దుడు స్వభావాన్ని, రిస్కూను ఏ మాటలోనూ తీసుకోలేని పరిమిత స్వార్థాన్ని సూచనగా తెలియచేస్తుంది. నటుడికి నాబకాభిశయంలో లోతును స్ఫురింపచేసే మాటఇది. “అల్పాక్షరాల్లో అనల్పార్థ రచని అన్నది కవిత్వంలో వాడుకొనే సూతం. 'చెప్పిన మాటల వెంట చెప్పని భావాలను స్ఫురింప చేయడం సంవాషణలకు పాణంపోసే శ్రి. ఆ్యతేయ సాధించిన చార్మితక ష్యాతలోని కీలకం అదే, “పరిపర్తన'లో ప్మాతలు అన్నీ ఒకమూసను పంచుకొని తయా రైన స్టాదిక్‌ సింబల్సే. భిన్నవర్గాంకు “ఎంపిక చేసిని (పతినిధులే, అయిజణే అవి రంగస్థలం మీదకువచ్చి మాట్టాడం మొదలుపెఛ్టేసరికి పతి ప్యాతమాటల్లోనూ, వాటి స్వభావం ఎంత స్పష్టంగా అర్థమయ్యేలా తెలియచేస్తుందో వాటి వర్గ స్వభావం, చైతన్యం కూడా అంతే స్పష్టంగా తెలియ వస్తాయి, రెంటినీ విడదీసి ఆవకాళం రానివ్వకుండా (వతిమాటవెంట ఒక లోతైన భావాన్ని పొదువుకుంటూ జ్మాగత్తగా సంయమనంగా వెళతాయి. ఎక్కడొ కృతకంగా ఆతికష్టంగా, ఊహిఎచిన “డ్రవిలాగుల్లా' (ఇప్పటి నాట కొల్లో సర్వేసర్వతా అగుపించే జబ్బు సహజత్వానికి వ్యాస్తవానికి పూర్తి దూరంగా ఉండే లక్షణం) లేదంటే “డైలాగు ఫీట్టు'లా ఏ మ్యాతిం ఉండవు. సహజంగా వ్యవహారిక శైలికోనే వృంటాము. వ్య కక్తిస్తభావాన్ని, వర్గ్షస్వభావాన్ని కలిపి చూపిస్తుంటాయి. ఆ విషయాన్ని ఆలాగుంచితే సందర్భం వచ్చింది కనుక ఈ స్టాటిక్‌ సింబల్స్‌ అనేదాన్ని సరించి ఒకమాట చెప్పాలి. ఆత్రేయ నాటకాల్లో ఎక్కు: భాగం ఈ మూసప్వాతలే- స్టాటిక్‌ సింబల్స్‌-అగుపిస్తాయి. ఆయినా (పతి. నాటకం విజయవంతమైంది. నలభ య్యే పిమ్మట ఇప్పటికీ విజయవంతమౌతోంది. కీలకం ఏమిటీ? మొదటిది తెలుగు నాటక సమాజానికి ఈ మూసపొతల నిర్మాణం సహజలక్షణమైపోయి. వుండడం, (పేకక లోకానికి, ముఖ్యంగా విద్యాధికులు కాని సొమాన్యులకు (గామిణుఎకు-అ్మతేయ గారికలం ఎవరిని ఉద్దేశంచిందో వాళ్ళుస- ఈ మూస ప్యాతలే చిరపరిచితమైన సహజ పాషతలు. దాని వెనుక శతాబ్దాల చర్మితఉంది. మంచి, చెడులను స్పష్టంగా, సమ్మగంగా చూపడానికి (పయశ్నించే ధర్మశాస్త్రాల్మపభావం, వాటికి (పఠీక |ప్రాయాలైన ప్మాతల నిర్మాణంతో వెలువడ్డ పురాణ సాహిత్యం, పురాణ సాహిత్యంనుంచే కథా వీజాలను ఎన్నుకొన్న కొవ్య సాహిత్యం, (గ్రామీణ జన నాగరికతలో స్పష్టంగా స్ఫురించే సరళత ఆ సరళతను ఉద్దీపింపచే సే వాళ్ళు పాటలు కథలూ ఇవన్నీ శతాద్దాలపాటు నర్జీత సంకేతప్నాతలను, స్టాటిక్‌ సింబల్స్‌ను (ప్రజలందరికీ అత్మిపియంగా, సహజ విషయా లుగొ మార్చేశాయి. భారతంలాటి కావ్యంలో, కర్ణుడివంటి అరుదైన సంకీర్ణప్మాత- భిన్నభావసరశులను లోగలుపుకొనే సంఘర్షణాత్మకపాత _ ఉన్నప్పటికీ అందులోని సంఘర్షణ స్వభావం, అధునిక సాహిత్యం నాలుగడుగులు ముందుకు నడిచాక కానీ శ 11

అటు గచయితను కాని," ఇట్లు. [పజలను కానీ ఆకట్టుకోలేదు. ఇప్పటికీ కర్జుడంటే “దుష్టచతుష్టయం'లో ఒకడనే సామాన్య (పజాభిపాయం. అలా మూనలు తీరిన (వజాభి (పాయాలున్నప్పుడు వాళ్ళకు అందుబాటులో వుండ్కి రూఢికెక్కిన వై ఖరిలోనే, తాను వినిపించాలనుకొన్న నూతన సందేశాన్ని వినిపించడానికి తెలివైన రచయిత -విజయాన్ని సాధించే రచయిత = [పయత్నిస్తాడు. ఆ (పయక్నానికి ఫలితమే అఆతే2ఏ నాటకాల్లో అధికభాగం. స్టాటిక్‌ సింబల్స్‌ కావడం-అంతేకాని, సీదాసాదా మూస ప్మ్కాతలకంపే మించి, మరోవిధమైన, లోతైన ప్యాతలను, వైవిధ్యం కలిగిన సంకీర్ణ పాతను సృష్టించలేకపోయే ఆశ క్రతక్షాదు. [పజాభిమానానికి పాాతమైన పాతనిర్మాణ వైఖరిని జఅవలంబించకుండావు- పే థన నవ్య, స్య్యపదాయంలో ఆ తేయ ఇంతటి విజయాన్ని సాధించిఉండేవాడా? సాంఘిక నాటకాన్ని అంతళక్రినంతంగా సామాన్య ప్రజల్లో సహికం ఫఏచారంచేస్తి ఉండేవాడా ? అనే వశ్నలను ఆలోచించాలి. -బీటిని నాలుగు పదలకాల్వం వెనక్కు-వెళ్ళి ఆలోచించాలి. వర్తమానంలోకి వస్తూ, ఇప్పటి రచయితలు, ఇంత న! ఫడి సంభాషణలు “సృష్టిస్తూ, ఇంత ఊహించి “వైవిధ్యం కలిగిన అతీ సంకీర్ణప్మాత లను సృష్టిస్తూకూడా, తమ సాంఘిక నాటక్రరంగాలను సామాన్య (వజల్లోకి ఎందుకు విజయవంతంగా తీసికెళ్ళలేక పోతున్నారు * అనే పళ్న కూడా ఆలోచించాలి, ఇంతకంచె వాటి చర్చ. (పస్తుకానికి అనవసరమని వదిలేద్దాం. క్యారికేచ”గా త కూరైైన కవిని, నియంత (పయోజనల కోసం ముఖ్యప్మాతగా- టార్జెట్‌ పా్యతగ్గా-తీసికొన్నప్పటికీ నాటకాన్ని నిలపడానికి మరో ఆసలు కథను [పథమ రంగం ఛివరే మొదలుపెట్టాడు రచయిత, తవ్వాతిర౭గాలన్నీ దానివెంటే నడస్టాయి. గెండవరంగం ప్రారంభంలో ఆయిల్‌మన్‌ కొండయ్యను - (శ్రామికవర్గ. పపతినిధిని_తన డబ్బుతో కొనాలనుకోవడం, దాన్ని అతగాడు-తనలోని వర్గచైతన్యాన్ని పతిబింబిస్తూ- “లంచ్రం ఇస్తారా బాబూ లంచం, మమ్మల్నింక అణగదొర గడానికి, మమ్మల్నింకా కుక్కల్లాగా ఆడించటానికి, మా సంగాన్ని పడగొట్టటానికి అంచం-మాకేం అక్కర్లే దంటూ” ఖండించి వెళ్ళిపోవడం, ఆతర్వాత చౌదరి అనే కార్మికనాయకుడు రంగంలోకి గిగి వాబు లోపలినంచి వచ్చి తనను కలిసికొనే లోపలే వాడి ఆయిన మాటలతో కవిలో కదలికను సృష్టించి, ఆతర్వాత బాబుతో కార్మికునికివ్వాన్సిన నష్టపరిహారాన్ని గురించి ప౦ిస్త్రావిసాడు.. వీరయ్య తాగొచ్చి తన చెయ్యి విరుచుకొన్నాడుకాని మిషిన్‌ లోపంలేదు, తాను నష్టపరిహారం ఇవ్వవలసిన పనిలేదు అని బాబు నిర్మొహమాటంగా చెప్పి, అందుకు సంబంధించిన ఫ్రేటుమెంటును కవిని తయారుకేసి పెట్టమని. ఆదేశిస్తాడు, ఇక్కడ ఒక అనుమానం. వస్తుంది. నిజంగా రవయిత, ఈ్యవాయసకాని ప్యాతను ఎలా శ12

భృష్టించాలనుకొన్నోడు ? ఒక పర్సనల్‌ అసిస్టెంటుగౌనా'? కవీగానా 2 అని, ఈ డిప న్యాసాలు రాసిపెట్టడం, స్టేట్‌మెంట్లు తయారుచేయడం - ఇవన్నీ పర్సనల్‌ అసిఫ్టైంట్లో? పీ.ఆర్‌ వో, లో చూసుకోవాల్సిన పనికానీ, దానికోసం !కవిపాాతి ఉండనక్కత్షేదు. అక్కడ 'కవి' అనే మాటకు ఎలాంటి జస్టిఫికేషనూ లేదు. 'మరయితే_ "కవి! అంటూ వనిగట్టుకొని రచయిత ఈప్మాతను ఎందుకు సృష్టీంచాడనేది బోధపడదు, కేవలం కవికి సంబంధించిన ప్యక్తికథ, కథ నిర్జీ.మైహోయే అంశం వుందకనుక, నాటకాన్ని నిలబెట్ట డానికి చక్కటి సామాజిక సంఘగ్ష శాత్మక ఇతివృత్తం ఎన్నుకోవాలి కనుక, రచ్రయిత జ్యాగత్రగా ఆలాటి కథేతివృత్తాన్నే తయారుచేస్తూ, అందులో ఆవసం అవసరార్థం కవిని టార్జెట్‌ చేసి, ఎక్కడికక్కడ ఆతడి పృాతను సద్వినియోగం చేసికోవడానికి పయత్నిం చాడు. అందుకే పి.ఏ. పోలికవున్న కవిప్కాత. తయారైంది, ఆవిషయం ఎలాగున్నా ఈ స్టేటుమెంటు తయారీ అన్నది కథలో చాలాముఖ్యవిషయమై, టర్నింగ్‌ పాయిరటయి పో:లంది-*పరివ ర్తనికదే పతాకసూచి. - దాని. తయారీలోనే కవి ప్మాతలో మార్చు రాబోతోంది. !? ఆమార్చుకు (ఫేరేపణ శక్త, శోభ. బాబు చెల్లెలు. నాటకం మొదట్లోనే రంగ్మవవేళం చేసే ప్యాత - మంచితనానికి, పెట్టుబడిదారీ వర్షాల్రో నక్కివుండే. అంత్ర గ్గత విరోధశ క్తికి పతీకగా ఈపాాతీ తయ్యారైంది. స్టేట్‌మెరటును తయారుచే సేముందు కదిలి, కళ్ళువిప్పి,, నిజంచూడు ఆంటూ కవిని ఉద్భోధిస్తుంది.

“౧ ఈ తర్వాతి రంగంలో ఆమె, కవీ, చౌదరి అందరూవెళ్ళి చూసేవ్యక్తి పీరయ్య. చేయి' విఠిగిన ' కార్మికుడు, : అతడి గుడిసె రరిగస్థలమౌతుదిది.. శోథ, వీరయ్య పొళకు వెళ్ళడం, ద్వారా వర్గ సన్నిహితత్వాన్ని చితిస్తాడు రచయిత. ఈ, రంగంతో ఆకట్టుకొనే అంశాలు రెండు = దయతో వీరయ్య కొడుక్కు , రంగడికి కోభ ఇచ్చిన డబ్బును చూసి, పాతతరానికి. చెందిన బాధితుడు వీరయ్య ఒకరకంగా కృతజ్ఞతతో నృందిస్తే, కొత తరానికి చందిన కార్మిక (పతినిధి కొండయ్య -మరోవిధంగా. స్పండి స్తాు. “*ఈరొటుల్లోకూడా మంచోబ్ళంటారంటే. నమ్మకు! ... దయంట దయ! 'రకతంతోపాటు లగేసి, అచ్చలు అచ్చలు మూలుగుతుంటే, పదిరూపాయలిసిరేత్తారు. ఆనంటరా దయ, ఆశ్ళేసే పాత 'సెప్పుల 'ఇలువుండవు యీ పదిరూపోయలు! ఆమె కొ కార్డు సోకులు, కోఠలు, ఎక్కేడీ నుండి 'వచ్చినాయంటా, మవశెమట గాకుంటే! . మానుకోమన . గూడదూ ఆయన్నీ! మానుకొని మనల్ని బతికించగోడదూ ఇట్లు సంషకపోత. కస్కీ "తర్కం, _పీట్టువ్‌ల, చ్రైతన్యం నిండిన మాటలు, సంఘర్ష ణకు లోనయ్యే వాళ్ళ తార్కికంగా అనాల్సిన మాటలు. ఈ మాటలకు బుటునే 'ఫోంచివిన్న శోభ 'కడలిపోతుంది. 'ఆపు- ఆఅంటూ- లోనికీవస్తుంది. ఆ తర్వాత గబ గ బా “కొండయ్యా నాకళ్ళు తెరిపించొవు' ఆంటూ 'అవేశంతో ఉపన్యాసం మొదలు కేడుతుండి, . (కేక్షకుడితో ఆవేశాన్నీ రేకోశ్తించేలా ఆడక్షతప్పదు, లేకుఠిటే నాటకం

శ్ర

జారుతుంది. అవుతే ఆవటానికి సాధ్యంకాదు. వెంటనే ఇచ్చే. ఉపన్యానం, (పేక్షకుడి ఊహ_సకారమే ఉండి, పేలవక్వాన్ని కలిగిస్తుంది. అలా (గేషకుని ఊహను వమ్ము చేస్తూ. మెలిక తిప్పాలి. ఆతర్వాత చెప్పాల్సింది. చెప్పాలి, అప్పుడే అడి సంతృప్తి దాయకంగా, శక్తివంతంగా ఉంటు3ది. ఆతేయ నాటకాల్లో ఆదినుంచీ ఈ కీలకాలు పుష్కలంగా ఉన్నాయనడానికి గుర్తు ఈసన్నివేళమే.. “ఆవు" అంటూ వచ్చిన శోథ ఏమీ మాట్టాడదు. ప్రేజిమీద సరైన సౌకర్యమే ఉండాలి కాని, అప్పుడు ఆమె ముఖ మాట్లాడుతున్నట్టు ఉంటుంది. *ళోభ ముఖంలో ఒక వింతకాంతి వుందిప్పుడు- [కొత్త అందం అగుపిస్తూవుంది. ఆమెలో, కాని నిలచోలేకుంది. మూర్చవచ్చి పడిహాయే మనిషిలా వుంది ఒక్కక్షణకాలల, ఆ తరువాత తెప్పరిల్లింది. కళ్ళ కొసలలో రెండు కన్నీటిబొట్టు నిలిచి వున్నవి. “రచయిత స్వయంగా నటుడు, నాటక దర్శకుడు కావడం వల్ల ఇంత విపుఎంంగా ఆ "ముఖం మాట్లాడే మాటఆిను వర్ణించాడు. ఈ “మాటలకు, నిశ్శబ్ద నటనకు, ఏ సంభాషణలు సాటివస్తామి * [పదర్శన స్థాయిని పెంచకలుగు తాయి 1... ఆతర్వాతమా్య[తం శోభ ఉపన్యాసదాణీ మొదలెట్టిందా ?.... వీరయ్య కొడుకు రంగడివద్ధ నుండి తానిచ్చిన పైకం తీశికొంది. కొండయ్యకేసి తిరిగి "ఇదిగో తీసికో-తీసికో' అంటూ ఇస్తుంది. కొండయ్య తీసికోవటానికి జంకుతాడు. “తీసుకో ఫరవా లేడు! నేను నీకు దానం ఇవ్వటంలేదు, కనికరించీ యివ్వటంలేదు”-అంటూ వత్తిడి చేస్తుంది. సంతంకొడ్డీ పైస్టాయివాళ్ణ వ్యవహరించే తీరులాగా ఒకక్షణం అగుపిస్తుంది. వీరయ్య ఆ సరెండర్‌ను, భావదాస్యాన్న, సూచిస్తై పలుకుతాడు- 'మన్నించండమ్మా తెలివిమాలిన ఎదవ ఏదో కూకాడు'-ఆంటూ... ఇవన్నీ ఒక భావానికి సంబంధించి ఒకమారు పెకివెళ్ళి మళ్ళీ మరికొంత తారస్థాయికి వెళ్ళబోతున్నప్పుడుండే మెట్టులాగా ఉంటాయి. నిదానంగా తారాస్థాయికి తీసుకెళతున్నట్లుంటుంది. వీరయ్య మాట, *బేక్‌డౌన్‌కు తెర ఎత్తుతోంది. అప్పుడు శోభ తాను చెప్పాలనుకొన్న నాలుగు మాట లను చెబుతూ-నీలో దేవుడు పలికాడు, ఇంతకాలం. నీవెంతో మంచిదాన్ననే. భావిస్తు న్నాను=గర్విస్తున్నాను కూడా ! కాని మంచితనమంటే ఏమిటో నేర్పావు నువ్వు అంటూ అంతర్ముఖ అవుతుంది. అది... అది... | పేక్షకులను పట్టుకొంటుంది.. ఫైస్టాయిలో వున్నవావృ చూవీంచే ఉదారత, మంచితనం అన్నీ ఎక్కువ సందర్భాల్లో జీరుకోసం చూపే గుణాలే. పుట్టుకతో వారికి ఆమంచిగుణం అబ్బినప్పటికీ, (పదర్శనకోసం అడి ఎక్కువగా బహిర్ణతమౌతుంటుంది, తమ మంచితనం చూసి, తామే మురిసిపోవడం కూడా కద్దు, లోపల్లోపలవుండే అమురిపెం కోసమే చయాగుణాన్ని చూ పెట్టడం కూడా కద్దు, వివిధ సేవాకార్య[కమాల్డాగా ఇదొక వ్యాపకం. శోభ ఆన్నయ్యకు (పచారం పిచ్చికి సంబంధిందిన జబ్బు అవుతే, శోభకు మంచితనం జబ్బు అని తేల్చేయాల్సి 114

వస్తుంది. ఆలా కాకుండా ఆ పాత (పేక్షకుల, పాఠకుల దృష్టిలో పెరగాలి అంటే, సార్ధక్యాన్ని చూరగొనాలి ఆంటే-అది అంతర్ముఖం కావాలి. ఇక్కడ ఆమె కొండయ్యను పౌగడదు. తనలోకితాను తరచి మాసికొంటుంది. మానసికంగా ఎచుగుదలను చూపు తుంది. అదే ఆ సాాతను (వత్మేకంగా నిలబెట్టడంతోపాటు, నాటకం మొత్తంమీద పట్టును "పెంచుతుంది. ఆ తర్వాత కవిగారు, చౌదరి ఆదేరంగంరోకి (వవేశిస్తారు. “ఈయనే నాండీ వవిగారు - మామీద దయసూపేవారు మీరొక గారేవాబూ” అంటూ (పజాకవిత్వా నికి పజల కెస్పాన్సును డొహించి వీరయ్య నోటివెంట చెప్పిన్తున్నప్పుడు నాటకం కాస్త అటూ ఇటూ అన్నా వెంటనే కొండయ్య నెత్తిమీద దెబ్బతో, నెత్తురు కారుతూ (_సవేశించటంవల్ల ఉత్కంఠవైపు తిరుగుతుంది. అంతకుమునుపటి రంగంలో సెంటి మెంటుతో, డబ్బుతో కొండయ్యను కొనలేని పెట్టుబడిదారు, చివరకు బఐల్మపయోగం చేయించాడు. దానికి కవి సాక్షిఅయ్యాడు. ఈ నాటకంలో అదినుంచి (పతిసన్ని వేళానికి కవి సాక్నిగానే ఉంటున్నాడు, కవిని సాక్షిగామార్చిి మరో చైతన్యాత్మక కథను .తీసి కోవడంవళల్లే నాటకం నిలిచింది. అయితే ఈ సంఘటన్మ ఇక్కడ కార్మికళజ్తి పతి స్పందన నిజంగా కవిని మేల్కౌాల్పాయి.. కవినేకాద్కు అందర్నీ మేల్కొల్చేటంత బలంగా ఈ సన్నివేశాన్ని - పాత బాణీలో మూసపోసిన సన్ని వేళాన్ని _- కేవలం తన సంభాషణల్లోని వదునతో, వాడితో, చెప్పే (వకతిమాటవెంట కేవలం వ్య క్రిస్వథావం కాక, ఒకవర్గ చై తన్యాన్నే పతిథలిం.చేసే నేర్పుతో తయారుచేశాడు. రచయిత అప్పుడు కవికి కార్మిక నాయకుడు చేసిన సబోధం అందరూ గుర్తు పెట్టుకోగలిగింది... ఈ అస్థిపంజరాలు మీకు కనపడుతున్నాయా ? వారి రోదనలు మీకు వినపడు తున్నాయా? వీళ్ళందరూ మనుష్యులు, ఈ మనుష్యులే దేళం, సంఘం అన్నది మరువకండి ! కవి గారూ ! ఆలోచించండి,.ఇప్పటికైనా. మీ కవిత్వాన్ని ఈ కష్ట జీవుల కొరకు వినియోగిస్తారా ? లేక ధనిక్షుల ఆశయమే స్వర్గధామమనుకొని వారి కొముకతా+నికి చక్కిలిగిఎతలు పెట్టి రేకెత్తించే (వ్రణయ గీతాలు (వాస్తారాః నిరయించుకోండి. దేశదేశాలు నూరినా మనం మారం, మన సాహిళాానికి ఆదినుంచీ ఈ బానిసత్వం తప్పలేదు. అన్ని దేశాలలో కవులు _పజలకోసం (బకుకుళున్నారు-మన దేశానికి ఈ దౌర్భాగ్యం కవిగారూ ! ఒక్కసారి కళ్ళ విప్పి చూడండి”. సాహిత్య చర్శితల కవిలెకట్టను పట్టుకొని ఈ ,పటోధంలోని చివరి వాక్యాలకు వాదంవేసికోకుండా, ఈ (పబోధాన్ని మాతం అందరూ గుర్తుపెట్టుకో వలసిశంత బలంగా వినిపించాడు రచయిత. ఆ మాటలతో క విమేల్కొన్నాడు. “ఎన్ని పవ్మిత దేవాలయాలు, ఎందరు దేవుళ్ల అంటూ స్పందించాడు, వాళ్ళలో ఒకడుగా కలిసిపోయాడు. మనదేశంలో క మ్యూనిష్టు భావాలు చెబు తున్నప్పుడు, వాటిని మనిషిల్లో ఇంకిస్తున్నప్పుడు ఈ దేవాలయాలు, దేవుళ్ళ భావన 115

ఎంత ఐ9వశ్తతంగా, వదలుకోలేనంత గాడంగా ఉంటుందో, నాఏకం ద్వారా వాస్త వికతలనురై (పతివ్టస్తున్నప్పుడు మూస హ్మాతల అఆవసవం కూడా అంతే వుంటుంది. అయితే, వాటిని తన.భావచ్చిత్రణకు వాడ్తుకోవడంలో ఉంటుంది రచయిత నేర్చు. ం నాటకం, నిలబడ్డానికి వాడుకొన్న|పధావ కథ అంతటితో ముగెసింది. ఆయితే మరి తాటకం కాసింది వీరయ్యకోనమూ, చౌదరి కోసమూ కాదు కదా! వాళ్ళి జీఎతాలకు కవిని సాక్షిగా చేయడం, వ్యధార్థ జీవుల యథార్థ జీవితాలను చూడమని పటోధించ -డషూ ఆయిపోయింది, కాని కవిగారి కవిక్రాళక్తి దోపిడీ విషయమేమిటి ? నాటకం 'మొదటపెట్టింది .అక్కుడేనాయె. రచనకు సిర్ణయంచుకొన్న (పయోజనమూ ఆదేనాయె.

ఆంచేత చివరి రంగంలో మళ్ళీ అందులోకిపిస్తాడు రచయిత. కవిగారు (వాసిపెట్టుకొన్న "పుస్తకాలను, అచ్చేయించుకోవాల్సిన అవసరంలేదంటూ నై రొత్యవాదంతో దాచేసుకొన్న పే_ప్రకోలను, మిల్లు యజమాని ' తనపేరిట అచ్చేయించుకొన్నాడు: గుప్తంగావున్న ఆ విషయాన్ని పట్టుకొని, బాబు పిడీకిలినుంచి కవిని సురక్షితంగా బయటవేస్తుండి శోభ. "పీడిత జనులతో కవి చేరడానికి నిర్ణయంచుకొన్నప్పుడు; అడ్డొచ్చిన ధనీళ క్తి ఆగ

డాన్ని దాన్నీ క్షీర్తివలహీనత అనే ఆయుధంతో టడించి, కవి ఎదుగుదలకు దోహదం చేస్తుందీ శోథ, అదే ఆ పాత్రకు పరమార్థమేమో'! ఆందుకే “శోభా ! ఇప్పుడర్థమైంది

నువ్వంటె ఏమిటో [౫ అంటూ [పజల పాటను పాడమంటూ రంగజణ్ణే కోరతాడు కట్‌. అలో ఆ కోల్పనిక జీవి కథకు ఒక ముగింపు వచ్చింది.

. ఒక కాల్పన్‌క జీవిని చితించడోనికి, కవిత్వం అనే ముడిసరుకును పెట్టుబడిదారు తన కీర్షి కోసం కొల్పగొడుతున్నాడినే శుద్ధ కొల్పనీక -నటకీయ-భాపాన్ని చి తించడానికి, తద్యోరా కాల్పనిక కవులను (వబోధించడానికి, భావకవిత్వ యుగంమీద అభ్యుదయ సాహిత్యం తిరుగులేని విజయం సాధిస్తున్న చార్మితక తరుణంలో ఓక బలమైన సాంఘిక ప్పొస్తవిక. ఇతి వృత్తాన్ని ఎన్నుకొని నాటకాన్ని నడిపించాడు రచయిత. కాల్బనికతతో వా_స్టవికతను జోడించాడు - భలితంగా పరివర్తన నాటకం కోల్పనికత, వాస్తవికతల తలబోతగా కనీపీస్తుంది. ల

. ఉతేయ నాటూల్లో ప్రత్యేకలక్షణం అడే-కాల్పనికత, వ్యాస్తవికతల చక్కంటి శ్లలబోత, ' పరివర్తన ఆయన నాటకాల్లో "గొప్ప పేరుకెక్కినది కాదు, పేరు పొందిన విశ్వశాంతి వంటి ఇతర నాటకాలను చూసే ఆ వీషయం స్పష్టంగా అర్థమౌతుంది. అది రచయితకు బలహినతను ఆహేదించిన లక్షణం-కాడు:. పైపేచ్చు ఆతనికే బక్‌ జార్యత్రక్‌

46

విషయాన్ని సమకూర్చిన ఆవళం, ఆయన ప్యాతలు కూడా అల్లాగే ఉంటాయి, వాటి హృదయం కా్బనికత నడతకు దిక్సూచి, వ్యాస్తవికత. ఇందులో శోభనే చూద్దాం, ప్రతి సాహిత్యం పేద (పజలీ జీవితాలను చి తించే పాటలంటే ఇష్టపడే మనిషి, పాటలంటే అవేనయ్యా అంటూ కవిని మేలొలప్పాంనే మనిషి, కవి (వాసిన [పణయగీత్రాలన్నిటిని అక్షరమక్షరం గుర్తుపెట్టుకొని ఊంటుంది. మధ్యలో దాసు వచ్చి “రంగులుదిద్ది కమ్మని పరొగముచల్ల మరంద బిందువుల్లొ' అంటూ ప్రద్యం మెటల్పుప్పెడిత్మే “ఎక్కడో. చదివి నట్టుందే .* అంటూ గుర్తుకు తెచ్చుకోవావడాసికి ప్రయత్నిస్తుంది, కాల్బనిక కవి (వ్రాసిన వతి -అశ్షర్రం ఆమెక్తు ఎంతో సన్నిహితంగా పరిచయమే. ఆ తర్వాత్త తన అన్నయ్య దౌంగగా కవిరదనలను తనపేరిట అచ్చేయించుకొన్న పుస్తకం పతులు దొరగ్గానే వాటిని 1డాయర్లోదాచి, కులాసాగా కలకలలాడించే.మా-తెలుగు నందనల కిలకిల నవ్వించీ-” అంటూ పాడట్లం మొదలు ఫెడుక్కండి, ఇంతకంటే క్షాల్బన్సికతకు ఇండ గుర్తు ఏం కావాలి ? ఏ కాల్చ్పనిక భావకవులను ఎద్దేశచేయటానికి ఎక్కుపెట్టాడో, | అద్దే థా కవుల వాణీలో తన నాటకాన్ని నడిపిస్తున్నాడు రచయిత. ఆమట్టుకు కాల్చనికత ఆయనలో దట్టంగా ఉన్న ఫ్రే ఈ నాటకంలో పాటల-వరసంతా ఆ'కొల్పనికళ్ల (వభా వమే. వీరయ్య పాకలో కవి, చౌదరి వుండగా బాబుగారి కిరాయి మనుషుల , ద్రొంగళ్లాట్లు దెబ్బతో కొండయ్య తలపగిల్లి వచ్చినప్పుడు, కవిత అనూవహ్యమైప్తున వూర్పు కలిగ్ని ఆవేశంతో వారిలో కల్తిసిపోయినవ్వుడు నాటకం ఫతాక స్థాయిలోకి వెళ్ళింది. అయినా తనను వాళ్ళకో కలవనిస్తావా యజమాని ? అన్నది ప్రశ్న, “చూద్దాం ఇంద్రరమండ్రగా

ఈగవాలనిత్తావా ఆయనమీద, మా గొంతులో ఫాణాలుండగా ఆయనకేం భయంమా £”

ఆంటూ నెత్తురు క్లార్చుకొంట్లూనే కొండయ్య భరోసా ఇస్తాడు. కవి (ద్రవించి పోత్తాడ్డు,

“ళఖంతకాలం ఇంత చోహం9 చేస్తిన వాడికి (పాణాళిస్తైరా, తమ్ముడూ ఒక ప్రాసొరె ంకగ

లించికో ” అంటూ కౌగిలించుక్రొంటాడ్తు. అల్లా కారాస్థామికి చేరిన వుట్టంలో, మంచ

మ్మీద చేయి విరిగి వున్న వీరయ్యతో కలిసి అందరూ కోరన్‌ మొదలు పెదతారు.

ఈమ్వేల్సుక్షో మృేల్సళ్రో ప్రీక్రత్ర (పజలకు ఆశాజ్యోతి నేడగుపించిందోయ్‌, నేడగుపించిందోయ”

అంటూ... ఈ సందర్భంలో ఈపాట, అలాగే (పతి రంగంలోనూ ఓపాట. రచయిత

లోని కాల్పనిక భావపరిచయం ,పథ్రావమే, ఈనాటికి అవి కొంత పిమిటివ్‌గా, ఎబ్బె

ట్టుగా ఉన్నా, ఆనాళ్ళలో అవి విజయవంతం అయ్యాయి అనే విషయాన్ని మరువలేము,

కాల్చనిక యుగం కడంచులో, కాల్పనికయుగ పభావాన్ని చీల్చుకొంటూ ఆభ్యుదయ

మార్గం వెంట తాను ఆదర్శప్రాయంగా నడుస్తూ, తెలుగు నాటకాన్నే నడిపించిన ఆత్రేయ

లోని విలకణతే ఆది. కాల్పనికత, వాస్తవికతల చక్కని కలబోత, నలభై ఏళ్ళ [కిందట

ఆయన కొత్తబాటకు విజయం చేకూర్చిన అంళం ఆదే.

ం శ్రై1ం

ఆ కభబోత అప్పుడున్నంత (ప్రియంగా కనిపించక పోవచ్చు.

ఆ పాటలూ వగ్దేరోలు వీడోలా ఆపపించవచ్చు.

కాల్పనిక యగం వారసత్వానికి చేందిన స్టావక్‌ ప్ళాతలు, ముఖ్యంగా "కవీ* గారి లాటి పాత, సహాజత్యన్ని కోల్పోయి, కృతిమంగా, కొట్టొచ్చన అతుకులా కనిపంచవచ్చు- కోసి... తద్వారా చప్పదలచుకోన్న సందేశానికి రచలుత ఎంచు

వర్గ సంఘర్షణలు, దోపీడీలు, చ్రైతన్యాలు వంట్‌ మాటలకో వర్టీతమయ్యే కస్ట జీవుల నిరంతర గాధ

నత్యనూతనంగానే ఉండీ-అప్పటికీలేని రచయితల రచనాొళక్తి దోప్‌డీ నిజానికీ ఇప్పుడు వచ్చింది. గుత్తపేట్టుబడిదారులు తమ రాజకీయ స్వ్మపయోజనాలను సాధించ డానికి ప్మత్రీకలు [వ్రచురీంచడంవల్ల, తమ భావాలకు తోళం వేయడానికి వతికో రచయిత లనే పరంపరకు కోలువిచ్చి పోషంచడంవనల్హ, కులాల కోనుగోలా ఆత్మల చంపుకోలు వ్యాపోరం ఇప్పుడు మొదత్తేంది. తద్వారో రచయితలను దోపీడీ - చేయడం సజీవంగా తెలుగునాడులో సాగిపోతోంది, ఒకప్పుడు కోల్చనీక పాత, ఇవ్పుడు వాస్తవిక పా(త అవుతోరది. ఆ్యతేయ కలం ఆందింబిన నోటకర్క నొలుగు పదుల కొలం గడీచినప్పటికీ సకీవరగానే ఆగుపీస్తోందీ. అదే ఆతేయ గోప్పతనర-కొలోకీత “దర్శిత్వం, కాదంటే నాటకాన్నీ తన మాధ్యమంగా ఎన్నుకోన్నందుకు సాఫల్యం.

అబల ద్ర పాల 118

ఆలోచన (య్రేశేపించే ఆణిముత్యం రక అ క్రి వాసవం౦ యం. వి. కొస్త్ర జులై 19055 లో దేశీ పచురణ సంస్థ (విజయవాడ) వారు వెలువరించిన ఆచార్య ఆ్మతేయ సంపూర్ణ ఏకాంకిక నాటికల సంపుటిలో చోటుచేసుకున్న *వాస్తవం' నాలుగు దృళ్యాల రూపకం, దిని రచనాకాలం 1946. ఇది నొటికేనా నాటకమా అన్న తర్జన భర్జనకు అవకాళం ఉంది. అయితే ఇది ఆ రెండింటికీ మధ్యస్థంగా ఉందంటే సర్రిపోదచ్చు. కొద్దిపాటి పరిధి దృష్టిలో ఉంచుకొని అందుకు అవసరమయ్యేటంత మేరకు ప్యాతలను [వదగ్శించటం 'జరిగినందువల్ల. దీనికి నాటిక లక్షణం పడుతుంది. నొలుగు దృశ్యాలు, కనీసం రెండు రోజులుగా సంఘటన ఉన్నందున నాటిక పరిధిని దాటిపోతుంది. - అతేయ '*నాటికలలో' ఇది ఒక విశిష్టత గలది, ముందు పేర్కొన్న సంపుటిలో దీని మ్మదణ కొద్దిగా అలవ్యానికి గురిఅయింది. అది రచయితడే అయినా అయి ఉండ వచ్చు. ఇందులో వెంకట్మాాది ఒక పాత. మొదట్లో ఈ పృాతను వెంక ట్యాదిగా సూచనలలో రచయిత ప్రరచయం చేసినా ఆ తరువాత చాలాచోట్ల సూచనలలో వెంకయ్య గానే పేర్కొనటం జరిగింది. పుట 220లో రామయ్య ;ః ఎండ లిప్పటికే మండీపోతున్నాయి వెంకటాదీ ! ఏమంటావ్‌ + రామయ్య ; సత్యం 1 సత్యం పలికావు ! ,౨.. + ఈ రెండు సంభాషణల మధ్య వెంకటాాది ఏమన్నాడో ల్లు ష్షమెైంది, అదటుంచి, ఆ రూపకం ఆత్రేయ ఆలోచనలలో ఒక దశను బాలా స్పష్టంగా వివరిస్తుంది. మరో విషయం, దాదాపుగా అన్ని ప్మాతలలోనూ పోనుపోను ఊహించని మలు పలు బయటపడుళుంటాయి, అంటే అవి రూళ్ళ కర ప్మాఠలు కావు, అట్లా ఆకస్మి 118

కంగా వెల్లడి అయ్యే కొత్తలోతులను జ్యాగతత్తగా (పదర్శించాలి. అప్పుడు నాటక పసియోగం రక్రికడుతుంది. ఆయినా ఈ రకం ప్మాతపోషణలోని కొత్తదనాన్ని రచ యిత పూర్తిగా ఎక్స్‌ష్టాయిట్‌ చేసుకోలేదేమో నన్న అనుమానమూ వస్తుంది. రచనాశిల్పం మాట అటుంచి, ఆ్యకేయ ఈ రూపకం ద్వారా ఏమి చెప్పదలచు కున్నాడనే దానికి ప్రాధాన్యం ఇచ్చిచూస్తే దీనిలో ముఖ్య ప్యాతలు వెంకట్నాది, సతాం, మంతిగారు, ఊరిపెద్ద ఆశయించుకున్న వక్షీర్యదులు, వీదా బిక్కి, దళిత వర్గం ప్రతినిధులు - ఈ ప్యాతలు రూపక కథ నడిపేది. సత్యం, వెంకట్ళాది రచయిత సందేకానికి (ప్రతీకలు. దీనికి తోడు ఇందులో సమకాలిక సమాజ పరిస్థితులు కొన్ని నేపథ్యంలో ఉన్నాయి. అప్పటి స్థితిగతుల అవగాహన. లేకపోతే ఇది సరిగా అర్ధం కాదు. గాంధీజీ నాయకత్వంలో ఆసేతు శీకాచలం ఒకకై పరపాలనను ఎదిరించి దాస్య శృంఖలాలు ఛేదించి స్వాతంత్యం సముపార్డించింది. స్వాతంత్య సమరయోధులు స్వచ్చగా, యశోర్వా మృత్యుర్వా అని ర్యక్తతర్పణం చేశారు, స్వరాజ్యం 'వచ్చి స్వపరిపాలనం ఆరంభమయింది. స్వాతంత్య సమర భారం మోసిన కాంగ్రెసు గద్దెనెక్కింది, గుణంలోను, గణంలోను అంతకు ముందు కాంగేసుకు అప్పటీ శార్యగెసుకు జేడా వచ్చినట్టు కనబడసాగింది. తెలుగునాట అదే సమయంలో కమ్యూనిస్టు ఉద్యమం త్మీవతరమైంది. హింసా యుత మార్గాలు తొక్కిన ఆ ఉద మాన్ని ఆణచివేయటానికి కాం్యగెస్‌ పభుత్వం ష్కీవ విధానాలనే అనుసరించింది. కుక్కను కాల్చి చంపేయాలంటే దానికి పిచ్చెక్కిందని ముందు చేప్పు అని అర్ధమిచ్చే ఇంగ్లీషు లోకోక్తి ఒకటి ఉంది. అదేవిధంగా (పభుత్వం లోని కొందరు తమ స్వార్థ్ధ్యపయోజనాల నిమిత్తం అధికారం దుర్వినియోగ పరిచి తమకి కంటగింపు అయి వాళ్ళని కమ్యూనిస్టులనడం మొదలుపెట్టారు. స్థూలంగా ఇదీ అప్పటి పరిస్థితి, రూపకంలో వెంకటా[డి తనది శల్య సారధ్యం అని అకేపించిన మంత్రితో అంటాడు : ళన్వే్స శల్యుడిని. ఈ శల్యరూపం ఎందుకొచ్చిందో తెలుసా * మీరిప్పుడు హోయిగా. కూర్చొని మొనగాళ్ళలా మీసాలు (త్రిప్పుతున్నారే ఆ పదవులకి ర క్రమాంసా అర్పించి యిలా శల్యుడి నయ్యాను. తెలిసీందా ? ఆనందయ్యా ! నన్ను మోసం చేయ 120

లెవు నాకు తెలుసు. నువ్వెప్పుడు ' కాయ్టగెసులో చేరావో, ఎందుకు బేరావో ఏలా పెకొచ్చావో సర్వం నాకు తెలుసు”

ఊరిపెద్ద రామయ్య మాటలలో వెంకటా, ది *సత్యాగహంలో సర్వం ధార టోశాడు, త్యాగం చేశాడు, ఓకనాడు... మన యింటిముందు కూర్చున్నాడు - పీఠం వేసుకొని. ఇంటిమీద జండా కట్టమని, సీమ గుడ్డలు కాల్చేయాలని సత్యా_గహం.”

రామయ్య పూర్వ స్వరూవమూ అర్హమౌతున్నదిగదా ! మరి పెద్ద ఎట్టా అయ్యాడు ! మొదటి నుంచీ ఉన్నవాడు. ఇప్పుడు మంతి" అయిన అఆనందయ్యకు నన్ని హితుడు, మళ్ళీ రామయ్య మాటలలోనే ఎలక్షన్‌ రోజుల్లో పెటోలుకు, కార్లకు మనం లేకుంటే ఏమళయ్యేవాళ్ళు 2 “అసలంతకుపూర్వుం మాతం?" వీళ్ళంకా మనల్నా[ళశయించు కొని జరుపుకున్నవాశ్శేకదూ 1 మొన్న ఎలక్షన్లలో మాతం వీళ్ళు [వజాఐలం మీదే గెలిదారంటావా ? తనంతట తాను వచ్చి ఓటు వేసిన వెధవ ఒక్కడు లేడు. ఏదో మన పలుకుబడి, మన అధికారం వుపయోగంచుకొని వుఖైక్కారు. ఇప్పుడు కాదని పోతారా?

ఈ పరిస్థితి అంకా వెంకటాదికి తెలుసు. మోయగలడా లేడా అన్నంత బరువు గల పెద్ద పుస్తకం-ఒక చ్మితగుస్తుని లెక్కగా-ఎప్పుడూ అతడు మోస్తూనే ఉంటాడు. “కొం[గెసు, కాం[గెసుకు సంబంధించిన అందరి చర్మిత' అందులో వుంది. సింహాసనా లెక్కవలసిన వాళ్ళ, చీకొట్టించకోవలసిన వాళ్ళు - అందరి జాబితావుంది. ఆ, జాబితా అమలుపెట్టే కాలం ఇంకా రాకేదంటాడు వెంకట్నాది. |

రామయ్య ఇంటిమీద జండా ఎగరేయాలని సత్యాగహం చేకాడు వెంకట్నాది ఒకనాడు, ఇప్పుడు జండా ఎగురుతున్నది. అయితే రామయ్య [(పశ్నకు _ బదులుగా వెంకటా[ ది అంటాడు : “జెండా చూడలేదు గానీ మనయింటి కాంపొండులోనే వున్న కానలావాని గుడి సెమా[తం చూచాను. కాస్సేపు ఆ చిరుగుల నీడలో పడుకున్నానుకూడా.”

_- అయితే అతిస్వల్ప కాలంలోనే స్వరాజ్యప్రాప్తికి కాస్త ముందు కాస్త తరవాత మధ్యకాలంలో ఇంత ఆళాభంగం క లిగించే మార్పులు ఎందుకు వచ్చాయో, ' అందుకు ఏమి చెయ్యాలో వెంక టాది ఆలోచించినట్టు కనబడడు, అసంతృప్తి, ఆవేదన, బక్కా కోపం ఆతనిలో పెల్లుబుకుతున్నాయి. “పపంచం త్వరలోనే ఏదో గొప్పగా మారు తుందని' అతనికి "వెధవాళ" ఏమీలేదు. -.

• 'అట్టాంటి *వెధవాళ ఉన్నద నిపించేవాడు "సత్యం. సత్యం ఒక పట్టాన 'వెంకట్నాదికి అర్థంకాడు, తక్కిన వాళ్ళతోపాటు వెంకట్నాది కూడా సత్యం కమ్ల్యూ 121

నిస్టనే నమ్ముతూ ఉన్నాడు ; కొని అవునో కావో తేల్చుకోలేడు చాలాసేపు. ఆవేశంలో సత్యం చెంప భెట్ట మనిపించి అతని సహనానికి నివ్వేరపోతాడు, “ఏదో అహింసా జ్యోతి నా పీక నొక్కేస్తూంది. సీ ముఖం చూడలేకున్నాను. ఆ ఒక్కక్షణం ఆ దెబ్బ కొట్టిన తర్వాత, నిన్ను చూచాను. . .గాంధీ మహాత్ముడు నీలో అగుపడ్డాడు.'” అంటాడు కూడూ గుడ్డా లేదని మంతి గారితో చెప్పుకోవటానికి వచ్చే బీదాబిక్కీని చూసి అసహ్యించుకునే రామయ్య సమయం చూసి మంశతితో అన్నాడు: “అ సత్యం కమ్యూ నిష్టయి యిదంతా చేయిస్తున్నాడు” అని, తలపంకించి ఆనందయ్య మంత్రి 'అలాగా : అన్నాడు. మర్మితిగారి ఉపన్యాసం విన్నాక “కబుర్లతో కడుపు నిండదు అని *పాడుజనం గోల చేస్తే మంతి సత్యం వంక ఉరిమి చూసి 'నువ్వు! నువ్వే యీ అరాచకానికి కారణం + అని' అరిచాడు, సత్యం కష్టజీవులుండే చిరుగు గుడిసెలలోనే ఉంటున్నాడు. వాళ్ళ మేబుకోసం పౌటుపడుతూ అన్నీ విడిచి పెట్టుకొని త్యాగం చేశాడు. వెంకటా(దికి అది నచ్చవలసిందే, అయితే ఆతడు “కమ్యూనిస్టు అయిపోయినాడు ! ఆ గూడెంలో అత్ని అనే పిలకీ సత్యంకి సంబంధమనీ, సత్యం మాంసం తింటాడనీ ఇవన్నీ ఊళ్ళో కథలు, వెంకటా ఏ నమ్ముతాడు, నమ్మలేడు, , కమ్యూనిస్టులంటే ఉలికిపాటుతో, సత్యంతో వాదంలోకి దిగుతాడు వెంకట్బాది. “బిటిష్‌ వారి దగ్గర నేర్చుకున్న పాఠాలు కాంగెను మరలా వప్పజెపుతూంది” అని సత్యం అంటే వెంకట్నాది “అప్పుడు కార్మగెసు చేసిన (ప్రతిఘటనే మనకూ వ రిస్తుంది" ఆని మార్గం చెబుతాడు. సత్యం అరెస్టయి పోతూ "ఈ అనాథుల్ని నీకు వప్పజేప్పి సోవచ్చా ఆంటే "వాళ్ళంతా క మ్యూనిష్తులుగా తయారయ్యారేమో 1!" అని సందేహం వలిబుచ్చుతాడు, “కార్మగెసు ఇంత (పజావ్యతిరేకమైనా ? “వవితంగా, వున్నతంగొ పెంచుకొచ్చిన సంస్థను చేశేతులా కూలదోయలేం ! కృష్ణ వుంటే కడుగుకొంటాం! కుళ్ళిన భాగాన్ని కోసైనా పారేస్తాం) అంటాడు వెంకట్నాది. కమ్యూనిష్టులు దేళభక్తులేకాని వారికి బొత్తిగా రష్యా వేదభూమి కదా అని వెంకటాది సంశయం, ,... అప్పుడు సత్యం మరోమాట అంటాడు _- *వాదమెందుకు ? ఎవరి కోసం ఈ రాచకీయాలు, సత్యాగహాలు, పార్టీలు వచ్చాయో ఆ (వ్‌జే నీ కళ్ళ ఎదుట వుండగా కమ్యూనిస్టు కాం్యగెసులనే వాదనెందుకు ? ... ఈ పూరి గుడిసెలలో గాంధీమహాత్ముని నిర్మాణ కార్య కమం కొనసాగించు. అక్షర జ్ఞానంలేని యా సోదరులకు చదువ, శచి నేర్పించు, వీళ్ళను మానవులను చేయి, అంతే చాలు! దానికీ పార్టీ విభేదాలడ్డుపడతాయా!” 122

ఇంత వివేకంతో కూడుకున్న ఈ మాటలకి. కూడా వెంకటాదిలో రావలసిన చఐనం రాలే+. చివరకు సత్యం అతని మనసులోని సందేహాలను నివృత్తి చేయటానికి టార్చిల్లైటు వేసి చెట్టుముద చూపుతూ - వీ వతాకానికి నీవు నీ జీవర్నక్తం ధారటోళావో; ఏ పతాక ఈ దీనుఐపాలిటి కల్పతరువవుతుందని కలలుకన్నావో, ఏ పతాకకు తల జఒగ్గుతున్నావో ఆ కాం(గెసు పతాకంి” అద్‌గోనని చూపించాడు. 'కాంగెస్‌ను కాంగగెస్సే అణిచే కాలం వచ్చింది” అని సత్యం వివరించి జైలుకు వెళ్ళాడు.

సత్యానికి వెంకట్నాదికీ తేడా ఇంకా వుంది. అవతల అన్నెం పున్నెం ఎరగని జనం నడివీధుల్లో పడితే పోలీసుల మ్వైర విహారానికి గురి అవుతుంటే వెంకట్టాది. గుడ 'సెల వద్దనే కూర్చున్నాడు. ధైర్యం చేసి రాముడంటాడు. “ఏరే ఇదంగా అనుకోకండి. సత్యంగారై తే ఈపాటి కిట్టా ఇక్కడ కూకుండే వాడా ?” నిజానికి వెంక ట్యాదికి [పాణ భీతి లేదు. ఏవో ఆనర్థాలు జరగటోతున్నాయని పసిగక్టే అక్కడ వేచి ఉన్నాడు, అంతటితో ఆగక రాముడు వీధిన బడ్ధ *“మనవాళ్ళి గురించి చెబుతూ - “నిలబడి వుండారు.. తలలు పగిలి సత్తారు, పిల్లా జల్లా వలవల రాలిపోకారు, మీరిక్కడే కూకోండి, సల్దగా శెట్టుకింద కూకోండి, సత్తారు నాయాళ్ట” అని కడుపు మంటతో లక్ష్మణుని ఆరడి బెట్టిన సీఠాదేవిలా అంటే జ్యాగ త్తలు చెప్పి వెళ్ళాడు. పోలీను కాల్చు లకు ఆహుతి అయినాడు, _

కాం(గెస్సు గాంధీజీ, అహింస ఆన్నవాటిని ఊద్విగ తతో భావించి, కాల[గెసును కాపాడుకోవాలని మడిగట్టుకున్న వెంకటాదికి బలహీనతలు చాలా ఉన్నాయి. అందులో బక్కా కోపం ఒకటి. నువ్వు డిఫీటిసమ్‌లో పడ్డావు, పీరికి వందవు అని సత్యం అన్నందుకు వష్ణ తెలియని శివం వచ్చి గంతులు వేశాడు. కమ్యూనిష్టన్న అనుమానం కొద్ది సత్యాన్ని దూరంగా ఉంచే పయత్నం చేశాడు, గతిలేని పరిస్థితులలో ఉండి చస్తున్న భార్యకు తత్వాలు పొడి విసిపిస్తున్న గోపితో 'ఆ తంబుర నిలా యివ్వు, పగలేస్తాను ఇక తత్వాలు పడకుండా” అన్నాడు. అప్పటిదాకా రామయ్యతో పషరీకై స్వార్థ (యోజనం విఫలం కాగా రామయ్య సంగతి బయట పెట్టాలని తన దగ్గరిక్షి వచ్చిన సుబ్బన్నను తిట్టటమే కాక కర పుచ్చుకొని శరిమిగొట్టాడు,

మొత్తంమీద వెంకట్మాది మంచివాడు. జాలేస్తుంది. అముతే కాం[గెసు పేర చెస్పుకోవటమే. గాని, (కియాశీలి కాదు, సమకాలిక పరిస్థితి పట్ట ఆవేదనే తప్ప ఆచరణలో ఏం చేయవచ్చో తెలిసినవాడు కాడు. స్వరాజ్యం వచ్చాక్క పదవులపై ఆశల్స లేకపోవటం అనే ఆశయంతో నిర్వ్యాపారులై , స్వాతంత్ర్యాన్ని ఈనగాచి నక్కలపాల్చ చేసిన అపరాధం నెత్తిన పడిన స్వాతర్మత్య వీరులకు వెంకట్టాది (పతినిధి,

4123

ఇక సత్యం. ఈ రూపకంలో సత్యం స్వాతంత్య సమరంళఠలో పాల్గొన్నట్టు ఆలియరాదు. అతని హృదయంలో ఏ ఇజాలు, నిజాలు ఉన్నాయో గాని ఆగుక్షణం శేదసాదల మంచికోసం కంకణం కట్టుకున్న మనిషి, ముఖ్యంగా వాళ్ళకి సన్నిహితంగా వెళ్ళగలిగిన వ్యక్తి. తనను గూర్చి లోకం ఏమనుకుంటున్నదో పట్టని మనిషి. చెంకటాాది “లక్మి విషయం ఒప్పుకుంటావా *” ఆని అడిగితే *ఆది అభ్మిపాయమేనా? అయితే కౌంత నచ్చజెప్పటాసేకి పయత్నిస్తాను - లేక లోకాపవాదంగా వుంటే మరిచి పోతాను అని వెంకట్నాది సవ్వెర వోయేటంత సహనం చూపిన వ్యక్తి.

ఈ విధంగా రచయిత, సమాజం ఆశించే మంచితనంలో రెండు భాగాలు ఈ ఇెండు పాాతలూ. రచయితగా ఆత్రేయ ఆవేశంలో రూపుదిద్దుకున్న ఈ రెండు ప్యాతలూ ఆయన అంతరంగ మధనాన్ని నిరూసిస్తాయి. బహుళః రచయిత ఈ రచన చేసిన కాలంలో ఈ రెండు పాతల వ్యక్తిత్వమూ ఇంతకంటె సుస్పష్టంగా ఆయన మనస్సులో రూపురేఖలు దిద్దుకానే ఉండాలి. రూవకం యొక్క పరిధి దృష్ట్యా సంపూర్ణ ఆవిష్కారం జరగలేడేమో

ఇందులో ఆసక్తికరమయిన మూడో ప్మాత మంతి అనందయ్యది. ఈ పితలో కాస్త క్కురతనం కశబడుతుంది. ఈ ప్యాతమీద కొంత వ్యాఖ్య రామయ్య కొడుకు చిన్నవాడు వారీవీరీ కోరికపై వినిపించే సుమతీ శతక పద్యాలలో జరిగింది. (ప్రారంభం లోనే 'అధికార రోగపూరిత బధిరాంధక శవము" అన్న సూచన, చుట్టూ చేరిన కొండె గాళ్ళ మాటలు నమ్మి _పజకు ఎగ్గుచేస్తే చెయశివచ్చుశని మరో సూచన సాధి ప్రాయంగా రచయిత చేశారు,

రామయ్య ఇంట్లో బడలిక తీర్చుకుంటూ స్వీట్టు తింటు. పే బయట పేదసాదలు గోడు వినిపించటానికి వచ్చారు. సుబ్బన్న వాళ్ళని చూసివచ్చి అసహ్యాంచుకుంటూ “ఆడవాళ్ల ఆల్మోస్టు దిగంబరంగా నిలబడి వున్నారు, ., గుడ్డలు లేవట, చూపించుకో టానికి వచ్చారు.” అన్నాడు, *ఆలాగా ! “ఆంటూ లేది జారిన వైవంచపైన వేసు కున్నాడు. రామయ్య ఆవపగా అగి, కొంత సేపటిక్తి ““ఆడవాళ్ళునందరినీ ఆటు వెళ్లమను. .. మిగిలిన మగ జనంతో మాట్లాడుతాను” అన్నాడు,

. _ సుబ్బిన్నతో - ఇతనిని రామయ్యకు రసిక్సుడై న క్రుడిబుజం అని రూపక కఠ పాతల పట్టికలో పరిచయం - ఆనందయ్య ఒంటరిగా ఉన్నప్పుడు రామయ్య ఎదురింట్లో కనబడుతున్న అమ్మాయి గూర్చి వాకబు చేస్తాడు, కాని అంతకుముందే రామయ్య ఆ అమ్మాయి మీద అనందయ్య కన్ను బడ్డదని ఖచ్చితంగా చెప్పబపే కావచు సుబన మంత్రి గారితో ోదానికేముందండి? కావలిసే యోరా తే” న

ఇ (6 ఖని చివాట్టు తింటాడు. లత గల్స్‌

వస్తుతః ఆనందయ్య మంచివాడే అయివుండవచ్చు కాని పె రెండు ఘటనలు చూస్తే ఆతడు నిజంగా ఎట్టాంటివాడు అన్న నే ష్‌ మిగిలిపోతుంది.

ఆసందయ్యక్రేరు చెప్పి ఏదో ఉద్యోగం ఇప్పించేటందుకు రామయ్య సుబ్బన్న దగ్గర లంచం లాగాడు. ఆ ఉద్యోగం మాట రామయ్య చెప్పే ఉండడు మంశతిగారితో. వనికాలేదు. అక్క-నుకొద్దీ సుబ్బన్న రామయ్య దగుల్బాజీ లక్షణం మంతిగారికి వివ రించినట్టు సుబ్బన్నే అంటాడు. ఏమయినా రామయ్య మాటలువిని క మ్యూనిస్టు ఆని ఏదో ఆర్డినెన్సు అధికారం ఉపయోగించి అరెస్టు చేయించిన సత్యం విడుదలలో మంతి గారి (ప్రమేయం ఉన్నట్లు చివరకనిపిస్తుంది. నక్యానికి మం్యతి ఆనందయ్య ఉత్తరం కూడా రాసి పంపాడు- “తప్పుడు మాటలు విని కొన్ని చేకాను స్వయం కృతాలు కొన్ని, అన్నీ పౌర బాఫ్లే. తొందర పనిమీద వెళ్తున్నాను. మళ్ళావచ్చి అన్నీ విచారిస్తాను, చృమించాలి. వెంళటాదికి నా నమస్కారాలు 1” అంటూ,

అంతకు ముందు ఆనందయ్య గూర్చి మనకేం అపోహలు ఉన్నా ఈ ఉత్తరంతో అతని చిత్తపద్ధి, నిజాయితీ టోధపడతాయి. అతడంటే కొంత మెప్తుదల కలగాలి. తరవాత తరవాత వచ్చిన సాపొత్యంలో రాజక్రీయ వేత్తలకు మళ్లే నిలువెల్టా విషమున్న ఖలుడు కాడనిపిస్తుంది-ఆప్పట్లో అదోతరం మనిషి ఆనందయ్య.

నాలుగు దృశ్యాలుగా ఈ రూపకాన్ని విభజించినా ఆయా దృశ్యాలలో ష్మ్‌శ్రల నిష్మ్య9మణ (వవేశాల ద్వారా మరికొన్ని రంగాల విభజన గోచరిస్తుంది.

ఈ రూపకం చదువుకొనేవాళ్ళ సౌకర్యం నిమిత్తం రచయిత మధ్య మధ్య బ్రికెట్టలో వ్యాఖ్యలు చేశాడు, నాటక (ప్రయోగంలో వీటి ప్రసక్తి ఎంత అనేది కూడా ఒక (వశ్నేం

“వెంకటాద్రి... జన్మవల్స బాపడు, కానీ చూట్టానికలా వుండడు. ఇతన్ని కొందరు పరోతంలో జల్చ్యుడు '" ఆంటారు. అ జేరు యెందుకొచ్చిందో గానీ అతని సమక్షంలో ఆ మాటంటే వతం యెలావుంటుందో ఆనుభపంమీద తెలియాలి”. ఇటు వంటివి రూపకంలోని సంభాషణలలో అంతర్నిహితం కాకపోయి. నప్పుడు (పయోగ చృష్ట్యా ఎలా ఉవకరించాలని రచయిత ఆశయమో

నాలుగు. దృశ్యాలలో మామూణగా ఇమిడేటంతకంటి ఎక్కువ కథాంశాలే ఇందులో ఉన్నాయి. ప్యాతల సంభాషణల ద్వారా ఆ అంశాలను పరోతృంగా చకచకా వివరించటంలో రచయిత సిద్ధహ స్తత కనబడుతుంది. ఒక విధంగా చూస్తే ఈ కథాంళ వాహుళ్యం చేతనే ఇది నాటిక కంటె విక్కువగా ఎదిగిపోయి నాటకం అనిపింజేది, అయినా పాత గత భావావేశాలు, అనుకోని మలుపుల ద్వారా ప్రయోగ రక్షికి భంగం ఉండదు, వెంకట్నాది, సత్యంల మధ్య వెంకట్నాది దూకుడు, సత్యం సహనం

125

వై ధర్మం ద్వారా రక్తి పుంజుకుంటాయి. ఆనందయ్య పొషతలో, మాదిరిగా అపోహలు

కల్పిస్తూ వాస్తవం మరోవిధంగా ఆవిష్కరించటమూ. (కేక్షకును ఆకట్టుకుంటుంది. అచ్చం అయిన గాంధేయవాదిగా పరిచయమయ్యే వెంకట్యాదిలో అసహనం, ఉదేకం (కేవకులను సైతం ఊద్విగ్నులను చేస్తుంది. అపోహలు పెరిగి పెరిగి ఒక కొలిక్కి చేరిన తరవాత అకస్మాత్తుగా సత్యం కాం[గెసు జండాను (ప్రత్యక్షం చెయ్యటం, చచ్చి స్రోతున్న భార్యకు నిస్సహాయంగా తత్వాలు వినిపిస్తున్నాడని గోపీపై వెంకటాది మండి పడుతున్నప్పుడు అరెస్టు అయిపోతున్న సత్యం దూరం నుంచి తత్వాలే కాదు అతడికి వుడికించే పౌటలు కూడా వచ్చు అని బయట పెట్టటం వంటి సంఘటనలు ఉత్కంఠను "పెంచుతాయి. /

ఈ రూపకంలో మరో (_పశ్న ఆంతం గూర్చి. వెంకట్నాది పోలీసు కాల్పులలో

మరణించాడు. సత్యం అప్పుడే విడుదల ఆయి వచ్చి మంత్రి తనకు (వాసిన ఉత్తరం అతని పాదాల వద్ద పెట్టి మై పంచతో శవాన్ని కప్పుతాడు. పదవులు, పార్టీలు ఎరగని ని్మల 1వజా సేవకుడు, నునకు ధృవతార, అని (శోద్ద్ధాంజలి ఘటిస్తారు. ఈ హత్యిలూ సరిగా ఉన్నవనిపించవు. పదవులు అతడాశించలేదు నిజమే, కాని పార్టీల సంగతేమిటి ? సత్యం కూడా అతని పాదాలు కళ్ళకు అద్దుకుంటాడు, నిజం మాట్టాడితే మరే నాటక కర్త అయినా ఈ ముగింపు ఇలా చేసేవాడు కాదేమో: ఆ చచ్చేది సత్యమై, దానితో వెంకట్నాదికి మరింత కనువిప్పు అయి, కార్యరంగంలోకి దిగినట్టు చూపి ఉండేవాడు. ఆ్మతేయ చేసిన ముగింపు గూర్శ్చి ఇంకా ఆలోచించవచ్చు. ...... కంా ఒకటి రెండు చిన్న విషయాలు కాస్త తికమక పెళ్టేవి ఉన్నాయి. వెంకట్నాది 80 ఏళ్ళవాడు-ఆలా కనబడినా, సత్యం వయస్సు ఎంతో తెలీదు. మొదట మొదట ఈ ఇద్దరూ తారసపడ్డప్పుడు వెంకటా ది అతడిని *ఏమోయి" అన్న స్థాయిలో మాట్టాడుతుంటే సత్యం వెంకట్నాదిని *ఏరా" ఆనే స్థాయిలో మాట్లాడు తుంటాడు, ఇది చివరి దోకా ఒకే రీతిలో కొనసాగలేదు.

రామయ్య ఊళ్ళో మోతుబరి రైతు. పేదవారిలో. కూడా రాముడు అనేవాడు ఒకడున్నాడు. ఇందువల్ట కొంపమునిగే దేమీలేదు అయినా అంత దగ్గరగా ఉన్న పేర్ద మార్చవచ్చు గదా. ' -

" చివరి దృశ్యంలో కుక్క కూడా ఒక ప్యాత. రూపకం చదువుకోటానికయితే ఇబ్బంది ఉండదు, "

ఇవన్నీ స్వల్ప విషయాలు. “వాస్తవం ఆత్రేయ రూపళాలలో ఆలోచన పేరే పించే ఒక ఆణిముత్యం అని నిర్మొాగమోటంగా చెప్పుకోవచ్చు.

• 126

ఆ(తేయ నమతా దర్శనం ఈనాడు యన్‌. కుటుంబరావు ఆధునిక. తెలుగు నాటక సాహిత్యంలో ఆత్రేయ గారి కొక 'విశిష్టమైన.స్థానం వుంది. ఆయన కేవలం నాటక రచయితే ఆయితే నాటకాలు ఇంత (పయోగ యోగ్యా లుగా వుండే విధంగా రచించడం కష్టం ఆయ్యేది. ఆయన కేవలం నటుడే అయితే, ఆ నాటకాలు యీనాటికి చదువుకోవడానికీ (ప్రదర్శించడానికి యోగ్యాలుగా ఉండేవి కావు. అందువల్ల నటుడూ, రచయితా -- దర్శకుడూ కావడం వల్ద సృజనాత్మక రచనకు కావల సిన కపితావేశం, నటుడికి మాటల్లో, సంభాషణల్లో దొరకవలసిన “ఈజ్‌” (6256), రండూ సమానమైన పాళ్ళలో కనిపిస్తాయి ఆ్యతేయ రచనల్లో. ఇక -త్వరితంగా కథను నడిపించడం, పరస్పర విరుద్ధమైన (పకృతికల పాతలను స్హేజిమీద కదను తొక్కించి [యేషకుల సస్పెన్సును పెందడం, దర్శకుడైన ఆత్రేయ - రచయిత ఆత్రేయకు చేసిన సహాయం. ఈ విధంగా నాటక [పయోగంలో ముప్పేటలా సాగిపోయే నటన, రచన, దర్శకత్వం -_ మూడింటిలో నిష్టాతుడు కనుకనే ఆతేయ నాటకాలు యీనాబికీ మెప్పు పొందగల మంచి నాటకాలు. సమస్యాత్మక నాటకాలకు తెలుగులో ఊపిరి పోసింది ఇతేయ, మధ్య తరగతి అర్థిక సమస్యల్ని నిర్మాహమాటంగాొ సిష్మంర్షగా నాటకికరించిండి ఆయనే. లాగే రాజకీయ సమస్యల్ని మనముందుంచి సొమౌబిక జీవితంలో - ముఖ్యంగా హెర్టీ రాజకీయాల ధూళి సోకే సామాజిక జీవితంలో - తెలుపు నలుపుల రూపురేఖల్ని చూపిందీ ఆయనే 1 శీవలం భారతీయ సమాజానికి మా[తమే నియమితమైన సమస్యలనే కాక, ఆంతర్జాతీయ సమాజానికి చెందిన సమస్యల్ని కూడా చేపట్టిన- కొద్దిమంది తెలుగు రచముతల్లో ఆ తేయ (27

ఒకరు. బహుకః తెలుగు నాటక రచయితల్లో ఆయన ఒక్కరేనేమో ! (ఒక్క గిడుతూరి సూర్యం గారు తప్ప 1). ఆలాగే సమకాలీన సమాజంలో జరుగుతున్న పరిణామాలకు, సంఘర్షణలకు అద్దం పడుతూ అతి క్లిన్నమూ, పమాచభరితమూ అయిన సమస్యను నాటకీకరించిన థ్యాతి కూడా ఆతేయదే ! ఈ కోవకు చెందిన నాటకమే “ఈనాడు.”

-.. 1047-ఆగన్జు 15 నాడు మనకు వచ్చిన స్వాతం[త్యం రాజకీయ స్వాతర్యత్యమే ఆని చాలమందితో పాటు నమ్మిన ఆ(తేవ, ఆర్థిక, నైతిక, మఠ స్వాతంత్యాలు ఎలా రాలేదో అద్దం పట్టినట్టు చూపారు తమ రచగల్లో, మత సామరస్యం, తద్వారా దేళ సమైక్యత-ఇవి. (పతి భారతీయడూ అమలుపరచవలసిన సిద్ధాంతాలని (ప్రబోధించే వాటకం “ఈనాడు”. మత సొమరస్యం మీద వచ్చిన అనేక రచనల్లో మేలుబంకి-

"ఈ నాటకానికి మూలం 8-8-1047 తేవీన వెలువడ్డ పెం0ంం165 దీక్రల అనే వ్యతికలో శ్రీమతి హడ్రా బేగం [వాసిన, “ది జోన్‌ ఫైర్‌” (గౌ1ల కెంం€:6) అనే "కళ -'అనీ ఆత్రేయ గారు చెప్పారు. గాంధీ గారి మరణానికి పూర్వమే (బ్రాయబడ్డ యూ “నాటకం. గాంధీ గారికి అంకితం. వెంకటగిరి అమెచ్యూర్‌ అసోసియేషన్‌. వారు విజయవాడలో జరిగిన 14 వ ఆంధ నాటక కళాపరివత్తు పోటీల్లో ్మప్రదర్శింది ఈ నాట్‌ రాన ఉత్తమ (దర్శన బహుమానాన్ని పొందారు. ఆనాటి (వదర్శనలో అతేయ

ర 0 పాత ధరించారు. ఆ తరువాత అనేక సమాజాలు యీ నాటకాన్ని (వచ ర్శించాయి. ముఖ్యంగా ఆంధ్రా ఆర్ట్స్‌.

ఇ ఉ దబ ం

. మూడు రంగాలలో సాగిన యీ నాటకంలో మొదటి రంగంలో ఒక ముస్టీం ఉక్‌ హిర్లద్దూ. సామరస్య కుటుంబ వాతావరణంలో మత కలహాల. వీషబీజాల స్థాపన, రెండో రంగంలో. సమాజంలో జరిగే విధ్వంసకాండ, మూడో రంగంలో ఈ విధ్వంస తాండ్ర. ఆ'.రండు కుటుందాలకు తెచ్చిన అనర్థం - ముఖ్యులందరూ ఆ విధ్వంసకాండకు బలికావడం _- ఈ [కమంలో చూపబడ్డాయి. అక్పరు అనే ముస్లిం వృద్దుడు, పురుషోత్తం అనే హిందూ వృద్ధుడు కలకాలం స్నేహితులు. కభాకాలుం నాటికి వారు ఉంటున్నది వేరువేరు భాగాలే ఆయినా, ఒక్క- యింట్లోనే ఆ రెండు వాటాలక్ష మధ్యలో దర్వొాణొ=

అదే ; పధానమైన కుటుంబ సామరస్యానికి చిహ్నం. ఆ దర్వాజా ఎప్పుడూ తీసే

వుండేది. ఆకృరుక్షు ఒక కొడుకు - రహీం; ఒక కూతురు నసీం, పృరషోతం కొడుకో

బాం గౌర రహీం ఇద్దరూ అన్నదమ్ముల్లా ఉండేవారు ; నబం వారిద్దరికీ (వీత

మైన బహెన్‌్‌” ఠఈః సమైక్య కుటుంబం ఇంతకు పూర్వం ఎన్నో కషనషాలకు. గు

అయింది.అయినా దుఃఖాన్ని, అనందాన్ని పంచుకోవడంలో వాళ్ళ ఆదర్శ ప్రాయలా' 128

ఆరదువల్లే రహీం తప్పు చెయ్యడని పురుషోత్తం, రాం వల్ల తప్పు జరగదని "అక్బర్‌ వాళ్ళని వెనకేనుకు వస్తారు, - ఇటువంటి ఆదర్శవంతమైన కుటుం*ం - నిజానికి ఇది ఆనాటి భారతదేశానికి - ఆదర్శవంతమైన సంకేతం అని వేరేచెప్పక్కర్లేదు-1947 ఆగస్టు ఆర్ధర్మాతి స్వాతంత్ర్యా నికి సా-గతం ఇవ్వడంతో నొటకం [ప్రారంభం అవుతుంది. ఇల్టు ఆలకడం, ముగ్గులు 'పెట్టడం, తోరణాలు కట్టం, పాటలు పాడడం - వీటితో ఆగస్టు 15 వసుండి. ఎక్కడో జరుగుతున్న మత కల్లోలాల సీడ యీ ఊళ్ళో కూడా పడుతుంది. దాంతో ముందు అనుమానం, ఆ తరువాత కారృణ్యం, ఆ శీథవాత పగ - ఇది ఆనాటి మక కల్లోలిత భారతదేశంలో ధ్వంసం కాబడ్డ (పతి (గ్రామం చరిత ; అందుకో బలి అయిన (పతి వ్యక్తి దీనగాథ, అందుకు (పతిబింబమే థూ నాటకంలో చూపదిడిన దృక్యాలు, ఆగస్టు 14 గడిచి, 15 ఉదయం వచ్చింది. అందరూ గుంపులు గుంపులుగా చేం. ఆనందిస్తున్న సమయం. రాం ఇంటికి వచ్చాడు-ముభావంగా, మొఖం అంతా గంటు 'పెట్టుకొని-కారణం అడిగింది నసీం ; రాం; 4 (రహీం) నాతో మాట్టాడడం మానేశాడు ! నసీం : అదెప్పటి నుంచి ? . రాం ; అన్నీ ఈనాడే! ఈనాడే ' జక్యన్హాక్సృ బలా అఇనుమూనొలతో (పారంభమైంది. రహీం వచ్చాడు - అతనికి అప్పుడే ఎవరో ఏదో నూరిపోశారు. పురుషోత్తం, రా కావలసినవారే ! కాని పరిస్థితుల చృష్ట్యాః కకరుల అశమానాలి దృష్టా కొంతికాలం మధ్యలో ఉన్న దర్వాజాను 'మూసి వంచి వేరుగా ఉన్నట్లు జనానికి చూసాల౦ంటాడు : “ఇప్పటికే ఊళ్ళ మనల్ని గురించి విమర్శలు జరుగుతున్నాయి. -మనం ఇట్లా కలిసివుండడం ఏ 'మతం వారికీ ఇన్టంలేదు. గృసససలు బయలుదేరాయి. ఇల వంతంగానై నా ఈ రెండు కటుంబాలను వేరు చేచూలని సంకల్పించుకున్నారు ఐక్యతకు హార్షి-చే రోజులు కావివి, అది క్రేపలం ఆదర్శం మ్యాతమే! అ ఆదర్శం అమలుజరిపినప్పుడు ఆది ఒక అవమానంగా. రెండు జాతులూ అస హ్యించు కుంటున్నాలి. ఇది పేరు గమనించాలి” 129

ఈ మాటలు బుల్లెట్టా తగిలాయి వృద్ధ 'స్నేహితుఐకు.. అక్బర్‌ రెచ్చిపోయాడు పురుషోత్తం అనునయించబోయాడు.. కాని సంఘం చెప్పినట్టు నడుచుకోకపోః [పమాదం _ అని హెచ్చరిస్తాడు రహీం, పురుషోత్తం దానికీ సమాధానం చెబుతాడు ఆ సమాధానం అఆ్యతేయ చెప్పిన సమాధానం : సంఘం 1 ఏమిటా సంఘం !..*... స్నేవోన్ని, [యేమకు, ఐకమత్యాన్ని నాశనం _చేయటమేనా సంఘం పని ? ఒకరినొకరు పొడుచుకొని బావటమేనా సంఘం "అక ? ఇవేనా రాజకీయాలు ౪ మానవ సంఘం ఇదేనా 9 మన నాగరికత చేర చివరకు రహీమే' గెలుస్తైడు, ఊళ్య్ళోవాళ్ళ పోకడలు రూస్తే రహీం. చెప్పిందే నిజమని పిస్తుంది. .*ఈ మతకలహాలు ఎందరినో వేరు చేసినవి. ఎన్నో హృదయాలను బలాత్కారంగా లాగిపారేసినవి, అదే ఈనాడూ జరుగుతున్నది” అన్న సైద్ధాంతిక సూళ్రాల్ని చెప్పి రహీం ఆ ఇళ్ళను వేరు చేయిస్తాడు -మధ్య తలుపు మూసుకుపోతుంది. ఆ తలుపు మూసుకు "పోవడతిలో _ వృద్ధులు విడిపోకూడదనీ, యువకులు తప్పదనీ - చేసే వాగ్యుద్ధం మధ్య తలుపులువేస్తూ వుండగా అక్బరు వేలు నఠిగి పోతుంది. రక్తం కారుతుంది. నసీం విచలితురాలౌతుంది ; నసీం : కలకత్తా, ఢిల్టీలలో పారిన నెత్తురులో ఇదెంశా ? ఆంటూ వాపోతుంది. రెండో రంగం ' [ప్రారంభంలో యా మతకల్లోలాల వళి జరిగే సాంఘిక సంతో కాన్ని ఆ(కేయ రహీం నసీం సంధాషణద్వారా వెల్రడిస్తాడు. అన్నిటికీ రేషన్‌ వచ్చిందొ, ఏ వస్తువూ ఎక్కడ దొరకడంలేదు. అక్సర్‌ ఇంట్లో కరువు తాండవం చేస్తున్న ది - ఇంతలో ముస్తింల చేత తరమబడ్డ వత్సల, తన పసికందుతో పరిగెత్తు కుంటూ వచ్చి అకృరు ఇంట ఆశయం కోరుతుంది. ఆమె నసీం చిన్ననాటి స్నేపాతు రొలు కూడా, అక్సర్‌, నసీం -ఆశయం ఇచ్చి తీరాలని ; ఇది అనర్థాలకు దారి తీస్తుంది. - వీయలేదని రహీం. దుండగులు యీ కుటుంబం మీద వంత ఒత్తిడి తెచ్చినా లొంగరు, . అప్పుడొస్తాడు రంగం మీదికి ఒక విలన్‌ - అతడు ఊళ్ళో డాక్టరు, ఇతర దేశం వాడు, ఒకరి జుట్టు ఒకరికి ముడికేట్టి ఆనందించే మనిషి. (బహుళ 8 బిటిష్‌ వారికీ 130

(తినిధి అనిపిస్తాడు). ముస్తింం తరపున రాయబారానికి. వచ్చి వత్సలను విడిచిపెట్ట మంటాడు. ఆ్బక్‌ అతన్ని బయటకు గెంటుకాడు. బయట ముస్టింల ఒ_్రిడి,, డాక్టర్‌ మాటలు _ రహీంను కర్తవ్యకా విమూఢుజ్ణి చేస్తాయి. కత్తి తీసుకొని యీ సంఘర్షణకు బాధ్యురాలై న వత్సలను చంపడానికి బయలుదేరతాడు. నసీం అడ్డుపడుతుంది - తన్ను చంపమంటుంది, ఇంతలో వత్సలను, ఆమె బిడ్డను తీసుకు వచ్చి నిలబెడుకుంది. ఇద్దర్ని చంపమంబటుంది - వతాపవైన రహీం క్తిని కింద పార వేస్తాడు. మూడో రంగంలో ఇటువంటి. సంఘటనే పురుషోత్తం ఇంట్లో జరుగుతుంది. దాహం కోసం అలమటిస్తున్న ఒక కూలీ వాడికి గుక్కెడు మంచినీళ్ళ పోసినందుకు హిందువులు పురుషోత్తానికి గాయం. చేస్తారు. ఆ కల్లోలాన్ని విని ఆక్సర్‌, నసీం పురుషోత్రంని ఆదుకుంటారు. రాం - వత్సల శీలాన్ని నాళనం, ఇెయ్యశానికే రహీం ఆమెను తన యింట్లో బందీగా ఉంచాడన్న మాటలు నమ్మి ఆమెను" చంపడం కోసం ఆమె మీద కత్తి విసురుకాడు. ఆది వెళ్ళి తాను నసీంకు ఆంతకు (కితమే కానుకగా ఇచ్చిన బాపూజీ పటానికి తగులుతుంది. ఆ పటం తుత్తునియలౌతుంది. (తరువాత కొద్ది రోజులకు జరిగిందదే ! ఓ పొందువు చేతులో బాపూజ్లీ మరణించాడు, (కాంతి దర్శకత్వం అంటే ఇదే ) " వత్సలను శళరణార్థు? శిబిరాల్లో చేర్చడానికి తీసుకు వెడతాడు 5హీం. అక్చర్‌ ఇంట్లో జొరబడి వాష్మ ఒక హిందువుకు ఆశయం ఇచ్చినందుకు ?సీంను కత్తితో పొడుస్తారు. రాం అడ్డు వస్తాడు. కాని ఆతన్ని తోసివేస్తారు. కిటికీలోంచి దుండగులు తుపాకి పేలుస్తారు. ఆ తుపాకి కాల్పుల్లో రాం మరణిస్తాడు. ఇంతతో రహీం వస్తాడు - వత్సలను దోవలోనే (ద్రోహులు కాల్చివేశారనే వార్తతో. నసీం చివరి వాక్యాలు భవివ్యద్వాణిలా పలికాయి : ““స్వాతం[త్య సమరం మహాత్ముణ్ణి బిలి తీసుకుంటుందనుకున్నాం, స్వాతం[త్యం వచ్చింది. స్వతం[త భారతదేశమే ఆయన్ని ఆహుతి తీసుకుంటూంది.” త్వరలోనే జరగబోతున్న విషాద సంఘపినను ఆతేయ ఆనాడే పలికారు, కాని ఈ విలయతాండవానికి కొరణభూతుడ్రైన డాక్టర్‌ మ్యాతం మ్మేమంగా ఉన్నాడు. నాటకం చివర వికటాట్టవాసం చేస్తూ రంగ (వవేళశం చేస్తాడు. భారత దేశం స్వతంతమైంది, భారతదేళానికి స్వాతంత్ర్యం ఇచ్చాం!" అంటూ మీ విక టాస్ట్ర వోసం చేస్తూ వుండగా తెర పడుతుంది, శ31

ఈం నాటకంలో ఆన్ని ప్యాతలంకన్న ఉత్తమంగా తీర్చిన పాాత "“నసీం"ది. అక్బర్‌, పురుషోత్తంలు ఉపన్యాసాలలో చెప్పినదాన్ని ఆమె కార్యరూపంలో చూపింది. ఆవిడ ఆయా వ్యక్తుల్ని గరించి. వేసిన బేరీజు అన్నిరకాల నిజమౌతుంది. ఆ్యతేయ నాబకాల్లో నికానికి స్త్రీ ప్మాతలన్నీ సంచలనాన్ని కలిగించే ప్యాతలే! కాని నసీం - అన్ని ఉద్వేగాలను సమంగా చూపిన దిట్ట. మంచి నటికి ఆ ప్మాతకు ప్రాణం పోయడం ఒక గీటురాయే ! .

ఈ నాటకంతో ఆత్రేయ రచన బలాన్ని పుంజుకుందని చెప్పొచ్చు. ఒక సమ కాలీన సమస్యని తీసికొని దాన్ని" హృద్యంగా నాటకీకరించడం ఇంతకు పూవ్వం “వాస్తవంొ నాటకంలో జరిగినా, అంతకన్న బలవత్తరమైన సన్నివేశాల కల్పన “ఈనాడులో కనిపిస్తుంది. ॥

అయితే “ఈనాడు”లో ఈనాటి నాటక రచయితలు ఎవరిలోనైనా కనిపించే కొన్ని సామాన్య లవణాలు పొదివిపుచ్చుకున్నాయి. దీనికి కూడా ఆద్యుడు ఆతేయే నని చెప్పాలేమో! అందులో ముఖ్యమైంది - ఉపన్యాసాల పరంపర ' సంఘటన జరుగుతూ వుండగానే ఆ సంఘటన ఆధారంగా ఆర్థిక, మత, రాజకీయ ఆవగాహన పష్సీద (గేకష కులు ఇంతటి ఉపన్యాసం ఇస్తేగాని ఇక్కడి సంఘర్షణను. ఆర్ధం చేసుకోలేరన్నంత గాఢంగా) ఉపన్యాన్సెః మె ధా న్న గా

క న్యాసొలు దంచేస్తాయి పాతలు, అక్పర్స్‌ పురుషోత్తం, రహీం, రాం, నసం = ఆందరూ _ తమతమ నమ్మకాలను గరించి, అంతకన్న దేశ పరిస్థితుల గురించి, న్సైతిక సమస్యలను గురించి ఇలా ఉపన్యాసాలు ఇచ్చేవారే ! ఆ్మతేయ సహేతుకంగా మొదలుపెట్టిన యీ ఉవన్యాసాల ఒరవడి నిర్హేతుకంగా కూడా ఉపన్యాసాలను ఇప్పించే తర్వాతి నాటక క_ర్తలకు మార్గదర్శకం ఆయిందేమోనని నా అనుమానం.

అయితే కధా సంవిధానంలో బల౦, పాాతల్లో నిండుతనం, భాషలో నాటకీయత ఇవసీ క తు! లు ష్‌

షె నా, నాటకంలో కనిపించినంత స్పష్టంగా అంతకుముందు వాసిన భఖ ఆ్మ్మతేయ నాటకాల్లో కనిపించవు. తరువాత (వాసిన యన్‌.జి.ఓ., విశ్వశాంతి, కప్పలు- నాటకాల్లో ఈ గుణాలన్నీ ఇతోధికంగా ఉండడంవల్ల అవి అన్నీ ఉత్తమ. నాటకాలుగా రూపొందించ బడ్జాయని చెప్పవచ్చు. కాని “* ఈనాడు”లో మా్యత౨-మానవ కల్యాణాన్ని కాండీంచే ఆ(తేయ, అంతకు ముందుగా కాండ్షించిన దేశ కల్యాణాన్ని - అందుకు కారణ భూతమైన మత సామరస్యాన్ని, అందుకు ఆవసరమైన సమతా భావాన్ని మనముందు సాఇాత్కరింపచేస్తాడు, ఆటువంటి సున్నితమైన సమస్యను ఇంత బలవత్తరంగా నాట కీకరించడం 'ఇతేయ వంటి సిద్ధహస్తు.కే చేతనవుతుంది. 432

మధ్య తరగతి ఆ(గహానికి మరో పేరు ఎన్‌. జీ. ఓ. అత్తిలి కృష్ణారావు ఓ కవీ: ఓ కవీ స్వప్నవీధు౨ వివహరించేవా? వాస్తవ జగతికి దిగిరాలేవా? అంటూ (సారంభమౌతుంది “*పరివర్తనొ నాటకం, ఆతేయగారి పతి నాటకం అభ్యు చయ చృక్పుథంతోనే ఆకావాదం, రాబోయే యుగానికి మానవుడు మహనీయుడౌతాడన్న అళకనిపిస్తుంది. స్రీ బొమ్మకాదు, ఆమెకూ వ్య క్రిత్వముంది అంటూ 10502 తాలిసాకగా తత్ని 1౦119 గంట56” నాటకంలో ఎంతో “విష్ణవాన్ని సృష్టించినక్షే ఆత్రేయగారి 6.0 నాటకం తెలుగు నాటక రంగంలో ఒక కొత్త అలజడిస్తీ ఆనాటి మధ్యతరగతి అసహాయతనూ, చేత గానితనాన్ని చూపించే దృశ్యకావ్యమైంది. ఆ తరువాత ఎన్నోకొత్త నాటకాలకు. 1.9.0 ఊపిరిపోసిందని చెప్పాలి. ఇంత ఆసహాయతలో కూడా అభ్యుదయవాదాన్ని ఆశావాదాన్ని విడిచిపెట్టకుండా గోపిప్యాతచేత అనిపిస్తారు! ఏవంని? “వస్తుంది, ఆ కాలంవస్తుంది. వనిచే సేవాడికేతిండి. డబ్బూ-సుఖం వుంటుంది” అది ఉపళ్యాసధోరణిలా కాకుండా ఎంతో సహజంగా పాశత్రచేత పలికించడం ఆ తేయగారికే ఇవాళ తీసకల?4ే శసిం8 616 గురించి, అనిబద్ధరూపకాల గురించి తీతేషజయింళ ఇనెస్కోలల గి5ంళాడే లంజలాం చాలామంది. రచయితలకూ (పయోక్తలకూ, నటులకు పరిచయమైంది. కాని సుమారుగా నలభై ఏళ్ళకించటి ౫.౮ ౦.ళో-ముఖ్యంగా గోపీ పలికేపతిపలుకూ ఆనిబద్ధరూపకాల్లోని పలుులని స్పష్టమౌతుంది. వాస్తవ జీవితంలోవుండే అనిబద్ధతని చెప్పడమే తీ05%64 యేంజల6 లక్ష్యం. 00లో గోపి ఆంటాడు; 133

గోపి ఏ భూమి అంటే ఈ [ప్రపంచం సూర్యుడిచుట్టూ తిరగటంలేదు. ఇల్లాలు :- మరి దేని చుట్టూ తిరుగుతోంది? గోపి :- పెసాచుట్టూ తిరుగుతూంది. తెలిసిందా? కనుక ఆ పైసా మన చేతుల్లొవుంటే న్‌ బ్‌ ఈ భూమి, అంటే ఈ [పపంచం-ఆంటే ఈ [ప్రపంచంళోవున్న మనుషులూ, మృగాలూ, వస్తువులూ, అన్నీ మనచుట్టూ తిరుగుతాయి. ఇదీ సిసలైన కల్తీలేని సత్యం.” . మరోచోటక్తూడా మధ్యతరగతి వ్రీప్రేజ్‌ మీద చెప్పేడు. గోపి; మనం పస్తులన్నా పడివుండాలిగాని యిలాంటి పనులు న్యూతం చేయకూడదు అంతేనా అన్నయ్యా! ఇదేగా మన పిస్టేజీ! పిల్టలు రోగాలతో క్షు +పోతుండవచ్చు. వాళ్ళకు రెండు చొక్కాలన్నా లేకపోవచ్చు. ఆప్పులవాళ్ళు నానా బూతులు శిట్టొచ్చు. ఈ మురుక్కాలువకంప్పలో_ ఈ కారు షెడ్డులో బతకొచ్చు. జీవితంలో సుఖమనేడి ఏకోశానా లేకపోవచ్చు. ఇలా తిండిలేక విశాంతిలేక పనిచేసి చినికి చావొచ్చు. నీతిని అమ్ముకోవచ్చు.”? * ఆ.0.కి జీవితంలో కొన్ని సూత్రాలు ॥ నిర్మించుకుని ఆ దారిలోనే (పసయణం చేయాలన దే ముఖ్యం, అది మనకు 'అీథీ గారి “శోనేటిరావుకల” పక్టోనేట్ర”. వ్రంట్రి కథల్లోనూ, రా.వి. శాస్త్రిగారి “అల్పజీవిలోనూ కనిపిస్తాయి. వాటికి విలువ లేదని ఇటీవలికాలంలో అనిబద్ధ రూపకాలు చెప్తున్నాయి. ఆ విలువలక్షు స్టానం ఇన్వక్కటర్లేదనేదే గోప్పి ద్వారా ఆతేయగారి వాదం అని నా ఉద్దేశం, “రసన లేనిది రచనకాదు రచనలేనిదే రసన రాదు అని రా.వి, కాస్త్రేగొడి సారాకథలక్సు ముందుమాట రాస్తూ థ్రీఫ్రీ గాద అన్నారు. ఒకే కాలంలో నవ్వూ, ఏడుపూ కలిగించేదే అీథీ గారు గాని మరెవరైనా ఆశించే నిజమైన రసన, ఆలాంటి రనన ౨1002880 “పయెర్నికా” చ్మితం దచర్శనంలో-ఏక కాలంలో నవ్వూ, ఏడుపు. పెలుబుకుతాయట:। క జ ఏ, నాటకంలో ఇలాంటీ ఒక సందర్భం సృష్టించేరు అతేయగారు, గ్రాడంటె ఇల్లాలు అంటుంది: అయ్యో భశవంతుడా! ఇదేవిటితం, డీ టు మాని త్రినే వేస్తున్నావు! స్ట్‌ దడ, అన్ని అగ దాట్టు శప

ముసలాయన-సె.౮.0. తండ్రి; ఆంతకష్టం ఏ మొచ్చిందిరా యివ్పడు? " ఆ యిల్దాల్నెందుకు అట్టా ఏడిపిస్తావ్‌? రంగనాథం. చస్తే ఏడస్తారోఏడవరో ఆని.

. ఇప్పటి (_పేక్షకులకు, లేదా కొత్తగా నాటకాలురాసే రచయితలకూ నటులకూ, ఈ మాటల్లోని గొప్పత' గాని ఆ తేయనాఏకీయతకాని గొప్పగా వుండకపోవచ్చు, ఎందుచేతనంటే [.6.0,కి “పరివర్తన” “కప్పలు. “భయం” “విశ్వ కాంతి” “ఎపడదొంగ” వంటి నాటకాలకు ఎన్నో మరెన్నో కార్చన్‌కాపీ నాటకాలు దిగుమతి అయిపున్నాయి.. అలాగే అ్యతేయగారి మాటల చాతుర్యాన్ని కూడా అనుకరించి సన్ని వేఠాన్ని అదే తీరులో తయారుచేసే గాటకరచయితలు ఇవాళ వీ పరిషత్తు వేదికలోనైనా - కసిపిసారు.

కాని ఆతేయగారి నాటకశైలి, భావం, పొతాచిత్యం, సంభాషణంపొందక ఎంతోమంది నాటకరచయితలను (ప్రభావితం చేసిం వంచే అతిశయోక్తికాదు. ఇవాళ తెలుగు నాటకంగాని, తెలుసు చ్యితంగాని [గూప్‌ఫోదోతో అంతం అవుతుంది, సర్వేజనా స్పుఖినోభవంతు అంటు భరతవాక్యం పొడుతున్నాం. కానీ ౫ 6.0.లో నాటకాంకంలో కధానాయకుడు, ఉపకధా నాయక్రుడు. జై లుపాలౌతారు, తండడిభరించలేక “తీస్తు కెళ్ళండి, అందర్నీ జెయిల్లో వెయ్యండి. పిల్లల్ని గొంతునులిసు చం పేసిపొంక” ఆంటూ నేలకొరిగిపోతాడు. సీత కెవ్వుమని కేకవేసింది..అంతే- కష్టాం కడలిలోనుండి, ఆన్యాయపు వ్య వస్థలోనుండి ఆ_స్తవ్యస్త పరిస్థితులలోనుండి మనిషి లేస్తాడని మనిషి పిడికిళ్ళు బిగించి వస్తాడని ఆశ: అందుకే అయన హెచ్చరిహ్తైడు, ౫.౮.0. నాటకంలో ఎక్కడా ఒక అర్థంలేనిమాటగానీ, సన్నివేళశంగానీ తేదు. తెర తొలగినదగ్గరనుండి తిరిగి దృశ్యం కనుమరుగుచేసిన వరకూ ఒకే సమస్యః _ జీవన్మరణ సమన్య. (పేషకులు ఆ సమస్యలో కూరుకు పోఠారు, 164 646% చేనుకుంటారు. ఆ శకి అ్యతేయగారి సొత్తు అందుకే వారు “ఆచార్య” అతేయ, 135

నాటకంలోని భాష్క ఆ నాటక మూగ సౌంజ్ఞలు ఆయననే దృశ్యీకరిస్తాయి, ఆయన బాధశి మౌనంగా వినిపిస్తాయి. మనసు మూగదేక్రాని బాసున్నది దానికి చెవులున్న మనసుకే యినిపిస్తుందా యిది నవ్వినా ఏడ్చినా కన్నీశ్ళే వస్తాయి ఏ కన్నీరెనకాతల వ్‌ మున్నదొ తెలుసునా! అంచేత ఏం వినిపిస్తాయో, కనిపిస్తాయో? ఆ్యతేయగారి కలం పలకాలి; ఆయన గకం పలకాలి. గప

వళ్గపోరాటానికి, కాంతి ఆరాటానికి నంశకేతం విశ్వుళాంతి ఎన్‌. వి. హనుమంతరావు ఆత్రేయ పేరు వినగానే మనకు ఈ రోజు సినీ మాటల, పాటల రచయిత గుర్తొసాడు. వీటన్నిటి కంటె ముందు ఆయన ఒక రంగస్థల నటుడు, రచయిత, దర్శకుడు. తెలుగులో గురజాడ [ప్రారంభించిన సాంఘిక నాటకాన్ని కాఖోవకాఖ లుగా విస్తరింప చేసినవాడు ఆత్రేయ. ఆయనకు తట్టని ఆలోచన లేదు. ఆయన తాకని సమస్య లేదు, సన్నివేళాని కనువుగా సందర్భానికి తగినట్టు పద విన్యాసం చేయించిన పొట్టి నూటల గట్టి రచయిత ఆచార్య ఆ్మతేయ. యుద్ధాన్ని 3265= 27౭2 గా తీసుకుని నాటక రచన చేసిన వారిలో ప్రముఖుడు ఈయన, విశ్వకాంతి, అకోక సాామాట్‌, (పగతి ఇందుకు నిదర్శనాలు. యుద్దం మానవ జీవితానికి ఎంత అనర్ధకమో, యుద్ధం యొక్క ఫీభత్సాన్ని కళ్ళకు కట్టినట్టుగా ఈ నాటకంలో చూపెడతాడు రచయిత, విశ్వం, శాంతి అనే ప్మాతలు సృష్టించి వారి ద్వారా శాంతి సందేశాన్ని చాటుతాడు. ఈ నాటకం రెండు సిద్దాంతాల ఘర్షణ, రెండు వర్గాల పోరాటం. ఆయా సిద్ధాంతాల ధి (పతినిధులు. ఇందులో... ప్యాతధారులు.. కాని దురదృష్టవాత్తు ఆయన రచించిన ఎన్నో నాటకాలలో తగినంత (ప్రాచుర్యం లభించని నాటకం “విశ్వశాంతి, ఈ నాటకంలో ప్మాతలు ఇంతకు ముందు వివరించినట్టు దాదాపు సిద్ధాంతాల పరంగా విభజించ బడ్డాయి. (పధానంగా పెద్దాడు, అతని 6424407 స్వభావానికి తమ మేధస్సును అమ్ముకున్న కాస్త, మాస్టారు, స్వాములవారు ఒక వర్గం, 1వ

చిన్నాడు, అతనితో కలసి పని చేసే సిపాయి అమరయ్య, కాంతి-వీరంకా శాంతి కాముకులు. ఈ రెండు వర్ణాలకి వారధిగా భూదేవి, సమత ప్య్మాతలు సృష్టించ బడ్డాయి. అ్యతేయకున్న మరో గొప్ప అలవాటు ప్యాతలను ౩౫/8౮/౭ చేసి పేరు పెట్టడం. ఆందరూ నా వారనుకునే చిన్నాడికి "విశ్వం", ఎప్పుకూ కాంతి కాంతి అని కలవరించే “ళాంతి' (వీరిద్దర్నీ కలిపి ఆమన నాటకానికి కూడా పేరు పెట్టాడు), ఉప్పూ; నిప్పు లాంటి అన్నదమ్ములకు తల్చిగా *“భూదేవి' ఇందుకు సాశ్యాలు. ఈ నాటకం మొత్తం మీద మరో ఆద్భుతమైన పాత 'సమతి. ఈ పన్నెండేళ్ళు పాప చేత యుద్ధం అంబే ఏమిటని [పశ్నలు వేయించి, చివరకి ఆ పాప చేతనే శాంతి కొవాలి అనిపించి తన సమతావాదాన్ని చాటుతాడు రచయిత. ఇందులో ప్యాతలు పేర్లని బట్టికక మనస్తత్యాల పరంగా కూడా వ0250/08 చేయబడ్డాయి. యుద్ధ వినాళనానికి గురయిన వతృ్శక సాక్షిగా సిపాయి కాత అమరయ్య మనకు అడుగడుగునా కనపడతాడు. రెండు యుద్ధాల్లో పనిచేసి ఈ సిపాయి ఒక కన్ను, కాలు, చేయి పోగొట్టుకుంటాడు. అమరయ్య పాత “యద్ధం' అనే అంతర్నాటకంలో స్యూతధారే కాక మొత్తం మీద సిద్ధాంత పరంగా, సంఘర్షణా పరంగా (వత్యేకంగా పాత 62607 కాకపోయినా నాటకం మొత్తాన్ని ఒక వినూత్నమైన బాణిలో అల్లుకు పోతాడు. పరోక్షంగా యుద్ధానికి. వ్యతిరేకంగా భూదేవి పాత చిత్రించబడింది. భిన్న ధృవ్శాలెన కొడుకుల మధ్య అనుక్షణం నలిగిపోతూ యుద్ధాన్ని అసహ్యించుకుంటుంది. -ఈ యుద్ధ వ్యతిరేకత చివరకు పెద్ద కొడుకుని చంపటంతో అంత మవృతుంది. కాలాను గతిలో నీతి నియమాలు ఎలా మారిపోతాయో, చర్మిత పరంగా, యుద్ధనీతి (కమంగా ఎలా పతనమయిందో, మొదటి దృశ రంలో భూదేవి సమతక్త వివ. రించటంతో ఆ ప్మాత కున్న జౌచిత్యం నెరవేరింది, రచయిత దృక్పథం వెలు వడింది. యుద్ధాన్ని అవకాశంగా తీనుకుని మనదేశాన్ని ఆర్థికంగా బలపరుచు కోవాలి అనే పెద్దాడు, (పజలు వట్టి ఉపన్యాసాలతో శాంతి కాముకులు కారు అనే చిన్నాడు వారి వారి సిద్ధాంకొలతో అనేక సార్టు ఘర్షణ నడతారు. (పధానమైన అగగోల.. మొదటి దృశ్యంలో రిజర్వాయరు కట్టాలనుకున్న _ భూమిని ఫాక్టరీ కట్టాలని నిర్ణయంచడంతో (ప్రారంభమవుతుంది. ఇక్కడే దాదాపు (ప్రధాన , 158

హపాతలన్నెటిని [వవేశ పెట్టాడు రచయిత, కృతిమంగా కరువుకాటకాల్ని సృష్టించి తన పంతం నెగ్గించు కుంటాడు పెద్దాడు. రైతులు భూములివ్వటానికి ఇప్పుకుంటారు. హ్యెక్టరీ నిక్మాణంలో జనం ఎలా మోసపోయారో. కార్మికుడి ప్మాతద్వారా తెలియపేయబడుతుంది.. కార్మికవర్గం ఎలా అం!020. చేయ్‌ ఇఖుకిందో, నా£ఓకం మొత్తం స్పీద వీరాయ్‌ ప్యాత ద్వారా నిరూపించబడింది. ఇదే దృశ్యంలో పెద్దాడు తనుచేసే. పనులను సమర్థించుకోవడం ఆ ప్యాత పరంగా ఆమోదయె-గ్యంగా వున్నది. ఆఖరి దృశ్యం నాటకానికి ముగింపు వెతికినట్లుగా వండి గాని అతికినట్టు లేదు. అ్మత్రేయకు గల సినిమా అనుబంధం ఐవుళ ఇక్కడ 7౮464 అయి వుండచ్చు-

“కణరంగం కాని చోటు భూస్థలముంతా వెతికిన దొరకదు” అంటూ కలే గీ గీతంతో మొదలై విశ్వశాంతి కోసం వుద్దేశింపబడిన ఈ నాటకం మరో చిన్నసైజు యుద్ధంతో ప్తూర్తవుతుండి, జేవి జాన్‌ ఆనే ప్మాతలను జగగాలుడి? చేసి సామాన్య మానవులపై సైతం యుద్ధం ఎంతటి దువృ భావం చూపుతుందో “ఆంతర్నాటకలి ద్వారా చాలా చక్కగా చూపెడతాడు రచయిత. ఆనాటి నాటక రంగంలో 'ఆంతర్నాటకంి ఒక గొప్ప (ప్రయోగం అని మరువరాదు! ఇలా యుద్ధంతో (ప్రారంభం. ఆయిన ఈ నాటకం ఫ్యాక్టరీ నిర్మాణంలో వర్గ హోరాటానికి దారి తీస్తుంది. ఇంతలో హఠాత్తుగా యుద్ధాన్ని గురించిన అఆంతర్నాటకం మొదలవుతుంది. యుద్ధం వర్గపోరాటం రెండూ సమాంతరంగా సౌగుతాయి తప్ప నాటకంలో ఈ రెంటికి ఎక్కడ సరియైన 74 కుదరరేడు. ఆముదవ దృశ్యం మరీ కలగూర గంపలా తయారయింది. కానీ ఇందులోని 'అంతర్నాటకరో ప్రజలు ఊ ల్రేజితులై పింగాణీ ఫ్యాక్టరీలో జరుగుతున్న మోసం ఇైలుసుకుని పెద్దాడి మీద తిరగబడటానికి సాయపడింది.

ఆ్యతేయ రాసిన మిగిలిన నాటకాలలా కాకుండా? విశర్షశాంతి జొత్సాహిక సమాజాల (ప్రదర్శనకు తగినంత అఆనువుగా బేడు. హఠాత్తుగా [002/8 మారిన అంతర్నాటకం, 704/బాగ కోసం రంగస్థలం ఆంతా వివిధ సామగితో "నింపి

180

సిని *“మ్రూయా” జాలంలో పడిపోయిన ఆఖరి దృశ్యం ఇందుకు నిదర్శనం, స్తై దృుతంగా సృష్టించిన 'సమతి ప్మాత కోసం బొత్సాహిక సమాజాల వారు ఆ హప్మాతధారిని వెతకటం కొంచెం కష్టం. " తప్పులు వెతక్కుండా, సమస్యల జోలికి పోకుండా వుంతే తెలుగు నాటక రంగానికి విశష్ట సేవ చేసిన ఆచార్య ఆతేయ రాసిన 'విశ్యుశాంతి" ఒక ౯౧04 ₹/4” గా మనం అదరించక తప్పదు. “|, పాజణవాయువు జీవితోనికివలె మానవజూతీ కేమానీకి కాంతి సమష్టి ఆత్మవసరమని గుు్సించగలిగిన వాళ్ళంతా తమ యావచ్చక్ర్తులతో మోహరించి నిలిస్తే ఆసలు యదధ్ధ మనేడే లేకపోవచ్చును. ఎన్నెన్నో పాతకాలపు రోగాలను ఈూపుమాపగలిగిన నాగరిక మానవుడు అటవిక యుగాల అవశేషమైన యుద్ధోన్మాదమనే మానసిక వ్యాధికి సమన్షి (ప్మక్రియలతో చికిత్సచేసుకోగలడు. నాటకరంగమనే వైద్యశాలలో జరుగుతున్న ఒక చికిత్సా విధానమే ఈ “విశ్వశాంతి, “*విశ్యళాంతిోకి (వాసీన “పూర్వయవనిక కలో -్రీథీ శశీ 0

బతుకు భయానికి అనితర సాధ్యమైన నాటకీకరణ భయం కందాళ శ్రీనివాన్‌

ఆధునిక ఆంధ్ర నొపకరంగంలో. సాంఘిక సమస్యాత్మక నాటకాలకు శ్రీకారం చుట్టినవారు ఆచార్య అతేయ. సమాజాన్ని పట్టి పీడించే నమకాలీన సమస్యలను ఎన్నుకొని తన బలమైన కథా కథనంతో, పోను పోను ఉత్క-ంఠను కేశెల్తించే సన్నివేశాలు సృష్టించడంలో, వాడి వేడికూడిన సంభాషణలను సృష్టించ డంలో అందెవేసిన చెయ్యి. ఆచార్య ఆతేయ, ఆకోవకు చెందిన ముఖ్యమైన నాటకం “భయం. (ఫైవేటు సంస్థలలోని ఉద్యోగుల, కార్మికులయొక్క- దయనీయ మైన స్థితిని ఆనాడే ధైర్యంగా చాటిబెప్పిః “సైల్య్యూషన్‌"కూడా సూచించిన థీళాలి, మేధావి ఆత్రేయ. రికమెందేషన్హతో ఉద్యోగనియామకాలు; అందులో అమ్మాయిలను పావులుగా వాడుకోవడం నేటికీ కొత్తకాదు. ఆరోజుల్లో దీన్ని ధైర్యంగా “"భయం”లో చెప్పినవారు ఆత్రేయ,

వర్షపోరాటానికి సంబంధించిన నాటకాలు ఎన్నో వచ్చినప్పటికీ “భయం' నాటకంలోని కథాకథనంలో కొత్తదనం భాసిస్తుంది. ఆచి కామాంధులకి, వారి కాళ్ళ (కిందనలిగే కన్నా పువ్వులకీ కావచ్చు! “చంబాగిరి'తో పైకొచ్చిన అధికారులకూ: బానిసత్వంలో ఆహోర్మాతులు పనిచేసే గుమాస్తాలకూ మధ్య కావచ్చు; ధనమదాం భులకీ, సమయానికి వేలునాఐందక అలమటించే. కార్మిక వగ్గానికే కావచ్చు ఇవన్నీ వేర్వేరుగా చెప్పినట్టుగాక రకరకాల పువ్వులు కూర్చిన దండవలెః వివిధ వస్తువులతో కొత్తదనాన్ని, కమ్మదనాన్ని సంతరించుకొన్న కొత్త అవకాయవలె “భయం” కనిపిస్తుంది తప్ప; కలగా పులగంగా మాతం గాదు.

సమస్య సంఘానిదే అయినా అన్నివర్గాల (ప్రతినిధులు ఒక “ఆఫీసు 'సెటొలో. కలుసుకోవడంతో 80౫ ౮ (బాక్స్‌సెట్‌) (పాముఖ్యత

కేశ]

షు భయంలోని ఇతివృత్తం సార్వజనీళం. భయం రకకరాఎ మనుమ్యల

సంతరించుకొంది స మార్చు “భయం” నాటకంలో ౩3రుణ రసాత్మకంగా మలచ మనస్సులో (1 అన్న పేరును తన నాటకానికి ఎన్నకోవడంలోనే ఎంతో. బౌచిత్యం రసరగ్యంనారు అతేయ. నేటి రచయితలకువలె 'భయం' సృష్టించడంకో సప! భూతాలూ, చేతబడులు, స్మశానాలు, పాడబక్ఞ ఛవనాలూ ఆభయించలేదు అృత్రేయ. "భయం" కోసం 5601ల618106 కంఠం? నీ అంతరిచ్తాన్ని. అపలు ముట్టుకోలేదు ఆ్యతేయ,

మరి ఆతేయ "భయం" ఎలాంటిది? వ్యక్తిగతంగా ఆయశ నర్భ్మయుడు; మిన్ను వీరగ మీదపడ్డా చలించని ధీరుడు. కాని ఆయశ సృష్టించిన భయం [పపంచం ఆంతా ఉంది. అణువణువునా వ్యాపించి ఉంది. భయం వాటకారంభంలో ఆచార్య ఆతెయ చెప్పినట్లు

“మనిషికి మనిషన్న భయం

మనసంటే మనసు భయం

సత్యమన్న చచ్చే భయం

చచ్చుదాక చావు భయం,”

_అతేయ సృష్టించింది మానసీకమై; భయం, (వతి మనిషిలో అంతరాంతరాల్లో జీర్ణించుకొని పోయిన భయం. ఒక విధస్టైళ వొక 6101081621 భయం, “భయం” అనే ఆవరణ దాటని పాత *ళయం' అనేద లేని పోత ఒక్కటీ కనుపించదు ఈ “భయం అనే నాటకంలో, అవినీతిని ధైర్యంగా ఎదుర్కోవాలంటే భయం, సమాజ:ఐలోని పరీస్థితులను ధ్తెర్యంగా ఎదుర్కోవాలంటే భయం.

“ళయరో నాటకంలోని పోత సమాజంలో వ స్టాయికీ చేందిళదైనా ఏదోరకమైక భయం. " అస్యాయాన్నెదిరిచాలనే ఉంటుంది. కొనీ అంతర్జీనమై నరనరోల వ్యాపీంచీన ఏదో అర్థంలేని ధీయం, (ప్రధానంగా 'భయంో నాటకంలో మనక్తృ దర్శనమిచ్చే ప్యాతలు పొర్వతి, శంకర్‌ (నాయికా నాయకులు), (ప్రొవ్తైటల్‌ ((వతినాయకుడు), పీ.యన్‌, అన

బడే పర్సనల్‌ శ క్రెగ్ర (వోన్య (వధాకం); మేనేజరు, ఎక్కౌంచెంటు, కాషీయరు, మేనేజరు వీచ్చిభార్య, ప్యూన్స ముసలయ్య,

• 142

ఆదొక పైవేటు సంస్థ. దానికి యముడి లాంటి యజమాని [పొప్రైటరు. ఆయనకు అడుగులకు మడుగులొత్తుతూ ఆయనకు *కాకో పడుతూ, 'అన్ని ఆవసరాలూ చూస్తూ ఉద్యోగులను చిన్నచూపు చూస్తూ ఉంటాడు పర్సనల్‌ సెశైటరీ, అతనొక పరాన్నభుక్కు. అదే ఆఫీసు ఆవరణలో ఇల్డు ఉన్నా, 'అదే ఆఫీసుని (ప్రాణ్యపదంగా చూసుకొంటూ, తొను కొవ్వొత్తిలా కరిగిపోతున్నా సంస్థని అభివృద్ధి పరుస్తూ ఉంటాడు మేనేజరు. ఇల్లూ, వాకిలీ, పెళ్ళాం పీల్ణలనూ వదిలేసి అహోర్మాతులు ఆఫీసులో అలమ టిస్తుంటాడు. సంసార సమస్యలతో చితికి, చితికి, చిక్కి, శల్యమై జీవచ్చవమై పిచ్చిదై ఉంటుంది మేనేజరుగారి భార్య. భార్య (ప్రసవం దగ్గర పడుతున్నా వెళ్ళలేక ఆఫీసులోనే పడివున్న మరోఅభాగ్యజీవి ఎక్కాంటెంటు, “రాసిపెట్టి ఉంటే ఏంచేస్తాం” అనే భావంతో గంపెడు సంసారాన్ని ఈదుతూ, ఆఫీసులో మ్మాతం ఆందరికి అప్తుకుగా ఉఏటాడు ప్యూను ముసలయ్య. చేవతోగాక చేతులు చూసి జాతకాలు చెప్తూ ఉంటాడు. క్యాషియరు గారు. యజమాని ఉద్యోగంరోంచి ఎక్కడ వీకేస్తాడో అన్న భయంతో (ప్మావయిటర్‌కు అన్ని పనులూ చేస్తూ కాస్త ఆంతరంగికంగా ఉరటుంది టైపిస్టు పార్వతి. ఈతరుణంలో' కొత్తగా ఉద్యోగంలో “పవేశిస్తాడు శంకర్‌, వీళ్ళిద్దరికి పూర్వ పరిచయం ఉంది. నిజానికి ఈ ఉద్యోగం పార్వతి రికమెండేషన్‌ ద్వారా వచ్చింది శంకర్‌కి, అతనిక్కూడా. పరిస్థితులకు దాసుడైన భయానికి ఏమీ చేయలేకసోతున్నానన్న. బాధ

.... చివరికి ఎలాగ్రై తేనేం తన మనసులోని భయాన్ని ఆత్మ స్థెర్యంతో దూరంచేసు. కొని అందరి మనసుల్లోని భయాన్ని పార్మదోల. దుర్మార్గడైన (ప్రాపబుటరు పట్ట తిరగ ఐడి అతని అవినీతిని అంతమొందించడంలో థైర్యంగా ఎదురొ ్రాంటాడు.. బోనసు ఉద్యోగులెవ్వరికీ ఇవ్వకుండా, ఇచ్చెట్లు రసీదులు ఇన్‌కంటాక్సు ఎగకొట్టడానికి (పొొపయిటరు ఇవ్వమంటే అది అన్యాయమని అందరికీ చెబుతాడు. తాను స్వయంగా చెయ్యడు. అందర్నీ భయాన్ని దూరం చేసుకోమని దొంగ రసీదులు ఇవ్వవద్దనీ (ప్రబో ధిస్తాడు. ఇతని వల్ల ఉల్తేజితుడై న ఎక్కౌంటెంటు చై తన్యవంతుడై న యజమాని బండా రాన్ని పోలీసులకు తెలియపరచడం వాళ్ళువచ్చి వ్యవహారం చక్కృడిద్దేలోపల మేనేజరు పిచ్చిభార్య.. నిర్‌ ' భయంతో కత్తితో హత్యచేయటం జరుగుతుంది, _ఈ విధంగా అందరి మనస్సుల్లోని భయం దూరమవటంతో నాటకం ముగుస్తుంది,

ఈ నాటకంలోని [ప్రధానమైన అంశం ఏమిటంటే [పతిప్నాతకు ఏదోరకమైన భయం. చివరిక్‌ ఒకపాాత ఉత్తేజితమై భయాన్ని దూరం చేసుకొని మిగిలిన పాత్రల్లోని భయన్ని దూరం చేసి, అవినీతిని అంతం చేసి," నీతిక్ర పట్టం కట్టడంతో నాటకం

143

ముగుస్తుంది. మేనేజరుకి ఇంట్లో ఏడిస్తే పిల్పలు చూస్తారని భయం, బైట ఏడిస్తే నలుగురు నవ్వుతారని భయం. పనివేళలు మించి అహోర్మాతులు వనిచెయ్యకపోతే _పొవయిటరు తిడతాడని భయం. ఉదో[గంపోతే సంసారం ఏమవృతుందోనని భయం. అఖరికి (ప్కాపయిటరుగారిక్కుడా భయమే. - కూలీలకు బోనస్‌ ఇవ్వకుంటే ఏమవుతుందోనని భయం. గవర్నమెంటుకి ఇన్‌కంటాక్సు కట్టాలంటే భయం. గంపెడు సంసారాన్ని ఎలా ఈదాలా, పిల్లలకి ఎలా పెళ్ళిళ్ళు చెయ్యలా, తానుచస్తే-పిల్లలగతి ఏమిటో నని మేనేజరు థార్యకు భయం, పార్వతి ప్థాతనరస వస్తే తాను గర్భవతినన్న సత్యం తల్లిదం్యడులకు తెలిస్తేవావ్న బతకరని భయం. (పౌ్యవయిటరు శెప్పినట్లు వినకపోతే ఉద్యోగం పోతుందేమోనని భయం. ఈవిధంగా భయాన్ని (పతిప్నాతద్వారా విశేషించి, ఆ ఫియం ఎలా తొట్టగించుకోవాలో అన్యాయాన్ని ధైర్యంగా ఎలా ఎదుర్కోవాలో తన అద్భుతమైన " సహేతుకమైన కథాకథనంలో చూపించి “శంకర్‌ పాతద్వారా సొల్యూషన్‌ (పరిష్కారం) కూడా చక్కగా చూపిస్తారు ఆచార థి ఆత్రేయ. ఆచూపించడంలో నవ్యతడింది. నాణ్యత ఉంది. (వ్రపంచానుభవం ఉంది. నిజం - గురించిన నిజం ఉంది. తెలిసిన ఆత్రేయ సంభాషణలలో “ఇెత్తహిల్లు” అన్నవి ఉండవు. ఉత్కంఠ కలిగించడంలోను, ఉత్తేజాన్ని పెంచడంలోను ఆయనకు ఆయనే సాటి, అక్షరరమ్యత ఆ(తేయ సొత్తు, వదాల పొందిక, పదగుంభన, రచనలో “ధ్వని” మనకు కనిపిస్తుంది. అ(తేయ కొన్ని సంభాషణల్లో తాను తానుగా కనీపిస్తాడు, తన ఆశయం చెబుతాడు. ముసలయ్య: ఆయ్య!.దీవం ఆర్ప్బేనా? అతన్వు? మన దీపాలెప్పుడో ఆరిపోయినాయి. (జనంలో నిస్తేజం కనిపిస్తుంది.) ముసలయ్య: అదికాదయ్యా తెల్పారిపొయింది. బారెడు పొద్దెక్కింది. (సూర్యుడు ఉదయించాడు, పొద్దెక్కింది. జనంలోమ్మాతం చైతన్యం లేదు.) ఆతనుః పొద్దు తెల్హారిందేగాని యీపని తెల్లారలా ఇంకా, - (ఆనుకొన్నపనె పూర్తయితేగదా నిజమైన అరుణారుణ సూర్యోదయం) అతను: అన్యాయాన్నే న్యాయంగా నచ్చవచెప్పుకొని మనం బతికిపొతున్నాం. ఇంత కరుణ రసాత్మకమైన నాటకంలోనూ క్యాషియర్స్‌ 1, 5, పాతల ద్వారా వోస్యరసం సృష్టించేకారు ఆత్రేయ, శే్న

ఉదాహరణకు 2,5.: రాశులు ఇక్క-దేఉన్నావా, ఉండకుండా ఎక్కడికి పోకతావులే... ఎంత వరకొచ్చింది పని? అయిపొయిందా? ఆ ఎట్టా అవుతుందిలే, నాకు తెలీదూ, ఈపాాత తుదివరకు ఇదే ధోరణిలో ఉంటుంది. ఇలానే" మేనేజరు *వని చెయ్యండయ్యా పనిచెయ్యండి పైకొస్తారు ఇంటూ , ఉంటాడు. త్యాషియరుగారికి జాతకాలపిచ్చి, జ్యోతిషంపిచ్చి, ఉద్యోగంలో చేరిన కొత్తకు[రాడితో “ఎందుకు వందర

• పడ్డావు? సరిగ్గా రాహుకాలంలో చార్జీపుచ్చుకున్నావే! నీలగ్నం ఏమిట్లో తెలుసా 'అంధటాడు. “శంకర్‌ (నాయకుడు) 'భయం అన్నది ఎరుగడు _ అన్ననిజం చెప్పి ఒక రకంగా అతనికి అత్మ సైర్యాన్ని పటోధిస్తాడు. ఆత్రేయగారి సంభాషణల్లోని "ఈ వాడీవేడి, చూడండీ: 1ప్కాపయిటరు; వమయ్యా! కూలీలకు ఈవారం బట్వాడా చెయ్యోడ్దూ? క్యాషియర్‌: "చెయ్యాలి సార్‌, -
• ప్రావయిటర్‌:ః ఇెయ్యాలి అని నిలబడతావేం? . “క్యాషియర్‌; పదిన్నరదాకా రాహుకాలమండి. .. అందుకనీ, .. 4, (ప్మాపయిటరు: నీకు పొయ్యేకాలం రాకుండా చూసుకో, వెళ్ళువయ్యా. వెళ్ళు ఇదిగో ఈవారం సగం జీతాలే బట్వాడా చెయ్యి. భయాన్ని (పపంచం. మొత్తానికే అన్వయింప చేశారు ఆత్రేయ క్యాషియర్‌ ద్వారాః “క్యాషియర్‌ 1 ఈ సంవత్సరం ధయాధిపతి యముడు, అందుచేత అందరికీ భయం భయంగానే ఉంటుంది. *,.అమెరికావాడు హై(గోజను బాంబు కనిపెట్టాడా, దానికి భయబడి రష్యావాడు నైైటోజన్‌ బాంబు కనిపెట్టాలని అనుకుంటున్నాడా,.. ఎక్కడికక్కడ ఎవరికి వాళ్ళకు ఏదో భయం ఉండితీరుతుందె. అసలీ యుగాన్నే ,'తయం'_ యుగమని అన్నారులెండి, ఆ్మతేయ కథాకభనంలో ఎంతోనేర్చు, విశిష్టత కనిపిస్తుంది. ప్యాతలను [పవేళ “'పిట్టి కఠాకథనంలో _ *బేక్‌' వేసి మలుపులు తిస్పటంలో ఆయనకు ఆయనేసాటి, “ఉదాహరణకు” - కథానాయకుడు శంకర్‌ వచ్చి మలుపు తిప్పేవరకూ సంభాషణలన్నీ కరుణరసాత్మకంగా ఉంటాయి. విధికివిదురించి. నిలవలేనివాళ్ళుగా కనబడతారు. 1465

హడావుడికి హద్దువుండదు, శంకరవచ్చి ఎవరిపనివాళ్ళే చెయ్యాలి, వేరేవాళ్ళు చెయ్య నవసరం లేదంటూ, ఆవ్యక్తులమధ్య నలుపళున్న ఉద్యోగలమధ్య నవచై తన్యాన్ని సమర ఇంతలో మేనేజరు. భార్యను [ప్రవేశపెట్టి సన్నివేశానికి ఊపుతెచ్చారు 'ఆ తర్వాత (ప్రొపయిటర్‌, పార్వతి? పి.యన్‌., శంకర్‌లతో చక్కని |డామా నడిపి రససృష్ట చేస్తారు, ప్రియన, పాత్రను అతని అడ్డమైనకూతలని ఎదిరించి నిలచి తొలిసారి భయాన్ని పొగొళ్టే [ప్రయత్నం చేస్తాడు కంకర్‌. మతిచలించిన మేనేజరు ఖార్య (ప్మాొపయిపరు మీద తిరగబడి తనజుగుష్సనూ, అసహనాన్ని వ్యక్తం చేయడంతో నాటకం _ మరోమలుప్పుక్సు తిరుగుతుంది, చిన్నచిన్న పదాలలో గొప్పగొప్ప ఆర్దొల్నీ, నిండైన భావాలనూ వెళవరచడం ఆతేయకు ఆట, ఉదా: న భంకర్‌; పిచ్చిదైన్సా నిజం మాట్టాడింది పాపం! పార్వతి: నిజం మాట్లాడింది గనకే పిచ్చిదన్నారు. దొంగ రసీదుల మీద తాను సంతకం చెయ్యకుండా, 'ఎవరినీ చెయ్యనివ్వకుండా [ప్రబోధించి వాళ్ళలో కొత్త ఉపిరి నింపడంతో నాటకం మంచి రసపట్టులో పడుతుంది. శంకర్‌యొక్కం ఈసంభాషణలో రచయిత అచారణఆ, తేయ తొంగిచూస్తారు. ఈ పదాలు ఆయన సందేశమే. .. ల్‌ న శంకర్‌: మీరందరు బతకలేమన్న భయంకొద్దీ ఇలా అయ్యారు. భయం మిమ్మల్ని వానిసలను చేసింది, భయంమిమ్మల్ని పిండిపీనుగుల్ని చేసింది. నిజంగా _ మీరలా భయపడాల్సిందిలేదు. బతకలేంది మీరుకాదు, ఇంకెంతో కొలం దబతకలేంది ఈ పెద్దవాళ్ళే. మీరులేకపోతే బతకలేంది యీకలిగినవాళ్ళే, అదిమీరుగుర్తించారంటే భయం పటాపంచలై పోతుంది. మీలో ఉన్న "బలాన్ని మీరు తెలుసుకొంటారు. జీవితంతో ఒక్కసారి భయాన్ని వదిలి చూడండి. న్యాయంవై పు సీలబడి చూడండి. నైతికంగా మీకెంత బలం ఏర్పడుతుందో చూడండి. | దీనితో మొట్టమొదటిసారి మారింది ఎకవుంటెంటు, రసీదులివుకుండా తిరగ బడతాడు. తరువాత పార్వతి. తండికి తాను గర్భిణినన్న రహస్యాన్ని తెలుపుతొనని (ప్మావయిటరు బెదిరించినా భయపడదు, క్యాషియరు, పి,యస్‌. మరొకరిని మానసికంగా హింసించి ఆనందించేవారయితే మేనేజరు, ముసలయ్య మారని, మార లేని *పెట్టేబుర్డువా” మధ్యతరగతికి చెందిన మనుష్యులకు (పఠీకలు, 146

ఇక ఈ నాటకానికి గొప్పగొప్ప సెట్టింగులు వింతవింత దీపాలంకరణ కావాలనే

“భయరిక్జీ అక్కరలేదు, ఎవరైనా ఎప్పుడైనా ఎక్కడైనా ఈనాటకం ఆడుకోవచ్చు.

ఇందుకో ఆ్యతేయ ఎన్నుకొన్న నమస్యలు ఈనాటికీ అపరివ్కృృతాలు, కనుకనే ఆచార్య

ఆ్మతేయ అపూర్వసృష్టి “భయం” ఆంధ నాటకరంగ చర్మితలో ధృవకారగా నిలిచిపో

యింది, మళ్ళీ ఇలాంటి అద్భుత నాటక (పళ్లోగాలు అ్యతేయ చెయ్యగలరా అనేది కళాభిమానుు మనస్సులను వేధించే (పళ్నం శిక్ష?

'సౌర్వకోలిక సళ్యానిక వ్యంగ్య చ్యెతణ' కప్పలు

అఆతేయ నోటకం అనగానే ఆద తప్పక రోజక్రీయనాపకొం అయివుంటుంవని అపోహవడేవాళ్ళు 19461952 మధ్యకాలంలోని పాఠక్తులు [శేవకులుకూడా. ఈకాలంలో వచ్చినవే వాస్తవం, ఈనాడు, ఏన్‌,జీ,ఓ., విశ్వశాంతి నాటకాలు. ఒకవేళ అవి ప్తి రాజకీయ నొటకాలు కాకపోయినా అందులో సమకాల్స్‌ రాజకీయ, ఆర్థిక, సొంఘక ఆన మానశ్వాలమీద పెసురులు బాలా వి 'సృృతంగా ఉన్నాయి. అలాగే నొటికి లుకూడా. ఎవరు దొంగ, |పగతి, ఒక రూపాయి వం "వి అంత్యార్పణ, ఓటుసీకేలనలె రాజకీయ నాటకాలు కాకపోయినా, (వజాజీవితాల ముళ్ళహొవల్లో అడుగడుగునా ఎదురయ్యే రాజకీయాల ముళ్ళకంచేల్ని ఏరివేసే ఆయుధాల మాదిరిగానే సనిళేశాయి. మామూలు (ప్రజల సౌంఘిక జీతం సమకాలీన రొజకీయ జీవితంతో ఎలాముడివేసుకు పోయిందో చూపడానికి ఆ తేయ రచనలు [వదిల నిదర్శశాలు, ఈరాజకీయాల వాసన లేక్సండ్రా సిద్ధాంతాలమీద తర్జనభర్ణ నలు లేకుండో-మన స్తక్యాత్వక మైన సాంఘిక సమస్యా నాఏకాన్ని వాకాడు ఆ్మతేయ-తన “కప్పలు” నోటకంలో, మెట్టమొద టిసార్రి చ్వవిత “ఇది అత్రేయ [బ్రాండ్‌నాటకం

కొదు" అనిపీంచే ఆస్కారం లేకపోలేదు, అందుకు ముఖ్యమైన కారణం ఇందులో ఇతేయ చూపించిన వ్యంగ్యంతో కూడిన వోస్యం, ఇత్రర నాటకాల్లో వ్యంగ్యం కావలసినంత ఉంది. విశ్వుశాంతిలో చిన్నాడు, ప్రగతిలో పిచ్చివాడ్కి, యన్‌. జీ. ఓ లో గోప్‌-వ్యగ్యుంగా తప్ప సాదాసీదాగొ మాట్లాడడం ఎరగర్య. కొన్సీ కప్పలులో వ్యగ్యం అధిషేపానికి వాడబడ్డది, కోపంతో ఉక్రోషంతో వాడిన వ్యంగ్యాధిషేవణకాదు.. ఇది, ఆవహేళన దీని (వధాన లక్ష్యం, ఈ ఆవహేశన ద్యారా పాత్రల మన స్తత్వొలు.. శెలుస్తాయి, అంతకన్న ఎక్కువగా ఆ అవహేళన చేస్తుక్న వారికి అవహేళన చేయబడుతున్నవారి మీదఉండే నర్మగ ర్భితమైన అపహాస్యభావం కన్సిపిస్త్రువ్ప అందువలనే “కప్పలు” చదువుకంటున్నా, రంశస్థలంమీద

148

(వ్రదర్శించినప్పడు చూస్తున్నా, సమకాలీన జీవితంలొని సజీవ వ్యక్తులు మనముందు వారి- వారి మనస్సు విప్పి మాట్ల్టాడుళున్నారా-అనిపిస్తుంది. ఆంతపస్ఫుటంగా ఆవిష్కర్తింప చేస్తాడు. ఆప్మాతల మనోభావాలను, తద్వారా వారి ఆలోచనామార్షాన్ని వారి గమ్యాన్ని. _ ఆర్రాబ్లక్రీయ నినాదాలతో నాటకాన్ని ర క్తికట్టించుకుంటాడన్న వాదును కాదనిపించుకోవాలని . యీ నాటకం రాశాను” ఆన్నారు ఆతేయ. నిజమే! ఈ. నాటకంలో నినాదాలులేవు; ఆర్థిక అసమానత్వాల మీద ఉపన్యాసాలులేవు, స్థలం, కాలం- ఈ రెండు అవధ్గులకు అతీతంగా సార్వజసీనమూ, _సార్వకాలికమూ ఆమిన ఇటువంటి నాటకాన్ని _ రాసి, నందుకు ఆత్రేయ అభినందనీయుడు. + త్తెప్పలుగ చెరువు నిండిన కప్పలు పడివేలు జేరుగదరా సుమతీ” అన్న సుమతీ శతకంలోని పద్యభాదం ఈ నాటకానికి ఆధారం. డబ్బుగల ఒకాయన ఇంట్లో _ఆమనిషి ' మంచితనాన్ని ఆతను స్వార్థానికి వాడుకుందామనుకొనే వారి ఆగడాలు, ఊరికే వచ్చిన చోట నేతులు తాగుదామకుకొనే వారి మన్నస్తత్వం - ఈ నాటకంలో అడుగడుగునా, రచయిత్స ఆ్యగహానికి గురి అవుతాయి. ఆ డబ్బున్న మనిషి శ్రీపతి. ఆయన ఏతైక పుత్రిక కమల, ఆ సిరి గల ఆసామి మనుష్య మ్యాతులెన్వరూ ఇల్లు కట్టుకోనిచోట ఊరికి దూరంగా ఇల్లు కట్టుకంటాడు. ఇంబిచుట్టూ కప్పల "బేకబిక; ఇంట్లో బంధువుల" కకవిక. ్రీపతి ఈ సంగతి నాటక ప్రారంథంలోనే.గమనించాడు కమల: ఏమిటి నాన్నా మరీ నువ్వుః సుమతి శతకం వద్యం చదవమంటావు పోయి పోయిం శ్రీపతి: దానికేమమ్మా! ఎప్పటిత్తైనా. పనికొచ్చే వద్యాలవి. "ఏదీ ఆపద్యం చదువు... _ కమల: “ఎప్పుడు సంపద కలిగిన ॥ అప్పుడు బంధువులు వత్తురది యెట్లన్నన్‌ దెప్పలుగ ఇైరువు నిండిన కప్పలు వదిచేలు జేరు గదరా సుమతి” అంతేనా! . - ఫ్రీవతి: ఆంకతేనమ్మా! అడే జీవితం, అదే పరమ సత్యం, | కనుల: అయితే ఇప్పుడు మనింటికి వచ్చిన బంధువులందరూ కప్పలేనంటావా? ఆయితే కొంత మంచితనం వల్ల, మరికొంత దయాదాక్షిణ్యం వల్ల -ఆయన' ఆ బంధువుల నందరినీ తన ఇంట్లో ఉండనిబ్బాడు, వారి ఆటలు స్రాగనిచ్చాడు, కాన్సి. 149:

ఆయన నిజమైన సమస్య చలపతి కమలను (పేమిస్తున్నానని చెప్పినప్పుడు మొవలైంది. ఆ (పేమ = డబ్బుమీది (యేనా లేక నిజంగా కమలఘీది (మేమా - తెబుసుకోవాలను కున్నాడు. గోపాలం అన్న చిన్ననాటి స్నేహిశుడితో మంతనాలు జరిపి ఒక పన్నాగం పన్నుకాడు. ఒకనాడు తన పుట్టినరోజుపండగ అని అనౌన్స్‌ చేస్తాము భోజనాలయ్యాక, అరిదర్నీ ఒకచోట జేర్చి “తన డబ్బు పాపిష్టిదని, తను అన్యాయంగా గడించినదనీ, " దొంగ నోట్లు ముదెంచడం ద్వారా తాను యీ డబ్బు సంపాదించానసి, పోలీసులు తనను పట్టుకోవడానికి చూస్తున్నారనీ, ఒక్క తోజుకు తన మ్యుదణ పరికరాలను ఎవ రైనా దాచిపెడితే కాను పోలీసుల బారినుంచి బయట పడగలనసీ* చాలా దీనంగా. వేడు కుంట్లాడు.. అప్పుడు బంధువుల అసలురంగు బయటవడుతుంది. అందరూ _ ఆండినంత వరక్షు చేత- బట్టుకొని బయటకు నడవాలని చూస్తారు. చలపతి కూడా తనక మిషన్ని తీసుకు వెళ్ళాలనే వుంది. కాని తండికి ఇష్టం లేదంటాడు కమల, చలపతి తగవులాడు కుంటారు. చలపతి వెళ్ళిపోతాడు,

_ పోలీసు ఇన్‌స్పెక్టర్‌గా. వచ్చిన గోపాలం _ పారిపోబోతున్న చుట్టాలన్లేందరినీ మళ్ళి తరుముతూ లోపలకు తీసుకు వస్తాడు, వాళ్ళ మూటలు తెకిసిస్తాడు, వాళ్ళకూ ్రీపషతికి ఏమిటి సంబంధమని నిలదీస్తాడు. వాళ్ళు - ఏదో దూరపు ఐంధుత్వం, ఊరికే చూసిపోదామని వచ్చామని చెబుతారు. ఇన్‌ స్పెక్టరుని చూసీ కమల నిర్జాంతపోయింది. థ్రీపతి. వచ్చి తాను అరెస్టుకు సిద్ధమే నంటాడు, శ్రీపతి-చివరీ డైలాగు = అతేయ మార్కు డైలాగు - ఇది:

“*పిచ్చితల్లీ! నాన్నా, అమ్మా ఎవ్వరూ ఆవసరం లేదమ్మా! ఈ (ప్రపంచంలో కావల్సింది డబ్బు. డబ్బుంటే మనుష్యులౌస్తారు, మనసులిస్తారు,: గౌరవిస్తారు, డబ్బు లేకపోవడమంటే _ నేను. బాగా ఎరుగుదునమ్మా! వస్తుక్న రోజుల్లో ఈ బంధువులెవరూ వశ్రైడన్నం పెట్టిన పాపాన పోలేదు. తల్టీ!. అనుభ వించాను, అనుభవించి తెలుసుకున్నాను. ఆన్యాయమూ ఆ(కమమూ చేసి డబ్బు సంపాయించాలని నిశ ఎయించుకున్నాను.

ఇలా సాగుతుంది, అతని 00%198810041 5462660604, ఇంతలో చలపతీ

పరుగెత్తుకుంటూ వస్తాడు. ఇన్‌స్పెక్టరు ఆక్కడే ఉన్న సంగల్‌ కూడా గమనించడు.

“కమలా! కమలాః ఆ మిషనెక్కడ వుందో బెప్పు, నేను తీసుకు వెళినో అంటాడు,

కమల కోపంతో “ఎవర్ని తీసుక్షుపోతాప్‌ ? వెష్ట...” అంట్లూ చలపతి వైపు నడ్డుస్తో. 150.

వుండగా ఇన్‌స్పెక్టర్‌ వేషంలో ఉన్న గోపాలం, శ్రీపతి కడుపార నవ్వుతారు, ఇదంతా నాటకమని కమలకు చెబుతారు.

ఇడి నాటకమని తెలియగానే చుట్టాలు ఉండిపోతారు. మళ్ళీ ఓ (పేమ నాటకం మొదలు పెడతారు. గోపాలం వాళ్ళని బయటకు తరుముతాడు. చలవతిని ఉంచవలసిందీ తరమవలసిందీ కనులకు వడలి పెడతారు. చలపతి తనకు వెళ్ళడానికి చోటులేదని, తర్మడితో పోట్టాడి ఇల్లువదలి వచ్చాననీ బెబుతాడు, కమలా, చలవతీ _ రాజీ పడతారు. అందరూ ఆనందంగా భోజనాలకు లేవడంతో నాటకం ముగుస్తుంది.

ఈ నాటకంలో శ్రీపతి పాత ముఖ్యమైన ప్మాతే ఆయినా నాటక గమనానికి (ప్రధానమైన ప్యాతకాదు. నాటక చేగాన్ని, నాటకంలోని హాస్యాన్ని నిలబేక్లే ప్యాతలు చుట్టాల వాతలు, సాంబశివం, పంకజమ్మ, భ్యదయ్య, ఫంకజమ్మ కొడుక్తు ఒ వీరి ష్మాతలు సజీవమైనవి. చదువుతూ వుంటే, అప్పటికే సినిమాలలో. రచయితగై. పేడ (పవ్యాతులు సంపాదించిన ఆత్రేయ సినిమా నటీ నటుల్నీ దృష్టిలో. పెట్టుకొనిరోసినట్టు కనిపిస్తుంది. ఇవంత్రా నాటకమని తేలిపోయాక ఈ బంధువులు. ప్లేటు ఫిరాయంచడ్డం నాటకంళో మంచి మలుపు

కమల పాత్రలో ఎక్కడో జీవనాడి లోపించినట్టు అనిపిస్తుంది. నారయ్య ష్మాతతో తెలుగు వాటకంలో నౌకరు పాతను (ప్రవేశపెట్టి - తరువాత" వచ్చిన, చిన్న కారు నాటక కర్తలందరూ తము నాటకొల ఆరాం91610%2. పద్ధతుల్ని తేలిక. చేసుక్తొనే విధానాన్ని ప్రవేశ పెట్టారు ఆత్రేయ. ్రీవతి ఇంట్లో నారయ్య 'వంటి , నౌకరు .ఉండ డానికి అవకాశం వుంది. తరువాత నాటక రచయితల నాటకాల్లో మధ్య తరగతి జీవితాల్లో కూడా యీ తెలివిగల అర్థం చేసుకోగల, విశ్వాస పాశ్రుడైన _ నౌకరు ఆవిర్భవించాడు, “ఇప్పి ట్రేషన్‌" లతో వచ్చిన అనర్థం ఇదే!

మనజ్షీవిత్రాల్లో స్వార్థం తెస్తున్న అనర్జాలకి ఈనాటకంలోని చుట్టాలు నిదర్శనం, ఈ మూడు పాత్రలూ ఎంతో సజీవంగా చిషతించబడ్డాయి. వంకజమ్మకు, తద్వారా' భార్య చాటువాడైన సదాశివానికి _ ఇద్దరికీ ఎలాగైనా శ్రీపతి కూతురు కమలను తమ పిల్లవాడికి చేసుకోవాలని, యీ ఆస్తీ అంకా తమదై పోవాలని ఆశ, భ్య(దయ్య-వాళ్ళ వారడి కూడా చూడక్రండా _ తన కూతురును యీ ఆరవై యేళ్ళ ముసలివాడికిచ్చి పెళ్ళి చేసి, ఈ ఆస్తిని కైవసం చేసువాకోలని ఆశ. చలపతి. స్వార్థపరుడు కాదు, కాని, పిరికివాడు, ఈ నాటకంలోని అంతర్నాటకం ద్వారా రచయిత సాధించింది ఏదెనా

151

ఉండి అంటే అది చలపతి ధైర్యంతో మనిషిగా నిలబడగలగడం, తన (పేమ కన్న బాంధవ్యాలు ముఖ్యం కాదని [గహించగలగడం. అయితే నాటకంలో ఈ ముఖ్యమైన సంఘటన బంధువుల ఆసలు రంగును బయట పెడుతూ, వారిని తరిమివేసే వోన్య సంఘటనల (ప్రాముఖ్యం ముందు తేలిపోయింది, అందువల్ల నాటకం అయిపోయాక పరులైన బంధువులను అవహేళన చేయటం నాటక ధ్యేయం ఆనుకుంటారు (గేషకు అంకా. కాను సీరియస్‌ నాటకాలు మ్మాతమే రాయగలడనే ఆష్మవథ నుంచి కామెడీ రాయ గలనని చూపడానికి ఆ్యజేయ చేసిన (వయత్నంగా కనిపిస్తుంది.ముఖ్యంగా నాటకం ముగింపు, అలాకాక -చలపతిలోని మార్పును రేఃఇ202616 గా ఉఅంం1016 చేస్తే నాటక ధ్యేయం మరింత బలవత్తరంగా సాధింపబడేదని నా ఉద్దేశ్యం. చలపతి ప్కాతని సంపూర్తిగా తీర్చిడిద్దక పోయినా అతడు కమలకు సాయం చేయడానికి ఉండిపోయే ఘట్టంలో సాధ్యమైనంత వరకు ఆ ప్మాత 6017190198 గా వుండేటట్టు రూపొందించారు. మకో సామాన్య రచయిత చేలిలో ఆ ఘట్టం అటు పరమ 'పేలవంగ్లానైనా తయారయ్యేది; లేదా మెలో డెమటిక్‌గా నైనా తయారాయ్యేది. చలవతి నొన్న-జగ్గ య్య-కొడుకుతో అంటాడు: “మాట్టాడావా చెంపలు వాయిస్తా, ఎవరనుకున్నా వ్‌? నాటకాల్లో నాన్నననుకున్నా వే మో! ఆ మాటలన్నీ మన దగ్గర కావు, రాడట! (యేమట (పేమ, పదవోయ్‌.” (అలాగే గెంటుకు వెళ్ళాడు). చలవడి బతిమాలుతాడు; ఎదురు తిరిగే [ప్రయత్నం చేస్తాడు. కాని ఫలించదు. *ోచలవతి తిరుగుబాటు లాభం లేక పోయింది” ఆని రచయిత (దాకెట్టలో పాఠకులకు చెబుతాడు. కాదు; నటుడై న రచయిత దర్శకుడి కిచ్చే సూచన ఆది! తిరుగువాటు కనిపించాలి చలపరఠిలో. కాని ఆది ఫలించకూడదు. చలపతి ప్యాత నిలవాలి; కాని అతనే గెలిచే సందర్భం కాదు. ఇది చాలా సున్నితమైన పాత చ్మితణ, ఆతేయ నాటకాల్లో *కప్పలు"కు ఒక (వతేక స్థానం వుంది. ఆయన రాసిన వ్యంగ్య భరితమైన వోస్య నాటకం అది. తేలుగు నాటక సాహిత్యంలో దానికొక విశిష్ట మైన స్టానం వుంది. పాఠ గత వ్యంగ్యాన్ని అటు పదునుతగ్గకుండా, ఇటు హాస్యం చెడకుండా రంగరించి తరువాత నాటక కర్తలకు దాశి చూపిన నాటకం “కప్పలు”. 152

“రప్పలు ”-___[6547౧౮౧౯౫ 6౧౧౪6 “కవ్చలు” నాటకానిక్రీ జె. వీ పీస్ట్‌లీ (౮. | పి. ౨168ల) (వాసిన ].204౯04100 6౯076 నాటకానికి బాలా దగ్గర సామ్యం ఉందని విమర్శకుల అభ్మిపాయం. అయితే, తనకు సుమతీశతకంలోని “తెప్పలుగ చెరువునిండిన, .....*” అన్న పద్యం తప్ప మరేదీ ఆధారంకాదని ఆ్యతేయగారన్నారు. _పమాణం చెయ్యమన్నా చేస్తానన్నా రు, కీ2రీజగగడగా 6౧౮౪౯౮ మూడంకాల్లో (నాలుగురంగాల్లో) “సాగుతూ ఎన్నో మలుపులు తిరుగుతూ ఒక డిటెక్టివ్‌ కథాగమనాన్ని గుర్తుకు తెస్తుంది. ఇదీకూణా ఒకపుష్కలంగా ధనం గడించిన శ్రీమంతుడి ఇంటికథే ! అల్లా ఢబ్బుగడించిన (శ్రీమంతుని చుట్టూ జనం ఈగల్లా మునుకుతారనేది అటు ఇంద్ధ్‌ ండులోన్నూ ఇటు ఇండియాలోనూ కూడా జరిగే సార్వ(తిక సత్యమే । ఈథావాని[ై ఆధారంగాతీనుకుని 1వాయబడ్డ **కప్పలు” నాటకం-మై ఆంగ్ధ నాటకానికి ఎంతవరకు తధారమో చూద్దాం, ఘ్టూఎంగా చూస్తే ఉ౭ిలీటగగటగా గ౦౮౨ లోను “కప్పలు?” లోను” పాాతల్లో సామ్యం ఉన్నట్టు తోస్తుంది. ఆంగ నాటకంలో పా్యతలు : | జార్జ్‌ రాడ్‌ఫర్నొ థి (శ్రీమంతుడు ; లాబర్‌నమ్‌[గోవ్‌ నివాసి మిసెన్‌ డొరోతీ రాడ్‌వర్న్‌ : ఆయన థార్య మిన్‌ ఎల్సీ రాడ్‌ఫర్న్‌ ॥ ఆయన కూతురు మిసెస్‌ లూసీ ఖాక్‌ లీ ని డొరోతీ చెల్లెలు బెర్నార్డ్‌ వాక్స్‌లీ థి ఆ చెల్లెలి భర్త 'హరాల్డ్‌ రస్‌ ః ఎల్సీని (గేమించిన యువకుడు జో ఫైటన్‌ వ రాడ్‌ఫర్న్‌ మ్మితుడు ఇన్‌ స్పెక్టర్‌ స్టాక్‌ సార్టెంట్‌ మారిస్‌ 153

ఇక “*కప్పలు నాటకంలో ఉన్న ప్యాతలు : ఫ్రీపతి 2 దాగా డబ్బుగల ఆసామి నాగయ్య ; వాళ్ళి ట్లో చాలా కాలంగా వుంటున్న నౌకరు కమల ; అతని కూతురు గోపాలం ; (శ్రీపతి స్నేహితుడు చలపతి ఏ కమల (పియడు జస్గయ్య ని చలవతి తండి స్రాంబశివం : (శ్రీపతి బంధువులు వ్రంకజమ్మ : శ) ఖభ్యదయ్య ॥ 33 పిల్లవాడు : 9

• =+ఇంకా ఎవరన్నా అవసరమైతే. .. చకలీటిగిగ టగా 670/౭లో మూడంకాలు ఉన్నాయి. మొవటీ ఆంకం ఒక వేసం కొలంలో, 'ఓ ఆదివారం సోయంకాలం (పారంభమై పొద్దుకూకిన తరువాత ముగుస్తుంది. రెండో జ్ఞంకంలో రెండు. రంగాలున్నాయి. మొదటి రంగం సోమవారం ఉదయం; 'రెండోరర్టిగం. సోమవారం మధ్యాహ్నం; మూడో అంకం సోమవారం సాయంకాలం జరుగుత్తాయి. నాటకంలోని సంఘటనలన్నీ 51006655 166% అని పిలవబడే ఉత్తర అండన్‌ సబర్చ్‌లోని 120104% 0౯౦76 అనే (ప్రాంతంలో ఉన్న “ఫర్న్‌ డేల్‌” అనే రాడ్‌ఫర్‌. 1 ఇంట్లోని "లివింగ్‌ రూమ్‌లో జరుగుతుంది. మొదటి అంకం మిసెస్‌ దాక్స్‌లీ, ఎల్ఫీ లతో (ప్రారంభం అవుతుంది వాక్స్‌లీ చీట్ట పేకముక్కల్ని కోరుకోమని చెప్పి. వాటిఅధారంగా ఎల్సీకి భవివ్యత్తు చెబుళూవ్సంటుంది, తానుమనసులో అనుకుంటున్న ఒక్కమాట బాక్‌ లీ చెప్పక పోవడంతో ఎల్ఫీ చిరాకుపడుతుంది. సంభాషణ ఎల్సీ [ప్రియడు రన్‌ మీదకు వెడుతుంది, బాక్స్‌లీ అతనంటే అంత ఇష్టం చూపించదు, ఎల్సీకి ఇంకా పెళ్ళి ఈడురాలేవని ఆమె భావం, రన్‌కి లాబర్‌నమ్‌_గోవ్‌ అంటే ఆంత ఇష్టంలేదని, ఆమధ్య ఆవిషయంవ స్తే అవహే శనగా నవ్వాడని, ఆసంగతి తెలిసి తనతండ్రి రన్‌ అంటే ఇష్టవడడని ఎల్సీ మిసేస్‌ వాక్స్‌లీకి చెబుతుంది. రస్‌ పాతకార్లు కొని అమ్మే వ్యాపారం పెట్టాలనుకుంటూ ఎల్సీతండి తనకు ధనసహాయం చేయాలని ఆశపడతాడు. మిసెస్‌ వాక్స్‌లీకి తనబానగారు ఏవిధంగా డబ్బు కష్టవడిసంపాదించిందీ తెలుసు, ఆయన అంత తేలిగ్గా ఎనరిబుట్టలోనూ పడే మనిషికాదు. అందువల్ల తనభర్త శి 154

వావగారిదగ్గరనుంచి అడపాదడపా చేబదులుగా డబ్బులు తీసుకోవడం ఆవిడకి కష్టంగావుంది. ”

రన్‌ తన వ్యాపారానికి మిసెస్‌ వాక్స్‌లీ తనభర్త కోసం రాడ్‌భర్న్‌ను డబ్బు ఆడగాలని ఒకరికంటె _ ఒకరు ముందుగా వస్తారు. ఇద్దరికీ వేరువేరుగా ఖోజనానంతరం డబ్బు ఇచ్చేదీ లేనిధి -చెబుతా నంటాడు. భోజనాల తర, వాత రస్‌ని, ఎల్సీని, జాక్స్‌లీని, అతనిభార్యని చేర్చి తాను ఎలా దొంగనోట్ల వ్యాపారం చేసి డబ్బు గడిన్తున్నాడో చెబుతాడు. ఎవ్వురూనమ్మరు, నిజం అంటాడు రాడ్‌ఫర్న్‌ వాళ్ల నిర్దాంతపోయి ముందు అషుగుదామనుకున్న డబ్బుక్తూడ, అడక్కుండా వెళ్ళిపో తారు, ఇది మొదటి అంకం, /

ర్మాతి ఇంతటి విషమ రహస్యం తెలిసినా మర్నాడు తెల్లవారురూమున (రెండో అ౨:6 మొవటిరంగంలో) రాడ్‌ వర్న్‌ బర్మింగ్‌ హామ్‌ వెడుతున్నాడని తెలిసి కూతురు ఎల్సీ, తోడల్డుడు ఐాక్స్‌లీ ఇద్దరూ ఆతనికి శృేవలు చేయడానికి లేచి కిందగది లోకి వస్తారు. ఎల్సి ఎప్పుడూ లేనిది (బేక్‌ ఫాస్ట్‌ తయారుచేస్తుంది. బాక్స్‌లీ రాడ్‌ఛర్న్‌ బూట్లు పాలిష్‌ చేస్తాడు ఇంతలో మిసెన్‌ వాక్స్‌లీ వస్తుంది. ముస్లురూ రాత్రి విషయం మాట్టాడుకుంటారు. రాడ్‌ఫక్న్‌ దబ్బు సంపాదించిన పద్ధతి వాళ్లకు నచ్చదు. కొని ఆసంపా దన కావాలి. ఈలోగా ఎల్సీకి రన్‌ తెగతెంపులు చేసుకుంటూ ఉత్త రం రాస్తాడు; ఎల్సీ ఏడు స్తుంది. కాని రాడ్‌ఫర్న్‌ చెదరడు. అతనిభార్యకి ఈవిషయాలేమీ అర్థం కావు. అన్నీ మన మంచికేనంటాడు భర. ఫైటన్‌ వస్తే తనకోసం వేచి ఉండమన్నానని సాయంకాలానికల్డా నస్తానని అతనితో చెప్పమని జార్డ్‌ రాడ్‌ఛర్న్‌ బర్మింగ్‌ హామ్‌ వెడతాడు.

శెండో అంకం శెండో రంగం ఆరోజు మధ్యాహ్నాం దాటాక జరుగుతుంది, జార్జ్‌ ఇంకా బర్మింగ్‌ హామ్‌ నించి తిరిగిరాలేదు. ఈలోగా. స్టాక్‌. అనే స్కాద్‌లండ్‌ యార్డ్‌ డిటెక్టివ్‌ " జార్జి భార్యను చూడ్డానికి వస్తాడు, భర్త ఉద్యోగం గురించీ ఉద్యోగ రీత్యా అతడెక్కడ్కెడికి వెడతాడో వివరంగా కనుక్కుంటాడు.. ఏదో కేసుకు సంబంధీంచి ఈవివరాలు కావాలంటాడు స్టాక్‌, ఆ డిబెక్టివ్‌ అక్కడ ఉండగానే బాక్స్‌లీ, అతనిభార్య, ఎల్సీ ముగ్గురూ వస్తారు. మిసెస్‌ రాడ్‌ఫర్న్‌ ఆ దిెక్టీవ్‌ని అట్టహాసంగా పరిచయం చేస్తుంది వాళ కి. వ్వాష్ణ డిటెక్టివ్‌ ఆ ఇంటికి రావడం చూసి కంగారు పడతారు," అతడు వెళ్ళిపోగానే తమకు అమెభర్తను గురించి అతనిద్యోరానే తెలిసిన విషయాలన్నీ 'వంతులువేసుకుని మఠి పీకరువుపెడతారు. మిసెస్‌ బాక్స్‌లీ భర్తతో ఇక ఇక్కడ ఒక్కమయణం ఆగద్దు, మో పోదాంపద ఆంటుంది, ఎల్నీ తల్లిని పట్టుకుని ఏడుస్తుంది. మిసెస్‌ రాడ్‌వర్న్‌ అందర్నీ గదమాయించి అసలుపిష

155

యం ఏమిటంటుంది. వాళ్లుచెప్పిన విషయాలు స సేమిరానమ్మదావిడ, తన భర్త తప్పు

ంటుంది. వెంటనే అందుకు సాక్ష్యంగా కిటికీలో ఉన్న *ది ,గేన్‌ బ్యాంక్‌ జఇెయ్యడ క్ట న్నా ( గి మిస్టర్‌” అన్న పుస్తకం చూపించి ఇందాక మీరు ఫోర్టరీ, ద్యాంక్‌లను దివాలా తీయించడం వంటేవి మాట్టాడారే అవి అన్నీ ఈ పుస్తకంలో జార్జి చ్రదివినవే ! మిమ్మల్ని ఆటపట్టించడానికి అందులో విషయాలే మీతో చెప్పాడు. కావాలంటే చదవండి-అంటుంది.

ఉభ్రల్రేవాడే! బాగుండి యింత యిదిగా దడిసించడం” అంటూ గింజుకుంటారు. తాము ఏవిధంగా మోసపోయిందీ తలుచుకుని నవ్వుకుంటారు. వల్సీ మరీహాయిగా నిట్టూర్చీ బయటకు వెడుతుంది. ఆప్పుడు దాక్స్‌లీ, అతని భార్య ఇద్దరూ-ఇంత నాటకం' అడి మమ్మల్ని ఇంత భయపెట్టినవాడు తాము అడిగిసి డబ్బు సహాయం చెయ్యాలంటారు. కాని మిసెస్‌ రాడ్‌ఫర్న్‌ వారిద్దరిమీదా విరుచుక్షుపడుతుంది. తన భర్తను అటువంటి ఆప్మాత సహాయం చెయ్యనీవ్వనంటుంవి, భర్త కోనం డిటెక్టివ్‌ వస్తే ఇకఇక్కడ వుండొద్దు, మనదారి మనం చూసుపందాం అన్నవాళ్లు ఇప్పుడతని డబ్బు కోసంయిీ మెప్పుదల మాటలు మాట్లాడడం బాగాలేదంటుంది. ఇహ మీరు వెళ్ళచ్చని నిష్కర్షగా చెబుతుంది. బాక్స్‌లీ మిసెస్‌ వాక్స్‌లీ ఇక లాభం లేదకుకొని మూటా ముల నేరు కోవడానికి వెడతారు. ఎ ళల ల్‌

ఎల్సీ తన తండి ఆడినదంతా నాటక మేనన్న విషయం రన్‌కి. చెప్పి అతన్ని పిలిపిస్తానంటుంది. తల్లి మాత్రం-ఆమాట అప్పుడే చెప్పకు, నీతర్మడి ఎటువంటి వాడైనా నీకోసం అతడు ఉండిపోవలసీంది. అటువంటి. వాడిని సిలిపించవద్దని సలహా చెబు తుండి. కొని ఎల్సీ ఒప్పుకోదు. అయితే యీవిషయం చెప్పకుండా అతన్ని పిలిపించి మాట్టాడు-అంటుంది.

,. మూడో అంకం [ప్రారంభానికి రాగ్‌ఛర్న్‌ బర్మింగ్‌ హామ్‌ నుంచి వచ్చేశాడు బాక్స్‌లీ దంపతులు అక్కడ నుంచి వెళ్లడానికి సిద్ధంగా ఉన్నారు. సిగ రెట్‌కేస్‌ కోసం అతడు లోపలికి వెళ్ళడం చూసి ఆగదిలో. ఉన్న బాక్స్‌లీ, అప్పుడే వచ్చిన రన్‌కి రాత్రిజరిగిందంతా ఒక జోక్‌-అన్ని జార్డ్‌ చెప్పిన విషయాలన్నీ ఆపుస్త కంలో ఉన్నవనీ, అతన్ని వరీక్షించడానికే జార్డ్‌ యీనాటకఎ. ఆడాడని చెబుతాడు, బాక్స్‌రీ మిసెన్‌ బాక్స్‌లీ వెళ్లిపోతారు, మిసెన్‌బా క్సాలీ మ్యాతం అక్కమీద బ్యపమంతా వెళ్ల గక్కి- నిష్మ9మిస్తుంది. _

_ నిజంకెలిసింది-అనుకున్న రన్‌ ఎల్సీతో మళ్లీ (ప్రేమాయణం మొదలు పెడతాడు. తనతండి సంగతి ఏమైనా తనున్మూతం ఆమెనే ( పేమిస్తున్నానంటాడు. ఇంతలో డిటెక్టివ్‌ స్టాక్‌ గుర్తింపు కార్డును అక్కడ టేవిల్‌ మీద చూసి గాబరా వగతాడు.

156

అనుమానిస్తాడు. ఆడిటెక్ట్‌వ్‌ మళ్లీ వస్తాకంటుంది ఎల్సీ. తిరిగి మాట్లాడకుండా వెళ్ళిపోతాడు రస్‌, ఎల్సిని వదిలి, రెండోసారి. ఎల్సీ కూడా రన్‌ని వెళ్ళి పొమ్మంటుంది- ణో లా య్‌ వచ్చిన జార్డ్‌కి డిటెక్టివ్‌ వచ్చి వెళ్లి నసంగతి చెబుతారు ' ఇంతలో రాగ్‌వర్న్‌, అతని స్నేహితుడు ఫైటన్‌ మాట్లాడుకుంట్లూ వుండగా ఎవరో వన్నిన నంగతి తెలుస్తుంది. సఫ్రైటన్‌ని బయట వేచి. ఉండమంటాడు. డిటెక్టివ్‌ స్టాక్‌ వస్తాడు. రాడ్‌ఫర్న్‌ని కలిసి, ఆతని గుట్టు ఆంకా తనకు తెలుసునంటాడు, అతనికి ఏయేదేళాలలో వవముఠాలతో సంబంధం ఉందో చెబుతాడు. కొనిరాడ్‌ఫర్న్‌ చలించడు. తన కూతురుతో కలసి ఆస్ట్రేలియా వెళ్లి పోతానంటాడు. స్టాక్‌ అదీ చూస్తానుగా-అంటూ వెళ్ళి పోతాడు. డిటెక్ట్‌వ్‌ వెళ్ళిపోగానే ఫ్రైటన్‌ వస్తాడు. అతనికి ఏమేం. చేయ్యాలో వురదూయించి ఎవరెవరికో టెలెఫోన్‌ చేస్తాడు. ఇంతలో డొరోతి, ఎల్బీ వస్తారు. “నువ్వూ, అమ్మాయి (బసెల్స్‌ వెడు తున్నారు, పాస్‌పోర్టులు సిద్ధంగా ఉన్నాయి”. అంటాడు భార్యతో. ఆడవాళ్ళి ద్ధరూ ఆశ్చర్యపోతారు, వాళ్ట[పయాణ సన్నావోలు చేస్తూఉండగా పోలీస్‌ సార్జెంటు వస్తాడు. మకీ ఎల్సీకి భయంవేస్తుంది. కాని 510066౯8 6£66౬ పౌంం?€ మ&11 011% కి రాడ్‌ఫర్న్‌ వైన (పెసిడెంట్‌ ఆనీ, అతను దూరదేళాలు వెడుతున్నాడు కనక అతని వంతు 8 గినీలు చందావసూలు చెయ్యడానికి వచ్చాంనటాడు సార్షింటు. ఎల్సీ కడుపుబ్బ నవ్వుతూ ఉండగా నాటకం ముగుస్తుంది. " ఇదీకథ, ఈకథకీీ కప్పలు కథకీ *యాదృచ్చిక సామ్యం” ఉందని, పాతల లోను, సంఘటనలలోను సెక్కు పోలికలు కనిపిస్తున్నాయని_విమర్శకులన్నారు. కాని డబ్బుసంపాదించడానికి దొంగనోట్టు అచ్చువేశాడన్న ఒక్కవిషయంలో తప్ప మరే సంఘటనలోను సామ్యంకనిపించదు. అలానే చలపతి, కమల పౌ్యతలవిషయంలో ఉన్న సుదూరసామ్యుం తప్ప పొతల్లో సమాన స్వభావాలు కనిపించవు. ముఖంగా _క థావస్తువులోకాని, కథను నడిపించడంలోకాని రెంటికి పోలికేలేదు, ఒకటి సీరియస్‌గా సాగే డిచెక్షివ్‌ నాటకం; మకొకటి వ్యంగ్యంతో కూడిన వొన్య నాటకం, ఒకటి తప్పులు చేసి గొప్పవాడయిన ఒక పెద్దమనిషి ఎంకోదైైర్యంగా. అటు చట్టాన్ని, ఇటుపోలీసులను, అటుబంధువర్గాగ్నా ఇటు భార్యా దిడ్డల్ని ఎలా తేలికగా వంచించగలడో చూపుతుంది. మరొకటి ఒకమంచిమనిషి ఎవరు స్వార్ధవరుల్వై తమతమ ఆశల కోసం తనకు పంచన చేరారో, ఎవరు స్వార్ధరహితంగా [పవర్తించగలరో నిశ్చ యించడానికి తప్పు చేసినవాడిలా నటించిన సన్నివేశాన్ని చూపేది. ఒకదానిలో బంధువర్గం అతని మీద పడి తినే వాళ్లకాదు . అతని దగ్గర అప్పుగా డబ్బు తీసుకుం దామనుకొన్న వాళ్లు. మరొక దానిలో ఎంత అప్పనంగా దొరికితే అంకాదొరికించుకు 1657

పో దామనుకున్న స్వల్పబుద్ధులు. ఓకటి నిజాన్ని అబద్ధంగా చూపి ఆడిన నాటకం; మరొకటి అజద్ధాన్ని నిజంగాచూపి ఆడిననాటకం. ఒకదాన్లో ఉన్న్యడ్రామా మరోదాంట్లో లేదు. ఒకదాట్లో ఉన్నవ్యంగ్యం మరోదానిలో లేదు.

. గకప్పలూో నాటకంలో | శ్రీపకిక్తి ఓ2564౧0౮౧7 670౪౭ లో ₹త1% కీ కద్దరూ భాగ్యవంతులు కోవడంలో శప్ప మరో స్తామ్యంలేదు. దొంగనోట్లు ముదిం చడం తేలికగా డబ్బు సంపాదించేమార్గం కనక అటు 1పీన్ట్‌లీ, ఇటు ఆతేయ ఇద్దరూ చానినే ఎన్నుకుని ఉండోచ్చు. ఆటువరళటిసంఘటనలు తనచుట్టూ తిరగడం సామాన్యం కావడంవల్లా ఇద్దరు తాము సంపొావంచిన సంపడ ఆంతా ఆలా వచ్చిందని చెప్పడం వారి " పొాతల్లోకాని వారి ప్యాత చితణలలోకాని కీలకమైన సామ్యం కావడానికి పీలులేదు . / = అలనే బంధువర్గం విషయంలో కూడ ఏీమ్మాతం సామ్యం లేదు. తెలుగు బంథువులు-స్వార్థం గూడు కట్టుపన్న విషపుపుచ్చలు. పౌపం' ఆకగ్భ షప్మాతలు అంత దారుణంకాదు! ఒక చలపతి, రస్‌ఎఐ విషయంలో .మ్మాశం కొంక సొమ్యం కనిపిస్తుంది. అతడు తండి చాటు బిజ్ణ కావడం, ఆతని పిరికితనం-ఇది. ఇెపారంఖభంలో. రెండు నొటకాలలోను ఒకవిధంగానే ఉన్నా-చలవతి. తెలుగు సిసిమో హీరోలా తంథడిని ఎదిరించి (ప్రేయసిని స్వీకరించిన ఘనుడు, రన్‌-జఒట్టి పిరికివాడు-మొవటి నుంచి చైవరవరకు.

ఆయితే ఆతేయ గారు చెప్పుకున్న నంజాయిషీవల్ల .యీనాటకం అతేయ గారి స్వంతం కాదేమోనన్న అనుమానం చాలామందికి రావడానికి ఆస్కారం ఉంది. ఆయన “కప్పలు” నాటకానికి ముందు *ీనామాటో రాస్తూ “ఇలాంటి వస్తువుగల నాటకాలు తెలుగులో తదితర " భాషల్లో ఎన్నో ఉండవచ్చు. అయినా ఇది పూర్తిగా స్వతం[తరచన, వాటినిపోల్చుకొని చూడవలసిన ఆవసరంలేదు. ఒకవేళ అలాచూదుకున్నా సామ్యాలున్నా స్వతంత భావనను సందేహించడం అన్యాయమని మనవి” అన్నారు.

చాలా ఆంగ్ల నాటికల్చి, నాటకాలక థల్సి స్వీకరించి..వాటికీ వమా[తం పోలికలు కూడా లేకుండా తనదై న్మవతిభచేత స్వంతంచేసుకుని, మూలంకన్న గొప్పగా తీర్చి దిద్దాడనిసించుకున్న _ ఆృతేయ _పైమాటలు రాస్తే *గగల96 198 5096౯01108 క3ష7” అనుకునే వాష్టండరా?

అయినా *కవ్పలు స్వతంత రచనే! ఎక్కడో ఒక భావం, ఒక భఛాయామా[త మైన సంఘటన స్వీకరించి ఉన్నా “క్రప్పలుో. స్వతం[తమైన తెలుగునాఏకం అన్న విషయర కాదనడానికి వీలులేని నిజం. అందులో కథ సొర్వకాలికం; సార్వదేశికం. అందులో ప్యాతలు ,మ్మాతం ముమ్మూర్తులా తెలుగుజనం. ఇదిచాలు అనొాటకం, నాలుగుకాలాల పాటునిలవడానికి.

158

పురాణ పాతల ద్వారా సాంఘిక నమన్యల్ని చిత్రించిన | నా అననా ఇళ వరూయు అశ్వ వరాషుడు ఉదయభాను -.... పురాణాల్టోంచి కథలు తీసుకుని ఈనాటి సమస్యలు చర్చిస్తూ, ఆ కథలకు కొత్త అర్థాలు చెప్తూ వచ్చిన నాటకాలు. తెలుగులో చాలా తక్కువ. వచ్చిన కొద్దిపాటి కూడా ఎక్కు వ [పదర్శనలకి నోచుకోలేదు. పౌరాణికాలు, సాంఘ్‌కాలు వేరు జేరుగా చూసే నటులు, (పయో క్తలు, రచయితలు కొండొళచో (శోతలు ఉండటం దీనికి కారణం కావచ్చు. |

తెలుగు నాటక రంగానికి ఆతీ ముఖ్యుడైన ఆత్రేయ అటువంటి పయోగాలు చేశారనేది చాలా తక్కువ మండికీ తెలుసు.

[క్రీపూ 1 వ శతాబ్దానికి చెందిన అశ్వమఘోషడి చుట్టూ కొన్ని ప్యాతలను సృష్టించి ఆ కాలం కథలో ఇవ్పటికీ సమసిపోని కుల మతాల సమస్య గురించి రాసిన నాటిక ! “అశ్వమోచడు””, హిందువైన అశ్వ ఘోసుడు, దత్త మితుడనే (గీకు వదర్తకుడి కూతురైన [వభని (ప్రేమించాడు. వాళ్ళిద్దరి పెళ్ళికి ఆశ్వఘోషుడి తండి, ఇతర పెద్దలు అడ్డు చెప్తారు. ఈ పెళ్ళికి అశ్వ మఘోషుడి తల్లి, దత్త మ్మితుడు ఒప్పుకోక పోవడం విశేషం, చివరికి ఈ ెళ్ళి తప్పించడానికి అశ్వ ఘోషడి తండి ఆడిన అబద్ధం వల్ల (వళ సరయూనదిలో చూకి ఆత్మహత్య చేసుకంటుంది.

సౌందరనందం, బుద్ధ చర్మిత అనే బౌద్ధ (గంధాలను అశ్వ ఘోమడు రాశాడని ఆధారాలున్నాయి. దాన్ని ఆధారంగా తీసుకుని బౌద్ధారామంలో ఓక సన్నివేశం కల్పించి నాటికకి ఒక _నిర్దష్టమెైన కాలాన్ని సూచించడమే కాక్క అందులో మతంఉపయోగం

సూచించడం గమనించదగింది. 159

4"చ్రాద్దమతం ఈ [ప్రపంచాన్ని (ప్రస్తుతపు బతుకుని తోటి మానవులనే గుర్తి నుంది. వీటిని. సుఖ పదంగా, అనందమయంగా చేయడానికి కావలసిన స్మూతాలనే సూచిస్తుంది.” వివిధ స్థలాల్టో నడిపే చిన్నచిన్న రంగాల్ని కలపడానికి వాడుకున్న పయోక్త హని చివరిలో ఎక్కువగా వాడుకోశపోవఢం కొంత తిపంగానే తోస్తుంది. అసలు ఈ నాటకానికి పయోతక్త అవసరం కూడా ఎక్కువ కనిపించదు. పభ, ఆళ్వఘోషల (ప్రేమ వివరం కొంచేం ఎక్కువ అనిపించింది. మొదట్లో ఉన్న 1౪౯1021 642116 సగం నాటికతరువాత కనిపించదు, ఇదే వద్ధతిలో రాసిన మరో నాటిక “మాయ”, ఆధ్యాత్మిక చింతన, మోక్షం, పరలోక సుథాలు మొదలయిన కబుర్ద చెప్పే సనాతన వాదులని నిరసిన్తూ రాసారీ నాటిక, ఇతవృత్తం రామాయణంలోని బుష్యళృంగుడి కథ, పజలకి పనికిరానికృషి: మేధ వ్యర్థమనేది ఈనాటిక సారాంశం. దశరధుడి రాజ్యంలో అనావృష్టి, కరువు కాటకాలతో పజలు బాధపడుతుంటారు. విభాండకుడి కొడుకైన బువ్యశ్ళంగుడికి వర్షం కురిపించే శ క్తి ఉంది. తండి. చెప్పిన “పరలోక సుఖం 'శాశ్వతానందం". “మోక్షం” మొదలైన మాటలను నమ్మి బువ్య శృంగుడు, ఇల్లు వదలకుండా తపస్సు చేస్తుంటాడు. అతన్ని బయటికి పంపి లోకాన్ని ఉద్ధరించమని' అడగడానికి ధర్మితి వస్తుంది. అదే పనిమీద దశరధుకు వస్తాడు, కాని విభాండకుడు నిరాకరిస్తాడు, తన ఆరవై నాలుగు కళల్లో బువ్యశృంగుడిని కదలించమని కళని కోరుతుంది ధరిత్రి, బుష్యశ్ళంగుడినే కాదు, ఏ సామాన్యుడిని కూడా కదిలించే శర్థి కూడా కోల్పోయానని కళ వాపోతుంది. [“రాచవగర్హు నన్నలాచేసాయి?”], చివరి (ప్రయత్నంగా మాయని అడుగుళుంది ధర్మితి, ఈ “మాయ”. ప్యాత్ర సత్యాన్ని, (ప్రపంచాన్ని (ప్రయోజనాన్ని, ఇలా చాలా వాటిని సూచిస్తుంది. సామాజిక స్పృహని, ఆ స్తికళళ్వాన్నీ, కళను గురించి రచయిత అభిప్రాయాల్ని సూచించే కొన్ని సంభాషణలు __ " “'వేదాంతమంతా అసత్యం, ., నేను నిన్ను, మానవుల్ని, మానవ సృష్టిని చూస్తున్నా-చూస్తున్నదే సత్యం” ॥ “తోటి మానవ కేమం కోసం తమ శక్తిని |పథను వినియోగిస్తూ (బతికే (పతి ఒక్కరికి ఈ [పజాదరణ తప్పదు, .. కళా! నువ్వు వీళ్ళకోసం (బతుకులో 160

ఈ నాటిక రాయడం రేడియోకే అయినా, 5625కి కావలసిన దృశ్యం, చేగంగా నడకే కథా ఉండడంతో, ఆతి కొద్ది మార్పులతో [పదర్శించే అవకాళం ఉంది. పద్యాలూ, పొటలతో నిండిపోయిన పౌరాణిక నాటకాలే వస్తున్న _రోజుల్టో రావలసిన కావలసిన మాప్పు ఈ నాటిక "

ఇవి కాక ఈ తరవాలో రాసిన ఇజేయ నాటకాలు “*ఆళోక స్మామాట్‌ొ, *“గౌత్రమ బుద్ధ", ఈ నాటకాలు, నాటికలు పరివత్తులకి, పోటిలకి పనికి రాకపోయిన్నా ఎవరైనా ధైర్యం చేసి ప్రదర్శిస్తే పాపులర్‌ అవుతాయి, ఆది సొంఘిక నాటక (ప్రయోక్త లకి సులభ సాధ్యం -

161

ఠమజీయ దృళ్యకావ్యం గౌతవు బుద యణ యన్‌, యతిరాజవల్లి ఆ్యక్రేయగారి మొట్టమొదటి నాటకం “గొతమబుద్ధ” (1948). పది దృళ్యాఎలో భులచబడ్డ ఈ కావ్య నాటకాన్ని పరిశీలిస్తే తరువాత రెండు దళాద్దాలలో ఆ్యతేయ ఏయే ఇతివృత్తాలను స్వీకరించారో, అవి అన్నీ ఇందులో కనిపిస్తాయి. శాంతి, మనిషి జీవితంలో మెబీరియలిజంకు ఉన్న (ప్రాధాన్యం, అంతస్థుల మధ్య ఉండే సంఘర్షణ -_- ఇవి అన్నీ (వత్యక్షంగానో, పరోక్షంగానో మన ముందు (వత్యక్షం అవుతాయి. నాటక రచనా విధానంలోమ్యూతం ఒక వినూత్నమైన (ప్రయోగాన్ని చేశారు ఆఇ్యతేయః ఆయా నంధావణలకు ముందు ఆ సంభాషణ చెప్పే ప్మాతల పేరు ఉండవు, ఆ సంభాషణల ద్వారా మ్యాతమే పాఠకులు ఆ ప్యాత ఎవరిదో తెలిసికోవాలి. దృశ్యం ముందు మ్యాతమే ఆ దృళ్యంలోవచ్చే పాతలపేర్దు చెబుతారు. ఇది అటు రచయిత రచనా నై+ీత్యానికి ఇటు పాఠకుల (గ్రహణ నోక్వానికి- రెంటికీ ఛాలెంజ్‌! ముందు కాత్తగా ఉన్నా ఓక రంగం నడిచే సరికి పాఠకులు ఇసే అలవాటు వడిసోతారు,

• _ఈనాటకంలో ఆతేయగారు (పవేళ పెట్టిన సాహసంతో కూడిన మరో (పయో గం-నృత్యాలను పాటలను చేర్చడం. దానితోపాటు గేయాల్లా సాగిపోయే. సంభాషణలు, సినిమాకు దగ్గరలో ఉన్నట్టనిపిస్తుంది మొత్తం నాటకం.శైలి లోనూ, కథాకధనంలో కూడా.

ఈనాటకానికి స్ఫూర్తి నిచ్చినది బెర్నార్డ్‌ షా (వాసిన కొత క1షయి ౮11

19 562701 0€ 604 అని ఆత్రేయగారు. చెబితేగాని ఎవరికీ తెలియదు, రెంటికీ

సామ్యం ఒక్కటే - “సత్యాన్వేషణ” ఈ నాటకంఠో ఈ సత్యాన్వేషణ అన్వేషణ 162

స్థాయిలోనే ఆగిపోయి. (పళ్నార్థకమై. నిలిచి పోయింది. అ్మతేయగారి నాటకంలో ఆ అన్వేషణకు ఫలితం, ఆపళ్నకు సమాధానం సిద్ధార్ధుడు బుద్ధుడు కావడళకక్తై కనిపిస్తుంది.

ఒకటో దృశ్యంలో రెండు సంఘటనలు ఉన్నాయి: ఒకటి-చీకటిలో వెలుగుకోసం పరితపించే సామాన్యుల ఆ్మకందన. ఇంతలో రాజాంతఈపురంలోకి ఒక నక్షతం దిగి వచ్చిందనే వార్తలో ఆనందం; రెండవది: ఐదుగురు-మృత్యువు, అసత్యం, హింస, స్వార్థం, దారి[ద్యం-ఆ వ్వార్తవిని ఎలానైనా దానిని పరిహరించాలనే (పయత్నంతో నిష్క్రమించడం. సిద్ధాష్టకు రాచనగ రులో జన్మించాడన్న సంకేతంతో ఈ దృళ్యం ముశస్తుంది.. రెండో. దృశ్యంలో రాజు కద్ధోధనుడు, ఆయన మంతి-సిద్ధాద్ధడి వింత (వవ్వర్రనని గురించి, జ్యోతిష్కులు చెప్పిన భవితవ్యం గురించి చర్చించి, ఎలాగైనా తోకంకోని విషాదం యువరాజు ఛాయలకు రాకూడదన్న సెర్ణయంతీసుకుంటారు. అతని ఆనందంకోసం వికికన్నెపాట, తేటిపాట, “సెలపాట, ఆ పాటలకు అనువుగా నటబృందం నాట్యం, ఆ తరువాత రాధాకృష్ణ నృత్యం-సాగుకాయి. మూడో దృశ్యంలో ముసలి తోటమాలి, అతని మనుమరాలు సిద్ధార్ధడికి "వదురౌతారు. తోటమాలి మరణిస్తాడు. ఈ దృశ్యంలోనే కుష్టురోగిని, బిచ్చగాణ్ణీకూడా కలుస్తాడు. సిద్ధార్ధడు.'. నాలుగో దృశ్యంలో సిద్ధాద్ధకికి జీవితయదార్ధం జోధపడ్డదని రాజు బాధపడితే, వివాహమే దానికి విరుగుడని చెబుతాడు మంథతి. ఐదో దృశ్యంలో యశోధర, సిద్ధార్థల [వణయజ్షీవితం వర్జించజడ్డది. .భావకవల రచనలను మించిన పదచికాలతో' వారి [వణయగాధ వివరించబడ్డది. ఆరో దృశ్యంళలో శుద్ధోదనుడు తనకు వచ్చిన కలకు ఆర్ధం తెలును కుంటాడు. తన కుమారుడు విరాగి కావడం తధ్యమని తెలుసుకున్నరాజు ఎలాగ్లైనా దాన్నీ తప్పించాలని తవన పడతాడు, ఏడో దృశ్యంలో సిద్ధార్ధుడి మనోవేదన, ఆటు యశోధర అంటే [హైాణం, అంతకుమించి మానవసేవ, కల్యాణంకోసం యీ బంధాలను తించుకోవాలన్న (ప్రబలమైన భావం-ఈ రెండూ అతడిని కలచివేస్తాయి. చివరకు సంసారజీవితాన్ని త్యాగంచేయడానికి సిద్ధమౌతాడు. ఎనిమిదవ దృశ్యంలో సిద్ధారుడి దగ్గరనుండి చెన్నడు. సెలవు " తీసుకోవడం చిత్రించబడ్డది, తొమ్మిదో దృళ్యంలో యశోధర ఆవేదన, చివరి దృశ్యంలో చీకటిలో అల్లాడే _పజలకు బుద్ధుడు ఆళాజ్యోతి అయి' నిలవడం; ఆ చీకటిని ఆలంబనం చేసుకుని తరతరాలుగా మానవజీవితాలను అకలావికలం చేస్తున్న మృళ్యువు మొదలైన హింసాత్మక ,పవృత్తులు ఓడిపోవడం నాటకీకరించబడ్డది. -

1603

నాటకంలోని దృశ్యాలను చూసినా, ప్యాతల్ని చూసినా నాటకం వాస్తవిక చితణం కాదని, (పకి దృళ్యంలోనూ ప్యాఠల్ని ప్రతీకలుగా రచయిత వాడుకున్నాడని స్పష్టమవుతుంది. సిద్ధాద్ధని సత్యాన్వేషణలో ఇహ పరాల మధ్య జరిగిన ఘర్షణకు (పతిదృశ్యం అద్దం పడుతున్నది. ఇందులోని అమానవీయ ప్యాతల్ని ఈ దృష్టితో ఆర్థరచేసుకోవలసిందే!

, ఆ్యలేయగారి శైలికూడా ఆసొంతమూ. అమివంటే (ప్రతీకాత్మక భావానికీ ఆను గుణంగా సాగింది, భావకవిత్వొనికి అతి దగ్గరలో ఉండే విధంగా “లిరికల్‌ "గా (వాశార్ను సంభాషణలన్నీ, వీకామ భివనంలో యశోధరా సిద్దార్థల-బయటి (పపంచం ఫొడ కూడా లేకుండా జీవిస్తున్నారు, (వకృతి అందాన్ని యశోధర ఇలా వర్ణిస్తుంది:

అదిగో చూడండి... ఆ మాలతీ లత ఎలా విరబూచి ఉందో, ,.? -ఫలా పిల్లగాలుల చక్కిలి గింతలకు కిలకిల నవ్వుకొంటోందో. , ఎఆ లేళ్ళు గుంపులు ఏలా రాగిణీ హృదయంలా గంతు లేస్తున్నాయో...! 2 చంద్రికల బాకులతో హృదయాన్ని చీల్చి, [క్రేమరుధిరం సమర్పిస్తున్న ఆ మావి చివృళ్ళు చూడండి... వాటేని లాలిస్తూ పాడుత్సన్న కోకిల వనానికంళా (పేమ సందేశాన్ని, సోందర్య సౌరభాన్ని, అనందమాధురిని; ఆండిస్తుంది తనపాటలో, లతల ఆనందమేగా పూల ఎరుపులో పౌందేది? ఆచివ్వరుటాక్రుల [యేమేగా కోయిల కూతలో (వతిధ్వనించేదీ. ..? ఇంతటి కవితొవేశమూ-అర్జ౦మ్తైన భోవనకు. వ్యక్తీకరించేటప్పుడు ఇంకో సుస్తితమైన భాషా సౌందర్యాలను వెదజల్లీంది. ఉదాహరణకు సిద్ధార్ధని మహాఖిని వృబ్రిమణంతరువాత శద్ధోదనుడు, యశోధర పడ్డ ఆవేదనకు ఆక్షరర్గూసం ఇది? ఏంచేస్తాం తల్లీ, ,.1 మన (గేమ నిర్వీర్యమ్రైంది, 164

అవైరాగ్య ఘోరాటవిని [వళయకాల దావానలమై దహించలేక పోయింది.

ఇదిగోనమ్మా. ..మహాసాగ రంలో వెనకకు, మరలి మరగి పోయిన తరంగం

వచలిపోయిన నురుగులాగు, మెటిసి పోయిన విద్యుల్లత విడిచి పోయిన పిడుగుపాటులాగు, నీకూ నాకూ సిద్ధార్ధుడు విడిచిపోయిన చిహ్నాలు,

ఇది అక్షరాలా భావకవిత్వ సంస్కారం, వారి వడ బంధాలు; అదే ఆలోచనా సరళి. కాని వారి రచనఐకూ, ఆ్మతేయ రచనకు ఒక ముఖ్యమైన తేశావుంది:ః ఆతేయ వంరాసినా, అందులో “నాటకీయత *” ఉంది; అ పదాల వెనక కేవలం మానసిక వ్యధ మ్మాతమే కాదు; దానిని వెలువరించడానికి అవసరమైన ““అభినేయ”” భావం ఉంది.

“గౌడమబుద్ధ'' నాఃఃకంలో పాటలు, నృొిత్యాలు ముమ్మరంగా ఉన్నాయి. ఈనాటి వాస్తవిక నాటక దృక్పఖాఎకి అవి భిన్నంగా తోస్తాయి. అంతేకాక, వాస్తవిక నాటక సం,పదాయా)కి ఎంతో దోహదంచేసిన అ్యతేయ ఇటువంటేీ నాటకం రాయడం అందరికీ ఆళ్ళర్యంగా తోచవచ్చు కాని ఆ్మతేయలోని రెండు విభిన్నమైన సృజన సంపదాయాల్ని ఇందులో చూడ వచ్చు: ఒకటి-వాన్తవిక జీవితానికి అద్దం పట్టగ ఇథావన, శైలి; రెంగోది-రొమాంటిక్‌ భావన, దానికి అనుగుణమైన. ైలి. తరువాత జీవితంలో ఆ(త్రేయ ఈరెండు రకాలైన సృజన (ప్మకియల్ని- చేపట్టాడు. ఒకటి నాటకంలో; రెండోది సినిమాలో. దానికి నాంది *“గౌత్రమబుద్ధ” లో మనకు (వన్స్ఫుట మౌతుంది.

ఇది ఆ్యతేయ నాటకాలలో (ప్రదర్శితం కాని వకైక నాటకం, ఈ నాటకాన్ని రంగస్థలం మీద (ప్రయోగించడానికి చాలా అకధులు ఉన్నాయి - ఒకటి దృశ్య పరికల్నన. ఎన్నోవై విధ్యాలైన (ప్రదేశాల్లో ఈ దృళ్యాలు జరుగుతారు. వీనినన్నిం టినీ వకోన్యుఖం చెయ్యగలగడం కష్టసాధ్యం, దానికి ఎంతో నైపుణ్యం గల దర్శ కులు కావాలి. అంతకన్న ముఖ్యమైన ఇబ్బంచి-అది అటు వాస్తవిక నా ఓకాలకు, ఇటు (వణయ గితాలతో కూడిన భావాలను విడివిడిగా చూడడానికి ఆ౭వాటు పడ్డ తెలుగు (పేషకులు దీనిని ఏవిధంగా రిసీవ్‌ చేనుకుంటారా-అని. _

సమర్థవంతుడై న దర్శకుడు ఈరెండు ఆవధుల్నీ అధిగమించి, చక్కాని నటీ నటుల భావనాత్మకమైన నటనా చాతుర్యాన్ని తన సృజనాత్మకతకు జోడించ గలిగితే రంగస్థలం మీద కుఃడా ఈనాటకం ఎంతో రసవత్తరంగా రూపొందగలదని పతి పాఠకుడికి అనిపించక మానదు. 165

అద ల ఆడ ఈ .సంపుటిళోని రచయితలు

మిక్కిలినేని రాధాకృష్ణమూర్తి :.పముఖ రంగస్థల సినిమా నటులు, . విమర్శకులు, కళ్ళాసపూర్ణ (గహీతలు, తెలుగు నాటక రంగాన్ని గురించి, నటీనటులను గురించి ఆశేషమైన రచనలు. చేశారు... “ఆంధ్ర నాటకరంగ చర్మితొ, “నటరత్నాలు" ఆయన (ప్రముఖ రచనలు,

హోణంగి శ్రీరామ అప్పారావు £ తెలుగు నాటక చరితను గురించి అధికారంగా (వ్రాయ గల (పముఖులు, *“తెలుగు నాటకవికాసం” పై ఉస్మానియా విశ విద్యాలయం నుంచి డాక్ట రేట్‌ పట్టా పొందారు. నాట్యశాస్త్రాన్ని వ్యాఖ్యాసహితంగా అనువదించి కేంద సాహిత్య అకాడమీ బహుమానాన్ని పొందారు. రాష్ట్ర (వభుత్వ సాంస్కృతిక శాఖ (వరధానాధికారి, తెలుగు అకాడమీ ఆంతర్జాతీయ తెలుగు సంస్థల వ్యవస్థాపక డైరెక్ట 5 పదవులను నిర్వహించారు.

పైడిపాల : థ్రీ పి.యస్‌. రెడ్డి, అమలాపురం పభుత్వ కకాళాలలో తెలుగు ఆధ్యాపకులు. తెలుగులో యమ్‌. ఫిల్‌ వట్టాకోసం “ఆత్రేయ రచనలు - పూర్వాపరాలు” అన్న విషయంపై పరిశోధన చేశారు. నాటక 'కర్త. నటనలో ఆంధ విశ్వవిద్యాలయం నుంచి డిష్టామా పొందారు.

ముదిగొండ పీరభ దళాన్త్రి: తెలుగు విశ గ్రవిద్యాలయంలో విజ్ఞానసర్న $స్వ- కేందానికి (పత్యేకాధికారిగా వ్యవహరిస్తున్నారు. ్రీ పానుగంటి లక్ష్మీనరసింహరావు రచనలపై ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం నుంచి డాక్టరేట్‌ "పట్టా పొందారు. నటులు, నాటక విమర్శకులు. తెలుగు .కథలనిి కవితలని ఆంగ్ద ంలోకి, తర్జుమా చేసి (గంధ రూపంలో వెలువరించారు,

వడ్డమూడి సీతారామారావు : నాటక రచయిత. వాపట్టల్లో న్యాయవాది.- ఆంధ నాటక క్రాపరిషత్తు ఉపాధ్యమలలో ఒకరు ఆ(తేయతో కలిసి పరిషత్తు కార్య టా వై టి

167

యస్‌. యస్‌ శ్యామసుందర్‌ : ఆం(ధ్యపదేశ్‌ పభుత్వ వ్యవకాయ శాఖలో ఉద్యోగం. నటుడుగా [వక్యాతుడు. ఆంధధనాటక కళాపరిషత్తులో ఉత్తమ నటుడుగా బహుమతిని పొందారు. రావు గోపాలకావు': (పథ్యాత "రఅగస్థల ' సినిమా నటులు. రంగస్థలం మీద ఎన్నో సార్దు ఉత్తమ నటుడుగా గుర్తింపు పొందారు. పార్టమెంటు సభ్యులు, తెలుగు నాటకరంగం పురోగమించాలని తహతహలాడే ఆతి కొద్ది మంచిలో ఒకరు. సింవిియస్‌. సూర్యనారాయణ వ విశాఖపట్నం ఆకాశవాణి కేం్యచంలో నాటక వపయోదక్త. ఆంధ విశ్వవిద్యాలయ నాటక విభాగం నుంచి డిప్లామా ల ళం పొందారు. చెప్పుకోదగ్గ నాటకాల మనిషి, చాట్ల శ్రీరాములు : (ప్రఖ్యాత దర్శకుడు, నటుడు, తెలుుు నాటకరంగంమీద పటిష్ట మైన [ప్రయోగాలు జీళశారు. నాటక (వదర్శనను గురించి ఇంగ్లండులో శిక్షణ పోంచారు. (వపస్తుతం ఆంధ విశ్వూవిద్యాలయ నాటక విభాశం అధ్యక్షులు. అత్తిలి కృష్ణారావు : వఖ్యాత నాటక రచయిత. తూర్పురేఖలు, టామీ టామీ, సుందరి సుందరులు, ' ఆయోమయోపాథ్యానం వంటి నాటికలు, నాటకాలు (వాశారు. ఆం[ధా యూనివర్సిటీ నుంచి “*శానపద నాటక రూపాల” మీద డాక్టరేట్‌ పట్టా పొందారు. ఆంధ విశ్వునిద్యాలయ నాటక విభాగంలో రీడర్‌. గంగిశెట్టి లక్ష్మీనారాయణ : నటనలో, నాటకరచనలో అనుభవం గల ఉత్సాహి. తెలుగు కాసనాలలో సాంస్కృతిక విశేషాలను గూర్చి వరిశోధనచేసి ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో పః హెచ్‌. డి. తీసుకున్నారు. అంతర్జాతీయ తెలుగు సంస్థలో డిప్యూటీ డైరక్షరుగా పనిచేసి, (ప్రస్తుతం “తెలుగు విశ్వవిద్యాలయంలో ఉన్నారు. “మన పండగలు, పబ్బాలు మొదలయిన రచనలు చేశారు. టి. గౌరీశంకర్‌ ; అంతరాతీయ తెలుగు సంస్థలో పరిశోధన అధికారిగా ఉండి పస్తుతం తెలుగు విళ్తువిద్యాలయంలో పనిచేస్తున్నారు... తెలుగు సినీగేయాలలో సాహిత్య మూల్యాలు అన్న విషయంయె ఉస్మానియా విళ, సవిద్యాలయంలో _సంకలనాలు 4 గర్పికట్టి వెలుగులు”: అన్న కథానికా సంపుటి _ వెలువడిన (గంథాలు. 166

యస్‌. యతిరాజవల్లి ; ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం నుంచి తెలుగులో మాస్టక్స్‌ డిగిని పొందారు. ఉస్మానియా. విశ్వవిద్యాలయ నాటక విభాగంలో నటనతో ఫోస్ట్‌ (గ్రాడ్యుయేట్‌ డిప్లామా విదాార్థిని. యన్‌. కుటుంబరావు : రై ల్వే జూనియర్‌ కళాళాలలో తెలు3 అధ్యాపకులు, నటలో పోన్ట గాడ్యుయేట్‌ డిప్తామా తీసుకున్నారు. యన్‌. వి. హనుమంతరాపు ఏ: ఉద్యోగం సౌత్‌ సెం్యటల్‌ రైల్వే. పొస్ట్‌ గ్రాడ్యుయేట్‌ డిప్టామా విద్యార్థి. బళ్టారి రాఘవమై జరిగెన వ్యాసరచన పోటిలో [పథమ బహుమతి గహీత. = కందాళ శ్రీనివాస్‌: ఆగర్వాల్‌ కంపెనీలో ఉద్యోగం. పోన్ట్‌గాడ్యుయేట్‌ డిప్తామా విద్యార్థి. బిం ఉదయభాను : రై ల్వేలో ఉద్యోగం. నాటక విభాగం విద్యార్ధి. పి. రాజారాందాన్‌ : పాళ్చాత్యదేకాల్లో నాటకం అభిమాన విషయంగా ఎమ్‌. ఎఫ్‌. వ. పట్టాన్ని పొందిన _(వధమ ఆంధుడు, సినిమాలతో గాఢ పరిచయం. మ దానుళోని నట విద్యాలయానికి కొంతకాలం (పిన్సిపాల్‌. ఫిలిండెవలప్‌ మెంట్‌. కార్పొరేషన్‌కి కౌన్నాళ్టు మేనేజింగ్‌ డై రెక్టర్‌. (వన్తుతం ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయ నాటక విభాగంఠలో ఉవన్యానకులు. మొదలి నాగభూషణశర్మ : ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయ నాటక విభాగంలో ఆచార్యులు, ఆ శాఖకు అధ్యక్షులు, అమెరికన్‌ నాటకరంగం మీద పి. హెచ్‌. డి. డి(గి పొందారు. దర్శకత్వంతో (వత్మేక కృషి. అందులో యఎ౨. ఎఫ్‌. వ. డి(గిని తీసుకున్నారు. దాదాపు ఆరవై ఆంధ, ఆంగ్ల నాటకాలకు దర్శకత్వం వహించారు. నాటక కర్త, నాటక విమర్శకుడు, పాశ్చాత్య, భారతీయ, ఆం్మధ నాటక రంగాలమీద పది [గంధాలను, వందవరకు వ్యాసాలను రచించారు. జానపద కళా రూపాల పట్ల (వత్మ్యేక అభిమానం. (క! ల వామ చర లోని (టోగరాలయి శా సాం స క్‌ వెరి వే శ జీ య న. ఇన నో ఘీ. శైళకిద్‌ బాడ్‌ సగ

న ాాాాాాాాాాాడాాాాడాడాలా అాశానా వాపతాలాతతలనాజుతానానావవననవవంాస కనన ననన స | , - / | . (| |

• బీనా ఎయా బిళ్ళా విద్యాలయ నావం వొథాగొం | 19086 మాడ్చి 23-27 తోదీలలో నొల్టూపొంబినో
• ఆ్యతేయ నాటకోత్సవాల ః ] .. నందర్భుంగా (వచురతం " | 1 (౧. అెలుగు విశ్వవిద్యాలయ ఆర్లికః సహాకారంతో (ప్రకటితం |. న సా (| గరా సెం ” | ౫ | స, . || | ,