Telugu Adharvana Kari Kavali - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

క మ న తత ప్రే , ఈషా అం. ఖ్‌ స ప! స వోట్‌ ధ ర్వ ణా కావళ్లి_ ళ్‌ ల ఎ శవిదభయమందనరస్రపాతము ॥ . - త ప: షే చెన్న పులిని పు... నీల్స్‌ రామస్వామిశ్నాస్త్రులు అండ్‌ సన్‌, న్‌ . నస నా టు కట ంంతాళకే శ. , | , ల ల్‌ ర్‌ “ త్‌ ల్‌

మొదటికూర్చు.....102] "రెండవకూర్చు_ 1055 ీ . యం ళ్‌ కళ ల. త (౬ ళ మ ధనమే పావన మంచు నెంచ కధిక

ర్త వ్ధంబు విచ్చించి జీ

వనముం గూర్చుచు సర్కనీంద్రులకు గి ర్వాణాం థు సద్యాజ్మీయం

బును దాం బెంచుచు దాని సుస్టికముగా ముద్రించు వావిళ్లవం

ళు నధీతాగము వేంకకేళ్యకునిం టో చుంగాక్ష శ్రీళుం డిలన్‌

(7౦ 19 లే జ వత గా అ చెన్నపురి 4 వ్‌ వో వె స్సు వ టి ఎాపే05ర్‌

ప,కాశక విజ్బ పి (టీ ఖు

చవశయులారా

ద్వితింల్తిణీ సీతారామకవికృత శవిజనమండన మకు టీ కావరిబ్భంపాత మైన యి య్యధర్వణ ళారిశావళి యిడివణ శెవ్వరిచేతకు సమ్మగ్రముగ ముద్రింపయడి యుండ "లే దరుట స్పష్టము మ పవీలేశలింగమువంతులుగారు కారికావళి యశునసంవూర్హ గ్రంశ్యమును నంఖ్యాతీ కదోమభూయిస్థంబుగ ముద్రించిరి విళ్షానసర్వస్వవ్ర్యకాశకులగు మ శేవి లక్షృణరావు ఎం మి గారు తమ సర్వన్వమున నధర్వణశారికావళిని గుతించి వ్రాయఃచు నొక వ్రతి (ప్రాచ్యలిఖికపు వకభాంచా గారంబునకు. నొకటి వైవంతులుగారిచేం ఛశటితంబ మ్యును నున్నని గాని యవి యసంవూర్ష ములుగ నున్న వని మా +క్రేను చ్రాసికి అట్టి యా యుత్కృవ్వ్యగ్రంవమును సమ్మగ్కముగ నస్మజ్జ నకులగు చి వశీ వావిళ్ళ రామస్వామిశాస్త్ర లుగారిచే సంళృహీశమె చదిల చరవంబకియుంజినది అందలి వ్రాశలోవములను నన్తన్మి త్రులును మమ్మద్త్య అాలయవున_ గ్ర్రంగపరికోధకులుగా. నుండీన శ్రీనూక్‌ ఉత్పల వేంకట నరసింహాచార్యులవారు దిద్ది చక్కులా సాని నిర్దష్టముగం జే ముచ్చిర్కి ఈ వజ్బ్యల చిననీతారామస్వామిశా స్తీ గారు చక్కని విమర్శ వ్రానీ యిచ్చిక వీని ముద్రించు భాగ్యము నేటికి నాకు లభించినది ఈ సమర్త గ్రంధిముకు నాంధి *కమున కర్పిాచుచున్నాకు ఇదు ముద్రణ గోవము. లేవైనం గలొన్నద్ట్య్విరీయము ద్రణసమయమున నవరింవయడును

ఇట్లు వావ్‌ళ్ల వేంకకేళ్వరులు,

విమర్శ నాపీరిక వాయాసారాపునల శాల వై. యాకరణాగ్రగణు ర్ట్‌డగు నధర్వణాచారు ఫ్ట్‌నిచే రచింవం బడిన యధర్వణకారికావళికిని ద్వితింత్రి ణీ నీతారామకవిగారిచే రచింపబడిన తట్టీకకును విమర్శనము వ్రాయు మని నన్ను సన్మాన ఫురస్సరముగాం బ్రేరించిన మ రా శ్రీ వావిళ్ల వేంక కేళ్వర శాసులవారియెడల నే నెంతయు: గ సలేజ్టడ నయి యున్నాను [౮ ౪ గుణ ర్‌ హణపారీణు లగువంకితు లిందలిగుణ లేశములకు గ్రహించి నన్న గృతార్థనిం చేయం ్రాస్థించుచున్నాను విజయనగగము కి 80.6.1916 | వల చినసతారామస్వామిళా స్త్రి.

అత్తా జీ

యాానిం ల్‌

వా యాహాే గ్ర వ్‌! డ్య బరు లి

మ య పా నే టబ

శ్రీరస్తు సటీ ల్జీ సటకాధ ర్వణకారికావ విమర్శనము అనామాలానపషట్టీసిటులివాణనాో _అఖిర్రి వ్ర థమ ప్ర కరణము లతా

మనది కా రగ డగునధర్వణాచార్యునిచే విర చింమబడిన వికృతివి క వమనునామాంతరము గలయధర్వణ శారికావలి మూలముమా త్ర, మోవణకు మరా శ్రీ కందుకూరి వీచేశలింగమువంతులవాకు చ చురించియున్నారు, అయ్యది యను క్రమశిక "లేని లతకణవరంషరలతో నిండియుండు టచే నడ్డాని యర్థము దుకవగాహమై యుండెను అట్టిస్థితిలో నీవజకు ద్వితింత్రిణీ నీతారామకవిగారిచే. వికచింషబడియున్న కవిజనమండన మనువేరు గల యీయధర్వణ కారికావళిటీకను సంపాదించి వ్ర మరించి యాంధ్ర, లోకమునకు మహోపకార మొనర్చిన బ్ర శ్ర వావిళ్ల 'వేంక శేశ్వవశా స్తులవా రెంతయు శాహాపాత్రులు,

అధర్వణకారికావళి యాంధ్రభాషకు మిక్కి-లి విపుల మగు లక్షణ మని చెప్పవచ్చును నన్నయభట్టు వ్రథమాచారుం చనియు నాతం 'డాంధ్రశ బ్బచింతామశిని రచించి ననియు,

6 క అధర్వణ కారికావళీవిమర్శశనము నధర్వణాచార్యుండు ద్వితీయాచారుస్టండనియు, నాతండే ంజ్లా యధర్వణ కారికావళిని రచీంచె ననియుం బండితలోకమున గొవ్ప వాడుక గలదు అట్టిప, సిద్ధి నహోబలవండితవిరచిత మగు కవి శిరోభూపుణ మనునామాంతేరము గల యహోబలవండితీయము: రూఢిమూలముం 'జేయుచున్నది * ఆంధ్ర, శబ్బచింతామ.ణికి బాలసరస్వతి యనువండితుండు

చాలసరస్వతీయ మనువేరు గలటీకను చ్రానీయున్నాయ కాని యయ్యాది యంతవివ్రల మగు గ్ర ౦థము కాదు డానికిం చిదప నాంధ్రశబ్దచింతామణి కి కాకునూర్యప్పకవి యప్పకవీయ మను వొకవివరణమును వ్రానీయున్నాంయ అయి కొంతవజకు వివుల మగురితినే మ్రాయథుడినదిగాని యం దాంధ్రశబ్దచింతా మణిలోని సంజ్ఞాసంధిపరిచ్చేదములుమూ త్ర మే యయిచాశ్నాస ములతో వివరింండెను తక్కిన పరిచ్చేదములు మూండును మూండాశ్యాసములతో నాతండు వివరింపదలంచి యున్నట్లు ట్ర ఖాది వీరికవల్ల విశదమగును కాని యిట్లు రచింపకమునువే యశతండు కాలథర్మము నొందుటచేం గావలయు నయ్యవి యగపడ కున్నవి అప్పకవీయమునందు నైత మాం ధ్రశబ్దచింతామళిలోనీ యత్యల్పసంఖాషకము లగునసూ త్ర ములను మిషగాం చేసికొని యవ్చకవి భందోవిషయమును వివులముగా _ వివరించి యున్నాంయ కాన నద్దాని నొకవివుల మగువందోలకత్షణ 'ట్రో ంథ

మని చెప్పవచ్చును. అత్యల్బము లగువాస్టకరణవిషయము

చ థమ వ్ర కరణము లి 7 లున్నను నవి -భందోవిషయములవలె విపులము లై యుండ "లేదు గాన నయ్యుది యొకవ్యాకరణ మని చెప్పం దగదు

అవ్బకవికిం దశ్వాతం నొంచెముకౌలములో నహోబల వండితుం డాంధ్ర శబ్దచింతామణికి సమగ్ర్రముగను. వివులముగను నొకగొప్పవాగ్థఖాస్థనమును రచించెను దానినే యహోబలపండి తీయ మనియు గవిశిరోభూపషుణ మనియు మనము వ్యవహరించు చున్నాము

అట్టివ్యాఖ్యానములో _ నాళం డధర్వణుని ద్వితీయా చార్యుం డని 'పేర్కొనుచు నీయధర్వణ కారికావళికారికల నుడా వారించుచుం జింతావణిలోని లతణవిెేషముల ననేకములను జూవీయున్నాండు మొంత్తముమింద నహోబలవండితుండు ట్రాస్‌న లత ణవిశేషములెల్ల నీయధిక్వ* కారికావళిలోనివే యని ఇచెవ్పవచ్చును

ఆంధ్ర, శబ్దచింతావణియు నధర్వణకారికావళియు నహో బలమండితీయమును గిర్వాణఛాపలో నుండుటచే వానిలోని విషయము'ల్మె నాంధ్ర, లోకమున వెల్లడి యయి యుండీ "లేదు, చ కృత కాలమున సంస్కృృతవండితు లై యురిడి యాం ధ్ర వొస్టక రణములను జదివినవా రరు దగుటయె యట్రలోప మాం త్రో మునకుం గల్జుటకుం గారణ మని ఇెన్చ నగును

ఆధరక్వణకారికాన భ స్రహోఒలవండి ప్‌యము లట్లు సంస్కృతభాషామయము లగుటవేతనే అెనుంగుభామతో రచింప

8 లి అధర్వణ కారి కావళీవిమర గ్గనము బడిన చాలవ్యాకరణమున కిట్లి పనిద్ధి యాంధ లోకమున వెలయు షక్‌ త హ్‌ చున్నది బాగుగాం బరిశీరించినచో నన్న్మయభట్టీయ మనయబక చున్న యొాంధ్రశబ్దచింతామణిలో "లే బాలవ్యాకకణమునందలి లవణవిశేషము లనేకము లీయహాుబలపండితీయాధర్వణ కారికా వరీగతములే యని విశవవడకపోదు ఓయీ త్యామం శ్ర ణంద వికృతౌచ స్యాత్‌. అను చింతా

మణిసూ శ్ర మునొద్ద ద్వితీయాచా ర్యేణాపి ద్వ సతర (ఓయి శ్పూమే నోరరీకృత్య వికృశావత,వా లోప సంబుద్ధ్దోళ్టయిపదే

రయ. సవూర్యతనితస్సా ఇదో ఇతి న్షీవాదకోభ వే శెవపయోగస్తుస్వ్యా ద్ద స యోకహివావ్యవత్‌. నీచతాయాం రనతాా కంస ఛా త తు

రిని సా్థాతాం క్వచినై తగ్యంచతచ్చు /తి 6 స్ట్‌క్షమ్‌ య శ్రే పురుహామంత్రణం తత్ర లోపవవికల్చ్బ యత్ర స్రాష్భద్యామం త్రగం త త్ర వ్యవస్థితవి భామా ద్వ ప్రమరస్యవ్ర యోగాభావాత్‌. ఉభయశ్రాపె తస ఫూర్వ తే వవయోగ రోఇతివక్ష స్తుస్తమా త్రసంబోధనమర తస్య పర్నల్తైవ ప్ర యోగం, తయోః వ్రయోగ వికల్చస్తు ఆదా్యాయామివ (సంస్కృతమున హే అనుమొద లగువానికివలెన్సె జ్లేయం యద్యప్తి పురుపూమం త్ర ణే ద్వ స్ట్వ్‌ రస ప్రాయః వ్రీ యోనగోన దృశ్యతే తథాపీ ఓయి దయా విపినముతి యూరక్ష యీహపసిబిడ్డం గొట్టరా” ఇత్య్యాదిపర్యేషు క్వచిద్ద ఫ్రోన్టితీవవ సంగతియ'యోయి యిసుముంత రింగణాన్సి ఇత్యాదిషువచనేషు అంగావిశబ్బవత్‌. స్వాతంత్రే, ఫ్ర్‌”ాపివ్ర యోగో న్‌ యు

వథమవకరణము ం శతా న చ జ్య జ,

అమ్మబెల్లరో ఇతాస్థమివ యోగస్తు శ్లో అన్య శ్రావిక్వచి దోస్యా ద్రూఢ దేళ్య వ్ర యోగత ఇతివవనా త్చాధుః ఓకా టాం లో కో ౧ 'రాదన్నన్హుం రిస్యో వయోగే ఓరి ఓనీ ఇతి స్థం ఓరిదురాత్త్మ్మ మ్మైగ్గ్యాం ఓరిరేం క్‌ నర్నుం జూడరా టనమ్మ టఓనికస్తురాల ఇత్యాదిరూవం ల్రాహ్యమ్‌ (ఆహోబ౬ 24 వృటు అని యహో ఒలపండితుం డెధర్వణకారికల నుదాహరించి వివరించి యుండంగా చాలవాస్రకరణకర్త యన్విషయములనె సం గ్ర హించి య్యా క్రింది రితిని వ్రాసియున్నాయ._.

ఓ యాామంత్రణంబునం వగు గై1.అజంత) ఇది సం బోధ స్టావాచకమునకు ముంచే చ మోూగింమబడును ఓ శబ్దంబు తొరంగియు సంబోధన్థవాచకంబు చ యోగింపవమ్బను ర్శీ రాముండ రాముండ ఒశబ్లమునకుం బురుపనీచసస్త్రీవుకు మో

వో (3 మంత్రణంబులందు యిసీరి వర్శకంబులు విభామ నంతాగ చంబులగు గ్ర5-సూ)ూ ఓం యోూసి మై్యయందును గలవు (6నూ) డానికి స్వతంత్రవ, యోగముం గలదు నంగతియ "యోయి వైగ్రంధ మెల్ల నహోబలపతిదే యనవచ్చును, అందును సంగతలఆయయోమిు అనునుదాహృతినిబ్రి దూడంా 'బాలవాష్థ్రకకణకర్త యహోబలపత్మిగృంథమును జూచియీ (వానె

ఎా2 హూ లో నని స్ఫురింపకపోదు వ్విస్తరభీతిచే విపులముగా నుదాహరింపనై తిని గాని యిట్ట్థలము లనేకములు గలవు ఇంకను నహోబలవండితుం డధర్వణకారికల నుదాహ తి, ఆ రించుచు వ్రానీనవిషయములలో బాలవార్థ్రకకణకర్హ భారతాది

10 4 అధర్వణ కారి కావళీవిమర్శనము

పొచీన వ 'యోగనసమతములు కాననిరరా మజీయేకారణము టో ద

ననో కొన్నిటి నువేశీంగా నట్టిబాలవ్యాశరణకర్తగారి యువేశు సరియైనది కా దని తలంచియేకావలయును నాకొజవడిన విషయములను టబ్రొఢవ్యా కర్త యొదత్హివ్రానెను ఇందులకం మైనుదాహరించిన యహోబలపండితుని గ్రంథమునుండి యీ శికితి నున్న ప్రౌఢ వ్యాకరణక_ర్హ యొ ల్లి వాసీన గ్రంథము గూడ నుదాహరణమె మయైయున్నది రోళబ్దం బచొండుసంబోధ నంబున న్ర్రీవాచకంబుగకుం. బరంబుగ నగు =. (ప్రాఢ ₹బ్ట 1ేశమనూ)

దీర్ధ స్పా ఫద్వర్షనిన్దేశే ప్రత్య యేఒన్య త్రచ క్వచిత్‌, సమాంచి త్రత్యయేనైవ తత్ప్ర యోగ స్తు సమ్మతం ఊకు మాక్కు ఉవచ్చును చూవచ్చున్‌ ఇత్యాది దీన్దేవ్వపి తదేవరూవం కేషాం: చిన్నతే కాశేఫయోగనైవ వ్రయోగస్సమ్థతు మకారమునకు. మాకారమునకు అనియి టధర్వణకారికల నుదాహరించి యహోబలవండితుండు. వివరింవలాా నట్టివిషయములను బాల. సార్టకరంంక స్త యు వేథీంచినందునం టౌశవ్యాకరణకర్త యీ: ్రీందింతి9ి సం (ట్రే పాంచెను

నిర్దేళవిధానోచ్చారణంబులం దజుచుగ అవర్హాదులు: శార చ త్యయాంతములును రవర్ష్మ మిప చ త్యయాంతము నగు” (ప్రాఢసంజ్ఞా 2.సూ త్ర ్ర ఒకచో చాస్వంబు దీర్ధృం బగు దీర ౦బు దిక ౦బ ఖు ఖు

కో జో వ్ర థమ, వ్ర కరణము శ వి_స్తరభీతిచే విపులముగా నుదాహరింపలేదు గాని యిట్టి అా=లి స్థలము లనేకములు గలవు మిరీతి నాం త్ర శబ్బచింతామణ్టహోబలపందితీయాధ ర్వణకారికావలీగతవిషయముల ననేకముల నెత్తి వ్రానీయు నట్టి విషయమును చాలవాస్రకరణక _ర్తగారుగాని ట్రైవవాస్థకరణ క_ర్తగారుగాని విశదవఅుపకుండుట శోచనీయము మిందు మిక్కిలి వ్రైన వాస్ట్రకరణక_ర్తగారు తాముచెప్పిన లషమ్‌ణము లపూన్నము లని స్ఫురించునట్లుగం దమ గ్ర ౧ధమునకుం త్రి, లింగ లతణ'శేషమని వేకువెట్టుట కడుంగడు శోచనీయము. ఒకవేళ వీ రాం ధ్రశబ్దచింతామణ స్రహోబలవండితీయాధక రణ కారికలను జూచియుండ "లేదేమో యని యనుకొంద మన్న వీరు మయి గ్రంథ ముల విషయములను స్వ గంథములలో విమర్శించియు. గొన్ని (0 యొడల నికసించియు నున్నారు సంస్కృృతియమునకు సంధి యగు నని యధర్వణా రులు ఇప్పిరిగాని దానికిం బూక్వకావ్యములందుం బ్ర యోగంబు మృగ్యంబు టచాల సంధి నూ) అని 'బాలవ్యాకరణములో వ్రాయణడియున్నది. కజకంరుయ బహువ్రీహి (దూసం౦సూ) దీని నహోబలపండితుండు మి శ్రబహా, వ్రీ హి యనెను కాని యళట్లగుట దుషటంబు (పౌథ సమా 27సూ) అని య ల్‌ో జ (1 యిట్లు ప్రైథవ్యాకరణములో వ్రాయణుడియున్నది

మి * అధర్వణకారిశావళీవిమర్శనము ఆంధ్రళబ్దచింతామణిలో "శేనిలతమణవెేజేషములు మా త్త మే య.ధర్వణకారికావళిలో నగపడుచున్నవి కాయిట్టి కెరికావళి లోని కారిక లెల్లం జింతామణికూ త్ర నములతో నాయాచోటులం దదుశం దగియున్న వి, ఆకారణముచేతనే కారికావళి యను 'క్రమణి కాకూన్య మై దురవగాహమై యొప్పుచున్నది అహోబలపండితుం జాంధ్ర! శబ్బచింతామణిటీకలో నట్టికారిక లనేకము లుదాహరించి క్కు లత్షుణవిశేషములను జూవియున్నాయ అహోబలపండి తీయమును జదివిన కొంద అధర్వణ కారికావళి యహోబలవండి త్రీయమునండియే వుట్టిన దని తలంచి యహోబలపండితీయములో నుదాహరింవయబడిన టై ౦థాంతరస్థ కారికలనునై త మాధర్వణిక ములనుగా భ్రమించి యవి యేకాకణముననో పోయియుండు నని యెంచుచు వాని నధర్వణ కారి కావళిలోం జొనివీయున్నారు, చొన పుచు నున్నారు ఆకాకణముచేతనే కొన్ని మాతృకలలో "లేం "ట్ర ౦థాంతరస్థకారికలు మతీళొన్ని మాతృశలలో నగవడు చున్న వని చెప్పవచ్చును మిరితి నహోబలపండితీ యోదాహృత గ్ర ౦ థాతరస్థ కారిక అధర్వణ కారికలలో నగవడుచుంకుటచే నివ్ఫడు కొంవ అధర్వణ శారికావళి వేడొక గ్రంధముగానుండెడి దనుమాట కల్గయనియ్యు నహోబలపండితీయములోనికారికలనే యెవ్వరో యొ _త్శ్‌్వాసీ రనియు మనము కారికావళి యనుళొనుచున్న దదియే యనియ్యు న ప్లై తివ్రానినవారు థ్‌ మించియో మజటీయేశారణముననో “'యయం దుదాహరింపంబడిన గ్ర 0 థాంతరస్థ కారికలను సైతము శారి

వ్రథమవ్ర కరణము 18 కావళిలోం జొనివీయుందు రనియు నభిప్తాయసడుచున్నారు, ఇంకను గొందతాకారికల నహోబలబండితుంజే కచించి యధర్వ ణునివేరు వెళ్ళు ననియు దలంచుచున్నారు కాని యహోబల పండితీయములో లేనికారికలు నైతము కొన్ని యధర్వణ కారికావళిలో నుండుటయు నధరర్షిణ కారి కావళి చించావణకి "శేమగ్రంధమై యుండంగా (చూడు ౨ వ్రకరణము )నావిషయము నహోబలపతి గ్రపాంపక యయ్యావి చింతామణివలెనే వేతొక్ట సగతంత, గంధ మని యఖి, పాయవకుటయుం ఇెవారియభి సాయ ర గ య. యున్నవి. ప యహోబలవతివిరచితము కా దని ముందు విశ్రలముగా వ్ర్రామం చున్నాను, యూర్‌ వ క్ర

ఇంక బయి నుజాహరించినంతి నధర్వణ కారిక లను శ్ర మ్‌ ణీకలేక దురవగాహములై యుండంగా వాళి న్యము చేనీఫొనుట కహోఒలషండితీయము చాలవజి కాథాక మగు చున్న దనుటకు సందేహము లేదు ఆహోఎఒలవంకితుం జాయాకాంకల నుదాహా రించిర్థలములలో వానిని వివరించియు వానికి సరియగు నుదా పహరణములను జూవీయు నున్నాయ అట్ట్థలము లాయాశారికల సందర్భమును నర్థమును "ట్ర హించుటకు మంచియాథారము వై యున్నవి, 'వేయేల అహోబలపండితుం. డుదాహరించియు బాగుగా వివరింవనికారిక లీవజకును ననేకుల కర్టము కాకున్నవి ద్వితింత్రి, శీ నీతారావమకవియుం బయికహస్యృమును_ గనిమ్మెక యహోబలవండితుంయ వివరించిన వివణములను నడాహర౯

కేజీ అధర్వణకారికావళీవిమర గను ములను నాధారముగాం బేనికొనియే యీటీకను రచించె నని స్పష్టముగాం జెప్పవచ్చును. _ కొన్నిస్టలములలో నీటీకాకర్త ధోరణియు6 బయియంశమును విశదీకరించుచు'నేయున్న ది అభిన్నస్వాపినాదేశ, (హలం 25 కా) అను కారిక టీకలో ఈన్లోకము నాకు బొగుగాం దెలియలేదు, అహోబల జతి 4 లి, పండితుడు వ్రానీన ఒతురములను వ్రానీనాను. అని టీశాకర్త వ్రానియున్నాండు ఇం ట్ర తికారికకు నారయ వ్రౌనీన టీక నొక చేతవమ్కు చాని కహోబలపతి వ్రానీయున్న వ్యాఖ్య నొకచేతకు బట్టికొని సరిచేసి చూచు వివర కుల కా ర ౦ధములసంబంధము స్పష్టముగా విశదపడంగలదు. ఈయంళ మెచ్చటం జూచినకు స్పష్టముచునే యుండును మచ్చునకుగా నక్త స్థలముమ్యశ్రము దబూవెదనుు_ అహోబలపండితీయములోని 211 శ్రృట మొ 957 వృట వజకం గల గ్రంథమును గారికావళిలోని యజంతపరిచ్యేవమునందలి ]1.వ కారికటీక మొదలు €9.వ కారికటీకవజకును నున్న గ్రంధమును సరిపోల్చిచూచుసది. దానిలోని యొకచిన్న భాగమునె తి యిచట వ్రాయుచున్నాను, కేచిచ్చామహతళ్శళ్టా మలేకవిశిఖామణే “ళీ ర్లు జో జే జ ఫు పాఖాస్థ ఛవంత్యత్ర వ్ర యోగ స్తత్ర, కారణమ్‌ వివమాత ఇత్యనేనై వసిద్దే భచే దదమహత 9త కచిచ్చామహత ఇతి చ వచనన్వయం స్పష్టార్థం, ఉరగులు ఉకగములు కవెస్ధిది ఆచార్యే ఈల ర ఇాఎమర్వణి అరివి అశ్‌ సత్తముంద్యు న్‌ తతాస్భద్యు కం భుజగజాల్త్యండు ఇతి రూపం చాభా తైవ వ్ర యుక్తం,

వథమవకరణము కేర్‌ లే తత శభానుకాసన సాయ వమాళశయః సహృదయహృృదయాన్లోద €ఒ/ట౧ ణం కత్వ మనుసృళ్యామహతో మహద్వివమ్మో. క్వచి "త్కేవలాత్‌ క్వచిత్‌. శేస్తళా పృతిపాదకళ శాంత త్‌ ః కరచి దశ్రేఫ్రతా వతి పావకళ్షూంలా" దీవి? (ఆహో, 250 శ్రట) అను నహోబల గ్రంధము ననునరించియే యజంతపరిచ్చేదనములోని త్‌వ్మిదవ షక దీ శెంకటీక యీ లై ందిరీతి ప్రాయజుడెను, జ్‌ లో జ గే శ్‌ వివమెతం ప్రవృష్తిళ్చో వ్రత్యయస్య క్యచి ద్భవేత్‌. అశువచనముచే సిద్ధించుచుండంగా కేచిచ్చామహతపొ అను వచనము స్పషస్టముకొజకుం జెప్పంబడినది మేఘుయ్క సమ్ముద్రుండ్కు ఉకగులు అశో్యో త్హృముందవ్వులకా ఇవిమొదశై నవి యీవదన చులచే సాధువులు, ఫూర్వాచారు ఫ్రలతాత్సరస్యమువందుం గొన్ని సహృదయహృదయాస్ల్రోదకత్వము ననుసరించి కొన్ని మహద్వి వతువల్లను గొన్ని శేషతావ తిపాదకళళ్తాంతమువల్ల ను, గొన్ని ణు ఆం ౪ ద ణు షు యశే కతా వ తిపాదకళ బాంతమువల్లను నమహచ్భబ్దంబులకు ఆం ట్‌ (ల 00 (క. డుణువచ్చును 7 ఇట్లి వివవణము అహోబలవండితీయనంబంధ జ రి చును వెళ్ళడింపం జాలియుండునుగడా షయిన్మివ్రానీనవతి నహోబలపతి స్పష్టముగాను వివ్హులము గాన్సు నర్థమును విశదవణువనికారికల కీటీకాక ర యపార్థము లను వ్రానీయాన్నాండు శ్రియా నే చాన్యవన్లేద లమురేఫాః చ కీర్పితాః ద్వివిధాదిదుతళ్ళ గ్బ్‌స్కు రయవాచకగతథ్యా చజెవబెత దౌవర్లా

16 అధర్వ- కారి కావీవిమర్శనము సమరావనసంయుతా.. వీతే ద్వితీయసంయుక్తా ేఫోన్యత్రతు స్తతః లఘుర్నా _నీజకారస్యా లఘుగ్సన్యకదాపీన, లఘవళ్శిఖ శైలాగ్న యోఒ నే ఖగజబర్జిపః అనిశృయో భ వేద్యత్ర స్రామమాకశుపనామసు "శేఫయో ర్నిశ్చయ స్త త్ర “రేఫమా ఆతి కగోచరకః విఇపషా న్త వైవోశ్రాం అన్యవక్శ ఇత్యత్ర అద్రువ, న జ తొ

చిద్రువ వట్రువ ఇత్య్కా ద్యుదాహవణం ద ప్ట్మ్యమ్‌ అని యహోబలపవండితుం డధర్వణకారికల నుదాహరించియు వానికి వివవణమును వీష్టులము7ా య్రానుళేదు ఆకారణముననే వన టీశాకర్త యాకారిక-యర్థమును గ్రహింమ. జాలడయ్యొ కావుననే వాని కపార్ధమును వ్రానీయున్నాండు (యా సంజ్ఞా, 18 మొ 109వ)

అనోభి ద్ద్వైశ్వో మఃసాం న శేఖ శ్నేతరై రవీ త్‌స్తా ద్ద ్రత్వయుతా స్స్వే శకటావీవ నేశరే 'యేత్వన్యవక్ష సంయుకా టి గణ బి తేరే ఫాస్యు రసంశయు. అను శకటరేఫనిస్ట్హయపుం గారికల చొప్పున ద్విత్వరేఫములు శకటములే యగు ననియ్యు ననస్టవర్ష సంయు_క్షరేఫములు "లేఫముజే యగు ననియు. విశద మగుచున్నది, ఈయంశమే పయి నుదాహరించిన యపఃోబల పతి గ్రంధములోని అన్యవక్ష ఇత్య త్ర ” అను మొవలగు భాగమువలన విశద మగుచున్నది వేయేల టీకాకక్తయే వదుమూండవకారికటీకలోం బయియంశమును వ్రాసియున్నాండు. ఇట్టి స్థిలోం బయిు నుదాహరించిన కారికల శిరము చేయు 'టలోం గొన్నివర్టములతో సంమోగిం మనవుడు ఆేఫ మనియుం

వ ధనువకరణము [7 న్‌ ల గొన్నివక్లములతో సంయోగించునపుడు శకటేఫ మనియు, ం( "జీ పా చెప

విరుద్ధముగా నర్థము వ్రా్యుట శవలము పానూదిక వని చెప్పక తవ్పదు శాంబట్టి సు నుదాహరించిన ద్వివిథాదిదుతక్చనుుః ” అనుమొవలగు నధర్వణ కారికలకు వ్‌క్ష త్రి నవమాత్చూన్వ "మేక త్రి నవమాత్చరం (వర్తులలోం బ్రథమ తృెితీయవర్ష్మ ముల్కు నకారవకారమకారములు అచ్చంచకషరంవైవ య.లసాతూ,ర్వ మేవ వా దేశ్యం ల్రామ్యం చ శకటమ్‌” ఆను శకట రేఫనిక్థయ ట్రై ౦ధపులగారికలచొప్పున న్యమును ట్ర హింవవలయును సవ్ష ై యాసుభూమాంతౌ వాచక్షాస్తరమవీరుథాం. తద్వ ద్దేషు చార్యంతే నేఫాస్సు ్య న్రాతివాచకాలి అనుమొదలగు శకట "లేఫనిర్టయపుంగారికలవొప్పున నధర్వణుని అభవ ల్ళిఖనై లాగ్న యోన్వ్యే ఖగజబర్టిషపి. అరుమొదలగుకారికల కస్ధ మును గ్రహింమలయును టీకాకర్త యీకారికలకు శకటరేఫ ములు గలకజ్బము లిన్ని యనియు లఘురేఫములు గలళ్యము లిన్ని యనియు ననేకముతములను ననియతముగన్సు న వ్రమాణ ముగను నము ఛ్రానీయున్నాయ, వటీయు6 ఒయిస్థలముల లోని పవములకు సంఖ్యామముగా నర్థము కాదనియు దత్త న్నావు మముగా న్యము చెయనలయు ననియు అనిశ్చయో ఛవేద్యత్ర గ్రావమమానషనావను” అను తుడికారికయే. విశద పజచుచున్నది. గ్రంధవి _స్తరఖీతిచే విరమించితిని గాని యిళ్రి

స్థలము లనేకములు గలను కొన్నియెడల నహోబలవండితుండు విపులముగా. వివణ

ణి కా కిస ఉం! మును ్రానీయున్నను నిట్టిస్ట(ములయస్థమును గ్ర హింపలేకయో ఆధర్వణ--ఓ

16 అధర్వణ కారికావళీవిమర్శనము "లేక యహోబలవతియభి ప్రాయములను సవరింత మనతలంళు రో ననో మజి యేకారణముననో టీకాకదర్హ వెక్కుస్టలములం దపా లి ను ర్థములను ఛ్రాాయున్నాయ సోఒవావౌనైనావోం* స్త్రీనద్‌ గ్లౌం,” అను చింతామణి స్యూత్రములవలన నై శబ్దమునకు రో అనుదూవమును *నౌొ శబ్దమునకు నావి యనురూషముసు. గ్ర శ్వామునకు “న్లో అను రూవషమునుమూత మే సిపించి యుండంా నధిర్వణుండు రోళబ ఈ థు ఆా ద మునకు అనురూవమును. గ్ల శ్వాముకు గ్లో అనురూప మునుహిత ముండవచ్చు నని శెవ్చుటశ్రై సాద్య శ్రతిమ యుగ్మ వక్రవర్లో ద్వితీయకం. వికారాంఠం స్వరూవేణ మతే భవతి భార్వహే అనుకారికను జెప్పియున్నాండు. ఆహోబలపతి వై రీతినే యాశారిక కర్ష్వమును వ్రాసీయున్నా(డు ఆతిబేశేనె వను నన వ్‌ లోహము గాయువయించెను ట్రెమోదకరుండ్రై మింటన్‌” బత్యా' 6 గాళ్‌ 4 ద్యుదాహకణం స్వా వ్వక్రతమయుగ్మన్య == ధార్యహే” ఇత్యధర్వణ వవ రో, గ్లో ర ఇతిరూపం. (అహో, 823 పుట్స అని యహోబలపతి వ్రానీయున్నాంయ ఈయపోబలవండిత ట్ర ౧ధమును ల్‌ హించియే శకావలయు బాలవా్యాకరణకర్తయ్య “రై గా శబ్దంబుల కోత్వంబు విభాషనగు * ఇగ్గైసనూత్రము జ లల వేశం ట్ర థమైకవచనలోవంయు రో నైన్లోన్హా (బాలవ్యాః శత్చ 61 స్ఫూ అని ప్రాశియున్నాయ టీకాకామయ వై చోటం బయిరీతి నర్థముచేసికొనక “ఐకారాంతస్వరూ వేణి అనుపారమును గల్చించి మైకారాంతే "కా రాంతశబ్దములు "లెంకిం౨కిని నైశా "రాంతస్వరూవత్వముండు నని నిరాధారముగను త్రి యోగవిరద్ధ

చ థమ (వశరణను 10 మయముగను ననమువేని *రె, గా అని భూర్వతిమతము * అని వాని థి నన స యున్నాయ (అజంత 15 క్రా దాయి దాకులు నేయి 'నేళులు వాయి వాశతుల్కు చేయి చేతులు ఇత్య్యాదిమ్వావని ఛ_క్థకో వర్షకః ఉ_క్తంచ అధక్వణేన 'కేషాంచిద్యంతశళ్టానాం లుతీస్యాతాం యథఫోచితం క్వచిత్య్యా చేశయేవస్యాత్‌_ కచినై్నైవ వ యోగతు వక్త స్యాం త్యస్యలోపస్సా వ్‌ సులయోం ప్రాయశః [న గ గ న్‌ శ్వ్వచి దితి పాయి పొయులు ఇత్యాదౌానా "దేశ రేయి "రేలు ఇత్యాడా వంగ న్యలోషః దోయి దోయులు దోలు జొయ్యి జాయులు డాలు, తాళ్లు ఇళ్యాదా వికల్పోంత్యస్యలోమః *త్రాళ్లు ఇత్మత్రలుకారా చేళ ఇతి చేయం “ఆలంగాసెో నిత్యాది వచనం చాత్రోహహరణమ్‌ (ఆహో 82/7 ఖృటు అని యిట్లహో బలపతి వ్రాసీయుండలా టీకాక_ర్హ మై యధక్యణ కారికపారమును చమార్చియి నన్టియమునుమార్చియు నృప్తమాణముగను విరు ద్ధముగను టీకవ్రానియున్నాంయయ (దూ, అజంత 48, 43 కారికలు) | అపుష్టాన“ోఒవిసాధు స్స్పాష్టచ్భువి చేకస్సుఖావహః భూ బల ఇగో. లాం క్‌ి జి న యసచేశ్య శస్దేషు లోపవన్షాగమస్చ్రుతిః తలవం జొవ్చడి యొవ్చె నవ్వుడు ఇత్యాదా్య కా ₹ణాపుష్టార్థ పదానాం క్వచి త్చ్ర్వయోగ స్పాధుః వమిటికల్లితే కువలయేతుణి వటిక్షశైను నా తోడ నించదవదన ఎవలోన ఎన్టధరించినలశ్ష్మీ ఎడదనున్నమంచి పఆడగమానికమిత్తు . * అపునహోబలపండితీయ గ్రంధమును (ఆహో. 8/౧2 ఫుట్సు సరిగాం బరికీలింపక తలవంజొప్పడి, =. అనునదిమాత్ర్రమే యవుష్టార్ధోదాహవణ మనియు దక్కినవి

లిం అధక సణకారికావళీవిమర స్‌నమూ జభ్బూయనీ'చేశ ర్టి ఛబ్దేషు . *" అనుడానికి లత్షష్భములనియు: జగ పజీకీ లీ భ్‌ న నే గ్ర హింపక ఠః మించి ఏమి! కల్లితే అనుమొదలగు వాని నవుష్టైన్థ సాధుత్వమున కుడాహరించెను. షమురీతి ననేకలోషము. లున్నను బ్రకృతమున నధర్వణ కారికలయర్థము నేమాశ్ర, మును 'ెలిసీిళొనలేక బాలవ్యాకరణ స్రైఢవ్యాకరణము లవూవన్వము లనుకొనుచున్నయిప్పటి "శే లాంధ్రవండితు లశేకుల కీటీక యత్యంతో వకారియు, బాలవ్యాక రణ ప్రైాఢవ్యాకరణకర్త ఎవైవుణ్వావ కాళ కారియు నగు ననుటకు సందేహము లేదు ఈయథక్వణకారికావలికి 'వేళొక తెుుం టీక గలదు. దాని నెవ్వరు రచించినియు. నద్దానివలన విశదవడ కున్నది అయ్యగారి యుమామ హేళ్వకలిఖత మయివట్టుగ డాని తురిని వ్రాయబడియున్నది అచ్గానిని నాకు బ శ్రీ వేటూరి న ది సై బీ కవ భాకర శా స్తులవారు దయచేసియున్నా రు ఈ రెండుటీకలయొ ౬ ఓ (“యో కీ "రో పౌర్వామ్యుముం 'దెలినీిళొనటకు నా₹మియు నాధారము లగ పడలేదు కాని తత్క_ర్రలుమాత్ర,మొకరిగ్రృంధము నొకరు చూచి యుండ లేవని యాటికలవై. ఖరినిబట్టి విశదషకుచున్నది. ఈ రెండవ టీకాగ్సంధమును రచించిన యితం డిప్పుడు ము ద్రితమగు నీటీకను రచించినయాయనవలె నపనోఒలవండితీయ ము నాధారముగాం చేనీ కొ్గనకుండుటచేం “గావలయు.. బొత్తిగా నపార్ధములను దేని య్థన్నాయ్‌ నచ త్రీలిగ చేశ వ్యతిర్నికదేశీయానాం భళ్యా దీనార్థ ప్రవేశ విరోధః, అహోయమన్య చేశీయం య త్తదేవ త యుజ్యులే ఇత్య్యధర్వణో ఆను నహోబలపతి గ్రంధమును

వ్రథమవ్రకరణము ర్న జూచియున్న యెడలం బయికారికపాఠమును మార్చి “అహో యస్వతుదేశీయం య త్తదేవవయుజల లే” అని కల్నించి తా్యగజు వాగు. వంధ్యావంజ క్యా అనియి టవ రించియుండండుగడా షయికారికపారమును మార్చుటయు నిట్లు తద్భృవ చ కరణ వరముగా నర్థముచేయుటయు నసంగతము లను టకు సందేహము లేదుగడా స్యాద్వక తమయుగ్యస్య వక్ర, వరో ద్వితీయకప వికారాంతస్వరూ వేణ మతేభ వత్‌ ఛార్వహే అను నధక్వణకారిక కీము చ్రి తటీకచేసిసయపార్ధము నీవజకుం జూవి యున్నాను. (మూ, వుట 10) అట్లయినను నీద్వితింత్రిణీ నీతా 'రామకవి యహోబల పండితీయుమును జూచి వ్రాయుభున్న వాయగానం గొంతవజకుం ట్ర మావవడినను నీకారిక యేసందర్భ చములోనివో యనువిషయమునై న గ్రహింపలలిగెను ఈయము ఛదిలేమను టకను రచించిన యాతం డన్ననో యీకారిక యేసంద రృములోనినో యను విషయముంగాడ గ్ర పిాంపలేక పోయెనుం కావ్లననే ఐకారోఒయిస్వమా వే మత" భవత చెరవ్ఫః అని యి ఫ్లపంగతముగం భారమును మార్చి వ=అయి బె=అనుి అనిన్ని యిష్టనులు అనియి ట్రుదాహరం యన్మాం శారికావళి యశుక్ర, కేన్‌ శ్రంధ బు టె ' వ్రమాదములు సంభవించు సకాళస్టుభన్తుతి వచ్చెనసోన్య్పు వలనియున్నది. విస్త్పరభీతిజ్లే గొట్టు ది ముగ నొకటి రె స్థలములను జూపె. వికమిం తమన్‌ యిజ్టిలోసను శా లందుం గలవు స మైకరా బాకు

లం అధర్వణ కారి కావళీవిమర్శవము అస య, ప,కరణము ద్వితీయప్ర ఆం ధ్ర శబ్దచింతామణిలో లేని లతణవిశేషములు మూ త్త మే నియవమ.గా నీయధర్వణకారికలై యున్న వని యీవజుకు తి, జ వ్రానీమే యున్నాను పాణినిసూర్ర, ములతోం గాత్యాయనునిః వ్వార్రికములకుం గల సంబంధమువంటి సంబంధ మాంధ్ర శబ చింతావ.ణితో నధర్వణకారికావళి కుండి యుండు నని నాయస్ట్‌ ప్రాయము, అక్కారణము.ననే కేవల కారికావళి యను క్రమిణికా శూన్య మగు గ్రంథమై య భేవ్యమై యున్నది. ॥ కానన నారంెంయ ర్ర ౦ధములను య థాసందర్భముగా బోడించి వానిసంబంధమును జర్చించుదు నొళకవ్యాఖా్య్యానమును ప్రాయుట యావళ్ళ్యకమై యున్నది. అట్టివని కీవజకుం గొంత "కాలమునుండియు. నేను యత్నించుచున్నాను. కొలందిదినము లలో నద్దానిని బ్నూరిచేని వెల్ల, డించుచున్నాను. ఆ గ్ర ౦ధముల కట్టి సంబంధ మున్న దని విమర్శకు లగుచదువరులకు విశదవుిసు టై యొక్కస్థలమును దీనీ చూష్ర మన్నాను. ఆరధ్ధళ బ్బచింతావ.ణిలోని సూత్రములయందలి వదము లన్గు గ్రహీంచి యధర్వణ్నుణు శన్మకారికలలో వివరించుచు వచ్చి నట్టు కొన్ని యెడీల అననవడుచున్నమే కొన్నియెడల నననేల ఈ డు గృంధములను యథాస్తందర్భమ్యగా జోడించి నిషాముగాం బరి+ళించ్చినవ్చుడు చింతావ.ణీలోని స్నూర్తములకు నధర్వ్వణకారికలః లోని కసూ త్ర మును సవరించుచున్న శ్లు యగవడుచుండును.

• కజనిభ _$కసంజ్ఞా వర్ణాస్టింటా్యాద యో భవంతీహ రుల్వాదే

ద్వితీయ వ్ర కరణము న్‌ ర్నాన్నూం స్ఫున్తే హి విళకా సమానేచి అను నాంధ్ర శబ్దచింతామణిలోని హి'ళబ్దమునందుకొని విభామయాభవం త్యత్ర భవం త్యువవిభ _క్తయ్కు భవతి కు త్ర చినై్నైవ నిదానం జ ఆరం మళ త శ్ర సద్వచః బహ వోఒశ్రాంధ్ర ఛాహోయాం నన్తాహపొపవిభ క్రి కః చవృష్తి శ్చావృవృ . శ్చ కమ్మ వేర్‌, తేని సేకః వమ్రయోవ్లైకశరణం స్యాష్టి బ్దః అని యీరీతి నధ సణు6 హయిచింతావణిసూ ర్తమును సవరించి. వివరించియున్నాయం, సయి యధర్వణకారికలకు వ్యాఖా్థనముచెయిసందర్భములో సీతారామకవిగారును బయిరీతి సంబంధమును నంగీకరించియే్‌ యున్నారు వి స్పరఖీతిచేత నుడాహరింవలేదు గాని యీ గ్ర, ంధ చ్వయమ. నకుం గల యిష్రుంఒంధము 'వెక్కుస్టలములయం దగు పడుచున్నది, "నేను రచింపంబోను టీకావీరికలలో నీవిమయమును వివులను.గాం జూపు దలంచియున్నాను. డ్వితింత్రి ణీనీతారామ కవిగారును న్య్టిసంబంధము స్ఫురిందున *4నేక“లములలో వాసి క్ష లు ౧౧ ధి లీ యున్నారు దూ నంధి 8 2/2 38 అజంత. "0 కియా ర్క్‌ రి 12 22] కారకలు మజటీయు వీరు గ్రంఖావియందు ఉ. ఇక్కలి కాడిలోన రచియింవచెను నన్నయళట్టునూ త్ర ముల తక్కువ లెల్లం దీరిచి యధక్వణవండితుడయు౯ా రచింవె నీ ఫక్కిని 44442 ౨౨౨౨ ౨) అని న్రానీయున్నారు పయికీతిని ఒజ్టె చూడలా వీరికిని నాకుం గలయభిప్ర్రాయ మున్న క్లే యగపడు చున్నది అబ్టసితిలో వీ రాంధ్రశబ్దచింతా మణిసూత్రములతో నీయధర్వణ కారకలనుటోడించి పరస్పరసంబం ధము విశదపడుచుండునట్లుగ సమన్నయించి యేల టీక నాయ

ల అధర్వణకారి కావళీవిమర్శకము వైరో ెలియ రాకున్నది మతియుం గొన్నియెడల వీరు చింతా మణుగ్ధక్షవిషయవమరముగనే యధరక్వణ కారికలకు టీకను వ్రాని యున్నారు వై కారణములచే వీరికి బయి యభిస్త్రాయము దృఢ ముగా నుండియుండ "లే దనియు జెప్పవలనియున్న ది

నిత్యం దారాదేశ్చ స్వా బ్లో న్గలయో రరౌచతత్ర స్తు అనునాంధ్ర, శబ్దచింతామణిసూ త్ర మునకు లత్ష్మ్యుము లగు “ఆండ్రు” "మొదలగురకూవషములను నిత్యం లులౌ రుఠౌా స్యాతా మున్లోపో బహుతాడుజామ్‌” (అజంత 1౧ కా) అనునధర్వణ కారకకు లక్షష్టములనుగా నేర్ట్రకాకళ్తగా రుదాహరించిరి అహో బలపండితు.డు. వయిి3తి నన్నయింపక యాం ధ్ర, శబ్బచింతామణి న్యూత్ర్తము దాఠాదు లకంబడు నాలువృభృతులను సాధించు చుండలా నీయథర్వణ కారిక తదాదులరూవములగు వాండ్రు” "మొువలగురూషములనుసాధించు ననితలంచి పై కారకకు వాండడ్రు వీండ్రు 'మొవలగువాని నుదాహరించి యుండెను (అహోబల, 3920 శ్రట) మయుకితినే యహాోబలపతి సందర్భవళమున నొకచో న్రాసియున్న అక్ష్మశేషుతు, స్వాన్టేంచుగాగమలోపో విధీయతే” (ఆహో 470 ఫృటు అనువాక్య్యముసయిత మధర్వణశారిక యను లొని టీకాక ర్త యావాక్యమును సవరించి అకర్మకేషు తంస్వా "స్టంచుకో లోపో విధీయతే” (క్రియా, 8 కా) అనునొకకారిక గా వ్రాసి వా్థఖా్థనముచేసీయున్నాండు ఈకారక నతుణౌా భ వేచ్చలోపోణ్య స్థైయోవ _ర్హలే పరే తస్మిన్‌ ” అనుచింతామణి సూ్రము చెప్పుచున్నవిషయమునే ప్రతిపాదించుచున్నది. టీకా కర్త సృజించినయీ కారిక యీవజకన్న కారికావళలీమాతృశలలో

ద్వితీయ, వ కరణము లై నగవడదు, ెండుగ్రంథములును నేకగ్రంధమే యనుతలంవు వీరికి దృఢముగా నున్నయెడల నిట్లు వా్యాఖా స్టనముచేనియుండరనియు మతేయు రెండు గ్రంథములను యథానందర్శముగ జోడించియీ యుందు రనియ.6 జెప్పవలనియున్నది ఇశ్లే 'వెక్కుస్టలములలోని టీక పై యఖభిస్రాయమునకు విరద్ధముగా నగపడుచున్నది, (దూ, అజంత. 1వ.21, 17 1%, ల్‌7షి హలంపతాక్రియా. 8-10] కారి కలు అరయ నవయం గొన్నిస్టలములలో నున్న యహోబల వండితునిధోరణి వైతము మైనుడాహరించిన గ్ర ౦క్రైక్య వాదము నకు విరద్ధముగ నేయున్న ట్రగముచున్నదిం నః కౌ” అనుచింతామణిసూ త్ర ము రామునకు” అను మొదలగుచోట్ల నగాగవ.మును విధించు చుండంగా ద్వితీయా చార్వే ణోక్ళం. సర్వేషా మేవ చోదంత శశ్చైూనాం కౌ వరేభ వేర్‌, నః ప్రాయ స్స్పా్యు ద్రుకాగాచ్చ సర్వషంకితనమ్మలే” ఇతి, శరామాయణముగ రచించి ప్రాచేతసుకున్‌ ఇతి ఫభాస్త ఈోక్సి రసంగలైవ, వైవిభక్త్యా సారం సాధుః వంతుకు వచ్చు సత్యగరువంబు త్త్‌తేస్టి త్ర వంతున "క్కుసతగరువంబు ఇల్యేవ వారః సాధుం వాష్టకకణవ్వయేఒవి ననై ఫవవిథానాత్‌ = విధాతృ నకు నిత్యాదిబుకారాంతో దడాహరణం ప్రయో ర హణాదూదం ళాదపి భవతీతి శ్రేయం. (అహో, 263 పుట్స అనునీయహోబల పండితీయగ్రంధము నన్నయాధక్వణ గ్రంథముల స్‌ గ్రంధతను చాధించు చున్నది, కొని యిచ్చట నగాగమమును జింతావణి నిత్యముగా విధించుచుండ నద్దానికి ప్రాయ్నస్త్వమును” విధించి

లగ్ర అధర్వణ కారి కావశీవిమర్శనము వై భాస్కరాదివ్ర యోగములవంటి చ "యోగములను సాధింము టవై యాయధర్వణ కారిక యారంఖింపషుబడె నని చెప్పుట కవకాశ మగవముచున్నది, వైయభిస్త్రాయనును బయి యథధర్వణకారిక లోని స్రాయళ్శబ్దమును, సర్వపండితనమృతే.* అనుషమును విళదీకరించు చున్నవి. ఈరీతి నహోబలవతి వ్రాయకుండుటకుం గార ణము "తెలియకున్నది. టీకాకర్త లగు ద్వితిం త్రి ణీ సీతారామకవి గారు వైయధరక్వణకారికలోని ప్రాయ శ్శబ్లము నహోబలవతికి ౬... నూ. (6

నైశము నిరద్ధముగా బుకారాంతమా ఈ వపరముగ నన్వయిం. చుట కేవలము నిరాధాకముగా నున్నది (చూ అజంత 15 కారి

మరితిని ట్ర రదెకన్థసాధకముగా సమన్వయింషందగిన స్ధము లనేకము లహోబలపంకితీయమున గ్ర మైక్‌ బెౌధకముగా వివరింపబడినవి విస్తకభీతిచే నాయాచోటులందలి సవవణనులు నెల్ల నిచట వ్రాయలేదు నాకచింపంబోవుటీకయొక్కకీరికలో వివ లముగాం జూషదలంచియున్నాను

యస్సారోధక్వణ గ్రం ధే సోవ్య త్రైవవిధీయే, లేశతత్ళ క్సికాలోక లోలతా త్యజ్యతాంబునై,* అని యహోబలవండి తీయ గ్రంధావి నున్నది దీనినిల్యి మాచినరు నధర్వణ గ ౧ధము చింతామణికి కేవ మనుళఖిప్త్రాయ దూహోబలవతికి లేవనియే విశద పమకుచున్నది అట్లయినను ర రదైక్యసాధకములగు "వెనుక నుదా హరించిన యా ఫట 2 ఇరచేకక వ క్ష

ంచిన ( వుట 2క్సి తప్వివే వయోై శరణం స్వస్థి

ఛబ్దతం ఆఅనుమొవలగు చ చూణము లసెకము లుంకుటచే నీవిమ యమున నహోబలపతిధోరశి సరిమైయుండలే దని శెన్చకతప్పదు, ఈసందర్భము, ఇొంద అనుకొనుచున్నట్లుగ నహోబఒలపతియే

తృతీయవ్రకంణను ల7- ఆ యథధర్వణకారికావలిని వ్రాగెననునిషయము కల్ల యని విశద వజుచుచున్నదిం తృతీయ ప్రకరణము సే! (ప్రకరణ తి! లింగళ సట్రైనుశాసనము “మొదలగు ర ౦ధములలో నాం, ధ్ర భామకుం బవి శ్ర, శయు ఘనతయు వచ్చుటకు గావలయూ వున వారి వెళ్టియలవాటు వొప్పున నాంధ్రభామ యనాదియని స్ఫురిం చయనట్లును నద్దానికి బృహస్పతి కణ్వుడు మొదలగు దేవతలు బుషులును వాస్థ్రకరణములు రచించియున్నట్లును వ్రాయబడి యున్నది బార్హ స్పతా్యానిఎర్వాణి శాణ్వం ఇార్థకరణంవివన్‌ కరోమాస్థ్రధర్వణం నం సర్వలతణలమీతమ్‌ క్ష (తిలింగశ మాం యు య (౮ 1 కాండము ఆంధ్ర, శౌముషియందును ఒయింితినే చ్తాయంబడి యున్నది ఆధక్వణాని కాణ్వాచౌక్ష్య స్పతాగ్థనిసంవివన్‌ శౌముదీ మూంధ్రశ్‌ బ్లైనాం సూశ్రాణిచ కరొవమ్యహఎం- (ఆంధ్రకెముదె) వయిరితొనే యప్పకవియు నన్నయభట్టు కలికాదిని జింతా రు మణిని రచింవె నని వెష్పియున్నాండు

• ఉ. ఎన్నలో నన్నయాఖ్యకవి యీకలి 'కాదిని 'బెప్ప దాని భీ మన్న హరించెం గృవ్దుజి వహాతుండు రాజనేందువటి దా శ్‌ న యాట "మున్న నొసంె విప్రునకు మూల మతం డొనరించెం డీక నా (అవ్పవీయము 1ఆ)

28 అధక్వణ కారి కావళీవిమక్శనము ముిరీతినే యాంధ్ర, శబ్దచింతామణిటీకలో 'బాలంకస్వ తియు వ్రానెనని బ్ర శ్రీ మల్లావిసూన ఫ్టైనారాయణశాస్తులవా లాం ధ్ర, సాహత్యవరిషత్పత్రికలోం త్రి చురించియున్నారు ఉః వమిమహామ్భురం చివ హరిహరి యెక్కడియాంధ్ర, శబ్బచిం ఆామశిఫక్కి యెొక్కడిమతంగనగంబు యుగాదిసంభవుం కాన డ్రై మని ఛన్ననన్ననమహోాకవి యొవ్వండు సిద్ధుం డెవ్వం జా హో మదగణర్థవ్రుణసముదగృతం జేకు జెంగా దె యిన్నియున్‌ షిరీతినే మనద్వితిం త్రిణీ నీతొ రామకవిగారును. నీటీక్ష యొక్క మొవటి భాగమున , వానీయున్నారు ఉ వలోనరచియిం్‌కు టుసూతముల్‌. . వొ ఇృక్క_లీ కాదిలొ నరచియిం చెశునన్న యభట్టుసూత్ర, జ జ4 ఇట్టివ్రాతలు మనవారియలెకి కాభిస్రాయములను బురాణ మాన్హానసారిత్వమును జకిల్రారభిజ్ఞ తను విశదపజుచును, నన్నయ భట్టు భావతముకు గృతి యివ్చినరాజ రాజరరేంద్రుంయ వదు నొకండవక్‌ తౌొబ్బమువాం డనువిమయము శాసనాదులచే సు చ్ర ప సీస్థమై యున్నది గడా, 'చళుక్ష ప,కరణము థీ వ రా శ్రీ కందుకూరి వీరేశలింగమువంతులవారు ము ద్రింపించిన యధకణ కారి కావళలిమూలమునందున్ను చ్రీకరకం దాము క్రిష్తావోము ప్రాప్రైటరవారగు మ కా శ్రీ చామన కోడండ రామనాయనింవారు నాకు దయచేనీయున్న యధర్వ౫* "కారి కావలమారృకయందును నాచార్యవండి వ్ర భృతుల శావ్యా

చతుక్ల వకరణము 2౭0 (నా

దర్శాదిగ్ర, ౦ధములలోని కారికలు కొన్నియహోబలవండితీ "యోదాహృశములు చేర్చల బడి యున్నవి వెనుక ఛ్రోనకితి "నెవ్వరో యహోబలవండితీయమున నుండుటచేం ఒయి నుడాహ రించిన దంజ్యాచా రారదులకారికలును నాధర్వణికములే యని శ్రమించి యథధర్వణ కారికావళిలోం 'జేర్చియుందు రని తోంచు చున్నది (దూ, వుట 1% మన ద్వితిం శ్రిజీనీతా రామకవిగా రహోబలపండితీయమును వష్ట నుంచుకొని జా త్న నీ టీకను ్రాగీనవా కరగుటచే నహోఒలపందితీయమున.జ్య్రి యితరకులకారికలని భ్ర పాంచుటకు వలన.మినవానినెల్ల మూలము నుండి తొలంగించి యున్నారు కాని వీరును గొ న్నినూర్చులను "చేయక పోలేదు, ' పామరాది వయుక్తం యత్హ బ్రామ్యు మఖి ధీయతే”' (అహో 117 బటు అనునవి యహోబలవండితీయ మునుబట్టి యాధర్వణిక మని స్టికవడకున్నను టీకాకర్త దానినా ధర్వణికము.నుగానే తలంచి సంగ్రహించెను. ఆంధ్ర, వడా్యావళౌ పో వ్వ్వైతీయీకం వచతలత ' అకుమొవలగు కొరిక లహ బలవండితీయములో లే కున్నను నీవజకు వాడుకలో నున్న 'కారికావళిలో నున్నందున వానిని టీకాక్వర్త సం గ్రహించి యున్నాండు. పుగాడిక విెశేషస్య అహో 4౧3 జృటు అను నది యహోబలవండితియములో నాధర్వణికముగా ధ్రాచబడి యున్నందున నది యీవజకు వాడుకలోనున్న కారికావళిమాతృ కలలో "తే కున్నను దానిని టీకాకక్త సంగ్రహించి యున్నాయ “* అకర్ష్మశేషు తు స్వాస్టెంచుకో.. అనునవి (అహో శ4గ0 వుట) యహోబలపండితునివాకర్థమే యయినను నయ్యుది యధ

౭0 అధక్వణ కారికావలీనిమర్శనము ర్వణునికారిక యనుకొని యడ్దానిని 'గారికగా సవరించి టీ్‌కాం కర్త సంగృహించెను ఉభయ. శ్రావీభవతి (ఆహో, 5608 ప్పుటు , ఫూర్వస్య న వికారో నో (అహో 1009 ఫుట్స అన్యత శ్నాపి స భవత్‌. (అహో 100 పుట్టు శాస్త్య్రవ్రయోగవచసోక (అహో ర18 వుట్స అనుమొవలగుకారిక లహోబలపండితీయము నందును. నీవజకు వాడుకలో నున్న కారికావీమాతృకలయం చును వెలయుచున్నను నేకాకణముననో టీకాకర్ప వానిని విడిచి యున్నాయ కొన్నియెడలం శ్రాచీనము లగుకారికావలీమాతృక లలోనున్న కొరికలవరుసను వైతము టీకాకర్ట మార్చి యున్నాండు పయి నుడాహరించిన నూర్చులత్‌ో సున్న మాతృక టీకాకరకు లభించి యుండె నని యనుకొనరాదా యనుపత్ము. ముశ నితమ లెవ్వరేని య్టమూర్పులను జేని యుందు రని మైన నంగీకరింపక తీరదు పంచమ ప కరణము లో అధ్యోణకారికావళికిం గ్నర్హ యెవ్వరు ? భట్టారకవిరచిత మనియు నతంయే వాగనుకాసనుండ్క వధమా చార్యుయ నవియు నధర్వణకారికావళి యనంబడుచున్న యి వికృతివివేక వ.ధిర్వణాచార్యవివచిత మనియు నాతంగే ద్వితీ యాచార్యుండనియుం బండితలోకమునం ట్ర నస్‌ కలదు, అందు నన్నయవిషయమున బాలసరన్వ తన్పకవులును నన్నయాధర్వణు లిష్ణజవిషయనమున నహోబలపతియు6 దమ గ్ర ౦ధ

వంచమవవ కరణము వ! ల

ములలో ఛొనీయున్నారు, తుదకు మొన్న మొన్నటి 'బాలవ్యా కరణ ప్రాశవ్యాకరణకర్తలునైత మట్టి యభ్శిప్రాయముతోడనే యుండిరి ఇట్ల్టుడ మ ఈర శ్రీ కందుకూరి. వీరేశ లింగమువంతులవారు. కన్ఫలచరి త్ర వధవము చ ణమునందు చాలసరణ్వతియో "లేక యారనికాలమునం. దున్న మతెవ్వరో యాంధ్ర, శబ్బచింతామణిని రచించి రలఎయుం గారికాఐలళి నధర్వణా ఇారుుంయే రచించె ననియు వ్రాసీయున్నారు, చీనినిబ్య్థమాడలా నాంధ్రభాపహాభూపషణాదులను నధక్య +*కారికావళిని సవాయ వజచుకొన్ని 'బాలసకన్వతయే యాంధ్ర, శబ్బచింతామణినిం జేసీ దానికి గెరవముకలుగుటన్లై నన్నయళభట్రారకునివేరు ఇెట్రినట్లు నిశ్చయింవవలసనీ యున్నవి. (తంధశవులచరి తము వమ

నిశర్చాయింపవలన యున్నది (ఆంధ్రకవు త్ర చ్‌ మ్యద్రణము 122 వుట బమ్మైవపోత కాజుచరిత్రముద్వితీయము ద్ర ల తీ లీ ల ణము. 4ఠ్‌ వుట్సవెనక చేసు వ్రానినీతి నధర్వణకారికావళి యాంధ్రశజ్ఞచింతామణికి "శేష గ్రంధ మనదగయుండుటచే నా "రెండిటిలోను నాం ద్రశబ్దచింతామిణి మొదటి దనవలసియున్న ది,

జ ౧ రి క గీ న్‌

యాడు ఫ్కుఎ ఏ9 ఈవణకు 'వ్రాస్‌యున్నరీతి నాం కర్ర శబ్బచింతా వణిలోనిలమణములు సామాశ్యులక్షణములు అధరక్వణకారికా వళిలోని వన్ననో విెేసషలవమ్‌ణములు ఆంధ్ర, శబ్బచింతామణిలో "లేని లమణవిెశేపషములుమా త మె యధర్వణకారికావళిలో "వెలయుచున్నవి ఎవ్వరైన సామాన్యలక్షణములను జూచి యందులేనివిశషలమణములను _ వ్రానియుందు.. రనవచ్చును గాని విశవలతణములను జూచి సామాన్యులతుణములను రచించి యున్నా కని 'చెప్పుదగదుగదాం "కా త్యాయనునివ్నార్సిక ట్ర ంథ మును జూచి వాని నాథారముగాం చేసికొని పాణిని తనసూ శ్ర

వై! అధర్వణ కారి కావ రీవిమర్శనము

గంధమును రచించె ననివెవ్పుట సరియా 1 శాంబట్టి చాలసర వూ

స్వతి యధర్వణకారికావళి నాధారముగాంటేనికొని యాం ధ్ర శబ్బచింతామణిని రచించె ననుట కల్లం ఆంధ్ర, శస్టచింతొమణ్య ధర్వణ కారి కావల కుం గల సంబంధమును బాకుగాం బరింలించి యున్నచో వీరు వ్రానీయుండ రని నానమ్మకము. వజొక వింత ! బాలసరస్వతి ఫూర్వుం డనియు నాతనిపిముటివా6 డవ్ప కవి యనియు నాతేనికి దరువాతివాం డహోబలపండితు: డనియు: నధర్వణ కారికానళ నాధారముగాం. చేనికొని బాలసరస్వతి చింతావణిని వ్రానె ననియు (వ్రలచరి త్రము ద్వెితీయము ద్హ ణమునందునైతేము 45 వుట్స వ్రానీయు నందే శ్రీవీరేశలింగము వంతులవా రి కి ంపరితిని వ్రాయుట వింతగా నున్నది ఆహోఒల: పండితీయ మనంబడెకు కవిశకోభూవణ మవ్చకవీయనమున కంచ మిన్నగా నుండవలె నన్న్మయభిలాషతో నీకారికార లిని రచించి తవవార్థఖార్థనములోం జేర్చీ యధంర్షణా-వార్యునివని. లోకమును శ్రమవెట్టి నమ్మించియుండె ననుటకు సంచేహము "లేదులొ (కవులచరి త్రము ద్వికీయముద్రణను 61 ఫుట్స అని. యిటు వేజటొకచోట వీరువాసిన (వాయనుబక్షి యు తకకాలిక

మిం ఆ చె ఎవి

మనందగియ న్న యధర్వణకారికావళినిబట్టి యహోబలవతికిం బూర్వుం డని వాలే యంగికరించియున్న చాలసరస్వతి చింతా మణిని వ్రాె నని ప్రాయుటలో వారియభిస్త్రాయ మేమో లెలియ "రాకున్నది, ఇకం జింతొమణి యధర్వణకారి: లనుఒజ్టి పుట్టన దను మాటను వదలికొని చింతొవ.ణి చాలసకస్వతివివచిత మనియు నధ ర్వణ కారికావళలి యహోబలవండితవికచిత మనియు6 జెప్పునపుడు

వంచమ వ కరణము రశ

చూతము షయువిరోధము తవ్ప్చిపోవును, అట్లయినను జిరకాలము లీ నుండియు6 బండితలోకమున సువ్రనీద్ధములైయున్న విషయము లసత్యములనుటకున? చాలసకన్వత్యహోబలవండితులు తమ గ్ర ంధ ములవలనం దమకు రావలనిన క్షీర్ధిని విడుచుకొని తద్దింధ క్ట కుల్వేమును నన్నయాథర్వణులవై మోవి లోకమును ళు మింమ "దేని రని కొండంతయపాండము వారివై నిలుష్పటకును. దగిన వ్రబల్బప మాణమిలను జూమలనీనఫారము వీరియం దున్న దని చెన్చశతప్పదు . నుష్‌చోతోహల్యధర్వణాచార్యమతాత్‌. అను చింతామణిసూ పత్రములో నన్నయకు బిమ్మటివాండగు సధర్వణుండు "వేర్కొనయడినందునం "జింతొవణి నన్నయరచిత మనుట పొని యుండవనియు నధర్వుణునికిం దరువాత్‌వా "లివ్వరో దీనిని రచించి యుండవలి ననియు వీరొకయు కిని జెప్పుచున్నారు నవైచింలా వణినూతృములో నున్నట్లు హల్డుషకవగునళు డుకారాంతము టీ ళం ళల లకు నుమ్మ వచ్చు నని యథధర్వణుండు. చెప్పియున్నయెడల నట్టి యభిప్రాయముసరియని యొకప్పజొవ్వుళొన్న వొష్పుకొనవచ్చుకు గాని యధర్వణవికచిరము లనంబడునథ ర్య్వణ కారికలయందొలాని తి! లింగళ ఫ్టైానుశాననమునందులాని వాలా త్ర ముమమగునప్పుడు బర వలె, లొ ! నుమ వచ్చునని ెవ్పంబడియుండ లదు, త్రీలింగళబ్టానుశాసన మున నీవిషయమే లేదు. అధర్వణకారికావంలో పరుషేసరశే వైవ సమానేనముతోఛవేత్‌” అని యిట్లు పరుషసరళములు వమమగునపుడుమా, త్రము నుమ్ము వచ్చునని "చెవ్పంబడియున్నదిం కావున నవ్పకవి గృహించినయయాపారము చింతామణిలోనిడి కాద నియు నడి ప్రమీష్త మనియు బాలసరస్వ త్యృహోబలవండితులు అధర్వణ-ాకి

81 అధర్వణ కారి కావళీ విమర్శనము గ్రహించిన “ నుముచోత్కు వరుహాణాంగసడదవాస్సు్యుః వదా ద నంట్వే' అనుపారమే నిజమయినపాళ వనియు సంగీకరింపక 6 శీజదు ఇత నాంధ్ర శ్వచింతామణి చాలసరస్వతికి లభించినకథ విశ్వసనీయముగ నుండనందున నది నన్నయకృళము కా దని -చేజొళయు క్రిని జెప్పు దున్నారు. ఆంధ్రశబ్దచింతామణి చికకాల మడుగం8 బయల్బడినందున మనపూర్వులయల వాటు చొప్పున చాలసరస్వతియు వట్టికధను గల్పించియుండును అంతమా / మున నది నన్నయకృతము కా దని స్టీజవజుపజాలియుండునా ౭ ఇక నంతకాల మదుగంటియుండుట యసంభావ్యు మని వీరు తలంచు చున్న ట్లున్నది సువ్ర సద్దు ల శ్రేగాశామల గ్ర ౧ధము లి్బు డిప్పుడు బయల్చ్బడుచుండ లడా ల నన్నయత్‌క్కనల ర్‌ ంధ ముబే యింకను బయల్పడుచున్న వని శ్రీపతులవారే యంగీక రించిరి, ఇంత యేల ైళ్లమొదలగువానిచె "దేశములకుం ఒక స్పరసంబంధ _మధిక మయియున్న యిక్కాలనులో అనే కులు వ్యయప్రయాసముల కోర్చి గ్రంధములను వెవకించి జాగ తృపజిచుచుం బ,చురించుచున్న యీకాలములో ముద్రణ లి ల ల్‌ యంతములు వబలి సులువుగా వాజయము ముదితవమయి ఈ ల ప! ళు త్ర టితవగుచున్న యిక్కాలములోం గొన్ని ప్రాచీన "్ర ౦ధము లడుగంటుచు బయల్బడకుండంగా నిట్టినాగరికతిలేని యాకాల చున గ్రంధము లడుగంటుటలో వింత యేమున్నది"? అ బ్లడుగంటి యున్న గ్రంధములు శీతనాదులకు లఫింవకుంయటయందున్తు నాకారణమున వారావజకు వ్యాకరణములు "లే వనుటయందున్ను నద్భుత “మే మున్నది అంతమా, త్ర మున నావజుకు లక్షుణగ్రంధ

పంచమ వ్రకరణము తస ములు లే వని సిజాంతము చేయుట సరియా? పోనిండు, శ్రీవీశేశ లింగముషుతులపేః రంగీకరించియున్న వ "కెరము తనకన్నం నొంచెము పూర్వుం జై యున్న యథధర్వణుని త్రి లింగళ జాను కాసన ముండంగా నవ్పటికి లతుణ్మగృంధ మే "లే దని శేతన చెవు టకుమూశ్రము వీ చేమికారణమును 'జెవ్పంగలకు ॥ ఆంధ్ర, శ చింతామణిలోని అన్వత్రాజ్వ క్కార్యం్లేయం యస్యడ్రుత ప్రకృతి కన ఫ్‌ ి ఆనునసూ త్తే ము ద్రులేవకృతికముల కంస: బవవంయన్నయకాకమున కండటను నచ్చువలెం గార కి మగుశని చెళ్పుచున్న దనియు నకి భారత వ్ర యోగవిరద్ధ మః టచేం జించౌామణి నన్న్మయవచికము. కానేక దనియు మతఠొక యుక్రినిం. జెప్పుచున్నారు వైనూత్రము అద్యఃక్రియాసు భూతార్టదో్యోతినమాద్యగంవినాశక్వం అనునూత్రముచే నంగీక్ష రింవబకిన వదావియనారవమా శ్రవిషయ మని వీకు గ్రహాంవకుం డుట వింతగా చున్నది ఎవ్వుడు? 'మొవలసశబ్బములలోం బదాది వచ్చేయున్నదని కొందజ యూశయము అచట యకారనహిత స్వకముచ్చారణానుసాకముగా నున్న దని గ్రహింవనలె నరయు నాయకావమునకుం బదముకంళుం బరమందున్న ఫు డ్‌ చ్చునకు వలెనే "కారస్టమగు ననియుం జిం తౌమణి కారుని యఖ్శిప్రాయము, ఉచ్చాకణనులోనున్నయకాకము "లే దచట య సంగతవమనితలణి చింతామణి కారుం డద్దాని నంగీకరిం చుచు ట్ర యోగవిషమయమున బాధళేకుండ సరివెళ్లైను తర్వాతివారు. వడాదిని యకారమున్న దని యొప్పుకొన నేల? విదవ నది లోపించు నని వెవ్చనేల? అచట స్వరమే యున్న దని గ్రహింవరాడా” అని యుచ్చారణస్వభావ

2856 అధర్వణ కారికావళీవిమర్శనము

మును గణింపక "కార్భ్యలాఘవనమునుబట్ట వదాచిని యకాఠరము "లేదనిరి. ఇంలేగాని యచట నేమతమందును బ్ర 'యోగభబాధలేదు. (దూ, అహో, 155్‌ప్పుట) ఇట్టిస్థితలో నీస్తూత్రము భాకతవ్రయో గమల శెట్లువిరోధించునో 'తెలియరాకున్నది. లి విరోధమును గలిగించు 'నెట్టయర్ధమును వీ రాసూ 1 మునకుం. చేనీరో విశద వలుపరైరి మజీయు నెట్టియభ్శిప్రాయమును వీరు ర హెంచినను నాసూత్రము భారతవ్రయోగములకు విరోధించునపుడు చెల సరస్వతికృత వగు చం ద్రి శాషపరిణయమునకుమా త్రము విరో ధింపడడా* అవుకు చింతావణ్‌ 'బచాలనరన్వకికి భ్రతే వునిమూ త్ర మెట్లుచెస్పనగును ? ఇంతేగాక మజెవ్వరివు యోగములకు విరో ధిందదు. అవు డెవ్వరు చేసి రన్నను బాధయే కలుగునుగడా, ఇక భారతవ్ర యోగములకుమూ త్ర ము విరోధిందునట్లును దక్కినవానికి విరోధింపకున్నట్లును బయిసూత్రమున కర్ణము చేయవలనినభారము వీరియం దున్నది అట్టిమర్ధ మాసూత్రము నకు బేనేలే దని చెప్పుట సాహసముకాదు తిక్క్ననకాలమ౦దలి వా్యాకరణక_ర్తల%పకేతనాదులునై తము. 'అడిగెవరు”. మొదలగు రూవములు వర్తమానకాలికము లనియు. "అకుగుదురుి మొడ లగురూవములు భవిష్యత్కాలికము లనియు6 జెప్పియుండంగా వారికిం బూర్వుుండగు నన్నయయేచింతామణినింజేసియున్న యెడల నాతం డందు బ్రైరూషములు తద్ధర్మార్థకము లనియు్యుు “అడుగు చన్నాండూ మున్నగునవి వర్తమానకాలికము లనియుు “అడుగం గలండు మొదలగురూవములు భ విష త్కొలికములనియుం జెప్పి యుండునా 1 నన్నయవ్ర యోగములలో నెచ్చటనైనం జింతా

వంచమవకరణము 87 లీ

మణిలోం. జెవ్చంబడిన వర్తమాశభవిమ్యత్కాలరూషనులు గలవా* ఈ కారణములు నైతము చింతామణి సన్నయకృతము శా దనుట కాథాకములయియున్నవి” అని వేచొకయు క్రినిం "చెప్పుచున్నారు. తాను చేసిం వ్యాకరణమునకుం చాను రచించిన చబంధములోని వ్ర "యోగము లెల్ల లొంగియుండవ లెననుుటయు, నష్టవాస్థకరణముచే సాధింషబడినరూవము లెల్ల దత్క్బృత వ బంధ ములోం బ్రయోగింపక తప్ప దనుటయు ననుభవసిద్ధము లగు విషయములు _ కొన లత్ష్మ్యులక్షణ ల్‌ ౦ధములను సెండిటిని వ్ర్రాసియున్న శేతనాదుల (గృంధములందును నట్టినియమము "లేదు, చముజేయు నన్నయ భఖాకతములోం దజచుగాం న! 'యోగించుచు వచ్చెనని శ్రీవంలులవా రుడాహరించిన అకుగుదురు మొదలగు వానినివై తము. చింతావణి సాధించుచునేయున్నది చువర్ష న్‌ న "కాంతములగవర్హమానరూపములు ననేకములు గలవ్రు ఇక శ్రీసపంతులవా రన్నట్లు అడుగుభున్నాను అనుడానివంటి వ్ర యో గము లొకవ్చుడు నన్నయభాకతమున లేకున్న "లేకపోవచ్చును, లోక, నిద్ధములై యష్పటికి వస్థవహావములోనున్న “అడుగు చున్నాను మొదలగువానికి ్రాంధికములను జింతామణి నిరూ వించె నని ట్రే హింపరాడా అంతమా త్ర, మునం జింతామణి నన్నయ కృతము కా చని స్టవవజదుట సరియా 1 చింతామణి ప్రథమ: శృకుపేకాకసంధియు నిత్య మేయని చెప్పుచున్న దనియు నయస్థిడి నన్నయభారత్యవ్ర'యోగములకు _ విరుద్ధ మనియుంజెప్పూచు శీ

చీలేళలింగముపంతులవా రీ శ్రీందిపద్యము నుదాహరించిరి,

03 అధర్వణ శారి కావళీవిమర్శనము ఆ-వె అంత కొంద ఆధికహోస్థంబుచేసిరి

యడవి నేమి రోనె దనిరి కొంద

ఆవ్వ నీవు వేల్చ వౌ దని కొందలు

మోడ్చుకేలుతో డ్‌ మ్రొక్కి రంత (ార, అర్వు వై పద్యములో అంతంగొందణధికహోన్భంబు చేసిరి అను చానితో వాకౌ్టంతమును బాదాంతమును నగుటచే నచట “చీస్సిరిఅడవి అనుచో నస్యాద్వాక్యవిరా మేతు సంధ్య భావోఒపి దోషకృత్‌ * _ అనునధర్వణకారిక చొప్పున సంధి "లేకుండుట దోషము కా దనివెన్పుట కవకాళము గలదు.

“వడగనున్నహనుము భయవిహ్వులుడు. గాయ అర దచమునకు సూతుం డచ్యుతుండు” అను భారతవ్రయోగను 'నైతము. చాక్యాంత మయి పాదాంత మగుచోట సంధిళేక పోవచ్చు నని స్థరవజుచుచున్నది వైరీతిని యు_క్తరంతకముచే సాధింషదగిన చయోగమును జూపి ప్ర ధవపురుపేకారసంధివై కల్చికత్వము నన్నయ ప్రయుక్త మని సిద్ధాంతముంచేయుట సరియా॥ వై శారణములచే శ్రీనీలేశలింగముపంతులవా రీవజకుం జూవీన వమాణములు? చింతామణి నన్నయకృత మను 'వ్రనిద్ధిని బాధింమ జూలియుండ "లేదు, అధర్వణకారికావళి చింతామణికిం దర్వాతిది యని నాయభ్శి ప్రాయ వయి యుండుటచేం జింతా మణినిగుతించి వె రీతినివాయుట వస క్ష వమనితలంచి యింపిం తగా వ్రాయవలవీవన్నిను (లా

ళా

ఇంకను నుడాహరణములతో నివోఒధికముగా నీవిషయ

మున వ్రాయవలనియున్నది అట్లయినను విస్తరభీతిచే నట్లువ్రాయు

పంచమువకరణము త్రి? ల్‌ నైతిని, మున్తుందు నేను ట్రచురించు చాలసరస్వతీయవీరికలో నీవిషయము వివులముగాం జర్చింమబడును, చింతామణి నన్నయకృతము కా దనునళ్షు యధర్వణకారి "కావళలియు నధర్వణకృతము "కా దనియా నహోబలవండితవిరచిత మనియు ్రీవీలేశలింగమువంతులవా రివ్చటికవ్టలచరి త్రములోం జర్చించియున్నా రని యీవజుకే శ్రైోయున్నాను (నూ, వుట తం అధక్వణుండు తిక్కనాదుల కాలమువాం డనియు నధర్వణ కారికావళిలోని కొన్నివిషయము లా గ్రంథ మౌాకాలకృవి కాదని సూచించుచున్న వనియు వీరు చర్చించియున్నారు అధర్వణుయ _ త్రిలింగళ ఫ్రైనుశాసనమును రోచించియు మరల నీకారికావళి నేల రచించు నని వీరొకయు కిని వన్‌, "“మొదటం చాను రచించిన తి లింగళళ్రానుకాసన మల్చ్బవిషయ ళో 9, టీ ములతో నుంకుటచే విశ్చుల మగునిస్టానిని ట్రాన వ్రాసీ యుండును, ఇంతవమూా,తమునం గారికావళి యధర్వణకచితము టీ కా దని స్టిరమడునా ? కుత్ర విత్సంస్కృతీ యోఒవి ప్రాళోఒ వ శ్ర య్యుతో భవేత్‌” అను తత్పమాకారశసంధివిధాయక శాస్త్రమును. శ్లేషేసఖండనిర్చింద్యో గ్ఫేళనంకు శ్రచిన్మతమ్‌” అను సఖండజాఖండ క్లేషవిధాయకకాన్త్ర మును నధర్వణకారికావళిలో నున్నవనియ్యు నట్టివ యోగములు తిక్కనాదులకాలమువజకును "లేనేలే వనియ్కుు నక్కౌరణమునం గారికావలళి యధర్వణకచితము "కాదనియు, వతొకయు కని శ్రాగీయున్నారు. -ఈవజకును గొన్ని ప్రాచీనగ్రంధము లడుగంటియున్నవి ముద్రితగృంథము నెల్ల వునవారు పాలవ్యాకరణమునకు సరి వెట్టి సవరించి

శీ అధర గణ శారిశావళీవిమర నము యున్నారు. సవరించుచు. నున్నారు * ఇట్టిస్టితిలో నధర్వణుని కాలమున కటి ప యోగములేలేవని నిస్థారణముచేయుట సాహ సముకాదా "మటియు రాఘవపొండనీయములోని ఉ భీమన తల్లి వెవ్పె సనువెద్దలమాటయె కాని 4 ల అనుపవము చొప్పున నమగం.౨న బైషకావర్టము లధర్వణునికిం బూర్వ్వమున నుండిన నుండవచ్చు నని చెవ్చనగును గదా. అంతయేల భిమన్క తికయజ్వాదులకన్న6 బురాతనుం డని మ రా శ్రీ జయంతి రామయ్యవంతులవారు కవిజనా శ్ర యకీరికలో సయు _కికముగా నిరూవీించియేయున్నా రు,

మజీయు నధర్వణ కారికావళితువను చమాణమకలం కస్య పూజ్య పాదస్యలతణమ్‌, అని చెవ్పంబడియున్న దనియ్యు నా కారణముచే నధరరుం డకలంకళ ట్టునకుం దర్వాతివా: డనియు నకలంకుండు పదు డవళ తెములోనివాం డనియుు నాహేతు వుచేం గారి కావళియధర్వణా-చావ్యనివచితము ాదనియుం బదు "నేడవళ తాబ్బములోనివాండగు నహోబలపండితుండు రచించె నని వెప్పుటయే యుక్త మనియు వమజొకయుపవత్తిని జెప్పు చున్నారు,

పషయినుడాహారించిన చ మాణవకలంకస్య వూజస్టపాద స్యలతణమ్‌” అనుకారిక యధర్వణకార శావళిలోనిదే కాదు, అహోబలవండితుం డీకారిక నుదాహరించుటలో నియస్థివి ధనంజ యాచార్యవికచితమని స్పష్టముగా వ్రాగీయున్నాంయయ ఆవ్టవ కృలేకపి, ప యోగానసారిత్యమేవ తమ ౪ క్షు క ఫ్ర లర చవ ఓ _కంధనంజయాచ్చార్యెః శి శావివయముపు వేకు రచించిన వరిళ్చింద్ర. నలాహాఖ్యానపకకలాః విపులముగాం జరగ్బించియున్నాను

వపంచమువకరణము త్తే లీ

శ్‌ ట్‌! ఇల 9 వక్రావాచస్పతిరస్ధ త్తే శ్రోత క స్తథావీతె శ బ్దపారాయణ స్యాంతం నగతత త్ర శవయం, తథాపి కించిత్మన్నైచి త్ప్రతిబోధా యసూచితమ్‌ బోధయే త్కియదు క్లో మార్చవిత్సహయాతికిం వ మాణవకలంకస్య పూజ్ధపాదస్యలతుణ” మితి అమురనింహోది హస రవి. విశేషంతుచేదం 3షవ యోగత” ఇత్వుు కమ్‌ బ్దక్రైరవ శిషంల్యుూ 0 ఎష్ట్రప్ర ంటె న్‌్‌ గ్‌ “ఛాప్య్యూదిప్వుపి లింగమశిష్యం లోకా శ్ర యశత్నాని ంగస్యివత్య్యా దినా ప్ర 'యోగానసారిత్వం ఒవాథావ, తిపాదిత మితిసర్వ మతీవ ఛుభమ్‌, (ఆహో, క1*పఫుట) అని యహోబలపండితీయమున వ్రాయబడియున్నది. "వనుక నుదాహరించినరీతి 0౦వ పృట్స నహోబలపండితీయనునండి తీసీ యధర్వణ కారిళావళిలో నిక్కా రికలనునైత మెవ్వరో చేర్చియుందురు, అంతమాత్రమున వాని నాధర్వణికము లని యంగికరింపవలసిన యావశ్యకత "లేదు టీకా క రయాకారికలను విడిచివేసియేయున్నాండు, అట్టదానిని బబలా

న్‌! ల్‌

థారముగాం చేసికొని యిట్టె నూతవసిద్ధాంతముచేయుట సరియా* -ఈవిషయమునం నొందలు వేటొక రీలినిసమన్వయింతురు,

• కల్రంక్షళ్ల జైనమున కశలంకభ ప్రనియస్థముకాదు. ఆఅకలంక సస్ధి=కలంక కహితుంరైన (నిష్టష్ట్రషయోగములను బ్ర యోగించు ఇష్టు.డని 'శాత్సక్యము) పూజర్ధపాదస్య=శీష్టనియొక్క వ్రమూణం=వ్ర యో గాదిరూవప్రమాణమే లతణం=సంపూన్మమైనలత్షుణ వునందగునుి అని యాశారికకర్టముచేయవలసియున్నది. ఆ కారికలకుం బూర్యో1 _త్సరములం దుండు కారికలును నహోబలపండితీయ గ్రంధమును చాగుగం బరిశీలించినచోం ఒయియర్థ మే యాకారికలకుం చేయక శప్ప దని స్ఫురింపకపోదు, (యూ, పుట 5) ఫాష యనంతమనియు చానినిం బ్దూక్తిగా నియమించుట సాధ్యముకాదనియు నిష్కళంక

త్త అధర్వణకారికావీవిమర్శనము మగు మహోవనివ్ర "'యోగరూవ వ, మాణమే సంవూన్తలమ్‌ణ మనందగు ననియు బయి యహోబలపండితోదాహృత గ్రంధము వలన విశవమగుచున్నదిగదా భామను సంవూన్నముగా నియమిం చుట యొవ్వరికిని సాధ్యముకా దనియు వాచస్పతినైత మిట్టెవని చేయలేకపోయె ననియు లక్షుణకాస్త్రము మౌార్గదర్శిమా శ్ర, ము శానోఫు ననియుం 'జెద్చుసందర్భములో నొక్క యకలంకభట్టులతు ఇముమాతశ్ర, మెట్లుప్తమూణ మగు ననదగును? కాన్టన లక్షణ గ్రంథములు మాన్చదర్శకములయి యుండంగాం గొజవడినభాహో విషయములకు శిష్టప్త యోగకూపక్రమాణములే లక్షణములు కాగల వని చెవ్చె ననుట యెొంతయు సమంజసముగానుండునువి (భనంజయాచార్వుని గ్రంథములో నాకారిక స్ట్రయర్థ మున్నను. చాని నిందతికీను డిట్లర్హముచేయుట నిర్చాధ మనందగును, కావున సుణాతరన్యాయముగాం బయిధనంజయాచారు నికా$కలో: బడినయక లంకశ్వాము నంతనివ్రణము గాం స్వపక్ష సాధకముగ నువయోగిం చుకొనిన శ్రీ వీశేశలింగమువంతులవారి వెఫ్యూ మెంతయు న్లాఘాపా త్ర మని వెన్పవచ్చును. షయిఫంవర్శ మునుబక్ట్రియ.6 బయి కారికయాధరక్వణీయము శాకుంకుటం బ్య్టియు నకలంకభ టబ్రధర్వణాచార్వునిగురువు శాం డనియుు నాతనిని గాని యాతని యాంధ్ర, అతణమునుగాని యధక్వణు డు స్మరింవనైన "లే దనియు విశదమగు చున్న దిగదా వషయిునుదాహారించినరీతి నాం ధ్ర ర్ద్‌ బ్రచింతామణి నన్నయ భట్టవిర చితమనుటయందుమునథర్వణ కార కావళియధక్వణాచార్య నికచిత మనుటయందును శ్రీవీరళలింగమ.మతులవారు భూవిన

సందమువ్రశరణము జత్ర బాధలు బాధికముల్రైయుండ లేదనియు నా గ్రంథములను బాల నరస్వత్యహోబలపషండితులు రచించివననటకును. వారుచూపిన యాథారములు సమర్థములై యుండలే దనియు స్పష్టము చున్నది, ఆక్కారణమునం గవ్చలచరి త్ర ము ప్రథమముదవ్రణము లోని యభిప్తాయమును మార్చుకొని కారికావళి యధర్వణ విరచితము కా పనియు నహోబలపండితవిరచిశ మనియు నివ్పటి ద్వితీయము, చ్రణమునందు శ్రీవీేశలింగముషంతులవామ వ్రాయు టకుం దగినయాథారములు లేవనియు నక్కానవణమున నట్లు వారు తమ తొలియభిప్రాయమును మాద్చళొనవలసీనప్రసక్రి లేద నియుం జెప్పవలనీయున్న ది, శు(్రి ద్వితింత్రిణీ నసీలారామకవి అతా

కారికావలళికిం డీకను వ్రాసిన యీద్వితిం త్రి శీ సీతారామ కవిగా *ేేకాలమువొరో వీరచరిత్రాదిక మేమో స్పష్టముగాం 'చెలుప్రటకుం దగినయాథారములు నాకు లఖింపలేమ, వా్థఖ్యాన పారంభమున వారుచెప్పినవిషయమ.లనుబట్తియు నీకివిషయము ల లట ల "లెవ్వియుం దేటపడకున్నవి అక్టీయినను వీ రహోబలవండితుని బలుమాజు స్మరించియుండుటచేతను. దుద కహాోబలవండితీయ మునే యాధావముగండేసికొని యీటీకనువ్రాసియుండుటచేతను (చూ పుట 10.13) నితం డహళోబలపండితునకుం దర్వాతివాండని వమా త్ర ము స్పస్ట్రవడుచున్నది చాలవ్యాకకణమునందలి వెక్కు విషయము లహోబలపండితీయాధక్వణ కారి కావళిని జూచి యొక్క లచినచేయని యీివజకు వ్రానియేయున్నాను చూపుట లి అది యట్లుండంగాం దత్కర్థయగు చిన్నయసూరిగారి శీవ్వితిం

డే అథర్వణ కారి కావళీవిమర్శనము త్రి ణీనీడారామకవిగారి దగు నీకవిజనమండనాఖటీకయు లభించి యుండెననియు డీనినిసయుత వూధాకముగాం 'ఉసీకొనియే చిన్న యనూతిగారు 'బాలవా్యాకకణమును రచించి రనియుం గొన్ని స్ట ముల సావృశ్య్థమునుబట్టె యూహించుట కవకాళశ వగవడు చున్నది అస్టసోదృళ్యమును దిజ్తా త్ర ముగ నిటం జూప్ప చున్నాను

లోపోనమ ఆపిశేవిసక్సస్ట * అను చింతామణిసూ శ్రమను కృతియందు నమషవ్రభృతుల విసక్టమునకు లోవము వచ్చునని ఇచెప్పుచుండలగా నహోజఒలవత్‌ యకళ్లు వ్యాఖా్యానముచేనీ నమః ప్రభృతులలోనిదగు నవశళ్శబమున కట్టి విస్ణలోవమేగాక ల ౧ నే ౧ 'యోవంతత్వమును వచ్చునని వ'యోగములనుబట్సి నిర్హయిం

టి ల రు ళా చుచు కట్టివిశషమును జెవ్పుచున్న కమశ్శబ్దవినన్సర్య లోప ఓర్వమవీష్యులే* అశునధర్వణకారిక నుదాహరించియున్నాయ, (మూ అహోఒల ౨05 పుట్స వైయధర్వణకారికుం బయియహో లి గాన్‌ తై బల గ్రంధము ననుసరించియ వ్యాఖా్థనముచేసి టీకాకర్త గతానుగళలికోలోళో యటంచు నిత్యాద్థిప యోగములు గలవు, వానికి మాలములెలియదు*” దూ సంధి 18 కా) అని (వైయధర్వణకారిక నమశ్శబ్దమునకుమాత్ర మోత్వము విధించు చుండుటచ్చె. వ్రానీయుండెను, చిన్నయసూరిగారన్ననో యట్టి (వ యోగమును సాధువుగా నెంచి యనుకృతినోత్వము లాతిచో సయితము రావచ్చు నని సవరించివ్రాయుచుం డీకాక్షర్త యుదాహరించిన మైవయోగమునే చూపయున్నారు, వ్‌.

వినర్దంబున కెనుకకణంబున లోపం బగు” (చఛాలవ్యాః

సంధి 50 సూ) అనుకృతిని నమళ్శబ్దముతువియత్తున కోత్వము ద ఎత

పంచమవకరణము ఉగ్ర ల్‌ నిఫాహనగు * ఈకార్యము లాతిచో సహితము గానంబడియొడి,

• గతానుగతికోలోహో యటంచున్‌” (దాలవ్యా నంధి ర్‌ సూ) ఈసంవర్భము నూరిగారు చింళామణ్య ధర్వణ కారికలను దోక లకు ననునరించికని విశవవజిముచున్నదిగడా సూరిగారు స్వయ ముగాం బ్ర యోగములను గనిపె్టి నూ త్‌ రచనచెనీయున్న చో ననుకృతిని విష్ణలోవముగాని 'యోర్వముగాని రావచ్చు నని సూ తి ంచియుండరా ? తేషవాళల్వే నుఠాచేకససమానే లుగ గ వేత్కుకాదే రోప్‌ అనుచింతామణిన్తూత్రములు సుఠాదులకు త్రీస్వేషహు త్వములును గుశాదులకు ములోమమును నిత్యముగా విధించు చుండగా నహోబలవతి 'యోధాసురాదిళ ట్రైానాం త్ర్‌మ్వ్వ మిహోచ్యలే చరితావికళశ్రూనాం రూవంతూథధయథాభ చేర్‌ ” అనునధక్వూకారికల నుజాహరించి యసుకశబ్దమునకు త్ర్ర్‌ను శత్వముగూడ నుండు ననియు మయోభఛావిశ్యములకు నదమూసము నందును తో ముండు ననియు బహాత్వరియవ.ము 'లేవనియుం జరి త్రాదిశజ్ఞములకు ములోషమము విశల్చ్బ మనియు సిద్ధాంతీక రించి యున్నాడు, (అహోబల. 818 8 815 పుటలు కారికా వళిటీకాకర్తవయి యధక్వణకారికకు వ్యాఖాస్థనము చేయు సందర్భమున (అజంత. 8) సూ 'యోఛాదిళబ్బములకు త్రీ శ్వేము నిత్యము కా దనియు దూతశబ్దంబున కమహత్వంబున త్ర్వోంబు నిత్యం బనియు దర్భాడులకు తంబు నిత్యం ఒనియు విషు ములను సవృమాణముగ వివరించియున్నాండు. వివా యనుట చేతం బుంలింగంబును గలదు యోధుండు శుంరుయ దూతుయ

46 అధర్వణ కారి కావళీవిమర్శనను

ఇత్యాదులు * * దూతశంబునకమహ త్హ్యంబున న్తీత్వంబు నిత్యంబు సింగంబుదూత యగు జంబుకంబు ఇత సృదులు చరిత చరిత్త అలక అఫలాష అవత ఘోష తకంగ వ్రదా విజృం భణ వధ వేగ స్ఫుకఃణ హంస కుళ దర్భ పనస కుండ ఇవి చరితాదులు, వీనికి నుభయరూపత్వము. తుశబ్లంబువలన దర్శా దులకు న్నీ త్వంబునితల్గంబు ఇల అ03 ఈటి కాగృంధమునె యనుసరించి న్వల్పముగా సవరించి చిన్నయనూరిగా రీ క్రింది సూ త్ర ములను రచించియున్నారు* చరిత్రాదుల మువన్శ్యంబునకు లోపంబు ఒవా.ళంబుగా నగు చరిత్ర చరిత్తము వరిత్క చరి తము అలక అభిలాష అతత ఘోష్కు తరంగ, బ్రమ విజ్బం భణ వధ వేగ స్ఫురణ హంన ఇత్యాదులు చరిత్రామలు చవాహుళకమువలన ద ర్భాదులకు ములోవంబు నిత్యంబు దర్భ వనస ఇత్యాదులు (బాల త్స 53సూూ. + దూతాదు లకు తీళైందు బహుళంబుగానగు దూత దూతుయ యోధ, "యూధుయ శుంర శుందయు బహళ గ హణముచే నమహ త్వంబునంచు న్శీ శ్యంబు నిత్యంబు, సింగంబు దూత యగుజంబు కయిు ” (బాలవ్యా తత్సమ 61 స్ఫూ మైనుదాహరించిన టీకా గృంధమునకుసు బాలవ్యాకరణ గ ౦ధమునకున్ను నైక్యుము స్పష్టముగా ననహకుచుండుటచేతన్కు దువ కుదడాహకణములయం దును నైక్యమును, సను క్రమశికయుం గువరియుండుటచేతను నా ల్‌ ౦థములలో నొకటి వేతొకడానినిజొచి వ్రాయబడెనని చెప్పు

పంచమ వ కరణము శ టకు సంబేహ ముండదు, అందుం డీకొ గ్రంథమును బాలవ్యాక రణగ్రంధ మించుక సవరించుచున్న ట్లగవకుచుండుటచే చాల వ్యాకిరణమే టీ క్మాగంధమ.నకుం దర్వాతి దనియుం జెవ్చనగును, మురీతినే యజంతపరిచ్భేవములోని. ౧5-.వ కారికటీకయొక్క_ యనుసకణము బాలవ్యాశరణములోని కృదంతపరి చ్చేవమున నధికముగ వెలయుచున్నయడి, విస్తరభీతి నుదాహరించలేదు, అశ్లు క్రియాపరిచ్చేవములోని 20-.వకారికయొక్క_. టీకలోని తాత్చర్యవాక్యమే యించుమించుగ బాలవ్యాకరణములోని ్రీయాపరిచ్ళేవమంవలి. 118వ స్యూత్రమై యున్న దని చెప్ప వచ్చునుం థాతారదుల కను వ యు_క్రంబులై విలతిణాన్థాభి ఛాయకంబులగు _ ననేకథాతువులు శోబ్బవల్లవము లనిసించు కొనును (క్రియా 2% కారి) థాళ్వాదులకు ఛాతున్సు లను వయు కంబులె విలతణా కా కయబు లగు నీయవి శ

లు త అటి భీతి నుడాహరింపలేము గాని యిజ్టాలములు పెక్కులు గలన్టం వై నుదాహరించిన యాథారములనుబట్టి టీకాక _ర్హ యగుద్వితిం తి ణీ నీతొరావకవిగా రహోబలపతికిం దరువాళివారును బాల వార్థకకణక_ర్రయగు చిన్నయనూరిగారికిం బూర్వులును నని "ట్రే హిరిపవలనీయున్న ది. కాయిట్టి యాతయ వదునెనిమిదవళళా బ్దము తుదివాండుగాని పంవొమ్మిదవ శతాబ్దము 'మొదటిభాగము లోనివాండుగాని యయి యుండు ననిమొన్నవలయిను, న

త్తం అధర్వణ కారి కావలీవిమర్శశము షష్షప కరణము ఈక.

శ వయోగమూలం వా్యాకరణమ్‌ 9 వ్ర యోగశరళణా 'వైయాకరణాలొ అను పరిభామలచొప్పున నిష్టవ్యవహావ మేవా ఫ్‌ రణరచనకు మూల మనుట నిర్వివాదాంశము. కావున వహోకవి చ యోగసిద్ధవిషయములను నట్టివానిచే నూహింపదగిన యితర విషయములను మపహ+కవి వ "యోగవిరముుషములుకాని లోకవ్యమ హోరసిద్ధవిషయములను, నాభఖావముగాం 'జకిఫాని వాస్థకరణకచన చేయుట 'ప్రాచీనులయ*చానమము యుంబెను వ్యవహారములో నున్న భాషలకు మార్చు గలుగు చుండుట స్వాఖావికమయియుండు టచేం దశ్చత్కాలికవా ఫివహారకభాపావాసనావశమునం దత్త

రాలమహోకన్సలు పూర్వవూరక్వకవి వ యోగములందుం. గాని యిట్టైివ యోగము లాధారముగాం జేనీఫొని రచించిన వ్యాకరణ ములందుంగ్గాని యగవడని యవూక్వ చ్ర "'యోగములను సయితము చయోగించుచుందురు, అజ్టమెడ ను త్త్‌రో _తృరలతమ్షణకర్హ లట్టి చ్రృయోగములకు సాధుత్వము నంగీకరించి సూ తిం దుటయే యు_క్టము, సంస్కృతభాప. వ్యవహారభ్రష్టమై యేదోయొకస్థితి లోనికివచ్చి నిలిచిపోయినందున నద్దానికింభ్రాచీనశిష్టవ్యవహారముల నాభారముగాం జేసికొని రచించినవ్యాకరణములు పరమ వ మా అఇమ్ములైయున్నవి ఇటీవలికవ్చలు సంస్కృత గ్రంధములను రచించు టలో సంస్కృతము వ్యవహాకములో లేనందున వారిభాషవ్యాక రణములకు లొంగితీజవలె నను సీదాంతము వెలసినది, సామాన్య ముగానాం ఛ్ర లాతుణికు లెల్ల సంగ్భొతపండితులును నయియుండు

స్ట వ్రకరణము త్తం టచే నట్టంస్కృత భాహావిషయకమగు సిద్ధాంతమునుం దెచులప నకును టెచ్చిమ్టై వ్యవహహములోనున్న యీ లెనుళపభాషయు వ్యవహనర్థ్రష్ట్ర మగు సంస్కృృతఖామవలెనే హాస్థకరణములకు లొంగి యుండవలె ననియు వ్యాకరణసాధ సములు కాని చ్రయోగము లసాధువు "లనియు_ నభిప్త్రాయవడుచున్నారు, మణీయు సంస్కృత వారకరళలములలో. బాణినినూ త్ర ములును గాళారయనునివా _క్రకములును వహాఫామ్య (టే ౦ధమును బకమ చమౌణము లయియున్న న్లు వ్రథమాచార్య నన్న యకృత మనుఫొనుచున్న చింకామణియు.. డ్వితీయాచా రా్యాధర్వణకృత వగు నీకారికావలియు నన్నయకృతభారతభాగమును నాంధ్ర ఛామకుం బరమ ప్రృమాళ౯మను లనియు వానికి లొంగనప్పుడు వమహకవిప, "యోగములే యయినకు నవి యసాధువ్రులే యనియు ఖు

• ఉ. ఆడని శబ్బళాసనమహోకవి చెప్పిన ఛారతంబులో

"నేది వచింషగాం బడియె నెందును దానినెకాని సూతసం పాదన "లేమిచేం చెనలపవల్కు మ జొక్కటింగూర్చి చక్చణా

రాదని (ద్రావవాటికవిశామసుం డీనియమంబు చేసీనన్‌ వో (అవ్పకవీయము 1-ఆ శు

• ఫూర్వస్య న విశారో నో రిత్య'నేన “అంట్క వింట, కంట ఇళతా్యదివ యోగస్య భావాన్టే న సాధుత్వం, కింతు అనుటి ఇత్యాదే రేవ మధువ్రైటభారాతి మజ రవ్మనివిల్చి పనిశౌంట నీకుం శ్రాభవను గాదె * బ్రతార్థదివచనస్య్థు (శ్రీగాథునిశ్ళంగాక నైషపధములోనిది 8 ఆ 20వ) ప్రామాడికత్వమేవేత ఫ్టవధేయమ్‌” వీవంస్థిలే సుతులలనియెడుకొఅకు ” నీవ్రఘటించుకంటో ఇత్యా

అధర్వణ --కీ

శ్‌0 అధర గణ కారికావలీవిమర గనము దీనాం ఫెస్కర తిక్కయజ్యాపికవివచనానాం కిం మూలమితివయం నవిద్మః (అహో, 50౮ ఫుట) (నై కారికమనటీకాక_ర్త వదలివేసెన్సు “అప్పుపాలైన శళ్హాబ్దంబురుచియెంత తనకూర్ష్మిఅేని నవ్వుననె చుంచె 'నిత్య్థాదయః కవి చ యోగా స్తు నసాధవః (అవి వసుచరి త్ర లోనివి _ అప్పులపాలై నయబ్దంబుకుచియెంం అలకూర్తి జేని నప్పులనెముంచె” ఇతా్యాదిపార స్తుసాధు. (ఆహో, మో పుట్టు (చూ హలంత, 9జి కారిక అని యీకితిని మహాకవి చ్రయోగ ములను వ్యాకరణమునకు.గుదురునట్టు దిర్దుటయుం గలము తువకీ వెళ్టియభిప్రాయముచొప్పునభార త వ్ర "యోగములమ__ అందును నన్నయ వ్ర యోగములనువై తము వ్యాకరణముచొప్పున నహో బలపతిదెద్దుటకు సాహసించెను తత్కతుళ తంబునకంశెసుతుండు మేలు” ఇత్య త్ర బువర్న కానంతరం నకార భ్య్రూయతే తత్ర శా గతి రితిచేత్‌ * తత్క్ట్రతుశతంబున న్న సుకుండుమేలు "౩ త్యేవ పారస్సాధుః (అహో 86పుట్టఅహోబలపతి యసాధు వని చెప్పిన పాఠమే నన్నయవ్రయు క్త మనియు నహోబలపతి దిష్టనవి యే భఛారతపుం బ్రతియందును "లేదనియు నెల్లకకును వితమే "కాను ననేగదా * శతంబుకంటో అనువై భారతప్ర యోగము సాధువే యని ప్రాశవ్యాకరణకర్హ సూత్రింది దానినే వ్రమాణముగాం జూవీయున్నాందు, కంశెవర్షకంబు పరంబగునపుడును గొన్ని యెడల నగాగమంబు మూవ్షైడొ (ప్రౌఢ. శబ్ధ. 20 స్ఫూ. మురీతినే * రామాయణముగ రచించి ,ప్రాచేతసుకున్‌” ఇతి భాస్కరో _క్రిరసంగతైవు శ్రైవిభ కా పాఠ స్పాధుల అని యిట్లహోబలపతి వేజొకచోట భాస్కరుని చ్రయోగమును

వవ ప కరణము త్‌ే ౦౪ జ్‌ దెద్దలగడంగెను. (మా అజంత, 15 కారిక ఆవలవారకరణా గ్రహ మయునం బి చూచినను నః ళా” అను చింతామణిన్మూతమును న! సీ సవరించుచున్న నల్వేషూమేవచోదంత శబ్దానాం కౌ పరేభవేత్క్‌ నః స్రాయస్స్యా దృకారాచ్చ సర్వషండితనక్షులే.” అను నధర్వణ "కారికలోనిప్రాయళ్ళబ్దమహిమచే నీనకారము కొన్నియెడల రాక 'సోవచ్చు. నని వస్థ్రక్తమగుచున్నది. అట్లు వా్థభాస్థనముచేని భాస్కరాదుల వ యోగములను సాధింపక ప్రయో (ట్రై హణా దూదంతాదపి భవతీతిళ్హే యమ్‌” అని యహోబలవతి వ్యాఖ్యా నముచేయుట వింతగా నున్నది తి లింగలవణ శేష గ * కువర్తకంబుపషరంబగువనళ్చుడు కవి టా జాలి య త్ర యంబువారిప్ర యోగంబులందక్కం6 దక్కినమపహోకవి వ "యోగ ములందునుం గొన్నియెడల నగాగముంబు చూపట్టదు 79 వ్రకు శబ్ద 10 స్ఫూ అని సూత్రించి యనేకోడాహరణములను జూపి యున్నాయ ఆహోబలపవత్‌ మున్నగుమన యిటీవలివై యాకరణుల నాబికి కాల్‌డీవెలో మొదలగువారి భాషాశాన్త్ర్యగ్రంథముల వంటివి బయలువెడలి యుండకపోన్చటచేతను వారి కితక శ్రావిడ భామలజ్ఞానమము "లేకుండుటచేతను భామాళాస్త్రవద్ధతిని మాతి "శీవల వ్ర భుస న్థితములవలె నకుపయడిన సంప్కృృతవ్యాకరణములను చూ తే, మేవా రభ్యసీంచి-యుండుట చేతను బయినుదాహారించిన చ్రమాచములవంటి ప్ర మాదములు వారి (ట్ర ౦ధముఎలోం బకుట కవకాశముగ థై నని చెప్పుట సాహసముకాదు, అశ్లు కానిచో వారు ప్ర 'యోగమనులకు సరివడునట్లు వాస్రకరణనులను నవరించు సొనుట యుచితమయియుండలాా వ్యాకిరణములనుబట్టి వ యో

కై అధర్వణకారికావళీనిమర్శనము గములను సవరించుటకు సాహసింతురా! ఈసందర్భమున మజొక్క చిత్రము ననయుంయ, క్ర తళతంబునకంళ * అనుచో నగామము శాగాడదంట శ్ర తుశతంబునకు” అనుచో నగావము రాక్ష పోగయాడదయ * దీనినింబట్టి శ్ర తుశతంబునకన్న శ్ర తుశోతం బునతై” అనుస్థలములందును నగాగవము రాంగూడ దనియే మన వారినిద్ధాంత మని శెన్చకతీకద.. నిష్రణముగాం బరికించినచో విభో క్పులన్ని యు నొకవ్వుడు శ్యాములుగా నుండెడి వనియు ల్‌ వు శ్ర వయముగా వ్యృవహారవశమున చానికి వర్ణ లోపాదివికారములు గలుగుటచే వానిని బోల్చుకొనలేక యవేనో యవ్యుత్చన్నము లగు వ త్యయము లని లోకము భ మించుచున్న దనియు నుద్లో ఓ జ్‌ యు షించుచున్న భామాకాశ్త్రసూక్తు 'లెంతయు. సమంజ షములైై యున్న వని స్ఫురింపకపోము వై భాహాళాశ్ర్రవద్ధతిని వన తెను౮ష భాప. బాగుగా విశదీకరించు చున్నది, కూర్చి వట్టి ఉండి మొద లగునవ్వి కూర్చు ప్రభృతి ఛాతున్చల క్యార్థకరూవము లనియు. ను “అయి అను నగు థాతువు క్త్వ్యాద్ధకరూపషము షస్టీప్ర, తయ మగుకు వ్రత్యయముతో సంధింపలగ” కయి తై” అనునవి నిష్పన్నమ్ములైన వనియ్యు నశ్లే. కు” వ్రత్యయముతో “అన్న అంప్‌ అనుళబ్దములు సంధించుటచే కన్న కంకి అనునవి యుత్పన్నము లైనవనియు కొటి (కార స్ట్‌ము) శబ్బముయొక్క_ సమ్యంతరూపమే కొటకు” అను 'వత్యయ మనియు, "చేతన్‌, తోడన్‌, వలనన్‌, లోపలన్‌ మొదలగునవి” చేయి, తొడు, వలను లోపల” మొదలగుశఒజముల తృతీయా స్పష్తమ్యర్థకమగంు

టి జాలి 9

శన” వ్ర త్థయముతో( గూూడినళ: బ్దములే యనియు నాశబ యి

పస్ట్మప్రళరణము ట్‌ చులున్కు "అందు అనుశోబ్బమునుు నివ్చటికిని బ్రల్యేకముగా6 బ్ర యోగింపబడుచునే యున్న వనియు నిప్టుణముగాం బరికించు నపుడు స్ఫురింకపోదు,

పీనినిబట్ర్రి వీనివలెనే తక్కిన డమువులు న్ఫుకు 'మొదలగునవియు నొకప్పుడు శబ్దము లయియీ యుండెడివనియ్యు నని వగ్తాగమ వక్షలోపాదివికారములను వ్యవహారవళమున నందియుందుటచే వానిత్‌ ంటిప్ర కృతులు మన కిప్పుడు విశద పడకున్న వనియు నూహింపవచ్చును గదా,

'వేయేల మహకవివ్ర యోగములలో “కయి నై కన్న మున్నగువానికి యతినిల్బునపుడు స్వర వ్రృథాన యతి నిల్చుచుండు టయు కయి్యి క అనువానికి బదులుగు కునయి కునైై, కినయి కినై అనురూపషము లగమపచుండుటయుం బయిసిద్ధాం త్రము సమంజస మశుటకు సాధశములై యున్నవి. అప్పకవి ము సేద్ధాంచమునకు సరిగా నిట్లు చెప్పి మహోకవి ై "యోగముల నుదాహరించి యున్నాయ. ఆ-వె తత్సమంబు 'చేయుతజీని వంచమినన్న్య నంఘె నను విభక్తు లదుకునపుడు మెలల గృతులం బంచమిోావిభ_క్రి విరామ్మ మనలో నచ్చునకును హల్లునకునుల చమత్కార రామాయణమునందు. క నిన్నుం జెజ. గొన్న హోహయ్యు కన్నన్‌ దోర్వర్య మెక్కు డగుభార్షవులీ లన్నిర్టించిన రామున్ని కన్నును శూరుండు ముజ్జగంబులం గలండేలొ (అప్పకవీ యము క ఆ, 212, 213 వృ చ, అతం డొకనాండువేటొజనై తనునేలినవారువేడ్కతో.. ... (భల్లా, 8 ఆఅ) ఇట కొట అనునది “కై విభక్త స్టింతమగు కొటి శబ్దమని 'ట్రో హీంపవల:

త్‌శీ అధర్వణ కారిశావళీవిమర్శనము యును. “ఫొ, = =నాకద్వేషుల "డాగురించుటకు నై నాగేను గన్నట్టి కాం, తాకారంబు జగన్నిమజ్జకను నీ న్లై చూచెచే భూవెద౯. ౨” (భాగవతము 8 స్కం) కం .. = నారికి నై నాకకుజం బాబుభుసతి.. ౨44 44 249 ం లి అవ్పకవీయము క ఆ. 863) వైయాథారములు కి అనుదాని తో అయి, అంక అన్నో అనుశబ్దము లదుకుటచేం బుట్టిన రూవములే కయ్యి కంకి కన్న అను వ్ర త్య్వయము లని విశద పజచుచున్నవిగదా వై పద్ధతి ననుసరించి శ్ర తుశతంబునకు * అన్నది సాధువగునవుడు శ్ర తుశతంబునకంళొ శ్ర! తుళతంబున కన్న క్రతుళతంబునవై” అను మొదలగుహూవనులును. సాధు: వులే యగు ననియు ఈ తుశతంబుకంళ క్ర తుళశతంబుకవన్న శ్ర తుళతంబువైై అను మొదలగునవి సాధువు లగునవుడు క! తు శతంబుకు” అనునదియు, సాధువె యగు ననియు 'జెవ్చకతప్పదు. అట్లగుటచే నఃప్రాయస్సా స్ధ్‌త్‌. * అను నధర్వణమతమును నగా గమ మనిత్య మను ట్రైఢవ్యాకకణకర్తమతమును నమంజస మ్ముల్తై యున్న వని చెష్పవలసియున్నది,

వైసీద్ధాంతముచొప్పున నహోబలవతి నిర్జూల మని నిరా కరించిన సుతులం గనియడుకొజకు ” అను వ్ర యోగమున్సు చానివంటివె యగు జగములం గలిగంచుసవయించుకొటు కునై” అనుమొదలగు భాగవతాది వమ్రృయోగములుక్కు సాధు వులే యని 'లేలుచున్నది కనియెడుకొజకు = కనియెడు కార్యమునకు” (కొలు = కారము అనియర్థము "ట్ర హించిన యెడల నేమియు బాధయుండనీలని. గ్రంథవి_స్తరమగు ననియు

షష్ట వశరణనము ర్‌5్‌ నిచ్చట నంతంయాం బ్రస్తక్తి లే దనియు నుదాహరింపనై తిని గాని వసయినుదాహరించిన ద్రలేష్టియను లొకవ్చుడు వృథకృృ్రియోగ 'యోగర్ధములగు శజ్ఞములే యై యుండెడి ననుట కనేక్షవమాణ ములు గలవు, మయి నుదాహరించినీతి నహోబలపండితాదుల వలెనే మన ద్వితింత్రిణీ నీఠారామకవిగారు నైత మాయాస్థల ములయందు. గొన్ని కొన్ని మహశవివ్ర యోగములను నిర్హూల ములని నిరనించియుం. గొన్నిబిని సవరించియు నున్నారు, (చూ, సంధి, 6 2% 22ప్టై అజంత, 1% 63 82న్లై పహాలంత 8కి మొ) వ్యాకరణరచనకు: దిక్కున భాస్క్లరాది మహాకవుల, యోగ ములే మూలము లయి యుండగా నట్టోవులవ్ర యోగము లీ యసంఫూన్ష వాస్టకరణములకు లొంగను డవి నిర్థాలము లనుట యెంతసమంజనముగానుండునో విమర్శకు లగుచదువరులే గ్రహాం తురుగాకం క్‌ ల్లూరువారి య ల్ల రి వై వ్యాభ్యాతలవలెనే బాలవా్య్రాకకణవ్యాఖా్థతలు సయితీము గుప్వార్షప కాశికలో నెన్నెన్నోమహాకవివ్ర యోగము లను దిద్ది వేసియు నికసించియు నున్నారు. కొన్నియెడల వారితర వాస్ట్రకకణములకు లొంగినవ్ర యోగములను నైఠతము చాల వ్యాకరణము చొప్పునం గుదురవంతమాత్రమున నసంగతముగ సవరింప సాహసించిరి. మచ్చునకై యొక్కస్థలమును మాత్రము చూపెదను బాలవ్యాకరణ మసంవూన్షమగుటచే చానిలో సంగ హింపయడని వ్రయోగములకు సాధుత్వము నంగికరించి బహా.జన వల్లి సీతారామాచార్యులవారు శ్రిలింగలతణ కేమమును రచించి

లకి అధర్వణ శారి కావళీవిమర్శనము

రని యొల్లరకును విదితమే గదా అట్టి త్రిలిగలక్షణశేషము చొప్పునను జింతామణస్టహోబలపండితీయావ పాచీక వ్యాకరణ ముల చొవ్చునకు సాధువ్వై యున్న విశ్వకర్షుని అనుషవషము బాల వా్థకరణముశకు లొంగనంత మా త్త, మున నద్దానిని గుప్తా చ కాఫకాకారులు సవరిందమ గడలయిరె తి! లింగలతణశేవము నందు సీ విశ్వకర్ముని కూంతు విశదలావణ్య సముజ్వలం 'జేవొని మూరించోయి". (హరివంశము, ఉత్తకభాగము 4 ఆ) అను లత్షర్ధందును జూపి విశ్వకర్థుడు ” అనుదూవంయబును గల దని తన్హ్రంధకర్తగారు నుడివిరి. కారి విశ్వకర్మ కళూ.తు అని సవరించి నచో గణఛంగము గలుగక సలష్షణంబుగ నుంకు నని యెజటుంగు నిం (బాలవ్యాకరణగుప్తార్ధ చఛ్ర కా?ంక్క 7 ౧3 ఫవుటల్సు అని యిట్లు 'ప్రాముబడియున్నది గుష్పా్భవ, కాళి కా కారు లన్న గణ భంగము ప్రౌఢవ్యాకరణకర్త యుదాహరించిన నీంపాదములో "లేకుండుటచేతన్కు. వారు దిద్ది సవరించినదానిలోనే వెలయు చుండుటచేతను లైగుప్తార్థవ,కాశికాకారుల గ్రంథము కేవల మసంవర్భముగా నున్నదని చెప్పుటకు సంచేహములేమ కాన్రనం ర్రిలిగలతణశేషక్తర యేమోపారవడి యుదాహరించినట్లును నందు వ్యాకరణవిరోధ మేగాక గణభంగమును నున్నట్లున్కు దాము విష్టిన రీతి నున్నచో నట్టివిరోధములు హరించు చున్నట్లును త్రో, వీరివ్రాత యెంతయుం బరిహసనీయమైయున్నది త్రిలింగ లతణశషమం దుదాహరింపంబడిన నీసచరణ మే పద్య భాగ మను కొని వీ రందు గణభంగ మున్న దని భ్రామించికో మజతీయుం దాము సవరించినదియే పద్భభాగముగా నుండు ననుకొని

పమవ కరణము ల్‌? 0 ఒ వీ రందు గణభంగదోమ ముండదని భ్రమించినో 'వెవ్వుటకు (కవి ట్ర హావైన శక్యము శాదుగదా, ( టు జ మజీయు విళ్వకర్షుని అన్మువ్ర యోగము త్రిలిగలతషమణ "ఛేషముచొప్పుననే శాక చింతామణ్యహోబలపండితీయాదుల చొవ్వున నైతము సాధువే యయి యున్నది. మోందుమిక్కి-లి చింతామణ్యాదులన్రొప్పున విశ్వకర్షుయ అనుకరూవమే సాధు వని యు విశ్వకర్మ * అను బాలవాస్టకరణసమ్థతరూపమే యసాధు వని యుం చేలుచున్నది అగుణవద్దణములోని దగు నాంతమైన విశ్వ కర్యశబ్దము పృథమైకవచనతుల్యముగాః చెను-గులోనికి వచ్చును తా తీ ష్‌ గ వ్ర గాన విశ్వకర్షా అని యుండంగా గాం హ్ర్‌్వ్వస్సా విత్‌. అనుచొప్పున హ్ర్‌స్వము వచ్చి మహత్‌ ఒత ఉద్వభక్తై మహత లి అ స్పోద్డజనితో భే త్పుంనీ అనువొప్పున నుత్వడుజ్జులు వచ్చి విశ్వ కద్ధ డూ అని సీస్ధాచును అశ్లు చింతామణిచొప్పున: అశ్వత్రా ల థి గ్ర థి ముడు అను మొదలగవానికిని నుత్వడుజ్జులు వచ్చుచుండంా నచ్చట అశ సట్టౌమ అను నకుజంపరూవ మే సాధు వని నిర్ణయించు టనై క్వచిన్మనుజరంజ్ఞాయాం దు జ్నాం తా న్న విధీయతే అను నధర్వణ కారిక యారంభింవబడెను, కొన్ళన నళ్వ్థామశబ్దము వలె విశ్వకర కృవ్ణవ రావిశబ్బములు మనుజనంజ లుకానందున వా శలా ౨౨ ది లో చికి డుజఫావము వై యధక్వణకారికవల్ల సిస్థంపదు. కావం జింతా మణ్య్థధర్వణ కారికలవొవ్పూన విళ్వక రావ! బములకపు డు జహీత శీ (హో కా ఈూప మసాధు వనంగును, అక్కారణముననే తొలువొలుతం గృప్తవర్హకుం గళ యొసంగి” ఇత్యాది కవివచనమునాకర మేవ ణ జూ

ల్‌ అధర్వణ కారి కావళీవిమర్శనము

(అహో 331 వుట్స అని యహోబలపతివ్రానీయున్నాండు. అట్ల యినను విశ్వకర్మ 7 శబ్దమునకు డు ౮ హితరయూవమును డుజ్రూప మును భాకతప్ర 'యోగసమ్షతములై యుండుటచేం గావలయును చ్రిలింగలవణ ₹మకర్త యారెండురూపములకును సాధుత్వము నంగీకరించి యట్లు సూ త్రించెను అట్టిప్రాఢతను "జెలిసీికొన లేక యా గ్రంథమును గుప్తార్గవ కాశికా కారులు దిద్దలడంగుట మమ సాహసము అధరర్థాకారికలచే సాధ స్టిములగు కొన్నివిషయము లను బాలవాకరణకారాదు "బేశారణముననోగాని యువేక్షించి యున్నారు కొన్నియెడల విరుద్ధముగాంగూడ నియమములను: 'జేనియున్నారు. భూలేతయోర్వికల్పత్వ మితిశేచి దృభాషిశొ ((క్రియాపరి 8 శారిక్సు అను కారికచే భూతార్థమునం దు లమ ఫుకుమైకవచన ప్రత్యయ మగు ని అనునదినై తము మధ్యమవురు మైోవచనవ్రత్యయమగు. వి అనునవివలెనే లోవీంచు ననియు నక్కారణమున నట్లు లోపింపగా మిగిలినరూవము కళయుం6 గావచ్చు ననియుం దేలుచున్నది. షయుకారిక నహోబలవతియు నంగీకరించి యుదాహరించియున్నాండు. (అహో, 426 వట *“ వధమేచో త్తృమేనైవ క్రి చేతో వా భవేచ్చు స్ధితి. (సంధి ల్‌[ కారిక అనుకారికటీకలో ్రుతసహితమైన తివర్ష మునకు సంధి లే దని కొంద అందురుగాని యది యహోబలవండితా దుల కిష్టమై యున్నది.. * అని యిట్లు ద్వితింత్రి ణీ నీతారామ కవిగారు నివరించియున్నారు. అట్టి సంధి నహోబలపతి యంగీక రించియే యున్నాండ, (అహోబల, 100 1౮ ఫృుటలు అహో బలపతి చేనీ తచ్యుతార్చనము, శేనితి నచ్యుతార్చనము కొలిచితి

షష్ట వ్ర కరణము ర్‌? నబ్ధిజన్‌ కొలిచి తబ్ధిజన్‌ * అని యుడాహరించిన ట్లుండుటచే నాతం డిచ్చటనునై తము చు తసహపిలేకారసంధి నంగికరించె ననవలని వచ్చెను గాని లేనిచో భూలేతయోర్వికల్పత్వమ్‌” అను వై నుచాహరించినరితిని కళ యగు నికారమునకే సంధియయు స్ట్‌ని తలం చినట్లును జెన్చ్పవచ్చును. ఎట్లయినను బయి. రెండువిషయముల కును సంబంధము గల దని గ్రహింపక తీకదు, పయికితి నధర్వ అాహోబలసమ్మళము లయియున్న పయి "“శెండువిషయములను బాలవాకరణకర్త యంగీకరింప "లేదు, వ్రైఢ వ్యాకరణకర్పయు సంగ్రహించియుండ లేదు, ఇంక నివ్చటి మనయాంధ్ధ ప్ర వంచ మట్టివిషయముల నంగీకరింప కున్న దని వేలుగ్యావ్రాయుట విష్ట "వేషణమువంటిదే కాన్టననేగడా గాండివివొవ్వణుల్కి తిటు కస్టుని. జంపకవచ్చిలేని తృమ్ణుండవుగావు నాకు నని మూర్చత సోదరకభాతి వైన ష్టుండ ౨. .*(భార శాంతి ఆ 14పు) అను తిక్కయజ్వ వ "యోగమును గాండివినొవ్వంణల్కియిట” అని కొందటును గాండివి నొవ్వంబల్కితిని అని కొందలును సవ రించియున్నారు. మురీతి నధునాతనపండితులు సమ్మతింపకున్న విషయము లనేకము లిందు వెలయుచున్నను నవి యహోబల పండితాదినమ్థతనము లగుటనే నట్టివాని నంగీకరించుచు నీతారామ కవిగారు వాాఖ్యానముచేయుట వింత కానందున వాని నటుండ నిచ్చి యహోబలపండితాదులకుక్కు నివ్చటివండితులకును గూడ సవ్యతేములు కానివిషయములు 'లేలునట్లుగ నధర్వణకారికావళికి సీళారామకవిగారు వాఖాష్థనముచేయుట వింత యని తలంచి యట్టివానినిం గొన్నిటి నిటం జూఫుచున్నాను. ఈవల కిట్టివానిని

60 అధక్వణకారికావళీవిమర్శనము సంద ర్య్ళాంతరమునం జాసెయున్నాను చాలవ్యాకరణమునందు గృహస్థు.డు గృహస్థు అను లెండురూమములును సాధునవుతే యని యుదాహరింమబడియుండంగా (బాలవా్థకరణము తత్సనుః 58 సూ) మన ద్వితింత్రి; ణీ సీతారావకవిగారు గృహస్థు అనుదూనముమాత్ర మే సాధు వని చాన్‌ (నూ, అజంత, 27, కారిక) గృహస్థుడూ అనురూపాంతరము "లేవని యభిస్ర్రాయవడి యున్నారు. అహోబలవండితున కిట్టియఖ్మి ప్రాయ మున్న ట్రగ పడదు, (అహో, 203 ఫుటు వెళక్కురు అని యుకారమధ్యముగ చాలవ్యాకరణమున (బెల, ఆచ్చిక, 24. సూ నుదాహరింపం బడి యున్నది అహోబలవంకితీయమునందును నశ్షు యున్నది, (ఆహో 835 పుట) అట్టిరూవమును సాధించు. నపోబలపండితీ 'యోచదాహృత కేషాంచిద్‌ ర్వంతశశ్లైనాంి అనుపాఠమును మార్చి కేషాంచిద్‌వాంత (ఉ+అ+వ + అంత = వాంతృ శజ్టానామ్‌” అనుపారమును గల్పించి. అకారాంతమున కుడా పహారణముగా మనటీకాకారులు. వెళ్లరు” అని యుదాహరించి యున్నారు, అట్టకల్పననున కాధాన మేమియుం జూప్తరైరి మ శ్లాయు లంజెయి గైయు, నొల్లెయు నమషగిది పలుకులొప్పవు కృతులన్‌ ఇ తీదానీంతనానాము క్రీస్తు నిర్హాలైవ* (అహో, 319 అని యిట్లహోబలవతి కేతనమతమును నిరాకరించి యుండం గా డాని ననుసరించి క, మృళల్లెయు లంజెయు గళ్టైయు నొల్లేయు "నను షగిది పలుకు లొప్పవటంచున్‌, బొళ్లెుు మారయ శేతన్క “"లెల్లంబుగ నవియుం గలన్చ త్రి పురా రాతీ" (సర్వలమ, 1ఆ9పు)

స్ట ప్ర కరణము 6 అని యిట్లు ఘాచిమంచితిన్తుకవియు నాంధ్ర భాహాభూపణకర్త వాక్యమును నిరసించి మహాకవి వప్రయోగములను జూవియు న్నాండు. అట్టిస్థితలో మనసీతౌరామకవిగాను మళ్సై లంజె బల్లి” ఇత్యాదు లనాకరంబులు అని స్రాయముట వింతగానున్నది. (చూ, అజంతపరి 68 కాజటీక్స ఈంందర్భము నరయంగగా సీతారామ కవిగా కహోబలపండిత వాక్యము నర్థము చేనికొచుటలో * గిడతపడ్డి రని తొ'ంచెడిని ఒక్క్టటన్‌ , ఆెంటన్‌్‌ మొవలగు స్థలములలో నువయోగింవవలనిన అత్వమౌవవిభ శతా (అహో, 303 వు) అనుకారికను పదమూండూ అన చ్నో నువయోగించి (అజంత 63 కారిక యావ్యావహళరికళప్టమును మన టీకాక_ర్హ యుదా హరించియున్నాండు బాలవ్యాకరణప్రాఢవ్యాకరణక రలు వదు మూండూ అశురూమమునే యంగి“రించియున్నారు. అహోబల సండితీయమునందును. నళ్లు ఉన్నాత్ర” విిష్టముగా నుదాహరింప బడెను, మూ, అహో 165 పుట)

కచిదంత్యస్య చాన్యస్థలోపోదీక్ష శ్చ క్కుత్రచిక్‌ "అను దానిచే. మొగసాలో అను మొదలగుచో్లు నంత్యలోపదీర్థ్య ములురాంగా మోసలో మొదలగునవి నీ2ంచెననియు,. దిగులు వడి” మొదలగుచోట్ల ననంత్య్థవన్ష మునకు “అంత్యవర్శమున కితర మయినవక్షమునక్సు లోషమును దీర్ట మును రాణా. డీలువడి” మొదలగురూమషమములు సిద్ధించె ననియు, నహోబలవతి యుదాహ రించియున్నాండు. (అహో, 807 పుట అచ్చటిద కాకమునకుడకా రము వచ్చుటకు సూస్రాంతరము గలదు. అట్టిస్టితిలో మనటీశా కర్ణ యాసూత్రమును నూర్చి క్వచిదన్యస్యచాన్యస్సా $త్‌ * అనిపరించి. దెగులువడి అనుచో దకారమునకు” డకారమూ

(3 అథర్వణ శారి కావశీనిమర్శవము

వచ్చి డీలుపడి అని యమయొ్ధననియుదాహరించెను (చూ.అజంత 8% కారిక్సు అన్లే యహోబలపహం వైనుదాహరించిన వుటము నందు లోవమాత్రవష్షమున నేతుకు. అనసుక్కోము నుదాహ రించి యుండంా వార్ట్రభ్యాత నేది అను నహోబ్బమునువై తము చానికి లక్ష్యముగా కశుదాహరించెను, చాలవాస్టకకణమునందు సైతము లిజ్లాట్టులందు మాత్రమే ర లోషము సూత్రింవం బడిమె, (భాల క్రియాః, $/ సూ) తరించు అముమొవలగువా నికి తరియించు అనుమొవలగురూపాంతకములు సిస్థంచుటనై “లఘ్వేకాయో ఫపూర్వక్రి యాంతిమస్యాశయోఫ వేవద్వా' అను సూత్రము చింతొమణిలో:ం జెప్పబడెను... అందలి వూవ్య కి యాంతొమస్ట్టి అను దళముచే ధాతువు ఫూర్వహమై యుండు నవుకు మాత్రమే యజ్రిరూపాంతరము కల్లు నని లేలుచున్నది. కాంగా. ఉత్తరకంచీి అనుమొవలగు, సమాసములలో ధాతు వ్వుత్సవపదమై యుండుటచే నన్చానికి *“ఉత్తరియించుి. అను ఈూసాంతరము రానేకదని చింతామణిమతము వెలయుచున్నది, అట్లయినను మహాకవిప్ర "'యోగములలో * వ * మొదలగు నవి యములతో సమసించునవుడునై త మట్టరూపాంతర మగషకు చుంయటచే నధర్వణుండు నప్రాదర్భివ్థయసంబంధ _స్తన్నిపేభే మవృయోజకః” అని స్యూత్రించెను, కావుననే బాలవ్యాకరణాదు లలో జింతానుశి కారుండునిల్చిన *ఫూవ్వ క్రియా అనువళ మువే మీంపబడెకు, (దూ, బాలవార్థిః శ్రియా, 80 స్ఫూ అన్లు యహో బలపతివై యధర్వణకారికను జూపి చదలేలువాతెకు జూడ “యుత్తరియించి ఇతాాదీని శ్రీనాథాషవీనాం వచనాని ప్రామా

పస్ట్‌ వ్ర కరణను ఠఉ ణికానీత్యవగంతవ్యమ్‌. అని యిట్లుగ నొక్క శ్రీనాధునిప యో గముమత్ర ముదాహరించి యుండెను... (అహో. 483 ఫుట్స మన ద్వితింత్రి ణీనీతారామకవిగా రక్టానిని సందుచేసికొని మహో కవివ్రయోగములలో నొక్క “ఉత్‌ * అను నవ్జయముతో సమ నెంచునవుకుమూ, త్ర మే చింతామణినూ త్ర మునకు బాధకల్దు చున్నదిగాన నధక్వఆుం డంతమాశ్రమే చెన్చనలయునుగాని ఇప్రాన్యవస్ట్యయముల నన్నిటిని న్నెత్తనేల యని తలంచియే కావల యును మ్రైయధర్వణకారికను మార్చి * ఉవత్యవ్యయవనంబంధ _స్తన్నిమేభే చృయోజక అని సరించి ఉత్తరించె ఉత్తరి యించె అని మాత్ర, ముదావారించిరి. కాని యిత్ర వీరియఖి

ళల నాళ వ్‌ '్రైయమువలో శ్రీగాధునిదే యగు “వ్రతిఘఎియిం చెల ఆను పెజటొక వ, యోగము దుష్టముకావలసివచ్చెను. కావున నట్టి మౌాక్పు గ్రహింషదగినవికాదు, క, ఆకయ నీయుదయమునకుం "గాకణమై యేకులంబు గాంభీకమునక, డచారాపతిగన్న పయక్శీ -పారావాకంబుతోడం ఛి లిఘుతయిం చెన్‌ (శృంగార. చే ఆం 9 పృ గ్రంధవ్విస్తోమగు నని యుదాహరింవనైతిని గాని యిజ్రి స్తలము లనేకములుగలవు ఇట్టివానినే వజికొన్నిటి నీవజకు ళు లు సందర్భాంతరమున నుడాహరించియున్నాను, గ్రేశి19 వ్రు ము నసుదాహరించినుతిని బకన్చరవిరుద్ధము లగువై. యాకరణసిద్ధాంత ములను. బరిశ్‌లించునవు డెవ్పటిసంస్కృతమందువలెం. బెనుం వాష్టకకణములనుఒట్టి కచ్ర్చలు గ్రంధరచనమును "జేయ శేవనియుం గవులగ,ంఫములను బయే వై యాకకణులు వార్థ్రకరణములను లీ ల ణా సై

శచించింనియు స్ఫురింకపోదుగ్యడా . మజీయు నట్లు కవి చ్రయో

6డీ అధర్వణ కారి కావరీవిమర్శనము

గములను వెదకుటలోని నే మవ, మాదాదుల తారతమ్యుమును బ్టియు. నట్టి కవిప్ర'యోగములను సంగ్రహించి సూత్రించుట లోని వైపూూ'భేదములనుబట్టియు జేశకాలాది భఖేనములవలనం గలుగు కవి చ 'యోగములలోని వ ఫ్టలెర్టసములనుబజ్రియు చాక రణములకుం _బరస్పర'భేవము. కల్లుచువచ్చె ననియు విశదవడక పోదుగడా వై సుదాహరించినీతి నున్న వై యాకరణుల షసస్పక విరుద్ధాభిప్తాయములను మహకవివ్ర యోగసమ్షుతినిబ్బి చర్చించి యట్టివానిలో నేవి సిద్ధాంతము లనంవగునో యనువిమయమును విద్వాంసు లగువిమర్శకులు నిర్ణయింవవలనీయున్నది. సంస్కృత ఛాషయం బెట్లు వైయాకరణులకు మతభేదము లున్నవో = అన్లు 'ఇచంగునందును నుండకాదా యని మనవారు కొంద ఆనుకొనుదున్నారు గాని సంస్కృతాంధ్రములకుణల "భేవమును నిమక్శింపకున్నారు. సంస్కృతభాప వ్యవహారభ్రష్టమైరది సంస్కృృరవాబ్హ, యములో వాస్థ్రకరణమునకు మూల మగుస్టాచీళ కావస్థములేవో, వ్యాకరణములను వవూలముగాం. చేసికొని, రచింపంబడిన కావ్యములేవో, వర్పణుపజాలము, మజీయు నందుం బ్రయోగములను దిద్ది చేయకుండ నామగల్లిన యతి. ప్రాసాదినియమములుకు "లేవ, శ్లేషపావినియమములు గల కొన్ని ావ్టము లున్నను నవి వ్యాకరగములకు మూలము లనందగినంత స్రాచీనములు కావు కెవున వ్యాకరణక రలు వారికి బూర్వ మునం దున్న ఫభాహావాజ్మ యములను బ్టి వ్యాకరణములను రచించిరని నమ్ముకొని వానినే యాథారముగాం జేనికొనక తీఅదు, అళ్లు వాస్ట్రకరణములకు మూలములగు వ్ర యోగాదు లేవో 1

మనవకరణము 65 0౪ "₹ెలీయనందున నట్టి వాస్రకరణముల మతభేవనములను జర్చించి యం దెవ్వి ప్రమిశప్ర "యోగనమతములో నిర్ణయించుటకు వలను టీ ఆ జీ [లా వడ కున్నది. ఆకావణముచే వారినుత మద్ది వీరివత మిది అని యనుకొనవలసీవచ్చు చున్నది "కెలుగు భామ యన్ననో వరవహారభ్రష్టము కాలేదు కావున లోకవ్యవహారమును బప్రాయే యనేకవిషయములను నిక్ష యించుకొనవచ్చువుు మజీయు సంన్కృ్బృతమునందవ లె; గాక 'లెలుంగువాప్మై యమునంవలి వహాకన్సుల వ "యోగము లెల్ల వ్యాక రణములకు మూలములైై యున్నవి కావ్రన వానినిబ్బ వైయా ౬ ౬౧ ఉ౬టా కరణవత ఛేవములలో నేవిశిద్ధాంతములో నిశ్ణయించుకొన వచ్చును వెనుక నుచాహరించిన (33 వుట) రీతిని ఉత్తరియించి, ఉ ర౦ంంచి వచిఘకియించి వతిఘుటించి అనియిట్ట్లు వయో వ / వ నో " టో గము లుయుటచే ల ఫ్య కాత్షుర అను చించామణినూత్ర, మిస్పుకు సీదాంత మని గహిందుట ఒరికా దనియు (సప్రాచీనాంధ ఇ ల ల ల్‌ ముశ3ఠరిమయెనం సావమ్చునుు గురువికహితంబులై అను బాల వూ. ౬ఓా నే నే మిడి అర కా! జ మ! నృప్రైవస్థవన్ట్రయ. ఏంబంధం ఆఅ ఎరయెనదిగాని థి వస్టయసంబంధం ఆనుపారము సరయెనం కాదనియు గ్రహింప వచ్చునుగదా. వజలీయుం గవివ్యయు క్ష మిది యని నిర్ణయించు కొనుట ఇవకాశ మిచ్చునై యతి ప్రాసాదెనియమ మిందుం గలదు న న్‌ న అట్టి యతి ప్రాస సై హోదినియవ.ముగల త్ర బంధములు వ్యాక రణములపు మూలములై యున్నవి అెకుుగు వ్యవహోార్థభ్రష్టము శాకుంుటచే వా్రవహారికభాషనుంకి యేర్చి కావ్యములందు ఆధర్వణఎన్‌

6౮6 అధర్వణ కారికావళీవిమర్శనము మహోవులు ప్ర 'యోగించినవ్ర యోగనములకు సాధుత్వము నంగి కరించి వాస్టకరణములలోః జేర్చుకొనునాచావ. మింకను నశింప "లేదు. కావున నిట్టొండల భాషూభిమాను లాం ధ్ర వాజ్మయము నెల్ల గావించి కవి వ్ర 'యోగములను వెదకి వాస్ట్రకకణములను సాధింమవలనీనవానిని సాధింతురుగాక, అశ్లే సవరింపనగువానిని సవరింతురు గాక న్‌

సయిరీతినే తనకాలమున కున్న భాషావాజ్యయనములను బరిశోధించి యాం ధ్రశ్‌బ్బచింతౌమణిని సవరించి యాంధ్రలోకము నకు వహోవకార మొనరించినయధక సణాచారు వ్టైలవారినెంతయు స్లాఘీంతురుగాక అట్ట యమూలస్టమగు నాయథర్వణాచారుుల వారి కారికావళికి వాస్టఖ్యానము చేసీ యాం ధ్ర లోకమునకు మహోపకార మొనరెంచిన శ్రీద్వితింత్రిణీ వీతారావకవిగారి నెంత యు మన్నింతుకుగాక ఇట్ట మహాగ్రంధములను బ్రుచురించుచు నాంధ వ పంచమున కళ్యంతోపకార మొవరించు చున్న బ్ర శ్రీ వావిళ్ల వేంక శేళ్వరశాస్తులవారి 'నెంతయు. మన్నించి యితో ధికముగా నాంధ్రవాబయమును వెలయించుచుండునట్లు ప్రోత్చ పి-ంతురుగాకం విజయనగరము ఫ్‌ వి 30-6-1918 1. వష్షల చినన రామస్వామిశా స్త్రీ,

శ్రీవిజయనగర మహారాజసంస్కృృకకళాళాలా

శ్రీరన్తు ని క తివివేకము అను అధర్వణకారికావళి గ నాల

• స్స్‌

క్యా శ్రీమదు ఇమికుమారికాకుచగిరి శ్ర ఫ్రాగ్ర జీమూరము౯ా భూమిద్రే ౦ద్రతనూభవాసుహృవ యోత్యుల్లాబ్బసారంగ ముళొ భీమా కారదశాననాదివిబుధప్విట్పద్మ వాన్ధ్యాత్మ జు౯ రాము న్లొల్చెవ నిష్టనీసళొజకు నంగన్మనోవీధిలోన్‌,

౧ అథి నక ఉ ఇక్క-లికావలోన రచియించెను నన్నయభట్టు సూత్రముల్‌ లు ల్‌ తక్కువ లెల్లం దీరిచి యథధరక్వణపండితుడు౯ రచించెనీ పక్కని దీని కాంధ్ర, పదబంధుకటీక నొనర్చం జొచ్చినా నక్కట మంవబుస్థి నను హాస్ట్యమునేయక యుందురే బుధుల్‌,

శ వికృతవివేకము” బెప్పిన సుకవి యథధర్వణుండు నాకుం జూడంగ దాని౯ "బెకలింప శ్రి గబ్లునె వ్రకటితమగు రాముకరుణం బడయక యున్నన్‌,

ఉ నీవము వప్పకేను మది నిర్భముం గొల్బుటంజేసి సత్కృవపళా 'రాముండు "నేడు నాదగు మనంబున నిల్చీ తగం ద్వితింత్రిణీ రామకవీశ్వరుండు నతరాజుం డధర్వణకారికాళి కె రా మృదుటీకం "జేనెనని అచ్చలం 'బెన్టలు వల్క_ః "చేయంే,

ర్డి అధక్వణకారికావళి సంజ్ఞాపరిచ్చేదము సంజాపరి ్ఫ్ఫే య అనాణాణనాణక్ష్టసానానాానాణ / మూ, నన్తూలవల్స్తా ర్రాఢత్వా ద్ద లహితళత్వా చ్చసాధు భి నాపశ్ర్రంశత్వ షువ స్యా న్నియమాహావతస్తుతత్‌ ౧ టీ సన్తూలవత్త్వాత్‌ యోగ్యమెనకొన్తము. గలదౌటవలన రూఢ శ్వ్యాల్‌ ఎలోకరూఢ మైన దగుఓవలన సాధుభ్గి =వండితులచేత గృహీత శ్వాచ్చజగ్రహింవంబడిన జచాటవలన ఆచ్యశ్హ్‌ంశశ్వం గ! అబ్యభ్కంశత్వము) నస్యాచేపజ లేక నియమాళావతన్తు జ శాస్త్రాఖావమువలన న్ననో శల ఎ అయవపళభింశళ్వము తా యోగ్యమైన కాస్తము కలదాటవలన, లోకరూఢ లలా 'ై మైన దగుటవలన విద్వాంసులచే ట్ర హీంపయడిన చదౌటవలన నవ శబ్దత్వము "లేకపోవ్చను. ఇట్టి నియవములు లేక సోవ్రటవలన నహాబ్దనుగును. వనుష్యుకృత మైనను నన్నయభట్టీయము క్యాన్త మనివించు కొనును ఇందుకు. ప్రవృ త్తిర్వా నివృత్హిర్యా నిల్యేన కృత "శ్‌ వా పుంసాం యే నోషదిళ్యేత తచ్చాస్త్ర మభిధీయలే” అని యభియుక్షో కి చేశభాపావ్రరాణాని రచితాని చ మాన. వైః శూ 'కావ్యేతిబోసాంళ్ల ఏ భయమాప్నో తి మానవవలోఅను నిపేధవచనమువలన నాం, ధ్ర భా హాకృతవురాణకావ్థుంబులకుం 'ఛావహరళ్వాదికం. బెటుల సిద్ధించు ననిన_-- య త్ర కుత్రాపి భాషూయాం శ్రూయతే చరితం శుభమ్స్‌ సాభాషూ పావసంహ త్త

సంజ్ఞాపరిచ్చేవము ప్ర ఠా ఛవేద త్త నసంళయంొ అనువచనమువలనం చావహరత్వంబును గ్‌ర్హ్యాదికరత్వంబును గలుగును, నిషేధ మన్ననో, అ వేద్య రసాన్య దేశభ"షాకావ్యపరిత్యాగవిషయము అందులకే యా చారుస్టలు-_ అను దవసాయ)” అని చెప్పిరి, మూ నివారణాయ తస్యైవ ప్రవృత్తి ర్విడుషా మభాత్‌, తదర్భ మేవహి వయం భూయసా ప్రయతామహే. ౨ టీ విదుహోం = విద్వాంసులయొక్క- వ్రవృత్తిః = ఊద్యోగము శస్య=లిగ్రా మ్యశబ్బముయొక్క_, నివారంణాయ*నివారణకొటకు అభూదేవణ ఆమినడియే వయంజ మేము ఈదర్థ మేవ=గ్రామ్యళబ్దరివా రశార్థ'మే భూూయసా జమిక్కి-లి వ్రయతామహేహిజవ్రయళర్నీముచేయుచున్నాముగదా తా, గ్రాన్యుశబ్దనివారణకొ అకుం బెడ్టలయొక్క వ్రయత్న ఏసు దన్నివారణా కిల్‌ పయ త్నవవో నేయు మైనపి. మేమును దన్ని వారణ దె మిక్కిలి ప్రయత్నము చున్నాము మూ పామరాదిప్రయుక్తం య త్త ద్ర్రామ్య మభిథియలే, టి యత్‌ జ..పదము పామరాదివ్రయుక్త౦ం ఇ పామరాదులచేం శ్రుయోగింన బకుచున్నదో తల్‌ =కవదము గ్ర్రామ్యంజ్యా్య్తామ్యమని అభి థీయ లే=చెప్ప బడుచున్నది తా, పావముకజనులచేం ఛు "యోగింవబకిన శ: బ్దము గ్రామ్య మనిపించుకొనును ఆడిళబ్బముచే భాాంతార్టదులు, -ఈ క్రై ౦థ మందుం దజలుచుగా నస్థశ్ఞోకమునకే టీకచేయయిడును. కొన్ని యొడల సాక్షన్లోకమునకుస్కు కొన్నియెడల న్లోకమునకును గూడం థు మట! "జేయంబడును బధ ఇవి, మూ కవితోషాశ్రితం దోషం నైవ కించి తృహామహే, 3

డ్తీ అధర్వణకారికావళి టీ, కవితోప్మాశ్సితం ఆ కవిక్వమును బొందిన దోవం ఇ దోవమును శించిల్‌ = కొంచెము వైవసవోమహే = నహించముం లా, కవిత్వమం దహోబ్బదోషనును గొంచెమైనను సహిం మము. అది నకహేతువు. అహాబ్దం ప్ర యుంజానో రౌరవం చూ. జ్టులేఒ పళచ్చే స్వోక్షై చ ప్రమాదా త్పాణినిం స్మేత్‌ ఆథవా ఫణినా మోాళం చింతయే దృహాుశ్‌ బుధః టీ స్వోక్తాచ = తనయుక్రియందును. అవళచ్దే = గ్రాన్యుకదమ, ద్రమాదాల్‌ = భ్రాంతివలన శ్రు, లేసలిజనినలుడినదగుచుండలా. "పాణినింజ పాణిన్యాచార్యుని స్మ శీల్‌ = స్మరింవవలయు ను అశ్లవా = అటుగానియెడల ఫణినాం జ సర్పములకు ఈశం = ప్రభువై నేేముని బుధః ఇ పండికుండ బహుశః అ రలుచుగా చింశయేల్‌ ౨ స్మరిందవలయును ణి అనీ, మూ. స్రాకృతే షడ్వి'ధే చాపి వాల్మీకి వా మహేశ్వరం టీ వడ్విధే=ఆఆివిధములయిన పాక లేచాపిజ ప్రాకృరమందును, వాలీ! కిం = పుట్టపుట్టవుక మహేశ్వరం వాజళివునిమైనను ఛ్యామయేల్‌ ణు భ్యానము చేయవలయును ఒజీి తాం స్రాకృతాదిమడ్విధభాసలయందు వాల్మీకిమ హెళ్వు రులను 'ఛా్థనింపవలయును, మూ, ధ్యాయే దత్రలు మామేవ స్మరే త్పండితసత్తమః ౫ టీ అత్రళు = ఈయాం ధ్ధమందన్ననో, మామేవ = నన్నే వండిక నర్తమః=పండితోత్తృముండు. సేల్‌ =ఎనరిందవలయును (ఇచ్చట-తుళబ్టంబు: యాని ఆని = = ద వలన నన్నయళభట్టునుగూడ న్రరించవలయు ననుట) బట 4 ళీ నో తాం ఆంధ్ర ఛామయందు నధర్వణాచార్య నన్నయభట్టు లను స్త రిందవలయును,

సంజ్ఞాపరిచ్భేదనము ర్‌ క! మూ. అద్యా మహార్హా సా మూలం సర్వ 'స్యేతి నిగద్యతేః త దన్నుక్తస్య కార్యస్య వక్తా భవరి పాణినిఃః ౬ టీ మహార్ధాజమిక్కిలియునర్త మైన సాతవనీరరమైన ఆద్యా ఆ ర్‌ న టి ఖభజా నన్నయథట్టీయము బర్వన్య=నర్వ కార్యములకు మూలంజమూల మని నిగద్య "లే=వెస్పంబడు చున్నది తదశ్నుక్సన్య అ ఆనన్నయకభిట్టీయమునంద6 జె్పంబడని, శార్యస్య = కార్యమునకు పాణినిః= పాణి న్యాచార లొ్‌డు నక్తాజ చెప్పుచున్న వాండు, భవరి=ఆగుచున్నాండు, తా, నన్న్మయభట్రీయము సక్వకార్యములకు మూలము, అందులేని వాల _న్ఫృమ్‌ మొదలరయాన కారస్థమునకుం కాణి మూ వర్గలోపాగమానేకే స్వ్వన్మిం స్తకృవే వచే భిన్నత్వం యుక్రవర్షన్య లోపాబదేళాళమా కథా, 8 ట్‌ వికేంళొందజు. సర్వస్మిక్‌ = సమృవ్లమెన తద్భవేంసంస్కృతే అకాలీ వావిచెవా. భవమైన పదేజపదమందు వర్షలోపాళచూక్‌. ఆ వర్శలోపాగమములన్యు (చెప్పుచున్నారు) యుక్తవర్శ సృజసంయుక్తాతురమునవ భిన్నత్వం ఇ వేజగు టను రథా జ అవ్రకారము లో పాదేశాగమా ఇ లో పాదేశాగమములు (అగుచున్నవి ) తా సమ్మస్పమైన సంస్కృతభవమైన మమందు వగ్శలో అవి యు ర్ల న. పాగమములను్కు, సంయు_కృవ్శ మునకు వర్శవ్థుత్యయమును ఆ ద్రకెనము వ్శ లోపాగవములు నగు నని కొంద అనిరి మూ, తద్భవే సంస్కృతీయేన్యు రాజేళాద్యా _క్రదన్యత స్యాద్వర్షన్య వ్యత్యయశ్చ కు త్రచి తృ్కవినముతః, ౮ టీ నంస్కృృతియే అ సంస్కృృశసంబంధమై న శద్భవే న! కశద్భవమందు ఆదేశాద్యాః = అజ్బ్బ ల్రూపాదేశలో పాగమవ్యత్యయముఎం స్యుః ౫ అగు

ళీ అధర్వణ కారి కావళి చున్నవి తదన్యశః = సంస్కృరభ వేతరమునందు (వడ్విధప్రాశ్ళక భవ మందనుట్సు కృర్రచిత్‌ ఆ ఒకానొకచోట; కివినమ్మతకి = కవిక్రసీద్ధమైన వర్డ్‌ స్యజ వర్ష మునకు వ్యతృయళ్చజ వ్యత్యయమును స్యాల్‌ అగును తా, సంస్కృతళభ వవదమునందు అ య ల్‌రూపాబేశలో పాగమవ్శ్శవస్థతర్థయములగును ఒశానొకచోం ట్రాకృత ఛవమందు వర్షవ్యతర్థయ మగును ళా ఉదాహరణమూు---]. సం ద్ర ము ఇచ్చట ఉకారలో వము 2 సతంతకము ఇచ్చట వకారలోషము 8 చందురుడు, ఇచ్చట ఉకారాగవము 1 నిద్దుర. ఇచ్చట దకారోకా రాగ మంబులు, ర్‌ లచ్చి ఇచ్చట చకారాదేశము 6 ద్రోనవె ఇచ్చట ఓకారాదేశము 7 కతనగము, ఇచ్చట వగ్శవ్యత్యయము 8 పవ డను ఇచ్చట "శేఫలోపాకారా దేశంబులు ఇతా్థదులం బ్ర "యో గంబుల నెలుంగునది, నూ, స్రాళ్ళతే తద్భవే చాపి చజౌ దంతభవా స్మృతా. టీ చజౌజచజలు ప్రాకృలే=ప్రాకృకసమమందు తదృవేచాపి * తద్భవమందుశు దంశభవౌజదంత్యము. లని స్యృృతె=భె్పంబడుచున్నవిం తా, స్రాశ్పోతసమమందుం దద్భవమందున్ను చజలు దంత ములగును, ఉదాష--వేడలు కంచే చేందుకయ చేవ్వని ఇత దులు ఇందునకు నధోతజుయ..__ చజౌ తక్రే ప్రకృతే చదం త్యా 'వేవ నసంశయ. అనివెవ్చెను స్రాకృతే=ప్రాకృతనమమంద్యు అని యస్ధ్వము జజ్డీ జ మూ. అహేయ మన్యచేశీయం యదత్తదేవ ప్రయజ్యతే ౯

సంజ్ఞాపరిచ్చేదము ళ్‌

టీ ఆహేయం = రసముగల, అన్యదేశ్రీయం = అన్యడేశ్యముః యత్‌ ఇ వేపదమున్ననో, తదేవ = అవదమే వ్రయుజ్యలే = ప్రయోగిందరుడు చున్నది

తొ వ యన్య దేశషము రనముగలిగినదో యాపదము వ, 'యోగింవణడుచున్నది. ఉదా-ాలరివి రవక ఇత్యాదులు, మూ, నఖండణి ప్రధమా ర్ధ్రుప్వా *న్నస్య లోషశ్చ నేష్యతే.

టీ వ్రభమాత్‌ =మొదటిదైన ద్రాస్వాల్‌ జవ్రూస్వముకంటె.. బర చందు. ఖంద్రకి=అర్థబిందుపవు న=లేదు నస్యజ్యద్రుశమునకు లోవళ్ళ్చణ లోవమును "నేషృ లే=ఇచ్చగింపబడదు

తా ఈ లెలుగునందు మొదటిదైన హ్రన్వముకంశొం బంమం దకసున్న యుండదు. దద్రుతమునకు లోషమును గలు గదు ఉదా.--- చెంగల్వ కందోము “శంజెోయ ఇతాస్థదులు, ఇందలి చకారమువలన చుండు అనుచో నిద్ధఖండము వ్రవక్తిల్లు చున్నది. హ్రైస్వాత్‌ అనుచో హ్రన్వమెో ప్రామంతమందుం గల హాల్లుకంచం బకమం దని వివక్ష ఇందువేతనే ఇశ్క ఆంట్య 9 తా్భాదులసిద్ధభండముండుట సిద్ధఖండము నిర్జోషము, మూ. తృతీయే ప్రథమేవన్హే పరవీవహి దృళ్యలే

చిందు న్వైళ్ళృతమఖ్యే ఠు నాన్యవశ్హే వశేరునఃి ౧౦

టీ వైళ్ళతమ కేతు ఆ 'తెలుంగుపదములయొక్క_ నడుమ నన్ననో, ఛిందుః = అనుస్వారము తృతీయేజమూండవదైన వ్రథిమే = మొదటి వైన వళ్హేజపర్ణ్యము. (వరుమనరళము లనుట) పరవవ = చరమగుచుండంశా నే చృశ్యలేహి = చూడంబడుచున్నదిగదా అన్యవన్టే=వరుషసర భేతరవర్షము ఇరే:వరమగుచుండంగా సతు=అబిందవు నదృశ్య లే=చూడంబడదుం

క క సకృలేజత్ర కదాఒపి చ అని పా

68 అధర్వణ కారి కావళి

ళా, బిందువు అెలుగుపదములనడుము పరుషసరళంబులు పరంబులగునవుడే కానవచ్చును తదితరవర్షము పరంబగునపుడు గానలబడదు ఉదా-ా-సుంకు పంచదార మంటు వింత రొంపి వంగడము గంజి రొండ్కి సందు వనంబు ఇత్యాదులు. మూ, సంయు క్తే సుస్కృతా'బ్యేస్యాత్సర్వమాంధ్రపదంలఘు,

టీ సంస్కృతా ద్యే=గీర్వాణశబ్దౌదివర్షము. సంయొశ్రేనతి=సంయు క్ల మైనదగచుండలా నర్వంజసమ, _న్తమెక ఆంధ్యవదుజ తెంంగుపదమం రై న వర్ణము లఘుజలఘువు (ఆగును౫

ళా సంస్కృృతశ్ళ ముయొక్క_ "మొదటివర్శము సంయుక్త

ముగాంగా సమ _స్థమెైన యౌం ధ్ర పవమంవలివర్శము లమువగును. ఉదాం-ా రావణుని ద్రోహి జంవంగ రాదటయ్యో “సర్వమాఅను; టచే సమాసనుందును - దుళ్మయులై నతత్రియులు ” ఇతా్యాదులు. మూ భవే దాదగ్యసమాసేఒవి రేఫయోగా త్పదం తధా ౧౧

టీ ఆద్యవమా సేవపి = గీర్వాణనమానమునందును లేఫయోగాల్‌ ఇ 'శేఫయోగముకం బెం బూర్వమంవైన వదం=వదస్థవర్మే ము రథాజ= అప్రకా రము (లఘువైనని) భవేల్‌ ఇఆఆగును

తా సంస్కృతంమాసమందును ఆేఫయోగముకంకొం బూర్వవక్తము లమువగును. ఉదా. లోకాది త లోకవూజ్యు లు” సంస్కృతమందును గలదు ఈదంతా ఇద్వ చేవ కృత హ్రస్వాలో తరుణం స్తవకాకం నవోదనం పిచ్చిలానిచ దధీన్మి అల్బవ్య్యయేన సుందరి గ్రామ్యజనో మృష్టమళ్నాతి* ఇవి మొద లైనవి, సారావళియందు___ సర్వా స్వవిచ భెహాసు రహ యు_శ్షే-షగే వరే పూర్వన్య లముతా వేష్టా చేష్టా మల్దా దిశ.పిచొ అని, ల బా

జే సంజ్ఞావరిచ్చేదము ౦ మూ. పచేఒవిచ తధాత్వం స్యా త్క్వచిన్నైవన శేఫయో . టీ. వదేజపీచ అ వదమందును కథాశ్వం=ల్మ వ, "రమౌఓ సాల్‌, ము ఆగును క్వచిల్‌ =ఓకానొకచోట నఎలేదు- ేవయో+= లేఫన్వయమోగము గలుగుచుండంగా మనెనజ లేదు తౌ, కెలుగు వవమునందును నేఫయోగముకంళు ముందువక్లము లహువగును, ఒకానొకచోం గాదుం "లేఫవ్వయ 'యోగముకంచె ముందువన్మము లయివ్రగాదు ఉదా--అద్రు వన్స్‌ వటువు మణి కవమముగా నుదాహకవ౯ణములు ౧౨ ౮ ఠి ౪ మూ, లఘు ర్భవే ద్ల్గురుగ కుత్ర చి డ్లురుళ్చ లఘు కథా, ఉచ్చారణస్య కల్ప ర్ట్‌ల్వౌ న్నిదానం త త్ర నద్వచః ౧౩ టీ ఊభ్చారణన్య ఇ ఉచ్చారణము. కల్ప్యత్వాత్‌ = కల్పింషందగిన చౌటవలన క్రచివ్‌ ఇ*కానొకచోట లఘు$జలఘువ్ట గురు$=గురువు,. భవేత్‌ అగును. గురుక్చజసర వును కథా=ల్మివ్రకారము. లఘు =లఘువుం భవేల్‌ = అనను ర్యరృజఆయ౬టయందు సద్వచ =పుడి తవాక్కు- నిదానంజ ఆలీ చృమాణము తౌ, లఘవోఒలఫవ న్చెతి చ్వేధాఒ కఫా న్వివంతి కాస్తా. అను నన్నయభట్లాకకనూత్రముచే యరలవలకు లఘు వాటి "2ేక శూ త్వాలముత్వములురాంగాం "గేవలాంధ్ర, మందు లమఘుత్వాలసముత్వ ములుగల "ేఫకు నుచ్చాకణము గల్పింవ దగిన చౌటవలన నొకా నొకచోట లఘువ్ర గురున్చు గురువు లఘువు నగును ఉదా “పరమాత్తుషముల దొవగి పారెకునేం తకంగలవై లీల చాంటి చాయ పాగడ మ్రూకలమొవలను బుస్పకంము. దొణగి "న్తావియందున నెతజయనొవ్చి” అని నృసింహపురాణము మూ క్రియాంతే చాన్యవన్షేచ లఘులేఫాః ప్రకీర్తితాః ౧౩

నం అధక్వణకారికావళి టీ క్రియాన్తే = క్రియలయొక్కయంకమందుకు అన్యపన్హేద ఇ వర్షాంతరసంయోగ మందును లఘుశేఫా! ఇ లఘులేఫములు చీ రి తాకిణ వెచ్చంబడుచున్నవి (ఆనగా జావ చ్చితిక వచ్చుచున్నారు ఇత్యాది క్‌యూం కములయందును అ్యద్రువ వ్‌ ట్రువ ఇత్యాదివర్షాంతరసంయోగ ముగ లవియు లఘునేఫములు యూ ద్వివిధా దుదితశ్చసు్యు స్తుటడొచ కగా తధా ౧౪ చజౌ పజొ తదా వక్షా లఘురా వనసంయు తాః, టి లో జ జ వలే ద్చితయసంయుక్తా శీఫోఒన్యత్రతు సమత , ౧౫ టీ టడౌ ఆ టకారడకారములు కశౌ ఇ కకారగకారముఎం రథాణ ఆవృశారము చజణొజచక రజకారములు పబౌొ = పకారఎకారముల ఈదౌ వర్త ౨ తకారవకారములు డ్వివి ది శాద్వివిధ ఆ 'శెంకువిధములై న ఆదు దిత = అకాకోకాళేకారములైన ఎతే = ఈవర్షములు ద్వితయసంయూక్తా "ళ్చీల్‌ జద్విశ్వములైహూడినట్లైనచో.. శేఫకజలఘుర కారము వసస యు తౌశ్చజ వకారసకారములతోంయూ డిశవియు... లఘురాః=లఘురేఫములు అన్మన్రతు= చుతి యొక్యప్ర దేశమందుకు (మతీయొకవర్శము ముం దుందునప్పు డశుట ఇచ్చట తుశబ్బమునకు ఇార్థము సమ్లరేః (లఘుశేఫము) ఇష్టము తా అధస్థి ఎవేవ్యుముల్రై టడకగచజవబతదవనలు నిలిచి నను ఇతకవస్శములయందున్నసు లమునేఫ మగును మూ లఘు ర్నాస్టి జకార స్వా లఘు _నన్య కదాఒపి నః ట్‌ జకారస్య జకారము జడైనదగు చుండంగా లఘు =లయురేపము న్నాస్తికాదు సన్య = నకారము ఒడ్డక్కరమైనవగు చుండ, గా కదా౭పీ ౨౫ ఒకానొకవ్వుకును అలయుః=జగెర్నువైనది నజకాదు తా జకారముతేంగాకిన ేఫము లఘున్టను సకార ముతో గూడిన లేఫ మలఘున్చను గామ, మూ లఘవ ళ్ళిఖివైలా్న్వయోబఒన్యే ఖగజబక్ష్మైెషఃః. ౧౬

సంజ్ఞాపరిచ్భ్చేదము న్న్న టీ శిఖవైలాస్నయ!=కి 78 లఘవః లఘుశేఫములు గలవదములు ఆన్యే=కొందజు ఖోజబ్హ్మైమ 808 ఆనిక మూ. వేద్యా శె శే ప్రయోగేషు స్యు రుచ్చారణభేదత* యథాయధం ప్రయోగాక్షా 'రేఫా స్పస్వే ప్రయోగతః టీ వ్రయోగశ! = వ్రరారాగమువలక సర్వే-సమమైన. లేఫాకిఇ రపర్ష్మ ములు యథాయశ్గం= వీయే వ్రృకారముగా ఛ, యోగార్తా =వ్రయోగము నకు నర్ష్శమ్ములైనవో (అవ్వకారము వ్ర కూ గేషు= ప్రయోగములయుదు ఊళ్చారణ భేదశః = ఉచ్చారణ భేవమువలన "లేద = అవియును.. వేద్చాఃజ "తెఎయ దగినవి తా వ్రయోగమువలన సమ్వ్త్తమైన -లేఫరకాకములే యేవ్ర కారముగాం బ్ర యోగాన్షంబులో నాయావ్ర కారము ఫూర్వకవివ్ర యోగములయందు "రేఘము. లుచ్చారణ భీవము వలనం చెలియలవగినవి మూ అన్వేఒ నరికఖదృశో ఒ న్యేనయుక్తాః కదాఒవీచ టీ ఆళ్యేజళొందజు. ఆంతరిక ఖదృశ్ళ్య!= ౨౦౦ (రొడువందలు) (అని చెప్పుదున్న్నరు ) అన్యే=కొందజు కదా౭వీద ఇ ఒకానొకచ్వుడుకు నయుక్తా!=వర్దాంతరముతోం హూడికొనిశవికావు (అని చెప్పుచున్నారు) శా, కొందటు శకటరేఫములు రెండువంన లనియు కొం దలు శకటంేఫములు వర్హాంతకముతొం గూడ వనియుం జెప్పిరి ' అన్యేశనయుక్రాలీ అనుటవే "రేపద్యయసం యోగము గలదు. ఉదాహ--మజ్ణి కల్టు తజ్హులు గొల్లైలు ఇత్యాదులు మూ, కేచి ద్వదంతి చ లఘూ న్చిందు వాణశిలీముఖాక్‌, తధా వదంతి కేచిత్తు హర్భంఘిఒశరా న్నరాన్‌, ౧౮

నై అధర్వణకారికావళి

టీ శేచిచ్చజకొందజును బిందుచాణశిలీముఖాన్‌ ఆ ౫|౦. (ఐదు వందలయీంబకి అమూక్‌ ఇ రేఫముగలశబ్దములనుగా వదంతి *చెవ్వుచున్నారు శధాఐల్మిప్కృశారము. శేచిత్తుజగొందలు వరాక్‌ అ ళకటేఫముతోం గూడిన ఛబ్ధములను వార్భంమ్రీ[ఖశరాన్‌ =౫౦ 3 (వీనూజు) అకారములు గలళబ్దము లనూ వదంతి అ వెప్పుచున్నారు.

తా. ఫొందటు లఘునేఫములుగలవదంబులు అయిదు వందలయేంబపి యనియు కొందలు అకారముగలవదంబులు అయిమువంద లనియుం జెప్పిరి నమూ, అనిశ్చయో భవే ద్యత్ర, శ్రామమానుషనామను,

శేఫయో ర్నిళ్చీయ స్తత్ర ₹ఫమా శ్రైకగోచరః ౧౯

టీ య్యత్ర=ఎ ాయమానుష శామసు= ్రా/మ ములమకషృుల పేరుల యందు. లేవఫమయో॥! = శఫజకారముయొక్క అనిశ్చయః నిశ్చయము లేక పోవ్టట భవేత్‌ జలగునో కృక్త్రజఅచ్చట ేఫకూ శ్తైకగోచర =రేఫమే విమ యముూూయల నిశ్చయ జనిశృయము చ్‌

తా (గ్రానముల మనుషుల నామములయందు లేపు -ఆకారనిన్షయము "లేనియెడల "రేఫఘముగా నెలుంగునవి మూ, *కళ్ళ్చి ద్వదతి సాంగత్యం యకతావే వానమయో _స్పధా,

జ అం

అవద వ్చాత్ర, సాంగత్యం ప వమ్వపిచ కళ్చన ౨౦

టీ కళ్చిత్‌=ఒకానొకండయు అనయోః=ఇఈేభజకారములక యతా 'వేవజయతియందే సాంగళ్యం ఇ మ్మిత్రత్వమును. వదతి = చెవ్వచున్న్నండు,

*యస్స్యా బ్రేశ్య ్రీయోంలేకు భూశఎకత్వవాదకః ఇళ్చ్యా దూత బవ ల్వేశు దేశ్యేతూభయతోభ వేళ్‌ (డుడ్యాదివళ్లే భూతానైే వావీ తద్వ దృ వేళ్సదా ) ఇయా తాస్సాధపళ్ళన్లాః కరచి చేదంతతాపవీవా అచోజక్కుక్ర చిల్లోపో బవుళం స్యాత్స్రయోగళః "

సంజ్ఞాపరిచ్చేవము 18 ణా శథధాజలవ్రశారము కశ్ననజఒకానొకండు అక్రజక ప్రాసేమ్వపిచ గ ప్రాసములయందున సాంగత్యం గ! మెత్తని అవదచ్చ ౨ చెవుచున్నాండు* (ఇచట చకార మేవార్థకము ) తా ఒశానొకయ యతులయందు నొకానొకండు ప్రో ములయందును “రేఫజుకారములకు మె్రి, గల దని వెప్పిరి, *క జృరంతుల విలోకననులు సససాలాషమములు నక్మసంభోగంబుల్‌ వమజఖగి హరి మనల నొల్లండ నరవరులో యన్మ నూతన 'వ్రియులు గచే?” జ్‌ ౬ క్ష ట్ర క్కుునం జని 2 లుదునో తెక్సలు గట్టుకొని చేవరిఫుమేడమున్‌ ౨ ఇని ప్రాస యతులకం గ్రవముగా నుదాహకణంబులు, కళూడదని 'చెన్చన యప్పకవియు కు___ జుట్టడి కాకునూరి వెదరం గయ అని చయోగించెను నమూ అనయో న్సంగతిం యస్తు కరోతి కవిలాకృతౌ, అన్యా ఆత్యంతదోషత్వా ద్దుష్కవి స్సహి కథ్యతే. టీ యన్తుజ ఎకవి కవితాకృలె = కవిశ్వన్వరూష్మ క్రియయంద్కు అనయో॥ = ఈనేఫణకారములకు సంగలిం ఆ యతిప్రాసమ్మెల్సిని కరోతి ఆ వేయుచున్నాండో సిః = ఆవి అస్యా! ఆ అకవితాస్వహవ్యక్కియ అత్యంత జోమశ్వాల్‌ = మిక్కిలిదోమము గలదౌటవలన దుమ్కవి। అ దుస్ట్రకవి యని శభ్య లేహి=వొప్పంబడు చున్నాండు గదా శా, కొందణీవతమైన "రేఫజకారముల యతిప్రాస మి ని నిరాకరించి కృతియందు -ఈసలెంటికి యతి ప్రాసమైత్రిని

కేక అదర్వణకారికావళి కల్చించినకవి దుష్కువీ యని యధక్వణాచార్యులు తమవుతమును బ్ర శాశింహచేసీం మూ. వికృతాగదిగ తో యమోజఒ త్రస్యా చృర్టాంతర హాగతన రొ

ప్రాణమాశ్రావశేషు స్పా దత్ర శ్రీకవిసద్తుతే. ౨౨

టి అక్ర ఈయాంద్ధమందు యః ఆ యక్తారము నికృత్యాదిగతఃణ వికృలివదాదినిచబొందునది స్యాల్‌, ఇలసను.. అ్యత్రజవః శ్రీశవిసమ్మ తే ఇ 'శ్రీశవిమరేమందు. శభ్రాంకర యోగ త$= మలి యొకళబ్బముతోం గూడుకొనుట, వలన 'ప్రాగామాశ్రావ శేషు ణ ప్రాగాముమ్మాత్తము. మిగిలినది స్యాల్‌ నా అగునుం

ళా ఈ శ్రీకవిమతీమందు వికృతివదాదిని యకారముః గల ననియుం బదాంతకసం యోగమువలన సము మూ త్ర ము, మిగిలినదగు ననియుం దాత్చర్య్యము

అద్యః క్రియాసు భూళార్థదో్యతిన మాన్యగం వినా సర్వం” అని స్తూత్తము వెవ్పుటచే నీమతము నన్నయభట్టునకును నంగీ కార్యము ఈసనూ త్ర మువచేతనే పదాపియకార 'మేశ్వము గలది యొవ్వనివాకిీట నిశమవపంకంబు” ఇళార్రదులు మూ భఛావిక్రియాసు యస్య స్యా ేత్వమేవ వమోగతు, చి

డుడ్యాదివళ్లే భూలాళ్ధే చాపి తద్వ దృవే త్సదా.

ట్‌ భావి క్రియాను=ఖావి క్కి యలయందు. యుస్క జ యశారమనక్కు చ మయోోశం=ప్రయోగమువలన వీశ్వమేవ = వీశ్వమే స్యాల్‌ = అగును డు డ్యాదినన్లే=డుడి మొవలైనవక్షములు వరమగుచుండలా భూశళాస్థేదావి = భూతార్థమందుకు సదా ఇ ఎల్లపుడు తద్వల్‌ = భావి (కియాయ కారమునకు వలెజే యేక్వము భవేత్‌ =ఆ గును

సంజ్ఞాపరిచ్చేదము కేర్‌ లా. భావ్మిక్రియలయందు యకారమునకు 'నేర్వమే యగును డుడ్యావి వక్షంబులు మంబులగునపవుకు "నేవర్గమున మైనను నేత్వమగును ఉదా__చనియెదు, కనియెదవు వండెడుకా, వండెడి౯ ఆదిళబ్దంబుచే. వండెదవ్వ్లు వండెదు,. భావి క్రియ యనగ్గాం దద్ధర్థాగ్తకరాపాంతరము భూళా్ధమ ందును 'సెత్వ వ.గును, కనియె౯ వండెకా ఇవి మొదలైనవి డోలా భూ పో త్తరీయాణి వినైత్వం నాసి మధ్యయ:, టీ డోలాభూపోకత్తరీదూణి జ ఉయ్యెల తాయెతు బయ్యెద ఆనుశబ్బములను ఏినాజపదలి చధ్యయ! జ మధ్యయకారమునకు వీళ్వం ఇ వీశ్వమ న ఇ లేదు తా. ఉయ్యెల తాయుతు సయ్యొన లనశబ్దములయందుం చప్చం బవమధజ్ఞయకారముశకు. నేత్వము "లేదు. అవ్ప॥వి._ “ఊచునెలకాకగుటవేత నుమొక్ట లయ్మొం వైనినెద కున్కి వక్షో క్రిం బయె్యొ దయ్యె తల్లి కాపునన్తై కట్టందగిన సరులు 'దేలం బలుకంగం చాయొతు ఖ్రైళ్యమునను ఇట్లు సమాసవదంబు లనియు సంధిలేక యపరస్వకంబులకు యడాగమంబు వచ్చిన దనియు స్వపాండితష్ట ప్రకటనంబు శేసినాం డని తోంయచున్నది ఇదియునుంగాక గీ ముష్టరాజురావన వానిమ్తాంటిని వద మధ్యయా లని చౌవ్చె నమ్ష్మాట మిధస్టో అని యీయధర్వణ శ్లో కము దవొజుకనందునం జెప్పినాం డని తో చుచున్నది, ఆద్యవరక్షాన్తు హ లేన న గృహ్యంతే కదాఒవి చ ౨౪ టీ ఆద్యవక్షా న్తు = తొలీయక్క_రములు వాళ్త్వేన = వార్చొటవేర్క ఫదా౬విచ=జకానొకవ్వుడును న గృవ్యాంలేఎ గృహింపంబడవు అధన్వాణంాలరీ

16 అధర్వణకారికావళి ళా వికృతాదిగతో 'యోబఒర్ర స్యా చృబ్దాంంరయో గతః ప్రాణమ్మాశ్రావ శేషస్స్యా ద్ర శ్రీకవి నమ్మలే అని శ్రీకవిమడేమును 'జెస్టి యాదివర్శంబు లొశానొకచ్చుడును యకారంబులు గావని యధక్యణాచార్యులు తనమతమును ట్రగటించినాకు, ప్రాతాత్చాాణో లఘుర్యస్స్యాత్సహల్చాచ్చళ “వేత త్వచి క్‌ "వేద్యత్వంతన్య కల్ప్యం స్యా ద్వికృతళాదా భజే న్నణ;ః, టీ ప్రాణాల్‌ ఎస్రాణముకంటెం బరమంనైన ప్రాణ ఇఅచ్చు లఘశఆ లఘున్తైన యఃజయకారము స్యాత్‌ =ఆగును స =అయకారము హల్చ* హల్టును అచ్చ ఆ అచ్చును. క్వచిత్‌ = ఒకానొకచోట భవేల్‌ లగును చస్యజదానియొక్క- వేద్యత్వంజ తెలిసీకొనందగుట కల్చ్యం=కల్పింపందగి “చది. స్యాల్‌ =జగున. వికృతాదౌ ఇ 'తెలుగుపదములయొక్క. మొవటకుం $=ణకారము నభి వేల్‌ ఆకాదుం తా, అచ్చుకంశెం.. బరమైన యచ్చు. లముయకార మనియు ఆలపుయకారము హల్లును "గేవలముచ్చును నొశానొక్ష చోట నగుననియు చానిం చెలియందగుట కల్చ్పమనియుం చెలుంఏ పదములయొక్క మొదటను ణకారముండదనియుః దాత్పరస్యము, ఉదా... ఆయతివ. సుశో భనాకృతి”* అనుచో, ఆమగువ "'యోగస్టమైన మంగళస్వరూపవురాలు” ఆని యము వెద్చు నవుడును “ఆయతో యనంగా ను _త్తృరకాలఫలము, ఉ_త్సకంకాల ఆయతికి అని యమరము అది వసుశోభనాకృతి=ధనముచే మంగళ మైన యాకృతిగలద్కి అనియర్థము వెప్పుచోటను (న్ను) వాల్లు, సంకీర్ల త్వం వికృల్యా డ్యానుకృత్యా మంజులం భవేత్‌,

సంజ్ఞాపరిచ్చేనము మళ ఛా టీ. వికృత్యా ఆ తేలుంగునంచైనయనుకరా*మువేత ఆద్యాకకృళత్యా ఆ చంన్క్భ్భకమంచైన యనుకరణముచేత సంకీర్ణ శ్వం అ సంస్కల్భతషదయోగవళ్వ చు, మంజోలంజన్ఫుదువైనది భవేత్‌ =ఆగునుం తా, సంస్కృతమసంయోగము. లెలుంగునందైన “అను 'అనుకరణముచేత. గాని ఎంకువమందైన యిస్థావ బ్టైనుకరణను చతం గాని యోగ స్టిమైనదగును, ఉదా-ా ఇ ధైద్ధత్యమగాల్ల యంహి. కుధియా మిళ్థం నవత్కిన్నకంబు” ఇవిమొవలై నవి, ఇన్టాద్యనుక ౨ణనివేథము అెలుగుషుములతో సంయోగం బగ నపుడు జ చ్తోళ జ ను ర! ప్రబంసే శేవలాద్యక్య ప్రయోగస్తు న దో షకృత్‌. ౨౪౬ టీ చలుఖే గ శావ్యముదు శీవలావ్యన్య ణు శేవలసంస్క్భృతళబ్దము యొక్క వ్రయోగస్త=వ్రయోగ. (మైల్రేమ.. నడోమకృత్‌ = దోమమును 'జేయునది కాదు ఆకా, “ంధవబంధమందుం గేవల సంస్కృతి శబ్దము చయోంపవచ్చును క హరయీ జికమకుదరయ్కా తరయీ ఛవవారిభే శృ ధన్యజనానాం సుకతర వేష్యరపకవే స్ట వేద మయాయ చేవదేవాయ నవమం * ఇవి మొదలగువ్రయోగంబు లనేకంబులు గలవు వినాఒనుకరణం కళ్ళి డాద్యశబ్దం ప్ర చతతే, టీ. అముకర ఇ౨ఇ ఆనుకిరణమును వినాజవవలి ఆవ్యళట్దం = సంక్క్చృత శబ్దమును కళ్ళిల్‌ ఆఒకానొకకవి ప్రచు లేఎచెప్పుచున్నాండు. తౌ, అనుకరణములేక సంస్కృ వళబ్దము 1వ యోగింప వచ్చు నని యొకానొకకవి చెవ్చెను ఉదామకలర్తు వకర్తు అటి అవత మన్యథ్యా కదర్తు ముదావళ కవి” ల్వనిమొదలె నవి. అటి న! హ్‌:

18 అధర్వణ కారి కావళి 5 అధ ప్రత్యయా నర్హ్రావ్యయస్య్యాపి ప్రయోగః కుత్ర చిద్భవేత్‌. టీ క్రశ్యృయార్చావ్యయస్యాపి అ ప్రత్యయమున కర మైనయవ్యయము యొక్కయు చ్రయోగః ణు వ్రయోగమః కుత్రచిల్‌ = ఒఓకానొకచోట, భవేత్‌ జఎలగును, తాద్ర తర్టయమున_ కక్ష్హమైన యవ్యయమ. లయొక్క_ వ్రయోగ మొకానొకచో. నగును ఉదాహాల సర్వత్రనిలింష ఛామినులు” ఇఇవి మొదలైనవి. అవర్థయ 'సస్యేతరస్యాపి వ యోగో విష్టళర్త కౌ, వి కథిత నద్భవస్యావీ డీర్ధాంతత్వం కచి ద్భవేత్‌, ౨౮ టీ. ఇతరస్య = వ్రశ్యయార్హావ్యయమునకం లె నికరములైన అవ్యయ స్యాపి అ అవ్యయముయొక్క_యు శద్భువస్యాపి=శద్భ వాన్యయ ముయొక్క_యం, చయోోఃజ్యప్త యోగము విష్ణుశర్శణా = విష్ణుశర్మ చేత కథికః = చెచ్చం బడినది క్వచిత్‌ జఒకానొశకచోట్య దీర్ధాంతశ్వంబీర్ధ్య మంతమందుం గల దనుట్క భచేత్‌ జఆఅగును తా, వృథాద్యవ స్టాయములయొక్క తద్భవావ స్టాయముల యొక్క చ యోగము విష్ణుశర్మ మయొచ్చెను., వృ థాదస్భ్థవ్యయమ లకు ాగ్వాంతత్వ మొకానొకచో నగును, ఉదా.--వృధ యయ్మ్యొ, సంతతము ఇవి మొదలైనవి. సదారథాంగయుగలికా ఇత్యాదులు దీర్ధోదాహరణములు గ్రామ్యుం తత్త ద్విధా సాధు కరకంరముఖా హి లా టీ ఠళ్తద్విధా అత _త్తర్స వల్‌ వవర్ష్మనమందు ఛ్తామ్యుంగ్రామ్య ఇదము, సాధు అ సాభువైనది కరకంఠముఖాక్‌ = కరకంఠాదిశబ్రములు) హీ ళ8=9ఇస్ట్రములై నవి

క్షే సంజ్ఞాపరిచ్ళేనము ల్లి ణా, ఆయాన్వఫావవర్ష్మ నముల యందు ఛ్రామ్యుశబ్బములు సాధువులు కజకంరుడు. మొదలగు శబ్దములు కావ్యుములం సిష్టమ్యులైనవి అటులలానిమెడల తజ్జాసమాచ చేళ్యా క్‌ అ గ్రామ్యాచేయం చతుర్విా భవతి అనుసూ శ్ర మంగలి గామి బళ కొబ్బము వ్యస్థమయ్యొు నిం ఆంధ్ర భాష జతుర్విధత్వ సిద్ధంపదు, ఉదాఎా-చేకవ వాడపన్లి నరసింహులతీకతమోయి బోగమమైోరుల తీ్థమోయి" ఇత్యాదులు తృతీయోఒచ్చ తృతీయోప్లా తృతీయే సరళౌ స్మయఃం షోడళం వ్యంజనం చావి మన్టస్థానే నయుజ్యతే, తీత గ్భ తీయ! మూ; డవ డి యైన అచ్చ=అ కారమును తృతీయోమ్షోణ మూండవవిమైనయూమ్మమును_ తృతీయే = కృతీయస్థానమంద. కృయ॥ ఇ మూండైన సరళెఃజసరళవర్ష్మమ్యులైన కచటలును మస్టస్థానే= ఆజవకడ్క ఇోడళంజదదియాఅవర్రైన వ్యంజనమవీలవాళ్లైనతకారమును నయుజ్యతలే = చమయోగిందండదుం తె, తృతీయస్థారమంద్భు అహకచటలునుు ఆజవతాౌవున తకారమును. బ్ర యోగింప గూడదు, పురాన్త్రరసగిరిరు దే, ప్వకచటతపా మాతృకా నింద్యాః ' అని యాచార్వులు సంచ ఫ్రానముల నిమేధముం జెప్పెరి. నర్వే శద్దాః ప్రయో_కృవ్యా యది దోవవివర్టిలాః, 30 టీ స్వే=సమస్తమైన శబ్దైాఃజశబ్బముల్కు దోమపిపర్డి కొయదిజనిక్టో వము లైనట్టులైన వ్ర యూూక్తవ్యా!= ప్ర యోగింపదగినవి తా, సస్వశబ్దములు దోషరహితము లై నమెడలం బ,యో ట ౬ టల్‌ గెంపషు దగినవి.

లి అధర్వణ కారికావళి ఖ్‌ ఆప్రయకృత్వదోవస్తు న విరుద్ధో హశే ర్మతే టీ అవ్రయ్యుక్తత్వకోమన్తు = ఆప్రయుక్తశ్వపోష (మై లే) మన్ననో వాేః,వారికవియొక్క చులేజమకమందు విరుద్ధ జవికద్ధమై నదికాదుం తా. అప్రయుక్తర్వదోపము హరిమతమందు విరుద్ధమై నది గాదు కాస్త్రప్రయుక్తవచసో శ్మాస్త్రం బలవ దుచ్యతే. 3౧ అనివ్పన్నే పదే లేన ప్రయోగా శ్రయణం హితమ్‌ టీ శాత్త్రవ్రయ్యుక్తవవచసోఃి = శాస్త్య్వవ్రయోగవా క్కులయందు? శాస్తం ఆ శాస్త్రము బలవల్‌ ఆబలముగల దని ఉదృ లే=వెప్పంబడుచున్నది, "లేనజఆశ్యాస్త్రముచేత వదే=పదము. అనిష్ప 'న్నేసతిజనిష్పున్నము శానిదగు ఎండలా, చృయోగ్యాశ్ర్రయణం ఆ చయోగ మేయా[శ్రయ ముగాంగలవదము. హిఠంజఇస్టమైనదిం తా, కాన్తప యోగవాక్కులయందు ఖాన్తము గొవ్ప్చది, “వక్ష లోపాగమాన్‌శీ సర్వస్మిం స్త చ్శృవే వదే. పురుషే. స్వూోషం ఇాపి వదచనేషు లోపోవన్తాగ మా మఈ”* ఇవిమొద లయిన కాస్త్రముచేతం బద మనివ్పన్న మైనయెడలం బూర్వకవి వ యోగము బలవ తరమెనది న్‌్‌ ఎవ 6 వంచవన్షాదయో వర్లా ళ్ళ ంఖళాన్లాదిసన్ని థాః క౨ తిర్థర్లో, ఖాయజ శ్చోర్థ క్‌ దండశేఖాన్విలా అధి త వవ చ ద్వితీయాస్స్యు రూర్థ వేఖాద్వికాన్వి లాః, ప్రథమాన్తు తృతీయా స్సు్య కృతీమా_స్తే చతుర్ధకాః "రేఖాద్వ యోథో దంజేన యక్రా స్స్యు రనునానికాః

సంధిపరి చ్చేదము లై మిళద్దండద్వయో'వేతాః ప్రథభమాలిపషయ న్స తా పూన్లేందయసదృళణి పూర్ణ _స్త్వర్థ స్త్వస్థేన్తుసన్నిభః ఇతి శ్రీమదధర్వణాచార్యవిరచితే వికృతి వివేకే వ్రథమ సృంజ్ఞావరిచ్చేదఃం (ఈ మూడున్న ఆన్లోకములకు నప్పకవీయములో నీవిష యము వివరించుటచేతను వెేేషించి (వయోజనకారి కాక / న పోవుటచేతను టీక వ్రాయ లేదు) గద్య ఇది శ్రీరామచంద్రకరుణాకటాతులబ్ధకవిత్వ ద్వితింత్రి ణీ వంశవయకిపారావారసుఛాకర వసిస్టుప్టుత్తుం డగు సీతారామ కనిచే రచియింపంఒడిన కవిజరమండనాఖ్య యగు వికృతివివేక టీకయందు మొదటిదగు సంజ్ఞాపరిచ్చేదము ముగినెను, 24 స ంధిపరిచ్చేదము అనానానాఖష్ట్రీనానానాా. ఆద్యంతవర్థయో వైళ్యం నస్థి రిల్యుచ్యతే బుక్షోః ళ యో పూర్వన్థ పరరూపత్వ మృత్రైవ నియతం భవేక్‌ ౧ టీ. ఆద్యంకవర్ష యో8= ఉత్తరపదాదివూర్వపదాంక వర్ణములకు వికృం ఎనీకత్వము సంధథికిఐసంధి ఇతి = ఇట్లని బ్యురః అ "వెద్దలచేక ఊద్యలే నా వెద్చంబడుచున్నది అత్ర ణు ఈయాం ధ్ర భామయందు పూర్వస్య = “మొదటి "జైనయచ్చునకు బరరూవక్వం ఆ పరస్వరూపత్వము నియత మేవ = నియత మైనడియ, భవేత్‌ ఇఆగును

లం అధర్వణకారి కావళి తా, ఆద్యంతవక్షముల _ శేకత్వము సంధి యని ఇెవ్చం బకును. అట్టిసంధియంమ నీకెలులసనం బూర్వస్వరంబునకుం బక స్వరాదేశము. నిత్సముగా వచ్చును. ఉదా:._రాముడతండు, "మేనత్త చూచికమరులు ఇత్యాదులు, సంథిస్తు ద్రుతవూర్వస్య ప్రాయశో నభచే దతః, టీ చద్రుశథొర్వన్య ఆ ,ద్రుశమునకంటెముందున్న అక! ఆ ఆకారము నకు సంధిన్తు = సంధి ప్ర్తాయకఃజరలుచుగా న భవేత్‌ = కాదు. తా, ద్రుశమునకు ముందున్న యకాకమునకు నచ్చుషకం ఒగునళ్చకు. సంధి తలుచుగాం గాదు, ఉదాషా తనుభాసీతు నుజ్జ ్రలదండఛారు” ఇవి మొవశ్రైనవి * ప్రాయశి అనటచే ఇంశెప్పుడు, ఇంక నెప్పుడు ఇవిమొదలైనవిం న స్యా ద్వాళక్యవిరామేతు సంధ్యభావోవి దోమకృత్‌. ౨ టీ చాక్య విరా మేశుజవాక్క్ళవిరామమంగ్రైన సంధ్యభావోది అ సంధి "లేకపోవుటయః దోషకృల్‌ అ దోమమును జేయునది నస్యాళ్‌ ణు కాదుం తా, వాక్థవిరామమందు. సంధిలేకపోయినను దోషము కాదు ఉదాహాా వడగనున్నహనుమ భ యవిహ్నాలుండు గాండు అరదమునకు సూతుం డద్యుతుండు ఇవి మొదలయినవి ఇచ్చట వాక్య మనంగాం జరణ మని కొంద అందురు, సంస్కృృతమందుం బ్రధమరృతీయపాదాంతములయందు సంధి'లేకున్న యెడల దోమ శ భాసితునస్ట్వైల్‌ అకునది దు,శళార్వస్థి తా కారసంధి "లేమికి లక్యుముకాదు.. అచ్చట ,ద్రుతవూర్వస్థితో కారమున్నది చేయనమిలిని "మొదలగు వాని నీమూలమునకు లక్ష్యములుగా నుదొహరించుట యుచితముం

“సంధిపరిచ్భ్చేనము లి మగును, ద్వితీయచకణాంకతృతీయపాదాదివన్షంబులకు _ సంధి భవంతి కేచి చృవ్హా స్తు సాంగల్యే నైవ సాధవః; టీ శేచిల్‌=కొన్నియైన శహ్హైన్తు = శబ్దములు సాంగ ల్యేవైప అ సంధి జేఠచే సాధవ!జసాధువులు భవంతి=అగు చున్నవి చా, కొన్నిళబ్దములు సంధిచేతనే సాధువు లగుచున్నవి, ఉడా:--చింకాకు, ఆవంత ఇవిమొవలగునవి శేచిత్‌ అను టచ్చే వవార్థక సంబోధన క్రీ వాదకతత్సమంబులకు సంధిరాదుం రాముండ యరిభీముండు, రాముండ యిటకమ్ముం వనితయేదిం హంసయేది ఇవి మొ, మేనాదులకు వికల్చ్పసంధియగును మేనత్త, మేనయదత్త ఇవి మొవ్నలె నవి, కుత్రచి తృంస్కృతీయోబఒపి ప్రాణో పత్ర చ్యుతో భవత్‌. కి టీ. కృక్రచిల్‌ = ఒకానొకచోటు సంక్క్భృకయోడని ఆ సంగ్కల్భత వంబంధమైన పాణోజపింఅచ్చుకు అత్ర్యజ ఈ తెలుగునంద్‌. చ్యుకః ఆ లోపించినది భ వేల్‌ జఅగును ళా, ఒకానొకచోట సంక్కృతసమవదంబుల యంతమైన యకారేకారములు తెలుగపవమం దైన యచ్చువకంబగునపుడు లోవించును. ఉదాహపా గంగను కానెదూజ శ్రీగంచభ _ర్తంచు సకలశుభములు కౌరిచ్చు జకుల*పుడు ఇంకంబల్ల వవుటర్చిడల "నాదు, ఇవిమొచలై నవి. వాతం ప్రాషస్తు స్యా త్కి్‌మా దిక న్యేరలో ఆనుసూ త్త ములయందలి *వ్యా ప్రా అనునవి యాచార్యువకు నిష్టము గల దని చెమ్పుచున్నవి కాని భారతము నందు టె యోగంబులు గానరావుం

లక్ష అధర్వణకారి కావళి వినా లవర్షం నో సం ర్మి శృతత్సమమొో ర్లుకి,

టీ మిశ్రశత్సమయో॥ ఆ మ్ముశ్యళర్సమసమానములయందు. లవక్ష్మం వినాజలపర్డే మునువదలి. లుకి ఆ సద్రుకలోనమా గలుగలం. సంధి ఇసంధి నో "లేదుం

ళాామీ శ్ర తత్పమసమాసములయందు ద్రులేము లోపెంచు చుండంా లవర్మముకంకె నితరవర్షములకు సంధిలేదు. ఉదాః-_ శావమకసనే త్ర లీిండ్లబందాలుగా రె ఇలువలానందము మసిరేత్షు ఇలాననములు మదగజయానలానందంబు, ఇవిమొదలైనవిం శి శ్ర తత్స్చమ'యోం, ' అనుటచే ఆచ్చికసమాసంబున లవ్షేతరక ములకును సంధివికల్పము వెలువమయా నతి , చెలువానతి ఇలు వానన మనియుండదు, _పర్టీభవేస్ట్వతీయా తుల్యాతత్పురుష నంనీ శి న శ శ్‌ ల్లీ సంస్థిో నామ్నాం” అనుమూ త ంబుచే ద్వితీయాతుల్యవ్యంబు య అ ఇట న య్యే సం ప్రా స్తం బగుచుండంగా దుతస్యసక్వ త్‌ లుక ఏవమానేషు అనుసూతంబుచే _దుతంబునకు లోవంబు గలుగపను,

తో లో

సంధి ర్నిత్యం ప్రత్యయాచాఒచ _స్త ధార్యాదిగన్య చ

టీ, వ్రతీయలేవిధీయల ఇత్మిప్తశ్యయః వ్రళ్యయాళ్ళాపావచ్‌ చ్రశ్వయాచ్‌. లేక్తళ్యయాచా= వ్రృశ్యయమైనయన్చుతోడ సంధిక=సంధి? విత్యంజనికృము శథా౭ఆ వ్రకారము ఆర్యాదిగన అ లిర్యాది శ్రే ప్రార గోచరళబ్దములకుబొందిన అచళ్చ=ఆచ్చునకుకు (నిశ్యము)

తా, వ్రత్యయాచ్చుతోడను, శ్రే ఘ్టార్ధగోచరళబ్దముల యాదిని బొందిన యచ్చుతోడను సంధినిత్యము. ఉదాన ఛాాండు మూసనెయ పుప్టైడు గంచబయ మోూవెండు. దిట్టరి* రామయ్య, నీతమ్ము ఇళా్యాదులు,

సంధిపరిచ్చేదము రర అచాం సంధా ద్రుతోఒదృళ్య స్గి సతోవీ చ భవే త్సడా టీ ఆచఛాంజఅచ్చులకు నంధాజసంధిగలుగుచుండంగా చద్రు,ఈంనకా రము ఆదృశ్యః=చూడందగనిది స్థితోవపిదజఉన్నదియును. ననాఆఎల్లపుడు,. భచేల్‌ అఆగును తా, అచ్చులకు సంధిగలుగునపుడు నడుమనుండు నకార "మొకప్పుడు లోపించినవియు నొకవ్వుడు లోవింవనిదియు. నగును (సంధి వికల్చ్ప మనుట) నన్నే లె.నన్నునేలె మాకొటకిచ్చె-.మయా కొఅకునిచ్చె నాయందనుర కినాయంచు ననుక శి నాకిష్టయం నాకు నిష్టుండు "మొ క్వచి త్ర్వత్యయయోగేఒ వి తధాత్వ మనికీయలే. ౫ టీ. క్వచిత్‌ అ ఒకానొకచోట వ్రశ్యయయోనేశవ్‌ ఆ వ్రత్యయము తోంగూదుకొకుటగలుగంగా కథాళ్వంజల్యవ్రశారమనఓ విధీయ లేఐవిధింపద బడుచున్నది తా, ప్రత్యయముతోం గూడుళొనునవుదు నొకానొక చోట నకారముకకు లోపంబగును ఉదాషి.. వనిరయు నిట్లనియో ఇవి మొదశలై నవి, వధమే చోత్తమే చైవ క్రియేతో వా భవే చ్చ్యతి, టీ వశ మేచళవ్రథమపురువమయందును. ఊత్తమేచ ఆ ఉ్నార్హమపురుము యందును ఆశీ యేతః ఇ శీ ఉఅయూంతమందైనయిశారమునకు చ్యులి! లోవము,, వఖబహుళము?గ? భవేదేవజఆగును తా, వ్రధమోోత్తమ ఫురుష్కక్రి, యావదేకావమున కచ్చు పరంబగునపుడు ఒహా.ళంబుగా సంధి యగును ఉదా._వచ్చిక వరులు-వచ్చిరియవరులు చేనీ తచ్యుతార్చనము-చేనీతినచ్యుతా

బగ్ర అధర్వణ కారి కావళి "ర్చనము, మాచితిమిపవుడు - చూచితిమియిపుకు. ఇప్పుడు వాశ్ద మునకు బహుళార్థము ఇవెవ్చుటచే ద్రుతాంతంబులైన టిడివన్షము లకు సంధిలేదు, ఆఅంటినన్నము, పోషించెడి నచ్యుతుయ, "మొ ద్రుశసహితమైన తివన్షమునకు సంధి "లే దని కొంద అందురుగాని జ శీ యా! పీ ! యహోబలపండితాదులకిస్ట్రమై యున్నది స ఉ తృమపుగుషయం దిత్తుకకును సంధి తలుచుగా వచ్చు సంతతము నేను నేవించితం 'బనునేవించితి నవలనాయకకన్యక నాంగనింకం గొన్నియెడల సంధి "ాడకయుండుట గంటినంబ నిఫ్రుకుతింటినన్న”* మని కవిమండ నంబుశను గలదు, వ్రధమవుకుష్క క్రి మాఒహాువచనే కాకనంధికి "నవ్చకవి:_ విరచించెను శ్రీనాధుడు ధకణిని శృంగావన్వైమధం బునరంసార్చుం డిరి యుండొరు నని కానక పరరూప్మక్రియలం కృతిఖావము గలదే 1” అనిచెప్పెను తనుం గానక శ్రీనాథుని గానం డని యన్నందుకు మిగుల నచ్చెరువగుచున్నది. నిత్య మన్యస్య వికృతొ కా సరో నభవేత్సదా ౬

టీ వికృతె=జఆం ఛధ్రనుందు. అన్యన్య = వ్రథ మ్నోక్సమపురుమవ్యతి గి _క్ష్మక్కియాం తేకారమునకు నచ్చువరంబగునపుడు చ్యుతిః = లోవముః నిక్యంజనిక్యము

తా మధ్య్థవపుకువే.కారమునకు నచ్చు మరంబగునవుడు నిత్యసంధి యగుము, ఉదాఒ--తింటివన్నము. చేసితివచ్యుతార్చ నము మొ. నేవించితి రచ్యుతుని. ఇత్యాదులు ఒహాువచనములు, క్వాాచేతః = కాధగవంచెన యికారమునకు సదా = ఎల్ల వాం జాజి ఆర న్‌్‌ గా ఫుకు, నభ వేత్‌ =ఎంధికాదు, తే కారమునకు సంధి లే దనుటం ఉదాషాలవచ్చియిచ్చెను,. చేనియడి”గెను మొ విజయనిలా

సంధిపరిచ్చేదము లా సముప గీ, ఇటుందూ పటునటుం జూవీటు వటుశరములు వేస నాసుభ్రార్టునుల౯ , రామాయణముపు- మం చ్రీయముల్‌ నెన్పిననన్నుం వ్యైళొనక దర్చిం చిట్లుజాల్మత్వవు ర్నయశీలంబున య్‌ జ కు న్‌ నూకకుండిళివి ద్రాశత్వార్థమక్కుు వై చయయుళ౯ా ధర్మము సత్యము న్లుూములుం దాతీణస్థముం గల్లవా కయ నెందం జ ఖ్‌ అ గరినాత్య్తులందు సముదగ్మ్య గావశై లాధమా ”" వైమినిఫారతము:_ ళ్‌ గుకుతకళ_ క్షి నాలమునకుం వవకించెడువానిం. జూచి స్ఫు స్థిరకరుణాతకంగితమతిం గమలాకఘయ లేకు డి రా"నక పతియు౯్‌ రథావతరణం బొనరిం చెదు శేగుదెంచి న౯ హరి తగ నూరడంజఒలికి యాశనిం గౌలగిట్‌ం జేర్చి యిట్లనున్‌. టీ నిక్వచ నో _త్తరరామాయణముష్న. “వెజుచిస్టంబుధినాధ నందనులు దోర్విన్యంబు సాలింళి యం దలు” ఇవి మొదలెనవి నిరూలం న్‌ లీ బులు న్‌ మానార్హా న్నిత్య 'మేకత్వ మెడుస్స్యాత్పరిమాణశే టీ. మానార్హ్యాల్‌ జ మానార్హ్యమైన టేనాదిళబ్దమ.కం టెం. బరమందు, వరిమాణ'కే ఆ పరిమాణార్థమందు ఎడుక=ఎంవ వర్మశము. స్మాల్‌ = అగనుం వీకత్వంజవీకవచనర్వము నిఠర్యం=నిక్యము తా, మానాక్ష మైన చేశమూ రాదిశ బ్బములకం శ: బవవందు వెన వరిమాణామందు నెడువ్వక వముసను, ఆమొండువరక న్‌ థి మ! [లా కము మరంజఒగునవుడు నితైస్టకవచనము ఉదావటావు స్టైడుం ఛాలడు మూలెయు తూమెడు గిద్దెడయు. అడ్జెడు, "మొ. వచ్చెడు. చూచెడు మొదలైననింా డు-డాాదివళేభూ కాళ

“లర అధర్వణ కారికావళి చాపితవ్వద్భ వేత్సచా క్ష అనుశాస్త్రంబుచే డుడివన్సంబులు పరం ఒగునవుడేకారా దేశంబు వచ్చినది ఎడువన్ష కంబు గాదు అర ల్‌ ఇల జగ ఇ త్తి ప్ర సృర్యాచే ర్లి వర్షస్య లో వశ్చ పరిద్భళ రే టి చనృత్యాగే = దో*.లి మొదలగశబ్దములయొ!॥్క_ లివర్షసృ అ లవ ర్లమునకు లోవశ్చశలోవమును పరికృశళ్ళ 'లేఎచూడ బకముచున్నదిం తా దోనిలి మొదలగు శబ్దము లయొక్క_ లివర్ణమునకు నెయవర్లకంబు మకంజఒగునవుడు లోవషము నిత్యముగా నగును ఉడా --దోనెయ విడిశెయ గువ్చెంయు. ఇవి మొవలైనవి యార్‌ అద ప్రధమ శృ్చొత్తమ ్చెవ లాను తద్రర్శసండ్హి కౌ రాన క భూలావ్యవిషయౌా తత్ర వైక ల్వార్ధాచిడాయకౌ. ౮ డకంతొ చ సదా నాంతౌ ససంుని _స్తత్ర కల్చ్యతే; ష్‌ స నా య టి తాను = ఫూర్వోక్ష్మక్సియలయందు చ్రళమళ్ళ = వ్రథమపురు మయు ఉర్హమశ్చ=డాత్తమవురుషమయు ఈళెంకును భూతాద్యవిషయా జ భూతాదులకువిషయముకాని యిట్టి కద్ధర్మ వంజ్రేకా = తద్ధర్మ సంజ్ఞ గలవియు సదాజలల్లపువు నాంత్‌ "ద్రు, తాంతమ్ములై నవియం ఎక త్యార్థాఫిధాయకౌఆ వీకవచనమును జె నవియాయొ జీని చ్రే = అబ్రదేశమదు సుధికి జ నంధిి కల్ప ర్రోఎవ అ కర్పింపంబడనదియ ఉఠా ఉదంతనాంచతద్ధర్థార్థక వభమో_త్తమవుకువైకవచ నంబులకు సంధిలదు ఉదాః-వెలయునతనిక్షీర్హి సకలదిగ్యలయ మును ఘకింతు నెంతవనినైనం ఇచ్చటతస్ధ్థర్మ పదముచేం దద్ధర్మ క్రియాజన్యవిశేషణమును చ్రహింమబకుచున్నది. రకమ్షణమొ నర్చు నంబుజాతాకుం గొలుతు* మొ ఏకళ్వార్థాభిధాయకా”

సంధిపరిచేదము ౭ అనుటచే వారు ఫఘటింతు రనుచు ఘటింతు మెంతపనిమయైని చ ధమశ్శోతరళ్చ” అనుటచే ఘటింతువనిశము” ఇవిమొవ చా ఆదంతపాదిశ చ్చేతు పత్య్థే చిందులోపకా. న్‌ ది ప ళీ ళ్‌ వక్షక సా్వాత్ర కథితా క్వచి త్సుకవినమృలేః టీ ఆదంత పాదిళ చ్చే ఆ లఅకారాంఠ మైనవకారమాదియందుంగల్క ఇచక్యస్థే=పలి ధాళ్వర్థమైన వడు = అకనదిపరమగచుండంగా క్వఓిల్‌ అ ఒకా బొకచోట నుకవినములేః = యోగ్కకవులఇస్టమువలన అత్ర, * ఈయాంధధ్ధ మందు వర్డ్‌ కస్య ఇ చున మెకపచనమునకు విధింవ ఒడిక మువర్ష మునకు విందు లోవకొజబిందులోవములు కథల్‌" అ వెన్చ బడినవి. తా, అవంతమైన వకారదూవియందుంగల వడు మొదలగు నవి వపరంబులగునపుడు వ్ర ధమైగశవచనమునదైై న మువర్షకము నకు లోవబిందువు లొకానొకచోనగున. ఆవంపవనుటచే నదం తమును ఛాహ్యముం ఉదాహా-ళభయముష్తి ఛభయంవడ్తి భయ వడి, నంతోషముపాటు సంతోషంపాటు సంతోషపె-టు తపక కరణంబు నేయుటచే సంతోష ఎట్టు వివి మొదలైనవి యసాధు చవ్సులు అంతగస్య హాలో ద్విత్వం భవే దనుకృతే వలే -౧౦ తత్రోతోవు రృవే న్నిత్యం మన్య తత్క్వూచి దిష్యతే, టీ. ఆనుకృచే = ఆనుకరణముపరమగుచుండలా. అంతగన్య = అంత మునుళొందిన వాలకి=హల్లునకు చ్విర్వర ౨ ద్వెశ్వము- భవేత్‌ ఆ అగున్ను శృక్రజ ఆయనుకరణమువరచుగుచుండంగ్సా. ఉతఃి అ ఉఊళార్వొనృళట్టమునకు, చిర్యంజనిళ్యముగ్యా వుకిజవుకరము, - భవేత్‌ ఇఆగును.. మన్యజమకారము

రి0 అధర్వణ కారికావళి నకు తల్జలద్విక్వము క్వఛిజ్‌ = ఒళానొకచోట ఇమ్యలే = కోర బడు చున్నదిం తా, అనుకరణము మమగుచుండలగా శ శైంతహాల్లునకు ద్విత్వవ-గును. ఉకా రాంపశబ్దమునకు వుకావమగును శహ్టాంత మకశారమునకు ద్విత్వము విశల్చ్పముగా నగును ఉదా.--జగ నియె పావీచిరాయువనిమె. దాసోహమ్మనియె - డాసోహమనిమొ. ఇత్యాదులు శద్దానా మంత్యభాగేషు యోబఒనుస్వారణి ప్ర, దృశ్యతే. తస్వాచిషరతో మస్స్యా త్సర్వ త్త, హరిసమ్తులేః టీ కహైనాం గ శబ్బములయొక్క_ అంక్యఖా శేషు గ అంత్యభాగముల, యందు యః=వి ఆనుస్వార! బి దువు చదృ్యలే ఐ= చూడంబడుచున్నదో తస్యజలళబింద వునకు వరతెఃి వరమందు ఆచి అచ్చుగలుగుచుండంగా. వరి సద్దు లేశ = హరికవియొక్క_ఇస్ట్రమువలన సర్వత్త ఆ అంధ్ర్రగీర్వాణము లయందు మః=మకారము స్యాత్‌ అగును తాళ ఛ్ఞ్రాంతమందైన యనుస్వార మచ్చువరంబగువవుడు సంస్కృతాంధ్ర, ములయందు మకారమగును, ఉదా...-కీింఛయ మనినచదువు సదువందగు నే. అకవిందసమానసుందరాస్య్యా మర వించాసన సుందరీముపానే. ఇత్యాదులు శీచి ద్వర _న్త్యభేదత్వ మనుస్వారయకారయోః ౧౨ టీ శీచిత్‌ ఇ ఫొందజు ఆనుస్వారమ కారయో!=బిందుము శారములక్కు అ భేదక్వ౦జ భేదము లేకపోవుటను పదంతిజభెప్పుచున్నారు తా, కొంద ఆనుస్వారమశారములకు "భేదము "లే దనిరి. పదాంతృ్కద్రుతము మమకారము పరంబగునపుడు మత్వంబు నొందు నని కొంద అందురు, అది యాచార్యునకును నిషస్టముం ఉదా

సంధివరిచ్శ్చేనము తే శ, త్తి శ లయగ్రాహి కమ్థునిలతాంతములకు మ్మునసివచ్చు మధు పమ్ముల సుగితనినవమ్ము 'చెంగం జూ తుల లసత్సిసలయమ్ముల సుగంధివకు ళమ్ములను నానుచు మువమ్మైనర వాచా లములగు కోకిలకులనమ్లుల రవము మధు కం శ పాశ రమ్మగుచు వీచె ననిశమ్ము సుమనోభా రమ్థున నశోకనికరన్ములును జంపక చ యములును గింశుకవనములును నొవ్పెన్‌ = వజ్ర = అని యాదిపర్వము, 'ఉ ఇమ్ముగ సర్వలోకజను 'లెవ్వని 'యేనిముఖామృతాంశుబిం బమ్మున నుద్భవంబయిన భారతవాగమృతంబుకక్లరం క, లా శ్రమను నంజలిం దవిలి తావుదునట్టి మునీంద్ర, లోకవం దగ్ధం బరముం బరాశరసుకమ ట్ర ణమిల్లి కరంబు భ_క్రితోన్‌, ఈవన్యంబున చిందుపూక్వక బకారప్రాసయె "చెవ్చవలెను, అచోఒచి కుత్రవి ల్లోపో బహుళం స్యా త్రయోగత ; టీ కుర్తచిల్‌ = ఒశానొకచోట ఆచి = అచ్బుపరమగుచుండంగా అచః=అచ్చునకు, లేపి అ లోవము బవాంళంఎరలుచుగ్యా చృయోగనతఃజ చయోగమువలన స్యాత్‌ ఇటగును తా, ఒకానెకచోటం ట్ర "యోగమువలన నచ్చుషరంబగు చుండంగా నచ్చునకుం దలుచుగా లోము వచ్చును. ఉదా ఓహోహో. బెరౌర అన్నన్న*, బహళ మశనుటచే.__వగియేగి ఇళ్యాదుల "లేదు. ఏమేమి-ఏమియేమి, ౯ త్యాదులవికల్పము, ॥ ఆమ్రేడిలేఒంత్యలోప్మ ౧” అని యాచాక్టసూప్రైము, అత్‌ ల న! అధర్వణ?

32 అధక్వణకారికావళి నమ ళృబ్దవిసర్టస్య లోప ఓత్వమ పీష్యుతే ౧౩ టీ నమశ్శబ్దవిసర్లన్య అ నమళ్శబ్దవిసర్టమునకు. లోమి = లోపము ఓక్వమపి= ఓీత్వమును, ఇమ్య రే=కోరంబడు చున్నది తా, నమళ్ళబ్దవిస్ట ము నకులోషము నోత్వమును గలదు, ఉదాహు-రామూాయనమ యనిమె రామాయనమో యశియెం “మొ. చేవదేవాయనమోనమషోకప్తతి యనిరామాభు్రదయములో గలదు. శేవలసంస్కృృతములో నీకాస్త్ర ముపయోగింపదు, గనుక ఓదంతావర్టియమని యందురు. ఇట్లుండ గతానుగతికో లోకో యటంచు నితాష్టది చ్ర్యయోగములు గలవు, వానికి మూలము "లెలియదు, వుషా వా స్వరూజేణ ప్రథమాంతోపరిస్థిలాః కాకౌ సంచోధనే చాపి హ్యవ్యయే కర్థధారయే,. ౧౪ అచేతనార్ధకే శబ్ద ఇతి శృంగారభూషణణ టి వభమాంతో పరిజ= వశమావిభక్రికంటెవై ను ఇాకొజ3 "క్వర్ధమందు నంబోధనే ఆ సంబోధనమందును అవ్యయేఇఅవ్యయమందును కర్శధారయే ఆకర్శ ధారయసమాసమందు, ఆశేతనార్థశే అ అచేతనార్థకమైన శ బేఒవిచజ శబ్ద్బమందును స్థితాః = ఉన్నట్టి వరుషా! జ వకారముల. వాన్వరూ పేణ= చాయనుస్వరూపముచే ఆగను అని యధ్యావోర్యము ఇతి జ అట్లని శృంగార భూవనణ$జళ్ళంగారభూపషణంండు. వెప్పినాండు తా, వ్రథమావిభ_క్రికంకెన్కు కాక్వర్థకముకం కొను సంబో ధ్‌ నార్థకముకం కెన్కు నవ థ్టాయముకంకెను కర్థథారయ సమాసమందును న చేతనార్థకముకం కొను బరమందున్న పకార ములు వకారము లగు నని శృంగారభూసుణుండు చెప్పినాయం ఉదాపారాముడు వలిశె ఇత్యాదులు,

సంధిపరిచ్యేదము ప జల జ్‌ శీచి దాద్యన్య వోనస్యా న్నచ స్రాసే యతౌతువా.౧౫ టీ శేచిల్‌ ఆ నొందజు ఆద్యన్య = సంస్కృృతేశబ్బసంబంధయైన బకార మునకు పీఐవకారము న స్యాజ్‌ ఐకె దనిరి ప్రా,పేచజ్యప్రానమందున్కు నలా దనిరి యతెతుజయతియం దన్నశో వా=వికల్ప మనిం

తా ఫొందలజు సంస్కృృతసంబంధ వకారనునకుం ట్రా యంమంకు పకానమునకు వకారము రావనిరి యతియం దుండు పకారమునకు విశల్చ్పముగా వకారము వచ్చు ననిరి.

అల ల్‌ ్జేది ద్వయో ర్వికల్పత్వం యతౌ సర్వత్ర, శేచన,

! ద్వయోః గ! యతి_ప్రానములయందు నికల్పశ్వం=జ వై కల్ప బ్ర్‌మును? ీచిశ్‌ ఆ కొందజు వెక్స్పీరి యతె ఆ యతియందు శేచన అ కొందజ్రు ఇర్వత్ర్ర=సంస్క్భృ తాంధ్రుములయం దుండు వకారమునకు వకారము వచ్చు చున్నది ఆనిరి

తా, కొందణటు యతిస్రాసములయందుండు వకారమునకు వకాకము వికల్చ్పముగా వచ్చు ననిరి, కొంచజలు యతియందు సంస్కృృతాం, ధ్ర సైములయందుండు పకారమునకు వకారము విక ల్పముగా వచ్చు ననిరి ఉదాహా- హోవుట్టింపదె పుష్పధన్వునకు నయుప్దౌతీ. వీథంచినన్‌.” ఇతా్టదులు. వికృఠాః పుషాశ్చ స్యు స్సు రిస అఆద్యపదాది గాం న వోగసదడా స్సేఒవీ పముషాః ప్ర, థమాహితాత్‌, అవ. ఇంకం దనవమువమును బెవ్వు చున్నాంయయ._

టీ విశృళాః = తెంంగపదములను బొందిన కచటతపలు పరుహిాశ్చ అ చదషవర్ష్మ ములున్ను న్యుః=అగుచున్నడి ఆద్క్భవదాదిగాః ణు సంస్కృత వదా వెని బొందిన తేజ అ మమమ] ఆ కచటకపం ప్రశమాహి తాల్‌ అ వ్రస

వ అధర్వణ కారికావళి చూవిభక్తికంటెం బరమందు శీ2పిజసమాసనమందును వోగసదడాః జ పసససదు ద్‌లం, నస్యుః జ కాపు, శా లెలుగువదాదికచటతవలు వికల్చ్పనుగా గసడదవ లగును, సంస్కృృతళ స్టైదికచటతపవలు చధమావిభ_క్రికంకం బక మందును సమాసమందును గసడదవలు గావు ఉదాషంా రాముండు వలిశె- పలిె. అళండు గొజవి దివ్పె కొటవిదివ్పెం ప ఈ వాండు సనియె. చనియొ. వాండు దూలె. తూళలె, వాండు డక్కరి టక్కరి రామనామముపాపషహరకము అతండు కంజదళామయుండు వీడు చతురాస్యుడు వాండు తలావమకసాముడు వాండు టంకా యుధుండు. రామ సంసారభీతుండనై నకక్కశు నన్ను మొ న్యు ర్భిన్నా'దేవ తస్తాత్తే వినా ద్వంద్వం హసేర్మలే ౧౭ టీ. వాలేః = హరికవియొక్క. మలే= మళమందు ద్వంద్వం వినా ఇ ద్య్వంద్వసమాసమును వదలి, తస్తాత్‌ = వ్రసిద్ధమైన భిన్న్నాదేవ = ఖిన్నవదము కంటెం బరమంజే "తే = అసరుషమములు న్యుః=అగు చున్నవి శా, హరి కవివతమునందు ద్వంద్వసమాసంబున గచట తవలకు గసడదవలు వచ్చును ఉదా:..-కూరగాయలు, కాలు "నేతులు, గొడుగుడె్కెములు, రల్లిదండ్రుులు, డోరువళ్లెలు లో గా “మొదలైనవి, త్త అ గ నిత్యం ప్రశ్రేషతా చిందు స్పమాసేతు ప్రయోగతక టీ నమాడేశు = సమానమందన్ననో, ప్ర్యయోగత॥ ఆ వ్రయోగంబు వలన (ద్రు,తన్య=నకారమునకు వ్రన్లేమతాజసంగ్లేషక్వము.. బిందు! = అను స్వారము నిక్యం=నిత్యముగా స్యాల్‌.: ఇకగును శా, సమాసమందు శిష్ట వ్ర "యోగంబువలన నకారము

సంధిషరి చ్భ్యేదము ర్‌ నకు న్లీష్టత్వబిందుత్వములు నిత్యముగా నగును, ఈనశ్లోకమున్క “ద్రుతస్య-స్యాత్‌"అనుషదము ల్లు తృరన్లోకములోనుండి గ్రహింప బడుచున్నవి. ఉదాః....తళుకన్టజ్జలు, నరసంవ్రంబలుకుల్ను ఇవి మొదలయినవి ద్రుతస్య హలి ల. చృిష్టత్వంత చుర. లోవళ్చాద్యతృతీయాతు న యుక్తా శబ్రవిన్మ ౧౮ టీ వాలి=సమాసేకరస్థలమందు వాల్లు పరమగుచుండంా ద్రుశన్యజ నశారమునకు కిందు$జఅశుస్వారము. క్లిష్టత్వంచజవంచ్షేమమును క్వచిత్‌ ఇ ఒకానొకచోట స్వతాజన్వర్వము లోపళ్చజలోపముకు స్యాల్‌ ఇఅగుకు ఛబ్దవిన్న లే=ళబ్ద వేక్లలమతమందు అద్యతృతీయాకతుజబిందుస్వశ్వము లన్ననో చనయుక్ష్తాజయోగ్యమ్యలై నవి శావు తా, సమా నేతరస్థలంబున హాల్లుపరంబగునపుడు బిందు సం్లేషస్వత్వలోషములు వచ్చు నన్మి వానిలోం గొందణీ మతము నందు బిందుస్వత్వములు "లేవని ాత్చర్యము ఉదా..---వచ్చెం గమలాముండు-వచ్చెన్సమలాముండు.వచ్చెసు గమలాముండు.వచ్చి గదాధరుండు, ఇవి మొ, ఆద్యే తృతీయే చ కపా _స్పృతీయాస్సు ౫ కపత్చే ఆద్యే తృతీయే తుర్యేచ స్రాప్పువంతి నిమిత్తతామ్‌ ౧౯ టీ ఆబ్యీ=ఆనుస్వారమందును తృరీయేచ ఆ స్వక్వమందును కపా!జ శచటకవలు రృతీయాశ్చ=గజడదబలుము. నిమిత్తతోొం = నిమి్తర్వముక్కు ఇపాస్నువంతిజపాందుచున్నవి. తా. పరుషనకళంబులు పరంబులగునపుకు చిందుస్వత్వ ములున్తు పరువేతరంబులగు సర్వహల్లులు పరంబులగునపుడు * చిందుసంశ్లేషస్వత్వలోవములలో దేనినైనను బొందును, పరుష

36 అధర్వణ కారికావళి సరళంబులు మంబులగునపుడు చిందుత్వంబును, పరువవ వతి ర్వికవర్ధములు సరంబులగునపుడు లోవంబున్కు పరుషసరళవ్యతి ర్నికృవర్ష్యములు వరంబులగునవుడు చిందుత్వాఖావంబును, పరుష సరళస్టిరవర్శంబులు _ సరంబులగునవుడు స్వత్వసం శ్లేషములలో 'జేనివైనను బొందు నని వివేకము. ఉ£.వచ్చెంగమలాముయం వచ్చెతమలాముయం, వచ్చెన్సమలామండు- వచ్చెనుగములా తయండు. వచ్చెంగడాధరుండు- వచ్చెన్ష డదాధరుండు.వచ్చెనగదా ధరుండు.వచ్చెగచాధరుండు, వచ్చె న్రాముండు.వచ్చెనురాముండు. వచ్చెరాముంయు, మొ, పద్య 'భేదావసానే తు శ్లీష్ణ్టలా నన్య కథ్యతే టి వద్య భేదావసానేతు ణి వద్యవిశేనణములయొక్క యంతమంద్యు నన్యజ ద్రుశేమునకు ల్లీష్టఠాజహడుకొనుట కళ్య లేంచెప్పయడుచున్న ది శ్రా, కందాదిషద్భములయొక్క_ యంతమందు నకారము కూడుకొనుట చెప్పయుడుచున్నది, తుశ; బ్రంబుచే గీ తాదిపద్య్యాంత ములందు నకారలోషము గలుగును, ఉదాపా వతాదృశగుణ మహిమ, ఖ్యాతాసమసమరవిధికి గరుణాంబుధికిన్‌ ౯ గ్‌ అంద "మొప్పంగ జలముల నాడి యగరు ధూవభృంగంయులై కొని తోయజాథీ. పంచవాణుని తొలుతటిబెణమనగ వొప్పె నృవ చాళికిని నోర్కె లువ్పతిల్లో, మొ అపరా నే సమాసే చ శల్దేనో బిందు రిప్యతే ౨౦ ధూర్వహస్య మలేత త్రీ కవివాక్తాన ముచ్యతే, టీ ధూర్వహన్య అ ధూర్వహుండనుకవియొక్క మతే అ మకమంద్యు అవరా వ్తేఎవద్యావసానమైన శన్రే=శబ్ద మునంద్రు సమా సేచజసమానమందున్కుు

సంధిషరిచ్భేదము 87 చిందుఃజఆనుస్వారమ, నో ఇమ్యలే ఆ కోరంబడదుం తత్ర, = అమకమందు, కనివాక్‌ ఆ పండికవాక్కు, మానంజవ్రమాణము ఉచ్యతే ఇ చెవ్పండు చున్నది

ళా, పద్యావసానమందును సమాసమందును బిందువు "లేదని ధూర్వహాునిమతేము

పద్య్యావసానే సల్వేషోం న్వత్వం నాప్నోతి సాధు తా.౨౧

టీ వవ్యావసా 'నే=ఐపదృము రమొక్కకొనయందు. న్వత్వం ఆ స్వత్వమా, సాధుతాం ఇ సాధుత్వమును నావీన్నేతి ఆ పొందదు సర్వేషాం ఆ (ఇట్లని) ఆందణియొక్క_ (మతము )

తా, అందజిమతమునందుం బదాస్థవసానమందు స్వత్వ ముండదనితాత్సర్యము ఇట్లుండ-__ వైజయంతీనవాంశుకవ్యాజ మునని” ల్తిట్లను శైమినిఖారత వ్ర యోగ వసాధువు

శ్రేపే సఫండనిర్చింద్వో స్మేళనం కుత్ర చిన్మతమ్‌,

టీ గే మేజన్లేవార్థమందు కృత్రచిల్‌ =ఒకానొకచోట నఖండనిర్భిం ద్యో!= ఖండబిందువుతోం గూడినట్టియుం గూడకట్టిశబ్బములకు మేళనం ఆ విక్యము మరం =ఇస్ట్రముం

తా న్లేషార్ధము గలుగునవు డర్ధవిందువు గల లేనికొబ్బ ముల కొకానొాకచో మేళనం చిష్టము, ఉ:__సొలసీ తటిల్ల తాంగి జిగిసూవు. వెలుంగులచేం గలధ్యనుల్‌, గలకలకంరులం గదిమి గాటఫునెమ్మి నటింప హంసకంబులు జడియం బయోధరసమున్నతి ఛంగురమధ్యపుష్కు రాం. చల వజదోంయగా నరి క జూరుఘన వ్ర తినీ చెంతకున్‌” ఇందులో. వెలుంగులచేం గలధ్వను లనుచో. గంరధ్వను లన్ధంబగునపుడు ద్రుశలోమము. కలకల ధ్వను లర్థమగునపు డర్ధవిందువు,

వ అధరక్వణకారికావళి ప్రశ్నార్థకన్య వాన్యస్య స్వరయో న్లీష్టతా మఠౌాః విై్రా టీ ప్రశ్నార్థకన్య = ప్రశ్వార్థముయొక్క,. అనృస్యద ఇ శద్వ్యతి రిక్తైర్ధముయొక్కం-; స్వరయోః న! న్వరములకు ల్సి స్ట శాజవక్యము మతాఖణ ఇస్ట్రముః ని. ప్ర క్నార్థత వెత రార్థస్వరములకు "మేళనంబు గలుగునుం ఉదా అనఘ 'సధరజీ లం డో వ్పెసగు రూథావూర్వ సత్కీ_ర్తితోన్‌ వ సరభే ముషే, వైవ సమాసే నుముతో భవేత్‌ అద్ర్రులా త్సరసా దండు పట్టి కూర్చి విభ్తిషు. ౨౩ టీ వరుషేజపరుమవర్శమైనకు. సరళే అ సరళవర్మమైనను బరమగు చుండ గ ఉతలడాకారముకంటెం బరమందు అదు శాత్‌ ఆందు వట్టి కూర్చి విధ_క్తిషుణ ఈ భక్తులు పరమగుచుండంా నమ్‌ ఇ నుమాగమము, భవేత్‌ ఇ అగుకు తా, పషరుమసరళంబులు మంబులగునల్చడు త్ర వ్ర కృతి కము కాని విశేషణశబ్లముకంయేం బవమం దైన యుకాకము కంచ బవమందు అందర్‌ పట్టి కూర్చి విభ క్తులు షకంఒగునపుడు హల్షాత్ర నకారంబు వచ్చునుః ఉదా..--గండున్లోయిల, సొగసుక్ట లికులు.. తళభకునజ్జలు, వనమునందు. జ్ఞానమునృట్టిము క్తుడు, జషమున్లూర్చి వర్షము, "మొ తనేచ కుత్రచి దతో వికారా చ్చాపి కేచన, అమిశ్రే, న్త్రీనమా ల్కేచిత్న ఏయోగశళ్ళరణంకవేః, అ టీ, శేచన ఇ కొందయి.. కీనేచ ఇ కనవర్శకము పరమగుచుండలా, ళుక్త చిల్‌ =ఒకానొకచోట ఆశ$=అకారముకంటెం బరమందు విశారా చ్చాషీ ఆ పుంప్వాదివిశారముకంటిం బరమందును, శదిళ్‌ జ కొందజ్యు

సంధిపరిచ్చేదము 80 ఇమిశ్రే ఆ అచ్చ్భికసమాసమందు స్ర్రీసమాల్‌ ఆ స్తీ చమశబ్దంబుకం'టెం బర. చుంచు నుమ్‌ఐనుమూగమము భజీల్‌ ఆఆగురు కవేః=కవియొక్కు వ్రయోగ£ిణ ఇవృయోగము శరణం=రతుకమైనది (విధించునది యనుట )

ఆ. కొందలు తనవన్షకంబు సంబగునపు డొశాళెకచో, నకారముకంళశెం బరమందును బుంప్వాఏివి కారముకం కొం బర మందును నాచ్చికతత్పురుమవమూసంబున శ్రీశుల్యుంబుకంకెం బరవండును హల్తాత్రనకారాగమంబు వచ్చు నని చెప్పుదురు, ఉదా.---సొగసుందనము చక్కంందనము సరసంవుం బలుకు అలరుందావి చెక్టరుంబొంషమ్యు. వేలుష్రుందెవ మొదలైనది, “నకసాత్‌” (చూడు.౨౩) అనుటచ్యేనలుగడలు అమిశ్రే” అనుటచే "వేలువుచంద్రాస్య మొదలైనవి. అప్పకవిష_ గి. సమసనంబున చాంతశ: గు ముల కెల్ల హబ్లుగదియ స్వార్థంబునం చొల్లు (ద్రులముః వికృతి నాగవమై ర్రులేవృతి పగిదిం గాంచు సంధి యధ ర్వణకవిమతమున. ” చనుంగవకుం జముంగవ యనం దనక దలిరు జొంపమునకుం దలిరుం జొంపం, బనవచ్చు నను గువెలంిక్సి నను-గు న్వెలంది యని న్లీస్తమగు స్థిరపరతన్‌” అనిచె వ్చెను, అధ ర్వణకవివ.తమున నిట్టి యెయెబ్టడలం గానము తత్పు_స్తంబుక శ హల్ట్టధర్వశాచార్యమళరాత్‌. ” అనుసూత్రము ప్ర యీష్టముం అస్యూశ్రమును జూచి యప్పకవి భ్యాంతినొందెనాండు

అజ లో రాలుశచ్చేన సమానార్థకతా యది సమౌస _స్తత్ర చోద్రస్స్యా ద్రేఫవవ క్వచి దృవేత్‌, ౨౫ టీ నమాసఃజసమాసము ఆల. చ్లేనజఅలుళబ్టముతో, నమానార్థకళా యది ఇ సామా నాధికరణ్య మయినయెడల ఆజ్ష్య లోఃఅజఆజురహల న్న శ్చ్చనుం

త్త అధర్వణ కారి కావళి లక్కు క్మత్రజ ఆకర్ష ధారయసమాసమందు ఊల్‌ ఆ ఊకారము రళ్చ = శేఫ ముకు స్యాల్‌ ఆగను క్వచిత్‌ =ఒకానొకచో, శేఫనీవజనేవమే భవేత్‌ = అగునుం ళా, సమాసమునం దాలుశబ్దము పరంబగునవు డజ్నన్ష హాల _న్తశబ్బముల కుకారాదేశంబును దానిపై "రేఫాగమమున్సు ఒకానొకచో "రేఫాగమముమాత్రమును వచ్చును. ఉదా ధిరురాలు, బుద్ధిమంతురాలు "వేదరాలు, నొడ్డురాలు జవ్వను రాలు జవరాలు, ఇక్కడజవ్వన శబ్దమునకు జవా దేశము, నంబం'ే క్వచి దర్ధస్సా రి దసంబంభే విలమషణః, టీ సంబం భ్ధే*సంబంధమందు అర్థ$=అర్థ ము స్యాల్‌ అ ఆసన ఆసంబం భేజఅసంబంధమందు. క్వచిల్‌ = ఒళానొకచోట విలషమణ!,ఇకర మొన యర్థమగును తా, ముఖ్యార్మమున కసందర్నము గలుగునవుడు అక్ష “చ, యఖ జ ధి విశష వగునుః ఉదా....వియ్యపురాలు ఇల్లాలు, ఇత్యాదుల నాలుళబ్టమునకు ముఖా్యార్థకత్వమైన భా-రార్థర్థకత్వమున కశసందర్భము గలుగలా స్తీమాతవమ మెనది (ెల్లవుడు=సర 'ఖ' “౮ క లా గా ని చా యనుట) సామానాథికరణ్యే ఈు బహుల్వాళ్టే వబఒలేపి చ ౨౬ ఆఫ ముచ్యో ర్భవేతాం పుంప్వాఖ్యా వాదేశ్థా వత్ర, సర్వదా టీ సామానాధికరవ్యోతు ఆ కర్మ ధారయనమాసమందక్ననో, బహు త్వాన్లేం బహువచన శ్వార్థము పరేవాపిద = వరమగుచున్నస్పటికిని ముబ్యోః= మువర్థ్శకబువర్మ కములకు పుంప్వాఖ్యౌ న! పుకారబిదువూర్వకపు కారములను నంజ్ఞగల్క అదేశా=జఆడేశములు అ త్ర = ఈ యాంధ్రిమందు నర్వదాజ ఎల్ల పుడు; భవేతాంజఅగు చున్నవి

సంధిపరిచ్చేదము త్తే తా, ఈ లెలుగునందుం గర్మథఛారయసమాసమందు "నేక వచనబవుువచనములు పరంబగుచుండగ్యా ముకారబుకారము లకు నిత్యముగాః బువక్షముగాన్మి బిందువూర్వకపువర్మ ముగానిః యాచేశముగును, ఉదాహ-సరసపువల్కు- సరనపవువల్కులు, సరసంప్పృంబల్కు-సరసంపుంబల్కులు, ముబోగ్రోి అనుటవలనం ట్రాచీనమతంబుచే వచ్చుప్రధ మైకవచనవిహితనువన్మ కౌంతము బువర్శ కంబుల౩త యగు పం అన్యత్రాపి భవే మైక్యం క్వచి త్సుకవినమలేః ౨. టి అన్యత్రాపి ణు నమా కేతరస్థలమందుకు క్వచిత్‌ ఐ ఒళానొకచోట, నుకవినమ్తు లే! జయోగ్యకవులయొక్క_ నమ్మతివలన _విక్యంజఎకత్వము (ఆనగా ఆద్విక్వ మనుట) భ వేల్‌ ఇఆగును జ ఇద న్‌్‌ శీ బద తా, “ వ్రధమలుగపిద్వినుల్యోం అనుసూత్రముచే సడి త్వంబు లగు నలువ ంబులలో నమాసమందుం బ్రధమవర్ష్మంబు లకు లోవంబు వచ్చు నని యుండంగా సమాశేతకస్థలమునం దొకానొకచోం బూర్వకవి సవ్యతమువలనం బ్రధమవర్శలోవంబు గలుగును ఉదాహా-ల్తలునేరె౯ా, చనుగుడువన్‌, అవీళ బ్దంబుచే సమానమునందును శృంగవ్యతిరి కనకారలకారములకు ట్ర థమ వర్ణలోవంఒగు.. తలివండ్రులు క్వచిత్‌ 'అనుటచే నచ్చుషం ఒగునపు డీలోపంబులేదు. మిన్నేరు. కన్నాకు ఇత్యాదులు. అల్య్యాగమ స్స్యా దంద్వింద్వో రృవే దిన్ససిచేతయో:, తధా తోడవిభక్తా చ సమాసే కవిసమలేః ౨౮ా టీ ఆండ్వింద్యో!=క శ్రాశ్రావ్యయములై న యందు నిందు శబ్దము లకు అళ్యాగమః=ఆలియను నాగమము భవేల్‌అఆగును జసిచేశయో! = వపలనచేత

తై అధర్వణ కారికావళి వర్మీకములకు. (జసి యకుచోటం- జనీనఉచ్య'లే. వలన ఆకునన్నయభేట్టు స్యూర్రముదే వలనవర్జకంబు చ్రహిందయుడు చున్నది. రథా అ అప్పశారమ్య తోడపభకాచ = తోడవిభక్హియందును. సమాసే=సమాసము గలుగయగ కవి సమ లేశ;జవండితనమ్లలివలన ఇల్‌=ఇకారము. భవీల్‌=ఎగును. (ఇందుా ఇల్‌యబనొ్‌ అనియుండంగా ఉఊత్తమపరడా _శ్సమగ్‌ంసవర్రీయమ్‌ ” ఆను కుమారీ వ్యాకరణన్యూత్రముదే ఇన్షసి రోకూయొను ) శా, సమాసమునం దంద్విందుల కలాగమమువలన చేత తోడవర్థకంబులకు నికారాగమను నగును. ఉడా..._అందలి రళ్నసానువులు ఇందలిపువ్వుబోంమములు నావలనినేరము నీచేత్మిప్తావు నీతోడివెలిమి. మొవవైనవి అందు. జీవీ యను స్యూత్రముచేత స్పష్టముగ్ధమందు వచ్చిన యందువర్ష్మకమువనకును నలియాగమంబు వచ్చును నీయందలికరుణ, ఇవియే యలు కృవమానములు / విఫాషయా భవం ర్యత్ర భవం త్యుపవిభ_క్త్వయః భవంతి కుత్రచినై్నైవ నిదానం తత్ర సవ్వచ, విణ టీ అత్రజఈయాంధ్విమందు. ఊవవిభక్రయఃజఊవవిభక్తులు భవంతి ఆగచున్నవి విఫామయా = వికల్పముచేతను భవంతి అ ఆగుచున్నవి. కృుల్త చినైన్నవ = ఒకానొకచోట కావు కృత్త ఆ అయం.వవిభక్ర్ష్యాగమవిశల్చాభావ ములయందు సద్వచ।జ పెద్దల యొక్క_ వాక్యము నిదానంజ ప్రమాణము తా, ఈయా-ం ధ్ర ఛామయం దువవిభక్తులు విభ_క్రిమం బగునవుడు మాసమం దగుచున్నవి. వికల్చ్పముగాం గొన్ని మొడల నిభ_క్రి కంబగునవుడు నగుచున్నవి బహ వోఒశ్రాంధ్రవాషాయాం వర్లా జొపవిభ్యక్తికాం ప్రవృత్తి క్చాప్రవృత్తి శ్చ వికల్చశ్చ క్వచి ద్భవేత్‌, 3౦ తద్వివేళప్రయోగైక భరణ స్యా ద్ధి శబ్దతః,

సంధిపరిచ్చేదమి. శతి టీ ఆశ్రజ ఈ ఆంధ)ిభాహోయాం ఆ తెలుంగునందు కోవవిధకికా ఇ సమావశుందువిభక్రిగలిసిన _ వక్షాః ఆ వర్గములు బహ! ఆ అనేకములు చృత్తిళ్చ అ ఉండుటయు ఆప్రవృత్తిశ్చ = "లేకపోవుటయ్యు క్వచిత్‌ =ఓకా నొకచోట వికల్పళ్చ ఆ వికల్పముు భవేల్‌ ఆఆగును ఈల్‌, అల వ్రవృత్త్య షృృట్తివకల్పములు నాశబ్దకక అ స్సు శ్షేహివిభక్తానమూ సేద ” యనుస్మూర్ర మునందలి హి శబ్దమువలన_ వివేక్వవయో_లైకశరణు = సర్కవివయోగ మే ముఖ్య మైనరత్‌శముగాలోలది స్యాల్‌ జోగును తా ఈ లెలుణగునందు నౌసవిభక్షికవన్హంబు లనేకంబులు గలవు కొన్నియెడల నిత్యనములైనవై కొన్నియెడల ననిత్యము లైనవై, కొన్నియెడల లేనివై యగును డానికి బూర్వకవి చి ఇాా' వ. చ, యోగమే వమౌాణము ఉదా:.--వల్సు వటికి వటికాలువు మిన్నుమింటికి మిన్నేజు పాము పామునకు పావరేంయ మినువ చేను, రాతిచివ్చ నేశికుండ మొ స్పష్టాగమై యీశ్లోకమును 'లు థెహెోల ఉం 'జెప్పినాండు యకతై్రైతే తత్ర తత్సంజ్ఞా నామ్నా మన్యత్ర వాన్యధాం టీ య్యత్రృజఎచ్చట నామ్మాం = నామములకు నీలే= ఈయువవిభక్తు లుండునో) త్మర్ర=ఆచ్చట, తక్సంళ్ఞా న్‌! శెవవిభి క్లికాంక మనెడు పేరు ఆవ్య క్రచ=ఆివర్ష ములు లేనియెడల నన్ననో (ఇచట చశారమునకు శ్వర్థము అన్యథా అనావవిభకికాంతనంక్ఞా ) తా. ఆవర్శములు నావములకుం గలుగుచోట నాసంజ్హ గలదు లేనిచోట లేదు, ఉదాహా-వెరు మెరునక్కు వైరు ఓ. న్‌. 6౬. జబొంము, ఇవి మొదలైన వనెపవిభ _కికాంతములు. వినా ద్వితీయం స్యా దస్త్మదాత్మనో న్వంతయో రపి, ఆక ఖల జ జ | నో రన్య స్యాపి సర్వం స్యా దృహుళం సనత్ప్రయోగళః.

ఉక్త అధర్వణ కారికావళి టీ, న్వంతయోఃజవ్రథమైకవచనాంకములైన అస్షదార్త్మనోఃజ నేను చానశుళబ్దములకొక్క_; నోరవీ=నువర్ష మునకును ద్వితీయం వినాఎసంగ్లేమమ్లు విళాగా స్యాల్‌ అగును. అనన్యజనేను దాననుళబ్బముల కితర్యమెన శబ్దము యొక్క నోఃజనువర్మ మనకు నర్వమపి అ చిం కుసంగ్లేమన్వక్వలోవం లుక్కు

• నత్చ్రియోగళఃజ సత్క వివ యోగమువలన స్యాత్‌ ఇఅగును "లా, హల్లువరంఒగునవుడు చధ మైకవవనాంతములైన "నేను చానను శబ్బములయొక్క_ నువర్షమునకు సంగ్లేషమునువదలి "మూటిలో 'నేదైనను సముచ్చయాన్హముయొక్క నుకారమునకు చిందుసంగ్లేపు స్వత్వలోవములలో నేదైనను వచ్చును. ఉడాష_ "నేంజషివితి. నేను జదవితి తా జకుడు తాన జడుయం. నేవింటి "నేను వింటి, హరియుం గరుణించె, హరియుంగరుణించె. హూరియు న్లరమణించె హరియునుగరుణించె హరియుఘనుడయు, మొ సలో లోళ్చయను సూ త్ర మందలి చకారముచే నుల్లోవషమురాంా "భేషంబున కిట్టరూపంబులు గలుగు నని యోోచింవవలయును, వాకా్థవసానగస్యస్యా ల్లోపో నః స్త్రాయళోఒ త్రహిం ఇతి శ్రీమవధర్వణాచార ఫ్టివికచితే వికృతివివేశ్షే ద్వితీయస్పంధి సరిచ్శేవః టీ అ త్ర=ఈయాంధిళుందు వాక్యావసానగస్య అ త్రృహివాక్యాం శమును చొందిన నకఇనకారమునగు లోప!జలోవము ప్రాయశళ॥=రయుచుగ్య 'స్యాద్ధింఆగునుగచా, తౌ, ఈయాం ధ్ర ముందు వాకార్థంతమును బొంపిన నకె రమునకు లోషమము తలుచుగా నగును, ఉదాష__అతండుననిమొం వాళస్థ్రమనంగా: పాదంబును సీసాదులం బ్రతిచరణమును వాక్య

అజ న్తపరిచ్చేదము శ్‌ మనిపిం దుకొనును, వృత్తములం బూ ర్వార్థోత్స రార్థములు వాక్థి ములు, *లలితాననేందు మండల పాండురచ్భాయ వనరుబోవళి *వళావళి యడంహామొ పద్య భేదావసా నేతుళ్లిష్టతా నస్యకథ్య లే అనునది కేవలపద్యాంతవిషయము ఇది వాకార్థంతవిషయము. గద్యము. ఇది శ్రీరామచంద్రకరు ణాకటాతలబ్ధకవిత్వ ద్వితింత్రి ణీ వంశపయగిపారా వాకసుథాకర వసిన్టువు త్రుండగు సీతారామ కవిచే రచియింపంబకిన కవిజనమండనాఖియగు వికృతివి వేక టీశయందు కెండవవగు సంధివరిచ్చేవము ముగినెను, అజ నపరి చ్చే దము అధి శై అవావుస్తా శవా విళ్ళతా వ్ర, లోప స్స తృంబుద్ధ్యోయిపదేతు యేం స పూర్వత్ర, స్థిత పృ్యాద్రో ఇతి న్రీవాచకో భవేత్‌, ౧ వరత్రై వ ప్రయోగన్తు స్యా ద్వయో రవీ చాద్యవత్‌, టీ, అత్రఆఈ వికృళెజ తెలంసనందు సంబుగ్థ్యోమివదేఇసంబోధ నార్థమైన యోయియనుపదిమునందు యేశజయికారముయొక్క లోవన్తుజ లోవమును (ఇక్కడ తుళస్దమునకు చార్థము ) స్యాల్‌ ఇఅగును. సోజఆయోయి యనువవము పూర్వ శ్ర ఇ శబ్దముకంటెంబూర్వమందు స్థిర!=ఉన్నదిం స్యాల్‌=అగను. రో ఇతి=రో యని న్మీవాచకః= స్త్రీని కెప్పునదియై. బర 'ఆ్రేవాబ్దమశంటెంబరమంయ భవేల్‌ = అగుకుు అపిచ ఇ ఇంతియకాక్క ద్వయోః = 'రండైనయోయిరోయనువర్షకములయొక్క_. వ్రయోగస్తు ఆ ఉ్రయోగమన్నన్నో ఆద్యవల్‌ = సంస్కృతమువలెకుు ( చవయోగావ్రయో శోంబులు గల పనుటు)

శీర అధర్వణకారి కావళి ఈ, అనగా: - తెలుళపశందు సంబోధనార్థంబున నోయి యను ఇదం బగు ననియు నాపదములో నుండు యికారము లోవీంచు ననియు, నాశబ్బ్దనము నావముకంళం బూర్వమంద యుండుననియ్యు స్ర్యూర్ధంబున రోయను వర్శకంబువచ్చు ననియు నవి శబ్బము కంచం బరమం దుండు ననియు నోయి రో? యనువర్ష్మకంబుల చ యోగము వికల్చ్పముగా నుండు ననియు దాత్చరర్షము ర్డీ 'రాముుడ చకొరమువలన యివర్మ లోపాభావమును గలదు, శీయిరాముండ =, అమ్మరో అను. ఇవి 'మొవలయినవి ) సీచతాయాం రినీ స్యాలౌం క్వతి నై శ్ర్యాంచ తచ్చుతి = టీ నీచతాయాం = నీచత్వమంక. 0నీ ఇ రిసియనువర్షకంబులు స్యాళొంజ అగు చున్నవి క్వచిల్‌. = ఒకానొకచోట మెశ్రా ప్రీంచజమి త్రశ్వ మంకును కచ్చు ఏతి; అణ లిరిసీ యకువర్ష్మకముల మొక్క శ్రావణీము స్యాత్‌, ణి అగును ( తా, నీచత్వంబునం బుంస్త్ర్యర్హంబులం ట్ర వముగా నోయి యను వర్ల్శకమం దున్న యికౌరమునకు.రి.ఫీ.అనునని యూబేశం బులుగా వచ్చును ఒకాళొకచో మిత్రత్వమందును వచ్చును. శో ఉదా:.__టరి తుచ్చుండ ఓసి దుష్టరాల ఓ మిత్రు లడా ఓని శన్లి ఇవి మొదలయినవి లీ జ్‌ అన్యశ్రావి క్వచి ద్రోస్యా ద్రూఢళచ్లే ప్రయోగత్క టీ రూఢళన్లేజవ్రనిద్ధమైన అవ్య శ్రైని=సయుస్టే బ్రరేర్మవుటేశమందున్యు. క్వచిత్‌ జ ఒళానొకచోట యోనకఈఃజప్రయోగమువలన రోజరోయను, తా, ఫూర్వకవివ్ర యోగంబువలన రూఢళబ్దంబగు సంబో

అజ _నృపరిచ్భేదను తీగ ధనేతరస్థలంబున నొకానొకచో 'రో యను వర్షకంబు వచ్చును, ఉదా:.--అమ్మచెల్ల రొ మొ వివమాతః వవృళ్తిళ్చో ప్రత్య్యయన్య క్పచి దృవేత్‌- త్రి టీ. వివమోతఃజమహక్వివకవలన వ్రశ్యయన్యజడు జ్వర్షకముయొక్క చవృ ల్రిశ్చజప్రవర్తవయం. క్వచిత్‌ =ఒకానొకచో ఛివేత్‌ ఇఅగును ళా మహక్వవతువలన డుజ్వక్షక -మొశానెకచో వచ్చు ను ఉదా. అగ్భకుంకు పాకుండు, డింఛకుండు మొ. క్వచి దర్ధవిశే పేతు నే రలూభయరూపలౌ, విచమణ మకోమోద కారిణీ శబ్దకల్పనా,. ౮ టీ క్వచిత్‌ = ఒకానొళచోట అర్థ విశేషేరు = సభిర్వయోగ్య శ్వా ద్యర్థవిశేషమైన క్షీ చేతు ఆ నపుంసకమంచైనచో “ ఉభయరూవతాతు = ఫున్న ఫుంసకరూపత్వమును (ఇచ్చట రు-అనుదానికి చార్థము శబ్టకల్పనా అ= పద కల్పన విచకణమనో మోదకారిణీజవి వేకులమనన్ఫునకు సంతోషమును బేయుం నదిగా (కర్తవ్యా-కనువద మధ్యాహార్యము,) తాం సఖర్వయోగ ఫ్రల్వౌద్యస్థవిశేషము గల నప్పుంసకలింగ వం దొకానొకచోం బుంలింగనవుంఎకలింగత్వంబులు గలుగును, ఉదావాాా మిత్రుండెవ్వండు నో త్ర -“రాజతనయా మానేతణాభర్త కుకా జైత్రుం డెవ్వడు రావణ స్రముఖరమళ్ళే )ణికి౯ న్యత్మ్భృ పా హత్రుం డెవ్వడు నీలనీకదరుచి ప్రాగ్య్భారసంబంధకృ చా శ్రుంచెవ్వడు వానినే మములోం శాయంటీ నాస్వామనూ

• అధికవై రాగర్భసంప్తి యచ్చినేనిి యతనికందలజు మి త్ర ంబు లరసీచూడ్‌ " దైవిరమువాండు”* ఇక్కడ శిరళ్శబ్దము పా నష్థవాచకము శిరకిప్ర; ఛానేనేనాగ్రే, ౫ అని యమరము, ఇచ్చట ఆధక్యణ-ా8

త్తి అధర్వణ కారికావళి డుజ నృత్యము మోదకిరము గాదు శరణ మతండు సకలజనము లకును ఇచ్చట శరణశబ్దము రత్షత్వవాచకము శంణంగ ఫహ రమీత్రోల అని యమము, శరణశబ్దమున కుదంతత్వమును గలదు. శరణు వేంెవనతని౯ి శరణన్నంగాంచెది ఇవి మొదలై నవి యాచాక థ్టి ప్ర "యోగంబులు, జానకిం గాంతారత్నమూ చైవ రత్నంబు రానముండు. ఇచ్చట రత్నళబ్దము శ్రేస్త్రవాచకము. “రత్నంశ్రేపేమణావపి అని యమరము_ రాముడయ వ్రథాన మఖిలగీర్వాణులంద్యు నవ్రథానంబు లందలు నరనీదూడి ఇచట బ్రభాగాప్రథానోబ్బములు ముఖాసముఖ్య వాచకములు వథా నుండు” ఇచ్చటం్టు, థానశొబ్బ మమాత్యవాచకము రాముండు నిర్ణరకకుదుండు నిర్ణరకక్షుదము * అని ఫున్నపుంనకరూవంబులుగాం బి 'యోగంబులు గలవు ప్రాణాన్వే రాజలింగే చ వృషాంగే కకుదోబస్తి యాం” అని యవమరము ॥ అష్‌

ముడుజన్లో మహత్సా వే క్వచి లౌ బఫే రుచిర్యది

'శేషస్టతాయా మమహతా క్వచి డ్డుజవి సముతః, ణి

ఆల (౮ వాజి

టీ. మహాల్‌ ఆచందద్రాది మవాదర్థకళబ్దము స్వాన్టే = స్వార్థమందు, క్వచిత్‌ ఇ ఓకొనొకచోట ముడుజిన్షః ఆ ముకారబిందుపూర్వకడుకారాంత మగు్శు ఆమవారః=అమహచ గృృట్టమునకు స్వాన్దే*స్వార్ధమందు శ్రే వా యాం సత్యాం అ శ్రే ష్టశ్వము గలుగల్కు రుచిర్కది = ఇంపగునేని క్వచిత్‌ ఒఓశానొకచోట డుజిపీజ బిందుపూర్వకడువర్డ్‌ కముశు నమ్మళః=ఇష్టమైనది తా, మహచ్శబ్దము స్వార్థమం దొశానెకచోట మువర్ష్మ

"'ాంతంబు డువన్ష కాంతంబు నగును అమహచ్శబ్దముశకు న. మందు శ్రేస్టర్వము గలుగుచుండలగా నొశానొకచో నింషగునెని *

అజ _సపరిచ్భేదము తగి డచుజ్మన్షము నగును, ఉదా..---రాజవృపభుయ రాజనసీంపుక్కు 'రాజహంసు.డు రాజవృమభము 'రాజసింహము రాజహాంణ ఇవి 'మొ కర్పచిత్‌. 'ఆసకటచే రాజచంద్రుంయ, రాజఫుంగవుడు ఇత్యా దుల మువక్శకము రాదు. ఇవి పూర్యార్థో దాహవణంబులు, ఇంక ను తృరార్టోదాహకణంబులు ఉ£. రాజహంసులం బట్టరాదు సుష్మ క్వచిత్‌. అనుటచె నోనాగము కరివృషథము కాంతా తిలకము. ఇ౨ి మొ కాంతొాచంద్రుం డన్నచో రూవకసమా ఎము యోగివాచక మగునవుకు రాజహంసము లని యనం సాడదు, త్రిషుమిగేషు రమ్య స్పా న్థఖ్యసామర్థ్యలక్షను, టి ముఖ్యసావ ర్థ స్రలక్షను ణు ముఖ్యవాచకసామర్థ బ్ర చివ నాచకము లయిన లాాామళబ్ధములు త్రిమ=మూ వైన లింగేషుజలింగములఎయగల వగు చుండలా వ్రయోగము రమ్య =సుందరనైనది స్యాజ్‌ = ఆగుకు తా లలావశ్వము మూయపింగములుం గలదగుచుం డంగా సుంవరమైర దగును, ఉదా..-రాముండు 'జేవలలాముం డు భూవుజ కాంతెాలలామ వవమీలలామంబు నెక్కు బలియుని చలంతున్‌, లి౪భీవో భవేదిష్ట ఆరోపే యదివా రుచిః ౬ ట్‌ ఆకో-పీ*ఆకోవమందు.. లింగ భేద! ఆ లింగ భేవము. రుచిర్యదిణ ఇంపగునేని ఇాజవైకల్పికముగా. ఇస్టః=ఇష్ట్ర మైనది భచేల్‌ ఎఆగుకు తా, ఆకోపవమందు. లమిగ'భేదనము వికల్చ్పనుగా నిష్టం బగును, ఉదా-ాకాంతామాళి యతీసుందరము రాజమౌళి సుంవరుండు, చూడా కిరిటంకేళాశ్చసంయుతా మౌళయ స్త్రియో

ర్‌ం అధర్వణ కారికావళి అని యమరము., *వా రుచి అనుటచే లింగ భేదములేకయును గలవు, లలికరవివంశముక్రాఫలమ్ము రాముం దలంపి నీ కంఠార్చితకాలపాశము శిరోనిర్దాతపాతంబు లం కౌకస్పంచ యకాళరా త్రి గళ బద్ధో దగ్రశాలాహిక నా్థకారాగతమృత్యు చ్చ జనకకన్యళలో ఇవి మొ తశ్రానురంజనా త్పుంసాం డుజ ప్యమహతో భవేత్‌ టీ క్త ఆ ఆలింగభేదమందు ఆమవాతో2పి = నాఫనాయక సషారంగ-పారిళా తాదివాదకామవాచ్చ ్భబ్బంబుకం లౌం బరమందుక్న దుజ్‌ ఇ బిందుపూర్వకడుకారము జంసాం = సర్కవిపురువములయొక్క అఫిరంబ నాల్‌ = మనోరంజనముపలన భవేల్‌ ఇఎగును తా నాధ నాయక సారంగ పారిజాళాద్య్ధ్యమహచ్న ర్స బ్ద ములకం కమ బరమందును చిందువూర్వక డుకారము వచ్చును, ఉదాఫ-పతంగనాధుండు వతీనాయకుండ్పు దాసమనోబ్దసారం గుండు, దానపారిజాతుండు, ఇవి మొ, భవే దమహతోఒవ్యర్థవిశేషే మహదాళ్ళతిః, ౭ టీ అమవాతోదడపి అ అమహచ్భబ్బమునకుకు ఆర్థ విశేచే = అర్థవిశేమ మందు మవాదొకృలి జమహత్స్ర్వరూవమ్యు భవేత్‌ ఇ ఆగును తా. అమహచ్శబ్టమునకును నర్ధవిశేషమందు మహత్వంబు గలుగును ఉదా.--- ఘనులం గొండలప్తాలుగాం జేసీన కొజంత, విషమగోత్రుల నంటు వృజిన మెల్ల” ఇవి "మొ స్యా త్పూజ్యత్త ౧వివతై యాం మహ లాం బహుతామత్కా. టీ. పూజ్యశ్వవివమోయాం జ ఫూజ్యత్వముయొక్క_ వివక్షగలుగుచుం డగా మవాతాంజమవాచ్భబ్బములకు బహుతా ఆ బవుత్వము మఠౌా ఇ ఇస్ట్ట్ల "మైనది, స్యాళ్‌ ఆగను

అజి స్గవరిచ్భేదము శ్‌కే తా వూజ్యత్వవివతము గలుగు మహాచ్చబ్దమునకు బవాం తము గలుగును ఉపి మా శన్నం గలహంబుగూడ దిత్త నీ మర్యాదతో నుండపొ, శ్వచి తృన్య భవే ల్సేషస్టా రుచిస్స్యా ద్యది మానసే, ౮ టీ మాససే=మనన్చునందు. రుచిః=ణంపు స్యాద్యది = ఆయినట్రయిన్క క్వచిల్‌ = ఒకానొకచో సన్య ఆ సమాసమునకు (నన్సమాసే అనుప్రూ కృతవ్యాకరణస్మూక్రముచే సకారమునకు సమానసంజ్ఞ ) మష్ట్యాఉతోచిను మ్చేచి అని యాచాడ్యులు బెప్పిరి ) సా అబహాంత్వము ఇహ్టైజఇస్టమైనది భవేల్‌ ఇఆఅగునుం ఈ సమాసమం దొశానొకచో బహాుత్య మిష్టమగును ఉదాః--మైనాపల మున్దుహంతుకు ఇవి మొ, కేచి చ్చామహత శృచ్చా మతే కవిశఖామేం పురుషాఖార భవం త్యత్ర ప్రయోగళ్ళరణం కచే, ౯ టీ అక్ర ఈయాంధ్రమందు... ేచిల్‌ జగొన్నియైన అమహకఃజఆ మహాత్తులైన శబ్బాళ్చ ఆ శబ్బములును కవిళిఖామణే! = కవిళిఖామణి యొక్క చులే=మతమందు ఫురుషాఖ్యాకి జ పురుషనామములు, భవంతి=ఆగుచున్నవిం కవేః అ సర్క_వియొక్క,. వ్రయోగః ఆ చమయోగములు, శరణం జ రక్షక 'మైనదిం ం తా, కొన్నియమహచ్భ్శబ్దములు పుుుషునావుము లగు చున్నవి, ఉదా్షభుజగజాల్లుండు పర్వతుండు ఇవి మొ, వివ మోతణి ప్రవృ త్తీళ్చ్‌ వ్రత్యయస్య క్వచి దృవేత్‌ ” అనువచనముడే సెద్ధంచుచుండంగా “కశెచిచ్చామహతం అనువచనము స్పష్టముకొ అకుంజెప్పయకినపి, మేఘు.డ్కు సమ్యుద్రుండు ఉరగుల్కు అశ్య్వో త్త ముందన్చ్యులక్క ఇవిమొద్శలై నవి యావచనములచే సాధువులు

రి అధర సణకారికానళి పూర్వాచారుుల 'శాత్చర్యమునందుం గొన్ని సహృదయవ్యాద యాస్లాదకత్వము ననుసరించి కొన్ని మహడ్వివడువల్లను గొన్ని ఆన స “జ్‌ అగ శ్రే సృరావ్రతిపాదకళజ్రాంతమువల్లను గొన్నియ్రేష్టతా వ్రతి పొదశశ బాంతమువల్లన్కు అవమహచ్చ్శబ్టంబులకు డుజ్జ్డువచ్చును. యలు ళం ర! జ నంచోధనే వా దీర్ధ స్స్వా త్వ్ర్వయోగస్య తధా గలతేః జర ర భవే దశ్రాదిలా మేవ దీర్ధత్వం వళ్ళలేశ్శుచే ౧౦ టీ. బంబోధనే = అమంర్శత్రణమందు వా ఇ వికల్పముగా దీర్ధ్యంజదీ ర ము స్యాల్‌ అ అగును వ్రయోగస్క ఇ సక్కని (వయోగముయొక్క_ కథా పోలేఃజల్మివ్రకారమైనగతివలన అత్ర = ఈసంబుద్ధియందు.. ఆదితామేవజ ఆకాశేశారాంత శబ్బములే భవేత్‌ ఎఆగును శుచేః=వరిశుద్ధ మైన వ్రశృ లేఃజ దగృశికంటెయరమందు దీర్ధ క్వం ఇ నిడుదతనము భవేశ్‌ ఎఅగను తా, సంబోధనమందు దీసము వికల్చ్పముగా నగును, సంబోధనవుందు నకారాంలేకారాంతళబ్దములకే యగును, వ్రశృళకంకం బరవందు దీర్భమువచ్చును. ఉదావష__వనిత్మౌ రామా ఇచ్చట నిత్యసంధి వా దీర్ధ ఏి అనటచే 'హైస్వంబును గలదు, ఓవనిత్క ఓరామ పవి మొ సంబోధ'నే ప్లుతం ప్రాహుః కేచి ద్రూరాదికేఒభిత టీ. నంబోధనే=సంబోధనమందు. "కేచిత్‌ =కొందలు ఫుతఃి ప్లుకముకుః పానాః ఇ చెచ్వదురు, దూరాదికే = దూరాదియందు. అభిక$ = ఆఅంకట్కు (ఫ్లుశమును 'జెద్వదురని యన్వయము ) తౌ ఉకారాంత శబ్దసంబోధనమందినం బ్లుతము వికల్ప ముగా వచ్చును. దూరాహ్వాన భీతిశోకతర్కగిత సంళయార్థ

• ములయందు నిత్యముగాం స్లతము వచ్చును ఉదా:.._విళ్షూా కె

అజ '_న్థపరిచ్చేదము 53 శంభూ3 గురూ 3, ఇచ్చట డున్లోపంబు నిత్యంబు.శేచి త్హృమటచే విష్ణుడ యిత్యాదులు, “సంబోధనేవాదీర్థ స్స్యార్‌. * అనుటచ్చే విష్ణుండా, విష్ణువు విష్ణువ్వాయనియుంగలవు కళావూర్లోదయముః

• ఆకటా యేవని దూరుదాన నిను నాథా "వేపజామయ్యొు ని 'రామాయణముహి ఇన్నీచుం బరిమూర్చ నీవుం బరలేవే నన్ను రత్మీంపుమా * భారతనుపాటరకీ రాజకులాధమా నృఫులు "లేరో వేటనారోోి, హరియనంగ న్నాతండా మనుచరి త్రవాా “ ఎవ్విధిం గాంతుం జెబ్చగగదవే అెరువేవ శుభంబు నీకగున్‌”ం దూరాహ్వోానశోకతర్కసంశయాన భీతులకుం. గ్రమమనుగా నుదాహకణంబులు ఇందునకు నప్పకవి:__వకమాత్రహ్ర,న్య మిను మడించిన ద్‌ర్ధ మమయొ మూండుమాత్రలైనం బ్లాతము, భితిశోక తక్కగీతదూరాహ్య్వోన సంశయార్ధములను జరుగుచుండు” అని చెప్పినాడు

లింగ భృంగాది శ చ్రేభ్యో వ్వూది 'రామంత్ర ణేఒసి వాం కేచి జ్ఞనా వడం త్యన్య ఏ వారోశేత అబ్రువన్‌, టీ లింగభ్ళృంగాదిళ శ్రేభ్యః అ లింగళబ్బను భృంగళబ్ద్బము మొదలు గాం గలళబ్బము లక టెం బరమంైన మ్యాది!ఇ మువర్ష్శకము మొదలుగాంగలపరక్ష్మకమా, ఆమం క్ర, ణేరు=సంబుద్ధియందు వా = బహుళేము. ఇట్లని కేచిత్‌ = కొంద కైన జనాాంపండితులు పదంతి ఇ చెప్పుచున్నారు అన్యః అ ఇశరమైనబహు పచనము ఆరో పేశఎవ ఆ ఆరయను పర్షకముతో. గూ దుొనిన దేయని అసి, వన్‌ అ పలికిరి ళా, వ్య్యూదివర్షకము సంబుస్థయందు ఒపహా-ళముగానుం డును, ఒసువచనమునందు నారయను వర్టకము నిత్యముగా

ర్‌ అధర్వణకారికావళి వచ్చును ఉదా.--మరాళ, వాంన భృంగ లింగ వా యను టచేే మరాశవము శుకము భ సంగమ, లింగము భ ఫ్రంగ్యాది న్యూది యనిరెంటను నావిళబ్దముండుటచే మహవస్థకమున డుజ్జుకకు విక ల్పముగా లోపమువచ్చును. రాముండ, రామ్మ ఇత్యాదులూో నా మం త్రణే డుజిత్య'నేర్ధి అని యాచారుులు కొందటేమతమును ట్ర శటించిరి. లింగములార్కభృంగచులార, రాములాక ఇతార్థదు లు త్తరార్థోదాహరణంబులు, వా యనుదానికి బహుళమని ఇెప్పుటచేే ననమ వృషుమ ఇళ్యాదుల మవళ్శ్శకమునకు లోషమము "లేదు స్యా న్మధ్యమ క్రియామయోగో వినాకు త్ర-చిదాగమమ్‌ ౧౨ి టీ మధ్యమ క్రియోయోగఃి ఆ మధ్యమపురుమ క్రియతో: 'పహాడికొనిన చంబోధ;ము కత్తచిల్‌. అ ఓకానొకచోట ఆళమంవినా = ఆరదాళమమును వదలి స్మాల్‌. = అగును తౌ, మధ్యమపురుష క్రియా యోగ మైర సంబోధనబవా వచన మొకానొకచో నారదాగమములేశయే యుండును ఉఃి “వినుండుబాలకులు, నినుండు బాలకులాక. కలలోకుండు.డీవధూ జి నులు అన్నలాకమిమ్ము నడిగెవనొక్రమాట ఇచ్చట మధ ఫ్రమపునుషు చీ యాయోగములేవు గార నారదాగముంబు నిత్యంబు మహతో మస్తు నిర్లుక్‌ స్యా దన్యత స్త్వత్ర ను రృవేత్‌, టీ మహశః= మహచ్భబ్దముయొక్క అమఃి = ద్విలియెక వచనస్థాన మందు ని ఐనిశారము స్యాల్‌ ఎఆగుకు ల్వుక్తుజోపముకు. (ఇన్న్చట తుకా రమునకు చార్థము,) స్యాల్‌ ఇ అగును అన్య8 = మహచ ృ బ్రేతరమునకం బెం బరమందు అత్ర ఇ ఈద్వితీయైకవచనమందు. మన్తు = మకారమైలేే భవేల్‌ జ అగనుం (౮

ఆజ న్పపరిచ్భ్చేచము ర్‌ర్‌ ఆలె ళా, మహచ్భబ్దప్వితీమైకవచనమందునివన్ల కంబు వచ్చును. రు స. షు నివక్షలోపంబును గలుగును, అమహచ్చబ్దప్వితీ మైకవచనమండు నువగ్ష కంబు వచ్చును ఉదాః.__రాముని౯ా కృన్ణునిక "రాముకొ కృష్ణుక వనమును శుక్షమును ఇని మొదలైనవి ఇడాదిభ్యస్తు నిత్యం లు గుదన్తాత్తు సవా భవేత్‌. ౧౩ టీ ఇదాదిభ్యన్తు ఆ ఇకారాం తాదిళబ్దములకం బెంబరమం టై తే లుక్‌ చికారలోవము... నిత్యం = నిత్యము ఉదంతాత్తు = ఊశారముకంటెంరమం ఆలే ఈజఆలోవమము వాజి రజుచుగా భవేత్‌ జ ఆగను తా, ఇకా రాం తాదిశబ్బములకం కం బరవమందు నిత్యము గా నివక్షకము లోపించును ఉకారాంతముకంళశు: బరమందుం చలుచుగా లోవించును ఉదా __హరి౯ ఆదిశ, బ్దంబుచే రాజుక౯ొ ఇంద్ర జిత్తు౯ ఇత్యాదులు విష్ణునిక్క విష్ణు౯ గురునిక్కా గురుకా తజచుగా నవుటచే. పఫువర్షకంబుకంకె: బరమందు నివన్షకంబు "రాదు, విష్ణువు౯ కృతోత్కంబులకును వచ్చును, రామునికొ "రాముక్‌ తమ్మునికా అల్లుిక్క ఇళ్య్యాదుల నిత్యంబు వఏకాదుల శ్ర ౧ లి శకారంబుకంశుం బరమందు వచ్చును ఒక్కని౯ మనుమని౯ ఇత్యాదు లనిత్భ్ధంబు. కేచిక్తు వైళ్ళతా ₹ [బ్లా విభక్యర్ధాభిధాయకాి టీ. శేచిల్‌ జకొన్నిమైన వైక్ళళాః ఆ తెంలైన కళ్టొన్తు శబ్దముల చ్ననో, విభక్త లిక్‌ భిధాయకాః ఆ విధ్శక్త్యర్థముకు జెప్పునవి. భవంతి ఆ ఆగు చున్నవి తా, కొన్ని గుణించి చేసి మొదలగు అతెలులపనవ్యయ ములు విభ కర్ణర్థమును జెవ్చునవి యగుకు, ఉదాహా విరించి ఆవలి

శ్‌6 అధర్వణ కారి కావళి గుఆించి తవంబువేనెన్‌ ఇచ్చట గుతించియనునవి ద్వితీయావిఛ _కథిధా భి ధాయకము దిగ్విజయ మున్నతింజేసి మజహోవిభూతి తో౯” ఇచ్చట చేసో యను నవ్భయము పంచమివిభ కంధాళి 'ఛాయకము, భఖంతనుండి యొకనిళ్న స యంబుమై నున్న వాండూ జీ ఇచ్చట మై ననునవ్ఫుయము తృతీయావిభ _క్యన్టాభివాయకముం ఇత్యాదులు, ఖ్‌ శన స్స్యా దుభయ్థ్రాపి ల్వస్తస్తాట్టాది రుచ్యకే ౧౪ టీ ఉభయత్రావ్‌ ఆ మహదమహదర్థమూలయందు. శస = ద్వితీయా బహువచనస్థానమందు. లి=లకారము. స్ఫాత = అగును కస్తా క్‌ =ఆలకారము. శంటె బరమందు టాది!ఐకృతీయాదివిధ_క్రి ఉఊచ్య లేఎచెప్ప బదుచున్నదిం ఆ, మహదవహచ్భబ్టంబుల డ్వతీయాఒహువచనమందు లకార మగును ఆలకారమునకంఇం బరమంప.6 దృతీయాదివిభక్తి యగును, ఉదాషారాములన్‌ వనములన్‌ రాములచేతన్‌ వన ములచేతన్స్‌ రాములకొజకున్‌ వనములకొణకున్‌ లవి మొ, నె్వేషా మేవ చోదంత శచ్చానాం కా పరే భవేత్‌, నకి ప్రాయస్స్యా దృకారాచ్చ సర్వవండితసదులేః ౧౫ టీ. సన్వేహాంజ సమ్నస్లమైన ఊదుతళస్టానామేవ = ఉదంతోదంత ఛబములశే (కొందలుు ఉఊదంఠశన్టానా" మనిపదవిఖాగమువేసి యుదంతం: బనుటచే నూదంతమును శ్రావ్యా మనిరి గాని శవరన్తత్కా-లస్య' యను నాద్యవ్యాకరణస్మూ క్తముచేం దపరకరణంబు చేసీినచోట. దదితర శాల వాణమువేయుట య్యుక్తముగాదు ) కౌజకువర్ణకము. పరే = పరమగుచుం డంగ్యా నఃనకా రము భవేత్‌ జఅగును బుకారాచ్చ = బుకారాంతశబ్దము కంటె. బరమందుసు సర్వవండికనమ్మ లేకి = సమృస్తవండి చేస్టమువలన ప్రాయ! తటుచుగా నః=ఐన? రిము స్యాత్‌ జఆగును

అజ _నృపరిచ్భేదము ర్‌7 లా, సమ స్త్రమెన ఉదంతోదంతశబ్లములకుం గువర్త కంబు వలదు ౧ న! వరంఒగునవుడు నకారాగవమంబువచ్చును బుకారాంతళ బ్ఞ్బములకు. బవా.ళముగా వచ్చును, ఉదాని._గురునక్కు గురువునకు కృతో త్కమునకును గలదు రామునకు ఇతార్ధదులు, వధువునకు నిత్యా దు లూవంతోదాహకణంబులు విధాతృనకు౯ ఇత్యాదులు ప్రా యి ఆఅనుటచే 'డాఒండంబగునేని రాదు, విధాతకు ఇతార్థదులుం “రామాయణముగరచించెం శ్రూచేతసుకు అనునది యసాధువు స్ట్రా చేతసుక్హైయనియుండవ లె, వంతుకువచ్చునత్యగరువంబు'అనుననె యసాధువ్ట, వంతునకెక్కుసత్యగరువంబు”* అనియుండవ లెను, స కావున వమనమెదురుకొనం గానలయు సమ ' స్తనై నికవ్రాతము తో, నీవిందుకుం దగుయత్నము గావింవుము పెనం బ్రుభౌతకాలం బునకున్‌ ” నీవిందున కగుయత్నము” అని యుండవలెను ఈ మూంయషద్యంబులయందు సాహసికులీ పారములం గల్పించిరి, యని యోళించెవను. సాశ్త్రయా నాశ్త్రయాపి స్యా _తీల్రార్లగరస_ప్తమా, టీ. కత్రా ర్థగతస్నక్తమా=తశ్రైర్ధముకుబొందినన్నజ్డమి. (అన గా అందు ననునది) స్మాశ్రయా = అశ్రయను తోం గూడుకొనినది ఆన్మాశ్త్రయావి ఇ అశ్రయముతోంావకొననివి స్యాల్‌* అగును అతా అంద్కు నెందు నిందు నట నెట నిట ననునవి పరోడూవరో మోధికర ణాస్ధ ని రాశ్రయావ్యయము లగుచుండలగా నందలో నందు నమనవి సాశయానాశ యస వ్ప్వమి యగును సో ల జాని ఉదా __కామునందు వనమునందు, వర్వతమంద్యు ఇత్యాదులు

శ3 అధర్వణ కారికావళి సాశ్రయోదాహరణంబులు “అందలిపువ్వు జొంషములుఇత్య్యాదం లనా త్త 'యోదాహకణంబులు నే అధీ బేర్ష స్స్యా త్పోఒవి ముబ్వంతం వినావు ప్రత్యయాన్వితం, అమహన్నామ జడగం చోదంతం నాన్యతో విధిః, టీ ే!=స్నప్తమ్యేకవచనమునకు నః అ నకారము స్యాత్‌ = అగునుం సోఒవీజలనకారమును ముబ్వంతం అ ముశార బుకారములంత మందుంగలకబ్ద మును వ్యుప్రత్యయాన్విశంజవువర్ణ కముతోంవాదుకొనిన అమహన్నామ ఇ అమహద్వాచకమును జడగం = జడమును బొందిన (జడవదార్థ వోచకమైన దనుట) ఊదంతంచజ స్త్రీన మోదంశమును వినాజవద”, ఆనృకః=మలేయొక 'దొనియందు. విధి!జవిధ్యి నజలేదు ఛా, ముకావబు కారవృుకారోకారాంచములగు నమహ చృబ్దస స్వ మ్యేకవచనంబున నకారంబువచ్చును ఉడాః__వనమున్న 'మ్వూతంబున ధనువున వేపన ఇవిమొ స స్థమ్యధికర ణే వి "అనుసంస్పృతవ్యాకరణవిషయమైన దీవిభ్రి ళద్దా యేచ సముత్సన్నా ఆద్యాయా మత్ర, కేఒఖిలాః. ధ్‌ కథితా వైళ్ళతై ళ్శచై ర్భవంతి సదనుగృహాత్‌ టీ అఆద్యాయాం క! నంద్కల్భరమందు యే=వీ శబ్దాశ=ళబ్బములం ఇముత్సన్నా$ ఆ ఫుట్టినవో అత్ర్రచ* ఈయాం ధ్రమందుకు అఖిలాః = సమస్త మైన "కే=ఆళబ్టములు వైకృ్ళతో ౨ ఆధ్ధవంబంధములైన శభైః ణు శబ్దముల వేత కథీితా! = ఛెన్స బడినవి సదనుగ్రృవోత్‌ వా విద్వదక్ముగ్తృవాము వలన భవంతి=అగు చున్నవి తా, సంస్కృతమం 'దేశబ్దములు గలవో యాశబ్దములు 'శెలుంగువవములతోం. జెవ్చంబడిన వగును, ఉ.---వానికినుద్ది

అజ న“పరిచ్ళేదము ర్‌[ా చానికిం బుకుడు, వానితోనుద్ది చానితోంబురుంు “తేనతుల్యణా లని యాద్ధభాపోదాహరణము. వానితోసరి తుల్యార్థయోగం బునం దృతీయం సర్వవిభ కి స్పంస్కృృతతులా్యా” అని యాచా ర్యులును జెప్పిరి జీ ళు జ్‌ ావాదిజన్యబి ప్తుల్యసుస్సాస్యా దత్ర సర్వదా ౧౮ నత్యర్థజా స్ప్తమాతు వక్తవూనార్థలౌం గలా | టీ అత్రజనఃతెలులనందు.. సర్వదాజఎల్లపుడు సాజ్యవసీద్ధమైన భావాదిజన్యజీవ్‌ ఆ భావాద్యర్థంబువలన బుట్టిన స్నృళ్తమోవిభ్యక్రి తుల్యనుః ఇ నమానమైన వ్రథమైకవచనముగలది. స్యాత్‌ ఇ ఆగుకు నత్యర్థజా ఆ సత్మర్థ మందుయిట్టిన నృబ్దమోతు=సబ్లుమివిభక్రియన్ననో వర్తమావార్థతాం అపర్త మానార్థర్వమును గళాజపొందినది స్యాత్‌, అగును తా, విషయనిమిత్త సత్యర్థంబులం బుట్టన స్పవ్షమిా నిభక్రి వ్రధమాతుల్యం బగును అందు సిన బ్ఞమి వర్షమానార్థ మును బొందును ఉదా భృత్యులవిషయము గారవమత్యంత చలంబు సత్యమవనీళులకుళ౯ం” దక్ష్మము నిమిత్తము దుప్పింజం 'వె౯.దంతములనిమి_త్హము గుంజరములం జంపెక్‌, నీమనిమి తము ఫుష్క_లముం జం'వె౯ , వాలములనిమి_ల్టము చమరములం జం "వె౯ాసంస్కృతమందు.__ చక్మణి ద్వీవినంం హంతి దంతయో గం వ్యా శ బా తికుంజరం, వాలేషు చమరిం హాంతి నమ్మి ఫుమష్కులకో హఠరఖొ, అని వాన్థకరణపారీణులచేం 'జెన్చంబదినది. భ సత్యు లావులం చితు. కంగ వచ్చె గోవులు వీతుకంఒడంగం జనె౯, వటువులు సదున్చ చుండం వచ్చెం కనాదిశబ్దంబులు వ రృమాన్య్యా బోధకంబులు, వుత్రులు దుగఖంప సన్యసిం చె౯ ఇచ్చట ననాదరమందు పస్ట్‌,

ఈ అధక్వణకారికావళి -ఏమినిమి గభముంచె నతండుం వ తౌస్భదలు యనా మయొ+గంబుగల అదొ ఒరిగ్రపింష దగినవి, షుప్టీ హేకుప్రయోె ' యసు సూత్ర మహిమచ్వే అన్నమున కుండకు నదట” ఇత్యాదులు సాధువులు, సంకృ్భృవమందు. అన్నస్య హేత్‌ వసతి యని. +] జి ఛష్చేభ్యో యష్మదాదిభ్య న్నమాసెఒవి గరు రృవేత్‌. టీ యమ్మ వాడిఫ్య! = యుష్ముచ్శబ్బము “మొవలుకాలయల శచేధ్య? ణు శబ్బములకంలెం. బరవాంచైన.. నమానేదానినమానమంగురు. గెరుకి అ శ్రే మైనది (గరుస్తుగీమృత్‌ "శ్రే మేను కావికందుర్భ నే” యనియవరము ) భవేత్‌ ఇ అగును తాం యుప్మదావెశ డైనులఒకం టె బరమైన సవమూశనుం దును నిమి షృవర్యాయమంబులకు వర్వవిభ కలం ,బ, యోగము క్‌ ఎవ వావ్‌ తో క పువుగురు ఉదా:__-నీనిమ శ్రంబునకుక. ఇచ్చట: దృతీయ నీకారణంపును చేసీ సర్వజగంబులోం గలభూవతుల్‌, ఇవ్చటం ఒంచమి అలుకృమాసమందును గలదు వాకలకాకణమున న్య జు వాం) టి జ్‌, వుట్టు గౌంవుర్ధలకున్‌ % ఇతాస్థమలు గ్రహింపవలయును, ద్విత్ర్యాదిసుఖ్యాళబ్రానా మల్చానాం నాత్ర, సంశ్థితి టా! లి, ప అ! అురజలో గ్‌

న్నీ ॥ ॥

ఓ ఆల్ప్బానాంజఆ౪ల్ప మైన ద్విత్ర్యాదిసంఖ్యాశవ్లనాం న! ద్వత్తి- "మొదలగు సం ఖ్యావాచకశబ్ధములకు ల్ర ఇ ఈ తెలు గునందు సంస్థ్రితిః ఇ ఉని నంలేదు వవ్రశ్యయ ర్వే గ శ్యయముతోలయావమకొనుటగనలుగు చుండంగా లేచజలఅద్విత్ర్యావిళబ్బ్టములునుు మహిత్యా = ఫూజ్యముల్రైనవ (ప్ర యోగార్హ్మములైనవనుట ) విక్క ఇ సంఖ్యావాచకమైనయేకళబ్దము వనవన్యతేణ వనళబ్దముపలినే యిస్టమైనది

ఆజ వృపరి చ్యేనము 61 తా, అల్బంబులయిన ద్వి త్రి మొదలగు శబ్దములమొక్క శ్ర యోగము ెలుంగనుదు లేమ. స్తో త్యయముతోం గూడుకొనిన యెడలం జ్రైయోగాన్హ్యంబులు సంఖార్థవాచకంబగు నేకళబ్దము వనళజ్టమువ తె మువర్శకముతోం గూకుకొనినియనును. ఉదామి "ద్వయము శ్ర యము ఆల్బానారి =ఎనుటచ్చే వింళతి త్రి ంశతి యిచ్య్యావ్వ, యోసంబులు గలవు మనమిన్టజు మేకమై “వర్షా అాంహ్యూస్స్యాత్‌. ఆనునసూ శ్ర మ్కు దీర మాత్రపాథానణమై చ్రన్నక్తించుటవేత సోమవ్టుండ్కు విశ్వవుంతి అవి రూవను లగు ముర్వనాదికళ చ్చేభో్యో ముబూ స్యాతాం చ తత్ప్సరం, చావే మన్యవించు స్స్యా న్థాపలే మేళనం భవేశ్‌. ౨5౧ టి వనావెళ్విభ్ళ$ ఆ వవావిశబ్దములకం టెబరమందు, ముః=మువర్ష కము సాజ్‌ జ-%ను శక్సరు ఇ దానికుటెలకమందు మాలూచ ఇ మువ ర్షృకబువర్ష్యకములును స్యాతాంజఅగున-. చౌెవనే అ బువర్ష్మ కముపరమ”పచుం డగా మనృ*మకొారమువకు. బిడుః = ఆశస్వారము, ఇ భ్‌ అ ఆగును మౌజమువక్షకము.. వవే=వరమకచుండలా మేళనంజసంన్చేషము. భవేశ్‌అ అగునుం లా, వనావకబ్టములకం కొం ఒకవందు మువన్ష కము వచ్చుషు అమువన్మ కముకంకొం బకవండు మువర్ష క్త బువశ్ష్మ క్త ములును వచ్చును. బువక్షకము షమవగుచుంకంా విందయన్చన్కు మువ్దుకము పరముచుండలా సంన్షేమమును నస, ఉదాషా వనము, ధనమ్ము జ్ఞానము కాకము వనంబ్బు వనమ్మ్ము ఇచ్చట “సలోలోశళ్చ యను సూ త్రమునందలి చకాకమువలన నుళ్లో

(02 అధర్వణకారికావళి మము ఇచ్చట నాచార్యులు--- స్యాదమహతాం విళక్తా సో ముతదుపరి ఫునర్త్షుబూ పూ * అని చెప్పిరి, ఇందలి చకారము వలన బహుువచనాదులు వరరిబులగునపుడు ముకార ముకార ద్వయబిందుపూర్వక బుశకెరము లాగమంబులగును, ఉదాహా వనములు వనమ్ములు వనంబులు వనముక్కా వనముచేతకా వనమ్ము తోడ౯ వనంబువల$ు ఇత్యాదులు క్వచి త్రృత్యయసంబంభే శ్రిస్స్యా దన్యథా స్థితిః

టీ. ఫ్వచిల్‌ =ఒకానొకచోట చ ళ్యయసంబంధే జ వ్రతృ్యయముతో సంబంధముగలుగుచుండంగ్సా అన్యథాస్థ్రితిః ఆ మజియొకస్థిలిగలైన శక్టిఐ జ! స్యాత్‌. _ ఆగునుం

ళా, వ్ర తస్మయసంబంధము గలుగు చుండంగా నధికరణాది శక్త లొకానొకచోం గలుగును. ఉదాషచిరముగకొసంతతమ్ము వచ్చెడువాయ ఫలబ్దునుం డవళ థ్రైముగెల్లు మనంగరాదు ఇళార్ధుదులు, అన్యేషాంచ వా లుగ న్హస్య యనుసూత్ర ముచే నుకారలోషమమురాలూ నవర్టియములకును సుబంతత్వము గలదని యు దానికిలోపంబు వచ్చుననియు వాస్టకరణపారీణులనుటవలనం దళ్హానమున మువన్శశము రాగా వెడునివాముంబకంబు” నిత్యాదులు ప్రయోగంబులు, నపదాన్యవ్యయస్తు_ప్రిజ్వాతు మునా”ొ మనునూ త్ర మువేం చెలుంగునం బృధక్కుగా నవస్టయ ములకుం బ్ర 'యోగములేవని క్ర్యాతుమునా”ొ మని మరల క్యాతుమున్నంతములు టే హించుటచే సదాద స్టివ్టియప్ర "యోగ నిషేధం బనిత్యం బని తోచుచున్నది, సదారథాంగయుగళికా

అజ _న్తపరిచ్భేదనము 6౮3 ఇతారదులు, వృధ వేయంగం దగదు ఇతొార్టదుల “దీర్బాణాం హ్రస్వస్సా స్టైల్‌ * అనునూత్రంబుచే హ్రస్వంబు గలుగు చున్నది.

యువర్లక స్సార్టి ద్యంతాత్తు నువర్గక ఉతోభవేక్‌, ౨౨ దోోతకా వక్ష 'భేదస్య చాన్యత్రాపి క్వచిద్భు వేత్‌ | యునూసుస్యేవ నియతా వయుతా వచికంయుతౌ. ౨౩ టీ యుళాత్తు = ఇళకారా ౦తముకంటెం బరమందు (ఇచట-ఇ +అం తాల్‌” అనిమంండంగా నిక్‌ స్థానమందుయడ్డువ చ్చియారూవమయినది) యువ ర్షకః అ యూయననక్కరము... స్యాల్‌ ఆ అగును. ఊక! ఆ ఉకారాంత శబ్దముకంటి. బరమందు నువర్ష్మకఃి ఆ నువర్శకము భవేల్‌ ఇ ఆగును అర్థ భీదస్య చజ+ర్థభేవముచును (ఇచ్చట కర్తణి షష్టి ద్యోశికా ఆ తెలుఫునవి. ఆన్య శ్రాపీ అ ఇ౩"రాంత వ్యతికి | కృస్థలమందును క్వచిత్‌ జ ఓఒకానొకచోట, భవేత్‌ ఆఆగును యునూజయుకారను కారములు సుక్ష్యేవ = ప్రథమాద్వితీయా విధ క్తలయం” నియతో = ప్రవర్షించుచున్నవి అయుత” = (కృతీయాది విభక్తులు పర బ౪ంవలుము. కూడుకొనవు అచి జ అచ్చువరమగు చుండయ సంయుతేాజకూడుకొరు చున్నవి తా ఇ కా రాంతశబ్దముకం కం బరమందు యువర్ణ్శకము, ఉకా రాంతశ్వముకం ళం బరమందు నువర్ష్మకము నగును ఆయు నువన్షకంబు లక్థ భేవములను సూచించును, ఇ కా రాం లేతరస్థల మందు నొకాన్‌కచోట నగును, ఆయునువర్షకంబులు వ్రధమా ద్వితీయావిభ క్థలయందు నగును తృతీయాదివిభక్తులు పరం బగునవుస రావు అచ్చుషకం బగునళుడు వచ్చును ఉదా త్రీ తియుకభారతశ్ర్రవణాసక్రియు హరియు గిరియు ఇత్యాదులు స్వార్ధోదాహరణంబులు, తద్టయువేడ్కక్‌, 'వేడ్కతద్దయుక్కా ఇళ్యాదు లకా రాంతోదాహరణంబులు, చంద్రుపాడుపు న్నీ రాక ఆధర్వణ-ా-3

భు! అధర్వణకారికావళి రంబు న్వ లెక, స్వార్థను కారోదాహరణముల నుకారము తలు చుగా సముచ్చయమునందే వచ్చును. అలుక్సృమానవందును గలదు, నాలుగువేదములయు నధ్యయనములు" అని యవణ్య సర్వము, అసంబుద్టా భచవేద్వావు రస్తియాం ల్వాదివర్ల కే ప్రాయళో వైకృతపదే లోపో డీర్ధశ్చ మోరతః ౨౪

టి. ఆవంబుద్ధా. అ సంబుస్ధీకరస్థలమందు అక్షియాం = స్తీలించేక రోశారాంతశబ్ద ములకు వుకి*వుశారము. వాజవికల్పముగా భవేల్‌ =అళును ల్వారివర్ష'కే జ లువర్హాదివక్షకముసరమగునపుడు వైకృ్ళశపడే = వికృ3సంబంధ చదమందు (ప్రాయశః అ కలుచుగా. మో =మువర్ష కముయొక్క లోని ఆ లోషమము భవేల్‌ ఇ ఆగును అళః జ నామాంతాకారమునకు ద్‌ర్ధ ళశ్చణ దీర మును భవేల్‌ ఇ అగును

తా సంబోధ నేతకస్థలంబున శ్రీళం గేతరో కారాంతశబ్ద ములకు వువన్షకము వికల్పముగా నగును లులావివన్షకంబులు మరంబులగునవుడు లెలులంపవదముల మువన్త్శదునకు లోపం బును ఛర్టైంతాకారమునకు దీర్ధృంబును వచ్చును ఉదాంా గపరువు గురున్సలు గురువులక్కా గుకులు గురులకొ సర్వత్రో దోతో ర్వు ర్శృవతి మువత్‌ * అను నాచార్యునినూ త్ర పర్యా లోచనముచే వారలకు న్త్రీలింగమందును వుకార మ్‌ష్షము, తనువ్ఫు తనున్చృతో౯ ఇళా్యదులు, చంవములు, చంపాల్కు అందముల్సు అందాలు, ప్రాయ అనుటచే సంస్కృత సమ పదమందు. 'నేకవచనమందును నగును. నీలాలు, ముఠాలు ఇత్యాదులు, ముత్యాలకమ్థులముద్దులాండి యని యలుక్సృమాస మును గలదు, “మానుగధృతరా ష్రండు పొణానం గలుగంగి

రో లీ

అజ _న్లపరిచ్భేదను-* 6ఫ్‌ *వ్రాంక్తి నారాచంబువరలనీనిటలానక్‌ ఇళ్యాదు "లేకవచనంబులుం జబొంపాలచేతళ ఇత్యాదులు ఆవెశబ్దంబుచే సాధువులు “ సంస్కృృరవదంబు గృతులం దత్సమమునేయ్యు, నవుకు ముత్వమై నను దీక్ష మైనం జెల్లు” అనులత్షణము ప్ర, 'యోగవమరంషరచే దూస్కు ఛిన్నల్వే చా ప్యభిన్నల్వే న డుజోదంతతో భవేర్‌, ళమావాంతవిధానేతు తత్ప $యోగో హితో భవేత్‌. టీ భిన్న ల్వేజఅనమాసమందు. అభిన్న ల్వేఒసిద ఆ సమాసమందుక్కు భీదంశకః అ పీకారాంశముకంటెం బరమందు దుజ్‌ = బిందువూర్వకడుపక్ష్మ శము నభివేల్‌ఎకాదు. సమాసాంతవిధానేతు = సనమాసాంకవిభానమంర్రైన; శశ్చ్రయోనః కా అడు“) మోూగము హిక$=ఇస్ట్ర మనది భవేత్‌ = ఆపను శా, అసమానవందును సమాసమందును నోకఇారాంత శ్యాముకంకం బరవమందు డుక్‌రాదు, సమాసాంతవిథానమందు వచ్చును ఉదా" _--భీకకగతి నిందు "డేగ భృతగుండగు చుక్క ఇత్యాదులు సమాసాంతవిథా నోడాహకణంబులు. భవే న్దర్ధాదిశ చానా ముశ్చ పుళ్చాత్ర కుత్రచిత్‌, టీ అత్ర = ఈ తెలుంగునందు కృత్రచిత్‌ అ ఒకానొకచోట, ధర్తాది శహ్టైనాం ఇ ధర్తాదిశబ్ద్బములకు ముళ్ళజముకారమును వుళ్చు ఇ వుకారముకుం భవేత్‌ = అగును ఇచ్చట చకారమునకు వార్థము శా. ఈలెలులపనందు నొశానొకచోట ధరక్మక ర్ధాసిశబ్దము లకు ముకారమైనను వుకావమైనను వచ్చును. ఉదా... -ధస్థవుం ఆపశబ్టంబుచేం గక్తాదులు గ(్రాహస్ట్రంబులుం కర్షువు, వర్తువు భక్ష్య మ్యు కర్మ ము వర్మ ము ఇళా్యాదులు శ్రాస్వ్యాంబులు,

6% అధర్వణకారికావళి మనువట్వాదిశచ్చానాం న డు బ్నిశ్చ ప్రయజ్యలే ౨౬ టీ మనువట్యాదిళహ్లైనాం ఆ మనువట్వాదిశబ్బములకు డుజ్‌ బిందు. వూర్వకదుశారము. నిశ్చ = నిశారమును న్మవ్రయుజ్యతే ఆ చయోగిందం బడదు, తా మనువట్నాదిశ్ఞములకు డుజ్జును దృతీయాదివిభ_క్తి పరంబగునపుడు నికారమును బ్ర 'యోగింవబడదు, ఉమా మనువు వటువు మనువుచేత వటువుకొణకు ఇత్యాదులు ఆవి శబ్బంబుచేం దన్వాదులు గ్రాహ్యాంబులు. తేనువ్చు తనువుచేత్క ఇవి మొ ఫి యు ధూ _ర్రమూళ్థా సచవృళ్ళ వుదంతా వపి నమ్తతౌ, ఉల్వేనైవ భవం త్యన్యే ప్రయోగ _స్షత్ర కారణమ్‌ ౨౭ టీ. ధూ_ర్హమూర్థాఆధూ_ర్హమూర్థృశబ్టములు నీచవృద్ధా ఆ నీచవృద్ధశబ్ద ములు ఉదంతాపపి ఆ ఉఊదంఠములైనను నమత" = విష్టములు అజ్యే = మణి కొన్ని శబ్దములు ఊల్వేమైన = ఊదంతక సైముచేశజే భవంతి = ఆగుచున్నవిం తృత్రవఆియగుటయందు చుయోగః ణా సక్క్లవి ప్రయోగము శారణం అ "హీరువు ళా, ధూ_ర్హమూర్ట నీచవృద్ధకబ్బము లుకారాంతములును గలవు, కొన్నిళబ్దంబు లుకారాంతముశ్రై పూర్వకవివ్ర యోగం బులయందుం గానవచ్చుచున్నవి. ఉడా:...ధూ ర్హుడు.ధూ ర్త మూర్తుడయు - మూర్తు నీచుడు - నీచు, వృద్దుడు - వృద్దు, ఉత్త ఖు మి ధ్‌ థ్‌” "2 రార్టోదాహరణములు గృహస్థు రూపు ఇత్యాదులు నోవా ద్విత్వం క్వచి ద్ధ్టం పరస్ర్రాణేన నంగలేః

అజ న్నపరిచ్చేదము 67 టీ నఃినవర్థ్శ్యమునకు వాజవికల్చముగా, క్వచిత్‌ ఆ ఒశానొకచోట్క- చ్విక్వంజద్విత్వము, వర్రై లేన = దరళక్షాద్యచ్చుతో, సంగలేః ఆ కలిసికొనుట వలన, ఇస్టం హిజవిస్ట్రమైనదిగ చా హి ఆకనది ్రసిద్ధవాచకము ఆా. నకారమున కొకానొకచో వికల్పముగాం బరవదా ద్యచ్చుతో సంయోగమువలన ద్విత్వ మిష్టమైనమి. ఉదాహా “*మదీయభావణ మెన్నడు న్నేని మోఘంబు ఇాదు, ఆతని కై ర్ట శ్టక్టికి న్నరుదుగ” ఇతా్యాద్యాచారస్థ వ్ర యోగంబులు, ద్రులా ద్హ్రతః క్వచి చ్చాత్ర దృళ్యతే కవిధామిలే.. ౨౮ టీ ద్ర, తాల్‌ ఆద్ర,కముకం బెయరమందు ద్రు తళంనకారము క్వచిత్‌ అఒకానొకచోట అత్ర = ఈ రెలుంగునందు, శవిధాషి లే ఆ నక్కవివ్యయోగ చుందు దృశ్య లేజచూడంబడు చున్నది తా, దుతముకంకెం బరవుందు ్తుత "మొ కానొకచో;, గానవచ్చునున్నది... ఉదాహానత్క్బృతియును. నత్యంతమహీ రాజ ఫ్టంబున్ను అఖిలనత్చ ్రజయును నానందమగునున్కి. భీము డును నంతట మేల్టలి ఇత్యాదులు భఫారతవ్ర యోగంబులు హ్ర్‌స్వో దీర సమాసేఒపి క్వచి ద్దీప ప్రయోగతః, టీ వయోగతఃజకవిప్రయోగమువలన ననమూసే ఆ షష్టీకమాసమందు, ఇ్వచిల్‌ = ఒకానొకచోట జీపోమెపి ఆ ఈశారొంతమునకును చాన్వః= ఇవ్హాన్వము (దృశ్య లే=కనంబడుచున్నది ) అని యళువ్నర్తించుచున్నదిం తా, కవివ్రయోగమువలన ప క్రీసమాసమం. దొకా నొకచో నీకారాంతమునకును హ్రస్వంబువచ్చును. ఉదాహ నదిసుతగురుకర్ణ శల్యనాగఫురీశుల్‌ , నలినసరస్సుగంధియము నానది తుంగ తరంగసంగతొ నిలశికిస్థ లాంతర వినిర్మితనిర్థల హరక్మష్థ

63 అధర్వణ కారికావళి "శీఖలక౯ ఇళా్యాదులు, అవిశబ్దంబుచే టాజఒరిశతములకును హ్రస్వంబు గలదు, తమసతీరనికళావిలసనములు, ఇతాన్టదులు శాక సుధాంశుముండలము, ఇతా్యాదులనాకరంబుల్కు అవిళబ్దస్వారస్య మువే సమౌానేతరస్థలంబున నిత్యంబుగా వచ్చును. ఉదాహా రవ నది ఇత్యాదులు, యూదంతళ్ర్ర్యాదిళట్టానా మప్రాధాన్యే కవూస్థితౌ. ౨న టీ అప్ర్రాధాన్యే = ఊపసర్టేనక్వమందు యూదంతశ్ర్ర్యాదిశ క్రై నాంజ ఈదూదంఠములై నశ్రా, శ్రదిశబ్దములకు శవ్రూజకవులు స్థిత అ ఊం చున్నవి తా, ఉషనర్ణ నత్వంబున నీదూదంతంబులైన శ్రీ భూ మొద లగు శబ్దంబులకుం గకారవ్రకారములు వచ్చును ఉదా...-న్ముశ్రీ కండు రాముండ్కు సుశ్ర్రీక సీర్క స్ముశ్రీకము ముఖము ఇతాస దులు శ్రీశబ్టోదాహరణంబులు సుభ్రువు రాముండ్కు సుభుివు ఇలి నసుభ్రవుముఖము ఇతాగ్థదులు భూళబ్టోదాహరణంబులు, ప్రాఖాన్యమందు.__రాజశ్ర్రీవాలింపంగ, వూర్ణశ్రీకేని సుభూలు, సుభూ్యూనకు ఇతా్య్థదులు, ఇందు యూ (వ+డో దంత మనుచో యణా చేశసంధి నై కవన్లేన "దీశ్యేఒవి హ్రస్వో 'చేశ్యేలు వా క్వచిత్‌, తద్భవస్యాపి ళబ్దస్య దీర్టోంతత్వం కచి దృవేత్‌- 90 టీ వీకవ్ధే = వీకాచ్యకంద్కతకక్సమశబ్దములయందు. వ్రాన్వ!ిణ 'చాన్వము నజలేదు బేశ్ళేషి=దేశ్యమమందుకు న = లేము. జేళ్ళేరుజు 'జేళ్ళవదమంగైన వా ఆవికల్పముగా. క్వచిత్‌ = ఓశానొకచోట నగునూ తద్భపస్యజతద్భనమైన పదస్యాపి*పదమునకును _ క్యచిల్‌ అ ఒకానాకచో, దీర్ధాంతర్వం అనిదుద నము భవేల్‌ ఇ ఆగును.

అజ _నృపరిచ్భేనము 69 తా వకాచ్మతత్సమశప్ద దేశ థ్‌ బ్దైములయందు హవ్వా "లేదు, 'దేళ స్టమమం దొశానొకచో వికల్చ్పము తర్భవళబ్ద వం దొశాశొకచో దీర్హాంతత్వము గలదు,ఉదా:__మా, క్ష జా శ్రీ ప్‌ ఇత్యాదు లేకాచ్మరత్సమశబ్దములు. ఉపసర్జనత్వమందు హాస్వనముగలదు, ధృతరాజ్యముండు భ్‌ గరక్టుండు, ఇత్యాదులు, ధృతత్ష్మ్య, నృషశ్షి ఇత్యాదులు శ్రీలింగంబులు ధృతరాజమము "'రాజకులము ఇతాష్థదులు నపుంసకలింగములు నవలా మత్త 'లేజి లకోరి ఇళా్థాదులు చేశ్యములు. చక్కెరఖాణపుందేజిం దోలుఫూవిల్తు౯ అలకోరులు ఇత్యాదులు హ్రాస్వోదాహరణంబులు, పల్ల కీలు ఇత్యాదులు తద్భవళబ్దదీర్థోదాహరణంబులు అవిళబ్దం బుచే సకలా నేలె౯ ఇళత్యాదితత్స్పవమ.ళశస్టోదాహరణము, శ ద్‌ విధాతౌ సవితా ధాతా నేతా దాతా చవా డుజి, భవంతి సవిధాత్రాది _సదన్యేన డుజిస్థిలాః తిం టీ. డుబి=దుబ్‌ వరమగుచుండంగా వాజవికల్పము”గా విధ్యాశత్రాదిళబ్ద ములు, భవంతి=అగుచున్నవి సక్షఐఆవికల్పముగా డుజ్‌ వచ్చునది విధాాత్రాదిః అవిధాశ్రాదిసంజ్ఞగలది కదన్యే ఆ విధాశ్రాదిశంటె. నిశర బుళారాంకళబ ములు డుజీ=దున్‌ పరమగుచుండంాా నస్థి తౌంజఊాండివు.

ఆ, విధాశ్రా దిశబ్బములకు వికల్చ్పముగ్యా సవిథా్రాది శబ్దము.లకు నిత్యముగా డుజ్‌ రాదు ఉదా...విధాతృండు సని తృండు ాతృండు, 'నేతృండు దాతృండ్కు విధాత, సవిత ఇతార్ధ దులు, డుజ్‌ రానియప్పుడు “డాబవిధాశ్రాదే ర్తుస్తస్యచ వా యనునాచార్యసూత్ర, ముచేడాప్పురాలా,విధాతాయనిరూషము

70 అధర్వణ కారి కావళి దీర్చాణాంహ్రప్వస్స్యాత్‌ * అనుసూత్రముచే హ్రస్వంబు వచ్చును చత మాత కర్ధ స్వస్య ఇత్యాదు లవి్శాత్రాదులు, బూదంతశ్చ గృదంత శా ష్యేదంత ళా త్ర విద్యతే, టీ బయాదంతళ్చజ జూకారాంతశబ్దమును గృదంతశ్చ ఇ గ కారాంక శబ్దమును నిదంఠళ్చజఎకారాంకళబ్టమును అత్తంఈ తెలుగునందు విద్యశే ఇడం చున్నది తా, ఈ లతెలుగునందు బూకారాంత్క్యకా రాంలై కారాంత శొబ్బములు గలవ్చ, ఉదా.._క్యా, గ్గవ్దు శక్త నే ఇత్యాదులు వెేేషణానాం మహతో డుడ్స్యా దుభయధావి చ. 39 క్వచి డ్లుజ్ఞాత్రశే స్వార్ధవిశేషణ మిహోచ్యుతే, టీ. మవాతః ఆ మవాచ్చబ్దములయొక్క, ఊధయధాపిద జ మహదమ వాద్రూవంబ్బులైన విశేషణానాం ఆ విశేమణములకు దుజ్‌ = చిందుపూర్వక డుకారము, స్యాత్‌, అరగును. క్వచిత్‌ ఆజ శానొకచోట్క దుడ్తాత్ర,కేజదుద్లా వథమె ఆ. మహాచృబ్బముయొక్క మహదమహవ్వ శేషణము లకు నిత్యముగా డుజ్‌ వచ్చును. అమహవ్వి శేషణమున. కొకా నొకచోంబ్రధమైకవచనమునకు డుజ్‌ వచ్చును ఉదామషజఒక్కండు పుషషుండు ఇత్యాదులు, ఇందలిచకారంబుచే నాస్ట్రగమం బంగీక రింపబడు చున్నది. వన మొక్కున్ని నై రనిచేతళా ఇత్యాదులు, “భవే న్నచోత్‌ * అను వమ్యుమాణన్లోకమునందలి చకారమువే నుల్లో వము వాస్టహ్టు, 'మొక్క_ండు సమదెంచె వననములోని వ్హదియు త్త 'రార్టోదాహరణము, క్వచిత్‌” అనుటచే వ్యాఘ్ర మొక్క_టిసనుః "'దెంచె వనములోని ఇవి మొ.

అజ _న్హపిచ్చేదము గ్గ హిలౌః ప్ర, త్యయభేచేన శద్దా వకార్థవాచకాః, 3౩౩ టీ శ్యయభేదేన = వ్రత్యయభేదముతోడ హిళాఃఆకూదుకొనిన్న క బ్చాః౭ళబ్బములు వీకార్థ వాచక 1=ఫకార్థముకు 'జెప్వనవి తా, వ్రత్యయ భేవములత్‌ “6 గవాడియును గూడకయుం కొన్నిళ జంబు 'లేకార్టవాచకములు, ఉదాఎాా-కొడుకు కొడు కండు ముదుకు ముదుకండు ఇత్యాదులు శేచిత్తు వైక్ళృతా శృచ్దాః పుంని చాన్య త్ర సుగతాం టీ శేచిత్తుజగొన్నియైన వైక్ళతాః ఇ తెముయునంబంధమైన శష్టాః ఆ శబ్దములు ఫుంసి ఫుంలింగమందు అన్య క్రచ ఇ స్రీనపుంనకరూ దములయందు, చంగ తౌ$జక లిష్షికొన్న పగుచున్నవి తా, కొన్ని లెలులపశబ్దములు మూంయలింగములయందు వర్తించును. ఉదా£బఒన్ల్‌దుండు. ఒన్లిదము వెలువు చెలు వమ్ము చెలున్సయ చెలువ నెయ్యుండు నెయ్యుము చఖ్లదుండు వృల్లదము. కుచ్చితుండు కుచ్చితము ఇత్యాదులు చకారం బుచ్వే ఒన్లి వనెయ్య చ ల్లదకుచ్చితశ బ్దంబులకు త్వేబు "లేదు భవే _త్సదాదిళప్టేభ్యో డుజ్నిరస్తు భవే న్నచోత్‌ 3౪ జసస్టానే రు రత్ర స్యా త్క్వచి డత్వం భవే ల్లులే, టీ, కదా*శశ్హేధ్యః = ఆ మొద్నరైనశబ్బములకంటెం బరమందు. డుణ్‌ ఇ 'సాశస్వారడువర్షకము. భవేత్‌ ఇఆగును మిజన్భాగమము ఆన్తు = అగుం గాక ఉల్‌ అఊశారము నభవేత్‌ఆళావ జసస్టాచే ఆ ప్రథశమాబహువభన మందు రుక=రువర్షకము అత్ర= ఈ తెలు౮సనందు స్యాజ్‌ జఅగును క్వచిత్‌ ఒజకానొకచోట లు లేజలులవర్ష కములు వరమగుచుండంగా అర్వం అ అత్వము భవేత్‌ ఇ అగును, తా, అఈి "మొదలగుశబ్దంబులకు చిందుపూర్వకడువర్మ

772 అధర్వణ కారి కావళి కము నార్టగమమువచ్చును, ఉత్వంబులేదు, జపవాచకమందు రువర్షశము వచ్చును, ఒకానొకచో లువర్మకము పరమగునపుడు రువర్షకమునకు అత్వనువచ్చునుః ఉదాహాావాండు్కుు తపనమో ర్వట్‌ * అను వైకృతచంద్రి, కాసూత్ర, మువే నకారాగమము వూర్వావనయవము గావచ్చును. ఆపిళబ్దంబుచే ఈ వ శబ్దం: బులు గ్రాహ్యాంబులు వీయ ఎవయ వానికొ వీని౯ ఎవనికొా వారు బీర్కు ఎవరు వారలు వీవలు ఎవరలు ఇత్యాదులు ఇందలిదకారంబుచే నేకాదులకును విభ_క్రివవంబగునవు డుత్వంబు: కాదు. ఒక్కండు వగండు గొల్గండు, మనుమండు రండండ్సు అబ్బండు అవ్పండు మిండంక్కు గండండు ప్రకువవాచకములగు గంగండు సింగం డనునవియు నేకాదులు, రంగండు లింగండు ననునవి యసాధువ్రులు రంగము లింగమని యమహత్తులుగానే యుండవలయును, వకల్వేచ భవేద్వా రు శధా తాచ భవే త్క్య్య్వచిత్‌.

టీ ఏశల్వేచ=ఎకత్వరుందుు. రుకి=రువర్ణకము. వా = వికల్పముగా భవేత్‌ అగును కథా అవ్రశారము తౌచ = లువర్థకము చరమగు చుండం ఆగాను క్వచిత్‌ ఆజ కానొకచోట భవేల్‌ జఇఆగును

ఆా వకవచనమం వొకానొకచో రువర్శకము వచ్చును ఆవ్రకారము లువర్షకము పరంబగునవుడు నొకానొకచో రువరక్ష కము వచ్చును, ఉదాష_కూంతుు కూంతురు కూంతులు కూతు రులు, “తథ్రా యసుటచే లువర్షకము వరంఒగుశపుకు రువక్మ కో 'కారంబునకు అకారాదేశము నిపే.ధింషబడినదిం

అజ _స్పపరిచ్భ్చేదము గ్ర వకల్వేచ బహుల్వేచ సంబంభే దివివర్ల కౌ, తయో రమాడా సే మాత్ర ఉదతోఃప్తాయళో ఒ త్రఇత్‌: టీ అత్త ౨ ఈ తెలుంగనందు నీకల్వేచ ఆ వ్‌కవచనక్వమందు కు ఓవ ల్వేచ అ బహువచనర్వమందును నంబంభే ౨ సంబంధార్థమందు దివి వర్శకొజది-వి-అనువర్షశముల% చున్నవి తయో॥అఆ ది వి-వర్షకములం పరమగు చుండంగా అమాదౌజుద్వితీయాదివిధ క్షి వరమగుచుండ గా సేజసమాసము కలుగుచుండలా మ్యార్రే=మా శ్రళబ్దము పరమగుచుండంగా. ప్రాయశఃి జతలు చుశా ఉదతోఃజఊ కారాకారములకు ఇల్‌ ఆషకారము ఆగును తా, ఈలెలులసనందు సంబంధార్థమం "జేకవచనఒజవాు వచనములయంద 6 ట్రే మము దెవిఆయనువర్లకము లగునుః ఆ ది-వి-యనువన్షకంబులున్కు ద్వితీయాదివిభ _శియును సమాసం బుస్సు మాత్రశబ్దమును బవమగుచుండంగా నుకారాకారము లకుం దలుచుగా నికాకమువచ్చును ఉ.___వారిప్కి వారివి వారిని౯ వారిచే౯, వారిగుణములు వారిమాతశ్ర, ము ఇత్యా దులు ప్రాయశలి ఆనుటచేత తోడయిట్టువు ఇత్యాదులు తోడశబ్దము సహజన్మసహచకవాదకము. తోడికోడలు న్లో. *“సంహితైకవదే నిళ్యానిత్యా ఫాతూపనక్ష యో నిత్యాసమానే వాశ్యేతు సావివమౌ మవేకషకే అనువచనముచే అ త్ర ఇత్‌ ” అనుచో సంధి తేదుం అద్విత్వంచ భవే ద్ర్విత్వం దీర్జ్తో వ్రాస్వస్య శేషుచిత్‌ టీ అప్విక్వంఇద్విళ్వరహి తము ద్విక్వంచ = ద్విత్వమును భవేత్‌ అగును కేమచిత్‌ అ నొన్నిదదములయందు, (హ్రన్వన్య ఆ హ్ర్హన్వను నక్కు దీర్ధ్స దీర్ధ మ భవేల్‌ జఇఆగును

బో అధర్వణ కారికావళి తా, ద్విశ్వమును దదభావంబుకు నొకానొకచో హ్ర్‌స్వము దీస్థ్రమును నగును, ఉదాషి._ఎవండు ఎహ్వండు ఎవ్వాండ్కు పువు వువ్వు పూవు నవ్వ, నవ్వు కేచిత్‌ అనుటచే నావు అనిరాదు, గయాళిి గయాస్థల్ళి ఒయాకము్ము ఒయానరమ్యు వయాళి వయా్ధళి రామయ్య రామయ, సీతమ్మ నీశమ్మ ఇవి మొ, ద్యంతా త్పదాదిళబ్చా త్స్యా దృహుళ్వే న్తీ వివక్ష కః, 'బేని న్ఞాని ర్టీని ర మ్చ్యూ బేన్యాది త్మని తూచ్యతే, టి ద్యంతాల్‌ =దివర్ష మంతమందుంగలిగిన కదాదిళశత్టాత్‌ అ ఆవిమొద లగుళబ్టముకం కె బరమంచైన బహు'ల్వే ఇ బనువచనత్వమందు వివక్ష్మకకి=వి యశునతరము స్యాల్‌ ఆఆగును. అన్షీ = స్రీలింగము కామ. దేని! దాని! దీని! అశుకవి ఆమ్‌ ద్వితీయెకవచనము. స్యాల్‌ఎఆళను శసితుఇవ్వితీ మూ బహువచనమందన్ననో ఎన్యాదిఃి = ఎనిమొవలగునవి ఉచ్యతే = చెప్పంబడు మన, వి తా, దివర్షాంతంబు లై నయపి యిఏి మె యమయశబంబుల కంచెం బరమంధైన బహువచనమందు వివన్షకం బగును. శ్రీలింగ మందు లేదు డాని దీని చేల? యనునవి ద్వితీ మైకవచనములు, ద్వితీయాబహువచనమందు. నేని వర్శకాదులగును, ఉదా. అచ్చి ఇప్కి ఏప్కె వకవచనంబులు అవి ఇవి ఏవి ఒవాుువచనంబులు, చానికా దీని౯ొ బేని౯, ద్వితీమైకవచనములు వనిం జూచితివి, చ్వితీయాబహువచనము ఆదిళబ్దంబుచే ఎయ్యేనియుక్‌, ఇృవిమొం జనీ చాత్ర భవే దేని రిత్యాహ మృదుభాషణమ్‌,. 3౮ టి అక్రజ ఈ తెలులనందు. వీని!జఎనియనుపదము. జనిద ఇ ప్రథమా ఒహువచనమంకును భవేత్‌ ఇ అగను స్రీయాం = శ్రీ లిగమంద్య

అజ _వృపరిచ్ళేవము 75 నజలేదు. నన్తీయాంి అననది యు _త్టరఖ్టోశమువలన నవకర్షి ౦వ బడును ఇతిఐఇట్రైనచో మృదుభామణం మృదువాక్యమని ఆవాజచె వ్పెనుం

ళా, ఈ కెలులపనందు్షీ లింగేతరవ్రధ మాఒపహా.వచనము కును వీని వర్శకంబు వచ్చును. ఉదాహా-ఎయ్యేనియుం. జొరం ఇవూడదు ఇతాన్టదులు చకారంబువలన నపిశడ్టైర్తంబునను "నేని శబ్దంబు వచ్చును రామునేని నీతనేని ఇత్యాదులు శో నస్తియా మత్తు టాజ్యోశ్చ డానే స్పంచోధనాదికే టీ చాచేఃజదానిశబ్దమునకు టాప్యోశ్చ ఇ కృతీయాసద్టమ్యేశవచ నములయందు అగ్తు=అఆకారము భవేల్‌ "” అని యనువర్షించుచున్నది నస్త్తీ యాంజ న్కీలిగమందు లేము సంబోధనాదికే అ సంబోధనాదికమందు. అత్తు వచ్చును తా. శ్రీలిలోతకమైన దానిశబ్బమునకుం దృరీయాస్నప్ట మ్థాములయందునత్వంబువచ్చును సంబోధనాడికమందు నత్వంబు వచ్చును ఉదాషా-కులపాంసనుం 'జేసినదాన౯ దానన వశించెకొ య ఆ! అర యే జ ౬ తృతీయాస్తప్పమ్యర్థములు. చకారంబూచం చృతీయార్థమం మవచ్చిన చేసివర్షకము మరంబగునపు డత్వంబువచ్చును. డానంజేని. దీనం జి ఉతా్య్థదిరూపంబులు శ్రీలంగమంమండవ్ర ఓవిన్న దాన ఇవి సంబోధనము, ఆపెళబ్బంబుచే నుత్తమాదులు ట్ర హింమబడు చున్నవి, వచ్చినదానక 'పోయినదానవు ఇవి మొ, యోఢాసురాదిశబ్దానాం స్త్రీనమత్వ మిహోచ్యలే 3౯ చరిళాదికళద్దైానాం రూపం తూభయరా భవేత్‌, టీ. ఇవా ఇ ఈయాంధిమందు యోభాసురాదిశక్టైానాం ఆ యోధా నురాదిశబ్బములకు స్రీసమళ్వం గ్‌ స్తీ లింగసమత్వము, ఉచ్య లే అ చెప్పబడు

₹6 అధర్వణకారికావళి చున్నది చరితాదికళన్దైానాం ణః చరిత మొదలయిన శబ్ద ములకు రూ వంకుజణ రూపము ఉభయధా ఇ లెంద్యుప్తకారములుగా (కీసమనపుంసకకాూవములున ననుట ) భవేత్‌ ఆఆగును

ఆా.యో ధాడిగణపరితాసురాదిళబ్బములకు ఉ్రీసమత్వంబు వెప్పంబడుచున్నది చరితాదిశబ్బములకు స్త్రీనపుంసకరూపంబు లగును. ఉదా--యోధ శుంగ దూత అసు ఇచ్చట “వహ యనుటచేం బుంలింగంబునుగలడు. యోధుయ శుంరుయ దూతుండు ఇళార్ధిదులు భారతము క, తకశకడకు వచ్చి "మొగమో డనివాం డగు దూత వల్కుటకుం గోపింద౯లా జనదు జశనాథులకు చూ తునిం జంపిన ననకమనుట ధ్యూవమని రార్యుల్‌.” దూతశబ్దంబున కమహత్వంబున త్రీస్తేంబు నిత్యంబు నింగంబు దూత యగు జంబుకంఎి ఇత్యాదులు, చరి చరిత్ర అలగ అఫిలాష్క అవత ఘోష తకంగ భ్రమ విజృంభణ వధ వేగు స్ఫురణ హంన కుశ దర్శ వనప్త కుండ ఇవ్వి చరితాదులు, వీనికి నుభయరూపత్వము తుళ్పంబువలన దర్భాదులకు త్రీశ్వేంబు నిత్యము "కెలులోని భాఫంతింజెం దెదరుగాని కుండళ బ్దము సంస్కృతము నానార్ధరత్నమాల.. కుండంవీర ేతోయాథార విపే చవహ్నిగ స్టే చ,

విశేష్యమాశ్రే, స్త్రీతాస్య్యా డ్డుబ్లూ స్వాతాంతు భేదశేం

టీ విశేమ్యమా శ్రే=విశేమ్యమందు. సీ తాజన్షీ లిగశ్వము. స్యాల్‌ = ఆగును భేవళేలు జ విశేషణమంచైనచో డుళ్తూ = చిందువూర్వక డువర్ష్మక మువర్ష। కములు స్యాళతాంజఅగును,

తా, విశేషస్యమందు. స్త్రీత్వము మహదమహాద్రూషము

అజ _నృపరిచ్భేదము 77 లయిన విశేషణములయందు. డువర్షకమువక్శకములు వచ్చును ఉదాషఒవమహోనుభాన్చు లయిన సుకలు అధికు లైనయోధలు, సుందకుండగు చందమామ సుందరములైన యతుతలుు ఇత్య్యా చులు,

విఫాషయా నసుసంతం స్యా దత్ర షస్టీవిశేషణమ్‌, ఛ్వాద్యర్గవ్యవధా నేతు 'భేద్యస్య నిఖలం భవేత్‌. ౪౧ టి అత్రజ కఈభామయందు మస్టీవిశేషణంజమస్ట్రీ విశేషణము వనసంశతంజ చ్రశమావిళ _క్రియంతమందు-గలది విఫామమయా జ వికల్చ్పము చేత, స్యాల్‌ అ అగును భ్వావ్యర్థవ్యవ ధా చేతుజ భూధాత్వర్థాదివ్యవ ధానముగలుగు చుండల్యా ఇ్లేద్యసృజవిశేమృమునకు నిభాలంజసర్వవిభ_క్రియి, భవేత్‌ ఇఅగుమం తా ఈలెలుంగునందు. షఫ్టీవిశేషాము _. వికల్పముగాం ఉుధమావిభ_క్తి యంతమందుం గలదై యగును, అగు మొదలగు వదములవ్యవథానంబు గలుగునపుడు. విశేష్టమునకు సర్వవిభ కులు గలుగును ఉదడా..._అకుటిలార్తుండు రీరామునకు విను తులు భూతవయా?ళు రగు మసాత్తులకు శ్రేయంబు గలుగు విడాాశాలి యగు పుకుషుని సర్వజనులు సన్గానింతురు. అతి చూనుషు మత్యృద్భుత మతిదుష్కుర మైన కేళవాష్టన.లకృతి౯ ఇత్యాదులు అద్యుంయ హిరణ్యగర్భునం దంతకంళెం ఇత్యాది శవి వ్ర "'యోగంబులు షస్ట్రీవిశేషణానాం ” అను బహాువచనంబుచే శ్రాహ్య్ట్రంబులు, వ్యవథానం చ సాధు స్యా త్న్రకృ తార్థ ప్రకాశకం, టి కృ శార్థవ్రకాళకం ఆ వ్రశృళార్థమునుచెలుప్కు. వ్యవధానం వ్యవధానమును, సాధుజయోన్యమైనది స్యాల్‌ అలగునుం

73 అధర్వణకారికావళి తా. విశేషణ విశేషస్థుంబులనడువ.౬ బ్రగృళార్ధమును "'చెలుప్రవదము వ్యవథాన మైనను సాధువగును, ఉదాపి._రాముం దలంచెద సుగుణాఖిరాము నెళ్టడు, చకారచువలన నవ్థవథాన మును గలదు, రాము నభిరాము సద్దుణథాముం. దలయ, ఇవి మొ శ్రీయాయాస్తుప, యోగస్స్యాత్కార కాద్యంతభఛాగయోః. మధ్యధాగే తత్ప్రయోగో న సాధుహృదయంగమ 9 టీ ,క్రియాయాఃజ క్రియగొక్క చ మోగన్తుజవయోగమన్ననో, "శారకాద్యంతభాన యో! = శబ్బములముల మయొక్క_యాద్యంకభాగములయందు, స్యాత్‌; ఐసు పను మధ్యభాగే అ కారకమధ్యభాగమందు తత్స్రయోగః = ఠీ ఆీయ్యావ్రయోగము పాధుహవృదయంగమః ఇ సాధుహ్మ్యదరపముకుబొందినవి నజకాదు తా, శబ్దములయొక్క యాద్యుంత భాగములయందుం శ్రీయోవ్రయోగము యుకృమగుకు మధ్యభాగమం దయు క్త మగును, ఉదాషానడిచె నేనుంగు గుజ్జము. వనుంగు గుజ్జము నడిచెళ వనుంగునడిచె గుజ్జంబు ఇత్యాదు లయోగ ఫ్టంబులు అప్రాణివాచినా మత్ర భవే దదమహళలాం స్త్‌యూమ్‌ కళకి ద్విధా విశేషణం త త్ర మానం నువచసాం వచ్చు టి అఆర్రజ ఈ తెలునం క, అప్రాణివాచినాం ణు ప్రాణివాచకములు గాని స్ర్రీయాంజ న్ర్రీలిగములైన ఆమహతాంజఅమ కాచ్ళబ్ద ములకు ద్విధా చ్రీనపుంసకరూవమైన విశేషణం = విశేషణము భవేల్‌ ఇ అను త్తం ఆట్టగంటయందు సువచసాంజవండితులయొక్క వచ! ఇ వాక్యము మౌనం ఇ ఆ్రమాణముం

అజ 'నృవరిచ్భ్చేదము 70 జ్‌ తా. అప్రాణివాచకంబులైన స్ర్రీలింగామహచ్చ్భబ్దవిశపణ ములు పండితవాక్ష్రమాణంబుచే . శ్రీనపుంచకరూపంబుతై యుండును ఉదా.---శరచ్చంద్రిక మనోవాకముు మనోహర గంగాధరభారతీచరి త్రహాము *కనులకొ గాంచిరి దవ్వువవ్వులనె యాగడ్వాల నుక్తుంగకాం చనసౌథాంచవ భాగ ఖేలనలసచ్చా తోదరీవై శ్యపు స్పనవామోదవిశేమమోదిత మరు త్పాలో న్ని ళన్దంధమా దనికాయంబు హసద్వధూనివహదంత వే స్ఫువ జ్లాలమున్‌ బీ ఇక్‌, శ్రీలింగ్యా మపి వైనావో సృమాసే ప్రత్యయాంతతా దోోనావోః క్వెచి దిన్ట స్స్యాత్‌ క్రీబల్వే హ్రస్వసం గ్రహణి టీ సమావే = నమాసమందు. న్తైవావోః = వైనాళబ్టములకు. ్రత్య యాంగళా ఆ శ్యయాంకతత్వము ిలిక్యామవి అణ మూ డులిరముల యందును ఇష్టము ద్యోనావో॥=ద్యోనాళబ్బములకు క్షీ బ ల్వేజనపుంసకలింగత్వ మందు (హ్మూస్వసంగ్రృవఃి= వా న్వసంగ్రవాము క్వచిత్‌ = ఒళానొకచోట, ఇష్టశ=ఇస్ట్రమెనది స్యాత్‌. లగును ళా, రై నె"ళబ్దనులకు సనమాసమందుం ట్ర త్యయాం తత్వము మూండులింగములయందు నిష్టము దోోనె శబ్దము.లకు నపఫుంసకత్వమందు. హ్రస్వమొకానొకచో నిష్టము. ఉడాపా అతీశకనౌకశాంతు. అతీతనౌకుండు ఫురుషుండు. అతీతనౌకయ విప్రకులము. అతీతరైకుండు. ఫుకుషుందడు. అలతీతరై కకాంత, అతీతరైకము వివ్రకులము. అతినువు బ్రహ్హకులము, ప్రద్యువ్చ సుకకులము. ఇత్యాదు లు :_తృరార్టోదాహరణంబులు ఆధర్వణ-ా1 0 న

90 అధర్వణ కారికావళి స్యాద్వక్రతమయుగ్మన్య వక్రవర్లో ద్వితీయకణ ౪౫ ఐకారాంతస్వరూ వేణ * బ్రులే భవతి దూర్వతేః

టీ వ్యక్తతమయుగ్యబ్య ఆ వకాకాశారాంకశబ్రములైన ర సెళబ్దము లకు ద్వ్యితీయక॥ి*రెండవైన వ ్రవర్షః = ఓకారము. స్యాల్‌ ఆ౪గును వికా శాంతన్వరూ"పేణ = ఐకారాంతస్వరూపముచేత ధూర్వలే!=ధూర్వతి యను శవియొక్క. మతే = మకమందు భవతి ఇ అగుచున్నది

ళా. వై గ్ధాళబ్బములయొక్క యమైకారౌకాగములకు నో

“"కారంబగును ధూర్వతి యను కవిమతమందు నై కావ మగును

ఉదా!:..-రోయీని, గ్లోకనువించె ఇత్యాదులు, లై+గ్లై యని

ధూవ్వతిమతము. నన్నయభట్టుముతముందు శ్రీనద్‌ గ్లౌం ” అను సూ త్ర ముచే సులోషము శరాంగా గ్ల యని రూవమాయొను,

“ ణా యుదయించెను ట్ర మోదకరుండై మింట౯ం పృథ్వీపరస్తు భకాస్సాంతో నాత్మఫ్వాది రిహేష్యుతే ౮౬

టీ ఇవా ఈ యాంధ్ధమందు సృథ్వీపరః = వృథ్వీవాచకమెన

భూః = భూశబ్టము సమాసాంళ! = సమాసమునకంతమంగై నృడై "నేన్యలే ఆ

కోరంబడదు అక్ష భ్య్వాదిన్తు=అత్య భూళబ్దము మొదలుగాయలదన్న నో ఇమ్య నే

శోరయడుచున్నది తా. తెనుూంపఫాషయందం బృధ్వీవాదకభూళ, బ్రము సమా సాంతమందుం ట్ర "యోగింవబడదు. అర్మ్మ ఫ్యావెశ్‌ బ్రంబులు చ్రయోగింపబడును,. ఉ._-అత్మభువుం ఆపిశబ్దంబుచే స్వయం అనజ స్యా ద్రుతో ద్వంచ్వే శేఫ శ్మారికవే రతః

• మలేభవతిధార్వహే” అని పాం

ఆజ '_నపరిచ్చేనము ణం టీ ద్వండ్వే = ద్వంద్వసమాసమందు. బుతశజబుకారమునకు అనజ చక? జ లకారమగుచుండంగా. కౌరికవేః ఇ కౌరికవికి మఠః ఇ ఇష్టమెన చఘాఎ'లేఫము స్యాత్‌ అ ఆగునుం తా ద్వంద్వ్ణమాణంమందాం బూర్వపదాంతబు కారము నకు ఆశబ్బంత్‌ద్వంద్వే” యను నాద్యవ్యాకరణస్నూత్రముచే దీరము వచ్చుచుండలా శౌరికవివత మగు ేఫమును వచ్చునుః మాతావతృబ్యు నీత మదలోయలయతు౯ నే ప్రోలు వీ త్త పుర్రులు మా త్ర వితలు ఆద్యగవ్య గకారన్య వకారస్తు న దృళ్యతే కోరి టీ ఆవ్యగన్య =ళబౌదినిబొందిన గళారగ్యరు ఆ గకారమునకన్ననో, వశారః ఆ పకారము నదృక్యరే అ కూడ బడదు తాళ్ల ద్దౌదెనిచొంపన గశావమువనకు వకాకము రాదు ఉదడా[గుకుగులు గళిక ఇళతార్ధదులు తుళబ్దంబుచే నితరగశా రముశకు వకా రా చేశము వచ్చును ప్రోలు ప్రోవులు తొగలు బొవలు శగ్శి ఈవి ఇతారదులు కరిచిన కాలోవం అనుసూత్ర మందలి కర్షచిచ్భబ్దమువలన "రేగులు బొగులు వాగులు ఇత్యా దడులవకాకమురాదు, ఈయా దేశం బనాద్యశబ్దమునకు వచ్చును. శషాందచిన్న న్రంతశప్తానాం కుస్స్యాడ్లు స్సార్థఓిందుక్క టీ శేషాంచిల్‌ ఆ బొన్నియైన న్వంతశభ్రానా అ నువర్ష్శ మంతనముందు6 గలశబ్బమలకు బహువచన ము వరమగు చుండంగ్యా సార్థబిం ముక! ఆ బిందువుతోం గూడుకొనిన కు=కువర్షకమ. గుకగువర్షకము స్యాత్‌ ఆఆపను తా ఇఫొన్నిమైన నువర్శ మంతమందురోల శ బ్బములకు బహువచనము పరవగునపుకు చించువూవ్వకకువక్షకగువక్థకము లగును ఉదా-ఎాకొలను కొలకులు, కెలన్కు శెంకులుం

8 అధర్వణ కారికావళి ాస్వవూ్వోక మగుటవలన వూర్మ్మమును నగును, కొలంకుల్సు వొలంకులు నోను నోలపలు లేను నేయలు చ్రూన్ను చ్రూకులు మాశు లనియును గలదు, కేషూంచిన్‌” అనుట వలనం గొన్నియెడల లోవము కొన్నియెడల నాదేశాఫావమును గలదు చేను చేలు వేను వేలు కోను శౌనులు మేన్కు “మేనులు వీన్యు వీనులు చ్రూనుః మూనులు, ఇవిమొ ఇందున కాచారన్గసూ తము, నంంతాన్నాన్నుకువో ర్నృవాువచనే కుత్ర ఎల్తీలట్యో ' యని జ బహువచేనము వర మగుచుండంగా నని ఇెప్పకపోన్సటనే సమాసమందును గలము, "లేయపవెట్టు గోంయచెట్టు ఇవి మొ శ్రేషాంచి ద్యంతశ బ్రానాం లులౌ స్యాలాం యథో-చితమ్‌. క్వచి త్తాదేశ వవ స్యా త్య్వవి న్నైవ ప్రయోగత, టీ శేహించిత్‌ ఎకొన్నిమైన య్యంతళళ్రానాం ఆ యిశారమంతమందుం గలశబ్దములకు లులౌజలులనర్షకములు యథోచికంణ యథామోగ బ్రముగా స్యాళాంజఆన నూ క్వ చిత్తు=ఓ శానొకచోట ఆచేశనీవ=ద్విశ్వంబను. నలఘు లకారాజేశము స్యాత్‌ ఆఆగుకు వ్రయోగతఃజప్రయోనమువలన. క్వచిల్‌ ఎ ఒకానొకచోట నైవస్యాత్‌ జ ఆదేశము లేకపోవును, ళా. కొన్ని యివర్షాంతకబ్బములకు లులలు యథాయో గ్య్భముగా నగును, ఒకానొకచో లకాకససాతా లఘులకార మా "దేోమగును, కొన్నియెడల నాదేశము రాదు, ఉదా..__పాయ్యి పాయుల్కు పాయులక్కొ రాయ్బి రాళ్లు రాయులు ఇత్యాదులు, వర్ష స్యాంత్యన్య లోపస్స్యా ల్హులయోః ప్రాయశగిక్వచిత్‌ , టీ, క్వచిత్‌ జ ఒళానొకచోట్కు ప్రాయళఃజశటుచుగ్యా. లులయోకా

అజ _న్ధపరిచ్చేదము వ లులవర్డ కములు వరమగుచుండంగ్యా అంక్యన్యజ అ౦కమండై నః వర్ష్శన్యణయిశా రమునకు లోవ!=లోవమ్యు స్యాత్‌. ఇ అగును

ళా, ఒశానొకచోట లులలు మంబగునవుడు తలుచుగా నంత్యవక్ష మునకు లోషుబు వచ్చును, ఉదా---శాల్సు 'ేల్సు ఇత్యాదులు, య్య్థంతళప్టానా' మను ఒహువచనస్వారస్యము వలన యికాకవ్యతిరి | కృవర్శ లోపంబు నగును, ఆన్చలు ఆలు ఆల "గశాపరి 9వి మొ నిత్యం లుఠౌ రుకఠా స్యాతా ముళ్లోపో బహులాదుజం టీ. లులౌజలులవర్జ కములు నిర్యం = నిక్యముగా రురౌ = రురవర్ష్మక్ష ములు స్యారాం ఆ ఆగుచున్నవి బవుంతాదుబః ఇ బహంఠ్వనుం దైనడుక్టా యొక్క. ఊల్రోమజఉశారలోవమూ తా లులలకు రురలు నిత్యముగా నగును, బవాుువచన మందైన చిందువూర్వక డుకారమునందలి యుకారమునకు లోప మగును, ఉదా:.._.ఆండ్రు జవరాండ్రు, కోడండ్రు చెల్లెండ్రు, ఇత్యాదులు, న కాయ న్లాండు ర్భవే దీడు రత్య్యా ద్యర్థచోధకాః౫౦ వకత్వవాచశా త్పుంసి స్యా చాండు _స్త్వన్యధామతఃః టీ. ఆ స్తీతిఎఆస్తియకునది. ఆది = మొదలయిన అర్థబోధకాః = అర్థ మునుబోధఎచినవైన కాండు! గాండుకి ఈందుః! ఈవర్షకములు ఫుంనీ పుం౧ఎగమందు ఎకర్వవాదకాల్‌ జ వీకవచనముకంటెం బరమందు భవేత్‌ ఇ అగును. ఆయ స్తుజఆండ.వక్షకమన్ననోో అన్యథా=బహువచనముకం టెం. బర మందు మఠఈః=ఇష్ట్రమెనది స్యాత్‌ ఇఅగునూ తా, కలదను మొదలైన యన్ధమును బోధించు కాండ్కు శాం డీయు వర్షకంబులు ఫుంలింగచుందు "నేకవచనముకంళశెం బక

వ అధర్వణ కారికావళి మందునగును, ఆండువక్షకము ఒపహూుువచనముకంళచుం బరమం దగును, ఉదా.వన్నె కాండు అందగాండు, కన్నడీండు మాయ: 4 తి స్రీయా మాండి రృహుళ్వేస్యా త్పుంసి దీర్ధైన్నిరుచ్యుతే. ఉతో లోపళ్చ లులయో _స్తయో॥ి పుంసి రురొమతౌ, టీ స్త్రియా = స్త్రీలింగమందు బహు ల్వే ఆ బహువచనము గలుగు. చుండ “7 అండుి=ఆ డివర్శకము స్యాజ్‌ అ అగును ఫుంసీ అ పుంలింగమందు దీర్దాల్‌ = దీర ముకంటె బరమందు ని! = నివర్మకముం ఉచ్యతే అ వెప్పంబడు. భున్నది లులయో!8=లులలు వరమగుచుండంగా ఉతఃజటకారమునకు లోవశ్చజ లోపమును తయో+=ఆఅలులలకు రురౌ=రురలు మతే ఇస్టముత్రైనవి శా, స్త్రీలిగమందు ఒహువచనముకంకెం. బరమందుం ట్ర ధమాద్వితీయావిభ కులకు నాండివర్షక మగును వుంలింగ ముందు ద్వితీమైకవచనమునకు దీర్ధ ముకంకెం బమందు. నివర్షక " మగును. లులలు షకంబగుచుండంగా నుల్లోషమును ఆలులలకు రురలా బేశంబులగును, ఉదా.__వన్నెలాండ్కి మాయలాండిక్క వన్నె కానికా అందగానికొ కన్న డీనికా వన్నె కాండ్రు వన్నెకాం డ్ర న్‌ ఇవి మొ. ఇందలిచకారము ఇత్వంబునకును లోపంబు వచ్చును, వన్నెలాండ్రు, వన్నెలాం జ ౯ త్రీలింగంబులు ఈ చశారంబుచే రురలు పరంబగునవుడు తదాదుల డువళ్షకో కాకము నకు వికల్చ్పముగా లోపంబువచ్చునుం వాండ్రు వీండ్రు;ఎవ్వండ్రు అల్లుండ్రు, ఇత్యాదులు. అన్యేచ బహవో 'దేళ్యవర్ల కా అర్థ భేదకాః ఏ3 క్వచి దంత్యస్య లోపస్స్యా త్క్వచి ద్వర్షాగమో మతు

అజ _నృపరిచ్భేదము 8 టీ అజ్యీచ = ఇకరములై నట్టిరంి బవావ!$=ఆ జేకము లైన దేశ్యపర్మ్మ ₹ = దేశ్యపర్ష్మ కములు అర్థ భేద కా8జ అర్థ భేదముగలవి క్వచిల్‌ = ఒకానొక చోట, అంకృ్యన్య- అంత్య వర్ష కమ.నకు లోవ! జలోపము స్యాల్‌ ఇ అగును క్వ్వచిల్‌ జజకానొకచోట, వర్షాగమః=వర్షాగమము, మర!జఇస్ట్రము

తా, ఉ చేతరములె నియు ననేకములెన-తన, అీిక్క లృమిః

వాటి 6. లట వ్‌. న ఇక ఉక కత్తియ కాయ అరి ఇడి మొదలైన బేశవర్మ కములు ఫావార్థస్వార్ధమతుబర్ధములు మొదలగువానిని దెలువు నవి యగును ఒకానొకచో శశ్షైూంత్యవర్ష్య లోవ మగును, ఒకా నొకచో వశ్తాగమ మగును ఉదావి--వొకతనము చిన్న జీకమ్యు ఆికవస్థము పరంబగునపు డుత్వంబున కత్వంబగు త్‌ త్తజికము "వేరిమి నస్లన అగ్గలికము మానిక్క ఇవి స్వాస్థకము, నెలతుక్క ఆటకత్తియ చెలికాంయ లవి అ_స్తీతొర్టద్యర్హచోధ కో అనుచో

వావి అ ఆలి ఫె నాదిశజ్ఞమువలన స్వార్థకము, జూలరి ఇదె వతుబక్థము ముక్కిండి తద భావదోర్థతకవ.తుబ్యము, చెలికాండు, ఇక్కడ సంతస్థవర్ష లో పము, మిండగీడు ఇక్కడ వర్షాగవము ఇళాసదులు శేషాంచిద్వాంతశ బ్రైనాం తధా డుడ్వా రురౌ స్మృతౌం

టీ. శేషించిత్‌ = కొన్నిమయైన వాంకశళ్టానాం అ ఉకారాకారాంత కబ్బములకు (ఉళ్చ అశళ్చ వవౌ అంలే యమేషాంలేహాంతాః ) శథాఅ ఆ వ్రశారము ఛా = వికల్పముగా డుజ్‌ అ బిందువూర్వకదడుకారము స్యాత్‌ =

అగును రురౌజలులలకు రురలు స్మ లే” = చెప్పయిడినవి తా ఇొన్నిమైన యుదంఠాదంతవై కృతశబ్బములకుం దత్సమ':

ఉా షు 0౧ శబ్దములవ లె దుజ్జువచ్చును, రురలు లులల కాచేశంబు లగును. పలువురు పల వుండ్రుు ఎల్లర్కు ఎల్ల, ంద్రు, "పెక్కురు వెక్కంం, డ్రుః

86 అధర్వణకారికావళి ఇత్యాదులు, కేషాంచిత్‌ * అనుటవలక__మార్తుష్కు పగతుకు "కాల్వురు, ఇత్యాదులం చావిధీ లేదు, పువర్షకో భవ త్యత్ర, క్పచి న్నిత్యం క్వచిక్తువా, టీ అక్ర= ఈ తెఎంగునందు. క్వచిల్‌ ఆ ఒళానొకచోట నిత్యం ఇ నిక్యముగా క్వచిత్‌ =ఒ కానొకచోట్యు వా జ వికల్పముగా వువర్ష్మకః ఇ వుకా రము భవతి = అగుచున్నది ఆతా, ఈతెలులంసనం దొకానొాకచోట నిత్యముగా నొకా నొకచోట వికల్పముగా వుకారము వచ్చును. ఉదా.__అన్నువు ధండువు ఇత్యాదులనిత్యము ఇచ్చట అన్నుళబ్దమునకు స్వల్ప మనియస్థము పుట్టు పవుట్టువు; అన్ను, అన్నువు ఇళత్యాదులవిక లము ఇచ్చట అన్నుశబ్దమునకు 'వెలంది యన్థము, కథితాక్తా తృ్వచి ల్లుర్లః క్వచి ల్లు కానవాచకాత్‌. ౫౪ క్వచి న్నిత్యం క్వచి ద్వాస్యా తృ్వ్వచిద్రే శ్యేతు పూర్వతః టీ కథితారాల్‌ ఆ భెష్పంటడినయకముకంటె బరమందు క్వచిత్‌ ఇ ఒళానొశచోట లీ=లుకారము ల్రజల కారీము క్వచిత్‌ అ ఒకానొకచోట్య మానవాచకాల్‌ ఆ వ్రగూణాష్థబోధకళబ్బముకంటెం. బరమందు. లుఃజలుకా రము క్వచిళ్‌ *ఒకానొకచోట నిశ్యంజనితృముగా క్వచిత్‌ ఇ ఒకానొక చోట వాజవికల్పముగా ఫూర్వకః = ఫూర్వమంచైన (న_్రమ్యర్థమందైన శసిల్ప్రక్యయము ) జ్ఞ క్యేతుచేశ్యవదమంప్రైన స్యాల్‌ =అగునుం తా చెప్పంణడిన య్థముకంళం బరమందు నోకావొకచో లులలు వచ్చును ఓకానొకచో మాశవాచకముకంశుం బర మందు లుకారము వచ్చును, అది యొకానొకచో నిష్యం బొకా నొకచో విశల్చ్పంబుగాం బూర్వుమందైన 'దేశస్టషదమందు వచ్చును. ఉదాఒానూవరుు చూపరులు బూవరులకా చూపరి యని యికా రాంతమును గలదు, మిమ్థుకమిమ్ములళ ఇత్యాదులు

అజ స్టపరిచ్ళేనము ౭7 తాటి చ ధమచరణోదాహరణంబులు, ఇంతలు కన్నులుండం చెరు 'వివ్వరి వేడెదన్‌. ఇంతలు చేసీ వాం డింతవేసి ఇవి మొ,

• మానాంతా క్వైని రత్ర స్యా దృవే దంత ర్విఫామయా. మాత్రో దఘ్నేతు బంట్యాది శ్రతశివూర్వత్ర నగిక్వచిత్‌, టీ అత్ర ఈ తెలుంగునందు మానాంతాల్‌ ౨ మానార్థ్‌ వాచకళబ్దము కంటెయరమందు. ఎసీశ్చజవీసీయకపదమును, స్యాత్‌ అలగును విఫామయా ఇ వికల్పముచేతు ఆంక$*అ౨తళబ్బను భవేల్‌ఆఅగును దఘ్నేశరు ఆ దఘ్న్యార్థ ఊంద్రైనచో మ్యూత్తటామ్మార్ర్తళబ్బము. బంట్యాదిః జ బుట్కాదికబ్దము రశఃణ చానికంటె ఫూర్వక్రజవూర్వమందు క్వచిల్‌ ఇ ఒకానొకచోట నః=నకార మగును ళా, మానవాచకళబ్దముకంకెం బదమందు నేని శబ్దము వచ్చును, వికల్చ్పముగా నంతేశబ్దము నచ్చును దఘ్నార్థమందు మూ | బంట్యాదిశబ్బము లగును, వానికం ళం బూర్వమం దొకా నొకచో నకారము వచ్చును ఉదా వింత లేనికన్నులు ఇంలేసి కన్నులు చేటంతేనిసొమ్లు. చేపెందేనిసొమ్లు. చకాకంబువలన శీ పళ మానవస్థత్‌రి _కృళ్‌ బాంతంబునందును గలదు నాలుగేసి యితా దులు, కటినూ త్ర మిచ్చటి ఫ్రమ్మ్లరములు, ముక్కునబంటినీర్ము ముక్కుబంటినీకు, ఆవిశబ్దంబువలన ముక్కుకొలథడ్మి మోకాలి కొలది ఇత్యాదులు. వ మధ అధ బహాత్వం క్వచిచేకత్వం బహుత్వప్ర త్యయే క్వచిత్‌. ౫౬ టీ బహుర్వేంజ బహువచనత్వము, పీకళ్వంజనీకవచనత్వము బసం శ్వ, త్యమే=బహువచనత్వపర్థ్మకముగలుగుచుండ.గా. క్వచిత్‌ జ ఒకానొళ చోట వీకఠ్వంజ వశవచనశ్వ మగునూ

౪జి అధర్వణ కారి కావళి

ఆా. ఒశానొకచోట బహువచనమునకు నేకవచనత్వ మును, ఒ కానొకచో బవా.త్వ వ త్యయమైన లువర్షకము గలుగు చుండంగా 'నేకవచనత్వము నగును ఉదా:__దవ్వులంగని దవ్వు నంగన్సి నిచ్చవినుతింతురామున్మి నివ్చలువినుతింతుకాముని, కేల్కు ఇత్యాదు 'లెజుంగునదిం

డలటా ముదితాం లుక్స్యాత్‌ ప్రాయళో 'లేలువర్ష శ్చ వైళృతానాం లుకిభవే ల్లటయో 'లేకరూపతా. ౫౯

టీ వైళుతానాంజ ఆచ్చికయబిలిన దలటాం ఇ డకారలకారటకార ములయొక్క_ ఊదితాం = ఊశాలేకారములక్క 'లేలువక'కే = లకారలువర్ష క ములు వరమగుచుండంగా ప్రాయళ! ఇ తేబుచుగా లుక్‌ = కోపమా స్యాల్‌ఐ అగును- లుకి జ ఊకానేకారిములకు లోవము గలుగు చుండంగా లడయోోజ లకారడకారములకు వీకరూవతా ఇ నీకరూవశ్వము భచవేల్‌ = అగును

లా, అెనులపసంబంధ మైన డలటలయొక్క యుకానేకా రములకు లులవర్గకములు పరవగునవుడు తలుచుగా లోవం బగును, ఆలోవంబు గలుగునవుడు ల కారడకారములకు నేక రూవత్వమగును ఉదావ:..పొడ్తి పాళ్ళు త్తి తళ్ళు శ్రాగు శ్రా అంబల్కి అంబళ్ళు జెట్టి చెట్లు ఇెట్టు వెట్లు రలయో రఖేద” అనుటచే రుకారోకారమునకును లోపంబువచ్చును, వ్‌రు, వళ్లు ఇత్యాదులు, “ప్రాయకో అనుటచ్తే పొడులు శ్రాకుల్కు జెట్టులుు శెట్టులుు వమల్కు ఇచార్ధదులు, లడ యో అనియున్నది గాన నుకారలోపంబు గలుగునవుకు రేఫకును డకారమునకును లత్వంబువచ్చును,

అజ _నృపరి చ్భేదము 80 హ్‌! జర! జగ కుత్రచి ద్రేవగన్య స్యా దుతోలోపః ప్రయోగత, టీ, కృక్రచిల్‌ =ఒకానొకచోట "కేఘన్యజేఫమును బొందినటు వంటి ఉఊళ!$ ఐ ఊకారమునకు ఆయో*కః అ నర్కవి వ్ర మయోగమువలన లోషు=లోవమ. స్యాత్‌ ఆఅగును ళా. ఒకానొకచోట నేఫోకారమునకు లోపమువచ్చునుం ఉదా భూపాలుక్భ్యయమంది అని యాచారస్ట వ "యోగము, '“కళలయోరక భేది అనుటవలన లకారోకారమునకును లోపంబు వచ్చును ఉదయాస్తాచల నేతుశీతనగ వధో స్ట్వీషతు ల్సంతత్యా భ్యుదయుల్‌ ” ఆని యాచారస్థవ్ర యోగము సమాష్తా వర్షకాగి కేచి శ్రే పునరవి క్రుతాః ణా టీ వమాప్తాః జ సమాప్తములైన వర్ణకాఃజవర్శకములు "కేచిత్‌ = కొన్ని పునరపీతిరిగియంు.. దేళశ్య ఇ దేశ్యవదమందు. క్రుతాః అ వినంబడు చున్నవి, తా, సమ్హాష్త్వములైన వర్ణములు కవ! స్టషవమందు మకల వచ్చును ఉదాంామొసళ్లులు. నీళ్లులు వళ్లులు సుందరినాకో డండ్రుర యం దభ్యర్చితవు నీవ్లీ ఇవి మొ ఉదంతటాంళలా స్టానార్థవాచకా యు్వక్తృచోధకాం, శాపేరు భవే దత్వం ల్వంతో లాంత॥ వకారయక్‌. టీ. ఊఉదంఠటాంతాః=డ కారాంకమైన. టకారమంకమందు.. గలళబ్ద ములు స్థానార్థవాచకాః బు స్థానార్థ్యమును 'జెప్పునవి యుక్తబోధకా! ఆ కూడు.కొనినబోధకలవి కౌ ఆ కపర్షకము వరేతు అ వరమగుచుండలాన్తైన ఆశ్వ = అవర్థ్మలే భవేల్‌ జఆగుకు ల్వంత$*లుశకారమంకమంద.( గలదియం లాంత! ఐ లకార మంతవ ౦దుగలదియు చ,శారయుక్‌. ఆ వ,కారముతోం గూడుకొనినదిం

00 అధర్వణ కారికావళి

తా, ఉదంతంబగు టకారమంతమందులల శ బ్రములు స్థానమును దెలుఫునవియు సంయోగమును దెలుపునవియునగును, కువర్గకము పరమగుచుండంగా నత్వంబగును, లకాకలుకారము లంతవుందుం గల దగుచు నుత్వలోపాదివకారంబు నొందును ఉదా.-ం్పటునమ్ము అటుపొమ్ము ఎటువోయొదు, ఇటక్కు అటక్కు ఎటక్కు ఇటుల బళ్కెై ఇట్లు వలిక్కె ఇవి మొ

విభక్తా చ సమాసే న్యు రన్యేఒప్యాపవిభ క్రికాం అదేళాః కేవలా శ్రైషాం భావోభావః ప్రయో%త, ఒం

టీ విధక్తా ఎ విభక్షిరమగుచుండంగా. సమానేద ఆ సమాసమందునుః 'ావవీధక్రికాః = ళెవవిక్‌ _కకనంజ్ఞ గలబింట్యాదివర్షకములు ఆజ్యీఇవ్‌ = అనౌవపిభిక్షికవర్ణములును శీవళా!=ముఖ్యమ్యులైన అదేళాః ఆ అదేశములు, న్యు$* అగుచున్నవి వీషాం జ ఈయిీదేశములయొక్కు భావఎఊనికి అభా వళ్చీ= 'లేకపోవుటయు వ్రయోగళః ఆ సక్క_వివ్యయోగమువలనం. ెలియం దగినవి

లా, విభ_క్రిరంబగుచుండంగా నమాంమందును నౌవ విభ _క్రవర్షంబులును ననెవవిభ కవన ంబులును ముఖ్యముగా నాదేశంబులగును, ఆయాచేళాభావాభావంబులు వూర్వకవి చ్రయోగ ౦బులవలన నెజుంగ6 దగినది ఉదా:.--నిన్నటికి నిన్నటిమాపు నాపాలికి నాపాలిటికి తొ లుతజిచదువులు పొద రిళ్లు నాపాలిటిచైవము నాపాలిదైవము, ఇత్యాదులు, పొదరి న్స నుటకు.___వై కృతచం చి కష__సూ కుంజపాంఛచాలికయోరరు గ్ర హేః వృత్తి కుంజపాంవాలికా దేశ యోరరుగాగమ స్పా వ్టి డ్‌ పో దేశనంబంధి నష్ధచిపరే, పొదరిల్లు బొన్తురిల్లు ఇవి,

అజ _నృవరిచ్చేదము ర్న ఇయాంతల్వే కుత్రచి తృ్యా 'చెత్వం యళ్ళ్చావి తద్భవే లఘుస్పోఒపిచ సంయుక్త ఇతి శీషాంచి డీరణా ౬౧ టీ కద్భ వేజరద్భవపదము ఇయాంత ల్వేనతి ఇ ఖయాూాంఠత్వమగుచుం డణా కృుత్రచిల్‌ = ఒకానొకచోట ఎక్వంజఎక్వము స్యాల్‌ జ ఆఅగునుం ఆవీచ = ఇంతియకాదు యః = యకారము లఘువు సోవపి జ ఆయకా రమును సంయు క్రశ్చజసంయోగమైనదియు. ఇతి ఆ ఇట్టి “ీమైంచిల్‌ ఇ. కొందఆజియొక్క ఈరణాజటా క్రి తా, తద్భవపన మియాంతత్వ మగుచుండంగా నొకా నొకచో నెత్వంబు వచ్చును. ఆయకారము లముయకారము సం యుక్ష్తమైనడియు నగును. ఉదా--వీడియము వీడ్యము వీడెము, సంయుక్రాభిధాన సామర్థ్యృమువలన నిల్లోషమ్యు ముత్తియమ్ము ము క్షైము, ముత్యము, మిరియము మిరెము మిర ఫ్టము గొని యము ఇచ్చట యకాకమునకు సంయోగములేదు, సంపియము ఇచ్చట నెత్వ్తయకాకసం యోగములు "లేశ -ఈశబ్దంబు లన్నియు. ట్రౌకృళతవ్భవముల్సు తత్పమములు గావు కుత్రచి చృబ్రభేచేషు భవే త్పర్య స్తలింగతా టి శబ్ద భేదేము = కబ్బములయందు, కుర్రచిత్‌ అ ఓకానొఠచోట్య బర్య స్తలియగ తాజలింగ భేదత భవేత్‌ జఆగును తా, శబ్ద భవములం దొకానొకచో వీంగ "భేదత్వము గలు గును, వీడ్యుము నవుంసకలింగము. మినలు చుట్టలు ఇత్యా దులు, క్వచిడాద్యస్య శబ్దన్య వికాలే త్వన్య థోచ్యతే. ౬౨ టీ ఆద్యస్యజసంస్క్భృకమం డైన, శబ్దస్య అ కబ్దమునకు క్వచిల్‌ ఇ

*లర్జి అధర సణకారికావళి ఒకానొకచోట వికాశేశు ఇ వికారము గలుగుచుండం గా అన్యథా = మంకి యొకరీతి ఉఊర్య లే=చెవ్చ-బడుచున్నది, తా సంస్కృ కపదమున కొ కావొకచో వికారము గలుగు చుండలా మతీయొకరీతి వెవ్పంబడును ఉదా...--వర్యాచకము పరియాచకము, వరేచకమ్యు కన్నియ కన్య కన్నె ఇతా్యాదులు, ఇయాంతా స్ఫాధవ త్శృట్టాః క్వచి "దేదంతతాఒవీ వా, టీ శ బ్దైజశబ్దములు ఇయాం౨తా! ఇ ఇయూంతము లైనవై సాధవః అసాధువులగుచున్నవి వాజవికల్పముగా క్వచిత్‌ = ఒకానొకచోట ఎదుక తా౭పిఎవదంకత్వముకు (గలుసను తాళ జ్జములు ణయ అనుప్రత్యయ మంతమందుం గలవై సాధువు లగుచున్నవి ఒకానొకచో వికల్చ్పముగా 'నేవంత త్తమును నగును టిదా.--సంవియము.. ఇత్యాదుల కేంతర్వము లేదు తలయ, తళె ఆఅందియ అంచె వన్నియ వన్నె ఉతాష్ధదులు మళ్లె, లంజె ఒల్లె ఇత్యాదు లఅనాకరంబులు ౬౨ (ఉపి గంథాం తరన్లోక మని తోంయచున్నది) నో (ఉం శేచిర్తు వైళ్ళతా శృబ్దా డాదిక్వేనైవ సాధవ ౬కి టీ శేచిత్తుజకొన్నిమయైన వైకృ శాఃఅవికృతిసంబంధములయిళ శ బ్దాంణ శబ్దములు డాదిల్వేమై వ= డాదివర్ణ త్వముచేతచే సాధవ9=సాధువులుం ళా. కొన్నియైన రెలుళశబ్దములు "డాదివర్ణములు గలవై వ్యవహరింపబడుభున్నవి, ఉదాహాావాండు. వీడ, ఎవయ, ఒక్కయం.. నీవు, తమ్ముండు, గుజ్జము. మనుమండు అల్లుడు ఇవిమొదలైనవి. (అనగా: వాండశబ్దము మనుమండు శబ్దము, గుజ్జము శబ్ద మని యుచ్చరింపవలె ననుట

అజ స్థపరిచ్చేనము ౦09 కత్రచి త్సర్వళహ్ఞైనాం పునరుక్రి ర్న దోషకృత్‌, జ! జ తత్ర స్యా ద్లీర్వ మాద్యుస్య సమతౌ హ్రస్వ దిక్‌ యో, టీ బర్వశక్షైనాం = అన్నిశబ్బములకు కృుక్రచిత్‌. = ఒకానొకచోట 'పునర్వుక్షి!ఐఫునరు క్రి దోవక్ళల్‌ , = దోవమును బేయం నది?న ఆ కాదు క్త ఇ ఆ ఫునరుక్రియంకు. గిళ్వం అ గిళ్వము స్యాత్‌ జఅగును ఆద్యవ్యఇమొదటివక్షము మొక్క ాన్వదీర్ధ్స యో వ,స్వదీర్ధ ములకు నమతా=సమర్వము తా, సర్వశబ్దములకు ననాదరాన్థమందుం బునరు క్రి దోషము "లేదు. ఆప్రునర్నుక్టియందు. గిత్వమువచ్చును, దానికి మొదటి వర్షము యొక్క హ్వూవీక్ట్స ములకు సమత్వము గలుగును, ఉదాహా హరియంచు న్ల్యియంచునేల చెడ మోహాంధుండవై పుర్త కా” చెలియకనుంగవ న్నొలువం జేరలు గీరలు పన్కిరావు పో ఇవి మొ. కాంతిశబ్దాడిళద్దా స్తు ద్విరుక్తా స్పంతి నెకకే, సాదారతా _న్త్షదన్యేచ వైచిత్ర్యం భూరి నర్హతే. ౬౫ టీ. సాధారణాః = సంస్క్భ్భతాదిసాధారణములైన _ కాంతిశబ్దాది శసైన్తు = కాంతికబ్టైదిశబనులైనచో ద్విరుక్తాః ఆ రెండుమూజులుచ్చరిందం బడినవ్నై సంతి=కలుగుచున్నవి వీకజే=కొన్ని నసంతి = ఊండవు, కదన్యేద ఆ శాం త్కాడివ్యతిరి క్ల్షళబ్దదులును సంతి=కలుగుచున్నవి భూరి ఇ గొచ్చదైను వైచ్చిత్ర ప్రం=వక్ష్హవెచ్చిత్ర వము పర్తలే=ఊంచున్నది తా, సంస్కృతాది పాధావణములైన కాంత్యాదిశబ్దములు ద్విర్తుక్తంబులై యగుచున్నవి కొన్నిళబ్దములకు ద్విరు కృత లేదు నా! న్‌ లు అటి కాం తా్థదిశబ్ద వసతిరి కశబములును ద్విరు కములెన వగ యు జాతి గ జానీ న్‌ చున్నవి గొప్పవర్షవైచి, త్ర ఫ్టము ప్రవ_ర్హించుచున్నదిం ఉదాన నిగనిగలు నిగన్నిగలుు నిగమన్వె తళతళమన్మె తళ త్తోమ్మన్నె ధళ

| అధర్వణ కారి కావళి ధళలాబెకొా ఘణఘణలు ఘణంఘణలు రుంర్వుమునుక్కా ఇత్య్యా దులు కాంత్య్థాదులు, ఘణిలు, వెరిళ్హు ఖంగు ఖగన్గు ఖచుక్కు ఖరిగ్గు రివ్వునకా మిణుక్కురను. చుజ్ఞను గోడుగోడుననేడ్చెక్స్‌ మలమలమాటడె౯ గునగుననడి చెళ్కొ బ్రరవ్చకయబొక్కెన్‌ భగభగల్కొ "తక లెకల్‌ వికవికనవ్వెన్‌ కొలకొలన్మనె ఇత్యాదు లాంధ్ర భఛామయంన చఈయోగాక్ష్య ౦బులు, డుబ్బుకారౌ కావుళాద్యా ఆశీరన్టోతు సమతాం క్వచి ద్ధర్మక్రియామాత్ర మానై రత్ర వ్రయజ్యతే

టీ డుక్టుకారౌ = బీందవూర్వకడువర్షకవర్థకములు. కావుతా చ్యాః=కావుత మొదలైనవి అకిరస్టేరు ఇ ఆశ్రీరర్థనమందును నమృళౌః = ఇన్ట ములు, క్వచిత్‌ జజ శానొకచోట, ఆశ్ర, = ఈయూాశ్రీరర్థమందు అరై సజ "పెద్దలచేశ ధర్మ (క్రియామ్మాక్రం=శద్ధర్య క్రియమే.. వ్రయుజ్య రేంవ్రయో గిందబడు చున్నది

తా, డుబ్హుకార కావ్రుతాదులు ఆశీరర్థంబున నిష్టంబులు, ఒకానొకచోం దద్ధర్మ కియయును బ్ర యోగింపబడును. ఉదాం- దీర్ధాయులరగుయ దీర్థాయువగుము. ఇతా్య్థది మధ్యమపురుమ వురులకు డుబ్లుకారా దేశంబులు ప్రోచుం గావ్టుతన్‌, ఆవశబ్దం బుచే నెడ్తు త వరక్షకంబులగు, ప్రోచెడుక్కా ప్రోచుతకా వ్రధన జయమిచ్చుం దికుమలరాయమణికి, ఇచ్చటం దుశబ్దమునకం జార్ధము. దానిచే నీయా దేశంబులు శావసం స్తార్థనవిధులయందును గలవు, నీకు రాతసత్వంబు గలిగెకున్‌ వారినముగ సమగాచుతన్‌ ా-చచెగున్‌ కాచుంగావుతన్న్‌ రావసుండవగుము. రాక్షసుల

అజ _సృపరిచ్భ్చేదము 0 రగుడు. నన్ను రత్నీంపుము, నన్ను రత్షీంపుండ్యు -ఈశార్యము "చేయుము, చేయుడు. ఇవి మొ

వకల్వే సస్యవాచిత్వం బహుల్వే థాన్యవాచితా, లోషాదేశవికారస్తు తత్ర తత్ర ప్రదృళ్యతే ఒరి టీ వీకల్వే అ వీకనచనశ్వమందు సస్యవాచిక్వం అ సనస్యమును జెప్పు నదియగుట బవాంల్వే = బహువచనశ్వమందు ధాన్యవాచితా = ధాన్యమును 'కెచ్వకది యగట లోపాదేళవికారన్తు జ లోపాదేశవికార మన్ననో తత్ర త్మత్ర = అక్కడక్కడ వ్రదృళ్యతే = చూడంబడుచున్నది తా, వరిమొదలగు శబ్దములకు 'నేకవచనత్వమందు సస్య వాచిత్వము, బహాువచనత్వమందు ాన్యవాచిత్వమును నగును వక్ష లోపవర్హా దేశము లక్క_డక్క_డ నగును ఉదా£__వర్కి వడ్హ్యు జొన్న, జొన్నలు కొల కొల్లలు కంది కందులు మినుము, మినుములు, ఇత్యాదులు ఆకగ్క, ఆళ్లు ఇతారాదల లోపాడే శంబులు ఆనాద్య సాపి శబ్దన్య కల్పనా క్వచి దిష్యలే; క్వచి దర్ధవిశే షే స్యుః శేచి దాదా ద్వివర్ణకాః.. ౬౮ టిం ఆనాద్యవ్య ఇ నంస్కృతమందు లేని శబ్దస్యాపి అ శబ్దమునకున్యు కల్పనా ఇ కల్పన క్వచిత్‌ ఇ ఓకానొకచోట్క ఇమ్యలే ఇ కోరంబడుచున్నది, క్వచిత్‌ = ఒళానొకచోట ఆర్థవి'శేషేజఆర్థవిశేమమందు ఇవ్య లే=కోరంబడు చున్నది శేచిల్‌ గొన్ని శబ్దములు అదౌజఆమ్రడితముగలుగుచుండలూ మొదటి శబ ముందు ద్వివర్ష్మ 1 ణు శెండువర్ష్మనులు గలవిమయై న్యుః ఆ ఆగుచున్నవి తా, సంస్కృతమందు లేని శబ్బముయొక్కకల్చన యొకా నొకచోం గలుగును, ఒకానొకచో నర్ధవిశేషమందుం గలుగును, _ కొన్నిశబ్బము లామ్రేడితము గలుగునపుడు మొదటిశ బ్దనుందు

€6 అధర్వణ కారి కావళి "రెండువక్షములు గలవియగునుం, ఉదా:..-తియ్యవిల్తుడు తుంట విల్తుడ్కు ఇత్యాదులు పూర్వార్ధోదాహవణంబులు, చక్కెర బొమ్మ ఇది తృతీయపాదోదాహకణంబు నట్టనడువు కొట్టకొన- ఎట్టయెదురు కట్టకడ, పట్టమల్కు మిట్టమిజ్హు ఇత్యాదుల ద్విరు _కృటకారా దేశము, బజ్జబలిసి విజ్ఞవీగ్కి ఇతార్థదుల ద్వి శాలఘులేఫా దేశము, కేచి తృనుటవలన మావికిమాటికి మాటి నూటికి. ఇతొాస్టదమలవికల్పముగా విధ_క్రిమా / లోవమె కాన వచ్చుచున్నది నివరక స్సాస్ట దృహుళ మదంఠా ద్లుణవాచకాత్‌, టీ ఆదంతాల్‌ ఇ అకారాంతమైన గుణవాచకాల్‌ అ నళ్లాదిగుణ వాచకళశబ్దముకం టెం బరమందు నివర్ష క్ర ణా నివర్ష శము బవాంళం అ రయుచుగా స్యాత్‌ జ అగునుం తా అవంతం బగు గుణవాచకముకంచెం. బరమందుి దణుచుగా నివర్ణక మగును. ఉదా.._నల్లనికలువ నల్ల నిత్షి "తెల్ల తన్ని ఇత్యాదులు. బహాుళ లే హణమువలన చక్క నివా డిత్యాదుల నివర్మ లోషమము లేదు, అదంత మనుటవలన వెలిద్ష్మి "వలిడామర ఇత్యాదుల “లేదు శబ్దా నామాదిఫాగేము నూతనత్వాది చోధకాః ౬ వకద్వివర్గళబ్రా స్యు రర్ధభే'బేఒవి చ క్వచిత్‌, టీ చామాదిభ్ధాయేము అ స్రాతివదికములయొక్కు యాదిభాగముల యందు నూరనత్వాదిబోధకా! = నూతనత్వము మొదలగువానిని 'జెలుపు (ళత్తాదు లనుట ) శనా। ఆ శబ్దములు, వీకద్విపర్ష శనైః అ ఒకటిరెండక్కర, ములు గలవ్వై న్యుః ఆ ఆగుచున్నవి

అజ్యన్హవరిచ్ళేవనము ౦/ లా, ప్రాశ్‌పదికములయొక్క_ యాదిభాగములయం దైన చూతనత్వాడిబోధక శము లొకటిరెండక్కరములు గలవి యగును. ఒకాకొకచో నర్థవిశేషమం దగును. ఉదాః._-ల్టొ త్తశ+న న-ర్రాన్నన కొ త్త+వనిడింగ్ర్రంబనిడి శో త్త +శారు.క్రాక్కారుం ప్రాత+ఇబ్లు - ప్రాయిల్లు లేత+దూడ-లేదూడు మిందు కడం మిాంగడ ఆెంపుారామర-కెందామక. చిన్ను+ళ్వ-వెందొ వ ఇత్యాదుల నిత్యంబు క్రిందికడువు- క్రీలడుపు ఈ్రివియూట- క్రీయూట ఇత్య్యాదుల వికల్చ్పము, కొన్నియెడల న్నుత్సరవర్ష న ణా లోవము నిత్యము కొన్నిమయొడల వికల్చము, కొన్నియెడల లు ప్త "ఛేషమునకు హల్తాత్రనకారాగమను., కొన్నియెడల న్నుర్దర శడ్చాదివర్షమునకు జ్యిత్వము కొన్నియెడల లు : ప్పశేషమునకు దీస్ధ్యము కొన్నియెడల లోపాఫావంబును గలుగును, లొ 'త్తకుండ్క ఇచ్చట లోవంబులేదు కొన్నియెడలం గ కృ థార యేతరస్థలంబునను ₹లదు, రాకొవరులు ఇందనుక పూంగొమ్మ ఇవి మొ. వైపుల్యవాచకళ్వేన వేరుళద్చో విశియతే, ౭0 టీ "పేరుళబ్దఃి = పేరుశబము. వైపుల్యవాచకల్వేన = విపులత్వమును 'ఇెప్పెడివసుటచే విధీయలే ఇ విధింపంబడు చున్నది రా, వేళ బ్దము విశాలత్వమును "'జెప్చునది యగును ఉదా... వనేరురము వేరాముదనపాకు ఇళార్థదులు, అర్థభేచే క్తచిచృద్లా దిగా స్యా చ్చ తతోజఒవి డువ్‌, లీ న్‌ నామం త్ర ణడుబ్‌ హైస్వస్సా దృహుతాత్వత్ర నేమ్యతేం టి అర్థభేడే = అర్థ భేదమందు క్వచిత్‌ అ ఒకానొక శళ్ధాల్‌ అ శబ్దముకం టెం బరమందు ఇగాజ ఇగా యనువర్ణ కము స్యాత్‌ ణు టగనుు

ఛి అధర్వణకారిశావళి తతో౭ఒవి ఆ దానికంటెం బరమందును డుబ్బ = డుజ్జును ఆమం త్ర గే ఇ వంబుద్ధియందు డుజ్‌ జ చిందుపూర్వకడువర్ష్మ కము నస్యాల్‌ ణ కాదు వ్రాన్వః ఆ వ్రాన్వము స్యాల్‌ అ అగును ఆత్ర ఆ ఈయర్థమందు బసు శాశు ఆ బహుసభన మన్ననో 'నేమ్యలే = కోరబడదు తా అర్ధ భేవముం దొశానొకళ బ్బముకం కొం బరమందు నిగా యను వర్శకమున్సు చానికంచం బరమందు డుజ్జును వభ్బును సంబోధనమందు డుజ్‌ "లేదు, ఇగాయను వర్షకనునకు స్రామువచ్చును. ఈయర్థమందు ఒహువచనము "లేదు ఉదా లులేబోవక మజీయు నోయవ్యలార నిన్న మెడంచెట్టుకొన్నట్టి బన్నసరము నెత్తుకొనివచ్చె 'నేజెల్లనీయశోద గారి గోపాలిాం డిట్లు గలదె జగతి క "శషల్లెం గలుగునింతులు నీపట్టిన "నేరము లను 'నేవినజాలకొ నాపాలనుండు మెప్పుడు గోపాలిగ రక్ష టంచుం గొడుకుం బిలిచె౯కా, ఇత్యాదులు, క్వచి దామంత్రణే కానో వైళ్ళలా తృరతో మతి, టీ. వైళ్ళళాల్‌ = వికృతిశబ్బముకంటె పరకః = పరమందు కర్షచిల్‌ ఒళానెకచోట ఆమం శత్రణే అ సంబోధనముందు కొనః = కానళబ్దము చుర అ విష్ట్రము ఈ ఒకానొళకచోట సంబోధనమందు వికృతి శబ్దము శంశిం బరమందంం 7గానవర్మ్మ కము వచ్చును ఉదాహా-నాయయ్య శాన నాయన్థుకాన ఇత్యాదులు పూజుత్వేన ద్రుఃః నరు! "భీదళం తూభయాత్మికమ్‌. తచ్చబ్ద స్సాస్ట దృహున్వె స్యాత్తథా తత్ర దుస్థితి

అజ నృపరిచ్చేనము ౮౦ టీ. వూజ్యల్వే ఇ ఫూజ్యశ్వమందు, నద్ర శ? ణ నకారము లేనటువంటి శారుః అ కారుపర్మకము. స్యాత్‌ ఇ ఆగును భేదకంతు ఇ విశీమణమెలే ఊఉ యాతి కంజఊభయపదవిశేణమ్యు లనూ 'ల్వే=పూ జ్యార్ధమైన బహుువచనమందు, రచ్భబ్దః = వారశుశబ్దము స్యాత్‌ ఆ అసను రథా ౫ అవ్రకారము ల్మత్తకా ఆవారనుళబ్దమందు ద్రు శేస్థిలిః! ఇ న కరముయొక్క_యునికి స్యాల్‌ ఆ ఆనును, = ఇ తా, వూజ్వత్వమందు నకారము కొనయందులేని కారు శబ్బమగును విశేషణమన్ననో యుభయార్మకము, బవాువచన మందు వాఎఒళబ మనుపయు క్షమగును, ఆవారుశబ్లమందు ద్రుత ౧ త ర యి ల ముండును, ఉదాహురాజుగార్కు సుబ్భారావుగార్కు ఇత్యా దులు సుగుణరాశిశెల్ల సురుచిరాధారంబు వరదరాజువారి వంగడంబు, సుకుచిరాథావ మనుచో నుభయసదవిశేషణమ్ము స్వాములవారు. స్వాములవారికి న్మిగులసత్క్బృవ వుట్తగం బూజం అాష్త్రీ లు 4 చేనెదన్‌, పిన్న పెద్దలైన వింగళిసూరయ్య గారి దలంచి వెండి గారవమున విన్న వెద్ద లనుచోం బూజ్వత్వవుందు బహువచన మైనశు వయసుచేం బిన్నవాండును వివెకముచేం బెద్దవాయను నని యస్థము, లోకోక్తా వంశకథనే భవే దన్యత్ర తచ్చుంతిః టి లోళోకా అ జనో క్సీయందు. పంళకథనే = సంశముయొక్క- వెష్పుటయందు;, అన్యత్ర = బహువచనవ్యతికిశ్తమందు తచ్చుతిః ఇ శచ్శబ్బముయొక్క_. శ్రైపణము; భవేత్‌ ఆ అగును ళా. లోకోక్రియందు వంశకథనమందు 'నేకవచనమందుం చచ్న స్భృబ్ద మనువయు క్షంఒగు, ఉదాఎా-సుగుణరాళిశెల్ల సురుచి ౧ టీ అవాలి ౧౧౫ ,చాథారంబు వరదరాజివారివంగడంబు- విశేషణసమాసోఒవీ క్వచి దిష్టో భవే న్మమ;

100 అధర్వణకారికావళి టీ క్వచిత్‌. జ ఓకనొకచోట మమ జ నాకు వేషణసమాసోషిపిజ విశేషణసమాసమున్యు ఇన్షఃి ఆ ఇష్టమైనది భవేల్‌ అ అగును శా. ఒకానొకచో నాకు నేషణసమాసమును నిష్ట మగును.ఉదా'___వినని కననివహిమలు, ఆచారు స్టనకును నిష్టము సూరి చేతోరుచిరార్థబోధనిరతుం డగుదివ్యునిక, ఇతా్య్థదిష్యూం బులు నుడువ్ఫటవలనం కియదర్హాదికా ళృద్దా భవంత్యర్థవిశేమదాః, ౭ భవం త్యజడవాచిక్వే ర్వంలా ళ్శ్దా మనోహరా, టీ కియదక్థాదికాకి ఆ ఎంతాదులైన. శస్టాకి ఇ శబ్దములు అర్థ విళేషదాః ఇ ఆర్థ విశేమనునిచ్చునని భవంతి ఇ ఆగు చున్నవి అజడవాచి ల్వే* మహదర్థ మవాత్యర్థములను శెద్వనదియగుటయందు ర్వంతా3 = యువర్మకమంత మందుగల శద్రైః = శబ్దములు మనోహరా! ఇ సుందరములైనవి భవంతి ఇ ఆగుచున్నవి తా, *ఎంత కొంత యింత యంత” యనుశబ్దము లో విశేషమును. దెల్పునవి యగును, మహతీమహదర్థములను జెప్పు నపుడు అువర్షక మంతమందుం గలవి యగును, ఉదా:.._ఎందలు కొందటుు ఇందలు్కు అందలు ఇఇవిమొం జడతొవాచకళ్వే తు న్న్యంతతా తత్ర దృశ్యతే. ౭% టీ జడతావాచక న్వేతు = జడత్వమును జెస్తునదియగుటయం. నచో తృత్త ఆ అకియదర్థాదికమంను న్న్య్యంతభా = న్నికారాంతళ్వము దృశ్యలే ఇ చూడంబడుచున్నది ॥ తా, జడవాచకత్వవందో నెంతాదులకు న్న్ర్థంతత గలు గును ఉదా-ా-ఎన్న్సి కొన్ని, ఇన్ని అన్ని, ఇత్యాదులు,

అజ్నన్తపరిచ్చేదము 101 ద్రుతోపజీవిన శృష్దాః కేచి త్సుకవిసద్తుతాం టీ. శీచిల్‌ = భొన్నియైన। శస్లాః = శబ్దములు (ద్రుతోవజీవినః = చ్రు.మతోంహాడుకొనిన వగుచు, నుకవిసమ తా!= యోగ్యులై నకవుల కిస్టము డ్‌ (ఇం టి లగుచున్నమి లా, వొన్నిశ జ్ఞములు చులేవశృతికములెనవై సుకన్చల కిషము లగుచున్నవి. ఉమ..వడ్తెజ౯ా క్రవుజ౯ా గ్రక్య్కనక్‌, లు జాతి లీ నూ అంతళ౯ొ మిక్కిలి౯ొ మిగుల౯ చెచ్చెరకా తద్టయుక్‌, ఇంకళ్యా ఇత్యాదులు, సంబంధ న్తీద్సాబంతాధా్యాం వూర్వత్రచ పరత్రచ ౭౬ ట లిజబ్బుబంతాఖ్యాం = తిజ్వన్హనుబంతములగోడ పూర్వక్త్రచ ణు ఫూర్వమందున్యు వరత్ర చ ఇ పరమందును నంబంధకి అ నంబంధము కా శ్రి యతో శబ్దమునకు గబ్బముళోం గొయకుం . బూర్వామములయందు నన్వయసంబంధము* తన్టయుబేద్కకా వేడ్కంయయుకొ తన్టయునలరె౯ అలరెయద్దయుక౯, "వేడుక వచ్చె౯ వచ్చెవేడుకన్‌ ఇత్యాదులు, 4 జ్య ఆ సేర్సేనకం క సరం వ్రశాషగివాచామ్‌ శ్రాదిచ్చ భ ద్రీర్ధే ఏదొ తా వుభయాతకొ, 882 టీ ప్రైణిస్థిం అ హాల్లుమాందనుంధ్త నక్చత్యయ్మన్‌ = శతా శారౌకారములు. వ్రృశ్నాదివాచక౦ం శృబ్రీశక్షైనంస్రార్టననం డే వర్ధహీచ మును. దీక$ ఆ దీర యెనది భస్తేీ్‌ = అగును సీర్తోర్‌ అ నిశాకాకార సీస న్‌్‌ ములు ఉభియాతృకా = ప్ర్హజ్వదీర్థ సధ్టూట్‌ములు ఖీ తా, స్ట్రాణివైనుండునట్ట కాళ్ల కార శార్వానా పశ్న సంప్రాషగుందేహోర్థ వాచక్యున్తైక 'హీసేసుం "క్రీ నహిన్‌ థి దా

102 అధర్న్వణకారికావళి శకారములు దీరకములు వకారౌొకారములు హ్రన్వదీన్ష ౦బు ఖు నక లగును, ఉదాఎయిస్తపండా మము గాచునట్ట యిలువేల్చుచెలీ శ రమా మముం గావవేగ రఘుకులతిలకా వ మేమిజగతిం గరోర నులు నీక మము గానమా రాజమా త్రుండె "ఆరాముయడయ రాజ వదన రావే మముం గావ వేగరఘుకులతిలక్కా, చంద్రుండో ఇం దుండో రథీంపవో ేవ ఇం దుడొ చంద్రుండొ యటంచు "నే నీథీంవకొ ఇళ్యాదులు, క్వచి దూచ్చ భవే దర్ధవిశేపు ఇతి కేచన, టీ క్వచిత్‌ ఆ ఒకానొకచోట ఊద్చ అ ఊశారమును అర్థవిశేషేం అర్థవిశేషమందు భవేల్‌ ఆ ఆగును ఇతి అ ఇట్లని "కేచిత్‌ అ కొంద అనిరి తా, ఒకానొకచో నూకాకము నర్ధవిశేష మగును, ఉదాన..ఎఫ్లైట్లూ ఎట్లూ, ఇతార్భదులు ఉోతళ్టనుటచే నుకార మును ఆాహ్యాము తకారం బుచ్చార ణార్థము, ఎట్లు చొచ్చె_ మునివరచా నండు ఇత్యాదు లుదాహరణంబులు గి వవావ్యయసమానాక్థ మేత్వ మత్వం చ దృశ ర్ట్‌లేః రూ టీ నీవావ్యయనమానార్థం = వీవయనునవ్యయముతో నమానమైన యర్థము గల నిశ్వం ఇ వశ్వము అక్వం చ ఆ అశ్వమును దృశ్యతే ! చూడ బడుచున్నది ఆ తా అనన గారను న్‌ రా నారములగును ఉదాసి నేనే గళ్యుండన్సు నీవదొరన్చు ఏ సంబనుటచే హ్రనై గృకారంబును ఆ్రాస్వ్యాముః అతంిడె ఘనుం డిళ్గ్యాదులు, సహితాదివడానాం స్యాత్స్‌ “క్రియా భేదకతా యది, సుసంతత్తా భవే త్తత్ర స్యా తృతీయాంతలాఒవిచం

అజ _న్తపరిచ్చేగము 1063 టీ. నహిళాదివదానాం ఆ నహితము'మొదలు గాగలవదములకు క్రియా ఛభీవకళతా అ ్రీయావిశేమణక్వము స్మాద్యది = అయిన ట్రాయెనాా సునం శతా = వ్రభమావిభ క్ష్యంతత్వము భవేల్‌ ఆ ఆగునుం త్మత్ర=అవ థమావిభక్షి యందు. "ళృలీయాంకళాఇపవిచ ఆ గకారాంకత్వమును. ( వ్రూమద్వితీయ తృరీయచతుక్థో_క్తృమాఃొ అను ఇమారీవ్యాకరణన్మూక్తముచే గ కారమునకం దృతీయసంజ్ఞ 0 స్యాత్‌ = అగును తా సహిళాదిశబ్దములకు గ్ర యావిశేషణత్వము గలుగు మయమండంగాం ం! థమావిభ_క్యంతత్వ మగును దానివైం గశారం బును గలుగును, ఉదాషనన్ను సహితంబు నీ కిచ్చె భూమి జాతసహితంబుగ నుండెడు రాము. గొల్చెవళకా ఆపళబ్దంబుచ్చే అందమనుగ నిట్లనియెక౯ా ఇత్యాదులు, కచి ల్లషకశ బస్య వ యోగళ్ళ్చ హితావహ, టీ లతుకశబ్బస్య ఆ లక్షకశ్యముయొక్క యయోగః | వ్రయోగము, క్వచిత్‌ ౨ ఓికెనొకచోటు హితావరాః అ ఇష్ట్రమును వహించునది తా ఒకానొకచో నుపలతుకళబ్దముయొక్క ప్రయోగ మిష్ట్రమైనవ.. ఉదా.-_చాలు పదివేలు వచ్చె నోజలజనయన, ఇత్యాదులు, తచ్చ్శబ్రవస్య లోప స్ఫా రి దధాతోః కిచి "జేఠతా. ౮౦ టీ అధాతోః = అధాతువుకంటెలబరమంటైన తచ్చ బ్దపస్య అ తచ్ళబ్ద చకారమునకు లోవ!జలోవము స్యాల్‌, అఆగును. క్వచిత్‌ = ఒకానొకచోట్క వీశళా = వీకవర్షర్వము స్యాత్‌ ౨ ఆగును తా, అభధాతున్చకంచెం బరమందు నున్న తచ్చ్భబ్దవకార మునకు లోవంబు వచ్చును. ఒకానొకచో 'నేకవర్శత్వ మగును ఉదడామ.దళర ధేశునడుగులకుం దప్పినాండు వచ్చినాండ, ఇతర

101 అధర్వణ కారి కావళి దులు, క్వచిచ్భబ్దమున కుభయశ్రాన్వయము వాసుదేవుని గొలి చినవాండ "నేను అథాతోలఎి అనుటవే వచ్చువాండడ పోవువాండు ఇత్య్యాదుల వకారలోపంబులేదు క్వచి తృనుటచే వచ్చెమవాంయ ఫుల్లునుం డవళ న్ట్‌ము గల్తు మనంగరాదు ఎడువర్ష కవ్థవధానంబు గల్లినను నిత్వ్యాదుల వకారలోవంబు లేదు ఉదా---శంతను సూనుగౌరవము సర్వము మున్నునువింటి విఫ్లుల త్యంతము 'వేడ్కం జె్చ నతండట్టిండ యాతనినీవ్రు మున్నుగా. నెంతయు ఛ_క్రిగాంచుటకు 'నేమడిం నోరెవ నమ్మహాత్తుడుక, సంతసమందు నీదయిన సన్నిధి గాంచిన భ_క్తవత్సలా ఒహువచనమందును గలదు ఎల్లరు అమహదర్శంబులయందును గలదు కోమటిద్కి కాఫ్టుది వకులముదిరా కోమీ్‌వియదె. శావది ఇళ్య్యాదులు, ఆద్రుతానా మజాడినాం ద్విరుక్తా వంత్యలోపిళా, ఆన్యేషాంచ చ్విరుక్తా న్యు రృహులోపాగమూ మళఠాః.

టీ అ్యద్రుతానాం = ద్రుశేవ్రశృతికముఎుగాని ఆజాదీ నాంజఆచ్చు ఆదియందు గల శబ్దములకు ద్విరుక్తాజ అమ్రేడిశము వరమగుచుండంగా అంత్య లోవ్‌తా = అంఠ్భృవర్ష లోపిశ్వము అన్యేషాం చ జ ఇతరములైనవానికిన్మి ద్విరుక్తా అ ఆమ్రేడికముసరమగుచుండంగా. బవులాో పాగ మా8= ఆ చేకములైన లోపాగమములు మతా ఇ ఇష్తములైనవి న వీ అ= ఆగుచున్నవి

కా. ద్రుత ప్రకృతికములుకాని యజాదిశబ్దములకు నానే డితము పరమగుచుండంగూ నంత్యవర్ష లోవ మగును ఇతరళ బ్దిము లకును ననేకలోపాగమము లిన్టము లగును. ఉదా.__ఓహో హో, చెరౌర అన్నన్న ఇత్యాదులు అలసియలసీ ఆడియాడ్తి అనియాని ఇత్యాదు లసాధువు లని యహోబలవండితుండు సైస్‌

అజ _స్తవరిచ్చేదము 105. యుండెను గాని విచారింపలా, ఆచార్యుని ఆద్య స్యా మేడి తేం త్యలోవ్చ* అనుసూశ్రమునంవలి చకారంబుచే సాధువు లని తోంచుచున్నది క్ర్తార్లోతో న భవే తృదా యనుకారికచేం గస్సన్టేశారమునకు సంధిమొప్పుడును గలుగదు అందుచేతనే 4 ఆ!

కానరే కానరే కానలోళోత్తరు నని మాని న్రూనికి. నరిగి యరిగి యని యరణ్యమ్వ్వమందు నాచారుద్ధిలే వ యోగించి ౮ యుండిరి. ఇంటింట౯ ఇంటనింట౯ వేవేగ౯ వేగవేగ౯ సారెసారెకు౯క సాంకుసారకు౯ చూనిమ్రూనికి౯ చ్రూనికి మూనిక౯ వెంటవెంటక౯ా పెన్వెంట౯ తోడ్డో తోడుతో తోడు తొడుత౯ా ఒక్కొక్కడు. ఒక్కండొక్కండు ఒకానొకండు ఒకానొకటి బఒబండొంయదాండె. ఒందొరుంజూచి ఒకరొకర్కు ఒక్కొకరు ఒకనొకని ఒక్కొకని ఒకరొకరులం జూచి ఒకల్లొ కళ్ళె చేనేత౯ి తరతరమ తకవతవమ తారుతారె తమరకతమంె తవకుందామె తనకుం దనశి తనకుం దాన తవకుందనుశె తవుక తవుళ వారువానె వారికివాలె ఇతాన్ధదులు లోకోకీనాం భవే దో్యోనో యడిస్యా చ్చుతిరంజనమ్‌-.

ట్‌. లోళోక్టీనాం ఆ లోకో కలకు శ్రుతిరంజనం ఆ ల్రీల్రైనందము స్యాద్యది ఆ ఆయినట్టయిన యోగః ఆ మేళనము భవేత్‌ ఆ ఆగుగు

తా లోకో కులకు శోత్రానంద మైనమెొడల మేళన వగును ఉదా... అవ్యక్క యిదేటీవూట అమ్మక చెల్ల అమ్మా కెల్ల నీవేరు బంగారుగాను అమోస్థనాయన్నా అన్నన్న,. ఇత్యాదులు

106 అధర్వణ కారికావళి పిరేషూండ్యాదిశత్హోషు స్పప్త మ్యా'జ్యే విభ్తక్హయ కచి న్నిత్యాః క్వచి డ్వాస్యు రవ తొసాం ప్ర, కారత్తా టీ ఉండ్యాడిశడ్రేవు = ఊండ్యాదిశబ్దములు.. బరేము = వరములస చుండలా నృళ్దమోా ఇ స్పప్పమియు అద్యే*ఇవ్రథమాద్వితీయంం విభ్యక్తయః ఇ విభక్తులు స్యుః ఆ అగుచున్నవిం క్వచిత్‌ = ఒకానొకచోట నిత్యాః ఇ నెళ్యములు క్వచిత్‌ అ ఓఒశానొకచోట వా ఇ వికల్చ్పముగా న్యుః ఆ ఆగుచున్నవి తాసాం ఇ ఆవిభక్రుల యొక్క చుకారితా ఇ వ,కాఎత్వము అవో ఇ ఆశ్చర్యము

తా, ఉం 'డ్యాదిశ్టోములు వపకంబులగునవుకు ప్రధ మా డ్వితీయాస _వృమివిభ_క్తులగును, ఆవిభక్తులలో నేచైనరు నొకటి మయొకానొకచోట నిత్యముగా నొ కానొకచోట విశల్చముగా నగువు, ఉదా..__అందుండి. ఇ్తందుండి ఎందుండి అంద్విందులకు ళ్‌ _కిమన్నాత్రత్వ మొకానొకచో నగును అందులనుండి ఇందుల నుండి నిన్నుండి. నినునుండి వారిశుండి. వీరినుండి మమ్ముండి మమ్హునుండి మన్ముసుంచి మిమ్థునుంచి యనియునుం గలఫ్ట నుంచిశబ్దము. "లేవని కొందఅు వక్కాాణింతురు అవనీరాజ్య భరంబుం బూనినయంతనుండిి టి పాలోకముననుండి యని యౌాచారస్థవ యోగ ముండుటవలన నాంటకుండి నేటకుండి అంతనుండి ఇృంతనుండి ఇత్యాదులు సాధువులు అందుండి పలికి కనుచో కుండి శబ్దమునకు స్ట్‌త్వా” యనియర్థము నాండునోల్మె నాంటటణగో లె నాయుమొదలు అదిసుత్కనినుంవొట్టి బంధుజనంబులు ఇత్యాదులు సాధువులు భీషందొట్టి సద్బంధు జనులని యాచా ర్యప్రయోగము. ననువంటివాయ నినువంటివాండ్కు. మిము

ఆజ నృపిచ్చేదము 107 బోంటులు నినురీతి నినుభంగి నినుపాటి నినువలే నినునట్టి వాండు మమునట్టివాండు ఇతాాదుల సస్ట్యర్థమందుద్వితీయ పయోంతరమున__నీయట్టివాడయ మీయట్టవాండు ఇత్యాదులు, నావంటివాం డనియుం గలదు. దివిజపాలకు నిదె నీకు నొవ్చు సామ్రాజ్య మని యాచారర్థప్ర యోగము

కచి త్సాదృశ్యశబ్రన్య తదుక్కచ్నే వ్యవన్థితి ౮3 టీ శ్వచిల్‌అఒకానొకచోట సాదృళ్యశబ్దనృ=సా సశ్యశస్టమునకు తదుక్క_నే = వర్ణ్యోక్కర్ష యందు. వ్యవస్థితి అ ఉని! తా ఒకానొకచోట నంత యను శబ్దమునకు వర్ణ త్మ్యకమందుం బయోగము ఉదా--ాఓకనాండిం దునియంత యె నో లో “వేలవు అటుదగునే సురేశ్వరుని యంతటివానికి ఇత్యాదులు అలకండేశితి నిషధరాజంతవానిో అను శ్రీనాథుపద్భ్యమంద్కు నిమభేశునంతవాని అనిసాధువు క్వచి _తృనుటచే వానింబోలుక్‌ వాండువోలె౯ వాండువలె౯ వానివలె చందురుంబోని ముఖంబు చందురుండువోనిముఖంబు సాదృశ ఫ్థవాచకశ్ళ ములు సరంబగునపుడు విభ_క్రివైచ్చిత్ర్య మిట్లు లెలియవలెను దీర్ధ్స స్స ద్వర్షనిన్దేశే వ్రత్యయే నాత్ర చ క్వచిత్‌, శేషూం చిర్చ్రత్యయేనై వ తత్స్ప్రయోగస్తు సమత ౮౪ టీ. వర్షనిన్హేశేజవర్డ నిశ్రేశమందు.. దీర్ధృఃి ఆ దీర్స్సము స్యాత్‌ జఆగును ఆశ్రం ఈవర్డ నిన్దేశమందు వ్రశ్యయేన చజవ్తృక్యయము బేతనునై తము క్వచిత్‌ అ ఒళానొకచోట ప్రయోగము కత్స్వియోగన్త అ అ్రయోగవమన్ననో శేషాంచిల్‌ జకొందణకు ప్రశ్యమేమైవ=శ్ర,క్యయమువేకనే సమ్మర!=ఐస్ట్రము తా వర్ష నిన్షేశమందు దీక్హమగును, ఒకానొకచోం బ్రత్య ఖు క్‌

103 అధర్వణ కారికావళి యముతోంః బ్ర యోగమగును కొందటీమతము వ్రత్యయము చేతనే వ్రయోగమని నిశ్చయము ఉదా __కాకు౯ మాకుక్కా శావచ్చుక్‌ యావచ్చు౯ నేఫకు "రెఫవచ్చుక౯ ఇత్యాదులం బ్రత్యయత్వము నిత్యము కకారము ఆకారము నకార మని ఎర్వత వ్ర శర్దియసహితత్వమే ఫొందణినుతము జఅకారమనుచోం గారవ్రత్య్యయము రా దని కొంద అనిరి కాని యది ధూ వాక్కులని "కలీయవళినుం వశ్హాత్కావ యను సామాన్య శా న మనాద్థివర్ష మున శీల రాదు? రాధి యనువిశేషశాన్తము సంస్కృృతమం దె "కాక వ్ర త్యయమును విఫాషను బాధించు చుండంణగా దీనికి విశేషవ్‌ధి యొట్లు చెల్లును" సంస్కృతమందు శ్రఫ మనుచో రకార మనుటకు శ్రీమద్రామాయణారణ్య కొండమునందు. రకారాదీనినామాని రామ త స్తస్య రావణః రళ్నానిచర ఖథాశై వ్యత్రాసంనసంజరశయ న్ట్‌మే అని అకార వనుటకు నవ్చకవీయము... ఆరేఫము అకారనును నని రెండు 'తెజగు లగు భువికృతమంబుల నవురి యుండు వాని సంస్కావపూవ్వ కావ్య చ "యోగ సరణుల నెటుంగవలయు బజ్జనవిధేయ ఇతాాదు లనేకంబులు గలవు, అండ్వాదీనాం శక్రిమన్నాత్రతాఒపి క్వచి దిమ్యుతే

టీ ఆంద్వాదీనాం = అంచ్వాదులకు క్వచిల్‌ = ఒకానొకచోట శక్సిమన్నార ,తౌచపి=ళ _క్రిరున్యాత్రృత్వము ఇమ్య లేఐకోరంబడు-చున్నది

శా.-అందు ఇందు ఎందు ఆట ఇట ఎట ఇత్యాదు లకు శ్రాతమికత్వ మొకానొకచోం గలుగును, అందుచేత్మ ఉందుకొజుకు ఎందువలన అటకు ఇతాస్థదులు,

అజ్నన్హపరిచ్చేదము 10 ద్వంజబ్వేతు న్త్రీవ దిష్ప స్సా్యా దృవే ద్రూవపం మునావిచం టీ ద్వంబ్వేరు = ద్వ-ద్వసమానమం డై నచో స్తీ్‌వల్‌ ణః స్త్రీలింగము వలె ఇస్టకి = ఇసప్రమైనది స్యాళ్‌ = అగును మునావిచ ఇ ముకారముతోను రూవం ఇ రూవము భవేత్‌ ఐ అగును తొ ద్వంద్వ్శంమాఎవమంవు తీశంసకరూవంబు లగును, ఉదా-ా-చజలు చజములు ఇతార్ధదులు వకాడళాదిసంఖాయా మునో డుశ్చ సవిండుక అబేళః కరచి దున్శాత్ర, మూచేశస్సా్యా _తధావతా ౮౬ టీ వీకాదశాదిసంఖ్యాయూం అ వదిరుంనొకండు మొదలుగాలల సంఖ్యయందు ఉనో =ఊనువర్శకముయొక్క-. ఆదేశ ఇఆదేశము స్యాల్‌ ఇ అగును బబిందుక॥ి బింక వు కోంహూడుకొనిన డుళ్ళజడువర్ష కముకు స్యాల్‌ ౨ అగును క్వచిల్‌ = ఒకానొకచోట ఉన్నాశ్రం = ఊకారముమాన్ర్తము, ఆదేశ ఇఆొవేశము స్యాత్‌ ఆ-గును కథాఎల్మేప, కారము పలౌజవర్వముం తా వకాదళాది సంఖస్టయందును. నువక్ష్మ కా టేశమున్ను విందవూర్వక డువక్షమును ఒకానొకచోట నుకారమూ 'త్రమును వత్వమును నాచేశమగును ఉడా.--వదనొకండు పంజెండు నా వదుమూండు. పదునాలుగు వబేరు పదాలు పదేడు.వదానేడ్కు పదునెనిమిది పందొమ్మిది ఇరువది ఇత్యాదులు చ్విత్వంచ క్వచి దిష్పంస్యా దత్వ మౌవవిభక్రితా, టీ క్వచిత్‌ =ఒకానొకచోట ఆత్వంజఆత్వము ద్విశ్వంచజ ద్విళ్వ చును కెవవిభక్రితా = టక్వమును ఇస్తం = ఇవ్షమెనది స్యాల్‌ అగును తా ఒకానొకచోట ద్విత్వము _ నత్వము టత్వమును చిష్టంబగును ఉదా-----మువ్పది పదమూయ జంటర్హి ఒంటి వాండ్యు ఇళ్యాదులు,

110 అధర్వణ కారికావళి క్వచి దన్యవిళ్నక్త్యళ్లే వ్రధమాదిః ప్రదృశ్యతే రడి టీ. క్వచిత్‌ ఎఒశానొకచోట అన్యవిథక్ర్యన్ధే = మణియొకవిధ క్ష్యర్థ మందు వ్రభమాదిఃజవ్రథమాదివిభ క్రి దృశ్య లే=చూడ బడుచున్నది ళా వ్ర, థ మేతరవిభ క్తులయందుం బ్ర, ధమాదివిభ క్తులు గానవచ్చును ఉదా-ా-రానుండు. నాకువర మొసంగె ఇచ్చట చతుర్థ్యర్థంబునపస్టి శికమున రాముపాదములం దాల్చి ఇచ్చట; దృతీయాన్థమున సివ్దమి, సుఖముండె. ఇచ్చటం దృతీయార్ధంబున టి! థవము దానిఇక్కుడు ఇచ్చటం బంచమ్యర్థంబున పస్టి రథ మెక్కి. ఇచ్చట ద్వితీయార్థమందుం బ్రధమ శ్వచిర్తనుటచే న్మీప్రథమ చేతనంయబులకు రాదు స _ప్రమ్యుర్ధతృతీయార్థములకు వచ్చిన _ ద్వితీయకును బ్రధమరాదు అన్యస్యాః క్వి ద్శవే చ్చానాన్టి యని యాచార్యులును జెప్బిరి వకళ్వే దుః క్వచిన్లోపో భవే ద్రుళ్చ డుజాదయః టీ వీకన్వే=ఎకత్వమంచ౨ైన దు$=డువర్షకము. క్వచిత్‌ =ఒకానొక చోట లోపు=లోపించినది భవేత్‌ ఇఅగుకుు రుః౭రుకారము డుచొద యశ్చ=డుజాదులును అగుచున్నవి తా ఒకానొకచో నేకత్వమందైన డుకారము లోవిం చును, రుకారము బిందువూక కడుకారము "మొదలగునవియగు, ఉదాని--పఒక్కండు. ఒక్కరు ఒకరుండు ఒక్కన ఇత్యాదులు "ఒక్కనవిరివిక్తి నని ప్రయోగము ఇది తఅుచుగాం గానఒడద్చు ఆదేళశ్చ పురూరుశ్చ సవిందు ర్లుస్తు మాత్చర

అజ న్ధవరిచ్ళేవము ! అదొ టీ వ్వురుః ఇ వురువర్డకము. రుళ్చ=రువర్శకము. నచిందుకః = బిందు వుతోం గూడుకొనిన దున్తు = డుపర్షకమన్ననో మాల్‌ జ మకారముకంటె, వరః = పరమైనరై అదేశః = ఆదేశమగుచన్నది ళా వురు రుండులాబేశంబులగును. అందులో డుజ్‌ మకారముకంశుం బవమైనదగును. బ్తరువ్చురు ఇృద్దణు మువ్వురు ముగ్గురు. నలువ్లు అయిదుగురు. ఆర్వుకు వడుగురు ఏన ర జు అర వ్‌ ల రెడు ళ్‌ మంద్తు త్‌ ్మ్థండ్రు, చశాకముచేం బదుంఢడ్రు పద.గుండ్రు, పదుగురు వదరు ఇవిమొ రవర్ష్శ స్య తయోశస్సా్య్యా ద్రి వ్రల్వౌచేళా భవంతి చ టీ రవర్షృవ్య = శేఫమునకు తయోగః = తకారముతోడయోగము స్యాల్‌ =కగును ద్విత్వాచేశా =స్వి త్వాదేశములు భవంతి = అగుచున్నవి తా, లేఫమునకుం దకారసంయోగము గలుగునుద్వి తై 'దేశములును గలుగును ఉదా.._-ఒక్త ఒకత ద్విత్వాదేళో యని బహావచనముండుటచేత నాగవమును గలదు ఒకరిత్త చకాకముచేం గకా రాదేశమును గలదు ఒకర్తుక ఒకరితి ఒకత్కి ఇత్యాదులు వ యోగంబులవలన 'నెలుంగునవి జా జ జ జ్‌ ల నిత్యం విఛాషా సర్వత్ర సమాసేఒవన్తు సర్వదా, ౮౯ టీ వర్వ్యత్ర = ఈచెవ్పినయన్ని చోట్లకు. విభాషా ఆ ద్విశ్వాదేళా గమంబులు వికల్పము నమా సే=సమాననుందు అవస్తు=అవాగమము నర్వదాజ ఎల్లపుడు నిత్యం = నిత్యముః తా. వకాదకాది యసు శ్లోకము మొదలుకొని వెన్చీన ద్విత్వాదేశాగవములు వికల్పము సమానమందు నవాగమము నిత్యము ఉదా._రెండవవాండు మూండవకన్ను వనవపర్వను ఎనిమిదియవపక్వము నీలాసుందరిపరిణయము, వెలువ్చండ | ఆధర్వణఎా12

శ2 అధర్వణ కారికావళి నీయడం 'జెళ్చ్టలుచీయకంజెందలోం 'చెక్కులాగులళ౯ా బలుకలో నేల నాతలిరుపాయపుటన్నుల మిన్న చెల్మినీ కలవడెనేని 'మేలిపు యాజవవన్నివనీండిత్‌ోడ వే ల్చులవొరమానికంపుకవం బొందుగం గూర్చిన చందమౌం జుమో ఇళ్యాదులు పదాన్వన్నియవ్టు ఫుట్టము వవియార్వన్నె పసిండి మేడలకు రాంబనియే. మిలసౌధ నామముల్‌. ఇత్యాది శ్రీనాథలక్ష్యణార్యాది వ యోగంబులు పదాఅువన్నెలుగల పసిండి యని విగ్రహముచేనిన సాధువు లగు చున్నవి కొందలు పదియాఅువన్నియలు గలిగిన పసీండి యం దురు మజణీకొందలు తొ లివన్నియలు నశించి కడవన్నె నిలిచిన దని యందురు క్వచి దన్యన్య చాన్యప్సా ళభ్లోపో దీర్ధృళ్చ కుత్ర చిత్‌

టీ క్వచిల్‌ =ఒకానొకచోట అన్యస్య = మజియొకచాని! అన్య = మఆీయొకటి స్యాల్‌ ఇ అగును కృుత్తచిత్‌ = ఒకానొకచోట లోవ = లోవము దీర్ధశ్చ న దీర్ధృమును స్యాత్‌ = అగును

శా ఒకానొకచోట నితోవర్షమున కితరవర్ష మగుకు ఒకానొకచోట లోపదీక౦బు లగును ఉదా.__వెగులువడి డిగులుపడి డీలుపడి చాప్‌నేని౯ చానేని౯ చలీచీమనేనియుం

• జాంద్రొక్కంగాజూలం జేరేతి ₹లిచెనో వైరితతుల నొవ్వనాడె నోనాచెెనన్నుమజకు నన్నుముతాకు నన్నువజవకు చకారముచే దీళ్హాభావంబును గలిగెను దానిచేతనే లోపాభఖభావమందు దీన్ట్హ మును గలదు నన్నొల్లండు నన్నొల్లాండు ఒకానొకచో వళ్లలో మము గలుగుచుండలా ద్‌ర్ధ ము రానేకరదు నెలన్టళొనియె నెల కొనియె ఇత్యాదులు వూన్సె నెగనె పొదవె పొనర పాందె

అజ _న్పపరిచ్ళ్చేదము $18 నిత్యాదులం బ్రృథమహల్లునకు లోవంబును గలుగును డొన్సె ఎగనె నిత్యాదులు నేంచి మొదలగు శబ్దములయందు "రేఫ మునకు లోపషముకు వచ్చును నేది యిత్యాదులు నేను మేము నీవు మూరు అనువానియందును ట్రథమహల్లోషనము వన్కు ఏము్యు -ఈవు ఈరు ఇంకి మిగిలినవి వయోగంబులం "'దెలియవలెను ర్వచి ద్చిందు ర్నినౌా దృష్తో క్వచి లేచ ననీమతౌ ౯౦ టీ క్వచిత్‌ =ఒకానొకచోట బిందు =బిందువు నినా = నినవర్షక ములు. దృహ్రాజచూడ బడుచున్నవి క్వచిల్‌ = ఒకానొకచోట లేచ = ఆ మూండును ననీ = నశారనికారములును మత్‌" = ఇస్టములు శా జఒశానొకచో చిందువు నినవన్షకములు గనంబడునుం ఒకానొకచో చిందురకారనికాకములును వానిపై నకారనికా రము లగును ఉదాలాపవూంచెకావూన్చె౯ పఫూనిచె౯ వూని 'న్చె౯ మంచె౯వన్న్చె౯ మనిచె౯ మన్నించె౯ అనునది మాన్య శబ్దతవ్భనము ఆమూ టివై నకారనికారములు తటుచుగా "లేవు వూంచె ననుచో దీన్హాచ్చేర్థండపవస జేయు అనుస్తూత్ర ముశేం బూన్షబిండువు రాదు ఖండవిందువు వచ్చుట యీశ్లో కాభిప్రయము. కాదు. కావున నంగ్లేషనకారములే వెప్పవల యును. క _కశాంచనమాలాలంకృత చంచదత్తనులిల మెరయు జవనాళ్వనములకా బూంచె౯ రధమునమణిమయ నంచాననశేతు వెళ్తె బంధుకపశిరిన్‌* అను తిక్కనసోమయాజివద్యమందుం టి ధవ-వ్వితీయచతుగ్ధపాదంబులం బకసవర్ష్మములుగానం బూన్ఫె ననుచో సంగ్లేషమే మైనవి

క్షశ అధర్వణకారికావళి క్వచి త్తోదః క్వచి డ్లోణో దృష్టోడస్తు క్వచి చ్చుతో టీ క్వచిత్‌ = ఒకానొకచోట శ = రశారము ద =దకారము శ్వచిత్‌ = ఒకానొకచోట డ =డకారము ౫8 = ణకారము దన్న=డక్యాా మన్ననో క్వచిల్‌ అ ఒకానొకచోట శ్రుళః = వినంబడు-చున్నది శా, ఒశానొకచోట తకారము దకారమగను ఒకా నొళకచోట డకారము ణకారమగును ఒకానొకచో డకాకము డశారముగానే యుండును ఉదా..-వెతళె కతిశె చతికిలంబడె వతి? ఉతిక ఇత్యాదుల వెద కదిక చడికిలంబడె. విదిశె ఉద ఇళా్యాదులు పోండిమి నాడెము ఉరవడి ఇళ్య్థాదులం బోణిమి నాణము ఉరవణి ఇత్యాదులు వడంతుక వడంకు వడక కడిమిమ్రాను కడంక వేండుకొని ఇళా్థదుల ణకారము "లాదు ప్రశృత్యుక్షప్ర కాలేణ రచనా రసరంజనీ నం టీ. వ్రకృత్యుక్షవ, శా శేణ=సంన్క్భకభామో క్తవ్రశారమునే రచవాణ కదమ్టుటన రసరంజనీ = శృంగారాదిరసములచేత మనోవారమైనది ళా సంస్కృృతభాపో క్ష్వవ కారముచే శబ్దములకూర్చు శృంగారాదిరసములచే మనోహకమగును భే దశ్రావి శ్వస్య క్వచి ద్యోగే నసాధులా ట్‌ ఆశ్రావి= ఈ తెలుగనందును క్వచిల్‌ =ఒకానొకచోట ళ స్కవ శబ్బముయొక్క రెమో శేన=సంయోగము చేత సాధుతా=సాధుక్వము. భవేల్‌ = ఆగను, "తా, ఈ లెలుగునందు శట్టాంతకసంయోగముచే నొశా నొకచోట సాధుత్వ మగును ఉదా.__నునుల్గాళ్లు మిరాన్ల

అజ | నపరిచ్చేదము 15 ఇతా్య్థదులు శళూంతరసం యోగముచే శృంగారరసమందు సాధు వులు. ఈశ్లోకమును గొందలు మతీయొకరీతి నన్నయించెదరు, ఈ లెలులపనందు నొకానొకచోట నపిశబ్బముమొక్క_ సంయోగ చముచేసాధుతయగును అని ఇందునకుదాహరణములాా ఇమ్ముగ సర్వలోకజను 'లెవ్వని 'యేని ముఖామృతాంకువిం బమ్మున అని యాచార్య వయోగము, దీనిని లత్ధంబుగా నమర్చి యీరీతి

లీ నన్వయించిరి భవే త్వ్వచి డయోగేన క్వచిత్తు వచనశ్రులే. ౯౨ తత్తత్సడం పరిగ్రాహస్టం యద్యత్సహృదయే హితమ్‌, టీ క్వచిల్‌ = ఓకానెళచోట అయోగేన = కహైంతరయోగాఖొవ ముచే భవేత్‌ =ఆగుకు.. క్వచిత్తు = జళానొకచోనన్ననో వచన్మక్తు, లే? ఇ చచనశ్ర్రువణమ.వలన యుద్యణ్‌ =ఎయీ. వదం జ పదము సహ్బదయే=వండి శులమనన్ఫువందు హితం = ఇన్టమైనదో త తల్‌ =ఆతియా చదంంజవదమ్కు చర్ణ్రావ్యాం గ! వర్శిక్కహించందగినది తా ఒకానకచో ళ ఛ్ఞైాంతకసం యోగాభావముచే నొఖ్కొక్కెడ 'నేకవచన బహువచన శ్రవణమువలన 'నేయేపడ మేయేకనమందుం. బెద్టల కింపగనో యాయాపద మాయారస మందు గ్రావ్యామగును ఉదా...-వ్రేళ్లుచివిమియు కాళ్లునతీి కియు ఇళ్యాదుల 'యోగంబువే కొ చ్రరసమందు సాధువులు, పల్లి కిలించుచుం బడియెడుకాల్వురు ఇతార్థదులు బవుఎవచ నంబుచే. భీభత్సాదుల సాధువులు పలుగంట ర_క్రిమభాసీల్లె నెమోవి పంటళొలందినొక్కానర పొలుండు. వేగనుదీక్త రాగుల, న! ళా న్‌. ఇత్యాదు లేకవదనంబున శృంగావరుమందు సాధువులు

316 అధర్వణ కారికావళి క్వచి త్కులకసంబంధోఒప్య త్రనాహితళ్ళ దృవేత్‌ ౯౩ ఆధ్యాహారన్య కంయోగ స్త త్ర నైవ సుఖావహః, టీ అక్రజకాయాంధ్రమందు. క్వచిత్‌ =జకానొళశచోట కులకసంబం ధోవఒపి = పలకనంబంధమును అహిశకృ్ళత్‌: జ=నిష్టమునుచేయునది నక వేల్‌ ఇ కాదు అభ్యావోరస్య న! అధ్యావారముయొక్క_ సంయోగస్తు = సంయోగ మన్ననో అత్ర = ఈతెలుంగనందు మ్రైవసుఖావహక = సుఖమును వహించు. చదిశాదు తా, ఈలెలుగువందుం గులక మొకానొకచో నుండ వచ్చును అథధ్య్యాహార ముండలనాడధు తానొకవండుచెచ్చె రో ఇదివదార్ట్రంతము కొనివచ్చెడులోవల నల్లని ఛి మిమై తోంది యనివద్యాది ఇత్యాదులు సాధువులు అపుష్టార్ధోఒవి సాధు స్సా్యా ద్యది చేత స్సుఖావహ ౯౪ టీ ఆపుష్టాక్థో2వి = అప్పుహ్ఞైర్ధమును. 'చేతన్సుఖావవి = మనోక్షోద మును జేయునది స్యాద్యది = ఆగు'ేని సాధుః=సాధువు తా మనస్సున కింవైనమెడల నవుష్టార్ధమును సాధువు ఉదా..-వమిటికల్లిలే కువలయేతణ వటిక చెను నాతోడ నిందు వదనం ఇత్యాదులు తి గ భూయనీ 'బేశ్యశళ్రేషు లోపవరన్లాగమక్ట్రుతి టీ, 'జేళ్యశత్రేము = చేళ్యళబ్దములయందు లోవవర్షాగమత్తుతి = వర్ణ లోవవర్హాగమ్మశ్రువణము భూయసీ = విస్తారమైనది తా చేళ స్టిళబ్దములయందు వర్శలోపవన్షాగమములు "వెక్కులుగలను ఉదా.----ఎవండు ఎవరు నమిఃకికి ఇత్యాదులు,

అజ నృపరిచ్చేదము కై7 అజన్యజన్య'భేచేన శన్చాన్సు ర్ల ర్వికృతౌ ముతాః ౯౫ జన్యాంతగళవక్షానాం భూయసీ స్యా ద్విచిత్రతాంః టీ శళ్లైు॥ = శబ్దములు అజన్యజన్య భే దేన జ ఆధాతువ్రకృలికథాలు ద్రశృలికమల'నెదు'భేదము చేత వికృత = తెఎంంగనందు. మతాః=ఇస్టము 'లైనవి- న్యుః=అగుచున్నవి జగ్యాంతగతవక్షానాం జు ఛాళువ్రకృతిశాంకగత వర్ణములకు విచ్చిత్రళా = విచ్చిత్తమా భూయనీ = విస్తారమైనది స్యాత్‌ అగును ల తా విశృతియందు శబ్దములు అధాతు వ కృతిక ధాతు వ్రశృతకము లనెడు 'భేవముచేత నిష్టములైనవి ధాతువ్రకృతి శజ్ఞములయంతమందుం బొందిన వశ్తములయొక్క- చిత్రత్వ మనేక విఫమగును ఉదా -__గోడ మేడ నోరు బారు వావి మోవి ఇతా్యాదులధాతువ్ర కృళికములు ఓకిలింత ఎక్కిలింత పల్కరింత్క ఆవులింత కుళ్లగింత ఫొక్కరింత గిలిగింత వీక్షణార్థాదులకుం బువక్షకము చూఫు తోవ ఇత్యాదులు ఇచ్చామల కికవర్షకం బగు కోరిక పొందిక ఇత్యాదులు ఆశీరాద్యర్థములకు నవ రం బగుం దీవన గడన ఇతాదులు వందనాదులకు బడివర్షకం బగు మ్రొక్కుబడి వచ్చుబడి సాగుబడి సమాపాదులకు గడ వక్షకం బగు చేరుగడ తీరుగడ ఇత్యాదులు, శ్ర వణాదులకు నికివర్లకం బగు వినికి కోరకి వూనికి ఇత్యాదులు నేవాదులకు వువర్మకిం బగు కొలువు మనువు శొవు ఇత్యాదులు ట్రయో గంబుల నెజుంగునది. గ్రంథవి . స్తరభీతిచే వ్రాయలేదు భావ కర ప్రమాద ఫ్రైష్ణంబులు వ యోగసరణిచే నెలుంగందగినవి ఎవరి ఎర్ర థి త్‌ కోరక వాంధయు వాంఛితంబును శాక పోక ఇత్యాదులు

118 అధర్వణ కారీ కావళి భావాస్థకములు చత్యయంబులైన ఇమికగతవనవలు పరంబు లగునవుడు ధాత్వంతయులైన కగచయవ లకు లోపంబు. గలుగును బ్రదుకు - బ్రదిమి. అలుగు - అలుక ఫూయు - వూత సొలయు - సొలఫ్ఫు ఇత్యాదులు అనిందితానాం ఛాషా?శాం న్లేషో యోగశ్చ నవ్యతః ౯౬ టీ అనిందిళానాంజలిందికములు కానటువంటి భాహోణాం = భామ లప శ్లేమః=ఖిసస్ట త్వముచేంబనములకు సంబంధము యోగః = సమ నృక్వ ఇవేం బదమః: లకునంబఎధ మును సమ్మకః=ఇస్ట్రరు తా అనిందిరతము లె న యాం ర్ర గిర్వాణశ్‌; బ్ద్బములకు భిన్న పదత్వము సమ '_న్తషవత్వమంగీ కారము ఉదా..._వమాటలు సుధా త్ర సన్నము లెన్న౯ా ఇత్య్యాదుల ఛిన్నపదత్వసంబంధము కలువ శంటి కటాతుంపుగుంపులు ఇత్యాదుల సమస్తవవత్వసంబంధము అవాంతరకభాస్థానవిశ్రాంత్యా శ్వాస ఉచ్యతే, వ్రత్యాతవూరణం ఛిన్నవృ తై ర్హుజదుదీరితై ౯౭ టీ ఆవాంతరకథాస్థానవి శ్రాంత్యా = మణియొక _ కథాస్థానమందైన విశ్ర్రామముదేత అళ్వాస =ఆిక్వానము ఉచ్యతే = చెప్ప బడుచున్నది దుది దుదీర్శితై =వ్రథమాసంబోధనములచే జే్స బడిన భిన్నవృ త్రై = భిన్నవృక్త ములచేశ ఛ,ర్యంతం ఇ మ్‌క్కాలి పూరణం = సంవూర్జ్మము తా మజియొక కాస్థానవిశ్రాంతిచేత నాక్వాస వని చెవ్పంబడును ఆశ్వాసవూరణము చధమావివ క్ష స్టింతమ్యుముల చేతంగాని సంబుధస్థంతమ్యముల పెత_గాని యగును ఉదాలా "రామాయణము ' __ మాలిని, వితరణఖవియుదర్ధద్వీరళ్ళ సంగార. లక్షీ యుతుండు భుజబలాత్యునాదవిద్యుద్ధర త్రీ పతిహరణసమి

అజ _న్వపరిచ్చేదము 1109 ద్చూభాగరముష్టండు సంభా వితపరిణత చిత్తోర్వెశ్వరుం డుర్విి నెందు౯, భరతచరిత్రమునందు..-- సుగంధివృ _త్హము నీరదాళి నీలకాయనిర్ణి తాసుేశరా సారసాయు ధాయుతా భనద్విలాస సంపదా లెరవావమౌాళిమాళి తౌరశకాంతియు కప త్సార సార్ట ఫ్టికీర భాగసర్ప్రభావశేశవా ఇవి ప్ర థధవమాంతనంబోధన ములకుం ట్ర వముగా నుదాహరణములు

ప్రత్శిక్రియ మడాంతత్యం ప్రీతం నళుగీయతే క్వచి దింప్వంతలౌం కేచి దూచిశేనహిమేరుచి ౯రొ గి ల ట్‌ చ రిక్రియంజప్రల్మిక్కియయం దైన అజాంతత్వం ఇ ఆడపర్ష్మక చుంకమందులలది య%ఒట వ్రతీఠంజవ్ర సిద్ధ మైనది నఠుగీయ లే = గానము చేయంబడదు క్వచిత్‌. జ=ఒకానొకచో ఇంబ్వంక తౌజఇంపు వర్ష కమంత మందు గలదగును శీచిల్‌ =కొందలు ఊచినే = వలికరి మే=నాకు రుచి =ఇస్ట్రము నహి = కాదు ళా వతికియయంచైన యడాంతత్వము లోకవ సీషము నాకా, వా అథి అక్ష్వైను బ్ర యోగంబులేవా అంపంగత్వమును నొందలు చెప్పీరి గాని నాకిష్టము లేవని యధక్వణా చాకుడయ చెప్పెను ఉదాంా- అంవడము పొందడము విడు*ండము నిలువడము విడవడనముు తకగడము ఇొట్టడము వండడము ఇత్యాదు లజాంతములు, రాణింపు "లేళింవు ఇత్యాదులు ఇంప్వంతంబులు ఇంగీతకవితాయాంలు గణాదా యతి రుచ్యతే, ప్రాసోవా నాతిసామాశేర్టి నాతిదూసలే విధీయతే ౯౯ టీ నంగీకకవి తాయాంత.=సంగీకకవిశ్వమం వైనచో చాలిసామాప్యేణ మిక్కిలి నమావక్వముగానట్టి నాతిదూలే = మిక్కిలి దూరముగానట్టి

శ అధర్వణ కారి కావళి గణాదౌ ఆ గణాదియందుు యతిః=వ్మిక్కమము ఉఊచ్య నే = చెప్పబడుచున్నది ప్రాసోవాజుస్త్రానమైనను. విధీయతే ఆ విధ్ధింపంబడుచున్న ది ళా మూండవగణాదియందు యతియైన ప్రాసమైన సంగీత కవిత్వమందు విధింషబడును ఉ.--రామచంద్రుని చదూడరాలే పోదామిపుడు, వికల్చ్పశాన్ర్రము ముఖ్యము గనుక .ప్రాసమే బవా.ళనుగా నుండును నాతిసామోా వ్యే నాతిదూలరే యను టచేం బంచమగణాదియందును గలుగును లత్య్యుంబులు చ యో గంబుల ననయవలయును అ నో గీతతాళానుగు ణశ్యేన ర స్యా ద్దీర్ధ్రసంక్రుతి హ్రస్వశ్రుతిన్తు దీర్ధస్సా్యా దోష ఇత్యుచ్యుతే బుళక్రై టి గీత తాళానుగు న్యేన గా గీత తాళానుగుణ్యము చేత వాస్వం = 'చ్రాన్వము. దీర్ధృనంత్రుతిః = దీర్చ ముయొక్క ,శ్రవామువంట క్కవణముగలది9 స్యాత్‌: జకగును చాన్వశ్రుతిన్తు ఇ హాగ్వశ్కవణమన్ననో దిర్ధ వదీర్ధ్స ము స్యాత్‌ =ఆగునేని దోవ ఇలి=దోమమని బువై = పెద్దలచే ఉచ్యతే = శవొష్పంబడుచున్నది ళా గీతతాళానుగుణర్థముచేత వ్రాన్వము దీర ముగా నుచ్చరింవవచ్చును దీర్ట ము హ్ర్వ్వూముగా నుచ్చరింవరాదు ఉదా వారణములు ఛ యోగములయంద.6 జూ చుకొనవలయునుః ఆంధ్రుప వార్థవళో ప్రాసం చ్యైతీయీకం తధాఒఒదిమం, వళిం తన్నియమస్థా నే త్‌ద్ధి తన్నియళతం విదుః ౧౦౧ టీ ఆంధ్ర)పద్యావళౌ డా 'తెంంగవద్యవంక్రియందు హై సృతీయీకంజ 'శండవవర్డ్మ మును ప్రానం క! ప్రానమునుశా తథాజలెవృశారము అదిమం "'మొదటిపర్ణమును వళిం = యతినిగా తన్నియమస్థాచే = అియతియొక్క్య-

అజ స్వపరిచ్భ్చేదము లై నియమస్థానమందు తస్థి = అత్రథమాకుర మేకదా శల్‌ = ఆయలియొక్క నియమస్థానమంచైనయ మీరము నియతం = నియతయమెనదానినిగా విదుక అ గుర్తైజయచున్నారు తా ఆంధ్ర, మస్టములయందు ెండవవర్ట్యము ప్రోను "మొదటివర్శము యతి యతియొక్క నియమస్థానమందుం బథమ వర్ష సదృళాత్షరము నియతమైనసవ ఉదా.-- బలవంలేషడైన వాలికి దలంకుచుం గిష్కింధ వెడలి త్వరతో నలుది క్కులకుం బాజీ మహీమం డలమెల్లను జూచిాాండ నాయమహేంద్రా క్ష -ఈమ్య్భుమునందు నాలుగుచరణంబుల ద్వితీయాతకములు ప్రస ములు తొలిచరణంబునం ట్రాసస్థానమున 'నేవరన్సముంసుబడినదో యావర్షము తక్కినమూండుచరణంబుల నుంపవలెను అందునకు నాచార్యులు. స్వన్వచక ణేషువూక్వ ప్రాగ స్పశ్వేషు వైకవవ స్వాత్‌ అని చెప్పిరి ఆస్ఫూశ్రమునంవలి చకాకముచే వర్చతృతీయ చతుగ్ధవ్షములకు వ్ర, ధమతృతీయవన్శములకు నణలకుం శ్ర్రాస మై, గలుగును ఉ.__ కావనకిట్టిపాటియపకారము. తేతుకుం 'జేకవి వసం బోధనం. జేసిచేనె. ఒకండైననినువం జూలండు సుగుణాకర జన్మభూమి సుఖమెట్టివయో క సింధుకము మదో ద్రేగద దాంధంచై వచ్చునోజ నాచార్యునివై గంధవహా సుతుండు గవయల మంధకగతి "నెవ్వండాంగుమనయోధుల లో౯ో క పోనుదో వాము చేసీన పొంబా యింక నీకు ఇత్యాదులు లళలకు లడలకును వాసమైత్రియ భేవవి.పంబునల గలదు, యతులవిషయము తద్విచేదన ట్ర ౦ధములం జూచు. కొనునది విరతిప్రానంయోగః క్రమశోఒత్ర హి గణ్యలే,

గల ఆధర్వణకారికావళి టీ అక్ర = ఈవద్యపంక్రియందు. క్ర్రమక॥ = వరునగా. విరతిస్రైన సంకూగ॥ = యతిప్రాససంయోగము గణ్య లేహి=గణింపంబ ుచున్నదిగదా ళా పదస్థనందు యత్శప్రాసములు నియతంబు లైనవి, కదాచి ద్యతియోగస్తు న సంగీతవిరోధకృత్‌ ౧౦౨ టీ కదాచిత్‌ జజ కానొకచ్చుదు యతియోగన్వ=యితి యోగమ్నునో నసంగీకవిరోధకృత్‌. = నంగీతమందు విరోధమును "జేయునదికాదు తా ఒకానెకచో సంగీతవుందు యతియోగంబు ఇవాలును ప్రబుధగీతళానేషు కీర్తనే పకవర్ష్మయోః తాళావృత్తాత్సకం పాదం గాయకాః పరిచమీలే. ౧౦౩ టీ చ్రబంధగీో తా నేమ = వ్రబధ - గీక-ళాన - కీర్థన = బదవర్శముల యందు గాయకా! = గాయకులు పాదం = పాదమును ళాళావృళ్తాత్య కం=ఆాళముయొక్క_ అవృత్తిన్వరూపమైనదానినిగా పరిచకులే = చెపు చున్నారు జ జో ఆధ వ్రబంధాదిత్రిశే ప్రాసవిశ్రమౌా వారు తావపొ, నతయోః, కుత్రచి ద్ధాన మవీ దోపావహం విదుః ౧౦౪ టీ ్రబంధాదిత్రి శేజవ్ర్యబంధగీకతానములయందు. స్రైసవిశ్రమొ = ప్రానయతులం చారు తావపాజనుందరములైనవి తయో? = ఆయతిప్రానముల యొక్క వోనమపి = వానియు. కుత్రచిత్‌ = ఒకానొకచోట నదోషో చవా-జపోమముకు 'జేయనిదిగా విద॥=గుర్తేజు గుచునాన్నరు ళా చవ బంధగితతానములయందు యత్మిప్రాన లుండుట యూోగ్యము ఒకావొకచోం శ్రాసభంగముగాని యతిళంగము తాని మైనయెడల దోషము లేదు

అభ ఛి అజ్నన్షపరిచ్భ్చేదము 128 జ ళీ కీరనాదిత్రయే నిళ్యా ప్రాసవిశ్ర్రమసంగతి , సంస్కృతే పద్యవన్నాాస స్తదోగగే ఒభ్యుచ్చయోమత। టి కీరనాద్మాక్కయే = కీర్తనవదములయందు. స్రైనవ్మిశ్తోమనంగతి! = ప్రానయతులయొక్కం. సాంగత్యము. నిత్యా = నిత్మమైనది సంస్కృృే = నంస్కృృతమంద. న్యాస$ి=కట్టవిన్యానము వగ్యవళ్‌ = శ్లోకమువలె అనంగా యళతిప్రాసనియమములేదకుట ) తద్యోగే = ఆయితిస్రైసములయొక్కనంయో ల న్‌ గమ గలుగుచుండలా అభ్యుచ్చయ =అభివృద్ధి మర జావస్ట్రమైనది తా, కీర్తనవదవక్షములయందు యత్మిప్తాసములు. నిత్య జాలి లా సో ముగా నుండవలెను సంస్కృతమం దక్కజులేదు కలిగిన మిక్కిలి సంతసము గణవిన్యానభేదస్య వివమౌ నాత్ర దృశ్యతే, టి అత్ర న! ఈ వ్రబంధమట్క_మందు గణవిన్యాన భేదన్య = గణము యొక్క. హర్పునంచైన భేదముయొక్క వివళ్‌ = వివ నదృళ్యలే = చూడంబడదు తా ఈ వ్రబంధాదిషట్క_-మునందు గణవినాసనియమము "బేదు అనగా--తొోలీచరణమునందు నేయేగణములు వరుసగాం గూూర్చంబడినవో శృమముగా నాయాగణములు తక్కినచరణ ములం గూర్చ నక్క లేదనుట వప్రతిపాదం యతిప్తాసభంగే దోమన్తు పద్యవత్‌ ౧౦౬ టీ బ్రతిపాదంజవ్రతిచరణమందు యతిస్రాసభంే = య స్రాపభంగ మంచైన పోమన్తజవోమమన్ననో బద్యవల్‌ =పద్యమువ లేను తా, మదర్భమువలెనే వపతిచరణమందు యత్మిపానభంగ టో ల మైనమెడల దోషము వచ్చును

121 అధర్వణ కారికావళి ద్వికం చతుష్కం షట్కం వా ప్యష్టకం వాత్ర, విన్యసేత్‌, అవృత్తానా మథికళతా శై వ్రచ్చికీసముతామతా ౧౦౭ టీ అత్ర=కళ్ళప్త్రబంధాదిమట్క_మునందు శిండైనను నాలున్వైనను -ఆజైనను ఒనిమిమైనన. అవృత్తులను విన్యసేత్‌ =ఉందవలెను అవృత్తానాంజ "అవృత్రలయొక్క ఆధికతాతు = అధికత్వమన్ననో విచ్చికీ దు ఇచ్చాాధీన మైనది నమతా=ఆయ.ధికళయొక్క.సమత్వము మతౌజఇస్ట్రము తా ఈవ్రబంథాదిపట్కమందు ఎండు నాలు గా ెని మిదియావృత్తులు నిలుపవలయు అఆధికర్ధ మిచ్భాదీశ మైనది మైనను ననియును సవముగా నుండవలయును నైషాం విషమవిన్యాస క_ర్ట్యనాయకయో రత టీ ఎహాం = ఈయావృత్తులయొక్కం విషమవిన్యాసః = బేసీగానుం చుట కర్భృశాయకయో! = కవియజమానులకు హిత =ఇస్థ్యమైనది న = శాదు తా ఈయావృత్తులయొక్క_ విషమవినార్థసము కవి యజ _ మానులకు విరోధమును చేయును దగ్ధ్వతరాదిచతుర్వర్ణ వర్యంతం జననామసు _ ౧౦౮ లోపే సా ద్యది వర్షానాం శళ్లే రాజాదికే పే కిచి దత్వం క్వచి చ్చాత్వం క్వ్రచి దిత్నం క్పచి తాం కచి స్మ త్వం యధామయోగ మన్యచ్చ వ్యవహారతః, టీ జననామను ఇ మకుమ్యుల నామములయందు వక్షానాం ౬ అక్కర ములయొక్క_ లోపే=ఎలోవమందు. (అనలా స్వల్పకయందకుట ) ద్వ్య్యత్‌ 'రాదిచతుర్వర్ష్మ పర్యంళం = శండక్కరముఎమొదలుకొని చాలుగక। గ్రారేముల చజకు స్కాద్యది = అగునేని రాజాదికే=రాజాదిళబ్బము. వరే = పరమగు చుండంగా క్వచిత్‌ =ఒకానెకచోట ఆక్వం=అత్వముకు క్వచిల్‌ =ఓళానొళ

అజ న్లవరిచ్చేదము 125 చోట అఆత్వం జ అశ్వమును క్వచిత్‌ = ఒకానొకచోట్క ఇక్వం ఇ ఇత్వ ముకు క్వచిల్‌ = ఒకానొకచోట వళాజవత్వముకు క్వచిత్‌ = ఒకానొక చోట మక్వం=మత్వముశ్కు అన్యచ్చ=ఇకరవర్ష మును వ్యవవోరకః = నుకవి వ్యవవోరముపలన యథాయోళం = యోగమునతిక్తమింపనట్టు. (తెలియ వలెను)

తా జనులయొక్క నామములయందు వర్షములకుం ళ్ద్దము గలుగు మండంగా నెండమషయకములు మొదలు నాలు గతవములు దనుక 'రాజాదిశబ్బములు పహరమగునవకు గొన్ని యొడల నత్వము గొన్నియెడల నాత్వము గొన్నియెడల నిత్వము న్‌ా, న్నియెడలం బత్వము గొన్నియెడల వత్వము గొ, న్నియెడల నితకములు యథా యోగముగా వచ్చును ఉదాఒారామరాజ్యు "రామానాయంయు తిమ్మినెట్ట అయ్యవరాజు కృవ్ణమరాజు ఇవి చ్వ్యాతేరోదాహరణములు బసవరాజు బసవినీడు ఇత్యాదులు ఫ్రమేరోదాహకణంబులు నరసీంగశావు ఇత్యాదులు చతురత్న శోడాహకణంబులు దాసరి జె ట్రీ రాయండు రె వ్రెగడ సాన్ఫి "దేని ఇత్య్యా ద్యుమదంబులు చ యోగంబులవలన నెలుంగునపి, సచిందుకస్య దోస్థానే నిర్షీత్య ముపతిష్టలే ౧౧౦ టి సదిందుకన్య = బిందువుతోంయాడుకొనిన దోః= డువర్షకము యొక్క స్థానే=స్థానమందు. నిత్యయిఎల్లపుడు. నిక=నివర్షకము ఉవరిన్థ లేజ ఉఊంచున్నది తా సమాసవమందు నిత్యముగా డుజ్జునకు నివర్మకము చచ్చును ఉదా...రామినేనికులము రంగాశాయని వంగడమ్ము పవి మొ ఆర్యాం చాదికళద్దా స్ఫ్యు శ్మ్యస్టార్ధవాచకా యత

126 అధర్వణకారికావళి తత క్రదంతళశ్రేభ్యో నైవ శ్రేస్తారగోచరా, ౧౧౧ టీ యతః = ఎహేశువువున అర్యాంబాదికళప్లై =అయ్య అమ్మ మొదలగుళబ్దములు _. 'శ్రే స్టార్ధవాదకా! = శేస్పార్ధముకుకెలుపునవో వ అఆహేత వువలన ఆవియంతమందుంగలళబ్దములకంటెం బరమందు శ్రేనార్గ సోచరా =శ్రేస్దార్టనోచరిముం. మైవ=కానివియె తా వహేతువ్చవలన నారాృంబాదికళబ్దములు శ్రేష్ట మును టెలువునవియో యాహేతున్రవలన నాళబ్దము లంక మందుంగల శబ్దములకం శం బరవంధు శే ష్రార్ధగోచకములు కావు 'రామయార్వ్యుండు. లక్కమాంబ ఇత్యాదు లసాధువులు, 'రామార్యుండు అక్కౌాంబ ఇత్యాదులు సాధువులు కో నముఖ్యార్థపదాదు కకం కర్తృవ్రథ్వాదికం సదా వీషా రతి స్పడాగ్రాహ్యా సావధానం విచమతై ౧౧౨ ఇతి శ్రీమవధర్వణాచార్యవిరచితే విశృతివివేశే చతుర్ధోఒజంతపరిచ్యేద స్పమా_వ్వం థి జాలి టి ముఖ్యార్థపదాత్‌. జా ముఖ్యార్థ వాచకముకం టెం బరమందు కర్షృ చ భ్వాదికంజక, త్త ర్థ్‌మం రై న ఛు, భ్వ్వదికళబ్దము సదాజఎల్లపుడు నయముక్తంజ యూక్తమైనదికాదు. ఎహారతి! జ ఈగంయోగము నదా = బల్లపుకు వీచ తురైః = వండితులచేత సావధానం = వ్రసన్నమగునటుల ల్రావ్యో = గహిందందగినది నే తా ముఖ్యార్ధపదముకంళెం బరమందుం ట్ర భార్రదివాచక నాగము యు_క్రమయినదిగాదు. ఈసంయోగము పండి చేత నిమ్మళముగా శ్రపాంమదగినది ఉదా---రామయ జ వూర జో జలు టి వభండు శా ఫీవ, భుండు ఇత్యాదులు, సంస్కృత ఫిద్ధాన్థారు

వాల _సృపరిచ్చేదము శం వాదకముఖ్యార్థవాచకంబుకం శంబరంబునం టె “'యోగింపవచ్చును | ఎట్టియాషదవళ్ళ్చినం గట్టషడుచుం జి త్తముండుట యత్యు త మో_త్టవమంబు ఇతార్థద లు రామ వ భుండు ఇత్యాదులు నిర్వివాదంబులు అయస్థవారు ఇత్యాదలును ట్రౌచీనకవి ప యోగంబులం గనంబడుచున్నవి ఆ కటా త్‌ త్రి గవ తస శ్రీరామచంద్రకరుణాక క్త క్షల్జకవిత్వ ద్వితింత్రిణీ వంశవయగిపారా వాక శాకాసుధాకర వనిష్రపుత్రుం డగు నీతా రావకవిచే రచియింవబకిన కవిజనమండనాఖ్య యను వికృతి వివేకటీకయందు మూ డవవగు నజంతపరిచ్నే గ్‌సము ముగినెను. హల నపరిచ్శ్చేదము ౫౮" గయల ళ్ళ యువావవివుఫీస్రాపునానాలా- ఖ్‌ ఇటో! అహం తే, స్వార్థప్రదానథావే సా ర్రాక్లో డుః పుంని చేతనే, టి రాజ్ఞః ఆ దాజన్నబ్దమునకు స్వార్థ్మ్రధానభావే = స్వార్ధ్మవ్ర్యధాన భావమునందు చేశజే= చేత నార్థమునందు పుంసీ అ ఫుంలింగమునందు డుఃిణ చువర్శ్మశము స్యాజ్‌: కాఅగును తా స్వాస్థ వ ఛానత్వమందుం. బుంలింగమందుం "చేత నార్థమునందు 'రాజన్మబ్దమునకు డువగ్శ కమువచ్చును ఉదా.--- రాజు డిత్త గ్రంబువలన టిలోమము స్వా్భ వ్ర ఛానభాపే యనుట వలన నవమన్హునిరాజుండూ, ఫుంసో యనుటవలన నమన్తునిరాజ నీత చేతనే యనుటవలన బవాురాజము చేశము అధర్వణలా118

క అధర్వణ కారికావళి క్వచి నృనుజసంజ్ఞాయాం డుజ్‌నాన్తా న్నవిశీయతే ౧ టీ మనుజసంజ్థాయోం ణు మనమ్యని పేరునందు క్వచిల్‌ : జి కానొక్ష చోట నాన్తాల్‌ = నాంకమునకంటి డుణ్‌ = డుష్టా నవిధ్ధీయ బేజవిధింప బడదు తా మనుష్యుని వేరునం దొకానొకచో నకారాంతము నకు డుజ్‌ రాదు, ఉదా... అశ్వ్ట్లామ ఇతా్యదులు జీత్వంబు వలన చిందువూన్వకత్వము పుంబ్రవ్యణో 'వేధసళ్చ ప్రాస్పల్వే నైవ సంస్థితిః టి ఫ్రం ట్రవాణ ౫ పుంలింగమందైన ఛి,హకబ్దమునకు 'వేధసళ్చ ఇ 'వేధళ్శబ్దమునకును స్రద్రల్వేవైవ ఆ స్రూన్వక్వమాటలేరనే సంస్థిరి ఆ ఉనికి యగును తా ఫుంలింగమైన బవాళబ్దమునకు వేధళ్ళ బ్దమున కును హ్రస్వత్వముచేతనే "లెలుగులో రూవ మగును ఉదా ఖు హచేధ లా భవ ద్ద్‌్తుఖళ ఫ్రానా మాద్యయో ర్యువ్యదస్త్ర న్‌ ఖి ఛాహోయాం నప్రయోగస్సాా దితి సిర్హాన్తపద్ధతిః టీ భఛవగ్లిర్డుశాశబ్టా నాం=భవచ్భబ్దము గీర్మబ్లము. మొదలయిన శబ్దముల యొక్క అద్యయోః ఆ సంస్కృృృతభామయం దైన యువ్యదస్మదో! ఆ యుమ్మ దస్మ। చృబ్బములయొక్క_యంుు చయోగకి= ప్ర యోగము ఫభాసోయాం=తెంగు నందు సస్యాల్‌ జలేదు ఇతిజఈలాగన నని పిద్రాంతవద్ధతి! = పెద్ద లేర్పలీచిన థా థి ద్‌ మర్యాద తా, ముఖళబ్దముచే యదాదులు "టే హింపవలయును ఆద్యశాస్త్రానుకారేణ టాచాదిప్రత్యయో మతః క

వాల _న్తపరిచ్చేదము 120 టీ అవ్యశాస్త్రానుసాశేణ అ సంకృల్భృతళొ 'ప్రైనుసారమువేత టా కాదిబ్రర్భయ!=టావ్‌ "మొదిలుగాలోలవ్రత్యయము మళశ!=జఇస్ట్రమా తా గీర్వాణకాస్త్రానుసారముగా టాప్‌ ఊప్‌ జీప్క్‌ ఆను స్తీ ప త్యయములు 'దెలుణపనందు వచ్చును ఉదాంఎఎ- వరో నార గౌరు గారి లచ్చ లచ్చు లచ్చి బుగ్ధిమతి ఇళల్యాదలు, ర్క లే బగ్‌ జ నా కర్పచిన్నామ గ్ర సూ గైవ వయోగోజఒత్ర హితోభవేశ్‌ టీ ఆత్ర, = ఈయాంధ్రుశుందు కర్వచిత్‌ అ ఒశానొకచోఓ నామ గ్రహేతై వ నామగ్హ వాణమువేత నే ఛృయోగః = ప్రయోగము హితః ఇ ఇస్టమైనకి భవేత్‌ = అగును తా హల _నశబ్బములలోం ట్రౌతివిక "మొకతీరునం బ్రెధమావిభ్రి యయొకతీకన నున్నయెడల నావమముచేతనే రూప నిష్ప లి యగును ఉదా _-అపవ్పులు నిత్య్భబహువచనము అవ్వు పాలెన శూూబంబు రుచి యెంత యనుచో అవ్వులప్తాలెన ఎక: శుద చు యబ్దంబు రుచి యెంత యని యుండవలయును స్ర్రీయూం బహాుు మ్యష్పకస యని యమకములో నప్పరళ్శబ్బము నిత్యబహునచన ముగాం జెప్పియుండంగా అచ్చఘృతాచి యని యాచార్వు "లెటులం బ్ర "యోగించి రనిన అమక మస్సరశ్ళ్శబ్దము రజుచుగా ఒవాువచనవ్ర "యోగమని 'తెలియంజేయుచున్నది కాని యవ్నబ్ద మునకువలె 'నేకవచనరహికత్వమును. దెలుప "లేదు. అవ్చరాః ఆప్పసా అవ్పకసం అని వచన త్ర యమును గలదు నీ నీ ఆల్‌ జ్‌ వి యా ప్రగృతిసర్వత్ర సమాసాంతవిధి ర్హిత ళీ ఓట సర్వ శ్రే అ అంతట యథ్యాప్కకృతి అ సంస్కృృరభామ నతిక్రృమింద చటుల సమాసాంతవిధి! జ సమాసాంఠతమం్నదైననియవము హితః ఆ ఇష్టము

180 అధర్వణకారిశావళ ళా అంట సంస్కృృతభాషయందునువ లె సమాసాంత విధి యిషస్టమయినది ఉదా _--అశ్యోరరము. ముఖ్యాశ్వమనట "కాలాయసము అతి సంఒగువ రోహము వపహాయశనస్కుండు మహాయశుండు శార్జధన్వుండు ఇక్కడ ధన్వశ్చాము ధనుశ్శ్య పరాస్ట్రయమైనది ఇవి మొదలగునవి. జ న! అధ్య చీ 9, నిత్యలా క్పచి దిష్టై స్యా దూప గ్రాహ్యం ను$హితమ్‌, టి క్వచిత్‌ = ఓకానొకచోట నికృళా ఆ సంస్కృశఫామయందు వికల్పమైనను టెలుంగునందు నిక్యత్వము ఇష్టావఇస్ట్రమైనది స్యాజ్‌ ఇఆగును రూపం = ఎరూవము. సుధీహితం = చండిలేష్టమైనవిమో యారూపమ్క తన జు శతుహింమందగినది తాం సంస్కృృతమందు సనమాసాంతవ తయ 'వెకల్చిక నూ ఇ రూషను.నన్నను "'చెనుణలనందు నిత్యత్వ మిషము పెద్లల కష ల ది లట మైనది యేరూపమో యారూషము గ్రాహ్యానము ఉదా విశద మనస్కు_ందు _ సక్షితిళృత్కుండు ఇత్యాదులు జితానడ్యా వాండు గృప్తుండు సము . త్రీషసరిత్కరాధ ఇత్యాదులు విశేష్య నిఘ్నంబులు నుర్తుమూ నుజసో ర్యుక్తా యుక్రావవి మఠౌ నుమూ ౫ టీ నుజసోః ఆ ప్రథమైకవచనబహువచనములకు.. ను! అ నుకారము మురూ జ ముకారరుకారములు నుమా ఇ నుకారముకారములు రుంిక్రాయు క్రైవపిజసద్విశర్వములై నవి గానివియును మతే "=ఇష్ట్రముల. తా, తాయను దేశ్యశబ్దముకంకొం బరమందు నైనప్రథఢ 'మైకవచనవర్మ్మ మునకు ను అనువర్షకము బహాుువచనమునకు మురువక్త్షకములును నమువ్వోకములు సవ్విత్వములై ద్విత్వరహి న! న! హ్‌

హల నృవరిచ్భేవము క31 తాటి శములై వవ ర్రిల్గుచున్నవి ఉదా-ాళౌాను తాము-ఠారు, రా టి జాం చేమకనియు6 గలదు ద్వితీమైకవచన బవాుఎవచనములకు నుమ హైస్వశ్చాదేరమిశ సిచ యనునాచాక్యునిసూక్రముచేం బ్రథమ ల్‌ లీ లీ వక్షమునకు పహ్ర్వ్యూంబును నుమువులకు ద్విత్వంబును రాలా చన్ను, తమ్ము అని రూవములు చకారనువలన ద్విత్వలోపము వికల్చ్పము గాలా తను తము రృతీయావివిభ కులు పరమైనపుడు తనచేత కవచీత తనళొటకు ఇతొా్భ్భదులు ఇందులకుం బ్రధమౌా అ వీ ఇచాకుస్ధని సూత్ర, ము హ్రస్వటాదౌనమవాన్ష వయవద్వచన చ్వయేన్య యోరాళత్తా లని యా. జా =క్‌, కరచి ద్భవే తృమాసేఒపి ప్రాణమాత్రన్య సంధ్రుతి

టీ సమావేచివి=సనమాసమందును. ప్రాణమ్మాత్రన్య = న్వరమ్మాశ్ర్రృము యొక్క. సంక్రుతిక అ క్రవణక్యు క్యచిత్‌ ఆ ఒకానొకచోట భవేత్‌ = ఆగను

తా. కవిభల్లకై క్రిరలూణాం నామ్నాం చోల్లోప ఇముతే “హ్యేషు వ్ర థమైకవచనమాత్రే వికృతానాం తాద "యోజఒపీ కధ్యంలే” యనుసూత్ర్రముచే నాంతాదులం ధమైక వచనములయందు స్వరలోప మగు నని వ్రధమాబహువచనము "మొదనెన విభక్తుల స్వరలోవము లేవని యుండంగా సమాస

ఓ అశ చందు నాంగాదులయొక్క పాలో రదు లేదని తాత్చరస్థ్యముం ఉదా-టాకనుదోయి.. క్వచిత్‌ అనుటవలన కన్టోయి. అవిశబ్దము వలనం బ్ర థమాఒహువచనము మొదలైన విభక్తులు సరమెై నపుడుకారలోషములేదు. కనులు చనులు కనులచేత ఇళతొు చులు, కనెజుచి చన్సుడిపి ఇత్యాదులు వధ మెకవచనమున కుదా

టి (౧ టీ కా

1182 అధర్వణ కారికావళి హరణయబులు సూ త్ర నుందలి చకారంబువలనం జను గుడిపి యిత్యాదులు నూ, ల మందలి యాడిశబ్బముచే కల్ద్యావి ేర్వాక్సి ఇళార్థదులు ఊవ్యశేఫా న్వినా ద్విత్వ మయుక్షస్య హలోవకు ౬ బుశారంచ విముచ్యు స్యా త్వ్రాకానాం ద్విత్వనంగళిః టీ. ఊద్మళశేఫాకా ఆ శమసవారేఫలును. వినా = వదలి అఆయుక్షన్య అన్ఫవర్ష సంయూ క్తరహిళతమైన వాల! = సాల్లునకు ద్విత్వం = జడ్డకనమ, మకం=ఇస్ట్రము బుకారం ఇ బుకారమును విముచ్య = వదలి స్తాగానాం ఇ అచ్చులకు ద్విశ్వసంగ తిః ద్విత్వమ తో ఆహాడదుకొన ఓ స్యాత్‌ అసఅగ ను ళా అ ఈ ఏ శబ్దములు మతజియొకశబ్లముత్‌ “6 గూడి నపుడు వైళబ్దముల "మొదలియక్కవములకు గ్విత్వమువచ్చును శవమసహ "రేఫాన్యవన్ష సంయు_క్తవర్ష్మ బుకారములకు రాదు ఉదా.....అవ్వనిత ఇమ్థగువ ఎవ్బడతి అయ్యూూరు ఇళాిదలు, ఆవ్యాఘము ఇతార్థదు లన్యవర్హ సంయుక్షోదాహకణంబులు ఆశరధి అపణ్లుఖుయ ఆసనము చ్ర ము ఆహయము ఆరాముయ్య్క ఆబుషి 9వి యూప్మ రేఫబుకారములకుం టో వముగా నుదా హరణములు చకారమువలన నన్యశబ్దసం యోగము "లేనపు డును ద్విత్వమువచ్చును అద్ది ఇ్టి ఐద్ది ఇత్యాదులు ఈచకా రమువలనం ట్రాశిపికదీన్థ మునకు హ్రైస్వము గలుగుచున్నది ఇదమదనేతద్య్భ_త్తచ్భ బ్లా త్ధ ట్రాంత రాన్వయే బహాళం హ్రస్వం వ్రవద్య దీర్లూ ద్ద్విత్వ్‌ మ.పరస్ధత్షరస్య జనయంతి. అనియా 'చార్యులును జెప్పిరి సూత్రమునంవలిఒవహాళ గృ హణముచే అ వనిత -ఈమగువుి వవడంతి ఆయూరు ఇత్యావిరూపంబులును గలవు

హల _నృపరిచ్భేదము 188 క్వచి న్నవళ్లే జేర్జోహ క్వచి డో తధా భవే. తి ళా కచి త్తద్ధే డయుగం క్వచి న్నస్యేచ్చలోపవాళ్‌, టీ నవ్తే ఆ నవక్ష్యమువరమగు చుండంగా క్వచిత్‌ ఆ ఒకానొకచోట 'జేఃజడివర్షమునకు లోవ జలోసము క్వచిత్‌ అ ఒళానొకచోట డోఃోజుడు వర్ణమునకు లోషిఇలోవము, శథాఎల్మివ, కారము క్వచిత్‌. జఓకశానొకచోట తదర్ధే గా అఆక్రియా జన్యువి శేమణార్థ మందు దయుగం. అ జడ్డయినడకారము్య క్వచిత్‌ ఇ ఓకానొకచోట నన్య = నకారముయొక్క ఇచ్చజఇశారమును లోవవాక్‌ ఎలోవముగల రై భవేల్‌ ఇలగును ళా నకారము పరంబగునపుడు డిలోవంబును డులోపం బును డకారద్వయ్య ప్రా క్రియు నకాబేేలోపంబు నొకానొకచో త ణు నగును ఉదా.-ఉండినవాయ ఉన్నవాండు. రాకుండున్నె రాకున్నె పడినవాండు పడ్డవాండు కనినవాండు కన్నవాండు ఇత్యాదులు అంతట గ్వచిచ్భబ్ద వ, "మయోగముచే నోడినవాండు వూనినవాడయ వాడినవాయ ఇత్య్యాదల దీర్టపూర్వకడి కారాదు లకు లోపంబు లేదు చకాకంబుచేం దగినవాండు తగ్గవాండు ఇవి మొ అం న్యా, భూతాస్టే పతిపషేధాళ్టే నక్చ నశ్చ భవే తృ్ర్రమాత్‌ ౮ కర్తాదిక రృతాయాంచతాౌ క్రి యాజవిశేపషణమ్‌ టీ భూతాస్టేంరూశార్థమందు ప్రతి షేధాన్టే=వ్రతి మే ధార్థమందు శ్రనూల్‌ ఇ వరుసగా నళ్ళ జ నకారమును నిళ్చ = నిశారముు భవేల్‌ ఎ అగును కగ్తాదిక ర్భృతాయాం చ ఆ కర్తాదిక 'ర్రళ్ళశ్వమందును (ఇచ్చట కర్తాది కర్తర్థర్వ మనలాం గర్హ ఎగ క్యక్రియావాచకృశి యాసామాన్భాధికర ఇణ్యంబు వివషీకంబు నకారనికారములు వచ్చు నని శార్పర్యమూ) తౌజఅ నకారినికారములు ఆశ యాజవిశేమణం జ శ్రీయాజన్యవిశేషణమును శలుపునవి యని యధ్యావోరము

294 అధవ్వణకారికావళి తా భూత్మక్రియాజన్యవి శేమణ మగునపుడు భూశార్థ మందు నకారము వ్యతిరే కార్థమందు నికారమువచ్చును ఉదా..ఫవూనినవాయ నీవ్రృఘ౨౦చినకార ము పూననివాయడ, నీవుఘటింపనికార్యము చకారమువలనం గ _క్యార్ణమునందును గలవు నీచే నుతింపబడినరాజు నీచే నుతింపబడనిరాజు ఇత్యా దులు భే ద్చిరుదళ చ్చేషు యభేచ్భం వర్ష కల్పనా గ్‌ గ్రామమానుష్యుచిరుదళ బ్చానా మవపీ సో మతా, టి చిరుదళ శ్రేముజబీపదళబ్దమ. లయందు వర్ణకల్పనా = అక్కరముల యొక్క_కల్పన య'ధేచ్ళం ణు న్వేద్భశా భవేల్‌ జ అగు గ్రామమానుమ్య బీరుదళల్లానామపి అ గ్రామమానుమ్యబిరుదవాచకంబులై నళబ్దములకుకు నః ఇ నమానము చవ ఈఃఇఐన్తము 6 సన్ఫమాపే యను ప్రాకృతవ్యాకరణస్కూశ్ర ముచేవచ్చిన నమాననంజ్ఞ నః అని తొ, బిరదవాచకశబ్దములకు వర్థ్మకల్పన తమయిచ్చప నచ్చినట్లు చేయవచ్చును. గ్రానమనుజబిరుదవాచకంబు లైన శజ్ద ములకును సమాసము సంస్కృృతమువనందుంలహాడ నిష్టము ఉదా..--స్వామిద్రోహకగండలాంఛనుండు హవనుమంకవిగుదాం కుండు చౌహ_త్టవల్లుండు జగనొబ్బగండండు ఇత్యాదులు చిరుదళబ్దములు నానావజీనేనామాన భేదుండు ఇత్యాదులు మానుష్యుశాములు యాగంటివట్టణ మెహేశవమహం భజామి ఇళ్య్యాదులు సంస్కృతవధ ఫ్రసమాసోదాహరణంబులు గ్రామనామ్మ సృమాసేతు వికారోఒపి క్వవి ద్ధి ౧౦ సమాసేశు ఇ నమానమందన్ననో (గామనామ్న జగామ నామము కంటెం బరమందు వికారోవచపీ జ వర్ణవిశా యను లమ ఒకానొక చోట హీఈః = ఇష్టము

హల :_నృపరిచ్చేదము 335 తా సమాసమునందు శ్రానమనామముకం చెం బరమందు వర్లవికార -మొకానొకచోనిన్టము ఉదా _- యాగంటివట్టణం బున 'నేగంటి నశేషదైవలేశుమహేళు౯్‌. క్వచిత్సరటనలన

• యాగల్లుష్టుణంబున నేంగం3 నశేషరైవతేపమహేకళు౯లో ఇతాాదులు క్రచి త్చ్యాదుత ఈదిచ్చ యతణ్నాన్యస్మి న్నయణ్యత 9 టీ క్వచిల్‌ =ఒకానొకచోట ఊగరుజఉావారమునకు ఈల్‌ అ ఈ కారము ఇచ్చజఇకారిముకు స్మాల్‌ అ అగును యణ్బ = యణా దేశమును స్యాల్‌=ఆగును అన్యస్మిక్‌ అ అంధిళబ్దము వరమగుచుండంగా యశ్‌ ఇ యణాదేశము మళఠ॥ ఆ ఇష్టమెనది న=కాదు తా టకానొశచోట నుకారమునకుం నికారేకారంబులు వచ్చును సంస్కృ శబ్దము పరంబగునపుకు యణా దేశము వచ్చును 'లెలుగశబ్దము పరంబగునపుడు యణాబేశము రాదు ఉదా--- మాసూరిమ్టుణవరేవసితోఒ స్తియజ్వా మా సూరివ్టణంగతం క్వచి త్హనమటచే మాపామవట్టణవ రే యణా "దేశమునకు మాసూర్యవ్వయవస్థనుండు బపన్ష దిస్ధ్స మునకు మూ జ. మీ సూరితష్టుంఒథైా యణాదేశము. రానంమనకు ఆత్మవత్సర్వ భూతాని యని ఇత్యాదులు, స్వరూప స్సమాస స్ఫ్యావిశారస్య శ్ర్తులా వపి ౧౧ టీ న్వరూవకః ఇ స్వరూపమువలన అవికారన్య = కెపసిభక్రికపర్మర హిశమైనళబ్దముయొక్క- స్ర్రుతావపీ ఆ శ్రువగాముగలుగుచున్నప్పటికిని సమా సస్య ఆ సమాసమునకు న అ శాదు ఇదట నకారము ఫూర్వశ్లోకమునందలిది '"యనువ్నర్థించు చున్నది

186 అధర్వణ కారికావళి

తా వర్షవిశారము లేక యాగల్లు అనియున్నప్పటికిని సమాస మౌషవిభ_క్రికవన్నముతోనే యగును ఉదాపియా గంటిష్టుణము కసువినేనివంశకమలహితోదయ ఇత్యాదులు ఈ శ్ఞోకము గ్టామనాన్ను యనున్లోకమునందలి క్వ చిచ్భబ్టని మేథార్థమై ఇచెస్పయడినది కావున యాగలబ్లుహ్టీణము కసువినేడువంశము అని యుండదు యాగల్లురితివట్టణం' అని వ్యస్తవదనులుగా? బ్రయోగముండును వికృతిషదముకం కొం బరమందు సంస్కృత విభక్తి పుట్టును. విలేరురింగాలమివా యశణహరే యని నైష ధము ఇంగాలకబ్బము నే స్ట్‌ము విషయమృశతృష్ణారుల చుల్య్యాం అని మురారి యులర్మలీశబ్ద చవాహపర్యాయో 'దేళ్యః అ వితద్వ్య్యాఖ్యాకృక్‌. హారిహరనాథుడు ెల్చి యున్నాండు అధికభుజబలాత్తాన ట్ర క్పూత్కుండలీడౌ అని కల్చ చ్రుమమను (ట్ర ౦ధంబునం గవితాపతామవాుంకు నెన్నెను ఈ లాగునం గవ్చులచే నంగికరిందమబడినది

క్వచి దంతిమవర్ణ న్య సమాసే స్యా త్పరిగ్రహః:

టీ క్వచిత్‌ =ఒక నొకచోట ఆంతిమవర్ష న్యజఅంకమం రైనవక్ట్యముల యొక్క. బ్యిర్తహశి = శ్వీకారము. సమాసే ఆ సమాసమందు స్యాళ్‌ ఆ అనుక

తా నామందులపవై వర్ణ కన్సులైనములలు సమాసము నందు ల్‌ హీింపబడుచున్నవి జమ్ములవంశనంభ వుడు. గుజ్జము వంశపావనుండు ఇతా్థాదులు జమ్థులవంశ వమునుచో జకారము సంస్కృృతేఎమా3 మగుటవలన దంత్యము కాదు,

క్వచి 'చేదంతతాయాం తు స్యా దవ్యయనమస్థితిః ౧౨

వాల _న్గపరిచ్చేదము 187 టీ క్వచిల్‌ =ఒశానొకచోట నీదంతకాయాంతుల్రామనానుమున శేదంతత్వము గలుగుచుండంశా. సమాసే=సమూసమునందు అవృయసమస్థ్రి తిః= అవ్యయముతో నమానమెనయిునికి స్యాత్‌ =ఆగును తా. గ్రామునామముల శేదంతత్వము. గలుగుచుండలూ నవ్యయఎమాసమువ లె నగును కామెనలీకా సంస్కృకమందును గలవు సేవళ్లై నామనగరి నగరియనేకిం అని చి త్రమయూర నాటకము క్వచి డాంధ్రువికారస్తు సమాసే స్యా ద్విరోధరృత్‌ టీ క్వచిత్‌ = ఒశానొకచోట ఆంధ్రివికారన్తు = అంధ్ర) వ్రత్యయ రూవమైనవికారము సమాసే ఆ సమాసమందు విరోధకృళ్‌ = విరొధమును 'కేయునది స్యాల్‌ =ఆగును తా ఒకానొకచో నాంధ్ర వ్రత్యయము సమాసమునందు విరోధము చేయునది యగును ఉ.__కసువరాజవంశజలధికొ స్తు భాంచితోదయా క్వచ్చిత్సనుటచేత కసువరాజవంశయని ఎర్బత్ర ఎలి కులీ వాన్వుట్‌ యు_క్రము గ్రాదునామ్నోఒపి మోగిపుస్స్యా త్మవమాస ఇతిభాపుక ౩ టీ ్రామనామ్మ॥=్రామనామముకంటెం లరమంరైన మో!జనుం వర్జ్మమునకు సమాసేజసమాసమందు ఫు ఇ ఫువక్షము క్వచిత్‌ = ఒశానొక చోట స్యాల్‌ అగును. ఇతిజఆరి భౌవుక జభావుకకవి చెప్పీ నాండు తా ్రానవనామముయొక్క ముకెవరమునకు సమాసము నందుం బువర్షమువచ్చును ఉదా:__కొల్లాపురవున_క్రింంలంచెవ కొల్లాప్రరమ.ళ_క్రింంలంచెద ఇత్యాదులు అపిశొబ్దంబుచే గుజ్లపు. దడములు ఇత్యాదులు సమాసయు గృవే రాద్య ఆత్తాదిగవిభ_కిగ ,

౫08 అధక్వణకారికావళి టీ అద్యః అ సంన్క్భృతళజ్ఞమ అళ్తాదినవిధక్రినః ణు ఆక్క శనాది శబ్బములను బొందినది విభ_కినిచోందినదియై నమాసయుక్‌ అ నమాసముతోం గూడుకొనిని భవేత్‌ జఆగునుం తా సంస్కృతశబ్ద మాత్త౯శ ఫాదులను బొందినది విభక్తు యి జూత్రీ 0 జూన్‌ లను బొందినవయై సమాసమును బొందును ఉదా ఎాతీనధర్ష్మ విభవము నాబుద్ధిపాటవము నీమపోదారత -ఈగు౯లంంప్వు 'రామునిపొదభ క్షి సకసంపవువాపణములు నీచేతిపోరు ఇత్యా దులు ఇతోఒస్మ దు గ్రష్మదక్థా త్య్యౌన్నా మ్నోనిర్విశ్చవాక్వచిత్‌ ట్‌ ఇకః*ఇకారమై న అన్మ్య గ్యుష్మ దక్థాత్‌ ౨ అన్మ ద్యుష్మ చృన్హార్థము లైన నామ్నః ఆ నామముకంటె బరమందు. క్వచిత్‌ = ఒళానొకచోట వాజవీకల్పముగా ని ఇనికారము. విశ్చజవిశారమును స్యాల్‌ ఆపను ళా అస్మ ద్యుష్య వృష్టార్థకేశా రాంతనామముకం'"ెం బక వంద.6 గ్ర్‌వముగా నిశార వికాకరంబులు వచ్చును ఉం-నేను . గవిని నీశ్ర కవివి పతువందు. నేంగవివచ్చితి నిన్నుదూడంన్‌ ఇత్యాదులు కి జీ ఉఛయాళ్ధే విశే ష్యేతు 'భేదకా త్బ్యా న్థవర్ష క, టీ ఉధయాన్టే=అస్మ ద్యుష్మళ్భ వ్రార్ధకమైన వి'శేయ్మ్యే = విశేమ్యమందు, "భేదకాళత్తుజవి శేపణముకం టె బరమందును (ఇచ్చట తుళశబ్దమునకు చార్థము) చువర్తక$జఎముపర కము స్యాత్‌, లగును మ! మా! తా ఉభయాస్థక విశేష్థమందుసు నిశేమణమందును మువన్షకము వచ్చును ఉదా---మనము భ కులము ౯ అత జ నా! కి చేకత్వ్య మిష్టం సాదర నీవోపణే యః సిద్ధ 9 త్పినచుయో _స్తద్వి మ్యకయో _స్తధా,

హలన్హషరిచ్భేనము 1803"

టీ ఆహ్ర్రాణి స్తీ విశేమణేజజడవాచళవిశేషణ మందు, క్వచిల్‌ = ఒకా?

నెకచోట, వీకక్వంజవీకవ చనత్వము, ఇస్టం ఇ ఇష్టమైనది, స్మాల్‌ ణు అుగసనుం

కద్విశేమ్యకయో॥ = స్పాణెన్తీవిశేమ్యకములై వ సిద్ధమ్యంకన్త్రీసమయో! ఇ. నపుంసక స్తీ నమములయందు, కథాజళ్క వ్ర శార మిష్టమైనది.

తా, ఒకానొకచో నృప్రాణిస్త్రీవిశేషణమందు. _. నేకవచన.

న చ రీ సం లలల

త్వము సమాసమం దగును. (ప్రాణిస్త్రివిశషణములైన నపుంసక

శ్రీససముములయందును. నగును, ఉదాసా-గొవ్ప్చ వీజుందుల్లు

ఇంవైనపలుకులు వొక (-టమైనవాక వ్టింయులు, సరసంపృువలుక్కు,

ఇత్యాదులు, మేలైన వెలయాండ్రు, అందమైన వేల్చుటింతులు

ఇతా్య్ధదులు. “వకత్వం భేద, క గ డ బహువచనానాం చ దృశ్యతే.

వికృతా” అనియాచార్యులును సూళము చెప్పిరి. అందు

ల్‌ దృశ్యతే యనుటవలన నొకావొకచో ననుట, 'చాలసరస్వతులు. కంవైన జవరాండ్రు, చొక్కటమైనవాక శ్టిములు, ఇత్య్యావి కో గ

'తెలుళువదంబు లుదాహకణంబు లిచ్చుటచేం బడ్మ నేత లెన

భామామణులతోడ, సరసములైన వాకర్థిములు ఇతా్థాదుల.

బహువచన మయిష్టము, వర్గవికాకమునందు "నేకత్వ మగును,

సరసంవుయబలుకులు, ఇత్యాదులు, హంరికీ ర్హితతులు విఖ్యాతములు, ఇతా్ట్ధదివాక ని చ "యోగములు నిరా సృథకములు,

ద్విగో రమిశ్రతాయాం తు ప్రాయ ఏకత్వ మిష్యతే, అధమం, న

మి త్త తాయాం బహుత్వం స్యా దన్యశ్రావీ క్వచి ద్భవేత్‌, న్‌

,... టీ, ద్విగోః అ ద్విగుసమాసముయొక్క , ఆమ్మిశ్రళాయాం ఆ అచ్చిక

క్వమందు, ప్రాయన్తుణతలుచుగా, వీకత్వంజ వీకవదనక్వము: ఇవ్యుతే = కోరం

బడు చున్నది, మ్మ్‌్ర్రళాయాం జా మిశ్రసమాసక్యమందు, బహుత్వ్తం క బహు.

140 అధర్వణ కారి కావళి వచనత్వము స్యాత్‌ అగును అన్య శ్రావ్‌ ఆ ద్వాిగ్వితరసమాసమందు క్వచిత్‌ = ఒకానొకచోట భ వేల్‌ ఆఎకవచనత్వశిగును "కౌ డిర్టగుసమాసముయొక్క యమి శ్ర త్వమందుం దలు చుగా నేకవచనము మి శ్రత్వమందు బహువచనమును ద్వంద్వ సమాసమం దొకానొకచొ 'నేకవచనమును వచ్చును ఉచాఒ_ ముచ్చిచ్చు మువ్వన్నె ముక్కాక ముప్పా్రొద్దు మువ్వంక ముస్రోవ ఇరుగడ ఇరుమేను ఇత్యాదులు ప్రాయ యనుటచే ముక్కారులు ము ప్రొ ఎద్దులు ముక్కౌాకలు ఇత్యాదులు ముస్లోకములు ముజ్జీగములు ఇత్యాదులు మిశ్రసమానములు త్రిజగత్తు శ్రిలోకి ఇత్యాదితత్స్పమసమానమందు "నేకవచన త్వము వకవదనం నఫుంసకం ద్విగు. అనుసూ్ర, ముచే సిద్ధము తెవకూడుచీరకొజునై కాంచన వుడిగి ఇత్యాదులు ద్వంవ్వ సమాసములు కాలునేయి యితార్థదులం శ్రాణ్యంగత్వమౌాట వలన నేకవచనత్వము స్యా తృర్మధారయాఫాస కర్తృల్వే కారకాశ్శితే ౨౭ టీ కర్ధృళ్వే = క_ర్ధృళత్మక్కియోల క్షుణఫర్మము కారక్శాశ్తితే ఇ కారకమును నా, శ యించినదగు చుండంగా కర్యఛారయాభాసః=కర్య ఛారయా భానము స్యాల్‌ జజగును తా, కర్తృగతక్రియాస్వరూవధక్ష్మము. కారకమును బొందిన దగుచుండంా! గర్మథావరయాభాస మగును ఉదా నీవు పోషించినభక్తులు క ధరయిట్టనివాడును యమ ఫ్యుక మున నివసించిని పుకుషుండును గో డకచించినవాండును ము గ్లురు ద్రవికులలోన సాధుగుణయుతులరయక౯ా_ ని ద్వితిం త్రిజీ "“ామకవి చాటుధార్క ఇతార్థదులు, యఖార్థమునకు నీచే

హల నపరిచ్భ్ళేనము కష అటి చోషింషంబడినభ కులు రచింపంబడినవాం డని తృతీయాతత్పురు మము కర్తాదేం కర్త ర్తి మనుసూత్రముచేం గర్తూదికిం గ ర్త త్వమురాంగా ఇక్కడం గదర్హ త్వ మనంగా కర్షృనిష్తు క్రి యా బోధక ధాతుసామానాధికరణ్థము దీనికిం గర థారయాభాసమని యధక్థణాచారులు "వేరిడిర కచి తృమాసాంతగస్య థబ్రస్యాదావవీ స్టితిః టీ క్వచిత్‌ = ఒకానొకచోట సమాసొ కగస్య అ సమాసాంతమున్ను చొందిన శబ్దన్యజళస్టమునను ఆదావకి ఇ లొలిళబ్దమందును. స్థితికి ఆ ఉని! (అన్వయ మనుట్సు ళా జఒశాకాకచో సమాసాంతళబ్దమునకు నావిళబ్ద

• చుందును నన్న్వయము ఉదా..--గన్న వెంచినవారు విన్నకన్న వారు ఇళ్యాదులు వీనియందుండు తచ్చ్శష్టార్థమైన వాను శబ్దము నకుం బూక్వపదమందును నన్వయము కన్న వెంచినవారనుచోం గన్నవారు వెంచినవార ఈపకారము ట్‌ షూంచి ది క్‌ు! ద్వంద్వః శేషాంచి దిష్ట స్పా త్కల్వర్దళ పైన కుత్రచిత్‌ టీ కుర్రచిత్‌ ఆ ఒళానొకచోటఓ క్త్యార్ట్‌శ శ్రేన ఇ క్యార్థశబ్దముతోడ ద్వంద్వః అ ద్వంద్వసమాసము చీఘాంచిత్‌ ఇ కొందతికి ఇష్పకి ఇ ఇన్టమైనది స్యాత్‌ ఇకోగునుం తా. కొందలీకిం గ్వ్య్వార్ధల్‌ బ్లముతో ద్వంద్వసమాస మొకా నొకచో నిష్టమగును ఉదా.--వచ్చిరాములు. చేసిచేయములు చొచ్చివొరములు ఇళాస్భ్రదులు, వచ్చిరానికుచంబులు ఇచ్చట భిన్నపషవములు వచ్చీయను దీస్టము తప్పు స్యాదాఫానబహు వ్రీ హి ప్ర ఖమాంత వ్రయోగతః

మతం అధర్వణకారికావళి టీ వ్రశమాంక్వ్యయోగతః అ వాండు అది యనుళబ్బములంతమందుం గల బహు, చీ హ్‌క్రి నాభావబహావ్రీపి యనిపేరు ఉదా -__-మూండుగన్నులవాంయ వీళతాంబరమువాండు సామాన్యముగ వ్ర థవమాంత వ 'యోగతు అనుటవలన పట్టు ఫుట్టమువొర ఇళ్య్యాదులును గ్రాహ్యాములు 'వేడివెలుం అకు చోటను వేడిపలుంగువాండు అని యాభాసబవాు వీ హి చె్చ వచ్చును కన్నులమూండుగలవా.డనుచోం గర్భధారయా భాసము మూండుకన్నులయదె పట్టుపుట్టమునవ ముత్యాలకమ్మల ముద్దులాండి ఇత్యాదులు ఉపమానానువాబే శు వి; రన్యస్య నమ్రత ౧౯ విశేషణవివవౌయాం నరు క్వచిద్ధితా, టీ ఉవమానానగువాదేతు ఇ ఉవమానమును జెప్పుటయంైైనచో అన్యన్య = మటియొకళబ్దముయొక్కం విధి ఇవ్రమయోగవిధి సమ్మకః ఆ ఇష్టమై నది విశేషణవివకూయా౦ = గుణావిశేషవినమయందు ఫునరు క్రి! ఆ ఫునరు / క్వచిల్‌: అఓ కానొకచోట హిళా=ఇస్ట్రమెనది ళా ఉవమాావనువావమందు వతీయొక శబ్ద చయో గము నిష్టము గుణవిశేషవివతయందుం బునకు క్షి యొకా నొకచో నిష్టము ఉదా రామచంద్రుని నగుమోముందామరం ఇక్కడ చంద్ర, చంకజూర్థంబులకు విరోధ మున్నను నువమానాను. వాదమందు టి 'యోగింపవచ్చును సంస్కృతమందును గలదు ముఖపంకజం భవతి చం ద్ర సన్నిభం తమ్మృులతమ్మ్యులెన కనుదమ్ములం ఇత్యాదు లు _త్తరార్థో దాహరణంబులు ఇట్టి వ్రయోగంబు లాద్య వ్ర కృతియందును చెక్కులు గలవు చసాచేందు నిభ_స్త స్వాస్తదానీం ముఖచం ద్రమా, ఇత్యాదులు

హలక్తపరిద్యేవము 11ర్ర స్వాదు త్తరస్య లోజేఒవి ద్వితీయా నియతా మలా ౨౦ కి నా అన్యశ్రాపి తదిస్టస్స్యాత్‌ ప్ర యోగ స్తత్ర శారణమ్‌, టీ ఉళ్తరన్య ఆ ఉర్తరవదముయొక్కు లోపపేదపి ఆ లోవమగు'నేని ద్వితీయాం ణు ద్వితీయావిథ కి నియితా జ నియకమైనదియై మతా ఆ ఇష్ట 'మెనదియై స్యాళ్‌ =ఆనను అన్య శ్రౌవీ=మఆి యొకవిభ_క్షియందును. తదిస్ట్రకిణ ఆయు త్రరవదలోవముమొక్క_యిష్ట్రము స్మాల్‌ ౨ ఆసన ర్మేక్త = అ లోవమందు ప్రయోగః, వత్కవ్శివృయోగము కారణంజకారణము ఆ ఉత్సరమలోషమము. గలుగుచుండలా ద్వితీయా విభ నియతమైనవి వతశియొక విభ_క్టి యందును నాయు_్హర వదలోషమము గలుగును ఉదా--జవ్వావినెట్టి పచ్చళ్ల బౌప్కి గాజులనెట్టి ఇత్యాదులు వూన్వాహ“దాహరణంబులు, నెల్లూరి బుచ్చయ్య మిటైైఎంచే వెంకటయ్య ఇత్యాదు లు _త్రర్శార్థోదా హారణంబులు ఉత్వ మిత్వం తక్రైవాత్వం సమాసే మతుబర్థకవ్‌ ౨౧ టీ ఊళ్వంజఊశ్వమును. ఇక్వ3= ఇవ్వమును కవ్వైన = అవ్రకారము. ఆక్వం * అర్వమును నమాసే అ సమాసమందు మతుబర్థకం =ఐవశతు బస్థకముం తొ సమాసమందు నుకారేకారాఆ*రములు మకుబర్థ దో్య్టతకములు ఉదాం---వువ్వునీళ్లు కావి'మొల్ల్క, రవ్వమానిశ ఇతాాదలు క్ర వముగా నుదాహరణములు ఫుష్పరసపరాస్ట్రయ జ్య తీ చ వి మైన ఫువ్వునీక.ళ బ్టమునకు షపష్పీనమాసము పూర్వత్వ మవరత్వం స్యా న్నామ్నాం సేకు ప్రయోగతః, ట్రీ సేతు = నమాసమందు (ప్రయోగక॥ = సక్కవిప్రయోగ మువలన్య అధర్వ్యణలా1 జీ

శ11 ఆఅధక్వణకారికావళి నామ్నా౦ జ నానమములకు ఫూర్వత్వం ఇ ఫూర్వస్థి తత్వమును ఆపరళ్వం ఇ ఆజరస్థికళ్వమును స్యాల్‌ అఆగునుం తె సమానవందు నామములు వూవ్వమంద6 జక మందం టి "యోగింవం బడును ఉడాహపూాారాయంచ రాచిఎక అంచలరాజు చిలుకలరాజు ఇత్యాదులు క్వచి దంతిమవర్షన్య సమాసాంతత్వ మిష్యుతే. తం టీ క్వచిత్‌ =ఒకానొకచోట ఆంతిమవర్ణన్య = ఆంతమంచైనవర్ష్మ ము వకు సమాసాంఠత్వం=జసమాసాంతభావము ఇమ్య లేజకోరంబడు-చున్నది తా, కా రాస్రషెవవిభ_క్రికవదంతవిధయశ్చ ౨ యకు స్మూత్రముచే సమాసాంతవిధులు గలుగుచుండంగా నొశా నొకచో నంతిమువర్షముళకు నమాసాంతత్వ మిచ్చగింపు. బడు చున్నది ఉదాహాాపడివెలుగు నలువ ఇత్యాదులు క్వచిత్‌. అనుటచే సమాసాంతవిధులు స్వ త్ర కలుగుచున్నవి అలరు విల్తుడు ముక్కంటిము_మైొనవాలుడాల్చు, ఇత్యాదు లెటుంగు నది నఖ. నిర్ధారణాచ్ధ యూ త్ర నా త్క్య్వచి నారాచ కథ రే? న రకా స్గర్తా తచి లత్స్యా ద్వ్య్వవవానతా ౨౩ టీ నిరారణాదౌ = నిర్తారణార్త ముమొదలెైనవానిరుందు మాత౦జ ర్‌ త్‌ హో ఆ మాాక్రశబ్దము స అగును క్వచిత అజఒకానొకచోట మాత్రాచ=మాత్రా, శబ్దమును కథ్యతే ఆ చె్ప బడుచున్నది తద్ధర్థార్థకముకం టెం బరమందు నివర్జేశము మొదలైనదానికంటెబరమందు క్వచిత్‌ ఇ ఓకానొకచోట వ్యవ ఛాన శాజవ్యవధానక్వము సాత్‌ ఇ=గును తా. నిక్రారణాద్యన్దమందు నఫుంసకస్ర్రీలింగము లై నమాత్ర థ్‌ ధి ౮ రో తో ఛ్టము లగును, ఒకానొకచోం దద్ధర్థార్థకముకం కొం బరంబునను నవర్షాదికముకంకెం బరంబున నగును, ఒకానొశచో నంతకబ్దవ్యన

వాల '_న్తవరిచ్చేవము ర్‌ ధాన మగును, ఉ:._ఇంతమాత్రమువచ్చుమూ, 'త్రృలోకళ్ళా వచ్చిన మా త్ర, లోళ్ళొ వచ్చినయంతవమా త్ర లో౯, ఆవశ బ్దంబుచ్చే నతండు యూడనిమా త్ర ౯ ఇత్యాదులు, “మాత్ర, ౦కా్టు ఎఫ్టివవార ణే శ గ ఇజం కయి లి, శ అలు ౧99 మా త్రాస్వల్పోద కేఒపిచ స్త్రి, (యాంమా్రాత్రు, టిఫుంసి అని కోళములు. - ఆంధ్రం షడ్వర్ష పర్యంతం పదంస్యా త్కర్ష్మధారయే, " టీ షుడ్వరక్షవర్యంతం ఆ మడ్వర్శ పుమికమైన, ఆంధ్రం = తెలట్వైన్య చదం ఇ పదము, కర్ష్మ భారీ =కర్మ్య ధారయసమాసమంద్యు స్యాత్‌, జఆళను ం తా, ఆజువక్ష్మ ంబులకు లోనైన 'తెలుణపమవము కర్మథారయ చఛమాసమందు. సంస్కృతపవముతో సమనించును.. ఉదా చేడివయోఛాకలు, వాండిమయూఖములుు, ఇత్యాదులు, నాచు 'లతలు-ఇత్యాదిషన్టనమాసంబులున్కు నిష్టంబులు, సంస్కృ లౌంధ్రపదాన్య త్ర సమన్యంతే యథాతథమ్‌. ౨౪ శ్రతిరంజన మాచాయ విభ క్య్యపవిభ క్‌భిఏ టి అత్ర ఆ ఈ తెలులనందు, శ్రుతిరంజనం ఆ ల్రైశ్రానందముని ఆదాయ జ త్క్‌ొంచి, పంస్కల్భృ తాంధ్ర)కదాని న! చ సతివిళ్న సతిళబ్బములు, వి క్ష్యుపవిభ శీఖ=విభ క్ష్యుళవిభక్తులతో, $; యభఖాతథం = శ్వేచ్ళుగా సమవ్యంతే నమసీంచుచున్నమీ తా, విభక్తులతో టింట్యాద్యుపవిళ క్తులతో సంస్కృ న. అలక తీ, ఈ “"తాంధ్ర, కే బ్రములు శోత్రాంవ మౌనటుల సమనీంచును. ఉష "మేటిమునిరాజ్కు బ్రహవండప్రదైై దును లెలితవ్మికంటిగేహినిపుట్టి చింటిసంప త్తి వెంపు కలువకంటికటావ్షంపుగుంపుల్కు ఇత్యాదులు

కేశీ6 అధర్వణ కారికావళి అభిన్నస్యావీ నా'దేశ స్ఫ్యా ద్భిన్నేఒపి సమన్వయః ౨౫ టీ అభిన్నస్యాపి = నమాసవదమునకును నాదేళఃి ఆ నకారాజేశము స్యాల్‌ ఆఆిగును బిన్నే ఒపి=భిన్ననదమందును. సమన్వయ! అ నకారముతోం గూడుకొనుట న ఇ లేదు ళా సమాసవదమందును ద్రుశము వచ్చును వ్య_స్తపద మందును ద్రుతము రాకపోన్రను ఉదా.మమ్గు నేలిన "రాముండు మమ్షైలురాముండు వచ్చియురానికుచంబులు ఇత్యా చులు ఫీ ? స్రీయశ్ళ స్త్రీసమా క్చేతోద్రుతస్స్యా న్ని క్రుతిఃక్వచిత్‌, టీ స్రీయక్చ = న్మీ లింగము లకును త్రీ సమాళ్ళ = స్తీసమములకిను (ఇచ్చట చశారమునకువార్థము ) ఇర =ఇకారముకంటెం బరమందు ఇద్రుశ = నశారను. స్యాల్‌*ఆగును క్వచిత్‌ ఇ ఒకానొకచోట నిష్ర్రుతిః ఇ నివర్శము యొక్కశ్రవణమ. స్మాల్‌ అగును (ఈ్లోకంబున విభక్రివరిణామము ) తా స్త్రీలింగతత్సవములయొక్క యికారమునకు చ్రుతము నొకానొకచోట నివర్షకమును వచ్చును ఉదా. నన్న పార్యునిక తిక్ససుథ్డిమణి నెజ్టత్కవి౯ సామాన్యస్య వివమోయా మేకత్వమవపి సమ్రుతమ్‌ ౨౬ టీ సాౌమాన్యస ఇ నమానధక్మముయొక్క నివగాయాం ఆ వివకు యందు. ఎకత్వమవి ఆ వీకశవచనమును సమ్మతం ఇ ఇష్టము ళా సమానధర్మము వివథీంచునపుడు వకవచనత్వమును నిష్టము ఉదా... కాంతకులజ్టయరవణమ్యు శాంతము మునుల శో క్యన్గోకము. నాకు బౌగుగాం జెలియలేదు అవళేబలవండితులు వ్రాసినలతణములను ర్రాసీనాండను ఈలక్ష్య ములన్నియుంం బూర్వ్యగ్కంశము _ “జకచే సాధువు లగ-చచున్నవి

హల '_వపరిచ్చేదము కేశ? కును భూప సౌజన్యనిథీ అవిశబ్బముచే బవాుువచనమును గలదు, ₹ శనయుల సంధాహషాములు జవకులకును గర్షయుగళసద్భూషణ చుల్‌ ఇత్యాదులు + భవే త్సర్వత్ర చ ద్విత్వ మప్యంగే స్మర్యతే బువైః ఇతి శ్రీమవథర్వణాచార్య్ధవికచితే విశృతివి వేశే చతున్లో హలంతపరిచ్భేవం సమాష థి వాటి టీ సర్వ క్ర ఆఆంధ్రిగీర్వాణములయందు. ఆంగ = కరచరణాద్యవయవ వ్రృయోగవిమయమందు. ద్విశ్వమపి ఆ ద్వివచనర్వమును భవేత్‌ ఆ ఆగును, ఇట్లని బూర! అ "పెద్దలచేక స్మరించంబకుచున్నది తా కరచరణాద్యవయవప్ర, 'యోగవిషమయమై యాంధ్ర గ్‌ర్యాణ గ్ర ఆథములయుందు చిర్దవచనత్వ మగును ఉదాంాా “స్తనౌతరుణ్యాం వరివవిరే అనిమాఘము అపిశబముచే నేక ఆంత లీ దా వచనత్వమును తఎణీ _స్తసయేవచీస్యతే మణిహారావళిశామణీ యకం అనినైషధము కుచకలళంబులండనగొన్మి కుదమల శాకె చితులకుం గుంకుమచక్షృఘ ౨౦వ నత్తణి౯ ఇళాదులాంధో) చాహకణంబులు చదు ఇది శ్రీరామచంద్ర శరుణాకటాత్షలబ్ధకవిత్వ ద్వితింత్రి, ణీ వంశపయగిపారా వార రాకాసుభాకర వనిస్టవు త్రుండగు నీతా కావశవిచే రచియింపుబడిన కవిజనమండనాఖ్య యను వికృతి వివేకటీకయందు నాలవదగు హలంతపరిచ్చేదము ముగినెనుం

క్రియాపరిచ్భేదము నో ననన లా! స్యాత్సంవృతే రుషృతే రప్య భేద క్వచిన్మత, స యధాళాన్త్ర మున్నేయ సౌశబ్యజ్ఞానదవీడై ౧ టీ సంవృలే! ఆ ప౦వృత్మి క్రియలకు ఉఊవకృ తేరపీ = ఊపకృత్మిక్తియ కును క్వచిత్‌ అఓకానొకచోట ఆభేదః = అభేదము మక! ఆ ఇష్టమెనరై స్యాత్‌ ఆ అగును సః ఆ ఆయభేదను సౌశబ్య్యక్థానదకీ,.ైః = శ్చవేత్తలనే యథాశాన్తం ఆ శాస్త్ర ము నత్మిక్ర్రమింపనటుల ఉన్నేయః! అ పొందిందం చగినది లాం సంవృత్యుపకృతి శ్రియల కొశానొకచో నభేవమిష్ట మగును అగ్రహించె ఫూజించ్యె వహించె ఈయమీంచె వీథీంచ్చె ఇత్యాదులు ఆగ్‌ మ బగ్‌ ఎఎ పవదభాణ స్స్యు సధ భఛ్వాదయ శ $ ౨ టీ. ఛాతూనాం ఆ ధాతువులయొక్క చృయోగ। = ప్రయోగము యథ్యాప్ర నీద్ధి= చ సద్ధినతి 'క్రృమింవనట్లు సమ్మకజఇస్ట్రమైనది భవత్‌ జఆగునుం భ్వ్వాదయః। జా భ్యాదులైన ఆశయాః ల! ఉశ్రియలు ఊపవద భఫాజఎవ=జఉవపద ములోం సూడునొనినవియ సాధవకి ఇ సాధువులు తా లోకానుసారముగ ాతువులయొక్క. ప్రయో గము నేయవలయును భూధాతువు మొదలై నవి యుహమవసహిత ములై సాధువులగును ఉదా -పోషించికా బోధించి౯ల హర్షించెక్‌, జయించె౯కా భరించెళా అనుభవించె౯ అస్థించె౯ా ఖచింఛచెకొ గర్వించె౯ ఇత్యాదు లువకృతి పరిణతి సంవృతి కి! యలకు గ్ర మ్‌

ఈ యాహిచ్భేనము కం ముగా మూందేసి యుదావారణంబులు భూసత్తాయాంి “ఘ్టాగతిని వృత్త డుకృణ్‌ కరణే ఇత్యాదులు ఉద్భవించెళ్కా అనుస్టించె౯ అన.కరిం చిక ఇత్యాదు లువషమసహితము లగుచునె ఇ యోగింపబడును

వుగాదిగవిశేషస్య సం గవోజపి క్వచి న్యత టీ పుశాదిగవిశేమన్య ఇ పుణాదులనుబొందినవిశేమముయొక్క_ సంగ వళోచిపి అ సం్యగృహమును క్వచిల్‌ అ ఒశానొకచోట మక! = ఇస్ట్రము కా ఏకారాదులయొక్క సం గ్రవాముకు నొకానొకచో నిష్టంబు ఉదా... ఆజ్ఞావించె విజ్ఞాపించె ఇత్యాదులు జ్ఞూవ్రే; రణే యని యుపసక్టబలంబున ఛాతువ్రల కర్థ'భేవత్వము ఉషనగ్షేణ ఛాత్వర్లో బలావన్థత్ర నీయతే చహారాహారసంహోరవిహావపరి హోరవత్‌. అని ఆపబ్బముచేత ఆప్చగ్విశేష గ్రహణము అర్టా వీంచె ఆడ్యాపించె ఇత్యాదులు అర్థపవయోరాఫుగ్వ క్రవ్యలి అను నాద్ధావ్యాకవణనియవ.మునుగలదు కొన్నియెడల హేతు వత్పుగాగమము న సాపెంచె రాజను్యులకో అని అకర్ష్మకేము తం స్వాళ్టేంచుకో లోపో విథీయళలే త్రి టీ ఆకర్మ శేషు= ఆకర్ష ళ్ళ క్తి యలయందు స్వాన్టేంచుకః ఆ స్వాన్టేంచు జానమముయొక్కం. లోనకి ఆ లోహము విధీయ'లే ఆ విధింబడుచున్నది ళా ఆకర్షక క్రి యలయంద ట్రేనణాస్టేంచుగాగమము పరంబగునపుడు స్వార్ధేంచుగాగమమునకు లోపము. వచ్చును, ఉదా ___ఘటించె రంజించె థరదివార్ట స్త్ర హతింబగిల్చి, అని 'దేళ్యక్రియలయందు ణిజ్విహి లేంచుగాగమలోసంబును గలదు, ఇత్చ్యా ద్చూతబహుత్వేతు చేశ్యతూభయతో భావీక్‌

150 అధర్వణకారికావళి టీ. భూకబహుత్వేతు ఆ భూ శార్థకబహువ చనమంరై నచో ఇత్‌ ఇకారము స్యాత్‌ ౨ అగును దేశ్యేరు ఆ జేశ్య్యక్షియయం2ైన భూతార్థమం వైనచో ఉభయతోభవేత్‌ అ ఎకవచనబహువచనములందగుకు ళా తత్పమ, శ యయొక్క_ భూ తార్థకబవాఎవచనమందును 'జేళ్య క్రియలయొక్క_ భూతార్ధవైకవచన _బహా.వచనముల యందును నిత్యమగును ఉచావావారు పోషించిరి వాండు కనియె౯ా వారుకనిరి ఇత్యాదులు జీ [4 టీ జేళ్యక్రియాంలేతు. = చేశ్య క్రియయొక్కయంతమం వైనచో భూ లేజభూ తార్థకమమయున ఎకత్వహాదశేజఎకపచనమందు యశిజయకారము స్యాల్‌ అ అగును తా ేళ్య క్రియయొక్క భూతార్థకై. కవచనమందు యకారము వచ్చును ఇత వవ పరస్సస్సా్యా దిద్భవే న్నాంతకా త్పే టీ వః ఇ అయశారము ఇకజఇకారముకంటి పరఎవ ఇ పరమైన చియు స్మాల్‌ ఆ అగును నాంతకాల్‌ ఆ నకారముకంటె వలేఎపరనుందు, ఇచ్‌ = ఇకారము భవేల్‌ ౨ ఆగను ఈ నశారాంతముకంచెం బరవుందు నిశారమగును, ఆ ఫకారముకంశుం బకమందె ఆయకారమగును ఉదాంాా చనియె౯ు. వినియెక్కొ కనియె౯ ఇత్యాదులు మవవఅనుటచే వండెకా పండె ఇళార్థదుల యకారమురాదు సీం త్‌ డుకి తిర్యష్టడ్యుషు 'తేవ్వశ్టే స్వేకతాం గతౌ, స టీ తిర్యగ్ట ద్ర షుజలిర్భస్టడ స్త్యర్థ మలయిందు 'శేవ్వన్థేమ ఆ ( వ్యతి శే కా స్టేల్ఫిటీలటిలడుజ్సా రిక్త సఫైస్టేపనర్జుదేభవతః అను సూశ్రంబువే

ఛి యాపరిచ్చేదము 1151 చ్వుళ్లంబురై న) వ్యతి రేకభవిమ్యద్వ రృమానార్థములయంమ దుదీ ఆ దుదివర్షక చులు ఎకతాం అ ఎకత్వమును గతా అ పొందుచున్నవి

తా పకువమీజడత్ర్రీవాచకంబులయందు వ్యతి రేకభవిష్య ద్వ క్తమానార్రములయందు_ దుదివర్షకంబు 'లేకవచనత్వంబును బొందుచున్నవి వ్యతి లేకభవిష్యవ్ధంబులయందు దువక్షకము వ రృమానార్థమందు దివన్షకము నగునని యెఅుంగునది ఉదా. గుజ్ఞమునడువదు నడువం గలదు నడుచుచున్నది, చిలుగయెగు వదు. ఎరనరంలదు. ఎగురుచున్నది చ్రూనవల్ల వింపదు. పల్ల వింషగలదు వల్లవించుచున్నది అంగనఠాదు రాలలద్ము వచ్చుచున్నది ఇతారదులు యద్యన్యసహయోశస్స్యా డ్రూప మేవం నవిద్యతే। టీ. అన్యసహాయోగః ఆ అన్యశబ్ద ముతోంయాడయోగము స్యాద్యది అ అయినట్లాయె నేని? నీవం ఆ ఈవ్రయోగము రూపం ఇ రూపము నవిద్య లే= లేదు, తా తిర్యస్దదేషు కర్త ఖు బహువచనం వచైకవచన 'మేవస్యాత్‌ భూ లేతద్ధత్థేచ అనుసూత్రమువలన భూతా+ శద్ధక్షార్థములయందుం దిర్యగ్దడములు కర్తలగుచుండంగా ఒవాు వచనం బేకవచనవు యగు ననుచో ఛబ్దన్వయ మేళ కి యయ౦6 చన్వయించునపు 'జేకవచనము గాదు ఉదా.._కశాంచిరి తామ రయు 'నెలయు ఘనసుఖవృత్తుల్‌* ఇత్యాదులు ఉభయాళ్టే ఇవే దత్వ మర్థభేదే క్వచి న్నతత్‌, ౬ టీ ఉధయాన్టే ఇ ఉభయార్థ మందు అత్వం అ ఆశారము భవేత్‌ ఎ ఆసన అర్థ ఛే దేతు=ఆర్థ భేదమం దన్ననో, క్వచిత్‌ =ఒకానొకచో నణలేదు

కే592 అధక్వణకారికావళి

ఛా ఉఛయార్థమందు నత్వ మగును, అక్థభేనమం దొశా నొకచో రాదు ఉదా--- ఇప్పుడు మన మొనరింతుమె అని త్ర శ్నార్థకము సలుష్పదమనిదాఘదివసంబులు నీవును నేను * అ_త్తరుణంబరి ల హింఠము ఘటింతము ఇతా్థాదులు ప్రార్ధనార్థ శములు ఇప్పాడు మన మొనరింతుమె యిట్టివనుల౯ ఇతార్ధదులు వ్యతిరేకార్థకములు గి భూమినందన సాశేతఫురమునందు మిగుల దీపింపు గనకపుమేడలోనం జారుతరవృష్పృదమయ మైన శయరమిాందం బవ్వళింతుము మనము సంభ్రమము మిాటి * ఇత్యాదు లర్ధ భేవంబులు

ప్రార్థనాళ్ళే ముళేకల్వే కథ్యలే మధ్యమార్దక విఖభాసాంతం వదంత్యేకే న ప్రాేతు కడాచన రి

టీ స్రైర్ధశాన్దే = ప్రార్ధనాస్ట్రమంద ఎక ర్వ్వే అ ఎకవచనత్వమంద్కు ముః*ముకారము మధ్యమార్థకః=మధ్యమపురుషోర్థే ముగలది (ఆని) కథలే ఆ వెచ్పంబడుచున్నది ఎకే ఇ కొందజు వీఫామాంతు ఇ వికల్పము పద్యావసాన మందురోలదెనినిశా వదంతి జ వెవుచున్నారు ప్రాణేశు = అచ్చు పర మగుచుండ గా సకదాచన అ ఒకానొకవ్వుడు లోపమైనదికాదు

తా _స్రార్ధనార్ధనైకవచనమందు ముకారము మధ్యమ వురుహార్థక మని ఛెప్పలడుచున్నది. దానిని పద్యావసానమందు వికల్చ్పమనిరి అచ్చుమంబగునవుడు లోవమురాదు. ఉదా తోయజేతమణ ననుం గృవతోడం జూడు మాడుము. ఘటింఫు మమలచరిత నస్రాణే తు కదాచని అనుటచే వాల్లుపరంబగునపుడు వికల్పము. ననుం గృమ జూడు భారతీ రత్మింపుము నన్ను వేగ "రాజీవామాం

శీ! యాపరిచ్భేదము 153 క్వచి ద్వువర్ష'కే చాపి కేచ్చిత్తన్య స్థితిం జగ టీ క్వచిత్‌ =ఒకానొళచోట వువర్ణ శేచావి ఆ వువర్ష కమువరమళ నేని శీచితల్‌ జ కొందజు శన్యజ( ఉభయా స్ధేభ వేద శ్వం'ఆశుళ్ళొకంబునం 'శెళ్చిన) యశారముయొక్క_ స్థితి అ ఉనికిని బ6౬॥ = చెప్పుచున్నారు శా ఒకానొకచోట వువర్ణ్మకము పకంఒగునవుకు గొంద ఆకారము వచ్చుననిరి ఉదా--ఘ.30చెనవు కేచిత్తు అనుటచే ఫఘం30చెదువ్చు ఘటించెదు. అని వువగ్శలోషమును గలదు ఇందలీ చశారంబువలన నువ 0బు వమకంబగునపుడు అత్వంబు నిత్ధను ఘటించెవను అపిశబ్దంబుచేం దకారంబు షకంబగునపు జేత్వంబు వచ్చును భూతలే తయో ర్వికల్పత్వ మితిశేచి దృఠామినే ౮ టీ భూలే= భూశార్థమందు శయో॥=నివివర్శ ములకు వికల్పర్వం ఆ 'వైకల్పిశత్వము ఇరి జ వట్లని శీదిల్‌ అ కొందటు బభాషిరే = పలికిరి తా భూతాక్షమందుని వి వర్ల కంబులకు వైకల్పికత్వము! ధి ఫ్ర జా గొండలు వెవ్చీరి ఉదా.--లవ్పదోచితివట లెలివితి విమల మలి ఇత్యాదులు అలం జా వ్యతిశేక ప్రార్ధనా శే కు స్యా కృవుహస్తు స టీ. వృతిశేకప్రార్థనానే = వ్యతిశేకప్రార్ధనార్థమందు. కు =కువర్ణశము అథి భి లి అధి థి ణి స్ఫాల్‌ అ అగుకు సరు ఆ అకువర్షకముకు మువ్వవర!ి ఆ మువర్డ్మ వువర్షములు వరమందులలది కా. వ్యతిరేక స్రార్థనాస్థమందుం గువర్షక మగును ఆకువర్ష ఒడ థి ణా ణ కముమునవు వర్షకములుపరమందుం గలదియనగును ఉ -ఘటింప కుము అలుగకువే ఇత్యాదులు మువువర్తకములచే డుజ్వగ్ల కం చు

! అధర్వణకారికావళి కంబును గ్రాహ్యాంబు పోషింపకుయ కువళ్లకము మువక్ష్మకవూర్వ న అఅళ శ్‌ మైనవన్రటచేతను నచ్చుషకంఒగునవుడు మువర్శకము నిత్య మైన దవుటచేతను. జాగొనరింప కోజనకజాహృవయేశు మదిం దలంప క వూ యను మొదలెన (ప యోగంబు లకాస౦బులు ఎస్డీ వన్‌ ఈ వ కీ తద్ధర్మ ప్రథమే స్యాతాండు డివళ్ష్లా చనాంతకౌా ౯౯ టీ తద్ధర్శవ్రథ మే ఆ తద్ధర్యప్రథమైకవచనమందు నాంకకొౌ ఇ నకా 'రాంశములైన డుడివక్తా ఇ డుకారడి కరములు స్యాతాం ౨ ఆగ చున్నవి తా త చ్రధమైక వచశమందు ఊచౌంకములై న డుడి వర్షశము లగుము ఉదా _పోషించెకు౯ పోమింవెడి౯ వండెడు౯ వండెడి౯ ఇత్యాదులు దడుడ్య్యాదివ్దే భూళాళ్ణే చాపి. తద్వ ద్భవే తదా అనుకారికచే డుడి వన్మకములు మమగుచుండంూ ఛాత్వంతో కారంబునకు ేత్వంబు వచ్చును ఇందలి చకాకంబుచే పోషించు౯ వండుక౯ొ అనియు. గలదు డోన్తు భేద తావి స్యా దితికేషూంచి దీరితమ్‌, టీ. శేషాంచిల్‌ జక్న్ని శబ్దముల మొక్క డోస్తు ఆ డువర్శమునవ్రైననో "భేదకళతాపీ అ విశేమణత్వముకు స్యాజ్‌ = అగును ఇతి ఆ ఇట్లని ఈరిరేంం వెచ్చ బడీనడి లా ఫొన్నిళబ్బములయొక్క డువన్షకమునకు విశేషణర్వ మును నగును. ఉదా.--వచ్చెకువాండు ఫల్దునుం డవశ్యము "గెలు వనంగరాదు కృపారనంబువై6 జలైెడువాండు ఇత్యాదులు అట వ్‌ మట్‌ తుళబ్టలోవంబుచే డువన్షలోపంబును గలదు కమించువాండ ఇత్యాదులు. కేషాంచిత్‌” అనుటచే అనుకూలుండగువాండు. ఉత్యాదుల డువర్ష్మకంబు శాదు

ై యాపరిచ్చ్భేదము 15శ్‌ ఉదిత్యవ్యయనసంబంధ సన్ని మే'భే ప్రయోజక ౧౦ టీ ఉదిళ్యవ్యయసంబంధ =ఊల్‌ ఆననవ్యయిముతో సంబంధము గలి గిన వదము రన్ని"షేధ= ల ఘ్వేకాతురవూర్వ్టకి, యా న్తిమస్యానయో భవే దిద్వా* ఆనునూత్రో క్రవిథినిమేధమంద క్రయోజక ఆ శకంల దగును తా డశ్‌ _ ఆఅనునువనక్షసం యోగంబుగల మంబులకు నికారంబు వికల్చంబుగా వచ్చును ఉదా ఎాడల్టరియింపె ఉర్పరించె ఇత్యాదు లు ఆకర్ష ణ నకర్మత్వ మకర్ష్మ త్వం నకర్త్మణ ః తద్వతాం క్వచి చైళ్ళ్యం స్యా చృబ్రళ_కిలావ్యతీ ౧౧ టి ఆకర్శణ ఆ ఆకర్తకధాతువునకు సకర్మ్యశ్వం = కర్మతోలపహడు కొనుట 13ర్మణ =సకర్మ్మక్ళక్సియికు. అకర్మళ్వంజః రృతోంయూడ కొనకుండుట కద్వతాం = ఆవకర్త్యకళ్వాకర్య క్వములను జెమ్చు క్రియలకు. క్వచిత్‌ ఇ ఓకా నొకచోట వక్యం ఇ ఒశర్వము స్యాత్‌ ఆ ఆగుకు శ్చూకక్షి అ భబ్దశ క్రి 'కాద్భిశీహి = అటువంటిదిగదా నర న. స్‌ తా ఆకర క్సియకు సకర్యకత్వము న నకర్మ కత్వము సకర్మక త్వాకర్మ కర్వముల కొళానొక వైక్యము నగును ఉదా....జయించెరివుల భూభుజులజయింపుము ఇత్యా దుల సకర్మక్కక్రియలకు సకర్మ్మకత్వము వ్ర ణమ్మిల్లెనతనికి ఇత్యా దులం గ్‌ లని చానికిం గర్మత్వము కర్మణిషస్టి చింతింతము 'రామునెప్పడు చిం3ళ్లె చేలయివ్పుడు ఇలాస్యదులనర్థవ శేషంబు లందు సకఠ కాకక కత్వంబులు సంస్కృతభామావిద లును 'జెద్చు తి శీ చున్నారు ాళ్‌ “రక్టాం3లేవ్చ ల్తే నార్వశ్లే నోవసం గహళ్‌ , జే, లో వ్రనీస్ధేరవివమాతు. కర్మ ణోఒకర్మికా శ్రీయా. అని సంస్కృతో

356 అధర్వణకారికావళి చాహరణంబులు..-భారంవవాతి. నదీవహతి జీవతి నృత్యతి నేఘోవర్షతి, హీతాన్నయస్సంశ్రుణులే స కిం ప్రభుః యధాళాన్త్రం యధాళక యధాక్రాశ్రానురంజనమ్‌ ఆ కొ న! యధాప్రనిద్ధి సర్వత్ర శన్దానాం కల్చ్పనామతా ౧౨ టీ సర్వత =అంతట శహ్ఞైనాంజళబ్దములయొక్క_. కల్పనా = కల్పన యథాశాన్త్రం ణు శాస్త్రము నతిశ్ర్మమించనటుల యథాశక్తి ఇ శ్రినలిక్రృ మించవటుల యథాఫ్రాత్రావ రంజనం = బ్రోత్రానురంజనము నతిక్ర్రమింవన ఎల

• కి న = న యభథాద్ర సిద్ధి = వ్ర సిద్ధిన తి క్ర మింవనటుల నుతా=ఇసమైనది జ్య ఆక జాలి, జ కో తా ఇాస్త్రశక్లి శో నురంజన వ్ర సిద్ధుల నతి క్ర; మించ నట్టు ళజకల్చ్పన యిష్లము ఉదాఎావ,కాశించె వకా?ల్లి అతి గు ద లు ల్‌ న్‌ లు కమించె ఆతిక్రమిళ్లె ఇత్య్యాదుల నాగ వూదేశంబుల కష్టంబు ల ల్‌ ౧ రా 'ఉత్పాద-ఉప్పత్నిళ్లె రంఛ-కంపిల్లై కుంభ సొంపషిల్లై. వర్దుల వ టి? తం ద్ర -తత్హరిల్లు తద్టరిల్లు.తందరిల్లు ఆవహ-ఆవటిల్లు నిర్వహం-నివ్వటిల్లు ఇత్యాదులు తద్భవ్యక్తియలు లేజరిల్లు - అనుచో శేఫాగమము వ్రజ్వంబ్లు అనుచో రలల కభేవము తత్రోభయో ర్భే 'జీళో లకార ఇతి శేచను టీ శేదనజకొందయు కత్రజఆ ఉభయోః ఇ శెంటియందు. ఎకఃి ఇ ఒకటియైన లకారః జ లకారము భవేల్‌ ఇ అగును ఇతి ఆ ఇట్లని పలక చున్నారు తా రంజతిఘటా ఫ్రదీనాంబిందోళ్ళ ృస్యాపీలావుఖౌభ వత అననూత్రముచే వచ్చిన లకారద్వయమందు గొందటు లకాకం బొక్కటియ యగుననిరి ఉ---పాటిలి వరిని భానిలి ఇత్యా దులు

శీ యాపరిచ్చేదము ]57 ణిజంఠా దవి కేచిర్తు ణిచ మాహు రనీశ్వరాణ ౧౩ టీ. అసీశ్వరాః అ న్వకంగ్రులైన జీచిల్‌ ఇ ఫొందజు ణివింతాదపీ చిచ్చుకంటెం బరమందుక్కు ణిచం = ణిచ్చును అవాః అ చెప్పుచున్నారు. తా కొంగలు ణిచ్చుకంటం బరమందు ణిచ్చు వచ్చు ననిరి ఉదా..--ఒనర్చ్పింప్రుము ఇత్యాదులు చ్ర 'యోగములం దఖలు చయగ నిఏె కనుపషింపదు శేచిత్తు ణిచ మిచృంతి ధాతో నేవాశ్చు తాగమూత్‌, టీ శేచిత్తుజకొందఅన్ననో అక్ర తాగమాల్‌ = వినబడనిణిజన్టేంచు గా గమముగల ధాతోళేవ ఆ ధాకువుపలననే ణిచం జ ణిజర్థమును. ఇచ్ళంతి ఆ ళోరుదున్నార తా కొంవలు ణిజగ్గమును నించు ట్ర హీతఠధాతునవృవలననే యగునని చెప్పుచున్నారు ఉదా ___త్రిప్పు "లేష్టు మేవు విలుచు కడుపు "లెలుపు శ్రుంచు వజుచు కజఫు కలంచు ఉడుపవు ఇత్యాదులు శీచిత్తనుటచే. ఫూనించు. లేలించు కుసిరించ్కు వినిపించు ఆడణించు కకణిందు కలలించు ఉడిగించు ఇళ్యా దుల నించుగాగవుంబును గలదు ప్రార్ధనాన్టే భవే న్నాంలా తృచే త్యర్థవిశేషద ౧౪ టీ స్రార్థనాన్హే = ప్రార్ధనార్థమందు నాంతాత్‌ అ ద్రుకవ్రశృతికము శంటెం బరమందు కదేతి=శకద యనునది అర్థవిశేమడ = అర్థవిశేషముని చ్చునద్కి భవేత్‌ అ అగును, తా, ఆ! నార్థమందు దే వ్ర కృతికముకం కొం బరమందుం గద యనునది విశేహార్థ మిచ్చునవే యగును ఉడా--దయ నేయంగద్నె ప్రోవంగదె కాణబె ఇత్యాదులు,

53 అధర్వణ కారికావ? ఉత్హమాడా వసి భవేశ్‌ ప్రశ్నా దర్భవి శేషద 9 టీ ఊత్తమాదావపీ = ఊత్తరూమలయందును బ్రక్నాల్‌ = ప్రశ్నా ర్థకముకం టెం బరముందు (శజేతియనియనువృ త్తి) కదయనునది ఆర్థవిశేషద ఇ అర్థవిశేమమునిచ్చునది భవేత్‌ ఇ ఆగును తా ఉత్తమప్పుహోదలయంవమం బశ గకమ.కంపె వ్‌ ఆ ఆధ బరమందుం. గద యనునది యర్ధవిశేషు మిచ్చునది యగును ఉ...-వచ్చితింగదా ఘటించితింగదా ఆవెళబ్దము చే వచ్చెంగదా, ఇత్యాగలు గ్ర ౧౦థాంతరమందు అన్యతశ్చాపి సభవే తృ చిదర్థవిశేషదం _అనియున్నది. మధ్యమపురుషవ్యతిరి క్ష క్రియల యందును నా కవ యనునది యొకానొక యగ్ధవిశేషము నిచ్చు నది యగును అని దానియక్థము అన్యతః అనుచో స్తప్షమి నిభ_క్ష్యర్ధ్థమునందు వచ్చినతనిల్‌ ఆర్యాదిశచ్చో యృకృస్స్యా దసంబంధార్థచోధనే ౧౫ టీ ఆర్యాడిశ్ళ! = ఆర్యాం బాదిశబ్బములు అసంబం ధార్థటోధ చే ఇ అవంబంధార్థముకు "బెలుపుటయందు. యుక్త! జ కూడుకొనినది స్యాత్‌ ణః ఆగును తా ఆరార్టదిశొబ్ద మసంబంధథార్థమును 'చెలుప్రటయందును రచ ంబగురు ఉదా... ప్రోవయ్య 'రావయస్ట నక మరతురయ్య ప్రోవవమ్థ 'రావమ్థ ననుమరతురన్ము ఇత్యాదులు, ఛ్‌బము ట్‌ కిలార్థదంభయో రోర్టగో నోభయోవరి వర్ష్మక

౮ యాసరిచ్చేదము: 150 టీ శిలార్థదంభయో! ఇ అట గద యనపదములకు యోగి ఆ యోగము. స్యాల్‌ జఅపకు ఊధయోపరకి = ఆట గద పదములకు: బైన, వర్జ్మక జవర్శకమ. నస్యాత్‌ జవ గాగార్ట్యమైనదిశామ ళా వ్ర శ్వా న్ధమందు ఆట గద యనుషమంబు లను వ్రయు_క్తంబు లగును ఆవదద్వ యోపరి వాగమందు 'నేవర్ష కమును ట్ర 'యోగింమఒడదు. అఏశికి వచ్చిత్‌వటగవచ ఇత్యాదులు, కిలారా రళ్చపిశబ్ద యోగమును గలదు వచ్చితి వటయ్య వచ్చితి థి లది వటవ్య ఇగా్య్భాదులు దంభార్థా ర్యాదిశ్ట యోగంబును గలదు, న్‌ ట్‌ 6 అసర ఎ ఆల్‌ వనములకు నారాస్థిపిశబ్దంబు లనువ్ర, _కృంబులగు నపుడు వద ద్వ్యయముకంకె నుపరిభాగమందు 'ెవర్ష కములను ,బ'యోగింవం గూడదు వచ్చుంగదవే వచ్చుంగదరలే వచ్చుకటజో ఇత్యాదు లసాధువులనియు వచ్చుంగచె వచ్చునక్మి ఇత్యాదులు సాధువు లనియు నహోోబలమడితులు థ్రీకి గాని యది విశ్వసనీయంబు గాదు. నోభయోరువరి యనుచో తయోగుపరినవుర్వితార్ధది ప చ వము చేసీ వర్షకం చ్రయుజ్యతే యని వా్థఖాస్థనము 58 నావత వది శాదు. ఉభఛయోరుపరి యనుచో నెండువదములకుం భైని టి యోగింహ గూడవని నామతము కావున వచ్చుగదవె వచ్చుం గదరె వచ్చునటవె వచ్చులదె వచ్చునకె ఇతాస్థదు లన్నియు సాధువులు వచ్చితివటగ దె వచ్చితివటగద పె వచ్చితికటగదరెె వచ్చితివటయస్థవె వచ్చి-వటయొరు వచ్చులదమ్మై వచ్చీతివి గదయ్యె ఇళత్యాదివ్ర'యోగంబు లుండగూండదు న్‌ జ్‌ ణ్‌ చు క్రైేశ్యో మధ్యవ్తాస్థెతు ప్రార్థనే ముమ్తుడుణ్‌ స్టిల్‌ = అధర్వణజాలకే 3

160 అధర్వణ కారికావళి టే జ వతి వాంతో ప్రాస్వదీర్ధో ద్విత్వ నూదంకళలా క్వచిక్‌ టీ. జేళ్యఃజచేశ్యమైన చుక = చువర్థకము మధ్యమా స్ఞే = మధ్యమ ఫురువమైన స్రైర్ధనాన్దేతు= ప్రార్ధవార్థమందశ్ననో ముమకుజ్‌ అముమ్లుడుష్య ర్థృశములు గలరై స్థ్‌ఈః అణ ఉఊంచదున్నది వాంఠః! జ పకారకుః కొనయందుం గలై వ్రుస్వదీర్ధ శి శ్రాన్వదీక్స ములుగలదౌను క్వచిత్‌ = ఓకానొకచోట, ద్విశ్వం జ ద్విత్వమును నీతి జ పొందుచున్నవి ఊదంర తాజ్డ్యోదంశత్వమును వతి = పొందుచున్నది ర ఆ తా చేశ ఫ్ట్వమెన చుకారనము 'పైఫనాన్టమధ్యమవుకువ మందు ముమ్థుడుబ్వక్ష కంబులు గలదై తవెతక్భలంబున వకాశరాంత మెనదై వకారాంతమైనపుకు 'హ్ర్వాదీక్ట ములు గలదై హాం బగునపుడు ద్విత్వంబును నొకానొకచోం "గేవలోదంతత్వంబును గలర్రై యుండును. ఉదా -నీవుసుమ్ము వీళ్చనుము మిారుసుండు అతండుసువ్వె అతండునూవె ఇతండునూ, ఇతా్రదులు గసవదడ వాస్స్యుః ప్ర థమామాగ్రాత్‌ ” అనునూ శ్రనుచే. చత్యంబునకు సత్వనువచ్చినది. అతండుసుమా ఇత్యాదు లసాధువులు య! చీర్ధ మనుచో నుభయవదవిశేషణ కక్మథారయము ప్రత్యయార్థవిశేషే2వి క్వచి 'జ్జేశ్యపదం మతమ్‌ ౧౭ టీ. క్వచిల్‌ =ఒకానొకచోట చేశ్యపదం=దేశ్యళజ్టము.. వ్రత్యృయార్శ విశీషేచవిజవ్రత్యయముయొక్క_ యర్థవిశేమమందును మతం౦జవష్ట్రము తా, ఒకానొకచో ేశ్యశబ్దము వ త్యయార్థవిశేషమును చెలువును, ఉదాషి...ఎంతజదుం డై నర్గాని గానిమ్ము, ఇతాస్ట్రదులు, చేన్కీశ మై మొదలగుననియును నని గ్రహింవవలయును, జ జం! లా ఆస్యె ప్యర్థవిశే ము స్యు రంతే శ్రుశిమనోహరాః

క్రి యాపరిచ్భ్చేనము 161 క్‌ టీ ఆజ్యేపీ ౨ నులీకొన్ని శబ్దములు ఆర్థవిశే మే ! ఆర్థవిశేషమందు, ఆంే = శష్టొంతమందు. క్రుతిమనోవారా! = శ్ర్రిశ్రానందములైనవి న్యుః ఆ ఆగుచున్నపిం శా, మళికొన్ని శబ్దము లక్టవిశేషమందు శ బ్దాంతమందును శో,తానందకరములై యున్నవి. ఉదాలాచేయరొళ్కొ చేయు నోళ్ళ వచ్చులేవాండు తనవేపోనేరములు తనదేకాభ క్రి అవధారు అవధరింపుము ఇత్యాదు "లెజుంగునది, తదర పథవెకగతంచాచకాద్షికి యాపదాత్‌ రి౮ నళపదూగస్సా దేమి నికికతే అదిశబప్రయోగ స్స్యా ద్వి సా నింత టె శస్ధర్మవ, థమైకళ్వవాచకాత్‌ అ రద్ధర్మవ్రథమైకవచనమైన $ యావనాల్‌ = ,క యాపవముకంటెంలరమందు ఆదిశబ వయోగ$ అ ఆది నో కో ప్‌ో ఛబ్బముయొక్క_్రైయోగము స్యాల్‌ అ ఆగును విశేమోర్టీ=ఆక్థ విశేషముకల రై చిరీక్షచేవా = చూడ బడుచున్నదిశదా తా తవక వధమెకవచనముకంళం బరమందు నది శబము ఖాలి లా క్ర ద యొక్క వ్ర మోగ వగును ఆ యదిశబ్ద మర్దవి సెపము గలదిగల6 జూడంబడును ఉదా..--వల్కుపల్కునది అధిష్టించుననె (భారత వయోగము) జనకుతయువో లె నర్మిలిం శ్రుదం బ్రతికించును పషసష్ట్రభాగము న్లొనునది ఇత్యాదులు ప్ర 'యోగంబులు గలవు ళీ వలి విభ_క్రిమాత్రం సాత్ర మహితం స్యా ట్టవర్ణ కాత్‌. ౧౯ 'శేచి న్నాంలాచ్చ గుర్వాచే ర్ష ఏథిత్‌రా తట్టి రూచిేే, టి నరర్ష్మాక్త = ఆంకటకు టవర్డ శాల్‌ = టకారముకంటెం బరమందు విభ్యక్రిమ్మాత్రం=సర్వవిభ_క్రీరుం మహితం అ ఫూజ్యమెనద్వి ప్యాల్‌: అలఅనగునుం శీదిత్‌ ఇకొందటు నాంతాల్‌ ఆ నాంశళబ్దములైన గుర్వాదేః అ (సరుళ్చా ' పావాదిశ్చగుర్వాది!) గురువైనదియః 'మొదటిర్రైనన్వరముకం టెం బరమంద్యు

162 అధర్వణకారికావళి ద్వ వ్రతరాచ్చ ణు "శిండుపక్ష్మ్య ములకం టెం బరమందును పట్టి జపట్టియశువర్మ క్‌ు స్యాదితి జబ అగు నని డోచిరే ఐ వలికిరి తా, భావే టవరక్షకోంతే సస్వేషాంచ శ్రీయావదానాం స్యాత్‌ * అనుసూత్రముచే భావార్థమందు వచ్చిన, ట వక్లకము కంఠ: బరమందు సర్వవిభ కులు వచ్చును నకారాంతమైర గుషు వను "మొదటిదైన స్వరముకంశం బరమందును 'రెండవ్షరములు గలశబ్దములకం టెం బరవందును బట్టివన్షకంబు వచ్చును ఉ__ వచ్చుటవలన _ ఘటించుటకొజకు వండుటచేత ఇత్య్యాదిలు వచ్చుకంశు వచ్చుకొజకు ఇళ్యాదు లసాధువ్వలు రాబ్బ్య పోబటి అనంబాక్సి ఇత్యాదు లు తరారోదాహకణంబులు ల లు ఎవ ధి విడువంబట్టి అత్యాదు లసాధునులు ఉవక్షకః క్రి యాంలే స్యా ద్భావా్టే స్యా ట్రవక్షకః ౨౦ టీ శ్రీయాం లేజ క్రియాంకమందు ఊవర్షకళజఊశారము స్యాల్‌ ఇ అగును భావాన్టే ణు భావార్థ మందు టవర్జ్మశ ఇటవర్షశము స్యాత్‌, 'అఅగును తా ్రీయాంతమం దుకారమును భావాక్థమందు టకా రము నగును ఉదాఎావండు కను చూచు పోషించు ఇత్యా దులు వండుట కనుట నూచుట పోషించుట ఇళారదులు భవే త్కస్త్ర్ట్సీసమాన్నాన్ను ఉత్వం తన్మి న్నలే భవేత్‌, క్వాస్టేచ వ్యతిలేకాళ్టే ధాతో సతవమిర్శవేశ్‌ ౨౧ థ థి ఎ౨ఈా ఖ టీ స్రీసమాల్‌ ఇ స్రీనమముకంటెం బరమందు నావ్నః = శ్ర శముకం౦టెం బరమందు క1=కవర్షకము, భవేల్‌ ఇ అగును శసి౯ా = ఆకవర్డీ కము పరే = వరమగుచుండంగా ఉర్వం జ ఉత్వము భవేత్‌ =ఆగకు వ్యతి "శీకాన్టే=వ్యలినేశార్థమైన క్యా న్టేచజక్త్యార్థమందును. ((కవర్ష కమగు చున్నది) ఛాళోః=ధారువుయొక్క తతైవ ఇ అవ్యతినేకమందే. మి! = మివర్ణకమ భవల్‌ ణః అగును

క్రి యాసిచ్ళేదము 1680 తా స్క్రీసమ్క్రీవాదకములకంళేం. బరమందుం గవర్ష్యక మగును అదిహపమగుచుండంగా నుత్వమువచ్చును, వ్యతి లేకశ్త్వా శ్హకమందును. నా కవర్ష్మకము వచ్చును. థాతువుమొక్క_ వ్యతి "రేకమందు మి వర్లకము వచ్చును ఉ___నిప్పుక వెలందుక్క చేయక ఘంపమి ఇవి మొదలైనవి తుమున్నర్థకనాంలేన మి సమాసః క్వచి దృవేత్‌, టీ తుమున్నర్థకనా౨ లేన = శుమున్నర్థశ మైననకారాంకముతో మిన మానః ఇ వ్యతి లేకభా వార్థ మునకు నమాసము_ క్వచిల్‌ = ఒజకానొకచోట్క భవేత్‌ = అగునుం తా ఒకానొకచోట తుమున్నర్థముతో వ్యతిరేకభావార్థ శకమునకు ఎమానమగును ఉ.__వానింజూడయజొలమిం ఇత్యా దులు కరచి ద్రూథ్యాపి సాధుత్వం దృళ్యతే కవిధాషిలే ౨౨ టీ శ్వచిత్‌ = ఒశానొకచోట్కు రూఖ్యాపి = రూఢిపదముతోనేన్సి సాధుక్వం = సమాససాధుత్వము కవిభ్గాషిలే = గ్రృంథమునందు దృళ్య తే ఆ చూడ బదుచున్న న్నది తా ఒశానొకచో రూఢిశబ్బముతో వ్యతి రేకభావార్థము నకు సమాసవమగును ఉదా.._దానిమాపోవమి ఇత్యాదులు, అత్ర తృతీయా షష్టీచ విభ్నక్తీ సమ్తులే ఉభే, టీ అఆత్ర=కఈయర్థ్యమందు ఊభే=రెండైన శృతీయా = మూడవది, మస్టీచ=కణవదియైన విధ_్టీ=విభకులు సమ్మ లే=ఇస్టములు తా. కక్షణజ్టనుబంధస్ప్యా త్పతిధాతుః కర్త నచ్చతద్వి ఛధయి యనుస్మూ త్రో కృవిధిచే వచ్చిన పడు అనుంది పరమ చుండలాం దృతీయాషన్టీవిభక్తులు. "రెంయను నిష్టములగును, ఉ __మాచేఘటింపబడియె మాకుఘటింషబడియె ఇత్యాదులు,

క61 అధర్వణ కారి కావళి భూగమి క్రియయో రంతే ఫఘటకాఖ్యాన ముచ్యతే, ఖతి టీ అం లే=ధాతువుయొక్కయంకమందు భూగమిక్రియయోఃజఆగు పోవుధాకువులకు ఘటకాఖ్యానం = భుటకమనుపీరు ఉచ్యలే=దెచ్చ బడు చున్నది తా ఛాతువ్టయొక్క యంతవందుం బి, యోగింవడుడిన యగు పోన్టు ఛాతునశ్రలకు ననేశార్థములను ఘటించునవి కౌన ఘటకములను వేరు చెప్పబడును వాడయనేయంగలండగుక్‌ నీవు ఘటించుచున్నాండవగుదు. నేనుఘటించుచున్నాండనగుదున్‌. ఇత్యాదులు వ _రృమానభవిప్యదర్భంబులు అతండునేయనగుళ్నా ఇత్యాదులు తద్ధర్థాకములు అతండు నేనెనయ్యొ ఇత్యాదులు భూళార్థములు అక్క్కార్య్యము ఘ3౦షనగు మూకు ఫఘు౨౦పవగి నది యనుట. ఘటింపనయొ్థదనేను, ఘటింపనై తి౯ ఇత్యాదులు వ్యతిలేకార్థ మందును దదితరార్థమందును దుల్యంబులు పోన్చి అనుధాతువు వ్యతిరే కార్థమందుం గవర్షకముకంకెం బరంబునం బ్ర యోగింపబడి విశేమ్యామును సంఘఎఏంచునది యగును, ఉదా.--ఘఎంవకపోయె.. రాకపోయమె. చేయపోయొ ఇత్యా దులు ఘటింపడయ్యొ అనున్ధమును "దెలుఫునవి అన్యా ళ్చాష్యర్థఘటకా స్యా దనేకార్థతావీ చు టీ అవ్యాశ్చావ్‌ = అగుపోవు ఛాతువులకంటెనికరములును ఆర్థ్‌ భటకాః ౨ విశేమార్ధముల కు సూర్చుకని గలవు అనే కార్థశాపిచ ఆ అనేకార్థళ్వ ముకు స్యాక్‌ ఆ అగుకు ళా, మజీకొన్ని ఛాతువులును విశేషోర్థఘటకములగును అనేకార్థత్వమును గలుగును ఉ.__రాశమానె రాకతక్కె రాక

ఈతి యాపరిచ్చేదము 165 చిక్క. ఘటింపవచ్చుక, ఇత్యాదులు ఫఘటింపకపోండు రాక పోండ్కు లేకపోండు రాకపోద్యు ఇతా్యాదులు నిపేధముఖంబుచే విధిని లెలువుచున్న విం

క్వచి దర్ధవిశేషన్య వినమౌవి నదుమ్యతి అళీ టీ క్వచిల్‌=ఒకానొకచోట అర్థవిశేమన్య = ఆర్థవిశేమముయొక్క_] వివషోపి=వివశమయు నదుమ్యతి=దూమిందంబడదు తా అతండు "లేక యివకూడదు అతండు విననచదువండు పోకున్న రాకున్న ఇత్యాదులు రిక్క్రనాయనికళ 'ల్పెక్కుగీఓక మున్న ఇత్యాదల వ్యతిలేక క్వార్ధంబు నంతాచ్చునకు నిర్ధార ాన్థ వాచకంబగు నకార మాచదేశంబువచ్చును ఒకానొకచో నాగమంబును నగును చేయకయమున్న ఇత్యాదులు ఇంతకయ మున్ను ఇతెదుల నయ యనునది భూళార్థదో్యోశకముం అతండు సుతింపళక్య మే వారి నుతింపళక్య మె ఇళాాదులు అక వివమయందునతండు నుతింపశక్క్యుండె యని క్వచి దర్భవిశేషేచ రూఢా విశ్రాంతి రుచ్యతే టి క్వచిల్‌ = ఓ కానొకచోట అర్థవిశే మేద ణు అర్థవి శేమమందును రూఢౌ = రూఢ్యర్థమందుశు విశ్రాంతిః ఇ విరామము ఉఊచ్య'రే = చెవ్పయుడు చున్నది తా, ఒకానొకచో నొశానొకళబ్దమునకు నర్థవిశేహ మందును రూఢియందును విశ్రాంతియగును ఉదా. దేశమైన కాని యనుళబ్దము వ్య 3రేకార్థకము "కా సష్థమందును గలుగు చున్నది కాని శాక శబ్దంబు లన్వయంబునం దనేశార్థంబులం 'దెలియంజేయుచున్నవి ఉదా'.--పోయొనుగాక పోనిత్తునె, పోయెంగాని పోనిత్తునె నీవిచ్చినంగాక కల్లునె పోయినంబోవుం గాక్క ఇతారదులు వచ్చుంగాక్క పోవ్రంగాక అగుగాక ఇతర

106 అధర్వణ కారిళాన౨ చుల నభూ_త్తను నర్థంబున క్వూర్ధవదంబునకు విశ్రాంతి. అతనిం గాని నుతింయయు. అతనికింగాకళకథమా ఇత్యాదుల నేవ్గూ న్యార్థములు, అన్వయస్యాపి గమ్యుత్వం రూఢళబ్చేషు క త్రచిత్‌, ౨౫ టి బృత్రచిల్‌: =బకానొక చోట రూఢశరోష=యాఢళబ్దములయందు అన్వయ స్యాపిజఆన్వయమునకు ను గమ్యగ్వంజతోందుటు ళా ఒశానొకచోట రూఢశబ్దములయందు నన్వయము యొక్క తోంచటయును గలదు ఉ.-అవనికిం గాకన్యులకు నమస్క్యృతి నేయము ఇతార్థదులు క్వచి దర్ధవిశే'షేతు పున రర్ధసనమాగమః టీ క్యచిల్‌ జ.కానొకచో ఆర్థవిశే మేతు=ఆర్థవిశేసుకుందు.. పునః మళీయు అర్థ నమాగమ =ఆర్థ్‌ ముయొక్క_రాక క, ల్తుము తా ఒశానొకచో నర్థవిశేషమందుం దిరుగ నర్ధప్రాప్తి యగును ఉదా__ఓహోహో బెరార భళిభళి మగడ వగుడ కనికని చనిచని వెట్టుచెట్టును౯, మ్రూనిమ్రానికి౯ వ్‌ంగి యేల్‌ ఇత్యాదులు జ పన ర్నిర్ధారణాద్యర్థా త్క్యూచిదిష్టో సవర్ష్మ కాత్‌ ది టీ నిశ్రారణాద్యర్థాల్‌. జనిగ్ధారణాద్యర్థమైన నవర్ష్శకాత్‌ = నకారము థ థి థి ధా ల కంటెం బరమందు క్వచిత్‌ =ఓకానొళకచోట పునః=తిరుగ ఇష్ట =ఇస్టము శాం నిర్ధారణాద్యర్ధ మైన నకారముకంళుం బరవందుం చిరుగ న్ధప్రై ప్‌ యగును ఉ.__చేయనేచేనెి౯ చేయనేచేయ చున్నాంయడ రానేవచ్చె౯ పోనేపోరు. చేనీనంజేయును. చెసీనం 'జేయుచున్నాండు. అనినంగానిమ్ము వచ్చినరానిమ్ము వచ్చినరాన్నీ ఇత్యాదులు

ఛి యాపరిచ్చేదము 167 ల రయుశం మధ్యమైకత్వే క్వచి దస్గే వ్రయజ్యతే టీ మధ్యమైక ల్వే = మధ్యమపుర్తువెకవచనత్వమందు రయుగంజరీఫ ద్వయము క్య్వచిదథ్థే = ఒళానొకయర్థమందు. ప్రయుజ్యే = వ్ర యోసింపు జకు చున్నది తా మధ్యమపుకుమైకవచనమైన సీనత్వ ప్రి యత్వార్థ ములయందు "రేఫన్వయము చ 'యోగింపంబకుచున్నది ఉదాపా 'రారావల్లనముళలేల కణమొనరింవన్‌ రారా శ్రీరామ నన్ను తం ల ళతింవంగ౯ాం రీ జ డిర్ధో హ్రాస్వశ్చ తత్రస్యా 'దేకోఒ ప్యర్హవిశేషద వతి టి తత్ర =ఆ రేఫద్వయాగమమందు దీర కాదీర్ధ మును. ప్రాన్వశ్చణ పహ్రన్వమును స్యాల్‌ జ అనును ఎకోచిపీ ఆ ఓకటేయు అర్థ విశేషద॥ ఆ అర్థ విశేషము నిచ్చునదియిగును స్‌ ల ర్‌ తా ద్వితియ రేఫమునకు దీక్ధ మును హ్ర్వామును వచ్చును ఒక్కటయు నస్ధవి పము నిచ్చునది యగును ఉదా "రారదాసులక తీంపరామచం ద్ర శాకనిశం బ్రక్షదములేల రణము సేయ వమ్థురథీంపరా చేయరా ఇత్యాదులు జ జ్‌ మధ్యమ్థే క్రియా స్థేతు నిత్య మత్వమి హీష్యుతే, టీ మధ్యము స్థేజమధ్యమపురుమమంగైన క్రియా న్రేతుజ క్రి యార్థమం చన్ననో అక్వంజ *కారత్వము నిత్యంజనికృమైనైై ఇహ= ఈయర్థృమందు, శమ్య లే=కోరంబడు-చున్నది ళా, మధ్యమపుకమపార్థ శక్రీయయం దత్వము నిత్యము, ఉదా”.నథీంపరా ఇత్యాదులు మధ వ్ర్‌మన్టే ఆనుటచే చాల నినుగలుతురా చవేసీతిరా ఇత్యాదులు యథా యోగ్యంబులుగా న్‌అటుగపనపి,

163 అధర్వణకారికావళి నైకవర్షన్య తు తధా రయోగస్య తథాగళేః లిరా టీ రయోగన్యజలేఫతోంగాడిన వీకవర్శన్యతు = మధ్యమపురున మైన యేశవర్ష్యమునకు కథాజక్కవ్ర కారమైన గలేః=గతివలన నరథాజర్మవుశార మత్వము లేదు శా శేఫముతోం గూడుళొనిన మధ్య్ధమపురు మైకవచ వైకవర్గమునకు నా వ్ర కారమైన ప్ర “యోగగతివలన నత్వము "లేదు ఉడా _పోరా ఇత్యాదులు అన్యత్రావి తదిష్టంస్యా త్సృద్వాళ్యస్య తధాగలేః, టీ అన్యశ్రాప్య్యావఢమపురుషమందును. సచ్వాక్యన్య = బండిళవాక్కు యొక్క. తథా = ఆప్రకారమైన గలే = వ్రయోగగతివలన తదిష్టంజ ఆయకారని'మేధమిస్ట్రము సాల్‌: జ అగును కా, సత్కవిప్ర'యోగంబు లాతీకననుంుటవలనం బ్రధమ ఫురు మైకవచనముందును నాయకారనిపే.ధ మిష్టము ఉ రాముయ మనలను రథీంచురా కొట్టురా. తిట్టురా ఇత్యాదులు ఈ "లేఫముసహాయము. నిస్పహాయము నైనరై హీనత్యార్థ మైన మువశ్షార్థమందును ్మియత్వార్థమైన స్రార్సనార్ధక మువర్గము ణధథి శో న ఈ కం నందును నుండును. ఉి ___నిలువుమురా నిలువుము రఖీంపు మురా రక్షింపుము ఇత్యాదులు వ్థతిరేక స్రార్ధనార్థక మువర్డ కమునకు సహాయమైనవిగాదు కువర్ణ కమునకు మువర్షకపూర్వత్వ నియమముండుటచే మధ్యమఫురుషమందత్వము _ నియత మైన దగుటచేం 'జేయకురా యనుప్ర యోగ మసాధువు సీ ఆధ ఆ ల శ్రీయాః ప్రనీద్ధా బహవ శ్యబ్రపల్లవసంజ్ఞి క: వగా

క యాపరిచ్చేనము 160 టీ వ్రసిద్భాకావ్రనిద్ధమునలైన. బవావఃి ఇ ఆనేకమురైన. క్రియా!= శియలు శబవలవనంచి శా=శబవలపము లనునంజ గలవి న! ఎ 9 బ్గా / పి“ జా తా ఛాత్వాదుల కను వ యుక్తంబులై విలక్షణా థ్‌భ థాయకంబులగు ననేకథాతువులు శబ్దపల్ల వము లనిపించుకొనును, వప్రథమాయా ద్వితీయాయా స్సంబంధ _స్తత్ర సమ్ధతః తయో ర్వఫ ర్యధాయోగం తత్సమా టె వళలౌ దవి టీ వ థమాయాజ్య ప్రథమావిభక్రియొక్క ద్వితీయాయా = ద్వితీ- ఈూవిభ_క్రియొక్క నంబంధ =వంబంధము క్త జః ఆశస్టవల్లపన జ్ఞ యందు నమ్హతేః=ఇష్ట్రము శత్సమాల్‌ = రర్సమముకంటెంబరమందు వై కృళాల్‌ నా చైశృేశపదము.కం టెం బకమందును యథాయోగం ఇ మయోగమునతి క్ర, మిద నట్లు తయోః=కవ్ర థమాద్వితీయావిళ_క్తులయొక్కః విధి ఇవిధి తా ప్రథమావిభ క్రియొక్క ద్వితీయానిభ_క్రియొక్క సంబంధము తత్స్పమవవముకంకె వైకృతపదముకంకః బకవందు నాళ బ్బపల్లవసంక్ఞి నే క్రి యలకు యఖథాయోగంబుగా ఛ్రాహ్యము క్రియాయా ఉపచార స్యాత్‌. ప్ర ఖమాపదసంగత జ ఆశర్మకత్వం ప్రాయస్సాా త్పరత్రోభయనమ్షుతి.. 3౧ టి శ్రీియాయా॥ = క్రియకు వ్రథమావదసంగతః = వ్రథమావిధ్రి బదముతో గం సికొన్న ఉఊవఛారః = ఊపచారము. (అభేయ్మక్రియకు నాధార శ్రీయాయం చారోవ మువచారమనుట ) స్కాల్‌ = అగును ప్రాయ =తజు చుగా అకర్ష్యకత్వంజకకర్యకత్వము.. స్కాల్‌ =ళగుకు పర్మక్త = డ్వితీమా నంబంధమంకు ఉభయనమ్మతి జు ఆకర శ క్వవకర్యకత్వములయొక్క_యిస్ట్ర మః, స్యాత్‌ వలగును

470 అధక్వణ కారికాన్టళి

తా క్రియకు నువచారము ప్రథమావిభ క్రితోం గూడు కొనిన దగుచుండల్గూం దజుచుగా సకర్మకత్వ మగును. ద్వితీయా విభ_క్షితోం గూడుకొనిన దగుచుండలా సకర్మకత్వాకర్మకత్వము లగును ఉదా _-వెంవపెక్కుచున్నాండు. వడిమిగిలి లావటి వంపజణి బలవజి భయమజతీ జలముంగా3. పెజుసని కన్ను6 దనిసీ కన్నుంగానక కడుపారి కడుపవ్పునిండి తళుకొత్తి ఉీవ్వి ఫ్లారి సొంపాఠి పెంపా[ి తెగటాజి ఇత్యాది రూపంబులు చ్రధమావిధ, క్రవంబంధంబులు ప్రాయో ల్‌ వాణంబువలన నొకా నొచో సకర్మికత్వమును నితన్వివాహంచై పెండ్లియై డ్‌ద్వా హంచై ఇత్యాదులు అలముభుజాననువివాహమగుదే అని యాచార్యవ్రయోగము పెంవెక్కుచునున్నాయ అనుచో సుబంతాన్వయము. గలుగుచుండంగా నా ధాసకర్మథారయము పాలుమాలి తగవ్చమూలి న్నిఫఘ్టమాలి పట్టువడి ఓటుపడి. ముడి పడి ల్ల బేచోట్ల ట్ర థమాంతత్వము గలుగుచున్నను ట్ర్తాయో రగ్రహణంబుచేత యోగ ప్టంబులని యెజుంగునవి చిందులు నొక్కి, నాట్యమాడి శ్రొక్కులాడి తుం వెలాడ్హి విజయముచేనెనతండు ఇత్యాదులు సకర్ష్మ కత ్వీదాహరణములు శిదియంబడె చదికీిలం బడె ఇత్యాదినామాంతంబులకును ద్వితీయాంతత్నంబు గలుగు చుండగా ట్రై పహాణంబులు ద్వితీయాసంబంధమున సకర్షకతొ*। స్స దాహరణంబు రీవృళంబులు అతనిమార్కొ_ని వీడ్కొ_ని చేళొని మరులుకొని దాణొని దీఠొన్ని నెలవుషొని చానించెంత్లాడి, చెట్టవట్టి కాలుద్రొక్కి ని ద్ర మేల్కొని ని 'ద్రమేల్కని. రివులం

ఈ యాపరిచ్చేవము 171 జక్కాడి వారించెంపుచేనీి డానించెంస్లి చేని ఆతనిం బెండ్లి కొడుకుం చేని ఇత్యాదులు సకర్మకోదాహకణంబులు

ఆ ఇ శబ్రశక్త్యా పర్శివ్వాప్త స్సర్వ శ్రాగో హి గృహ్యతే, టీ భబ్దళక్త్యా=ళబ్దక శ్రీచేన. బరిసప్తాళ్త = వచ్చిన అర్థ అ అర్థము నర్వ్యక్ర= *0ఈఓ గృహ్య లేహిజ గృ హిందబడు చున్న దిగచా తా శబ్దకి 2త వచ్చిన యస్థమంతట ల్త్‌హింవ నగును లా. తు ఇ క్వది న్నెవ వికారస్స్యా ద్రూథత్వా చృబ్రవల్లవః - 33 టీ శబ్రపల్లవక=ళ బ్దవల్లవమః రూఢత్వాత్‌ = రూఢమరునదౌటవలన క్వచిల్‌ = కానొకశచోఓ వీిశా్ర వికారము నైవస్యా క్‌ =కానేశాద తా శబ్బపల్ల వము రూఢ మైన 'చౌటవలనం బఒరవమునకు సరభాచేశ మొకానొెకచో రాదు ఉ ___చేకొని ఇత్యాదులు క్వచి ద్విభ్రివైచిత్యం దృళ్యతే కవిభాషితే టీ క్వచిత్‌ జకానొచో. విధ్యక్షివైచ్చిత్యం = విభ్షివైచ్చిక్యము కవిఖాషి దే = కావ్యమందు దృళ్యతే = చూడంబదుచున్నది ఆతా ఒశానొళవో విభక్షివైచి 'త్రృగ్మము చూడంఒడు చున్నది ఉదా--ానిన్ను దానిం బెండ్లి చేనెద౯ నీకుదానిిం బెంస్లి చేనెదకొ ఇదటకుం చెండి యగు ఇత్యాదులు టి మట్‌ శేది చృబ్రవికేషా స్స్యుః శక్రియాయోగే ద్రుతాన్వితాః టీ శీచిత్‌=గొన్నియైన ళబ్దవిళేషా $=ళబ్దవి కేషములు శీయాయోగో= ్రియాయోగనుగలువుచుండంా.. ద్రుతాన్వితాః = దు,శముతో గూడు శొన్నవి స్యుః = ఆగుచ్య్నూని “ళా. కొన్నిళస్టవిశేషంబులు క్రియాయోగము. గలుగు చుండణా చు, తెంతములగున్తు ఉడా,.--డిల్లంచోయి 'వెలవెలం

4172 ఆఅధర్వణకారికావళి బోయి విన్నంబోయి. ఒడంబకి తడంబడి ఇత్యాదులు ఒల్లం జాటనుచో ఒల్లననునది వత్‌ రే కార్టక మైన 'చేశ్యము ఉం థి వూ. నా త్పరస్య భవే ద్దస్య డాచేశనో వా రువక్ష కే, టీ చాల్‌ ఐనకారముకంటె వరస్య=పరమెన దస్క = దకారమునక్సు రువక్ష్య శేజరువర్ణ్మ శకము వరమగుచుండలా డాదేశ =డకారాదేశము వా=వీక అల్పము గా భవేత్‌ =ఆగును ళా నకారముకంళుం బరమందైన దకావరమునకు రువన్మ కంబు షకమగుచుండంగా హాల్షాత్ర డకావము వికల్చ్పముగా నాచే మగును ఉదాఎలాడందురు ఉం, డు "'ములుకొంచురు. మేలు కొండ్రు అందురు అండ్రు, వనిగొందురు. వనినగొ, ౦డ్రు చపవి కొందురు చదివికొండ్రు, ప్రనిద్ధా స్యా ద్విశేషస్య పునరుక్రి ర్నడోషకృత్‌. 3౪ టీ విశేమ్యు = క్రీయోప్వాత్తమైనయర్థవిశేమముయొక్కు. ప్రనిగ్ధాజ 'వశిష్థోలున చుండణా పునరుక్తి = పునర్నుక్సి నదోమకృల్‌ = దోషము "జేయునదిశాదు ఈ. కి యోపా త్తమెన యగ్గవిశేషముమొక్క వీని / యై థి “కక గలుగుచుండగాం బునరుకదోపముం జేయునదికాదు ఉ_ పూవులువూచె౯ కాయలుకాచె౯కా పంన్లువండెకా పల్కులు ' వళఠ్కె ౯ దూలఅులందూజె౯ నోములునోంచె౯ ఇత్యాదు ఈవిధి గీర్వాణభాషయందును గలదు వాచమూచే స.౭ నొ "థారాం మధురాం మధుసూదన” అని వచనే పురుషే. చాస్ధే లోపవర్లాగమో మతః " గ్రాన్యుతాపరిహాళేణ హితాస్యా చృబ్దకల్పనా _ 3%

శ్రి యాపరిచ్చేదము 13 టీ వచనే=పచనమందు. ఫురుషీ=పురుషమందు అన్జేద = అర్థమం చును లోవవర్హాగమాజలోవమును వర్షాగమమును మతే =ఇన్టములు గ్రామ్య ఇశొావరినశరేణ ఇ గ్రాచ్యుశ్వముక వదలుఓ చే శబ్దకల్చ్పనా అ ళబ్బములయొక్క_ కల్పన హితా=ఇమ్షమైనది స్యాత్‌ జఆగును తా వచనమందాను బుకుషమందును. వర్ణ లోపవర్థాగ 4 జో మము ఓష్టమ్యులైనవి శబ్దకల్పన ్రాన్యుషమును వదలి యిష్ట మైనది ఉదా.---పోషించు౯ పోషించె౯ పోషించుచున్నాండు పోషింషగలండు. పొషింవీించె౯. పోషింతుకు పోషించెదర్వు పోమించుచున్నారు పోమింమగలకు పోషింవీంచిరి ఇత్యాదులు భ్‌ జ ఆ త్ర మముగాం ద ద భూతవర్హమానభ విమ్యత్నేసి గార్థముల్కు తత్సమ, కి! యల కుదాహరణములు గ్రామ్య తాపరిహా లేణ యను చే నేవిస్తివి వస్తివి వస్తున్నాడు పోతున్నాడు మొదలై అవాలి జాలి వావ్‌ అ నవి య్ర్రాహ్యాంబులు "దేశ స్ట్‌ శ్రీ యలను బ్ర 'యోగానుసార ముగా యోచించునదవె జ్‌ భాషేయ మమితా తత్ర శేళ్యా చిత్రస్వథావయుక్‌ , తచ్చిత్రతాతు క్రన్దవ్యా పూజ్యపాదసుఛామితైః, 3౬ ఇతి శ్రీమదధర్వణాచార్యవికచితే వికృతివివేకే మ్మ్బ్చుమో యాపరిచ్భదః సమౌా_ష్తు స్ట అయ౦*ఈ భాఘాజఫెప ఆమిళా = మిఠములేనిది త శ్ర=ఈ భామయందు. దేళ్యాజదేశభామ చ్చిక్రస్వఫావయుక్‌ ఐచి త్ర స్వభావముతోం గూదుకొనునది రచ్చిక్రతాతు=అద్మిక్రమన్ననో ఫూజ్యపాదను ధామ్‌ తై చ వ్రయోగముఅవేత, ర్రష్ట్రన్యా=చూడందగినమి

శేగ అధర్వణ కారికావళి తౌ, ఈయాం ధృభాష మితములేనివియు నాయాంధ్ర ఛాషయందు దేశము చిత్రస్వభావమైనదియు. నాచిత్రము శిష్ట వప్రయోగములచేం 'చెలియునదియునై యున్నది. ఉదా..-వేకం గలండు చేకవంగలండు పొందు పొందండు తరలుము తలము శరలుండు తలుండు వదుము పవండు పోదు పోవదు వలదు వలవదు ఈక ఇచ్చెల పయ్యండు ఇవ్వండు తలంవుదువు తలంతువు పోవు!ము పోవము వజక వజవక మతా చానేనె చావనేని రవ్చీంచె రావించె ఇత్యాదులు క వికృతివి వేకంబునకుకా సుకవ్హులు మచం రామనూరి రచించె౯ వికృతిపదాంచిత క్‌ నకధ“ణీధవసుతాధినాథునికరుణ౯, గద్యము ఇది శ్రీ రావుచం దకరుణాకటాత లబ్బకవిత్వద్వతింత్రిణీ ల్‌ (గో ళా పయంపారా వారగా కాసుథాకర వనిష్టపుత్రుం డగు నీతోరామకవిన్హే రచిమురివ్యబడీన కవిజరమండనాఖ్య యను ట్‌ వికృతేవి'వేకటీకయంద్యు శ్రీయాపరిచ్భేదముముగినెను (5 (౧ 01లెంళ్రాక్టమ టే ఠఉ్‌71 చెన్నపురి, వావిళ్ల రామస్వామిశ్శాస్తులుఅండ్‌ సక్సవారి వావిళ్ల వైస్సున ముదితము.__౨8.0.]055 1 ఈ ల్‌