Telugu Abhinaya Bharatacharya Dr . Chatla Sriramulu - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

శరకొణొత్త్య డాకర్‌ చాట శీరాములు , లట టి కాల్‌ ॥ 1 ' |, ళన (1 " న! సహజకవి మల్గిమాం సకరించిని మ! గా... ఆనందంతోబహూకరిస్తున్నాాం ఫ్‌ డాక్టర్‌ కంనిముళ్ల సౌాంబశితరాళు న్‌ క్‌ యం.పఏ., పి.హెచ్‌.డి.. డి.లిట్‌. బల్‌

సంపు సనో లా ర ిని్చటి ట్రా లో [న వ 9 జక్‌ళు శ్రీరుచిర రత్నఖైలాగారా లే 1 కారుణ్యమృవమయ కాసారా సద్దక్తహృదయకమలవహారా [మ శ్రీసత్యదేవ జగదాధారా అన్నవరం. తూర్పు గోదావలి జిల్లా, ఫోన్స్‌ : 238125, 238126, 238163 శ్రీ మవోవిష్ణువు రామానతారంలో రత్నాకరుడు అనే భక్తుని తపస్సుకు మెచ్చి వరం కోరమనగా దేవా! నిన్న నా శిరముపై మోసే భాగ్భాన్ని ప్రసాదించు అని అడిగాడట. * కలియుగంలో భక్త సంరక్షణార్థం త్రిమూర్తుల ఏకస్వరూపంగా సత్య తమోరూవ త్రిగుణాత్మ కుడైన వీర వెంకట సత్సనారాయణ అను పేరుతో అర్జామూర్తిగా ఆవిర్ధవించిన సుముహుర్హాన నీవు రత్నగిరి రూపంలో నీ శిరస్సున నన్ను వహిస్తావు" అని సాక్షాత్‌ విష్ణుమూర్తి రళ్తాకరునికి వరమిచ్చాడు. ఆ ప్రకారమే రక్షగిరి తన శిరస్సుపై సత్యదేవుని మోస్తున్న పరమపావన దృశ్చం భక్తులకు కనుల వైకుంఠంగా దర్శనమవుతుంది. శ్రీ సత్యదేవ అన్న ప్రసాద వినియోగ నిధి అన్నదానం మహాభాగ్యం, అన్నవరం క్షేత్రంలో అన్నదానం చేసి తరించండి మవోరాజ పోషకులు రూ. 1,00,000 ఆపైన రాజ పోషకులు రూ. 50,000 ఆపైన పోషకులు 10,000 అపైన దాతలు రూ. 1,000 ఆపైన విరాకాలను ఏ జాతీయ బ్యాంకు నుండైనా డీడీ ద్వారా కార్భనిర్వాహణాధికారి, శ్రీ వీరవెంకట నత్యన్నారాయణ స్వామి వారి దేవన్ధానం, అన్నవరం పేరున పంపించనవచ్చను. భీనితోపాటు చెల్లించిన వారి పేరు, గోత్రం, చిరునామా, ఎవరి పేరున జరిపించాలి, తేదీ, లేక తిథి, విరాళం మొత్తం వివరాలను తెలపాలి. శ్రీరాజా వి.దిరామ్‌ుకుమార్‌ క.రామచంద్రమోహన్‌ వంశపారంవర్య ధర్మకర్త మరియు ఛైర్మన్‌ కార్చనిర్వాహణాథధికారి సభ్యులు

1. శ్రీమతి డి.వెంకటరమణ 5. ణ-వ్‌రభద్రరావు
2. కెఠాగూర్‌ 6. కె.హనుమాన్‌
3. జువెంకటప్పారెడ్డి 7. జుసుబ్ద్బరాజు
4. కె.శ్రీనివాన్‌ ౬. పి, జగ్గారావుదొర

అజఖనంయర భరతాచాలత్య డాక్టర్‌ కందిమళ్ల సాంబశివరావు యం.వి. సియోచ్‌డి., డిలిట్‌. చాట్ల శ్రరాములు థియేటర్‌ ట్రఫ్స హైదరాబాద్‌ ల

పుస్తకం పేరు : అభినయ భరతాచాలత్య 400-422

డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు న్‌ు అ రచయిత ఫి చాక్టర్‌ కందిమళ్ల సాంబశివరావు

యం.వ, పి.హెచ్‌.డి., డి.లిట్స్‌

తెలుగు రీడర్‌

డి.ఆర్‌.యన్‌.యస్‌.సి.వి.యస్‌. కళాశాల,

చిలకలూరిపేట - 522 616,

గుంటూరు జిల్లా.

సెల్‌ : 98488 515617 ప్రచురణ కర్త 2 చాట్లు శ్రీరాములు థియేటర్‌ ట్రస్ట్‌,

1-147/2, స్నేహపుదికాలనీ,

బోరబండ రోడ్‌,

హైదరాబాద్‌ - 18.

సెల్‌ : 98858 19100 (14 ప్రతులు దొరికేచోటు: చాట్ల శ్రీరాములు థియేటర్‌ ట్రస్ట్‌, .

1-147/2, స్నేహపురికాలనీ,

బోరబండ రోగ్‌,

హైదరాబాద్‌ - 18. ఉయయరాల ర్మ

ళ్‌ ర్‌ సెల్‌ : 98858 191064 టన... జ ఖ్‌ గి్‌౧. అ6 2: స్టో

ముద్రణా కాలం : 2010 నవంబర్‌ లే పొ వాద రాబాద్‌ ముద్రణ : క్యాక్ట్స్‌న్‌ ఆఫ్‌సెట్‌ ప్రైవేట్‌ లిమిటెడ్‌,

లక్టికపూల్‌, హైదరాబాద్‌. వల ఏ రూ. 200/-

ఎందుకు...? మనసున్న మంచుకొండ గనుక. ఎందుకు...? నాటకం అంటే ప్రాణమిస్తారు గనుక... ఎందుకు...? నాటక “నందీ” శ్వరుడు గనుక.. ఎందుకు...? నాకూ, చాట్లకూ ఆత్మీయ హితైషి గనుక అందుకే అభిమానంగా.. ఆత్మికంగా.. దాక్టర్‌ కె.వి. రమణాచారి గారికి అంకితం.. మీ.. కందిక్యుళ్ల |

. |. షో స్తో | న... ప |. షు / స జశషై . కళాఖణవీందీనాలతో [49 గ౦0ఆ1ల౨డ11 01! [౧౧ తఈ] (14847014 ౨౪౮౬౬ ౯0౮1047101 78౮97) 13-6-438/176, ౧౬౦7 110 1567, 3417240%404[84 ౦0౦౬01 ॥౬410194711414. 1170౬౯౧4840-500026 ౧10116 040-23510050 ౧౬౯౬౬ 9391071321

మవేదితం

చాట్ల... 1980వ దశకంలో గుంటూరు వెంకటేశ్వర విజ్ఞాన మందిరంలో ఆయన దర్శకత్వం వహించి నటించిన మరో మొహెంజొదారో నాటకాన్ని చూశాను. ఎందుకో ఆయన్ని చూస్తే గురుభావం కలిగింది. గ్రీన్‌రూమ్‌లోకి వెళ్లి పరిచయం చేసుకొన్నాను. తెలుగు నాటకం రంగం -నూతన ధోరణులు, ప్రయోగాలు అనే అంశంపై పరిశోధన చేస్తూ లోతుకు దిగుతుంటే గజిబిజిగా అనిపించింది. ఆయా ధోరణుల నేపధ్యం, లక్షణాలు, చరిత్రను వివరించే సమాచారం స్పష్టంగా సూచించే వారికోసం అన్వేషణ చేస్తూ హైదరాబాద్‌ వెళ్లి చిక్కడపల్లిలోని మిత్రుడు నల్లపనేని హనుమంతరావు ఇంట్లో దిగాను. ఆ ఉదయమే మూలమీద నిలబడి సిగరెట్‌ కాల్చుకొంటుంటే ఓ ఇంటి ముందు జెయల్‌, నరసింహారావు అనే బోర్డు కన్పించింది. అఇంట్లో నుండి ఎవరో వస్తుంటే అడిగాను వీరు నాటకాలు వేసే జెయల్‌ గారేనా అని అడిగితే అవునన్నారు. వెంటనే ఇంట్లోకి వెళ్లి ఆయనతో పరిచయం చేసుకొన్నాను. విషయం చెప్పాను. ఆయన చాలా విషయాలు చెప్పి నీకు చాట్ల తెలుసా అన్నారు. లేదు సార్‌ అంటే చాట్లకు ఫోన్‌ చేసి నాగురించి చెప్పారు. మా ఇంటికి రావాలంటే ఇబ్బంది పడతాడు. రేపు ఉదయం మీ ఇంటికే వస్తాను. అక్కడు మాట్లాడు కోవచ్చు అని చాట్ల జెయల్‌.తో అన్నారు.

మరోరోజు ఉదయం 9 గంటల నుండి మధ్యాహ్నం 8వరకు ఏకబిగిన ఆరుగంటలు

విషయాన్ని క్షుణ్ణంగా చెప్పి నాకో స్పష్టమైన మార్గాన్ని చూపారు. తరువాత అరుదైన [గ్రంధాలు ఇచ్చారు. నా పరిశోధనకు జీవంగా నిలిచారు. అప్పటి నుండీ చాట్ల నాకు ఆరాధ్యులయ్యారు. మా పరిచయం చిక్కబడ్డాక చాలా ఏళ్లకు నా పేరున ఒక ట్రస్ట్‌ పెడుతున్నాను. గౌరవ సలహాదారులుగా నీ పేరును బొమ్మిడి నారాయణరావు సూచించారు. నువ్వుండాలి అన్నారు. అదృష్టం మాస్టారూ అన్నాను. ట్రపఫ్ట్‌తొలి పురస్కార సభ భీమవరంలో జరిగింది. మాటల మధ్యలో మీ నాటకరంగ ప్రస్థానానికి అక్షరరూపం కలిగించకపోతే ఏలా మాష్టారూ అంటే అంత ఓపిక నాకెక్కడిది అన్నారు. నేను చేస్తాను అంటే సంతోషంగా అంగీకరించారు. 2000 నుండి 2009 వరకూ ఎన్నో ఆడియో, వీడియో క్యాసెట్లు, వ్యాసాలు పుంఖాను పుంఖాలుగా పంపిస్తూనే ఉన్నారు. మొదలు పెట్టాను. అంతా వ్రాశానూ... ఇంత వ్రాశానూ అని అబద్ధాలు ఆడుతూనే వచ్చాను. ఏళ్లు గడిచి పోతున్నాయ్‌.. మధ్య మధ్యలో దుగ్గిరాల వారు ద్వానా శాస్త్రీగారు గుర్తు చేస్తున్నారు. కొంచరు మిశ్రులైలే నువ్వ పుస్తకం వ్రాస్తావని చాట్ల ఎంతో ఆశ పడుతున్నాడని ఎగతాళి చేశారు. ఓ రోజు రాత్రి 11 గంటలకు చాట్ల ఫోన్‌ చేసి ఏం అబ్బాయ్‌ అసలు వ్రాస్తున్నావా? వ్రాస్తావా.. నేను చూస్తానా అని ఎంతో బేలగా అడిగారు. బాధవేసింది.

2010 జూన్‌ 5న కావలి పరిషత్తులో ఇద్దరం కలిశాం. ఆరు ఉదయం నుండి సీరియస్‌గా వ్రాయడం మొదలు పెట్టా... రోజుకు ఆరుగంటలు న్రాసేవాణ్డి. ఆర్ధరాత్రి అయినా సరే చాట్ల గారిని లేపి కొంత నోట్స్‌ తీసుకొనే వాణ్ణి. ఆగస్ట్‌ 5కి పూర్తి చేసి మాష్టారూ నిజంగా వ్రాశాను అని ఫోన్‌ చేశాను.

ఇది జీవిత చరిత్ర కాదు. ఆరుపదుల నాటకరంగ చరిత్రకు సాక్ష్యం. అందుకే చాట్ల జీవిత చరిత్రకన్నా రంగస్థల చరిత్రకే ప్రాధాన్యం ఇచ్చాను. భావం వారిది. భాష నాది.. సిరా ఆయనైతే కలాన్ని నేను. ఆధునిక తెలుగు నాటక రంగానికి చెందిన ఎన్నో అంశాలను గ్రంథస్థం చేయగలిగాననే బోలెడంత సంతృప్తి కలిగింది. ఇక పుస్తక ముద్రణ విషయానికి వస్తే ఇది మా బాధ్యత అంటూ దేవాదాయశాఖ కమీషనర్‌ మా ఇద్దరికీ ఆస్తులైన డాక్టర్‌ కె.వి.రమణాచారి, రాష్ట్ర సాంస్కృతిక వ్యవహారాల శాఖ డైరెక్టర్‌ యం. కాంతారావు, ప్రఖ్యాత నాటక రచయిత ది. విజయభాస్కర్‌, స్నేక్‌ షఫీ (ఇన్‌కంటాక్స్‌) కొండంత అందగా నిలిచారు. ఇద్దరం వారికి బుణ (గ్రస్తులం.

ఈ పుస్తక రచనలో ఎంతో శ్రమించిన ఇద్దరి కృషి మాత్రం కీలకంగా నిలిచింది. దాదాపు 8 గంటల ఆడియో క్యాసెట్లను వింటూ దానిని వ్రాతప్రతిగా ఇచ్చిన మా కళాశాల [గ్రంథాలయ అధికారి సోదరి శ్రీమతి జి.సుళశీల గారి శ్రమ వర్ణనాతీతం. రెండు వందల పేజీల పుస్తకాన్ని ఆరుసార్లు సరిచూసి ప్రూఫ్‌రీడింగ్‌ చేసిన మా కళాశాల ఆంధ్రోపన్యాసకులు శ్రీ చుండి వెంకన్నారావుకు ప్రత్యేక కృతజ్ఞతలు.

పుస్తక రచన సమయంలో ఎంతో సమాచారాన్ని అందించిన రచయిత యస్సేరావు, యల్‌.సత్యానంద్‌ (విశాఖ), మా అన్న రాజా డి.యస్‌. దీక్షిత్‌ కొండవలస లక్ష్మణరావు, బుర్రా సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి, దాక్టర్‌ జియస్‌, ప్రసాదరెడ్డి, ఉదయ భాను, విద్యాసాగర్‌, డాక్టర్‌ డియస్‌.యన్‌. మూర్తి గారికి అభివందన మందారాలు.

చాట్ల గురించి తమ అభిప్రాయాలను వ్యక్తీకరించిన కేంద్ర సి.బి.ఐ. విశ్రాంత డైరెక్టర్‌ మాన్యశ్రీ హెచ్‌. జె.దొర ధ్వన్యను కరణ సమ్రాట్‌ డాక్టర్‌ నేరెళ్ల వేణుమాధవ్‌ గారికి కృతజ్ఞతలు. పుస్తకావిష్కరణ భారాన్ని మోసిన పట్టణ రంగస్థల కళాకారుల సంఘం తెనాలి

వారికి ముఖ్యంగా అధ్యక్షుడు నాగళ్ల దుర్గాప్రసాద్‌కు అభినందనలు. ఈ పుస్తకరచన నాకు ఎంతో సంతృప్తినిచ్చింది. చాట్లకు సంతోషాన్ని కలిగించింది. చాట్ల సతి పథంలో కొందరు రంగస్థల ప్రముఖులు అన్న మరో (గ్రంథ రచనకు త్వరలోనే శ్రీకారం -- దాక్టర్‌ కందిమళ్లసాంబశవరాఫవు

నా ప్రత్యక్షర ప్రతిళూపం ముక్కంటిసాంబశివ అంతరంగ సాక్షాత్కారం 1-147/2, స్నేహపురికాలనీ, బోరబండ రోడ్‌, హైదరాబాద్‌ - 18 సెల్‌ ; 98858 19100 16 91206 19 ౧౦1౧౧676%/ 116 ౧౧66౪౧0 ౧1206 08|| 9 ఇగ 061 2150 [941౧ 0+2గ10 16. - ౦5౦౬ ౪/06 మూడు పదుల వళ్ళ కిందటి మాట. అప్పటి నా సహాధ్యాయి నాలుగేళ్లపాటు నాతో చదివి ఆకాశవాణి ఉద్యోగం సంపాదించి హైదరాబాద్‌ దూరదర్శన్‌ సంచాలకునిగా పనిచేసిన మిత్రుడు నండూరి పాండురంగ విఠల్‌. తన ఛాంబర్‌లో ఎవరూ లేకుండా చూచి ఓ బీడి వెలిగించి నాకూ ఒకటిచ్చి “శ్రీరాములూ జీవితంలో నేను నవలా రచయిత కావాలనుకొన్నాను. ఆ కోరిక సంబల్‌పూర్‌ అకాశవాణిలో ఉండగా తీర్చుకొన్నాను. ఇక రెండు కోరికలు మిగిలిపోయాయి. ఒకటి ఎం.ఎం ఇంగ్లీషు లిటరేచర్‌ డిగ్రీ పొందాలని, రెండవది ఆత్మకథ వ్రాయాలని. ఈ రెండు నా జీవితకాలంలో చేయగలనో లేదో. నువ్వు చేస్తే నాకన్నా ఆనందించేవారు మరొకరు ఉందరు అన్నాడు. ఈ రెండింటిలో ఒకటి ఇంగ్లీషులో ఎం.ఎ. పట్టా పుచ్చుకోవడం 1980లో సాధించాను. రెండవది ఆత్మకథ వ్రాయడం. ఈ రెండవది చూడకుండానే బాల్యమిత్రుడు విఠల్‌ కాలధర్మం చెందాడు. మరో 20 ఏళ్ల తరువాత అప్పాజోస్యుల సత్యనారాయణ ఆహ్వానంపై ఫిలడెల్ఫియా తానాసభలకు అతిథిగా వెళ్లడం జరిగింది. అక్కడ ఇంద్రగంటి శ్రీకాంత్‌ శర్మ రచించిన “ఆ గతానికి స్వాగతం” అనే వెయ్యేళ్ల తెలుగు సాహిత్య చరిత్ర రూపకానికి వ్యాఖ్యాతగా వ్యవహరించిన నెల రోజుల తరువాత అక్కడ 48 గంటలు బస్‌లో ప్రయాణించి న్యూజెర్సీ చేరాను. అమెరికా లాండ్‌ స్కేప్‌ చూడాలని ఎంత ఉబలాటంగా ఉన్నా ఏడుపదులు దాటిన వయస్సులో అంత దుందుడుకుతనం పనికిరాదని అప్పాజోస్యుల సుతిమెత్తగా మందలించారు. నన్నూ వైకె. నాగేశ్వరరావును తన ఇంటికి తీసుకొని వెళ్లి ఆతిథ్యం ఇచ్చారు. తరువాత బోలెడు దాలర్లు ఇచ్చి బ్రాద్‌వే నాటకాలు చూడమని న్యూయార్క్‌ పంపించారు. ఒక రోజు రాత్రి వారి ఇంట్లో పిచ్చాపాటి కబుర్లు చెప్పుకొంటుంటే మీ ఆత్మకథ ఎందుకు వ్రాయకూడదు అని ప్రశ్నించారు. ఏం సాధించానని వ్రాయాలని ఎదురు ప్రశ్న వేస్తే మీకు డాక్టర్‌ కొజ్టిపాటి గంగాధరరావు గారు తెలుసా అని అన్నారు. ఆయన మా గురువుకాని

గురువు. ఆయన పెళ్లిచూపులు నాటిక మూలంగా డాక్టర్‌ గరికపాటి రాజారావు, కె. వెంకటేశ్వరరావు వంటి ఉద్ధండుల చేత గుర్తింపును పొందానని బదులిచ్చాను. ఆత్మకథ అంటే ఇదే. ఇది చరిత్ర అవుతుంది. వ్రాయండి అని అన్నారు. | 20) ఇ 6౧6౪11 10 ౪౯14౧8 అంటే మీరు వ్రాయనక్కరలేదు. మీ అనుభవాలను టేప్‌రికార్డర్‌లో రికార్డు చేయండి. దానికి అక్షర రూపం కలిగించే ఒక సాహితీవేత్త దొరక్కపోడు అన్నారు. మరొకరి చేత వ్రాయించినా, దానిని పదిమందికి అందుబాటులో తీసుకొని రావాలంటే అచ్చొత్తించాలి. దానికి బోలెడు డబ్బు కావాలి. ఎక్కణ్ణుంచి వస్తుంది అంటే ఆ టైమ్‌కి దబ్బు దానంతట అదే వస్తుంది అన్నారాయన. ఆయనే ఈ పనికి సంసిద్ధంగా ఉన్నంత ధైర్యాన్ని ఇచ్చారు. ఎంతో అనందపడిపోయి ఆ విషయాన్ని హాయిగా మరిచిపోయాను కందిమళ్ల జ్ఞాపకం చేసేదాక. బొమ్మిడి నారాయణరావు పుణ్యమా అని నేను స్థాపించిన ట్రస్ట్‌ సలహాదారుల్లో కందిమళ్ల ఒకరయ్యారు. మాస్టారూ మీరు చేసిన సేవ అంతా వర్తమాన తరానికి ఎరుకపరచకుండా మౌనంగా ఉందే హక్కుమీకు లేదు. మీ జీవన ప్రస్థానానికి అక్షర రూపం నేను కల్గిస్తానని కందిమళ్ల అన్నాడు. తొమ్మిదేళ్లపాటు అక్షర రూపాన్ని కలిగించడానికి సుదీర్ధ కాలం తీసుకొన్నాడు. &ీ!66 ౪1100 ౦౦౦అనే గొప్ప హాలీవుద్‌ దర్శకుడు అనేక 56906౧56 ] ౧గ||6౧3 ను ప్రపంచానికి అందించాడు. ఆయన ఒక చిత్రం పూర్తయ్యాక మీ తరువాత చిత్రం ఎప్పుడు మొదలు పెడతారని అంటే అదుగో ఇదుగో అంటూ ఒక సంవత్సర కాలం నానుస్తాడు. ఆ తరువాత మళ్లీ కదిలిస్తే అయిపోయింది అని అంటాడట. చెప్పాపెట్టకుండా కొత్త సినిమా ఎప్పుడు తీశావంటే తీయలేదు కాని అంతా నాబుర్రలో తయారైపోయింది. నా కళ్లెదురుగా అంతా కనిపిస్తుంది. కెమేరా ముందు పెట్టడమే ఆలస్యం అని నెలల వ్యవధిలో సినిమా తీసి చూపెట్టాడట. ఈ సాంబయ్య కూదా అలాంటివాదే. తొమ్మిది సంవత్సరాలు మథించి మధించి అరవై రోజుల్లో ఈ పుస్తకాన్ని పూర్తి చేశాడు. ఈ తొమ్మిదేళ్లు నా గురించి చదువుతున్నాడు, నాతో మాట్లాడుతున్నాడు. నా గురించి ఏ.బి.ఆనంద్‌ అనే అకాశవాణి ఉద్యోగి రికార్డు చేసిన డజన్ల కౌద్దీ క్యాసెట్లను వింటున్నాడు. ఈ అరవై రోజులు మాత్రం రోజుకు రెండు మూడు గంటలు నాతోమాట్లాడి నోట్స్‌ తీసుకొంటూ పుస్తకాన్ని పూర్తి చేశాడు. ది.05.07.2010 న మొదలుపెట్టి ది.05.09.2010 కి పూర్తి చేసి ది.05.22.2010న మీ ముందుకు తెస్తున్నాడు. ఇక్కడో చిన్న విన్నపం. ఇది నా అత్మకథ కాదు. నా నాటక రంగ ప్రస్థానం. ఆత్మకథ అయితే నా జీవితంలో తారసపద్డ కొందరి జీవిత రేఖాచిత్రాలు దర్శనమిస్తాయి. సమయం ఉంటే అది రెండవ ప్రాజెక్ట్‌గా తీసుకొని రావడానికి ఇద్దరం మానసికంగా సంసిద్ధులమయ్యాం.

ఈ నా ముందు మాట ఒక !/16451021 00౧౦౭ కి ముందు పస్తే చేయబడే 0౪9146 లాంటిది. నా నాటక జీవిత గమనాన్ని చదువరులు సహృదయంతో స్వీకరించడానికి చేసే ప్రయత్నం మాత్రమే ఈ ముందు మాట. ఇందులో నా వంశ వృక్షాన్ని సూచించాను గాని నా కుటుంబ వివరాలు మాత్రం చోటు చేసుకోకుండా చూశాను. కారణం నాచుట్టూ ఉన్న నా కుటుంబ సభ్యులు “110౧6 01006౧౧ 278 6/82౧)63 [169 ౧౧6. 1౧61౦౮౬1001% 19 ౧౭(6౧౭||940 2౧౮ ౧౧29౧౧2600. /౧అ) 06౧ ౧౪౧౫౫౦గ6౩ 061 ౪618౧ 0౪ 6౧64౧౧౨ ౪/6 ౧౭౪6 ౧౦౪/౧ 016” అంటాడు బిల్‌క్లింటన్‌. నాకు వయసు మీరిన కారణంగా ఈ అనుభవాలను, జ్ఞాపకాలను మీకు అందించటం లేదు. ఒక రచయిత వ్రాసిన ౪/0/% ౧6౫4౧6౧6 గా ఉంటుంది. నాలాంటి ఒక నట, దర్శక, అధ్యాపకుడి ౪/0॥16కి అలాంటి ౧6౧౫౫౧౧6౧౦6౪ లేదు. కనుక ఈ పుస్తకాన్ని మీకు అందుబాటులోకి తీసుకొని రమ్మని నా నాటక రంగ వారసుడు దాక్టర్‌ కందిమళ్లను కోరాను.

దాక్టర్‌ కందిమళ్లను ముక్కంటి అని సంబోధించటంలో నా ఉద్దేశం అతను ఇప్పటికి రెండు పరిశోధనల్లో ఉత్తీర్ణుడయ్యాడు. ఇది మూడవ పరిశోధనగా భావిస్తున్నాను. దీనిని ఏ విశ్వవిద్యాలయానికైనా సమర్పిస్తే ఆయనకు మరో దాక్టరేట్‌ రావడం ఖాయం అని నమ్ముతాను. 37 నాటకాలు వ్రాసి దివికేగిన షేక్‌స్పియర్‌ ఈనాడు తిరిగి వస్తే 87 గ్రంథాలయాల సరిపడే విధంగా వచ్చిన విశ్లేషణలను చూచి విస్తుపోతాడు. గ ౪/16 0! ఇ010! 6౫౦99565 ౧౫56 ౪౧16 ఇ ౧2962౧006౯ 0/ & 0/40 1౧౧99969 ౫/౦6 06646? ౪/8) ౧15 1845 ఉబుసుపోక నాటకాన్ని ఎన్నుకొన్న నేను దాని మూలంగానే జీవితంలో మనిషిగా ఎదిగాను. ఒక మనిషి కోట్లాది రూపాయలు సంపాదిస్తాడు. ఆ డబ్బును తన కోసమే ఉంచుకొన్నప్పుడు అతని నుండి ఆ డబ్బును మినహాయిస్తే అతడు ఒక గుండు సున్నాతో సమానం. కానీ ఆ డబ్బును బిల్‌గేట్స్‌ లాగా సద్వినియోగం చేస్తే చివరకు తన కోసం ఒక రూపాయి కూడా మిగుల్చుకోకుండా పోయిన అతనిలోని మనిషి మంచితనం వంద బిలియన్లతో సమానం. డాక్టర్‌ అప్పాజోస్యుల సత్యనారాయణ నాతో ఒకసారి “నేను పోయేనాటికి నా దగ్గర ఒక్క డాలర్‌ కూడా ఉండకూడదని” అన్నారు. ఒక లాప్‌టాప్‌ ముందు కూర్చొని గంటకు లక్ష సంపాదించగల ఆయన డబ్బుకు ఇచ్చే విలువ అది. నాటకాలలో నటించి కోట్లు సంపాదించకపోయినా, బికారిని కాకపోయినా ఎవరికీ చివరకు అక్కరకురాని కోట్లు ఆర్జించిన కోటీశ్వరులకన్నా నేను గొప్ప ధనవంతుడినని భావిస్తున్నాను.

ఎక్కడో మొదలుపెట్టి ఎక్కడికో వెళ్లిపోయిన నేను హఠాత్తుగా ముళ్లపూడి వారి కోతికొమ్మచ్చి గుర్తుకువచ్చి అసలు విషయానికి వస్తున్నాను. ఈ పుస్తకం (వ్రాసిన మనిషి పేరు

సాంబశివరావు అనను రాక్షసుడు అంటాను. అంత రాక్షసంగా నన్ను రాచిరంపాన పెట్టి నేను మరచిపోయిన ఎన్నో విషయాలను వెలికితీశాడు. ఎవరో ఆరుద్ర గారి గురించి అన్నట్లుగా మా సాంబయ్యలో 10616 19 2 00౧౧10౧8౧(04/౧46౯6౮6౧1) 0౭ 116120/ ౧1500620 ౪/1 02 012)/ ౪గ౧(6 2౧6 1౧818౧01 2 ౧౪9692౧006! ఇది నేనే వ్రాసి ఉంటే ఎంతో డొల్లగా ఉండేది. సాంబయ్య వ్రాయబట్టి దీనికి ఎంతో నిండుదనం వచ్చింది. ౧6 19 ౧౧/ 216౯ 68౦ సాంబయ్య నాకు నాటకరంగ వారసుడే కాదు నిజమైన స్నేహితుడు కూడా. గం౦౭గ [౬0015 518౪8౧5౦0౧ మాటల్లో చెప్పాలంటే ౫116౧06 1 ౮3/06 91/6 ౪౦661

నటననే పరమావధిగా పెట్టుకొన్న ఒక నటిని నువ్వెందుకు నటివి కావాలను కొంటున్నావని ఓ అహంభావి దర్శకుడు అడిగితే మీరెందుకు జీవించాలనుకొంటున్నారని ఎదురు ప్రశ్న వేసిందట. వెంటనే ఆ దర్శకునికి జ్ఞానోదయమైంది. అలాగే నేనెందుకు జీవిస్తున్నానో నాకిప్పటికి తెలిసి వచ్చింది. నేను వేసిన పాత్రల వల్ల కాదు, దర్శకత్వం వహించిన నాటకాల వల్ల కాదు, చెప్పిన పాఠాల వల్లకాదు. సాంబయ్య విశ్లేషణ చదివిన తరువాత నా జీవితానికి ఒక అర్థం ఉందనిపించింది. ఈ పుస్తకాన్ని మీ ముందుంచిన అతనికి నేనేం ఇవ్వగలను. వయస్సులో చిన్నవాదైనా హృదయాఖి వందనం చేస్తున్నాను. 3006 140౧0 00౫ 2౧6 161 ౫౬౧౫ నం6009 2421౫0౪.

...తాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు

అమృృతోత్సవ కథానాయకుడికి ఆత్మియ రజతోత్సవ కానుక

అఆచార్యమొదచల నాళభూషణ శర్మ

1-8-702/22/89/40,

పద్మాకాలనీ, నల్లకుంట,

హైదరాబాద్‌ - కడ

ఎనఖై యేళ్ల చాట్ల శ్రీరాములు గారి జీవిత ప్రస్థానంలో మా చెలిమికి పాతికేళ్లు.

నవ్య కళామండలి, రసన సమాఖ్యలలో ఓనమాలు దిద్దుకొని, విద్యానగర్‌ కల్చరల్‌ అసోసియేషన్‌లో పరిణితి పొంది, ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయంలో పట్టభద్రుడదైన తరువాత కాని శ్రీరాములు నాకు తెలియదు. తెలియదంటే అసలు తెలియదని కాదు. చాలాసార్లు కలుసుకున్నాం - వరంగల్లులో, వాల్తేరులో - సభలలో, ప్రదర్శనల్లో... ఆయన నాటకాల అనుభూతులలో పెరిగాం మేము. అంతే ! కాని ఆల్మీయంగా మమేకమై పోయి కలిసి పోయింది పాతికేళ్లకు పై మాటే. 1983లో ఆయన ఉస్మానియాలో మాతోపాటు చేరినప్పటి నుంచీ = ఈనాటి వరకు ఆ అనుబంధం “ఇంతింతై” అన్నట్లు పెరుగుతూ వస్తున్నది. ఉస్మానియా, తరువాత కేంద్ర విశ్వవిద్యాలయం, ఆ తరువాత రసరంజని - అలా నేను ఎక్కడకు వెళ్లినా చాట్ల నావెంట ఉండి తీరవలసినదే.. లేదా నేను ఆయన వెంట. నాకు ధను, బలం చాట్ల. మా స్వభావాలు పరస్పర పూరకాలు. కాని నాటకాన్ని గురించి మా అవగాహన,

మా ఆశలు ఆశయాలు, భవిష్యత్తుకు మేం వేసిన ప్రణాళికలు - ఇది మాత్రం ఒక్కటే! ఉస్మానియా నాటక శాఖను రూపుదిద్దదానికి మేంపడిన తాపత్రయం - రాత్రి పగలు అనక మేం చేసిన చర్చలు తలుచుకుంటే అర్ధం అవుతుంది. ఒక పురుడు పోయడానికి తొమ్మిది నెలలు ఎందుకు కావాలో! ఉస్మానియాలో మేము రూపొందించిన నాటక శిక్షణా విధానం దేశంలోని నాటక

విద్యకు ఒక దిశా నిర్దేశం చేసిందని నేనుభావిస్తాను. చాలామంది మమ్మల్ని అడుగుతారు. మీ నాటక శాఖలు అనుసరణ నాటకాలనే ఎక్కువగా వేస్తారేం అని. తెలుగు నాటకాలు కూదా అశేషంగా వేశాం. నీలిదీపాలు, ఇప్పుడు వీస్తున్న గాలి, విశ్వశాంతి వగైరాలు. ఇంకా వందల కొద్దీ తెలుగు నాటకాలు వేయించాం. కొన్ని తెలుగునాటకాలు ప్రథమ ప్రదర్శనలు చేశాం. మొదటి సంవత్సరం పాశ్చాత్య నాటక చరిత్ర, రెండవ సంవత్సరం భారతీయ నాటక చరిత్ర పాఠ్యాంశాలుగా ప్రణాళికలో ఉన్నాయి. నాకు, చాట్లకు ఆప్పుడు రాజారాందాస్‌ - ఒకనాటక చరిత్ర సమగ్రంగా తెలియా లంటే

థియేటర్‌తో పాటు ప్రాక్టికల్‌ కూడా సమాంతరంగా ఉండాలని నిర్ణయించారు. అసమిష్టి ఆలోచనా ఫలితమే నేను చేసిన రాజాఈడిపస్‌, డాల్స్‌హౌస్‌, ప్రజల మనిషి, నిశ్శబ్దం కోర్టు నడుస్తుంది, దొరా! నీసావు మూడింది (నరజాతి చరత్రి అన్నపేరుతో), ఆ తరువాత కాయితం పులి, మన్మథుడు మళ్ళీ పుట్టాడు - వగైరాలు. నేను ఆత్రేయ నాటకోత్సవాలు చేసినప్పుడు చాట్ల యిక్కడ లేడు కాని వాల్తేరు నుంచి వచ్చి అయిదు రోజులూ ఇక్కదే ఉంది పోయాడు నాకు అందగా.

ఆ తరువాత చాట్లకు మధుఫిలిమ్‌ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌కు పంపే ఏర్పాటు చేయడం, రసరంజని సంస్థ రూపకల్పన కోసం నేను పిలిచిన తొమ్మిది ప్రాథమిక సమావేశాలలోను చాట్ల చూపిన చొరవ), ఆయన సూచనలు, ఆ రూపకల్పనలో ఆయన సాయం ఇవి చాలు. చాట్ల నరనరాన నాటకాసక్తిని ఎలా నింపుకున్నాదో చెప్పడానికి, చదువు చెప్పేరోజుల్లో నాటకం మాకు /002%0గ 2౧6 ౧౭౩910౧. ఇప్పుడు నాటకం ని299100 ఇ౧౮ 009653510౧. తెలుగు నాటకాన్ని గురించి ఇలా చేసే ఆలోచనలు ఏనాటికైనా పరిపక్వతకు రాకపోతాయా అన్న ఆశతో బతుకుతున్న వాళ్లం. ఎన్నో ఈదురు గాలులకు ఎదురు తిరిగి చదవడం నేర్చుకున్నాం. ఏటికి ఎదురీదడం యిద్దరం కలిసే సాధన చేశాం. ఈ పాతికేళ్ల ప్రస్థానంలో ఇప్పటి తుది మజిలీ ప్రజానాయకుడు ప్రకాశం. అందులో చాట్ల వేసిన ప్రకాశం పంతులు గారి వేషం. అంతవరకు ఉన్నత శిఖరాలకు ఎదిగిన చాట్ల దర్శకత్వ (ప్రతిభను మాత్రమే గుర్తించిన జనం ప్రకాశం నాటకంలో విశ్వరూపం చూపిన చాట్లను గొప్ప నటుడిగా కూడా గుర్తించారు. 26 ప్రదర్భ్శనలిచ్చాం. దేశాలన్నీ తిరిగాం. ఇప్పుడు కూడా అవసరమైతే ఆ వేషం మళ్లీ చేస్తానంటాడు చాట్ల. అదే ఆయన స్పిరిట్‌.

తెలుగు నాటక రంగంలో తనకంటూ ఒకస్థానాన్ని స్వయంకృషితో, దీక్షతో, తపనతో సుస్థిరం చేసుకున్న చాట్లకి నూ స్నేహానికి గుర్తుగా నా *నాటక శిల్పం) పుస్తకాన్ని అంకితం యిచ్చాను. ( అది చాట్లకు చాలా నచ్చిన పుస్తకం కనుక 7౧6 0636000! 0౧ (1౧626 1౧ (6 1250022 06౧(4౧/ అని ఆయన పొగద్దలు అందుకున్న పుస్తకం కనుక, అన్నింటి కన్నా ముఖ్యం పేదవాడిని. అంతకన్నా ఎక్కువ ఇచ్చుకోలేను కనుక).

చాట్ల చాలా విషయాలలో అదృష్టవంతుడు. తనని ఇబ్బంది పెట్టని భార్యాపిల్లలు.

తాను ఘమికీలు తీస్తే మాట్లాడకుండా మౌనంగా నిలబడి పోయే విద్యార్థులు.

వీటన్నిటికన్నా ఎక్కువ అదృష్టం - 18వ శతాబ్ధిలో అంగ్ల సాహిత్యంలో మకుటం

లేని మహారాజు - శామ్యూల్‌ జాన్సన్‌ లాంటి (మనిషికూడా అలానే వుంటాడు) చాట్ల శ్రీరాములికి బొస్వెల్‌ లాంటి కందిమళ్ల సాంబశివరావు దొరకడం! కందిమళ్ల మాకు అత్యంత ప్రీతిపాత్రుడయిన

మిదత్రుడు. ఇప్పటికే రెండుమూడు ఉద్ధంధాలు రాసి పేరు ప్రతిష్టలు సంపాదించాడు. అతను చాట్ల మీద పుస్తకం రాయడానికి పూనుకోవడం తెలుగు నాటక రంగ చరిత్రకు మంచి రోజులు వస్తున్నాయన్న సూచనకు మొగ్గతొడిగినట్లు ! చాట్లమీద పుస్తకం రాయడం - (ఏ లబ్ధి ప్రతిష్టుడి మీదనైనా అంతే) - ఒక అసిధారా వ్రతమే, “పేజీ వదిలిపెట్టకుండా ఉండాలి. ప్రపంచానికి ఆయన నాటక జీవితం తెరిచిన పుస్తకం కనుక విశేషాల్ని రాయాలి. సాధ్యమైనంత క్లుస్తంగా రాయాలి, రాసింది నలుగురూ మెచ్చాలి. మరీ పొగడకూడదు, అందుకని తెగడనూకూడదు. కందిమళ్ల నాటక రచనలోను విమర్శలోనూ కూడా కాకలు తీరిన వాడు కనుక తన యితివృత్త వస్తువునీ, దాన్ని చెప్పడానికి వాడుకున్న కథా విధానాన్ని సమాంతరంగా జోడు గుర్రాల్లాగా పరుగెత్తించాడు. తెలుగునాట మహామహులకు చాలామందికి దొరకని ఈ అదృష్టం మా చాట్లకూ ! కలుగజేసినందుకు కందిమళ్లకు అభినందన పూర్వక కృతజ్ఞతలు తెలియజేస్తున్నాను. ఇక అమృతోత్సవ కథానాయకుడికి ;

డియర్‌ చాట్లా !

ఇప్పటి లాగే నాటకంలో, నాటకంతో మునుగుతూ లేస్తూ...

తెలుగునాటక పద్దతుల్ని తిడుతూ, అప్పుడప్పుడూ పొగుడుతూ...

నీ గొంతును యిలాగే సింహగర్జన తుల్యంగా నిలుపుకుంటూ...

నిండు నూరేళ్లు బతుకు!

మన స్నేహ స్వర్ణోత్సవం జరుపుకుందాం.

ఇలా సహవాసి, సహోద్యోగి, సహోత్సాహి నాళభూషణ శర్మ

ఇక ఆత్సియ అఖినంచన చాట్ల నాకు సీనియర్‌. నేనింకా నాటక రంగంలో అడుగు పెట్టకముందే అక్కడ ఓనమాలు దిద్దుకున్నవాడు. అతన్ని “ఒరేయ్‌!” అని పిలిచే ఆత్మీయత చాట్ల నాకిచ్చిన చారవ. మా బంధుత్వం మా యిద్దరికీ వేసిన ముడి. అతని గురువు కె.వెంకటేశ్వరరావూ అలాంటి చొరవనే నాకిచ్చాడు. పాలు తాగే వయస్సులోనే మీసాలొచ్చాయనిసించే పెద్దరికం ఈ పెద్దలు నాకు కల్పించిన అదృష్టం. క్రమంగా ఆ పెద్దరికాన్ని నేను సంపాదించుకున్నాను. అంతకుమించి నిలుపుకున్నాను. నాకన్నా పెద్దవాళ్ల పుస్తకాలకీ, పెద్దవాళ్లని గురించిన పుస్తకాలకీ ముందుమాటలు రాసే ఒరవడిలో ఇదీ ఒకటి. ఆనందం. అవకాశం. శ్రీరాములు గురించి ఈ పుస్తకమంతటిలో వ్రాయని ఒక విశేషం ఉంది. శ్రీరాములు ఉదాత్తుడు. జీవితంలో గంభీరమైన సందర్భాలలో చేయిపుచ్చుకు నడిచే మిత్రుడు. అవసరానికి ఆదుకోవడంలో జేబునికాక మనసుని తదువుకునే ఉదారుడు. ఆ తర్వాతి లక్షణాలన్నీ పుష్కలంగా, సోదాహరణంగా సాంబశివరావు గారు ఇందులో ఉటంకించారు. కొన్ని దశాబ్దాల పరిచయం ఉన్నా తెలియని విషయాలెన్నో ఆయన చిన్ననాటి కథా, పెద్దనాటీ కథలూ ఈపుస్తకంలో తెలుసుకున్నాను. ఇంత దీర్ధమైన, ఇంత సాంద్రత గల జీవితాన్ని 80 సంవత్సరాలు సాగించడం కేవలం కాలాన్ని నమ్ముకుంటే జరిగే పనికాదు. నాటకాన్ని ఊపిరి చేసుకునో, యింటిని నష్టపెట్టి... అప్పుడప్పుడు ఇల్లాలిని కష్టపెట్టి... సాధించుకొచ్చిన ఆకుపచ్చని జీవితం. ఇందులో ఇంటిల్లిపాదీ వాటా ఉంది. ఈ వాటాదారులందరి గురించి నాగమణితో సహా మరికాస్త సాంబశివరావు గారు ఇందులో పొందుపరిస్తే బాగుంటుంది. ఒకరాత్రి “రెండు రెళ్లుఆరు” నాటికని రాశాను. బాగా రాశాను. కాని మర్నాడంతా బి,వి.రామారావుతో మా ఆవిడ కూర్చుని సాపు రాయకపోతే రాజమండ్రి లలితకళా నికేతన్‌ పోటీలలో ఉత్తమ రచయితనై ఉండేవాడిని కాను. ఆ జైత్రయాత్ర సొగేదికాదు. ఎంతో పరిశ్రమా, కృషీ దక్షతతో- ఈ పుస్తకంలో ఎన్నో వివరాలను క్రోడీకరించారు సాంబశివరావు గారు. కాని మొదటి అరుపేజీలు చాట్ల ససివయస్సుని ఎత్తిచూపడంలో కొత్తగా, గొప్పగా కనిపిస్తుంది. పెళ్లిపీటల మీదకి కొత్తబట్టయినా లేని కుర్రాడు స్కూలు యూనిఫారమ్‌ నిక్కరు వేసుకుని కూర్చుని ఇప్పటి భార్యని... అప్పటి పిలకజడ ఆదిలక్ష్మి మెడలో తాళికట్టడం ఆహా! చాట్ల నాటక ప్రస్తానాన్నంతటినీ ౦0౦1(౧౪౬౦412౧069 చేసే జీవిత నాటకం ! సాంబశివరావు గారూ ! ఆ యిల్లాలివి మరో పదిఫొటోలు వేయించండి. ఫొటోలో వాళ్ల పాదాల్ని మాలాంటి వాళ్లం

వెదుక్కుంటాం. మా ఇంట్లోనూ అలాంటి ఓ నమూనా ఉంది.

నా చేత యీ ముందుమాట రాయించాలని ఎవరు అనుకున్నారోకాని న్యాయంగా చాట్ల జీవితంలో నేనొక పాత్రని. నా జీవితంలో నేను రాసిన ఎన్నో ముఖ్యమైన నాటకాలకు అతనే ప్రయోక్త. అతని కోసమే నాటకాలు రాశాను. అంతకుముందు కె. వెంకటేశ్వరరావుకోసం 'రాగరాగిణి, “మహానటుడు, 'సత్యంగారిల్లెక్కడి రాశాను. చాట్ల కోసం రాసిన “లావాలో ఎర్రగులావి, “గోటుహెలొ, “జగన్‌-నాటకం” నాకలం మరింత పాకంలో పడినప్పుడు రాసినవి. ఇవికాక నా 'మాంగల్యానికి మరోముడి" అనే క్లిష్టమైన నాటకాన్ని ప్రదర్శించాడు. వాణీమహల్‌లో 'గోటుహెైలో చూసిన ఓ సద్ర్రాహ్మణుడు నాటకం అయిపోగానే ముఖం ఎర్రనయి కుర్చీలు తోసుకుని నామీదకు వచ్చి నన్ను కొట్టినంత పనిచేసిన విషయం సాంబశివగారు రాయలేదు.

చాట్లలాగే 49వ యేట మా పెద్దబ్బాయి సుబ్బారావు (ఆ కుర్రాడి ఆరోగ్యం కోసం ఓ ఉదయం పదేళ్ల కుర్రాడిని 89 సంవత్సరాల క్రితం వెంటబెట్టుకుని నేనూ, చాట్ల మద్రాసు పూనమల్లి హైరోడ్‌ వీధులు తిరిగాం) ఎమ్మే (ఇంగ్లీషు) డిగ్రీ పుచ్చుకున్నాడు. నా “గోటు హెల్‌ మీద ఎమ్‌.ఫిల్‌.పట్టాని శ్రీ వేంకటేశ్వర విశ్వవిద్యాలయం నుంచి పుచ్చుకున్నాడు. అతని సౌకర్యం కోసం నా జీవితంలో ఒకే ఒక్కసారి “గోటు హెల్‌ తెలుగునాటకాన్ని పూర్తిగా ఇంగ్రీషులో రాశాను. గొల్లపూది మారుతీరావు కొడుక్కి మధురాంతం రాజారాం కొడుకు నరేంద్ర గైద్‌. “పిహెచ్‌డి కి చేసినంత పనిచేశాడు అంటూ సంతకాలు చేశాడట. “గోటు హెల్‌ ప్రసక్తి వచ్చింది కనుక ఈ శాఖా చంక్రమణం.

“మాంగల్యానికి మురోముడి” నాటకం పేరుని మార్చిన ఘనత శ్రీరాములుకే దక్కుతుంది. 'మహాళ్ళుడూ, మైనపువత్తీ, మరో కన్నీటి చుక్కా అన్నాను. శ్రీరాములు కాదన్నాడు.

ఈ పుస్తకంలో ప్రసక్తి వచ్చిన రెండు విషయాలకి నా వివరణ అవసరం. కె. వెంకటేశ్వరరావు “ఎనిమీ ఆఫ్‌ ది పీపులొ రాయమన్నప్పుడు మనస్మరించకపోవడానికి కారణం వెంకటేశ్వరరావు ఎలాగూ ఆ నాటకాన్ని చిరస్మరణీయం చేస్తాడు. కాని తీరా ఆ కీర్తిని నేను ఇబ్సన్‌తో పంచుకోవాలి. ఓ నాటకం రాసి (రాగరాగిణి) యూజినీ ఓనీల్‌తో వలాగూ ఆ పని తప్పడం లేదు. అందుకు సందేహించాను, కాని ఆ నాటకంలో “రుచి” ఆ మాత్రపు 'వెగటు'కి సిద్ధపడేటట్టు చేసింది. కాగా, తన “గోస్ట్‌ నాటకాన్ని చర్చి దుమ్మెత్తి పోసిందన్న కినుక ఇబ్సన్‌కి ఉంది. ఆ అక్కసుతో “ఎనిమీ ఆఫ్‌ ది పీపులొ (1882) రాశాడు. 110 సంవత్సరాల తర్వాత నాకెందుకుంటుంది? అధ్యాత్మిక చింతనని ఇప్పుడిప్పుడు తాకట్టు పెడుతున్న వ్యవస్థలోకి యితివృత్తాన్ని లాక్కున్నాను. అందుకే చివరలో ఇబ్బన్‌ హీరో సమాజాన్ని ఎదిరించి అక్కదే నిలబడతాడు. ఆ మొండితనం

రచయితది. నా హీరో 56౧96 01 ౧౪౧౫౦౦ వైదొలుగుతాడు. ఆ సంయమనం, ఉదాత్తత ఈ తరానిది. ఈ వ్యవస్థ 0405 ది,నాది. ఇక పీటర్‌ షాఫర్‌ “బ్లాక్‌ కెమెదిని తెలుగులో రాయకపోవడానికి కారణం. కేవలం ఇన్‌ఫియారిటీ కాంపైక్స్‌. తీరా రాశాక ఓనీల్స్‌ ఇబ్బన్‌ నాకు కాస్తయినా వాటా మిగులుస్తారు. పీటర్‌ షాఫర్‌ తన అద్బుతమైన “సింబలొతో కాళ్ల కింద నేలని పునాదులతో సహా తవ్వుకుపోతాడు. చాట్ల మరిచిపోయాడు గాని నాకు మరో గొప్ప నాటకాన్ని తెలుగులో రాయమని ఇచ్చాదు.(బ్రియాన్‌ క్లార్క్‌ 'హూజ్‌ లైఫ్‌ ఈజ్‌ ఇట్‌ ఎనీవే?” నాటకం రాస్తే మంచం మీద నుంచిచాట్ల మరో అగ్ని పర్వతాన్ని సృష్టించేవాడే. కానీ సినిమాలో నటించిన రిచర్డ్‌దైఫస్‌ నటనచూసి హడిలిపోయాను. ఆ రేంజ్‌ని నాటకంలో రచనలో సాధించగలనా అని. నేను రాయనిరాస్తే బాగుందడుననిపించే గొప్ప ఇతివృత్తం, నాటకం యిదొకటి. అవకాశం దొరికిందికదా అని యివన్నీ చెప్తున్నాను కాని ఈ పుస్తకం చదువుతున్నంత సేపూ సాంబశివరావుగారు రచనకి తొమ్మిదేళ్లు ఎందుకు తీసుకున్నారో నాకు అర్థమైంది. ఆయా నాటకాల్లో కనుసన్నల్నీీ లైట్లు వెలిగి ఆరదాన్నీ వాక్యాల విరుపుల్నీ వేటినీ విడిచిపెట్టకుండా తెలుసుకుని, అనుభవించి, సాధికారికమైనవివరాలు యిస్తూ [౬1౧6౧౪0 గారాశారు. నిస్సందేహంగా చాట్ల అనే జాన్సన్‌కి ఈయన అరుదైన బాస్వెల్‌, నాకేమో మొదటి ఆరు పేజీలలోంచి తొంగి చూసే వ్యక్తి కథని అతని అనుభూతుల, అనుభవాల,ఆరాటాల, కన్నీళ్లు విజయాల కథగా చెప్పివుంటే బాగుండేదేమోనని మనస్సు పీకింది. పుస్తకంలో చాట్ల అనే వ్యక్తి మరుగున పడి ఒక నటుడు, ఒక ప్రయోక్త, ఒక వ్యవస్థగా వేదిక మీద వీరంగం చేసినసందర్భమిది. ఈ పుస్తకానికి “ఆత్మ యింకా ఎక్కడ ఉంది. చివరలో సాంబశివరావు గారు ఒక అశ చూపారు... “ఇది సశేషం” అంటూ. మరో ఆరేళ్లు తీసుకున్నా ఆ హృదయాన్ని ముందు పరచండి. అప్పటికి చాట్ల 90ఏళ్ల పసివాదవుతాడు. అతని జీవితానికి ఆ పుస్తకం అందమైన టీక అవుతుంది. విశాఖపట్నం ది. 10.1110 ఆాల్లపూడి మారుతీరావు

దా॥ కె.వి. రమణాచారి, 1౧౩ యో ౧6౪6౧౮6 0902గ౧౪౧1 ౧1. 560/8120/ 10 60౪6౧౫౧౫౩౧ [ . ౦0౧10. 516, 51) [౦౦1 ఓ-8100% (6౧౮౦౪౧౭౧15) టగ్‌, గీ.ని 3601912680 ౧/66/2020 - 500 022 గ) న|: 2345 0160 (00, 2404 9899 (50) నా “నుడి” “అభినయం + కృషి ౫ ప్రయోగం - అలసత్వం = చాట్ల “ఇది నా ఆత్మ కథ కాదు; నాటకాన్ని శ్వాసించి.. నా నాటక రంగ ప్రన్ధినం మాత్రమే! నాటకాన్ని జపించి... తొమ్మిదేళ్ల పాటు (శ్రమించి నాటకం కోసం తపించి.. నా నాటకరంగ ప్రస్థానానికి నాటకమంటే చాట్ల, చాట్ల అంటే నాటకమన్నంత అక్షరాకృతి కల్పించిన ఉదాత్తోన్నత స్థాయికి ఎదిగిన నటయోగి చాట్ల, నా నాటక రంగ వారసుడు నా నిజమైన స్నేహితుడు శల * ముక్కంటి - సాంబశివుడని” ఎనిమిది పదుల జీవన ప్రస్థానంలో కందిమళ్లని సంభావించిన రీతి హృద్యంగా ఉంది. ఆరు పదుల కాలాన్ని నాటకం కోసం వెచ్చించి ఒక డాక్టరు మరో డాక్టర్‌కు కల్పించిన సుకృతి ఇది. ఎదుగుతున్నంత సేపు ఒదుగుతూన్న జసు శ జీవితానికి ప్రతిరూపం చాట్ల. ఒక (ప్రయోగం, ఒక వైవిధ్యం, ఒక నవ్యత, 'నటరాజే ముక్కంటి పొత కొత్తలను కలగలిపిన అనుభవాన్ని జోడించి నటరాజానుగ్రహముంటేనే నాట్యం, నటన ఎన్నో పాత్రలకు ప్రాణంవోసి అన్నీనూ.... అందుకే - అందమైన, అద్భుతమైన నాటకాలను అభినయ భరతాచార్యులు అనితర సాధ్యంగా తీర్చిదిద్దిన డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు సాంబశివుణ్ణి అభినయ భరతాచార్యులు చాట్ల తన నటవారసుడిగా అభినయం, దర్శకత్వం, ఆచార్యత్వం అభివర్ణించినందుకు ఈ మూడింటి కలబోత ఆయన! హార్దికాభినందనలు!! ఒక త్రివేణి సంగమం॥ ఓ * శే శం దాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు గారంటే “నిష్పంటుకుంది అన్న నాటికను రచించి నాకెంతో గౌరవం! స్వీయ దర్శకత్వంలో ప్రదర్శించిన చాట్ల డాక్టర్‌ కందిమళ్ల సాంబశివరావంటే ఒక రచయిత అన్న సంగతి చాలా మందికి తెలీదు. నాకెంతో సొభ్రాత్భభావం! శివుడే దర్శకుడై శివ తాందవంతో నర్తించిన అంతకుమించిన అనురాగ పరిమళం! నాటకం మరో మొహెంజోదారో.. .. .. .. అంటూ దుకే పఠితల హృద అం = రని లా మార్చి వేసే అభిమానంతో, ఆత్మీయతతో కోటివాక్యాల వచనకావ్యమిది. అందిస్తూన్న ఈ (గ్రంథాన్ని దశమినాటి చంద్రుడిలా స్వీకరిస్తూ - జ శ * ఈ సారస్వతపు వెన్నెల్లో అభ్యంగనస్నానం చేస్తూ... గురుభక్తి, నాటకానురక్తి, చేస్తూ... పరిశోధనాసక్తి రచనాశక్తి కలిగిన నమస్ర్రియతో దా. కందిమళ్ల సాంబశివరావు గురుదక్షిణగా వ్ర సమర్పించుకుంటున్న (ఆ=౭ళమ్తుదంా 'సకలఫలాల సంపెంగి ఈ గ్రంథం. 164110 క (దా.కె.వి. రమణాచారి)

విషయ సూచిక

1 నాంది జా 1-8 2, ప్రస్తావన లా త్‌-13 8. నట ప్రస్థానం లా 14-46 ఓ దార్శనిక దర్శకత్వం ఆ శీ7- 134 5. రేడియో ప్రస్థానం = 184-189 6. బుల్లితెర ప్రస్థానం ఆ 140-142 7. సినీ ప్రస్థానం - 143-151 ఈ శిక్షణా ప్రస్థానం ఆ 151-159 9, అధ్యాపక ప్రస్థానం - 159-167 10. బోధనా ప్రస్థానం య 167-174 11. ఆత్మీయ ప్రస్థానం - క74-185 12. భావనా ప్రస్థానం = 185-195 18, కీర్తి కిరీటాలు - 196 14 చాట్లకు నచ్చిన దర్శకులు ఆ 197-199 15. చాట్ల థియేటర్‌ ట్రస్ట్‌ ఎ 199-201 16. నాటక రంగ సందేశం ఆ 201-207 17. భరత వాక్యం = 207-208 18. అనుబంధం వా 209-218

(వంశవృక్షం, నాటకాల జాబితా)

అభినయ ఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాకులు 1 నాంది నా పేరు రామం.. వీడి పేరు రంగనాథం.. అంతే గాదురా. అంటే ఆయనతో పెద్ద పనేం లేదు. వారితో కాస్త మాట్లాడాల్లే అందుకు వచ్చాం. పిలిస్తే ఎవరూ పలక్కపోతేనూ ఇక్కడే కూర్చున్నాం. మా రంగనాథం బాగా ఆస్థి ఉన్నవాడే లెండి, అంటే స్వతహాగా ఏంలేదులే గానీ వాడి మేనత్త చస్తే ఆస్తి అంతా వాడికే వస్తుంది.” రామం పాత్ర రంగస్థలం మీద అలా అలా జారిపోతూ ఉంటే చెణుకు చప్పున పేలుతుంది. నవ్వు దొంతర్లు దొంతర్లుగా ఉబికి వస్తుంది. ఆడిటోరియం అంతా నవ్వుల మతాబులు విరబూసాయి. “నేన్గు సర్వనాశనం అయినా సరే. ఏ వ్యక్తి అండ చూసుకొని బ్రతుకుతున్నానో ఆమెను నా దగ్గర్నుండి దోచుకొన్నందుకు అతన్ని రక్షించాలి. ఆమె కోరిక తీర్చడానికి అతను చచ్చిపోకుండా చూడాలి. ఆమెకు సంతోషాన్ని కలిగించడానికి అతని ప్రాణాల్ని కాపాడాలి. గీతా ఇంత ఆత్మ ద్రోహం... చిత్రహింస ఎవరైనా కొని తెచ్చుకొంటారా.. రక్షించడం కాదు ఇంతటి శత్రువు మళ్లీ ఈ గదిలో అడుగు పెట్టకుండా జాగ్రత్త పడతాను. రివాల్వర్‌తో శరీరం తూట్లు పడేట్టు చేసి కళ్లారా చూచి ఆనందిస్తాను. పండుగ చేసుకొంటాను. గెట్‌అవుట్‌ యూ డెవిల్‌ గెట్‌అవుట్‌ చూశారా... మిమ్మల్ని. ఎదిరించిన నేను హత్యకు ప్రలోభ పడుతున్నాను. మెల్లగా నాలో మిలిటరీ ఆఫీసర్‌కు ఉండాల్సిన గుణాలన్నీ చచ్చిపోతున్నాయి. వెళ్లు... తప్పతాగి రక్తం కక్కుకొంటున్న నీప్రియుణ్ణి మనసారా చూడు. అతనికి ఆఖరి క్షణాల్లో ఆత్మశాంతిని కలిగించు ఒడిలో హాయిగా ప్రాణం వదిలేటట్టు అసూయ భగ్గున మండి ఆవేశం లావా లాగా మారితే అనురాగపు ఎర్రగులాబి మలమలా మాడిపోతున్న అరుదైన సన్నివేశం గుందెలోతుల్ని కెలికేలా చేసింది. ఆ ఉద్విగ్నతలో నుండి (ప్రేక్షకులు సంభ్రమాశ్చర్యాలతో రెప్పవెయ్యకుండా ఊపిరి బిగబట్టి ఉన్నప్పుడు భయం భయంగా తెరజారిపోతుంది... కొన్ని క్షణాల తరువాత కరతాళ ధ్వనులతో థియేటర్‌ మారుమోగిపోయింది. “నా పరిశోధనలో మీరూ.. మీరూ.. అందరూ ఉన్నారు. అందరూ పాత్రధారులే. తాజ్‌మహల్‌ నిర్మాణానికి రాళ్లెత్తిన కూలీల స్వేద ్రవంతుల్నీ.. అతశ్రుబిందువుల్నీ... నా టెస్ట్‌ ట్యూబుల్లో విశ్లేషణ చేశాను. ఆ రాణీ శ్రేమ పురాణాల్లో, ఈ ముట్టడికైన ఖర్చులో, ఖైఫీయతులో, జమా పద్దులో.. ఏవైనా కానీయండి. కుక్కపిల్లనూ.. సబ్బు బిళ్ళనూ విడిచి పెట్టలేదు. పల్లకి నెక్కే ప్రభువుల్నీ.. మోసిన బోయీలను విడిచిపెట్టలేదు. పడుపు కూడు భుజించే స్వార్థ జీవి గుండెల్లోకి ఎక్స్‌రే చేశాను. దాక్టర్‌ కందిళ్యుళ్ల సాంబశికరావు

లై అభినయ శరతాచార్య జుక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు

రోడ్డు పక్క ఈగలతో దోమలతో యుద్ధం చేసే కుష్ణురోగి మృణ్మయ పాత్రలను శోధించాను. విప్రవకారుల ఉడుకు నెత్తుర్నీ పరీక్షించాను. కస్తూరి పరిమళాల్లో.. పన్నీటి జల్లుల్లో పవళించే ఉన్నవాళ్ల ఉన్ని దుస్తుల్ని మఖ్‌మల్‌ చెప్పుల్నీ అడిగాను. నా విన్నవీ.. కన్నవీ విన్నవించబోగా.. మాటలకై వెనుకాడ బోతే పుంఖాను పుంఖాలుగా నాలో వెలువడింది మరో మొహెంజొదారో. గత విషయాల సమీకరణ నా పరిశోధన. ఆయా పరిశోధనల కిది నా క్రోడీకరణ. భూతంలో జరిగిన తప్పుల్ని ఎత్తి చూపడం నా ధ్యేయం. మీకు తెలీదని కాదు. తెలుసు. కానీ మరచిపోయారు. ఎన్నో నాగరికతలు పుట్టాయి. నాశనమౌతూ పుట్టాయి. పుడుతూ.. పుడుతూ.. నాశనమయ్యాయి. సత్సమాజం, సంప్రదాయం మొహెంజొదారోలయ్యాయి. మళ్లీ మళ్లీ మొహెంజొదారోలు రిపీట్‌ అయ్యాయి. అవుతున్నాయి. అవుతాయి కూడా. మనం ఇప్పుడు మొహెంజొదారో అంచుల్లో ఉన్నాం. ఏ క్షణాననైనా పడిపోతాం. సర్వనాశనమై పోయే స్థితిలో పడిపోవచ్చు. వద్దు.. ఆ పరిస్థితి మనకు వద్దు. రానివ్వొద్దు. లేవాలి. భయం లేదు. ధైర్యం. మనోధైర్యం కావాలి. ఈ సమాజంలో ఇవాళ కావలసింది విప్లవం కాదు... రక్తపాతం కాదు. సంస్మరణ... నైతిక సంస్కరణ... నైతిక విప్లవం మనిషిలో రావాలి.”

మంద్రమంధద్రంగా సాగిన వ్యాఖ్యానం రసగంగా ప్రవాహమై.. ఆరోహణతో అనంత అనుభూతి శిఖరాలను అందుకొన్నప్పుడు ఆనంద తన్మయాలలో ఈదులాడుతున్న (ప్రేక్షకులు తమ హర్చాతిరేకాన్ని చప్పట్లు ద్వారా వ్యక్తం చేస్తుండగా నాటకం టేకాఫ్‌..

“ మీదృష్టిలో రాజకీయం అంటే ఎదుట వాళ్లకు తెలియకుండా నాటకం ఆడడం అని.. ఎలుకమీద పిల్లిని, పిల్లి మీద ఎలుకనూ ఎక్కించి అందువల్ల మనకొచ్చే లాభాలను గుణించు కోవడం అని. మినిస్టర్‌ అంటే గాంధీగారిచ్చిన నిర్వచనం మీకు తెలిసే ఉండాలి. ప్రజలకు సేవ చేసే వాడు అని. నా ప్రజలకు సేవ చేయడానికి నాకు దొరికిన అవకాశంగా భావిస్తాను ఈ పదవిని. ప్రజలంతా ఇవ్వాళ అనాథలై ఉన్నారు. పరిపాలిస్తున్నది పరాయి వాడైనా, తన దేశం వాదైనా తమకు కావలసినది ఏమిటో తెలియని స్థితిలో ఉన్నారు. తెలిసినా అడగటానికి భయపడుతున్నారు. అటువంటి వాళ్లకు ఏంకావాలో తెలుసుకొని అన్నీ కాకపోయినా కొన్ని అయినా వాళ్లకి అందుబాటులోకి తీసుకొచ్చే విధంగా పరిపాలించడం రాజకీయం అని నా ఉద్దేశం. ఇదీ వాస్తవ రాజకీయం. ఈ పార్టీలూ.. ఈ రాజకీయాలంటే నాకు అసహ్యం. ప్రజలకు సేవ చేయడానికి ఈ పార్టీలు ఎందుకు. కానీ అవే రాజ్యం చేస్తున్నాయి. మన పిల్లలూ, వాళ్ళ పిల్లలూ..రాబోయే డాక్టర్‌ కందిక్యుక్త సాంచశికరావు

అభినయ శరతాచార్య డాళ్లర్‌ చాల్ల శ్రీరాకులు తి తరాలు.. ప్రజాస్వామ్యాన్ని నమ్మి బ్రతకడానికి ఈ సంఘర్షణను నేను కొనసాగించ వలసిందే.”

గుండుకెదురుగా గుండె నిలిపిన ఆంధ్రకేసరి పాత్రను చూస్తుంటే ఒక దేశభక్తుని.. ఒక నిష్కళంక రాజకీయ దురంధరుని రూపు అచ్చుగుద్దినట్లు కళ్ల ముందు ప్రత్యక్షమౌతుంది. మళ్లీ చప్పట్ల హోరు. లైట్స్‌ ఆఫ్‌.. స్పాట్‌ బైట్‌ అన్‌.. నాలుగూ నాలుగు వైవిధ్యమైన పాత్రలు. ఒకటి కితకితలతో నవ్వుల పువ్వులను పూయిప్తే.. ఒకటి అగ్నిపర్వతమై సెగలు చిమ్ముతుంది. ఒకటి వ్యవస్థను కలైడోస్మోప్‌లో చూపించే పాఠమైతే... ఒకటి చరిత్రను పటం కడుతుంది. ఒకదానితో ఒకదానికి సామ్యంలేదు. ఏపాత్రను తీసుకొన్నా దానికి ప్రాణ ప్రతిష్ట చేసిన గొప్పనటుడు అక్కడ కన్పించాడు,

ఒక మైమ్‌, ఒక ఎక్స్‌ప్రెషనిజం.. ఒక ఆధునిక వీధి నాటకం.. ఒక జానపద కళారూపం..ఒక రంగోద్టీపనం.. ఇలా ఎన్నో ప్రయోగాలకు పురుడు పోసిన ఒక గొప్ప దార్భనిక దర్శకుడు అదే స్పాట్‌లైట్‌లో మరో భంగిమలో ప్రత్యక్షమయ్యాడు.

దేశీయ నాటక అభ్యాసం... పాశ్చాత్య పోకడల అధ్యయనాలకు ఆరుపదుల అనుభవాన్ని జోడించి సాధికారికంగా పాఠం చెప్పే ఒక ఆచార్యుడు నిండుగా.. హుందాగా అభినయాత్మకంగా ఉపన్యసిస్తున్నాడు.

ప్రస్తావన

అటు నటన.. ఇటు దర్శకత్వం.. మరొకవైపు ఆచార్యత్వం. ఈ త్రివేణి సంగమాత్మక రూపిక.. దీపిక ఎవరు. ఇంకెవరు డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు.

“ఆయన్ని చూస్తే నిండుమనంబు, నవ్యనవనీత సమానము పల్కుదారుణా ఖండల శస్తతుల్యము” అనే నన్నయ్య గారి పద్యం చటుక్కున గుర్తుకు వస్తుంది. మాట బెడగొండల్లా అదరగొడితే మనసు తొలకరి జల్లులా హాయినిస్తుంది. మాటకరుకు మనసు చెరుకు. మనసు చివుక్కుమంటే కోపం ఏంత వేగంగా తన్నుకు వస్తుందో.. క్షణాలలో అదిమటు మాయమై వెన్నపూసలా కరిగిపోతుంది. మాట..చేత.. తీరు ప్రవర్తన చూస్తే నిలువెత్తున ఎదిగి ఉంటాడు. ఆత్మీయులు, విద్యార్థులతో మనసు తలుపు తడుతూ గువ్వపిట్టలా ఒదిగిపోతాదు.

ఒక యాక్టర్‌... ఎన్నో అవార్డులూ... రివార్డులూ అందుకొన్న డైరెక్టర్‌... ప్రతిభకు పట్టం కట్టబడ్డ ఒక దాక్టర్‌.. బోలెడు కీర్తి ప్రతిష్టలను పొడవాటి లాల్చీ జేబులో వేసుకొన్న ఆయన కోటీశ్వరుడా! కాదు శిష్యవాత్సల్య కుబేరుడు.. వెండి కంచంలో బంగారపు చెంచాతో పాలబువ్వను తిన్నవాడా? కాదు పస్తులే ఆస్తులుగా.. ఆకలి ఇంటి తోరణంగా రెండు నిట్టాళ్ల పాకలో నిష్ట దరిద్రాన్ని

డాక్టర్‌ కందికుళ్ల సాంబశితరావు

శ్రీ అభినయ భరతాచార్వ్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాణులు అనుభవించిన అతిసామాన్యుడు. ఏమిటీ ఇంత భారీకాయం వెనుక... నాటక రంగ పరిపూర్ణుని (బ్రతుకు పుస్తకంలోని మొదటి పాతిక పేజీలలో ఇంతకష్టం తిస్టవేసుకు కూర్చుందా.. ఆకలి పేగుల రుద్రవీణను మీటిందా? అవునా నిజమేనా.. అవును... నిజం నిజం. అయితే ఛలో ప్లాష్‌ బ్యాక్‌.. అది బెజవాడ.. అంటే ఇప్పటి విజయవాడకు ముందున్న పేరు. ఆ ఊరికి కాసులపేరుగా ఒక పేటలా ఉండే గుంభనంగా ప్రవహించే రైవస్‌కాలువ. ఆ కాలువ గట్టుమీద రామాటాకీస్‌ దాటిన తరువాత వరుసగా పేదరికపు లోగిళ్లు. రెండు నిట్టాళ్ల పూరిపాక. 1981 డిసెంబర్‌ 5 న ఆ పాకలో నుండి భూమ్మీదకు వచ్చిన ఒక పసికందు కేర్‌మనే ఏడుపు, ఆ ఏదుపులో ఒక శ్రుతి.. ఒక లయ.. నటరాజు మెడలో సిరిమువ్వ ఘల్లున మోగింది. ఆ పసికందుకు జన్మనిచ్చిన . తల్లిదండ్రులు అచ్చమ్మ, అచ్చయ్య రెక్కాడితే గానీ, డొక్కాడని కష్టజీవులు. అచ్చయ్యకు చదువు అచ్చిరాలేదు. బహుశా పేదరికపు పాము కాటువేసి ఉంటుంది. గడ్డి కమీషన్‌ ఏజెంట్‌గా రోజంతా గొడ్డుచాకిరి చేస్తేగానీ పూట గడిచేకాదు. అందరూ ఆయన్ని గడ్డి అచ్చయ్య అనేవారు. ఆ పసికందు బుడిబుడి నదకలతో ఇల్లంతా కలయదిరుగుతూ ఉంటే. ముద్దు గారే మాటలతో చేతవెన్న ముద్ద చెంగల్వ పూదండ అని కూనిరాగాలు తీస్తూ ఉంటే వెక్కిరించిన పేదరికం గుర్తొచ్చి అ తల్లి కన్ను చెమ్మగిల్లింది. ఆ తండ్రి గూడు పట్లు కదిలిపోయాయి. తనకు రాని అక్షరాలను తన బిడ్డకు నేర్పించాలని ఆ తండ్రి నిశ్చయించుకొన్నాడు. ధనం అనే ఇంధనం లేని ఆ ఇంటి బండి ఇరుసు కటకటమని తిరుగుతుంది. అక్షరాలు నేర్చిన ఆ కుర్రాడు పలకమీద దీక్షగా బలపం అరిగేలా దిద్దుతున్నాదు. గుడ్డిదీపం వెలుతురులో నల్లటి పలకమీద తెల్లటి అక్షరాలు మిలమిలా మెరిసిపోతున్నాయి. శ్రీరాముల వారి సహాయము కావలెను, తథాస్తు ఆ కుర్రాడికి ఆ శ్రీరాముల వారి సహాయం లభించింది. పేరు కూడా శ్రీరాములుగానే మిగిలింది. తన పేరును ఎంతో మురిపెంగా... ఇష్టంగా పలకమీద వ్రాసినందుకు మెచ్చుకొన్న ఆ శ్రీరాముడు సరస్వతీదేవికి గట్టిగా సిఫార్సు చేశాడు. ఈ పిల్లాడి నాలుకమీద ఎప్పుడూ తిష్ట వేసుకొని ఉండుమని. ఆ చదువుల తల్లి ఈ శ్రీరాములు నాలుక మీద గంటంతో గబగబా బీజాక్షరాలు వ్రాసింది. వక సంథాగ్రాహిగా శ్రీరాముల్ని చూచి ముచ్చటపడ్డ ఈ శారద (సరస్వతి) పక్కింటి శారదతో (పార్వతి) చెప్పింది. ఈ కుర్రాడి వాక్కులో ఒక మార్దవం... చూపులో తీక్షణత... శరీర కదలికల్లో ఒక లయ ఉంది. మీ వారి దయ ఉంటే ఈ తాటాకుల పాకలోని అనామకుడు గొప్ప నామకుదౌతాదని అన్నది. తాండవం చేసి అలసి సేద దీరుతున్న నటరాజు చెవిలో ఆ పార్వతమ్మ దాక్టర్‌ కందిక్కుళ్ల సౌాందిశివరొవు

అభినయ భరతాచార్య జుక్షర్‌ చాట శ్రీరొకుులు ర్‌ ఈ విషయాన్ని మంద్రంగా చెప్పింది. భోళా శంకరయ్య సావధానంగా విని తన చూపును భూలోకం వైపు సారించాడు. భరతవర్షే. భరతఖండదే.. జంబూద్వీపే... విజయవాటికే.. రైవస్‌కాలువే.. చాట్ల అచ్చయ్య గృహే.. ముందు రోజు రాత్రి రామాటాకీస్‌లో చూచిన సినిమాలోని డైలాగ్‌ను అమ్మతో చెబుతున్న శ్రీరాములే. ఓ కిరణం ఆ శరీరాన్ని తాకింది. అపసవ్యంగా చెబుతున్న దైలాగ్‌లో ఒక స్పష్టత.. ముఖకవళికల్లో ఒక భూమిక.. ఆంగికాఖినయంలో ఒక మెరుపు.. మాంటేజ్‌షాట్స్‌లో శ్రీరాములు వయస్సు పన్నెందేళ్లకు చేరింది.

రాత్రిపూట చదివి చదివి ముంచుకొస్తున్న నిద్ర ఆవులింతలతో కళ్లను బలంగా వాల్చి వేస్తుంటే కుక్కిమంచం మీద ఉన్న శ్రీరాములకు అమ్మానాన్నల మాటలు వినిపించాయి. ఏవే ముసల్ది రేపో మాపో అన్నట్లు ఉంది. పిల్లాణ్ణి పెళ్లికొాడుకుగా చూడాలని ఆఖరి కోరికగా చెప్పింది. చిన్నప్పటి నుండి అనుకొంటున్నదేగా మా చెల్లెలి కూతురు ఆదిలక్ష్మి నిచ్చి పెళ్లి చేసి చిట్టెడు గింజల్ని చల్లితే బాగుంటుంది అన్నాడు నాన్న మీ మాటను ఎప్పుడు కాదన్నాను అంది అన్ను ఏమిటీ తనకు సెళ్లా.. ఇంతకు ముందు అమ్మతో పప్పన్నం తినడానికి వెళ్లినప్పుడు నాలుగైదుసార్లు పెళ్లి చూచాను. బాజాలు... భజంత్రీలు మోగుతాయి.. చుట్టాలంతా వస్తారు. ఈ తంతు గుర్తుంది కానీ.. ఆ తర్వాత ఏమో.. అహనా పెళ్లంట అని ఎగిరి గంతెయ్యలేదుగానీ.. ఈ పెళ్లి పేరుతో కురిసే ఇంటిని మళ్లీ కొత్త తాటాకులతో కప్పుతారు. పచ్చడి మెతుకులకు బదులు పదిరోజులు లడ్డు అరిసెలు తినొచ్చు. అంటూ పేదరికానికి రంగులు అద్దుతూ ఉండగా ఎప్పటికో నిద్ర పట్టేసింది.

పదిరోజుల తర్వాత తన కలలూ.. ఊహలన్నీ నిజం కాలేదు. ఎండా వెన్నెలా లోపలే ఉందే ఇల్లు మాత్రం అలాగే ఉంది. నేలను మాత్రం పేడతో అలికి ముగ్గులు పెట్టారు, మామిదాకులతో తోరణాలు కట్టారు. రెండు పీటలు వేశారు. శ్రీరాములు పెళ్లికొడుకయ్యాదు. కొత్త పంచె తెచ్చావా అని అచ్చమ్మ అడిగింది. నిస్సహాయతతో అచ్చయ్య చూపులు నేలమీదకు వాలాయి. ఉతుకు పదని పంచె ఒక్కటీ లేదు. అన్నీ చిరుగుపంచెలు. ఏమీ పాలు పోలేదు. శ్రీరాములు ఆరోజు వేసుకొన్న స్కూలు యూనిఫారమ్‌ నిక్కరు ఉన్నంతలో బాగుందనిపించింది. నుదిటిమీద తిలకం బొట్టు, బుగ్గమీద కాటుకచుక్క పెట్టారు. బాజాలు లేవు.. భజంత్రీలు అంతకన్నా లేవు. నలుగురైదుగురు చుట్టాలు కుక్కి మంచంలో నిద్ర పోతున్న బాల పెళ్లికొడుకు శ్రీరాముల్ని నిద్రలేపి పీటలమీద కూర్చోబెట్టారు. కళ్లు నులుముకుంటూ పక్కకుచూశాడు. మేనత్త కూతురు ఆదిలక్ష్మి కనిపించింది. ఎప్పుడు రిబ్బన్లు కట్టిన పిలకజడను లాగి అదిలక్ష్మిని అల్లరి చేసేవాదు. ఆదిలక్ష్మి ఎందుకో ఆరోజు కొత్తగా కనిపించింది. పెళ్లి జరిగింది. అప్పటికీ శ్రీరాములు చదువుతుంది ఎనిమిదో క్లాసే.

దాక్టర్‌ కందిళ్ళుళ్ల సాంబశితరావు

6 అభినయ భఛరకాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాయులు మరో మూదేళ్లకు ఏజయవాద కొత్తపేట యస్‌.కె.పి.వి. హిందూ హైస్కూల్‌ గోడలపై యస్‌ యస్‌ యల్‌సి రిజల్స్‌ పేపర్‌ను అతికించారు. చెమట్లు కక్కుకొంటూ వచ్చిన శ్రీరాములు ఆక్రుతగా నంబర్‌ కోసం వెదికాడు. కనపడింది.ఎగిది గంతేసి సంతోషం పట్టలేక పాసయ్యా.. పాసయ్యా అంటూ పరుగులు తీస్తూ ఒక చోట ఠక్కున అగిపోయాడు. పై చదువులు చదవాలంటే డబ్బులు ఎలా..ఆసంతోషం అంతా గాలితీసిన బెలూన్‌లా అణిగిపోయింది. హుషారు చాట్ల తల్లిదండ్రులు అచ్చయ్య, అచ్చమ్మతో ముందు కూర్పున్నది చాట్ల, వెనుక వెంకటేశ్వరరావు ఉసూరుమనిపించింది. మెల్లగా కాల్లీడ్చుకొంటూ ఇంటికి వెళ్లి తండ్రి ఎదురుగా నిలబడ్డాడు. నాన్నా యస్‌ యస్‌ యలిసి పాసయ్యా.. ఇవాల్దితో చదువు ఆపేస్తా అని శ్రీరాములు అన్నాడు. ఎందుకూ అన్నాడు అచ్చయ్య. నీ రెక్కల కష్టం ఇంటికే సరిపోతుంది. మళ్లీ నాచదువంటే మోయలేని భారం.. నేనుకూడా ఏదైనా పనిచేస్తా... రెండు పూటలూ తృప్తిగా తిందాం అన్నాడు శ్రీరాములు. నాతోపాటు నీ తాతముత్తాతలల్లో ఎవరికీ చదువులేదు. ఇంట్లో చదివింది చదువుకొందీ నువ్మాక్కడివి. నువ్వు చదవాలి. చదివిస్తాను, నా కండల్లో సత్తా వుంది.నువ్వు కాలేజీలో చేరు. అని అక్కణ్ణుంచి వెళ్లిపోయాడు. మాచవరం డౌన్‌లో ఉన్న యస్‌ ఆర్‌ ఆర్‌ అండ్‌ సివిఆర్‌ కళాశాల. అప్పటికి విజయవాదలో ఉన్న ఏకైక కళాశాల అది. శ్రీరాములు ఇంటర్‌లో చేరారు. యస్‌యస్‌ యల్‌సిలో వచ్చిన మార్కులకు స్కాలర్‌షిప్‌ వచ్చింది. చన్నీళ్లకు వేణ్తీళ్లుగా ఉదయం 7 గంటల నుండి తొమ్మిది డాక్టర్‌ కందిక్యు్ల సాంబశికరావు

అభినయ భరతాచార్య జుక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు 7 దాకా పద్మజా కమర్షియల్‌ కార్బోరేషన్‌లో టైపిస్ట్‌గా పనిచేశాడు. నెలకు 80 రూపాయలు జీతం, ఆ జీతాన్ని టైప్‌ హయ్యర్‌ చదవడానికి ఫీజుగా కట్టాడు. చివరకు హయ్యర్‌ పరీక్షలకు ఫీజు కట్టడానికి దబ్బుల్లేక ఆగిపోయాడు. జి.డి.ఎ.కెమికల్స్‌లో రాత్రి ఏడు నుండి తొమ్మిది దాకా మెడికల్‌ రి(ప్రజెంటేటివ్‌గా పనిచేశాడు. మరో 40 రూపాయలు జీతం పెరిగింది. ఇంటర్‌మంచి మార్కులతో పాసయ్యాడు. బి.కాం. డిగ్రీలో చేరాడు. అక్కడ మాష్టర్లు ఎవరికి వారే దిగ్గజాలు. ఉక్కుసిండాలు జొన్నలగడ్డ సత్యనారాయణ, కవి సమ్రాట్‌ విశ్వనాథ సత్యనారాయణ, పొటిబండ మాధవశర్మ, జటావల్లభుల పురుషోత్తం, నిజంగా అధ్యాపకులంటే వారే. జొన్నలగడ్డ సత్యనారాయణ ఇంగ్లీష్‌ లెక్చరర్‌. ఆయన ఈశ్వరచంద్ర విద్యాసాగర్‌గారికి ప్రత్యక్ష శిష్యులు. షేక్స్‌పియర్‌ నాటకాన్ని చెబితే దృశ్యసాక్షాత్మారం అయ్యేది. మళ్లీ చదవాల్సిన అవసరం లేదు. పాఠం చెప్పేటప్పుడూ ఒక మాటకు పది పర్యాయపదాలను టకాటకా చెప్పేవారు. ఒకరోజు విజయవాడ మున్సిపల్‌ స్కూల్‌గ్రౌండ్‌లో జవహర్‌లాల్‌ నెహ్రూ గంటసేపు అనర్గళంగా ఉపన్యాసం చెబితే దాన్ని కాగితంపై వ్రాసుకోకుండానే యథాతథంగా గంటసేపు అనర్గళంగా అనువదించిన దిట్ట జొన్నలగడ్డ వారు. నెహ్రూ గారే అబ్బుర పడి ఆనందించారు.

ఇక విశ్వనాథ వారు విజయవాడకు వచ్చిన ఏ ఇంగ్లీష్‌ సినిమాను వదిలే వారు కాదు. మరుసటి రోజు క్లాస్‌లో అ విశేషాలను ఎంతో ఆసక్తికరంగా చెప్పేవారు. ఏ విద్యార్థి అయినా అల్లరి చేస్తే మాత్రం దిమ్మతిరిగి పోయేలా క్లాస్‌ పీకేవారు. బి.కాం.డిగ్రీలో ఉన్నపుడు జరిగిన ఒక సంఘటన శ్రీరాములు జీవిత ప్రస్థానాన్ని అనూహ్యమైన మలుపు తిప్పింది. ముందు రోజు రాత్రి కొందరు విద్యార్థులు కాలేజీలో నాటకం వేశారు. మరుసటి రోజు ఉదయం ఆ నాటకంలో బాగానటించిన విద్యార్థి చుట్టూ చేరి పొగుడుతున్నారు. కించిత్‌ గర్వంతో ఆ నటుడి ఛాతీ ఉబ్బడం.. ఒక హీరోలాగా వెలిగి పోవదాన్ని చూస్తే అంటే మనంకూడా నాటకం వేస్తే ఇంతటి గుర్తింపును పొందవచ్చునన్న మాట. ఈ భావం మనస్సులో బలంగా నాటుకు పోయింది. మొదట పెళ్లిచూపులు నాటికను ప్రదర్శించారు. బి.కాం. ఫైనల్‌ ఇయర్‌లో ఉన్నపుడు విశాఖపట్టణంలో ఆం(ధ్ర విశ్వవిద్యాలయం నిర్వహించే అభ్యుదయ ఉత్సవాల్లో యస్‌ఆర్‌ఆర్‌ కళాశాల పక్షాన శ్రీరాములు మాష్టర్టీ నాటకాన్ని ప్రదర్శించారు. ఉత్తమ నటునిగా బంగారు పతకాన్ని కైవసం చేసుకొన్నాడు.

బి.కాం. డిగ్రీ చేతికి వచ్చింది. కె.వి.గోపాలస్వామి గారు కబురు పెడితే విశాఖపట్టణం వెళ్లి ఆయన్ని కలిశారు. ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయంలో పోస్ట్‌ గ్రాడ్యుయేషన్‌ చెయ్యమని ఆదేశించారు. శ్రీరాములు వినయంగా అది నావల్ల కాదు సార్‌ అన్నాదు. గోపాలస్వామి భ్రుకుటి

గాక్టర్‌ కందిత్యుళ్ల సాంబశితరాఖు

8 అభినయ ఛరతాచార్య జుకర్‌ చాట్ల శ్రీరాకులు ముడిచి శ్రీరాములు వంక చూశారు. పోస్ట్‌ గ్రాడ్యుయేషన్‌ చేసే ఆర్థిక స్తోమత లేదని శ్రీరాములు అంటే స్మాబర్‌షిప్‌ ఏర్పాటు చేస్తానని పెద్దాయన వామి ఇచ్చారు, ఇంటికి పెద్దకొడుకును.. పెద్దతనంలో ఉన్న తల్లిదండ్రులతో పాటు అర్ధాంగిని పోషించ వలసిన బాధ్యత ఉంది. ఏదైనా ఉద్యోగం చూసుకొంటానని నమస్కరించి వచ్చాడు.

త్‌! న్‌ + లతే అ త్స... మ గ. న భ్‌ స న. మునిమనుమనితో చాట్ల దంపతులు ఉదర పోషణార్థం ఉద్యోగాన్వేషణలో పడ్డాడు. 1956లో రైల్వే డిపార్ట్‌మెంట్‌లో టిక్కెట్‌ కలెక్టర్‌గా ఉద్యోగ ప్రస్థానంలో అడుగు పెట్టారు. తరువాత ఎంక్వయిరీ క్లర్క్‌గా స్థానచలనం పొందారు. పబ్లిక్‌ ఎడ్రసింగ్‌ సిస్టమ్‌లో బొంబాయి ఆకాశవాణిలో శిక్షణ పొందారు. సికిందరాబాద్‌ రైల్వే స్టేషన్‌లో రైళ్లరాకపోకలను తెలిపే మొదటి ఎనౌన్సర్‌గా రికార్డు సృష్టించారు. టిక్కెట్‌ కలెక్టర్‌గా పనిచేస్తున్నప్పుడు అనివార్యంగా అవినీతి బురద అంటుతుంది. ఇష్టం లేక రైల్వేలో మరొక శాఖకు మారారు. ఖాజీపేట, సికిందరాబాద్‌, డోర్నకల్‌, పూర్ణ (మహారాష్ట్ర) వంటి స్టేషన్లు కేంద్రంగా గూడ్స్‌గార్జ్డ్‌, స్టేషన్‌మాస్టర్‌గా ఉద్యోగించారు. భుక్తి ఉద్యోగం... భక్తి నాటకం.. రెంటికీ పొంతన కుదిరేది కాదు. వృత్తి.. ప్రవృత్తి మధ్య తీవ్ర సంఘర్షణ... ఆల్మీయ హితులు, సమాచార మంత్రిత్వ శాఖ సలహాదారులు కపిల కాశీపతి వద్ద తన స్థితిని వివరిస్తే ఉద్యోగాన్ని మంచిగా చేసేవాళ్లు చాలామంది ఉంటారు. మంచి నాటకం వేసేవాళ్లు తక్కువగా ఉంటారు. నీకు నాటకం అంటే ఇష్టం. మనసు పెట్టి నాటకాలు ఆడు. నీలో అంకిత భావం, చిత్తశుద్ధి, క్రమశిక్షణ ఉంటే అక్కడ తప్పకుండా రాణిస్తావు. మంచిస్థాయికి దాక్టర్‌ కందిళ్యుక్ష సాంబశితరావ్రు

అభినయ ఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు 9 వెళతావు. ఆస్థాయీ భావమే నీకు భుక్తిని కూడా చూపిస్తుంది అని సలహా ఇచ్చారు. మారుమాట లేకుందా వాలెంటరీ రిటైర్‌మెంట్‌ తీసుకొన్నారు. 1956 నుండి 76 దాకా ఇలా రైల్వే ఉద్యోగ (ప్రన్ధానం కొనసాగింది.

డిగ్రీలో చేరేటప్పటికే శ్రీరాములు అనే విద్యార్థి ఇద్దరు బిడ్డల తండ్రి. తనతో పాటు భార్య ఇద్దరు పిల్లలు. నలుగురి భారం ఒంటెద్దు లాగా కుటుంబ బండిని ఈడుస్తున్నతండ్రికి భారం కాకుండా రోజుకు నాలుగు గంటలు ఉద్యోగం చేసి యాభై రూపాయలు తండ్రికిచ్చి తనఖర్చులకు 20 రూపాయలు దాచుకొనేవారు. సూడండి మా వాడు లందన్‌ వెళ్లి సదువుకొంటాడు. అని నాన్న ఇరుగుపొరుగు వాళ్లతో చెప్పే మాటలు చిన్నతనం నుందే శ్రీరాములు మనోఫలకంపై బలంగా ముద్రవేసుకొన్నాయి. 1976లో ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం నుండి వైస్‌ ఛాన్సలర్‌ యం,.ఆర్‌. అప్పారావు గారి కోరికపై స్టేజీ డైరెక్టర్‌ ఉద్యోగంలోకి ప్రవేశించారు. నాటక రంగంలో ఎన్నో ప్రయోగాలకు అక్కడే అంకురార్పణ చేశారు. 1982 నుండి 85 వరకూ ఉస్మానియా విశ్వ విద్యాలయ థియేటర్‌ ఆర్ట్స్‌లో అధ్యాపకులుగా పనిచేశారు. అప్పటి ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయ వైస్‌ ఛాన్సలర్‌ కోనేరు రామకృష్ణారావు గారి ఆదేశంపై తిరిగి విశాఖపట్టణం వెళ్లారు. చాట్లను ఆత్మీయంగా భావించి ఆయనకు విశేషమైన హోదా కల్పించడంలో ఆసక్తి చూపిన కోనేరు ఉన్నత విద్యామండలి ఛైర్మన్‌గా నియమితులు కావడంతో చాట్ల తిరిగి ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయానికి వచ్చి అధ్యాపకులుగా చేరారు. 1991లో ఉద్యోగ విరమణ చేశారు. ఆరుపదుల పరిపూర్ణత్వానికి శిష్యులు, అభిమానులు, మిత్రులు, షష్టిపూర్తి పండుగ చేశారు. ఎన్నో బిరుదులూ పదవులూ వరించాయి. వేలాది మంది శిష్యప్రశిష్యులను తీర్చిదిద్దారు. ఎనిమిది పదుల వయస్సు శరీరానికి వచ్చినా మనసు మాత్రం నాటకం నాటకం అంటూ పరవళ్లు తొక్కుతూనే ఉంటుంది.

రైవస్‌ కాలువ ఒడ్డున సైకిల్‌ చక్రం తిప్పుకొంటూ తిరుగుతున్న కుర్రాదు ఆ ఊరికే కాదు రాష్ట్రానికే గర్వకారణమౌతాడని ఆ తల్లిదండ్రులు ఊహించలేదు. కష్టాల కొలిమిలో నుండి సమస్యల పాకుడు రాళ్ళపై జారి నిష్టదరిద్రపు ఉక్కుపాదాల క్రింద నలిగినలిగి రాటుకేలిన ఎనిమిది పదుల వయసులో అనుభవం చెక్కిన అభినయ శిల్చికే తెలియదు. ఇంతటి శిఖరాలను అధిరోహిస్తానని. పెళ్లిపీటల మీద బిక్కుబిక్కుమంటూ శరీరానికి ఆచ్చ్భాదనంగా ఉన్న స్కూల్‌ యూనిఫారం నిక్కర్‌కు తెలియదు ముందు ముందు తన న్థానంలో పట్టుబట్టలూ.. ఖరీదైన సూటు ఉంటాయని. పదిమందిలో గుర్తింపు కోసం తొలిసారి రంగస్థలంపై కదిలిన తహతహకు తెలియదు తానే ఎన్నో ప్రయోగాలకు అంకురార్పణ చేస్తానని. బాగా నటించాడు అనే మెచ్చుకోలుతో చిన్నగా

డాక్టర్‌ కందిళ్ళుళ్ల సాంబశితరొళు

10 అభినయ ఛరతాచార్య డ్య్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు మోగిన చప్పట్లకు తెలియదు భవిష్యత్తులో గౌరవ డాక్టరేట్‌ వంటి ప్రతిభా పురస్కారాల ప్రదాన సభలో హాలంతా దద్ధరిల్లేలా మోగుతామని, చిన్నప్పుడు చెంపలు వాచేలా కొట్టిన తర్వాత అతికిన

య. టి య

కీ ్ట న క త

క్‌ గా. ( | / క నా... రెండవ కుమార్తె వివాహ వేడుకలో చాట్ల దంపతులు

మేకప్‌కు తెలియదు ఎన్నో అద్భుత పాత్రలకు తాను ప్రాణప్రతిష్ట చేస్తానని. చిన్న విత్తు అంకురమై.. ఆ అంకురం మొక్కై ఆ మొక్క చెట్టె.. ఆ చెట్టు మహా వృక్షమై.. ఆ వృక్షం తెలుగునాటక రంగంలో ఒక అడయార్‌ చెట్టులాగా ఎదిగింది. తన శిష్యులనే ఊడలను కొమ్మలుగా మార్చుకొంది. అభినవ భరతాచార్యుడయ్యాదు. ఎన్నో పురస్కారాలు వరించాయి. ఆధునిక సాంఘిక నాటక రంగ చరిత్రలో ప్రయోగ నాటకానికి పితామహుడయ్యాడు. కసి కృషి ఉన్న నట మహర్షి ఆయన. ఆరున్నర పదుల ఆయన నాటకరంగ చరిత్రలో ప్రతిపేజీలోనూ ఒక నవ్యత. ఒక ప్రయోగం. ఒక వైవిధ్యం. పాతకొత్తలను కలగలిపి అనుభవాన్ని జోడించి ఎన్నో పాత్రలకు ప్రాణం పోశారు. అందమైన, అద్భుతమైన నాటకాలను అనితర సాధ్యంగా తీర్చిదిద్దారు. అందుకే అభినయం ప్లస్‌ కృషి ఇంటూ ప్రయోగం మైనస్‌ అలసత్వం ఈజ్‌ఈక్వల్‌ టు చాట్ల, నాటకం అంటే చాట్ల. చాట్ల అంటే నాటకం. చాట్ల నాటకం విడదీయరానంత జమిలిగా కలిసిపోయారు. ఆయన జీవిత చరిత్రలోని ప్రతిపేజీలో మూడు

వంతులు నాటకమే. అందుకే ఆలస్యమెందుకు ఒక్కొక్క పేజీని తిరగేద్దాం. డాక్టర్‌ కందిళ్యుళ్ల సాందిశితరావు

అభినయ భఛరతాచార్య జాళ్లర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు 1 మయొచలతి రంళం అక్షర రూపం దాల్చిన ఒకేఒక సిరాచుక్క లక్ష మెదళ్లకు కదలిక. ఆ అక్షరానికే మాటొస్తే..

దానికి హావభావాలు జతకలిస్తే అదొక గొప్ప కళారూపమౌతుంది. ఆ కళారూప పరంపరంలో పదునైనది.. పరమోత్చష్ట మైనది నాటకం. కష్టసుఖాల తారంగం జీవితమైతే. చీకటి వెలుగుల రంగేళీ నాటకం. ఆ నాటకం రెండు కన్నీటి బొట్లను చిందిస్తుంది. నాలుగు నవ్వుల పువ్వులను

సి ౧ తమి -

షష్టిపూర్తి వేడుక సభలో చాట్ల కుటుంబ సభ్యులు

పూయిస్తుంది. కర్తవ్యాన్ని బోధిస్తుంది. సరైన దిశానిర్దేశం చేస్తుంది. నాటకం మనో తంత్రులను మీటే సాధనమే కాదు. మనిషిని మనీషిగా తీర్చిదిద్దే ఒక శక్తిమంతమైన సాధనం. అటువంటి తెలుగు నాటక ప్రస్థానంలో విందరో నటులు.. మరెందరో దర్శకులు.. సాంకేతిక నిపుణులు.. ఇంకెందరో రచయితలు. ఒక్కొక్కరిదీ ఒక్కొక్క శైలి. తమ (ప్రతిభాపాటవాలతో నాటకమ్మను అలంకరించారు. ఊరేగించారు. ఈ పరంపరలో నాటకాన్ని ఆరాధించి నాటకం కోసం జపించి... తపించి ఆ నాటకానికే జీవితాన్ని అర్చించిన నట దర్శకుడు.. ఆచార్య స్థానానికి ఎదిగిన అధ్యాపకుడు డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు.

చాట్ల నటించిన నాటకాలూ, నాటికలూ ఒక్కొక్కటీ ఒక్కొక్క రసగుళిక. ఆ జాబితా ఈ విధంగా ఉంది.

డక్టర్‌ కందిళుళ్ల సాంబశితరాళు

12 అభినయ భరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట శ్రిరాకులు మేవాడు పతనం గౌతమ బుద్ధ పల్లెపడుచు పెళ్లిచూపులు మాష్టర్టీ విముక్తుడు కాళరాత్రి ఆకాశరామన్న ఫణి దొంగవీరడు మనిషిలో మనిషి సంరక్షకుడు వ్యవహార ధర్మబోధిని నాటకాంతం ప్రజానాయకుడు ప్రకాశం పాపక్రీద అరణి వాన వెలిసింది శ్రమణకం విష్ణుశర్మ ఇంగ్లీష్‌ చదువులు స్వామి వివేకానంద ఇదేమిటి చి సినీ భస్మాసుర రఘుపతి రాఘవ రాజారాం బొజ్జిలి యుద్ధం యజ్ఞం ఆధునిక తెలుగు నాటక రంగ చరిత్రలో కృత్తివెంటి నాగేశ్వరరావు, ధర్మవరం రామకృష్ణమాచార్యులు, బళ్లారి రాఘవ, క్రిపురారి భొట్ల వీరరాఘవస్వామి, అబ్బూరి రామకృష్ణారావు, ఎ.ఆర్‌.కృష్ణ, కె. వెంకటేశ్వరరావు, డాక్టర్‌ గరికపాటి రాజారావు, కోడూరి అచ్చయ్య చౌదరి, కొప్పరపు స్ట మ రా. గాజా! అ ఖీ క ల టన. క మ న యయ హా హహ. న్దో ల... సు టాడా రాలా త్తని డు యో టా. టాం పాన... న = లం టై ం 79వ పుట్టినరోజు వేడుక దజుక్టర్‌ కందిక్యుక్త్ల సాంబశితరావు

అభినయ ఛరతాచార్య జుక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరొాభులు 18 సుబ్బారావు, ఆచార్య అత్రేయ 1950 నాటికి గొప్ప దర్శకులుగా రాణించారు. ఆ వారసత్వ పరంపరలో వచ్చిన చాట్ల శ్రీరాములు అప్పటి నుండి ఇప్పటి దాకా దర్శకులుగా రాణిస్తున్నారు. దర్శకుడు అనే పదానికి అర్భాన్న్మ్‌ పరమార్థాన్నీ కలిగించిన చాట్ల శ్రీరాములు మనసు ఒక నిరంతర ప్రయోగశాల. ఆయన మేధోమథనం నుండి జాలువారిన ఒక్కొక్క ఆలోచనకూ.. ప్రయోగశీలతకు దర్భకత్వం వహించిన నాటకాలన్నీ దర్పణం పడతాయి. ప్రాచ్య, పాశ్చాత్య, జానపద కళా ప్రక్రియలకు శ్రీకారం చుట్టిన చరిత్ర అక్కడ సాక్షాత్మరిస్తుంది. ఒకటికాదు... రెండు కాదు.. తికనాటకాలూ..నాటికలూ ఉన్నాయి. ర కళ వాళ 2|| స యయ క ల్‌ సాయ న నే! | (జ్‌ స స ల లు మ కత క ల మనుమని వివాహ వేడుకలో చాట్ల . విముక్తుడు, దయ్యం (1959), పుణ్యస్థలి (1962) మరోమొహంజొదారో (1964), నిజం, అతిథి (1965), విచిత్ర జీవులు (ఇస్టరు అమ్మాయిలు, ముగ్గురు అబ్బాయిలు) (1965), పంజరం (1967) మనిషిచావకూడదు, తిరపతి (1968), లావాలో ఎర్రగులాజీ (1972), త్రిజాకీ యమదర్శనం (1978), సత్యం గారిల్లెక్కడ (1975), తూర్పు రేఖలు, పలుకే బంగారుమాయె (1976) టామీటామీ, యుగసంధ్య (1977), యాంటిగని (1978), డామిట్‌ కథ అద్దం తిరిగింది, పల్నాటి వీరచరిత్ర, చీకటి చెప్పిన నిజం (1979), గోటు హెల్‌ ( 1980 ) లావొక్కింతయు లేదు (1981), ప్రేమపక్షులు, ఇప్పడు వీస్తున్న గాలి నీలివీపాలు, మన్మథుడు మళ్లీపుట్టాడు, పాపం దాక్టర్‌ కందిన్యుక్ల సాంబశితరావు

14 అఖిసయ ఛరతాచొార్య డాక్టర్‌ చొట్ల త్రీరాకులు ఉరితీస్తారుకాబోలు (1988) ఆషాఢ మేఘం, మాంగల్యానికి మరో ముడి (198%), అశోక్‌ సమ్రాట్‌, చంపక (1985), సత్యకామేష్టి, జగన్‌-నాటకం (1991), నాటకం, అనగనగా ఒక అమ్మాయి, పోర్షైెయిట్‌ (1998) సుభాషితం (1999), కనకశునక ప్రహసనం (2001), లంకా లక్ష్మి, సిద్ధార్ధ, క్రీస్తుచరిత్ర.

నటప్రస్థానం పన్నెండు సంవత్సరాల వయసులో అంటే 1948లో విజయవాడలో దేశిరాజు రామారావు దర్శకత్వంలో ప్రదర్శించిన ద్విజేంద్రలాల్‌రాయ్‌ మేవాడు పతనం హిందీ నాటకంలో ఒక బాలుని పాత్రద్వారా చాట్ల రంగస్థలంపై పాదం మోపారు. చాట్లతో పాటు ఈనాటకంలో ఎ స స న నన్‌ స టే న సన స్లో . ను | ం సి స్త న యా 1 య్‌ స -] త త్రై సెశ్తి ప. న వాతల లి. (స్నా శ _ వ / న వ. | ” నలల త న! యస్‌.ఆర్‌.సి.వి.ఆర్‌. కాలేజ్‌ డ్రమటిక్‌ అసోసియేషన్‌ సభ్యులు

అట్లూరి రామారావు (ఉషాకిరణ్‌ ఎగ్జిక్యూటివ్‌ ప్రొడ్యూసర్‌) వేమూరి రాధాకృష్ణమూర్తి (హిందీ

అకాడమీ మాజీ అధ్యక్షులు) నటించారు. ఊహవచ్చిన తరువాత విజయవాడలోనే గౌతమబుద్ధ నాటికలో ఒక పాత్రను ధరించారు. కళాశాలలో నాటకాన్ని ప్రదర్శించిన విద్యార్థుల చుట్టూ అందరూ చేరి పొగుడుతుంటే ముందు ఆశ్చర్యం కలిగింది. తానూ ఇట్లా గుర్తింపును పొందాలనిపించింది. ఆపై వాళ్లపై అసూయ పుట్టింది. ఆ అసూయ మనసును కెలకసాగింది. క్రీడల్లో రాణిద్దామంటే గాలివీస్తే పడిపోయే బక్కసలచదేహం. విద్యార్థి సంఘ ఎన్నికల్లో పాల్గొందామంటే ఆఖర్చును భరించే

డాక్టర్‌ కందిళ్యుళ్ల సాంబశితరావు

అభినయ ఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల త్రీరొకులు 15 ఆర్ధిక స్తోమత లేదు. ఎందుకో ఒక్క క్షణంలో మనమూ నాటకం వేస్తే ఎలా ఉంటుంది. అనే ఆలోచన వచ్చింది. తన కన్నా ఒక సంవత్సరం సీనియర్‌గా కళాశాలలో చదువుతున్న కవిపురపు ప్రసాదరావు (సినిమా నటుడు పొట్టి ప్రసాద్‌)ను మరోమిక్రుదైన జె.యస్‌.ఆర్‌.యల్‌నారాయణ మూర్తి (రిటైర్డ్‌ ప్రొఫెసర్‌, అమెరికా) పరిచయం చేశాడు. ప్రసాద్‌ అప్పట్లోనే ప్రాక్టికల్‌ జోక్స్‌ వేసేవాడు.పరిచయం స్నేహంగా మారింది. బెత్సాహికులైన కొందరు విద్యార్థి మిత్రులతో కలసి మల్తాది కృష్ణశర్మ రచించిన వాతసత్వం నాటికను విజయవాడ రామ్మోహనరావు గ్రంథాలయంలో ప్రదర్శించారు. పెజ్లిచూఫపులు

విజయవాద హనుమంతరాయ గ్రంథాలయంలో ప్రతి సంవత్సరం వైజ్ఞానిక సభలు వైభవంగా జరిగేవి. అక్కడ ఎలాగైనా నాటిక వేయాలని శ్రీరాములు. ప్రసాద్‌ నిర్ణయించుకొన్నారు. మంచి నాటిక కావాలి ఎలా? ఏది? అప్పుడు గుర్తొచ్చిన పేరు డాక్టర్‌ కొర్రపాటి గంగాధరరావు విద్యార్థి దశలో ఉన్న బెత్సాహిక నటులకు ఆయన నాటకాలూ, నాటికలూ సులభంగా ప్రదర్శించుకొనే

ల కను, 7 ఇ! |

టా మం మే లానే కె

రచయిత డాక్టర్‌ కొల్టపాటితో పొట్టి ప్రసాద్‌, పార్ధసారథి, రంగారావు, హరిశ్షంద్రరాజు, శ్రీరాములు, చలపతిరావు, కృష్ణమూర్తి డాక్టర్‌ కందికుళ్ల సాంచశితరావ్రు

16 అభినయ భరతాచార్య డాక్టర్‌ చొట్లు త్రీరొాకులు అవకాశం ఉన్నరచనలు ఎక్కువగా వ్రాసేవారు. ఇద్దరూ బాపట్ల వెళ్లి కొర్రపాటిని కలిసి ఓ నమస్కారం పెట్టారు. డాక్టర్‌ గారూ మంచి నాటిక కావాలంటే ప్రిస్మిష్పన్‌ ఇచ్చినట్లుగా పెళ్లిచూపులు నాటిక స్రిఫ్ట్‌ చేతిలో పెట్టారు. రిహార్సల్స్‌ చూస్తున్న వాళ్లంతా హాయిగా నవ్వుకొంటున్నారు. మేకప్‌ ఆర్టిస్ట్‌ వ.రామచంద్రరావు గారు ఒక రోజు రిహార్సల్సికు వచ్చారు. ఆ రోజు నుండి క్రమం తప్పకుండా రిహార్సల్స్‌కు వచ్చి అనేక సూచనలు ఇచ్చేవారు. రామచంద్రరావు అంటే సామాన్యమైన వ్యక్తి కాదు. పేరు మోసిన మేకప్‌ ఆర్టిస్ట్‌. అందరూ మేకప్‌ చేసినందుకు 5 రూపాయలు తీసుకొంటే ఆయన 50 తీసుకొనేవారు. యన్‌.టి. రామారావు, ముక్కామల, కొంగర జగ్గయ్య, పుండరీకాక్షయ్య, సావిత్రి వంటి వారు నాటక రంగంలోకి అడుగు పెట్టినప్పుడు వారికి దర్శకునిగా వ్యవహరించారు. రామచంద్రరావు గారి ప్రతిభ తెలుసుకొన్న ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయ రిజిస్ట్రార్‌ కె.వి.గోపాలస్వామి ఆయన కోసమే థియేటర్‌ ఆర్ట్స్‌ను ప్రారంభించారు. అటువంటి మహానుభావుడు స్వయంగా మేకప్‌చేశారు. తొలి ప్రదర్భన బాగా పేలింది. గ్రంథాలయం రోడ్డు మీదకు రాగానే దాక్టర్‌ గరికపాది రాజారావు ఎదురొచ్చి శ్రీరాములు, పొట్టి ప్రసాద్‌ను చెరొక చంకలో ఎత్తుకొని “19/9 2/9 ఇ 00౮౪౧16 05123 00) ౦0౧ ౪6 7౪1౪36 51286” అంటూ గిర్రున తిప్పారు. రాజారావు ఇచ్చిన కితాబు వింటే సాక్షాత్తూ భారత రాష్ట్రపతి పద్మభూషణ్‌ ఇచ్చినంత అనందం వేసింది. కానీ ఆమాటల వల్ల గర్వంతో కళ్లు నెత్తికెక్కలేదు. అంత గొప్ప దర్శకుడు పొగిడాడంటే మనం ఏంచేశాం అని రిహార్సల్స్‌ వేసి చూసుకొన్నారు. మరికొన్ని ప్రదర్శనలు వేసిన తర్వాత కె.వెంకటేశ్వరరావు ఒకరోజు రిహార్సల్స్‌ వద్దకు వచ్చి తమ్ముడూ ఈనాటికలో మీతోకలసి వేషం వెయ్యాలని ఉందయ్యా అన్నారు. కె. వెంకటేశ్వరరావును అప్పటికే నటరాజు అని పిలిచేవారు. పెళ్లిచూపుల్లో ఈ ఇద్దరితో పాటు యం.వి.చలపతిరావు, యస్‌. పార్థసారథి, పి.హరిశ్చం(ద్రరాజు, జె.కృష్ణమూర్తి నటించారు. ఈ నాటిక వంద ప్రదర్శనలు జరిగికే యం.వి.చలపతిరావుకు బదులు కె.వెంకటేశ్వరరావు పాతిక ప్రదర్శనల్లో నటించారు. ఈ నాటికలో చాట్ల రామం పాత్రను, పొట్టి ప్రసాద్‌ రంగనాథం పాత్రలను ధరించారు. ఈ నాటికను కాలేజి ద్రమటిక్‌ అసోసియేషన్‌ సంస్థ పేరుతో చాట్ల ప్రదర్శించారు. యస్‌.ఆర్‌.ఆర్‌. కళాశాలలో డిగ్రీ మొదటి సంవత్సరం విద్యార్థిగా ఉన్నప్పుడు తనగురువైన కవి సమ్రాట్‌ విశ్వనాథ సత్యనారాయణ రచించిన అంతా నాటకమే నాటికను కళాశాల వార్షికోత్సవంలో చాట్ల ప్రదర్శించారు. రెండవ సంవత్సరం విశ్వకవి రవీంద్రనాథ్‌ ఠాగూర్‌ బెంగాలీ నాటికను సినీనటులు కొంగర జగ్గయ్య బలిచానం పేరుతో అనువాదం చేయగా దానిని కూడా చాట్ల కళాశాలలో ప్రదర్శించారు. ఈ డాక్టర్‌ కందికుళ్ల సాంబశితరొవు

అభినయ భరతాచార్య డాళ్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాకులు 17 నాటికలో చాట్లతో పాటు వసంతకుమార్‌ (అనంతర కాలంలో డబ్బింగ్‌ ఆర్టిస్ట్‌గా లబ్ధి ప్రతిష్ణుడు) నటించారు. అదే సంవత్సరం చాట్ల నిష్పుఅంటుకాంది నాటికను రచించి స్వీయ దర్శకత్వంలో ప్రదర్శించారు. చాట్ల రచించిన మొదటి, చివరి నాటిక ఇది. కానీ అ (ప్రతి అలభ్యం. కళాశాల విద్యార్థిగా కె.ఏ.అబ్బాస్‌ రచించిన మైకౌన్‌హూ అనే హిందీ నాటికను కూడా ప్రదర్శించారు. ఆనాటకాలు - స్పూర్తమంతాలు వైజ్ఞానిక మండలిలో ప్రదర్శించిన రెండు నాటకాలు చాట్ల స్పృతి పథంలో చెరగని

ముద్రవేశాయి. తాను కూడా ఇలా చేసి పేరు తెచ్చుకోవాలనే ఆకాంక్షకు బలమైన పునాదులు వేశాయి. ఒకటి నాటకం, రెండు ఇనుపతెరలు, నాటకంలో కె.వెంకటేశ్వరరావు నటన విశేషంగా ఆకర్షించింది. కాదు తీవ్రమైన ప్రభావాన్ని చూపింది. ప్రేక్షకులకు నటిస్తున్నాననే భావం కలగనివ్వకుందా

కతు ము (0

వ జ [| ౧ ౩

స్‌ టో ' | న శ గ్రాలు

మాస్టర్డీ నాటకాన్ని ప్రదర్శించిన సభ్యులు (1954) పాత్రలో ఒదిగి పోవడమే నిజమైననటన. దానికి దర్చణంగా వెంకటేశ్వరరావు నటన నిలిచింది. మరొక నాటకం ఇనుపతెరలు. కె.వి.యస్‌.శర్మ, మాచినేని వెంకటేశ్వరరావు, కొంగర జగ్గయ్య, విన్నకోట రామన్నపంతులు ప్రభృతులు ఈ నాటకంలో నటించారు. ఈనాటకంలో కె.వి.యస్‌.శర్మ కొంగర జగ్గయ్యల నటన చాట్లకు అమితంగా నచ్చింది. కె.వి.యస్‌.శర్మ నటన భావోద్రేకంగా ఉంటే కొంగర జగ్గయ్య అండర్‌ప్తేతో చేసిన నటన, పాత్రలో ఒదిగిపోయి నటించడం నచ్చింది. డాక్టర్‌ కందికుళ్ల సాంబశికరావు

కథానాయకుడైన కె. వి.యస్‌.శర్మ కన్నా విలన్‌ పాత్ర ధరించిన జగ్గయ్య నటన బాగా ఆకట్టుకొంది. కె.వెంకటేశ్వరరావు, కొంగర జగ్గయ్యల అత్యద్భుతమైన నటన మూలంగా చాట్ల 'ప్రతిభావంతులయ్యారు. ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం నిర్వహించే అంతర్‌ కళాశాలల నాటక పోటీలకు 1952లో యస్‌.ఆర్‌ఆర్‌.సివిఆర్‌ కళాశాల అధ్వర్యంలో పల్లెపడుచు నాటకాన్ని తీసుకొని వెళ్లారు. ఆ నాటకంలో చాట్ల ఖాశిం పాత్రను, నండూరి విఠల్‌ కథానాయకుని పాత్రను పోషించారు. ఎర్‌స్మిన్‌ స్కేర్‌ ఆరుబయలు రంగస్థలంపై ఈ నాటకాన్ని ప్రదర్శించారు. నాటక ప్రదర్శన రసాభాసగా మిగిలింది. ప్రదర్శన పూర్తి అయ్యాక ముఖాలు మాడిపోయిన నటుల వద్దకు వచ్చి కె.వి. గోపాలస్వామి అనునయించారు. నాటకాన్ని పాడుచేసి అప్రతిష్ట మిగిల్చినందుకు ఆగ్రహించిన కళాశాల యాజమాన్యం మరుసటి సంవత్సరం పోటీలకు పంపడానికి నిరాకరించింది. బి.కాం. ఫైనల్‌ ఇయర్‌లో ఉన్నప్పుడు కళాశాల డ్రమెటిక్‌ సెక్రటరీగా ఎన్నికయ్యారు. యాజమాన్యాన్ని ఒప్పించి నాటకం ఆడాలనే నిర్ణయానికి వచ్చారు. ఆ నాటకమే చాట్ల నట ప్రస్థానాన్ని అనూహ్యమైన మలుపు తిప్పింది. మాష్టలి ఆంధ్ర అభ్యుదయ ఉత్సవాలకు మంచి నాటకం కావాలని కె. వెంకటేశ్వరరావని అడిగితే బెల్లంకొండ రామదాసుగారి “చూష్టళ్ట్‌' ని సూచించారు. హైదరాబాద్‌ రైల్వేశాఖలో పనిచేస్తున్న డి.రాజేశ్వరరావు గారి ద్వారా బెల్లంకొండ రామదాసు నుండి స్రిఫ్ట్‌ను, అనుమతినీ తెప్పించిన వెంకటేశ్వరరావు తమ్ముడూ ! ఈ నాటకానికి నేనే దర్శకత్వం వహిస్తున్నానని కూడా చెప్పారు. ఆయన దర్శకత్వంలో ఈ నాటకాన్ని ఆంధ్రవిశ్వ విద్యాలయ ఉత్సవాల్లో 1954 డిసెంబర్‌ 18న ప్రదర్శించారు. ఎక్కడ రెండేళ్ల క్రితం ఘోరంగా ప్రదర్శనలో విఫలమయ్యారో అక్కడే మాష్టర్దీ నాటకం ఘనవిజయాన్ని సాధించింది. నాటకం పూర్తి అయ్యాక కె.వి.గోపాలస్వామి గ్రీన్‌రూమ్‌లోకి వచ్చి అభినందిస్తూ ఆకాశానికి ఎత్తేశారు. నటులందరితో కలసి గ్రూప్‌ ఫొటో తీయించుకొన్నారు. మరునాడు ప్రత్యేకంగా చాట్లను తన ఇంటికి పిలిపించుకొని నాటకంలోని డైలాగులను చెప్పించుకొని ఆనందోబ్రహ్మ అనుకొన్నారు. ఆ నాటకానికి ఉత్తమ ప్రదర్శన బహుమతితో పాటు చాట్ల ఉత్తమ నటునిగా బంగారుపతకాన్ని పొందారు. ఈఖ్యాతిని పొందిన శ్రీరాముల్ని అభినందిస్తూ కళాశాల యాజమాన్యం ఒకరోజు సెలవు ప్రకటించింది. పదిమందిలో ఏ గుర్తింపు కోసం ఆరాటపడ్డారో ఆ ఆశ నెరవేరింది. 1300 మంది విద్యార్థులు కళాశాల ఆవరణలో చాట్ల చుట్టూ చేరి చప్పట్లు కొడుతూ అభినందిస్తుంటే డుక్టర్‌ కందిళుళ్ల సాంబశికరావు

అభినయ ఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరొములు 19 కళాశాలలో మొదటి సంవత్సరం ఆశించింది చివరి సంవత్సరంలో జరిగింది అనే సంతృప్తి, సంతోషం కలిగాయి. నాటక పతాక సన్నివేశంలో రజని (మాష్టర్డ) పాత్రధారిగా చాట్ల శ్రీరాములు చెప్పిన సంభాషణ నాటకానికే కాదు శ్రీరాములుకు ఎంతో పేరు తెచ్చింది. “మైలార్ట్‌ అంద్‌ జంటిల్‌మెన్‌ ఆఫ్‌ ది జ్యూరీ. చమన్‌లాల్‌ సుధీరాం కరంచంద్‌ సేట్‌ అనే ప్రసిద్ధ వర్తకుణ్తి జూన్‌ 16న సాయంత్రం 6 గంటలకు హత్య చేసింది శేఖర్‌కాదు. నేను. ఈ రివాల్వర్‌తో చంపాను. నేను చంపుతున్నప్పుడు ఈ శేఖర్‌, భీముడు ఉన్నారు. కాబట్టి ఈ స్థానంలో నిలబడి శిక్షను స్వీకరించవలసింది నేను మిలార్డ్‌. ఈ శిక్షను స్వీకరించి ద్వీపాంతరం వెళ్ల బోయేముందు తమకొక్క చిన్నమనవి చేస్తాను. కోర్టు రికార్డులలో ఒక్కసారైనా అర్ధం ఉన్న నాలుగు ముక్కలు పడి ఉందాలంటే ఈ వాక్యాలు వ్రాసుకోండి. మైలార్ట్‌ ఈ రోజు నేనే నేరం ఒప్పుకొని మీ ముందుకు వస్తే నన్ను శిక్షిస్తున్నారు. నేను పది సంవత్సరాలు పచ్చి మోసం చేశాను. లక్ష వేషాలు వేశాను. లక్ష మోసాలు చేశాను. ప్రాణాలతో చదరంగం ఆడాను. బహిరంగంగా బ్లాక్‌ మార్కెట్‌ చేశాను. లంచాలు విసిరేశాను. ఎగ్జిబిషన్లూ, క్షబ్‌లనూ పెట్టి జూదాన్నీ వ్యభిచారాన్ని ఓపెన్‌గా నడిపించాను. శిక్ష విధించారా నాకు..ఇప్పుడు మీరొక హంతకుణ్ణి విచారిస్తున్నారు. మంచిదే. సంఘానికి ఒక మనిషి అపకారం చేయడం దోషమే. కానీ మనిషికి సంఘం ద్రోహం చేస్తే.. ఈ ప్రశ్నకు సమాధానం చెప్పేంతవరకు ఏ కోర్టుకూ ఏమనిషినీ విచారించే హక్కులేదు. ఈ సేట్‌ నా బ్రతుకుల్లో నిప్పులు పోశాడు. అప్పుడు ఈ మనుషులందరూ ఏంచేశారు. రాబందుల్లా నన్ను చుట్టుముట్టారు, నా అంతరాత్మను పీక్కుతున్నారు. నా తల్లి శవాన్ని దహనం చేయడానికి పైసాలేక నేను అదుక్కొన్న రాత్రి ఈ కోర్టులన్నీ ఏమయ్యాయి. ఈ లా అండ్‌ ఆర్డర్‌ ఎక్కడుంది. ఈ సాంఘిక భద్రత ఏం చేస్తుంది. ఆ రోజున న్యాయం అవసరం లేని సంఘానికి ఈ రోజున నన్ను శిక్షించే హక్కు ఎవరిచ్చారు. నాకు సంఘం సర్వాపచారాలను చేసింది. సంఘం నన్ను కట్టిన యమపాశాలతో నేను సంఘాన్ని కట్టేశాను. మనుషుల జీవితాలతో ఫుట్‌బాల్‌ ఆడాను. శిక్ష విధించారా నాకు. రెండు ముఖాలతో ్రతికాను. రెండు నాలుకలతో మాట్లాడాను. రెండు జీవితాలు గడిపాను. సంఘాన్ని సర్మస్‌ చేయించాను. మైలార్డ్‌ జ్ఞాపకం ఉంచుకోండి. ఈ సంఘం నరకం. ఈ సంఘంలో మనిషి దేవతగా బ్రతకడం అసాధ్యం. బ్రతకాలంలే మనిషి రాక్షసుడు కావాలి. అన్యాయం చేయాలి. అక్రమం చెయ్యాలి. అబద్ధం ఆడాలి. ఇదే న్యాయం ఈరోజు, నేనూ అదే చేసాను. ఈ నరకానికి ప్రతినిధిని నేను. ఈ నరకానికి అంతిమక్షణాలు డాక్టర్‌ కందిళ్ళుక్ల సాంబశితరాు

20 అభినయ భరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాణులు సమీపించాయి. న్యాయానికీ ధర్మానికీ ఈ అర్ధం ఇక చలామణీ కాదు. మనిషి మరో రూపం ధరిస్తాడు. మనిషినీ మనిషినీ విడదీసి మనిషిని పశువుగా మార్చే డబ్బు గోడల పునాదులు పెకలించబడతాయి. అప్పుడుమీరు శిక్తించవలసిన అవసరం నేను శిక్షింపబడవలసిన అవసరం ఉండదు.” ఒక మంచి డైలాగ్‌ చెప్పాలంటే మంచి కంఠం కూడా ఉందాలి. చాట్లకు మెటాలిక్‌ వాయిస్‌ దేవుడిచ్చిన వరం. మాస్ట్రల్టీ, లావాలక్‌ ఎర్రరులాబ్‌,మఠరో మొహంజాచారో, ప్రతానాయకుడు ప్రకాశం నాటకాల్లో ఏకధాటిగా చెప్పే పెద్దపెద్ద సంభాషణలను చాట్ల తన కంచుకంఠంతో చెబుతుంటే ఆ ధ్వని తరంగాలు ప్రేక్షకులను మంత్రముగ్ధులను చేసేవి. మాష్టర్డీ నాటకం పతాక సన్నివేశంలో పై సంభాషణలను చాట్ల పలుకుతుంటే ఆడిటోరియంలో సూదిపడితే వినే శబ్దం నెలకొనేది. డైలాగ్‌ పూర్తయ్యాక చప్పట్ల హోరులో శబ్దం రాజ్యం ఏలేది. ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయంలో నాటకం ప్రదర్శన తరువాత పి.జి. విద్యార్థులు మూడు రోజులు తమ హాష్టల్స్‌కు అతిథిగా తీసుకొని వెళ్లి ఈ కైమాక్స్‌ డైలాగ్‌ను తనివితీరా చెప్పించుకొని ఆనందించారు. యస్‌.ఆర్‌.ఆర్‌.సివిఆర్‌ కళాశాల పక్షాన ప్రదర్శించిన ఈ నాటకంలో చాట్లతో పాటు కాబూలీవాలా రామచంద్రరావు శేఖర్‌ పాత్రను ధరించారు. అనంతర కాలంలో 1954 లో విజయనగరంలో జరిగిన బళ్లారి రాఘవ స్మారక నాటకోత్సవాలలో ఈ నాటకాన్ని ర.స.న. సమాఖ్య పక్షాన ప్రదర్శించారు. ఈ ప్రదర్శనలో కె.వెంకటేశ్వరరావు మాష్టర్డీ పాత్రను, చాట్ల శేఖర్‌ పాత్రను, ఎ.రామచంద్రరావు మార్వాడీ పాత్రను, ఉషాబాల శారద పాత్రను పోషించారు. కె.వెంకటేశ్వరరావు ఈ పోటీలలో ఉత్తమ నటుని అవార్డును పొందారు. శ్రీనవ్య కళా మండలి డిగ్రీ పూర్తయ్యాక చాట్ల నవ్యకళా మండలి సంస్థలో ప్రవేశించారు. ఈ సంస్థ నిర్వాహకులు నాటక రచయిత ్రఖ్య శ్రీరామమూర్తి. ఆయన తాను వ్రాసిన కాళరాత్రినాటకాన్ని ఈ సంస్థ ద్వారా ప్రదర్శించేవారు. ఈ నాటకంలో కె,వెంకటేశ్వరరావు, చాట్ల శ్రీరాములు, పొట్టి ప్రసాద్‌, పొట్టి చలపతి, ప్రఖ్య శ్రీరామమూర్తి, దేశిరాజు జగన్నాథరావు, రచయిత ప్రఖ్య నటించారు. ఈ నాటకంలో ఒక ముఖ్యపాత్ర కోసం శ్రీకాకుళం నుండి జె.వి.రమణమూర్తిని పిలిపించారు. ఈ నాటకం రిహార్సల్స్‌కు విజయవాడలో ఉన్న నాటక పెద్దలంతా వచ్చి చూచి అభినందించారు. కాళరాత్రి నాటకం గొప్పగా పండింది. ఈ నాటక ప్రదర్శనల తర్వాత ప్రఖ్య శ్రీరామమూర్తి, కె.వెంకటేశ్వరరావు మధ్య అభిప్రాయ భేదాలు రావడంతో విడిపోయారు. అప్పుడు ఆవిర్భవించిందే ర.స.న.సమాఖ్య.

అభినయ భరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రిరాకుులు 21 స ఆయా ఇ "సా ఆఆ న చ స.

న స ర క కాళరాత్రి ప్రదర్శనలో రమణమూర్తి, కె.వెంకటేశ్వరరావుతో చాట్ల ర.స.న.సమాఖ్య

రసన అంటే గుందెనుపిండే విషాదం నడుస్తుంటే అక్కడపేలే చెణుకుతో బాధ, విరక్తితో కూడా వచ్చే నవ్వు కన్యాశుల్కం నాటకాన్ని చదివి, చూచిన తర్వాత శ్రీశ్రీ ప్రయోగించి ప్రచారంలోకి తెచ్చిన ఒక గొప్పమాట. కానీ ఈ ర.స.న. అంటే రసజ్ఞుల, సహృదయుల, నటీనటుల సమాఖ్య. ఈ పేరును నాటక రచయిత కొప్పరపు సుబ్బారావు పెట్టారు. ఈ సంస్థకు శ్రీపాద కృష్ణమూర్తిశాస్త్రి “మహాదేవి సాయంతన సమయ సింహాసనగతా” అనే ప్రార్ధనా గీతాన్నీ వ్రాసిపెట్టారు. కె.వెంకటేశ్వరరావు ర.స.న.లో వేషాలు వెయ్యమని చాట్లను, పొట్టి ప్రసాద్‌ను పిలిచారు. వీరు

ర.స.న. లోకి వెళ్లిపోవడంతో ప్రఖ్య శ్రీరామమూర్తికి కోపం వచ్చింది. తల్లిపాలు తాగి రొమ్ము

గుద్దుతారా అని వారి మీద విరుచుకు పద్దారు. ఈ కోపతాపాలను పట్టించుకొనే వయసూ, అనుభవం

చాట్లకు లేదు. మంచి దర్శకుడు, మంచి వేషం, పేరుప్రతిష్టలు ఇవే ముఖ్యం. వెంకటేశ్వరరావు స్వీయ దర్శకత్వంలో ప్రదర్శించిన పలునాటకాల్లో చాట్ల నటించారు. ఈసమయంలో ఆటలో అరటి పండులాగా ఒకతమాషా సంఘటన జరిగింది. కొందరు బెత్సాహికులతో కలసి మల్లాది సత్యనారాయణ రచించిన పేదపిల్ల నాటకంలో చాట్ల కథానాయకుని పాత్రను వేశారు. ఈ నాటకాన్ని ఒక కాంట్రాక్టర్‌ మధిర సమీపంలోని గంపల గూడెం (గ్రామంలో ప్రదర్భ్శన ఏర్పాటు చేశారు. నాటకం సమయానికి వచ్చిన కలక్షన్‌ జేబులో వేసుకొని కాంట్రాక్టర్‌ పరారయ్యారు. ప్రదర్శన ఆగిపోయింది. టిక్కెట్లు కొన్న గ్రామస్థులు నాటకం డాక్టర్‌ కందిముకళ్ల సాంబశివరాళు

22 అభినయ ఛరతాచార్య జుక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాభులు వెయ్యాల్సిందేనని దాడికి వచ్చారు. కొందరు పెద్దమనుషులు జోక్యం చేసుకొని మేము చందాలు వేసుకొని హీరోయిన్‌, మ్యూజిక్‌, మేకప్‌ వాళ్లకు దబ్బిస్తాం ప్రదర్శన వేయమని కోరారు. ప్రదర్శన గొప్పగా వచ్చింది. గ్రామస్థులంతా ఈ నాటకాన్ని మరో రోజు వేయమని కోరారు. రెండవ ప్రదర్శన పూర్తయ్యాక ఛార్జీలు ఇచ్చి గౌరవంగా సాగనంపారు. వఐముక్తుడు జానెడు కడుపును నింపుకోవడానికి దొంగతనానికి పాల్పడేవారు కొందరైతే విలాసాలు తీర్చుకోవడానికి దొంగలుగా మారేవారు మరికొందరు. దొంగల్లో కూడా నీతినిజాయితీ ఉంటాయి. ఒక హోటల్‌ రూంలో వచ్చిన దొంగ అక్కడి పరిస్థితులను చూచి పశ్చాతాపం చెందుతాడు. పరివర్తనుడై దొంగతనానికి స్వస్తిచెప్పి స్వచ్చమైన మనసుతో వెళ్లిపోతాడు. ఈ ఇతివృత్తంలో హితత్రీ, వ్రాసిన నాటిక విముక్తుడు. యం.వి.చలపతిరావు హైదరాబాద్‌లో కాళిదాసు కళానిలయం సంస్థను స్థాపించి విముక్తుడు నాటికను ఆంధ్రనాటక కళాపరిషత్‌ పోటీలకు ఎంట్రీని పంపిస్తూ విముక్తుడు పాత్రను ధరించమని శ్రీరాములును కోరారు. ఆయన అంగీకరించారు. 1959లో హైదరాబాద్‌ ఎగ్జిబిషన్‌ గ్రౌండ్స్‌లో జరిగిన ఆంధ్రనాటక కళాపరిషత్‌ ప్రత్యేక మహాసభల్లో ఈ నాటికను ప్రదర్శించారు. ఈనాటికలో చాట్ల, యం.వి.చలపతిరావు, జి.బి.ఆర్‌. ప్రసాద్‌ నటించారు. ఈ పోటీలకు మాధవపెద్ది వెంకట్రామయ్య, డి,వి.నరసరాజు, యగ్రోజు మాధవాచార్యులు న్యాయనిర్లేతలుగా వ్యవహరించారు. మతిమరుపు ప్రొఫెసర్‌గా ప్రసాద్‌ అద్భుతంగా నటించారు. మాధవపెద్ది ఉత్తమ నటునిగా ప్రసాద్‌ పేరును సూచించారు. కానీ డి.వి.నరసరాజు ఈ ప్రతిపాదనను వ్యతిరేకించారు. ఈ నాటికలో ప్రధాన పాత్ర చుట్టూ కథ తిరిగింది. ఆ పాత్రధారి పరిధి, పరిమితి చాలా ఎక్కువ. పై పెచ్చు పాత్రధారి చక్కగా నటించాడు. ప్రసాద్‌ పాత్ర కథకు సహాయకారిగా మాత్రమే ఉంటుంది. కాబట్టి ప్రధాన పాత్రధారి చాట్ల శ్రీరాములుకు ఉత్తమ నటుని బహుమతి ఇవ్వాలని వాదించారు. ఈ వాదనకు మాధవపెద్దితో పాటు మరో న్యాయనిర్దేత యర్రోజు కూడా అంగీకరించడంతో చాట్లను ఉత్తమనటునిగా ఎంపిక చేశారు. అప్పటికి ఆంధ్రనాటక కళాపరిషత్‌లో ఉత్తమ సహాయనటుని బహుమతి లేదు. కమిటి వారి అనుమతితో ప్రసాద్‌కు ఉత్తమ సహాయనటుని బహుమతిని ప్రకటించారు. కాళరాత్రి మన తెలుగు నాటకాల్లో చదివినా ఆడినా రసవంతంగా ఉండే నాటకాలు చాలా తక్కువ. ప్రయోగంలో ఎంతో ఆకర్షణీయంగా ఉన్న నాటకాలు చదివినా ఎంతో పేలవంగా కన్పిస్తాయి. దాక్టర్‌ కందిక్యళ్ల సాంచిశితరొవు

అభినయ భరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు 28 సాధారణంగా అటువంటి నాటకాలు వ్రాసే రచయితలు ఆ నాటకం వ్రాసే సమయంలో ఆ నాటక ఇతివృత్తం గురించికాక ప్రేక్షకుల అభిప్రాయాలను, దర్శకుని ఆలోచనకు లోబడడం చేత ఈ లోపం ఎదురౌతుంది. అందుకే రచయిత సంతృప్తిగా వ్రాసిన నాటకాలు కొన్ని (ప్రేక్షకులకు నచ్చకపోవడం, రచయిత అసంతృప్తి పొందిన నాటకాలు (ప్రేక్షకులు గొప్పగా ఆదరించడం జరుగుతుంది. అటు చదివినా, చూచినా గొప్ప అనుభూతిని పొందే నాటకాల్లో కాళరాత్రి ఒకటి. ప్రఖ్య శ్రీరామమూర్తి రచించిన ఈ నాటకాన్ని మొదట కవిరాజు మెమోరియల్‌ క్లబ్‌ (విజయనగరం) పక్షాన జె.వి.సోమయాజులు, రమణమూర్తి సోదరులు 1954 ఏప్రియల్‌లో ప్రదర్శించారు. నాటకాన్ని చూచిన కె.వెంకటేశ్వరరావు తాను కూడా ఈ నాటకాన్ని ప్రదర్శించాలని భావించారు. రచయిత సమాజంలోనే ఉన్న వెంకటేశ్వరరావు రామానుజం పాత్రను రమణమూర్తి చేత వేయించాలని ఆయన్ను విజయవాదకు పిలిపించారు. మొదట వెంకటేశ్వరరావు రాజారావు పాత్రను వేస్తూ రిహార్సల్స్‌ చేశారు. నళిని పాత్రను సినీనటి నిర్మల వేశారు. రిహార్సల్స్‌ జరుగుత్ను సమయంలో వెంకటేశ్వరరావు, చాట్ల నిర్మల ఇంటికి వెళ్లారు. వెంకటేశ్వరరావు గారూ మీరు రామానుజం పాత్రవేసి రమణమూర్తి గారి చేత రాజారావు వేషం వేయిస్తే నాటకం బాగుంటుందని నిర్మల సలహా ఇచ్చారు. వెంకటేశ్వరరావు వెంటనే అంగీకరించారు. నాటకం అద్భుతంగా వచ్చింది. రమణమూర్తి పేరు విజయవాడ ప్రాంతంలో మారుమోగిపోయింది.చాట్ల ఈ నాటకంలో మోహన్‌ అనే చిన్న పాత్రను వేశారు. ఇక్కడ రెండు, మూడు అంశాలు గమనార్హం. ఈ నాటకానికి వెంకటేశ్వరరావు దర్శకుడు. నిర్మల లేడీ ఆర్టిస్ట్‌. అంత పెద్ద నటునితో మీరు రాజారావు పాత్రను కాకుండా రామానుజం పాత్రను వేయమని చెప్పడమే ఒకసాహసం. ఆమె అభిప్రాయాన్ని గౌరవించడం వెంకటేశ్వరరావు సంస్కారం. చాట్ల కూడా అప్పటికి నటునిగా మంచి పేరును సంపాదించినా రెండు నిముషాల నిడివి గల పాత్రను ధరించారు. ఇక్కడ వ్యక్తిగత ప్రతిష్ట కన్నా నాటక ప్రదర్శన విజయవంతం కావడమే ప్రధాన ధ్యేయం.చిన్న పాత్రలుంటాయి గానీ చిన్న నటులు ఉండరనే విషయాన్ని నిరూపించడానికి పెద్ద నటులు కూడా చిన్న పాత్రలు వేయడం ఇక్కడ గమనార్హం. కాళరాత్రి రిహార్సల్స్‌కు వచ్చిన కర్నాటి లక్ష్మీనరసయ్య చిన్నపాత్రలను గొప్పగా నటిస్తున్న మీకు మంచి భవిష్యత్తు ఉందయ్యా! అని చాట్లను, పొట్టి ప్రసాద్‌ను అభినందించారు. ఆకాశరామన్న నటునిగా, దర్శకునిగా కె.వెంకటేశ్వరరావు విశ్వరూసం చూపిన ఈ నాటకాన్ని బెల్లంకొండ రామదాసు రచించారు. అక్సినేని సినీ జీవిత వజ్రోత్సవాల సందర్భంగా మద్రాస్‌లో డాక్టర్‌ కందికుక్ల సాంబశితరావు

బడ అభినయ భఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట శ్రీరాములు ఈనాటకాన్ని ప్రదర్శించారు. ఈ నాటకంలో చాట్ల హోటల్‌బాయ్‌ వేషాన్ని పోషించారు. ఫణి

కాళిదాసు కళానిలయం (హైదరాబాద్‌) సంస్థ ప్రదర్శించిన ఫణి నాటకానికి శ్రీరాములు దర్శకత్వం వహించడమే కాకుండా ముఖ్యభూమిక ఫణి పాత్రను కూడా ధరించారు. 1958లో ఈ నాటకాన్ని మొదట హైదరాబాద్‌ బర్కక్‌పురాలోని ఆంధ్రయువతీ మండలి అవరణలో ప్రదర్శించారు. సారథి స్టూడియో ఛీఫ్‌ మేకప్‌మెన్‌ సుబ్బారావు ఆరోజుల్లో మంచి మేకప్‌మెన్‌. ప్రదర్శనకు మూడు గంటల ముందు చాట్ల సారథి స్టూడియోస్‌లో సుబ్బారావు వద్ద విలక్షణమైన ఫణీ పాత్రకు మేకప్‌ వేయించుకొని ప్రదర్శన సమయానికికారులో ఆంధ్ర యువతీమందలికి వెళ్లారు. ఈ నాటకాన్ని చాట్ల పలు పర్యాయాలు ప్రదర్శించారు. ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయంలో జరిగిన ఫణి ప్రదర్శనలో ఫణి పాత్రను దాక్టర్‌ అత్తిలి కృష్ణారావు, జాఫర్‌పాత్రను చాట్ల,ప్రియుని పాత్రను కొత్తపల్లి బంగార్రాజు ధరించారు. చలన సమితి జెంషెడ్‌పూర్‌ సంస్థ పక్షాన ఆర్‌.వి.చలం ఈ నాటకాన్ని రాష్ట్రంలో ప్రదర్శించిన సమయంలో చాట్ల చిన్న డిటెక్టివ్‌ పాత్రను ధరించారు. ఆర్‌.వి.చలం ప్రదర్శించిన మాట తప్పకు నాటకంలో కూడా ఆపద్ధర్శంగా చాట్ల నాలుగైదు చోట్ల కొడుకు పాత్రను పోషించారు.

దాంళవరడు

మట్టిలో పుట్టి ఆ మట్టివాసన పీల్చి ఆ గుభాళింపులను తన రచనల్లో విరజిమ్మిన రచయిత కొడాలి గోపాలరావు. శతాధిక నాటక రచయితల్లో తెలుగు నాటకరంగంలో ఒకరు కొడాలి గోపాలరావు. మరొకరు దాక్టర్‌ కొజ్జపాటి గంగాధరరావు. కొదాలి గోపాలరావు వీధిబడి చదువరి. తనచుట్టూ ఉన్న పల్లెటూరి సమాజాన్ని చదివిన కొడాలి ఆ నేపథ్యంలో వందకుపైగా నాటకాలూ, నాటికలూ రచించారు. అ పరంపరలో (గ్రామీణ ప్రాంతాలలో వందలాది సమాజాలు విసృతంగా ప్రదర్శించిన నాటకం దాంగవీరడు. ఈ నాటకాన్ని కె.వెంకటేశ్వరరావు తనకు కావలసిన విధంగా వ్రాయించుకొన్నారు. మెరిసేదంతా మేలిమి కాదు.. పెద్దమనుషుల ముసుగులో ఉన్న దొంగలే ప్రమాద కారులనే ఇత్తివృత్తంలో వ్రాసిన నాటకాన్ని 1958లో గుడివాడలో జరిగిన ఆంధ్రనాటక కళాపరిషత్‌ పోటీలలో ప్రదర్శించారు. ఈ నాటకానికి కె.వెంకటేశ్వరరావు దర్శకత్వం వహించడమే కాకుందా రామబ్రహ్మం పాత్రను పోషించారు. ర.స.న. సమాఖ్య ప్రదర్శించిన ఈ నాటకానికి ఆంధ్రనాటక కళాపరిషత్‌లో ఉత్తమ ప్రదర్శన బహుమతితో పాటు ఉత్తమ నటునిగా కె. వెంకటేశ్వరరావు, ఉత్తమ వాస్యనటునిగా గురవయ్య శెట్టి పాత్రధారి పొట్టిప్రసాద్‌ బహుమతులు పొందారు. ఈ దాక్టర్‌ కందిళ్యుళ్ల సాంబశితరొవు

అభినయ భరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు 25 నాటకంలో నాగ బసవయ్య పాత్రను చాట్ల పోషించారు.

గుడివాడ ఆంధ్రనాటక కళాపరిషత్‌ పోటీలలో నాటక ప్రదర్శన సమయంలో కె.వెంకటేశ్వరరావుకు మీసం సగం ఊడిపోయింది. ఆ విషయాన్ని పట్టించుకోని ఆయన రసస్ఫూర్తికి భంగం వాటిల్లకుండా అద్భుతంగా నటించారు. ఈ నాటక ప్రదర్శన చూచిన సినీనటుడు రాజబాబు రాజమండ్రి ప్రదర్శనలో నాగబసవయ్య పాత్రను తాను వేస్తానని వెంకటేశ్వరరావును అడిగారు. చాట్ల ఆపాత్రను వేస్తున్నప్పుడు అతనిని తొలగించి నీకు ఆ వేషం ఇవ్వడం దర్శకునిగా నాకు సంస్కారం కాదు అన్నాడు. రాజబాబు ఆ వేషాన్ని తాను వేస్తానని చాట్లను కోరితే ఆయన అంగీకరించారు. నాటక పతాక సన్నివేశంలో దొంగవీరడు పాత్ర నాగబసవయ్యను జుట్టుపట్టుకొని విసిరివేస్తాడు. ఆ సన్నివేశంలో రాజబాబు స్రింగ్‌ లాగా ఎగిరి అరుగుమీద పదతాదు. ఆ సన్నివేశంలో రాజబాబు నటనను చూచి వెంకటేశ్వరరావు ఆశ్చర్యపోయారు. రాజబాబులో ఉన్న డైలాగ్‌ టైమింగ్‌, మూమెంట్‌లో ఉన్న అరుదైన జర్క్‌లను చూచి తనకన్నా అద్భుతంగా వేషం వేస్తున్న రాజబాబునే ఆపాత్రను కొనసాగించుమని చాట్ల మనస్ఫూర్తిగా చెప్పారు.

ఒక ప్రదర్శన సందర్భంగా ఈ నాటక పతాక సన్నివేశంలో గురవయ్యశెట్టి, నాగబసవయ్యలను అరెస్ట్‌ చేసి ఇద్దరి చేతులనూ కలిపి ఒకే బేడీని వేశారు. ఆ సన్నివేశంలో గురవయ్యశెట్టి పాత్రధారి పొట్టి ప్రసాద్‌ అప్పటికప్పుడు స్టేజిమీద ఒక కొత్త మూవ్‌మెంట్‌ను కల్పించాడు. రెండవ చేతిలో ఉన్న టవల్‌ను బేడీలు కన్పించకుండా వేశారు. పోలీస్‌, నాగబసవయ్య పాత్రధారి చాట్ల ఆ టవల్‌ను తీసివేయడం మళ్లీ బేడీలపై వేయడం ఇలా జరుగుతుంది. ఈ సన్నివేశానికి పేక్షకులు గొల్లున నవ్వుతున్నారు. అదే సమయంలో రామబ్రహ్మం పాత్ర పశ్చాతాపం పొందుతూ చెప్పే డైలాగ్‌ ఉంటుంది. వెంకటేశ్వరరావుకు చాలా ఇష్టమైన డైలాగ్‌ అది. తాను అంతపెద్ద డైలాగ్‌ను మంచి మూడ్‌లో చెబుతుంటే ప్రేక్షకుల నుండి వచ్చే యాంటీ రెస్పాన్స్‌ అయనకు అర్ధం కాలేదు. నాటకం పూర్తయ్యాక పొట్టి ప్రసాద్‌తో ఈ డైలాగ్‌ చెప్పే ప్రతిచోటా అద్భుతమైన రెస్పాన్స్‌ వచ్చేది. మరి ఇవాళ ఇలా జరిగిందేమిటి అంటూ మథనపడిపోయారు. శ్రీరాములు ఇవాళ బేడీలు కన్పించకుండా కొత్త బిట్‌ పెట్టాడని పొట్టిప్రసాద్‌ తాను చేసిన పనిని శ్రీరాములు పైకి నెట్టేశాడు. అంతే నెలరోజులకు సరిపడా వెంకటేశ్వరరావు చాట్లకు ముక్క చీవాట్లు పెట్టారు.

నాటక ప్రదర్శనకు నాలుగు రోజుల ముందు స్థానికంగా ఉన్న కళాకారులను రిహార్సల్స్‌కు పిలిచే అలవాటు వెంకటేశ్వరరావుకు ఉండేది. రేపు దొంగవీరడు ప్రదర్శన అనగా పూర్ణానందం సత్రం మేడమీద రిహార్సల్స్‌కు కొందర్ని పిలిచారు. రిహార్సల్స్‌కు ముందు పొట్టిప్రసాద్‌

డాక్టర్‌ కందిళుళ్ల సాంబశితరొవు

26 అభినయ ఛరతాచార్య జాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు శ్రీరాములుకు అణా ఇచ్చి వేరుశనగకాయలు తీసుకురమ్మన్నాడు. వచ్చిన పెద్దలందరికీ పొట్టిప్రసాద్‌ పొట్లాలను కట్టిఇచ్చారు. రిహార్సల్స్‌ మొదలయ్యాయి. వచ్చిన పెద్దలు వేరుశనగ కాయలను నేలమీద కొట్టి గింజలను నోట్లో వేసుకొని తింటూ రిహార్సల్స్‌ చూస్తున్నారు. ఆ శబ్దాలకు వెంకటేశ్వరరావు ఏకాగ్రత దెబ్బతినటంతో రిహార్సల్స్‌ రసాభాసగా మారింది. పెద్దలంతా వెళ్లాక వేరుశనగకాయలు తెచ్చింది ఎవరని కేకలు వేశాడు. పొట్టిప్రసాద్‌ చాలా సైలెంట్‌గా వచ్చిన పెద్దలకు ఏదైనా పెట్టకపోతే బాగుండదని శ్రీరాములు సతాయించి నాదగ్గర అణా తీసుకొని వెళ్లి తెచ్చాడని చెప్పాడు. అంతే మళ్లా కె,వెంకటేశ్వరరావు తిట్ల సీను పునరావృతం, దొంగవీరడు నాటకాన్ని ఖమ్మంలో ప్రదర్శిస్తున్నప్పుడు ఒక తమాషా సంఘటన జరిగింది. పతాక సన్నివేశంలో దొంగవీరడు పాత్ర నాగబసవయ్యను కత్తితో పొడవ బోతుంటాడు. ఒక పాత్ర అద్దుపడుతుంది. ప్రేక్షకుల్లో ఉన్న ఒక వ్యక్తి పూటుగా తాగిటఉన్నాడు. పసిపిల్లాణ్ణి ఎత్తుకు పోయిన వాణ్ణి నువ్వు పొడుస్తావా నన్ను పొడవమంటావా అని స్టేజీ పైకి వచ్చి చాట్ల మీదకు దూకాడు. పెద్దలంతా ఇది నాటకమని అతగాణ్జి కిందికి తీసుకొచ్చారు. ఈ నాటకంలో సత్యనారాయణ ప్రసాద్‌ పాత్రను జి.యస్‌.ఆర్‌.మూర్తి, రాఘవరావు పాత్రను మళ్ల రాఘవరావు, పూజారి పాత్రను ఎ.శివరామిరెడ్డి దొంగవీరడు పాత్రను జి.వి,సుబ్బారావు పోషించారు. మనిషిలో మనిషి రొనాల్డ్‌ కోల్‌మెన్‌ అనే హాలీవుడ్‌ నటుడు హీరోగా నటించిన డబుల్‌ లైఫ్‌ అనే

సినిమా స్ఫూర్తితో ప్రఖ్య శ్రీరామమూర్తి రచించిన అద్భుతమైన సైకోఎనాలసిస్‌ నాటకం మనిషిలో మనిషి ఈ నాటకంలో నాలుగు రంగాలుంటాయి. ఒక్కొక్క రంగానికి ఒక్కొక్క పేరు పెట్టారు.

మొదటి రంగానికి నాటకం, రెండవ రంగానికి జీవితం, మూడవ రంగానికి స్వప్నం, నాలుగవ రంగానికి జీవన్నాటకం అనే పేర్లు పెట్టారు. మొదటి రంగంలో నాయకుణ్ణి విడిచి కథానాయిక వెళ్లిపోతుంటే హీరో టేబుల్‌ మీదున్న ద్రాక్ష పళ్లను చేతిలోకి తీసుకొని ద్రాక్ష పళ్లంటే నీకిష్టమేనా రాణీ

అంటాడు తెరపడుతుంది. రెండవ రంగంలో అటువంటి బలమైన సన్నివేశంలో బాధపడకుండా

ద్రాక్షపళ్లంటే నీకిష్టమేనా అని రచయిత వ్రాశాడు. ఇతనేం రచయిత అని హీరో నిందిస్తాడు. హీరో

నిజ జీవితంలో కూడా అతని భార్య వెళ్లిపోతుంది. జీవితానికి దర్చణమే నాటకం, నాటకానికి

ప్రతిస్పందనయే జీవితం అనే భావం ఈ రెండు రంగాలలో ద్యోతకమౌతుంది. మూడవ రంగంలో

మనిషి నిజ జీవితంలో కన్నా కలల ప్రపంచంలో భిన్నంగా ఉంటాడని రచయిత వివరించారు.

నాలుగవ రంగంలో అటు జీవితానికి, నాటకానికి మధ్య గందరగోళపడిన సన్నివేశాలు కలగా

దాక్టర్‌ కఇందిళ్యుళ్ల సాంబశితరావ్రు

అభినయ భరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాకులు ల7ా పులగంగా మారిపోతాయి. నాటకమంటే జీవిత దర్చణమే అనే విషయాన్ని రచయిత ప్రఖ్య శ్రీరామమూర్తి ఈ నాటకం ద్వారా అద్భుతంగా వివరించారు. నటరాజ కళాసమితి శ్రీకాకుళం సంస్థ జె. వి.రమణమూర్తి దర్శకత్వంలో ఈ నాటకాన్ని ప్రదర్శించింది. కథానాయకుడి పాత్రను జె.విరమణమూర్తి ఉప కథానాయకుడు పాత్రను చాట్ల శ్రీరాములు, గురవాచారి పాత్రను పొట్టి ప్రసాద్‌, కథానాయిక పాత్రను ఆదోని లక్ష్మి ఉప కథానాయిక పొత్రను సినీ నేపథ్య గాయని రమోలా, రేడియో కామెంటేటర్‌ పాత్రను రావికొండలరావు, పి.జె.శర్శ, జె.వి.సోమయాజులు పోషించారు. ఈ నాటకాన్ని మద్రాసు, విశాఖపట్టణం, విజయవాడల్లో ప్రదర్శించారు. రచనాపరంగా, ప్రదర్శనాపరంగా అద్భుతంగా ఉన్న ఈ నాటకం ఆంధ్రనాటక కళాపరిషత్‌ పోటీలకు ఎంపిక కాకపోవడం విశేషం. ఆ రోజుల్లో చాట్ల మిత్రులైన రచయితలు,దర్భ్శకుల కోరికపై విజయవాడ నుండి హైదరాబాద్‌, శ్రీకాకుళం వంటి ప్రాంతాలకు వెళ్లి నటించేవారు. సంరక్షకుడు / లి లే న్‌ా స (. ష్‌ | సంరక్షకుడు నాటకంలో ఏఆర్‌.కృష్ణతో చాట్ల డాక్టర్‌ కందిత్యుక్ష సాంబశిభరొక్టు

28 అభినయ భఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు హెరాల్డ్‌ పింటర్‌ రచించిన కేర్‌టేకర్‌ నాటకాన్ని సుప్రసిద్ధ నటులు, దర్శకులు పద్మభూషణ్‌ ఎ.ఆర్‌.కృష్ణ సంరక్షకుడు పేరుతో అనువదించారు. అర్ధంలేని ఆలోచనలు, అర్ధంకాని తత్వాలు, అసహజమైన సంఘటనల కూర్చుతో వ్రాయబడిన అనిబద్ధ నాటకం ఇది. ఈ నాటకం ముత్యాలు, అనంతం, దేవలరాజు అనే మూడు పాత్రల మధ్య జరుగుతుంది. ముత్యాలు కష్టపడి పైకి వచ్చినవాడు. వ్యాపార దక్షత గలవాడు. తన అన్న అనంతానికి ఏదోఒక వ్యాపకం కలిగించి తనలాగా చేయాలని అతని సంకల్పం. అనంతం సుతిమెత్తనైన మనిషి. భావుకుడు, వదోచేయాలనీ, తద్వారా ఇతరులను సంతృప్తి పరచాలనీ అతని ఆశ, తన అభిప్రాయాలూ, ఆలోచనలను ఇవీ అని స్పష్టీకరించలేనివాడు. దేవలరాజు విచిత్రమైన మనిషి జీవితంలో తిన్న దెబ్బలకు ఇతరులకన్నా తానే ఎక్కువ కారణం అని నమ్మే స్వభావం కలవాడు. నమ్మి తనను చేరదీసిన వాళ్ల నెత్తి కెక్కదానికి కూడా వెనుదీయనివాడు. ఈ మూడు పాత్రల మధ్య నడిచే అస్తవ్యస్తమైన సంఘటనల సమాహార స్వరూపమే ఈ నాటకం. ఈ నాటకానికి దాక్టర్‌ డి..యస్‌.యన్‌.మూర్తి దర్శకత్వం వహించారు. ముత్యాలు పాత్రను చాట్ల శ్రీరాములు, దేవలరాజు పాత్రనుఎ.ఆర్‌.కృష్ణు అనంతం పాత్రను దుగ్గిరాల సోమేశ్వరరావు పోషించారు. ఈ నాటకాన్ని నవరస నటబ్బందం ఆధ్వర్యంలో 1986లో హైదరాబాద్‌లో రెండు పర్యాయాలు ప్రదర్శించారు. ఈ నాటకం పాడుబడిన కారు షెడ్‌లో నడుస్తుంది. రవీంద్ర భారతి ప్రదర్శనలో ఒకమూలన పడిఉన్న విరిగిపోయిన కుర్చీలు, బల్లలతో రంగాలంకరణ చేస్తే అద్భుతంగా అమిరింది. వ్యవహార భర్మ్శబాోథిని న్యాయమూర్తులు, న్యాయవాదుల మతలబులను పరిహాస రూపమున కందుకూరి వీరేశలింగం వ్రాసిన నాటకం వ్యవహార ధర్మబోధిని. ఆ నాటకాన్ని ఎయిమ్‌ (అక్కినేని ఇనిస్టిట్యూట్‌ ఆఫ్‌ మీడియా) విద్యార్థులు ప్రదర్శించారు. నటనలో శిక్షణ పొందుతున్న జెత్సాహికులైన యువకులు సరసన చాట్ల ఈ నాటకంలో సాహెబ్‌ పాత్రను పోషించారు. లాయర్లకు తొత్తుగా పనిచేసే కక్షిదారులను పీల్చి పిప్పి చేసే తొత్తు పాత్ర ఇది. డి.యస్‌. దీక్షిత్‌ ఈ నాటక దర్శకుడు, ఈ నాటికలో అనాటి దీపాలు, వస్తువులను ప్రత్యేక శ్రద్ధతో సేకరించి రంగాలంకరణ చేయడంలో దీక్షిత్‌ శ్రద్ధ వహించారు. నాటకాంతం జ్ఞానపీఠ అవార్డు గ్రహీత వి.వి. షిర్‌వాడ్‌కర్‌ మరాఠీలో వ్రాసిన నటసమ్రాట్‌ నాటకానికి తెలుగుసేత నాటకాంతం. ఈ నాటకాన్ని ప్రఖ్యాత నటుడు డాక్టర్‌ శ్రీరామ్‌లాగు 200కి దాక్టర్‌ కందిత్యుళ్ల సాంబశితరావు

అభినయ ఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చాల్ల శ్రీరొకుులు 20 . లు |! పతాక సన్నివేశంలో చాట్ల, పైగా ప్రదర్శనలిచ్చారు. ఈ నాటకంలోని పాత్రలు నిజజీవితంలో కళ్లెదురుగా కన్పిస్తే వాళ్లు బంధువులైనా, స్నేహితులైనా వాళ్లను అసహ్యించుకొని దూరంగా జరిగేంత బలీయమైన ప్రభావాన్ని నటుడైన దాక్టర్‌ శ్రీరామ్‌ లాగూపై ఈ పాత్ర చూపింది. ఆ పాత్ర ప్రభావం తన జీవితాన్ని ప్రభావితం చేయడంతో తట్టుకోలేక నాటక ప్రదర్శనను విరమించుకొన్నాడట. ఈ నాటకాన్ని ఆడియో క్యాసెట్‌గా రూపొందించి 1000 మంది అంధ విద్యార్థుల వినోదార్థం ఉచితంగా పంచి పెట్టారు. షేక్స్‌పియర్‌ ఒథెల్లో, మాక్‌బెక్‌, కింగ్‌లియర్‌ వంటి నాటకాలలో స్వగతాలు ఎక్కువగా ఈ నాటకంలో ఉంటాయి. చాట్ల ఆ (ప్రతిని తీసుకొని వచ్చి పలువురు నట మిత్రులకు వినిపించారు. తానే ఈ నాటకాన్ని దాక్టర్‌ కందికుక్త సాంబశితరాభు

80 అభినయ భఛరతాచార్య జాళ్లర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు

తెలుగులోనికి అనువదించాలనుకొన్నారు. శిష్యమిత్రుదైన ఉదయభానుని ఇంటికి పిలిచి చదివి వినిపించారు. నాటకాన్ని విని అబ్బురపడిన ఉదయభాను ఈ నాటకాన్ని తెలుగులోకి అనువదిస్తానని కోరాడు. ఉదయభాను ఈ నాటకాన్ని మొదట నటస(మ్రాట్‌ పేరుతోనే అనువదించారు. ఈ బిరుదు అక్కినేని నాగేశ్వరరావుకు ఉండడంతో అక్కినేని జీవితస్ఫూర్తితో వ్రాసిన నాటకమని అంటారని జీవితాంతం అనే మాటల స్ఫూర్తితో చాట్ల ఈ నాటకానికి నాటకాంతం అనే పేరు పెట్టారు. అటు మరాఠి నాటకాన్ని చూచి తెలుగు అనువాదాన్ని విన్న తరువాత తానే ఈ నాటకానికి దర్శకత్వం నహిస్తానని భాస్కర్‌ షివాల్మర్‌ కోరారు.

నటనకు జీవితాన్ని అంకితం చేసి సమాజం చేత నీరాజనాలందుకొన్న ఒక మహానటుని జీవితంలోకి తొంగి చూస్తే అనుమానాలూ.. అపార్థాలు.. అనురాగాలూ.. ఆత్మీయతలు జమిలిగా కన్పిస్తాయి. చిన్నప్పుడు వాడు అన్నం తినడానికి ఏద్చేవాడు ఇప్పుడు అన్నం పెట్టడానికి ఏడుస్తున్నాడు అనే కొడుకుల సంస్కృతి ముసురుకొన్న వర్తమానం. కొడుకులు కోడళ్ల చీరచెంగుకు కట్టిన రుమాలుగా మారిపోతున్నారు. డబ్బు, హోదాల ముందు అనురాగాలు చిట్లిపోతున్నాయి. జీవన చరమాంకంలోని వృద్ధులైన తల్లిదండ్రులు కూరల్లో కదివేపాకులై పోతున్నారు. నాటకాన్ని జీవితంగా మలచుకొన్న ఒక నటుడి జీవితమే నాటకమై పోతుంది. వ్యధాభరితమైైన బ్రతుకు పుస్తకంలోని అంతర్మథనాలను గుండెలు కదిలించేలా అవిష్కరించిన నాటకం నాటకాంతం. మరాఠీ రచయితల్పునటులపై షేక్సిషియర్‌ నాటకాల ప్రభావం ఎంతైనా ఉంది. నాటకాంతం నాటకంలో కూడా మొదటి సన్నివేశంలో కింగ్లియర్‌ నాటకంలోని స్వగతం ఉంటుంది. ఒకప్పుడు జనం చేత సీరాజనాలందుకొన్న ఒక మహానటుణ్జి కడుపున పుట్టినబిడ్డ దొంగ అని ముద్రవేసినప్పుడు పదే అంతర్మథనంలో హామ్‌లెట్‌ నాటకంలోని టుబినాట్‌టుబి అనే స్వగతం ఛాయల్లో నడుస్తుంది. నాటక పతాక సన్నివేశంలో అప్పాజీ పాత్ర స్వగతం కూడా జూలియస్‌ సీజర్‌ నాటకంలోని ఛాయలు కన్పిస్తాయి.

ఈ నాటకంలోని అప్పాజీ పాత్రను చాట్ల శ్రీరాములు అనితర సాధ్యంగా పోషించారు. ఆరుపదులుదాటిన పాత్రను అదే వయస్సులో వేయడం మూలంగా పాత్రలో ఉన్న అన్ని వైవిధ్యమైన కోణాలను నూలువార తప్పకుండా చాట్ల పోషించారు. అప్పాజీ పాత్ర నటుడు కావడం మూలంగా అన్నిరసాలకు ఆస్మ్కారమిచ్చేలా రచయిత తీర్చిదిద్దారు. సత్తా ఉన్న నటునికి ఆ భావోద్వేగాలను ప్రదర్శించడం ఒకనీళ్ల చెల్లాటంగా ఉంటుంది. చాట్ల నటునిగా దాదాపు 25 నాటకాలూ నాటికల్లో నటించారు. ఆయనకు పేరు తెచ్చిన పాత్రలు ఎన్ని ఉన్నా నటునిగా పతాకస్థాయిలోకి చేర్చినవి, ఆయన మనసుకు నచ్చినవి, నటునిగా పరిపూర్ణ సంతృప్తిని కలిగించినవి లావాలో ఎర్రగులాబీలోని డాక్టర్‌ కందిముళ్ల సాంబశికరొవు

అభినయ భరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు 81 శేఖర్‌ గోటుహెల్‌ లోని రామశాస్త్రి, నాటకాంతంలోని అప్పాజీ పాత్రలు. మథనం, ఉద్వేగాలతో సాగే అప్పాజీ పాత్ర అన్నింటి కన్నా నచ్చింది. తాను పరాకాష్ట స్థితిలో చేసి పండించిన పాత్రగా చాట్ల భావిస్తారు.

చాట్ల గొంతు కంచులాగా ఖంగున మోగుతుంది. గత ఆరు దశాబ్దాల కాలంలో చాట్లకు ఉన్న కంఠ మాధుర్యం, జెన్నత్యం మరొకరికి లేదంటే అతిశయోక్తి లేదు. పైపెచ్చు ఇంగ్లీషు నాటకాలను విసృతంగా చూడడం, ఇంగ్లీషు భాషను అలవోకగా, ధారాళంగా మాట్లాడటం వల్ల కూదా చాట్ల సంభాషణా ప్రకటనపై ప్రభావాన్ని చూపింది. ఆ శబ్ద ప్రకంపనంలో ఎంత కరకుదనం విన్సిస్తుందో దానివెనుక అంత మృదుత్వం, మార్దవం కూడా తొంగిచూస్తాయి. అందుకే చాట్ల పోషించిన అన్ని పాత్రలకన్నా నటునిగా చివరిమెట్టు చేరడానికి ఆయన హావభావ ప్రకటనల కన్నా సంభాషణ ప్రకటనా వైచిత్రి, కంఠధ్వని ఈ పాత్ర పోషణకు భూమికగా నిలిచాయి.

ఈ నాటక ప్రారంభ సన్నివేశంలో తననట ప్రస్థానాన్ని మననం చేసుకొన్న సన్నివేశంలో కింగ్‌లియర్‌ పాత్ర గుర్తుకు వస్తుంది. “ఓ స్వర్గాధి దేవతలారా! బాధాతప్త వృద్ధుడనై అర్ధిస్తున్నాను. మీ ముందు మోకరిల్లాను. నాకు సహన శీలతను ప్రసాదించకంది. నా అంతరంగం కోపోద్రిక్తంతో ప్రజ్వరిల్లనివ్వండి. ఓ భయంకర నారీ పిశాచాల్లారా నేను రోదించను. మీపై భయంకర ప్రతీకారాన్ని నేను వ్యక్తీకరించను. నేను ఆక్రోశిస్తానని ఆశించకండి. నా మనసు వెయ్యి వక్కలైనా కంటతడి రానివ్వను. విదూషకా ! నామతి ట్రమిస్తుందోొ అంటూ భావోద్వేగంతో సాగే స్వగతం సంభాషణను చాట్ల అత్యద్భుతంగా నటిస్తారు. రెండవ సన్నివేశంలో మనుమరాలును తన నుండి దూరం చేసిన సందర్భంలో కోడలు అవమానిస్తున్నా కొడుకు మౌనముద్ర దాల్చిన సన్నివేశంలో బాధాతప్త హృదయంతో చేసిన చాట్ల నటన కళ్లను చెరువులుగా మారుస్తుంది.

రాజశేఖరం పాత్ర తెలుగునాటక రంగాన్ని నటులను చిన్నచూపు చూస్తూ మాట్లాడినప్పుడు కట్టలు తెంచుకొన్న ఆవేశంతో చాట్ల చేసిన నటన పర్జన్య శంఖ ధ్వనిని మరిపిస్తుంది. కన్నకూతురే తనపై దొంగ అనే ముద్ర వేసినప్పుడు “వద్దూ కోపం వద్దూ... పృథ్వి మీద నిర్భయంగా తిరిగే భగవంతుణ్ణి వెన్నుపోటు పొడిచే వాళ్లను చూస్తూ కోపం వద్దూ. నేను తీసానా ఆ డబ్బును, దానికి తెలుసు నా కోపానికి కాళ్లూ చేతులూ లేవని... నాకోపం అవిటిదీ.. ముసలిదీ అని.. నేను కోప్పడను. కానీ ఏడుస్తాననుకోకు. ఊహూ... కళ్లల్లో నీళ్లు వచ్చినా కాగడాలతో ఆవిరి చేస్తాను. నేను డబ్బు తీశానా.. నేను దొంగనా... అవును దొంగను... నటసషమ్రాట్‌ గండికోట బాపిరాజు. లక్షలు ఆర్జించి అనుభవించిన నన్ను. ఈ అప్పాజీని.. ఇవాళ దొంగను చేశారు... అదీ కన్న

డాక్టర్‌ కందికుళ్ల సాంబశివరావు

32 అభినయ 'శరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరొళులు కూతురి ఇంట్లో” అనే సంభాషణలో ఉక్రోషం.. ఉద్వేగం కలగలిసిన ఆక్రోశంతో చాట్ల చేసిన నటన గుండెను తడుపుతుంది. జీవితాన్ని పంచుకొన్న అర్జాంగ లక్ష్మి శాశ్వతంగా విడిచిపోగా, పంచిన రక్తం విషాన్ని చిమ్మగా గుండె పగిలిన అప్పాజీకి మానవజాతిమీదే విరక్తి.. అసహ్యం పుడుతుంది. “మృగాలు.. మృగాలు.. బోనుల్లోంచి.. గుహల్లోంచి బయటపడిన మృగాలు వన్యమృగాలు.. గుడులు.. గోపురాలూ.. కుద్యాలు.. కట్టడాలు యావత్‌ పృథ్విని ఆక్రమిస్తున్నాయి. పారాహుషార్‌ భయంకర మృగాలు నిప్పులు కక్కుళూ..కళ్లతో కుమ్ముతూ... వికటంగా నవ్వుతూ... ప్రతీకార జ్వాలల్లో తుఫాను లొస్తున్నాయ్‌.. పారాహుషార్‌ గోడలు పడిపోనీ.. గుడులు కూలిపోనీ.. కట్టడాలూ నేలమట్టమై పోనీ... వనాలన్నీ భస్మమైపోనీ.. పువ్వులాంటి ఒక శిశువు ఆకాశం చూస్తూ... అందుకొనే ఆశతో చేతులు చాస్తూ వేడివేడి కిరణాలను చేతులతో పట్టాలని నోరంతా నవ్వుతుంది. ఆ శిశువును రక్షించు. రెప్పల్లో కాపాడు పారాహుషార్‌” అనే స్వగతం అభినయానికి అర్ధం చెబుతుంది... అద్దంగా నిలుస్తుంది. నాటక పతాక సన్నివేశంలో అనామక బికారిగా మిగిలిపోయిన అప్పాజీ వద్దకు అనురాగపు ముసుగులతో అయినవాళ్లంతా వచ్చి మూగుతున్నారని తెలుసుకొని “ దూరం దూరం జరుగు. ఈ ప్రార్ధనలన్నీ వ్యర్థం. దయచూపమని ఈ సీజర్‌ ఎవర్నీ ప్రార్థించడు. ఎవరి ప్రార్ధననూ మన్నించడు. సీజర్‌ దేనికీ చలించడు. ధ్రువతార. అతణ్జి కదిలించే శక్తి ఎవరికీ లేదు. అసంఖ్యాకమైన ఆకాశ దీపాలలో ధ్రువతార ఒక్కటే అచంచలమైనది. అసంఖ్యాకమైన జీవరాసుల్లో అచంచలమైనది వ్యక్తి ఒక్కడే. అదే నేను. జూలియస్‌ సీజర్ని చంద్రగుప్పజ్సి, ఒథెల్లోని, అర్జునుణ్ణి, హామ్లైట్‌ని.. సారంగధరుణ్ణి.. అప్పాజీని.. నటసమ్రాట్‌ గండికోట బాపిరాజుని. ప్రపంచంలోని మహాపురుషులు.. మహాపాత్రలూ.. నన్ను అవహించాయి. ఆ మహాపురుషుల వక్షస్థలం ఆహ్వానిస్తుంది. హంతుకులందర్నీ మనస్ఫూర్తిగా ఆహ్వానిస్తుంది. అదిగో... అక్కడ.. ఇక్కడ... వెనుక నుండి.. అందరూ ఆయుధాలతో ముందుకొస్తున్నారు. నన్ను. జూలియస్‌ సీజర్ని చట్టుముడుశున్నారు. నన్ను అంతం చేయడానికి వస్తున్నారు. వినపడలేదా వాళ్ల వికటాట్ట హాసాలు.. చంపండి.. నరకండి.. పొడవండి.. బ్రూటస్‌ నువ్వుకూడా... ఇదే నాటకం.. ఇదే నాటకాంతం” అంటూ వెర్రిగా.. పిచ్చిగా అరుస్తూ పడిపోతాడు. భయం... జాలి.. ఆవేశం... ఆవేదన కలగలసిన ఈ సన్నివేశాన్ని చాట్ల మాత్రమే పరాకాష్ట రససిద్ధితో.. రసస్ఫూర్తితో నటించగలడు అన్నంత ఎత్తులలో నటించారు. నాటక ప్రస్థాన తొలి అడుగులను చాట్ల నటుడిగానే వేశాడు. మంచి పేరొచ్చింది. దర్శకుడిగా చాట్ల కన్ను విచ్చుకొంది. దానిమీదనే ధ్యాస పెరిగిపోయింది. నటుడు అప్పుడప్పుడూ... డాక్టర్‌ కందిముళ్ల సాంబశితరావు

అభిసయ ఛరతాచార్య జుక్టర్‌ చొట్ల శ్రీరాకులు 88 అక్కడక్కడా కన్పించినా కొన్ని మెరువులను మెరిపించినా.. చిన్నగా కనుమరుగై పోసాగాడు. దర్శకునిగా ఒక గుర్తింపు... ఒక స్థానం వచ్చాక అంతరాంతరాలలో బిక్కుబిక్కుమంటున్న నటుడు చాట్ల వంక ఆశగా.. జాలిగా చూశాడు. అంతే దర్భ్శకుణ్ణి దుష్పటికప్పి పడుకోబెట్టాడు. నటుడి దుమ్ముదులిపి మళ్లీరంగులు అద్దాడు. అప్పుడు చాట్లలోని అసలైన పాతదనపు నటుడు విశ్వరూపాన్ని ప్రదర్శిస్తే దానికి ఆకృతే నాటకాంతంలోని ఆప్పాజీ, ప్రజానాయకుడు ప్రకాశంలోని పాత్రలు.

ఈ నాటకాన్ని మొదట కేంద్రీయ విశ్వవిద్యాలయ థియేటర్‌ ఆర్ట్స్‌ విద్యార్థులతో కలసి రసరంజని సంస్థ పక్షాన ప్రదర్శించాడు. కొన్ని ప్రదర్శనల్లో బాలాజీ పాత్రను రాళ్లపల్లి వేశారు. ఈ నాటకాన్ని రాష్ట్రవ్యాప్తంగా 25కు పైగా ప్రదర్శనలిచ్చారు. ఈ ప్రదర్శనల్లో డి.యస్‌.యస్‌. మూర్తి, యన్‌.జె. భిక్షు, పద్మప్రియ, హైమవతి, యస్‌.మోహన్‌, కళ్యాణి, రవిశేఖర్‌, కె.బి.ఆర్‌. కృష్ణంరాజు, శ్రీవల్లి, కె.వి.శాస్త్రి, చందు, ఫ్రాన్సిస్‌ పాల్గొన్నారు. ఈ నాటక ప్రదర్శనను చూచిన కేంద్రీయ విశ్వవిద్యాలయం ఆచార్యులు వకుళాభరణం రామకృష్ణ గాఢంగా లీనమై కన్నీళ్లు కార్చారు. మరుసటి రోజు ఉదయం ఫోన్‌చేసి నాస్వానుభవంలోని సంఘటనలు నన్ను నిలువునా కదిలించినందునే తట్టుకోలేని దు:ఖం వచ్చిందని చాట్లను అభినందించారు.

ప్రజానాయకుడు ప్రకాశం

రాజకీయం అంటే రాక్షసంగా జనానికి కీడుచేసే యంత్రాంగం అన్నారు పరుచూరి సోదరులు. రాజకీయ అంటే రావణుడు, జరాసంధుడు, కీచకుడు, యముడు కలిసిన స్వరూపం. (ప్రజలకు సేవ చేయడానికి పదవి ఒకసాధనం నాడు. కోట్లు దండుకోవడానికిపదవి సోపానం

మము... |. ము ఆతి *” 2 భం (లు... టే నా మం టో ట్ర క ష్‌. న. నె న శ వ. | ఆ ని అభి ॥ తష గ లా న. శ. ప్రజానాయకుడు ప్రకాశంలో చాట్ల డాక్టర్‌ కందిక్యుళ్ల సాంబశినరావ్రు

84 అభినయ భరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు నేడు. ఉన్నదంతా అర్పించారు ఆనాడు. మోయలేనంతగా ఆర్డిస్తున్నారు ఈనాడు. గుందుకెదురుగా గుందెనిలిపిన త్యాగధనులు అప్పుడుంటే ఆస్తులను కాపాడుకోవడానికి తుపాకీ గుళ్లతో గుందెలను చీలుస్తున్న నాయకులు ఇప్పుడున్నారు. ఆంధ్రకేసరి టంగుటూరి ప్రకాశం పంతులు పేరు వింటే రోమాంచిళం కలుగుతుంది. రెండు చేతులతో ఆర్జించే సొమ్ము, కుటుంబం ఒకటేమిటి అన్నింటినీ దేశం కోసం తృణప్రాయంగా అర్పించిన త్యాగధనుడు ప్రకాశం పంతులు. కుటిల రాజకీయాల విషపు కోరలలో చిక్కి పదవిని కోల్పోయిన నిష్కళంక రాజనీతి దురంధరుడు ప్రకాశం పంతులు. నమ్మిన సిద్ధాంతం కోసం కొండనైనా ఢీకొనే ధీశాలి ఆయన, తెలుగువాడి ఆత్మవిశ్వాసం, ఆత్మాఖిమానం, ఆత్మగౌరవం అనే మాటలకు అసబైన నిర్వచనం టంగుటూరి. ఆ మహానీయుని జీవిత చరిత్రను కళ్లకు కట్టేలా ఆచార్య మొదలి నాగభూషణ శర్మ ప్రజానాయకుడు ప్రకాశం నాటకాన్ని రచించారు. చారిత్రక సంఘటనలు, పాత్రలకు కొంత నాటకీయతను జోడించి మొదట ఈ నాటకాన్ని రచించారు. శర్మగారు ఈనాటకాన్ని చాట్ల, సోమయాజులు, గరిమెళ్లకు చదివి విన్చించారు. నాటకం అద్భుతంగా ఉందని అందరూ మెచ్చుకొన్నారు. ప్రకాశం పంతులు తల్లి సుబ్బమ్మ పాత్రకు బుర్రా సుబ్రహ్మణ్య శాస్ట్రి పేరును చాట్లసూచించారు. ప్రకాశం పాత్ర పోషించే అవకాశం చాట్లకు వచ్చింది. ఐదు దశాబ్దాల క్రితం రాష్ట్ర రాజకీయాలను శాసించిన ప్రకాశం పంతులు “చారిత్రక పురుషుడు”. నాటకం రిహార్సల్స్‌కు ముందే ప్రకాశం పంతులు గారి “నాజీవనయాత్ర” ఆత్మకథను చాట్ల పలుసార్లు చదివారు. శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీ, రాజీవ్‌గాంధీ, పి.వి.నరసింహారావు వంటి ప్రముఖులతో అత్యంత సన్నిహితంగా మెలిగిన వేమూరి ఆంజనేయశర్మ ప్రకాశానికి ఆత్మీయుడు. నడిమింటి జగ్గారావు ద్వారా చాట్ల వేమూరితో చర్చించి ప్రకాశం అలవాట్లు, ప్రవర్తనల గురించి తెలుసుకొన్నారు. ప్రకాశానికి మరొక ఆత్మీయ మిత్రుడైన పత్రికా సంపాదకులు పొత్తూరి వెంకటేశ్వరరావుతో కూడా చాట్ల చర్చించారు. ఆ చారిత్రక పురుషుణ్ణి తనలో ఆవాహన చేసుకోవడానికి ఒక విధంగా తపస్సు చేశారు. అయితే చిత్రంగా ప్రకాశం పంతులు గారి ముఖ్య లక్షణాలైన దురుసుతనం, మొండితనం చాట్ల నిజజీవితంలో కూడా ప్రస్ఫుటంగా కనిపించాయి. చివరకు నాటక రచయిత దర్శకుడు ఆచార్య మొదలి దురుసుతనం తగ్గించుకోమని చాట్లకు సున్నితంగా చెప్పవలసి వచ్చింది.

ఈ నాటకంలో ప్రకాశం పంతులు గారి దగ్గరకు ఆయన తమ్ముని కుమార్తె టంగుటూరి సూర్యకుమారి వచ్చినపుడు ఒక సన్నివేశం జరుగుతుంది. అ సన్నివేశం నటునిగా చాట్లకు పరీక్ష పెట్టడమే కాకుండా నటునిగా అత్యంత సంతృప్తి నిచ్చిన సంఘటన. ఉమ్మడి మద్రాసు రాష్త్రం నుండి ఆంధ్రదేశ విభజన అంశంమీద తీవ్రమైన తర్జనభర్జనలు జరుగుతున్న సమయమది. డాక్టర్‌ కందిళ్యుళ్ల సాంచశితరావు

అభినయ భరతాచార్య జుక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు తల్‌ మద్రాసు లేకుండా రాష్ట్ర విభజన జరిగే విషయం వేడివేడిగా రాజకీయాలను రగిలిస్తుంది. ఆ సమయానికి టంగుటూరి సూర్యకుమారి లండన్‌ నుండి తన పెదనాన్న ప్రకాశం గారిని చూడడానికి వస్తుంది. పెదనాన్న చుట్టూ జరుగుతున్న వాతావరణాన్ని చూచి “పెదనాన్నా నువ్వు చాలా అలసిపోయావు. నేను ఊటీ వెళుతున్నాను. కొంత కాలం విశ్రాంతి తీసుకోవడానికి నీవూ నాతో వస్తావుగా అంటుంది. అట్లాగే వస్తానన్నాగా అని ప్రకాశం అంటాడు. ఈ సమయంలో ప్రకాశం వద్దకు భోగరాజు పట్టాభి సీతారామయ్య వస్తాడు. ఇద్దరికీ మాటామాటా పెరుగుతుంది. ఘర్షణ పడతారు. పట్టాభి నిష్క్రమించిన తరువాత సూర్యకుమారి వచ్చి పెదనాన్న నాతో ఊటీ వస్తున్నావుగా అంటుంది. వస్తానమ్మా అని ప్రకాశం అంటాడు. వస్తానమ్మా అనే డైలాగ్‌ ఒకే సన్నివేశంలో రెండుసార్లు ఉంటుంది. మొదటి సన్నివేశంలో ఈ కుళ్లు రాజకీయాల నుండి కొంత విశ్రాంతి కొరకు ఊటీ రమ్మంటే వస్తానమ్మా అన్నాడు. అదే సన్నివేశం చివరలో రాజకీయ యుద్ధం ప్రారంభమైనప్పుడు వస్తానమ్మా అని అన్నప్పటికీ రాలేను.. చూస్తున్నావుగా అనే భావం ధ్వనించాలని దర్శకుడు మొదలి చాట్లకు సూచించారు. రాలేను అన్న విషయం సూర్యకుమారికి తెలియకూడదు. కానీ రాలేను అనే భావం ప్రేక్షకులకు స్ఫురింపచేయాలి. దర్శకుడు మొదలి ఏదైతే ఆశించారో చాట్ల ఆభావాలను ప్రస్ఫుటంగా పలికించారు. ఈ సన్నివేశం ప్రదర్శించిన ప్రతిచోటా మంచి స్పందన వచ్చింది.

ఈ నాటకాన్ని ఆద్యంతం చూచిన పత్రికా సంపాదకులు పొత్తూరి వెంకటేశ్వరరావు “ఎప్పుడో యాఖై యేళ్ల క్రితం చూచిన మా ఆత్మీయుడు (ప్రకాశం గారిని కళ్లైదురుగా చూచినట్లుంది. చాట్ల చాట్లగా కాకుందా ప్రకాశం గారి లాగా మారిపోయాడు” అని వివరించారు.

ఈ నాటకాన్ని రాష్ట్ర వ్యాప్తంగా 25 ప్రదర్శనలిచ్చారు. హైదరాబాద్‌ దూరదర్శన్‌ కేంద్రం ఈ నాటకాన్ని టెలీఫిలిమ్‌గా చిగ్రీకరించి పలుపర్యాయాలు ప్రసారం చేసింది. టెలివిజన్‌లో ఈ నాటకాన్ని చూచిన తరువాత ప్రసిద్ధ నాటక రచయిత, నటుడు, దర్శకుడు ఆర్‌.వి.చలం చాట్లను ఈ విధంగా అభినందించారు. “గాంధీ మహాత్ముని దైవాంశ సంభూతునిగా భావించే నేను ప్రకాశం పంతులు గారి అకుంఠిత దేశభక్తిని, అద్భుతంగా ప్రదర్శించిన మీ అభినయ వైదుష్యం, మీవాచక ధీవిశేషం చూచి మహాత్ముని నిష్పాక్షీకత్వాన్ని సంకోచించాల్సి వచ్చింది. రాజాజీతో మీ సంభాషణ నన్ను ఎక్కడికో తీసుకొని పోయింది. మీలో నేను చూచింది చాట్ల శ్రీరాముల్ని కాదు. ఆంధ్రకేసరి టంగుటూరి ప్రకాశం పంతుల్ని. ప్రకాశం గారి వాచికా ధోరణిలో అత్యంత విలువైనది సావధానాలు. అందులో మీరు తాదాత్యుం చెందారు. వాచికా ప్రభావాన్ని ఉధృతం చేసే మీ నటనా వైదర్ధ్యం నన్ను పరవశింప చేసింది. ఎప్పుడో నలభై ఏళ్ల క్రితం మొహంజొదారోలో ప్రొఫెసర్‌గా మిమ్మల్ని చూశాను. మీగాత్ర పటిమకు, మీ వాచికాభినయానికీ ముగ్భుణ్ణయ్యాను. ఇవాళ

డాక్టర్‌ కందికుళ్ల సాంబశివరావు

86 అఖిబయ భరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు

చతుర్విధాభినయాల్లో మీ పరిపక్వత చూచాను. ఈ నలభై ఏళ్లలో ఇటువంటివి, ఇంతకు మించినవి ఎన్ని నాటకాలు వేశారో. కానీ ఇది ఒక్కటి చాలు. మీ అభినయ థీవిశేషానికి తార్కాణం. మీలో మూర్తీభవించిన ఆంధ్రకేసరిని చూశాను. చాలు హృదయం పులకరించింది. ముఖ్యంగా టంగుటూరి సూర్యకుమారితో రూపొందిన సన్నివేశం రాజకీయ ప్రకాశానికి భిన్నంగా ప్రదర్శితమైన మీ సాత్వికా ఖినయం నాటక వైదుష్యం పరాకాష్టనందుకొంది. మాతెలుగు చల్లి మీలో వేయి కళలతో వికసించింది. ఇంతకుముందు ఏవో సినిమాల్లో, సీరియల్స్‌లో మిమ్మల్ని చూచాను, కానీ ప్రకాశం పంతులుగా మీరు కనబరిచిన హావభావాలు, భావగాంభీర్యం నన్నెంతగా కదిలించాయంటే నందమూరి తారక రామారావు రంగస్థల పురస్కారం ప్రప్రథమంగా మీకు లభించాల్సి ఉంది” అని స్పందించి అభినందించారు.

ఈ నాటకాన్ని దూరదర్శన్‌లో చూచి విజయనగరం నుండి మహదేవ్‌ దేశాయ్‌ అనే సుప్రసిద్ధ వైద్యులు ఫోన్‌ చేసి మీపాత్రను చూచి చాలాసార్లు ఏద్చాను అని ప్రశంసించారు. ప్రఖ్యాత రచయిత్రి కె.వి.కృష్ణకునూరి ఈ నాటకాన్ని చూచి వెండితెరపై అన్నయ్య అక్కినేని, రంగస్థలంపై మీ నటన నాపై చెరగని ముద్రలు వేశాయని కితాబు ఇచ్చింది. ఈ నాటకంలో చాట్లతో పాటు ఆచార్యమొదలి నాగభూషణ శర్మ, బుర్రా సుబ్రహ్మణ్య శాష్రి దుగ్గిరాల సోమేశ్వరరావు, కళ్యాణి, తులసి బాలకృష్ణ, కె.వి.శాస్త్రి, గుంటూరు శాస్త్రి, గరిమెళ్ళ రామ్మూర్తి జి.బి.రామకృష్ణ శాస్త్ర, గోపరాజు రమణ వంటి వారు నటించారు. ఈ నాటకాన్ని 1999లో ప్రదర్శించారు.

పాపక్రేడ

ఈ నాటిక పేరులోనే ఒకగొప్ప శ్లేష ఉంది. పాపతో ఆట, పాపపుఆట అని. గౌతమ్‌ అనే పాత్రికేయుడు ఈ నాటిక రచయిత. అరవైపళ్ల కార్పోరేట్‌ కంపెనీ ఛీఫ్‌ ఎగ్జిక్యూటివ్‌ మనసు ఇరవై ఏళ్ల కళ్లెంలేని గుర్రం లాగా పరుగెడుతుంది. 16 ఏళ్ల ఆడ పిల్లలతో స్నేహం చేయాలని, వారిని ప్రేమించాలని అతని ఆరాటం. ఆఫీసులో కొత్తగా చేరిన ఒక అమ్మాయి మీతో పర్సనల్‌గా మాట్లాదాలనుకొంటుంది అని స్టెనో చెబుతుంది. జనసమ్మర్ధం తక్కువగా ఉందే ఒక రైల్వేస్టేషన్‌ వద్దకు ఫలానా టైమ్‌కు రమ్మని చెబుతాడు. కళ్లజోడు పెట్టుకొంటే వయసు కనిపిస్తుందని కాంటాక్ట్‌ లెన్స్‌లు మాత్రమే ధరిస్తాడు. తీరా స్టేషన్‌కు వెళ్లే సమయానికి కాంటాక్ట్‌ లెన్స్‌లు జారిపోతాయి. ఇద్దరూ పక్కపక్కనే ఉన్నా ఒకరినొకరు గుర్తించరు. ఒకరికోసం ఒకరు ఎదురు చూస్తూ ఉంటారు. మాటలు కలుస్తాయి. ఆ అమ్మాయి మాటలవల్ల అమె ఎదురు చూస్తున్నది తన కోసమేనని తెలుసుకొంటాడు. తన చాపల్యానికి సిగ్గుపడి వెళ్ళిపోతాడు. మిక్షిలి ఫ్రాన్సిస్‌ ఈ నాటికకు దర్శకత్వం డాక్టర్‌ కందిక్కుళ్త సాంబశితరావు

అభినయ భఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాకులు 37 వహించగా జె.యల్‌.నరసింహారావు పర్యవేక్షించారు. నాగమణి, చాట్ల ఈ నాటికలో ప్రధాన పాత్రలను ధరించారు. ఈ నాటికలోని సగానికి పైగా సంభాషణలను ముందుగా టేప్‌ చేసి ప్రదర్శనలో వినియోగించారు. 1990 సెప్టెంబర్‌ 28న తొలి ప్రదర్శనను హైదరాబాద్‌ త్యాగరాయ గానసభలో ప్రదర్శించారు. మొదట ఈ నాటికను విద్యానగర్‌ కల్చరల్‌ అసోసియేషన్‌ సంస్థ పక్షాన ప్రదర్శించగా 1998 లో తిరిగి ఇదే నటబ్బందం రసరంజని సంస్థ పక్షాన ఆంధ్ర సారస్వతభవన్‌లో వరుసగా ఆరు ప్రదర్శనలిచ్చారు.

• సినీ భస్యాసుత

హార్ట్‌ మరియు కాఫ్‌ మెన్‌ ఇంగ్లీషులో వ్రాసిన మాన్‌ హూకేమ్‌టు డిన్నర్‌ నాటకాన్ని జి. ఉదయభాను తెలుగులో ఓసినీ భస్మాసుర పేరుతో అనువదించారు. కాఫ్‌మెన్‌ 1980లో వ్రాసిన ఈ నాటకాన్ని ఉత్సల్‌దత్‌ బెంగాలీలోకి అనువదించి ప్రదర్శించారు. రెండు గంటలసేపు నాన్‌స్టాఫ్‌ కామెడీగా నడిచే ఈ నాటకానికి ఉదయభాను దర్శకత్వం కూడా వహించారు. ఒక సినిమా నటుని చుట్టూ నవ్వుల అల్లిక జిగిబిగితో వ్రాయబడిన ఈ నాటకంలో చాట్ల ప్రధాన జోగినాథం పాత్రను అద్భుతంగా పోషించారు. ఈ నాటకంలో టి.వి.యాంకర్‌ సుమ ఒక ముఖ్య పాత్రను పోషించారు. ఉదయభాను చొట్లకు ప్రత్యక్ష ఆత్మీయ శిష్యుడు. ఎంతో అనుభవమున్న గురువుకు దర్శకత్వం వహించే సమయంలో తాను ఆహ్ష్హాదంగా పనిచేసినట్లు ఉదయభాను పేర్కొన్నారు. ఎ.ఆర్‌.కృష్ణ థియేటర్‌ ఫెస్టివల్‌ సందర్భంగా హైదరాబాద్‌లో ఈ నాటకాన్ని 1998 నవంబర్‌ 14న తొలిసారిగా ప్రదర్శించారు. రసరంజని సంస్థలో 1998లో ఈ నాటకాన్ని వరుసగా ఆరు రోజులు, 1994 మేలో ఐదు రోజులు ఈ నాటకాన్ని వరుసగా ప్రదర్శించారు. ఈ నాటకానికి సినీ రచయిత ముళ్లపూడి వెంకటరమణ నిశ్శబ్ద ప్రేక్షకునిలా టిక్కెట్‌ కొనుగోలు చేసి మౌనంగా చూచి వెళ్లిపోయారు. తరువాత ఈ నాటకాన్ని గూర్చి తన మిత్రుల వద్ద ప్రస్తావిస్తూ ఆహ్లాదంగా నవ్వించిన నాటకం అని పేర్కొన్నారు.

రభఘుపతిరాఘవ రాజారాం

ఒక నాటకం గానీ, నవల గానీ, మనిషి మీద తన ప్రభావాన్ని చూపించిందంటే నేను నమ్మను. ఎక్కడో మారుమూలెవరో ఒకరుంటారు. ప్రభావితం అయ్యేవారు. ఈ నాటకం ఎవరిలోనైనా అలాంటి ఆలోచన రేకెత్తించిందో లేదో తెలియదుగానీ నన్ను మాత్రం పూర్తిగా మార్చివేసింది. ఆత్మపరిశీలన చేసుకొంటే నేను రాఘవను. ఉన్నవాడికీ లేనివాడికీ మధ్యనున్న అంతరాన్ని తెలివైన మిడిల్‌క్లాస్‌ వాడు తన కీర్తి కాంక్ష కోసం, ధనదాహం కోసం ఉపయోగించు

దాక్టర్‌ కందికుళ్ష సాంబశితరావు

88 అభినయ భరతాచార్య శాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు కొంటాడు. ఒక్కసారి ఈ స్పృహ కలిగాక నేనువంత అసహ్యకరమైన పరిస్థితుల్లో ఉన్నానో అర్ధమైంది” అని ఈ నాటక రచయిత యండమూరి పేర్కొన్నారు. భూత, భవిష్యత్‌, వర్తమాన కాలాలకు ప్రతీకగా రఘుపతి రాఘవ రాజారాం పాత్రలను రచయిత తీర్చిదిద్దారు.

యండమూరి రచనా శైలి అద్భుతంగా ఉంటుంది. అందమైన పద ప్రయోగాలతో కవితా ధోరణితో ఆయన సంభాషణా వైచిత్రి ఉంటుంది. రఘుపతి నాటకం ఒక ఎత్తు మిగతా నాటకాలు, ఒక ఎత్తుగా కన్పిస్తాయి. ఈ నాటకాన్ని విద్యానగర్‌ కల్చరల్‌ అసోసియేషన్‌ 1975లో ప్రదర్శించింది. ఈ నాటకంలోని ప్రతి నాయకుడు మాణిక్యాలరావు పాత్రను చాట్లను దృష్టిలో ఉంచుకొని రచించినట్లు యండమూరి పేర్కొన్నారు. ఈ నాటకంలో యం. కాశీ, మల్లాది మహదేవ్‌, సుబ్బరాయశర్మ, విద్యాసాగర్‌, చాట్ల శ్రీరాములు, మల్లాది విజయలక్ష్మి, పద్మ ప్రభృతులు నటించారు.

ఈ నాటకానికి జె.యల్‌.నరసింహారావు దర్శకత్వం వహించారు. దర్శకునిగా తన పేరును నేరుగా పెట్టుకోకుండా రామకృష్ణ అనే మారుపేరును పెట్టుకొన్నారు.

కన్యాశుల్కం

సమాజం వీపుపై పెరిగిన ఒక అవ్యవస్థ అనే రాచపుండుకు కన్యాశుల్కం అనే నాటకంతో రేడియం ట్రీట్‌మెంట్‌ ఇచ్చిన యుగ వైతాళికుడు గురజాడ అప్పారావు. కన్యాశుల్కం నాటకాన్ని రాష్ట్ర వ్యాప్తంగా ఎన్నో నాటక సమాజాలు ఇబ్బడి ముబ్బడిగా ప్రదర్శించాయి. జె.వి.రమణమూర్తి, సోమయాజుల సోదరులు 850కి పైగా ప్రదర్శనలిచ్చారు. తెలుగు నాటకాన్ని టిక్కెట్‌ కొని చూచే సంప్రదాయాన్ని అలవాటు చేయడంతో పాటు నాటకాన్ని ఒక థియేటర్‌లో వారంలో కనీసం ఐదు రోజులు ప్రదర్శించాలనే థ్యేయంతో రసరంజని సంస్థ ఆవిర్భావం జరిగింది. పోలీసు ఉన్నతాధికారి హెద్‌.జె. దొర, కె, వి. రమణాచారి, గరిమెళ్ల రామమూర్తి జె.వి. సోమయాజులు, ఆచార్య మొదలి, చాట్ల శ్రీరాములు, దుగ్గిరాల సోమేశ్వరరావు మూలస్తంభాలుగా ఈసంస్థ స్థాపించబడింది. ప్రారంభ దశలో అంధ్ర సారస్వత పరిషత్‌ ఓపెన్‌ ఎయిర్‌ థియేటర్‌ సంస్థ పక్షాన కన్యాశుల్మం నాటకాన్ని ప్రదర్శించడానికి నిర్ణయించారు. జె.వి.సోమయాజులు రామప్ప పంతులుగా, జె.వి.రమణమూర్తి గిరీశంగ్యాచాట్ల అగ్ని హో(త్రవధానులుగా, దుగ్గిరాల సోమేశ్వరరావు లుబ్ధావధానులుగా నటించారు. ఈ నాటకానికి జె.వి. రమణమూర్తి దర్శకులు. మొదలి నాగభూషణశర్మ సతీమణి దాక్టర్‌ సరస్వతి వెంకాయమ్మగా కొన్ని ప్రదర్శనల్లో నటించారు. వారానికి 5 ప్రదర్శనలు చొప్పున ఒకనెలలో ఇరవై ప్రదర్శనలిచ్చారు. సౌత్‌ సెంట్రల్‌ కల్చరల్‌ జోన్‌ ఆధ్వర్యంలో పూనే, భోపాల్‌ హుబ్లీ వంటి రాష్ట్రేతర ప్రాంతాలలో కూడా ఈ నాటకాన్ని ప్రదర్శించారు.

డాక్టర్‌ కందిళ్యుళ్త సాంచిశితరొవు

అభినయ ఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు 89 ఏలూరులో ఈ నాటకాన్ని యన్‌.జి.ఓ. అసోసియేషన్‌ ఆధ్వర్యంలో ప్రదర్శించితిరుగు ప్రయాణంలో ఉన్నప్పుడు ఘోరప్రమాదం జరిగింది. రమణమూర్తి సోమయాజులు, చాట్ల, వెంకటేశం పాత్రధారి నలుగురూ ఒకకారులో రాత్రి హైదరాబాద్‌కు ప్రయాణమయ్యారు. గన్నవరం సమీపంలోని ఈడ్పుగల్లు వద్ద కారు అదుపుతప్పి పెద్దలోయలో పడి పోయింది. ఈప్రమాదంలో ముందు వైపు కూర్చొన్న చాట్లకు రెండు కాళ్లతోపాటు ఎడంచెయ్యి విరిగిపోగాా రమణమూర్తికి ఎడంకాలు, చేయి విరిగాయి. సోమయాజులు మాత్రం గాయాల బాదిన పదకుండా తప్పించుకొన్నారు. సోమయాజులు అతికష్టం మీదపాకుతూ రోద్దుమీదకు వచ్చి లారీలను ఆపడానికి ప్రయత్నం చేశారు. ఒక లారీ డైవర్‌ సోమయాజుల్ని గుర్తుపట్టి శంకరశాస్త్రి గారు మీరిక్కదేమిటి అంటే జరిగిన సంగతి చెప్పారు. లారీలో మరో ఇద్దరి సహాయంతో గాయపడిన చాట్ల, రమణమూర్తి వెంకటేశం పాత్రధారిని రోడ్డుమీదకు చేర్చారు. ఈలోగా'ప్రమాదం జరిగిన సంగతి తెలుసుకొన్న ఒకకానిస్టేబుల్‌ సంఘటనా స్థలానికి చేరుకొన్నారు. ఈలోయలో పదిన వారు ఇంతవరకూ ఎవ్వరూ బ్రతకలేదు. మీరెలాతప్పించుకొన్నారని అమాయకంగా కానిస్టేబుల్‌ ప్రశ్నించాడు. ఆ కానిస్టేబుల్‌ ముందుగా ఆసుపత్రికి కాకుండా స్టేషన్‌కు తీసుకెళ్లి కేసు నమోదు చేసి ఆ తర్వాత గన్నవరం ప్రభుత్వ ఆసుపద్రిలో ప్రాథమిక చికిత్స చేయించారు. తరువాత విజయవాడ ప్రభుత్వ ఆసుపత్రిలో చాట్ల, రమణమూర్తికి ఆపరేషన్‌ జరిగింది. గాయపడిన వీరిద్దరినీ విజయవాడ రైల్వేస్టేషన్‌ హ్లాట్‌ఫారంమీదకు కారులో తీసుకురావాలని హెచ్‌.జె.దొర పోలీసు శాఖకు తెలియజేశారు. సికిందరాబాద్‌ రైల్వేస్టేషన్‌కు వందలాది మంది నటులు వచ్చి వీరిని పరామర్శించారు. (స్టెచ్చర్‌ మోస్తున్న విద్యాసాగర్‌ను చూచి చాట్ల సాగర్‌ నీవు ఏవైపు మోస్తున్నానో గుర్తుపెట్టుకో, నా అంతిమయాత్రలో కూడా ఆవైపే మోయాలని అనగానే సాగర్‌ కన్నీటీ పర్యంతమయ్యాడు. స్నేహపురి కాలనీలో ఉంటున్న చాట్లను హెచ్‌.జె.దొర పరామర్శించారు.నాటి సాంస్కృతిక వ్యవహారాల శాఖ డైరెక్టర్‌ సి. ఉమామహేశ్వరరావు చాట్లను పరామర్శించడానికి వచ్చినప్పుడు వైద్య నిమ్హితం (ప్రభుత్వ పక్షాన ఆర్థిక సహాయం ఏదైనా కావాలా అని అడిగారు. సార్‌ వైద్యఖర్చులకు మెడీ క్లెయిమ్‌ ఉంది అవసరం లేదు. అయితే కేంద్రీయ విశ్వవిద్యాలయంలో నాటకంపై వర్మ్శ్‌షాపు నిర్వహణకు ఆర్థిక సహాయం అందించండి. అప్పుడు నాకు వ్యక్తిగతంగా సహాయం చేసినట్లుగా తృప్తి పడతానని చెప్పారు. ఉమామహేశ్వరరావు సహృదయంతోమంజూరు చేసిన రెండు లక్షలతో కేంద్రీయ విశ్వవిద్యాలయంలో వర్క్‌షాపు జరిగింది. ఈ వర్క్‌షాపులో శిక్షణ పొందిన వారిలో రాజీవ్‌ వెలిచేటి ఒకరు. ఆరు నెలలకు ఆరోగ్యం కుదుటపడ్డాక హైదరాబాద్‌ రవీంద్రభారతిలో దాక్టర్‌ డాక్టర్‌ కందిమ్యుళ్త సాంబశివరొళు

40 అభినయ ఛరతాచార్య డాళ్లర్‌ చాట్హ త్రీరాభులు పి.యస్‌.ఆర్‌. అప్పారావు వ్రాసిన సాత్వికా ఖినయ పుస్తకావిష్కరణ సందర్భంగా మళ్లీ ఈ నటుల కాంబీనేషన్‌తో కన్యాశుల్కం నాటకాన్ని ప్రదర్శించారు. అలణతి-వాన వెలిసింది యన్‌.ఆర్‌. నందితో పరిచయం ఏర్పడ్డాక అరణి నాటకాన్ని వాన వెలిసింది నాటికనుచాట్లకు ఇచ్చారు. రెండూ విద్యానగర్‌ కల్చరల్‌ అసోసియేషన్‌ సభ్యులకు బాగా నచ్చాయి. 19638 లో రెండింటినీ ఏకకాలంలో రిహార్సల్స్‌ చేసి విజయనగరం రాఘవ స్మారక నాటకోత్సవాలలో ప్రదర్శించారు. జె.యల్‌, నరసింహారావు రెండింటికీ దర్శకత్వం వహించారు. ఈ పోటీలలో జె.యలొకు బహుమతి కూడా లభించింది. 1963లో హైదరాబాద్‌లో జరిగిన ఆంధ్ర నాటక కళాపరిషత్‌ 28న వానవెలిసింది నట బృందం

నాటక పోటీలలో అరణిని నాటక విభాగంలో, వానవెలిసింది నాటిక విభాగంలో ప్రదర్శించారు. రెండు విభాగాలలో ఇవి ఉత్తమ ప్రదర్శన బహుమతులను పొందాయి. ఒక నాటక సమాజం నాటక, నాటిక విభాగాలు రెండింటిలో ఉత్తమ ప్రదర్శన పొందడం అనే ఖ్యాతిని తొలిసారిగా విద్యానగర్‌ కల్చరల్‌ అసోసియేషన్‌ పొందింది. ఈ పోటీలకు న్యాయనిర్దేతలలో ఒకరైన ఆచార్య ఆత్రేయ పోటీల అనంతరం హైదరాబాద్‌ అబిడ్స్‌ తాజ్‌మహల్‌ హోటల్‌లో ఉండి విద్యానగర్‌ కల్చరల్‌ అసోనియేషన్‌ (ప్రతినిధులను రమ్మని కబురు చేశారు. అ(శ్రేయను చాట్ల, దాక్టర్‌ కందిమ్యుక్ష సాంబశికరాళ్టు

అభినయ భరతాచార్య డర్‌ చాట శ్రీరాకులు శై జె.యల్‌.నరసింహారావు కలిస్తే ఇంత పకద్బందీగా నాటకాన్ని నాటికను ఎలా ప్రదర్శించారయ్యా అంటూ ప్రశ్నించారు. మా విద్యానగర్‌ కల్చరల్‌ అసోసియేషన్‌కు క్రమశిక్షణ ఆరోప్రాణం. ఎప్పుడు నాటకం, నాటిక తీసుకొన్నా మా ప్రదర్శన విజయవంతం కావడానికి అదే కారణం సార్‌ అంటూ ఇద్దరూ వినయంగా చెప్పారు. అరణిలో చాట్ల భూపతి పాత్రను, దుగ్గిరాల ఇనస్పెక్టర్‌ పాత్రను పోషించారు. వాన వెలిసిందిలో చాట్ల రాంబాబు పాత్రను పోషించారు. మిగిలిన పాత్రలను జె.యల్‌.నరసింహారావు, జి.వి.సుబ్బారావు, ముదునూరి రామారావు ధరించారు. కనక శునక ప్రహసనం

చిలకమర్తి ప్రహసనాలలో కేవలం రెండే రెందు పాత్రలతో పొట్ట చెక్కలయ్యేలా నవ్వించే ప్రహసనం ఇది. ఈ ప్రహసన ప్రదర్శన నేపథ్యంకూడా ఒక పెద్ద ప్రహసనమే. 2001లో అమెరికా దేశం ఫిలడెల్ఫియాలో జరిగే తానా సభల్లో ప్రదర్శనకు అవకాశం, ఆహ్వానం వచ్చాయి. ఈ సందర్భంగా ఆకెళ్ల గ్రీన్‌కార్డ్‌ అనే ఆరు పాత్రలున్న నాటికను వ్రాశారు. రిహార్సల్స్‌ చేసి అంతా సిద్ధం అనుకొన్న తరువాత చాట్ల, వై.కె.నాగేశ్వరరావులకు మాత్రమే వీసాలు వచ్చాయి. ఈ ఇద్దరి ప్రయాణాలు ఖరారయ్యాయి. అప్పుడు ఇద్దరు పాత్రలతో అతి తక్కువ వ్యవధిలో సిద్ధమయ్యే స్రిఫ్ట్‌ కోసం చాట్ల పుస్తకాన్వేషణ ప్రారంభించారు. అప్పుడు కనిపించింది చిలకమర్తి ప్రహసనాల పుస్తకం. అందులో ఉన్న కనక శునక ప్రహసనం బాగా నచ్చింది. గబాగబా రిహార్సల్స్‌ చేశారు.మొదటి ప్రదర్శన ఫిలడెల్ఫియాలో తానా సభల్లో పదివేలమంది సమక్షంలో విజయవంతంగా ప్రదర్శించారు. తరువాత సౌత్‌డకోటాలోని రాపిడ్‌ సిటీ యూనివర్శిటీ ఆవరణలోను, బోష్టన్‌లోనూ ప్రదర్శించారు. నయాగరా జలపాతానికి సమీపంలోని ఐఫెలో పట్టణంలో కామిశెట్టి శ్రీనివాసులు గారి బంధువుల ఆతిథ్యం పొంది అక్కడ తెలుగువారి సమక్షంలో ప్రదర్శించారు. ఈ ప్రహసనం ప్రదర్శనా పరంగా ఉర్రూత లూగించింది.

ఆళతానికిస్వాళతం

వెయ్యి సంవత్సరాల సుదీర్ధ తెలుగు సాహిత్య చరిత్రలోని మహోజ్వల ఘట్టాలను గుదిగుచ్చి రూపొందించిన సాహితీ రూపకం ఆగతానికి స్వాగతం. ఇంద్రగంటి శ్రీకాంత శర్మ ఈ సాహితీ రూపకానికి రూపకల్పన చేశారు. శ్రీకాంతశర్మ, ఇంద్రగంటి జానకీబాల, ప్రసాదరాయ కులపతి, అవధాని దాక్టర్‌ గరికపాటి నరసింహారావు, జి.యస్‌.యన్‌.శాస్రి ప్రభృతులు ఈరూపకంలో వివిధ కవుల పాత్రధారులు. దాదాపు 25 వేల డాలర్లు వెచ్చించి దాక్టర్‌ అప్పాజోస్యుల సత్యనారాయణ ఈ రూపకాన్ని తయారు చేశారు. రంగస్థల నటులు బుర్రా సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రికి చివరి నిముషంలో

దాక్టర్‌ కందికుళ్ల సాంబశితరాళు

శల అభినయ భరతాచార్య డాళ్లర్‌ చాట్ల శ్రీరొాభులు వీసాను తిరస్మరించారు. ప్రయాణానికి ముందు ఈ సాహితీ రూపక వ్యాఖ్యాతగా వ్యవహరించమని అప్పాజోస్యుల చాట్లను కోరారు. ఆ విధంగా ఆపద్ధర్మంగా అప్పటికప్పుడు వ్యాఖ్యాతగా మారినా అద్భుతమైన మాడ్యులేషన్‌ కంచుకంఠంతో చాట్ల ఈ రూసకానికి అదనపు హంగుగా నిలిచారు.

శ 1 ర లు స

ప - శ

లశ . అప్పాజోస్యులతో చాట్ల

తానా సభల్లో పాల్గొనడానికి వెళ్లిన చాట్ల ఎన్నో మధురానుభూతులను, అత్మీయ హితులైన స్నేహితులను మూటగట్టుకొని వచ్చారు. సాహితీ ప్రముఖులుగా ఆహ్వానితులైన దాక్టర్‌ నాగభైరవ కోటేశ్వరరావు, ఆచార్య యార్లగడ్డ బాలగంగాధరరావుతో పరిచయం సన్నిహిత స్నేహంగా మారింది. తనకన్నా ఒక సంవత్సరం వయస్సులో పెద్దగా నాగథైరవను పోల్చుకొని చాట్ల గౌరవించారు. డాక్టర్‌ కందికుళ్ల సాంబశితరాళ్రు

అభినయ చఛరతాచార్య జ్య్లర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు తతి అమెరికా పర్యటనలో మనసుకు హత్తుకొని చాట్ల మనసులో చిరముద్రను వేసుకొన్నవారు దాక్టర్‌ అప్పాజోస్యుల సత్యనారాయణ రాపిద్‌ సిటీ నుండి 48 గంటల సుదీర్ధ బస్‌ ప్రయాణం చేసి వచ్చిన చాట్లకు అప్పాజోస్యుల తన ఇంట మరచిపోలేని ఆతిథ్యమిచ్చారు. బ్రాద్వేలో నాటకం చూడటానికి 85 డాలర్ల నాటకం టిక్కెట్లను చేతిలో పెట్టారు. వృద్ధులకు అనుక్షణం సహాయ పడాలి అనే అమెరికా సంప్రదాయాన్ని గౌరవిస్తూ చాట్ల లగేజీని అప్పాజోస్యుల వారే తన చేతిలోకి తీసుకొన్నారు. ఈశతజ్‌తరుచాసు

నందమూరి లక్ష్మీపార్వతి రచించిన కబీరుదాసు కథను డి.విజయభాస్కర్‌ నాటకంగా రచించారు. నాటకరచన పూర్తయ్యాక లక్ష్మీపార్వతి ఇంట్లో రీడింగ్‌కు చాట్ల హాజరయ్యారు. నాటకం వింటున్నప్పుడు చాట్ల విపరీతంగా కదిలిపోయి కన్నీరు కార్చారు. నాటకం వింటున్నప్పుడు చాట్ల తన నాటక ప్రస్థానంలో రెండే రెండుసార్లు కన్నీరుకార్పారు. ఒకటి రాచకొండ విశ్వనాథశాస్త్రి నిజం. రెండవది విజయభాస్కర్‌ కబీరుదాసు. నాటకం విని తిరిగి వస్తున్నప్పుడు విజయభాస్మర్‌ గారూఈ నాటకం నాకు చెప్పాక మాత్రమే మిగతా వారికి మాటివ్వండి అని కోరారు. రెండవసారి రీడింగ్‌ ఇచ్చే సమయంలో దుగ్గిరాల సోమేశ్వరరావును కూడా చాట్ల తీసుకొని వెళ్లారు. దుగ్గిరాలను కూడా స్రిఫ్ట్‌ కదిలించింది. రసరంజని సంస్థ పక్షాన ఈ నాటకాన్ని ప్రదర్శించారు. దుగ్గిరాల సోమేశ్వరరావు నాటకానికి దర్శకత్వం వహించారు. ఈ నాటకంలో చాట్ల వ్యాఖ్యాత పాత్రను ధరించారు. ఈనాటకంలో మిక్కిలి ఫ్రాన్సిస్‌, బి.నారాయణ, కె.విజయలక్ష్మి, ఇందిర, బి.రామకృష్ణ శాస్త్రి, కెనటరాజు, గోపరాజు, రమణ, మైైమ్‌ మధు ప్రభృతులు నటించారు. ఈ నాటకాన్ని హైదరాబాద్‌, విజయవాడతోపాటు మైసూరు, కోల్‌కత్తాలలో కూడా ప్రదర్శించారు.

శమణకం

శఛమణకం అంటే బౌద్ధమతంలో ఒక విభాగం. బుద్దుని ప్రబోధలతో తండోప తండాలుగా ప్రజలు బౌద్ధమతంలో చేరిపోయారు. భార్యలను వదలి భర్తలు, తండ్రులను వదలి కొడుకులు బౌద్ధమతంలో చేరిపోతూ ఉండడంతో సిద్ధార్థుని సోదరుదైన నందుని భార్య తిరుగుబాటు చేస్తుంది. ఈ ప్రభావంతో అప్పటి వరకూ బౌద్ధమతంలో స్త్రీలకు లేని ప్రవేశాన్ని బుద్ధుడు కల్పించాడు. భార్యాభర్తలు కలిసి బౌద్ధమతంలో ప్రవేశిస్తే వారిని శ్రమణకులు అంటారు. ఈ ఇతివృత్తంతో ప్రఖ్యాత నాటక రచయిత డి.విజయ భాస్కర్‌ రచించిన నాటకం శ్రమణకం. నందమూరి లక్ష్మీపార్వతి రచించిన నవలను విజయభాస్కర్‌ నాటకంగా రచించారు. ఈ నాటకంలో చాట్ల సిద్ద్ధార్థుని తండ్రి శుద్ధోధనుడి పాత్రను ధరించారు. ముదిమి భారానికి తోడు పుత్ర వియోగ పరితాపంతో వ్యధ చెందే

డాక్టర్‌ కఇందిక్యుళ్ల సాంబశితరొవు

తత్త అభినయ భరతాచార్య డాక్టర్‌ చ్యాబ్స శ్రీరాములు శుద్దోధనుని పాత్రలో చాట్ల అద్భుతంగా జీవించారు. వి.నగరాజారావు దర్శకత్వం వహించిన ఈ నాటకంలో వై.కె.నాగేశ్వరరావు సిద్ధార్థుని పాత్రను ధరించారు. విప్పు శర్మ ఇంగ్లీష్‌ చదువులు

విశ్వనాథ సత్యనారాయణ రచించిన విష్ణుశర్మ ఇంగ్లీష్‌ చదువులు నవలను ప్రఖ్యాత నాటక రచయిత సి.యస్‌.రావు అదే పేరుతో నాటకీకరించారు. ఈ నాటకంలో విశ్వనాథ సత్యనారాయణ స్నేహితుదైన రాఘవ పాత్రను చాట్ల ధరించారు. విశ్వనాథ సత్యనారాయణకు తరచుగా కలలు వచ్చేవి. ఆ కలలను స్వగతంగా విశ్వనాథ నవలలో వివరించారు. కానీ నాటకంలో ఆకలలకు ఒక ఆకృతిని కలిగించి పాత్రగా మలిచారు. ఆ పాత్రపేరు రాఘవ. విద్యార్థి దశలో ఉన్నప్పుడు యస్‌.ఆర్‌.ఆర్‌.సివిఆర్‌ కళాశాలలో అంతా నాటకమే నాటికలో చాట్ల నటించారు. మల్లీ ఏడుదశాబ్దాల తరువాత విశ్వనాథ వారి రచనలో నటిస్తే బెచిత్యంగా ఉంటుందని నాటక దర్శకుడు డి.యస్‌. దీక్షిత్‌ కోరికపై చాట్ల రాఘవ అనే చిన్న పాత్రను ధరించారు.

స్వామ్‌ వివేకానంచ

భారతీయ ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానసంపదను విశ్వానికి చాటిచెప్పిన స్వామీ వివేకానందుని జీవిత చిత్రణతో షి.వి.కృష్ణమూర్తి స్వామీవివేకానంచ నాటకాన్ని రచించారు. యువకళావాహిని సంస్థ ఆ నాటకాన్ని చేపట్టినప్పుడు ఒక పాత్ర వేయమని నిర్వాహకుడు వై.కె.నాగేశ్వరరావు చాట్లను కోరారు. ఆయన మాట కాదనలేక ఈ నాటకంలో చాట్ల స్టేషన్‌మాస్టర్‌ వేషం వేశారు. వివేకానందుని పరిచయంతో అధ్యాత్మిక ప్రపంచంలోకి అడుగుపెట్టే చిన్న పాత్ర అది. పాత్ర చిన్నదైనా, పెద్దదైనా చాట్ల దృష్టిలో శ్రమ, కృషి ఒక్కటే. అంత అంకితభావంతో ఈ పాత్రను పోషించారు. ఈ నాటకాన్ని సింగపూర్‌లో ప్రదర్శించిన సమయంలో ఒక సన్నివేశంలో సాహితీ విమర్శకుడు డాక్టర్‌ ద్వానా.శాప్రి ఒక పాత్రను వేశారు. ఈ నాటకాన్ని హైదరాబాద్‌ రవీంద్రభారతిలో ప్రదర్శించినప్పుడు అక్మినేని ప్రదర్శనను ఆసాంతం చూచారు, తరువాత జరిగిన సభలో చాట్ల వంటి సీనియర్‌ నటులు చిన్న పాత్రలు వేయడం వల్ల ప్రదర్శనకు ఎంత సౌరభం వస్తుందో ఈ నాటకం ఉదాహరణ అన్నారు. ఈ నాటకానికి వై.వియస్‌.యన్‌ పాత్రో దర్శకత్వం వహించారు. ఈ నాటక ప్రదర్శనా కాలం 2006.

ఇబీమిటి

భమిడిపాటి రాధాకృష్ణ రచించిన ఇజీమిటి నాటకంలో చాట్ల కథానాయకుదైన రామారావు పాత్రను ధరించారు. శ్రీ దేశిరాజు జగన్నాథరావు దర్శకత్వం వహించిన ఈ నాటకాన్ని దాక్టర్‌ కందిళుళ్ల సాంచిశితరాళ్రు

అభినయ ఛరతాచొర్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు 45 విజయవాడ శ్రీనవ్య కళామండలి సంస్థ 1959లో ప్రదర్శించింది. ఈ నాటకంలో చాట్ల,దేశిరాజుతో పాటు పి.వెంకటేశ్వరరావు కూడా నటించారు. ఈ నాటకాన్ని 15 చోట్ల ప్రదర్శించారు. ఇదేమిటి నాటకాన్ని తరువాత రేఖా అండ్‌ మురళి పతాకంపై పొట్టి స్తీదరు సినిమాగా రూపొందించారు. భమిడిపాటి ఇదేమిటి నాటకాన్ని రచించాక దానిని ప్రదర్శించడానికి రాజమండ్రిలో సరైన సమాజం లేకపోవడంతో నవ్యకళామందలి నిర్వాహకులు ్రఖ్య శ్రీరామమూర్తికి ఇచ్చారు. ఇదేమిటి ప్రదర్భనా పరంగా విజయమయ్యాక కీర్తి శేషులు నాటకాన్ని కూడా భమిడిపాటి నవ్యకళామండలికే ఇచ్చారు. అప్పటికి కె.వెంకటేశ్వరరావు ర.స.న. సమాఖ్యను స్థాపించడంతో మురారి పాత్రను కాకినాడ నుండి రావుగోపాలరావును రప్పించి వేయించారు. వాణీనాథం పాత్రను శ్యాంసుందర్‌ వేశారు. మురారి పాత్రలో రావుగోపాలరావు అద్భుతమైన మెలోద్రామాను పండిస్తే వాణీనాథం పాత్రలో శ్యాంసుందర్‌ చక్కని అండర్‌ పేని ప్రదర్శించారు. తణుకులో జరిగిన ఆంధ్ర నాటక కళాపరిషత్‌ పోటీలలో తొంథైశాతంమంది ఊహించినట్లుగా ఉత్తమనటుడి అవార్డ్‌ రావుగోపాలరావుకు కాకుండా శ్యాంసుందర్‌కి దక్కింది. దీనికి కారణం అప్పటికే ప్రచండంగా విజృంభిస్తున్న మెలోద్రామాకు అడ్డుకట్ట వేసే ప్రయత్నాన్ని ఆంధ్రనాటక కళాపరిషత్‌ చేపట్టింది అనదానికి రావుగోపాలరావుకు కాకుండా శ్యామసుందర్‌కు బహుమతి రావడం అనే విషయాన్ని అందరూ ఆరోజుల్లో గుసగుసలాడుకొన్నారు. డోర్నకల్‌ పట్టణంలో 1956లో రైల్వేశాఖలో పనిచేస్తున్న బెత్సాహిక నటులందరూ కలిసి బొబ్బిలి యుద్ధం నాటకాన్ని ప్రదర్శించగా చాట్ల హైదర్‌జంగ్‌ పాత్రను ధరించారు. దాక్టర్‌ డి.యస్‌.యన్‌.మూర్తి దర్శకత్వంలో యజ్ఞం నాటకంలో చాట్ల శ్రీరాములు నాయుడి పాత్రను పోషించారు. ఆకాశం కాన్యాస్‌పై సప్పవర్ధాల ఆఅవిష్కతం ఒక అందమైన అనుభూతిని మిగులుస్తుంది. సూర్యోదయ, సూర్యాస్తమయాలలో స్వర్ణ్వమయమైన ప్రకృతి అందచందాలు రససిద్ధిని ప్రోదిచేస్తుంది. ఆకుపచ్చ తివాచీని చుట్టుకొన్న పుడమి అనంత పరిపూర్ణతను సంతరించుకొంటుంది. అలౌకికానందాన్ని కలిగించే ఆనంద నందనాల వుస్తకావిష్క్మరణలో రసరేఖలు చిరన్థాయిగా ముద్రించుకు పోతాయి. అటువంటిదే నటన. నటుడంటే అభినయ రససిద్ధిని కలిగించే మధుర..మధనఫలం. భరతుని నాట్యశాస్తాన్ని ఆధారం చేసుకొని యం.దివాకర బాబు రసరాజ్యం నాటక పతాక సన్నివేశంలో వ్రాసిన చాక్షరీ యజ్ఞము చేయుకర్త నటుడి కళాత్మ, పవిత్రమైన స్థిర బుద్ధియే నటుడి ధర్మ పత్ని. అతడు ధరించే పాత్ర సమిధ. పాత్రాంత:కరణ వృత్తులే దర్భలు. అహంకారమే బలిపశువు. రాగద్వేష రహితమైన కృషి క్రమశిక్షణతో కూడిన రమణీయకతే తపస్సు. డాక్టర్‌ కందిళ్యుళ్త సాంబశికరావు

త అభినయ భఛరతాచార్య డుళ్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు ఆ తపస్సే హవిస్తు. రంగస్థలమే హవిత్రి. నటుని ప్రతిభయే దక్షిణ. నటుని వాక్కు బుత్విక్కు ప్రాణమే ఉద్దాత. నటుని భావ గర్భిత నేత్రమే ఆధ్వర్యుడు. అదియే పంచ భూతముల పరమాణు స్వరూపిమైన ఈ పంచేద్రియ నటయోగి కన్నుల పండువుగా చేసే కళాయజ్జం. హవిర్భాగములను అందుకొనే ఇంద్రాది స్వరూపులైన రసజ్ఞులకై చేసే నిరపేక్షణీయ సశాప్రీయ నాటక సమారాధనమే రసరాజ్యం”. అన్న సంభాషణ సారం నిండిన నివిడీ కృతమైన అతికొద్ది మంది నటులలో ఒకరు చాట్ల,

చాట్ల గొప్ప ప్రయోక్త ప్రయోక్త అంటే నటుడుఅని అర్ధం.కుశలురు (గృహిణి, ధారణ జ్ఞాన ప్రయోగయోగ్యులు), విదగ్గులు (ఊహపోహ సమర్థులు), (ప్రగల్భులు (సభాకంపం లేనివారు), జితశ్రములు (శమను జయించినవారు), గ్రహణము అంటే గురుముఖత; గ్రహించువారు, ధారణమంటే గ్రహించిన దానిని మరచి పోకుండుట, జ్ఞానమంటే (గ్రహించిన దానిని అర్ధం చేసుకొనుట, ప్రయోగమంటే సభారంజకంగా ప్రదర్శించుట. ఊహముఅంటే పరజ్ఞాన చిత్తం (రూపక

మేక్‌ బెత్‌ రిహార్సల్‌లో చాట్ల

కర్త ఆశయాన్ని గ్రహించడం, అపోహము అంటే కర్తవ్యతా జ్ఞానం (ఆరూపకాన్ని తాను ఎలా ప్రదర్శించాలో నిర్ణయించుకోవడం) ఇవన్నీ మంచి నటునికి ఉండవలసిన లక్షణాలు. నటునికి ఉండవలసిన లక్షణాలను భరతుడు నాట్యశాస్త్రంలోని 26వ అధ్యాయంలో మేథ, స్పృతి, గుణశ్తాఘ, రాగం, సంఘర్షణ, ఉత్సాహం అనునవి నటునికి అత్యంత ఆవశ్యకములని పేర్కొన్నారు. మేథఅంటే శీఘ్ర గ్రహణశక్తి, సృృతి అంటే జ్ఞాపక శక్తి, గుణశ్హాఘ అంటే తోటి నటుల ప్రతిభను హృదయ డాక్టర్‌ కందికుళ్ల సాంబశితరావు

అభినయ భరతాచార్య జుక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు శ్ర? పూర్వకంగా అభినందించగల సహృదయత. రాగం అంటే ప్రయోగం పట్ల అసక్తిని కలిగి ఉండుట. సంఘర్షణ అంటే ఇతరుల కన్నా తాను ప్రతిభావంతుణ్ణి కావాలనే ఆరోగ్యకరమైన స్పర్ధ, పట్టుదల, ఉత్సాహం. అంటే క్షణక్షణానికీ తన పాత్రపోషణ పట్ల లోతైన అనుశీలన చేస్తూ ముందుకు సాగిపోవడం. ఈ లక్షణాలన్నీ ఉంటే చరిత్ర పుటలలో, ప్రేక్షకుల మనోఫలకాలపై చిరముద్రను వేసుకొని ఉత్తమ నటుడుగా రాణిస్తాడు. ఈలక్షణాలన్నింటినీ తన నరనరంలో జీర్ణించుకొన్నాడు కాబట్టీ చాట్ల ఉత్తమ నటునిగా తెలుగు నాటక రంగంలోరాణించాడు. లెండవఅధ్యాయం చార్క్మనిక చర్శకత్వం

సమిష్టికృషికి నిర్వచనంగా, సమగ్ర ధృక్చథానికి నిదర్శనంగా నిలిచేవాడు దర్శకుడు. ఒక కళారూప ప్రదర్శనకు దర్శకుడే దార్భనికుడు. అచంచల దీక్షాదక్షతలు, ఆకుంఠితమైన క్రమశిక్షణ, ప్రయోగ నిర్వహణ ధురీణత్వం, సకల శాస్త్రాలలో నిశితమైన అధ్యయనత్వం, విశాల లోక వృత్త పరిశీలన, లోతైన మనస్తత్వ పరిశీలనం దర్భ్శకునికి కావలసిన ప్రాథమిక లక్షణాలు. ప్రపంచనాటక రంగ చరిత్ర నుండి తెలుగు నాటక రంగం వరకూ దర్శకుని ఆవిర్భావం ఒకే విధంగా జరిగింది. తొలిదశలో ప్రతిభా పాటవాలు, పేరు ప్రఖ్యాతులు కలిగిన నటులే సమాజ దర్శకులుగా వ్యవహరించేవారు. అతనిని యాక్టర్‌ మేనేజర్‌ అని పిలిచేవారు. బాధ్యతల బరువు పెరిగే సరికి యాక్టర్‌ మేనేజర్‌ ప్రొడ్యూసర్‌, డైరెక్టర్‌గా విడిపోయారు. అనంతర కాలంలో ప్రొడ్యూసర్‌ వొౌస్‌ మేనేజర్‌గా విడిపోయారు. డైరెక్టర్‌ సృజనాత్మకత నేపథ్యంలో యాక్టర్‌ మేనేజర్‌ నుండి ఆవిర్భవించాడు. డైరెక్టర్‌ స్టేజీ మేనేజర్‌గా వ్యవహరించే వాడు. డైరెక్టర్‌ బాధ్యతలు పెరగడంతో అతని అనుమతితో లైటింగ్‌, రంగాలంకరణ, కళాకారుల వసతి ఏర్పాట్లు చూచుకోవడానికి అసిస్టెంట్‌ స్టేజీ మేనేజర్లు పుట్టారు.

తెలుగు నాటక రంగ ఆరంభదశలో నాటక రచయితలే దర్శకులుగా వ్యవహరించేవారు. ముఖ్యంగా పద్యనాటక వ్యవస్థలో నంది నాటకోత్సవాల ఆవిర్భావం వరకు ఇదే స్థితి కొనసాగింది. సాంఘిక నాటక రంగ చరిత్రలో పూర్తిస్థాయి దర్శక బాధ్యతలు వహించి దర్శకుడనే వ్యవస్థలకు ఒక అర్ధాన్నీ పరమార్శాన్నీ కలిగించినవారు డాక్టర్‌ గరికపాటి రాజారావు, పోటీ నాటక వ్యవస్థ అంకురించిన దశలో దర్శకునిగా చక్రంతిప్పి దర్శకునిగా ఎన్నో ఎత్తులకు ఎదిగిన వాడు కె. వెంకటేశ్వరరావు, ఒక రచయితగా, నటునిగా, దర్శకునిగా మూడు బాధ్యతలను వకకాలంలో నిర్వహించిన ఖ్యాతి దాక్టర్‌ కొల్టపాటి గంగాధరరావుకు దక్కుతుంది. వెంకటేశ్వరరావు ఆత్మీయ

డాక్టర్‌ కందిక్యుళ్ష సాంబశితరావు

48 అభినయ భరతాచార్య గాళ్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు శిష్యునిగా వెలుగులోనికి వచ్చిన చాట్ల 1960వ దశకంలో నటన నుండి దర్శకత్వం వైపు అడుగులు వేసి ఉత్తమ దర్శకునిగా రాణించారు

1955 ప్రాంతం వరకూ ఒక సమాజం నాటకాన్ని రూపొందిస్తున్నప్పుడు ప్రత్యేకంగా దర్శకుడంటూ ప్రత్యేకించి ఉండేవాడు కాదు. నటుల సమిష్టి కృషితో నాటకం తయారయ్యేది. ఎవరి దైలాగులువారే చెప్పుకోవడంతోపాటు మూమెంట్స్‌ కూడా అందరూ నిర్ణయించుకొనే వారు.

సమాజంలో కాస్త అనుభవం, కాస్త నోరు ఉన్న వాళ్లమాట ఎక్కువగా చెలామణి అయ్యేది. ఈ దశలో గరికపాటి, వెంకటేశ్వరరావు, కొల్జపాటి దర్శకులుగా పరిచయమయ్యారు. వీరి వారసులుగా చాట్ల, జె.వి.రమణమూర్తి వంటి వారు రంగ ప్రవేశం చేశారు.

యస్‌ఆర్‌ఆర్‌ కళాశాల విద్యార్థిగా ఉన్నప్పుడు చాట్ల, పొట్టి ప్రసాద్‌ వంటి వారు అందరూకలిసి సమిష్టిగా నాటకాన్ని రూపొందించేవారు. మాష్టర్టీ ప్రదర్శనకు కె.వెంకటేశ్వరరావు చాట్లకు దర్శకత్వం వహించారు. అనంతరం కొన్ని నాటకాలు కె.వెంకటేశ్వరరావు దర్శకత్వంలో నటించాక మిత్రులైన యం.వి.చలపతిరావు, ప్రసాద్‌ వంటి వారు చాట్లను హైదరాబాద్‌ పిలిపించి విముక్తుడు నాటికలో ప్రధానపాత్రను వేయమని కోరారు. అ రోజుల్లో విజయవాడ కేంద్రంగా నాటకాల్లో నటించారంటే గొప్పక్రేజు. అందునా కె.వెంకటేశ్వరరావు దర్శకత్వంలో నటించడమంటే మరింత పేరు. అప్పటికే చాట్ల విజయవాడ కేంద్రంగా పలు నాటకాలూ, నాటికల్లో నటించి అనుభవాన్ని పొందడంతో విముక్తుడు నాటికకు దర్శకత్వ బాధ్యతలను తొలిసారిగా చేపట్టారు.

నటుని కన్నా దర్శకునికి ఇచ్చే గౌరవం, వచ్చే పేరును వెంకటేశ్వరరావును చూస్తే తెలిసింది. దర్శకుడైతే నేను కూడా ఇలా పేరు తెచ్చుకోవచ్చుననే అలోచన చాట్ల మనసులో అంకురించింది. నటుడు కేవలం తన పాత్ర మీదే దృష్టిని కేంద్రీకరిస్తాడు. దర్శకుదైతే అన్ని పాత్రల మీద అవగాహన పెంచుకొని నాటక సమగ్ర స్వరూపాన్ని తన మేథోమథనంతో నిర్దేశిస్తాడు. ఒక రకంగా నాటక సమాజానికి నిర్దేశికునిగా, మార్గదర్శిగా గురుజాడగా నిలుస్తాడు. ఒకనాటక ప్రదర్శన కోసం రిహార్సల్స్‌ మొదలు పెట్టిన నాటికే దర్శకునికి అన్ని పాత్రల మీద ఒక అవగాహన ఉంటుంది. దర్శకుని చేతిలో తర్భీదు పొందిన నటునికి తొలిప్రదర్శన సమయానికి దర్శకుని కన్నా తన పాత్రపై ఎక్కువ అనుశీలన, అవగాహన ఉంటుంది. దర్శకుని మేధోశక్తికి నటుడి అంకిత భానం జోడుకావడమే దీనికి కారణం.

నాటక సమగ్ర స్వరూప చిత్రణలో ఏది చేయాలో, ఏది చేయకూడదో ఆచణలో చూపించిన వాడు కె.వెంకటేశ్వరరావు, నటుని నుండి దర్శకుని వరకు క్రమశిక్షణ, సమయపాలన, డాక్టర్‌ కందికుళ్ల సాంబశితరొవు

అభినయ ఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు 49 చిత్తశుద్ధి, అంకిత భావం ఉంటే ఎంతగా రాణిస్తారో మాటల్లో కాకుండా చేతల్లో చూపించిన వాడు జె.యల్‌నరసింహారావు. వెంకటేశ్వరరావులోని యుక్తి వైచిత్రి, జ.యల్‌ నరసింహారావు లోని క్రమ శిక్షణ రెండింటినీ మేళవిస్తేనే తాను దర్శకునిగా రాణించగలుగుతానని చాట్ల బలీయంగా విశ్వసించారు. ఆ ఇద్దరి స్ఫూర్తి కలనేతగా కలబోతగా ఉంటే అదే చాట్ల దర్శక ప్రస్థానం. కె.వెంకటేశ్వరరావు దర్శక ప్రస్థానం ఒకకోణంలో సాగిపోయేది. నటుల చేత అర్ధవంతంగా, భావయుక్తంగా సంభాషణలు చెప్పించడం, పాత్రల కదలికలతో నాటకాన్ని వేగవంతంగా నడిపించడం మీదనే దృష్టి పెట్టారు. ఒకనటుని చేత తాను ఆశించిన ఫలితం వచ్చే వరకూ సంభాషణలు, మూమెంట్స్‌ను పదేపదే చేయించేవారు. దీనితో కె.వెంకటేశ్వరరావు నాటకమంటే రంగస్థలం మీద అందరూ వెంకటేశ్వరరావులే కన్పించేవారు. ఈ లోపాన్ని వెంకటేశ్వరరావే పలు సందర్భాలలో నిజాయితీగా అంగీకరించేవారు. నటుడికి రిహార్సల్స్‌ సమయంలో హోమ్‌వర్క్‌ చాలా అవసరం. దర్శకుడు వివరించిన అంశాన్ని ఆధారంగా చేసుకొనితాను వ్యక్తిగతంగా దానిమీద ప్రత్యేక (శద్ధ, దృష్టి పెట్టి హోమ్‌వర్క్‌ చేయాలి. కానీ నటులలో ఆ లోపం ఉన్నందున ఇతరుల నటన మీద దర్శకునిగా తాను ఆశించిన ఫలితాలు రాబట్టుకోవడం కోసం దృష్టి పెట్టడం అనివార్యమై పోతుంది. ఆ విధంగా తన ప్రభావం నటుల మీద బలీయంగా పడినందున అందరూ తనలాగే నటించే వారని వెంకటేశ్వరరావు అభిప్రాయం. దీనికి తోడు ఒక పేరున్న దర్శకుని వద్ద నటించే సమయంలో నటులకు దర్శకునిపై ఒక గౌరవం, ఆరాధనా భావం ఉంటుంది. దర్శకుని లాగే డైలాగ్‌ చెప్పాలని, మూమెంట్‌ ఆయన లాగే చేయాలనే ముద్ర పడింది. దీనితో వెంకటేశ్వరరావు ప్రభావం ఆయన శిష్యవర్గంపై స్పష్టంగా కన్పిస్తుంది. ఆ ముద్ర నుండి తప్పించుకొన్న వారు తొలిదశలో చాట్ల, అనంతర కాలంలో మిశ్రో మాత్రమే. వెంకటేశ్వరరావు నటన, మూమెంట్స్‌ పై చూపించే శ్రద్ధ, దృష్టిని స్టేజీ క్రాఫ్ట్‌ మీద చూపించేవారు కాదనే సద్విమర్శ కూడా ఆ రోజుల్లో ఉండేది. దానికి కారణం అప్పటి నాటక రంగ నేపథ్యం ప్రధాన కారణమని ఆయనే స్వయంగా వివరించారు.

గురువైన వెంకటేశ్వరరావు విస్మరించిన స్టేజి క్రాఫ్ట్‌ను చాట్ల ప్రథమ అంశంగా స్వీకరించారు. డైలాగ్‌ డెలివరీ, మూమెంట్‌లకు ఎంత ప్రాధాన్య మిచ్చేవారో చాట్ల నాటక సమగ్ర దృశ్య చిత్రానికి అంతకన్నా ఎక్కున ప్రాధాన్య మిచ్చేవారు. ఈ విషయాన్ని దయ్యం నాటికను చూచి అందులో నటించిన సమయంలో వెంకటేశ్వరరావు స్వయంగా చాట్లను మెచ్చుకొన్నారు.

విముక్తునితో తొలి అడుగు వేసినచాట్ల లోని దర్శకుడు నిరంతర అన్వేషిగా మారాడు. (ప్రతి నాటకంలో అంతవరకూ లేని ఒక వైవిధ్యం ఉండాలని ఆశించారు. అందుకోసం ఆరాట

డాక్టర్‌ కందిళ్యుక్ష సాంబశితరాకు

5్‌0 అభినయ ఇభరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు పడ్డారు. అర్ధవంతమైన ఒకప్రయోజనంతో కూడిన ప్రయోగం ఉన్నప్పుడే అది గుర్తింపును పొందుకుంది. ఆ నూతన ప్రయోగ వైవిధ్యం చాట్లలోని ఆలోచనకు నికషోఫలంగా మారింది. చాట్ల మేధస్సు ఒక ప్రయోగశాలగా మారింది. నూతనత్వంతో కూడిన ప్రయోగాలు సత్ఫలితాలను ఇచ్చాయి. ఎన్నో ప్రయోగాలకు శ్రీకారం చుట్టి ఆద్యుడయ్యారు. ఆ ప్రయోగ మాధుర్యాన్ని తెలుగు (ప్రేక్షకులకు రుచి చూపించారు. ప్రయోగం పేరుతో (ప్రేక్షకులకు శిరోభారాన్ని ఎప్పుడూ కలిగించ లేదు. ప్రయోజనంతో కూడిన జనరంజకత్వాన్ని ఆయన (ప్రయోగానికి పూతగా పూశారు. అందుకే చాట్ల చూపిన ప్రతి ప్రయోగం ఆహ్షాదత్వాన్ని కలిగించింది. ఆలోచననూ రగిలించింది. అందుకే చాట్ల దర్శక ప్రస్థానంలోని ప్రతినాటకం నాటిక ఒక కొత్తకు ద్వారాలు తెరిచాయి. ఒకమార్చుకు నాంది పలికింది. అ దర్శక ప్రతిభలోని మెరుపులకు, తళుకులకు అవి అద్దం పడతాయి... అర్ధం చెబుతాయి.. బమముత్తుడు హితశ్రీ రచించిన విముక్తుడు నాటికలో వేషం వేయమని మిత్రుడు యం.వి. చలపతిరావు చాట్లను కోరారు. ఇందుకోసం చాట్ల విజయవాడ నుండి హైదరాబాద్‌కు వెళ్లారు. తీరా అక్కడకువెళ్లాక దర్శకుడివి కూడా నువ్వే అన్నారు చలపతిరావు, ప్రసాద్‌. దర్శకుడిగా తొలి ప్రయత్నం అది. వెంటనే కె.వెంకటేశ్వరరావును చాట్ల మనసులో ప్రతిష్టించుకొన్నారు. తొలి ప్రయత్నంలో కేవలం ఇతర నటుల దైలాగ్‌ మాడ్యులేషన్‌, మూమెంట్‌కు ప్రాధాన్యం ఇస్తూనే స్టేజీ క్రాఫ్ట్‌కు కొంత చోటిచ్చారు. మతిమరుపు ప్రొఫెసర్‌ పాత్ర ద్వారా కొన్ని చెమక్కులను దర్శకుడిగా చూపించారు. ప్రొఫెసర్‌ హోటల్‌ రూమ్‌ ఖాళీ చేస్తుంటాడు. చేతిలో బ్రీఫ్‌ కేస్‌ ఉంటుంది. ఏదో మరచి పోయారని లోపలికి వస్తాడు. టేబుల్‌ మీద కళ్లజోడుకన్పిస్తుంది. హమ్మయ్య అనుకొంటూ కళ్లజోడు పెట్టుకొని బ్రీఫ్‌కేస్‌ వదిలి వెళతాడు. ఈ సన్నివేశం (ప్రేక్షకులను నవ్వుల్లో ముంచెత్తింది. తొలి ప్రయత్నంలో దర్శకునిగా నాటికను సజావుగా నడిపించే ప్రయత్నం మాత్రమే చాట్ల చేశారు. అర్థిక అవసరాలను తీర్చుకోవడానికి ఒక వ్యక్తి దొంగగా మారతాడు. సమాజంలోని మంచితనం చూచి జీవికకు అడ్డదారులు లేవని తెలుసుకొని దుర్మార్గం నుండి సన్మార్గం వైపుకు మారిన ఒక వ్యక్తి కథ ఇది. మంచి చెడుల మధ్య జరిగే ఘర్షణను చిత్రించటంలో చాట్ల దర్శకునిగా కృతకృత్యులయ్యారు. చయ్యం మనిషి స్వేచ్భాజీవి. ఆలోచన అతని జన్మహక్కు ప్రశ్నించడం అతని నైజం. ప్రశ్చలోనే ప్రగతి ఉంది. ప్రశ్న ఒకహేతు ఖడ్గం, నియంతృత్వం ప్రశ్న గొంతును నొక్కుతుంది. డాక్టర్‌ కందికుళ్ల సాంబశికరావు

అభినయ ఛరతాచార్య జాళ్టర్‌ చాట్ల త్రీరాణులు ర్‌1

మనిషిని స్వతంత్రంగా ఆలోచించ నివ్వకుండా నోటికీ, చేతికీ సంకెళ్లు వేస్తుంది. నలిగిపోతున్న నిజం లోలోపలే అంతర్మథనం చెందుతుంది. ఈ అంతర్మథనానికి కల్పించిన రూపమే దయ్యం. ప్రఖ్య శ్రీరామమూర్తి రచించిన ఈ నాటిక ఇతివృత్త పరంగా అప్పటికి ఒక సంచలన కెరటం. ఈ నాటిక ప్రతీకాత్మక ధోరణితో నడుస్తుంది. ఈ నాటికను మొదట విజయవాడలో దేశిరాజు జగన్నాథరావు దర్శకత్వంలో ప్రదర్శించారు. మొదటి ప్రదర్శనను చూచిన చాట్లను ఈ ఇతివృత్తం నిలువునా కదిలించింది. వాణీ కళానిలయం సంస్థ (హైదరాబాద్‌) పక్షాన ఈ నాటికను ప్రదర్శించాలని నిర్ణయించారు. దర్శకత్వ బాధ్యతలను జె.యల్‌.నరసింహారావు చాట్లకు అప్పగించారు. విముక్తుడు నాటికతో చాట్ల దర్శకునిగా శ్రీకారం చుట్టినా మనసునీ, మేధస్సును రంగరించి ఈ నాటిక విషయంపై తీవ్రంగా ఆలోచించారు. దర్శకునిగా ఈ నాటిక చాట్లకు సవాల్‌ విసిరింది. ఒక విధంగా చెప్పాలంటే అగ్నిపరీక్ష పెట్టింది. చాట్ల మేధస్సుకు జె.యల్‌. సూచనలు ఒరిపిడి పెట్టాయి.

ఈ నాటికలో దయ్యం పాత్రను రచయిత సృష్టించారు. ఈ పాత్ర చిత్రీకరణలోనే చాట్ల ఒక అద్భుతాన్ని పండించారు. చిన్న పిల్లలు దేవుడితో సమానం అంటారు. వాళ్ల మనసులు చాలా స్వచ్భమైనవి. పసిపిల్లల మనసులు విచ్చుకొన్న పువ్వులు నిర్మలంగా ఉంటాయి. మనిషిని పట్టి పీక్కుతినేది దయ్యం. బానిసత్వంలో మగ్గిపోయే తరుణంలో ఒక మనిషి స్వతంత్రంగా బ్రతకాలనే ఆలోచనకు దయ్యం ప్రతిరూపమని నియంత వర్గీయుల ఆలోచన. యాంత్రికంగా తిరుగుతున్న మరల్లాంటి మనుషుల మధ్య యథేచ్చగా జరిగిపోతున్న దోపిడి, రాపిడుల మధ్య వారికి కన్ప్సించకుందా వినిపిస్తూ ఒక పాత్ర తిరగాలనే ఆలోచనకు చాట్ల ఈ నాటిక ద్వారా ఒక రూపాన్ని కలిగించి ప్రయోగం చేశారు. అందుకే సేచ్చాయుతమైన, ప్రశ్నించే తత్వాన్ని వారు దయ్యం అని భావిస్తారు. దయ్యం పాత్రను వయసు పైబడిన నటునితో వేయిస్తే పాత్ర నైజానికి చెందిన సౌకుమార్యం ప్రతిబింబించదు. లేత వయసు, మనసుతో ఉన్న పాత్రను చిన్న బాలునిచే వేయిస్తే రచయిత, దర్శకుడు చెప్పదలచుకొన్న భావం ఖచ్చితంగా ప్రతిఫలిస్తుంది. అందుకే ఈ పాత్రను ఒక అందమైన బాలునితో వేయించాలని చాట్ల నిర్ణయించాడు. అబ్బాయికోసం తీవ్రమైన అన్వేషణ చేశారు. ఒక మంచి బాలనటుడు దొరికాడు. దయ్యం పాత్ర నాటికలోని నేరస్థునికి మాత్రం కన్పిస్తుంది. అతనితో ముఖాముఖి సంభాషణ చేస్తుంది. మిగతా పాత్రలు దయ్యం పాత్రను పోల్చుకోలేవు, ఆ పొత్ర సంభాషణలు మాత్రం వారికి వినిపిస్తాయి. దయ్యం పాత్ర ఒక వైపున మాట్లాడుతుంటే ఆ పాత్ర వేరొకవైపు తిరిగి మాట్లాడతారు. ఈ పాత్రకు.ధగధగ్గ మెరిసే ఉల్లిపొర వంటి తెల్లటి కాష్ట్యూమ్స్‌ను వేయడం జరిగింది. త

52 అభినయ ఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు ఈ నాటకంలో ఖైదీ, జడ్జి, పబ్లిక్‌ ప్రాసిక్యూటర్‌, పోలీసు వంటి పాత్రలను చాట్ల వైవిధ్యంగా చిత్రించారు. పాత్రల కదలికలనుండి డైలాగ్‌ మాద్యులేషన్‌ వరకూ ఒక్కొక్క పాత్రకూ ఒక్కొక్క విధానాన్ని ప్రవేశ పెట్టారు. ఒకపాత్ర వేగంగా కదులుతూ.. గబగబా మాట్లాడుతుంటే ఒక పాత్ర మెల్లగా కదులుతూ డైలాగులను అరిగిపోయిన రికార్డులాగా చిన్నగా పలుకుతుంది. యాంత్రికంగా మరబౌమ్మల లాగా పాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించాడు. ఈ నాటక రచనా నేపథ్యం ఒక నియంత పాలనలో జరుగుతుంది. అ పాత్ర నిరంకుశుడు అనే భావాన్ని వ్వక్తం చేయడానికి ఆ పాత్ర కూర్చునే కుర్చీ వెనుక ముస్ఫోలినీ, హిట్లర్‌, నెపోలియన్‌ ఫొటోలను ఉంచారు. కేవలం ఆ నియంతల ముఖాంగరచనను తీసివేసి యూనిఫారమ్‌ మాత్రమే బొమ్మలో ఉంచారు. ఈ నాటిక మామూలు సాదాసీదా ఫుట్‌బైట్ల ముందు ప్రదర్శిస్తే దీనిలోని భావం అందరికీ స్ఫురించదు. చీకటి వెలుగుల మధ్య మాత్రమే సన్నివేశ గతమైన అంతరార్థం గోచర మౌతుందిఅనే ఆలోచన చాట్లకు కలిగింది. అప్పటికే రైల్వేలో ఉద్యోగిగా ఉన్న టి.శివరామకృష్ణ లైటింగ్‌ మీద కొంత అనుభవాన్ని సంపాదించారు. ఈ నాటిక విషయాన్ని సావధానంగా విన్నాక లైటింగ్‌ విషయం చూసుకొంటానని ముందుకు వచ్చారు. నాటికలోని ప్రతి పాత్రకూ ఒక మూడ్‌ కంటిన్యుటీ ఉంటుంది. పాత్ర మూడ్‌ను ఎక్స్‌పోజ్‌ చేయడానికి శివరామకృష్ణ ఈ నాటికలో తొలిసారిగా క్రాస్‌ లైటింగ్‌ను ఉపయోగించారు. ఒకపాత్రను ఎలివేట్‌ చేయడానికి పై నుండి వేసే స్పాట్‌ లైట్‌తో పాటు సైడ్‌ వింగ్‌ నుండి మరొక స్పాట్‌ను శివరామకృష్ణ మొదటగా వినియోగించారు. నియంత రాజ్యంలో మనిషి జీవితం యాంత్రికమైపోయింది. చేసిన పనినే మళ్లీ మళ్లీ మరబొమ్మ లాగా చేస్తుంటాడు. అధినేత ఆదేశాలను తు.చ. తప్పకుందా చేస్తున్నాడు. తల ఎత్తడం, ప్రశ్నించడం ఏనాడో మరచి పోయాడు. ఈ అంశాన్ని అభివ్యక్తీ కరించదానికి చాట్ల తొలిసారిగా ఈ నాటికలో మూకాభినయ ప్రక్రియను ప్రవేశపెట్టారు. ఈమూకాభి నయాన్ని పాత్రలుచేసే సమయంలో ఒకవిలక్షణమైన నేపథ్య సంగీతం ఉంటే మరింతరక్తి కడుతుందని చాట్ల భావించారు.ఒక రోజు రిహార్సల్స్‌కు వచ్చిన సినీరచయిత మోదుకూరి జాన్సన్‌ సంగీత దర్శకునిగా వ్యవహరిస్తానని తనంత తానుగా చెప్పారు. ఈ నాటిక విజయవంతం కావడానికి జాన్సన్‌ సమకూర్చిన సంగీతం ఎంతగానో దోహదం చేసింది.

ఈ నాటికను 1959లో తొలిసారిగా హైదరాబాద్‌ అబిడ్స్‌లో గ్రామర్‌ స్కూల్‌లో ప్రదర్శించారు. ఈప్రదర్శనకు వచ్చిన సినీ దర్శకుడు తాపీ చాణక్య నాటికను చూచి మెచ్చుకొన్నారు. నాటికలో అప్పటి వరకూ లేని కొత్తదనాన్ని చూపిన చాట్లను ప్రశంసించారు. ఈనాటికలోని ప్రయోగాన్ని

డాక్టర్‌ కందిమళ్ల సాంబశితరావు

అభినయ ఇశరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు రతి ప్రవీణ్‌ కలం పేరుతో తురగా కృష్ణమోహనరావు ఆంధ్రప్రభలో రాజధాని కబుర్లు శీర్షికన లోతైన సమీక్ష చేశారు. ఆ సమీక్ష చూచిన కె.వెంకటేశ్వరరావు దయ్యం స్మిప్ట్‌తో విజయవాడకు రావాలని చాట్లకు ఉత్తరంనవ్రాశారు. ఈ నాటికను ర.స.న. సమాఖ్య పక్షాన ఎందుకు ఆడకూడదు అని అడిగారు. చాట్ల గురువుగారి మాటను గౌరవించి సరేనన్నారు. కె.వెంకటేశ్వరరావు రిపోర్టర్‌గా, పొట్టి ప్రసాద్‌ పోలీసుగా, జి.యస్‌. ఆర్‌మూర్తి జడ్జిగా, చాట్ల పబ్లిక్‌ ప్రాసిక్యూటర్‌గా, శివరామిరెడ్డి ఖైదీగా నటించారు. దర్శకత్వాన్ని చాట్లనే చేయమని వెంకటేశ్వరరావు కోరారు. ఏ గురువుగారైతే తనకు నటనలో గుణింతాలు నేర్పారో.. ఎవరైతే నాటక రంగంలో తండ్రి, గురువు, మార్గ దర్శకునిగా నిలిచారో ఆయనకు దర్శకత్వం వహించడమే తనకు ఒక పెద్ద పురస్కారంగా చాట్ల భావించారు. ఈ నాటికను ర.స.న. సమాఖ్య పక్షాన రాజమండ్రి లలిత కళానికేతన్‌ పోటీలలో ప్రదర్శించారు. ఈ పోటీలకు సోమంచి యజ్ఞన్న శాస్రి న్యాయనిర్దేతగా వ్యవహరించారు. ఈ నాటికకు ఉత్తమ ప్రదర్శన బహుమతితో పాటు ఉత్తమ దర్శకునిగా చాట్ల, ఉత్తమ నటునిగా జి.యస్‌.ఆర్‌.మూర్తి, ఉత్తమ సహాయ నటునిగా కె,వెంకటేశ్వరరావు అవార్డులను పొందారు. తెల్లకాగితాలతో ఉన్న రచనను తెచ్చి బహుమతులను కొల్లగొట్టారని రాజమండ్రిలో పలువురు (ప్రేక్షకులు అభినందించారు.

ఈ నాటికను విజయనగరం బళ్లారి రాఘవ స్మారక నాటకోత్సవాలలో వాణీ కళానిలయం, విజయనగరం పక్షాన ప్రదర్శిస్తే నాటిక గొప్పగా విజయవంతమైంది. (ప్రేక్షకులు నాటికకు బ్రహ్మరథం పట్టారు.కానీ ఒక్క బహుమతి కూడా లభించలేదు.పోటీలు ముగిసాక చాట్ల విజయనగరం కానుకుర్తి వారి సత్రం మీదుగా నడిచి వెళుతుంటే పోటీలకు న్యాయనిర్జేతగా వ్యవహరించిన శ్రీనివాస చక్రవర్తి పిలిచారు. మీ నాటికకు బహుమతి ఎందుకురాలేదో తెలుసా అనిప్రశ్నించారు. బహుమతి వచ్చినా రాకపోయినా చిరునవ్వుతో ఉండే డాక్టర్‌ కొట్బపాటి గంగాధరరావు నాకు ఆదర్శం. బహుమతి రాలేదని జడ్డీలతో దెబ్బలాటకు దిగడం నాకుతెలియదని చాట్ల వినయంగా చెప్పారు. ప్రేక్షకులను ఏదో మాయలో పదేసి బహుమతులు పొందాలనే ఆలోచన నీలో ఉన్నట్లు నేను భావించాను. నీదర్శకత్వ ప్రతిభ నాటికలో కొట్టవచ్చినట్లుగా కన్పిస్తుంది. కానీ అస్పష్టత ఉంది. అసందిగ్ధత ఉంది. దర్శకునిగా నీలో పరిపూర్ణతరాలేదు. (ప్రేక్షకులకు ఏం చెప్పదలచుకొన్నావో ఆ అంశం మీదనీకు అవగాహన కావాలి. సాధికారిత కావాలి. అప్పుడే నువ్వు చెప్పేది ప్రేక్షకులు అర్ధం చేసుకోగలరు. మహా ప్రస్థానానికి ముందు శ్రీశ్రీ వందలాది గేయాలు వ్రాశారు. పరిపూర్ణత పొందాక, కమ్యూనిజాన్ని పూర్తిగా అవగతం చేసుకొన్నాక వ్రాశాడు కాబట్టే మహా ప్రస్థానం అంత పేరును పొందింది అని చెప్పారు. శ్రీనివాస చక్రవర్తి మాటలు చాట్లపై

డాక్టర్‌ కందిమ్యుళ్ల సాంబశితరొవు

ర్‌4 అభినయ భరతాచార్య డాళ్లర్‌ చాట్ల శ్రీరాభులు తీవ్రమైన ప్రభావాన్ని చూపాయి. ఒకపాఠాన్ని ముందు అర్ధం చేసుకొని చెప్పినప్పుడు మాత్రమే విద్యార్థి మనసును తాకేలా అధ్యాపకుడు చెప్పగలుగుతాదనే విషయం చాట్ల మనసులో నాటుకుపోయింది. ఒక ఇతివృత్తం ఒక ప్రాంతానికి సన్చిహితంగా ఉంటుంది. అందులోని సంఘటనలు, పాత్రలను తమతో పోల్చుకొని చూడడం వల్ల ఇది మనది అనే భావం కలుగుతుంది. అప్పుడు ప్రదర్శనను ప్రేక్షకులు ఆదరిస్తారు. ఒక సమస్య ఇంకొక ప్రాంతానికి కొత్తగా ఉంటుంది. ఆప్రాంత ప్రజలపై ఆ ప్రభావం ఉండక పోవడంతో దానిపై పెద్దగా ఆసక్తి చూపించరు. దయ్యం నాటికకు ఈ పరిస్థితి తణుకులో జరిగిన ఆంధ్ర నాటక కళాపరిషత్‌ పోటీలలో ఎదురయింది. ఈ నాటికను తణుకు ఆంధ్ర నాటక కళాపరిషత్‌ పోటీలలో ప్రదర్శిస్తున్నప్పుడు (ప్రేక్షకులు సరిగ్గా రిసీవ్‌ చేసుకోలేక అల్లరి చేశారు. ప్రదర్శన పూర్తయ్యాక కె.వెంకటేశ్వరరావు తమ్ముడూ ఇంత ఘోరపరాభవం మనకు ఎక్కడా జరగలేదని మనస్తాపంతో వెళ్లిపోయారు. తెలుగునాటక రంగంలో దయ్యం నాటిక ద్వారా చాట్ల మూకాభినయ ప్రక్రియకుశ్రీకారం చుట్టారు. ఫుఖ్యస్థలి “మా పుణ్యస్థలిలో ఒక సామాన్యుని జీవితం ఎంత సున్నితమైందో తెలుసా! ఉద్యోగం ఉన్నంత కాలం ప్రాణం ఉంటుంది. అది పోయిన వెంటనే వాడు చస్తాడు. చావాలి లేదా వాడి మీదకు ఒకక్షయ, ఒకపక్షవాతం ఒక ఉబ్బసం ఉరుక్కు పడతాయి. చుక్కానీ లేని నావలాగా.. నాయకుడు లేని వర్గం లాగా.. భగవంతుడు లేని స్వర్గం లాగా ప్రాణికోటి నిస్సత్తువగా... నిర్వీర్యంగా ఎక్కడికో పోతుంది. మూగతనం అలవాటై అన్యాయాన్ని ఎదిరించే శక్తిని కోల్పోయాడు మానవుడు. ఏమిటో మనిషి. ఎప్పుడో వీడికి విముక్తి. పిచ్చివాడా నేనొక్కజ్ణీ చచ్చిపోతే సకల చరాచర ప్రకృతీ స్థంభించి పోతుందను కొన్నావా. నన్ను పోనీ.. నేను పోవాలీ.. నాలాంటి లక్షలు.. కోట్లు.. ప్రాణులు రక్తంలో గిలగిలా కొట్టుకుంటూ వీళ్ల అత్యాశలకూ.. అహంకారాలకూ..స్వార్ధాలకూ స్వోత్మర్షలకు బలికావాలి.. చావు.. చావు.. చావు చస్తున్నమేం ఏం సాధిస్తున్నాం. చచ్చి సాధించగలిగేదేముంది. బ్రతుకు.. శరవేగంగా బ్రతుకు... అదిగో అటుచూదు..ఆ చీకట్లను దూసుకొంటూ ఎలా వస్తున్నాయో... కనిపించడం లేదా... అదిగో మహా ప్రళభయం..రయుంకృతిలో భైరవ నృత్యం చేస్తూ ఎలా విజృంభిస్తుందో.. ఆ అంతరిక్షాల దహన జ్వాలా ప్రచండత్వంలో ఈ ద్రోహాలూ.. దోషాలూ. దుర్మార్గాలూ.. దౌర్దన్యాలూ.. దాస్యాలూ.. దానవత్వాలూ.. దారుణ కృత్యాలూ సమూలంగా నాశనమై స్వాతంత్ర్యం.. సమభావం.. సౌఖ్రాతృత్వం.. సౌహార్దం పునాదులై ఇళ్లు లేచి జనావళికి శుభం పూచి శాంతి.. శాంతి.. శాంతి డాక్టర్‌ కందిముక్ల సాంబశివరావు

అభినయ భరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు ర్‌ర్‌ జగాన్నంతా నింపుతుంది. జగాన్నంతా హసింప చేస్తుంది. నాస్వప్నం ఫలిస్తుంది. నా ఆశలు ఫలిస్తాయి అంటూ అరాచక వాదం పోయి ఆశావాదంతో మనిషి సాగాలనే ఇతివృత్తంతో యన్‌.ఆర్‌.నంది రచించిన నాటిక పుణ్యస్థలి. తరతరాల ఘనచరిత్ర మన దేశానిది. అద్భుత సంస్కృతి సంప్రదాయాలకు నిలయం మనదేశం. అందుకే మనదేశం పుణ్యస్థలి. అటువంటి పుణ్యస్థలిని దర్శించడానికి ఎందరో దేశవిదేశీ యాత్రికులు మనదేశానికి వస్తారు. అటువంటి పుణ్యస్థలిలో కొందరు స్వార్ధపరులు విదేశీయులను మోసం చేసి పబ్బం గదుపుకొంటారు. ఆ కనిపించే దేవాలయం చూడండి. అదే పుణ్యస్థలి. అదే మాజీవిత కేంద్రం. అదే మిమ్మల్నీ మిగతా లోకాన్నీ తన సొందర్యాలతో ఘనతతో శిల్పాలతో ఆకర్షిస్తుంది. దాన్నడ్డం పెట్టుకొని చూడండి. ఎందరు స్వార్ధపరులు బ్రతుకుతున్నారో. మీకు తెలియదు. దాని మహాత్వమనే ఎర చూపించి... దాని శిల్పమనే ఇతివాసాన్ని వినిపించి.. దాని ప్రభావమనే భయాన్ని కల్పించి కొందరు కసాయి వాళ్లు వందలూ.. వేల అమాయక ప్రాణుల కుత్తుకలు కోసి కొరతలు వేస్తున్నారు. మీకు అర్ధం కాదు. ఆ దేవాలయ పునాదుల క్రింద ఎందరు సజీవంగా సమాధి చేయబడ్డారో.. మీరు గ్రహించలేరు. ఆ రాళ్లను ఎన్ని వేల లక్షల మానవుల రక్తాలతో సిమెంట్‌ చేసి నిలబెట్టారో మీరు ఊహించలేరు. ఆ శిల్పాల వెనుక.. ఆ శిల్పాల లోపల ఎందరు జీవుల అస్తిపంజరాలను బంధించి వాటిమీద శిలాఫలకాలను అతికించారో.. అంటూ వాస్తవ జగత్తును అవిష్కరించే ఈ నాటిక చాట్ల నటన, దర్శకత్వ ప్రతిభతో ఘన విజయాలను సాధించింది. నంది రచించిన ఈ నాటికను మొదట ఖరగ్‌పూర్‌ సమాజం ప్రదర్శించింది. నరసాపూర్‌లో జరిగిన నాటక కళాపరిషత్‌లో చాట్ల ఈ నాటికను చూచారు. సింబాలిక్‌గా నడిచిన ఈ రచన చాట్లను ఎంతో ఆకట్టుకొంది. వాన వెలిసింది నాటికను ప్రదర్శించిన చాట్ల ఆ పోటీలకు వచ్చిన నందితో ఈ స్మిస్ట్‌ను ఆం(ధ్రనాటక కళాపరిషత్‌ ప్రదర్శించదానికి అనుమతి నివ్వమని కోరారు. నంది సంతోషంగా అంగీకరించారు. ఒక మహోన్నత అంశంయొక్క చీకటి కోణాలలో జరిగే మతలబులను ఈ నాటిక ప్రతీకాత్మకంగా చూపింది. విద్యానగర్‌ కల్చరల్‌ అసోసియేషన్‌ సంస్థ ఈ నాటికను ప్రదర్శిస్తూ తొలిసారిగా చాట్లను దర్శకునిగా ఎంపిక చేసింది. నంది రచనా వైశిష్టం ఈ నాటికలో కొట్టవచ్చినట్లు కన్పిస్తుంది. నంది రచనలోని ప్రత్యేకతను ప్రదర్శనలో చూపించడానికి చాట్ల దర్శకునిగా ఎంతో శ్రమించారు. ఈ నాటికలోని పాత్రలన్నీ ఆ నాటి సమాజానికి ప్రతీకలు. స్వార్థం ముసుగులో సంపదను దోచుకొనే రాజకీయ నాయకులు. తెలివితేటలూ, వాక్చాతుర్యాలను పెట్టుబడిగా పెట్టి కష్టపడకుండా సంపాదించే దళారీలు, నిజాన్ని నిర్భయంగా చెప్పినందుకు పిచ్చివాడిగా ముద్ర వేయబడిన మేధావి, నిజాలను బట్టబయలు చేసే పిచ్చిది, ఇలా డుళ్టర్‌ కందిళుక్ష సాందబశితరొళు

5్‌6 అభినయ భరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు

ఒక్కొక్క పాత్రను సమాజ దర్పణంగా రచయిత చిత్రిస్తే ఆ పాత్రలకు దర్శకునిగా చాట్ల ప్రాణం పోశారు. నాటిక ప్రదర్శనా నేపథ్యం ఒక దేవాలయ ప్రాంగణం. భక్తుల రాక పోకలూ, వారి భక్తి ప్రకటనలనూ చాట్ల ఎంతో సహజంగా ప్రదర్శనలో మిళితం చేశారు. ఈ నాటికలో చాట్ల మొదటిసారిగా ప్టేజీపై లెవెల్స్‌ను ప్రయోగించారు.

ఈ నాటికలో చాట్ల ప్రొఫెసర్‌గా నటించగా, జె.యల్‌ నరసింహారావు, జి.వి.సుబ్బారావు, ఘట్టి ఆంజనేయ శర్మ, జె. సదాశివరావు, వాణీ బాల నటించారు. ఈ నాటికను విద్యానగర్‌ కల్చరల్‌ అసోసియేషన్‌ గుడివాడ ఆంధ్రనాటక కళాపరిషత్‌ పోటీలలో ప్రదర్శించింది. వేలూరి శివరామశాస్త్రి రచించిన సుల్తానీ నాటికను పామర్తి సుబ్బారావు ప్రదర్శించారు. పామర్తిసుబ్బారావు సుల్తానీ నాటికలో తెలంగాణా మాండలికంతో కూడిన పాత్రను అద్భుతంగా పోషించారు. పోటీలలో అందరూ ఉత్తమ నటుడి బహుమతి పామర్తికే వస్తుందని భావించారు. కానీ ఉత్తమ ప్రదర్శనగా సుల్తానీ ఎంపిక కాగా, ఉత్తమ ద్వితీయ ప్రదర్శనతో పాటు, ఉత్తమ నటునిగా చాట్ల బహుమతులను పొందారు. పామర్తి నటన చూసిన చాట్ల తనకు వచ్చిన బహుమతితో పామర్తి వద్దకు వెళ్లారు. వినయంగా ఆయన పాదాలకు నమస్కరించి ఈ బహుమతి వాస్తవంగా మీకు రావల్సింది. నాకన్నా మీరే అర్హులని బహుమతిని ఆయనకు ఇచ్చారు. పామర్తి చాట్లను ఆశీర్వదించి ఆ బహుమతికి నిజంగా అర్హుడవు నీవేనని తిరిగి ఇచ్చివేశారు. ఈ నాటికను చాట్ల దర్శకత్వం వహించే సమయంలో జె.యల్‌.నరసింహారావు సూచనలు ఎంతగానో ఉపకరించాయి. నాటికను 1962 ప్రాంతంలో ఆనాటి ప్రేక్షకులకు కొత్త కోణంలో చూపించదానికి తపన పద్దా

దర్శకుని కన్నా నటునిగానే చాట్లకు పేరువచ్చింది. చాట్లకు నటునిగా పేరు తెచ్చి ఆత్మ సంతృప్తిని న! సాథల్లో పుణ్యస్థలి ఒకటి. కానీ దర్శకునిగా పలువురి ప్రశంసలను పొందడం ఆత్మస్థెర్యాన్ని మలో యొపహాంజాదాలక5్‌

యన్‌.ఆర్‌.నంది రచించిన మరో మొహంజొదారో నాటకం తెలుగు నాటక రంగం మరచిపోలేని మరో మైలురాయి. నాలుగుగోడల మధ్య జరిగే సెంటిమెంటల్‌ మెలోడ్రామా బుర్రబద్దలు కొట్టిన నాటకం ఇది. తరతరాలుగా మనిషిని సాటిమనిషి ఏ విధంగా దోచుకొంటున్నాడో విభిన్న కోణాల నుండి విశ్లేషించిననాటకం మరో మొహెంజొదారో. సమాజంలో అనేక వర్గాల ప్రజలున్నారు. అందులో ఉన్న వాళ్లూ, లేని వాళ్లూ, వీరిద్దరి మధ్యలో త్రిశంకు స్వర్గంలో వేలాడే మధ్యతరగతి వర్గమూ ఉంది. ఉన్న వాళ్లకూ, లేని వాళ్లకూ పోరాటం ఎప్పుడూ జరుగుతూనే ఉంటుంది. ఆ డాక్టర్‌ కందిముళ్ల సాంచశితరొవు

అభినయ ఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట శ్రీరాములు ర్‌7 పోరాటం రాకుండా చూడడానికి ఓ ప్రభుత్వం, తగువు తీర్చడానికి ఓ న్యాయస్థానం ఎప్పుడూ ఉన్నాయి. ఆ ప్రభుత్వాన్ని ఎన్నుకొనే ప్రజలు ఉన్నారు. అయితే ఇదంతా జరిగే విధానంలో వవ లోపాలున్నాయో, అ లోపాలకూ, కారణాలూ పరిస్థితులూ ఎలాంటివో ఒక్కొక్క వర్గానికి ఒక్కొక్క ప్రతినిధిని రచయిత నంది సృష్టించారు. మీమీ వ్యక్తిగత స్వార్ధాలతో.. పార్టీల కక్షలతో సమాజం మొత్తాన్ని ఎలా మొహెంజొదారో నాగరికతలా నాశనం చేస్తున్నారో చూడంది అన్నదే ఈ నాటక ఉద్దేశమనినంది అభిప్రాయం. శిథిలమైన నాగరికతలు శిథిలం కానున్న నాటక చరిత్రల నగ్న సత్యాన్ని నిజమని మరోసారి నిరూపిస్తూ చరిత్రలో కలిసిపోయిన సత్యాలను వెలికితీసి మరో చరిత్ర సృష్టించిన నాటకం మరో మొహెంజొదారో. రచయిత (బ్రహ్మగా మారి శవ పాత్రకుప్రాణం పోసి శివుడే దర్శకుడై శివతాండవంతో నర్తించిన నాటకం మరో మొహెంజొదారో.

రాజమండ్రి లలితకళానికేతన్‌ పోటీలలో దయ్యం నాటికను ప్రదర్శించినప్పుడు చాట్లకు నంది పరిచయ మయ్యారు. పరిచయం స్నేహంగా చిక్కబడ్డాక పుణ్యస్థలి నాటికను చాట్ల కోరికపై నంది ఇచ్చారు. నాలుగేళ్ళ కాలంలో ఇద్దరి కలకయిలో ఏదైనా ఒక అద్భుతాన్ని సృష్టించాలని చాలాసార్లు మాట్లాడుకొన్నారు. చాట్ల థారంటన్‌ వైల్దర్‌ వ్రాసిన అవత్‌ టౌన్‌ నాటకాన్ని గూర్చి అందులో ఉన్న నాటక శిల్చం గూర్చి చెప్పారు. నంది తాను (వ్రాసిన నైమిశారణ్యం నవలలోని ఇతివృత్తాన్నిచాట్ల చెప్పిన టెక్నిక్‌లో వ్రాశారు. అవర్‌ టౌన్‌ నాటకంలోనిర్జీవంగా ఉన్న పాత్రలు ప్రాణం పోసుకొని మాట్లాడే విధానం నందికి బాగా నచ్చింది. రాజమండ్రిలో ఉన్న నంది నాటకం వ్రాసి భాజీపేటలో ఉన్న చాట్లకు పంపారు. నాటకాన్ని చదివిన చాట్ల సంతృప్తి చెందక హైదరాబాద్‌లోని జె.యల్‌.నరసింహారావు ఇంటికి వెళ్ళి చదివి వినిపించారు. మళ్లీ చేయాల్సిన మార్పులను నందికి సూచించారు. ఆమేరకు నంది నాటకాన్ని తిరిగి రాశారు. నాలుగు గంటల నాటకాన్ని నంది వ్రాస్తే చాట్ల, జె.యల్‌.నరసింహారావు రెండున్నర గంటలకు కుదించారు. నాటక రచన అద్భుతంగా, కొత్తదనంతో వచ్చింది. విద్యానగర్‌ కల్చరల్‌ అసోసియేషన్‌ పక్షాన ప్రదర్శించడానికి నిర్ణయించారు. ఈ నాటకంలో ఒక సన్నివేశానికి అనుగుణంగా పాట కావలసి వచ్చింది. నంది,చాట్ల, జె.యల్‌నరసింహారావు దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి వద్దకు వెళ్లి విషయం చెప్పారు. దేవులపల్లి తాను పాట మాత్రమే వ్రాయగలననీ, తన ఆత్మీయుదైన బాలాంత్రపు రజనీ కాంతారావు పాట వ్రాయడంతో పాటు ట్యూన్‌ కూదా చేయగల సమర్భుడని పక్కనే ఉన్న ఆయనను పరిచయం చేశారు. పాట వ్రాయదానికి అంగీకరించిన బాలాంత్రపు నాటకాన్ని చదివించుకొని విన్నారు. వెంటనే “మరుగు పడిందొక మహీధరం, స్మరణీయ విజయ ధరాధరం.,.పురాతన మనుజ పురోగమనమున మరుపురానిది

గజుళ్టర్‌ కఇందిత్యుళ్ల సాంచిశితరావు

58 అభినయ ఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల త్రీరాకులు మొహంజొదారో” అనే పాటను వ్రాసి దానికి వెంటనే ట్యూన్‌ కూడా కట్టారు. నాటకంలో ఉపయోగించిన ఈ పాట మంచి ప్రజాదరణ పొందడంతో ఆకాశవాణిలో కె,బి.క. మోహనరాజు గానం చేయగా ఈ మాసపు పాటగా పదిసార్లుకు పైగా ప్రసారం చేశారు. మరో మొహెంజొదారో నాటకం ద్వారా ఫ్రీజ్‌ తాదాత్య విచ్చిత్తి (ఎలియనేషన్‌), ముకాభధినయం, (ప్రతీకాత్మక రంగాలంకరణ వంటి అంశాలు తెలుగునాటక రంగంటలోనికి తొలిసారిగా (ప్రవేశించాయి. ఈ ప్రయోగ నేపథ్యంలో ఎన్నో ఆసక్తికరమైన అంశాలు చోటు చేసుకొన్నాయి. 1964లో ప్రదర్శించబడ్డ మరో మొహెంజొదారో నాటక ప్రయోగంలో నూతనత్వాన్ని ప్రదర్శించి తెలుగు నాటక రంగ చరిత్రను ఒక నూతనమైన మలుపు తిప్పింది. కష్టాలూ, కన్నీళ్లూ నిండిన జీవితాలు, బరువైనపాత్రలు,కంట తడి పెట్టించే సంభాషణలతో తెలుగు నాటకరంగం నాలుగు గోడల కథలకే పరిమితమ్హై నిట్టూరుస్తున్న సమయంలో మొహెంజొదారో నాటకంపాత సంప్రదాయాలను బద్దలు కొడుతూ వచ్చింది. వ్యవస్థను రకరకాల కోణాలలో పరిశోధించి, పరిశీలించి, విశ్లేషించి అన్ని విషయాలను కొద్ది వ్యవధిలో రంగస్థలంపైకి తెచ్చి చూపింది. 1964కు ముందు ఒకనాటకాన్ని ఒక ఊరికి వెళ్లి ప్రదర్శించాలంటే వ్యయప్రయాసలతో కూడిన పని. లారీ సామానుని రైలులో వేసుకొని వెళ్లడమంటే కష్టమయ్యేది. దీనికి తోడు పోటీలలో ఒక నాటకాన్ని ప్రదర్శించిన తరువాత సెట్‌ తీసివేయడం,తరువాత నాటకం వారు సెట్‌ వేసుకోవడానికి రెందు గంటలకు పైగా సమయం పట్టేది. ఈ సుదీర్ధ విరామం ప్రేక్షకులకు శిరోభారంగా మారింది. ఈ విషయాన్ని తగ్గించి ఒక నాటకం పూర్తయ్యాక పది నిముషాల వ్యవధిలో నాటకం ఎలా ప్రారంభించాలనే ఆలోచనల మథనం మధ్య మరో మొహెంజొదారో పుట్టింది.ఎంత ఖర్చుపెట్టి ఎంత పెద్ద సెట్‌ వేసినా నాటకంలో విషయం లేకపోతే అది విజయవంతం కాదు. ఆహార్యం,రంగాలంకరణలు మామూలుగా ఉన్నప్పటికీ ఇతివృత్తం ఆంగిక, వాచికాఖినయాలు గొప్పగా ఉంటే రంగాలంకరణ చేయకపోయినా వెంటనే పేక్షకుడు ఆ వాతావరణంలోకి వెళ్లిపోతాడు. మూడు కుర్చీలువేస్తే అది ధనవంతుడి ఇల్లు, రెండు కుర్చీలువేస్తే మధ్య తరగతి ఇల్లు, ఒక కుర్చీ వేస్తే పేదవాడి ఇల్లు ఈ పరిచయం ముందు చేస్తే పేక్షకునికి విషయం అర్ధమౌతుంది. అందుకే మరో మొహెంజొదారో నాటకంలో ఈ పద్ధతిని ప్రవేశపెట్టాలని చాట్ల ముందుగానే నందికి సూచించారు. నాటక ప్రారంభంలో శాస్రజ్ఞుడు రంగస్థలం పైకి రాగానే ఆరుగురు పాత్రధారులు స్థాణువులా కూర్చొని ఉంటారు. వారి మెడలో ఒకటి రెందు అనే వరుస నంబర్లతో బోర్డులు ఉంటాయి. ఒక్కొక్క నంబరు గల పుస్తకం ఒక పాత్ర, శాస్త్రజ్ఞుడు ఆ పాత్రధారుల వద్దకు వెళ్లి “ఇది గాక్టర్‌ కందిళుళ్లో సాంబశికరావు

అభినయ భరతాచార్య జుక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాణులు 59 నాపరిశోధనా స్థలం, నేను తయారు చేసుకొన్న గ్రంథాలయం. ఇన్నాళ్లూ నేను కష్టపడి సంపాదించిన (గ్రంథాల క్రోడీకరణ సంపుటాలవి. ఆధునిక మానవుని ప్రస్తుత సామాజిక జీవనం ఇందులో ఇమద్చగలిగాను చూడండి అంటూ ఒకటో నంబరు పాత్రను చూపిస్తాడు. ఇతడు మూలపురుషుడు, మానవుడు పూర్వ మానవుడు కాదు. ఆధునిక మానవుడు. పరిణామ క్రియలో పరిణతి చెందిన సాంఘిక నియమాలను కట్టుదిట్టంగా చేసుకొన్న తరువాతి మానవుడు. ఈ నాగరికతా నియమాలలో కాలక్రమేణా బీటలు కనిపించాయి. గోతులు వర్పద్దాయి. రెండుగా చీలిపోయాయని రెండు, మూడు అంకెలను చూపిస్తాడు. ఒకడు లేనివాడు, రెండు ఉన్నవాడు. రానురానూ వీళ్లద్దరి మధ్య పూద్చలేని అగాధం ఏర్పడింది. అదొక సమస్య అయింది. ప్రశ్నార్ధకమై పోయింది. నాలుగు, ఐదు అంకెలను చూపిస్తూ ఈ లేనివాళ్లు రెండు రకాలుగా వ్యవహరింపబదుతున్నారు. ఒకడు మరీ లేనివాడుుమరొకదు కొద్దిగా లేనివాడు. మరీ లేనివానికి మరీ పెద్ద నిర్వచన మంటూ ఏమీ లేదు. మన చుట్టూ పక్కనే ఉంటారు. నిత్య జీవితంలో అనుక్షణం తారసపడుతూ ఉంటారు. వాళ్లను మనం దరిద్రులూ అంటాం అంటూ పాత్రలను శాస్త్రజ్ఞుడు పరిచయం చేస్తారు. ఆ పాత్ర వద్ద నున్నస్విచ్‌ వేయగానే పాత్ర కదిలి మాట్లాడుతుంది.

ఇలా పాత్రలను పరిచయం చేయడం ఆనాటికి కొత్త, ఈకొత్తదనం ప్రేక్షకులను విశేషంగా ఆకర్షించింది. ఈ నాటకంలో శ్రీమంతుడు కోటేశ్వరయ్య ఇల్లు, మధ్య తరగతి మనిషి పరంధామయ్య ఇల్సు, దరిద్రుడు భిక్షాలు ఇంట్లో ఒక్కొక్క సన్నివేశం జరుగుతుంది. ఫలానా చోట ఇప్పుడు ఏం జరుగ బోతుందో చూడండి అని శాస్త్రజ్ఞుడు చెప్పి వెళ్లిపోతాడు. శాస్త్రజ్ఞుడు ఈ మాటలు చెబుతూనే సన్నివేశానికి అనుగుణంగా శ్రీమంతుని ఇల్లు అయితే మూడు కుర్చీలు, మధ్యతరగతి వాడి ఇల్లు అయితే రెండు కుర్చీలు తానేవేసి వెళ్లిపోతాడు. వెంటనే సన్నివేశం ప్రారంభమౌతుంది. రంగస్థలంపై ఒకతెరను వెనుక కట్టి మూడుద్వారాలను ఏర్పాటు చేశారు. కోటేశ్వరయ్య ఇంట్లో సన్నివేశం జరిగితే పాభ్రలు మూడు ద్వారాలు నుండి ప్రవేశ నిష్కమణలు చేసేవి. పరంధామయ్య, ఖిక్షాలు ఇళ్లల్లో సన్నివేశాలు జరిగితే కేవలం ఒకటి, రెండు ద్వారాలను మాత్రమే ఉపయోగించేవి. ఈ విధంగా సాదాతెరలు, కేవలం కుర్చీలు ఏర్పాటుతో సన్నివేశాన్ని నడిపించడం ఒక నూతన ప్రయోగంగానే కాకుండా నిర్వాహకులకు అంతులేని సొౌలభ్యంకలిగింది.

ఈ నాటకం ద్వారా తొలిసారిగా తాదాత్య విచ్చిత్తి (ఎలియనేషన్‌)ని ప్రయోగించడం జరిగింది. 196%నాటికి చాట్లకు పాశ్చాత్య నాటకం పై అవగాహన అంతగా లేదు. ప్రేక్షకుడు కేవలం ఒక నాటక ప్రదర్శన చూసి మౌనంగా వెళ్లి పోకూడదు. అతనికీ ఆలోచనలు ఉంటాయి. ఆ

దాక్టర్‌ కందిళ్యుళ్ష సాంబశితరొవు

60 అభినయ భరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు కలోచనలకు పదును పెట్టవలసిన అవసరం ఉంది.ఇందుకు ఎపిక్‌ నాటక ప్రక్రియలో అంతర్భాగమైన కాదాత్సు విచ్చిత్తి ఎంతగానో దోహదం చేస్తుంది. ఒక నిజస్వరూపం నుండి, తన మూలం నుండి, సారాంశం నుండి ఏదైనా ఒక విషయంలో వేరు కావడాన్ని తాదాత్య విచ్చిత్తి అనవచ్చు. రంగస్థలం పై జరిగే నటన, సన్నివేశం, సంభాషణల్లో ప్రేక్షకులు తాదాత్యం చెందకుండా ప్రతిక్షణం తాను ఒక నాటకాన్ని చూస్తున్నాననే భావాన్ని విధిగా (పేక్షకునికి కలిగించాలి. ప్రేక్షకుని తాదాత్యాాన్ని ప్రతి నిముషం విచ్చిత్తి చేయాలి. అప్పుడే (ప్రేక్షకునిలో ఆలోచన మొలకెత్తుతుంది. అదే ఎలియనేషన్‌ సిద్ధాంతం. ఈ సిద్ధాంతాన్ని మొదట ఎర్విన్‌ పిస్కేటర్‌ ప్రతిపాదిస్తే అతని అనుచరుడైన బ్రెస్ట్‌ దానికి బలమైన పునాదులు వేశారు.

ఈ సిద్ధాంతం లోతుపాతులు చాట్లకుముందు తెలియవు. సంస్కృత నాటకంలోని సూత్రధారుడు నాటక కథ నడుపుతూ, పాత్రలతో, ప్రేక్షకులతో సంభాషిస్తూ ఉంటాడు. మొహెంజొదారో కథను నడపడానికి సంస్కృత నాటకంలోని సూత్రధారుని స్ఫూర్తిగా తీసుకొన్నారు. ఇందులోని పాత్రలన్నీ శాస్ర్తజ్ఞుడి పరిశోధనా రూపంగా ఏర్పడిన ఆకృతులు. సన్నివేశాలన్నీ అతని రూపకల్పనే. ఒకొక్క పాత్రను పరిచయం చేస్తూ శాస్త్రజ్ఞుడు ఆపాత్రతో సంభాషిస్తాడు. ఒక్కొక్కసారిఆ పాత్రకు దర్చణంగా తాను కన్పిస్తాడు. ఆ పాత్రలో దాగిఉన్న మంచితనాన్ని అవకాశవాదాన్ని దుర్మార్గాన్ని ప్రేక్షకులకు ఎప్పడికప్పుడు వివరిస్తూ ఉంటాడు. 1970లో లందన్‌లో శిక్షణ పొందదానికి వెళ్లిన సమయంలో చాట్ల తూర్చుబెర్లిన్‌లోని బెర్లినర్‌ ఎన్‌సెంబుల్‌ థియేటర్‌లో బ్రెష్ట్‌ నాటకాన్ని చూచి అచ్చెరువొందారు. బ్రెస్ట్‌ సిద్ధాంతానికీ, సంస్కృత నాటకాలలోని సూత్రధారునికీ ఉన్న దగ్గర పోలికలను గుర్తించారు. తనకు తెలియకుండానే బ్రెఫ్ట్‌ ఎలియనేషన్‌ సిద్ధాంతాన్ని వినియోగించుకొన్న విషయాన్ని గుర్తించారు. అనంతర కాలంలో ఈ సిద్ధాంతాన్ని లోతుగా అధ్యయనం చేసి లావొక్కింతయు లేదు, నీలి దీపాలు, త్రిజాకీ యమదర్శనం ప్రదర్శనల్లో సంపూర్ణంగా ఆచరించారు.

మొహంజొదారో నాటకంలో చాట్ల తొలిసారిగా ఫ్రీజ్‌ టెక్నిక్‌ను వినియోగించారు. ఈ ఫ్రీజ్‌ టెక్నిక్‌ అప్పటి వరకూ తెలుగు నాటకంలో ఎక్కడా లేదు. ట్రీజ్‌ టెక్నిక్‌ ప్రవేశపెట్టడానికి చాట్లకు ఒకతమాషా సంఘటన స్ఫూర్తినిచ్చింది. రాజమండ్రి కళానికేతన్‌ పోటీలలో దయ్యం నాటికను ప్రదర్శించడానికి ర.స,న. సమాఖ్య సభ్యులంతా వెళ్లారు. ముందు రోజు ఒకనాటక ప్రదర్భ్శనకుచాట్ల, వెంకటేశ్వరరావుతో పాటుసమాజ సభ్యులంతా ఆడిటోరియానికి వెళ్లారు. నాటక ప్రదర్శన జరుగుతున్న సమయంలో అనాటి ఆహ్వానితులైన సినిమా నటులు రావడంతో (ప్రేక్షకులు వారిని చూచి సంతోషంతో ఈలలు కేకలు వేశారు. ప్రదర్శనమధ్యలో వచ్చిన కలకలం అర్ధంకాక రంగస్థలంపై నటిస్తున్న దాక్టర్‌ కందిము్ష సాంబశితరొఖు

అభినయ ఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చొట్ల శ్రీరాములు 61 కళాకారులు అయోమయంలో పడిపోయారు. ఈ స్థితిని గుర్తించి దర్శకుని హోదాలో మరోరోజు ఉదయం నిర్వాహకులను కలిసి ప్రదర్శన మధ్యలో సినీతారలు వస్తే జరిగే ఇబ్బందిని రాత్రి సంఘటనను ఉదాహరణగా చెప్పారు. నిర్వాహకులు వీరి అభ్యర్థనను అంతగా పట్టించుకోలేదు. ప్రదర్శనకు గంట ముందు చాట్ల తన గురువైన కె.వెంకటేశ్వరరావుతో పాటు సహనటులను కూర్చోబెట్టి రాత్రిసంఘటన మళ్లీ ఈరోజు పునరావృతమౌతుందనిపిస్తుంది. సినీ తారలు ఆడిటోరియంలోకి రాగానే సహజంగా (ఢ్రేక్షకుల్లో కలకలం వస్తుంది. వెంటనే స్టేజీ మీద నాటకం జరుగుతున్నా ఎక్కడి వాళ్లు అక్కడే ఫ్రీజ్‌ అయిపోంది. అంతా సర్దుకొన్నాక మళ్లీ ప్రారంభిద్దాం అని చెప్పారు. అనుకొన్నంతా జరిగింది. సినీ తారలు రాగానే స్టేజీమీద అందరూ హఠాత్తుగా ఫ్రీజ్‌ అయిపోయారు. (డ్రుక్షకులు ఆశ్చర్యంగా చూస్తుండగానే క్షణాలలో నిశ్శబ్దం ఏర్పడింది. వెంటనే నటించడం మొదలు పెట్టారు. ఇలా ఫ్రీజ్‌ కావడం వెంటనే నటించడం ఎందుకో చాట్లకు బాగా నచ్చింది. ఈ విధానాన్ని ఎందుకు ఒక టెక్నిక్‌గా వాడుకోకూడదు అనే ఆలోచన చాట్ల మనసులో బలంగా నాటుకు పోయింది. తన ఆలోచనను నందితో పంచుకొని ఫ్రీజ్‌ టెక్నిక్‌ను మొహెంజొదారోలో వాడదామని చెప్పారు. నాటకంలో భూత, భవిష్యత్‌, వర్తమాన కాలాలకు చెందిన కథ జరుగుతుంది. వర్తమానాన్ని స్థంభింపజేసి భూత, భవిష్యత్‌ కాలాలకు సన్నివేశాన్ని తీసుకొని వెళ్లడానికి ఈ ఫ్రీజ్‌ టెక్నిక్‌ ఎంతగానో దోహదం చేసింది. వర్తమానంలో పాత్రను ఫ్రీజ్‌ చేసి శాస్త్రజ్ఞుడు విషయ పూర్వాపరాలను వివరిస్తూ అటుగతానికో.. భవిష్యత్తుకో సన్నివేశాన్ని తీసుకుపోతాడు. దానికి అనుగుణంగా పాత్ర ఆ కాలంలోకి వెళ్లిపోతుంది. మరో మొహెంజొదారో నాటక గమనానికి ఫ్రీజ్‌ టెక్నిక్‌ ఎంతగానో దోహదం చేసింది. అప్పటి వరకూ ఇటు నాటకాలలో గానీ, సినిమాలలో గానీ ఫ్రీజ్‌ రాలేదు. 1964 తర్వాత హిందీ చిత్రం పూల్‌ అవర్‌ పత్తర్‌లో తొలిసారిగా స్టాప్‌ బ్లాక్‌ను ఉపయోగించారు. మూకాభినయాన్ని కూదా పూర్తి స్థాయిలో మొొోహెంజొదారో నాటకంలోనే వినియోగించారు. దయ్యం నాటికలో మూకాభినయాన్ని కొంతమేరకు ఉపయోగించుకొన్నా అవి అర్ధవంతంగా లేదు. ఈ విషయాన్ని విజయనగరం ప్రదర్శనకు న్యాయనిర్దేతగా వ్యవహరించిన శ్రీనివాస చక్రవర్తి చెప్పారు. ప్రయోగంపై స్పష్టత, అవగాహన ఉన్నప్పుడే అది రాణిస్తుందనే శ్రీనివాస చక్రవర్తి మాటలు చాట్లపై తీవ్రమైన ప్రభావాన్ని చూపాయి. నాలుగు సంవత్సరాల కాలంలో మూకాభినయంపై విసృత పరిశోధన చేసిన చాట్ల మొహెంజొదారో నాటకంలో పూర్తిస్థాయిలో వినియోగించారు. నాటకంలో ఉన్న ఆరుపాత్రలు వ్యక్తులు కారు. శవాలు అంతకంటే కారు. శిల్పాలూ కాదు. శాస్త్రజ్ఞుడు తయారు చేసుకొన్న పుస్తకాలు. మనుషుల జీవితాల నుండి ఆ గ్రంథాలు డాక్టర్‌ కఇందిక్యుళ్ల పసాంబశితతొవు

62 అభినయ ఛరకతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు

రచించబడ్డాయి. కాబట్టి ఆపుస్తకాలు తెరిస్తే మనం చదివేదే మనోనేత్రం ముందు కన్పిస్తుంది. అందువల్ల ఈ ఆరు పుస్తక ప్రాణులు నటిస్తున్నప్పుడు అంతా ఊహాజనితంగానే ఉంటుంది. ఉదాహరణకు ఒక పుస్తక ప్రాణి సిగరెట్‌ నోట్లోపెట్టుకోవడం, జేబులో నుండి అగ్గిపెట్టె తీసుకొని వెలిగించడం, పొగ ఊదడం వంటివి మూకాఖినయం ద్వారా నటిస్తాడు. విస్కీ బాటిల్‌ తీసుకొని వచ్చి గ్లాసులో పోసుకొని తాగడం, జేబులో నుండి రివాల్వర్‌ తీసి కాల్చ్బదం వంటి వ్యాపారమంతా మూకాభినయం ద్వారానే నడుస్తుంది. ఈ మూకాభినయం వల్ల ఉపయోగమెంత ఉందో నష్టం ఆమేరకు ఉంటుంది. ప్రదర్శనకు కావలసిన వస్తువులను తీసుకొని వెళ్లే చాకిరి తప్పుతుంది. నష్టాల కోణంలో పరిశీలిస్తే ఒక వస్తువు వినియోగాన్ని తు.చ. తప్పకుండా చేయవలసి ఉంటుంది. ఉదాహరణకు సిగరెట్‌ నోట్లో పెట్టుకోవడం, అగ్గిపుల్లతో వెలిగించుకొని విసిరివేయడం, అగ్గిపెట్టెను తిరిగి జేబులో పెట్టుకోవడం, సిగరెట్‌ తాగుళూ పొగవదలడం వంటి అంశాలను వాస్తవమైన వస్తువులతో చేయక పోయినా చేసినట్లు నటించాలి. ఊహా జనితంగా నటిస్తూ ఆ వస్తువు వినియోగాన్ని విస్మరిస్తే రసాభాసగామారుతుంది.

ఈ నాటకానికి దర్శకత్వం వహించడంతో పాటు శాస్రజ్ఞుడి పాత్రను చాట్ల పోషించారు. పరంధామయ్యగా జె.యల్సొనరసింహారావు, కోటేశ్వరయ్యగా జి.వి. సుబ్బారావు, భూషణ్‌గా దుగ్గిరాల సోవేశ్వరరావు, డాక్టర్‌గా యవొ. చంద్రశేఖరరావు, లాయర్‌గా ఇయల్‌. నరసింహారావు, ిక్షాలుగా గరిమెళ్ళ రామమూర్తి నటించారు. తులసి, జానకమ్మ పాత్రలను కాకినాడకు చెందిన శ్యామల పోషించింది. కాకినాడ శ్యామలగా గుర్తింపును పొంది అనంతరం చలనచిత్రాలలో నటించి పేరు తెచ్చుకొంది. ఈనాటకాన్ని మొదటిసారిగా హైదరాబాద్‌ రవీంద్రభారతిలో ప్రదర్శించారు. అనంతరం అనంతపురంలో జరిగిన అంధ్రనాటక కళాపరిషత్‌ పోటీలలో ప్రదర్శించారు. ఈ పోటీల అధ్యక్ష కార్యదర్శులు యం.ఆర్‌.అప్పారావు, పసల సూర్యచంద్రరావు నాటకం రెండు రంగాలు జరిగిన తరువాత ఇటువంటి నాటకాన్ని ఆంధ్రనాటక కళాపరిషత్‌ నాటక పోటీలకు ఎంపిక చేస్తారా అంటూ ఆగ్రహంతో లేచి వెళ్లిపోయారు. ఈ పోటీలకు (ప్రాథమిక పరిశీలకునిగా వ్యవహరించిన పోలవరపు సూర్యప్రకాశరావుపై నిర్వాహకులు ఆగ్రహాన్ని వ్యక్తం చేశారు. ఒక స్రీ పాత్రను మధ్యలో నిలబెట్టి మూడుపాత్రలు చుట్టూ తిరుగుతూ వికటాట్ట హాసాలు చేస్తుంటే లైట్లు ఆఫ్‌ అవుతాయి. జానకమ్మ పాత్రను కోటేశ్వరయ్య, లాయర్‌, దాక్టర్‌ మానభంగం చేసినట్లు దర్శకుడు చూపించారు. నాటకంలో ఇటువంటి అళ్లీలతను చూపించినప్పుడు ఎందుకు ఎంపిక చేశారని పోలవరపును ప్రాసిక్యూట్‌ చేసినంత పనిచేశారు. దానికి పోలవరపు తన దాక్టర్‌ కందిళుళ్ల సాంబశితరొవు

అభినయ భరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు 63 సహజశైలిలో చాలా నెమ్మదిగా ఒక ప్రీ చుట్టూ మూడు పాత్రలు వలయాకారంగా తిరిగారు. ఏ పాత్రా కనీసం స్రీ పాత్రను ముట్టుకోలేదు. ద్రౌపది చీరలను రంగస్థలంపై తీసివేయడం తప్పు కానప్పుడు చుట్టూ తిరుగుతూ ఒక అబల మానాన్ని దోచుకొన్నారని సజెష్టివ్‌గా చూపించడం అశ్లీలం ఎందుకౌతుందని వాదించారు. ఈ వాదనకు నిర్వాహకులు సమాధానపదడ్డారు. తీరా బహుమతుల విషయానికి వస్తే ఫలితాలు ప్రకటించినప్పుడు మొహెంజొదారోకు ఒక్క బహుమతి కూడా రాలేదు. (ప్రేక్షకులు గొడవ చేయడంతో న్యాయనిర్దేతలు హడావుడిగా ఉత్తమ ద్వితీయ(ప్రదర్భన, ఉత్తమ ద్వితీయ రచన బహుమతులను ప్రకటించారు.

నా. చో! క! యణ శ

న య

మరో మొహంజొదారో బృందాన్ని అభినందిస్తున్న సినీ నటి వాణిశ్రీ

అనంతపురంలో జరిగిన ఆంధ్రనాటక కళాపరిషత్‌ పోటీలకు అతిథిగా సినీ దర్శకుడు

ఆదుర్తి సుబ్బారావు సన్మాన స్వీకర్తగా హాజరయ్యారు. అదే సమయంలో మద్రాసులో తేనె మనసులు షూటింగ్‌ ముమ్మరంగా జరుగుతుంది. మొదటి సన్నివేశం చూచి రైలుకు వెళ్లిపోవాలని ఆయన నిర్ణయించుకొన్నారు. మొదటి సన్నివేశం పూర్తయ్యాక తన సహాయ దర్శకుడైన కె.విశ్వనాథ్‌తో రేపు షూటింగ్‌ కాన్సిల్‌ చేస్తున్నట్లు మద్రాస్‌కు ఫోన్‌ చేయి. నాటకం పూర్తిగా చూస్తున్నాం అని చెప్పారు. ప్రదర్శన జరుగుతున్న సమయంలో దర్శకుని రమ్మని స్టేజీమీదకు మరో సహాయ దర్భ్శకుదైన మాధవరావును పంపారు. దర్శకుడే శాస్త్రజ్ఞుని పాత్రను వేస్తున్నట్లు జె.యల్‌.నరసింహారావు చెప్పి నందిని పంపారు. నాటక ప్రయోగ విధానం అద్భుతంగా ఉన్నాయని ఆదుర్తి మెచ్చుకొన్నారు. ఈ నాటకాన్ని మద్రాసులో ప్రదర్శించినప్పుడు ప్రముఖ దర్శకుడు శ్రీధర్‌ చూసి “మేం సినిమాల్లో ఎన్నో ప్రయోగాలు చేస్తున్నాం. ఎంతో సాహిత్యాన్ని సృష్టిస్తున్నాం. మమ్మల్ని మించిన వాళ్లు లేరని దాక్టర్‌ కందిక్యళ్ల సాంబశినరొవు

64 అభినయ భరతాచార్య డాక్టర్‌ చాల్ల శ్రీరాకులు అనుకొనేవాళ్లం. కానీ మరో మొహెంజొదారో నాటకం చూశాక మేము వందేళ్లు వెనుకబడి ఉన్నాంో అని ప్రశంసించారు. నాటకాన్ని చూచిన సినీనటులు యస్‌.వి.రంగారావు దర్శకుడు చాట్ల, రచయిత నందిని మరో రోజు ఉదయం తన ఇంటికి టీకి రమ్మని ఆహ్వానించారు. ప్రతి నటుడూఎంతో విభిన్నంగా నటించారు. రచయిత, దర్శకుడూ ఇంతగా పోటీ పడిన నాటకాన్ని ఇంతవరకూ చూడలేదని మెచ్చుకొని చెరొక రూ.త్‌5్‌8ి బహుమతిగా ఇచ్చారు. లో ల నందితో చాట్ల

ఈ నాటకంపై ఆంధ్ర ప్రభ దిన పత్రిక సంపాదకీయాన్ని వ్రాసింది. ఈ నాటకంలో నటించిన కళాకారుల కళ్లకు గంతలు కట్టి హిమాలయ పర్వత అంచులపై నాటక ప్రదర్శన చేయమన్నా ఎంతో ధైర్యంగా... ఖచ్చితంగా నటించగల అద్భుతమైన టీంవర్క్‌ ఉందని, ప్రత్యేకించి తెలుగు నాటకానికి ప్రయోగాలను పరిచయం చేసిన చాట్ల అభినందనీయుడని పేర్కొంది. ఈ నాటకంపై నం.పా.సా. (నండూరి పార్ధసారథి) లోతైన విశ్లేషణతో ఆంధ్రప్రభ వారపత్రిక (27.05. 1964లో డాక్టర్‌ కందిళ్యుళ్ల సాంబశికరొవు

అభినయ ఛరతాచార్య జాళ్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు 65 చక్కని సమీక్ష చేశారు. “ఇందులో ఒక ప్రొఫెసర్‌ ఆధునిక మానవుని మీద ప్రయోగాలు జరుపుతాడు. ఆయన ప్రయోగశాల ఒక శ్మశాన వాటిక అనుకోవచ్చు. చనిపోయిన ఒక్కొక్క వ్యక్తినీ పిలిచి అతని వ్యక్తిత్వాన్ని ప్రేక్షకులకు పరిచయం చేస్తాడు. ఆయన సూత్రధారిగా వ్యవహరిస్తూ ఆ వ్యక్తుల చేత నాటకం అదడిస్తాడు. అది నాటకం కాదు. నిజంగా ఆ వ్యక్తులు బతికి ఉన్నప్పుడు వారి మధ్య సంభవించిన జీవితం. అంటే ఒక విధంగా దాన్ని స్లాష్‌బ్యాక్‌ అనుకోవచ్చు. అయితే మిగతా నాటకాలకూ దీనికి ఉన్న భేదం, ఇందులో చేసిన ప్రయోగం ఏమిటంటే సూత్రధారి మనకు తన ప్రయోగం గురించి చెబుతున్నప్పుడు రంగస్థలం మీద ఒక ఫ్లాష్‌బ్యాక్‌ సన్నివేశం జరుగుతూ ఉంటుంది. ప్రొఫెసర్‌ మాట్లాడుతున్నప్పుడు అవ్లాష్‌ బ్యాక్‌ సన్నివేశంలోని వ్యక్తుల మాటలు వినిపించవు. ప్రొఫెసర్‌ తెరలోకి వెళ్లిపోగానే వీళ్ల మాటలు వినిపిస్తూ ఉంటాయి. అంటే ప్రస్తుతం, గతం ఒకే కాలంలో, ఒకేస్థలంలో జరుగుతూ ఉంటాయన్న మాట. వేదిక మీద గతం జరుగుతున్నప్పుడు ప్రొఫెసర్‌ రన్నింగ్‌ కామెంట్రీ చేస్తూ ఉంటాడు. మామూలుగా అయితే ఈ నాటకంలోని మూకాభినయాన్ని చూచి (ప్రేక్షకులు నవ్వి గోల చేసేవారు. కానీ సన్నివేశాన్ని అర్థం చేసుకొని ఉత్కంఠతో చాలా (శ్రద్ధగా, నిశ్శబ్దంగా నాటకం చూచారు. అది దర్శకుడు, నటీనటుల గొప్పతనం. రచన ప్రేక్షకుల్లో నూటికి 90 శాతం మందికి అర్థం కాలేదు. అయినా వాళ్లు గోల చేయలేదంటే దర్శక ప్రతిభ, నటీనటుల అభినయ చాతుర్వమే. పరిషత్తులో ప్రదర్శించిన ఏ నాటకంలోనూ నటులు ఇంత సమన్వయంతో నటించలేదు. నిజంగా తెలుగు నాటక రంగంలో ఇదొక సరికొత్త ప్రయోగం. ఈ నాటకానికి దర్శకత్వం వహించిన చాట్ల శ్రీరాములు ప్రత్యేకంగా అభినందనీయుదని పేర్కొన్నారు.

ఈ నాటకాన్ని చాట్ల వరంగల్‌లో ఒక నాటక సమాజం ద్వారా 20కి పైగా ప్రదర్శనలిచ్చారు. ఈ నాటకాన్ని రావూజీ ప్రొడక్షన్స్‌ పక్షాన రావూజీ, కోకా సంజీవరావు దర్శకత్వంలో విజయవాడ సమాజం విసృతంగా ప్రదర్శించారు. ప్రయోగానికి పెద్దపీట వేసిన తొలినాటకంగా గుర్తింపును పొందిన మరో మొహెంజొదారో స్ఫూర్తితో తెలుగు నాటకం ప్రయోగం వైపుకు దిశను మార్చుకొంది. నంది కలానికి, చాట్ల మేధస్సుకు వందలాది కార్బన్‌ కాపీలు, జిరాక్స్‌ కాపీలు వచ్చినా దాని వన్నె తగ్గలేదు.

వజుం

సొమ్ములు పోనాయండి, గోవులొస్తున్నాయి జాగ్రత్త, రత్తాలు, రాంబాబు వంటి నవలలు, ఆరుసారా కథలు వంటి 95థల రచయితగా లబ్ధి (ప్రతిష్టదైన రచయిత రాచకొండ విశ్వనాథ శాస్త్రి, రా.వి.శాస్రిగా సుపరిచితుడైన ఆయన వ్రాసిన నాటకాల్లో నిజం, తిరస్కృతి గొప్పగా పేలాయి.

డాక్టర్‌ కందికుక్ల సాంబశితరొవు

66 అభినయ ఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు నిజం నాటకం న్యాయ వ్యవస్థ రాజకీయం చేతిలో ఎలా కీలుబొమ్మగా మారిందో కళ్లకు కట్టినట్లు చేసిన రచన. * ఈనాటకం నా గొప్పకి కానీ, నాకు ఉబుసు పోక కానీరాసింది కాదు. అందులో జరిగిన అన్యాయాలు నిజ జీవితంలో అదే స్థాయిలో నిత్యం జరగకపోయినా ఏదో ఒక స్థాయిలో మాత్రం జరుగుతూనే ఉన్నాయి. ప్రస్తుతం మన దేశంలో ప్రతిరోజూ ప్రతిచోట కూడాఎందరో కొందరు అమాయకులు వాళ్లు చేయని నేరాలకు శిక్షలను అనుభవించడం జరుగుతోందని నేను ఖచ్చితంగా, ఘంటాపథంగా ఛాలెంజ్‌ చేసి చెప్పగలను. కానీ ఆ మాత్రం డబ్బూ, పలుకుబడీ, పదవీ, హోదా కలవాదెనడూ మాత్రం ఆ పరిస్థితులలో పడదు. ఇరుక్కోడు. ఒక వేళ పడినా, ఇరుక్కొన్నా పైకి తప్పించుకోగలడు. మరైతే ఆ విధంగా అన్యాయానికి గురవుతున్నది నిరుపేదలు. వాళ్ల గురించే దీనులు, హీనులు, పతితులు, భ్రప్టులు, పీడితులని చెప్పి కవులు రిఫర్‌ చేస్తుంటారు. వాళ్లు ఉన్నారనే విషయాన్ని పెద్దలంతా ఒప్పుకొంటారు. వాళ్లను ఉద్ధరించగల ఆవశ్యకత ఉన్నదని కూడా ఒప్పుకొంటారు. కానీ వాళ్లను బాగు చెయ్యడం కోసం పెద్దలెవ్వరూ ఏమీ చెయ్యడం మాత్రం కనిపించదు. లంచాలు జేబుల్లోకి వెళుతున్నాయి. లాభాలు బ్యాంకుల్లోకి వెళుతున్నాయి. రాజకీయ వేత్తలు ఖద్ధరు బట్టలు తొడుక్కొని పార్లమెంటుకు వెళుతున్నారు. దేశంలో అందర్నీ, ఉద్ధరించడానికి ఆర్థిక మంత్రులు కోట్ల అప్పుకోసం ప్రతిదేశానికీ వెళుతున్నారు. దేవుడు చెప్పిన న్యాయాన్ని నిలబెట్టేందుకు స్వాములూ, బిషప్పులు రోజూ ఉపన్యాసాలకు వెళుతున్నారు. కానీ ఏపాపం ఎరుగని వాళ్లు మాత్రం జైలు లోపలా, వెలుపలా మగ్గుతూనే ఉన్నారు. పాపంలా పెరిగిన పెద్దవారుఎన్ని పాపాలు చేసినా వారే పెద్దలుగా ప్రభువులుగా ఉంటున్నారు. ఈ పరిస్థితిలో ఈ సంఘంలో పేదవాడికి న్యాయం దొరకదు గాక దొరకదు. తన కన్యాయం జరిగితే ఎదుర్కొనేందుకు పేదవాడికి సంఘంలో అవకాశం లేదు గాక లేదు. ఈ పరిస్థితి మారాలనే ఈ నాటకం వ్రాశానని” రావిశాస్త్రి పేర్కొన్నారు. నిజం నాటకం ్మిఫ్ట్‌ చదువుతున్నప్పుడు చాట్లకు తెలియకుందా దు:ఖం వచ్చింది. మంచి నాటకం మెదడుకు పదును పెట్టాలి. లేదా పృదయాన్ని ద్రవింప చేయాలనేది చాట్ల నిశ్చిత అభిప్రాయం. హృదయాన్ని కదిలించి... కరిగిస్తూనే నిజం సమాధి చేయబడుతున్న వైనం మెదడును కలవరపెట్టే సన్నివేశాల దొంతరతో నడిచిన నాటకం నిజం. ఈ నాటకాన్ని తప్పకుండా ్రదర్శించాలనే నిశ్చితాభిప్రాయానికి వచ్చిన చాట్ల రా.వి.శాస్త్రి అనుమతిని కోరారు. ఈ నాటక రచనలో నవల పోకడలుఎక్కువగా ఉండడంతో రావిశాస్త్రి అనుమతితో చాట్ల, జె.యల్‌,.నరసింవారావు ప్రదర్శనానుకూలంగా సంక్షిప్తీకరించారు. నిజం నాటకంలో ఆహ్లాద కరమైన విశాఖ మాండలికం అద్భుతంగా ఉన్నా వేరే ప్రాంతం వారికి కొత్తగా ఉంటుంది. కానీ పి.వి.నరసింహారావు మాట్లాడే డాక్టర్‌ కందిముళ్ల స్రాంబశికరొవు

అభినయ ఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాులు 67

తెలంగాణా మాండలికం, రావిశాప్రి గారి విశాఖ మాండలికం అన్ని ప్రాంతాల వారికి సులభంగా అర్ధమౌతాయి. భాషలో తళుకు ఉంది. ఇతివృత్తంలో గుందెల్ని కోసే సమస్య ఉంది. అందుకే రచనా పరంగా నిజం ఉత్తమ నాటకంగా నిలిచి పోయింది.

ఈ నాటకాన్ని విద్యానగర్‌ కల్చరల్‌ అసోసియేషన్‌ పక్షాన ప్రదర్శించారు. ఈ నాటకానికి చాట్ల దర్శకత్వం వహించారు. ఈ నాటకంలో కల్నల్‌ సుందరం, పబ్లిక్‌ ప్రాసిక్యూటర్‌, జైలు వార్డర్‌ పాత్రలను చాట్ల, సత్యం, డిఫెన్స్‌ లాయర్‌, పోలీసు పాత్రలను జె. యల్‌ నరసింహారావు, సార్వభౌమారావు పాత్రను జి.వి. సుబ్బారావు, సుందరం పాత్రను దుగ్గిరాల సోమేశ్వరరావు, ఇన స్పెక్టర్‌ పాత్రను ఇయల్‌.నరసింహారావు ధరించారు. మొదటి ప్రదర్శన హైదరాబాద్‌ రవీంద్ర భారతిలో ప్రదర్శించిన సమయంలో సోమసుందరం పాత్ర తనను ఉరితీయ బోయే సమయంలో “నేను నేరం చేయలేదు. చేసిన వారెవరో ఈపాటికి నిద్రపోతూఉంటారు. వారు లేచేసరికి నేను పడుకొంటాను. ఈ నేరం చేసినవారెవరో కానీ వారు ముందు మరింక ఏ పాపము చేయకుండా ఉంటే చాలు. నాకది చాలా సంతోషం. వారినలా విడిచిపెట్టండి. నేనిప్పుడింక పోతున్నా నాకేం భయం లేదు..బెంగ లేదు. నేను చాలా పాపాలు చేశాను. నా పాపం విచారించేవారు ఎవ్వరూ ఉండరు. నేను పాపాళ్ళుణ్ణి కానీ అందరూ నాలాంటి వాళ్లే కాదుగదా. లోకంలో ఎక్కువ మంది అమాయకులున్నారు. నిజం నిలబడక పోతే ఆకష్టాలూ.. ఆబాధలూ అవన్నీ వారే అనుభవించ వలసి వస్తుంది అమాయకులే లేకపోతే లోకమే లేదు. మాయగాళ్లు పెరిగిపోతే అమాయకులు చస్తారు. అమాయకపు లోకమే అసలైన లోకం. అందుచేత నిజమైన లోకం నిలబడాలంటే నిజం నిలబడాలి. సూపరెంట్‌గారూ లోకమంతా నిజం పలకాలనేది నా ఆఖరు కోరిక. నన్ను ఉరితీస్తుంటే చూడడానికి వచ్చిన మేజిస్ట్రేట్‌, పోలీసు అధికారులూ... మీరంతా మీమీ జీవితాల్లో ఇకముందు నిజానికి నిలబడుతామని నాకో వాగ్దానం చేయండి. అలా చేస్తే హాయిగా ప్రాణం విడుస్త అంటూ చెప్పే సంభాషణలతో నాటకం ముగుస్తుంది. నాటకం పూర్తయ్యాక చాలా మంది ప్రేక్షకులు మూకుమ్మడిగా లేచి నిలబడి చప్పట్లు కొడుతూ ప్రతిస్పందించారు. నాటకం అద్భుతంగా విజయవంతం కావడంతో ప్రదర్శన ముగిసాక జె.యల్‌.నరసింహారావు ఆనందం పట్టలేక గ్రీన్‌ రూమ్‌లోకి వెళ్లి బావురుమని ఏడ్చారు.

ఈ నాటకాన్ని 1965లో హైదరాబాద్‌లో జరగబోయే అంధ్రనాటక కళాపరిషత్‌ పోటీలకు ఎంట్రీని కట్టారు. 1964లో అనంతపురంలో జరిగిన ఆంధ్రనాటక కళాపరిషత్‌ పోటీలలో విద్యానగర్‌ కల్చరల్‌ అసోసియేషన్‌ ప్రదర్శించిన మరోమొహంజొదారో నాటకం పట్ల న్యాయనిర్లేతల్లో ముసురుకొన్న అపోహలూ, జడ్జిమెంట్‌ సమయంలో (ప్రేక్షకుల నుండిఎదురైన తీవ్ర నిరసనలను

68 అభినయ భఛరతాచార్య డాక్టర్‌ దాట్ల శ్రిరాకులు దృష్టిలో ఉంచుకొని ప్రాథమిక పరిశీలకుడైన పోలవరపు సూర్యప్రకాశరావుతో పాటు ప్రధాన కార్యదర్శి పసల సూర్యచంద్రరావు కూడా స్ఫూట్నీకి వచ్చారు. ఈ నాటకంలో చాట్ల, జె.యల్‌.నరసింహారావు చెరో మూడు పాత్రలను వేయడం పట్ల పసల అభ్యంతరం తెలిపారు. అంధ్ర నాటక కళాపరిషత్‌ నిబంధనావళితో ఒక నటుడు ఒక నాటకం, ఒక నాటికలో మాత్రమే నటించాలని ఉంది. ఒక నాటకంలో ఒక నటుడు మూడు పాత్రలను ధరించకూడదని లేదనే విషయాన్ని చాట్ల, జె.యల్‌. నరసింహారావు కమిటి దృష్టికి తెచ్చారు. కానీ ఈ విషయం పై కమిటి సభ్యులు పట్టుదలగా ఉన్నారని పోలవరపు చెప్పారు. నిజం నాటకంలో తమ పాత్రలను వ్యక్తిగత బహుమతుల నుండి తప్పించాలని చాట్ల, జె.యల్‌.లిఖిత పూర్వకంగా వ్రాసి ఇచ్చారు. ఆఅంధ్రనాటక కళాపరిషత్‌లో నిజం నాటకం అద్భుతంగా వచ్చింది. పేక్షకులంతా ఈ నాటకానికే ప్రథమ బహుమతి వస్తుందని ఆశించారు. కానీ ఒక్క బహుమతి కూడా రాలేదు. ఈ పోటీలకు న్యాయనిర్దేతగా వ్యవహరించిన బళ్లారి రాఘవ సమకాలీకుడు, రిటైర్డ్‌ జిల్లా జడ్డి దాది గోవిందరాజులు నాయుడు ఐదు సంవత్సరాల తరువాత 1970లో విజయవాడలో జరిగిన ఆంధ్ర నాటక కళాపరిషత్‌ పోటీలలో చాట్ల కలిసినప్పుడు జరిగిన పొరపాటును చెప్పారు. పోటీలో నిజం నాటక ప్రదర్శన జరుగబోయే ముందు నిర్వాహకుదైన శ్రీనివాస చక్రవర్తి, చాట్ల, జె. యల్‌.నరసింహారావు పాత్రలను బహుమతుల నుండి మినహాయించాలని లిఖిత పూర్వకంగా వ్రాసి ఇచ్చారని దాడి వారితో చెప్పారు. నాటకం మొత్తాన్ని బహుమతుల నుండి మినహాయించాలని వ్రాసినట్లుగా దాడి భావించారు. లేకుంటే వాస్తవంగా అన్ని బహుమతులు నిజం నాటకానికే వచ్చేవని దాడి వారు చెప్పారు.

ఈ నాటకాన్ని విద్యానగర్‌ కల్చరల్‌ అసోసియేషన్‌తో పాటు ఎ.పి. నాట్య సంఘం పక్షాన ఎ.ఆర్‌.కృష్ణ దర్శకత్వంలో, నాట్య భారతి (విశాఖ) సంస్థ దాక్టర్‌ అత్తిలి కృష్ణారావు దర్శకత్వంలో ప్రదర్శించారు. ఎ.ఆర్‌.కృష్ణ దర్శకత్వంలో ప్రదర్శించిన నిజం నాటకాన్ని దూరదర్శన్‌ కేంద్రం ప్రసారం చేసింది. ఈ ప్రదర్శనలో రచయిత రావి శాస్త్రి డిఫెన్స్‌ లాయర్‌ పాత్రను పోషించారు. ఈ నాటకం భారతీయ నాట్య సంఘ్‌ 1965 నిర్వహించిన నాటక రచనల పోటీలో ప్రత్యేక ప్రశంసను పొందింది. ఈ నాటకానికి బహుమతులు రాకపోవడంతో చాట్ల నిరాశ పద్దారు. పరిషత్తులు మెలో ద్రామాలను ప్రోత్సహిస్తున్నందున అరణి నాటకంతో మళ్లీ బహుమతులను సాధిస్తాను. రాజమండ్రి కల్చరల్‌ సెంటర్‌ పోటీలలో బహుమతులు సాధించకపోతే నాటకాలు మానేస్తానని రవీంద్రభారతి ఆవరణలో ఉన్న రవీంద్రనాథ్‌ ఠాగూర్‌ విగ్రహం ఎదుట ప్రతిజ్ఞ చేశారు. ఆ పోటీల బహుమతులలో మూడవ వంతు అరణి నాటకానికే వచ్చాయి.

డా్య్ఞార్‌ కందిముళ్ల సాంబశికరావు

అభినయ ఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు 69 అతిథి ఆది విష్ణు రచించిన ఈ నాటికను మొదట సెక్రటేరియట్‌ కల్చరల్‌ అసోసియేషన్‌ సమాజం వారికి జెయల్‌ నరసింహారావు దర్శకత్వం వహించారు. రిహార్సల్స్‌ జరుగుతున్న సమయంలో జెయల్‌. ఆహ్వానంపై చూడడానికి చాట్ల వెళ్లారు. శారీరక, మానసిక వైకల్యం ఉన్నవారంటే చాట్లకు జాలి సానుభూతి ఎక్కువ. ఎంతో సమర్ధత ఉన్నా అంగవైకల్యం కారణంగా అందలాలు ఎక్కలేని ఒక అభాగ్యుని కధ ఇందులోని ఇతివృత్తం, సెంటిమెంట్‌ను అడుగడుగునా పండించడానికి అవకాశం ఉన్న ఈ నాటిక చాట్లకు బాగా నచ్చింది. 1966లో మద్రాసులో విద్యానగర్‌ కల్చరల్‌ అసోసియేషన్‌ మూడు రోజులు నాటకోత్సవాలను నిర్వహించడానికి అవకాశం వచ్చింది. మొదటి రోజు అరణి నాటకం, రెండవ రోజు పుణ్యస్థలి, మూడవ రోజు మొహంజొదారో ప్రదర్శించారు. పుణ్యస్థలి నాటికతో పాటు మరొక నాటిక కావలసి వచ్చినప్పుడు చాట్ల అతిధి నాటిక బాగుంటుందని సలవో ఇచ్చారు. చాట్ల దర్శకత్వం వహించగా జె.యల్‌.నరసింహారావు, మురళీమోహన్‌ (చిల్లరదేవుళ్లు సినీహీరో), మీనాకుమారి నటించారు. మద్రాసులో ఈ ప్రదర్శన చూచిన సినీ దర్శకుడు బి.యన్‌.రెడ్డి పుణ్యస్థలి కన్నా తనకు ఈ నాటిక బాగా నచ్చిందని ప్రశంసించారు. ఇద్దరమ్మాయిలు - ముళ్లురబ్బాయిలు విచిత్ర జీవులు పేరుతో ఈ నాటకం భారతి పత్రికలో ప్రచురించబడింది. ఆహ్లాదకరమైన సన్నివేశ గత హాస్యంతో ఈ నాటకం సరదాగా సాగిపోవడం చాట్లకు నచ్చింది. ఈ నాటకంలో పాత్రల పేర్లను వారి స్థితిగతులకు విరుద్ధంగా రచయిత హితశ్రీ తమాషాగా పెట్టారు. ఉదాహరణకు సన్యాసిరావు ఈ పొత్ర కోటీశ్వరుడు. సీతారాముడు అడపిల్లల వెంటపడి అల్లరి చేసేవాడు. కళ్యాణి పెళ్లికాని ఆడపిల్ల, సీతారాముడు పాత్ర కన్యాశుల్మంలోని గిరీశం పాత్రను పోలిఉంటుంది. వరంగల్‌లో ఫ్రండ్స్‌ ఫైనార్స్స్‌ అసోసియేషన్‌ సంస్థ కొత్తగా 1966లో స్థాపించబడింది. వరంగల్‌ ప్రాంతంలో అప్పటికి నాటకాలు కొత్త, ఆ ప్రాంత ప్రేక్షకులకు సులభంగా అర్ధం కావడం కోసం చాట్ల ఈ నాటకం పేరును ఇద్దరమ్మాయిలు - ముగ్గురబ్బాయిలుగా మార్చారు. ఈ నాటకంలో బి,యం.రెడ్డి (ఇప్పటి నాటక దర్శకులు) ఉపేంద్ర, కుమార్‌తో పాటు కనకాల లక్ష్మీదేవదాస్‌, మీనాకుమారి నటించారు. అప్పటికి భాజీపేటలో రైల్వేశాఖలో పనిచేస్తున్న చాట్ల ఈ నాటకానికి దర్శకత్వం వహించారు. మొదటి ప్రదర్శన హనుమకొండ ఆర్ట్స్‌ సైన్స్‌ కళాశాలలో వేశారు. కళాశాల విద్యార్థలు చేసిన అల్లరితో ప్రదర్శన రసాభాసగా మారింది. ఆకారపు విశ్వేశ్వరయ్య తోటలో మళ్లీ నెలరోజులు రిహార్సల్స్‌ చేసి వరంగల్‌లో ప్రదర్శిస్తే గొప్పగా విజయవంతమైంది. ఈ నాటకాన్ని డాక్టర్‌ కందిళ్యుళ్ల సాంబశితరొళు

70 అభినయ ఛరతాచార్య డ్వ్టార్‌ చాట శ్రీరాములు | తెలంగాణా ప్రాంతంలో పదిచోట్ల విజయవంతంగా ప్రదర్శించారు. పంజరం అవసరాల సూర్యారావు రచించిన ఈ నాటకాన్ని వరంగల్‌ ఫ్రండ్స్‌ ఫైనార్ట్స్‌ అసోసియేషన్‌ 1968లో ప్రదర్శించింది. చాట్ల ఈ నాటకానికి దర్శకులు. బి.యం.రెడ్డి, ఉపేంద్ర, కుమార్‌ మల్లెల రాజేశ్వర శర్మ, కనకాల లక్ష్మీ దేవదాస్‌ ఇందులో నటించారు. తీర్తిశేషులు భమిడిపాటి రాధాకృష్ణ రచించిన ఈ నాటకాన్ని ఫ్రండ్స్‌ ఫైనార్ట్స్‌ అసోసియేషన్‌ సంస్థ చాట్ల దర్శకత్వంలో ప్రదర్శించారు. 1969లో ఈ నాటకాన్ని వరంగల్‌, హుజూరాబాద్‌, సిద్ధిపేట, కరీంనగర్‌ వంటి పట్టణాలలో ప్రదర్శించగా వచ్చిన కలెక్షన్‌ను చాట్లకు బహుమతిగా ఇచ్చారు. లండన్‌ నాటక శిక్షణకు వెళ్లే సమయంలో ఒక టిక్కెట్‌ను ఈ నిధులతో చాట్ల కొనుగోలు చేశారు. 1971లో లండన్‌ నుండి శిక్షణ పొంది వచ్చిన అనంతరం కరీంనగర్‌ రెవిన్యూ కల్చరల్‌ అసోసియేషన్‌ ప్రదర్శించిన ఈ నాటకానికి చాట్ల దర్శకత్వం వహించడమే కాకుండా మురారి పాత్రను కూడా ధరించారు. ఈ నాటకాన్ని తెలంగాణా ప్రాంతంలోని పలు ప్రాంతాలలో ప్రదర్శించి సమకూరిన నిధులతో కరీంనగర్‌ రెవెన్యూ క్లబ్‌ నిర్మాణాన్ని చేపట్టారు. ఖాజీపేటలో బెత్సాహికులు స్థాపించిన ఫైనార్ట్స్‌ అసోసియేషన్‌కు చాట్ల దర్శకునిగా వ్యవహరించారు. ఈ సంస్థ పక్షాన పుణ్యస్థలి నాటికను తయారు చేసిన చాట్ల కావలి కళారాధన సమితి పోటీలలో (1966) ప్రదర్శించి ఉత్తమ ప్రదర్శన, ఉత్తమనటుడు, దర్శకుడు, విలన్‌, రంగాలంకరణ బహుమతులను పొందారు. ఈనాటికలో చాట్ల నటనను చూచిన స్థానికుదైన యల్‌, వి.కృష్ణారెడ్డి అనే కళాభిమాని చాట్ల లండన్‌ వెళ్లే సముయంలో ప్రత్యేకంగా హైదరాబాద్‌ వచ్చి రూ.500లను బహుమతిగా ఇచ్చారు. ఇదే సంస్థ పక్షాన భమిడిపాటి రాధాకృష్ణ రచించిన దైవశాసనం నాటకానికి దర్శకత్వం వహించి నెల్లూరులో సుందర రామిరెడ్డి నిర్వహించిన నెఫ్లా నాటక కళాపరిషత్‌లో ప్రదర్శించారు. మనిషి చావళకూడదు - తిరపతి ఆర్ధిక బలహీనతలు, సంపాదనా వ్యామోహ పర్వంలో మనిషి నీతిబాహ్యంగా మారిపోతాడు. మనిషి స్థిరంగా ఉన్నప్పుడు ఏమలినం అతనిని అంటదనే సందేశంతో యన్‌. ఆర్‌. నంది రచించిన నాటిక మనిషి చావకూడదు. 1965 ప్రాంతాలలో హైదరాబాద్‌ సెక్రటేరియెట్‌ డాక్టర్‌ కందికుళ్ల సాంబశితరావు

అభినయ ఛరతాచార్య శుక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు 711 అంతర శాఖల పోటీలు ఉత్సాహపూరితంగా జరిగేవి. హైదరాబాద్‌లో ఉన్న పెద్ద పెద్ద దర్శకులు ఒక్కొక్క శాఖ ప్రదర్శించే నాటికలకు దర్శకులుగా వ్యవహరించేవారు. విద్యానగర్‌ కల్చరల్‌ అసోసియేషన్‌ సభ్యులైన ఘట్టి ఆంజనేయశర్మ, జి.వి.సుబ్బారావు, ఇయల్‌, నరసింహారావు, యం.రామారావు, ఒ.రామ్మూర్తి వంటి వారు సెక్రటేరియెట్‌ సాంస్కృతిక పోటీలలో మనిషి చావకూడదు, తిరపతి నాటికలను చాట్ల దర్శకత్వంలో (ప్రదర్శించి బహుమతులను పొందారు. లావాలో ఎలశ్రభులాబ్‌

“త్యాగం మనిషిని దేవుణ్ణి చేస్తుంది. స్వార్ధం అతన్ని రాక్షసుడిగా మారుస్తుంది” అనే అంశంపై గొల్లపూడి మారుతీరావు అల్లిన అద్భుతమైన నాటకం లావాలో ఎర్రగులాబీ. “నాటకం లావాలో ఎర్రగులాబీ. నాటకం కాదది జీవితం. వెలుగునీడలు ఆడుకొన్న చెలగాటం. చక్రాల కుర్చీలో గలగలా నవ్వే అగ్నిపర్వతం. అ పక్కనే పోత పోసిన అమృతానురాగం. అటు లావా.. ఇటు ఎర్ర గులాబీ. వెరసి లావాలో ఎర్ర గులాబీ. ఈ రెంటి చుట్టూ చంక్రమించిన పాత్రలు. మొత్తం ఐదురకాల మనళ్చిత్రాలు. ఇదీ ఆ రోజు నేను చూసింది. కెప్టెన్‌ శేఖర్‌ స్వతహాగా నరోత్తముడు. అతని ప్రణయానికి అకృతిగీత. రేపో మాపో చిట్లి పోనున్న గాజుబుడగ మధు. అంతటి కెప్టెన్‌ మనసు అమాంతంగా కుంచించుకు పోయింది. వెనుకటి వెలుగులు ఇగిరిపోయినయ్‌. పిచ్చి పిచ్చినీడలు పచ్చిగా పారాడినయ్‌. తుకతుక ఉడికి పోయాడు శేఖర్‌. తీయని మధువును చేదు విషమని నిప్పులు కక్కాడు శేఖర” అంటూ తాను చూచిన నాటకానికి అద్భుతమైన హృదయ స్పందనతో ఆచార్య సి.నారాయణ రెడ్డి అక్షరాలను చెక్కారు. లావాలో ఎర్రగులాబీ పేరులోనే అద్భుతమైన కవితాత్మ పరవళ్ళు తొక్కింది.

లావాని మించిన ఉష్టత్వం, గులాబీని మించిన మృదుత్వం సృష్టిలో మరొకటి లేవు. రచయితగా గొల్లపూడి విశ్వరూపం అడుగడుగునా ప్రత్యక్షమౌతుంది. అభిమానం వెంటనే అసూయ ఉంటుంది. అనురాగం వెనుకనే అపార్థం తొంగి చూస్తుంది. మచ్చలేని మమకారం, సుతిమెత్తనైన ఆపేక్షల ఎర్రగులాబీ జడలో ఉందాలి లేదా మెడలో ఉండాలి. లేదా దేవుని పాదాలపై ఉండాలి. పశుత్వం కాళ్ల కింద వడలి పోకూడదు. ఉన్మాదపు ఉక్కు పిడికిలిలో నలిగిపోకూడదు. భగభగమని మంటల్లో భుగభుగల సెగల మధ్య ఆ పుష్పం మాడిపోకూడదు. స్వచ్చమైన మనసులో అనుమానపు మాలిన్యం చొరబడితే వికృత వికటాట్ట హాసాలు చేస్తూ అది ఎలా కరాళ నృత్యం చేస్తుందో గొల్లపూడి అతిగొప్పగా చిత్రించిన నాటకం. బంగారానికి తావి అబ్బడం అంటే ఏమిటంటే ఈ నాటకానికి చాట్ల దర్శకత్వం వహించడమే.

జుక్టర్‌ కందిక్యుళ్ల సాంబశికరావు

72 అభినయ ఛరతాచార్య జుళ్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు:

లావాలో ఎర్రగులాబీ చాట్లలోని దర్శక దార్భనికుడు కన్నువిప్పిన నాటకం. ఒక కొత్త ఆలోచనకు నాందీగీతం. ఒక నాటకానికి ప్రయోగం అతికినట్లు ఉందాలే కానీ అతికించినట్లు ఉండకూడదు. ఒకధోరణి లేదా ఒక వాదానికి స్థిరత్వం ఉంటుంది. అ ధోరణి చట్రంలో నాటక రచనను ఇమద్చ గలిగితే దర్శకుడు తన మేధస్సుతో దానికి సజీవత్వాన్ని కలిగిస్తాడు. కానీ రచయిత యథాలాపంగా ఒక రచన చేస్తే అందులో రచయిత ఊహించినవీ, ఊహించనివీ అణువణువునా ప్రతిబింబించి ఒక అద్భుత కళాఖండంగా తీర్చిదిద్దితే ఆ దర్శకుడు ఒక శిఖరంలా ఠీవిగా నిలబడతాడు. చాట్ల ప్రయోగశీలి. నిరంతర అన్వేషి. ఒక కొత్తదనం కోసం ఆయన ఆలోచన గిరికీలు కొడుతుంది. ఒక అద్భుత చిత్రం, చిత్రణ కోసం ఆయన మనో నేత్రం శోధిస్తూనే ఉంటుంది. ఒక మంచి నాటకం పుట్టాలంటే ఒక మంచి ఇతివృత్తం ఉండాలి. శిశువుకు ప్రాణం పోసే అపర సృష్టికర్ర రచయిత. ఆ శిశువుకు జీవం పోసి కదిలించే వాడు నటుడు. ఆ శిశువును ఒక అద్భుత శిల్పంగా మలచి పరిపూర్ణ సిద్ధత్వాన్ని కల్పించేవాడు దర్శకుడు. చాట్ల దర్శకత్వంలో ఎన్నో గొప్ప నాటక కళాఖందాలు వెలువడ్డాయి. దేని విశిష్టత దానిదే. ఎన్నింటికో ఆద్యుడు, ఆచార్యుడు, ప్రాచార్యుడూ ఆయనే. కానీ విశాలమైన అవకాశాలూ, సాధనాలు ఉన్న ఒక సినిమా టెక్నిక్‌కు రంగస్థలంపై ప్రదర్శించి సున్నితమైన ఆలోచనలను, గొప్ప భావోద్వేగాలను, తోక మీద లేచి బుస్సు మంటూ పడగ విప్పే ఉద్వేగాలనూ కళ్లకు కట్టినట్లు, గుండెల మీద గుద్దినట్లు చెప్పిన ఒకే ఒకనాటకం. అప్పటికీ ఇప్పటికీ లావాలో ఎర్రగులాబీ అంటే అతిశయోక్తి లేదు.

ఈ నాటిక రచనకు తమాషా నేపథ్యం ఉంది. చాట్ల లండన్‌ నుండి తిరిగి వచ్చాక ఒక మంచి నాటకం కోసం పరితపించే సమయంలో 1970లో విజయవాడలో జరిగిన ఆంధ్ర నాటక కళాపరిషత్‌ పోటీలక్రు న్యాయనిర్ణేతగా ఆహ్వానించబడ్డారు. నాటక విభాగానికి చాట్ల, రామలక్ష్మి ఆరుద్ర, ఇంటూరి వెంకటేశ్వరరావు, నాటికల విభాగానికి దాడి గోవిందరాజులు నాయుడు, శ్రీనివాస చక్రవర్తి, గాదె ప్రభాకర గుప్తా న్యాయనిర్దేతలుగా వ్యవహరించారు. గొల్లపూడి రచించిన కరుణించని దేవతలు నాటకం, కళ్లు నాటికలకు ఉత్తమ రచయిత, ఉత్తమ ప్రదర్శన బహుమతులు పొందాయి, ఆ రోజుల్లో ఆంధ్ర నాటక కళాపరిషత్‌ పోటీలకు ఎంపికైతేనే ఆస్కార్‌కు నామినేషన్‌ దొరికినంత గొప్ప. ఇక బహుమతి రావడమంటే ఏకంగా ఆస్కార్‌ అవార్డు లభించినట్లే. రెండు విభాగాలలో ఒకే రచయిత న్రాసిన నాటకం,నాటిక ఉత్తమ ప్రదర్శనలను పొందిన ఘనత మొదట యన్‌.ఆర్‌.నందికి దక్కింది. అటు నాటిక ఇటు నాటిక విభాగంలో ఉత్తమ రచయితగా పురస్కారాలను పొందిన రికార్డు మొదటిసారిగా గొల్లపూడి సాధించారు. ఈ రికార్డును 1979లో యం.వి.యస్‌. హరనాథరావు డాక్టర్‌ కందిక్యుళ్ణ సాంబశికరొవు

అభినయ ఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చొట శ్రీరాములు 78 తిరగనవ్రాశాడు. రాజమండ్రిలో జరిగిన అంధ్రనాటక కళాపరిషత్‌ స్వర్ణోశ్చవాలలో హరనాథరావు జగన్నాథ రథచక్రాలు నాటకానికి ఉత్తమ రచయితగా, క్షీరసాగర మథనం నాటకానికి ఉత్తమ ద్వితీయ రచయితగా, యక్షగానం నాటికకు ఉత్తమ రచయితగా, అంతం కాదిది ఆరంభం నాటికకు ఉత్తమ ద్వితీయ రచయితగా నాలుగుఅవార్డులను సాధించి అరుదైన రికార్డును సృష్టించారు. నాటకవిభాగంలో జగన్నాథ రథచక్రాలు, క్షీరసాగర మథనం, నాటికల విభాగంలో యక్షగానం, అంతంకాదిది ఆరంభం ఉత్తమ, ద్వితీయ ఉత్తమ ప్రదర్శనల బహుమతులు కూడా పొందాయి.

విజయవాడలో బహుమతి ప్రదానం జరిగాక సత్యంగారిల్లెక్కడ నాటకం ఇవ్వకూడదా అని చాట్ల గొల్లపూడిని అడిగారు. దాన్ని మీ గురువైన కె. వెంకటేశ్వరరావుకు ఎప్పుడో ఇచ్చేసానని గొల్లపూడి చెప్పారు. మరినాకు ఒక నాటకం ఇవ్వు అని చాట్ల కోరికను తప్పకుందా తీరుస్తానని గొల్లపూడి హామీ ఇచ్చారు. చైనా యుద్ధ సమయంలో గొల్లపూడి “మరిచీకటి రాదు” అనే నాటకాన్ని వ్రాశారు. జాతీయ సమైక్యత నేపథ్యంగా సమాచార శాఖ నిర్వహించిన నాటక రచనల పోటీలకు ఈనాటకం పేరు మార్చి “జాగ్రత్త నేస్తం పొరుగు వాణ్ణి ప్రేమించకు” అనే పేరుతో పంపారు. అదే నాటకాన్ని చాట్లకు చదివి వినిపించారు. ఒక విసృత పరిధి నుండి తక్కువ కాన్న్వాస్‌తో నాటకం వ్రాయబడినట్లు చాట్ల భావించారు. నాటకంలో నటుడి సత్తాను వెలికితీసే భావోద్వేగాలు ముప్పిరిగొన్నట్లు చాట్ల నిశితంగా గమనించారు. నాటకం పేరుచూస్తే సమైక్యత వాసన వేస్తుంది. మారిస్తే ఎలా ఉంటుంది అంటే గొల్లపూడి ఠక్కున లావాలో ఎర్రగులాబీ ఎలా ఉంటుంది అన్నాడు. బైటిల్‌ అద్భుతమైన కవితాత్మకంగా బాగుందని చాట్ల అన్నాడు. కొన్ని విషయాలు నాటక కథా గమనంలో ప్రేక్షకులకు చెప్పాలి. కొన్నింటిని దాచాలి. కొన్ని విషయాలను కొన్ని పాత్రలకు తెలియకుండా ఉంచాలి. మరికొన్ని పాత్రలకు తెలియజేయాలి. ఈ శిల్పాన్ని గొల్లపూడి లావాలో ఏర్రగులాబీలో అద్భుతంగా పోషించారు. మధు ప్రవర్తన వెనుకనున్న ఆంతర్యం ప్రేక్షకునికి మొదట తెలియదు. మధ్యలో రచయిత ఈ మెలికను విప్పుతాడు. ప్రేక్షకుల్లో ఉన్న ఉత్కంఠను తగ్గించి ఈ ఆంతర్యాన్ని అర్ధం చేసుకొని శేఖర్‌ కంటే ఓ మెట్టుపైన నిలబెడతాడు. పతాక సన్నివేశంలో రివాల్వర్‌తో లోపలికి వెళ్ళిన శేఖర్‌ను ఆత్మహత్య నుండి కాపాడటానికి వెళ్ళిన మధు తిరిగి వస్తాడో లేదో తెలియని పరిస్థితి. ఇక్కడ అద్భుతమైన సస్సెన్సన్‌ను కొన్ని క్షణాల పాటు రచయిత నడిపించారు. మనిషికీ మనిషికీ మధ్య నున్న (ప్రేమ, ద్వేషం, అసహ్యం, సాన్నిహిత్యం, సంబంధ బాంధవ్యాలనూ ఇంత ఉత్మంఠతో నదపదం మారుతీరావుకే సాధ్యం. నాటకం, సినిమాలలో ప్రేక్షకునికీ నటునికి మధ్య ఉన్న దూరాలలో ఎంతో వ్యత్యాసాలుంటాయి.

డాక్టర్‌ కందిముళ్ల సాంబశితరొవు

774 అభినయ ఛరతాచార్య డక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాకులు ఒక నాటకంలోని ప్రధాన పాత్ర చేసే ఆంగికాఖినయాన్ని (పేక్షకులకు అతిసన్నిహితంగా.. అంటే సినిమాలలో కెమేరా జూమ్‌ చేసినట్లుగా చేస్తే ఎలా ఉంటుంది. ఈకొత్త విషయం నటుడిలో అంతర్మథనాన్ని ఎలా (పేక్షకునికి సన్నిహితంగా చూపిస్తుంది అనే ఆలోచనను చాట్ల గొల్లపూడితో చెప్పారు. కథానాయకుదైన శేఖర్‌ యుద్ధంలో రెండు కాళ్లనూ పోగొట్టుకొన్న వికలాంగునిగా గొల్లపూడి సృష్టించారు. ఆపా(త్ర రంగస్థలంపై తిరుగడానికి రెండు చక్రాల కుర్చీ అవసరం వచ్చింది. ఒక పాత్రలోని భావోద్వేగాలను ప్రస్ఫుటంగా చూపించడానికి వీల్‌ ఛైర్‌ను ఒక చోటనుండి మరాకచోటుకు రకరకాల భంగిమలు, విధానాలతో తిప్పడం ద్వారా చూపించవచ్చునని చాట్లకు ఆలోచన వచ్చింది. నాటకంలో ప్రేక్షకునికీ నటునికి మధ్య ఉన్న దూరం స్థిరమైనది. రంగస్థలంపై నటుడి మూమెంట్స్‌ వల్ల అది మారుతుంది. సినిమాల్లో కెమెరా సహాయంతో క్లోజ్‌షాట్స్‌, మిద్‌క్లోజ్‌, లాంగ్‌షాట్‌ వంటి వాటి ద్వారా (ప్రేక్షకునికీ నటునికి మధ్య దగ్గరి తనం ఉంటుంది. నటుడు ఆడిటోరియంలోని చివరి వరుసలో కూర్చొన్న ్రేక్షకునికీ తనకూ మధ్య దూరం తగ్గించడానికి ఒక చిన్న డైలాగ్‌కు కూడా మూమెంట్లను క్షణక్షణానికీ మారుస్తూ ఉంటాదు. అలా కాకుండా ఒకపాత్రను స్థిరంగా కదలకుండా ఒకేచోట ఉంచితే మూమెంట్‌ లేకుండా పోతుంది. అందుకోసం వీల్‌వైర్‌ ఈ నాటకంలో వచ్చింది. చాట్ల లందన్‌ వెళ్లి నాటకరంగ శిక్షణపొందినప్పుదు ఖైటింగ్‌ ఒక నాటక విజయం కావడానికి ఎంత ప్రధాన భూమికను పోషిస్తుందో అనుభవ పూర్వకంగా తెలుసుకొన్నారు. నాటకప్రయోగానికి రంగోద్టీపసన అందించే సహకారం అంతా ఇంతా కాదు. నాటకంలోని ప్రతి చిన్న అంశాన్నీ ప్రక్షేపణ చేయడానికి లైటింగ్‌ అత్యుత్తమ సాధనం. చాట్ల లావాలో ఎర్రగులాబీ నాటకాన్ని విన్నప్పటి నుండి రంగోద్దీపనాన్ని ఈ నాటకానికి ఎలా ఉపయోగించుకోవాలనే విషయంపై మనసులో ప్రణాళికలు వేసుకొన్నారు. రంగోద్దీపనాన్ని తొలిసారిగా తెలుగునాటక రంగంలో పూర్తిస్థాయిలో వినియోగించిన దర్శకునిగాచాట్ల చరిత్ర సృష్టించారు. లైటింగ్‌ మూలంగా ఒక సన్నివేశాన్ని ఎంతగా రక్తి కట్టించవచ్చో, ఒక పాత్ర మనసులో పఠేలునపగిలే అగ్ని పర్వతాన్ని ఎంత గొప్పగా చూపించవచ్చో లావాలో ఎర్రగులాబీ ద్వారా చాట్ల అక్షర సత్యం చేశారు. ఈనాటకంలో శేఖర్‌, గీత (ప్రేమికులు. యుద్ధంలో శేఖర్‌కు రెండు కాళ్లూ పోతాయి. అవిటివాడుగా ఇంటికి వస్తాడు. తన మూలంగా గీత జీవితం కష్టాల సుడిగుండంలో పడకూడదని శేఖర్‌ ఆమెను మరొకర్ని పెళ్లి చేసుకోమని అంటాడు.” ఎదురుగా కాళ్లు విరిగిన హీరో, చక్రాల మీద జారిపోయే జీవితం, వెచ్చగా కారే కన్నీళ్లు, కలలు ఇంత నిజాయితీగా ఉండవు గీతా. నాటకంలో వీడ్మోలు దృశ్యం ఇది. దాక్టర్‌ కందిక్యూ్ల సాంబశివరావు

అభినయ భరతాచార్య డాక్టర్‌ చాల్ల శ్రీరాణులు 75 అయితే ఈ నాటకం పేరు జీవితం, ఇందులో హీరో హీరోయిన్లు రెండవ రంగంలో కలవరు. ఎందుకంటే అసలు రెండవ రంగమే ఉండదు గనుక” అని అంటాడు. ఈ మాటలకు గీత మనసు గాయపడుతుంది. నన్ను చేసుకోవడం ఇష్టం లేకపోతే చెప్పేయ్‌. కానీ దానికి త్యాగం అనే బురఖా వేయకు. నీకు అక్కరలేని వస్తువును మరొకరికి దానం చేయడం ద్రోహం. చేయాలనుకోవడం ఆత్మవంచన. నీకు అక్కరలేకపోతే ఈ పూవు ఇలాగే రాలిపోతుంది. కానీ మరొకరి పూజకు పనికిరాదు” అని గీత అంటుంది.

వారి జీవితంలోకి మధు అనే వ్యక్తి ప్రవేశిస్తాడు. మధు శేఖర్‌కు ప్రాణ స్నేహితుడు. లంగ్‌ క్యాన్సర్‌తో కొద్దిరోజుల్లో చనిపోయే మనిషి. అది గీతకు తెలిసినా శేఖర్‌కు తెలియదు. చివరి రోజుల్లో అతడు ప్రశాంతంగా హాయిగా నవ్వుతూ పోవాలని గీత భావిస్తుంది. అతనితో చనువుగా మాట్లాడుతుంది. వారి చనువును శేఖర్‌ అపార్ధం చేసుకొంటాడు. ఈర్ష్య అసూయతో భగ్గున మండిపోతాడు. ఒక టేబుల్‌ను సర్దుతున్న సమయంలో మధు, గీత జోకులు వేసుకొంటూ పగలబడి నవ్వుకుంటారు. శేఖర్‌ ప్రవేశించి వారి సాన్నిహిత్యాన్ని అపార్థం చేసుకొంటాడు. ఈ సన్నివేశాన్ని చాట్ల లైటింగ్‌ ఎఫెక్ట్‌ ద్వారా అద్భుతంగా చూపిస్తారు. టేబుల్‌కు చెరొక వైపున్న మధు, గీత నవ్వుతుంటారు. రంగస్థలం పైకి శేఖర్‌ వీల్‌ధైర్‌పై వచ్చి ఇద్దర్నీ చూస్తాడు. వెంటనే జనరల్‌ లైట్లను ఆర్పి శేఖర్‌పై ఒక స్పాట్‌, మధుగీతలపై ఒక స్పాట్‌ వేశారు. ఆ స్పాట్‌లో శేఖర్‌ ముందుకు కదులుతూ వస్తాడు. వారిద్దరి సాన్నిహిత్యాన్ని అపార్ధం చేసుకొన్న శేఖర్‌ మనసులో పడిన అనుమానపు విష బీజాన్ని దర్శకునిగా చాట్ల అద్భుతంగా ఎష్టాబ్లిష చేశారు. లైటింగ్‌తో పాటు నేపథ్య సంగీతం కూడా ప్రదర్శన రక్తికి ఎంతగానో దోహదం చేస్తుంది. ఒక మూడ్‌ కంటిన్యుటీకి, ఒక మూడ్‌ను విచ్చిన్నం చేయడానికి సంగీతం ఎంతో ఉపకరిస్తుంది. మధు, గీత టేబుల్‌ను ఎత్తిపట్టుకొన్నప్పుడు నవ్వుతూ ఉంటారు. సంగీతం ఎక్కువ శ్రుతితో వినిపిస్తుంది. శేఖర్‌ వీల్‌వైర్‌ను నెట్టుకొంటూ స్టేజీ మీదకు వస్తాడు. ఇద్దరి నవ్వులు వినిపించడంతో కుర్చీని గిరిక్కున వెనక్కు తిప్పుతాడు. వెంటనే ఇద్దరి మీదా స్పాట్‌ లైట్లు వేయడం, సంగీతాన్ని ఆపి నిశ్శబ్దంగా ఉంచారు. ఆ నిశ్శబ్దంలో నుండి శేఖర్‌ మనసులో అనుమాన బీజం పడింది అనే భావం (ప్రేక్షకుల్లో అద్భుతంగా రిజిష్టర్‌ అయింది. దీనితో ప్రేక్షకుల నుండి కరతాళ ధ్వనులతో కూడిన అభినందన వచ్చింది. ఒక నాటకానికి దర్శకుని ప్రాధాన్యత ఏమిటి అనే విషయం కూదా లండన్‌ పర్యటనే చాట్లకు నేర్చింది.

ఈ నాటకంలో వీల్‌ ఛైర్‌ను చాట్ల అద్భుతంగా వినియోగించుకొన్నారు. దాని కదలికల్లో ఆ పాత్ర మనోభావాలను ప్రతిబింబించారు. కుర్చీ నెమ్మదిగా కదిలితే విషాదం, కుర్చీ

దాక్టర్‌ కందిళక్యుళ్ష పాంచశితరొవు

76 అభినయ ఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాణులు

వేగంగా కదిలితే ఉద్వేగం అనే భావాలు (ప్రేక్షకుని మస్తిష్మాన్ని తాకాయి. ఈ కుర్చీని ఆ రోజుల్లోనే రూ.350 లకు చాట్ల కొన్నారు. హైదరాబాద్‌ నిజాం కళాశాల పక్కనే ఉన్న కో ఆపరేటివ్‌ టైనింగ్‌ కాలేజీలో వీల్‌వైర్‌లో రెండు నెలలకు పైగా రిహార్సల్స్‌ చేశారు. ఈ నాటకంలో మధు పాత్రధారి బి.వి.రామారావు అనాటి సహకారశాఖామాత్యులు బత్తిన సుబ్బారావు వద్ద వ్యక్తిగత కార్యదర్శిగా పనిచేశారు. మంత్రి నుండి ప్రత్యేక అనుమతిని పొంది ఈ భవనంలోనే రిహార్సల్స్‌ చేశారు. నాటక ప్రదర్శనలు ముగిశాక గొల్లపూడికి యాక్సిడెంట్‌ అయితే చాట్ల వీల్‌ ఛైర్‌ను ఆయనకు ఇచ్చారు. గొల్లపూడికి ఆరోగ్యం కుదుట పడ్డాక తనకు చికిత్స చేసిన డాక్టర్‌ ముద్దుకృష్ణ ఆసుపత్రికి ఆ వీల్‌ వైర్‌ను ఇచ్చారు.

1972 వరకు దాదాపు అన్ని నాటకాలూ, నాటికలను ఎక్కువగా ఫుట్‌లైట్ల మీదనే ప్రదర్శించేవారు. తెలుగు నాటక రంగంలో అప్పటికి లైటింగ్‌ అంశంపై అవగాహన ఉన్న ఇద్దరు సాంకేతిక నిపుణులు టి.శివరామకృష్ణ, కె.శ్రీహరి మూర్తి. నాటకంలో మూడు వంతులు భావోద్వేగాల ప్రకటనకు అవకాశం ఉన్న నాటకం లావాలో ఎర్రగులాబీ. గొల్లపూడి నుండి ఫైనల్‌ వెరన్‌ చేతికి అందాక దాదాపు 15 రోజులు ఒక్కరే కూర్చొని దర్శకత్వ ప్రణాళికను సిద్ధం చేసుకొన్నారు. ఈ నాటకానికి విలక్షణంగా, వినూత్నంగా లైటింగ్‌ ఉండాలని చాట్ల నిశ్చితాభిప్రాయం. మిత్రుడైన శ్రీహరిమూర్తితో అనేక రోజులు చర్చించారు. తెలుగు నాటక రంగంలో తొలిసారిగా నాలుగు డిమ్మర్లను, ఇరవైకి పైగా స్పాట్‌ లైట్లను చాట్ల వినియోగించారు. ఈ నాటకాన్ని తయారు చేస్తున్న సమయంలో నాటక సంస్థకు ఒక మంచి పేరును సూచించాలని గుడిపాటి వెంకటచలం గారికి ఉత్తరం వ్రాశారు. ఆయన నవ్యనాటకాయతనం పేరును సూచించారు. తాను ఉద్యోగం చేస్తున్న వరంగల్‌ నుండి నాటకాన్ని ప్రదర్శించాలని చాట్ల నిర్ణయించారు. ఈ నాటకంలో చాట్ల శేఖర్‌ పాత్రను, మధు పాత్రను బి.వి.రామారావు పోషించారు. మిగిలిన పాత్రలకు రంగాచారి,యం.వి. సుబ్రమణ్యం, కాకినాడ శ్యామల, మద్దూరి విజయలక్ష్మి, డబ్బింగ్‌ జానకి పోషించారు. ఈ నాటకం పై సమీక్షలు వ్రాసిన పత్రికలు ఈ నాటకంలో ఐదు పాత్రలతోపాటు వీల్‌చైర్‌ కూడా అద్భుతంగా నటించినట్లు చమత్మ్కరించాయి. ఈనాటకాన్ని 15కి పైగా ప్రదర్శనలిచ్చారు. ప్రదర్శన ్రతిచోటా అద్భుతంగా వచ్చింది. నాటక పండితులు మొదలు సామాన్యులు వరకూ బ్రహ్మరథం పట్టారు. తెలుగు నాటకరంగంలో కనీవినీ ఎరుగని ప్రదర్శన అని ఆకాశానికి ఎత్తారు. కానీ విజయనగరం బళ్లారి రాఘవ స్మారక నాటకోత్సవంలో ప్రదర్శించగా ఒక్క బహుమతి కూడా రాలేదు. ఈ నాటకాన్ని 1972, జనవరి శన హైదరాబాద్‌లో తొలిసారిగా ప్రదర్శించారు. జుక్టర్‌ కందిక్యుక్ణ సాంబశినరొవు

అభినయ ఛరతాచార్వ డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు ళ్గాల్లా మురళీమోహన్‌ సినీ రంగ ప్రవేశానికి ముందు విజయవాడలో ఒక పక్క వ్యాపారం చేస్తూ మరాకపక్క నాటకాలను వేసేవారు. నటరాజ కళామందలి కార్యదర్శిగా నెలవారీ నాటక ప్రదర్శనలు వెలిదండ్ల హనుమంతరాయ [గ్రంథాలయంలో నిర్వహించేవారు. అప్పటికే లావాలో ఎర్రగులాబీ నాటకాన్ని గూర్చి విన్న మురళీమోహన్‌ విజయవాడలో ప్రదర్శన ఏర్పాటు చేశారు. మ. స్ట క్ష న + వనన. [[ | గ్‌ తము వ 1 జమ మ్‌ ల్‌ . 1 అను [2 ళా ఓ | వ న. చు లని క్‌ “ఫం వ ల న వా లావాలో ఎర్రగులాబీ నాటకంలో ఒక సన్నివేశం ప్రదర్శన అద్భుతంగా వచ్చింది. అప్పటి వరకూ ఫుట్‌లైట్లతో తప్ప స్పాట్‌ లైట్లు తెలియని విజయవాడ ప్రేక్షకులు అబ్బురంగా చూశారు. చూస్తున్నది నాటకం కాదు సినిమా అనేంత గొప్పగా ప్రదర్శించారు. 1972లో ఈ నాటకాన్ని చూచినప్పటికీ 88 ఏళ్ల తర్వాత కూడా ప్రతి సన్నివేశం గుర్తుంది. ఇటువంటి గొప్ప ప్రయోగాన్ని దశాబ్దాలకు ముందే చేసి తెలుగు ప్రయోగ నాటక పితామహునిగా చాట్ల శ్రీరాములు చరిత్ర సృష్టించారని మురళీమోహన్‌ ప్రశంసించారు. “నేను నాటక రచయితగా ప్రభావితుణ్ణి కావడానికి లావాలో ఎర్రగులాబీ నాటక డాక్టర్‌ కందిముక్ష సాంబశితరొవు

78 అభినయ భరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు ప్రదర్శన నాంది పలికిందని” యండమూరి వీరేంద్రనాథ్‌ పేర్కొన్నారు. అల్లరి చేద్దామని పనిగట్టుకు వచ్చాం. అవకాశం ఇవ్వలేదు మీ ప్రదర్శన” అని సుప్రసిద్ధ నాటక దర్శకుడు దేశిరాజు హనుమంతరావు చెప్పారు. రాజా అన్నామలై హాలులో కళాసాగర్‌ సుభాన్‌ లావాలో ఎర్రగులాబీ ప్రదర్శనను ఏర్పాటు చేశారు. ప్రదర్శనకు ముందు ఆచార్య సి.నారాయణరెడ్డి గ్రీన్‌రూమ్‌లోకి వచ్చి “చాట్లా! అవసరమైన పని ఉంది. ఇంటర్‌వెల్‌ వరకూ చూచి వెళ్లిపోతాను వమనుకోకు” అన్నారు. ఇంటర్‌ వెల్‌ అయ్యాక మళ్లీ సి.నారాయణరెడ్డి గ్రీన్‌రూమ్‌లోకి వచ్చి అవతలి అపాయింట్‌మెంట్‌ కాన్సిల్‌ చేసుకొన్నాను. ఆసాంతం నాటకం చూచి చివర్లో నిన్ను కలసి వెళతానని చెప్పారు. నాటకం తరువాత వచ్చి చాట్లను అభినందించి “నువ్వు నలఖై వళ్ల వయసులో ఉన్నావు. పాతికేళ్ల కుర్రాడిగా పాత్రలో అన్వయించుకోవటానికి పదిహేను నిముషాలు వట్టింది. అక్కడ నుండి నాటక మయ్యేంతవరకు నువ్వు పాతికేళ్ల కుర్రాడి లాగానే కనిపించావు. నాటకం ప్రచురణకు వస్తే ముందుమాట నేనే వ్రాస్తానని చెప్పారు. పాత్ర వయసుకు లోబడి నటించటానికి చాట్లకు గోవిందరాజుల సుబ్బారావు స్ఫూర్తినిచ్చారు. 60 ఏళ్ల వయసులో పాతికేళ్ల గిరీశం పాత్రధారిగా గోవింద రాజుల నటిస్తుంటే కుండ లాంటి ఆయన పొట్ట గానీ, బుర్ర మీసాలు గానీ చాట్లకు కన్పించలేదు. అంటే ఆయన వాచికాభినయం ఇతర ప్రక్రియలను ఏ విధంగా తెరమరుగు చేసిందో దీనిని బట్టి అర్ధం చేసుకోవచ్చు. మద్రాసు కళాసాగర్‌లో (ప్రదర్శించడానికి వెళ్లిన సమయంలో ఈ నాటకాన్ని గంటకు కుదించి మద్రాసు ఆకాశవాణి ద్వారా ప్రసారం చేశారు. త్రిజాకీ యమదర్కనం కృతక సమస్యల కుడితిలో నుండి, సినీ అనుకరణ ధృతరాస్త్ర కౌగిలి నుండి విడిపడి ప్రేక్షకులకు ఊరట, తృప్తిని కలిగించిన ప్రయోగాత్మక నాటకం త్రిజాకీ యమదర్శనం. దాక్టర్‌ అబ్బూరి గోపాలకృష్ణ ఈ నాటక రచయిత. సూత్రధారునికి హోటల్‌లో నీతిచంద్రికలోని విష్ణుశర్మ కన్పిస్తే నేటికాలానికి పనికివచ్చే కథ చెప్పుమని అర్థిస్తాడు. నరనరాన అహంకారం, దుర్మార్గం, అజ్ఞానాలను జీర్ణించుకొన్న ఉజ్జయిని రాజు పాలనలో సామాన్య ప్రజల కష్టాలు చెప్పనలవి కానివి. ఆ దేశానికి పరదేశి వస్తాడు. బంగారం ఎలా తయారౌతుంది, నా రాజ్యంలో ప్రజలు ఏమితిని బ్రతుకుతున్నారు, ఈ క్షణంలో సజ్జ్ఞనుడేం చేయాలి అనే ప్రశ్నలు వేస్తాడు. ఆనోటా ఈనోటా ఈ ప్రశ్నలు రాజుగారికి తెలుస్తాయి. పురోహితుని శిష్యుడైన రాహులుడు ఆ ప్రశ్నలకు సమాధానం చెప్పడానికి రాజాస్థానానికి వస్తాదు. ఆ ప్రశ్నలు తానే వేస్తున్నట్లు సమాధానం చెప్పకపోతే శిరస్సు నరికి కోటగుమ్మానికి వేలాడగడతాననిరాజు మొదటి ప్రశ్చవేస్తాడు. దానికి రాహులుడు” డాక్టర్‌ కందిత్యుళ్ల సాంబశితరావు

అభినయ ఛరతాచార్య జుక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు "79 చరిత్ర కందని, ఊహకందని కాలం నుంచీ భూమి మీద మానవుడు కాలుమోసిన కాలం నుంచీ మానవ జాతికార్చిన కన్నీళ్లు, చిందించినరక్తం కాలువలై పారి భూగర్భంలో లోతునకు ఇంకిపోయి సకల జీవరాశికీ సహజమైన నిరంతరమైన ఆకలిమంటల వేడికి ఘనీభవించి బంగారమైంది. అందువల్లనే మళ్లీ శ్రమజీవుల కన్నీళ్లూ, సజ్జనుల రక్తమూ తర్చణ చేస్తే గానీ బంగారం భూగర్భం నుండి వెలికిరాదు.” అంటూ సమాధానమిస్తాడు. రెండవ ప్రశ్నగా నారాజ్యంలో (ప్రజలు ఏమితిని బ్రతుకుతున్నారని రాజు ప్రశ్నిస్తాడు. దానికి రాహులుడు దేవతలకు ఆహారం అక్కరలేదు. ప్రభువుల పాలనలో ప్రజలంతా దేవతలయ్యారు. దేవతలు అమృత పానం వల్ల ఆకలి బాధ, జరా మరణాలు లేకుందా చేసుకొన్నారు. అయితే రాజుల ఏలుబడిలోని ప్రజలకు అమృతం దుర్లభం కదా. అందువల్ల వాళ్లూ అకులూ అలములూ తిని బతుకుతున్నారు. రేపు ఎలా గడుస్తుందా అనే చింతలో రాత్రిళ్లు నిద్రలేకుండా గడుపుతున్నారు. ప్రభువుల రాజ్యాన కొందరు మాత్రం దేవతాపదవిని త్యజించి మానవు లౌదామనుకొన్నారు. అందువల్ల పంచభక్ష్య పరమాన్నాలను భుజించడం ప్రారంభించారు. వారికున్న అజీర్ణ బాధలు, సామాన్య ప్రజలకు లేవు ప్రభూ! అందువల్ల తమ రాజ్యంలోని ప్రజలు దేవతలతో సమానులని” బదులిస్తారు. ఈ క్షణంలో సజ్జనుడేం చేస్తాడని రాజు మూడవ ప్రశ్నను అడుగుతాడు. ప్రభువులు పదినిముషాల పాటు తమ అధికారాలను, రాజదందాన్నీ సింహాసనాన్ని ఇచ్చిన పక్షంలో మూడవ ప్రశ్నకు సమాధానం చెప్పగలనని రాహులుడు బదులు పలుకుతాడు. రాహులుడు సింహాసనం పై కూర్చొని దగాపడిన ప్రజలను పిలుస్తాడు. అంధకార చక్రవర్తి మూలంగా ఎంతోకాలంగా మేము దరిద్రంతో, ఆకలితో, అన్యాయాలబతో బాధపడుతున్నామని (ప్రజలు మొరపెట్టుకొంటారు. తలారీ వీడితలకొట్టేసి కోటగుమ్మానికి కట్టు అంటూ రాహులుడు ఆజ్ఞాపిస్తాడు. (ప్రజలు రాజును చుట్టుముట్టి తిరగబదతారు.

చాట్ల నాటకరంగ శిక్షణ కోసం జర్మన్‌ దెమోక్రటిక్‌ రిపబ్లిక్‌లో పర్యటించారు. అక్కడ ట్రెఫ్ట్‌ ఎలియనేషన్‌ ధోరణిలో వేసిన నాటకాలను వారం రోజులు చూశారు. ఆ నాటకాలు చాట్లను ఎంతో ప్రభావితం చేశాయి. ఎలియనేషన్‌ ధోరణిలో తెలుగులో నాటకం వేయాలనే బలీయమైన కోరిక కలిగింది. నాటకం అనేది మనిషి హృదయానికే కాదు మెదడుకు కూడా తగలాలి అనే బ్రెష్ట్‌ సిద్ధాంతాన్ని పరిశీలించారు. ఆడిటోరియంలోని చీకటిలో (పేక్షకుడు కూర్చోవచ్చు. కానీ అతని మనసులో చీకటి పేరుకోరాదు. ప్రేక్షకుడు తాదాత్యత చెందుతుందగా దాన్ని విచ్చిన్నం చేయడానికి పూనుకోవాలి. ఆలోచనల తుట్టె కదిలింది. చిన్న వయసులో చాట్ల పక్కింట్లో నుండి తెచ్చిన సంస్కృత నాటకాన్ని చదివారు. ఆ నాటకంలో రావణుడు శివధనస్సును ఎక్కు పెట్టలేక చిందులు వేస్తాడు.

డాక్టర్‌ కందిళ్యుక్ష సాంబశితరొళ్టు

80 అభినయ ఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాకులు ప్రతీహారి రావణ పాత్రధారిని పిలిచి అరణ్యంలో ఉన్న జడధారులు రచించిన నాటకం ఇది. అందులో మీరు కేవలం పాత్రధారి అంటే ఆయన నవ్వుకొంటూ తెరలోకి వెళ్లిపోతాడు. అలా నిష్కమించడం ద్వారా రావణుని పాత్రలో ఎదురైన పరాభవం నుండి అతనిని వేరుచేసి (ప్రేక్షకులను ఆహ్హాదపరిచేలా రచయిత సృష్టించాడు. ఈ ఆలోచనకు ఒక ప్రయోగ ఆకృతినిచ్చి విశ్వవ్యాప్తం చేసిన వాడు జర్మన్‌ దేశానికి చెందిన ్రెఫ్ట్‌. ఈసిద్ధాంతాన్ని తెలుగు నాటకంలో ప్రవేశ పెట్టడానికి చాట్ల కృషి అనన్య సామాన్యం. త్రిజాకీ యమదర్శనం నాటకం చేపట్టడానికి తెరవెనుక కొంత నేపథ్యం ఉంది. 1973లో కె.ఆర్‌. పరమహంస రాష్ట్ర సంగీత నాటక అకాడమీ ప్రత్యేక అధికారిగా వ్యవహరించారు. 1978లో నాట్యకళ పత్రికలో స్వాతంత్ర్యానికి పూర్వం తెలుగు నాటక తీరుతెన్నులపై చాట్లను ఒక వ్యాసం వ్రాయుమని కోరారు. వ్యాసం వ్రాసిన తరువాత 1979 ఆగష్టు 2న రవీంద్రభారతిలో వ్యాస రచయితలను పరమహంస సన్మానించారు. ఈ సందర్భంగా శ్రీరాములు గారూ! మీ గురించి విన్నాను. మీరు మంచి ప్రయోక్త, దర్శకులు. అసలు సిసలైన తెలుగు వాతావరణం ప్రతిబింబించే మంచి నాటకాన్ని సంగీత నాటక అకాడమీ పక్షాన ప్రదర్శించండి” అది అనువాదం కాకుందా మంచి ప్రయోగంతో కూడి ఉండాలి. ఒక వర్క్‌షాపులాగా 40 మంది బెత్సాహిక నటులతో ఈ నాటకాన్ని తయారు చేయండి. దీనిమూలంగా మంచి నటులు, సాంకేతిక నిపుణులు తయారు కావాలి. మీకు ఆగష్ట్‌ 15 వరకు టైం ఇస్తున్నాను. ఈ ప్రయత్నంలో మీకు ఆకాశమే హద్దు. ఖర్చు ఎంత అయినా ఫర్వాలేదు” అని పరమహంస భరోసా ఇచ్చారు. దీనితో చాట్ల అన్వేషణ (ప్రారంభించారు. ఆగస్ట్‌ 15న ఎ.ఆర్‌.కృష్ణ కుమార్తె వివాహ వేడుకలో గోవింద్‌ చౌదరి, అబ్బూరి రామకృష్ణారావు కుమారుడైన గోపాలకృష్ణను పరిచయం చేశారు. గోపాలకృష్ణ చాట్ల గారూ ఈ మధ్య నేనొక స్రిప్ట్‌ వ్రాశాను. మీకు విన్పిస్తానని అన్నాడు. మరుసటి రోజు ఉదయం యం.యల్‌.ఎ. క్వార్టర్స్‌లోని వేణుమాధవ్‌ గదిలో గోపాలకృష్ణ ఈ నాటకాన్ని చదివి వినిపించారు. నాటకం చాలా బాగుందని చాట్ల మెచ్చుకొన్నారు. నాటకం పేరు మూతలు ప్రశ్నలు. టైటిల్‌ తనకు నచ్చలేదని చాట్ల నిర్మొహమాటంగా చెప్పారు. తమ తండ్రి గారైన రామకృష్ణారావు ఈ పేరు పెట్టారని గోపాలకృష్ణ చెప్పారు. మద్రాసు ఫిల్మ్‌ ఇనిస్టిట్యూట్‌ ప్రిన్సిపాల్‌ రాజారామదాస్‌ వద్దకు చాట్లను పరమహంస అకాడమీ ప్రతినిధిగా పంపారు. ఆ సమయంలో స్కిఫ్ట్‌ను చాట్ల తీసుకొని వెళ్లారు. చాట్లకు శ్రీశ్రీతో నేరుగా పరిచయం లేకపోవడంతో రామలక్ష్మి ఆరుద్ర ద్వారా ఫోన్‌ చేయించారు. తరువాత శ్రీశ్రీని జుక్టర్‌ కందిమ్యుళ్ల సాంబశికరావు

అభినయ భరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు 81 కలిసి స్రిఫ్ట్‌ వినిపించారు. గుప్పిట బిగించి సిగరెట్‌ను గట్టిగా పీల్చి వ్రాసుకో దీని పేరు త్రిజాకీ యమదర్శనం అన్నారు. టైటిల్‌ను వ్రాసిన చాట్ల దానికింద సంతకం పెట్టుమని శ్రీశ్రీని కోరారు. నాకు ఇటువంటి సెంటిమెంట్లు లేవని శ్రీశ్రీ తిరస్కరించారు. సంగీత నాటక అకాడమీ పక్షాన ప్రదర్శించే నాటకం టైటిల్‌ మీదని తెలిస్తే దానికి మంచి విలువ ఉంటుందన్న చాట్ల అభ్యర్ధనను మన్నించి శ్రీశ్రీ సంతకం చేశారు. సార్‌ ఈ టైటిల్‌ అర్ధం ఏమిటీ అని చాట్ల అమాయకంగా అడిగితే శ్రీశ్రీకి ఛర్రున కోపం వచ్చింది. చాట్ల చెప్పులను వీధిలోకి విసిరివేసి పో ఇక్కణ్ణుంచి అని గదిమారు. నిజంగా తెలియనందునే అడుగుతున్నాను సార్‌ ! అని చాట్ల అమాయకంగా ముఖం పెట్టారు. నీకు పేకాట తెలుసా ! అని శ్రీశ్రీ అడిగారు. రమ్మీ ఆట మాత్రమే తెలుసునని చాట్ల చెప్పారు. పేకాటలో ధంకా పలాస్‌ ఉంటుంది. ఆరుకు మూడు కీడు, పంచాక్షరి ఫలమిచ్చును అని చీట్లపేక ఆటగాళ్లు వెర్రి నమ్మకాలతో ఉంటారు. అందులో ్రిజాకీ యమదర్శనం ఒకటి. మూడు జాకీలు కన్నామూడు రాణులు, దాని కన్నా మూడు రాజులు, దాని కన్నా మూడు ఆసులు పెద్దవి. మూడు జాకీలు ఒకడికి పడగానే వాడిహద్దు వాడికే తెలియదు. ప్రపంచాన్నే ఫణంగా పెట్టడానికి సిద్ధమౌతాడు. రెండవ వాడు ఇంతకన్నా పెద్దముక్కలను చూపిస్తే మూడు జాకీల వాదికి మిగిలేది యమదర్శనమే. ఇదీ దాని అర్ధం అని శ్రీశ్రీ చల్లబడి నవ్వుతూ చెప్పారు.

ఈ నాటకానికి లైటింగ్‌ అవశ్వకత ఎంతైనా ఉందని భావించిన చాట్ల ఆ విషయాన్ని పరమహంసతో చెప్పారు. దర్శకునిగా నేను చేస్తున్న దృశ్యానికి అనుసంధానంగా లైటింగ్‌ చేయగలిగిన దిట్ట బెంగుళూరుకు చెందిన వి.రామమూర్తి మాత్రమేనని చాట్ల పేర్కొన్నారు. రామమూర్తి ప్రతిభను పరమహంస స్వయంగా చూశారు. న్యూఢిల్లీలో జాయ్‌ మైఖేల్‌ నిర్వహించిన వర్క్‌షాపులో రామ్మూర్తి లైటింగ్‌ విన్యాసాలను చూచి ఆయన ఆశ్చర్య పోయారు. వెంటనే రామమూర్తిని హైదరాబాద్‌ రప్పించారు. రామమూర్తి తనకు సహాయకునిగా గుర్తింపు పొందిన ఎలక్ట్రీషియన్‌ కావాలని కోరగా శ్రీహరిమూర్తికి ప్రభుత్వం పక్షాన పరమహంస ఆ హోదాను కల్పించారు. ఈ నాటకానికి రామమూర్తి చేసిన లైటింగ్‌ విన్యాసాలు అందర్నీ ఆశ్చర్యచకితులను చేశాయి. దేశంలోనే గొప్పు లైటింగ్‌ విద్వాంసుడైన రామమూర్తిని తెలుగు నాటక రంగానికి పరిచయం చేసిన ఘనత చాట్లకు దక్కుతుంది.

బ్రెస్ట్‌ ఎలియనేషన్‌ సిద్ధాంతాన్ని దర్శకుడైన చాట్ల ఈ నాటకంలో ముమ్మూర్తులా ప్రవేశపెట్టారు. నాటకంలోని ఇతివృత్తం రాచరిక వ్యవస్థకు సంబంధించినది.ఆ పాత్రలన్నింటికీ ఆ వాతావరణాన్ని ప్రతిబింబించే దుస్తులను వేసి సూత్రధారునికి ఆధునిక దుస్తులు వినియోగించారు. ఈ నాటక ఇతివృత్తంలో విప్లవం అంతర్లీనంగా (ప్రవహిస్తుంది. ఈ నాటకంలో ఒక బిచ్చగాడు

డాక్టర్‌ కందిళ్యుళ్ల సాంబశితరొఖ్పు

82 అభినయ ఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల త్రీరాభులు జోలెపట్టుకొని వస్తాడు. అక్కడ ఉన్న పాత్రల్లో కొందరు దబ్బు,కొందరు కొన్ని వస్తువులు వేస్తారు. రచయిత నాటకంలో బిచ్చగాని జోలెలో సూత్రధారుడు కత్తివేస్తాడని వ్రాశారు. ఈ సన్నివేశాన్ని చాట్ల డైరక్ట్‌ చేస్తున్నప్పుడు జోలెలో కత్తి వేయడం రామమూర్తికి నచ్చలేదు. దైరక్ట్‌ చేస్తూ సిగరెట్‌ కాలుస్తున్న చాట్లతో జోలెలో అగ్గిపెట్టె వేయండని సూచించారు. ఎవరైతే ఈ దేశాన్ని నాశనం చేస్తున్నారో వాళ్లని తగలబెట్టండి అనే విప్లవానికి సంకేతంగా చక్కగా అమరింది. ఎలియనేషన్‌ సిద్ధాంతాన్ని మరో మొహంజొదారోలో ప్రయోగించినా త్రిజాకీ యమదర్శనంలో కాష్టూమ్స్‌, వస్తువులు (1204 ౧౧౦౧9) వాడకం వల్ల పరిపూర్ణతను పొందింది.

నాటకం శబ్దకళా సందోహం. అందులో అన్ని లలిత కళలకూ న్ధానం ఉందాలి.

అప్పుడే అది సర్వజనామోదాన్ని పొందుతుంది. తెలుగు నాటకం ఎక్కువ భాగం రియలిప్టిక్‌ గానే నడిచింది నడుస్తుంది. నాటకం కేవలం సంభాషణాత్మకంగా ఉన్న కారణంగా కొంత మంది (ప్రేక్షకులను మాత్రమే అకట్టుకో గలుగుతుంది.దానికి సంగీతం, నృత్యాలను అంతర్భాగం చేయాలి. అప్పుడే అది సంపూర్ణ కళా సమాహార స్వరూపమౌతుంది. ఈ ఆలోచనతోనే చాట్ల త్రిజాకీ యమదర్శనం నాటకాన్ని లలిత కళామయం చేశారు. మాట, పాట, నృత్యం అన్నింటినీ అంతర్భాగాలుగా చేశారు. కోరస్‌ను తొలిసారిగా తెలుగు నాటకంలో ప్రవేశ పెట్టారు. పాశ్చాత్య నాటక రంగంలో ఒపెరా,బ్యాలేః సంగీతాత్మకం, నాటకం అని నాలుగు రకాలుగా ఉంటుంది. ఒపెరా సంగీత ప్రధానమైనది. బ్యాలే నృత్య ప్రధానమైనది. మ్యూజికల్‌ అంటే సంగీత, నృత్య ప్రధానమైనది. నాటకం సంభాషణాత్మకమైనది. దర్శకుడి మేధకు అకాశమే హద్దు. ప్రయోగం నూతనత్వానికి ప్రతీక. .ఆర్‌.కృష్ణ పలు రంగస్థలాలపై ఏకకాలంలో నాటకాన్ని ప్రదర్శించి దానికి జీవనాటకం అనే పేరు పెట్టారు. యం.కె.రైనా (ఢిల్లీ) మధ్యలో (ప్రేక్షకుల్ని కూర్చోబెట్టి చుట్టూ నాటకాన్ని ప్రదర్శించారు. బి.వి.కారంఠ్‌ విశాఖపట్టణం ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయ కాన్వోకేషన్‌ హాలులో రంగస్థలాన్ని ప్రేక్షకాగారంగా, ప్రేక్షకాగారాన్ని రంగస్థలంగా మార్చి బాదల్‌ సర్మార్‌ ఏవం ఇంద్రజిత్‌ నాటకాన్ని ప్రదర్శించారు. ఇలా నాటకం కొత్త పుంతలుతొక్కాలి. చాట్ల అంతరంగం నుండి విచ్చుకొన్న ఆలోచనాలోచనానికి ప్రతిబింబమే త్రిజాకీ యమదర్శనం. త్రిజాకీ యమదర్శనం నాటకంలో స్థల, కాల నిర్దేశాలకు అనుగుణంగా రంగస్థలంపై

లెవెల్స్‌ను ఉపయోగించడం ద్వారా సత్రం, రాజాస్థానం వంటి సన్నివేశాలను విభజించడం జరిగింది. కథా వస్తువు నేపథ్యాన్ని వివరించడం కోసం మదాంధుదైన అంధకార మహారాజు రాజ్యం అనే దానికి సంకేతంగా రంగస్థలం వెనుక భాగంలో మూడు అడుగుల ఎత్తు, వెడల్పుతో పెద్ద మిడి గుడ్డు కోరలతో వికృతాకారం గల బొమ్మను ప్రతీకాత్మకంగా ఉంచారు. దానిపై ఎరుపు, ఆకుపచ్చ దాక్టర్‌ కందికుళ్ల సాంబశితరావు

అభిశయ ఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు 88 రంగు స్పాట్‌లైట్లతో వెలుతురు ప్రసరింపజేశారు. ఈ నాటకంలో పాటలు వచనం ఎత్తుగడతో ప్రారంభమై పాటగా రూపాంతరం చెందే విధానాన్ని చాట్ల ప్రవేశపెట్టారు.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌ సంగీత నాటక అకాడమీ పక్షాన ఈనాటకాన్ని 25 ప్రదర్శన లిచ్చారు. శ2 రోజులు హైదరాబాద్‌లో శిక్షణా శిబిరాన్ని నిర్వహించి రిహార్సల్స్‌ చేశారు. చాట్ల అప్పటివరకూ వర్శ్‌షాప్‌ విధానంలో నాటకాలను రూపొందించలేదు. లందన్‌లో శిక్షణ పొందే సమయంలో చాట్ల నాటక ప్రదర్శన , అధ్యాపకులు, శిక్షణ అనే అంశాలపై అధ్యయనం చేయడం జరిగింది. ఆ పేరణతో ఈశిక్షణా శిబిరాన్ని తొలిసారిగా నిర్వహించారు. త్రిజాకీ యమదర్శనం వరకూ కొన్నివిశ్వ విద్యాలయాలలో కూడా నామమాత్రంగా వర్క్‌షాపులు జరిగాయి. అన్ని హంగులతో పూర్తిస్థాయి నాటక రంగ వర్క్‌షాప్‌ను కూడా చాట్ల ప్రారంభించారు.

ఈ నాటకంలో సూత్రధారుని పాత్రను చాట్ల, చక్రవర్తి పాత్రను రామచంద్రమూర్తి, పురోహితుని పాత్రను వివియస్‌యన్‌ రాజు, రాహులుడుపాత్రను కొలచిన నారాయణమూర్తి, సైనికులు పాత్రలను రాళ్లపల్లి, రామచంద్రరావు,గోల్కొండ శ్రీరాములు, బైరాగి పాత్రను అక్కిరాజు సుందరరామమూర్తి, విష్ణుశర్మ పాత్రను సాంస్కృతిక వ్యవహారాల శాఖ డిప్యూటి డైరెక్టర్‌ వేమూరి రాధాకృష్ణమూర్తి, ప్రీ పాత్రలను మద్దూరి విజయలక్ష్మి, రాధ, కళ్యాణి పోషించారు. స్టేజి మేనేజర్‌గా ఈరంకి సీతారామయ్య వ్యవహరించారు. ఈ నాటకాన్ని రసరంజని సంస్థ కూడా చాట్ల దర్శకత్వంలో ప్రదర్శించింది. కేంద్రీయ విశ్వవిద్యాలయం నాటక విభాగం విద్యార్థులు, విశాఖ పట్టణంలో కృష్ణ వైతన్య సమాజం చాట్ల దర్శకత్వంలో ప్రదర్శించారు.

సత్యంగారిల్లెక్కడ

ద్రోహి.. చాలా సంతోషం. మీరు ఇచ్చిన బిరుదు నాకు చాలా విలువైనది. నేను 'ద్రోహిని. ఒక చిన్న నిజాన్ని మీచేత నమ్మించడానికి ఒక అపురూపమైన వజ్రాన్ని ఫణంగా పెట్టుకాన్నవాణ్డి. ఇంత మంది మధ్య నిజంకూదా అబద్ధంగా చెల్లుబడి అవుతుందని నా అపూర్వమైన నేస్తాన్ని కోల్పోయిన తర్వాత ఆలస్యంగా (గ్రహించిన వాణ్ణి. నేను పోయాక గానీ మీకు ఈపెద్ద మనుషుల పెద్దరికం అర్ధం కాదని పదేపదే ఈ దేవుడు మొరపెట్టుకొన్నాడు. అదే అతని మంచితనంగా సరిపెట్టుకొన్నవాణ్ణి. మీ జీవితాన్ని అద్భుత ప్రాయం చేయడానికి విషాన్ని ఆనందంగా మింగడానికి అంగీకరించిన దేవుణ్ణి. పదిమంది దుర్మార్గులతో జరిగిన పోరాటంలో నష్టపోయిన వాణ్ణి. మీరు అదృష్టవంతులు నిజాన్ని అబద్ధంగా నమ్మించగల అవకాశవాదుల కబుర్లు వింటూ నమ్మకంగా బ్రతుకుతున్న వాళ్లు. అజ్ఞానాన్ని జ్ఞానంగా అంగీకరించి ఆనందంగా పగటి కలలు కంటున్న

గాక్టర్‌ కందికుక్ల సాంబశికరాఖు

84 అభినయ ఛరతాచాత్య డాళ్లర్‌ చాట్ల శ్రీరాకులు వాళ్లు. దేవుడికే విషాన్ని తినిపించగల అదృష్ట వంతులు. ఈ ప్రపంచంలో మంచివాదుగా బ్రతకాలనే సాహసానికి సిద్ధపడిన నేను.. అవును ద్రోహినే. ఈ పోరాటంలో కోల్పోయింది నేను. దేవుణ్ణి నష్టపోయాను. కానీ విజయం నాది.. మీది కాదు” అంటూ స్వార్ధ సర్పదష్టుడైన సత్యంపాథత్ర అక్రోశమే గొల్లపూడి మారుతీరావు రచించిన సత్యంగాంల్లెక్కడ నాటకం. కొత్త అలోచన

రా నవ న

గన ము. , ష హా ఇ (|.

వా! శే ద. న]

క్‌ . .. ్ట స అన్య స ల.

సత్యంగారిల్లెక్కడ నాటకంలో చాట్లతో

మల్లాది విజయలక్ష్మి, తెలంగాణా శకుంతల ఇచ్చినవాళ్లను మృత్యువుతో సత్కరించడం ఈ లోకం ఆచారం, మనిషిలో మానవత్వం కూడా పోయి పశువయ్యాక అక్కడ సత్యానికి తావున్నా ఒక్కటే లేకపోయినా ఒక్కటే అనే సందేశంతో వ్రాసిన అద్భుతమైన నాటకం ఇది. ఇబ్సన్‌ రచించిన ఎనిమీ ఆఫ్‌ది పీపుల్‌ ప్రపంచవ్యాప్తంగొ విజయం సాధించిన నాటకం. ఈ నాటకాన్ని దాక్టర్‌ కొజ్టిపాటి గంగాధరరావు “"ఈరార్టు ఎక్కడికి” పేరుతో, ఆచార్య మొదలి నాగభూషణ శర్మ ప్రజలమనిషి పేరుతో, గిడుతూరి సూర్యం ప్రజాజేనత డాక్టర్‌ కందికుక్ల సాంబశితరావు

అభినయ ఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాులు 85 పేరుతో ఆంధ్రీకరించారు. కె.వెంకటేశ్వరరావు కోరికపై ఈ నాటకాన్ని గొల్లపూడి రచించారు. మొదట గొల్లపూడికి ఈ నాటకాన్ని అనువదించడానికి ఎందుకో ఇష్టం లేదు.కానీ వెంకటేశ్వరరావు నాటకం పుస్తకాన్ని కొని “మనం రాగరాగిణి శకాన్ని ప్రారంభించాం. మళ్లా మరో యుగం ఆంధ్రనాటక రంగ చరిత్రలో ఉత్పన్నం కావాలి” అంటూ (వ్రాసి సంతకం పెట్టి ఇచ్చారు. అప్పుడు ఈ నాటకాన్ని మళ్లీ మళ్లీ చదివిన గొల్లపూడి నాటకాన్ని స్వేచ్భానువాదం చేయడానికి పూనుకొన్నారు. ఈ నాటక రచనా (ప్రణాళికను గొల్లపూడి ఈ విధంగా వివరించారు. “ఒక గొప్ప నాటకాన్ని మరొక భాషలోకి తీసుకొని వచ్చేటప్పుడు కేవలం ఆ రచన చదివితే చాలదని నా ఉద్దేశం. ఆ రచన వ్రాసేటప్పుడు మూలరచయిత 16012 041- ౬00% అప్పటి సామాజిక పరిస్థితులూ తెలియాలి. ఎందుకంటే ప్రతి రచనలోనూ ఆ రచయితకు అనాటి పరిస్థితుల 2006౧1 తప్పక ఉంటుంది. విచిత్రంగా ౮౫10515 నాటకాన్ని దుమ్మెత్తి పోసిన సమాజవు సగటు న త 1 కి ళ్‌. న వ. ఎ సల ల సట న స యప) తత్త న టీ. సత్యంగారిల్లెక్కడ నాటక బృందంతో పద్మభూషణ్‌ బి.ఎన్‌.రెడ్డి అభిప్రాయాన్ని విమర్శిస్తూ ఉద్రిక్తుదైన రచయిత వ్రాసిన నాటకం అది. ఆ సమాజ పరిస్థితులూ ఇప్పటి పరిస్థితులూ వేరు. ఆ ఉద్రేకం నాదికాదు. అందుకు తెలుగులో వచ్చే నాటకాన్ని తెలుగు సమాజానికి అన్వయించేలాగా తిప్పుకొంటూ ఆలోచించాను. ఆయా ధోరణులలో ప్రాతినిధ్యం వహించే ఇబ్బన్‌ పాత్రలే కాకుండా మన సామాజిక జీవనంలో వ్యక్తిని ప్రభావితం చేసేభారతీయ ఆధ్యాత్మిక చింతనకు మరొకపాత్ర అవసరమనిపించింది. ఆ పాత్ర దేవుడు. ఇది నేను గర్వపడే పాత్ర. ఈ నాటకాన్ని మొదట వ్రాసినప్పుడు చాలా పెద్ద నిడివిలో వచ్చింది. మార్పులు చేయాలని గొల్లపూడి, కె. వెంకటేశ్వరరావు అనుకొన్నారు. నెలలు గడిచి పోయినా ఎందుకో ఈ డాక్టర్‌ కందికుళ్ల సాంచశితరాళు

86 అభినయ భరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు నాటకం ఆగిపోయింది. విజయవాడ ఆంధ్రనాటక కళాపరిషత్‌ పోటీల సందర్భంగా గొల్లపూడి కలిస్తే మంచి నాటకాన్ని వ్రాసివ్వు అని చాట్ల అడిగితే ఆయన సరే అన్నారు. తరువాత ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం థియేటర్‌ ఆర్ట్స్‌ విభాగంలో గెస్ట్‌ లెక్చర్‌ ఇవ్వడానికి చాట్ల వెళ్లినప్పుడు కె.వెంకటేశ్వరరావు ఈ నాటకాన్ని చదివి విన్సించారు. ఈ నాటకం చాట్లకు కూడా బాగా నచ్చింది. ఇద్దరూ ఈ నాటకంపై ఒక అవగాహనకు వచ్చారు. చాలా రోజుల తరువాత గురుశిష్యులిద్దరూ కలిసి ఈ నాటకాన్ని ప్రదర్శించాలని నిర్ణయించారు. కోస్తా జిల్లాలలో ప్రదర్శించే సమయంలో వెంకటేశ్వరరావు సత్యం పాత్రను, చాట్ల పశుపతి పాత్రను, తెలంగాణా ప్రాంతంలో ప్రదర్శించే సమయంలో చాట్ల సత్యం పాత్రను, వెంకటేశ్వరరావు పశుపతి పాత్రను వేయాలని అవగాహనకు వచ్చారు. కానీ అ ప్రాజెక్ట్‌ ఎందుకో మళ్లీ మూలన పడింది. వెంకటేశ్వరరావు అనారోగ్యం పాలుకావడంతో ఆ స్క్రిప్ట్‌ను తనకు ఇవ్వమని చాట్ల గొల్లపూడిని కోరారు. అప్పుదు గొల్లపూడి “ఒక నాటకాన్ని ఒక దర్శకునికి ఇచ్చాక తిరిగి అతను కాదని ఇస్తే తప్పించి నేను ఇవ్వనని” ఖరాఖండిగా, నిజాయితీగా చెప్పారు.

1978 మేలో వెంకటేశ్వరరావు పరమపదించారు. వెంటనే గొల్లపూడి చాట్లకు ఇలా ఉత్తరం వ్రాశారు. “మైడియర్‌ సి.యస్‌. వెంకు చచ్చిపోయాడు. '//1) ౧1౧ & 50000! 15 6౭౭6 2౧౮౦ 2౧ 1౧9646440౧ 15 00౧96. 1166 2 526151 |[౧౧౧౪౮6౮|2191/ ౧6౧౧౪౧౧౫౦౮6౧౪౮| 3/౦౪. '౧/౧/ ర6ంగ'ఈ౪౫014 00౧౧౪ ఇగ 001661 సత్యం గారిల్లెక్కడ” అని ఉత్తరంలో ఉంది. ఖాజీపేట రైల్వేలో ఉద్యోగం చేస్తున్న చాట్ల వెంటనే మద్రాసు వెళ్లారు. మారుతీరావు స్కిఫ్ట్‌ చదివి వినిపించారు. నాలుగున్నర గంటలు పట్టింది. యథాతథంగా ప్రదర్శించడం అసంభవమని చాట్లకు అనిపించింది. కుదించుకోమని స్రిస్ట్‌ చేతిలో పెట్టాడు. మారుతీరావు చేతివ్రాత ఆయనకు, ఆయన శ్రీమతి శివానీకి, బి.వి. రామారావుకు తప్పించి మరొకరికి అర్ధం కాదు. అందుకే గొల్లపూడి తన శ్రీమతి చేత ఫెయిర్‌ కాపీ చేయించి రైలులో ధిల్లీ వెళుతూ ఖాజీపేట స్టేషన్‌లో చాట్లకు అందించారు. ఆ కాపీని చాట్ల జె.యల్‌.నరసింహారావుకు చదివి విన్సించారు. నాటకం నడకకు అడ్ద్డుపడేవి, అనవసరమైన సన్నివేశాలను తొలగిస్తూ ఇద్దరూ కలిసి రెండు గంటలకు కుదించారు. ఆ నాటకాన్ని తిరిగి గొల్లపూడికి విన్సిస్తే నా నాటకం నుండి ఏమీ తగ్గించినట్లు లేదు. అంతా యథాతథంగా ఉంచినట్లున్నారే అని అన్నారు.

ఈ నాటకాన్ని విద్యానగర్‌ కల్చరల్‌ అసోసియేషన్‌ సంస్థ ఆధ్వర్యంలో చాట్ల దర్శకత్వంలో ప్రదర్శించారు. దాక్టర్‌ సత్యమూర్తి పాత్రను చాట్ల, పార్వతి పాత్రను మల్లాది విజయలక్ష్మి శశి పాత్రను శకుంతల, రత్నాసాగర్‌, హరిదాసు పాత్రను యం.వి. సుబ్రమణ్యం, గరిమెళ్ళ జుక్టర్‌ కందిదుళ్ల సాంబశితరావు

అభినయ ఛరతాచార్య డజుక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాభులు 87 రామమూర్తి, రామారావు పాత్రను మల్లాది మహదేవ్‌, కె.విద్యాసాగర్‌, పెంచలయ్య పాత్రను జె.యల్‌.నరసింహారావు, పశుపతి పాత్రను యం.కాశీ, దేవుడుపాత్రను బి. విజయప్రకాళ్‌ పోషించారు. ఈ నాటకాన్ని 12కు పైగా ప్రదర్శనలిచ్చారు. ఈ నాటకాన్ని 1975జూన్‌ 20న తొలిసారిగా హైదరాబాద్‌ రవీంద్రభారతిలో ప్రదర్శించారు. మద్రాసు కళాసాగర్‌లో ప్రదర్శించినప్పుడు దర్శకుడు బి.యన్‌.రెడ్డి, నటులు గుమ్మడి వెంకటేశ్వరరావు అతిథులుగా హాజరయ్యారు. ఈ నాటకం ఇబ్బన్‌ నాటకానికి అనుకరణ అంటే నమ్మలేకున్నాను అచ్చమైన తెలుగు ప్రతిబింబంగా ఉందని ప్రశంసించారు. ఈ నాటకంలోని సీన్‌ డిజైన్‌ ద్వారా పెద్ద కాన్వాస్‌ ఉన్న ఇలాంటి నాటకాలను (ప్రదర్శించేటప్పుడు రంగ స్థలమంతా ఎలావాడుకోవచ్చునో చాట్ల నిరూపించాడు. ఈ ప్రదర్శనలో (గ్రూపింగ్స్‌, విజువల్‌ కంపోజిషన్స్‌ చెప్పుకోదగ్గఅంశాలు. 1౪/29 2 6180101066 ౧౯౦6౮౪౦40౧ అని దాక్టర్‌ డి.యస్‌.యన్‌.మూర్తి ప్రశంసించారు. ఇబ్బన్‌ ఎనిమీ ఆఫ్‌ ది పీపుల్‌ నాటక పతాక సన్నివేశంలో ఎన్ని ఆటుపోట్లు తిన్నా డాక్టర్‌ ఎక్కడికీ పోనని భీష్మించుకొంటాడు. గొల్లపూడి పతాక సన్నివేశంలో సెంటిమెంట్‌ ప్రధానమైన ముగింపును ఇచ్చారు. “ మనిషి మనిషిగా బ్రతకగలిగిన చోట, మనిషిని మనిషే తినడం మరగని చోట సత్యానికి చల్లని నీడ ఉంటుంది. అక్కడ పచ్చటి గూడు కట్టుకొని బతుకుతాం. సత్యం ఎక్కడ... ఎవరు అంటే ఎక్కడికి రావాలో వాళ్లకు అర్ధం అవుతుంది.” అంటూ భార్య, కూతురుతో వెళ్లిపోతాడు. ఈ నాటకాన్ని ఆకాశవాణి హైదరాబాద్‌ కేంద్రం పలుసార్లు ప్రసారం చేసింది. తూర్చులేఖలు “వ్రంద్రల్మ వేల, లక్షల సంఖ్యలో ఉన్న మనలాంటి పేద ప్రజానీకం సుఖపదాలంటే కొందరు దుర్మార్గుల్ని తొలగించడం నేరం కాదు. తీవ్రమైన నష్టాలువస్తాయని తెలిసి కూడా మనం ముందుకే పోతున్నాం. ప్రజలు ఉన్నంతకాలం మనత్యాగాలు చిరస్థాయిగా నిలుస్తాయి. అంతం కాదిది ఆరంభం.. అంతంలేని మానవాళి కథ.. నవోదయపు తెలిరేఖలివే. నవజీవన ప్రభాత మదే.. వాగుల వలసల.. కొండల కోనల కోటి గొంతుకల మేటి పలుకులివొ అనే సందేశంతో దాక్టర్‌ అత్తిలి కృష్ణారావు రచించిన నాటకం తూళల్చులేఖలు. పులి మేకల్ని తింటూనే ఉంది. తోడేలు జింకలపై దాడి చేస్తూనే ఉంటుంది. బలవంతుడు బలహీనుణ్లి దోచుకు తింటూనే ఉన్నాడు. యుగాలు మారినా.. తరాలుమారినా ఈ దోపిడీ రాజ్యం నిరంతరం సాగిపోతూనే ఉంది. ఎండకు ఎండిన పుల్లలు వేగంగా అంటుకొన్నట్లుగా.. కూలిపోయిన మనుషులు జవసత్వాలను కూడగట్టుకొని తిరగబడతారనీ, అంధకార నైరాశ్యాన్ని చీల్చుకొని తూర్పు రేఖలు వెలుతురును పంచుతాయనే శజుక్టర్‌ కందిత్యుక్స సాంబశిజరొవు

88 అభినయ భఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చొట్లు శ్రీరాములు అంశంతో అత్తిలి కృష్ణ రచించిన నాటకం తూలత్చులేఖలు. గిరి పుత్రులపై జరుగుతున్న దోపిడీ హైరార్మీని కళ్లకు కట్టిన ఈ నాటకంలో సవరలు, జాతాపుల బాధలను,బుగతల దుర్మార్గాలను చక్కగా చిత్రించారు. శ్రీకాకుళం అడవుల్లోని గిరిజనుల మాండలికంతో ఈ నాటకం రచించబడింది. శ్రీకాకుళ ఉద్యమ స్ఫూర్తితో వెలువడిన ఈనాటకం భూషణం “కొందగాలి, అడివంటుకొంది” నవలల ఆధారంగా రచించబడింది. గ్రామీణ ప్రజల గుండె చప్పుళ్లను ప్రతిధ్వనించే జముకుల కథను ఈ నాటకంలో అంతర్భాగంగా రచయిత ప్రయోగించారు. చాట్ల దర్శకత్వం వహించిన ఈ నాటకం ప్రదర్శనాపరంగా ఘన విజయాలను సాధించింది. అప్పటికే మైమ్‌, ఫ్రీజ్‌ ఎలియనేషన్‌ వంటి పొశ్చాత్య ధోరణులను విజయ వంతంగా ప్రయోగించిన చాట్లకు ఈ నాటకంలోని జముకుల కథ జానపద కళా రూపం తొలి ప్రయత్నం. ఈ కళారూపంలోని విశేషాలను, కథకుడు కథ చెప్పే విధానాన్ని లోతుగా పరిశీలించారు. ఇందులోని జముకులవాని పాత్ర నాటకంలో అంతర్భాగంగానే ఉంటుంది. దగాపడిన బాధాసర్బ దష్టులను అడుగడుగునా ఓదారుస్తుంది. వారిలో చైతన్యాన్ని నూరిపోస్తుంది. కర్తవ్య బోధ చేస్తుంది. రచయిత అత్తిలి సృష్టించిన ఈపాత్రను చాట్ల సజీవంగా మలిచారు. ఈ నాటకంలో ప్రయోగించిన శ్రీకాకుళ గిరిజనుల మాండలికం చిత్రంగా ఉంటుంది. ఇందులోని పాత్రధారులందరూ స్వచ్చమైన తెలుగు మాట్లాడేవారు. ఆ మాండలికాన్ని పాత్రధారులచేత అచ్చుగుద్దినట్లుగా చెప్పించడానికి చాట్ల శ్రీకాకుళం ఏజన్సీ ప్రాంతాలలో పనిచేసే ఉపాధ్యాయులను పిలిపించి నటులకు మాడ్యులేషన్‌లో ప్రత్యేక శిక్షణ నిప్పించారు. ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయంలో స్టేజీ డైరెక్టర్‌గా ఉద్యోగంలోకి ప్రవేశించాక చాట్ల దర్శకత్వం వహించిన మొదటి నాటకం ఇది. థియేటర్‌ ఆర్ట్స్‌ విద్యార్థులతో ఈ నాటకాన్ని నెల రోజులుకు పైగా చాట్ల రిహార్సల్స్‌ వేయించారు. అప్పటికే దేశంలో ఎమర్జెన్సీ ప్రకటించబడింది. ఆం(ధ్ర విశ్వవిద్యాలయం ఓపెన్‌ ఎయిర్‌ థియేటర్‌లో ప్రదర్శన రోజు రానే వచ్చింది. ఆ రోజు ఉదయం చాట్లకు విశ్వవిద్యాలయ రిజిస్ట్రార్‌ కార్యాలయానికి రమ్మని కబురు వచ్చింది. ఓపెన్‌ ఎయిర్‌ థియేటర్‌లో మీకోసం పోలీసు అధికారులు వేచిఉన్నారు. అర్జంట్‌గా వెళ్లి కలవమన్నారు. ఉదయం 10 గంటలకు ఫైనల్‌ రిహార్సల్స్‌ కోసం ఆర్జిష్టులంతా అప్పటికే ఓపెన్‌ ఎయిర్‌ థియేటర్‌ వద్దకు వచ్చారు. హాలులో ఒక మూలగా మప్టీలో ఉన్న నలుగురు అధికారులు చాట్ల వద్దకు వచ్చి ఈ నాటక దర్శకుడివి నువ్వేనా అని ఏకవచనంతో అడిగారు. మేం రిహార్సల్స్‌ చూడాలి మొదలు పెట్టండని తీవ్ర స్వరంతో అన్నారు. ఎందుకు అని చాట్ల అడిగితే ఈ నాటక ప్రదర్శన ఆహ్వాన

అభినయ ఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాణులు 89 పత్రంలో భూషణం కొండగాలి, అడివంటుకొంది నవల ఆధారంగా రచించిన నాటకం అని పేర్కొన్నారు. భూషణాన్ని తీవ్రవాద చట్టం కింద అప్పటికే జైలులో వేయడం జరిగింది. ఈ నాటకంలో కూడా ప్రభుత్వ వ్యతిరేక విధానాలున్నాయని మాకు సమాచారం రావడం వల్ల మేం ఈ నాటకాన్ని చూడాలని ఇంటిలిజెన్స్‌ అధికారులు అన్నారు. రిహార్సల్స్‌చేసి చూపించిన చాట్ల ఇది ప్రభుత్వ వ్యతిరేకమో, లేక తీవ్రవాదాన్ని ప్రచారం చేయడం కోసమో వ్రాసిన నాటకం కాదు. నాగరికులైన వ్యాపారులు కొండజాతి ప్రజలను ఎలా దోచుకొంటున్నారో వివరించిననాటకం అని వివరించారు.

థియేటర్‌ ఆర్ట్స్‌ విద్యార్థులచేత ప్రభుత్వ విధానాలను విమర్శించే పరుచూరి దారి తప్పిన అకలి నాటిక పెందుర్తిలో మీరు ఎందుకు ప్రదర్శించారని పోలీసు అధికారులు (ప్రశ్నించారు. చాట్ల తన కార్యాలయంలో ఉన్న (ప్రెస్‌క్తిప్పింగ్‌ల ఫైలును తెప్పించారు. పెందుర్తిలో దారితప్పిన అకలి నాటిక ప్రదర్శనకు ముఖ్యఅతిథిగా హాజరైన అధికార పార్టీకి చెందిన విశాఖ పార్లమెంట్‌ సభ్యుడు యస్‌.ఆర్‌.ఎ.యస్‌. అప్పలనాయుడు ఈ నాటికలోని ఇతివృత్తాన్ని కళాకారులను ప్రశంసిస్తూ వచ్చిన వార్తను చూపించారు. ఆ వార్తే చాట్లను, కళాకారులను రక్షించింది. అప్పటికే రచయిత అత్తిలి కృష్ణారావు అందర్‌ (గ్రౌంద్‌కు వెళ్లాడనే సమాచారాన్ని చెప్పిన అధికారులు ఈ నాటక ప్రదర్శనకు అనుమతి లేదు. ఆపివేయందని చెప్పివెళ్లారు.

మరో రోజు ఉదయం నాటి వైస్‌ ఛాన్సలర్‌ యం. అర్‌. అప్పారావు చాట్లను పిలిపించి ప్రతిష్టాత్మకమైన ఆంధ్రవిశ్చ్వవిద్యాలయం పక్షాన ప్రభుత్వాన్ని కించపరిచే నాటకాలు ప్రదర్శించ కూడదు కదా అని సున్నితంగా చాట్లను మందలించారు. అమాయకులైన గిరిజనులు, దళితులను బుగతలు దోచుకుంటున్న నేపథ్యంలో వారిలో చైతన్యం కలగడం ప్రభుత్వ వ్యతిరేకం ఎలా అవుతుందని చాట్ల వాదించినా నాటకాన్ని ఆపివేయుమని యం.ఆర్‌. ఆదేశించారు. ఎమర్జెన్సీని ఎత్తివేసిన వెంటనే తిరిగి నాటకాన్ని మళ్లీ రిహార్సల్స్‌ చేసి 1977 డిసెంబర్‌ 25న నాట్యభారతి సంస్థ పేరుతో ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయంలో ప్రదర్శించారు. ఈ నాటకంలో ఆదెమ్మ పాత్రను కె.విజయలక్ష్మి, జముకుల వాడుపాత్రను ఎ.వి.రామారావు, ఎ.వి.బి.యస్‌. ఆనంద్‌, సత్తెయ్య పాత్రను నక్కా వెంకట్రావు, సోమయ్య పాత్రను అయ్యల సోమయాజుల గోపాలకృష్ణ, వి,నరసయ్య, సుక్కడు పాత్రను కొండవలస లక్ష్మణరావు, వీరాస్వామి పాత్రను మాదాబత్తుల సూర్య వ్రకాశం, దేవయ్య పాత్రను ఎ.యన్‌.రామలింగస్వామి, అప్పారావు గార్డు పాత్రను బుచ్చిరాజు, బోడియ్య పాత్రను యల్‌సత్యానంద్‌, పాపన్నపాత్రను ధనుంజయరావు పోషించారు.

విశాఖపట్టణంలో జరిగిన తొలి ప్రదర్శనకు రావిశాష్త్రి, నవలా రచయిత భూషణం

. దాక్టర్‌ కందిళుళ్ల సాంబశికరావు

90 అభినయ ఛరతాచొర్య డాక్టర్‌ చాట్ల త్రీిరాకులు హాజరయ్యారు. ఈ ప్రదర్శన పతాక సన్నివేశంలో బుగత పాత్రను చెట్టుకు కట్టిన అందరూ తిరగబడే .- సమయంలో ఆ పాత్రధారి జారిపోతున్న ఉత్తదీయాన్ని సరిచేసుకొన్నాడు. దీనిని రావిశాప్రి తప్పుపట్టారు. ఇది పాత్రధారి తప్పని చాట్ల చెప్పినా రావిశాస్త్రి అంగీకరించలేదు. ఢిల్లీలో ఈ నాటక ప్రదర్శనకు హాజరైన పాత్రికేయుడు కె.యన్‌.వై. పతంజలి ఈ నాటకంలో చూపించినంత తీవ్రంగా సమస్యలేదని చాట్లతో వాదించారు. ఈ అంశంపై ఇద్దరికీ తీవ్ర వాగ్యుద్ధం జరిగింది. ఈ ప్రదర్శనకు కేంద్ర మంత్రి కె..యల్‌రావు, డిప్యూటి ఎలక్షన్‌ కమీషనర్‌ వి.యస్‌.రమాదేవి అతిథులుగా హాజరై అభినందించారు. చాటు హెల్‌ మల్లీ మామూలుగానే చీకటి వడింది.మునుషులు మామూలు గానే బ్రతుకుతున్నారు. పక్షులు కూస్తున్నాయి. చిరునవ్వులు వినిపిస్తున్నాయి. ఒక్కమనిషి చచ్చి పోవడం వల్ల ప్రపంచం ఆగిపోలేదు కానీ మన బ్రతుకును వెక్కిరించే ఓ మూర్చుడి బ్రతుకు తెల్లారిపోయింది. ఇంకెవరు వాడు నాకొడుకు..నా కొడుకు చచ్చిపోయాడు. నేనే చంపేశాను. చంపి ఎంతో సేపు పత ల. న న్‌్‌ (౧ ట్ట ఖ₹. గోటు హెల్‌ నాటకంలో చాట్ల, ఆయన కుమార్తె నాగరాణి కాలేదు. ఇంకా వాడి ఆలోచనలు ఈ చుట్టు పక్కలే తిరుగుతుంటాయి. వాడిచితి ఇప్పుడదే చల్లారుతుంది” అనే సంప్రదాయ బూజునువంటినిండా చుట్టుకొన్న వాడు పరమ నిష్టా గరిష్టుదైన సంగమేశ్వర డాక్టర్‌ కందిక్యుక్త పాంబశితరావు

అభినయ భఛరతాచార్య డక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు 91 శాస్త్రి “నన్ను ఇలాగే పెరగనిస్తే మీ అందరికీ ముప్పు వస్తుందని భయపద్దావా నాన్నా! మీరు స్వేచ్చగా బ్రతకాలంటే నేను చచ్చి పోవాలి. నన్ను అసహ్యించు కొంటే గానీ మీ ఆత్మవంచనకు జయం కలగదు. నేను లేననిపించుకొంటే గాని మీ జీవితాలు నమ్మకంగా నడవవు. కానీ నన్ను తొలగించాలన్నా నన్ను వెన్ను పోటు పొడవడం సాధ్యం కాదు. నాశనం చెయ్యదలచుకొన్న వారైనా నాకెదురుగా నిలబడక తప్పదు” అనే సంఘంలోని కుళ్లు మీద అంతులేని కసి పెంచుకొన్న అల్పజీవి రామశాస్త్రి మధ్య జరిగే అసంగతమైన, అహేతుకమైన, అసంబద్ధమైన నాటకం “గోటు హెల్‌”. రచయిత గొల్లపూడి మారుతీరావు. (అల లు య తరు ఆ హా! నట న. లీ / | [ ” క్‌ సత ర పో స్‌ స (2. న్హాలి లం లీ ల | | స్ట / ళ్‌ | | చూ స ప స్ట్‌ న! నష్యమ్మ్యస్థోల ఖా జ్జ . స్‌ ఇ | శ

• ర! “| మి సట్‌ |ఏ త హం సా ॥ టట ఎం మ (నోహ్‌ కు తంత టి క! స్తో రన |. , - రచయిత గొల్లపూడితో చాట్ల, నటీ నట బృందం ఈ నాటక రచనలో గొప్ప అంతరార్థం దాగి ఉంది. మనిషి భార్య మీద కోపం వస్తే దాన్ని పిల్లల మీద చూపిస్తాడు. ఆ కోపాన్ని టీ కప్పును నేలకు కొట్టడం ద్వారా ప్రకటిస్తాడు. అదేవిధంగా ఈ నాటకంలోని ప్రధాన పాత్రలైన సంగమేశ్వర శాస్త్రి, రామశాస్త్రి పాత్రలు విచిత్రంగా ప్రవర్తిస్తాయి. సంప్రదాయం గట్టుదాటిన కొడుకు రామశాస్రిపై సంగమేశ్వర శాస్ట్రికికోపం. తనను గుర్తించని ఈ సమాజంపై రామశాస్తికి పట్టలేని కోపం. ఆత్మహత్యకు పాల్పడిన అమీనాను రక్షిస్తాడు. బ్రతుకు తెరువు కోసం అమెచే రామశాస్త్రి వ్యభిచారం చేయిస్తాడు. జాన్‌ అనే కుర్రాడికి ఆశ్రయమిస్తాడు. పెళ్లికాని తన చెల్లెలిని జాన్‌ కిచ్చి పెళ్లి చేయాలనుకొంటాడు. దీనిని సహించలేని సంగమేశ్వర శాస్త్రి డాక్టర్‌ కందిళుక్ష సాంబశికరావు

92 అభినయ భరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు కత్తితో కొడుకును చంపివేస్తాడు. ఇక్కడ తొంగి చూచే అంతరార్థం తండ్రీ కాడుకుల వ్యవహారం కాదు. సంప్రదాయానికీ తిరుగుబాటుకు మధ్య చెలరేగిన సంఘర్షణ. నిర్జీవమైన పాత్రలకు ఒక జీవాన్ని కల్పించడం కోసం దర్శకునిగా చాట్ల కృషి చేశారు. గోటు హెల్‌ నాటకంలో ౮౦141 09801౯ రచించిన [006 840% 1 4౫6౬౧ ఛాయలు కన్పిస్తాయి. పిరాందెల్లో నుండి హెరాల్డ్‌ పింటర్‌ దాకా ఉన్న అనిబద్ధ రచయితల్లోని అనిబద్ధతను నిర్వచించగల నిబద్ధత ఈ నాటకం ద్వారా గొల్లపూడిలో కొట్టవచ్చినట్టు కన్పిస్తుంది. ఈ నాటకం చాట్ల దక్షతకు పరీక్ష పెట్టింది. ఒక లావాలో ఎర్రగులాబీ, ఒక సత్యంగారిల్లెక్కడ నాటకాలలోని పాత్రల రూపకల్పన, నటన, దర్శకత్వాలలో ఎక్కదైనా కొంత ఆభిజాత్యం కన్పించినా గోటు హెల్‌ నాటకం మాత్రం ప్రయోగంలో గానీ, రామశాస్త్రి పాత్రధారణలో గానీ సహజత్వం తొంగి చూచింది. రామశాస్త్రి పాత్రను నటిస్తున్నట్లుగా చాట్ల ఏక్షణంలో కూదా భావించలేదు. నిజ జీవితంలో కూడా రామశాస్రిగా ఆలోచించడం, ప్రవర్తించడం అంతటి ప్రభావాన్ని ఈ పాత్ర చూపింది. దర్శకునిగా, నటునిగా చాట్లకు బాగా నచ్చిన నాటకం గోటు హెల్‌. ప్రఖ్యాత కథా రచయిత పాలగుమ్మి పద్మరాజు ఈ నాటకాన్ని చూచి ప్రశంసించారు. ఈ నాటకం మూలంగా చాట్ల సినీరంగ ప్రవేశం చేశారు. ఒక దర్శకుడు నాటకం చదివిన తరువాత దానిమీద ఒక సమగ్రమైన ప్రణాళికను రూపొందించుకౌంటాదు. నాటకాన్ని తయారు చేసే సమయంలో అప్రయత్నంగా జరిగే కొన్ని సంఘటనలు, ఆలోచనలే అద్భుతమైన ప్రయోగంగా రూపుదిద్దుకొంటాయనదానికి గోటు హెల్‌ ఒక చక్కనిఉదాహరణ. అమీనా పాత్రను కె.విజయలక్ష్మి వేసింది. ఈనాటకాన్ని రిహార్సల్స్‌ చేసే సమయంలో రామశాస్త్రి పాత్రలో చాట్ల ఆవేశంతో రగిలిపోతూ పెద్దగా అరుస్తాడు. చాట్లది అసలే కంచుకంఠం అ ధ్వని తీవ్రతను తట్టుకోలేక విజయలక్ష్మి చెవులు మూసుకొంది. అమీనా పొత్ర కోణం నుండి చూస్తే రామశాస్త్రి మాటలు ఆమెకు వినిపించడం లేదు. వెంటనే మెరుపులాగా చాట్లకు ఒక ఆలోచన వచ్చింది. చాట్ల సంభాషణలు వినిపించకుందా పెదవులను కదిలించారు. విజయలక్ష్మి చెవులపై నుండి చేతులను తీసివేయగానే డైలాగ్‌ వినిపిస్తుంది. ఈ ఇం్రావైజేషన్‌ను చాట్ల నాటకంలో గమ్మత్తుగా ప్రయోగించారు. ఈ అంశానికి ప్రేక్షకుల నుండి అద్భుతమైన స్పందన వచ్చింది. ఈ నాటకాన్ని నాట్యమిత్ర సంస్థ పక్షాన 1977 అక్టోబర్‌ 28న విశాఖలో తొలిసారిగా ప్రదర్శించారు. ఈ ప్రదర్శనకు హాజరైన రచయితలు యన్‌.ఆర్‌.నంది, యండమూరి వీరేంద్రనాథ్‌లకు ఈ నాటకం ఏమాత్రం నచ్చలేదు. ఈ నాటకంలో శ్రీహరిమూర్తి అద్భుతంగా లైటింగ్‌ వర్క్‌ చేశారు. డాక్టర్‌ కందిముళ్ల సాంచశితరావు

అభినయ భరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు 93

ఈ నాటకంలో రామశాస్త్రి పాత్రను చాట్ల, సంగమేశ్వరరావు పాత్రను ఎ.వి.రామారావు, అమీనా పాత్రను కె. విజయలక్ష్మి, కూతురు పాత్రను చాట్ల కుమార్తె నాగరాణి, లెక్చరర్‌ పాత్రను చంద్రమోహన్‌, స్కాలర్‌ పాత్రను సి.వి. సూర్యనారాయణ పోషించారు. ఈ నాటకంలో ఉరవడితో సంభాషణలు చెప్పే సన్నివేశాలతో పాటు కొన్ని సన్నివేశాలలో నిశ్శబ్దాన్ని సృష్టించారు. రంగస్థలంపై నిశ్శబ్దం రాజ్యమేలే సమయంలో ఎక్స్‌ప్రెషన్‌, మూమెంట్స్‌ ప్రదర్శన రక్తికి దోహదపద్దాయి. ఈనాటకాన్ని రవీంద్రభారతిలో ప్రదర్శిస్తున్న సమయంలో చాట్ల విజయలక్ష్మి నటించే సమయంలో దైలాగ్‌ వినిపించనప్పుడు ఒక ప్రేక్షకుడు సౌండ్‌ ప్లీజ్‌ అని అరిచారు. మొదటి వరుసలో కూర్చొన్న కెవి.గోపాలస్వామి కోపంతో. 5/01! ౮౧ 11౯15 001౫6 301/5 7౧1116 ౬౯116౧ 6౬ 1! ౦౫ 6౯) 0౮7 అంటూ కేకలు వేశారు.

చాట్ల పోరుపడలేక గొల్లపూడి మంచి స్వతంత్ర నాటకం నవ్రాస్తానని హామి ఇచ్చారు. ఎట్టకేలకు నాటకం వ్రాసి చాట్లకు వినిపించారు. ఇందులోని నగ్నత్వం ధరించిన తీవ్రమైన భావజాలానికి చాట్ల ఆశ్చర్యపోయారు. ముందు ఈ నాటకానికి గొల్లపూడి “తానేస్తం ఈ పెచ్చాసుపత్రిలో నీకూ చోటుంది" అనే పెద్ద టైటిల్‌ పెట్టారు. చాట్లకు నచ్చలేదు. పది పదిహేను పేర్లు ఇద్దరూ పరస్పరం సూచించుకొన్నారు. నచ్చలేదు. మరేంచేద్దాం అని గొల్లపూడి అంటే చాట్ల విసుగ్గా గోటుహెల్‌ అన్నారు. గొల్లపూడి సంబరపడిపోతూ “శివానీ ఈ టైటిల్‌ ఎలా ఉంటుంది” అని తన శ్రీమతిని అడిగారు ఆవిడ కూడా నచ్చిందని చెప్పగానే ఆ పేరును ఖరారు చేశారు.

పలుకే బంగారమాయె నాటక ప్రదర్శన కోసం మద్రాసు వెళ్లినప్పుడు నాటకానికి సినీ నటులు రావుగోపాలరావు అతిథిగా వచ్చారు. నాటకం పూర్తయ్యాక మీకు సమయం ఉంటే ఓ మంచి నాటకం చదివి వినిపిస్తానని చాట్ల అంటే గోపాలరావు తన ఇంటికి తీసుకెళ్లారు. అర్ధరాత్రి ఒంటిగంట వరకూ చాట్ల గోటుహెల్‌ చదివి విన్పించారు. “బాబూ ఈ నాటకం వ్రాయడానికి మారుతీరావు వెచ్చించిన సమయం మరోసినిమా వ్రాయడానికి ఖర్చు చేసుంటే ఇంకో లక్ష సంపాదించుకొనేవాడు. నాటకం అంటే ఎంత మమకారం లేకపోతే ఇంతటి (శ్రమ తీసుకొంటాదు” అని ప్రశంసించారు. “గోటు హెల్‌ నేను ప్రయోగించిన మారుతీరావు నాటకాల్లో మూడవది. రెండవ నాటకం సత్యంగారిల్లెక్కడ. దానిని పరిషత్తుల్లో ప్రదర్శించలేదు. మొదటి నాటకం లావాలో ఎర్రగులాబి. పరిషత్తులో ప్రదర్శించినా దానికి ఒక్క బహుమతి కూడా రాలేదు. మారుతీరావు రాగరాగిణి ఆంధ్ర నాటక కళాపరిషత్‌ పోటీల ప్రాథమిక పరిశీలనలో ఎంపిక కాకపోవడం ఆయన క్వాలిఫికేషన్‌గా భావిస్తే లావాలో ఎర్రగులాబీ పరిషత్తు బహుమతులు తిరస్కదించడం అంతకంటే

దాక్టర్‌ కందిత్యుళ్ష సాంబశివరావు

94 అభినయ భఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు పెద్ద క్వాలిఫికేషన్‌గా భావించాను. ఈ మూడో నాటకం గోటు హెల్‌ని మాత్రం పరిషత్‌ (ప్రేక్షకులకూ, న్యాయనిర్దేతలకూ అందించకుండా అందంగా కాపాడుకొని కావలసిన చోట్ల మాత్రమే ప్రదర్శించి ఆ అనుభూతిని మారుతీరావుతో పంచుకొన్నానని” చాట్ల పేర్ళొన్నారు. పేరున్న రచయితలు, చాలామంది రంగస్థల మేధావులకు నచ్చని ఈ నాటకం రచయిత, దర్శకులకు మాత్రం మంచి పేరును సంపాదించిపెట్టింది. ఈ నాటకాన్ని గూర్చి గొల్లపూడి వివరిస్తూ “నీతిని చూచి ఈనీతి చెల్లుబడి కావడం లేదని చెప్పడం ఒక విన్నపం అవినీతిని చూపి ఈ అవినీతి చెల్లుబడి అవుతుందని చెప్పడం ఒకహెచ్చరిక. నీతిగా బ్రతకాలనుకొంటున్న వాడిని తను నమ్మిన నీతి ఈ తావుకు చేర్చిందని, నీతిని నమ్ముకొన్న వాడిని నీతిని అమ్ముకొని బ్రతికే అవసరాన్ని ఈ సమాజం కల్పించిందనీ ఈ నాటకంలో చెప్పదలచుకొన్నానని” పేర్కొన్నారు. టామ్‌ - టామ్‌

చిన్న చేపను పెద్ద చేప.. పెద్ద చేపను తిమింగలం తినే మత్స్యన్యాయం వ్యవస్థ అంతటా అలముకొంది. పై అధికారుల మెప్పుకోసం కింది స్థాయి ఉద్యోగులు భేషజాలకు పోయి ఏ విధంగా అధికార దుర్వినియోగం చేస్తారో విచ్చుకత్తులాంటి విసుర్లతో దాక్టర్‌ అత్తిలి కృష్ణారావు రచించిన నాటిక ఇది. “ది కెమిలియన్‌” కథ (ప్రేరణతో రావిశాప్రి రత్తాలు - రాంబాబు నవలలో ఒక ఎపిసోడ్‌ను వ్రాశారు. దీని ఆధారంగా అత్తిలి టామీ టామీ నాటికను రచించారు. ఈ కథ నాటికగా పనికి వస్తుందా అని రావిశాస్త్రి ముందు సందేహం వ్యక్తంచేశారు. స్టేజీ మీద బ్రహ్మాండంగా పేలుతుంది దర్శకునిగా నాకు నమ్మకం ఉందని చాట్ల ధీమా వ్యక్తం చేశారు.

ఈ నాటిక ఇతివృత్తం నాలుగు రోడ్ల కూడలిలో జరుగుతుంది. ఈ అంశాన్ని ప్రదర్శనలో చూపించాలి. అందుకుచాట్ల విశాఖ పట్టణం జగదాంబ సెంటర్‌లో జనసమ్మర్ధం, వాహనాల రాకపోకలు ఎక్కున ఉన్న చోట ఆ శబ్దాలను గంట సేపు రికార్డ్‌ చేశారు. ఇది నడిరోడ్డు మీద జరిగే వ్యవహారం అని వివరించడానికి పాత్రధారుల సంభాషణల్లో విరామం వచ్చినప్పుడు టేప్‌రికార్డర్‌ ద్వారా శబ్దాలను హెచ్చుస్థాయిలో వినిపించారు. ఈ శబ్ద ప్రసారం నాటిక ప్రదర్శన విజయవంతం కావదానికి ఎంతో దోహదం చేసింది. ఈ నాటికను ముందు రంగస్థలంపై చాట్ల దర్శకత్వంలో పలు ప్రదర్శనలిచ్చారు. తరువాత ఈ నాటికను ఆధునిక వీధి నాటక విధానంలో ప్రయోగించాలని చాట్ల భావించారు.” 1/1౬ ౧౬౯౦౧౬౬౯ ౦౦ 1107 00116 70 7౫౬ 7౧౬4౧౬, గదద 71౬ 74౬4౧౬ 70 1115 ౧౯౦౧౬౬ అనే ఆలోచన అప్పటికే చాట్ల మనసులో కదిలాదుతుంది. నటునికీ, (పేక్షకునికీ మధ్య ఉన్న దూరాన్ని చెరిపివేసి పేక్షకునికి అత్యంత సన్నిహితంగా నాటకాన్ని

దాక్టర్‌ కందిక్యుక్ష సాంబశితరావు

అభినయ భరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరొణులు రర ప్రదర్శిస్తే ఆ ప్రభావం (ప్రేక్షకునిపై బలీయంగా ఉంటుందనే ఆలోచన చాట్లకు వచ్చింది. తెలంగాణా పోరాట కాలంలో పోరాట కవి తిరునగరి రామాంజనేయులు వెట్టిచాకిరి అనే వీధి నాటికను ఆశువుగా రచించి స్వయంగా ప్రదర్శించారు. అనంతరం బెంగాల్‌లో ఆధునిక వీధి నాటకం ఒక ఉద్యమ రూపాన్ని పొందింది. తెలుగులో దాక్టర్‌ అత్తిలి కృష్ణారావు స్వీయ దర్శకత్వంలో తాను రచించిన యుగసంభ్య నాటికను మొదట రంగస్థలంపై తరువాత వీధి నాటికగా ప్రదర్శించారు.

టామీటామీ నాటికను వీధి నాటికగా ప్రదర్శించిన సమయంలో చాట్ల ప్రదర్భనలో ఒకకొత్తదనాన్ని తెలుగు నాటక రంగంలో తొలిసారిగా ప్రయోగించారు. ఒక సన్నివేశానికి సంబంధించిన రంగాలంకరణ, వస్తువుల ఆకృతులు రావదానికి పాత్రధారులనే వినియోగించారు. అంటే ఒక చెట్టు దగ్గర సన్నివేశం జరుగుతుంటే నటుడు తన రెండు చేతులనూ పైకెత్తి ముంజేతులను కిందికి వాల్చ్బడం, అఫీసు గదికి ఉన్న స్పింగ్‌ డోర్స్‌ అంటే ఇద్దరు నటులు తమ రెండు చేతులనూ ఎదురెదురుగా అనించి ఉంచడం, ఒక ప్రీమంటల్లో కాలిపోతుందంటే నటులు ఆమె చుట్టూ చేరి చేతులను ఎత్తి వేళ్లను వేగంగా కదిలించడంలాంటివి. బొంబాయిలో ఒక ఆధునిక వీధి నాటికను చూచి ఆ ప్రేరణతో చాట్ల ఇలాంటి భంగిమలను వినియోగించారు.

ఈ నాటిక రచన పూర్తయ్యాక అత్తిలి విన్సిస్తే చాట్లకు నచ్చి మనిషికుక్కను కరిచాడు అనే టైటిల్‌ను సూచించారు. అప్పుడే ఎమర్జెన్సీని ఎత్తివేసిన తొలిరోజులు. రావిశాప్రి ఈ టైటిల్‌ విన్నాక కథామూలం నా పేరు వేశారు. ఈ టైటిల్‌ వింటే మరొక సారి నన్ను జైలులో వేయడం ఖాయం అని నవ్వుతూ అన్నారు. చాట్ల ఈ నాటికకు టోరా టోరా అనేపేరు బాగుంటుందని అన్నారు. టోరా అంటే యుద్ధ సమయంలో జపాన్‌ ఉపయోగించిన సంకేతం. రావిశాస్త్రికి అదినచ్చక టామీటామీ అనే పేరుపెట్టారు. ఈ నాటకాన్ని నాట్య భారతి సంస్థ పక్షాన యాభైకి పైగా ప్రదర్శనలిచ్చారు. అందులో 20 వరకు రంగస్థలంపై 80 వరకూ వీధినాటకంగా ప్రదర్శించారు. ఈ నాటికలో కొండవలస లక్ష్మణరావు, యం.యస్‌.ప్రకాశం, ఎ.యస్‌. రామలింగస్వామి, ఎ.యస్‌. గోపాలకృష్ణ, యల్‌. సత్యానంద్‌ ప్రభృతులు నటించారు. ప్రేక్షకులు ఈ నాటికను విశేషంగా ఆదరించారు. శ్రీశ్రీ ఈ వీధి నాటికను విశాఖలో చూచి ప్రశంసించారు.

ఈ నాటికను 1977 మార్చి 18న ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయంలో ప్రదర్శించారు. ప్రదర్శనలు జరుగుతున్న కాలంలో రావిశాస్త్రి, చాట్ల, అత్తిలి విశాఖలోని అప్‌లాండ్‌ మార్గంలో ఈవెనింగ్‌వాక్‌కు వెళ్తున్నారు. రావిశాస్త్రి ఎమర్జన్సీ కాలంలో జైలులో నిర్బంధించబడి విడుదలైన తరువాత ప్రతిరోజూ పోలీస్‌స్టేషన్‌లో సంతకం చేయాలని నిబంధన విధించారు. స్టేషన్‌లో సబ్‌

డాక్టర్‌ కందిమ్యుక్ష సాంబశికరొవు

96 అభినయ భరతాచార్య శాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు ఇనస్పెక్టర్‌కు చాట్లను, అత్తిలిని రావిశాస్త్రి పరిచయం చేశారు. అప్పటికి చాట్ల కుటుంబం ఖాజీపేటలోనే ఉంటున్నారు. తరువాత ఖాజీపేటకు వెళ్లిన చాట్లకు కుటుంబ సభ్యులు, స్నేహితుల వల్ల ఒక విషయం తెలిసింది. రావిశాప్రితో సాన్నిహిత్యం అంటే చాట్ల నేపథ్యం ఏమిటి అని పోలీసు శాఖ ఎంక్సైరీ చేసి నివేదికను తయారు చేసింది. యాంటి భన గ్రీకు రచయిత సోఫోక్తిస్‌ ఈడిపస్‌, యాంటిగని, ఈడిపస్‌ ఎట్‌ కొలోనస్‌ అనే మూడు నాటకాలను ట్రిలజీ (గొలుసు నాటకాలు) ధోరణిలో వ్రాశారు. ఇవి అద్భుతమైన గ్రీకు పురాణ గాథలు. క్రియాన్‌ రాజుపై దండెత్తిన ఈడిపస్‌ కుమారుడు యుద్ధంలో మరణిస్తాడు. యుద్ధంలో చనిపోయిన తన మేనల్లుడి శవానికి శాస్త్రోక్తంగా అంత్యక్రియలు ఎవరూ చేయరాదని క్రియాన్‌ శాసిస్తాడు. తన తమ్ముడి శవానికి మేనమామ ఆదేశాలను ధిక్కరించి యాంటిగని అంత్యక్రియలు నిర్వహిస్తుంది. ఆగ్రహించిన క్రియాన్‌ మేనకోడలు యాంటిగనిని సజీవ సమాధి చేయిస్తాడు. రాజ్యం వల్లకాడుగా మారిపోతుంది. భగవదాజ్ఞలను ధిక్కరించిన వారి జీవితాలన్నీ విషాదాంతాలనే సందేశాన్ని ఈ నాటకం ఇస్తుంది. ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం వైస్‌ ఛాన్సలర్‌గా వ్యవహరించిన యం.ఆర్‌.అప్పారావు ఈ నాటకాన్ని ఆంధ్రీకరించారు. సాహిత్య అకాడమీ ఈ నాటకాన్ని ప్రచురించింది. వైస్‌ ఛాన్సలర్‌ యం.ఆర్‌. అప్పారావు ఈ నాటకాన్ని ప్రదర్శించాలని చాట్లను కోరారు. ఈ నాటకం గ్రీకు నాటక చరిత్రలోనే కాదు, ప్రపంచ నాటక చరిత్రలోనే గొప్ప ప్రజాదరణ పొందింది. గ్రీకు నాటక సాహిత్యం, చరిత్ర చాట్లకు అంతగా పరిచయం లేవు. కానీ లండన్‌ నాటక శిక్షణలో గ్రీకు నాటకాలను గూర్చి కొంత అధ్యయనం చేశారు. తరువాత గ్రీకు నాటక పరిణామంపై పాఠాలను చెప్పారు. అధ్యాపకునిగా విద్యార్థులకు పాఠాలు చెప్పడమే కాకుండా ఆ నాటకాన్ని విద్యార్ధులకు చూపించాలనే ఆశయంతో ఈ నాటకాన్ని ఒక తపస్సుగా భావించి దర్శకత్వం వహించారు. అప్పటికి హైదరాబాద్‌లో లక్కాకుల సుబ్బారావు ఈడిపస్‌ నాటకాన్ని అనువదించగా బ్యాంకి చలపతిరావు ప్రదర్శించారు. కానీ చాట్ల ఆ నాటకాన్నీ చూడలేదు. యం. ఆర్‌. అప్పారావు ఆంధ్రీకరణలో యగర్రోజు మాధవాచార్యులు సహకారం అందించారు. ఈ నాటకాన్ని నెలకు పైగా రిహార్సల్స్‌ చేశారు. ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయ నాటక విభాగం పూర్వ విద్యార్థి ఏ.వి.రామారావును క్రియాన్‌ వేషం వేయుమని చాట్లకోరారు. కానీ రామారావు తాను పనిచేస్తున్న ఆకాశవాణి అనుమతి తీసుకోవాలని కోరడంతో కోపగించుకున్న చాట్ల కొన్ని రోజులు ఆపాత్రను రిహార్సల్స్‌ చేశారు. ఈలోగా ఢిల్లీలో జరిగే ఒక కార్యక్రమానికి హాజరు కావలసి రావడంతో డాక్టర్‌ కందిళుళ్ల సాంబశినరొపు

అభినయ భఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట శ్రీరాములు ర్ర7 రామశాప్రి అనే నటునితో ఆపాత్రను వేయించారు. ఈ నాటకంలో యాంటిగని పాత్రను విజయవాడకు చెందిన ఉమ (ఇప్పటి సినీ నటి అన్నపూర్ణ) పోషించారు.

ఈ నాటకం కోసం డాక్టర్‌ అబ్బూరి గోపాలకృష్ణ చేసిన కృషి అనిర్వచనీయమైనది. గ్రీకు వాతావరణాన్ని ప్రతిబింబించే దుస్తులు, ఆయుధాలు, సెట్‌ డిజైన్‌ను అద్భుతంగా సృష్టించారు. డాక్టర్‌ అత్తిలి కృష్ణారావు ఈ నాటకానికి సంగీత దర్శకులుగా వ్యవహరించారు. గ్రీకు నాటక లక్షణాలలో ఒకటైన కోరస్‌ను ఈ నాటకంద్వారా (ప్రేక్షకులు ఆశ్చర్యపడేలా పరిచయం చేశారు. ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం ఆరుబయలు రంగస్థలంలో ఈ నాటకాన్ని 1976, 77 లో రెండు పర్యాయాలు ప్రదర్శించారు. నాటక ప్రదర్శన సమయంలో విద్యార్థులు రెండు మూడు పర్యాయాలు అల్లరి చేయడంతో చాట్ల నొచ్చుకొన్నారు. విద్యార్థులకు ఇటువంటి క్లాసిక్స్‌ చూడమని గతంలో ఎవరూ నేర్చలేదు గదా అని యం. ఆర్‌.అప్పారావు పేర్కొన్నారు. గ్రీకు నాటక సంప్రదాయాలు,దుస్తులు, సెట్‌లతో పకద్బందీగా ప్రదర్శించిన తొలి దర్శకునిగా చాట్లకు మంచి పేరు వచ్చింది.

పలనాటి వరచలిత్ర

తెలుగు చారిత్రాత్మక నాటకాలను ఆదరించి కల్పనల గాధాంధకారాన్ని చీల్చుకొని వేగు చుక్క వలే 1978లో ఆవిర్భవించిన పలనాటి వీరచరిత్ర తెలుగులో తొలి పరిశోధనాత్మక నాటకం. ఆచార్య కొర్లపాటి శ్రీరామమూర్తి నాగమ్మ సద్భాననలకు, అసాధారణ రాజకీయ వైదుష్యానికీ అక్షర నీరాజనం పలికి ఈ నాటకాన్ని రచించారు. ఈ నాటకంలో నాగమ్మ పాత్రను సాత్తికురాలిగా, బ్రహ్మనాయుని దురహంకారిగా రచయిత చిత్రించారు. లోకం కోడై కూసిన కోడిపోరు కుటిలయుద్ధం కాదనీ, నాగమ్మ మేధాశక్తికి ఇది తార్మాణమని రచయిత నిరూపించారు. పలనాటి చరిత్రలో ఇప్పటివరకూ ప్రచారంలో ఉన్న కథలకు భిన్నంగా కొర్లపాటి ఈ నాటకాన్ని రచించినట్లు నాటకం ముందు మాటలో స్పష్టంగా పేర్కొన్నారు. తూర్చురేఖలు నాటకాన్ని ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయంలో ప్రదర్శించినప్పుడు ఆచార్య కొర్లపాటి చూచారు. నాటకాలను అద్భుతంగా ప్రదర్శిస్తున్న విశ్వవిద్యాలయ థియేటర్‌ విద్యార్థుల కోసం ఒక నాటకాన్ని (వ్రాయాలనే ఆలోచనకు వచ్చారు. నాటక ప్రధాన ప్రయోజనం చారిత్రక సత్యనిరూపణ. బ్రహ్మనాయుని కుయుక్తులు, నాగమ్మ ఉదాత్త కార్యాలను లోకానికి చాటడం పలనాటి వీరచరిత్ర నాటక ముఖ్య ఉద్దేశంగా కొర్లపాటి భావించారు.

ప్రాచీనమైన ఇతివృత్తానికి జానపద కళారీతులను అనుసంధానం చేయడం ద్వారా సామాజిక ప్రయోజనాన్నీ సమకాలీనతల సాధన కోసం పల్నాటి వీరచరిత్ర నాటకంలో బురకథ, పాములవాడు, డప్పు వాయిద్యం కళారూపాలను అంతర్భాగంగా చేయాలని చాట్ల భావించారు.

డాక్టర్‌ కందిళుళ్ల సాంబశికరొళు

98 అభినయ ఛరతాచార్య జుళ్లర్‌ చాట్ల త్రీరాభణులు

(ప్రతి సన్నివేశం ప్రారంభంలో బుర్రకథ ద్వారా కథను పరిచయంచేశారు. నాటకంలోని ఒక సన్నివేశంలో పాములవాడు కళారూపాన్ని ప్రయోగించారు. ఒక సన్నివేశంలో డప్పు విన్యాసం అవసరం కావడంతో గరిమెళ్ళ రామమూర్తి ద్వారా శ్రీకాకుళానికి చెందిన ధనాల అప్పలస్వామిని పిలిపించారు.

ఈ నాటకంలోని పాత్రలకు కాలానుగుణమైన దుస్తులను వినియోగించడంలో చాట్ల దర్శకునిగా ప్రత్యేకమైన శ్రద్ధ చూపారు. నాటకంలోని ప్రతి సన్నివేశం, జానపద కళారూపాలు ప్రదర్శనా పరంగా అద్భుతంగా వచ్చినా రెంటికీ ఖచ్చితమైన అనుసంధానం జరగలేదు. ప్రాచీన కథకు జానపద కళారూపం అంతగా నప్పలేదు. ప్రదర్శన జరిగిన తరువాత చాట్ల దర్శకునిగా కొంత అసంతృప్తి చెందారు. 1978 ఏప్రియల్‌ 80న ఆంధ్ర విశ్వకళాపరిషత్‌ నాటక శాఖ విశ్వవిద్యాలయ ఆవరణలో ప్రదర్శించారు.

ఈ నాటకంలో చాట్ల కుమార్తె సి.నాగరాణి పేరమ్మ, మాంచాల పాత్రలను ధరించారు. ఈ నాటకంలో టి.చంద్రకళ, దాక్టర్‌ అత్తిలి కృష్ణారావు, ఎ.గోపాలకృష్ణ, పి.జగన్నాథరావు, ఎ.వి,రామారావు, యల్‌సత్యానంద్‌, జి.బి.రామకృష్ణ శాస్త్రి, దాక్టర్‌ తోటకూర ప్రభాకరరావు ప్రభృతులు నటించారు. ఈ నాటకం కేవలం ఒక్క ప్రదర్శనకు మాత్రమే నోచుకొంది.

చకటి చెప్పిన కథ

ఛెకోవ్‌ రచించిన వార్డ్‌ నంబర్‌ € రష్యన్‌ కథ ఆధారంగా డాక్టర్‌ అబ్బూరి గోపాలకృష్ణ రచించిన నాటకం చీకటి చెప్పిన కథ. కాలపరిధి దృష్ట్యా ఇది నాటిక. జీవితంలోని ఒక సంఘటన ఆధారంగా రచన చేయబడితే అది నాటిక. అనేక సంఘటనల సమాహార స్వరూపమైతే అది నాటకం. కాలపరిధిలో గంట ఉన్నా అనేక సంఘటనలున్న దృష్ట్వా చాట్ల దీన్ని నాటకంగానే పేర్కొన్నారు. ఒక మెంటల్‌ ఆసుపత్రిలో దీర్హకాలికంగా మానసిక రోగులుంటున్నా వారికి నయం కావడం లేదు. హాస్పిటల్‌ యాజమాన్యం దీనిపై విచారణ చేయదానికి ఒక దాక్టర్ని నియమిస్తుంది. రోగులకు స్వస్తి చేకూరకుందా మరింతగా వ్యాధి ముదరదడానికి డాక్టరు, నర్ఫుతో పాటు యాజమాన్యం కారణమని దాక్టర్‌ నివేదిక ఇస్తాడు. ఆగ్రహించిన అందరూ అతనిపై పిచ్చివాడనే ముద్రవేసి అదే వార్డులో చేరుస్తారు. రచనాపరంగా అద్భుతంగా ఉన్న నాటకాన్ని చాట్ల అభివ్యక్తీకరణ ధోరణిలో ప్రదర్శించారు. మానసిక రోగులకు ఒక నర్సు టీ ఇస్తుంది. ఒక మూల నుండి ఆ పాత్ర వికృతంగా నృత్యం చేస్తూ ప్రతి ఒక్కరికీ టీ ఇస్తుంది. టీ తాగక ముందే వార్డుబాయి గ్లాసులను తీసుకొని వెళతాడు. రోగులకు తిండికూడా సరిగ్గా పెట్టడం లేదనే విషయాన్ని ఈ అంశం ద్వారా గుందెలకు జక్టర్‌ కందిళ్యుళ్ల సాంబశితరొవు

అభినయ భరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాకులు 99 హత్తుకొనేలా చెప్పారు.

ఈ నాటకంలోని ఏ పాత్రా వాస్తవిక వాదంతో నటించదు. స్టైలైజ్‌డ్‌ మూమెంట్లను చాట్ల నిర్దేశించారు. రంగాలంకరణలో సెలక్టివ్‌ రియలిజం శైలిని చాట్ల ప్రయోగించారు. అంటేఒకతలుపుకు సంకేతంగా ఒక ఆరడుగుల (ఫ్రేము, కిటికీకి చిన్న ప్రేమును ఉపయోగించారు. తలుపు తీసుకొని లోపలకి వెళుతున్న పాత్ర '్రేము వద్ద తలుపులు తీస్తున్నట్లుగా మైమ్‌ ద్వారా వివరించారు. ఈ సెలెక్టివ్‌ రియలిజం శైలిని చాట్ల తెలుగునాటక రంగంలో విసృత వ్యాప్తికి కృషి చేశారు. ఈనాటక పతాక సన్నివేశంలో డాక్టర్‌నుపిచ్చివాడిగా ముద్రవేసే సమయంలో దాక్టర్‌, నర్సు, యాజమాన్య ప్రతినిధుల మనస్తత్వాలకు ప్రతీకలుగా నక్క తోడేలు, పులి వంటి మాస్క్‌లను ధరింపచేశారు. ఈ మాస్క్‌లను రచయిత అబ్బూరి అద్భుతంగా రూపొందించారు. ఈ నాటకంలో విచారణాధికారిగా వచ్చిన డాక్టర్‌ పాత్రను వి.ఎ.యన్‌. రెడ్డి, ముఖ్య మానసిక రోగి పాత్రను ఎ.వి.బి.యస్‌.ఆనంద్‌ పోషించారు.

ఈ నాటకంలో స్టెైలెజ్‌ద్‌ డాన్స్‌ ఉన్న సందర్భంలో ధనాల అప్పలస్వామి అనే 80 ఏళ్ల వృద్ధ డప్పు కళాకారుడి చేత కొన్ని దరువులు రీరికార్డింగ్‌గా వినియోగించారు. ప్రదర్శనలో డప్పు వాయిద్యం ఒక అదనపు ఆకర్షణగా నిలిచింది. ప్రదర్భన తరువాత విద్యార్థుల కోరికపై అరగంట సేపు అప్పలస్వామి తన దప్పు విన్యాసాలతో 38 వేల మంది విద్యార్థులను గంగ వెర్రులెత్తించారు. దప్పు విద్యలో తనకు గురువైన చింతాడు అప్పన్నఅనే పేరును డప్పు వాయిద్యం ద్వారా వినిపించి అందరినీ ఆశ్చర్య చకితులను చేశారు. ఈ నాటకాన్ని 1979లో ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయంలో ప్రదర్శించారు. చాట్లకు తాను దర్శకత్వం వహించిన నాటకాలలో అత్యంత సంతృప్తిని కలిగించింది చీకటి చెప్పిన కథ.

డామిట్‌ కథ అద్దం తిరిగింది

1970లో చాట్ల లండన్‌లో నాటక శిక్షణ కోసం వెళ్లినప్పుడు శామ్యూల్‌ (ఫ్రెంచ్‌ నాటక ప్రచురణ సంస్థకు వెళ్లారు. ఆసంస్థలో నాటకాలు, నాటక సాహిత్యం, విమర్శ [గ్రంథాలు మాత్రమే విక్రయిస్తారు. ఒక నాటకానికి సంబంధించిన సెట్‌ డిజైన్‌తో పాటు అన్ని విషయాలు నాటక పుస్తకంలోనే అనుబంధంగా ముద్రిస్తారు. అక్కడ పీటర్‌ షాఫర్‌ రచించిన “బ్లాక్‌ ఇమెడీ” నాటక పుస్తకాన్ని కొని ఆ రాత్రే చదివారు. తల దిమ్మెక్కిపోయింది. ఇంతవరకూ ప్రపంచ నాటక రంగ చరిత్రలో లేని రంగస్థల శిల్పం, నాటక గమనంలో అద్భుతాలు అందులో కన్పించాయి. వెంటనే ఆ పుస్తకం మీద 1113 13 401141.[61168౬ 0 0126010[% 4౫0 ఉం0గ, |

డాక్టర్‌ కందికుక్ల స్రాంబశికరావు

100 అభినయ 'రతాచార్య జుక్టర్‌ చాట్ల త్రీరొకములు 1/1౬ 0౦|| 5014౬ ౨% 11 11014 అని వ్రాసుకొన్నారు. ఈ నాటకం లందన్‌ నుండి తెచ్చాక మొదట చాట్ల గొల్లపూదికి ఇచ్చారు. గొల్లపూడికి అద్భుతమనిపించింది. కానీ ఎంత గొప్పగా అనువాదం చేసినా ఆ ఖ్యాతి అంతా షాఫర్‌కు పోతుంది. పైపెచ్చు మనం వేలు పెట్టడానికి కూడా

త య యఏయఏయఏయఏయమభమ్ర్రీూహ

. లాల ఇచ | తో. డామిట్‌ కథ అద్దం తిరిగింది నాటకంలో చాట్లతో ఆలపాటి లక్ష్మి

అవకాశం లేనంత పకడ్చందీగా మూలం ఉందని గొల్లపూడి అన్నారు. ఈ కాపీని గొల్లపూడి ఆత్రేయకిచ్చి అనువాదం చేయమన్నారు. ఆత్రేయ ఈ నాటకాన్ని చదివి గొల్లపూదిని పిలిచారు. ఇంతమంచి నాటకాన్ని అనువాదం చేయడం భావ్యం కాదని తన ఖైెపిస్ట్‌ చేత రెండు కాపీలు ట్రప్‌ చేయించి ఆ కాపీలను గొల్లపూడికి ఇచ్చి ఆ పుస్తకాన్ని తానే ఉంచుకొన్నారు.

చాట్ల ఈ కాపీని డి.వి.నరసరాజు గారికి ఇచ్చారు. ఆయన అనువాదం చేయదానికి ప్రయత్నించినా అది సఫలం కాలేదు. దాదాపు 6 సంవత్సరాల తరువాత చాట్ల దర్శకత్వంలో విద్యానగర్‌ కల్చరల్‌ అసోసియేషన్‌సంస్థ రఘుపతి రాఘవ రాజారాం నాటకాన్ని ఖమ్మంలో దాక్టర్‌ కందిత్యుళ్ల సాంబశితరాళు

అభినయ ఛరతాచార్య జక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాకులు 101 ప్రదర్శించడానికి రైలులో ప్రయాణమయ్యారు. చాట్ల యండమూరికి ఇంగ్లీషు నాటకాన్ని చదివి వినిపిస్తే గురువుగారూ నేను ఈ నాటకాన్ని వ్రాస్తానని ఉత్సాహపడ్డారు. యండమూరి ఈ నాటకాన్ని చాలా సొగసుగా, అహ్హాదంగా తెలుగుదనం ఉట్టిపడేలా వ్రాశారు. ఈ నాటకానికి జె.యల్‌. నరసింహారావు డామిట్‌ కథ అడ్డం తిరిగింది అనే పేరును సూచించారు.

ఈ నాటకంలోనే ఒక అద్భుతమైన ట్విస్ట్‌ ఉంది. (పేక్షకుడికి చీకటి. నటునికి వెలుగు. నటునికి చీకటి, (పేక్షకునికి వెలుగు. ఈ వెలుగు నీడల సయ్యాటలో నాటకం జరుగుతుంది. రంగస్థలం మీద డిమ్‌టైల్‌లో ఇద్దరునటులు బ్రహ్మాండమైన లైట్‌లో ఉన్నట్లు ప్రవర్తిస్తారు. సడన్‌గా రంగస్థలం అంతా కాంతిమంతమౌతుంది. అరె కరెంట్‌ పోయిందని నటులు తడుముకొంటూ ఉంటారు. ప్రేక్షకులు మొదట కొంత అసందిగ్ధతకు గురౌతారు. ఏమిటీ నటులు ఏదైనా పొరపాటు

శ టే ల “కను. అ ల త

యన్‌.యస్‌.డి. డైరెక్టర్‌ అంకూర్‌, యండమూరితో చాట్ల

చేస్తున్నారా అని భావిస్తారు. ఇంతలో లైట్లు మళ్ళీ డిమ్‌ అవుతాయి. హమ్మయ్య కరెంటు వచ్చింది

అని నటులు అనుకొంటారు. ఇలా నాటక ప్రారంభంలో ఒకటి రెండుసార్లు జరిగే సరికి ఇందులో

ఉన్న టెక్నిక్‌ను (పేక్షకులు సులభంగా (గ్రహించారు. స్టేజీ మీదున్న నటులు చీకట్లో ఉంటే (ప్రేక్షకులకు

కనిపించరు. కనుక కొంచెం డిమ్‌ లైట్లోఉంటే వాళ్లకు ఫుల్‌లైట్‌ కింద లక్క స్టేజీమీద అన్ని లైట్లు

వెలిగితే నటులు చీకట్లో ఉన్న లెక్క ఇది నటులకూ, దర్శకునికీ ఒక అగ్ని పరీక్ష లాంటిదే.

చాట్ల ఎన్నో కొత్త ప్రయోగాలకు దర్శకునిగా అంకురార్పణ చేశారు. అన్నీ విజయవంతమయ్యాయి. అన్ని నాటకాలు ఒక ఎత్తు, డామిట్‌ ఒక ఎత్తుగా నిలిచింది. విశాఖ పట్టణం నుండి సెలవులకు హైదరాబాద్‌ వచ్చిన చాట్ల ఈనాటకంపై ఏకాగ్రతతో దృష్టి సారించారు. బి.వి.రామారావు ఇంట్లో ఉన్న చాట్ల పగలు సమయంలో దాదాపు పదిగంటలు ఈ నాటకంపై

డాక్టర్‌ కందిమ్యుళ్త సాంబశికరావు

102 అభిసయ ఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరొాభులు డిజైన్‌ తయారు చేసి రాత్రి రిహార్సల్స్‌లో దానిని అమలు చేసేవారు. రిహార్సల్స్‌ సమయంలో మనసు పెట్టి తదేక దీక్షతో ఈ నాటకాన్ని చాట్ల తయారు చేశారు. వెలుతురులో ఉంటూ కదులుతున్న పాత్రలు కరెంట్‌ పోగానే మల్లీ చీకట్లో ఉన్నట్లుగా నటించాలి. అందుకే దాదాపు 40 రోజులు నాటకం రిహార్సల్స్‌ చేశారు. ఈ నాటకంలో ఆలపాటి లక్ష్మి ఒక పాత్రను ధరించింది. రంగస్థలంపై మేడసెట్‌ ఉంటుంది. రామం ఆ పాత్రను కొద్దిసేపు మేడమీద కూర్చోమని పంపిస్తాడు. రిహార్సల్స్‌ జరుగుతున్నప్పుడు మాష్టారూ ఉలుకూ పలుకూ లేకుండా ఖాళీగా ఎలా ఉండాలి నన్నేం చేయమంటారని చాట్లను అడిగింది. చాట్ల వెంటనే గరిమెళ్లా ఆలపాటి దగ్గర కొన్నిపళ్లు, చాకు నన శం 11 ( కే. కీ | గ్‌ న్‌ స: ల

._ కళాజ్యోత్స్న సన్మాన సభలో చాట్లకో యండమూరి | ఉంచు అవి తింటూ కూర్చుంటుంది అన్నాడు. మళ్లీ కొద్దిసేపటి తర్వాత మాష్టారు ఎంతసేపు పళ్లు తింటాను. ఏం చేయమంటారని ఆలపాటి అడిగింది. ఏదైనా పత్రికలు చదువుకుంటూ కూర్చో అన్నాదు. చీకట్లో పుస్తకం ఎలా చదువమంటారు అని అమాయకంగా అడిగింది. ఈ మాటలతో మూమెంట్స్‌ ఎలా కంపోజ్‌ చేయాలనే అసందిగ్ధతలో ఉన్న చాట్లకు నాటక సారం పూర్తిగా అవగతమైంది. రెండు పిల్లులకు రెండు రంధ్రాలు అన్న న్యూటన్‌ కథ జ్ఞాపకం వచ్చి నాలుక కరుచుకొన్నారు.

ఈ నాటకంలో రెండంతస్తుల సెట్‌ని 1979 కాలంలో 40 వేల రూపాయలతో గరిమెళ్ల రామమూర్తి తయారు చేయించారు. ఈ నాటకంలో రంగస్థల అలంకరణకు చాలా వస్తువులు జుళ్టర్‌ కందికుళ్ల సాంబశికరావు

అభినయ భరతాచార్య డాక్టర్‌ చొట శ్రీరాములు 108 కావలసి వస్తే గరిమెళ్ల వెంటనే సమకూర్చే వారు. సాధారణంగా నాటకంలో సంభాషణలు, హావభావాలతో నటుడు నటిస్తాడు. ఈ నాటకం ప్రారంభం నుండి చివరి వరకూ ప్రతీపాత్రా ఏదో ఒక వ్యవహారంతో నిమగ్నమై ఉంటారు. రంగస్థల వ్యాపారానికి ఇంత ఎక్కున ప్రాధాన్యం ఉన్న నాటకం తెలుగు నాటక రంగంలో మరొకటి లేదంటే అతిశయోక్తి లేదు. లావాలో ఎర్రగులాబీ ద్వారా వీల్‌చైర్‌లో మూమెంట్లు చేసినా, ఒక మరో మొహంజొదారోలో మైమ్‌తో మూమెంట్లు చేసినా చాట్ల నల్లేరుమీద బండిలా హాయిగా నాటకాన్ని రూపొందించారు. కానీ డామిట్‌ కథ అడ్డం తిరిగింది నాటకానికి మాత్రం అటు శారీరకంగా, ఇటు మేధోపరంగా విశేషంగా (శ్రమించారు.

యందమూరి ఈ నాటక అనువాదంలో తనదైన శైలిని ప్రదర్శించారు. అనువాదం యథామాతృకము, యథోచితాను సరణము అని రెండు రకాలు. రెందు భాషలపై పట్టు ఉంటే అనువాద రచయితకు ఏమాత్రం కష్టం ఉండదు. యథామాతృకంగా అనువాదం చేస్తాడు. యథోచితాను సరణంలో రచయిత పూర్తి స్వతంత్ర ధోరణితో వ్యవహరిస్తారు. పాశ్చాత్య నాటక ఇతివృత్తమైనా మనదైన సంస్కృతిని ప్రతిబింబించే వాతావరణాన్ని సృష్టిస్తాడు. కొత్త పాత్రలను ప్రవేశపెడతాడు. యందమూరి డామిట్‌కు మూలమున్నా.. ఇది అసలు సిసలైన తెలుగు కథ అన్నంత గొప్పగా అనువాదం చేశారు. మూలనాటకంలో ఉన్న ఒక ప్రీ పాత్రను సిద్ధాంతిగా మలిచారు. ఈపాత్ర అద్భుతంగా పేలింది.

ఈ నాటకాన్ని విద్యానగర్‌ కల్చరల్‌ అసోసియేషన్‌ పక్షాన తొలి ప్రదర్శన రవీంద్ర భారతిలో ఇచ్చారు. ఈనాటకంలో బి.వి.రామారావు, దుగ్గిరాల సోమేశ్వరరావు, గరిమెళ్ళ రామమూర్తి, ఇయల్స్‌నరసింహారావు, ఒ.రామమూర్తి అలపాటి లక్ష్మి,శకుంతల ప్రభృతులు నటించారు. ఈ నాటకతొలి ప్రదర్శనకు జె.యల్‌.నరసింహారావు తెరవెనుక సూత్రధారిగా వ్యవహరించారు. ఢిల్లీ మద్రాస్‌ వంటి పట్టణాలతో పాటు రాష్ట్రంలో 12 ప్రదర్శనలిచ్చారు మద్రాసులో జరిగిన నాటక ప్రదర్శనకు వాజరైన సినీ రచయిత జంధ్యాల రచయితగా యండమూరి, దర్శకునిగా చాట్ల మీద కలిగే ఈర్ష్య ఇంత అని చెప్పరానిదని ప్రశంసించారు. పనిగట్టుకొని తరువాత ఎక్కడ ఈ నాటకాన్ని ప్రదర్శించినా జంధ్యాల అక్కడకు వెళ్లి నాటకాన్ని చూశారు. ఈనాటక రచయిత యండమూరి వీరేంద్రనాథ్‌ స్టువార్ట్‌పురం పోలీస్‌స్టేషన్‌ చిత్రంలో ఈ నాటకంలోని కొన్ని సన్నివేశాలను, మూమెంట్లతో సహా వాడుకొన్నారు. ఖమ్మంలో ఈ నాటకాన్ని ఎలా మలచాలని యండమూరి, చాట్ల మల్లగుల్లాలు పదుతుండగా ఆ గదిలోకి వచ్చిన విన్నకోట విజయరాం ఈ శిల్పం గురించి సూచీ మాత్రంగా విన్నాడు. ఈకథను జంధ్యాలకు వివరిస్తే అతడు ఓ చీకటిరాత్రి అనే నాటికను రచించి ప్రదర్శించారు.

డాక్టర్‌ కందికుకళ్ల సాందిశితరొవు

104 అభినయ భరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు అది విజయవంతమైతే ఆ శిల్పాన్ని జంధ్యాల నుండి కాపీ చేశామనే అపవాదు వచ్చేది. కానీ అనొటిక ఎక్కువ ప్రదర్శనలకు నోచుకోకపోవటంతో దామిట్‌ కధ అడ్డం తిరిగింది నాటకానికి ఎటువంటి సమస్యా రాలేదు.

లా-వాక్కింతయు లేదు

“శ్పేదవాళ్లకు న్యాయం కూదా కరువే” వాళ్ల బ్రతుకుంతా మోయలేని బరువే. ఇది రోజూ చూస్తున్నదే. ఇది రోజూ వింటున్నదే. అన్యాయం జరిగిపోతే చూస్తూ ఊరుకోకండి.ప్రతి ఒక్కరూ ఏదో ఒక పరిష్కారం కనుక్కోండి” అనే ప్రబోధంతో డి.ప్రభాకర్‌ రచించిన నాటకం “ల్రాన్రొక్షింతయు లేదు. ఏదేశమేగినా ఎందు కాలిడినా మనకుకనిపించే జాతులు రెండే రెండు. ఒకటి దబ్బు ఉన్న జాతి, రెండవది దబ్బు లేని జాతి. మొదటిది విలసిస్తోంది. రెండవది విలపిస్తుంది. ఈవిలాస విలాపాలే మానవ జీవిత చరిత్ర సరిగమలౌతున్నాయి. ఉన్నవాడు మరింత ఉన్ననాడు కావాలనే కాంక్షతో లేనివాణ్ణి ఏమీలేనివాడుగా చేస్తున్నాడు. అతణ్జి దిక్కులేని చావు చావమని శపించడం లేదు. తన డబ్బుతో కొనగలిగిన యంత్రాంగం నుంచి వరాలు సంపాదిస్తున్నాడు. ఇలా జరుగుతూ పోతే మానవత్వం నశిస్తుంది. దానవత్వం రాజ్యమేలుతుంది. ఇది విశ్వ విఖ్యాత జర్మన్‌ నాటక రచయిత బెర్టోల్డ్‌ బ్రెష్ట్‌ సిద్ధాంతం. ఈ వాదం అడుగడుగునా ప్రతిబింబింపచేసిన ్రెప్ట్‌ ఎక్స్‌పష్షన్‌ అండ్‌ ఐి రూల్‌ నాటకం ఆధారంగా డి.ప్రభాకర్‌ ఈ నాటికను రచించారు. ఎభలియనేషన్‌ను ఈ నాటికలో అంతర్భాగంగా వినియోగించడం జరిగింది.

బ్రెప్ట్‌ రచించిన జర్మన్‌ నాటకాన్ని భాస్కర్‌ షివాల్మర్‌ రంగధార సంస్థ ద్వారా

హైదరాబాద్‌లో ప్రదర్శించినప్పుడు గరిమెళ్ల రామమూర్తి చూచారు. ఈ నాటకాన్ని చూచి అహ్రతిభుదైన గరిమెళ్ల దీని విశేషాలను చాట్లకు వివరించారు. షివాల్కర్‌ నుండి స్ర్కిప్ట్‌ తెప్పించి చాట్ల చదివారు. ప్రతి అంశాన్ని పరాశ్రయంగా వివరిస్తూ ఏది జరుగకూడదో సన్నివేశానికి ముందు వివరిస్తూ టెప్ట్‌ నాటిక శైలి ఉంటుంది. ఈ నాటికను డి.ప్రభాకర్‌ అనువదించడానికి ముందుకు వచ్చారు. స్వేచ్భానువాదంగా నాటికను ప్రభాకర్‌ గొప్పగా వ్రాశాడు.

ఈ నాటకంలో చాట్ల ఎన్నో కొత్త అంశాలను తెలుగు నాటక రంగంలో తొలిసారి ప్రయోగించారు. ఒక పాత్ర కొన్ని మైళ్లు నడిచినట్లు చూపించాలి. మహారాష్ట్రకు చెందిన నరేంద్ర కాట్సర్‌ను పిలిపించి స్టైలైజ్‌ద్‌ వాకింగ్‌ను నేర్చుకొన్నారు. వ్యాపారి పాత్ర ధారి చాట్ల, కూలి పాత్రధారి గరిమెళ్ల రామమూర్తి, మార్గదర్థి పాత్రధారి జెన్నీ ఈ ప్రత్యేకమైన నదకను నేర్చుకొని ప్రదర్శించారు. తెలుగు నాటకంలో ఈ నడక శైలిని తొలిసారిగా లా-వాక్కింతయు లేదు ద్వారా చాట్ల డాక్టర్‌ కందిత్యుక్త సాంబశితరొభు

అభిసయ భరతాచార్య శుక్టర్‌ చొట్ల శ్రీరాములు 105

ప్రవేశపెట్టారు. అంతకు ముందు కె.విశ్వనాథ్‌ దర్శకత్వం వహించిన ఒక చిత్రంలో దేవదాస్‌ కనకాల వాకింగ్‌ను ప్రదర్శించారు. ఈ నాటకానికి వి.రామమూర్తి స్టేజీ బైటింగ్‌ను, రంగ శిల్పాన్నీ చిత్రించారు. రంగస్థలంపై మధ్య భాగంలో ఒక వెడల్పాటి లెవెల్‌ను,దానికి రెండు వైపులా రెండుచిన్న లెవెల్స్‌ను ఆయా స్థలాలకు సంకేతాలుగా వినియోగించడం జరిగింది. మధ్యలోనే వేసిన లెవల్‌కు మెట్లు లేకుండా చాపుగా ఉండే చెక్కను (ర్యాంప్‌ను) వినియోగించారు. ఈ ర్యాంప్‌ పై స్టయిలైజ్‌ద్‌ వాకింగ్‌ వల్ల పాత్రలు ఎంతో దూరం నడిచిన అనుభూతి (ప్రేక్షకులకు కలిగింది.

ఎడారి, నది ఒద్దు, కోర్టు వంటి ఎనిమిది ప్రదేశాలలో ఈ నాటకం జరుగుతుంది. ఏ ప్రదేశంలో సన్నివేశం జరుగుతుంటే ఆ స్థలానికి సంబంధించిన వాతావరణాన్ని సైడ్‌ ప్రొజెక్టర్‌ ద్వారా చూపించేవారు. స్పైడ్‌ల ద్వారా ఆ స్థలాలను (ప్రేక్షకులకు చూపించే విధానం కూడా దాదాపుగా ఆ నాటకం ద్వారానే ప్రారంభమైనదని చెప్పవచ్చు. ఈ నాటికలో న్యాయమూర్తి పాత్రధారి నడుముకు ఒక స్పూలును కట్టుకొని స్టేజీమీదకు వస్తాడు. దీనిని (ప్రేక్షకులు అపహాస్యం చేయలేదు. దీనివెనుక ఏదో భావం ఉందని ఆలోచనలో పడ్డారు. పవిత్రమైన న్యాయ వ్యవస్థ కూడా ఉన్నవాడి గుప్పిట్లో చిక్కుకొని పోయింది. కోర్టు తీర్పులు హాస్యాస్పదంగా ఉంటున్నాయి. ఈ నాటకంలో న్యాయమూర్తి వ్యాపారి చేతిలో కీలుబొమ్మగా మారి పేదవాడికి అన్యాయం చేస్తూ వ్యాపారికి అనుకూలంగా తీర్పుచెబుతాడు. తీర్పులు, వాటిని ఇచ్చే న్యాయమూర్తుల వ్యక్తిత్వాలు, మనస్తత్వాలు ఎంత హాస్యాస్పదంగా ఉన్నాయో వివరించదానికి ఈ అంశాన్ని చాట్ల చూపారు. 1980 లో ఈ నాటకాన్ని తొలిసారిగా హైదరాబాద్‌లో విద్యానగర్‌ కల్చరల్‌ అసోసియేషన్‌ సంస్థ ప్రదర్శించింది. ఈ నాటకంలో వ్యాపారి పాత్రను చాట్ల శ్రీరాములు, కూలి పాత్రను గరిమెళ్ల రామమూర్తి, మార్గదర్శి పొత్రను పి.జనార్దనరావు (జెన్నీ, వాచ్‌మెన్‌ పాత్రను చిట్టా శంకర్‌, పోలీసు పాత్రను ఓ రామ్మూర్తి, జడ్డి పాత్రను జె. యలొనరసింహారావు, రెండవ వ్యాపారి పాత్రను యం.రామారావు, కూలి భార్య పాత్రను మాధవీలత పోషించారు.

ఈ నాటకాన్ని చాట్ల దర్శకత్వంలో విశాఖలో నాట్యమిత్ర సంస్థ కూడా ప్రదర్శించింది. సంపూర్ణ సూర్యగ్రహణం రోజున విశాఖ పట్టణం రామకృష్ణా బీచ్‌లో వీధి నాటికగా మార్చి ప్రదర్శించారు. సన్నివేశం ఫలానా ప్రదేశంలో జరుగుతుందనే విషయాన్ని (ప్రేక్షకులకు వివరించడానికి చాట్ల ఆ ప్రదేశం పేరున్న అట్టను పట్టుకొని స్టయిలైజ్‌డ్‌ నడకతో చుట్టూ తిరిగారు. ఈ నాటకంలో రామశాస్త్రి మార్గదర్శి పాత్రను, రాజారావు వ్యాపారి పాత్రను, శ్యామ్‌ ప్రసాద్‌ కూలీ పాత్రను పోషించారు. ఈ నాటకంలో కొన్ని సన్నివేశాలను సంక్షిప్తీకరించి సత్తెనపల్లి ప్రగతి కళా మండలి పోటీలలో

గాక్టర్‌ కందిమ్యుక్ల సాంబశివరావు

106 అభినయ భఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాయులు

ప్రదర్శించగా ఉత్తమ (ప్రదర్శన, దర్శకుడు, నటుడు, రచన వంటి బహుమతులు లభించాయి. ఈ నాటికను సత్తెనపల్లిలో చూచిన ఒక ప్రేక్షకుడు వ్యవస్థలోని రాజకీయ నాయకుల నుండి పలువురు కుర్చీలకు అంటుకుపోయిన విషయాన్ని అద్భుతంగా చెప్పారని చాట్లను అభినందించారు. ఈ నాటకాన్ని ప్రఖ్యాత నాటక రచయిత కెయల్‌నరసింహారావు స్వగ్రామమైన రేపాలలో పావలా టిక్కెట్‌ పెట్టి ప్రదర్శించగా 8వేల మంది ప్రేక్షకులు హాజరయ్యారు. మైకులు లేకుండా ఈ ప్రదర్శనను వేయడం విశేషం.

ఈ నాటకాన్ని 1982లో సూర్యాపేటలో జరిగిన సంగీత నాటక అకాడమీ రూరల్‌ థియేటర్‌ వర్మ్‌షాపులో బెత్సాహిక నటులచేత ప్రదర్శింపచేశారు. ఈప్రదర్భనలో తెలంగాణా (గ్రామీణ ప్రాంతాలకు చెందిన చారి వ్యాపారి పాత్రను, జనార్దన్‌ కూలి పాత్రను, విశ్వం మార్గదర్శి పాత్రను పోషించారు.

ఈ నాటకాన్ని రచయిత డి.ప్రభాకర్‌ మద్రాసు పామ్‌[గ్రోవ్‌ హోటల్‌ పై విభాగంలో శ్రీశ్రీకి విన్సించడానికి సిద్ధమయ్యారు. నాటకంలో సన్నివేశాలు తనకు నచ్చితే పాట వ్రాస్తానని శ్రీత్రీ హామీ ఇచ్చారు. ఎక్కడైనా ఒక సన్నివేశం తనను కదిలిస్తే అప్పుడు ఖాళీ సీసాను గోడకు విసిరి కొడతానని పేర్కొన్నారు. ఈ నాటకం చదవటం పూర్తి అయ్యేసరికి ఎనిమిది సీసాలు పగిలాయి. శ్రీశ్రీ స్పందించి పతాక సన్నివేశంలోని “పేదవాళ్లకు న్యాయంకూడా కరువే” అనే పాటను వ్రాసి ఇచ్చారు. ఈ నాటకంలో ఒకపాటను వ్రాయడమే కాకుండా సంగీత దర్శకులుగా కోపల్లె శివరామ్‌ వ్యవహరించారు. దర్శకునిగా చాట్లకు ఎనలేని కీర్తి ప్రతిష్టలను తెచ్చిన నాటకాలలో ఇది ఒకటి. విశాఖపట్టణం నాట్య మిత్ర సమాజం ఒక నాటికగా దీనిని బి.హెచ్‌.ఇయల్‌. హైదరాబాద్‌ నాటక పోటీలకు ఎంట్రీగా పంపింది. ప్రాథమిక పరిశీలనలో ఎనిమిది రంగాలున్న ఇది ఏం నాటిక అనే ఉద్దేశంతో తోసిబుచ్చబోయారు. ఎంట్రీ ఫారం చివరి పేజీలో దర్శకుడు చాట్ల అన్న పేరును చూచి ఇందులో ఏదో విషయం తప్పకుండా ఉండి ఉంటుందని ఎంట్రీని స్వీకరించారు. ఈ పోటీలలో ఉత్తమ దర్శకునితో పాటు అన్ని బహుమతులు ఈ నాటికకే లభించాయి. చాట్ల పేరు ప్రాథమిక పరిశీలకులు చూచి ఉండకపోతే ఇంత మంచి నాటిక పోటీల నుండి తెరమరుగై పోయేది.

ఒకానొక సందేశాన్ని కేంద్ర బిందువుగా చేసుకొని సీరియస్‌ నాటకాలను రచించే కె.చిరంజీవి వ్రాసిన హాస్య నాటిక (ప్రేమ పక్షులు. సన్నివేశగతమైన హాస్యంతో అహ్ష్హాదకరమైన సంభాషణలతో ఈ నాటకం నడుస్తుంది. ఈ నాటికను ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయ థియేటర్‌ విద్యార్థులు

దాక్టర్‌ కందిమ్యూళ్ల సాంబశివరావు

అభినయ భఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాకులు 107 చాట్ల దర్శకత్వంలో (ప్రదర్శించారు. దర్శకునిగా చాట్ల వాన్యానికి పెద్ద పీట వేసిన నాటిక ఇది. ఈనాటికలో వద్దిపర్తి నరసయ్య, యల్‌సత్యానంద్‌ చాట్ల, ఆయనకుమాత్తి నాగరాణి నటించారు. ఈ నాటికను సూర్యాపేటలో జరిగిన రూరల్‌ ధియేటర్‌ వర్క్‌షాపులో కూడా చాట్ల దర్శకత్వంలో ప్రదర్శించారు. సూర్యాపేట వర్క్‌షాపులో నటించిన కళాకారుల్లో మురళిని అప్పటి నాటక అకాడమీ ఛైర్మన్‌ జమున ప్రశంసించారు. మురళి అనే కళాకారునిది స్వతహాగా ముద్దమాట. దానిని ముద్దుమాటగా చాట్ల తీర్చిదిద్దారు. సీరియస్‌ రచయిత (వ్రాసిన నాటికను మరో సీరియస్‌ దర్శకుడు సరదాగా ఆహ్లాదం కోసం ప్రదర్శించిన నాటిక ఇది.

మం వు కు

లై క, య మ!

1983లో చాట్ల ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో అధ్యాపకులుగా చేరిన మొదటి రోజుల్లో థియేటర్‌ ఆర్ట్స్‌ ఏద్యార్థులు సి.యస్‌.రావు రచించిన ఇప్పుడు వీస్తున్న గాలి నాటకాన్ని ప్రదర్శించారు. విద్యార్థులలో ఒకరైన భాస్కర్‌ షివాల్కర్‌ ఈ నాటకానికి దర్శకత్వం వహించగా చాట్లదర్శక పర్యవేక్షకులుగా వ్యవహరించారు. భాస్కర్‌ షివాల్కర్‌ మహారాష్ట్రకు చెందిన రంగస్థల నటులు, దర్శకులు, అప్పటికే భాస్మర్‌ 80కు పైగా నాటకాలకు దర్శకత్వం వహించారు. భాస్మర్‌ మూలంగానే లా-వొక్కింతయులేదు వంటి నాటకం తెలుగులోనికి వచ్చింది.

దాక్టర్‌ కందిళ్యుక్ల సాంబశికరాఖు

108 అభినయ భరతాచొార్య డాక్టర్‌ చాట్ల త్రీరొాకులు సలిదిపాలు

నీలిదీపాలు ఇతివృత్త స్వీకారంలోనూ, కథనంలోనూ, ప్రయోగంలోనూ చక్కని, చిక్కని సమన్వయం సాధించింది. నాటక రచయిత కె. చిరంజీవి ఉన్నవారికీ, లేనివారికీ మధ్య జరిగే నిరంతర సంఘర్షణ ఈ నాటకంలోని ఇతివృత్తం. ఉన్నవాడు కండకావరంతో లేనివాణ్ణి ఎలా దోచుకొంటున్నాడో కళ్లకు కట్టినట్లు వివరించిన నాటకం ఇది. 1982లో ఆంధ్రప్రదేశ్‌ సంగీత, నాటక అకాడమీ ఆధ్వర్యంలో ఏకకాలంలో మూడు వర్క్‌షాపులు జరిగాయి. చాట్ల శ్రీరాములు దర్శకులుగా సూర్యాపేటలో రూరల్‌ మోడరన్‌ థియేటర్‌ వర్శ్‌షాప్‌, మల్లాది సూర్యనారాయణ దర్శకత్వంలో తిరుపతిలో పద్యనాటక శిక్షణా శిబిరం, "షేక్‌ నాజర్‌ ఆధ్వర్యంలో గుంటూరులో బు(ర్రకథ శిక్షణా శిబిరం జరిగింది.

సూర్యాపేట (గ్రామీణ ఆధునిక నాటక శిక్షణా శిబిరానికి తెలంగాణా ప్రాంతంలోని ఏ మాత్రం రంగస్థల అనుభవం లేని 4*5 మంది కళాకారులను ఎంపిక చేశారు. 42 రోజులు జరిగిన ఈ శిబిరంలో కె.చిరంజీవి రచించిన నీలిదీపాలు నాటకంతోపాటు లావొక్కింతయులేదు, ('ప్రేమపక్షుల నాటికలను తయారు చేశారు. ఈ నాటకంలో చిరంజీవి బుర్రకథ కళారూపాన్ని అంతర్భాగంగా వినియోగించారు. నాటక గమనంలో సన్నివేశాల మధ్య అంతరాలను పూరించేదిగా, ఒక ప్రధానపాత్ర, స్వగతాలను, జనాంతికాలను, ఉద్రేక భరితంగా వివరించదానికి బుర్రకథ ఎంతగానో దోహదం చేసింది. ఈ నాటకంలో కథానాయకుని పాత్రకు అనుసంధానంగా బుర్రకథ నడుస్తుంది. సూత్రధారుడు కథను నడిపించినట్లుగా బుర్రకథ కథాగమనానికి దోహదం చేస్తుంది.

ఈ నాటకాన్ని చిరంజీవి “బీళ్లు తిరగబడుతున్నాయి” పేరుతో మొదట రేడియో నాటకంగా వ్రాశారు. ఇది హైదరాబాద్‌ కేంద్రం నుండి ప్రసారం చేయబడింది. ఈనాటకాన్ని రంగస్థల నాటకంగా మార్చమని ప్రజానాట్యమండలి వారు కోరగా ఆయన మార్పులు చేర్పులను చేశారు. కానీ కారణాంతరాల వల్ల వారు ప్రదర్శించలేక పోయారు. ప్రేమపక్షులు నాటిక ప్రదర్శన తరువాత చిరంజీవి ఈ నాటకాన్ని చదివి విన్సించారు. ఈ నాటకాన్ని చాట్ల ఒక తపస్సుగా దర్శకత్వం వహించారు. సూర్యాపేట శిక్షణా శిబిరంలో పాల్గొన్న మూడు వంతుల మంది రంగస్థలానికి కొత్త. వారికి రంగస్థల నియమాలు నేర్పడానికి దాదాపు 25 రోజులు పట్టింది.మిగిలిన 15 రోజుల కాలంలో రోజుకు 15 గంటలు రిహార్సల్స్‌ చేయించారు. వాళ్లందరూ తెల్లకాగితాల వంటి వారు. దానిపై దర్శకునిగా తన అభిరుచులు, అభిప్రాయాలను తనకు కావలసిన రీతిలో వ్రాసుకొనే సులభమైన అవకాశం లభించిందని చాట్ల భావించారు. రవీంద్రభారతిలో మైకులు లేకుండా నీలిదీపాలు

డక్లర్‌ కందితుక్త సాంబశివరావు

అభినయ ఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు 109 నాటకాన్ని ప్రయోగాత్మకంగా ప్రదర్శించారు. నాటకం అంతా తానై చాట్ల విశ్వరూపాన్ని ప్రదర్శించారు. తెలంగాణా ప్రాంత గ్రామీణ నటుల కోసం తొలిసారిగా నిర్వహించిన శాప్రీయమైన వర్శషాపులో కొత్త నటులు నటించినప్పటికీ ఈనాటకం అద్భుతమైన సత్ఫలితాలను ఇచ్చింది. ఈ నాటకంలో ఫకీరయ్య పాత్రను రహమాన్‌, రాయుడయ్య పాత్రను విశ్వం, ప్రధాన బుర్రకథకునిగా జనార్దన్‌, వంతలుగా శంకర్‌రాజు, చారి, ప్రీ పాత్రను మల్లాది విజయలక్ష్మి పోషించారు.

“రచయిత ఒకసందేశాన్ని ఒక దోపిడీ జరుగుతున్న వైనాన్నీనాటకంగా రచిస్తాడు. తాను ఏ ఉద్దేశంతో నాటకం వ్రాశాడో దానిని అంతకన్నా గొప్పగా చాట్ల చూపించారు. రచయితల ఖావాలను మరింతబలీయంగా చూపించడంలో చాట్ల అందరికన్నా ఒక అడుగు ముందుగా ఉంటారు. రచయిత సూచించిన ఒకచిన్న అంశాన్ని కూడా దాని ప్రాధాన్యతను గమనించి రెట్టింపుగా ప్రతిబింబింప చేయగల గొప్ప దర్శకుడు చాట్ల. ఒక మనిషి మీద ఉన్న వహ్యభావాన్ని చూపించదానికి ఆ మనిషి ఎదుట నిలబడి ముక్కులో ఉన్న వెంట్రుకలను పీకడం కొన్ని ప్రాంతాలలో ఉంటుంది. ఈ అంశాన్నినేను నాటకంలో ఎక్కడో ఒక చోట పేర్కొనడం జరిగింది. నాటక పతాక సన్నివేశంలో ప్రతినాయకుడైన రాయుడయ్యపై జనం తిరుగబదిన సన్నివేశంలో ఆ గుంపులో అతని కుమారుడు కూడా ఉంటాడు. ఆగ్రహించిన ప్రజలు రాయుడయ్యను చుట్టుముట్టినప్పుడు అతని కుమారుడు తండ్రిని చూస్తూ ముక్కులో వెంట్రుకలను పీకుతాడు. రచయితగా తాను వేరు సందర్భంలో సూచించిన అంశాన్ని నాటక పతాక సన్నివేశంలో దర్శకునిగా అద్భుతంగా ఎష్టాల్లిష్‌ చేశారని కె. చిరంజీవి పేర్మాన్నారు. ఈ నాటకం వ్రాయడానికి చిరంజీవికి మాలపల్లి నవల ఎంతో స్ఫూర్తి నిచ్చింది. నీలిదీపాలు నాటకాన్ని సూర్యాపేటలో 1982 జనవరి 9న తొలిసారిగా ప్రదర్శించారు. జనవరి 10న నల్గొండ జిల్లా దేవరుప్పర (గ్రామంలో 18,14 తేదీలలో హైదరాబాద్‌ రవీంద్రభారతిలో ప్రదర్శించారు. చిరంజీవి కృతజ్ఞతా భావంతో ఈ నాటకాన్ని చాట్లకు అంకితమిచ్చారు.

అషాథధమేఘం

లెహరోంకే రాజ్‌ హంస్‌, ఆధీ అధూరే, అషాద్‌కా ఏక్‌దిన్‌ నాటకాలను మోహన్‌ రాకేష్‌ వ్రాసే వరకూ హిందీలో మంచి నాటకం రాలేదని హిందీ అభిమానుల అభిప్రాయం. ఆషాథ్‌కా ఏక్‌ దిన్‌ హిందీలోనే కాదు భారతీయ నాటక రంగంలోనే గొప్పనాటకంగా పేరు పొందింది. ఈ నాటకాన్ని ప్రఖ్యాత కవి ఇంద్రగంటి శ్రీకాంతశర్మ అద్భుతంగా అనువదించారు. నాటక రచయిత దివ్య ప్రభాకర్‌ అనువాదంలో కొంత సహకారం అందించారు. పురుషాధిక్య సమాజానికి బీటలు కొట్టిన అద్భుతమైన నాటకం ఇది. ఈ నాటక రచన చేసే వరకూ మోహన్‌ రాకేష్‌ పురుషాధిక్య

డాక్టర్‌ కందిళుక్త్ల సాంబశితరావు

110 అభినయ భరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు సమాజం వైపే మొగ్గు చూపేవారట. కానీ ఈ నాటకంలో చూపిన భావజాలం మాత్రం ్రేక్షకులను అశ్చర్య చకితులను చేసింది.

కాళిదాసు గొప్ప కవి. మల్లిక అనే కల్పిత పాత్రను మోహన్‌ సృష్టించారు. మల్లిక, కాళిదాసు గాధంగా (్రేమించుకొంటారు. మల్లికను వదలి కాళిదాసు ఉజ్జయిని వెళ్లిపోతాడు. ఓ దశాబ్ది కాలం తర్వాత హిమాలయాలకు వస్తే అక్కడ మల్లిక కన్పిస్తుంది. ఇప్పటికీ మల్లిక తన కోసం వేచి ఉంటుందనే భావంలో ఉన్న కాళిదాసుకు ఆ ఇంట్లో నుండి పసిబిడ్డ ఏడుపు విన్చిస్తుంది. ఆ ఏడుపు ఎవరిదంటే మల్లిక నిశ్శబ్దంగా “నా వర్తమానం” అంటుంది. కాలంతో పాటు అభిప్రాయాలూ, ఆలోచనలూ, ఉద్వేగాలూ మారిపోతాయనే సందేశంతో ఈ నాటకాన్ని మోహన్‌ రాకేష్‌ రచించారు.

ఈ నాటక అనువాదకులైన ఇంద్రగంటి సంస్కృత, ఆంధ్ర భాషల్లో మంచి పండితులు,

హిందీ భాషపై ఆయనకు అంతగా పట్టు లేదు. హిందీ ప్రతిని చాట్ల తెలుగులోనికి అనువదించి చదివి వినిపిస్తే ఇంద్రగంటి నోట్స్‌ వ్రాసుకొనేవారు. హిందీ నాటకంలో లేని కవితాధార ఈ నాటకంలో స్పష్టంగా కన్పిస్తుంది. చాట్ల ఉస్మానియా విశ్వ విద్యాలయ (ప్రవేశం తరువాత పూర్తిస్థాయిలో దర్శకునిగా పగ్గాలు పట్టిన నాటకం ఇది.

ఒక నాటకం యొక్క సమగ్ర స్వరూపం, దానిలోఅంతర్లీనంగా ఉన్న భౌవాలు

బహిర్గతం కావడానికి రంగోద్దీపనం ఎంతగానో దోహదం చేస్తుంది. ఒకనటుణ్జి పూర్తి స్థాయి వెలుతురులో చూపడం వల్ల అతని అభినయం మరింతగా ద్యోతక మౌళుంది. రంగాలంకరణ, వేషభూషలకు లైటింగ్‌ మరింతగా శోభను చేకూరుస్తుంది. నాటకం యొక్క సమగ్ర అల్లిక తీరును తేటతెల్లం చేస్తుంది. ఈ నాటకంలో కాళ్ళీర ప్రాంతానికి చెందిన గుడిసెలు, వస్తు సామాగ్ర.దుస్తులను రూపొందించడంలో జమ్ము, కాశ్మీర్‌ ప్రభుత్వ అర్కిటెక్ట్‌ సలహాదారునిగా వ్యవహరించిన ప్రొఫెసర్‌ బిందు స్వయంగా ఎంతో శ్రమించారు.

ఈ నాటకంలో కాళిదాసు, విలోముడు పాత్రల మధ్య జరిగే సంఘర్షణ అటు రచనలోనే అద్భుతంగా ఉంటుంది. దానిని రంగస్థలంపై పండించడానికి దర్శకునిగా చాట్ల మనసు పెట్టి పనిచేశారు.ఒక దర్శకునిగా చాట్లకు తన దర్శక ప్రస్థానంలో నచ్చిన, మెచ్చిన, అత్యంత సంతృప్తినిచ్చిన నాటకం ఇది. ఈ నాటకాన్ని ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం థియేటర్‌ ఆర్ట్స్‌ విద్యార్థులు ప్రదర్శించారు. సమర్థులైన నట విద్యార్థులుండడంతో ప్రధాన పాత్రలకు ఇద్దరునటుల చొప్పున ఎంపిక చేసి వకకాలంలో చాట్ల రిహార్సల్స్‌ చేయించారు. కాళిదాసు పాత్రను ఉదయభాను, నిశ్వమోహన్‌, విలోముడు పాత్రను విద్యాసాగర్‌, దాక్టర్‌ జి.యస్‌. ప్రసాదరెడ్డిమల్లిక పొత్రను ప్రస్తుత దూరదర్శన్‌ అసిస్టెంట్‌ డైరెక్టర్‌ శకుంతల, రాణి పాత్రను ఉష్క మల్లిక తల్లి పాత్రను యతిరాజవల్లి, ణుక్టర్‌ కఇందిముళ్ల సాంబశివరావు

అభినయ చభరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాకులు 111 మిగిలిన పాత్రలను అఖిపిక్త వర్మ జయరామ్‌ ప్రభృతులు పోషించారు. కాళిదాసు పాత్రలో విశ్వమోహన్‌ అద్భుతంగా నటించగా విలోముడు పాత్రను విద్యాసాగర్‌, ప్రసాదరెడ్డి ఎవరిశైలిలో వారు పోటాపోటీగా నటించారు. ఒక నాటికను చక్కగా ప్రదర్శించాలంటే 60 నుండి 80 గంటలు, ఒక నాటకానికి 100 నుండి 120 గంటలు రిహార్సల్స్‌ చేయాలనేది దర్శకునిగా చాట్ల నిశ్చితాభిప్రాయం. ఈ నాటకాన్ని 120 గంటలకు పైగా రిహార్సల్స్‌ చేశారు. ఒకే పాత్రకు ఇద్దరు నటులకు ఏకకాలంలో శిక్షణ నివ్వడం చాట్లకు వింత అనుభూతిని కలిగించింది. ఈ నాటకాన్ని నిజాం కళాశాల సాలార్‌ జంగ్‌ హాలులో 6 టిక్కెట్‌ ప్రదర్శనలను ఏర్పాటు చేస్తే ప్రతిరోజూ హౌస్‌ఫుల్‌ బోర్డును పెట్టారు. ఈ నాటకాన్ని థియేటర్‌ ఆర్ట్స్‌ శాఖాధ్యక్షులు ఆచార్య మొదలి నాగభూషణ శర్మ పర్యవేక్షణలో ప్రదర్శించారు. మన్న్శృభథుడు మళ్తపుట్టాడు

“బాహ్యసౌందర్యమే సర్వస్వం అనుకొంటున్న ఈ కాలంలో అసలు సౌందర్యం అంటే ఏమిటి అన్న ప్రశ్న ఉదయించడమే ఒక సవాలు. ఈ ప్రశ్నకు సమాధానంగా ఆదర్శాలను పేర్కొనడం నేలవిడిచి సాము చేయడమే కావచ్చు. కానీ ఆదర్శాల సాధనలోనే మనిషి ఆశించిన గమ్యాలు చేరుకోగలుగుతాడు. మనిషి సౌందర్యం అంతర్నిహితం. ఆయా వ్యక్తులు తాము చేసే పనుల్లో తన్మయులైనప్పుడు వారి మనస్సులు ఉత్తేజం పొందుతాయి. ఆ ఉత్తేజం వల్ల ఒక వర్చస్సు జ్వలిస్తుంది. దానినే సౌందర్యం అంటాం. చాలా మంది ఈ సౌందర్యాన్ని చూడలేరు. అందుకోనూ లేరు. మన చుట్టూ మనలోనే ఉన్న ఈ అందాన్ని చూడడానికి మనకు, మనసులకు కొత్త దృక్పథం కావాలి. ఈ దృక్పథాన్ని కలుగజేయడానికి వీలైన ఆలోచనను రేకిత్తించడమే ఈ నాటక లక్ష్యం, అని నాటక రచయిత ఆచార్య మొదలి నాగభూషణ శర్మ పేర్మొన్నారు. “మన్మథుడు మన మనస్సుల్లో ఎప్పుడూ ఉంటాదు. మన ఆత్మ సౌందర్యానికి అద్ధం పడుతూ. కావాలనుకొన్నప్పుడు, కావాలనుకొన్నవాళ్లకు ప్రత్యక్షం అవుతూనే ఉంటాడు. మన్మథుడంటే బాహ్య సౌందర్యం మాటున దాగి ఉన్న మానసిక సౌందర్యం. మన్మథుడు మళ్లీ మళ్లీ పుడుతూనే ఉంటాదు. మనకోసం.. మనుషుల కోసం” అనే ఇతివృత్తంతో ఈ నాటకం రచించబడింది.

ఈ నాటకంలో ఫాంటసీ ఉంది. అభూత కల్పన ఉంది. నువ్వెంత అందంగా ఉన్నావంటే టెలిఫోన్‌ మోగుతుంది. నువ్వెంత అందంగా ఉన్నావంటే ఆ దోమ వంటికి అతుక్కు పోతుంది. ఫ్యాన్‌ గిర్రున తిరుగుతుంది. ఈ ఫీలింగ్‌ను మనుషుల్లో ఎలా చూపించాలి. కాటికి కాళ్లు చాపుకొన్న 80 ఏళ్ల పండు ముసలాడు కూదా ఇరవై ఏళ్ల కుర్రవాడుగా మారిపోతాడు. ఆ భావనలో ఈదులాదుతూ ఉంటాడు. మంచివాదిలోనూ, చెడ్డవాడిలోనూ కలిగే భావాలను దృశ్యంలో

దాక్టర్‌ కందిక్యుక్త సాందశివరొవు

112 . అభినయ భఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చ్వాల్జ త్రీరాకుులు బంధించడానికి ఫాంటసీ దోహదం చేసింది. పాత్రకు పాత్రకూ మధ్య ఉన్న సంబంధాన్ని పేక్షకునికి అర్ధమయ్యేలా చూపాలంటే ఆ పాత్రలు ఆవిధంగా ప్రవర్తిస్తున్న తీరుకు అక్కడి వాతావరణానికి ఒక అవినాభావ సంబంధం ఉండి తీరుతుంది. ఒక ఐ.పియస్‌. అఫీసర్ని లిఫ్ట్‌లో కలిసినప్పుడు మాట్లాడేతీరు, తన సీట్లో ఉన్నప్పటి స్థితికి తేడా ఉంటుంది. ఒక మంత్రి ఏకాంతంలో తన మిద్రునితో మాట్లాడిన దానికీ బహిరంగ సభలో వేలాది మంది ముందు కలిసినప్పుడు ప్రవర్తించే దానికీ వ్యత్యాసం ఉంటుంది. ఈనాటకంలో కళ్యాణి ప్రత్యక్షంగా ప్రతి ఒక్కర్నీ మీరెంత అందంగా ఉన్నారు అని సంబోధించిన తరువాత కాన్ఫరెన్స్‌ హాలులోనికి వెళ్లినప్పుడు వారి ప్రవర్తనలు ఎలా ఉంటాయి అనే విషయంపై దర్శకుడు చాట్ల నటులతో కూలంకషంగా చర్చించారు. కాన్ఫరెన్స్‌ హాలులో వారివారి ప్రవర్తనలను ఈ నాటకం 0౦౪/1 914%06౬లో జరిగే తరువాతి సన్నివేశాలకు నేపథ్యంగా ఉపయోగించడం జరిగింది.

ఈ నాటకం దృశ్య బంధ నిర్మాణానికి పి.యస్‌. రామారావు ఎంతో (శ్రమ పడ్డారు. (పి.యస్‌.రామారావు కేంద్ర ప్రభుత్వ సంగీత, నృత్య విభాగంలో డెప్యూటి డైరెక్టర్‌గా ఎన్నో నాటకాలకు దర్శకత్వం వహించారు) ఈ నాటకంలో నేపథ్య సంగీతాన్ని చాట్ల అర్ధవంతంగా ఉపయోగించారు. 1977లో చాట్ల ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయ స్టేజీ డైరెక్టర్‌గా ఉన్న సమయంలో హైదరాబాద్‌ వెళ్లినప్పుడు మొదలివారు ఈ స్రిఫ్ట్‌ను వినిపించారు. సైకలాజికల్‌గా అద్భుతమైన పాయింట్‌ని వివరించిన ఈ స్కిఫ్ట్‌ చాట్లకు నచ్చింది. ప్రదర్శించుకోవడానికి అనుమతిని కోరితే తారక రామారావు కోసం ఈ ప్కిఫ్ట్‌ని వ్రాశానని మొదలి చెప్పారు. ఆకాశవాణి విశాఖ పట్టణం నుండి ప్రత్యేక తైమాసిక నాటకంగా చాట్ల దర్శకత్వంలో ప్రసారం చేయబడింది. ఈ నాటకానికి అద్భుతమైన ప్రశంసలు, స్పందన వచ్చింది. చాట్ల ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో పనిచేస్తున్నప్పుడు చాట్ల దర్శకత్వంలో "హైదరాబాద్‌ దూరదర్శన్‌ ద్వారా ప్రసారం చేయబడింది. 1985లో చాట్ల తిరిగి ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయానికి వెళ్లినప్పుడు అక్కడ జరిగిన అకడమిక్‌ స్టాఫ్‌ (టైనింగ్‌ కళాశాల వర్క్‌షాపులో ఈ నాటకాన్ని ప్రదర్శించారు. ఒకే దర్శకుని దర్శకత్వంలో ఒక రచన రేడియో, టెలివిజన్‌, రంగస్థలంపై ప్రదర్శించబడి రికార్డును సృష్టించింది.

ఈ నాటకానికి అపోలో ఆఫ్‌ బెల్లాక్‌ అనే ఫ్రెంచి నాటకం (ప్రేరణ. ఈ నాటకంలో పతాక సన్నివేశం వరకూ మనిషి అప్పటివరకూ కళ్యాణి మనోభావనగా కనిపించి తరువాత ఒక

పాత్రగా గోచరమౌతాడు. ఈ వ్యత్యాసాన్ని చూపించడానికి చాట్ల సాంకేతికంగా, సంగీతపరంగా ప్రయత్నించారు. అప్పుడే రచయిత ఆలోచనలకు అద్దం పట్టినట్లని చాట్ల భావన. రచయిత మనిషి జుక్టర్‌ కందికుళ్ల సాంబశితరాళు

అభినయ భరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు 118 పాత్రను అప్పటి వరకూ వివరించిన దానికి ఇది తాత్పర్యం. అందుకే కళ్యాణి,మనిషి పాత్రలను లైటింగ్‌ ద్వారా ఈసన్నివేశంలో నిర్నఐద్ధం చేశారు. ఈ సమయంలో బైటింగ్‌లో డిసాల్బ్‌ టెక్నిక్‌ను చాట్ల ప్రయోగించారు.మనదైన శాప్రీయ సంగీతానికి పాశ్చాత్య సంగీతాన్ని జోడించి టేప్‌ రికార్టర్‌ ద్వారా సన్నివేశ భావానుగుణంగా వినియోగించారు. ఈ నాటకాన్ని రంగస్థలంపై ప్రదర్శించినప్పుడు మనిషి పాత్రను అమరేంద్ర, ప్రెసిడెంట్‌ పాత్రను ఫ్రాన్సిస్‌, కళ్యాణి పాత్రను జయశ్రీ (ఎయిర్‌ హోస్టెస్‌) కాళిపాత్రను యతిరాజవల్లి పోషించారు.రేడియో నాటకంలో మనిషి పాత్రను చాట్ల, ఛైర్మన్‌పాత్రను ఎ.వి.రామారావు, దూరదర్శన్‌లో ప్రసారమైన నాటకంలో ఛైర్మన్‌ పాత్రను చాట్ల, కళ్యాణి పాత్రను మహీజ ( సినీ నేపథ్య గాయకుడు మనో సోదరి) పోషించారు. రేడియోలో ప్రసారమైన మరో రోజు ఉదయం చాట్ల మార్నింగ్‌ వాక్‌ చేస్తుండగా ఆంధ్ర విశ్వ విద్యాలయ ఆర్ట్స్‌ కళాశాల ప్రిన్సిపాల్‌ ఆచార్య సుబ్రమణ్యం కలిశారు. సుబ్రమణ్యం చాట్లను తన ఇంటికి తీసుకొని వెళ్లి రాత్రి మనం విన్న మన్మథుడు మళ్లీ పుట్టాడు నాటకంలో మన్మథుని పాత్రధారి ఇతనేనని కుటుంబ సభ్యులకు పరిచయం చేశారు. మీ గాత్రాన్ని బట్టి మీరు కుర్రవాడని అనుకున్నాం. 50 ఏళ్ల వయసులో మీ గొంతు అచ్చం కుర్రవానిలాగే ఉంది అని అన్నారు. తాపం ఉలితస్తారు కాబోలు

రైజనార్ట్‌ రోజ్‌ రచించిన ట్వల్వ్‌ యాంగ్రీమెన్‌ నాటకానికి తెలుగుసేతగా చిట్టా శంకర్‌ వ్రాసిన నాటకం పాపం ఉరితీస్తారు కాబోలు. అమెరికన్‌ రాజ్యాంగ వ్యవస్థలో ఒకప్పుడు జ్యూరీ విధానం ఉండేది. ఒక కేసు పూర్వాపరాలను విచారించినజడ్డి తీర్పు చెప్పబోయే ముందు సమాజంలో వివిధ హోదాలలో ఉన్న 12 మంది ప్రముఖులతో నియామకమైన జ్యూరీ దృష్టికి శిక్ష వేయాలా వద్దా అనే విషయాన్ని వారి ముందుంచుతాడు. 12 మంది వకాభిప్రాయంతో తమ నిర్ణయాన్ని చెప్పాలి.వారిలో ఏ ఒక్కరైనా మిగతావారి నిర్ణయాన్ని వ్యతిరేకిస్తే మరోజ్యూరీ ముందుకుఈ కేసు వెళుతుంది. ఒకమనిషికి శిక్ష వేయాలా వద్దా అనే విషయంపై జ్యూరీ చర్చిస్తుంది. 11 మంది ఒక వ్యక్తికి శిక్ష వేయాలని అభిప్రాయపడగా ఒక వ్యక్తి వ్యతిరేకిస్తాడు. అందరూ ఆ వ్యక్తిని తమ మార్గంలో తెచ్చుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తే ఆ వ్యక్తి తన వాదనా పటిమతో అందరినీ తన మార్గంలోకి తెచ్చుకొని దోషిగా ఆరోపించబడ్డ వ్యక్తిని నిర్దోషిగా ప్రకటింపజేస్తాడు. ప్రపంచ వ్యాప్తంగా గొప్ప విజయాన్ని సాధించిన ఈ నాటకం పలు భాషల్లోకి అనువదించబడింది.

ఈ నాటకాన్ని హిందీలో *“వక్‌రుకా హువా ఫైసలా ఏక్‌ టెహరీ హూయీ మౌత్‌” పేరుతో అనువదించి ఢిల్లీలో ప్రదర్శించారు. ఈ నాటకాన్ని చూచిన దేవరకొండ సుబ్రమణ్యం

డాక్టర్‌ కందిముళ్ష సాంబశితరావు

114 అభినయ భఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు ఎంతో గొప్పగా ఉందని హిందీ స్రిస్ట్‌ను చాట్లకు పంపారు. ఈ నాటకాన్ని చిట్టా శంకర్‌ చేత అనువాదం చేయించారు. ఈ నాటకానికి పేరు పెట్టే విషయం మీద ఆసక్తి కరమైన సంఘటన జరిగింది. ఆచార్య మొదలి, చాట్ల అనేక పేర్లు అనుకొన్నా సంతృప్తిని కలిగించలేదు. ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయ థియేటర్‌ ఆర్ట్స్‌ విద్యార్థులకు చాట్ల ఈ నాటకాన్ని వినిపించి మీలో ఎవరైనా మంచి పేరు సూచిస్తే బోనస్‌గా పదిమార్కులను ఇస్తానని ప్రకటించారు. ప్రకాశరావు అనే నట విద్యార్థి పాపం ఉలితీస్తారుకాబోలు అనే పేరును సూచించారు. ఈ నాటక ప్రారంభంలో ఒక అటెండర్‌ జ్యూరీ సభ్యుల గదిలో అన్ని ఏర్పాట్లను పూర్తిచేస్తాడు. గోడ గడియారంలోఐదు గంటలు విన్చిస్తాయి. ఆ శబ్దాన్ని విన్న అటెండర్‌ గాఢంగా నిట్టూర్చి” పాపం ఉరితీస్తారు కాబోలు” అని బాధగా అంటాదు. దీన్ని దృష్టిలో పెట్టుకొని అటెండర్‌ పలికిన మాటల్లో ఒక వ్యక్తికి శిక్ష పడుతుందనే బాధ, భావం వ్యక్తం అవుతాయని ప్రకాశరావు స్పష్టం చేశారు. దీనితో ఈ నాటకానికి ఆ పేరునే ఖరారు చేశారు.

దృశ్యకావ్యంలో సాధారణంగా ఒకపాత్ర తరువాత మరొక పాత్ర మాట్లాడుతుంది. ఆర్సన్‌వెట్స్‌ అనే దర్శకుడు సిటిజన్‌కేన్‌ సినిమాలో క్రాస్‌ టాకింగ్‌ అనే విధానాన్ని ప్రవేశపెట్టాడు. క్రాస్‌ టాకింగ్‌ అంటే నటించే పాత్రలు కొన్ని సందర్భాలలో కలగాపులగంగా మాట్లాడటం. ఒకరి ద్రైలాగ్‌ను మరొకరు ఓవర్‌ లాప్‌ చేయడం, చాట్ల ఈ నాటకంలో క్రాస్‌ టాకింగ్‌ విధానాన్ని ప్రవేశపెట్టారు. ఒక దోషికి శిక్ష వేయాలా వద్దా అనే విషయంలో 12 మంది మధ్య జరిగే సంభాషణల్లో ఈశ్రాన్‌ టాకింగ్‌ను ఉపయోగించారు. ఆ విధానం ఎంతో సహజంగా సన్నివేశానికి అతికి పోయింది. ఈ క్రాస్‌ టాకింగ్‌ పక్కాగా రావడం కోసం చాట్ల ఇరవైకి పైగా రిహార్సల్స్‌ చేయించారు. ఈ నాటకంలో సుదీర్థమైన సంభాషణలు కనిపించవు. సంక్షిప్త్రమైన మాటలు అర్ధవంతంగా ఉంటాయి. ప్రతి ఒక్క నటుడు రిహార్సల్స్‌కు ఖచ్చితంగా రావడంతో ఉత్సాహపూరితమైన వాతావరణంలో జరిగాయి. (నట శిక్షణ పొందే విద్యార్థులకు అటెందెన్స్‌ సక్రమంగా లేకపోతే పరీక్షలకు కూర్చోవడానికి వీలులేదు. అలా లేనందు వల్లనే విద్యా సాగర్‌ రెండేళ్ల కోర్సును మూడేళ్లు చదవాల్సి వచ్చింది). క్రాస్‌ టాకింగ్‌ను కూదా తెలుగు నాటకానికి శాప్రీయంగా చాట్ల పరిచయం చేశారు.

దోషికి శిక్ష వేయాలని పదకొండు మంది తమ అభిప్రాయాన్ని వ్యక్తం చేశారు. అతడు నిర్దోషి అని ఒక ఒకడు వాదిస్తాడు. ఈ ఒక్కడు పాత్రను తనికెళ్ల భరణి ధరించారు. జ్యూరీ హాలులో ఒకచిన్న ద్రమ్ముని ఉంచుతారు. ఒక జ్యూరీ సభ్యుడు దోషికి శిక్ష వేయాలని తన అభిప్రాయం చెప్పగానే భరణి ద్రమ్ముమీద టక్‌మని శబ్దం వచ్చేలా కలంతో ఒక దెబ్బవేస్తాదు. దోషి శిక్షార్డుడే అన్న చీటీని ఫోర్‌మెన్‌ చదివిన ప్రతిసారి భరణి పాత్ర డ్రమ్ము మీద పెన్నుతో కొడతాడు. చివరగా గాక్టర్‌ కఇందిళ్యుళ్ల సాంచబశితరొవు

అభినయ భరతాచార్వ్య డాక్టర్‌ చొట శ్రీరాములు 115 మరొక జ్యూరీ సభ్యుడు నాట్‌ గిల్టీ అని ఓటు వేసే సరికి తన పెన్నుతో డ్రమ్ము మీద లయబద్ధంగా భరణి మూడుసార్లు కొట్టడంతో శబ్దానికి, నిశ్శబ్దానికి మధ్య ఉన్న అంతరానికి ఎంతో నిండుదనం వచ్చింది. దీనిని ఆరల్‌ టెంపో రిథమ్స్‌ అంటారు. ఇదే సంగీతాన్ని చాట్ల నాటకం మొత్తం పునరావృత్తం చేశారు. ఈ నాటకంతో నాటక ప్రయోగానికి వాచికం, ధ్వని, సంగీతం, నిశ్శబ్దం అనేవి నాలుగు ప్రాథమిక సూత్రాలుగా చాట్ల నిరూపించారు.

ఈ నాటకంలో తనికెళ్ల భరణితోపాటు బి.నారాయణ, ఆకెళ్ల సత్యనారాయణమూర్తి కూదా నటించారు. చాట్ల ఈ నాటకాన్ని ఉస్మానియా విశ్వ విద్యాలయ థియేటర్‌ ఆర్ట్స్‌ విద్యార్థులచేత (ప్రదర్శింపజేశారు. ఈ నాటకాన్ని పంకజ్‌ కపూర్‌ హిందీలో ప్రదర్శించారు. అనంతరకాలంలో బసుభట్టాచార్య ట్వల్‌ యాంగ్రిమెన్‌ నాటకాన్ని హిందీలో టెలీఫిల్మ్‌గా రూపొందించారు. ఈ ప్రదర్భనకు సినీదర్శకుడు దాసరి నారాయణరావును ఆహ్వానించదానికి వెళ్లినప్పుడు ఈ టైటిల్‌ ఆయనకు విపరీతంగా నచ్చింది. ఇదేపేరును తారక ప్రభు ఫిలిమ్స్‌ పేరున సినిమా టైటిల్‌ కోసం రిజిష్టరు చేశారు. విజయవాడలో జరిగిన దక్షిణ భారత నాటకోత్సవాలలో ఈ నాటకాన్ని ప్రదర్శించగా డాక్టర్‌ డియస్‌యన్‌ మూర్తి ప్రభృతులు నటించారు. నిజం మాట్లాడటానికి. నిజం మీదనిలబడడానికి జనానికి ఇష్టం లేని వ్యవస్థలో ప్రతి మనిషీ అసహనంతో కదిలిపోతున్న కాలంలో సహనం విలువను వ్యక్తం చేసిన ఈ నాటకం రచనా పరంగా ఎంత పటుత్వంగా ఉందో.. చాట్ల అకుంఠిత దీక్షతో సాగిన దర్శకత్వ ప్రతిభ బంగారానికి తావి అద్దినట్లుగా ఉంది.

మాంళభల్యానికి మరోముడి

మనుధర్మకాలం నుండీ పాదులు వేసుకొన్న వివాహ సంబంధాన్ని నేడు విడాకుల చట్టం గుచ్చి ప్రశ్చిస్తున్నా సంప్రదాయాన్ని సంస్కారం ఎప్పటికప్పుడు సంజాయిషీ అడుగుతున్నా ఇంకా ఈ అదర్శ గృహిణుల కోసం మోరసారిస్తున్న సమాజంలో అవిరులు చిమ్మే అమాయకురాలి హృదయంలో పగిలిన అగ్ని పర్వతం మాంగల్యానికి మురోముడి. ఈ నాటక రచయిత గొల్లపూడి మారుతీరావు. “మీరుఆలోచిస్తారు. ఆలోచనలను అలవాటుగా దిగమింగే మహా పతివ్రతల కాలం గడిచిపోతుందని, సంప్రదాయాల్ని సవాలుచేసి ప్రశ్నించే సంస్కార వంతుల కాలం ముందుకు దూకుతోందని మీలో కొందరైనా అప్పుడే గుర్తించే ఉంటారు. వాళ్ల కోసమే ఈ మెదడు విప్పి చూపింది. మిగతావారికి ఇదొక నాటకం. ఈ తెరజూరిన మరుక్షణంలో హాయిగా మరచిపోగలిగిన ఒక అమాయకురాలి మనసు కన్న అభూత కల్పన ఈ నాటకం.

దాక్టర్‌ కందిక్యుళ్ల సాంబశినరావు

116 అభినయ ఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాణులు తరతరాల రాపిడిలో యుగయుగాల దోపిడిలో మంగళ సూత్రాన్ని ముడి వేసిన పురుషపుంగవుడు స్రీ స్వేచ్చను హరించి వేస్తున్నాడు. ఆమె కోర్కెలకు పగ్గాలు వేసి, ఆమె స్వాతంత్ర్యాన్ని కాలికింద తొక్కివేస్తున్నాడు. ఆ బంధనాలలో చిక్కిన అబల ఆర్తనాదాలు చేస్తున్నా మగ గుండె కరగడం లేదు. అణిగిమణిగిన ప్రీమూర్తి తీసుకొన్న విప్లవాత్మకమైన నిర్ణయమే నాటకంలోని సారాంశం. ఈ నాటకాన్ని చాట్ల కొత్త కోణంలో మలిచాడు. ఈ నాటకం కథానాయిక కవిత జ్ఞాపకాల పుటలలోని చేదు అనుభవాల స్మరణలో జరుగుతుంది. నాటక శిల్చం, కథకథనాలను దృష్టిలో ఉంచుకొని చాట్ల అభివ్యక్తీకరణ ధోరణితో ఈ నాటకాన్ని మలిచారు. రంగస్థలంలో ఎటువంటి ప్రత్యేకమైన అలంకరణ లేకుండా ప్రతీకాత్మకంగా పది అడుగుల పొడవు గల అతిపెద్ద మంగళసూత్రాన్ని వెనుక తెరవద్ద ము యు... ము తు. . కలే |. . ల న చక. ర మాంగల్యానికి మరోముడి నాటకంలో సన్నివేశాన్ని వివరిస్తున్న చాట్ల ఉంచారు. వివాహ వ్యవస్థలో మానవ సంబంధాలను తాళి ఎలా ఎగతాళి చేస్తుందో.. ఆచట్రంలో చిక్కుకొని అబలలు ఎలా ఉక్కిరి బిక్కిరై పోతున్నారో ఈ తాళి ద్వారా ప్రతీకాత్మకంగా చెప్పారు. పతాక సన్నివేశంలో కవిత స్త్రీ స్వేచ్చకు సంకేతంగా తాళిని తెంచడం జరుగుతుంది.

ఈ నాటకంలో చాట్ల ద్వారాలకు సంకేతంగా మూడు ్రేములను రంగస్థలంపై ఉంచారు. పాత్రల ప్రవేశ నిష్కమణాలు ఈ ద్వారాల నుండి జరుగుతాయి. సన్నివేశం జరిగే స్ధల, కాల నిర్దేశాలకు అనుగుణంగా రంగస్థలంపై దృశ్యబంధ నిర్మాణం జరుగుతుంది. ఇది సర్వకాల సర్వావస్థల్లో జరుగుతున్న కథ అని వివరించడానికి రంగాలంకరణను ప్రత్యేకంగా చేయలేదు.

డాక్టర్‌ కందిత్యుళ్ల సాంచిశితరాభు

అభినయ ఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాకుులు 117 ఒకసన్నివేశం ప్రారంభమైన తరువాత కథ ఫలానా ప్రదేశంలో జరుగుతుందనే భావనకు (్రేుక్షకుని తీసుకొని రావడం కోసం చాట్ల ఈ ప్రయోగాన్ని చేశారు. షేక్స్‌పియర్‌ నాటకాలలో రంగ వివరాలను అనంతర కాలంలోని సంపాదకులు సూచించారు. కాని షేక్స్‌పియర్‌ నాటక రచన చేసినప్పుడు కేవలం పాత్రల ప్రవేశానికి 211౬5 అని, నిష్కమణానికి ౬65011 అని మాత్రమే సూచించారు. మిగిలిన వివరణ అంతా ్రయోక్తల సృజనకే విడిచిపెట్టారు. చాట్ల ఈ అంశాన్ని స్ఫూర్తిగా, ప్రామాణికంగా తీసుకొన్నారు. అందరూ చేసినట్లుగా మామూలుగా.. రొటీన్‌గా ఒక నాటకానికి దర్శకత్వం చేయడం చాట్ల అభిమతానికి విరుద్ధం. ప్రతి నాటకం లోనూ అంతకు ముందు ఎవరూ చేయని, చూపని ప్రయోగం చేసి ఒక కొత్తకు తూర్పు వాకిళ్లు తెరవదానికి చాట్ల నిరంతర అన్వేషిగా ఉంటారు. లవ్‌ పాఠాలు లోకానికి నీతిపాఠాలు చెప్పే పెద్దమనిషినిఆయన వేలుతో ఆయన కంటినే పొడిస్తే ఏలా ఉంటుంది అనే ఇతివృత్తంలో సి.యస్‌.రావు రచించిన నాటకం అవ్‌పాతాలు. హాస్యం పలికించగల కలం సి.యస్‌.రావుకు ఉన్నా ఆయన రచనలన్నీ సందేశంతో మిళితమై సీరియస్‌గా ఉంటాయి. సి.యస్‌.రావు ఆద్యంతం హాస్యరసంతో నడిపించిన నాటకం ఇది. రచయితగా సి,యస్‌.రావుకు ఎంత పేరు ప్రఖ్యాతులున్నప్పటికీ దర్శకుదెవరైనా ఆస్థానానికి గొప్ప గౌరవం ఇచ్చే గొప్ప సంస్కారి. రచన చేసి తరువాత దర్శకునికి ముందుగావినిపించి ఆయన ఇచ్చే సహేతుకమైన సలవాలను స్వీకరిస్తారు. మార్పులు చేర్పులు చేసిన తరువాత దర్శకుడు సంతృప్తి చెందినప్పుడు మాత్రమే అసలు ప్రతిని ఇస్తారు. చాట్ల దర్శకత్వం వహించిన రెండు హాస్య నాటకాలలో ఇది రెండవది. వాస్తవికా వాదంతో నడిచే ఈ నాటకాన్ని చాట్ల ఆహ్లాదంగా నడిపించారు. దాక్టర్‌ ఆర్‌. అనంత పద్మనాభరావు హైదరాబాద్‌ ఆకాశవాణి డైరెక్టర్‌గా వ్యవహరించిన కాలంలో ఆకాశవాణిలో ప్రసారం చేసే ప్రత్యేక తైమాసిక నాటకాన్ని అహూతులైన ప్రేక్షకుల సమక్షంలో ప్రదర్శింపజేసేవారు. ఆ ప్రదర్శననే ఆకాశవాణి సిబ్బంది ద్వారా నేరుగా ప్రసారం చేయించేవారు. ఆ విధానంలో ప్రదర్శన, ప్రసారం ఏకకాలంలో నోచుకొన్న నాటకం ఇది. ఈ నాటకంలో చాట్ల ఆర్‌.కె.ప్రేమ్‌ పాత్రను పోషించగా యు.సుబ్బరాయశర్మ, విద్యాసాగర్‌, ఆకెళ్ల సత్యనారాయణమూర్తి, యన్‌.బి.ఐ. శ్రీనివాసరావు, రత్నాసాగర్‌ ప్రభృతులు మిగిలిన పాత్రలను ధరించారు. ప్రదర్శన 1988లో రవీంద్రభారతిలో జరిగింది. డాక్టర్‌ కందిక్ళుక్త సాంబశితరొవు

118 అభినయ భఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చొట శ్రీరాములు అశోక్‌ సవ్రూట్‌

పశ్చాత్తాపం పాపాలను హరిస్తుంది. రక్తసిక్త హస్తాలను బుద్ధుని బోధామృతంతో పరిశుద్ధం చేసుకొని, పరిపాలనలో ప్రజలకు స్థానం ఇచ్చి ప్రజలను శక్తిగా, ఉత్సాహంగా చేసుకొని పరిపాలించిన సమ్రాట్‌ అశోక్‌ చరిత్రలో నిలిచిపోయారు. 1944లో ఆచార్య ఆత్రేయ నెల్లూరు (గ్రంథాలయంలో చదివిన ఒక చారిత్రక గ్రంథం ఆధారంగా ఈ నాటకాన్ని రచించారు. ఒక చారిత్రక ఇతివృత్తాన్ని సాంఘికేతివృత్తంలాగా అద్భుతమైన డైలాగ్‌ క్రాఫ్టింగ్‌లో ఆశ్రేయ ఈ నాటకాన్ని రచించారు. ఈ నాటకాన్ని ప్రదర్శించాలని సుదీర్ధక్రాలం చాట్ల తన మనసులో మథనం చేశారు. ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం నుండి సెలవును రద్దుచేసుకొన్న చాట్ల తిరిగి ఆంధ్ర విశ్చవిద్యాలయానికి వచ్చిన వెంటనే 1986లో ఈ నాటకాన్ని చేపట్టారు. ఈ నాటకాన్ని సాదాసీదాగా రంగస్థలంపై కాకుండా సహజ పరిసర రంగస్థలాలపై ప్రదర్శించడానికి చాట్ల యోచన చేశారు. విశ్వ విద్యాలయ ఆవరణలోని కాన్వోకేషన్‌ థియేటర్‌ కుడిపక్కన ఉన్న పచ్చిక మైదానం, బాల్మనీ మెట్లు, రెండు వైపుల నున్న మెట్లను నాలుగు రంగస్థలాలుగా చేసుకొని ఈ నాటకాన్ని ప్రదర్శించారు. ఈ నాలుగు ప్రదేశాలలో (ప్రేక్షకులకు కనిపించకుందా మైక్రోఫోన్‌లను అమర్చారు. సహజ పరిసరాల రంగస్థలంగా పిలవబడే ఎన్విరాన్‌మెంట్‌ థియేటర్‌ను జర్మన్‌ నాటక దర్శకుడు రిచర్డ్‌ షెకనర్‌ వెలుగులోనికి తెచ్చారు. షెక్‌నర్‌ నాటక ప్రయోగాలను గురించి చదివిన స్ఫూర్తితో చాట్ల ఈ నాటక శైలిని తొలిసారిగా ప్రవేశపెట్టారు.

ఈ నాటకానికి దర్భకత్వం వహించే సందర్భంలో ప్రదర్శిత ప్రదేశాలతో పాటునటుల ఉచ్చారణలో ప్రత్యేక శ్రద్ధను చూపించారు. ఒకే దైలాగ్‌ను ఇద్దరు నటులను పక్కపక్కనే ఉంచి

.... చెప్పించారు. 50 అదుగుల దూరంలో ఉంచి చెప్పించారు. మైక్రోఫోనులు ఒక వేళ పనిచేయని పక్షంలో దూరంగా కూర్చొన్న పేక్షకులకు వినిపించే విధంగా నటుల ఉచ్చారణను తీర్చిదిద్దారు. ఈ నాటికానిక్‌ దుస్తులు, దృశ్యబంధ నిర్మాణాన్ని డాక్టర్‌ అబ్బూరి గోపాలకృష్ణ అద్భుతంగా చేపట్టారు. ఈ నాటకంలో4&0 మంది థియేటర్‌ ఆర్ట్స్‌ విద్యార్థులు నటించారు. చంపక

ప్రణయమూర్తి చంపక, ప్రజ్ఞామూర్తి నాగసేనుల మధ్య జరిగిన సంఘర్షణను చంపక అనే సంగీత, నృత్య రూపకంగా ఆచార్య కోనేరు రామకృష్ణారావు రచించారు. తత్వశాస్త్ర నిష్టాతునిగా పేరు పొందిన కోనేరులోని కవితా వైభవానికి ఈ రూపకం దర్చణం, బౌద్ధమత బెన్నత్యాన్ని వివరించే ఈ సంగీత, నృత్య రూపకాన్ని ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయ విద్యార్థులు ప్రదర్శించారు. సంగీత, డాక్టర్‌ కందిత్యుళ్ల సాంబశితరాళు

అభినయ ఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు 119 నృత్య విభాగాలకు వేరు వేరు దర్శకులు పనిచేయగా చాట్ల సమన్వయ దర్శకులుగా వ్యవహరించారు. సత్యకామష్టి

మనిషిలో మంచిమొగ్గ తొదగాలి. మానవత్వం చిగురించాలి. (ప్రేమ వెల్లి విరియాలి. సేవాధర్మం అంటుకట్టాలి. తల్లి కడుపులో నుండి దండం పెడుతూ వచ్చిన మనిషి తనువు చాలించి పోయిననాడు తరువాతి తరానికి తీపి గుర్తుగా మారిపోవాలి అనే సందేశంతో (వ్రాసిననాటకం సత్యకామేష్టి. వ్లాద్దిన్‌ దొజోర్సైవ్‌ రష్యన్‌ భాషలో రచించిన లాస్ట్‌ అపాయింట్‌మెంట్‌ నాటకాన్ని పౌలాగార్భ్‌ అంగ్షీకరించగా ఆకెళ్ల సత్యనారాయణమూర్తి ఆంధ్రీకరించారు. రోగంతో యుద్ధం చేసి రోగిని బ్రతికించేవాడు వైద్యుడు. ఒక డాక్టర్‌ ప్రాణాపాయస్థితిలో ఉన్న ఒక రోగికి వైద్యం చేయకుండా పంపి వేస్తాడు. దీనికి కారణం దురదృష్టవశాత్తు ఆ రోగి మరణిస్తే తాను ఎక్కదలచుకొన్న మెట్లుకేదైనా విఘాతం కలుగుతుందేమో నన్న భయం.. స్వార్థం. ఈ స్వార్థ చింతనతో పదవి మీదమోజుతో మానవతా విలువలను పక్కకు గిరాటు వేస్తాడు. అతిసున్నితమైన ధర్మాన్ని నెట్టివేశాడు. రాజీపడడానికీ నేరం చేయడానికీ మధ్య ఉల్లి పొరలాంటి రేఖ మాత్రమే ఉంటుంది. ఇప్పుడు ఆ డాక్టర్‌ ఒకమంత్రిగా అధికారం వెలగ బెడుతున్నాడు. ఒక మనిషి ఆ మంత్రి వద్దకు వచ్చి ధర్మం తప్పిన వారికీ, నీతినియమాలను ఉల్లంఘించిన వారికీ ఈ పదవిలో ఉండే అర్హత లేదని నిలదీస్తాడు. ఒక్క క్షణం కూడా పదవిలోఉండే అర్హత నీకులేదని అంటాడు. మంత్రిగా మారిన దాక్టర్‌ తన తప్పు తెలుసుకొని పదవిని తృణప్రాయంగా వదిలివేస్తాడు.

నాటకానికి నాలుగు ముఖ్యాంగాలు ఉంటాయి, అవి సంభాషణలు, శబ్దం, సంగీతం, నిశ్శబ్దం. శబ్దం కన్నా నిశ్శబ్దం భయంకరమైనది. నిశ్శబ్దంలో శరీరం జలదరిస్తుంది. భయ ప్రకంపనాలను పుట్టిస్తుంది. ఆంటెన్‌ ఛెకోవ్‌ భెశ్రీ అర్బల్డ్‌ నాటకాన్ని వ్రాస్తే స్టానిస్లావిస్కీ దాన్ని అద్భుతంగా ప్రదర్శించాడు. కానీ ఆ ప్రదర్శనను చూచిన ఛెకోవ్‌కు ఆ నాటకంలో విపరీతంగా ధ్వనించిన సంగీతం వెగటును పుట్టించాయట. తదుపరి నాటకంలో నేను వ్రాసే మాటలు తప్పించి కనీసం పక్షుల కిలకిలారావాలకు కూడా చోటివ్వనని శపథం చేశాడు. నిశృబ్ద నీరవం గుండెను కెలికి కదిలిస్తుంది. కాబట్టే వాస్తవికా వాదంతో ఉన్న ఈ నాటకాన్ని దర్శకత్వం వహించే సమయంలో సన్నివేశ గతమైన నిశ్శబ్దానికి చాట్ల ఎక్కువ చోటిచ్చాడు. సంగీతాన్ని ఉపయోగించినా ప్రదర్శన చూచిన వారికి ఆ ఆలోచన రానివ్వకుండా చేయడంలో దర్శకునిగా విజయం సాధించారు. రచయిత వ్రాసిన మాటల్లో సంగీతం ఉంటుంది. నటుడి ఉచ్చారణలో సంగీతం ఉంటుంది అనే విషయ సత్యనిరూపణను చాట్ల ఈ నాటకం ద్వారా చేశారు.ఒక పాత్ర మాట్లాడే సమయంలో పక్కనేఉన్న

డాక్టర్‌ కందిముళ్ల సాంబశితరొళు

120 అభినయ భరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాణులు పాత్ర స్పందన, ప్రతి స్పందనలకు చాట్ల ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు.

ఈ నాటకంలోని ఒక సన్నివేశంలో మనిషి పాత్ర దాక్టర్‌ దినకర్‌ను కుదిపివేస్తూ నేనింకా మనిషిని, మంచితనాన్నీ విశ్వసిస్తున్నాను. నేనూ ఒక మనిషిని కదా.. దాక్టర్‌ మేమంతా వెళ్లిపోయాక ఈ హాల్లో మీరొక్క్మరు ఉంటారు. ఒక్కరే కూర్చొని అత్మావలోకనం చేసుకొంటారు. మనశ్శాంతి ఉండదు. నోట్లో ఊరే లాలాజలం చేదుగా.. వెగటుగా ఉంటుంది. మీ ఆలోచన గతంలోకి వెళుతుంది. మెడికల్‌ కాలేజీలో పేద విద్యార్ధిగా స్మాలర్‌షిప్‌తోనూ, ఒక పూట తినీ తినకా నిష్కల్మష హృదయంతో చదువు సాగించిన నాటి పస్తుపడుకొన్న ఒకరాత్రి గుర్తుకు వస్తుంది. అక్కజణ్లుంచి మీ ఆలోచన భవిష్యత్తులోకి దూకుతుంది. ఇక్కణుంచి పదవీ విరమణ చేశాక బంగళాలుండవ్‌.. ఫోనులుండవ్‌..కార్లుండవ్‌.. నీ కింద పనిచేసే మనుషులుండరు.. ఇంతపెద్ద గడియారం ఉండదు. అయినంత మాత్రాన కాలం ఆగదు. ఆ కాలం మీ ముందు పెద్దపులిలా ప్రశ్చార్ధకమై నిలుస్తుంది. మీ గత జీవితాన్ని విశ్లేషణ చేసి చూపెడుతుంది. జరిగి పోయిన ఒక్కొక్క సంఘర్షణ గుర్తుకు వస్తుంది. ఏమిటీ? ఇన్నాళ్లు ఇంతమంది జీవితాలతో చెలగాటమాడి ఇంత ద్రోహం తలపెట్టానా.. అనిపిస్తుంది. ఇక నుంచైనా నిజాయితీపరుడిగా ప్రవర్తించాలనీ, మనిషై పుట్టినందుకు మానవధర్మం, సేవాధర్మం పూర్తిగా నెరవేర్చాలనీ అనిపిస్తుంది. అప్పుడు నేను మీ ఆత్మగానో.. అంతరాత్మగానో

అనిపిస్తాను” అని అంటాడు.

ఒక నటుడు తన అద్భుతమైన వాచకంతో ప్రేక్షకులను మెప్పించడానికి సంభాషణలు దోహదం చేస్తాయి. కానీ కీలకమైన సన్నివేశంలో ఎదుటి పాత్ర మాట్లాడుతున్నప్పుడు మరో పాత్ర తనస్పందన, ప్రతి స్పందనలను హావభావాలనే కేవలం సార్తికాఖినయం ద్వారా చూపించి మెప్పించడం నటునికి అసిధారా వ్రతమే. ఇటువంటి స్థితి ఈ నాటకంలో నటునిగా చాట్లకు పరీక్ష పెట్టాయి. నూటికినూరు మార్కులను తెచ్చి పెట్టాయి.

నాటక పతాక సన్నివేశంలో మనిషి దాక్టర్‌ దినకర్‌కు చెప్పాల్సిందంతా చెప్పాడు. చివరగా “కేసు తేలిపోయింది. ఎవరు గెలిచింది లేదూ,.. ఓడింది లేదు. నూరు నోములు నోచిన పతివ్రతా శిరోమణికి ఒక్క రంకు చేసే లైసెన్స్‌ ఎలా రాదో,.వెయ్యి ప్రాణాలను కాపాడిన దాక్టర్‌కి ఒక్కణ్ణి చావనిచ్చే హక్కు రాదు. చంపే అధికారం సంక్రమించదు” అంటూ వెళ్లిపోతారు. అ సన్నివేశంలో చాట్ల అంతర్మథనంతో ప్రదర్శించిన నటన పతాక స్థాయికి చేరుతుంది. ఈ నాటకానికి దర్శకత్వం వహించడంతో పాటు దాక్టర్‌ దినకర్‌ పాత్రను చాట్ల పోషించారు. మనిషి పాత్రను జె.యల్‌.నరసింహారావు, డాక్టర్‌ రావు పాత్రను ఆకెళ్ల, అరుణ పాత్రను యన్‌.బి.రాజేశ్వరి, సెక్యూరిటీ జళ్లర్‌ కందిళ్ళుళ్ల సాంబశితరావు

అభినయ భరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల త్రీరొములు 121 గార్డ్‌ పాత్రను ఫ్రాన్సిస్‌, జెన్నీ సుబ్రమణ్యం పోషించారు. ఈనాటకాన్ని తొలిసారిగా 1989 జనవరి 20న హైదరాబాద్‌ రవీంద్రభారతిలో ప్రదర్శించారు. ఆకాశవాణి, దూరదర్శన్‌ నుండి పలుసార్లు ప్రసారం చేయబడింది. చాట్ల గురుమిత్రుడు జెయల్‌.నరసింహారావు

లాస్ట్‌ అపాయింట్‌మెంట్‌ నాటకాన్ని మాస్కో లెనిన్‌ గ్రాడ్‌, తాష్కెంట్‌ నగరాల్లో విజయవంతంగా ప్రదర్శించారు. మసోవెట్‌ థియేటర్‌ సంస్థ ఒకే పర్యాయం ఈ నాటకాన్ని రెండు బృందాలతో రూపొందించింది. మనిషి పాత్రను 80 ఏళ్ల కుర్రవాడితో, 60 ఏళ్ల వృద్ధునితో చేయించారు. వివిధ వయసులలో మనిషి స్పందన ఎలా ఉంటుంది అనే విషయ నిర్ధారణ కోసంఈ ప్రయోగం చేశారట. ఈ నాటకంలో మీరు సృష్టించిన వ్యక్తి లాంటి పాత్ర నిజ జీవితంలో ఎక్కడైనా ఉంటుందా అని రచయితను ఎవరో ప్రశ్నించారట. ఉండకపోతే ఉండి తీరాలి అని రచయిత ధీమాగా చెప్పారు. ఈ నాటకంలో ఆచార్య యం.యన్‌.శర్మ గారి సూచనతో మనిషిపై మంత్రి కాకుండా పి.ఎ. తిరగబడినట్లు రచయిత మార్పుచేశారు. ఈ మార్పుతో మంత్రి పాత్ర స్థాయి ఎన్నోరెట్లు పెరిగింది. మూడు పదుల కాలం కలిసి ఒకే సమాజంలో ఉంటున్నా..దర్శకత్వం వహిస్తున్నా గరిమెళ్ల రామమూర్తి దర్శకునిగా చాట్లను ప్రతిసాదీ అభినందించే వారుకానీ, నటునిగా ఎప్పుడూ అంగీకరించలేదు. మొదటిసారిగా సత్యకామేష్టి నాటకంలో నటునిగా చాట్లను అభినందించారు. ఈ నాటకాన్ని విద్యానగర్‌

డాక్టర్‌ కందికుళ్ల సాంబశితరాఖు

122 అభినయ భరతాచార్య డాక్టర్‌ చొట్ల శ్రీరాకుళ్రు2 కల్చరల్‌ అసోసియేషన్‌ బృందం మద్రాసు కళాసాగర్‌లో ప్రదర్శించినప్పుడు నటులందరూ పోటాపోటీగా నటించిన తీరుకు ముగ్ధులై గరిమెళ్ల అందరికీ తన ఇంట్లో ప్రత్యేకంగా ఆతిథ్యం ఇచ్చారు. మనిషి పాత్రలో జె.యల్‌నరసింహారావు ఒక అసాధారణమైన ముద్రను వేశారు. పలుకే బఐంగారమాయె

అడుగడుగునా అవినీతి... అణువణువునా అక్రమాలతో పుచ్చి పోయిన వ్యవస్థ వికృత స్వరూపాన్ని అద్భుతంగా చిద్రించిన నాటకం దాడి వీరభద్రరావు పలుకే బంగారమాయె. సాహిత్యంలో ప్రముఖ పాత్రలుగా తెలుగు వారి సృదయాలలో చెరగనిముద్రలు వేసిన చిలకమర్తి వారి గణపతి, మొక్కపాటి వారి పార్వతీశం, అడవి బాపిరాజు కోణంగి, మునిమాణిక్యం వారి కాంతం, గురజాడ వారి గిరీశం పాత్రలుగా రంగస్థలంపై ప్రవేశించి వర్తమాన వ్యవస్థ రూపు రేఖలను చిత్రించిన నాటకం పలుకే బంగారమాయె. ఈ నాటకాన్ని రచయిత దాది స్వీయదర్శకత్వంలో కె. వెంకటేశ్వరరావు నాటక కళా పరిషత్‌ (అనకాపల్లి) సంస్థ పక్షానకొన్ని ప్రదర్శనలిచ్చారు. అనంతరం విశాఖ పోర్ట్‌ట్రస్ట్‌ పోటీలలో ఈ నాటకాన్ని ప్రదర్శించే సందర్భంగా చాట్లను దర్శకత్వం వహించాలని దాడి కోరారు. ఆంధ్ర విశ్వ విద్యాలయం స్టేజీ డైరెక్టర్‌గా ఉన్న చాట్లకు ఉద్యోగ బాధ్యతలు ప్రతిరోజూ సాయంత్రం 5 గంటల నుండి తొమ్మిది గంటల వరకూ ఉందేవి. ఉద్యోగాన్ని చూసుకొని ప్రతిరోజూ రాత్రి 10 గంటలకు మాత్రమే అనకాపల్లి రాగలనని చాట్ల చెబితే దాడి అంగీకరించారు. ప్రతిరోజూ రాత్రి 9 గంటలకు సమాజ సభ్యుడు మోటారు సైకిల్‌పై చాట్లను అనకాపల్లి తీసుకు వెళితేఉదయం గంటల వరకూ రిహార్సల్స్‌ చేసి బస్‌లో తిరిగి క గంటలకు విశాఖ చేరుకొనేవారు. ఇరవై రోజులకు పైగా రిహార్సల్స్‌ చేసిన తరువాత పోర్ట్‌ట్రస్ట్‌ పోటీలకు వెళ్లే సమయంలో దాడి దర్శకుడిగా చాట్ల పేరును పెట్టారు. ఈ ప్రతిపాదనను చాట్ల సున్నితంగా తిరస్కరిస్తూ బహుమతులు వస్తే ఆంధ్రవిశ్వవిద్యాలయం స్టేజీ డైరెక్టర్‌ ఈ నాటకానికి దర్శకుడు కాబట్టి బహుమతులు వచ్చాయంటారు. రాకపోతే చాట్ల దర్శకత్వం చేసినా ఫైజులు రాలేదంటారు. పైపెచ్చు ఈ సమాజానికి మీరే మొదట దర్శకులు. మీమీద అభిమానంతో నాటకానికి దర్శకత్వం చేశాను. దర్శకునిగా మీ పేరే ఉంచండని చెప్పారు. పోర్ట్‌ట్రస్ట్‌ పోటీలలోఈ నాటకానికి ఉత్తమ ప్రదర్శనతో పాటు 7 బహుమతులు వచ్చాయి. ఈ పోటీలకు జె.వి. సోమయాజులు న్యాయనిర్లేతగా వ్యవహరించారు. ప్రొద్యూసర్‌ పాత్రధారి యం. మల్లికార్జునరావు (సినీనటుడు)కు ఉత్తమ నటుడు, హాస్యనటుడు రెందు బహుషతులు ఈ పరిషత్‌లో ఏకకాలంలో రావడం విశేషం. ఈ నాటకాన్ని అనంతర కాలంలో దాక్టర్‌ డియస్‌.యన్‌. మూర్తి, కె.మందులు దర్శకత్వం వహించారు. ఈ నాటకాన్ని నాటి రాష్ట్రపతి నీలం సంజీవరెడ్డి వద్ద ప్రదర్శించారు. చాళ్టర్‌ భందిళ్యూళ్ల సాంబశికరాఖు

అభినయ భరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు 128 జఆలన్‌-నాటకం నాటకం జీవన ్రతిబింబం. కానీ నాటకాన్ని జీవితంగా మార్చి సాహిత్యానికి, నాటకానికీ ఒక కొత్త ప్రయోజనం కలిగించాలనే ఆలోచనలో వ్రాసిన నాటకం జగన్‌-నాటకం. 1990 జూన్‌ నెలలో పాండిచ్చేరిలో జరిగే కార్యక్రమంలో పాల్గొనడానికి చాట్ల హైదరాబాద్‌ నుండి మద్రాసు వెళ్లారు. పాండిచ్చేరి వెళ్లే బస్‌ 6 గంటలు ఆలస్యం కావడంతో సినీ నటుడు చంద్రమోహన్‌ కారులో గొల్లపూడి ఇంటివద్ద దించారు. కుశలప్రశ్చలు అయ్యాక గొల్లపూడి విలిజోర్సల్‌ ఫర్‌ మళ్దర్‌ అనే ఆస్ట్రేలియన్‌ టెలీఫిల్మ్‌క్యాసెట్‌ చూపించారు. ఆల్‌ఫ్రెడ్‌ హిచ్‌కాక్‌ సినిమాలాగా ప్రతిక్షణం ఉద్విగంగా,ఉత్కంఠగా కథ నడిచింది. దీన్ని నాటకం చేస్తే ఎలా ఉంటుంది అని గొల్లపూడి అడిగితే _ చాట్ల అద్భుతం అన్నారు. నాలుగు గంటల చర్చల్లో గొల్లపూడి ఒక స్టోరీలైన్‌ చెప్పాడు. నాలుగున్నర దశాబ్దాలుగా ప్రతిరోజూ ప్రదర్శనలకు నోచుకొన్న మౌస్‌ట్రాప్‌ నాటకంలోలాగా ఈ కథలో కూడా హంతకుడు మిగిలిన పాత్రలకు ఆంతరంగికుడు. వాళ్లతోకలిసి తిరిగే గుండెలు తీసిన బంటు. ఈ కథని గొల్లపూడి అద్భుతంగా రచించారు. గొల్లపూడి ముందు ఈ నాటకానికి “నిన్నటి నటికి నేటి నివాళి అనే పేరు పెట్టారు. ఈ నాటకంలో జగన్‌ ప్రధాన పాత్ర. మర్దర్‌ మిష్టరీని ఛేదించినవాడు. అందుకే జగన్‌ ఆడించిన నాటకం కాబట్టి జగన్‌-నాటకం అనే పేరును చాట్ల ఖరారుచేశారు. దర్శకుడుగా చాట్ల ఈ నాటకాన్ని వినూత్నంగా ప్రదర్శించాలనే ఆలోచనకు వచ్చారు. ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం స్టేజీ డైరెక్టర్‌గా ఉన్న సమయంలో మాక్స్‌ముల్లర్‌ భనవ్‌ రాల్ఫ్‌ షారే అనే జర్మన్‌ మైమ్‌ కళాకారుణ్జి విశాఖపట్టణానికి పంపారు. షారే విశాఖలో మూడు మైమ్‌ షోలను ఇచ్చినప్పుడు కార్యక్రమానికి చాట్ల మేనేజర్‌గా వ్యవహరించారు. ఈ ప్రదర్శనలో షారే 8 అడుగుల ప్లాట్‌ఫారమ్‌ను నిలబెట్టి ఎస్యులేటర్‌ ద్వారా పైకి వస్తున్నట్లు, దిగుతున్నట్లు అద్భుతంగా మైమ్‌ ద్వారా చూపించారు. దీనిలో షారే స్లోమోషన్‌ను కూడా వినియోగించాడు. నాటకాలలో అప్పటి వరకూ స్లో మోషన్‌ను ఉపయోగించలేదు. అవకాశం ఎప్పటికైనా రాకపోతుందా అని బుర్రలో జాగ్రత్తగా దాచిపెట్టారు. నాలుగేళ్ళ తరువాత ఈ నాటకంలో స్లోమోషన్‌ వినియోగానికి అవకాశం వచ్చింది. నాటక పతాక సన్నివేశంలో ఒక ప్లాష్‌ బ్యాక్‌ సన్నివేశంలో హత్య జరుగుతుంది. ఆ సన్నివేశంలో ఒకనటిని జానకిరామ్‌ అనే పాత్ర కోపంతో విసిరి కొడతాడు. ఆమె విసురుగా వెళ్లి మంచంపై పడిపోగా తల కోడు భాగానికి తగిలి చనిపోతుంది, జానకిరామ్‌ కంగారుగా ఆమెను పరీక్షించి చనిపోయిందని నిర్ధారించుకొని పారిపోతాడు. ఈ సన్నివేశాన్ని స్లోమోషన్‌లో చాట్ల చూపారు. ఈ స్లోమోషన్‌లో తర్భీదు ఇవ్వడానికి హైదరాబాద్‌ కేంద్రీయ విశ్వవిద్యాలయ నాటక విభాగ అతిథి డాక్టర్‌ కందిన్యుక్ష సాంబశితరావు

124. అభినయ భరతాచార్య డుక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు అధ్యాపకుడైన నరేంద్ర కాట్మర్‌ను పిలిపించారు. ఈ స్లోమోషన్‌ సన్నివేశాన్ని నరేంద్ర ఆధ్వర్యంలో వారం రోజులు రిహార్సల్స్‌ చేశారు.తెలుగు నాటక రంగంలో స్లోమోషన్‌ను ఈ నాటకం ద్వారా చాట్ల తొలిసారిగా ప్రవేశ పెట్టారు.

విద్యానగర్‌ కల్చరల్‌ అసోసియేషన్‌ పక్షాన ఈ నాటకాన్ని 1991 మే 1న పరుచూరి రఘుబాబు స్మారక నాటకోత్సవాలలో ప్రదర్శించగా ఉత్తమ ద్వితీయ (ప్రదర్శనతో పాటు ఉత్తమ దర్శకుడు బహుమళులు లభించాయి. నటులలో మూడువంకుల మంది ఆరుపదులు తాకుతున్నా యువకుల్లాగా ఉత్సాహంగా, సైనిక క్రమశిక్షణతో నాటకాన్ని ప్రదర్శించారు. ఈ నాటకానికి మరొక ప్రత్యేకత ఉంది. పరుచూరి పరిషత్‌నుండి పరిషత్తు వ్యవస్థకు చాట్ల శాశ్వతంగా వీడ్కోలు పలికారు. ఈ నాటకాన్ని ఆసాంతం చూచిన అక్కినేని మరుసటి రోజు దర్శకత్వ ప్రతిభ, నటీనటులు, రచనా వైళిష్ట్రంపై బి.వి.రామారావుతో నాలుగు గంటలు చర్చించారు. ఈ నాటకాన్ని బి.వి.రామారావు స్వస్థలమైన సాలూరులో గొల్లపూడిని సన్మానించినప్పుడు ప్రదర్శించారు. మరుసటి రోజు విశాఖలో నాటకాన్ని ప్రదర్శించవలసి ఉండగా బి.వి.రామారావు అస్వస్థులు కావడంతో బాలా రాజశేఖరుని అనే నటుడు కొన్ని గంటల వ్యవధిలో ఆయన పాత్రను పోషించారు. ఈ నాటకంలో చాట్లతోపాటు దుగ్గిరాల సోమేశ్వరరావు, ఫ్రాన్సిన్‌, బి.నారాయణ, కె.మౌని, నాగమణి, రాజేశ్వరి, బి.వి.రామారావు ప్రభృతులు నటించారు.

అనళనరా ఒక అమ్మాయి

మధ్యతరగతి విఫల మందహాసాలను, గుండెలను కోసే విషాదాన్ని సున్నితమైన వోస్యం కోటింగ్‌తో విలక్షణంగా చెప్పే దిట్ట తమిళనాటక, సినీ కవి విసు. ఆయన వ్రాసిన ఒక నాటకాన్ని సినీనటుడు రాళ్లపల్లి మద్రాసులో చూచి విసు నుండి అనువాద హక్కులను పొందారు. మద్రాసు నుండి హైదరాబాద్‌కు వచ్చి స్థిరపడే సమయంలో ఈ నాటకాన్ని రాళ్లపల్లి తానే స్వయంగా కొంత అనువాదం చేసి అనంతరం తారాక్ళష్ణ చేత పూర్తి చేయించారు. రాళ్లపల్లి తన నాటక రంగ ఆల్మీయులైన చాట్ల, జె.వి. సోమయాజుల్ని తన ఇంటికి భోజనానికి పిలిచి అనగనగా ఒక అమ్మాయి నాటకాన్ని చదివి వినిపించి ఇద్దర్నీ వేషాలు వేయమని కోరారు. తాను చేపట్టిన “నాటకాంతం” నాటకంలో రాళ్లపల్లి వేషం వేస్తే అనగనగా ఒక అమ్మాయిలో పాత్రను వేయడంతో పాటు దర్శకత్వం కూడా వహిస్తానని చాట్ల సరదాగా అన్నారు. రంగస్థల నేపథ్యం ఉన్న పలువురు సినీ నటులు జె.వి. సోమయాజులు, సుత్తివేలు, రమాప్రభ, ఢిల్లీ రాజేశ్వరి వంటి వారు ఈ నాటకంలో నటించారు. చాట్ల కథానాయిక తండ్రి పాత్రను, జె.వి. సోమయాజులు కథానాయకుని తండ్రి పాత్రను పోషించారు. జాక్టర్‌ కందితుక్త సౌాంబశికరొవు

అభినయ భరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు 125 న మ నం తి ఆతము నతి. ం (టా. | ల శర శయ మ స. చాట్లను సన్మానిస్తున్న రాళ్లపల్లి, ఆవుల మంజులత ఈ నాటకం ఒక మధ్య తరగతి కుటుంబ కథ. వాస్తవికతా వాదంతో సాఫీగా నాలుగుగోడల మధ్య జరిగే వ్యధ. సన్నివేశానికీ సన్నివేశానికీ మధ్య విరామాన్నీ తగ్గించడం కోసం సురభి కళాకారులతో సెట్టింగ్‌లను వేయించారు. ఈ నాటకాన్ని 1998 జూన్‌ 5,6,7 తేదీలలో రవీంద్ర భారతిలో ప్రదర్శించారు. రాళ్లపల్లి నెలకొల్పిన మాధురీ ఎడ్యుకేషనల్‌ ఎంటర్‌టైన్‌మెంట్‌ థియేటర్‌ పేరుతో ఈ నాటకాన్ని ప్రదర్శించారు. అనుభవం ఉన్న సినీ నటులైనప్పటికీ రంగస్థలంపై ఒదిగిపోయేలా చేయడానికి చాట్ల కొంత శ్రమించవలసి వచ్చింది. ఈ నాటకాన్ని అనంతరకాలంలో నంది నాటకోత్సవాలకు ఎంట్రీని పంపిస్తున్నట్లు రాళ్లపల్లి చెప్పడంతో పరిషత్తులకు తాను దూరంగా ఉంటున్నందున చాట్ల దర్శకునిగా రాళ్లపల్లి పేరు పెట్టారు. రసరంజని సంస్థను బలోపేతం చేయడానికి రాష్ట్రవ్యాప్తంగా రసరంజని సంస్థ పేరున ప్రదర్శించారు. ఈ ప్రదర్శనల్లో కథా నాయకుని పాత్రను సినీనటుడు మహర్షి రాఘవ ధరించారు. రాజాం,వరంగల్‌, నిజామాబాద్‌ వంటి ప్రాంతాలలో ఈనాటకానికి అపూర్వ ఆదరణ లభించింది. మొదట ఈ నాటకంలో కథానాయిక వేషం వేసిన పద్మ ప్రియకు నటిగా మంచి పేరు వచ్చింది. ఈ నాటకాన్ని చూచిన చిత్రకారుడు చంద్ర “షాధారణంగా తెలుగునాటకాలలో నటులు నటిస్తున్నట్లుగా ఉంటుంది. కానీ ఈ నాటకంలో ఎవరూ నటించినట్లు లేదు” అని వ్యాఖ్యానించారు.

126 అభినయ భఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు సుభాషితం

అయ్యా మీ అందరికీ దన్నమెట్టి సెబుతున్నాం. తక్కువ మంది పిల్లల్ని కనంది. ఆడపిల్లని కాదనకండి. మీ బిద్దలకు సదువు సెప్పించండి. అల్ల ఆరోగ్యం సరిగ్గా చూసుకోండి. మంచోల్ల మాట ఇనండి బాబూ. సదువుకున్నోల్ల మాట ఇనండి. సదువు దీపం బాబూ. అంచేత సదువుకోండి,. అంతా సదువు కోండి. సదువుకొని సల్లగా ఉండండి. “మనిషిపై సప్తవ్యసనాలు దాడిచేసి అతజణ్జి నిర్వీర్యుణ్సి చేస్తున్నాయి. వ్యసన ధృతరాష్ట్ర కౌగిలిలో చిక్కుకున్న ఎన్నో కుటుంబాలు నామరూపాలు లేకుండానాశనమై పోతున్నాయి. అక్షర జ్ఞానం ఉన్నప్పుడు అన్ని సమస్యలు పరిష్కారమౌతాయనే సందేశంతో నాటక సినీ, రచయిత జంధ్యాల రచించిన నాటకం ఇది. కేంద్ర ప్రభుత్వ సాంగ్‌ అంద్‌ ద్రామాడివిజన్‌ ఒకరాష్ట్రంలో నాటకప్రదర్శన చేపట్టే సమయంలో ఇతర రాష్ట్రాలకు చెందిన దర్శకులను నియమించే సంప్రదాయం ఉంది. కానీ మొదటిసారిగా తెలుగు నాటకాన్ని ప్రదర్శించడానికి తెలుగు వాదైన చాట్లను దర్శకునిగా నియమించారు.

ఈ నాటకంలో పాత్రధారులంతా సాంగ్‌ అండ్‌ ద్రామా డివిజనల్‌లో పర్మినెంట్‌ ఉద్యోగులు. వాళ్లంతా వందలాది ప్రదర్శనలను వేసిన కాకలు తీరిన నటులు. వారికి బాడీ లాంగ్వేజ్‌ వంటి అంశాలను నేర్పడానికి చాట్లకు ఏంతో వెసులుబాటు లభించింది. ఈ నాటకానికి కేరళకు చెందిన బిజూ శ్రీధరన్‌ అద్భుతంగా టెక్నికల్‌ డిజైనింగ్‌ చేశారు. 1999 జులై 30న రవీంద్ర భారతిలో తొలిసారిగా ప్రదర్శించారు. ఈ నాటకంలో ఉపేంద్ర, రాధ,రామక్ళష్ణ, విజయ్‌కుమార్‌, శ్రీధర్‌, శాంతారాథోడ్‌, రవీంద్ర తేజస్వి, టెక్కెం సూర్యనారాయణ వంటివారు నటించారు.

ఈ నాటకానికి సినీపాటల రచయిత సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి అద్భుతమైన వాట వ్రాశారు. ఒక్కొక్క వ్యసనంలో చిక్కుకొన్నప్పుడు సన్నివేశానికి ముక్తాయింపుగా ఒక్కొక్క చరణం వస్తుంది. సంగీతం, అభినయం జమిలిగా నడిచిన ఈ నాటకం పూర్తి వాస్తవికా వాదంతో నడుస్తుంది. మంచి రచన్క మంచి నటులు, (ప్రదర్శనకు కావలసిన అన్ని హంగులను ఏర్పాటుచేసే యంత్రాంగం చేతిలో ఉంటే దర్శకుడు మనసుపెట్టి దర్శకత్వం చేసినప్పుడు ఏంతో మంచి ప్రదర్శన సిద్ధ మౌతుందనడానికి ఈ నాటకం చక్కని ఉదాహరణ.

క్రీస్తుచరిత్ర

విశాఖ పట్టణంలోని ఒకచర్చి బిషప్‌ను ఆర్చ్‌ బిషప్‌గా పదోన్నతిని కల్పించడానికి రోము నగరం నుండి కార్దినల్‌ వస్తున్నట్లు మిషనరీ వారికి వర్తమానం వచ్చింది. కార్డినల్‌ గౌరవార్థం ఒక మంచి నాటకాన్ని ప్రదర్భ్శించాలనే ఆలోచనతో ఒక నాటక సమాజం వారిని సంప్రదించగా జాక్టర్‌ కందిళుక్ష సాంబశితరావు

అభినయ భరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు 127 రు.40 వేల బడ్జెట్‌ ఇచ్చారు. దీనికో మిషనరీ సంస్థ చాట్లను సంప్రదించారు. కొందరు మత ప్రబోధకులు రచించిన క్రీస్తు చరిత్ర నాటకాన్ని ఆయనచేతిలో పెట్టారు. చాట్ల ఈ నాటకానికి ఎటువంటి పాదికోషకం తీసుకోకుండా దర్శకత్వం వహించడానికి సంసిద్ధత వ్యక్తం చేశారు. విశాఖలోని చావుల మదుం ప్రాంతంలో ఉన్న చర్చిని, మహిళా కళాశాలను చాట్ల ముందుగా పరిశీలించారు. నాటక ఇతివృత్తం క్రీస్తు జననం నుండి ఆయన జీవన ప్రస్థానంలోని ముఖ్యఘట్టాలు, శిలువ వేయుట అనంతరం జీసెస్‌ ఏకకాలంలో అనేకమంది భక్తులకు దర్శనమిచ్చుట వంటి సన్నివేశాలు ఈ నాటకంలో ఉన్నాయి. కళాశాల ముందు విశాలమైన ప్రాంగణం ఉంది. భవనం మెట్లు ముందు భాగంలో మట్టితో కొన్ని రంగస్థలాలను తాత్కాలికంగా నిర్మింపజేశారు. ఒక ప్రవక్త జీవితాన్ని నేరుగా నాటకంగా చూపించడం కన్నా లైట్‌ అంద్‌ సౌండ్‌ కార్యక్రమంగా చూపిస్తే విజయవంతమౌతుందని భావించిన చాట్ల హైదరాబాద్‌ నుండి లైటింగ్‌ సామాగ్రితో శ్రీహరిమూర్తిని పిలిపించారు. నాటకంలోని సంభాషణల నిడివి తగ్గించి వ్యాఖ్యానం ద్వారా నడిపించారు. కళాశాల భవనం ముందు మూడు అంతస్తులు ఉన్నాయి. మూడు అంతస్తుల ముందు భాగంలో ఉన్న ఎలివేషన్‌పై స్పాట్‌ లైట్లను అమర్చారు. నాటక పతాక సన్నివేశంలో శిలువవేసిన తరువాత అనేక ప్రదేశాలలో భక్తులకు కనిపించే విధంగా చేయడానికి ముగ్గురు నటులకు జీసెస్‌ ఆహార్యంతో మూడు అంతస్తులలో ఉంచారు. వెంట వెంటనే లైటింగ్‌ ఎఫెక్ట్‌తో మూడు చోట్లా జీసెస్‌ను చూపించడంతో కార్దినల్‌ ఆశ్చర్యపోయారు. ఈ ప్రదర్శనకు కేవలం రూ.5 వేల ఖర్చు మాత్రమే అయింది. 1976లో జరిగిన ఈ ప్రదర్శనకు విశాఖ పరిసర ప్రాంతాలకు చెందిన 25వేలకు పైగా క్రైస్తవ ఆరాధకులు (పేక్షకులుగా హాజరయ్యారు. మతంకన్నా ప్రజలను చైతన్యవంతం చేసే నాటకం గొప్పదని చాట్ల భావన, ఒకసిద్ధాంత ప్రచారానికి నాటకానికి మించిన సాధనం లేదని భావించిన చాట్ల క్రైస్తవ మత ప్రచారం కోసం ఉద్దేశించిన నాటకానికి అంకిత భావంతో దర్శకత్వం వహించారు. తుళ్లక్‌ విచ్చుకత్తుల వంటి విసుర్లతో ప్రతివారినీ భుజాలను తడుము కొనేలా చేయగల రచయిత చోరామస్వామి. పత్రికా సంపాదకుని గానే కాకుందా రచయితగా కూడా చో రామస్వామి సుప్రసిద్ధుడు. ఆయన వ్రాసిన నాటకం తుగ్లక్‌. ఈ నాటకాన్ని చో రామస్వామి వ్యంగ్యాత్మకమైన ప్యారడీ నాటకంలా రచించారు. ఈ నాటకాన్ని మద్రాసుకు చెందిన మాండలిక సత్యనారాయణ, ఆయన శ్రీమతి సత్యవతి ఆంధ్రీకరించారు. ఒక ప్రదేశంలో తవ్వకాలు జరుపుతున్నప్పుడు తుగ్లక్‌, డాక్టర్‌ కందనిక్యుక్త సాంబశితరాళు

128 అభినయ భరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాభులు

అతని సన్నిహితుడైన బతూదాలు కన్పిస్తారు. జన జీవనంలోకి ప్రవేశించిన తుగ్లక్‌ ఎన్నికల్లో పోటీ చేసి గెలుస్తాడు. ప్రధానమంత్రిగా ప్రమాణస్వీకారం చేసిన తుగ్లక్‌ అనేక సంస్కరణలను ప్రవేశపెడతారు. దీనిని కొందరు పార్లమెంటు సభ్యులు వ్యతిరేకించడంతో పార్టీలోచీలికలు వస్తాయి. అందరినీ తనవైపు తిప్పుకోవడానికి తుగ్లక్‌ చిత్రమైన పాచికను విసురుతాడు. తన పక్షంలో చేరిన వారికి ఉప ప్రధానిని ఇస్తానని ఆశచూపడంతో అందరూ గుంపులు గుంపులుగా తుగ్లక్‌ పక్షంలో చేరతారు. ఒకప్రధానమంత్రి ఐదువందల ఇరవైఐదు మంది ఉప ్రధానులతో పరిపాలన సాగుతుంది. ఈ ఇతివృత్తం ద్వారా నాయకుల పదవీ లాలసను చో తూర్పారబట్టారు.

ఈ నాటకం రెవ్యూ థియేటర్‌ శైలిలో నడుస్తుంది. ప్రధాన ఇతివృత్తం ఒక వైపు నడుస్తూ ఉండగా ముఖ్యపాత్రలు సమకాలీన రాజకీయాలు.స్టానిక పరిస్థితులను దృష్టిలో ఉంచుకొని సెటైర్లను పేలుస్తాయి. ఈ నాటకం ప్రహసనాత్మకంగా నడుస్తుంది. ఒక ప్రహసనానికి కావలసిన దుస్తులు, ఆహార్యం, అభినయాలను దట్టించి చాట్ల ఈ నాటకానికి ప్రయోక్త పర్యవేక్షకుడుగా వ్యవహరించారు. చాట్ల శిష్యులలో ఒకరైన ్రాన్సిస్‌ దర్శకత్వ బాధ్యతలు వహించారు. చాట్ల ఈ నాటకంలో తుగ్లక్‌ పాత్రను పోషించగా బఐతూదా పాత్రను వి.కృష్ణమోహన్‌ పోషించారు. మిగిలిన పాత్రలను బి,యం.రెడ్డి, శేఖర్‌, ఫ్రాన్సిస్‌, పి.వి. సుబ్రమణ్యం, హైమవతి, ఉష ప్రభృతులు నటించారు. రసరంజని సంస్థ ఆధ్వర్యంలో ఈ నాటకాన్ని మూడు పర్యాయాలు ప్రదర్శించారు.

భారతి

1988 ప్రాంతంలో రాష్ట్రంలో తీవ్రవాదం బలంగా వేళ్లూనుకొంటున్న కాలంలో కేంద్ర హోంశాఖ మాత్యులుగా ఉన్న పి.వి.నరసింహారావు వరంగల్‌లో పర్యటించారు. వరంగల్‌ ప్రాంత డిఐ,.జి.గా పనిచేస్తున్న హె.జె.దొర పి.వి.ని మర్యాద పూర్వకంగా కలిశారు. ఇద్దరి హోదాలను పక్కన పెడితే ఇద్దరూ సన్నిహితులు. మాటల మధ్యలో హింసావాదం నానాటికీ ప్రబలి పోతుంది. సాంస్కృతిక కార్యక్రమాల ద్వారా తీవ్రవాదులు ప్రజల్లో చొచ్చుకొని పోతున్నారు. హింసావాదం 'ప్రమాదకరమనీ అహింసావాదమే గొప్పదనే సందేశంతో అధికారికంగా (ప్రభుత్వం పక్షాన సాంస్కృతిక ఉద్యమం చేపడితే బాగుంటుందని దొర చెప్పారు. విధి విధానాలు ఏమిటో మీరే సూచించందని పి.వి.గారు అడిగితే ప్రజా చైతన్యానికి నాటకాన్ని మించిన సాధనం లేదు.నాటకాల ద్వారా హింసావాదానికి వ్యతిరేకంగా ప్రజలను చైతన్యవంతం చేయడం బాగుంటుందని దొర చెప్పారు. నాటక రచయిత, తెలంగాణా ఉద్యమంలో స్వయంగా పాల్లొన్న కె.యల్‌. నరసింహారావు చేత నాటకాలు వ్రాయించమని పి.వి.నరసింహారావు సలహా ఇచ్చారు. క.యలొనరసింహారావు పి.వి.కి అత్యంత డాక్టర్‌ కందిమ్యుళ్ల సాంబశినరావు

అభినయ ఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు 129 ఇష్టుడైన మిత్రుడు. తెలంగాణా ప్రాంతంలో పర్యటించినా, హైదరాబాద్‌ వచ్చినా షి.వి. నరసింహారావు ఇంటికి వెళ్లి గంటల కొద్దీ సాహితీ చర్చలు చేసేవారు. షి.వి.నరసింహారావు వెంటనే కె. యల్‌.కు ఫోన్‌ చేసి దొరగారిని కలవమని చెప్పారు. రచయిత దొరికాడు మరి దర్శకుడు ఎవరనే ఆలోచన వచ్చి ఆంధ్ర విశ్వ విద్యాలయంలో తన క్షాస్‌మేట్‌ గరిమెళ్ల రామమూర్తిని సంప్రదించారు. గరిమెళ్ల చాట్లపేరు సూచించారు. ఈ విషయమై దొరగారు, చాట్ల గరిమెళ్ల వరంగల్లులో విసృతమైన చర్చలు చేశారు. నక్కల్స్‌కు వ్యతిరేకంగా వ ము యక . న! ఇ ళా. మనే (ఇమ | జగ ప స్ట ల ల టూ షి , నం గ్‌ భారతి రిహార్వల్స్‌లో చాట్లకు సూచనలిస్తున్న హెచ్‌.జెదొర నాటకాలు ప్రదర్శించడమంటే భయంతో ఎవరూ ముందుకు రాలేదు. అప్పుడు ముగ్గురికీ ఒక ఆలోచన వచ్చింది. పోలీస్‌శాఖ పక్షాన ఒక సాంస్కృతిక విభాగాన్ని ప్రారంభించి నెలనెలా జీతాలను ఇచ్చి కళాకారులను ఉద్యోగులుగా చేర్చుకోవాలనే ప్రతిపాదనను ఖరారు చేశారు. 25 మంది కళాకారులను, పదిమంది సాంకేతిక నిపుణులను ఈ రూపేణా ఉద్యోగులుగా నియమించారు. కె.యల్‌నరసింహారావు మేనమామ తెలంగాణా పోరాటయోధుడు కోదాటి నారాయణరావు. మేనమామ స్ఫూర్తితో గ్రామ వెలుగు నాట్య మండలి అనే సమాజాన్ని స్థాపించి అడుళు జాడలు వంటి నాటకాలను తెలంగాణాలో విసృతంగా ప్రదర్శించారు. ఆధునిక నాటక డాక్టర్‌ కందిముక్ల సాంబశికరొవు

130 అభినయ ఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాణులు పోకడలు అంతగా పరిచయం లేని రచయిత నరసింహారావు. చాట్లతో కూర్చొని అధునిక నాటక రచన ఎలా చేయాలనే విషయం మీద ఆయన సుదీర్థమైన చర్చలు చేసారు. ఏ ఆశయంతో నాటకాలను ్రదర్శించాలో అనే అంశంపై చాట్ల, కె.యల్‌రావు విసృతంగా చర్చించారు. నాటక రచనను కె.యల్‌. హైదరాబాద్‌లోనే చేశారు. ఈ ప్రాజెక్ట్‌లో భాగంగా కె.యల్‌. భారతి. ప్రజాబేవత, తుపాకీ రాజ్యం, చిమలు పెట్టిన ఫుట్టలు, అరణ్యకాండ అనే ఐదు నాటకాలను వ్రాశారు. నాటకంలో మొత్తం ఇరవై నుండి ముప్పై సన్నివేశాలుందాలి. ముఖ్యమైన సన్నివేశాలు కొన్ని పెద్దవిగా, మిగిలినవి చిన్నవిగా ఉండాలి. సన్నివేశానికి అనుగుణంగా పాటలుఉండాలనే చాట్ల సూచన మేరకు

చ నన.

. హ్‌ + దొరగారిని సన్మానిస్తున్న చాట్ల, మొదలి, జెవి, సోమయాజులు కె.యలొనాటక రచన చేశారు. నరసింహారావుకు యదార్థ గాథలను, సంఘటలను చెప్పి ఆయనకు స్ఫూర్తి కలిగించిన వారు హెచ్‌.జె. దొర. గరిమెళ్లరామమూర్తి సహాయంతో పలువురు సురఖి కళాకారులను ఈసంస్థలో ఉద్యోగులుగా చేర్పించారు. ప్రజలను ఆకట్టుకోవడానికి మందు పాతరలు పేలడం, తుపాకీలను పేల్చడం వంటి సురభి ట్రిక్కులను ఈ నాటకాలలో ప్రవేశపెట్టారు. ఆధునిక సాంఘిక నాటకాలలో తొలిసారిగా సురభి ట్రిక్కులను ప్రవేశపెట్టిన ఘనత కూడా చాట్లకు దక్కింది. దోమతెరలలో లైటింగ్‌ వేసి సన్నివేశాన్ని నడిపించడం కూడా చాట్ల ఈ నాలుగు నాటకాల ద్వారా ప్రవేశపెట్టారు. ఈ ఐదు నాటకాలలో అరణ్యకాండ మినహా మిగతా నాటకాలకు చాట్ల దర్శకత్వం డాక్టర్‌ కంనిక్యుక్ల సాంబశివరావు

అభినయ ఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాభులు 181 వహించారు. దర్శకునిగా చాట్ల తన పేరును ప్రకటించకపోవటం విశేషం.

భారతి నాటకాన్ని వరంగల్లులో తొలిసారిగా (ప్రదర్శించారు. ఈ నాటకాలకు దర్శకత్వం వహిస్తున్న తొలిదశలో చాట్ల మనసులో ఒకమూల కొంత భయం ఉంది. ఈ నాటకాలంటే గిట్టని తీవ్రవాదులు తనను బెదిరిస్తే ఏంచేయాలని చాట్ల ఎ.ఆర్‌.కృష్ణను అడిగారు. నిన్ను కొడితే.. తిడితే వాళ్లకేం వస్తుంది.పోలీసును కొడితే ఒకతుపాకీ అయినా వాళ్లకు దొరుకుతుంది. నీ పని నువ్వు చేసుకో అని ధైర్యం చెప్పారు.

ఈ నాటకాన్ని తెలంగాణా జిల్లాలో నక్సల్స్‌ ప్రాబల్యం ఉన్న గ్రామీణ ప్రాంతాలలో వందలాది ప్రదర్శనలిచ్చారు. కొన్ని ప్రాంతాలలో కళాకారులకు బెదిరింపులు వస్తే జీవనం కోసం నాటకాలు వేన్తున్నాం అని నమాధానాలు చెప్పేవారు. ఈ నాటకాల నందర్శ్భంగా కె.యల్‌నరసింహారావుకు సెక్యూరిటీని ఏర్పాటు చేసినా చాట్ల తిరస్కరించారు. పది సంవత్సరాల కాలంలో చాట్లను ప్రత్యక్షంగా ఏ వ్యక్తీ ప్రశ్నించలేదు. గద్దర్‌ ఆల్వార్‌లో జరిగిన ఒక బహిరంగ సభలో చాట్లను బండబూతులు తిట్టినా చాట్ల బాధపడలేదు. గద్దర్‌ వంటి ప్రజా కళాకారుడు తిట్టాడంటే నేను దర్శకత్వం వహించిన నాటకాలు ప్రజల్లోకి బాగానే వెళ్లాయని భావిస్తున్నాను అని నవ్విషోరుకొన్నారు. విశాఖలో యల్‌.సత్యానంద్‌ చాట్లకు సన్నిహిత శిష్యుడు. వంగపండు ప్రసాదరావు రచించిన అడవి దివిటీలు నాటకాన్ని విశాఖలో యాఖైరోజులు వరుసగా ప్రదర్శించారు. ముగింపు సభకు చాట్లను ముఖ్య అతిథిగా ఆవ్వానిస్తే నక్సల్స్‌ వ్యతిరేకిగా ముద్రపడిన చాట్లను ఆహ్వానిస్తే తానురానని వంగపండు తీవ్రంగా అభ్యంతరం తెలిపారు. ఆ ప్రతిపాదనను సత్యానంద్‌ తిరస్కరించారు. చాట్ల ఆడిటోరియానికి వచ్చినప్పుడు వంగపండు ఆధ్వర్యంలో కొంతమంది “*చాట్లా గోబ్యాక్‌” అంటూ ప్లకార్డులను పట్టుకొని నినాదాలు చేశారు.

చాట్ల ఈ నాటకాలకు దర్శకత్వం వహించిన సందర్భంలో ఆయనకు మిత్రులైన చలసాని ప్రసాదరావు వంటివారు అపార్ధం చేసుకొని దూరమయ్యారు. రావిశాస్త్రి, వకుళాభరణం రామకృష్ణ, యం.టి.ఖభాన్‌ వంటి వారు నాటకం ద్వారా అతనికి నచ్చిన సిద్ధాంతాన్ని ప్రచారం చేస్తున్నాడు. అతని భావాలు అతనివి అన్నారు. ఈ నాటక ప్రదర్శనల సమయంలో చాట్ల “నేను నగ్దలిజానికి వ్యతిరేకిని కాను. ఆపేరుతో చేసే హింసావాదానికి మాత్రం వ్యతిరేకిని. ఈ విధ్వంసాలలో అమాయకులను బలితీసుకొంటున్న విధానానికి వ్యతిరేకిని అంటూ ప్రకటించారు.

చాట్ల దర్శక ప్రస్థానంలో ఒక నాటక రచన సమయంలో రచయితలో సుదీర్ధ చర్చలు కెయల్‌తోనే ఎక్కువగా చేశారు. భారతి నాటకంలో మల్లాది విజయలక్ష్మి ముఖ్యపాత్రను

డాక్టర్‌ కందికుళ్ల సాంబశితరొఖ్రు

132 -.. అభినయ భరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాకులు

ధరించింది. ఇతర ప్రీ పాత్రలను లక్ష్మీ చిత్రలేఖ (దీక్షిత్‌ సతీమణి), సురభి, సుమతి, ఆవేటి పద్మ,

యస్‌.వి.రేఖ, పద్మలత, ప్రభృతులు పోషించారు. ఈ నాటకంలో నటించిన మల్లాది విజయలక్ష్మి

వ్యక్తిగత కారణాలు, కుటుంబ సమస్యలతో సతమతమైపోతూ ములుగు ఘనాపూర్‌లో భారతి నాటక

ప్రదర్శన జరుగుతున్నప్పుడు తన పాత్ర ముగిసిన తరువాత గ్రీన్‌ రూమ్‌లో ఆత్మహత్యకు పాల్పడింది.

ఈ నాలుగు నాటకాల ద్వారా బెత్సాహిక కళాకారులను సాంకేతిక నిపుణులను చాట్ల తీర్చిదిద్దారు. పోళ్ళియిట్‌

చాట్ల కేంద్రీయ విశ్వవిద్యాలయంలో ఒక రోజు పాఠం చెబుతూ సందర్భానుసారంగా ఒక రాజు తనచిత్ర పటాన్ని గీయించగా అందులో వికృతరూపొన్ని చూచి ఆగ్రహంతో దగ్ధం చేయిస్తాడని ఒక కథను చెప్పారు. విద్యార్థులలో ఒకదైన మొయిన్‌ అలీ బేగ్‌ మాష్టారూ! ఇదే కథతో ఉర్జూలో వ్రాసిన ఒక నాటకం నావద్ద నున్నదని చెప్పి మరో రోజు తెచ్చి ఇచ్చారు. మరుసటి రోజు క్లాసులో చాట్ల ఆ నాటకాన్ని విద్యార్థులకు వినిపించారు. అందరికీ నచ్చింది. ఈ నాటకాన్ని బేగ్‌ తన సోదరుని చేత హిందీలోకి తర్జుమా చేయించారు. ఈ నాటకంలో ధనవంతుడు, పెయింటర్‌, ఒక నౌకరు పాత్రలు ఉంటాయి. పెయింటర్‌ బొమ్మ వేస్తూ నిశ్శబ్దంగా ఉంటే ధనవంతుని పాత్ర వాగుడు కాయలా మాట్లాడుతూ ఉంటుంది. బొమ్మను చిత్రకారుడు వేస్తున్నప్పుడు తన వ్యక్తిగత జీవితాన్ని ధనవంతుడు వివరిస్తూ ఉంటాడు. తనభార్య ప్రవర్తన వింతగా ఉందనీ,నిద్రలో ఒక పేరును ఎప్పుడూ కలవరిస్తుందని ధనవంతుడు చెబుతాడు. ఆమె నీతో పాటు చదువుకొన్నట్లు తెలిసిందనీ, ఆమె కలవరించే పేరు నీకు తెలుసా 1 అని ప్రశ్నిస్తాడు. బొమ్మ పూర్తికాగానే అందులోని తనరూపాన్ని చూచి అసహ్యించుకొన్న ధనవంతుడు ఆబొమ్మను రివాల్వర్‌తో కాల్చబోతే చిత్రకారుడు అద్దువస్తాడు. చిత్రకారుడు తూటాతగిలి చనిపోతాడు. తనభార్య కలవరించే మాజీ ప్రియుడు చిత్రకారుడే అని తెలుసుకొన్న ధనవంతుడు అంతర్మథనం చెందుతూ నేలమీదకు వాలిపోతాడు. ధనవంతుని పాత్రను మొయిన్‌ ఆలీ బేగ్‌, చిత్రకారుని పాత్రను దీక్షిత్‌ పోషించారు.

ఈ నాటకంలో అందమైన నిశ్శబ్దాలుటంటాయి. నటులు అసలు నటించకుండ సహజంగా ఉంటారు. చూస్తున్నది నాటకం కాదు ఒక నిజ జీవితాన్ని అనే భావన ప్రేక్షకులకు కలుగుతుంది. నటన బాగా తెలిసిన నటులు అసలు నటించకుండా ఉండడం ఇంకా గొప్ప నటన. ఈనాటకం విషాదాంతమనే సంకేతంగా డిమ్‌లైటింగ్‌ని వినియోగించడం జరిగింది. ఈనాటకానికి దర్శకుడు చాట్ల ఒక తపస్సుగా దర్శకత్వం వహించారు. ఆర్సన్‌వెల్స్‌ ఒథెల్లో చిత్రంలో ఇది విషాదాంతం అనే సంకేతంగా భూమికా సంగీతాన్ని వినిపించారు. ఈస్ఫూర్తితో చాట్ల ఈ నాటకంలో డిమ్‌లైటింగ్‌ను డజుళ్టర్‌ కందిళ్యుళ్ల సాంబశినరావు

అభినయ ఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు 188

ఉపయోగించారు. ఈనాటకాన్ని 1990లో కేంద్రీయ విశ్వవిద్యాలయంలో స్థాపించిన సరోజినీ

నాయుడు పెర్‌ఫార్మింగ్‌ ఆర్ట్స్‌ పక్షాన ప్రదర్శించిన తొలి నాటకం ఇది. రోజుకు రెందు ప్రదర్శనల

చొప్పున ఆరురోజులు వరుసగా ప్రదర్శించారు. ఉర్దూ నాటకాన్ని రత్నాకర్‌ మత్కరీ రచించగా

అనంతరకాలంలో ఆకెళ్ల సత్యనారాయణ మూర్తి చిత్రం పేరుతో తెలుగులోనికి అనువదించారు. రాజాఈతెిపమ్‌

గ్రీకు నాటక రచయితలలో ఉత్తమోత్తముడు సోఫోక్షిస్‌. వందకు పైగా నాటకాలను రచించినట్లు ప్రతీతి ఉన్నా కేవలం ఏడు నాటకాలు మాత్రమే లభ్యమౌతున్నాయి. అవి ఆజక్స్‌, యాంటీగని. ఈడిపస్‌, ఫిలాక్టిటస్‌,ఎలెక్టా, ట్రాకినేయ్‌, ఈడిపస్‌ యట్‌ కొలనస్‌. ఈడిపస్‌ నాటకాన్ని క్రీస్తు పూర్వం 180 - 425 మధ్యకాలంలో రచించినట్లు తెలుస్తుంది. క్రీస్తు పూర్వం 168లో ఎస్కిలస్‌ను ఓడించి ప్రథమ బహుమతిని పొందడంతో నాటక పోటీలలో పాల్గొనడం ప్రారంభించిన సోఫోక్లిస్‌ 18 పర్యాయాలు డయోనిసెస్‌ ఉత్సవాలలో ప్రథమ బహుమతిని పొందాడు. రాజా ఈడిపస్‌ నాటకం గ్రీకు నాటక సాహిత్యంలోనే కాదు పాశ్చాత్య నాటక సాహిత్యంలోనే ప్రథమంగా నిలిచే నాటకం. నాటక ఇతివృత్త స్వీకారానికి ఈ నాటకాన్ని ఉత్తమమైన ఉదాహరణగా స్వీకరించాలని అరిస్టాటిల్‌ పేర్కొన్నారు. రచయితలందరికీ ఈ నాటక ఇతివృత్త నిర్మాణం ఆదర్శం కావాలని ఆయన సూచించారు. “ఆనందం ఎండమావి, సంతోషం శాపం.. ఏమనిషీ ఆనందమయుడు కాదు. జీవితం చివరి క్షణం దాకా.. తుది నిషమణం దాక” ఈ మాటల సారాంశాన్ని బట్టిచూస్తే ఈడిపస్‌లో ముఖ్యమైన కథావస్తువు “జీవితం విధిలిఖితం” అనే పురాణ సూక్తి. మనిషి విధి చేతిలో కీలుబొమ్మ. దాని నుండి తప్పించుకోవడం ఎవరివల్లా కాదు.

ఈ నాటకాన్ని అచార్య మొదలి నాగభూషణ శర్మ అందంగా తెనిగించారు. మానసిక సంఘర్షణతో పాటు ఉత్సుకతను కలిగించే సన్నివేశాల సమాహార స్వరూపమైన ఈనాటకం మంచి ప్రదర్శనగా తెలుగు నాటక రంగంలో మిగిలిపోతుందని మొదట వారి ఆలోచన. ఉస్మానియా విశ్వ విద్యాలయం థియేటర్‌ ఆర్ట్స్‌ మొదటి బ్యాచ్‌ విద్యార్థుల చేత శాఖాధ్యక్షులుగా వ్యవహరించిన ఆచార్య యం.యన్‌.శర్మ స్వీయ దర్శకత్వంలో ఈ నాటకాన్ని కట్టుదిట్టంగా తయారు చేశారు. ఈ నాటకాన్ని కేవలం రంగస్థలంపై ప్రదర్శిస్తే మామూలు నాటకంగా మిగిలిపోతుందని శర్మగారు విభిన్నంగా ప్రదర్శించాలని ఆశించారు. హైదరాబాద్‌ కోఠీ ప్రభుత్వ మహిళా కళాశాల ముందు భాగం బ్రిటీష్‌ ప్రభుత్వ సంస్కృతిని ప్రతిబింబించే విధంగా ఉంటుంది. ముందు భాగంలో పెద్ద మెట్లు, మెట్ల పైభాగంలో విశాలమైన ఖాలీ స్ధలం, దానికి ఇరువైపులా పెద్ద స్తంభాలు ఉందేవి.ఆ (ప్రదేశాన్ని

జుక్టర్‌ కఇందితుళ్ల సాంబశితరావు

134 అభినయ ఛరతాచార్వ డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాణులు

రంగస్థలంగా చేసుకొని ప్రదర్శించడానికి మొదలి ఏర్పాట్లు చేశారు. శర్మ గారికి సహాధ్యాపకులుగా ఉన్న రాజారాందాస్‌, చాట్ల శ్రీరాములు ఈ నాటకానికి సహాయ దర్శకులుగా వ్యవహరించారు.

ఈ నాటకంలో మొదట రైల్వే డిగ్రీ కళాశాల ప్రిన్సిపాల్‌ కుటుంబరావు ఈడిపస్‌ పాత్రలో రిహార్సల్స్‌ చేశారు. ఎల్లుండి ప్రదర్శననగా కుటుంబరావుకు హఠాత్తుగా గుండెపోటు రావడంతో ఆపద్ధర్మంగా ఆ పాత్రను విద్యాసాగర్‌ 24 గంటల్లో తయారయ్యారు. విద్యాసాగర్‌ను తక్కువ వ్యవధిలో ఆ పాత్రలో తీర్చి దిద్దడానికి చాట్ల బాధ్యత వహించారు. మెట్ల పై భాగంలో ఉన్న నటనా స్థలంలో రెందు డ్రమ్ములను ఉంచి ఒకదానిలో చాట్ల, ఒకదానిలో మిస్‌ చౌదరి అనే విద్యార్థి కనిపించకుండా కూర్చొని విద్యాసాగర్‌కు ప్రాంప్టింగ్‌ అందించారు. ఈ నాటకానికి లైటింగ్‌ ఎఫెక్టుల కోసం బెంగుళూరు నుండి రామమూర్తిని రప్పించారు. ప్రదర్శనా స్థలంలో యాభైకి పైగా స్పాట్‌ లైట్లు, వందల కొద్దీ మీటర్ల వైరును ఉపయోగించి ప్రదర్శనముందు రోజురాత్రి రిహార్సల్స్‌ చేశారు. దురదృష్టవశాత్తూ అదేరోజురాత్రి కుంభవృష్టిగా వాన కురవడంతో నానా హైరానా పడ్డారు. వజీర్‌ సుల్తాన్‌ టొబాకో కంపెనీ ఈ ప్రదర్శనకు 10 వేల ఆర్థిక సహాయాన్ని అందించింది.

ఈ నాటకంలో ఈడిపస్‌ పాత్రను విద్యాసాగర్‌, క్రియాన్‌ పాత్రను తనికెళ్ళ భరణి, జొకాష్టా పాత్రను ఉషా జయంతి, కోరస్‌ పాత్రలను కృష్ణమోహన్‌, కె.ప్రసాద్‌, ఆకెళ్ల సత్యనారాయణమూర్తి, వెంకటేశ్వరావు, పార్ధసారథి పోషించారు. ఈ నాటకాన్ని 1983లో ప్రదర్శించారు. ఈ నాటకం (ప్రదర్శించిన 27 సంవత్సరాల తరువాత పోలీసు ఉన్నతాధికారిగా పనిచేసిన కె.సదాశివరావు తన ఇంట్లో వైకుంఠం అనే చిత్రకారుణ్ణి చాట్లకు పరిచయం చేశారు. వైకుంఠం దేశ విఖ్యాత పెయింటర్‌. ఆయన పెయింటింగ్‌ 2 నుండి 5 లక్షల వరకూ మార్కెట్లో అమ్ముడు పోతుంది. వైకుంఠం పరిచయం చాట్ల మహద్భాగ్యంగా భావిస్తే వైకుంఠం చాట్లతో నేను మీ అభిమానిని అన్నారు. ఈడిపస్‌ ప్రదర్శన రోజున గొప్ప దర్శకునిగా పేరుపొందిన మీరు పడిన (ఛమను, చాకిరిని నేను ప్రత్యక్షంగా చూశానని చెప్పారు. పరిచయానికి గుర్తుగా వైకుంఠం అప్పటికప్పుడు ఒక అద్భుతమైన బొమ్మను గీసి ఇచ్చారు. సదాశివరావు గారు గొప్ప నాటక, సాహిత్యాభిమానేకాకుండా మంచి చిత్రకారులు కూడా. అదే సమయంలో సదాశివరావు కూడా చాట్లకు తాను గీసిన పెయింటింగ్‌ను బహూకరించారు.

శేడియో నాటక ప్రస్థానం

ఆలోచనల విశ్వరూపాన్ని శ్రోతల మనస్సుల్లో పంచరంగులతో చిత్రించే అపూర్వమైన ప్రక్రియ రేడియో నాటకం. దాని రుచిని, పరిధినీ ఒడిసి పట్టుకోలేని రచయిత చేతుల్లో నుంచి డాక్టర్‌ కందిళ్యుళ్ల సాంబశివరావు

అభినయ ఛరతాచాధ్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాభులు 185 చప్పున నేలకు వాలే తోక తెగిన గాలిపటం రేడియో నాటకమే. ఊహా లోకాలలో మానవునికి రెక్కలు తగిలించగల శక్తి రేడియో నాటకానికి ఉంది. చిన్న చిన్న కదలికల చిగురుటాకు అందచందాలనుసైతం నటుడు తన గొంతుక ద్వారా రేడియో నాటకంలో పలికించవచ్చు. రంగస్థల నాటకంలో అంగికం, సాత్వికం, ఆహార్యం, వాచకాఖి నయాలద్వారా విశదీకరించదలచుకొన్న సమస్త విషయాలను శ్రవ్యనాటకంలో వాచకం అనే వీకైక అభినయ విధానం ద్వారా ప్రసరింపజేయాలి. రేడియో నాటకం 1922 క్రిస్మస్‌ పండుగ రోజున లండన్‌ స్టూడియో నుంది తొలిసారిగా ప్రసారం చేయబడింది. బాలల కోసం ప్రత్యేకంగా తయారు చేసిన 716 7౧౮711 48007 [౧4౧౬౯ 011[౧15711145 నాటకం ప్రపంచ వ్యాప్తంగా ప్రసారమైన మొదటి శ్రవ్య నాటకం. తదుపరి మూడు సంవత్సరాలకు అసలుసిసలైన రేడియో నాటకం ౧౬౯౮1114౬0 86౬౧గ౯౬౬6౬/ వ్రాసిన ౧/117౬ 01146౬4౮ లండన్‌ ఆకాశవాణి నుండి ప్రసారం చేయబడింది.

1938 జూన్‌లో తొలితెలుగు రేడియో నాటకం అనార్మలి మద్రాసు ఆకాశవాణి కేంద్రం నుండి ప్రసారం చేయబడింది.ఈ నాటక కర్త ఆచంట జానకిరామ్‌. విశ్వనాథ సత్యనారాయణ, వింజమూరి నరసింహారావు, ముద్దుకృష్ణ రచనలు ఈ నాటకానికి మాతృకలు. ఈ నాటకంలో దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి సలీంగా, అయ్యగారి వీరభద్రరావు అక్బర్‌గా, వద్దాది రామచంద్రమూర్తి అబుల్‌ ఫజల్‌గాాయస్‌. యన్‌. మూర్తి ఫైజీగా, భానుమతి అనార్భలిగా నటించారు. తెలుగులో మొదటి రేడియో సీరియల్‌ నాటకం పాలగుమ్మి పద్మరాజు రచించిన పట్నంవాసం.వెనువెంటనే బుచ్చిబాబు “మా వదిన సంసారం” డి.వి.నరసరాజు “పట్నంలో కుటుంబీకుడు”, మొక్కపాటి నరసింహశాస్త్రి బారిష్టర్‌ పార్వతీశం సీరియల్‌ నాటకాలుగా ప్రసారమయ్యాయి.

రంగస్థల నటుడు, దర్శకునిగా ఖ్యాతిచెందిన చాట్ల రేడియో నాటకాలలో కూడా విశేషంగా రాణించాడు. రేడియో నాటకంలో నటించడానికి కొన్ని ప్రత్యేకమైన లక్షణాలు నటునికి ఉండాలి. నాటక ప్రదర్శనలో వేషధారణ, ఆంగిక చలనం, వాచకం ద్వారా ప్రేక్షకులను అలరిస్తే (శ్రవ్య నాటకంలో సంభాషణల పటుత్వం, వెలితిలేని వేగం, విషయస్పష్టత, రసాఖినయం, వాచకం, గొంతుమార్చిడి, మాధుర్యం ద్వారా శ్రోతలను మెప్పించగలగాలి. అరిస్టాటిల్‌ ప్రతిపాదించిన స్థల, కాల, నటనలను కేవలం శబ్దం ద్వారానే ప్రతిపాదించాలి. పాత్ర స్వభావం, వయస్సు, సన్నివేశం, స్థలం, ఆవేశాలు, హావభావాలు వెరసి సంపూర్ణ నాటక స్వభావాన్ని ఒకే ఒక్క ఊతం శబ్దం ద్వారానే శోతహృదయంపై ముద్ర వేయాలి. చాట్లకు ఖంగు మనే కంచు కంఠం పుట్టుకతో వచ్చినగొప్ప అదృష్టం. ఈ కంఠ మాధుర్యం, (శ్రుతి పక్వత కలిగిన పెద్ద గొంతు మూలంగా రేడియో

డాక్టర్‌ కందిమ్యళ్త సాంబశివరావు

186 అభినయ భరతాచార్య డాక్టర్‌ చొట్ల శ్రీరాములు

మాధ్యమంలోనూ నటునిగా మంచి పేరు పొందారు. ఒక విధంగా చెప్పాలంటే నటునిగా కేడియోలోనూ, దర్శకునిగా రంగస్థలం పైనా వీరవిహారం చేశారు.

1952 ప్రాంతంలో కళాశాల విద్యార్థిగానే విశేష నాటకానుభవం కలిగినచాట్ల విజయవాడ అకాశవాణిలో కళాకారునిగా నమోదు కావడానికి దరఖాస్తు చేశారు. అప్పుడు అక్కడ నవలా రచయిత బుచ్చిబాబు నాటక విభాగం అధిపతిగా, వింజమూరి శివరామారావు రచయితగా " ఉండేవారు. ఆరోజుల్లో రంగస్థల నటునికన్నా రేడియో కళాకారుడంటేనే సంఘంలో మంచి మోజు. ఆకాశవాణి కళాకారునిగా ఎంపికైతే కాలర్‌ ఎగురవేసుకొని తిరిగే రోజులవి. నండూరి విఠల్‌, చాట్ల ఒకేసారి ఆకాశవాణికి ఎంపికయ్యారు. మొదటి నాటకానికి కేవలం పది రూపాయల పారితోషికం అందుకొన్న చాట్ల తరువాత మూడు వేల రూపాయల తోషికాన్ని అందుకొన్నారు. విజయవాడ నుండి ఖాజీపేటకు ఉద్యోగ నిమిత్తం వెళ్లిన చాట్ల కొంత కాలం విజయవాడ కేంద్రం ద్వారా నాటకాలలో నటించారు. అక్కడ నుండి మహారాష్ట్రలోని పూర్ణా స్టేషన్‌కు బదిలీపై వెళ్లే సమయంలో దూరప్రాంతం వెళుతున్నందున నాటకాలలో పాల్గొనలేనని ఆకాశవాణి డైరెక్టర్‌కు లిఖిత పూర్వకంగా విన్నవించుకొన్నారు. కొన్ని సంవత్సరాల తరువాత త్రిజాకీ యమదర్శనం నాటక ప్రదర్శన చూచిన హైదరాబాద్‌ ఆకాశవాణి నాటక విభాగం అధికారి దేవెళ్ల బాలకృష్ణ హైదరాబాద్‌ స్టేషన్‌ నుండి కళాకారునిగా నమోదు కావడం కోసం దరఖాస్తు చేయమని కోరారు. రీ ఆదిషన్‌కు వెళ్లడానికి చాట్ల సుముఖత వ్యక్తం చేయలేదు. కాని బాలకృష్ణ హైదరాబాద్‌ వెళ్లి దరఖాస్తు పంపడంతో ఆయనమీద గౌరవంతో ఆడిషన్‌కు వెళ్లారు. ఆకాశవాణి కేంద్రం నుండి నేరుగా ఎగ్రేడ్‌ కళాకారునిగా ఈ సందర్భంగా ఎంపికయ్యారు. నేరుగా ఏగ్రేడ్‌ పొందిన ఒకే కళాకారుడు చాట్ల,

ఆకాశవాణిలో ఆచంట జానకిరామ్‌, అయ్యగారి వీరభద్రరావు, స్థానం నరసింహారావు, కత్రిపురనేని గోపీచంద్‌, జనమంచి రామకృష్ణ, దేవెళ్లు బాలకృష్ణ, వింజమూరి శివరామారావు వంటి వారి ఆధ్వర్యంలో చాట్ల 150కి పైగా నాటకాలలో నటించారు. రేడియో నాటకాలకు దర్శకత్వం వహించడంలో ఒక్కొక్కరిదీ ఒక్కొక్క శైలి. ఒకనటుడు డైలాగ్‌ చెబుతుంటే బుచ్చి బాబు రెండు చెవుల వద్ద వేళ్లనుపెట్టుకొనేవారు. తనకు ఆ డైలాగ్‌ నచ్చకపోతే ఊహూ మళ్లీ చెప్పు అనేవారు. నచ్చినప్పుడు బాగుంది అనేవారు. త్రిపురనేని గోపీచంద్‌ రచించిన మాంచాల నాటకంలో చాట్ల కన్నమదాసు పొత్రను పోషించారు. హైదరాబాద్‌ ఆకాశవాణిలో అప్పుడు స్థానం, గోపీచంద్‌ ఇద్దరూ పనిచేసేవారు. ఈ నాటకానికి స్థానం దర్శకులు. రిహార్సల్స్‌కు వచ్చిన గోపీచంద్‌ దైలాగ్‌ భావాన్ని వివరించేవారు. డైలాగ్‌ మాద్యులేషన్‌ను స్థానం వారు సాగదీసి చెప్పుమనేవారు.

అభినయ ఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రిరాణులు 197 ఇద్దరిలో ఎవరిమాట వినాలో అర్ధంగాక చాట్ల సతమతమై బుచ్చిబాబుకి తన గోడు వినిపించుకొన్నారు. బుచ్చిబాబు మధ్యేమార్గంగా ఒక ఉపాయం చెప్పారు. ఇద్దరూ చెప్పింది విను. ఆ పాత్రకు న్యాయం జరిగేలా రికార్డింగ్‌ సమయంలో నువ్వు ఎలా చెబుతావో అలాగే చెప్పు అన్నారు. ప్రయాగ వేదవతి హైదరాబాద్‌ ఆకాశవాణి డైరెక్టర్‌గా వ్యవహరించిన కాలంలో స్టాఫ్‌ ఎనౌన్సర్లు, న్యూస్‌ రీడర్లకు స్టాఫ్‌ టైనింగ్‌ కళాశాలలో చాట్ల శిక్షణ ఇచ్చారు. ్రతిక్షాసుకూ రెండు వేల రూపాయిల పారితోషికం ఇచ్చారు.

డాక్టర్‌ రావూరి భరద్వాజ ఆకాశవాణి హైదరాబాద్‌ కేంద్రంలో పనిచేస్తున్నప్పుడు కన్యాశుల్మం నాటకంలో చిన్నపాత్రల ప్రాధాన్యత అంశంపై ఒక ప్రసంగాన్ని రేడియోలో చేయాలని కోరారు. ఇందుకు రు.75 ల పారితోషికం ఇస్తున్నట్లు కాంట్రాక్ట్‌ పంపారు. నాటకంలో నటించినందుకు ప్రస్తుతం 1500 రూపాయలు ఇస్తున్నప్పుడు ప్రసంగానికి ₹5 రూపాయిలు ఇవ్వడం ఎందుకో తనకు నచ్చలేదని చాట్ల చెప్పారు. మీ గొంతు శ్రోతలకు బాగా పరిచయం. మీరు వం మాట్లాడినా ఇబ్బంది లేదు. కానీ చాట్ల మాట్లాడుతున్నాడన్న విషయం మీకు గుర్తుంటే చాలని అన్నారు. దీనితో వారం రోజులు కష్టపడి వ్యాసం వ్రాసి చదివితే శ్రోతల నుండి మంచి స్పందన వచ్చింది. చాట్ల ఆకాశవాణి ద్వారా రతంలోకి *కసాలి అనే శీర్షికను నాలుగు వారాల పాటు నిర్వహించారు. తనకు నచ్చిన అద్భుతమైన పాటలను వినిపిస్తూ దానికి ముందు వెనుకలుగా తన స్పందన, అనుభూతులను జోడించారు.గుణసుందరి కథ నుండి గోరంత దీపం వరకూ దాదాపు 40 పాటలను వినిపిస్తూ వ్యాఖ్యానం చేశారు.

చాట్ల జాతీయ స్థాయిలో ఉత్తమ ఫీచర్‌ ఎంపిక కమిటీలో సభ్యునిగా ఢిల్లీ వెళ్లారు. అక్కడ అస్వస్థతకు గురికావడంతో ఢిల్లీ కేంద్రం ఉద్యోగులు చాట్లను కంటికి రెప్పలా చూసుకొన్నారు. 1980లో విజయవాడ కేంద్రం వివిధ భారతిలో పి.పాండురంగారావు చాట్ల నాటకరంగ అనుభవాలను రికార్డు చేసి ప్రసారం చేశారు.

చాట్ల 150కి పైగా రేడియో నాటకాల్లో పాల్గొన్నా ఒక కప్పు టీ అతిథి వంశాంకురం, సశేషం, స్వయంవరం వంటివి ఆయన కీర్తికిరీటంలో మణులుగా భాసిల్లాయి.

అతిథి

బెల్లంకొండ రామదాసు రచించిన ఈ నాటకం అటు రంగస్థలంపై, ఇటు రేడియోలో గొప్పగా ప్రజాదరణను పొందింది. చాట్ల నటునిగా నిలదొక్కుకొంటున్న రోజుల్లో హేమాహేమీలైన నటీనటుల మధ్య ఈ నాటకంలో స్నేపొాతుడి పాత్ర ధరించారు. అప్పటికే సినీ రంగంలో పేరు

దాక్టర్‌ కందిముక్ష సాంబశివరావు

138 అభినయ ఛరతాచార్య జాళ్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు పొందిన కె.వి.యస్‌. శర్మ నిర్మలమ్మ నాయికా నాయకుల పాత్రలను ధరించారు. ఈ నాటకాన్ని మూడు రోజులు రిహార్సల్స్‌ చేసి రికార్డు చేశారు. రిహార్సల్స్‌ సమయంలో శర్మ, నిర్మల చాట్లకు రేడియో నాటకం గూర్చి ఎన్నో విషయాలు చెప్పి ప్రోత్సహించారు. పెద్ద నటుల మధ్య నిలదొక్కుకొని తానుకూడా వారితో ధీటుగా నటించాలనే పట్టుదలతో చాట్ల మూడు రోజులూ కష్టపడ్డారు. కొత్తవాదైనా చాలాబాగా చేసాడనే పేరు వచ్చింది.

ఒక కప్పుటే

జాతీయ నాటక కార్యక్రమంలో భాగంగా మరాఠీ నాటకానికి తెలుగు సేత ఇది. ఈ నాటకంలో చాట్ల “అన్నా” పాత్రను ధరించారు. ఒక రైల్వే స్టేషన్‌లో జరిగే కథ ఇది. రైల్వే ష్లాట్‌ఫారంపై రైల్వేశాఖ నిర్ణయించిన 150 మిల్లీగ్రాములకు బదులుగా 120 మిల్లీగ్రాముల టీ పోస్తుంటే అన్నావారిని నిలదీస్తాడు. క్యాంటిన్‌ యజమాని నిర్లక్ష్యంగా సమాధానం చెబుతాడు. అన్నా స్టేషన్‌ మేనేజర్‌కు ఫిర్యాదు చేసినా పట్టించుకోడు. అన్నా పట్టువదలకుండా పోరాడి చివరకు రైల్వే మంత్రినే స్టేషన్‌కు రప్పిస్తాడు. మంత్రి అన్నా చేసిన ఫిర్యాదును స్వయంగా పరిశీలించి బాధ్యతారాహిత్యంగా (ప్రవర్తించిన వారిని శిక్షిస్తాడు. సరైనఅవగాహన, ఉన్నతమైన భావాలు, ధైర్యం ఉంటే ఏ సగటు మనిషైనా అన్యాయాన్ని ఎదిరించగలడని అందరికీ తెలియజేయడమే ఈ నాటక సారాంశం. ఈ నాటకం అకాశవాణి హైదరాబాద్‌ కేంద్రం నుండి ప్రసారం చేయబడింది. రేడియో మాధ్యమం ద్వారా చాట్ల మంచి నటునిగా లక్షలాది శ్రోతలకు తెలియజేసిన నాటకం ఇది.

ఈ నాటకం ప్రసారమైన కొద్ది రోజుల తరువాత నేరెళ్ళ వేణుమాధవ్‌,చాట్ల యువజనోత్సవాలలో పాల్గొనడానికి భీమవరం వెళ్లారు. హోటల్‌ వద్ద ఉన్న చాట్ల వద్దకు ఇద్దరు కుర్రవాళ్లు వచ్చి ఆటోగ్రాఫ్‌ అడిగారు. వేణుమాధవ్‌ వంటి పెద్దవారు పక్కన ఉండగా నేను ఆటోగ్రాఫ్‌ ఇవ్వడమేమిటంటే రైల్వేమంత్రినే ప్లాట్‌ఫారం మీదకు రప్పించిన అసాధ్యులు మీరు. మీ నాటకం విన్నాక మీ అభిమానులుగా మారాం అని చెప్పారు.

చంశాంకురం

రేడియోలో ప్రసారమైన నాటకాలలో గొప్పగ ప్రజాదరణ పొందిన ఈ నాటకాన్ని కె.చిరంజీవి రచించారు. ఈ నాటకంలో చాట్ల దాక్టర్‌ జేమ్స్‌పాత్రను పోషించారు. కృత్రిమ గర్భధారణ విధానం అమలులోకి వచ్చినకొత్తలో ఈ నాటకాన్ని చిరంజీవి రచించారు. ఒక అబ్బాయి అమ్మాయి (ప్రేమించుకొంటారు. పెళ్లి ప్రస్తావన వచ్చేసరికి అతను జారుకొంటాడు. ఈ అమ్మాయికి మరో వ్యక్తితో పెళ్లి జరుగుతుంది. చాలా సంవత్సరాల వరకూ వీరికి సంతానం కలుగదు. కృత్రిమ డాక్టర్‌ కందికుళ్ల సాంబశితరొభు

అభినయ ఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు 189 గర్భధారణ ద్వారా సంతానం కలిగే అవకాశం ఉందని దాక్టర్‌ జేమ్స్‌ ఇచ్చిన సలహాకు దంపతులు అంగీకరిస్తారు. ఒక వ్యక్తి వీర్యం ద్వారా ఆవిడ గర్భం ధరిస్తుంది. తన కడుపులో పెరుగుతున్న బిడ్డకుతండ్రి తనను మోసంచేసిన వ్యక్తి అని తెలుసుకొన్న ఆ ప్రీ గర్భవిచ్చిత్తి చేసుకొంటుంది. ప్రధాన పాత్రలను చిరంజీవి, శారదా శ్రీనివాసన్‌ పోషించారు. ఇందులో చాట్ల సహాయ పాత్రను పోషించారు. ఒక ముఖ్య పాత్ర ఎలివేట్‌ కావాలంటే సహాయ పాత్ర మరియు పాత్రధారి సహకారం ఎంత ఉంటుందో చాట్ల ఈ నాటకం ద్వారా నిరూపించారు. సశేషం

ఈ చరాచర జగత్తులో ఏదీ శాశ్వతం కాదు. ఏదీ నిత్యం కాదు. ప్రతిదీ ఏదోఒకనాటికి నశించవలసిందే. ఇలా పోవడాన్నే మృతి చెందడం అంటున్నారు. జీవించే అర్హత ఉన్న వారికే మరణించే అర్హత కూదా ఉంటుంది. జీవితం అందర్ని సమానంగా చూస్తుంది. సర్వోత్తముబైనవారిని మృత్యువు ఎత్తి చూపెడుతుంది. మరణం ఒక నికషోఫలం వంటిది. మంచిచెడ్దల తారతమ్యాన్ని మరణం ఇట్టే తేల్చి పారవేస్తుంది. మరణమంటే మానవులంతా భయపడతారు. సమస్త ప్రాణికోటి భయపడుతుంది. మరణానంతరం ఇప్పటి కంటే మంచిజీవితం ఉంటుందంటే నమ్మలేక పోతున్నారు.స్వతహాగా మృత్యువు భయంకరమైన దేమీకాదు. అదొక సహజ పరిణామం. కానీ అసహజమైన జీవితం మృత్యువును భయంకరంగా చివ్రించింది. మృత్యువు ద్వారా లభించే పరమానందాన్ని మానవులకు తెలియకుండా భగవంతుడు దాచిపెట్టాడు. మృత్యువు నీకు బంధువు.. నీకు హితవరి.. నీకు స్నేహితుడు.. అనంతత్వమనే మహా సౌధంలో ప్రవేశించేందుకు మంచివాకిలి వంటిది. మరణం తుది నిద్ర కానే కాదు..అది తొట్టతొలి మేలుకొలుపు మాత్రమే. అంటూ చావు పుట్టుకల చక్ర భ్రమణంలో మనిషికి మరణం ఎంత సహజమో... సానుకూలంగా స్వీకరిస్తే ఎంత మధురమో వివరించిన రేడియో నాటకం డాక్టర్‌ రావూరి భరద్వాజ రచించినిసశేషం”.

దీనిని రేడియో నాటకంగా యస్‌.వి.ప్రసాద్‌ అద్భుతంగా మలిచారు. ఈ నాటకంలో చాట్ల అమృతమూర్తి పాత్రను పోషించారు. ఈ నాటకాన్ని రిహార్సల్స్‌ చేయబోయే ముందు (ప్రసాద్‌ నటులందరికీ చదివి విన్సించారు. “ఇప్పటి దాకా ఆకాశవాణి నాకు పారితోషికం మాత్రమే ఇచ్చింది. ఇన్నేళ్లకు మంచి పాత్రనుఇచ్చింది” అని చాట్ల సంబరపడిపోతూ చెప్పారు. మూడురోజులు ఈ నాటకాన్ని రిహార్సల్స్‌ చేశారు. రేడియో నాటకంలో చాట్లను ఇంతగా కదిలించిన, పరీక్షించిన నాటకం మరొకటి లేదు. మనిషి అంతరంగాన్ని ఆవిష్కరించే టెక్నిక్‌ను ప్రసాద్‌ నేపథ్య సంగీతం ద్వారా అద్భుతంగా ప్రయోగించారు.

డాక్టర్‌ కందిక్యుళ్ల సాంబశితరావు

140 అబినయ ఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చొట్ల శ్రీరాములు

ఈ నాటక పతాక సన్నివేశంలోని అమృతమూర్తి హృదయావిష్కరణ వ్యక్తం చేసే అద్భుతమైన డైలాగ్‌ను రెండవ రోజు రాత్రి ఒక్కరే ఇరవై పర్యాయాలకు పైగా చదువుకొని అర్ధం చేసుకొని సిద్ధమయ్యారు. రికార్డింగ్‌ స్టూడియోలోనికి వెళ్లిన తరువాత రికార్దింగ్‌చేస్తున్న జ్యోత్స్ను ఇలియాస్‌తో అమ్మా ఒక్కసారి ఈ దైలాగ్‌ చదువుతాను ఎలా ఉందో వినుమని భావగర్భితంగా చదివారు. డైలాగ్‌ పూర్తయ్యాక మరి రికార్డింగ్‌ చేద్దామా అంటే ఇందాకే చేశాను అని సమాధానం చెప్పింది. అదేమిటి మళ్లీ మంచి మూడ్‌లో డైలాగ్‌ చెబుతాను కదా అంటే మరొకసారి.. మరొకసారి చెప్పినా అంత బాగా చెప్పలేరని భావించి రికార్డు చేశాను. ఆ డైలాగ్‌ అంత బాగా చెప్పారని అన్నది. టెలివిజన్‌ తెరమీద 24 అంగుళాల రూపం మాత్రమే కన్పిస్తుంది. అదే రేడియోలో 2 లక్షల మీటర్ల మేర పాత్రయొక్క స్వరూపం విస్తరిస్తుంది అనే విషయం ఈ నాటకం ద్వారా అవగతమైంది.

బెలుళు ఫఘూలు

స్వయం సంపూర్ణమైన గ్రామీణాభివృద్ధి ధ్యేయంగా ప్రజలను చైతన్యవంతం చేయడానికి బిల్‌గేట్స్‌ ఫొందేషన్‌ ఆర్థిక సహకారంతో ఆకాశవాణి హైదరాబాద్‌ కేంద్రం “వెలుగుపూలు' అనే ధారావాహిక నాటకాన్ని సుదీర్ధక్షాలం ప్రసారం చేసింది. ఒక్కొక్క ఎపిసోడ్‌ను ఒక్కొక్క రచయిత చేత వ్రాయించారు. అన్ని భాగాలలోనూ గ్రామ ప్రెసిడెంట్‌ పాత్ర మాత్రం విధిగా ఉంటుంది. మిగిలిన పాత్రలు ఇతివృత్త అంశాన్ని బట్టి మారుతూ ఉంటాయి. ఈ సీరియల్‌లో చాట్ల గ్రామ (పెసిడెంట్‌ పాత్రనుపోషించారు. ఈ సీరియల్‌ ద్వారా చాట్లకు రు.60 వేల పారితోషికం లభించింది. ఆకాశవాణిలో అధిక మొత్తం పారితోషికం అందుకొన్న కళాకారునిగా కూడా నమోదు అయ్యారు.

స్వయం వరం

యస్‌.ఎ.రావు రచించిన ఈ నాటకాన్ని ఆకాశవాణి విశాఖపట్టణం కేంద్రం ఆధ్వర్యంలో ప్రదర్శన, ప్రసారం ఏకకాలంలో జరిగాయి. చాట్ల ఈ నాటకానికి దర్శకత్వం వహించడమే కాకుండా దొంగ పాత్రను ధరించారు. ఈ నాటకంలో యల్‌సత్యానంద్‌ నటించడంతో పాటు చాట్లకు సహాయకునిగా పనిచేశారు. గురుశిష్యుల సమిష్టి సహకారంతో పండించిన ఈనాటక రచయిత యస్‌,వి.రావు కూదా చాట్లకు ప్రియశిష్యుడే.

అుళ్లితెర ప్రస్థానం

అటు రంగస్థలం.. ఇటురేడియో మాధ్యమాలలో రాణించిన చాట్ల బుల్లితెరపై 50కి పైగా సీరియల్స్‌, నాటకాలలో నటించారు. డామిట్‌ కథ అడ్డం తిరిగింది. మన్మథుడు మళ్లీ జూక్టర్‌ కందిక్యుళ్ల సాంబశివరావు

అభినయ ఛరతాచార్య జుళ్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు 141 పుట్టాడు. తిరస్కృతి వంటి నాటకాలతో పాటు మౌనరాగం వంటి ధారావాహిక సీరియల్స్‌ చాట్లకు మంచిపేరును తెచ్చిపెట్టాయి. 1976 ప్రాంతంలో విశాఖ థియేటర్‌ ఆర్ట్స్‌ విద్యార్థులతో కలిసి చాట్ల నటించిన రెండు నాటకాలు దూరదర్శన్‌ ద్వారా ప్రసారమయ్యాయి.

చాట్ల దర్శకత్వంలో రంగస్థలంపై విజయవంతమైన డామిట్‌ కథ అడ్డం తిరిగింది నాటకాన్ని హైదరాబాద్‌ దూరదర్శన్‌ కేంద్రం చిత్రించి పలుసార్లు ప్రసారం చేసింది. హైదరాబాద్‌ జూన్లీ హిల్స్‌లోని ఒక (పైవేట్‌ భవనంలో ఈ నాటకాన్ని చిత్రీకరించారు. అప్పటి దూరదర్శన్‌ డైరెక్టర్‌ నండూరి విఠల్‌ కళాశాలలో సహాధ్యాయి కావడంతో ఆయన కోరికపై అప్పటికప్పుడు చిన్న పాత్రను చాట్ల ధరించారు.

రంగస్థలంపై విజయవంతమైన మన్మథుడు మళ్లీ పుట్టాడు నాటకాన్ని హైదరాబాద్‌ దూరదర్శన్‌ కేంద్రంనుండి ప్రసారం చేశారు. ఈ నాటకంలో సినీ గాయకుడు మనో సోదరి మహీజా కథానాయిక పాత్రను పోషించారు. 1955లో రావి శాస్రి రచించిన వచ్చేకాలం అనే నాటకం భారతి మాసపత్రికలో సీరియల్‌గా ప్రచురింపబడింది. ఈ నాటకాన్ని రంగస్థలంపై ప్రదర్శించే సమయంలో “తిరస్యతిగా” పేరు మార్చారు. ఈ నాటకంలో గణపతిరాజు అచ్యుత రామరాజు, దుగ్గిరాల సోమేశ్వరరావు, చాగంటి సన్వాసి రాజు వంటి వారు నటించారు. సినీ రచయిత మోదుకూరి జాన్సన్‌ ధరించిన రాజిగాదు పాత్ర రంగస్థలంపై అద్భుతంగా పేలింది. ఈ నాటకాన్ని చాట్ల దర్శకత్వంలో దూరదర్శన్‌లో ప్రసారం చేశారు. విడిగా ఉన్నప్పుడు కళ్లజోడు పెట్టుకొని నటిస్తూ డబ్బు లెక్కపెట్టే టప్పుడు, ఉత్తరాన్ని చదివేటప్పుడు కళ్లజోడు తీసి నటించారు. ఈ అంశంపై అర్ధం చేసుకొన్న ప్రేక్షకులు అభినందించగా కొందరు దీనిని తప్పుగా పట్టుకొని ఉత్తరాలు వ్రాశారు. దీనికి దూరదర్శన్‌లో ఓలేటి పార్వతీశం చత్వారం ఉన్నవారు దబ్బు లెక్కపెట్టేటప్పుడు కళ్లజోడు తీసి కళ్లకు దగ్గరగా పెట్టుకొనే అలవాటును దర్శకుడు చాట్ల సునిశితంగా పరిశీలించి చూపారని సమాధానమిచ్చారు.

మౌనరాళం

పర్వతనేని సాంబశివరావు దర్శకత్వంలో ధారావాహికంగా ప్రసారం చేయబడిన సీరియల్‌లో చాట్ల కుటుంబ పెద్ద పాత్రను పోషించారు. నడిమింటి నరసింగరావు, చంద్రశేఖర్‌ ఆజాద్‌ ఈ సీరియల్‌కు రచయితలు, ఈ పాత్రకు షష్టిపూర్తి సందర్భంగా తన కుటుంబ సభ్యులలో ఒక్కొక్కరి మనస్తత్వాలను వివరిస్తూ నాలుగు పేజీల సుదీర్ధమైన దైలాగ్‌నురచయిత (వ్రాశాడు. ఇంత పెద్ద డైలాగ్‌ను చాట్ల సింగిల్‌ టేక్‌లో ఓ.కె.చేసి అందరి మెప్పులను పొందారు. ఈ సీరియల్‌లో చాట్లతో పాటు రఘుబాబు, ఏడిద రాజా వంటి వారు నటించారు.

డాక్టర్‌ కందిళ్ళూ్ల సాంచబశితరొవు

142 అభినయ భఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చొట్ల శ్రీరాములు పర్వతనేని సాంబశివరావు, నూతన ప్రసాద్‌ అధ్యక్షతన నియమించిన టి.వి.నంది అవార్డుల కమిటీలో చాట్ల సభ్యునిగా వ్యవహరించారు. ఒక పర్యాయం టి.వి. అవార్డుల కమిటీ ఛైర్మన్‌గా వ్యవహరించారు. గుమ్మడి వెంకటేశ్వరరావు అధ్యక్షతన నియమించబడిన సినీ నంది అవార్డు కమిటీ సభ్యునిగా చాట్ల నియమితులయ్యారు. లోక్‌సత్తా పార్టీ కోసం తీసిన యాద్‌ఫిల్మ్‌లో చాట్ల పోషించిన పాత్రకు విశేషమైన స్పందన లభించింది. ఒక రోజు అక్షినేని వెంకట్‌ చాట్లకు ఫోన్‌ చేసి మాష్టారూ ఒక్కసారి అన్నపూర్ణా స్టూడియోకి రాగలరా..చిన్న యాడ్‌లో నటించాలని చెప్పారు. న | . | ల. మౌనరాగం టెలీ సీరియల్‌లో చాట్ల వెంకట్‌ బాగా పరిచయస్థుడు కావడంతో చాట్ల స్టూడియోకి వెళ్లారు. అప్పుడు వెంటనే ఈ యాడ్‌ను తీశారు. చాట్ల ఒక రాజకీయ పార్టీ నాయకుడు. కుర్చీలో కూర్చొని ఉంటే ఒక మహిళ తన గోడును వెళ్లటోసుకొంటుంది. అప్పుడు రాజకీయ నాయకుడు నేను హింసావాదానికి వ్యతిరేకిని. ఈ హింసావాదానికి ఇంకా ఎవ్వరూ బలికావడానికి వీల్లేదు అని ఆవేశంగా అంటుంటే ఫోనుమోగుతూ ఉంటుంది. డైలాగ్‌ విని మహిళ వెళ్లిపోతుంది. ఫోన్‌ ఎత్తి రివాల్వింగ్‌ వైర్‌లో తిరుగుతూ ముఖాన ఉన్న మాస్క్‌ని తీసివేయగానే ఒక రౌడీముఖం వస్తుంది. చాట్ల గొంతుకతోనే వాణ్ణి లేపేయండ్రి అంటాడు. చిన్న యాడ్‌ అయినా వందలసార్లు ప్రసారం చేయబడిన దీనిద్వారా చాట్లకు మంచి పాపులారిటీ లభించింది. పొట్టి శ్రీరాములు టి.వి.సీరియల్‌లో కూడా చాట్ల ఒక ముఖ్య పాత్రను పోషించాడు. డాక్టర్‌ కందిక్యుళ్ష్ల సాంబిశితరావు

అభినయ ఛరతాచార్య జుక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాణులు 143 స జ్‌ సెన్‌ ప్రస్థానం అనంతపురంలో జరిగిన ఆంధ్రనాటక కళాపరిషత్‌ పోటీలలో దర్శకుడు ఆదుర్తి సుబ్బారావు మరోమొహంజొదారో నాటకాన్ని చూచి ఇందులోని నటులకు తన చిత్రాలలో తప్పక వేషాలు ఇస్తానని వాగ్దానం చేశారు. రచయిత నంది అప్పుడు ఖరగ్‌పూర్‌ రైల్వేశాఖలో పనిచేస్తున్నారు. కలకత్తాలో నెలరోజులు హోటల్‌ గ్రాండ్‌లో ఉంటున్నందున అక్కడకు వచ్చి కలవాలని ఆదుర్తి నందికి చెప్పారు. ప్రస్తుతం తీస్తున్న తేనెమనసులు చిత్రంలో పెద్ద వేషాలన్నీ ముందుగా వేరేవారికి ఇచ్చినందున జి.వి.సుబ్బారావు (కోటేశ్వరయ్య పాత్రధారి)కి చిన్నవేషం ఇచ్చారు. సుడిళుండాలు 19646 డిశంబర్‌ 16న ఆదుర్తి జన్మదినోత్సవం సందర్భంగా హైదరాబాద్‌ వచ్చారు.

అప్పుడు ఆదుర్తి మూగమనసులు హిందీ వెర్షన్‌ మిలన్‌ తీస్తున్నారు. డిశంబర్‌ 80 లోపు అక్మినేని ఆపై. / | టే. శా శా శ్రీ సం. స కూ. కిలో ప ము ఈసీ మ బే | ము. (0 వ్‌.

శమయ |

మ ఉయమ్మ్న్చిక్త్ష "| ల. వ్న్నై గ

సుడిగుండాలు చిత్రంలో చాట్లకు సూచనలిస్తున్న ఆదుర్తి సుబ్బారావు ఆదుర్తి కలిసి నిర్మిస్తున్న సుడిగుండాల ప్రింట్‌ను సెన్సార్‌ వారికి అందించవలసి వచ్చింది. అప్పటికే ఈ సినిమా ఒక వంతు నిర్మించారు. ఈ కొద్ది సమయంలో మద్రాస్‌ నుండి గుమ్మడి వంటి డాక్టర్‌ కందిక్యుళ్ల సాంబశితరావు

[44 అభినయ భరతాచార్య డుళ్టర్‌ చాట్ల త్రీరాణులు నటులను రప్పించడం కష్టసాధ్యం కావడంతో ఆదుర్తి విద్యానగర్‌ కల్చరల్‌ అసోసియేషన్‌ సభ్యులను పిలిపించి ఈ చిత్రంలో ప్రధాన పాత్రలను ఇస్తున్నట్లు చెప్పారు. ఈ చిత్రంలో చాట్లకు అతి పెద్దదైన డిఫెన్స్‌ లాయర్‌పాత్రను ఇచ్చారు. జె.యల్‌.నరసింహారావు, జి.వి.సుబ్బారావు,ఇ యల్‌. నరసింహారావు, గరిమెళ్ల వంటి వారు కూడా ఈ చిత్రంలో నటించారు. అక్షినేనితో కలిసి చాట్ల ఒక షాట్‌లో నటించే సమయంలో వరుసగా ఆరు టేకులు తిన్నారు. ఆదుర్తి చిన్నబేక్‌ ఇచ్చి ఒక దమ్ముకొట్టి రండని చెప్పారు. ఆ సమయంలో ఒకటికి నాలుగుసార్లు డైలాగ్‌ను మననం చేసుకొని రడీ అయ్యారు. కె.విశ్వనాథ్‌ చాట్ల డైలాగ్‌ను కట్టర్‌ మీద వ్రాయబోతుంటే వద్దని వారించి వెంటనే ఓ.కె. అయ్యేలా నటించారు.

మరుసటి రోజు అక్మినేని ఒకషాట్‌లో ఆరు టేకులు తిన్నారు. ఆదుర్తి బ్రేక్‌ ఇస్తే అక్కినేని సిగరెట్‌ కాలుస్తూ... తన కోసం వచ్చిన అభిమానులతో ముచ్చట్లాడుతూ పావుగంట తరువాత వచ్చి మధూ డైలాగ్‌ చెప్పు అన్నారు. మధు అంటే పూనా ఫిల్మ్‌ ఇనిస్టిట్యూట్‌లో దర్శకునిగా శిక్షణ పొంది అనంతరం రాఘవేంద్రరావు వద్ద కో-డైరెక్టర్‌గా వ్యవహరించారు. అక్షినేని పెద్ద డైలాగ్‌ను వెంటనే నటించారు. షాట్‌ గ్యాప్‌లో సార్‌ నేను ఆగిపోయినప్పుడు ఒకటికి నాలుగుసార్లు చదువుకొని నటించాను. కానీ మీరు డైలాగ్‌ను మననం చేసుకోకుండా ఎవరితోనో మాట్లాడి వచ్చి డైలాగ్‌ చెప్పించుకొని వెంటనే చెప్పారు. మీకు ఇంత జ్ఞాపక శక్తి ఎలా ఉంటుంది అని చాట్ల అక్కినేనిని అడిగితే ఒక పెద్దకూడిక వేస్తున్నప్పుడు మనసు చికాకుగా ఉంటే ఎన్నిసార్లు వేసినా తప్పు వస్తుంది.అదే మనసు ప్రశాంతంగా ఉంటే ఆ కూడిక వెంటనే వస్తుంది. ఇదే లాజిక్‌ అన్నారు.

ఈ సినిమా పూర్తయ్యాక అందరి నటుల పేర్లతో పాటు డిగ్రీలను కూడా వేయాలని అడిగారు. డిగ్రీల వల్ల నటులం కాలేదని చాట్ల చెప్పారు. ఈ విషయం తెలిసిన అక్కినేని ఇంతమంది డిగ్రీలున్న వారి మధ్య డిగ్రీలు లేని నాపేరు ఉంటే నాకూ గౌరవంగా ఉంటుందని అన్నారు. ఈ సినిమా ద్వారా చాట్లకు మంచిపేరు వచ్చింది. నటించిన తొలి సినిమాకే ఉత్తమ చిత్రంగా బంగారు నంది రావడం కూడా సంతోషాన్ని కలిగించింది. చక్రవర్తి పతాకంపై వెంటనే నిర్మించిన మరో ప్రపంచం చిత్రంలో చాట్లకు పెద్ద పాత్రను ఇచ్చారు.ఇదే సమయంలో చాట్ల లండన్‌ నాటక అధ్యయనం కోసం వెళ్లవలసి వచ్చింది. లండన్‌ వెళ్లాలా? సినిమాలో నటించాలా నిర్ణయం తీసుకోలేక చాట్ల ఆదుర్తిని సలహా అడిగితే లండన్‌ శిక్షణ వంటి అరుదైన అవకాశాన్ని చేజార్చుకోవద్దని చెప్పారు. డుక్టర్‌ కందిళ్యుక్త సాందశికరొవు

అభినయ ఛరతాచొర్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు 145 స్వప్న మద్రాసు కళాసాగర్‌లో లావాలో ఎర్రగులాబీ, గోటు హెల్‌ నాటకాలను ప్రదర్శించినప్పుడు ప్రఖ్యాతరచయిత పాలగుమ్మి పద్మరాజు చూశారు. కొత్త నటులతో దాసరి స్వప్న చిత్రాన్ని నిర్మిస్తున్నప్పుడు పెద్దరికంతో ఉన్న ఒక పాత్రకు కొత్త నటుదైతే బాగుంటుందని దాసరి . ల! (1 . న న న. మ ర రం స్వప్న చిత్రంలో చాట్ల చాట్లను అభినందిస్తున్న మిక్కిలినేని పద్మరాజుతో చెబితే ఆయన చాట్ల పేరును సూచించారు. చాట్లకు జవ్వాది ద్వారా దాసరిని కలువమని కబురు చేశారు. మద్రాసు వెళ్లిన చాట్ల గొల్లపూడి ఇంటిలో దిగి నిర్మాతలలో ఒకరైన రమేష్‌ చంద్ర ప్రసాద్‌కు ఫోన్‌ చేశారు.రమేష్‌ చాట్లను తీసుకొని దాసరి ఇంటికి వెళితే దాసరి సాదరంగా ఆహ్వానించారు. ఈ సినిమాలో మంచివేషం ఉంది. ప్రొడ్యూసర్‌ నన్నే వెయ్యమంటున్నారు. మీరు డజుక్టర్‌ కందిత్యుక్ష సాంబశితరావు

146 అభినయ భరతాచొర్య డాక్టర్‌ చాట్ల తశ్రీరాణులు వేస్తానంటే నేను మానుకొంటానని నవ్వుతూ చెప్పారు. భలేవారు సార్‌ మీరే వెయ్యండని చాట్ల అంటే కాదు మిమ్మల్ని చూశాక ఆ వేషం మీ చేతే వేయించాలని పించిందన్నారు. ఆ రోజు రాత్రి, మరో రోజు ఉదయం చాట్ల రావుగోపాలరావు ఇంటికి అతిథిగా వెళ్లారు. రావుగోపాలరావు జగదీష్‌ చంద్రప్రసాద్‌కు ఫోన్‌ చేసి చాట్ల మా అందరి కన్నా గొప్ప నటుడు. వారికి మర్యాదలలో ఎటువంటి లోపం చేయవద్దని చెప్పారు. స్వప్న చిత్రంలో రాజా, రాంజీ, స్వప్న వంటి కొత్త నటులు నటించారు. ఈచిత్రాన్ని ఒకే సెట్‌లో ఏకకాలంలో తెలుగు, తమిళ, కన్నడ భాషల్లో తీశారు. చాట్ల పాత్రను తమిళ, కన్నడ భాషల్లో వేరే నటులు పోషించారు. ఒక షాటును వెంట వెంటనే మూడు భాషల్లో నటులతో తీసేవారు. ఈ సందర్భంగా మిగతా వారికి పాత్రపై అవగాహన కోసం దాసరి చాట్లతో తెలుగు వెర్చన్‌ను చిత్రించే వారు. ఈ చిత్రం విజయవంతం కావడంతో నటునిగా చాట్లకు కూడా మంచిపేరు వచ్చింది. ఈ సినిమాలో అత్తిలి లక్ష్మి చాట్ల భార్య వేషం వేశారు. ఈ చిత్రానికి సంగీత దర్శకత్వం సత్యం వహించినా యస్‌.పి.బాల సుబ్రమణ్యం రీరికార్డింగ్‌ను పర్యవేక్షించారు. పక్షవాతంతో ఉన్న చాట్ల పాత్ర నీళ్లల్లో మునిగిపోతున్న ఒక పాపను రక్షించే సన్నివేశంలో యస్‌.పి. తన సోదరి శైలజ చేత ఇప్పించిన హమ్మింగ్‌ చిత్రానికే హైలెట్‌గా నిలిచింది. ఒక సినిమా విజయవంతం కావడంలో నటుని పాత్ర కేవలం 8 శాతం ఉంటే మిగిలిన సాంకేతికనిపుణుల పాత్ర 92 శాతం ఉంటుందనే అక్కినేని ఉవాచ ఈ సన్నివేశం ద్వారా నిరూషించబడిందని చాట్ల భావించారు. శ్రీవారి ముచ్చట్లు అక్కినేని, జయప్రద, జయసుధల కాంబినేషన్‌తో దాసరి నాయకత్వంలో నిర్మించిన శ్రీవారి ముచ్చట్లు చిత్రంలో చాట్లకురెండు సీన్లుఉన్న పాత్రను ఇచ్చారు. కాళ్ళీర్‌లో షూటింగ్‌కు పిలిపించారు. రెండు సీన్లను తీయకపోవదంతో దాసరి సలహాపై కాళ్ళీర్‌ అందాలను చాట్ల తనివి తీరా ఆస్వాదించారు. పదవ రోజు చాట్లపై సన్నివేశాలను తీశారు. విమానంలో ఢిల్లీ వరకూ చాట్లతో పాటు హాస్యనటులు కె,వి.చలం వచ్చారు. ఒక పూటంతా విమాన సర్వీసులు రద్దు కావడంతో చలం చాట్లను అప్పటి కేంద్ర కార్మిక శాఖామంత్రి టంగుటూరి అంజయ్య బంగ్లాకు తీసుకువెళ్లారు. మా ఇంటికి భోజనానికి రండని అంజయ్య ఇద్దర్నీ ఆహ్వానించారు. ఇంట్లోకి అడుగు పెడుతూనే ముగ్గురికి భోజనం ఉందా అని అడిగితే ఇద్దరికి మాత్రమే ఉందని సమాధానం వచ్చింది. సరే నాకు వెంటనే వంటచేయ్‌ అని చెప్పి మీరిద్దరూ భోజనం కానివ్వండి నేను స్నానం చేసి వస్తానని అంజయ్య అనడంలో ఆయన అతిథి మర్యాద తేటతెల్లమయింది. గాక్టర్‌ కందిత్యుక్ల సాంబశితరావు

అభినయ ఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు 147 న్యాయంకావాఅ క్రాంతి కుమార్‌ నిర్మాతగా కోదండ రామిరెడ్డి దర్శకత్వం వహించిన న్యాయం కావాలి వంటి సూపర్‌ హిట్‌ చిత్రంలో చాట్ల రాధిక తండ్రిగా నటించారు. చిరంజీవి నెగటివ్‌ పాత్రను ధరించిన ఈ చిత్రంలో రాధిక మోసపోయిన పాత్ర. ఇంటికి వెళితే ఏం జరుగుతుందని ఆలోచించే హ్లాష్‌ ఫార్వర్డ్‌ సన్నివేశంలో చాట్ల నటన అందరినీ ఆకట్టుకొంది.ముందు కోపంతో కూతుర్ని కొట్టి దైలాగ్‌ చెప్పే విధంగా కోదండ రామిరెడ్డి సన్నివేశాన్ని చిత్రించారు. నిర్మాత క్రాంతికుమార్‌ సూచనపై చాట్ల పాత్ర నిస్సహాయంగా డైలాగ్‌ చెప్పినట్లు చిత్రించారు, జీరంటలు సింగీతం శ్రీనివాసరావు దర్శకత్వంలో మురారి నిర్మించిన ఈ చిత్రంలో చాట్లకు పెద్ద వేషం ఇచ్చారు. ఈ చిత్రంలో రెండు పేజీల నిడివి ఉన్న పెద్ద డైలాగ్‌ను ఇచ్చి వెంటనే షాట్‌రెడీ అన్నారు సంగీతం. చాట్ల అంత పెద్ద డైలాగ్‌ను సింగిల్‌ టేక్‌లో చెబితే సింగీతం నెమ్మదిగా ఒ.కె, అన్నారు. సార్‌ మీకు సంతృప్తికరంగా వచ్చిందా అని అడిగితే సింగీతం తల ఆడించారు. తరువాత చాట్ల మురారితో ఏం సార్‌ డైరెక్టర్‌ గారు సంతృప్తి చెందారా అంటే సింగీతం వారు కె.విరెడ్డి స్కూల్‌ నుండి వచ్చిన వారు. ఆయన ఒక సన్నివేశాన్ని రెండుసార్లు తీసి తర్వాత ఎడిటింగ్‌లో నిర్ణయించుకొంటారు. ఆయన మరో టేక్‌ అనలేదు కాబట్టి మీ నటన ఆయనకు నచ్చి ఉంటుంది అన్నారు. తిక్రం అన్నపూర్ణ స్టూడియోస్‌ వారు నాగార్జునను హీరోగా పరిచయం చేస్తూ వి.మధుసూదనరావు దర్శకత్వంలో విక్రం చిత్రాన్ని నిర్మించారు. ఈ చిత్రంలో హీరో నాగార్జునకు రెండు సెంటిమెంట్‌ సన్నివేశాలున్నాయి. నాగార్జునకు కాంబినేషన్‌ మీరైతే బాగుంటుందని మధుసూదనరావు చాట్లతో చెప్పారు. నాగార్జునకు గురువునని ఆయన మొదటి చిత్రంలో నాకు వేషం ఇస్తున్నారా అని చాట్ల నవ్వుతూ అడిగితే బాగా సన్నిహితుదైన వారు ఎదుటి పాత్రలో ఉంటే కెమిష్ట్రీ బాగుంటుందని ఆయనఅన్నారు. చాట్ల పాత్ర దాదాపుగా పూర్తి కాబోతున్న సమయంలో ఒకషాట్‌ బ్యాలెన్స్‌ ఉందని మద్రాసు నుండి కబురు వచ్చింది. మేకప్‌ వేసుకొన్నాక అసిస్టెంట్‌ డైరెక్టర్‌ వచ్చి సార్‌ షూటింగ్‌ కాన్సిల్‌ అయింది మీరు మేకప్‌ తీసేయవచ్చు అన్నాదు. మేకప్‌ తీసి వేశాక దర్శకుడు మధుసూదనరావు వచ్చి కాదుకాదు షూటింగ్‌ ఉంది మళ్లీ మేకప్‌ వేసుకోండి అన్నారు. మళ్లీ చాట్ల మేకప్‌ వేసుకొని సిద్ధం కాగానే వి.మధుసూదనరావు వచ్చి నవ్వుతూ చాట్ల డాక్టర్‌ కందికుక్ల సాంబశికరాళు

148 అభినయ ఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల త్రీరాణులు టి గ ॥ఏయఏయ. సా నాగార్జునతో చాట్ల గారూ నిజంగానే షూటింగ్‌ కాన్సిల్‌ అయింది. కావలసిన ట్రాలీ దొరకలేదు అంటే మళ్లీ మేకప్‌ తీసివేశారు. శిశిర వియన్‌.జాట్ల కేవలం ఇరవై షాట్లతో శిశిర చిత్రాన్ని ప్రయోగాత్మకంగా నిర్మించారు. ఈచిత్రంలో చాట్లపై ఐదున్నర నిముషాల సన్నివేశాన్ని సింగిల్‌ టేక్‌లో తీశారు. దీనికోసంలైటింగ్‌, కెమెరా కదలికలు అన్నింటినీ సమన్వయం చేసుకోవడానికి చాట్లతో ఆరుగంటలు రిహార్సల్స్‌ చేశారు. యాత్ర బెంగాలీ దర్శకుడు గౌతం ఘోష్‌ దర్శకత్వంలో యాత్ర చిత్రంలో ఒక చిన్న వేషం వేయగలరా అని నటుడు సాయిచంద్‌ చాట్లను ఫోన్‌లో అడిగారు. తప్పకుండా వేస్తాను కానీ దైరెక్టర్‌ నన్ను చూడాలి గదా అంటే రామోజీ ఫిల్మ్‌ సిటీ నుండి కారు పంపారు. ఈ చిత్రంలో నానాపటేకర్‌, రేఖ ప్రధానపాత్రధారులు. నానా పటేకర్‌కు రంగస్థల నటులంటే విపరీతమైన గౌరవం. చాట్లను గురించి తెలుసుకొని తనంతట తానే దగ్గరకు వచ్చి దాదా మై నానా అంటూ పరిచయం చేసుకొన్నారు. రెండు రోజుల షూటింగ్‌లో నానా పటేకర్‌ వంటి గొప్పనటుడు చాట్ల వద్దకు వచ్చి ఎంతో వినమతతో పలకరించేవాడు. “యాత్ర” చిత్రంలో నటుల కాస్టూమ్‌ అంశాన్ని గౌతమ్‌ఘోష్‌ సతీమణి పర్వవేక్షించేవారు. చాట్ల ఒక ముస్తిం దాక్టర్‌ పాత్రను పోషించారు. శ్రీమతి ఘోష్‌తో డాక్టర్‌ కందిత్యుళ్త సాంబశితరావు

అభినయ ఛరతాచాల్య డాక్టర్‌ చాల్ల శ్రీరొకులు 149 = స్‌ |. ప . స్‌... థ్‌ ము $కఎటత క 1 ల ల జ శకస 1 త్‌ స. స క. లం ఖతి లం ల స టం. . అంబేద్కర్‌ చిత్రంలో ఆకాశ్‌ ఖురానాతో చాట్ల నాచేతికి ఉంగరాలు ఉండవచ్చా అని చాట్ల ప్రశ్నించారు. ఆమె ఉండవచ్చు అని చెప్పింది, చాట్ల ఇంటికి వచ్చిన అనంతరం తన మిత్రుడైన ఒక మహమ్మదీయ డాక్టర్‌ను ఈ విషయమై ప్రశ్నించారు. మహమ్మదీయులలో పురుషులు బంగారం ధరించరు అనే విషయాన్ని స్పష్టం చేశారు. ఈఅంశాన్ని చాట్ల శ్రీమతి ఘోష్‌ దృష్టికి తీసుకొని వెళితే ఆమె మెచ్చుకొంది. ఒక చిన్న పాత్రధారణలో ఇన్ని అంశాలను (శ్రద్ధగా పరిశీలించిన చాట్లను గురించి యూనిట్‌ సభ్యులతో పదేపదే చెప్పారు. ఒక షాట్‌లో రేఖ, చాట్ల కాంబినేషన్‌లో నటించవలసి వచ్చింది. రేఖ పాత్ర వడుస్తూ కూలబడితే చాట్ల ఆమెను ఓదారుస్తూ మోకాళ్లపై కూర్చొని డైలాగ్‌ చెప్పే సన్నివేశాన్ని చిత్రిస్తున్నారు. రేఖ పొరపాటు వల్ల రెండుసార్లు, సాంకేతిక లోపాల వల్ల రెండుసార్లు రీటేక్‌ చేయవలసి వచ్చినప్పుడు మోకాళ్ల నొప్పులతో బాధపడుచున్న చాట్ల కూర్చోలేక, నిలబడలేక నరకయాతన అనుభవించారు. కఇంకామలంకాన్ని దాసరి దర్శకత్వం వహించిన సంగీత చిత్రంలో చాట్ల ఫుల్‌ లెంగ్త్‌ వేషం వేశారు. 1969 టి.మాధవరావు దర్శకత్వం వహించిన కన్నతల్లి చిత్రంలో చాట్ల మహానటి సావిత్రి, సి. హెచ్‌. నారాయణరావు వంటివారితో కలిసి నటించారు. అంబేద్కర్‌ చిత్రంలో ఆయన సన్నిహితుడైన శ్రీనివాసన్‌ పాత్రలో చాట్ల నటించారు. వెంకటేష్‌ హీరోగా నటించిన కలిసుందాంరా చిత్రంలో పరుచూరి వెంకటేశ్వరరావు సూచనపై కె.విశ్వనాథ్‌ స్నేహితుని పాత్రలో చాట్ల నటించారు. ఇదే చిత్రాన్ని హిందీలో కుచ్‌ తుమ్‌ కహో.. కుచ్‌ హమ్‌ కహే నిర్మించినప్పుడు తెలుగు చిత్రంలో వేసిన జళ్లర్‌ కందిళ్కుళ్ల సాంబశితరాళు

150 అభిసయ ఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు పాత్రనే చాట్ల పోషించారు. మోహన్‌బాబు నిర్మించిన కలెక్టర్‌ గారు చిత్రంలో రాష్ట్రపతి పాత్రను, ఖైదీగారు చిత్రంలో మరొక పాత్రలో చాట్ల నటించారు. జితేంద్ర శ్రీరామునిగాా జయప్రద సీతగా నటించిన హిందీ లవకుశ చిత్రంలో చాట్ల శ్రీరాముని ఆంతరంగిక భద్రతాధికారిగా నటించారు. ఒక రోజు షూటింగ్‌లో చాట్లకు జేగురురంగు మీసం పెట్టి షూటింగ్‌ జరిపారు. మరో రోజున మేకప్‌ మెన్‌ పొరపాటున నల్లరంగు మీసం పెట్టారు. ఆ సన్నివేశాలను రీషూట్‌ చేశారు. చాట్ల సినిమాలలో నటించడం గిట్టని కొందరు సం స స! |] స. న స కాం 1 నా క మ. ఎతల్‌: ష్‌ జం న శ ల | |! నో ఖీ సా న్‌ | కిటి! యా ౩! క న. న మ న ర కుఛ్‌తుమ్‌హో కుఛ్‌ హమ్‌కహే చిత్రంలోని ఒక సన్నివేశంలో చాట్ల ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయ వైస్‌ఛాన్సలర్‌ వద్దకు వెళ్లి ఆయన లేకపోతే నాటక శాఖను మూసివేయాల్సి వస్తుందని పితూరీలు చెప్పారు. సెలవు నుండి తిరిగి వచ్చిన చాట్ల అప్పారావు గారిని కలిస్తే సినిమాలు కావాలో? ఉద్యోగం కావాలో తక్షణమే నిర్ణయించుకొమ్మని కటువుగా పలికారు. అదేంటి సార్‌ మీ అనుమతి తీసుకొని వెళ్లాను గదా అని చాట్ల అంటే ఆయన వినిపించుకోకుండా కేకలు పెట్టారు. దీనితో మనస్తాపం చెందిన చాట్ల స్టేజీ దైరెక్టర్‌ ఉద్యోగానికి రాజీనామా చేశారు. అసిస్టెంట్‌ రిజిస్ట్రార్‌ ఈ ఉత్తరాన్ని చించి కొత్తగా ఒక ఉత్తరం వ్రాసి సంతకం పెట్టమన్నారు. క్షమాపణ కోరే ఉత్తరమైతే సంతకం పెట్టనని చాట్ల భీష్మించుకొన్నారు. అసిస్టెంట్‌ రిజిస్ట్రార్‌ ఆ ఉత్తరంలో ప్రతిసినిమాలో నటించబోయే ముందు ఆ విషయాలను ఉటంకిచంటంతోపాటు సెలవు కోరుతూ వైస్‌ ఛాన్సలర్‌కు వ్రాసిన వివరాలను పొందుపరుస్తూ వివరంగా లేఖలో పేర్కొన్నారు. దానిని చదివి విన్సించిన డక్టర్‌ కందిత్యు సాంబశికరొవు

అభినయ భఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు 151 తరువాత చాట్ల సంతకం పెట్టడంతో కథ సుఖాంతమైంది.

అమావాస్య చంద్రుడు ప్రీవ్యూ షోలో కలిసిన పాలగుమ్మి సినిమాలో నటించడానికి వేలమంది ఉన్నారు. నాటకంలో నటించే వాళ్లు తగ్గిపోతున్నారు. మీలాంటి వాళ్లు నాటకరంగానికి కావాలి అంటూ చాట్లతో చెప్పారు. ఈ రెండు అంశాలతో విశాఖలో ఉద్యోగించినంత కాలం సినిమాల జోలికి వెళ్లలేదు. తరువాత హైదరాబాద్‌లో చాట్ల దాసరిని కలిసి సార్‌ అంతా మీ దగ్గర వేషాల కోసం వస్తారు. నేను వద్దని చెప్పడానికి వచ్చాను అని ఛలోక్తిగా అన్నారు.

శిక్షణా ప్రస్థానం

కమలాదేవి ఛటోపాధ్యాయ అధ్యక్షురాలిగా ఉన్న భారతీయ నాట్య సంఘ్‌ అనుబంధ సంస్థ ఆంధ్రప్రదేశ్‌ నాట్య సంఘం, దీనికి అధ్యక్షులు ఎ.ఆర్‌కృష్ణ. రాష్ట్రాన్ని నాలుగు జోన్లుగా విభజించి నాట్య సంఘం నాటకోత్సవాలను నిర్వహించింది. తెలంగాణా రీజియన్‌ పోటీలలో ఫ్రండ్స్‌

ఆత్మీయమిత్రుడు నేరెళ్ల వేణుమాధవ్‌తో చాట్ల ఫైనార్ట్‌ అసోసియేషన్‌ వరంగల్‌ సంస్థ ఈ నాటకోత్సవాలలో పంజరం నాటకాన్ని ప్రదర్శించింది. రాష్ట్రస్థాయి నాటకోత్సవాలకు ఒక నాటకాన్ని ఎంపిక చేయడానికి నేరెళ్ళ వేణుమాధవ్‌ న్యాయనిర్లేతగా సూర్యాపేట వచ్చారు. తిరుగు ప్రయాణంలో చాట్ల, వేణుమాధవ్‌ బస్సులో వరంగల్లు వెళుతున్నప్పుడు డాక్టర్‌ కందిక్కుక్త సాంబశితరొవు

152 అభినయ ఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు పక్కనే ఉన్న శ్రీమతితో నువ్వు వేరే సీట్లో కూర్చో చాట్లతో మాట్లాడాలి అని నేరెళ్ల అన్నారు. అవును చాట్లా! లందన్‌లోని బ్రిటీష్‌ డ్రామాలీగ్‌లో మనం శిక్షణ కోసం ఎందుకు వెళ్లకూడదు అని నేరెళ్ల అంటే దబ్బులో అని చాట్ల అన్నారు. రానూపోనూ ఖర్చులు ఉంటే సరిపోతుంది ఆలోచించు అన్నారు. చాట్ల హైదరాబాద్‌ వెళ్లి ఏ.ఆర్‌.కృష్ణతో ఈ విషయాన్ని ప్రస్తావిస్తే ఆయన లందన్‌

లోని బ్రిటీష్‌ డ్రామా లీగ్‌లో ఉచితంగా సీట్‌ వచ్చేలా ఏర్పాటు చేశారు. నేరెళ్ల వేణుమాధవ్‌ కూడా శిక్షణ కోసం వెళుతుంటే గుమ్మడి వెంకటేశ్వరరావు మీరు ఒకరికి శిక్షణ ఇవ్వవలసిన వారు మీకు

ల! గ్షై 0 న టు. జ ఆ

స ల న.

న్యూయార్క్‌ బ్రాడ్‌వే థియేటర్‌ వద్ద చాట్ల

శిక్షణేమిటి అనడంతో విరమించుకొన్నారు.ఎ.ఆర్‌.కృష్ణ, బి.కృష్ణంరాజు, గోవింద్‌ చౌదరి, డి.కె.రావునుఅందరూ ఇష్టచతుష్టయం అని పిలిచేవారు. వేణు మాధవ్‌ స్థానంలో గోవింద్‌ చౌదరిని పంపడానికి నిర్ణయించారు. శిక్షణ ఉచితంగా ఇచ్చినా విమానం ఖర్చులు, అక్కడ నాలుగు నెలలకు ఖర్చు చాట్లకు భారంగా తోచింది. ఎ,ఆర్‌.కృష్ణ తన బృందంతో చాట్లను రైల్వేభీఫ్‌ పర్సనల్‌ ఆఫీసర్‌ వద్దకు తీసుకొని వెళితే విమానం ఖర్చులు ఇవ్వడానికి అంగీకరించారు. శ్రీరాములు నాటక రంగ శిక్షణ రైల్వేశాఖకు ఉపయోగకారి కాదని యూనియన్‌ అభ్యంతరం తెలిపింది. దీనితో ఒక ఛార్జీని భరించడానికి రైల్వేశాఖ సుముఖత వ్యక్తం చేసింది. వేణుమాధవ్‌ మిమిక్రీ ప్రోగ్రాంలు ఏర్పాటు చేసి దాక్టర్‌ కందిళుళ్ల సాంబశికరొళు

అభినయ భఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాకములు 153 ఆ నిధులను చాట్లకు ఇచ్చారు. ఈలోగా విదేశాంగ విధానాలలో వచ్చిన మార్పులతో భారతీయ విద్యార్థులకు స్కాలర్‌షిప్‌ను బ్రిటీష్‌ ప్రభుత్వం నిలిపివేసింది. ఈ పరిస్థితి తెలిసి అక్కినేని, రాజబాబు, హరిశ్చంద్రరాజు చాట్లకు ఆర్థిక సహకారాన్ని అందించారు. ఆదుర్తి సుబ్బారావు, నవయుగ ఫిల్మ్‌ వాక స స వాలు హా న | న ల స వా న. మక్‌ న. క స .. అ యయ న నా షయ స చస తం న కం స త ల న ల . / న . న. న సర నన న స్ట్‌నత . నా ర ళు టి ఎఅయెన శతథనే యన టమ ల న 1 (1. న. న బలీ. న మూ. శీ న అతు న న. సం రా న. ను. గర | పంపిణీ సంస్థ జనరల్‌ మేనేజర్‌ నండూరి మురళీకృష్ణ మూగమనసులు చిత్రం హైదరాబాద్‌ జంట నగరాలలో ఒకరోజు కలక్షన్‌లోని నిర్మాతల భాగాన్ని చాట్లకు విరాళంగా అందించారు. బర్మిలీ విశ్వవిద్యాలయంలో అచార్యునిగా పనిచేస్తున్న జ.యల్‌.నరసింహారావు సోదరుదైన నారాయణమూర్తి లండన్‌లో వసతి, భోజనాలకు అయ్యే ఖర్చును భరించారు. ఈ డబ్బును ఎలా తిరిగి చెల్లించాలని అడిగితే గుడిపాటి వెంకటచలం గారికి ఇవ్వమన్నారు. చాట్ల శిక్షణ అనంతరం తిరిగి వచ్చాక అందులోని సగం ధనాన్ని మొదట విడతగా చలం గారికి ఇచ్చారు. ఆయన చాలా గట్టిపిండం, నీ బాకీ పూర్తిగా వసూలు చేసుకొని గానీ పోరని రామలక్ష్మి ఆరుద్ర నవ్వుతూ అన్నారు. 1970 ఏప్రియల్‌ నుండి జులై చివరి వరకూ చాట్ల లండన్‌లో శిక్షణ పొందారు. అందన్‌ బ్రిటీష్‌ (డ్రామా లీగ్‌లో మూడు నెలల ఇన్‌టెన్సివ్‌ కోర్సు చేశారు. రోజుకు

154 అభినయ ఛరతాచార్య జుక్టర్‌ చాట శ్రీరాణులు 18 గంటలు చాట్ల కష్టపదేవారు. (ప్రతిరోజూ ఉదయం నుండి సాయంత్రం వరకూ పాఠాలు వినడం, ప్రాక్టికల్స్‌ చేయడం, సాయంత్రం వరల్డ్‌ థియేటర్‌ నాటకాలను చూచి విశ్లేషించడం దినచర్యలో ఒక భాగమై పోయింది. మూడు నెలల కాలంలో ఒక్క ఆదివారం మాత్రం షేక్స్‌పియర్‌ జన్మస్థలమైన స్ర్రాట్‌ఫర్డ్‌ ఆన్‌ యావన్‌ను సందర్శించారు. బ్రిటీష్‌ ద్రామాలీగ్‌ సంస్థలో మిస్‌ జీన్‌నైట్‌, హ్యూ మారిసన్‌, మిసెస్‌ క్యాథరిన్‌ లాంబర్ట్‌, బెన్‌ బెన్నీసన్‌, మిస్‌ ఈవీ శాపిరో, హ్యూమారి సన్‌, వాల్దర్‌ లూకాస్‌ వంటి అధ్యాపకులు తమ తమ విభాగాలకు చెందిన శాస్త్రాలను ఎంతో అభిమానంతో, అప్వాయతతో నేర్పారు. మిసెస్‌ క్యాథరిన్‌ లాంబర్ట్‌

ఈమె గొప్ప అధ్యాపకురాలు. వాయిస్‌ అండ్‌ స్పీచెస్‌ అంశంపై అద్భుతంగా శిక్షణ ఇచ్చింది. చాట్లను మరొక నటిని అతి సమీపంలో నిలబెట్టి మీ ఇష్టం వచ్చిన సంభాషణలను చెప్పుమని కోరింది. అనంతరం ఇద్దర్నీ 40 అడుగుల దూరంలో ఉంచి అవే డైలాగులను ఇద్దరి చేతా పలికించింది. మళ్లీ సమీపంలో నిలిపి అవే డైలాగ్‌లను చెప్పించింది. చాట్ల అనంతర కాలంలో గొప్పగా డైలాగ్‌లను చెప్పడానికి క్యాథరిన్‌శిక్షణ ఏంతగానో దోహదపడింది. చాట్ల చెప్పిన ప్రత్యేకతలను విన్న వేణుమాధవ్‌ లండన్‌ వెళ్లినప్పుడు ఆమెను కలిసి ఎన్నో విషయాలను స్వయంగా నేర్చుకొని మిమిక్రీలోని కొన్ని మెళకువలను ఆమెకు నేర్పారు.

జెన్‌ బెన్నీసన్‌

సద్యోనటనలోని విశేషాలను వివరించడంలో బెన్నీసన్‌ నిష్ణాతుడు.ఒక రచయిత వ్రాసిన సంభాషణలను పలకాలంలే నటుడు అంతరాంతరాలలో కొంత బిగుసుకు పోతాడు. అదే సద్యోనటన అంటే చెలరేగి పోతాడు. నటులకు కొన్ని అంశాలను ఇచ్చి అప్పటికప్పుడు నటుడే సంభాషణలను సృష్టించుకొంటూ అశువుగా చెప్పాలి. ఈ అంశంలో బెన్నీసన్‌ నేర్చిన కిటుకులు ఎంతగానో చాట్లకు ఉపకరించాయి.

శాపిరో

“ఉగ గిం[0/౪/4 28006 6౭! 19 & ౧౪264010! 2౧6 2౧ గఉం10/౪/11) 026 6౬౯15 2 82562/60" గ్రాహక శక్తి ఉన్న వాదు గొప్ప నటుడు. ఆ శక్తి లేనివాడు పరమ శుంఠ అని శాపిరో బోధించేవారు. విన్న విషయాన్ని సంపూర్ణంగా ఆకళింపు చేసుకొనినటిస్తే దాని ప్రభావం ఎంత బలీయంగా ఉంటుందో శాపిరో నేర్పించారు. డాక్టర్‌ కందిళ్య్త సాంచశితరాఖు

అభినయ భరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాణులు 155 పహ్యూమాలిసన్‌

ఒక మంచి నటునిగా రాణించాలంటే నాటక విజ్ఞాన సర్వస్వంపై పూర్తి అవగాహన ఉండాలి. 200కు పైగా నాటకరచనలను అధ్యయనం చేయాలని హ్యుమర్‌ సన్‌ బోధించారు. ప్రాక్టికల్స్‌ సమయంలో చాట్ల పనితీరుపై హ్యూమర్‌సన్‌ కొన్ని వ్యాఖ్యానాలను వ్రాశారు.నటులను తీర్చి దిద్దడంలో, పాత్ర మనస్తత్వాన్ని ఆకళింపు చేసుకోవడంలో చాట్ల గొప్పవాడు అని పేర్కొన్నారు.

వాల్డర్‌ లూకాన్‌

నాటకాల్లో న్యాయ నిర్ణయం అనే అంశంపై బోధించే అధ్యాపకుడీయన. ప్రాక్టికల్స్‌లో భాగంగా కొన్ని నాటకాలను చూచి విద్యార్థులు విశ్లేషణాత్మకంగా నివేదికను సమర్పించాలి. ఈ పరీక్షలో చాట్లకు అత్యున్నతమైన ప్రశంసలు లభించాయి. చాట్లకు విషయ పరిశీలన, అవగాహన అద్భుతంగా ఉంది. సునిశితమైన దృష్టితో ప్రతి అంశాన్ని లోతుగా అధ్యయనం చేసి విస్పష్టమైన తీర్చు ప్రకటించడం జరిగింది. భవిష్యత్తులో మంచి న్యాయనిర్దేతగా చాట్ల పేరు పొందుతాదని లూకాస్‌ పేర్కొన్నారు.

ప్రపంచ ప్రసిట్ట నాటకాలు

చాట్ల లండన్‌లో శిక్షణ పొందిన కాలంలో అక్కడ వరల్డ్‌ థియేటర్‌ ఫెస్టివల్‌ జరిగింది. విద్యార్థిగా ప్రదర్శనలకు హాజరై మరుసటిరోజు క్లాసులో వాటిపై విశ్లేషణ చేయడాన్ని కోర్సులో ఒక అంశంగా చేర్చారు. ఈ సందర్భంగా లండన్‌లోని ౧1604100 7062౯6 లో జరిగిన యాంటెన్‌ ఛెకోవ్‌ రచించిన ఛెర్రీ ఆర్బర్డ్‌ అనే రష్యానాటకాన్న్సి క్రాప్స్‌ లాష్ట్‌ టేప్‌ అనే జర్మన్‌ నాటకాలతో పాటు షేక్స్‌పియర్‌ రచించిన మిడ్‌ సమ్మర్‌ నైట్‌ డ్రీమ్స్‌ అనే పిల్లల నాటకాన్ని చూచి విశ్లేషణ చేశారు. నాటకం చూచే (ప్రేక్షకులకు భాషా సౌలభ్యం కోసం అరపౌండు చెల్లిస్తే ఇంగ్రీష్స్‌ (ఫ్రెంచి భాషల్లో సంభాషణలు అనువదించబడి వినిపించే హెద్‌ఫోన్స్‌ ఇచ్చేవారు.

మిడ్‌ సమ్మర్‌ నైట్స్‌ డ్రీమ్‌

ఈ నాటకాన్ని చాట్ల థియేటర్‌ ఇన్‌రౌంద్‌లోనూ, ఓపెన్‌ థియేటర్‌లోనూ చూశారు. 1970 నాటికే ఇంగ్లాండ్‌లో ప్రతి నటుడూ ధరించే విధంగా చిన్న మైక్రోఫోన్లు వచ్చాయి. ఆరుబయలు ప్రదేశంలో నాటకాన్ని ప్రదర్శించే సమయంలో మైక్రోఫోన్లు ఉన్నందున పాత్రోచితంగా స్వరాన్ని వినిపించేవారు. థియేటర్‌ లోపల ప్రదర్శించిన సమయంలో మైకులను ఉపయోగించే వారుకాదు. దీనితో నటులు బిగ్గరగా సంభాషణలు పలికే వారు. పాట ప్రారంభ సమయంలో 'సైడ్‌వింగ్‌ గోడలలో అమర్చిన మైకులను ఉపయోగించేవారు. ఆరుబయలు ప్రదేశంలో ప్రదర్శనకు ముందు ఫొటో

జుక్టర్‌ కందికుళ్ల సాంబశివరావు

156 అభినయ ఛరతాచార్య శుక్టర్‌ చాట్ల త్రీరాభులు షూట్‌ సెషన్‌ పేరుతో చివరి రిహార్సల్‌ వేసేవారు. గుర్తింపు పొందిన (గ్రాఫర్లను మాత్రం అనుమతించేవారు. ఫొటోగ్రాఫర్హు, (ఫ్రేక్షకులను ఎట్టి పరిస్థితుల్లో అనుమతించే వారు కాదు. బ్రిటీష్‌ డ్రామా లీగ్‌ విద్యార్థి హోదాలో చాట్ల ఆ కార్యక్రమానికి హాజరయ్యారు. ఈ సందర్భంగా 20 కెమేరాల ద్వారా ప్రదర్శనను చిత్రీకరించారు. చిన్న పిల్లల కోసం ప్రత్యేకంగా లక్షలను వెచ్చించి ఈ నాటకాన్ని అత్యద్భుతంగా ప్రదర్శించారు. కింగ్‌ రిచర్డ్‌ థల్డ్‌

రాయల్‌ షేక్స్‌పియర్‌ ప్రదర్శించినకింగ్‌ రిచర్డ్‌ ది థర్డ్‌ అనే ప్రపంచ ప్రఖ్యాత నాటకాన్ని చూచే అదృష్టం చాట్లకు దక్కింది. ఈ నాటక దర్శకుడు సర్‌లారెన్స్‌ ఒలీవర్‌ రాయల్‌ షేక్స్‌పియర్‌ కంపెనీకి డైరెక్టర్‌గా వ్యవహరించే వారు. అనంతర కాలంలో బ్రిటీష్‌ ప్రభుత్వంచే లార్డ్‌ బిరుదును, ఉత్తమ దర్శకునిగా ఆస్కార్‌ అవార్డునుపొందారు. ఈ నాటక ప్రదర్శన అనంతరం లారెన్స్‌ని కలిసి చాట్ల పరిచయం చేసుకొన్నారు.

పహోమ్లైట్‌

1970 ప్రాంతంలో లందన్‌లో హిప్పీ సంస్కృతి జడలు విష్పుకొంది. ఈ సందర్భంగా హామ్లెట్‌ నాటక ప్రదర్శన తేదీని ప్రకటించారు. హిప్పీ జుట్టు దుస్తుల్లో హామ్లెట్‌ పాత్రధారిని పబ్లిసిటీలో చూపించారు. ఈ అంశం ఆసక్తిని కలిగించింది. ఈ నాటక ప్రదర్శన సమయంలో థియేటర్‌లో చాట్ల గోవింద్‌ చౌదరి మినహాయించి అందరూ హిప్పీలే ఉన్నారు. నాటకంలోని అన్ని పాత్రలను హిప్పీ కల్చర్‌తోనే చూపించారు. ఈ తరం (ప్రేక్షకులకు అలనాటి హామ్లెట్‌ నాటకాన్ని వర్తమాన సంస్కృతికి ప్రతిబింబంగా ప్రదర్శిస్తున్నట్లు దర్శకుడు ప్రకటించాడు. మరో రోజు థియేటర్‌కు సమీపంలోని హైడ్‌పార్కుకు వెళితే హిప్పీలు జంటలు, జంటలుగా కూర్చొని షేక్స్‌పియర్‌ హామ్లెట్‌ నాటకాన్ని చదువుతూ కన్పించారు. నాటకాన్ని చూచిన తరువాత షేక్స్‌పియర్‌ నాటకాలను చదవాలనిపించినట్లు ఒకరిద్దరు చాట్లతో చెప్పారు.

రౌండ్‌ హౌస్‌ అండర్‌ గ్రౌండ్‌లో కొన్ని థియేటర్లు ఉంటాయి. ప్రత్యేకించి అక్కడ అర్ధనగ్న పూర్తి నగ్నత్వంతో

నటులున్న నాటకాలను ప్రదర్శిస్తారు. ఒకనాటకంలో అశ్లీలత (శుతిమించిందని ఏవరైనా గ్రేటొబ్రిటన్‌ ఆర్ట్స్‌ కౌన్సిల్‌కు ఫిర్యాదు చేస్తే వారు ఒక ప్రతినిధి బృందాన్ని పంపిస్తారు.ఆ బృందం ప్రదర్శనను పరిశీలించి సిఫార్సు చేసినప్పుడు మాత్రమే ఇటువంటి నాటకాలను నిషేధిస్తారు. రౌంద్‌ హౌస్‌ పేరుగల ఒక అందర్‌ (గ్రౌండ్‌ థియేటర్‌లో అప్పుడు (ఫ్రండ్స్‌ అనే మామూలు నాటకం డాక్టర్‌ కందిక్యుళ్త సాంబశితరొవు

అభినయ ఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు 157 ('ప్రదర్శించబడుతుంది. థియేటర్‌ యజమానులు, ఉద్యోగులు సైతం టిక్కెట్‌ కొని నాటకం చూచే సంప్రదాయం అక్కడ కనిపించింది. ఆర్నాల్డ్‌ వెస్మర్‌ రచించిన ఫ్రండ్స్‌ నాటకం విలక్షణంగా ఉంది. ముఖ్య పాత్రలు రెండే. అప్పుడప్పుడూ కొన్ని టుమ్రీ పాత్రలు వచ్చి పోతుంటాయి. ముఖ్యపాత్రల్లో ఒకటి అనారోగ్యంతో మంచం మీదనే నాటకం మొదటి నుండి చివరి వరకూ కదలకుందా ఉంటుంది. అతని స్నేహితుని పాత్ర చాలా భాగం పక్ళనే కూర్చొని ఉంటుంది. ఒక నాటకంలో పాత్రల కదలికలు లేకుండా రెండు గంటలు ఎంత అద్భుతంగా నడిపించవచ్చో ఈ నాటకం నిరూపిస్తుంది. నాటకానికి లైటింగ్‌ ఎలా ప్రాణం పోస్తుందో.. ఎంతటి శోభను తెస్తుందో వివరించడానికి ఈ నాటకమే ఉదాహరణ. ఆ రెందు పాత్రల కష్టాలూ... సుఖాలూ.. బాధలూ... గాథలూ.. ఆవేశకావేశాలూ.. అపార్థాలను కేవలం లైటింగ్‌ టెక్నిక్‌ ద్వారా అద్భుతంగా దర్శకుడు చూపించడం విశేషం. ఒక నాటకం యొక్క అంతస్సూత్రం, అల్లికను లైటింగ్‌ ద్వారా వివరించిన ఈ నాటకమే చాట్ల అనంతర కాలంలో లైటింగ్‌కు ప్రాధాన్యం ఇవ్వడానికి దోహదం చేసింది. ఆర్థన్‌ ఆథ ఫివర్‌ షామ్‌ షేక్స్‌పియర్‌ పేరును రచయితగా అంటగట్టిన నాటకం ఇది. బీభత్స, భయానక రసాలతో ఆద్యంతం ఉత్కంఠగా నడిచిన నాటకం ఇది. ఈ నాటకంలో ఒక్క దైలాగ్‌ కూడా ఉండదు. నాటకమంతా కేవలం శబ్బాలు, అరుపులతోనే నడుస్తుంది. అద్భుతమైన లైటింగ్‌, లయబద్ధమైన పాత్రల కదలికలు ఈనాటకానికి అదనపు ఆకర్షణగా నిలిచాయి. ఈ నాటకంలో ఒకరాజు, రాణి, ఆమె విటుడు ప్రధాన పాత్రలు.రాజుకు అనుక్షణం పాచికలు అడే బలహీనత ఉంటుంది. తనను నిర్లక్ష్యం చేస్తున్న భర్తను ప్రియుని సహాయంతో చంపడానికి పథకం వేస్తుంది. రాజు రంగస్థలం మధ్యలో కూర్చొని పాచికలాడుతూ ఉంటే ఎనిమిది వైపుల నుండి ఎనిమిధి మంది లయబద్ధంగా అ..ఆ.. అంటూ రాజును చుట్టుముడుతారు. ఆ అరుపుల (శ్రుతికి తలెత్తి చూచినరాజు ప్రాణభయంతో ఆడిటోరియం దద్దరిల్లేలా చావుకేక వేస్తాడు. ఎనిమిదిమంది రాజును నగ్నంగా చేసి కిందపడవేసి కాళ్లూ చేతులపై నిలబడి అరుస్తూ ఉంటారు. రాజు గుండెలపై నిలిచిన రాణి వికృతంగా అరుస్తూ అతని మర్మావయాలను ఒక రంపంతో కోసి పైకి తీసి రెండు చేతులతో పిసికివేస్తుంది. ఆ రక్తంతో రాజు శవం తడిసిపోతుంది. ఆ శవం చుట్టూ రాణితో పాటు అందరూ పైశాచిక నృత్యం చేస్తూ ఒకకార్పెట్‌లో అతని శవాన్ని చుట్టి విసిరి వేస్తారు. ఈ నాటకానికి చాట్ల, గోవింద్‌ చౌదరితోపాటు వారి క్లాస్‌మేట్‌ వచ్చింది. ఈ నాటకాన్ని చూచి భయంతో ఆమె మూర్భపోతే ఆమెను ఇంటికి చేర్చారు. రెండు రోజుల వరకూ దాక్టర్‌ కందిక్యుళ్ల సాంబశికరావు

158 అభినయ భఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరొాభులు ఆమె కోలుకోలేదు. దీనిని థియేటర్‌ ఆఫ క్రూయాలటీ అంటారు. అర్జో అనే రచయిత ఈ వాదానికి అద్యుడు. మితిమీరిన బీభత్స, భయానక రసాలకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చిన ఈధోరణి మఘలో పుట్టి పుబ్బలోనే గిట్టింది.

హెయిల్‌

నటనంటే తెలియని నృత్య, సంగీతాలలో పరిచయం ఉన్న 19 సంవత్సరాల లోపు యువతీ, యువకులను నాటకం కోసం ప్రత్యేకంగా ఎంపిక చేశారు. ఈ నాటకం అనేక పాశ్చాత్య భాషల్లో ఘనవిజయాలను సాధించింది. 12 యురోపియన్‌ భాషల్లో 1968 నుంది రెండు సంవత్సరాలు ప్రదర్శించబడింది. పాతతరం భావాలపై కొత్తతరం చేసే తిరుగుబాటు, భూతకాలానికి వర్తమానానికీ జరిగే సంఘర్షణలో మంచి భవిష్యత్తు పుట్టాలనే సందేశంతో ఈ నాటకం రచించబడింది. నాటక ప్రారంభానికి ముందు ప్రేక్షకులకు తెలియకుందా థియేటర్‌లో పలువురు నటులు అక్కడక్కడా కుర్చీల కింద నక్కి ఉంటారు. నాటక ప్రారంభంలో అందరూ ఒకే కోరస్‌తో పాడుతూ రంగస్థలంపైకి వెళతారు. ఆటా.. పాటలతో ఆహ్హాదంగా సాగేసంగీతాత్మక నాటకం ఇది. పతాక సన్నివేశంలో పాత్రధారులందరూ పూర్తి నగ్నంగా రంగస్థలం పైకి వచ్చి “౧/9 ౪౧1 86౧ 3౧1౧6 అంటూ ముగింపుగా పాట పాడతారు. నాటకం చూచి ఇంటికి వెళ్లిన అరగంటకు గుర్తొచ్చింది. అవునూ పతాక సన్నివేశంలో అందరూ నగ్నంగా రంగస్థలంపైకి వచ్చారన్న విషయం. శృంగారపరమైన కాముక భావం ప్రేక్షకుల్లో కలుగకుండా గొప్పగా నటించిన ఆ కళాకారుల నటన వర్ణనాతీతం.

మౌొనిట్రావ్‌

ప్రపంచ నాటక రంగ చరిత్రలో 28 వేల ప్రదర్శనలకు పైగా నోచుకొని ఆల్‌టైమ్‌ రికార్డ్‌ సృష్టించిన నాటకం మౌస్‌ట్రాప్‌. అగాథా క్రిష్టీ రచించిన ఈ నాటకాన్ని పీటర్‌ సాండర్స్‌ అనే

ప్రొడ్యూసర్‌ 1952 నవంబర్‌ 25న లండన్‌ అంబాసిడర్‌ థియేటర్‌లో ప్రారంభించారు. 1994 మార్చి 25న సెయింట్‌ మార్చిన్‌ థియేటర్‌కు మార్చారు. ఈ నాటకంలో 8 ముఖ్యపాత్రలుంటాయి. ప్రతి ప్రదర్శనకు రంగస్థలంపై నటించే నటులతో పాటు మరో 8 మంది ఆయాపాత్రలను నటించడానికి వేదికపై సిద్ధంగా ఉంటారు. ఇప్పటి వరకూ 860 మంది నటులు ఈ నాటకంలో నటించారు. 28 మంది దర్శకులు కాలక్రమంలో ఈ నాటకానికి దర్శకత్వం వహించారు. కాలానుగుణంగా వచ్చిన మార్పులను ప్రతిబింబిస్తూ ప్రతి దర్శకుడూ జన రంజకంగా మార్పులను చేయడం విశేషం. బ్రిటన్‌ (ప్రధాని చర్చిల్‌ నాటకాన్ని స్వయంగా చూశారు. డేవిడ్‌ రేవన్‌ అనే నటుడు ఒకే వేదికపై వరుసగా

జుక్టర్‌ కందికుళ్త సాంబశితరావు

అభినయ ఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు 1569 4575 ప్రదర్శనల్లో పాల్గొని గిన్నీస్‌ బుక్‌లో నమోదయ్యారు. 2002లో జరిగిన మౌస్‌ట్రాప్‌ స్వర్ణోత్సవ వేడుకలకు (బ్రిటన్‌ రాణి ఎలిజిబెత్‌ ముఖ్య అతిథిగా హాజరయ్యారు. ఇప్పటి వరకూ ఈ నాటకం నిరంతరాయంగా నడుస్తుంది. ఒక రోజు మాత్రం ప్రదర్శనమధ్యలో 15 నిముషాల కాలం నిలిచిపోయింది. ఆ ప్రదర్శనలో డిటెక్టివ్‌ పాత్రధారి రంగస్థలంపై అస్వస్థతకు గురై మూర్భపోయారు. నాటకం ప్రారంభమై సజావుగా నదుస్తుందనే ఉద్దేశంతో ఆ పాత్రకు ప్రత్యామ్నాయంగా ఉన్న నటుడు వెళ్లిపోయాడు. కొద్దిసేపు అస్వస్థతకు గురైన నటునికి తక్షణ వైద్య సహాయం అందించి నాటకాన్ని కొనసాగించారు. నాటక రచయిత అగాథా క్రిష్టీ చనిపోయిన రోజుకూడా ప్రదర్శనను కొనసాగించి నాటకం పూర్తయ్యాక ఆమెకు స్కృత్యంజలి ఘటించారు. ఒక ప్రదర్శనను బఐధిరుల కోసం ప్రత్యేకంగా ప్రదర్శించారు. ఈ ప్రదర్శనలో రంగస్థలం ముందు భాగంలో ప్రతిపాత్రకు ఒక వ్యక్తి నిలబడి సంజ్ఞల ద్వారా సంభాషణలను వివరించారు.

చాట్ల లండన్‌ ఆంబాసిదడర్‌ థియేటర్‌లో ఈ నాటకాన్ని చూశారు. ఈ నాటకాన్ని నదిపించినవిధానం చాట్ల జగన్‌-నాటకం నాటకానికి దర్శకత్వం వహించినప్పుడు స్ఫూర్తిగా నిలిచింది. లండన్‌లో సినిమా కన్నా ప్రజలు నాటకానికే పెద్ద పీట వేస్తారు. ఒక థియేటర్‌ పురాతనమైపోతే దాని స్థానంలో అదే డిజైన్‌లో కొత్త థియేటర్‌ను నిర్మించి తమ సంస్కృతిని పరిరక్షించుకొంటారు. ఇంగ్లాండ్‌లో ఆర్ధిక స్థితిగతులతో సంబంధం లేకుండా ప్రతి కుటుంబం తమ నెలవారీ బడ్జెట్‌లో నాటకానికి కొంత మొత్తాన్ని విధిగా కేటాయిస్తారు. ఒక కొత్త నాటకాన్ని చూచినప్పుడు తనను కలిసిన వ్యక్తితో మరొకరు దాని విశేషాలను వివరించడం అనే సంప్రదాయం ముచ్చట వేస్తుంది. లండన్‌లోని హోటళ్లు, వ్యాపార కూడళ్లలో అప్పుడు ప్రదర్శించబడే నాటకాలకు సంబంధించిన విశేషాలను వివరించే కరపత్రాలు ఉంటాయి. అమెరికన్‌ అఫ్‌ బ్రాద్‌వేలో ఒకసమాజం ఒక నాటకాన్ని 21 రోజులు వరుసగా ప్రదర్శించి నిలిపివేస్తారు. ఆ నాటకం విజయవంతమైతే మరొక సమాజానికి ఆ ప్రదర్శనా హక్కులను అమ్మివేసి కొత్త నాటకాన్ని ప్రదర్శిస్తారు. విజయవంతమైన ఒక నాటకాన్నే (ప్రదర్శిస్తే సృజన నిలిచి పోతుందని వారి భావన.

అభ్యాపక ప్రస్థానం

1962లో పారిస్‌లో ఆవిర్భవించిన అంతర్జాతీయ నాటక సంస్థ నాటక రంగ అభివృద్ధి పంచ సూత్రాలను ప్రకటించింది. అందులో నాటక విద్యా బోధన ప్రధానమైనది. దీని స్ఫూర్తితో ఢిల్లీ కేంద్రంగా నేషనల్‌ స్కూల్‌ ఆఫ్‌ ద్రామా ఉద్భవించింది. శాస్టీయమైన, ప్రామాణికమైన విధానాలతో నడిచే నేషనల్‌ స్కూల్‌ ఆప్‌ ద్రామా నుండి షబనా అబ్బీ, అనుషమ్‌ ఖేర్‌, నసీరుద్దీన్‌ షా

డాక్టర్‌ కందిక్యూళ్ల సాంచిశితరావు

160 అభినయ భరతాచార్య డక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు వంటి అద్భుతమైన నటులు భారతీయ నాటక, సినీ రంగాలకు పరిచయమయ్యారు. కె.వి. త్‌ ఏళ రిం మ లి శం, | శ స చస స

వ సు 1 . ళ్‌ “ శస (14! రం సట న త. కెవి.గోపాలస్వామితో థియేటర్‌ ఆర్స్‌ అధ్యాపకులు, విద్యార్థులు గోపాలస్వామి విదేశాలలో బార్‌-ఎట్‌-లా చదివే సమయంలో నాటక శిక్షణ అవసరాన్ని గుర్తించారు. ఆంధ్ర నాటక కళాపరిషత్‌ ఉత్సవాలలో తన అధ్యక్షోపన్యాసంలో నాటక శిక్షణ ఆవశ్యకతను నొక్కి వక్కాణించారు. మనిషికి ఒక సమగ్ర విధానానికిి,వ్యక్తిత్వ వికాసానికి, భావనా శక్తికి, సాహిత్య అధ్యయనానికి నాటక శిక్షణ దోహదం చేస్తుంది. నాటకం ఆలోచనల కార్థానా. అంతరాత్మ ్రబోధాన్నిి సక్రమమైన దిశా నిర్దేశాన్నీ చేస్తుంది. సామాజిక నడవడికను నేర్పుతుంది. మనిషిలోని నిరాశా, నిస్పృ్రహలను పారద్రోలి ఆహ్లాదాన్ని కలిగిస్తుంది. అత్మజ్ఞానాన్ని పెంపొందిస్తుంది. ఒక అందమైన చాక్షుష క్రతువు. నాటక విద్యను శాస్త్రీయంగా విద్యార్ధి దశలోనే అందిస్తే ఆ కొత్త తరం నాటకం జవ జీవాలను సంతరించుకొంటుందనే ధ్యేయంతో మొదట ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయంలో 1961లో థియేటర్‌ ఆర్ట్స్‌ను కె.వి.గోపాలస్వామి ప్రారంభించారు. కె.వి వెంకటేశ్వరరావు సుదీర్ధక్షాలం స్టేజీ డైరెక్టర్‌గా వ్యవహరించారు. ఆయన మరణానంతరం మంత్రి శ్రీనివాసరావు ఇన్‌ఛార్జిగా కొంతకాలం వ్యవహరించారు.

అభినయ భరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు 161

ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం థియేటర్‌ ఆల్ట్స్‌

తన గురువైన కె. వెంకటేశ్వరరావు అస్తమయం తరువాత చాట్ల ఆస్థానంలో చేరితే ఎలా ఉంటుందని రిజిష్ట్రార్‌ కె.వి.గోపాలస్వామి గారిని అడిగారు. డిపార్ట్‌మెంట్‌ పరిస్థితులు అంత సవ్యంగా లేవు, శుభ్రంగా నువ్వు నీ నాటకాలాడుకో అని ఆయన సలహా ఇచ్చారు. మంత్రి శ్రీనివాసరావు మరణానంతరం వైస్‌ ఛాన్సలర్‌ యం.ఆర్‌.అప్పారావు హైదరాబాద్‌ వచ్చినప్పుడు చాట్ల వారిని కలిస్తే ఆ ఉద్యోగానికి దరఖాస్తు చేసుకోమని చెప్పారు. రైల్వేశాఖలో పనిచేస్తున్నందున మూడు సంవత్సరాల జీత భత్యాలను తీసుకొని చాట్ల ఇంటర్వ్యూకు హాజరయ్యారు. ఇంటర్యూలో కళాశాల ప్రిన్సిపాల్‌ రైల్వేలో మీ రికార్డు చూస్తే కొన్ని నెలల్లో జీతం పూర్తిగా రాలేదు మరి అటువంటి సమయాలలో మీ జీవితం ఎలాగడిచింది అని ప్రశ్నించగా యం. ఆర్‌. ఆప్పారావు జోక్యం చేసుకొని కం. చో టీ క. న

వైస్‌ ఛాన్సలర్‌ యం.ఆర్‌.అప్పారావు, బి.ఏ. కరంత్‌తో థియేటర్‌ ఆర్ట్స్‌ విద్యార్థులు

అది చాట్ల వ్యక్తిగత విషయమైనందున మనం ప్రశ్నించడం భావ్యం కాదని కొట్టివేశారు. ఇంటర్యూ సమయంలో స్టేజీ డైరెక్టర్‌, లెక్చరర్‌ ఉద్యోగాలు ఉన్నాయి. చాట్లకు పోస్ట్‌ గ్రాడ్యుయేషన్‌ లేనందున స్టేజీ డైరెక్టర్‌ ఉద్యోగం ఇస్తున్నట్లు ప్రకటించారు. అనంతర కాలంలో చాట్ల (ప్రైవేట్‌ అభ్యర్థిగా ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం నుండి యం.ఎ. ఇంగ్లీషు పట్టా పొందారు. 49 ఏళ్ల వయసులో యం.ఎ. పరీక్షకు హాజరు కావడమే కాకుందా ప్రథమ శ్రేణిలో ఉత్తీర్ణులు కావడం విశేషం. ఈ డిగ్రీ పొందాక స్టేజీ డైరెక్టర్‌ నుండి లెక్చరర్‌గా పదోన్నతి పొందారు.

ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయంలో స్టేజీ డైరెక్టర్‌గా, లెక్బరర్‌గా ఉన్న సమయంలో చాట్ల ఎన్నో ప్రయోగాలకు శ్రీకారం చుట్టారు. జానపద కళా ప్రక్రియలను నాటకంలో అంతర్భాగం చేయడం, ఆధునిక వీధి నాటకం, సహజ పరిసరాల రంగస్థలం వంటి ధోరణులను ప్రవేశపెట్టారు. విశ్వవిద్యాలయం అద్భుత నాటక ప్రదర్శనలతో పులకించిపోయింది. నాటకం ఒక ఉద్యమ రూపాన్ని

డాక్టర్‌ కందికుళ్ల సాంచశితరొవు

162 అభినయ భఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల త్రీరాకులు సంతరించుకొంది. అద్భుతమైన నటరత్నాలు వెలుగులోనికి వచ్చారు. ఎ,యస్‌.గోపాలకృష్ణ, నక్కా న. ౪న యత్న [| సగ, [య వ్‌! స ఈ / మ. 15 స. | న క. త్‌ గ సట . క తం. = రా సై . మైమ్‌ కళాకారుడు రాల్బ్‌షారేతో ఆచార్య తుష్ముల, అత్తిలి, చాట్ల వెంకట్రావు, యం.యస్‌. ప్రకాశం, ఇందన బుచ్చిరాజు, మీగడ రామలింగన్నామి, పి. జగన్నాథరావు, కె.వెంకటేశ్వరరావు (జయకళానికేతన్‌),పి.కృష్ణ చైతన్య, కొండలరావు, ఎ,వి.శ్రీనివాసరావుసి.వి. సూర్యనారాయణ, యస్‌.ధనుంజయరావు, దేవకుమార్‌, నడిమింటి నరసింగరావు, కుంభా రవిబాబు, యల్‌సత్యానంద్‌, యస్‌.ఎ.రావు, కొండవలస లక్ష్మణరావు, రామశాస్త్రి, రామనారాయణ, రాములు, నన! ట్ర క. వు. ఖ్‌ టీ టు. ను. ట్‌. యయ నం శ మక. / హై న సే. వ శ మ క ం. / టి (జనా ము ఫీ | జ అనల టీల న్‌. టమ టలు హట్‌ సం. కోనేరు రామకృష్ణారావుతో చాట్ల జాక్టర్‌ కందనికుళ్ల సాంబశికరొవు

అళి; . వ న గె . ర (. వ. న గా షి త్‌ మస 11 (౩ సనం. న్‌ న్న శత. . ఫాం. న. శీత శ. వం. సా లి, పి.యస్‌.ఆర్‌ న. గోపాలరావు, జో దార్య మొదలితో చాట్ల క 'ర్రాజు, వి.ఎ.-యన్‌రె ద్టిపర్తి నరసయ్య (యస్‌ ఏ.వి డ్డి రామ స్‌.బి.ఐ), వి.ఆన -వి.బి.యస్‌ డి లింగేశం , వి.ఆనందరావు, కె ఏస్‌.ఆనంద్‌ రరావు, సి. 3 , కె.వియన్‌.డి.ప్ర ంద్‌, బి. , సి-హెచ్‌రా -డి.ప్రసాద్‌ _హెచ్‌. రా “రాంబాబు, కొ $ మూరి , కొత్తపల్లి ర్టిల్సం యన్‌.ఎ త్తపల్ల బంగా(ర్రా +ఎ.డి. చ (రాజు ౦(ద్రమోహన్‌, (గ్రే ్ష క్షర్‌ కందిముక్త సాంబశితరాళు

164 అభినయ ఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు రాఘవరావృ్యయన్‌.యస్‌.భాను, బి.టి.కృష్ణ కుమారి, రాజామణి, ఆలపాటి లక్ష్మి, కె.విజయలక్ష్మి తిరుమల కామేశ్వరరావు, కె.జి.ఆర్‌. గాంధీ, చలసాని కృష్ణప్రసాద్‌, ఏ.పి. నీలం, చలసాని జయప్రద వంటి శిష్యులు, శిష్యమిత్రులూ చాట్ల దర్శకత్వంలో విశాఖ కేంద్రంగా ప్రఖ్యాతి చెందారు. టం అత్తిలితో చాట్ల కుమార్తె నాగరాణి 1988లో ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో థియేటర్‌ ఆర్డ్స్‌ విభాగాన్ని ప్రారంభించినప్పుడు డెప్పుటేషన్‌ విధానంపై ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం నుండి ఇక్కడ చేరారు. ప్రారంభ సమయంలో ఆచార్య మొదలి నాగభూషణ శర్మ శాఖాధ్యక్షులుగా,చాట్ల, రాజారామ్‌దాస్‌ అధ్యాపకులుగా నియమితులయ్యారు. ఇంటర్వ్యూ సమయంలో నాటి వైస్‌ ఛాన్సలర్‌ రామిరెడ్డితో పాటు సబ్జెక్ట్‌ నిపుణులుగా బరోడా విశ్వవిద్యాలయ సైన్‌ ఆర్ట్స్‌ శాఖాధ్యక్షులు బిరిజే పటేల్‌ బెంగుళూరు నుండి వి.రామమూర్తి వచ్చారు.రామమూర్తి ఇంటర్యూలో థియేటర్‌ ఆర్ట్‌ విభాగాల వల్ల నాటక రంగానికి కలిగే మేలు ఏమిటి అని ప్రశ్నించారు. సికిందరాబాద్‌ నుండి విజయవాడకు రైల్వే మార్గంలో 22 జట ఆలీ ఒల్సి ఠి, స్టేషన్లు ఉన్నాయి. టిక్కెట్లు లేని ప్రయాణికుల నుండి వసూలు చేసిన డబ్బు కన్నా స్వ్వాడ్‌ బృందానికి జుక్టర్‌ కందిక్యుళ్ణ సాంబశివరావు

అభినయ ఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు 165 ఇచ్చే జీత భత్యాలు ఎన్నో రెట్లు ఉంటాయి. కానీ 22 స్టేషన్ల వివరాలతో పాటు టిక్కెట్‌ కొనాలనే స్పృహ కలిగించడమనే లాభాలతో పోల్చుకొంటే వారికి పెట్టే ఖర్చు నామమాత్రం. అదేవిధంగా థియేటర్‌ ఆర్ట్స్‌ శాఖల ఏర్పాటు వల్ల బెత్సాహిక నాటక రంగానికి కలిగే మేలు వర్ణనాతీతం. ఒకప్పుడు తెనాలి, విజయవాడ పట్టణాలు నాటక రాజధానులుగా ఉందేవి. థియేటర్‌ ఆర్ట్స్‌ స్థాపన మూలంగా విశాఖ పట్టణం అగ్రస్థానంలో నిలిచింది. ఢిల్లీ కేంద్రీయ నాటక విద్యాలయం ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయంలో థియేటర్‌ ఆర్ట్స్‌ ఉన్న మూలంగా 70 రోజుల వర్శ్‌షాపును నిర్వహించింది. దీని మూలంగా ఎందరో జెత్సాహిక నటులు ప్రభావితులయ్యారు” అని చాట్ల సమాధానమిచ్చారు. 1985లో కోనేరు రామకృష్ణారావు ఆంధ్ర విశ్వ విద్యాలయం వైస్‌ ఛాన్సలర్‌గా పదవీ బాధ్యతలను స్వీకరించిన సమయంలో తిరిగి మాతృ సంస్థకు రావాలని ఆదేశించారు. ఆయనపై ఉన్న గౌరవంతో తిరిగి చాట్ల ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయానికి వచ్చారు. అఖిల భారత విశ్వవిద్యాలయ సంస్థ 1986లో ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయంలో యువజనోత్సవాలను నిర్వహించింది. ఈ సందర్భంగా వైస్‌ ఛాన్సలర్‌ కోనేరు రామకృష్ణారావు విశ్వ విద్యాలయ ప్రొఫెసర్లతో సమావేశాన్ని నిర్వహించి యువజనోత్సవాల నిర్వహణను దృష్టిలో ఉంచుకొని లెక్సరర్‌గా ఉన్న చాట్లకు తాత్కాలికంగా ప్రొఫెసర్‌ హోదా ఇస్తున్నట్లు ప్రకటించారు. యువజనోత్సవాలు చాట్ల ఆధ్వర్యంలో వైభవోపేతంగా జరిగాయి. ఉస్మానియా విశ్వ విద్యాలయం 1986లో కోనేరు రామకృష్ణారావు రాష్ట్ర ఉన్నత విద్యా మండలి ఛైర్మన్‌గా నియమితులైన సందర్భంలో ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయానికి వెళ్లడానికి అనుమతించ వలసిందిగా కోరారు. ఆంధ్ర విశ్వ విద్యాలయం నుండి తిరిగి వెళ్లాలంటే తీసుకొన్న అలవెన్స్‌లను తిరిగి చెల్లించవలసి ఉన్నందున వాటిని రద్దు చేయవలసిందిగా కోనేరుకు దరఖాస్తు చేశారు. సిండికేట్‌ మీటింగ్‌లో దీనిని అనుమతించినట్లు రిజిస్ట్రార్‌ గోపాలకృష్ణా రెడ్డి తీర్మానం చేశారు. చాట్ల తిరిగి ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో చేరారు. ఉస్మానియా విశ్వ విద్యాలయంలో అధ్యాపకునిగా, కేంద్రీయ విశ్వవిద్యాలయంలో అతిథి అధ్యాపకునిగా పనిచేశారు. కేంద్రీయ విశ్వ విద్యాలయంలో పనిచేయడానికి అప్పటి సమన్వయకర్తగా పనిచేస్తున్న దాక్టర్‌ పి.యస్‌. ఆర్‌. ఆప్పారావు చాట్లను అతిధేయ అధ్యాపకునిగా పనిచేయాలని కోరినప్పుడు సున్నితంగా తిరస్కరించారు. కానీ అప్పారావు నిష్ణూరమాడటంతో చాట్ల అంగీకరించారు. కొంత కాలానికి ఆచార్య మొదలి కేంద్రీయ విశ్వవిద్యాలయ డీన్‌గా వెళ్లిపోవడంతో చాట్ల ఉస్మానియా థియేటర్‌ ఆర్ట్స్‌ శాఖాధ్యక్షులుగా నియమితులయ్యారు. ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో చాట్ల వద్ద శిష్యరికం చేసినవారిలో భాస్కర్‌ డాక్టర్‌ కందిక్యుక్ష సాంబశితరాఖు

166 అభినయ భరతాచార్వ డాక్టర్‌ చాట్ల త్రీరాభుులు చ ల. తే. జ.

షివాల్మర్‌, డాక్టర్‌ డియస్‌యన్‌.మూర్తి, రామ్‌కలగా, తనికెళ్ల భరణి, తల్లావర్మల సుందరం, యతిరాజవల్లి, నంధ, ఉష,ఎ.శకుంతల, జీడిగుంట శ్రీధర్‌, రాజశేఖర్‌, (్రాన్సిన్‌, యన్‌.వి.హనుమంతరావు, ఎ.పి. నీలం, బి.నారాయణ,కళాకృష్ణ, యన్‌.జె.భిక్షు,దాక్టర్‌ జి.యస్‌. ప్రసాదరెడ్డి, విశ్వమోహన్‌, అంబటి చలపతి రావు, ఉదయభాను, మురళీకృష్ణ, అంజిరెడ్డి, నాయుడు, కె.విద్యాసాగర్‌, అమరేంద్ర, యస్‌.మోహన్‌, రమణ ప్రభు ఉన్నారు. కేంద్రీయ విశ్వవిద్యాలయంలో జి.కె.మోహన్‌, బాలారాజశేఖరుని, అంబికా రాజశేఖరుని, విక్రమ్‌, కళ్యాణ సుందరమ్మ, పద్మ ప్రియ, రాజీవ్‌ వెలిచేటి, నటరాజ్‌, ఆర్‌.ఆర్‌. హరిశ్చంద్ర, పెద్ది రామారావు వంటి వారు చాట్ల శిష్యరికం చేశారు. బాలరాజశేఖరుని తరువాత హాలీవుడ్‌ దర్శకుడై ది ఇన్‌ సూటబుల్‌ అమెరికన్స్‌, బైండ్‌ యాంబిషన్‌, గ్రీన్‌కార్డ్‌ ఫీవర్‌ వంటి ఇంగ్లీషు చిత్రాలనునిర్మించారు. విక్రమ్‌ గ్రీన్‌కార్డ్‌ ఫీవర్‌ చిత్రంలో కథానాయకునిగా నటించారు.

జుకళ్లర్‌ కందిళుళ్ల సాంచశితరావు

అభినయ భఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల త్రీరాళులు 167 చాట్ల వైస్‌ ఛాన్సలర్‌ ఆచార్య నాయని కృష్ణకుమారి కోరికపై పొట్టి శ్రీరాములు

తెలుగు విశ్వ విద్యాలయంలో కూడా కొంతకాలం అతిథి అధ్యాపకులుగా పనిచేశారు. ఇక్కడ చాట్ల వద్ద శిష్యరికం చేసినవారిలో కోట్ల హనుమంతరావు, విజయ్‌కుమార్‌, చక్రపాణి వంటి వారు ఉన్నారు. రాష్ట్రంలోని ఆంధ్ర, ఉస్మానియా, కేంద్రీయ, తెలుగు విశ్వ విద్యాలయ నాటక శాఖలో పనిచేసిన అధ్యాపకునిగా చాట్లరికార్డు సృష్టించారు. చాట్ల ఆయా విశ్వ విద్యాలయాలలో ఉద్యోగించినప్పుడు నటన, దర్శకత్వం, నాటక రంగ చరిత్ర వంటి అంశాలను మధుర సుమధురంగా తన అనుభవసారాన్ని మేళవించి బోధించే వారు. చాట్ల క్లాస్‌ అంటే విద్యార్థులు ఎంతో మక్కువను చూపేవారు. ఒక కాలంలో ఆచార్య మొదలి నాగభూషణ శర్మ, జె.వి. సోమయాజులను మినహాయిస్తే నాలుగు విశ్వవిద్యాలయాలలో పనిచేసే అధ్యాపకులందరికీ అధ్యాపకునిగా చాట్ల రికార్డు సృష్టించారు.

సిని ప్రముఖులకు బోధనా ప్రస్థానం

మధు ఫిల్మ్‌ ఇన్న్పిట్యూట్‌ను 1988లో హైదరాబాద్‌లో నెలకొల్పారు. అదే

సంవత్సరంలో విక్టరీ మధుసూదనరావు సంక్రాంతి రోజున చాట్ల ఇంటికి వెళ్లారు. వారు విశాఖలో ఉన్నారు. కనుమ పండుగ రోజు వస్తారని శ్రీమతి చాట్ల వారికి చెప్పింది. మరో రోజు వచ్చి చాట్లను

1. స్ట ఎ భం నల సా బంగారు బిడ్ద నటీనటులను అభినందిస్తున్న చాట్ల, మురళీమోహన్‌

కలుస్తానని మధుసూదనరావు వెళ్లిపోయారు. తరువాతి రోజు వచ్చిన విక్టరీతో “మీ అంత పెద్దవారు మా ఇంటికి రావడమేమిటి కబురు పెడితే నేనే వచ్చి కలిసేవాడినని” చాట్ల చెప్పారు. దానికి మధుసూదనరావు “ఎవరికి అవసరం ఉంటే వారే స్వయంగా వెళ్లాలన్న విషయాన్ని నేను జెమిని దాక్టర్‌ కందిళుక్ల పాంచశితరొవు

168 అభినయ భరతాచార్య జుక్లర్‌ చాట్ల త్రీరాణులు వాసన్‌ నుండి నేర్చుకొన్నాను. మనుషులు మారాలి చిత్రానికి దర్శకత్వం వహించమని అడగడానికి ఆయనే స్వయంగా మా ఇంటికి వచ్చారు. అప్పటి నుండి నేను అదే సంప్రదాయాన్ని పాటిస్తున్నానని” తెలిపారు. మధు ఫిల్మ్‌ ఇనిస్టిట్యూట్‌ నిర్వహణకు ఒప్పందం కుదుర్చుకొన్నవారితో అభిప్రాయ బేధాలు వచ్చిన కారణంగా మంచి అధ్యాపకులు లేకుండా పోయారు. మీరు ఆ లోటును పూర్తి

1. లా | మ శ ్థన 1.10- గ్లో చాట్లను అభినందిస్తున్న అల్లు అర్జున్‌, రామచరణ్‌తేజ

చేయాలని మధుసూదనరావు కోరారు. చాట్ల అంగీకరించడంతో పెద్దమొత్తంలో పారితోషికాన్ని ఇస్తున్నట్లు చెప్పారు. చాట్ల తనతోపాటు ఆచార్య మొదలి నాగభూషణ శర్మ, రాజారాందాస్‌ వంటి వారిని అతిథి అధ్యాపకులుగా మధు సంస్థకు పరిచయం చేశారు. రాజారాందాస్‌ పూర్వంలో మద్రాస్‌ ఫిల్మ్‌ ఇనిస్టిట్యూట్‌లో పనిచేసిన పరిజ్ఞానంతో మధు సంస్థలో పనిచేశారు. చాట్ల తన విద్యార్ధి యన్‌.జె.భిక్షుని ప్రిన్సిపల్‌గా నియమించారు. తనికెళ్ల భరణి కొంతకాలం అతిథి అధ్యాపకునిగా పనిచేశారు. దాక్టర్‌ జి.యస్‌.ప్రసాదరెడ్డి, ఆకెళ్ల సత్యనారాయణమూర్తి అధ్యాపకులుగా పనిచేశారు. పడిపోతున్న మధు సంస్థను చాట్ల తన శక్తియుక్తులను ధారపోసి నిలబెట్టారని మధుసూదనరావు చాట్లను పలు సందర్భాలలో ప్రశంసించారు. చాట్ల ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయానికి తిరిగి వెళ్లిన సందర్భంలో మినహాయించి మధు సంస్థలో అతిథి అధ్యాపకునిగా పనిచేస్తూ 2002 నుండి ప్రిన్సిపాల్‌గా పూర్తి బాధ్యతలను స్వీకరించారు.

అజయ్‌ అనే బెత్సాహిక నిర్మాత యన్‌.ఆర్‌.నంది సినీ జనారణ్యం అనే నవలను జుక్టర్‌ కందిళ్యుళ్ల సాంచశితతావు

అభినయ ఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట శ్రీరాములు 169 వ క ల మం సస ప్‌ టు న ర స 4. న. పం + ః వంటే... | . న. 11 శ్‌ జీకే క్‌ . మ స య. “టానా వ. సశ... స యం లి నం... య్‌ మ చాట్లను అభినందిస్తున్న రఘుబాబు టెలీ సీరియల్‌గా నిర్మించగా చాట్ల నిర్మాణ పర్యవేక్షకునిగా వ్యవహరించారు. మధు ఫిల్మ్‌ ఇన్నిట్యూట్‌లో మురళి, అజయ్‌, వంశీ, వినోద్‌బాల, గణేశ్స్‌ తిరుపతి ప్రకాశ్‌, మణికిరజ్‌, నివాస్‌, రాజా, వాత్సవ్‌, ప్రభృతులు చాట్ల శిష్యరికంలో నేర్చుకొని సినీ రంగంలో కథానాయకులుగా, దర్శకులుగా, సహాయ చాట్లను అభినందిస్తున్న విక్టరీ డాక్టర్‌ కందిక్యుళ్ల సాంబశికరాు

170 అభినయ ఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు

నటులుగా, హాస్య నటులుగా రాణిస్తున్నారు. మాటివి సంస్థ రేపటి దర్శకులు అనే పోటీని నిర్వహించినప్పుడు చాట్ల శిష్యులు నలుగురు ఉత్తమ దర్శకులుగా అవార్డులు పొందారు. హైదరాబాద్‌లో డాక్యుమెంటరీ ఫిల్మ్‌ ఫెష్టివల్‌ను నిర్వహించినప్పుడు చాట్ల శిష్యులు నిర్మించిన ఏడు డాక్యుమెంటరీలు ఎన్నికయ్యాయి. మధు ఫిల్మ్‌ ఇన్స్టిట్యూట్‌ ఉన్నంత కాలం ఆదాయ వ్యయాలు పారదర్శకంగా ఉందేలా చాట్ల క్రమబద్ధీకరించి ఒక విధానాన్ని రూపొందించారు. మధు ఫిల్మ్‌ ఇనిస్టిట్యూట్‌లో నటన (ప్రాథమిక సూత్రాలు, రంగస్థల, టెలివిజన్‌, సినిమా మాధ్యమాలలో నటనా రీతులు అనే అంశాలను బోధించేవారు. చాట్ల వద్ద వందలాది మంది విద్యార్థులు శిక్షణ పొందినా వారిలో ఆయనను అకట్టుకొన్నది జి.కె.మోహన్‌, బాలా రాజశేఖరుని. వీరిద్దరిలో అసాధారణ ప్రజ్ఞాపాటవాలు ఉన్నాయని చాట్ల భావన.

అక్కినేని గురుకుల అభినయ విద్యాలయం (41.4)

1984 మార్చి 27న ప్రపంచ రంగస్థల దినోత్సవం సందర్భంగా డి.యస్‌. దీక్షిత్‌ ఎ.పి.థియేటర్‌ పేరుతో నట శిక్షణను ఒక ఉద్యమంగా ప్రారంభించారు. నల్గొండ, రామగుండం, చింతపల్లి, హైదరాబాద్‌ వంటి ప్రాంతాలలో నిర్వహించిన అన్ని శిక్షణా శిబిరాలలో చాట్ల పూర్తిస్థాయి అధ్యాపకునిగా పనిచేశారు. 1984 నుండి 96 వరకూ 12 సంవత్సరాలు నిర్వహించిన నటులు, దర్శకులు, రచయితలు, బాలల రంగస్థల శిబిరాలలో చాట్ల ఆత్మీయతతో అన్ని రోజులూ పాఠాలు చెప్పేవారు. దీక్షిత్‌ 1996లో నెలకొల్పిన వివిధ మాధ్యమాల నటనా శిక్షణా శిబిరంలో చాట్ల పాఠ్యాంశాల రూపకల్పనలో ప్రముఖపాత్ర వహించడమే కాకుండా నట శిక్షణ, పాత్రల చలనాలు, శరీర భంగిమలు,

. న. శకణాశజరక మ. ప... యా. చాన స బోధనలో చాట్ల, దీక్షిత్‌ డాక్టర్‌ కందికుళ్ల సాంబచశికరావు

అభినయ ఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చొట శ్రీరాములు 171 వాచకాభినయంపై విద్యార్థులకు పాఠాలను బోధించారు. 2003 మార్చి 27న అక్కినేని గురుకుల అభినయ విద్యాలయాన్ని దీక్షిత్‌ ప్రారంభించిన నాటి నుండి కోర్స్‌ డైరెక్టర్‌గా వ్యవహరించారు. ఈ శిక్షణా శిబిరాలలో చాట్ల తనకు జవం, జీవంగా నిలిచినట్లు దీక్షిత్‌ అభివర్ణించారు. సిద్ధాంతం, ప్రయోగం అనే రెండు అంశాలలో ప్రావీణ్యతను కలిగిన చాట్ల క్లాస్‌ అంటే విద్యార్థులు చెవికోసుకొనేవారని దీక్షిత్‌ పేర్కొన్నారు. వ్ద ఉస్స్‌ సినీ ప్రముఖులకు శిక్షణ 1985లో ఉస్మానియా విశ్వ విద్యాలయంలో పనిచేస్తున్నప్పుడు అక్కినేని చాట్లను అన్నపూర్ణ స్టూడియోకు ఆహ్వానించారు. తన కుమారుడు నాగార్జున అమెరికాలో విద్యాభ్యాసం మిఎమఎ ఏ సె. భ్‌ స ౯ మ త్ర. స మాజీ గ్త్‌ ష్‌. క... య తం టట నా న | మ నం. స్వప్న చిత్ర నటీనటులతో చాట్ల పూర్తి చేసుకొని తిరిగి వస్తున్నాడు. అతడు సినిమాలలో నటించడానికి ఉత్సాహ పడుళున్నందున నటనలో శిక్షణను మీరు ఇవ్వాలి. మీ పేరును దాసరి నారాయణరావు సూచించారని అక్సినేని చెప్పారు. మూడు నెలల శిక్షణా కాలంలో నాగార్జున త్వరిత గతిన నేర్చుకొన్నాడు. శిక్షణ పూర్తి కావస్తున్న సందర్భంలో మాస్టారూ మాబావమరిది వెంకటేష్‌ కూడా అమెరికా నుండి వస్తున్నాడు. అతనికి తెలుగు సరిగ్గా రాదు. అతనికి కూడా శిక్షణ ఇవ్వాలని నాగార్జున కోరారు. తెలుగురాని వారికి నేను ఏం చెప్పాలి.. నావల్ల కాదని చాట్ల చేతులెత్తేశారు. ఒక రోజు రామానాయుడు చాట్ల డాక్టర్‌ కందిమ్యుక్త సాంబశితరొవు

172 అభినయ భరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాకులు వద్దకు వచ్చి తెలుగు కూడా మీరే నేర్పించండి. మీ శిష్యరికం మావాడికి కావాలని కోరారు. చాట్ల తన మిత్రుడైన సదాశివరావు అనే రైల్వే ఉద్యోగిచేత వెంకటేష్‌కి తెలుగు నేర్పించారు. సమాంతరంగా చాట్ల ప్రస్తుతం సినీ రంగంలో విలక్షణమైన పాత్రలు ధరిస్తున్న తన శిష్యుడు సూర్య, నిర్మాత ఓ.కళ్యాణ్‌ సహాయకులుగా వెంకటేష్‌కు మూడు నెలల శిక్షణ ఇచ్చారు. నాగార్జున నటుని కుమారుడు కావడంతో త్వరిత గతిన చెప్పిన విషయాన్ని అర్ధం చేసుకొనేవాడు. వెంకటేష్‌ తపన, కృషితో విషయాన్ని నేర్చుకొనేవాడు, నాగార్జున నిన్ను ఎంతో ఆసక్తితో సినీ రంగంలోకి తెస్తున్నాడు, అతనికి పోటీగా వస్తే అతనేం కావాలి అని చాట్ల నవ్వుళూ వెంకటేష్‌ను అడిగారు. మాష్టారూ ! ఇప్పుడు

| న సోమయాజులతో చాట్ల

మొత్తాన్ని కలిపినా పదిమంది హీరోలు లేరు. ప్రతి ఏటా 80 తెలుగు సినిమాలు వస్తున్నాయి ఒక్కొక్కరూ నాలుగు సినిమాల్లో నటించినా ఇంకా సగం ఉంటాయి. ఒకరికి ఒకరు ఎప్పుడూ పోటీకాము అని చెప్పారు. మీ శిష్యులకు మీరు జ్ఞాపకం ఉంటారా? అని దాక్టర్‌ బి.వి.పట్టాభిరామ్‌ చాట్లను అడిగితే నేనెప్పుడో వారిని మరిచిపోయాను. నేను గుర్తున్నానా అని వాళ్ల వద్దకు వెళితే చులకనై పోతాను. ఎక్కడ కనిపించినా ఇద్దరూచాలా గౌరవాన్ని చూపిస్తారని చాట్ల బదులిచ్చారు. డాక్టర్‌ కందిత్యుళ్ల సాంబశితరావు

అభినయ భఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు 173 విశాఖపట్టణంలో డాక్టర్‌ శేషగిరిరావు భీఫ్‌ రేడియాలజిప్ట్‌గా పనిచేసేవారు. అరవై

ఏళ్ల వయసులోనూ 80 కిలోమీటర్ల వేగంతో జీప్‌ నడిపేవారు. ఆయన చాట్లకు మంచి స్నేహితుడు. ఒకరోజు ఆయన సతీసమేతంగా చాట్ల వద్దకు వచ్చి మా అమ్మాయి గౌతమికి సినిమాలంటే ఇష్టం. మీరు మా అమ్మాయికి నటన నేర్పాలని కోరారు. చాట్ల చలసాని జయప్రదని తోడుగా తీసుకొని

ల వతం. ఇ

క ల ౨౫

న ఇ గ.

న మ త రం 3 లో

మధు సంస్థలో విక్టరీ, విద్యార్థులతో చాట్ల కొంతకాలం శిక్షణ ఇచ్చారు. తరువాత గౌతమి తెలుగు, తమిళ చిత్రాలలో కథానాయికగా రాణించింది. చాలా సంవత్సరాల తరువాత మద్రాసులో టి.వి.కె.శాస్ర్రి ఉగాది పురస్కారాలను ఇచ్చిన సందర్భంలో చాట్లను చూచి గౌతమి సంతోషంతో పొంగిపోయి వాళ్లతల్లిదంద్రుల వద్దకు తీసుకెళ్లి మా మాష్టారు వచ్చారని సంబరంగా చెప్పింది. దాసరి నారాయణరావు కోరికపై ఆయన కుమారుడు అరుణ్‌కుమార్‌కు చాట్ల నటనలో శిక్షణ ఇచ్చారు. ఒకరోజు కెమెరామెన్‌ రఘు, నిర్మాత వేమూరి సత్యనారాయణ చాట్ల ఇంటికి వచ్చి రామ్‌కి శిక్షణ ఇవ్వాలని కోరారు. మీకు ఎంత పారితోషికం కావాలని వేమూరి అడిగితే నా జీవితంలోనాకు ఇంత పారితోషికం ఇవ్వమని ఎవరినీ అడగలేదు. ఇచ్చినంత తీసుకొంటాను కానీ నాతో సహాయకునిగా వచ్చే వ్యక్తికి మాత్రం ఎంత ఇస్తారో చెప్పండని చాట్ల అన్నారు. రామ్‌లో మంచి (గ్రహణ శక్తి ఉందని చాట్ల గ్రహించారు. రామ్‌కు మూడునెలల శిక్షణ ఇచ్చి దర్శకుడు చౌదరికి చాట్ల అప్పగించారు. కానీ చిత్ర ముహూర్తానికి గాని, ప్రివ్యూ షోకి గానీ చాట్లకు ఆహ్వానం రార్టర్‌ కందికుళ్ల సాంబశితరావు

174 అభినయ ఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల త్రీరాకులు రాకపోవడంతో మనస్తాపానికి గురయ్యారు. నాలుగైదు చిత్రాలలో నాయికగా, ఉప కథానాయికగా తళుక్కున మెరిసి మాయమైపోయిన తార ప్రత్యూష కూడా చలన చిత్ర ప్రవేశానికి ముందు చాట్ల వద్ద శిక్షణ పొందింది. సమరేంద్ర, విజయ సమ్రాట్‌, సూర్య వంటి వర్ధమాన కథానాయకులు కూడా చాట్ల వద్ద శిక్షణ పొందినవారే.

ఆత్మీయ ప్రస్థానం: ఒక మనిషి మనీషిగా ఉన్నతోన్నత శిఖరాలను అధిరోహించినప్పుడు ఎందరో గురువుల శిష్యరికం, ఎందరో శిష్యులకు గురుత్వం,సన్నిహితుల సాహచర్యం, మహనీయుల స్ఫూర్తిమంతం దోహదం చేస్తాయి.ఒకరు ఆదర్శానికి అడుగుజాడగా నిలిస్తే మరొకరు ఆశయానికి స్పందన కలిగిస్తారు. ఒకరు ఆచరణకు ఆలంబనగా నిలుస్తారు. తప్పటడుగులు తప్పుటడుగులు ( లిన / బాలాంత్రపు, జ్వాలాముఖి, శివారెడ్డితో చాట్ల

కాకుండా లోపాలను సరిదిద్దుతూ అనుభవాలను పాఠాలుగా నేర్పుతారు. చాట్ల జీవన ప్రస్థానంలోని ఒక్కొక్క పేజీని తిప్పితే ఎందరో హితులు, సన్నిహితులు,ఆత్మీయుల ప్రస్తావనలు కన్పిస్తాయి. నచ్చినవారి భావజాలాన్ని తన మనస్సులో ఒంపుకొని ఒక్కొక్క మెట్టు ఎదిగిన వైనం కళ్లముందు ప్రత్యక్ష మౌతుంది. వారితో చాట్లకున్న బంధాన్ని అనుబంధాన్ని సంబంధాన్ని తరచిచూస్తే చాట్ల జీవితమేకాదు నాటకరంగ విశేషాలు కూడా అక్కడక్కడా రాశులురాశులుగా దొరుకుతాయి. వ్యక్తుల కలయిక

దాక్టర్‌ కఇందిళ్యుళ్ల సాంబశితరావు

అభినయ భఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాకుులు 175 సంఘం. నటుల కలయిక నాటక సమాజం. ఒకటా..రెండా..దాదాపు పది నాటక సమాజాలలో నటన, దర్శకత్వం, నిర్వహణత్వంతో చాట్ల ఆరుపదుల రంగస్థల జీవన యానం జరిగింది. ఎన్నో తీపిగుర్తులు. రాహ్రింబవళ్ల కష్టం... టీ నీళ్లతో కడుపు నింపుకోవడం.. సిగరెట్‌ పొగతో భావాలను సృష్టించుకోవడం (అఫ్‌కోర్స్‌ దర్శకత్వంతో పాటు సిగరెట్‌ కూడా మానేసారనుకోండి) గావు కేకలు, కసురుకోవడాలూ, విసురుకోవడాలూ.. మెచ్చుకోళ్లు, అత్మానందాలు.. చప్పట్లు... పురస్కారాలు... ఇలా ఎన్నీ ఎన్నెన్నో ఈ జీవనయానంలో బింబాలు.. ప్రతిబింబాలు...

ప్రా. స త

పొట్టి ప్రసాద్‌, నంది, హరిశ్చంద్రరాజుతో చాట్ల

చాట్ల నట ప్రస్థానంలో తొలి సహచరుడు పొట్టి ప్రసాద్‌. జోకుల పుట్ట. కదిలితే జోకు, మెదిలితే జోకు వేసేవాడు. ప్రదర్శనల సమయంలో కూదా రంగస్థలం మీద ప్రాక్టికల్‌ జోక్స్‌వేసి తాను తిట్లుతినేవాడు, పక్కవాళ్లని తిట్లు తినేలా చేసేవాడు. చాట్లకు అప్తమిత్రుడైన పొట్టి ప్రసాద్‌ మూలంగానే జె.యల్‌నరసింహారావుతో పరిచయం జరిగింది. విద్యానగర్‌ కల్చరల్‌ అసోసియేషన్‌ స్థాపనకు నాందిగా నిలిచింది. రంగు పూసుకొనే తొలిరోజుల్లో చాట్ల, ప్రసాద్‌ మొహం వాచేలా వేషాల కోసం బెజవాడ వీధుల్లో తిరిగేవారు. దసరా పందిళ్ల వద్ద ఎక్కడైనా సాంఘిక నాటకం వేస్తుంటే అక్కడకు వెళ్లి ఒక్కసారి స్టేజీమీదకు వచ్చి కనిపించే వేషం ఇవ్వమని

డాక్టర్‌ కఇందితుళ్ల సాంబశికరావు

176 అభినయ భరతాచార్య డాక్టర్‌ చొట్ల శ్రీరాములు బ్రతిమిలాడేవారు. పొట్టి ప్రసాద్‌ ఏమండీ మీ సమాజంలో ఈరోజు ఎవరికీ జ్వరం కూడా రాలేదా అని అమాయకంగా అడిగేవాడు. వీళ్లిద్దరి అవస్థ చూచి ఒక దర్శకుడు పోస్ట్‌ అని లోపలి నుండి ఉత్తరం ఇచ్చే వేషం ఉంది. మీ ఇద్దరిలో ఎవరు వేస్తారో నిర్ణయించుకొందని చెప్పాడు. అప్పుడు పొట్టి ప్రసాద్‌ అరే శ్రీరాములూ..నేను పోస్ట్‌ అని అరుస్తాను. నువ్వు స్టేజీలోకి చెయ్యిపెట్టి ఉత్తరం ఇవ్వు, అప్పుడు ఇద్దరం నటించినట్లు అవుతుందని బ్రహ్మాండమైన సలహా ఇచ్చాడు. తీరా ప్రదర్శనలో పోస్ట్‌ అని పొట్టి ప్రసాద్‌ అరిస్తే చాట్ల చేతితో ఉత్తరాన్ని అందించబోయాడు. వెంటనే ప్రసాద్‌ చెయ్యి కూడా స్టేజీలోకి వచ్చింది. చాట్ల, పొట్టి ప్రసాద్‌ చాలా సన్నిహిత మిత్రులు.ప్రసాద్‌ మద్రాసులో చాట్ల హైదరాబాద్‌లో ఉందేవారు. ఒకసారి చాట్ల పొట్టి ప్రసాద్‌కు ఉత్తరంలో మీ ఆవిడను అడిగానని శత సత త. షా నే /. | | స్‌ ం న స. గ. సంచట్ల షా ల్‌ . వం లం యం త. చాట్లను సన్మానిస్తున్న జయసుధ, రాళ్ళపల్లి, భరణి, గౌతమరాజు చెప్పు అని వ్రాశారు. తిరుగుటపాలో పొట్టి ప్రసాద్‌ కార్డు వ్రాస్తూ అరవై ఏళ్ల వయసులో నీకు ఏం పోయేకాలంరా మీ ఆవిడను అడిగానని చెప్పు అంటావ్‌.. మీ ఆవిడను నేనెప్పుదైనా అడిగానా అన్నారు. పొట్టి ప్రసాద్‌ నేషనల్‌స్కూల్‌ ఆఫ్‌ ద్రామా మొదటి బ్యాచ్‌ విద్యార్థి. కె. వెంకటేశ్వరరావు, సి.రామ్మోహనరావు, శ్రీరాం బక్షి కూడా యన్‌.యస్‌.డి.లో చదివిన మొదటి బ్యాచ్‌ తెలుగు విద్యార్థులు. కె. వెంకటేశ్వరరావు గురుత్వం చాట్ల రంగస్థల జీవితాన్ని మలుపు తిప్పింది. చాట్ల దయ్యం నాటికకు దర్శకత్వం వహించినప్పుడు అదేగురువు వెంకటేశ్వరరావు వేషం వెయ్యడం విశేషం. డాక్టర్‌ రాజారావు చాట్లను నటునిగా ఎంతో ప్రోత్సహించారు. ప్రఖ్య శ్రీరామమూర్తి రచనలు డాక్టర్‌ కందిళ్యుళ్ల సాంబశితరావు

చాట్లలోకొత్త కోణాన్ని ఆవిష్కరించాయి. జె.విరమణమూర్తి, సోమయాజులు, రావి కొండలరావు, ఆర్‌.వి. చలం వంటి వారు చాట్లతో కలిసి నాటకాలు ప్రదర్శించారు. జె.యల్‌ నరసింహారావు ఒక నాటికలో చాట్లకు దర్శకునిగా వ్యవహరించినా తరువాత కాలంలో విద్యానగర్‌ కల్చరల్‌ అసోసియేషన్‌కు చాట్ల దర్శకునిగా వ్యవహరించారు. చాట్ల ఒక నిర్దిష్టమైన విధానంలో దర్శకత్వం చేయమని ప్రోత్సహించిన వారు జె.యల్‌.నరసింహరావు, అందుకే చాట్లను నటునిగా తీర్చి దిద్దింది కె. వెంకటేశ్వరరావు అయితే దర్శకునిగా ప్రోత్సహించింది జె.యల్‌.నరసింహారావు. చేసే ప్రతి ప్రయోగానికీ జవంజీవంగా నిలిచింది గరిమెళ్ల రామమూర్తి. ఈత్రయం ప్రోత్సాహమే తననుఈ స్థాయికి తెచ్చిందని ప్రతిక్షణం స్మరించుకొంటారు. పరా సా ఉం

ఎక్‌ (టి జ ి గ్‌. వస్‌ చై, మ ర స్తా ళో: ,

/ ధం య హల అను ఎమ టి

క్‌ జ: క. శ అ [| (లీ తట ॥ శ ళ్‌ మే | జ జీ

జీ (| మ య వ స ల |

హైదరాబాద్‌ కేంద్రీయ విశ్వవిద్యాలయ నాటక విభాగం అధ్యాపకులు, విద్యార్థులతో చాట్ల

అనిశెట్టి, పినిశెట్టి భమిడిపాటి, ఆదివిష్ణు, యండమూరి, అత్తిలి, రావిశాస్రి వంటి రచయితలు చాట్లకు సన్నిహితులు. రేయ్‌ అంటూ రెండు బూతులు జోడించి సంబోధించుకొనే రచయిత గొల్లపూడి. రేయ్‌ బావా అని పరస్పరం పిలుచుకొనే నంది శ్రీరాములుకు అత్యంత ఆత్మీయ మిత్రులు. కె.వి.గోపాలస్వామి ('ప్రోత్సాహం,యం. ఆర్‌. ఆప్పారావు గారి సంస్కారం చాట్లకు మధుర స్కృతులు. హెచ్‌.దొర. దాక్టర్‌ కె.వి. రమణాచారి వంటి అధికారుల ప్రోత్సాహం, చూపించిన అవ్యాజమైన (ప్రేమ చాట్లకు ్రేరకాలు. విద్యానగర్‌ కల్చరల్‌ అసోసియేషన్‌ చాట్లకు వెన్నుముక. రసరంజని ఆరో ప్రాణం. డాక్టర్‌ కందిమ్యుక్ల సాంబశితరావు

178 అభినయ భరతాచార్య జుక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాణులు నిర్మల సినీరంగ ప్రవేశానికి ముందు గొప్ప రంగస్థల నటి.నటన పట్ల అంకితభావం, సిన్సియారిటీ అంశాలలో ఆమె చాట్లకు స్ఫూర్తినిచ్చారు. చాట్ల కన్నా నిర్మల వయసులో మూడేళ్లు పెద్ద. ఒక నాటకంలో చాట్ల కథానాయకుడు,నిర్మల నాయిక. చాట్ల బెరుకును పోగొట్టి ఎంతో సహకరించింది. రిహార్సల్స్‌ విషయంలో నిర్మల ఖచ్చితమైన నియమాలను పాటించేది. కాళరాత్రి నాటకం రిహార్సల్స్‌ సమయంలో కె. వెంకటేశ్వరరావుతో చిన్న అభిప్రాయ భేదం రావడంతో ఇద్దరూ వాదించుకొన్నారు. నిర్మల అలిగి వెళ్లిపోయింది.మరుసటి రోజు ప్రఖ్య శ్రీరామమూర్తి చాట్లను వెంట బెట్టుకొని నిర్మల ఇంటికి వెళ్లారు. పిచ్చి వాళ్ళారా నా కోపం, అలక ఎలా ఉంటుందో చూపించడానికి నేను అలా వచ్చేశాను. మీరు బ్రతిమిలాడదానికి రావడమేమిటి నేను రేపు రిహార్సల్స్‌కు వస్తున్నాను అని నిర్మల చెప్పింది. కేవలం నిర్మల తానొక లేడి ఆర్టిఫ్ట్‌నని, నాటకం ఏర్పాట్లతో సంబంధం లేదని ఏనాడూ అనుకోలేదు, సెట్‌ వేయడంలో అందరికన్నా ముందు ఉండేది. శస ల సళ మ; |. యు. న... ” , 1%. సుభాన్‌, బొమ్మిడితో చాట్ల కె. విజయలక్ష్మి చాట్లకు ఆత్మీయమైన నటి. చాట్లను నాన్న గారూ అని పిలిచేది. కాకినాడ శ్యామలను కాకినాడ నుండి హైదరాబాద్‌కు తీసుకొని వచ్చి చాట్ల గొప్పనటిగా తీర్చి దిద్దారు. మరో మొహంజొదారోలో శ్యామల జానకి, తులసి పొత్రలను ధరించింది. జానకి పాత్రకు చీర, తులసి పాత్రకు లంగా, ఓణి ధరించాలని చాట్ల చెప్పారు. తీరా ప్రదర్శన సమయానికి చీర డాక్టర్‌ కందిళ్ళుళ్ల సాంబశిలరొవు

అభినయ భరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల త్రీరాభులు 179 మరచిపోవడంతో సన్నివేశంమొదలయింది. ఈలోగా ఎవరో మరచిపోయిన చీరను తెస్తే చీరొచ్చింది అంటూ గంతులు వేసింది. నాటకం జరుగుతున్నప్పుడు గోల ఏమిటని చాట్ల ఆమె దవడ పగలగొట్టాడు. నాటకం ముగిసిన తరువాత కాకినాడ శ్యామల ఏడుస్తూ కూర్చుంటే జె.యల్‌. వచ్చి రేయ్‌ ఆ అమ్మాయి ఏడుస్తుందని చెప్పాడు. చాట్ల ఆమెను అనునయిస్తూ శ్యామలా ! కోపంతో నిన్ను కొట్టినాకూడా నువ్వు తరువాత సన్నివేశాల్లో నటించావు, నువ్వు క్రమశిక్షణ గల నటివని స్టేజీమీద మిగతా నాటక సమాజాల వారు అంటున్నారు అనగానే శ్యామల నవ్వుతూ వచ్చింది. చాట్ల దృష్టిలో ఆలపాటి లక్ష్మి గొప్పనటి. ఒకపాత్రను లోతుగా అర్ధం చేసుకొని అద్భుతంగా నటిస్తుంది. మరొక మంచినటి శకుంతల, ఇచ్చిన పాత్రను కష్టపడి చేస్తుంది. కళ్యాణి, పద్మ ప్రియ, శ్రీదేవి కూదా మంచి నటీమణులు. పద్మ ప్రియ తాతయ్యా అంటూ ఆప్వాయంగా పిలుస్తుంది. న | త. రామమూర్తి, పి.విరమణతో చాట్ల మల్లాది విజయలక్ష్మిని చాట్ల అత్తయ్యా అని పిలిచేవారు. దీనికి కారణం జన్మహక్కు అనే నాటకంలో విజయలక్ష్మి, జెయల్‌నరసింహారావు అత్తా అల్లుళ్లుగా నటించారు. అప్పటి నుండి ఆమెను అత్తయ్యా అని పిలిచే వాడు. దీనితో విద్యానగర్‌ కల్చరల్‌ అసోసియేషన్‌ సభ్యులందరికీ ఆమెసామూహిక అత్తయ్యగా నిలిచింది. చాట్ల మల్లాదిని భారతి నాటకాల ప్రదర్శన సమయంలో పర్మినెంట్‌ ఆర్టిప్ట్‌గా ఉద్యోగమిప్పించారు. అన్నపూర్ణ, ఉషాబాల, వాణీబాల, చంద్రకళ వంటివారు కూడా చాట్ల దర్శకత్వంలో నటించారు. నటీమణులతో సంబంధాలు పవిత్రంగా, ఆత్మీయంగా డాక్టర్‌ కందిక్యళ్ల సాంబశితరాళు

180 అభినయ భఛభరతాచార్య జాళ్టర్‌ చొట త్రీరాభులు ఉంటే నటుల గౌరవ భావం ఇనుమడిస్తుంది అనే విషయాన్ని నాటక రంగంలో ప్రవేశించిన తరువాత చాట్ల అమలు చేసిన లక్షణాలలో ఒకటి. ఉస్స్‌ భావనా ప్రస్థానం

తెలుగు నాటకాలలో సంభాషణలకనుగుణంగా నేపథ్య సంగీతాన్ని వినిపించడం పరిపాటి. నాటక ఇతివృత్తాన్ని ప్రతిబింబించే విధానం ఎక్కడా కన్నించడం లేదు. అరిస్టాటిల్‌ డి " పొయటికా గ్రంథంలో ఇతివృత్తము(౧౬0౦1), పాత్ర చిత్రణ (0౧4౧4౦౯౧), భాషా ప్రయోగం (01071011), కథావస్తువు (౧౧౦౮౮1౪), సంగీతం(1405160), దృశ్యం (3౧౬౯౦౫40౬౬) వంటివి నాటకానికి ముఖ్యాంశాలుగా పేర్మొన్నారు. ఆశ్రేయ రచించిన భయం నాటకంలో భయం ఒక

న. స. | | న. న గ్‌ శే / చ. నేరెళ్ల వేణుమాధవ్‌, రావి కొండలరావుతో చాట్ల

పొత్రకు సంబంధించినది కాదు. నాటకంలో భయం అనేది అంతటా నిబిడీ కృతమై ఉంటుంది. ఇతివృత్త సారాంశాన్ని వివరించే పాట నుండి ఈభయం తొంగి చూస్తుంది. శ్రీశ్రీ గేయాన్ని కూడా అ(శ్రేయ సింబాలిక్‌గా ఉపయోగించుకొన్నారు. ఆ భయాన్ని ఎక్కడ ప్రతిబింబించినా సంగీతం ద్వారా దానిని మరింత ప్రస్ఫుటం చేయాలి. అంతేగానీఒకపొత్ర నడిచేటప్పుడు, మాట్లాడేటప్పుడు సంగీతాన్ని వినియోగించడం సరికాదు. సంగీతం పదంనుందే ఉద్భవించాలి. నాగభూషణం అంటే నాగుబాముతో సమానం అనగానే నాగస్వరం మ్యూజిక్‌ వినిపిస్తున్నారు. సంగీతాన్ని సవ్యంగా వినియోగించడంలో చాలామంది దర్శకులు వైఫల్యం చెందుతున్నారు.కన్నడ నాటకాలలో సంగీత ప్రయోగం అద్భుతంగా ఉంటుంది. నంగీతాన్ని ఒక అంతర్భాగంగా, అంతర్వాహినిగా ఉపయోగించడం వారికే చెల్లింది అని చాట్ల భావన. అసలు నాట్య సంగీతం అంటే ఏమిటో మన చాక్టర్‌ కందిళ్యుళ్ల సాంబశితరావు

అభినయ భరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు 181 దర్శకులు అర్ధం చేసుకోవటం లేదని చాట్ల ఆవేదన. మంచి నాటకం జాతి సంస్కృతి, సభ్యత, సంప్రదాయాలు, ప్రజల గుందె చప్పుళ్లను ప్రతిబింబించాలి. ఆ నాటకంలో ఎలా మాట్లాడాలి, ఎలా నడవాలి అనేది చేసి చూపించే వాడు నిజమైన దర్శకుడు కాదు. అతడు కేవలం ౫౦10 1౧|||౬౧ మాత్రమే. నాటక ఇతివృత్త లక్ష్య, లక్షణాలు ఏమిటి.. ఈ నాటకాన్ని ఎవరిని ఉద్దేశించి వ్రాశారు అనే ఆలోచన, అవగాహన దర్శ్భకునికి ఉన్నప్పుడే అది సాధ్యమౌతుంది. నాటకంలో నటించే నటునికి క్రమ శిక్షణ ఉందాలి. రిహార్సల్స్‌కు ల. క లా ష్‌. చాొట్లను సన్మానిస్తున్న ప్రభాకరరావు, సత్యానంద్‌ హాజరు కావడంలో ఒకఅంశాన్ని నటులు పట్టించుకోవడం లేదు. ఒకనటుడి కోసం పదిమంది నటులు గంటసేపు వేచిఉన్నారంటే మిగతా నటుల పదిగంటల సమయాన్ని తానువృధా చేశానన్న ఆలోచన కలగాలి. తెలుగు నుండి ఇంగ్లీషు వరకూ పూర్వకాలంలో మంచి నాటకం వస్తేదాని ఆధారంగా సినిమాలు రూపొందేవి.కానీ ఇప్పుడు సినిమాలను చూచి ఇంకా దిగజారి టి.వి.లను చూచి కొందరు నాటక రచయితలు నాటకాలను వ్రాస్తున్నారు. ఇది సరైన విధానం కాదని చాట్ల నిశ్చితాభిప్రాయం. కాలంతోపాటు నాటకంలో మార్చులు రావాలి. నిలకడగా ఉండదే నీరు దాక్టర్‌ కందికుళ్ల సాంబశివరావు

182 అభిశయ చరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు మురిగిపోతుంది. ప్రవహించే నీరు స్వచ్చంగా ఉంటుంది. నాటకం కాల గమనంలో అంతర్భాగం కావాలి. వర్తమానానికి కావలసింది మనిషి భావాలకు దృశ్యాకృతిని కలిగించే నాటకం. మనిషికీ మనిషికీ, ప్రాంతానికీ ప్రాంతానికీ, మతానికీ మతానికీ మధ్య ఉన్న ఎల్లలను తొలగించగల సాధనం నాటకం. విశ్వమానవ కళ్యాణానికి బాటలు వేసేది నాటకం. గతంలోని దోషాలను దృష్టిలో ఉంచుకొని, వర్తమానాన్ని పరిశీలించి, భావితరాలకు మార్గదర్శక మయ్యేది నాటకం. హింసొవాదాన్ని విధ్వంసం చేయగలిగేది నాటకం. అందుకు అక్షరం కన్నా అక్షరానికి చేష్టాకృతిని కలిగిస్తూ నాటకంగా సంధించాలన్నదిచాట్ల అకాంక్ష అభిప్రాయ మాలిక వ్యక్తిగా చాట్లకు చేతకానిది అలసత్వం. నాటకాన్ని అభిమానిస్తాడు. నాటకాన్ని (క్రేమిస్తాడు.ఎక్కడ మంచి నాటకం వేస్తే అక్కడకు వెళ్లి భేషజాలు లేకుండా మనస్ఫూర్తిగా శారదాపూర్హ (వికాగో) తో చాట్ల అభినందిస్తాడు. మంచితనం, వ్యక్తిత్వం మూర్తీభవించిన మనిషి. పెద్ద వాళ్లకు మర్యాదిస్తాడు. మర్యాద తీసుకొంటాడు. గిట్టని వాళ్లు దీన్ని లౌక్యం అంటారు.ఒక నాటకం కోసం చాట్ల తీసుకొనే శ్రద్ధ..చేసే పరిశ్రమ అభినందనీయం... అందరికీ ఆదర్శ ప్రాయం. శ్రీరాములు గారిలో ఒక గొప్ప సుగుణం ఉంది. ఒక నాటకం చేతికి వచ్చినతర్వాత దానిపై రచయిత అభిప్రాయాన్ని పాత్ర చిత్రణ, సన్నివేశ డాక్టర్‌ కందిక్యుళ్ల సాంబశితరావు

అభినయ భఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాభులు 1838 కల్పనలపై ఒకటికి నాలుగుసార్లు లోతుగా చర్చిస్తారు. రచయిత నా దగ్గరకే రావాలి అనే దర్శకులు కొందరుంటే, రచయిత వద్దకు వెళ్లి చర్చించే దర్శకులు కొందరుంటారు. రచయితను గౌరవించే రెండవ కోవకు చెందిన దర్శకుడు చాట్ల. వ్యక్తిగా చాట్ల గొప్పవాడు. అంతకన్నా గొప్ప నటుడు. అంతకు మించి మంచి దర్శకుడు. ఈ మూడు గుణాలు కలిసిన వ్యక్తులు అరుదుగా ఉంటే అందులో ఇంకా అరుదైన వాడు చాట్ల. కృతజ్ఞతా భావం చాట్లలో చాలా ఎక్కువ. తెలుగు ప్రయోగ నాటక పితృతుల్యుడు చాట్ల అని నాటక రచయిత సి.యస్‌.రావు అభిప్రాయపడ్డారు. శ వ క్‌

సినిమా రంగంలో ప్రవేశించాక నాటకాలు వ్రాయలేదన్న అపప్రథ నుండి నన్ను (ప్రత్యేకంగా చాలాసార్లు కాపాడిన వాడు చాట్ల. మారుతీరావుకు నాటకం వ్రాయడం రాదేమోనన్న అపకీర్తి నుంచి, చాలా మంది జెలసీ నుండి రక్షించిన వాడు చాట్ల. రచయితగా నన్ను ఓదించినవారు ఇద్దరు. ఒకరు కె. వెంకటేశ్వరరావు, రెండవ వాడు చాట్ల అని గొల్లపూడి కితాబు ఇచ్చారు.

చాట్లను చూస్తే ఆయన పర్సనాలిటీ, స్వచ్భమైన ఇంగ్లీషు ఉచ్చ్భారణో, మాస్కులిటీ ఉన్న కంఠమో ఏమో తెలియదు గానీనాకెందుకో గ్రీకు నటులు గుర్తుకు వచ్చేవారు. చాలామంది చాట్లను నటుడి కన్నా దర్శకునిగా ఎక్కువగా ఇష్టపడతారు. కానీ నటుడిగానే నాకుఇష్టం. రఘుపతి రాఘవ రాజారాం నాటకంలో విలన్‌ పాత్రను ఆయన్ని దృష్టిలో పెట్టుకొని వ్రాశారు. ఆయన మీద నా విమర్శ ఒక్కటే. చాలా వరకు ఆంగ్ల ప్రభావంతో వ్రాయబడిన నాటకాలకే ఆయన దర్శకత్వం

డాక్టర్‌ కందికుకళ్ల సాంబశితరావు

184 అభినయ భరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు వహించి ప్రదర్శింపజేశారు. చాట్ల విదేశాల్లో రకరకాల నాటకాల ్రక్రియలగురించి నేర్చుకొని వచ్చిన ప్రయోక్త. తెలుగు నాటక రచయితలకు చేయూతనిస్తే బాగుండేదేమో. వ్యక్తిగతంగా చాట్ల మెలో ద్రామాకి వ్యతిరేకి అనిపిస్తుంది. ఆయన దర్శకత్వం వహించిన అన్ని నాటకాలూ, నాటికల్లో నాటకీయత కన్నా మానసిక సంఘర్షణే ఎక్కువగా ఉంటుంది. తెలుగు నాటకాన్ని నాటకీయత ఉచ్చులో నుండి బయటకు తీసుకొని రావడానికి ప్రయత్నించిన అతికొద్దిమందిలో చాట్ల ఒకరు. నాటకరంగాన్ని వదిలేసి డబ్బులు కోసం సినిమా రంగానికి వెళ్లకుండా తనకంటూ వఏిమీ మిగుల్చుకోకుండా ఉన్న నిజమైన ఆర్టిష్టుల్లో చాట్ల ఒకరు అని నాటక, నవలా రచయిత యండమూరి వీరేంద్రనాథ్‌ పేర్కొన్నారు. పంటే. మ. గ్‌ శే. వ. , న... న. " . దుగ్గిరాల, పోలవరపుతో చాట్ల శ్రీరాములు నాటక నటుడు, నాటక నటుడే కాకుండా నాటక దర్శకుడు కూడా. ఇక్కదే శ్రీరాములు దెబ్బతింటున్నాడు. నటుడైన శ్రీరాముల్ని దర్శకుదైన శ్రీరాములు నియంత్రిస్తున్నాదా? లేక దర్శకుడైన శ్రీరాముల్ని నటుడైన శ్రీరాములు ధిక్కరిస్తున్నాడా! శ్రీరాములు విషయంలో ఈ రెండు జరిగాయి. దర్శకునిగా శ్రీరాములుకు ఒక దృక్పథం, ఒక భావం, ఒక యోచన, ఒక నటన ఉంటుంది. అదే దృక్పథాన్ని అదే భావాన్నీ అదే యోచనను, అదే నటనను నటుడైన శ్రీరాములుకు దర్శక శ్రీరాములు చెబుతాడు.కానీ నటుడైన శ్రీరాములు ఎన్నోసార్లు దర్శకుణ్ణి ధిక్కరించడానికి ప్రయత్నించి ఓడిపోయాడు. అందుకే అతడు ఉత్తమ దర్శకునిగా, అదే నాటకంలో

అభినయ భరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు 185 ఉత్తమ నటునిగా బహుమతి పొందలేదు. శ్రీరాములు రంగ స్థలంపై భావితరాల దర్భకుడని నాటక, సినీ రచయిత యన్‌.ఆర్‌.నంది అభిప్రాయపడ్డారు.

హాలులో అందమైన దృశ్యాన్ని గానీ, మంచి చిత్రాన్ని గానీ చూచినప్పుడు చాలా

అనందిస్తాం. ఆచిత్రాన్ని ఫ్రేములో అమర్చి వన్నెలు కల్పించిన శ్రామికుణ్ణి మరచిపోతాం. కారణం

అతను తెరవెనుక, పటం వెనుక ఉంటాడు. తెరముందు నటనకు చప్పట్లు లభిస్తాయి. పటంలోని

బాల్యమిత్రుడు నారాయణతో చాట్ల

దృశ్యానికి కళ్లు చెదురుతాయి. మట్టిముద్దను మలచి పాత్రలుగా ధరాతలానికి తెస్తాడు. పాత్రలు

మిగిలిపోతాయి. చక్రం తిరుగుతూనేఉంటుంది. నిరంతరం అలజడీ ఆవేశంతో నాటకం బ్రతకాలనే

తీవ్ర కాంక్షతో ఆకాశపు వీధులనెంట అలజడిగా పోతున్న వారిని సైతం నాటక రంగానికి పరిచయం చేసిన నిత్యనూతన నాటక అన్వేషి చాట్ల అని దాక్టర్‌ అత్తిలి కృష్ణారావు అభిభాషించారు.

“శ్రీరాములు మంచి దర్శకుడే కాక నటుడు, ప్రయోక్త. పైపెచ్చు నటులకు శిక్షణ

నిచ్చే అధ్యాపకుడు, ఇన్ని గుణాలు ఒక వ్యక్తిలో ఉండడం అరుదు. ఈ అరుదైన లక్షణం అకు

సంపెంగకీ ఉంటుంది. పండిన కొద్దీ ఈ ఆకు సంపెంగ పరిమళం హెచ్చడమే కాకుండా సకల ఫల

సువాసనలను వెదజల్లుతుంది. అందుకే చాట్ల సకల ఫల సంపెంగ” అని నాటక రచయిత కె. చిరంజీవి

పేర్కొన్నారు. డాక్టర్‌ కందికుళ్ష్ల సౌంబశినరొవు

186 అభినయ ఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చొట శ్రీరాకులు

చాట్ల సాధు పుంగవుడు (ఎవరితో పోట్లాడుతుండగా చూడలేదు) సజ్జనశీలి (సత్ష్రవర్తన కలవాదుగా పెద్దల్ని గౌరవించడం చూశాను) అలాంటి శ్రీరాములు (నిజమైన తెలుగువాడు, డు,మువు,లు, ప్రథమా విభక్తి లోని 'లు'ని చివరి అక్షరంగా తగిలించబడిన వాదు. నాటకం అంటేప్రాణ మిస్తాడు. కాబట్టి అతని సహాయం కావాలి. నా అసంపూర్ణ ఆంధ్ర నాటకోద్యమ పూర్తికి శ్రీరాముల

వ్‌, జ క్షీ) మ్‌ 5 (

ఆల ఇ అప్పాజోస్యుల గృహంలో చాట్ల, డియస్‌.యన్‌.మూర్తి

సహాయముకావలెను. నాటక రంగానికి శ్రీరాములువారి సహాయము కావలెను.” అని పద్మభూషణ ఎ.ఆర్‌.కృష్ణ ఆకాంక్షించారు.

ఎన్నో ఆటుపోటులను తట్టుకొని తెలుగునాటక రంగమూ, నాటకాలూ, నటీనటులు నిలిచాయి, నిలిచారు. నాటకం అనే ప్రక్రియకూ నటుడనే వ్యక్తికీ వారు కొత్త నిర్వచనాలు సంతరించారు. వీదేదో నాటకం ఆడుతున్నాడురా అనే న్యూనతా భావం పోయింది. నటుడిలోంచి కృృతక ఖావమూూకాపట్యమూ క్రమక్రమంగా తొలగిపోతున్నాయి. అట్టి గౌరవాన్ని నటునికి కలిగించిన వారిలో చాట్ల అగ్రగణ్యులని గణపతి రాజు అచ్యుతరామరాజు వివరించారు.

చాట్ల క్రమశిక్షణ గల గొప్ప దర్శకుడు. పాత్ర స్వభావాన్ని స్పష్టం చేసి నటునిలో ఉన్న నటనను వెలికి తీయడంలో ఆయన సిద్ధ హస్తుడు. నాటక దర్శకుని లక్షణాలు ఇవి. నిర్వచనం ఇది అని నిదర్శనంగా చూపగల గొప్పదర్శకుడు. తెలుగునాటకం గర్వించ దగ్గ గొప్ప దర్శకుడైన దాక్టర్‌ కఇందితుక్త సాంచశితరావు

అభినయ భరతాచార్య శాళ్లర్‌ చాట్ల శ్రీరొాభులు 187 చాట్లనుచూచి ఎప్పటికైనా ఈస్థాయికి ఎదగాలనే అకాంక్ష ప్రతి బెత్సాహిక దర్శకునికి కలగాలి. త్రిజాకీయమ దర్శనం నాటకాన్ని చేసినప్పుడు అతి చిన్న పాత్రగా కనిపించే రెండవ సైనికుని వేషాన్ని చాట్ల ఇస్తే మనసులో నిరుత్సాహం కలిగింది. కానీ నాటకాన్ని చాట్ల తీర్చిదిద్దిన తరువాత అన్నింటి కన్నా ముఖ్యపాత్రగా అది ఎన్నో ఎత్తులలో కనిపించింది. నాటకాంతం రిహార్సల్స్‌ సమయంలో

• తనను చాట్ల సహచర నటులకు పరిచయం చేస్తూ రంగస్థలంపై ప్రమాదకరమైన నటునిగా పేర్మొన్నారు. ఈ నాటకంలో చాలా చిన్న పాత్ర బాలాజీని అభినయించి ఒక పాత్రగా కన్పించేటట్లుగా చేయడంతో ఆమాటలు చాట్ల ఎందుకన్నారో ఇప్పుడు అర్ధమయ్యాయని సహచరనటులు అన్నారు. ఆయన దర్శకత్వం చేస్తానంటే కొత్త రచన చేయాలని మనసు ఉవ్విళ్లూరు తుందని నాటక రచయిత సినీ

నటులు రాళ్లపల్లి పేర్కొన్నారు.

౧. శ్‌. కాట్రగడ్డ గంగయ్యతో చాట్ల

నాటక రంగంలోనే కాకుండా నిజ జీవితంలోనూ ఆశించిన లక్ష్యాలను అందుకోవదానికి నిత్యం శ్రమించే కార్య సాధకుడు చాట్ల, ఆయన ఆలోచనకు అర్థం ఉంటుంది. ఏం కావాలో తెలుసుకొన్న స్థిత ప్రజ్ఞుడు. తనకు తెలిసిన జ్ఞానాన్ని పదిమందికి పంచి పెట్టే సహృదయుడు. శక్తి వంచన లేకుందా తోటి మనిషికి సాయపడే విశాల హృదయుడు. సమకాలీన దర్శకులకు ఆయన మార్గదర్శకుడు. మరో మొహెంజొదారో నాటకాన్ని చూశాక ఆయన ఏకలవ్య శిష్యునిగా మారిపోయాను. ప్రతి నాటకాన్ని కొత్త కోణంలో చూపించడానికి తపన పడే నూతన డాక్టర్‌ కందికుక్ల సాంబశికరావు

188 అభినయ భరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు అధ్యయన శీలి. ఆయన వద్ద విద్యార్థిగా, నటునిగా శిష్యరికం చేశాను. ఆయనకే సంరక్షకుడు, యజ్ఞం నాటకాలకు దర్శకునిగా వ్యవహరించాను. శిష్యుని దర్శకత్వంలో నటిస్తున్నా భేషజాలకు పోకుండా ఒదిగిపోయి ఉంటారు. ఏపని చేసినా ఒక తపస్విలాగా ఉంటారు. సూర్యాపేట శిక్షణా శిబిరంలో ఉన్న 40 రోజులూ ఒక ఆదర్భంగా ఉండడం కోసం నటుల ముందు సిగరెట్‌ కూదా కాల్చేవారు కాదు. క్రమశిక్షణలో ఆయనకు ఆయనే సాటి. అటువంటి కర్తవ్య దీక్షా పరులు ఇంతకుముందు లేరు, భవిష్యత్తులో ఇకరారు. ఉదయం శిష్యునిగా, సాయంత్రం అధ్యాపకునిగా, రాత్రి వేళ స్నేహితునిగా చాట్ల మెలిగిన కాలం నా జీవిత పథంలో మరపురాని తీపి గుర్తులని ప్రముఖ నటుడు, దర్శకుడు దాక్టర్‌ డియస్‌.యన్‌. మూర్తి తెలిపారు.

న పష 2, శీ న్‌; గ న

స్‌ ఇ 1 టం చు లు

జాం. ప జ తు ర శ్రీమతి గరిమెళ్ళ శ్రీమతి చాట్ల చాట్ల ఉత్తమ దర్శకుడు కావడానికి శాస్త్రాలను కాక జీవితాన్ని చదివాడు. ఒక

నాటకానికి దర్శకత్వం వహించే సమయంలో దానిమీద క్షుజ్ణంగా అధ్యయనం చేసి రంగస్థల విభజన చేసే తీరు అపూర్వం. సాధారణంగా ఎక్కువమంది దర్శకులు డైలాగ్‌ను ఇలాగే చెప్పాలి అని పదేపదే తర్భీదు ఇస్తారు. కానీ చాట్ల ఒక పాత్ర స్వభావాన్ని సన్నివేశ ప్రాధాన్యాన్ని ముందుగా వివరించి నటుని తనదైన విధానానికి ప్రాధాన్యం ఇస్తారు. ఆ సన్నివేశం తాలూకు భావం కావాలి. మీ డిక్షన్‌లో మీరు డైలాగ్‌ చెప్పండి అంటారు. అందుకే చాట్ల దర్శకత్వంలో నటించడమంటే నటులకు ఆహ్లాదంగా ఉంటుంది. ఒక సన్నివేశంలో ఒక నటుణ్ణి ఎలా ఎలివేట్‌ చేయాలి అనే విషయాన్ని ఆయన చూపించినంతగా మరొకరి వల్లకాదు. అందుకే నటునిగా, దర్శకునిగా దాక్టర్‌ కఇందికుత్త సాంబశితరొవు

అభినయ చరతాచార్య డాళ్టర్‌ చాట త్రీరాకులు 189 ఎంతోకొంత ఎదిగానంటే అది చాట్ల చలవే అని రంగస్థల,సినీ నటులు కొండవలస లక్ష్మణరావు పేర్కొన్నారు.

ఆధునిక తెలుగు నాటక ప్రస్థానంలో ఆయనే మొదటిస్థానంలో నిలిచే గొప్ప దర్శకుడు. క్రమశిక్షణ, సమయ పాలనకు నిఘంటువులో అర్ధంగా చాట్లను పేర్కొనవచ్చు. గొప్ప రంగస్థల అధ్యాపకులు, విద్యార్థులతో మమేకమ్రైపోతూ వారిలోని సృజనకు పదును పెట్టే ఆకురాయి వంటివారు. విద్యార్థి దశలో ఉన్నప్పుడు వారికి మేజర్‌ ప్రొడక్షన్‌కు దర్శకత్వం వహించే అవకాశం ఇవ్వరు. కానీ శాఖాధ్యక్షులుగా ఉన్న చాట్ల కాకి బంగారం నాటకానికి దర్శకత్వం వహించే అవకాశం ఇవ్వడం తన జీవితాన్నే ఒక మలుపు తిప్పింది. నట సమ్రాట్‌ మరాఠీ నాటకాన్ని ముందు | రో 1౯ పో ]కప్ళు మ! ల్లో ; న నై, అకు ఆం లు 1 గ . |. లా. శ! 1] గ్‌ కె 1 నా. శ్ర (ఈం! శే తశ ఎఐఎ శత, 11 భ్‌ హల్‌ యో! లం వప ఎం సీకతడా చాట్ల అభినందన సభలో సి.నా.రె., హెచ్‌.జె దొర

తనే అనువాదం చేస్తానని అనుకొన్నా నేను కోరినమీదట ఆ అవకాశాన్ని నాకిచ్చారు. ఈ విధంగా ఆయనకు బుణగ్రస్తుజ్జి అయ్యానని నాటక రచయిత, దర్శకులు జి.ఉదయభాను పేర్కొన్నారు. ఎంతో అనుభవసారాన్ని జీర్ణించుకొన్న గొప్పమేధాని, నిండుకుండలా స్థిరంగా ఉందే స్థితప్రజ్ఞుడు. ఆయన దర్శకత్వంలో నటించినా లేక ఆయన సరసన నటించినా కలకాలం మనసులో ముద్రించుకొని పోయే ఒకపాఠం. తెలియక తప్పు చేస్తే పెద్ద మనసుతో క్షమిస్తాడు. తెలిసి చేసినా, కావాలని చేసినా

డాక్టర్‌ కందిళుళ్ల సాంబశితరొు

190 అ౭ినయ భరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు పెద్ద పులిలా గర్జిస్తాడు. ఒకనాటకానికి దర్శకత్వం వహించే సమయంలోఇలా ఉంటే బాగుంటుందేమో అని అంటే శభాష్‌ అని మెచ్చుకొంటాడు. తన వేషం కొట్ట వచ్చినట్లుగా కనపడాలని ఏనాడూ అనుకోడు. అందరి సమిష్టి కృషి ఉంటేనే నాటకం పండుతుందని ప్రోత్సహించే మనసున్న మంచి గురువని నటుడు, దర్శకుడు విద్యాసాగర్‌ అన్నారు. న. . న చ న మ 2 య, య స్‌ ఖీ తః య. చాట్లను సన్మానిస్తున్న డాక్టర్‌ కె.వి.రమణాచారి శిక్షణకు, క్రమశిక్షణకు మారు పేరు, మరో పేరైన దర్శకుడు చాట్ల. తన మదిలో మెదిలిన ఆలోచనలకు ప్రతిరూపంగా నటుల సామర్థ్యాన్ని వెలికి తీయగల గొప్ప దార్శనికుడు. నటునిగా, దర్శకునిగా రంగస్థల అధ్యాపకునిగా అటు తెలుగు నాటక రంగంలోనూ, ఇటు డాక్టర్‌ కందికుళ్ల సాంబశితరావు

అభినయ భరతాచార్య జుకళ్ట్షర్‌ చాల్ల శ్రీరాములు 191 విశ్వవిద్యాలయ నాటక శాఖల్లోనూ నూతన ఒరవడిని దిద్దారు. తెలుగు నాటకంతో పాటు దేశీయ, విదేశీయ నాటకాలను విద్యార్థుల చేత ప్రదర్శింపజేసి వారి పరిధిని విస్ప్రతం చేసిన ఘనులుచాట్ల, నాటక ఇతివృత్తం, పాత్రలు, సన్నివేశం వంటి అంశాలను అరటిపండు ఒలిచినట్లుగా విశదీకరించడంతో ఆయన ప్రతిభాపాటవాలు అనన్య సామాన్యం. నాటకంలో కేవలం అభినయానికే (ప్రాధాన్యం ఇవ్వకుండా అన్ని హంగులనూ సమపాళ్లలో ఏర్చికూర్చే గొప్ప దర్శకులు. ఒక ప్రదర్శనా నంతరం

ట్ర సత్తు. ఏ

వా సతత కీ త్‌ ్కు”

క న టన న

చాట్లను సన్మానిస్తున్న ప్రసాదమూర్తి, పంతం

నటులందరినీ సమావేశపరచి ఆ ్రదర్శనలోని గుణ దోషాలను నిష్టాక్షికంగా విశ్లేషించి మరో ప్రదర్శనను చక్కదిద్దే గొప్ప నిర్దేశకుడు. ఒక నాటకం యొక్క పాఠ్యం, అంతరార్థం విశదీకరించి, విపులీకరించడమనే అరుదైన లక్షణం చాట్లలో ఉన్నందున నటులు తమ అభినయ ప్రదర్శనకు ఎంతో సౌలభ్యంగా ఉండేది. రేపటి రోజున జరగబోయే రిహార్సల్స్‌లో ఏవిధంగా అభ్యాసం చేయాలో ముందుగానే హోంవర్క్‌ చేసుకొని దానిని తు.చ. తప్పకుండా అమలు చేసే క్రమశిక్షకుడు.

192 అభినయ భరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాణులు రంగస్థలమనే మహా సముద్రం నుండి చాట్ల చలువవల్ల కొన్ని నీటి చుక్కలను (గ్రహించిన అదృష్టవంతులమని ఉస్మానియా విశ్వ విద్యాలయ నాటక శాఖాధ్యక్షుడు డాక్టర్‌ జియస్‌. ప్రసాదరెడ్డి విశదీకరించారు.

మన జీవితయానంలో ఎందరో వ్యక్తులు తారసపడతారు. కొందరు మనలను

(ప్రభావితం చేస్తారు. ఒకరిద్దరు మరీ ప్రత్యేకంగా నిలిచి మన జీవిత గమ్యాన్ని మలుపు తిప్పి

(దట సట మ స...

| సన ఇ షు స 7,

న న్‌ హ్‌ క్ట . లో (౧.

వ స శి భో గ్‌

న స్క |. ( త

ఇ ౫

చాట్లను సన్మానిస్తున్న దాక్టర్‌ పి.గోపాలకృష్ణ, ధర్మవరపు, జాలాది, యన్‌.దుర్గాప్రసాద్‌ పూలబాటలో నడిపిస్తారు. నా నాటక దశనూ, దిశనూ మార్చిన గురుదేవులు చాట్ల ఆయన మూలంగా నటన, దర్శకత్వ విభాగాలలో శాప్రీయ విధానాన్ని ఆకళింపు చేసుకొన్నాను. విశాఖ కేంద్రంగా వందలాది శిష్యులతో తనను ప్రత్యేకంగా చూచి ఆయనతో సాన్నిహిత్యంగా మెలిగే సదవకాశాన్ని ఇచ్చారు. రంగస్థల దర్శకునిగా, స్టార్‌ మేకర్‌గా తనకున్న స్థితికి కర్త కర్మ క్రియ చాట్ల డక్టర్‌ కందిళ్యుక సాంబశికరొళు

అభినయ భరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల త్రీరాకులు 193 ప నా క స న... చాట్లను అభినందిస్తున్న సి,నా.రె, జయం.సి, బాలయోగి

గారేనని నటుడు, రచయిత, దర్శకుడు యల్గ్‌సత్యానంద్‌ అభిభాషించారు. అజ్ఞానాంధకారాన్ని పోగొట్టి జ్ఞానజ్యోతులను వెలిగించేవాడు నిజమైన గురువు. గురువు అనేమాటకు అచ్చమైన ఆకారం చాట్ల. వేలాది నట విద్యార్థులకు అభినయాన్ని బోధించిన జ్ఞానపీఠం. శాస్తాన్నీ లోకానుభవాన్ని మేళవించి విద్యను బోధించే ఉత్తమ గురుదేవులు. ఒక్క మాటలో చెప్పాలంటే ఆయన నడిచేనాటక విజ్ఞాన సర్వస్వం. మంచిఎక్కడున్నా వెన్నుతట్టి న్‌ మళ నాలాయిణలొవుగారి (జ్ఞ స్‌ వ (| [స గ్గ లి శః వ. స. న! శ్‌ , పటమును కీ ఇల్‌ | వ స్ట, ॥ చాట్లను సన్మానిస్తున్న దాసరి

194 అభినయ భరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల త్రీరాళకులు ప్రోత్సహిస్తాడు. చెడు ఎంత పెద్దవారి దగ్గరున్నా భేషజాలు లేకుండా ఖండిస్తారు. ఎన్నో ప్రయోగాలకు ఊపిరులూది జాతీయ నాటకోద్యమానికి దారులు వేశారు. స్వపర భేదం లేకుందా విద్యను బోధించే అసలుసిసలైన అభినవ భరతాచార్యుడు. చాట్ల జీవన సర్వస్వ చిత్రణ అంటే కేవలం ఆయనవైయిక్తికమైన చరిత్ర కాదు.అది ఆధునిక తెలుగు నాటక ప్రత్యక్ష సాక్షాత్మారమేనని నటులు, దర్శకులు డి.యస్‌. దీక్షిత్‌ పేర్కొన్నారు.

వ్హాషంకగాాాళం సత కె సామే ానట్లో యంత గ సత్రం న న త న. వ క స త. నక జ్ఞ (; కై | య. సనన్‌ 1. | సీ, నాం... ! ." యః . అ స అభినవ భరతాచార్య బిరుదు ప్రదానం చేస్తున్న ఆచార్య జి.వి సుబ్రహ్మణ్యం, దాశరథి, సీతాదేవి (క్రమశిక్షణ కలిగిన నటుడు, దర్శకుడు ఎంతో ఉన్నత స్థానాలకు చేరుకొంటారనదానికి చాట్ల నిదర్శనం. నాటక ఇతివృత్తాన్ని (ప్రేక్షకుల మస్తిష్కాలపై బలంగా ముద్రవేయడంలో చాట్లకు మించిన దర్శకులు తెలుగు నాటక రంగంలో లేరు. నాటకంలోని ప్రతి అణువునూవిడిచిపెట్టకుండా అన్ని విభాగాలకూ పరిపూర్ణ న్యాయం చేసే దర్శకుడు చాట్ల. వర్క్‌కల్చర్‌కు ఆయన మంచి నిర్వచనం. ఒక వాదంలోని లోపాలను ప్రజలకు వివరించడంలో చాట్ల చూపిన శ్రద్ధను,చేసిన కృషికి పోలీసు శాఖ చాట్లకు బుణపడిఉందని కేంద్ర సి.బి.ఐ. విశ్రాంత డైరెక్టర్‌ హెచ్‌.జె. దొర చెప్పారు. సంప్రదాయ నాటకంపై పాశ్చాత్య నాటక ప్రభావం పడింది. ఆధునికతను సంతరించుకొన్న నాటకానికి శాస్త్రీయమైన విధానం ప్రాణం. నటునికి కూడా శాస్త్ర ధర్మంతో కూడిన అభినయ రీతులు ఉండాలి. అధునాతన నాటక రంగంలో చాట్ల పాత్ర గణనీయమైనది. దాక్టర్‌ కందిముకళ్ల సాంబశినరావు

అణినయ భరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరొాకుములు 195 ః క త్‌ న మొ రాస తన్న షట... స క్‌ ఖ్‌! ర ము న న కం మయ. న య న వేమూరి ఆంజనేయశర్మ పురస్కారాన్ని ప్రదానం చేస్తున్న ఎన్నికల కమీషనర్‌ వఐ.వి.సుబ్బారావు చాట్ల ప్రభావం సంప్రదాయ నాటకరంగంపై కూడా పడిందనడంలో అతిశయోక్తి లేదు. హరిశ్చంద్రుడు అరిషడ్వర్గాలను జయించాదని వివరించే సన్నివేశాలలో చాట్ల స్ఫూర్తితో సత్యహరిశ్చంద్ర నాటకంలో ప్రీజ్‌ను ప్రవేశపెట్టడం జరిగింది. ఈ. అంశానికి ప్రేక్షకుల నుండి అద్భుతమైన స్పందన వచ్చింది. ఆయన అభినవ భరతాచార్యుదే కాదు అభినయ భరతాచార్యుడు కూడా. చాట్ల నట, దర్శకత్వ రీతులను అవగతం చేసుకొన్నప్పుడు తెలుగు నాటక శాస్ర్తీయ ప్రయోగ నిధి మనకు అందుతుందని నటులు, రచయిత బుర్రా సుబ్రమణ్య శాస్త్రి పేర్కొన్నారు. పాశ్చాత్య నాటక సారాంశాన్ని ఆకళింపు చేసుకొన్న అతితక్కువ మంది తెలుగు దర్శకులలో చాట్ల ముఖ్యులు. నాటకంలో సహజత్వం, తెలుగుదనాలకు భంగం వాటిల్లకుండా కావలసిన మోతాదులో ప్రయోగాన్ని వినియోగించి (ప్రేక్షకులను ఉత్తేజితులను చేయడంలో చాట్ల పాత్ర గణనీయమైనది. సరికొత్త తెలుగు నాటకాన్ని ఆవిష్కరించిన ్రష్ట, చదివిన చదువును మనదైన సంస్కృతితో సమ్మేళనం చేసిన ఆయన మేథస్సు సంస్తుతి పాత్రం. కె.వెంకటేశ్వరరావు ప్లస్‌ గరికపాటి ఇంటూ ప్రయోగం ఈజ్‌ ఈక్వల్‌ టు చాట్ల అని ధ్వన్యనుకరణ సమ్రాట్‌ నేరెళ్ల వేణుమాధవ్‌ తెలిపారు. డాక్టర్‌ కందిళుక్ల సాంబశితరొళు

196 అభినయ భఛరతాచాధ్య డాక్టర్‌ చాట్ల త్రీరాకులు చాట్ల కీర్తితిరీటాలు

• కళాసాగర్‌ (మద్రాసు)చే 1972 నుండి 75 వరకు, 78 నుండి 81 వరకు ఉత్తమ దర్శకుని పురస్మారం.
• 1980 లో మంతెన నరసరాజు, అనసూయ(యు.యస్‌.ఎ) అన్నమాచార్య కల్చరల్‌ స్కాలర్‌షిప్‌
• 1982లో అంధ్రప్రదేశ్‌ నాటక అకాడమీచే ఉత్తమ దర్శకునిగా పురస్కారం 'కళాప్రవీణి బిరుదు.
• 1984 వంశీ-గురజాడ ఉత్తమ దర్శకునిగా స్వర్ణపతకం.
• 1988లో గరికపాటి నాటకరత్న పురస్కారం.
• 1990లో పొట్టిశ్రీరాములు తెలుగు విశ్వ విద్యాలయం తొలి వ్యవస్థాపక దినోత్సవ పురస్కారం.
• 2000లో ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ప్రభుత్వం ఆత్మగౌరవ పురస్కారం
• 2004 లో యువకళావాహినిచే అభినవ భరతాచార్య బిరుదు ప్రదానం.
• 2006 తెనాలి పట్టణ రంగస్థల కళాకారుల సంఘం వారి జీవిత కాల సాఫల్య పురస్కారం.
• 2009లో పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయంచే గౌరవ డాక్టరేట్‌
• 2009 ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ప్రభుత్వ నందమూరి తారక రామారావు రంగస్థల పురస్కారం.
• 2010 కాళిదాసు కళారాధన సమితి కావలి వారి దొడ్ల రామచంద్రారెడ్డి స్మారక లైఫ్‌ టైమ్‌ అభీవ్‌మెంట్‌ అవార్డు [ల ం తం తం. 4 ల, న. న 4 వష వ స టట న [గ ఈ త ల ॥ ర న తా భి శ్ర. ఎన్‌.టి.ఆర్‌. రంగస్థల పురస్కార గ్రహీత చాట్లను అభినందిస్తున్న అక్కినేని డాక్టర్‌ కఇందిత్యుళ్ల సాంబశితరావు

అభినయ భరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు 197 చాట్లకు నచ్చిన దర్శకులు ఒక నాటకాన్ని ప్రదర్శించాలనుకొన్నప్పుడు వాదాలను చాట్ల పరిగణలోనికి ఏనాడు తీసుకోలేదు. నాటకం వేసేటప్పుడు ఇది (ప్రేక్షకుల గుండె తలుపులను తట్టాలనేదే అంతిమ థ్యేయం. దీనికి సాధనం వాస్తవిక వాదమైనా మరేదైనా ఇతి వృత్తాన్ని ఆధారంగా నిర్ణయిస్తారు. ఈ విధానంలో చెబితే ప్రేక్షకులు అంగీకరించి స్వీకరిస్తారు అన్నదే ప్రధాన థ్యేయం. ఒక శైలిని మరొక శైలితో సమ్మితం చేసి ప్రయోగించినా అది తప్పు కాదని చాట్ల నిశ్చితాభిప్రాయం. ఆధునిక తెలుగు నాటక స ర సు నక | ళ్‌ / స ల్‌ు! గరా " ర్త గ. వ్‌ నా జీ | భి ఈ నటు 1 వ . ల తా గ ్టీ (. నీస్‌ ౧ ర మ్‌ చాట్లను అభినందిస్తున్న భాను ప్రకాష్‌ రంగంలో దర్శకునిగా చాట్ల న్థానం అనంతమైనది. ఆధునిక ప్రయోగ నాటక పితామహునిగా చాట్లను దర్శకుడు కీ॥శే॥ టి.శివరామకృష్ణారావు అభివర్ణించారు. నవ్యత కోసం నిరంతరం ఆరాటపడదే చాట్లకు ముందు, వర్తమానాలలో కొందరి దర్శకుల ప్రయోగశీలత, క్రమశిక్షణ, అంకిత భావాలు ఎంతగానో ఆకట్టుకొన్నాయి.తనకన్నా పెద్దవారి నుండి ఆ గుణాలను వినమంగా స్వీకరించారు. చిన్నవారిని మనస్ఫూర్తిగా భుజంతట్టి మెచ్చుకొన్నారు. మల్లాది సూర్యనారాయణ గొప్ప పద్య నాటక కళాకారుడు. తన కుటుంబ సభ్యులనే నాటక సమాజంగా మార్చి అశ్వత్థామ నాటకాన్ని ప్రదర్శించారు. అశ్వత్థామ పాత్రను సూర్యనారాయణ పోషిస్తే ఆయన సోదరులు, కుమారులు మిగిలిన పాత్రలను ధరించేవారు. పద్యాలను పాడలేని వారికోసం పద్యాన్ని అందమైన వచనంగా మార్చి నటింపజేశారు. సూర్యనారాయణ అనంతరం ఆ జుక్టర్‌ కందికుళ్ల సాంబశితరావు

198 అభినయ భరతాచార్య జుళ్టర్‌ చాట్ల శ్రీరొకులు నాటకాన్ని ఆయన వారసులు ఇప్పుడు కూడా ప్రదర్శిస్తున్నారు. అ కుటుంబ సభ్యుల కలివిడితనం, అంకితభావం, దర్శకునిగా మల్లాది సూర్యనారాయణ నాటకాన్ని మలిచిన తీరు చాట్లను ఎంతగానో ఆకట్టుకొన్నాయి.

తన గురువైన కె.వెంకటేశ్వరరావు దర్శకత్వ విధానం కూడా చాట్లను ఆకట్టుకొంది. ప్రతి పాత్ర చేత అర్ధవంతంగా నటింపజేస్తూ సన్నివేశాలను రససిద్ధితో పండిస్తూ నాటకాన్ని నడిపించడం చాట్లను ఆకట్టుకొంది. వెంకటేశ్వరరావు శిష్యులందరూ జిరాక్స్‌ వెంకటేశ్వరరావులనే అపప్రథ నుండి మాత్రం చాట్ల జాగ్రత్తగా తప్పుకొన్నారు. నాటక సమాజాన్ని కట్టుదిట్టమైన క్రమశిక్షణతో నడిపించడంతో పాటు నాటక విజయానికి సమిష్టి కృషి ఎంత అవసరమో ఆచరణలో నిరూపించిన డాక్టర్‌ గరికపాటి రాజారావు చాట్లకు ఆదర్శప్రాయుడు. [ఖో [ నన క [గ ౦... “ఇల న్‌ "1 ట్‌. ర ల ల సా (| శ క నం యత ప టు యాం సను న నం ము లోక్‌సభ స్పీకర్‌ బాలయోగి గృహంలో చాట్లను సన్మినిస్తున్న ఆంధ్ర పార్లమెంట్‌ సభ్యులు అచార్య మొదలి నాగభూషణ శర్మను చాట్ల గురుతుల్యునిగా భావిస్తారు. ఇద్దరూ సుదీర్హ కాలం సహచర అధ్యాపకులు, రాజా ఈదిపస్‌, ప్రజానాయకుడు ప్రకాశం నాటక రచయితగా, దర్శకునిగా శర్మగారి ప్రతిభ అద్వితీయం, ఒక నాటకాన్ని అనువాదం చేయడంలో మొదలి నిష్ణాతులు. అదేవిధంగా గొప్పనాయకునిగా తెలుగు వారి హృదయాలలో నిలిచిపోయిన ప్రకాశం పంతులు గారి చరిత్రను నాటకంగా మలచదానికి మొదలి ఎంతో శ్రమించారు. ఒక రచయితగా, దర్శకునిగా మొదలి చాట్లకు ఆఅరాధ్యనీయుడు, అభిమాన పాత్రుడు. డాక్టర్‌ కందిళ్యుళ్ల సాంచశితరొవు

అభినయ ఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు 199 ఆధునిక దర్శకులలో చాట్లకు నచ్చిన దర్శకుడు టి.జె.రామనాథం. స్టేజ్‌ డిజైన్‌ చేయడంలో రామనాథం ఆలోచనా నైళిత్యం చాట్లను ఆకట్టుకొంది. రామనాథం దర్శకత్వం వహించిన 'నరకం మరెక్కడో లేదు” నాటికలో రామనాథం చూపినప్టేజీ క్రాఫ్ట్‌ను” చాట్ల పలు సందర్భాలలో ఆకాశానికి ఎత్తారు. ఆయన శిష్యుడు ప్రసాద మూర్తి, సంస్కృతి, సంప్రదాయాలకు పెద్ద పీటవేసే దర్శకుడు. గ్రామీణ ప్రాంతాలలో వందలాది బెత్సాహికులను నటులుగా తీర్చిదిద్ది నాటకాన్ని ఒక ఉద్యమంగా నడిపిన కార్యదక్షుదు. అందుకే దర్శకునిగా, నిర్వాహకునిగా ప్రసాదమూర్తి అంటే చాట్లకు వల్లమాలిన అభిమానం. ఒకనాటకాన్ని అద్భుత దృశ్య కావ్యంగా చూపించదానికి డి.యస్‌. దీక్షిత్‌ చూపించే తపన చాట్లకు అభిమాన పాత్రం. అనువాద రచనలో సిద్ధహస్తుడు. కెత్సాహికులను తీర్చిదిద్దడంలో నిషాతుడైన జి. ఉదయభాను, తెలుగు నాటకాన్ని భారతీయ స్థాయికి తీసుకొని వెళ్లడమే కాకుండా వందరోజులు వరుసగా బొమ్మలాట నాటకాన్ని అద్భుతంగా ప్రదర్శించిన దర్శకుడు యల్‌.సత్యానంద్‌ చాట్లకు ఇష్టులు. దండమయా విశ్వంభర నాటికలో రంగస్థలంపై కనిపించని జడ్జి పాత్రను లైటింగ్‌ ద్వారా చూపిన ఐ,రాజ్‌కుమార్‌ దర్శకత్వ ప్రతిభను పలు సందర్భాలలో ప్రన్థావించేవారు. చాట్ల థియేటల్‌ ట్రఫ్ట్‌ పురస్కారం కేంద్ర ప్రభుత్వం చాట్లకు ఎమరటేస్‌ ఫెలోషిప్‌ కింద రు.2 లక్షల నిధులను మంజూరు

చేసింది. దాని నుండి రు 1 లక్షను మూలనిధిగా చేసి చాట్ల థియేటర్‌ ట్రస్ట్‌ను 1999లో ప్రారంభించారు. మేనేజింగ్‌ ట్రప్టీగా చాట్ల శ్రీరాములు, గౌరవ సలవోదారులుగా దాక్టర్‌ కె.వి.రమణాచారి, డాక్టర్‌

న ననా అ (టి

పా | న. 4 1

వ. ళ్‌ న ౨.

భమిడిపాటికి చాట్ల పురస్కారం డాళ్టర్‌ కందిమ్య్ల సాంబశితరావ్రు

200 అభినయ భరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాకులు

యను 7౧" స్నా కళ!

య. గణప ఆ? వం రీనా పొండతోద

హ్‌ 1 నలం లో! స ని? 1

వ ఉస శా.

న (| 11 సలల!

స న సత జ ల చ్‌ క

1. న 1! న్న |... న! స 11

నరవిక్రయం నాటకం సి.డి.ని చాట్లకు బహుకరిస్తున్న కేంద్ర మంత్రి జైపాల్‌రెడ్డి

బి.వి.పట్టాభి రామ్‌, దాక్టర్‌ కందిమళ్ల సాంబశివరావు, సభ్యులుగా శాసనమండలి సభ్యులు బొమ్మిడి నారాయణరావుతో పాటు యస్‌.మోహన్‌, యం. ఫ్రాన్సిస్‌, కె.బి.ఆర్‌.కృష్ణంరాజు, పి.ఆర్‌.ఒ.గా యం.కామేశ్వరరావు నియమితులయ్యారు. నాటకరంగ అభివృద్ధికి విశేషమైన కృషి చేసిన వారిలో ప్రతిఏటా ఒకరిని ఎంపిక చేసి రు.10వేల నగదుతో పాటు చాట్ల థియేటర్‌ ట్రస్ట్‌ పురస్కారాన్ని ప్రదానం చేయాలని ట్రప్ట్‌ నిర్ణయించింది. మొదటి పురస్కారాన్ని నాటక రచయిత భమిడిపాటి రాధాకృష్ణ (1999) గారికి భీమవరంలో ప్రదానం చేశారు. అనంతరం జె.సిద్దప్పనాయుడు (2000), ఐ.సత్యరాజకునూరి (2001), వల్లం నరసిహారావు (2002) దేశిరాజు హనుమంతరావు (2003), టి.శివరామకృష్ణారావు (2004), బుర్రా సుబ్రమణ్య శాస్త్రి (2005), పొన్నాల సుబ్బారెడ్డి, టి.ఆర్‌. అదడబాల (2006లో చాట్ల అమృతోత్సవాన్ని పురస్కరించుకొని ఇద్దరు ప్రముఖులకు పురస్కారాలను ఇవ్వడం జరిగింది), డాక్టర్‌ ధారా రామనాథశాస్త్రి (2007), షేక్‌ అల్లాబకష్‌ మొల్ల (2008), యం. వి. రామారావు (2009) ప్రభృతులకు ఈ పురస్కారాలను అందించడం జరిగింది. జూక్టర్‌ కందిళ్కుళ్ల సాంబశిలరావు

అభినయ ఛరతాచార్య డక్టర్‌ చాట్ల త్రిరాణులు 201 ప్రవాసాంధ్రులైన డాక్టర్‌ రవి కొండబోలు, డాక్టర్‌ ఉమ కొండబోలు చాట్ల థియేటర్‌ ట్రప్ట్‌కు 1116 దాలర్లు (రు.52,416) విరాళంగా ఇచ్చారు. ఒక రంగస్థల నటుడు మరొక రంగస్థల నటునికి ఆర్థికంగా పురస్కారాన్ని ఇచ్చే సంప్రదాయం గతంలో అక్కడక్కడా ఉన్నా చాట్ల థియేటర్‌ ట్రఫ్ట్‌ ఒక శాప్రీయ విధానంతో దీనిని అమలు చేస్తుంది. దీనితో రాష్ట్రంలోని పలువురు ప్రముఖులు, సంస్థలు చాట్ల థియేటర్‌ ట్రస్ట్‌ను ఆదర్భంగా స్వీకరించారు. సంపూర్చనాటకావిర్భావం మన లక్ష్యం... గమ్యం... కందుకూరి జయంతిని పురస్కరించుకొని ఆంధ్ర ప్రదేశ్‌ ప్రభుత్వం 2008 నుండి ఏప్రియల్‌ 16వ తేదీని అధికారికంగా తెలుగునాటక దినోత్సవంగా ప్రకటించింది. ఈ సందర్భంగా 2007లో ఆంధ్ర ప్రదేశ్‌ ప్రభుత్వ నందమూరి తారకరామారావు రంగస్థల పురస్కార గ్రహీత బుర్రా సుబ్రమణ్యశాస్ట్రి తొాలినాటక రంగ సందేశాన్ని ఇచ్చారు. 2010లో దాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు ప్రభుత్వ పక్షాన తెలుగు నాటకరంగ సందేశాన్ని ఇచ్చారు. ఆ సందేశం యొక్క పూర్తిపాఠం ఇది. యంతు తు. 7 వ ర ర స. గ్‌. తె చ వా స! అనే ఆ లం శ. స, వస ప . రాష్ట్ర ప్రభుత్వ యన్‌.టి.ఆర్‌, రంగస్థల పురస్కారాన్ని ప్రదానం చేస్తున్న సమాచార శాఖ కమీషనర్‌ పార్థసారధి, జిల్లా కలెక్టర్‌ ఉషారాణి నాటకం తిమిరంతో సమరం చేసే అభినయాస్త్రం. కులాల కుళ్లును... మతాల మత్తును చీల్చి చెండాదే ఓ వజ్రాయుధం... తమస్సు నుంది ఉషస్సుకు.. జడత్వం నుండి జాగృతికి.. అసత్యం నుండి సత్యానికి బాటలు వేసే చూపే ఒక దివ్యజ్యోతి. మనిషికి మనిషికీ మధ్య దట్టంగా డాక్టర్‌ కఇందిముళ్ల సాంబశివరావు

202 అభిశయ ఛరతాచాక్య డజుక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరొాభులు పేరుకొన్న తరాల అంతరాలను.. ఆవేశ కావేశాలను తుడిచి వేసి మనిషిని మనీషిగా తీర్చిదిద్దే మహత్తర శక్తి. విశ్వమానవ కళ్యాణానికి కర్త కర్మ క్రియ. గతాన్నిమధించి.. వర్తమానంతో అనుసంధించి భవిత నవతకు శ్రీకారం చుట్టే మాటాటల సమహార స్వరూపం. హింస.. అరాచకం... దుర్మార్గం... దౌర్జన్యాలను పటాపంచలు చేసే ఒక దైనమేట్‌. కదిలేది... కదిలించేది.. పెను నిద్దుర వదిలించేది.. పరిపూర్ణపు బ్రతుకు అంకురార్పణ చేసేది నాటకం.

అస్తవ్యస్థ వ్యవస్థ దురవస్థ నుండి ప్రజలను రక్షించడానికి... జనతకు.. జగతికి

శబా... నా ల వా కా కక పు ఇ క. [న లక దిని హయు నాట రూర్ట ఆం వద్ది మ న్‌ వకు ప టూ స న్‌ కా చ! న వ? త యత ల. . _ ల. సమా న యాంటీ... న మ న యయ స క

చాట్లకు యన్‌.టి.ఆర్‌, రంగస్థల పురస్కారాన్ని ప్రధానం చేస్తున్న మంత్రి రామిరెడ్డి వెంకటరెడ్డి,

సమాచారశాఖ కమీషనర్‌ పార్థసారధి, కలెక్టర్‌ ఉషారాణి.

కర్తవ్య బోధ చేసి సమస్యల పరిష్కారానికి సమాయత్తం చేయడానికి.. ఒక కందుకూరి... ఒక గురజాడ... ఒక కాళ్లకూరి.. సుంకర వాసిరెడ్డి మొదలు వందరో మరెందరో రచయితలు నాటకాన్ని పదునైన ఆయుధంగా.. సాధనంగా చేసి శక్తి మంతంగా ప్రయోగించారు. అత్యుత్తమ ఫలితాలను ఆచరణలో సాధించారు. వెలుగు నీడల సయ్యాట... చీకటి వెలుగుల తారంగం నాటకమైతే అది చిటెకెడు వినోదాన్ని పంచాలి. చారెడు విజ్ఞానాన్ని ప్రోది చెయ్యాలి. దోసెడు సామాజిక స్పృహను రంగరించాలి. ఈనాడు ఎక్కడ చూచినా ఏదో అశాంతి. ఎక్కడో అసంతృప్తి. అడుగడుగునా డాక్టర్‌ కందిళుళ్ల సాంబశినరాళు

అభినయ ఛరతాచార్య జుకళ్లర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు 208 అరాచకం. అణువణువునా విధ్వంసం.. విస్ఫోటనం... ఇటువంటి అయోమయ.. అంధకార నైరాశ్య నైమిశారణ్యంలో నాటక రంగం ఒక మానవతా మందిరం కావాలి.. ప్రతిమాటా.. పాటా మానవీయ సుస్వరాలను మధుర సుమధురంగా వినిపించాలి. కర్తవ్య బోధచేయాలి. జనజాగృతికి నాందీ ప్రస్తావనలు పలకాలి. విశ్వశాంతికి గొంతు కలపాలి. తాడిత... పీడిత జనావళికి అండగా నిలవాలి.. అధథోజగత్‌ సహోదరుల భుజం తట్టాలి. అవ్యవస్థకు భరతవాక్యం పాడాలి. | స. 1 ఫ్‌? జ /! గే ళ్శ || ను గ 1. వన న తం డం స్ట తా యన్‌.టి.ఆర్‌. ఆత్మగౌరవ పురస్కారాన్ని ప్రదానం చేస్తున్న దేవేందర్‌ గౌడ్‌, చంద్రబాబునాయుడు కానీ ఇలాంటి సమయంలో మన తెలుగు నాటకం నదక.. నదత. ఎలా ఉందో చిత్తశుద్ధితో సమీక్షించుకోవలసిన తరుణం ఆసన్నమయింది. నటుడు, రచయిత, దర్శకులు తాము ఏం చేస్తున్నామో... ఏంచేయలేక పోతున్నామో..ఏం చేయాలో అనే అంశాలను తరచి తరచి ప్రశ్నించుకొని ముందడుగు వేయాల్సిన యుగ సంధి ఇది. నాటకం సమాహారకళ. అందులో రచయిత భూమిక కీలకమైనది. కప్పుల కోసం.. నాలుగు చప్పట్ల మెప్పుల కోసం కాదు అక్షర యజ్ఞం చేయవలసింది. సీ చుట్టూ గీసుకున్న చిన్ని వలయం నుండి అడుగు ముందుకు పదాలి, నీ నుండి ఈ వ్యవస్థ ఆశిస్తున్నదేమిటో.. నీ అక్షరశక్తి ఏంత పదునైనదో గ్రహించు. పాతదనానికి స్వస్తి చెప్పు.. నీ భావావేశానికి ఆకృతినిస్తున్న అక్షరం ఎంత ఉత్కృష్టమైనదో.. గమనించు... ఒక మార్చుకు.. ఒక కదలికకు... నీవే స్ఫూర్తివి - స్పందనవు.. వెరసి నీవే ఒక చైతన్య గ్రవంతివి.. ఓ డాక్టర్‌ కందిముళ్ల సాంబశితరొళు

204 అభినయ ఛరతాచార్య డా్లర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు 1 లట ఫ్‌ ను (2 భా. గ తవ్వా | నం. న నం ల ౯ బెక 1 || "జో వ తత స నా ష్‌ శ యమ శు ౬ చాట్లను అభినందిస్తున్న ముఖ్యమంత్రి కె.రోశయ్య, రాజశేఖర్‌, రంగనాథ్‌, సారిపల్లి నటుడా.. కళకు ఒక సామాజిక ప్రయోజనం ఉంది. లక్షమందిలో లేని ప్రతిభ శక్తి నీలో ఉంది. రంగస్థలంపై బుడిబుడి అడుగలు వేసి మీ ప్రతిభకు కృషి అనే నికషోఫలంతో పదునుపెట్టి రచయిత ఆశలనూ ఆశయాలనూ సామాజికుల మస్తిష్కాలపై బలీయంగా ముద్రించే శక్తియుక్తులు మీవి. న్‌ ఉక ను కతెరాళ ఎ తెలుగు విశ్వ విద్యాలణగా( క స. గ షె లు మా || న సక స్ట య. క్‌ ాు శి మం |. న వ స 7 | స న. రా . ము. - | క రాాయుపతనాననతా మును మలా త పప ప యాలాడ ము పారూ క పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు వి, గౌరవ దాక్టరేట్‌ను ప్రదానం చేస్తున్న [సడ చె = చి రాష్త్ర గవర్నర్‌ యన్‌,డి.తివారి డాక్టర్‌ కఇందిత్యుక్ల సాంబశితరావు

అభినయ ఛరతొ ఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు ననన . ల శా క. | గ. న్‌ా ఈష ఆ ప న గ స. నంది అవార్డుల కమిటి ఛైర్మన్‌గా వ్యవహరించిన నూ చాట్లను అభినందిస్తున్న . భ్ధీప్టద్రే | న య్‌ . స్త ట్‌: చె న 11 111. న. గట ఏ శం? స్తు న న. ్‌ న )ట్‌ క వ... త ల్‌ ము వ. | స్యంళ్ల న | ఖే. న లీ 1 క 0 న. ॥] 'జానికేతన్‌ పు ౯ క టు కేతన్‌ పురస్కారాన్ని అందిస్తున్న మాజీ స్పీకర్‌ సురేషరెడ్డి

206 అభినయ భరతాచార్య డాక్టర్‌ చాల్ల శ్రీరాభణులు క్రమశిక్షణ మీకు ఉక్కు కవచం. సామాజిక చేతన మీ లక్ష్యం. అంతేకానీ వెండి తెర, బుల్లి తెరలపై పాదం మోపడానికి నాటకాన్ని ఒకమెట్టుగా చేయకండి. ఓ దర్శకుడా! పాతను తిరిగి తిరిగి

. ప్త లం. ర బో న. | స పస శ నిత శీను. 1 . వ్‌ స్తతో న | న స. న జ్‌ ద లీ // చాట్లను సన్మానిస్తున్న ముఖ్యమంత్రి యన్‌.జనార్దనరెడ్డి, అసెంబ్లి స్పీకర్‌ శ్రీపాదరావు అరిగిపోయిన రికార్డులను మళ్లీ... మళ్లీ... చూపించకండి... వినిపించకండి.. వికసించిన విద్యుత్తేజంతో కొత్త ఆలోచనలకు స్వాగతం పలకండి. ఇక మనకంటూ ఒక సాంస్కృతిక విధానం లేదు. అందుకోసం మనం భుజం భుజం కలిపి పోరాడాలి. ఊరూరా రంగస్థలాలు కావాలి.. తెలుగు నాటక రంగాన్ని పట్టి పీడిస్తున్న ప్రధాన సమస్య కొత్త తరం ప్రవేశించకపోవడం కొత్త నీరు ఉప్పెనలా నాటకరంగంపై పాదం మోపాలి. అందుకు హైస్కూలు, కళాశాల స్థాయి నుండి కృషి జరగాలి. నాటక రంగాన్ని పాఠ్యాంశంగా రూపొందించాలి. ఒకప్పుడు నాటకాల మాతృకగా సినిమాలు రూపొందేవి, కానీ ఇప్పుడు సినిమాల స్ఫూర్తితో నాటకం పుడుతుంది. ఇటువంటి అనైతిక విధానానికి అందరూ స్వస్తి చెప్పాలి. ప్రేక్షకులు ఏం కోరుకుంటున్నారో... వారికి కావలసింది ఏమిటో అందరూ సమిష్టిగా ఆలోచించాలి. ఆ మేధో మథనం నుండి సంపూర్ణ నాటకం ఆవిర్భవించాలి. ఇప్పుడు పశుపక్ష్యాదుల్నీ వన్యమృగ ప్రాణులను పరిరక్షించుకోవడానికి జరుగుతున్న ఉద్యమం లాగానే ఒక జాతి జీవన గాక్టర్‌ కందికుళ్ల సాంచశితరావు

అభినయ ఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు 207 ప్రతిబింబమైన.. జనసంస్కృతికి ప్రతీక.. పతాక వంటి నాటకాన్ని పరిరక్షించుకొందాం.. భేషజాలు వదిలి పదం పొడుతూ.. కదం తొక్కుతూ కదులుదాం... భరతవాక్యం చాట్ల నాటకం దారిలో నడిచిన అవిశ్రాంత యాత్రికుడు. నాటకానికే దారి చూపించిన అభ్యుదయపథ గాముడు. నాటకాన్ని శ్వాసించాడు. నాటకాన్ని జపించాడు. నాటకం కోసం తపించాడు. వేలాది మంది .నట శిష్యుల గుండెల్లో నిత్యసత్య ఆరాధ్యనీయుడయ్యాదు. కొత్తదనానికి రంగులు అద్దాడు. ప్రయోగాలకు ద్వారాలు తెరిచాడు. తనకు నటనలో బీజాక్షరాలు నేర్చిన నటగురువు వెంకటేశ్వరరావుకే దర్శకత్వం వహించే స్థాయికి ఎదిగాడు. ప్రాణంగా మెలిగే జె.యల్‌నరసింహారావు దర్శకత్వంలో నటించి ఆయనకే దర్శకత్వం వహించారు. చాట్ల స్కృతి న్‌ వ. మ. యు! భీ = షష న. శా శీ శ క. యం చ నె పం 1 అక్ష. పె పత. స. జ్‌ సే లీ ౯ .. యం ట్‌ ఆ చం ఇ న + | క ట్‌ టీ క న ను... లి న. వ. ( జీ న జి నం షా లం టి త్య ఖీ 1. కా భి ము ష్‌... 1 న ల స ల్‌ ఆ టమ” టు” లా ట్ర. కే. (1. |. న అ ెదా్నాల్లో త్మ ఎ? [| (. | _ న ట్ట న! ! ఈ బ్‌ వ్‌ నెవ్వట వ్‌ కాశ్మీర్‌ కొండల్లో అశ్వారూఢుడైన చాట్ల డాక్టర్‌ కందికుక్ల సాంచశికరావు

208 అభినయ ఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాణులు పథంలో ఎప్పుడూ నిలువెత్తున కనిపించే ఆత్మబంధువు గరిమెళ్ల రామ్మూర్తి. రక్తం పంచుకోని మా సోదరుడు చాట్ల అని అభిమానంతో దుగ్గిరాల సోమేశ్వరరావు పిలుచుకొనే ఆలత్మీయహితుడు. చదువు నేర్చిన శిష్యులైన భాస్కర్‌ షివాల్కర్‌, దాక్టర్‌ డి.యస్‌.యన్‌.మూర్తి ఉదయభాను, దీక్షిత్‌ వంటి పిన్న వయస్సులైన దర్శకుల వద్ద రాముడు మంచి బాలునిలా నటించిన సహృదయ శీలి. తెలుగు నాటక దర్శక సమూహంలో చాట్ల నిజంగానే హిమశైల శిఖరం. ఎనిమిది పదుల జీవన ్రస్తానంలో ఆరుపదుల కాలాన్నీ నాటకం కోసమే వెచ్చించిన నిస్వార్థ నటయోగి. ఎంత ఎదిగినా ఒదిగి ఉండడమే వినయానికి ప్రతీక అన్న సూక్తికి అచ్చమైన ప్రతిరూపం. ఆయన రంగస్థల ప్రస్థానమనే బ్రతుకు పుస్తకంలో ఒక్కొక్క పేజీని తిప్పుకొంటూ పోతూ ఉంటే అక్కడ కనిపించేవి అక్షరాలు కావు. తమ భావాలను సిరా చుక్కలతో అక్షరాలుగా మార్చిన రచయితల మాటలు అకృతులుగా అవతారమెత్తి మధుర మనోజ్ఞంగా కనిపించే దృశ్యమాలికలు. కొన్ని వేల రోజుల్ని నాటకం కోసం ఖర్చు చేసి ఏమీ మిగుల్చుకోకుండా అనంత యాత్రికునిగా నట ప్రయాణం చేసే చాట్ల గొప్పవాడా? అన్ని రోజులూ ఆయన కోసం వేకువ రూము దాకా కళ్లల్లో వత్తులు వేసుకొని ఎదురుచూచిన ఆదిలక్ష్మమ్మ గొప్పదా? ఆయన చేతిలో మెదిగి అటు రంగస్థలంపై రాణిస్తూ... ఇటు వెండి తెరపై మెరుస్తున్న శిష్యసంపద గొప్పదా. ఆయన అంతరంగ తరంగం నుండి పుట్టిన నూతన ప్రయోగ ఆలోచనామృతంతో తడిసి ముద్దగా మారి సరికొత్త రూపాన్ని సంతరించుకొన్న తెలుగు నాటకం గొప్పదా? ఆయనకు చేయి అందించినవారు... ఆయనచేయి అందిపుచ్చుకొన్నవారు గొప్పవారా? అంటే అవి మళ్లీ కొన్ని పుస్తకాలుగా వ్రాయవలసి ఉంటుంది. చాట్ల రంగస్థల ప్రస్తాన సాగరంలో ఈ ప్రయత్నం ఓ గరిటెతో తీసిన నీళ్లు మాత్రమే. ఆయన అనుభవ సారాన్ని భాగహారించగా శేషంగా మిగిలిన లెబ్బకన్నాా వ్రాసిన వ్రాతకన్నా ఎక్కువే ఉంటుంది. అందుకే ఈ శేషం.. అశేషం.. విశేషం.. అందుకే చాట్ల రంగస్థల ప్రస్తానం సశేషం. దాక్టర్‌ కందిళ్యుళ్ల సాంచశితరాఖు

అభినయ భరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల త్రీరొకులు 209 షే = జ... స్ట 1. గ భి న్డ్‌ క్ర ఇశేశే ం చత ష్‌ తైల లే ధీ తం లకీ ణి స ట్టి ఓ ళ్తాస్ప్రుట్లే ణ్‌! గే. లె ళ్జి . క్ష్‌ శ జ న. థి తె పష త్ర [టే ళా ఆంగ రో శే టే ఇట్‌ సేజ్‌ 1. గణిత ం శోణి, తం లీ ళ్లీ శ. న. చి స ... ఛి సం. కల్‌ క శ్లో ర 1 ఫి న్డ్‌ న్‌ ఇళిఖి తే 9% ల ఓ చెసి టక స్స్‌ ఫి ౧౪ 692 శ | క నో! శాళ్జార్‌ శ్లో ల్లో హ్‌ హ్‌లో ఫ్ర [ ౯ డ్స్‌ ఛే ఛశి లే ఠి క్‌ టై స్త్‌ నీ4 5 క ళ్తో క్‌ ఇ 1 ళ్డే వ్‌ ఈ యి శ్తీ ర్‌ ళ్జ్క మ] ఏ . న. ళ్ళు 0... శాత తి శ 6 స్ట భ్హో ఛి ర శే ల్‌! బై 6 స్‌ తట్‌ నో శత్రు శ శ జాక్టర్‌ కందిళుళ్ల సాంచశిలరొన్టు

210 అభినయ భఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరొాకుంలు చాట్ల నఠించి. తత్క్మకత్వం వహించిన నాటకాలు. నాతికలు

1 అరణి ఆ తం-శీ1

2. అతిథి ఆ 69,187-1398

8, అనగనగా ఒక అమ్మాయి జా క24-125

శ అశోక్‌ సమ్రాట్‌ ఆ 118

5. ఆకాశరామన్న జా 23-24

6. ఆగతానికి స్వాగతం య 1-48

7. అషాఢ మేఘం లా 109-111

8. ఇదేమిటి ఆ ల!

9. ఇద్దరమ్మాయిలు - ముగ్గురబ్బాయిలు - 69-70

10. ఒక కప్పుటీ = 138

11 ఓ సినీ భస్మాసుర ఆ 87

12. కన్యాశుల్మం జా తి8-40

13. కనకశునక ప్రహసనం ఆ త్తే

14 కబీరుదాసు ఆ త్తి

15. కాళరాత్రి = 22-28

16. కీర్తిశేషులు - 70

17. క్రీస్తు చరిత్ర ఆ 126-127

18. గోటు హెల్‌ జ 90-94

19. చంపక ఆ 118-119

20. చీకటి చెప్పిన కథ = 98-99

21. జగన్‌ - నాటకం జా 128-124

22, టామీ - టామీ = 94-96

22. డామిట్‌ కధ అడ్డం తిరిగింది లా 99-104

24 తిరపతి ఆ 70

286. త్రిజాకీ యమదర్శనం - 78-83

287. తుగ్లక్‌ ఆ 127-128

డాక్టర్‌ కందిక్యుళ్ల సాంబశితరావు

అభినయ భఛరతాచార్య డాక్టర్‌ చొట్ల శ్రీరొకులు 211 27. తూర్పు రేఖలు లా 87-90 28. దయ్యం ఎ 50-54 29. దొంగవీరడు ఆ 24-26 80. నాటకాంతం జూ 28-388 31. నిజం జూ 65-68 82. నీలిదీపాలు య 108-109 తిక. పలనాటి వీరచరిత్ర ఆ 91-98 తడ. పలుకే బంగారమాయే ఆ 122 తిర. ప్రజానాయకుడు ప్రకాశం ఆ 38-86 తిర. పంజరం జూ 70 తి7. పాపక్రీడ ఆ త6-87 88. పాపం ఉరితీస్తారు కాబోలు = 118-115 89, ఫణి ఆ లక్ష 40. పుణ్యస్థలి ఆ ర్‌4-56 శృక్షే. పెళ్లి చూపులు లా 15-17 42. ప్రేమ పక్షులు - 106-107 తతి, పోగర్టైయిట్‌ ఆ 132-188 తడ భారతి ఎ 128-182 45. మనిషిలో మనిషి లూ 28-27 46. మనిషి చావకూడదు - (61 47. మరో మొహెంజోదారో ఆ 56-65 48. మన్మథుడు మళ్లీ పుట్టాడు - 111-113 49. మాంగల్యానికి మురో ముడి - 115-117 50. మాష్ట్రర్డీ ఆ 18-20 51. యాంటీగని ఆ 96-97 52, రఘుపతి రాఘవ రాజారాం ఆ 87-88 58. రాజా ఈడిపస్‌ లా 188-134 జుక్టర్‌ కందికుక్ష సాంబశితరొవు

212 అఖినయ భరతాచార్య డాక్టర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు 54. లవ్‌ పాఠాలు లా 117 585. లావాలో ఎర్రగులాబీ ఆ ౯1-78 56. లావొక్కింతయు లేదు లా 104-106 57. వంశాంకురం జా 188-189 58. వ్యవహార ధర్మబోధిని ఆ “28 - 59. విముక్తుడు లా 22,50 60. విష్ణుశర్మ ఇంగ్లీషు చదువులు లా శ్తేడ్ష 61. వెలుగు పూలు జా 140 62. శ్రమణకం ఆ శేశ-డడ 683. సత్యంగారిల్లెక్కడ లా 88-87 64. సత్యకామేష్టి ఆ 119-122 65. సంరక్షకుడు లా 27-29 66. సుభాషితం ఆ 126 67. స్వామి వివేకానంద లా వ! 68. సశేషం ఆ 189-140 . లాకు నతో

శ్రీ సీతారామచంద్ర స్వామి వారి దేవస్థానం భద్రాచలం - 50711 ఖమ్మం జిల్లా, ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ఫోన్స్‌ - ఆఫీసు : ౦87౯43-292728 : విచారణ కార్యాలయం - ౧8౯43-282465 ను. కాశీ క్షేత్రంలో జక భక్తునికి అన్షధానం చేసినచో కోటి మంధి భక్తులకు అన్నదానం చేసిన ఫలితం కలుగును. అటువంటి కాశీ క్షేత్రంలో వెయ్యి మంధి భక్తులకు అన్నదానం చేసినచో కలుగు ఫలితం భద్రాచల దివ్మక్షేత్రంలో జక భక్తునికి అన్నదానం చేసినంత మాత్రముననే కలుగును. అన్ని దానములలో ప్రధానం అన్నదానం. భద్రాద్రిలో అన్నదానం జిన్మతరించే విధానం. - బ్రహ్మపురాణం అన్నదానం మరియు విరాశములను కార్యనిర్వహణాధికారి. శ్రీ సీతారామచంద్రస్వామి వారి దేవస్థానం, భద్రాచలం వారి పేరున అకౌంట్‌ పేయీ డిమాండ్‌ డ్రాఫ్ట్‌ తీసి పంపండి. వునీతులు కండి శాళ్ళక నిత్భానగానే నిధికి విరాశం తోపాటు రాకీలు శ గ్రరి విథరాలు హడా మవ[ంట 1 దాతపేరు 2. తండ్రి లేదా భర్త 3. దాత గోత్రము. 4. శాశ్వత చిరునామా 5. అన్నదానం జరుపవలసిన తేదీ/ 8థ 6, అన్నదానం జరిపించవలసిన వారి పేరు శ్రీరామ కార్యంతో ఎస్‌.ఎస్‌. చంద్రశేఖర్‌ ఆజాద్‌ కార్యనిర్వహణాధికారి

డాకర్‌ చాట్ల శ్రీరాములు ప. .. లబ కాం ఠీ న | గ శో యు, న్‌ డాక్టర్‌ కందికుళ్ల సాంబశితరొళు యం.ఏ., పి.హెచ్‌.డి., డిలిట్‌.