Telugu Aame Saaradhi - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

మైవం ఎమూ! . జ్‌ శక్త +

ఏ ౯ శ్‌ నా స ం స టే

గ వ్‌ పే మా న + ి! 1/1

గ్ర ... నాోళా (సు. . న్య.

టా | ఆమెసొారధథి తమిళ అభ్యుదయ కథానికల నంపుటి నే అనువాదం 1 వి. జీ యతిరాజులు ళ్‌ పజూశకి బుక్‌ హౌన్‌ జ అటి కారల్మారక్క్స్‌రోడ్‌, విజయవాడ-శి

(వచురణ నెం 200 మ్ముదణ : 1991 సెప్టెంబర్‌, కాపీలు. ౨000 5 క స జాతి వానా. క. న. ల కవ (. 3(440 ) ం -

క గవర్నరుపేట విజయవాడ--లి గే

॥.

... గ్రతలక

యజాశ క్తి బుక్‌ వాన్‌ కారల్‌మార్క్స్స్‌రోడ్‌ = విజయవాడ-లి

ముందు మాట త్ర్త్‌మిళంలో అభ్యుదయ కథానికా రచన అర్ధ శతాబ్ధం ముందే [పారంథ మైంది అయితే కధా వస్తువులోన్వు కధా సంవిధానంలోను ఓ ముప్ఫై

సంవత్సరాలుగా మంచి పురోభివృద్ధి సాథింపబడింది. [పథమంలో సమాజ స్రితిగతులను యధాతధంగా చిత్రించి సామాజిక స్పృవాతో సందేళాన్నందించిన కథానికా రచయితల్లో పుదుమైపుత్తన, అళగిరిస్వామి, రాజువేలు వంటివారు స్కుససిద్ధులు

తర్వాతి వారిలో చిదంబర రమఘునాధన్‌ చింతన్‌, జయకాంతన్‌ మొదలగువారు తమిళ అభ్యుదయ కధా రచనలో న్ముపసిద్ధులు, వీరిలో జయకాంతన్‌ కధానికలు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతికూడా నార్జించాయి.

ళం శతాబ్దపు ముపష్పయ్యవ దశకంలో _ ఉద్భవించిన “అఖిల కారత అభ్యుదయ రచయితల సంఘం” తమిళ రచయితల్లో కూడ నూతన స్పూర్తిని నింపింది (సిద్ధ భారత అభ్యుదయ రచయిళలు (యేమ్‌చంద్‌, కె ఎ, అబ్బాస్‌, డా॥ ముల్‌ గ్రారాజ్‌ ఆనంద్‌ కృష్ణచందర్‌ హరిందనాధ్‌ చటోపొధ్యాయ వంటివారి రచనలు తమిళ కధకులక్క ఓ కొత టిళనూ నవ్య ఆలోచనా ధోరణినీ | ప్రసౌదించాయి. తమిళ (వ్రజల ఆళ అను ఆకాంక్షలనూ వారి జీవితాల్లోని వైవిధ్యాన్ని వారు శతసు రచనల్లో [పతిబింబించసొగారు

తమిళనాడు అభ్యుదయ రచయితలకు తమిళ భూమితొనే సుదృథఢమైన అనుబంధం వున్నది మాక్చింగోర్కీ రచనలు వారిని (పళావితులను చేసినప్పటికీ, తమ రచనలక ఆధార పీరాన్ని తమిళనాచి ఎన్ను కున్నారు అందువల్లే వారి రచనల్లో సహజత్యం ఆక్మీయకా కౌజికిసలాడుతుంటాయి. వారు సొమాజిక స్పృహతో తమ రచనల

(వచురణ నెం. 299 ముద్రణ : 199] సెస్టెంబర్‌, ణం. కాపీలు : &,000 న. తి ల యు నం. గం అలి / 314640 నే న ల యూ. గవర్నరుపేట విజయవాడ-వి శే టో

• ప్రతులకు యజాశ కి బుక్‌ వన్‌ కారల్‌మార్‌. గరోడ్‌ = విజయవాడ--లె

ముందు మాట ట్రీమిళంలో అభ్యుదయ కథానికా రచన అర్ధ కతాబ్ధం ముందే (ప్రారంభ మైంది అయితే కధా వస్తువులోను కథా సంవిధానంలోను ఓ ముప్పై

సంవత్సరాలుగా మంచి పురోభివృద్ధి హిథింపవిడింది (పథమంలో సమాజ స్థితిగతులను యధాతధంగా చ్చిల్సిచి సామాజిక నృవాతో సందేశాన్నందించిన కధానికా రచయితల్లో పుదుమైపుత్తన్‌? అళగిరిస్వామి, రాజవేలు వంటివారు న్యుపసిద్ధులు

తర్వాతి వారిలో చిదంబర రఘునాధన్‌, చింతన జయకాంతన్‌' మొదలగువారు తమిళ అభ్యుదయ కథా రచనలో స్ముపసిద్ధలు. వీరిలో జయకాంతన్‌ కధానికలు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతికూడా నార్జించాయి

ఈ కతాద్దపు ముష్పయ్యవ దశకంలో తృదృవించిన "అఖిల భారత అభ్యుదయ రచయితల సంఘం” తమిళ రచయితల్లో కూడ నూతన స్ఫూర్తిని నింపింది (సిద్ధ భారత అభ్యుదయ రచయిళలు (సేమ్‌చంద్‌, 'శెఎ, అబ్బాస్స్‌ డా॥ ముల్క్‌రాట్‌ ఆనంద్‌ కృష్ణచందర్‌, హరీం్యదనాధ్‌ చటోపాధ్యాయ వంటివారి రచనలు తమిళ కథకులకు ఓ క్రొత్త ద్రిశనూ నవ్య ఆలోచనా ధోరణిని (పసొదించాయి.. తమిళ (పజల ఆళలను ఆకాంక్షృలన్ఫూ వారి జీవితాల్లోని వై విధ్యాన్నీ వారు తను రచనల్లో 1పతిబింబించసాగారు ణం ఆ

తమిళనాడు అభ్యుదయ రచయితలకు తమిళ భూమితోనే సుదృథమైన అనబంధం వున్నది మాక్చింగోర్కీ రచనలు వారిని (ప్రలావితులకు చేసినప్పటికి, తమ రచనలకు ఆధార పీఠాన్ని తమిళనాటే ఎన్నుకన్నారు అందువల్లే వారి రచనల్లో సహజత్వం ఆత్మీయతా కౌజికిసలాడుతుంటాయి. వారు సౌమాజిక స్నృహతో తమ రచనలు

చేస్తున్నా రంటే దానర్థం ఇక్కడున్న [ప్రజలందరి కసీసావసరాలు తీరడమే కాదు వారి మానసికాభివృద్దికి కూడా దోహదం చేయాలనడమేః అయిజే రచనను మానవ టీవితంనుంచి వేరుచేసి కేవలం నినాదాల. మయం చేయడంకూడా వారి వుద్దేశ శం కాదు ఇందుకు భిన్నంగా సజేవ మైన జీవితాలనూ, రక్తమాంసాలతో వున్న మనుమళలనూ సృష్టించి ఆలా సృష్టించడంలోనే తమ లఇ్యాన్నికూడా సాధించుకోవడం వారి (పఐల కృషికి తార్కాణంగా వున్నది ఈ రచయితలు సమ్మగ మానవజీవితాన్ని ఆర్థం చేసుకుని దాని (పతేశాంకాన్ని కూడా చైతన్యవంతంగా చ్కితించ డంలో సిద్ధహస్తులు, నేటి అత్యధిక రచనల గరించి (సత్యేకంగా పేర్కొనవలసిన అవసరంలేదు ఆర్థంలేని, ఆవేళ పూరితమైన అకస్మాత్‌ మాళ్ళులే అత్యు త్తమ రచనలుగా చెలామణి అవుతున్నవి [కామికుల పోరాటాలను హైన్య పరజే రచనలు మహిళలను అవమానపరచే కధానికలు కోకొల లుగా వసు ళా న్నాయి. ఇలాంటి (ప్రతికూల పరిస్థితిలో మైతం ఈ సంకలనంలోని త్రమిశ అభ్యుదయ రచయితల ఈ కథానికలు మన హృదయాల్లో నవ నవోన్మేషాన్ని పుట్టిస్తాయి. ల ఈ కభానికలను తెలుగులో అనువదించడానికి తమ అనుమతి ఒసంగిన రచయితలకూ వీటిని చదివే అవకాశం తెలుగు షాకక్షలక కల్పించిన (పజాళ క్రి బుక్‌హౌస్‌వారికి నాక ఎతజ్జరలు। చిత్తూడ ఏ జి. యతిరాజులు ఆగస్టు 1901 అనువాదకుడు

అస ఇడ విషయసూచిత

1. ఆరుగాలాలు కష్టపడి అటి, శల్వరాజీ శై వై గంధక చెరలో _ భనుష్కోడి రామసామి | శి చిలుకలూ గోరువంకలూ ఎ కఇెంతమిళ్‌ ఇల్వన్‌ ౭0 శీ కన్నవేళ = వే షాజవోన్‌ 28 ళ్‌ మట్టికడవ = మాధవరాజ్‌ వీరి శీ. పూదోటలో &వైరాగి త జయకాంతన్‌ జ్వీత్రి గ ఈంజానీ చెప్పిన “టాటా” ఎ-నాం ముత్తునిలవన్‌ త్‌ఠి శీ ఆ ఆయా పిల్ల లు = రాహుల దాసన్‌ 65 = కొాళ్యపన్‌ (క్‌!
2. ఆమె శౌారథి = మేలాణ్‌ మై ఫొన్నుస్వామి 70 1ఓ వాన _ యల్‌. గుణశేఖరన్‌ రి ]1లి కాపం = అన్న భాగ్యన్‌ 908 18 ముఖాలు లేని జనం = ముగిల్‌ 107 1&. పెయింటర్‌ పిత్ళై- ఓ ఉదయపు వేళ = ఉదయళంకర్‌ [2 15 భావాలు మారతాయి = కమలాలయన్‌ 119

ఆరుగాలాలు కష్టపడి - == = టి. ₹ల్వరాజ్‌ స్‌ చావుకు వెళ్ళి తిరిగి వచ్చినట్టు తలను ప్రెగుడ్డ్ణతో కప్పుకుని ముఖం చాటు చేసుకుని పల్లెనుంచి మేతకుపోతున్న గౌడ్డను దాటుకుని తన వీధిలోకి వచ్చిన పెరుమాశ్‌సామి సిగ్ధతోను అవమాన భారంతోను కుంచించుకు పోయాడు, అతడు ఒక వారంగా మ్మాతమే ఊళ్లో లేడు. కానీ ఓ యగమే గడచిపోయినట్లు అనిపిస్తోంది తనను బట్టలూడదీసి (గామంలోకి తరిమేసి నట్టు నిరాళతో కూడిన అసహ్య భావన అతణ్ణి బాధిస్తోంది. చేతిలో చిల్లి గవ్వలేని నిస్సహాయ స్థితి అతని జీవితంలో ఇలాంటి నిరాశా నిస్బృహలు ఎన్నడూ అనుభవించి ఎరుగడు ఊళ్లో వాళ్ళకు తన విషయం తెలిస్తే తల వేలాడిపోవలసిందేః ఇంట్లో వాళ్ళకు కూడా ఈ విషయం ఎలా చెప్పెది అని వీధిలో ఆలోచిస్తూ వెడుతున్నాడు పెరుమాళ్‌ సామి అప్పులవాళ్ళకు ఏ సమాధానం చెప్పా లనే దిగులు కళ్ళకు గంతలుకట్టి నట్టడవిలో వదిలినట్టుంది అతని పరిస్థితి, వాడుక [ప్రకారం తన కర్మను నిందించుకుని దేవుడిమీద భారం వేసి సందులోకి 1పవేశించినపుడు- “మా అయ్య టవుజర్‌ తెచ్చినాడోచ్‌ *.. * అంటూ ఎలుగెత్తి ఆరుస్తూ వీధిలోని పిల్ల లందరినీ గొంతెత్తి పిలుస్తూ వీథినిండా ఉపనదుక్దా పారుతున్న మురుగు కాలువలన్నింటిసీ లంకాదహనానిక్షై బయలుదేరిన

వానుమంతునిలా గెంతుతూ తనవేపు పరుగెత్తుకొస్తున్న తనయుడు మాయాండీని చూడగానే మనసులో గడ్డకట్టిన అవమాన ,కోధాగ్ని అగ్నిపర్వతంలా పెల్లుబికింది.

*లంజ కొడుకాః నువ్వు పుట్టిన లచ్చనానికి కొత్ర టవుజర్‌ కావాలాహో అంటూ అశుగుమీదున్న బండికూసంతీసి కొడుకుమైకి బలంగా విసిరాడు. ఎదురుచూడని ఈ దాడికి బెంబేలెత్రిన మాయాండీ కరదెబ్బను తప్పించుకోవడానికి పరుగెత్తుతూ మురుగుకాలువలోపడి, లేచి ఎదురింటి గోడ్‌నానుకుని నిలబడ్డాడు యజమానిని చూడగానే పట్టరాని ఆనందంతో పళుగెత్తుకొచ్చిన ఇంటి కక్కు *పంజు" పై కూడా బండిక ఓర వచ్చిపడగా అది బొవుతప్పి కన్ను లొట్టటోయినంతగా * కంయ్‌... కంయ్‌,.." మని అథస్తూ పంటుకుంటూ పీథి చిపరకు దౌడు తీసిందిం

కోపాన్ని దిగమింగి పెరుమాక్‌సామి తన ఇంటి ఆఅరుగువై కూల ఐర్జాడు. ఎదురింటి గోడనానుకుని దెబ్బతిన్న పొవురంలా గడగడ వణుకు తున్న తన ముద్దుల కొడుకు మాయాందీని చూడగానే అతడి తండి వృాదయం కరిగిపోయింది అతని గుండెలో సూదితో గుచ్చినట్టు వేదన,

ళా

*టవుజర్‌” అనే పేర కొడుకు నడుముకు వేలాడుతున్న చిరుగుల జౌంత చెమటతో నిండిన వాడి నల్లటి శరీరాన్ని చూచినపుడు.

“పపం పసివాడు ఎన్నాళ్ళీ చిరిగిన టవుజరును వేసుకుని తిరుగు కాడుః” తాను వేరళనగ బస్తాలను టవునులోని కమీషన్‌ మండికి వేసుకు జఇయలుదేవతున్నప్పుడు మాయాండీకిచ్చిన వాగ్జాకం గుర్తుకొచ్చింది. పెరు మాళ్‌ సొమికి

“అయ్యోయ్‌! ఈ దీపావి సండక్కికూడా కొత్త టవుజర్‌, చో్కా ఇస్తానని మోనం చేసినావు సంకాంతికైనా కొత్తబట్రలు తేవాల” ఆని ర్యాలి న్మిదలోనుంచి లేచి కొడుకు అతడ్ని అడిగాడు, ల

• క్యూస్తారి సీకుమాతమే కాదోయః మీ అమ్మకూ, అక్కకూ

కూడా కౌళ్తబట్టలు తెస్తాలేరాః” అని పెరుమాళ్‌సామి కొడుకును సముదా

యించినపుడే వేరుశెనగ అమ్మగా వచ్చిన డబ్బులో మాయాండీకి ఫ్లాట్‌ ఫారం మీద అమ్మే చౌకధర (టవుజరును చొక్కాను కొనుక్కోవాలనీ, జజారులో పెళ్ళానికీ, కూతురుకూ చౌకలో చీరెలూ రవికెగుడ్డలూ తీను కోవాలసీ నిళ్చయించుకున్నాడు తాను తెచ్చే కొ తృబట్టలను చూచి భార్య పూరాత్తాశ్‌ కూతురు ఎల్ల యమ్మ ఎంతో సంతోషిస్తారని కలలుగన్నాడు, అయితే అతని కలలు కల్ల లయిపోయాయి,

“వాపం పసివాడుః: ఎంత ఆళతో మనదగ్గరకు పరుగొత్తుకొచ్చి నాడుః నేనో బుద్ధిలేని మొద్దు బండి కూసంతో కొట్టినా అది తగల శానిచోట తగిలివుంటే.. ”

"పెచమాక్‌సామి ఆలోచిస్తూ దర్శిదావతారంలా తనఎదుటనిలుచున్న మాయాండీనీ తాను క్యరతో కొట్టినా మశ్నీ తన కాళ్ళ దగ్గరే నాలుక చాచి పడుకున్న కుక్కనూ మళ్ళీ మళ్ళీ చూశాడు. వస్తువులంటూ ఏమీ లేని తన పూరి పాఠనూ (పక్కన పిెసవుల కొట్టంలో ఎండిన వేరుసెనగ తీగలను నెచిరేస్తున్న _పియమైన ఎద్దుల జతనూ చూకాడు కుటుంబం ఇఅందరూ= ఈ ఎడ్డ తోసహా-కష్టపడి ర్యాతించగక్లు పనివేసి పండించిన పంటనంతా ధర్మరాజు మాయాజూదంలో సర్వస్వం పోగొట్టుకున్నట్లు పట్టణంలో తాను మొత్తాన్ని పోగొట్టుకుని త8గి వచ్చినట్లు బాధపడ్డాడు కెర్రమాళ్‌సామి

వర్షాలులేక గట్టిపడిపోయిన బీడుభూములను దున్నడానికి ఈనోరు లేని మూగజీవాలు ఎంత కష్టపడ్డాయి! భరించలేని ఎండలో ఆ ఎెడ్డు -మరుగులు కక్కుళున్నా తాను దున్నేపని పూ ర్రిచేయాలనే తొందరలో వాటీనెలా బాది పనిచేయించాడు

ముందుగా కరిసిన కొద్ది వానకు తడి ఆరని భూమిలో అతను విత్తిన వేచుసెశగ విత్తనాలు మొలకె తే అదనులో వర్షం కురవకనే పోయింది. మొలకెత్తిన చెట్లు ఎండ వడక వాడి వత్తలై పోషండా “పెరిగీ "పెద్దవై, ముదిరి ఊడలు దిగి కాయలయ్యేవరకు భార్య కొడుకులు దూరం నుంచి కడనల్లో సీటినితెచ్చిపోసి ర్మాతింబవహ్ళూ కష్టపడ్డాగేః బడిలో పెళ్టే

పై

మధ్యాహ్న భోజనానికికూడా వెళ. కుండా మాయాండీ చేనుకు జ్మాగ త్తగా కాపలా కాకాడేః

ఇదిగో, కాళ్ళకాడ దీనంగా చూస్తూ పడున్న కక్క కహ క మ్మ్యాతం ఏం? ఎముకలు కొరికే చలిలో ఈదర గాలిలో ఆ మైదాన (ప్రాంతంలో ర్యాతిళ్ళలో తనతోపాటు ఎన్నోసార్లు కావల కాచింది గంట నక్కలువచ్చి వేరశెనగ చేనును నాశనం చేయకుండా మిక్కిలి జాగరూ- కతతో రక్షించింది

ఇందరి [ళమ ఫలితాన్ని ఒక్కక్షణంలో పోగొట్టుకుని సర్వస్వం కోల్పోయి ఇప్పుడు తలపై చేతులు పెట్టుకొని విషణ్ణ వదనంతో అరుగు సిద కూర్చున్నాడు 'పెరమాశ్‌సామి

ఈ పెను నష్టం అతని పొరబాటునల్ల కలిగిందా? కాదు ఇది కాలం చేసిన క్కుటాః ఆతని కళ్ళ ఎదుటే లారీలు లారిలుగా వడ్డబఐస్తాలూ, వేరశెనగబస్తాలు. వెళుతున్నాయి. తానూ, తన కుటుంబంలోనివారూ కష్టించి పండించిన తమ కష్టా ర్థితమేనా వారి కళ్ళల్లో పడ్డది*

*న్చేన్స నా చేనులో పండిన పంటనేేగా తీసుకెళ్ళారు? నా పంట నేగా అమ్మడానికి తీసుకెళ్ళాను? నా సొమ్ము నేనుగాక ఇంచెపరు అమ్మ డానికి తీసుకెళ్తా? నా బస్తాలను లాక్కుని పరుగెత్తు కెళ్ళరా అని తరిమి కొట్టారే కమీషన్‌ ఏజంటుగాడు కూడా నా సవాయానికి రాలేదే అని అతశు తనలోనే వాపోయాడు అతనికాసంఘటన ఇంకా అరంకాడండానే వుండిపోయింది క

దర్శిదుడు స్నానానికి వు! వడగళ్ళ వానపరిసినటు ఆ సంఘటన జరిగింది తొము రళ్తాన్నీ చెమటనూథధారవోసి పండించికకత పంటనంతా అపహరించుకోవడమే కొక తనను లాకప్‌లోకూడా వుంచేశాడు ఏడో భర్మానికి భయపడి సహాయం చేసినవానిలా పెరుమాశ్‌సామినీ, మరిదరిసీ లాకప్‌నుంచి. వెలుపలికి తీసుకొచ్చిన కమీవన్‌ మండివాడు “పతి వాయిదాకు తప్పక వోజరుకానాలన్నాః లేకపోతే జామీను రద్దుచేసి లోపల పడేస్తాడు. మళ్ళీ విడుదల కావడం కష్టం " అంటూ హితోపదేశం చేళాడు.

శ

ఈ హెచ్చరికతోనే సెరుమాశ్‌శొమి [గామానికి పంపబడ్డాడు. వేరు శెనగ అమ్మిన డబ్బుకోసం క మీషన్‌ ఏజంటువద్దకు కాళ్ళరిగేలా నడచింది కాక్క, ఇప్పుడు కోర్టుకు నెలనెలా వెళ్ళిరావాలి. ఆ సంఘటనను తలుచు కున్నప్పుడు పెరుమాశ్‌సొమి 5 క్షం ఆవేశంతో పొంగింది

చేను నుంచి ఇంట్‌కి చేరవేసిన వేరుశనగ పంటను ఎలాగైనా తొందరగా అమ్మేయాలని 'పెరువూక్‌సొమి ఆరాటం చెందాడు అతను చేయవలసిన పనులు కోకొల్లలుగా వున్నాయి ఈ ఏడాదైనా కమీషన్‌ మండీవాడికి అమ్మకుండా మిల్లుకు తీసుకు వెళ్ళాలనుకున్నాడు అయితే తానన కున్నట్టు రైతుచేయగలడా?” ఈసారికూడా ఎరువులకోనం. పురుగు మందులకోసం అప్పులకు కమీషన్‌ ఏజంటునే ఆ్మశయించవలసి వచ్చింది ఒక నిజాయతీపవడై న రైతు రుణదాతను కళ్ళుగప్పి తన పంటను వేరే చోట అమ్ముకోగలడాః

కమీషన్‌ మండిలో గోతాలు తీసుకున్నప్పుడే “*వేరశెనగధర ఇంకా తగ్గేట్టుంది మీరు శ్యక్రవారమే మార్కెటుకు తీసుకొచ్చేయండి నేనే లారీని ఏర్పాటుచేసి డెలివరి రశీదున. డైరినరుడా పంపుతాను ” అని పెరుమాళ్‌ సామి మీద అత్యం3 [శద్ధ కనబరుస్తున్నవాడిలా మండీవాడు హెచ్చ రించాడు చా

కలుపు తీసిన ఆదకూలీలు మొదలు వేరుశెనగబస్తాలను ఇంటికి చేర్చినవాడి వరకు అందరూ కూలి డబ్బులకోసం అతణ్ని వేధిస్తున్నారు. ఎన్నాళ్ళు వారికి సమాధానాలు చెపుతూ వృండడానికి వీలవుతుంది? అదీ గాక ఈ డబ్బుతో ఇంకా ఎన్నో చిల్లర అప్పులు తీర్చవలసివుంది వచ్చే సేద్యపు పన.లకకూడా డబ్బు సమకూర్చుకోవలసి వుంది. కావున, కమీషన్‌ ఏజెంబుకన్నా 'పెరుమూక్‌సామికే ఇపుడు తొందర ఎక్కువ.

అందువల్ల ఎప్పుడు లారీ వస్తుందా అని ఆతురతతో ఎదురుచూస్తూ రోజులు దొర్డి చాడు

లారివాడు కమీషన్‌ ఏజెంటు గుమాస్తాతో కలసి ఎక్కడెక్కడో -శిరిగి నడిర్మాడి తర్వాత వచ్చి చేరాడు, వక్క పల్లె ల్లోకూడా తనలాంటి

క్‌

రైతుల వేపశెనగ బస్తాలను లారీనెక్కించుకుని ఆ వేళకాని వేళ కువచ్చారు. లారీ “టాప్‌లో ఆ రైళులు కోతుల్లా వేలాడుతున్నారు

తాబేటి వేగంతో లారీని నడుపుకొచ్చిన డై9వరుకు ఇక్కడకు రాగానే ఎక్కడాలేని తొందర వచ్చేసింది "పెరుమాళ్‌ సామిని చికాకు పర జలా మాట్టాడసాగాడు.

“ఒరేయ్‌! ఎక్కువ మాట్టాడినావంటే బండిని ఇప్పుడే తీసుక వెళ్ళి పోత్కారోయ్‌ఃొ అని డై9వర్‌ అరిచాడు మండీ గుమాస్తా పెరుమాళ్‌ సామి చెవిలో గుసగుసలాడాడు దారిలో డై9వర్‌ నాటుసౌరాను పూటుగా (తాగి గ్మ్యరమెక్కాడట

సరక తొందరగా మార్కెట్‌కు చేడకోవాలనే ఆతుకత అతనికి. అందుకోసం లారీ రై్రవర్‌ తిప్టనూ దుష్ప్రవ ర్తననూ ఓర్చుకున్నాడు. చివరకు 29వర్‌ తాగిన తైపులో లోకాన్నంతటినీ, తన తలిదం[డులనూ, దేవుణ్ణి హడా నోటికొచ్చినట్టల్లా తిట్టిపోళాడు తన దయనీయ స్థితికి ఏడ్చి మొత్తుషన్న తర్వాత లారీని స్ట్‌ చేళాడు డై రివర్‌లాగాన ఆ లారికూడా పడుళూ లేస్తూ తాగువోతులాగానే పరుగెత్తుతోంది పెరుటాక్‌ వామీ ఇతర రైతులూ ఇంకా కొన్ని (గొమాలకు వెళ్ళివస్తున్న లారీ *'టాప్‌"లో ఈలారీ క్షేమంగా ఉదయం టౌన్‌ చేరుకోవాలి భగవంతుడా " అని మనసులో డేవుజ్జి పార్థించుకుంటూనే వున్నారు దీనికితోడు ఈదరగాలి నేరుగా వారి (ప్రాణాలను తోజేస్తోంది

నిర్మలాకాళ ౦లో ధృవనక్మతం [(పత్యషమై (ప్రపంచం ఉఊషఃకాల౦ వైపు కదుబళున్న సమయంలోనే పెదమాక్‌సామీ కలలన్నిటినీ చెల్లా చెదురుచేసే ఆ సంఘటన జరిగింది.

లారీ టౌనుకు (పక్కనున్న దై పాస్‌రోడ్డులో వెడుతోంది ఆ లారీకి పట్టణ [ప్రవేశ 0 చేసేళానున ష సంతోషమో వమోగానీ అమితోత్సా వాంతో అమితవేగంగా పరుగెత్తు నారంభించింది అప్పుడు లారీ లోపల ఉ వధ్కషాపే పని చేస్తున్నట్టు చెవులను తూట్లు పొడిచే రొద రాసాగింది.

శి

ఇలా వేగంగా పరిగెడుతున్న లారీ అకస్మాత్తుగా నడిరోడ్డున నితిబి హోయింది

ఎదుకుగా నిలబడ్డ జీపునుంచి ఓ పోలీశౌఫీఫరు తన సిబ్బంధితో దిగి రావడం చూడగానే లారీ డైఫ9వరూ కమీషన్‌ మండీ గుమాస్తా యిద్దరూ _బండినుంచి దిగివచ్చి రోడ్డువారగా వినయ విధయతలతో వణకుళూ నిలబడ్డారు ఇంతలో & కానిస్టేబుల్‌ తన చేతి కాఠీతో లారీని కొట్టుకుంటూ వచ్చి “టాప్‌ పెవున్న పెరమాక్‌సొమినీ ఇతర రైతులనూ (క్రిందికి దించేశాడు పోలీసులు తననిలా ఎందుకు ఇబ్బందీ "పెడుతున్నారో "పెరుమాక్‌సామికి ఏమీ బోధపడలేదు

ప్రోల్టీన్‌ ఇన్‌ స్పెక్టర్‌ ఓ సారి లారీకి 1పదకిణండేసి అక్కడ నిల బడ్డవారందరిసీ ఒక విధంగా గడ్డురిమి చూకాడు

“డెలివరీ రశీదులంతా వున్నాయండి” అని చెప్పిన గుమాస్తా మ్మాతం లారీక్తి ఇన్‌ స్పెక్ట ర్‌ నిలబడ్డచోటుక పదే పదే తిరుగతున్నాడు. ఏవేవో కాగితాలను ఇన్‌ స్పెక్ట ర్‌కు చూపిస్తున్నాడు

భళ్హున తెలవారుతోంది. గుమాస్తా చూపుతున్న కాగితాలన్నిటినీ ఇన్‌ స్పెక్టర్‌ ఆసంతృ ప్రితో చూస్తున్నాడు ఇంతలో జీపునుంచి దిగివచ్చిన ఖాకీలు లారీనెక్కి పరిశీలిస్తున్నారు. అందులో వున్న ఐస్తాలను. లెక్క గట్టువన్నారు స

స!

ఈ తతంగమంతా ఏమీ అర్ధంగాక రోడ్డువార నిలబడున్న "పెరుమాళ్‌సామీ యితర రైతులవైపు అధికార దర్చంతో నడచి వచ్చిన ఇన్‌ స్పెక్టర్‌ వారిలో ఒక్కొక్కరి పేరూ, అ్మడసూ అడిగినప్పుడు...

“వీళ్ళ వేరుకెనక్కాయలేనండి” అని హీన స్వరంతో అన్నాడు గుమాస్తా

"అవునండి మా కాయలేనండిః మార్కెలుకు తీసుకెపతున్నాం” అనీ 'పెరుమాళ్‌సొమి ఇన్‌ స్పెక్ట రుతో అన్నాడు ఇతర రైచులు కూడా

స్తా

యిదే చెప్పినపుడు ఇన్‌ స్పెక్టర్‌ వారిని అనుమానంతో చూచి "మీ వేరుశనక్కాయలే అని చెప్పడానికి ఏమిటీ ఆధారం?” అని (పశ్నించాడు

“*నా పొలంలో పండిన శెనక్కాయలేనండి” అని ఓ రైతు అన్నాడు

ఇన్‌ స్పెక్టర్‌ అనంగీకారానికి సూచనంగా తల అడ్డంగా తిప్పగా-

“ఆధారం ఎలా ఉండాలండీ”* అని మరో రైతు అడిగాడు

• సీ పొలంలోనే పండిందని మీ [గామాధికారి సర్జిఫికెట్‌ వుందా”

“కావాలంటే తీసుకొస్తామండీః?ొ అని పెరమాళ్‌సామి చెప్పగా, ఇన్‌ స్పెక్టర్‌ పళ్ళ సందుల్లోంచి నవ్వాడు.

“ఒరేయ్‌: తప్పుడు సర్టిఫికెట్‌ రాయించుకొస్తే ఒప్పుకోవడానికి మేమేమైనా మూర్జులనుకున్నావురా వెధవా కమీషన్‌ మండీవాడ్‌ మనుషులా కసిరందరు? కానిస్టేబుల్‌ వీళ్ళందర్ని లారీకెక్కించు "” అని అఆబజాపించిి “బండిని స్టేషనుకు తీసుకరారా! "అని లారి'డై9ివరుతో అన్నారు.

ఇన్‌ స్పెక్ట ర్‌ ఆజ్ఞాపించిన వెంటనే ఓ పోలీసు 'పెరమాళ్‌సొమినీ, ఇతర రైతులనూ లాఠీతో బాది లారికెక్కించి తానూ లారీటో ఎక్కి కూర్చున్నాడు

ఇప్పటికి వొగా తెల్ల వారిపోయింది. 'పెరుమాళ్‌సామికి ఏమీ పాలు పోలేదు కళ్ళ్ణుకు గంతలుకట్టి నట్టడివిలో వదలినట్ట యింది. ఇంత [కితం ఎన్నోసాడ్హ అతను ఇదే బైపాన్‌రోడ్డులో తన వేరశినక్కాయ బస్తాలను తెబ్బాడు ఇంతవరకూ అతణ్ణి ఎవరూ అడ్డగించిందీ లేదు ఇబ్బందిపెట్టిందీ తేద భయపెట్టింది లేదు

అతనితోపాటు వున్న ఇతర రైతులనూ విచారించాడు వాళ్ళకూ

ఏమీ అర్థంకాలేదు. లారీ పైషన్‌వైపు వెడుతోంది, జీపు, లారీ రెండూ పట్టణంలో వూరేగుతున్నాయి. వాటిని ఎక్క ఇెక్కడో ఆపారు. చివరకు మధ్యాహ్నానికి కలెక్టరావీసుకు లారీనీ, వారినీ 8

తీసు కెళ్ళారు, లెల్ల మొవోలతో చూస్తున్న "పెళుమాశ్‌సొమినీీ ఇతరులను అందరూ విచ్మితంగా చూచినట్టు చూసివెళ్ళారు వేపశెనగ బస్తాలను ఇచ్చి చేయమని అందర్ని వేడుకున్నాడు పెరునూక్‌సామి కానీ ఫలితం మ్మాతం లేదు. పొద్దుగూకే వేళలో చేతినిండా కాగితాలతొ ఊ తృర్వులు తీసు

కొచ్చాడు పోలీపధికారి వేరుశెనగ అనే నిత్యావసర సరుకును దొంగ తనంగా చేరవేయడానికి వారందరూ క్మటపశ్నారనీ నిత్యావసర వస్తువు అను ఆ విధంగా చేయడం చట్టవిరుద్ధమనీ కావున పెరుమాక్‌సామినీ ఇతర రైతులను అకెస్టు చేశానునీ అ్మకమ సరుకులు (పభుత్వ గిడ్డంగులకు తరలించబడ్జాయని ఆ అధికారి చెప్పాడు

ఇది విని ఖీతిచెందిన పెరుమాక్‌సామీ ఇతర రైతులూ పోలీస్‌ స్టేషన్‌కు తీసుకుపోబడి ఇంకేవేవో కాగితాలను పూరించిన తర్వాత ఎంత మొక్తుపన్నా ఫలితంలేక లాకప్పులో తోయబడ్డారు. వారికేకలన్నీ అరణ్య రోదనలే అయ్యాయి

చివరకు కమీషన్‌ వ్యాపారి ఇతనికి అప్పిచ్చిన పాపానికై ఎక్క కిక్కడో తిరిగి ఎవరెవరినో చూచి కాళ్ళావేళ్ళాపడి మూడురోజులతర్వాత "పెరుమాళ్‌ సొమిని మ్మాతం విడుదల చేయించి బయటకు తీసుకురాగలిగాడు. వేరుళెనగబస్తాలు మాతం కర్మిమింగిన వెలగపంద్ద య్యాయి. ఆ కమీషన్‌ ఐ్యాపారివద్దే ఐస్సుభఛార్డిలకు డబ్బు తీసుకొని (గ్రామానికి వచ్చి చేరాడు "పెరుమాక్‌సామి ఇప్పుడిలా ఏమీ పాలుపోక కూర్చున్నాడు

ఇంటి చూరును చూస్తూనే అతనలా ఎంతసేపు కూర్చున్నాడో తెలియదు

“పట్టపగలే కలగంటున్నావయ్యాః ఏీ కోటను పట్టుకోవోతావు? చేతికి డబ్బు వస్తేనే ఇంతే కదా?” అసి భార్య పూరాత్తాళ్‌ మెత్తగా చీవాట్టు పెట్టింది ఆమన్తూ (పక్కనే నిలబడిన కూతురు ఎల్ల యమ్మనూ పిచ్చాడిలా చూస్తూ వుండిపోయాడు సెళుమాళ్‌సామి

త్రి

ఎంత డబ్బిచ్చినారుి పైసలు తెచ్చేదానికి ఇన్ని రోజులా*ొ అని ఖార్య ఇ్యతంగా అడిగింది

ఎన్నో ఆళలను కళ్ళల్లో నింపుకున్న కూతురునూ, పు అరుగు వారగా భయపడుతూ నిలఐడున్న కొడుకునూ చూస్తూ వం ఆతనిలో అవధులులేని ఆవేదన కట్టలు తంచుకన్ని 'పెల్లుబుకుతోంది.

'పెరుమాక్‌సొమి చెంపలమై అతనికి తలియకుండానే కన్నీరు ధార కడుతోంది

“ఏంటయ్యా ఇది! ఎందుకిటా కన్నీళ్ళు 'పెట్టుకుంటున్నాప్‌?”

ళా ళు

భార్య ఆందోళన చెందింది

“జరగ్గా వాలు కన్టపడి పండించిన పంటను పోలీసోడి నోట్లో చేసెళానే పూరాత్తా , *..*1” అని చేతులతో తల కొట్టుకుంటూ గొల్దు మన్నాడు కెరమాశ్‌ సామి.

వీమీ అర్ధంగాక నోరెళ్ళబెట్టింది పూరాత్తాక్‌

(10

జు ధనుష్కోడి రొమసొమి బస్తీకి వచ్చిన “పూమాలై ” కి మవీ ఆళ్చర్యంగా వ్పంది అమ్మోః ఈ చలిలోనే ఎంతమంది జనం తిరుగుతుండారు!; ఎంతో మంది భక్తులు [జన చేసుకుంటూ వెడుతున్నారు ఠాళాలు * తప్పెబ్లు ళం బాజాలు *.. భజం్మతీలు మార్గశిర మాసంలో వేకవ జామునే భజన బృందాలు తన్మయత్యంతో భగవన్నామ స్మరణచేస్తూ పోతున్నాయి “బ స్టిలో భక్థికూడా ఎక్కువై పోయింది ధర్మాసుష్మతిని ఉదయం తొమ్మిది. గంటల తర్వాడే తెదస్తారు పల్లెనుంచి ఎనిమిది గంటలకే ముద్దుకిష్టుడిని ఎత్తుకొని బయలుదేరి వచ్చి వుండవచ్చు అయితే ఐస్సుకు రెండు రూపాయలు పెట్టాలిగా 1 అందు వల్స వాలకిస్టుడిని పనికి తిసుకొచ్చే ఫ్యాక్టరీ బస్సులోనే సాత్తూరు చేరు కని, తాళం వేసిన ఓ దుకాణం ముందు ౬మె “కూర్చుంది తెల్లవారు జామున ఫ్యాక్టరీ ఏీజంటు బాబు వచ్చి “పూమాల్రైః సి కొడుకును న్మిదలేపి ఐస్సుక పంపమ్మా * అని చెప్పి వెళ్ళిన తర్వాత ఎన్నిసార్ద లేపినా పసివాడు వాలకిష్టడు లేఏడు పాపం వాడికంత న్మిదః కానీ పాపిష్టి ఆకలి ఒకటుందే పలుమార్డు నిదరోతున్న పసివాడి ముఖంలో చన్నీళ్ళు కొట్టి లేపి కూర్చోబెట్టి పడకలోనే వాడి మొహంకడిగి కూర్చోబెట్టాలి న! 11

తెల్ల వాచు జామున మూడున్నర గంటలకు "పెద్దమ్మ కొదుకు *తంగవేలతో వూరి బయటక వెళ్ళివచ్చి తొందర తొందరగా ప్శ తోముకుని ముఖం కడిగి చద్దన్నం ఆవురు అఆవురమని తిని నాలుగు గంటరికల్డా పలి మధ్యకు వచ్చే బస్సునెక్కి అగ్గిపెట్టైల ఫ్యాక్ట రీకెడితే మళ్ళీ ర్యాతి ఎనిమిది గంటలకే ఆ బస్సు బాలకిష్ణుడిని ఇక్కడ విసరివేసి పోతుంది

ఇంటికి చేరుకోవడానికే ళక్రిలేక ఉత్సాహం సన్నగిల్లి కళ్ళన్నీ ఖూజులు కమ్ముతూ నవ్వుతూ వెళ్ళిన పిల్లోడు జీవచ్చవంలా ఇంటికొచ్చి పడిపోతాడు

గంధకం గబ్బులోను మైనం పొగలోను పొర్ణాడివచ్చే చిట్టితణ్మడికి నీళ్ళుపోసి చీరంచుతో తల తుడిచి ఒళ్ళు కూర్చొబెట్టుకుని అన్నం తినిపిద్దామునుకునే లోపల “అయ్యో అమ్మా ఆకలే” అని అరచి కేకలు 'పెడకాడు వాలకిష్టుడు

“అన్నం తిని సీస్ల పోసుకుంటానమ్మా। * అని అంటాడు కానీ అన్నం శిని ళట్టలోనే చెయ్యి కడుక్కుని అలసటతో అలాగే అక్కడే ఒరిగిపోయి న్యిదపోళాడు పాపం ఆ దృశ్యాన్ని చూచి పూమాలై కన్న కడుపు బాధతో మూలుగుతుంది

ఈరోజు వాలకిష్టుడు వేకువజామున తానేలేచి “అమ్మాః తమ్ముడికి ఎట్లా వుంది*” అనడిగాడు

“*న్మిదపో బాబూ; న్మిదరాలేదా? బస్సు వచ్చిన తర్వాత లేపుతాను. న్మిదపో బాబూ” అంది తల్లి

ళం

తమ్ముడికి ఎట్లా వుందమ్మా?ొ

“ఒట్లు సలఫలా కాగుతూ వుంది బాబూ”

ముద్దుకిష్టుడు ముక్కుతూ మూలుగుతూ వున్నాడు తమ్ముడ్‌ గర్థిజెమై చెయ్యివేసి చూళాడు బాలకిష్టుడు. వేడికి చేయ్యి చురుక్కుమంది.

12

“చిట్టివాబును ఈ రోజు పొత్తూరుకు తీసుకుపోయి పెద్ద డాకటరు గారికి చూపిస్తాం ఆయన మంచి మంచి మ్మాతలు యిస్తాడు మ్మాతలు మింగగానే తమ్ముడికి ఒళ్లు వాగ్లె పోతుందంట శా

అన్నయ్యను చూళి తమ్ముడు నవ్వాడు అమ్మ కళ్ళనీ్ల 'పెట్టు కుంది

(తి రతీ అన్నయ్య రాగానే ముద్దుకిష్టుడు అతనివైపు దూకే వాడు దాలకిష్టుడు తమ్ముణ్ని ఎత్తుకుని ముద్దులాడి శకేరియర్‌ నుంచి నాన్‌రొట్టో బిస్కట్టో, అరటిపండో తీసిచ్చేవాడు

పనికి వెళ్ళేటప్పుడు మధ్యాహ్నం వీదైనా కొనుక్కు తినడానికని అమ్మ రోజూ యాభై పైసలిచ్చేది. అందులోనుంచి తమ్మునిక్కూడా ఏదెనా తప్పక కొనితెచ్శేవాడు బాలకిషుడు

“తమ్ముడంటే వీడికెంత [కేమో -పూమాలై కళ్లు చెమరించింది.

“అమ్మా. అమ్మా...” ఆకలికి ఏడ్చాడు చిన్నబిడ్డ ఆమె వాళ్లో దగ్గరలోని టి కొట్టుకు తీసుకెళ్ళి ఓ బన్న్యూ కాఫీ తీసుకుని కాఫీలో బన్నును ముంచి తినిపించింది

ముద్దుకిష్టుడు తేన్నాడు శరిరమంతా చెమటలు పట్టాయి. పమిట కొంగుతో బాగా తుడిచింది ఆమె జ్వరం కూడా కొంచెం తగ్గినట్లుంది మొత్తంలో వాడి మొహంలో కొంత కళ వచ్చింది

నాలుగు రోజులుగా ఇలాగేవుంది బిడ్డకు ర్మాతంతా ఒళ్లు కాలి పోతుంది తెల్టారగానే జ్వరం తగ్గుముఖం పడుతుంది. పూమాలై నాలుగురోజులు జ్వరం బిళ లుకూడా కొని మింగించింది కానీలాఖంలేదు.

బస్తీలో కళ్లెదుట వయసొచ్చిన ఆడపిల్లలు గుంపులు గుంపులుగా దేవుణ్ని మొక్కిం తర్వాత నవ్వుతూ తుళ్ళుతూ ఏవేవో మాట్లాడుకుంటూ వెడుతున్నారు. వారి వెనకే యువకులుకూడా పారా హుష్టార్‌గా నడుస్తు న్నారు నిజంగానే భక్తి ఎష్కువైపోయింది” అని అనుకోగానే పూమాలై పూమాలై నవ్వేసింది

13

ఆషాడ మాస జాతరకూ, ఫాల్డుణంలో వచ్చే పొంగళ్ళకు కూడా ఆనె (గొమంలోనూ... ఓహ్‌ః ఆ గడిచిపోయిన కాలం మరలా తిరిగి వస్తుందా? ఊళ్ళోని వరసైన మామా బావలకు ఆడపిల్ల తచుముకెళ్ళి వాళ్ళు తలపై పచ్చ గడ్డితో రుద్దడం. .వాళ్ళు దొంగచాటుగా వచ్చి వీళ్ళ తలమీద రుద్దడం =+సంకాంతికీ, ఉఊగాదికీ ఒకరిపై ఒకరు పసుపు నిష చలుకోవడం. =. నర్షాకాలానికో ఆట . చలికాలానికో ఆట... ఎండా కాలానికో అట... ఆడపిల్ల లు రకరకాల ఆటలు ఆడేవారు...మగ పీల్లలూ రకరకాల ఆటలు ఆడేవారు...ముసతీ ముతకా ఈ ఆటెలన్నిటికీ తప్పక వోజరై నియమ నిబంధనలూ, పద్ధతులూ తెలియజెప్పేవారు ఈ ఇరవై సంవత్పరాలలో ఆ ఆటపాటలన్నీ కొంచెం కొంచెంగా ఆదృళ $మైపోయామి ఇప్పుడేమీ మిగలలేదు టపొకొయల ఫ్యాక్ట రీవాళ్ళ అగ్గిపెద్టెల ఫ్యాక్ట రీవాళ్ళు పిల్లల్ని .మ్మాతమే దోచుకెళ్ళాాా? ఈ (గ్రామ ఆటపాటలను, నవ్వును, అందాలను కూడా పూర్తిగా దోచుకెళ్ళిపోయారు ఆదివారంనాడు ఓ చిన్న బుడతడు కూడా ఇంటినుంచి బయట కొచ్చి ఆడుకోడు.. వారు ఆరురోజులు చేసిన పని అలసటను తీర్చుకోవ చడానికి మొద్దునిదరపోతారు, కొంచెం పెద్దవాశ్లైన ఆడపిల్ల లు ఆరు రొజుల మురికి బట్టలను ఉళుక్కోవడానికి ఏటి ఒడ్డు కడతారు | అప్పుడణశా చిన్నపిల్లలు దిళమొలగా తిరుగుతూవుంటే కూడా చూడానికి - ఎంతో మువ్చటగా వుండేది ఇప్పుడో ? ఏ బిడ్డ ముఖంలోనూ కళాసాంతులే లేవు కొట్టువాడు లాళం చెవితోవచ్చి కొట్టును సగం మ్యాతమే తెరచి, లోపలనుంచి తొంగిచూచి మెల్లగా “ఇక్కడెందుకు కూచ్చున్నావమ్మా!” అనడిగాడు 14

4 విడ్ణ[ ఒన్ళు వాగాలేదన్నా. అసుష్కతికి తీసుకువచ్చిన్నాను* అండి పూమాలై.

“మంచు కురుస్తోందిగా లోపల వచ్చి కూర్చోమ్మాఃొ

వాడి చూపులూ మాటలూ అసహ్యంగా వున్నాయి

విర్ణను గుండెలకు గట్టిగా అదుముకుని అక్కడనుంచి లేచి గట గజా నడచి వెళ్ళిపోయింది అమె *థూ.. దొంగ ముండా కొడుకు."

పూమాలై ఐస్‌స్టాండు చేరుకుని ముద్దుకిష్టుజ్నీ కింద దించి వల్చీ పోళయేవాళ్ళను చూస్తూ వుండిపోయింది

&ఓ పోలీసు బృందం తుపాకులతో వచ్చి ర్న ఐస్సులొ ఎక్కాారు= కంటపడగానే ఆమెకు పోలీసు ఉద్యోగం చేస్తున్న తన అన్న, వదినె వారిద్దరి పిల్లలూ గత సెలవుల్లో (గామానికొచ్చిన సంఘటనగుర్తుకొచ్చింది.

వారు తిరిగి వెళ్ళిన తర్వాత వాలకిష్టుడు & ఆదివారం బిస్కెట్‌ పొళకేట్‌ తీసుకొని మామయ ఇంటికెళ్ళాడు అక్కడ ఏం జరిగిందోకాని

క్స్‌ డా ష్‌ వెంటనే వాడిపోయిన మొహంతో తిరిగి వచ్చేశాడు ఎవరితోనూ ఏమీ పలక తేదు. టవుజరు ప్యాకెట్‌లో నుంచి విస్కట్‌ ప్యాకెట్‌ను విసురుగా [కింద పడవేసి చింకిచాపను పరచుకొని పడుకున్నాడు.

పూమాలై పరుగెత్తు కెళ్ళి వాడిని ఆప్యాయంగా ఒళ్ళోకి తీసుకుని కోటా ఏమైందిరా!” అని మెల్లగా (పళ్నించింది.

“సూమయ్య ఇంటికివెళ్ళి అత్తయ్య కనబడితే దణ్ణం పెట్టినాను, ఆళ్తయ్య ఒక మాదిరిగా చూచింది బిస్కట్‌ ప్యాకెట్‌తో ఆమె (పక్కగా నసీఆబడినాను. అంటేం..అ త్తయ్య ముక్కును గట్టిగా మూసుకుని వాంతి చేగుకునేటట్టు “పాక్‌, ,.*అని గాండించింది.”

పూమాలై అవమానభారంతో కుంచించుక్క్షపోయింది. వెంటనే వెళ్ళి ఆన్నయ్య పెళ్ళాంతో జగడమేసి వచ్చింది.

గేర్‌

అ ర్మొతంకా ఆమెక క ంటిమీదకునుకరాలేదు ఒకవేళ ద్మాతప్పుడు లేచి బాలకిష్తుడి వంటిని వాసన చూచింది అగ్గిపెథ్రైల ఫ్యాక్టరీ గంధకంగట్బో, మైనపు వాసనో కొంచెంకూడా అమెకురాలేదు. తాను చిన్నప్పుడు వాడికిచ్చిన చనుబాల వాసనే కమ్మగా వస్తోంది శక్ర ద్లేన్సుడా నాకు మ్యాతమే ఇలా తోస్తోందాళి అని పూమాలై బాలకిష్టుడ్ని వాసన చూచింది ఉహుం, మరే వాసనా రావడంలేదు. చను పిల్పవాణ్ని చదివించుకోలేక పోయానే అనే బాథ ఆమెను ఎల్లి ప్పుడూ దహించి వేస్తూనే వుంది “ఫె వీధిలో వున్న కార్మటాక్టర్‌ కందసామి తన కొడుకను వి ఏం వరకు చదివించి యాఖై వేలు *ఇర్చు”చేసి కొడుక్కు ఉద్యోగం సంపా యించినాడు ఇంతకూ అయనకు పాలకపార్టీలో మంచి పలుకుబడి కూడా వుంది. మనలాంటివాళ్ళు అంతంత రూకలు పోసి ఉద్యోగాలు కొనుక్కో గలమౌ * ఇప్పుడేఇంత ధర పలుకతూవుంది పది పదిహేను సంవత్సరాల తర్వాత ఏలా వుంటుందో పరిస్టితి? " అని పూమాలై భ ర వివరించాడు. చీనికన్నా మరీ దారుణమైన విషయం క కోలైయప్పన్‌” కొడుక విషయం బియస్సీ ప్యామై పదేళ్ల యినా వుద్యోగం దొరక్క అల్బల్లాడి చివరకు పురుగులమందు _తాగి చనిపోయాడు పాపం వాడి తల్షి మతి చలించి పీధులమ్మట తిరుగుతోంది ఎనిమిది గంటిలై వుండొచ్చు యువకులు రంగు రంగుల ప్యాంటు వ్టలు వేనుకొని “జాలీగా తిరుగుతున్నారు ఆడపిల్ల లూ అలాంటి దుస్తులే వేసుకుని, వాళ్ళిద్దరూ తారతమ్యం లేక మెలగుళుండడం పూమాలై కళ్లకు ముచ్చటగా వుందిః నా చిన్నారి వాలకిష్టుడిని బడికి పంపకుండా గంధకం చెరలో తో సేసినానే.. * ఆమె అంతరంగంనుంచి ఆవేదన సుడిగుండమై కళ్ల "16

నుంచి కన్నీటి ధారగా కరిసింది. కళ్ళను తుడుచుకుంది, “వీళ్ళ, ందరూ కాలేజి క్కురాష్త...”

ఆమె (గామానికి రెండు మూడు నెలల [కితం ఇలాంటి కాలేజి కరాశ్సే గంపులు గుంపులుగా వచ్చారు వారు వయోజనులకు చదువు నేర్పడానికి 1పారంభోత్సవం చేళరు అ సథలో ఫ్యాక్టరీ యజమాని కుమార్తె మంగతాయమ్మా€ అబ్బ ఎంతచక్కగా మాట్టాడిందీః

ఈ (గామానికి వయోజన విద్య చాల అవసరం ఎందుకంటే

చదువకోవలసిన వయస్సులో వున్న బఐదునుంచి పద్ధెనిమిది సంవత్సరాల పిల్ల అందరినీ తెల్లవారగానే టపాకాయల ఫ్యాక్ట రీలవాళ్ళూ అగ్గిపెట్టైల ఫ్యాక్టరీలవాళ్లూ తీసు కెళ్ళిపోతారు ఇరవై నుంచి అరవై ఏళ్ళదాకా ఉన్న వారందరికి (బతుకుతెరువు చూసుకోవడమే సరిపోతుంది. ఆరవై వళ్ళ వయస్సు తర్వాత కదలడానికి కూడా శక్తి వుండదు ఆ సమయంలో నైనా ఈ పల్లె నం రెండక్షరాలు నేర్చుకుని (టపంచాన్ని తెలుసువని చావనీ అని మీరు ఇక్కడకొచ్చి వీరికి చదువు నేర్పడం వెంతో సంతో షించాల్సిన విషయం. "” లని ఆ అమ్మణి ఏంతో చక్కగా (పసం గించింది

ఇది విని కాలేజీ అవ్బాయిలూ అమ్మాయిలూ చేసిన చప్పట్టు... కలకలారావాలు ,*, ఓహ్‌: వ

ఎనిమిదిన్నర గంటలకు బస్‌స్టాండునుంచి బయలుదేరినప్పుడు పూమాలైకు బాధగానే వుంది ఆమె మగడు వ్యవసాయపు పనులేవీ లేనందువల్ల కార్తీకం, మార్గకిరం రెండు మాసాలూ “లేసీ” పట్టణాని శెళ్ళి కూలీనాలీ చేసుకొస్తానని చెప్పి బాలకిష్టుడి లెక్కలో ఓ వంద రూపాయలు అగ్గిపెఫ్టైల ఫ్యాక్ట రీటో తీసుషని వెళ్ళాడు అందులో వారానికి ఐదు రూపాయల లెక్కన యిప్పటికి ముమైఐదు రూపాయలు బాకీ తీరాయి యజమాని ఆ ముమ్ఫైఐిదు రూపాయలు మ్మాళమే ఇస్తాడేమో! వాటిని

(2) శ

తీసుకుని చిన్నాడ్‌కి చికిత్స చేయించుకని ఊరికి వెళ్ళాలని పూమాలె ల నే ఆలోచన అగ్గిపెట్టెల ఫ్యాక్టరీని సమీషించేటప్పుడే దుర్వాసన ముక్కు పుటాలను చీల్చివేస్తోంది తలుపులు విరిగిపోయిన కక్కోసులు దర్శన మ్‌స్తున్నాయి ధం,* ధం. అని కొయ్య చట్టాలను నేలపై కొట్టి 'పేర్చుతున్న డమాల్‌ , డమాల్‌. అని కొయ్యపెటైలను 'పేదస్తున్న సందడి అయిజే ఆళ్చర్య్థం: వందలాది పిల్లలు ఫ్యాక్టరీలో కుక్కుబడి వున్నా వారి సడద్డుమ్మాతం కాస్తకూడా వినజపలేదు “ నేలా గోడలన్నీ కూడా గంధక రంగులో వ్మారబారి బౌగస్గపొగ ఈంగలో నలవారి వున్నాయి న! ఒకే గంధకం తుత్తునాగ గబ్బుః వాలకిష్టుడు పనిచేసే చోటుకు పూమాలై వెళ్ళగానే * అక్కయ్యాః ఈరోజు మీ అబ్బాయిని గుమౌస్ర్తాగారు కొట్టినారు” అని అక్కడున్న పిలలందరూ ఒకే స్వరంతో వెప్నార క! బాలకిష్టుడు మెల్లగా లేచి తల్లి దగ్గరకు వచ్చాడు “నా రాజా గుమాస్తాగారు నిన్ను కొట్టినారా బాబూ " వాడు అదో విధంగా నవ్వాడు కళ్ళిను అప్పుడే తుడుచుకన్న టుంది ల “అగ్గిపుల్లలు 'పేర్చేటప్పుడు న్మిదలో జోగుతున్నాడని గుమాహ్హై గారు కొయ్యచట్టంతో తలపై కొట్టిాారు. ఇంతదాకా వడుసూనే వుండి నాడు” అని అక్కడి పిల్లలు చెప్పారు చా పూమాలై ఉద్వేగాన్ని అణచుకోలేక పోయింది. ఓక చేతితో ముడు ళు 18

శిష్టుడ్ని ఎత్తుకున్న ఆమె మరోచేత్తో తన శరీరంత" చేర్చుకుని వాడి తలను [గ్రేమతో నిమిరింది “భగ్గు! మన్నది చేతికి బంక బంకగా తగి లింది. చూస్తే రక్తం మరలా చూస్తే ర రృంతోపాటు తలబొప్పికట్టింది. ఆమె వాలకిష్టుడ్ని గుమాస్తాగారి గదికి తీసు కెళ్ళింది పూమాలై కళ్ళనుంచి కన్నీరు థారాపాతంగా వర్షిస్తోంది.

“వూ ఇంటిలో పనిచేయలేదనే కొట్టానా?ః ఏదో న్మిదపోకండా, ఆడు కోపండా పనికేస్టే ఆర్థకడుపు గంజైనా దొరుకుతుంది లేకపోతే అడుక్ట తినాల్చిందేఃొ గుమాస్తాగారు నిర్ణాశణ్యంగా చెప్పారు

పనిచేసే చోట పనిమ్మాతమే చేయాలమ్మా. ..చేయకపోతే తిడ తాము * కొడతాము... మాకోసమా కొడతాము.. * మొక్షై- వంగంది మానై వంసతుందా?ి నా దగ్గర ఏమీ మాటాడకు జయటకునడుూ అనేశాడు

పూమాలై కన్నకడుపు మండిపోయింది వాలకిష్టుడ్ని కౌగలించు కుని, “పాపిష్టి ముండాకొడుకు. . ఎనిమిదేళ ఛయినానిండని పసివాడి తలను పగలకొట్టిందికొక ఎలా కొవ్వు మాపిలు మాటాడతాడు: రా బాబూ బాల కిష్టాః యజమానిగారినే కాయం అడుగుదాం ” అని వాడ్ని లాగింది

దాలకిష్టుడు తల్లి శదురుగా వచ్చి ఆమె కాళ్ళను పట్టుకు ఏడ్చి, ఆమె ముఖాన్ని చూస్తూ “అమ్మాః తమ్ముడి సూదీమందుకి యజమానిగార్ని పెసలు అడగాలికదూ * అని అమాయకంగా అన్నాడు

19

చిలుకలూ గోరువంకలూ సాయం[కం స్కూలునుంచి ఇంటికి తిరిగొస్తున్నాడు రమేష్‌ - రమేష్‌ బుజ్జి చేతిలో మేడం “రైట్‌” వేసిన పలక .- వీపున తామేస్తున్న పుస్తకాల సంచి వాడు దూరంనుంచి ఇంట్లోకి చూచినపుడు వాడి పిన్న న్ముతో ఎవరో స్త్రీ మాట్టాడుతున్నట్టు అనిపించింది మరింత దగ్గిరకు వచ్చి రాస్తే పచ్చ చీర కట్టుకున్న ఆ శ్రీ రమేష్‌ అమ్మలా కనబడింది వెంటనే నాడికి ఎక జాడలేని దుఃఖం పొంగి పొర్టి వచ్చింది పరుగెత్తుకెళ్ళి అమ్మ కాళ్ళను గట్టిగా పట్టుకున్నాడు అయితే తర్వాతే తెలిసింది -- ఆమె వాడి అమ్మ కాదని. “ప్టిడ్డెవడు! రంజితం వదిన కొడుకా” రమేష్‌ను ఎత్తుకున్న అమెను- పొరుగూరినుండి వచ్చిన జయా అత్రను = తోసివేసి వాడు వాకి లికి పరుగెత్తాడు మునగచెట్టుకింద నిలబడ్డాడు వఏీడుపు తన్నుకొచ్చింది =ఈమె తన తల్లీ కాదు “బిగిప్పుడు మీ దగ్గరే వుంటున్నాడా?” అని అత్త పిన్నమ్మను అడుగుతోంది అప్పుడు పిన్నమ్మ కూతురు కళా చిట్టి రమేష్‌ వద్దకు దోగాడుతూ వచ్చి వీణ్ని “*కవ్వేస్సు,.. తమేసు.. * అని పిలిచింది. వీడు తిరిగి చూడనందున -చెత్తికో వున్న స్లాస్టిక్‌ ఆటబౌమ్మను విసరివేసింది వీడేమో పెద్ద దెబ్బ తగిలినట్లు “ఓక్‌ అని ఏడవనారంభించాడు దాన్ని చూచిందే కళా చిట్టికి ఏడుసొచ్చేసింది 20

ఇద్దరి ఏడుపునూవిన్న అత్తా పిన్నమ్మా “వమిటీ .. ఏమిటీ-.- అంటూ వీరిద్దరివద్దకు పరుగెత్తుకొచ్చారు.. కొంత సేపటికి కళావతేమో ఏడుపు మానేసింది కాని రమేష్‌ మ్మాతం చాలా 'సేపటివరక ఎక్కిళ్లు పెడుతూనే వున్నాడు

[వక్క (గామంలో ఐదొక్లాసు టీచరుగా వున్న చిన్నాయన కాసే పటికి సైకిల్‌ మీద ఇంటికొచ్చాడు జయా అత్తయ్యను చూడగానే “నువ్వె ప్పుడు వచ్చావమ్మాః* అంటూ ఆమెతో మాట్లాడసాగాడు

పిన్నమ్మ రమేష్‌ లోపల మంచంలో పడుకున్నాడని సైగలతో శఆభలియజేసింది. వాడు టోర్డా పడుకుని ఉన్నాడు

చిన్నాయన వెంటనే రమేష్‌ మంచం వద్దకొచ్బాడు ఆయన వెనకే పిన్నమ్మా అత్తా కూడా వచ్చారు చిన్నాన్న వీడి'వీపును (పేమతో తడుతూ “రమేష్‌ చిట్టి...రమేష్‌ చిట్టీ.. "ఆప్యాయంగా పిలిచాడు వీడి _వీడుపూ, విక్కిళ్ళూ ఇంకొ ఎక్కువయ్యాయి

"*ధాబూ! ఎందుకేడుస్తున్నావ్‌?

కొంత సేపెన తర్వాత “జ్వరంగా వుంది” అన్నాడు చిన్నాన్న రమేష్‌ ముఖం గుండెలమై చేయి వుంచి చూకాడు చిన్నాన్న వెచ్చనైన, (ప్రియమైన చేయి యింకా కొంతసేపు తనపై వుండాలని కోరుకున్నాడు రమేష్‌

“పెనేమీ జ్వరంలేదేః” అని చిన్నాన్న అనగానే పిన్నమ్మ వాడిపై తన చేయి వుంచి * జ్వరంతో విడ్డ ఒళ్ళంతా కాగిపోతోంది జ్వరం లేదంటారా” అంటూ పిన్నమ్మ భ ర్తను కొట్టటోయింది. తర్వాత చిన్నాన్న మరోసారి రమేష్‌ను “సీరియస్‌గా పరిశీలీంచి, “బ్య, , అవునే। నేనే సరిగా గమనించలేదు = అని చెప్పి ఓ తణదడను=రమేన్‌ తల్మకింద వుంచి వాణ్ని బాగా పడుకోవె్టాడు. రల ల

వెంటనే చికిత్స [ప్రారంభి గ్ల చన్నాన్నక శలియనివై దొ ్స్‌

శ్‌ (21౩ శే క్‌ స స సాల దట

“ఆడ్రాగేందుక షోడొ కొవాలా? (కష్‌ కావాలి” అని ఆయన రమేషను. అడిగాడు. వాడు కొద్దిసేపు ఆలోచించి *|కషే కావాలి * అన్నాడు

కష్‌ నలుపు రంగొ ఎరుపు రంగా*”

జస్బల్రపు రంగు ”

ఇంటినే నలుపు రంగు కష్‌ రెక్కలు కట్టుకు వచ్చింది దానితో హాటు వాడికిష్టమైన కొబ్బరి మీరాయి కూడాః

కష్‌ బాటిల్‌ను పూర్తిగా తాగివేసిన తరాఖణర రమేష్‌ తియ్యగా

న్‌ న ట్‌ ( తేన్నాడు తేశ్చగానే వాడి దుఃఖమంతా మటుమాయమైంది మిరాయిని నోట్లో వేసుకున్నాడు అలాగే ఆడుకోవటానికై వీధిలోకి పరుగెత్తాలని వాడీ కాళ్లు తొందరపడ్డాయి కానీ వాడికి జ్వరం వచ్చిందే బయటకు వలో వెళ్ళదం'

నిళ్శద్దంగాౌ పడుకుని వున్నాడు ఈ పాటికి పిల్ల వాళ్ళందరూ మ్మరిచెట్టెక్కా ఎగురతూంటారు. కొంత సేపవగానే చిన్నాన్నను పిలిచి ఉజ్యురం పోయిందా ఇంకా వుందా” అనడిగాడు ఆయన రమేషను బాగా తాకి చూచి “ఇంకా కొంచెం వుంది కానీ అది చాల కొంచెమే " అన్నాడు. పిన్నమ్మను పిలిచి చూడమందామా అనుకున్నాడు మరల వద్దనుకుని మంచంలో బాగా పడుకున్నాడు వాడి మనసంతా మ్మరిచెట్టు ఊయల్లో వూగుతూ వుంది ఎ

ఓ వైపునుంచి చూస్లే ఆ మ్మర్‌చెట్టు వాడి నానమ్మలాగే వుంటుంది. నానమ్మ (పక్కగా పడుకున్నపుడు వీడు ఆమె నడుముపై కూర్చుని గ్మరమో ఏనుగో తోలుతాడు ఒక్కోసారి బస్సుకూడా వడుపుతాడు వైన, లావుపాటి వంటిమీదెక్కి తొక్కుళూవుంటాడు “వద్దురా. ..తొక్క వరా. ” అని ఆమె కేకలేస్తుంటే వీడు మరింత వేగంగా " ఉత్సాహంగా. తొక్కురాడు

22

కథ చెబుతోన్న జయా అత్తయ్య నడిగాడు "ఓ...బాగా కనఐడతాయే” సాగించింది వాకిట్లో చల్లటి వెన్నెట్లో జాపలా పరచి కథలా కొనసాగు తోంది నా చివరి దినాల్లో నా కళ్ళు పోయిన తర్వాత నువ్వేరా నాయనా నాచేయి పట్టుకు నన్ను నడిపించుకు వెళ్ళాల”ని నానమ్మ వీడితో అంది

“నానమ్మకు కళ్ళు పోవడానికి ఇంకా ఎన్నిరోజులు పడతాయికొ జయా అత్త నడిగాడు-_ఎందుకంటే అర్హ సంవత్సర పరీక్ష సెలవులప్పుడే నాన్నమ్మను చూడ్డానికి వెళ్ళాలని చిన్నాన్న చెప్పాడు కానీ వాడి బాధను అర్థం చేసుకోలేని అత్తయ్య కభ్భి "పెద్దవాళ్ళను అలా మాట్లాడకూడదు జి అని రమేషను కసురుకుంది వాడికిది నచ్చలేదు “ఫో * నువ్విక్కడి నుంచి వెళ్ళిఫో.." అని ఆమెను కాళ్ళతో తోళాడు

“అలాగయితే నీకు కధ వద్దా?”

“వదు *౨.ఫోం..”

చి

కళా చిట్టికి చందమామను చూపీ అన్నం తినిపిస్తున్న పిన్నమ్మ “ఇలాగే వీడికి అప్పుడప్పుడు పిచ్చిపడుతుంది.” అని అంది సరేంం సరేం*. నువ్వు పడుకోక అంటూ జయా అత్తయ్య లేచింది

కొంతసేపు కళ్ళను చేళులతో మూసి, వేళ్ళు సందుల్లో నుంచి

చందమామను చూశాడు. నాన్నమ్మ ఊళ్ళో చందమామ చుట్టూ మబ్బులు కమ్ముకఓంటాయి. అవి గ్యరాల్లా నృంటాయి కాసేపటికి ఏనుగుల్లా మార తాయి అవి గ్మురాలా ఏనుగులా అని వాడికి సంగీతకూ మధ్య వివాదం మొదలయ్యేది సంగిత వాడికి అత్తకూతురవుతుంది అయినా రమేషను “* అన్నయ్యా[ొ అనే పిలుస్తుంది దానికి ఎవరిని ఎలా పిలవాలనికూడా తెలీదు మొద్దు, మొద్దుః నాన్నమ్మ ఎన్నిసార్లు చెప్పినా దాని బ్యుర "కక 'బ్రాదు

నాన్నమ్మ సంగీతాళకు మ్మాతమే అన్నం తినిపిస్తుంది చిన్నపిల్లట,

23

తనలా అన్నం చేతికి తీసుకుని తినలేదట “*రమేసును చూడవే ఎంత బాగా తింటాడు విడంటే వాడేకదా విడ” అని తనను పొగడుతుంది నాన్నమ్మ ” నాకురమేసుతో ఎలాందీ బాధాలేదు ఆ ఆడ గాడిదతోనే ఇబ్బందంతా..” అని "సెలవుల్లో చూడవచ్చిన అమ్మతో అంటోంది నాన్నమ్మ

“ఇంకొక్క కణంకూడా నా బిడ్డను ఈ ముసలిదాని దగ్గరవుండ నివ్వ"నని అమ్మ మొరాయించింది నాన్నతో జగడం వేసుకుంది మరు రోజే రమషను పట్టణానికి తీసుకెళ్ళిపోయింది పట్టణంలో చందమామ లేడు అరుగులేదు అరుగమీద నాన్నమ్మలేదు అయితే కాంపౌండూ, కాంపౌండులో కక్కోసు మ్మాతముంది కక్కోనుకు పక్కన కాస్త థాశీ స్టలముంది అక్కడే కాంతి అక్క్హయ్యతోను కుమార్‌ అన్నయ్యతోనూ ఆడుకోవాలి

ఉదయం నాన్నా, అమ్మా పనికి వెళ్గింతర్వాత రమేష్‌ పక్కింటి లోకు ఆ త్తయ్యవద్ద ఊండేవాడు. ఆమె అగ్గిపెట్టెలకు లేబుల్‌ అంటిస్తూనే కథలు చెప్పేది సాయం్యతం ఆమ్మ తిరిగి వచ్చిందే “ోట్రోర్ష్య అత్తయ్య సేకు బిస్కెట్లు పెడ్డుతోందా లేక వాళ పిల్లలకే పెడుతోందా” (పతిరోజూ రమేష నడిగేది నాన్న అమ్మను గద్దించేవాడు అమ్మకూడా నాన్నమై విరచుకుపడేది, తర్వాత తలా తలా కొట్టుకుని ఏడుపు లంకించుకునేది. అమ్మ ఏడుపుచూచి రమేషమక్కూూడా వడుపొచ్చేసేంది ఆలాగే న్మిదలోకి జారుకున్నాడు

మ్మరిచెట్టువద్ద ఆడుకుంటున్న పుడు రమేషకు విషయం తెలిసింది. బెట్టునుంచే దూకి పరుగెత్తాడు మెయిన్‌రోడ్డులో బస్సుదిగి వాడి అమ్మా, నాన్నా వస్తున్నారట అమ్మ వీణ్ని చూడగానే ఎత్తుకుని కౌగలించుకుంది “పీనుగు ఎక్కడ? ఏనుగు ఎక్కడొ అంటూ రమేష్‌ మారాం చేశాడు, “వీ ఏశుగరా?” అని నాన్న అడగ్గానే వాడికి ఏడుపొచ్చేసింది అదృష్టవ శార్తు అమ్మకు గుర్తొచ్చింది *ష్షీన్సగ్యన్స బస్సులో ఎక్కించలేము కదాః

2శీ

అందువల్లే ఇక్కడకు తీసుకురాలేదు ఏనుగును కొనేశాము అదినునూక్లో వుంది బాబూ” అని అమ్మ చెప్పింది.

అప్పుడే అమ్మ వీడి ముక్కు చీమిడిసీ మురికి ఐట్టలనూ మట్టి గొట్టుకన్న శరీరాన్ని, నూనె లేక ఎండిపోయిన తలనూ గమనించింది. క్యు గ్రోజ్మ స్నానం చేకావ!* అని అమ్మ అడిగింది “నాకు జలుబు చేసిందిగా?” అన్నాడు రమేష్‌

అప్పుడు వారందరూ ఊరి సరిహద్దులోవున్న బావిని దాటుతు న్నారు అమ్మకు అకస్మాత్తుగా ఆవేశం ముంచుకొచ్చింది “నే నారోజే కొట్టుకున్నాను కదాః మీరు నా మాటను విన్నారా!” అంటూ నాన్నపై ఆ్మగహించింద్తి “మా చెల్లెలి ఇంట్లో వదుబ్దాం అంటే విన్నారా! నా తమ్ముడింట్లో వదుల్దామని వదిలారే వారు బాబును గమనిస్తున్న వైనం చూళారా*”” అని కేకలేసింది.

అక్కడ బావిలోనుంచి నీర తోడుతున్న స్రీలనుంచి రెండు బకెట్ట నీరు తీసుకుని రమేషకు అక్కడే స్నానం చేయించనారంభించీంది అమ్మ నాన్న వద్దని ఎంతచెప్పినా వినలేదు,

ఈ విషయం వెంటనే పిన్నమ్మకు తెలిసింది అవమాన భారంతో కుంగిపోయింది ఆమె।ః

మూ(డ్రోజులు వుండి వెళ్ళాలని వచ్చినవారు మ్మరోజు ఉదయమే రమేషను తీసుజని ఊరికి బయలు దేరారు “నువ్వేమీ నమనసులో ఉంచు కోకు; నాన్నా చిన్నాన్నా ఇద్దరూ ఒకరికొకరు చెప్పుకున్నారు

బస్సులో [(పయాణం చేస్తామనే సంతోషంతో రమేష్‌ వెంటనే అక్కడినుండి బయలుదేరినా ఊరు చేరుకున్న మ్మరోజే “పిన్నమ్మ ఇంటికి...” అని నసగటం (పారంభించాడు “ఇక పిన్నమ్మ ఇంటిని మరచిపోవాలోని గద్దించింది అమ్మ,

నురి పిన్నమ్మకు కళ్ళజోడు ఎవరు కొని 'పెడతారనే పెద్ద చింత పౌవం రమేషను పట్టుకుంది. ఎందుకంటే ఆ చిన్నాన్న పిన్నమ్మక

2ర్ర్‌

కళ్ళజోడు తెచ్చిపెట్టడు ఆమె ఒంటి తలనెప్పీ పోనూ పోదు. ఇదంతా రమేష్‌ చదివి డాక్టరయిన తర్వాతే చేయవలసి వుంది

[వతి రోజూ “పిన్నమ్మ ఇంటికి ౨.౨.” అని రాగం తీయనారం థించాడు రమేష్‌ “సీకు పిన్నమ్మేగా కావలసింది ఈ రోజు వస్తుంది చూడు” అని ఓ రోజు అమ్మ అంది. అయితే వచ్చింది ఆ పిన్నమ్మ కాదు ఈమె పార్వతి పిన్నమ్మ పల్లెలో ఒకటో క్లాసు మేడం: ఈ చిన్నాయన నాలుగో తరగతి టీచరుః

ఉదయం నిద లేవగానే పార్వతిపిన్ని రమేమునెత్తుకని కోర్సూ ఇంట్లో చిలకంది గోరింకుంది- పావురముంది” అని (ప్రారంభించింది. కాగ వందా*” అనడిగొడు రమేష్‌

కా సేపట్లోనే ఊరికి బయల్టేరేళారు వెళ్ళబోతూ రమేష్‌ అమ్మ దగ్గరకు విడిగా వచ్చి “నువ్వ్యేడవకమ్మా. నేను చిలకా గోరింకా, కొంగ అను చూచి రేపే తిరిగి వచ్చేస్తాను” అన్నాడు. కారణం అమ్మ (బితి కండడమే వాడికోసమేగా! వాడూ పొరుగూరుకు వెళ్ళిపోతే... లి

బస్‌స్టేషన్‌ దగ్గర వచ్చినపుడు అమ్మతో పనిచేస్తున్న & అత్తయ్య రంగు రంగుల గొడుగు వేసుకువచ్చి, అమ్మను చూచి “ఊరికా! గలవా” అనడిగింది

“లేదు అబ్బాయిని మా చెల్లెలు తీసు కెడుతోంది. వాళ్ళింట్లోనే అవుకూడ వుంది మంచి పొట దొరుకుతుంటి కోళ్ళూ వున్నాయి. అన్నీ కల్పీ లేకండా దొరుకుతాయి. ఇక్కడ మనం ఒక పూట కూడా మన చేతుల్లో బిడ్డకు తినిపించడంలేదు ఎప్పుడూ పని...పని...అని పరుగులు తీస్తున్నాం అక్కడైనా వుండి పిల్లవాడు బాగా 'ెరగనీ అనే పంపు తున్నాను” అని అంది అమ్మ

అమ్మ మాట్లాడుతున్నప్పుడే రమేషుకు దుఃఖం ముంచుకొచ్చింది. “తిహం.. చిలకా గోరింకను చూచి. నేను రేపే తిరిగొచ్చేస్తా” అని

26

హూరాం చేయనారంభించాడు “సరేబాబూ! రేపే తిరిగొచ్చేస్తాం” అని చెప్పింది పిన్ని. “అవునవును” అని నాన్నకూడా తలాడించాడు

“*మ్సర్రి ఆ అత్తయ్యను పిలిచి చెప్ప” అంటూ ఏడుపు (పారం ఇంచాడు రమేష్‌.

కస్ట ఆఫీసు కేళింతర్వాక చెబుతాను” అంది అమ్మ.

“లేదు నువ్వు అబద్ధం చెబుతున్నావ్‌, ఇప్పుడే ఆ అత్తయ్యను పిలిచి నా ముందు చెబ్ప"' అని పెద్ద గొంతెత్తి ఏడుస్తూ పిన్ని చేతి పట్టును విడిపించుకునేందుకు 'పెనుగులాడుతున్నాడు ఇంతలో బస్సు రాగానే వారిని బస్సు ఎక్కంచి “*భేటయిపోయిందే”” అని అమ్మా, నాన్నా సైకిలిక్కారు. అమ్మ వెనుక కేరియర్‌ మీద కూర్చుని ఏడుస్తూనే వస్తోంది. నాన్న ఏదైనా మౌట్లాడ్డానికి (ప్రయత్నిస్తూనే 'సైకిలు తొక్కు తున్నాడు

అమ్మ ఆఫీసు గేటు వద్దకు రాగానే “చిన్నపిల్ల లకు మంచీచెడూ ఏం తెలుస్తుంది? ఏదో ఒకటి తలుచుక ఏడుస్తారు మనమే వాళ్ళను ఓదార్చి పంపాలి” అని నాన్న అమ్మను ఓదార్చి పంపాడు.

27

కన్న వేళ... స్పుదజన్‌ యించుమించు. వినుగు చెందాడు ఈ ఊళ్నోవారెవరికీ తన చేతిలోని పూర్తి అ్మ్యడసును తెలియజేయడానికి సాధ్యపడలేదు ఒకరు ఊత్తరంవైపు చూపితే మరొకరు దక్షీణంవై పు చూపుతారు ఇంకెవ రినీ అడగకూడదనే నిర్ణయం తీసుకుని అతను టీకొట్టతను చూపిన దిక్కున చివరకు నడవసాగాడు ఈ సమయానికి నాన్నకు నేను వచ్చింది తెలిసి వుంటుందా? తెలిసి వుండదు. నా కోసం వెదికినా నేనిక్కడకు వచ్చిన విషయం తెలిసివుండదు అని మననులో అనుకున్నాడు పదిహేడు సంవత్సరాల వయస్సున్న సుందరేళన్‌ మంచి పొడగరి పొడవుకు తగిన కారీరక సౌన్టం కొంచెం కాంతివంతమైన నలుపురంగు ఉత్సాహవంతుడైన యువకుడు తానిలా బయళ్లేరి రావడానికి దేనయాని నాన్నమ్మకూడా ఓ కారణమని అతననుకున్నాడు నాన్నమ్మ ఇతనికి గుర్తున్నప్పటినుంచీ అమ్మను తిడుతూనే వుంది. “పాపిస్టీది అది బాగుపడదు మిమ్మల్ని వదలి వెళ్ళినందుకు ఎన్నెన్ని కష్టాలు పడుతుందోః” అని అంటూ వుండేది నాన్న ఇఅకాలంలోనే పచ్చి తాగుబోతు. రోజూ తాగివచ్చి అమ్మను, 28

తాతను, ఒకొక్కప్పుడు పిల్ల లనుకూడా చావగొప్టేవాడు. నాన్నమ్మ అప్ప డప్పుడూ ఆ విషయాన్నికూడా చెప్పి రాగాలు త్రీస్తూంటుంది.

నాన్న తాగిన మైకంలో కొట్రేదెబ్స్బలను తింటూనే అమ్మ రతా

ప్‌ ట్‌ి గై లా ల్లాంటి ముగ్గరు పిల్ల లనుకూడా కనుక్కుంది పెద్దది ఉమ, రెండోవాడు సుందరేశన్‌, మూడవది శారద పీరందరితో ఆకలితోనూ తన్నులతోనూ అలమటిస్తున్న అమ్మ ఓరోజు శారదనెత్తుకుని ఇల్లువదలి వెళ్ళిపోయింది. ఆలా వెళ్ళిపోయిన అమ్మ పొరుగూరిలో ఎవరో డై9వరుతో సంసారం చేస్తోందని తెలియడానికే ఆరమాసాలు పటాయి శతు

“లంజముండ! మనసులో వుంచుకునే సమయంచూసి పారి

పోయింది పోతే ఏంటి నా కొడుక్కు, మరో సపెళ్పి జరగలేదా? పిల ల్ని గ్రా ఇ ణ

కనుక్కో_లేదా? అదృష్టవకాళ్తు ఉము సుందర్‌ మధ్యాహ్న భోజనానికి ఇంటికి వచ్చేశారు అది స్కూలు కెళ్ళి వీళ్ళకోసం కూడా వెతికింది ఈ పిల్లల్నికూడా పోగొట్టుకోకుండా ఆ భగవంతుడే రక్షించాడు” అని నానమ్మ మామూలుగా అమ్మక శాపనార్థాలు పెడుతళూంటుంది

సుందర్‌ తల్లి ఇలా ఇల్లు విడిచి వెళ్ళిపోయిన నంగతి ఊళ్ళోని అందరికి ఇలిసిన్‌ నాన్నమ్మ నెలకొకసార్దేనా ఎవరితోనైనా చెప్పి అంగ లాడ్చతూనే వుంటుంది. ఒక్కోసారి పనీపాటాలేని ముసలన్ములు నాన్నమ్మను రెచ్చగొట్టి మరీ వేడుక చూస్తారు.

ఎంతగా (పయత్నించినా సుందర్‌కు మ్మాతం అమ్మ ముఖం జాపకం రావడంలేదు. అమ్మ ఇంటినుంచి వెళ్ళిపోయినపుడు సుందర్‌ క బదు సంవత్సరోలు ఉమకు ఎనిమిదేష్ళు అయితే ఉమ మాతం అమ్మ ముఖం, మాటలతీరు చేతలు ఇలా, ఇలా వుండేవని అభినయంళతో చెపు తుండేది “నుందర్‌లాగానే అమ్మ వుండేది ” అని ఉమ చెబుతుంది

సుందర్‌ హాఫ్‌నిక్కరు వేసుకుంటున్నంతవరకు వాడీ తలవెర్యటు లను పైకి దువ్వి మధ్య పొపిటతీసి చేతికి అద్దమిచ్చి, “ఇదిగోరా ఇలాగే వుండేది మన అమ్మః” అని చెప్పేది ఉమ

29

ఆ సమయంలో అంలొ సుందిరకు ఎంతో గర్వంగా వుండేది అయితే పిన్నికి తెలిస్తే చంపేస్తుందనే భయమూ వుండేది అయినా సుందరికు అమ్మ అంటే అర్థంకొని అనహ్యం ఏవగింపు: కానీ ఉమ మ్మాతం నాన్నమ్మనో పిన్నినో అమ్మను పల్లెత్తునూట అననీయదు

సుందర్‌ తన స్నేవాతుల ఇండధ్రకు వెళ్ళినప్పుడల్లా. వీడి అమ్మ గరించి వారికందరికీ తెలిసి వుండడంచూచి వీడికిఅమ్మంటే మరీ అసహ్యం ఎక్కువైంది

అయితే ఉమ మాతం అమ్మకనుకూలంగానే మాట్లాడుతుంటుంది “*జణుందర్‌ నువ్వ మ్మాచం అమ్మను చూస్తే ఇలా మాట్లాడవు, ఆమె ఇల్టు వదలి వెళ్ళిపోయిన శెండేళ్ళకు మనల్ని చూడాలని వచ్చిండి నాన్న పిన్ని, నానన్ము ఇంకొ ఎవరెవరో అమ్మను చితకబాదారు, తెలుసాగా అనేది ఇవన్నీ ఉమకేలా తెలుసని కూడా సుందర్‌కు ఇెలియదు

నాన్న ఇంకా త్రాగుడు మానలేదు కానీ అమ్మ ఇచ్చిన శవ్ప్యళ్ఞా (టీట్‌మెంట్‌” తర్వా ఆర్భాటాలు చేయటంలేదు. ఉమ మాత్రం లేకపోణే తానుకూడా ఎక్కటగేనా వెళ్లి నోవాబనీ సుందర్‌ అనుకుంటుంటాడు ఉమ సుందర్‌ కు అక్కయ్య మాతమేకాదుం అమ్మా మితుడు అనీ న ఆమెను పోగొట్టుకుంటే అతనికిక మిగిలిందేమీ ఉండదు, అమ్మ ఉండి వుంటే కూడా అక్కయ్య న్మూతమే తనకు సన్నిహిత బంధువగా వుండేదని కూడా అతడు స్నేహితులతో బెబుతుండేవాడు ఉనుకు [వతి వినయం లోనూ స్పష్దతా, దూరదృష్టి వున్నాయి

నుందర్‌ చివరకు అమ్మను చెదుక్కురిటూ “వెయాపురి సందుీక చేరుకున్నందుకు చాల సంతోషంగావుంది. ఈ సందుకు ఇంతకు మునుపు పెయాపురి శెట్టి సందులేక వైయాపురి పిళ్లై సందు అని పేరు వుండి స్రండవచ్చు. సుందర్‌ వరుగగా ఇంటి నెంబర్ల ను చూసుకుంటూ వెళ్ళాడు,

24 96 28 8. ఇంటిముందు కాగం. వెదురు తడికతో మూయ బడిపుంది. పెంకుటిల్లు అతడు తలుపు దగ్గర కెళ్ళాడు. ౭80

“స్ట్రైక్‌ " అనిపిలిదాడు ఈ*“సార్‌” అనే సంబోధన ఆ డై 9వరుకా లేక ఇక్కడున్న వేరెవకైనానా? ఇలాగే తిరిగి వెళ్ళిపోదామనిపించింది సుందర్‌కు జీవితంలో మొట్టమొదటిసారిగా విపరీతమైన మానసికాందోళ నక గురయ్యాడు

"సరే. ఇక తిరిగి వెళ్ళిపోదాం * అని అనుకుంటుండగానే ఓ పడీహేనేళ్ళ అమ్మాయి “ఎవరు కావాలి?” అంటూ వచ్చి తలుపుతెరచింది.

“అఖిలాగారి ఇల్లు ఇదేకదండీ!' అని గొంతు తడుముకని అడిగాడు

“లోపలకు రండిః” అని చెప్పి తలుపును బార్డా ఇఆరచివుంచి ఆ అమ్మాయి లోనికి నడిచింది తిరిగి వెళ్ళేముందు ఓసారి ఇతనివైపు మిడి మిడ్‌ గుడ్డ తోచూచి వెళ్ళింది

[ప్రపంచంలో ఎవరూ తన తల్లిని పరాయిదానిగా చూచే దా“ణ స్థితిని అనుభవించి వుండరనుకున్నాడు ఇప్పుడుకూడా తిరిగివెళ్ళి పోవచ్చు పీధికొనవరకు పరుగెత్తికూడా వెళ్ళిపోవచ్చు కాకపోతే చూచినవారు పిచ్చి వాడనుకుంటారు అనుకుంటే అనుకోసీః

ఇంతలో గంఖీరంగాడన్న ఓమహిళ అక్కడకువచ్చింది చూడగానే తెలిసిపోయింది... ఈమే “అమ్మ” అని ఇంట్లోని అమ్మ థఫైటోను పెళ్ళి హైటోను ధ్వంసంచేసి వేళాడు నాన్న అయితే ఉఊము తనకు మధ్యపాపిట శీసి “అమ్మ ఇలాగే వుండేదని చెప్పెది నిజమేననిపించింది సుందర్‌ కే

• ప్పిక్ష్రక్‌” ఆ మహిళ అయోమయంగా అడిగింది

“నేన్స తిరుచ్చినుంచి వస్తున్నాను నా "పీరు సుందరేశన్‌ ”

“సుందరం టే ధనుష్కోడి మనవడా?”

అకస్మాత్తుగా కరిగిన ఆనందాతిరేకంతో ఆమె కళ్లు చెమర్చడం తెలుస్తోంది ధనుష్కోటడి మనవడం౦టినే బంధువులందరికీ తెలుసు అంత 3||

(పసిద్ధి చెందాడాయన : ఆయన సంపాదించిన అన్తులతోనే ఆ కటుంబం ఇప్పటిదాకా నెట్టుకొస్తోంది

• రా బాబూ సుందర్‌ ః లోపఐబకరా $”

“*కారదా। వీడేనమ్మా మన సుందర్‌ నీ అన్న సుందర్‌ః” అని చెప్పీ గోడనానుకుని కూర్చుని వెక్కి వెక్కి ఏడ్చింది కారద (పక్కనే కూర్చుని సుందర్‌ నే తదేకంగా చూడసాగింది అమ్మ వడ్వడం చూచి ళారదకూడా ఏడ్వనారంభించింది సుందర్‌కు ఈ వాతావరణం థరించ రానిదిగా వుంది ఏదో గుర్తొచ్చిన దానిలా అమ్మ [పళ్నించింది

“ ఎలా వున్నావ్‌ బాబూ వంచేస్తున్నావ్‌ * ఉమ ఏం చేస్తోంది? ఆయనెలా వున్నారు”

అన్ని [పళ్నలనూ ఒకే గక్కలో అడిగింది. తన తల్లి గారింటితో కూడా సంబంధాలు తెగిపోయినందువల్ల _ ఏడీ విచారించి జేలుసుకోలేక పోయానంది.

“ఏ విషయమూ తెలుసుకోలేక పోయినప్పుడు మీగురించి తలచు కోవడంకూడా ఎందుకని వదలివే సేదాన్ని అయినా తలచుకీకుండాను ఉండలేను అయినప్పటికీ వెదుక్కుంటూ వచ్చినందుకు నీ కాళ్ళకు మొక్కాాలి వాబూ * అని గద్దద స్వరంతో అంది

కొరదకూ ఉనుకూ అనేక పోలికలున్నట్లు తోచింది పొడవాటి అ చేతి వేష్త ఉమకన్న ట్రే శారదకూ వున్నాయి. బాబూ, ఇంకా ఘోరంగా అవ్వాలి పసిపిల్ల లను అనాధలు చేసి వచ్చానే

ఆకలో, బావో [బతుకో, నా పిల్ల లతోనే వుండక ఇలా పారిపోయి వచ్చానే నాకఃు ఇదే కొవాలి ఇంకొకొవాలి " సుందర్‌ జవాబేమీ చెప్పలేదు. కారద లోపలకెళ్ళి కాఫీ తీసు 3

కొచ్చి ఇచ్చింది వద్దని చెప్పడానికి కూడా అతనికి నోరాడలేదు అమ్మను తలి త్తి చూళాడు,

వెలుగునిండిన కళ్ళు ఆ ముక్కూ మొగమూ అన్నీ సుందర్‌ లాంటివే

“*స్బందర్‌। ఉమకు పెళ్లయిందా బాబూ?”

"వచ్చే మాసం ఏడో కతారీఖే పెళ్ళి పెళ్ళికొడుకు ఓ [ప్రయివేట్‌ కంపెనీలో క్కు కుటుంబం ఫర్వాలేదు పిళ్ళ పెళ్ళి ప్మత్రిక అందించా లని అక్కయ్య ఉఊబలాటపడింది అందుకే అలివేలు పిన్నిదగ్గర షీ అ్మడసు తీసుకుని వచ్చాను” అంటూ చేతి సంచినుంచి అంచుల్లో పసుపు రాసిన పెళ్ళి ప్యతికను తీసిచ్చాడు దానినిచూచి మళ్ళీ పెద్దపెట్టున ఏడ్చింది కానీ ఈ సారి కారద ఏడ్వలేదు సుందర్‌క దగ్గరగా నిలబడి తప్ట్‌ చేస్తున్నావన్న య్యా?” అనడిగింది “ఇంటర్‌ సెకండ్‌ ఇయర్‌” ఆన్నాడు సుందర్‌

కొదిసేపటికి * అమ్మా ” అంటూ ఓక అవ్బాయి వచ్చాడు అమ్మ

చి వాణ్ని దగ్గిరకు పిలిచి “వీడే సుందర్‌ అని పరిచయం చేసింది. వాడు తోరా అన్నయాాః” అనేసి గుడ్డ ప్పగించి చూస్తూ ఉండిపోయాడు.

“కడపటి అబ్బాయి స్వామినాధన్‌ ఎనిమిదో తరగతి చదువు తున్నాడు” అని అంది అమ్మ

ఇప్పుడే వీడవడం ఆపింది అమ్మ ఇంకాసేపు వుండి స్యామినాథన్‌ నాన్నను చూచి వెళ్ళ్గమంది ఆయన చూస్తే సంతోషిస్తాడనీ చేప్పింది

“లేదు ర్మాతి బయలుదేరి నచ్చాను. ఇక ఇప్పుడు బయలుదేరితేనే ర్యాలీకి తిరుచ్చి చేరుకోగలను” అని సుందర్‌ నిరాకరించాడు. అదీగాక ఆ డై 9వరును చూడాలనిపించలేదు ఆతనికి

శారద, స్వామినాధన్‌ అమ్మ ముగ్గురూ * తీయించుకున్న ఫొటో ఒకటి కారద తెచ్చి ఇచ్చింది దానితోపాటు తన ఫొటోలు రెండు పాన్‌

(3) 33

హోర్టు సైజువి కూడా ఇచ్చింది కండు ఫొటోలెందుకో సుందర్‌ త అర్థం కాలేదు “అక్కయ్య పెళ్ళికి నేనూ స్వామీ వస్తాం మన బఐంధువులెవరూ నాకు తెలీదు నేను వారికెవరికీ కెలీదు కానీ అక్కను నేను చూడ్డానికి నువ్వే ఏర్పాటు చేయాలి. అప్పుడప్పుడు వచ్చి వెడుళుండన్నయాణ్ఞ” అంది కారద బయలుదేరడానికి ముందు అమ్ము మరల వీడ్వనారంభించింది సుందర్‌ను దగ్గరకు పిలిచి బుగ్గ నెత్తి, తలమీద ముద్దెట్టుషంది నుందర్‌ ఐస్‌ స్టేషన్‌ సమీపించినపుడు స్వామినాధన్‌ ౬ ప్లాస్టిక్‌ కవరులో కేకులూ, స్వీట్లూ లెద్బ్నాడు “రారదక్క_ ఇచ్చి పంపింది ఊరు చేరిందే ఉమ అక్కయ్యకు చెప్పి ఊ త్తరం రొయమంది వస్తానన్నయ్యాః అని చెప్పి స్పష్టంగా అ[డసు రాసీన ఓ కొగిడం ఇచ్చి త్మురమన్నాడు సుందర్‌ ఇంట్లోకి (సవేశించినపుడు కరొరమైన ర్యాతివేళ నిశ్శబ్దం తాండవిస్తోంది తలుపు తట్టగానే ఉమ పరుగెత్తుకొచ్చి తలపు తీసింది కప్పులు వదిలి ముఖంకడుక్కుని వంటగదిలోకి వచ్చాడు ఉమ థోజనం వడ్డించి ఒకసొరి బయటకెళ్ళి చూచి వచ్చింది నాన్నమ్మ అరుగుమీద కేదు మిగతా అందరూ న్మిదపోతున్నావ

• సుందర్‌ అమ్మను చూకావ్మటా?” కళట్టుర్ది ఉవముకు వివరాలు చెప్పేటపుడు తాను వడవకూడదని అరు గంటల ట్రయాణ సమయాన దృఢనిశ్చయం చేసుకొని వచ్చాడు సుందర్‌ ఉఊమ మాటిమాటికీ చెబుళుండేది *దేనికోసమూ ఎప్పుడూ ఏడవ కూడీదురా నుందు గంభఖీరతే మగవాడికి అందాన్నిస్తుందికా ఉదా హరణకు నన్నే తీసుకోః నేచుు ఏడవాలనుకుంటే ఎన్నిసార్లు ఏడ్చి ళు 34

ఉండాలి మూడో లరగతి చదువుటున్న పుడు మనందర్నీ వదిలివెళ్ళిన అమ్మకోసం- పిన్నివల్ల చేజూరిపోయిన కాలేటీ చదువుకోసం మనకందరికీ యిష్టంగా వుండి చనిపోయిన తాతకోసం తలచి తలచి ఏడ్చుకంటూనే వుండి వుండవచ్చు అన్నిట్ని మనం సర్దుకుపోవలసే వుంటుంచిరాః ఎదురుదెబ్బలు తిని సద్దకపోవడంకన్నా మనమే ముందుకెళ్ళి కష్టాలను నహించుకుంటే సమస్య త్మీవత సగం తగ్గిపోతుంది

కల్గాకపటంలేని అమ్మ ఆమె గంభీరతనే పుణికి పుచ్చుకున్న శారద నిరాడంబరమైన 'స్నేవాపూర్ణమైన కుటుంబ వాతావరణం శారద స్వామినాథన్‌ ఇద్దరూ ముందుగానే ఉమ సుందర్‌ల గురించి తెలుసుషపి వుండడాన్నీ తన్ను “అన్నయ్యా - అన్నయ్యా” అని ఆప్యాయంగా పిలిచిన విషయాలన్ని ఉమఖ బెప్పాడు

ఉను అమ్మవద్ద 'పెరిగివుంటే యింకా ఎంతో సమర్జ్హవంతురాలుగా తయారయ్యే వుండేదని అనుకున్నాడు సుందర్‌.

భోంచేయలేకపోయాడు. ళాంద ఇచ్చి పంపిన ఫొటోలనూ, స్వీటునూ ఉమకందజేశాడు బస్సు [పయాణం ఇంటిని వెదకి కనిపెట్టి నది-అన్నీ సవివరంగా చెప్పాడు అన్నీ విన్న తర్వాత ఉమ సుందర్‌ను అడిగింది

• సుంది ఇప్పుడు చెప్పు అమ్మ నీకు నచ్చిందా లేదా*”

*' మనం స్కూలుకు వెళ్ళిపోయినందువల్లే అమ్మ శారదనుమ్మాతం శీసు కెళ్ళిందా ఉమా

• అవుప ఏం?

సుందర్‌ కాసేపు ఉమ కళ్ళవచేపు చూచి అన్నాడు

“నాశేమి అనిపిస్తోందంటే ఆరోజు మనిద్దరం కూడా స్కూలుకు “వెళ్ళకుండా వుంటే బాగుండేది”

సుందర్‌ నిశ్చలంగా చెప్పగానే ఉవము అలవాటుకు విరుద్దంగా ఆతని ఒడిలో ముఖం దాచుకుని వెక్కివెక్కి ఏడ్వసాగింది

3క్‌

షం ట్టు కడవ ౨ మాధవరాట్‌ కొంతకాలంగా నేను జోర్ణ పడే వుంటున్నాను “ శెంబగం” నన్ను ఆలానేవుంచింది ఆమె మీద నాక కొంచెంకూడా కోపమేలేదు. ఆమె. మ్మాళం ఏం చేస్తుంది పాపం ఆమె పడుతున్న బాధలను చూడకుండా కళ్ళు మూసుకుని పడి వుండడం ఒక విధంగా మంచిదెనా మనసునెలా మూసుకోవడం? మనస్సాక్షి నెలా చంపి దాచిపెట్టడం? నాకున్న ఒకేవేడిగాలి [వపంచం కుంచించుకుపోయి చీకటి గుయ్యారమైపోయింది గాలి ఆడక ఉక్కిరిబిక్కిరయ్యాను ఈ ఇంట్లో (తాగేందుకు నీళ్ళులేవు .. స్నానం చేసేందుకు సీళ్ళులేవు. .. అంట్లు తోమేందుకు నీళ్ళు లేవు. వంట బేసు కునేందుకు నీష్ళలేవు, = -కొలకృత్యాలు తీర్చుకునేందుకు నబ లేవు, *.దేనికి నీబ్‌ లేవు ఎందుక పనికిరానిదై పోయాను కాళ్ళూ చేతులు నన్న బడి: పోయి పొట్టమాతం ముందుకు వచ్చిన రోగిష్ట పీలాడిలా అయిపోయాను. గడ్డీదానిలా ఇంట్లోనే ఐందినై పోయాను, శా ముందంతా నేనెలా వుండేదాన్ని ఎప్పుడూ అప్పుడే స్నానంచేసి: వచ్చిన కన్నాపిల్లలా నిండుగా వొణుళతూవుండేదాన్ని. నిండు గర్భిణీలా మంగళకరంగా మాతృత్వంతో కళకళలాడేదాన్ని, ఆందులోనూ శెంబగం నడుమునెక్కి, కూర్చుంటే చాలు ++పసివిడ్ణలా ముద్దులొలికే పలుకులతో ఉత్సాహంగా నవ్వేదాన్ని ౭ 36

నేనెక్కికూర్చునే శెంబగం నడుమే ఈ (ప్రపంచంలోనే నాకత్యంత ఇష్టమైన చోటు: నేను సౌకర్యంగా కూర్చోవడానికే అన్నట్టు ఆ నడుము లోపరికి వంపు తిరిగి వుండేది పూలన్నీ ఒకటై నన్ను మోసుకవెళ్ళేలా వుండేది ఆమె ఎంతో వాత్సల్యంతో నా మెడను ఎడమచేతితో కౌగిలించు కునేది బాహమూలల చెమటవాసన నన్ను మైకంలో పడేసేది అప్ప డప్వుడూ ఆమె వకసంపదను తాకి చూచి “కిసుపష్కు"న నవ్వేదాన్నిం ఒక్కొసారి గలగలా నవ్వి ఆమె చీరంతా నీళ్ళను వెదజల్లి ఆడుకునే దాన్ని అయినా ఆమె ఎప్పుడూ కోపగించుకునేదేకదు తల పైకెత్తి “ెంబగం ముథాన్నే చూచేదాన్ని, ఆమె కళ్ళను. ముక్కును.*. పెదవు లనూ. ..గొంతును *. ఎన్నిసార్హ చూచినా విసుగే అనిపించదు

ఆమె చాల అందంగా వుంటుంది. చాల మంచిదికూడా:ః ఇప్పుడైజే ఆమె నవ్వడమేలేదు ముందంతా ఎప్పుడూ గలగలమని నవ్వుతూవుంగేది, ఆమెభర్త మ త్తెక్కిపోయేలా నవ్వుళూవుండేది అతను ఈ ఊళ్ళోనే ఏీ్‌దో జ్యాంకిలో అటెండరుగా పనిచేస్తున్నాడు. ఆ గుడిసెలో వాళ్ళిద్దరే ఊంటున్నారు

నాలాగే ఈ గుడిసెలో మరో రెండు (పాణులున్నాయి. ఒకటి ఇత్తడి మరోటి 'సైయిన్‌ లెస్‌ స్టీల్‌ నేను మట్టి వాళ్ళిద్దరినీ శింబగం ఎప్పుడూ ఇంటినుంచి బయటకు తీసుకునేవెళ్ళుదు నన్ను మ్మాతమే తీసుకెడుతుంది

గుడిసెనంచి బయటక బయలుదేరే ఆ ఉదయవేళ కోసం నేను ర్మాతంతా వేచివుండేదాన్ని కోడి కూయగానే నాకు సంతోవం కట్టలు 'తెంచుకునేది. కాకుల కావ్‌... కావ్‌ శబ్దం ౨..అవు దూడల మ్మా... మ్మాం*-ధ్వనులు . సైకిల్‌ బెల్‌ శబ్దం, +లీధిలో మకషులు సంచరించే ధ్వని. =. ఇవన్నీ వింటూంపేనా ఉత్సాహం మరింత ఇసుమడించేది. వెలు తురు చిన్న చిన్న రంధాలగుండా గీతలు గితలుగా లోపల వచ్చిపడగానే శెంబగండ మెలకువ వచ్చేసేది కాసి “వొక్కన్‌” మ్మాతం యింకా అలసటతోనే పడుకునివుంటాడు ఆమె పఖ్ళుతోమి మొఖం కడిగి నన్ను ెరటికి తీసుకెళ్ళి స్నానం చేయించి పసిపిల్ల లా నడుము నెక్కించుకొని, తలుపును మూసుకని వీధికొస్తుంది

37

వీధిలోకి రాగానే తంపెకెత్తివన్న నాకు మొదట కనబడేది అకాళమేః అప్పుడే చీకటి అద్భృళ వై బూడిద రంగులో ఆకాళముండేది తూర్పున ఆకాశపుటంచులో ఎవరో పొయ్యి రాజేస్తున్నట్లు వెలుతురూ, పైగా కనబడేది అక్కడక్కడా పక్షులు ఎగుగతుుడేవి. చల్దటిగాలి శరీరంలో నిండిపోయేది మనసంతా పహాయిగావుండేది పైపు దగ్గర ఒక్కటే సందడి! అందరూ గలగలా మాట్టాడు తుంటారు కానీ శెంబగం నోరు తరవదు. నెమ్మదిగావుంటుంది ఎవరి తోనూ కొట్లాటపెట్టుకోదు ఆ కైపు ఓ కొలనులా వుంటుంది నేనునా పొట్టను నీళ్ళతో నింపుకనేదాన్ని ఇత్తడికీ స్టిలుకూ కూడా నేనే నీళ్ళను మోసి నింపేదాన్ని హు * అదంతా గతకాలం వేసవి కాలం వచ్చింది గుడిసెకు వెలుపలవున్న వేపచెట్టు ఆకుల్లో ఎప్పుడో ఓసారి మెల్లగా కదలిన సద్దు వినిపించేది. గుడిసె పై కప్పులోని రంధ్రాలన్నీ “జిగేల్‌ మని వేడిగాజ్వలించేవి గాలికూడా వేడి దుర్వాసనతో వస్తోంది నన్నకూడా కాల్చుకు తింటుంది నాకింద పరుపులా పరచిన తడి ఇసుకకూడా మధ్యాహ్నం కాగానే ఎండిపోతుంది నా చుట్టూ అప్పు డస్ప్రుతూ జరిగే బీమల్మపదర్శన సయితం అద్భళ శమైపోయింది కుక్కలు మొరిగే శబ్దం ర్యాతిళ్ళు మ్మాతమే వినబడుతోంది. మానవ సంచారఉి కూడా తగ్గిహోయినట్ట నిపిస్తోంది ఎవరికి ఏమైపోయిందో తెలీలేదు పైపులో రోజూ నచ్చే నీళ్ళ రెయ్యడోజులకు ఒకసారి రానారంభించింది నీళ్ళ వన్చేరోజు మాతం నేను, యిత్తడి స్టీలు నీళ్ళతో నిండి వుంటాము నీళ్లు రాని మశురోజు నేను మాతం బావినీళ్ళతో పుంటాను వారిద్దదూమ్మాతం పెపునీళ ఇతో వుంటారు శెంబగం నీళ్ళను చాల పొదుపుగా వాడుతుఐది తాగడానికీ వంటకు మ్మాతమే పెపు నీళ్ళ మిగతా వాడకానికంతటికి బావినీళ్ళే బౌక్కన్‌ కూడా ఉదయ వేళ్ళల్లో పయోరియా పళ్ళ్శపొడి తీసుకుని భుజంమీద టవలు వేసుకుని వినాయకగుడి వావికే వెడుతుళ్నాడు 'శెంబగం యిప్పుడు ఇంజనీరుగారింటికి నన్ను మాటిమౌటికీ తోడుకఈ. వెడుతుంది అక్కడా జనం గంపేః: ఈ ఏడాది వర్షం కురుస్తుందా వర్ణం ౩30

కరుస్తుందా అని అందరూ అంగలారుస్తున్నారు. కళ్ళన్నీ, శోకాలునిండిన శ్వాసలన్నీ య్రబ్బందికరంగానే వున్నాయి ఒక్కొక్క ఐకెట్టునీచ్ళు తోడే టప్పుడూ బావిలోని నీళ్ళ మరి కిందకు వళ్ళిపోయాయని బాధపడుతు న్నారు శెంబగం ఎంతో కష్టంతో నీళ్ళ చేది నన్ను నింపుతుంది. నునుములు యిలా సీళ "కొసం యిబ్బంది పడడం నాకు కొంచెంకూడా యిష్టంలేదు నేను మూగనైై మనసులోనే రోదించాను

నెలా నెలన్నర మ్మాతమే ఈ పరిస్థితి కొనసాగింది తర్వాతవారా నికి రర్యడోజులు మ్మాతమే పైపులో నీళ్ళు రాసౌగాయి. మొదటిరోజు ముగ్గురం పెపునిళ్ళతో వున్నాం రెండోరోజు యిత్తడీ స్టీలూ పెపునీళ్ళతో వున్నాయి మూడోరోజు యిత్తడి బ్యాతమే మంచి సీళ్ళతోవుంది వంటక మ్మాతమే పైపునీష మిగతావాటికి ఏటి నీళ్ళని ఏర్పాటైంది

ఆ సమయంలోనే ఓ వేడిరోజున నన్ను శెంబగం ఏటికి మోసుకు హోయింది ఆరోజున నేను మరవలేను అంతదాకా అంత విశాలమైన ్రాంకాన్ని నేను చూచి వుండలేదు కెంబగం కష్టాలను చూచి నేను అలసి ఫోయి వున్నా అప్పుడు మ్మాతం నేను ఆనందాన్నే పొందాను నీకు పారలేదు. ఎడారిలా ఇంది ఓహ్‌ దీని పేలేనా ఏరు! పరఅంటే యిలాణీ వుంటుందా? యిక్కడా జనం గుంపు చెప్పనలవికాదు ఏరంతా అక్కడ క్కణడా గోతులు తవ్వి నీళ్లు రాగా రాగా ముంచుకున్నారు ఎక్కడెక్కడి నుండో స్రీలు చీమల బారులా వస్తున్నారు ఎడ్డబండ్లు సీళ్ళకోసం అక్కు డక వస్తున్నాయి. వారి ముఖాలను చూడ్డానికే కష్టంగావుంది ఈ అంద మైన టోకంలో బతుకు బతకటం ఇంత కష్టమా?

శెంబగం రానుకాను సన్నబడిపోయింది ఆమె నడుమునెక్కి కూర్చ్పోవాలం టేనే అయ్యో అనిపిస్తోంది భగవంతుడా నాకు రెండు రెక్కలిచ్చి వెగిరే శ్రి ఇవ్వరాదా అని వేడుపంటున్నాను శెంబగమూ, చొక్కన్‌ ఇద్దరూ నీటి ఎద్దడి గురించే మాట్టాడుకుంటున్నారు

ఊల్లోని వావులన్ని ఎండిపోయాయంట చొక్కన్‌ సాయంత్రం ఇంటికి రాగానే పక్కింటివాళ్ళనడిగి వారి పైకిలు శీసుకుని దానికిరు

39

వేపులా ఇత్తడిసీ, స్టీలునూ కట్టుకని ఎక్కడో నీళ్ల తేవడానికి వెడతాడు. జెంబగం సీళ్ళకోసం బాధపడి పోతోంది ఊరు మొ త్రంపరిస్థి3 ఇదేనంట ఇప్పుడు ఏట్లో ర్యాత్రింబవహ్హజనం తండోపతండాలుగా వుంటున్నారట ఒక ఎడ్డ బండి సీచ్ళ వ్మృడూపాయలంట విపరితంగా ఎడ్డ బండ్లు వెడు శున్నాయంట ; ఏటిని అక్కడక్కడా గాయపరుస్తున్నారంట అయిశా అది తాను ఐంగారుగనిగా మారిపోయినందుకు గర్వపడుతోంది కొన్ని సమయాల్లో అయ్యో. .నా పాలిండ్లు కూడా ఎండిపోతున్నాయేః ఏడుస్తూ నా దగ్గరకొచ్చే ఈ పిల్ల లకు పాలివ్వాలే అని కరిగి పోతోంది, ఈ మనుమలు లేకండా మనముండి ఏం లాభం అనుకుంటూ వడుస్తోంది "వేసవికాలం వెళ్ళి వర్షాకాలం వచ్చిందన్నారు కానీ దాని చివ్నాలెే ఇక్కడ కనబడలేదు ఇంకావేడిగానే వుంది “రుర్తాలం * జలపాతంలో సీటి [ప్రవాహం ఉధృతమైంది యాత్రీకుల సీజన్‌కూడా [పారంభమైంద న్నారు అక్కడ వర్షం కురిసింది ఇక్కడ జడివాన అన్నారు ఇక్కడైతే చల్లగాలి కూడా కరువే £ ఉన్నట్టుండి ఓ రోజు వర్షం వచ్చేలా ఆకాశం నల్ల బడింది చల్లగాలి వీబింది తడివాసన వచ్చింది నా సంతో షానికి ఎల్లలు లేవు నిళ్శబ్దింగా నాట్యమాడాను కానీ ఆకాళం ముఖంలో ఉమ్మి వేసినట్లు రెండు చిన్న చినుకులు మా తమే వర్షించి మేఘాలన్నీ జాడ తెలీకుండా పోయాయి దీని తర్వాత ఐదారు రోజుల్లో వారానికి రెర్యడోజులు వస్తూన్న నీవృకూడా ఆగిపోయాయి. మునిసిపాలిటీవారు లారీల్లో తెచ్చి వీధివీధినా సీళ్ళిస్తున్నారని పక్కింటి చంద శెంబగానికి చెప్పింది ఆమె వెంటనే నన్నూ, ఇత్తడిన్సీ స్టీలునూ తీసుకని ఆదరా బాదరాగా వీధిలోకి పరుగె త్తింది. కానీ అప్పటికే నాలాంటోళ్ళ చాలామంది అక్కడ వరుసగా కూర్చొని వున్నారు. శెంబగం మమ్మల్నీ “క్యూ” టో కూర్చోబెట్టి మా [్రక్కనే నిలబడింది ఐదు నిముషాల్లోనే హూ వెనక మాలాంటి”? ఎందరో ఒపృత్తడి, స్టీలు రేకు ప్లాస్టిక్‌ నాలాంటి మట్టి.అందరూ వరుసగా కూర్చు న్నారు ఆ వరుస అలాగే హనుమంటని తోకలా పెద్దదవుతూ పోయింది. 40

మగవాళ్ళూ ఆడవాళ్ల ఎందరో మా (ప్రక్కన నిలబడ్డారు వాళ్ళందరూ థిక్షగాళ్ళలాగాను మనమందరమూ చిప్పల్లాగొను ఎందుకో నాకనిపించింది

ఒకే కోలాహలం గందరగోళశం।; లారీ ఇప్పుడే వస్తుందంటు న్నారు శెంబగం కళ్ళు పెద్దవిచేసి చూస్తోంది ఇంట్లో ఇంకా పొయ్యి రాజెయ్యలేదు. కొంతసేపు కూర్చుని చూస్తోంది. కొంతసేపు నిలబడి చూస్తోంది “అయ్యో నా తల్లీ " అని అరుస్తున్నాన.. సూర్యుని వేడి కిరణాలు నా ముఖంమీదే పడుతున్నాయి, కింద మట్టి అంతా అంటు కుంటోంది. ఎండుటాకులా అయిపోయాను [ప్రాణాలను అరచేతిలో పెట్టుకుని వున్నాను

ఓ మూడు గంటల తర్వాత వెనుక దుమ్మును దట్టంగా రేపు కంటూ “గర్‌. బుర్‌.. మంటూ లారీ వచ్చింది జనమంతా ఈగల్లా ముసురుకున్నారు ఒక్కొక్కరు తమ వంతు వచ్చినపుడు నీళ్ళు పట్టుకుని పోతుండగా ఇెంబగం మమ్మల్ని కొంబెం కొంచెంగా ముందుకు జరుపు తోంది బిందెలను కడవలను టింగ్‌ టింగ్‌. మని ఎత్తిపెన్టుటప్పుడు అయ్యే శబ్దంతో ఒకే రొదగా వుంది హమ్మయ్య లారీ దగ్గరకు వచ్చేశాం. శెంబగం మొహంలో జీవం వచ్చేసింది ఆ లారీ మాక (ప్రాణ విష పెట్టింది శెంబగానికి (పాణం పోసినట్టయింది కానీ ఆమె ఆనం దించలేదు. రేపటికి.. !? ఆమె అనుకున్నదే అయింది సీళ్ళలారీ నాలు గైదు రోజులు మ్యాతమే వచ్చింది తర్వాత + ? అడసే లేదు.

ఊరే నిప్పంటుకుని కాలుతున్నట్టనిపిస్తోంది తడి అనేదే లేకండా క్మళానంలా వుంది సిటి ఎద్దడి క్షయ రోగంలా బాధపెడుతోంది. ఇింబగం చర్మంకూడా వాడిపోయింది నేకు లోలోపలే కమిలిపోయాను. నన్ను బోర్టించేసి శెంబగం ఏడుస్తోంది చొక్కన్‌ ఎవరెవరినో నోటికి వబ్చినట్టల్లా తిడుతున్నాడు

నేకు కుంటిదానిలా పడున్నాను 'శెంబగం వేగంగా గుడిసెలోకి వస్తోంది నన్ను బాధతో చూస్తోంది. వీమిటో చెప్పి ఏడుస్తోంది. ఆమె కష్ణ చెమర్చి వున్నాయి. నన్ను తీసుకుని వీధులన్నీ నడచి మునిసిపల్‌

జ]

ఆఫీసుకు వెడుతోంది ఈరోజు ఇక్కడే నీళ్ళిస్తారేమోనని నేనూ వెళ్ళాను. ఇక్కడా ఇసుకవేస్టే రాలనంత జనం.. జనం...జనం- వారి తర్వాత నాలాంటివాశ్ళెందరో _అయితే ఇత్తడి స్టీల్‌ ప్లాస్టిక్‌ రేకు ఇలాంటి వాళ్ళివరూ లేరు మేను మ్యాతమే వున్నాం మునిసిపల్‌ ఆఫిసు ఎదుటకెళ్ళి ఒక్కొక్క ఆవిడ మమ్మల్ని నేలపైవేసి పగలగొడుతున్నారు. శెంబగం నన్నుకూడా తీసుకవెడు తోందిం. ఏవేవో నినాదాలిప్తన్నారు... నాకర్థమైపోయింది. చాల సంతోషంగా వుంది జేనికి పనికి రాకుండా పోతానేమోనని భయపడ్డాను అదృష్టవళాత్తు అలా జరగలేదు యుద్ధభూమికి వెడుతున్న వీరయోధునిలా ..- గంఖీరంగ్యా గర్వంగా వెడుళున్నాను పెద్ద త్యాగం చేయబోతున్నాననే పులకరింపు “*ట రాజా " అని కేకేస్తూనే ెంబగం నన్ను ఫైకెల్తి (కిందకు విసరివేసింది పై “ అమ్మాఃో బాధకు తాళలేకవితున్నాను నాకు [ప్రాణంపోతున్న ట్టనిపిస్తోంది చచ్చేదానికి ముందు కెంబగంతో మాట్లాడాలని కోరికగా వుంది ఆమెను చూచి అరుస్తున్నాను స్తో “ఓ తల్లీ వచ్చే జన్మ అని ఒకటుంటి నేను నీ కడుపులోనే పుట్టాలి.. సీ నడుమునెక్కి కూర్చోవాలి నువ్వ నన్ను పెంచి పెద్ద వేడూలి. ఈ మనుషులకూ లోకానికీ అప్పుడూ నావల్లి అయినంత 0 నేను చేయాలి. వరు నాకెన్నో సంగతులు చెప్పి వుంది, +” జీ2

పూదోటలో ఓ _బెరాగి = త. జయకొంతన్‌ దయౌరంకుంచి చూచినపుడు అది ఓ పూదోటలా కనిపిస్తుంది కానీ వాస్తవంలో అది ఓ స్మశానం పచ్చటి తీగలు అఆ స్మశానం చుట్టూ వున్న కాంపౌండు గోడను దట్టంగా అల్జుకున్నాయి. స్మశానం పడమటి మూలలో తాటాకుల గుడిసె ఒకటుంది ఆ గుడిసెలోనే ఆండి వుంటున్నాడు దానికెదురుగా వున్న వేప చెట్టు కొమ్మకు వేలాడుతున్న ఊయల్లో అతని ముద్దుబిడ్డ ఇరుళన్‌ ఆద మరచి న్మిదిస్తున్నాడు అదిగో అతని పెళ్ళాం మురుగాయి స్మళానంచుట్టూవున్న కంపల్ళో పుల్ల లు ఏరుకుంటోంది. ఆండికి థార్యా వీడ్డలున్నారు అతని పేరు మా్యతమే ఆండి (బైరాగి అతను నివసిస్తున్న ఆ స్మశానం దూరంనుంచి చూడ్డానికి మ్మాతమే పూదోటగా కనబడుతుంది ఆండి ఓ కాటి కాపరి. ఆ స్మకానభూమికి వచ్చే ళవాలకు గోతులు (తవ్వడమే అతని వృత్తి అందుకుగాను మునిసిపాలిటీవారతనికి వెలకు ఏడు రూపాయల జీతమూ, వుండడానికి ఓ గుడిసే ఇచ్చారు తప

అండి “ఓ రకమెన నునిషిో* సంతోషమనేదే ఎరగని మనుమలు వెస్పుడూ పాడుషంటూనేవుండే అతణ్ని “ఓ రకమైన వ్యెరివాగులవానిగా” తలచారు అతనిలో ఎప్పుడూ అలసటా విసుగూ కనిపించవు అతనికీ నలలై. ఏళ్ళవుతున్నా ఇరవై ఏళ్ళ యవకునిలా ఉత్సాహం ఉరకలువేస్తూ వుంటాడు దానర్థం తెలిసో ఇలియకో అతనీ పాటనెప్పుడూ పాడుకుంటూ వుంటాడు “*పూడోటలో ఒక నైరాగి కోరీ కోరి ఇెచ్చాడొక కడవ ఆడుతూ పాడుతూ దాన్ని నేలపై పగలకొట్టాడతడుః" గొయ్యి తవ్వే పని లేనప్పుడల్లా అతడు తోటపనిలో నిమగ్నమై వుంటాడు అతని నికంంతరకృషివల్లే ఆ స్మకానం పూదోటలా కళకళ అాడుతోంది ఆండికి వాధంటే ఏమిటో తెలియదు. ఇెట్టకు స్‌ు పెట్టేటప్పుడు శవాలకు గోతులు (తవ్వేటపుడు చంచ అతో, బారో ఏదీ లేకండా ఆ పాటను గొంచును బిగదిసుకుంటూ పాడే వాడు ఆశనికి సంబంధించినంతవరకు ఆ పాటకెలాంటి అర్థంలేదు కేవలం అలవాటుగా పాడుకుంటాడు ఆ స్మశానం శవాలను పాతిపెప్టే స్మశానం కాబట్టీ ఎక్కువగా చిన్నపిల్లల వాలే అక్కడికి తెస్తారు “మూడడుగుల పొడవు-మూడడుగుల లోతూగల గోతులను (తవ్వడం ఆండికి ఓ పెద్ద కష్టంకాదు తలకు గట్టిగా కట్టిన తలగుడ్డతో పైకి ఎగదోసి కట్టిన సంచెతో, కాళ్ళను బాగా పరచుకొని నిలఐడేవాడు ఆతని చేతిలోని పార సునాయా తీత

సంగా నేలను ఛేదించి మెకి లేచేది. అతని ఒకొ్కార్కం దెబ్బకు మట్టి పెళ్ళగించి వచ్చేది. “ ..కోరి కొరి తెచ్చాడొక కడవ అడుతూ పాడుతూ దాన్ని నేలపై పగులకొట్టాడతడు” అంటూ పొడుతూ అతడు నేలను వేగంగా తవ్వుతున్న పుడు చూచే వాలెన రైనా ఆ పాట భావం బూగా (గహించే అతడు పాడుతున్నాడనుకుంటారు. నిజానికి అతనికి అఆ పాట ఖావం బొత్తిగాతెలీదు ఆండి ఆఅపాటను ఎక బ్రాడ్‌ ఎప్పుడు ఎలా నేర్చుకున్నాడు" మనకు తెలిసిన మాటలన్నిటిని ఎప్పుడు, వెలా ఎక్కడ నేర్చు కున్నామని అడిగితే చెప్పగలమా? అయితే పజ్యేకమైన మాటిను ఎప్పుడు, ఏక్కడ ఎలా నేర్చుకున్నామని అడిగితే మాతం తప్పక చెప్పగలం. ఆండ్‌ ఈ పాటను ఎప్పుడు, ఎక్కడ, ఎలా నేర్చుషన్నాడు. కాస్త ఆలోచిస్తే ఖచ్చితంగా అతను చెప్పెయ్యగలడు, ఖు వు వ ఓ రోజు ఊదయం కక్కిచుంచంలో న్మిదమేత్కొన్మి కళ్ళను నులుపుళకుంటూ చూసిన దృళ్యం అతన్ని ఆళ్చ్ళర్యంలో ముంచివేసింది, ణడ్‌సె వాకిట్లో చిరుగు బావపై అలవాటుకు విరుద్ధంగా యింకా న్మిదలోనే మునిగివుంది మురుగాయి-ఆండి పెళ్ళాం అతను తాను మేల్కాన్న చరువాత మురుగాయి యిలా న్మిదపోవ జాన్ని ఈ 15 సంవత్ప్చరాల కాలంలో ఎన్నడూ చూడలేదు. శస ద్రూ మురుగాయీ।” అని ఆండి పిలిచాడు. ఆమె లేవలేదు ఒచ్చిగిలి పడుకుంది. అతను కక్కి చుంచంనుంచిలేచి ఆమెదగ్గర కెళ్ళి కూర్చున్నాడు. జిఫ్‌

ఒళ్ళు వేడిగా వుందేమోనని ఆమె నుదుటిపై చెయ్యుంచి చూకాడు అలాంటిదేమీ లేదు

“*మురుగాయిః” అని మరలా ఆమెకు తట్టీ లేపటానికి [సయత్నిం చాడు.

మైకం కమ్మిన ఆమె కళ్ళను తెరచింది ఎదురుగావున్న మొగున్ని ఏ్‌మీ అర్ధంగాక చూస్తూ వుండిపోయింది

*వీం మురుగాయీ ఒంట్లో వాగాలేదా?” అని అ్యతంగా అడిగాడు

అండీ

• ఏమిలేదు చేతులూ, కాహ్లా దురదగాపుంది ఒళ్ళంతా నొప్పులు... తల తిరగతా వుంది” అని చెబుతున్నప్పుడే అమె కళ్ళు మూసుకు పోతు న్నాయి.

“నాకో కలొచ్చింది మాూవాఃశో అంది మురుగాయి.

గోప్ట్టి క్రలేః?”ొ

ఆమె కళ్ళు నులుపుకుంటూనే ఆవలించింది

“ధల్రలో ఓ పురుగు నల్లదిగా చిన్నదిగా. *_ఇెబుళున్నప్పుడే ఆమె ళరీరం గగుర్పొడిచింది

కోరక,”

“నీతో. చెబుతున్నప్పుడే.. నా ఒళ్ళంతా పులకించి పోతావుంది, మోవబా ఆ నల్ఫిపురుగు మెల్లమెల్లగా కదిలివచ్చి నా చేతీ పైకి పాకింది. ఎంటనే దాని రంగు పసుపుగా మారిపోయింది ..ఉహు. బంగారురంగు ఎంతగా ఎలిగింది ెలుసౌ మావా.. అది నా చేతిపైన కూర్చొని “నన్ను తినేయః నన్ను తినేయ్‌” అని నాతో అంది”

కహా, “మళ్ళా

“ఆ పురుగు నన్ను తినేయ్‌ నన్నుతినేయ్‌ అని నా చేతిని కరవ సాగింది నాకేమో బుద్ధి మారింది. ఇంత చిన్న పురుగు ఎంత ధైర్యంగా

శీ

మనల్ని “నన్ను తినేయ్‌, నన్ను తినేయ్‌ అని అడగతా వుంది మనం దాన్ని తీనలేనునా ధైర్యం దానికి అనుకుని...”

ఆమె ముఖం ఎ్మరబడింది అఆసహ్మంతో వంకరలు తిరిగింది.

“ఒళ్ళుంతా అదోలా వుంది మావాః దాన్ని రండు (వేళ్ళతో పట్టు కొని అలాగే నోట్లో వేసుకొని కసకశా నవిలేళా...ఓక్‌ ఓక్‌...”

ఆమె ముగించక మునుపే ఆమె కడుపులోనుంచి డోకు పెళ్ళ గించుకు వచ్చేలావుంది. ఆమెకు కళ్ణ తిరుగుతున్నాయి. తఆ బరవుగా వృంది,

“టఓక్‌.. ఓక్‌ం..మౌావా? మావా? ఆ పురుగు కడుపులో దేవుతోంది మావాః”

మళ్ళీ ఓ పెద్ద డోకు వచ్చేలా వుంది ఆమె తలను గట్టిగా పట్టు కుని కూర్చుంది నోట్లో వుమ్మి వూరుతూనే వుంది

"*మావాః కడుపులో పురుగు”

ఆండి అర్థం చేసుకున్నాడు అనందంతో అతను పులకించాడు

పదిహేను ఏష్ళగా జరగనిది. =.

ఎంతో కాలంగా ఎదురుచూచి ఎదురుచూది నిరాళచెంది ఇక మనక (పావ్లం లేదని వైరాగ్యంచెంది ఆ విషయమే మరచిపొయిన తర్వాత =.

శరీరాన్ని మెలికలు లిప్పి వాంతి చేసుకుంది మురుగాయి

“ఆ... అదేః ఆవావిో.,.మురుగాయి, అదే.. ; ఆండి నవ్వాడు?

తలను వంచి కూర్చున్న మురుగాయిని అండి అలాగే కౌగిలించు కొని పెద్దగా నవ్వాడు.

మురుగాయి కూడా నవ్వును ఆపుకోలేక వుక్కిరిబిక్కి రైంది

“మావా కడుపులో ఒకే ఆరాటంగా వుందేః భరించలేకున్నా నయా్యః” మురుగాయి బాధను తట్టుకో కేకపోతోంది

“టర్చుకోవే పిల్లాః మన వడివేలు ఆయ్యగోరిడగ్గర కెళ్ళి ఏదైన

న! క్‌ు న్‌్‌

మందు తీసుకాస్తా” అని ఆండ్‌ పై గుడ్డను దులిపి భుజంమీద వేసుకుని ఐయలేరాడు. ఏ ఈ మురుగాయి నవ్వింది ఊరుకోమావాః ఎవ్వరైనా వింపే నవ్వి పోతారు.” “నువ్వుపడే బాధను చూడలేక పోతున్నానే మురుగాయిః” “నువ్వెందుకు చూస్తావయ్యా! అలా దూరంగా వెళ్ళ శా ఆండి ఆనంద పారవళ్యంతో స్మానం గేటువద్దకెళ్ళి నిలబడ్డాడు. అప్పుడే కాషాయ వస్త్రధాదడైన ఓ సాధువు అ దారిన వెడుతూ ఆ పొటను పొడాడు “పూదోటలో ఒక బైరాగి కోరి కోరి తెచ్చాడొక కడవ ఆడుతూ పాడుతూ దాని గ్‌ నేలపై పగల కొట్టాడతడు 49 ఇంతవరషప అతడనుభవించి ఎరుగని ఓ ఆనంద సొగరంలో మునిగి జేలుతున్న ఆండి మనసులో తాళ గతి లయ తప్పని అ సాధువు పాట గట్టిగా హత్తుజంది దానిని ఆండి మనసులో గట్టిగా హత్తుకునేటట్లు చేయడం కోసమే అన్నట్లుగా ఆ సాధువు ఆ నాలు పంక్తులనే మళ్ళీ మళీ పాడుకుంటూ వెళ్ళాడు. ఆ రోజునుంచి అండి ఆ పొటనే తను మరచి పొడనారంభించాడు. “పూదోటలో ఓక బైరాగి గ ళ్‌ వేలకొలదీ మానవ కశేఐరాలు పాత పెట్టబడ్డ అ న్మళాన భూమితో ఓ మానవ శినవు జన్మించాడు. అండికి ఓ కొడుకు పుట్టాడు జరి

ఆ కసిగందు తలి గర్భంలో రూపుదిద్దుకున్న రోజున [ప్రారంభ మైన ఆండి సంతోవం ఏనాడూ అద్భృళ శంకాలేదు. ర్మాడింబవహ్శ తన ముద్దుల కొడుకును భుజానవేసుకుని ఆనంద నర్తనం చేళాడు ఎన్నో వందల పసిబిడ్డల శరీరాలకు గోతులు తవ్విన ఆండిచేతులు తన బంగారుకొండను గుండెలకేసి గట్టిగా అదుముకున్నాయి. తన బిడ్డను వాత్సల్యంతో కౌగలించుకున్న అతని చేతులు ఇతరుల పిల్లల శవాలక గోతులు తవ్వాయి. ఆ ఊరివారి ప్యుతకోక ౦-కడుపుకోత.__అతని కెపుడూ అవగతమైందే లేదు గలాబిమొక్కకు పాదుతవ్వే చిన్న పిల్లాడిలా పాటపాడుకంటూనే తన [పక థానే ఆ పసిబిడ్డ శవం వంది పెల్లుబికివస్తున్న దుఃథాన్ని ఆపుకోలేక బిడ్డ తరుడి నిలబడుతున్నాడు ఇవేవీ గమనించకనే అండి హృదయంలో జాలి అనేది లేకుండా పాడుళున్నాడే. .. ఛీ వీడూ ఓ మనిషా!ి., అందువల్లే అందరూ ఆతన్ని పిచ్చి బాడుగా జమకట్టారు గొయ్యితవ్వి ముగించిందే తిన్నగా గుడిసెకెళ్ళి ఈయల్లో. నిదర పోతున్న ఇరుళనోను ఎత్తుకొని ముద్దులాడేవాడు ఎగిరి గంతులేసీవాడు. రెండేళ ? తర్వాత ం ఎందరో తల్లిదం్యడుల సంతోషాలనూ, కలలనూ మట్టిపాలుచేసిన ఆ స్మశానంలో మరణమనే మాయను మరచి, జననమనే (భాంతిలోనే మునిగివున్న అండీ కొడుకు ... ఆండీ కొడుకు చెప్పడానికేముంది? ఇరుళన్‌ ఓ రోజు చనిపోయాడు, (4) షి

ఎంళోకొలంగా ఎదురుచూచి, ఎదురుచూచి మొక్కులు మొక్కీ, కలలు కని కలవరించి ఆళ నిరాశగా మారి వైరాగ్యం ఆవరించిన సమ యాన్తి ఎదురు చూడని అతిధిలా (పత్యశమై అలరించి అనందాబ్ధిలో ముంచి జీవితానికే కొ త్త వెలుగునిచ్చిన ముద్దుబిడ్డ ఇరుళన్‌ అనుకోని విధంగా రండే రోజుల విరేచనాల్లో వచ్చినలాగానే వెళ్ళిపోయాడు.

తన ఆశయాలన్తూ కలలనూ చావుకు బలి చేసుకున్న మురుగాయి కడుపుమీదా, నోటిమీదా కొట్టుకొని నేలపై పడి దొర్డి ఏడ్చింది

ఎందరో ళోకాలను ఆ | ర్తనాదాలను వినివినీ కరడుగట్టిన ఆస్మశాన భూమిరో ఆ తల్లి కూడా తన వంతుకు రాగాలుతీసి ఏడ్చింది

వేపచెట్టు (క్రింద వేలాడదిసిన ఊయల (పక్కన మోకాళ్ళమీద "కల ఆనించీ నిళ ?బ్దింగా కూర్చున్నాడు ఆండి

అతని చూపులు ఎక్కడో దూరాన నిళ +బ్జింగా చూస్తున్నాయి. ఎన్నో దృశ్యాలు. .. అన్నీ చూసినవి... ఇక చూడలేనివి.

అదిగో ముద్దువిడ్డడు ఇరుళన్‌;

కల్ల వారగా దోగాడుతున్నాడు. .. ఊయలకు బయట తలవంచి అయ్యను చూచి నవ్వుతూ, బుగ్గల్లో సొట్టలు పడగా "ఆఅయ్యాో అని పిలుస్తున్నాడు. =.

తను చెట్లకు సీర 'పెడుతున్న పుడు నిళ్శబ్దంగా వెనుకనుంచి వచ్చి అయ్యను వాటేసుకుని కిలకిలా నవ్వుతున్నాడు

ఎదురుగావున్న తట్టలోని అన్నాన్ని తన చిన్ని చేతులతో చిందర వందరచేసి, వేళ్ళ సందుల్లో ఇరుక్కున్న ఒకటి రండు మళతుకులను శోట్లో వుంచుకొని, తౌట్టలు వేస్తూ నవ్వుతున్నాడు

తన గుండెలమీద పడుజని ర్మాతింబవచ్ళా టపగౌంతంగా న్మిద పోతున్నాడు...

ఇదంతా నిజమా కలా [భథమా మాయా (ాంశాః

న్‌

ఆండీ పిచ్చివాడిలా నేలపై కూలబడ్డాడు.

ఇరుళన్‌ దోగాడుతూ తిరిగిన నేలంతా వాడు లాక్తి ఆడుకన్న -వస్తువులన్నీ, వాడు మౌట్లాడిన చిలుక పలుకులన్నీ ఆండి న్మృతిపధాన్ని స్పృశించి పులకింపచేస్తున్నాయి

అడిగో గడగిసె లోపల ఆ పసిబిడ్డడి శవం ఉబ్బి పడుంది నోట్లోను కళ్ళల్లోను ఈగలు ముసురుతున్నాయి నుదుట తిలక౦... నల్లి ఐడ్డ పెదవుల మధ్య తెల్లని లేత పళ్ద మెరుస్తున్నాయి కాళ్ళూ శేతులూ పరచుకొని.

దీర్ష న్మిదలో మునిగివున్నాడా”

“లేదు. చచ్చిపోయాడు ”

మురుగాయి బిడ్డ చేతులను శండెలమై. వుంచింది. నోటిమీదా, శళ్ళమీదా ముసిరిన ఈగలను తోలింది “ఒక గుడ్డను ళవంమై కప్పింది.

ఏమైనా, చివరకు “కర్తవ్యం” అని ఒకటుందిగాః

గా ( న

ఎ్మరటి క్ట కన్నీటి ధారను ఎడతెగకుండా వర్షిస్తుండగా, యె గుడ్డను తలకు చుట్టుకుని ఆండి పనికి ఉపకమించాడు, మూలన పడేసిన పారను తీసి భుజానికి తగిలించుకున్నాడు తడిసిన పసుపు బట్టతో ఇరుళన్ను చుట్టి గుండెలకదుముకొని బయలుదేరాడు,

“అయ్యో నా రాజాఃొ అనే ఆర్హనాదం మురుగాయి కంఠంనుంచి "పెల్లుబికి వచ్చింది నేల ఫైపడి దొర్జింది మొగుడి కాళ్ళను చుట్టుకుని అతణ్ని కదలనీయకుండా అడ్డుపడింది

ఆండి చేళుల్లో ఓ కోకం హృదయంలో ఓ శోకం కాళ్ళనుగట్టిగా బంధించి నరో పెద్ద శోకం:

అయ్యో, పాపం అతడేం చేయగలడు? అన్ని శోకాలను పాతి “ఇటడానికి ఆ భుజంమీద వేలాడుశున్న పారవల సాధ్యమయ్యేనా!

న! యు 651

అతని ఒక చెయ్యి శవాన్ని అదుముకుంది మరో చెయ్యి పార పిడిని గట్టిగా పట్టుకుంది. “"మురుగాయి. ఏడవళే పీల్లా-.-” అంటూనే అండి బిగ్గరగా ఏడ్చేశాడు అమె కూడా పెద్దగా ఏడ్చింది. ఆమె పట్టును విదిలించుకుని ముందుకు నడిదాడు ఆండి. వోడికింతవరకు శవాలు మ్మాత్రమే తెలుసు ఆ శవాల వెనుక ఇంత "పెద్ద దుఃఖం నిండి వుందా? “అయ్యో. ఆరోజు ఆ పూదోఓకు ఏమీ ఆనందమో? చెట్లు చేమలు తీగలు: పూలను విరగబూచి ఆ శ్మళానభూమి నిండుగా వెదజల్లాయి ఆండి తన భగ్నమైన కలను చేతుల్లో వుంచుకుని నడిచాడు క జాజిమల్లై చెట్టుకింద ఇరుళన్‌క గొయ్యి తవ్వాలి. ఆ బెట్టు ఎల్లిప్పుడూ మనవాణ్ని పాతిపెట్టినచోట సువాసన పూలను వెదజల్లుతూనె వుండాలి.” కొడుకు శవాన్ని నేలపై వుంచాడు అండి చేతిలో పారను పట్టు కొని అలానే మాన్పడివోయాడు ఆతని కళ్ళు కూన్యంగావున్న ఆకాకానికేసి చూళాయి. ఆ కళ్ళు వ్యారబడీ కన్నీటితో తొజణికిసలాడాయి. అతని ముక్కూ "పెదవులూ: అంతులేని ఆవేదనతో వణికాయి గుండెలో ఏదో అడ్డుపడింది. మనసును దృఢంచేసుకుని పొరను పైకెత్తాడు చేతులు వణికాయి. కాళ్ళ నిలవలేక త్‌ల్డి డిల్లాయి చెకెతిన పొరను నేలమీదికి విసరికొట్టి “బాబూ. ,=8” అరటూ శవంపై కప్పలా కూలబడ్డాడు గోడు గోడున ఏడ్చాడు ఏడ్చి ఏడ్చి సొమ్మసిల్లి పోయాడు.- న! 5్‌2

చాలాసేపటి దాకా తన ముద్దుల బిడ్డ ముఖాన్ని = ఇక ఎన్నటికీ చూడలేని ముథాన్ని -- కనురెప్ప వేయక అలాగే చూస్తూ వుండిపోయాడు.

చెమట బిందువులు అండి నుదుట వరుసలు దీరాయి.

గుండెను అదిమిపట్టుకుని, పారను చేతుల్లో గట్టిగా పట్టుకుని కాళ్ళను ఎడంగా వుంచి కళ్ళను మూసుకొని పారను భూమిమై వేశాడు.

శళ్టూద్రోట్రల్లో ఓ బైరాగి...

ఆ పాటను ... అతడు పాడలేడు,

ఇతరులు పీల్ల లకు గోతులు తవ్వేటప్పుడల్లా అ్యపయత్నంగా _గంతులేస్తూ వచ్చే ఆ పాటం,

“దాన్ని పొడిందెవరు ?

మళ్ళీ ఓ సారి పారను మమైకెత్తి నేలను తవ్వాడు.

“పూదోటలో ఓ బైరాగి...”

మళ్ళీ అదే స్వరం న

“ఎవరు పొడింది ?”

తన మనసును పూర్తిగా అదుపులో వుంచుకొని మీ పారతో నేలను తవ్వడం.

మీ అదే న్వరం 1

“పూదోటలో ఒక బైరాగి

కోరికోరి తచ్చాడొక కడవ-”

“అయ్యో ఇప్పుడీపాట అర్ధమవుతోందే ళలం

ఎ=ా-ఆండి పారను విసిరివేసి తిరిగి చూళాడు

స్తంభాన్ని _ చీల్చుకొని వెలుపలికొచ్చిన నరసింవోవతారంలా -భూమిని-ళవాలను పాతిపెట్టిన మట్టినేలను-వీల్చుకొని ఓ పిల్టవాడు వెలు -పలి కొచ్చాడు

చేతులు తడుతూ, ఆండిని చూస్తూ అ పిల్టి వాడు పాడాడుః

క్‌3

“పూదోటలో ఒక బైరాగి కోలికోరి తెచ్చాడొక కడవ ఆడుతూ పాడుతూ దాన్ని నేలపై పగలకొట్టాతడు క59 ఏకస్వరంతో [ప్రారంభమైన ఆపాట అనేక స్వరాలతో కలసి (ప్రతిధ్వనించింది ఆ స్మళానంలో ఎప్పుడో పాతిపెట్టిన మొదటిబిడ్డనుంచి నిన్నటి వరక పాతివుంచిన లిడ్డవరప అందరూ నజీవుల్లా లేచివచ్చి అందరూ ఇఆండిని చుట్టుముట్టి, తమ ముద్దుపలుకులతో పాడుతూ ఆడసాగారు అంత చిషమంతా ఆ పిల్లలు దిక్కూ మొక్కూూ లేకుండా తిరగసొగారు ఆండ్‌ తన్ను మరచి బిగ్గరగా నవ్వాడు అదిగో ఆండి కొడుకుకూడా ఆ పిల్ల లమధ్య ఆడుతూ పాడు తున్నాడు ఏ పాటో తెలసా? కస్తూద్రోట్రల్రో ఒక బైరాగి. (కిక్కిరిసిన పిల్లల మవోసమ్ముదంలో తన ఇరుళన్ను కౌగలించు కోవడానికి ఆండి పరుగుదికాడు. =. ఇరుళన్ను వెదికాడు కనబడలేదు ఇరుళన్‌ మ్మాతం కానరాలేదు ఆ పిల్ల లందరూ ఓకలాగే వున్నారు నా బిడ్డ నీబిడ్డ అని తారతమ్యం చూడలేని ఆ పిల్లల మవోసొగ రంలో ఇరుళన్ను మ్మాతం కనుగొనడానికి వీలవుతుందా? ఆండీ అవేదన చెందాడు &...అది ఎలాంటి ఆవేదన : న! న! న! జాబినుల్లై చెట్టు (కింద బిడ్డ శవం (పక్కన స్పృహ లేకండా పడివున్న మొగుణ్ణి చూచి పరుగెత్తుకొచ్చింద్హిమురుగాయి ర్‌4&

అతణ్ని కదిలించి తన ఒళ్ళోకి తిసుకొని పెద్దగా రోదించిండి మురుగాయి

ఆండి కళ్ళు మెలగా తెరచుకునా) యిం

స్ట మిల్లి ఎ

కర్మ దేన్చుడ్రా (బతికే వున్నాడు చావలేదు

ఇప్పుడు కూడా అతను ఆ *పూదోటలో”నే వుంటున్నాడు, కాసీ పాట పాడడం మానుకున్నాడు

స్మశానానికి తెచ్చే (పతి బీడ్ణ శవాన్ని చూచీ పెద్దగా ఏడుస్తు న్నాడు ఇతరుల శోకాలన్నిటికి ఐలవుతూనే వున్నాడు అయితే ఊరివారు ఇప్పుడు కూడా అతణ్ని పిచ్చివాజ్ణిగానే భావిస్తారు.

5్‌5

కక క్‌ కుంజాని చెప్పిన “టాటా _నాం ముత్తు నిలవన్‌ ళర్ట్సిస్సు బయలుదేరింది ఇక నువ్వెక్కి కూర్చో కంజానీ: నే చెప్పిం దంతా గుర్తుంచుకోః మీ అమ్మ ఏదైనా చెబుతూనే వుంటుంది. నువ్వు ధైర్యంగా వెళ్ళిరా సరేనాః ఇక నే బయలుదేరుదునాకో కొట్టు కాత బెయ్యి ఊపీ బయలుదేరాడు కంజాని కూడా చెయ్యి ఊపీ బస్సెక్కి జనంతో చేరి నిలబడ్డాడు ఇంత ఓకితం &సారి ఆయ్య ఇంటికీ వచ్చి తిరిగి వెడుతున్నపుడు “టాటా” బెప్పబోయి తిన్న దెబ్బలను గుర్తచేసుకున్నాడు వీపు ఓసారి బవలదరించింది ఐస్సులో జనం గందరగోళంగా వున్నారు “ఎన్ని బస్సులు పోతున్నా తిడవైయాడ నుంచి తంజావూరణ రష్‌ ఎవ్మవగానే వంటుంది." చొక్కా జేబును తడిమి చూసుకున్నాడు జేబుకున్న రం్యధం చిన్న దేః కొట్టు తాత యిచ్చిన రెండూపాయల నోటు తగిలింది. పాత నోచేః నలిగిపోయింది కూడాః “వేరే నోటిమ్మని కండక్టృరు అడిగిలే... ఐన్ఫునుంచి దించివేస్తాడా?” జెలిసినవారెవరైనా వున్నారా అని నలువైపులా చూకొడు ఎవరూ కనబడలేదు నాలుగు మూరల లుంగి పంచె కొన యింతకు [క్రితమే నూది ల్‌65

బారంతో కుట్టిన దానికి [కింద మరికొంచెం చిరిగివుంది కుంజాని దానిని మోకాళ్ళ దాపున ఇరికించుకున్నాడు బస్సు “నడుక్కడై (గ్రామాన్ని దాటి పరుగిడుతోంది ఈ ఊరి దగ్గర్లోనే వీడు పుట్టాడని కంజుని అమ్మాబచెబుతుంది. వీడు పుట్టిన సంవత్సరమే వీడి తర్మడి పోషించడని కెలిసి వీడినెత్తుకొని ఆము తిరువైయారుకే వచ్చేసింది “ అయ్యారప్పన్‌* దేవళం దషేణ ద్వారం వైపే వీరు వుంటు న్నారు. వీధి మొగదల నుంచి వరుసగా మూడిళ్లు మూడో ఇంటి వెనక భాగంలోనున్న గుడిసెలో పదిహేను రూపాయలు బాడుగ యిచ్చి తల్గీ, కొడుకులూ బతుకును నెట్టుకొస్తున్నారు ముందు గేటువద్ద తాత బడ్డీకొట్టు వ్పంది కంజాని ఎప్పుడూ తాతతోనే కాలం గడుపుతుంటాడు మ్మ చాలుగైదు ఇళ్ళలో అంట్లుతోమి, ఇంటిప కులుచేసీ వారపెట్టే భోజనం విడికీ తీసుకుని ర్యాతి ఏడు, ఏడున్నరకు తిరిగిగొస్తుంది అప్పటివరడ విడు తాతతోనే పొద్దు పుచ్చుతుంటాడు. వీడు ఒకటో క్లానులో చదువుతున్నప్పుడు సాయంతం ఐడివదల గానే పలకా బలపాన్ని గుడిసెలోకి - గిరాపేసి దేవళం దక్షిణద్వారంవద్ద నున్న వీథిలైటు (కింద ఆడుకోవడానికి తసనీడు పిల్ప లకోసం ఎదురుచూస్తూ నిలబడేవాడు కానీ పీడిని తమ జట్టులో చేర్చుకోరు పీడిని దూరంనుంచి చూడగానే తమలోతాము గుసగుసలు పోయేవాప. అడుళకంటుంటేకూడా ఆగిపోయేవారు పీడూ కొంతసేపు చూచి విసుగుచెంది వారిని వెక్కిరిస్తూ, “గొంగనాయాళ్ళుః పేద్ద మొనగాళ్ళు అనుకంటారు ” అంటూ యింటికి వెళ్ళిపోయేవాడు. వీడు తిరిగిషోవడం చూచి మూడోకాసు పిల్లవాడు “*కచ్చామి”, “ఒరేయ్‌: కంజానిఅయ్య చాల చెడ్డోడంటరా జైలుకుకూడా వెళ్ళాడంటరాః” అని చెబుతూండేవాడు వీడూ విననటే వచ్చి తాతదగ్గర కూర్చునేవాడు. ణ 57

అయ్య ఎప్పుడైనా ఓసారి యింటికొచ్చేవాడు అతను వచ్చి వెళ్ళి నదే కోవెల పూజారిగారి యింటినంచి కంజానికోసం తెచ్చిన అన్నం క్తి యర్‌ కనబడ్డంలేదని అమ్మ చిందులు తొక్కేది అతిర్రువై యారులో ఎక్కినవాళ్ళలో ఎవరండీ ఒకరు టిళెట్టు తీసు కోంది?” అని కండక్టర్‌ కేకేసిన తర్వాత వీడికి స్పృహ వచ్చింది. “స్పాగ్టా యిక్కడ తంజావూరుకు ఒళ టికెట్‌: అంటూ వేగంగా నోటును కండక రుకిచ్చాడు యు “ఏం మనిషయ్యా నున్న ఎంతసేపటినంచి అరుస్తున్నాను చిల్ల రగా లేదా” అంటూ వీడిచ్చిననోటును పైకె ల్రిచూచి, టికెట్టునూ చిల్లరమా పీడిచేతిలో కక్కి ముందుకు సాగాడు కండక్టరు “వేశేనోటు అడగలా బతికిపోయాన * టికెట్టునూ మిగతా చిల్ల ర ఘైసలనూ జ్మాగ తగా అటుతిరిగి పంచ పెకి అండర్‌ డాయరులో వేసుకున్నాడు అప్పుడే బస్సులో కాస్త దూరంలో నిలబడున ' అయ్యర్‌గారొంటి అవ్వను చూకాడు వారిప్పడు “*కంగ్రియూరు"కృ వచ్చేశారట ఆమె ఓ విందెన్తూ ఓ సంచినీ కాళ్ళతో యిరికించుకని యిబ్బందిగా నిలబడుతుంది. అమ్మ తిరువైయారుకు వచ్చిన కొత్తలో వీరింట్లోనే ఆంట్లతోము తుండేది అప్పుడు వీడు సన్నగా, అందంగా వుండడం చూచి ఈ అవ్వే ముద్దుగా “ోకుంజాసీ ..కంజానీ == పిలుస్తుం డేది అయ్యను తలచుకుని కుంజాని దడుసుకన్నాడు “నన్ను చూచి వీనుంటాడూ? “ ఆయ్యతో మాటాడీ పది పన్నేండేప అయ్యుంటాయా?” ళు ళా అ కాలంలో వీడు “నే బడికి వెళ్ళొస్తా తాతా” అని అంటూ వుండేవాడు ఆయన" అట్టా చెప్పకూడదురా భడఐాఃొ “టాటా” అని చెప్పాలా” అని నేర్చీంచేవాడు సాయర్మతం ఐడినుంచి తిరగొచ్చిందే 58

“టాటా” నేర్చించమని తాతను పోరుపెప్టేశాడు ఆయనా తన వ్యాపారాన్ని గమనించుకుంటూనే ఎక్కడైనా బయటకు వెళ్ళేటప్పుడు చేతినాడించి ఎలా ఈట్రాంక్ర్రాలే చెప్పాలో వివరంగా చెప్పాడు

మశరురోజు వేకువ జామున అమ్మ ఇంటినుంచి బయలుదేరెటప్పుడు కుంజాని జ్ఞాపకంగా “అమ్మోయ్‌ & టాటా అన్నాడు అమ్మక మహా సంతోష మైంది “ఆహా నా రాజాః నా బిడ్డ టాటా చెప్తున్నాడే 2 ఎట్లా మేళ్కొన్నావురా బాబూ $ొ అంటూ ఆశ్చర్యం చెంది ఆఐదు గంటలకే వాడికి మొహం కడిగి చద్దన్నం కలిపి తాగించి, వీడు *టాటా” చెప్ప డాన్ని గర్వంతో సెమరు వేసుకుంటూ వెళ్ళింది

చాలా రోజుల తర్వాత ఆనాటి ఉదయమే అయ్యా ఇంటికొచ్చాడు* అయాను చూడగానే కుంజాని మవానందభరితుడయ్యాడు లెక్కల పుస్తకం కొనుక్కో-నందుకు "ధపష్మ” మేడం అరచేతిలో బెత్తంతో కొట్ట డాన్నీ, తాను “శీక”లా గాక రెండో ఎక్కాన్ని ఆగకుండా ఒప్పజెప్పి నందుకై “వెరిగుడ్‌” చెప్పి మరురోజు రెండో తరగతి గోవిందువద్దనుం చి పాత లెక్కల పుస్తకం మడంతీసి ఇవ్వడాన్ని ఆ పుస్తకానికై డబ్బులివ్వ వలసిన పనిలేదని చెప్పడాన్ని కుంజానీ ఐాడి అయ్యకు ఉత్సాహంగా ఇెబుతుంటే “ శెల్ల దురై” _-ాకు- దాసీ- తం్మడింా అనా స్తకంగా ఊకొడు తున్నాడు వీడు బడికి వేశ్ళేటప్పడు అయ్యకు “టాటా” అని చెప్పినప్పుడు కూడా “హుం---హూం-ఎ” అని మ్మాతమే ఊకొట్టాడు,

సాయం్యతం తిరిగి వస్తే ఇంట్లో భరింపరాని నిశ్శబ్దం తాండ విస్తోంది ఇంటియజ వాని వచ్చాడు ఆయనకు తిరువై యారులోనె తొమ్మిది, పది ఇళ్లు ఉన్నాయట మాసానికోసారి వచ్చి బాడుగ డబ్బులు వసూలు చేసుకుని వెళతాడు ఆయన పిల్లలు తిరుచ్చి పట్టణంలో కాన్యెంట్లో చదువు తున్నారట ఇప్పుడు "సెలవులని వారినికూడా తోడ్కొని వచ్చాడు.

కొంచెం సేపట్లోనే అయ్య వచ్చినది కుంజానీకి విస్మయం కలి గించింది. వీధి గుమ్మంలో నాలుగైదు జతల చెప్పులూ, ఇంటిలోపల

59

[టాన్సిస్టర్‌ శబ్దమూ గమనించాడు లోపలికొచ్చి మెల్లగా కంజానీని విదారించాడు.

తోఇంటే యజమానివాళ్ళూ వచ్చినారయ్యాః”

ఇది విన్నదే అయ్య తీస్తుండిన వర్టను మరల అలాగే ధరించి గబగబా బయటకు అడుగులు వేళాడు కంజునీ ఊరుకోక *టాటా అయ్యా?ొ అని చెప్పాడు దీన్నే మీ లక్ష్య పెట్టపండా అయ్య గేటు ఆకరచు కొని వేగంగా వెడుతున్నాడు. నేను “టాటా చెప్పడం అయ్యకు వినబడ లేదేమో అనుకుని వీడు మరింత పెద్దగా “అయ్యా టాటా” అనరిచాడు

ఇంతలో ఇంటిలోపలినుంచి ఇంటి యజమాని బయటకు పరుగు పరుగున వచ్చి అయ్యను పేరుపెట్టి పిలిచి ఆపేఠాడు . . వారి పిల్లలూ బయటకొచ్చి చూళారు

ఇప్పుడే కుంజానీకి తృప్తిగా వుంది

అయిజే ఇంటి యజమానితో మాట్లాడి లోపలకు తిరిగొచ్చిన అయ్య కోపంతో కంజానీని ఈడ్చుకొచ్చాడు. చేతితో క్మర తీసుకొని “ఏందిరా టాటా--టాటా-- నీ తలకాయ ” అంటూ బావబాదాడు

కుంజానీ ర్మాతంతా వెక్కివెక్కి ఏడుస్తూనే ఉన్నాడు వీపుమీదా, ప్మిరలమీద బాగా వాతలుజేలి కమిలిపోయాయి చెంపమీద ఐద్మువేళ్ళూ అచ్చయ్యాయి అమ్మ వడున్తూనే అయ్యను తిడుతూ ఉంది

“నచ్చినోడు చెయ్యి విరిగిపోను & బాడుగ డబ్బులు ఇవ్వలేక ఇ౦టి యజమానిని తప్పించుకొనేందుకు అయ్య పరుగెత్తుతున్నాడని ఈ అమాయకుడికేం తెలుసు $ వీడు “టాటా” చెప్పినందువల్లే ఆయన తెలుసు తన్నాడంట : అందుకు పసిపిల్లావాడ్ని ఇటాగేనా దావగొటేది? కన్న

వ నీ ల లు పాపానికి ఒక బిస్కట్టియినా కొనిపెట్టాడా ? ఇప్పుడు కొట్టొచ్చాడు.నువ్వు తంజావూరు బస్సు స్టేషనులో తిరుగుతుంటావు లేకపోతే జెలుకె? ణ్‌ కూర్చుంటావు నీకేమయ్యా ౭లసు కన్నవిడ్డల మమత?” అంట ఇంటీ 60

నుంచి వెళ్ళిపోయిన శెల్చదురైను ఉద్దేశించి - అతను తన ఎట్టెదుటే వున్నట్టు భావించి - తనకుతానే మాట్లాడుకంటోంది కంజాసీ అమ్మ. బస్సు “కరుం తట్టునుండి” [గ్రామాన్ని సమీపించింది

వీడి [పక్కగా దిగడానికి వచ్చిన అయ్యర్‌గారింటి అవ్వ”బాబూః ఈ బిందెను కాస్త దించిపెట్టు నాయనా :” అంది తర్వాత వీడిని తేరిపార చూచి” నువ్వు కుంజానీ కదూ నాయనాః వాగున్నావా ” అని కూడా విచారించింది కంజానీ ఆ అవ్వగారి సామానులను (క్రిందదించి పెట్టి మరల బస్సు ఎక్కాడు

కుంజాసీ వాడి అయ్యదగ్గర దెబ్బలు తిన్న మరు సంవత్సరం ఈ అవ్వగారే అమ్మనడిగింది “ఏంటే నీ మొగుడు తంజావూర్లో పెద్ద మొనగాడయిపోయాడటః ఎవరో ఎమ్మెల్యేనుకూడా క్టీకొట్టి పెద్ద వ్యవవోర మయిందట[”

“అరె పోండమ్మగారూ & వాడిగురించి నన్నడుగుకారా శి వాడికి కట్టుకున్న పెళ్ళాంగానీ కన్నబిడ్డగాని జ్ఞాఫకంలేదు!._ ఇప్పుడు ఎవరో ఓ నాటకాల పిల్లి తో సావాసమయింది ఇవన్నీ చూస్తూ ఇంకొ నేను బతి కండాను కర్మండి అమ్మగారూ కర్మః అంతా తలరాత” అంట్లు తోము తూనే అమ్మ చెబుతున్న మాటలు గాలిలో కలిసిపోతుంటాయి పాపం అమ్మ ః కుంజాసీ 1పాణాలతోనే తన (పాణాన్నీ కలిపేనుకొని ఆ ప్మాతల్లాగానే అరిగిపోయి కరిగిపోతోంది.

అయ్యగరించి కొట్టువాడే అప్పుడప్పుడు కంజానీకి తెలియజేసే వాడు

[పతిపక్ష ఎం ఎల్‌ ఏ తో పెట్టుకున్న తగాదాలో శెల్ల దురైమరలా (వ్రసిద్ధడై. వైలుకెళ్ళాడట । ఈసారి అతడుక్తిక్షిపాలకపార్టీ ఛవీరుడుగా వెయిల్లో విడుదలై వచ్చాడట (పతిపష్ష సభల్లో, సమావేశాలో ఇతని ఆధ్వర్యంలోనే గోడా వాటిల్సూ "ఫ్రైకిల్‌ చైన్లోవీర వివోరం జీస్తాయట అదృష్టవశాత్తూ వచ్చిన ఉపఎన్నికలు శెల్ల దురై పంట బాగా పండించా

61

యట ఇతను గావించే సభాఏధ్వంనం తర్వాత ఇరవైమంది ఆస్ప్మతిలో చేరకారట పదిమంది పోలీసు ప్రేషనుకెడతారట గ్‌ సరా ఏజెంట్ల తోను కల్లు కార్మటాక్ట ర్లతోను పాలకపార్టీ అంచు పంచెలతోను శెలదురె తంజావూరులో కటించిన కొత ఇలూ (సిద్ధి వ కస ల. న! జానీ యు ఛి ఇెందాయి తంజావూరుకు వచ్చే మంత్రివర్యులు తప్పక దురై అన్నయ్యను చూద్దామని ఆయన ఇంటికి వస్తారట ఇప్పుడాయనకు అక్కడ మూడు టాల్స్‌లు లారీలతో సినిమా థియెటరుకూడా ఉన్నదట ఒక్కొ_ప్పుడు తాత ఇవన్నీ చెబుతున్నప్పుడు కంజానీకి ఎంతో ఆళ్చర్యంగా వుండేది తిరువైయారులోనే ఒక్కో సమయాన సభలో పెద్ద మనుషులమధ్య అయ్యను చూచినపుడు వీడికి ఆనందంగాశు గర్వంగాను, థభయంగానుకూడా వుండేది దూరంనుంచి అయ్యనుచూచి. వెళ్ళిపోయే వాడు గడచిన సంవత్సరం అమ్మక జ్వరం తగిలింది ధర్మాసుష్మతిలో మందు తీసుకున్నా లాభంలేదు పనికి వెళ్ళలేకపోతున్నాననేదే ఆమె బాధంతాః ర్యాతిందివళ్టూ ఎడతిగక పనిచేస్తూండిన న! యం్యకం రిపేర పోయింది. నా తిరువై యారుదే [పత్యేకమైన వ్యాధి బోదకాలు ఎలాగో ఓళాగ కుంజానీ చదివిన చదువుకూ ఇతని పరిచయాలక్ర్తూ ఎక్కడ ఓ పని దొరకలేదు త్యాగయ్య సమాధివద్ద కూర్చొని ఎదుట (్రవపాస్తున్న కావేరీ నదిని ఎంతసేపని చూస్తూవుండడం? బడ్డీకొట్టు తాతే అమ్మకు తెలియకుండా అన్ని విషయాలు చెప్పి ఈంజానీని బస్సెక్కి పంపించాడు “మం[ళులందర్నీ తెలిసినవాడు సీకో ఉద్యోగం ఇప్పించలేడూ!” అని తాత అన్నాడు 62

తంజావూరు బస్‌ స్టేషనులో దిగాడు కుంజానీ ఆయ్య ఇంటి అడు కనుక్కోవడం అంత కష్టమేమీ అనిపించలేదు. అయితే వీడు “*శెల్లదురై గారి ఇల్సెక్క డుంది!” అని విచారించినపుడల్లా వీడిని అదో రకంగా చూచి * దురై అన్నయ్యగారిల్లే నా?” అని [(వశ్నించిన తర్వాతే దారి చూపారు

ఇల్లు ెద్దదిగానేవుంది

ఇంటిచుట్టూ కొబ్బరిచెట్లూ, పూలచెట్లూ బయట ఏడెనిమిది మందీ; వరాండాలో ఇద్దరు ముగ్గురుండడం దూరంనుంచే కనబడింది కాంపౌండు శతోపల వరండానానుకని రెండు కార్డు నిలబడున్నాయి

కంజానీ సంకోచిస్తూ సంకోచిస్తూ ఇంటిని సమీపించాడు

అయ్య ఉన్నా డోలేడో? ఉ&ఊంటే ఏమంటాడో ఏమిటో! ఆయన్ను చూచి మాట్టాడి పది, పన్నెండు సంవత్సరాలు గడచిపోయాయి హూం

[గ్‌ ఉఊదో్యోగం కోసం ఆయ్యను చూడ్డానికి వెళ్ళడం గరించి అమ్మ ఏమంటుందో? ఇలాంటి ఆలోచనలు అతన్ని సందిగ్ధంలో పడేకాయి

*కరేయ్‌ పనికి మాఠినోడాః” అని అమ్మ మనసులోకివచ్చి తిట్టింది

పంచెళోని అండర్‌ [దాయరులో మిగతా చిల్లర భ్మదంగా వుందా అని తాకి చూచుకున్నాడు డబ్బు చాలకపోతే ఫైవీథిలోవున్న " మదిొనే అడగాలి ఆతన్నడిగితే ఇస్తాడు

వరండాలో నెంచీమీద కూర్చున్నవారు లేచినిలబడ్డారు ఇంటిలోపలి నుంచి ఇద్దరు వెలుపలికోచ్చారు ఇంటిమెట్టుదిగి కారు తలుపును తీసుకుని ఒక కాలును కారులో వుంచినాయన్ను కుంజానీ గమనించాడు ఈయన శతొమ్మే గోడ పైవున్న పోస్టరులోవున్నది:ః

ఆయనతో మాట్లాడుతోంది అయ్యే కంజానీ ఆందోళన చెందాడు నానపొట్టా ముఖమంతా వేలాడుతున్న కండలు అయ్య చాలా మారి

63

పోయాడు క ౦టివద్ద ఆ పాత గాయం మాతం అలాగేవుంది. కారు బయలుదేరగానే లోపల వున్నాయనక శట్రాట్రాో చెప్పింది అయ్యేః కుంజాసీకి ఆశ్చర్యమేసింది వీడినీ అందరితోపాటుచూచి నవ్వుతూ “దురై అన్నయ్య" లోపలకెళ్ళగానే, అంతదాకా బయట నిలబడ్డ జనం లోపలికి వెళ్ళసాగింది. గేటు కొపలాదారుడు కంజానీతోపాటు మరో మురికిపంబె అతణ్ని కూడా లోనికి వెళ్ళకుండా ఆసపేకాడు. “హృ. .. అంతలో చిరిగిపోయిన పంచనైనా కట్టుకుని రావలసింది” “అన్నా: నేను అన్నగారిని చూసేందుకు మన్నార్‌ గుడినుంచి వస్తున్నాను ” అని మురికిపంచె అతడు చెప్పసాగగానే వాడు కుంచానీ వేపు చూసిన నిర్హ క్యచూపు। కంజాసీకూడా కాపలాదావతో “నేనుకూడా అన్నయ్యను , దుక క అన్నయ్యను చూడాలని. .” అంటూ ఆపేశాడు తర్వాత ఆ మన్నార్‌గుడి అతను లోపలకువెళ్ళివచ్చిన తర్వాత? ఇద్దరు ముగ్గురితో మాట్ల్టాడుతూవచ్చిన “దురై అన్నయ్య” కారెక్కి తలుపు వేసుకోగానే దుమ్మురేపుతూ కారు బయలుదేరింది వెలుపల నిలబడ్డవారికి కారులోనుంచి ఓ చెయ్యి *టాటా” చెప్పింది. దూరంలో నిలబడ్డ కంజానీ చెయ్యికూడా (కిందికి వేలాడుతూనే మెల గా కడిలింది ణు 64

ఆ.ఆయా పిల్లలు

-రాహుల దానన్‌

ఆ కాంపౌండులోని పది ఇళ్ళలోను స్కూలుకెళ్ళే పిల్లలు వున్నారు. ఆ పదిళ్ళకు చెందిన పిల్ల లందరకూ తానే ఆయాగా వుండాలని ఆమె కోరింది. కారణం ఇంటికి ఇరవై రూపాయలు వేనుకుంటే మొత్తం రెండు వందల రూపాయలు చేతికొస్తాయనే పొట్టకూటి లెక్కే విబారించి చూస్తే ఖదిళ లో ఆమెకు ఉద్యోగావకాశం అభించింది ఇప్పుడా బిదిళ్ళ పిల్ల లకూ ఆమే “ఆయా” కడపటగా వున్న డాక్టర్‌ గారింట్లో ఇంటి పనులు చేయడానికి కూడా ఆమ ఒప్పుకుంది డాక్టృతుగారి పిల్లలను స్కూల్లో వదలి వచ్చిన తర్వాత డాక్ట ర్‌ గారింట్లో ఇంటి పనులు చేయాలి, ఒక్కొంనాటికి మధ్యాహ్నం వేళలో పిల్లలకు స్కూల్లో అన్నం యిచ్చి రావాలి అందరు పిల్లల ఇళ్ళల్లోనూ మధ్యాహ్న భోజనం సిద్దంగావున్న రోజుల్లో ఆయా ఇళ్ళకూ స్క్కూలుకూ రెండుసార్లు నడవవలసిన అవ సరం లేకపోయింది. అయినా వారంలో మూడు రోజులు ఆమె ఇలా నడవవల సే వస్తోంది ఇలా ఆయా ఓవర్‌ టైం” చేసినప్పుడల్లా స్కూలు వాచ్‌మెన్‌ కోట్టయసామి ఆమె (్రోమను సానుభూతితో అర్ధంచేసుకనే వాడు “ఏం ఆయా ఈ రోజు ఓవర్‌ టమ? ఆ కేరియర్లను ఇలా నా దగ్గరివ్వుః మధ్యాహ్నం బడి వదలిన తర్వాత పిల్లలకు నేనిచ్చేస్తాను మళ్ళీ నువ్వెందుక స్కూల్లో అంత దూరం నడవడం” అనేవాడు.

(5) 65

'కేరియర్డ్య ను తీసుకోని తనవడ్డే వంచుకునేవాడు ఆయా బరువును కోట్టయ

హెమి ఇలానే అనేకసార్డు తన భుజానికి మార్చుకునేవాడు

శి

ఆయా గుడిసె వూరికి మరో కొనలో వుంది అక్కడినుంచి ఆమె ఈ కాంపొండుకు నడచిరావడానికే అర్ధగంట పడుతుంది ఏడున్నర గంటకు బయలుదేరి ఎనిమిది గంటలకు అక్కడకు చేరాలి ఎనీ మిది ముప్పావుకు పిల్హలను తిసుకుని స్కూలుకు బయలుదేరాలి. ఆ ఇంగ్లీషు మీడియం స్కూూలు సరిగ్గా తొమ్మిది గంటలకు (పారంభమవు తుంది ఆ స్కూలు పిల్టల తలిదం్యడులనుంచి ఫీజులు వసూలుచేయడంలో మ్మాతమే కాక, ఉదయం తొమ్మిదిగంటలకు సరిగ్గా స్కూలును 1పారంఖిం చడంలోనూ ఖరాకండిగా వుంది తన పిల్లలు ఆబళ్యంగా వెళ్ళి స్కూలు గేటులో నిలబడరాదనే విషయంలో ఆయా చాల జాగరూకతతోనే వుండేది కాంపౌండునుంచి స్కూలుకు బయలుదేరడానికి ముందున్న ముప్పావు గంటలో ఆయా డాక్టర్‌గారి యింటిపశులు చక్కబెట్టాలి ఆఫీసులకూ విద్యా సంస్థలకూ వున్న కాలనిర్ణయాలేపీ ఆయాకు 'లీవు డాక్టరుగారూ అమ్మగారూ ఫలానారోజే చేపలకూర తినాలి ఫలానారోజే సినిమాకెళ్ళారి, ఫలానారోజే అతిధులను రమ్మనాలి అనే విషయాలను ఆయా కాసించ గలదా? (గామసిమల్లో స్మిదలేవగానే భుజంమీద పారనువేసుకుని ఈరోజు వెవరు కూలిపనికి పిలుస్తారో, ఎంత డబ్బులిస్తారో అని దిగాలుతో త్రిర్షిగ్గే కూలన్నలకన్నా ఆయాపని కొంత నయంః పనిచేసేవోటూ, సమయమూ ముందుగానే నిర్ణయింపబడినవి (పతిఛలంకూడా నిశ్చితమైనది పరస్పర విశ్వాసం సర్దాటూ వున్నంతవరకు ఆయా పనిక్తేషీ అపాయంకలుగష్ను డాక్స్‌ ఈగారింట్లో ఆమె పూర్తికాల పనిమనిషిగా వున్నందువల్ల మధ్యాహ్నం పూట యింట్లో మిగిలిన ఆవోరపదార్థాలు ఆమెకు లభించేవి వాటిని త్రిన్సి అయా కాంపాండు శూద్చమూలలో వున్న వేపజెటు చలని నీడలో కొం్య్ర

శస వ్మిశమించవచ్చు. జ ౮ డాక్చరుగారింట్లో మ్మాతమే యిద్దరు పిల్టలు.. మిగతా నాలుగిళ్ళ

66

లోనూ ఒక్కొక్కరే ఆ ఆరుగురితో తనను ఏడవదిగా కలుపుకొని స్కూలుకు బయలుదేరుతుంది డాక్టరుగారి అమ్మాయే పిల్ల లందరిలోకీ చిన్నడి *ఎల్‌ కె జి" మిగతా పిల్ల లందరూ ఆయాకు కాస్త ముందూ, వెనకా నడిస్టై ఈ “ఎల్‌ ౩ జి” మ్మాతం ఎప్పుడూ ఆయా చేతిని వదలదు, స్కూలుకు చేపకన్న తర్వాత వాచ్‌మెన్‌ కోట్టయసామి ఆ పాపను చూచి “స్కూలు వచ్చేసిందిగా ఇంక ఆయా చేతిని వదులు” అని చెప్పిం శర్వాతే ఆపాప ఆయా చేతిని వదులుతుంది అలాగే యిల్లుచేమకన్న తర్వాత వాళ్ళమ్మ “యింటికి వచ్చేశావుగా అయా చేతిని వదులుకో అని అన్న తర్వాతే ఆయా చేతిని వదులుతుంది త్రి

రౌంపొండు చివరన వున్న డాక్ట రుగారిల్లే అందరూ ఒకటిగా చేరే

చోటు పిల్ల అందరూ అక్కడకు చేరుకున్న తర్వాతే ఆయాతో స్కూలుకు బయలుదేపతారు వారక్కడకు చేరుకోగానే అక్కడి వేప చెట్టూ దాని చల్లటి నీడా అక్కడ పరచుకున్న ఇసుకా వారి దృష్టిని ఇప్టే ఆకర్షించుకుంంాయి.. ఎనిమిది గంటలకు అక్కడకు చేపకునే ఆయా. డాక్ట రుగారింట్లో తాను చేయాల్సిన పనులను తెలుసుకుని స్కూలుకు బ మలుదేరడానికి సన్నద్ధమవుతుంది

తూర్చుదిళ వై పున్న డాక్ట్రరుగారింటి దత్మిణ అరుగు పొడుగ్గా వేప చెట్టును తాకుతూంటుంది. ఉదయపు సూర్యుడు అచుగును కాల్చ్బ కుండా వేపబెస్టు సీడ అడ్డుకుంటూ వుంటుంది అక్కడికి వచ్చి చేరే పిల్పిల్లో అందరికన్నా మొదటగా సోలైయప్పనే వస్తాడు అరుగుపై సందడి చెవిని పడగానే ఆయా “మిల్‌ మేనేజరుగారి అబ్బాయి సోలైయే వచ్చి వుంటాడు ఆనుళంటూనే అరుగు మీదికి తొంగి చూస్తుంది సోలైయప్పన్‌ (పత్యషమం వాడి ౯ రడి. మిల్లు మేనేజరుగారే వాడిని తీసుకొచ్చి అక్కడ విడిచిపెడతాడు వాడు అరుగుమీద కూర్చున్నప్పుడే ఆయా లోపలనుండే సోల్టెయప్పన్‌ యూనిఫాం సరిగా ఉందా, టిఫిన్‌ 67

'కేరియరూ, పుస్తకాల సంచీ, వాటర్‌ బాటిల్‌ అన్నీ వున్నాయా అని గమనించేస్తుంది.. ఏదైనా &ఓ వస్తువు కొరవడితే *సోలై టిఫిన్‌ 'కేరియరు బేదేంం” అని ఇంట్లోనుంచే అడుగుళుంది ఆయా గొంతువిని వెనుతిరిగిన సోలై చేయి బాపి తన యింటివై పు చూపుతాడు దానర్ధం క్రేరియర్‌ అన్ము మీ తెస్తుందని ఆయా కూడా ఓ తల్లే కాబట్టి పిల్లల సంకేత భాష ఆమెకు బాగా తెలుసు. సోలై తర్వాత ఎవరు రావాలి? (పొ ఫెసరుగారింటి అబ్బాయే రావాలి పొఫెనర్‌ గారింటికి ఉదయం ట్యూషనుకొచ్చే విద్యార్థుల్లో ఒకరు వారి అబ్బాయిని తీసుకొచ్చి అరుగుపై కూళ్చుండబెట్టి “ఆయా, (ప్రసాద్‌ వచ్చేళాడు' అని కేకేసి వెడతారు. డాక్టరుగారి ఇంటి పనులలో నిమగ్నురాలైన ఆయా దీన్ని విని డాక్టరుగారి పిల్లలతో “| వసాదు కూడా వచ్చేసినాడు సరు త్వరగా ఇపులండి ” అంటూ పృంటుంది (పసౌద్‌ వచ్చేవరకు అదగు పైనుంచి కదలని సోలై వాడు రాగానే మెల్లగా అరు ఇ పైనుంచి [కిందికి దిగుతాడు, తర్వాత [పశాదూ దిగు కాడు పుస్తకాల సంచులూ టిఫిన్‌ కేరియర్లూ వాటర్‌ బాటిల్సూ అరుగు పెనే పడి వుంటాయి కాసీ సోలై (్రశాదులిద్దరూ మో్యతం వేపచెటు తోనూ, ఇసుకతోనూ మాట్లాడుకుంటూ వుంటారు చిన్న పిలల మనసును రంజింపజేసే కళను. ఇసుకలో ఎవరు సృష్టించార్‌ మస్‌క్క తలియదు కాంటాక్టర్‌ అరససృ పిళి తన పిల్లవాజ్సి అక్గూడకు తీస్ప వచ్చేటపుడే ఆర్భాటం చేస్తూ వస్తోడు ఆయన్‌ ఈమఅదా నుని న యిల్తున్నా, ఆ అదలింపులూ తిట్లూ అన్నీ ఇసుకలో ఆడుకుంటున్న సోలైనూ (పసాదునూ ఉద్దేశించినవే వారితో చేరి తమ పల వాడా చెడివోతాడనేదే ఆయన ఉద్దేశం ఆయన పుస్తకాల నంట టిఫిన్‌ కూర్చోబెడతాడు ఆ “దభీలో “నువ్వు ఆయా వచ్చేవరకు అకగ పైనుంచి దిగరాదనీ అఆ సోలై, (పసాదులతో కలసి ఇసుకలో అడ్షుక్తో 68

శాదసీ * హెచ్చరిక నిండి వుంది అరసప్ప పిళ్లై తిరిగి యింటికి చేరుకో గానే ముగ్గురూ నవ్వుకుంటారు “కిట్టూ అరుగు దిగి రారాఃొ అని ఇసుక నుంచి “సిగ్నల్‌” రాగానే కిట్టు అరుగు దిగి పరుగెత్తుకెళ్ళి వారితో తేరి కేరింతలు కొడలాడు వారు ముగ్గురి ఆనంద కోలాహలాన్ని డాక్టరు గారింట్లో నుంచే వినే అయా *ఇక పీటర్‌ రాజ్‌ ఒక్కడే రావా'లని అనుషంటుంది

మౌమూలుగా పీటర్‌ రాజ్‌ చివరగానే వస్తాడు వాబ్ని వాడి నాన్నమ్మ తీసుకువచ్చి వదలి వెడుతుంది. పీటర్‌ తం్యడికి బియ్యం వ్యాపారం ఆయన రైసు మిల్లులో బియ్యం బస్తాలతోపాటు దొర్జుతూ పుంటాడు వాణ్ని అక్కడకు తీసుకురాగానే వాడి నాన్నమ్మ డక్టరు గారింటి సమ్మంలో నిలబడి “ఆయా, ఇంకా టైం కాలేదా!” అని శేకేస్తుంది

ఇక బయళ్టేరేశారు ఇంట్లోనుంచి డాక్ష రుగారి పిల లిదరూ అరుగు

ళా న! ౧౦౧

పైకి వచ్చేశారు ఆయా ఇక బరువులన్నిటిసీ తన మీదికెక్కించుకోగానే [ప్రయాణం [పారంభమైపోతుంది

ఆరు టిఫిన్‌ కేరియర్ల నూ, వార్‌ బాటిల్స్‌నూ ఉంచుకోవడానికి అనువైన ఓ స్తాఫ్టిక్‌ సంచి ఆయావద్దవుంచి. అంతంత డబ్బులుపోసి ప్లాస్రిక్‌ సంచి కొనుక్కో గల సత్తా ఆయా కెక్కుడుంది పాపం! డాక్టరు ష్లార్రి దగ్గర వైద్యం చేయించుకున్న ళు వ్యక్తి నయమైన తర్వాత ఓ అంద మైన ప్లాస్టిక్‌ సంచినిండా పళ్ళు పట్టకొచ్చి ఇచ్చాడు, డాక్టృరుగారి భార్యా మజిగారు పళ్ళను ఆరగించి ఆ ప్లాస్టిక్‌ సంచి తన అంతస్తుష తగినది కాదని కావించి మేడమెట్ట్యకింద దాన్ని సడేసింది పిల్లల అన్ని సామా నులనూ అయా మోసుకనివెడుతూ అవసపడుతుండటం చూచి జూలిచెంది ఈ రోజు ఉభముహూర్తాన ఆ ప్లాస్టిక్‌ సంచిని ఆయాకు బహూకరిందిందృి

ప్లాస్టిక్‌ సంచిని పిల్లల సామానులతో నింపివేసి, భారీ పుస్తకసంచు అను రెండుభుజాలకూ తగిలించుకుంటుంది ఆయా అప్పుడు అయా తాను పువ్వులనుధ్య వున్నట్టు పులకించి పోతుంది ఐదిళ్ళ గుమ్మాట్లోనూ ఏవ

68

కైనా వుండి చేయితిపుతారు. పనిలో పనిగా “ఆయా డబ్బుజ్యాగత్తః ఫీజుకట్టి రసీదు తప్పక లేవాలి?” అని కేశేయడం కూడా మరువరు కాంపౌండుగేటు దాటేదాకా ఆరుగురు పిల్లలూ సూర్యుడివై పేచూచే పొద్దు తిరుగుడు పువ్వుల్లా తిరిగి తిరిగి చూచుకుంటూ మందగమనంతో సాగు తారు ఆయాకూడా వారి అడుగులను అనుసరిస్తూ మెల్లగానే ౧ డుస్తుంది రోడ్డును చేదకోగానే ఆయాయ్‌ే మాటలకుష్మకమిస్తుంది ఆరోజు డాక్టరు గారింటి టిఫిన్‌ ఆమెకు తెలుసు ఇతరుల ఇళ్ళులోని టిఫిన్‌ గురించి వాకబు చేయనారంభిస్తుంది ఒక్కొక్కరూ తమ యింట్లోని టిఫి!్‌ గురించి చెబు తున్నపుడే, దాన్ని యిష్టంగా తిర్నారాా బలవంతంగా తిన్నారా అనే విషయంకూడా ౭ెలిసిపోతుంది *పూ యింట్లో నిన్నా ఇ్దే ఈరోజూ ఇడ్దే:” అని విసుగ్గా చెబుతాడు సోట్టై “మా ఇంట్లో పూకి ” అంటాడు (సాద్‌ "మా యింట్లో పొంగల్‌ మధ్యాహ్ననిక్రి అదే” అని చెబుతాడు కిట్టు క అబ్బూ యింట్లో చపాతీ అంటూ ఎలుగెతి చాటువగు పీఎర్‌రాజ్‌, డాక్టర్‌గారింటి పిల్లలు “మేము దోసెలు తిన్నాం” అని _పకటస్తారు.

అందరి యిళ్శలోనూ టెలివిజన్‌ సెట్టు ఉండడం వారి మాటల్లో

ట్స

బ్లొష్టతుంది టి పీలో వారు ర్యాతి చూచిన దృశ్యాలను నటించి (పదర్శి స్తారు “మన టీ వీళో చూళాంకదా ఆయా? " ఉంటూ డాక్ట చుగారింటి అబ్బాయి ఆయానుకూడా కలుపుకొని చెబుతాడు టివీలో తాము చూచిన వానీనన్ని టిని ఆయాకూడా చూవివుంటుందని పిల్లలు విశ్వసిస్తారు అందు

(| ప శ శ 4 లో అ లో కదూ ఆయా కదూ ఆయాః” అని అడుగు తోలి దనో తనకు చూచే సౌకర్యం అవళాళం లేదనోప్తిల చ! అల్ల, ణు టు నీల దని ఆయాకు తెలుసు అందువల్ల ఆయా “అవును” అభినయన జవాబు చెబుతూ నడుస్తుంది పిల్లలు టివీ దృశ్యాలను వ అద్దదిద్ధంగా వెళ్ళిపోతారేమోనని ఆమె వారికి రక్షణ కవ క్‌ ని ట్ట గ్‌ బౌరిని చూచుకుంటూ వెడుతుంటుంది ముందు ఈవు (్వానోన్ననుసరించి గట్టు పయనించవు కానీ ఆయా మ్యాత్రం- న్టలగుంపు పరుగునకనుగుణంగా వెంటి వెళ్ళాలి" తిరిగిరొవాలి.. 70

క్షీ క్రేపపూలు రాతిచాపలాగా నేలమీద పరచుకొని వుంటాయి. ఆయా వాలి నట్టూగాక వాగా కాళ్ళుచాచి పడుకున్నట్టూగాక మేనువాల్చి చేపపూలు వాసన పీల్చుకుంటూ కొంత సేపు న్మిదపొతుంది ఎవరికైనా మధ్యాహ్నం భోజనం ఇచ్చిరావడానికి స్కూలుకు వెళ్టివస్టే ఆయాకు మరింతఅలసటగా వుంటుంది అలాంటి సమయాల్లో ఆమె శరీరంతోపాటు తామూ వాంతి తీసుషంటున్నప్పుడు ఇప్పుడైతే వృద్ధాప్యంవల్ల ఆమె శరిరం కుంగి పోయినా వయస్సులో మంచి అందగ త్తెగానే ఉండి ఉంటుందని తోస్తుంది. తన మోచేతి తల గడమైన తల ఉంచి ఒక (పక్కగా మేనువాల్చి పడుకున్న పుడు, ఆ దృళ్యం వసి వయస్సులో ఆయా అందానికి ఓ కాంతిహినమైన సాక్ష్యంగా వుంటుంది అమె కోలముథానికి తగ్గ పొడవైన ముక్కు పెద పులు, పలు వరస ఇవన్నీ ఆమె పునిస్త్రీగా వీన్నప్పుడు అందగ త్తెగానే

ఉండి వుంటుందని చాటుతునా యి

ఎంత గాధ న్మిదలో మునిగిపోయినా డాక్టరుగారింటి పొలవాడి సైకిల్‌ బెల్‌ శబ్దం వినగానే ఆయా గబుక్కున లేస్తుంది ఇంటి లోపలకెళ్ఞి గిన్నె తీసుకొచ్చి పాలను తీసుకుని ఇంట్లో పెట్టి వెంటనేన్కూూలుకు బయలు దేరేస్తుంది ఆమె ఆఅశ్యంగా వెళ్ళడమూ అందువల్ల పిల్ల లు స్కూలు వదలి గేఎవద నిలబడటమూ ఏనాడూ జరగలేదు “ఇంకా బెల్‌ కాలేదా అన్నా” అనీ ఈమె కోట్టయసౌమిని అడుగుళున్నప్పుడే స్కూల్‌ బెల్‌ గణగణమని మోగుతుంది ఆ మధ్యాహ ంకూడా వచ్చివెళ్ళిన ఆయా నడక అను లెక్కగట్టి కోట్టయసామి “ఏం ఆయా ఈ రోజు ఆపసారు నడిచి నావా” అని అడుగుతాడు “దానిదేముందన్నా? పిల్పల కోసమేగా నడు

స్తున్నాను” అని జవావీస్తుంది ఆయా ఆ విశాలమైన స్కూలు కాంపొండులో విడిపూలుగా ఉదయం [వవేశించిన పిల్లలు సాయంతం పూలదండలా వెలుపలికి వస్తారు తరగతి గది నుంచి (పార్డ్‌నా మైదానంవరకు పిల్పలు వరుసగానే రొవాలి తర్వాతే వారు విడివిడిగా వెళ 1నచ్చు ఆ పూలదండ వరుసలో తన పువ్వులు ఎక్కు

71

జొస్తున్నాయో అని ఆయా ఉత్సుకతతో వెదుకుతుంది. వాళ్ళిక గాలొస్తు న్నారో కనిపెట్టగానే ఆయాకళ్ళు ఆనందంతొ మెరుస్తాయి. దేవతవ్విగవాం ముందు భక్తులు పూలను వెదజల్లి నట్టు పిల్లలు అయా కాళ్ళవద్ద తము తమ పుస్తకాల సంచులనూ, టిఫిన్‌ 'కేరియర్ల ను, వాటర్‌ బాటిల్బును పడవేస్తారు. స్కూూలుగేటు దాటి రోడ్డుకు రాగానే పిల్ల ల ముాలనుంచి పుస్తకాలభారం అదృళ్యమవుతుంది 'స్వేచ్భావాయవులను బయటివాతావరణంలో వోయిగా పీలుస్తారు తర్వాత తరగతి గదులతో జరిగిన విశేషాలు ఒక్కొక పాటిగా వెలపలికొస్తాయి. తరగతి గదుల్లో జరిగినవాటితో ఏ మాతం 'సందంధం లేని ఆయా ఆ చిన్నారులు చెప్పే (వతి విషయాన్ని సావధానంగా వింటుంది. ఆ విధంగా పిల్చల మాటలను చెవియెొగ్లి వింటేనే వారి కల్పనా శ క్తి పెరుగుతుందనే సత్యం ఆయా ఎర్వగును వారీ ఇళ్ళ గుమ్మాలదొకొ ఊశొట్టుకుంటూనే వస్తుంది కదలివచ్చే ఆ చిన్నారి పువ్వులకు రక్షణగా ఆమె మెల్లగా నడచివస్తుంది క్‌ కౌంపౌండులో తన పనిని పూర్తి చేసుకని డాక్టర్‌ గారింటినుంచి బయట పడేటప్పటికి చీకటి అలుముకుంటూ ఉంటుంది “ఇది నీ కేరియర్‌లో ఉంచు ఆయాః” అని డాక్ట రుగారి థార్య తాను చేసిన వంటకంనుంచి కొంచెం ఇస్తుంది దానిని తీసుకుని ఆయా తన ఇంటికి బయలుదేరినప్పుడు చీకటి కూడా అమె వెనకనే అడుగులు వేసూ వన సెలో అడుగిడినప్పుడు అక్కడ మినుక్ష ది. య్‌ తన గడి వెలుతురు మసక ల్‌ జ నుకు మినుకమంటున్న బుడ్డిదీపం స్టగతం పలుకుతుంటుంది క్‌ దే లేదు, కిరసనాయిలు లేని సమ యాల్లోకూడా ఆముదం దీపం వెలిగించ్చి నిళ్శబ్దంగా దానియెదుటకూర్చొన్సి వుంటాడు ఆయా రాగానే పెద్ద పాండి వ్రాడ్లె తమ్ముడు చిన్న పాం్తి 72

ఇద్దరూ “అమ్మమ్మాఃి అంటూ పరుగెత్రి వచ్చి ఆమె కాళ్ళను చుట్టుకుం టారు. పదిహేనో వార్డు కార్పొరేషన్‌ బడిలో చదివే ఆ పిల్ణ వాళ్ళిద్దరూ ఐడిలో మధ్యాహ్నభోజనం తిని ఆకలితో వుంటారు అమ్మనూ, అయ్యనూ *మింగేసిన” తర్వాత వారిని పెంచే పోషంచే బరువు ఆయామీద పడ్‌ంది,

పరుగెత్తి వచ్చి పెనవేసుకునే పెద్ద పాండి ఆయా చేతినుంచి టిఫిన్‌ కేరియర్‌ను లాక్కొని తెరచి చూస్తాడు. అందులో ఉన్నదాన్ని మొదట తనకే ఇవ్వాలని అన్నయ్య ముథాన్నే చూస్తూ నిలబడి వుంటాడు చిన్న మెండీ

73

నావ్‌ శ్రమనుఠూ డా *-. ఎ కొళ ర్‌వన్‌ త్హ్రదయం వడు గంటల నమయం సోప్టాలో ళూర్చుని “సాందూ”పవ్మతిళ చదువృళణంటున్న రాఘవన్‌ అలాణే న్యిదలో కూరుకపోయాడు ఆరోజు దీపావ। చేషవవామున నాలుగున్నర గంటలకేలేచి అభ్యం గన స్నానం ముగించి కొత్తబట్టలు వేసుకుని కా స్త [పళాంతంగా వున్న సమయం... ఎవరోనచ్చే అలికిగినివిని రాఘవన్‌ మేల్కొన్నాడు పక్కింటి నుంచి దీహావకి పిండివంటలు వబ్బాయి “లకే” అని భార్యను పేలిబాడు ఆమై లోపలనుంచి వచ్చి పక్కింటామెనుంచి ఫలహారం 'రీసుకుంద “నన యింటి ఫలహారం యిబ్బావా " అన్ని గరాశ్రవన్‌ అడిగాడు “ ఒక్కొక్కరికి పంపుతున్నాను ' అంది ఖశ్షీ “నరియదాను యింటికి పంపొవాి “సుందరికి యిచ్చి పంపాను * సుందరి వారి కమా బ్ర గ్‌.

రాఘవన్‌ గడియారాన్ని చూళాడు. ఏడూయాబఖై. వార్తలు విందా మని రాఘవన్‌ టి వీ ఆన్‌ చేళాడు.

“రామజన్మభూమి సమస్య పరిష్కారానికై ఏర్పాటుచేయబడ్డ సమౌ వేశంలో విజెపి పాల్టొనదు”

రాఘవన్‌ వా ర్తలువింటూన్నషప్పుడే సుందరి కేకేసుకుంటూ వచ్చింది. “నాన్నో

“భి ఎందుకలా అరుస్తున్నా వే? న్యూస్‌ వింటున్నాగా 99

_-రాఘవన్‌ మండిపద్దాడు సుందరి ముఖం కుంచించుకుపోయింది.

“వీంటమ్మా*” అడిగేటప్పుడే వడ్చేశేలా వుంది సంవత్సరానికో రోజు దీపావళి సంతోషంగా వుండాల్సిన బిడ్డ. మనసు మారిన రాఘవన్‌

“ఏంటమ్మా సంగతి” వాత్సల్యంతో అడిగాడు రాఘవన్‌

*చ్చుర్రియదాస్‌ మామవాళ్ళ యిల్లు రాళంవేసివుంది” అంది సుందరి.

రాఘవన్‌ క కోపమొచ్చింది ఇంటికి తాళం వేసుకుని ఎక్కడికి వెళ్ళివుంటాడు"..

ఆ హౌసింగ్‌ కాలనీలో అరవై, డెప్బై ఇళ్ళుంటాయి. అందరూ ౬కే వ్యాపార సంస్థలో పనిచేసేవారు

దీపావళి సమయంలో మిగతా అందరూ మరియదాన్‌ ఇంటికే, ముత్తలీఫ్‌ ఇంటికీ పిండివంటలు పంపుతారు వారిద్దరు మ్మాతమే దీపావళి పండుగ చేసుకోనివారు.

1కిస్‌మస్‌ కేక్‌ మరియదాస్‌ ఇంటిఏంచి అందరిళ్ళకూ వస్తుందిం అతను దశిణ తమిళనాడుకు చెందినవాడు కాబట్టి "'కక్రతోపాటు గొలుసు చుట్టూ, రిబ్బన్‌ పకోడాకూడా పంపుతాడు,

ముత్తలిఫ్‌ ఇంటినుంచి రంజాన్‌ పండుగకు మిరాయిలు వస్తాయి.

ల్‌

మరియదాస్‌ అప్పుడప్పుడూ అంటాడు. “రావా దీపావళికి నువ్వు మీ ఇంటిలో ఒకే ఫలవోరం తింటావు నేనలాకాదు రకరకాల ఫలవారాలు ఆరగిస్తాను.” తోంది నాలుగేళ్ళకు పూర్యం మరియదాన్‌ చెప్పింది గుర్తుకొస్తోంది “మీర పండుగ స్విబ్బు పంపకండి బాబూ: మళ్ళీ మా అమ్మాయిలు మీ అందరి ఇళ్ళుహ కేక్సు తెచ్చివ్వడానికి సిస్ణపడుతున్నారు వాళ్ళు పెద్దవాళ్ళ య్యారుగా[ొ “నవ్వు (ీన్‌మన్‌కిస్టే మేము దీపావళికిస్తాం ” “అరాకాదు ఇబ్బందిగా వుంటుంది” “సరేలే! ఏమేమో ఆలోచించి మాటాడకుః” అంతటితో ఆ ప్రస్తావన ముగిసింది ఆ ఏకాది (ిస్మస్‌కు ముందురోజు సాయం[ళం మరియదాసే స్వయంగా వచ్చి కేకూ, స్విట్సూ ఇచ్చి వెళ్ళాడు మరురోజు మరియడాసును చూచి శేకలేకాడు రాఘవన్‌. “ఏమయ్యా అన్ని ఇళ్ళకూ నువ్వే తిసుకెళ్ళి ఇవ్వడానికి పిలవ తుందా! నువ్వు తెచ్చి ఇవ్వలేదని ఎవరైనా చెబుతాశేమిటీ” “అందువల్లే మీరు దీపావళికి స్వీట్సు వంపవద్దని చెబుతున్నా “న్లో టికొచ్చికట్టల్లా మాటాడక” అని రాఘవన్‌ సంభాషణను ముగించాడు, గత సంవత్సరం దీపౌవశికూడా ఫలవోరం పంపినపుడు మరియ చొస్‌ ఇల్టు తాళ ంవేసి వుంది మరురోజు రాఘవన్‌ మరియదాస్పక వశ్నించాడు తాను చిన్నమనూరు వెళ్ళానని చెప్పాడ్స 'మరియదాస్‌, ళు సంవత్సరమూ న. ఎక్కడి కెళ్ళి వుంటారు! , రాఘవన్‌ మెద

డులో తకుక్కుమంది. దీపావళి ఫలవిరం తీసుకోకుండా వుందడానికే = = మనింటి ఫలవోరం తీసుకోపండా వుండడానికే తన ఇంటినుంచి పలా యనం చిత్తగించాడా? , , రాఘవన్‌కు నురియదాసుపై విపరితమైనకోసం వచ్చింది.

మ్మరోజు ఆఫీసు కేంటీనులో మరియదాసును చూడగానే ఎగిరి గంతులేశాడు ఏం బాబూ మీకు మా యింటి స్వీట్సు దిగవా! ఇష్టం లేకుంటే నా ముఖంమీడే స్పష్టంగా చెప్పొచ్చుగా? దేనికోసం నూటయాళై రూపాయలు ఖర్చు చేసుకుని కుటుంబంయావత్తూ చిన్నమనూరుడు వెళ్ళాలా? మా పిల్లలు తినేదాన్ని మీ పిల్లలు కూడా తినాలనేగా పంపిస్తున్నాను? నువ్వు తినకపోయినా పిల్ల లకివ్వొచ్చుగా? నువ్వో మనిషివా”

'కేంటీనులో వున్నవారందరూ తిరిగి చూశారు. ఇంత తీవంగా కోపగించకుండా వుండాల్సింది అని తోచింది రాఘవన్‌కు. ఎప్పుడూ నెమ్మదస్తుడు మరియదాన్‌ గట్టిగా మాట్టాడి ఎరగడు

“సారీ రాఘవః” మరియదాన్‌ రాఘవన్‌ చేతులు పట్టుకుని & మూలకు తీసి ఇళ్ళి అన్నాడు “సోరీ రాఘవన్‌: మీ ఇంటి ఫలహారం మా పిల్ల లేకాదు నేనూ చాలా పీతితో తింటానయ్యా ”

“అందువల్లే ఇంటికి తాళం వేసి అదృశ్యమైపోయావా!” రాఘవన్‌ (పక్నించాడు

“ “మెల్లిగా మాట్లాడవయ్యా రాఘవన్‌ ఈ కాలనీలో నేనొక్కణ్ని- నొకిచ్చేవారు అరవైయైదుమంది మీ అపారమైన (_పేమను కూడా నేను భరించలేపన్నానయ్యా:”

మరియదాస్‌ క ప్ల చెమర్చాయి. ఇక ఏడ్చేసేటట్టుంది అతని స్థితిః

రాఘవన్‌ కేంటేను నుంచి మెల్లగా బయటపడ్డాడు. ఆశీను మెద్దెక్టే టప్పుడు మనసు బరువుగా వుంది అతను రాతి టీవిలో వా ర్తలు చూస్తున్నాడు;

7

“ ఉత్తర (పదేశ్‌లోని గోండా. జిల్లాకు చెందిన కర్నల్‌గంజ్‌లో జరిగిన మతకలవోలలో స్రీల, పిల్ల లతో సవా అరవై మంది చంపబడ్డారు. పీరు అల్బ సంఖ్యాక వర్షానికి చెందినవారు ”

రాఘవన్‌ టీ. వీ ని ఆఫ్‌ చేశాడు.

[యేమను కూడా భరించలేని ఆల్పసంఖ్యాక నర్గం పాంసొచర్యల నెలా...

ర్మాతంతా అతడు న్మిదపోనేలేదు

78

ఆమెసారధి _ మేలాణ్‌ మె పొన్నుస్వామి చా స్తాత్తనూరు అనకట్టక వెళ్ళే రోడ్డులో వెడుతున్న ఆ సైొవేటు ఐస్సు వేగం పుంజుకుంది నలుదిళలా తేమనిండిన దుమ్మువాసన, కొన్ని గంటల మునుకే చిరుజల్లు కరిసింది “గంరసు"ొనుననులో సంతోషంపౌంగులు వారుతోంది ఆమెముఖంలో చాని (ప్రశినింబం స్పష్టంగా కనబడుతోంది కళ్ళల్లో ఓ మెషపుః రోడ్డువార 'శెల్యూట్‌ చేస్తున్న సైనికుడి శిలను. చూడగానే ఆమె అమాయకంగా నవ్వింది 6హైతూ' శెల్యూట్‌ చేసి మనల్ని రమ్మంటున్నా డోచ్‌. .. ఆనంద నదిలా కేరింతలు కొడుతూన్న సరసును ఓ నన్నని చిరునవ్వుతో చూకాడు “రాజేందన్‌' ఆతని అంతరాంతరాల్లోని వీకటి ఆందోళనా అతని కళ్ళల్లో సీడల్లా కదిలాయి. సరసులా సంతోషంతో ఎగిరి గంతేయడం అతనివల్ల కాలేదు ఈ ఉదయం ఆమెకు తెలీకుండా రాజే్యదన్‌ “*పాలిడాల్‌ " కొని వుంచుకున్నాడు తామిరువురి జీవితాలనూ అడే ముగించాలని నిన్నే నిర్ణయించేశాడు- కానీ ఈ విషయం ఆమెతో వెప్పే ధైర్యం మాతం ఆతనికి రావడంలేదు తమ జీవితాలకు ముగింపు ఈ రోజే అతసి గుండె బరువుతో నొక్కబడుతోంది గాలి పీల్చడంకూడా 79

కష్టమనిపిస్తోంది పసిపిల్ల లా శేరింతలు కొడుతున్న తన ఈ (పియరాలి హృదయంలో ఆ ముల్లునెలా గచ్చడం!

పక్క చూపుతో సరసును చూద్దానికి [పయల్నిస్తే అడ్డుపడుతున్న పళల్ఫటి కన్నీటి తెర.

“వీమండీ మనమిక్కడే దిగాలా”

ఉత్సాహంతో సరసు రాకేర్మదన్‌ తొడపై బలంగా తట్టింది. అతడు ద్మిగృమచెంది చూశాడు . అవును. ఇక గాడే =. అంటూ రెండు సంచులను చేతికి తీసుకున్నాడు, ఆమె కూడా ఓ పసుపు సంచీని తీను ఈంది లుంగి కాకీ షర్టు ధరించిన కండక్టరు “డిగండయ్యా =. చిగండయ్యా . "అని [పయాణీకలను తొందరించాడు (ప్రయాణీకులు ఐస్సునుంచి దిగుతున్న శబ్దాలు = మాటలు

“పట్టుకోవా ” " ఏంవా నీతో ఒకే బేజారుగా వుంది ” లాంటి వాక్య (ప్రయోగాలు తాము దూరదేశం చేరుకున్నామని తెలియజేస్తున్నాయి= అందరూబస్సునుంచి దిగినతర్వాత తాపీగా ఈ చిలుకాగోరింకలు దిగారు మిట్టసల్దాలలో కాఖభోపళాఖలుగా చీరినరోడ్డు, ఏరోడ్డున నడవడం? ఎక్కువ మంది వినోదపర్యాటకులు నడుస్తున్న రోడ్డునే ఇతను నడకసాౌగించాడు. మిట్టమధ్యాహ్నం వేనైనా చల్చటిగాలి పీస్తున్నందువల్ల వోయిగానే వుంది, అడ్డంగా ఓ గేటు అక్కడ ఖాకీ దుస్తుల్లో ఓ వాచ్‌మెన్‌

శోదోప్టలికి వెళ్ళాలంటే టిక్కెట్‌ తీసుకో”

క (నిల

ఎానరేః నారు “ఇక్కడ చూడండి అస్సలు పాములాగానే యిక్కడచేసి వుంచి 1 అమ్మోవ్‌ *_ఫరసు పక్కన నడుస్తున్న అతన్ని గట్టిగాగిల్లి మతీ డో అతడు మునుపటివగానే సన్నటి చిరనవ్వునే వెదజల్లుతున్నాడు. కని మవాపర్వతంలా. ఎత్తుగా నిర్మించబడ్డ ఆనకట్ట. అంతపెద్ద ఆన బగు కన ఒళ్ళో దాచుకున్న (పళ్ళతిమాత ఉయ్యాలకా కిందికి జారు 80

తున్న సిమెంట్‌రోడ్డు. అందులో గబగబా దిగుతున్న ఆనందం వెల్లి విరి స్తున్న సరసు.

ఆక్కడక్కడా చిన్న చిన్న పార్కలు. రంగులీనుతున్న చెట్లు, ఆకులు ఆకాళ నవ్మతాల్డా పూలు. పచ్చికమీద కటుంబాలుు కుటుంణా లుగా కూర్చుని తమతో తెచ్చుకున్న ఆవోర ష్యాకెట్లను థాశీచేసి, పిల లకు ఐన్మ్‌కీములుకొని యిచ్చి...సరసు కొత్త [ప్రపంచంలో (ప్రవేశించిన దానిలా, మానసికంగా, కారిరకంగా పసిపిల్ల గా మారి నంతోషసాగరంలో మునిగి తేలుతున్న సరసు

ఈ రోజు ర్యాతి అతనితో కలసి మరణాన్ని కౌగిలించుకోటోయే సరసు... ముళ్ళ చెట్లకు యముడుగా పుట్టినవాడు రాజేం్యదన్‌ క నైలు కొట్టడం

అతనికి గాలి పీల్చేలాగా ఛాల సులభమైన పని కాయకష్టమనే అలసట లేకుండా సహజంగా చేస్తాడా పనిని.

ఆ చెట్ట ముళ్లు విషపూరితమైనవి ఒక్టాక్కప్పుడు అవి కాలరిలోవిరిగి పుండై “సెప్టిక్‌” అయి కొంతమంది చనిపోయారుకూడా:ః కాసీ ఆ ముళ్ళక రూడా రాజేందన్‌ అంటే భయం; అతనికి కొడవల్సిదోటి రండే సాధనాలు: క్వారీ కార్మికులు వాడిషపారవేసిన బరువైన బూట్సులే అతని కాళ్ళకు కవ చాలు దోటి రాజేం్యదన్‌ చేడిలో మెరపులా పనిచేస్తుంది. అది మళ్ళి కొమ్మలను మొత్తం మొత్తంగా కిందికిలాగి పడవేస్తుంది. ఇక కొడవలిని చేతికి తీసుకుంటే *-. ఎంతో ఎత్తుగా పెరిగిన ముళ్ళకొమ్మలను నరికి హ్రోగులు వేస్తాడు

అతడు ధరించేది టటవుజరూ, తలపాగా మా్యతమేః శరీరమంతటా ఎండిపోయిన చెమటలో ముళ్ళచెట్ల అకులు అక్కడక్కడా అతుక్కుని వుంటాయి.

(6) 81

గాలి బొరబడని విధంగా దట్టంగా ఎన్ని ముళ్ళబెట్టున్నా రాజే (దన్‌ ఒంటరిగానే నాలుగు రోజుల్లోనే వాటిని నరికి పోగులు పెట్టేస్తాడు

కభ్రైలే (ప్రధానం దోటితో లాగి కింద పడేసిన ముళ్ళ కొమ్మలు న్యూతం వీందుకూ పనికిరావు

కూలిపని లభించని రోజుల్లో త్రీ కూలీలు ఏం చేస్తారు పాపం! ముళ్ళ కొమ్మలకోసం వస్తారు. వాటిని మోపుగా కట్టి తీసుకుని ఐ స్త్రీలో అమ్మితే పడో, పదిహేనో చేతికందుతాయి వారింట్లో పొయ్యి మండు శుంది, వారి కడుపు నిండుతుంది

రాజేందన్‌ వద్దకు ఆ స్త్రీలు వచ్చి ముళ్ళకోసం (పాధేయపడతారు. అతడు వారిని భీత్కరించి తరిమివేస్తాడు కొంతమంది మరీ కాళ్ళా వేళ్ళా పడతారు అతడి మనసు కాస్త కరుగుతుంది వారితో వేళాకోళాలు రూడా ఆడతాడు “అక్కడా” “ఇక్కడా” తాకి నవ్వుతాడు ఒకరిద్దరు అతడికి లొంగిపోతారు కూడా:

అతడికి ఆదంతా తప్పనే తోచలేదు వయసులో చేసే పిల్ల చేష్టగానే తోచేది. దీనిని తన యౌవన విజయంగానే భావించేవాడు తన ఆకర్షణ శ క్తి అమోఘమైనదని అనుకునేవాడు న్‌

ఆ విధంగానే ఓరోజు సరసు కూడా వచ్చింది చే2లో ఓ గుడా, దారం: కళ్ళలో దైన్యం ఉం

“*దాబుగోలూ[

భయంతో కూడిన ఆ పిలుపు అతని మనసులో రహస్యంగా వతి ధ్వనించింది తిరిగి చూళాడు! “బాబుగోరూ ' అని దీనాతి దీనంగా పిల చేది ఎవరు!

అతడి నరనరాల్లోనూ ఆనంద (సవాహం।

“ఏంటమ్మా?”

“ఐదారు ముళ్ళకంపలు తీసుకందునా?””

తిల

“ఎవరమ్మా నువ్వు?”

“మనూరే బాబుగోదూ*ో

“మనూరాకొ

"పూచ్చన్‌ కూతుర్ని. కడగొట్లు - పిల్ల “తేసి” పక్క నా పెళ్ళి ఊరెగింది*

“మరి ఇక్కడెందుకన్నావ్‌!”

"”లిడిపోయినా”

“ఎన్నిరోజులై నాయి!”

“”*వది రోజులు”

క పెళ్ళి ఎప్పుడై ది?

• హోయిన వైఠోఖంలో ళ9

“జక నెలలోనే విడాకులు తీసుణన్నావా!? ఎందుకూ?”

“ఆ కుటుంబం ఓఆధ్యాన్న మైన ఈటుంబం బాబుగోరుః అయ్యకు కూడా పెళ్ళాంగా మసలుకోమని కొడుకే చెబుతున్నాడు ఛి... ఐదో శోజే రైలెక్క పరుగెత్తుకొచ్చేసినాను. వా! మైన వాళ్ళ వచ్చి తెగతెంపులు చేసుకొని వెళ్ళినాను "

రాజేయ్యదన్‌లో మోహపారవక్యాం వుప్పొంగింది. వలలో పడే చిలకేః బేరాన్ని దిగువుతోనే పారంధించాడు"్‌ ఈ ముళ్ళను ఎవరూ తాక కూడదమ్మాః ఇటుకలు కాల్చేవాళ్ళు ఆడ్వాన్‌, ఎ ఇచ్చి వెళ్చినారు” అన్నాడు

“ అట్టాగాః సరే బాబూ”

ఆమె ముఖం కళాహీనమైంది నిరాశసీడలా వ్యాపించింది. కక శోకం! వెళ్ళడానికి తిరిగింది. ఇతగకే నిరాశ భగ్గుమంది ఆమ పా పడుతుందనుకున్నాడు

683

“ ఇదిగోమ్మాః వచ్చింది వచ్చేసినావు ఒట్టిచేతులతో వెళ్ళకుః ముళ్ళమోపు కట్టుకోః నేనెట్టాగో సందాళించుషుంటాను ”

“*స్యరే బాబయ్య”

అతణ్ని _ ఆమె చూచింది చూపుల్లో చల్చటి & కృతజ్ఞతాభావం, అతని మనసులో ఎన్నో పక్షులు కిలకిలారావాలు చేకాయి

దీని తర్వాత అతనికి పనే సొగలేదు నరుకుతున్న బెట్టు సీడలో నిలబడ్డాడు తలపాగను విప్పుకుని ఒళ్ళంతా తుడుచుకున్నాడు నిట్టూ ర్పుతో ఓ బీడిని వెలిగించుకున్నాడు అతని చూపంతా ఆమెమీదే తిష్ట వేసింది

చిక్కు ముళ్ళుగా వోగ్లెపడున్న ముళ్ళకంపల్లోంచి ఆమె వళ్ళ్శంకా కదలగా ముళ్ళ కొమ్మలను బయటకు లాగుతొంది పెకి తలెత్తుకుని నిల బడ్డ ముళ్ళ కంపలను తన చేతిలోని క్యరతో నిర్దావణ్యంగా బాది బాది నేలపై పరచిక తాడుపై పెడుతోంది పనిముగిసింది మోపును దృఢంగా కట్టుకుని దూరంలో నిలబడ్డ అతణ్ని చూచింది.

“మోపునెళ్తాలా!”

అవునన్నట్టు తలాడించింది

“ఇటా రా”

ళా

చ్యిగ్భమ చెందింది సంకోచించింది భీతహరిజలా అయింది మెల్లి గా నడచివచ్చింది

“పనిపూ ర్తయిందాః "

“హం, మోపు కట్టుకున్నా

“ ఇట్టారా.. కొంతసేపు నీడలో కూర్చొని వెళ్ళు 99

“దీన్ని ఇంటికి మోసుళకపోవాల బాబూ: "

“దిన్ని అమ్మితే ఇరవై రూపాయలు దొరుకుతాయా?”

84

“అంత ఇస్తారా? ఎనిమిదో, పదో దొరకవచ్చు ”

“అది సరేః ఒకే గంటలో పని ముగిసిందేః”

*అది నిజమేః”

ఆమె జవాబులో అలసటా, ఆయాసమూ వ్య క్తమయ్యాయి. దానితో పాటు మెల్లగా నవ్వింది పెదవులపై అదే కృతజ్ఞతా ఖావం:। సన్నటిగాలి ఆమె చెవుఎ దగ్గరి రులను అలవోకగా తాకి వెడుతోంది. చెమటను స్పృశించి పోతున్న గాలితెమ్మర సుఖంలో మైమరచి లం కళ్ళను మూను కొని పులకరించింది.

ఆ కణం దయ్యాల క్షణం:

అకస్మాత్తుగా

ఆమె కడి భుజాన ఎడమచేయి వేయగానే ఆమె నడుమున ఈడి చేయి వేసి కౌగిలించుకున్నాడు అతడనుకున్నట్టు సరసు ఎదిరించలేదు. (వతిఘటించలేదు 'కేకలు కూడా పెట్టలేదు ఆ పారవళ్యంలో ఆమెను ముద్దుళాడాలని చయత్నించినపుడు...

ఎదురుగా ఆమె కళ్ళు. ..[పళాంతమైన, గంభీరమైన చూపు... “ఆగరా కామాంధుడాః అని అరచి గట్టిగా చెంపదెబ్బ కొళ్టేలా ఆ కఠోర చూపు...ఛి కుక్కా!” ఛీత్కరించి కాళ్టై ఆ చూపుః

“చెయ్యి తీయ ండిః”

ఆవేశంలేని అధికార ధ్వని అది. బిత్తరపోయాడు బుట్టపాములా అణగారిపోయాడు ఏమీ పాలుపోక దూరంగా నిలబడ్డాడు

“ఏమిటిది?”

అతడు మాటలు రాక శిలలా నిలబడ్డాడు.

“ముళ్ళ కంపలను తీసుకుపొమ్మన్నాను కదా?”

“దానికి ఇదేనా న్యాయం? మీకు ఒక మోపు కట్టైలను యిచ్చి,

85

జానికి బదులుగా మీ చెల్లెలిని పంపమని ఎవరైనా అడిగితేం**- మీరూ సంపుకారా?” "వచ్‌ నోటిని హద్దులో "పెట్టుకు మాట్లాడు కలం చెడిన ఆడది నువ్వు “నేను కలం చెడినదాన్ని కాదు ఇప్పుడు మీరే కలం చెడింది. గుణంలోనూ, నడతలోనూ మీరే తక్కువ కులస్థులు, ముళ్ళకంపళలను ఏరుకునేదానికి వచ్చే ఆడాళ్ళంటే మిళకంత చులకనా! వాళ్ళపై సులభంగా చేయి వేయగలరు కదూ? మాకు మ్యాతం మానావమానాలు వుండవా" గౌరవ మర్యాదలు లేవో మేమందుక బట్టలు వేసుకున్నాం? ఇట్టాంట్‌ మానహీనమైన బతుకు బతకాలనుంటే ఆ “లేసి పక్కే తాళిబొట్టుతో వుండి వుండవచ్చు కదాః” ఆగ్నికీలల్లా వెలిగక్కిన అమె పలుకులలో అతడు చివరికంటా మండిపోయాడు అపరాధి భావన మనసులో ముల్లులా గుచ్చుకోగాం ఆతడు నలువైపులా, చూపులతో పరుగులు తీశాడు “సరేగానీ: రాః మోపునెత్తుతాను ఇంటికి వెడుదువుగానీ, . ఇంకా. ఏమో చెప్పబోయిన ఆమెను చేతితో వారించాడు “"చాలమ్మ చాలుఃు మంచి గొడ్డుక ఒకదెద్బి చాలు నేను బెడ. గొడ్డుకాను * ఉం ముళ్ళకంపల మోపువేపు ఆమె నడవగా అతడు ఆమె వెనుక... అతనిలో ఆమెకు సంబంధించిన వేళ్ళు వాగా నాటుకన్నాయి ఆ. వేళ్ళు కలమననే మట్టిని 'పెళ్ళగించుకుంటూ కొనసాగినవేళ్ళు అతన్ని పరి పకంచేస్తి ధృవపరచ్చి సంబంధం కలిసే వేష్ప మోపునెత్తి ఆమె తలపై వుంచాడు శర్రోజూ యిక్కడికిరాః మనసులో ఏది 'పెటుకోకుః నిజంగా నువ్వీ రోజు నా బుద్ధిని చెప్పుతో కొట్టావు * బ్‌ 06

మనసుని కరగించే ఆ మాటలు సరసులో దయను రేకెత్తించాయి అళన్ని గండెల్లోకి తీసుకొనేలాగ.. లోత్సైన స్నేహపూర్వకమైన ఓ చూపును విసరి నిట్టూడ్పతో ఆమె నడిచింది

మ్మరోజూ ఆమె వచ్చింది. టతిరోజూ వచ్చింది

ఊరంఠా వీరిద్దరి కథ మౌట్లాడుకున్నారు. చిలవలు పలవలు

చేర్చి మరీ చెప్పుకున్నారు

పాపం సరసుకే అన్నికష్టాలుః బాధ వేదనః। (పకి మిక్కరూ ఆమెనే తిట్టిపోశారు జెదరించారు సూటిపోటి మాటలతో వేధించారు రాజేర్యదన్న మ్మాతం ఎవరూ పల్లెత్తు మాట అనలేదు. వైగా ఖుషీగా పరివోసం బేళారు

“ఓరేయ్‌ రాజా: సీపని భలేగా వుందిరా: “తేసి” చిలక శనేవచ్చి వొళ్ళో వాలుతుందంట హు... యింతకీ నువ్వు అదృష్టనంళుడివిరా? అఆనుభవించినంత నరకూ లాభం,”

అయితే. కాళిగట్టి భార్యగా చేసుకుంటానని అతను చెప్పినప్పుడే అతని కలంవారందరూ మండిపడ్డారు అవేళపడిపోయారు “ఒరేయ్‌: ఈలాన్ని ఎదిరించి నువ్వు నీలబడతావురాః” అని హెచ్చరించారు

[గ్రామం అంకా అతన్ని జన్మళ్మశువులా చూచింది. అతనిఇంటేలో కూడా ఒకటే తుఫాను. ..భూకంపం.,. మాటలు ఈటెలు, ఆదివారం జరగబోయే కలంవాళ్ళ సభలో రాజేర్యదన్ని పిలిచి విచారించి అపరాధం విధించాలి దానికీ కట్టుపడకపోతే దౌర్జన్యంగానైనా అతన్ని లొంగదీయా అని రహస్యంగా నిర్ణయం జరిగిపోయింది

ఆ వార్త రాజేం్యదన్‌కు, సరసుకకూడా తెలిసింది

సినివూలో సినిమా అయిందే కలంవాళ్ళ సమావేళంంణ

సరసువద్ద 185 రూపాయలున్నాయి. ఇతనివద్ద నాలుగు రూపా

వ్‌

యలున్నాయి ఊరంతటినీ పీరిద్ధరివల్లా ఎదిరించి నిలబడ్డానికి వీలుపడదు అందుకోసం తమ (టపేమనూ చంపుకోలేడు వేరేదారి? చిలుకలు ఏడు గంటలకే రక జాలు విప్పేశాయి. నంశెనలో దిగి ఎక్కారు సరసు సంతోషంతో మునిగి తేలుతోంది ఓ -సొహసపీరుడు గ్మరాన్నెక్కి తీ విచ్మిత మృగాన్ని వధిస్తున్నదృళ్యం= నక్కలూ వృనుగులూ మేళతాళాలు వాయిస్తున్న దృశ్యం పలుగుతో రాలి విండను పెళ్ళగిస్తున్న ఓ (శామిషని సఠీవ శిల్పం పెద్ద పెద్ద సాగర శంథాలు “ఇక్కడ చూడండి! సీళశ్ళోసుకుంటున్న ఆడదాని బొమ్మ ఎంత బాగా చేసినారోః హయ్యో యిది ఓతోట జింక మేస్తూవుంది చిలకలూ, షావురాళ్ళూ నిజమైనవాటిలాగే వున్నాయి. ఇదేమండి? బట్టలే లేకుండా ఆడా మగాను ఛీ” ఇది ఆదాం అవ్వ తోట సరసూ: ఇంకా మైకి నడిచారు సామాజిక భవనం ఎత్తులో ఓ హోటల్‌, మధుర వాతావరణంలోని [పకాంతతను దారుణంగా హత్యచేస్తున్న స్టీరియోలోనుంచి వెలువడుళున్న 'ేప్‌8ికార్షర్‌ కర్ణకరోర ధ్వని (ప్రాణాలతో అక్కడ మేస్తున్న సజీవమైన జింకలను సరసు అక్కడ చూచింది రకం రకాలైన పషులు.. రంగురంగుల పక్షులు అమాయకంగా ఆమె ఒక్కొక్క పక్షినీ పట్టుకోవడానికి | పయతి సోంది నవల పువలు “నవ్వుకో వాగా నవ్వుకో సరసూ, శేప టికి మనం నవాాలిన పని వుండదు న ః రప ౦ నవ్వాల్ని (సేమతోనూ, భయాండోళనలతోన్లూ తమ [గామంనుంచి బయలుదేరిన చిలుకలుమధురై నగరాన్ని దాటి తిరుచ్చివచ్చి ఆపైన విపప్పురంఅధిగ 88

మించి, తిరువజ్ఞామలై చేరుకొని అక్కడి పసిద్ద దేవాలయాన్ని తిరిగి చూచి దేవునికి మొక్కి ఆక బ్రాడే తాళికట్టుకొని సినిమాషాటింగ్‌ జరుగు తున్న సాత్తనూరు ఆనకట్టను చూడాలనుకొని*ఎ యిదిగో పచ్చేళారు

చేతిలోవున్న డబ్బంతా ఖర్చయిపోతోంది ఇక చేతిలో పదిహేడు రూపాయల ముఖ మైసలు మ్మాతమె వున్నాయి ఊరికి తిరిగి. వెళ్ళ డానికి కూడా డబ్బులేదు

పుట్టిన వూరికి తిరిగి వెళ్ళలేరు వెడితే కుల రాకాసి వారిద్దరినీ నమిలి మింగుతుంద మానవ అనుభూతులను అనుభూతుల మధురిమను అర్థం చేసుకోలేనిది కులపిచ్చి

[యేమతో గడిపిన రోజులు = వాటి మధుర స్మృతులు -- తమను భయ పెడుతున్న ్రామంలోని కులోన్మాదం లా ఆత్మహత్యకు కారణాలూ వీటన్నిటితో వివరంగా ఓ వుత్తరం నిన్నే రాకాడు అదిప్పుడు అండర్‌ (తాయరుప్యాకెట్టులో భ్మదంగా వుంది అది ప్రపంచానికి వారి వీలునామా. సజీవులుగా తీవించబోయే వారి ఆత్మలను మేల్కొలపబోయే వీలునామౌ

అనంద శిఖరాలనందుకొని చిన్న పిల్లిలా శేరితలు కొడుతున్న సరనును రాజేందన్‌ ఓర చూపుతో చూకాడు

సీచమని బావింపబడే కులంలోపుట్టిన లేడికూన మచ్చలేని మానవతి. తన కల్మషాన్ని కడిగి మానవుడిగా మార్చిన కల్పవల్లి పరీజా సమ యంలో భుజం భుజం కలిపిన (వియకాలు, అన్ని అవరోధాలనూ, అడ్డం కలనూ ఎదిరించి నిలబడ్డ థీర

• కృ మ్సైకూడా అన్యాయంగా చావాలా £

అతని అంతరాంతరాల్లో అతనికే ఛీక్కారాలు | వారిద్దరూ అక్క డున్న పిల్ణల రైలును చూశారు. నీరు నిండని విశాలమైన కాశీ సలం. దూరంగా చెట్లు బాల దద్దింగా పెరిగిన బెట్టు బీవితాంతం నరికి పశేసినా తరగని వృక్ష సంపద సొర్యకిరణాలను తమలో జీర్ణించుకున్న వృషాలు.

ఆనకట్ట శిరస్సు పైనే సీరన్నందువల్న థారాళంగా వస్తున్న చల్డిటి

89

గాలి వీరిద్దరినీ తోనుకంటూ వెడుతోంది సాదరం ఆరుగంటలవేళ. జగజోతిగా రంగరంగుల దడీషాల తోరణాలు దేవలళోకంలా [కమింపజేసే రంగుల హరివిల్లు

“ఏమండీ, ఇంకా ఎంత డబ్బుంది”

“ఎందుకడుగుతున్నావ్‌?”

“*జంరకనే”

“ఇరవై రూపాయ ల్లోపు

వెంటనే ఆమె ముఖం వాడిపోయింది. చీకూ చింళాలేని పసిపాపలా వున్న అమె వున్నట్టుండి ముసలిదై పోయినట్టు ఆమె కళ్ళల్లో చింత తాలూకు సీగలు బరువైన సీడలు ఐరువైన నిశ్శబ్దం వ్యాపించగా ఆవేద నతో అకన్ని చూసింది

“డబ్బు ఇంతే వుందా! "

• అవును న!

పరిస్థితి భయంకరంగా వుంది నిజం నిష్టారంగానే వుంది మనను బరువుగా నంది. సరసు లోలోపలే కృంగిపోతోంది

“మన పూరికి వెళ్ళేందుకు వంద రూపాయలైనా వుండాలికదూ*”

“ఆవును న!

“ఈ పొరుగూరు నుంచి మనం ఇక వెళ్ళలేమా ఇక నున వూరిని, మన జనాన్నీ చూడనేలేమా*”

రొజేర్యదన్‌ నూనంగా భూమినే చూస్తున్నాడు అమె చూపులను ఎదుర్కొనే శకి అతనికి లేము గ్వగబ్రా ముందుకు నడిచింది సరను. తిరిగి చూడనే లేదు చెట్టులా కూంబడిసోయింది

రేవు చూడలేని సూర్యుడు ఆదృళ్యమయ్యాడు అపేకృతో వచ్చి ముసురుకుంటున్న ఆఖరు వ్రీకటి

90

ఐస్‌ స్టాప్‌ రాగానే కాళ్లు నెప్పేసినట్లు సరను కూర్చుండిపోయింది. మోకాళ్ళ మధ్య ముఖం దాచుకుంది ఆమె పిపు ఎగిరెగిరి పడుతోంది కస్య క్రస్పృ ఏడుస్తున్నావాః” అతడూ అమె పక్కన కూర్చున్నాడు చుట్టూ జనం = బన్ను రాగానే ఎక్కడానికి సిద్ధంగా వున్న వినోద పర్యాటకులు: అయ్యో మనం అందరికీ లోకువై పోయామేః ఈ మెనిలాగే ఏడ్వనివ్వరాదు ఓదార్బాల్‌ పీమిచెప్పి ఓదార్చడం? ఏదైనా వెప్పి ఓదార్చాల్సిందే న్‌కవక్ష సరసు ఎందుకు ఏడుస్తావు? నువ్వు వఏీడవడం నాకు బాధగా వుంది. ఇదిగో చూడు నువ్వెందుకు వీడవాలీ మనం వూళ్ళో భూమీ ప్కుటా వదలి రాలేదు మనకేమీ ఆస్తిపాస్తులు లేవు మనం కష్ట పడి పనిచేసే కూలోళ్ళం మ్మాతమేః కూలీలకు అన్ని వూళ్ళూ సొంత వూశ్ళేః అన్నిచోట్లా వున్న జనం మన జనమే ఇద్దరం కలసి పనిచేస్తాం వచ్చే కూలి డబ్బులతో బతికిపోతాం అందుకు సౌంత వూరైలేనేం తిరువణ్ఞామళై పట్టణం అయిజేనేం) మనకంఠా ఒకటేఃి సరసు వెక్కి ఏడ్చే శబ్ధం వినబడుతోంది. ముక్కు బ్లీదుఖుం టోంది "సరసు మన వూళ్లో మా కులపోళ్లు మనల్ని నంజుకు తినడానికి సిద్ధంగా వున్నారు ఇక్కడైతే ఆ భయం లేదు ఇక్కడే మనం వోయిగా పనిజేసుకుని (ప్రేమతో ఐతుక్కుందాం వీమంటావ్‌” తలెత్తి చూచింది సరసు ముఖం వెలవెబాపోతోంది కళ్ళల్లో కన్నీటి చారలు, కారిన కన్నీటిలో మనసులోని ఐరువు కరిగిపోయిందా? రాజేం్యదన్‌ ఆఅళభళోచనే మంచిదని తోస్తోందా? “ప్సిర్ర నిజంగానేచెబుతున్నారా! మనం ఇక్కడే వుండిపోదామా” = ఆవును సరసు ఇక్కడ నుంచి తిరువజ్జామలై పట్టణం చేరు 81

కుందాం. అక్కడ కూలి జనం వుండేచోట మనకు గుడిసె దొరకఠ హోతుందా? ఆ పెద్ద పట్టణంలో, చుట్టూ కొండలూ, గుట్టలూ వున్నచోట మనకు రాళ్ళు పగలకొర్హై పనికూడా దొరకకపోళుందా? లే ఏడవకు కచ తుడుచుకో ళా ఆమె ముఖంలో [ప్రకాళం కళ్ళలో కాంతులు

• పూట దాటరు కదా?” “ఉహు. ఇది మంచి గొడ్డు.” ఇస్సు వచ్చింది ఓ రౌండు తిరిగివచ్చిన బస్సులో అందరికన్నా ముందుగా సరసు ఎక్కి కూర్చుంది జీవికాన్ని గట్టిగా పట్టుకోవాలనే ఆఅకురత ఆమెకు అతడు బస్పెక్కె కిటికి (పక్కన కూర్చున్నాడు ఒకరినొకరు తోసుకుంటూ ఐస్సునెక్కే (పయాణీకుల గందరగోళ థ్వని అతని చెవికెక్కనేలేదు అతడు తనదై న పత్యేక (ప్రపంచంలో విహరిస్తున్నాడు సరసును ఓదార్చడానికి అతడు చెప్పిన మాటలలోనే వారి భావి జీవితానికి వెలుగుబాట స్ఫురించింది జీవితంతో పోరాటానికి సన్నద్ధమైన కష్టజీవులకు *పాలిడాల్‌ తో ఏం పని? అ టికెస్టుక డబ్బు తీసుకునే నెపంతో అండర్‌ (డాయరులో వున్న ద్‌ర్ణ వీఎనామాను బయటకు తీసి ఫరనుక తెలియకుండా ముక్కలు ముక్కలుగా చేసి వెలుపల విసిరి పారవేకాడు సంతృ పీతో నిట్టూర్చు వదిలాడు త్‌ ఇప్పుడతని మనను తేలికపడింది గాలి పీల్చడం సులథభమెంది దీన్నేమీ చూడనిదానిలా ఎక్కువ పరాకపుగా వున్నట్టు నటిస్తున్న లు రో సరసు ఓర చూపుతో అతను చింపి పడేసిన కాగితపు ముక్కల్నిచూచింది మెల్ల గా తనలోనే నవ్వుకుంది అది ఆరవంతమెన నవ్వు, పెదవిలోపలే ఛి మె దాగి చున్న నవ్వు. 92

వొన = యలొ గుజణశేఖరన్‌ (పతి సంవత్సరం వర్షాకాలం [ప్రారంభం కాగానే ఆ యిల్లు నీటిమడుగు అయిపోతుంది స్వంత చెట్లో తాట్కి కొబ్బరి ఆకులో లేనందువల్త వతి వీవాడీ చిల్లులుపడిన యింటిని మరమ్మత్తు చేనుకోడుండో వాలివేసే వాడు ఆ యింటి యజమాని “మారిముత్తు”. ఆకాళంనుంచి ఒక చినుకు పడితే యితని గుడిసెలోకి.. వేయి చినుకులు పడతాయి. వర్షపునీరు పడే చోట్టల్లా పా త సామానులు వుంచుతారు తడిసిన స్థలాలను చీపురుతొ తోసి ఎండబెడతారు ఆ కుటుంబంలోనిబారు పెద్దగా గాలివాన వచ్చినప్పుడల్లా యిరుగు పొరుగు యిళ్ళకెళ్ళి తలదాచుకుంటారు ఈరోజూ అలాగే జరిగింది ” ఉదయంనుంచే ఆకాశంలో నల్లట్‌ మేఘాలు గుంపులుగా బరువుగా కదలసొగాయి. ఈరోజు తప్పక వర్ష మొస్తుందని అలవాట్ముపకారం ముసలీ ముతకలు జోస్యం చెబుళున్నారు వాయు మండలమే శూన్యమైపోయినట్లు చెట్టూ చేవలూ, ఆకులూ, అల ములూ కదలడం మరచిపోయి నిశ్చలంగా వున్నాయి ఒకటే నుక్కపో స్తోంది మేఘాలు సూర్యకిరణులను పొట్టనబెట్టుకున్నాయి. వాకిళ్ళలో వరి ధాన్యం ఎండబెట్టినవారు బస్తాల కెత్తుతున్నారు గొడ్లూ గోదను సపవుల కొట్టంలోనికితోలి గుంజలకు కట్టమని ఎవరో పాలేరు పురమాయిస్తు మారిముత్తు భయంతో కూర్చున్నాడు ఒకసారి యింటిపైకప్పవై పు 93

చూడడం తర్వాత ఏమి చేయడానికి పాలుపోక చేరులతో మోకాళ్ళను కట్టుకుని ఏదో ఆలోచిస్తూ కూర్చున్నాడు

“"ఏందయ్యోయ్‌ యిది! పట్టుబడ్డ కోతిలా కూర్చున్నావ్‌ చినుకులు పడుళూ వుండేది కళ స కనబడుతూ వుందా లేదా! బెల్ల ంకొట్టిన రాయిలా అట్లా కూర్చుంకే ఎట్టా!”

మూలలో ఎండేసిన పీడకలను తొందరగా తొందరగా తీసి గంపలో వేస్తూ కేకలు పెట్టింది “శారదం”-మారిముత్తు థార్యం

“ఇప్పుడు నన్నేం చెయ్యమంటావే? వాన కరిస్తే కురిసిపోతుంది” అసహనంతో అన్నాడు మారి

“అవా ఏం చెబుతావయ్యా! వయస్సుకొచ్చిన షిల్ల ఇంటిలో కూర్చుంది అంతవరకైనా గుడిసి వురవకుండా చూసుకోవర్దూ ః్‌

దడిలోసల ముడుక్కని వడుకన్న కణ్ఞమ్మకు తానూ ఈ ఇల్లూ తల్శి దర్యడులకు బరువై పోయామని వాధ కలిగింది

మడిచి వంచిన పంచను తలకు చుట్టుకొని ఇంటిపై కెక్కి తొలగిన ఇంటికప్పు ఆకషలను సరిచేస్తున్నాడు మారి

ఉన్నట్టుండి బలంగా వీచిన గాలి చెట్టు చేమలను కుదిలించివేశింది ఆకలూ పూలు-రాలిపోయి గాలిలో ఎగిరాయి దానితోపాటు రాళ్ళతో కొట్టినట్టు “దడదడ* మని వడగళ్ళ వాన కురిసింది వర్షంతోపాటు గాలి కూడా పోటాపోటీగా వీదీంది

మారి ఇంటిలోకి ఇంతకుమునుపు బొట్టుబొట్టుగా కురుస్తున్న వర్షపు నీరు ఇప్పుడు ఇంటి పైకప్పును బేదించుకొని (సవహించనారంభించింది

బిట్టలనీ రే పెట్టెనీ తీసుకుని పక్కింటికిపరుగెత్తు ” అన్నాడు

కారదంతో మారి

శ పిల్లను ఏం చేసేది మావా”

*ఆ చోట కరపకుండా నే చూసుకుంటానులే *

రశ

శారదం పక్కింటి పరమళివం ఇంటి అరుగుమీద తాను మోసు కెళ్ళిన సామానులను పడవేసి, అక గ్రాడినుంచే తన గుడిసేను చూస్తోంది.

వారి కూతురు క జ్ద్మ్మ భయంతో దుప్పటిని కప్పుకుని కూచుండి ఆ అమ్మాయికి ఏడుపూ ఆ్యగహమూ ఫౌంగకు వచ్చాయి "'పెదవులు' వణికాయి కస్నిరు కళ్ళనుంచి కాచతోంది

మారి కజ్దమ్మ కూర్చున్నచోట వురవకుండా వుండేందుకు పైకస్ప ఆకులను అప్పుడప్పుడూ ఇటునటు కదిలిస్తూ నిలబడ్డాడు అతడు ముద్దగా తడిసిపోయాడు కళ్ళనుంచి జొలువారేదీ కన్నీరా వర్షపు నీరా అనేది తెలియకుండా మాటిమాటికి తుడుచుకుంటున్నాడు

వర్షమూ గాలీ త్మీనతరమయ్యాయి. వాటి ధాటికి తట్టుకోలేక వాలు గైదిళ్ళకు అవతల ఓ మునగజెట్టు “పెళపెళమ”ని విరిగిసడింది మున క్మాయలనూ, మునగ ఆకునూ కోసుకోవడానికి ఆ గట్టి వర్షంలోకూడా అక బ్రాడకు పపగెళ్తుకొచ్చారు తుఫానులా చెలరేగిన గాలీ ఇతర చెట్లూ చేమలను కూడా అల్లకల్లోలం చేస్తోంది

వేగంగా వూగుతున్న మారి ఇంటివెనక వున్న ఉ& పొత కొబ్బరి ఇెట్టు సగంలోనే విరిగిపడింది. చెట్టు విరుగుతున్న కబ్దింవిని మౌరి తల పైకెత్తి చూస్తూండగానే అది వీరి గుడిసె పైకప్పును చీబ్బకొనిపడ్కిగోడలో & భాగాన్ని కూల్చివేసింది అది మారి పక్కనే వచ్చిపడింది

“అయ్యో అయ్యా ” అని కేక పెట్టుకుంటూనే బయటకు పరుగెత్తు కొచ్చింది కజ్ణమ్మ పక్కింటి పరమళివం అరుగుమీద నుంచి చూస్తున్న శారదం “అయ్యో! అయ్యా, బిడ్డ పైన గుడిసె కూఠిపోయిందో అందరూ రండయో ” అని పెట్టిన గావుకేక అందరి చెవుల్లోనూ (పలిధ్వనించింది

అక్కడ పక్కగా వున్న వారందరూ గోనెనంచులూ కొబ్బరిమట్టలూ తంలఫై కప్పుకొని పరుగెత్తి వచ్చారు ఒకరు చెప్పేది మరొకరికి అర్థం

985

కొని రీతిలో అందరూ ఏదేదో మాట్లాడుతూ గందరగోళంగా ఇటునటు పరుగులు తీస్తున్నారు.

“మనుషులకేమీ కాలేదు గుడిసే పోత పోయింది. అందరూ ఏడుప్తలూ పెడబొబ్బలు పెద్దికుండా కాసేపు అల్లరి చేయకుండా వుండండి:” అని గొడుగు చేతపట్టుకన్న ముత్తుసామి గొంతు హెచ్చించి అరిచాడు పొదనుంచి వెలుపలికి వచ్చే పిల్లి లా కొబ్బిరి ఆకులను తొలగ తొసుకుంటూ మారి బయటకొచ్చాడు

“ఏవరుచేసిన పుణ్యమోగాని బెట్టు మనిషిమీద పడలేదు "అన్నాడో ముసలాయీన.

గీచుకున్న గాయాలనుంచి (సవించిన రక్తంతో మారి పంచ వ్య బారింది.

“కళ్ళముందే నిన్ను బలి ఇవ్వనుంటినే మావా * అంటూ మారిని కౌగలించుకుని పెద్దగా ఏడ్చింది శారదం “నాకేమీ కాలేదుగాని మన పి న్తి కల్డమ్మకి ఏం కాలేదుగదాః ఎక్కడే కజణ్జమ్మ?” అని అడగగానే, ఒక (పక్కగా నిలబడి వెక్కిళ్ళు పెడుతున్న కజ్జమ్మ బిగ్గరగా రోడించింది

“* అందరూ వానలోనే తడుస్తూ ఎందుక నిలుచున్నారు! మొదట అందరూ అరుగు మీదికి రండి తర్వాత మాటాడుకోవచ్చు ” అని పరమ కెనం పిలిచాడు

అందరూ పరమశివం అరుగుపెకి వె£ కూళ్చున్నారు. కణ్ణమ్మకు

కూ న్‌ క!

ఏం చేయడానికి తోచలేదు నాలుగురోజుల [కితమే పరమశివం కూతురు

“* అమిర్దా”నికీ కజ్ణమ్మకూ. ఏదో విషయంగా పెద్ద జగడం జరిగింది

ఇద్దరూ ఒకర్నొకరు త్మీనంగా లిట్టుకున్నారు “ఏనాడైనా మా ఇంటి

గమ్మం తొక్కినావో నిన్ను చీపురుతో కొట్టకుండా వదలను” అని

కం చేసిన ఘోరమెన [ప్రతిన కజ్జమ్మ మనసులో మారు [మోగుతూనే 0ది మూ ప! 906

“వంటే ఇది! అందరూ వెళ్లి అరుగుమై కూర్చున్నారు. నువ్వు మ్యాతం ఇంకా వానలోనే తడుస్తూ నిలబడినావేం? జలుబు చేసి జొారమొ మ్‌ ఎవరు 'పెడతారేోొ అని ఎందరో గద్దించిన తర్వాజే కజ్బమ్మ ఇక విధిలేక తల వాల్చుకుని అరుగుమీద ఓ మూలలో ముడుక్కుు కూర్చుంది

ఎవరో అకులు చేసుకోవడానికి సున్నం అడిగితే ఇవ్వడానికి బయటి కొచ్చిన ఆమిర్ధం కజ్గమ్మవైప్తు ఓ చులకనచూపు విసిరి విసురుగా తల విప్పుకుని ఇంటిలోని కెళ్ళి ది కజ్ణమ్మ పాపం ఎవరో తనతలమై భీపురుతో కొట్టినట్లు బాధపడి కంచించుకుపోయింది

“వయసుకొచ్చిన పిల్ప ఇంట్లో దడికట్టి అందులో వుండవలసింది ఎవరి పంచనో పడివుందే * అని మనసులోనే బాధ సడుతోంది కారదం

ఇంతకు మునుపే గుడిసె వేసుకోవడానికే ఎంతో పాటుబడి. కొాయ్యులూ అవీ సమకూర్చుకోవలసి వచ్చింది ఇక ఇప్పుడు మళీ వాటి నెలా సంపాదించి ఇల్టు కట్టుకోగలుతామో అనే దిగులుతోన్తు భయంతోను కూద్చుని వున్నాడు మారి

వర్షం మ్మాతం ఎడకగకుండా కురుస్తూనే వుండి.

తై

శాపం =అన్న థాగ్యన్‌ ద్రశెంటు మధ్యాహ్నమే వస్తోంది. పంపు సెట్‌ మోటారు సాయంతం జరు గంటల వరకు పనిచేస్తుంది ఆంతలోగా స్నానం చేసెయ్యాలి “ముత్తుమణి” రెక్కలు కట్టుకుని త్వరపడసాగింది వంటింట్లో నుంచి అమ్మ గొంతు కర్ణకరోరంగా వినబడింది. "ఏంటే, గ్మొరెకేకలు వినబడలేదా? చెవులేమన్నా మూసుకుపోయా యంటేకో “"వివబడుతున్నాయి గానీ నన్నేం చెయ్యమంటావే ఆమ్మా” “ఆ తీగలను ఎత్తివేయకూడద'టే। " “సక్లే నేను నీళ్ళు హోనుకునేందుకు వెళ్ళాలి కూ “నీళ్ళు పోసుకునేందుకు ఓ వయసొచ్చిన పిల్ల ఇలాగేనా తొందర పడేది! కొంపలోనే నాలుగు చెంబుల నీ కుమ్మరించుకోవలసిందేకదనే 9 “అ కాకి స్నానమంతే ఈరొజు చాలదమ్మా పంపు సెట్టు కెళ్ళి తలార చన్నిటితో స్నానం చేస్తేనే బాగుంటుంది. అదికూడా నేనే తెచ్చుకోవాలటేొ 98

“నేనే తెచ్చి పెడతానే శో ళా

కడవను చంక నెట్టుకుని గబగబా వీధి పంపు వద్దకు పెళ్ళింది. అక్కడ ఒకటే ఇవం - ఆడవాళ్ళ గుంపు అందరూ తనలాగే పొలాల నుంచి వచ్చి సీళ్ళ పట్టుకోవడానికి ఒకేసారి వచ్చేశారు.

ముత్తునుణి శరీరమంతా ఎండిపోయిన చెమట అక్కడక్కడా" సిమసిమలాడుతోంది గొంతుకిందా ముఖంలోనూ ఉప్పుచారలు తెలుపు గ్‌రలు

నిప్పులు చెరిగే ఎండలో పొలం పనులు చేసి అలసిపోయి తిరిగి వచ్చే స్త్రీలు ఇళ్ళలో మ్మ్యాతం వ్మికాంతిగా కూర్చోగలరా? ఇళ్ళుల్లోనూ తల పగిలిపోయే పనులు. పనులు, ..నీళ్ళు తెచ్చుకోవాలి. =. అంగటికెళ్ళి సరకులు తెచ్చుకోవాలి. ..పొయ్యి పొగలో ఉక్కిరిబిక్కిరి కావాలి... వండ్‌ వార్చి పిల్ల లకు తినిపించాలి. . తర్వాత మగడికీ, =

తొందర వేగం. రెక్కలు టక టకలాడిస్తూనే వుండాలి మమ్‌ ఖలు ఎప్పుడూ

వీధి పంపువద్ద నీళ్ళు పట్టుకోవడానికి తగాదాలు కేకలు... “నేను ముందు నువ్వు వెనుక” అనే చర్చలు.. కడవలు ఒకదానికోకటి ఒరుసు కునే శబ్లాలుం

చంకలో కడవతో నిలబడ్డ మొత్తుమణి మనసులో ఒకే ఆరాటం. నిలకడలేని మవసు ఓర చూపుతో దషీణం వేపు మెల్ళిగా చూచింది.

పంపులో ఆడవాష్ట సీష్ణపట్టై. వేళల్లో మాతం దగ్గరలోని మఠం వరండాలో యువషల దండు శ్తీలను చూచి గుటకలు మింగుతుంటారు వారిపట్ల ముత్తుమజి మనసులో జనించిన అసహ్యం అమె కళ్ళల్లో ద్వేషా గ్నిగా పజ్వారిల్లి ది *కోతి గుంపు! ఇక గ్రాడెందుకు వచ్చి కూర్చుంటారు! ఏమి చూడాలని! వాళ్ళ అమ్మ అక్కల దగ్గరలేంది యిక్కడ వేరే ఏముందని.

99

కార్మడించి వుమ్మేయాలనిపించింది ముళ్తునుణిడి, పంపు దగ్గర ఆడ వాళ్ళ కేకలు... పెడబొబ్బలు. +. “అన్నం నంఠాలేః పొద్దుగూకచూ వుంది ఒక కడవ పట్టుకుం టానేలో “నర్ల్మే అగు నేనూ కాఫీకి నీళ్ళు పడేసి వచ్చినాను ” “కొంచెం వుఠళషండే నేను అయిదున్నర ఐఇస్ఫుకి వెళ్ళాలీ క

• అందరికీ తొందళే అంచుకు మేమెందుకు ఆగాల' మేమేమైనా- వుయ్యాబలూగుళున్నామా?" లీ గర్భిజీపిల్ల గంటనుంచీ నిలబడివుంది. దానికి ఒక కడవ వదలండే పట్టుకువోని ఈ ఈ కేకల తగాదాల మధ్యే ముత్తుమణికూడా లెగించి పరుగులు తీస్తూ నీళ్ళ పడుతోంది ఇమెష స్నానానికి వెళ్ళాలనే తొందర కరెంటు ఆగిపొయేలోగా' పంపుసెట్టు దగ్గరకెళ్ళి ఒళ్ళంతా తడవగా మనసుకీరా స్నానం చేయాలనే తొందర పరుగెత్తి పరుగెత్తి నీబ్ళ తెచ్చింది ఎదమవైపు నడుముకిండ కింద లంగా. ఓణీ రేండూ ముద్దగా తడిచిపోయాయి.. తడిచిన లంగా అడ్డు పడుతూ వుండగా వీధిలో నడవడంకూడా యిబ్బందిగా వుంటోంది * పళ్చిమాకాళ ౧లో కోసిన మామిడిపండులా సౌయం్మళం [పకౌళ్‌ స్తోండి చేలిక పసుపురంగులో ఎండగాలి ఆడని సాయంసంధ్య రోగం తగిలి వాడిపోయిన మీరపతోటలో ఈ రోజు మిఠరవ కాయలు కోస్తున్నప్పుడు తలను పగులగొడుతూ త వమైనఎండ ఎన్నడూ లేనంత భయంకర మైన ఎడ నీటిలోని చేపలపు సైవం మాడ్చివే సేఏండ శ్వాసకూడా ఆడనీ'ఆ ఎండలో చెమటలో ముద్దగా తడిచి. చెమటకు బట్ట లన్నీ ముద్దయి ఛరికాసే! అంటుకోగా దుమ్మూ ధూళితో ఓళ్ళంతా నిండిపోయింది 100

స్నోనం చేస్తేనే ఒష్లు ఒక్లుగా మారుతుంది నననూ స్థిమితపడు శుంది. వేగిరం బట్టలను తీనుకుంది పసుపుకొమ్ము, నబ్బు పెట్టైతోసవో బయలుదేరింది. కాళ్ళలో రెక్కలు మొలిచినట్టనిపించింది. ముత్తమణి మనసునిండా ఆతురత ఆచేళం సమయాన్ని గమనించింది. వేడిమిలేని ఎండుగాలి వీచినంచువ ల్లి వుక్కగా వుంది గలగలా నడచీ [గామాన్ని దాటింది ఈశరికి దాపులోవున్న పంపుసెట్టలో నుంచి వచ్చేనీరు ఉప్పనీరూ" నోటిలో ఫోనుకోలేము. మత్తుమణి వంకలో దిగింది వంకనిండా తుమ్మ బెట్టు, రకరకాల పూలుపూచిన అడవిచెట్లు ఎండరంగును పులుముకున్న పూలు, స్నానంకూడొ స్రీలకు ఓ సమస్యగానే వుంది మనసారా స్నానం చేయడానికి కూడా వీలుపడదు ఎన్నో అసొకర్యాలు ఎన్నో రంది గడిసెల్లో వున్నవారికి స్నానగడికూడా వుంటుందా! చీకటి తెరమరుగ సా సుకోవలసిందే వారు నాలుగువెంబులనీష్ట గబగబా బోసుకొవలసి వెన్నెల కాలంలో అదీ సాధ్యంకొదు ఊరంకా సద్దు అణగితి -తర్వాలే పంచ చీకటిలో వాసం చేయాలి ఇంటిము చు వాకిటిలో వయసుమళ్ళిన మగవారు సీటకడవనవుంచు కొని గోచీమాతమే పెట్టుకొని వాకిలంకా నడుస్తూ చెంబుతో ముంచి ముంచి సీ్ణపోసుకోవడాన్ని ముత్తుమణి చూస్తూంటుంది దీనినల్లి స్నానం వాకిలంఛా కల్లాపు చల్లి నట్టి వుతుంది పంపుసెట్టు మోటాదవద్ద స్నానం చేయవర్నే సరవా లుంగీ బనియన్లను తీసిపారేసి ఓక్క ఆండ్తర్త్‌ భో రషైడ నకు నా స్నైనం చేస్తారు వ్‌ క్‌ ాంన్లొ ౨. బున | జౌ ల న. వ ఖ విశాల ॥ న ల చ్శ క నూ జే ష్ష

ఆడవాళ్ల అవకాదు చీరా, జాకెట్టులతోనే సంపుసెట్టు నీట్మిపవావి నికి తలను ఎదురొడ్డుతారు బట్టలను విప్పకుండా శ రీరాన్ని వాగా ఎలా శ్యభపరచుకోవడం? ఒంటిని బూగా రుద్దుకోకుండా మురికి ఎలా పోతుంది. మురికి పూ ర్రిగా పోకుండా స్నానం చేయడంవల్ల (వయోజనమేమిటి?

ఆడవాళ్ళకు మాతం ఏమిటి ఈ యిబ్బంది! ఇ యిబ్బంది ఏమిటో మాళ్తుమణికి యిప్పుడే తెలిసివస్తూంది.

రామలక్ష్మి ఈమె జలేః యిద్దరూ నావ తరగతిదాకా ఒకటిగానే తదువుకొన్నారు, ఇప్పుడది కనబడ్డమే లేదు. అది 'పెద్దమనిషై మూడేళ్ళ యింది. వాళ్ళది పెద్ద మేడయిల్లు స్నానాలగదికూడా (వత్యేంకగా వుంది రామలక్ష్మి వాళ్ళకు పొలంగ్యట్రా బాగున్నాయి, అది పొలం పకులకుకూడా యిల్దువిడిచి బయటకురాదు

"పెళ్ళయితేనే దాన్ని బయట చూడ్డానికి వీలవుతుంది దానికెళలాంటి చింతొలేదు, గెడయవున్న స్నానాలగదిలో నిర్భయంగా నిర్చించగా మనసారా స్నానం చెయ్యొచ్చుంగండే దడదడలాడాల్సిన పనిలేదు

"పేదవాళ్ళలోన ఇళ్ళల్లోనే ఈ చింత? బాగా కాన్న చాచి కూర్చోవడానికి కూడా వీలులేని యిళ్ళల్లో స్నానాలగది వేరే విడిగా ఎక్కడుంటుంది?

మరో "స్నేహితురాలు ముత్తులక్మిక నుధురై నగరంతో పెళ్ళ యంది గత్ర సంవశ్సరమే పెళ్ళి జరిగింది దాని మొగుడికి పోలీసు పన్ని వాళ్ళ పోల్రీస్స ల్రస్సీట్రో యిల్దంట స్నాంల గదికూడా [వత్యేకంగా వందంటి. గెడియవున్న తలుపు కూడానంట గడి లోపవి బటల

ఇజ్‌ శు

వేసుకోవడానికి కమ్మీ వుందంళటి సబ్బు పేచ్దె వపుంచుకొనేందుకు గూడ లాంటి షెల్స్‌ కూడా వుందంటే ముత్తులక్ష్మికి స్నానానికి ఎలాంటి యిబ్బంది లేదంట తలుపేసుకొని నిర్భయంగా నిళ్ళింతగా వోయిగా- స్నానం చేసుకుంటుందంటి.

అది అదృష్టవంతురాలు, పెట్టి పుట్టింది

102

1పస్తుతం ముత్తుమజి కంటున్న కల ఒకటే! ముత్తులక్మి మొగడు లాంటి మొగుడు తనకూ దొరకాలి హ్మెనాలి గది (ప్రత్యేకంగా వుండాలీ, అందులో గజియ వేసుకొని వోయిగా స్నానం చేయాలి

హూ...। దానికంతా అదృష్టముండాలి తమకు డబ్బూ నగలూ చరడిగా వుండాలి వరకట్నాలూ లాంఛనాలూ బోలెడు ఇెయ్యాలి

ఏమిలేని గాడిదకు అలాంటి మొగుడు దొరుకుతాడా? మనసులో తలచుకోవడానికైనా వీలవుతుందా?

అదిగో చింత చెట్టు కింద వావి పంపుసెట్టు పనిచేస్తున్న రొద, తిన్నగా _పవహించి నీటి తొన్టైలో గెంగురులు తిరుగుతున్న నీరు, అడి పచ్చటి సాయం ఎండలో కరిగించిన నెండిలా ధగధగమనవి 1[పకాశిస్తోండి,

ముత్తుమణి పొడి బట్టలను బెట్టుకింద పడవేసింది ఆ బెట్టు మార్గకిర మాసంలో చిగురించి కొత్త వలువలు ధరించింది. దాని చిక్కటి నీడ తూద్చన దూరంలో.

చుట్టుపక్కలా ఆమె పరికించి చూచింది ఓక్క పరుగూ కనబడ లేదు సీటిని పారిస్తున్నవాడు కూడా పంపుసెట్టు వెకుక బాల దూరంలో పత్తి చేనులో వున్నాడు

మరలా ఓసారి ట్‌ చూపుతో అతి జగ్యగత్తగా యిటునటు చూచింది ఎవరూ లేరు మననులో ధైర్యం చిక్కబట్టీంది ఓజీనివిప్పింది నీటి తొస్టైలోకి దిగింది

పంపుసెట్టు “డి త్రాళం చేసి వుంది గది లోపలీనుంది తొఫ్టైలోకి పైపు వచ్చే సందులోనుంచి గదిలోకి చూచింది. చిమ్మబీకటి అ చీకటిలో పని చేస్తున్న మో రారు శబ్దం మాత్రమే వినిపించింది

బంగా జాకెట్టుతో నీటి (పవాహానికెదురుగా తలను వుంచింది దబ దబమని సీరు ఆమె తలకు బాదింది “జివ్వున చల్లటి "అనుభూతి శరీర మంతా వ్యాపించింది. సీటి తొదైలో మురికి ళకలాలు తేలళున్నాయి గా వె్యటుకల నూనె జిడ్డు కదులుతోంది

103

మనసు రెక్కలు విప్పుకుంది అది ఆకాశాన స్వేచ్చగా విహ

రించింధి ముత్తుమణి స్వారన్యంగా స్నానం చేసింది. నీటి కౌఫ్టైలో వెల్ల కిలా పడుకుని సీటి[పవాహంలో తలను శ్యభపరచుకంది ముఖం, గండెల నిండుగా నీరు పారుతోంది

తడిచిన తల సీలాలు నీటిలో అల్జల్హాడి ఆమె వీపంతా పరచుకుని, సహా త్తి కడుపున కూడా .

మనసులో ఓ మాయాలోకం రూపొందింది

ముఖానికి కొడుతున్న నీటిని నోటిలోనికి తీసుకుని పుక్కలించి ఊసింది మెడ వెవుకా కార ల్డోను చేతుల్లోనూ అంటుకున్న మురికిని గట్టిగా రుద్ది కడిగింది ఆ మురికి సీటిగుండా బయటక [ప్రవహిస్తోంది

శరీరంలోని మిగతా అవయవాల విషయం?

సిటి తొష్టైలో కూర్చునే చుట్టూ పక జ్రాలొ గద్దలా పరికించిచూచింద్పి

లంగా నాడాను విప్పింది దాని ముందంచును నోటితో పట్టుకుని జాళెట్టు “హుక్స్‌"ను సడలించి దానిని తీసివేసింది లంగాను గుండెలకు మెగా ళచ్చి బిగించింది

శరీరం ఓ రకమైన స్యేచ్చానుభూతిని పొందగా మనసును మ్మాతం భయం పురుగులా తొలచింది. భయం భయంగా చుట్టూ ముళ్తు మజీ ఓ చూపు విసిరింది కనుచూపుమేర ఎవరూలేరు

అయినా మనసులో త్మొటుపాటు ఆమె తన కళ్ళను నమ్మిందిం స్వేవృగా సీటి (పవావిోనికి దేవిన్ని అప్పగించింది. తిరిగి. తిరిగి మార్చి మార్చి

చెమటకు అంటుకుని ఎండిపోయిన మట్టినంతా కడిగింది గుండెలకు పైనున్న లంగా ముడినికూడా విస్పి లంగాను మైకెత్తి పట్టుకుని వంగి నీటి

104

వప్పెనలా వచ్చి కొడుతున్న నీట్కిపవాహంలో సుఖముండి. అలసిపోయిన కలీరాన్ని తల్లిలా ఆప్యాయతతో అది నిమురుతోంది

సబ్భు రుద్దుకుంది ముఇం. చేతులు కాళ్ళ అన్నిటినీ సువాసన సబ్బుతో రుద్దుకుంటున్నప్పుడు=ం

మనను అంతరంగంలో & గిలిగింత

తనను ఎవరో చూస్తున్నారనే భావన ముళ్తుముజికి కలిగింది శరీర మంకా జరి పొక్షినట్టు అసహనీయమైన అనుభూతి

కీ నలుసు కూడా ఎక్కడా కనబడలేదు ఎంత దూరం చూనిరా మైదానమూ ఎండా మ్యాతమే ఉన్నాయి

అయినా మళ్ళీ తననెవరో చూస్తున్నారనే భావన మననును గిల్లినట్టు బాధ ఎవరో చూస్తుండడం నిజమేనా లేక ఇది ఓ [భమ మ్మొళమీనా లేదా స్త్రీలకే సహజంగా వున్న భయాండోళనలా!. లేక హెచ్చరికతో వుండడమా?

స్నానపు ఆనందాన్ని పూ ర్లిగా అనుభవించడానికి వీలులేక ఈ అవస్థ ఏమిటి? కాగుకున్న గంజిలో చచ్చిపడివున్న ఈగలాగ

తగిచిన కనురెప్పలను విన్ని మరోసారి గడ్డలా నలుదిక్కళ పరికించింది. కళ్ళశు నమ్మమని మనను బలవంతపెడుతోందీ కొ మనసును సంకోచానుభూతి బాధ పెడులోంది

పసుపు రాసుకుంది. మళ్ళీ ళలీరొన్నంతా నీటి పవావోనికీ అవ్న గించించి తల సీలాలను ఎడమ భుజంపై వేసి నీటిని పిండింది

మీఖీనీ జొకెట్టునూ వుతుక్కని తొట్టెలోనుంచి వేల్ళవరికొల్ళి వేరే బట్టలను. కట్టుకుంది. కాళ్ళ కీంద వడివున్న లంగాను చీసీ క్క_ంది. దానితోనే తలను తుడుచుకుంది

లీ

ఇప్పుడూ మనసు అట్టడుగున అదే బాధ _ తననెవరో చూస్తున్న

అనుభూతి. వీపు మధ్యన చీమ పౌళతున్నట్లు.. 406

తల తుడుచుకున్న లంగాను తొట్టెలో ముంచి. దాన్ని పిండు శున్నపుడు - సంపుసెట్టు గదినుంచి వైపు వస్తున్న రర్యధంలో చీకటిలో తీ కన్ను [్రత్యషమై అదృళ్యమైనట్లు [భమా నిజమా? హృదయంలో “చరుక్కు"మని వాడి ముల్లు దిగినట్టు గండెల్లో నుంచి ర రం చిమ్మినట్టు బాధ పంపుసెట్టు గది తాళంవేసి పుండినదేః లంగాను విప్పికూడా దిశ మొలగా స్నానం చేళానే తూర్పున వున్న గది వాకిటికి గబగబా వచ్చింది ముత్తుమణి లోపల గడియ పెట్టిన తలుపును కాలితో తన్ని తెరచిచూస్తే ముఖమంతా చెమటతో తడిసి అసహ్యంగా పళ్ళికిలిస్తూన్న ఓరూపం ఆ కళ్ళల్లో భయం తొజికిసలాడుతున్న ఓ మగ జంతువు. ఏవగింపు కలిగించే ఊరకుక్కలాంటి జంతువు ఆమెలో నిప్పు జ్వాల ఎగసింది కోపంతో కళ్ళు ఏ[రబిడాయి. శరీరమంతా అంటుకున్న ఆగ్నిమంట అకస్మాత్తుగా ర్‌ం వ్యాపించిన ఆసహ్యం మౌనవ మలినాన్నీ తొక్కివేసిన ఏవగింపు, కడుపులో దేవినటు వుంది గుండె లోతుల్లో నుంచి కాం,డిం ఉమ్మి వేసింది జ ణ (దించి “థూ. * వ్రీష్టదతో ముఖాన వాదినట్టు ఉమ్మి వేసింది బురదలో పొర్లివచ్చిన పంది తనమీద పడ్డట్టు శరీరమంతా బురద్‌ నిండిపోయినటిఅ య్యాం ఉల ప! లావే ఈ బురదను ఎక్కడ కెళ్ళి కడుక్కోవడం? పేద పిల్లగా పుట్టిన పమ ఓ మురికి బరువుగా ఆమెను కుంగదీసుండగా, భ్మదకాళిలా (గామంవైపు నడచింది 100

వముఖాలులేని జనం = ముగిల్‌ ఆ బస్సులో విపరీతమైన రద్దీగా వుంది అందులోని [పచయాజీకుల్లో అసౌకర్య భావన కొట్టొచ్చినట్టు కనబడుతోంది వారు ఒకరినొకరు అంటుకని, గుంపులో తమనుతాము కదించుకుని కూర్చున్నవారు పక్క వారి మీద ఒరిగిపోయి, నిలుచున్న వారు ఎక్కడో దూరంలో చూన్తూ వున్నారు బస్సులో నిలుచోడానికికూడా చోటు లేదు. కానీ ఆ నీటు మ్మాతం ఖాశీగా వదలివేయబడి వుంది. ఆ సీటు అంచున ఓ ఇరవైయేళ్ళ నల్లటి యవకషడు కళ్ళు మూసుకుని చించర వందరగా పడున్నాడు వాడి షర్టు పచ్చరంగులో మెరుసూ వృంద. మురికి లుంగీ కట్టుకున్నాడు. షరుకూ, లుంగికి పొంతనలేదు వాడు ముందుసిటు కమ్మీమై పడుతూ, తర్వాత తలను వెనక్కు, లాక్కుంటున్నాడు ఈ (ష్మకియ తాళగడిలో వుంది. వాడి తర్వాత కిటికి పక్క ఇంకొకరు కూర్చోవచ్చుగానీ, ఎందుకో ఎవరూ కూర్చోలేదు నేనక్కడ కూర్చోడానికి వెళ్ళాను అతడు తన కాళ్ళను వేనక్కు లాక్కుని దారిచ్చాడు ఆఅతన్నించి వస్తున్న నాటుసారా వాసనన భరిస్తూ అతన్ని ఓ సారి "చూశాను " అతడు సంతృప్తికరమైన చిర్నవ్వొకటి నామైకి విసిరాడు నేను దాన్ని స్వీకరించి బస్సులో నిలబడున్నవారిమై దృష్టే సారించాను. నేను ఆ సీటులో కూర్చోవడానికి వెళ్ళినప్పుడు ఏహ్య భావంతో నాకు చారిచ్చిన క్‌ ఇన్రి బట్టల ఆసామి నన్ను ఎగతాళిగా *07

చూస్తున్నాడు నా ముఖాన్ని తిప్పుకున్నాను, కిటికీగుండా చల్లి టిగాలి సరళలాడుతోంది ఇళ్ళూ. చెట్టూ వెనక వైపుగా వేగంగా. పరుగెడు తున్నాయి నేను వాజోలి సంచినుంచి “మవోత్ములు” పుస్తకాన్ని తీసి చదువుకో నారంఖభించాను. పీర తెలంగాణా పోరాఎ కాలంలో పోలీసుల రజాకర్ణ 'సెని్కుల అమానుషమైన చ్మితవథలను సహించి విప్ణవ వీరు లకు సహాయపడిన కుటుంబాల సాహసోపేత గాధలు సజీవంగా చ్మితించ బడ్డ పుస్తకమది నేశు అందులోని ఏడవ అధ్యాయాన్ని తెరబాను, నా పక్కనున్న అతడు నామీద పూర్తిగా వాలిపోయి నేను చదువుతున్న పుటను చూడసాగాడు అరని నోటినుంచి నాటుసారా దుర్వాసన గుమౌ యించింది నేనశణ్ని పరికించి చూకాను అతడు “తప్పయిపోయింది సార్‌ ” అన్నట్లు ముఖంపెట్టి నవ్వడానికి యత్నించాడు నాకు అయ్యో అనిపించింది కోపంగా కూడా వుంది నేను మళ్ళీ పుస్తకంలో నిమగ్నమయ్యాను అతీడు మరలా నా మీద వాలాడు

“ప కావాలీ”

“ఏమీలేదు సార్‌1 మీరు చదవండి ఏం చదువుతున్నారో చూద్దా మని ”

6 చూడ్డం తర్వాత మొదట బాగా కూర్చో ॥ం

“వశరేనండి సార్‌ మీరు చదువుకోంక *

మా దగ్గరున్న వారందరూ మా ఇద్దర్నే గమనిస్తున్నారు ముందు సీటులో వున్న పసిబిడ్డ చల తిప్పి మమ్మల్ని చూచి శెండుచేతులు తట్టే నవ్వింది పక్కన ఆ బిడ్డ నాన్నలాగుంది చివాల్న బిడ్దనెత్తుకొని తన

టి 69 =

ఓటడీలో కూరేసుకున్నాడు అయినా ఆ బిడ్డ తిరిగి మన్ముల్నే చూస్తోంది మరలా పుస్తకం చదవవారంభించాకు పక్కనున్న అతడు మరలా నాపై వాలాడు ఈసారి అతడే నాకంచే ముందుగా

“సోర్‌. కురోలా అనుకోకండి కొంచెం ఓవర్‌గా తాగాను. "సెడీగా కూర్చోలేక పోతుర్నాను అదే న!

106

“వాడితో ఏమిటిసార్‌, సమానంగా కూర్చోబెట్టి మాటల.” అని ఇస్త్రీ వు ఆయన ఎగరడంతో అతడు నావైపు భయం భయంగా చూళాడు. నేను ఏమీ చెప్పకుండా మిన్నకుండడం అతనికి కాస ఓదార్పుగా ఉండి వుండవచ్చు

కొంత సేపాగి “ ఎక్కడికి పొతున్నారు సార్‌ అని అడిగాడు

• శువాకుడి వెపతున్నాను, నువ్వు ర?

"ఆయిల్‌ మిల్లు సార్‌ 1”

“బస్సులో ఇలా తాగి రావచ్చా? అందరూ నిన్ను అసహ్యంగా చూస్తున్నారే సిసగా లేదూ ?”

• నేనేం చేద్దును సార్‌? నేకు చేసేది సారా వ్యాపారం. ఇంటికి వచ్చేటపుడు కొంచెం కాగివస్తాను. అలవాటయి పోయింది సార్‌ ”

అతడు నాతో నవాజంగా మాట్లాడడం చూచి అందరూ మమ్మల్ని నరో విధంగా గమనించసాగారు మేముమ్మాతం వారినెవరినీ పట్టించుకో" కుండా మాట్టాడుకుంటున్నాం

క!

“*కాపుసారా కాచడం తప్పుకాదూ?”

“త్రప్పేసార్‌ తప్పుకాదనను కానీ బళకడానికి వేరే దార!” అంటూ రెండు చేతులనూ తిప్పాడు,

“ఏమిటి నువ్వు చెప్పేది" (ప్రపంచంలో బతకడానికి వేరే మార్గమే లేదంటావా?”

“సార్‌: నేను యిష్టపూర్వకంగా ఈ పని చేయడంలేదు సార్‌: కావలిస్తే (పమాణంకూడా చేస్తాను సార్‌

చేయి సొచాడు నా చేతిలో" మవోత్ములు పు స్తకముందిలపు స్తం యింటికెళ్ళి చదవండిసొర్‌: ఇప్పుడు మీ చెయ్యి సాచండిసార్‌ ” అన్నాడు.

నాకై అధికారం చెలాయిస్తున్న అతని ధోరణికి నవ్వుకంటూనే

109

ఆతని అభ్యర్థనప తతొగ్గాను. నా చేశిమై తన చేతిని మెల్లిగా తట్టి ఓవమాణం చేళాడు “ ఇష్టంతో ఈ వృత్తిని చేయకపోతే మరెందుకు యింకా కాపుసారా వ్యాపారం చేస్తున్నావు దీన్నివదలివేయవలసిందే కదాఃొ శోస్తార్ర్‌ మిమ్మల్ని నా అన్నయ్యగా ఖావించి చెబుళున్నాను. నాకోకాలు కుంటి సౌర్‌ ” మోకాళ్ళపైకి లుంగీని ఎత్తి తన కడికాలును చూపాడు నల్డగా పుల్ల లా వుంది బాల పషవాతానికి తార్కాణంగా నిలచింది అడి “దుకాణం హోటట్టు అని పనికోసం ఎన్నోోచోట్ట తిరిగాను కుంటోడివి ఏం పని చేస్తావని నా తెనరూ పని యివ్వలేదు. యిద్దరు అక్కలు, ఓ చెల్పెైలూ మా నాన్న ఊయనిండా ఆప్పులుచేసి అవి తీర్చలేక పరారైపోయి పదేళ్ళయ్యాయి ఎక్కడున్నాడో తెలియలేదు ఆయన వెళ్ళిన మరు సంవత్సరం అమ్మకూడా కన్ను మూసింది ఆతని కళ్ళు చెమ్మగిల్లాయి. అరచేతితో కళ్ళను తుడుచుకున్నాడు ముఖాన్నంతా కన్నీళ్ల తడిపేశాయి నేను అతని వీపును మెల్ల గాతడుళూ ఓదార్చ (ప్రయత్నించాను అతడు ముక్కను ఎగపీల్ళాడు “మేము తిండికే అల్లాడిపోయాం సార్‌ అక్కయ్యలిద్దరూ ఇంటి పనులూ వంటపనులూ చేసి కొంత సంపాదించేవారు. అయినా కడుపు నిండేదికాదు కడపటికి ఒకాయన ఇప్పటి మా యజమాని వద్దకు నన్ను తీసుకొచ్చారు ఉదయం పనికి వెళితే సాయం్యతం ఈ వేళనే తిరిగొస్తాను సొర్‌ః ఒక్కోలనాటికి ర్మాతికూడా అవురుంది రోజుకు ఇరవైఐదు, ముప్పై ర్హూపాయిలిస్తారు కొన్నిరోజులు ఇంకా ఎక్కువకూడా దొరుకుతాయి. ఇద్దరక్కయ్యలకు పెళ్ళి చేసి పంపాను ఏదో కడువునిండా గంజి తాగు తున్నాను సార్‌” 110

అతడు తన కథనంకా బెస్నివేసి నా జవాబుకోనం నా మొహమె

చూడపోగాడు

నేనేమి చెప్పగలను? చేశే వృత్తి మనసుకు నచ్చలేదంటాడు అయినా వేరే దారి లేదంటాడు చేస్తున్న తప్పును తప్పని ఒప్పుకోవడం మానవత్వం కాదా? అతని ముఖంలో వ్యాపించిన కోకంలోనుంచి ఓ గంభీర మైన మనిషి లేచి నిలబడ్డాడు తాను చేసే పని హీనమైనదని (గహించాడు ఆ విషయాన్ని నిస్సంకోచంగా. అంగికరించాడు. ఇది. ఎంతమందికీ సాధ్యం? నకిలీ ముసుగులను తీసీపారేయలేని మనుషుల్లో ఎంత. చేదూ నంఘర్షణా నిండి వున్నాయి? తోటి మానవులను కుక్కలను తరిమినట్టు తరుముతున్న ఇన్త్రీబట్టల "పెద్ద మనిషకన్నా ఇతడు ఎంతో గొప్పవాడు

తన జీవితాన్ని స్టిరపరచుకున్న సంతృప్తి అతని ముఖంలో ఆల తోకగా కనిపించింది మనమేదన్నా (ప్రజోధించబోయి. అడి అతణ్నీ గందరగోళంలో పడవస్తుందేమోననే జ్మాగత్తతో “నీవు దిగాల్సిన స్టాసింగ వస్తోందా చూడు. మళ్ళీ దాన్ని వదిలేయ జోతొవ్‌ “ అన్నాను

“ఆది వుండనీ సార్‌ మీరెక్కడ పనిచేస్తున్నారు!"

“ఓ ఫ్యాక్టరీలో పని చేస్తున్నాను”

"హెర్‌ తప్పకుండా మీరోసారి నూ ఇంటీకి రావాలి ఆయిల్‌ మిల్లు పక్క కొత్తగా ఇవ్ళర్నాయి చూడండి అక్కడే మూ ఇల్టుసార్‌ 1 అక్కడకొచ్చి “కంటి గణేశన్‌ అని ఎవరడిగినా చెబుతొరు సార్‌॥

అతడు ఎంతో ఆప్యాయతతో నాతో మాట్లాడాడు. నీవు చేస్తున్న వృత్తి సరియైనది కాదని అతనితో చెప్పిచేయాలని మనసు ఎంత తహతహ లాడుతున్నా శంకోచంగానేవుంది. వస్తున్న స్టావంగుకు తర్వాలిస్తాపింగులో ఆతడు దిగి వెళ్లిపోతాడు సరే మననులోని మాటను చెప్పేద్దాం ఏ నార్టైవా ఓడు ఈ హీనమైన వృత్తిచంచి విము క్రిదిందకసో రాడా!

111

“నువ్వు కాపుసారా కాచడం నాకు సరియైన పనిగా తోచలేదు.”

*సతే ఫార్‌ః నేను ఈ రోజే ఈ వృత్తిని వదిలేస్తాను. మీరు నాకో పని ఇప్పించండి సార్‌, ఎలాంటి పనైనా ఫర్వాలేదు సార్‌”

దీనికి నా వద్ద జవాబు లేదు. నిళ్శబ్దంగా కూర్చున్నాను అతను దిగవలసిన స్టాపింగ్‌ వచ్చింది కండక్టర్‌ ఈల శబ్దం వినబడగానే నాక నమస్కరించాడు తన పడిచేతితో సీటును అదిమిపట్టి ఎడమచేతితో మోకాలిని గట్టిగా పట్టుకుని ఊగుతూ ఊగుతూ కిందికి దిగాడు ఆతడు బస్సులో నిలబడివున్న వారిని లత్య పెట్టలేదు నేలపై కాలు మోహపగానే నన్ను తిరిగి చూకాడు. గర్వంతో చెయ్యి ఊపాను. అతనివద్ధ ఓడిపోయిన కోకం నాలో వ్యాపించినందువల్ల అతణ్నిచూచి నవ్వలేక పోయాను

112

నాన త్త ల పెయింటర్‌ పిళ్లై ఓ ఉదయపు వేళ నడ =ఉందయ కంకర్‌ వంట గది గుమ్మం పై కూర్చున్న “పెయింటర్‌ పిశ్తై ఆఖరి దళలో వున్న వీడీని ఇంపలు పల్లాలు పడేటట్టు గట్టిగా పీల్చి అవతల పారపళాడు. పొయ్యిమీద ఇడ్డీ తయారుచేస్తున్న “మరకతం” ఆయన

• ఎవరికి తెలుసు మామగారికి తిధి "పెట్టడం గురించి కొడుకులు మాట్లాడుకున్నా రో లేదో?” క అని చెబుతూనే ఆమె ఇడ్డీ ఫ్రేటులలో నుంచి ఇడ్డీ తీసుకుని మరలా వాటిలో పిండి నింపుతోంది పెయింటర్‌ పిశై ఓసారి గదిలోకి తారగిచూకాడు.. ఈ రోజు ఉదయపు వేళను యిక్కడే గడిపివేస్తే భయంకరమైన ఎండలో తిరగాల్సిన పని వుండదు మెల్లగా సాయం్మతం న్మిదలేచి తరువాతి పాటును చూసుకోవచ్చు -- “చం్యదుడొ”కి ఫ్యాక్టరీలో వగలు షిప్టులో పని కాబట్టి ఉదయం తప్పవండా టిఫిన్‌ వుంటుందని ర్మాజే పెయింటర్‌ పికైకి ఆలోచన తట్టింది అందువల్లే ఇెల్లారగానే వచ్చి వోజరై పోయాడు. ల “అదేమిటమ్మా అట్లా చెబుతావు? నువ్వు కూడా ఆయనకు ఒక కూతురేగా ..మీ అమ్మ నీతో ఏమీ చెప్పలేదా? అంటూ మెల్లగా (8) 113

మాటలను పొడిగించొోడు మరకతం తన పిల్లి లకు కొఫీ యిచ్చినపుడు తనకూ ఇవ్వకపోతుందా అని ఎదుళుచూకాడు. బహుకా ఇడ్జీతో చేర్చి యివ్వవచ్చు. ఇడ్జీలు కూడా ఒకటి రెండుసార్లు మ్యాతమేగా దిగాయిః సౌధారణంగా ఆయన ఎవరింటికి వెళ్ళినా, ఆడవాళ్ళు ఇంట్లో వున్నప్పుడే వెడతాడు స్రీలకైతే అంత కరిన హృదయం వుండదని ఆయన ఆభ్మిపాయం ఆయన ఎవరకింటికై నా వెళ్ళినపుడు పురుషులుంటే వారు అయన్ను ఒకటి రెండు మాటలు మాట్టాడి పంపేసేవారు. వారందరూ ఆయన ఎత్తుకొని ముద్దులాడి? వారే. అయినా ఏం చేస్తాడు పాపం 'వెలుపల ఎండ త్మీనం కాసౌగింది. మరకతం వంటింటిలో నుంచి బయటకు వస్తూనే, “నాతో. చెబుతుందా? మెట్టయాపిశైకీ పిచ్చయమ్మకూ నలుగురే కదయ్యా బిడ్డలు-వాళ్ళకు ఈ మరకతం ఎప్పుడో చచ్చిపోయిం దిగాలి అని అంగలార్చింది చేతితో తెచ్చిన యిర్డీ ప్రేటులను ఆమె కడుక్కోనారంభించింది. మంచివేళ యిక కొంతసేపు వేచివుంటేనే చాఎ; పెయింటర్‌ ప్‌ై ముఖంలో విశ్వాసం నెలకొంది చొరవతో, “అరే దానిక్రేమమ్మా కటుం బంలో యిట్లాంటి పొరపొచ్చాలెన్నో వస్తూంటాయి, పోతుంటాయి దాని కోసం తల్లీ దర్మడి అన్నాతమ్ముళ్లు కాకుండా హోతారా! " అని తనకు తానే చెప్పుపనా ఏడు కడుపులో ఆకలి ళబ్దించింది పొత్తికడుపు కుచించుకుపోయి పెద్ద పల్లం ఏర్పడినట్ట యింది మళ్ళీ ఓ వీడినేతీసి వెలిగించాడు లోతుకుపోయి బూజుకమ్మిన కళ్ళు పశ్ళ్శురాలివోయిన చోసినోరు అస్తవ్యస్తంగా "పెరిగిన గడం మీసాలు అన్నీ ఆయన వయస్సును మరింత ఎక్కువచేసి చగిపాయి అయనకు ఆయారోజు గడిపే చాలు వేరే [పత్యేక మైనపనంటూ లేదు. ఎక్కడదొరికితే అక్కడ అన్నం తింటాడు అదీ దొరక్కపోతే తిన్నగా బస్టాండుకు చేపకంటాడు అక్కడనుంచి తిరిగి వచ్చేటప్పుడు ఎలాగు ఓలాగ తృప్రిగా భోంచేసి ఓకట్ట వీడిలతో తిరిగివచ్చి ఎక్కతో ఓ మూలలో ముడుక్కుంటాడు 14

కడిగిన సేట్లప చేతికి తీసుకుని మరకతం “*మామాః అట్టా ఊండి ఉంటే అయ్య పోయినప్పుడు వాళ్లు నలుగురు మ్యాతం గుసగుసలాడు కళని అమ్మనుకూడా చేతిలో చేసుకుని ఉన్న ఇత్తడి స్టీలు ష్మాతలన్ని. టినీ దాచుకునా లే. ఇదంతా ఎట్టా ఊంది చూశావా మామా ఓరేయ్‌ గణేశా, వచ్చి యిడ్డీ తినరాదర్మటా.... బడికి వెళ్ళాలా వద్దా.” అని కొడుకును కేకేసింది

"పెయింటర్‌ పిశ్లైకి మరకతం చివరి పలుకులు ఉత్సావోన్నిచ్చాయి. మరలా ఉన్న శక్తినంతటినీ కూడగట్టుకుని గడ్డం సవరించుకుంటూ “హోత్రారు వోనీమ్మాణం ఈ లోకం విడిచివె కేటప్పుడు నువ్వయిన్నా నేనయినా మనతో ఏమైనా తీసుకుబోతామా?. ... చితికి నిస్పంటిన్తు న్నప్పుడు ఏ గాడిదకు ఏం తెలుస్తుంచమ్మా +? . అయినా మీ నమ్మ పిచ్చియమ్మ అవచేయడం సరికాచుు ఆమ అట్టా చేస్తుందని నేనను లేదమ్మా క

ఆయనకు తాము మూట౮ాడిన మాటలు నంతృ ప్రినివ్నాయి.. ఇంత కన్నా ఎక్కువ మా౮ాడ్డానికి వీలవుతుందా ! ఇదే చాలు ఆయన లోపల నుంచి ఆప్యాయత నిండిన చురకతం స్వకంాన్ని నిరీక్షించాడు. కానీ అందుకు భిన్నంగా ఆమె తన పిల్లలకు మ్యాతమే ఇడ్జీలు వడ్డించింది పెద్ద పిల్లాడు కాస్త విషయ పరిజ్ఞానం గలవాడే అయినా వాడూ బాడీ తం్యడిలాగానే చిరచిరలాడుతుంటాడు వాడు దగ్గరికి రాకండానే” రండి తాతయ్యా” అని పిలవడం మ్మాతమే నేర్చాడు చిన్న పిళ్లా్షిద్దరికీ ఆయన్ను చూసేనే భయం ఆయన పొదలాంటి గుబురు మీసాల్లోంచి వీడీ పొగ వెలుపలికి రావడాన్ని వారు సరదాగా చూస్తుంటారు ఆయన ఇంటి నుంచి బయటక అడుగు పెట్టగానే * తాతయ్యా” అని పీలిచి ఆయన తిరిగి చూడగానే భయంతో ఇంటిలోకి పరుగులు తీస్తావ వారిప్పుడు ఇ శ్రీ లను చచ్నితో కలిపి పిసుకుతూండడం పెయింటర్‌ పిశ్లెకి నోటిలో నీరూ రించింది గొంతు తడిచింది కడుపులోనుంచి ఆరనాదం వెలువడింది. అయినా నహనాన్నీ ఓడ్పునూ వదలక సగం కిపంతో “ఒరేయ్‌;

115

కొంచెంగా చట్ని అద్దుకుంటే ఏంరా 8 ఎందుకట్లా పిసుకుతున్నావ్‌! + మళ్ఞా చెంబులకు చెంబులు నీళ్ళు తాగాల్సిందే ఇట్టా తింటే ఒళ్ళు పడుతుంద టా? లం ఆద్బరే, నసురకతం : “*సాత్తూర్‌” వాడి కొడుక్కి మదురైలో సంబంధం చూచారంటగా . నీకేమైనా తెలుసా. ౯ ఆని అడిగాడు

“నాకేమీ తలియదు మామా; పది సవర్హ బంగారం పదివేల ఈూపాయలూ ఇచ్చేట్టు మాటాడుకన్నారంట మనకేం తెలుస్తుందీ... ౯ అయినా ఇతరుల సంగతి మనకెందుకూ * ... మనపాత్తే ఎన్నో ఉన్నాయి న్‌

“* అది నిజమేలే 1 *..-

చసయింటర్‌ పిళ్లై మరలా వంటగదిలోకి తొంగిచూచాడు. చెక్క సొడితి నింపీన పొయ్యిలో ఓ వరుస మండీపోయి కిందికి జారిపోయింది మరకతం ఇడ్హీ ప్యాతను కిందికి దించి మరికొంచెం చెక్కపొడిని నింపి మండించి మరలా ఇడ్డీ ప్మాతను పొయ్యిమీద ఊంచింది ఆయనకు మళీ [ప్రాణం లేచివచ్చింది గడ్డంలోకి వేళ్ళు దూర్చి చిక్కుతీకాడు. కాలం గడచిపోతోంది ఆయన కాళ్ళు చేతులూ నిస్సత్తువగా పడిపోతున్నాయి

“అవునూ చం్మదుడికి పగటి షిస్టా ఏమిటి? తెల్లార్నుంచీ ఇడ్జీలు వేస్తున్నావ్‌” అని ఆమెకు గుర్తుచేశాడు

"ఈ పగటి షిప్ట వప్టైనే కష్టం. తెల్లవారుజామున ఐదు గంటలకే లేచి పొయ్యి రాజెయ్యాలి. 19

“కష్టమే పాపంః ఏం చేస్తాంట...” అని చెప్పి పెయింటర్‌ పిళ్లై ఆగిపోయాడు ఇక ఏమి మాట్లాడాలో ఆయనకు తోచలేదు చాలసేపటి నుంచి మరకతంతో మాట్టాడిన అలసట ఆయన శరీరంలోను, మనను లోను (పతినీంబించింది కడుపు దీనంగా హీనస్వరంతో గగ్గోలు

శే1గ్ర

పెడుతోంది నిన్న శవ్నామనగా విరుదునగర్‌ మూక్కయ్య నాడార్‌ పెట్టించిన భోజనమే ర్యాతంతా వీడీ దమ్ముతోనే గడిపివేకాడు. ఈ రోజు ఉదయం లేచినప్పటి మంచి ఆయన యింతవరకు పచ్చి మంచి స కూడా తాగలేదు మరకతం పిల్లలు టీఫిన్‌ తిని వెళ్ళిపోయారు. వారు న్లేట్లలో కలిపి వదలివేసిందే పెయింటర్‌ పిశై ఆకలిని పెంచి వేసింది మరకతం తప్పకుండా ఇడ్సీలు పెడుతుందనే ఆళతో ఏదో కొత్తగా తోచినవాడిలా “మరకతం ధరలు పెరుగుతున్న వేగం గమ నించావా* , ఇలాగే ధరలు పెరుగుతూపోతే ఎట్లా సంసారాలు చేసేది... వెయ్యి రూపాయలొచ్చినా చాలవ” అన్నాడు ఇంతకూ ఆయనేదో పెద్ద సంసారాన్ని ఈదుతున్నట్టుః లోపలి నుంచి సద్దు రాలేదుగానీ, ఉన్నట్టుండి ఎక్కిప్ల మ్మాతం వినబడ్డాయి విన్నదే తడవుగా ఉలిక్కిపడి ఆయన లోపల చూళాడు స్టేటులోని ఇడ్జీని చట్నీతో కలుపుతూ తల 'పెళెత్తి మంచినీళ్ళను గడగడా తాగుతోంది మరకతం, ఛీ పాడుముండ, కొంప కూల్చిందే నద్దు లేకండా యిలా తింటుందాః అయినా "పెయింటర్‌ పిళ్లై ఆశ చావలేదు అమె తిన్న తర్వాత తనకి పెడు తుందేమో

అయితే ఈయన అన్ని నమ్మకాలనూ వమ్ముచేస్తూ మరకతం ఇడ్లీ పాఠనూ, స్టేబ్లనూ గ్లాసులనూ ష్మభం చేయడానికి తెచ్చి పజే సింది ఆయనింక ఓర్చుకోలేకపోయాడు. కడుపూ గిజగిజలాడింది. ఇక ఆకలిని తట్టుకోలేననుకున్నప్పుడు నోడు తెరచి అడిగేయాలనుకుని మెల్లగా గొంతును సవరించుకుని “మరకతం! ” అని ఆగాడు

ఆమె తిరిగి చూచింది. ఆమె నీర్హక్ష్యమైన ముఖం చూడగానే ఆయనలో ఓ అనిర్వచనీయమైన ద్వేషభావం ఉదయించింది

“కొంచం మంచినీళ్ళిస్తావా” అనడిగాడు ఆమె చెంబులో నీళ్ళు

117

తెచ్చి యిచ్చి మళ్ళీ పాతలను కడగడంలో బా మైంది. పెయింటర్‌ పిశై మంచినీళ్ళను గడగడా తాగేసి, “నువ్వు మే అయ్య పోయినప్పుడు శవం పక్క కూర్చుని ఏడుస్తూనే శవం చేతిలోని ఉంగరాన్ని సద్దు లేకుండా తీసేసుకుని చందుడి దగ్గర ఇచ్చి పంపేకావంటగా అందరూ చెప్పుకుంటున్నారే . * అని అన్నాడు. మరకతం కోపంతో వూగిపోతూ తలతిప్పి “అలాగని ఎవరు చెప్పారు” అని పళ్నించింది కానీ జవాబు చెప్పడానికి "పెయింటర్‌ పిశ్లై అక గ్రాడ లేడు ఆయన. బస్టాండు వేపు వెడుతున్నాడు 118

భావాలు వమూరతాయి = కమలాలయన్‌ ఉల్జైల్‌.వైల్‌-- దిగండి: దిగండి వైల్‌ అని అడిగావేమ్మాః ఇదేనమ్మా, మొ దిగవమ్మా అ

ఒక చేతిలో సంచినీీ మరో చేతితో బిడ్డను పట్టుకొని తడబడుతూ ఆమె ఐస్సునుండి దిగింది ఆమెను నేలమీదికి నెట్టివేస్తూ మరికొందరుకూడా దిగారు అయినా కండక్టర్‌ గొంతు కర్ణకరోరంగా వినబడింది “ోద్రిగం డయ్యా తొందరగాః”

ఐస్సు దిగినవారిలో ఒకరు కోపంతో తిరిగి ఏదో అడగబోయేంతలో “వ్ర ట్ర పోవయ్యాః” అని నాలుగు గొంతులు ఒకేసారి [పతిధ్వనించాయి, ఈ ఊం టౌన్‌ బస్సుల్లో కండక్టర్‌ గాక మరిద్దరుకూడా వుంటారు వారు *బ్చక్రింగ్‌లోటః

ఆమె మెర్సిగా నడచింది. ఎదురుగా ఓ పెద్ద గోడ. ఇవతల ఓ విశాల మైదానం కోట ద్వారంలాంటి ఓపెద్ద దర్వాజా పైన ఎగురుళున్న [తివర్ణ పతాకం-ళుపాకీతో నిలబడ్డ 'సెర్మటీ *+గేటుకు ఎడమవేపు ఓచిన్న గది అక్కడ కొంతమంది రక్షక భటులు - కొంతదూరంలో క్యాంటీన్‌ = వెలుపలి వాకిలిని దాటగనే కడివేపు ఓ భవనం గుబురుగా పెరిగీన చెట నీడలో కూర్చొనీ నిలబడి ఆతురతతో ఎదురుచూస్తోన్న అనేకమందో ఆ వాఠావరణమే. ఓరళంగావుంది అక్కడికి కొ త్తగా వచ్చినవారికి భయాన్నీ, సంకోచాన్నీ కలిగిస్తోంది

ఆమె ఇంతకమునుపే రెండు మూడుసార్డు ఇక్కడికివచ్చి వున్నందు

(19

వల్లి తిన్నగా నడిచింది. కృడివేపు భవనంలోనే ఇంటర్వ్యూకై సందర్శకు లక దరఖాస్తు వాసి ఇచ్చే మనిషి వుంటాడు ఆమె ఎడమ చేతిని పట్టుక నడుస్తున్న పొప అక్కడి దృక్యాలనుచూచి వ్మిభాంతిచెంది తనకళ్ళను విప్పార్చిచూస్తోంది.

“*నాన్న యిక్క_డే వున్నాడామ్మా' నాన్నను మన యింటికి రమ్మ నమ్మాః”

ఎ=ఆమె కూళుర్ని తిరిగి చూసింది ఇది చాల చిన్నపిల్ల ఒకటవ తరగతిలో చదువుతోంది. గత యిరవై రోజులుగా నాన్నను చూడలేక బెంగ పెట్టుకుంది ఇంతకుముందుసారి తాను యిక్కడకు వచ్చినప్పుడు ఈ పిల్చను తనతో తీసుకురాలేదు కాసి ఈసారి తప్పించుకోలేక పోయింది ఆ పిల్లను యింటివద్దే వదలి బయల్టేరలేకపోయింది

“సరేనమ్మా పిల్ణ చాల బెంగ పెట్టుకుంది ఈసారి నీతో తీసు కెళ్ళి వాళ్ళ నాన్నను చూపించవమ్మా * అని మామగారూ అత్తగారూ చెప్పి పంపారు

చెట నీడలో ఇంతకుమునుకే వేచివున్న వారితోపాటు ఈ తలీ విడ్డకూడ 'జేరారు ణ

“దరకాస్తు రాసే ఆయన లేరాండీ! "

ఆ సమయంలో అతనిక్కడవుండడనే విషయం ఈమెకు తెలుసు, అయినా ఏదో ఒకటి అడగాలని అడిగింది

“ఆ మనిషి భోజనానికి వెళ్ళాడమ్మా ఇక మూడుగంటలకేవస్తాడు మేమందరంకూడా అతనికోసమే ఎదురుచూస్తున్నాం.”

తనకు దగ్గరున్న వాళ్ళను విచారించి అమె వూరుకుంది.

“*అమ్మా।ః నాన్నను ఎప్పుడు చూస్తామమ్మా?”---పాప నీల్మపళ్న,

*బంక కా స్తసేపటిలో చూస్తాం చిట్టిః”..--కన్నవిడ్డను ఆప్యాయ తతో చూస్తూ, దాని తలవెయటుకలను సరిచేసింది

దరఖాస్తులను పంచి-రాసిఇచ్చే-మనిషి రాక చెట్ల నీడలో కూర్చు న్నవారందరిలోను చలనం తెప్పించింది జైల్లోవున్న వారిని చూడ్డానికి 'పెట్టుకనే దరఖాస్తులను తీసుకోవడానికీ ఇమ్మనడానికీ జనంగుంపు ఆ

120

మనిషిని చుట్టుముట్టింది. ఆతడు పక గ్రానేవన్న క్షీ చిన్న గదిలో నికెళ్ళాడు* జనం అతణ్ని వెంబడించిగదిలో అతని ప్రెపడ్డారు ఆ తోపులాటలో ఆమె, సీలకూడా చిక్కుఉన్నారు ఆమె నీలను కొంచెం దూరంగా నిలబెట్టే మళ్ళీ వచ్చింది

“ఒక దరఖాస్తు ఇవ్వండిః?ొ-ఆ గుంపులో ఒకటో, రెండో, మూడో దరఖాస్తులిమ్మని అరిచే కేకట్లో ఆమె హీనస్వరం అతని చెవులకు సోక లేదు.

“ఒక్కో దరఖాస్తుకు రెండురూపాయలివ్వండి వరుసగా రండి ”

“రె్య్యడూపాయలా? అర్థ రూపాయే కదండీః”

(నళ్నించినవాణ్ని మండిపోతున్న కళ్ళతో చూకాడు ఆతడు. “* అర్థరూపాయకంతా ఇప్పుడు దరఖాస్తు దొరకదయ్యా ఇక్కడొచ్చిన వారందరికీ దరఖాస్తులు దొరకతాయా చూడవయ్యా మొదట ”

[పళ్నకర్త ఇవ్వడానికి రెళ్యడూరూపాయలు తీస్తుండగానే మరో రెండు గొంతుకలు ఖంగున మోగాయి. “ఇదిగో చూడండి న్యాయంగా అరరూపాయి తీసుకుని దరఖాస్తులివ్వండి లేకపోతే ఈవిషయాన్ని. జైలు అధ్గకారులకు చెబుతాం!

ఆమె తిరిగి చూచింది. ఆమెతోపాటు టౌన్‌ ఐస్సులో వచ్చినవారే పరు! వారి కళ్ళల్లో వఒగుతున్న కాంతిసీ స్వరంలోని దృఢత్వాన్నీ చూచి దరఖాస్తులమ్మేవాడు గమనిస్తూనే వెకుకంజచేకాడు జనం గుంపులోనూ గసగుసలు. +, .వాదులాడుకోవడానికి సమయం కాదని రె్య్యదూపాయలిచ్చి దరఖాస్తులు తీసుకుని అక్కడినుంచి కదలిపోయిన మరికొందరు. .. మొదట ట్రక్నించినతను, తర్వాత గద్దించినవారు, ఆతని వెడుట చేతులుచాపి వన్న ప్పటికీ వారిని చూడనివానిలా ఇతరులకు దరఖాస్తులిస్తున్నాడు.

ఆమె ఇంక ఎంతసేపూ వెనకే నిలబడితే లేదనుక్షుని స్త్రీల వరుసలో నిలఐడి ఆతని ఎదుట రెళ్యడూపాయల నోటుతో చెయ్యి చాపింది. అతడా రెం్యడూసాయలను లాగుకని అమె చేతిలో &దరథాస్తు ఫారాన్ని కుక్కాడు. దరఖాస్తును తీసుకని ఆమె వేగంగా నీల వద్దకొచ్చి నెమ్మదిగా ఊపిరి పీల్చుకుంది.

421

హేండ్‌ బ్యాగ్‌లోనుంచి పెన్ను తీసి దరఖాస్తుకు నింపింది దాన్ని తీసుకుని ' సెంటీ" దగ్గరకు వద్చినపుడు అక్కడ ఇప్పుడు వచ్చివున్న ఇద్దరు కానిస్టైబుల్లో ఒకడు ఆ దరథాస్తును తీసుకునా బడు

“ఆ పక్క_కెళ్ళివారగా కూర్చోవమ్మాః పిలిచినప్పుడు వద్దురుగానీః:” అంటూ అందరితోనూ చెప్పినచ్లే ఆ కొనిస్టేబుల్‌ ఆమెతోనూ ” చెప్పాడు.

ఆమె మళ్ళీ గోడవార వచ్చి నీడలో కూర్చుంది పాప మొట్ర మొదటేసారిగా తన తండిని విభిన్న స్థితిలో చూడబోతోంది. అది ఎలా గుంటుంది? ఆమెమనసులో గడచిపోయిన ఏంఘటనలు నీడలా కదిలాయి, అప్పుడే ఇరవై రోజులు గడచిపోయాయి. ఇంకా ఎన్నాళ్ళపడుతుందో।

ల! ఆట ల, అ ఇ కూర్చునవావ ఆమె మనసులోని స్వరాన్ని (పతిధ్వనిన్తు

“వీళ్ళా పట్టుదలతోవున్నారు గవర్నమెంటూ మొండికేసింది. వీళ్ళ ఇంకా ఎన్నాళ్లు ఇబ్బందులు పడాలో...”

మ్సగరేం చేసేదండీ? నునం అడిగేవి న్యాయమైన కోర్కెెలేగాః వాటికేద్దైనా తగిన వోమీలిచ్చి సమస్యను తీర్చడానికి బదులుగా డీపాధా యలనూ, ఉద్యోగులనూ జైల్లో పడేస్తే సరిపోతుందాండీ” క

ఆమె[£ మనసులో బాధకలిగింది ఇలాంటివారు ఎంతమంది వున్నారో భర్తను అన్నదమ్ములను తల్సిదం్యడులను వదలి తమ బంధు మ్మితులు ఆ ఉద్యమంలో పాల్గొని జైల్లో వున్నందునల్లే సమస్య త్మీవతను అర్ధం చేసుకున్న వారు. =.

“ఎవరండీ రామదాసుకు చూడ్డానికి వచ్చినోష్ళ?” అంటూ చేతిలో త్రీ కట్ట కాగితాలతో వచ్చిన కొని స్టేబులును కూర్చున్న వారందరూ పరుగెత్తి

కెళ్ళి చుట్టుముప్టేగారు. మొదటి జట్టును అతడు జైలుగేటుకు పంపాడు వేగంగా లేచిన ఆమె నిరాళతో నిలబడిపోయింది

“మరకతం ఎవరమ్మా... కృష్ణమూర్తిని చూచేండుకు దరఖాస్తు చేసుకుంది...”

తన్పెన్రండి. ఇదిగో వచ్చేశానండి శ”

ఆమె సీలను బరబరా లాక్కుని పరుగెత్తి కెళ్ళింది. (పధాన గే

122

వద్ద రెండవ ఘట్టంగా లోపలకు వెళ్ళవలసినవారు నిలబడి వున్నారు ఆ పెద్ద దర్వాజాలో &క మనిషి [వవేశంచగలిగినంత మ్మాతమే వన్న ఆ చిన్న తలుపు తెరుచుకుంది ఆమె, పాప లోపలకు వెళ్ళగానే కురివేపు ఓ మేజా ఎదుట కూర్చున్న అధికారి అమెకో చిన్న కాగితం ముక్క ఆందించాడు

“ఇప్పుడు ఇంటర్వ్యూచోటు మార్చామమ్మాః లోపలికి వెళ్ళండి. అని చెబుతూనే వెనుక వస్తున్నవారికి “టోకెన్సు” ఇస్తున్నా డాయన తమకు ముందు వీరిని పిలుచుకెళ్తున్ను కానిస్టేబుల్‌ వెనుక ఆమె పాస నడిచారు. లోపలి ద్వారం దాటిన తర్వాత ఎత్తైన ఇనుప చువ్వలతో ఆవరింపబిడిన మెదానంటో జైలులో వున్నవారు నిలబడగా యిటువైపు వారిని చూడ వచ్చినవారు నిలబడి వున్నారు కమ్మీల సందుల్లోనుంచి తాము తెచ్చిన బిస్కట్‌ ప్యాకెస్సను, బీడీ సిగరెట్‌ బండిల్పును లోపలివారికి అందిస్తు న్నారు క్షేమ సమాచారాలడుగుతున్నారు స్నానపానాలు భోజన సౌకర్యాలను విచారిస్తున్నారు జైల్లో వున్నవారు పోరాట కమిటీ సభ్యులను ఆనాటి ఉద్యమ స్టితిగతులను అడుగుతున్నారు

ఆ రోజు వీరి పోరాటానికి మద్దతుగా ఓ అఖిల ఖొారత కార్మిక క్ర్మేదం దేశవ్యాప్తంగా నత్యాగహోద్యమం జరిపిన విషయాన్ని, అందులో ఈ పట్టణంలో పాల్గొన్న మూడు వందల మందిని పోలీసులు ఆళెస్టు చేసిన వైనాన్నీ ఒకాయన గర్వంతో చెప్పాడు

“అలాగాః ఇక్కడ మ్మాతమే మూడు వందలమంది అరెస్టయ్యా రంటే తమిళనాడు మొత్తంళో ఎంతమంది అరెస్టయ్యుంటారో + మరి ఆ రొమఅరంగన్‌ [ప్రభుత్వంతో వదో ఒప్పందం చేసుళన్నాడని రేడియోలో చెప్పారు. పోరాటాన్ని విరమించుకంటాడా ఆయన?”

“అవునండి: ఆ పెద్దమనిషి తన అలవాటు |పకారమే మళ్ళీ చేళాడు,, అయిజే ఆయన పొరాటం విరమిసే ఎంత విరమించకపొతే ఎంతీ ఆయన మన మలు రావడానికి 10 15 రోజుల మునుపే పోరాటం ఆరంభి మైంది సమ్మెలో పాస్లాననివాళ్ళతో చర్చలు.. వారితోనే ఒడం బడిక.*-వారు సమ్మెను విరమించుకుంటున్నామని (పకటించడం. ==

123

రేడియోలో [ప్రకటనల పరంపరలు ఇవన్నీ సమ్మెను భగ్నంచేయాలనే [వయత్నాలే కదండీ .. మనమే జ్యాగత్తగా ఉండాలండీ :

ఆమె చెవుల్లో ఇవన్నీ వినఐడుతున్నప్పటికీ ఆమె ధ్యాసంతా కృష్ణమూర్తి ఎక్కడ నిలబడివున్నా డో అనివెదకడంలో నేనిమగ్నమయింది.

“అమ్మా నాన్న అదిగో వస్తున్నాడు చూడమ్మా ” సీల గొంతుక ఉక్పాహంతో ఊరకలు వేయగానే అందరూ అటువేపు తిరిగి చూళారు కొంచెం దూరంలో ముగ్గురిలో మధ్యగా నడచివస్తున్న కృష్ణమూ ర్హి భార్యా బిడ్డలను చూచి ఉత్సాహంగా చేతిని ఆడించాడు. అతని అమితోక్సాహం ఆమెను ఆశ్చర్యపరచింది.

ఇనుప చువ్వలకు దగ్గరగా అతను నిలబడ్డాడు ఆమె కూతురితో సమీపించింది. ఇనుప చువ్వల సందులో నంచి కృష్ణమూర్తి నీలను వాక్పల్యంతో పొదివిపట్టుకున్నాడు ఉన్నట్టుండినీల ఏడవ నారంఖించింది.

“*నాన్నా నువ్వు ఇక్కడే ఎందుకు ఉండిపోయావు నాన్నా నువ్వూ మాతోనే ఇంటికి రా నాన్నా 9

పసిపిల ఆ ఏడువూ మాటలూ అక్కడున్న వారందరి హృద యాలనూ బరువెక్కించాయి మరకతం కళ్ళూ చెమ్మగిల్లాయి కృష్ణమూర్తి కూడా కాస్త చలించిపోయాడు.

అతను కొంత సందాళించుకుని (_పేమతొ, “ఏడవకమ్మాః నేను త్వరలోనే ఇంటికి వచ్చేస్తాగా. , ఇక గ్రాడ చూడు, నాతోపాటు ఎంతమంది మామయ్యలున్నారో _వాళ్ళందర్నీ వదలి నేను మ్మాతం రాగలనా*ో

"అవునవును, మనం ఒక్కరు రాకపోతేనే ఇవన్నీ ఆగిపోతాయా వం... ఈ అధిక జీతమూ వద్దు, జైలు బళుకూ వద్దు మీరు బయటకు వచ్చేయండి . ఎవరు ఎంగ్లైనా పోనీ. ”__మరకతం ఇక మాట్లాడలేక 'పెదలిని పళ్ళతొ ఎద్రిమి పట్టుకొని పొంగివస్తున్న ఏడ్చును బలవంతంగా ఆణచుకంటోంది. ఏమి చెప్పి బార్యను సముదాయించడం అని కృష్ణ మ్ఫూర్హి ఆలోచిస్తున్నాడు అతనితో వచ్చిన యిద్దరిలో ఒకాయన మరకతా నికి నచ్చచెప్పే ధోరణిలో అన్నాడు అ

“ఎందుకమ్మా వడుస్తావు? , . మీ ఆయన ఇక్కడ ఒంటరిగానే

124

వున్నారా! ... ఆయనతో మేమందరంలేమూ ? ... కొన్నాళ్ళు గడిస్తే నెలనెళాా జీతం కొంత ఎక్కువ రానారంభీస్తుంది కదమ్మా కుటుంబం గడవడానికి కావలసిన జీతంకోసమేగా ఇవన్నీ చేస్తున్నాం!...” _“”కెసి యస్‌. గారని చెబుతుంటాను కదూ మరకతంః; ఆయనే ఈయన...” కృష్ణమూలర్ధి ఆమెక ఆయన్ని పరిచయం చేశాడు

జీతం పెరగఠపోతే పోయిందండీ : ఈ వల్లి వాళ్ళ నాన్నకోసనం ర్మాతింబివస్లు కలవరిస్తోందండీ : దీన్నెలా నేను సముదాయించగలనండి”

“మరకతం : ఇదేమిటి చిన్న పిల్లలా మాట్లాడుతున్నావ్‌! నేను పరీక్ష పేపర్లు దిద్దడానికి వేరే వూరికి వెళ్ళినప్పడు నువ్వు పదిరోజులు ఒంటరిగా వుండడం లేదూ ః వవ్వు నీ పుట్టింటికిజే కొన్ని రోజులువుండి రావడంలేదూ : దిన్నీ అదే విధంగా భావించరాదూ * మనమందరం దృఢంగా నిలబడితేనే [పభుత్వం దిగివస్తుంది =. నువ్వే ఇలా వడుపు అంకించుకుంటే నీల నెలా ఓదాతుస్తావు * పిచ్చిదానా । మొదట కళ్ళు తుడుచుకో. ”

న కృష్ణమూర్తి ఆమెక ధైర్యం చెప్పాడు మరకతం ఆతభణ్ఞి ఆశ్చర్యంతో చూచింది ఇరవై రోజులకు మునుపు అతను సత్యాాగహంలో పాల్గొని అ౭ెస్టు కావడానికి ముందురోజు ఇంటిలో జరిగిన చర్చ ఆమెక: జి ప్రకొచ్చింది అరెస్టయి రిమాండులో వుంచిన తర్వాత మొదటిసార చడానికి వచ్చినపుడు కృష్ణమూలర్రి కనపరచిన నిరాశా నిస్బృవాలు ఆమకు గుర్తుకొచ్చాయి, రెండవసారి, మూడవసారి చూచేందుకు వచ్చి, నపుడు కూడా అతను అంటీ అంటన్రే మోౌట్టాడాడు అటువంటీవాడా ఇపుడింతటి అవగాహనతో మాట్లాడుతున్నాడు ఆమె అతణ్ని అలాగే చూసూ వుండిపోయింది. కన్నీరు నిండిన ఆమె కళ్ళకు కృష్ణమూర్తి, శ్రెిసయన్‌ ముఖాలు మంచుతెరకు అవల వున్నట్లు తోచాయి

“క్రీపు మా పోరాట్మకమంలో సత్యాగహం చేయబోతాడ మురకతర౮॥ **= సత్యాగహాల్లో నా పేరుకూడా చేర్చారు ౨ వీంచేయ డమో తెలియలేదు ” __ కృష్ణమూ ర్తి జయటినుంచి ఇంటిలోకి రాగానే కాస్త కంగారుతోనే భార్యతో అన్నాడు, ఆ కంగారు అమెనుకూడా అంటుకంది

126

సత్యాగహమం కే ఏమిబండీ? పో లీసోళ దగ్గ వ దెచ్పబుతినాలాండీం ణి

“అదేం కాదు మరకతం। అధికార్లు ఆఫీసులోకి వెళ్ళకుండా మేము అడ్జపడకాము అప్పుడు షొలీకోళ్ళాచ్చి మమ్మలి న్న అరెస్టుచేసి తీసు కెడ తారు, అంతే

చ మీరెందుకండి. శేరు నమోదుచేసుకున్నారు?. ఏడో అందరూ సమ్మె చేస్తూంటె మీరూ వనికి పోకుంకా మౌానుకన్నా శ అంత వరక మౌగుంది ఈ ణత్యాగవోలూ ఆరేష్టులూ మవశకెందుకండీ?”

“నేకుగా పేరు నమోదు తేసుకోలేదు మరకతం: మా సంఖ కార్యా అయంలో చర్చ జరిగింది సత్యాగహంలో పాల్గొనేందుకు మనఊరినుంచి పదిమందిని పంపాలఫ నిర్ణయించారు నేప ష్యాత్రం రానని ఎలాజెప్పను!"

“రేపు మీద గుట్టు వప్పుడు కాకుండా వెళ్ళకుండా ఉండిపోండి! ఇంటిలో ఏకో సషందని చెప్పేయండి శ

“పిచ నమోదువేసుకని ఇప్పుడ లాచేయడం కాగుండదు మరశతం। నే ఒక్కణ్నీ వెపతున్నా నేమిటి! నాతోపాటు మిగతావాళ్ళు కూడా వస్తున్నారుగా?ొ

తనకే అత్మవిళ్వాపం లేనట్టు కృష్ణమూర్తి మాట్లాడడం చూచి మరకతానికి మరింత భయమేసింది ఎలాగైనా అతణ్ని మరురోజు జరగ నున్న సకార్థ్వగహంళో పాల్గొనకుండా చేయాలని (ప్రయత్నించింది కానీ సాధ్యం కాచేదు ఇద్దరి మథ్య వాగ్య్యాదం కొనసౌగింది

మరుదినం సళ్యాాగహంలో పాల్గొనేందుకు ఇయలుదేరి వెళ్ళేంత వరకుకూడా ఈ వాగ్వివాదం జరగుతూనే. వుంది కృష్ణమూర్తి శుక నమోదు చేయించుషన్న తర్యాత వెళ్ళకషుంా వుండడం బి ఏండపనే భావం తోనే అరకొర మశస్ఫుతానే ఎయు దే వెళ్ళాడు మొదటిరోజే సత్యా బవాంలో పాన్గొన్న వారందరినీ 15 రీజులవుక కనడిరో వుంచవబ సిందిగా పభుత్వం ఉత్తర్వులిచ్చిన తడ-ంి మొట్టమొదటిసారిగా కృష్ణ మూర్ణి జైలు కెళ్ళినప్పుడు అక్కడి వావావరణమంతా అతనికి చేదుగా ఖని పించింది వరు గా బంచికా? శ అనగల. ఒకే ఒకదుప్పటి మాతం తవయం ఆవగంఎంకే. నరనగా నేలషె రూర్చొని తమ నెంబర్హను వససగా చెప్పే “రోల్‌కాల్‌గొ “ా

120

నీట్‌ కొరతవల్ల మరుగుదొద్ద్డు భ్రరించరాని దుర్వాసన పెద్రపెద్ద ష్మాతల్లో నుంచి పొగలుగక్తే టా జాలు ట్రా ఆంబలిని సౌటలణబవడ అల్యూమినియం గజ వరుసల్డో నిలబడి తీసుకుంటున్నప్పుడే శోప వర్చేలాగుండి మొదటే క కో జుల్లోనే కృష్ణమూర్తి తగ్గిపోయాడు అతని ముఖం చూడానికి వొగలే మొదటిసారి మరకతం అతణ్ని జై ల్లో చూడవచ్చినచ్పేడు 1 కన్నీటితో మసకలు కమ్మగా నిరక్సాహొంగో మాట్లాడాడు ణి మరకతం, శిలలా నిలబడిపియావ్‌? .. నేను త్వరలోనే వచ్చే స్తానే ధైర్యంగావుండు. మేము సాగిస్తున్న ఈ న్యాయమైన పోరాటం తప్పక జయిస్తుంది విజయంతో విడుదల్రైలేనే మంచిది నీరా ఏకవకమ్మూ నువ్వు మంచి అమ్మాయి కదూ ఈ అంఠదల్‌ళు నమస్తే చెప్పు; ,. చై కెసి యన్‌ నన్వతూ నీల బుగ్ధలపై తట్టాడు ఏం చదువు శున్నావమ్మా నువ్వు బాగొ చదువుకోవాలి ఏడవరాదు.* ఎక్కడ నవ్వుతూ గుడ్‌ మార్నింగ్‌ చెప్పు చూద్దాం “గుడ్‌ మోర్నింగ్‌ అంపల్‌ కళ్ళల్లోని తడి ఆచుతుండగా అర్థనవ్వుతో నీల చెప్పింది వెనుకనుంచి ఓ కర్కళ స్యరం వినిపించింది “టెం అవుతోంది చూచినవాళ్ళు బయలుదేరండి. బయట బాలామంది వేచినున్నారు . ” & జేలు అధికారిచేతిలోసంద 5 కులదరఖాస్తులనువట్టుకునికే కేకాడుం మరకతం కెసియన్‌ నే సంకోచంతోనూ ఆతురతతోనూ. అడి గింది “నరేనండి అందరూ విడుదలై రావాలీ అందుకై చేయవలసింది చేయండి ఇంటిలో మగాళ్ళు లేక మేమేం చేయగలం మీరే చెప్పండి “నిజమేనమ్మా మీరేమీ చించించకండి మేమందరమూ త్వరలోనే విడుదలై నస్తాము...నేనూ మా అమ్మక ఒకే కొడుకుని * నా క్కూడా ఒకడే పిల్లాడు .. వాళ్ళకేమ్‌ కావాలన్న నేనే తీసుకొచ్చి ఇవ్వాలి... ఇప్పుడు వాళ్ళేం చేస్తున్నారో ఏమో? కొంతకాలం మనం ఈకష్టాలన్నిటినీ 127

ఓర్చుకోవలసిందే శప్పదు ధైర్యంగా వెళ్ళి రొమ్మా.. ఇంటిలోని పె క్కూడౌ దైర్యం చెప్పమ్మా =. ౮ కెసి యన్‌ ఆమెకు వీడ్కోలు చెబుతూనే అప్పుడే వెలుపలనుం చూడవచ్చిన ఇతరులతో మాట్టాడ్డానికి అక్కడనుంచి కదిలారు కృష్ణమూర్తి చాల _ విస్పష్టంగా మరకతంతో అన్నాడు “మ్సరకతం. నేను పోరాటంలో పాల్గొనడానికి వచ్చిన రోజు ఎందు మనసేరు నమోదుచేయించుకున్నాను అన్న వాధతోనే వున్నాకదూ ఇక్కడకు వచ్చిన తర్వాతే తెలిసింది మనం ఒంటరిగా లేమని: మనలా ఎండీరో తమ కుటుంబాలను వదలి వచ్చారని తెలిసింది ఈ వైల్లోమొ్యు నాలుగు వందలమంది ఇరవై రోజులుగా వుంటున్నాం అందంకి కటు జాలున్నాయి. థార్యా పీల్టిలూ తల్లి దర్యడులూ వున్నారు. అందరీ వదిలే ఇక్కడున్నారు ఇంతకు ముందు ఓ చిన్నగడదిలో అందరీ మందగాతోలి ఇంటర్వ్యూ జరుపుతూ వచ్చారు అందరూ శేకలువే మాట్టాడుకుం టేకూడా పది అర్థనుయ్యేదికాదు ఇప్పుడు ఈ పెద్ద మైఐ నంలో అందరూ తమవాళ్ళను బాగా చూచి మాట్టాడుకోవడానిక్కూూ౬ మేమిక్కుడ ఓ చిన్న పోరాటమే జరిపే ఏర్పాట్లు చేయించుకున్నాం. ఈనాడు దేశంలో పోరాటం సొగించకుండా ఎవరూ ఏదీ ఇవ్వడంలేదు నువ్వేమీ బాధపెట్టుకోక వెళ్ళు! . ఇంటిలో అమ్మానాన్నకు ధైర్యం చెప్పుంం. మనం చేయరాని నేరమేదైనా చేసి జైలుకు వచ్చామా ళం ఉద్యమంలో పాల్గొని జైలుకు వచ్చినందుకు వాధపడొచ్చా రి సకే చెం అవుతోంది ఇకబస్నందుకొనిఇల్లుచేరకునేసరికి చీకటిపడుతుంది.. ” తోసా చిట్టి ఏడవకమ్మా ం6 నవ్వుతూనే నాన్నకు టాటా సీలా మందవోసం వికసించిన ముఖంతో మెల్లిగా టాటా చెప్పింది. మరకతంశ్త లే సన్‌ నోమనిగ్యిసంతో (పకాళించగా కృష్షన్నూర తం పోర ఓం వ్య ట్‌ శ న. క్‌ లా శా ఒంచెర్షిన్న్యోర్టా? | క్మ్‌ గ్జీ శ యో పతక శాగర్తులో

• తొడిగ4క౬ 54840111 12001! [/0676551౪76 5%0/ 510169 [హి (గ్రంథాలయంలో, [వతి విద్యాలయంలో [ (పతి సాహిత్యాభిమాని స్వంత [గంథాలయంలో | తప్ననిసరిగా వుండదగిన ఆం్మధ [పజల చర్మితష, _ ॥ సాలు (| సాహిత్యానికి, సంస్కృతికి అద్దం పట్టిన ॥ ఆర్ముద అమూల్య రచన || | 18 సంపుటాలు* ॥ (| సవుగ ఆంధ సాహిత్యం | ల ష్‌ ॥ 18 సంపుటాలు వెలువడినాయి [ 1. ఆదిమ చాకుక్య యగం 80-00 | / ౨. కాకతీయ యుగం . జ. , 9. పద్మనాయక, రెడ్డా జులయుగం ఉల =00 | | 4 గజపతుల తొలికాయల యుగం ' ల5-00 గ

5. మలభిరాయల యుగం 85-00 ( " | 6. నవాబుల యుగం తీర్‌=00 ( 7, నాయరాజుల యుగం 40-00
6. కడపటి రాజుల యుగం &8ళ-00 / .
7. కుంఫణీ యుగం మొదటిభాగం 40-00 - (| 10. కుంఫిణీ యుగం రెండో భాగం తర-00 [
8. జమీందారీ యుగం మొదటి భాగం 585--00 | 19. ఉమీందాకి యుగం రెండో భాగం 45-00 [
9. ఆధునిక అభ్యుదయ యుగం (అచ్చులో) 60-00 198 సంపుటోలు మొత్తం వెల క8ి0-00 ( (| (శతులకు క / ( [1 ఉపజాశక్త బుక్‌హౌస్‌ [. కారల్‌నూర్‌్క ్టు రోజ్‌ _విజయవాడ_9 | + డా యణాయడూదమాడాందయాంయడా వాడా షే సె