Telugu Aadhunika Kavitwam Lo Dampatyam - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

. భి. జ. . డా. అముమొండ్లీ భూమీయ్య లెని శ చిం కనన యయ

ఆధునిక కవిత్వంలో బంంిధతుత్సం డా. అనుమాండ్తి భీకి వయ్య అషపోసయటొప్రాఫన్‌ర్‌ తెలుగు శాఖ కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయం వరంగల్లు శ్రమవస్వినీ వ్రచురణలు

వరంగల్లు

క షు. త | క. ౮ లక నరుల కళంంు4క లి శ య = (1 / గ ( ంతకంగ: | ల 1424 2000 / “ ప త్‌ వ. 500 లో 25. 25/. యయషరొరాలయ న శం. ౧8౨) * అశరాంగ 1 తో పో ల్‌ గ రి య హో స్ట [ేటు: నై స్రొదరావాపే క 92[ళగం నో టటుతంనుక-కకటం 0% ౧౦9169: 1౪0642 కెం01 [0196 090: త2 5జం3)| [టు క2యీర్రాంరడ, ర్వేడలం0౭క బే బుయణ 20కయం కంట, క్వ ఖజురే గం జ! జయే కడేజరరే లు! తీంంట2 కసుముం8 0395 రోలు వంకర 2260802 16206 జటుం్రథే - 506 002 ₹[0౧6: 27404 & 69404

చార్య చేకూరి రామారావు ఇటు నెం. 22, రోడ్‌ నెం. 7 *బ్పీగూడ, హై(ద్రాబాద్‌-500 007 “నాయనితో కాసేపుతో తెలుగు సాహిత్య వివుర్శలో ఒక కొత్త మార్గం ఫవేశించింది. దానికి ఏం పేరు పెట్టాలో తెలీక ప్రస్తుతానికి భౌమ మార్గం అంటున్నాను. ఏంభాషణ శైలిలో సాహిత్య విమర్శ చెయ్యటం ఈ మార్గం విశిష్టత. భౌమ మార్గం ఐంటే భూమయ్య ప్రవేశ పెట్టిన మార్గం అనేకాదు. 9౦౪/౧ 40 68౧% 200౧0204 అనే అర్ధం కూడా ఉంది. అంటే సరళమార్గం అని తాత్పర్యం. ఈ మార్గంలో విమర్శకుడి పాండిత్య ప్రదర్శన ఉండదు. కవిత్వంలో సారస్యాన్ని సరళంగా సూచించటం ఈ మార్గం ప్రత్యేకత. ఇందుకు ఇద్దరు మనుషులు అవసరం. .పూర్వం ఒక విద్యార్థికీ తనకూ సంభాషణ రూపంలో చేశాడు. ఇప్పుడు పట్టపగలు. వెంకటరావు అనే సరసుడు, సాహిత్యాఖిలాషిని - నిజమైన మనిషిని - పాఠతధారిన్షిబేశొడు. రాజమండ్రిని రంగస్థలం చేశాడు. . . " పట్టపగలు వెంకటరావుగారి మాట తీరును పట్టుకోవటానికి భూమయ్య ప్రయత్నించాడు. వెంకటరావుగారు అంత త్వరగా దొరికే మనిషి కాదు. భూమయ్య తాను తయారుచేసుకున్న తెలంగాణ ప్రామాణిక భాషనుంచి ఇంకాస్త బయటపడి పాత్రోచిత భాషవైపు జరిగితే గాని వెంకటరావుగారు దొరకరు. వెంకటరావుగారు నాకు సాహిత్యం తెలీదు, నేను కవిని కాదు అంటుంటారు. అది నిజమని మనం (భ్రమ పడకూడదు. ఆయనా, నేనూ, గోపి, రామబహ్మంగారూ మారిషన్‌లో కలిసి తిరిగాం, ఆయన సాహిత్యం రాయడు. మాట్టాడుతాడు. మమ్మల్ని ఎంత ఉల్తాసపరిచేవారు 1 ఒక్కొక్క వాక్యం ఒక సాహిత్య టపాకాయలా 'సేల్చేవారు. రాజమండ్రి పురప్రముఖుల్లో అత్యంత కార్యశీలి వెంకటరావు. ప్రతిష్థాకరమైన “ఆంధీ ప్రతిభా ప్రతిష్టానొ ఏర్పరచి, " ప్రతిభావైజయంతికో అనే జాతీయ వురస్కారాన్ని నిర్వహిస్తున్నారు. రాజమండ్రి పొరులు కలకాలం, చిరకాలం గర్వంగా చెప్పుకోదగిన శ్మళానవాటికను గోదావరీ నదీ తీరాన నిర్మించారు. రాజమండ్రిని దర్శించిన వారికిది దర్శనీయమేకాదు, ఆచరించదగిన ఆదర్శం కూడా. ఎక్కడా అనలేదు గాని, నా

మట్టుకు నాకు అనిపిస్తుంది, రాజమండ్రి నా మహాప్రస్థాన గమ్యమ్రైతే ఎంత బాగుండు అని, వెంకటరావుగారు రాజమండ్రి వెళ్లిన వారికి ముందు శ్మశానం చూపిస్తాడు అని కొందరు హాస్యమాడతారు కాని, అందరికీ ఆఖరు మజిలీ అదే కదా! వెంకటరావుగారి ఇతర సేవా కార్యగక్రమాల వివరాలు ఈ పుస్తకంలో ౩3-35 పేజీల్లో చూడండి. ఈ రెండూ ప్రత్యేకంగా చెప్పటానికి కారణం, ఒక దాని ఫలితాన్ని అనుభవిస్తున్నాను, రెండోదాని ఫలితాన్ని అనుభవించాలనే కోరిక ఉంది - కాబట్టి. కవిత్వ పరిచయం కోసం దాంపత్య జీవితాన్ని ఎన్నుకున్నాడు భూమయ్య. కట్టమంచ్చి విశ్వనాథ, జాషువా, నాయని, విద్వాన్‌ విశ్వం, సినారె, బేరా గార్ల కవిత్వం కొంచెం కొంచెంగా రుచి చూపించాడు. దానితోపాటు వెంకటరావుగారి లాంటి విశిష్ట వ్యక్తిని అక్కడక్కడా పరిచయం చేయటం ఇంకో ప్రత్యేకత. దాంపత్యం విషయంలో భూమయ్యకున్న (భ్రమలు నాకు లేవు. ఇప్పుడు (ప్రపంచంలో ఉన్న అసమ వ్యవస్థలో ఆదర్శ దాంపత్యం పాఠ మెటఫర్లు ఉపయోగించి చెపికే అందని భ్రూనిపండు, అకాశ కుసుమం. నిజానికి భూమయ్య (గ్రహించిన ఈ కావ్యాల్లో దాంపత్యం కూడా ఏమంత ఆదర్శంగా నాక్కనపడటంలేదు. సరే! ఇది మా దృక్పథాల' భిన్నళ్వానికి సంబంధించింది. అందుకని దీన్ని ఇక విస్తరించను. ఉండబట్టలేక ఈ రెండు ముక్కలను చెప్పాను. కావ్య విమర్శలో భౌమ మార్గం ఇంకా విస్తరించాలని కోరుతున్నాను. _. చేరా 2000 మే, 14 +

ఆచార్య బేతవోలు రామ(బ్రహ్మం పీఠాధిపతి - సాహిత్య పీఠం పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం

రాజమండ్రీ ప్రాంగణం

బొమ్మూరు- 533 124

కొంగు బంగారం. ఆత్మీయ మిత్రులు శ్రీ ఆనుమాండ్ల భూమయ్యగారు ఈ పుస్తకం వెయ్యడానికి కూడా నేను పరోక్షకారణ౦ కావడం ఆనందదాయకం. ఈనాటి సాధారణ పాఠకుల స్థాయికీ అభిరుచికీ దృష్టికోణూనికీ అనువైన పద్ధతిలో పద్యకవిత్వాన్ని పరిచయం చేస్తున్న వీరి పూనిక అభినందించదగినది. నాలుగువైపుల నుంచీ పదిమందీ దీనిని అందుకుని పద్య కవితానిధులను ప్రజలకు పంచిపెడితే ఎంత బాగుండును. తద్‌జ్జులు ఇకనైనా . పూనుకుంటారని ఆశిస్తాను. నేనొక పద్ధతిలో ప్రారంభించాను. వీరొక పద్ధతిలో అందుకున్నారు. ప్రతిభ ఒకరి సొత్తా? ఇంకొకరు ఇంకొక బాణీలో అందుకోవాలి. అవసరం ఉందనీ వచ్చిందనీ మనవి చెయ్యడం నా తాత్పర్యం. అంకితాలు పాతబడి పోయాయి. అందుకని భూవుయ్యగారు బాణీ

మార్చారు. శ్రోతృపదవికి గౌరవం పెంచారు. నిజానికి ఇది ఆదికవి పెట్టిన ఒరవడి. అతి పురాతనం, నన్నయగారి భారతానికి రాజరాజనరేంద్రుడు కృతి భర్త కాదు గదా! కేవలం శ్రోత మాళల్రమే. ఈ సంప్రదాయాన్ని భూమయ్యగారు పునరుద్ధరించారు. “నాయనితో కాసేపు లో విద్యార్థికి ఆ గౌరవం దక్కించారు. ఇప్పుడు మా ఉభయకవి మిదత్రుడు పట్టపగలు వెంకటరావు గారికి దక్కించారు. ఇది నాకు మరీ ఆనంద దాయకం. వీరిని గురించి సాహితీపరులకు అవసరమైన సకల పరిచయమూ (గ్రంథమంతటా పరుచుకుని ఉంది కనక నేనింక చెప్పవలసింది ఆట్టే లేదు. ఒకటి మాత్రం నిజం. పట్టపగలువారు ఈ గౌరవానికి ముమ్మాటికీ అర్హులు. ఇంకా మాట్టాడికే ఇంతకన్నామించిన గౌరవాలకి కూడా అర్హులు. ఆయన సాహిత్యప్రీతి, సాహిత్య సమాజ "సేవాతత్పరతా అంతటివి. అయికే ఇక్కడ ఒకమాట చెప్పాలి. భూమయ్యగారి వచనంలో తెలంగాణా మాండలిక పరిమళం గుబాళిస్తుంది. 'నాయనితో కాసేపులో విద్యార్ధి కూడా ఆ ప్రాంతం వాడే కనక ఇబ్బంది లేకపోయింది. ఇక్కడ పట్టపగలువారు అసలు సిసలు గోదావరీయులు. వీరిమాటల్లో గోదావరీ మాండలికం ఒడుపుల్నీ నుడికారాల్ని భూమయ్యగారు నిక్షేపించలేకపోయారు. మాట మాటకు “అండీ ” తగిలించి కొంత

ప్రయత్నమైతే చేశారు గానీ కృతకృత్యులు కాలేకపోయారు. ఇది కష్టసాధ్యం. ఒక రకంగా అసాధ్యం. అంచేత దీన్ని అంతగా పట్టించుకోనవసరం లేదని నా అభిప్రాయం. దీనివల్ల విషయప్రతిపాదనకు వచ్చిన లోటుగానీ గ్రంథ గౌరవానికి కలిగిన అపకర్షగానీ ఏమీ లేవు. అయితే ఎందుకు చెబుతున్నావయ్యా అంటే-రెండు కారణాలు. -ఒకటి-మరొళరెవరో ఆక్షేపించకుండా ఉండటానికి. రెండు- నువ్వుండీ ఏం చేస్తున్నావని . ఎవరైనా అడుగుతారేమో అని. నిజమే, భూమయ్యగారు ఏ పుస్తకం తెచ్చినా, పుస్తక మేవిటి ఏది చేసినా గుట్టుచప్పుడు కాకుండా చేసి చూపించి అబ్బురపరచడం వారి “వైజం, పట్టపగలు వారిని ఇలా శ్రోతగా కూర్చోబెట్టిన సంగతి పుస్తకాన్ని అచ్చాత్తించి పంపేవరకూ నాకూ పూర్తిగా తలియకపాయె. ఇందుకని గోదావరి మాండలికం గురించి ప్రస్తావించవలసి వచ్చింది. అంతకన్నా ఏమి లేదు.

• మనవ్యవస్థలో స్థిరపడిన దాంపత్యం గురించి ఇటీవల వినిపిస్తున్న అత్యాధునిక చింతనలు చాలామందిని కలవరపెడుతున్నాయి. అలాంటి కలవరపాటు సహజంగానే భూవమయ్యగారికీ కలిగింది. అది వీరి వ్యాఖ్యావాక్యాలలో అణునినాదం లాగా నిశ్శబ్దంగా రవళిస్తోంది. ఈ కోణ మొకటి సధర్ములనూ విధర్ములనూ ఆలోచింప జేస్తుంది. సరే - ఏదో ఒక కుంటిసాొకుతోనైనా నా యశోధరకు అగ్రతాంబూలం ఇచ్చినందుకు భూమయ్యగారి మై(త్రిమా ధుర్యాన్ని కృతజ్ఞతా పూర్వకంగా ప్రశంసిస్తూ, మరోసారి అభినందిస్తూ - "సెలవు.

మీ బేతవోలు రామ(బ్రహ్మం 10.55.2000

కృతజ్ఞతలు వై ఈ “- దాంపత్య ధర్మానికి ఆచార్య చేకూరి రామారావు గారు “భౌమ మార్గం అని ముందుమాట రాసినారు. ఆచార్య బేతవోలు రామ(టబ్రహ్మంగారు “కొంగు బంగారం" అని రెండు మాటలు రాసినారు. ఈ ఇద్దరూ ' ప్రతిభా వెజయంతిక పురస్కార గ్రహీతలు, “ఆంధ్రీ ప్రతిభా ప్రతిషానొ వ్యవస్థాపక కార్యదర్శి శ్రీ పట్టపగలు వెంకటరావు గారు. ఈ ముగ్గురికీ నా కృతజ్ఞతలు తెలియపరచుకొంటున్నాను. ఈ పుస్తకంలో ఎత్తుకున్న ఆయా కావ్య రచయితలకు, ప్రింటర్‌ శ్రీ నాగుల యుగంధర్‌ గారికి నా కృతజ్ఞతలు. డా. అనుమింట్లీ భూమయ్య “హిరణ్మయి' 18-5-2000 5-11-581 విద్యారణ్యపురి హన్మకొండ-5 06 009 ఫోన్‌: 08712-70045

గ

అయ్యా రామబ్రహ్మం గారూ ! యూనివర్సిటీ పని చూసుకున్న తరువాత మన కార్యగ్రమా లేమిటో సెలవిస్తారా ! మల్లంపల్లి శరభయ్య గారిని ఒకసారి చూడాలని ఉంది. ఇన్నిసార్లు రాజమండ్రికి వచ్చినాను, కాని వారి నింతవరకు ఇక్కడ నేను కలుసుకోలేదు. హన్మకొండకు వచ్చినప్పుడు వారు మా ఇంటికి ఒకసారి దయచేసినారు. మా గురువు గారు నారాయణ రావు గారు వారం పదిరోజులు హన్మకొండలో వారి కొడుకు రాంనారాయణ-గారి దగ్గర ఉన్నారు. అప్పుడు గురువు గొరిని, శరభయ్య గారిని ఒక ఫోటో తీసినాను, 19392 జనవరి నెలలో కాబోలు.

ఒంటి గంటకు మనం ఇంటికి వస్తాం. పట్టపగలు వెంకటరావు గారు కారు పంపిస్తారు. మీకు “లంచ్‌ వారింట్లో ఏర్పాటు జరిగింది. ఇది వారి పిలుపు. ఇప్పుడే వారు ఫోను చేసినారు. మీరు వచ్చిన విషయం చెప్పినాను.

నా 'చలువ పందిరి' కావ్యావిష్కరణ నభ వారిక్కడ ఏర్పాటు చేసినారు కదా ! వారి మాట ఎట్లా కాదంటాం. తన చిన్నమ్మాయి పెండ్లికి శుభలేఖ పంపించారు. రాలేక పోయినాను. గ్రీటింగ్స్‌ పంపించినాను. రాలేక పోయినందుకు 'సారీ' చెప్పాలి. వారి ఆనందంలో పాలుపంచుకోలేక పోయినాను. మీరు వస్తున్నారు శదా ?

రావటం లేదు.

ఎందుకని ?

ఇదిగో మా శర్మిలమ్మ బెంగుళూరు నుంచి వచ్చి వారమైంది. ఇవ్వాళ్ళ తిరుగు ప్రయాణం. మా అల్లుడు గా రున్నారు. అంచేత నేను రావటం లేదు. ఈ విషయం పట్టపగలు వారికి ఫోనులో చెప్పేశాను.

నేనొక్కట్ణే వెళ్ళటమా 1

మా అమ్మాయిని సాగనంపిన తరువాత సాయంకాలం మనం ముగ్గురం కలుసుకోబోతున్నాం. మీకోసారి *'లంచొ ఏర్పాటు చేస్తానని ఆ మధ్య “చలువ పందిరి సభ అయిం తరువాత, ఒకసారి నాతో పట్టపగలు వారన్నారు. ఎప్పుడో తప్ప మీరు రారు కదా |! అంచేత అ ఏర్పాటు అట్టా సాగనీయండి. శరభయ్య గారి దగ్గరకు సాయంకాలం ఐదు గంటల ప్రాంతాన వెళ్ళే ఏర్పాటు చేస్తాం.

సరే. అట్టాగే కానీయండి.

2

వెంకటరావు గారూ ! మీ నలుగురు బిడ్డల పెండ్డిళ్ళు చేసినారు. ఇప్పుడు మీ బాధ్యతలు తీరిపోయాయి. -

. బాధ్యతలు తీరటమేంటండీ ! ఉన్న బాధ్యతలు రెట్టింపయితేను. ఇదివరకు నలుగురే బిడ్డలు. ఇప్పుడు నలుగు రటల్టుండ్లు కదా! వారి క్షేను సమాచారాలు వారి కష్టసుఖాలు వారి పిల్లలు-ఇట్టా బాధ్యతలు "పెరుగుతూనే ఉన్నాయి కదండి. మన మున్నంత వరకు ఇవి తప్పవు. సంసారమంటే ఇదే కదండీ. ఒక నాటికి తెగేదా ఇది. తీగ సాగుతూనే ఉంటుంది. సాగే తీగను జాగ్రత్తగా గమనిస్తుండాలి కదండి. అది పచ్చగా ఉండేట్లు చూడాలి. భార్యా, పిల్లలు, పిల్లల పిల్లలు - ఎవర్ని చూడకుండా ఉంటామండీ. సంసారం సాగరమంటారు కదండీ. కాని ఇది ఆనందసాగరమండీ. భర్తకు భార్యా. భార్యకు భర్తా. పిల్లలు, పిల్లల మీద మనకు ఢడ్రేమ. మన మీద పిల్లలకు గ్రేమ. ఈ సంసారం శ్రేమసాగరమండీ. మీ రేమంటారండీ ?

... కవిత్వంచెబుతున్నారుకదా!

'.. బాబోయ్‌.! సాకు కవిత్వమేటండీ | నాకు కవిత్వమంటేందో తెలీదండి. మా రామబ్రహ్మంగారి పుణ్యమా అని మీ లాంటి కవులతో పరిచయం కలుగు తుందండి. డా. సి. నారాయణరెడ్డి గారి వంటి కవులతో పరిచయం కలిగిందండి.. ఇది నా అదృష్టంగా భావిస్తానండి. కవులతో పరిచయముంది. మనకు కవిత్వం రాకపోయినా పర్వా లేదండి. కవులంటే నాకు గౌరవమండి.

అందుకే కదా ! కవితా వైజయంతిక నేర్పాటు చేసి ఆ పేరు మీద ఏటేట ప్రముఖ కవులను, కళాకారులను సన్మానిస్తున్నారు. వ్యవస్థాపక కార్యదర్భ్శులైన మిమ్మల్నీ మీ కమిటీ సభ్యులనూ అభినందిస్తున్నాను. ఏటేటా కవులకు కళాకారులకు అనుమూంద్ర భూకుయ్య 2

ప్రతిభా వైజయింతిక పురస్కార మిచ్చి ఇరువయి అయిదువేల రూపాయలతో సన్మానించండం మామూలేం కాదు గదా !

మొట్టమొదటిసారిగా ఈ పురస్కారం మా బేతవోలు రామబ్రహ్మంగారి కిచ్చినామండి. సభ ఘనంగా ఏర్పాటు చేశామండి. మీకు తెలుసు కదండీ ?

నాకెందుకు తెలియదు. సభకు రాకపోయినా వీడియో క్యాసెట్టు చూసినాను.

అసలి పురస్కార మేర్పాటు చేయటానికి సి. నారాయణరెడ్డి గారు మాకు (పేరణ నిచ్చినారండి. వారికి రెండో నంవత్సరం ఈ పురస్కారమిచ్చి నామండి. బాలమురళీకృష్ణ గారికీ ఇచ్చినామండి. ఈ సంవత్సరం చేకూరి రామారావు గారి కిచ్చినామండి. కవిత్వం రాయకపోయినా, కళాకారుణ్లీ కాకపోయినా, వారిని సన్మానించుకునే ఒక మంచి పనైతే చేన్తున్నామండి. మాకిదే ఆనందమండి. మా వ్యాపారస్తులకు తీరిక దొరుకదు కానీండి, అవకాళం దొరికితే మీ వంటి వాళ్ళు కవిత్వం గురించి చెప్తే ఆనందిస్తామండి. చదవటమంటే కుదురదండి. చదివితే అది అర్థమవాలి కదండీ !

అర్ధం కాకపోవటానికి కవిత్వంలో ఏముంటుంది ? ఏంరాసినా బ్రతుకు గురించే కదా ! అయితే తన బ్రతుకు; లేకపోతే ఇతరుల బ్రతుకు. ఎవరిదైనా బ్రతుకే కదా ! మనుషు లొక్కటైనప్పుడు బ్రతుకులు కూడా ఒక్కటే. ఏ మనిషికైనా తల్లీ తండ్రి. భార్యకు భర్త. భర్తకు భార్య. భార్యాభర్తలకు సంతానం. ఇందరితో కష్టాలూ, సుఖాలు. రామాయణ కాలం నుంచి ఉన్నది ఇదే కదా ! కవిత్వంలో ఉండేది మనిషి బ్రతుకే. మనిషి బ్రతుకే కవిత్వమైతే కవిత్వ మర్థం కాకపోవట మేముంటుంది. మీ నలుగురు బిడ్డలకు కలిగే సంతానంలో ఎవరో ఒకరు కవి అయినప్పుడు వారు మీ బ్రతుకును కావ్యంగా రాయొచ్చు లెండి. అప్పుడు మీ "పేరు చిరస్థాయి అవుతుంది.

ఏమండీ ! భార్యాభర్త, బిడ్డలు వీళ్లను గురించిన కవిత్వ మెట్ట్లుంటుందో కాస్త చెప్పండి. బ్రతుక్కు మొదట భార్యభర్తలే కదండీ మూలం.

ఎందుకూ? ఇది వినిమీ మనుమరాండ్లు మనుమ లెవరికైనా వినిపించి కవిత్వం రాయటానికి ప్రోత్సహిస్తామనా ? మంచిదే. ఒక చిన్న కథ చెబుతా వినండి.

కవిత్వాన్ని కథగా చెబుతా రేటండి ? అయితే మా రామబ్రహ్మం గారి కవిత్వంతోనే మొదలెట్టండి. ౩ ఆధునిక కఐత్వంలో దొంపత్యం

ఎందుకు ? ప్రతిభావైజయింతిక పురస్కారాన్ని మొదట రామ(బ్రహ్మంగారికి మీ సంస్థ ఇచ్చింది కనుకనా ? అంతే కదండి. బౌను నిజమేలే. తెలుగు కవిత్వాన్ని ప్రారంభించిన నన్నయ్యది ఈ రాజమండ్రియే కదా ! రాజమండ్రిలో ఉన్నాం కనుక ఇక్కడి కవితోనే ప్రారంభిద్దాం. మీరు కోరుతున్నారు. కనుక, మీకిష్టమైన కవి కనుక, నాకూ ఇష్టమే కనుక అట్లే చేద్దాం. వినే వాళ్ళ కోరికను బట్టి కథ చెప్పటమే మంచిది. ఇంతకూ మా రామబ్రహ్మంగారు దంపతులను గురించి రాశారటండీ ? వారి క్రొత్త గోదావరి ఉంది తెలుసుకదా ! తెలియకేటండీ ? దానికి గరికిపాటి నర్సింహారావు గారి సాహిత్య పురస్కారం వచ్చింది కదండీ. ఆ సభకు నేను వెళ్లినానండి. పురస్కార విషయం మీకు జ్ఞాపకం బాగానే ఉందే 1 అదెట్లా మరచిపోతామండి. అదే కాదండి. ఆ గరికిపాటి వారి పురస్కారం మీ వేయినదులవెలుగుకు వచ్చింది కూడా తెలుసండి. మీకు అభినందనలు కూడా చెప్పినాను కదండి ? మరచిపోయినట్లున్నారు. జనౌను. జ్ఞాపకం వస్తుంది. ఆ క్రొత్త గోదావరిలో యళశోధరను గురించిన పద్యాలున్నాయి. ఒక పద్యం వినండి- సీతారాముల పోల్కి మీరలు శుభశ్రీలంది వర్ధిల్లు డం చే తథ్యోక్త్‌ ముహూర్తవుంగడియ దానేతెంచి యాళీర్వచో జాతంబుం గురివించెనో యదియె యీషద్భిన్సమై వచ్చి క్షో భా తీవ్రంబుగ సాగె నా వ్రఖయకావ్యం బిద్ది దుఃఖాంతమై. ఈ రామబ్రహ్మం గారికి సీతారాములంటే ఇష్టం. ఎవరి కిష్టం కాదండి ? నాకూ ఇష్టమేనండి. వాల్మీకి రామాయణాన్ని తెలుగులో రాసేంతగా వారి కిష్టం. దాంపత్యానికి సీతారాములను ఆదర్శంగా చెప్పుకొంటుంటారు. బహుభార్యలను చేసికోవటం అతి సాధారణమైన కాలంలో రాముడు రెండవ భార్యను చేసికోలేదు. సీత లేకుండా పోయినప్పుడు కూడా. సరే.

బుద్దుని భార్య యశోధర. బుద్ధుని మొదటిపేరు సిద్ధార్థుడు. ఇతనికి ఒక కొడుకు. ఇది లోకానికి తెలిసిన విషయం. కొడుకు పుట్టింతరువాత సిద్ధార్ధుడు సంసారాన్ని విడిచి తపస్సు చేసి బుద్భుడైనాడు. మళ్ళీ సంసారం చేయలేదు. సన్యాసమే. సన్యాసి బిచ్చమెత్తుకొనే బ్రతుకాలి. అట్లా ఒకసారి బుద్ధుడు తనింటికే భిక్షకు వెళ్లినాడు. భర్తగారే తన ఇంటికి భిక్షకు వస్తే సన్యసించిన భర్తకు ఏమీలేదు కాని, అఆ భార్యకు ఎంత బాధ ఉంటుందో కవి ఊహించినాడు. ఆమె కేం బాధ? దాంపత్యజీవితం ఇట్లా భగ్నమయింది కదా అని బాధ. ఈమెకు దాంపత్య జీవితం ఇష్టం. అతడేమో నిశ్చింతగా సన్యసించినాడాయె. ఇద్దరి దాంపత్యమెట్లా ఉందో ఈ కవి చెప్పినాడు. ఇదంతా యశోధర చెప్పుకున్నట్టుగా రాసినాడు. తెలుస్తూనే ఉంది కదా రామబ్రహ్మంగారికి దాంపత్యం పట్ల ఉన్న అభిమానం; సన్యాసం పట్ల ఉన్న వ్యతోరకత. - అభిమానం ఉండబట్టే కదండీ రాశాడు. అయినా, ఈయనా సంసారం చేస్తూనే ఉన్నాడు కదా. సన్యాసమేం వుచ్చుకోలేదు కదండీ 1! ఒక కూతురు శర్మిల, కొడుకు రఘువీర్‌ ఉన్నారాయె. అయినా భార్యాపిల్లలున్న కవులందరూ దాంపత్యం గురించి రాసి ఉండరు కదండీ |! మీరన్నట్లు వీరికి దాంపత్యం పట్ల ఎంతో భక్తి గౌరవాలుంటే తప్ప రాయరు కదండీ. చెప్పండి. దాంపత్య మంటే భార్యాభర్తలు, సంతానం. బ్రతుకు సాగటం, కష్టాలూ, సుఖాలు. ఇక్కడ సిద్ధార్ధుడు, యశోధర యువకులు. క్రొత్తగా పెండి చేసికొన్నారు. వీరి శృంగారజీవితాన్ని కవి రాసినాడు. యశోధర జ్ఞాపకం చేసికొన్నట్లుగా రాస్‌నాడు. 'అలినీలాలకి రావే అని సిద్ధార్థుడు పిలిచే వాడట భార్యను. ఆమె వెంట్రుకలు తుమ్మెదల వలె నల్లగా ఉన్నాయి. పొడుగ్గా కూడా ఉండి ఉంటాయి. ఆ వెంట్రుకలట్లా ఉండటం యళశోధరకూ ఇష్టమే, కొత్తగా పెండ్డిచేసికొన్న వాళ్లు కదా! భర్త తననట్టా, పేరుతో కాకుండా 'అలినీలాలక' అని పిలిచే సరికి ఆమె ఆనంద గంగా ప్రవంతిలో తేలియాడక ఏం చేస్తుంది. అమెను పుట్టింట చెలికత్తెలు పిలిస్తే పిలిచి ఉంటారు కాని, భర్త పిలిచినాడు కదా ! భర్త ఆంటే అల్లాటప్పా భర్తా ఏమిటి? “నును తెలిపట్టువస్త్రము లనూహ్యమనోజ్ఞము లంచ జెక్కలోయన నలరారు వాడట. “త్రాగరంచులు చుంగులు వోసికట్టి ఠీవి” గా నడిచే వాడట. అతని నడకల తీరు మొలకనవ్వుల సౌరు) “అచ్చకాంతులీనెడు కనుచూపు' పలుకునేర్చు' ఆమెకు ఆకర్షణ, 5 ఆభునిక శఐత్వంలో దొంతత్యం

ఇంత అకర్షణీయమైన రాజకుమారుడు తనను “అలినీలాలక రమ్మటంచు” పిలిస్తే “అనందగంగా ్రవంతుల” నోలలాడిందంటే ఆశ్చర్యమేముంది. తన నీలాలకల నిష్టపడే భర్తగారి నిడుపాటి తలవెంట్రుకలంటే ఈ భార్య గారికి ఎంత ఇష్టమో! వాటికి పరిమళవంతమైన ధూపం వేసేదట. కొప్పువేసేదట. నానాధూప నుగంధ వాననల నానందంబునన్‌ బోవి, నే నై నీ శక్రొమ్ముడి పాయలం దులిపి, బాగౌ కొవ్పు వుంభావ ళో భానూనమ్ముగ జుట్టి నాదు కనుపా వద్ధమ్ముగా జూవనే అని అంటుంది యశోధర. తన భర్త “ప్రణయ సామాజ్యంబు పాలించి సౌఖ్యవితానాప్తి “యశోధరావిభు' డనంగా” కీర్తి పొందాలన్నది ఆమె కాంక్ష అమె ఈ మాట అంటుందంటే, ఉన్నంత కాలమైనా యశోధరావిభుడన దగినట్టుగా, జీవితం గడిపినా ఉన్నమాట. శృంగార జీవితానికి నంబందించినంతవరకు నీద్ధార్భ్సుడం “యళోధరావిభుడు*. ఆమె కనునన్నల్లో మెలగి, ఆమె మాట్లాడే మాటలకు చెవి కోసికొని, ఎందుకో కాని, చివరకు ఆమె పాదాల మీదా కూడా పడే వాడంటే అతడు యశోధరా విభుడనిపించుకోకుండా ఉంటాడా ! ఆమె అందానికి దాసుడు. నా కనునన్సుల న్మెలగి, నా చరణమ్ముల పైని వ్రాలి, నా కోకిల కంఠ మాధురులకుం జెవి యొగ్గి, మదీయరూప దా సాకృతి నుండి నట్టి వృదయాధివు డని అంటుంది యశోధర. దాంపత్య జీవితఫలం కదా సంతానం. వీరికి ఒక కొడుకు. కొడుకు పట్ట ఈ తల్లికి శే. ఈ నూతృత్వాన్ని గురించి కూడా ఈ కవిగారు కొంత వర్షించినారు. ఈ కొడుకు, అట్లా దూరమైపోయిన భర్తనే నడకలో, నవ్వులో, పలుకులో పోలి ఉన్నాడు- నడకల తీరునన్స్‌ మొలక నవ్వుల సౌరున, నచ్చకాంతు లీ నెడు కనుచూవునన్స్‌ పలుకు నేర్చున నన్నిట నిన్సుబోలు నీ బుడుతని చెద్దుముల్‌ కడు నపూర్వములై వురివివ్సి సొంవు జిం దెడు నెఖీ బొమ్మలన్‌ బులుము నిచ్చలు నాదు నెడంద భిత్తికన్‌. భార్యాభర్తల అన్యోన్యానురాగం వల్ల కదా ఈ సంతానం, ఈ సంతానాన్ని చూస్తుంటే ఎంత ఆహ్లాదం. “అనురాగాంబుధి ముత్తెమై పొడమి యాహ్హాదమ్ము పండించు పుత్రు” డంటున్నాడు కవి. ఈ భార్యాభర్తల అనురాగం సముద్రమంతటి అనుమాండ్హ భూకుయ్య 6

దట. ఏ భార్యాభర్తల మధ్య అనురాగమైనా సముద్ర మంళతటి విశాలంగాను, గంభీరంగానూ ఉండాలని ఈ కవిగారి కోరిక. సముద్రముంటేనే కదా ముత్యం. అన్యోన్యానురాగం కల దంపతులకు కలిగే సంతానం ముత్యాలవలె ఆహ్హాదం కలిగిస్తారు కదా! అనురాగం, ఆహ్హాదం దాంపత్య జీవితంలో లభిస్తాయని ఈ కవిగా రంటున్నారు. +"

. “నాన్నా ! అని కొడుకు తండ్రిని పలువటం, 'తండ్రీ" రమ్మని కొడుకును తండ్రి గ్రుమగా పిలువటం-ఇట్లా పిల్చుకునే ఈ తం్రడీ కొడుకులను చూస్తే తల్లి ఆనంద పరవశురాలవుతుంది కదా |! తన మాతృత్వానికి తల్లి ఎంత పొంగిపోతుంది. దీనిని తలచుకొంటుంది యశోధర-

నిను నాన్నా! యని వీడు పిల్చుటయ్మి, తండ్రీ రమ్ము చిన్హారి ర

మ్మని నీవున్మఖి వీని బిల్చుటయు, వార్దాంబోధి మాతృత్వ మో

వాన ముప్పాంగుట .... యశోధర కోరిక ఇది. ఆనందదాయకమైన ఈ మాతృత్వం దాంపత్యం వల్ల కదా సిద్ధించేది. బ్రతుకు ఆనందమయం కావటానికి మించి కావలసిందే ముంటుంది.

నిద్రలో పసిపిల్లలు నవ్వుతుంటారు అప్పుడప్పుడు. ఎందుకు నవ్వుతారో తెలియదు. మూసిన కళ్లకు ఏయే దృళ్యాలు కనిపిస్తాయో ఏమో! నిద్రలో నవ్వే పిల్లలను చూస్తున్న తల్లికి ఎంతటి ఆనందమో 1! నిద్రలో నవ్విన కొడుకును చూసి “నానగారు కాని కనిపించినారా ఏమి' అని అంటుందట. ఈమె మనసంతా ఆ భర్త మీదనే కదా. మనసులో ఉన్న భర్త మలిరూపం ఈ కొడుకు. ఇట్టా భర్తను చూచేట్లు చేస్తున్న కొడుకు మీద ఎంత (ప్రేమ పొంగి రావాలి. అది భర్త మీది (ప్రేమో, కొడుకు మీది డ్రేమో కాని ఆ ఢేమలో ఆ కొడుకును కౌగిట నదుముకొని నిద్రిస్తుందట.

బాగుందండి.

ఆ పద్యం వినండి-

నీ మలిరూనమై నెనరు నింపెడు నీ వనికూన గాఢ ని

బ్రా మధుడోల నూగుచు నదాటుగ నవ్వ నొకొక్కసారి, తం

డ్రీ ! మహనీయమూర్తి కనిపించె నటే యని, పిచ్చిదాన, నే

టో మురిపానం గౌగిటికి నొత్తి లయించితి దీర్ణరాత్రముల్‌. 7 ఆధునిక ఓఐత్వంలో దొంతత్యం

భార్యకు భర్త మీద (పేమ ఉంటుంది. ఇటు కొడుకు మీదా ఉంటుంది. ఆ భర్త ఈ కొడుక్కు బాధ కలిగిస్తే భరించలేదు. భర్త ననలేదు కదా ! తానే బాధ పడుతుంది. ఆ బాధ చచ్చేంత ఉండవచ్చుకూడ. తెలియని దానినిగా తనను చూస్తే భరిస్తాను కాని, ఈ నీ కొడుకును కూడా అట్లే - తెలియనట్లే చూస్తే ఈ పిల్లవాడెంత బాధపడతాడో అని భర్తతో అంటున్నట్టు ఈ యశోధర భావిస్తుంది-

నీదు వదమ్ములంబడి 'యనిందిత దివ్య చరిత్ర? యంచున

త్యాదృతి మొక్కు నా జనులయందున నన్ను నాకర్తుగజేసి శూ

న్యోదిత దృక్కులంగనిన నోర్తును గాని, త్వదీయవుత్రు, న

ట్లే దరినింతురేనిం బని డెందమె చిట్లునా ! నేనె చత్తునో

అంతేనండి. చేసుకున్నందుకు నన్నంటే పడతాను కాని, అమ్మాయి మనసు నొప్పించే మాటంటే పడేది లేదని తేగేసి చెబుతుందండి, మావిడ అప్పుడప్పుడు. పిల్లల మీద తల్గుల కెంత (్రేమండి బాబోయ్‌ ! పిల్లలు మనల్ని ఏమైనా అన్నా కూడా వీళ్ళు భరించరండి. భార్య (ప్రేమ పిల్లల మీద ఎక్కువనా, మనమీద ఎక్కువనా తెలసుకోలేమండి.

భార్యాభర్తల్లో అభిప్రాయ భేదాలుంటాయి కదా ! ఎవరి మార్గంలో వాళ్ళుపోజే సంసారం ఏమైపోను. పసి పిల్ల లేమైపోను. అందుకని ఎవరో ఒకరు మరొకరి మార్గాన్ని అనుసరించటమే మంచిది.

అంతేనండి. =

భర్త సంసారిగానే ఉండాలని యశోధర కోరుకుంది. అట్లే చేసింది. భర్త “చూపులే సకల మటంచు కాపురము సల్పింది”. “సిగ పూవందము వాడి పోవుటది దృష్టింబడ్డ నీ డెంద మేమగునో, యేమి విరాగతల్‌ పొడమునో యం చార్తిమై నెంత కెంతగ జాగ్రత్త వహించితి”నని చెప్పుకుంది. ఎంత జాగ్రత్త పడినప్పటికి భర్త సన్యాసి కానే అయినాడు. ఆయన తన మార్గానికి రాడు. అది రూఢియైపోయింది. ఇక తానే భర్త మార్గాన్ననుసరించాలి. యశోధర ఈ నిశ్చయానికే వచ్చింది. “సువర్ణ దివ్యభూషావళి దీసి నీ చరణ సన్నిధి నర్పణ జెసికొందు, దీక్షావిధి నాకు నీయర 1 ప్రశాంతి సుగంధము భిక్ష వేయరా!” ఇది యశోధరా సిద్ధార్ధుల దాంపత్యమని రామబ్రహ్మ కవి చిత్రీకరణ.

దాంపత్యాన్ని గురించి యశోధర కన్న కలలు ఎన్ని ఉన్నాయో ? అవన్నీ భగ్నమైనాయి. కదండీ ? అనుకూండ్ల భూకుయ్య 8

మీరన్నది నిజమే. దాంపత్యంపట్ల ఆమెకు గల (్రేమ, అది భగ్నమైనందుకు బాధ. ఇది వింటే మనకూ బాధే- ఎటకని యేగిరో తెలియదే యని కుందుచు కొన్సినాళ్లు, రే వటి కరుదెంతురో యనుచు పాయని యాన మరిన్లినాళ్లు, ణి చట భయదాటవింబలె విచారమునం గడతేరుచుంటి-ని ప్పటీ కిటు లీ మనస్సు పరివక్వృత నందె బృహచ్చిలాకృతిన్‌. నీ మన నీట్టిదం చెజుగ నేరని మూఢత నేండ్లు సాగె - నీ వో మజి నా మనో ద్రఢిమమున్‌ గ్రహియింవక యేగినాడ వౌ రా! మన దంవతిత్వము నరన్పర వంచన యయ్యె నాటి - నీ నా మధురానులావములు న న్పవవాన్యము జేయు నేటికీన్‌ జని యున్సంతకు నీదు ప్రావున నుఖ స్వాధిస్ట మాథ్వక సే చన మారాకులు వేని విశ్చవలభీ నంనక్తికిం భ్రాక జూ చిన నా జీవన మాధవీలతను గూల్చెన్సీదు నిర్వాణగ రను మాంగల్య వవిత్రగాధకు బరిష్కార మ్మిదేనా వ్రభూ! యశోధర ప్రశ్నకు భర్త సమాధాన మేం చెప్తాడు? ఒకసారి నీ పాదాలకు మ్రొక్కిన వారి బాధలు తీరుస్తావట. మరి నీకెన్ని మార్గో మైొక్కినాను కదయ్యా 1 నీతో కలిసి కాపురం చేసినాను కదయ్యా ! దానికి ప్రతిఫలం నా యెదకు చిచ్చు 'పెట్టితివి కదా ! అని ఏడుస్తుంది. యళోధర- ఒక పరి నీదు పాదముల కొయ్యన (మొక్క, త్వదీయ వీక్షణా శళలము లందుకొన్న మనుజావళి మనోవ్యధ లార్తువంట్స, ని న్నాకవరి కాదు నిత్య విధియో యన మైొక్కతి, నీదు చూపులే సకల మటంచు కావురము నల్చితి, నా యెద చిచ్చు వెట్టితే! నిజమేనండి. పాప మామె కాపుర మట్లా చెడినందుకు ఎంత బాధ పడిందండి ? 3 వెంకటరావు గారూ |! చెప్పండి. కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి గారి పేరు విన్నారా ? సాహితీవేత్తగా వారి పేరు విన్నాను, కాని, వారు రాసిన గ్రంథాల "పేరు విన్లేదండి. 9 ఆభునిక కఐత్వంలో బొంతత్యం

ఆయన 'ముసలమ్మ మరణ” మని ఇప్పటికి సరిగ్గా వందేండ్ల క్రితం ఒక చిన్న కావ్యం రాశారు. ముసలమ్మ అన్నది నాయిక పేరే కాని వృద్ధురాలని కాదు. రైతుకుటుంబం. అత్త మామలున్నారు. భర్త, ఒక చిన్న కొడుకు. ఇది ముసలమ్మ కుటుంబం. మామ పేరు బసిరెడ్డి. భర్తకు పేరు లేదు. ముసలమ్మ దాంపత్యాన్ని కవి వర్ణించినాడు. అత్త మామలను బాగా చూసుకొంటుంది. భర్తను సరే సరి. ఊరి ప్రజలను బీదసాదల నాదరిస్తుంది. ఈమె భర్త చదువుకొన్నవాడు. కవిత్వం కూడా రాస్తాడు. తానెరిగిన విషయాలు ఆమెకు చెస్పంటాడు. ముసలమ్మ సూక్ష్మగ్రాహి. భర్త చెప్పిన విషయాలను గ్రహిస్తుంది. ఇందులో పెద్ద విశేషమేం లేదు కాని సమాజానికి ఏదైనా మేలు చేయాలన్నది ఈమె ధ్యేయం. అవసరమైతే ప్రాణా లర్పించియైనా సరే ఊరి ప్రజలను కాపాడాలని ఉంది. “పరోపకారార్థ మిదం శరీర మన్నది ఈ ముసలమ్మకు ఒంటబట్టిన విషయం. ప్రజాసేవ విషయంగా భర్తకు పాఠాలు చెప్పగలిగిన భార్య ఈ ముసలమ్మ అన్నది ఈ కథలో కవి చెప్పదలుచుకొన్న ప్రధాన విషయం- ఇదేదో తప్పకుండా వినగలిగిన కథలా ఉన్నట్టుందండీ. చెప్పండి విందాం. వాళ్లున్న ఊరు బుక్కరాయసముద్ర మట. ఇది అనంతపురం జిల్లాలో ఉంది. వర్షం కుండపోతగా ఎడతెరపిలేకుండా కురిసినందువల్ల ఆ ఊరి చెరువు నిండి పోయిందట. వరద తీయలేదు. వర్షం తగ్గనే లేదు. చెరువుకట్ట ఎప్పుడైనా తెగిపోవచ్చు. కట్టతెగితే పెద్ద ప్రమాదం. ఊరు ఊరంతా మునిగిపోతుంది. బ్రతుకు తెరువు కష్టం. ఊరు, ప్రజలు క్షేమంగా ఉండాలంటే చెరువుకట్ట తెగకుండా ఉండాలి. వర్షం కురుస్తూనే ఉంటే చెరువుకు వచ్చే వరదనెట్లా ఆపుతారు. ప్రజలకు తోచింది ఒక్కటే. దైవమే కాపాడాలి. అందుకని పోలేరమ్మను పూజించాలని చెరువు కడకు ఊరి ప్రజలు చేరుకున్నారు. పూజలు చేసినారు. చెరువు బారినుండి తమను రక్షించుమని వేడుకొన్నారట. అప్పుడొక అశరీరవాణి వినిపించిందట- బసీరెడ్డికి కడ కోడలు మునలమ్మ యనంగ నొవ్పు వుణ్యాంగన తా వెన బలిగా బోయిన మీ క్‌ినుమంతయుి కష్ట మెను డేలా కలుగున. ఇది ఆ మాట. అయ్యో పాపం. అనుమాండ్హ భూకుయ్య 10

ఆ మాట విన్న ప్రజలకు పిడుగుపడ్డట్టయింది. అంత మంచి మనిషి చెరువుకు బలి కావటాన్ని ఎట్లా కోరుకొంటాం ? ఇదెక్కడి విషమ పరిస్థితి వచ్చి పడిందని అనుకొంటున్నారు. ఈ అశరీరవాణి ఆ నోటా అఆ నోటా పడి, పోయి పోయి ముసలమ్మ చెవిన పడింది. ఆమెకు సంతోషం వేసింది. ఊరి ప్రజలకు మేలుచేసే అవకాశ మిట్లా వచ్చింది కదా యని.

వెంటనే పోయి చెరువుకు బలియై పోయిందేంటండీ ?

కాదు కాదు. ఆమె ఇంటి కోడలు కదా ! అత్త మామ లున్నారు. భర్త ఉన్నాడు. వీళ్లకు చెప్పకుండా ఎట్లా పోతుంది ?

చెపితే వాళ్లు పోనిస్తారేటండీ ?

ఎందుకు పోనిస్తారు. వద్దనే అంటారు. భర్తను విడిచి పోవటానికి అమెకు మాత్రం కాళ్లెట్లా వస్తాయి. అత్త మామలు, కొడుకు, మరదులు - ఇందరున్న కుటుంబాన్ని విడిచి పోవటానికి ఆ ముసలమ్మ కొంత తటపటాయించింది. కాని చివరకు, విడిచి పోవటానికే నిశ్చయించుకొంది. భర్త దగ్గరకు పోయింది. అశరీరవాణి విషయం చెప్పింది. తన సంసిద్ధతను తెలిపింది. ఈ మాట, భర్తకు పిడుగు పడ్డట్లయింది. వణకిపోయినాడు. మూర్భపోయినాడు. తేరుకున్నాడు. కొంత ధైర్యం తెచ్చుకున్నాడు. నీవు లేకుండా బ్రతుక నన్నాడు. నేనూ నీ వెంటే వస్తానన్నాడు. లేకపోతే ఊరు విడిచి వేరే చోటికి పోదామన్నాడు. “నిన్ను విడిచి పోవటానికి అనుమతించలే' నన్నాడు. కవి రాసిన పద్యాలు వింటారా ?

ఎందుకు విననండి ? పాడండి. పద్యాలు నాకు అర్ధమయ్యేట్టుగానే ఉన్నాయి కదండీ ? అర్ధమయ్యేట్టు మీరు పద్యం విరిచి చదువుతారు కూడా.

కేవలం వర్ణనల చోట్ల తప్ప సాధారణంగా కవులు కఠినంగా ఉండేట్స రాయరు. సంభాషణలున్న చోట్ల పద్యం సరళంగానే రాస్తారు. విచారకరమైన పరిస్థితుల్లో, భార్యాభర్తలు మాట్ట్లాడుకునేప్పుడు కఠినంగా రాయరు. ఈ కట్టమంచి కఠినంగా రాయలేదు కూడా. పూర్వకవుల వలె ఈ ఆధునిక కవులు కఠినంగా పద్యం రాయదలంచుకోలేదు. ముసలమ్మను వద్దంటు ఆమె భర్త చెప్పిన పద్యాలు వినండి-

ఎంత మంచి మాటలు వల్కి తేమి చెవ్ప! యింత కఠిన చిత్తము నీకు నెట్టు కలిగె ? తెలినీ తెలిసి నన్ఫిట్టులు వలుకదగునె ? పడతి ! నీవు లేకున్సు నే బ్రతుకగలనె ? 11 ఆభునిక శవిత్వంలో దొంతత్యం

నిను మాని నిమున మేనియు వనజానన |! యుండగలనె ? ప్రతిన నెఖవగన్‌ జనదలచితేని నన్నున్‌ గొనిపో నీవెంట, నివుడ గోరిక వత్తున్‌. అది గానినాడు, సేమ మ్మొదవగ నీ యూరు విడిచి యొండొక యెడ కే గుద మది మేలు గదా మన కు దగన్‌ గావులను గూడి గొబ్బున దరుణీ ॥ నోరునొవ్వు బల్కగనేల ? సారసాక్షి ॥ వినుము, నను జంవీనను నీకు ననువు గాగ నాజ్ఞ యొనగ్య నేనొనగ్శ నీ వలుగ వలవ దింతి నా ముద్దు చెల్లింవవేని విడువ. భర్త వద్దంటున్నాడు. తాను ఊరి క్షేమంకోసం త్యాగం కాదలచుకొంది. మరొకరైతే ఊర్కునే వారేమో 1 కాని కవి ఇక్కడ ఈ భార్య పాత్రను భర్త చాటు భార్యనుగా చిత్రించదలచుకోలేదు. స్వాతంత్రోద్యమంలో స్రీలు కూడా పాల్గొన్నారు కదా | దేశం కోసం వాళ్ళూ త్యాగాలు చేసినారు. త్యాగం చేయటం ఒక పురుషులకు మాత్రమే సాధ్యమయ్యే విషయం కాదు గదా! త్యాగ గుణం స్రీలకూ ఉంటుంది. భర్త ననుసరించి బ్రతికే భార్యయైనా సరే అవసరమైతే, త్యాగం కావలసీవస్తే భర్త మాటనూ కాదనగల్‌గే వ్యక్తిత్వమూ ప్రీల కుంటుంది. దీనిని నిరూపించదలచుకొన్నాడు కవి. అత్తమామల నాదరించే విషయంలో లోటు లేదు. వ్యక్తిత్వం నిలుపుకోదలచు కొన్నప్పుడు మాత్రం మెత్తని మాటలు మాట్లాడుతూనే తమ మాటను నెగ్గించుకొంది ఈ ముసలమ్మ “పెద్దల కాలం నుండి ఉంటున్న ఇండథ్లను విడిచి పోవటం ఏం బాగుంటుంది! హేయమైన ప్రాపంచిక సుఖాలు మిమ్మెట్లా బంధిస్తున్నాయి. మీకే ఇట్లా అంటే ఇంక నేనేం చెప్పాలి. ఈ సారికి పోయిరమ్మని చెప్పండి. ఇదినా ప్రార్ధన, అంది. చదువుకొన్న నాకే చెప్పవస్తున్నావా, అని భర్త అనుకుంటాడేమో నని భావించి ఒక అడుగు వెనుక వేసినట్లే మాట్లాడింది. ఇదొక ఎత్తు. అనుకూండ్ర భూమయ్య 12

ఇది తగు, నిది తగదని మీ

కు దెలున రాలేదు నేను గ్రావ్వా మవాత్మా /

యది మీకు గోపమయ్యెడు

నదియైన నెబుంగజేయు డణగెద నింతన్‌.

మీరు వద్దంటే ఊర్కుంటాననటం ఒక ఎత్తు. దానికింత గౌరవాన్ని జోడించింది. ఈ ఎత్తు ఫలించింది కూడా. చిరునవ్వు భర్త ముఖాన మొలిచింది ! అన్నాడు కదా ! ఇది వరకు నిన్ను పల్లెత్తు మాటనలేదు. నిన్నెప్పుడు కాదనలేదు కదా |! అని. ఆ నవ్వుకు తన నవ్వును కలిపింది భార్య. తాతముత్తాతల కాలం నుండి ఉండే ఇండ్లను విడవట మేం ధర్మం ? విడిచిపెట్టి మరొక చోటికి వెళ్తే మాత్రం సుఖంగా ఉంటుందా ?

తిండి యెట్టులు ? నీళ్లెట్లు ? తిరివమునకు

నమ్మరో యని యిళల్లిల్లు నరుగ గలరె ?

ఎవ్వరిత్తురు నేల ? మీ కెట్టు లిండ్లు ?

చావరే వనిబిడ్ణ లీ నంకటముల ?

ఈ కష్టాలెందుకు నన్ను పంపించండి అంది. కవులు వ్రబోధాలు చేస్తుంటారు ప్రజ లాచరించాలని. ఆ ప్రబోధం ఏ సమాధిలో ఉన్నప్పుడు చేస్తారో కాని తా మా విషయం మరుస్తారు. ఈ ప్రబోధాన్ని తా నాచరించాలన్న విషయం స్టృ్రతిలో ఉండదు. ఆ విషయం తనకు పట్టదు. తా నతీతుడనుకొంటాడో ఏమో ! ఈ ముసలమ్మ భర్త కవి. “శక్తి కొలది ప్రజల కష్టం తీర్చబూనని మనిషి పుట్టడ మెందుకు? తాను మాత్రమే సుఖంగా ఉండి తోటి ప్రజలు బాధపడుతుంటే ఎట్లా చూడగలుగుతా డని ఇది వరకు పద్యాలు గిలికినాడు-

తనకు దేవు డిచ్చిన శక్తి కనుగుణముగ

నన్సదమ్ములు నాదగు నఖిల జనుల

కలక నేనాడు దీర్పంగ దలవడేని

వుట్టనేల నరుడు మజీ గిట్టనేల ?

జనులకు మే లొనరింవని

తనువేలా ? కాల్పదగబదా ? తా నొక్కండై

తనవారో లడల నేలా

గున దలయెత్తి తిరుగగూడు నరునకున్‌?

13 ఆధునిక కఐత్వంలో దొంపత్యం

భర్త ఎప్పుడో రాసి తనకు వినిపించిన పద్యాలు భార్య ఇట్లా తిరిగి భర్తకే వినిపించేసరికి జీవుడు బిత్తరపోయినాడు. సమాధానం లేదు. రాసిన విషయం మీద ఇతనికి హృదయం ఉంది. కాబట్టి అవి జ్ఞాపకం చేయబడగానే సర్దుకున్నాడు. మరెవరైనా అయితే భార్య ఇట్టా తనపాఠం తనకే అప్పచెప్పినందుకు నిప్పై నింగి 'కెగసేవాడు కాబోలు. నీవు చెప్పిన దెల్లను నిక్కువంబ యయిన మనమున కారాట మయ్యెం దరుణి | అన్నాడు. (ప్రాణత్యాగం చేయుమని ఎదుటివారికి ఎన్నైనా చెప్పవచ్చు. చెప్పటమే కదా ! ఎదుటివాడు బలియైపోతే తనకేం నష్టం. తనమాట విని ఆచరించే ప్రజలున్నందుకు మరింత పొంగిపోవచ్చు. ఏదైనా తన దాకా వస్తేనే కాని తెలిసిరాదు. పరోపకారం చేయటానికే ఈ శరీరం అని ఇదివరకు చెప్పిన మాట నిజమే అని ఒప్పుకున్నాడు. దీనిని ఆచరించాలంటే మాత్రం మనసుకు కష్టంగా ఉందన్నాడు కవి. నీవు చెప్పింది నిజమే అని భర్త ఒప్పుకోవటమే ఊరు కోసం భార్య తన శరీర త్యాగం చేయటానికి అనుమతించినట్ట్లు లెక్క. చూసినారా ఈ కథలో, భార్య తన మాటను నెగ్గించుకోవటానికి భర్తను బలవంతంగానైనా ఎట్లా ఒప్పించగలిగిందో 1 బౌనండి. | టే “నా భార్య నా మాటకు ఎదురు చెప్పదు, నేనెంత చెప్పితే అంత అన్నట్టుగా కొందరు బయట ప్రవర్తిస్తుంటారు. కాని వారు తమ భార్యలు చెప్పినట్లే వింటుంటారు. మంచి మాట భర్త చెప్పితే ఏం ? భార్య చెప్పితే ఏం ? ఇద్దరు కలిసి లాగేది ఒకే బండి కదా! అన్ని విషయాలు ఒక్క భర్తకే తెలుస్తాయేమిటండి? ఆయనకు తెలిసినవి ఆయనకు తెలిస్తే, ఈవిడకు తెలిసేవి ఈనవిడకు తెలుస్తాయి. తెలిసిన వాళ్ళు చెప్పినప్పుడు తెలియని వాళ్లు వినవలసిందే కదండీ ! మీ రేమంటారండి ? నిజమే. ఇది మనబోటి వాళ్ల ఇండ్లల్లో ఉండటమే కాదు, ప్రజలను నిరంకుశంగా పరిపాలిస్తారని చెప్పుకోబడే రాజులు కూడా ఇంతే. అనుకూండ్ర భూకుయ్య 14

ఒక కథ చెబుతాను. వెంకటరావు గారు వినాలి.

సంతోషం.

అనగా అనగా ఒక రాజు. రాజు పేరు విశ్వనాథ నాయుడు. ఇతని తండ్రి నాగమనాయుడు. శ్రీకృష్ణదేవరాయల సైన్యాధిపతి. పొండ్యదేశం పోయి-శత్రువును పారద్రోలి ఆ దేశాన్ని, రాచరికాన్ని కోల్పోయిన; ఇదిగో ఈ రాజు కిచ్చిరమ్మని ఒక రాజును చూపి రాయలు నాగమనాయున్ని ఆజ్ఞాపించినాడు. రాజాజ్ఞ ప్రకారం నాగమనాయుడు సేనాసమేతంగా వెళ్లి ఆ శత్రువును పారద్రోలినాడు. కాని ఆ రాజ్యాన్ని చూస్తే, ఏమనిపించిందో ఏమో కాని నాగమునాయుడు ఆ రాజ్యానికి తానే రాజునని ప్రకటించుకొన్నాడు. రాజాజ్ఞ ధిక్కరణ ఇది. రాయలకు కోపం వచ్చింది. ఆ నాగమనాయుణ్ణి బంధించి కాని, తలద్రుంచి కాని తెచ్చే వీరు డెవరో ముందుకు వచ్చి పరాక్రమశుల్కమైన ఈ ఖడ్లాన్ని గైకొనవలెనని రాజు ప్రకటన చేయించినాడు. 'సైన్యాధిపతితో యుద్ధం చేయగల సాహసానికి ఏ వీరుడు పూనుకుంటాడు ? పులి జున్ను తెచ్చే పనికి ఎవరు మాత్రం సాహసిస్తారు. ఏ ఒక్కడూ అంత సభలోంచి లేచి ముందుకు రాడు. ఆ సందర్భంలో ఇరువయైదేండ్ల యువకుడు - విశ్వనాథ నాయుడు లేచి, రాయల వారు అనుమతిస్తే తన తండ్రిని బంధించి తేగలనంటాడు. రాయలు అనుమతించకూడదు నిజానికి. అ తండ్రి కొడుకే కదా ఈ యువకుడు. కాని రాయ లనుమతిస్తాడు. రాయలుకదా! విశ్వనాథుడు కొంతకాలం యుద్ధంచేసి, తెలివిగా తండ్రిని బంధించి రాయల కప్పగించినాడు. సభ జరిగింది. శిక్షను గురించిన చర్చ, వాదోపవాదాలేవో జరిగినాయి. శిక్ష నిర్ణయమైంది. చివరకు రాయలు శిక్షను రద్దు చేసి క్షమించి వదలినాడు. ఏ రాజ్యాన్ని నాగముడు అశ్రమించుకున్నాడో ఆ పాండ్య రాజ్యానికి విశ్వనాథనాయకుణ్ణి రాజుగా రాయలు నియమించినాడు.

విశ్వనాథుడు ఇల్లు చేరుకున్నాడు. భార్యకు ఈ వార్త అప్పటికే తెలిసింది. ఆరు నెలలుగా ఈ భర్త కోసం ఎదురుచూస్తుంది. చివరకు క్షేమంగా తిరిగి వచ్చినాడు. లాభంగా కూడా. కవి ఈ ఇద్దరి దాంపత్యాన్ని వర్ణించినాడు.

కవి పేరు చెప్పినారు కాదేమిటండీ ?

బెను, చెప్పలేదు కదూ! కవి పేరు శంఖవరం రాఘవాచార్యులు. “సంపత్‌ అని ఈయన కలం పేరు. కావ్యం పేరు విశ్వనాథ విజయం, 15 ఆధునిక కఐత్వంలో దెంఠత్యం

ఇది పూర్వకాలపు కావ్యమటండీ ? కాదు కాదు. ఈ మధ్యకాలం లోనిదే! 1987లో కాబోలు, మొదటిసారి అచ్చయింది. ఇది మీ రాజమండ్రిలోనే అచ్చయింది. మా రాజమండ్రిలోనే నాండి 1! బాగుందండి. ఆ రాజ దంపతుల కథ వినాల్సిందేనండి, చెప్పండి, చెప్పండి. కథ రాజుల కాలం నాటిదే కాని, కవి ఆధునికుడు కదా. వారి దాంపత్యాన్ని కవి ఊహించి రాశాడు. అతడేమో ఇరువయి ఐదేండ్ల వాడన్నారు. ఇంటినుంచి పోయి ఆరునెల్లకు తిరిగివచ్చినాడంటున్నారు. అందునా రాజుగా తిరిగి వస్తున్నాడు. అతణ్ణి చూచిన, ఈ అమ్మాయి అనందంతో ఉక్కిరిబిక్కిరై ఉంటుంది కదండీ |! ఆ కుర్రాడి పరిస్థితి కూడా ఆంతే కదండీ 1 వారి సమాగమాన్ని మీరూ ఊహిస్తున్నారూ! పాత జ్ఞాపకాలేవో మీ మనసులో పూచినట్టున్నాయి. యాభై పైన కన్పిస్తున్నా పచ్చగా ఉన్నారు. సంతోషం, నాకు యాఖైరెండేండ్లండి. నేను పట్టపగలు పుట్టానండి. అ రోజు అర్ధరాత్రి. మన దేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిందండి. కాదండి, నేను వస్తూ వస్తు స్వాతంత్ర్యాన్ని వెంట తీసుకొచ్చినానండి. - మీరు పుట్టింది ఆగష్టు పదిహేను, పందొమ్మిది వందల నలభైఏడన్నమాట. వట్టపగలు ఇంటిపేరు ఈ విధంగా మీవట్ట సార్థకం. పట్టపగలు వారికి ఇక పట్టపగ్గాలెందుకుంటాయి; ఆ రాజుకు వలెనే. విశ్వనాథుడు రాజుగా నియమింపబడి కొత్తపెండ్లి కొడుకువలె ఇంటిని చేరుకొన్నాడు. లోనికి వెళ్లినాడు. కొత్త పెళ్లి కూతురు వలె రాణి గారి ఎదురుచూపులు, అతడు కంటబడగానే ఆమె ఒళ్లు గగుర్పొడిచిందట. “కాంతుని జూచె మేన పులక్రల్రా మొల కెత్త వధూటి” అంటాడు కవి. కన్నుల్లో వెన్నెల్లు కురిపించిందంట. ఒకరివైప్ప ఒకరు ఉత్కంఠతో నడిచినారట. భర్తను చూస్తే దృష్టి తగిలేట్టున్నాడు. ఎందరి చృష్టి తాకిందేమో ! బంగారు పళ్లెంలో పసుపునీళ్లు తెచ్చి భర్తకు దిష్టి తీసిందట- అనుకూండ్హ భూకుయ్య 16

వరివృత్త కేతకీబర్హ గుంఫిత వేజ్‌ గరుపాఖు నెజీగుబ్బ నొరని వేల ...

వచ్చి యభిముఖ దబేవాళి వఖకు దనదు

రత్స కంకణ దీప్తి నీరాజనముగ

వనిడి పళ్లెము లోవలి వనువు నీరు

లీల నాయన్నికై నురాళించి వైచె. . అంటాడు కవి. నెమిలి పింఛం వలె ఉన్న అమె వెంట్రుకలు ముందు వేలాడుతుంటే భర్త కెదురు వచ్చింది. ఆమె చేతి రత్న కంకణ కాంతులే నీరాజనమట. అట్లా వచ్చి లీలగా దృష్టి తీసిందట. ఆమె దృష్టి తీస్తున్న దృశ్యం ఎంత ఇదిగా ఉందో కళ్లకు కనిపిస్తుందా మీకు?

భర్త మీద ఎంత గ్రేమండీ ఈ భార్యకు ! అంత గొప్ప వీరుడంటిరి అతని తండ్రి. అంతటి తండ్రిని బంధించి తెచ్చిన వాడు కదా ! రాయలు మెచ్చుకున్న పరాక్రమవంతుడాయె. అందులో రాజై వస్తున్నవాడు కదండీ. అందులో ఆరు నెలలుగా భర్త కోసం ఎదురుచూస్తుందంటిరి. ఎవరి దృష్టో కాదండి, ఈమె దృస్టే తగిలిఉండి ఉంటుందండి. డ్రేమ ఎక్కువయితే ఇంఠేనండి.

అట్లా తనను చేరిన భార్యను గాఢాలింగనం చేసుకొన్నాడీ భర్త. కైవల్యం లభించినంత ఆనందంగా ఉందామెకు. ఆమె శరీరం వెన్నెలను కురుస్తుంది. ఆమె ముఖాన్ని తన రెండు చేతుల్లోకి తీసుకున్నాడు. ఆమె ముఖం విరబూసిన శతపత్రం వలె ఉంది. ఆమె కపోలాలను చూస్తున్నాడు. పద్మపురేకుల వంటి కళ్లను చూస్తున్నాడు. ఆమె ఎర్రని పెదవులను చూస్తున్నాడు-

చూబు గపోల వత్రములు, చూచును బద్మవలాళ నేత్రముల్‌

చూచు నరాళ వక్ష్మములు, చూచు నలక్తక పాటలోస్టమున్‌

జూచు శ్రవోవతంనమును, జూచును బావట చెందిరమ్ము దో

బూచుల చూవులన్‌ బతియు పోషిత లోచన పారణమ్ముగన్‌. "

అరు నెలలు ఆకలిగా ఉన్న కళ్ళు కదండీ ?

జను కదా ! భర్త ఆమె కౌగిలిలో పరవశించిపోతుంది. అది ఇతనికీ ఆనందదాయకంగాను ఉంది. ఆమెకూ పట్టరాని ఆనందం. ఆఅ ఆనందంలో బాష్పాలు. వాటిని ఈ భర్తగారు తన చేతిగోళ్లతో తుడిచేస్తున్నాడు. ఆమె రాణి కాదు. ఇతడు రాజు కాదు, పట్టరాని అనందంలో ఇవేం పట్టవు కదా ! దంపతులుగా వీ 17 ఆధునిక శఐత్వంలో ఏొందత్యం

రనుభవించే ఈ ఆనందం ముందు సిరిసంపద లెందుకు ? సామాజ్యా లెందుకు? ఈమె అతనికి బహిఃప్రాణం. ఇంతటి అనందాన్నిచ్చే భార్య ఉంటే సంపదలూ, రాజ్యాలూ నిజమైన సంపదలు కాదు. ఈ అనందం ముందు అవి వట్ట్‌ మిథ్య, ఆ భర్త గారు తన భార్యతో ఇట్టా అంటున్నాడు. పద్యం వినండి- ఓసీ మత్తచకోరశాబనయనా ॥ ఉత్సిక్తవాల్లభ్య ల క్షీ సామ్రాజ్యము లేల నీవు కలుగన్‌, మిథ్యానిధుల్‌ కావటే యాసంధ్యంబును నానిశాత్యయము న న్పందాల కాణూచివై శాసింవంగ నితఃవురాధిక యళస్సండ్రాంత రాజాదృతిన్‌. మధుర మంజీర శింజాన విధురమైన నర్వ నన్సద్ధ నర్తనశాల వోలె (బ్రతుకు నర్వోవభోగ్యనంవన్న మయ్యు వెలది / నీ నవ్వు కొజయెన వెలితివోవు. ఎన్ని భోగభాగ్యాలున్నవ్పటికి ఒక్క నీ నవ్వు లేకపోతే అంతా వెలితి అంటున్నాడీ భర్త. పట్టపగలు వారు నే చెప్పేది వింటున్నారనే అనుకొమ్మంటారా ? ఒక్క చెవులతో వినటమేమిటండి బాబూ | రెప్పవేయకుండా ఈ కళ్లతో కూడా వింటుంటేను. ఇంత (ప్రేమున్న వాడు ఆర్నెల్లు ఎట్లా బ్రతికి ఉన్నాడండి ? ఎట్లా బ్రతికి ఉంటాడో మీ రూహించలేరా ? ఊహించటానికేముంటుందండి. వెనుకటి వాటిని ఎదో ఊహించుకుంటూ కాలం గడపటం తప్ప మరో మార్గ మే ముంటుందండి, అట్లాంటిదే ఇదివరకు జరిగిన ఎదో ఒక మధుర సంఘటనను స్మరించుకొంటూ ఇంతకాలం గడిపినాడంటాడు కవి. కష్టపడి పనిచేసినప్పుడు సంపాదించుకొన్న ఆస్లిన్స వనిచేయని కాలంలో అనుభవించినట్లు. ఆముక్త మాల్యద అనే కావ్యంలో శ్రీ కృష్ణదేవరాయల వారొక మాట అన్నారు. వార్ధక్యం కోసం యౌవనంలో, వానకాలం కోసం ఎండాకాలంలో, పరలోకం కోసం ఇహలోకంలో సంపాదించి పెట్టుకోవాలని. అహా. రాయలనారు ఏం చెప్పినారండి. వయసులో సంపాదిస్తేనే కదా ముసలితనంలో ఏ రోగమో వచ్చినప్పటికి ఇబ్బంది పడకుండా బయటపడ్డాం. అనుకూండ్ర భూకుయ్య 18

శరీరంలో ఇంత సత్తువ ఉంది కాబట్టే ఇప్పుడు నేను కష్టపడి సంపాదిస్తున్నాను. ముసలితనంలో ఇంత కష్టపడలేను కదండి. బాగుంది. ఆ మధుర సంఘటన ఎదో చెప్తానన్నారు.

అక్కడికే వస్తున్నాను. వినండి. ఆ విశ్వనాథ నాయని మాటల్లోనే వినండి. మధ్యలో నేనెందుకు ? తన ప్రక్కనే తన ఒడిలోనే, బహుశః అతని కౌగిలిలోనే ఉన్న భార్యతోనే ఈ పూర్వ సంఘటనను చెస్తన్న సంగతి మరచిపోవద్దు.

మరచిపోలేదండి. చెప్పండి.

“ఒకనాటి శరత్పూర్జిమ నాటి రాత్రి ఒకడనే మేడపైకి వెళ్లాను. శయ్యమీద పడుకున్నాను. ఆకాశంలోకి చూస్తున్నాను. పండువెన్నెల. ఈ విశ్వం వెన్నెల్లో విరబూసిన కలువ యేమో ! ప్రకృతిని పరిశీలిస్తున్నాను. ఎడదలో ఏవో భావతరంగాలు. ఆకాశంలో అక్కడక్కడ తెల్లని మబ్బులు, ప్రియుల కౌగిళ్ళకోసం వెళుతున్న వేల్చుజవరాండ్ర గాలికి తొలగిన పైటకొంగులేమో ఆ మబ్బులు. కదలాడే కైలాసపర్వతశిఖరాలేమో! వ్రవంచాన్ని ఎట్లా నృజించాలా ! అని ఆలోచిస్తు పాలసముద్రంలో వట పత్రశాయియైన బాలుని వలె వెండి నురుగు వెన్నెల తరగల్లో తేలియాడుతున్నాడు. అద్దాల మేడలో శయ్య మీద నేను నిద్ర నటిస్తున్నాను.

“అంతలో నీవు వచ్చావు. ఆభరణాలు పరిమితంగా ధరించినావు. కురుల సామ్రాణీ పరిమళం గుప్పుమంది. నా సమీపానికి వస్తున్న నిన్ను నా అరకంట చూస్తున్నాను. వెంకటరావు గారూ 1

ఇదేంటండి, రానని చెప్పి మధ్యలో వస్తున్నారు ?

రాకుండా ఉండటం కోసమే వస్తున్నా ఇక్కడ కవి కొన్ని పద్యాలు రాసినాడు. ఇది పద్య కావ్యం కదా! అ పద్యాలే వినిపిస్తాను.

నా కర్ణం అవుతాయటండీ ?

మీకు హృదయం ఉంది కదా! ఆ మీ హృదయాన్ని, పదిలంగా సందర్భానికి ఒదిగింపజేస్తే అదే అర్థనువుతుంది. అర్ధమేమిటని ఆలోచించే మెదడును మాత్రం కాస్త పక్కకు పెట్టండి. హృదయానికే తెలుస్తుంది. కావలసింది ఇదే. ఒక్క మాట చెప్తాను. ఆమె కోసం ఇత డెదురు చూస్తున్నాడు. అతని మనసు శృంగారవనంలో విహరిస్తుంది. అతని కోసం ఆమె వచ్చింది. ఆమె మనసు అతని మనుసు వలెనే 19 ఆధునిక ఐత్వంలో వెంధత్యం

ఉంది. కొత్త దంపతులు కదా ! అతడు నిద్రలో ఉన్నాడనుకొంది. అతణ్జి ఒక పద్ధతిలో లేపి తన దారికి తెచ్చుకోవాలనుకొంది. ఈ విషయాన్ని అంతా మీరు భావించండి. మీ భావనే ఈ పద్యాల్లో ఉంటుంది. పద్యాలే మీకు అర్ధం చెబుతాయి. ఆ అర్థం మీ హృధయాన్ని రసానందంలో ముంచి తేలుస్తుంది. ఇక ఆ పద్యాలు వినండి, పాడుతాను. ఆ భర్తగారే భార్యామబణికి వినిపిస్తున్న సంగతి మరవద్దు సుమా! అలాగే నండి. ఇక పాడండి. వెన్నెల రాత్రి అద్దాల మేడ. కొత్త దంపతులు. ఈయన గారు ముందువెళ్లి సెజ్జమీద పడుకున్నాడు. శృంగార భావ ప్రపంచంలో విహరిస్తున్నాడు. నిద్ర నటిస్తున్నాడు. ఆమె కురుల సామ్రాణి పరిమళం ముందు వెళ్ళింది. ఆమె వస్తున్నట్టు గ్రహించి ఈయనగారు అరకంట చూస్తున్నాడు. ఆమె కళ్లకు కాటుక. నుదుట కస్తురి బొట్బ. మట్టెల చప్పుడు. సన్నని చిరునవ్వు. అందమైన సిగ్గు, ఇట్లా వస్తుంది ఆ భర్త దగ్గరకు ఆ భార్య. పద్యం పాడుతా నన్నారు కదండీ 1 ఇదిగో వచ్చె - కజ్జల రేఖత్మో నానట కమ్మని కన్తురి గీరబొట్టుతో నజ్జకమైన మట్టియల చప్పుడుతో చిరునవ్వుతో, త్రపా మజ్ఞనదీప్తీత్సో మనను మాలిమితోం బెనవేయు చూపుతో నజ్జతమైన మన్మథుని నస్యందనమోయన వచ్చి వజ్జకున్‌, వచ్చి ఏం చేసిందండి ? ఆమె వస్తు వస్తూ పిడికిట్లో ఇంత కమ్మటి పుష్పాడి తెచ్చుకున్నట్టంద్ర. పిడికిలి విప్పి భర్త ముఖం మీద పడేట్టు ఉహ్హని ఊదిందట. సిగలో ధరించిన ఒక పువ్వు తీసి అతని ముఖం మీద విసిరిందట. తనను చూస్తున్నాడేమోనని ఆ త క్రీగంట చూస్తుందట. నిద్ర నటిస్తున్నాడు కదా ! అతడు చూడడు. తాను కదలక్షండో ఉంటే ఇంకా ఏమేం చేస్తుందో చూద్దామని అతడు కదలకుండా ఉన్నాడు. తన ముత్యాలదండ అతని వక్షస్థలం మీద పడేంతగా అతని మీద వంగి అతని చెంపమీద కాబోలు చేతివేలితో చిన్నగా కొట్టిందట. నిద్రపోతున్న అతణ్ని లేపాలని ఆమె ఉద్దేశం నిద్రిస్తున్న తనను, ఏకాంతంలో వెన్సెల రాత్రి తన నామె ఏం చేస్తుందో చ్చు అనుభవించి పులకించిపోవాలని అతని కోరిక, ఇంత చేసినా లేవడేమిటి? గాఢనిద్రల్ర! అనకుఘాండ్ర భూకుయ్య 20

ఉండి ఉంటాడనుకుంది. ఊర్కోవచ్చు కదా ! ఊర్కోడు. అతనిలో కోరిక ఉంది. అది అతనిలో నిద్రను నటింపచేయిస్తుంది. ఈమెలో కోరిక ఉంది. ఇది ఈమెను ఊర్కోనీయటంలేదు. నిద్రిస్తున్న అతణ్జి లేపే దాకా ఏదో ఒకటి చేస్తుంది. అతని చెవిలో కొక్కొరోకో అని కూసిందట. ఆమె తాంబూలం సేవించిందేమో ! ఆ పరిమళాలు బహుశః అతణ్జి ఉక్కిరిబిక్కిరి చేసి ఉంటాయి. ఎంత నిగ్రహించు కున్నాడో కాని కదలటమే లేదు. అతని హృదయం సరే, ఒళ్లు గగుర్చొడిచి ఉంటుంది. ఆ గగుర్పాటును కనుక ఆమె చూడగలిగి ఉంటే, అతనిది దొంగ నిద్ర అని తెలిసి, ఇంత వరకు, నిద్రబోతున్నాడనుకొని అతణ్జి లేపడానికి తాను చేసే చేష్టలకు ఆమె మవా సిగ్గుపడి ఉండేది. ఆమె మాంచి తమకంలో ఉండి ఉంటుంది కదా! ఇదేదీ గ్రహించినట్లు లేదు. అక్కడ ఉన్న గంధం లాంటిదేదో తీసి అతని బుగ్గలకు పులిమిందట. లేవడే. తన చేతి గోళ్ల కొసలతో అతనికి గిలిగింతలయ్యేంత మాత్రమే అతని శరీరం మీద అక్కడక్కడ తాకించిందట. ఏం రాశాడండి పద్యం ?! పద్యం పాడలేదు కదా. పాడితే ఇంకెంత బాగుంటుందో! . పాడుతాను. పద్యాన్ని వినకండి, చూడండి. మీరు పొడే పద్యంలో కనిపించేది వారి సరసమే కదండి ! ఇనౌను. ఇదిగో ఆ పద్యం. చూడండి - చూర్ణ ముష్టి నడల్సి నుముధూళి నొరపుగా నుహ్హని మొగముపై నూది నవ్వి, కచసింఛ కునుమశేఖరబద్ధ మృదుచంవ కము తీసి రువ్వి క్రీగంట నరసి కంఠ మౌక్తిక దాముకము మీద వడ వంగి యంగుళిస్పాటన మాచరించి ముఖవీటికా గంధముల వర్వ జెవిదండ కొక్కారోకోయని కొనరి కూని వునుగు జాబ్బిల్ల బుగ్గల వులిమి వ్లూసి మనృణ చేలాంచలముతోడ మన్తరించి నవ కురంటక పాటల నఖర శిఖర రేఖ లెడనెడ గాడ గిల్లింతవెట్టి. 21 ఆధునిక శఐత్వంలో దెంతత్యం

భార్య చేసే ఈ చేష్టలకు అతడు స్వర్గసుఖం పొందినట్టు పాంగిపోయి ఉంటాడు. స్వర్గ సుఖాల నందించిన ఆమె తన హృదయరాజ్ఞి- అంత కంతకు. గ్రైవనమగుచు నాకు సొగయు కోర్కుల నాకము చూఅపెట్టి శ్లథ వరివ్వంగ మోక్షితోచ్బనిత వగుచు (గ్రమముగా నిద్రపైకాని కన్చుమోడ్చి. ఆకులాకుల మూర్గజ వగుచుు మౌళి నిందు ధవళోసధానమ్మునందు జేర్చి సోత్తరచ్చద వపర్యంక నుఖ నుషుప్తి . వవ్వళింపగ నిద్రాళు వద్మమట్లు. అద మజచిన రజనిపై నమృతకరుడు చంద్రికా శ్లక్ట కౌశేయశాటి కప్పి యెట్లు చూచెనో నెనరుతో నట్ల చూచి యాస్తనాచ్భాదనాంబరవైన నిన్ను. పొందిన యనుభూతి, రన న్పందనమును నాకు మధురపాథఖేయమ్మై నుందరమై విరపా వృదయ చందనమై వలచు వ్రఖయ సౌరభ మయ్యెన్‌, ఆనాటి రాత్రి భార్యతో గడిపిన ఈ మధురానుభూతినే స్మరించుకొంట్సు ఈ నాయుడు ఆమెకు దూరంగా ఉన్న ఈ ఆర్నెల్లు కాలం గడిపినాడట; అని భార్యక్సు చెప్తున్నాడు. ఆమె మాత్రం ఇది మరచిందా 1! ఇద్దరి పరిస్థితీ ఒక్కటే. అతని నోట్రి ద్వారా ఇన్నాళ్ళకు మళ్లీ నాటి సంఘటనను విన్నందుకు అమె కన్నులతో నవ్వుక్రా్స ఉంటుంది. సరే, ఇన్నాళ్లకైనా మీరు క్షేమంగా తిరిగి వచ్చారు. రాజుగా కదా ఇప్పుడ్సు ఇంటికి వచ్చినాడు. భర్త క్షేమాన్ని కోరి ఎందరు దేవతలకు ఏమేం (మొక్కుకుందో ఈ ఆఅర్పెల్లు. ఆ మొక్కులన్నీ ఇప్పుడు తీర్చవద్డా ! తీర్చుదాం పదండి అంటుంది భర్తతో-

భవదీయ నుఖ నన్చివర్తనోద్వక్షార్తి న్స వట్టిన మొక్కు నలువవలయు - శృచుర పొదుల బిత్తశాంత్తికై శాంకర క్షీరాభిషేకమ్ము చేయవలయు స్వామ్షిక్రి వేణుగోపాలమూర్తికి గండ దీవమ్ము అవల నెత్తింవలయు శేష శ్రైలాధివు శ్రీ పాదములు మొక్కి గరుజోత్సవ మ్మొండు నెజవవలయు ఖర్వు మూకాంధ పోగండ ఖంజ బధిర _భిక్షుకుల కెల్ల నామెతల్‌ పెట్టవలయు తత్పటచ్చరో కర్పట స్థానకముల , తరుణ వరిధానములు వారు తాల్పనలయు. శాంతిక పొస్టీక క్రీయలు నల్చవలెన్‌, త్వదుదర్భదేవతా నంతత నుప్రనన్స విలనత్కరుణార్ధకటాక్ష చంద్రికల్‌ సంతన చేనికోవలయ్యు, నప్తవిధ వ్రతిపాద్యమౌ యళ నృంతతి నిల్బగావలయు, నర్వము చేయవలెన్‌ వ్రభూ / ప్రభూ / దేవతలకు మొక్కిన మొక్కులు తీర్చటం సరే. కుంటి, గుడ్డి మొదలైన వికలాంగులకు, భిక్తుకులకు అన్నదానం చేయాలంటుంది. వారికి బట్టలుంటాయి ఉండవు. ఉన్నా చిరిగిపోయి ఉంటాయి. వారికి కొత్త బట్టలు పెట్టాలంటుంది. హోమాలు చేయాలంటుంది. దేవతలను ్రసన్నం చేసికోవాలంటుంది. పేరు నిలబెట్టుకోనే ప్రయత్నాలు చేయాలంటుంది. ఇట్టాంటివి ఇంకా ఎన్నో చేయాలంటు ఆ రాణీగారు పెద్ద 'లిస్స' చదివింది. ఈ రాజు గారి తల తిరిగిపోయింది. రాక రాక ఆర్నెల్ల తరువాత రాజుగా ఇంటికి వస్తే వియోగంతో పరితపిస్తు ఏవో తీయని పాత జ్ఞాపకాల మూటను విప్పి ఆమె కేవో పురులెక్కించాలని ఇతడు చూస్తుంటే ఆమె విన్నట్టే వింది. నవ్వినట్లే నవ్వింది. సిగ్గుపడింది కూడ. కాని అతని వలలో మాత్రం పడలేదు. అతని “ప్లాను అతనికుంటే ఈమె 'ష్లాను' ఈమె కుండదా !. అతడు పారవశ్యంలో ఉన్నాడు. పరవశంలో ఉన్నవాణ్ణి పడగొట్టటం సులభం కదా ! ఈమె అతనివలె, ఉన్నట్లే ఉంది. కాని లేదు. ఆతనికి అతడున్న స్థితి తెలియదు. ఈమెకు తనస్థితి తెలుసు, ఆ భర్త స్థితీ తెలుసు. తెలివి ఉన్నవాళ్లు లేనివాళ్లను, తలచుకొంటే, 23 ఆభునిక కఐత్వంలో దొంపత్యం

వడగొట్టవచ్చు. అతనికి తెలివి లేదనికాదు. ఎంత తెలివి లేకపోతే అంత పరాక్రమవంతుడైన తండ్రినే ఓడించి బంధించి తెచ్చి రాయల కప్పగిస్తాడు. అంత తెలివి కూడా ఈ భార్య దగ్గర పనికి రాకుండా పోయింది. పనికిరాకుండా పోవటానికి అతని పట్టరాని వాంఛయే. పడిపోయింది అతని ఈ శృంగార వాంఛయే. ఆమె పడగొట్టింది ఆ వాంఛనే. అత డిప్పుడు రాజు కదా ! రాజైనవాడు శృంగార రసాంబుధిలో మునిగిపోతే తేల్చే దెవరు. అతడట్లా మునిగిపోకుండా చూడవలసిన కర్తవ్యం ఈ రాణిదే కదా ! అదుగో ఇక్కడ సమయోచితంగా, ఈ భార్య అ రాజునట్టా భోగ లాలసుడు కాకుండా కాపాడిందన్న మాట. అతని దృష్టిని భగవంతునివైపు మరల్చింది. ప్రజలవైపు మరల్చింది. పరిపాలన వైపు మరల్చింది. కర్తవ్యోన్ముఖుని చేసింది. మరో మాట. ఈ భార్యకు తన కుటుంబం పట్ల గల దృష్టి కూడా విశేషమైంది. ఈమె మామ ఉన్నాడు కదా నాగమనాయుడు. ఇతడు' దేశద్రోహిగా నేరారోపణ చేయబడినాడు. రాజాజ్ఞను ధిక్కరించినాడు. తన కొడుకు చేత బంధింపబడినాడు. శిక్ష నిర్ణయమైంది. ఆనుగ్రహించి రాయలు శిక్షించక విడిచి పెట్టినాడు. ఇది శిక్ష కాని శిక్ష అవమాన భారంతో క్రుంగిపోతున్నాడు. ఇంతటి బాధతో మామగారు ఇంట్లో ఏ మూలకో పడి ఉన్నా ఈ కొడుక్కు కోడలుకు ఏ మానందం ? మనశ్శాంతి కరవై మామ ఉంటే కోడలెట్ట్లా సంతోషంగా ఉండగలుగుతుంది. ఈ. కొడుక్కు సంతోషంగా ఉంటే ఉండవచ్చు. ఎందుకంటే శత్రువులుగా ఇద్దరు ఎదుర్కొన్నారు కదా! ఆ కోపం ఈ కొడుక్కు ఉంటే ఉండవచ్చు. ఉంటుంది కూడా. ఆ కోపం పోవటానికి కొంతకాలం పడుతుంది కదా ! ఈయన గారు, తండ్రిని గెలిచి, ఇప్పుడే వచ్చినాడాయె.. ఈ భర్త స్థితి తెలుసు. మామగారి పరిస్థితీ ఈమెకు తెలుసు. మామగారికి మనశ్శాంతిని చేకూర్చటం తన తక్షణ కర్తవ్యంగా భావించింది ఈ భార్య. అందుకే అంటుంది. “శ్వశురపాదుల చిత్త శాంతికై శాంకరక్షీరాభిషేకమ్ము చేయవలయు”నని. ఆ మామగారు శివభక్తుడేమొ! మామ మనళ్ళాంతికోన దైవపూజలు చేయించగలిగే కోడ లీమె. ఇంట్లో ఉన్న వాళ్లంతా ఆనందంగా ఉంటేనే అనందం. మామ చావాలి. మగడు బ్రతుకాలి అన్న పద్ధతి కా దీమెది. ఇంటి మనిష్ని క్షేమం కోరని రాణి, ప్రజల క్షేమ మేం కోరుతుంది ? ఇంటిని దిద్దుకోకుండా సమాజాన్ని ఏ ముద్ధరిస్తాం ? ఇల్లు ఎక్కడ పోతే ఏం, నాకు దేశమే ముఖ్యం అనే వాళ్లు కొందరు దేశాన్ని ఎప్పుడైనా ముంచవచ్చు. ఇంటిని ముంచగలిగే అభ్యాసం ఉండనే ఉంది కదా ! ఇంటిని గ్రేమించనివాడు దేశాన్ని ఏం (ప్రేమిస్తాడు. చెప్పటానిక్షే ఎన్నైనా చెప్పవచ్చు. ఈ విశ్వనాథనాయని భార్య, ఇంటిని దిద్దుకొని దేశాన్ని దిద్దుదా మంటుంది. భార్యగా ఇంటిని, రాణిగా దేశాన్ని దిద్దుతుంది. అనుకూండ్ర భూకుయ్య 24

ఈ విషయాలను భార్య చెప్పేసరికి ఆ భర్త ఆశ్చర్యపోయినాడు. - శృంగార రసాంబుధిలో తనను తేల్చగలిగే ఈమె కింతటి ధార్మికబుద్ధి ఎప్పుడలవడిందా! అని.

నాకూ ఆశ్చర్యం వేసిందండి, కాని తేరుకున్నానండి. ఇంటిని ఒక పద్ధతిలో తీర్చగలిగేది భార్యయే కదండి . రాణి కాబట్టి ఈమెకు దేశ దృష్టి కూడా ఉంది. ఇంటిని చక్కదిద్దుకొన్న తరువాత సమాజానికి సేవ చేయాలన్న తలంపుతో "సేవ చేస్తున్న స్త్రీలను చూస్తున్నాం కదండి. ఇది సరే. ఈ కవి-కవి పేరేమో చెప్పితిరి కదండి?

శంఖవరం రాఘవాచార్యులు.

ఆం ఈ కవి ఈ రాజకుటుంబీకుల దాంపత్యం జీవితాన్ని వర్ణించినాడు బాగుందండి. కాని పేదవాళ్లైన దంపతులను గురించి ఏ కవి యైనా రాసినాడండి?

ఎందుకు లేదు. విద్వాన్‌ విశ్వం అని ఒక కవి ఉన్నాడు.

ఆ విశ్వం గారు ఏం రాసినాడండి ?

చెప్తాను వినండి.

ర్‌

రంగన్న నిరుపేద. గంగమ్మ కూడా నిరుపేదే. రంగన్నకు తల్లిదండ్రులు లేరు. గంగమ్మకు కూడా లేరు. అక్కయే పెంచి పెద్ద చేసింది. నిరుపేదయైన రంగన్నకు ఈ అక్కయే తన చెల్లెలు గంగమ్మ నిచ్చి పెండ్లి చేసింది.

ఈ అక్కకు పెండ్డి కాలేదేటండీ ?

అయింది. కాని భర్త చనిపోయినాడు, భర్త పోయిన తరువాత ఈమె తన చెల్లెలిని పెంచింది. ఈ గంగమ్మకు అక్క దేవతయే అంటాడు కవి.

అంతే కదండీ. తన సంసారం తనకుండగా పూట గడవటమే కష్టంగా ఉన్నప్పటికి తల్లిదండ్రుల్లేని చెల్లెలిని పెంచి పెద్ద చేసి పెండ్లి చేయటం మామూ లేటండీ?

చెల్లెకు పెండ్లి చేసి బ్రతుకు ధన్యమైనట్ట్లుగా మహదానందపడిందట ఈ అక్క - 25 ఆధునిక కఐత్వంలో దింరత్యం

గంగమ్మకు రంగన్హుకు _

న్‌ంగారము జేన్కి పెండ్లి చేనిన నాడా

యంగన కనులన్‌ మాలిమి

పొంగులు రంగులను నూవి వూర్ణత నందెన్‌. ఇది కవి మాట.

ఈ ఇద్దరి దాంపత్యజీవితాన్ని విద్వాన్‌ విశ్వం సాగసుగా వర్ణించినాడు. బ్రతుక్కు పేదవారైతే మాత్రమేం ? పెద్దవారికి వలెనే పేదవారికి హృదయముంటుంది. హృదయం (ప్రేమకు నిలయం కదా! ధనం కారణంగా కొందరికి ఉన్న హృదయం పోతే పోవచ్చు. లేదా అదీ డబ్బుతోనే నింపబడి ఉండవచ్చు, ఇట్టయితే హృదయం సరిగా పనిచేయకపోవచ్చు. కాని నిరు పేదలకు డబ్బుకే పేదలు కాని, ఢయేమకు కాదు. ప్రేమలేని బ్రతుకు ఎంత ధనమున్నా భారమే అవుతుంది. మనం చెప్పు కొంటున్న దంపతులు ్రేమైకజీవులు. శరీరమున్నందుకు శ్రమిస్తారు. హృదయ మున్నందుకు (ప్రేమిస్తారు.

రంగన్స గంగమ్మ రంగు ర్తక్తమలు

రంగన్సు గంగమ్మ నింగి నీలిమలు

రంగన్న గంగమ్మ నింగారములు జిమ్ము

రంగారు బంగారు పొంగారు గోపురాల్‌

రంగడంటే ఒక్క గంగమ్మ మగడె

గంగమ్మ అన నొక్క రంగను పడుచె

రంగన్న బ్రతుకెల్ల గంగమ్మ (బ్రతుకె

గంగమ్మ మనసెల్ల రంగన్న మనసె.

వట్టపగలు వారు వింటున్నారు కదా !

అయ్య బాబోయ్‌, ఎందుకు వినట్లేదండి ! అతి శ్రద్ధగా వింటుంటేనూ. భార్యా భర్తలు కదా !

భార్యా భర్తలైతే మాత్రం ఇద్దరి బతుకులూ ఒక్కటే కావాలని ఏముందండి? ఇద్దరివి వేరువేరు కావచ్చు కదండీ ! భార్యాభర్తలై ఉండి ఎవరి బ్రతుకులు వారు బ్రతుకుతున్న వా రున్నారు కదండీ లోకంలో.

ఉన్నారేమో. మీకు లోకానుభవ మెక్కువ. మీరు సమాజసేవచేస్తున్న వారు కదా ! సమాజంలో ఎవరి బ్రతుకు లేమిటో మీ కెక్కువగా తెలిసి ఉండే అవకాశ మెక్కువ. ఇక్కడ కవి ఒక నిరుపేద జంట బ్రతుకును వర్ణిస్తున్నాడు. దాంపత్యమంటే ఇట్లా అన్యోన్యంగా మన సొక్కటి, బ్రతు కొక్కటిగా ఉండాలని కవి ఉద్దేశం,.మనసులే కాదు. ఈ ఇద్దరూ ఒక్కటే వేరు వేరు కాదంటున్నాడు కవి. వినండి. రంగణ్జి గంగన్న యని గంగమ్మను రంగమ్మ అని ప్రజలు తడబడి పిలుస్తుంటారట-

రంగని గంగన్హా యని

గంగమ రంగమ్మ యనుచు గ్రామ పప్రజలున్‌

భంగుల భంగుల విలుచుట

కంగారునె కాదు వారి కలయిక దెలువున్‌, -

శరీరాలు కూడా కలిసిన దంపతుల్లు మన పార్వతీ పరమేశ్వరులున్నారు కదా! నగం సగం. ఇర్ధనారీశ్వధుడని మన మంటున్నాం కదా! ఈ వీరి జంట పార్వతీ పరమేశ్వరులను పోలి ఉందన్నది ఇక్కడి విషయం. ఇదివరకు చెప్పిన మాటలో వీరి దాంపత్యం సీతారాములను పోలి ఉందన్న విషయం కూడా చిన్నగా నూచించ బడింది. అ మాట మరోసారి వినండి-

రంగ డంటే ఒక్క గంగమ్మ మగడె

గంగమ్మ అననాక్క రంగన్స నడుచె.

“ఒక్క' గంగమ్మ మగడె, 'ఒక్క' రంగన్న పడుచె. వారిద్దరూ ఒకరి కొక్కరుగా ఉన్నారు. రామునికి సీత ఒక్కతే. ఏకపత్నీవ్రతుడని కదా ఆయనను గురించి మనం చెప్పుకునేది. ఈ ఊళ్ళొ ఒకరి కొక్కరుగా బ్రతికే దంపతులెందరో ఏమోకాని, మొట్టమొదటగా, తప్పకుండా చెప్పుకోగదగిన జంట వీరిదే నన్నమాట. రాజ దంపతు లైన సీతారాములు అడవిలో పదమూడేండ్లు కలిసి ఉన్నది కష్టపడుతూనే కదా | షడ్రసోపేతమైన భోజనాలు వారేం చేయలేదు కదా ! అడవుల్లో అన్నేళ్ళు కష్టపడుతున్నా అనందంగానే కాలం గడువగలిగినారంటే ప్రేమ వల్లనే కదా ! (పేమ అనేది ఒక్కటి ఉంటే కష్టపడుతున్న విషయమే వారి మనసుకు రాదు. అడవిలో ఉన్న రామునికి సీత ఆనందవ్రదాయిని. పేదరికంలో మ్రగ్గిపోయే రంగన్నకు గంగమ్మ అనంద స్వరూపిణ్‌-

27 ఆఘునిిక కఐత్వంలో దొంపత్యం

గంగమ్మ నలనల్ల గాజుల రవళిలో

గంగమ్మ అఖనీలి కనుల మగతలో

రంగన్హ రుచి చూచు రాగుల అంబలే

హంగైన భక్ష్యభోజ్యాల మజనించున్‌

తినటానికి వారికి ఉన్నది రాగుల అంబలే. గంగమ్మ సాన్నిధ్యంలో అది అంబలే కాదట. రంగని జీవితాన్ని ఆనందమయం చేయగలుగుతున్నది గంగమ్మయే అంటున్నాడు కవి. భర్త కంటే భార్యకే కవి ప్రాధాన్యమిస్తున్నాడు.

అతడొక పనికి పోయినాడు. భర్తవెళ్లగానే గంగమ్మ కూడా వడ్డు దంపటం వంటి ఏనో పనులకు పోతుంది. దొరికిన కూలి గింజలు తెచ్చి కుండ ఎసరుపెట్టి కుతకుతమని ఉడికించి, ఇంత చింతకాయ దంచిపెట్టింది. పొద్దు నడినెత్తికి వచ్చే వరకు కొండకు పోయిన రంగన్న ఇంత గడ్డి మోపుతో ఇంటికి తిరిగి వచ్చినాడు-

ఎజ్జటెండ ప్రొద్దు

ఏడు మూరల గడ్డి మోవు మెడలపైన

మూడుమట్ల లోతు కనులు,

పొట్టలో వీవు చేరెను

వగడువోలె నతడు వణకుచుండె

ఈ భర్తను చూచిన గంగమ్మ కళ్ళల్లో నీళ్లు తిరిగినాయట. తననతడు చూచి బాధపడతాడో ఏమోనని కన్నీళ్లను తుడుచుకొని వెంటనే ఇంట్లోకి వెళ్ళిపోయిందట. అతని ఒళ్ళు నిమిరి కడిగిందట గంగమ్మ, భర్త శ్రమ తొలిగిస్తామని కాబోలు.

ఈ భార్య స్పర్శ, భర్తకు వేయి సంజీవనుల పెట్టు. యుద్ధరంగంలో లక్ష్మణుడు మూర్శపోయినవ్వుడు కదా వానుమంతుడు నంజీవిని తెచ్చి బ్రతికింపజేసింది. ఎక్కడికో పోయేదిలేదు, సంజీవిని తెచ్చేది లేదు. ఆ భార్య రెండుచేతులే సంజీవిని. భర్త పట్ల ప్రేమగల భార్య కదా ! (ప్రేమమూర్తి గంగమ్మ (ప్రేమ అమృతం. అమృతాన్ని తన చేతులతో శ్రమించి శుష్కించిన భర్త శరీరం వీ ద పోసింది. హూనమైపోయిన అతని ఎముకలకు ప్రాణం వచ్చింది. అనుకూండ్ర భూకుయ్య 28

పొంత నీళ్లను దెచ్చి రవంత వంగి

నిలుచు కొన్న రంగన్న పై నిమిరి నిమిరి

కడగుచున్సు ఆ యిల్లాలి కరయుగమ్ము-

వేయి నంజీవనుల మేళనింవు నుమ్ము

ఆ నిర్మల (ప్రేమ వాస్త నంన్పర్భతో

మానిపోయినవేమొ వాని గాయములు

లోని యొక్కొక యెముక మూనమైయున్స

వాని తీవులు కొంత వదలినట్టయ్యె.

ఇన్ని కష్టాలు పడేది నీకోసమే నని అతడనడు. నీ సుఖం కోసమేనే బ్రతికేది అని ఆమె అనదు. మనసులో (ప్రేమ నిండి ఉంటే మాటలేం వస్తాయి. కళ్లున్నాయి కదా ! అతని అడుగుల చప్పుడే అమె ముఖాన్ని వికసింపజేస్తుందట. అతడు సూర్యుడు, ఈమె పద్మిని అన్నమాట. అతని మాట వినగానే ఆమె కళ్లలో వసంతాలు పూస్తాయట. అతణ్జి చూడగానే ఈమె పరవశిస్తుందట. అతడామెతో మాట్లాడే మూడు మాటలే మూడు వేల గ్రేమగీతాల కంటె ఎక్కువట. నండూరి సుబ్బారావనే కవి యెంకి పొటలని రాసినాడు. అన్ని డ్రేమ గీతాలే. అందులో ఉన్న జంట యెంకినాయుడు బావలు. శఈ ప్రేమికుల గురించి ఆ కవి బాగా రాసినాడు. ఈ దంపతుల (ప్రేమను చూస్తుంటే వాళ్లు జ్ఞావక మొస్తారు. '

అతని యడుగల చవ్వుడే ఆమె మొగము

నింత విప్పార్చు మాట రవంత విన్హు

జూలు కన్సులలో వనంతాలు విరియు

చూసెనా యిక నిలువెల్ల బొక్కిపోవు.

మూడు నాలుగు మాటలే మూడు వేల

(యేమ గీతాల అవేగ నీమ దాటు,

నవృాదయములె మాటలాడుకో మొదలుపెట్ట

నాల్క నటునిటు కదలించు నాథుడెవడు ?

హృదయాలు మాట్లాడుకొంటుంటే మాట లింకేం వస్తాయి. అతడు పనికి పోయినాడు. ఈమె పోయింది. భోజనం వేళకు ఇల్లు చేరుకొన్నారు. ఆమె ఉన్నదేదో వండింది. అతని స్నానమయింది. ఆమె వడ్డించింది. భర్తను చూస్తు భార్య- 29 ఆధునిక కవిత్వంలో బెంకత్యం

చూవులతోనే వలవుల

రూవు దిద్దుకొనుచు

ఆ వడంతి బువ్వ బెట్టె

దొవున గూర్చొనుచు.

గంగమ్మ కూలి పనికి పోవటం భర్తకు ఇష్టం లేదు. ఇద్దరికి సరిపోయే గింజలు నేను తెస్తాను. నీవు పనికి వెళ్లవలసిన పనే లేదంటాడు. ఆమె వినదు. క్షణం తీరిక లేకుండా అతడు కష్టపడుతున్నప్పుడు, చేతులు ముడుచుకొని తానెట్టా కూర్చుంటుంది?

ముంతెడు గింజలైన మన భక్తికి జాలును నేను దెత్తునా

యింత్క రవంత పై సనులకే నరిపోవును వెచ్చ, మింతలో

నంతకు నింతకున్‌ బరువులైన వనుల్‌ తలవేనుకోకు మం

చెంతగ మామ జెప్పిన తనే విన దాతని తోడు నీడయె”

భార్యాభర్తలు ఒకరికొకరు తోడు. ఒకరు మరొకరికి నీడ. హెచ్చెవరు ? తచ్చెవరు ? అతడొక పని చేస్తాడు. ఈమె ఒక పని చేస్తుంది. నీవు పనిచేయకు, నేనొక్కణ్ణి చేస్తున్నాను, ఇది ఇద్దరికి చాలు గదా, అని అనటం, ఆమె పట్ల ఇతనికి గల ప్రేమనే తెలుపుతుంది. అంత పేదతనంలో ఒక పూటకు సరిపోయంత దొరికితే చాలు కదా అనటంలో ఉన్న తృప్తి ఎంతటిదో తెలుస్తుంది. ఉండవలసింది తృప్తి తప్ప, అత్యాశకాదు. ఆశ ఉంటే ఏదీ చాలదు, ఎన్ని కొట్టున్నా వేల కోట్ట్లున్నా ఇంకా ఇంకా సంపాదించాలనే ఉంటుంది. అట్టాంటి వాళ్లకు తినేప్పుడు కూడా నుఖమేముంటుందో కాని మనశ్శాంతి మాత్రం ఉండదు. శాంతి లేనప్పుడు కలిగే సుఖమేం సుఖం ? ఇద్దరి మధ్య ప్రేమ అనేది ఉన్నట్లయితే కష్టసుఖాల మాటే పట్టదు. కష్టసుఖాలు శరీరానివి. (పేమ హృదయానిది. శరీరం కంటె హృదయం ప్రధానం. ఈ ఇద్దరి హృదయాలాొక్కటి. హృదయాలొక్కబే అయితే ఇద్దరి మధ్య దాపరిక మన్నది ఉండనే ఉండదు కదా | చిక్కులేవి ఉన్నప్పటికి చెప్పుకుంటుంటారు. ఇది కావాలని ఆమె అడుగదు. అడిగే వారెవరు ? ఇచ్చేవారెవరు ? ఇద్దరూ సమానమే. ఇంట్లో ఏమున్నది ఏమిలేదన్నది ఇద్దరికీ తెలుసు. అప్పు ఎంత ఉంది, అది ఎట్టా తీరుతుంది. ఇద్దరికీ తెలుసు. కన్నీళ్లను దాచుకోగలిగిన భార్య కదా! తనకు చీర ఒకటి కావాలని భర్త నడుగుతుందా? ఈమె అడుగవలసినపనేమి? అతడు భార్య స్థితిని చూస్తూనే ఉన్నాడు కదా 1! ఇది కావాలని అమె అడుగదనే అనుమాండ్ర భూడదుయ్య 30

సంగతి కూడా అతనికి తెలసునాయె. చీర తెస్తానని చెప్పడు. ఏదో పనిమీద పోయినట్లే పోయి చీర తెచ్చి ఆమె చేతిలో పెడతాడు. ఎండలో పనికి పోయి వచ్చినాడని అతని ఒళ్లు నిమిరి స్నానం చేయిస్తుంది ఈమె. అతనికి పోయిన ప్రాణం తిరిగి వస్తుంది. ఆమె అవసరాన్ని కనిపెట్టి ఇతడు పనులు చేస్తుంటాడు. ఆమె ఇతనికి కంటిపాప. ఇత డామె పాలిటి దేవుడు-

దొవజికమ్ము లేదు తను దానయి చిక్కుల నన్ఫి చెవ్చుచూ. .

పోవమి నేరు దప్పిన నెదో ఒక చీర ఉగాదినాడు తా

నే వనిమీద వెళ్లినటులే చని తీనుకవచ్చు; కంటిలో

పావగ తన్ను జూచు, తన పాలిటి దేవుడు మామ యింతకున్‌.

ఇంతకు మరింత శ్రమించి బాకీలు తీర్చటం, చిన్న దో పెద్దదో ఎప్పటికైనా ఒక మట్టిమిద్దె కట్టుకోవాలనుకోవడం మాత్రమే బ్రతుకు కాదు కదా ! దాంపత్య జీవిత వృక్షానికి కాయంటు ఒకటి కాయాలి కదా! “ప్రజాతంతుం మా వ్యవచ్చేత్సీః” అని కదా పెద్దలన్నది. నంతానం లేకుండా బ్రతుక్కు కొనసాగింపేది ? డబ్బు సంపాదించట మొక్కటే అభివృద్ధి కాదు కదా ! ఒక ఇద్దరు కలిసి ఒక బ్రతుకు బ్రకుకట మొక్కటే పరమార్థం కాదు. తాము పచ్చగా ఉండాలి. పచ్చదనం లోకంలో శాశ్వతంగా ఉండేట్టు కూడా చూడాలి. భార్యాభర్తలిద్దరు కలిసి ఒకరికొకరన్నట్లు బ్రకుకటం ఒక దశ మాత్రమే. సంతానం కలుగటం, వారిని పెంచి పోషించటం రెండవ దశ. మొదటి దళకిది కొనసాగింపు. అభివృద్ధికిది చిహ్నం. పచ్చదనానికి ఒక గుర్తు. అది ఆకులువేసే దళ. ఇది కాయలు వేసే దశ. చెట్టవంటి ద్‌ దాంపత్యజీవితం,. ఇది ఎవరికి తెలియదు కనుక. గంగమ్మకూ ఉంది సంతానాన్ని కనాలనే కోరిక-

“రోజులు గమియించుచుండె

తలనూపెడు కోర్కులు

తీవసాగగన్‌.

తానొకనాడు, నందుమొన తక్కువలో నాళ మట్టిమిద్దెనో

దేనినా వేనుకోవలె | వదింబది రెక్కలవంచి యెట్లా బా

కీని తెగించి తీర్చవలె, కేరుచు త్రుళ్లుచు నుండు పావనిన్‌

తానయి మామకిచ్చి, నులతానువు ! నీవని చెవ్పగా వలెన్‌. 31 ఆభునిక కఐత్వంలో దెంపత్యం

.. "బిడ్డను కనటమనే ఊహ కలుగగానే ఆ గంగమ్మ బుగ్గల మీద కుంకు -. సిగ్గీసిందేమోనండి ? పట్టపగలువారికి కవి పట్టుబడిపోయినాడు. బాగుంది. గంగమ్మ ఎవరింటికో వనికిపోయింది. ఆరోగ్యం బాగున్నట్టు లేదు. పనిచేస్తూ చేస్తు అక్కడ పడిపోయింది. ఆమెతో పొటు పనిచేసే ఆడవాళ్లు అమెను జాగ్రత్తగా పట్టుకొని వచ్చి ఇంట్లో చాపవేసి పడుకోబెట్టి వెళ్లిపోయినారు. ఊళ్లో ఎవరికో ఏదో ఆపద వస్తే వారి పని మీద పొరుగూరు వెళ్లిన రంగన్న ఇల్లు చేరుకున్నాడు. గంగమ్మ పరిస్థితి దారిలోనే తెలిసిందేమో. రంగన్న బారెడుకొక అంగగా వచ్చినాడు. నహాయంగా వచ్చిన ఆడవాళ్లు వెళ్లిపోయింతరువాత ఎందుకో లేచి గంగమ్మ పడిపోయింది. పసరు గ్రక్కుకుంది. ఈ దుసష్టితిలో ఉన్న గంగమ్మను చేతులతో ఎత్తి చావమీదకు చేర్చినాడు. అట్లెందుకయిందో అతనికి తెలియటం లేదు. ఏం జరిగిందని అడుగటానికి అతనికి గొంతు పెకలటం లేదు. నిర్విబ్బుడైనాడు. భార్య తలనెత్తి తన తొడమీద పెట్టు కున్నాడు. ఒక్క చేత నామె చెక్కిలి నిమురుచు నొక్క చేత తలను నాక్కివట్టి తేమలేని గొంతు. తెమలక తాకిడి మాటలాడునేమొ మమత నతడు. రంగన్న హస్తస్పర్శకు గంగమ్మ (ప్రాణాలు లేచి వచ్చినాయట. పూలుగా ఆమె కళ్లు విచ్చుకున్నాయి. శరీరం మీది అలసట పోయింది. సత్తువ వచ్చింది. కొత్త ప్రాణం వచ్చినట్టయింది. భర్త కానందం కలిగించినట్టున్నాయి ఆమె ఊర్పులు- ఆ చెయి సోకి గంగమ వృదంతర మందలి జీవనాడీ వి దో చలియించె, కన్సుగవ దోవలు విచ్చె; కడింది మక్కువల్‌ వూచిన మొగ్గవోలె తనువున్‌ వడదేర్పెను మానసాంతరా శా చిరదీర్జికా వతిత శ్రైవల జాల మొకింత తొట్రిలెన్‌ అనుకోండ్హ భూకుయ్య 32

కమలిన కన్సులన్‌ విరిసె కమ్మని బీవలతాంత వాననల్‌

బమనిన గుండెలోని వరువమ్ముల గింజలు మోనులెత్తై నే

యెముకలలోనికో కలిని యేగిన నెత్తుటి బాయమేనిపై

గమగమ లాడజొచ్చె, తమకమ్ముల కమ్ముల నీనె నూరువుల్‌

బాగుందండి. బాగా పాడినారు కూడా.

థ్యాంక్యూ. ఉత్తర రామాయణంలో భవభూతి అనే మహాకవి సీతారాముల స్పర్శను గురించి విశేషంగా వర్ణించినాడు. సీత కోసం పరితపించి మూర్చిల్లిన శ్రీ రామచంద్రుల వారిని సీతమ్మ వారు స్పృశించింది. ఈ కరస్పర్శకు శ్రీ రాముని హృదయాంతరాళంలోని ఏ మూల వరిమళించిందో ఏమో కాని, ఆ స్పర్శ తన సీత దని రాముల వారు గుర్తించినారట. గంగమ్మ హస్త స్పర్శకు రంగన్న అలనటపోయి (ప్రాణం పరిమళిస్తుంది. ఇది దంపతుల వ్యవహారం. విశ్వం వర్ణించిన నిరుపేదల దాంపత్య జీవిత మిది. కావ్యం పెన్నేటి పాట.

6

ఏమండీ ?

చెప్పండీ.

మా డా॥ సి. నారాయణరెడ్డి గారు దాంపత్యం గురించి ఏమైనా రాసినారండీ?

వెంకటరావు గారూ ! మీ రదృష్టవంతులండి.

ఎందుకండి ?

మీరు వ్యాపారవేత్తలు. సిటీ ఫైనాన్స్‌ కార్బ్పోరేష నేదో చక్కగా నడుపు కొంటున్నారు. ఈ మీరు, అంత గొప్ప జ్ఞానపీఠ అవార్డు గ్రహీతను 'మా' నారాయణరెడ్డీ గారని అనగలుగుతున్నందుకు. మీరట్టా అనటం ఒక రకంగా కరెక్టే. ఎందుకంటే, కవి రాసేది ప్రజలకోసమే. కవి ప్రజల కోసమే అయినప్పుడు ప్రజలు, కవిని “మూ” అనకుండా ఉంటారా 1 'మా' అని ప్రజల చేత అనిపించుకోవడమే గొప్పతనం. లక్‌ ఆధునిక శవిత్వంలో దొంతత్యం

ఏమండీ. నా గురించి నేను చెప్పుకోగూడదు కాని, మీకు చెప్పటంలో తప్పు లేదండి. మీరు సంతోషిస్తారని చెప్పన్నానండి. అదేమిటంటేనండే, సి. నారాయణరెడ్డి గారి ప్రోత్సాహం వల్లనే 'ఆంధ్రీ ప్రతిభా ప్రతిష్థాన్‌' నెలకొల్పినానండి; సీతారాంరెడ్డి గారు మొదలైన వారితో కలిసి. ప్రతియేటా ఒకసాహితీ వేత్తకు లేదా ఒక కళాకారునికి ఇరువయి అయిదువేల రూపాయల నగదు రూపంలో “ప్రతిభా వైజయంతిక పురస్కార" మిస్తున్నామండి. నేను సాహితీవేత్తను కాకపోయినప్పటికీ సాహిత్య సేవ చేస్తున్నవారిని సత్కరించుకోవాలన్న ఒక ఇది ఉందండి. కొందరు కవి పండితుల పుస్తకాలను అచ్చు వేయిస్తున్నానండి. 'అనంతసేవా నికేతన్‌" అనే సంస్థను నెలకొల్పి సామాజిక సేవతో పాటు సాహిత్య సేవ కూడా అంతో ఇంతో చేస్తున్నానండి. “అనంత సేవా నికేతన్‌ పేరును డా. సి. నారాయణరెడ్డిగారే నిర్ణయించినారండి. పట్టపగలు అనంతరామలక్ష్మి అన్నది నా భార్య పేరండి. నా భార్య పేరు మీదనే ఈ సంస్థను నెలకొల్పినానండి. నారాయణరెడ్డి గారి 'గదిలో సముద్రం” కావ్యం ఉంది కదండి. అందులో నా విషయం “మనస్వినీ ప్రచురణ” కర్తలు రాసినారండి. వారి మాటలు నా తృప్తికోసం వినండి...

“రాజమండ్రి వాస్తవ్యులు అయిన పట్టపగలు వెంకటరావుగారు, సిటీ ఫైనాన్స్‌ కార్ఫోరేషన్‌ అధినేతగానే కాక ప్రజాహిత కార్యశక్రమాల వల్ల కూడా పట్టపగలు రాజమండ్రిలో పట్టనంతగా ఎదిగారు. రోటరీ క్లబ్‌ పూర్వాధ్యక్షుడిగా, అనంత సేవా నికేఠన్‌ స్వచ్భంద సంస్థ స్థాపకాధ్యక్షుడిగా ఆయన ఆ పట్టణ సంక్షేమానికి చేసిన, చేస్తున్న సేవ విశిష్టమైనది. వెంకటరావుగారు నారాయణరెడ్డిగారి ప్రోత్సాహం మేరకు రాజమండ్రిలో “ప్రతిభా వైజయంతికా పురస్కారాన్ని” ప్రతిష్టించి యేటా జాతీయ స్థాయిలో పేరొందిన సాహితీ వేత్తలకు ప్రదానం చేస్తున్నారు. అలాగే తూర్పు గోదావరి జిల్లా కళాకారుల కోసం “రాజమండ్రి ప్రతిభా పురస్కారాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. మారిషస్‌ వంటి విదేశాల్లో పర్యటించి వచ్చిన పట్టవగలు వారికి విద్యా సంబంధమైన కార్యకలాపాలన్నా, కళలన్నా ఎంతో అభినివేశం ఉంది. వారు నాటకాల్లో స్వయంగా నటులు కూడా, స్నేహ సంపదే ఊపిరిగా జీవిస్తున్నా” నని రాసినారండి.

వారి అ కావ్యం ఆవిష్కరణ రోజున, మన రాష్ట్ర గవర్నర్‌ సి. రంగరాజన్‌ గారు, హైదరాబాదు రవీంద్రభారతిలో, సామాజిక సేవ చేస్తున్నందుకు నన్ను

• సన్మానించినారండి. అది సి. నారాయణరెడ్డిగారి పుట్టిన రోజండి. 29, జూలై 1998. కొను, తెలిసింది. సంతోషం. కంగ్రాచ్యులేషన్స్‌, గవర్నర్‌ గారిచేత సన్మానింప

బడటం మామూలు కాదు. మీరు చేసిన, చేస్తున్న సేవ గురించి వివరిస్తే, విని మరింత సంతోషిస్తాను. /

అనుమాండ్ర భూకుయ్య 34

కొంత మాత్రమే చెప్తానండి. బోర్‌ కొట్టనండి.

రాజమండ్రిలోని రోటరీ క్లబ్స్‌ ఫ్యామిలీ క్షబ్స్‌ ఆఫీనర్స్‌ క్లబ్స్‌ కాన్మపాలిటన్‌ క్లబ్‌, గోదావరి గోల్ఫ్‌ క్లబ్‌, మెసోనిక్‌ క్లబ్‌ చాంబర్‌ ఆఫ్‌ కామర్స్‌కు సభ్యునిగా ఉన్నాను.

1996-97 లో రోటరీ క్లబ్‌కు ప్రెసిడెంట్‌గా ఉన్న కాలంలో గోదావరి నది కోటిలింగాల దగ్గర కైలాసభూమి” పేరుతో ఒక శ్మశాన వాటిక కట్టించినాను. దీనికి 55 లక్షల రూపాయల ఖర్చయిందండి. భారతదేశంలోనే ఈ రకమైన కట్టడం మొట్ట మొదటిదిగా వలువురు పెద్దల చేత చెప్పబడుతుంది. మొన్న రాజమండ్రికి వచ్చినప్పుడు మన ముఖ్యమంత్రి శ్రీ నారా చంద్రబాబు నాయుడుగారు దీన్ని ప్రత్యేకంగా ప్రశంసించినారండి. ఇందుకు గాను అమెరికాలోని అంతర్జాతీయ రోటరీ క్లబ్‌ పెసిడెంట్‌ నుండి ఒక విశిష్టమైన పురస్కారాన్ని పాందినాను. ఇప్పుడు దీని మేంటెనెన్స్‌ కమిటీకి సెక్రెటరీగా ఉన్నానండి. ఈ 2000-2001 సంవత్సరానికి ఈ రోటరీ క్లబ్‌కు ప్రెసిడెంట్‌గా ఉన్నానండి. ఇప్పుడు మరొక కైలాస భూమి” నిర్మాణం మొదలు పెట్టి నానండి. ఇది దాని కంటే పెద్దది. రకరకాల సంస్థలను నెలకొల్పినాను; నడుపుతున్నాను. పేదలకు ఏదో రూపంలో చెప్పుకోదగిన సహాయంచేస్తున్నాను. లక్షాడెబ్బయి అయిదు వేల రూపాయలతో కుష్ణురోగులకు రాజమండ్రిలో తుఫాను. ఆశ్రయం కల్పించినాను. ఇంకా ఏవేనో ఉన్నాయి. - "

రాజమండ్రి వ్రజలకు ఇన్ని రకాల సేవలనందిస్తున్నారు కనుకనే మన రాష్ట్ర గవర్నర్‌ గారు మిమ్మల్ని నన్మానించినారు. . చాల మంచి పనులు చేస్తున్న మీకు నా అభినందనలు. ఈ రాజమండ్రి ప్రజల తరవున కూడా. -

థ్యాంక్సండి. ఇక సి, నారాయణరెడ్డి గారు చెప్పిన దాంపత్యాన్ని విన్చించండి.

అట్టాగే బెప్తాను వినండి. బుతుచక్ర మని సి. నారాయణరెడ్డి గారొక గేయకావ్యం రాసినారు. పేరుకు బుతువుల వర్షనే కాని, పూలల్లో దారం వలె, కవి, తన దాంపత్యజీవితాన్ని చిత్రించినారు. కవి చెప్పిన కథన పద్ధతి ఏమిటంటే ఎప్పుడో జరిగిన కథను జ్ఞాపకం తెచ్చుకొని చెప్పటం. .

కవి ఫ్లాష్‌ బ్యాక్‌లోకి వెళ్లిపోయినా రంటారు ! సరే చెప్పండి.

ఈ కవిగారికి వసంత బుతువులో పెండ్లి అయింది. పెండ్డి కూతురు తానూ ఒక సవారి బండిలో ఉన్నారట, పెండ్లి చేసుకొని తన ఊరుకు తిరుగు ప్రయాణం. ఊరి బయటున్న మామిడితోట దగ్గర కాబోలు పెండ్లి వాళ్ల బండ్లు 25 ఆభునిక కబత్వంలో దింపత్యం

ఆగినాయి.' ఇప్పుడంటే కార్డు, బస్సులు. అప్పుడు ప్రయాణమంటే సవారి బండ్లే. ఇష్టుడు, పెండ్లి వైభవాన్ని వచ్చిన కార్ల సంఖ్యను బట్టి లెక్కబెడుతుంటే అప్పుడు, వచ్చిన బండ్ల సంఖ్యను బట్టి లెక్కబెట్టే వాళ్ళు. ఎన్ని ఎక్కువ బండ్లు వస్తే పెండ్డివాళ్ల వైభవ మంత ఎక్కువన్న మాట. ముందు బండిలో కొత్త దంపతులు. ఈ కొత్త దంపతులకు ఈ ఊరు హారతి పట్టిందట. ఆశీరక్షతలు కురిసిందట. మావి చిగురు టాకులే హారతి. మావిపూలే అక్షతలు. ఒక చెట్టుపైనుండి కుహూ అని ఒక కోకిల కూసింది. అది విని మరో చెట్టుపైనుండి మరో కోకిల కూసింది. సవారి బండిలో కూర్చున్న వరుడు, వధూ తను స్పర్శవల్ల కొంత వేడెక్కి ఉన్నాడేమో. ఈ కోకిలల కూతలు మరింత మంటబెట్టినాయి. అనలె నా మనను నవ్యవధూతను న్పర్భ తో కించి దుష్టమై తొందరించుచునుండి ఈ పికథభ్రతి దాని నింకింత ఉడికీంచి చల్ల చల్లని దవజ్వాలలను దరికొల్పె. మన సాగక ఈ వరుడు ఆ వధువు వైపు చూసినాడట. తన పరిస్థితి ఇట్టుంచే, ఆమె పరిస్థితి ఎట్టా ఉందో చూద్దామని. ఆ వధువు పరిస్థితీ అంతే. ఆమె బుగ్గల్లో గులాబీలు పూసినాయట. వాటిని చూచిన ఈ వరుడు తన్ను తాను పట్టుకోలేక పోయినాడట. ఇంటికి వచ్చిన వధువు కొన్నాళ్లకు పుట్టింటికి పోయిందట. ఈ కొత్త పెండ్డి కొడుకు వియోగ బాధను మీ రూహించుకోవలసిందే. కొన్నాళ్లకు తిరిగి వచ్చిందట. ఆనాటి రాత్రి పండు వెన్నెల్లో మంచాలు రెండున్నాయట. ఒకటే కదండి ఉండవలసింది ? అనే ఈ కవి కుమారు ఉనుకొన్నాడు. ఈయన గుండె యుల్లుమన్నదట. ఇంట్లో నీవు లేనప్పుడు ఒక్కో గడియ ఒక్కో దినమై గడిచిపోయింది. ఇప్పుడు గడియలే యుగా లౌతున్నాయి. ఇదేం ఎడబాటు. పడుచుస్త్రీల స్పర్శలవల్ల వసంతంలో చెట్టు కూడా పూస్తాయట. నీవు నన్ను తాకితే అంతకంటే రెండింతలు పూస్తానన్నాడట. ఈయన ఇట్లాగే ఏదో కవిత్వం చదివినాడు. ఆమె బిగింపు తగ్గలేదు. మరింత పెరిగినట్లే ఉంది. తన మంచం దిగిపోయి ఆమె కోపమేదో తగ్గించటానికి ఆమె దగ్గరకు పోయి భుజమ్మీద చేయి వేసినాడట. సత్యభామళోపాన్ని తగ్గించటానికి ఆ శ్రీకృష్ణుడు బ్రతిమిలాడినాడు కదా. అమె మీద ఈ కవిగారి చేయిపడిందో లేదో, అనుమాంద్ర భూకుయ్య . 36 .

లేచి కోపంగా, ఇదేమిటండి, ఈ ఎడబాటుకే కొంపలారినట్టు గొడవ చేస్తున్నారన్నది. కోప కారణాన్ని బయట సెట్టింది-

వుట్టింట మా వారు రట్టు చేనిరి మిమ్ము

వరనతులపై వెర్రి పాట లల్లుదు రంచు

ఇంత సేవన్స మీ వింత మాటల బట్టి

అది కొంత నత్యమే యనివించినది నాకు.

వెర్రిపాట లేంటండి?

శృంగార గీతాలు. తానుండగా పర ప్రీల మీద అట్లాంటి పాటలు రాసినాడని ఈమె కోపం. అది వెర్రితనం. పిచ్చివాడైతే తప్ప పరస్రీలను గురించి రాయడు కదా, భార్య ఉండగా, అని ఈమె భావన. ఆల్గుడు వెర్రిబాగులవాడని ఇంట్లో ఏమేం అనుకున్నారో. ఆవి విన్న ఈమె ఎంత బాధపడిందో? ఎప్పుడు వెల్తామా ఎవ్వుడీ సంగతి చెప్పి భర్తను దులుపుదామా అని ఎన్ని రోజులనుండి అనుకుంటున్నదో. వచ్చిన రాత్రే తన కోపాన్ని బయటపెట్టింది. గ్రేము కవిత్వం వినిపిస్తే కోపం తగ్గుతుందని ఈ కవి అనుకుంటే, తల తిరిగే మాటలు భార్య అన్నది. కొరడా పుచ్చుకొని కొట్టినట్లనిషించిందట. కవిత్వం రుచించినట్టు లేదు. కవిత్వమంటే భార్యకు తెలిసినట్టు లేదనుకున్నాడు. అమె అ మాటలకు నవ్వాలో ఏడ్వాలో తెలియ లేదన్నాడు. మాటకు జవాబే మిస్తాడు? అమెను కౌగిట్లో చేర్చుకున్నాడు. అంతే సంగతులు.

ఈ కవిగారు తన భార్యకు కవిత్వపు రుచి మరిగింపబేసినట్టుంది. అది ఎండాకాలం. సాయంవేళ ఈయన బయట నుండి వచ్చినాడు. ఇంట్లో భార్య ఎదురైంది. ఆమె సిగలో విరిసీ విరియని మల్లెపూలు. అమెను చూడగానే ఈయనకు కవిత్వం వచ్చింది.

అన్సి వువ్వులలోన మల్లెలు

ఆత్మబలమున మిన్సు యైనవి

ఇన్చి అగ్నీ వరీక్షలను నహి

యించి శీలము నిల్పుకొన్సవి.

అనలె లావణ్యము తొణికిన

లాడు నీకీ మల్లె వూవులు

మేలి వసిడికి వరిమళమ్మును

మేళవించిన లీల తోచును.

ఈమెకు ఏం జ్ఞాపకం వచ్చిందో కాని నవ్వింది. పరస్రీల మీద శృంగార గీతం రాస్తే కోపం కాన్సి తన మీద రాస్తే ఆనందమే. నా మీద తప్స పరస్త్రీ మీద కవిత్వం రాస్తే ఒప్పుకోను అని ఆమె భావమైనట్టు ఈ కవికి అర్థమై ఉంటుంది. 37 ఆభునిక కవిత్వంలో దింధత్యం

ఈ దంపతుల కిద్దరు బిడ్డలు. ఎనిమిది, పదేండ్లవాళ్లు కాబోలు. ఎండలు మండిపోతున్న కాలమది. “ఈ ఎండలతో ఈ ఊల్ళో చస్తున్నా ఏ చలివేంద్రకో పోయి తపస్సు చేసుకొంటుంటే ఈ పీడ విరగడౌతుం'దని తనకు తానే అనుకొన్నాడీ కవి. ఈ మాట భార్య విన్నదేమో. ఇంట్లో ఎదిగిన బిడ్డలుంటే, ఇల్లు విడిచిపెట్టి ఎక్కడికో పోయి తపన్సు చేసుకుంటానంటాడేమి ఈ దొర అని అనుకున్న దేమో. కోపానికి వచ్చింది. నంసారం విడిచిపెట్టి భర్త సన్యాసం పుచ్చుకొంటానంటే భార్య ఊర్కుంటుందా ! అందులో ఎదిగిన బిడ్డలుండగా.

చాలు మీ న్యగతాలు, ఎండకు

తాళజాలక తపము చేతుర ?

ఇంతకీ చలివేంద్రపై చూ

పెవుడు వడె సెల వీయగలరా ?

వడుచు కన్చైలు నీరువోసెడు

వంచలో మీ తవ మ్మేమిటి ?

కొంత కొంతగ మీ తపమ్మది

కొంగ జవమును బోలి యున్సది..

ఇట్లా మాట అననే అన్నది. భర్త అన్న మాటలోని అంతర్యం భార్యకు తెలియదా ! ఒక నవ్వును వెంటనే విసిరిందట. ఆమె మాటకు చేష్టకు ఈయనగారి కిక నోట మాట రాలేదు. ఆ ఎండతాప మెక్కడ పోయిందో పోయింది. “ఎపుడు నేర్చినా నా కులాంగన, యింత వ్యంగ్య వచోవిలాస”మని ఆశ్చర్యపోయినాడు. తన సహవాసఫల మనుకున్నాడు. మనసు చల్లగా ఉంటే ఎండ లొక లెక్కా ? మనసును చల్లబరచింది తన భార్య కదా |

గుండె లోనల చల్లదనములు

కుట్కలించిన యంతకాలము

ఎంత భీవ్మగ్రీష్మమైన ర

వంత నంతావమ్ము కల్లదు.

నిజమేనండి.

అవకాళం దొరికితే భార్య భర్త నంటుంది, భర్త భార్య నంటాడు. ఎవరు ఎవరి నన్నా వారు సరసంగా స్వీకరిస్తే సరి. ఎవరి మాటలైనా ఇద్దరి ఆనందధానికే అనుకఘూండ్త భూకుయ్య 38

దారి తీస్తాయి. వానల్లో ఆడుకోవటం ఏ పిల్లలకు సరదా కాదు? . చిన్నమ్మాయి వానలో తిరిగి జారిపడి, బురద జఒంటికంతా అంటిందేమో: "ఇంట్లోకి వచ్చింది. ఈ తల్లి చూచింది. ఇంట్లో ఈ తండ్రి ఉన్నాడు. అమ్మాయి నేదో సూటిగా ఈ తల్లే కోప్పడవచ్చు కదా ! కాని కాదు, “ఈ అమ్మాయి వేషం చూడండి. వానలో తిరగవద్దే అని ఎంతచెప్పినా వింటేనా? అని తన భర్తకు చెప్పింది. భర్తను మాటల్లోకి దింపి ఆనందించే పద్ధతి కాబోలిది. ఆయన తనకు ఓటు వేస్తాడనుకొన్నదేమో ! పిల్లలను ఒద్దికలో ఉంచేట్టు తగిన జాగ్రత్త తీసుకుంటుంది అని భర్తకు తెలియా లనేమో? తన నందుకు మెచ్చుకుంటాడనేమో ? కాని ఆమె ఊహకు వ్యతిరేకంగా ఈ భర్త అన్నాడట- ఈ వయసున నీవు యోగిని వైనట్లే తెగ కోయుచుంటి వబ్బో! అని. తండ్రి కదా, ఓటు బిడ్డకు వేసినాడు. ఆ మాట, వానల్లో తిరిగిన తన బాల్యాన్ని గుర్తు తెచ్చిందేమో 1 ఆమె ఒక నవ్వు నవ్విందట. ఈ తండ్రి ఆ బిడ్డనే కోప్పడి ఉంటే తన భార్య ఈ నవ్వు అట్లా నవ్వేది కాదు. బిడ్డ ఏడ్చుకొంటు ఉండేదేమో ! నాన్న తననేమీ అననందుకు అమ్మాయి కూడా ఆనందించి ఉంటుంది. దంపతుల. కానందం. అమ్మాయి కానందం. ఒక ఇంటి ఆనందం ఊరి కొనందం. కుటుంబాల సమూహమే ఊరు కదా! కవి అంటాడు- . .

నా నతీమణి ప్రనన్సహానమ్ములు కోటి రెట్లు .

గా పరిణతమై విరిసెను గ్రామేందిర వదనమ్మున.

అని. ఇద్దరు పిల్లలయింతరువాత దంపతులు, శృంగారం విషయంగా కొంత సంయమనం పాటించాలేమో 1! శృంగారం క్రమంగా శాంతస్థితిని చేరుకోవాలన్నది కవి భావన. ఒక సాయంవేళ సిగలో మొగలిరేకులు ధరించిందట ఆ యిల్తాలు. అవి రేకులే కాని, తన పాలిటికి అవి మన్మథుడు విసిరిన బాకు లంటాడు. కాని తనను నిగ్రహించుకొన్నాడట- .

తొలి ప్రాయమునందు మనను. తొందరించినవుడు కేలు

సాచినట్లు కాదు,. వరమళాంతము కావలసె నివుడు,.

కను పానల బోలిన.తీయని పావలు మా యిరువురి

నడుమ నుండ మన్మథబాణములు తిరిగి పోవెందుకు?.

నిగ్రహించుకోవటం ఇద్దరి పక్షంలో ఉండాలి. అది ఏ ఒకరికో ఉంటే లాభం లేదు. తన కున్న నిగ్రహమే తన భార్యకూ ఉన్నట్లు కవి చెపుతున్నాడు. ఇది వరకు, ఉరుములు వింటే భయపడి తన కౌగిట జేరే భార్య, ఇప్పుడు పిల్లలను అక్కున చేర్చుకుంటుందట. క్రి ఆభునిక క$ఐత్వంలో దెంకత్యం

పెండ్లియైన క్రొత్తనాళ్ల ఫెళఫెళమని ఊరిమినవ్లూ డుల్కివడుచు నా కౌగిట ఒదిగిపోవు ఎలజవ్వని ఇప్పు డట్టి ఉరుమే విన్సించగ కనురెప్ప లార్పి వనిపావను చేరదీసి వక్షమ్మున కద్దుకొనును. అంతే కదండి 1 ఈ కథ ఇంతే, గ్‌ ఒక అన్ను ఒక చెల్లెలు. పెండ్డిల్లయి ఇద్దరి సంసారాలు వేరవుతాయి. యేమ చెదరదు. అన్నకొక బిడ్డ. ఈ చెల్లెకొక కొడుకు. ఈ ఇద్దరికి పెళ్ళిళ్లు చేస్తే ఈ రెండు కుటుంబాల మధ్య బాంధవ్య మేర్చడుతుందని అన్నా చెల్లెళ్ళ కోరిక. చిన్నప్పుడే ఈ విషయంగా వాగ్దానాలవుతాయి. పెళ్లీడు రాగానే ఇద్దరికి పెళ్లి చేస్తారు. పెల్లి చేసినామన్న సంతోషం వారికి. పెల్లి అయిందన్న సంతోషం వీరికి. ఈ విధమైన మేనరికాలు మా వైపు మామూలు. మా వైపు కూడా బాగానే ఉన్నాయండి. నాయని సుబ్బారావని ఒకాయన ఉన్నాడు. ఒంగోలు ప్రాంతం. ఆయన కొక మేనమరద లుంది. చిన్నప్పుడు, తన బిడ్డను “నీ కాడుక్కిచ్చి పెండ్సి చేస్తా నని చెల్లెతో అన్నాడట ఆమె అన్న. పరిస్థితు లెప్పుడూ ఒకే రకంగా ఉండవు కదా. అన్నకు ధనం పెరిగింది. చెల్లెకు అట్లా కాదు. పేదవాడైన మేనల్లునికి తన బిడ్డనిచ్చి పెండ్లి చేస్తే ఏం సుఖపడుతుందనుకొంటాడు అన్న ధనం ముందు పూర్వపు వాగ్దానాలు నిలువవు కదా. ఎవరి సుఖం వారు చూచుకొంటారు. ఈ అన్న తన కూతురును “నీ కొడుక్కిచ్చి పెళ్ళి చేసేది లేదని తన బెల్లెకు సూటిగా చేప్పేస్తాడు. బిడ్డకు వేరే సంబంధాలు చూస్తుంటాడు. ధనవంతులు ధనవంతులను చూచుకుంటే "పేదలకు పేదలుండరా ? ఇంక వీరి సంఖ్యయే ఎక్కువ ఉంటుంది కదా ! అయ్యో ధనం పెరిగి అన్న తన కిచ్చిన మాట తప్పుతున్నాడే, అని చెల్లె ఒక ఏడ్పు ఏడ్చి ఊర్కుంటుంది. ఊర్కోవలసిందే. ఏం చేస్తుంది ? ఊర్కుంది కూడా. అన్నా చెల్లెల్ల (ప్రేమ ఒక మలుపు తిరుగుతుంది. మలుపు తిరిగిం తరువాత ఎవరికె వరు కన్పిస్తారు? అంతే. అంతే కదండీ | అనుఘూండ్ర భూడముయ్య 40

అంతే అయితే, వెంకటరావుగారికి నేను ఈ కథ నెందుకు చెప్తాను ! కథ మలుపు తిరిగింది. కాదు, కాదు శథను మలుపు త్రిప్పింది ఈ బావా మరదళ్లు. తమ తల్లి దండ్రులిచ్చి పుచ్చుకున్న మాటలవల్ల తాము భార్యా భర్తలయినామనే అనుకుంటారు. ఇద్దరి మధ్య గ్రేమ పెరుగుతుంది. పెల్లి ఎప్పుడవుతుందా అని ఎదురుచూస్తుంటే ఇద్దరికి పెళ్ళి జరుగని పరిస్థితి ఏర్పడిందని తెలిసి ఈ బావామరదట్లు బాధ పడతారు. బావనే భర్తగా మనసులో స్థిరపరచుకొంది ఆ మరదలు. బావతో తన పెళ్లి జరక్కపోవటానికి తన నానగారే కారణమని, అందుకు బావగారు తమవలె ధనవంతుడు కాకపోవటమే అసలు కారణమని తెలిసి ఈ మరదలు బాధపడుతుంది. ధనం కారణంగా తండ్రి చిన్ననాటి వాగ్జానానికి భంగం కలిగిస్తున్నాడని, తమ (ప్రేమ బంధాన్ని తండ్రి నిర్చాక్షిణ్యంగా కోసివేస్తున్నాడని అమె బాధ. ధనం కంటె ప్రేమ ముఖ్యం కదా అని ఆమె భావన-

బెప్పై నత్తమ్మ చేతిలో చేయివైబి

నీ తుమూరున కిచ్చెద నా కుమార్తె

ననుచు మును నాన్స, నేడు పేరాన దగిలి

తోనిరాజనె చేసిన బానలన్చి.

ఆన యను కత్తి కోత నత్యాంకురంబు

ముక్కలై పేరు లేకపోవుటకు నేమి

కాంచడేమొ మా మననుల గట్టి వైచు

ప్రఖయబంధమ్ము నణఖుకుళ్లు వడుట యకట,

అమ్మయును నాన్స యరచేతులందు దాల్చి

వెన్సుముద్ద విధాన నన్‌ బెంచిరంట

(పేమ బలమున నివ్వుడీ వెన్సముద్ద

కష్టముల వహ్హి గ్రాగుట కిష్టవడియె

వహ్హి గ్రాగక కమ్మని వాననలకు

వుట్టినిల్లగు నేయి కాబోదు వెన్సు

అవదల పేరు విన్స భయమ్ము సెందు

వనితల పతివ్రతాత్వమ్ము వాసిగనునె ? త అభుని! $ఐత్వంలో ఏంటత్యం

బావతో తన కింక పెల్లి కాలేదు కాని, తన తండ్రి అత్తమ్మకు మాట ఇచ్చినప్పుడే ఆ బావతో తన పెళ్లి, మనసులో అయింది. శివుణ్ణి పెండ్లి చేసుకున్న పార్వతి తన కాదర్శం. నలుణ్ణి ఎడబాయని దమయంతి ఆదర్శం. సత్యవంతుళ్లే పెండ్లాడిన సావిత్రి తన కాదర్శం-

జీవనము బిబ్బమున, నివసించు నిల్లు

వల్లకా డింక వేషలావణ్య రేఖ

లఅరయర్హా, దట్టి శివున కర్థాంగియైన

బెలివలవు బావిలో కెన్టి నిలువు లొక్కొ.

అడవులం బడీ యిడుములు గుడువవలసె

(ప్రాత పేలిక వైవథ్య రచన కయ్యె

కొంతు డెడబాయగనె దమయంతి నేడు

నిఖిల జగతి జిరస్మరణీయగాదె

నత్యవంతు డేడాదికి జచ్చునన్స

బెదర కతనినె మదిగోరి పెండ్లియాడి

ప్రియుడు చావనీ బావదు (ప్రేమ యనుభు

విళ్ళమున జాటిపోయె సావిత్రి యొకతె.

తల్గిదండ్రులిచ్చి పుచ్చుకున్న మాటలు పిల్లల మీద ఎంత పెద్ద ప్రభావం చూపినాయండి |

"పెద్దలు మాట నిచ్చి పుచ్చుకోవటం పిల్లల పెండ్లి విషయం గానే అయి నప్పుడు ఆ మాట ప్రభావం పిల్లల మీద ఉండనే ఉంటుంది కదా !

వరున కువహారముగ నిడ్డ వలవు జూవు

వరుని వదనమ్ముపై నెట్లు ప్రాగలదు

అతుల చింతాభరమ్మున జితుకు గనుల

నెల్టనెత్తుటి బాప్బమ్ము లెగయకున్సె ? అని ఈ మరదలు నీళ్లు కాదు, నెత్తురు కారేట్టు ఏడ్చిందట.

బావను పెళ్లి చేసికొకపోతే బ్రతుకలేనని ఈ అమ్మాయికి ఇంత (ప్రేమ ఉంది కాని అ అబ్బాయి పరిస్థితి ఏంటి ? మరదల్ని పెల్లి చేసుకోకుండ ఉండలేనని అన్నాడా ! లేదా ! ఈ అబ్బాయి సంగతి కాస్త చెప్పండి. అనుకూండ్త భూకుయ్య త2

అ మరదలి ప్రేమను ముందు చెప్పినాను, కాని, ఆమెను పెళ్లి చేసికోకపోతే బ్రతుకు లేదన్న పరిస్థితి ఇతనిది. ఆమెకు ఇతని మీద ఎంతో, ఇతనికి ఆమె మీద అంతే. పిచ్చి లేవలేదు కాని అంతటి పరిస్థితి అతనిది. మరదలి మీద తనకున్న యేమనంతా తన కన్నీటితోనే అభిషేకం చేసినాడు. అతని ఏడ్పు కవిత్వ మయిందనుకో-

మినుకు మినుకని మిన్దున మెజయు చుక్క

కాల రాక్షను డడ్డమ్ము గట్టినట్టి

కాయిమబ్బుల తెరబాన్‌ కదలి వచ్చి

పహృదయముం జొచ్చి యట (ప్రకాశించు టెవుడొ ? అన్నది అతని ఎదురుచూపు. బావను భర్తగా పొందాలన్నది ఆ మరదలి అభిప్రాయం కదా! ఆ మరదలిని భార్యగా పొందాలన్నదే ఇతని అభిప్రాయం. దంపతులు కావడమే ఇద్దరి ప్రేమ లక్ష్యం-

మనము చకోర దంవతులమై తెలివెన్సైల తీవె గుంవులో

చనిచని తారకాకునుము సౌరభవాపొని దోగి కోని తె -

చ్చిన విరులన్‌ నరమ్ములు రచించి వరన్పర రాగముద్రగా

ప్రణయిని / రెండు మేనులకు బందము వైచెద మేగుదెంచెదే ?

మరదలిని భార్యగా పొందటానికే అతని ఆహ్వానం.

పెళ్లి కోసం కాకపోతే ట్రేమ ఎందుకండీ ?

పెళ్లికోసం కాకుండా డ్రేమ కోసమే ప్రేమించే వాట్లు ఉండరా ఏమిటి ?

నిజమే నండోయ్‌ ! ఇట్లాంటి వాళ్లు కూడా ఉంటారండి. కాని పెండ్లికి దారితీయని శ్రేమను డ్రేమ అనవచ్చునా | అని నా ప్రశ్న. మీరేమంటారండి ?

మీ ప్రశ్నకు మీ దగ్గరీ కదా నమాధానముంది. ఇంక నేను మీకు చెప్పేదేముంది? సెళ్లికోసం కాని (ప్రేమ నంగతి అట్టా ఉంచండి. ఈ నాయని (పేమ మాత్రం మరదలిని భార్యగా పొందాలన్నదే. ఆ దేవత కోరుకున్నది కూడా (పేమికులు దంపతులు కావాలన్నదే అని ఈ నాయని అభిప్రాయం-

నృాదయ నరనుల దాలుకాడు (్రేమరనము

కనులను తీరముల దరంగముల నెఐన

దంవతులు భక్తి నిచ్చు వూదండ లేరి

కంఠమున దాల్తు గుతుకమ్ము గగ్రందుకొనగు న! ఆధునిక శబత్వంలో పంతం

ఇది దేవత అభిప్రాయం. ఈ దేవతాభిప్రాయమే ఈ నాయని అభిప్రాయం. దేవత తనకు విన్సించిన విషయాన్నే తన గ్రుమికురాలైన మరదలికి విన్సించి తనను కూడి దేవత నర్చింప రమ్మంటున్నా డీయన- దివ్యానురాగ నందీవితాలింగన మున దనూలత లైఠక్యమును భజింప విమల భక్తి రసాతివేల నంవత్సూచ కములైన వులకాంకురములు నిగుడ మాతృపాద జలేజ మకరంద మజ్ఞన మ్మున శిరస్సులకు బావనత గలుగ చరణాగ్ర భూమి సాష్టాంగ వ్రణామ ్రీ యాళేష పాఠరవశళ్యమున నలరి నాల్గు చేతులు మోడ్చు వుణ్యదిన మందు కరుణ మొలయు చల్లని కడకంటి చూవు లందు నాట్యమ్ము నల్పు నవ్యాజమైన అమ్మ నదనుగ్రహమ్ము గోరవా లతాంగి / చివరికి ఇద్దరికి పెళ్లి అయిందాండీ? ఆయింది కదా ! ఇద్దరికి ఒకరి మీద ఒకరికి ఇంత డ్రేమ ఉన్నప్పుడు పెళ్లి కాక తప్పుతుందా అనిపిస్తుంది. (ప్రేమ బలమో ఏ బలమో కాని, పరిస్థితు లనుకూలించి, ఈ బావా మరదళ్ల పెళ్లి పెద్దల అంగీకారంతో జరిగింది. పెళ్లితో వారి ప్రేమ ఫలించి సుఖంగా ఉన్నారనుకుంటాను. నిజమేనాండీ? (పేమ దెబ్బకు నాయని, కవియైనాడు కదా! తన సుఖం తాను రాసుకోకుండా ఉంటాడా ? పెళ్లి ముందరి (పేమను “సౌభద్రుని పణయయాత్ర”గా చెప్పుకొన్నాడు. సౌభద్రుడంటే సుభద్ర కొడుకు అభిమన్యుడు. మేన మరదలు శశరేఖ. వారిది మేన సంబంధం. వీళ్లదీ మేన సంబంధం. వారి పెళ్లికి కూడా మొదట అవాంతరం. వీరికీ అవాంతరం. చివరికి అక్కడ పెళ్లి. వీరికి పెల్లి. ఆ (హేమా పెళ్లి వలె వీరి శ్రేమా పెళ్లి. దానికి దీనికి ఇది పోలిక. అందుకే 'సొభద్రుని ప్రఇయయాత్ర అని పేరు. ఆ యాత్ర ఫలించింది. పెళ్లి రూపంగా ఫలించిన తన (ప్రేమకు 'ఫల్రుతి' అని కవి పేరుపెట్టుకొన్నాడు. అవి వియోగ గ్రుమ గీతాలు. ఇవి సంయోగ డ్రేమ గీతాలు. దాంపత్య ప్రేమ గీతాలు. అందరానిది, అందది అనుకొన్నది ఏదైనా అతి అనుమూండ్హ భూకుయ్య న!

ప్రయత్నం మీద అందితే ఎంత ఆనందంగా ఉంటుందో ఊహించుకోండి. ఢ్రేమ విషయమే కావలసిన పనిలేదు. మీ జీవితంలోని అట్టాంటిదేదైన ఒక సంఘటనను గుర్తు తెచ్చుకోండి. సంఘటన అంత గొప్పదే అయినప్పుడు అది నిత్యం మనసులోనే ఉంటుంది. కళ్ల ముందే కన్చిస్తుంటుంది. గుర్తు తెచ్చుకోవలసిన అవసరమే ఉండదు కదా!

నిజమేనండీ. ,

అతికష్టసాధ్యమైన తన మరదల్ని భార్యగా పొందగలిగిన విషయాన్ని ఈ కవి భలే చెప్పినాడు. ఆయన పడిన కష్టం, బాధ తెలుస్తున్నాయి. భగీరథుడు ఆకాశగంగను భూమ్మీదకి తేవటానికి ఎంత కష్టపడినాడన్న కథ మీకు తెలుసు. అమృతం కోసం దేవత లెంత కష్టపడి సముద్రాన్ని మథించినారో కూడా మీకు తెలుసు.

తెలుసునండి. ॥ -

అంతటి కష్టం తాను పడినానంటున్నాడీ కవి. ఆకాశగంగ వలె పవిత్ర మైనదంటున్నాడు. తన భార్యను అమృతం వంటిదనీ అంటున్నాడు. అమెను దేవతగా భావిస్తున్నాడు. ఆమె మెడలో మూడు ముళ్లు వేసినాడు కదా ! అ స్వర్గాన్ని ఈ భూమిని ముడివేసి బిగించినట్టు భావిస్తున్నాడు. ఇదివరకు అందని ఆనందం, ఆ మరదలు భార్య కాగానే ఈ అనందం ముందు అదేదో ఆనందం అనలు లెక్కకే రాదంటున్నాడు-

అంత (శ్రమపడి పావన మభ్రగంగ

ధారుణికి దెచ్చినాడు భగీరథుండు _

అంత మథియించి కలళరత్తాకరమ్ము

అమృత భాండమ్ము వడనీనా రమరవరులు

మతళత్పురానేక వుణ్యజన్మములు వండి

జాహ్హవీ న్వచ్చవును నుధాస్వాదుమూర్తి

వైన నీ దివ్య సొన్సిధ్య మందుకొంటి

వుడమికిన్‌ న్వర్గమున కొక్క ముడి రచించి

ఇంత కొలమ్ముగా నా కదృష్టములయి

ఎన్సి ఆనందధామమ్ములీ యనంత

భువన నంధుల భానిల్లు నవియు నేడు

మత్పదాశ్రాంతములు భవన్మహిమ నేని, శీ ఆభనికశవిత్వంలో బెందత్యం

తన భార్యతోఢడి సంయోగాన్ని గూర్చి వ్రాస్తున్నపుడు పూర్వ కవుల వలె కాకుండా, ఆ శృంగారాన్ని భక్తి భావం వైపు మరలిస్తున్నాడు కవి- నీ తొడ తలాడగా శయనింపగలిగి దేవి ! నా జన్మమున్‌ సమర్థించినాను ముక్తి సీమంతినీ త్రపాముగ్ధ వరద వస్త వలయితుడౌ వరమాత్ముబోలి భార్యను తాలిసారి కౌగిలించుకొంటెి ఆనందపరవశుడైనాడని చెపితే పరవాలేదు కాని, ఒక దివ్య దృష్టి కలిగి ఎల్ల లోకాలు కన్పించినాయంటున్నాడీ కవి. శీ కృష్ణు డిచ్చిన దివ్యదృష్టికి అర్జునునికి విశ్వమంతా కనిపించినట్టు కాబోలు. వరవళత్వమ్మునన్‌ మేను మరచియున్స నొకు నీ యమృతాలింగనమ్ములోని ప్రథమ నసంన్పర్భ నెల్ల విశ్వములు తోచె నెన్సడును లేని యొక దివ్యదృష్టి కలిగి. ఆమె పాదాలు అనుకోకుండ ఇతని తలకు తాకినాయో లేకపోతే తానే తాకించుకొన్నాడో, ఏమో, తెలియదు కాని ఆమె పాదస్పర్శ వల్ల బాలకృష్ణుని పాదాలు తాకిన కాళీయుని వఠె నేను మెరుస్తున్నానంటున్నాడు కవి- తలిరు మెత్తని చిన్ని పాదములు మోపి నా శిరస్సున ముద్రించినావు దేవి! అమృత వల్లులు చిక్కుజీరైన నీదు కను మలువులందు ననురాగ వనధు లూంగి కృష్ణపాద చిహ్హాత ఫణాగ్రేనరుండు కాళియుని రీతి నీ యంఘ్రకమల దీప్తి లోన భాగ్యము ! మెజయుచున్నాను నేను. చిత్రంగా వర్ణించినాడు కదండి. బెను. కొత్తగా చెప్పినాడు. ఇట్టాంటిది మరొకటి చెప్పి వీరి (ప్రేమకు వీరిని ఒదిలేద్దాం. ఆమె చేతులు ఇతని చేతులు. ఆమె పాదాలు ఇతని పాదాలు. అనుఘాండ్ర భూదుయ్య త్‌

ఆమె ముఖం ఇతని ముఖం కలిసి ఉన్నాయట. ఇట్లాంటి కలయిక వల్ల అత డీ లోకాన్ని మరచిపోకుండా ఉంటాడా 1 కావచ్చు కాని ఆమె ఇతనికి పద్నాలుగు లోకాలు రూపమెత్తినట్టు కనిపిస్తుంది. అన్ని లోకాలను బొజ్జలో నిముడ్చుకొని ఉన్నవాడు చిన్ని కృష్ణుడు. ఆమె కౌగిలిలో తాను చిన్ని కృష్ణుని వలె ఉన్నాడట-

తలిరు మెత్తని నీదు పాదములు గప్పి

నా వదమ్ములు, చిన్చి నీ నవమృణాళ

నదృళ కరములు మూసి హస్తములు నావి

మద్దళమ్మున నిశ్వాన మధువు లూదు

కొనగ నీ మూర్జ్గమును మూరుకొనుచు నేను,

ఇట్లు బావ్యూ ప్రవంచ వినతిని దేవి /

ఒదుగుకొని శయనించు నిన్‌ పాదువుకొని వి

లాననుందర దివ్య లీల బదునాల్లు

భువనములు బొజ్జలోన నిముడ్చుకొన్త

బాలకృమ్ణుని రీతి నే వవ్వళింతు.

భార్యను ఈ కవి తన నరస్వతి అని, తన చదువని, తన హృదయమని అంటాడు. నా నిదుర నీవంటాడు. ఆనందానుభవం నీవంటాడు, నా దేవత నీవంటాడు.

నా వ్రయాణమ్ము నీవు, నా పథము నీవు

నా విడిది నీవు, నా చేరు నగరు నీవు

నా వరము నీవు నా వరాత్ప్సరము నీవు,

బాగుందండి. ఇట్లా మ రెవరైనా వర్ణించినారండి ?

మేన మరదలు, ప్రేమ పెళ్లి ఆ వియోగ శృంగారం, ఈ విధమైన సంయోగ శృంగారం మరొక ఆధునిక కవి దగ్గర కనిపించదని కాబోలు, “మనము ప్రజయ మహాకావ్యమున నపూర్వ నాయికా నాయకుల”మని కవియే చెప్పుకొన్నాడు. సౌభద్రుని ప్రఖయయాత్రను 'వజయమహాకావ్యం'గా చెవ్పుకోవటంలో, అప్పటికి తన సమాకాలికులైన భావకవుల్లో ఈ విధమైన వియోగ, సంయోగాత్మకమైన ప్రణయ భావకావ్యం లేదని కాబోలు. తన సంయోగ భావగీతాలు కొందరికి నచ్చకపోతే పోవచ్చు. కాని అవి కవికి అమృత మధుధారలే కదా | శా ఆభునిక కఐత్వంలో దొంపత్యం

ఈ వినూతన భావముల్‌ తావి" లేని వువ్వులని అంధలోకమ్ము నన్వనిమ్ము నీ దృగంత ప్రణయరేఖ పాదులైన మధువు. లూరించుబో నాదు హృదయ మందు. 8. భర్త బాగా చదువుకొన్నప్పటికి, మహాపండితుడైనప్పటికీ, చదువురాని భార్య భర్తకంటె తెలివికలది కావచ్చు. ఆ చదువుకు తెలివికి అంతగా సంబంధం ఉండదేమో అన్పిస్తుంది. ఈ తెలివి కల భార్య ఒకవేళ చదువుకొని ఉన్నట్టుయితే బంగారానికి వరిమళ మబ్బ్చినట్టుంటుంది. . అందుకే ఆడవాళ్లు చదువుకోవటానికి అందరూ సహకరిస్తున్నారు. ప్రోత్సహిస్తున్నారు. ఓపెన్‌ యూనివర్సిటీల్లో, దూరవిద్యా కోర్సుల్లో ప్రీలు చాలామంది చేరుతున్నారు. ప్రధానంగా గృహిణులు. వీళ్లకు నిర్వహించే

• ఆదివారం క్లాసులకు పురుషుల కంటే ప్రీలే ఎక్కువ హాజరవుతున్నారు. అవకాశం కల్పిస్తే ఆడవాళ్లు ఎంత శ్రమ కోర్చియైనా చదువుతారని తెలుస్తుంది. ఈ కాలంలో న్రీ విద్యకు వ్రభుత్వాలు కల్పిన్తున్న అవకాశాలను, గృపాణులు బాగా వినియోగించుకొంటున్నారు. ప్రభుత్వం కల్పించిన ఏ అవకాశాన్నైనా స్త్రీలు ఛాలేంజిగా తీసుకొంటున్నారు. సాధిస్తున్నారు. అవకాశాలు కల్పించాలని కోరుతున్నారు కూడా. ఎక్కడ చూచినప్పటికి వెల్లివిరిసిన ప్రీ చైతన్యమే కన్పిస్తుంది. వెంకటరావుగారి నలుగు రమ్మాయిలు ఏం చదివినారు? కనీనం డిగ్రీ ఉండాలన్న ఉద్దేశంతోనే నేను మూ నల్గురమ్మాయిలను చదివించానండి. మా పెద్దమ్మాయి బాలఉమాదేవి బి.ఏ. చదివిందండి. రెండో అమ్మాయి బాల మాలతీదేవి బి.కాం. మూడో అమ్మాయి బాల శారదాదేవి నావలె బి.యస్సి. చిన్నమ్మాయి బాల నాగ శివజ్యోతి బి.ఏ. నండి. పెండి చేయటం కూడా తల్లిదండ్రుల బాధ్యత కదండి. అంచేత పెండ్లి చేశానండి. దాంపత్య జీవితం గడపడం కూడా ప్రధానమే కదండి. ఇంకా చదువదలచుకుంటే వాళ్లిష్టం. అల్గుళ్ల ఇష్టం. అనకూడదు కానీండి, మా నల్గురమ్మాయిలు మంచి తెలివైన వాళ్లండి. మీరన్నట్లు మనిషికి చదువు మరింత వన్నె పెడుతుందండి. ఇదిసరే, భర్త కంటె భార్య తెలివి కలదనటానికి మీరేదో కథ చెప్పదలుచుకొన్నట్టున్నారండి. అనుమాండ్హ భూమయ్య తి

భర్త కంతుపట్టని విషయాన్ని భార్య అలవోకగా తేల్చి చెప్పగలుగుతుందనే విషయం మీకు కొత్త అని నే ననుకోను గాని, నేను చదివిన ఒక విషయం మాత్రం చెప్తాను. ముందొక పద్యం వినండి.

ఆర్షమహాధర్శ్మ దురా

ధర్ష నయోజ్ఞ్వలము మనదు దాంవత్య, మ్భు

తృ్కర్జానురాగనిత్యో

ధ్ధర్డిజ్‌ కలదే రహాన్యమని మన మధ్యన్‌.

అనగా అనగా యజ్జేశ్వర చయనులని ఒక చదువు కున్నాయన. తెలివి కలవాడు. మంచి అహంకారి. ఈయన తన ఊళ్ళో ఉన్న దేవత అంత శక్తి కలది కాదని శ్రీశైలం వెళ్ళి పార్వతిని గూర్చి తపస్సు చేసినాడు. ఒక ఏడాది కాలం గడిచింది. ప్రత్యక్షం కాకుండానే, అంబిక, మాట విన్పించిందట- “నీ తపస్సుకు మెచ్చాను. పోయి పెండ్లి చేసికొని సంసారం చెయ్యి. ఒక పెద్ద యజ్ఞం చెయ్యి. అందుకు సరిపోయేంత బంగారాన్ని ఇస్తున్నాను. ఈ జన్మలో నీకు నాదర్శనం లేదు. నీ శెండవ కొడుక్కు మీ ఉన్న ఊళ్లోనే దర్శన మిస్తా' నని. బంగారం మూటగట్టుకొన్నాడు. అమ్మ కన్చించలేదన్న విచారం ఒక మూల ఉంది. ఊళ్లోకి వచ్చినాడు. వీళ్ల ఊరు ప్రకాశం జిల్దాలో ఉన్న పొదిలెనట. సెండ్డి చేసికొన్నాడు. ఒక కొడుకు పుట్టినాడు. యజ్ఞంచేసినాడు. కొన్నాళ్ళకు రెండో కొడుకు పుట్టినాడు. ఈ పిల్లవానికి పంచాగ్ని అని పేరు పెట్టినాడు. ఈ పిల్లవాణ్ధీ చూస్తే అతనికి మహా సంతోషంగా ఉంది. ఎందుకంటే ఈ పిల్లవానికే కదా అ దేవత తన దర్శనమిస్తానని చెప్పింది. ఈ రెండో కొడుకు పుట్టేంతవరకు తనకు దేవత ఎందుకు దర్శన మీయలేదో అతనికి అర్ధం కాలేదు. కారణమేమిటని ఎవర్ని అడుగుతాడు. ఇతడే “వ్రజ్ఞానిధి' ఆయెను. అహంకారం కూడా బాగానే ఉంది కదా ! ఇంక ఇతరుల నెట్టా అడుగుతాడు. ఈ తన తపస్సు కథ చెప్పి భార్య నడిగినాడు- అమ్మ తన కెందుకు దర్శన మిచ్చి ఉండదని. ఆమె చెబుతుందని అడిగి ఉండడు. ఏదో బాధ. అయిదారేళ్ళుగా కాపురం చేస్తున్నాడు కదా ! బాధ చెప్పుకునే ఉద్దేశంతోనే అడిగి ఉంటాడు. భార్య తెలిసింది కాదని అతనికి తెలుసు. తనకు తెలిసినంత తెలిసి ఉండదు కదా అని అభిప్రాయం. తెలియటమంటే చదువుకోవటమన్న విషయమే అతనికి తెలుసు, చదువుకోకపోయినా తెలిసే విషయాలు తెలుస్తుంటాయి అనే విషయం అతనికి తెలియదు. చదువుకున్నా నన్న అహంకారం కారణం. అహంకారం వల్ల జ్ఞాని కూడా అజ్ఞానిగా ప్రవర్తిస్తుంటాడు. తం ఆభునిక కఐత్వంలో దెంతత్యం

చదువు ఉండి అహంకరించటం కంటె, చదువు రాకుండా ఉండీ అహంకారం లేకుండా మెదలటమే, ఒక్కొక్కసారి, మంచిదనిపిన్తుంది. అహంకారం వల్ల 'ప్రమాదమేదైనా జరుగవచ్చు. జరుగుతుంది కూడా.

ఈ భర్త తాను తపస్సు చేసిన కథను మాంచి పట్టు మీద ప్రారంభించినాడు. భార్యకు తన తపఃప్రభావం తన ప్రతాపం చెప్పాలని. ఈ అహంకారం వల్ల పప్పులో కాలు వేయనే వేశాడు. తన కథ చెప్పు *నా తపస్సు గొప్పతనం ఏమని చెప్పమంటావు. వేయి సంవత్సరాల తపళ్ళక్తి ఒక్క ఏడాదిలోనే పొంగులు పొంగింది ఆ శ్రీశ్రైల భూకైలాసంలో. అందుకే మా వంశానికి 'భూకైలాస' మనే పేరు ఏర్పడింది అని అన్నాడు. అనలు అతని ఇంటి సేరు “బ్రహ్మకైలాసం'. ఎట్లా అన్నాడో అన్నాడు “భూకైలాసి మని. భార్య వట్టుకుంది. “అయ్యా ! ఇదేమిటి ? మీ ఇంటిపేరు బ్రహ్మకైలాసమని విన్నానే. మీ కథ చెప్పటంలో మీ ఇంటిపేరు భూకైలాసంగా మారిందేమిటి? ఇందులో ఏదైన చమత్కారం లేదు కదా” అని ఒక చురక అంటించింది నవ్వుతూ. జీవుడు పడిపోయాడు. తెల్ల మొగం వేశాడు. అయినా బింకం. ఏదైనా తప్పు మాటంటే, ఇంతేపో అని దబాయించవచ్చు కాని ఇంటి పేరును మార్చుకోలేడు కదా |! అట్లనటం తప్పే అన్నాడు. నీవు విన్నదే సరియైందన్నాడు. పైగా 'వ్రమాదో ధీమతా మపి” అని అక్కడింత తన పాండిత్యం- ఎంత తెలిసిన వాళ్లు కూడా తప్పులు చేస్తుంటారని. తానొక ధీమంతుడాయెను. తెలిసినవాడు అడ్డుపడక పొతే, నాకే తెలుసుననుకొన్నవాడు అజ్ఞాన బీజాలను అక్కడక్కడ చల్లుతూనే ఉంటాడు. అహంకారియైన పండితుడు మాట్లాడేప్పుడు, వినేవారికి కొంత జాగ్రత్త అవసరమేమో |

సరే. తన భార్య తెలిసింది కాదని తెలిసి కూడా, ఈ భర్త ఎందుకు అడిగిండో అడిగిండు. దేవి తనకు దర్శన మెందు కివ్వలేదని. ఈ భార్యకు పొండిత్యంలేకపోవచ్చు. కాని హృదయముంది. ఆ హృదయానికి తెలిసింది చెప్పింది-

ఇచట నేమియు లేదంచు నచటి కేగ

నచట గూడ నేమియు నుండ దండ్రు విబుధు,

లిచట కాళిక లేదంచు నచటి కేగ

నచట గూడ కాళిక లేనిదయ్యె నీకు.

ఇచట నున్చది కాళికయే యటంచు

నీకు తెల్లమ్ముసేయనే యీ కుమార

రత్సమున కని జనని వరాల మూట

నీ తలకు నెత్తి ననుకొందు నిర్మలాత్మ అనుకూండ్హ భూకుయ్య 50

ఇది కారణమని నేననుకొంటున్నానని చెప్పిందే తప్ప ఇదే కారణమని నొక్కి చెప్పలేదు తల్లి. ఈమె అతని భార్య కదా ! భర్త బాధపడుతుంటే ఓదారుస్తుంది కూడా. “అయ్యా !' తమకు దేవత కన్పించలేదని బాధపడవద్దు. తండ్రి ప్రతిబింబమే కదా కొడుకు. ఈ బాబుకు కనిపించిన దేవత మీకూ కన్పించినట్లే అని అంది. చూసినారా! పెళ్లి కాని కాలం నుండి భర్త హృదయంలో ఉన్న ముల్లును ఇన్నాళ్లకు భార్య తీసివేసింది.

పెండ్లి చేసికొన్న కొత్తలోనే ఇతడు అడిగితే బాగుండేది కదండీ ? ఇన్నాళ్లు ఈ బాధ ఉండి ఉండేది కాదు కదండీ ?

ఆహా. వెంకటరావుగారి ప్రశ్న బాగానే ఉంది కాని అతని అహంకారం అడుగనిస్తుందా ? తన గొప్పతనమంతా కొత్తగా వచ్చిన భార్య ముందు కుప్పపోసి అదరగొట్టాలనే కదా చూసి ఉంటాడు. తన పాండిత్యాన్ని ఆ కొత్త ెళ్లికూతురుకు చూపించాలన్న ఆ భర్త తపనవల్ల ఆమె ఎంత తపించి ఉంటుందో పాపం. నాయని సుబ్బారావు రాసిన “జన్మభూమి” కావ్యంలోని కథ ఇది.

బ్రహ్మలోకాలను సృష్టిస్తే విష్ణువు పరిపాలిస్తుంటాడని కదా మన పురాణాలు చిప్పన్నాయి. తమను గూర్చి తపస్సు చేసిన భక్తులకు బ్రహ్మ, శివుడు ఇవ్వరాని వరాలిచ్చి, పిదప, ఇబ్బందులు పడినప్పుడెల్లా ఈ విష్ణువే చక్రం వేసి కాపాడినట్టు కూడా కథలు విన్నాం. కాని ఇంతటి శ్రీ మహావిష్ణుమూర్తి చేసే పనులకు శ్రీ మహాలక్ష్మియే తగిన సూచన లిచ్చి నడిపిస్తుంటుందనే కథ ఒకటి నాయని రాసిన

ఆ కథ ఏమిటో కాస్త చెప్పండి.

కాస్తనే చెపుతాను వినండి. అహోబలక్షేత్రంలో నరసింహస్వామి వెలసి ఉన్న సంగతి మీకు తెలుసు కదా |

అది తెలియక పోవటమేంటండీ !

ఆ స్వామికి భక్తుడు సంబురాయలు. అతడు రాజు. పొదిలె సీమను పాలిస్తున్నాడు. ఇ దెప్పటితో తాతలనాటి కథ. బహుళః పదిహేనవ శతాబ్దినాటిది అయితే కావచ్చు. కథ ఏకాలం నాటిదైతే మనకేం పని. విష్ణుమూర్తికి లక్ష్మీదేవి 5్‌1 ఆధునిక శేబిత్త్వంలో పంకత్యం

భార్యగా ఏదైనా పని విషయంగా సూచన లిస్తుండేదన్న విషయమే కదా మనం చెప్పదలచు కొన్నది. రాజు ఆ కాలం నాట్‌వాడు కాని, రాజు కథ నాయని సుబ్బారావు రాసింది మాత్రం 1965 ప్రాంతంలోనే. నరసింహస్వామి భక్తుడైన సంబురాయలకు ఒక నియమముందట. అదేమిటంటే, అహోబలక్షేత్రం నుండి ప్రతిరోజు తెప్పించుకొన్న స్వామి తీర్థం సేవించకుండా పచ్చి గంగైనా ముట్టడట. ఈ పొదిలెకు ఆ అహోబల క్షేత్రానికి మధ్య కనీసం పది పదిహేను అమడల దూరం ఉంటుందట. గుర్రపుస్వారి బాగా చేయగలిగిన వాళ్లు స్వామి తీర్థాన్ని తెస్తుంటారట. అక్కడి నుండి తీర్ధం వస్తుంది; ఇక్కడ పూజా మందిరంలో రాయలపూజ పూర్తవుతుంది. ఇది ఏర్పాటు.

తన పాొదిలె కొండ మీద ఈ స్వామి అవతరిస్తే బాగుండునని ఈ సంబు రాయలకు మనసులో ఉంది. అహోబలక్షేత్రంలో ఉన్న లక్ష్మీదేవి అమ్మవారికి ఎప్పుడో ఒక కల వచ్చిందట. ఆ కల విషయం తన స్వామికి చెప్పింది. సృష్టిలో ఎక్కడా లేని పద్మరాగాల వంటి పూలున్న చెట్ట కన్పించిన ఈ కొండను వర్ణించి చెప్పింది. నా మనసు ఆ పూల మీద పడింది. అక్కడికి పోదాం పద అంది. స్వామి వారితో అమ్మవారు చేసిన వర్ణనను బట్టి అది పొదిలె కొండ అని చెప్పినాడు స్వామి. ఆ కొండ సంబురాయల ఏల్పడిలోనిది. అతడు నా భక్తుడని విన్నాను కాని ఎటువంటి భక్తుడో ఇదివరకు పరీక్షించలేదు. అతని మన సెటువంటిదో తెలియదు. అదేదీ తెలియకుండా పిలువని పేరంటంగా ఆ కొండమీదికెట్లా పోదాం. పిలువకుండా పోవటం నాకు మర్యాద కాదు కదా! అన్నాడు స్వామి. అమ్మవారికి కోపం వచ్చింది. పూలమీద కోరికను వ్యక్తం చేస్తే ఈయ నేమిటి పిలువని పేరంటానికి పోవటం మర్యాద కాదంటున్నాడు. పోవాలని ఉండాలే కాని, ఆ రాజుచేత తమను పిలిపింపజేసికోవటం పెద్ద వనేం కాదు గదా అని ఆ అమ్మవారి అభిప్రాయం, ఆ దేవి అన్నది కదా -

ఆ పొదిలె రాజు మీ భక్తుడంటి, రతడు

విలువలేదని యీ బిజ్ఞబిగింవు లేల ?

నృష్టి కార్యేంద్రజాల విళిష్టు లతని

చేత విలిపించుకొను యుక్తి సేయలేరొ? అని. నిజమే అన్పించి ఉంటుంది స్వామికి. తననొకరకంగా రెచ్చగొడుతుంది అని అనుకొని ఉంటాడు స్వామి. ఇంత గొప్ప అందమైన శ్రీవనమిట్లా ఉన్నప్పటికి కొత్త పువ్వుల కోసం ఇట్టా ఎగబడుతుందేమిటి ఈమె? అనుకున్నాడు. అన్నాడు- అకుఘాండ్ర భూడుయ్య 52

..... నంతృవ్రియే లేదుగా

చెలువౌ శ్రీవనమెల్ల చబొప్పడీయు నోసీ చంచలా / యెంత చం

చలవే క్రాత్తల కిట్లెగంబడెద వంచచ్చంచలాలోలవై.

స్వామి తనను 'చంచలి'వని ఒక రకంగా వెక్కిరించి నందుకు.అమ్మవారికి ఏం స్ఫుర్తించిందో స్ఫురించింది. అన్నది కదా; తఆయ్యా ! నీవు మహా మేఘునివైతే నేను మెరపునౌతాను. పొదిలె మొదలుగా ఈ క్షేత్రం .వరకు గల మార్గాన్నంతా, మేఘావృతం చేయి. నిరంతరం వర్షం కురిపించు. అని అమ్మవారు స్వామికి నలవా ఇచ్చింది. ఈ నలహా ఇచ్చినందుకు అ అమ్మవారిని స్వామివారు మెచ్చుకోకుండా ఉండలేకపోయినాడు. “సునిశితమతీ ! నిన్ను మెచ్చుకొంటి'నన్నాడు. ఈ పని రేప్పాద్దున చూద్దామన్నాడు. నలహా మెచ్చుకోదగిందే అయినప్పుడు ఆలస్య మెందుకని అమ్మవారి అభిప్రాయం, అదేం కుదరదు. అలస్యం చేయటానికి నే నొప్పుకోను. పాదిలె కొండమీదనే మనకింక ప్రొద్దు పొడువు అని ఖమ్మవ్లారు గట్టిగా అంది. ఆయన గారు దిగివచ్చిన తరువాత ఇక అమ్మవారు ఎంతగట్టిగానైనా అనవచ్చు. స్వామివారు తప్పించుకోలేడు కదా ! వెంటనే తాను అకాల పర్జన్యమూర్తియైనాడు. వర్షం కాకపోతే వర్షం.

ఎడతెరపి లేని వర్షం కారణంగా అట్లు పొదిలె ఇటు అహోబలక్షేత్రం మధ్యగల ప్రాంతమంతా జలమయం. స్వామివారి పాదతీర్థాన్ని అశ్వికులు రాజుకు అందివ్వని పరిస్థితి ఏర్పడింది. తీర్ధం రాని కారణ్యంగ్లా, ప్రూజూమందిర్తంలోంచి రాజు లేచిరాడు. తినడు, తాగడు. ఎవరు చెప్పి ఏం ప్రయ్షోజనం.ల్లేద్గు, పూజ్ఞామందిరంలో ఉన్న రాజు ఆ స్వామితో తన కొండ మీద అవతరించవలసిందిగ్గా ప్రార్ధించినాడు. ఈ పిలుపు కోసమే కదా ఆ స్వామివారు ఎదురుచూస్తున్నారు. వర్షం కురిపించటాన్ని పరీక్షగా పెట్టింది అందుకే. రాజుచేత పిలిపించుకొన్న స్వామి లక్ష్మీ సమేతుడై పొదిలె కొండ మీద అవతరించినాడు. అటు అమ్మవారి పూల మేది కోరికా తీరింది. భక్తుని కోరికా తీరింది. ఇద్దరి కోరిక తీర్చగలిగినందుకు స్వామి కొండెక్కి నాడు. అమ్మవారి సలహా మేరకు స్వామివారు జరిపిన వ్యవహార మిది. -- 53 ఆభుని( శీబక్త్వంలో దెంతత్వం

9 ఒక పాట పాడుతాను. పట్టపగలు వారు వింటారా?

॥ ఎందుకు వినమండీ ? మేం పాడలేం కాని, పాడితే మాత్రం వినగలం. విని ఆనందించగలం. పాటలంటే జ్ఞాపకం వచ్చింది. విశ్వనాథ సత్యనారాయణ గారు కిన్నెరసాని పాటలు ఆ కాలంలో సభల్లో బాగా పాడే వారటనండీ.

“అట' అని బ్రతికించినారు. వారు పాడికే ఒకసారి విన్నానని మీరని ఉంటే, నే నిప్పుడు పాడకుందును. ఇప్పుడు పాడతాను ధైర్యంగా. వినండి.

ఓవో కిన్సెరసానీ

ఓవో కిన్సైరసానీ

ఉఊవోమాత్రము లోవల

నేల నిలువవే జవరాల ఓహో

తన యెడ తప్పే యున్సది

అనుకోవే నాథుని దెన

వనితలు నీవలె కఠనలు

కనిపించరులే యెందును ॥ ఓహో

ఇంత కోవ మేమిటికే

యింత వంత మేమిటికే

ఇంతలు జగమున వతులకు

నింతులు సేయుదు రటవే ఓహో

నీవు మవోవతిశిలవు

కావని నేనంటి నటే

అటులంటిన నా కంఠము

కటారి త్రెంచక పోతిన ఓవో

కొంతమంది అత్తలుంటారు లోకంలో. కోడండ్లను ఏదో రకంగా కాల్చుకు తినటమే వాళ్ల పని. కోడలంటే కొడుకు పెళ్లామే కదా |! కొడుకు ఆనందం కోసమే ఈ అమ్మాయిని కోడలుగా తెచ్చుకున్నాం కదా ! కొడుకూ కోడలు ఇద్దరు సుఖంగా ఉంటే తనకొక మనుమడో మనుమరాలో వస్తుంది కదా! వయసు వెనుకకు పట్టిన అనుమూండ్ర భూకుయ్య క్‌డ

ఈ కాలంలో పిల్లలతో అడుకొని ఆనందించవచ్చు కదా ! కొడుకు అనందిస్తే తనకూ ఆనందం. కొడుకు బాధపడితే తనకూ బాధ. కోడల్ని బాధపెడితే కొడుక్కు బాధ, చివరకు తనకు బాధ కలుగుతుంది కదా ! సహజంగా కలుగుతున్న ఆనందాన్ని కాదని బాధను చేజేతులారా ఎందుకు కొని తెచ్చుకోవటం, తెచ్చి పెట్టుకున్న బాధలో మునిగి, దేవుణ్ణి ఆడిపోసుకోవటమెందుకు ? అనే ఇంగితజ్ఞానం ఈ అత్తలైన కొందరికి ఎందుకుండదో ఆశ్చర్యం.

నిజమేనండి. ఆ కొడుకు వల్ల ఆ పరాయిపిల్ల ఎవ్వతో సుఖపడిపోతుందన్న ఏడ్చే కాని, తన కడుపున పుట్టిన కొడుక్కు అనందాన్నివ్వటానికే తన యింటికి వచ్చిందని ఎందుకోనండి కొందరి కనిపించదు. వయసులో తన భర్తతో తాను పాందిన దాంపత్య జీవితానందాన్ని తన కొడుకుతో కోడలు పొందుతుంటే, తలచుకొని ఆనందించవలసింది పోయి, మనసులో ఏమనిపిస్తుందో ఏమో కాని ఆ కోడల్ని రాచి రంపాన పెడుతుందండి. ఈ కథలు చాలానే వింటున్నాం. కోడలు తిరగబడితే తప్ప మార్చు రాదేమో. తిరుగబడదామని ఉన్నా కూడా ఈ తన భర్త ఏమనుకొంటాడో అని కూడా ఆలోచిస్తుంటారు పాపం. కొడు కేమనుకొంటాడో అనే ఆలోచన లేకుండా అత్త, తనను బాధపెడుతున్నప్పుడు, అత్తమీద తిరగబడితే తన భర్త ఏమనుకుంటాడో అనే అలోచన నా కెందుకుండాలి, అని కోడలు ఒక గట్టి నిర్ణయానికి వస్తే బాగుండేది. తెలివి కల కోడలైతే భర్తను కట్టుకొని గుట్టు చప్పుడు కాకుండా ఉపాయంగా వేరే ఊరుకు మకాం మార్చిస్తుంది. ఉద్యోగాల వల్ల ఈ కాలంలో ఇదొక లాభం. ఈ లాభం ఒక్క కోడలుకే కాదు, అత్తకు కూడా. ఇంట్లో కోడలే లేకపోతే ఇంకెవరి అంటుంది. దూరంగా ఉంటే కోపాలు పోయి గ్రేమలు పెరుగుతాయి. అత్తే క్రాడుకును చూడాలని వాళ్ల దగ్గరకు పోయిందా, అక్కడ స్థానబలం కోడల్లి కదా ! అంచేత అది వరకు వలె కోడలుమీద ఈ అత్త ఎగిరిసడదు. పాపం వెనుకటి కొలంలో సమష్టి కుటుంబాల్లో అత్తల బాధలకు ఎంతమంది కోడండ్లు ఎంత బాధ పడ్డారో. ఏమై పోయినారోనండి. మరీ భరించని కోడళ్లు బహుశః ఏ నుయ్యో గుయ్యో చూసుకొని ఉండి ఉంటారండి.

అనగా అనగా ఒక కోడలు. ఆమె పేరు కిన్నెరసాని. అత్త పెట్టే బాధలను భరించలేని "సెన్సిటివ్‌ కోడలు. అత్త పెట్టే బాధల్లో ఒక రకమేమిటంటే, ఈ కోడలు ప్రవర్తన సరియైంది కాదన్న ఒక అపనింద మోపటం. తిడితే భరించవచ్చు కాని ఈ అపనిందను భరించటం కష్టం. నిందవేయటం తప్ప, నిజం కాదని అత్తకు తెలుసు. ఇట్టాంటి నిందను తొలగించుకోవటానికి కోడలికి సాధ్యం కాదు. భర్త తనను ద్‌5్‌ ఆధునిక ఐిత్వంలో దెంతత్యం

నమ్మవలసిందే. ఈ భర్తకు భార్య మీద నమ్మకమే కాదు, మంచి పేమ ఉంది. కాని నోరు తెరచి తల్లి నేమి అనడు. అమ్మా! నీవు కోడలుమీద నింద వేస్తున్నావెందుకే? అని అనడు. నాకు నా భార్య మీద ప్రేమ ఉన్నదే! అని చెప్పడు. ధ్రేమ ఉన్నదని చెప్పగలిగే ధైర్యమే ఈ భర్త కున్నట్టయితే అ తల్లి వల్ల ఈ భార్యకీ బాధ లుండి ఉండేవే కావు. ఉన్న 'క్రేమను గుట్టగా భార్యకు చూపుతాడో కూడా కెలియదు. అత్తకు తన మీద లేదు సరే, భర్తకు తన మీద ్రేమ లేకపోతే కాపురం చేసేదెట్లా ? అని ఆలోచించి ఈ కిన్నెరసాని ఇల్లు విడిచిపెట్టిపోయింది. అత్త వేసే నిందల కది సమాధానం. ఆ నిందలకు అడ్డు చెప్పని భర్తకు తాను వేయదలచుకున్న శిక్ష అది. శల్లి నేమీ అనలేడు కాని, భార్యమీద ఈ భర్తకు గ్రేమే. ఎంత ఢేమంచటే, వెళ్ళిపోతుంటే ఆమె వెంటబడి పరుగెత్తిపోయినాడు. తనను క్షమించి ఇంటికి తిరిగి రావలసిందన్నట్టుగా భార్యను కౌగిలించుకొన్నాడు. వెనుదిరిగివచ్చే ప్రశ్నే లేదన్నట్టుగా ఆమె చిన్న వాగుగా మారిపోయింది. ఆమె చాలా 'సెన్సిటివ్‌' కదా ! అతడు ఏడ్చి ఏడ్చి లాభం లేదని భార్య లేని బ్రతుకు బండ బ్రతు కన్నట్టుగా అత డక్కడే బండగా మారిపోయినాడు. ఇది, ఆ భర్తకు భార్యమీదున్న శ్రేమ. ఇతనికి భార్యమీద (పేమ లేదని కాదు. బాగానే ఉంది. కాని ఆ ట్రేమను ఇదివరకెప్పుడు వ్యక్తం చేయలేదు. ఆ భార్య తనను విడిచి నీరై పారిపోయినప్పుడే ఆ ప్రేమనంతా క్రుమ్మరించినాడు ఏడుస్తూ- నీవే నా బీవితమణీ నీవే నా జీవేళ్ళరి నీవే నా చూడామణి నీవే నా ప్రియురాలా . ఉఓవో కిన్సైరసానీ ఓవో కిన్సైరసానీ ! నీవే యిట్లయితివి పో జీవము లుండునెనామై ? నీవలె నేను ప్రవాహం బై వచ్చెద, రానీవే - ఓవో కిన్సైరసానీ ! అనుకళండ్ర భూకుయ్య క్‌6

ఈవు రసాకృతి వగుటను

ఈ వైఖరి వ్రవహించితి

నేను ఇలా వృాదయుండను

వూనుదునె ధునీ వైఖరి - ఓనో కిన్సైరసానీ /

మునుపే నీ కన్సులు గని

యనుకొంటిని నీవు నద్‌

ననితవు మానుషజన్మము

కనినా వని మననులోన - ఓవో తిన్సైరసానీ 1

ఈ దురదృష్టుడ నేమని

రోదించెద నడవులందు

నీదే నీదే త వ్పని

వాదించిన వడవు లెల్ల - ఓవో కిన్సైరసానీ ॥

ఇదిగొ చేతులను చాచితి

నేడ్చుచుంటి కంఠ మెత్తి

ముదితా / నినివించుకొనక

పోతివటే వ్రియురాల - ఓవో కిన్సెరసానీ

నీకె యేడిచి యేడిచి

నా కంఠము నన్సవడియె

నా కన్దులు మందగించె

నా కాయము కొయ్యబారె - ఓవో కిన్సైరసానీ ॥

ఈ యెడువు రోద లోవల

నా యొడలే నే నెబుగను

నాయీ దేవా మదేమో

జాయి వోలె నగుచున్సది - ఓవో కిన్సెరసానీ

ఇది ఆ భర్త ఏడ్చు. దేవతవే మానవజన్మనెత్తినావని మనన్సులో అనుకున్నాడట. అప్పుడు మనసులో అనుకుంటే ఏం లాభం? మనసులోని మాట భార్యకు చెప్పవచ్చు కదా ! అప్పుడు చెప్పనందుకు ఇప్పుడిట్లా శిల కావలసిరావటం 57 ఆధునిక కఐత్వంలో దెంఠత్యం

సక్ష మా అమ్మ అన్నది కాని, నీవు పతివ్రతవు కావని నే ననలేదు కదా, అన్నాడు. ఒక వేళ నేనట్టా అని ఉన్నట్టయితే కత్తితో నా కంఠం తెగకోసికొని ఉండేవాణ్జి కదా అని అన్నాడు. నీవు లేకపోతే నా శరీరంలో ప్రాణా లుండవన్నాడు. అంటే ఆ భార్య ఈ భర్తకు పంచ (ప్రాణా లన్నమాట. శరీరంలోంచి ఆ ప్రాణాలు పోయిం తరువాత ఇతడు కొయ్య కాకపోతే ఏమవుతాడు. కట్టె చఅచుకపోతే జాయి అవుతాడు. అతని హృదయం శిలయే కదా ! చస్తే తప్ప, మనిషి మీదున్న క్రేమలు బయటపడవో ఏమోనండి ! ఇట్టా ఆ భర్త శిలయై పోయిన తరువాతనే అతనికి తన మీద ఇంత (పేమ ఉన్న సంగతి ఈమెకు తెలియవచ్చింది. ఇంత టేమ ఉన్న సంగతి మొదలే తెలిస్తే ఈ పరిస్థితి వచ్చి ఉండేది కాదు కదా అని ఈమె ఇప్పుడు ఏడ్వని ఏడ్పు ఏడ్చింది. పశ్చాత్తాప పడింది. నదిగా మారిపోయిన తాను ఏ ఉపాయం చేతనైన మళ్లీ మనిషిగా మారిజే బాగుండుననుకుంది. ఈయన డ్రుమ సంగతి తెలిస్తే తమ ప్రఖయం మరింత పెరిగి ఉండేది కదా, అనుకుంది. ఇటువంటి భర్తను కాదనుకొని కాపురా న్నిట్లా కూల్చి వేసికొంటిని కదా అని ఏడ్చింది- తాను నదిగా నేల వైనా ననుభు లోన వూని కిన్సైరసాని పొగిలింది పాగిలింది మ్యుక్త గీతిక వోలె మోగింది మోగింది ఒకబోట నిలువలే కురికింది వురికింది. ఏ వుపాయము చేత నైన మళ్లీ తాను మనిని కిన్సరసాని నగుదామ యనివించి ఆవలేనంత కోరిక చేత విలపీంచి ముగుద తిన్సైరసాని మొరసింది మొరసింది. తను వీడితే వోర్చు కొనలేడు కాబోలు బ్రతికుండగా యింత ప్రణఖయమ్ము కలదంచు తెలినితే యింకెంత చెలిమి వుండే దంచు తలపోసి తలపోసి సాలసె కిన్సైరసాని అనుకూండ్హ భూకుయ్య 58

అటువంటి వతితోడి

అటువంటి కావురం

బిటు చేన్‌ కొంటినం చెక్కడా లేనంత

వగచెంది వగచెంది వనిత తీన్సారసాని

వనరింది వనరింది వనిత కిన్సైరసాని

ఇట్లా, పతి రాయిగా పడి ఉన్నచోటనే ఉండి ఆమె వలవలా ఏడ్చింది. వట్టి రాయి కాదు గదా, దాబేసిపోవటానికి. ఆ రాయి తన భర్తయే నాయె. ఎంత నదియైకే మాత్రం, విడిచిపెట్టి పోవటానికి తనకు మనసెట్టా వస్తుంది. తనమీద మనసున్న మనిషి యని ఇప్పుడే మొదటిసారిగా తెలిసె. ఆ రాయిచుట్టే జలమైపోయిన ఈ కిన్నెరసాని తిరుగుతూ వుంది. అతడు తనను కౌగిలించుకున్నప్పుడు ఇష్టపడక నదియె పారిపోయింది. భర్త మీద అదివరకు ఉన్న మనసు పోయింది కదా. అతనికి మనసుందని తెలిసి తనకు మళ్లీ మనను వచ్చి అతణ్జి మాటి మాటికి కొగిలించుకుంది ఆ కొండను. అకొండ తన భర్త గారేనాయె. ఆ కొండ ఆమెకు కొండకాదు తన నీటుగాడు. అతడు కూడా తనవలె జలమైపోతే ఇద్దరూ ఒక్కటై హాయిగా సాగిపోవచ్చు ననుకుంది. రమ్మని వేడుకుంది-

ఉఓనాథ / ఓ నాథ /

ఓ నాథ / ఓ నాథ!

నాకు మల్లే నీవు నదివోలె పారరా

జలముగా యిద్దరము కలిని పోదామురా

కెరటాలు కెరటాలు కౌగిలిద్దామురా

& నాథ/ఓ నాభ!

ఓ నాథ /ఓ నాథ!

నీ యందు తప్పింక నేను చెయ్యను లేర

ఆన పెట్టితి వేని అడుగు దాటను లేర

ఇక జన్మలో కోవ మింత పొందను లేర అని పిలిచింది. ఏడ్చింది. గతాన్ని స్మరించుకొంది. తన భర్త తనను ప్రేమగా కౌగిలించు కున్నాడు. తాను అలిగినప్పుడు తన పాదా లాత్తినాడు. తన తలను కౌగిట్లో బంధించుకొన్నాడు. తన పెదాలను ముద్దాడినాడు, తాను అందాలరాశినని చెప్పి క్‌ి ఆభఘనిక కబత్వంలో దొంపత్యం

"ఈన సర్వావయవాలను ముద్దిడుకొన్నాడు. ఇకముందు తననట్లా చేయలేడు కదా అని సన్నగా ఏడ్చింది. మధుర స్పృతులు కదా, ఎవరైనా వింటారనుకున్నదో ఏమో!

నీలి మబ్బుల బోలు

నిడివి నీ చేళుల్లు

నన్లింక కౌగిలించగరావు కాబోలు

కడు గ్రేమగా చేరగా లేవు కాబోలు

నెమ్మదిగ నా యొడల్‌ నిమురవు కాబోలు

నేను కోవమునంది

నీ పక్కనుండగా

వలదన్సు కొద్ధి నా పదము లాత్తుచు నీవు

తెలచి కౌగింటిలో తేర్చుతుంటూ నీవు

నా జొమ్ము తల చేర్చగా రావు కాబోలు

తలిరాకువంటి మె

త్తని యెజ్ఞ పెదవితో

తార్చి నా మోము నద్దగ రావు కాబోలు

నా యొడల్‌ మివుల నందవు కుప్పయని చెప్పి

ఎల్ల తావులను ముద్ధిడరావు కాబోలు

అతడు శిల. ఈమె నది. ఎవరికోసం ఎవరెంత ఏడిస్తే ఏం లాభం? పశ్చాత్తాపమైనా సమయం మించక ముందైతేనే ఏమైనా లాభం. అమె గుణవంతురాలే. సమయం వచ్చినప్పుడు ఆ విషయం ఇతడు ప్రకటించడాయెను. ఆమె మీద ఇతనికి (ప్రేమ బాగానే ఉంది. హృదయంలో కాని కన్చించనీయడు. ఇతడు (పేమాస్పదుడన్న విషయం ఆమెకు తెలియదు. ఆమె అతణ్జి కదలించినా బాగుండును. ఇతడు చెప్పడు. అమెకు తెలియదు. తల్లికి అతడు ఎదురు చెప్పడన్న సంగతి ఒక్కటే ఆమెకు తెలిసింది. తన మీద ఈగ వాలినా భర్త సహించడు-అనే సంగతి ఆమెకు తెలియదు. ఉలుకని పలుకని భర్తతో ఏం కాపురం చేస్తుంది? అందుకే ఇల్గువిడిచి అట్టయి పోయింది. భార్యను పోగొట్టుకొని భర్త ఇట్టయినాడు. ఇద్దరూ పశ్చాత్తాప పడినారు. ఇద్దరూ మనసువిప్పి ఎప్పటికప్పుడు చెప్పుకుంటుంటే కాపురమట్టయే్యేది కాదు కదా!

బెను కదండీ ! అనుకూంచ్హ భూకుయ్య 60

10

ఒక ప్రియురాలు మోజులో పడి, దేశాన్ని పూర్తిగా మరచిన భర్తను తిరిగి దారిలో పెట్టిన ఒక భార్య కథను చెప్పాలని ఉంది. వెంకటరావు గారికి వినే ఓపిక ఉంది కదా!

సాహిత్య ప్రసంగం ఆనందదాయకమే కదా ! పైగా, దేళాన్ని గురించి ఆలోచించగలిగిన ఒక భార్య కథ అని కూడా అంటున్నారు. తప్పకుండా వింటాననటం కాదు, ఆ కథ ఏదో చెప్పుమని కోరుతున్నాను కూడా.

అనగా అనగా ఒక రాజు. రాజు పేరు కుమారగిరి రెడ్డి. కొండవీడును పరిపాలిస్తున్నాడు. రాజు కొక రాణి. రాజు కొక మంత్రి. కాటయవేముడని ఇతని "పేరు. సైన్యాధ్యక్షుడు కూడా. రాజు కితడు బావ. రాజు దేశాన్ని బాగానే పరి పాలిస్తున్నాడు. ఇది 14వ శతాబ్ది కాలం నాటి మాట. ఈ రాజు లలిత కళా ప్రియుడు. కవిత్వం రాయగలిగిన వాడు. మంత్రి కూడా పండితుడు. కావ్య కళా రహస్యవేత్త. రాజు ప్రతియేటా వసంత బుతువులో ఘనంగా ఉత్సవాలు చేస్తుంటాడు. దేశాని కంతటికి ఇవి పండుగ రోజులు. పడుచువాళ్ల మాటేమిటి, ముదుసకళ్లకు కూడా ఈ వసంతోత్సవాలంటే ఎక్కడ లేని ఉత్సాహం. పడుచుదనం తిరిగి వచ్చినంత హుషారు. ఈ వసంతోత్సవాలు తొమ్మిది రోజుల వరకు సాగుతాయట. ఈ ఉత్సవాలంటే రాజుకు ఎంత ఉత్సాహంకాకపోతే ఉత్సవాల్లో కర్పూరాన్ని వెదజల్గుతాడు? ఇతనికి కర్పూరవసంతరాయలని ఒక బిరుదు ఉందట.

డా॥ సి. నారాయణ రెడ్డి గారు రాసిన గేయ కావ్యం కథే కదండీ !

కొను అదే కథ.

ఈ రాజు కొక ప్రియురాలుందన్నారు, ఆమె పేరు లకుమనే కదండీ ?

జనౌను. కథ మీకు తెలిసినట్లే ఉంది ?

రాజు ప్రియురాలు లకుమ అన్నంతవరకే తెలుసు. ఆ ప్రియురాలి కథ తెలియదు.

నేను ప్రియురాలి కథ చెప్పను. రాజు, రాజు భార్య కథ మాత్రమే చెస్తాను. నిజానికి ఈ కావ్యంలో వసంతరాయలు, లకుమ కథ వ్రధానం. ఈ కావ్యంలో ఉన్నది ఈ ఇద్దరి కథ మాత్రమే అన్పిస్తుంది. కాని ఆ రాజుకు ఒక భార్య ఉంది. ఆమె రాణి. రాణి ఉన్న తరువాత ఆ ప్రియురాలు రాజు కెంత ప్రియమైనదైనా 61 అఆభునిఓ శీఇత్వ్వంలతో దొంతత్యం

ప్రియురాలే, భార్యకాదు. ఈ కవిగారున్నారే- నారాయణరెడ్డి గారు. కావ్యమంతటా లకుమను చూపించినట్లే చూపించినారు కాని, ఆ రాణి పాత్రను “అండర్‌ కరెంటొోగా కావ్యమంతటా చూపించినారు. తానై కన్చించేంతగా లకుమ పాత్రను, మనం చూస్తే తప్ప కన్సించనట్ట్లుగా రాణి పాత్రను కవి చిత్రించినాడు. ప్రియురాలి మోజులో రాజు పడిపోయినట్లు చిత్రిస్తున్నప్పటికి తనకు దూరమై, దేశానికీ దూరమైపోయిన రాజును గురించి విచారిస్తున్న రాణి పాత్రను కవి అతి జాగత్తగా చిత్రించడం విశేషం. ఉత్సవాల్లో భాగంగా లకుమ నాట్యం ఏర్పాటు చేయబడింది. తెర ఎత్తే వరకు ఆ నర్తకి పేరే రాజుకు తెలియదు. ఆమెను రాజు చూడటం అదే మొదటిసారి. ఆమె అందానికి రాజు మొదట తన్మయుడైనాడు. నాట్యానికి ఈయన మనసు ఆమె వశమయిపోయింది. ఈ నాట్యాన్ని చూస్తున్నప్పుడు రాజుకు ఒక ప్రక్క రాణి ఉంది. మరో ప్రక్క బావ కాటయవేము డున్నాడు. రాజు కేమయింటదో ఏమో లకుమ దగ్గరకు వెళ్ళాలనుకొన్నాడు. అడుగు లేపినాడో లేదో, రాణి అతని ప్రక్కనే ఉంది కదా. లకుమ పట్ల రాజు పొందుతున్న పారవశ్యాన్ని గమనిస్తూనే ఉందేమో. రాజును లేవకుండా భుజం మీద చేయివేసి రాణి ఆపింది. ఆత డామెను జేర అడుగు నించుక లేపె రాణీ యాతని భుజాగ్రాన చేయిని మోపె. అప్పటికి కాని రాజుకు తన పరిస్థితి తెలిసిరాలేదు. ఇదిగో ఇక్కడున్నాడు కవి-రాణి పట్ల. భార్యగా రాణి తన భర్తను జాగరూకతతో (గగ్రహిస్తున్న సంగతిని కవి తెలియజేస్తున్నాడు. పరస్త్రీ వెంట పరుగెత్తుతున్న భర్త మనసును చిత్రిస్తున్నాడు. దారి తప్పనున్న భర్తను తప్పిపోకుండా, తన ప్రయత్నాన్ని తాను చేస్తున్న భార్యగా రాణి గొప్పతనాన్ని కవి తెలియజేస్తున్నాడు. భర్త తనకు దూరమైనాడంటే దేశానికి దూరమైనట్లే. భర్త దేశానికి రాజు కదా ! అందుకే రాణికి తన భర్త పట్ల ఇంత జాగ్రత్త. భర్తపట్ల రాణి జాగరూకత కలిగి ఉందంటే, దేశంపట్ల కలిగి ఉన్నట్లు లెక్క. రాణి అంటే దేశానికి రాణి. దేశానికి రాజు ఎంతో రాణి కూడా అంతే. కాకపోతే, భర్త చాటు. లకుమ ఒక వేశ్యాంగన. ఆమె అందానికి రాజు వశుడైనాడు. అతని మనసులో లకుమ మాత్రమే ఉంది. ఆ రాత్రి అతనికి నిద్ర పడుతుందని మీరనుకోరు కదా | అనుషూండ్హ భూకుయ్య 62

అది ఊహించగలనండి. లకుమ పట్ల అంత ఇదైనవానికి నిద్ర ఎట్లా వస్తుందండి ? |

రాజుకు నిద్రరాదు. శయ్య మీద అటు ఇటు దొర్జుతున్నాడు. కాని ఆ శయ్య మీద రాజుకు ఈ ప్రక్క రాణి ఉంది. రాణికి మాత్రం నిద్ర వడుతుందా ? భర్తగారి మనసును చదివిన భార్య కదా! రాజు ఈ ప్రక్క తిరిగి రాణిని చూసినాడు. ఆమె తననే చూస్తుంది. దొంగను, దారికిపోయినాననుకున్నాడు.

దోష్షివలె నృవతి యెంతో కుంచితాంగుడై

తల ద్రిప్పికొని మేను తల్పమ్ముపై వాల్చి.

వెంకటరావు గారు గ్రహిస్తున్నారు కదా - భర్తను గ్రహిస్తున్న భార్య చూపును.

గ్రహించక పోవటమేమిటండి ? భర్తమీద భార్యకు ఆ మాత్రం చూపవు ఉండవలసిందే నండి. భార్య తననేం చేయలేదన్న ధీమా భర్త అనేవానికి ఎంత ఉన్నప్పటికీ ఆమె తనను, తన చేష్టలను గ్రహిస్తుందన్న విషయమే చాలునండి, అదే అతనికి పెద్ద శిక్షనండి.

ఇదిగో, ఇది, భార్య పాత్రను కవి చిత్రించే పద్ధతి. లకుమ అందం రాజుకు బాగా నచ్చింది. ఆమె నాట్యమూ అంతే నచ్చింది. రాజు తలచుకుంటే దెబ్బలకు కొదువా! అనె సామెత ఉంది కదా! ఈ రాజు అ లకుమను రాజనర్తకిగా నియమించి నాడు. అకుమకు ఎట్లాగూ ఇది ఆనందదాయకమే, కాని రాణికి కాదు కదా | అమికు బాధగా ఉందంటాడు కవి.

రాఖీ కా నార్లక

ల్వ నెలంత చెవులలో

ఖర కరుని అళ్వరిం

ఖల చవ్చుడుగ తోచె. లకుము విషయం రాజు ఎత్తినప్పుడెల్లా, రాణి విషయం కవి చెప్తూనే ఉన్నాడు.

రాజుకు లకుమ బాగా నచ్చింది. ఆమెను తనకు దగ్గర చేసికోవటానికి రాజనర్తకిగా నియమించినాడు. రాజుకు అది సరిపోయినట్టు లేదు. మరింత దగ్గర చేసుకుంటే బాగుండుననుకున్నాడు. అనుకున్నది అనుకున్నట్టు అమలు చేస్తూనే ఉన్నాడు. ఆమెను వెంట తీసుకొని తీర్థయాత్రలకు బయళల్లేరినాడు. రాజు ఒక రథం మీద. ఆవెన్క మరో రథం మీద లకుమ, రాణి ఉండవలసిన తన ప్రక్కకు లకుమను నిలుపుకోవటానికి రాజు అంత ధైర్యం చేసి ఉండడేమో! లకుమ ఉండగా 63 ఆభునిః కఉఐత్వంతో దొంపత్యం

రాజు తనవెంట రాణిని తీసుకొని పోడు కదా ! రాజు తనను వెంట తీసుకువెళ్లడేమీ అని రాణికి బాధ ఉండదా! ఎందు కుండదండీ | తప్పకుండా ఉంటుంది. రాణి అంటే భార్య కదండీ. భార్య అంటే స్రీయే కదండీ ? రాణికి ఈ నంగతి క. ల్లో చపేటముగా వీచె ఆమె కవుడు వగలైనను అర్ధ రాత్రముగ తోచెను. ఆమె ఏడ్చిందట; లోలోనే- భర్త ఇట్లా చేయటం ధర్మం కాదని. అర్జాంగికి చేసెడి మ ర్యాద'యిదేనా వ్రభూ వట్ట మపొషి యన్చందుకు . ఫలిత మిదేనా ప్రభూ. ఏడ్వటానికి మించి, పాపం |! ఈమె ఏం బేయగలుగుతుందండి? భర్త రాజాయె. తానేమో అంతఃపురంలో ఉండవలసిందాయె. సరే, తరువాత ఏమైందండీ? లకుమ అఆ రాజు దగ్గరైనారంటండీ ? పోయిన చోట వారేమైనారన్న సంగతి అటుంచండి. తిరిగివచ్చేప్పుడు మాత్రం రథం మీద రాజు ప్రక్కకు మాత్రం లకుమ ఉంది. ఇద్దరు కలిసి రాజసౌథంలోనికి వస్తుంటే రాణి చూచింది. రాజు ప్రక్కన ఉండి లకుమ నడుస్తుంటే ప్రక్కకున్న రాణికి వడదెబ్బ తాకినట్ట్లుందంటాడు కవి- నుడిగాలి చరచినటు జడీనీ పోయెను మహారాజ్ఞి వడదెబ్బ తాకినటు వడకి సోయెను మహారాజ్ఞి. లకుమతో గడుపటానికి రాజు ప్రత్యేకంగా ఒక కేళి మందిరాన్ని నిర్మించి నాడట. లకుమ నాట్యం చూడటమే పని: లకుమ తోడిదే లోకం. రాజుకు రాజ్యం పట్టదు. రాణి అసలే పట్టదు. రాజు పరిస్థితి రాణికి ఇబ్బందిగా ఉంది. తనను మరిస్తే మరిచినాడు, కొలువును కూడా మరిచినాడని రాణికి బాధ. అన్న ఉన్నాడు కదా! కాటయవేముడు. అతనికి చెప్పింది. అతడు ధైర్యం చేసి రాజుకు చెప్పినాడు. అనుకూండ్ర భూకుయ్య -... 64

రాజు ఇబ్బంది పడ్డాడు. ప్రాణాన్ని లకుమ దగ్గరే పెట్టి కొలువు కూటానికి రాజు

• వచ్చినాడు. వచ్చి కూర్చున్నాడో లేదో, లకుమకు కాలు బెణికిందన్న వార్త వచ్చింది. రాజు కాలు నిలుస్తుందా ! వెంటనే లకుమ దగ్గరకు పోయి ఉపచారా లేవో చేసినాడు. " రాజు, సభను విడిచిపోయినాడన్న సంగతి తెలిసి రాణి మరీ బాధపడింది. మంచం పట్టింది. రాణి పరిస్థితిని మంత్రి చూచినాడు. రాజు ఒక్కసారి వచ్చి రాణిని చూస్తే బాగుండుననుకొన్నాడు. పోయి రాజుకు చెప్పినాడు. రాజు బదులేమి చెప్పలేదు. తిరిగిపోయినాడు. రాణిని చూచిరమ్మని లకుమ చెప్పింది. రాజు నరే అనలేదు. నిన్ను విడిచి వెళ్లలేనన్నాడు. లకుమ మరేదో చెప్పబోయింది. లకుమ పెదవులకు రాజు చేయి అడ్డంపెట్టినాడు. ఇది రాజు కథ. ఇంక రాజుకు చెప్పేవారెవరు ? _ రాజు పరిస్థితి మరీ విషమించింది. రాజ్యాన్ని వూర్తిగా మరచిపోయినాడు. ఇదెక్కడి పద్ధతి. రాణి ఆలోచించింది. ఒక అర్ధరాత్రి వేళ చెలికత్తెలు వెంటవన్తుంటే రాణీ బయజబ్టేరింది. లకుమ కేఖీ మందిరాన్ని చేరుకుంది. తలువు తట్టింది. తాను రాణినని చెప్పింది. లకుమ తలుపు తీసింది. లకుమ పాదాల మీద పడింది రాణి. లకుమ భయపడింది. రాణిని లేవనెత్తింది. లకుమ ఆ రాణి పాదాల మీద పడి ఏడ్చింది. . అప్పుడు రాజు నిద్రలో ఉన్నాడా? ఏమిటండి? జొను: తన పాదాల మీద పడిన లకుమను రాణి లేవనెత్తింది. లకుమ కన్నీళ్లను తుడిచింది. ప్రాబాలవైనా సరే ఇస్తానని రాణికి లకుమ మాట ఇచ్చింది. రాణి పెదవి విప్పిందె- నీ వయిన్‌ ఒక ఘోర భారము మోవగా వచ్చితిని చెల్లీ ॥ పాల ముంతువాా నీట ముంతువా బాధ్యతను గమనించి తల్లీ ॥ నిన్ను రాయలు కన్సులందున నిల్సినందుకు పరితపించను కాని దేశమ్మును తృణమ్మటు కాలద్రోయుట ఎట్లు సైతును ? 65 ఆభునిక కవిత్వంలో దింపత్యం

దేళ మొక దెన, నీవు ఒక దెన తేల్చుకొను మెయ్యది ఘనమ్మో వ్యక్తి నసంఘములందు ఎయ్యది ప్రథమ గణ్యమొ చెప్పవమ్మా / గుండె రాయిగ జేసీకొని దడ కొక్క మూటయె యందునమ్మా ॥ భూవతిని ఎటులైన విడిపో వుటయె నీకు అవళ్యనుమ్మా ॥ రాణి మాటలు వినే సరికి లకుమ గుండెలో పిడుగుపడినభ్లైంది. రాణి వెళ్లింది. లకుమ అలోచించింది. రాజును తాను మరువలేదు. విడిచిపెట్టిపోయి ఎక్కడో దూరంగా ఉండి బ్రతుకలేదు. రాజు పరిస్థితి ఇట్లే అవుతుంది. తాను చస్తే తప్ప లాభం లేదనుకుంది. రాజు ముందు చివరిసారిగా నాట్యం చేసింది. చేస్తూ చేస్తు కత్తితో పొడుచుకొని లకుమ ప్రాణాలు పోగొట్టుకుంది. తా నెందుకు అట్లా చేయవలసి వచ్చిందో వివరిస్తూ రాసిన ఒక లేఖను లకుమ తాను పొడుచుకోదలచిన బాకు పిడికి గ్రుచ్చింది. లకుమను చూచి రాజు ఏడ్చినాడు. బాకుకు చెక్కి ఉన్న' ఉత్తరం చదువుకొన్నాడు,. దేశం కోసం లకుమ చేసిన త్యాగానికి అశ్చర్యపోయినాడు. “వ్యష్టికన్నను దేశదృష్టియే గరిష్ట మని” లకుమ ఇచ్చిన సందేశానికి రాజు తల తిరిగిపోయింది. అవ్వుడా రాజుకు రాణీ కన్పించింది... రాజ్యం కన్పించింది. చూసినారా! దేశం కోసం రాణి చేసిన పని. భర్త కోసం భార్య చేసిన పని. ఇది నారాయణ రెడ్డి గారు చిత్రించిన దంపతులు వ్యవహారం. బాగుందండి. సంతోషం. 11 వెంకటరావు గారు తాజమహల్‌ చూడకుండా ఉండి ఉండరు కదా | తాజ్‌మహల్‌ చూడకుండా ఉండటమేమిటండీ! చాలా కాలం క్రిందటే చూశానండి. ఏం అందమండి! తలచుకుంటే అది కళ్ల ముందు కన్ప్చిస్తుందండి. అనుకూండ్హ భూకుయ్య 66

అట్టా కనిపించినప్పుడల్లా మరోసారి చూడాలనిపిస్తుందండి. అదండి తాజ్‌మహలందం. షాజహాన్‌ కదండీ, భార్య ముంతాజ్‌ చనిపోతే దాన్ని కట్టించిందీ ?

భార్యమీద ఎంత గ్రేమ లేకపోతే అంత మహలును ఆ రాజు కట్టించి ఉంటాడు ? ”

భెనండి షాజహానుది భార్య మీద ఉన్నది గొప్ప ట్రేమనండి. ఆమె ఎంతో అందగత్తె అయి ఉండటం కూడా అతని (ప్రేమకు కొంత కారణం కదండీ ?

“ముంటాజమహలు' పేరుతో గుర్రం జాషువ ఒక చిన్న కావ్యం రాశాడు. అందులో అ భార్యాభార్తల (శ్రమను గురించి కొంత రాశాడు. పదివేల మంది దూతికలు ఆ ముంటాజమహలును సేవిన్తుండే వారట. ఆనందంగా ఆమె కాలం గడుపుతుండేదట.

అమె అందం ఏ మాత్రం కందిపోకుండా ఉండాలనే కదండీ భర్త అన్నివేల మంది దూతికలను ఏర్పాటు చేసింది

అంతేకదా! నూర్జహాను ఈమెకు ఆత్త! ఈమెనే మహాసౌందర్యవతి అని చెవుతుంటారు. కోడలి విలాసం చూసి ఈ అత్తయే సిగ్గుపడుతుండేదట. ఇంతటి అందగత్తె కాబట్టే భార్య పలుకరిస్తేనే ఈ భర్త కరిగిపోతుంటాడట. ఒకరి కొకరు ఎదురాడని సహవానమట ఆ దంపతులది.

ముద్దుల రాఖి మాటకు విభుండెదురాడడు రేని యాన క

మ్ముద్టియ మాజునల్క, దదెపో నహవాన” మటంచు నిత్యమున్‌

బెద్ధలు ప్రన్తుతింవ నతివేల నుధావ్రణయైక రాజ్యవుం

గద్దె నలంకరింతురు మొగల్‌ మగ లమ్మహనీయ దంపతుల్‌ ఆ దంపతుల ప్రణయాన్ని కవి ఇంకా ప్రశంసించాడు.

చెప్పండి విందాం. కాదు, కాదు, పాడండి అనందిద్దాం.

వినాలనే ఉత్సాహం ఉంది కాబట్టి పాడుతున్నాను. ఆ పద్యం వినండి.

ఆఅ నతీ వతుల గొఢాళ్టేషములనుండి

జారిపోయిన నిమేషంబు లేదు ఆ దంవతులకు నాహ్లాదంబు గూర్చక తొలగిన వెన్సైల తునుక లేదు

67 ఆధునిక 1ఐత్వంలో నింతత్యం

ఆ (ప్రేమ జీవుల యనురాగవృద్ధికి .

రుత మొనర్చని పరభృతము లేదు

ఆ శుభాకృతుల నెయ్యంవు ముద్దులచేత

తీవ్‌ కెక్కని ద్రాక్షతీగలేదు

అవధి లేని వార యానందళలేళికి

బోడువడని వూలబోట లేదు

వారి కూర్మి పెంవు వలచి వర్ణన జేసి

నుప్రసిద్ధి గనని నుఠవి లేడు.

ఆ దంపతులు ఆనందంగా ఉన్నారు. కాబట్టి ప్రకృతి వారికి ఆనందాన్నే కలిగించింది. ఆనందమయ సంసారం గడిపే ఈ దంపతులు, దంపతులైన వారందరికి అద్భుతాదర్శంగా ఉన్నారట.

వారికి సంతానమైందండీ ?

అహా! ఒకటి రెండు కాదు. పదమూడు మంది సంతానమట ఆ ముంతాజ్‌కు

బాబోయ్‌ ! అంత సంతానమే |

అంతమందికి తల్లియైనప్పటికి ఆమె అందం తరగిపోలేదట.

అదేమిటండీ ?

ఆ దంపతులకు దుష్టచింత ఒక్కటి కూడా లేకపోవటం కారణమంటాడు కవి.

మొగలు దొరసాని లావణ్య భూషణంబు

కన్సు మూయదు నంతాన ఘర్షణమున

జీవితంబున నొక దుష్టచింత లేని

నత్యవంతుల ప్రాయంబు జాఅదండ్రు.

ఇట్టా కూడా ఉంటుందండీ ? అయి ఉండొచ్చునండి.

ఆ తరువాత ఆమె గర్భవతియై నెలలు నిండినప్పుడు ఏదో అనారోగ్య చేసిందట. అనారోగ్యానికి కారణం గర్భస్థుడైన శిశువు నవ్వినాడట. అది అశుభమని తెలిసి అమె మనసు చలించిందట. ఈ భయంతో చలిజ్వరం వచ్చిందట. ప్రసవ వేదన మొదలైందట. తనకు మరణమానన్నమైనట్టు, భర్త వియోగంతో చింతిస్తున్నట్టు, తనకై భర్త ఒక మహా గొప్ప సమాధి కడుతున్నట్టుగా అమె అనుమానించిందట. భర్త అనుకమూండ్ర భూకముయ్య - 68

ఏం చేస్తాడు. వజ్రాలిస్తాను. మణులిస్తానని అల్గాకు మొక్కుకొని ఉంటాడు. భార్య ఆరోగ్యం కుదుట పడలేదు. ఆమె పిల్లలను దగ్గరకు తీసుకొని వచ్చే కన్నీటిని అపుకుందట. భర్తను పట్టుకొని ఏడ్పిందట. భర్త చూపిన క్రేమను తలచుకొంది.

“*కలుషం బింతయులేని నీ మధుర ముగ్ధంటచైన చిత్తంబు లోపల ని(ద్రింతు ననారతంబు” అని అంది. దేవతలు, అదిగో నన్ను ఆహ్వానిస్తున్నారని, సెలవు నిప్పింపుడని చెప్పి భర్త కౌగిట్లో ఆ భార్య కన్ను మూసిందట.

పాపం భర్త పిచ్చి వాడై ఉంటాడు.

అంతటి అందాల రాణి మరణిస్తే ఎంతైనా ఏడుస్తాడు కదా 1! భార్యను రక్షించుకోజాలని నా శౌర్యం ఏం శౌర్యం అని అనుకొన్నాడు. నీవు నివసించే చోట నాకు కొంత చోటును దాచిపెట్టు, త్వరలో వస్తున్నానని అన్నాడట. భర్తకు విశ్వాస పాత్రురాలు భార్యయే కదా లోకంలో, అన్నాడు-

అనుపేటిం బదిలంబుగా. బతి రహన్యం బెల్ల గాపొడు వి

శ్వననీయంబగు వ్యక్తి భార్యయ కదా క్ష్మాచగక్రమం దట్టి నీ

వసువుల్‌ వానిన యంతనే ప్రబల సైన్యంబుండి భీతిల్లుదున్‌

వనుధా రాజ్యము గల్లియుం గటిక నిర్భాగ్యుండనై పోయితిన్‌.

కాపలా దారులుంటే భయం ఉండదు కదా ! కాని భార్య పోగానే ఎంత సైన్య మున్నప్పటికి ఆ రాజుకు భయం వేసిందట. అంత రాజ్య మున్నప్పటికి తనకు తాను దరిద్రుడుగానే అన్చించినాడట. భార్యయే ప్రాణం. భార్యయే రాజ్యం.

“నీ రూపంబను స్వర్గలోక మిచటన్‌ జీర్ణించె” నంటాడు.

“ఒంటిమై బయనము గట్టితే యనుగు భర్తను నన్ను బరిత్యజించి యో ప్రీయతమ /” అంటాడు. మానవుడు నృష్టించిన న్వల్గంలో కాదు, యమునా నదీ సమీపంలో నేను నిర్మింవబోయే న్వర్గంలో నివసింపగా రమ్మంటాడు.

“పదియుందొమ్మిది యేడు లీడుగల దాంపత్యమ్ము నీ నాటితో యెద నొప్పించి పెకల్చి దోచుకొని పోయెన్‌ దైవ” మంటాడు. =

“జీవరత్సంబు వగు నిన్ను స్వీకరించి

వట్టి రతనాలు నా యింట వదలినాడు” అని రోదిస్తాడు.

69 ఆభునిక కబిత్వంలో దొంతత్యం

నిను నుదరంబులో దాచుకొన్న మహికి

-రత్ప గర్భాఖ్య నేడు సార్ధక్య మయ్యె

నీవు తలమీద దాల్సి మన్చించు కతన

వనుధ నొక బొగ్గు కొపొనూరు వజ్రమయ్యె అని భార్యను తలచుకొని షాజహాను రోదిస్తాడు. అతని ఏడ్పువల్ల భార్య పట్ల అతనికి గల గ్రేమ ఎంతటిదో తెలుస్తుంది.

అందమైన అద్భుతమైన ముంతాజ్‌ిమహలును షాజహాను కట్టించినాడు. కవి అంటాడు- .

“నినదించు నచ్చోట ననుకూల దాంపత్య

విశద రహస్య గంభీరగీతి” అని.

అదిగో ఏదో ఫోను వస్తుంది. రామబ్రహ్మం గారై ఉంటారు. అబ్బో, టైం అయిదయింది. అయిదు గంటలకు ఇద్దరం కలిసి శరభయ్యగారింటికి వెల్తామనుకున్నాం.

• రామబ్రహ్మంగారి కోసం కారు పంపించానండి. సరిగ్గా అయిదు గంటలకు ఇక్కడ ఉండేట్ట రమ్మని. అదిగో, వారు రానే వచ్చారు. రండి, రండి. మీ గురించే అనుకుంటున్నాం; మీరు వస్తున్నారు. వీరేదో చెప్పంటే మెదడులోంచి ఏదో కదలి హృదయంలోకి చేరుకున్నట్టయిందండి.

శుభం, ఇ సం. = ల్‌ స ్షైడో అనుకూండ్ర భూకుయ్య 70

మ్‌ ప... న " | డా. అముమాండ్లి భూమీయ్య ప్రచురించబడిన (గ్రంథాలు: వద్య తావ్యాలు: ,

1. వేయినదుల వెలుగు / 2. వెలుగునగల హంస
2. అగ్నివృక్షము న
3. జ్వలిత కౌసల్య
4. చలువపందిరి . విమర్భు (గ్రంథాలు:
5. నాయని సుబ్బారావు కృతులు - పరిశీలన
6. కొజవి గోపరాజు: సాహిత్య వ్లోషణ దాన
7. వేయి పడగలు - ఆధునిక ఇతిహాసం
8. వ్యాసభారతి .
9. ఆద్యుడు కట్టమంచి
10. మాలపల్లి: అభ్యుదయ మహాకావ్యం
11. వ్యాసభూమి "
12. నాయనితోకాసేపు
13. ఆధునిక కవిత్వంలో దాంపత్యం