Telugu 2 Telugu secondary patya karyakramam - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

వ టా స మన శర శం. నో (| 1. న " , - శ ॥ . , హ్‌ న్‌ న! సీ ణా | న టి . ॥ (| ల " న న శ్‌ - 4 లీ ఈ ॥ | జీ లీ (| న |" , న శ ల ఖ్‌ / నయా /. ణో గ్‌ /. ,: కా కై నో ॥ ట్‌? జం ఇ భి. క ( . న న్‌ . ॥ శ్‌ (య. జు నటు న ౮ “ వ. / క (| లి ప్‌ మ ॥.. గ్‌ మ. మ. క్యా! శ్‌ జ ముం = | టే, క్‌ టే | ఓట ల ఖీ మప. మ! ఆ న్‌ త్తే ఇ యీ ల , ॥ స ష్‌. | |. ఎతు బే. . హా: ఆ: ఇకా: టి వు రు ల . + న ళ్‌. / 1 స్నా ఏ శ ర (| శే స. వసు ఖ్‌ || మమ! నా. ” షస | సా 1 న. న్‌ ప్రస, 1 స్తత్ర యా. మాం లో హై శ. శ తో వ. ల వ. స కతా కా; . క శ్‌ క. వ ౯ గ్య న టీ మి | ॥ ్‌ కో _ య ॥ తేన సజ లై / జా జే మే భట. సవ ఓ మం . " 1 “గి " నా న్‌" న (కా క్ష" 1 | గ్‌ న న 2| వ శే ఇ కీలకం ఫల ః ఇ శ ॥ శ ళ్‌ [1 శరీ త! ర్త్తా లే జ క్లో [ప 1 ట్ట ఖో | నం ల్ని 2 మ క్ష ఒ న; |. [1 + ” 3" .. ] | న 0 ల క! గ్‌ గ ఎ జ టం. క సం [1 న . ఆక క శరా బలే క క్యా నో క [ల వేళ వీ (ను సో వాక్‌ తథ = న / న్న | / వ. శ ! న్నే న్‌ స! రా టి. సల స్‌ 1 టో టు, వ | న ఇ; య. న శాప న శక్‌ స. (| న. శప క 1? వ త (బా వ. కం వచ్‌ గది! ఇల గ; క ల గ టక ఇ జ న 1 ఆర్‌ నాన్నా! సా - మళ్లా - + | గ గ స; [2 'శఇఖ నే?! గ! న్‌ క్‌ గ్‌ ఇ నో కి 21000 0 ల సడే ై (౨. న ప భన! ఇభ టి [తే నై క్‌ ల్‌! అ. ర్క ,_ గ్‌ ఆ నళ జీ క్‌ /. . 1 టే పట్‌ స మో, టా ల స లు మై రాం! హై గల ఇ (|. = స = జ న్‌. షత! పా భ్‌ న్‌ గా క న నం ఇసాక్‌ (1 " (హ్‌. అ టట లోగ న న నా నన. 1 న్‌ న. న + శన . - క చ మ గ ను. ష్‌ [= శ జని. నా? = న! క క ం క. న సతర క్‌? క. సే టన గ 11 టే క ట్ట సస జరా వాసం ద హ్‌ లం స న స్తు క. క. న! ్ట్‌ 1 ణీ లె 3లో నం. గా చీల క్‌ ఆక కే [ఇ ్‌ రా మా | చ గ క జనన శీ జ న "కి న జీ [5 షక! వ. (వ శ్‌ | . | 1 న. క! కక? గా సగ గలు వై గలే * వ క్షే ఇ" కక అమ 3 0 లగ న! కాం న ఇ భన. య గ న వ వ ల్‌. ర. న వవ వ. ఇన. క | శ న వింత్‌, న హ్‌ శ న ఎవ మకో క్ష్‌ ట్రీ గ లస (వ ల క. గా వు స సన ష్‌ య. జ్‌ ర న జగ! లా |! ల టు. . ల క రా కో న్య వ సా న య. సం. ప? కంస 1 గ జస ల [మా క య్‌ య ర ర్యాగ్‌ స జ! న | పటాల క గో స న. టి. | . తక [కం ' టంలో 11 98న కే క! మ న 1 పక్ష మ గ్‌ క తం అసో క క వ లీ . ప క న క్‌ బల్‌ న. క ర కన వ ల ల వ త్రుటి? యే. .! క. టా నీ 0 గ్‌ా స | నో క గ... ఖం షా న. యక న వ ఆ న! బ్లా క్‌ న! ల! ,' (జీ శశ వ త్‌ కి ॥ క్ష గ. | ॥ కు కాళ స క న న రన ||| సీ ే! ఎక. వస చకా ట్టు! ఖీ * సజ , ఖ్‌ వ. (= స. నే జల్‌ య 5; 014 తన. వూ 1 గ య! |. 1 వనే (ప. ంష న్‌ా 2 టకం కహా! షో శ కా సం “| చా |. 11! తం. జ! నవ [| క లా ఖా. | ॥ 1! క్ష ర కట కర కే క్‌ గ. క ర్డీ గ స! ర్‌ | జ్‌ వ. . త్న్‌. జ్‌ ౯ ఎక! వగ! న! ] క న్షా! వగ! స స్ట న న 1 రంల ఇ యాకు వ | స్‌ భా ళం లో స ( చాతీ లీ కే న్‌ ట్‌ ర! యా స. హ్‌ క క పే చే! క్‌ న. చ ళా [ హన ' మ || = సాం వ్‌: టి 24 క ల. వ స. సా టా ప క [ న టం టం. ను క న తట / న. (స సళ ఖ్‌ మ ల!" ఆకా (ఖ్‌ = (స 1. న నట త్తు క ఆఫీ లంచ = న మ! | శ పం! మ | యయా గజా! ఫా! వ న. ఖీహా[్‌ నన. ం 22 - త 1 వ. . శ ఖో "ఇ న ఫ్య య మాసా [. వ న. న్ను పా టు వో స్త (గె కా. | 2 యా. ప సాగ్‌ శ జం స్కీ ఈ; దన ఈలి మ! సా ల, ప! వ న. ఇ " కళ వ. “శీ (= చ ల! [సమ్యాలాస్యా , పరాం న. న. | [| | నై డి నో . న ళో న! | సద అమ న్ను వ. . ౮. = కన మిష స్య! న. చ హం. (క. . . ల ఇ + న 1 | జల | 1 ల్స్‌ స | శ్ర న ప న. స! . వ! . . ణీ శ 1? శ కీ గం శ (| గ్‌ . . శన ౯ | య సా క్‌. ల లీ ా వ న [్‌ |. యక్ష్రతా 1 శు." ఇ? ఫ్‌ రే 1 క శ ఆం క = = | " న ||| ఖా, త ఇ శా ర క. వం సఖ రో న ర య. సము.

0929కి భరీ (| న భారత ప్రభుత్వం, ఆంధ్రప్రదేశ్‌ కేంద్రం, "హైదరాబాద్‌

స ళా ఫు

లో న,

ణ్‌ ష్‌ శ్‌

ల్సి

న్‌ గ ల్తాద్ట్రా్‌

నో 369660, ళ్లు ' సాస్‌ = య్‌

(లే ,

మాధ్యమిక పొఠ్యక్రమం తెలుగు = విషయ సూచిక క్రమ పారం పుట సంఖ్య 0, (ప్రపంచపదుట్లు క్షే 10 ' స్వభాష క్ష 11. 1 భికువరియసి 27 ఎ ల 272 "ఈ , పదకొండు సొారకాయలు పన్నెండు ఆయగాండ్లు 2835 13 స ""శ్యిళృష్ణుని రాయబారము 53 4 శ్రీమతి దుర్గాబాయ్‌ దేశ్‌ముఖ్‌ 71 కేల్‌, లృ -2 89 16 పట్టికలనుంచి, రేఖాచిత్రాలనుంచి 107 సమాచారాన్ని గ్రహించటం శీషనల్‌ ఓపెన్‌ స్కూల్‌ బి-31-బి, కైలాస్‌ కాలనీ, న్యూఢిల్లీ --110 048

ఓల

పరిచయం వ్రీయ విద్వార్హినీ విద్వార్డులారా / రండ్కి రండిగీ స్వాగతం! నేషనల్‌ ఓవెన్‌ న్కూూల్‌ విద్వార్డులైన మీకోసం సీద్దంచేసీన తెలుగు పార్యగగ్రంధం ఇది. మాధ్యమిక స్థాయి విద్వార్హులెన మీకోసం నీద్దం చేసీందే. దీన్ని మీరు శ్రద్రగా చదువుకుంటే నిత్యజీవితంలో మీరు తెలుగు బాగా మాట్ట్లాడగలుగు తార్సు చదవగలుగుతార్వు రాయగలుగుతారు. (క్రమంగా మీకు తెలుగు బాగా వచ్చుననే నమ్మకం కూడా కలుగుతుంది. ఈ పొర్య (వ్రణాళిక వ్రత్వేకంగా మీకోనం రూపొందిం చిందే. దైనందిన వ్యవవోరంలో కూడా ఇది నీకు ఉపయోగిస్తుంది, దీని కనుగుణంగా చదవటం, రాయటం, ఉద్యోగాదుల కోసం దరఖాన్తులు తయారుచెయ్యటం, వ్యాపా రాదుల్లో వట్టికలు సిద్దం చెయ్యటం మొద్ధలైన అంశాల మీద కూడా కొన్ని పారాలు

ళం ళు లు ర్‌ూ |

ఇందులో చే స్రటం జరిగింది. తెలుగులో నాలుగు విధాలైన భాషా నైవుణ్యాలు సాధించటానికి అన్నువెన అభ్యాసాలు ఇందులో ఉన్నాయి. 1 వినటం ౨) మాట్లాడటం త్స చదవటం శీ రాయటం -" అనే (్రశ్రియల్లో మొదటి రెండు నిత్య జీవితంలో (ప్రాధమికమైన అవనరాలు. తరు వాతి రెండు అవనరాలు తీర్చే వరన లేఖనాల కువయోగించే ముదిత పార్వ విషయాలు ఇందులో ఉన్నాయి. నంభావణ కువకరించే “ఆడియో కవులు” కూడా విడిగా సీద్దంచె యటం జరిగింది. మీరు ఒక్క నివయం గుర్తుంచుకోవారి. ఈ పారాలు చెప్పేందుకు రోజూ మీ ముందు ఉపాధ్యాయు డుండడు. మీ యిళల్లే మీ తరగతి గది. మీ పార్వ వ్లుస్తకమే మీ ఉపాధ్యా యుడు. మరొక మాటలో చెప్పాలంకే మీకు మీరే ఒక ఉపాధ్యాయుడు. (క్రమబద్రంగా చదివి అవగావాన చేసుకునే బాధ్యత మీమీదే ఉంది. కాబట్టి బాగా చదువుకోండి. నందే నోలు గుర్తుగా రానుకోండి. దగ్గరలో ఉన్న సార్వత్రిక అధ్యయన కేంద్రాల్లోని అధ్యావకు లకు చూవండి. వారు మీ సందేవోలు తప్పుక తీర్చుతారు. ఈ పొర్య (్రణాళిక మీ భాషా వైవుణ్యం పెంపొందించేందుకూ ముందు ముందు తెలుగు భావలో మీ సామర్ద్యాన్ని మరింత బాగా వ్రదర్భించేందుకూ ఎంతగానో ఉవక రిస్తుంది. | ఈ (వ్రణాళిక ననునరించి మీరు నాలుగు భాగాలుగా నాలుగుసార్డు తెలుగు పొర్వ (గంధాన్ని అందుకుంటారు, మొదటి విడత - తెలుగు-. రెండన విడత - తెలుగు-వి ఎద్య గద్య వ్వానములు మూడవ విడత - తెలుగు-లి నాలుగవ విడత - తెలుగు-4ీ __..--- ఉవవాచకం

వీటిలో - అంక మీరు చదువుకునే పాఠాలలో, చేసే అభ్వాసాలలో మీ వరన లేఖన క నై వుత్యాలను ఆనక్తీ కరంగా వెంపొందించే రచనా పద్దతి అవలంబించబడీింది ఈ (వణాళికలో మరొక ముఖ్య వివయం కూడా ఉంది మీరు చదువుకు నేందుకు (గ్రత్వేకంగా ఒక వ్యాకరణ (గ్రంధం వీదీ అందించటం లేదు. వ్యాకరణమంే విసుగు నడే విద్వార్హు లుంటారని తెలును. భాషా వ్వాకరణాంశాలు పార్వాంశాలనుండే గ్రహించి పారాలతోపాటే వివరించటం జరిగింది మీకు తేలికగా అర్హమయ్యే విధంగా వివరించటా నికి వ్రయత్నించాం. తెలుగు భావకు సంబంధించిన అనేక విషయాలను గూర్చి మీకు వీటివల్ల చక్కని అవగావాన వర్పుడగలదు. ళ్‌ మీరు మరొక విషయం కూడా గుర్తించి ఉంటారు. ఈ తెలుగు వాచకాలు అందడూ మామూలుగా చదువుకునే వాచకాల వంటివి కావు. ఇవి విభిన్న మైన వద్దతిలో రూపొం దెంచినవి. ఈ వాచక వ్లున్తకాల్లోనే గ్గువ్తంగా మీకోనం ఒక మంచి ఉపాద్యాయుణి సీద్దంచేసి ఉంచాం. ఆ ఉపాధ్యాయుడు మీలో (వ్రవేశించ్చి మీరే త్నావె పారం చెంాకు పోతుంటాడు... “తెలుగులో ఇంతమంచి ఉపాధ్యాయుణ్ణీ మనం ఇదివరకు చూడలేదే” అనికూడా మీ రనుకుంటారు. ఎందువల్లనంటే ఈ వ్లుస్తకొాలు రాయటానికి ఎంతో అనుభవంకల మంచి ఉపాధ్యాయుల్ని ఆన్యోనించాం. వారంతా అనేవ సమావేశాల్లో “ విషయాల్ని క్షుళ్ణంగా చర్చించి, నిద్దంచేసిన పారా లివి. కనుకనే వీటిలో ఉత్త మోత్తమ ఉపాధ్వాయుడు (ఎత్వక్షమౌతుంటాడు. ॥ ఈ ఉత్తమ ఉపాధ్యాయుళ్హో మనం ఎట్లా ఉనయోగించుకోనాలో ఆలోచిద్దాం. నత్తలి తాలు సాధించుకోవాలి గదా! ఈః పొరాల్లో కొన్ని అంతర్జిభాగాలు (9జలాజ?2బ) ఉన్నాయి. అవేమంళు - ) భూమిక 2) లక్ష్యాలు ఈ) మూలపారం క్క) విషయ వివరణ చేసే వ్వాఖ్యాది విశేషాలు త) పొరగత (వశ్నలు ర) మీరు గ్రహించిన అంశాలు 7) పొరాంత (్రశ్ళలు త) పొరగత (వశ్నలకు జవాబులు అంతేకాదు మరింత అవగావానకోనం కొన్ని పొర్వేతర (వ్రశ్న్శలు, రేఖాచ్యిత వలిశీలను భాషా వ్యాకరణాంశాలు కూడా నందర్వానుసారం చేర్చటం ఉరిగింది భూమిక అనేది పారం చదువుకునే ముందు మీరు తెలటసుకోవలసిన అంశాలను ూర్చి సూచన చేస్తుంది. ఒక విధంగా ఇది పారం చదువుకొనేందుకు మిమ్ముల్ని నసమాయత్తుల్ని చేస్తుందన్న మాట. . మనంచేనే నీ వన్నితైనా లక్ష్యమనేది చాలా ముఖ్యం. లృక్ష్యన్హయం లేకుండా ఛలితాలు సాధించలేము. అందుకే ఈ పొర వరనంలో కూడా నున లక్ష్యాలు మనం న్పష్టంగా నిర్లేశించుకుంటాం. వాటిని సాధించుకొనేందుకు చక్కని వ్రయత్నం చేస్తాం. మీరు ఏమి నేర్చుకోబోతారో తెలునుకొని ఎంత నేర్చుకోగలిగారో బేరీజు వేసుకుంటారు లక్ష్యాల ననుసరించి మూలపాొరం చిన్న చిన్న విభాగొలు గాడ జ72టుగా. విభిజించ బడింది. మనస్సుకు ఇబ్బంది లేకుండా విశ్రాంతిగా చదువుకొని అర్హం చేసుకోవటానికి నీలుకల్పించబడింది. ఈ విభాగాల్ని వివరించటంలో తేలిక భాష ఉవయోగించటం జరి

గింది. నులభంగా అకర్రంకావటంకోసం ఉదావారణల్సు వట్టికల్టు రేఖాచ్యితాలు కూడా _ సమకూర్చుటం జరిగింది. ఇవన్నీ మీ ఆనక్తిని రెట్టింవ డజేస్కీ పారం తేరికగా అరం చేనుకొనేందుకు తవ్పుక ఉవయోగిస్తాయి. ఈ విధమైన విషయ వివరణ తరువాత పౌరగత (నశ్షలుంటాయి. నీటికి జనాబులు రాస్తుంకే పారం ఎంతగా అవగావానకు వచ్చిందో మీకే తెలుస్తుంది. అవనరమైతే మలొ కసారి ముందరి యూనిట్టు వరిశీలించండి. మిమ్ముల్ని మీరు వర్తీక్షించుకోవటానికి ఇది చక్సని మార్గం, ఈ పొరగత (వళ్ళలకు జవాబులు కూడా చివర ఇవ్వటం జరిగింది. పారగతమైన ఈ (వ్రశ్న్శలు వీటికి జవాబులు నరిచూచుకోవటం మీరు పాఠం చదువు కోవటానికి పానకంలో వుడకల్లాగా అద్దువడతాయని అనుకోవద్దు. ఈ (వశ్షలు చాలా చిన్నవి. నూటిగా ఉంటాయి. (8౭76 భంలి, నీటికి జవాబులు రాయటానికి ఎక్కువ కాలం వట్టదు. కాని మీకు పారం. ఎంత వివరంగా అర్హ మైందో తేల్చి చెవ్పగ లిగేవి ఈ (వశ్నలే. వీటిని ఎంతమ్యాతం దాటవెయ్యవద్దు. రేవు వర్మీక్షల్లో మిమ్ముల్ని ఉత్తీర్లుల్ని చెయ్యగలిగేవి కూడా ఇవే. మీ జ్ఞానవరిధిని విన్తృతవరిచేవి కూడా ఇవే. పారగత (వశ్శల తరువాత “మీరు గ్రపొంచిన అంశాలు” అనే శిరి కతో పార సారాంశం మీకు అందదోయటం జరిగింటి. పార వునశ్చరణకు ఇది ఎంతగానో ఉవకరిస్తుంది. ఇందులోని అంశాలను అవసరమనివి న్తే వీరు త్గోంచుకోవచ్చు, వెంచుకోవచ్చు. అది మీ అవగావాననుబట్టి ఉంటుంది. ఈ నందర్భంలో మీకు మరొక ముఖ్య విషయం కూడా గుర్తుచెయ్యాలి. వ్లుస్తకంలో చాలాభాగం ఖాలీ (44787ఖగా వదిలిపెట్టడం జరిగింది. గమనించారా? ఈ ఖాళీ న్హలం ఎందు కనుకుంటున్నారు?. మీరు రానుకునేందుకే.. వివరణలు వ్యాఖ్యలు, ముందు ముందు మీకువయోగించే అంశాలు మొద్దలెన వెన్నో ఇక్కడ రానుకోవచ్చు. మీరు (గ్రహించిన విషయాల సారాంశం తరువాత (వత్వేకంగా పారాంత (వశ్ళలను (౮౧౭౫6? బ౭గాజటు ఇవ్వటం జరిగింది. వీటన్నిటికీ జవాబులు రాస్తే మీరు రాయ బోయే వెద్ర నర్మీక్ష మీకు నళ్లేరు మీద బంజిలా నులభమౌతుంది. పారంలో చివరి అంశంగా పారగత వ్రశ్న్శలకు జవాబు (4౪) లివ్వుటం జరిగింది. ఎంతో అవనర మనినీంచిన సందర్హాల్లో వీటి తరువాత కూడా కొన్ని సాధారణ అభ్యాసాలు ఇవ్ఫుటం జరిగింది. ఇవి పార్వేతరమైనవెనా పొరంలోని అంశాలను మరింత బాగౌొ అవగావాన చేసుకునేందుకు ఉవయోగిస్తాయి. నిజానికి ఇంత వెద్ద నీరిక మీకు అక్కరలేదు. పారం మొదలు వెట్టో చదువుకుపోతుంటు మీకే అన్ని విషయాలు వాటంతట అవే తెలుస్తాయి. ఆలన్వ మెందుకు? మొదలు పెట్టుంటి. విజయం మీదే. మీ నేషనల్‌ ఓవెన్‌ న్కూూల్‌

ప్రపంచపదులు * 1 ఉట ఒల్లు ఈశ 0, ప్రపంచ పదులు == డా సిం నారాయణరెడ్డి 91 భూమిక : డా సినారాయణరెడ్డి రచించిన అనేక కవితలలో “ప్రపంచ పదులు” పరిణత రచన వీరి ఇతర రచనలలో “విశ్శంభరోకు జ్ఞానసీర బహుమతి లభించింది *కర్పూరవసంతరాయలు", 'దివ్వెల మువ్వలు, “నారాయణరెడ్డి గేయాలు" అనేవి కూడా సుప్రసిద్ధ రచనలు వీరు ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ప్రభుత్వంలో తెలుగు భాషా సాహిత్య సాంస్కృతిక వ్యవహారాల సలహాదారుగా పనిచేశారు ప్రస్తుత రచన “ప్రపంచ పదులిలో వీరు కాలగమనాన్ని గూర్చి, లోకంలోని ధూర్తుల లక్షణాన్ని గూర్చి, నిజ్ఞానవేత్తల విశిష్ణతను గూర్చి, చదువు యొక్క సరమ లక్ష్యం గూర్చి ప్రధానంగా వివరించారు రబ లక్ష్యాలు లు, ఈ పారం చదివిన తర్వాత మీరు :

• ఈ గేయానికి “ప్రపంచపదులు అనే పేరు రచయిత ఎందుకు పెట్టారో వివరించగలుగుతారు
• ఈ గేయంలోని భావార్థాలను చెప్పగలుగుతారు
• నిదురపోయే జాతికీ మరుగున పడిన నీతికీ ఒక వెనుచరుపులా కనుమెరుపులా ఈ ప్రపంచపదులు సనికివస్తాయని నివరించగలుగుతారు
• ప్రపంచ పదుల ఛందోలక్షణాన్ని చెప్పగలుగుతారు
• కవి భాషా శైలులను గూర్చి విశదంగా రాయగలుగుతారు 9,3 కరిన పదాలు అర్భకులు కొమ్ముకాచు మలుపు ఉనికి జీవగుణం మథించుట ఒరుగు నిరీక్షణం ముదిమి ఒలుచు ప్రతిభ మెదడు కాలవాహీని ప్రసారం సమీక్షణం కునుకు ప్రపంచపదులు హిమనగం 'కెరటం బొంకులాడు

2 + తెలుగు 9.4 మూలపారం రండి రండి విద్యార్థులూ! రండి! గురుశిష్యులను గూర్చి, చదువును గూర్చి ఈ కింది గేయంలో కవి ఏం చెపుతున్నారో తెలుసుకుందాం, రండి క్షే సముద్రానికి చమురు పూస్తే జిద్దు పడుతుందా? హిమనగానికి బొగ్గపూస్పే నల్లబడుతుందా? ళో లే క! ల వొమనగం = మంచుకొండో తలుప్పులూ కిటికీలు ఎంతగ మూసుకుని వున్నా కాయాహావి ఇ కాలమనే నది తరుముకొచ్చే కాలవాహిని తిరిగిపోతుందా? ముదిమి = మునలితనం ముసురుకొచ్చే ముదిమి తన వల విసర కుంటుందా? క్ష నిండుసభలో నీతి నొలిచే దండిమగ్‌ లున్నారు నేడూ బలుచు = ఆవహరీంచు మర్మమెరిగీ బొంకులాడే ధర్మసుతు లున్నారు నేడూ బొంకులాడు. = ఆనత్యంవలుకు నాటి భారతగాధ లేదా నేటికీ మన కళ్ళ ముందే? -- కొమ్ముకాడు. = కొపొదు పాపసంతతి కొమ్ము కొచే ప్రభువులూ ఉన్నారు నేడూ పరమళిషళ్ధాటు. = బీత్తమ్ములైన విద్యార్థులు (వతిభ = ఆవటీకప పరమ శిష్యుల ప్రతిభ నరికే గురువులూ ఉన్నారు నేడూ. € ప్పటేకప్పచు ఏకనంచే విద్ధి తీ క నిరంతర (న్రవాహం 2 ఎడలెగకుంద పారడం తొరటం = ఆలి నిరంతర ప్రవాహమే కెరటానికి జీవగుణం జీవముణం = ప్రాణీక్‌ సహజమైన లక్హణం విరంతర ప్రసారమే కిరణానికి జీవగుణం ధ్రసారం = వ్యానంచడం అంతటితో ఎంత తృష్తి 'అర్భకులకు పాపం! -- అర్భకులు = బాలురు నమీక్షణం = 0 నిరంతర పమీక్షణమే పరమమౌని జీవగుణం క విరంఠర నిరీక్షణమే సిరజ్ఞాని జీవగుణం ముని గా టు వే] విర్మణం = ఎదురుచూడడం ఖ్రీరత్హాని = నిలుకడతోకూడిన లెలివిగలవాదు

ప్రపంచపదులు వాతి రే. క్‌ ప గా ప న ష్‌ జ చేవ ంస్‌ ఇ "జ | త్త తం = న్మక్రమమైన మంచివి వెలిగించని ఆ మతం మతం కాదంటాను నన స కేయమరం (ైప్రవమతం మనిషిని బతికించని ఆ ధనం ధనం కాదంటాను మొదలైనమి ఉనికి సార్ధకం కానిది ఉన్నా లేకున్నా ఒకటే -- డినిక్‌ = ట్రతిక్‌ ఉండడం ప్రజలను పలికించని ఆ పదవి పదవి కాదంటాను వలికంచుట = మాటాదేటట్లు చెయ్యడం మెదడును నడిసించని ఆ చదువు చదువు కాదంటాను. క్త మెదదు = బుర్ధి ఒడుగు = ఒరగు = (ప్రాణు = వంగు ఒరిగి పడిన జాతికి వెనుచరుపు లీ ప్రషంచపదులు వెముచరువు =. వెన్ను చరుచుట్క ధైర్యం చెప్పుడం మరుగుపడిన నీతికి కనుమెరుపు లీ ప్రపంచపదులు ర్రంవదుల చ చం మచ అయిదు చేదో తీపో మధించి చెప్పాడు సుమా సీనారె -- ర కునికే అడుగులకు మేలుకొలుపు లీ ప్రపంచపదులు మధించుట = శిలకొట్టడం చిలకడం మారే విలువలకు దారి మలుపు లీ ప్రపంచపదులు. ర్‌ కునుకు = న్మిదతో తూగు మటువు = మళ్ళించదం 9,5 వ్యాఖ్య : విశేషాంశాలు క్షే భావార్థం సముద్రంలో ఎంత నూనె పోసినా దానికి జిడ్డు సట్టదు మంచుకొండకు బొగ్గు పూస్తే నలుపు రాదు. నముద్రానిక యట దిద్దు వదురందా 7 కాలప్రవాహం తిరిగి వెనుకకు పోదు అట్లే ముందుకు శోనుకువచ్చే ముసలితనం అనే వల మానవుని'పై తలువులూ కిటికీలు ఎంతగ మూనుకుని వున్నా -- విసరకుండా ఉండదు అనగా ముసలితనం రాక తప్పదని ఇవన్నీ ప్రకృతి సహజమైన గుణా లని భావర... ముకొద్చే తాలవాహిని తరిగపోతుందా? మునురుకొచ్చే ముదిమి తన నల వినర కుంటుందా? దౌపదీదేనిని దుర్యోధనుడు నిందు సభలో వివస్త్రను చేయగోరగా దుశ్తానసనుడు ఆ పని చేయ (ర స్త్ర శా విండునఖలో నీతి నాఠివే దండిముక లున్నారు నేడూ పయత్సించాడు అట్లివారు నేడు కూడా ఉన్నారు రాజు కురుక్షేత యుద్దంలో సమయానుకూలంగా బొండులాడే ధర్తనుతు నడూ (లా ట్వ న్ని దష లజ! మర్మ మెడిగ్‌ ఛడ్మునుతు. అన్నారు ఆసత్యం పలికాడు అట్టివారు నేడు కూడా ఉన్నారు దుర్మార్గులైన కుమారులకోసం దానినే ప్రోత్సహించే. నాటో భారజాళ కదా నటికీ నున కట్టి ముందే? ళ్‌ ధ్‌ స =, వావనంళతి శొచే వ్రభువుబూ ఉన్నారు నేడూ ధృతరాస్ట్రనివంటి తండ్రులున్నారు నేడు కూడా ఏకలవ్య శిష్యుని ప్రతిభను అణగద్రొక్కి అర్జునుని పైకి ర కమ ర తూ తీసుకువచ్చిన (ద్రోణాచార్యుని వంటి గురువులు నేడు కూడా ఉన్నారు ఆని భావం వయ కిష్టం ప్రతిభ వదూ ఉన్నా

త్తే తెలుగు భావ సౌందర్యం లోకంలో కంటికి కనిపించే వివిధ వస్తువుల స్వభావాన్ని పేర్కొంటూ కవి మానవ స్వభావాన్ని వివేచించటానికి ఈ పార్యంలో ప్రయత్నించారు సముద్రమంత గాంభీర్యం, హిమాలయమంత బొన్నత్యం కలిగిన మహాత్ముల్ని అల్పులు అవమానించాలని ప్రయత్నించినా ఆ మహానుభావులకు ఏ కళంకం అంటదు మీదు మిక్కిలి అల్పులు మరింత అల్పులుగా మిగిలిపోతారు వ్యాకరణాంశాలు ప్రకృతి అజ వికృతి సముద్రం ఆజా సంద్రం ధర్మం డె” దమ్మం శిష్యుడు ఆం చట్టు సమాసాలు హిమనగం -- సంభావనాపూర్వపద కర్మధారయం కాలవాహిని -- రూపక సమాసం నిందుసభ -- విశేషణపూర్వపద కర్మధారయం అలంకారం కాలవాహిని -- రూపకాలంకారం ఉసమానోపమేయాలకు భేద మున్నా లేనట్టు చెప్పబడింది కనుక రూసకం. షోరగత-ప్రష్టలు = 3న ఏ. కంది సదాలకు సరైన అస్థాలను రాయండి, (ఆ) హిమవగ్‌ం దు యయ (మేరుసర్వతం/యంచుకొండు. (ఆ) యోసనంతత్‌ జ లాలా (పాపుల సమూహాందెడుపనులునేసేవోల్ళ గుంపు) ౮ కాముకులు ంంయంయయలయయతయయాలాాలాలాలాడాాాణాలా (పోరాడు/ాపాడు) గ. కేంద ఛాలీలను సనన పదంతో పూరించండి, భల తముముకొచ్చే......................... తిరిగిపోతుందాని కకాలవాహానిగయేనునాహిన్సి (జు పర్లు కెష్వుల ంంయాయాలాలాలాాాలాలా నరికే సరువులున్నారు. (జుద్ధి/ప్రతిభు త అప్పు 0 ఇప్పు (ల్లికను. గుర్లీంచండి . ట్ర సముద్రానికి చమురు రాస్తే బదు పడుకుంది. ఓ ... (ు హోహాలయ.పర్వతాలకు బోగాస్లే నల్లజడుడుంది, ఈ) (ఇ పకను శిస్యుల ప్రతిభనరికే గుయివృలున్నారు (0)

ప్రపంచపదులు వివి 5 0.6 వ్యాఖ్య, విశేషాంశాలు కీ! భావార్థం విరంతర ్రవావను కెరటానికీ జీననుణం ఎల్లప్పుడు (ప్రవహించడమే నదికి సహజ గుణం. ఎల్లప్పుడు వ్యాపించడమే కిరణాలకు సహజ ల్గక్షణం. న న కిడణానిక్‌ బవపణం పసివాళ్ళు వాటిచే తృష్తిపడతారు. ధ్యానం చేయడం గొప్ప ముని లక్షణం కాలసహజమైన ధర్మరకోసం.. అంతటితో ఎంత తృక్తి అర్భకుంకు సానం! -- ఎదురుచూడడమే సిరమెన తెలివిగలవాని లకణం అని భావం నిరంతర వమీక్తణమ పరయమౌని జీవకణం జా కా యు నిరంతర నిర్మక్తణమే స్లీరజ్ఞాని జీననుణం మంచిని “పెంచలేని మతం మతం కాదనీ, మనిష్మి జీవనానికి సహాయసడని ధనం ధనం కాదనీ, సైతుకుకు వము వకాంచా ॥ నన రాదంయాను ఒక ప్రయోజనం లేకపోతే మనిషి బ్రతికున్నా చచ్చినమ్టేననీ బుద్ధిని పెంచని చదువు చదువు కాదనీ భావం... (బ్య వెళ్లక కానిది ఉన్నా లేకున్నా ఒకపే ఆ (వ్రజలను వబికించని ఆ వదని వదఎి కాదంటాను మెదడును వడినించని ఆ చదువు చదువు కాదంటాను. అడుగంటి పోతున్న జాతికి ఈ ప్రపంచపదులు వెన్నుతట్టి ధైర్యం చెప్పగలవు. కనిపించకుండా పోతున్న నీతి నియమాలకు ఇవి కనువిప్పు వంటివి. చేదో త్తీపో ఏదో ఒక రుచిని, లోక స్వభావాన్ని అర్ధం చేసుకొని. ఒర| వడిన దీ వెనుచరువు ల్స్‌ ప్రవంచవదులు అర జ్య న! మదుగునడీన కనుమెరువు లీ (వసంచవదులు మరీ చెప్పారు కవి నారాయణరెడ్డి నిద్రమత్తులో జోగుతున్న వారికి "(ప్రపంచపదులు ఒక కలుకాలుపు. వేదో తీపో మధించి చప్పాడు నుమ ననాద ఆ మనుషుల మారే మనసుల్లో విలువలకు ఒక చక్కని దారిమలుపు ఈ ప్రపంచపదులు. కునికే అదుగులకు మేణుకొలువు లీ (వ్రవంచవదులు మూతే విలువలకు దారి ములువు రీ న్రనంచవదులు. చిలి షా నీతి, సత్యం, శిష్యవాత్సల్యం, పరమజ్ఞానుల లక్షణం, నిజమైన విద్యా స్వరూపం ఈ (ప్రపంచ పదులలో కవి సునిశితమైన పదజాలంతో, జాతీయాలతో, తెలుగు పలుకుబడులతో వివరించారు. వ్యాకరణాంశాలు ప్రకృతి జాలా వికృతి గుణం కాలా గొనం సిరం వాడా తిరం (వే జ ఆ జ మేలు + కొలుపు = శబ్దపల్లన (క్రియ' మేలు = ఉపకారము కొలుచు = కొలుచుట లేక సేవించుట

• రెండు వేర్వేరు అర్హములు కల (క్రియలను కలిపి విలక్షణమైన అర్ధము స్ఫురింపజేయుట శబ్దసల్లన (క్రియ. |! టు మా రా చరా సమాసాలు స్టీరజ్ఞాని జజ బహువ్రీహి సమాసం దారమలుపు -- షీ తత్పురుష సమానం

న్‌ న చభదుగిు రా నారా వాడా లా చట లిలను పరైనమటతో పూరించండి ల వం ల య స లశ శ ల + న య. కర స. భో త మంచిని నెతినీంతేదేేయయయయయయనుంయయత్తాయయయయయలాలాపల. (దీపద/యమత్త స స సహ న్‌ న 1 . . న. త ఏ ల న్‌ కా స చ్‌ షస లం భు న ప ననన నట నగా సంపత మదడు మనది పించేదేయననప్తమయంయయనియయిమ్నలీ(చదువు/ వైద్యట్టి . ప గు యన్న ప్రలున్తుకు ఉలప్రంంచపదులు యాపారం (ుడ్డదారుటుదోయలుపుతు, సత్య న మ... ఇప ఎంచ వ ల | శ ల్‌ క్‌ 4 ల్‌ శ. లొ ళ్‌ శ్‌ న. గంటే ద ఎంత హి అంయు టో మ ॥ న. ౮ న వా ఖా ళు (ల ఇప్పున్పుంళను, ముర్షించండి, ఎ ఎకి . / లన ఎ పటా ప స శ గ. ల సట అవ లంటి పేటల 2 సైంయ్ల త్త స యను యం శం లు లా వ (. ంఛ్‌ ల = గ ( అంత పయదట కుట. సప సంతలు న్‌హ్త యం స్యా చం సన్ను క స న ప్‌ న సనం ప అ అుబ్రణహిటైలికిటుద పదవి, సం ంయయ్యం బలం పై ల ల €ం 0 షు సంిచపరులను జాపాదాళారు టం ౧ వ 9.7 విద్యార్థి గ్రహించిన అంశాలు

• ప్రకృతి సహజమైన గుణాలు మార్చలేం. కాలాన్ని ఆపడం ఎవరి తరం కాదు
• నీతి ధర్మం - సత్యం. ఎలా నశించిపోతున్నాయో తెలుసుకొని వాటిని కాపాడటానికి ప్రయత్నించాలి
• మతం అన్నది మంచిని పెంచాలి. ధనం అన్నది సాటి మనిషికి ఉపయోగపడాలి.
• చదువువల్ల (ప్రయోజనం బుద్ధిని వికసింపజేయటమే 4 ఛందోబద్ధమైన కవిత్వంలోని అక్షరగణాలకు - రూబాయీలను పోలిన (ప్రపంచ పదుల మాత్రా ఛందోగత్తీకి తేడా ఉంది. ప్రపంచపదులను ఎంతో గానయోగ్యంగా ఉన్నాయి. 9.8 పాఠలాంత ప్రశ్నలు

1. డా. నారాయణరెడ్డికి జ్ఞానపీర బహుమతి తెచ్చిన గ్రంథ మేది? 2 సముద్రాన్ని, హిమాలయాన్ని కవి వేటితో పోల్చాడు? +
2. నీతి, సత్యం -- వీటికి కవి వెప్పిన ఉదాహరణ లేని? శననినానాననిననననాననినినినిననినననిననననిననానననననననననననాటన ననన ననననునూ చినన నాటినా తనను ళటాననాభితమానాసులకకనులా ననా నానిన.

ప్రసంచపదులు వివి 2 త _సిరజాని, పరమమాౌని లక్షణాలేమిటి? ళా యే ఎ! 5. మారే విలువలకు కవి ఇచ్చిన సందేశ మేది? $.6సపొతగత ప్రశ్నలకు జవాబుల్లు ఏ ల త న. కశ షె నం న స! శ గ వ య వ మ. ప. న న న ఖు. య ఇ త్‌ న న్‌ న్న ఇ ఇ సు నం న గ మ ఏ సుత్త లు మమమకాం (ల చడుపనులునే ష్టప్‌ సములు చును టు స ర నం షీ వతం తనను మ లల స గం మా పము టు వర్ల షట సవన సట న లే వ ఖ్‌ లన చమ ట్‌ సా న మ న నం న్యు ఫర స ల పట్టు న ను నత ను ము మ న సు ర స టు నప న మం రం. యి టు టు దం నటట యట మును చ ళ్ళు త్రసన్న స స ఖ్‌ య. న స స న టి కట సం. 6 [1 "5 న నట. శ్‌ న నం. వ ు.. న 9.10 పాఠ్యేతర ప్రశ్నలు కింది విషయాన్ని చదిని ఇచ్చిన (ప్రశ్నలకు సమాధానం రాయండి. భారతదేశం కళలకు కాణాచి అందు హస్తకళలకు ఒక ప్రత్యేకత ఉంది. కొండపల్లి బొమ్మలు, నిర్మల్‌ బొమ్మలు, లేపాక్షి , వెంకటగిరి, ధర్మవరం జరీచీరలు ఇవన్నీ ఆంధ్రరాష్ట్రంలో విశేష (ప్రాచుర్యం పొందాయి. వీటిలో "ఉడ్‌ కార్వింగ్‌” కూడా ఒక గొప్ప హస్తకళయే. దీనినే “దారుశిల్పం' అంటాం. దారు శిల్పులు కొమ్మల మీద దేవుడి విగ్రహాలు, బొమ్మలు చెక్కేవారు. పూర్వం రాజులు, జమీందారుల కాలంలో భోగభాగ్యాలు అనుభవించిన నీరు కాల (క్రమేణ వీథిని పడ్డారు దీంతో ఈ కళ చాలవరకు ఆడుగంటిందని చెప్పవచ్చు. దారు శిల్పులకు ఆంధ్ర రాష్ట్రంలోని నెల్లూరు పెట్టింది సేగు ఈ పని చేయడానికి చిత్రలేఖనం కూడా వచ్చి ఉండాలి ప్రశ్నలు 1 భారతదేశం దేనికి ప్రసిద్ధి పొందింది? క అజ విది ది చిలి ఏన ఏ2 ఏఏ 56 అ 62౨2605 2 అలచి లికి లి అ౩ 2 ఆంధ్రరాష్ట్రంలో విశేష ప్రాచుర్యం పొందిన హస్తకళలు ఏవి? న న.

త 2: తెలుగు 3౨ దారుకి (| పసిదై? | ల్పులకు ఏ (ప్రాంతం ప్రసిద్ది 4... పూర్వపు దారు శిల్పాలకు, నేటి దారు శిల్సాలకు గల భేద సాదృశ్యాలను మీ ఊహకు అందిన మేరకు వివరించండి. | ॥ 5, ' పూర్వపు హస్తకళలు ఆదుగంటడానికి కారణ మేమిటి? " కింది సద్య భావాన్ని క్లుష్పంగా రాయండి.

• కులములోన ఓకదు గుణవంతు దుండెనా కులము వెలయు వాని గుణముచేత వెలయు వనములోన మలయజం బున్నట్ట్లు విశ్వదాభిరామ వినురవేమ. , భావం ; . ఈ కింది సన్నివేశాన్ని పంభాషణ రూపంలో రాయండి. = బస్సు ప్రయాణంలో “క్యూ పద్ధతిని పాటించకపోవడం వల్ల వచ్చే కష్టనష్టాలు. న ఉమేష్‌ వి ంంంంంటటలటంలటటరుదులలలలటుదులటలటులాలులటదు పదు వవుటుచా యదు లువిట టట టువు వులు ట టట ల టల డ వట వటలలల వలవల న ననన ననన

5. కింది చిత్రం ఆధారంగా సది పంక్తులు. రాయండి వా న్‌ క రెటుం

ననన (న చ. సు [|| 11

క | ళీ న 4 ం

10 ;; తెలుగు ఈ కింది విషయాన్ని చదివి ప్రశ్నలకు సమాధానాలు రాయండి. భారత జాతీయోద్యమం - గేయకవిత్వం , గేయకవిర్యం ఆంధ్ర పాహిత్యంలో చాలా కాలం నుండి వస్తున్న విశిష్ట ప్రక్రియ. మన మనోభావాల్ని గద్యం, పద్యంలోకంకే గీయం ద్వారా అందరికి అర్థం అయ్యేటట్టు చెప్పడానికి చాలా వీలుంటుంది. గేయ కవిత్వం భక్తి జ్ఞాన, సాంఘిక, రాజకీయ, వైజ్ఞానిక రంగాల్లో ఎన్నో విషయాలపై వెలువదుతూ' ఉంది. భారత జాతీయోద్యమంలో ఈ గేయ కవితా ప్రక్రియ ప్రధాన పాత్ర వహించింది. ప్రజల్లో చైతన్యాన్ని కలిగించింది. దేశభక్తిని రేకెత్తించి కుల, మత, వర్త వర్గ తారతమ్యార్ని పారదోలి భారతజాతిని ఏకం చేసింది. గాంధీగారి సిద్ధాంతాల్ని గురించి అహింసా సమరాన్ని గురించి మాచ్చభూమిని గురించి మన కవులు అనేక విధాలైన పాటలు, శ్రీర్సనలు, తత్వాలు, దండకాలు, హరికథలు, బుర్రకధలు,' కోలాటం పాటలు, దపరా పాటలు రాశారు ఇవి అన్నీ జాతీయోద్యమాన్ని, దేశాభిమానాన్ని, స్వాతంత్ర్య పిపాసను. కలిగి ఉన్నాయి ఠి ఆంధ్ర దేశంలో మనందరి గుండెల్లో మారుమోగే గేయం గురజాడ అప్పారావుగారి “దేశమును (ప్రేమించుమన్నా, మంచి అన్నది సెంచుమన్నాో. గురజాడవారి గేయంలాగే మన గుండెల్లో విలిచి ఉన్న మరో గేయం రాయప్రోలు సుబ్బారావుగారి గేయం. *ఏదేశ మేగినా ఎందు కాళిడినా ఏపీర మెక్కినా, యెవ్వ రేమనివా పొగడరా వీతల్లి భూమి భారతిని "| విలుపరా వీజాతి నిందు గౌరవము" అనే గేయం “జవ్మభూమిలోవిది. ప్రశ్నలు కై 'గేయకవిత్వంలోవి అంశాలేవి? యా ఇ లలన కివి ఇ ల లళ తట లివ ఆ 666 వ లలి ళా కాఫాధాపాథు ఉంచా వా లామా రా రా లను ఇటా సారు రం దుముది మయుడు దు యు ని నునా రిల మె ని చాడు వా సాకార టిమాచు కు ధా జానా లు చాడుణి ఇ ఇ కాళి 2, జాతీయోద్యమం గురించి కవిత్వం రాసిన కొందరు. కవులను పేర్కొనండి జ అలుహారి అటా లలా లారి 66 ఉదుదుయతాల టల ఈజురా హాము లళా న. అలల లల అలల 9 అనాది ని లలల విది లది ఏ ముదిత ఈ "దేశభక్తి శేయాన్ని రాసించెవరు? జై లం రల వారా వయులల టట దున ధి నావి లలి లలిత లన అథ 6 టట మి టని ని విన అయివారి ఏ ఇ దాభాలి లిం అలన 4 టల జల అలి లది విటి దినిని లభి డిఏ విటి ని లశ ల 6 ల 4లలళి &" 'జవన్మభూమి' "గేయాన్ని ఎవరు రాశారు? ణ్‌ ఇన నాదునినులి ల నలి లుం యట తలని నలిని వ లాలి ర శల ఉలవల త4టటల రవిని రి డిని టిని ర నినాద ని రివంట అటిట నలత టట లి లలల ఓ లల ళ లలల ల లం

స్త్వుభాష వ్‌ ప్‌ నై ఇల్ల శ 10. స్వభాష == హీముగంటి లక్షీ శ్రనరసింహారావు 10.1 భూమిక : తెలుగులో వచనరచన కొక విలక్షణ శైలిని, ఆకర్షణను కలిగించిన రచయిత శ్రీ పానుగంటి లకీ శ్రైనరసిం హారావు (1865-1940). ఆయన వ్యాసాలు “సాక్షి అను పేర ఆరు సంపుటాలుగా వెలువడ్డాయి. ఆనాటి సాంఘిక సాంస్కృతిక పునరుద్ధరణకు సంబంధించిన అంశాలన్నీ ఈ వ్యాసాల్లో రూపుదిద్దుకున్నాయి. రాధాకృష్ణ కంరాభరణము, విప్రనారాయణ, ప్రచండ చాణక్యము మొదలగునవి శ్రీ పానుగంటి వారి ప్రసిద్ద నాటకాలు. అభినవ కాళిదాసుగాా ఆంధ్ర ఎడిసన్‌గా, ఆంధ్ర సే ఎయర్‌గా పానుగంటివారికి సాటిలేని పేరు తెచ్చినవి ఆయన రచనలే. “సాక్షి మూడవ సంపుటంలోని “స్వభాషి అనే వ్యాపానికి సంగ్రహణరూపం ప్రస్తుత పార్యం. 10.2 లక్ష్యాలు ఈ పారం చదివిన తర్వాత మీరు :

• మాతృభాషను ఎందుకు అభిమానించాలో తెలుసుకుంటారు.
• మాతృభాషలో బాగా మాట్టాడ్డానికిి వ్రాయడానికి ప్రయత్నిస్తారు.
• వ్యంగ్య ధోరణిలో ప్రసంగించడం నేర్చుకుంటారు.
• ఏ విషయం చెప్పినా వ్యంగ్య స్ఫోరకంగా చెప్పటానికి ప్రయత్నిస్తారు. 10.3 కఠిన పదాలు అధమాధమము తుదకు మాతాపితలు అధిక్షే పించుట దేహసాధన మిత్రులు అవిశ్చసనీయము నిరాఘాటము వ్యయప్రయాసలు అనిష్టథ నిరుత్సాహము శిలాక్షరము అర్దశతాబ్రి నిరంకుశము. సత్తువ అంశము పాశ్చాత్యులు సాబాలైన ఉపసంహారము ప్రత్యుత్తరము కంరోక్తి భగ్‌న్నీత్సాహులు

12 వవ తెలుగు 10.4 మూలపాఠం రండి, విద్యార్థులూ! రండి, మన భాష మనం నేర్చుకోవటంవల్ల కలిగే ప్రయోజనాలు తెలుసుకుందాం, రండి! క్ష త ; ౧న మింం చం 1. ములక స మ వీలు టల... (1 ములో: ఈ మాం డుగ వ కం ను నేను సభాభవనమున కేగుసరికి జంఘాల శాస్త్రి దేనిని గూర్చియోకాని ఉపన్యసించుచున్నాడు అదివర కే మాటలు చెప్పి యుండెనో నే నెరుంగనుకాని నేను సభా ప్రవేశ మొనర్చిన పిమ్మట నిట్లు చెప్పెను. వ్ట్సీ కసత్యముగా దోపవచ్చును నాయనలారా! అసత్యము కాదు. ఆయన ఆంధుదు. కృష్ణాతీరమున నిరాఘాటంగా ౨ ఆటకు లే పుట్టినవాడు ఎంఎ బి.యయల్‌, పరీక్షలలో ఉత్తీర్ధుడైనవాడు న్యాయవాద వృత్తిని నిరాఘాటముగా, విడుకుతంగా. = అదువు నిరంకుశముగా నిర్వర్తించువాదు అట్టివాని నాహ్వానించి ఆదరించి ఆంధ్రబాలక సంబంధమగు నొక్క తుదకు = వినయ సభలో అధ్యక్షుడుగ నుందుడని పారశాలా బాలకులు ప్రార్థింపగా నుండెదనని ఒప్పుకొని తుదకు చేసినపని నిరుత్సాహం = ఉత్సావాం లేకపోవుట యిదో 'నా కాంద్రభాష రాదు. నే నాంధ్రమున మాటలాడలేను మీ యిష్టమగు నెడల నా ంశ్షేయ తవనంవోరం. = ముగింవు భాషలో మాటలాడుదును! అని అర్థమిచ్చు మాటల నాత డాంగ్రేయ భాషలో సలికను ఆ బాలురు జం. న! అ స్తే త్వత్సావాలు = ఉల్చావా వోల్పయిలాలు.. రేకి యికొంతేస్తు మాటలాడలేక నిరుత్నాహులై. దీర నిశ్వసము లిచ్చి “మీ యిష్టమెటులో యటులే" ట్రత్యుత్తడం = లూయి యు యనిష్టతతో బలి రి అప్పు డా యధ్యక్టుడొక్క పావుగంట కాల మాంగ్లేయ భాషలో దేహ సాధన విషయమును గూర్చి యుపన్యసించి తన ఉపన్యాసమున కుససంహారమును జెప్పి “విల్‌ ఎని జెంటిల్మెన్‌ కం ఫార్‌వర్త్‌ టు స్పీక అని సభవారిని (ప్రశ్నించెను. బాలకులు ఛగ్నోత్సాహులై యుండుట వలన | (బ్రత్యుత్తర “మీయక ఉోరకుండిరి అయ్యా నేను మాటలాడెద నని లేచితిని. “నుునము చూడనే లేదయ్యా! మన జంఘాల శాస్త్రియే” అని వారిలో వా రనుకొనిరి. నన్నుపన్యాస రంగము. వద్దకు దీసికొని పోయిరి ల నే నిట్టుపన్యసించితిని. + ళా |! హరహరా!ఎంతమాట వినబడెను నాయనలారా! మీరుకూడ వింటిరికదా! నే నొక్కఢనే వింటినా? మాతానతలు. = తలిదర్శధులు అట్లే యగునెడల ' నదృష్టవంతుడనుకదా। నే నొకడను మాత్రమే యదృష్టవంతుడనా ఆంధ్రులంద ఉద్భవించి = వుట్టో రదృష్టవంతులేకదా! అంద శమున బుట్టి, ఆంధ్రమాతా పితల కుద్భవించి, యాంధ్ర సంప్రదాయములు పానీన = కోల్పోయిన అభ్యసించి; ఆంధ్రభాషలో పండితులై యాంధ్రగ్రంథములు రచించి ఆంధ్రభాషాదేవి కమూల్యాలంకారము లుగా నర్పించి, ఆంధ్రదేశ సేవ నాచరించి తమ ఆత్మలు సనిత్రములుగ జేసికొని (ప్రాణములను బాసిన పాచీనాం,ధు లందరు కూడ నదాషవంతులు కదా, + అంత అదొష్తము పట్లునా” పట్టదు (6 (6 ఎపి ఏట పై ట్ర

స్వభాష వ 13

వింటిని. నిజముగా వింటిని నాది భ్రమకాదు మీరుకూడ నాతోపాటు వింటిరి వినక యేమి చెవులు

చిల్లులు పడినవా? మతి మందగించినడా! గుండెలు పగిలిపోవ వింటిమి మనస్సు మండిపోవ వింటిమి

సిగ్గు చిమిడిపోవ నింటిమి ప్రాణములు పై కెగిరిపోవ వింటిమి. *నాయనలారా! బతికియుండిన

సుఖములు పడయవచ్చు"నని కవి చెప్పినాడే. ఇంకను జీవించి యున్నందుల కిదియా ఫలము? ఇది

యా సుఖము” ఇది వరకే దేహములు చాలించుకొని పోయిన వా రదృష్టవంతులు వా రిట్టి మాటలను శల = శరీరములు వినియుండక _ పోవుట నలన వారిభాగ్య మింతం తన వచ్చునా? మన అధ్యక్టులవారు ఆంధ్రమున బ్యా (గ్రవణము. = ఎప్పుడూ. వటూ ఉండడం మాటాడనే లేరట ఆంధ్రమున మాటాలాడ లేకపోవుట యేమి? మూగవారు కారే! నంగినంగి మాటల

వారుకారే! మెమ్మో సెస్సే యనువారు కారే! నాకు ఆంధ్రము రా దనుమాట ఆంధ్రుడు పలుకదగినది

కాదే బి.ఎల్‌ పరీక్షలో కడతేరి నల్లకోటు ధరించి, న్యాయమూర్తుల ఎదుట కాకీని (గ్రద్దను, గ్రద్దను కాకిని

చేయజాలిన వాద పటిమ కల్గినవారు ఆంధ్రమున మాటలాడలేకపోవుట యేమి? మ్యావుమ్యావుమనలేని

పిల్లి యెచ్చటనైన నుందునా! ఈతరాని కప్పు ఏదేశమునందైన నుండునా! ఆంధ్రదేశమున పుట్టిన పులైన

ననవరత శ్రపణమున ఆంధ్రమున మాటలాదుచుండగా, అయ్యయ్యో! మనుజుడే -- ఆంధ్రదేశమున

పుట్టి పెరిగిన వాడే -- అధమాధమ మాణు సంవత్సరముల యీదు వరకు ఆంధ్రమున మాటలాడినవాదే. ఆధమారమము = తక్కునలో తక్కువ

• అట్టి వా డాంగ్లేయ భాష నభ్యసించిన మాత్రమున నిప్పు డొంధ్రమున మాటలాడ లేకుండునా! అవిక్టననీయము. = నమ్మురానిది అశ్చర్యము - అవిశ్వసనీయము, అసత్యము, ఆంధ్రమున నాతనిని మాటలాడకుండజేసినది అశక్తి కాదు

అనిష్టత, ఆసహ్యత అది శిలాక్షరమైనమాట వ్యసనము లన్నింటికం'కు నాంధ్రమున మాటలాదుట సిగ్గు

సిగ్గు - తప్పు - నీచత అధమత - కులహీనత అను అభిప్రాయము నున అధ్యక్షుల నారికి మన

దౌర్భాగ్యమున దొపురించినది అయ్యయ్యో ఎంతటి దుస్థితి దావురించినది మనభాషకు తేనెలొలుకు

తెలుగభాష దేశభాషలందు తెలుగు లెస్స అనిపించుకున్న భాష పాశ్చాత్యులచే “ఇటాలియన్‌ ఆఫ్‌ ది

ఈస్టు" అని మన్నన లందిన భాష జిగిబిగి కలిగి వ్యాసమునకు - ఉపన్యాసమునకు - కవిత్వమునకు

గానమునకు సంపూర్ణార్హత గల భాషయే!

[11

ఒవాతే ఈ. “పను పెటుదిలతో పయత్నమున అభ్యసింమమంద?? మనవారే దానిని అధియాధమముగా

టామట తు వా సత్మేీరిటి బాషను వదిలి మిక్కికి వ్యయుబ్రయాసల కోర్చి 'పైభాషను. పరించనారు.... వ్యయ్యవయానలు = ధవనం, శరీరం ఆంగైయి. *ంధము శన్చయో వాయిమన్నారు ఆంగ్లేయోపన్యాసము లెన్నియో యిచ్చుచున్నారు మీ పాటాలు = వగంభాగం

కే టూత మూంగూషా 'జ్లానము చేకూరినది?. (గ్రంధజ్ఞానశూన్యుడగు జన్మమాత్రాంగ్లేయినికి. “ఇంగ్లీషు... వశషజ్దలు = అధికంగా లెలెనీనవారు మడీయని లో ఎను సౌలవ్యములో పొబాకైన సంపూర్ణమైన భాషోచ్చారణ సౌప్పవమైన బట్టుపడినదా* ఏల స్తన్యయు = పాలు సెటుఎదును” పై ధాష ఎన్నటికి పరభాషయే మీ రేవో ఆంగ్లేయ (గ్రంధములు వ్రాయుచున్నారని, ఉవజ్ఞ = దత

ఉపన్యాసము. అిమ్మమన్నారని. విశేషజ్ఞలమని యనుకొనుదున్నారు. మిలన్‌ వ్రాతలకంకే మీ వ్రాతలు. అముము = తిం ఫఘనములా? తల్లి న్వన్యముతో కూడ నే భాషను నునము త్రావుదుమో యా భాషలోనే మన మెన్నటికైన

గరిన ప్రయిత్నమొనర్చిన యెడల నుపజ్ఞా సహితమగు నుత్తమ [గ్రంధము 'చ్రాయగలము కాని పరభాషలో

నెన్స్షదును వాయలేము (వాసినను తద్భాషావేత్తలు మెచ్చుకొనునట్టు మాటడలేము. పరభాషా పదముల

కర్ణము. తెలిసినంత మాత్రమున పరభాషాపాండిత్యము అధించినదని భ్రమపడకుడు భాషలో కళను,

ప్రాణయిను, తత్త వ్రమును, ఆత్మను కనిపెట్ట వలయును అద్‌ మీ కసాధ్యము స్వభాషను మీరు నేర్చు

కొనుట కేమంత శ్రమ యున్నది” అక్షరాభ్యాస దినమునుండియె మీరు స్వభాష నభ్యసించుచున్నారని

యనుకొవవలయును. మీ తల్లి కదుపులో నున్నప్పుడే నేర్చుకొనుట మొదలు పెట్టినారు తరతరముల

నుండి వంశానుక్రమముగ మీరక్తములో జ్షీర్ణస్ట, మీ మాంసమునకు మాంసమై మీ తత్త్వములో

వైక్కమొంద్‌న ఆంధ్రభాషను, మీ రిప్పుదు కొత్తగ నేర్చుకొనుటయేమి” ఉపాధ్యాయులైన నక్కర లేకుండ

బంధము లూరక వదువు కొనుచుబోయినయెడల భాషాజ్ఞాన సంపాదన మీ కెంతసేపు? నా కాంధ్రభాష రాదని మనయధ్యక్టుడు కంరోక్తిగా పలికినారు. మూభాష మాకు రాద్రను నన్వర్హవాక్య మొంధ్రుని నోటనుండి

వెడలదగదు. ఏజాతి వానినోటినుండియు నంతే భాష మీకు రాదేల అబ్బా! మీ డీ ప్రయత్నము చేసినారని” భాష తనంతతాను మీకు వచ్చుననియే యనుకొనుచున్నారా? మీకు భాష రాకపోవుట భాష లోపమా” మీ లోపమా” భాషను కొంచెము దీక్షలో పరించిన యెడల నది రానివా రుందురా? పరింపకుండ భాష దావలయునన్న అది అంత పైపైన నున్నదా* భాషయందు మీకు నిర్లక్ష్యత యైనప్పుడు

14 వ తెలుగు నాననా. నత తనననాంలాననావాంన. భాషకు మీ యం దభిమాన ముందునా?” చదివినను భాషరా దనువా దుండునా? ఎవ్వడో వేలు మడచి మ 0కి చెప్పుడు. భాషలో పుట్టి భాష నేర్చుకొని భాష రాక భ్రమ్టుడైన ప్రపంచాతీత పురుషు జేవ్వడో, చూతము? ఏ పాటి (శ్రమపడకుంట భాషాజ్ఞాన మెట్టు అలవదును? కదుపు నిందుటకు నోటిలో పడినే దొల్లిని నమలవలదా? ('మింగవైన వలదా! ఆ మాత్రపు శ్రమనైన పడనక్కరలేదా నీ వే పుస్తకమును లెవ్‌ 2 వాంతి చదువ .నక్కరలేదు. దినమున కొక్కపారి పావుగంట తెరపి కుక్‌ని దినపత్రికను చదువుము

• (టా హా న్‌ యళ శ [ / అ క, న్నా సి సై స్‌ 16.5 వ్యాఖ్య, విశేషాంశాలు శ ఖావారం నే ఈ వ్యాసంలో రచయిత తన అభిప్రాయాలను తాను చెప్పున్నట్టుగా కాకుండా జంఘాలకాస్త్రి అనే *పాక్షి సంఘ సభ్యుడిచేత చెప్పిప్తాదు అద్‌ ఉపన్వాస ధోరణిలో సాగుతుంది ౪ ఉపన్యాసం హాస్యరసాత్మకంగానూ వ్యంగ్య విమర్శన ధోరణిలోనూ ఉండి వింటున్నవాళ్ళ మనస్సులకు హత్తుకునేటట్టుగా భావాలు సూటిగానూ ఘాటుగానూ వెల్తువ్రరించబడ్డాయి.. ఈ శైలి ఒక రకమైన విలక్షణతతో కూదుకొన్నది ఉపన్యాసకుదు తెలుగువాడై ఉండి తెలుగు రాదు. అందులో మాట్టాడలేమి అనడం పింతేకాదు; సిగ్గుచేటు కూడా అంటూ ఆనాటి కొంతమంది తెలుగువారి ఆంగ్లభాషా వ్యామోహాన్ని తీవ్రంగా విమర్శిస్తాడు రచయిత హాస్యరసంతో మేళవించిన ఆ ఉపన్యాసం ఆబాలగోపాలాన్నీ ఆకట్టుకుని ఆలరింపజేపేటట్టుంది సాధారణంగా ప్రతి పాఠశాల (ప్రారంభోత్సవానికే, వార్డికోత్సవానికీ పెద్దవారిని సిలిచి వారిచేత విద్యా ర్థులకుపయోగపడే. విషయాలపైన ఉపన్యాసాలను ఇస్పించటం పరిపాటి ఆ వక్తల ప్రసంగాల వలన బాలురకు ఉత్సాహోత్తేజాలు విజ్ఞాన వికాసాలు కలుగుతాయి. పారశాలలోని బాలురకోసం ఇవ్వవలసిన ఉపన్యాసాలు వారికి మనోవికాసొన్ని కలిగించేవిగా ఉండాలి కొనీ నాటి వక్త ఇచ్చినట్టుగా అసందర్భంగాను, ఆవాసక్తికరంగా ఉండకూడదని రచయిత అభిప్రాయం పామగంటివారికి పరభాషాదేషం లేదు. ఇతర భాషలు నేర్చుకోవద్దనరు. ఇంగ్రీషునేకాదు, ఇంకా ఎన్నోభాషలు వేర్చుకొమ్మంటారు కానీ వాటన్నింటి వళన స్వభాషకు ప్రయోజనం చేకూరాలన్సీ ఇతర భాషా విజ్ఞానముంతా మన భాష నభివృద్ధిపదుచుకోవడానికి ఉపయోగించా లంటారు ఆంగ్రంలోని “స్పెక్టేటరు ననుసరించి వ్రాసిన వ్యాసం ఇది ననన దాం ననన నననవనననననననననననన నన ననలనన ననననతక న వనన

స్వభాష “ఏ 15 తతత తతత నానానా వ్యాకరణాంశాలు జ పంధులు అధ్యక్షుడు = అధి + అక్హుడు -- యణాదేశసంధి

4 అజా క్క అభ సో భగ్నోత్సాహులు = భగ్న + ఉత్సాహులు -- గుణసంధి జ సమాసాలు క్‌ కృమ్ణాతీరము = కృష్ణ యొక్క తీరము -- షక్టీతత్పురుష సమాసం జ్‌ అలా దీర్హనిశ్వాసము = దీర్దనిశ్వాసము -- కర్మధారయ సమాసం ఖ్‌ శ కాకా నా న్‌్‌ ను నను మ రము క న ల లలు చ వ మ స న చస న న న ల ప న నన న చ న న. భం న న సు న స సంయు స ున స్ట ప ప ను ము మ న ర /. ర నం సష్టైం న న్‌ న. (1 ్ర స్ట స్తా చమ్మ ఇస్టం షి సు వ్‌ స న న స ర య లయం న న పుంపు సస ప సు స ల. చస్టుమమన్టునన స న న! మక! (పై సంపాతి నన యన సం సన నట హారం దోయాను య మ న న నం న ము న భన స్ట పస్తు న న న షత మై న. మ న య టు టు. షు పచ పర ను లే న న ను నస సమస స్ట వు నన యు సా న స న భష మన టట యాల న చదును స స టు సను లా నంద్‌ పం సన నల న మ వ న ళ్‌ | హన్‌ న్‌ ర్ట. మ వ శు. ఆన్న ఖః (చటానల్పున్ను ర న మ న్ను స. స వ! స 1 గ ను వర న సభ స శ్‌ స్య ల స న న. స దపా స | గం ల ల స్‌ ర స రే నన నో చు ప ఫ్‌ భన స న యున్‌ ఇ సహ్య? - ఉంధూటొస్తి, చ సి ల శై న న ర న. ఎరంవన చ లత క్‌ సగ సక స స్త్‌ ర " న న! న ఛస్వుప్లై టన. లె వ చం వ నా ల 2 న న ల ఛ్యత పల న పస్టుసస్టంం ( ల స్ట పి అప నష ల న మ. వన సప * స! న్ను సప వం స స న సు పసన ఆన్వప్టు ం 1. ళల! ట్‌ షి టల వళ్ళ వ వ య * ఆ క న. న. ఫ్య మయ సస ఫే ల ఎ చ పధి నై అవ రట షస ప, టు న. వష సవం మన సమో క న మ హి నం నస న న స సూ సము ప నమా! హా? స వు చ నట నట మ సలసల ప సే మ్‌ నం శ జ వ 1 షై 4 ( న రన సకేనపాడున పున ఫి పల మో స న సన న న వ. ( సదఘన నరబలి నర సననం వ ల హి టం స్పుపాను మా పం షు న ము. మం కన న లన ఖు మ అ నము న ర న న వు ల టమ నలం పంపటం స న న సం. జ సకల పిద్చు అ యంఘానికి ఏవిధ్యట్యు ఏట్రడదన ల. న నల న చనన చ న న్ను ము మంట్‌ గ్ర ఇ స శ వ క శే షై మ గ సన మ యాస న ల న స య. . భు గ వ. న! న స మే వ లం న ప సయ మై యీ వ ము యు నస్టేసిన న త్న సై స న. సమ స య. (| న పం. హహ ట్‌ వ వ ద దవన టు న సున చ భం స. న న. వ్‌ వ్‌ ఘా న. న క న్‌ స స వజ ను స సేటెర్లత్ల సభ్యు నూ. * మ్మ ళు ప నప గ ష్‌ న జి స్త్‌ షె చ్చ స్త ల వ స సచ్వు ముల నపపను వ న న సం సు. పుటట న య పప ము మ వ! మ త్‌ ్ట వ స న నన న. స్యూసల్లట్టిన న య స సట క లల తీ? మ ఛ్‌ స వో క 1 శ. టు టన! స నమమను 2 "రహ 1 కన వ స? ము నో కనన చ్యసి సకస న రం ము చ న ప స స ప న స్య లో సయ మనం. ఈ న్‌్‌ పై నే ఫస గ పు స స ష్ణ ను షమ డు సస ఆ ఎ స న న్‌ చ ఎన స య న న వు పను ప ను న్‌ న ము ను నష్ట వ్‌ నం నటుని చ చన సై మున న ము న. న మ మ ల్‌ న్న ఫు స రు వసస ము న. ప తళ మ. షన న న న న న న సని వున స న స సము సమ స

1. గ సర్గ మ మేనా స్తష్త ు స సు 10.6 వ్యాఖ్య, విశేషాంశములు భావారం సే పానుగంటి వారు “'స్వభాషీ "అను వ్యాసం ద్వారా ఆనాటి పరభాషా వ్యామోహంలో పడిన వారం, పన్వసింప ఆంగ్రములో మాటాడుట విని హెచ్చరించారు. ఆంధ్ర బాలక పాఠశాల కుపన్యసింప వచ్చిన ఆంధ్రుడు ఆంగ ్లపతనతవతనతతననతననననారానవనరనవ నరనరాలు

16 :: తెలుగు ఆశ్చర్యపడిరి సభలోని వారినుద్దేశించి “హరహరా! ఎంతమాట వినబడెను నాయనలారా! మీరు కూడ వింటిరి కదా! నేనొక్కడనే వింటినా! అట్లయిన నే నదృష్టవంతుడను ఆంధ్రు లందరు అదృష్టవంతులే . అనెను పరభాష అంటువ్యాధి వంటిది సభలో మాటాడవచ్చిన వక్త ఆంధ్రుడు అందునా పెరుమోసిన న్యాయమూర్తి. ఆయన నోట తెలుగు రాదని విన్న జంఘాల శాస్త్రి ఆవేదన సరళమైన, సరసమైన విధముగా నున్నది. "మనసు మండిపోవ వింటిమి, సిగ్గు చిమిడిపోవ వింటిమి. ఆం(ధ్రమున మాటాడలేక పోవుటయేమి? మూగవారు కాదే. నంగినంగి మాటలాదువారు కాదే. మెమ్మె సెప్పె యనువారు కాదే నల్లకోటు ధరించి కాకిని (గ్రద్దను, (గద్దను కాకిని చేయు వాదపటిము కలిగినవారు. మ్యూవుమ్యావు మనలేని పిల్లి యుండునా! ఈత రాని కప్ప ఏ దేశమందైనా ఉందునా! అవి పుట్టుకతో స్వాభావికముగా వచ్చుగుణ మనెను మాతృభాషరాని వాడికి పరభాషలో పాండిత్య మున్నదనుట అసంభవము. ఆంధ్రభాష చేనెలొలుకు తెలుగుభాష. దేశభాషలందు తెలుగు లెస్స అనిపించుకొన్నది. పొశ్చాత్యులే “ఇటాలియన్‌ ఆఫ్‌ ది యీన్లు" కా హూ అని కొనియాడిరి. పరదేశీయులే పట్టుదలతో అభ్యసిస్తుండగా మన వా డీసడించుకోవడం రచయితను కదిలించి ఈ విధంగా పలికించింది. సరభాషా వ్యామోహం స్వభాషా నిరసనకు దారితీయరాదని రచయిత హెచ్చరిక భాష్య శైలి స్వభాషలోని భాష సరళ గ్రాంధికమైంది కందుకూరి సంస్కరణోద్యమ ప్రభావం, గిదుగు, గురజాడల వ్యావహారిక భాషోద్యమ ప్రభావం వ్యాసంలో ఉన్నది గ్రాంథిక వ్యావహారికముల మధ్య సంధి యుగములో రచించబడుట వల్ల సరళ గ్రాంధిక భాష కల్లి ఉంది. అన్యదేశ్య పదము లనేకము లిందులో వాడబడాయి సామాన్యుడికి సైతం తన జాతిపట్ల, తన భాషపట్ట అవగాహన కలిగిస్తోం దీ వ్యాస శైలి ౮ వ్యాకరణాంశాలు సంధులు (ప్రాచీనాంధ్రులు = ప్రాచీన + ఆంధ్రులు -- సవరద్తీర్ససంధి పరీక్ష = పరి + ఈక్ష -- సవ్థదీర్హసంధి శిలాక్టరము = శిల + అక్షరము -- సవ్షద్తీర్ససంధి పమాసాలు సంపూర్ణార్హత = సంపూర్ణమైన అర్హత -- కర్మధారయ సమాసం ఆరు సంవత్సరములు = (సంఖ్యాపూర్వ) ద్విగుసమాసం అనత్యము = సత్యముకానిది -- నజ్‌తత్పురుష సమాసం జాతీయాలు మనసు మందుట (గుండెమండుట్ట, సిగ్గు చిమిడిపోవుట (సిగ్గుమాలినతనం) వోఠరగత జ్ఞైన్టులు - 16.2 వ్యళాషు అనే వ్యాసం అందందే సందేశం (6) సఖ) పళభాపా చ్వేషం న! న్తభాషా వస్ణమోహంి

స్వ్తభాష వవ కః ల ట్యుం లం బపను క యాం వధం యయ లల. లా. ఆ) పకభాషలరను. ఫభలుగు ఇన్‌ ఉని లన త నవాష వ్యా సెంటి భాష ర న భు వ్యావ (నం ధరం. టు లం న. యప, 10.7 వ్యాఖ్య విశేషాంశములు , భావారం ళా య షప “సభాషి లియజేశారు. పానుగంటి లక్ట్మి నరసింహరావుగారు మాత్చభాషపట్ల తన అభిప్రాయాన్ని “స్వభాషి ద్వారా తెలియజే హ్‌! శాస జ ళ్ళి ప ప ను పర ఎన్సటికి చఈనభాషను గౌరవించనివాదు పరభాషలో పండితుదు కాలేడని నొక్కిచెప్పె భాష న్న ఏది నేరు?! లు దాక త్య "పైభాషే. తల్లిపాలలో, ఉగ్గపాలలో ఏది నేర్చుకొనునో అదే ఆతని మాతృభాష. _పరభాషలో పాండిత్యం మ్‌వా నా! ఆ క ॥ తనకు రావలెనన్న సంపాదించాలంటే తనభాషపై మొదట స్వామికత్వం కలిగి ఉండా లన్నారు. భాష నక ్టు 4 ల టీ దానిపట్ల దీక్ష కృషి అవసర మన్నారు. తీరిక చేసికొని దినమున కొక్క పావుగంట తెరిపి సికొన్సి రాళ న జ భోజనమైన తర్వాత తన కుటుంబ సభ్యులలో ముచ్చటిస్తూ ప్రముఖ దినపత్రికను చదువరాదాః అని ప్రట్టంచుట దీవిలోని విశేషాంశం. వ్య్వాకరణాంశాలు పంధులు -అధమాధమము == అధమ + అధమము -- సవ్మర్థదీర్హసంధి ఆంగ్లేయోపన్యాసము = ఆంగ్లేయ + ఉసన్యాసము -- గుణనంధి భాషోచ్చారణ = భాష + ఉచ్చారణ -- గుణసంధి న (ప్రపంచాతీతపురుషుడు = ప్రసంచ + అతీతప్పురుషుదు -- సవద్తీర్హసంధి

18 వవ తెలుగు నోనోరతత్తతోనోనతతకకనాతుననతనావనతతలతలైలడ్తప్తోలలో్లోప్రోనలవతతతతతతతతతతతనతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతవి స ం సమాసాలు జి ఇ జ్యో జ్యో బుము వ్యయప్రయాసలు ద్వంద్వసమాసం == సపమీ గ్‌ భాషావేత్తలు -- సప్త తత్పురుషము క సుణ్ళి సి స [ దక రయము మ అనా జంఘాలశౌా,న్వ సంభావనాపూర్యస ధా అర ఆం మీ ఇబ భాషాజ్ఞానము -- సప్త్పమీతత్పురుషము | ళా జాతీయాలు, నుడికారాలు వ 7 చే కాకీని గ్రద్దను చెయుట, (గ్రద్దను కాకిని చెయుట ణల నోటిలో పడిన దానిని మింగవలదా! నన న. న ననన ల బత ప న న. వ ప న మన వ న స న ప. న వ ప. . మ రు నా. స్త ము. మ ప న న టి న ను రు ల. న న. ము. చ. ప న టప నన మ స న. వ న . . ం రం నం న. టల? ప స న న (రం ౧ ర వ ను ప. న. న ప న ల మ. మ న తత కో ఏను గ ననన మను షల న న ల చ య మ మ. ల వ న మా న. చనా. చన ర నన. మ! (ఆ) మన... న మ స మ మం. ర స). మ మ పదిన వష (మారి ల. నం. సి దండా! ప రర న్‌్‌ మ ప ల. మ ను లం న న స పు సన స్ట్‌ స 0 ప న వు. సా రట లం న! రు పం న న సట న... ప. వ న ను. మ ం మ మ ప న న? న టు చ న వ న ను. స ల. న. న నం ప ప. న! . నన న ల. మ హు న చ ల. నమమను సరసు ము న పర న ననన యమ. సస నన సనన న పు మ ము న వ. న స న న మ న ను ప న. క్ట అ

| ప్వభౌష వి 19 “అభలు లతా నతన ననున నొలనకననా ననన నన్తకత మనను తనను నొప్పా సనాతన నానాన నాననా 10.8 విద్యార్థి గ్‌ హించిన అంశాలు

• స్వభాషాభిమానం ప్రతివారికీ ఉండాలి. ॥ స్వభాషలో బాగా మాట్లాడటం, రాయడం నేర్వాలి.
• స్వభాష వచ్చిన వారితో దానిలోనే మాట్టాడాలి.
• వ్యంగ్య ధోరణిలో హాస్య రసాత్మకంగా రాస్తే విషయం పాఠకుల మనస్సుకు బాగా హత్తుకుంటుంది. . 10.9 పాఠాంత ప్రశ్నలు

1. పానుగంటివారు *స్వభాషి పాఠ్యాంశము ద్వారా వ్యక్తీకరించిన ఆవేదనను తెలపండి. 2, మాతృభాషను నిర్లక్ష్యము చేసినవారిని ఏమని హెచ్చరించాడు? 4 0 ప 0 పష గ్‌ 8 పాండిత్వము న వృద్ధి పరచుకోవడాని 'కెటువంటి కృషి చేయాలి? శవ ల ల టట క క చనల వడలి వ వినలని లపై ం లల డం అలల నడచి ం కావడం 6 ల 4 రడ 4463 టం లర కరర క లర 6 కలశ దిశల వర నర లర లకక వం విజ
2. _పానుగంటివారి వచన రచనా ధోరణిని వివరించండి. | లిన నికి చి శి చిన చవి చి ళన రిల ఇ వజ భి భళి టా శాక పళ రిచి చవితి విట తి శి శివి టి దభ ఉత ది చి ఉచ చి పదా ఉచ పత వ థి భళి శ 4 భా (ని భి భి భాభి శ ఇ భశ థి క ఇళళి ల ఇ ఇ ౨ ౬౭ నను నం ననన నరనరం రన పనన రు
3. ఫారన్‌ సథలకు వాసు వ ల టం. న చ . ప. ప న. న. చ వ మ నన ననన. ప సస ను. స్ట న. ననన సస ల చ ప వ న చ వ ప. ల ప. వ మ వ చ. స. ర. ప ననన ప న వ మ సప

20 :వ తేలుగు 10.11. పాఠ్యేతర ప్రశ్నలు " ఈ కింది వాక్యాలను సరియైన పదవిభజనతో అర్ధవంతంగా చదివి బాహ్యపఠనం చేయండి. ఇది ఆంధ్రదేశము. మహనీయులకు మాతృభూమి, పుణ్యపురుషులకు పుట్టినచోటు. తపోధనులకు

తల్లిసీము.. దేశభక్తులు తిరిగిన గడ్డ. అభిమాన ధనులకు అమ్మ ఒడి. పొరుషవంతులకు పాఠశాల. భారతదేశములోని అన్య ప్రదేశములకు అన్నపూర్ణ. తరతరాల చరిత్రగల ధన్యమైన నేల, శీంది విషయాన్ని చదివి ఇచ్చిన ప్రశ్నలకు సమాధానం రాయండి, మన మొక పర్యాయం 1920 ప్రాంతపు భారతదేశపు పరిస్థితులను సింహావలోకనము చేసుకుందాం. "1914లో ప్రారంభమైన మొదటి ప్రపంచ సంగ్రామము 1919లో పరిసమాప్తమైంది. నిజాని కది

• .పామ్రాజ్యవాద యుద్దము. కాని బ్రిటిష్‌ వా రొకమాట యిచ్చారు. భారతీయులు యుద్ధంలో "సైనికులుగా జేరి బ్రిటిష్‌ స్వామాజ్య పక్షమున పోరాటం సలిపితే యుద్ధ విజయానంతరం భారతజేశానికి స్వాతంత్ర్య మిచ్చెద మన్నారు. ప్రశ్నలు. 1 మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం ఏ సంవత్సరంలో ప్రారంభమైంది? ఎప్పుడు ముగిసింది? కక.

2. ఆ యుద్ధం నిజాని కెటువంటిది?

ప ఇ 3. బ్రిటిష్‌వారు దానికి పెట్టిన పేరేమిటి? దానిని ప్రజాయుద్ధ మనవచ్చునాః 4 స్వాతంత్ర్య కాంక్షాపరులకు బ్రిటిష్‌వారు ఏమని మాటిచ్చారు? దణ ల ఈల ల టలి లివి లల లలల కళ లలల ర లలి లలల డర శి వతి డన న గాలరి నవవ దిశి శి 9 వళ లి లలి కలి కరత చిలి కవ విప ళా లా థి చ ల లికి శి ఈడ డి ఏది వ ద 5 44 ఇబ ల. కింది సదాల్గోనుంచి కొత్త పదాలు సృష్టించండి ఉం

ఉదా; పానకం -- పాకం, వాసన -=-- వాన ఓ) మజ్జిగ 2ఏఅమల 3౩ అడవి శ)రాముడు క) జననం 6) వాకిలి 7) కోరక 8) చికటి 9) తాగుడు 10) పేకాట

స్వభాష్మ వివి 21 ఈ కింది విషయాన్ని క్లుప్తీకరించండి, తెలుగు మాటలాడినవాడు విధము చెడినవాడు. తెలివిమాలినవాడు. దిక్కుమాలినవాదు. ఆం ఆం ఆయనకట్లి అభిప్రాయ మున్నది. అప్లే కాకున్న యెడల మూటలాడకపోవుట యేమి” అయ్యయో! ఇెలుగులో = మాట్టాదుట సిగ్గు సిగ్గు! అంత సిగ్గున కీది యేమంత కారణము. రిఫ్రెష్మెంటు రూములో గొడ్డు మాంసము తినుటయా? విస్కీ (త్రోగుటయా? సభలో తూలి పడిపోవుటయా? అయ్యయ్యో! ఇప్పు డివి యకార్యములే కావు. ఇవియే ఇప్పుడు తరచుగా నిత్యవిధు లగుచున్నవి. పట్టణములలో నేమి, పల్లెటూళ్ళలో " నేమి? వాని వైభవమును తరచుగా వీక్షించుచున్నాము. వీని యన్నింటికంఠె. తెలుగు మాట్టాడుట -- “నీచత. ఆంధ్రమున మాటలాడిన మైలపడిపోదునేమో! సచేల స్నాన మాచరింపవలయునేమో! యజ్ఞోపవీత విఫర్ణన మొనర్చవలయునేమో! జీవ ప్రాయశ్చిత్తము చేయించుకోనలయునేమో! అని ఆయనకు భయము _, కాబోలు నా వెజ్టియే కొని, భాష పరను సత్యమైన వానికి పప్రాయశ్చిత్తకాండయందు. భక్తీయుందునా! అదియు లేదు. ఇదియు లేదు. పుట్టుక నొసగిన మాతృ దేవతను పూణింపనివాని కగజునాజ్ఞయం దాదరమా? తండ్రిని తన్నిన తనయుడు మామ గారి మొగమునకు మంగళపు హారతి యిచ్చునా? తెలుగు భాష గొప్పదనమును గూర్చి, ఆ భాష నభివృద్ది పరచుకోవడానికి చెయవలసన పనులను గురించి. ఇద్దరు స్నేహితుల మధ్య జరిగే సంభాషణను రాయండి, మహ గోపి వి ౨ ంం0ం్ళలచట్యటవపపుపపపుపు టపటప వువపుటుటుపవపుప వుల పదటలలల వటట వల పటల టల వట వవపటప వవ వవ టల టలం లలల మ

కింది చిత్రానికి భావాన్ని తెలియపర్పండి, ర్‌ [- నే

క్తి ॥ ఉ్య... నానా ణా యో! తస సనన ంాతచా తవ స భా మాన న 1 00.1. తన చం లుం.

మ్‌ బా! | 111/1 ప్‌ టి నంగ సా ఆం. వస్తా సో గ _ న ( వము. ల వదలను ల లవడాకి శ వారాల లర పడన డు వ చల ర శ శవ నళ డు వరాల త లలా డు కలక ళ ల లట టట లలల లల లం శం,

. . " స్వభాష. ' వ, 23 ఈ, క్రింది విషయాన్ని చదివి ప్రశ్నలకు సమాధానాలు రాయండి. _ - . ఛారెస్‌ ఫిలిప్‌ బ్రౌన్‌ 1798 నవంబరు 10వ తేదీన కలకత్తాలో జన్మించాదు. తల్లి కాలే, తండ్రి _ | రెవరెండ్‌ డేవిడ్‌ బ్రౌన్‌. చిన్నతనంలోనే బ్రౌన్‌ హీబ్రూ, శ్రీ అరబ్బీ, ఫార్సీ, బెంగాలీ, హిందుస్థానీ ఇంగ్టీషు భాషలు నేర్చుకున్నాడు. పద్నాలుగు సంవత్సరాల వయస్సులో అతని తండ్రి మరణించాడు. వారి - " కుటుంజం ఇంగ్లందు వెళ్ళింది. 1817లో తూర్పు ఇండియా కంపెని ఉద్యోగిగా తిరిగి బ్రౌన్‌ భారతదేశానికి - వచ్చాడు. మర్ధాను సివిల్‌ సర్వీసులో అధికారిగా వుంటూ, లాటిన్‌ భాషా పండితుడయ్యాదు. మద్రాసులో వెలగపూడి కోదండరామ పంతులుగారి దగ్గర బ్రాను తెలుగు నేర్చుకున్నాదు.. తెలుగు, కన్నడ సంస్కృత . . - | భాషలలో పండితుడై తెలుగు - ఆంగ్లము, ఆంగ్లము - తెలుగు నిఘంటువులను రాయడమే కాకుండా, ,. అముద్రిత తెలుగు కావ్యాలను పరిష్కరించి, ముద్రణ యోగ్యం చేశారు. 1855లో స్వదేశానికి వెళ్ళి లండన్‌ విశ్వవిద్యోలయంలో ఖెలుగు ప్రొఫెసర్‌గా పని చేశారు. ఆ బహు భాషావేత్త 1884లో శీర్తిశేషులయ్యారు. . ఆయన తెలుగు భాషకు చేసిన కృషి మాత్రం ఎప్పటికీ నిలిచే వుంటుంది. , ఓ. బ్రౌన్‌ పూర్తి పేరేమి? జ ం వ్‌ | , ల " ం. 2. బ్రౌన్‌ తల్లిదండ్రులు ఎవరు? " . , . ౩ ట్రౌను థెలుగు భాషను ఎవరి వద్ద నేర్చుకున్నాదు. ౧. . . 4. తెలుగు ప్రొఫెసర్‌గా ఆయన ఎక్కడ పని చేశాదు? . ం “ జ అంట పవట లలల లలటల వవ పటలవటలటటల టల టలలటటటటలలలలలలలంలలలటలలలలలలలలలలల లలల . " . | . ఇ . ఏ . ంం / ల ” ॥

24 వవ. తెలుగు . 1012 సమాసం మనం మాట్టాడుకునేటప్పుడు ఒక పదానికి మరో పదం కలిపి సంధి చేసే మాట్టాడతాం. అలాగే విడిగా = అర్ధం వచ్చే పదాలను కలిపి ఏకపదంలా వాక్యంలో “అన్వ్నయించేటట్లు మాట్టాడతాం.. ఇలా పదాలకున్న అర్భాలను సంగ్రహపరిచి విడివిడి పదాలను ఏకపదంలా వ్యవహరించడాన్ని సమాసం అంటారు. “ఆయనకు మంచి చెడ్డలు తెలియవు, *ఎర్ర బస్సు ఎక్కుదామా” వంటి వాక్యాలు భాషలో సహజంగా ఉంటాయని మీకు తెలుసు. _ మొదటి వాక్యానికి 'ఆయనకు మంచీ తెలియదు, చెడ్డా తెలియదు అని ' వివరణ. మంచి, చెడ్డ అనే రెండు పదాలు సంగ్రహరూపంలో అన్వయించబడ్డాయి. ఇటువంటిదే స్వభాష పాఠ్యంలోని 'వృయప్రయాసలు" సమాసం. 'పై రెండవ వాక్యానికి “ఎర్రరంగు వేసిన బస్సు ఎక్కుదామా" అని వివరణ. . ఇక్కడ “ఎర్రబస్సు” ఆనే సంగ్రహరూపం అన్వయం పొందుతోంది. ఇటువంటిదే *తేటతెలుగు", “కృష్ణాతీరము' వంటి సమాసాలు. విడివిడి పదాలు కలిసి ఏకపదంలా వాక్యంలో అన్వయాన్ని పొందడమే సమాసం. “'సమర్జ్థాలయిన పదాలు ఏకపదమవడం సమాసం' అని వ్యాకరణ శాస్త్రంలో నిర్వచనం ఉంటుంది. సమాసంలోని పదాలతో, దానిలోని సంక్ష్లిష్తతను విస్తృతపరిస్తే దానిని విగ్రహవాక్యం అంటారు. వ్యాకరణ (గ్రంథాలలో మీరు ఈ కింది సమాసాలను చూస్తారు. శబ్దాలను అనుసరించి సమాసాలు మూడు రకాలు.

1. సాంస్కృతిక సమాసం :-ఇది రెండు రకాలు. అ) సిద్ర సమాసం ; సమాసంలోని పదాలన్నీ సంస్కృత పదాలే అయితే అది సిద్ధ సమాసం. ఛా (వ ఉదా వ రాజాజ్ఞ లకీ శ్రనల్లభుడు ఆ) సాధ్య సమాసం : తత్సమ పదాలతో ఏర్సడిన సమాసం సాధ్య సమాసం. ఉదా : రాజునాష్ట్మ మధురపు వచనము "ఈ సమాసాలలో ఉన్నవి తత్సమ పదాలు, ఉత్తరపదం మొదట అచ్చు ఉంటి తెలుగు సంధి జరుగుతుంది. 'మొదటి సమాసంలో. మొదటి పదం చివర ద్రుతం వచ్చి సంధి జరిగి రాజునాజ్ఞ అని ఏర్పడింది. రెండవ సమాసంలో ముప్రత్యయానికి పుగాగమం కలిగి మధురపు వచనము అని ఏర్పడింది. తెలుగులోకి వచ్చిన సంస్కృత పదాలు తెలుగులోనే సమాసం కావడాన్ని. సాధ్యసమాసం అంటారని గుర్తించవచ్చు.
2. ఆచ్చిక సమాసం : అచ్చ తెలుగు శబ్దాలతో కూడిన సమాసం. ఆచ్చిక సమాసం. ఉదా ఏ రేనియానతి, సిరిచెలువుడు ఈ సమాసాలలోనివి అచ్చతెలుగు పదాలు. ఉత్తర పదం మొదట అచ్చు ఉంకే తెలుగు సంధి జరుగుతుంది. రేనియానతిలో సంధి జరగకపోవడంచేత యడాగమం వచ్చింది. . తె. మిశ్ర సమాసం : తెలుగు పదాలు, తత్సమ పదాలు కలిసి ఏర్పడిన సమాసం మిశ్రసమాసం. ఉదా: రేనిశాసనము, సిరివల్లభుడు " . ఇది తెలుగులో ఏర్పడిన సమాసం. తెలుగు భాషా సంప్రదాయాన్ని అనుసరించి కేవల సంస్కృత పదాలు తెలుగు పదాలు కలిసి సమాసంగా ఏర్పడవు. కాని ఇటువంటివి కూడా ప్రయోగాలలో ఉంటాయి. సంధి, సిద్ద సమాసంలో జరిగితే ఆది సంస్కృత సంధి అని, మిగిలిన సమాసాల్లో జరిగితే అది తెలుగు సంధి అని గుర్తుంచుకోవాలి. దీనికి కారణం సిద్ద సమాసం సంస్కృతంలో ఏర్పడిన సమాసం. మిగిలినవి. తెలుగులో ఏర్పడీన సమాసాలు. "

ప్వభాష వివి వైర్‌ అర్థాన్ని బట్టి సమాసాలు ఆరు విధాలు. . 1 తత్పురుష సమాసం : ఇది సమాసంలోని ఉత్తర పదానికి ఉన్న అర్ధం (ప్రధానంగా కలది. దీనిలో ద్వితీయాది విభక్తి ప్రత్వయాలతో కూడిన పదాలు ఉత్తర పదంతో సమాసంగా ఏర్పడతాయి. విభక్తి " ప్రత్యయాలు సమాసంలో లోపించి విగ్రహవాక్యంలో కనిపిస్తాయి. " . అ) ద్వితీయా తత్పురుష ఆల నెలతాల్పు - నెలనుతాల్పు | ॥ (తాల్సు = ధరించినవాదు) ఆ) తృతీయా తత్పురుష ఒం నెలతక్కువవాడు - నెలచేత తక్కువవాడు ఇ) చతుర్జీ తత్పురుష -- దేవరమేలు - దేవర కొరకు మేలు ॥ ఈ) పంచమీ తత్పురుష ఆఆ దొంగభయము -- దొంగ వలన భయము . ఉ) షష్టీ తత్పురుష ఆఆ రాముని బాణము -- రామునియొక్క బాణము " ఉం) సప్తమీ తత్పురుష ఆం మాటనేర్పరి - మాటయందు నేర్చరి ల కర్మధారయ సమాసం : విశేషణానికి విశేష్యంతో ఏర్పడిన సమాసం కర్మధారయ నమాసం. ఇది [ సమాసంలోని ఉత్తర పదానికున్న అర్థం ప్రధానంగా కలది. అ) విశేషణ పూర్వపద కర్మధారయ సమాసం : వృద్ధకపోతం. - వృద్దమైన కపోతం. వృద్ద వీశేషణం, కపోతం విశేష్యం. విశేషణం పూర్వసదంగా ఉంది. ఆ) _ విశేషణ ఉత్తరపద కర్మధారయ సమాసం : కపోతవృద్ధం. -' వృద్ధమైన కపోతం. ఇక్కడ విశేషణం ఉత్తరపదంగా ఉంది. , " ఇ) విశేషణ ఉభయపద కర్మధారయ పమాసం : సరసమధురం - ం " సరసంగాను, మధురంగాను, రెండుపదాలు విశేషణాలే. “ [ - ఈ) ఉపమాన పూర్వపద కర్మధారయ సమాసం : జుంటిమోవి. , " జున్నువంటి మోవి. జున్ను ఉసమూన పదం, పూర్వపదం. _ . 1 , ఉ)_ ఉసమాన ఉత్తరపద కర్మధారయ పమాసం : పాదసద్మాలు. య పద్మాలపంటి పాదాలు. పద్మాలు ఉపమానపదం, డిత్తరపదం,. ఊ) సంభావన పూర్వపద కర్మధారయ సమాపం : గంగానది. = . .

• గంగ అను పేరుగల నది. సంభావన. అంకే సంజ్ఞ (పేరు) . . ఆ ఎ) అవధారణ పూర్వపద కర్మధారయ సమాసం : ఉపమాన, ఉసమేయాలకు అభేదాన్ని కల్పించి చెపితే గ . . ఆది అవధారణ పూర్వపద కర్మధారయ సమాసం. దీనినే రూపక సమాసం అంటారు. - . . సంసార సాగరం -- సంసారమనెడి సాగరం, “ - న - .

26 $వ తెలుగు తె. ద్విగు సమాసం : సంఖ్యావాచకం పూర్వపదంగా ఉన్న కర్మధారయం సమాసానికి ద్విగు సమాసం , అని కరు ఉదా : నలుదిక్కులు == నొల్రుగు దిక్కులు ముప్పాతిక == మూడు పాతికలు ద్తే ద్వంద్వ సమాసం :; రెందు పదాల అర్ధమూ (ప్రధానంగా ఉంకు అది ద్వంద్వ సమాసం ఉదా: తల్లిదండ్రులు తల్లీ తండ్రీ 'రందు పదాలూ వాక్యాన్వయంలో ప్రాధాన్యం కఠిగి ఉంటాయి ర్‌ం బహువీహీ సమాసం : అన్యపదార్థ ప్రధొనం గలది బహుప్రీహి సమాసం. సమాసంలోని పదాలకం'కు ఇతర పదం ఆర్భంగా వస్తుంది. ఉదా : ముక్కంటి = (మూడు కన్నులుగలవాడు) శివుడు విగ్రహవాక్యంలో కలవాడు, కలది చేరతాయి. 6. అవ్యయిీాభావ సమాసం : ఇది అవ్యయం పూర్వపదంగా ఉన్న సమాసం పూర్వపదార్ధం ప్రధానంగా గలది. ' ఉదా : (ప్రతిదినము -- ధినము దినము యధాశక్తి -- శక్తిని అతిక్రమింపక్క శక్తి ఎంతో అంత అనురూపము -- రూపమునకు యోగ్యమైంద్‌ ప్రశ్నలు : ఈ కిందివి ఏ సమాసాలు? శే భగ్‌ష్షీత్సాహులు 2 నల్లకోటు 3. ఆరు సంపుటాలు 4. శిలాక్షరము. 5. మాతృస్తన్యము 6. వ్యయప్రయాసలు జవాబులు క్షే బహువ్రీహి నమాసం 2. కర్మధారయ సమాసం 3 ద్విగుసమాసం 4. పప్తమీతత్ప్సురుష సమాసం. 5. షష్టీతత్పురుష సమాసం 6. ద్వంద్వ సమాసం వనన

భిక్టువర్షీయసి వవ 27 క్ష] రీయసి = భికువరయంణ అత య -ా త్రీత్రీ 111 భూమిక : ఈ గేయం శ్రీశ్రీ రాసిన 'మహాప్రస్థానం' లోనిది. శ్రీశ్రీ పూర్తిపేరు శ్రీరంగం శ్రీనివాసరావు ఈయన 1910లో విశాఖపట్నంలో పుట్టారు. తల్లి అప్పన్నకొంద తండ్రి వెంకటరమణయ్య శ్రీశ్రీ చిన్నతనంలోనే “వీరనరసింహం, “పరిణయరహస్యం” అనే నవలలు రాశారు. 'సాహితీసత్వపంతం', *“ప్రభవి అనే పద్యకావ్యాల్ని రాశారు. ఈయన ఎన్నో నాటకాలు, నవలలు, కధలు, పాటలు, గేయాలు రాశారు. వీరు 1983వ సంలో దివంగతులయ్యారు త్రుత్రీ పేరు వినగానే మనకు “మహాస్రస్టానం” గుర్హుకు వస్తుంది. ఈ కావ్యంలో శ్రీశ్రీ మనచుట్టూఉన్న సమాజంలోని ధనికులకు నుధ్యతరగతి (ప్రజలకు ేదస్రజలకు మధ్య ఉన్న _ తారతమ్యాలను గురించి, పేదప్రజలను దోచుకునే భూస్వామ్యవర్లాల దుర్మార్గాల గురించి. వర్ణించారు "పేదరికంతో బాధపడుతూ బిచ్చమెత్తుకునే వాళ్ళ జీవితాలు ఎలా ఉంటాయో శ్రీశ్రీ 'భిక్టువర్షీయసిలో కళ్ళకు కట్టినట్టు వర్షించారు లు చ 112. లక్ష్యాలు ఈ పారం చదివిన తర్వాత మీరు *

• ఈ గేయంలోని ఖావార్థాలను చెప్పగలుగుతారు
• మనచుట్టూ ఉండే సమాజాన్ని గురించి తీథ్రీ చెప్పిన పేద వర్గాలవారి దుస్థితిని గురించి వివరించగలుగుతారు
• ఈ గేయానికి వ్యాఖ్యానంతో పొటు మాత్రా ఛందస్సు గురించి కూడా రాయగలుగుతారు
• త్రీ కవితా శైలిని గురించి చెప్పగలుగుతారు
• శ్రీశ్రీ కవిత్వంలోని అభ్యుదయ భానాలను అవగాహన చేసుకోగలుగుతారు 113 కఠిన పదాలు (కమ్ము దీనావస్థ మరణించు చిమ్మ చీకటి దీనురాలు ముసురు జబ్బుచేయు దుమ్ము రేగు వెర్రిగాలి తొలగు షగిది వేగడం

28 వవ తెలుగు 11.4 మూలపారం శ్రీశ్రీని మనం ఎందుకు *ప్రజాకవి' ఆంటున్నామో తెలుసుకుందాం రండి! రండి విద్యార్థులూ రండి, సుప్రసిద్ధమైన ఈ గేయం చదువుకుందాం, రండి. 1 ల ల 41 కు హి ప చం లలు. ను శ సా ఆకూ దారిపక్క చెటుకింద - మ! ఆరిన కుంపటి విధాన కూర్చున్నది ముసల్గొకతె యా! మూలుగుతూ, ముసురుతున్న ఈగలతో వేగలేక శే ముగ్గుబుట్టవంటి తలా ముడతలు తేరిన దేహం మునుడు 2 గుంవుగొ మీదనాలు కాంతిలేని గాజుకళ్ళు వేగలేక = భరించలేక తనకన్నా శవం నయం. లై వబ్బు = ఊనాలోగ్యం ల దీనురొలు = ఆదరణ లభించని శ్రీ పడిపోయెను జబ్బుచేసి పగిది = విధం అడుక్కువే శక్తలేక మరణం = వావు రామన్నది చలికాలం దిక్కులేవి దీమరాలు. తె ఏళ్ళు ముదిరి కీళ్ళు కదిలి ॥ బచుకంటు కోర్కె పడలి పక్కనున్న బండరాతి పగిదిగనే పడి ఉన్నది. త్త కక ఖా అవ్వే మరణిస్తే ఆ పాపం ఎవ్వరొదవి వెరిగాలి ప్రశ్నిప్తూ వెళిపోయింది. ర్‌

భికువరియసి వ 29 ల మ్‌ ఎముక ముక్క కొరుక్కుంటు " ఏమీ అనలేదు కుక్క. ఒక ఈగను పడవేపుకు తొందరగా తొలగి తొండ. 6 లొంగు = తప్పాను టయ్యు = వ్యామీయ క్రమ్మె చిమ్మచీకట్టూ క్ష దుమ్మురేగె నంతలోవ, చిమ్ములీకటో = కటికచీకటి... *బ్బది నాపొపం కాదనె ఎగిరి వచ్చి ఎంగిలాకు. 7 115. వ్యాఖ్య విశేషాంశాలు - " క్షే భావార్ధం - | భిక్టువర్షీయసి అంకే “ముసలి బిచ్చగత్తె. ఇలాంటి వాళ్ళు మనచుట్టూ ఎందరో ఉన్నారు. వాళ్ళ కష్టాల్నీ చూసి శ్రీశ్రీ ఎంతో బాధసడ్డారు. మానవత్వపు విలువలు తెలిసిన మహాకవి ' శ్రీశ్రీ , ఈ గీయంలో బిచ్చగత్తెను ఆరిన కుంపటితో పోల్చి చెప్పారు. ఆ బిచ్చగత్తె దారి పక్క చెట్టుకింద మూలుగుతూ కూర్చుని ఉంది. ఆమె శరీరంపై ఈగలుకూడా వాలుతున్నాయి. దాలివక్పు చెట్టుకీంద ” ఆతిన రుంవటీ విధోన బిచ్చగత్తె ముసలిది. వయస్సుమళ్లినది కాబట్టి ఆ బిచ్చగత్తె ఆరిన కుంపటిలాగ శరీరంలో వేడి నశించి కూచ్చున్లుది మునల్జాకతె దాదాపు శవంలాగా ఉందని 'ఫావం. సాధారణంగా బిచ్చమెత్తుకునే వారికి తినడానికి కూడే ఉండదు. ఇక మూబనరం మరు సతుల ఉండడానికి ఇల్లెక్క డుంటుంది? అందుకే ముసలి బిచ్చగత్తె మనుష్యులు నడిచే దారి పక్కన ఒక . చెట్టుకింద మూలుగుతూ పడిఉంది. ఇలాంటి అవస్థలో ఉన్న ఆ _బిచ్చగత్తెసై ఎవరికీ జాలిలేదని శ్రీశ్రీ ముద్గుబుట్టవంటి లలా ఖావం. | ముడతలు తేరిన దేహం కొంతిలేని గాజుకళ్ళు ఈ గేయంలో ఆ బిచ్చగత్తె ఎలా ఉందో మనకళ్ళకు కట్టినట్లు వర్ణించారు. ముగ్గుబుట్ట ఎంత. తెల్లగా చనా ఉంటుందో అలాగే ఆ బిచ్చగత్తె తల వెంట్రుకలు నెరసిపోయాయి. శరీరంలో రక్తమాంసాలు లేకపోవడం ఫడిపోయెను అబ్పుచేనే వల్ల ఆమె చర్మం. ముడతలు పడిపోయింది. కళ్ళల్లో కాంతిలేదు. ఇంతకన్నా ఏం చెప్పను? జతికి ఉన్న అడుక్కునే శక్తుల ఆ ముసలిదాని కన్నా శవం నయం అన్నారు శ్రీశ్రీ. అంకే ఆ ముసలిది కేవలం జీవచ్చవనం. తనకు శానున్షది చలికాలం కూడా తాను సనికిరానిదిగా మిగిరిఉంది. దిక్కులేని దీనురాలు అసలు ఆ బిచ్చగత్తె కడుపునిండా ఏ రోజూ తిని ఎరుగదు. అందుకే ఆ బిచ్చగత్తె శరీరంలో రక్తమాంసాలు ఏళ్ళు ముటిలె కీళ్ళు కబెలి లేవు. బతికి ఉన్నా శవంకన్నా హీనంగా ఉంది. ఈ స్థితిలో ఉన్న ఆ బిచ్చగత్తె ఏమిచేయగలదు? ఏమీ మో చేయలేదు. ఆ బిచ్చగత్తె పరిస్థితిని ఈ గేయంలో వివరించారు. మనదణనే వడి ఉన్దది. ఆ బిచ్చగత్తె జబ్బుచేసి పడిపోయింది. జబ్బు చేసింది గాబట్టి ఇంటింటికి తిరిగి అడుక్కోవడానికి నడచి వెళ్ళలేదు. రాబోయేకాలం చలికాలం. దిక్కులేని ఆ బిచ్చగత్తె ఏంచేయగ్గలదు? ఏమీ చేయలేదు. ఈ సమాజంలో ఆ బిచ్చగత్తె బండరాయి లాగ ఆరుబయట చెట్టుకింద పడి ఉంది అని శ్రీశ్రీ వర్ణిస్తున్నారు. ఆ బిచ్చగత్తెైకు వయసు మళ్లింది. శరీరానికి ఆధారమైన కీళ్ళు కదిలిపోయాయి. ఇంకా బతకాలనే కోరిక లేదు. అందుకే అందరూ నడిచే దారిసక్కన 'బండరాయిలా పడిఉంది. బండరాయితో ఆ బిచ్చగత్తెను పోల్బడంవల్ల చనిపోవడానికి సిద్ధంగా ఉందని భావం. ఆ బిచ్చగత్తె చనిపోతే, ఎప్పురూ పట్టించుకోకుండా వడిలేస్పే అది సమంజసమా?

380 ;: తెలుగు భావ సౌందర్యం "ఆ బిచ్చగత్తె ఇలాంటి దీనావస్థలో చనిపోవడానికి కారణం ఆలోచిస్తే పేదలకు న్యాయం జరగడం లేదని, వారి జీవితాలు తిని పారేసిన విస్తరి లాంటివని శ్రీశ్రీ భావించారు. బీదల జీవిశాలపై (ప్రకృతికి సానుభూతి ఉంది. కానీ, తోటి మనుష్యులకు లేదని తన -కపిత్వం ద్వారా తీతీ స్పష్టంగా వ్యక్తం చేస్తున్నారు. అందరికీ కూడూ, గుడ్డా దొరికే సమాజం రావాలని భాపించె శ్రీశ్రీ అటువంటి స్థితి లేని సమకాలిక సమాజంలోని ఒక బీద ముసలి బిచ్చగత్తె మరణంద్వారా తన పాఠకుల గుండెల్లో వైతన్యాన్ని కలిగిస్తున్నారు. ఈ కవిత సమాజ శ్రేయస్సును బోధించే గొప్పు కవిత. భాష-శైలి , ఈ గేయంలో శ్రీశ్రీ అందరికి తెలిసిన చిన్న చిన్న పదాలు ఉపయోగించడం వల్ల శైలి చాలా సరళంగా "ఉంది. తేలిక పదాలతో ఉపయోగించడం వల ఈ గేయంలోని భావం అందరికి సులభంగా అర్దం అవుతుంది. వా చా "ఆరిన కుంపటి లాంటి పలుకుబళ్ళు ఉపయోగించి తెలుగుభాషలోని నుడికారాన్ని శ్రీత్రీ తెలియచేశారు. పలుక్తుబళ్ళు సందర్భానికి తగినట్టు ఉపయోగించడం వల్ల తెలుగుభాషలోని సొగసును శ్రీశ్రీ వ్యక్తం చేశారు. గ్‌ ల భా చా ఛందస్సు ఈ 'భిక్టువర్షీయసి' అనే పొఠ్యాంశం మాత్రా ఛందస్సులో వడిచిన గేయం. ఈ గేయంలో ఏడు ఖండా . ల కొం, అర ళా లున్నాయి. ఒక్కొక్క ఖండంలో నాలుగు పాదాలున్నాయి. ఒక్కొక్క పాదంలో 12 మాత్ర లున్నాయి. కానీ మొదటి ఖండంలో 5 పాదాలు, 5వ ఖండం నాలుగో పొదంలో ఏదుమూత్రలు ఉన్నాయి. చివరిపాదంలో మాత్రలు తగ్గించడం మాత్రాఛందస్సులో ఒకపద్ధతి. ఛందస్సు గరించి వివరంగా ప్రత్వెక అభ్యాసం ద్వారా మీరు నేర్చుకుంటారు. అలంకారం కవి బిచ్చగత్తెను వర్ణిస్తూ అలంకారాలను ప్రయోగించాడు. ముసలి బిచ్చగత్తెను ఆరిన కుంపటితో పోల్చి చెప్పిన సందర్భంలో ఉసమాలంకారం ఉంది. మరో ఉపమాలంకారం “ముగ్గుబుట్టవంటి తలో, వ్యాకరణాంశాలు సంధులు ముసల్ట్దాకతె == ముసల్ది + ఒకతె -- ఇకార పంధి. దీనురాలు = దీన + అలు -- రుగాగమనంధి. త న తరం). వ. టి) వంచక హరపించే లచ... క. ప పవన

భిక్సువర్సీయపి :: 3] ఉమ జె

స అసమువలి ఆం పంపటిలి నదివాతూ ఉంది (టి

లు ల యన వ రవంత కయ

మ ల సంంయే

(అతత కంల గా పంద (రంపం. ర.

చ్‌ మువషయృది ముం లయం. రూపకాంంయాంం పమాంకాంం!. స.

116 వ్యాఖ్య, విశేషాంశాలు

| భావార్థం బిచ్చగత్తె చనిపోవడానికి కారణం మేము కాదు మేము కాదు అని ఎవరూ దగ్గరకు రాలేదు. ఈ “ల అప్ప మదణి్తే అ

సమాజంలో ఎవరికి వాళ్ళు చాలా హడావుడిగా కాలం గడుపుతున్నారు. ముసలిదాని దీనావస్థ పైన ఎవరికీ ఆ పాదం ఎర్పతొచని జాలిలేదు. కాని ప్రకృతి మాత్రం కొంతవరకు తన సానుభూతిని చూసింది. ఆ అవ్య మరణించడానికి వెరిగాలి (వ్రక్లిన్తూ కారణం ఎవరని వెర్రిగాలి ప్రశ్నించి వెళ్ళిపోయింది. వెళిపోయింది.

కుక్క తనకున్న ఆహారమైన ఎముక ముక్కను కొరుక్కున్నట్టు తొండ ఒక ఈగను నోటితో కరుచుకుని నం పారిపోతున్నట్టు, ఈ సమాజంలోని వివిధ వర్గాల ప్రజలు చనిపోతున్న ముసలిదాన్ని నిర్లక్ష్యం చేస్తూ ఒక ఈతను పదవేనుకు ఉన్నారని ఈ గేయంలోని భావం. తొందరగా తొలగ తొండ. మానవత్వం లేని ఈ సమాజంలో వెర్రిగాలి, కుక్కలు, తొండలు తమ తమ పనులు చేసుకుంటున్నాయి. అవి స్వార్థపరులైన మనుష్యులకు (ప్రతీకలు. కుక్క తన తిండి విషయం తాను చూచుకుంటుంది. తొండ తనకు దొరికిన ఈగను ఆహారంగా స్వీకరించి, హడావుడిగా వెళ్ళిపోయింది. మనుష్యులూ అంతే. తమ కడుపులు నింపుకునే తొందరలో వాళ్ళెవరూ అవ్వను పట్టించుకునే స్టితిలో లేరు. "

. - తమ్మె చీకట్టూ చిమ్మ చీకట్లు క్రమ్మడం, దుమ్మురేగడం అంకే ఆ బిచ్చగత్తె చనిపోయిందని అర్ధం. ఈ వార్తవిని పన్ని సమాజంలో అందరూ దీనికి మేము కారణం కాదు,. మేము కారణం కాదు అని తప్పించుకున్నారు. ఎవడి నాసానం కా”దనె

ఎెోితి వచ్చి ఎంగిలాకు: ఈ సమాజానికి ఎంతో సేవచేసి చివరకు గతిలేక దారి. పక్క చెట్టుకింద పడి చనిపోయింది ఆ బిచ్చగత్తె. కుంపటిని ఉపయోగించుకుని ఎన్నో పదార్థాలు వందుకొని వంట పూర్తి అయ్యాక ఆ కుంపటిని ఆర్పి 'ఒక మూల ఉంచుతాం. ఇక ఆ కుంపటిని గురించి పట్టించుకోం. అదే విధంగా ఆ బెచ్చకత్తెను కూడా ఎవరూ పట్టించుకోలేదు. చివరకు గాలికి ఎగిరివచ్చిన ఎంగిలాకు కూడా ఇది తన పని కాదని చెప్పింది.

౩32 ఏవ తెలుగు కన పవక ల సమాసాలు

• వెర్రిగాలి చ వెర్రిదయిన గాలి -- కర్మధారయ సమాసం ఎంగిలాకు = ఎంగిలిదైన ఆకు -- కర్మధారయ సమాసం ణి సంధులు ఎవ్వరిదది = ఎవ్వరిది + అది -- ఇకారసంధ్‌ ఎంగిలాకు = ఎంగిలి + ఆకు -- ఇకారసంధి న న | ల టు ంం టయంలి). న న న న. వరా టు న క చనల మ లంద. నం టు... వ (టదాసీన కొర). న టం టి న. స్‌ వాసం కదన ఎ రగటుళు చ సట న సన నంద... న న. స స స ల ను టం ప. మానం (ఎ) అతరుపష వ సం (దందాను సయ 0 ఏ పల విద్యార్థి గ్రవాంచిన అంశాలు 1 సమాజంలో ప్రజలందరూ ఒకే వర్గానికి చెంది ఉండరని తెలుసుకుంటారు. ఎస్‌ ల నికులు, మధ్య తరగతి ప్రజలు, ఎద (పజలు ఉంటారని తెలుసుకుంటారు. | క్‌ త్త

8. "పేదవారు కేవలం శారీరక శమపైనే ఆధారపడి జీవిస్తారని తెలుసుకుంటారు. యూ క. 4 పేదవారి జీవితం కష్తాలతో కూడుకొని ఉంటుందని గుర్తిస్తారు. లు వి ఎనీ
9. విద్యార్థులు ఈ పాఠం చదవడం ద్వారా ఇతరుల కష్టాల్ని గుర్తించి తీరిక సమయంలో సంఘసేవ చేయడం అలవరుచుకుంటారు. స్లో

118 పాఠాంత ప్రశ్నలు _ ఈ కింది గేయాన్ని భావయుక్తంగా, ఉచ్చారణ దోషాలు లేకుండా చదివి బాహ్యపఠనం చేయండి,

దారి సక్క చెట్టు కింద

ఆరిన కుంపటి విధాన

కూర్చున్నది ముల్టాకతె

మూలుగుతూ ముసురుతున్న

ఈగలతో వేగలేక.

భిక్తువరీయసీి ;: 33 ద్‌ యె పార్యాంశం మండి ఇచ్చిన ఈ కింది పంక్తుల భావాన్ని క్లుష్తంగా రాయండి. ముగుబుట్లవంటి తలా ఈ కు ముడతలు తేరిన దేహం కాంతిలేని గాజుకళ్ళు తనకన్నా శవం నయం ఖావం: ౨.౨౨౨౨౭4 6464 లం న. ల అలల అలల ల ల అంలం + మీ పార్యాంశంలోని కింది పద్యంలోని సన్నివేశాన్ని సంభాషణ రూపంలో రాయండి. ఓ అవ్వే మరణిస్తే ఆ పాపం ఎవ్వరో" దని వెర్రిగాలి ప్రశ్నిస్తూ వెళిపోయింది. “ఇది నా పొపంకాదనె ఎగిరి వచ్చి ఎంగిలాకు రహీం వ. ౨ టటం0టటలలలలటలల పటలలచదదరంటటటలల పం వటట ప పటటవంంటంంంల రహీం ; న... అలాల లక విటటటిరి ఉట విల ఎ ంంం రహీం : లలల అటవి అ అళలల లల అలటలళలలట వ వైవదవ చత టట లలల ల ఉటలలలల ఉటటంలట ఉంట ఉం శ్రీశ *'పజాకవి" అనే అంశావికి రెండు నిదర్శనాలు, చూపండి. అలు (8 సి తననన లలనా ననన పు మీలా ననానానాానాన.

34 వవ తెలుగు పతన స మంత యా వాబా ర మ స ల సనన సస స ప ప ప... వ. వ న య క వ . నన రర! వ న న. . ప. ప మ న. రం ప య. వా. మ ల ము న ప. 1110 పాఠ్యేతర' ప్రశ్నలు ఈ క్రింది విషయాన్ని చదివి ప్రశ్నలకు సమాధానాలు రాయండి. అభ్యుదయ కవిత్వం తెలుగు సాహిత్యంలో కాల్పనిక కవిత్వం మీద లిరుగుబాటు ధోరణితో అభ్యుదయ కవిత్వం వచ్చింది. ఈ కవిత్వంలో మార్కిన్లు దృక్పథం కనిపిస్తుంది. ఈ కవిత్యంలో (పధాన లక్షణం సామ్యవాదం. కార్మికుల [ చ క ! సమస్యలు ఈ కవిత్వంతో ఎక్కువగా కని పిప్తాయి. తీతు: శ్రీరంగం నారాయణబాబు అభ్యుదయ కవిత్వాన్ని ప్రచారంలోకి తెచ్చినవారిలో ముఖ్యులు. 4 బలి, ఆరుద్ర, అనిసెట్టి, సోమసుందర్‌ వంటి కవులు అభ్యుదయ కవిత్వాన్ని రాసీన వారిలో ప్రసిద్ధులు. అలై, ఆరి వారి, గ్ర 4 మహాప్రష్టానం, త్వమేవాహం, అన్నిధారు వజాయుధం . మొదలైన కావ్యాలు అభ్యుదయ కవిత్వంలో పేరుపొందిన కావ్యాలు. ప్ర్న్నలు ఖ్‌ 1 అభ్యుదయ కవిత్వం ఎలా ప్రారంభమైంది ణు క. ళల 2. అభ్యుదయ కవిత్వంలోని ప్రధాన దృక్పథం ఏమిటి మై ఉల లలి టట వన వచిచ చచి లలి డివి రాల నాను కవల రర కళ ర ర వరన శిల కది లల లలి లలల లలి లలితకళా లశ ళ నళ ల శివి ఉి కాలి ల రితి నివి ఈ పదద విది పది టవ పటి టం కవితపు (ప మిటి2 3 అభ్యుదయ కవిత్వపు ప్రధాన లక్షణం ఏ జు ౧౮౧౧౨004 టల టం వలల 0 లలల నం లలన వడు నా డున రి డడ డి రరర నళ ర అలాల లా లలా లలల లావాలా వాలి లిదవి కటల లలి విల వం టవ ల దవ శశి ళలటలల4 త్త శృర్వాన నా. శ. అభ్యుదయ కవుల ేర్లమ పేర్కొనండి మ్‌ అ అద మును లలల మచి మిని ని నది నిది మునిని కాలాల లాలా దా ళా యళ ర రల లిగా లారి శిలల ర ఉట లివి కలలా థి లాలి కళళ కాలా లలి ఇవివి లడి ఏట లశ రితి విడిది వా వలని శి తిల పేర్లు కొని రాయ ర్‌, ఆభ్యూదయ కావ్యాల ఎర్జు న్ని అడి. |

పదకొందు సొరకాయలు పన్నెండు ఆయగాంద్లు :: 35 12. పదకొండు సారకాయలు, వో పన్నెండు ఆయగాందు సో -- సురవరం ప్రతాపరెడ్డి నా 121 భూమిక : శీశే. శ్రీ సురవరం ప్రతాపరెడ్డి (1896-1953) సుప్రసిద్ధ రచయిత. పండితుదు, సద్రికా సంపాదకుడు, తెలంగాణ ప్రజానాయకుడు. బహుగ్రంథకర్త. ఆంధ్ర సొరస్వత సరిషత్తు అధ్యక్సుదుగా అమూల్య సేన అందించారు. ప్రస్తుత రచన *గ్యారా కద్దూ బారా కొత్వాల్‌” అనే ఉర్దు శీర్షికలో 1931లో “గోల్కొండ పత్రికలో ప్రచురించబడింది. ఇది సందేశాత్మకమైన కమ్మని కథ. ఒక పల్లెకాపు పొగరుపోతు సపెత్తందార్లను తెలివితో లొంగదీసుకుని తాను పైకి వచ్చిన ఉదంతం ఈ కథలో (ప్రధానాంశం. తెలంగాణ మూండలిక భాష సొగసు, కథన కౌశలం ఈ రచనలో గుర్తించదగిన విశేషాలు. 12,2 లక్ష్యాలు లు! ॥ ఈ పారం చదివిన తర్వాత మీరు :

• ఈ కథ అందించే సందేశాన్ని వివరించగలుగుతారు.
• ఈ కథ చెప్పటంలో రచయిత చూపిన నేర్పును విశదీకరించగలరు,
• ఈ పారంలోని దేశీయ అన్యదేశీయసదాలకు భావార్ధాలను చెప్పగలుగుతారు.
• క్ర కథలోని తెలంగాణ నూండలిక భాషను, శైలిని వివరించగలుగుతారు. 12.3 కఠిన పదొలు అష్షఫీ దబ్దబారా బారాకొత్వాల్‌ అఆయగాడు దీర్దాలోచన మూఫ్‌ ఇనాము దీవాన్‌ బహద్దూర్‌ మాలీపకేలు కద్దూ దేవిడి ముబారక్‌ కిరాయి నజరానా ముసాఫిల్‌ కొత్వాల్‌ పట్యారి మోజాలు ఖబద్దార్‌ పగిడీ షికాయతు ఖొనూను సహిరా సుంకం గిరప్తారీ ఫర్మాన్‌ నుబేదారు గొణుగు పోలీసుస కేల్‌ హుకుం చలొకివాడు బందెగానె ఆలి సుజూర్‌ జంభియ బగ్గీ హుషార్‌ తలారి బావిగడ్డ . .

36 ఏ. తెలుగు 12.4 మూలపాఠం రండి! విద్యార్థులారా, రండి! ఒక సుప్రసిద్ద పండిత కని రచించిన యీ కమ్మని కధ చదువుకుందాం, రండి, రండి! క్షే ఒకనాడు ఒక పల్లెకాపు 11 సారకాయలను కంబట్లో వేసుకొని ఒకి గ్రామానికి అమ్ముకొనేదానికి వెళ్ళినాడు (గ్రామంలో అమ్మలక్కలు పదిమంది మూగి బేరం చేస్తూ వున్నారు అంతలో మాలీపకేల్‌ వేంచేసినాడు “ఒరేయ్‌! ఈడ కూర్చోమని నీ కెవరు సెలవిచ్చినారు. మంచి మాటలతో ఒక కాయ ఇచ్చిపొ” అంటూ తానే ఒక పెద్దాయను లాగుకొని పోయినాడు. పల్లెకాపు గొణుక్కుంటూ ఉన్నాదు అంతలోనే గోరుచుట్టుమీద రోకటి పోటన్నట్ట్లుగా పోలీసు పటేలు హాజరైనాదు “పట్టుకొనిరారా వాన్ని, ముసొఫిర్ల లెక్కలో వాని పేరు రాయాల్సి వస్తుంది” అని గర్ధించినాదు తలారి వచ్చి తనపాలి వక కాయ, పటేలు పాలిటి వక కాయ లాగుకొని పోయినాదు కొంత సపటికి పెద్ద తలారి వచ్చినాడు “ఏయ్‌ మొన్న నీవంటి “వాడే వచ్చిండెను. పొద్దు మునిగినప్పుడు కూరగాయలమ్మునట్లు అమ్మి రాత్రి కోమటోళ్ళ యింట్లో కన్నం. వేసిందు. పద! _చావిట్టో నిన్ను కస్ట్రేస్త అంటూ తానున్నూ ఒక కాయ చేతబట్టుకొన్నాదు “అయ్యా! మారాజా! నేను దొంగను కాను దొరనుకాను పొరుగూరువాన్ని ఎల్లప్పటికిన్ని వచ్చిపాయ్యె వాన్ని ఇప్పటికే మూడుకాయలు యెగిరిపోయినవి మళ్ళీ నీవెక్కడి నుండి ఊడిపడితివి” అని పల్లెకాపు మొర పెట్టుకున్నాదు ఆదే కాయతో వాని నెత్తిన పొడిచి కాయతో చక్కా పోయినాడు ెద్దతలారి ఈ విధంగా పూజారి, పురోహితుడు, కమ్మరి, వడ్డ మొదలైన 11 మంది ఆయగాంద్లు వకరి వెనుక వకరు వాని కాయలన్నీ లాగుకొని పోయినారు కాపువాదు ఏద్భుకుంటూ గొంగడి దులుపుకొని లేస్తున్నాడు. చీకట్లోనే చేనికి పోయినట్టి కరమయ్య అప్పుడే వానికి ప్రత్యక్షమైనాడు “ఏమిరా ఏడుస్తున్నావు నిన్నెన రేమన్నారు? మాలీపటేల్‌ = నన్హుననూలుచేపే గ్రామం మును. నాకు చెప్పు న "సే వూరి కర్ణాన్ని తప్పు చేసినోనికి శిక్ష యిప్పిస్తాను” అని అన్నాడు. “న్యాయం నొణగు = తవలో తాను ననుగుకొను విచారించే ప్రభువు ఒక్కడైనా ఈ వూరిలో ఉన్నాదురా నారాయణా" అని అనుకొని కాపువాదు తన మువాఫర్‌ = టాటవారి 11 పొరకాయలు మాయమైన విధమంతా వినిపించి “అయ్యా! కరణమయ్యా! నీవే నారాయణమూర్తివి తలారి = (గ్రామం తావలాదాడు నన్నెట్లన్నా గడ్డకేయండి"” అని గొంగడి ఆయన కాళ్ళ మీదవేసి కాళ్ళు పట్టుకొన్నాడు కర్ణం ఒక్క తన్ను ఆడుగొడు. ౨ ఆదొయచ్పు వను వమాలుదారు రూడించి తన్ని, కంబడి లాగి చంకబెట్టుకొని, ఇట్లన్నాదు “ఆరే అందరికీ వంతు సారకాయ యిచ్చి వట్వారి = కరణం నావంతు తప్పించినావాని నేను తలారి వానికంశు పనికిరానివాన్నా? వడ్డోనికంకే వ్యర్థుడనా? ఆ వదలా 2 బదులుకు వదులు ఓనామాలు రాని మాలీ పుకులు నీకు ఎక్కువైనాడా? తే! నావంతు సొరకాయ అదిచ్చి యీ గొంగడి బావర్డ్ర = మూతిగిబ్డు తీసుకపో” అని గుడ్లెర చేసుకొని కంబళి తన చంకబెట్టుకొని తన యింటికి పోయినాడు పట్వారి దీర్షాలోచన ఇ చాలాసేవు ఎచాదెంచటం మోజూలు = మేబోళ్ళు పల్లెకాపు ఎగాదిగ చూచినాదు. “నీవూ ఇంతేనా” “కాటికి పోయినా కర్ణం పీడ తప్పోదన్నారు. ఈ బీ = బండీ వూరంతా ఇంతే! ఏందేశం యిది? దీనికి బదలా తీయకుంకే నేను మనిషినా? అయితే బీదోన్ని ఏమి తీరాయి. = టాదుగ్‌ చేయగలను? ఆ తలారికి చేరెదు చేనన్నా లేదు నాకు చేనుంది. పెండ్డాము పైన వంకి వుంది. ఒకెద్దుంది. తలారికంటేు తక్కువనా నేను” 'దేవునికైనా దెబ్బే గురువు. నేనున్నూ ఏదో మొండి తొండి చేస్తా " పల్లెకొపు ఇట్టా ఆలోచనలో మునిగి నడుస్తున్నాడు తన మోటబావిని సమీపించినాడు బావిగడ్డ పై కూర్చున్నాడు ఇంకా దీర్దాలోచనలోనే ఉన్నాడు తటాలున మెరపు మెరసినట్టా వాని తలలో వక ఆలోచన తళుక్కుమంటూ ప్రవేశించింది చటుక్కున లేచినాడు ఊళ్ళోకి పోయినాడు | "పెండ్లాం వద్దకు వెళ్ళి “నీ వంకి యిట్లాతే ఇయ్యమంటే! నీ కేం పర్వాలేదులే మళ్ళీ వుగాది నాటికి ఒకటికి నూరు వంకీలు చేయిస్తేనే నా పేరు వెంకయ్య అనూ అని వంకీని లాగుకున్నాడు. పలుకు దాన్ని 200 రూపాయలకు అమ్మినొడు. పైకం తీసుకొని 10 మైళ్ళ దూరంలో ఉండే పట్నం చేరుకున్నాదు. కేర్వానీలు, లాగులు, మోజాలు, పగిడీ, నడుముపట్టీ, బిల్లలు మొదలైన పరికరాలు సిద్ధము వేసుకున్నాడు నలుగురు ఆరబ్బు జనాలను జత చేసుకున్నాడు. వారికి బిల్లలు తగిలించాడు తానున్నూ బాగా వేషం వేసుకొన్నాడు. ఒక బగ్గీని కరాయకు మౌొట్టాడుకొన్నారు.

పదకొండు సారకొయలు పన్నెండు ఆయగాండ్లు :: 37 'రెండామడల దూరంలో ఒక పెద్ద బస్తీ ఉండింది అది నాలుగు బాటలు కఠిసే స్టలం. గొప్ప వ్యాపారి "పేట అధికారులు, మంత్రి, నవాబు కూడా ఆ మార్గంగా షికారుకు పొయ్యే స్టలం. ఆ గ్రామంలో మన కాపు దిగివాడు ఊరబావి పట్టున ఒక పెద్ద మర్రి మానుండింది. దాని కింద మేజా కుర్చీలు వేయించినాడు. జవానులను బావిపైై పహరా ఎక్కించినాడు. ప్రొద్దున్నే ఊరిలోని ఆడవారు నీటికి వస్తే ఆ జవానులు “ఖబర్జార్‌, కడవ కొక పైసా యిచ్చి నీళ్ళు తీసుకోండి” అని బెదిరించినారు. పక్షులు పట్వారీలు వచ్చినారు. “ఒరేయ్‌! మాకు సర్కారు హుకుం అయింది. ఇదిగో ఫర్మాన్‌” అని ఉరూ ముద్రలతో నుండే ఫర్మాను చూపించినాదు పల్లె కాపు ఉండవచ్చునని (గ్రామౌధికారు లూరకైనారు దినమున్నూ పైకం బాగా వసూలు కాబట్టింది. మొదట మొదట దినం 20 రూపాయల వరకు వసూలైంది. క్రమేణ ఆదాయం ఎక్కువైంది. “మర్రిమాన్‌ పరగణా సుంకం” చుట్టూ రెండామడల వరకు ప్రసిద్ధ అయిపోయింది. ఇట్టా వారాలు, నెలలు, సంవత్సరాలు గడచినవి ఒకనాడు సుబేదారు దౌరావచ్చి గుడారాలు వేయించినాడు. అతని నౌకరు నీటికి పోతే "పైసా లాన్‌” అన్నారు జవానులు, వారు ఉత్త కడవలతో వాపసు పోయి “సర్కార్‌! నల్గురు ఆరబ్బీ జవానులు 'పైసా యియ్యంది నీళ్ళు తీసుకోనివ్వరు. అకే, సుబేదార్‌ సర్కారు వారికిరా అంటే జంబియాలతో పొడిచేదానికే పైబడవస్తారు సర్కార్‌ అని విన్నవించుకొన్నారు. అక్కడనే సేవలో ఉన్నట్టి పటేలు పట్వారీ లిట్టన్నారు హుజూర్‌ పదేండ్లనుండి యీ మర్రినూన్‌ పరగణా సుంకం సక్రమంగా వసూలౌతుంది. అందుకు సర్కారు ఫర్మానా వుంది. ఉంకే ఉండవచ్చును అనుకొని సుబేదారు కూడా పైస లిచ్చి నీరు తెప్పించికొన్నాడు. నవరా. ఇ కావలా ఒకనాడు దీవాన్‌ బహద్దూర్‌గారు అక్కడ డేరా వేయించినాదు. అతనికిన్నీ ఇదేగతి పట్టింది. అరబ్బులు “*్‌ * “కలి కడవకు పైసా సెట్టంది ఒక మెట్టుకూడా దిగనియ్యరు. దివానుగారు అంతా వినుకొని యిట్టనుకొన్నారు. “క * నగగా ఆయా “మా హుజూర్‌గారు ఫర్మానిచ్చినాలేమో, లేకుంక్రేు నావద్ద కూడా వసూలు చేసే గుండె వుందా వీనికి” “లూ” చుడర్తి దీవాను గూడా సుంకం చెల్లించుకొన్నాదు. ఇక కాపువాన్కి సస్టేపగ్గాలు లేవు. *సుబేదా రేమిటీ దీవాను పాదా గన వటం ం బహద్దూర్‌ వారు కూడా కీక్కురుమనకుండా సుంకం చెల్లించుకొని పోయారంటే అబ్బా ఏం దబ్దబారా ' చ్‌ ప్‌” దార వీనిది” అని జనులు చాటున అనుకునేవారు దబ్రబారా = ఆదయిరం వీకాయతు = పీతూరి ఇట్లా వుండగా నవాబుగారు షికారుకు పోతూ పోతూ సొద్దుపోయిందని రాత్రికి ఆ వూరులోనే రికానా హకుం = ఉత్రడువు వేసీహిరు. 'నవాబో గివాబో ఇప్పటికి సల్లెకాపు కెవ్వరున్నూ కంటి కాగేటట్లు కనబడలేదు. పైసా ఆడపెట్టి ₹మూను = చట్రం బావిలోకి దిగూ అన్నాడు నవాబు నౌకరును. నవాబుకు షికాయతు అయింది. నవాబుగా రిట్టా ఇందన అలీ వ ప్రభువును గౌరవంగా నంబోధిం? తమలోనే అనుకున్నారు *మా దివాన్టీ మా ఖజానా భర్తీ చేసేదానికి యీ హుకుం ఇచ్చినాడేమో పట్నం వద్దం పోయిన తర్వాత విచారించుతాను. ఇపుడు మాత్రం నేనున్నూ ఖానూనుకు బద్దునై ఉండాల్సిందే” అని “3న మాల్‌ = ద్రలని ఉక్తం ఆలోచించుకొని తానున్నూ నీటి సుంకం చెల్లించుకొన్నాడు. అగ్షఫ్‌ = నాణెం వజరానా = కట్టం ఈ పాటికి మరిమాన్‌ పరిగణాలో రెండతస్తుల బంగ్లా "పెరిగింది. గ్రామంలో సగం భూములు పల్లెకాపునే... గ్యూకద్తూ = 21 సౌరూూయలు 100 ఎద్దుల సేద్యం సాగించినాదు. చుట్టూ 5 ఆమడ దూరం అప్పులిచ్చినాడు. నవాబుగారు తనము బాగాత్సాల్‌ = 12 మంది ఆయగాంద్లు నగరానికి వేంచేసిన తర్వాత దివాన్టీని పిలిచి *దివాన్‌సాబ్‌, మీరెందుకు నీటికి సుంకం ఏర్పాటుచేసినారు. ఇది అన్యాయము కాదాగో. ఆని విచారించినాడు. అందుకు దీవానుగా రిట్లు మనవి చేసుకొన్నారు. “బందగానే ఆలీ హుజూర్‌, నేనున్నూ మీతో అలాగే గుజారిష్‌ (మనవి) చేసుకోవాలి అని వుంటిని. నేను కూడొ సుంకం చెల్లించుకున్నాను.. హుజూర్‌గారు ఫర్మానె ముబారిక్‌ జారీచేసి వుంటారని నేనున్నూ అనుకున్నాను” -- “అరే నీవూ హుకుం యియ్యంది నేనూ హుకుం యియ్యలేదు. మరి యీ 15 ఏండ్ల నుండి వాదు ఎట్టా వసూలు చేసినాడు” వాన్ని గిరప్పారీ (అరెస్టు) చేయించి తక్షణం పట్టి తెప్పించు అని నవాబుగారు ఉరిమినారు. ' పల్లెకాపు ఇట్టి ఫర్మానా కొరకై 10 ఏండ్ల నుండి నిరీక్షించుతూనే వున్నాడు 1000 అఆ్షఫీలు బంగారు తట్టలో పోసుకొని, జరీ పనిచేసిన మళఖ్మల్‌ బట్ట "పైన మూసుకొని పల్లెకాపు హుజూరు వారికి నజరానా సమర్పించుకొన్నాడు నజరానా చూచేవరకు నవాబుగారు చల్లబడ్డారు. “క్యారే నీకీ యెవ్వర్‌ నీటి సుంకం హుకుం ఇచ్చినార్‌” అన్నారు నవాబ్‌గారు “హుజూర్‌! 'గ్యారా కద్దూ బారా కొత్వాల్‌ ' హుకుం ఎట్టా ఏర్పడిందో మార్రిమాన్‌ పరగణా సుంకం కూడా అప్లే ఏర్పాటైంది” అన్నాడు కాపు. ఏమంటున్నావురా

౩8 :;: తెలుగు క్ష నీవనేదేమిన్నీ ఆర్ధం కాలేదు. సరిగా చెప్పు”. సాలు య్‌ కళ కు? ను యాం భో కమం మమంని ఎనన లో స్తో భా (న్న కాగ ని ఈశ. నా తప్పులంతా మాఫ్‌ చేస్తానని సెలవిస్తే అన్నీ మనవి చేసుకుంటాను."సరేలే చెప్పు చూస్తాం”. పల్లెకాపు తన కథంతా వర్ణించి వర్ణించి చెప్పుకొన్నాదు. హుజూరువారు అదేపనిగా నవ్వుతూ సాంతం విని మూఫ్‌ = ధ్డు “అరే! నీవు చాలా హుషారు మనిషివి నీ చప్పంతా మాస్‌. కక న్‌ - ఇకముందు నీవు మా దేవిడి వద్ద రాత్రి గంటలు కొట్లు వుందుము. అదే నీకు శిక్టో అని "సెలవిచ్చినారు. కాపువానికి కొన్నాళ్ళవరకు తిక్కలేచినట్టుండింది. ఏమిన్ని ఆదాయం లేదు. అధికారం లేదు. అడిగేవారు లేరు. రాత్రులంతా నిద్ర కాయవలెను. ఒకనాడు నిద్రమబ్బులో రాత్రి 11 గంటలు కొళ్తుది మరిచిపోయినాడు. 12 గంటలకు లేచి 12 గంటలు కొట్టినాదు. ఈ చిన్న పొరపాటుకు దేవిడి అంతా తలక్రిందయ్యింది. హుజూరువారు 8 గంటల మండి గంటకొకసారి బేగంగారి గదికి పాయ్యేవారు. 11 గంటలు కొట్టలేదు. “11 గంటల బేగం వద్దికి హుజూరు పోలేదు. మర్నాడు 11 గంటల బేగంగారు గంటల కాపును పిలిపించి “అరేయ్‌! వా గంట మరచిపోకుండా కొట్టూ వుందుము. నెలకు 500 రూపాయ లిస్తాను” అని అన్నది. “చిత్తం చిత్తం హుజూరో ఈ గంటలలో ఏమో రహస్యం ఉందని పల్లెకాపుకు స్పురించింది. ఒకనాదు 12 తప్పించినాడు. ఏ గంట._తప్పితే మరునాడే ఆ గంట బేగంగారు వాన్సికి జీతం ఏర్పాటు చేసుకొన్నది. ఈ విధంగా వెలకు 4000 రూపాయల జీతం ఏర్పాటైంది వానికి. కొన్ని యేండ్ల తర్వాత నవాబుగారి చకాకీనాడు. ౨ చుడ్గురైనవాడు కీ సంగతి కూడా తెలిసింది. వీడు ఛాలా చలాకీవాడు అని మెచ్చుకొని వాడు సుంకం వసూలు చేసే ఇనాము = మూవ్యం గ్రామమే వానికి ఇనాముగా ఇచ్చి పంపి వేసినాడు. చూచినారా సొరకాయ మహిమ! *“సారకాయ నరుకుటి అంటే ఇట్టాంటి కథలు చెప్పే దానికే అంటారు. 12.5 వ్యాఖ్య విశేషాంశాలు క భావార్ధం (బతుకుతెరువుకోసం పల్లెకాపు పారకాయ లమ్ముకొందామనివస్తే తెచ్చిన 11 కాయలు పదకొండు మంది ఆయగాంద్లు ఎగనెత్తుకుపోయారు. కడుపుమండిన పల్లెకాపు విచారంనుంచి తేరుకొని, వాళ్ళను సాధించే మార్గం ఆలోచించాడు.

పదకొండు సారకాయలు పన్నేండు ఆయగాండ్లు :: 39 *నోరుచుట్టుమీద రోకటి పోటన్నట్టుగా పోలీసు పేలు హాజరైనాడు" -- అంతకు ముందు పన్ను వసూలు చేసీ ర్థామాధికార అయిన్మాలీ -పశేలు ఒక సొరకాయ లాక్కొని పోయాడు. ఇప్పుడు గ్రామ రక్షణ నిర్వహించె పోలీసు పక్రేలు వచ్చాడు. పల్లెకాపుకు న్యాయం చెయ్యకపోగా ఇతనూ ఒక పొరకాయ లాక్కొానే ప్రయత్నం చెయ్యటం వల్ల పల్లెకాపుకు బాధమీద మరొక బాధ వచ్చినట్లంది. గోరుచుట్టువల్ల బాధపడేవాడికి -- గోరుమీద రోకలి దెబ్బ తగిలితే మరింత బాధకదా! పల్లెకాపు పద్ధెతి అట్టా అయిందని అర్ధం. “తటాలున మెరపు మెరసినట్టా వాని తలలో వక ఆలోచన తళుక్కుమంటూ ప్రవేశించింధి -- ఆయగాంద్లు పల్లెకాపు మీద దౌర్హన్యం చేసి సారకాయలు బలవంతంగా లాక్కుపోయారు. వాళ్ళకు బాగా బుద్ధిచెప్పాలని సల్లెకాపు ఆలోచించాడు. అతని మనస్సులో మెదలిన ఆలోచన మెరుపుతీగలా వెలుగులు చిమ్మింది. చీకట్లో వెలుగువలె అతని ఆలోచన అతనికి చక్కని దారి చూపిందని అర్ధం. ఆలోచన మెరుపుతీగతో పోల్చబడింది. భావ సౌందర్యం “అయ్యా, కరణమయ్యా, నీవీ నారాయణమూర్తివి, నన్నెట్లన్నా గడ్డగేయండి” -- పల్లెకాపు కరణం సహాయం కోరుతూ అతన్ని నారాయణమూర్తి అంతటి వోణ్రిగా పొగడుతున్నాడు. నారాయణమూర్తి అంకే (బ్రహ్మ, విష్ణ, మహేశ్వరుల్లో విష్ణువని అర్ధం. నిష్టువు సని పోషించే దేవుడు. *గడ్డ వెయ్యండి అంకే “గట్టైక్కించండి' అని అర్థం. ఇట్టా భావంలోనూ, భాషలోనూ రచయిత ఎంతో అందం ప్రదర్శించారు. “దేవునికైనా దెబ్బే గురువు. 'నేనున్నూ ఏదో మొండి తొండిచేస్తా...” -- ఈ మాటలు పల్లెకాపు. ఈనలో తొను అనుకొన్నవి. దౌర్హన్యంతో ఆయగాండ్లు, తన సొరకాయలు లాక్కుపోయారనే కోపంతో అతను ఒక. గొప్ప ఆలోచన చేశాడు. “దెబ్బకు. దెబ్బ తీయాలి, అవసరమైతే అడ్డంగా పోయి, మొండికెత్తైనా సలే పని పాధించాలి” అనుకున్నాడు. *దేవుడైనవా దెబ్బకు దడుస్తాదు. కనుక భయపెట్టి, ఉపాయనిగా, మొండితనంతో సనులు సాధించుకోవాలి” ' అనుకున్నాడు. ఈ ఆలోచనకు అనుగుణంగానే అతను నీళ సుంకం వసూలు చేశాడు. దేవిడిలో గంటలు కొడుతూ. బేగములదగ్గరే డబ్బు సంపాదించాడు. చివరకు నవాబునే మెప్పించి, గ్రామం (గ్రామం ఈనాముగా పొందాడు. - * ఈ విధంగా జరపనున్న కథనంతటినీ తన ఆలోచనతో వ్యూహరూపంగా పల్లెకాపు భావించుకొని దాని కనుగుణంగా తనసని సాధించుకొన్నాడు. తెలుగు సామెత, పలుకుబడి ఈ మాటల్లోని భావసౌందర్యాన్ని భాషా-శైలి “ఇప్పటికే మూడు కాయలు ఎగిరిపోయినవి, మళ్ళీ నీ వెక్కడనుండి ఊడిపడితివి” -- పేద్ద తలారి వచ్చి పల్లెకాపు వద్దనుంచి మరొక సొరకాయ లాక్కోబోయేటప్పుడు. పెద్దతలారితో పల్లెకాపు. పలికిన మాటలివి. ఎగిరిపోవడమం టే కనపడకుండా పోవడం, ఆయగాండ్ల చేతిలోపడి పల్లెకాపు సొరకాయలు అట్లా అదృశ్యమైనాయి. ఇప్పుడు పెద్ద ఈలారి వచ్చి మరొకటి ఎగరేసుకు పోబోతున్నాడు. తలారి హరాత్తుగ వచ్చాడు. ఆ రావటాన్ని రచయిత ఊడిపడ్డట్టుగా వర్ణించాడు. ఊడిపడటం, ఎగిరిపోవటం చక్కని తెలుగు పలుకుబళ్ళు. రచయిత తెలుగు శైలికి భాషా ప్రయోగానికి ఇవి మంచి ఉదాహరణలు. “కాటికి పోయినా కర్ణం పీడ తప్పదు -- ఇది చక్కని తెలుగుసామెత. కరణం వ్యవహార జ్ఞానము కలిగి తెలివిగా తంత్రాలు పన్నగలదు. సాధించ తలచుకుంకే చచ్చేవాళ్లి కూడా కరణం సాధించకుండా ఉండడు. కాటికి పోవటమంకటే చావడమేకదా! అట్టా కొటికి పోయినా కరణం మౌత్రం తానుపెట్టే బాధలు పెట్టకుండా ఉండడు. ఇది కూడా రచయిత శైలికి మచ్ఫుతునకే. లతల

వవ తెలుగు నాం న సమాసాలు స కాయలును -- ద్వ ద్వ మూ, పేదకాయ = పెద్ద పి ద్ద పెద్దదెన ఇ యడ్‌జా 7 కర్మ గృధారయ సమాసం మూడు = మూడైనకాయలు --స గ్గ డై! సంఖ్యాపూర్వ టో జ న! ద్విగు సమాసం మాలీ పక్రుల్‌, ముసా ప ముసాఫిర్‌, ప ణి ఫర్‌, పట్వారి ప హాతయత సా స న న న య మ. | వరు సవా ప య ను ల్‌ ఉం. యయ... ప. న రన ప... యయ. వ. వ ప ప... న వ చం న య... ననన న న సం స నన స ననన సనన్‌ న ప న మం ప న . ల వ య న ప వ. న . ల కన రు వ న య... న వ. న. న. న ప. నం నన ప స్‌ గాన్‌ మ య... న. |. వ ఏం కరం దార ప మ. వ మ ప్ర ప యు రసన నన ద. ను పనన న న. న ప ప రం? న య. ర న వ స న వ న న ల. న య... మ ను. వ స న న ప వ మ వ వ ప ప న. వ్య? ల. య. య ల

జ జ ల పదకొండు సారకాయలు పన్నెండు ఆయగాండ్లు వ: 1 | ళా 12.6 వ్యాఖ్య, విశేషాంశాలు భావారం ళా జగ జ ఆ, పడే * ఆలో. నా! జర పలెకాపు పేదరికంనుంచి బెటపడేందుకు ముం దొక' ఉపాయం చించాడు. కొంచెం పైకం సమకూ దా యూ ళు కే ణ్‌ జ్య జ్య ఇధి లి ర్చుకొని నలుగురు అరబ్బు జవానులతోడు చేసుకొని వారికి సర్కారుబిల్ల జవానుల వేషంవేసి, తానూ వ అర్య అట్టి గాది, ఉలి ప ఒక అధికారి వేషం వేసుకొని ఊరుబైట బావినీళ అమ్మకం మొదలు పెట్టాదు. సర్కారు హుకుం ఉన్నట్టు న. = = దబాయించి అందరి దగ్గర పైకం వసూలు చెయ్య మొదలుపెట్టాడు. మామూలు జనంనుంచి, దివాన్‌, చూ = ఇడి చ "4 అర నవాబు వరకు టకాయించి పెకం వసూలు చెశాడు. ఆ విధంగా సంపన్నుడు కాగలిగాదు. యూ అన్యదేశీయాలు జ జ వ్‌ అచ టీ ల్‌ జ ఇళ ఆక చే జ ర్‌ పర్వా, పకేలు, షేర్వాని, మోజా, పగిడీ, షికారు, హుకుం, సర్కారు, సు 'దార్‌,. జంబియా, హుజూర్‌, ఫ ప్‌ న్‌ ఫర్మానా, దబ్రబారా, రికాన్హా హికాయతు, బాజానా ఖానూ, జ తెలుగు పలుకుబడులు ఎవ శే ఎన్‌ / ఒకటికి నూరు వంకీలు చేయిస్తేనే నా పేరు వెంకయ్య అను, జ జ ః కాపువాన్కి ప్లే పగ్గాలు లేవు. శరీ కిక్కురుమనకుండా సుంకం చెల్లించారు. ఎవరు కంటి కాగేటట్లు లేరు. * వ్వరున్నూ ప్లై వారరత. టా. న నన రన న సరన న. ర న! వ న న న. మ. నన న వ చనన ననన ననన న స ననన మ న సను మ. ననన ననన టు వ డా ద త ప టు. న మ న స ట్‌ మ న. ల అ నధరాల న న 1 రం ఆం! ఇ నట. న 1... టి స వ మ స న చ ప న టి సుల సురలు టపళల న - య్‌ యా లా ఆం భర ర ను న. టన తపదల నన నన నస ననన. చ [వనక ను న

త2ి వవ తెలుగు | నా... న. ర. ర ర పాదవయందు రాలీ ఫే టి మదం చారు హం రికానా చేసినారు మ నయ ప పహరా పంచాడు టి మప చేయించాడు రంల చేయండి 12.7. వ్యాఖ్య విశేషాంశాలు ,

111 వారం - ఖా నే పల్లెకాపు తన తెలివితేటలతో నవాబుగార్ని కూడా మెప్పించగలగాడు. చివరకు ఒక (గ్రామం (గ్రామం ఈనాముగా పుచ్చుకోగలిగాడు. “సొరకాయ నరుకుట అంకే ఇట్టాంటి కథలు చెప్పేదానికే అంటారు' -- పల్లెకాపు తన తెలివంతా ఉపయోగించి ఎంతో సొమ్ము సంపాదించాడు. మొదట్లో తన దగ్గర సొరకాయ లాక్కొన్న ఆయగాండ్లనే కొక, దివాన్‌ బహద్దర్‌, హుజూర్ల కళ్ళు కూడా తెరిపించాదు. బానినీళ్ళకు సుంకం వసూలు చేసి, నవాబుగారి బేగముల దగ్గర డబ్బు వసూలుచేసి చివరకు నవాబు దగ్గరే గ్రామాన్ని ఈనాముగా సంపాదించాదు. ఆతిశయపు మాటలు మాట్టాడి, కార్యశూరుడై పనులు సాధించుకొన్నాదు. రచయిత ఇంతమంచి కథచెప్పి, తాను ఈ రకమైన కథలు. చెప్పటం సొరకాయ నరకటం వంటిదేనని అణకువతో చెప్పటం గుర్తించదగిన అంశం. సొరకాయ నరకటమంటే “చేతలు తక్కువ మాటలు ఎక్కువి అన్నట్లు కోతల రాయుడుగా మాటాడమని అర్లం”. దా రా భావపౌందర్యం “నజరానా చూచే వరకు నవాబుగారు చల్లబడ్డారు -- *నజరానాో అంటే కానుక చల్లబడటమంటు కోపం తగ్గిపోయిందని ఆర్థం. బావి సుంకం -- నవాబు ఫర్మానా లేకుండానే వసూలు చేస్తూ పలెకాపు నవాబును బుట్టలో వేసుకొనేందుకు వెయ్యినాణాలు ఆయనకు కానుకగా సమర్పించాడు. నవాబు కోపం తగ్గి ప్రసన్నుడైనాదు. పైగా దేవిడీలో గంటలుకొస్టే కొత్త ఉద్యోగం కూడా అతనికి ప్రసాదించాడు. ల వ్‌! మా లు క. నకలును లును నతో గననాాళనాళా న్య నానన నటూననను ననన నకానాననాననానాడా బనానా నాకా నకాననా నూకాను నాలను ననానానావానానానడానానాానటానవాాావానానాయాడు.

పదకొందు సారకాయలు పన్నెండు ఆయగాండ్దు వ: 43 తలను చ కానుక చూస్తే కైలాసంలో శివుడు కూడా కరుణిస్తాడు. నవాబు ఒక లెక్కా నజరానా మొదలైన ఉరుదు మాండలిక పదాలు ప్రయోగించి రచయిత కథలోని భావసౌందర్యాన్ని ఇమమడింపజేశారు. " ష్య శెలి భాష శై! ( ఇ న క్యారే నీక్రీ యెవ్వర్‌ నీటి సుంకం హుకుం ఇచ్చినార్‌పో -- “ఏమిరా? నీటి పన్ను వసూలు చేసుకునేందుకు, 11 జ నీకు ఎవరు అనుమతి ఉత్తరువు ఇచ్చినారు? అన తెలుగు వాక్యాన్ని ఉరుదు మాతృభాషగా గల నవాబు మాట్టాడితే ఎట్టా ఉంటుందో అట్టా రచయిత వ్రాశారు. తెలుగు భాషలో మహమ్మదీయులు మాట్టాడే తీరు ఇందులో స్పష్టమౌతుంది. పాతోచితమెన భాషాశెలులకు ఇది మంచి ఉదాహరణ. నాటకీయమెన సంభాషణ శెలికి కూడా ఇది మా! ట్‌ మా! ట్‌ చక్కని నిదర్శనం, | అవ్యదేశీయాలు కా / బందగానె ఆలీ, గుజారిష్స్‌ గిరప్పారీ, బేగం, మాఫీ రన న! న వు. గ న. న నన సనన. ననన ననన పాద ర లు ల యనం గం ర ద ఎండని సనన .. నన భన న ననన దివాను టి పట రి ననన న టన న న" ర. టం. మ. ననన మ. న నం ర ననన టన టం, ప. లను నుర చండి న య. ల ప ల స పయ చు. న య మ ము చంప న ల స న. న! ఫలి... రహదలనదున ననన న స న ర రత న న న న స చ న న వ మ న నను న పనన ను ను. త్రి 12.8 విద్యార్థి గ్రహించిన అంశొలు ః అమాయకత్వం అన్ని కాలాలో పనికిరాదు. గదుసుదనంతో చెడ్డవారి ఆటలు కట్టించాలి. ళ్‌ క న! ర బుద్ధిక్తితో వ్యూహం పన్ని పప్రభువుల్ని కూడా మెప్పించవచ్చు. జ న క (ప్రాంతీయమైన తెలంగాణా తెలుగు భాషలో ఉర్పూ పదాల ప్రయోజనం అధికం.

• కథానిక కంటె కథ పెద్దది, మనస్సును ఆకట్టుకొనేలా సుదీర్హ జీవిత వృత్తాంతాన్ని కథలో చెప్పవచ్చు. నోనానలనాతాతానానా నతననతానునకలడానొను ననన కాలా నన ములు నునా షాపును పూ ధనువు ముతో కోలాట వతనతోునారానననా భాను నానొపల కానుపు తునన నా లళావతనిన నాలను నకా చనన నగ సుననాలనామమ ననన.

త్త [వ తెలుగు నాకను జ్యో 129 పాఠాంత ప్రశ్నలు నా

1. పల్లెకాపు జీవనోపాధిగా మొదట్లో ఎంచుకున్న వృత్తిని గూర్చి మీ అభిప్రాయం రాయండి. శల లర ద 6 చలి అది 69 600956 ల 66 ల 0 6606 లలన ళల లలి ఉచ లలల కళ రరర 64 టర థి 06కి లిన లం లలి లశ ఏథి గలి లికి శిరి లవి తిం వి 6న 99 జ 2, ఆయగాండ్ల నడవడి సమర్థించదగిందేమో వివరంగా రాయండి. వ! న =వ్‌ జి క
2. పలెకాపు ఆయగాండ్రవంటే వారికి బుద్ధి చెప్పందుకు అనుసరించిన మార్గం ఏది? ళా చా ళా శావ్స సో ళ్ళి శ బావి నీళ్ళపై సుంకం వసూలు చెయ్యటం న్యాయమేనా? చూ వ! చి భి భా?
3. పలెకొపు నవాబును మెప్పించిన విధం వివరించండి. ళా వబ
4. నవాబు సలికిన వాక్యాలలోని భాషా విశేషాలు వివరించండి. న. ల. న మ స. న న ల న ప మ న ర ప న య మ సట. న టు. . వ స వ న. వ ల న స మ న వ ను న.

పదకొండు సారకాయలు పన్నెండు ఆయగాండద్లు ౨:2: 465 1221 పాఠ్యేతర ప్రశ్నలు కింది విషయాన్ని చదివి ఇచ్చిన ప్రశ్నలకు సమాధానం రాయండి. మానవుడు కాలానుగుణంగా తన అలవాట్లను పద్ధతుల్ని మార్చుకోక తప్పదు. నగర జీవితం యాంత్రిక జీవనాన్ని ెంపొందిస్తున్నట్లు కనిపిస్తుంది. (గ్రామాలు. బస్తీలుగా, బస్తీలు పట్నాలుగా, మహానగరాలుగా మారిపోతున్నాయి. నల్లనివన్నీ నీళ్లని అనుకున్నవాడు ఈ కాలంలో నెగ్గుకు రావటం కష్టం. మంచికి మంచిగా, చెడ్డకు చెడ్డగా జవాబు చెప్పగలిగితేనే నాగరిక జీవితం కొనసాగుతుంది. హింస, దౌర్హన్యం, ఆరాజకం, అత్యాచారం నాగరికత కోసం అలవరుచుకొవే వా రెక్కువవుతున్నారు. దీనికి చలనచిత్రాలు కూడా దోహదం చేస్తున్నాయి. మానవుల నైతిక జీవితాన్ని చక్కజేయటానికి కళలు కూడా ప్రత్యేక కృషి చెయ్యాలి. ” ప్రశ్నలు క. దేశకాల పాత్రముల్లో కాలానికి గల (ప్రాముఖ్యం ఎటువంటిది జ క. 2. మనిషి కాలానుగుణంగా తన నడవడిని మార్చుకోవడం సబబేనా? జు. ఉలి లలల లలల లలల ల లలి ఓట టక 6 లలి 6వ డద రాల ర లాల శతి లర కటి పరక శశి లల కుల ఇక జడ 6 కలి అకలి టి వటం టివి తిల ల శల లారి లి డి ది టల కి లవి ఉం 3... గ్రామ జీవితంలోని ప్రశాంతత నగర జీవితంలో కొరవడడానికి కారణాలు ఏమిటి? క. జె క. 4. నొగరక జీవితంలో మనిషి కొత్తగా నేర్చుకోవలసిందేమిటి? బా పటట టటలి నువు చై చుటు టుది వివ చదటిచుదు వుల వుదలివిల వటట ల టవ వంట టటటటట టవ టపపటటిటదల వల లవవ నవల వటట 5. _ హింస, దౌర్హన్యం మొదలైన వాటిని జీవితంలో జరగకుండా చేసేందుకు మార్గాలు ఏమిటి? జి క. బా స. 6. కళలు మానవుల నైతిక జీవితాన్ని ఎట్టా చక్కజేయగలుగుతాయి? భ్‌ న. బి ఈక నిల లచ నిది లర ధి 66 ఇచిన లజ ఐల ల 4 6 ఇఇ 66 వవ 6 కల అ 6 ఉలి ర ఉరి వ ఏ ళన ళ ల తావి శీ శి శి ళల క ళి లలా శ ళల ౭2644 ధ లి 6కి థి భి కి శ లల జ ల 52 కింది పంక్తుల 'భావాన్ని క్లుప్తంగా రాయండి, రెం డామడల్స దూరంలో ఒక పెద్ద బస్తీ ఉండింది. అది నాలుగుబాటలు కలిసే స్ధలం. గొప్ప గప పవన వత నమాయాయ

46 2 తెలుగు శ వ్యాపారిపేట. అధికారులు, మంత్రి, నవాబు కూడా ఆ మార్గంగా పొయ్యే సలం. ఆ (గ్రామంలో మన కాపు దిగినాడు. ఊరబావి గట్టున ఒక పెద్ద మర్రిమానుండింది. దానికీంద మేజు కుర్చీలు వేయించినాదు. జవానులను బావిపై పహరా ఎక్కించినాడు. ప్రొద్దున్నే ఊరిలోని ఆదువారు నీటికి వస్తే ఆ జవానులు “ఖబర్జార్‌, కడవ కొక సైసాయిచ్చి నీళ్ళు శీసుకోండి” అని బెదరించారు. పేలు పట్యారీలు వచ్చివారు. “ఒరేయ్‌! మాకు సర్కారు హుకుం అయింది. ఇదిగో ఫర్మాన్‌! అని ఉరూ ముద్రలతో నుండే ఫర్మాను చూపించినాదు కాపు. ఉండవచ్చునని గ్రామాధికారు లూరకైనారు.

భావర వి ౨646606266 ఉఖ లవ వటి డల ల ళా వివి లలల రల వక రలి లలల లలల ఉడక శి లి వినత కలివిడి లట టిం లలల చలం నలల లళంలం కింది పన్ని వేశాన్ని సంభాషణ రూపంలో రాయండి. ఆయగాండ్లకూ, పల్లెవానికీ మధ్య జరిగిన సంభాషణ క రహీం వ.

పదకొండు సొరకాయలు పన్నెండు ఆయగాండద్లు :: 4? 5, కింది విత్రం ఆధారంగా పది పంక్స్పులు రాయండి. న. తయా ఆరటం: టన న తోం గ కక క కయ.) కతా. 77! న. గ్గ ము జీ... | షా గ | సదా |. ఆ / (యా! స సు... శన [మా // | జండర్‌ ఈ , |: రే | గ క వ యే న్‌ా శ తాపన నునిననానప్రాతలిననా తమతో చ ఛాతలాతలాన నును ననాకనునను నును నును కొనన కొలకను నునన న నను నుల న నాలుకాను నాలుకను చ నాలను నుమునుకనపననకన నాననా ము మునననులనా న కనోకా ననన నా నును మునకలు నునన నునన నను నుత ననున ధాన ధాతొనతనునుననన కనన నన పునననననునుననననునిననన

*8 ఏవ తెలుగు పోవును కనున ఈ క్రింది విషయాన్ని చదివి ప్రశ్నలకు సమాధానాలు రాయండి. జనాభా రేటు అదుపు తప్పితే? దేశంలో జనాభా సెరిగిపోచోంది. ఆహార సమస్య ఏర్పదుతోంది. అందరికీ కావలసిన పుష్టికరమైన ఆహారం దొరకటం లేదు. ఈ విషయమై "పెద్దాపురం గ్రామ పెద్ద రామయ్య, మనవడు శ్రుకాంత్‌ల మధ్య జరిగిన సంభాషణ చదవండి. _ శ్రీకాంత్‌: తాతా! నిన్నటి రోజున జనాభా లెక్కల అధికారి వచ్చి మన ఊరి జనాభా 19080 కంటే వెయ్యి మంది సెరిగారని అన్నాదు. జనాభారేటు అదుపు తప్పితే మనం ఎన్నో సమస్యల్ని ఎదుర్కోవాలి. అందులో ముఖ్యమైనది ఆహారసమస్య అని చెప్పాడు. జనాభా "పెరుగుదలకి ఆహార సమస్యకి గల సంబంధాన్ని చెప్పు తాతయ్యా. తాతయ్య: మంది సెరిగిలే మజ్జిగ పల్చ్బన అయిందనే సామెత విన్నావా? శ్రీకాంత్‌: ఓ! విన్నాను! దానికి దీనికి సంబంధమేమిటి? ల సంపు | జ ఆ కి తాతయ్య: ఎంతో సంబంధం ఉంది! మన ఇంటికి చుట్టాలు వస్పే మజ్జిగలో నీళ్ళు పోసి నీళ్ళ మజ్జిగ వేస్తాం. / శ్రీకాంత్‌: ఇది సామెత కాదు తాతయ్యా! నిజమే, మంది ఎక్కువ అయితే నీళ్ళు కలిపిన మజ్జిగ *... తాగితే అందులో పోషక పదార్థాలు ఏమి ఉంటాయి తాతయ్యా. తాతయ్య: అదేరా బాబు! జనం విపరీతంగా పెరిగితే ఆహారానికి కటకటలాడాలి కలో గంజో తాగాల్సి వస్తుంది. అలాంటప్పుడు మన ఆరోగ్యాలు అంతంత మాత్రంగానే ఉంటాయి కాబట్టి అధిక జనాభాను అరికట్టాలి. దీనికి ఎన్నో పథకాలు (ప్రభుత్వం తయారు చేస్తుంది. జనాభా రేటు తగ్గకపోతే ఆహార సమస్య తీవ్రతరమపుతుంది. ఇదే విషయాన్ని జనాభా లెక్కల అధికారి నిన్న నీతో వెప్పాదు. అర్ధమయిందా అంటూ వివరించాదు తొతయ్య,. ప్రశ్నలు : 1 పై వ్యాసంలో పెద్దాపురం గ్రామ జనాభా సెరిగింది అని తెళ్సే వాక్యాన్ని గుర్తించి రాయండి 2, మంది ఎక్కువ అయితే మజ్జిగ పల్బన. ఈ సామెతకి' అధిక జనాభా ెరుగుదలకు తాతయ్య చెప్పిన "అర్జాన్ని, రాయండి. ॥ థ్‌ ౭? 3 జనాభా ఎక్కువయితే కల్లే రెందు నష్టాలను రాయండి. 4. జనాభా రేటు తగ్గడానికి ప్రభుత్వం చేపట్టిన మూదు కార్యక్రమాలను తెల్పుకొని రాయండి.

పదకొండు సారకాయలు పన్నెండు ఆయగాండ్డు 3; 49 190.12 అలంకారాలు అలంకారాలు అంటే ఆభరణాలు అని మనందరకీ తెలుసు. మనం అభరణాలు ధరిస్తే మన సౌందర్యం ఇనుమడిస్తుంది. ఇంటిని అలంకరిస్తే ఇల్లు అందంగా కనబడుతుంది కదూ! ఈ అందం, మనకెంతో ఆనందాన్ని కలిగిస్తుంది. ఇలాగీ కావ్యం పాఠకులకు ఆనందాన్ని కలిగించాలం'కే అది సౌందర్యంతో కూడి ఉండాలి. కావ్యానికి సౌందర్యం ఆలంకారాలవల్ల కలుగుతుంది. ఇది కావ్య శాస్త్రంలో ఒక సిద్ధాంతం. కావ్యం, భాషా రూపం. అందుచేత కావ్యానికి సంబంధించినపన్నీ భాషా సంబంధులే. భాషా వ్యవహారంలో కూడా సౌందర్యం ఉంటుంది, అంక అలంకొరా లుంటాయి. ఒకసారి భాషవైపు చూడండి! మీకే తెలుస్తుంది -- '“అయ్యా, కరణనుయ్యా! నీవే నారాయణమూర్తిని' అన్నాడు పల్లెకాపు. కరణానికీ నారాయణమూర్తికి తేడా లేకుండా చెప్పాడు. దీన్ని రూపకాలంకారం అంటారు. _ * ఒక ఊశ్చో సత్యంగారనే ఒక ఆయన ఉండేవారు. ఆయన చూడ్డానికి భీముడిలా ఉండేవారు]. కానీ, మనస్సు ఎన్నపూస్య మాట మంచిగంధలి. ఊశ్ళ్చో ఆయన అందరకూ ఆదర్శప్పురుషుడు. ఆయన మాట అందరికీ వేదవాక్కు; అందరూ ఆయనను "పేరుకు తగ్గట్టు హరిశ్చంద్రుడే ఆయని అని

• అనుకునేవారు. ఆ ఊళ్ళో ఎపరికి ఆపద వచ్చినా ఆయన అదుకునేవారు. పరోపకారంలో ఆయనకు ఆయనే సాటో, ఊళ్ళో వాళ్ళందరి ఆలనాపొలనా ఆయన పట్టించుకునేవారు. ఎవ్వరూ ఎక్కువగా చదువుకోకపోవడంచేత ఎవరికి ఏ అవసరం వచ్చినా అందరూ ఆయన దగ్గరకే వచ్చేవారు. ఆయన ఒకబడి పెట్టి పట్టుదలతో అందరికీ చదువు చెప్పేవారు. *'ఆయన నిజంగా మనిషి కాదు దేవుడే” అని కొందరు అనుకుంటూ ఉండడం నేను విన్నా. ఆయన పెద్ద సండితుదు కాకున్నా, ఏదో కొద్దిగా చదువుకున్నాడు. గొప్ప భావుకుడు. భాగవతం ఆయనకు కంఠస్థం. సాయంత్రం తీరిక వేళల్లో ఆయన భాగవత పద్యాలు చదువుతూ ఉంకేు పోతనే సత్యంగారీలా పుట్టాడుకొబోలు అని శ్రోత లనుకునేవారు. ఒక రోజున ఒక వ్యక్తి వచ్చి *'మహాప్రభూ! ఎన్నో ఊళ్లు వెళ్ళా, ఎందరినో చూశా, మీవంటివారు నాకెక్కడా కనిపించలేదు. మీ దానమే దానం”. మీరు పెట్టే భోజనమే భోజనం”. మీ ఆదరణీ ఆదరణ” అంటూ ప్రశంసించి, ఆయన అభిమానాన్ని చూరగొనడం చూశాను. ఆయన దగ్గరకు రోజూ తగవు తీరుస్తారని కొందరు, డబ్బిచ్చి ఆదుకుంటారని కొందరు, భోజనం పెట్టి రెండు రోజులు ఆశ్రయం కల్పిస్తారని కొందరు, తమ రచనలు విని, బహుమానం ఇస్తారని కొందరు ఇలా చాలామంది వస్తూ ఉండేవారు. ఆయన భార్య మహాలక్ష్మమ్మగారు పెద్ద ముత్తెదువు. పెద్దబొట్టు, కచ్చాబోసిన చీరకట్టు, బరువుగా వేళ్ళాడే చెవికమ్మలు, కాలి అందెలు, నెమ్మదిగా మొట్టాడే తీరు, ... ఇలా ఆవిడ రూపాన్ని చూసినప్పుడు నాకు, కాకిని శపించబోయిన వ్యాసుణ్ణి పిలిచి, భిక్షవేసిన పెద్ద ముత్తెదువు జ్ఞాపకం వచ్చింది. ఇలా ఉండగా ఆ ఊళ్ళో ఒకరోజున ఏంజరిగిందంటి... న్న "సై వాక్యాలు చదివారు కదూ! ఈ మాటలు మన కేం కొత్తకాదు. నునందరం మాట్టాడుకునేవే, ఆ వాక్యాల్లో అలంకారా లెలా ఉన్నాయో చూడండి! అంకెలు వేసి పెద్దగా ఇచ్చిన భాగాలలో 1 ఉపమ, ' 2,3 రూపకం, 4 అనన్వయం, 5 అపహ్నతి, 6 ఉత్సేేక్ష్య 7 లాటానుప్రాస, 8 ఉల్లేఖం, 9 స్మరణం అనే అలంకారాలున్నాయడ. అంటే మనం మాట్లాడే భాషలో, దాని తీరులో అలంకారం ఉందన్న మాట. దీనిని మనం అలంకారం అని గుర్తించం, ఆలా వ్యవహరించం. ఇదే కావ్యంలో ప్రవేశించి, కావ్యానికి ఎంతో శోభను కలిగిస్తుంది. కావ్యంలోనే ఇటువంటి రచనను అలంకారంగా 'పేర్కొంటాము. ఈ సందర్భంలో ఆలంకార శాస్త్రంలో చెప్పిన కొన్ని అలంకారాలను చూద్దాం. అలంకారాలు రెండు విధాలు, 1

1. సౌందర్యం శబ్ద ప్రయోగం వల్ల మాత్రమే కలిగితే ఆది శబ్దాలంకారం. లా క! (వా! 2, పొందర్యం అర్జాన్ని బట్టి కలుగుతోంకే అది ఆరాలంకారం. న! లు ణా

50 :; తెలుగు కనన శబ్తాలంకారాలు ; వ! 1 “వృత్త్యృనుప్రాప ః ఒకే హల్టు పలుమార్లు తిరిగి తిరిగి ప్రయోగింపబడితే అది వృత్త్యనుప్రాసాలంకారం ఎన స్తై స్త త్త్యనుటవై అవుతుంది. సంఖ్యానియమంగాని, స్టాన నియమంగాని లేదు. ఉదా:- *'అడిగెదనని కడువడిజను డకారం మూడుసార్జు ప్రయోగింపబడింది. అందుచేత ఇది వృత్త్యనుప్రాసాలంకారం. వ్యంజనాలు తిరిగి (ప్రయోగింపబడటం అన్యుప్రాస. కావ్య రచనకు సంబంధించినది వృత్తి. కావ్యప్రయోగంలోని అనుప్రాస వృత్త్యనుప్రాస.

2. అంత్యామప్రాప : అనుప్రాస పాదాంతంలో ఉంచే ఆది ఆంత్యానుప్రాస అవుతుంది.

ఉదా:-= “అనుదిన సంతోషణములు జనిత (శమతాపదుఃఖ సంశోషణముల్‌” ఇక్కడ “షణములు" అనే వ్యంజనాలు పాదాంతంలో తిరిగి వచ్చాయి. కావున ఇది అంత్యానుప్రా సాలంకారం.

3. లాటానుప్రాస : ఒకేసదం తాత్పర్య భేదంతో తిరిగి ప్రయోగింసబడితే అది లాటానుప్రాస. ఉదా :- *కమలాక్టునర్చించు కరములు కరములు” ఇక్కడ “కరములు” అనే పదం తిరిగి ప్రయోగింపబడింది. రెండింటికీ అర్ధంలో భేదంలేదు కాని, తొత్ప్సర్యంలో భేదం ఉంది. కమలాక్షు నర్చించే కరములే కరములు అని భావం. రెండవ కరనులు అనే పదానికి విశిష్టమైన కరములు అని అర్జం తీసుకోవాలి. కావున ఇది లాటానుప్రాసాలంకారం.

న ఛేకానుప్రాస వ రెండు హల్లులు అర్థభేదంతో వెంటవెంటనే తిరిగి ప్రయోగింపబడితే అది ఛేకానుప్రాసాలంకారం అవుతుంది. ఉదా := “సుందర దరహాసములు" ఇక్కడ రెందు హల్లులు (దర-దర) అర్థభేదంతో వ్యవధానంలేకుండా తిరిగి ప్రయోగింపబడ్డాయి. కాబట్టీ ఇది ఛేకానుప్రాసాలంకారం. వ్యవధానం లేకుండా అంటే వెంటవెంటనే.

5, ముక్త పదగ్రప్తము £ ముక్త సదగ్రస్తమంశే విడిచిపెట్టిన పదాన్ని తిరిగి గ్రహించడం. ఒకసారి ప్రయో గించిన పదాన్ని వ్యవధానం లేకుండా అంటే వెంటనే తిరిగి ప్రయోగిప్పే అది ముక్తపద(గ్రస్తాలంకారం అవుతుంది. “ ఉదా :- 'సుదతీ నూతన మదనా

మదనాగ తురంగ పూర్ణ మణిమయసదనా" ఇక్కడ “మదనా” అవే పదం విడిచి పెట్టబడి మళ్ళీ వెంటనే గ్రహించబడింది.

6 యమకము : అక్షర సముదాయము (స్వర వ్యంజనాలు రెండూ) అర్ధ భేదంతో తిరిగి ప్రయోగింపబడితే ఆది యమకాలంకారం. జీదా :- “సైనిక నికాయము కాయము మరచి పోరాడుచున్నది ఇక్కడ "కాయము" అనే అక్షరాలు తిరిగి ప్రయోగింపబడ్డాయి. మొదటి కాయము *నికాయి” శజ్దంలోనిది. రెండవ కాయము అనేదానికి శరీరము ఆని అర్ధం. "సైనిక నముదాయము ఒళ్ళు నురచి పోరాడుచున్నది అని సె వాక్యానికి అరం.

కూ చు

పదకొండు నారకాయలు పన్పండు ఆయగాంద్తు వవ 861 పొ న్న మ్ల అనుప్రాపాలంకారాలలో హల్లుల సామ్యం ఉంటే చాలు. ఆచ్చుల సామ్యం అక్కరలేదు. యమకంలో అచ్చులు, హల్లులు రెండింటి సామ్యం కావాలి. లాటానుప్రాసలో ఒకేసదం ఒకే అర్థంలో భిన్న తాత్సర్యంలో పయోగింపబడదుతుంది. యమకంలో ఒకే అకరాలు భిను అరాలలో వస్తాయి. (6 ల్‌ మి థి పతీ అరాలంకొరాలు ; గ.

1. ఉపమ : ఒక వస్తువును మరొక వస్తువుతో పోల్చి చెప్పడాన్ని ఉపమాలంకారం అంటారు. ఉదా :- *ఓ కృష్ణ! నీ కీర్తి హంసి వలె ఆకాశగంగయందు మునుగుచున్నది' ఈ వాక్యంలో కృష్ణుని కీర్తి హంసితో పోల్చబడింది. దేనిగురించి వర్ణిస్తున్నామో, అది ఉపమేయం. దేనితో పోల్చి చెపుతున్నామో అది ఉపమానం. రెండింటిలోనూ ఉన్న సమాన గుణం సమాన ధర్మం. ఈ సమాన ధర్మాన్ని సూచించే శబ్దం ఉసమావాచకం, 'పై వాక్యంలో హంసి ఉపమానం, కృష్ణుని కీర్తి ఉపమేయం. ఆకాశగంగలో మునగడం రెండింటికీ సమానధర్మం వలె ఉపమావాచకం, లై ఉరేిక 2 ఉపమానంతో ఉన్న ధర్మ సంబంధం చేత ఉసమేయాన్ని ఉపమానంగా భావించడం, ఉత్ప్యక్షాలంకారము. ఉదా := “చీకటిని చక్రవాకి యొక్క విరహాగ్నినుండి పుట్టిన పొగ అని తలంచెను' ఇక్కడ చీకటి ఉసమేయం, పొగ ఉపమానం. నల్లగా ఉండడం, కంటికి కనిసించకపోవడం అనేవి సమానధర్మాలు, చీకటిని మనోహరమైన భావం కలిగేటట్టుగా చక్రవాకి యొక్క నిరహాగ్ని నుండి పుట్టిన పొగ అని ఊహింపబడింది.
2. రూపకం : ఉపమానమునకు, ఉపమేయమునకు అభేదం చెసీతే ఇది రూపకం. లేక ఉపమేయంలో ఉసమాన ధర్మాన్ని ఆరోపిస్పే ఆది రూపకాలంకారం. రూపకం అంక ఆరోపించడం. ఉదా :-1, “క్షణములో పురమును దహించిన శివుడే ఇతడు
3. ఈ ముఖ చంద్రుని చేతనే నేత్రానందము లభించుచుండగా ఇక చంద్రు డేల మొదటి ఉదాహరణలో ఉపమానమైన '“శివునికో ఉసమేయమైన 'ఇతనికీ' అభేదం చెప్పబడింది. రెండవ ఉదాహరణలో ఉపమానమైన “చంద్రుడు ఉపమేయమైన “ముఖము'నందు ఆరోసించడం ఉంది. ఓ అతిశయోక్తి ; ఉపమేయాన్ని మరుగుపరిచి ఉసమానాన్ని అధికంచేసి వర్ణించి చెప్పడం అతిశయో క్ష్యలంకారం. నరా, ఓ! ఉదా :- *ఆ పురమునందలి మేడలు ఆకాశమునంటుచున్నవి" చలు ల శార్హా అ ర అం పై వాక్యంలో మేడలు ఎత్తుగా ఉన్నాయని చెప్పడం ఉపమేయం. ళ్‌ దొం్య మేడలు అతిశయంగా ఆకాశాన్నంటుతున్నాయని చెప్పబడింది. షే గ్రరల ల. సమ 1 లా స్యాం నా హో .. ఆర్జాంతరన్యాపం : ఒక సామాన్య విషయాన్ని విశేష విషయంచేతకాని, ఒక విశేష విషయాన్ని “నమా నర్‌ సామాన్య విషయంచేతకాని సమర్ధించి చెప్పినట్టయితే అది అర్థాంతరన్యాసాలంకారం. - ఉదా :- “హనుమంతుడు సముద్రమును దాకెను. మహాత్ములకు దుష్కర మేమి కలదు ఇక్కడ హనుమంతుడు సముద్రమును దాటుట అనే విశేషము మహాత్ములకు అసాధ్యమైన దేదీ లేదు అనే సామాన్యం చేత సమర్థింపబడింది. సానూన్య విశేషాలనే అర్భాంతరాలకు సమర్థనం ఉండడంచేత ఇది అర్భాంచరన్యాసాలంకారం. తానాలో ననన నా నాననా సినీ నిస సోనా కసా నకానానానానితానకాలనడ షయానానానానానాాాతనానానాాాతాతానుననానాానాన తానా కాకాను ననా వాలా నాననా పస్తున్టానాధనమునననుమునమానానానావనానా నాలాలు.

52 ఏ చెలుగు 6. దృష్టాంతం ; ఉసమాన ఉపమేయాలకు సంబంధించిన భిన్న ధర్మాలను బింబ ప్రతిబింబ భావంతో నిస్తే అది దృష్టాంతాలంకారం అవుతుంది. ఉదా :-= “రాజా! నీవే కీర్తిమంతుడవు. చంద్రుడే కాంతిమంతుడు” ఉపమేయమైన రాజుకీ ఉపమానమైన చంద్రుడికీ సామ్యం వర్ణించబడకపోయినా రాజు కీర్తికీ, చంద్రుదు కాంతికీ సమానధర్మం కల్పించబడి, శ్రీర్తిమింతుడవు అనేదానికి, కాంతిమంతుడవు అనేది 'ప్రతిబింబంలా (ప్రయోగింపబడేంది. కాబట్టి ఇది దృష్టాంతాలంకారం. ప్రశ్నలు 1 ఈ కింది అలంకారాలను ఉదాహరణ పూర్వకంగా వివరించండి. , (1) లాటానుప్రాస (29) యమకం (3) ఉత్ప్రేక్ష (4) రూపకం (5) దృష్టాంతం (6) అతిశయోక్తి 2, ఈ కింది వాక్యాలలోవి అలంకారాన్ని పేర్కొవి సమన్వయించి చూపండి.

1. అఖండ భూమండల (ప్రచండ
2. శ్రీకర కరణీయదక్ష
3. వాని మోము చంద్రునివలె సుందరమైయున్నది. తు రాముడు వనమున కేగుచో దదథ సముద్ధత ధూళి పరంసరలు, అతనితో వేగు పౌరజన మనంబులో అనునట్టున్నవి.
4. _ వెలలేవి రత్నములచే నొప్పుదున్న హిమవంతుని పుంచు శోభాహాని చేయలేదు. ఒక దోషము "పెక్కు గుణములయందు మునిగిపోదుగదా! జవాబులు 1 (0), (2) శబ్దాలంకారాల క్రింద పాఠ్యంలో ఇచ్చిన వివరణ 3, 6 చూడండి. (3), (4), (5), (6) ఆర్భాలంకారాల నివరణలు చీ 3, 6, ఉను చూడండి, 2.1. వృత్త్యనుప్రాసం. “0డీ వర్థం పలుమార్దు ప్రయోగించబడింది.

2. "కరాకరీ అర్థభేదంతో రెండుమార్లు ప్రయోగించబడటంవల్ల ఇది ఛేకానుప్రాసం.
3. మోము ఉపదేయం,; చంద్రుడు ఉపమానం, అలంకారం ఉపమ.
4. _పౌరజనమనములు అనే ఉపమేయాన్ని ధూళిపరంపర అనే ఉపమానంగా సంభావించటంవళ్లి . ఉత్వేేక్షాలంకారం.
5. హిమవంతుని కోభకు మంచు హాని కలిగించలేదనే సామాన్య విషయంతో ఒక దోషం పెక్కు గుణాలలో మున్షిగిపోతుందనే విశేష విషయాన్ని సమర్థించడంవల్ల ఇది అర్జాంతరన్యాసాలంకారం. భకకనకకునకకటతతులనా భన తుననాలకకుకుని శనునలనాశనకకాతా నాకనా నతన నాభభు నొ నాలావనననకానానానన కొనన భొనున ను తోను ఛకుతానో నతన నానన అక భానుని నాననా తానాననునునరునులునముననునననునాా నాడాను నడా న్య ్లాషాలముమ ల నకానననునుననునమలాడాయడాయనాని.

శ్రీకృష్ణుని రాయబారము వవ 53 క్త 13. శ్రీకృష్ణుని రాయబారము నా! -- తిక్కన సోమయాజి 131 భూమిక : ప్రస్తుత పాఠ్యభాగం తిక్కన సోమయాజి రచించిన ఆంధ్ర మహాభారతం ఉద్యోగ పర్ధంలోని తృతీయాశ్వానం నుంచి గ్రహించబడింది. ఆంధ్ర మహాభారతంలోని విరాటపర్వం మొదలు స్వర్గారోహణ పర్వం వరకు 15 పర్వాలను తిక్కన రచించాడు. ఈయన 13వ శతాబ్దంవాడు. నెల్లూరును పొలించిన మనుమసిద్ధికి మంత్రి. నిర్వచనోత్తర రామాయణాన్ని రచించి మనుమసిద్దికి అంకితమిచ్చాడు. భారతమును హరిహరనాథునికి అంకితమిచ్చాడు. " 'కవితయంగా (ప్రసిద్ధినందిన నన్నయ, తిక్కన, ఎజ్జనలలో తిక్కన ద్వితీయుడు. కవిబహ్మ, ఉభయకవి మిత్రుడు ఇతని బిరుదులు. ఆల్వాక్షరములలో అనల్బార్థ రచన, నాటకీయ శైలి రసొనుగుణమైన రచన, పలుకుల పొందిక ఈయన కవితా లక్షణాలు, 10.2 లక్ష్యాలు ల్‌ ఈ పాఠం చదివిన తర్వాత మీరు :

• పద్యాల్లోని భోవార్థాలను (గగ్రహించగలుగుతారు.
• రాయబారిగా వచ్చిన శ్రీకృష్ణుని. హితోపదేశాన్ని నేటి పామాజిక పరిస్థితులకు అన్వయించి చెప్ప గలుగుతారు. |
• సంఘీభావం సమాజప్రగతికి అవసరమనీ, ఏకతాభావం వల్ల దేశానికి భద్రత ఏర్పడుతుందనీ తెలుసుకోగలుగుతారు.
• తిక్కన భాషా ప్రయోగాలను, నాటకీయ కవితా శైలిని వివరించగలుగుతారు.
• ఇందులోని పద్యాలకు వ్యాఖ్యానం, విశేషాంశాలను రాయగలుగుతారు. "13.8 కఠిన పదాలు అజాతశత్రుడు పథ్యం వృకోదరుడు అధిపుడు పారం వెండియు ఆనువర్తించు పాలు శాంతశూరులు ఆరయన్‌ ప్రోచు, శైశవం ఒడంబడు పోరు సమున్నతి కార్యదశ భవత్సూనుడు సుజనకోటి చేప భూవర సొజన్యనిధి జనపతులు మదము సౌబలుడు జలదస్వనం ముకుందుడు హితం తెటగు వానుదేవుడు దంతదీస్పలు విభూతి

54 ఏ తెలుగు 13.4 మూలపాఠం రండి! విద్యార్థులారా! రండి! కవిబ్రహ్మ అనే బిరుదం పొందిన తిక్కన సోమయాజి కవితా విశేషాలు తెలుసుకుందాం, రండి, రండి! 7 క్ష కం, జలదప్వన గంభీరత - జందప్పునము 2 మేుద్దని నెలుం గొప్పగ దంతదీప్పు లెసంగ ముకుందుం దండీస్తుు = భి డలరు చెవుల నఖిల జనం షో బులు విన ధృతరాష్ట్ర భూవిభున కీట్టవియెన్‌ ః ర్ట శే. హా గళ | స్య! మనే? క తో ( త్‌ స్ట న టా గ్‌ నాక నే గ వ) వ కాలాన సం...

1. ళ్‌ హా జ్యో | 7 తే. పాండవులు దండ్రి పచ్చిన ప్రజలు వారి నరపీ ప్రోచితి శైశవ మౌదిగాలగ ప్రోమ = లిక్తీంయ "నడుమ విష్కారణమ దిగ విడువనగువె? వైకీవము = వనతనం | పారమొందంగ రక్షింపు గొారవమున. పారము = ఒడ్డు లు వెండీయు. = మరియు కం. అవి పలికి మహారాజా వానుదేవుడు. =. కృృన్ణుడు విను మని ధృతరాస్ట్రతోడ వెండియుందాని కొర్యదర = వనిచేసే పద్దతి ట్లవి చెప్పె వాసుదేవుండు “ పాలు = భాగం దవమది నజ లేక కార్యదశ దెలియంగన్‌. వ్ళోతుడు = కొడుకు కొదుకు భయము. = నమూమాం ఆ వారి తండ్రి పాలు వారికి విచ్చి, నీ తెజుడు 2 మార్గం పాలు వీవుల. బుత్రపొత్రచయము _ వనుభవించి, పుఖులరై యుండు€ డఉిది బంధు మిత్ర సుజన కోటి మెచ్చు తెజంగుం

శ్రీకృష్ణుని చాయబారము ::; 655 కం. ఎలు గవె యజాత శత్రుని. . నెశియును ధర్మంబు సత్యవిష్టయు, మము నె త్తైజగున ననువర్తించెనా _ . యెలు(గవె తగుచేవ గలుగు కెలుంగవె యధిపా! క్‌ గ అవూతక్యతుడు. = విదోద్రులు లేనివాడు చే 2 బరం చం. మద మడగించి భూపతి సమాఖిము నెల్లను నిన్ను6 గొల్వం జే అభివుడు = రాదా మదము ౯ యుదు నని పూని దిగ్విజయ మున్నతిం జేసి, మహావిభూతితో గ = గదాం మది మది నుండ, వీ సుతుండు, మంత్రులు, సొబలు6 జూద మార్చి, సం షే గొప్పదనం నః ౮ పద గొని యంతల బోవక సభన్‌ ద్రుపదాత్మజ భంగపెట్టరే! ర డు త ం క్‌ ఊఉ. దానికి నీ వొడంబడితి, ధర్మజు డంతయు. జూచి, పత్యముం వుకదదుడు = భీముడు బూన్మి వృకోదరార్టునులు. బొంగులుగా బేడచేత గన్ను ని రూనంగ నొత్తు కొంచుంజని యుగ్రవనంబున దుఃఖమగ్ను(దై దీనత నుండి పూన్కిం దగం దీర్పియు6 గూడి మనంగ గోరెడిన్‌, 7 కం. తనుం దాన పోలుగా కే మనవచ్చు, నజూతశత్రు నతిశాంతతయున్‌, వినయము గౌరవమును నే వనవతి = రాటు జనపతులకు గలవు సెపుము సౌజన్యనిధీ! 8 పొబిన్యనిధి = మంచితనం నిండివవాడు = మేలు కం. శ ఆ వ్‌తభయు 0. ఏ నిం తాడితినీసం భ్‌ ల మౌడుకు తానం బిరుదెజంగులకు, హితము గోరి భవ న్‌ అ వవానంతో కూడిన తూనుని మతి యతిలోభము నర్మారముం. కలవాడు మానిచిి పాండవులం దెమ్ము మనుజాధీశా! 9 వారలు శాంతశూరులు, భవచ్చరణంబులు గొల్వయబూని యు పోడు = యుద్ధం న్నా రటుగాక మీ కది మనంబున క(ప్రీయమేని, నింతకుం భూవరుడు = రొదా బోరీక్తి వచ్చు చుండుదురు, భూవర! రెండు తెజుంగులందు, వీ అరయ. = విచారించగా కారయ బథ్య మేదియగు, నవ్విధ మేర్పడ నిశ్చయింపుమా! 10 వథ్యము = హలము 15.5 వ్యాఖ్య, విశేషాంశాలు క! భావార్థం దందస్హన గంలఖీరడో ఎత్యధర్మ స్వరూపుడైన శ్రీకృష్ణ భగవానుడు మేఘగర్హనవలె గంభీరమైన కంరధ్వనితో, కారవసభలో అందరికీ కా బ్‌ రతషు తెనయ ముకుందుం వినిపీించెంత బిగ్గరగా, దంతకాంతి ప్రసరించగా, వీనుల విందుగా ధృతరాష్ట్ర మహారాజుతో ఇలా చెప్పాడు. ము వ్పతన్నాక్ర భూవిభునో శీట్లవియెన్‌ తండ్రి మరణించిన తర్వాత పాండవులను పసితనమునుండి (శ్రద్ధగా రక్షించావు. ఏ కారణం లేకుండా పాండవులు దండి నచ్చిన (ప్రజలు వాతి లో జ మేనా? కనుక మహారాజా! 'ని దరిజేరి నీ గౌరవాన్ని “టీ లోో వోన్‌ మాదిాయ వారిని మధ్య విడిచి పెట్టడం న్యాయ గ్‌ 1! వాళ్ళను న్య! వాన్ని నదుము నిష్కాడచు టిగ వె నిలుపుకో! పారమొందంగ ర్జ్తోంవ్రు గాతనమును

56 $; తెలుగు అని పలికిన పిమ్మట, శ్రీ కృష్ణుడు మరొకసారి ధృతరాష్ట్రుని సంబోధిస్తూ, మనస్సులో సందేహానికి తావు అని పలికి మహారాజూ లేకుండా, కర్తవ్యాన్ని సూచిస్తూ ఇలా ప్రసంగించాడు -- ,విమ మవి ధృతర్శాస్హ్రుతోడ వెండియుం దా ని ట్లని చెప్పె వానుదేవుండు దననుటి నటు లేక కారదళ దెలియంగిన్‌- ణ్‌ పాండవుల తండ్రి రాజ్యభాగాన్ని పాండవులకు ఇప్పించు, నీ రాజ్యభాగాన్ని నీ కొడుకులు మనుమళ్ళతో నీవు నో తీ పాం కస విచ్చి అనుభవిస్తూ అందరూ సుఖంగా ఉండండి. బంధువులు, స్నేహితులు, మంచివారు అందరూ మెచ్చుకొనే ననుఖివించి మఖులరై యుండుం డీది బంధు మార్గ మిది. మిత నుజన కోటీ మెచ్చు తెజయ ఎయిం గవె యటొత త్యతుని / నెలియును ధర్మయి నత్వవిష్టయు, మము న మహారాజా! ధర్మరాజు ఎవరినీ శత్రువులుగా భావించ డని నీకు తెలియదా! అతని ప్రవర్తన విధానము త్రెగున ననువర్తించెనొ కూడా నీకు తెలుసు. ధర్మం, సత్యం పాటిస్తూ మిమ్మల్ని ఎలా ఆమసరించాడో, మీకు తెలియదా? అత యెజుయనె ఈగుదేన గలుగు. మెబుయవ యధిపో డ్రెంత్రటి బలపరాక్రమాలు కలవాడో తెలియని విషయమా! భావ పౌందర్యం తిక్కవ సోమయాజి పద ప్రయోగం భావ సౌందర్యానికి నిలయం. సందర్భానుగుణంగా పదప్రయోగం చేసి రూపాన్ని చిత్రించి చూపడంలో తిక్కన సిద్దహస్తుదు. రాయబారిగా వెళ్లిన శ్రీకృష్ణుడు సభలోని జనులు, ధృతరాష్ట్రుడు వినేట్టుగా మాట్టాడే సందర్భంలో “జలదస్వన గంభీరత ఎలు గొప్పగ అని అంటాడు. కృష్ణుడు గాంభీర్యంతో అందరికి వినబడేట్లుగా, స్పష్టంగా మాట్టాడాడని భావం. *దంత దీప్పలెసగ” అనడం వల్ల స్పష్టంగా నోరు తెరచి మాట్టాడా డని అర్ధం. ఇందులో భావన సౌందర్యం చోటుచేసుకుంది. ఇలాంటి సన్నివేశాలు ఇతర. పద్యాల్లో కూడా చూడవచ్చు. భాష-2లి ఉభయభాషాపారగుడైన తిక్కన సందర్భానుసారంగా సంస్కృత శబ్దాలను, తెలుగు మాటలను ప్రయోగిం చాడు. జలదస్వన గంభీరత, దంతదీస్తులు,' పుత్రపొతచయం, బంధుమిత్ర సుజనకోటి లాంటి తత్సమ శబ్దాలు, తెగువ ఏ విం తాడితి లాంటి తేటమాటలు ఉదాహరణలు. వ్యాకరణాంశాలు పమాపాలు పౌాత్రచయము = పౌత్రుల యొక్క చయము -- షష్టీతత్పురుషం పంధులు దీప్పులెకగు = దీప్పులు + ఎస్‌గ -- ఉకారసంధి *ఇ శ్రవమాదిగ == శైశవము + ఆదిగ -- ఉకారపంధి ఎత్తెజగు = ఏ + తెజుగు -- త్రికసంధి తక నటనలోని

• షాళ్యగత. ప్రశ్నలు చ శవ న్నం శ్రీకృష్ణుని రాయబారము. :: 67 క్రై తింది వ. (న మ ల న న షల కం ల సి పభాభ సరస అరు న నం. స వలి హన సనన సస్య స్టమ శారా ాన నాను వంట టం ఒం న నటే లు నే మ. ॥ మున డా నా కా న్‌ స పల ము త నన న టాం. (ఇ) నుజవటొటి యయ షయము నట కు మహి “అష్యతహాస్రై ఘు ఎ జ వస గన న్‌ న గ్‌ ణి ను స్ట స ఘు టన్‌

2. ప్రకృత .వికృతుల్ధన్ను రాయండి న కర ల. (2) సల్లైము మన్‌ నా. , ౮ వ్‌ వ మన స్ట య స్టా సు షసావ పు వి కెంత వ మ ర ట్స వశ ఎ ఖ్ట( సత్యమని సహన. న స. 1 సన జ సై టి | న ఇ స శస + జ న క్ష. ( | శ . క ల. మక అస్టానంలో ష్టం ఎ. (0 శ్రీకృష్ణుడు. న. వ్యాపి నగర ద్దుదుమునుమపిద్ది; య) పారమందంగ శర బార్యు(య్రావవుప్త హీండపిటన గి ్న్‌ | జి చానా ఇ వ త గ చ వని య... ప 2. నతు. పో పపము. ముంద . బయ శారవమునం (ర్ట ంస్తూళి ప్ల ల . ఫ్టో 'ఒప్పోలన్ను రాయండి. - క్వ నలు తీ బ్య సస్ట్టవిస్ష న అ నర్లు లగ ళ్‌జ్లా తిక్కనకు అదికపీ అసీ' బిరురు. ప ఇ ంచ్వే వ ష్ష్‌ సు . వ్యు ల అ న క గ్గ శ ౬ ॥ క. న్‌ మ్ల పా న్య న న్న " ౮ . ళు తిక్క న కోలటి స్త టి ణాన్ని ముపషుపేద్ధిక అంథనమిస్పాడ్టు ను ష్‌ సో ష్‌ |

• న్‌ ల సయ, టి చ బై షా మ ఇ శ్‌ స స వ్‌ న్న షే. ల హం టల శకున య. మచ న్ను సస్య అళ్ళట్య. భక చ్‌ జిల శీ ప్న ల చ ఫ్‌ న్‌ న యా ఇ వటి | ఘపై ల న సా రాజమ్మకాంద్రపర నీవాసీ!... . . మ ల వ న స స స. = సఖ్యం విశేషాంశాలు వము యిన కీ! ఖావారం ఇ + మద మడగించి భూవతి న్‌ గరం మాము గ్‌ చిన రాజుల నందరినీ జయించి, వారందరి చే యుదు నని వూని బిద్పిజయ వెల్లను నిన్గుం గొల్చాం జే గ్రాలలోని రాజ్యాలను జయించి, గొప్పు సంస త నిన్ను సేవింపడేసే లక్ష్యంతో ధర్మరా మునుతం జేన్‌ మవోవిభూతనో అతని మంత్రులు, శకుని ద్యారా వాయ్‌ పం ఎదను సమకూర్చాడు. అటువంటి యౌగ్యు డిని గ జు అన్ని మడి ముది మండ వీ నుతుండ్కు పల్నియగు (ద్రౌపదిని సభలో అవ ంచి ఓడించారు. పాండవుల సంసదను హ రుదు, మంతులు పొదలం బొద మూరి, నం మానించారు. రించారు. పొండవ వద గొని యంతం బోవకన స ఖన్‌ దువదాళ్ళు త్తి ॥ జ భంగొహ్మ్టరే వార్డు చేసిన ఆ దుర్మార్గానికి నీవు సమ్మతించావు. ఈ దాషా రు ఆ 4 | ఉి సోదరులు భీనూర్జునులు కూడా కోపాగ్చితో స్ట్యాన్ని చూస్తూ ధర్మరాజు సత్యానికి తలఒగ్లాడు. దానికి నీ వొదయిడిత్సి బికి వస్తున్న కన్నీటిని చేత్తో తుదుచుకు టు మండిపోయి. కళావిహీనులై తలలు వంచుకున్నారు. ఎ * నో వావి వత్యముం దైన్యంతో గడిపారు. అజ్ఞాతాన్ని' కూడా ఏంటి , దుఃఖించిన పాండవులు ఘోరమెన కున్నారు. న. స పులు కలిసీ జీవించాలనే ధ ల కో పూర్తి సుకొని, తమ రాజ్యాన్ని అడుగు ము అరణ్యవాపాన్ని దాన నొత్తు కొం 'ంగులుగా వీదచేత గన్ను నీ ర్మరాజు కోరుతున్నాడు. తున్నారు. ఇప్పటికీ మీ చుయావి కనాను కున పనన నకానానానానానానాన్యాలా కాన నానాలుకని నాననా చననగా మీకాతుతుననుక ననున నొతునననున నుత ననుననననునననుమొనననననను. టీనత నుంది వూన్మిం యు చుణఖనుగ్గుండై ఇ దీర్చియుం గూడి నునంగ గోరెడిన్‌,

60 వ: అలుగు కింది పద్య భావాన్ని క్లుప్తంగా రాయండి. *త్రను దాన పోలుగా కే . మనవచ్చు, నజాతశత్రు నతిశాంతతయున్‌, వినయము గౌరవమును, నే జనపతులకు6 గలవు సెపుమ, సౌజన్యనిధీ!” ఖావరి వి ..4000040066 660222 ళ లల ళళ లవ నిల ళ లన లలల రశ లలల ల టవు వటువు టట ల లలల పలల న వలల ళ ర లవ లవి శవ వటలలంం 1381 స్తాకగతల్నలకు జవాబులు అ పా వేఘర్యన (ఆ బాల్యం (ఇ) సజ్జన సమూహం ల్లు (ము.తేదట(ల్లు దయ్యము (ఇ సత్యము త్యం(ఆం మనుషుపిద్ధ (1 పాండవుల (ఇ రక్షింపు తలు. ముం ఆం (ఈల /(4ఉ ౫ తలా ప ఆ జట) ౫ (ఇ ,/ | పష) శేర్ణధారయరం:(అగతళ్చురుష '(ఇ) చ్వంద్వం ఏ '(ఆు' 'పమ్లదీర్షసంథ (ఆ) ఉకారసంధి (ఇ) పంస్ట్ట్టాత హల్చంద్ర | 13.10 పాఠ్యేతర ప్రశ్నలు కింది విషయాన్ని చదివి ఇచ్చిన (ప్రశ్నలకు సమాధానం రాయండి. ఒకప్పటి స్వతంత్ర కాశ్మీరదేశం మొదట మొగలాయి పాలకుల అధికారంలోకి, తర్వాత ఆష్టన్‌ పరానుల అధికారం కిందికీ, ఆ తరువాత సిక్కుల ఏలుబడి కిందికి వచ్చింది. కొన్ళీరీలను ఎక్కువగా బాధ పెట్టే కేవలం బానిసల్లా చూచినవారు పరానులు. 18వ శతాబ్దంలో మొగలుల పతనం తర్వాత పఠానులు దాన్ని కైవసం చేసుకున్నారు. వారి దృష్టిలో కాశ్మీరం రాశీభూత సౌందర్యంలా కనిపంచలేదు. కేవలం వారికి అటవీ సంపదను, బానిసర్నీ నరఫరా చేసే దెశంలా కనిపించింది. కాళ్మీరీలతో పనిపాటులు చేయించుకునే పఠానులు చేతిలో ఉన్న గొడ్డలి లాంటి ఆయుధంతో ఒకటి తగిలించిగాని పనులు చెప్పడం మొదలు "పెట్టేవారు కాదట. అటువంటి క్రూరుల హస్తగతంగా ఉన్న కాశ్మీరు లోయను సిక్కు పాలకులు 19వ ( శతాబ్దంలో స్వాధీనం చేసుకున్నారు. (డా. నాయని కృష్ణకుమారి గారి “కాళ్మీరదీసకళిక' నుండి) ప్రశ్నలు క కొశ్మీరీలను పఠానులెట్టా చూచారు? బ్‌, జట చప డద చ 6 చ ది తివి మది వడ ఓట శి వ ఉడక డిం శ 0 క 566 ర 6 ర వగల ల 6 వలి లల రాలి ఉల శ థల కిరి వది దివ డ వవ పవ వ వది ద నిల నదర ఇ 68 6 9౯22

శ్రీకృష్ణుని రాయబారమూ ౨; 61 న యుత న న 2. పరానులకు కాశ్ళ్మీర మెట్టా కవిపించింది2 " జా ఇల లల లలా అనలా నా నవలను డల వివిద యభల వదినల వా న్నరల్నం నడ ధి లశ లద తి నతి లలల లల లల లవి లతల చలి కరడ లివితి లి విరి తియులరాలులులాలుల లల శల లం 3. వ్వుతంత్ర కాశ్మీరదేశం ఎవరెవరి ఏలుబడిలోకి వచ్చింది?

జ వచి దాలు వాదాల లవ లావా రాలి అలి శానా యుధి వాలిని చిలి లి ద యులు దుల నడిచిన లి ధి టి లి కిన అ ళా అల అలర అ ఇ అ 5 వా0 ద వాకాల దవా రంన వి మిదినయనానిదుదని విన వ 2 2 ఉమినునిన 4. చివరికి కాశ్మీరం ఎవరికి స్వాధినమయింది? 5. మొగలుల పతనం తర్వాత ఏం జరిగింది. కింద ఇచ్చిన సన్నివేశాన్ని సంభాషణ రూపంలో రాయండి. “మా ఊశ్చో శ్రీకృష్ణ్ణాయబారం నాటకం ప్రదర్శించారు. ఎదురుగా సింహాసనం మీద ధృతరాష్ట్ర మహారాజు కూర్తున్వాడు. ఒక (ప ఆ చార్నుడు అాచార్వుడు కూర్వున్వారు. మరోప్రక్క భన విదురుడు యు మ నా కంపం ప వరునలో ఫల వరుసగా కూర్చున్నారు. మధ్యలో ఎత్తైన వేదికపై శ్రీకృష్ణుడు “పాండవ రాయబారిగా తన సందేశాన్ని , చెపుతున్నాడు. హా . , శ్రీ కృష్ణుని సంభాషణను అయిదు వాక్యాల్లో రాయండి. రహీం : ౨౨౨౨ లలలలటటలటవటలవలలాలటలట వట లలలవలటటవిట వి వలన వవటలలల లల లల లలలలలలల వలవల వలవల లలల లలు రాము వ ౦౦౦౨ లలాలవుటుడుటునుడడుని డిఇ విలాదిలుకాలు లతల రాదు లలులకా లలల శల లల లలన నా లిలిలా రా లిదివువివి దనము డు నున మదల నల లం లవి ఉం రహీం వ .ంంంంంంలవవవలవవలలవలటలలటవవటటుటటటటవివు వైపు వటవ నటనలు వవ వివటటదలలవిల వ టలవవలటట టట లంలంంం క

62 :: తెలుగు 5. శీంది చిత్రం ఆధారంగా మీరు గ్రహించిన భావాల్ని పది పంక్తుల్లో రాయండి. ల్‌ లో యు గంమా చా (౮. స 7 సడ ల్లో 3 (0 ఢక శ! మ ట్రయణయటలాతాు / య శ్‌ జ బ్రో శ్‌ గగ స | ళ్‌ క రా ॥ ళో న్‌ యో స డర2 తోనా కాయ శ మ్మ న! శ ॥ ఓ యనా కా ఎల (1 శ్‌ క్వ న ప ఖై!!! యే ౧ మాయాం ణా క ,! కంతా. "| ననన

శ్రీకృష్ణుని రాయబారము :: 63 ఈ కింది విషయాన్ని చదివి ప్రశ్నలకు సమాధానాలు రాయండి. మహబూబ్‌ అలీఖాన్‌ పొషా రాజ్యంలో ప్రజలందరివీ కులమత వివక్ష లేకుండా కన్న బిడ్డల్లా చూడడమే రాజధర్మమని నమ్మి, ఆచరించి చూసిన ప్రభువు ఆరవ నిజాం మహబూబ్‌ ఆరీఖాన్‌ పాషా. తండ్రి మరణించిన తరువాత మూడేళ్ల వయస్సులోనే “నిజాం ప్రభువుగా ఆలీఖాన్‌ గారిని ప్రకటించారు. ఆయవ 1566లో జన్మించారు. ఆయనకు యుక్త వయస్సు వచ్చేవరకు సాలార్‌జంగ్‌ రాజ్య వ్యవహారాలు నిర్వహించారు. న్వభావాన్నిబట్టి ఆలీఖాన్‌ సౌమ్యుడు. తన రాజ్యంలో హిందూ మహమ్మదీయులు సోదర భావంతో కలసి మెలసి జీవించాలని సంకల్పించాడు. రెండు మతాల వారు ఒకరి పండుగలలో ఒకరు పాల్తావి వేడుకగా గడపాలని (ప్రజలను ప్రోత్సహించారు. ఆయన వ్‌ంా శ్రీరామనవమి వంటి పర్వదినాల సమయంలో హిందువులతో కలసి ఉత్సవాలు, ఊరేగింప్పులలో పాల్గొన్నారు. వారి పూర్వికులు తానీషాగారు భద్రాచల రామదాసుకు పర్వదినాలు నిర్వహించడంలో సహకరించిన ల్లు నిజాం నవాబు హిందువులకు సహకరిస్తూ మత సామరస్యానికి ప్రతీకగా నిలిచారు. వైద్యశాలలు విరివిగా ఏర్పాటు చేశారు. 1908లో మూసీ నది వరదల్లో హైదరాబాదులోని వివిధ ప్రాంతాలు మునిగాయి. అందరికీ సహాయ కార్యక్రమాల ద్వారా పునరావాసాన్ని ఆహార సౌకర్యాలను కల్పించారు. ప్టైదరాబాదు నగరంలో *సీతారాంబాగ్‌ా-రామాలయి నిర్వహణకు జాగీరు ఇచ్చిన సహృదయులు. ఆలీఖాన్‌గారు 1911లో దివంగతులయ్యారు. ప్రశ్నలు

1. అలీఖాన్‌ ఎటువంటి ప్రభువు? 2 ఆయన ప్రజలను ఏ విధంగా ప్రోత్సహించారు?
2. ఆలీఖాన్‌ దేనికి ప్రతీకగా విలిచారు౨ జు ఇ ఉలుథి ల పటి రశ లలి ది మటల ర నివి వినిల నిల లాడ లలి ళల తిల లి రి లి కి లివి లి శిల లికి రచి లలి ని రిల ధి లలి లి శాలల లలి లల దివి వికి కిన నిధి పి లలి నివి రవి చిలి త నిజాంగారు జాగీరును దేనికి ఇచ్చారు జు తయ థి క టల లి రల లజ శి శాన లశ 66 కి4 లి రి భకత నిల నిచి థి తిథి నర (చివ దినదిన లి ని లి విర లకర ఆరక విశద 2 చిని వడి వమ వ నిశి కివి టి థల ళల విల లవ 94
3. వారు ఎంతకాలం జీవించారు” జ ఎర థలి లలల 6 ళల టక లలి కి 6 లట కళల టల ఏళ లం థన ర టర లం వడ రకర రివ వ అని ఈ కరికి రల థి 6 లిపికి రిల శన త (0 ఏక చరి యి థి వ నవ జతి లివి న 6

నవ. వవ. తెలుగు ౩3.11 ఛందస్సు

“శ్రీకృష్ణుని రాయబారం'లోని వన్నీ పద్యాలే. ఇటువంటి పద్యాల లక్షణం కొంత తెలుసుకుందాం.

పద్య రచనకు సంబంధించిన శాస్త్రాన్ని ఛందశ్శాస్త్రం ఆంటారు. పద్వాలు తెలుగుజాతి వారసత్వపు సంపదలో ఒక భాగం. అందుచేత వాటిని మనం కంఠస్థం చేస్తూ ఉంటాలి. ఈ సంప్రదాయాన్ని రాబోయే తరాలకు అందిస్తూ ఉండాలి. సంగీతంలా కాకుండా, వచ్చిన వాళ్ళంతా పద్యాలను పాడుకోవచ్చు. పద్యగానం మనందరకూ మానపోలాసాన్ని కలిగిస్తుంది.

పద్య నిర్మాణం గురించి చెప్పడం ఆంత తేలికైన పనికాటు, ఛందశ్శాస్త్రంనుంచి ప్రసిద్ధిగా ఉన్న కొన్ని అంశాలను తెలుసుకుందాం.

-. పద్యంలో కొన్ని పొదా లుంటాయి. పొదంలో కొన్ని గణా లుంటాయి. గణంలో గురులఘువు లుంటాయి. గురు లఘువు అంకే అక్షరాలే. , అ) గురులఘువులు : అక్షరాలు గురువులు, లఘువులు అని రెందు విధాలు. ఒకమాత్రా కాలంలో ఉచ్చరింపదగినవి లఘువులు. 'మాత్ర' అంటే (హ్రస్వాక్షరాన్ని ఉచ్చరించడానికి పట్లు కాలం. రెండు మాత్రల కాలంలో ఉచ్చరింపదగినవి గురువులు, గురుపుకు "౮ అని, లఘువుకు *! అని గుర్తులు.

(హప్వాక్షరాలు లఘువులు వ్‌ అ,క్కుకృ మొ. చీర్జాక్షరాలు ₹సరువులు న ఆ,క్కాక్ళ మొ. ఇంకా కిందివి గురువు లవుతాయి. నిండు 'సున్నతో కూడినవి ; ఆం, కం, ఆం, కాం విసర్ణతో కూడినవి * న అః, కః ద్విత్వాక్షరాలకు ముందున్నవి కః అన్న, చెక్క ” సంయుక్తాక్షరాలకు ముందున్నవి వ విద్య, పద్మము హల్టుతో కూడినవి ; అంద్రున్స్‌, వనముల్‌ ద్విత్వాక్షరాలకు, సంయుక్తాక్షరాలకు ముందున్న హ్రస్వం గురువవడం, ఆది ఏకపదంలోకాని, సిద్ధ సమాసంలోకాని ఉన్నప్పుడే, ,లేకపోతే కాదు. ఉదా:- సుక్షత్రియులు (ఏకపదం) సూగురువు. మంచి క్షత్రియులు (సిద్ధసమాసం కాదు). చి-లఘువు. విండుసున్నా మొదలైన వాటితో కూడిన అక్షరాలు, సహజంగా దీర్హ స్వరాలతో కూడి ఉండవచ్చు. అప్పుడవి దీర్సస్వరాలనుబట్టే గురువులు. అరసున్నాకు ఛందస్సులో. విలువలెదు. న ఆ) గణములు : 'గణం' అంకే సముదాయం. కొన్ని అక్షరాలు కలిసి గణం ఏర్పడుతుంది.

1. మూడక్షరాల గణాలు : ॥ శ్రీకృష్ణా ౮౮౮ మగణం ఆం సర్వ' గురువు వారలు క. భగణం ఆజా ఆది గురువు . గభీర 10|| జగణం ఆం మధ్య గురువు అధిపా 11౮ సగణం ఆఆ అంత్య గురువు " ( శే

శ్రీకృష్ణుని రాయబారము వ: 66 కలవు [|| నగణం న్‌ సర్వ లఘువు మహాత్మా 1౮ యగణం ఆలా ఆది లఘువు కోరెడిన్‌ లల రగణం ఆజ మధ్య లఘువు ధర్మంబు లల! ఈగణం అలా అంత్య లఘువు 2) రెండక్షరాల గణాలు :

అల - గగ/గా 1 - లగ/వ | .- గల/హ

|॥| అం లల/లా | జా ల ( - గ్‌ ౩ సూర్యగణాలు :

ల! ఆజ గల (హగణం)

1|| ఆజ నగణం శ) ఇంద్రగణాలు :

ల ఆజ భగణం

లల న్‌ రగణం

లల! జజ తగణం |

6! అలు నగం '(నగణం + గురువు

11|| అలా " నలం (నగణం + లఘువు)

114! జశా సలం (సగణం + లఘువు) ఇ) యతిప్రాసలు : తెలుగు పద్యాలకు యతిప్రాసలు సహజమైనవి. సద్యపాదంలోని మొదటి అక్షరానికి (యతి అని పేరు. దీనినే వడి, వళి అని కూడా అంటారు. ఈ అక్షరానికి పాదమధ్యంలోని ఒక అక్షరంతో మైత్రి కలిగి ఉండడాన్ని యతిమైత్రి అంటారు. పాదమధ్యంలో ఎన్నవ అక్షరమో అనేది పద్యాన్నిబట్టి ఉంటుంది. పాదంలోని రెండవ అక్షరానికి ప్రాస అనిపేరు. మొదటి పాదంలోని ప్రాసాక్షరం మిగిలిన పాదాల్లో కూడా రెండవ అక్షరంగా నస్తే దానిని ప్రాసమ్మైతి అంటారు. యతిప్రాసమ్మైత్రులు ఎలా ఏర్పడుతాయో పై తరగతులలో నేర్చుకుంటారు. యతిలో స్వరవ్యంజనాలు ' రెంటికీ మ్యైతి ఉంటుంది. ప్రాసలో వ్యంజన మైత్రి ఒక్కరే ఉంటుంది. స్వరమైత్రి ఉండదు. పాదమధ్యంలో యతిస్టానం తరవాత ఉన్న అక్షరంతో ద్థరీయాక్షర ప్రాసమైైత్రిని పాటిస్తై దానిని (ప్రాస యతి ఆంటారు. ఇది సీసం, ఆటవెలది, తేటగీతి పద్యాలలో 'వస్తుంది. ఈ పద్యాలలో యతి మైత్రిగాని ప్రాసయతిగాని ఉటుంది. ఈ) పద్యాలు వ ఇవి వృత్తాలు, జూతులు, ఉపజాతులు అని మూడు విధాలు. తెలుగులో ప్రసిద్ధమైన చంపకమాల, ఉత్పలమాల, శార్లూలం, మత్తేభం మొదలైనవి వృత్తాలు. కందము, ద్విపద మొదలైనవి జాతులు. ఆటవెలది, తేటగీతి, సీసము మొదలైనవి ఉపజాతులు.

వృత్తాలు

1 చంపకమాల ; దీనికి ప్రతి పాదంలోను నాజ-భాజ-జాజార అనే గణాలు వరుసగా ఉంటాయి. మొదటి అక్షరానికి, పదకొండవ అక్షరానికి యతిమ్లైతి, ప్రాసమైత్రి ఉంది.

66 :;:: చెలుగు

న్‌ జ భ్‌ జి జ జ ర

[|| 10|| . (10|| 10|| 10|| ౮1౮ మదమ దడగించి భూపతి సమాజ మునెల్ల నునిన్ను గొల్వజే

మొదటి అక్షరానికి, పదకొండవ అక్షరానికి యతిమ్లైత్రి చెల్లింది. ప్రాసాక్షరం - వర్ణం. మ య యూ! న! ఎ నా 2. ఉత్పలమాల : దీనికి ప్రతి పాదంలోను భారానాభ-భ-ర-వ అనే గణాలు వరుసగా ఉంటాయి. మొదటి అకరానికి, పదవ అకరానికి యతిమైైతి, ప్రాసమైత్రి ఉంది. ల ల్‌ చా! [షే భ ర న భ భ ర వ క. ౮1౮ ||| (||| ల "1౮ 164 " ఆరయ పథ్యమే దియగు న్తవ్విధ మేర్పడ నిశ్చయిం పుమా మొదటి అక్షరానికి పదవ అక్షరానికి యతిమైైడత్రి చెల్లింది. ఆ-ఆ ('ప్రాసొక్షరం -ల వర్ణం 3. శార్దూలం : దీనికి ప్రతి పాదంలోను మ-స-జ-స-తా-త-గ అనే గణాలు వరసగా ఉంటాయి. మొదటి అక్షరానికి పదమూడవ అక్షరానికి యతిమైైత్రి, ప్రాసమైత్రి ఉంది.

మ స జ స్‌ త త గ ౮౮౮ 110 10|| 110౮ ౮౮|| ౮౮|| లీ కారేరా జులురా జ్యముల్‌ గ లుగవే గర్యోన్న తింబొంది రె

మొదటి అక్షరానికి, పదమూడవ అక్షరానికి “కా-గోలకు యతిమైత్రి చెల్లింది. ప్రాపాక్షరం - ర వర్ణం. 4. మత్తేభము : దీనికి ప్రతి పాదంలోను సాభారానామ-యా-వా అనే గణాలు వరుసగా ఉంటాయి. మొదటి అక్షరానికి, పద్నాల్లవ అక్షరానికి, యతిష్టత్రి, 'ప్రాసమైత్రి ఉంది.

స భ ర న మ య వ ౮ ౮॥ ౮౮ ' ॥ ౮౮౮ 1౮౮ 1౮ వ్రతముల్‌ దేవగు రుద్విజ న్మ బుధ సేక్టల్‌, దా నధర్మా దులున్‌

మొదటి అక్షరానికి, పద్నాల్లవ అక్షరానికి ప్ర-వల్‌ లకు యతిమైత్రి చెల్లింది. ప్రాసాక్షరం - తవర్హం.

జాతులు

5. కందము : ఇది నాలుగు పాదాల పద్యం. 1వ, 3వ పాదాలకు, 2వ, 4వ పొదాలకు లక్షణం సమానం. మొదటి, రెందు పాదాలకు కలిపి చెప్పిన లక్షణం మిగిలిన రెండు పొదాలకు వర్తిస్తుంది. మొదటి పాదంలో మూడు గణాలు, రెండవ పాదంలో ఐదు గణాలు ఉంటాయి. ఈ పద్యంలో గగ(గా), భ, జ, స, నల అనే గణాలలో ఏమైనా వస్తాయి. బేసి గణాలలో అంటే 1, 3, 5, 7 గణాలలో జగణం ఉండకూడదు. ఆరవగణం జగణం కాన్కి నలంకాని అయి ఉండాలి, ఎనిమిదవ గణం చివర గురువు ఉండాలి. రెండవ పాదంలో మొదటి అక్షరానికి, నాల్గవ గణం మొదటి అక్షరానికి యతిమైతి, (ప్రాసమైైతి ఉంది,

భ్‌ ॥ జ భ ౮0|| 10|| ౮||

త్రుకృష్ణుని రాయబారము. వవ ల€7 వచ్చెద “విదర్భ భూమికి6 భ భ నల నల గగ ౮|| “ఆ|| 1|| 1|| లల జొచ్చెద భీష్మకు ని పురము సురుచిర లీలన్‌, 'పై పద్యంలోని మొదటి పాదంలో భా-జా-భ రెండవ పాదంలో భ-భానలానల-గగ అనే గణాలు ఉన్నాయి. బేసి గణాలలో జగణం లేదు. ఆరవ గణం నలం. రెండవ పాదం చివర గురువు ఉంది. రెండవ పాదంలో మొదటి అక్షరానికి (జొ), నాల్లవ గణం మొదటి అక్షరానికి (సు) యతిమైైత్రి చెల్లింది. ప్రాసమైత్రి చెల్లిన అక్షరం ద్విత్వ చకారం. 6. ద్విపద £ ఇది రెందు పాదాల పద్యం. ప్రతి పాదంలోను 3 ఇంద్రగణాలు, తరువాత 1 సూర్యగణం ఉంటాయి. పాదంలోని మొదటి అక్షరానికి మూడవ గణం మొదటి అక్షరానికి యతిమైత్రి. ప్రాసమైత్రి ఉంది. దీనికి ఉదాహరణగా, ఈ పద్య లక్షణాన్ని చెప్పే ఈ కింది ద్విపద ప్రద్యం చూడండి. భ + నగ నగ న ౮|| 111౮ 110! || ఇంద్ర గ అములు మూ6 ఉన గణం బొకటి చ నల సల గల ౮౮! 11|| 110 ౮0|| వ్రందాస్య! ద్విపదకు జనుంజెప్ప దేవీ మొదటి పాదంలో భానగానగ (3 ఇంద్రగణాలు) న (1 సూర్యగణం), రెండవపాదంలో తానల-సల (3 ఇంద్రగణాలుు గల (1 సూర్యగణం) ఉన్నాయి. (ఇనగణం = సూర్యగణం) యతిమైత్రి మొదటిపాదంలో *“ఇ-డి (మూదు + ఇన్ఫీ లకు, రెండవ పాదంలో *“చాజులకు చెల్లింది. ప్రాసమైత్రి చెల్లిన అక్షరం - ౦ద్ర. మూడు ఇంద్రగణాలు ఒక సూర్యగణం కలిసీ ద్విపదకు ఒక పాదం అవుతుందని 'సై పద్యంలో లక్షణం చెప్పబడింది.

7. మంజరీ ద్విపద : ఇది (ప్రానమైత్రిలేని ద్విపద. అంకే ద్విపద లక్షణాలన్నీ ఉండి ఒక్క 'ప్రాసమైత్రి లేకపోతే దానికి మంజరీ ద్విసద అనిపేరు. దీనికి శ్రీనాథుని పల్నాటి వీరచరిత్ర ప్రసిద్దమైన ఉదాహరణ. ఉపజాతులు 8 ఆటవెలది : ఇది నాలుగు పాదాల పద్యం. బేసి (1, ౩) పాదాలలో 3 సూర్యగణాలు, తరవాత 2 ఇంద్రగణాలు సరి (2, 4) పొదాలలో 5 సూర్యగణాలు ఉంటాయి. ్రతిపాదంలోను 4వ గణం మొదటి అక్షరం యతిస్థానం. ప్రాసమైత్రి లేదు. యతిమైెత్రినిగాని ప్రాసయతినిగాని పాటించవచ్చు. దీనికి ఉదాహరణగా ఇచ్చిన ఈ కింది పద్యంలో ఈ పద్యలక్షణాలు కూడా ఉన్నాయి చూడండి.

న గల గల భ భ్‌ (|| ౮4|| ల! ౮0|| ౮|| ఇనగ రొత్ర యంబు నింద్ర ద్వ యంబును

ఈ8 ;; తెలుగు గల గల గల గల గల ౮|| ౮ ౮! ౮ ౮|| హంస పంచ కంబు నాట వెలది మొదటి పాదంలో ౩ సూర్యగణాలుగా న, గల, గల అనే గణాలు. 2 ఇంద్రగణాలుగా భా భ గణాలు ఉన్నాయి. రెండవ పాదంలో 5 సూర్య గణాలుగా అయిదు “గలి గణాలున్నాయి. యతిమ్వైతి మొదటిపాదంలో ఇ-ని (ను + ఇ) లకు రెండవపాదంలో హ-నా (ను + ఆ)లకు చెల్లింది. (హంస పంచకము = అయిదు సూర్యగణాలు) 9, తేటగీతి : ఇది నాలుగు పాదాల పద్యం. ప్రతి పాదానికి 1] సూర్యగణం, 2 ఇంద్రగణాలు, 2 సూర్యగణాలు వరసగా ఉంటాయి. ప్రతి పాదంలోను నాల్గవ గణాద్యక్షరం యతిస్ట్రానం. (ప్రాస నియమం లేదు. యతిమైైత్రిగాని, ప్రాసయతిగాని పాటించవచ్చు. ఈ కింది పద్య పాదం దీనికి ఉదాహరణ. దానిలోనే పద్యలక్షణాన్ని కూడా మనం చూడవచ్చు. న త భ్‌ గల న 111. లల! ౮|| ల! 1|| ఇనుని పె నిద్ల రింద్రులు నిద రినులు మా లో వా! మొదటి సూర్యగణంగా నగణం, తరవాత రెండు ఇంద్రగణాలుగా త, భ గణాలు, తరవాత రెందు సూర్యగణాలుగా గల, న గణాలు ఉన్నాయి. ఇ-ని (ను + ఇలకు యతిమ్షైత్రి చెల్లింది. 10. పీసము : దీనిలో నాలుగు "పెద్ద పాదా లుంటాయి. పాదానికి 6 ఇంద్రగణాలు, 2 సూర్యగణాలు వరసగా ఉంటాయి. ఈ పాదాన్ని రెండు చిన్న పాదాలుగా విభజిస్తే చిన్న పాదంలో 4 గణాలుంటాయి. ప్రతి చిన్నపాదంలోను మొదటి అక్షరానికి 3వ గణం మొదటి అక్షరానికి యతిమైత్రి లఅంజటే పెద్ద పాదంలో 1,3,5,7వ గణాల మొదటి అక్షరాలు యతిస్థానాలు. నాలుగు న్ధానాలలోను ఒక యతిమైభిని స్థానాలు. నాలుగు స్థానాలలోను ఒక యతిష్రాత్రినిగాని 1, 3 స్థానాలకు; ర్‌? స్టానాలకు విడివిడిగా యతిమ్టైత్రినిగాని పాటించవచ్చు. (ప్రాస నియమంలెదు. యతికి బదులు ప్రాసయతి కూర్చవచ్చు. ఈ విధంగా నాలుగు పాదాలు ఉన్న తరవాత, తోదుగా ఆటవెలదిగాని తేటగీతిగాని ఉంటుంది. ఈ మొత్తం పద్యాన్ని సీస పద్యం అంటారు. తోడుగా ఉన్న గీతపద్యాన్ని ఎత్తునీతి అని వ్యవహరిస్తారు. సల భ్‌ నగ సల 11౮! 0|| 1110 110౮| ఎదురైన చోం దన మడ కరీం ద్రము డిగ్గి గ. త నగ గల న ౮౮! 1110 ల! ||| కేలూత యొసంగి యె క్కించు కొనియ! ఆరు ఇంద్రగణాలుగా సల, భృ నగ నల, త్య నగ అనే గణాలున్నాయి.. తరవాత రెండు “సూర్యగణాలుగా గల, న అనే గణాలున్నాయి. 1,3 గణాలకు ఎదు-మద అని ప్రాసయతి చెల్లింది. 5,7 గణాల మొదటి అక్షరాలు కక్కి లకు యతిమ్లైత్రి చెల్లింది.

శ్రీకృష్ణుని రాయబారమ్లు వన ఈ9 ప్రశ్నలు 5

1. సరైన సమాధానాన్ని గుర్తించండ్కి ఫే మగణం ( ్రి (ఆఅ |౮ (ఆ)ఆలల్‌ (ఇ అల ఫే సగణం ( ్ర (అట! (ఆ) 1౪౮! (ఇ) 1౮0 ఫు యగణం ( 0 (అ)౮౮| (ఆ) 1౪౮ (ఇ || ఫం) తగణం ( ) (ఆ) ఆ౮|! (ఆ) [1౪౮ (ఇ 06|| ల ఆ! ౮ (౮) (అ) రగణం (ఆ) జగణం (ఇ) నగణం | ఛి 1౮|| (౮) (ఆ) భగణం (ఆ) రగణం (ఇ) జగణం చప 111 (౮) (అ) నగణం (ఆ) మగణం (ఇ) సగణం చు ౮|| () (ఆ) యగణం (ఆ) భగణం (ఇ) తగణం
2. కింది ఖాళీలను పూరించండి.

1. పద్య పాదంలోని మొదటి, అక్షరానికి టా అని సంజ్ఞ
2. _పాదాద్యక్షరానికి పాదమధ్యంలోని ఒక అక్షరంతో మైత్రి కలిగి ఉండడాన్ని __ అంటారు. 3 _పద్యపాదంలోని ______________.......... వ అక్షరానికి ప్రాస అని సంకేతం.
3. • యతిమ్మైతిలో ________ ల. రెండింటికీ మైత్రి ఉంటుంది. .. క) ప్రాసమైత్రిలో _____------ ఒక్కదానికే మైత్రి ఉంటుంది.
4. యతికి __. లా. అవేవి పర్యాయనామాలు.
5. మొదటిపాదంలోని ప్రాసాక్షరం మిగిలిన పాదాల్లో కూడా రెండవ అక్షరంగా వస్తే దానిని అంటారు. ”

• 8 పాద మధ్యలో యతిస్థానం తరవాత ఉన్న అక్షరంతో, ద్వితీయాక్షర ప్రాసమైత్రి పాటిస్పై . దౌనిని _____________----టూట లంటారు. 9). పద్యాలు లాలా పా అని మూదు విభాగాలు.

7060 .౨వ తెలుగు 10) చంపకమాల మొదకైనవి _________----------ాాాా పద్యాలు. 1 లాలా మొదకైనవీ జాతులు. 12) యతిమ్మెతికి మారుగా ప్రాసయతి _______________________ పద్యాలలో వస్తుంది. న 3. ఈ కింది పద్వపాదాంను గుర్తించండి.

1. దానికి నీ వాదడంబడితి ధర్మజు దంతయు! జూచి సత్యమొన్‌.
2. తను దాన పోలుగా కే మనవచ్చు నజాత శత్రు నతిశాంతచయుక్‌. 3). లలిత స్కంధము కృష్ణమూలము శుకాలాపొధిరామంబునున్‌. 4* పాండవులు తండై సబ్బన ప్రజలు వారి నరసి ప్రోవితి శైశవ మాద్‌ిగాగ. జవాబులు : 10ఏఆ ౩2)ఇ ౩౨)లఅఆల 4)అ 5)ర 6ఇణఖ 7)€ 8) ఆ (2. ఏ యతి 2) యతిమైత్రి 3) రెండన 4) అచ్చు, హల్లు

• రు హల్టు 6 వడి, ని 7) 'ప్రానమ్మైత్రి 8) ప్రాసయతి

9. వృత్తాలు, జాతులు, ఉపజాతులు 10) వృత్తాలు 11) కందం 12) ఉపజాతి 3... 1) ఉత్పలమాల 2) కందం 3) మత్తేభం 4) ఆటవెలద్‌

దుర్గాబాయి దేశ్‌ముఖ్‌ వ: 7] 14. దుర్గాబాయి. దేశ్‌ ముఖ్‌ 14.1 భూమిక దుర్గాబాయి దేశ్‌ముఖ్‌ ప్రముఖ సంఘసేవా పరాయణురాలు. ఆంధ్ర “మహిళాసంఘ సంస్టాపకురాలు. దుర్గాబాయి జీవితం ఈ పొరంలో క్లుప్తంగా చిత్రించబడింది. ,కేతేం2 లక్ష్యాలు యి ఈ పారం చదివి అర్ధం చేసుకున్న తర్వాత మీరు ;

• భారత నొరీమణులలో (ప్రసిద్ధిచెందిన మహిళలను కొంతమందిని “పేర్కొనగలరు
• దుర్గాబాయి జీవితాన్ని, సంఘ సేవను వివరించగలరు.
• కార్యదీక్ష, పట్టుదల, ధైర్యం ఉంకే మనిషి సాధించలేనిది లేదనే సత్యాన్ని (గ్రహించగలరు 14,33 కఠిన పదాలు అంతరిక్షం జీవనోపాధి వికలాంగులు అధిరోహించడం తోడద్పడడం వీణావాదన అభినివేశం నిరక్షరాస్యత స్వచ్చంద ఆప్తమిత్రుదు నిర్వహణ సారథ అభిలాష నిష్వార్ధం స్ఫురదూపి అభ్యుదయం' ప్రశంసలు కల్పవృక్షం ముదితలు 4.4 మూలపాళం, విద్యార్థినీ విద్యార్థులారా, రండి రండి, ఒక ప్రముఖ నంఘ సేవకురాలి జీవిత విశేషాలు తెలుసుకుందాం, రండి! క్ష అధునిక సమాజంలో స్త్రీలు శాస్త్రరంగం, రాజకీయరంగం, వైద్యరంగం మొధలైన అన్ని రంగాలలో పురుషులతో సమానంగా పాల్గొంటున్నారు. శాస్త్ర పరిశోధకురాంద్రుగా, దేశనాయకురాండ్రుగా, డాక్తర్లుగొ, లాయర్జ్లుగా, కల్షెక్తర్లుగా, పోలీసు ఆఫీసర్లుగొ, గుమాస్తా పని మొదలు ప్రధానమంత్రి పదపి వరకు అన్ని సనులను ఆత్యంత సమర్థతతో నిర్వహిస్తున్నారు. కార్డు, విమానాలు వద్దుపుతున్నారు. మంచు శిఖరాలను అధిరోహిస్తున్నారు. అంతరిక్ష పరిశోధనలలో పాల్గొంటున్నారు. మగవారితో సమానంగా సమాజ సేవలో పాలు పంచుకుంటున్నారు. శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీ, సిరిమావో బండారు నాయకే, మార్గరెట్‌ థాచర్‌వంటివారు రాజకీయ రంగంలో ఉన్నత శిఖరాలనధిరో హించారు. అలాంటి పేరెన్నికగన్న అధిరోహోంచు = ఎక్కు. స్త్రీల కోవకు చెందినది శ్రీమతి దుర్గాబాయి దేశ్‌ముఖ్‌. గాంధీజీ సిలుపందుకుని స్వాతంత్ర్య సమరంలో

72 తెలుగు

పాల్గొని మహిళశాభ్యుదయానికై జీవితాంతం శ్రమించిన నారీరత్నం శ్రీమతి దుర్గాబాయి. పురుషులతో సమానంగా. స్త్రీలు విద్యావతులయినప్పుడే దేశం బాగుపదుతుందనే పరము సత్యాన్ని గ్రహించి పదకొండేళ్ల

వయస్సులోనే బాలికల పాఠశాల ప్రారంభించిన సాహసవంతురాలు

లా యానా గి సళ నార సర త? షై స్త మ టంలో ల 4 యే టరు త్‌ అక్ష్ర మంరారా దుర్గాబాయి 1901వ సంవత్సరం జూలై 15వ తేదీన రాజమండ్రిలో జన్మించంది ఆమె పుట్టిన సంవత్సరం లు. చె ని లా ను. ఛ్‌జు గోదావరి నది పొంగింది అందుచేతనే దుర్గాబాయిలో ఆవేశం పొంగుతుంటుందని కొందరు' చమత్కారంగా వెప్ప్తుకుంటారు ఈమె తండ్రి శ్రీ రామారావు తల్లి కృష్ణవేణమ్మ పుట్లిన వంశం, సెరిగిన వాతావరణం దుర్గాబాయిని గొప్పు వ్యక్తిగా తీర్చిదిద్దాయి. శ్రీ రామారావు కాకినాడ సజేకోర్లులో స్పెనోగా పనిచేసేవారు చ ౯ ఓ గా సరో ల్‌

ఆయన చదరంగం బాగా ఆడేవారు పీణావాదనలో నేర్పరి కాకినాడ సరస్వతీ గానసభలకు కార్యదిర్శిగా ఉండేవారు. నలుగురితో కలిసి సరదాగా తిరిగేవారు. దీనులకు, రోగులకు శేవచేశేవారు. కాకినాడలో ప్టేప్య, మశూచి లాంటి భయంకరమైన అంటువ్యాధుల వ్యాపించనప్పుడు మురికిపేటలలో తిరుగుతూ

రో?పలకు సేవచేశారు తండ్రి గుణాలన్నీ దుర్గాబాయికి వచ్చాయి దుర్గాబాయి తొతగారు మనోహరం పంతులుగారు ఆయన రాజమండ్రిలో పోఠీసు సూపరింకెండెంటుగా పనిచేసేవారు ఆయన పీరేశలింగంగారికి ఆప్తమిత్రుదు. ఉద్యోగ ధర్మంతోపొటు తనకు మంచిదని తోఏన పనిని పట్టుదలతో చేసే స్వభావం కలవారు. తాము తలపెట్టిన సంఘసంస్కరణలకు, స్త్రీ జనోద్దరణకు మనోహరం. సతంతులుగారి సహాయ. సహకారాలెంతగానో 'రోద్పడినవని. పరీతులుగారు. పేర్కొద్నారు

మః దుర్గాబాయి. సంఘ సంస్కరణాభిలాషను, పట్టుదలను తాతగారి వద్దనుండి పుణికి పుచ్చుకుంది తండి రామారావు ఆమెకు చిన్నప్పటి నుండి ధైర్య సాహసాలను అలవరించారు పువ్వు పుట్టగానే పరిమళించినట్లు దుర్గాబాయి ఏిన్నతనం నుండే తెలివైన బాలికగా పేరు తెచ్చుకుంది ముగ్గులు చెయ్యడంలో నేర్పరితనం, చాకచక్యం కనసరిచెది 1922లో కాకినాడలో కాం్యగెసు కార్యాలయం వాకంక్టుం = చేగంతాకూడి వైప్రజ్ఞుం... టరంధించారు ఆ భవనంలో ఎన్నారి దుర్గ ముగ్గులు "తీర్చిదిద్దింది కాంగసు ఒక రధంగా దానిపై మునొరభి ౨. కృష్ణుడు జెండా ఎగురుతున్నట్టుగా ముగ్గు పెట్టింది ఆ రధానికి విజయసారథ గాంధీజీ, జవహర్ణాలు అర్హునుదు ఇంకా ప్రకాశం, మోతీలాలు, ఎత్తరంజన్‌దాస్‌, లాలా లజపతిరాయ్‌, వెంకటప్పయ్య మొదలైనవారు రధాన్ని లాగుతున్నారని పాటకట్లి పాడింది అనాడే పెద్దల మెప్పు సంపాదించింది.

దుర్గాబాయి దేశ్‌ముళ్‌ వవ 273 ముగ్గులేకాక సంగీతంలో, వీణావాదనలో ఆమెకు ప్రవేశ ముండేది. పూలజడలు వేయడం ఆమెకు సరదా. కొకినాడలో ఎవరింట్లో పెళ్ళి జరిగినా ఈమెను పిలుచుకొని వెళ్లి ఆమెచేత పెళ్లికూతురుకు పూలజడ వేయించేవారట. ఆనాడు ఓర్పుగా, నేర్పుగా పూలజడ లల్లిన దుర్గ పెరిగి పెద్దదై తోటి స్త్రీల జీవితాలను చక్కదిద్దగల నేర్పరి అయింది పదకొండు సంవత్సరాల వయసులోనే భారత రామాయణాలు చదివింది. హింది, ఉరూ భాషలు చేర్చుకుంది. గాంధీజీ పిలు పందుకుని ఆంగ్లం చదవరాదని నిశ్చయించుకుని అయిదప క్లాసుతో చదువుకి స్వస్తి చెప్పింది. 1920లో 11 సంవత్సరాల దుర్గ ఒక బాలికా పాఠశాలను ప్రారంభించింది. చుట్టుపక్కల పిల్లలను కూడదీసుకుని వారికి ముగ్గులు, కోలాటాలు, ఆటపాటలు, హిందీ నేర్వేది. తన తల్లి కృష్ణవేణమ్మను ప్రోత్సహించి, చదివించి హిందీలో భాషాప్రవీణ పట్టాన్ని పొందగలి'గేట్టు చేసింది. ప్రముఖులతో పరిచయాలు 1923వ సంవత్సరంలో కాకినాడలో జరిగిన కాం్యగెసు సభలకు హిందీ చదవడం, మాట్టాడటం వచ్చిన వలంటీర్లు కావలసి వచ్చింది. ఆ సభకు 600 మంది వలంటీర్లను తయారుచేసిన ఘనత దుర్గదే. అప్పటికి ఆమె వయస్సు కేవలం 14 సంవత్సరాలు. 1923లో కాకినాడలో జాతీయ కార్మగెపు మహాసభలు జరిగిన సందర్భంలో ఒక ఎర్టీబిషన్‌ ఏర్పాటైంది. ప్రవేశానికి టిక్కెట్లు పెట్టారు. (ప్రవేశద్వారం దగ్గర టిక్కెట్టు గల (పేక్షకులను లోపలకు అనుమతించే బాధ్యత దుర్గాబాయికి అప్పగించబడింది. తెల్లటి ద్రుమ్తులు, వెయిస్టు

" కోటు వేసుకున్న ఒక స్ఫురద్రూపుడు తలవంచుకుని లోపలకు పోబోతుండగా టికెట్టు కొనమని నిలబెట్టింది... వృర్యదూవుడు = అందమైన అకారంకలవాదు వెంకటప్పయ్యగారు. పరుగున వెళ్ళి “ఆయన జనహరులాల్‌ నెహ్రూ, ఆయననే లోపలకు పోనీయవా!” ఆవి మందలించారు. జవహర్‌లాల్‌ దుర్గ నిజాయితీని మెచ్చుకుని దేశానికి కావలసింది ఇటువంటివాళ్ళే అని ప్రశంసించారు. రెండణాలు పెట్టి టిక్కెట్టు కొనుక్కుని సభలోకి ప్రవేశించారు. తరువాత దుర్గ జవహరులాల్‌కు ఎంతో సన్నిహితురాలయింది. ఒకమారు గాందీజీ కోటి రూపాయల నిధిని వసూలు చేయటానికి దేశమంతటా తిరుగుతూ కాకినాడ వచ్చారు. దుర్గాబాయి స్త్రీలకొరకు ప్రత్యేకంగా ఒక సభవేర్చాటు చేసి ఆ పభకు మహాత్ముని ఆహ్వానించింది. కొంతమంది నాయకులు “ఐదువేల రూపాయలు ఇస్తేగాని గాంధీగారు ఆ సమావేశంలో ఉపన్యసించరు” అని చెప్పారు. గాందీ పురాణంచెప్పి, స్త్రీలతో జాతీయగీతాలు పాడించి, దుర్గాదాసువంటి నాటకాలు వేసి తొందరలోనే అయిదువేల రూపాయలు సంప్తాదించింది గాంధీజీని ఆహ్వానిస్తూ దుర్గాబాయి చిన్న ఉపన్యాసం చేసింది. ఆది విన్న మహామ్మదు తన ఉపన్యాసాన్ని అనువదించటానికి దుర్గాబాయినే ఎన్నుకు న్నాడు. అయిదు నిముషాలకు మాత్రమే పరిమితమైన ఆమె ఉపన్యాసం అనర్గళంగా రెండుగంటలపెపు సాగిపోయింది. హరికధలు, బ్యురకధలు, నాటకాలు, గాంధీపురాణం మొదలైనవి చెప్పి సంపాదించిన అయిదువేల రూపా యలను స్త్రీల తరఫున దుర్గాబాయి కాం్యగెసు నిధికి సమర్పించింది. ఎందరో స్త్రీలు ఈమ ఆభరణాలను ఆనందంగా గాంధీగారికి సమర్పించారు ఆనాడు స్త్రీలంతా కలిసి ఇచ్చిన రొక్కం లెక్కవేస్తే పాతికవేలకు "పైగా తేలిందట. అలా గాంధీజీతో దుర్గాబోయికీ పరిచయం ప్రారంభం అయింది. ఆంధ్రదేశపు పర్యటనలో ఆయనకు దుర్గాబాయి. అధికారపూర్వక అనువాదకురాలుగా పనిచేసింది. దుర్గాబాయి ఏర్పాటుచేసిన విశిష్టమైన స్త్రీల సభవల్ల, ఆయన ఉపన్యాసాలను తర్జుమా చేసిన వాగ్జాటివల్ల ఆమె గాంధీగారి ఆదరణకు పాత్రురాలైంది.

274 ఏఏ తెలుగు |! విద్యాభ్యాపం దుర్గాబాయి. పన్నెండు సంవత్సరాలు నిండకుండానే అయిదవ క్లాసుతో చదువుకు స్వస్తి చెప్పింది. ఆమె నిద్యొభిలాష దృఢమైనది, (ఫూరపైనది. పాతికేళ్ళ వయసులో (1933-34లో) ఉన్నత విద్యను అభ్యపించాలని అభిలషించింది. గోపరాజు రామచంద్రరావుగారి ప్రోత్సాహంతో ఒక్క సంవత్సరంలో కాశీ విశ్వవిద్యాలయం నుండి (పైవేటుగా చదివి మెట్రికులేషను పరీక్ష పాసైంది. అదే విశ్వవిద్యాలయంనుండి ఇంటర్మీడియట్‌ పరీక్ష కూడా నెగ్గింది. టట ౮% ఇంటర్‌ చదువుతూండగా పండిత మదన్‌ మోహన మాలవ్య ్రోద్చలం లభించింది మాలవ్యాలోని ఓర్పు, బొదాడ్యం = ఉదారత, దు బౌదార్యం, సేవాపరాయణత ఆవిదను 'ప్రభావితురాలిని చేశాయి. ఆయనలోని పరోపకార పారీణత, శీవానరాయణత్‌ = ఇతడు దల వ్యక్తిత్వం, కార్యదీక్ష విరామమెరుగని కృషి ఆమెకు గొప్ప (పేరణనిచ్చాయి ఎప్పటికైనా మహామనీషి వ మదనమోహన మాలవ్యావలె ప్రజ్యాశేయస్సుకోసం, విజ్ఞానంకోసం ఒక్క భవనమైనా నిర్మించగలనా? అని తలపోసేది. ఆనాటి ఆలోచన నేటి ఆంధ్ర మహిళాసభ కల్పవృక్షంగా ఎదగటానికి ఒక సూచన కావచ్చు. 1939నాటికి దుర్గాబాయి ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయంనుండి ప్రథమశ్రేణిలో అనర్సు డిగ్రీ పొందింది. తరువాత మద్రాసులో న్యాయశాస్త్రం చదవడం మొదలు పెట్టింది. ఆ విజ్ఞానపు మెట్టు కూడా అధిరోహించి పట్టా పుచ్చుకుని న్యాయవాదిని అయింది. కొద్దికాబంలోనే ప్రముఖ స్యాయవాదిన్‌గా "పేరుతెచ్చుకుంది. జైలు జీవితం మనన్ఫూర్తి = వ్చాదయమునకు నిండుగా “మనస్పూర్తిగా శక్తివంచన లేకుండా ఒక పని చేయపూనుకుంకే స్తీ కొండలనే కదిలించగలదు” అన్నారు దతాస్తార్లం = పౌగడతగింది ట్‌] గాంధీజీ. శిభద్యాగం = తొట్టకొన వెల్లివిరియు. = పొంగిపొరలు 1930 సంవత్సరంలో గాంధీగారు ఉప్పుసత్యాగ్రహం (ప్రారంభించారు. మద్రాసులో ఉప్పునత్యాగ్రహం జరగటానికి దుర్గాబాయి చేసిన కృషి ప్రశంస్తార్ణం. ఆ ఉద్యమాన్ని ఆమె జయప్రదంగా, ఆత్యంత సమర్ధతతో నిర్వహించింది. ఆమె నాయకత్వంలో ఉద్యమస్థాయి. శిఖరాగ్రా న్నంటింది. పోలీసులు పలువిధాల హింసించినా ఆమె చెక్కుచెదరక నిలిచింది. ఆమె ధైర్యసాహసాలను పట్టుదలను (ప్రజలు ఎంతగానో ఫా (ఓ మెచ్చుకున్నారు. దాదాపు 22 రోజులు ఉద్యమాన్ని నదిఫీ బిటిషువారిని గడగడలాడించింది. దుర్గాబాయిని పోరఠీసులు అరెస్టుచేసి రాయవేలురు జైలులో ఉంచారు. ఆమె జైలులో ఉండగా ఆటపాటలతోను, విద్యాబోధనతోను, నూలు నదకటంతోను జైలుజీపితానికే కొత్తరూపం ఇచ్చింది. తోటి ఖైదీలలో వైతన్యం, ఉత్సాహం వెల్లిపిరిసేలాగా జైలు జీవిచాన్ని తీర్చిదిద్దింది తోటివారికి దేశభక్తి నూరిపోసింది. నాటకాలు వేసేది, కథలు రాసేది. 'జెలు జీవితంలోని విషాదం మనసుకి పట్టించుకోకుండా యుగమొక క్షణంలాగా గడిపే నూతనోత్సాహాన్ని వారిలో నింపేద్‌. 1982లో, దుర్గాబాయిని మరొకసారి అరెస్టుచేసి మధుర జైలులో ఉంచారు. ఆ జెలుళలో ఆమెను ఆధికారులు శారీరకంగా, మానసికంగా మహావేదనకు గురిచేశారు. తోటి ఖైదీస్త్రీల భయంకర మానసిక రుగ్మతలను కళ్ళారా తిలకించిన దుర్గాబాయి వారిని ఆ స్టీతినుండి కాపాడటానికి *లి చదవాలని నిశ్చయించుకుంది. వారిపట్ల సానుభూతి ఆమె హృదయాన్ని కదిల్చివేసింది. జైలులో ఆమె ఆరోగ్యం శిథలమ్రైపోయింద్‌. అందువల్ల ఆమె కొంతకాలం రాజకీయాలకు దూరంగా ఉండాల్సి వచ్చింది. ఆ సమయంలో తన చదువు కొనసాగించింది.

దుర్గాబాయి దేశ్‌ముఖ్‌ :: 25 [81 ఆంధ్రమ హిళా సభ దుర్గాబాయి. తమ్ముడు నారాయణరావుకు మద్రాసులో ఉద్యోగం రావడంతో దుర్గాబాయి. కుటుంబం మదరాసు చేరింది. సాయంకాలాలు తమ ఇంటివద్ద ఆడుకునే పిల్లల్ని చేరదీసి దుర్గాబాయి, ఆమె తల్లి కృష్ణవేణమ్మ వారికి ఆటలు, ముగ్గులు నేర్పించడం (ప్రారంభించారు. సిల్లల సంఖ్య సపరగటంతో వారిని ఒక సంఘంగా తయారుచేసి దానికి “లిటిల్‌ లేడీస్‌ ఆఫ్‌ బృందావనం” అనే పేరు "పెట్టారు. పిల్లలతో పాటు సెద్దలుకూడా ఈ సంఘానికి రాసాగారు. దుర్గాబాయి ఈ పెద్దలను అందరినీ కలిపి ఒక స్త్రీల క్రబ్బుగా తయారుచేసింది. అదే క్లబ్బు 1938 నాటికి ఆంధ్రమహిళాసభగా రూపుదిద్దుకుంది. ఆంధ్రమహిళాసభ స్వచ్చంద సేవాసంస్థ ఈ సభలో విద్యాశాఖ, నృత్య గాన చిత్రలేఖన విభాగం, పారిశ్రామిక విభాగం ఉండేవి. ఈ సభలో విద్యాబోధనతోపాటు నవారు నేయడం, బట్టలు కుట్టడం, చేతిసంచులు అల్లడంవంటి చేతిపనులలో శిక్షణ కూడా ఇచ్చేవారు. వేలకొలది స్రీలు దూరప్రాంతాలనుండి ఈ సంస్థ నిర్వహించే తరగతులలో శిక్షణ పొందటానికి రాసాగారు. ఈ విధంగా వచ్చే స్త్రీలకు జీవనోపాధిని కలిగించే శిక్షణనిస్తూ వారిని నిస్వార్ధ కార్యనిర్వాహకురాంద్రుగా తయారు చేసింది దుర్గాబాయి. ఈనాడు ఆంధ్రమహిళా సభ విస్తరించి ఒక కలివృక్షంగా మారి వేలమంది స్త్రీలకు నీడను ఇస్తోంది. ఆంధ్ర మహిళాసభ విస్తరణలో నిస్వార్ధంగా కృషిచేసి శ్రమకోర్చి ఉత్సాహంతో సేవకు అంకితమైన మహిళామణులు ఎందరో ఉన్నారు. దుర్గాబాయి తలపెట్టిన కార్యక్రమాలకు సభ నిర్వహణకు, భవవాల నిర్మాణానికి ఆర్థిక సహాయం ఆవసరం. దుర్గాబాయి. దీక్షను, పట్టుదలను మెచ్చుకుని జమీందారులు, శ్రీమంతులు విరివిగా విరాళాలు అందిం చేవారు. సొమాన్య పౌరులు సహితం తమకున్నదానిలో మహిళాసభకు సమర్పించేవారు. మహిళాసభ సభ్యులు ఇంటింటికి తిరిగి చందాలు వసూలుచేసేవారు. సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు ఏర్పాటుచేసి వాటికి ప్రవేశరుసుం పెట్టి ధనం సమకూర్చేవారు. దుర్గాబాయికి తోడుగా నిలిచిన మహిళామణులు ఆంధ్ర మహిళాసభలో పలువురు ఉన్నారు. 'అందులో ప్రతి ఒక్కరి కృషి మహిళాసభను మహోన్నత ష్టాయికి తీసుకుపోవడానికి కారణమయింది. వీరు కాక మరెందరో మహానుభావులు సహకరిస్తూనే ఉన్నారు. శ్రీమతి దుర్గాబాయి కృషి ఫలితంగా ఏర్పడిన ఆంధ్రమహిళాసభ స్త్రీల అభ్యుదయానికి అనేక విధాలుగా కృషిచేస్తోంది. అనాథలైన స్త్రీలకు విద్యను, పిజ్ఞానాన్ని ప్రసాదించి, నారు స్వతంత్రంగా జీవించేందుకు తోడ్పడుతోంది. చిన్నపిల్లలకు శిశువిహార్‌, టాలవాడీలు, స్త్రీలకు వయోజన విద్యాలయాలు ఏర్పాటు చేసింది. స్రీలకు, పిల్లలకు వైద్య సదుపాయం కలిగించేందుకు నర్సింగుహోములు నిర్వహిస్తోంది. వీటిలో ఆధునిక వైద్య చికిత్సా సౌకర్యాలు అన్నీ ఉన్నాయి. వికలాంగులైన బాలబాలికలకు వైద్య సదుపొయా లున్నాయి. నర్సులకు శిక్షణనిచ్చే ఏర్పాట్లు ఉన్నాయి. అంగవికలులకు వృత్తి విద్యలలో శిక్షణ ఇవ్వడం జరుగుతోంది. "హెదరాబాదులో మహిళా కళాశాలలు, పారశాలలు, శికణ సంసలు, రిసోర్సు సెంటరు నిర్వహిస్తోంది. మా మ డా ర్వా అటి ఆంధ్రమ హిశాసభ మద్రాసునుండి హైదరాబాదుకు సమీప (గ్రామాలకు శాఖోపశాఖలుగా విస్తరించి అనేక సంస్షైమ కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తోంది. క్ష” పదవులు, బరుదులు, ఆదర్శవివాహం శ్రీమతి దుర్గాబాయి స్తీ జనాభ్యుదయానికి, దేశప్రగతికి ఎంతగానో కృషిచేశారు. 1946లో నెహ్రూ. త్రీ + అభ్యుదయం = ఆడువారి అభిన్నట్రి ఆహ్వానం పై ఢిల్లీవెళ్ళి 1950 వరకు భారత రాజ్యాంగ నిర్మాణసభా సభ్యురాలిగా పనిచేశారు. 1952లో భారత రాజ్యాంగ విర్భాణనభి = భారతదేశపు పరిసొ! ప్లానింగు కమీషన్‌ మెంబరుగా ఆటు తరువాత కేంద్ర సంక్షేమ సంఘానికి అధ్యక్టురాలిగా పదేళ్లు పనిచేసి, నానూశ్రోములను రదించుటకు పల్పుడిన నమావేశం

26 వవ పలుగు

సాంఘిక సంక్షేమ పథకాలను భారతదేశమంతటా అమలుజరిసారు. కేంద్ర ప్లానింగు కమీషన్‌లో ఉన్నపుడే ఆర్థికమంత్రి డా. చింతామణి దేశ్‌ముఖ్‌తో పరిచయం ఏర్పడింది. ఆ పరిచయం పెరిగి వారి వివాహానికి దారితీసింది.

మేధావి = బుద్రోలి డాక్టర్‌ దేశ్‌ ముఖ్‌ మహామేధావి, వివేకశాలి. దుర్గాబాయిలోని కార్యదీక్ష నిజాయితీ, వాక్సాచుర్యం ఆయనను

కార్యదీక్ష = వంచే వట్టుదల ఆకర్షించాయి. వారిరుపురి ఆదర్శాలు, కార్యదీక్ష క్రమశిక్షణ ఒకే విధమైనవి కావడంవల్ల వారి వివాహం

వావ్చాతుద్ధం = మాటనేద్పు దేశాభ్యుదయానికి తోడ్పదుతుందని నెహూ ఆశర్వదించారు.

౯ :లేశపోవటం

నిద్షరాన్తత 2 చదువు వారి వివాహం 1953వ సంవత్సరంలో శ్రీ వెహూ, శ్రీమతి సుచిత్రా కృపలానీ, సోదరుదు నారాయణరావుల సమక్షంలో జరిగింది. వివాహానికి శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీ, నెహూగారి సోదరీమణులు విచ్చేశారు. భార్యాభర్తలు. ఇద్దరు నిర్వార్ధంగా ప్రజాసేవకు అంకితమైనవారు. వారి కళ్యాణం లోకకల్యాణం అని చెప్పవచ్చు. శ్రీ దేశ్‌ముఖ్‌కు ఉన్న విశాల దృక్పధం చాలా అరుదుగా మానవుల్లో కనిపిస్తుంది. దుర్గాబాయి తన భర్తని గురించి చెబుతూ "ఆయన నన్ను సామర్రం కల కార్యనిర్వాహకురాలిగా తీర్చిదిద్దారు" అంది

ళా ణు శ్రీమతి దుర్గాబాయ్యి 1959 నుండి 1961 వరకు జాతీయ విద్యామండలి అధ్యక్టురాలిగా పనిచేసింది. రెండవ కొమనవ్వెల్లు ఎడ్యుకేషను సమావేశంలో భారతదేశపు ప్రతినిధిగా పాల్గొంది. ప్రపంచ ఆహార సంస్థల సమావేశానికి దేశ్‌ముఖ్‌ దంపతులు వెళ్ళారు. ఆ సమావేశంలో ఆమె అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలలో పోషకాహారం, దాని వ్యాప్తి, అందుకు కావలసిన శిక్షణ గురించిన వ్యాసం సమర్పించింది. భారతదేశంలో నిరక్షరాస్యత నిర్మూలించడానికి ప్రభుత్వపరంగా చేయవలసిన కృషి హైదరాబాదులోని ఆంధ్రమ హిశాసభకు అప్పగించబడింది. ఈ దంపతుల కృషి ఫలితంగా ఆంధ్రమ హిళాసభ "హైదరాబాదులో సాక్షరతా భవనం నిర్మించింది. 1070వ సంవత్సరంలో ఢిల్లీలో సాం ఘికాభివృద్ది సమాఖ్య, పాపులేషన్‌ కౌన్సిల్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా స్టాపనకు తోడ్పడ్డది. దేశ్‌ముఖ్‌ దంపతులు దేశవిదేశాలల్‌ పర్యటించి 'ప్రయోజనాత్మకమైన కార్యాలు సాధించగలిగారు. 1963లో శ్రీమతి దుర్గాబాయికి ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం గౌరవ డాక్షరేటు పట్టానిచ్చి గౌరవించింది. లు వయోజన విద్యా సేవకు గుర్తింపుగా ఆమెకు “నెహ్రా లిటరసీ” అవార్తు లభించింది. 1975లో ఆమెకు జ్యా టీ యు కేంద్ర ప్రభుత్వం పద్మభూషణ్‌ బిరుదునిచ్చి సత్కరించింది. శ్రీమతి దుర్గాబాయి వ్యక్తికాదు - మహాశక్తి శ్రీమతి దుర్గాబాయి శక్తి సామర్థ్యాలు అనంతం. ఆమెలో ధైర్యసాహసాలు, సేవాపరాయణత మొక్కవోనివి. పదేళ్ళ వయసులో దుర్గకు మాతృభాష తెలుగుతోపాటు హీంద్దీ, ఉర్దూ భాషలలో అభినివేశం కలిగింది. ఆపారమైన శక్తిసామర్థ్యాలు, కార్యదీక్ష ఉత్సాహం, పట్టుదల కలది కాబక్లే పదేళ్ళ పయసులో బాలికా లు హిందీ పాఠశాల స్టాపించి కాంగగెస్‌ సభలకు 600 మంది వలంటీర్లను తయారు చేయగలిగింది, పదేళ్ళ వయసులో దుర్గలాగా పూలజడలు వేసేవాళ్ళు, పాటలు పాడేవాళ్ళు, విద్యలు నేర్ప్చేవాళ్ళు, కార్యక్రమాలు నిర్వ హించెవాళ్ళు, ధైర్యసాహసాలు కలవాళ్ళు ేరంశే అతిశయోక్తి కాదు. దుర్గాబాయి పట్టుదలకు మారుపేరు. “అఖిల భారత నాయకురాలివి... ఇప్పుడు మెటిక్‌ పరీక్షలు కట్టడం చిన్నతనం” అని కొందరు నాయకులు చెప్పినా, పట్టుపట్టి పదువుకుని ఆనర్సుడిగ్రీ, లా పట్టా పుచ్చుకుంది. తాను నమ్మిన ఆదర్శాలను సాధించడానికి ఎంతటి కమ్టాన్నెనా సహించగల ధీరురాలు,. అవిడ సిద్ద నద్దనంకల్పురాలు = బన్హులో వచ్చిన ఆలోచనాక్తక్తీగలటి సంకల్పురాలు. చేతిలో కానీ లేకుండా చేసిన ప్రణాళికలకు లక్షలకొద్దీ ధవం ఆయాచితంగా వచ్చింది అవ్లుళ్‌ వాక్య్‌వనాపాం. 2 అడ్డులేని నదినలె నాగిపోవు "| మాటను... నవ్యతకు మారుపేరు దుర్గాబాయి. ఆవిడ ఎడారిలో పూలు పూయించగలదు, భీరువును కార్యశూరునిగా మార్చగలదు. అనర్గళ వాక్స్రవాహం, వాదపటీమ దుర్గాబాయిలో చెప్పుకోదగ్గ గుణాలు ఆమె ఉపన్యాసం విని శ్రీమతి సరోజినీ నాయుడు కూడా ,పభావితురాలెంది కోర్లులో ఆమె కేసులు వాదిస్తునుపుడు యా [్‌్ష డూ చు ఆలి బె

దుర్గాబాయి దేశ్‌ముఖ్‌ :: 77 వ్‌ మన లాయర్లు కూడా ఆశ్చర్య చకితులయ్యేవారు. స్త్రీలలో సాంఘిక, ఆర్థిక, నైతిక అభివృద్ధి కలగనిదే సమాజ పురోగతికి అర్థంలేదని నమ్మిన త్రీ ఆమొ.. నిరంతర నిర్విరామ పరిశ్రమ ఆవిడ లక్ష్యం. వెషభాషలు, ఆలంకారాల పట్ల ఆవిడకు పట్టింపు తక్కువ. _ ఆవిడ ఎంతటి మహానాయకులతోనైనా. నిప్పంకోచంగా కుండబద్దలు కొట్టినట్టు _మాట్టాదుతుంది. శ్రీమతి దుర్గాబాయికి సేవాపరాయణత్వం _ సహజంగా సంక్రమించింది. ఆమె సభలు, సంస్థలు నిర్వహించడానికి ఎక్కడా శిక్షణ పొందిన వ్యక్తికాదు. ఆవిడ తాను నమ్మిన ఆదర్శాలకు జీవితం ధారపోసీంది. ఉద్యమాలలో ఉన్నతి వహించింది. దుర్గాబాయి బా ళ్‌ కస్త ఆ ఆ

ఒక వ్యక్తికాదు. ఒక వ్యవస్థ ఒక స్త్రీమూర్తి మాత్రమేకాదు. (పేరణ. ప్రోత్సాహాన్ని అందించే మహాశక్తి. దుర్గాబాయి గొప్ప కార్యదీక్షా పరాయణురాలు. విసుగు విరామం ఎరుగక శ్రమించిన నిస్వార్ధ "సేవకురాలు. నిర్మాణాత్మకమైన కార్యక్రమాలను చేపట్టి పట్టుదలతో, దీక్షతో విజయం సాధించిన ఆదర్శ మహిళ. మహిళా ప్రపంచంలోనేకాక మహానాయకులలో సైతం ఉన్నత న్థానం అందుకున్న మహావ్యక్తి. నిరంతర. కృషి వివిధ భాషలలో పాండిత్యం, వాక్చృతురత, రాజనీతి సంఘ'సేవ మొదలైన ఎన్నో సద్గుణాలు ఆమెలో ఉన్నాయి. అవి ఎందరో మహనీయుల ప్రశంసలను అందుకున్నాయి.

దుర్గాబాయి సామాన్య బాలికగా పుట్టి, సెరిగి స్వయంకృషితో మహోన్నత స్టానాన్ని పొందిన నారీమణి. ఆమె వ్యక్తిత్వం బాలలకు, భావితరాల వారికి ఆదర్శప్రాయం.

145. వ్యాఖ్య, విశేషాంశాలు

1

భావార్హం

వేదకాలంలో, స్త్రీ అన్నిరంగాలలోను పురుషుడితో సమానంగా 6 ల గౌరవాదరాలను పొందేది. కానీ [క్రమక్రమంగా ్రీస్లానం దిగజారిపోవనారంభించింది. ఆధునిక యుగంలో సంఘ సంస్కర్తల కృషి ఫరితంగా మళ్ళీ స్తీ చదువు సంధ్యలను నేర్చి సమాజంలో గౌరవ స్థానాన్ని పోందసాగింది. ఈవిధంగా దేశవిదేశాలలో సేరు ప్రఖ్యాతులు పొందిన ఆంధ్ర మహిళ దుర్గాబాయి జీవితచరిత్రను గురించిన పారమిది.

ఇందులో దుర్గాబాయి తాత, తల్లితండ్రులను గూర్చి వారి విద్యా వివేకాలు, మానవ సేవాదర్శం, దేశభక్తి, పరోపకార స్వభావం, కార్యదీక్ష దక్షతలు దుర్గాబాయికి ఏ విధంగా వచ్చాయో చక్కగా వివరించడం జరిగింది.

ఇందులో ఇవ్వబడిన సంఘటనలు దుర్గాబాయి ఎన్మనాటినుండే తన ప్రత్యేకతను ఏ విధంగా నిలబెట్టుకుందో తాలియపరుస్తాయి. 11 సంవత్సరాల వయస్సులో బాలికా పారశాల నడపటం, 15వ ఏట 600 మంది మహిళలను హిందీ పలంటీర్లుగా తయారు చేయడం, స్త్రీలకొరకు ప్రత్యేకంగా సభ ఏర్పాటుచేసి గాంధీజీ ఆ సభల్లో ఉపన్యసించేట్టు చేయడం, గాంధీజీ ఉపన్యాసాలకు తెలుగు అనువాదకురాలుగా నియమించబడటం ఇవన్నీ ఆమెలోని ప్రతిభా పాటవాలను, సట్టుదలను తెలియజేస్తాయి.

గాంధీజీ, నెహూవంటి ప్రముఖులతో పరిచయాలను, వారు ఆమె వ్యక్తిత్వానికి ముస్టలై తర్వాత ఆమెను రాజకీయ సేవాదురంధరురాలిగా గుర్తించి, గౌరవించిన తీరును తెలియజేస్తుంది. + భావసపొందర్యం ఇందులో దుర్గాబాయి బాల్యం, ఆమె గొప్ప సంఘసంస్కర్తగా తీర్చిదిద్దబడటానికి అనుకూలమైన సంఘటనలు, ఆమె. వ్యక్తిత్వం, బాల్యంలో జరిగిన సంఘటనలు కళ్ళకు కట్టినట్లుగా వర్ణిచడం జరిగ్గింది.

78 ఏవ తెలుగు

• నుడికారాలు, జాతీయాలు పువ్వు పుట్టగానే పరిమశించినట్టు, పాలు పంచుకోవడం, పుణికిపుచ్చుకోవడం, తీర్చిదిద్దటం, స్వస్తిచెప్పడం వ్యాకరణాంశాలు సంధులు అత్యంత = అతి + అంత -- యణాదశసంధి థి న 4 న లు! మహిళాభ్యుదయం = మహిళ + అభ్యుదయం సవర్ధద్తీర్హసంధి శ్‌ క్‌ న జ స్రీజవోద్దరణ = త్రఎజన శ ఉద్ధరణ గుణసంధి 9 జ్యా జ (పలి టే జ్‌ ఊళ సంస్త్మరణాభిలాష = సంస్కరణ + అభిలాష -- సవరదీరసం ంస్క భి స్క ధిలాష ర్జగ్నిర్హసంధి వాగ్జాటి = వాక్‌ + ధాటి -- పమాసాలు ॥ సమాజసేవ “+ ష్మీతత్పురుష సమాసం ఉన్నత శిఖరాలు -- విశేషణపూర్వపద కర్మధారయ సమాసం మంచు శిఖరాలు -- విశేషణపూర్వపద కర్మధారయ సమాసం వీణావాదన -- షష్టీ తత్పురుష సమాసం సహాయ సహకారాలు == ద్వంద్వసమాసం ధైర్యసాహసాలు -- ద్వంద్వసమాసం ఖారత రావాయణాలు -- ద్వంద్వసమాసం సమాజసేవ -- షష్టీతత్పురుష సమాసం పతిత దిష్టట్త య యన గ సం. గస నమునేసంం లలి ఫ్య రైష పదంతో భాళపను పూక్తిచేయండి. “౧ టట్‌ బటపంట పం ట్‌ స టూ *ి హస న న న [ట్‌ వే తం తి 4 హి. ససచలందడ ల లు చలు లానడు యమ నయహాంచకం బారం పదద ర. ల నను ల టయ డాలు శారద కుళ్ళును నిర్వ హోంచడం, భారం సంచుకోవడతు? సదళు వరం లట ఆం పరం మ లృసలడ్డ శస్ణ్తుం స్య్యున్తంటలల బటల పటం రి విల. అ సిలిల 4 కలలల్‌ సం గ్‌ ల వు * ల న ఉం పలల ల ఛచక్చ్యగా..శయారు పట్టటం, తక్తరోలు ఉష్దటర్దు ముగ్గులు -వయ్యటద్తు ; క న చ న యం యా శ శ స యల. య. సప పో సళ . ఉల బి న టా జ న! ల తు సష్టురనాహేంాంాయంంవాలలా ఎలంరత్చుననోడుు కుర్తూస్వి భబప్పుకు తెప్పవాదు,! 2 న సన య రు పవ ట్ట లం య ర స గీ రంల. మం మ? షి హం | వ లర త్మ వేటు. 24 ట్‌ ల్‌ స్వ ప సలు నటట యా సయాలంయయయయయనున (చక్కగా భూట్లార్దణగటం వోట్టాదట నో ల న టే న. ర రగ. ర! ఖ్‌ త సు చం ల లం పం ఎని చ్రూటుదట. ననన లని

4 ః ళ్‌ ్‌ ॥ - ॥ లు ౩. దుర్గాబాయి దేశ్‌ముఖ్‌ ' వ 79 మత్తు (టం యు (లన సరింయంయల +. స దుదంయి గంధం ఆదరాకు సాతురాలంద య దంాయి తం ధు య త . .

• న

• తు దుంటాయి ముగుటేసివ రఠాని బనపహరా టం తరునదు " సీలు పరుములి సమానం స టైతుయినం ఆం టనసమనుంది (|). + వ. - న పదుంత్‌ ఫాల పటట స చుందాయి తందగాం ర క పన పేరు... , ం! కరర బక స పంపు. . ్జు దరాబాయి పంధ్రద పరల నావుదకరాగా వనంసింద | - . వవ నెహారకు సంసారి కొండా చంటషియిగార. ల. . ల దవా కట రూవయల, అరగాం. న. (తాపన పంల అలయ్‌ వటాదదంంల. | చ . ద వీరంగం అతను. . ం ం నవం దు దరి కావు. .. 14.6 వ్యాఖ్య, విశేషాంశాలు స న = " స " వారం , . ప భావార్థ , , . , ॥ , ఇందులో 25వ' ఏట చిన్ననాట వదిలివేసిన విద్యాభ్యాసొన్ని దుర్గాబాయి కొనసాగించిన, విధం వివరించడం జరిగింది. ఇంటర్‌ చదువుతుండగా ,మదన మోహన మాలవ్యాలోని దీక్ష కృషి పట్టుదల దుర్గాబాయిని " , ఏవిధంగా (ప్రేరేసించింద్తీ వివరించడం జరిగింది. . . ॥ = " ” | | 1930లో ఆమె నడిపిన ఉప్పు సత్యాగహం రాయవేలూరులో, మధురలో ఆమె గడిపిన జైలు జీవితం . వర్ణించబడింది. శాపాన్ని కూడా వరంగా మార్చుకుని జైలు జీవితాన్ని, తోటి ఖైదీలలో పరివర్తనను ఏవిధంగా తీసుకువచ్చిందీ... సంఘ"సేవే లక్ష్యంగా (బతికేవారు ఎక్కడైనా, ఎప్పుడైనా తోటి వూనవులకు సేవచేసేవారి = , జీవితాలను తీర్చిదిద్దగలరని దుర్గాబాయి వ్యక్తిత్వం నిరూపిస్తుంది. ం" ఒ ఈ పాఠం వాడుక. భోషలో రాయబడింది. చదువరులను ఆకట్టుకునే విధంగా జీవిత చరిత్రలోని ఘట్టాలు ఏరికూర్చబడినాయి. సులభంగా అర్థమయే పదాలు వొడబడినాయి. సరళ సుందరమైన శైలితో సాగిపోయింది. రచన. క " .. స్ట ॥

తిం :: తెలుగు నుడెకారాలు -* జాతీయాలు కొండలనే కదిలించడం, శిఖరాగ్రాన్ని అంటడం, గడగడలాడించడం, తీర్చిదిద్దటం, నూరిపొయ్యడం, క్షా మొకయుగం వ్యాకరణం సంధులు విద్వాఖిలాష = విద్య + అభిలాష -- సవర్షదీర్హసంధి శిఖరాగ్రము = శిఖర + ఆగ్రము -- సవరద్తీర్షసంధి నూతనోత్సాహం = నూతన + ఉత్సాహం -- సుణసంధి సమాసాలు విద్యాభిలాష -- సప్తమీతత్సురుష సమాసం థైర్యసాహసాలు -- ద్వంద్వసమాసం ఆటపాటలు -- ద్వంద్వసమాసం మానసిక రుగ్మత -- విశేషణపూర్వపద కర్మధారయ సమాసం హొరగ్రత కలు ఈా142 సరైన పదాలతో: ఖాళీలను వింపండి, (లు దుర్గబాయ లాలా నుండి ఇంటర్మీడియట్‌ పరీక్ష ప్యాపైంది (తాపీ విళ్చుపద్యాలయం, ఆంధ్ర విశ్వపట్యోలయం, మద్రాను మ్యావిద్యాలయం) (ఆ) డుర్గాబాయిల్నో సంఘసేహాది గుణాలకు గ్రైురణ' కలిగెంచిన వ్వక్తి (మదనమూహన మాలవ్యా, గారఖీగార్డు నేహూగారు (ఇ) ఉప్పు సత్తాగ్రపంలో దుర్గాబాయిని అరెస్టుచేసి __________.... జైలులో ఉంచారు. | (నుధ్యర్వ శాయనేలూరు, రాజమర్యగ్రే " (ఈలి మద్రానములో ఉప్పుసద్యాగహం సమర్థవంతంగా, నిర్వహించిన వ్యక్తీ _. మం

• (దుర్తొభొాల్ము గుంఛ్‌గారు మోలవ్వో 2 తప్పుల ఒమ్టు (భిలను. గుర్తించండి (ఆ. చదువులో దుర్గాబాయికి ప్రోత్సాహామిన్చిననూరు. శ్రీ గోపరాజు రొమచంద్రరావుగురు. (0 (ఆ) ఎజంధ్రమహాళాన్యూకు' రణ గాంధీగారు. శ 1. (ఇ దుర్తాభాయి వెనారస్‌లో లా పెదినింది. ళల ర సక). దుర్తాదాయి 'మద్రాస్టులో ఉప్పు నళ్యాభ్రహాన్వ, 22 రోజయపాటు కొనసాగంపడి (4) ' ఎర్వాయనేలూరు. జైలులో దుళ్లాహాయి ఆరోగ్భుం క్షీలీరిచింది. శి

" దుర్గాబాయి దేశ్‌ముఖ్‌ :: 81

3 పరైన అర్దాలు నుర్తందండు.. స ప ప న. . ,

(ల): పరోపకార పారింత న

ల [) ఖరులకు బొగా ఆపక్తారం చేయడం

నట దంద్యసమాసం.. 2) ద్వససమావం. ఈ) సప్పమతత్చురుష సమాసం

పం ప షష్తీతత్తురుష సమానం. 2) సప్తమింత్పురుష సమస స

లు వోషణపూర్వపదశర్మభరయ మస న. ..

ర భయపట్రడం 2) పంరోషాదిరం ౩ చలరోవలకడం

టట భ్యాధిళచ ట్‌ 147 వ్యాభ్య, విశేషాంశాలు * | | , భావార్థం ॥ ఆంధ్రమహిళశాసభ ఏ విధంగా (ప్రారంధింపబడిందీ, ఏఏ కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తోందీ వివరించబడింది. ఆరధ్రమహిశాసభ అనాథ స్త్రీలకు సమాజ సంక్లేమానీకి నిర్వహించే కార్యక్రమాలు వివరించబడినాయి. దుర్గాబాయి స్టాపించిన ఆంధ్రమ హిళాసభ- శాఖోపశాఖలుగా విస్తరించిన కిరు, సభా కార్యక్రమాలు - ప్రణాళికలు చక్కగా వివరించబడినాయి. " "

అం యా కామని చి . గ క

న శై 5 తెలుగు . అన వాకనతాన లన ాభనతానానల లన ననన దలనా నకలును ననాసాళకాన నాననా నాకనునునోము నాలాల లతను ననన నాళాలను నానా నషాకాలననననానకానాలనాన లాకు న్తకాలనాన్రానూనుమ్తుకోనాశ్రకనన్వునుపాతనాడాానననా యా ననానననాలనులు. నుడికారాలు - జాతీయాలు రూప్పుదిద్తుకోవడం ళల వ్యాకరణం పంధులు జీవనోపాధి = వవన + ఉపొధ -- గుణసంధి సో | జి మహా శన్నతం = మహా + ఉన్నతం అ= (బాసంధి ఊర్జీ పమాపాొయి ల 1 “భూర “== విశేషణ పూరపద రయ సమాసం . (బై ర. త టే ప న న వ న పన టను సన న న న ప టను మం . మట. స ట్‌ వ. వు నంత... న న న మ! నాధ్రాను వాదరాండదు క ననన సనన నను! న న ల ల .. ననా రు న రచన ట్‌ న నం) ర నను. ర రచ నన చలు ననన పనన న! | పంట లప న్‌ ళా *ఇనటనిను మన?! స టం. న ల మ న న. ర. న యక మ ననన న. టి ప న. సము మ ర ప చ ల్‌ యా ప న! ప ఎన్‌ క48ి వ్యాఖ్య వివెషాంశాలు , న 4 అగి ళా దుర్గాబాయిక గల రాజకయ పంజ్ఞానం, ఆమె నిర్శటించిన పదవులు చక్కగా వివరించడం జరిగింది, లీ ఆమె ఆదర్శ వివాహం, వినాహం తరువాత దేశ్‌ముఖ్‌ దంపతులు దేశేఎవకు అంకితమైన తీరు జ్‌, జ ల అ గ | జ వివరించజడినాయి.. ఆమె విప్వార్థ ఎనా పరాయణతను గురించిన ప్రజలు - ప్రభుత్వం ఆమెను ఘన క్ష జే ॥ సన్మానాలతోమ, గొప్పు గొప్ప బిరుదులతోను ఏ విధంగా పత్కరించారో విపరించబడినాయి. దుర్తాబాయి టీ | వ్యక్తిత్వం, బొన్నత్యం, కృషి, పట్టుదల వర్తించబడినాయి.. దుర్గాబాయి వంటి వారీమణుల జీనితగాథలు టొ, చః భావితరాల వారికి వెలుగుబాట కానాల లక్ష్యానికి తగ్గట్టుగా ఈ పాఠం రచించబడింది. ముడికారాలు - జాతీయాలు క్ష క ప ఐడబర్లలు కొటినట్లు లోక కల్యాణం, మొక్కవోనివి, సిద్ధ సంకల్పాలు, కుండబద్దలు కొట్టినట్టు న

వావాననాన నా ఉల ః పంధులు అల్భి మొక్కవోని = మొక్క + పోని -- గసడదవాదేశసంధి జ ॥ సమాసాలయ ర్‌ వం జ క్‌, జ ఆం జ్‌ " ్రువనాభ్యుదయం షవృ్నతత్వురుష సమాసం త్పె ఆల అగి టే టే అని న! టే ప్రయోజనాత్మక కార్యాలు -- విశేషణపూర్వపద కర్మధారయ సమాసం ! , ర్ల " శక్తి సామర్హ్యాలు -- ద్వంద్వసమాసం వ! | ం సపాలగట.: పకాలున త న. ॥ టా సరన పదాలతో. ఫాలీలను సపూరిరేయళడి ప టట టన వర న ల బుటాటారు..: రశ పపభ ల వవహ దల లం దచూని తోద యత రద? ఆకర ంంరినా రు న ప్‌ 0 వానల లప టన. వపు (లు గరలంణం నట స స న. ప దనబయి పంద వంకన సంపనిన లదకరల పన శం లయం. కం ముం... బలపం. బక: సంర. టం రన ననన ననున నన ననన. ర ననన. ననన న ము, స చనన న సు న్‌ ప న న న. వ. (పన్‌ (టి. మాట. స. నం. టి. స మ మభ. ప. వ న న. న స టీ ప పమ నం స న లం వాడదిసలన స మస న... మనను పనన ననన ని నన ర స ననన న న ననన) సనన ననన షన న నను టు న లన న నపం. తతూఘభుష వన ప్త తి, - ॥ 14,09 విద్యార్థి గ్రహించిన అంశాలు _

• పువ్వు పుట్టగానే ప నే లో గప పువ్వు పుట్లగాన పరిమళిస్తుందన,. మాటలోని సత్యం గ్రహించగలరు. శు " " తపతప గరగలు

8క& ౨; తెలుగు

• కృషి పట్టుదల, ఏ పనివైవా సాధించగలం అనే వాక్యాలలోని నత్యాన్ని గ్రహించగలరు.
• దుర్గాబాయి సంఘ సంక్షేమానికి, వయోజన విద్యా వ్యాప్తికి చేసివసేవను తెలిసికోగలరు.
• (దుర్గాబాయి మహాశక్తి సంపమ్నురాలు అనుటకు గల విదర్శవాలను తెలిసికోగలరు.
• ఆంధ్రమహిశాసభ ఒక కల్పవృక్షమమటకు భల కారణాలను చివరించగలరు.
• దుర్గాదాయి జీవితం భావితరాలవారికి ఆదర్శప్రాయమని చెప్పటంలోని భౌచిత్యాన్ని వివరించగలరు. ఇచ్చా పాఠాంత ప్రశ్నలు ఓ. ఆధునిక యుగంలో రాజకీయి రంగంలో పేరు ప్రవ్యాతులు పొందిన కొంతమంద్‌ మహిళల పేరు జు ళా తెలపండె 2 దుర్గాబాయి చాతగారు, తండ్రిగారు ఆమె వ్యక్తిత్వం పై ప్రభావం చూపెట్టారు యనుటకు రెందు నిదర్శనాలు రాయంది. . మె... దుర్తాబాయి బాల్య జీవితంలో చేసిన రెందు సాహస కార్వాలను వర్ణించండి. వ! 4, దుర్గాబాయిని గాంధీగారు అనువాదకురాలిగా నియమించుటకు దారితీసిన సంఘటన ఏది?

5. దుర్గాబాయి విద్యాభ్యాసాన్ని వర్థించండి. 6 జైలు జీవితాన్ని దుర్గాబాయి తీర్చిదిద్దింది ఆని ఏవిధంగా చెప్పగలరుం క ఆంధ్రమహిశాసభను గురించి పది వాక్యాలు రాయండి. న

దుర్గాబాయి దేశ్‌ముఖ్‌ :: 86 న 8 దుర్గాదాయి. నిర్వహించిన పదవులను వివరించండి.

9 దుర్గాబాయి పొందివ బిరుదులు ఏవి? ఆరి

దుర్గాబాయి వ్యక్తత్యాన్ని గురింవి 10 పంక్తులు రాయండి ఈ కింది పదాలను ఉపయోగించి వాక్యాలను రాయండి, ఓ. పువ్వు పుట్టగానే పరిమళించడం 2 గడగడలాడటం 3. తఈలపోయడం 4. ఉన్నత శిఖరాలను అధిరోహించడం 5. కుండబడదలు కొటినటు

లు కు చా

త6 ;; తెలుగు 14్‌ష. పాఠగత 'ప్రష్టలకు జవాబులు 141% ప్రై యుద్ధం. 2) భాగం పంచుకోవడం. 3) చక్కగా తయారువెయ్యటం | త అండమ్రనవాదు. 5 చక్కగా మొట్టాదగలగటం వ. న. తష కఈటం/ం 6౫ షు 1) స్టైనో 2) గాంధిగారికి. 3) ఐదువేల రూపాయలు శ) పూలజడగలు అల్లడంలో ఫ్ర) మనోహరం పంతులు కతలు. 1. (ఆ) కాశీ విశ్వవిద్యాలయం (ఆ) మదవమాహన నూటవ్యా. (9) రాయవేలూరు (ళల దుర్లాబోయి 2 (అం ౧౫ స (ఈ) ళ/ (ఉం కి త. (అ) (ఆృ31 (ఇఓ (ఈ) 2 ఉంటు 3 (ఆఅ1 (ఉహ (ఈ 1 తత. 1 మద్రాసు. 2. కార్యకర్తలుగా. 3. వృత్తివిద్య 4. శిశువిహార్‌' ఎ శేతుడ. ఓ మదుర్దాబాయి.. 2) నెహ్రూగారు. 3) స్టైడరాబాదు.. 4) పద్మభూషణ్‌ విరుడు (లం (అం (ఆణ (ఈం అం (ఆగ 1412 పాఠ్యేతర ప్రశ్నలు ఈ కింది గద్యాన్ని అర్ధయుతంగా ఉచ్చారణ దోషాలు లేకుండా బాహ్యపఠనం చేయండి, ఆత్యంత (ప్రావీనకాలము నుండి మానవులు కారణాంతరముల వలన అనేక జాతులుగా విభజింప బడినారు. వీరు ఒకరితో ఒకరు యుద్ధములు చేసికొనేవారు.. ఒకజాతి మనుగడకు మరొకజాతిని నిర్మూరించుటకు ప్రయత్నములు చేసేవారు. మానవుడు సంఘజీవి అయినను ఈ విచిత్ర పరిమాణము సంభవించింది. ఈ కింది సన్నివేశాన్ని చదివి సంభాషణ రూపంలో రాయండి. ఒక మారుమూల (గ్రామంలో మంచినీటి సౌకర్యంలేదు. నాలుగు కిలోమీటర్ల దూరం నడిచి వెడితేగాని చొగేందుకు గుక్కెడు నీళ్ళు దొరకని పరిస్థితి. ఆ (గ్రామంలోని యువకులంతా కలిసి గ్రామానికి నాలుగు వైపులా నాలుగు బావులను తవ్వించారు. ఆ బృందానికి రవి, కృష్ణ నాయకత్వం వహించారు మంచినీరు కలుషితం కాకుండా తగిన జ్యగత్తలు తీసుకుంటున్నారు. రవి, కృష్ణ యువక బృందానికి నాయకులుగా వారు సాధించిన ఘనకార్యాన్ని సంభాషణా రూపంలో రాయండి. కృష్ణ ; న. కృష్ణ; పలల పలచ చల లటటల లలత లలల ళల లలన లలల లన ల లలల లలల లశ లలా ద లలల లవ లలన చలవ వలన వల లలం ల

దుర్గాబాయి దేశ్‌ముఖ్‌ :: 87 ఈ కింది చితం అధారంగా పది పంక్తుల కధ రాయండి. న్‌ ఖా”... నత ఉప కంపు. యె కన్న న న టా సానా సే... మ ల సట. ఆ మళ [| స. వః: ర! స్టే లవాణడాచే వాలాను యంయడస్తప్తక్షేరో ఉంపఖయ'. ఆతు కే సయ | ం

వల 4 లిల ల నిక చిన ని దితి రిల శాల అ ఇకా కాలా ళాల రిల థు కలా లల లలి టిని టల చలి చిలి డి దిశ పటట టి టి జిం అభి భల ళల ళా లి కవి ల ళల లిక డికి ల లల వ ల భల లకి శ 6ళి లలన లలలలలలతలతనతతనతతతతతనానాలా

88 వ తెలుగు ” ఈ కిందె గద్యాన్ని చదివి ఇచ్చిన ప్రశ్నలకు జవాబులు రాయండి. ఉస్తాద్‌ బడే గులాం ఆభమావ్‌ ఉ్వడే లాం ఆలీఖాన్‌ 1902 ఏల్‌ 2వ లాహోర్‌లో జన్మించారు. హిందూస్తావీ గొత్ర సంగీతంలో గాప్పు పేరు పౌందారు. సినతండ్రి ఉస్తాద్‌ కాలేఖాన్‌ వద్ద గాత్ర పంగితం నేర్చుకున్నారు. 1924లోమ్కు 1939లోము అఖిల భారత వంగేత మహావభల్లో పాల్గొవడంతో దేశవ్యాప్తంగా ఆయన శ్రీర్తి వ్యాపించింది. ఆలీఖాన్‌ (ప్రతిభకు మెచ్చుకొని అభిమానులు సంగీత సొమ్రైట్టుగా ఆయనను ప్రస్తుతించారు. 194లో బొంబాయిలో గానకచేరి చేసినప్పుడు గులాం ఆలీఖాన్‌ గారివి అఖిల భారత ప్రథమశేణి గాయకునిగా. ప్రభుత్వం గుర్తించింది. “పద్మభూషణ బిరుదాన్ని ఇచ్చి సత్కరించింది. సంగీత నాటక అకాడమీ సభ్యత్వం కూడా వారికి లభించింది. “పూర్‌ మండల్‌” - అనే వాద్యాన్ని సృష్టైంచిన ఘనత వారికి దక్కింది. ఆయన నిగర్వి" సేరాడంఐరుదు. "స్నేహితులతో ఆయన ఒకసారి ఇలా అన్నారు. “వా పేరు 7సలాం ఆలీఖాన్‌, అంటే నేము అందరికి గులాం (సేవకుడు) అన్నమాటి. నిజానికి పంగీత (స్రియులందరూ ఆయనకు గులాములే. ఆ మహా గాయకుదు 1968 ఏప్రిల్‌ 23న హైదరాబాదులో కీర్తి శేషులయ్యారు, ప్రశ్నలు క్‌

1. బడే గులాం ఆలీఖాన్‌ ఎప్పుదు, ఎక్కడ జన్మించారు? 2, అభిమానులు ఆయనను ఎలా ప్రస్తుతించారు? 3 భారత ప్రభుత్వం వారికి ఇచ్చిన బిరుదేమిటి? 4 ఆయన సృష్టించిన వాద్యమేది?
2. గులాం అంక ఏమిటి? ఆపేరు ఆయనకు ఏవిధంగా తగియున్నది?

లేఖ-2 ౨: 89 15. లేఖ - 2

15.1 భూమిక :

లేఖా-1 అనే పాఠంలో లేఖను గురించి ఈ కింది విషయాలు. తెలుపుకున్నారు.

ఒక వ్వక్తి లేదా ఒక సంస్థ మరొక వ్యక్తినిగాని, సంస్థనుగాని ఉద్దేశించి. రాస్‌వదే లేఖ. లేఖలు -- రాసే వారిని బట్టి -- మూడు రకాలుగా ఉంటై. వ్యక్తులు వ్యక్ములకు రాసేవి వ్యక్తిగత లలు... వ్యక్తులు సంప్టలకు రాసేవి ఆక్టీలు, దరఖాస్తులు మొదలైనవి. సంస్థలు. (వ్యక్తులకు గావి, ఇతర. పంస్థలకుగావి) రావి వ్యాపారలేఖలు, వ్యవహార లేఖలు మొదలైనవి. ౮

లేఖలో మూదు భాగా లుంటాయి. రాసేవారి చిరువామా, తేదీ, విషయభాగం, అందుకువేవారి చిరువామా. మధ్యభాగంలో సంబోధన ప్రధాన విషయం, సెలవు తీసుకోటం; సంతకం అనే వాలుగు విభాగా లుంటాయని తెలుసుకున్నారు.

ఈ పాఠంలో లేఖ విషయభాగంలోవి నాలుగు విభాగాలు ఎట్లా తాయాలో తెలుసుకుంటారు. సంస్థలకు రాసే లేఖలు ఎట్టా రాయాలో తెలుసుకుంటారు. వ్యక్తులు ఇతర న్యక్తులకు రాసే లేఖలు (వ్యక్తిగత లేఖలు), వ్యక్తులు సంస్థలకు రాసే లేఖలు (అర్జీలు, దరఖాస్తులు, ఫిర్యాదులు, పెలవు వీటీలు, షత్రికలకు రాసే లేఖలు) ఎట్టా రాయాలో తెలుసుకుంటారు. 15.2. లక్ర్వాలు ఈ పాఠం చదివిన తర్వాత మీరు

• ఆయా లేఖలలో సంబోధన ఎట్టా చెయ్యాలో చెప్పగలుగుతారు.

• వ్యక్తులు రాసే లేఖలలో సంతకానికి ముందు రాసే “సెలవు తీసుకునే వాక్యాలు" ఎట్టా ఉండాలో

చెప్పగలుగుతారు.

• వ్యక్తులు రాసే లేఖల ప్రధాన విషయంలోని ప్రారంభ వాక్యాలు ఎట్టా రాయాలో చెప్పగలుగుతారు. కొన్ని లేఖలు స్వయంగా రాయగలుగుతారు. 156.3 మూలపాఠం రండి, ఇక పారాన్ని చదువుదాం. లేఖలు రాయటం నేర్చుకుందా, రండి. |

వ్యక్తిగత లేఖలు ఎట్లా రాయాలి? మనం ఎవరికి ఉత్తరం రాస్తున్నామో వారిని ముందు సంబోధించాలి కదా! ఈ సంబోధన వారి పట్ల మనకు గల అభిమానాన్ని, గౌరవాన్ని, అనుబంధాన్ని, సంబంధాన్ని తెలియజేస్తుంది. ఈ సంబోధనతోనే లేఖలోని *విషయభాగం”' మొదలౌతుంది.

90 "౩? శెలుగు _ వ్యక్తులు ఇతర వ్యక్తులకు రాపే లేఖలను వ్యక్తిగత లేఐలు అంటారని తెలుసుకున్నారు. వ్యక్తిగత లేఖలలో సంబోధన ఎట్టా ఉంటుందో. నేర్చుకుందాం. శన్లైదంద్రులకు, బంధువులకు "పెద్దలకు, పిన్నలకు రాసేటప్పుడు “సంబోధనిలో నాన్నగారూ! మామయ్య గారూ! సుబ్బయ్యాగారూ! తమ్ముడూ, రాజా! వంటి సంబోధన పదాలు కాక నాన్నగారికి, మామయ్యాగారికి, సమ్బుయ్యగారికి తమ్ముడికి, రాజుకు అనే పదాలు వాడటం పరిపాటి. ఆ వ్యక్తులతో మనకు గల సంబంధాన్ని ఐట్టి ఆయా విశేషణాలు వాడటం జరుగుతుంది. ఈ కింది విశేషణాలు చూడండి. విశేషణం ఇదె ఎవరికి వాడాలి? ఇది ఏం పూచిస్తుంది? పూజ్యులైన వ ఇద్‌ పెద్దలకు వాడాలి. ఇద్‌ వారి పట్ట మనకు గల గారవాన్ని సూఎస్తుంగది ('ప్రేచుమైన వ ఇది పెద్దలకు వాడవచ్చు. ఇద్‌ వారిపట్ల మనకు గల చినువునూ, అభిమూనాన్నీ, _(పేమనూ సూచిస్తుంది 'ప్రేయమైన/(ప్రియమిత్రుడు ; వీటిని స్నేహితులకు వాడతారు. ఇద వారిపట్ట మనకు గల అభిమానాన్నీ, 'స్నేహాన్నీ, పేమనూ సూచిస్తుంది చిరంజీవి వ దీన్ని మనకంకై చాలా చిన్నవారికి వాడవచ్చు. ఇది వారి పట్ట న ధా మనకు గల ఆదరాన్నీ, (ప్రేమనూ సూవిస్తుంద్‌, పైన చెప్పిన విశేషణాలు ఈ రోజులలో సాధారణంగా అందరూ వాడుతున్నవి. ఈ కింద చెప్పబోయేవి వెనకటి తరం సంప్రదాయాన్ని పాటించే వాళ్ళు ఎక్కువగా వాడతారు. సాధారణంగా సెద్ద వారందరికీ “పూజ్యులైన అనే విశేషణాన్ని వాడవచ్చు. సమవయస్కులకు, విన్నవారికి, శ్నేహితులకు *పియమైని అనే విశేషణాన్ని వాడపచ్చు. చిన్నపిల్లలకు “చిరంజీవి” అనే విశేషణాన్ని వాడవచ్చు. సంప్రదాయాన్ని గా స. పాటించే వారు వాడే ఈ కింది విశేషణాలు కూడా తెలుసుకోవటం ముంచిది. సంప్రదాయాన్ని పాటించేవారు వాడే విశేషణాలు (బ్రహ్మశ్రీ వేదమూర్తులైన 2 దీన్ని వేదపండితులకు వాడటం పరిపాటి. ఇది గౌరవాన్ని సూచిస్తుంది. మహారాజశ్రీ వ పెద్దవారికి వాడవచ్చు. ఇద గౌరవాన్ని సూచిస్తుంది. లకీ శి సమానురాలైన 2 బంధువులలో ముత్తైదువలైన స్రీలకు వాదతారు. ఇద్‌ గౌరవాన్ని సూచిస్తుంది. గంగాభాగీరధీ సమానురాలైన : దీన్ని బంధువులలో భర్త చనిపోయిన స్త్రీలకు వాడతారు. ఇద్‌

• గారవాన్ని సూచిస్తుంది. చిరంజీవి లక్ష్మీసౌభాగ్యవతి : బంధువులలో చిన్నవారైన వివాహిత స్త్రీలకు వాడతారు. ఇది ఆదరాన్ని అభిమానాన్ని సూచిస్తుంది. - ఆయా విశేషణాలు ఎవరెవరికి వాడాలో, అవి ఏయే భావాలను సూచిస్తాయో తెలుసుకున్నారు కదా! ఇప్పుడు సంబోధనతో కూడిన ప్రారంభ వాక్యాలను చూద్దాం. ఈ ప్రారంభనాక్యాలలో పెద్దవారికి నమస్కా రాలు, చిన్నవారికి ఆశీస్సులు, సమవయస్కులకు, మిత్రులకు శుభాకాంక్షలు తెలిపి క్రైమసమాచారాన్ని తెలియజీయటం జరుగుతుంది. ఈ కింది ఉదాహరణలను గమనించండి.

లేఖ -2 వవ 91 పూజ్యుకైన నాన్నగారికి మీ కుమారుదు. రామారావు వమస్కరొంచి. లాయునది. ఇక్కడ నేను క్షేమం: అక్కడ మీరందరూ. క్షేమం అవి భావిమ్తన్నాము ఇతర బంధువులకు: పూజ్యులైన తాతగారికి మీ మనవదు గోషీ వమష్కరించి రాయునది. ఇక్కడ నేను క్లేమం. అక్కడ మీరు క్షేమం అని భావిస్తాను. ౪ పరిచయస్టులైవ ఇతర పెద్దలకు: పూజ్యులైన వావిలకొలను వెంకట సుబ్బయ్యగారికి చింతా వారాయణ నమస్కరించి. రాయునది. ఇక్కడ అందరం శ్షేముం. అక్కడ మీరందరూ క్షేమం. అవి భాపిస్తున్నాము చనువుగఅ పెద్దవారికి:

(ప్రియమైన బాబాయిగారికి మోహన్‌ వమష్కరించి రాయునది. నేనిక్కడ క్లేమం. మీరు కూడా క్షేమం. అని భావిస్తున్నాను.

యష్సులో చిన్నవారికిః తవకన్నా వయమహ్సుల ఇల్ల ల క్‌ ర్చ ద గా (ప్రియమైన తమ్ముదు రవికి బు అక్కయ్య పద్మ ఆశీర్వదించి రాయునది. ఇక్కడ మేం క్షేమం. అక్కడ ళ్‌

నువ్వు శ్లేమమని భావీస్తున్నాను.

చిరంజీవి వేణుకు మీ బావ విశ్వనాథం ఆశీర్వదించి రాయునది. ఇక్కడ అందరం క్షేమం. ఆక్కడ నువ్వు శ్లేమం అని భావిస్తున్నాను. ,

యల్‌

"స్నేహితులకు:

(ప్రయమైన స్నేహితురాలు గిరిజకు సుశీల శుభాకాంక్షలు తెలుపుతూ. రాయునది. నేము బాగానే ఉన్నాను. మనవ్వు ఎట్టా ఉన్నావు?

(పియమిత్రుదు వెంకటస్వామికి సుబ్బారావు శుభాకాంక్షలు. తెలుపుతూ రాయునది. బాగున్నావా? నేను బాగానే ఉన్నాను.

ఇంతవరకు వ్యక్తిగత లేఖలలో సంబోధన, ప్రారంభ వాక్యాలు ఎట్టా ఉండాలో తెలుసుకున్నాం. ఇప్పుడు “సెలవు తీసుకోటం” “సంతకం” అనేవి ఎట్టా ఉండాలో చూద్దాం. '

లేఖను ముగించే ముందు సెలవు తీసుకుంటూ కొన్ని 'మాటలు రాస్తారు. అవి సంబోధన లాగానే వ్యక్తుల మధ్య ఉన్న సంబంధాన్ని బట్టి మారుతూ ఉంటాయి అని 'ల్చే=1' పాఠంలో చెప్పుకున్నాం.

నా నా కీ

"పెద్దవారికి రాసె లేఖలలో ప్రధాన విషయం పూర్తి అయిన తర్వాత చివరి పంక్తి కింద “చిత్తగించవలెను” అని రాసీ చుక్క పెట్టాలి. తర్వాతి పంక్తిలో కుడి పక్కన “ఇట్లు అని రాసి కామా పెట్టాలి. దావికింద తల్లిదండ్రులను అయితే. “మీ కుమారుదు" అని, అన్నలకూ అక్కలకూ అయితే 'మీ తమ్ముదు” అని రాసి కామా పెట్టాలి. ఇదే విధంగా ఇతర బంధువులకు రాసేటప్పుడు తగినట్టుగా రాయాలి. బంధువులకొని "పెద్దలకు రాసేటప్పుదు 'ఇట్టు అనే మూట కింద 'మీ విధేయుదు' అని కాని “భవదీయుడు అని కాని రాయవచ్చు. రాసేవారు స్త్రీలైతే 'మీ విధేయురాలు”, 'భవదీయురాలు అనే మాటాలు వాడాలి. "పైన చెప్పినట్లుగా రాసి తరువాత దానికింద సంతకం పెట్టాలి.

పై 3వ తెలుగు ఈ శంది నమూవా లేఖలు చదవండి. చదివేటప్పుడు పైన పేర్కొన్న అంశాలను లేఖలో జాగ్రత్తగా వోబ్చుకుంటూ చదవటం అవసరం. తండ్రికి లేఖ విజయవాడ, 163.93. పూజ్యునైన వాన్నగారికి, మీ కుమారుదు నమస్కరించి రాయునది. ఇక్కడ వేను న్లేమం. అక్కడ మీరు అందరూ క్షేమం అని భావిస్తున్నాము. నేను బాగానే చదువుతున్నాను. వచ్చే పోమవారం నుంచి శనివారం దాకా మాకు పరీక్షలు. పరీక్షలు కాగానే వేమ ఇంటికి వస్తున్నాను. నాతోపాటు నా స్నేహితుడు నరహరిని మన ఊరీకి తీసుకువస్తున్నాను. అక్కడ అతను మనతో నాలుగు రోజులు ఉంటాడు. ఆ తర్వాత మేం ఇద్దరం కలిపి వాళ్ల ఊరికి వెళ్తాం. అమ్మగారికి. నమస్కారాలు. చిట్టి బాగా అల్లరి చేస్తున్నదా? దానికి ఒక మంచి బొమ్మ కొన్నాను. మిమ్మల్నందరినీ ఎప్పుడు చూస్తానా ఆని ఎదురుచూస్తున్నాను. చిత్సగించవలెను. ఇట్లు మీ కుమారుడు, వెంకడేశ్వర్లు. చిరునామా ; కొత్తకోట రామచంద్రయ్యగారు, రాములవారి గుడిదగ్గర, మండపాక-534 218, "పెద్దవారికి లేఖ సికింద్రాబాదు, 500 009. 11-9-1993. పూజ్యులైన పూర్ణానందం గారికి, గుంటుమల్లి శంకరనారాయణ నమస్కరించి రాయునది. నేను వచ్చేవారం మీ ఊరికి వస్తాను. అప్పుడు మీరు అడిగిన విషయం గురించి మాట్టాదుకోవచ్చు. ఆంతవరకూ సెలపు. చిత్తగించవలెను. ఇట్లు మీ విధేయుడు, గుంటూరు శంకరనారాయణ. చిరునామూ : బొల్లిముంత పూర్ణానందంగాఠు, 6-4-32, కొత్తపేట, గుంటూరు - 522 001.

లేఖ-2 వ: 93 చిన్నవాళ్లకు రాసే లేఖలో *చిత్తగించవలెను అనే మాటకు బదులుగా “గ్రహించవలెను అని రాయాలి. బంధువులుకాని చిన్నవారికిగాని రాసేటప్పుడు “నీ (శ్రేయోభిలాషి అని రాయాలి. స్నేహితులకు రాసే లేఖలలో ఈ మాట రాయక్కర్లేదు. ఈ' కింది నమూనా లేఖలు చూడండి.

కుమారుడికి లేఖ ధరణికోట, 16-9-92 చిరంజీవి మోహన్‌కు, | నీ తండ్రి ఆశీర్వదించి రాయునది. ఇక్కడ అందరూ. శక్లేమం. నువ్వు స్షేమంగా ఉన్నానా? నీ దగ్గర్నించి ఉత్తరం వచ్చి చాలా రోజులైంది. కనుక వెంటనే నీ క్షేమ సమాచారాలు తెలుపుతూ ఉత్తరం రాయగలవు. మన పొలంలో ఈ సంవత్సరం వేరుసెనగ వేద్దాం అనుకుంటున్నాను. మంచి విత్తనాలు గుంటూరులో దొరకుతై. విచారించి తెలియజేయవలసినది. వెంటనే ఉత్తరం రాయవలసివది. (గ్రహించవలెను, ఇట్టు, నీ తండ్రి, చింతలపాటి రామకృష్ణయ్యం- చిరునామా : బజొంతలపాటి మోహనరావు, అరండల్‌ పేట, గుంటూరు - 522 002. చవకవన్నా వయస్సులో చిన్నవారికి లేఖ చీరాల, 26-4-94. చిరంజీవి ఫణికుమార్‌ను, అన్నాబత్తుల వెంకటాద్రి ఆశీర్వదించి రాయునది. ఇక్కడ మేం క్షేమం. అక్కడ మీరంతా క్షేమం అని తలుస్తాను. ఇక్కిడ నిన్న కురిసిన భారీ వర్షం వల్ల మన ఇళ్ల ప్రహరీగోడ దెబ్బతిన్నది. నీవు ఒకసారి ఇక్కడికి వచ్చి చూడగలవు. దానికి వెంటనే మరమ్మత్తు చేయించటం అవసరం, | ఇట్టు, నీ శ్రేయోభిలాషి అన్నబత్తులు వెంకటాది చిరువామా : ఎమ్‌. ఫణికుమార్‌ 102, లక్ష్మి అపార్ట్‌మెంట్స్‌ 'స్పెదరాబాద్‌ - 500 013. తాతని నాలననోతనాననాననాననటుునునుొముననుతననముంత పాలయమాం ను నుక ొనుానానాలతనా భన భూకోనాకాలతల నలు ననా నాకా తానకునన నము నునన నునునుతతాషాలానానానకతుకా ప్రకా నామన షు కానా వలఫుతు భనకు నినన ననునాడా స్తో లానుసలనలాత నత భుు కును ననమునునననొనాన నాలను గాత భిన నభో గానా వన్పుటనమనుభాననాల్యాప

ప్త 3 వెబుడు తననన నతనునానతకా లనకాలతాభాలకాళా లతా ళకానొతా నానా నాకా లకానా నతు నధకులకలకనుననక నకు కాల లకానాా నానా లకాననానకాతనాననానానకొటుానులుననకుననసూ ననన ననొ న నాలను ుముపూాలాాడానానననాననునాననకడాడాుననినాలణు. మిత్రుడికి లేఖ గుంటూరు 10-5-94. (ప్రైయమిత్రుడు పారికి సుధీర్‌ శుభాకాంక్షలు తెలుపుతూ రాయునది. బాగున్నావా? పరీక్షలు ఎట్టా రాశావు? నేను బాగానే శాశాను. సెలవులలో సేం చేయాలనుకున్నావు?. మేం 16న తిరుపతి వెళ్తున్నాం. నువ్వుకూడా ఇక్కడికి రా. అందరం కలిసి వెళ్ళాం. వీ రాకకై ఎదురుచూస్తూ ఉంటాను. ఇట్టు నీ మిత్రుడు, గోపి చిరువామా : పె.రవికుమార్‌, ౧/6. *. శంకరవారాయణగారు "పెద్దబజారు, తేలస్రాదు-521 109. కృష్ణాజిల్లా 5.4 విషయ వివరణ ఈ పాఠంలో మూడు భాగాలున్నె కదా! మొదటి భాగాన్ని మళ్లీ చదవండి. మొదటిభాగంలో వ్యక్తిగత లేఖలు ఎట్టా రాయాలో చెప్పుకున్నాం. వ్యక్తిగత లేఖలలో సంబోధన వ్యక్తుల మధ్యగల సంబంధాన్ని బట్టి మారుతుంది. పెద్దవారికి గౌరవసూచకంగా “పూజ్యలైనో అనే విశేషణాన్ని వాడవచ్చు చనువుగల పెద్దవారికి, చిన్నవారికి, స్నేహితులకు 1సపియమైని అనే విశేషణాన్ని వాడవచ్చు. చిన్నపిల్లలకు (ప్రేమనూ ఆదరాన్ని సూచించే. “చిరంజీవి అనే విశేషణాన్ని వాడవచ్చు. ॥ ఈ విశేషణల తర్వాత *నాన్నగారికి 'తాతగారికి *“రామయ్యగారికి' “రవికి మొదలైన పదాలను కి అనే ప్రత్యయం చేర్చి వాడతారు. వ్యక్తిగత లేఖలలోని సంభోదనతో కూడిన ప్రారంభవాక్యాలలో పెద్దలకు నమస్కారాలు, చిన్నవారికి ఆశీస్సులు, సమవయన్కులకు, మిత్రులకు శుభాకాంక్షలు తెలుపి క్షేమసమాచారాన్ని తెలియచేయటం వజరుగుతుంది. ఆవి ఇట్టా ఉంటాయి: పూజ్యులైన తాతగారికి నమస్కరించి, మీ మనువడు గోసి వ్రాయునది: ఇక్కడ నేను క్షేమము. అక్కడ మీరు క్షేమం అని భావిస్తున్నాను. (ప్రియమైన అక్కయ్యకు, నీ తమ్ముదు రవి నమస్కరించి రాయునది. ఇక్కడ మేం అందరం క్షేమం. అక్కడ మీరందరూ. క్షేమమని ఖావిస్తున్నాను.

లేజ-2 వవ 96 (సియమైవ హితుడు సుబ్బారావుకు రామచంద్ర శుభాకాంక్షలు తెలుపుచూరాయునది. నేను క్షేమం. మవ్వు బాగున్నావా? చిరంజీవి మోహన్‌కు, మీ అన్న గోపాలకృష్ణ ఆశీర్వదించి రాయునది. ఇక్కడ అందరం క్షేమం. అక్కడ నువ్వు శ్లేమం. అని భావిస్తున్నాను. ఈ విధంగా సంబోధనతో కూడిన ప్రారంభ వాక్యాలతో లేఖలోని 'ముఖ్యభాగంి మొదలౌతుంది. తర్వాత మనం రాయదలచుకున్న *ప్రధాన విషయరి రాస్తాం. ఆ తర్వాత “సెలవుతీసుకోటం' '“నంతకం' ఉంటై. సెలవు తీసుకుంటూ రాసే మూటలు సంబోధనలాగీ వ్యక్తుల మధ్య గల సంబంధాలను. బట్టి మూరుతూ ఉంటై. ప్రధాన విషయం అయిన తర్వాత పెద్దవారికి ఆయితే “ఇట్లు. “మీ. కుమారుదు” *త్తగించవలెను' లేదా “మీ మనవడు" అనే బంధత్వసూచక పదాలను రాసి సంతకం పెట్టాలి. అద ఈ విధంగా ఉంటుంది. చిత్తగించవలెను. ఇట్టు మీ కుమారుడు సుబ్రహ్మణ్యం చిత్తగించవలెను ఇట్లు మీ తమ్ముడు శోభనాద్రి బంధువులకు అయితే “మీ కుమారుడు" మీ తమ్ముదు అని రాస్తారు. పరిచయస్టులైన ఇతర పెద్దలకు " రాసినప్పుదు. “మీ విధేయుదు" అని 'భవదీయుడు' అని రాయవచ్చు. రాసేది స్త్రీ అయితే *మీ విధేయి, “'భవదీయి అని రాయాలి. చిత్తగించవలెను ఇట్లు " మీ విధేయుడు గారపాటి వెంక కేశ్వర్డు భా భ్‌ చిత్తగించవలెను ఇట్టు మీ విధేయ చింతా పద్మాచతీడేవి చిత్తగించవలెను ఇట్లు షీ భవదీయుడు (వా శ పెద్దపల్లి వీరభద్రరావు పలవన నయాలనడాడావలనయావయలాలాలా

96 :: తెలుగు చిత్తగించవలెను ఇట్టు మీ భవదీయ రాజనాల సత్యవతి చిన్నవారికి రాసేటప్పుడు *చిత్తగించవలెను' అనే మాటకు బదులు "గ్రహించవలెను అని రాస్తారు. దీన్ని పెద్దవారు మాత్రమే రాస్తారు. ॥ గ్రహించవలెను ఇట్లు మీ తండ్రి పిరాట్ల నాగభూషణం “ఎ:హతులకు రాసేటప్పుడు “గ్రహించవలెను “చిత్తగించవలెను' అనే పదాలు వాడనక్కర్లేదు. (ప్రధాన విషయిం పూర్తిచేసి ఇట్టు, నీ స్నేహితుడు అని రాసి సంతకం చెయ్యవచ్చు. ఇట్లు మీ స్నేహితుడు కస్తూరి రవిబాబు ఇట్లు మీ "స్నేహితురాలు నండూరి విజయలక్షి శ్రే వ్యక్తిగత లేఖలలో “సెలవు తీసుకోటం “సంతకం” పెద్దవారికి, చిన్నవారికి ఏ విధంగా ఉంటాయో ఈ పట్టికలో చూడవచ్చు. మ! బంధువులలో బంధువులలో

• *పెదవారు చిన్నవారికి చిన్నవారు "పెద్దవారికి య నా! గ్రహించవలెను ఇట్లు చిత్తగించవలెను ఇట్లు నీ తండ్రి మీ కుమారుడు పేరాల వెంకటస్వామి "పేరాల రామారావు "సెద్దవారు చిన్నవారు బంధువులుకాని బంధువులుకాని చిన్నవారికి ఊదవారికి చలా (గ్రహించవలెను ఇట్లు చిత్తగించవలెను ఇట్లు నీ (శ్రేయోభిలాషి మీ విధేయుదు గుంటూరు భరతశర్మ మాచర్ల గోపాలకృష్ణ బంధువులుకాని "పెద్దవారు చిన్నవారికి “నీ (శ్రేయోభిలాషి అని రాస్పే చిన్నవారు పెద్దవారికి 'మీ విధేయుడు” లేదా “మీ విధేయి అని రాయాలి.

నత ల ప. అయా. న. న ము రద: గురు: వ ము మ మ. మ మ డ్‌ న ప న న మ మ న (నం ట్ర ల క ( చ ల రన న4| ల. _ స్‌ య. వ. (మైల న ప మ! యయ చ 1 లు రానా. సన య. స ఎవి. ప ట్య స వ నమారలనన ర . న న నస సప లు న. న స్‌; న ననన ల వగల మ. వపు న న సన న ప ల లద వ ...పెదవారి! య సారు: న య సట్రళు... మట ప = య. ఏమట య. స! ఇచట వ న నా య | రడి: షసడలా ప మన నే మాష స ముటెధడి న. న న న్న వ. న వల వాం మ. నన పు మ న మ న మ. ర ప మ న. న ను పమ నధ ళో! న మ న న న . . మ . య వ స వ య. య. స షూ ము నన. ప వ. పే ము న? ము లు త మ న సు మ టు న? రం వ నన న న ను న మ పైరు. పాదటి న వ. న నస నన న సు న మ స్ట ల... క. నన ప చనన తనూనునననుాతతనననతననననలననననువనొననననననన తననుతాను నననాననుతాతలలపనలనుననననుుచనతలునునామునమునునపననావాానననలడానాలా

98 వ: తెలుగు . వయా ననననననననననననననననననననననననననననననననననననననననన స న నా యు చార చు లచ య రాయలు టర స ద త ల యుద మ నాయలన రాయ 15.6 మూలపాఠం | 111 వ్యక్తులు సంస్టలకు రాసే లేఖలు ఎట్టా రాయాలి? ట్ర క్ట! న్‌ు క్ష వీటిలో అరీలు, దరఖాస్తులు, ఫిర్వాదులు, సెలవు చీటీలు, పతికలకు రాసే లేఖలు అనే భేదాలు ఉంటాయి వ మలు, ఖర్యా - న్‌ అస 'లేఖాకి పొఠంలో తెలుసుకున్నారు. ఈ లేఖలలోని సంబోధనలో కాని, సెలవు తీసుకోవటంలో కాని వ్యక్తిగత లేఖలలో ఉన్నన్ని తేడాలు ఉండవు. వ్యక్తుల మధ్య సంబంధాలు ఎన్నో రకాలుగా ఉంటుంది కనుక వ్యక్తిగతలేఖలలో “పీయమైని “పూజ్యులైనో “చిరంజీవి మొదలైన విధంగా విశేషణాలు వాడి సంబోధించటం జరుగుతుంది. వ్యక్తులకూ సంస్థలకూ మధ్య ఇన్ని రకాల సంబంధాలు ఉండవు. వ్యక్తిగత లేఖలలో వాడే “కి అనే విభక్తి ప్రత్యయం కల పదాలు వాదనక్కరలేదు. సూటిగా సంబోధన పదాలు వాడితే చాలు. సంస్థలకు రాసే లేఖలలో ఆ సంస్థలోని అధికారులను ఉద్దేశించి రాసేటప్పుడు 'అయ్యాగ' అనే సంబోధన. పదాన్ని వాడాలి. సంస్థనే ఉద్దేశించి రాసేటప్పుడు “'మహాశయులారాక్‌ అనె సంబోధన పదాన్ని వాడాలి, ఈ లేఖలలో *“పూజ్యలైని, *పియమైన్‌ వంటి విశేషణాలు వాడనక్కరలేదు. 'క్షేమసమాచారాలు తెలిపే అవసరం కూడా ఉండదు. "సెలవు తీసుకోవటం" విషయంలో విద్యార్ధులు తమ ఉపాధ్యాయులకు, ఉద్యోగులకు తమ పై అధికారులకు రాసే లేఖలలో “ఇట్ట అనే పదం కింద మీ విధేయుడు అని రాయాలి. లేఖ రాసేవారు స్త్రీలు అయితే 'మీ విధేయి అని రాయాలి. ఇతర అధికారులకు రాసేలేఖలలో “ఇట్లు' కింద భవదీయుడు అని కాని, రాసేవారు స్రీలు అయితే “భవదీయ అని రాయాలి. ఈ కింది నమూనా లేఖలు జాగ్రత్తగా చూడండి. అర్షీలుః " . జై ం అనంతపురం, 19-3-1992. కమీషనరు, పురపాలక సంఘం, అనంతపురం-515 001. అయ్యా! | ఏడవ వార్డులోని బోసుబొమ్మ కూడలి వద్ద ఇటీవల కొట్లు ఎక్కువగా ఏర్పడి జనసమ్మర్హం బాగా "పెరిగింది. ఈ కూడలిలో ఇప్పుడు ఉన్న దీపాల వెలుగు సరిపోవటం లేదు. కనుక ఇక్కడ. ఎక్కువ కాంతిని ఇచ్చే మెర్క్యురీ వేసర్‌ దీపాలను ఏర్పాటు చేయవలసిందిగా కోరుతున్నాన్లు, ఇట్టు భవదీయుడు పువ్వాడ వేణుగోపొలరావు

, లేఖ-2 వవ 99 ఫిర్యాదులు సర్వశ్రీ వావిళ్ల అండ్‌ కంపెనీ, పట్నం మజారు, గుంటూరు - 522 001. మహాశయులారా! మీరు పంపిన పుస్తకాల పార్పిలు అందింది. పార్సిలులో మీరు, బిల్లులో వేసిన పుస్తకాలు కొన్ని లేవు. “శబ్ద రత్నాకరం” తెలుగు నిఘంటువు బిల్లులో వేశారు కొని అది పార్పిలులో లేదు. కనుక వెంటనే “శబ్దరత్నాకరం" కాపీని పంపించగలరు. ఇట్లు నవదీయుడు కేరాల సుగుణ " దరఖాస్తులు తెనాలి 8.3.1994 కరస్పాండెంట్‌ హిందూ కళాశాల గుంటూరు - 522 001. అయ్యా! తమరు 6.3.94న ఆంధ్రప్రభ దినపత్రికలో తెలుగు టైపిస్టు ఉద్యోగాలకు దరఖాస్తులు కోరుతూ ప్రకటన చేశారు. ఈ ఉద్యోగానికి మీరు కోరిన అ్వర్ణతలు నాకు ఉన్నాయి. నేను బి.ఎ. మొదటి తరగతిలో పొసు అయినాను. తెలుగు పైప్‌ రైటింగ్‌ల్‌ హైయర్‌(గేదు పరీక్ష పాసు అయినాను. నా పుట్లిన లేదీ 16.5.1974. ఈ ఉద్యోగానికి నా దరఖాన్తును పరిశీలించగలరు. నాకీ ఉద్యోగం వస్తేనా సై అధ్‌కారులు సంతృప్పి చెందే విధంగా నేను నా విధులను నిర్వహించగలను అని మనవి చేస్తున్నాను. నా విద్యార్హతలను తెలిపే సర్టిఫికెట్ల కొపీలను జతపరుస్తున్నాను. ఇట్లు ,. భవదీయుడు పాలపర్తి వెంకటకృష్ణమూర్తి "పెలవుచీటీలు విజయవాడ 4,9.1994 ప్రధానోపాధ్యాయుడు గాంధీ ఉన్నత పారశాల, విజయవాడ = 520 001.

100. 5: తెలుగు అయ్యా! ఎల్లుండి 6వ తేదీన గుంటూరులో మా అన్నయ్య పెళ్లి. చేను 5వ తేదీనించి 8వ తేదీ వరకు స్కూలుకు రాలేను. కనుక నాకు నాలుగు రోజులు సెలవు ఇవ్వవలసిందిగా కోరుతున్నాను. ఇట్టు భవదీయుడు మారెళ్ళ విజయలక్ష్మి శ్రే పత్రికలకు రాసే లేఖలు: వీటిని పత్రికా సంపాదకులను ఉద్దేశించి. రాస్తారు అని లేఖ-1 పారంలో చదివారు కదా! ఈ నమూనా లేఖను చూడండి. "హైదరాబాద్‌, 4-6-1904. సంపాదకులు, ఆంధ్రప్రభ దినపత్రిక, చోమలగూడ, హైదరాబాద్‌ - 500 029. అయ్యా! - మొన్న మన రాష్ట్రంలో జరిగిన ఉప ఎన్నికలలో గెలిచిన అభ్యర్థి రిగ్గింగు చేశాడని ఓడినా అభ్యర్ది, ఓడిన అభ్యర్థి రిగ్గింగు చేయటం వల్ల తనకు తక్కువ మెజారిటీ వచ్చిందని గెలిచిన అభ్యర్థి ఒకరిపై ఒకరు ఆరోపణలు చేసుకుంటున్నారు. ఇద్దరు అభ్యర్ధలూ రిగ్గింగు జరిగింది అంటున్నారు. కనుక ఖచ్చితంగా రిగ్గింగు జరిగే ఉండాలి. ఎన్నిల కమీషనరుగారు ఈ _ఉపఎన్నికను రద్దు పరిచి మళ్లీ ఉపఎన్నిక జరపటం సముచితంగా ఉంటుంది. ఇట్లు భవదీయుదు గంటల రాఘవయ్య 15.7 విషయ నివరణ 1 | ఇప్పుదు పారంలో రెండవభాగొన్ని చదవండి. ఇందులో వ్యక్తులు సంస్థలకు రాసే లేఖలను సరించి చెప్పుకున్నాం. వ్యక్తిగత లేఖలలోని “సంబోధన, "సెలవు తీసుకోటం' ఎన్నో రకాలుగా ఉంటై కాని వ్యక్తులు సంస్థలకు రాసే లేఖలలో ఇవి అన్ని రకాలుగా ఉండవు. కారణం వ్యక్తికీసంస్థకూ. మధ్య సంబంధం ఒకేరకంగా ఉంటుంది. అందువల్ల 'మర్యాద'-'గౌరవం' ప్రకటించే సంబోధన మాత్రమే ఉంటుంది. సంబోధనలో కూడా 'అయ్యాగ్‌ 'మహాశయుళారా!' అనే సూటిగా సంబోధించే పదాలే వాడతారు. విశేషణాలు అక్కరలేదు. క్లైేమసనూచారాలూ అక్కరలేదు. “సెలవు తీసుకోటం'లో 'భవదీయుదు', *మీ విధేయుదు" అనే పదాలు మాత్రమే ఉంటై. స్రీలు రాసే లేఖలలో 'భవదీయీ *మీ విధేయి అని రాయాలి. లలల

లేభ-2 ౨౨ 101 ఈ అంశాలను ఈ కింది పట్టికలో మర్లీ చెప్పుకుందాం. శు విద్యార్దులు ఆధ్యాపకులకు, ఉద్యోగులు 'పైఆధికారులకు రాసే లేఖలలో “సంబోధన "సెలవు తీసుకోటం న శ్‌ అయ్యా: ఇట్టు మీ విధేయిుదు గాలి పద్మనాభం శ శే బయ్యా! ఇట్టు మీ పిధేయ ఒ. చెంకటలక్తే శై ల్‌! ఫ్‌ వ్యక్తులు సంస్థలలోని అధికారులకు రాసే లేఖలలో సంబోధన, సెలవు తీసుకోవటం | | వయ్యా ఇట్లు భవద్‌యుదు పెందుర్తి గోపాలరావు ఇయ్యా! ఇట్టు భవదీయ " వేదాంతం పిశాలాకి ల్‌ ఫై వ్యక్తులు సంస్థలకు రాసే ఉత్తరాలలో సంబోధక సెలవు తీసుకొంటాం. వ్య శి శే శఅహాశయిలారా! ఇట్టు భవదీయుడు వనపర్తి వెంకటయ్య ఫుహాశయిలారా! ఇట్లు భవదీయ పాలదుగు మహాలక్ష్మ్యె మహో ఇపూదు. లేఖలోని వమూడవ భాగాన్సి మన్లీ చదపండి. ల్‌ ౧4 గా ఆయా లేఖలలో రాసే చిరునామా ఎక్కడెక్కడ రాయాలి, అందుకునే వారి ఏరునామా ఎక్కడెక్కడ గాయాలో చెప్పుకున్నాం అేఖ న్వరూపం మొత్తాన్ని ఒకచోట చెప్పుకున్నాం. ఆ అంశాలను నమూనా $వలతో పోల్చుకుంటూ చదవండి. వ్యక్తిగత లేఖలలో రాసేవారి చిరునామా లేఖ పైభాగాన ఎడము పక్కన రాయాలి. కుడివైపున తేదీ తెయ్యాలి. ఎంగారు లక్ష్మణదాసు 11-11-100౮ 1-2-946, కళ్యాణం వీధి, నాపట్ట-522 101 " వ స్నేహితురాలు. కేరు మాతం ఎడమపక్క సైభాగాన రాసి, చిరునామా, తేదీ కుడివైపు పైభాగాన కూడా గొయవచ్ము.

102 వ తెలుగు క్‌ న అ లే అ బంగారు లక్ష్మణదాసు 3-2-9406, కళ్యాణంవారి వీధి, లు ; ళ్ళ బాపట్ల - 522 101 ద్వా 11-11-1094 వ్‌ ॥ పోస్టుకార్డుమీద, రాసినప్పుడు వెనుకపక్క ఎడమవైపున కూడా రాసేవారి. చిరునామా రాయాలి. ॥ త్త | న్‌ క్‌ యే ఇన్‌లాంజ్‌ లెటరులో రాసినప్పుడు రాసేవారి చిరువామాకు కేటాయించిన చోట రాయాలి. కవరు మీద రాసినప్పుదు కవరుకు' ఎడమ పక్కన రాసేవారి చిరునామా రాయాలి. వ్యక్తిగత లేఖలలో ఆందుకునే | జ్‌ ఇ చిరునామాను పోస్టుకార్డు ఇన్‌లాండ్‌ లెటరు, కవర్లలో అందుకు కేటాయించిన చోట రాస్తే చాలు. లేఖలో 'సైభాగాన రాయనక్కరలదు. వ ఆం వా వ్యక్తులు సంస్తలకు రాసేలేఖలలో మాత్రం లేఖలోశే ముఖ్యభాగానికి ముందు, అంటే రాసేవారి దా నా జ జ జ క ఏడిపక చిరునామా కింద అందుకునే వారి చిరునామా రాయాలి. చర్వాత కవరు బుద కూడా కుడిపక్కన హే ఈ శ్చ శ రి క న్‌ న! పాఠంలో ఇచ్చిన నమూసా లేఖలను జాగ్రత్తగా మూసి ఈ ఆంశాభను ఆకళింపు. చేసుకోండి. న. స న స స మ యయ. ప ంచు పూర తరు రంది న సకాలం ం యు రాణ భభ ను స స సు... మ మ మ స! నహాములకు. సెటపుడు. లను. తీసుకో టలీలో. పటు: కతద న. చ పుల య లన లక టంట టు కంద టన రయ మపయులరా మ. య. యా. దస ల ప వ యుంల స లయాం. స పరంట్‌న . న 2 సంది వాకా భన వ గారింద్‌ వాటిని ఏడురుగా యుండ లంలో రాన దం రడ అరయ శ టు వ. న నత చ న న న న స న న 2 సములు నయం ర మూ డా. స [లు న. ర నట న న త యమున ఆనె వలం ములు సంకు నా చ. మం. టం. స్స స పయమిన స పసన కం. 4 న్‌ మ మ సు హం న టా. య... మ ను ప పరవ సమధానం నను గందర టు! ఎ సం, న ఎస వాదన స మ న - సన సన న కు పట న టన మ స న. న. వ మ క. వాకాయలను యానాం నాననా తననన యయలనామాయాల

లేబ-2 వ. 103 2 రాసారు స్తీల్ళులయిత్చేఇట్ట్లు అనే మ్రపట కాదన న "౫ న. జటా ల ఒ సతి ల న మం న. ఇవేనా ను సా. బ్య న. ఖై మీ వితేయిపపడ్‌య అస్నేయాటలు వాయాల స హహ సమ టి ం మల షు" మ్‌ వభేయనడు; భవదీయుడు ఆవి ల్లాళూకిన న " |. నతన మ న. ళ్‌ జ న ల న నడ ల స్య య లం ల టి లి ల యి! 15.8 మూలపాఠం ప! లేఖలలోని మూడు భాగాలు ఎక్కడెక్కడ రాయాలి? లేఖలో మూడు భాగాలుంటై అని “జ్స్చే=1ి పారంలో తెలుసుకున్నారు. అవి:

1. రాసేవారి చిరునామూ, తేదీ
2. ముఖ్య విషయభాగం ఇ. అందుకునే వారి చిరునావూ వ్యక్తిగత లేఖలను సాధారణంగా పోస్టాఫీసులో దొరికే పోష్టుకార్డుల మీద- గాని ఇన్‌లాండ్‌ లెటర్‌ మీదగాని రాష్తారు. ఒక ఇన్‌లాండు లెటరు చాలకపోతే తెల్లకాయితం మీదరాసీ పోస్టాఫీసులోనే దారికే కవరులో "పెట్టి పంపవచ్చు. వ్యక్తులు సంస్రలకు రాశే లేఖలను సాధారణంగా తెల్ల కాయితాల మీద రాసి కవర్లలో రం ఠయు వో టో “పటి పంపుతారు. ళం రాసేవారి చిరునామా ఎక్కడ రాయాలో తెలుసుకుందాం. అేఖను రాసే కాయితం లేదా కార్డు ఎడమపక్క రాసేవారి ఎరునామా రాయాలి. కుడిపక్క "పైభాగాన తేదీ వెయ్యాలి. దిగువన కింద ఇచ్చిన నమూనా చూడండి. ఈ వమూనాలో లేఖ రాసే వ్యక్తి పేరు బలివాడ రంగనాథం. రాసేనారి చిరునామా 2-6-1004 15.9 విషయ వివరణ నమూనా 1 వ్యక్తిగతలేఖ పంతుల నాగేశ్వరరావు అమరావతి - 522 020. పియమి(త్రుడు రంగనాథానికి శుభాకాంక్షలు తెలుపుతూ నాగేశ్వరరావు రాయునది. ఇక్కడ మేము స్తనం. అక్కడ నువ్వు బాగన్నావా* నేను ఈ నెలలో 31న గుంటూరు వస్తున్నాను. అప్పుడు నిన్ను కలుస్తాను. నువ్వు 31న నాకోసం తీరిక చేసుకొని ఇంటిదగ్గరే ఉండగలవు. కా వ్‌ొణ్ని హితుడు పంతు€ చం ననన నన. ననన నడావానారనాాజవవాలాంా.

106 వ; "తెలుగు | | రోజులు సెలవు కో మీ "సెలవు చీటీ 3. రెండు లు లను కోరుతూ ఉపాధ్యాయునికి సెలవు చీటీ రాయండి. ర భవనం పిన న చ పనన నన టను

పట్టికలనుంచి రేటాచిత్రాలనుంచి సమాచారాన్ని (గ్రహించటం వ: 107 పటి రే 16. పఠకలనుంచి ఖాచిత్రాలనుఅవి లూ త్రి పమాచారాన్ని (గ్ర వాంచటంలం

16.1 భూమిక :

సమాచారాన్ని ప్రజలకు అందించటం ప్రజల (శ్రేయస్సే! ధ్యేయంగాగల అధునిక. ప్రజూ ప్రభుత్వాల విధి ప్రణా జీవితానికి సంబంధించిన సమాచారాన్ని తెలుసుకునే హక్కు పౌొరులందరొక్‌ ఉందొ. ఈ కారణంగా (ప్రభుత్య సంస్తలు, షత్రికబూ. ఎంతో సమాచారాన్ని ప్రజలకు అందిస్తూ. ఉంటై. ఇట్లా అందించే! సమాచార కొంతభాగం: సట్టికలూ. రేఖాచిత్రాలు రూసంలో' ఉంటుంది. సమూదారాన్ని, అందించటంలో ష్టికలూ; శేఖావిత్రాలూ ఎట్లా తోడ్డడతాయో. ఈ పాఠంలో తెలుసుకుంటూరూ.

2182. లక్ష్యాలు

ఈ పాఠం చదివిన తద్వాత మీరు వ

= పట్టికలనుంచి, రేఖావిత్రాలనుంచి సమాచారాన్ని గ్రహిణమి చెప్పగలుగుతారు.

*= ప్రమావారాన్ని పాంచుపరుస్తూ చిన్ను చిన్న పట్టికలను రూపాందించూలుగుతారు.

నా రైల్వే "పైంచేబుల్‌” వంటి పుస్తకాలలోనించి సమాచారాన్ని (గ్‌హ్‌ంవి చెప్పగలుగుతారు. 76.3 మూలసాఠం రండి విద్యార్థులూ! రండి! పట్టీకలూ; లేఖాచిత్రాలనల్లా కలిగే ప్రయోజనమేనిటో తెలుసుకుందాం, రండి!

క్ష పటికలు లు

పట్టికల వళ్ల ప్రయోజనం ఏమిటి?

పో లొ జ మనం ఒక సమాచారాన్ని ఇతరులకు అందించటానికి భాషను ఉపయోగిస్తాం. భాషలో వాక్యాలు ఉంటాయి. వాక్యాలు ఎన్నో రకాలుగా ఉంటాయి. ప్రతి వాక్యం ఒక సమాచారాన్ని అందిస్తుంది.

108 వ: తెలుగు నా ఈ కింది వార్తలను చూడండి, కర్ణాటకలో వరదలకు ఇద్దరు బలి న్యూఢిల్లీ, జూలై 3 : రుతుపవనాల (ప్రభావం కారణంగా. ఉత్త హైదరాబాద్‌, జూన్‌ ]; భా వర్షాలు కురవగా, కర్నాటక రాస్ట్రం వారం నమోదైన గరిస్స ఉష్ణోగ్రత: వరద పరిస్థితి విషమించి మరో ఇద్దరు క్‌ ల | పాణాలు కోల్పోయారు దీనిడో ఆ “సెంటీైడ్‌ రాష్ట్రంలోని దక్షిణ కన్నడ జిల్లాలో వర్షాల (డక్రీలలో) వల్ల మరణించినవారి సంఖ్య ఆరుకు చెరించి. చదునలలానావరానానరానాానానానాానాావాలాలా దక్షిణ కన్నడ జల్లాలోని వరదనీటి ముంపు హైదరాబాద్‌ శ1.2 య్‌ లా న్‌ వరంగల్‌ తేంర్‌ నకు గురైన ప్రాంతాలలో ప్రజలను రక్షిం ళ్‌ చేందుకు. బెంగుళూరు. మంచి నాలుగు కర్నూలు 43.2 మోటారు బోట్లను కీలకమైన ప్రాంతాలకు |. | ఏయవాద ౨9.2 పంపించినట్లు మంగభూరు నుంచి అందిన తిరుపతి బ్‌నగర్‌ 40.0 వార్తలద్య్వారా తెలిసింది. మహబూబనగసర ౩04 (ఆం ధ్రప్రభ 4-7-9 శ) (ఆంధ్రప్రభ 2-6-94) మొదటి వార్తాంశంలోని సమాచారం వాక్యాల రూపంలో అందించబడింది. కెండన వార్హాంశంలో వాక్యాలేమీ లేవు. ఇందులో సమాచారం ఒక పట్టిక రూపంలో అందించబడింది. పట్టికలో అందించబడిన నమాచారం వాక్యాలలో పెడితే ఇట్టా ఉంటుంది. "ప్పాదరాబాదులో బుధవారంనాడు నమోదైన గరిష్ట ఉష్ణోగ్రత 41.2 డిగ్రీలు. వరంగల్లులో బుధవారంనాడు నమోదైన గరిష్ట ఉమ్మోగత 415 డిగ్రీలు. కర్నూలులో బుధవారంనాడు నమోదైన గరిష్ట ఉష్ణోగ్రత 41.2 డిగ్రీలు. విజయవాడలో బుధవారంనాడు నమోదైన గరిష్ట ఉష్ణోగ్రత 39.2 డిగ్రీలు. తిరుపతిలో బుధవారంనాడు నమోదైన గరిష్ట ఉష్ణోగ్రత 40.0 డిగ్రీలు. మహబూబ్‌నగర్‌లో బుధవారంనాదు నమోదైన గరిష్ట ఉష్ణోగ్రత 40.4 డిగ్రీలు. ఇప్పుడు మొదటి వార్తాంశంలోని వాక్యాలను, ఉష్ణోగ్రతలను తెలిపే పై వాక్యాలను పోల్చి చూడండి. మొదటి నార్తలోని వాక్యాలు ఒక్కొక్కటి ఒక్కొక్క రకంగా ఉన్నాయి. అంటే వాక్య రచనలో వైవిధ్యం ఉంది. ఉష్ణోగ్రత తెలిపే వాక్యాలు అన్నీ ఒకేరకంగా ఉన్నాయి. అంతేకాకుండా, వాడిన మాటలనే మళ్ళీ మళ్ళీ వాడటంవల్ల అవి చధవటానికి విసుగుపు ట్టలా ఉన్నాయి. దీనికి కారణం ఏమిటి? మొదటి వార్తాంశంలోని ప్రతి వాక్యం ఒక కొత్త సమాచారాన్ని తెలుపుతున్నది. ఉష్ణోగ్రతను తెలిపే వాక్యాలు అన్నీ ఒకేరకమైన సమాచారాన్ని (ఫలానా ఊరిలో ఉష్ణోగ్రత ఇన్ని డిగ్రీలు అనెది) మాత్రమే తెలుపుతున్నది. అందువల్ల అన్ని వాక్యాలూ ఒకేవిధమైన రచనా విధానాన్ని కలిగి ఉన్నాయి.

పట్టికలనుంచి రేభాచిత్రాలనుంచి సమాచారాన్ని గ్రహించటం :: 109 ఒకేరకమైన సమాచారం కావటంవల్ల మొదటి వాక్యంలో వాడిన మాటలనే తక్కిన వాక్యాలలో కూడా వాడటం జరిగింది. అంటే ఇట్టా వేరువేరు అంశాలకు చెందిన ఒకే రకమైన సమాచారాన్ని ఆందించవలసివచ్చినప్పుడు ఒకేరకమైన వాక్యాలను వాడవలసి వస్తుందని చెప్పవచ్చు. ఈ లక్షణం రచనకు అందాన్ని ఇవ్వదు. పైగా " చదివే వారికి విసుగు పుట్టిస్తుంది. అందువల్లనే ఇటువంటి సమాచారాన్ని అందించటానికి అం'కే పలు అంశాలకు చెందిన ఒకే సమాచారాన్ని అందించటానికి పట్టికలను ఉపయోగిస్తారు. పలు అంశాలకు చెందిన ఒకే సమాచారం అంకే ఏమిటో కొంచెం వివరంగా చెప్పుకుందాం.

“బుధవారం నాటి గరిష్ట ఉష్ణోగ్రత ఆందించబడుతున్న సమాచారం. ప్రతి వాక్యంలోనూ ఈ సమాచారమే అందించబడుతున్నది. ఇది 'ప్పైదరాబాదులోని ఉష్షోగళ, వరంగల్లులోని ఉష్ణోగ్రత, కర్నూలులోని ఉష్ణోగ్రత, విజయవాడలోని ఉష్ణోగ్రత, తిరుపతిలోని ఉష్టోగత, మహబూబ్‌నగర్‌లోని ఉష్ణోగ్రత గా విభజించబడి అందించబడుతున్నది. అంకే ఒకే సమాచారం పలు అంశాలుగా విభజించబడుతున్నదన్నమాట,. మరొక ఉదాహరణ చూద్దాం, పార్వతి పదవ తరగతి పాసైంది. మార్కులు ఒక పట్టికలో వేసి ఇచ్చారు. మంచి మార్కులే వచ్చినై. ఆ సటిక చూడండి. లు పార్వతికి ఆయా సబ్జక్టులలో వచ్చిన మార్కులు. సబ్దెక్సు / మార్కులు జులు నూటికి ఇంగ్లీషు బగ్ర వా నా. హక | నబి జ్న యక్‌, సోషల్‌ స్రడీస్‌ 705 | యే ఈ పట్టికలోని సమాచారాన్ని వాక్యాలలో తెలిపితే ఎట్టా ఉంటుందో చూడండి. పార్వతికి ఇంగ్రీషులో నూటికి 76 మార్కులు వచ్చాయి. తెలుగులో నూటికి 73 మార్కులు వచ్చాయి, లెక్కల్లో నూటికి 86 మార్కులు వచ్చాయి. "సైన్సులో నూటికి 80 మార్కులు వచ్చాయి. సోషల్‌ న్షడీస్‌లో నూటికి 75 మార్కులు ఛచ్చాయి. ఇట్లా అన్ని వాక్యాలూ ఒకేరకంగా ఉండటం, వాడిన మాటలనే మళ్ళీ మళ్ళీ వాడటం వల్ల వాక్య రచనలో విసుగు పుట్టించే లక్షణం ఏర్పడింది. పోనీ, ఇన్ని వాక్యాలు కాకుండా, “అనా కోతను కాలుకిము్యాత తత కనా నాలాల నో కనును ా నాలకను ననొషాధాలన న నననకాళాభాత కాగ షుపనల్ర ననున ననుననాన నకు ననమునథమున నన ధాననునా ననన న్తననతుననుాస్రలున నషలననాలాలనతున్యనననిషుసన కానన నాబాన భాననుషనాపు కాలాన ను ననన నననినాలుొనునను చాననననుము నన నానునొననాటాన్రాసా నున ొనకనుట్తుతులాు నునా లన

1210 వవ తెలుగు “పార్వతికి ఇంగ్లీషులో నూటికి 76, తెలుగులో నూటికి 73, లెక్కల్లో 86, సైన్సులో 80, సోషల్‌ న్లడీస్‌లో 75 మార్కులు వచ్చాయి అని ఒకే వాక్యంలో చెప్పవచ్చు. అప్పుడు వాక్యం పెద్దది అవుతుంది. సమాచారం ఎక్కువ అయినకొద్దీ వాక్యరచన ఇంకా క్లిష్టం అయి అరం చెసుకోవటం కష్టం అవుతుంది. టె ర] రా ] దీనికి కారణం ఏమిటి? ఇక్కడ కూడా ముందు చెప్పుకున్న ఉష్ణోగ్రత సమాచారం వలెనే పలు అంశాలకు చెందిన ఒకే రకమైన సమాచారం అందించటం జరుగుతున్నది. పార్వతికి వచ్చిన మార్కులు అనేది ఇక్కడ అందించబదుతున్న సమాచారం. ఇది తెలుగు, ఇంగ్లీషు, లెక్కలు మొదలైన అంశాలుగా విభజించబడింది. ఇటువంటి సందర్భాలలో పట్టికలు బాగా తోడ్పడతాయి. పట్టికలలో లభించే సమాచారానికి మరొక మంచి ఉదాహరణ రైల్వే "పైంక్రేబుల్‌. రైళ్ళకు సంబంధించిన సమాచారం చాలావరకూ పట్టికలలోనే అభిస్తుంది. రైళ్ళ రాకపోకలన్నీ తెలిపే పుస్తకాన్ని రైల్వేవారు ప్రచురిస్తారు. దాన్ని రైల్వే 'టైమ్‌కేబుల్‌ అంటారు. అందులో రైళ్ళ రాకపోకల సమయాలన్నీ పట్టికల రూపంలోనే ఉంటాయి. విజయవాడ - గుంటూరు మధ్య 38 కిలోమీటర్ల దూరం ఉంది. ఈ రెందు నగరాల మధ్య రానూపోనూ కలిపి 22 రైళ్ళు నడుస్తాయి. విజయవాడ - గుటూరుల మధ్య 6 స్టేషన్లు ఉన్నాయి ఈ 22 రైళ్ళు ఆయా స్తైషన్లను చేరే వేళలు, బయలుదేరే వేళలు వాక్యాల రూసంలో చెప్పడం ఎంతో కష్టంకదా! ఉం ౯ ఉదాహరణకు ఒక రైలును గురించిన సమాచారం వాక్యంలో చెస్తే ఎలా ఉంటుందో చూడండి. 507 నెంబరు కల గుంటూరు - విజయవాడ పొసింజరు రైలు గుంటూరులో రాత్రి గం. 845 ని.లకు బయతక్టేరుతుంది. గుంటూరు నుంచి 3౩ కిలోమీటర్ల దూరంలో కల పెదకాకానిలో ఇది ఆగదు. '9 కిలోమీటర్ల దూరంలో కల నయబూరుకు రా. 8&.57 కు చేరి వెంటనే జయళ్లేరి గుంటూరునుంచి 13 కిలోమీటర్ల దూరంలోగల నాగార్జునసాగర్‌లో ఆగకుండా, 21 కిలోమీటర్ల దూరంలోని మంగళగిరికి రా. 915కు జేరుతుంది. మంగళగిరిలో వెంటనే బయలళ్టేరి గుంటూరు నుంచి 28 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న కృష్ణా కెనాల్‌ జంక్షన్‌కు రా. 9.27కు చేరి వెంటనే బయత్షేరి విజయవాడకు రా. 9.45కు చేరుతుంది. ఇదే విషయాన్ని ఒక పట్టికలో ఇస్తే ఇట్టా ఉంటుంది. గుంటూరు స్టేషన్లు నెం 507 నుంచి గుంటూరు-విజయవాడ కిలోమీటర్లు పాసింజరు “ గుంటూరు రాక శవా పోక 20.45 పై పెదకాకాని | పోక అజ 9 నంబూరు పోక 20.57 13 నాగార్జువసాగర్‌ పోక ఒం లై మంగళగిరి పోక 2115 28 కృష్ణా కెనాల్‌ | షోక 21,27 33 విజయవాడ రాక 21.45 పోక శి

పట్టికలనుంచి రేఖాచిత్రాలనుంచి సమాచారాన్ని గ్రహించటం :: 2 ఈ పట్టికలో మొదటి నిలువు వరసలో ఉన్న అంకెలు గుంటూరు నించి ఆయా ఊళ్ళకు గల దూరం ఎన్ని కిలోమీటర్లో తెలుపుతాయి... రెండవ నిలువు వరుసలో ఆయా ఊళ్ళ పేర్లు ఇవ్వబడ్డాయి. తర్వాతి నిలువు వరసలో 507వ నెంబరు రైలుసేరు, ఆయా ఊళ్ళకు ఆ రైలు చేరె సమయం ఇవ్వబడినాయి. ఇప్పుడు “507” నెంబరు రైలు మంగళగిరికి ఎప్పుదు చేరుతుంది? అనే ప్రశ్నకు సమాధానం చెప్పండి. ముందు ఈ సమాచారాన్ని ఇచ్చిన వాక్యాలను చదవండి. తర్వాత పట్టిక చూడండి. వాక్యాలను చదివి ఈ ప్రశ్నకు సమాధానం చెప్పటం సులభమా పట్టికను చూసి సమాధానం చెప్పటం సులభమా? వాక్యాలు మొత్తం చదివితే గాని సమాధానం తెలియదు. పట్టికలో అయితే మంగళగిరి అనే అడ్డవరసలో చూస్తే వెంటనే 21.15 అని తెలుస్తుంది. 21.15 అంటే ఏమిటి” ఆధునిక వ్యవహారంలో రోజు ఆంకే అర్ధరాత్రి 12 గంటలనించి మర్నాటి అర్ధరాత్రి 12 గంటలవరకు. కనుక రైల్వేవారు సమయాన్ని గంటలలో తెలి'పేటప్పుదు గంటలను 0 నుంచి 23 చాకా వరుస సంఖ్యలతో సూచిస్తారు. దీని ప్రకారం మధ్యాహ్నం 12 గంటల తర్వాత మళ్ళీ ఒంటిగంట, 2 గంటలు, 8 గంటలు అని కాకుండా 13 గంటలు, 14 గంటలు 15 గంటలు అని సూచిస్తారు. కనుక 21.15 అంటే రాత్రి 9 గంటల 15 నిమిషాలు అని గ్రహించాలి. ఇప్పుడు ఈ కింది పట్టికలు చూడండి. విడయవాడ నుంచి గుంటూర్కుు గుంటూరు నుంచి విజయవాడ వెళ్ళే రైళ్ళు, వాటి వేళలు తెలిపే పట్టికలివి. విజయవాడ - గుంటూరు (3.6) ఎక్సఫెఫ్‌ / ప్యాసెంజర్‌

యెన్‌ నెం ర్‌08 7015 వ | వం కన! తిల్లై 506 7ల40 ర్‌00 ఖ్‌ 7055

శే క్‌ | బెం / య / శీ క ళ్‌ ఖ్గ తే శ్‌ (షట జు | [ల్‌ న స్తీ జి | చ్‌ న జే వ 2 స సై 2. | జ హ్‌ శ్‌

తరాారరాతారాజగూరంరుకారావాలారా

విజయవాడ జం. 5 ఎలు 0306 అటి 0745 | 698916 1030 అలు 15 456 శె 25 1935 | 22 66

కాంచన 4 0200 20 (06 25 0800 0935 | 16050, 1420. 1605 | 1810 19 45 22 26

క్రీస్ణాక్యానల్‌ జం 5 0215 జాలా 0640 | 0815 0950 1105 1435 1620 1825 2060 అజా

మంగళగిరి వీ 02 26 అణు ౧0652 0826 1002 | 1116 14 47|| 16 31 | 1836 2010 22 4

వాగొర్జున ఆ ఆం ఆం ఎం. (0837 | 1013 -- ఆం న! ఒం ఆం ఆం

వాగారము ప" న వంపూరు వ్‌ ౧2 43 శాల 06710 08 45 1021 1133 1565 04 16 49 1854 2621 2257 29 | పెదకొకొని న! ఆం ఆం = (0851 -- ఒం ఆం (1654 -- -ం ఆం ఏ గుంటూరు జం. ౧3౧006 0425 0725 0915 | 1050 | 115655 1535, 17 20, 198156 ౨౦40 2 25

వాన న! జాలా 04 358 (607 586 న జాలా 1210 జా జలా జాలా వాలు 23 35 యల వ సనా

|

112 వ తెలుగు గుంటూరు-విజయవాడ (0.6) ఎక్స్‌ప్రెస్‌ / ప్యాపెంర్‌ (యెన్‌ నెం. ల్‌01 7056 7201 7239 తటి ర5్‌]1ప వ్తంిపై శ్వీట్రిక్షై జి 507 7016 ! ల్‌ న! ర్ల ల్లి త్త సి 1 క్‌ ఫ్‌ ప్‌ శే స లక్‌ ఫీ న. న. న వ క స ; శ .. వ్‌ “1 ] నన లై ష్‌ గుంటూరు జం. 2 | 2240| 0315" -- ఎ (0850 4 (౨ (1615 -- ఎం! 23 30 కట తే | 09 30| 03 25 [0530 |08 40 ఎకి 35 1205 | 14 26 | 1635 , 1800 | 20 45 23 40 3. | పెదకాకాన = |. ఎ 10808 -- ఆ (లా | 43 -- ఎం | 9 నంబూరు వ్‌ ౧౦ 42|| 0౮౨౮6 05 4) 108 13 9త7 | 1217 1437 16 54 | 18 12 2057 అతి 13 | నాగార్జున ల న! ఒం ఆ ఎ. (0955, -- ఆ (1702 -- ఒం ఒం వొగొరము కే 21 | మంగళగిరి వ్‌ 0100 03419 0554 0831 | 1007 |, 1234 1454, ]7]3 | 1830 21 15 జాలు హు శ్రిమ్ణాక్యానల్‌ జం ఏ 01 12 న జా 0843 1019 119 46 | 1506 | 1725 | 3843 2127 జా ఏ3 | విజయవాడ జం. & 0130 04౪0 | 06 25 | 0905 ]0 40 | 1305 1535 | 17 45 | 19 15| 21 45 0030; వెళ 4 అలు 04 40,0635 0925 | 1105 | 1405 1615 | 1805 |, 2000 అలా 00 4! కవనయఅత రదర నా రానారానానాక రా బ్య న జ్య ర పట్టికలు సమాచారాన్ని ఎట్టా అందిస్తున్నాయి మళ్ళీ విద్యార్ధుల మార్కులను తెలిసే పట్టికను చూడండి. ఈ పట్టికలోని సమాచారం ఫలానా అని ఎట్టా తెలుస్తుంది? గేర్తిక వల్ల తెలుస్తుంది. కనుక పట్టికలకు శీర్షిక చాలా ముఖ్యం. శీర్షికలో సూచించిన ఆ ఫలానా [కాస లా అత్‌ య సమాచారాన్ని పట్టికలోని అడ్డాలూ (అద్దువరసలు), నీలువులూ (నిలువువరసలు) కలిసి అందజేస్తాయి. అడ్డాలు ఒక అంశాన్ని తెలుపుతాయి. నిలువులు మరొక అంశాన్ని తెలుపుతొయి. అడ్డం, నిలువూ కలిసిన గడి పై రెందు అంశాలకు చెందిన సమాచారాన్ని తెలుపుతుంది. ఉదాహరణకు గుంటూరు-విజయవాడ రైళ్ల "టైమ్‌ కేబుల్‌ లోని అడ్డాలు స్టేషన్ల పేర్లు తెలుపుతున్నాయి. నిలువులు రైళ్ళ పేర్టు తెలుపుతున్నాయి. + అడ్డం-నిలువు కలిసీన గడి ఆ రైలు ఆ స్టేషనులో బయలుదేరే సమయాన్ని (సమాచారం) తెలుపుతున్నది. ఇప్పుదు. 418వ. నెంబరు. రైలు మాచెర్ల-భీమవరం పౌసింజరు. ఈ రైలు మంగళగిరిలో ఎప్పుడు ము బయలుదేరుతుందో తెలుసుకోవాలి అనుకుందాం “మంగళగిరి అనే అడ్ర వరస, 418వ నెంబరు రైలు అనే నిలువు వరస కలిసిన చోట ఉన్న అంకె ఆ రా య్‌ రైలు మంగళగిరిలో బయలుదేరు వేళను తెలుపుతుంది. అది 10 గం. 7 ని.లకు. ఈ పట్టికనుంచి సమాచారాన్ని మరొక కోణంలోనించి కూడా గ్రహించవచ్చు. న

పట్టికలనుంచి రేఖాచిత్రాలనుంచి సమాచారాన్ని (గ్రహించటం వవ 113 ఉదాహరణకు నంబూరులో' విజయవాడు వైపుకు. వెళ్ళే రైళ్ళు ఏయే వేళలలో ఉన్నాయి అనే సమాచారాన్ని తెలుసుకోవాలి అనుకుందాం, అప్పుడు ఏం చేయాలి” గుంటూరూనిజయవాడు. రైళ్ళ పట్టికలో *నంబూరుూో' అనే అడ్డవరసను చివరిదాకా. చూపుకుంటూపోతే:

0042, 03.36, 0541, 083% 09,47, 1217, 1437, 16.54, 18.12, 2057 అనే వేళలు, కనపడతాయి. అంటే ఈయీ వేళలలో నంబూరు స్టేషనులో విజయవాడకు వెళ్ళే రైళ్ళు ఉన్నాయన్నమాట. పట్టికలను ఎట్లా తయారు చేయాలి? పట్టికల ద్వారా అందించే సమాచారంలో రెండు రకాల అంశాలు ఉంటాయి. ఒకటి. స్థిరంగా ఉండేవి. రెండు: మారేవి. ఇంతుకుముందు చూసిన గుంటూరు-విజయవాడ. రైళ్ళ 'టైమ్‌శేయిల్‌ చూడండి. స్టేషన్లు, రైళ్ళ పేర్లు స్ట్‌రంగా ఉండే అంశాలు. వేళలు మాదే ఆంశాలు. సెరంగా ఉండే ఆంశాలు: వీటిని ఇంగ్రీషులో ౧0151206 అంటారు. హై ఉదాహరణలో స్టేషన్లు అన్నింటిక్‌ స్త్‌ ్న రైళ్ళతో సంబంధం ఉంది. అట్లాగే అన్ని రైళ్ళూ అన్ని స్టేషన్లమీదుగా పోతాయి. మాడే అంశాలు: వీటిని ఇంగ్లీషులో ₹మిగణరి)69 అంటారు. రైళ్ళు ఆయా స్టేషన్లకు వచ్చే వేళలు ఒకే విధంగా ఉండవు కదా! అందువల్ల ఇవి మారే అంశాలు. జి భీ ఆ ల

సాధారణంగా పట్టికలలో స్థిరమైన అంశాలు రెండు ఉంటాయి. ఆ రెండింటిలో ఒకటి ఆడ్డపరసలలోమా, "రెండవదాన్ని నిలువు వరసలలోనూ చూసటం. జరుగుతుంది.

జ ఇ ల రు అజం ల “పై పట్టికలో కూడా స్థిరమైన అంశాలు రెందు ఉన్నాయి. 1. స్టషమ్లు 2. రైళ్ళు. సెషన్లు అనే అంశాన్ని ఆడ్రవరసలలోనూ, రైళళ్ళు అవే అంశాన్ని విలువు వరసలలోనూ చూపడం జరిగింది. అడ్డ వరసలు ఏడు ఉన్నాయి. ఎందువల్ల? స్టేషన్లు ఆనే అంశంలో ఏదు స్టేషన్లు ఉన్నాయి కనుక. అట్టాగే నిలువు వరసలలో పదకొండు న్నాయి. ఎండువల్ల? రైళ్ళు అనే అంశంలో పదకొండు రైళ్ళు ఉన్నాయి కనుక. ఇప్పుదు. నాలుగు నగరాలలో గరిష్ట కనిష్ట ఉష్ణోగ్రతలను తెలిసే సమాచారాన్ని ఒక పట్టికలో ఇవ్వాలి అనుకుందాం. ఉష్ణోగ్రతను సెంటీ[గేదు డిగ్రీలలో తెలుపుదాం. ఇక్కడ స్టీరమైన అంశాలు రెందు: నగరాలు, ఉష్ణోగ్రత. మారే అంశాలు: డిగ్రీలు. సెిరమైన అంశాలు రెండింటిలో ఒకదానికి అడ్డవరసలు, మరొకదానికి నిలువువరసలు కేటాయిస్తాం. నేధారణంగా ఎక్కువ సంఖ్యలో ఉన్న అంశానికి అడ్డవరసలు కేటాయిస్తాం. *నగరాలు అనే అంశంలో నాలుగు నగరాలు ఉన్నాయి. *“ఉష్ణోగత' అనే అంశంలో గరిష్ట కనిష్ట అనే భేదాలు మాత్రమే ఉన్నాయి. కనుక నగరాలకు అడ్డవరసలు, ఉష్ణోగ్రతకు నిలువు వరసలు కెటాయించాలి. (క్రింది పట్టికను జూగ్రత్తగా చూడండి. రెందు స్థిరమైన అంశాలనూ ఒకటి (నగరాలు) అడ్డవరసలలోనూ, మరొకటి (ఉష్ణోగ్రతు నిలువు వరసలలోనూ చూపించాం. ఇక 'మారే అంశం” అయిన డిగ్రీలను ఆయౌ గళ్ళలో నింపటమే. ననన

కడ వవ తెలుగు ఉష్ణోగ్రత గరిష్టం కనిష్టం పదవ విశాఖపట్నం , తిరుపతి | శ టు అవనాననారనాననాానానా నాకాక ్టైదరాబాదులో గరివ్న ఉష్ణోగ్రత 39. కనిష్ట ఉష్ణోగ్రత 26%. ఇదే మనం అందించే సమాచారంలోని ముఖ్యమైన విషయం, ఇది ఎప్పుడూ “మారే అంశం అయి ఉంటుంది. ఈ సమాచారాన్ని ఎక్కడ నమోదు చేయాలి? "హైదరాబాదు" అనే అడ్డవరసలో "గరిష్టం అనే నిలువ్న్ల వరస కలిసే గడిలో 39 అని, ''కనిష్టం" అనే నిలువు వరస కలిసే గడిలో 26ొని నమోదు చేస్తాం. అట్టాగే విజయవాడలో గరిష్ట ఉష్ణోగత 40, కనిష్ట ఉష్ణోగ్రత 28. విశాఖపట్నంలో గరిష్టం 41%, కనిష్టం 279, తిరుపతిలో గరిప్పం 43, కనిష్టం 0. ఈ సమాచారం అంతా నమోదు చేసిన తర్వాత పట్టేక ఎట్లా ఉంటుందో చూడండి. ఉష్ణోగ్రత గరిష్పం కనిష్టం నగరం హైకూ 39 2. తిరుపతి ఉపి 30 160.4 విషయ వివరణ ఈ పొరంలో రెందు భాగాలున్నాయి మొదటి భాగం మళ్ళీ చదవండి. మొదటి భాగంలో పట్టికలను గురించి చెప్పుకున్నాం. పట్టికల (ప్రయోజనం ఏమిటి పట్టికలను ఎట్టా తయారు చేయాలి? అనే అంశాలను గురించి వివరించాం. సమాచారాన్ని అందించటానికి భాష ప్రధాన సాధనం అయినా భాషను లిఖితరూపంలో ెబ్దినప్పుదు కొన్ని రకాల సమాచారాలను రాతలో ఇవ్వటంకం కే పట్టికల రూపంలో ఇవ్వటం సులభంగా ఉంటుంది. దీనికి కారణం రాతలో ఎక్కువచోటు ఆక్రమించే సమాచారాన్ని ఒక చిన్న పట్టకలో ఇవ్వవచ్చు. కొన్ని అంశాలకు సంబంధించిన ఒకే సమాచారాన్ని ఇవ్వవలసి వచ్చినప్పుడు పెద్ద పెద్ద నాక్యాలు వాడవలసి వస్తుంది. వాడిన మాటలని వాడి వీసుగు పుట్టించె విధంగా ఉంటుంది రచన. ఇటువంటి సందర్భాలలో ఆ సమాచారాన్ని పట్టికలలో తెలపవచ్చు

పటికలనుంచి రేఖాచిత్రాలనుంచి సమాచారాన్ని (గ్రహించటం ౫: 116 ణయ ఆ రేఖాచిత్రాలు ఎన్నో రకాలుగా ఉండపచ్చు అని చెప్పుకున్నాం కదా! వాటిలో శాఖి చిత్రాల గురించి, దేశపటాల గురించి కొంత తెలుసుకున్నారు. ఇవేకాక వర్తులాకార రేఖాచిత్రాలు, గ్రాఫులు మొదలైనవి కూడా ఉన్నాయి. వీటి గురించి స్తే తరగతులలో తెలుసుకుంటారు. ఈ పట్టికలలో నిలువు వరసలూ. అడ్డవరసలూ కలిసి సమాచారాన్ని అందిస్తాయి. నిలువు వరసలలో కొన్ని అంశాలుంటాయి. అడ్డ వరసలలో కొన్ని అంశాలుంటాయి. ఈ రెండు అంశాలకు సంబంధించిన సమాచారం రెండు వరసలూ కలిసిన గడిలో అందించబదుతుంది. పట్టికలలో రెందు రకాల అంశాలుంటాయి. ఒకటి: స్టీరంగా ఉండే అంశాలు. రెందు: మారే అంశాలు. సిరమెన అంశాలు: రా యా సమాదారం స్ట్‌రమైన అంశాలు మాదే అంశాలు | (నిలువు - అడ్డం కలిసిన పా డ్త | గడులలో ఇచ్చేది) స్థిరమైన అంశం 1 'స్టిరమైన అంశం 2 (నిలువు వరసలో ఇచ్చేది. (అడ్డ వరసలో ఇచ్చేది) ఉదాహరణకు నాలుగు నగరాలలో బియ్యం ధర తెలపదలచుకున్నాం అనుకోండి. ధరలను రూపాయలలో తలుపుతాం కదా! “నగరాలు, *బియ్యంధరి స్టీరమైన అంశాలు, 'రూపాయలు' మాకే అంశం. స్టిరమైన అంశాలు రెండింటినీ ఒకటి (నగరాలు) ఆడ్డవరసలోనూ, రెండవది (బియ్యంధర) నిలువు నరసలోనూ ఇయ్యావచ్చు. ఆయా నగరాలలోని బియ్యపు ధర బియ్యంధర (క్వింటాల్‌) రూలు "హ్తైదరాబాద్‌ 900 విశాఖపట్నం 950 విజయవాడ 850 తిరుపతి 875 ఈ పట్టికలో ఒక వస్తువు ధర మాత్రమే ఇచ్చాం. దీనితోబాటు మరి రెండు నిత్యావసర వస్తువుల ధరలు కూడా చేర్చాం అనుకోండి. అంకే ఈ నగరాలలోని కొన్ని నిత్యావసరాల వస్తువుల ధరలు నునం అందించే సమౌచారం. నగరాలను అడ్డవరసలలోనూ, వస్తువుల ధరలు నిలువు వరసలలోనూ ఇవ్వవచ్చు. ఎందుకంకే “నగరాలు అవే అంశంలో నాలుగు నగరాలున్నాయి. నిత్యావసర వస్తువులలో మూదు వస్తువులున్నాయి. ఎక్కువ సంఖ్యలో ఉన్న అంశాన్ని సాధారణంగా అడ్డ వరసలలోనూ ఇవ్వటం జరుగుతుంది. న ననన

16 వవ తెలుగు " ఇప్పుడు పట్టిక ఇట్టా ఉంటుంది. విత్యావనర బియ్యం వేరుసెనననూవె | ఎంతసండు వస్తువులు (కిలో) (కిలో) (కలో) నగరాలు రూ. పై. శూ. సై, రూ. సై ప్తాదరాబాద్‌ | 340 తెక00 2000 విశాఖపట్నం | 9.50 38.00 1800 విజయవాడ 8.50 36.00 2000 తిరుపతి 8.75 40.00 15.00 ఈ పట్టికలోని స్టిరమైన అంశాలు: 1. నగరాలు, 2. నిత్యావసర వస్తువులు. మారే అంశాలు; ధరలు రూపాయలలో. ఇప్పుడు “స్టిరమైన అంశాలు, *మారే అంశాలు అంగు ఏమిటో చెప్పుకుందాం. మార్కుల పారంలో ఇచ్చిన విద్యార్థుళ మార్కుల పట్టిక చూడండి. ఈ పట్టికలో ఇచ్చిన సమాచారం ఏమిటి? విద్యార్థులకు ఆయా క! 'ఇళ్ళీ న! సబ్దెన్టు , వచ్చివ మార్కులు. ఇందులోని విద్యార్థులు"; పట్టెక్టులు స్ట్‌రమైన అంశాలనీ చెప్పుకున్నాం. 'మార్కులు' మారి అంశాలు అని చెప్పుకున్నాం. ఎందువల్ల: ప్రతి విద్యార్థికి అన్ని సబ్లెన్టులలో పర్‌క్ష ఉంటుంది. కమక విద్యార్థి, సబ్జెక్టు అనేవి స్థిరంగా ఉంటాయి. వారికి వచ్చే మార్కులు ఒకటిగా ఉండవు. కనుక అవి మారే అంశాలు. అదేవిధంగా పైన ఇచ్చిన నిత్యావసర వస్తువుల ధరల పట్టికలో నగరాలు, వస్తువులు స్థిరమైనవి. ఆంకే ప్రతి నగరంలోనూ ఈ వస్తువులు అమ్మబడతాయి. వాటి ధరలలో మార్పులు ఉంటాయి. కనుక ధరలు మారే అంశం. ఫ్రీరమైన అంశాలకు నిలువు వరసలను, అడ్తవరసలనూ కేటాయిస్తాం. ఆ రెండు అంశాలు కలిసే గడిలో మారే అంశాన్ని నమోదుచేస్తాం. అనవా లా లాలా మ యు ఒా చు కా ఇయ ఒఅ అరశం అంశం అంశం అంశం స్టీరమైన మానే అంశం మారే అంశం | మారే అంశం | మారే అంశం అంశం స్థిరమైన | మారే అంశం | మారే ఆంశం | మారే అంశం | మారే అంశం అంశం స్థిరమైన మారే అంశం మారే ఆంశం | మారే అంశం | మారే అంశం ఆంశం స్టిరమైన మారే అంశం మారే అంశం మారే అంశం మారే అంశం అంశం

. పట్టికలనుంచి రేఖాచిత్రాలనుంచి సమాచారాన్ని గ్రహించటం :2 117 వాత యయ వధు కరి? ఉందచచు రట సస వారను మ సమరాన్ని యు అతన్ని ప తపయాగపారు న న లం స. న రబాంతాలు | పట్టిన న. పట్టాలని నమారారం పూన అని యా వలలెలనుంద (స. ల వదం నవావారాన వాక్యాలలో రాస్తా యయ (౧. ఫి వానకి. వ్యాం కొత్త సమూదరాన్చి లంసుంద టి వారాలు నేరు వెరు రర నధానాన్ని కలగ ఉంచాయి కాటన్‌ మాటల్యమళ్ళీ వన్చీ వాడటం వల్ల వాక్యాలు విసుగు మసలా తంటాయి... టం ననారాన ఎట అందిస్తాయి వలల రూపంల్‌ అందిసాయ వ అ వలూ కలిస మాదాాన్న అదయి చ అంగం రా అందళలేటయ మ ు త వరల దారా అందించ సమాచారంలోని రెందు సమన అంశాలను ఏక్కడ నమోదు. యయ సరల న 16.565 మూలపొఠం న

రేఖాచిత్రాలు కూడా పట్టికల వంటివే. లయితే పట్టికలు నిలువు-అడ్డ గళ్ళరూపంలో ఉంది, ఆ రెండింటికి చెందిన సమాచారాన్ని అందిస్తాయి అని తెలుసుకున్నారు. _

రేఖా చిత్రాలలో ఈ నిలువు-అడ్డ గళ్ళ ప్రమేయం ఉండదు. ఇది సమాచారానికి తగినట్టుగా ఒక ప్రణాశిక తీసుకొని రూపొందించటం జరుగుతుంది. ,

వీటిలో ముఖ్యమైనవి: శాఖి చిత్రాలు (0౫66 61౬8౬8౬0౫9), రెందు: వర్షులాకార చిత్రాలు, దేశపటాలు మొదలెనవి. +

218 వవ తెలుగు శాఖ విత్రాలు : శాఖ అంటే కొమ్మలు కలది. అంటే చెట్లు ఈ వత్రాలు చెట్టు కొమ్మలలాగ ఉంటాయి సాధారణంగా ఒక వంశం ఎట్లా విస్తరించందో చూపేందుకు ఈ ఎత్రాలు వాడతారు. అప్పుడు వీటిని వంశవృక్షాలు ఆంటారు. వా. ఉదాహరణకు ఈ కింది వంశపవ్యుక్షాన్న చూడండి. రామయ్య (భార్వ గోపి ంద | ఖా గగ న... [ [ క్ష ననన వెంకయ్య సోమయ్య బంగారమ్మ (బార్య సీతమ్మ) (భార్వ వెంకమ్మ) (బర్త వెంగయ్యి) [| | న క క న న. న గోవిందమ్మ రామయ్యు గోవిందయ్యి సీతారావమ్మ బాలయ్య రామమ్మ ఈ రేఖాచిత్రం మనకు అందించే సమాచారం ఇది. ఈ వంశానికి మూలపురుషుడు రామయ్య. ఆయన భార్య గోవిందమ్మ. వారికి సంతానం. వెంకయ్య, సోమయ్య, బంగారమ్ము.. వెంకయ్య భార్య సీతమ్మ. వారి సంతానం గోవిందమ్మ. సోమయ్య భార్య వెంకమ్మ. వారి సంతానం రామయ్య, గోవిందమ్మ, సీడారామమ్మ. బంగారమ్మ ర్త చెంగయ్య. వారి సంతతి బాలయ్య, రామమ్మ. ఒక విషయంలోని విభేదాలను తెలపటానికి శాఖ చిత్రాలు ఉపయోగపడతాయి. ఉదాహరణకు: తెలుగులోని వర్ధమాలలో ఎన్ని రకాలైన వర్ణాలు ఉన్నాయో చూదండి: తెలుగు వరమాల | ప. క [1 న్న అమలు బూలులు క్‌ (౧7 అఆఇఈ నిం] టే శ [క ఉఊఎఏఐ వ అలు అంతస్టాలు ఊష్మాలు ఒ£ఓబి | యరలళవ శషసహ క న క జ న కంర్యాలు తాలవ్యాలు మూర్ధన్యాలు దంత్యాలు ఓష్ట్యాలు (కవర్గం) (చవరం) (ట వర్గం) (తవర్గం (ప వర్గం) కఖగఘజఒ చఛజర్వువా టరడఢణ తథదధన పఫబభమ "పై చిత్రాలను బట్టి శాఖ చిత్రాలు శాఖోపశాఖలుగా విస్తరించి ఉన్న విషయాన్ని గురించిన సమాచారాన్ని అందిస్తాయి అని (గ్రహించవచ్చు. ]16.6 విషయ వివరణ ఇప్పుదు పారంలో రెండవ భాగాన్ని చదవండి. రెండవ భాగంలో రేబాదిత్రాలను గురించి చెప్పుకున్నాం. రేఖాచితాలలో నిలువుగళ్ళు, అడ్షగళ్ళు అనేవీ ఉండవు. సమాచారానికి తగినట్టుగా రేఖాచిత్రాలను రూపొందంచుకోవటం జరుగుతుంది. కనుక ఇవి ఎన్నోరకాలుగా ఉంటాయి. వాటిలో శాఖిచిత్రాలను గురించి దేశపటాలను గురించి ఈ పొరంలో కొంత వివరించటం జరిగింది.

పట్టికలనుంచి రేఖాచిత్రాలనుంచి సమాచారాన్ని గ్రహించటం :2 119 ళ్‌ (ఓ వాఖి చిత్రాలు న శాఖ లఅంపే చెట్టు. శాఖ అంటే కొమ్మ శాఖలు కలిగినది శాఖి. అంటే చెట్టు. ఈ చిత్రాలు చెట్టు కొమ్మల్లాగా ఉంటాయి. చెట్టు కొమ్మలుగాను, రెమ్మలగాను విస్తరించి ఉంటుంది కదా. అదే విధంగా శాఖిచిత్రాలు , కొమ్మలుగా విస్తరించి ఉంటాయి. ఒక సమాచారంలోని 'అంశాలు పలుశాఖలుగా విస్తరించి ఉన్నప్పుడు ఆ సమాచారాన్ని శాఖ చిత్రాలరూపంలో అందించవచ్చు. సాధారణంగా ఒక వంశంలోని సంతతి, ఆ సంతతి యొక్క సంతతి ఎట్టా విస్తరించి ఉందో చూపటానికి శాఖి చిత్రాలు వాడతారు. ఒక వంశాన్ని శాఖిచిత్రంగా చూపినపుడు ఆ చిత్రాన్ని వంశవృక్షం ఆంటారు. వంశంలోని సంతానం శాఖోపశాఖలుగా విస్తరించి ఉన్నట్లే ఒక విషయం కూడా శాఖోపశాఖలుగా విస్తరించి ఉండవచ్చు. అటువంటి సమాచారాన్ని (విషయాన్ని) కూడా శాఖిచిత్రాలలో అందించవచ్చు. పారంలో ఇచ్చిన వంశవృక్షాన్ని; ఇతర శాఖి చిత్రాలను జాగ్రత్తగా గమనించండి. దేశ పటాలు : ఆయా దేశాలలోనూ, రాష్ట్రాలలోనూ ఆయా ప్రాంఛాలకు సంబంధించిన సమాచారాన్ని అందించటానికి అంక ఒక సమాచారం యొక్క భౌగోళిక వ్యాప్తిని తెలపటానికి దేశపటాలు ఉపయోగిస్తారు. ఒక దేశసటం నుంచి మనం తెలుసుకునే సమాచారం ఏమిటి” ఉదాహరణకు భారతదేశ పటం చూడండి. చూడగానే మనకు ఏం తెలుస్తుంది? మనదేశం ఎంతవరకు వ్యాపించి ఉన్నది దేశపు ఎల్లలు ఏవిఎ అనే సమాచారం తెలుస్తుంది. ఆ దేశపటంలో నదులు, కొండలు, నగరాలు, రాష్ట్ర్రాలు గుర్తించబడి ఉన్నాయి కనుక్కోండి. అప్పుడు ఏ నగరం ఎక్కడ ఉన్నది? కొండలు ఎక్కడ ఉన్నాయి ఏ నదులెక్కడ ఉన్నాయి? ఆయా రాష్ట్రాల సరిహద్దులు ఏమిటి? మొదలైన అంశాలు తెలుస్తాయి. అంకే భౌగోళికం అయిన సమాచారం తెలుస్తుందన్నమాట. ఈ దేశపటాలను ఇతర సమాచారం అందించటానికి కూడా ఉపయోగించవచ్చు. అయితే ఆ సమాచారం భౌగోళికంగా ఎట్టా వ్యాపించి ఉన్నదో తెలపటానికి మాత్రమే ఈ దేశపటాలు ఉపయోగపడతాయి. ఉదాహరణకు పంటలు, వర్షపాతం, ఖవిజవనరులు, సహజ వృక్షజులం, జంతుజాలం మొదలైన అంశాలను, అవి ఏయే ప్రాంతాలలో ఎంత దట్టంగా వ్యాపించి ఉన్నాయో ఈ చిత్రాలలో తెల్పవచ్చు. శ * అంకే ఒక సమాచారం యొక్క భౌగోళిక వ్యాప్తిని తెలపటానికి చేశపటాలు వాడతారు. పాఠతగళ వ్రన్నాలు = 16.2 "ఒ. పొఠంళలోని విషయం అధారంగా: ఖభాళలిలను పూర్తిచేయండి.

1. వెఖాచితాలు చూడా. లా నంటివేే ( న్స షే చిజ్రాల మ! పట్టికల థు బొమ్మల మై 'లేఖాచిత్రాలను ఒక సమాచారానికి తగినట్లుగా ఒక జాం. చేసుకుని నిర్భించటుం బజరుగుతుంపి. ఏ గణాలకు 13 అంచనా ఘు కార్యక్రమం తము ఒక విషయంలోని వాళోపకాఖలను వినరించటొనికే ........ యా వాషటారు (౮0) ఇ పట్టికలు పు శాఖి వ్విచ్రాలు. శం దేశపటాలు న ననన

120 :: తెలుగు .

“నానా ననననిననినాననానునననిననననస్తిననను నలా నునన నతననినా చనన నును నననాలనుననానునుం ననున నను నననముననాననననన నగల నుననుకనననులునాను నున టానును కనను నునన నాను నములనం ననున నును నొలననోళములననునపననపునుడా నినున అననన నున నమును నునన ననలమునునలలనుచుునననననునుననుు ననున శ లని అనిని లన నుననాననననానాలాలనాలాన ననన. వం రు భర త రారా. పటల పు రవాలితాల... 1. సట 2 సరన సదూగానాలు గుర్తించండి ను ట్‌ వాఖి చెతాలు అంట ఏమయి టమ టక రకమున పక స ల ముం టకషరనరచున బెళపటాలున టు నం న వలల కోపము చెందుట టి బట వింలనోపకు చెందురాదు న నట్టి న నంట తేద మ లట 16.7 విద్యార్థి గ్రహించిన అంశాలు

హ్‌ పట్టికలు, కేఖావిత్రాలు అంటే ఏమిటో తెలుసుకున్నారు. ' * పట్టిక ఎట్టా తయారు చేయవచ్చునో తెలుసుకున్నారు. వ! యా |

• ప్పట్టికలనుంచి, రేఖాచిత్రాలనుంచి సమాచారాన్ని (గ్రహించటం తెలుసుకున్నారు. లు క . 16.8 పాఠాంత ప్రశ్ళలు ం - పే. ఈ కింది పట్టికను చూసి కింద ఇచ్చిన ప్రశ్నలకు సమాధానాలు రాయండి. "హైదరాబాదు - విశాఖపట్నం నా! 'ప్టైదరాబాదు స్టేషన్లు రైలు నెం. రైలు నెం. “రైలు నెం. నుంచి దూరం 7004 7016 7008 శా శ్‌ " "హైదరాబాదు పాం బం 1715. 10 సికిందరాబాదు 16.00 18.40 కే/4ర్‌ ॥ కడ] కాజీపేట ఆం ఒం 19.50 361 విజయవాడ - 21.45 "00.50 23.40 712 విశాఖపట్నం 0400 09.10 07.00 శ

పట్టికలనుంచి రేఖాచిత్రాలనుంచి సమాచారాన్ని గ్రహించటం :: 121 క్షే సహ్టైదరాబాదు నుంచి విశాఖపట్నానికి ఎన్ని కిలోమీటర్లదూరం౫ 2) కాజీపేటలో ఆగని రెళ నెంబలేవి? ళూదా ళా 3) 7016వ నెంబరు రైలు విజయవాడ ఎప్పుడు చేరుతుంది? 4) సికింద్రాబాదు నుంచి. విశాఖపట్నానికి ఎన్ని రైళ్ళు ఉన్నాయి? ఏతే వేళల్లో? 2. ఈ కింది శాఖి చిత్రాన్ని చూసీ దిగువన ఇచ్చిన ప్రశ్నలకు నమాధానాలు రాయండి. ఒక ప్కూలులోని ఉద్యోగులు | ఉపాధ్యాయులు కార్యాలయ సిబ్బంది | | ల! ట్‌ సైన్సు భాషలు గణితం ఇతర నిషయాలు గుమస్తాలు అటెండర్లు | లాాా | | | | 6 వెలుగు హింద్‌ ఇంగ్లీషు 6 9 త్తే ళ్‌ [ | త్తే 2 క్‌!

1. ఈ స్కూలులోని ఉద్యోగులు ఎన్ని రకాలుగా విభజించవచ్చు? వారెవరు?
2. కార్యాలయ సిబ్బంది ఎన్ని రకాలు) వారెవదెవరు? ౩) ఈ స్కూలులో ఏయే భాషల ఉపాధ్యాలులున్నారు? ఎంతమంది? శ క

3. ఈ కింది వేళలను బట్టి అవి రాత్రివేళో, ఉదయపువేళో, సాయంధత్రపువేళో తెలపండి. 20.30; 16.45; 0116; 1618; 9.00 లలనా నను లకనతగనకనననుననత ననన ననోతనననతు ననన తకొనన తనా నాననా ను.

12 ఏ తెలుగు 16.9 పాశ్యేతర ప్రశ్న మీ ఊరినుంచి ఏయే ఊళ్ళకు బస్సులు, రైళ్ళు ఉన్నాయో వాటి వేళల పట్టికలను తయారుచేయండి. భా క. రక్షచ్న) ఇ న్‌ , గ్గ రో నా మ స వం న రల భట చు న సైగ ఇ రం “ప్తావంతి ప్రన్నలకంజహటులు 1 “0% న. సల స్యట్ళల్థతు " గం హో ర ల ర ఎతు ల * . గ ఏ వ శ స . మ ణ్‌ ఖలు వ. లః ఎ పంప / న న లి | ॥ ల ల . ల ం ప స శమ తలమి(ం తప ఉట ౧ చం , ॥ చలనం ల పాప బయం. యు వలం లి

య |

56000621 ౧౦౪56, 71106౮ - &

_ గ౭[ం౧8! ౦౧ల) 501001, "

ఆం౪లంగుల! 01 10601. తంరముడ 01264650 6అక6, డేల2086. .