Telugu సైన్స్ ఎలా పుట్టి పెరిగింది - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

ళ్ళి వె న ౬ 2: - . (| ప్‌ / | . . గ్‌ | ఆఅ వన శ] | వచ వప . | . ॥ - [ ॥ వం ఫ్‌ [వవ న న్‌ = ్ట ఖం శే వ్‌ [ ( & జావ | ఆ ఈ వై [

• _ | వ్‌ వ్‌ వ గ్‌ ్ట. . " జస క్ష ల న = | క . -ఐ ్‌ ," లై కా | (| ౯ ఇప ౪ | నః జ, న్‌ ॥ ల్‌ పే వ ం న క ' జా నళ య! వ. = [ న్‌ ॥ అ] ం [ _ వదం? [1 న్‌ | + వవ వ ఖా | | [1] 4 ల న్‌ న. ల్‌ వ క్‌ లా వా వ 1 | శ్‌ లం వకు ప శత మె లా న. క శ _ వక? స ఒ గ్‌ . జే ల ౧వ టి. ఇ గ] వ! | న “క “| నా |* క క 1 ' మ " మం! ము. వవ ఒం ఎత, ం!. క్‌ |! టై జ జె | న జయం జ్‌ క |. గే (=. ఇ క క జ అ కం. వక వె గనక క =... ల ఇ వ. . ణః | వచన వ లు |. ఎ్‌€ స కం అకా న. ్‌ జ జన్‌ ఇర | " గ | వ్‌ త? ] క్‌ .! | | . స్ప ఆ ౯ సం | . ,| | జ క , క ల్‌ స్‌ు శ జి తూ - క , శ క్‌, ణే అను నా శ | ౧ అక్‌. స జ?! జా. - , ః 94 ళ్‌ ఈ ॥ లీ [| శీ గ ఇ / [| క గ ష్ట్ర ల్‌ |. ఖ్శ శ ఖ్న | పన్నా ఇ ఖ్‌ గా లీ క్‌ (| | (/1 ఇ | శ , | క్‌ కో నో ॥ లు క ర! శి | . న్న [౮ _ లు జం స్ట | ఖ న్‌ా 1% | (= | ఇ ఖో న! ॥ - | త" | సే [్‌ ॥ స్‌ న. స్ట . క - | న. క్ష “ జ | త్వ జ క క ళీ న్న న _ . కే. వే స్ట క్‌ . . న్‌ జ (| _ న! ్ల ః్‌ 1 యో [| " 0 ఎ) టొ అతా బే. ల లా థీ థీ | ఊలో రీలో ఫి థీ లి తో

త్చ | జూ | గ తి ణే చి న! ళ్‌ జ ( ఎంతో మ్‌!

క _. ల! చూ | 4 - త న్‌ న్న సమం 1 చమ 4 ర; మం శ ల టు వనర. నన చి _ ము న గ్‌ అనా ౩ న ల రన తిన న * “ ఇ చ కి, శి థీ కయ. న్‌ . జా ఇ కు లే ర క | జ గ. న శం ల చి 1 “ ణ్‌ క ॥ ల శ టీ శ స. నం. వ. _ న. శ %॥ ల | వ 1 నా | క నా మా “9”, పరజలు మ వం వం హయ లట లీ . ల్‌ ర వ స్‌ | . వ నన సు న మన న స పచ మసం సి క మ మం + . క . క. న్‌ . . క. ” శ్‌ . "| - . న . న 2 . - ఇ. ల్‌ బ్‌ న స ష్‌ ” న వ ఎం ర న పన్‌ న స . పసు ల, - వ స న మ . + స వ .. .. + + ఇ . ఓహో . ( - ము పా న! వ హా ం న. న. య. క . న శ నరా.

• య. . వమన స్ట . . పల త న వం." వ. టం న వ. ఫస్టు న! మా. నం. ళా? ఎడమకి స్ట మ | స ” ల పా , ( . ర శ / సంజన వజ: స వ 1 క | “ వం గ | వ్‌ మలం లలి స్‌ [ఇ జ ల ల పంటలే వం య యే న నం 2! న. చ. |] ళీ లస [| నయం. - న. | ౨. . . మను లేల న. న. భన పో . చనిపో మము పంల యమ. క ప? నం పన . ( ము మహా వ. ల నటల 4 న ప నని య. . . -. నంట | ( స _ న్‌ ॥ వ . . న వ. బ్ర నన గ సంస వై ల . మం నవి పసు . + _ , . న న + | మ్‌ .. | . ఒ || క్ర మ ర్‌ శు ఎక్‌ వ. కలరా. న ॥ వు పు - [ చ్శ | ల. ల , ఫ్‌ వ య. తు మం | కి ॥ నీ ణ్‌ గ! / సుక జీ4 గ చ శి పం వ్‌ క నన గహ . సి నమస క. సనం న. టన . హ్‌! న మ .. స మ స య ( న సి ర 1. పామ |. యమము. టి ౫ | మ మ్‌ |. . వ వం! . క క గ ర న. ౮. న ల చని చ సను లైల ఇ ॥ సా శః న 1 ం క క హు కే స వు జనం న వక. జ య నలో వసస టం వ! మ! మి వ న్‌ వ . . వ
• ప బ్‌ వ. వను .. . పో న. లల వ. + సై మె స . . . 1. వ. నష నన సై ప మ్యోమ్మటనంు |. పన్లు న్‌ా జం సప పంచుట వప య. యా |. క స. ఎ వ వధీన లం, క న స. వళ. జ సై క న = న. ఉపాను ఇ ము. వ య. న. స్స్‌ న్య శ . ; | వ వనము వ గలానానీ న నం న. ఎ లర లి ము 1 కం లం? సస తా న వ వ పసల తు కే ఇ నన నట 1. వ . య. నం హా. ం % ఆ ॥ ణి ఓ తనన గం ల , ష్‌ . న న ము. వం సు న న య. సప స్‌ వ | | . న ం స్ట
• . [ య సన న. షు టవ ను ఖ్‌. ల ఖా వు ॥ తీ శ |. శ ల్‌ సో ను జా చపల ను ఖై ంక్టీ జి" 4 + ఇ లిం వక ॥ | న. స లి ల శ [= _ / పోంది | రిం క్త ఇర పై టిల్‌ వట గ నర్సు + సం. భక న) త జ గళ్ళ వేట! న కం స రు వ” ॥ . పట ల్స్‌ ( ఇం లే న న. మ న. |. ర క హు. య ర న న న ప వ | సల న వ 2 నళ ల అల ల వ. క్ట. మతా టో హహ వసన య | య |. . | న స త ళు టీల, స చ. . వ | వ వ. స వ న. పై య. స | మో మసలా న. “| నట వ న మ హే, వ ల .. - క 5 న నగ | న ్రి, ళా క. య . లి క్‌ ఫే ర రడీ. న అనంత . వ య న నన య కా. తై ల ఫీ. క న న. కన లంత? యం ఎ లఖన న్య కే వ సన . | ర ల! మ వ జ లల న సు న కనని, కీ | సై క్‌ న న న వలల _ చ, కా. ఇ + కి [వూ సే... రు నవనవ ల క్ష = | వం ల. యయ స రహ స | శ (|. య. ( న న స. టో లీక్‌ ఏ - (2 ఉరసా ర్య షి న యూ సస పీతి ళ్‌ = న. న్‌ షో న _ = నకి ₹ ఇ టీ శ టే * ర జక పట క్ష వు వత (4 ల న. ట్‌ చ తతో ఇ శీ (ఈ ళో ర. న స భవ స క్షా వా న | న గ ౯ న శ. ప క న... కి క 7 ధ్ర | క! సన్స్‌ -_. (లే [1 ఇఒ బంధ . = చ ళా శ 5 * ళు గు. కః శ వీ వ కక. న" న! న. న్‌ హర తు క్ష సై న సం | యల. క. న. కనా. | వసత ల న్‌ ము టర | సా ళీ టు! ళ్‌ ప న క భ్‌ జ్జ క ల క లో... టా త. పాలన స 4 శ. న టై 2 న న . య. నా ని లు? సన. డ్రి న ను తా నా కస. లు ం! ఇష్ట పగ రో ల వ | న సల స్‌

• . పంప మ శే అ అ పము నె క్‌ లా న్‌. వవ జ సం భష న క. రు నో న టి న , అ? ఇం వు. ఇళ్ళే న లో ల గ, న్‌్‌ ఖ . వన్‌ ॥ తాం ననన ॥ ఈటల చను ఎ చేళి ఎట క నట. క క మ ష్‌ వు మ రు రం సు తా నకలు సన న న శి మో! నే శర క టి ్‌ ర్ట న. చ వనన స సన వాలను న ర నం. న న క్‌ . న వం వ సాన్లు క |. క రక య భం త్‌ 5 ర న పు టో | = స కక్‌ న పట లో వ్‌ టాట్‌ ఆక నంత శ్‌: కలన రం స లేల ఖా లక క సభా! వ న + ల ఉగ 3 క. గ్‌ | 01. లు భు క్యా న ఇ కీ గ న. కయ 6 ఫి శై సరన న - పం. 4 కి! కా ఖగ | లవ య. ్ర క. టోకు. క ఇ వా న్‌ | బస మ. న. తు" జ ౯; ఇ న ల్‌ టిం? ఛా రి కర హవ ఆ క! నో న న నకి. గే సు న క లే. ళ్‌ ్‌ ॥ న స్‌ . న న. . న్‌ / మ "వాళ్లో లే యః 2 ఇవ ఘూ రా న్నను తం గన్నుల న ర సం నాగ శీ "కన తిన. శ ఇ వ . [ సన మ ప - . ॥ ప | చ ామల్ళై సో గౌ క్ష రర 1న; ళా న రన నందం లో న రల ల్‌ మ్మైటాం గ ఖ్హ్త' స్తు నం. శ క! శ. . క ర | తు య య. . సట వై వ ఖ్నశివలప్‌ వ హు లభ్య పం శ నం నె య. యన. క. అసస మ క క వ మ. వై ర వం ర ॥ మళ". ఉసుల చో వ శూ సె పే. జీ, జనో 1 ప్ర అంగ గ [ణో లా స గళ రకత స్ట్‌ క |. [ వ న య. ౨ మం య లేనే పరే క! అలం నో |. లకీ క ద 2 ఖీ గ మవ హస ర మన మ శ ర. పు మ గ్గ ప కం. - క ను య. క (త క: కంక క. శస పు ల ఉ ప న న. = గ. క లతే న కను య ళు. క! వళ ను! లంచం య న. ళ్ళ క న రం (క్ష వు, . | న్‌! క య్‌ క జ్‌ టక భక స ॥ కణ య్‌ ల వ పలల వో సక గ దళ. 27 ప పే సే , .- న 1. + వ ద స పా ఆశ శ్‌ శ్రే [క 2 చట శీ స్టే! టర లి నంద స్ట మంట... శ 1 ళల క న. క ఇ. న క. "ళ్‌ న్‌్‌ న న. పల్‌ ర? ము వేడు వ మ పం రు క్త గో న. హస | టల న! అనా. అభ ము టై క్ష ల" . స పన్‌ క. | తన శ క్ష వటవప వన న వన యా. య ఉాట్లో న న్‌ు భం న స్తా ల్స్‌ నన క్‌ శం పటన జుం నీ ర? మ. మ. టై (| వకు గ భ్‌ క . / | న్‌ . ష్‌ న్‌ వ న - లంట శ్‌ మ ప! న ఎం పిజి రకమా ర ఆడ. జ్‌ ట్‌ య - 1. ట్‌ | నీ | శా న గ్గే షే = స్థ్యారపటీ త గ! ఇ ఆ ౧ తె, క మ | న య = న టా వ టీ శ కాం జ్లాఖ్మ సత నకి న ఐం నఖ. మ జీ న. నల... న! క్‌ ల గ స్ట _ న గ ప స న - 1 ( న ల స్‌ వ రే సమన గ న న జ స నన యో అసన్ష..2 డే ఇం న్న చో కో ఖో ల స్తాం ల ( పసరు. రా నీ న యళ? పు 1 వస్తున నలు ఈము తగంది తం ర ఆతం మ హు న ళా ఓకే తజ స వాక వచ న్‌ సల్‌ తాలు కం నం షు ' మ | న శ చరనం మ (హా ఖ్‌ ఫట ల పీ క టో నడు (10 | కీ జన కన య కనన రా లగే స ర ను ర టీ = గ్గ వల వ య న 1 క. జ్‌ క. క్‌ న. న్‌ (ప మరో శ 1 ల న తా య! వ ను న ( స మ శక్తే నటీ న్‌ న. ల నగ, కక న టల ఫె నద శస క. య. ప. వ సట ము చ క్‌ ను తలా ననా ల వం తి క యన కా కత న ఈక శ్రా టం వో సళ న చరా "లో గా వ వ య శ! న నన. టర 1 నం + పన ము? ఆశే మళ సవం కు ల తట్టు ల (నా . ట్య - న | త కయ క టల ము ము న స? నే ఖై. వ న టు క న టా ను వ టట సను ఖ చనన వేం రట. స ఇ టు శే తలు క! న్‌ (క నా క్‌ న న తు మ పె ళ్‌ సన? [| మ, ము పంల ప లు సక్తమ తే కకష రస రజో తంట భళే రంల ల్‌. . వ ము ( పనే = గళ సు శివో శ? ష్‌ ల, 7. జ షో భీరు న = ర త్‌ స జీ లే ఇ ఇల్లీ సి శం | ళీ నిం ఇ? ర ఖా ఫి న రాళ ప్‌ రం వ న నుం వ టి ననన క ల ర టన ళం ఖు సట రం. ల ట్‌ ష్‌. క్ర ద మె యమ కన. ఎక్స ళల కటల! ఛు న స + + ఖై 00! గ త ై. న న రం శ . ట్ర అరరంం ఫ్‌: రే కీ ఇట్ట చ ను క శక్‌ క ఇ నక స ఆ. వ కనన ఖీ శ కుల శ్‌ శ. 1 వ , నయా ఏ స్‌ క కా ర అట చటతిపు,! రా డు మ “అన్య సో (1 నీకీ. శర న 1 జ మ రన కం వా ఇ ల అభ? శ 7, చో ర ఆతు 'దరారా=? / అక. పం వ గా టో మా న! దంల నన్నా నం ము న = ల సై 4 సప. పలి కాస్తే క మళ ననా. రసన సా క్షతాగా.. అయ త్ర న్‌ మకా ష్‌ స. ట్‌ ణ్‌ సు రభ ఇ! య న ప మ | కే ఖీ క నర. 4 . జాట్‌ స ల్సి పరక రుల యే, 1. = భై టట | శే పం ౪ నష్టము సు చు! | క ౧ ల శ నే [హూ వ! వ మ 1 ల న నే = *శే య ్‌ ఊరీ. త క స్ట న వై ల 200. న్‌న్నా | క్‌ ర్ట నం యి వా సు ల్‌ గ ం న. స్తు సమాన; శ సల రట కు గ్‌ త్‌ కల్‌! మ్య వరన వళి. 2 శ కు మి క ను ళ్‌ న. 4 న ః య. , ఇ ఓ క్‌ శం. ళీ త హ్‌ మ. గన్‌ జవ పోర రిల ను ల మ. కో దమం టా సళ వవ టో స లు తా = ల మా. న స ల. నను మ వ ఇలు స న. క! కో ళు (న్‌ చట పం లంట చు రు. సు న లలు క ర ఈం. వె మయో ల్‌ ఇ రం శల! గర డల శ వం ఆ కక ఆ య న మం స త! వ ల | నం ఇ అస్యా స తండ తుల్‌ పలు | కే కని లే యకట్ల య గే. కా జాడ! న తం మినం శే ఇ 41 | మ ము, కర న య గాళ్ళ సే ఇ స ఫు? లల దు న గ టీ స ప మ | వ. . వ. + మ. సం స్తు ఛ్‌ ప సు [| ల భక్‌ ల రయ జ భోం! న్నే మా జ ము ల. , ఇం! ద్ర తం... ఓ. న న క న. ఫీ. క కు. జక, గే షీ నక్ష కాం ఎంటి న్య కా. లో, వో, 1 కా శ్చ వాంయ ని. ౯ గొ నే ల నచ. =! జే రక్ష శ కు సో కీ ఎం న య నం ర స ఈ (| క న్య | న! న? జ్‌ న సట సక్‌ సస కలీ సల వంగ న్య షో | ఖా షష. ఖ్‌ ము నరం న మంటే ఈ న 1 సంప త్న లి జో అగి సజ + ను మో స ని డు 1 2 అ ర డన నరం. శ భగ న భి న నర రా నక టక 1 శు ” | సనన జ. న ని ఇ క. క న అటిక ( ఇ న 22:0 ర0రనే ల చేస 1 రే కరన బ్ర | వెలా క! జా 1 ట్‌ అష్టా ట్ట. 2. లగ | కట సర ర టం కే - ఇళ చ 4 వ. వ. వ న నం త టనే షన త నే న. ౯! టు! నీ జిఫ్‌ ల శల (షట న న నక్ష ర శో వసో నే వో జం 7 న్‌్‌ చాన న షా. గ క. వ నో సమున్వునై అవత ళీ షం! స స [సదా ల గే గ ౧- తాట గ ర. టు రన న ను దా. పకక. = ఖ్‌ టక మున టు ర? డో || జ్‌ ఎ కరం. క ఈ! ప్లై మం వ్‌ ధా మి ల కు క్ల మాం. టల. ౩ అ 1. / గి నం యానా “తుమ్తూ బ్‌ ర కటు చ ల్తా టంతో [గ కే అ ప! ౮ 4 టె జ థీ జ లట. గ. క భు. ర న వాళ్లో టి వన యుల రమ). &ి శ, ల న ర్న రు త్తం? లగు! ఛి / మ న మ: వ న. వ. | న ఘు .? ధు లు ప టా! ల. భా క... స ప. శతు కర 'బగిల లట అక, టన న *. మ భయ. స నం. [|] జ శ్‌ ఈ ళ్‌ వ జో " నో శీ క్త మ పష ఏ? న క క ససనిన్న ప్‌ మాడం డక! న రూ.0 ] 1 క జ్‌ శు. న ల క స కా క్ష తన న గో న సర. ,/ న్లో మప నం చటక రను కేం ర వాట వచం ళ్‌! న షట్‌ ఫి పై వన వన స? క | ళ్ళ ళా సం. చిట య్‌ ల పాటం ను శ కే క జీ . [2న ల లే కన క టో వనన 0 కష రా న ఖు క క క | ఇ 1 జతి ౯ కు నం [ఈ ఇఫ్‌ అః ౫ జ. శ ॥ . తి సద భి సా, | య టి. న నం క (|| వాం య స్ట. ల! గ వష టు - న టి! న ల్‌ కీజ్త! ం అకు 1) న ట్‌! గ శ ? క్షం? జా టా వళ్ళు 1 _ య = వలన ప భా ంళ్ళీ క. దే స క; న |! న్‌ ము మ హస్‌ గై న్నే క్ష కనా రర '్ముంలై న? రో దనం ప 2 న ప ల [. శణి. ఫ్‌ జపము యయ స లవ స స షల నృ న న [| హరన న ర చ్‌ శి ల! రు రన వ ఖ్‌ కలా స. గ టలు షట్‌... స వ: గరి (|. గ. . 2న న్‌ సన స్‌ శ [| స , ॥ సప ల. లస పా శూ 1 న! క సేన మ! ప్రచు నన సమన రి మ న హాల ఇరా ను హా జ్‌ నూ! " న ఇ కాగా శయ. శం సన | శ రః టల ల్‌ న సం టంయరు తోం న్‌ వ సాం 6 మి ప యు. ని ల! క క 5 ఇ మనన సళ క పు జ్జ వ. శ శమం అన ల శం, ఇ? ము స క. ఫల వావ య సహసా సం యా! నే రను 5 న ౯ రంకు (లిరిక్‌. అ కం. ॥ తి స్ప
• = న ల వ టే టక వం! య స స్యా ను! ళల గనకనే స క యక్‌ | | 1. ణా ఒకే ఠి స స లక మ న మ ర నర నే గ ఆ ప స్తన నాం మంగే రన - వం! గ భ్‌ ష్‌ న శ చమన స సం య య స్త టా. కం నత్తా ఎఫ్‌ ను. ," త ల్సి నీ ప! (1 ఇ ం / 4 = | వ్‌! కా. మ అప య నో . న క ము శ్వ లే న గ ప . పసి అ - +! న్‌ . / క | 4 జ | కల! జ మం గ్రా దలు క ల. (ని " ల్‌ = తహ న. వళ. కష 4 +టీ్‌ 20 1 6 గ .. వర టన నల - గ . న . , న | స యో నో నహ ననే 4 న్‌ ఫి “4 గ్‌ ల... యేం వక రం 14. జ | అలన్‌! . వ. మ . న శ. అపు సు డో గ లీ బని. నా రి లు తా నఖ ళ్లు. శ్వ న ౧ క్‌ వం ను వమ న్‌ నో కీ వష , న పహ శ ళ్‌ న! భు. ఏట. వ వు చచ సని ల్‌. . స మట వు వ. “ లు డత ను | స్ట కస. రాను రంగ గ వస్తు న యల క సల ్గ్‌ క లి ప ౮ 4 వ. క్‌ ్స్శ లా న (|. చ జీ మో నక [ళ్‌ చ ధాన లై ల శ్‌ య తేరా భర నా ( లో మ యం భు వ్‌ | యా ము 4 ళీ శే = “ శీటు స క శి లీ. క. ॥ కష |. వ. గ. న స న్‌ “పై! ?జీ న్‌ రో జ + స " ట్టు చవి లో కాస లో న్‌ మ “ ళం ల ః ఇ. శా |. జా 2 న | గ శో _ | లి వ త కార బన (న ల స్యటు ఇ ప | _ీ ॥ సీ న. శీ ల, శ వ నమ. 4 / న. ఖ్న ( వ క. అం: పైరు అము క్క చక వ గే ళ్‌ టి 1 స్‌ మ... (1 _ క. ఆ శ. శ వ వ. ॥ జై ఖం షే భ్‌ టీల చ సన్‌ లే న పస్‌ న్‌ న ఖ్‌ . సం మం! ప. , ( న క్‌ .. కార కలా కరన రా తి ప శ రు త క క క్ష్‌ న. వ్‌ శ పసు న థా రతం మ నళ చీ ట్ట ప్రయన్న క కీ స స్తలం ళ్‌: క్ట సం ఏ. ప స్‌ ఎ. 1. . ” . . చేట న మ? న హీ ప్తో సం నుల న. సట మం త యా! న రం య వ్‌ 1 సజగార్షో వంఉ “అనల.” జోలా ల | లల వోన్‌ క్‌, క వభ న. ' న్‌ . +. . న్న క రే లం స్త్‌ బీ మం? నాచు. సస క - . క న బ్ర ( వ; న వ్‌ లా ష్‌ ని [2 క సన్‌ న! నో కం శ. క ఆ య 4 క ఇ 1 ఆ ॥ " . - (1 /

• న్‌ న పిన వ *ట్టక్షీ జత న నవవ చ ము. వీ |. లం , | . ం 1 స నా పరు రు. ఇ ల... న ర్త ( ట్ల య్‌ అల శీ |. సా 4 ( ల - ల 1 ల్ల = ? [॥ ట్ర ప్ప యస క మ వశే ట్స -శ్రీకి స్‌ు జనక్‌... ఖీ ల టిల్‌ త్వ కకపన న స గ _ క (=. ॥ ఇ ) | - టు . య” ఇ వ + ” ఎ చ టిం లన్‌ సలిపి రేం స్స్‌ ప ల పం పక షక లం... ల మం, వ. . స మ. ్‌ చం మ వ జో ను నా హా ర. శ ఖ్‌ శ! కలు న య... వై టం ఖు, న ఇమే పు క్‌ న కం క కో వైన రక 1 ల న సి సతీ “స్టైలు క 1 క నం ను సను. ల క శల” ల్‌ో నో నడు... దర శ ని న. క ప్రకా క క వ ఖే ల్‌ *జ ల న 6, గ్ర న ఇ శన క ర 4 న స న్‌ న ర న క... ఒ

స 5015010౬౬4 9౮౪111 8౬5161119019 7/2౧౭౦/౧౦4౮౦౧ & ౧౦౧౫౦66౮ 0)/ +. రెగీఓడీ లం గర !4గికీ రీ రీ గిగ్‌ ౧/౧0/566౮ 0)/ ౪1.౧. 800% ౪/0/16 ౧౦౪౮6౧౦416 - 51/7 25/7 ౧11౦౦౧౧15౬, గ౧ర[౧11 ౧౧౫౦౮6౩ ౧౧౦౪ 5. 55.00 00/)00560 & ౧౭5౧౧66౮ శీక502ణ ౧౪4౦౧౫ గీఆ-2, 'ఉ 9100%,; [20౧౧8౧ 4౧., [1/606[462, [/౮6/౧20846 - 500 029 ౧౧౧౧౧౮౭4 ౪11.5. కెంంగ ౪/0గ06 ఆ౧౦౪/౮6౧౭||6 - 517 25/7 ౧11౦౦! 0|5€, ఉ౧ర౧౧2 ౧౧౫౮6౩౧ (1

ఇ వ. " చ శే | . న న . వ. న లి వం స సం. ఖ్‌ చలం నయ , 8 యు లే క. ॥ వడిం యం | గ భట = . | ల వ న గ న + న క లం ఛ్‌ ా - " ఖీ య న సం. న ర యం. కసా నుక న స సంసల 0 ల న లు! న క | | సంతు. ఉచ లం వ్‌ వలు ప పంపాలి రల ల తా న ర త [న య | క. వ స్‌ . (| ను హన్నా క న న. మాం. క న్‌ - న శు స ఈ. | [1 న స కహ శత పై పం “తె న నట న వరా వలన న టన యయా త వ టు ముల రలనచపస సంతన టన చమ చలు ల ల. న తు వక్‌ ం. స్తా న్‌ా జస. శ. ళో చ క య క ర పననం న ముప న | “శక మ స న. వ! ప్రవ య శ ట్ట చ న పం వ [ స క మధన వ స. + క ఎ న మాము ము న మ. న మన సం షం. న బా ను. కచ ట్‌ స న. స న న భన న య. ప. న. వమ . ల క గ వ య. క స ర్మ స? న శం న 1 గ న నహ న న ర న నం. 1

• _్‌ . స హ్‌ వ ఫస . శ ప నన మా వం న మమా న... వ వ నర శ వ న్‌ బా వ వ క శీ ను! క క. గ్‌" =. టు శి? క గ పా త్‌ న - న స | ( న ము వ మ ల పష ? ఖ్‌ స్ట స క వమ ॥ | | స .. | న. సు ర డీ న చట నక్ష సస క స ర ర కం న్మ నే టవ నుం త మననము యట రు న న. క నాం. సనన మ స స టనే య క రే ర ఎ వనన ర సన్ను తం ర కా వన్న రు స్‌ో ల. న న క్‌ ఎ ఆప ల. ఫట లౌ సమన వస్‌ న స చన్ను? న ఏవ పు?! క స స రన స స 7 వంపు ఆ త వ న రం ప పి మ; న ల క న య న న స. వ. వ న క శ మం నం! పో అ ను ల చ టను. సర. స్మ కి సంక టయ పం నమస స నన సం కవ భన న న్‌. హా ర ర క స. న ర. ప పం లన నరనరం పుల? టర న క న క మ. న న స న న స టర న న ౧ ప. క ( పం. ర స న న ప టం తత్తు నం కం మ. క. న ప య. క న. ర క. న న పస న క (౫ మహ పరసళ నలు మం ళ్‌: న! శ్‌. నన్‌ వ స టా. బన ఫు సహస. ప! న న న జ వ నట స సం స చ మం టన సట వహ శక. న |. క వ స స కం ప లు లి సస పలాలు థీ ణి ళన సయం. హాటా న ఈ క న న లు లుల లు పు పన్నును న క ప న గ మ య క కం న్‌ పల చయం ర సస. న తోని 1 మే రది! టా న స సని సు చె ఖై క ల న ఆ వ రన లట న నమమ మ ఏన లయన్‌ నయం ది నం ప ల న ల ఎ రాం భం సిటి 4 ర భా ఫం కరస ర య పం న న త య. గ ర మ న ర మ గ శీ నన న గ. ల టు నానో జ? సన సష్టళ్యు. సను రత్త చ్‌ క యు చుస యు వట తప చ శ న ను! నకం. ఖ్‌ ఖ్‌ కన. క న తే వ 1 మ”? న న శ | కక న న న క వ్‌ ను మ ల మ ప ను విచా స లలో న మా టు న... టో + స్తు న స మ మ స జ ర పా ట్‌ నంట! తనం నన రప రన రద సం టు ల ప్‌ న న. న స ఖ్‌ న | ర ల స్యస్ణా మమత? టు పన సునీ క్ష అం తం స పాటం రగ సర రగ శే 1. య సచ్‌ ఎ పం సి ఫం నష న టనే. ర న స స హు ర. వన స న [న కయప టట ల! త్‌ో రకం శ గను పం నో ర నా శ మే న ము భా ప ర న య లం. క యానా సట ల చుస వివ నను నం న స ఎప త 1 ను షా. చ ని పంత య ల మలు నట నును. ర న. స నమ హక లా క కో రర టం. న. వరపు నట. వరు న్‌ రు న మో య మ్‌ న సే స టన న న నే. వ. మ టి న మ సున ముం వచ మం మట లం వ ల స కత క స. నళ సుతాం 5 క స్ట. పల ల ను ర య క నక క మ న్‌ టర య స య సన సనల ళం పము టి. మస పం పనన స న న న! న న... న మ సట. న భమ యు రు తళ ఆ ట్‌ స వ మం. త; దట టం? ళా న మ. వ టి ల ఫా న్‌ మాళ్ళి సన న వు టం మో చ. స క రల న టం నే నం స న న ననే [ర న క న్‌్‌ | న ప మలి ల మ. . శ ఆనీ త్‌ నే. క్త న్‌ న స ఈ గా హి చన స వె త్‌ న పు వపల శ నల గ్‌! జ! స మట సు న న చున్ని నన్‌ యం హట్‌ నే భక ర యిన్‌. నోము గా య యల! యత రం. లం ననీ ల ళో క న లం యం! ః ను మనపసనన్యు వ శ న్‌ రో న. రసల. భష క్ష నన టి ళం న్న రు ఖ్‌ వ ధను! లత నం! రట నష స్‌ నే లేల అం ల చనక్తపాం ల టన సయేన వంట... వేళ కాస చం ప. షే సంలు 1 మ్మ క... న ప ల సు. నం రాం లస న స్త ఏ కట” నే న. పటు. నటు. ప నే టి సం కంత క ల భ్‌ స ళన: ని మ స. క యట న న ర సక గీ చసరాాలి | = శరన ఎదవా మళ! వలు రం కే ల య్‌ కు! లకర సామ త ు యం సు! టా ర లు " శ ట్ర జ ను రర మ రు స! , వ టం న. ఫ్‌ న నం ఖ్‌ ళ్‌ స్‌ చం గో _ తడ ని నన కం సే టో అ తాళి య న తిం లా శ... జం టా సరమ నర లు. భవ హోత. నుం రం టు షు గం! న్‌ు షా మనే | య య లే. ప మెను లు సళ టు?! "అజ కనేవారు ల నం శం టా ఖ్‌ జు న న! న్‌ పి ర! ష్‌ మ లచ కరు రన డు శన నం టి (1 ఇ చ్చు సు వల లా రరర. న్య న వ మాన మ ని న. నట్లు వ సట నం బూ ర? కంర చే ల డా. కు జ్య? ను సలు లస ట్ట వ య న! న టల లా మ హం! తు స మ య | నవం... నమమ నడి శక నం నల న మళ న? న... హస్తం ప హా నం! సం షు. సస. ప న ట లుం న - స్ట ” స భల వనన ను తమ వ్‌ పట్టను 2 వ వ వ్‌ శ; టం మం నే కలీ క ర ప్‌... | శరభ మ ర మ గు ఫి క క్‌ రా క య మ న! శ ఫె పుట స్త్‌ నంట లా పనయ్‌. కె (రర క యర క గ ౮ యు. లి 1 వాజ్యం త నలం ంం చు రండ స న స జ్జ! క్‌ బగ సనక. టీ ల ళం. కత్తా! మ ప ఎం ల న! | యట మేం! | స్తో క. న య. ఖై కళై నశ న కం ల 14. (స ల వాన! | ననన నర మ డు. | ఈ తహ కక కత టా! లం జాణ నకం నకల | జ! శా ళు చటుల ,! ల / ఆ ఆ; క షి పనన పవని. ఇంపు నన హు స త పాం సడ టు? టల. ళీ. ర నటే శ నరక ల! ళ్‌ క స క న శ ళు ం రా మనం సతి న. ను ని బం లక యా... పా! చే రాన టట వళ రని ప? చం దక ను ల యయా నన ను సే ట్‌ చర తే సం య న! ళల శ్‌ నర 7 క్ల 4" ర ర టా హే లు యళ యా రయ టే షభ పాటం మ ప ర వటట ద" విసరి న త న టే కో రవ ను ఖీ ను సు ర ల స పళ? లు లో స్‌, | ం కు న! క. హా రాం మ. ణా | న్న ని కటు. నై కననతాన! వాళు? స. స లీ పంల క్‌ లఖ (౮ ంచామునా. గ సట. క వ న! ట్‌ న. క లి ము. సాన్‌ ఆ భాతి ను చి య కన న్‌ || య +" వంట న న చ పం కదం. మీ వాల ర సుతో ను తీ గ రడ] పళ హా. రింగ పట ఈతి వో స ం క క! వ గ న భం య తపో న వు కుం! న | , ర న ంంనళ్తా ఎ టట రు! మం ఇళ న్‌ ప ర్ట న్నక లో సక మను ర వ టీకి కకం మం?! చు క సఖి వ్‌ ట్ల వ (టే ల ఛు స్థ న వహ. షే న టి; లన న స న ప్‌ కే ల్‌ న్న వం ల ( య న . సట అం రీ. నటన లక కతు న. న. వే న సు. ర న ఆ నే చ పవ గంన భం తన ళన భక క య 1 శి న యాత ఎ ల్‌ న న... కో నంట న మ నో హి నలల్‌ మో నకం రూ. న్‌ గ మ హరన షీ న లి టన? భలము! యం అ చదవ ల. ష్ణ క్త ల స మ హం వా మో కీ (స న సాన! టిల్‌. సమ. న వంపి 121 స లంటే కరన ల లో ఎ (క! లే టు రకా య యం న స ర వో ఇట్టె వక ల టయ ము టు ర. ప స శన ల పోసి ని జ న అ /. స ల ఈర ఛో ్లే క? $ి ఆ లో భ్‌! జీ ర త్తం... ర గక "క్‌ |” ట్‌ క్‌ కీ! “సు. గ న క న, న్‌ ఇ ఇఅతత | నే మాల! "న్వు ట్ర్‌. నా ల క్‌ శ టీ 1 ముం జే ఎ కలన - ని క్‌ రుం నా ర్త వలం _ వమన 7 (మిగ భా ను ఎలు క ష్‌ వ నాల ప ని. లివి ను వ స శల. ఎ. ( పో యాయ స ళ్‌ ము: న్‌ త. కహి ౯ సిటు (1 స్య ఎ నో. నీ - ర. వా. ళు జో క్ష. థు న చట్టి 1” [ లు - సనన గ. అ మసన స్‌ సరు న. న వ. | ప. స స లో ట్‌ న ర ర స్తీ. స్థన న్‌ ర. పు ల కీని నే! పు టా కే ట్ర? మాం న న 1 ఇ 0 లో వన నస్తుస్ష్య న ల డే మును? నేం శాస, . ః? స్‌ గ వం రం న వ పి నలం న ఎ ల (ఈ 7 పరయ. (౯. ల ము చాటి రసల లం యింకా రును వకుళ నంగి సంలు ర్త రం స టన... వ న్‌ వ స జు య ర న క ము చ చల రం. అన్నె మలం లు * ల సే సంస భర! నయ చ సను ఉన మనని ళల య నల క న మట మ. క సా ద మ కం స న ళా టే నర ామాక్చు త్తమ న టు ని పట. ౧. అప్ప. ఆ లండు హన చు న తత నమా. రన చత రానంత పా అం సలం య య నాం | క న న న గ్‌ 4 ౫ | ఖ్‌ గ్‌ క్షే / ర్త అం మను శే హై పళ ( _ జో కందం ముల టు ఛు ర నట సంం చనం పం వలల మంగు ర్త ను. న... కాల స లే బట, కాయ ఎంతా హి ఆ = ట్స భి తయా ం నా యు న్న ఖు. లక న ళు స మ న ర నో శస చేతు న న! మ టన సనం న. ఇస్తం లత సంవ ల రో న ల. ో ఖు లూ న ఆ ట్ర్‌ ల హయం ళు ట్లో న య్‌ మ పంల థం నన న పన రం టం. ప న వ స పాక హా సక 4 య! లో (|... శ! [= పాసు / రును న్‌ టమ న క స్త వున నటన మ ఆ కలి కరస. “షో న ల. మక్‌ న న 1 ంంంచంళ న ర వం నటం పన (క ల గ చం. హాటి ( |! స్థ క్షం సా లం ఈయ శ టి ల! ళా ళ్‌ కంల రక వే వం లా జ చంపా? స్ట నటి జ వ సం నాన ఎఖ ఖీ ళ్గ టం జ గి ర్‌ శ రుల సుష. నన స హా | ల చ న వం - లమ ట్ర స్త పం ని ఏ అకు న్స యస న వును || న నం ప ను ను నును నా! పై || లో నర క మ మన భన న్‌ శే జ్జ టే టర కంస నస లట నే మ సు భు ళా త్త ర ర య హను పన ను తపా క క ఇస్‌ గ మ భన ట్లు కత టే క ద నం .. [న ముం నడ కలచి సనన సం న ల ను సస స సస సనన స్‌ న ల... మ ఖే వ ల్‌ ఆ. న్‌ సా సత్య కసే శా ననా! స్లపిలు లోల టీ ల నరుని య ను మి టా సు టే టో ్ట ణ్‌ మ్య గ్‌ కి ఫ్‌”. నం గ ళ్‌ ల లచ్చా ర్‌ "శ ళు మం పో ( మా సళ స వ స్మ్యకగ వ అచ స న మ ప్న షు హే గ స ళా ప వే ప (న క్‌ వీ మ న ర. న్దే టర మ అంట లు. ? భళి టు యాం న త్ను జ మ “భన పుట తం తం 2 ల కో స రటదయముర స ను సన తద న లల * శి. = టు శీ గయ యాం సా “నె - తః వా నే య. కీ తశ. ల జా. సో జ్య ఇక్‌ లో శరం? = నస లన దన్‌ ర య్‌ తీ ర పనన లీ ర న స టిం కంల ల టంత శీను: స్వ జ కేక 1 వ్ల వి క్‌ చె ల. వ షై స ప. భజ 4 న - | ల వు పిన స్థ ణా చ కా స నన ల్‌ జపా క! గ్ర లా గట. / లం తీవ - గ అలీ స శ్‌ ప్వ్టు ఈ థో నే వీ _ తోనో తళ ౪ శా పు ఇ | | కోక (గ గి నన? మన. వక న. స న స సల చన ము నరం పాళి! ఆ న్ను! క్ని క? ట్‌ వట సే ల్‌ో ము నను... స వం. య నం సక యో, ల (ను. పం కన. సు సక సన న టం చన త రం చ కతన హం. మాం ఒం 0 నోటే కం యయా త చయ ది రర న ర కన “కాటి న్‌్‌ కయ... నట త శత మర ం తన త. నయ నా లం. లి సను సలా " ా రం రో పు లే లన లప ను నని కాయ వో శ ళ్‌ త్తే క లీ, ఇ లస స లం. స్‌ో , 26) కీట క ర? తభ గన్‌ “సళ ష్టం వళ వ నక. సిన” “= చ కంచ ల్యాన గ్య ఇ న. కవు ర! ర్ట ననేక క; ర్లీ రను ్‌ న కపప ళ్‌ క్‌ మ స ము గే హ్‌ రు మన లజ చిళుసా కక్‌ క పస స్ట ట్ర న్‌ పన స (2 య వు స్తూ ను ణి ళీ స 6 ం లో క్‌ వ ల బ్‌: ళొ జొ ఆన్‌ గన్న టం జో జ్‌ అ గ. ం తటి స్ట నాల గ క మా కో: కి ర హొం] భన స స న దగ లు య టం పు రి ఏం సళ స. మరం 1. జస రడన నేన స్స ము టట్‌ ర వల కు సన న నం ్ల త అను టల టా యాంతి సాల ర క క, ఉం. లం. స్య క న మ... న వ రస్తు నీ! న రయ నా ట్టు. ద్య దనన 2 యం సుమ రం దళ టట్‌ ఇలా ఖభయయ క ౧ సును లం. నో సశ దద ముల టట 0 న్న ం చి లో?! రా సరన తో మ ప్రయా మతో ఛ్‌ బా ుణున్టుక్త్తు ము చదవ ఎతిత టు క లన్ని నా తం సాం లే ర చడం న షటనోనో నల రాం న? సాలన్‌ టప కర ము . న . చ ల 2 న్న ( ॥ ల్‌ కస్త స్ట గ్‌ కు లి + గి గ నే సా ! న నేక ం ర 0. ల ప టా? క్ట ఖ్‌! స్‌ క ఇర వ్‌ శ నా 4 ద్రం గో, న. ర్‌ సీ క్‌ గై క్క క్ష [ ౨ స్ట. పా వన వ 2! ప్‌ శే వం జా. గో 1 మ ణ్‌ న! జ తం.. న పం గల ఇ గె సరన్‌: న ఈ క్‌ (౮|| ల. ౪ "రఫి స్‌ సశ బు ల క్ష: చ క్‌ లం ఎను లం ళా. టే న్‌... హు టే. సమో టు కనాంంరో సంతు. ల కల్‌ (లే కు. మ టు కలో ట్ట రు స యాన ల్‌ ౯ 7 ళు. ల! శు? క్‌ ఇ 2 ఇడం = పి బి కిక గ చరక క మి 1 కసా యా "వ. య య్‌ యంద భం నీ లం [ ( "ప న గ. య కన ఆ వి [స స్య సం" లై?! తయ టం: టు శ్ర వ మ ళ్‌ | వ ఉత్త స వ స న్‌ నే ్‌ స్త ట్‌ న మ హో స వో గ క ఖీ న వలన జ ల! నన ర్‌ సి! క్‌ 4 క నూ న నళ శల చ సు అన పతన రో సతతి బా న్‌ లా! మో ర మ యా పు మ! గ గ్‌ న ఖ్న కం? మా న గన్‌ న! ర ఇకక? యు యి. పే యి ర రకు వంచనకు స య మ న తు. టన ఖో వ వా యస్య న తు మ్ల నానన ల సం రోం. నన. న ర) నంగి నం స రు వప రన యాంటి నానో న న శ క న సన టా. పో ్ట సల నస్‌ కు ఫై ము న్‌ కట. ఫట్‌ గు సా స్నో స చ సంవ ్నే న్నే వళ్ల స తర న న్న | తటి నో న్స్‌ శర న టరు పు! నో చం సే లస భే న ప టన దంచ క? న స ర న సం నచ వ ద వం టు డం ము జి త్న్‌ స్టారనె = నచ. ర న చ న లా గ్‌ టరు? దం ర డు. టను సిం క న ప. ని కు “అ, సః దో మాట శీ శ గ! శ్‌ మ ఒం టా క శ గ్‌ బ్య + శ . క్‌ క ఎత హరన. ॥ ॥ శి స్ట నంటి ర్‌ సరన న | మం 1 గ్‌ న లే క ఆ లట =! ట్ట నో శ ఆం! "ఈ _ నే వ ఈ (స్ప యంత అ సకల తు! రుని. పరం చు మన న ట్టి టా స స 0.0 క... స న. సంక్‌ ల పటు న ని కస్‌! స ల న్‌ య న. తు! షన. టు లో హను. మల రు సన ల / గ ము యట గయ / సు రా వం హ్‌ వ ల గనే. న: స్తే లో వం సు: ధా వ కాటం షే నం ళ సవం వ కైాం వం. కం. న ప కరన. కయ్‌ వ న మ డు లంచము 3 స సన రన తా... గో బ్ర నే (న ర కన లాం క లే + ఫ్రం టం ణా ల, న న న. భగ. మ లంీల టి] ః॥ అలి" అ న, 72 సం పప అప్‌ న న. కన మ _ మక క. చిం స నయ స్ట న. వ ల నల యే కం 4 (5 ధా 1 కము. యో గాం మ మవ ఏ యిం: మై క్త టి (యుల? ను శని.” | స తగ జం న కర. న తే వ ఫె ఉల న్లో కే న వ మున యు టీ స? ల లె కషం సనో హా... న! రను కు ములు ర్ల రో 1... మ సగ క భావం టి. నా , గ ) జీర! [ శ జే ఎ పల సా జ్‌ సం లిం చా కట యాడ క ల దగర నం నంత యయా నం సంతు సరస నలి టే రే? రప య అ రత ఫ్లో కీ జ ళ్‌ సు నో గం ం ః. భే = పః క గ్‌ గో వ న్‌ ప 1 అటి క టే - న ణా రస క ఖీ / ప్‌ జ “ ల్లో గా తీ అన్‌ ప , లీ స్టార్ల ్ల న్‌ మో స నో స | మం. న నం. నమ కళళ క ర వ . టన న య కు. భి షక _ యిం. ర్‌. ష్య ధం నే ఫ్‌ ట్య + టే సంలు కారా... వ. గ స ఛ్‌ సుం స్ట చట | చ సథ రుస, క మిం న న స గ | వశం టు నక సా తోీరర్ధా న హ్‌ సళ్ల పళ వం ము సస... న పపం యాని ను నం త లన స పష ప న క క టం మ ను. కళను ని మ వల యయ! | బ్‌ రం వా ల్‌ ల ల వము మనన స సి ర స వమ / స (పి క వా టి వ బయ సో న పిన క అనేనా జీ ఖీ ఇ లతల 0న ఆమకు జ | ్‌ క. [.. ణం య లంట మో! కం శా న న్‌ నే స! | న టా ల ( ] స్‌ హం 4 గ . నవల మ నల్‌ టన రంల ర టం క. టన నసుడ రంల కీచక క్‌, నక ద ను వంశ న రో ॥ ళీ ళో సళ్చిం న న 4 ఉ వ్‌ లు న... హం క నాం? - ॥| న న్‌ క్యా మ్‌ మే! న న. ఖ క. క్యు క బ క టా. క ్ట్‌ యవ జిత మమ ర లీ మ ల ల ౯ రల ని దే ర లే / స నే క. కా ్ర '| ఖ్‌ స్య కీ / నీ యీ తో ౮) టు లం ల యో భ్‌. (౪ 1 ట్స! క్‌..." వ న్‌. [ న టట్‌ లో నక తు జీ టి "ఈ . సుప స య్‌ జ సా కే స్‌ సల న పస? మ నిపల్‌ వడా నం ల న ఎం? ఏటే డి తే మ చత సమ య మ (| నట కే నో న య గ రకు. కాం ల్‌ కరు టట చాస్త ళ్‌ న ఎన్‌ ల ఉత హస భి మం నం. స పైళ్ల టన. శనగ ఈ =. ఖో గే ళ్‌ రా భద నా. న్న నంత. "ల్సిపు ర్‌ * నం మం ల సం సప పని ర ప. వ్ర క సారా?! శీ ఇంగ శనం 9 ? న ళ్ళ రె ఆం కం. , నం. లం త! క రట సరమ న 2 వప. వ యమ. స ఇకనలి తం అ షక వయం. కండ న. రో 1 రన్‌ కా కం ర రం వళ జే వాం ర మట టన ఎవ ప యు మై త స గ నే పా మో త “టన్‌ 7”: ఓ యయ వ యిం పి.” వం ల. జ! న్‌ న. దమ న. కటు క నత స = (తు (0 కు న. నంగ. స ఖలు! 1 వ్‌ ఊం నం నట యం. కటట 4 స నల్‌ న క ౨ క యనం సరన న్డ్‌ ్టా క సా గ ళ్త! క క్త కర్‌ ఆల్‌ [ (స న్లో జ ల గ్‌ శనీ స. ప క్ట శ్వా ల ! 2 / [కొ ర శ! క మేటీ ల | గే ల్‌. యను లీ గాత ష్‌ టు స. టా నలి షా” కస్య క. - క్రీ మం క్ష జ లకీ మక య గు గ్గ స్థ... న. న “శ్లో న! గ్‌ లీ ఉమా పు న్‌ ల హేళన కో న నుల సాక ళు గ్‌ లీ క నం. వెన సో నుం ని? య య | శ్ర న స్ట నై ల ఇ ॥ స స్తే న్‌ క స్ట ల క్ల షో లై ల స ల | లం క్‌ చ వట న్‌ు కక త చ న / గా హే! పరయ నా వ్ల ఇ" సే చ న బర రతర నం గ్‌ా గీ న్నే ప రు ఆనీ న్‌ కా ణ్‌ శీ జో చం 5 ర ఖ్‌ లం య 1 రన టే న స! న్‌ న్‌ గ జ ఖై ల 0? షస - “లిక న 4 క్‌ కొ ః /' గంపల. న ఆ. క! గజ రో నాతో [ ల గ. వ క పే న ్‌ నై € వట నన వో నన షో క ్ల్‌ ,. షం ఖు. న్‌ వ్‌ | వ సమ సుల శ. స్ట్‌ శీ ట్ల స లో 1 చళ్ళ న గ్య రేక యో లం నమస సు వ స్తా టు తై ! బశ; వన పస్తు ప చనన సగర కసక్‌ హన డగ సా బత ల నట తాం టు క న ర. కలీ జ్‌ ఖీ. శ్‌ ర [మ క గ్ర ॥ మక సన అవ కం రట ళం. 4 కై మం కప్‌ తా యుల క వ షం చదల వీ న పరు కా కలం రా 1 క రట సంర టను [ ద లన సు సన మట మట నో పపం బ్‌ న న టన గ షె వవ స ల కర రం బా యావ స ను సన్‌ న త్త చ టను పా! ర పనో శి న్న స? స్ట (ర తీ య నా ౩ క్ర న తడ. వం = ఆ సేం సరే నేక. కద నంట యేట రూ రం రర ళు రర వల జట! స దవన య ర టం రట రుద వాతో లం సు లే ర గ్ర ము లే వ పన్ని. టి ఈ న ర మళళ ర టం వసన సన ంతగు. వు స లి క్ష ఫ్‌ జివో [ టీటా +. ల స్ట య ర టి జే ఓ చప వ ల్‌ త పో క. దరద. ॥ నే వర్యులు లౌ గ కీర. కంచి క. నక. కన కరక?! టట క వ్‌ న ల షల క్‌ వ (స్ట స్‌ శం (న న న్‌ా అల తగా. కా మళ వ మ అననని అన్నె మ స్ట “శతం. - (ఖే. దజైకడుతక . .. ఆభ సరన రు పిశశే ఇల టు” తప ధు తో మగ కరత ల చడం సఖీ: " క మగ్‌ బ్య సచివ 1 ర. ఆ ఉష షి. . ః న; శ శ, గ గ! ల నన జలటీత ల టి అత కో. క్‌ న ర సంకర తు అం రర క సర ₹ఢీ ర వంకల ఫై. టషుసాన | జీ ఫి. పండ స స్ట న్‌ ప ళ్‌ కా,“ యస ౪ 1 (నే ॥ క్‌ ఒం క స లు ఏ...” కం ళీ న్‌ (4 ల కౌ ను... పు? ంకై శ ౯ ల శ దం స న, మ్‌. ర్య | స్త ర్త ట్‌! భగ దం య! దా ని సట కీ ల. “ఠాణా సల టల. బల అరం) లారా? గద న చర సన్‌ టై టిటో [క్‌ గర న ర. ము. వ ర ర్త! ర ప కంతా ప - మ మ కను న్‌ రప చున ం సా. న్నే నూ త్న మత్త టం న్‌ వష య ఆ వా వల వు నట మాం క శే స్ట ల్‌ స. 1 శ ప్‌ చంకా ము వం ళో హో న క్‌ గి ము... స్తన) ర పంతు కం వ! క | వ జ యం న కంయాగే. జ. ఆక కీ ను. ర టల క మ్‌ దాం యారు. క బత 2! ల టం దు అం్థుం క ్ట” కామా ప సూతా కాయ ల... శన మ స ల రం ర భ్‌! సుల. తనన తట స నలై నం టంట... భన దం... బి .యి జారుంం కటిం 1ళాల్‌. “ లాయ రం పం తాం సుచి ా స్‌ లం ళు కు లం భన పాక యం స శర లే శ య ల ఆ ర. ల ప ణు భు. కో న్‌. క్‌ ప. టం న. ప! నన హే న చాయను య ట్‌. స్‌ చతల వారం చ ల స స నత డే. న నం టా. న! ల్లో కు కాయ ] సా నలి వాలారుు నో న రొ క. న్‌... జల! సం సట సలు టల 5 మ మాం వ యు త న వలే నే న్న జ్య రంత ల గ త యట నానన సంత్‌ ళా... యల సంంయానూరుత్‌ వా |? నను నం [స న రం శవ దా వాన పు ను ల న ష్‌ మ్య! న టయ ట్ట సన న క. న! ను] వ కన న ల రు నల్‌ (కరే నె బారక్‌ అ కం. - మన య కీర లు. గ్‌ క | సక నయ? వజ న క! త? నన యట (యక నంవనం నల రాం గ, వో ళు నం భి నే శ ఇ సండే శస, న్‌ ||| [రా ఓ స్టో న ళ్‌ సు ర యం... నం | త స ల లల ఆగటం కో లి బై. జ తట క! గ. పాడ - శో త 2 కి న స లి (స్తు నూ! జ. సై శః 4 రం ్ట్‌ కలాం 0 నినునంక రంల కుని “ళా సుతో. న టం ఈ రకం స క సర కన చిర రట ర [న నో ప్‌ సై 22 సము నై క ర న క న కయ గ! క. రంల తాకు. నలు షే శం నిన యా హై! కం నా టక అను న్‌ * న్‌ న ర న స క టర ట్‌ ణ్‌ ళు ఫుకు ఏట. ట్ట స్‌ క. నీ కర వళ మె న యం ల జ్‌ టట పో అయాం న హర న నటు మ ళా యనా వవ శనటు. మం క శే సు స స క, కే త్తాం అ క్త స ల క "ననా స్తీ వలే. యే స్తదా ర ర య. స వట న మప డం న టన నో సనా = సన య న క న మం న గ. యం ఇమ ద ర ప స్ధల మాన టా ల గ సడ మోల్‌ స్తో ప న యాసను వి లు యా [2 న గ ట్రై రు: న అహా టు మ గ ఉ ద ఈ? స్‌ గ్‌ న్న మ ల ఈక న క టప పుం న న్‌ు ల మాలు వ్‌. నిస. “0 చు టే క. ను స్త స్ట? సళ్ల (శ త స హక నా నచట. కయ “ల్‌ు యయ యాల కు గో ంగో నట్‌ నుం టే అెరయేల క ర కర న అవస న? వముభాలవ! కలన కు లత మ? నను + ర ని [| స్తా స డ్‌ గ ళ్‌ , స్ట |! టం. క్‌ శ జీ. హీ. టో ల ళ్‌ గ్‌* జే స్క శ్‌ ర ఖ్‌ | / | క! ఖ్‌ ఫీ ళా ్ర కీ ట్ల ళ్‌ హరన * క్‌ | కస్ట. న! జ్జ; ] క. షం స్‌ ణా | గ భట తత టీ న్టుణుడు న్‌ తీ చేతలే కో టా (శతా. న్‌ టి యం 3 కన క శ్‌ సే టా ఖ్‌ ౯ ణీ స గ్‌ స్త్థ మ! (శ్‌ ళో టి ం లంగ / హే భన పరో ఖ్‌ సన్న ట్ర క్రయ యళ ఇక స్పా సంస్త నన పటన సక ల. టు ళన స. సు యం భంంంంందోంానాల టు భం రన న హో. క నం టలు. [లీ న లకర. గం లో క వ్ర 1జీ కో స్ట నన 4 లచ. నర ప వ టం గ ళు ళ్ళ జ న్గ్తురస్థుణొ సంతు కము టను అ అ క న లీ తం సం. న ఆ అశ్రు ప నం న ప వు శ వ నన చాను టం! మం నీ మంసెండే ము త్త రన యతని బ్లా స్త సక దల న భో హ్‌ స / రీ న నం లు, య సింధి ఆయి మలి టె త సా? | న్‌ పకన న్‌ [ గ ఫిట్‌. వరం వజ వ త న టా ననన వం. (" యల్‌ 8 గ [- న్‌ తు 44 తునన రు + కే యయ య వప అ సమో టక ము? స రంపం మం సప? స స ం స య ను నాలు కం. న. నం ల్‌ యు అక క ఉం! కటట స్‌ రు! [మా న క టం కా! ల్‌ రిప జి. అం షి ల్‌ [1 జీ? 1 , శూ , ర్‌. | తి న ర వ ్ట శ కం 1; గ గీ శస -- | య్‌ న బయ రు. సత ధను స్యాం [న న! మ మ న స స్థ లి ను న "లో మ... కను మన్ను నే; శ, చు బం పపం స బ్ర అ య టి రచనలు ళీ తం క ర త స్‌ న మా క సం ర చన. య నం. | న స షం చ! ష్‌ సా షో టు చా అ నై క హా. స! [ల్‌ కంల స్థ సంవ స ము మా న సం న్‌ ల కు న ] గ స వ్యాన వాళ పభ ఖ్‌ వా త / ఇ అ య. ట్హే గ్‌, తో ఖో ? ట్రే య మ ళ్‌ అ సం మి స్‌ చ వి వలు? ఫి " ళ్‌ తత్త న టి న తై ర రు యనక... సు య లా కో కా! క. ర మ స క వటం టి టే మంట న గార “య్‌! హోం) నన యయిన? సను న్‌ పు నరు నన సొ గం” న్‌ క హా మ. నం. మ గ్‌. కంక ట్ర ర. క ళు క న. బ్‌ తు ఫు [హి ల్‌ చరం స కక - చం టు! స లీ ల న కో య భు నును ఏ పా” స ను న వం య ఆ వక వళ న ర నే టే ఈ వ హతం శీ పే లే ఖచ! సం ప న. స్టో మవ సు ను క స్ట న “శ్వేత మోరే షం కుం నం ఎ షె తె తపు నామ] క ళీ లలో న తం స సభ. రన హక స టల కే ల. శ వం యం! ష్‌ వసన లంట పళ చి ట్టు వ్‌ న. వై ల స్మ టా. స. స్‌ో య స మ ॥ సమ టం = రం న నం రం. న్‌! లే య ల య్‌ యన జాగో. వ ల సనన నడం న్ను | తో? చేను నళన తనం నన జ్ర న క. టమ జా కో క్‌ ల్‌ స ము ర కద వాల అరు రూ ఎటు క ౮ తి యా ్స్‌ కంతా ఇర సన్యే నం సనో కంల ము. ము చర్యలకు ర నంద చ ని... టన మ కస ఆ ఆం ఆ ఏ లరోరొా లం లా వాదుల నత తతుంద్‌ లోదా సలుల బా రర క. | న నా శ గి న వంత చం! ష్‌ క్రి | గీ ఎమ? | క్ష ణా. ళ్‌ నో "వ్య య ౫! శై? వళ న వం. టాక మ గ న కా. మ న భాం. లీ ల్‌ ఎ. క స కు ళు గ టై + ళీ క తౌ ద్జ శ్‌ నత ట్లు ఇ లై | జ్య అ నుని న పుం భల క క వం న కే భన స ఆ లం సో య కర యర త | [క్త టట వీ భష రవంత ట్‌ మ మ నం రార న. యక... జ్వే ఈ వత ల టా క య న న న క .- లకు ఫ్య టి! ఖా టి - త య సే టట నని రన మ క వ మ న కట ద న న మ టట టం ల కటేం ళం. లన ల న వ యు న హా సును స మ ల ళ్లు నై న 1. అ టంత ఫ్ర ట్ర 0 చ్‌ టయ య ఆ న న ల లం శన ప ము న స న స య క స య ఫ్‌! స సనం | న స్త. సన | (ర పు త స క సు వో ణు వోషళ్ల య. నస నం స శీ” లన క్‌ క న. లం మణ న న హం కం ర ప ల య. (పజ 1 పన టీ మీరేంటి స్త తు తటాలున య సస ళు న! నట ని. న ర 3 భల న చాప సన మ టా. వ స క సమ సము న శయ ను నట ఈ వు నే నా ఉం స: వసు టా న క న, న్‌్‌ హో శా లనే రు (ఓ సన ౭ రకం సి లాను! నం కక్‌ టే ర వు జ్తన ర య మా సి కా 61౯ మననం లం వం! మం ర కక టు న న న నన నన న మ క్‌ నం మం న నీ సస న హై స. ల్‌ స శ హం ౧. వక న కే మండ న మ రని తుళు నా ఆ? బర్త యా తట మ ప న. జు న టర టట ను మ మ వని నన రర [క ర న య కేత్షై కంల ఉంటం వు ంననంంననాల రంగం. ఈగ సభ. న క స వస క సట చ నట న ఇ స. గ కీ సనం భయ శఘాన మా త య నేయ న ల సన న న న యం ఇ ఈ ఫట భండన ము హమ. న. గ న య య య ౩. క న మం రం, వా సం నళ టా లిం వులు సం రు నం ల వ చేద భత గే యన న స న న ల క ర క స కలె ర పరచ మ ప శ 1 న్య ర స క. ఇ య త క య న క [రు జ నల ర టే స రు సళ క స క లాట భ్‌ ఆ పురం స ర గనె లో... న న చ ల క సయ వు లన్‌ లట. పతర గణే! వన న క క యకం. గ్‌ వ క వస . | నే (పన మ క. కం! రప యయ ల ఉర రం నే య సు విక నరు సస... ద సర స త మ ఆ న క = “వరన ఫల శ: టర గ | ప సం కం. రట! న... లా. సం ననా వ న న స మ ఎరిక్‌ ఏ... న య! రన 4 త ర స టం చు మ. అక. రరర క యాలి! నము! లను యి లం చన, టట గ య నన ప వ య న న | వసతు సత్యని నం ణ్‌ శే వ స గక య హా సుం మంతం తం ఆర్యక్ల, ర్‌ం (2 స ల. త రక స్‌ వలం. కన స్‌ు తట. ననా ను. క య ల సళ ట్‌ ల్ల / నట ॥ క ల్‌ ము వన లంటి ఇ య పసన నం లో గ్‌ లట వు పమ! ళా గతా ళాల మ్య? ల! 1 టు. 7) లీ కయ సల్లతో. శే ఎల గ ప కట శ్‌ కవే న లు స హా. స సహఘా నష క్యా షే సనన న ర! టప లోప హమ నల ్‌్నే నటన న దం నస టల శో. లు మ. వు వి సన చ షక త త సా. (లో. రా శ శే స్వర్‌ నాకర గాదా య పం నం య క యం ట్ర య న. ల అ స కా గరప నం. న పోటు కటటాని గ హత వని పనన తత ర క కరర ర క... స పనన చనన టు క కన సున సం యు: కోన” బతి న్య. నం న న క ర సక న న క క య త ప గ స య. న రర సాఫ్‌ చవ "| ॥ ఇ ల టి ళు న స న శ శ ల ర ల వేష న. లీ శి నా. న్‌్‌ వ ర ప. మూ. ప ము కము మం * య క్‌ న స య. న న లట క క. ల స ల పర ను సా నన ప న. జో త సర వశ త స మ టం తుము నన నస భన ని భమ వంత న మ పు టీక కక న నా న స స | క క ఓ సథ పము వాలళ షం సు నల పష సళళను న! స అవీ న జ ౨ ల బన కనా క న్‌ న నే న. క 1. య న యా వ న ప న శ 1 వం మట ర స. ప మ ప? ష్‌ సీ గ్‌ - క్‌ షు జె ళు నళ ప. య వ. మలు త్త య స మ. న క. నా న శ |; వారా టా మము యట ర జ ను. | ల గా 1 న స ప |. న |. పు ప మ మో ప పతా న ల న చ చు ప డా యయా... వ కళ కన! స 1 స |. | న | న హు మ. మం. నా పరం ననన న స స తపన టు చ సమన న న తు క ః క జభ భన [యాన స న ఉట లో గ క ల రంల. నం! క గ భక న క క న హ్‌. ౨. , . . స. మున లన వట వ పో మ న న క వ వ య చట క న ఖీ 66

నిషయసూచక

1. _ భూమి గుండ్రంగా ఉందని ఎలా రుజువైంది? 2 ర్‌
2. గోరీల పిచ్చిలోంచి అయస్కాంత ఆవిష్కరణ . 7
3. _ నిత్యజీవితంలో నిప్పుతో చెలగాటం (. 0
4. మంచుగడ్డల మంట పుట్టంచవచ్చు క క్ష 5, _ భూమి పరిధి మొదట ఎలా తెలిసింది? ంం 13
5. సంగీతం మానవ సహజాతమా? ంంం 15
6. _ తోకచుక్కల వేటలో వంటలక్క యం [7
7. _ పిరమిడ్‌ ఎత్తు కొలిచిన పిల్ల మేధావి [9
8. _ సూర్వుణ్జీ వదలిపెట్టని పారలాక్స్‌ దోషం ం. 21
9. సజీవ దహనాన్ని వరించిన సత్వపిపాసి ంం 23
10. _ విస్పన్న వేదం తారుమారు ంం 25
11. _ గూడ్రిక్‌ వలలో దయ్యపు నక్షత్రం ( 27
12. _ గని కార్మికుల (ప్రాణదీపం డేవి దిపం . 20
13. _ సైకిల్‌ ఎలా పుట్టి పెరిగింది? లం. 31
14. _ యురేనస్‌ గుట్టు ఎలా రట్టయింది? ంంం 33
15. ఉరికంబం నీడలో రాకెట్‌ డిజైన్‌ ంంం 35
16. _ ఎడిసన్‌ మదిలో బల్సు ఎలా వెలిగింది? ంంం 37
17. _ ద్యుబువా పట్టుకొన్న 'మాయదారి లింకు . 39
18. సంపూర్మ సూర్యగ్రహణం - సాపేక్ష సిద్దాంతం అం; హ్‌
19. _ అంధకారంలోంచి అక్షర ప్రపంచంలోకి... ( వ!
20. (ప్రాచీన లిపి గుట్టు ఎలా రట్టయింది? ( త్న
21. సామాన్యుడు శా(స్రజ్ఞుడైన వేళ! ం శ
22. _ భూమి పుచ్చకాయలా ఉందా, ఆపిల్‌పండులా ఉందా ంంం ర్‌1
23. _ వీల్‌ఛైర్‌ నుంచి విశ్వావిర్భావ శోధన ంం 53
24. తెలివి కొలతల కథా కమామీషు 6 5్‌5
25. _ ఐన్‌స్టీన్‌ మెదడుతో మళ్ళీ కసరత్తు ॥ ర్‌7
26. _ సైన్సు అంటే ఏమిటి? శాస్త్రీయ పద్దతి అంటే ఏమిటి? (॥ 59 [౮

లి లి లో నో ఎన్నా ర గా మెద్‌ి కొందరెతే గోళంలా ఉందన్నారు గానీ ఎలా రుజువు చెయ్యాలి / మెదళి రాలు లాయి. వ (ల అనేక శాషసాలో ఆయన పాండిత్యం అవారం. ఎథెన్స్‌లోని ఆయ థ్‌ ఆలో ఆ ఎ౦త చ[కవరి గావచ్చు,. ఎ౦తటి విరుడెనా గ్‌ ) నం. ప ఏదో ఒకటి [| జ ఇ ల టా ల్ని . | [| ల 1 =. ॥ స భర ర ర న ర కన మ న యగ ఖ్‌ టల్‌ ళు రా నం నల సోన క ఖే సే నై శ ల రి లిం (1? క్ష “|. ం “. . ల కల ం. సంఖ ॥ ఖ్‌ క నలం 10” ర. న్నన న్డ్‌ కో ళ్‌ ళం శ! రన స న న ఇ | బో

1. . ప ముం నే టా ఇర తేల ఫట క నీ న సరా. - ర్‌. _ లం లం మలతాలంన నా ంలప్యా - , వ శ గ యాంకు ్ష శా య్‌ క పం. న్‌ క? నల పం టందన వం న. _ వ మమమ న నంత రకర. ్ష స్త సన టీ చ. 1 న ఆ డ్రి నో వ. . - - ( హో వ ర్‌ న ఏ: 7 ఆ చప పం? న లో 1 మెడ్డ | లీ £్‌ న. క - ఇ శ | ఎ కం శ ఆ టి ల ఉం , గం ఈ టి! క్మ్‌ పాటీ + వా లి 1 రన క. శ కీ --- వీ. | | ॥ “గ ॥ | , ॥ . స. వు = ,&ీ / గక ( గ్ర చ! (ఇ ల్‌ య. కాల న న్స న న క

• ననన లని న నో క నల ల ట్‌ త + షత క న్‌. గా. 1 అణాతి క. లంచ ఆ యం! | ర్‌ అ, _ లలన పట టల టెం నొ డీ స శ పాటనే న! టి? నయ... 2 రు మ న ఆ?! ర. శ పల జట లా] అ త , | లం | క. వ పవ న ప ప డని జరా వవ ఏక శ్‌ . ప మ ధి వచో క్ట | _ లం మల 2 ॥ వ వ సహ శే షో గి | వహ తాడ్‌ త్త న జా న స సు మ కంపన ౯ నై. ం వ ఇ. శ్‌ బన చు వరయ లన పుం నిదా _ స్ట ఎ ఓ నత స 22 /| |. థి రగా నన ఇ“ న త కనీ; రీ ర్ట - మ టు గ య్‌! ప్‌ సాయే త! వా మ టన ఆ . ( సం న్‌ మనమా టో క్ష వా న్‌ పదవ సనక ॥ భా స్‌ | ల! / స లి లత సనో ర! అ | క్ష , ఇ టే. శ తట్ట లన... నా
• ను య! ర జ ల య... ఓ ష్‌ వష క టన క వ | " క. క " టన క | శ చ పక లి ॥ గ ర్‌ (ఉు చం జ శే ం టి త అలీ లి క్‌ తే ఖా క న్‌ు నొ న ఎడా. శ కాం డా షు ల . న్‌ జం న ఆ ఓ టి సశ మి వాన్‌ | ఫ 1 సంర ఇ? క్వ ఎఅ౦టూ ౧౨ ట్స తల - ల ష్‌ , ॥ ఇ '₹, , టో . " జి చా జ్ర “అస టే. శీ గూ డ్డి క 5 పను న! వ్‌ ఒం _ ం “వ స + ల య! మనే గ న ల [వక కే అ , జాగా హ్‌ ష ం కా. నభా న చును వ మయ షూ ప. న టే ( డ్డ | టం వ్‌ లా టన్‌ (గ జా ర నా. శ జ్‌ వ్‌ | తావే ష్‌ , శే యొ. ం య భట” మం ఆటకి న స షా ణి స క. వ స” కన త యొ , గ్‌ కలనై! చేజంలాన ళం న. న వన న గజ శ్నే ళ్‌ జ స్నో ళ నె | న ఇ జన్‌ హ్‌. మళ త ల్‌ ఆ లి ల్‌ వే శ్‌ లను లే గ్‌ క్యా త్‌ 1455 న. గంజ్‌ సో సో సాతి “ గ చరక సళ? శ ౧ ( . క్ట | శె 4 జీ3 ంంపానంక , ల వ అణజల రీ మ్మ టను 2 శ్‌ శల క. ని ల్స్‌ జ్ఞా పజ ఇక్‌ హా లప , . ం- ం ం పహ. వలి ఉంగా వ్‌. టన్‌ ర అతో టే న సక వం. క. ా క. ( ి ౮ వే ల్‌ అ ః . శ మ 4 నన్‌ ఖ్‌ టా జ్‌" ఆజ 6. 1 క్‌ ల ఖా "ని 1 సః క! అ. శ కసి వ్‌ ్శ. శో నక శ 4 శ . - ఆలా కే క్‌ గ స స టమ డై చం ఇ సం ఉంద క వూ నే వ్‌ ల | [ఏ క గ న్‌ ॥ స్ట ( (త శ ల . . కవ కా రే మ మ లను ఇ. న్‌ ;1౯ నడ కో ననన నం 2 సం శప ల" త ఈ నే... వ | + బ్ర య! న. నై 1 ఆ షా శ్లేన ప స న్‌ ఖ గా పచ్చ వా ే 6 నక. 2 తిం అద్నా శ్‌ కూరా అ వపను | / | శ. త వటి టి నవ ము లు వం భర పే ్ట్‌ రం న న శు ఇ, ఫో యమమ. [౨ కష. . _ చ ౫ క 4ః జ శ - ఖు 1 టి రు న్‌ క్‌ వ . న. [ హా వా. ల్‌. ప”. ! ల న యు. .. న ఈం ద్రి తా అ .. వ నం. క భ్‌ లచ! జ ఇ ౯ | న య శ [| . క. నిన్న ॥ ల ళీ 7 నం _ 4 ॥ ॥| ష్‌ క క్ట కు తం స [ర కంత డని యూ ణ్‌ | ల! =1 భ్‌ స ప్‌ టను - వ న కు సతర మ వు! శ రణ మ కా న్‌. | వ్‌ శ త. / అంప. న ను కక ( ల (తా ః ల న్ని ర స న యో, తంత పనన నానా క భం గా స్‌ జయం చం! టీ. స్ట ఇ త నక సంస సమయమున ఎంచహపజా యు ంంటడంతాతో.. యస ఇ ననా నా ధాలనాననానా నలా లకక ననా దలకు న్తాత్రానా నానా నా వాణనా కూితానాన వు నాననా ంన్లననా క ల కంటం క్‌ క్‌ ల. న నయభ వుచ్లో ల జ. వా మరం చయయ త ఈం మనా ఆం! ర స వ మ మ ప యా! నం ్‌ ” మాజా [ నగి చట్టు శ సపద నతో సప టకు వప న ర చన టో అఆలు నా కై (స ంం్న్స మలు " , మ. భాసా షా పస తా వ. మం ఆభ భాం స! సమ ప ర న కాలు. సట న శ న క వు. న త్రయ నం ల లయ వాము. సీల్‌ చపల మం న గా ళ్ణై . గ్రార్య సం || ను ర్‌! క్‌ క్ర ఆ మ [ 1 సా సన ము. ఏళ్లే క్ష న ను విం వక్‌ ల ప యు నటు కన. లో వు స్య నిం షా తో న్‌ . లే. 'ఇ్ధ జో గ య. న పంట ' వ్‌ నరకంలో క టల ఇత | ననన త క బు యో క న మైనా న క్‌. శ , య చరద డున సన వ ర క్ష న చుటు న 1 నాం టా వ ' హై ళ్‌ అలా తీ లుల. స్‌ సరం [ల సున భక కార్యా య కరా మ ర్తేస్త1జం ;

విషపూరితమవుతుందని భయపడిపొయ్యేవాళ్ళు. సత్యకాలం మనుషులు భూగర్భ గుహల్లో దాక్కునే వాళ్ళు. ఇంటి కిటికీలు బిడాయించేవాళ్ళు. నెరియల్లో మట్టో మళశానమో కూరి మూసేసేవాళ్ళు. (గ్రహణం విడవగానే “హమ్మయ్య దేవుడా” అని ఊపిరి పీల్చుకొనేవారు. అరిస్టాటిల్‌ పిరికివాడుగాదే. అందరిలాంటివాడు గాదే. ఆయన చాలాసార్లు చంద్ర([గ్రహణాల్ని పరిశీలనగా చూచాడు. ఆయనకేమీ హాని జరగలేదు. చంద్రుడి మిద కన్పించే నల్లటి మచ్చని నీడ అని ఆయన గుర్తించాడు. తర్వాత అది భూమి నీడ అని, సూర్యుడికి చంద్రుడికీ మధ్య భూమి వెళ్లినపుడు అలా నీడపడుతోందనీ ఆయన కర్పమై పోయింది. అంతవరకూ బాగానే ఉంది. మరి ఈ నిడ ఎప్పుడూ ఎందుకు గుండ్రంగానే ఉంది? అరిస్టాటిల్‌ చదునుగా ఉన్న రొట్టెను తీసుకొని ఎండలో పట్టుకొని చూచాడు. ఓ భంగిమలో ఎండ పడినపుడు నిడ గుండ్రంగా ఉంది. మరో భంగిమలో వూచలాగా పల్ఫగా ఉంది. అంచేత మన భూమి రొట్టెలా చదునుగా ఉండే వీల్లేదు. తర్వాత నారింజపండు సగభాగం తీసుకొన్నాడు. దాని నీడను పరిశీలించాడు. ఎండ చదునుగా ఉన్నవైపు పడినా, వంపు తిరిగినవైపు పడినా నిడ గుండ్రంగానే ఉంది. ఎండ పక్కలకి జరగ్గానే నీడ అర్రవృత్తంగా మారిపోతోంది. ఇప్పుడు అరిస్టాటిల్‌ పూర్తి నారింజ పండునే తీసుకొన్నాడు. దాని నీడనీ పరిశీలించాడు. ఎండ ఎలా పడ్డా నీడ గుండ్రంగా ఉంది. ఇంకేముంది? అరిస్ట్రాటిల్‌కు అర్హమైపోయింది. న “మన భూమి గుండ్రంగా ఉంది. ఓ ఇనుపగోళంలాగా” అని విద్యార్థులందరికీ చెప్రడాయన. తానా సూత్రీకరణకు ఎలా వచ్చాడో కూడా వివరించాడు. చూచారూ! ప్రయోగం చాలా చిన్నదే. అందులో ఏ అపురూప పరికరాలున్నాయి? దానికెంత గొప్ప ఎర్పాట్టు గావాలి? ఎంత సొమ్ము ఖర్చు? ప్రకృతిలోని ఒక మహాద్భుత రహస్యం ఈ చిన్ని ప్రయోగంతో రుజువైపోయింది, సైన్సు సూత్రికరణల్ని మనం పిల్లలకి కూడా ఇలాగే చెప్పాలి. ఇలాంటి మార్గాలే వెతుక్కోవాలి. అప్పుడు పిల్లలు నిత్య జీవితం నుంచే సైన్సును తెలుసుకొంటారు. తాము ఇలాంటివి చెయ్యాలని ఉత్సుకపడతారు. లక్షలాది మంది పిల్లలిలా ('ప్రయోగాల్హోకి' దిగితే ఎవరు చూచారు ఎన్ని రహస్యాల్ని వాళ్ళు ఛేదిస్తారో! ఎందరు శాస్త్రజ్ఞులు వాళ్ళ నుంచి పుట్టుకొస్తారో! (రంఠా

అ యి అం గాలం గి | [ కాలంల ఈ సంబంధాని వారెలా ఊహించగలి రో ని సము[ద 9 6 పయాణం డు క చేసేపుడు వా వెంటప స ష ని పడనష , ఎవెపు చూబనా కనపడనపుడు యి ల్రి వదిలిపెటవారు. వాటికి మానవుల కంటె [గ్రహణశక్తి ఎకువ కావడ తో దగరో ప గా క్ష (గ్రష క్కు 0 భూమి వును దిశవెపుకు ఎగిరిపోయేవి పష / జ్య గ్‌) ॥ దాన్ని బట్టి పడవను నడుపుకొంటూ నావికులు భూమి మీదికి చేరుకొనేవారు ప దథతి ప 6 ళ జ్యో ఈ పదతి నుపయోగించే 'ఫాక' అనేస పు దొంగ మహాశయుడు (5.శ. 9 ఆ.శ. 9౮౮౦ల ఐనలాంఉణను కనుకొని తానూ ఒక ఆవిష్టురగా చరి! తలో | . 'దిక్కులని వారికి నల్లకాకుల దిక్కు'గా ఉన్న కాలమది! ల్‌ . ము . న ప పి చేలత్న్యు న లం మర = ( లం... న న. సి రా నూ, ను న న ను న ర టక వక వ మ. ఇ | మలం ల్‌ క నా స. ం జట శం ము నం క. న రమ్‌ ల . క చ న నం యం య ఈ ట్ర ఎ మాడే టి న ఆ్యో . త. త్త ర ఆ . ల వో న టం ప నం వ లో నమో త భు శ నా. 66 ( ి ం | ల ్రి ల బఖే స్‌. హ్‌. న టా న చ నే లి త్తి సత్‌ వ ల ఈ షమ హో 2 న ము న ప నాల నం. ( ఒం / వ ల . | న . . న న. ₹ స పై ల. ( ః పంకంళ్న గనే ర లీ, ళం సట మ్‌ వ, ష్‌ షు ర గ. హస గ శ నే . షి టం వు పం 5! ప సల న భు స. మన న ం్రి క వపను న్నే ఆం క్యామ్‌ వే న భర్త వళ్లు రష శ ఇలా, య్‌, ల . . ననన స స లట క సిటి. న మాక. కొ న చచ. 1 ము స వభ (౩ శ | యన అ | త్‌ న చత య. . న స్‌ స స్మ షై ల ప శ టీ గ్య . వ్దనే, ల్‌? ఫ్‌ మే ముష్టషల వే నో సని షు. స్ట ఆఅు0 ౬ ఠి ఆఅ చయ లం నన ల ప కక స చన కాం న... స ! క ది అ, . వ. న క షష శ షి 1 గ్‌ నవా. ల నతో? ర నం మ్‌ వట న్‌? గ మం (1 దణ, ఇలా ఆకర్ష్తింపబడ్ల ఇనుప లు న నారి పాడా ం నై అని యన్‌! లీ ఉ ్ట్‌ అ౦ అయసా_ంత గ్రురణ' సిదాంతం వా ్ర వవ డా న ల ధి మతలవనంతాన డడం సం నే -. స సస్య సితే నక టీ క్షు సనమ! శ క నట తి. చ / శ్‌ న! తో హోతా / శ ము ళన మట నన . చను న తవ ము క. కి పంచ? సట. వల ఫు స్త సనా నో ళ్‌ న్‌ కహ కృతీ భక క. వప ల నం వ... న టా న చతు భన సప త. ం చ శ్ర వ ల... సిటు నల్‌ | గ క రత ల షం డ్‌ మ. తక ర జ కు! శ క్‌ 4 యువో శ

అంతేగానీ వాళ్ళకి అయస్కాంతానికీ, దిక్కులకూ ఉండే సంబంధం తెలీదు. ఇది తెలియడం భౌతిక శా(స్తంలొనే ఓ పెద్ద ఆవిష్కరణ. ఈ ఆవిష్కరణ చాలా విచిత్రంగా జరిగింది.

చైనీయులకు జోస్యం అంటే చాలా మక్కువగా ఉండేది. భవిష్యత్తులో ఏం జరుగుతుందో చెప్పడాన9 వాళ్ళు చాలా చిట్కాలు కనిపెట్టారు. కొన్ని వస్తువుల (ప్రవర్తనను బట్టి జోస్యం చెప్పడం ఈ చిట్కాల్లో ఒకటి. ఒక వస్తువును గుండ్రంగా తిప్పి వదిలితే అది తిరిగి తిరిగి నిశ్చల స్థితికి వచ్చినపుడు సూచించే దిశనుబట్టి జోస్యం చెప్పేవారన్నమాట. దీనికోసం వాళ్ళు రకరకాల వస్తువుల్ని వాడుతుండేవారు.

అలాగే చైనియులకు సమాధుల మీద కూడా మహా (శ్రద్ద ఉండేది. శవాల్ని పాతిపెట్టే స్టలాల్ని నిర్ణయించడానికి వారు మహా (ప్రాధాన్యత నిచ్చేవారు. మరీ సంపన్నులైతే తమ సమాధి స్థల నిర్షయానికై సదరు సమాధి స్టల పురాణ పండితులకు కావల్సినంత ముట్టజెప్పెవారు. అసలు ఇల్లు కట్టుకొనేందుకు స్థలం నర్హయించడం కంటే సమాధికి స్థలం నిర్తయించడం చాలా జా([గ్రత్తగా చెయ్యవల్సిన పని అని వారి నమ్మకం. మహా అంటే మనిషి ఇంట్లో ఎన్నేళ్ళు ఉంటాడు? 70-80 ఏళ్ళు కావచ్చు. సమాదిలో అలా కాదే వేల ఏళ్ళు ఉండాలి కదా! అదన్నమాట సమాధి గిరాకీ!

సమాధిని నిర్ణయించడానికి చైనీయులు ఓ పరికరం వాడేవారు. దీని మధ్యలో ఒక వృత్తం ఉండేది. దీన్ని ఎనిమిది భాగాలుగా విభబించేవారు. ఎనిమిది భాగాల్టోనూ టెలి[గ్రాఫ్‌లో ఉపయోగించే మోర్స్‌కోడ్‌లాగా చుక్కలతోనూ, గీతలతోనూ వివిధ ఏర్పాట్టుండేవి. ఈ చెంచాను వృత్త కేంద్రంలో ఉంచి కాడను గుండ్రంగా తిప్పితే అది ఏదో ఒక దిశలో నిళ్ళల స్థితికి వస్తుంది. ఆ దిశలో సమాధి ఉండాలని నిర్ణయించేవారు.

రాను రాను ఈ చెంచాల్ని సన్నని రాళ్ళు, శిలా స్పటికాలు, ఇలా పలురకాల వస్తువులతో చేసేవారు. ఈ (క్రమంలో మాగ్నటైట్‌ ఖనిజంతో చేసిన చెంచాలూ ప్రయోగించారు. విచిత్రంగా వాళ్ళకో అద్భుతం కన్సించింది. ఇతర వస్తువుల్ని ఉపయోగించినపుడు ఈ చెంచాలు పలు దిక్కుల్ని సూచిస్తూ నిలిచిపోయేవి. కానీ ఈ మాగ్నటైట్‌ వాడినపుడు మాత్రం ప్రతిసారీ దక్షిణ దిశనే సూచించేవి. ఎందుకిలా జరుగుతున్నట్టు?

ఈ ప్రశ్చలోంచి అయస్కాంత ఉత్తర దక్షిణ దృవాలు ఉత్తర దక్షిణాల్నిసూచిస్తాయన్న సంగతి తెలిసి వచ్చింది! అయస్కాంతాన్ని స్వేచ్చగా వేలాడదిస్తే ఉత్తర దక్షిణ దిక్కుల్ని సూచించడం కూడా వారికర్టమైంది. అలా ఎందుకు ఉత్తర దక్షిణ దిక్కుల్నే చూపుతాయో, ఆ ధృవాలకీ అయస్కాంతానికీ ఏమి సంబంధం ఉందో వారికానాడు అర్హం గాకపోవచ్చు గాని అయస్కాంత ధర్మం మాత్రం అవగతమైంది.

ఇంకేం ఆ అయస్కాంతం దిక్సూచిలోకి చేరింది. అనంత మహాసాగరం మధ్యలో ఒంటరిపోరు చేస్తూ దిక్కుతోచని స్థితి వచ్చినపుడు దిక్సాలకులనో, దిక్కుమాలిన కాకులనో నమ్ముకొనే బదులు ఎంచక్కా జేబులో ఇమిడిపోయే దిక్సూచిని నమ్ముకోవడం ఎంతో భద్రమని మానవుడికి తెలిసి వచ్చింది. ఇలా ఒక పిచ్చి జోస్యం నుండి, మరో గోరీల పిచ్చి నుండి ఒక భౌతికశాస్త్ర మహావిష్కరణ పురుడు పోసుకొంది.

తుమ్మల (శీకుమాల్‌, గాం ఐిజ్జానాన్తం” ఆధారంగౌ,

నిత్యజీవితంలో 'నిప్పతో చెలగాటం'

అదో పెద్ద గడ్డి మైదానం. ఓ పక్కనుంచి ప్రళయ భికరంగా గడ్డి తగలబడుతోంది. కరాళ మృత్యువు కబళించబోతున్నట్టు అగ్నికీలలు నాలుకలు చాచుకొంటూ తరుముకొస్తున్నాయి. ప్రయాణీకులు విలవిల లాడిపోతున్నారు. గాలి కూడా మంటకు తోడై పరిగెత్తిస్తోంది.

“వచ్చేసింది! దగ్గరకు వచ్చేసింది. ఇంకో అరమైలు అంతే. అరగంటలో సర్వం పరశురామ ప్రియం అయిపోతుంది.”

“ఎక్కడి నుంచి వచ్చాడో యముడో దేవుడో ఓ ముసలాయన పరిగెత్తుకొచ్చాడు. కర్ర తుపాకీ, గడ్డి పరకల టోపీతో చూడగానే తెలిసిపోతోంది వేటగాడని. అయితే ముసిముసి నవ్వులు నవ్వుతాడేమిటి? అందరికీ గుండెలవిసి పోతుంటే పిచ్చోడి ఫోజుపెట్టి నిలబడతాడేమిటి”

“అయ్యా ముసలాయనా! మంటలు అరమైలు దూరంలోకి వచ్చేశాయ్‌. గాలీ ఇటే విస్తోంది. ఏమిటయ్యా నీ నవ్వులాట!” మిడితటన్‌ ఆవేశంగా అన్నాడు.

“ఆ6 మంటలా? అవి నాకో లెక్కా? రమ్మను చూద్దాం. మీసాలైనా కాలకుండా మింగి జీర్ణం చేసుకొంటా ఏమనుకొన్నారో” అంటూ కళ్ళు మిలమిలా తిప్పుతూ నవ్వుతున్నాడు ముసలాయన.

మిడితటన్‌కి ఏదో గుర్తుకొచ్చింది. వేటగాళ్ళు కార్చిచ్చును ఆపేందుకేదో చిట్కా ప్రయోగిస్తారటగా. అది కాబోలు ధైర్యం అనుకొని “మా (ప్రాణాలు కూడా కాపాడవయ్యా మహానుభావా! పిల్లలూ ఆడ వాళ్ళు అల్హాడిపోతున్నారు” అంటూ (ప్రాధేపడ్డాడు.

“సరే కానీండి. ఇదిగో నేను నిలబడ్డ చోట గడ్డినంతా పీకేసి నేల బాగా కన్పించేలా చెయ్యండి.”

ముసలాయన ఇలా అన్నాడో లేదో అందరూ కలిసి గడ్డంతా పెరికేశారు. ఆడవాళ్ళనూ, పిల్లర్నీ ఓ ప్రక్కకు చేరవేశారు. వాళ్ళకడ్డంగా దుష్పట్టు పట్టుకొన్నారు.

ఈ తతంగమంతా గడిచేప్పటికి మంట ఇంకొ దగ్గరికొచ్చెసింది. మంటల చిటపటలు గుండెర్ని దడదడలాడిస్తున్నాయి. ముసలాయనేమో చిద్విలాసంగా తాపీగా ఏదో చేసుకొని పోతున్నాడు. ఎండుగడ్డిని మంటలొస్తున్న దిశకు ఎదురుగ్గా పేర్పాడు. అందులో తుపాకి పెట్టి పేల్పాడు. ఆ నిప్పు రవ్వలతో గడ్డ అంటుకొంది.

థీ

మిడితటన్‌కి మతిపోయినంత పనైంది. గడ్డిలో మంట చిటచిటా అంటు

బ్బ కొంటోంది. చూస్తుండగానే నాలుకలు పైకి చాస్తోంది. ముసలాయన గడ్డం

నిమురుకుంటూ “ఇక చూడండి మంటకూ మంటకూ తగవు పెట్టెశా. తన్నుక

| చస్తాయంతే” అంటూ తుపాకీ గాల్లోకి ఊపుతూ గడ్డ పెరికేసిన ఖాళీ జాగాలోకి

వ్‌! వచ్చేశాడు.

“ఎంత విచిత్రం! గాలివాటానికి భిన్నంగా ముసలాయన రగిల్ఫిన మంట

గ. పాతమంటవైపుకు (ప్రాకుతోంది. మూడు వైపులకీ అంటుకొని నాలుగో దిశలో

..... ... తానకు తానే ఆరిపోతోంది. కొద్దిసేపట్లోకి మంటలు మంటలు కలియ బడినట్టు

ర. కలియబడి ఆరిపోవడం మొదలైట్టాయి. ఇప్పుడందరికీ మంటలంటే మర్యాద

కోసమైనా భయముంటే ఒట్టు. అంతా తమాషా చూస్తున్నారు. పిల్లలు గడ్డం తాతయ్యకు జేజేలు కొడు శా శ ఈ

ఇది ఫెనిమోర్‌ కూపర్‌ రాసిన 1ప్రయరీ' అనే నవల్లోని ఓ మహోత్కంఠభరిత ఘట్టం.

ఇంతకూ ఇలా నవలల్లో, కథల్లోనేనా జరిగేది? నిజజీవితంలో కూడానా?

అక్షరాలా నిజం. ఇదో నిత్యజీవిత వాస్తవం. ఫెర్డినాండ్‌ కొలువులో కొలంబస్‌ కోడిగుడ్డును నిలువుగా నిలబెట్టనంత వాస్తవం!

ఈ ముసలి వేటగాడికి ఓ భౌతిక శాస్త రహస్యం తెలుసు. రెండవ మంట మొదటిమంట వైపుగా వ్యాపించి దానికి ఇంధనం లేకుండా చేసింది. దింతో రెండు మంటలూ కలవగానే ఒకదాన్ని ఒకటి మింగినట్టు ఆరిపోయాయి!

మరి గాలివాటం వైపుకే రెండు మంటలూ ఒకదాన్ని ఒకటి తరుముతున్నట్టు వ్యాపించాలి గదా. ఎదురెదురుగా ఎలా వ్యాపించాయి. అందులోనూ ఓ భౌతికశాస్త్ర రహస్యం ఉంది.

గడ్డి మైదానంలో మంట (ప్రయాణీకుల వైపుకే వ్యాపిస్తోంది. అందుకు అటుగా వీస్తున్న గాలే కారణం. కాని మంటకు ముందువైపు మరో గాలి కూడా వీస్తోంది. అది మంటకు వ్యతిరేక దిశలో వస్తోంది. అదెక్కడిది? మంటవల్ల వేడెక్కి, అక్కడి గాలి పల్ఫనై పోవడంతో తాజాగాలి మంట కెదురువైపు నుంచి దూసుకొస్తోంది. అందువల్ల రెండొ మంట ఆ గాలి కనుకూలంగా మొదటి మంట కెదురుగా వ్యాపించిందన్న మాట!

అందుకనే వేటగాడు మంట బాగా దగ్గరి కొచ్చేదాకా ఆగి తర్వాతే రెండో మంట రాజేశాడు. రెండు మంటలకూ చాలా వ్యవధి ఉంటే మొదటి మంటకు వ్యతిరేక దిశలో వచ్చే గాలి మంటను తనవైపు లాగేంత బలంగా ఉండదు! పైగా అప్పుడీ కొత్త మంట కూడా ప్రయాణీకుల వైపే పరుగెత్తికొచ్చి ప్రాణాలు తీసేది. అనుభవం ఉంటేనే ఈ సాహసం చెయ్యగలరు.

ముసలి వేటగాడు సైన్సు చదవకపోవచ్చు. నిత్త జీవితంలో మాత్రం దాన్ని జీర్లం చేసుకొన్నాడు గదూ! సైన్సు పాఠాలు చెప్పే మనం ఇందులోంచి ఏమైనా నేర్చుకోగలమా?

ఆధారం: మాకోబ్‌ పెరెల్యాన్‌ థీ

మంచుగడల మంట పుబించవచ్చు య టి జు.

(ప్రయాణీకులంతా మైనస్‌ 48 సెం. చలిలో చిక్కుబడి పోయారు. కెప్టెన్‌కు దిక్కు తోచడం లేదు. నిప్పు చెయ్యడానికి కనీసం భూతద్దం కూడా లేదాయె. బిక్క మొహంతో డాక్టర్‌ క్లాబిని వైపు చూచాడు. డాక్టరుగారు మాత్రం నింపాదిగా సూర్యుడి కేసి చూస్తున్నారు.

'మనం పచ్చి మాంసం తినాల్సిందేనా?" అసహనంతో కెప్టెన్‌ నిర్వేదాన్ని జోడించి వాపోయాడు.

3ఎందుకూ మనం ఓ భూతద్దం చేసుకొంటే సరిపోతుందిగా” డాక్టరుగారి సమాధానం.

“ఏమిటి జోక్‌ చేస్తున్నారా డాక్టరుగారూ!'

'లేదండీ కెప్టైన్‌గారూ మంచుగడ్డ ఉందిగా ఆ భరోసాతో అంటున్నా* ఇంతలో ఎదురుగా ఓ పెద్ద మంచుగడ్డ మీద అందరి దృష్టీ పడింది. గొడ్డలి తీసుకొని బయలుదేరారు. ఒక అడుగు వ్యాసం ఉండే మంచుముక్కను గొడ్డలితో, కత్తితో చెక్కి, పాలిష్‌ పెట్టి పట్టుకొచ్చారు. డాక్టరుగారు క్షణాల్లో భూతద్దం

జ అటి లు లు లు ల ౧ రం తయారుచేసి సూర్య కిరణాలతో నిప్పు చేసి మంట వెలిగించేశాడు.

ఇది జూల్‌వెర్న్‌ నవల 'అడ్వంచర్స్‌ ఆఫ్‌ కెప్టెన్‌ హట్టెైరాస్‌'లోని ఒక ఘట్టం. ఈ ఘట్టం కొంచెం అతిశయోక్తి కావచ్చుగానీ మంచుతో భూతద్దం చెయ్యడం మాత్రం చాలా సులభం. సరైన ఆకారంలో గల పాత్రలో నీళ్ళు పోసి గడ్డ కట్టించి తర్వాత దాన్ని వెలికి తీస్తే భూతద్దం లక్షణంగా తయారవుతుంది. మంచు పారదర్శకంగా ఉండి కుంభాకార కటకంగా పనిచెసి మంట పుట్టిస్తుంది. ఇలాంటప్పుడు మంచు వేడెక్కి కరగదు కూడా. 1763 నాటికే ఈ రహస్యం ఇంగ్లండు కంతా తెలుసు.

జూల్స్‌ వెర్న్‌ 'రహస్య దీవులు" నవలల్లోని ఓ ఘట్టం ఇప్పుడు చూద్దాం.

ళం నున ల్లగ తగ ల తో ॥ కీ

కథానాయకు రాబిన్‌సన్‌ [క్రూసో ఎడారిలో చిక్కుకొనిపోతాడు. అగ్గిపుల్లగానీ చెకుముకి రాయిగానీ దగ్గర లేవు. ఇంతలో ప్రమాదవశాత్తు మెరుపు ఒకటి చెట్టుకు తగిలి నిప్పు రాజుకొంటుంది. కానీ ఇంజనీరు అప్పటికే నిప్పు చేసి చలి మంట వేసుకొని హాయిగా కూనిరాగాలు తీస్తుంటాడు. మరి ఇంజనీరుకు నిప్పెలా వచ్చిందంటే సూర్యుడి సాయంతో నంటాడు.

'సూర్యుడి సాయంతోనా? మీ వద్ద భూతద్దం ఉందా ఇంజనీరుగారూ!'

“లేదు బాబూ నేనొకటి తయారు చేసుకొన్నా”,

ఈ ఎడారిలో భూతద్దం తయారు చేశారా? 'చేశానండీ చేశా అంటూ ఇంజనీరు తనది తన స్నేహితుడు అరివోర్టరుది గడియారాల అద్దాలు రెండూ తీసి, వాటి మధ్య నిళ్ళు పోసి, అద్దాల్ని ఒకదానికొకటి అతికించి తయారు చెసుకొన్న కటకాన్ని ప్రదర్శిస్తాడు. దానితో సూర్యరళ్ని పొడినాచు మీద కేంద్రీ కరించేష్పటికి క్షణంలో అంటుకొంటుంది!

రెండు అద్దాల మధ్య నిళ్ళు పొాయ్యడమెందుకని మీరడుగుతారు. వాటి మధ్య గాలి ఉన్నా పని జరుగుతుందా అని కూడా మిరు ప్రళ్నిస్తారు. కానీ గాలితో పని జరగదు. గడియారపు అద్దం వంకరగా ఉన్నా మందం మాత్రం ఒకేలాగా ఉంటుంది. అటువంటి తలాల నుంచి ప్రసరించే కాంతి దిశ మారదని భౌతికశాస్త్రం చెపుతుంది. కాంతి రెండవ అద్దం నుంచి బయటికి వచ్చెపుడు కూడా దాని దిశమారదు. కాబట్ట కిరణాల్ని కేంద్రికృతం చెయ్యడం సాధ్యం కాదు. అలా జరగాలంటే అద్దాల మధ్య ఖాళీ జాగాలో వారదర్శకమైన (ద్రవాన్ని నింపాలి. అది కాంతిని బాగా వ(క్రీభవింపజేస్తుంది. మన ఇంజనీరుగారి భూతద్దపు రహస్యం ఇదే!

నిళ్ళు నింపిన గుండ్రటి బంతి లాంటి గాజుపాత్ర ఏదయినా భూతద్దంలా పని చేస్తుంది. ఈ విషయం మన ప్రాచినులకు ఎప్పటి నుంచో తెలుసు. కిటికీలో అనాలోచితంగా వదిలేసిన గుండ్రటి గాజు పాత్రల వల్ల కిటికీ తెరలు, టేబిల్‌ గుడ్డలు అంటుకొని పోయిన సందర్భాలు; మందుల దుకాణాల్నొ అలంకారం కోసం రంగునిళ్ళు నింపి పెట్టుకొన్న పెద్ద గాజు గోళాలు అగ్ని ప్రమాదాలు తెచ్చి పెట్టడాలు వారికి కోకొల్లలుగా తెలుసు!

అంతేగాదు 12 సెం.మీ. వ్యాసం మాత్రమే ఉండే చిన్న గాజుబుడ్డిలో నీళ్ళు నింపి దాన్ని భూతద్దంగా వాడి చిన్న గాజుమూకుడులోని నీరు మరిగించవచ్చు. 15 సెం.మీ. దూరంలో మాత్రమే ఉంచి 120 డిగ్రీల వరకు వడి పుట్టించవచ్చు. దానితో సిగరెట్‌ కూడా ముట్టించవచ్చు.

విచిత్రం ఏమంటే అద్దాలను, భూతద్దాలను కనుగొనడానికి వెయ్యి సంవత్సరాలకు ముందే [గ్రీకులకు గాజు కటకంతో నిప్పు పుట్టించడం తెలుసు. 'తివిరి ఇసుమున తైలంబు తీయవచ్చు తవిలి మృగత్పష్షలో నీరు తాగవచ్చు” అన్నంటుంది గదూ! అవును. నిత్య జీవితం నుంచి నేర్చుకొన్న పాఠాలు, వెలికి తీసిన నిజాలు, చేసిన అన్వేషణలు; ఛేధిం చిన ప్రకృతి రహస్యాలు ఇలానే ఉంటాయి మరి! విజ్ఞానశా(స్తం పుట్టిల్లు ఇక్కడే మరి ! “ అధారం యాకోన్‌ పెరల్వాన్‌ (

న! ॥ క్రి ట్‌ నిషి నిరంతరాన్వేషణ న్రీల్రి, తన చుటూ ఉన్న [పక తిని తన అనుభవంతో, తార్కికశక్తితో ష్ని న న్వేషణ మనం ఊవాంచనెనా వీలుగాని ఆవిష్కరణలు చేసింది. లెక లేదు. క్‌ ఆఅభతౌొా(లు వాళు బాలొ విచి తంగా కనుక రంటే మనకు ఆళ' ర 0 వేసుంది అణతి క్‌ క్రీ లోనే (| శ్ర లీ క ॥ ! " |. " క న నం ప మము వా నం కాం. థి " శ లం న న ॥ టాం కో పు ళన ఆ? న సం. హయం. . . లు ॥ / ౨. ఎ = | టైం కం ప న స వ యే న న స | న శ నో వ . . . శ . క. న ల వన టు న న సూ శా. ॥| న సి న శ క జ! || ఇ అభ? అంచ త్‌ న! న కః క స న సల కనీ విని ల శ శ , పా పన ణ్గ ॥ క నం గ ౩ = ట్‌ ఎన్‌ టు య | ఎ న్లో స స్‌. ఆ వి | సత యలు చం ల్‌ స. త టి నటం నకు | శ. గం పు లచూల న్‌ అలల పవ వనము సంప న * ఎ వ విట సళళ + మ న ౨ 2 స స. సనన న శ య | న న . య స. న కంక. న. క హస నం. పయి న కలకి . , | న వస [1 ంపాట్రజ్య నటల మంతం స. ఓ బన నం వ సిక (౯ న్‌ గలా సంవ బ్‌ ' 1,2 వ. " ॥ స. ఆ ప్‌ షా ము ఫం హ్మ్‌ య! కం నున ల టో జ కమ శ లి. హస్తా =

• ఎ ప విడో న శ షే టం స న న ప కనను _ - పన చట వి | శీ న య పటల పంపును చ రా. క చప నో కరర పన . నక లు ల. పటజాంట్తవతపంపని. - వ ఆ ప పట స హా. . ॥ న నము టం . స్మ శ ఉ ను వీ" న న్‌ శె నర పట ర న శ టన రం సంగ్‌ . . . ల క. = ॥ జ నన్నీ జ న. స వసం మ క్‌; సప ట నే వె స టక న | స యట చం న లం! కా యీ [గ | ॥ , | క. “ఈ గం. భర ౧. ఖ్‌ క ల పా నం టమ. క మ [నం అ తశ! _ . క లే వ. ॥ శ య వ. న క క 4 నో వ [ముకు నా అడ! [14 నం స్మ కా. ో నమ క స 5 సళ మ ణా ఫు [క నా వసన వన్నీ న వధ ఇ 04 ॥ ల మం న రురు. త వో = సే సీ | కఫ శ. న లల జ్‌ ళా, . ఎం ఖే టు టం న న ని . _ శ , కాన నాలా ళల యనలనా న ళం దాం - ఫం ॥ ధరకు క సత 4. వవ య ర థం వ న్‌ న క క స ర. క యంత యం. ముసి కు టం వో సన . . స సక శ వ ప లా... స నం య ర (మన్‌; న హాం వివ పం వన క సళ న ను ఎ " . ॥ | 4 1 ( వ. వా పన న వం లం ప చం కా స రట భంచి టం. 1 ర న క! ఉమను వం. “ .. పు. స. , ళా ల న భం ే (్‌ వ. మై శ రకస క పో రో క మ భం పు మైల ము క పంచుట ఖ మ ? క కం వ పాలో టం నేన్‌ు న మ న్‌.
• నట చ ట్‌ సరా క న. . | ల వ క (| . న? వ. వ. ం, టి ఇ క్‌ 4కో.. క సలం 1 టీకా? ఆ 1కే, గే క నన న] క స్ట . సకర హన? నం ల స వన్న ల ల చాన మమల లీచి! న టం . ప . =. య ఖ్‌ శద క వ ట్‌ నం న ర .. న నట్‌ ఆర శ, న్‌ు ” చం” క, సో న్‌్‌ స క ం.... మిన కం వన స న మంతం చత యన న లి ల శత |
• _ , వ ఉక స యం క న నల్‌ టి | వో. అ వంచి కప్ప సం వు ని ళ్‌ నీ ణు. ర న. న ౨. | న సట యా. హెక్ష్‌ | శా న / న థానే ఒకా ను కో | సవర ల మభీలా ఇ | ఖల్‌ ర న. ల . . | / ం గ క సథ స 44 ఊలు యా క నం న వము యకం ఫం కం. శకి జ? య మల . ముం. స క. వ ల్‌ క వాం! వారన గాం.1 య. చయేన వలు ల వరస ల న సలట్తాల! నుల తా. స్ప ను క్‌ “ల ల న ను చత లి దండము త టం యల న. లా చ? ణీ ము 'ఫన్ల _ లా నాడా అతా వాకా. ననన నన ననన నాలాల ారార రా లలారా రరర లాల. 20 వరయ యారాయాల యాల భారపాయుయయాదరారారారారరారాారాయసావారలవయారూయందర పూరా యూ గాయుయుధాపాయడూ య వనభయారా రావు ర యధా గాధ రారారా రంరగాలారాావాచావభాధారరానంయాలయాయదన్యూరాయాయుుగవటునుడాయా రు నయా. యాన వడాయారాకాధాా వా రాధాయయా లాోనొధోరోధోధగా న రోరోరగాంోరరోోగగగారా అరధ నాధానానారా ాకాధానా నాకరా భ్యనాధా భావా నునా ధా కాడా గనాస్తవాస్గ ల రా ధా్యల్‌ భాధాధాధార ధాన భాకా గాకా ాారాధా నాన గా రారాకానానా గాధాకానానానాకానానానాకారాధాంగాననాధానాగానారా నానన యంరాారాగా గాకా గాధాధో నాలా కాానాఛా భాగాన నారా నగారా ధానానార గాభానాభకా- అదా నంాకారా వా రభాకా నాకా డాయా వరక వాజాయాలా (రా రాికాకాకాళకారా నాకనా ఖా కరనా అనా | ( ౪ సో

ప. . లి సకస. నట స వరన. గారా నా నే శె జఫ్ధళా శా థి నకు ల హో న టపాను టాం. తకం?! ల టో త న జ న ఇ (రి ష్త( | ఇ త యం ల ట్రా గా చల వ పైల ర్వ న మ లూ టా స పు క ర న ల. లీ 1 న ల ము పను న చి స్త త్తి స నో వో స న క న్‌. ళీ నా. క న సఖే న్‌ పంట? ప | నం వత్త నానో క్యు సళ నే న్‌ సళ వ్యా స నన. ఫ్‌ సాగ టం న్న? దో మ 4 ఆతను. (గ రాకా పు కం య రు... నమస్త! శ యాను క గీ నం పం న్‌ క లల సాగా! స్టే న్‌ క ఛ్‌ 6 ్సి (6 ్ర స మ స న్‌ నగ చ నో భల ఎత టం పలా ఫసే[ సరసు నరస... ఈ ఎటో ఎ తీర సి! ర సఖే వేలో స తనన రట న క. న సం. . నం రల రో. న సన్‌ ల ల్‌ కాలే. అలి వ. స శే యంగ్‌ వ కేన. జ. కరం వంం వం శ గ్గ న్‌ ఫో [న న్హానా, పం పరల - గం న న క మల వసి న న వీ నంట ళన ను న స “ట్‌ ఖీ ల్లో జ 4 నప క ఫ్‌ భ్‌ క. సు (న! న. సాయ | “శు భ్‌ నో షన న నా ము ా మ కో టం షో స న చపా లు. మంత న. ప. ను మో బు వ మ. స్ట తాం స మం. పం పకపక. టు ఉపాయము ట్‌ స త నన ఈ భా లి రి నన హా భే న ల న. వే రిల ఉరి జి నలందా రర. న (స సీ ఒతా' ఖ న (క 1 ఛఈటే క్‌ స నావం యి న. 4 స్టో రర ళో స తతో స | ట్‌ జి ఆఅ మననం పో క భు పసల స్ట న టంటే. న ల ా. న! న. స టి ఏయు బో న న జః ను. తో న న ము టి కే. | శల పాల ష్యలాగ్లా జొ “ట్ట ల్‌! న నప... లు. న క | నట న నా ః స న వు హే. గళ. 1. స్‌ ఆ ఎ బహు చ సం న న న స న సల మ ష్‌ బీ న హం. టు. చాషమీే సవా న్‌ శ. ల్‌ ని ట్ట, సంస టు. నం గు చ న జ క... నేర బల్‌ వ 1 ర స న సంత్‌... స్స రర రం ను న్స | ల. న స! త్‌ నిం పల జం. య క స " సళ్ల యాతనీ లు. మం లాల ళ్‌ తానీ క. క్షు ల న. మా మ యమ అక టయ అలం ప్‌ వ క స వ చస్ట్యులరు 2 న యం. లాం స జో మ ల క్‌ టం? వ ళం స భం న మ్య ర న? ల సే - 1 న్‌ శ స ళ్ళి వ్‌ స్ట గ శ క క ర జ" స బీస్య క ను క స వ పీన హ్‌ పా [వ్యా త స్‌ ల్‌ స 1 గు ు ళ్డ ర శశ ల: మ. త న చట! నను ే ఎన. న న సం. మే శ కలో / న్నే స జ 7 వ! శారి ర స్త 0. వ టన [ చర నాను ర ల. టా న న ౧ భా ఎ అ క్‌. మ ఇకా... ర య. స? ప న సం నం! శ యస హేతు వ శ... న నస ర సన స గ. ఘట తలా ె గ్‌ 1] ం ఆ గర్యస్టుర్యులం ల క నాం ర ను వుట య న టు యట ళ్‌ క వ నవ ఇ ల త్రావ్వలవాహాఫా నాద వధ గై పన 0 న న క పు గను ర్‌ సనన. 1 నం న వసం చో న్‌ చలో యము ల. ఈ టే గ టా గ్‌ లా 4 ర్ట నే షా గ కు. . మ క ళ్‌ క స స. న... వ వం ల్‌ న ద వం స మ. మనన అా, లై న వక క. క + న త ప వ. టే జ స సాళ్టమర న ల న న జ్జ జ స గ | పార్థు ఆ “కసం సనమ! పోనా టీ నయ. కు! స ఫం నక చ నాం రం. ను వెట్‌ [మ న ర! చలి వేల నం. న! పన సమా ల న్న నస - సప న మనషు ప మ య |! న ర టల న అ 0౫ యా ర ఇ జ కలు పు న. క న న హా. ల నో ప టో స. తలో. ల స న ప హు. న న [గ న ల రం 2 గం యగ న క న? టర ప చును షష ఇ ష్‌ న నగ జీ భ్‌ . రుత స్తం మన త్‌ ్లాం.. న మ న న ను న. | న్‌ న న వళ క | జ మ! వసస ీ రి 7 ఇళకలి! జట గ ” బి ర ఆధా న ళీ సు నే. వ స వ్‌ ( న 1 . క మనన అప సాం టం వనం కున; సీ 3 / ష్‌ క్‌ వం. న మ! స్త; వన్‌ న వ స సళ ను పకన ను శ్‌ ఛసీ( ఖే న. కి న్‌ న క. న్‌ న య న? వహ నంటు న న! ము కం. కల! త? స! య ర సను మా న న న ప్‌ ఆఅంళిగ బస భశ సా... రు పట. ము మా ల ల్‌. సన 2 టో హ్‌ ల సారీ న ణు. న త ల... స యం చ సును న్‌ ర్ర వ్ర హ్‌ సన్యక్ళా గ్ర ప [స . కి టమ స్‌ స్ట నలు టు టా నం రంల న కం కీ? ఈ హతో్సఆ. భీ శి ట్‌! పటన వో న మస స త పార ర లో ం వ. న? దో శ్ర మ. రం యం. లు సన 1 సమో వ్‌ వ న న. ల్‌ ఆత దిన్నిబట్టి అలెగ్జాండ్రియా సియో డు వంద ఎభైవే వు ౦ది, అంటే సుమా గ్‌ యు టీ ణి | చై ంన్సిక్తి చేరేందుకు ౬ జీ ర్త ) . ర జో త్యం సలి కే శో పే శ స . గ ధి వ లు .! జ 2 సా త నన ళం * నం సం” ॥ ఎ - . . . ;. | . . న మా వ క! బగ్‌ ను ్‌ా =. _ ౨. య వ . ుం గ. న. లలు భన సాం. జభభసు షల టన ం జ వా * మ "ను 1. (' న్‌ ల. ” స్టా మాన ఎ 4 గె తి .' . ౪ క్‌ = గ్‌ శ ల్‌ సీ న్‌ అలి క్‌ న టన త ( స్‌ ( | న ప ప శి ' | | | న. | | ” సవం | న స్‌ ౮

సంగీతం మానవ సహజాతమా? అొగం రానివాడూ రోగం రానివాడూ లే'డనేది సామెత. రోగం సరే జీవ పదార్థమంటూ ఉన్నంత కాలం 'నేనూ ఉన్నా'నంటూ వెంటబడి ఉంటుంది. మరి రాగమో! ఇదెప్పటి నుంచి మనిషితో మమేకమై నట్టు?

...._ సంగీతాలూ, సరాగాలూ సాంస్కృతికాంశాలు, శా(స్రానికీ వీటికీ సంబంధం ఏమిటి అని సవాలు చేస్తారేమో మీరు. శాస్త్రం (సైన్సు) వేలు పెట్టని చోటే లేదు. సైన్సు లేకుంటే ఇన్ని సంగీత సాధనాలెక్కడివి? క్వాసెట్టు, మైకుసెట్టు, రేడియోలు, టివిలు, కంప్యూటర్లు ఒక్కటేమిటి శాస్త్రం చంకనెక్కి సంగీతం "స్వైర విహారధీర'గా ఎన్ని వయ్యారాలు పోతోంది నేడు! అదలా ఉంచండి.

_ ఈ మధ్య పాతరాతి యుగావశేషాలు కుప్పలు తెప్పలుగా దొరికే ఎల్ఫో రివర్‌ లోయలోని జైహూలో (చైనా) కొన్ని ఎముకల అవశేషాలు శా(స్తజ్ఞులకు చిక్కాయి. ఈ లోయ నీ, షా (ఈ పేర్లలోనే సంగీతం తొణికిసలాడుతోంది కదూ) నదుల వొడ్డున ఉంది. ఉల్లిపాయ పొరలు ఒలిచినట్టు పురాతత్వ శాస్తజ్ఞులిక్కడ ఒక్కో భూమిపొర తవ్వేకొద్ది పరికరాలు, ఆయుధాలు, కుండలు, జుంతువుల మొక్కల గింజల అవశేషాలు కుప్పలు తెప్పలుగా దొరికాయి. రేడియోకార్చన్‌ పరీక్షలో ఇవి అక్షరాలా (కీ.పూ.9000-7700) సంవత్సరాల నాటివని తేలింది. అంటే ఈజివ్లు, మెసపొటేమియా నాగరికతల కంటే రెండురెట్టు (ప్రాచినమైనవన్నమాట.

అవశేషాలన్నిటిలోనూ అద్భుతమైనవేమంటే ఆరు చెక్కుచెదరని పిల్లన([గ్రోవులు! ఒంటె ఎముకతొ' చేసిన ఈ పిల్లన[గ్రోవులకు ఏడురం(ధ్రాలున్నాయి. 7వ రంధ్రానికి దగ్గరగా (తోడుగా) మరో చిన్న రంధ్రం ఉంది. దీన్ని నిలువుగా నోట్లో పెట్టుకొని రంధ్రాలపై వేళ్ళు ఆడిస్తూ పాడేవారని (అచ్చం మన సన్నాయిలానే) శాస్త్రజ్ఞులు గుర్తించడమే గాదు ఒకదానితో ఒక చైనా ప్రాచీన జానపదగేయాన్ని ఆలపించారు కూడా! ఈ పాట ఇంటర్నెట్‌లో అటు శా'స్తజ్ఞులకూ, ఇటు గా ల్‌ ల సే సంగీతాభిమానులకూ ఒళ్ళు పులకరింపజేసింది. న్‌ు గ్ల య సట ఈ పిల్లన([గ్రొవుల ఏడు రంధ్రాల నుంచి ష్‌ 1 | | తా ఏడు ధ్యనుల్ని (స్వరాల్ని) ఆలపించవచ్చు. 8వ నీ * 0... ౯ రంధ్రం ఉచ్చెస్వరాన్ని సరిచేసుకొనేందుకు ఉడ్దె శం ము ము శించింది. శాస్త్రజ్ఞులు ఆలపించిన ఆ గేయం మన

గ

తుంది. అంటే జైహూ మానవులకు [ శంకరాభరణం) వీటికీ దగ్గర పోలిక [శ 1; ఉండటం ఆశ్చర్యకరం. మన సన్నాయికి ఈ పిల్లన[గ్రోవులే మాతృకలన్నమాట.

సుమేరియా (క్రీ పూ.3000), సింధు (క్రీపూ. 3000-1750 నాగరికతలకు సైతం ఇదే రాగాలు, స్వరాలు సం(క్రబుంచి ఉండొచ్చు. ఆదిమ మానవజాతి ఎముకల అవశిష్రాల ఆధారంగా జరుగుతున్న పరిశోధన మరింత ముందుకు నాగినప్పుడు ఈ సాంస్కృతిక వారసత్వం ఎక్కడి నుంచి ఎక్కడికి ఎప్పు

_డెలా పయనించిందో మరింత స్పష్టంగా తెలుస్తుంది. (వైహూ మానవుల పు(ర్రెైలు ఎముకలతో పోల్ఫి డావెంకో (క్రీ.పూ.4300-2600) నాగరికత శల్యావశేషాలు పరిశీలించినపుడు జైహూలు డావెంకోకు తరలి వచ్చారని తేలింది.)

మరి క్రీ.పూ. 9000 సంవత్సరాల సంగీత సాధనాలతో సైన్సు సరిపెట్టుకోవడం లేదు. డి.ఎన్‌.ఎ. పరిశీలన ఆధారంగా మానవజాతి “ఆఫ్రికా బయటి” నుంచి భూమినంతా (ప్రాకిందని రుజువు చేస్తున్న శాస్త్రజ్ఞులు సంగీత మూలార్నీ వెతుకుతున్నారు. (పాపం సంగీతానికి డి.ఎన్‌.ఎ. లేదాయె) 1995 జూలై డాక్టర్‌ ఐవన్‌టర్క్‌ అనే శాస్రజ్ఞుడికి దొరికిన ఓ ఎముక ముక్క ఈ (క్రమంలో ఓ పెద్ద సంచలనంగా చెప్పవచ్చు.

ఈ ఎముక వయస్సు 43,000 సంవత్సరాలు. దీన్నాయన స్లోవేనియాలోని నియాండర్‌తల్‌ మానవ క్యాంపులో సాధించారు. దీనికి నాలుగు రం(ధ్రాలున్నాయి. రెండు రం(ధ్రాలు ఎముక చివర విరిగిపోయి సగం కన్పిస్తుండగా మిగిలిన రెండూ మధ్య ఉన్నాయి. ఇది విరిగిపోయిన పిల్లనగ్రోవి ముక్క అని శాస్త్రజ్ఞుల విశ్వాసం! ఇందులోని 2-3 రంధ్రాల మధ్య దూరం 3-4 రంధ్రాల మధ్య దూరంకంటే సరిగ్గా రెండింతలు ఎక్కువగా ఉంది. ఇది కూడా ఈ ఎముక సంగీత సాధనమే అనేందుకు రుజువు. అంటే మనం (హోమెసెపియన్‌) భూమి మీద పుట్టకముందే నియాండర్‌తల్‌ మానవుడు సంగీత సాధన చేశాడన్నమాట. మనకు తెలిసినంతవరకు ఈ నియాండర్‌తల్‌ మానవుడి స్వరపేటిక అభివృద్ది చెందింది కాదు. స్పష్టమైన ధ్వనులు, మాటలు పల్కేందుకు అనువైంది కాదు. ఇక పాడడమెక్కడ?

అంటే స్వరం పెగలకున్నా నియాండర్‌తల్‌కి సంగీతతృష్ష ఉండేదా? దాన్ని ఇలాంటి పరికరాలతో ధ్వనులు పుట్టించి తీర్చుకొనేవాడా? సంగీతం మానవ సహజాతమా ? సహజాతమే గాదు దాని ప్రాథమిక లక్షణాలు విశ్శజనినాలు కూడానా?

డాక్టల్‌ దీ. బాలన్యుబమణీయనీగారి స్వానం ఆధారంగా ఫి

య చ ల. ప కుట్రలు సేటు షః అభయాంయరాత్రయుట న్ను న నా వచ ను స మం లట స య. తాం ము ; మ్‌ తలల వ ననన ప నార యును వపా చా చ యు న నయన యా క చదివింది చాలు. నాలుగక్షరం గల చ్చాయిగా అద ష రె డబు దు, ఆఅ ను, 0 ౧౨ గ అ. అ ॥ బీవిత పరమారం” అని సాకాతు కన్నతండ్రే ఆమెను శపెంచినంత పనిచే శాడు. వయసొచి ) రాకముందే కరోలిన్‌ హెరెల్‌ అలా వంటలక్కగా సొంత ఇంటిలోనే సిరపడిపోయింది. జీతం లేని బీవితాంపు పనిమనిషిగా అ ) ఆ 0 0 లా | ౧౨ ] ప. ఈ ల య్శం అ ఆ ం శ నాన్కా రి [| శ శ స నాంంర్తుననసండ = ఇ సార నా కిట య నను వయసు టన టు పన నం అ నవ తాలం ల. ష్‌ మ స ఇ (మాపటి భరణి! జ . న ్‌్‌్తై న్‌ సళ: న్‌ క క్‌ న! మం యళ పట న ప! స్ట చను పక 1 య టై మే నా శీత స పం లనే టం ల వ? సయం లం దిటు. న. న సట పన ధన న స న న క్‌ ట్య న క న శి స లల. కట న స న న గన మట ల సమ పట సనం టు మక్‌ వళ. స్‌ నం అ ల . యం. వ్‌, ఇ వా లు ఏ | న సంప సా షై. న్‌. టిం! లళర భం యశో (| . క్‌ వై జ్ర న్‌ రు షు నిం చాలా ళీ మ న ప్రస, సత్తా ౯ టీ క వ. మన స య నే న మ షు పధ: ణె * ళో య ను. న జం కాంట యన య చు వల తా రం ఫల రం గడ వాల మాను ముప త. గ! న్‌ మ జనా మ. త న మం ల త! ద... నమ స. వ. న ళ్‌ ం | మట మలం సు తం నల యు నటం త జ లా 6 | ర త్‌ హ్‌ న జ వప సప ర కంటా సరన తళ టే క | స మ ల త ప రు... మ నాచే. య... ట్ట ను. తో కా భట నటు చేకిక: వ రా క ఫా నుర సం ను! లన చం ము, న మ న నొ || యే? వతల నా ర నవ వ ఒం ధం వచ టెళి ళ్‌ క క నా లో ని! హా! అ స నన్‌. క, టా వ ౩క్యోజ్లూ య? య సున కర స లం ఇ ఈ [ ల్‌. వ శర టం వ న 5... టు చ. న న న ॥ . కోక్‌! వ. త సళ లన లస సాస్‌ క వసన పీ న! (క్‌ శో శై థిభా గలా తు స. నా ఖీ [| షస ను న్న గ్‌ శ హ్‌ న. ప! సళ. జలా న వం స్థ సవన ప రన ప్‌ హ్‌ మీ! తక! క్ట న్‌. ల పవ వనన న గా స టే 4 ల్‌ స్‌ చనన ము! " ] కో నా న! ను సేన ఇ క! అమ్మలో ల పో నే క. ల. వలే త్ర ళ | జన పు న ల. మయంంయన యనుట మై లా, వం టప నం పళ క టం ని కలత సమంతల అట ళా మ న కం చ |. పజ వన డా నీ స ల నం ల. జ శ్‌ స స జు ; యం పాం శం ర్‌ ఉచ యప? న న న ల. ర లా జో న భాం యా లో ల్‌ డత యో... ం ష్‌ పళనాం, సు క క సన. ఆస దా యె! భం స స కను అతనిది? సం. ర్త వీ కచ్‌ క! ! ఖ్‌ లీ న. లో శ కు ణా షే యే 4 ఖ్‌ జ్‌ ఛి నో రీ బంపర క్‌ క్ష! క్‌ తీ, ఇహ వం! రు పా లీ ర్ట న్‌ సవా ౯౯ | ఫా భి? త. వా వా | "క / క | శ స గర్వ ॥ గ్‌ వి మ. సన / [గ్‌ వ గ గా ళ్‌ యాడ త సా 1 . మా రో ళో యే. ల్‌ అందో క్ల ( [2 క ల వాషతా ్ట్‌ లీ గ. క. స మ లు యా = వనే స్ట్‌ మ స క 1 శో ఆలం వ గ గ న స ం ' ల్‌ లె శ్‌ స టం యు టీ ల క క | ఫ్‌ నం ణః ల వ్‌ లీ! సంచ కస; క్ష ష్‌ శ మో క్ష. ౧” పో వక" లే నిన్‌ న వ న | ఖో న య. (1 చై ఎస్‌ + రా అ నన. టం వచన న లట జాన. క. ల ప లు న్న ను. న ఆ న 7 , . " , స క మ. ఓ శస టి జ హహ. . శ మలచ “చదవను వరం అస్తు? వవంంా ల ళ్‌ న శ్తం క్‌ ఉం న గ. | ఇ, న్న ట్‌ శ. లం . |. ॥ _ ॥ ట్‌ ం, క క ,/ కా కం ఫ్‌ ప ॥ (| క? న. మం . న. " వస" . స న - య. ॥ | దణ కా 1 రసు? లా మ. టసో ॥ ల కో ప సరసాల టే "7 న ౯. క్‌ . | (| (| , + | ఎకు. జీ కిట | నలత రే నో లే" _ న్‌ స్ట ్ట సో ఫు / ణు కో . టి టు. | [| న క. = ఆలో గ ॥ జ న .. ః ॥ | త. ల ఉల రు క. న. . . ౨. సస క ఘీ, స. ల న కో! హ్‌. వ స న్యు గ క (య నడకా ఇ స " య న. న టు? సా టో క | . పుం న. ॥ “ లం ము కం భ స నె ర ర వ్యాక త్తే, పు న ర న . - * | . ॥ _ " | స వ. క? ల! టల కష ర ( వ నం ననా. క. _ శ | ఖ యన. /" /ం ॥ ॥ . వ శ ఇ క మా క శకం స్తీ వంటాయన: న; టీ షష టు మ ఆట లు రనా. న , ః [ షీ! జల = . | , రం / స్‌ నం లి మనను 1 ఆవని... న. . . టో స్టా! చా త ష్‌” ॥ గ వప ఖై క ఫాం జ ॥ | (1 ళ్ళ” ల ఒం (లం ్తు క న | . నా " షవ వ్‌ లే కసత ఖీ య్‌ న ॥ కో గిరి గాళ్‌ 04 యి ॥ | లి. ,్‌ ళ్‌ హ్‌ ఎనీ , -కా [| స. స్నా మే |. | జ . ( " ఓ | . క వను ట్రై నటీ స. , య. . టం, న్‌ా మ యం త క్‌ ర్ట నన: సా హి ల ఉరట్ట్రుటమో ఇ 1 . | . నప . న్‌ క టే స ఫన /్మ్నే న్‌ా | ॥ సాలా న . న (ర్న ర. అ నం రర ల తక కన సనన. “౪ ం యవ , “థీ ఆ అ! ల . | ( న. . స న క లీ న ల ఇ వల న ( . . | బా నన లు వూ ర 1 లు ల గ న, స! సః; క్ష! లా | ఇ శ శీ =. | | . 7 . ॥ ॥ ం. స్‌ ) | ని | _ గ లావాను బనాలతు కూారానాల అలుల. అవువాండా బాలు ఆనా హుఇూలానుఎలకానాా వ ఇక? లు || " + జ న న బే క " వమ వేం వై . . | . 4 7 + భా , పర ర ర రట స ॥ , న. | |. ల . . శ సల తీ

ఎట్టకేలకు కరోలిన్‌ తల్లి షరతు మీదనే సోదరుడి దగ్గరికెళ్లింది. ఆ సోదరుడు తన తండ్రిలాగే సంగీతకారుడు. కచ్చేరీలు చేసి కడుపు నింపుకొనేవాడు. అయితే అతగాడికో పిచ్చి ఉండేది. అదేమంటే ఎప్పుడూ ఆకాశం కేసి అదే పనిగా నక్షత్రాల్ని లెక్కిస్తుండే పిచ్చి. పనిలొ పనిగా టెలిస్కోలుపులు తయారు చేసి పిచ్చి కరోలిన్‌ సోదరుడికి సాయపడుతూ ఉండేది. 1781లో హఠాత్తుగా ఓ అద్భుతం జరగింది. ఈ సరిగమల చక్రవర్తి సాక్షాత్తూ యురెనస్‌ (గ్రహాన్ని పట్టేశాడు ! ఆనందం పట్టలేక ఆ (గ్రహానికి ఇంగ్లాండు చక్రవర్తి జార్జి-3 పేరు పెట్టాలని (ప్రతిపాదించాడు. రాజుగార్కి చెప్పలేనంత ముచ్చటేసింది. ఇంకేముంది అతగాణ్డి ఆస్ట్రాన ఖగోళ శాస్రజ్ఞుడిగా నియమిం చేశాడు. ఇప్పటికి మీకు ఈ సంగీత, ఖగోళ ఉమ్మడి శా(స్తవేత్త ఎవరో అవసగతమైంది గదూ. ఆయనే విలియం హెర్షెల్‌, ఆస్థానంలో చోటు చిక్కడంతో హెర్షెల్‌కి కావల్సినంత సమయం, వసతులూ లభించాయి. రేయింబవళ్ళు ఖగోళ పరిశోధనలో పడిపోయాడు. మన కరోలిన్‌ అతని టెలిస్కోపు అద్దాల్ని శుభ్రం చేసెది. కావల్సిన ఆకారంలోకి మలిచేది. నోట్సు రాసేది. సోదరుడు తయారు చేసిన పత్రాల్ని కాపే చేసి ప్రచురణకు సిద్దం చేసేది. ఇప్పుడు కరోలిన్‌కి కూడా ఓ పాటి శాస్త్రవేత్త లక్షణాలు వచ్చేశాయి. సోదరుడు లేనపుడు అదే పనిగా తానూ టెలిస్కోపుతో ఆకాశాన్ని శోధించసాగింది. ఆశ్చర్యంగా ఆవిడకు 1783లో మూడు నెబ్యులాలు (నక్షత్రాలు రూపుదిద్దుకొనే ధూళీ వాయువుల మేఘాలు) కన్పించాయి. ఇంకేముంది? ఈ వార్త ప్రపంచమంతా పాకింది. కరోలిన్‌ “సోదరుడి నీడి నుంచి బయటపడి స్వయంప్రకాశంతో వెలిగిపోసాగింది. 1786-97 మధ్య ఆమె 8 కొత్త తోకచుక్కల్ని గుర్తించి చరిత్ర స్పష్టంచింది. కరోలిన్‌ అక్కడితో ఆగలేదు. పట్టుబట్టి తన జన్మస్థలం హాన్‌వర్‌ (జర్మనీ) వచ్చింది. ఆ ఊళ్ళ్‌ ఆమె కేవలం వంటలక్క! బండచాకిరీతప్పు, అనుదినం అవమానాలుతప్పు, అనాకారిగా వెక్కిరింతలు తప్ప ఆ ఊళ్ళో ఆమె ఏమీ ఎరుగదు. కాని కాలు మోపేటప్పటికే ఆమెకిపుడు స్వాగత సత్కారాలు ఎదురయ్యాయి. నగరం నగరమే ఆమె కోసం ఎదురు చూస్తోంది. అప్పటికి ఆమె ప్రపంచంలోనే సుప్రసిద్ద మహిళా ఖగోళ శాస్త్రవేత్త! మూడు నక్షత్ర మండలాలు(నెబ్యులాలు), ఎనిమిది తోకచుక్కలు ఆమె కిరీటంలో మిలమిలా మెరుస్తున్నాయి. సాక్షాత్తు జర్మని చక్రవర్తి కింగ్‌ జార్జి మన కరోలిన్‌కు ఏడాదికి 50 పొండ్డు పారితోషికం ప్రకటించాడు. 1828లో ఆమెకు రాయల్‌ ఆ'స్ట్రానామికల్‌ సొసైటీ స్వర్ణ పతకం లభించింది. ప్రష్యా రాజు 1846లో ఆమెను 'విజ్ఞానళా(స్తపు స్వర్వపతకం'తో సత్కరించాడు. అనాకారి వంటింటి పనిమనిషి ఇలా అంతరిక్షపుటంచులు చూసింది. బండచాకిరీకి బలి కావల్సిన ఓ పుట్టింటి కట్టుబానిస బ్రహ్మాండ భాండోదరాల్సి శోధించి తోకచుక్కల్సి ఒడిసి పట్టుకొంది. విజ్తానశా(స్తష వినీలాకాశంలో ఓ ధృవదారగ యాద ర్న గ హలా (ంఠా ల్ని

| | ౯ కట బాము స్మ ౩ ల కటా ం శ హను [ / తననన నుంటి శ్శీ ఉన్నట్టుండి ఒకరా క్‌ ) లో మీట టే తన దేశం ని ఎతె | నెతే ఉంది గాని ఎలా క్‌ల న పిరమిడ్‌ని కొలవడం! లౌ గ్రా | అంతుపటలేదు అయిణగా దానిక్‌ ౧౨౦ రాజా గార్మి తన తల పగల; ( 9 వాలి వై పనేముంటుంది జెణ గ! | కొ యొ లీ గ టా | గ త షక ము క మంతయు ర ప న “గ న | ల న్‌ ర? న్‌ _ నన స నం. _ నా లల శ వ. వ విజిత న! | హన చాక! నటనల హో గ కళ్తినప స | క న నా న లా! మ సన స్‌ క్త హం! ౩ వరన కానా?) ల [షష న తీ అ గం ర త ల మ్ల పాం న ఛీ ఖ్‌ వగ జు లల పు ళ్ళ గ్ల స చ ప వ గే న శస న! న. న సంర. వెల తాన గీ టన. కరం నహి 4 | క్ర [ 12 సళ న |; నా పా ప రన న్య ట్‌ ర. అమా మా. శ మా వ పం ప గా భు న. న నస అ వ. య మ్‌. ర ఈ! [స నీ భ్‌ న మ. ప్‌ మ. మా స ఛి న స్ట్యంర్తుక నక శ | (2 స షం? రం రరర! ర మ ఖా పనా వ ఇను. న? శ = మనము ల! డో నీ కు. తా ల . త్న్‌ న న్‌ డై నం... టన రో. ల సజు శనీ. కా ( 1 ప్‌ ( ( స న కం క క న న గ డి వలనో ల వ స సళ న య ల ఆ శీ _ సరము ని య్‌ లీ ఛతీ! కలు సం స స లాం త? క్క శ ౫ న ము క ర ము న గ క హా వ భ్‌ న వమనం స్తలం చీ ల తం స టన గీ న. (క క్‌ు షు 1 న ప మ (| ల ఈ యవ గ స. వ న టక న. నం న క న యా ము లి వ ఖ్లే కు సవం 2 వస్తాప్‌ న సన టి భా! టి జచన పంల. నం ర్‌ ప. య] చం ముల పస వను వ చ వచన భమ, కే ,్రీ క. క న. లో సోకు, గహ ల (. శీ క ప క గ న. నల. టంళి చ

• సను సళ చహల్‌ మః భలే | స స న వ స య బేటా ర న ప మేన ల! మే పనన నా వ... అపా! కస న టా రం న న ల టల మే? పాళన్న సు చుట కయ న్‌ వం సుభా సోయి మే ర్‌ మం త్తు? ఇ ప్‌ నా! ఆ వ. న సాన సిక ళ క? అప న మా న్‌ క ల కక స న్‌ సు ని వ్‌ మ ళ్‌ గ! యత. € ్గై శ ( ్న ్రి శ వన వమ స న? భగ) ఫీ నన న్న సం స. స న ద న) న భభ న వట ల హ్‌ ఛే ల్‌ ద. క , " సున న న పట స్‌ టం ్‌ న తట యాల. 4. గ పో ల జ న రల సల ఆన సన్తి, క్ష అని న పను ర వి ను లే ర ' అ (౯2 వం నట్‌ ఆ ఆ కానే లె ప న, నన. టం పన స లం వ ఇ నం సం సరల. యల జి ను కీ స టం. సి సే త్ర ౫ మ, యచన న వనం గవర. చవల. చ న యే! బయ ల్‌ ఇ ర న మ సనా స - జం. రల రం చం న వీ, రమ సస్ట స్వా టూ. " వ. స క | వ వ స్థ స త్త లంచం టూ ని హు మ స న్న 0 కం ప మం. 4... స. న న అవే "న న బల గ్‌ [మన టి షం నా స 14 టు. పయి! ప్తె సం టి వం సే మ. యల లంత. గ జా శ]. నుర కం. నంట న త్‌ ల్‌ | ఇలాగా ను వం? శక. అ.! క సలల య న షై న్‌, బే మ జా వ పస్తే ఓం ర శస సా ప వం స (క కా. జ్‌ య కపళ...! న్యం ల తు. ఉం. న్‌్‌ నం ( రన నయ్‌ కకం ం క. భటుల ఈ వ స్‌ క స క్‌ | . గ | వ్‌ పే భ లా ట్రా నావా య స ల్ల ష్‌ మ న్‌ సమంతా ్లకోగీలీ, నీచ 19. ర! సక హే నె కలం. స. (టీ శ, కచ సేవ వజ ఆక్‌ (0వ న 4 స వ. న్‌ ఫ్‌ నను తస. న. మ య. ౯ నం పం కట రేం . థి న రాసన క జ్‌ జ. "భ్‌ - గస్షలగ లం పేటోళం ళన గమనం ఎ చవ ప శస న్‌ న న స ము స | న ను రం వనం న శే ననన నో త న స య. మట ర? సట... వ. న. వ వ ఇగ. నజ. జ్‌ ర న వళ న న గ (గ, స్త జీ [| శ సు. న శ ష్‌ , క క | వ. సనో వ వ న మ కా క 1 భి | ర న. ల్‌ క + మ రా వ సాం మ ఫ్‌ క శే న ష్‌. పంప ర త ణ్‌! ఉకంయచల . నన న్నర న్‌ సి స . య. ప స క్‌“ జ = 1 లా వ = పర టి ఇహోన న సరవ. న. న] ఇకా నై లే స్తు ర్‌ ఖం, కో న) క్యు న ను స 1 వ లి హిం ప ము వు వ న ల్‌ క పట వ సక ల మ. న న న తే గ వం ఓ. న. శే | లప పు రేట్‌ మ మ! (టో న్న వలే కన న న్‌ ధం సనా. స య. యా టోల్‌ న ల తల ఫు టు సు న. నో తు మ స. 1; న న న. ట్ట ు[ ర! క త క్ర ర = టక వన రన షం”... నో న మ హు. , స నా. . . మున? మ నను క. క చపపన ఈ న ప. శ్‌ ష్‌ జ కుట పు | మల్లే న. ల్‌ క , , స పపము య ల క ర క యే వ హన జ నాను ననే ఏళ? టం కాళ? దట. ర నవవ ల న నే ల య ॥ లే యము చన హా వో | స్‌ నా న ! (స్ట ను! ల ప సి 6 షి నన వ వ పత క స స దడ ఓ వ ల ళో? లాపాస్తో క. కంటే న ్డ్య రన [ ఖ్‌ ధరలు దత ల దన శహీి క. జసు ? స! నం పం సో న న్‌ న | ల కథ టో టలు క నే భ్‌ నూ. (న కో లం (జా కవాగాకు స్టో గి జ! శ క చం పో, ; వ న. య ర త స్తు ౧రిన్స ( చి సత సంస ౫ వళి స నో క్‌ు స్మ కం పై! సు ల గ, మ. సా గ్ర టల్‌ శత | ఆ టో వయా స స క. సల లస వ ష్య మము క్షే 11 6 న వుని స వీ క ర్‌ రభ కీ" యే న్‌ న! |. వ. న. మా ల వ త స్ట రొ స్‌ ప ఆశ ర్స కొ ర చె అ ణి వారి [్ర అ ( ) గ్రా గం - ను మ. వ. వ్‌. న న ను ఫైనా ప వ ప యు హో | ఎ టను చేసాం న మో ఆం వక్ష నర ల! యి గ్రా! . య వ వ. సు న ర సిం శ్కతా న వ. జ. వ. కా. న వానో... హ్‌ కట ల సనన. న న ను. శిక్ష స ంష్టాటైల్‌ అట్‌ ల్‌ వన ఏ లు! హి య. చ లై | | మం న న | న్నక వ చ న కటా అభ నం. వ | క్‌ సస! త న్‌ న నా. న నా న. క నను నటన రల క; స తంల? న న ము పనా మరి ష్‌ ఖ స పా ట్ట గ ప్రస న న 1 క లాల నన చ ముక లా ల నవలా. | క న మ న ఎమ న వనన కత న త... టి ను _ . న. న. క. ననన క ఇ

న నత న ల వ న న న. వ మవ వాము క. న వాటు ై త వ పై స. న. స | హో జో యయ న తం టే స మ స్‌ పిరమిడ్‌ ఎతు కొలవమంటే కర నిడ పులి మం నన సమం ల న పం న చం సప మి తు టన మస ము నటనను పటా పం న. ననన క రిథం నవం. పి పష న నట చట వదం ం - న. | వ. న | .. . (గ ల . ఆ నై స్ట . నీళ్లా కారా తా త్నాన్నావాళన్యన. - వ వు “ చు వ | “ సన టు మ. చె ఠి నా వన ల న పన న టన నుం మట ఫట వష లతల టమ నంట న న య మం మం లీ ఉం మయా ల స టైం టల న |౩॥|౩| ఖం (౯ మ ్న స. చవ క కల. జు క్ష శవము క. | శ! వ యల టి న న ర న ల. అజలి న్‌. వ నట నన వ వాళ ల ము స. ఓస్‌ ల వి ఛై నే క. పొడ 6౦ తే అయినష డు ద రొద్‌ ఎలయ యస ముల లం న్నర ననన పంపన ప నం వుంటుంది -“ఈ+ విధ అగో ఉద యం నుండి మధ్యాహ్నంలొపు ఒకసారీ, మధాఖహుం నుండి సయం(తంలోపు మరోసారి రెండుసారు జరుగుతుంది , యిథా సంలు అ ౧ి(ల 0,6 అల) 0 జ అం మన కు(రాడు రెండుసారూ కొలిచి, సరి చూచుకొని పిరమిడ్‌ ఎత్తును ఖచితంగా చెప్పేశాడు (ర్రాడురెం స పి ఖచ్చితంగా చెఎాళాడు. ర, తకూ ఈ 'కు[రకుంకి ఎవరనుకొన్సారు? ఆ వయసులోనే అపిటి [గీకుదేశపు ఏడుగురు గణిత ఇం (ర్రకుం న్నారు? ్ర పటి పు మేధావుల్లో ఒకడుగా గురింపు పొందిన ఒకానొక విదా?6! థేలొ! ఇక ఆ రాజుగారి పేరు మీకు తెలిసే ఉంటుంది, అమాసిస్‌ అయటు0౦ఆఆ, అ (౧ఎగుం ౦త అద్తుతమెన ఆలోచన 'థేల్నొ'కి' ఎలా వచింది? అందులో అ ఆ ౦ది? అం నూ ఓ ఐచి[తం ఉంది. ఒకర్‌ జూ తడు ఎండలో నడుస్తునాడట. తన నీడను తదేకంగా గమనిస్తునాాడట నొక వేళ తన ఎతూ తన ల అ ౧య్రి ం అ నుం = ఒకొ నీడ పొడవూ సమానంగా ఉండటం గురించాడ రోజులో రెండుసార్లు జరుగుతు స 0 ౦డటం గురించాడట. అలా రొజు 0 జ ౦దణ అవగతం చేసుకొన్సాడట. ఆ చిన ఆలోచనే పిరమిడ్‌ ఎత్తు కనుగొనేందుకు దోహదపడింది వైగే, +, ఆొౌ న్న. ఆ యి 0 ఆఆఅయల(టఅ(౦6, మే గాల్లోంచి పుట్టరు. వాళ్ళు మనలానే పుడతారు. నిత? జీవితంలో మన కెదురయేఛే ధావులు ౦చి పుట్టరు. వాళ్ళు లాన పుడతారు. నిత్య 0౦ |) వాళ్ళకీ ఎదురవుతాయి. కానీ వాళ్ళు చూచే పదతి వేరు. మనం చూచే పదతి వేరు. ఆ పదతే, ఆ బిజాసతో కూడిన దొష్నై వాళ్ళని మేధావుల చేసుంది ఈ ఉం ర వవ సరే. ఇంకేం మరి. మన పిలగాళనీ ఊరి మీదికి తరమండి. తాటిచెటు, కరెంటు స పోలు) ఒకు.టేమిటి ఎంత ఎత్తయితేనేం కొలు,కొని రమనండి. కొలుకొని వచేసారు. అసలు క(ర్ర ఎత్తు నీడ పొడవు సమానంగా అన్తపుడే ఎందుకొొ_లవాలి? మనమైతే ఎపుడైనా కొలవొచు,. కర ఎత్తుకు నిడ పొడవు నాలుగవ వంతే ఉందనుకోండి. కరె స ం లు అ అ అటి అటు సంఖ౦ టౌ నాలుగు రెటు ఉంటుందని లెక్కించవచ్చు. బండ ళీనివాన్‌ తరకన ( పో త్‌ మ. న ననా ను వ టం! త లో క్‌ సను న ఈ మ. ! ప వై. పం? న వే మ. పల లీ న షన స్య పతన ను ను. ర నటట లీ | తపం కు? న. ర సయ న సక్‌ టల న న సా. న. య. నే. న నా వ న న

• కు తృతిశ పరు న్‌ యట గ పసు మలు నటట స గ్గ మ ను. వ స. తీ జ్య

|! జ! శ _ ఆ ఆ భూ నాల యత అణ ళని ౫ శ్రైటంళాం పమ తా వాతా మి యి ను ఈ, సం న లని రసన నటన త క న మంటలు ల |. వ్‌ నీ నుట వటట మట పసు లీ | కటా న న టట న కక జ. సా గ గా ఎ న. గ తే త [౪ 2 టి చం ర నుం. న స రు. శ యం . వ. మో ర క! ల ను. ల్లో మె క్‌. భక =. . . వ్య ఎన్న సుచి 5 జన శో త మై ఉంమిల స్‌ ల ల వలస త... న రాం (హైం రల . క. /| లి స ఇష సన్‌ల రా. విస లకే ల (త వ మ. శ. న. ॥ ఏ మ లి 1. స | న న చట్టం నా “మ లన శీ కన స్తో న. | వ న్‌ 1 . న్‌ మ ప. వము మనమ ర. త బల ళల కుల చవట నవవ గ. " | | క న ర యన న మ ర. మనన న | .. ల న 1 . క న ర న క పే |. ఎట స తలల. ర "టి సం నను | ను రాం $1 . నష వ. నీ క్ట నన చనల యు ను నా చో నగ వ ॥ ష్‌ న. సం లం |. నః కంక ల వై నరవ ర మందిపై కిటి తా న సైవ్విర్తూ లం క న గి సి స 1 క సం - . లో | న లం ప్‌ తాయ లా క డి కులే. చ ద్ర | ప. న. న క న ర కా! య. ప. . ని వ ల్‌ లీ న య న లం ల చను పన భవ మ న చే ప. న కె. కట క సు “ల పనన ( క మ (| వమ | అ 1 ల 1 ల న. సనా శ్‌ ॥ క ననన మ రకు మ న గా మ స ల పాం వ క. న. ష్‌ లలి వం . భి కై చ్లా సమక ప్త స జ లి కోల రా, ్‌ గ. /.. వ ఫు న వ వ. న క. న వ న. నటనా ఛ్‌ నె అర్య నట మప పప వ వ్‌ఫైల చ న న. . స నన మ్మ (న జా తవ. శ్ర 11 కే పం మంచును మ న న. టర ప నన య మా వ పర వనాల సన ఎత క క కు నంత మ త వా భు. కు పవ ఘం యట క న | వ తోటే తున న జ... న నమక బా. అల! కళలు న త ప న క ల న్నా అ అ మం ప మం టం? న సక ట్ర క. గరు టన న అ అన నున వు లస న న త న న. నా వ యక్‌. తనా వలీ జే 9" పైలాం రన రం స టం. న న సన వమన చని ళీ లే, చ న వ ట్‌ క... శ త న ర సు. తన టక! సస న వన ల టా వన్న గే టం న .. వ డం ట్‌ బం. శ. వ. 1 “సంవత సం. న స టా న... ః క క ప ర 2కి! భు. ల మ సట్‌ ధా : పఫ! . ర క రు న 0 క్ష ఇడ! షక్‌ చల్ల సు డు లన స్నక్ష్‌ కిచ. ఇలగే క శం న్యు రి తు గా హా వ , స్‌ గ] ల.. స క్రవాయ్‌[! సంతం నా కి క మ. ముని రన 9 లే ఎస వ్‌ పం. న కంక తా... స్త్ర? న కా శ మనం : 2 సట్‌ చ రు స! టు న న. ళ్‌ న య్‌ రు మా నా ఆఅ ఠి న న ప నో. థు న్నే. టై మ మం. జ క! మ్‌ కు . శే మతాల క - ఫి మక ల! య టల యా! డ్య క్యకీ ళ్‌ ః వమ ళ్‌, ఎవ లా క న [ఆ ( న. కస న్‌. క హ్రల్లీవ ॥ తల టి స్‌? - లై న శ నం 11 | భ్‌ షీ” త? క టు చ 1 సం నీ . న్‌ న్‌ య శ ఇ స నభా నం దాం వ ॥ ల నన న్‌ు 2 రీ రో చం? దం మం మఖా రా న. నా , స బల ననాకనన యో. ల రుసో న టక కాంట కం మతం. మ న ఎన స్ట్‌ యు. తా వీ 1? నాశ ల క్ట స న గ జ . న న (| వు వ! న! గ్‌ న స ను నర - న్‌ చై (శి ౯ శ్వ ,. గ్‌ న శయ న్ను బ్య! స్‌ (ర్న వో = మ షక కట నషం శోం న. న. సన నన . ఖ్న శ రశ. టు? నో 1. శ వహ నాం దనం క ౪ నఖ న్‌ వ నలో! న ను ను. సనో ం. ర్‌ గె న ల ఘు వ మమా క *| త... (చ వో మ్రల సన [1 శ; న న వ న క్‌ ల ఫంక్‌ ప్లా షై న థర స్టు 1.1 ర! | జీ ణః ళో. చన. సను ్తి జ లా, సక్‌ ఇళ్లే క కె | | (| చారి క్‌! నలో 1 తు గా ల్ల | (5 సవ స్‌ో మి స్‌ కంట వ | గై = పే . కం / మ చం న ఎవచండ చ. జో. స ల చటం గనే న. భై ఆ ఖో క్‌ క్‌ / ఎంత ౧2 ము మడా! న కం కవ శ వనన న. హి అ యి నాయం అని అలవోకగా చెప్ప ముసిముసి న నవ్వాడు రిసార న్‌ | త్యక్ష మా లే ౫, రునము తారు అందుకోసం (గీకులొక (ప్రయత్నం దీశారు. ఈ (ప్రయత్నం (పయోగం చేదామా) ఏమిటో తె కొనే అగా కని ౦చడాన్న పారలాక్‌' (మిథా చలనం) అంటారు శ న ర ల న. వు న. రా. స ౨ - = . టట గ వ ప. న వ , చు ఎం కలం ప్ర నుల. అం టల ఇని. పదో నక యున్టపు పి స. స్స వ. అల లా ॥ (

ఈ దోషం లేకుండా ఉండేందుకే మనకు రెండు కళ్ళు ఉన్నాయి. మనం చూస్తున్న వస్తువు ఎంత దూరంగా ఉంటే ఈ మిథ్యాచలనం అంత తక్కువగా ఉంటుంది. భూమి గనుక సూర్యుని చుట్టూ తిరుగుతుంటే సుదూర నక్షత్రాల నేపథ్యంలో సమిప నక్షత్రాలు కదిలినట్టు కన్పించాలి. కానీ అలా కదిలినట్టు ఏమి కన్పించలేదు. అందువల్ల సూర్యకేంద్రక సిద్దాంతానికి రుజువు ఏదీ లేదని దీన్ని జనం కొట్టిపారేశారు. ఇది (క్రీ.పూ. 3వ శతాబ్దినాటి సంగతి. ఇది జరిగి 18 శతాబ్దాలు గడిచాక “కోపర్నికస్‌” (1473-1543) సూర్యకేంద్రక సిద్దాంతాన్ని ప్రతిపాదించాడు. ఆయన ప్రతిపాదన దీనిమీద ఆధారపడి ఉంది. ఆయన ([గ్రహగమనాల్ని ఏ (గ్రహం ముందు, వెనక ఏది ఏ కక్ష్యలో తిరుగుతోందనే వాటిని లెక్కించాడు. భూమి చుట్టూ సూర్యుడు తదితర [గ్రహాలు తిరుగుతున్నట్టయితే ఇంత సులభంగా సంచరించడం సాధ్యపడేది కాదని ఆయన నిర్లారణ కొచ్చాడు. అందువల్ల సూర్యుడి చుట్టూనే భూమి తిరుగుతుండాలని ప్రమాణీకరించాడు. దీన్ని మాత్రం ఎందుకు అంగీరిస్తారు జనం. వారిక్కావల్సింది ప్రత్యక్ష కారణం. కోపర్నికస్‌కు అది సాధ్యంగాలేదు. అందువల్ల రెండోసారి కూడా సూర్యకేంద్రక సిద్దాంతాన్ని ఎవ్వరూ అంగీకరించలేదు. కాలం చాలా విచిత్రమైంది. శాస్త్రం చాలా శక్తివంతమైంది. ఒకప్పుడు ఎంతో క్షిష్టం అనుకొన్నది మరోరోజు ఎంతో సులభంగావచ్చు. పెరిగిన శాస్త్ర సాంకేతిక విజ్ఞానం ఇలాంటి అద్భుతాల్ని ఎన్నోసార్లు సృష్టించింది. సూర్యకేంద్రక సిద్దాంతాన్నినిరాకరించిన పారలాక్స్‌ కాలక్రమంలో దాన్ని సమర్దించడానికి ఉపకరించింది! అదెలా అంటారా? మనకు అత్యంత సమీపంలో ఉన్న 'ఆల్సా సెంటరీ' నక్షత్రం భూమికి 24 లక్షల కోట్ల మైళ్ళ దూరంలో ఉంది. దూరం పెరిగే కొలదీ పారలాక్స్‌ తగ్గుతుంది గాబట్టి అత్యంత స్వల్పంగా మాత్రమే ఈ పారలాక్స్‌ ఉండే అవకాశం ఉంది. అది 0.76 సెకన్ల కోణం మాత్రమే ఉంటుందని మనవారు లెక్కించారు. (డిగ్రీలో 60వ వంతు నిమిషం అనీ, నిమిషంలో 60వ వంతు 'సెకను' అని లెక్కిస్తారు). (క్రీ.పూ. 3వ శతాబ్ది నాటికి ఇంత చిన్న కోణాన్ని లెక్కించగల శాస్త్ర పరికరాలు మనవద్ద లేవు. ఇప్పుడలా కాదు. సెకనులో వెయ్యవవంతు కూడా కొలవగల స్తోమత మనకుంది. అందువల్ల 0.76 సెకను కోణం కొలవడం మనకొక సమస్యేగాదు. దీంతో 'పారలాక్స్‌' సూర్యకేంద్రక సిద్దాంతాన్ని ప్రత్యక్షంగా రుజువు చేసినట్టయింది. సిద్దాంతాలు పుట్టడం, రుజువు కావడం రెంటికీ మధ్య ఎంత వ్యవధి ఉంటుందో చూడండి. శాస్త్రం పెరిగాక ఈ “రుజువులు ఎంత సుగమం అవుతాయో చూడండి. ఇంతకూ పారలాక్స్‌ దోషం సూర్యుల్డీ వదలిపెట్టలేదన్నమాట. దాదాపు 2300 సంవత్సరాలు పట్టి పిడించిందన్నమాట. ఆధారం: మవొదర నళినీమోవాన్‌గారి నైన్సులో వందేవోలు” ల్లో జ

తె శ ॥ ల వనం ను నం నటీ , సలల న్‌ మమా లు త ప రే త త నమ ది, గలి న ము లో స్ప టం ల వసు క! సం న నో ౯ శు పు నంగ ఎల నలు. భనకు మ యను నల్లా ర ర స పం హరు లన యా అ న వ సల త నవవ " య. చి - $ింలరి ఫో. మ ఎ ప టం, సిపమననూ వ అ ౦౮) యి రు లు బ్బ అయం వూ 696 న య న గ స లో ల వః న త టం కా ఆ ఆ సము వం సద ఉత న య 4 సడే వ క. ప అత ని ద్‌ "ఈ మహావి 0 రూ న త క | ను చసనన్ట్సేసి. ళా అ న. వ ర్త ల ౦౮) యి న తు ఫ్‌; పేపాల్‌ న్య స్ట స్‌ స ఫో గనే లేం సేం వ స టి. / వ న మ వ 2 హ్‌ - ఆ క స న న్‌ క్‌ క ను టన ఇక జ ట్‌ ఇ "4 శ ఓ లం ఏ ఈతరం శం ర నం. క ॥ టే [క లం వ. ని తగ [| ప టే ఛా శ 1 న స్‌ ఆల క న యం క న్‌ . య ని సం ల రం లం నం మ య శ మం... మంలో శ ల శ యర జ న న ॥ . న న్‌ క నషం చ నో యి నుం అ న్కు యి అ ౫ న్‌ా న్‌! పటే మ. క టమ టల్‌ దు యో స 4 ౯ 1 టా వ్ల శ గా వ న్న శరా శే నో డు. జ్‌ జి గ ట్‌ వ తం శక ఏన యి శీ అ ల తేద. ఓ స టం టో స్టా న్‌ కీ వతం ్ళ 0! క. శే క స మం మ్‌ న షై ఖా? న! స 1 న లే వయం అన న మం లపల న ఫి ఫ్లో " స్‌, న! వ నే. గ న్‌ న మా 2 మా ఉల నన్నే లి కే... 1 శ్‌ ం త చ పం భో ల య 6 2 చక * జాఫ్రీ? న సు టం నీ క టు ననే ..! వాలి టం హా స క ల టు యన మ తొ, / ఉ ఖః గ్గ 1" “శమ క / క మర శో వం సా ట్‌ కళ. “ గ తాడు సను నమపనే శతం బడాడు. అప నిరారి న నరం ఇపుడు శ్రా యన నం టట... క్ష ల శం నా ఇల సర వ్య మా సల , / గ్ల 1 ఖు ఓ ఓ న్‌ా” ( య టి ఆ ,,- మం 4 ల్సి. క గా శా ఇం ఛాషి గ న మూ రతా తాలం రాంటరాడం సతాం టలు పంటి ల. లాలన ననే ద్‌ కితె ది్‌స బీ వ దహన లుం. అగు 0౮౦౧౫0. ౧౮ యి వైన శ ఎటో ] గ్‌ రా విచితంగా ఉందే!" దీ నర్భయ గాని డు క్ర ద్‌? గ్న గాదిడ మీద వ 0౧! అంటూ ఆఖై 09 లబటడద్తాయి. ఇల ము౦ది? అత డ , ఒం లు ౦ స్తుణు చెశారు. హాసం (౧ ౦తా కడ ఆ రోజు సాక్షాత).రించింది. అతస్తొ సజీవదహనం చేశారు. ఏమో తని అసికలు మిగిలి దస లఅం్కణ ఆ ౦ జూ నొక్షాత్కంం౦జం౦ంం. అ ౮౨ 0 అ ం అ అణఎలు ౧ అిలయలగు 4 కీ యుల ౧౦ గొ తర్వాత అతని పుస్తకార్ని నిషేధించి సత్యాన్ని నిలువు లోతున పూడ పెట్లారు! ఇది కీ.శ. 1600, ఫిబవరి ్న లి తి కి థి నాలు గుగ౦ ఆఆఅ బూణు . | లి టి ఈ నికృష ఘాతుకానికి బలెన నో చేసిన పొపమేమిటి? ఆయన ఆలు అఆల ౧ జ ఆఅఆల౮ిలతుంకొా బ బూ ను యి యి న 6 రు ౧౮ౌ గ్ర 1) లు జాలి

• స స రి మమ ఏం పసనసడిడరిం 0 =! క న కన న 2 లి యాం. శ , ల . .. య ఇ న లే . వ. 4. శ + క | | న స ల్‌ జ న క మ నన ల సముత్‌ సిన 1. వ చ ర (స్త ల. వ సఖ. ం1 వమ ౩. న . నన ఏన? , ఎం లా | శ ౩% ॥. ప శ చలో శ ౨ వే. శ క వ. . నళ నయ ల ల లంత శక పలు నమ | టి న? | 2 - ఫ్జె | ్నే

పాఠాలు చెప్పుకొంటూ, పుస్తకాలు రాసుకొంటూ, వెంటబడి తరుముకొస్తున్న ముష్కర మతఛాందసుల్ని తప్పించుకొంటూ జీవితంలో నాలుగుపదులు వెళ్ళదీశాడు. ఎక్కడా రాజీపడి మాత్రం ఎరగడు..

పాపం (బ్రూనో అమాయకుడు. అతని కళ్ళు ఆకాశపుటందాల్ని, సుదూర నక్షత్ర మండలాల కాంతిపుంజాల్ని జుర్రుకోగలవు గానీ సాటి మనిషి కుట్రల్ని, కుతంధత్రాల్నీ పసిగట్టలేవు. 'గురువర్యా నాకు పాఠం చెప్పండి. జ్ఞానదానం చెయ్యండి' అని చేతులు జోడించిన ఒక ఆషాఢభూతి శిష్యుణ్ణి 'గియోవాని మేసేనిగోను నమ్మి, మాతృదేశం మీద మమకారం చంపుకోలేక ఇటలీకి వచ్చి ధర్మం తోలు కప్పుకొన్న తోడేళ్ళ వాతపడ్డాడు. చరిత్రలో ఇదొక భాగం.

శ ర ఈ క్ట

రోమ్‌ నిండా ఎక్కడ చూసినా జనం. ఎవరి నోట విన్నా (బ్రూనో పేరే. అప్పటికే 30వేల మంది అక్కడికి చేరారు. (బ్రూనోకు సృృత్యంజలి ఘటించడం మొదలైంది. ఛాందస మత నాయకులు పాపం ఆముప్ఫైవేల మందిని సజీవ దహనం చెయ్యలేక కాబోలు తాము ఉపవాసం చేస్తామని 'బెదిరించి' కళ్ళప్పగిస్తూ చూస్తుండిపొయ్యారు. సరిగ్గా 289 ఏళ్ళ పూర్వం చేసిన పాపానికి జనం [ప్రాయళ్చిత్తం చేసుకొంటున్నట్టు ఇటలీ జనం (బ్రూనోకు నివాళులర్పించి చేతులెత్తి జోహార్లు పలికారు. నాడు (బ్రూనో పేరు తారకమంత్రమై ఆబాలగోపాలం నాలుక మిద నాట్యమాడింది.

(బ్రూనో శాస్త్రవేత్త కాదు. ఆయనేమీ మహావిష్కారాలు చెయ్యలేదు. గణిత సూత్రాలు రూపొం దించలేదు. ప్రయోగశాలల్ని ఆయనెరుగడు. కానీ మానవాళి విముక్తికి బంగారు బాటలు వేసి విజ్ఞానశాస్త్ర వికాసంలో ఆయనకు అజరామరమైన స్థానం. లభించింది. ఎందుకని?

(బ్రూనో పాతికేళ్ళ వయసులో కోపర్నికస్‌ (గ్రంథాన్ని (0౧ 16 ౧౪౦1౪౪0౧ 0 16 ౫64౪76౧1 50[౧64/) చదవడం తటస్థించింది. అప్పటికది ఏమాత్రం ప్రచారం లేని (గ్రంథం. కాకుంటె నాటి ఖగోళ శాస్త్రజ్ఞులకు కోపర్నికస్‌ మరో టోలమీ అంతే. (టోలమీ విశ్వంలోని గోళాలు భూమి చుట్టూ తిరుగుతుంటాయన్నాడు.) మహా అయితే కోపర్నికస్‌ని నమ్మేవాళ్ళు ఓ డజనుమంది ఉంటే గొప్పు ఆ రోజుల్లో ఛాందసవాదుల చేతిలో గెలీలియోకు పట్టిన గతి అప్పటికింకా ఎవ్వరూ మరిచిపోలేదు. అయినా (బ్రూనో సూర్యకేంద్రక సిద్దాంతాన్ని నమ్మాడు. దాన్ని ప్రచారం చేశాడు. అందర్నీ ఎదిరించి నిలబడ్డాడు. చివరికి ప్రాణత్యాగమే చేశాడు. సత్యాన్ని ఆవిష్కరించడం కోసం జీవితాల్ని బలిపెట్టిన శాస్త్రజ్ఞులకు ప్రపంచంలో కొదవలేదు. కాని ఆవిష్కరింపబడ్డ సత్యాన్ని నిలబెట్టాడానికి ప్రాణాల్ని బలిదానం చేసినవాడు (బ్రూనో! నమ్మిన సత్యాన్ని వ్యక్తీకరించే స్వేచ్చ కోసం (ప్రాణాల్చిన వాడు (బ్రూనో. శాస్త్రం, స్వేచ్చా, బలిదానం ఎంత విడదీయరానివో నెత్తురొడ్డి నిరూపించినవాడు (బ్రూనో! అందుకే ఎజ్జానశా[స్త ప్రపంచంలో ఆయనకింత గొరవం.

(ంఠా [వచ్చు ఎల్లా వల్రీవిరిరంది యయ యను. పపయమవయయయలవ వేత లీ

న్న విస్పన్నవెదం తారుమారు గఎరువుగారు కొండ కొమ్మ మీద నిలబడ్డారు. శిష్యుడు సరిగ్గా మైలు దూరంలో నిలుచున్నాడు. గురువు చేతిలో దీపం ఉంది. శిష్యుడి చేతిలో అద్దం ఉంది. గురువుగారు దీపం మూత తీయగానే వెలుతురు అద్దం మీద పడుతుంది. అది గురువుగార్కి స్పష్టంగా కన్పిస్తుంది. ఇలా అంతా అమర్భుకొన్నారు. గురువుగారు దీపం మూత తీయడానిక్తీ, అద్దంలో వెలుతురాయనకు కనిపించడానికీ మధ్య కాలం ఎంత? ఈ కాలాన్ని కొలవాలని గురువుగారి భగీరథ యత్నం. దినికోసం ఆయన ఒక లోలకం సిద్దంగా ఉంచుకొన్నాడు. అంతా బావుందిగాని అనుకొన్నట్టైమీ జరగలేదు. సున్నా 'సెకండులోనే గురువుగార్కి అద్దంలో కాంతి కన్పిస్తోంది. ఒక్కక్షణం కూడా వ్యవధి ఉండటం లేదు. అంటే కాంతి వేగం అనంతమా? శిష్యుడు మరో మైలు దూరంలో నిలబడ్డాడు. ఇష్తుడు ఇటూ అటూ కాంతి ప్రయాణించే దూరం నాలుగు మైళ్ళవుతుంది. అయినా ఫలితం కనిపించలేదు. వ్యవధి ఏమాత్రం కనిపించడం లేదు. ఇంకేముంది గురువుగారు ఒక నిర్దారణ కొచ్చెశారు. కాంతివేగం అనంతం. ఎంత దూరమైనా అది సున్నా సెకండులోనే ప్రయాణిస్తుందనేది ఆయన నిర్హారణ. ఇది 1642నాటి సంగతి. ఇంతకీ ఎవరనుకొన్నారీ గురువుగారు? సాక్షాత్తు ఆయన గెలీలియో! ఆనాటి శాస్తజ్ఞులకే తలమానికం! మరి కాంతికి వేగం ఉందనీ, అది సెకండుకు 1,86,000 మైళ్ళని మనందరం ఒప్పుకొంటున్నాం గదా. ఇదెమిటి అనే ప్రశ్న మీకూ రావచ్చు. ఇది మరోకథ, డేనిష్‌ శాస్త్రజ్ఞుడు ఓలాన్‌రూమర్‌ కథ. రూమర్‌ గురు(గ్రహాన్ని నిశితంగా పరిశీలిస్తున్నాడు. మన భూమికి లాగే గురుగ్రహానికీ ఉప [గ్రవోలున్నాయి. అవి గురుగ్రహానికి మన చంద్రుడిలాగే నిత్యం (ప్రదక్షిణ చేస్తుంటాయి. ఇలాంటి ఉప ఈ ఇయో ప్రదక్షిణం చేసేపుడు లు ర్‌ కోట మై హమ. నముపు గురు[గ్రహచ్భాయలో ప్రవేశించి కొద్ది నిన (మ పష కాలం మాయమైపోతోంది. ఇలా ఎంత స్టా క

కాలం మాయమవుతుందో సెకన్లతో సహా లెక్కగట్టవచ్చు. అంతవరకు బాగానే ఉంది. రూమర్‌కి కన్పించిన మరో వింత ఇక్కడే ఉంది. అదేమంటే ఇలా “ఇయో' ఉప([గ్రహం మాయమయ్యే సమయం ఎప్పుడూ ఒకేలా లేదు. ఒకసారి ఎక్కువకాలం మాయమైతే మరోసారి తక్కువ కాలం మాయమవుతోంది. ఇలా ఎందుకు జరుగుతున్నట్టు? దిన్ని సులభంగానే రూమర్‌ గుర్తించాడు. భూమి సూర్యుడి చుట్టూ తిరుగుతోంది గదా. అందువల్ల అది గురు(గ్రహానికి ఒకప్పుడు దూరంగా, మరొకప్పుడు దగ్గరగా ఉంటుంది. ఇలా భూమి గురు(గ్రహానికి దగ్గరగా ఉన్నపుడు “ఇయో' మాయమయ్యే కాలం ఎక్కువగా ఉంది. ఈ రెండు కాలాల మధ్య వ్యవఠి గరిష్టం 1000 సెకన్గుగా ఉంది! ఆశ్చర్యంగా ఉంది గదూ తల్లి (గ్రహం చుట్టూ ఉపగ్రహం చేసే ప్రదక్షిణం ఎప్పుడూ స్టిరంగా వుండాలిగానీ భూమి స్టానాన్నిబట్టి ఎక్కడం, తగ్గడం ఏమిటి? రోమర్‌ ఆలోచన తళుక్కుమంది! ఏదైనా ఒక వస్తువు కన్సించాలంటే దాని నుంచి బయజట్టరిన కాంతి మన కంటికి చేరాలి గదా అంటె కాంతి అంతదూరం ప్రయాణించాలి గదా! 'ఇయో' కాంతి కూడా మన కంటిని చేరితేనే అది మనకు కన్సిస్తుంది. మనం భూయి నుంచి దాన్ని చూస్తున్నాం. భూమి ఒకప్పుడు గురువుకు దగ్గరగా, ఒకప్పుడు దూరంగా (సూర్యుని చుట్టూ తిరుగుతున్నందు వల్లు ఉంటుంది. భూమి దూరంగా ఉన్నపుడు కాంతి ఎక్కువ దూరం (ప్రయాణించాలి. దగ్గరగా ఉన్నపుడు తక్కువ దూరం ప్రయాణిస్తే చాలు అంటే 'ఇయో' నుంచి 'ప్రయాణించాల్సిన కాంతి దూరం మారుతోందన్న మాట! పటంలో భూమి 1వ స్టానానికీ, 2వ స్టానానికీ మధ్య దూరం 186 కోట్ల మైళ్ళు. అంటి ఇయో నుంచి వచ్చే కాంతి ఒకసారి ఇంత దూరం ఎక్కువగా, మరోసారి ఇంత దూరం తక్కువగా ప్రయాణించాల్సి వస్తోందన్నమాట. దీనికి (గరిష్టం) 1000 సెకండులు పడుతోందన్న మాట. అంటే కాంతి వేగం 1,86,00,000. అంటే సెకండుకు అక్షరాలా ఒక లక్షా ఎనభై ఆరువేల మైళ్ళు! రూపర్‌ ప్రయోగంతో గెలీలియో నిర్దారణ తప్పున తేలింది. అలా తప్పుగావడానికి కారణం మనం సులభంగా గుర్తించవచ్చు. పాపం గెలీలియో ప్రయోగంలో కాంతి కేవలం నాలుగు మైళ్ళు ప్రయాణించాలి. అంత చిన్న దూరాన్ని కాంతి చేరే వేగం కొలవడం అసాధ్యం. అంతటి గడియారం అతని వద్ద లేదు. రూమర్‌ ప్రయోగంలో కాంతి పయనించాల్సిన దూరం 45 కోట్ల మైళ్ళు! (గురుగ్రహానికీ భూమికీ మధ్య దూరం). ఆనాటికీ ఈనాటికీ హిమాలయ శిఖరమంతటి ఉన్నతుడైన గెలీలియో లాంటి ఖగోళ శాస్త్రజ్ఞుడు చెప్పిన వాదాన్ని రూమర్‌ త్రోసిరాజన్నాడు. 'విస్సన్న చెప్పిందే వేదం” అనుకొంటే సైన్సు కిది సాధ్యమయ్యేనా? మవొధర గౌరి (వాణాల కథ ఆదారంగౌ

గూర్రిక్‌ వలలా దయ్యపు నక్షత్రం __

ఆ నక్షత్రం పేరు 'ఆల్లోలో అంటే అరబ్బీ భాషలో దయ్యపు నక్షత్రం అని అర్హం. నక్షత్రాలన్నీ స్థిరకాంతితో ప్రకాశిస్తుంటే దీని కాంతి ఉన్నట్టుండి విపరీతమైన మార్పులు చెందుతుంటుంది. ఈ మార్పుకు కారణం తెలీక అరబ్బులు దిన్ని పెశాచమన్నారు. యూదులు దిన్ని "సైతాన్‌ తల' అంటే, చీనావారు 'శవాలకుషు” అని నామకరణం చేశారు!

“పె[ర్రిమన్‌ అనే నక్షత్ర సముదాయంలో ఉండే మన ఆల్మోల్‌కు సుమారు మూడు రోజులకోసారి కాంతి అతివేగంగా మూడవవంతుకు తగ్గిపోయి మళ్లీ అంతే వేగంగా కాంతి పెరిగి యథాతథస్థితికి వస్తుంది.

ఏ నక్షత్రానికీ లేని ఈ వింత లక్షణం దీనికే ఎందుకొచ్చింది? ఇది ఎవ్వరికీ అంతుబట్టని రహస్యంగా చాలాకాలం ఉండిపోయింది. చివరకు 1782లో జాన్‌ గూడ్రిక్‌ అనే 18 ఎళ్ళ హాలెండు అబ్బాయి ఈ రహస్యాన్ని ఛేదించాడు! అతనకున్న సాధనాలు ఏవనుకొంటున్నారు? పుట్టు చెవిటితనం, మూగతనం - ఈ రెండే!

ఆళ్ళర్యంగా ఉందిగదూ! 1782వ నంబరు 12 రాత్రి మన గూడ్రిక్‌ దయ్యపు నక్షత్రానికేసి తదేకదీక్షతో చూస్తున్నాడు. కాంతి హఠాత్తుగా తగ్గిపోతోంది. మళ్లి యథాస్థ్రాయికి వస్తోంది. అప్పటి నుంచి మనవాడు నక్ష్యత్రయజ్ఞం మొదలెట్టాడు. దాని కాంతి ఎలా మారుతున్నదీ 'నోటో చేసుకోసాగాడు. దాన్ని (గ్రాపుగా గీశాడు.

౭౦ నం 0 న కాకా వా వాకా సం న ఇ 7.6 5 | కన వమా క? గ శ న్‌ తౌ6 ్క 0 20 40 ఏకి

ఈ మార్పు ఖచ్చితంగా 2 రోజులు, 20 గంటల, 49 నిమిషాల, 8 సెకండులకు జరుగుతున్నట్టు లెక్కగట్టాడు. గూడ్రిక్‌ అచ్చు గుద్దినట్టు అదే వ్యవధి పునరావృతమవుతోంది!

మరి ఈ వ్యవధిని ఐలా నిర్ణయించడం? నక్షత్రం రాత్రి తప్ప పగలు కన్పించదే! పగటిపూట ఈ మార్పు జరిగితే తెలుసుకొనేదెలా? అందువల్ల గడియారం పెట్టుకొని ఏకబిగిని నక్షత్రపు కాంతి మార్పుల్ని కొలవడం అయ్యేపని గాదు. దీనికోసం గూడ్రిక్‌ నెలల తరబడి రాత్రివేళల కాంతిని, సమయాన్ని రాసుకొన్నాడు. పూర్తిగా కాంతిరేఖ (190[04౧/6) ఏ విధంగా మారుతుందో సరాసరి మీద లెక్కించాడు!

వ్యవధి సరె అంతు చిక్కింది. మరి కారణమో! దిన్ని కనుక్కొనేందుకు గూడ్రిక్‌ వద్ద ఏ సాధనాలూ లేవు. అలా చూస్తుండడమే అతని పరిశోధన! ఈ నిశిత పరిశీలనలో అతనికున్నట్టుండి ఓ రోజు ఓ ఊహ తళుక్కున మెరిసింది. “ఆల్లోల్‌ ఒక నక్షత్రం గాదు. రెండు నక్షత్రాలు. ఒకదాని చుట్టూ ఒకటి తిరుగుతుండాలి” అన్నదే ఆ ఊహ! అంటే వాటి ప్రదక్షిణా కాలం 2 రోజుల, 20గంటల, 49 నిమిషాల, 8 సెకండులన్నమాట! అందులో ఒకటి అల్స కాంతి గలదీ మరొకటి ఎక్కువ కాంతి గలది అన్నమాట. పరస్పర ప్రదక్షిణలో అల్సకాంతి గల నక్షత్రం ఎక్కువ కాంతిగల నక్షత్రానికీ, మన భూమికీ అడ్డు రావడంతో మన కంటికి కన్పించే కాంతి మొత్తం హఠాత్తుగా తగ్గిపోతోంది. అడ్డు తొలగగానే మళ్లీ పూర్తి కాంతి కన్సిస్తోంది. ఇదీ గూడ్రిక్‌ ఊహ సారాంశం! అంటే ఒకరకమైన నక్షత్ర గ్రహమన్నమాట. గూడ్రిక్‌ దిన్ని రాయల్‌ సొసైటీకి 1783 మే నెలలో రాసి పంపించాడు!

అంతటితో కథ ఆగలేదు. దీన్ని ఆ కాలపు విలియం హెర్షల్‌ వంటి హేమాహేమీ ఖగోళ శాస్త్రజ్ఞులు వట్టి ఊహగా కొట్టిపారేశారు. కుర్రచేష్టగా లెక్కగట్టేశారు. ఆనాటికి తమ దగ్గరున్న 7 అడుగుల టెలిస్కోపులో వాళ్ళకి నక్షత్రాల జంట కన్పి,చడం లేదు |! అంతకు ముందు ఆల్ఫా సెంటారి, సిరియస్‌ వంటి జంట నక్షత్రాలు ఆ టెలిస్కోపులో కన్పించాయి మరి! ఇవెందుకు కన్పించవు అని వారి ఎదురు ప్రశ్న!

అసలు రహస్యమేమంటి ఆల్ఫా 'సెంటారీలోని నక్షత్రాల జంట మధ్య దూరం 21.7కోట్ల మైళ్ళు. సిరియస్‌లోని నక్షత్రాల జంట మధ్య దూరం 18కోట్ల మైళ్ళు. 'అల్లోలోలోని నక్షత్రాల జంట మధ్య దూరం 46.5 లక్షల మైళ్ళు మాత్రమే. అంత దగ్గరగా ఉన్న నక్షత్రాల మధ్య దూరాన్ని గుర్తించి వేర్వరు నక్షత్రాలుగా చూడగల టెలిస్కోపులు ఆనాడే గాదు ఈనాటికీ లేవు గాక లేవు!

దయ్యపు నక్షత్ర బండారాన్ని బయటపెట్టిన గూడ్రిక్‌ తన 21వ ఏటనే మరణించాడు. ఒక్క నక్షత్రం కోసమే అతని జీవితం ఖర్భయిపోయింది. (ప్రత్యక్షంగా కన్పించిన విషయాల్ని, సాధనాలతో కనుగొన్న విషయాల్ని గాదు పరోక్ష నిదర్శనాలతో విషయాన్ని ఊహించడంలోనే శా(స్తజ్ఞుని ప్రతిభ బయటపడుతుంది. రెండుపదులు నిండీ నిండని పుట్టు మూగ చెవిటి గూడ్రిక్‌ది అలాంటి ప్రతిభ.

(రంంలా

తది 1812 మారి 25వ తేది గండులోని ఫెలి న్ష ) , ఇంగ౦ ఎల౦గ కాలరన 12 అడుగుల లోతున 119 మంది కారికులు పని చేసునారు. మధాళ 1130/గ , మధా(హాం౦ 11. టల ఎళ ఉనటుుం౦ట గని జరిగిన రెండు పెద పెలుళతో దూరం దదరిలిపో ది. చూస గానే స్ట )త అరమైలు 0 యింది. చూస్తుండ దటమెన దుము1, ఈ ఆఅ (రొ. అజాత యయా బొగు నలుసులు గని సొరంగంలోంచి మెలునర ఎడల్సు కుకుగొడుగులా పెకి లేచి, సూరు(ణి కమే+సి ( హై గ్రా రు న ర్ట రం శ్ర ఆ [పాంతమంతా అంధకారబంధురం చేసేసింది. ౦కేముంది? కొంప మునిగినటే. గనిలోష ర1కులకి బీవ స ఇ ో ం పలకా ల స ం ౦గ౦ చుటూ చరిన న! లు, ] లు ప్ప అతో కార్నికుల భారాఇబిడలత ఆరనాదాలతి ఆ [పపొంతమంతా విషాద భత్సం అలుముకొంది. ప గార్ని పొగ చిముతుని సొరంగంలోకి వదిలారు చచ్చి చెడి ౩2 మంది వాటి సాయంతో బయటపడారు. వాళులో ం 0 జ ఎటూొయి. లొ భి ముగురు చనిపోయారు. ఇక మిగిలిన 87 మంది కారి?కులూ సమా పొయారు . కె / ] వ్‌ అయి రు. ౦తకూ జరిగిందేమిటి? గనిలోని మిథేన్‌ వాయువు అంటుకొంది స స ( “= అ౪. అయి ౧౦అ లాగి అ ఆగ ఇ| ఆక మ టం లం లర ఖం భన త ౧ అ, డౌ క్ట. మ | ననన నుల. అ ఈ గ భా ఈ నయ | త క క న జ క క క న | మా. యళ ౯ ఆల లా అ శరా లా సు స బ్టట్ట్‌ వ ల ల ఈ అ వా యా వా శాత శకస]. ళా ం [ఓ జూ య జ శక ౨ వనన న ననన తీ శ్‌ అ ఉం = ఖా ఎ ఈ ఈ గ లో మో క శో క న జ జ స జ జ వ నా కు. ప ల ౮ అ అ ఆక ఎత అ అమ ల ఊత ల ర చు ఫవనపమం ను స్త మె హో తా య నా. త తర్‌ ఈ శా న్‌ ష్‌ తో త్‌ో న జా వర అట చం. అ అ అ ల ౮౧|1౦౧ న త హన స న పహ తు పుట టప న! . గ్‌! ఉ 0 ఆ య్‌ యువు అ త న రి మౌ రిం 0 " ఉ ఆ మ డ అ న. సన వ జ్‌ టక. నన! రా ఖ్‌ వౌ యు | గ ౮ 0 నో క వ అ యడం తం అ నె గ్‌ లి యయ... మ టో వం. అ అ స ర. మ ట్ట న న సనన కే సో . య. న శ 1 న న వ స టన పస ప గస క. వ న గ జ్‌” న్‌ క్‌ రన ననిన శ [ న క. కా న న న ర నన కలీ త్తి మా! న ఆ మి సత. బందా పన పుస వా ల య టి తే ర! సై లటవంన! వంకా యలు న్‌ స య క్‌ ఆల హా తి న 40... న్‌ వమ్ము వం లు య ల న లేల ఇం క్షేఅలధతన స సర సల ల. 130 ఎగ తీ ఈ మద ఉంటుంది రహస అ. ల యన్‌ క న మ స్‌ ల శం. న. నం వ |. . లక ఫే వ... [ స ప. . న . పలాన. . . . |. య మ .

మ. _ 1100కంటే తక్కువ గల దీపం తయారుచేస్తే సమస్యను క బందు ఇయ? వనర ..|[...___ వనుకొన్నారు? రెండే రెండు. ఒకటి బున్సెన్‌ బర్నరు, రెండు య ు.. 1, _మొదట బర్నర్‌ వెలిగించకుండా మిద తీగలవల పెట్టి యస నయము గ్యాస్‌ వదిలాడు. గ్యాన్‌ వలలోంచి బయటికి(పైకి) వస్తోంది. దాన్ని అగ్గిపుల్లతో వెలిగించాడు. గ్యాస్‌ మండుతోంది. బర్నరు మీది నుంచి వలని మెల్లగా పైకి ఎత్తాడు. ఇష్తుడు చట్రం పైనే మంట మండుతోంది గాని క్రింద మండటం లేదు. అంటే వల మిదున్న మంట తీగల మధ్య గల చిల్లుల్హోంచి కిందికి దూరి బర్నరుకూ వలకూ మధ్య గల గ్యాస్‌ని మండించడం లేదు! చట్రాన్ని పైపైకి ఇంకా ఎత్తుతూపోతే మంట పలుచనై చివరికి ఆరిపోతోంది.

ఇప్పుడు డేవీ బర్నరును వెలిగించి తీగల చట్రాన్ని మెల్లిగా కిందికి దించుతూ మంటకు తగిలేలా తెచ్చాడు. విచిత్రం ఏమంటే చాకుతో కోసేసినట్టు వలపైన మండటం లేదు. కింద మాత్రమే మండుతోంది. మంట వేడికి వల ఎర్రగా కాలింది. అయినా సరే వల మీంచి పోతున్న గ్యాస్‌ మండటం లేదు. వల చిల్లుల్లోంచి గ్యాస్‌ పైకి పోతున్నా మంట చిల్లుల్లోంచి పైకి పోదేమిటి? ఇప్పుడు వెలిగించిన అగ్గిపుల్ల వలపైన పెడితే అంటుకొని మండుతోంది!

ఇలా తీగల వల విచిత్రంగా ఎందుకు (ప్రవర్తిస్తోంది? కారణాన్ని డేవి పసిగట్టెశాడు. రాగి మంచి ఉష్ణవాహకం. మంట మీది వల వేడిని [గ్రహించి వల మీది అన్ని ప్రదేశాలకూ పంపెస్తోంది. అక్కడి నుంచి రెడీయేషన్‌ ద్యారా వేడి బయటికి పోతోంది. అందువల్ల గ్యాస్‌ని మండించగల ఉష్ణోగ్రత ఎక్కడా ఉండటం లేదు. అందువల్ల వల రెండో వైపుకి మంటపోవడం లేదు!

ఇంకేముంది? బొగ్గు గనిలోకి నిర్భయంగా తీసుకెళ్ళగల 'డేవీ దీపం” తయారైంది. మామూలు కొవ్యొత్తి, కిరోసిన్‌ దీపానికే చిమ్నీ తీసేసి దొనికి బదులుగా రాగితీగ వలతో చిమ్నీలా తయారుచేసి అందులో దీపం పెట్టాడు డేవీ. ఇప్పుడు మిథేన్‌ వాయువు తీగలోంచి లోపలికి వెళ్లి దీపంతో కలిసి మండుతోంది కానీ బయటికి రాలేదు పాపం!.మంటకు మన-రాగివల లక్ష్మణరేఖ అన్నమాట. బయట ఎంత మిథేన్‌ వాయువైనా . ఉండనీండి. అది మండదు గాక మండదు!

+." డేవీ ప్రయోగం చిన్నదే! కానీ ఈ చిన్నిదీపం లక్షలాది గని కార్మికులకు ప్రాణదీపంగా మారి

ఇ | ఛి ఉండేలా రెండు చ! కాలున్నాయి. యువకుడు సటుపె కూచుని కాళ్ళతో నేలను తన్నుకుంటూ క్ట ౪ అతి టా ౧) అుఎ(ల శా[౧(౦ అవకాళం౦ క యింది ఆ౧ుఅ € లు |. క టం | టట్‌ ల టం సి లనే ఎట్‌ ఆ నన నన నం ల దన లం ను ం | వ్‌ స సె | స్‌ య. ముం . 6 | | ల ళం కు న. క్‌ న రంల ర ఈ టీ 1 అక. వల. లా షా. వ. న క. ॥ 51 శ స ల న న్‌ స్‌ | జ (ర ళా న వ మ యప, ? ర య తక శ లీ | న న గ | టే స టా ఫ్య! న గ ర్త ఏ న సం భల? నన త్ర ల తిన న ల్ల న ఫ్‌ వ వా టే క్‌ హల్‌ క టప టీల మనన న క. | క్త టీ ॥ లల లం హను లా న న వత్తా. ఈ ని టు వ. శం న న ళ్‌ . ప ళం కం శా క రం. స సే హాల క్త మనో ఫ్య రు హధ [= క క రర యో న పం ము టట | లన పాపని లం టే టయ క. గ్‌ స న. ట్‌ స థు న య. టన ఇ టా సఖా జటా నే టీ పే నన టం చలే... ప న్న న | . న. జ పే దస చవ స్‌ స్ట్‌? స (మ పం స న కం న ట్య షక ; | స గే రే లత ల త ఖీ న క్త న వ | ఓ్‌గ క " కరం గో. స్‌ య న్‌ు 1. హ్‌ ర షు ౮ అ కంట నూ వ = ఫి కలో నన న స ర శ ళి ర క న అత్‌ :.:ఓ య ఫ్‌. వై నల న ఖీ మ నే డు మ్‌ ప... న! సం న్వ్‌ [సే క ఈ. యన స త లే క య స ట్ర రర నయనే లూ లుతతాలుంయిముు ఈం ఇస “త్రి త్రై త్య న న న 9 ఆ న్‌ డ్రం సాతాని పి గ సట ఇ పంచ క్‌ | చ్‌ సీ సక స ఎట చర ష్‌ బళ జ న వ (స లే... ఆ రు ॥ అలానా ల & ర న సట మం న్‌ న్ని నగా స. శ కం ఎ + పై స్పార క ఇ వ! వన | క స. వ ఇ? త్త శా న! న్న ళి మ ళ్‌ | న. ఎట సం టే ట్‌ శ క | న లి శ న. న ఈ యో ప న శ ఇ” ళు తా మని ర్తి గా క్ష త ఇ తంట వ లం గ న య టి ట్‌ యా త త లలన శీ | | త్న స్థా వ తష “2 న క మి క స! ళో 1% & త | (1 శ ష్‌ తం న న క శ "వా లి ల? శా (౫ ళి న టప ప స మ ల సం నల రు | న వ్‌ సనా జ్‌ 0 పష ల కీర్‌ మ ల తస ళం గ్‌ా య న్‌ స న. వే. లం టై తి స త ర న్‌. యాత కం 0 - టు. [| యి అ 0 వ ళు వ తో యట. (4 స్నా ఖీ మ లం ప న! ల (ే. స్రస్‌నా టా. + న్న స సు నే కయి 5. | టటుదోంలో | జ్జ ళ్శ ల లా గల. పముమలతన మ త్న మే ట్‌ నటీ కొ కి ళో 4 తో ఇ ॥ క్‌ ల | కక _ ఖగ ॥ ఫ్లో శి ళ్‌ ॥ శ ళ్‌ గ్‌ క్ష ” క క. సంక న. గ ల్‌ు న వచు ప క న న. చ లి ల్‌ | న్న గ ల! ల! య నస స ట్రే న సా రా క" న్‌ నల న! . ళీ వట త్తం? క క చం శవ నాన్‌ కై 14 ఎఆా న యణ కదన లి చయ ను! కా రి చ | ప ఇ; ళీ [మో ( - క్షా య “క న ల లి క యయ ౯ మ నచ క కన టో లు. గ ర గ్‌. ఫీ గా న | | | ప శన టో క సస శ . క. [ర ఇక ౫ వే ్ల్‌ యు డ్‌

సాధ్యమా అన్న ప్రశ్నకు 'సాధ్యమేనని బేరన్‌ డ్రే నిరూపించాడు. అది తేలికే అని అతడు రుజవుచెసాడు! మరో 20 ఏళ్ళ తర్వాత మాక్క్మిలన్‌ అనే కమ్మరి (డ్రే నమూనాను మెరుగుపరిచి వెనకచక్రం ఇరుసుకి

రెండు క్రాంక్‌లు అమర్చి, వాటిని రెండు పొడవాటి తులాదండాలకు కలిపాడు. వీటిని కాళ్ళతో తోస్తే

వాహనం ముందుకు కదుల్తుంది. ఈ వాహనం మీద ఈ కమ్మరి 40 మైళ్ళు ప్రయాణం చేశాడు. అయినా

దిన్ని పట్టించుకొన్న నాధుడూ లేడు!

పదేళ్ళ తర్వాత ఫిషర్‌ అనే మెకానిక్‌ ముందు చక్రానికి రెండు వైపులా పెడల్స్‌ అమర్చి కాళ్ళని నేల మీద పెట్టి ముందుకు నెట్టుకొనే పని లేకుండా చేశాడు. దినివల్ల మన వాహనం కుదుపులు లేకుండా అవిచ్చిన్నంగా ముందుకు సాగుతోంది.

ఇప్పటికి మన సైకిల్‌కి ఓ రూపం వచ్చింది. ఈ నమూనాతో (ఫ్రాన్సు, ఇంగ్లండు దేశాల్లో సైకిళ్ళు ఉత్పత్తి కావడం మొదలైంది. (క్రీడాకారులకు దీని మీద మోజు పెరిగింది. ఆ కాలంలో ముందు చక్రం పెద్దదిగా వెనక చక్రం చిన్నదిగా ఉండేవి.

సైకిల్‌కి రెండు చక్రాల నడమ క్రాంక్‌నీ, పెడల్‌లనూ లాసన్‌ అనే ఇంగ్తండు దేశీయుడు అమల్బాడు స్వీడన్‌ దేశపు హాన్స్‌ రెనాల్డ్‌ సైకిల్‌కి గొలుసును అమర్చాడు. (క్రమంగా చక్రాలకు స్పోక్‌లు వచ్చాయి. బాల్‌ బేరింగులు, గేర్‌లు, కూచునేందుకు (స్రింగు సీటు వచ్చాయి.

1830 నాటికి మన సైకిల్‌ ఇప్పటి సైకిల్‌లా ముస్తాబైంది. అంతా బావుంది మరి టైర్ల సంగతో, ఇదో విచిత్రం. ఈ కీర్తి ఓ పదేళ్ళ కుర్రాడిదంటే మన కాళ్చ్ళర్యం వేస్తుంది. ఈ అబ్బాయి నాన్న ఒక పశువైద్యుడు. ఆయన పేరు జాన్‌ బాయిడ్‌ డన్‌లప్‌! తన కొడుకు ఓ మూడు చక్రాల సైకిల్‌ పందెంలో పాల్గొనాల్సి వచ్చింది. ఎలా అయినా తాను గెలవాలని కొడుకు తండ్రి వద్ద మారాం చేయసాగాడు. తండ్రి బాగా ఆలోచోంంచాడు. అప్పటికి సైకిల్‌ చక్రాలకు దళసరి రబ్బరు మాత్రం చుట్టెవారు వీటివల్ల కుదుపులు ఎక్కువగా ఉండేవి.

కొడుకు గెలుపు కోసం తండ్రిగారు చెట్లకు నీళ్ళు పట్టే ఒక పైపు తీసుకొన్నాడు. దాన్ని రెండు భాగాలు చేసి రెండు చక్రాలకూ అతికించి పంపు సాయంతో గొట్టాల్లో గాలి నింపాడు ! ఇంకేముంది సైకిల్‌ 'రయ్‌' మంటూ పరుగెత్తింది. అబ్బాయి పందెంలో అద్భుతంగా గెలిచాడు. గెలవడమేనా ఊరంతా తిరిగొచ్చాడు!

ఇదంతా పత్రికలకెక్కిది ! డన్‌లప్‌ టైర్ల ఉత్పత్తి మొదలైంది. 1888 నాటికి మన సైకిల్‌ సర్యాంగ సుందరంగా రోడ్డు మీదికెక్కింది. అప్పటికి భారత దేశంలో 3 లక్షల సైకిళ్ళుంటే ఈ రోజు 10 కోట్ల సైకిళ్ళున్నాయి!

1813 నుంచి 1888 దాకా ఇలా 75 ఏళ్ళ ప్రస్థానం సైకిల్‌ది. ఇంతకూ సైకిల్‌ని ఎవరు కనుక్కొన్నట్టు. గుమాస్తాగారా? కమ్మరా? మెకానిక్కా? పశువుల డాక్టరా? వీళ్ళలో ఒక్కడూ శాస్త్రజ్ఞుడు కన్సించడే!

అవును (ప్రపంచంలో మహావిష్కరణలన్నీ అతి సామాన్యులవే! యీ టబ్రిర్పు ఎలా భల్లేవిరిలింది న యయయయయుునముతుయయయుయయ వేప

జ్‌ యురేనస్‌ గుట్టు ఎలా రట్టయింది? నవగ్రహాలు పుట్టి ఎన్నికోట్ట సంవత్సరాలో గానీ ఏవి నవగ్రహాలో తేల్చుకోవడం మాత్రం కేవలం 150 సంవత్సరాల (క్రితం మాత్రమే జరిగింది. ఈ అన్వేషణకు శా(స్తజ్ఞులు వాడింది కేవలం కాగితాలూ, తమ తర్కమూ మాత్రమే. ఇలా నిర్దారించుకొన్నాక తాము అనుకొన్నచోట అవి వున్నాయో లేదో అని వారు సరి చూచుకొన్నారు. మన ప్రాచీనులు [గ్రహాలు తొమ్మిదన్నారు. వారు చెప్పిన (గ్రహాల్టో సూర్యుడు నక్షత్రమనీ, చంద్రుడు ఉప([గ్రహమనీ, రాహుకేతువులు అస్తిత్వం లేని ఛాయా(గ్రహాలనీ తర్వాత రుజువైంది. ఇక మిగిలినవి బుధుడు, శు(కుడు, కుజుడు, గురుడు, శని అయిదు మాత్రమే. భూమి కూడా (గ్రహమే అని తేలాక ఈ అంకె ఆరుకు చేరింది. భూమి మీది నుంచి పైన చెప్పిన (గ్రహాలన్నీ కంటికి కనపడేవే. కాబట్టి గొడవలేదు. 1781 మార్చి 13న విలియం హెర్షెల్‌ అనే జొత్సాహిక ఖగోళ పరిశోధకుడు తన టెలిస్కోపుతో మరో " (గ్రహాన్ని కనుగొన్నాడు. అదే యురేనన్‌. అక్కడితో కథ మలుపు తిరిగింది. 1784లో యోవాన్‌బోడ్‌ యురేనస్‌ కక్ష్యను నిర్జా తము. రించాడు. కానీ 1788లో చూస్తే యురేనస్‌ ఆ కక్ష్యలో ..్న్షీ.. సిం ఎప లేదు. మళ్లీ 1790లో దీని కక్ష్యను నిర్దారించారు. కానీ... జై గ . ల అ మ ( శ్రీం. కొన్నేళ్ళకు అదీ తప్పని తేలిపోయింది. 1820లో ఇంకో: హు త?” | చ సారి అలెక్సిస్‌ బోర్డ్‌ పాత లెక్కల్ని కాదని కొత్తకక్ష్యన్లు. శ లగా క. నిర్దారించాడు. కానీ అదేమి చిత్రమో యురేనస్‌ ఈసారి (శ్రా కే! కూడా తప్పుడు నడకలు సాగించింది. ఇలా కక్షలు శ. వా (గి " మార్చే దాని నడక శా(ప్రజ్ఞులకు కొరకరాని కొయ్యగా స శ [1 మిగిలి పోయింది. మ్‌ మరి యురేనస్‌ నిర్హారిత కక్ష్యలో ఉండకపోవడానికి ౧ చి _ కారణం ఏమిటి? ఒక్కాక్కరు దీనికి ఒక్కో కారణం వ (2 చెప్పారు.

అప్పటి (ఫ్రెంచి శాస్త్రజ్ఞుడు రెనెడెకార్డ్‌ అంతరిక్షమంతా కనిపించని [ద్రవ్యంతో నిండి ఉందని అదే యురేనస్‌ గమనాన్ని ప్రభావితం చేస్తోందన్నాడు. మరి మిగిలిన (గ్రహాల్ని కూడా ప్రభావితం చెయ్యాలి కదా. అందువల్ల ఇది కారణం కాదు. భూమికి మల్లే యురేనస్‌కూ పెద్ద ఉప([గ్రహం ఉండొచ్చు. దానివల్ల యురేనస్‌ కక్ష్య మారుతుండవచ్చునని మరో కారణం వెతికారు. అంత పెద్ద ఉప[గ్రహమే ఉంటే అది టెలిస్కోపులో కన్పించాలి గదా. అందువల్ల అదీ కారణం కాదు. విలియం హెర్షెల్‌ అప్పటికే యురేనస్‌కు రెండు ఉప([గ్రహాలు కనిపెట్టి ఉన్నాడు. అవి సైతం యురేనస్‌ గమనాన్ని మార్భలేకపోతున్నాయి. అందువల్ల ఇదీ కారణం కాదు. 1781లో యురేనస్‌ను కనిపెట్టక ముందు దీన్ని ఏదేనా పెద్ద తోకచుక్క డీకొని

ఉండొచ్చునని ఇంకో కారణం వెతికారు. కానీ 50 ఏళ్ళ తరువాత కూడా దీన్ని తప్పుడు నడక మారలేదే.

గ్రహకక్ష్యలన్నీ న్యూటన్‌ గురుత్వాకర్షణ సిద్దాంతంపైనే ఆధారపడ్డాయి. యురేనస్‌ లాంటి సుదూర (గ్రహాలకీ సిద్దాంతం వర్తించదేమో అనుకొందామా? యురేనస్‌ కంటె ఎంతో దూరంలో ఉన్న హేలీ తోకచుక్క న్యూటన్‌కి నమ్మిన బంటులా నడుచుకొంటోందే !

ఏమో ఏదైనా ఎనిమిదో (గ్రహం ఉందేమో. అది యురేనస్‌ కక్ష్యను ప్రభావితం చేస్తోందేమో! ఈ అనుమానం దగ్గర శాస్త్రజ్ఞులు ఆగిపొయ్యారు. అన్వేషణ మొదలెట్టారు.

ఆడమ్స్‌ అనే ఇంగ్లీషు శాస్రజ్ఞుడూ, లీనేలియర్‌ అనే ఫ్రెంచి శాస్త్రవేత్తా ఎవరికివారు పరిశోధనలు (ప్రారంభించారు. ఒకరి పరిశోధనాంశాల్ని మరొకరు ఎప్పటికప్పుడు తెలుసుకొనెంత సమాచార వ్యవస్థ ఆరోజుల్లో లేదు. యురేనస్‌ అంతటి పెద్ద (గ్రహాన్ని ఇన్ని సంవత్సరాలు ప్రక్కకు లాగేసిందంటే అది ఎంత పెద్ద (గ్రహమై ఉండాలి? దాని కక్ష్య ఎలా ఉండాలి? అనేవైపు వీరి పరిశోధనలు జరిగాయి.

విచిత్రమేమంటే వీళ్లిద్దరూ ఆ అష్టమ (గ్రహాన్ని ఎవరికివారు పట్టేశారు. అది ఏ కక్ష్యలో సంచరిస్తోంది? దాని లక్షణాలేమిటి? ఇవన్నీ నిరూపించి, “ఫలానా రోజు ఆకాశంలో ఫలానా చోటున ఉంటుంది. వెతికి పట్టుకోండి,” అని ప్రకటించారు. వీళ్ళలో ఎవరికి దీని ఖ్యాతి దక్కాలి అని సిగపట్టు కూడా జరక్కపోలేదు గానీ రాయల్‌ సొసైటీ ఆఫ్‌ లండన్‌వారు ఇద్దర్నీ 1847లో సన్మానించడంతో దీనికి తెరపడింది. ఆ (గ్రహం నెప్ట్యూన్‌.

చివరకు వీరిద్దరిచ్చిన లెక్కల (ప్రకారం 1846లో బెర్లిన్‌ పరిశోధకులు నెప్ట్యూన్‌ (గ్రహాన్ని అంతరిక్షంలో దర్శించారు.

యురేనస్‌ కక్ష్యను గురించిన పరిశోధనలో నెప్ట్యూన్‌ బయటపడింది. విచిత్రంగా ఉందికదూ ! పైగా ప్రత్యక్షంగా చూడకుండా శాస్త్రజ్ఞులు దాని బరువునూ, కక్ష్యనూ నిర్జారించడం మరీ విచిత్రంగా ఉందికూడా.

విజ్ఞానశాస్త్ర చరిత్రలో ఇలాంటి చిత్ర విచిత్రాలు కోకొల్లలు.

మరి తొమ్మిదవ [గ్రహం పూూటో ఎలా ఎప్పుడు దర్శనమిచ్చింది? నవగ్రహాల కొలువులోకి ఎప్పుడు వచ్చి చేరినట్టు? అదో కథ,

(పొంఠా

వ్తక్ములలా వుల్లి విరిరిదది క పుడుుపుడుడతుయతచయుయతులాయనయయలనయయయయయియిే చే!

ఉరికంబం నీడలో రాకెట్‌ డిజైన్‌ వ ఆది 1881 ఏప్రిల్‌ 7వ తేదీ. రెండవ అలెగ్జాండర్‌ జార్‌ను బాంబు విసిరి చంపినందుకు టెరరిస్తులపై విచారణ జరుగుతోంది. బాంబు విసిరిన వాడు రిస్సాకఫ్‌. బాంబునెలా ప్రయోగించాలో నేర్పిన వాడు కిబాల్సిచ్‌.

(క్రాస్‌ ఎగ్జామినేషన్‌ జరుగుతోంది. నేరం నిర్దారణ కాక తప్పదని తెలిసిపోతూనే ఉంది. ఏం జరుగుతున్నా తనకేమి సంబంధం లేనట్టే ఉంది కిబాల్ఫిచ్‌ ముఖం. ఏడో తప్పనిసరి బేరంగా కోర్టులో ఏదో తమాషా చూడ్డానికి వచ్చినట్టి ఉంది అతని వాలకం. ఒకవైపు నేరారోపణ పత్రం చదువుతుంటే అతి ముఖ్యమైన తన పని చెడగొడుతున్నట్టు విసుగ్గా ఉంది అతని ధోరణి.

ఇంతలో పేలుడు పదార్దాల నిపుణుడు వచ్చాడు. తన అభిప్రాయాన్ని వివరించడం మొదలుపెట్టాడు. అంతే ఒక్కక్షణంలో కిబాల్చిచ్‌ ముఖం దేదీప్యమానంగా వెలిగిపోయింది. బాంబు తాలూకు ప్యూజు తయారీలో తనక్కొన్ని సందేహాలున్నాయి. అవన్నీ ఆ నిపుణులు ఒక్కొక్కటీ అడుగుతున్నాడు కిబాల్సిచ. కోర్టు వాతావరణమంతా ఉక్కిరిబిక్కిరవుతోంది. ఎన్నో నిగూఢమైన శాస్త్ర సాంకేతిక విషయాలు నిపుణుడూ, కిబాల్ఫిచ్‌ వాదించుకొంటున్నాడు. చూస్తే అది కోర్టులా లేదు. కేసులా లేదు. ఏదో మహాపండితుల గోష్టిలా వే, ట్వ కై ఉంది. నిపుణుడు ఏవేవో (గ్రంథాల్ని ఉట్టంకిస్తున్నాడు. జ గ. | నూ చివరకు నిపుణుడు జార్‌ చ(క్రవర్తిపై విసిరిన బాంబు (౪. అత్యున్నత సాంకేతిక నైపుణ్యంతో తయారైందని కోర్టు కు || క్‌ త్త : ల మం లన! క. ' ॥ నివేదించినప్ప్తుడు మన కిబాల్ఫిచ్‌ ముఖం వేయిరేకుల |," న నరా శ పద్మంలా వికసించింది. అతని ఉత్సాహం కట్టలు తెంచు త కమాను. . కొంది. ఆ నిపుణుడితో క ఎతజ్షతాపూర్యకంగా "స ఏశీబ' కాలడి త్ర క్ష్‌ క్‌ లి క్‌ | అంటూ కరచాలనం చేశాడు. ౨ అంచనాల లపన్ష స్త ఆలా ా ాాారారాాకా న ము | త ఖానా య

ముద్దాయిలు ఆరుగురికీ ఉరిశిక్ష పడింది. వారిలో మన కిబాల్చిచ్‌ కూడా ఉన్నాడు. అతనికి ఉరి శిక్ష పడ్డం కన్నా అతని శాస్త్ర వొండిత్యం ప్రముఖ వార్తగా పత్రికల ద్యారా (వ్రాకిపోయింది. ఒక మహా మేధావి ఉరికంబం ఎక్కుతున్నాడని ఎక్కడలేని సానుభూతి, ఆందోళనా వ్యక్తం కాసాగాయి.

ఉరిశిక్ష పడినా కిబాల్బిచ్‌ ముఖంలో పిసరంత చింతైనా లేదు. ఏదో దీర్హ ఆలోచనల్లో ఆయన మునిగి తేలుతున్నాడు. ఈ లోకంలో లేడు. ఇంతలో అతన్ని కలుసుకునేందుకు ప్రభుత్య లాయరు వచ్చాడు. కన్నీళ్ళు గుక్కుకొంటూ “ఎమైనా కావాలా" అన్నాడు. ఇప్పుడు కిబాల్ఫిచ్‌ కుమిలిపోవడం లేదు. నిర్వికారంగా ఉన్నాడు. “రాసుకోవడానికి కాగితాలూ, కలమూ కావాలి” అన్నాడు ముక్తసరిగా. అవి వచ్చేశాయి.

పేజీలకు పేజీలే కిబాల్సిచ్‌ ఏదో రాస్తున్నాడు. డిజైన్లు వేస్తున్నాడు. అంతా పూర్తిచేసి దానికి 'రాకెట్టు విమానపు డిజైన్‌ అని పేరు పెట్టాడు. దాన్ని భద్రంగా నిపుణుల కమిటికి అప్పగించాలని కోరాడు. లాయరు ఆ కాగితాల కట్టను జైలు అధికారికి అప్పజెప్పాడు.

కిబాల్బిచ్‌ తన కర్తవ్యం పూర్తి చేసుకొన్న అపరిమిత సంతృప్తితో చిరునవ్వుతో ఉరికంబం ఎక్కాడు. అతని కథ విషాదగాథగా అలా మిగిలిపోయింది.

అప్పటికే అతనికి ఎనలేని గౌరవాదరాలు దేశమంతా ఉన్నై. ఈ రాకెట్టు విమానం తెలిస్తే ఇంకేమైనా ఉందా? గగ్గోలు కాదూ అందుకే కిబాల్చిచ్‌ పత్రాల్ని భద్రంగా రికార్డులో పెట్టి తాళం వేశారు. 37 ఏళ్ళ తర్వాత 1918లో సోవియట్‌ అధికార్టు జైలు రికార్డుల్ని తిరగేస్తున్నపుడు ఈ ప(త్రాలు బయటపడ్డాయి. ఇంతకూ వాటిలో ఏముంది?

ఓ అద్భుతమైన రాకెట్‌ డిజైన్‌ అందులో ఉంది. కిబాల్చిచ్‌ డిజైను చేసిన ఈ రాకెట్టు విమానం మధ్యలో మంటగది ఉంటుంది. అందులోకి పేలుడు గుళికలు వరుసగా వస్తూ పేలుతూ ఉంటాయి. ప్రతి(శ్రైయ వల్ల విమానం నట్టనలువుగా పైకి లేస్తుంది. ఆ తర్వాత నాజిలును పక్కకు వంచడం ద్యారా విమానం భూ సమాంతరంగా (ప్రయాణిస్తుంది. మందు గుళికల సైజును మార్చడం ద్యారా గాని, మంట గదిలోకి అవి ప్రవేశించే రేటును తగ్గించడం ద్యారా గానీ విమాన వేగాన్ని మార్చవచ్చు. ఇదీ ఇందులో నారాంశం.

అప్పటిదాకా ఇంజనీర్లకు అందుబాటులో ఉన్న శక్తులు మూడు. వాటిలో ఆవిరిశక్తి చాలా బరువైంది. (స్ర్రింగు శక్తి చాలా బలహీనమైంది. రసాయన ఇంధనశక్తి రాకెట్టుకు అనుకూలమైందని భావిస్తున్న కాలంలో ఈ రాకెట్‌ డిజైన్‌ని కిబాల్ఫిచ్‌ రూపొందించాడు.

రాకెట్‌ నిర్మాణ శకంలో ఒక మహాద్భుత కీలక ఘట్టం ఇలా ఉరికొయ్య నీడలో నాందీ ప్రస్తావన చేసుకొంది! మృత్యుచ్చాయలు ముసురుకొంటున్న వేళ ఒక మహావిష్కరణ ఇలా పురుడు పోసుకొంది.

(రంంలా

ఎడిసన్‌ మదిలో బల్లు ఎలా వెలిగింది? స బల్సు ఎలా వెలిగింది? మరో మి(త్రుడింటికి వెళ్లాడు. మిత్రుడు మన పెద్దమనిషికి మ. త తినడానికి ఏం మేత పెట్టాడో తెలీదుగాని మెదడుకు మాత్రం మం. వ. ల ( స్త | మిత్రుడి ఇంట్లో ఓ ఆర్క్‌దీపం వెలుగుతోంది. అది మన __ య పెద్ద మనిషి కంట్లో పడింది. రెండు కర్చన కడ్డీలను దగ్గరగావుంచి | ప. ఏర్పడుతుంది. ఇదే ఆర్క్‌ దీపం. ఈ నమూనా క్ర శు 1800 న స 2 ప్రాంతంలోనే హంప్రీ డేవిడ్‌ రూపొందించాడు. అయితే దీంతో (ఖ్‌ ట్‌ వచ్చిన చిక్కేమిటయే కళ్ళకి మిరుమిట్లు గొల్పుతుంది. లాభసాటి “సళయయలాాలో). 'ఇంటింటా ఇలాంటి దీపాలు వెలిగే రోజు వస్తే ఎంత ల సలా భలమెంటోలా భీ. ; తయారుబేనీన మొదటి విద్తులీదీవం . బావుణ్జు ' అలి మన పెద్ద మనిషి ఆలో చన ఎలయుదలెట్టా అశ అప్పటిదాకా యూరపులో వాయుదీపాలే వాడుతున్నారు. ఇంతకీ ఈ దీపం ఎలా తయారుకావాలి? విద్యుత్తుతోనే తయారు కావాలి. 1829 నాటికే విద్యుత్‌ మోటారు తయారైంది గాని ఏభైఏళ్ళు దాదాపు గడుస్తున్నా విద్యుత్తు నుంచి కాంతి ఇంకా పుట్టనే లేదు. పుట్టినా ఇంటింటా వెలుగులు నింపె సులభ (పక్రియ రూపొందలేదు. ఈ కవష్బాలు తీరాలంటే ఉష్ష ఉద్దిపన పద్దతిన (1౧౦4౧౮6506౧1 11901109) ఉప యోగించాలని అప్పటికే తర్దనభర్జ్దనలు జరుగుతున్నాయి. ఇప్పుటిక్కొంచెం మీకు ఆ పెద్దమనిషి ఎవరో అర్హమై ఉంటుంది. ఆయన అక్షరాలా మన థామస్‌ ఆల్వా ఎడిసన్‌గారే. విద్యుద్దీపం తయారు కావాలంటే ఫిలమెంటు ఏ పదార్థంతో తయారు చెయ్యాలన్నదే ఎడిసన్‌ ముందున్న సమస్య, విద్యుత్తును పంపిన ప్రతిసారీ ఫిలమెంటు కాలిపోతోంది. ఈ ఫిలమెంటును బొగ్గుతో చేస్తే బావుంటుందన్సించింది. అంతే ఎడిసన్‌ కన్పించిన ప్రతిదాన్ని 'బొగ్గుపాలు' (కర్చనికరణం) చెయ్యడం

మొదలెట్టాడు. ఈ ప్రయోగాలకు అంతే లేదు. వివిధ లోహపు తీగలు, వెదురు తంతువులు, వెంట్రుకలు, కాగితం మొదలైన వాటిని కర్పనీకరణం చేసి గాలిలేని గాజుబల్పులో పెట్టి లెక్కలేనన్ని ప్రయోగాలు చేశాడు. అయినా కథ ముందుకు సాగలేదు.

'ఏం చేద్దామా అని దీర్చాలోచనలో మునిగి ఉన్న ఎడిసన్‌ తన కోటు గుండీలు అలవోకగా అటూ ఇటూ తిప్పుతున్నాడు. ఒక గుండీ షర్టు నుండీ వేలాడుతూ దారంతో సహా చేతిలోకి వచ్చెసిది. అప్పుడు ఉన్నట్టుండి ఎడిసన్‌ మదిలో ఒక బలు వెలిగింది. ఈ కుట్టై దారాన్ని ($641౧0 1౧/6926) అతి జా(గ్రత్తగా కర్పనికరణం చేసి వాడితే ఎలా ఉంటుంది? ఇదే ఎడిసన్‌ మదిలో వెల్లిన బల్సు,

18/79 అక్టోబరు 2న అలా తయారైన విద్యుద్దపం నర్ఫిరామంగా 40 గంటలు వెలిగింది! ప్రపంచాన్ని అది వెలుతురుతో నింపిన దినం. ఎడిసన్‌ కళ్ళలో కోటికాంతులు చిమ్మిన దినం!

ఎడిసన్‌ అంతటితో ఆగలేదు. ఈ దీపం తక్కువ వ్యయంతో పెద్ద ఎత్తున ఉత్పత్తి చేసేందుకూ పద్దతిని కనిపెట్టాడు. అనేక బల్పుల్ని ఒక్కసారి వెలిగించేందుకు కావల్సిన వలయాల్ని రూపొందించాడు. 110-220 వోల్చుల పొటెన్షన్‌ తేడాను ఉపయోగిస్తే విద్యుత్‌ ప్రవాహ (ప్రసార నష్టాలు బాగా తగ్గుతాయని ఆయన నిరూపంచాడు. తర్వాత శతాబ్దంలో వోల్డేబికి ఇదే ప్రమాణ మవుతుందని ఎడిసన్‌ ఊహించి ఉండడు,

విద్యుద్దిపాలకు సరిపోయే జనరేటర్‌ని కూడా ఎడిసన్‌ నిరూపించి ఆర్కిటిక్‌ ప్రాంతాలకు వెళ్లే ఒక ఓడలో అమర్చాడు. రెండేళ్ళపాటు ఆ దీపాలు అద్భుతంగా పనిచేశాయి. ఎడిసన్‌ మహా గడసరి. తన నైపుణ్యాన్ని ప్రదర్శించుకోవడంలో మహాదిట్ట. 'మెన్‌లో పార్క్‌" వద్ద ఉండే తన ప్రయోగశాలను 5000 దీపాలతో అలంకరించి ఒక మహాద్భుతం సృష్టించాడు. ఇక జనం తిర్జాళ్ళకు మళ్లే రాసాగారు. న్యూయార్కు నుంచి దీని కోసం ప్రత్యేక రైళ్ళు నడిచాయి. ఇక వాయుదీపాలకు కాలం చెల్లినట్టేనని అందరూ చెవులు కొరుక్కోసాగారు. వాయుదీపాల సంస్థల షర్డు బగా పడిపోయాయి. ఈ షేర్లు చవగ్గా కొట్టెయ్యడానివే ఎడిసన్‌ ఈ పన్నాగం పన్నాడని గుసగుసలు రేగాయి.

అది 1882 సెప్టెంబర్‌ 4. న్యూయార్క్‌ నగరవీధుల్లొ కొంత స్టలం కొని, 900 హెచ్‌.పి. గల ఆరు జనరేటర్జు స్థాపించి, వీధుల్జో కొన్ని మైళ్ళ దూరం తవ్వి తానే తయారు చేసిన విద్యుత్‌ తీగలతో 25 భవనాల్ని విద్యుద్దిపాలతో అలంకరించాడు ఎడిసన్‌. పవర్‌స్టేషన్‌లో స్విచ్‌ వేయగానే 2300 దీపాలు ఒక్కసారి కళ్ళు జిగేల్‌ మన్చిస్తూ కాంతులు విరజిమ్మాయి. న్యూయార్క్‌ నగర వాసులు పాలపుంత తమ సొంతమైనట్టే మైమరిచిపాయ్యారు. ఎడిసన్‌ కల నిజమై ఇంటింటా దీపం వెలిగే రోజు వచ్చేసింది.

టేక్త్రుష్టు ఎం.ఆల్‌న్స, శీదోలి గుగొన్‌లార్‌సెన్‌ ఐజ్జాన శ్యాన్తం ఎలా ఎదిగింది?” ఆధారంగా?

ల స్తున్నాడు. ఉన టుండి కూరు అటు డు. ఆ పెద రాయిలో ఏం రని ౦చిందో ఏమో టౌ తీసుకొని " అలి లు + ల క క అ ల అచిం౦ లా |. . . నాం. . |. క లం సత్త స టం స. మ్య వలి తిం న మనత టన లలు ల ల మత మతు సన సం ల్‌ . . వ. ప స వణపైపోట లం వ నం పిన లమ ల. | వ. న న 4 వ. - స జాతో! స. , ” - " . + . లప తమల టూ . . . పాళా 2 ళా .లం | న | గ న్‌ ల. నలు | ఆ _ ఇ . ॥ . . వ . ల్‌ న క మ. . ॥ . క | | | గ న ల శ క స. / నాల్‌ " ప వ. నలరు = , ళ్‌. క న 1 భో. నీ లెదా ఒం లం - క శ (వ. వి: ష్‌ న. న. | స * ( నై న యక. ల న || | ్‌ శ |. య న్‌ క స ఎ /. ఈ శ్వా ” గి ౯ న. 4 సం ఆ " న టే / యాల క టా ౯ ॥ ళు మ ! / ” ఇ " ్‌ రా జ వా. . ల . | ఎ . న ఫి స్టో . . శీ (1. ౯ వి సల (| న న 20 న ॥ . ఆలో వ. ల్‌ వ. . ( న ళ్‌ ఈ , | శ య. యె ॥. శ నా త . న న్‌ . ౨. ళం రీ మలి సా ల టా ం సి ల్‌ య” . క్ల లి. ॥ న , ల్‌ _ ॥ లో వ న ౯ . |. . జ " శ్‌ | ల ల” ఎన ర ॥ న , క క ల ట్‌ మ్‌ భీ నో ప 4 పటం. వ. శ్‌ నా క - /. ౯ . లీ పై చేట. కి న నహ శ. / ,్ప' ॥ న. ఇ | = వా ల య . , _ . .. . ్తె వా ళ్‌ శ ల 4 ల ఆ! _ = వానా ధానాఖననిఫాాలధానా నక ఆావానాఫాధానానావాఖాధాకభావోని కణాల యానాధానోఖ ౯ ల న “4 + ల నతు క్‌ ఎ లె న టి . ః " ॥ ం టి - / . _ స . ల |. " . . సన . - న |; వ వ యం రా శ టట వ. . - వ... క. వటం య. వ్‌ కి

ఈ ప్రశ్న జీవశాస్తజ్ఞుల తలల్ని తొలిచేస్తున్న వేళ ఎర్నెస్ట్‌ హేక్కెల్‌ అనే శాస్త్రవేత్త ఈ అవళ+షాలు దక్షిణ ఆసియాలో ఎక్కడో ఒకచోట దొరకవచ్చని ఊహించి ఓ పటం మీద వేసి మరీ చూపించాడు. ఆ చోటే సుందా ద్విపాలు. చెపితే సరిపోతుందా ఏది ఆధారం ?

ఈ ఆధారాన్ని వెలికి తీస్తానని ఒకాయన యూనివర్సిటీలోని సలక్షణమైన అనాటమీ లెక్చరర్‌ ఉద్యోగాన్ని వదులుకొని బయల్లేరాడు. అందుకోసం సైన్యంలో డాక్టరుగా చేరి సుమత్రా ద్వీపానికి చేరుకొన్నాడు. ఆయనే మన యూవజెన్‌ ద్యుబువా.

ద్యుబువా క్షణం నిద్రపోలేదు. తీరిక సమయమంతా తవ్వకాలకే సరిపోయేది. వచ్చిన జీతమంతా అవశేషాల అన్వెషణకే కరిగిపోయేది. ఆ ఎముకలు ఎక్కడో ఉన్నాయి. ఉండి తీరతాయి. ఇది ద్యుబువా నమ్మకం. ఎక్కడున్నాయో తెలియదు. అయినా వాటిని పట్టుకొని తీరాలి. ఇది అతని దృఢ సంకల్పం. నెలలు గడుస్తున్నాయి. అవశేషాలు అంతు చిక్కలేదు. సంవత్సరాలూ దొర్హుతున్నాయి. అనుకొన్నది దొరకలేదు. అయినా మన ద్యుబువా పట్టు వదలని వి[క్రమార్కుడిలా తవ్వుతూనే ఉన్నాడు. సుమ'త్రాలో చిక్కేట్టు లేవని ఓ నిర్దారణ కొచ్చేశాడు. ఇక వదులుకోవచ్చుగా, ఊహు6 జావా ద్వీపానికి పలుగూ పారా తీసుకొని బయల్రేరాడు!

ఇంత పట్టుదల ఎందుకంటారా? నర వానరుడు మానవ పరిణామ (క్రమంలో ఓ అపురూపమైన 'లింకు, మాయమైన మాయదారి 'లింకు”! అది చిక్కితే ఓ బ్రహ్మముడి విడిపోతుంది.

ద్యుబువా కఠోరదీక్ష ఫలించింది. జావాల్‌ని ట్రినిల్‌ (గ్రామం దగ్గర ఎట్టకేలకు మానవ శిలాజం అతనికి చిక్కింది. ఒక తొడ ఎముకా, రెండు పళ్ళు, పుర పై భాగం, కింది దవడ ఎముకా దొరికాయి. పరిసరాల్లో మరికొన్ని తొడ ఎముకలూ లభ్యమయ్యాయి. అంతే నరవానర రూపం ద్యుబువా ముందు ప్రత్యక్షమైంది. చదునైన నుదురు, కళ్ళపైన మందమైన ఎముకలూ, కోతికీ దగ్గరగా ఉన్న ముఖం అన్నిటికీ మించి మనిషికి అతి సన్నిహితమైన మెదడూ పిథెకాంత్రపస్‌ లక్షణాలని ద్యుబువా పసిగట్టైశాడు! ద్యుబువా ఆవిష్కరణ మద ఎక్కడెక్కడి ఆ(గ్రహాలు వచ్చిపడ్డాయి. అసహ్యం ఎదురైంది. నిందలు నిత్యకృత్యాలయ్యాయి. “మానవుడూ కోతి బంధువులే |! ఎంత దుర్మార్గం" అంటూ చర్చి విరుచుకుపడింది. ఆ అవశేషాలు వేలాది, లక్షలాది ఎళ్ళవి కావని, ఇటీవలివని “రుజువులు” సృష్టించేశారు ?

అయినా ద్యుబువా నిలబడ్డాడు. తన వాదం విన్సించాడు. తన రుజువులు చూపంచాడు. విజ్ఞాన శాస్త్రంలో ఈ అవశేషాల ప్రాముఖ్యం గుర్తించిన కొందరాయన పక్షాన చేరారు గానీ మానవ వంశంలో మాత్రం పిథెకాంత్రపస్‌కి స్టానం చిక్కలేదు.

చివరికి 20వ శతాబ్దపు తొలిరోజుల్లో వైనాలో దొరికిన అవశేషాల ఆధారంగా పిథెకాంత్రపస్‌కి ప్రాణం లేచి వచ్చింది. 'మూయమైన లింకు" మరిన్ని ఆధారాలతో చిక్కిపోయింది. ద్యుబువా కల నిజమైంది!

ఆధారణ మానవుడే మవోత్తో నంవన్సుడు"

ననన ాంాాుననునాంనననంుునననుననంనంననునుుననునునాననంనముాుాాిి అగ గ లా సర ఆ ౬ వళ 9 సంపూర్ణ సూర్యట్రహణం - సాబక్ష సిద్దాంతం ఆది క్రిశ1560 ఆగస్టు 21వ తేదీ. ఫ్రాన్సులో సూర్యగ్రహణం ఆ దినం పట్టబోతోందని ముందుగానే ప్రకటించేశారు. ఇంకేముంది? (ప్రభుత్వం పడిపోతుందని కొందరూ, ప్లేగు వ్యాపిస్తుందని కొందరూ, ప్రపంచమంతా వరదల్హొ మునిగిపోతుందని కొందరూ (ప్రచారాలు ప్రారంభించారు. ఇక చూసుకోండి ఫ్రెంచి ప్రజలు తలుపులు ముందుగానే బిడాయించి కూచున్నారు. కొందరైతే అడవుల్లో కొండగుహల్లో దాక్కున్నారు. అసలు సమయం దగ్గరపడేకొద్ది ఈ భయాందోళనలు మరింత ముదిరి చాలామంది పాపులు' ట్రస్ఫుగారి దగ్గర తమ తప్పులు ఒప్పేసుకొన్నారు. ఇలా ఒప్పేసుకొనేవారి రద్దికి హద్దూ పద్దూ లేకపోయింది. ఈ రద్దికి తట్టుకోలేక పండితులు (గ్రహణాన్ని పదిహెను రోజులు పొడిగించెవారు. ఆ పిచ్చి జనం పాపం (గ్రహణం అరిష్టం తెస్తుందన్నా నమ్మారు. పోస్టుపోన్‌ అయిందన్నా నమ్మారు. ఇలా (గ్రహణాల మీద ఎన్ని గుంటపువ్వులు పూశాయో ! ఎన్ని కుక్కమూతి పిందెలు కాశాయో! కంర రాఆంయణ ! రం 2 క = టం చం + కాద ఎన్ని మూఢ నమ్మకాలు స్ట నివాసం ఎర్పర్భుక్‌ న్నాయో లెక్కలేదు. సైన్సు పెరిగేకొద్ది ఈ నమ్మకాలు సరికొత్త జడలు విరబోసుకొంటున్నాయి కూడా. కానీ (గ్రహణాలు, ప్రత్యేకించి సంపూర్ణ సూర్య[గ్రహణాలు పరిశోధకులకు ఎంతో ఇష్టమైనవి. ఎన్నా అద్భుత రహస్యాల్ని ఛేదించు కొనేందుకవి ఎంతో మంచి అవకాశాలు |! మహా భారత యుద్దంలో కృష్ణుడు సైంధవుణ్ణి పంతంపట్టి సూర్యాస్తమయంలోగా చంపుతానని ప్రతిజ్ఞ చేసినపుడు సాయం ఘడియలు దగ్గర పడేటప్పటికి కృష్ణుడు సూర్యబింబాన్ని సుదర్శన చక్రంతొ కప్పేశాడని మనం విన్నాం. ఒకవేళ అది సంపూర్ష్మ సూర్యగ్రహణం కాదుగదా అని మన చరిత్రకారులు ౮ ఆరా తీశారు. కురుక్షేత్రం మీదుగా (29-9 నార్త్‌ 76-8 ఈస్ట్‌ సూరాయస్తమయానికి ముందు సంపూర్త సూర్యగ్రహణం వెళ్లిన సమయాన్ని నిమిషాలతో సహా లెక్కగట్టి, కంప్యూటర్లకి పనిబెట్ట మన భారత కాలాన్ని నిర్ణయించే యత్నం చేశారు. అరిస్టాటిల్‌ మహాశయుడైైతే (గ్రహణంనాడు చంద్రుడి మిద పడుతున్న భూమి నీడ ఆధారంగా భూమి గోళాకారంగా ఉందని మొట్టమొదట చెప్పగల్లాడు. న! ఉట వ్రు్జీ విరిలెందియువయయుమయు అవసండాంపుు. ఆ ఎట న శ | ల్ని

న న (లస శ జ్‌ * . న క లజ క కి న. ళా ం నంద ర యు క క స త కతు నన ర ప క మ! నే. వ. స టా ల ; ననుట భక స | టంట నాం మ నట క న ఎ య. వ భే భవ పం. ల మ్‌ న వలో న న | న. సూద గరాణం సా యష ౦ద ౦టే రు స స పటే న తీ |ష్నగ్యా అయత శి. స నేం టట ట్‌ సే" జ్‌ సమము భన . శ్ర న ద | నం మ. . . . నన [స నటన నన తు రాన్టి టై శీ. ల టై - ఆలం తనయ న రి ఆ స సహ న (గ న . నం . " మ ప టు! మతు ళల... ఆ ళ్ధు మ తి కర క క ౦ణత(౦మె తపి రుజ మాను క ఖో పరస ప ల లు వునన ఠి వ. కెల్ల ట్ల ల టిం న యలు గతో లి .. టన రా. హా. న న్‌ు న ర క. . వలి 0ది ద్‌ చ రమ రుజు వ్రు నే వష టం కన క. న మ నన్నే ల్‌ రా బాచి 9 + ఇ క / | న ర న. టాలీ ఫ్ర సీంర్సి నం గ ఖ్‌ నీ గ న. . " న య క చ ట్ర. =. క్ర దా! థొ న్‌ గ్‌ న్‌ -ఈ+4 అ] అలి జ్రా ద్‌ న అ వా టై సళ ॥) 1 న ౪ అ సట్ళ ల స వ. స మ ఉ.4౭ క్త | క థ్ర క్ష . ణ్‌ వ. క. త సామిని న ప ల. కసత స్నో . చ చదువై న వ సు వో ప రి స రాలో మ న. క టు... |. . . మసన మం టం ్ళ ఉం నట నం. సూ ని దాంతం [(వపకార షీ న్‌ న పు . త్తం (| శ? . 0 | 0 న క య త! స డా పుటట న టే నల స లక యాంటి రం క |. త వహ! టప తనలసత న నం వంక దగా ర ఉంటుంది వసు వు బరువు అ అది సామీప;౦ పెరిగేకొదీ ఈ వ[కత పెరుగుతుంది. వసువు నుంచి దూరం వెళేకొద్‌ ఇది తగుతుంది. పటాలు పష్వం పెరిగే (కత పె ౦ది. వస్తువు నుం ౦ వెళ్లేకొద్లి ఇ ౦ది. నూ ౮9 ల "1 లు వంపు తిరిగినపుడు రైలు వంపు ననుసరించి వెళ్లినట్లు బరువైన వస్తువు దరిదాపులో పయనించే వసువు శ ఏదైనా సరే విధంగా వ(క్రాకాశంలోంచి వంకరగా ప్రయాణిస్తుందంటుంది సాపేక్ష సిద్దాంతం అ నక్షత్రం నుండి బయలుదేరిన కాంతి కిరణం సూర్యగోళం ప్రక్క నుంచి దూసుక్‌ంటూ ప్రయాణం చేసినపుడు సూరు?ని దగర వ తిరిగిన వ నూ వంగుతోంది. ఆ కిరణం ఎంత కో పు ని దగ్గర వం స్పేస్‌ లతా 0 ౦ది. ఆ కిరణం ఎంత 5ఇ%ం వంగుతుందో ఐన్‌స్తీన్‌ లెక్తుగటాడు. కానీ ఇంత సంలమెన కారణాలి లెకిించి, సాపేక్ష సిదాంతాని రుజువు చెయ్యగల సునిత పరికరాలునుంత మా(తాన సరిపోదే. [పకాశవ న సూరళశాంతిలో న | ్న న సరివోది. ప్రకాశవం సూర్యకాం తాలు కన్పించవు గదా! వాటిని చూడ్డం ఎలాగ? ఆ కోణాని కొలవడం ఎలాగ? దీనికొకు.టే మందు. [గప ౧) ఆకొణ ౦దు. (గ్రహణ సమయంలోనెతే సరి చకు_.గా చూడొచు*! . అంతే ! ఈ మహదావకాశం కోసం శాసవేతలంతా కాచుకూచున్నారు. ఎపుడంటే అష , ఆఅపాుడంటి అపుడొ సూర్యగ్రహణం కాదు. [గ్రహణ సమయంల్‌ (ప్రకాశవంతమైన నక్షతాలు సూరు;డికి దగరలో ఉండాలి ం లుణయోా 0 థ్రీ ొ " ఆ్యో అలాంటి నక్షతాలు సూరుడు తిరిగే దారిలో వృషభరాశిలో ఉనె. సూరు షణరా లు" క్‌ లి నెల చివ ఉంటాడు. అపుడొచ్రే సూర[గహణమెతే చక్కగా సరిపోతుంది గోస డా గ్రా , ఆ [గ్రహణం లబిద బాగా కన్సించాలి. సముద్రాల మీద మాత్రమే కనిస్తే భూమి మీదలాగా సిరమెన టెలి పులు, స్తెక్రాన్నోపులు ఢా క్ష 'క్తా 9 ఇ

కెవురాలు మర్చుకొవడం కషం. అందులోనూ . గ్రహణం మిట్టమధ్యాహ్నమైతే మంచిది. అన్నట్టు ఆకాశం మేఘావృతం కాకుండా కూడా ఉండాలి నన్న ట్‌ ఈ. లలల ఇన్ని లక్షణాలుండే సంపూర్త సూర్యగ్రహణం / ్ట 190190 మ 29న: వచ్చంది. ఐన్‌స్తీన్‌ “సిద్దాంతాన్ని హ్‌ ల ల జ్ర] రుజువు చేసి చూసేందుకు ఎక్కడెక్కడి శాస్త్రజ్ఞులు భారీ ఎత్తున (ప్రయత్నాలు వెుఎదలెట్టారు. అప్పటికింకా మొదటి ప్రపంచ యుద్దపు బీభత్సం కనుమరుగు కాకున్నా ఖగోళ శాస్త్రజ్ఞులు ఎల్లలు దాటి టన్నులకొద్దీ బరువైన పరిశోధనా సామాగ్రి పుచ్చుకొని, వేల మైళ్ళు ప్రయాణించి నెలల ముందుగానే [గ్రహణమార్షంలో మకాం వేశారు ! సంపూర్త సూర్యగ్రహణం రెండున్నర నిమిషాలు అద్భుతంగా వినిర్మలాకాశంలో కన్పించింది. పట్టపగలు మిట్టమధ్యాహ్నం సంజచికట్టు ముసురుకొచ్చాయి. శాస్త్రవేత్తలు సూర్యుడి దగ్గరి నక్షత్రాల్ని ఫొటోల్లో బంధించారు. ఆ తర్వాత అక్కడే మరో మూడు నెలలు మకాం వేసి సూర్యుడా స్టానం దాటి వెళ్లాక మళ్లీ అదే నక్షత్రాల్ని ఫోటో తీశారు. రెండు ఖల్ముల్ని పోల్ఫిచూస్తై నక్షత్రాల స్థానంలో కాంతికిరణపు వంపు ఫలితంగా తేడా కన్పించింది. ఒక్కసారిగాదు పలుసార్హు, ఒక్క కొలతలు గాదు వందల కొలతలు ఇలానే తర్వాత గూడా తీసుకొన్నారు. ఐన్‌స్టీన్‌ చెప్పిన 1-74 సెకనుల వంపుకి కొంచెం తగ్గినట్టు మొదట కన్పించినా మరిన్ని సంపూర్ణ సూర్యగ్రహణాలు పరిశీలించాక సాపేక్ష సిద్దాంతం అక్షర సత్యమని రుజవైపోయింది. అంతరిక్షంలోని ఒక మహాద్భుతం ఇలా ఒక మహా సిద్దాంతాన్ని రుజువు చేయడానికి దోహదపడింది. | డాక్టల్‌ మజఖొధర నళలిలీమోవాన్‌గారి (వాణాల కథ” ఆదారంగా | (

లి వైగే డు అలల చే అం ం లి గొంది. వాళి నాని చర?కారుడు యి రూ నపుడు ) - | ) శ ) | ఎడమకంటిలో గుచు కొ డు ఆ గాయం సెలవే , ౦ కంటికీ పవొక్తి అతని జీవి నొచి | ] మ చీకటిమయం చేసింది [5 తయారు చేసిచా డు. దాని సాయంతో నడుసూ ఆ క్ర డు ) టాడు. కథ ఇక డితో ఆగిపోయి ఉం మక్‌ చ్‌ మ ర గు న్‌ గ్లో! శ్‌ వ య. నను యి సు ప్‌ లి! న. న్‌ లమ ప న స న ల ల ను మున శీ సిట్‌ టి. లన సీ అహా శి [ఖా త్‌ శ+పు క సన వం వ యో 7వ ను సప పల 0? స్ట సను న. న యో గ్‌ ర నాకిన హమ భసానా శస గె: నన వ్‌ ప స్తారు? మరా లన ప్త చ మల లా న. (వో టా చ. మ. న న కి శ క పన చ, న మాటల ఖీ ర యీ గం / త్మ ఖు ల సా (స్వాం వర్త ననునన న టన అవ ర వ న నన న ర చేసాం సన | ఇక పమ స: ద్య చ స గ్‌ జ “అద్వు శో కా క... ఆ వ క స ్‌ న్న సట ను యం మ మసలే సచాం వపమం ల గ , క గ్‌ ! ల్‌ శ టా లే ల ఇ న్‌ న స న. న లు నం. ఇనాం న. న. సాతి ర్ట న యు. చత నము పు 1 టన. ద సన ల! హర పచ వ గా. న మ న వ ౮ ౧ ప్ర ర ఖే వ. న్‌ న శ ల్‌ శ మ. వ న న ర్‌ య [్‌ క రం. వ్‌; నం సన స సున న మ! హో భరి క్‌ స్థన... ల స్ప ను ల్‌ ట్ర క మ న న వసం ము రు ను నతు మను ఏమన లు ఆ ను 7 | గై న మ న సస నా. వత్త మ త ( టు . నూ. జీ వ్ర సా? స నన్న న /' ళన న. క ననా టట వెన ల ణు తట. స్టే ననా నం త్న ఎస క న. న టన వము - పు [ఫీ న న్స | సాగా చ్లాకోక్తన్న్మ్ని కం 4 ము న స. న ఇ | న లు వు టు వ. వ. య. (మ మం గ్‌ తున స్‌ నల వ - ఇ ము నయ నన శై వ. నం. టు ము వ. వ. న ల న న అలీ ర్య పత మటన్‌ గానా న. సం స... వ. 9 డా క్ర తనన స న న టా లతో గి ల! స్టే లో కన్‌ మః సంబ ల వప పా న న = |. వ ఖా ప ప్త చై! ౪ నస ము య కా షీ హం రమ త - సల న్న మ్ల హ్‌... హ్‌ పు దనన క్ష సన్నని నమా టు క క లే ష్‌ లంట. భా ౧ క స | సు పం [ . స లా కి క [ ము న... స్ట సప మ న స... వంట్ట ను న మం యయ. + వ్‌. వా మ్‌ ౮ య మం స ాతద్తుప్తై య. ల న యన! ము న క , న! నం నై న్న టీ ప క 1 1. రన య వ. తున చు హహ ప్త నస వసతు త రన టం చను క. ఆర్య సను న న వ్‌ స్లో లు ప్‌ సశ క నస్‌ [0 (| సను చన. వం య వి “ళ్‌ హా | గ్‌ నింత ఆత్మా వ 1! ఉన. మనను క. న రా విన మ . సమట కటా టా స నట రా ఫైతే ను ననన దన న స న న వ నం ప లు . జు నం షై సు మ మం తం నకం శై క్షే య స్ట లు ని నవ టి. ర్ట జ న పచ యాస గం లో వట స ను న | [ చను య గ న! న వ్‌ సం త ఉగ్‌ చం జ మహ మ. నం పము చ పని సాం ఖో. | న! క |. న. స ళు ఇకా, ; ్న మ (| ప్‌ న లే గ న్‌ న - వ న రాత సననానినో స న్య స్త్‌ ్‌ మ? వ ర వ వ = ఆరని స్తన . మున నల్లా ప్ర క గ్‌ శీ జ్‌ న మల ర స్హు “శపఖ్మివ య నలం! రన ట్‌ కహ పం” (గై న హై ౨. న. స మట స సుం సన ల చ 1 | కహ. పట నం నే షు రతా మో కాం [| చట్ట బో కంట చన తచుపు లు అవలం క్ష ఆ న (న్‌ా స్లో కు త్త్త్రానో, శాక: త్తు నవ. టను న న మన్‌ ధల న న 4 న్య న నస య పలల ల వను న ర సం శ సా క రం. టం. ను న గ ను. క్ట ను వైచి క [క లాల్‌ ము న న. హాన్‌ ర చ న ప యు. వ న మనమున ప న్‌ టం. మ సన జ్‌ టై సాం కస్త మ చ వయ ము ను వ ఆళ్ళ ట్ర క స్తన స కసూ శి శల న యు మం. స. నగా కప స న కా! య్‌ య య యన మా ఎలవా ల ప మంచ న న న క న య కా కా సు. క సప త్తూలయ్తాంట న నల్ల న న య మ న ఖం. వ్‌ జ్క తిట్ల! ల వం క... మిలా లయం ల య వ స న (ము టల న త య క ప యు రు ( ళా = న] గ స్‌ కా పనో న న ష్ణ క. వసా. లు న నం యాం బసు స న ప. క న ప టన సతి న! క న ఫ్రా వ్‌ వ మా న. మి సం నీయ మ టన? "జ న వా రా ల వు వు. హహ =. ము మ నస 1 వ సక ల ల స న | నస ప తాం” నా స్‌ో ననున న యా. " నాం. రం... “ల ఖు అ ర న వాంగ టిం రు! సరళి న ము శ 4 ర వ లును నం క మ త య క. సుం న ఆ య క్‌ యి టు టి మ్‌ క్‌ ము సుకు ల నరం. 3 త్తే మాలల స్నెనే తాల అంచ లత కందాకతకున కన్‌ న న గ్య నక చ మ. ఇనత్ల వ్‌ త నా? న న ల వ. లు న ఈ న న న ము న టై వను సనన స స మను స గ య పా. పమ య... -. స క వక క న . న. నై . నా న్లో నశ టీ

తుందని ౦ నోచుక్‌ ని లాద్‌ి సఘుటన ఆగణా త్‌ అంధు ద్‌ ర్‌ ం ౦చి ఉండడు టీ ఒక మలుపు తిష 1) | ం్రి యి నో డెవ్వర ఇప టికి ఖీ ఖ లిపికి ఆవిష్టుర అత జంటారు (బేలీ లిపగా నేడు ఇ గా బ్బ అతడేనని ఇతడి 1 . ం చలామణి ౦తకూ మన ఇతడి పేరు “లూయీ టైల్‌ అని &£ శ పటుమణ ప ౦వత లే అంధ స్టైమణ దిస రించి ఉంటారు రు / ళ్‌ 0 క పది అక్షరాలు కూడా పల్లవి కాదు . లేడా కనుక్కోవడం మహా కష్టంగా ఉండేది న లుకువ అనే. క దు త గ్రా ఈ ర్త పవే ఛఎట్లా . లం క్ర డు ఆ ఆయ . టా సూదితో ర నక పదతి[ వ డ్‌ 0౦ఈ పద అ లా ఎనకు లు ల రు పత(కత " ల్‌ఎ) తడు = ౮ ౦ | ముకొం ట ద్ద తిని చూచంినప కి న అది తష సరి కాగిత ౦ట దే లర, ది తే | అనా అతన చె పన, ౦ ఉండేవి. రా(తతిం న్‌ ళ్‌. వా . (పో గ. కన కల! నప. = భలేన న యం పువ్టటయ్యు క నా! న టో బా రక్త వన నో హ్‌ ది. న నం. క్‌ మలల మరు హాహా ల న్‌ క, | వ వ మ న రో సై గ్‌ సు: సల / నం ళ ంట “కలై య య ఆః క్ష న్‌ ప్రా క [102 రా సహ న! రచన న భే న. టో త్య స షన ప కల ఫో వ స మన సహో క వం (గ విజ్‌ | లీ. కీ వ్‌ ' య భంలు మ. పవ తటుల వ్‌ మ క స మ మన ము ను సమ పహ టే. (౧ ఎ తాన ౨. ఈ ఫ్‌ వ. న స నా న. క్‌. న షట. న మయ. శ న్‌ న్న న్‌ + కచ ర హు ' ” టా నం €! కో ల వులు యక ప లం! న. క న. స న లే స స! అనగ య. స వలో పన శ టం! గ. న్‌. వ్య ఎ నో, స స శై గా శాప, న్‌ క్‌ు టు ;. స్‌ స్‌ పాచి సు టి ర సే న వ. య. నం .! సగ. క. క న టో! . 1. స నివ స ప వ, శ క (|. పు పన న న మై నూ న. జ ఎవ నమా! చలు ల . ర | న్‌ (ను వ్రుతల క న న. న క వర్మ ఒక మం న ఖ్‌! కం [5 మ న న్నే వక్‌ ॥ న న స్‌. న. య న్‌ పు స న వా న మ. న మ్మో ల న. అతి: | ర ర భం. ఓ. . న. . . ఉన్నా వల స్లుతలాల్నే న. స ర న న. య న న న లట న. [| త స్‌ జ్‌ నున్‌ ఖో నః వన! న్‌ " ; | ళన . న క చం ( (= య . | “2 వ న “పంటీ సో మా. క క్‌? క తిం నళ. రర హాటక మం! న్నర. యో నన అ= మ ల ఇ ప్లూ 7?! భా గ్‌ | న్‌ జపం క = ల సం | న శ న నుం . " _ వ న న వ. ఓ న. | మం న . చ్‌ మా = . వ క పి శ నూ తేన. క వీ పకా హా! అన్బ- వరం న ఇ సే! అంస్నా త షా నో స సన్‌ స? ం ఇ తనం (| తు | న! న నో . వ న. వ లాల . సం. సం ను. జి ఆ య్‌ నాం ఈ భా ర నా ర ర్‌ నం య. న పహ] న క న. [ క నము లి . న న (ద శే రన న వ్‌ ప్‌ కీ సన! ఫి వలే న గ న శ మ. నభ ప. య వలే వ గె | స | య. న్య స్య కం సున లా శ్‌ మో పు న్‌్‌ ఏ*ేచైతి [౯ నస ప. సర్గ నో సన ప.

• య. గ్గ. / . | పుట ప ఫే వ; య. వ చసన ం వ న్‌ న త టి డం ని లో ఫ్‌ క్‌ క ఏన కో షు] నం. నప స స ల్‌ . ,॥ / న్‌ న యవ ల . + ,. . | జ్‌ చై న లో . ఇ . న వం | న్‌ , స్‌ వర క టట టే ల. నం సో భన. న్‌ా లా ర ర! ల | . జ" జా క్‌. ॥ సే “క! “ వ. వ. డ్‌ ళ్ళ ఖే ఖం | | వ హ్‌. న. వ్‌ న. ల న్‌ షష 1 న్‌ కణ , థ్‌ న. నట్ట కి మ. వ... పన న | వ త య నం. న మహన న. వయ్తాలీ వే న శే. వ య పసన (నట క. మ. ప క. . మ. - క ప. “ఇ క. వ స. కె 1. వ? | క్‌ (న! స ర నళ, ళ్‌ తనా వు ఖ్‌ ల క్‌ బి ” 1) గ శ | |! న. . మ. ఆ నా క క్‌ వం! / న. ల కాల న్‌ . టం. . . వ. నే న క. వ. వ. (౧. న వట ళా 4? జ ల్‌ పీ మనకా. వైనం ల వవ వహ చ క్‌ క = శ్మట్‌ 1 వం నా ఇటో? వు / ,. = షై య. వ. . |. స. క స. నవలల టీ ః ఎ బ్‌. య స ళు నే ట్‌ గ్‌” న్‌ వవ క ్‌ో వళ్లాడఖి పరు... వు ర్యా. వవ్‌ [110 తస వ [| ల్ల ఆను “ల వ జై. నం య. గ |. మ్య య ల ర్‌ న. అం త ల్‌ క కక్‌ ణ క్ష 4 శ అవనే న లి 2 ల సైనా! శ శ స. సై శల కష క ; + మ ర. = య రాం పైనా ళో నే! న. శయ”. అటట. “శా 10 కు క భ్‌ వ్‌ ళ్ళి నన స పే గ లా మ ౮ |. న. నే నీ .. (4 టి న శ. క నే షన న్‌. గ! గ జ న మ. స త ₹ గ. . వన న లం వ్‌ టం య శ చన శః నేయ న కథం నుప మాలీ న సనక, ప ర య |. న... పో! నట క! నా... ( య లే. శల స్ట ॥ న ,. వాళు ని వ ఫ్‌ రసన మా ల్‌ ల ? చం న. ర శే ర వన సన ల్‌ ఇక వన స్‌ వరపు క్థ న య క్షన్‌ సరం గా నేట్లీ వ? | వ్‌ (| గ . భం . ల! క 1. . హ్‌ లర లలా ము సక. పం పు జ నళ న. టై గ పు స్‌ (క స ర మ వస్తే . న |. ౩. వ. నుమ వ్‌ సో న న స టి. ట్‌ న. ర కా యు న స స టం . స్థ మ కో! మ్ల చల న రా! గ మం! . ఖం, సహస / . మ. (| క్‌ 1. వ ర తట. వ గ షు మ ఖ్‌ గ!" మ శ మమాశ్‌ టం? టై. టా ఓ! కా. క యు ఎ - న. న ॥ న ఫ్‌ (వ నట సేనల వెల్‌ ల్‌ క్‌ న! నేం న. టీ క క్‌ రేల అక, శ కాళ క | చి న ః య. వ లల 1, క్‌ | . న ” న. చన ఒవ్‌ న = ॥ నే = సరన చల | మయ కర కపోలు ల గరం మం? ” ల గ. చ న్‌ ] లే గ్గ ఎ సవ వ న. లాసా షప పం వ. ౯ ౫ - | న్‌ా ॥ య నవ? వలే = ఇ “న ౩ సన సు /| వత సె న య్యా లా | స్ట వ. చాత సా టే కం స మ - _ క | [| న +. వ ము - స + | | | వ్‌ | (క క్‌. _ “ / న ॥ - _ై “జ స్టా | గ గ నన స్వా టిట్లాన జే శ పై శే ల నల స్త శీ 4 గ్‌! వల న వే ప | స్‌ ఆ బ్‌ య. క్ష గం ఖు న. క 2 లే ల ల్త న ఆం జా య కం క్ష." వే. క్ట టో యట షన. నత! భరీ వ మే లే న . . న ్‌ న్న ఖ్‌ సం. నా న వ నే జు. ఇ అం క్‌ స శ్‌ న్‌ శ ర న టే ల వన భ్‌ మ. శ్లో ళా ఒప ళీ .. ర క్‌ | నో న. స వసలం రం శ... తక రభ క నీ న లే | =. భ్‌. క... | న క పసు / ర. మ ప (1 కే నా నే కీ ళ్‌ హక. గ్‌ కా చ సి ఫ్‌ కూ మ [( నె (. న్‌ ల న ( న ] .. లే య: న న చ నం యు న ఓ ఓ్నశ నా వ్‌ స్‌ ల ను మ... ర్‌ ఇ నే సం క జ స న 4. + జి . క సం బం వ. న న స క వీ శ్‌ రా న టట య. కత వ న క శ్‌ టి శ క్‌ శ్‌ ను. న ల ర్‌ స నీ వ క ట్‌. ఉమ త. [| . నా? మ స ధర, 0 1... న న మూ టా. “శ న. గ్‌ బస న న లాల సత 44! గ్య న టం స స్థ ల చతు రాకీ యు [లాంతి "(( ప! క. వ. ల్‌ | న వ క - దా మా లు. శే... రజక” 2. | 1. . వ ( నళ క ౮. మ క నో గన లు క న న. శన ల నన స! వే. న టో న్‌ త త గ న! టు 1. శె ర గ! న. న క ఖ్‌ న ఈ. కా క తనేన మం న్‌ సలిలే. న జ న భో జి వలనను న 1 రేళ ర్‌ తీ ఇక. వ్‌ | వి న! ప న ॥ మ స క ష్టప్‌ తం? ప చమ న. క న ఈ లోల 2 గ్ల చ్‌ త మును కన వసే? ల్‌ క ంనెక్తీ

సట న న ల్‌ మ న వదమల నటనను నన మల మ కీ ను షు స! ను ము టన న న య * న వ న మాల న 1. నాలక గ్‌ న. [బర్‌ జి సను (1. ॥ లాం ఇ న జ 1 .. ల ల క న ల కనా? = వతి త రీ చో క బస్తి) స స న స చ జా, వ ర మ క వ్‌ గో రన సద ర ర... క న స క! _ పనన నళ జ కా క భి క స న క 1. మో నం వ క యక తక న వ క“. స ల్‌ సస శన పదుంవ పుటం ట్ర లు. న్స ధాం కం! రసన క ళ్‌ ప పం? న ర జ వ స స ఘం. లు న స స 1. సట ననన జ టా న వక కం సతుల నము పట నా. చల ళ్‌ టు మా. సి ర వస్ణ్యం, లః (శ 5: ర సాలే (వ ఈ న న స స న్స ఆ జై పు టం ర స నిద వమ న య్‌ రల ద సస న టా. స మ | స న న న స స్ట క ఆ అన్న ఆ న క హస . క న న వ 1 క కం న జ ఖీ న! సన్న న (| నన . మ న. స మున లు చన ఢీ సట స బో సన ( ౧లు అలి మం వ సం టం ల స! సర న న ప. న సం టి! బుస న ల త్‌ (న క " న తహ శ టం ణా ననన 4 మం ఇస ప్ల శే ల జో రియ చ. త్న్‌ మ క ఆళ్ళ సై , ణన క స ఫర స సా తీన్‌ ఇ. ై - ఉట్ల షం క్త! వ్తైమ “తో లు ననన | నం. స య యం! డి ఈ రల యట్‌. ప నం య ల య. ద నన టు ముం ల తం? పన త ర ఆ జో ల నే జై న పు. వ లుం సను! న న స న క నోరా: చంచల కం కుత రును తట మ నం అం అ. | ంహామంటల్తి - తట్‌ న. నత; | జ స నగ. య. 0వ యి ) ఒప్పుకోలేదు. పాఠశాల డైరెకరు. ఇన పచార ఆక ఎ ఆ త్ర ౨. న హహ న వత లి. నే మన నలం | |. గా లం . వ నం ఏ. న. ఎ ర మ్‌ జతి న లై అవా ఎం నభ వ న నో ల యం. న సల్‌ సం. సహ న న గ న [రన ను క. న వ య. హా. పం న లం న. సము పం న మం ళా న మ 4 య క య మం తు న. సన మ న ననన నులు " శ. ॥ "ఓ గొ చూణన సభికు ర్యా త శానికితారు,. ము ప్రై అయిదేళ్ళు నిండీ నిండక ముందే తపిగా లు తుదిశ్యా ఆదారం. అరని గ్‌ 0 ధి రు న నం వ సబా, ఫె స్ట వ్‌ జ్‌, క న్‌ కం నర్తనం న. ఆ గ ర ల నాన లట నుం ఉ హర జటలు. క్‌ ప నీ లా క లో లల విరిగింది? గ వచనమ న మం మ న. 1 సన్లా పు తలు లప్‌. నన న కంభం న నా కారా కాజా ాాలలాలా కారా రట ళన కహ ఉప కటల ల నన. లంర. యట్‌ లంగా యన యనరాంం ఈ న కలాల. రద రట త కన మా, దం న ళం మ టి. న న క. క స ర. న తు న సతర తట సక శో న్య రల యు కం 2 వ రశ మ స స భో సథ రీ న స క మల... పమ క 1! క్త ర నున క క స కం య న్నా వ కంర నల సతో ని మ్‌ గ్ల గ స స స. 4 ॥] | వు

ప్రాచీన లిపి గుట్టు ఎలా రట్టయింది?

ఇప్పుడు మనం చకచకా అనుకొన్నది రాసేస్తున్నాం. అలవోకగా దాన్ని చదివేస్తున్నాం. మరి ఈ రాత ఎలా మొదలైంది? ఎలాగో మొదలైందనుకొందాం. మరి ఈ (ప్రాచీన లిపిని ఇప్పుడు చదివిన వోళ్ళెవరైనా ఉన్నారా? ఉంటే వాళ్లైలా చదివారు ?

దినికో పెద్ద కథ ఉంది.

మనిషికి భాష వచ్చీ రాకముందే 'రాయడమూ'" వచ్చు. 25వేల ఏళ్ళనాటి 'రాతలకీ గీతలకీ' సైతం ఓ ఆర్హం ఉందని ఇప్పుడిప్పుడే మన పరిశోధకులు కూపీ లాగుతున్నారు.

ఈ బొమ్మను చూడండి. ఈ ఎముక మిద గీసిన గీతల్ని చూడండి. ్న ఈ గీతల అర్హం ఏమిటి? 23 ఏళ్ళ క్రింత 'మార్‌జైకొ అనే పరిశోధకుడు / య్యే భూ ఏళ్ళ తరబడి తంటాలు పడి, ఎక్కడెక్కడి ఎముకలూ పోగు చెసుకొని న్యు పరీక్షిచి పరీక్షించి ఈ “గీతా రహస్యం" బయటకు లాగాడు. చయయ టలు

ఈ గీతలు చంద్రుడి పెరుగుదలనీ, తరగుదలని సూచిస్తూ గీసుకొన్నవి. ఒకరోజు గాదు, రెండు రోజుతు గాదు నెలల తరబడి గీసుకొన్నవి. ఆ (ప్రాచీన మానవుడు ఎందుకిలా గీసుకొని ఉంటాడు! ఎన్ని నిండు చంద్రుళ్ళ తర్వాత మంచుకాలం వచ్చి కష్టాలు మోసుకొస్తుందో తెలుసుకొడానికి కావచ్చు. ఓ గర్భవతి ఎంత కాలానికి తనకు ప్రసవం అవుతుందో లెక్కించి చూచుకొడానికి కావచ్చు. ఆనాటి మానవుడు ఎప్పుడూ దీన్ని తన వెంట పెట్టుకొని పోతూ క్యాలెండర్‌లా వాడుకొనే వాడన్నమాట. 'మార్‌ైక్‌ ఈ గుట్టు విప్పగానే ప్రపంచమంతా విస్తుపోయింది. అప్పటిదాకా ఆదిమానవుడు చిత్రకారుడిగా లోకానికి తెలుసేగాని 'సంకేతాలూ' రూపొందించుకోగలడని ఎవ్వరి ఊహకు అందలేదు.

ప్రాచీన చిత్రకారుడు ఓ రకంగా లిపికారుడు కూడానని, చిత్రాలే సంకేతాలుగా మారి (ప్రాచిన లిపి పుట్టిందని దీంతో తేలిపోయింది.

ఈ బొమ్మ ఓ అడవి మేకకు సంకేతం. మొదట మేకనంతా గీసేవారు. తర్యాత తల మాత్రమె | మిగిలి అందులోనూ కొమ్ములే మేకకు ముఖ్య సంకేతాలుగా మారాయి. లో

/ ( టి

ర | ఈ సంకేతాలు చూడండి. మొదటిది ఆవుది, రెడో ఎద్దుది. విచిత్రం ఏమంటే పై మేకకీ ఈ ఎద్దుకీ మధ్య 10-15 వేల సంవత్సరాల చరిత్ర వ్యవధి ఉంది. వంకర స వ. న. యయా ళా (1 (ప్రాచీన మానవుడు గుర్తించాడు. చివరికి పై ఆవు ఇలా పరిణామం చెందింది. ర ఇంతవరకు బాగానే ఉంది. ఓ వస్తువుకి ఓ గుర్తు (కవ లేదా బొమ శ్ర ఎలాగో తంటాలు పడి తెలుసుకొంటాం. టాలోమీ గ్లీయోపాట్రా మరి పదాలూ వాక్యాలూ ఎలా రాసేవారు? వాటిని స ఆజా క్‌ గో ఉత యా జా) వదవడం మనకెలా నాధ్యమైంది? అలెగ్జాండ్రైన్‌ మొదటి పదాలు పైరకంగా ఉండేవి. ఒక్కో బొమ్మ ఒక్కొ ధ్వనికి సంకేతం. అంటే సంకేతాలు మొత్తం వస్తువుకి గాక అందులోని ధ్వనులకి వచ్చేశాయి. ఇప్పుడో సమస్య ఎదురైంది. అన్న బొమ్మల వరుసలే అయితే ఎటు నుండి ఎటు చదవాలి? దీనికి ప్రాచీన మానవుడు పెట్టుకొన్న నియమం ఏమంటే ఇందులో పక్షులూ జంతువులూ ఏ వైపు తిరిగి ఉంటే ఆ వైపుకు చదువుతూ పోవాలి! ఈ రహస్యం తెలియడానికీ, వీటిని చదివి అర్హం చేసుకోడానికీ మనకు ఏళ్లూ పూళ్లూ పట్టిందంటే నమ్మండి.

దిన్ని మొట్టమొదట (ఫ్రాన్సులోని పోలియోలు సాధించారు. 'రోజేటా'లోని ఒక బండ మీద మూడు లిపుల్లొ ఒకే 'సందేశం'* రాసి ఉండటం వారు.గుర్తించారు. అందులో 'అయనాని' లిపి ఒకటి. ఇది వారికి బాగా తెలుసు. మరొకటి (ప్రాచిన ఈజిప్లు లిపి. ఇది వారికే మాత్రం తెలియదు

14 ఏళ్ళ పరిశోధన అనంతరం వీళ్ళు కనిపెట్టిన దేమిటంటే ప్రాచీన ఈబిప్ప లిపిలో ఏదైనా “పేరు” రాయాలంటే దానిచుట్టూ ఓ (ఫ్రేమ్‌ (౧0౫) ఉండేది. టాలెమీ, క్షియోపాట్రా, అలెగ్జాండ్రస్‌లకు ఈ ప్రేంలను మనం పై'చిత్రంలో చూడొచ్చు.

యునాని భాషను బట్టి ఈ (ప్రాచీన ఈజిప్టు లిపిలోని వ్యక్తుల పేర్టు ఈ (ఫ్రేంల ఆధారంగా గుర్తించి, అందులోని సంకేతాల్ని ఒక పేరులోనివి మరోదానితో పోల్చుకొని ఏ సంకేతం ఏ ధ్వనికి ఉద్దేశింపబడిందో పసిగట్టశారు!

'మైకేల్‌ వెంట్రిస్‌' అనే 14ఏళ్ళ బాలుడు 'క్రోటో ద్వీపంలోని పురాతన లిపి రహస్యాన్ని సైతం 17 ఏళ్ళు పరిశోధించి 1952లో ఇలానే బయటపెట్టాడు ! ప్రాచీన లిపి గుట్టు రట్టు కావడం వెనక ఇంత కథ ఉంది మరి!

(రంంలా ఖే

వితడో పలెటూరి రెతు ద క్ర , అతనకున్న లా ఓ పంపు లో కం ౧ ప పు గట్లు అదే దాని అంగాం టి అతని [పాణం. దా అ తెలుసు. దాని [పతి కది - అ ఠం హో మొరాయిస్తుంది. అయి లికా అతనికి తెలుసు. అ ౧లఅ స జ్యో = తేనేం దాన్న బుజ్హగి , అప్పుడప్పుడూ అది లామలకం త్తు చేసి -ఐ

• ఆరెతు కొడుకా స షూ! ) దారిలో పెటు ౪ పంపుసెట్లు పనంటే ఒకం జు మనరెతుమె ల మహా సరదా క ద్‌ దష చ[కాలకు క్‌ న సింది జత ఎలా “ఈ డీ బిట్‌ = ౧౨ క్ష సక ణి ఉంటుంది?' పంపుసెట్లుని బండి చ ? ఇది అతని ఆలోచన. వ 'క్రాలకు బైర్లు తొడిగించాడు . వడ్రంగి దగ్గరికెళ్లి ఓ బండి రేగ పం బం నుంచి కొంత నామ[గి సంవా సైనక జీపులు కావల్సినన్వి దొరు ఫ్‌ ద్ర ని . ఇంకేం మన బండికి [1 షాక్‌ . ట్‌ | సమకూరాయి. ఇష క అబ్లార్శర్లు గేర్‌బాకు కచ్‌

• ర్య బంది జజ గి జో అవాన్సు క్‌ ఇల సంధానించా అపు ఎుటును ఓ " డు. అంతా కలిసి ఈ శ్రి (వే హో బెల్లతో మన రె గంటకి 40కి.మి. పోతు లు ఖరయింది. 20 మంది దీ లా ౦౮6 ౦ది. దీనికి ము . ట్లో ఎక్కవచ్చు ది. ద్తు ౦ట్ట ఎక్కవ గా “మారుతి అనే పేరు ౩ న ! పెటి మ మనన వ టు. సకన్‌ టక గవ! న. తం కా సం మడ ముస ఢీ న య ళం లలో తా. స ము లం ర. ను ఇ ళ్లు వు ప! కసా (౮) ల? ఆ - వక్తుం ననా. ట్‌ ణీ సా! కీ, సి రన ట్ర ప క్షమయా గ య న. కా త్‌ హ్‌ త లా... కే ల మా మమ నంటు స పం చ స హె టీ హమ. య. +? క న న త్‌ ప్న న స ము 4 పం ల మం కాం న (| య. 9 వ. న న! సం యతో స ట్యంం.. ట్‌. ను య న యయ యును స నం... మా టి పము స నం ల ( టట్‌. నం నో మర న. టఉనొాగా మ న లం [౨ గయీ యి ణంల... ణా న్‌ ప్‌ ఇ నచ లాక్‌ నహ ;; ( క. వ. క. స్‌ో నన ॥. 0 | శ న. శ్వా చ ళ్‌ కపచేన .. టు న: ల న - "గి న్‌ కా స స ను మ్‌ టాటా ల టవ తం తే (1 లంలో ఇ (ల్‌ నజ. ౦ వ ల. శల అతన్‌ స యాడ్‌ మే ల . నే | ॥ " స టనే చీ స్టే. 2 లకీ. జక పప్‌ న. ఇ ( ఇ నే - లన న నవు జే నో ఖే ౮ గ ళా? + " టో జ ౯ - అకాల శ న. సకతలో , ఫే క ౮ ఫి వి వయా న. నళ... ( | మ ఓ హాం నాన స శ లు టక ణే వం లో యి స్‌ క మ. . వ. దయం గ్గ పం స న్‌ జే. క్షే అ నుంచీ పు వ. . . , మ తల నల్ల నశ గ న్నన ము తై పున. 4 4 , ల తమా! నై రష. న. లను మ నినన . స. లు చ్‌ య సన్‌ ఎ; రె. ప ర న 9 కా (| టి చల చాప య ప వ న |. య. క. ం? "ఖీ న 1. మ్మ ఖ్‌ యా క్‌ పట న సు ల అట్ల కొం న. వా ర 4న స య షు న పంక నా వూ వ న! చ్‌ ల భే త్న్‌ ణ్‌ ళ్‌ ఫు కై! ఇ వ. న. త్తి వ డం ల్‌ టు సమ సయ శాఖ) లౌ లం క్‌ జభ. సరం నయ న. వమ షక. . ॥ . ము + వ | ష్‌ న 7 బళ 1 గహ" . న వన ్‌ళ*ే క. క , సజ తే మప ట్య ల వగ లా నన ల లే క్ట ౧. న. రయ యయ! ల ఆగ క్‌ వ. పయ మట సు. (2 (శ్ర | న 0 మ ౦ చెసుకొని “నిష ; య; ముల లో. న ల ఖ్‌ త. గ్‌ పన ర బ్య కీ శ టే ప మ వకకే శ = | ర క స ఏళ కా న మచట పే! మ జే ర | ఇ గ క్‌ ణయులె య. నల ఇ షో ( త్‌ ౨ రౌ తో ఎల ప సు రు... న్నున స వ శ కష 6 న జ న సేసి హా హం శే | యిం లు! మనత టో పై 4 శ్ష శమన | ర త శే వ శ జ్‌ . చం లట మప రం. తళ చ హా క మ స. యే క్త క జన్‌ సీ కడా న లన స న! ప భ్‌ గీ | ష్‌ హం 11 యర ఇబ్ధ |] హత * య క్ష సన్న త్య సళ +. ఆక్‌ ల్‌ య 1 హా టీ! ట్‌ వు అ మ పనన రం లో టయ గ టి +. అ ఆగ న సస కవ వక! -_ న్‌ మల జై. ల "శ హర్యానాకు, అక మ న కడ ల. | . కం (ళ న్‌ ఎన్ని న ల నా టో / సం రాలి కళల న్‌, శ్‌ ల “్‌్ట్లి . . + | / . (| త ల్‌. ఇం లం మం . “సజ? కాం -. క్‌ ల్లో లీ .. క్ట. మ న నాం చ్‌ య త రానాజవాజాలాా వనన. ! కాలాల నన కమ లో వ

నుంచి రాజస్తాన్‌కు పాకిపోయింది. ఈ “పల్లెటూరి టాక్సీ' ధర కూడా బాగా పడిపోయింది. స్వంతదారుడల్లా రిపేర్లు నేర్చుకోడంతో 'పోషణాపాలనా' మరింత సులువై కంపెనీ వాహనాలకు కష్టకాల మొచ్చెసింది. (పాపం రోడ్డు రవాణా అధికార్లకు ఎక్కడలేని చిక్కు చిరాకూ పుట్టుకొచ్చి ఉంటాయి!) ఇలాంటిదే మరో కథ : అతడు పాటియాలలో మరో రైతు. అక్కడో వ్యవసాయ విజ్ఞాన కేంద్రం వుంది. దీని సాయంతో అక్కడి రైతులు సంవత్సరానికి నాలుగు పంటలు పండిస్తున్నారు. అయినా సరిపెట్టకోక మన రైతు ఒకరోజు ఆ కేంద్రానికి వెళ్లి నేను మధ్యంతర పంటగా పొద్దుతిరుగు వెశాను' అని అక్కడి శాస్త్రజ్ఞులకు సెలవిచ్చాడు. వాళ్ళకి చిర్రెత్తుకొచ్చింది. ఆశబొతు అమాయక శిఖామణి అనుకొని 'సొద్దు తిరుగుడు వేస్తే పక్షులెక్కువై అసలు పంటకే ఎసరు వస్తుంది తెలుసుకో' అని మందలించారు. అందుకా రైతు “ఇన్నేళ్ళ నుంచి వ్యవసాయం చేస్తున్నా ఆ మాత్రం తెలీదా నాకు. అందుకే పొలంలో తేనెటీగల్ని కూడా పెంచుతున్నా' అని వాళ్ళని 'ఓరి పిచ్చిదద్దమ్మల్హారా అన్నట్టు చూచాడు. తేనెటీగలు పక్షుల్ని తరుముతాయా? పక్షులకు ప్రత్యామ్నాయ ఆహారమిచ్చి పంట జోలికి పోకుండా చేస్తాయా? వీటికి జవాబు దొరక్క ఏ పిహెచ్‌.డి.కి దీన్ని ఎవ్వరూ సబ్బక్టుగా తీసుకొన్న దాఖలా కన్పించక శాస్తజ్ఞాలు జుట్టు పీక్కొన్నారు. రైతు మాత్రం నాలుగు పంటలు, పొద్దతిరుగుడుతో పాటు కావల్సినంత తేనె కూడా 'పండించుకొన్నాడు". ఇలాంటి 'కథ'లు ఎన్నైనా చెప్పొచ్చు. వీటిని విన్నప్పుడే మన్చిస్తుంది? మానవుడు ఆదిమ గుహాంతరాల నుంచి ప్రస్థానం ప్రారంభించి సహ(స్రాబ్బాల సము(ద్రాల్ని ఈదుకొంటూ ఇంత దూరం (ప్రయాణించాడు. ఇలా చూస్తే సామాన్య మానవుడి శ్రమైక జీవన సౌందర్యం, అనుభవ పాండిత్యం, వ్యవహార విజ్ఞానం, ఆలోచనా శైలి, నైపుణ్యం, కళాకౌశలం కంటె శాస్త్రాన్ని ఇంత దూరం నడిపించిన శక్తులమున్నాయి? మన ఇతిహాస పురాణ కావ్యాల రచయితలుగా, కవులుగా క"ందర్ని మనం చెప్పుకోవచ్చు. కానీ ఏటి మూలాల్ని అనామక సామాన్య మానవ జీవన (స్రవంతిలో కదా మనం వెతకాల్సింది. నేడు ఆయుర్వేద జొషధాలు ఏ మహానుభావుల పేర్లతోనైనా చలామణీ కావచ్చు. కానీ వాటిని వెతికి పట్టుకొన్నదీ, వాటిని పరీక్షించింది, తరాన్నించి తరాన కందించిందీ మన “అనాగరిక ఆటవికు'లని గదా మనం గుర్తించాల్చింది! చెకుముకి నుంచి నిప్పు రాజేసినవాడు, దుంగల నుంచి చక్రాన్ని దొర్లించినవాడు సగటు మనిషిగాక మరెవ్వడు? సమష్టి జీవన పోరాటం నించి గాక నిప్పెలా పుట్టగట్గింది? చక్రమెలా పరి'భ్రమించగల్లింది? శాస్త్రం పెరిగాక, పరిశోధనా సంస్థలు వెలిశాక సూక్ష్మాతిసూక్ష్మ, జటిలాతిజటిల రహస్యాల్ని ఛేదించే రోజు వచ్చాక శా(స్తమూ, సగటు మనిషీ ఎవరికివారై పోతున్నారా? ఈ సహస్రాబ్దపు మహా మేధావులెవరు? తత్వవేత్తలెవరు? పరిశోధకులెవ్వరు? కవులెవ్వరు? కళాకారులెవ్వరు అని మనం చేసే సర్వేలలో ఈ సామాన్యులకు స్ట్థానమెక్కడ? (పాఫెనల్‌ యళసాల్‌ ఆధారం (సోట్‌ ల్ని

భూమి పుచ్చశాయలా ఉందా, ఆపిల్‌ పండులా ఉందా! పుచ్చకాయక ఆపిల్‌కీ తేడా తెలుసుగా? రుచిలో అనుకునేరు! కాదు లెండి. ఆకారంలో! రెండూ గోళాల్దాగా ఉంటాయి. కాని పుచ్చకాయ పైనా కిందా సాగి ఉంటుంది. ఆపిల్‌ నొక్కుకుని ఉంటుంది. (అంటే ప్రతి పండూ అలానే ఉంటుందని కాదు లెండి. ప్రకృతిలో పరమ వీంతగా ఉండే పుచ్చకాయలూ, ఆపిల్‌ పళ్లూ కనిపించవచ్చు. కాని మనం మామూలుగా ఉండే ఆకారాన్ని గురించి మాట్లాడుకుంటున్నాం.) 17వ శతాబ్దం ఉత్తరార్హం దాకా భూమి పూర్షగోళంగా ఉందని ప్రతివాళ్టూ అనుకున్నారు. అప్పుడు ఉన్నట్టుండి సందేహాలు పుట్టుకొచ్చాయి. పారిస్‌ సైన్స్‌ అకాడెమీ భిన్నభిన్న ప్రాంతాల్లో రేఖాంశాల పొడుగుని కొలిపించడంతో మొదలైంది ఇదంతా. భూమి ధృవాల దగ్గర కొంచెం సాగి ఉందని అకడమీషియన్లు నిర్జారణకి వచ్చారు. అంటే కొంచెంగా పుచ్చకాయ ఆకారంలో ఉందని. ఇంగ్రీషు శాస్త్రవేత్త ఐసక్‌ న్యూటన్‌ దీన్ని ఒప్పుకోలేదు. ధృవాల దగ్గర కోసుగా కాకుండా చప్పిడిగా వుందని ఆయన లెక్కగట్టాడు. డచ్‌ శా(స్త్రవ్తే క్రిస్టియన్‌ హ్యూగెన్స్‌ న్యూటన్‌ని బలపరిచాడు. భూమి తన అక్షం మీదనే పరి(భ్రమిస్తోంది కాబట్టి కొంచెంగా చప్పిడగా ఉండాలని ఆయన వాదించాడు. తన వాదనని రుజువు చేనుకుందుకు ఓ కర్ర చివర యా బంకమన్ను ముద్దని పెట్టి గబగబా తిప్పడం కస్ట మొదలు పెట్టాడు. (క్రమేపీ ఆది యాపిల్‌ క్‌ | తా ఆకారం తేలింది. ల రో సో గే | య జా వాళ్ళు బల్ల చరిచి అన్నారు. 'చదునుగా'అని షా న (నో (ల ఇంగ్రీషు వాళ్ళు గొంతు చించుకున్నారు. ఈ న ( వ | ఆలో క్ష ం తో వాదనని పరిష్కరించాలి అన్ఫెప్ప రేఖభాంశా వూ. . నక లని కొలవడానికి శా(స్తజ్ఞుల బృందాన్ని న. ఖం శచేటల. గ] 1 1

పంపేరు. కొంత కాలం తర్యాత భూమి ధృవాల న్స. య! దగ్గర కొంచెం చదునుగా ఉందన, కాన అది ) ర్య. స చయ) సమంగా కాదని తేలింది. బి (శ శన టా హే + ఆశ రి ?/ స (సై శ, ల్లి యుగంలోనే తేలారు. 105/ అక్టోబరు 4వ తేదీన | గ్‌ య | సోవియట్‌ యూనియన్‌ మొదటి స్వుత్నిక్‌ని లీ శ “యే? ప్రయోగించింది. రోదసిని జయించడంలో ఇది హం స చా (“ఫల ఈ మొదటి ప్రయత్నం తర్వాత సోవియట్‌ / 1 గ క శాస్త్రవేత్త రాకెట్లని ఒకదాని తర్యాత ఒక దాన్న ౫ ప్రయోగిం చారు. భూమి మీద కంట్రోల్‌ సెంటర్లకి సమా చారం కుషృతెష్పలుగా వచ్చి పడింది. ఉప[గ్రహాలు దీర్హ వృత్త కక్ష్యలో తిరగడాన్ని గమనించిన శాస్త్రవేత్తలు ఉత్తరార్హగోళం చివర కొంచెంగా అది 'ములిగి” వెళ్ళడం చూశారు. వాటిని ఏదో ఆకర్షిస్తున్నట్టుగా అలా ఉంది. దక్షిణార్హ గోళంలో మరి అంతా మామూలుగా ఉన్నట్టి ఉంది. భూమేనా అలా ఆకర్షిస్తూ ఉంట? కంప్యూటర్జ్హు అహోరాత్రాలూ పని చేసాయి. రెండు ఖండాల నుంచి ఉపగ్రహాలని ప్రయోగించారు. రోదసి గురించి సమాచారం పోగయింది. త్వరలోనే సమాధానం దొరికింది. భూమి ఉభయ పార్వ్వాల్గ్‌నూ కుంభాకారంగా ఉబ్బి పైకి తేలిన బుడగలని ఉప([గ్రహాలు కనిపెట్టాయి. హిందూ మహాసముద్రంలోనూ, అమెరికన్‌ తీరం దగ్గరనూ, బోలెడు లెక్కలు గుణించాక తేలిందేమిటంటే మన భూమి ఉత్తరార్థగోళంల్‌ ఓ పిసరు కోసుగా ఉంది అనీ, దక్షిణాన కొంచెం చదునుగా ఉందీ అనిని. అంచేత భూమి పచ్చకాయ లాగానూ లేదు, ఆపిల్‌లాగానూ లేదు. ఓ పిసరు భేరీ పండులా ఉందేమో. కాని నున్నగా, సమతలంగా లేదా బొమ్మలో కనిపించినట్టు త్వక్కు మీద వంకరగా, గోతులుగా ఉంది. అంచేత ఇది భేరీ పండు ఆకారంలో ఉందని అనలేం. ఈ ఆకారాన్ని ఏమని పిలవాలీ అనేదాన్ని గురించి శాస్త్రవేత్తలు ఏకాభిప్రాయానికి వచ్చారు. దీన్ని 'జియోయిడ్‌' అని పిలిచారు. 18వ శతాబ్దం చివర్శో సూచించిన పేరు అది. అంటే ఊరికే 'భూమిలాగా' అని అర్హం! ఈ పేరుతో పేచీ లేదుగా. భవిష్యత్తులో మరింత కచ్చితమైన చిత్రం వచ్చినా ఈ రును మార్చాల్సిన అవసరం లేదు. అనలోలీ లొమీలిన్‌ భూమి ఇలా ఉందని ఎలా కనిపెట్టాడు?” నుంబి 'విత్సుపలాశళవింగింది? మమమ మమా. త్త ఇ

ఏలచైర్‌ నుంచి విశ్వావిరావ లోధన ఆయన మెదడుకూ శరీర భాగాలకూ మధ ; జాన గ” లింకు తెగిపోయింది. అంటే శరీరంససేమిరామెదడు ( /' ౪ స మీద నియంత్రణ విధించింది గానీ మేధస్సును నా నమ్మకం. ఇలాంటి శరీరాన్ని ఆయన ఓ వీల్‌ఛైరకు క శ. తన. అప్పగించి, మెదడును మాత్రం విశ్వాంతరాళపులోతు [శ వెతకడానికి అంకితం చేశాడు. ఇలా చీకటి బిలాల . . . | [| క్‌ శ వెతుకులాటలో ఆ కుర్చీ మీదే ఆయనిప్పటికి నలభై | . న ఏళ్ళ నుంచి తపస్సు చేస్తున్నాడు. నన; తపస్సులో ఎవరైనా దేవుణ్హి ఆరాధిస్తారు. సాక్షాత్కారింప జేసుకోవాలని తపన పడతారు. కానీ ఈ మహాతపస్వి “ప్రకృతి సూత్రాల స్వరూపానికి రూపకాలంకారం దేవుడిని సూ(త్రికరించి అసలు దేవుడికే ఎసరు పెట్టాడు. 'నా పరిశోధన సైన్సుకీ దేవుడికీ మధ్య ఉన్న సన్నని సరిహద్దు రేఖ మీద సాగుతుంది. నేను మాత్రం సైన్సు పక్షమే' అని ఆయన తెగేసి చెప్పాడు. అంతటి సైన్సు పక్షపాతి ఆ సైన్వునైనా బతకనస్తున్నా డనుకొంటారా? అది లేదు. మరో రెండు దశాబ్దాల్లో భౌతికశాస్త్రం అంతం కాగలదని ఆయన దృఢమైన నమ్మకం! బాగుంది కదూ! ఇటీవల భారతదేశపు పత్రికలకు కావల్సినంత సరుకూ సరంజామా అందించిన ఈ మహానుభావుడు స్టఫెన్‌ హాకింగ్‌ అని మళ్లీ చెప్పక్కర్రేదు గదూ! హాకింగ్‌ సరిగ్గా (1942) జనవరి 8న గెలిలియో పుట్టినరోజే పుట్టారు. సూర్వ్యకేంద్రక సిద్దాంతాన్ని నెత్తికొత్తుకొని గెలిలయో కష్టాలు కొనితెచ్చుకొన్నట్టి బిగ బ్యాంగులోకి ఎంత తలదూర్చినా తనకు మాత్రం గెలీలియో గతి పట్టరాదని ఆయన అప్పుడప్పుడూ ఛలోక్తి విసురుతుంటాడు. స్పలకాలాలకు పరిమితులు ఉండవచ్చు కాని, హద్దులు లేవని - అంటే 'సృష్టి సమయం' అనేది లేదని ఆయన చెప్పే సిద్దాంతం. గెలీలియో వృతిరేకుల్లాంటి వారెవరైనా ఇప్పుటికి ఉంటే వారికిది అర్హం కాదని, తనకేం ఢొకా లేదని ఆయన వేళాకోళం కూడా చేస్తుంటారు. ం

ఇంతటి హాస్యప్రియుడి జీవితం మాత్రం విషాద విహ్యలం. 21 ఏళ్ళ వయస్సులోనే ఆయన్ను ప్రమాదకర నరాలవ్యాధి పట్టుకొంది. ఆ వ్యాధి మొదట ఆయన మెదడు మీదా, తర్వాత వెన్నుపాములోని నాడీమండలం మీదా దాడి చేసింది. కండరాలన్నీ చచ్చుబడ్డాయి. పక్షవాతం వచ్చేసింది. ఆతర్యాతగొంతుకు ఆపరేషన్‌ జరగడంతో మాట కూడా పడిపోయింది. ఇప్తుడతటి మెదడుమాట శరీరం వినదు. ఒక్కడుగు వెయ్యలేడు. ఒక్క పని చెయ్యలేడు సరిగదా ఒక్క మాట కూడా పలకలేడు. పనిచెసిది ఒక్క ఎడమచేతి వేలు మాత్రమే ! దానితో ఆయన ఓ బటన్‌ నొక్కి తన మెదడులో మెదిలే భావాల్ని కంప్యూటర్‌ స్ర్కీన్‌పై కదలాడిస్తాడు. 'వాయిస్‌ సింథసైజరో ఆయన అరకొర మాటల్ని అచ్చం అమెరికా యాస ఇంగ్రీషులో జనానికందిస్తుంది.

ఇంతటి దయనీయ శరీరంతో అంతటి పరిశోధనల్ని ఆయనెలా చెయ్యగల్నుతున్నాడు? అనే ప్రశ్న ఎవరికైనా వస్తుంది. ఆయనెప్పుడూ ప్రయోగశాల జోలికి పోలేదు. పరికరాలతో ఆయనకు పనేలేదు. మనసే ఆయన ప్రయోగశాల. కలం కాగితం సైతం లేకుండానే ఎంతటి సుదీర్హ సమికరణాన్నైనా పెదవులు కదిలిస్తూనే మనసులో మధించి ఆయన సమాధానాన్ని సాధించగలడు. ఈ గణితసూత్ర మధనం నుంచే ఆయన విశ్వావిర్భావానికి కొత్త సిద్దాంతాన్ని రూపొందించాడు!

ఆయన రూపొందించిన స్టింగ్‌ సిద్దాంతాన్ని భౌతిక వాస్తవానికి సంబంధించిన అన్ని మౌలిక కణాలను వాటిని బంధించే శక్తులను ఏకీకృతం చేసే సిద్దాంతంగా నేడు పరిగణిస్తున్నారు. ఇప్పటిదాకా పరమాణువులొని ఎలక్ష్రాన్లు, 'ప్రాటాన్లు, న్యూట్రాన్ల వంటి మౌలిక కణాలు బిందు రూపంలో ఉంటాయని మనం భావిస్తున్నాం. (స్టింగ్‌ సిద్దాంతం ఈ మౌలిక కణాలకు తంతు రూపాన్ని ప్రతిపాదిస్తుంది. మనకు తెలిసిన ప్రపంచంలో పొడవు, వెడల్పు, ఎత్తులు అనే మూడు కొలతలు మాత్రమే ఉన్నాయి. స్టింగ్‌ సిద్దాంతం తొమ్మిది కొలతలను ప్రతిపాదిస్తుంది. పదార్ధంలోని మౌలిక శక్తులను, వాటి ప్రమాణాలను స్టింగ్‌ సిద్దాంతం ఏకీకృతం చేసి ఒకే చట్రంలోకి తీసుకొస్తుంది.

ఇప్పుడు హాకింగ్‌ను ఒక ఐన్‌స్టీన్‌గా ఆరాధించే వారున్నారు. ఆయన “ఎ బ్రీఫ్‌ హిస్టరీ ఆఫ్‌ టైమ్‌"

[గ్రంథం ప్రపంచంలో ప్రతి 750 మందిలో ఒకరు కొన్న ప్యాపులర్‌ సైన్సు (గ్రంథం. ఆయన పెదవుల కదలికల్ని చూసందుకు, మాటలు వినేందుకు జనం తండోపతండాలుగా వస్తుంటారు. ఒక సైంటిస్ట్సుకు ఇంత ్రజారాధన ఇప్పటిదాకా శాస్త్ర ప్రపంచం కనీవినీ ఎరుగనిది.

అయినా హాకింగ్‌ వినయ సంపన్నుడు. తన వినయాన్నిహాస్యంతో మేళవించి ఎంత పెద్ద పొగడ్తనయినా తేలిగ్గా కొట్టేస్తాడు. “ఈ పదత్రికలకూ ఎప్పుడూ ఓ వెరైటీ క్యారెక్టరు కావాలి. మేధావి అయి ఉండి అంగవైకల్యం కూడా తోడైతే ఇంకేమైనా ఉందా? సోరీ బాగా రక్తి కడుతుంది. అలాంటి క్యారక్టరు ఎవరున్నారని చూస్తే నెను దొరికాను. అంతే హడావుడి మొదలెట్టారు” అంటూ ఆయన పత్రికల్ని ఎద్దేవా చేస్తుంటాడు. ఆ మాటల్లో ఎంత చమత్కారమో అంత విషాదం కదూ!

శాస్త్రం ప్రయోగశాలల్లో కాదు పురుడు పోసుకొనేది. విశ్వాన్ని తొలిచి చూడాలన్న తపనలోంచి, అందు కోసం పడ్డ మథనలోంచి, ఆ మథన కోసం చేసిన త్యాగాలలొంచి, ఆ త్యాగంచుట్టూ అల్టుకొన్న ఆత్మ విశ్వాసం లొంచి శాస్తం పుట్టుకొచ్చింది. దీన్ని హాకింగ్‌ మరోసారి మనకు గుర్తు చేస్తున్నాడంతే!

“ న

తెలివి కొలతల కథా కమామీషు తెలివి మీరిన మనిషి తన తెలివిని ఎత్తులాగే, బరువులాగే కొలుచుకోవడానికి పడిన తంటాలు అన్ని ఇన్నీ కావు. తెలివి వారసత్వంగా సం(క్రమిస్తుందని, అందువల్ల కొంతమంది పుట్టకతోనే మేధావులుగా పుడతారని ఒక గాఢ (మూడ) నమ్మకం మనిషిని చాలాకాలం నుంచి వెన్నాడుతోంది. ఇప్పుడీ తెలివి కొలతల కథలు కొన్ని విందాం. మొదటిది ఫ్రాన్స్‌ కథ. తెలివి కొలతల కాద్యుడు (ఫ్రాన్సు దేశపు ఆల్‌ఫ్రెడ్‌ బినే. 1905లో ఈయన కొన్ని అభ్యాసాల్ని తయారుచేశాడు. వీటి ఆధారంగా ఐ.క్యు. లెక్కించేందుకు రంగంలోకి దిగాడు. ఒకానొక అభ్యాసాన్ని 7ఏళ్ళ పిల్లలు కొద్దిమంది, 8 ఎళ్ళవారు చాలామంది, 9ఎళ్ళవారు అందరూ చెయ్యగల్గుతున్నారనుకోండి. దాన్ని బినే 8 ఏళ్ళ స్థాయి అభ్యాసంగా ్రమాణీకరించాడు. దీన్ని 7 ఏళ్ళ పిల్ల చెయ్యగల్గుతోందనుకోండి. ఆ పల్ల ఐ.క్యు, 8/7)100=114. ఆరేళ్ళ స్థాయి అభ్యాసాన్ని మాత్రమే 7 ఏళ్ళ పిల్లవాడు చెయ్యగల్గుతున్నా డనుకోండి. వాడి ఐ.క్యు 6/7ఇ100=86. అయితే బినే ఉద్దేశం తెలివిగల పిల్లల్ని పసిగట్టడం గాదు. వెనకబడ్డ పిల్లలకి సాయమందించి ముందుకు తీసుకొని రావడం. అంటే బినే దృష్టిలో ఐ.క్యు. స్థిరంగా ఉండదు. పరిసరాలు, అవకాశాలు ఆధారంగా దాన్ని మార్చవచ్చు. దీనర్హం ఐ.క్యు. అనువంశికం కాదనేగా. ఒకే అభ్యాసంలోని గణితంలాంటి కాన్న అంశాల్ని అద్భుతంగా, భాషలాంటి అభ్యాసాల్ని చాలా పేలవంగా పూర్తిచేసిన వారినీ బినే గుర్తించాడు. దీనర్హం ఏమిటి? ఒకేబిడ్డ ఐ.క్యు. ఒక అంశంలో ఒకరకంగా, మరో అంశంలో మరోరకంగా ఉందన్నమాట. అప్పుడు ఐ.క్యు.కు అర్హమేముంది? శ... ఇదే అభ్యానాల్ని బెల్జియంలోని పాఠశాలల్లోనూ (ప్రయోగించారు. ప! గ 1 బెజ్జ్టయం పెల్లలు (ఫ్రెంచి పిల్లల కంటే అద్భుత (ప్రతిభ ప్రదర్శించడంతో ! ర్ట. | ఫ్రాన్సు దేశం ఖంగు తింది. తీరా లోతుకెళ్లి చూస్తే బినే పరిశోధన చేసిందేమో వ? ల్‌ క్‌ (ఫ్రెంచి దేశపు ప్రభుత్వ పాఠశాలల పిల్లల మీద. బెల్జియంలో జరిగిందేమో న్‌ కో ] (ప్రైవేటు పాఠశాలల పిల్లలమిద! అదన్నమాట కిటుకు. త్తు శ ల్‌ ఇవే ఆ. రెండోది అమెరికా కథ. 1 + || తో 1907లో అమెరికా తమ దేశంలో తెలివితక్కువ చచ్చుసరుకు పెరిగి నే క! , వ్‌. _ పొయ్యే 'ప్రమాదం' ఉందని పసిగట్టి నేరస్తులు, తాగుబోతులు, వేశ్వలు లాంటి ై్రాయయలా' న .. న న నవు (

'బుద్దిహీనులు' ఎల్లల్ని కనరాదని ఓ శాసనం తెచ్బంది! ఆ తర్యాత తమ దేశంలోకి వచ్చె వివిధ జాతీయులకు కోటా పెట్టి తూర్పు దక్షిణ యూరపు దేశాల 'బుద్దిహీనులు' తక్కువగానూ, ఉత్తర యూరపు దేశాల 'తెలివిమంతులు" ఎక్కువగానూ తమ దేశంలో స్టిరపడేలా 'జా(గ్రత్త' తీసుకొంది. 'తెలివిగలవాళ్ళంతా అమెరికా వాళ్లేనోయ్‌' అన్పించుకోవాలని పాపం ఆ దేశానికంత తహతహగా ఉండేది.

ఈ నేపథ్యంలో 1915-20 ప్రాంతంలో అమెరికా సైన్యంలోకి వచ్చే వారికో పరీక్ష పెట్టారు. ఈ పరీక్ష రెండు రకాలుగా ఉండేది. ఇంగీషు తక్కువగా తెలిసి, అమెరికా బయటి నుంచి వచ్చిన వారికొక పరీక్ష, తరాల తరబడి అమెరికాలో స్టిరపడి ఉన్న వారికింకో పరీక్ష! మొదటిది 'బిటా”, రెండ్‌ది “ఆల్ఫా.

బయటివారిని విలున్నంత మందిని సైన్యంలోకి రానీకుండా అడ్డుకోవడం ఈ తెలివి కొలత పరిక్షల పరమార్హం, అందుకని “బీటా” పరీక్షలో విచిత్రమైన ప్రశ్నలుండెవి. ఒక టెన్నిస్‌ కోర్టు బొమ్మ ఇచ్చి టెన్నిస్‌ ఆట ఎప్పుడూ చూడనవాళ్ళు దిన్నైలా రాయగలరు? రాయలేరు. అందువల్ల విళ్ళు తెలివితక్కువ వాళ్ళని గుర్తించి" తరిమేశారు. ఈ పరీక్షల నిర్వాహకుడు “రాబర్ట్‌ మర్కేస్‌, ఇందుకోసం ఈ తంతు నడిపాడు. తర్వాత ఈ పరీక్షలు అమెరికా పరువు తీశాయనుకోండి.

ముచ్చటగా మూడోది లండన్‌ కథ.

1955-65 మధ్య తాను 106 మంది (53) కవలల మిద ఓ పెద్ద పరిశోధన జరిపినట్టు 'సెసిల్‌బర్ట్‌' అనే శాస్త్రజ్ఞుడు ప్రకటించాడు. ఈ కవలల్లోని (ప్రతి జంటలోని బిడ్డా ఒకరు ఒకచోట, మరొకరు మరో చోట పెరిగినవారట. అంటే వీరు పెరిగిన పరిసరాలు భిన్నమైనవి. అయినా ప్రతి జంటలోను సమాన లక్షణాలు (సమాన తెలివితేటలు) 77శాతం ఉన్నాయని ఆయన తేల్చాడు.

ఈ పరిశోధనకు ఎన్నడూ లేని పేరు ప్రతిష్టలు దాపురించాయి. పరిసరాల, అవకాశాల (ప్రభావం ఐ.క్పు. మీద ఏమీ ఉండదని నిర్హారణలు వెలిశాయి. తెలివి సహజసిద్దమని సిద్దాంతాలు పుట్టుకొచ్చాయి. దీంతో కావల్సినంత కలకలం కూడా రేగింది. ఇంతలో బర్ట్‌గారు ఆయన అదృష్టవశాత్తు కాలధర్మం చెందారు.

తర్వాత బండారం బయటపడింది. బర్ట్‌ రెండో కంటికి తెలీకుండా పత్రాల్లోని లెక్కల్నీ తారుమారు చేశాడని తెలిసింది. కొంత మంది బర్ట్‌గార్ని రక్షించాలని తెగ ఉబలాటపడ్డారు. చివరకు బ్ట్‌గారి విరాభిమాని

'లెసలీ హర్ష్న్‌శా' అన్న పత్రాల్నీ పునఃపరిశిలించాడు. 1979లో ఈ పరిశీలన బయటకొచ్చింది. బర్ట్‌ పచ్ళ మోసగాడని తేలిపోయింది. అయితే అప్పటికే కావల్సినంత ఆలస్యం జరిగిపోయిందనుకోందడి.

ఇలాంటి తెలివి కొలతల కథలు కోకొల్లలు. స్వంత పిల్లల మిదా దత్తు పిల్లల మీదా, నల్లవారి మిదా తెల్లవారి మీదా ఇలా ఒక్క్కాకరి మీద ఒక్కో పరీక్షల కథలు కావల్సినన్ని!

అసలు తెలివిని కొలవగలమా? (ప్రేమించడం, కోపించడంలా ఇది కూడా ఒక స్పందన రూపంలోనే గదా వ్యక్తమవుతుంది. ప్రేమ లాంటి స్పందనలు ఒక్కో సందర్భంలో ఒక్కో రకంగా ఉంటాయి. మరి తెలివి కూడా ఒక్కో విషయంలో ఒక్కో రకంగా ఉంటుందాయొ. దిన్నిబట్టి సాధారణ తెలివిని (ఐ.క్యును,

ఎలా నిర్హారిస్తారు? ఇవన్ని మనలాంటి సామాన్యుడి కెదురయ్యే సవాలక్ష ప్రశ్నలు. తెలివిని కొలిచినవారి తెలివిలోకి ఇంత చిన్న ప్రశ్నలు దూరలేక పొయ్యాయి కాబోలు! వ్త క్ష ల్ని

ఐన్‌స్టీన్‌ మెదడుతో మళ్ళీకసరత్తు

సొపం ఐన్‌స్టీన్‌కు మళ్లి కష్టాలొచ్చాయని ఆయన మెదడుని మళ్లీ కొలిచి వొ మం ఆ మెదళ్లోంచి ౬=గఆ ఎక్కడి నుంచి పుట్టుకొచ్చిందో ఆరా తీశారనీ మీరు పత్రికల్లో (౫. యు ' చదివి ఉంటారు. 1955లో ఐన్‌స్టీన్‌ మరణించిన 7 గంటలకే ఆయన పురై నుంచి "౫/౫ . మెదడుని వేరుచేసి, తూకం వేసింది లగాయితు ఆ మేధావి మెదడు మీద కసరత్తు గ వ 1 / జరుగుతూనే ఉంది మరి. యాట

కొందరు మనుషులు ఇంత 'అతి తెలివితో ఎలా ఉంటారని మానవుడు తన జ 0 గ్గ షె

తెలివినంతా తగలేసి చాలారోజుల్నించి కుస్తీ పడుతున్నాడు. సైన్సు ప్రతిదాన్నీ ///:

'కొలిచి' నిర్దారించగలది గదా అందువల్ల తెలివిమంతుల తెలివి గుట్టు విప్పడానికి. / , ॥ | మొదట్లో పురైల్ని కొలవడం మొదలెట్టారు. అమెరికాలో, యూరప్‌లో ఈ వెర్రి | / / ॥ మొదట పుట్టుకొచ్చింది. విళ్ళకి నల్లవాళ్ళు తెల్లవాళ్ళ కంటె తెలివితక్కువ దద్దమ్మలని ॥ 1 నిరూపించాలని ఎప్పటి నుంచో తహతహగా ఉండేది. 'పు[రై పెద్దదిగా ఉంటి 1 // | అందులో మెదడు ఎద్దదిగా ఉంటుంది. మెదడు పెద్దదైతే తెలివి కావల్సినంత / ॥ / | వుంటుంద ని ఓ సిద్దాంతం తయారు చేశారు. 1 |

ఇక చూసుకోండి తెల్లవాళ్ళంతా పు(రైల మీద పడ్డారు, పు(రైనిండా ఆవాలు | | | ॥/ (| పోసి, వాటిని తూకం వేసి ఆ పురైలో ఎంత బరువైన మెదడు ఉందో లెక్కించడం క్షీ,“ | మొదలెట్టారు. సగటు తూకాలు, తులనాత్మక తూకాలు సిద్దమయ్యాయి. అయితే . ఈ ఆవాలు కూరికూరి పోస్తే ఎక్కువ గావచ్చు. లెక్కలు తారుమారు కావచ్చు. .. ఓ - అందువల్ల అసలు మెదడునే ఊడబెరికి తూకం వేస్తే ఎలా ఉంటుందన్న ఆలోచన స 19వ శతాబ్దపు (ప్రారంభంలో ఫ్రాన్సు శాస్త్రజ్ఞుడు 'పాల్‌బ్రోకా' మెదళ్లో పుట్టింది. | మనిషి చచ్చాడని తెలొస్తె చాలు అక్కడ (బ్రోకా ప్రత్యక్షమయ్యేవాడు. మెదడు వెలికితీసి & | చూచేవాడు. “2కి.గ్రా. మెదడైతే బాగా తెలివిగలవాడి మెదడు కింద లెక్క' అని |. . ఆయనో సగటు లెక్క తయారు చేశాడు. దీంతో పండితులంతా 'మెదళ్ళ దానం” |. / .. ప్రకటించసాగారు. వాళ్ళలో ప్రఖ్యాత గణిత శాస్త్రజ్ఞుడు గాస్‌గారూ ఉన్నారు. తీరా |... జ. ఆయన మెదడు తూస్తే అది 1492 గ్రాములే ఉంది! అందరి గుండెల్లో రాయి |.

పడిందనుకోండి. ఓ పుణ్య ముహూర్తాన సాక్షాత్తు మన (బ్రోకాగారి మెదడూ (చనిపొయ్యాకే అనుకోండి) తూచారు, అది 1424(గ్రాములే తూగింది. ఇంతటితో 'మెదడు బరువు” సిద్దాంతం మూలపడింది.

అక్కడితో ఊరుకొన్నారా? మెదడు పై భాగాన ఎంత ఎక్కువ ముడతలుంటే అంత తెలివి గలవాడని మరో లాజిక్కు ముందుకు తెచ్చారు. కాలం గడిచేకొద్ది మెదడు నిర్మాణం అందులోని భాగాలు వాటికీ మన మానసిక చర్యలకూ సంబంధం వెలుగులోకి రాసాగింది.

మనిష మెదడు నిర్మాణం అత్యంత సంక్షష్టమైంది. అందులో 10 తండత్రులుంటాయి. ఈ వ్యవస్థ్రమన ప్రతి క్రియను, ఆలోచనలతో సహా నియంత్రిస్తుందని విదితమైంది. మెదడుని కింది భాగం, పైభాగం; కుడి ఎడమ భాగాలు అని కూడా విడదీసి చూడగల్లడం మొదలైంది. ఇవి ఒక్కో కార్యాన్ని ఒక్కోటి నియంత్రిస్తుందనీ తెలిసింది. దీని లోతుపాతులు ప్రస్తుతం మనకు అక్కర్రీదుగాని ఒక్కో భాగాన్ని ఒక్కో పనికి (నైపుణ్యానికి) చూడ్డంతోనే ఇబ్బందులెదురవు తున్నాయి. మెదడుని ఒక సమ([గ్ర రూపంగా, అనుసంధానంతో పని చేసే ఓ సంక్లిష్ట రూపంగా చూడకుండా ముక్కలు చేసి చూడ్డం ఎంత సబబు అనే వాదం నేడు ముందుకొస్తోంది.

ఇంతకూ ఐన్‌స్టీన్‌ సంగతేమిటని మీరు ఆత్రుత పడుతుంటారు గదూ! ఆయన మెదడుని తూకం వేశాక ఏమీ తేలక పోవడంతో దాన్ని 200 చిన్న ఘనాకారాలుగా (పాపం శమించుగాక,) కత్తిరించారు. వాటిని జాడీల్లో భద్రంగా మైక్‌మాస్టర్‌ విశ్వవిద్యాలయంలో భద్రపరిచారు. 20ఏళ్ళ పూర్వం 'సైండ్రా వైటెల్సన్‌' అనే ప్రాఫెసర్‌గారి దృష్టి లక్షణంగా విశ్రాంతి తీసుకొంటున్న ఐన్‌స్టీన్‌ మెదడు ముక్కలపై పడింది. మళ్లీ కొలతలు, తూకాలు నిర్దారణలు మొదలయ్యాయి.

వైటెల్సన్‌గారు తేల్చిందేమంటే ఐన్‌స్టీన్‌ మెదళ్ళో రెండు అసాధారణాంశాలున్నాయి. మొదటిది ఆయన మెదడు వెనకటిపై భాగం (పేరయిటల్‌ లబ్‌) మన సాధారణ మెదడుకన్నా పెద్దది! వికసించింది. ఈ భాగం గణిత (క్రియను నియంత్రించేది గాబట్టి ఆయనకు క=గురొ తట్టింది! రెండో అసాధారణాంశం ఏమంటే టెంపోరల్‌ లాబ్‌ మధ్య ఉండాల్సిన ఒక సన్నటి కాలువ లాంటిది ఆయన మెదళ్ళ్లో లేదు. ఇది 'బెంపోరల్‌ లాబ్‌ 'పేరాయిటల్‌ లాబోలను విడదీస్తుంది. ఇది లేనందువల్ల రెండు లాబ్‌ల మధ్య సాన్నిహిత్యం ఏర్పడి ఉండవచ్చు.

వైటెల్సన్‌ నిర్దారణ కొన్ని మౌలికాంశాల్ని మన ముందుకు తెస్తోంది. ఒకటి - మెదడు మానవ అస్తిత్వంలో ఒక భాగం కాదా? దీనికి బదులు మెదడు ముక్కల్ని "కొలిచి" తెలివిని లెక్కించడమంటే వ్యక్తి సామాజిక అస్తిత్వం ఇక ఏమైనట్టు? రెండు - ఎవరి మెదడును పరిశీలించినా ఏదో ఒక ప్రత్యేకత వుండనే ఉంటుంది. దిన్ని 'అసాధారణాంశం'గా లెక్కించి దీనికీ తెలివికీ ముడిపెట్టడం ఎంత సబబు?

మూడవది - ఇప్పుడు మనం పిల్లలకు 'ఐక్యూ టెస్టులు" పెడుతున్నాం. నిజానికి ఒకానాక సందర్భంలో ఒకానొక అంశంపై ప్రదర్శించే తెలివిని సగటు ప్రతిభగా మనం లెక్కిస్తున్నాం. మరో సందర్భంలో మరో అంశంలో అతడు ఎందుకూ పనికి రాకపోవచ్చు. అపుడాతడి ప్రతిభ ఏమైనట్టు? నాల్గవది - తెలివి, (ప్రతిభ, బుద్ది అనేవి శరీర నిర్మాణంతో (అతి మెదడుతో కావచ్చు. డి.ఎన్‌.ఎ.లతో కావచ్చు) ముడిపెట్టి చూపెట్టడమంటే “జన్మతః ప్రతిభావంతు”డనే సిద్దాంతానికి మళ్లి (నాజీల తర్వాత) (ప్రాణం పొయ్యడమె గదా! ఇదెక్కడికి దారితీసేట్టు?

(సోలో ఆధారంగా

సైన్సు అంటే ఏమిటి? శాస్త్రీయ పద్ధతి అంటే ఏమిటి? ౯ అనదాలననణణంననతనునమనటుననననమునుకుతములనుతాలనలదతతతలాలతననతతతక లలు టైన్సు అంటే ఏమిటి? శాస్రీయ పద్దతి అంటే ఏమిటి? శాస్త్రీయ పద్దతిలో ఆలోచించడానికీ, ఇతర విధానంలో ఆలోచించడానికీ తేడా ఏమిటి? శాస్త్ర వేత్తలంటే ఎవరు? వాళ్ళ లక్షణాలేవిటి? వాళ్ళెలా ఆలోచిస్తారు? సైన్సును ఆచరించడం అంటే ఏమిటి? శాస్త్రీయ దృకృథం అంటే ఏమిటి? ఇలాంటి ప్రశ్నలు వేసుకోకుండా వీటికి జవాబులు వెతుక్కోకుండా సైన్సు గురించి మాట్టాడ్డం అంటే అది ఉబుసుపోక వ్యవహారమే అవుతుంది. సైన్సు అంటే టెస్టుట్యూబులు కాదు. మొక్కలకు నామకరణాలు చెయ్యడమూ కాదు.సైన్సు అంటే ఒకానొక పద్ధతి ప్రకారం ఆలోచించడం. ఈ ప్రపంచాన్ని ఒకానొక ప్రత్యేక పద్దతిలో చూడ్డం. ఇందుకోసం శాస్త్రవేత్తలు కొన్ని సూత్రాలు రూపొందించుకొన్నారు. ఈ సూత్రాలు ఎంత విలక్షణమైనవంటే అవి ఈ శాస్త్రవేత్తల తప్పుల్ని కూడా ఎత్తి చూపుతాయి. అది మనం చూసె వస్తువు కావచ్చు. వినే విషయం కావచ్చు. చేసే పరిశీలన కావచ్చు. ఎందులోనైనా సులభంగా పప్పులో కాలేసే అవకాశం కావల్సినంత ఉంది. అదెలా అంటారా? అయితే కింది గీతల్ని చూడండి. ఇవి రెండు సరళ రేఖలు. మొదటి దాని చివర బాణపు గుర్తులు బయటికి తెరచుకొని ఉన్నాయి. రెండో సరళ రేఖకు ఈ గుర్తులు లోపలికి ఉన్నాయి. వీటిలో ఏది పెద్దది? ఏది చిన్నది. చూడ్డానికి మొదటిది పెద్దదిగా ఉంది. కాని కొలిచి చూడండి. రెండూ సమాసంగా ఉంటాయి. మరి మనం ఎందుకు పొారపడ్డాం? దిన్నిబట్టి మనం పరిశీలించిదంతా సరైంది కాకపోవచ్చుననే నిర్దారణకు మనం రావచ్చు. ఇలాంటి సందర్భంలో ఏది వాస్తవం అని మనం ప్రశ్నించుకోవాలి. “ఈ వాస్తవాన్ని రుజువు చెయ్యడమెలా' అని “కూడా మనం ప్రశ్నించుకోవాలి. నాన నన కాల

అప్పుడేం చేయాలి? స్కెలు పెట్టి కొలవాలి. ఒకవేళ ఎవరయినా మనం కొలవక ముందే వచ్చి ఈ రెండు రేఖలూ సమానమైనవే అని చెప్పినా మనం కొలిచి చూసుకోవాలి. అష్సుడే మనం నిర్దారణకు రావాలి. దిన్ని శాస్రీయ పద్దతి (5016౧11110 11600) అంటాం. ఇది శాస్త్రవేత్తలు పాటించే పద్దతి. ఇక్కడ మనం చేసిందేమిటి? మనం పరీశిలించిందాన్ని పరీక్షకు పెట్టాం. మనకందిన సమాచారాన్ని కూడా పరీక్షకు పెట్టాం. దీనికోసం ఒక శాస్త్ర పరికరాన్ని వాడుకొన్నాం. దాంతో కొలిచి మనకు మనంగా ఒక నిర్దారణకు వచ్చాం. ఇదంతా సైన్సు) నద్దతి ఇప్పుడు మరో అంశాన్ని చూద్దాం. అరిస్టాటిల్‌ ఇప్పటికి దాదాపు 2400 సంవత్సరాల నాటి వాడు. ఆయన ఒక సూత్రీకరణ చేశాడు. వేర్వేరు బరువులున్న వస్తువుల్ని ఒకే ఎత్తు నుంచి జారవిడిస్తే ముందు ఎక్కువ బరువు గల వస్తువు కింద పడుతుంది. ఇదీ అరిస్టాటిల్‌ సూత్రీకరణ. నిజమేగదా అన్నిస్తుంది మనకు. ఒక రాయిని, ఒక ఆకును ఒకేసారి ఒకే ఎత్తునుంచి జారవిడిస్తై రాయి ముందు కింద పడ్డం, తర్వాత ఆకు పడడం మనకు తెలుసు. ఇక అనుమానించాల్సింది ఏముంది అనుకొంటాం. చాలా కాలం (గ్రీకు దేశమంతా ఇలానే నమ్మారు. ఎవ్వరూ దీన్ని పరీక్షించి చూడలేదు. “ఇది సమాధానం తెలిసిన ప్రశ్న. దీనికి పరీక్ష దేనికి అనుకొన్నారు కాబోలు. అరిస్టాటిల్‌ లాంటి మేధావి చెప్పాక మళ్ళి మనలాంటి అల్సులం ఇందులో 'కారణం'” వెతకడమేమిటి అనుకొని కూడా ఉండొచ్చు. ఇలా శతాబ్లాలు గడిచాయి. గెలీలియో వచ్చి దీన్ని తిరగదోడాడు. రెండు వేర్వేరు సైజుల బంతుల్ని ఆయన తీసుకొన్నాడు. ఒక ఏటవాలు పరికరం మీది నుంచి రెండిటిని ఒకేసారి వదిలి పెట్టాడు. రెండింటి పతన సమయాన్ని కొలవడానికి ఒక గడియారం కూడా దగ్గరుంచుకొన్నాడు. ఆశ్చర్యం రెండూ ఒకేసారి (దొర్హుకొంటూ వచ్చి) కిందపడ్డాయి. ఒకసారి కాదు చాలాసార్జు ఇలా చేసి చూచాడు. ఒక వాలు నుంచ గాదు రకరకాల వాలుల నుంచి, ఒక కోణం నుంచి కాదు పలు కోణాల నుంచి ఈ ప్రయోగం చేశాడు. ఎలా చేసినా ఎన్నిసార్టు చేసినా ఒకి ఫలితం వచ్చింది. అవునా అని మనకూ్కూడా అన్సంచ వచ్చు. గాలి ఒత్తిడిలో తేడా లేకుండా ఈ ఇ, లం. ఫలితం మనం చేసినా ఇలానే వస్తుంది. ఆ ౯. ఇ | గ ం రోజుల్లొ గెలీలియోకు వాక్యూమ్‌ అంటే ( న్న చ (8... ల శ ( ల క లం? అహ్‌ ., ॥ స శా ఏమిటో తెలీదు. ఇప్పుడు మనం ఒకే ళా (1 న కో | (కర్మ ళు వాక్యూమ్‌లో కాగితం ఉండ, ఒక బంతి / (1 భి! లో “|, 1 వ్‌ | రెండూ పై నుంచి కిందికి విడిచి చూచా (1 ( (/ | | || ॥ | మనుకోండి. వాటి పతన కాలంలో ఏ 0 1 ్య / /| [ స్ట్‌ ||| మాత్రం తేడా కనిపించదు. టల్‌ టీ ర్‌. జయ. గ్ర

గెలలియోకు ఇలా చెయ్యాలని ఎందుకనిపించింది? అతడికో లక్షణం ఉంది. ప్రతిదాన్ని తనకు తనకు తాను తరచి చూసే లక్షణం అది. అందువల్ల అలా చేశాడు.

అంటే సైన్సు తనకు తాను సరిచూచుకునే, సరిదిద్దుకొనే లక్షణం ఒక స్వభావంగా కలిగి ఉంటుం దన్నమాట. ఒకవేళ గెలిలియో ప్రయోగాన్ని మరెవరైనా మళ్లీ మళ్లీ సరికొత్త వాస్తవాల వెలుగులో చేశారను కోండి అప్పుడు ఫలితం అదే రూపంలో రాలేదనుకోండి. గెలీలియో చెప్పింది పాక్షిక సత్యం మాత్రమే అని తేలిందనుకోండి. అలా తేలవచ్చు,. తేలకపోనూవచ్చు. కానీ అలా నిరూపించే అవకాశాన్ని అట్టిపెట్టు కోడం సైన్సు ప్రత్యేకత. ఇదీ సైన్సు స్వభావం.

• ఇంకోమాట. శతాబ్దాల తరబడి గెలీలియో ప్రయోగ ఫలితాన్ని మనమందరం అంగీకరించాం. అయినా ఆ పలితం వాస్తవమైనదేనా? అలా అని చెప్పలేం. వాక్యూమ్‌ కనుగొన్నాక మాత్రమే అందులో

/ ప్రయోగించి చూచాక మాత్రమే ధీమాగా నిర్దారణ చెయ్యగల్గుతున్నాం.

గ ఇలా చూస్తే గెలీలియో రెండంశాలు చెప్పాడన్నమాట. అరిస్టాటిల్‌ చెప్పింది తప్పని చెప్పడం మొదటిది. ఒకవేళ అరిస్తాటిల్‌ కూడా పూనుకొని ఇలాంటి పరిశీలనా, 'ప్రయోగమూ, కొలవడమూ చేసి ఉంటే ఆయన క్కూడా తన నిర్దారణ సరైంది కాదని తెలిసి ఉండేది. ఈ అవకాశం ఆయనక్కూడా సైన్సు ఇచ్చిందని తన (ప్రయోగం ద్వారా గెలీలియో చెప్పాడన్నమాట.

ఎతావాతా తేలిందేమిటి? సైన్సులో మన తప్పు మనం తెలుసుకొనే అవకాశం ఉంది. మన తప్తు ని ఇతరులు వెతికి తప్పని చెప్పె అవకాశమూ ఉంది. ఈ ఇతరుల్లో ప్రకృతి కూడా చేరవచ్చు. 'నువ్వు చెప్పంది తప్పు” అని ప్రకృతి మనకు చెప్పొచ్చు. సైన్సును గురించి ప్రన్తావన వచ్చినపుడు పరిశీలన, ప్రయోగం, ఫలితాలు అనేవేగాదు. మరోమాట కూడా విన్చిస్తుంటుంది. మనం రోజూ తిరగేసే పత్రికల్లో రకరకాల సైన్సు వార్తలు వస్తుంటాయి. ఫలానా అంతరిక్ష పరిశోధనా రంగంలో ఫలానా అంతరిక్ష యాత్రికుడి పరిశీలన ద్యారా సాపేక్ష సిద్దాంతాన్ని సవాలు చేసే సాక్ష్యాలు లభించాయి. 'డార్విన్‌ పరిణామ సిద్దాంతాన్ని ఫలానా దేశపు విద్యావ్యవస్థ పాఠ్యపుస్తకాల్ల్‌ యథాతథంగా ఉంచడాన్ని వ్యతిరెకించింది. 'సరికొత్త క్యాంటమ్‌ సిద్దాంతం ఇక్కడే ఉన్న నిన్ను ఇక్కడ లేవని చెప్పగల్నుతుంది. ఈ వాక్యాల్లో కన్పించే సిద్దాంతం” అంటే ఏమిటి? 17వ శతాబ్దపు తొలిరోజుల్లో శాస్త్ర విప్లవం వెల్లివెరుస్తున్న కాలంలో “శాస్త్రీయ పద్దతి" అనే మాట ప్రచారంలోకి వచ్చింది. సుప్రసిద్ద తత్వవేత్త ఫ్రాన్సిస్‌ బేకన్‌ దీని ప్రతిపాదకుల్లో ముఖ్యుడు. తర్వాత తర్యాత ఇది శాస్రవేత్తలందరూ అంగీకరించిన పద్దతి. [ర్స వలా వుల్ల వింది యతులు లయల ల

ప్రకృతి మన ముందు ఎన్నో ప్రశ్నల్ని ఉంచుతుంది. ఏటికి జయా (స సమాధానం వెతుక్కోవడం మరొకక సవాలు. ఈ (ప్రకృతి న. రహస్యాల్ని ఛేదించడం కోసం పరిశోధకుడు పూనుకొనేటపుడు అహా తన స్వంత (పూర్వ నిర్ణీత) అభి(ప్రాయాల్ని పక్కన పెట్టాలి. గగ వస్తుగతంగా మాత్రమే చూడాలి. మొదట పరిశీలన చెయ్యాలి. | తర్వాత ప్రయోగం చేసి చూడాలి. తర్వాత సమాచార సేకరణ వ చేసుకోవాలి. ఆ తర్వాత నిర్దారణకు రావాలి.

ఠా ను ౫ [1

ఇదీ ళొాన్తయ నద్ధతి అంటే.

క్‌ సూతావి (వ

న్యూటన విశ్యాకర్షణ సూత్రాన్ని ప్రతిపాదించాడని మనకు ర గరా

తెలుసు. ఈ ఆకర్షణకు సంబంధించి ముందుగానే ఆయనకు ఈటీ భో... ఒక ఊహ ఉండి ఉంటుందని చాలామంది అభి[ప్రాయపడ్డారు. గో శే! న్యూటన్‌ శాస్త్రవేత్త పాత్రలో ఈ ఊహకు (1100106969) ఏమాత్రం సంలల్తాడో గుట్ట. స్టానం లేదు. 'నేను చేస్తున్నది ఊహించడం కాదు' అని న్యూటన్‌ చాలా గట్టగా చెప్పేవాడు. ఈ ఆకర్షణకు సంబంధించి రెండు ఊహలు న్యూటన్‌కు ఉండేవని చరిత్రకారులంటారు. కానీ ఇవన్నీ న్యూటన్‌ ప్రైవేటుగా మాత్రమే ఉంచుకొన్నాడు. అలాగే న్యూటన్‌ విశ్వాకర్షణ సూత్రం కోసం చేసిన పరీక్షలూ, సేకరించిన సమాచారమూ కూడా ఏమీ లేదు. అంతా ఆలోచనల 'ప్రాతిపదికగానే సాగింది.

శాస్త్రీయ పద్దతి గురించి మనం ముందు చూశాం. దీన్ని ఒక నిర్జారిత మార్గంగా స్వీకరించి తుచ తప్పకుండా ఈనాటి శాస్త్రవేత్త లందరూ పాటిస్తున్నారని కూడా మనం చెప్పలేము. కొన్ని సందర్భాల్లో శాస్త్రవేత్తకు తమ ప్రయోగానికి ముందుగానీ తర్వాత గానీ కొన్ని కొత్త ఆలోచనలు రావచ్చు. తన అన్వషణ కోసం అవి కొత్త కోణాల్ని చూపొచ్చు. కానీ శాస్త్రవేత్త ఇవి ఎంత వాస్తవాలో, ఎంత వాస్తవాలు కావో నిరూపించుకోడానికి ప్రయోగాలు చేస్తాడు. సమాచారం సేకరిస్తాడు. ఇలా ఆ ఊహ శాస్త్ర నిరూపణకు స్టిరపడాలి. అప్పుడది వాస్తవం కాకపోవచ్చు. అలాకాక పోవడానికి క్కూడా సిద్ధపడి అది నిరూపణకు నిలబడాలి. లేకుంటే శాస్రరంగంలో దానికి స్తానం లేదు. అర్హం లేదు. ఇలా నిరంతరాగ్ని పరీక్షలో నిగ్గుదేలాక

ఢు నా “కు ఈ ఊహ ఒక సిద్దాంతంగా రూవాందుతుంది. మనం గమనించాల్సిందేమంటి ఈ సిద్దాంతం కూడా సరైంది కాకపోవచ్చు. అలా ఒకనాడు నిరూపణ కావచ్చు. అందుకది సిద్దపడాల్సి ఉంటుంది. శా(స్తవేత్తలు సైతం దాన్నలానే చూడాల్సి ఉంటుంది. మంచి సిద్దాంతం ఎప్పుడూ జరగగలవాటిని కొన్నిటిని చెపుతుంది. వీటిని శాస్త్రవేత్తలు మళ్లి పరీక్షకు పెడతారు. దీన్ని ఆధారం చేసుకొని ఆ సిద్దాంతపు తప్పొప్పులు తేలుస్తారు.

అయితే ఐన్‌స్టీన్‌ సాపేక్ష సిద్దాంతం, డార్విన్‌ బీవ పరిణామ సిద్దాంతం లాంటివి ఒక స్థాయిని అధిగమించిన సిద్దాంతాలు. ఇలాంటివి పాఠ్యపుస్తకాల్టోకి ఎక్కుతాయి, శాస్త్రవేత్తల చేతుల్లో ఉత్సొదక . (క్రియా సాధనాలుగా మారతాయి. ఆ గౌరవం ఆస్థానం వాటికుంది. కాని సైన్సు ప్రత్యేకత ఏమంటే అందులోని ఏ సిద్దాంతము శాశ్ళతంగా నిరూపితమైనట్టు కాదు.కొత్త వాస్తవాలు వెలుగు చూసిప్తుడు, కొత్త పరిశీలన జరిగినప్పుడు ఈ సిద్దాంతాలు మళ్ళీ మళ్ళీ పరీక్షకు నిలవాల్సి ఉంటుంది. నిగ్గుదేలాల్సి ఉంటుంది. తనను తాను నిరంతరం ఇలా నిగ్గు దేల్చుకొనేందుకు నిలబడే ఈ స్వభావమే సైన్సుకున్న విలక్షణ లక్షణం. మానవ జాతి ప్రకృతి గతిక్రమాన్ని అర్హం చేసుకొనే ప్రయత్నంలో సైన్సుకింత స్థానం దక్కడానికి ఈ లక్షణమె మూలకారణం. అయితే మరి సైంటిస్టులు ఎలాంటి వారు? కళ్లజోడు ముక్కు చివరికి వేలాడదీసుకొని, తెల్లకోటు తొడుక్కొని ఈ లోకంతో ఏ సంబంధం లేకుండా బిగుసుక్కూచున్న వాళ్ళలా కార్టూన్లలో మనకు శాస్త్రవేత్తలు దర్శనమిస్తుంటారు. వీళ్ళెష్తుడూ పొరపడరని కూడా లోకం అనుకుంటుంది. ఇది వాస్తవమేనా? | సైంటిస్టులేమి ఒక ప్రత్యేక జాతి కాదు. వాళ్ళూ మనలాంటి మానవులే. అన్ని రూపాల, అన్ని సైజుల, అన్ని జాతుల మానవుల్లోనూ సైంటిస్టులుంటారు. (స్త్రీ పురుషుల్లోనూ శా(స్త్రవేత్తలుంటారు. కళ్ళద్దాలున్న 1 వాళ్ళూ ఉంటారు. లేని వాళ్ళూ ఉంటారు! కాకుంటే ఏది తప్పో మనకంటే వాళ్ళకి బాగా తెలిసి ఉండొచ్చు. ఎందుకంటే వాళ్ళు పాటించే పద్దతి పొరపాట్లకు తక్కువ అవకాశమిస్తుంది. ఆ నిర్దిష్ట పద్దతికున్న ప్రత్యేకత 'ో యం అటి అటు అ ; అది. అవకాశం ఉన్నంతవరకూ సరిగానే ఉండాలని వాళ్ళు కోరుకుంటారు. (ప్రతి సవాలుకూ సరైన సమాధానాల్ని వెతకడానికే వాళ్ళు ప్రయత్నిస్తారు. (0౧ 1౧6 8౧౦6166౧ 0119 941౧1 11570[౪+ 0॥ 801౯10౯ 0 ౧4౪ 504[006-)06419 & 041౧6 గ.1056? ఆ౮౧౫౪౭|౧౦|1/8 ౧౦11040౧ లోని 7౯ 8015౪71510 $౯4౦౦కు అనువాదం) | అనునాదం, వి, భాలనున్నబన్నా లం |

లా ళ్‌ ీ వాీ / / ( న్న శా ] ఠీ ౮ || |

తా

నా గ్‌ | | = =, క్‌- మ్‌ క మ. క గ్‌ క్ష క జ్‌ ఎ కి త ్‌ వా స్‌ వ ల్‌ కి జీ 1 లు న హానాంంలాా తా. 1 కీ వః క్‌ క గల్‌ _ 1 క మః ," , ం, ; అజాత స; 11. వనాని జ కై _ | ్ట్‌ నా . జ | క న్‌ ల లు (౮ ల ఆ 11" " ॥ " క్‌ క్‌ ల. - - | ॥ = _ " ణ ళీ ॥ చో గే! పా పా" “ర ₹ టు గాంగ్‌ య. |. నా ॥ భి [ = క న! తిః = కి జ ఖ గ్‌ ఖ్‌ ల గ్‌ లు + [ అ ( _ కా | ॥ . . + ; లే - . . ( ఛి లై . క “క -. లు ॥ యా నా ॥ ! ఓ చ ల £ మ్‌ ల [| టీ అ... | జీ న ర్‌ూ క్షే | జా క్ష , న! _ న్‌ శ న్‌ | ర్‌ | కై నః క్‌ 1-2 ' _ _ | . [౫ |] “ఎజి క. 1 వ - ॥ | " లన శా ౮ ( సి 4 శ గ క _క కా (1 | 1 =క్‌ క్‌ క! ప నా | "శీర బోట్‌. మె పను, ంం. బ్‌ ను... ఖు. | వా క - ల | | బా | జ్‌ -్‌ | మ! ్ట్‌ (1 న న | ॥ అఫ్‌

• | 2 ల 3 (| క్‌ /| లలు లో షా. ; నటట. 1 ఆఅధంలు. శ, (1 క్‌ ం్‌ భా క్‌ ॥ జా ॥ క క క క్‌ క |. భా 7 ర్‌ యీ న్‌ _ ణి | న! ల్‌ కి గీ (| ఖ్‌ జీ శ్‌ వ జో ౫! ల =! | శై జీ న వగ లా న్య! క లి ఇ క 1 క జ | కి ఃె ఎన్‌ ఒక న క్రీ | స .. [108 (| ॥ | | జా | | వేమ. ల ఇ న క [| ॥ీ జీ | ల | కః ప | శ + క్‌ న, | = ఇ . ! శ్‌ జ ఇ మ షు టన ||” క్‌ ల. శ ॥ ఇ. ల్‌ 111" =] | శ్‌. ల్‌ న్న | జెక్‌ జి! ణీ 1" ము %* 81 . | క రా | (ఈ | 1 | [1 కా శ్‌. వ్‌ క్‌, | [1 (' గ్‌. జ్‌ న్‌ క్ష క ౨9. 1. న మ? న్‌్‌ కి 2 జ్‌ . హ్‌. వై పం శ్వా! | క అఫ్‌ ఇ న్‌ క ౯ జ ఇం భి కళలు | క ముడత స. నః | [క ్‌ | వ 5 [11 ణి . ॥ [త 11 -ం | న్స న | - ర కం స న ఖీ | | వశ 1 న | ॥ శన ౫ . 1 ఆ లం టి వీలే కి శ తంట. | జ్‌, న్‌ న! .. 11 చైతై జై శ 4 జై [1 కం ంం , కే ఆ + ॥ జ ః 1 . న చ్తి' టా అ| |" ఎస టి శా న ం ం య శ్‌ . క +| ఐజీ | [| 11. | 4. న్‌ .. | శ ఇ న్‌ శ న్‌్‌ త ఓ ( ఖ్‌ వ “ న క 1 క హా ఫట త || క (క్‌ | | వ్‌ య.

• ్లొ [| | వక = న్‌ , /| | వవ | వ ఇ |] = క. .. వ... . క | . || | ॥.. - " న. వ మర అంట ని శ - . ॥ కల్లి శ చా ఉట క ఇ వ. టం [| ఖ్‌ న. [1 / | క క్‌ 'ఇకీ కా య ం కా క కక క క న జల వ తకు క + , జ “ . ల ట్‌ ॥(. య న స క్‌ ఎం క వ యను [టా నా ॥ టం 11 దు . క య న కి || వత 2 | గ్‌ వవ 11 | క. 1 శూ నను ! | న. ఖా ... న. వ ' | | క్ష ... వ. ల! క్‌ | ంకీ || చ్‌ , మ గొ (2 లీక్‌! | [1 మా. (స, | | జ్‌ క్‌. క్‌ | వ్వ వ్‌ వ క కట | గీ “క్ర | న్‌ క జ [. 1]! = రై " వ ఇ 1 [క . | క. 12 | న్న! (_| ని న స. మ జీ | సై క కి ఆ క్‌ నన సైనా క్ష్‌ | ల్‌ ఇ "త్‌ జై, - జ నలా క్‌ టా | క క. గా , గ్‌ క ౦ +! అ. యు చా, జె గ ష్‌. 1 . , = క! = కి న. యమం | "౯. 8 1 ను! వా 1 నత = - న్థాష |! నిక్‌ జ టి కి జు. కిక్‌) ము న్‌ 1 శకి క జ్‌ గ గ. 2 వగా [1 ల్న న. (క్‌ బక్‌ 1, ఎ న్న వ యానా ' అహి . , వ ప మాం న వ! క్‌ "5: త్వా | కః 1 వా -( ః " [1 =” | ష్‌ క ఈక క తూల లం . శా? క్ష ఎజీజీ . తె. క్‌ క క | ఇ | సవ ః్‌ (. . “క కా [్‌ న్‌ మ జ _ క్ట |. ఇ! చి! గ్‌ | జ్‌ క క అయి న = [1 ష్‌ [ -- | ॥ టే న్‌ న క్ష్‌ [నా క క న్‌ క క “నా! న్‌్‌ స అరైజు || క 11 8 కే ల శక్తీ ॥.. క! ॥ న్‌్‌ జ ష్‌ క్ష్‌ ముస న 5 బా న. న లు [1 నవమ “తిన జ 1 క్ష క్మ్‌ నై కా చ + 1! ం ఇ 11 క్క క్‌ | త్‌ బ్‌ నగా ల సన్ని . , ని ఆజ ఇత కా 1, = | క | ం క్‌ జ జ్‌! సశ ఇ |! గాం ॥ 1 1
• నా “వ్వ వ కా | =. క _ క త క . శ | వ్‌ ఏత _ ॥| ఇ | క ఇంకే జస ఖీ వ క్‌. ఖ్‌ క ॥ | || న ణా ఆ || . క. వ . వీసి శ. 2: అక. . - వ జీ [ . , ల్‌ ఇ ఏ... కీ ఆ జై ల ' 1, , న్‌ా శ జా న్‌ ౯ క న. శ “ [17 ఆ న్‌ టకు పే న న 4 వు _ . స స శ ॥ | [1 లక్‌ క్ష ల క్‌. గ్య జో + టే గ; న! న్‌ వి. .! నో (| ఇ = | 4. క్‌ = నం జన్‌ | . టన. భమియఆంటలరిటా” వ స ల _ . ః క్‌ ఐజి మ , " క - ॥ . వం క న జ. . వ్ర సైన్సుకూ సార్ధకత అదే. 4 | ల్‌ ల. ం క ట్‌ అ " = క గా ఇ న క వ. ఫంక్‌ 1 న కనే న! తా ఈలా. 4 _ లీ నే | కా లా కంల 2శీ క్‌ = లక్‌ "7 (1 . స్ట వ. స్ట. [| | . వ. [ | ప్ర | కా గ జా: వా ప ౩ ఖఇ | . [౫ న - జన్‌ క్‌ క కా . ప క స" = | . ం" ' చా = | || [1 హై | 1 శ ఖే క్స్‌ | న్‌ | శ! న ఓ 11 శ క శ న క్‌ ఖ్‌ జ _ . ల . ల ' క. క కః ఇ _ . గ _ ఇ శ ల ం టి ఆ
• అ | జా క త్‌ [01 =: వ ని అ జ్ర. [1 వ. = వ. శ ఇంకే ల 1 శక్‌ ..1॥ . జా స్తా | ః్‌ కం క్ట క ఈ =ఏ ణీ; [అ ! 1 (వ | వ శ్‌ క 1 ౬|| ల “ఇ కా కజక్‌ ॥ షల ఇ జు , క వ వసా న్‌ నూ ఆ ం ఆ జు న _ వా (గ్య ఓ. | న అ, కై కీ జు ॥ 1 జ్‌, ఎ జ ళా జ మ్‌ లః = మ వు ల క. బా 4 “జి ఇక టై క్‌ వ 1 న్వ్‌ | | [ో క క ను | కమి అవ కీ క లకీ! క్ష ,”, 1వ క ల ం జే త ॥్క, న క [1 . | క్‌ మం. వె జీ . క్ష [1% క క్ష్‌ శ | 8 ఇ క క్‌ | ; క్ష క్ష మ నః ॥ ఇక ౯|| న్‌ గ్‌ లు! మం | | | (| ॥ | న శ! కకహిట్‌్‌ వాక! ర్‌ “జీ క్‌ | స్‌ క (న్‌ ;్‌- య్‌ [గా | జ “ల ఎ! క్ష క్‌॥ మ్‌ కీ కక 5 అ [11 చాటి ౯ “ఇన్‌ ఇ . య; వణ గా సా. _క[శళి | [19|| | గ త ప ఆ గ్ర న కాళ శా | ఎక |] | అజా వ. .. | [1 | 1 యవ | తా 1|| | ॥ లొ , జ్‌ క్రీ కే |] | || న || ఈ జ “శ క | శ | క. నా | న | క్‌ వ" క క వా న ల 1! కా క [10 [౯ = శ్‌ | ఎ ళై హ్‌. | న్‌ | ॥ “ | | కనీ! | [1 | త - - . క | , ఎ జ్‌ క '' భం! . వ. వ్‌ - * ఇ టన = న న ; _ 1 ॥. =. - . , " శ ల ॥ = ॥ ॥ ం. ఇ | 111 ః

న మవసు ఫౌండేషన్‌ _వపకంపఖ్య గ(/గ6[[60[లగుడది __శెపకంపరు | ___వమకల్టీ ప మాకం 0 కా అకా న __యారుచేపి (౧ ౧౧౮౮

పేజీలు విడదీపివది _హోలవకమిం | ___సగంయం0 తఖవంతనళ టాడా కేం చెప నం టాక్‌ చవితి (నం __నొ్‌చెయ్యవిి ము ౦ పిసి | ౮౮౦౪౮౯౮