Telugu శ్రీకాళహస్తి మహాత్మ్యము - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

యో ళ జస జే, జ్‌ | శు శ " | సా = సాలా ఈ ఖులా క్‌ క గా కజో జ్యా | సనో జైసా " క్ష క క టం గ్‌. వ. ౫ స తా”. [ కః వ | ఇ న] మన బలే యే ల లియే ల్లి ల. ( యనుచు. 2... ల. పూ న కశ ఎట 1 శక మేట క కా 2కే న 1," [1 [| [సై ఛి శ జ . 1౯|| గా |. ః క్ష ఓ 4 | ॥ ॥ గ త శ ఖ్‌ | ఆక సనా . స న || శ జ (| స గ్గ | శే క. య ల్‌ కీ క్‌! = ఇ ష్‌ మావ న. / “కా జే జ || ౩ న లత జ్యా ॥ న్‌ హా = ఖ్‌ వ / (| వా జ జ త బలి టీ ర థి 1 త . న ! గ గా. /] స్త్‌ | క! ి. ॥ "భీ ఉత జే. జూ శ న స ల ఇ శ్‌ క్ని జ స! ఉక | క న ఫె గ క్‌ శు వి శ ల ళు ఛ్‌ [గ ల్‌ స్ట ॥ శా స్ట లా * జ” న్‌ " | క్ట. ప! =ఖ్వ్యా జ ౯ శ అణ స మ: 1 శవా ॥ =. వాతి , " శూ ౯ . వల వ్యస్తాయా 1) ట్‌ దా ఇ ; 1 క్‌ వ ను | | జ న స ుం-. నొ ల్‌, ఇ ల జ 1 “అత్వ | న్‌ ల | " ళ్‌ జు _ ఎ అఆ | న్నే (౫ న ల వ ౯౯ ఓ సాత్‌ , య జ అచల ॥ ల | లీ | న [గా య తళ ॥ వు " కు భఖ స్యా ఇ | క న స య బా. పావును + . జా క! క్‌ ఫ్‌ క ంమయ.. పమ = జ క పకా | నా శః జ! శౌ గ. శ్‌ |" | ( యా ల | 1 ౫ శ, శ ఇటే | గ న! నా శ జ ఖ | వని క శ ఇ గైర్‌ - చు రీ. ని ॥ ॥ స్తా. శ ఫ్‌ న వ ఛా - ఇ గ లో యు అ ఎ జు న ఇ త్‌. (న్‌ ” ” ॥ ఓ శ! స సలా రచయిత : ల శి _ న గ శన. టీ మ | ! శ /. ” | స ౯ శ శ నో - || ్‌ జ " ను న్‌ * మము ఆ య్‌ వ వ. శ ఇ జ ఇ న క జ శ్ర న. 11! గ్‌. | (| లఅ నా క వే త. న్‌ . | తాం..! మా నే లా! రల కా _ జ తి జ + కే స నాల ళా అఆ అ 4 లి తా నాళాల. కే లన్‌”... నాయాయాలటు న అ తనల తనమ - . ణి ళు || జ = టైకక్ష వు | ! క, ఇ ॥ క మాం మ వ్‌ అన ళా. జ! | క! క్‌ ట్‌ వే శే గ్‌ [క ఫీ! క ఖ్‌. ॥ గ న క క 1 ఖే బ్‌ “లో న్‌ గ్‌ - / ను హాన్‌. | గో | * న ్‌్‌ా క... అన్న. * = 2 ణు . ఆశీ లు - నన్‌! . ం శ న్‌ న్‌ * క [| వావ అక్‌, న. సఖా జ గ నై ఆ - శ పా | (| = 4 జీరలు శ (. | న. | జ్‌ ఫ్‌ గ్‌ ల మ! [న్స్‌ 1 శ చ! ఖ్‌ క్‌ క స్థ . క్ష ఫి 4 శ |. క్‌ న్‌ వ్‌ న్‌ గా వ! ౯ ' 1 ఫైలు న గ్‌ా, జం క్ష శః / టి జ నే హి, శూలి

ఇ ళ్‌ ఖ్‌ త్‌ బివాాాణాతనీ (నమ పరిశీలన) రచయుత ; విద్వాన్‌ శెట్టవారి అశ్వర్తప్ప, ఎం, ప, మీ. కు గ (౪౫ గిశిగిగె 1978 వెం; లూ 1£0/,

కకక సశికిడ వే 151 సశ 111 10014103

(4 సీట్‌ )

వ్‌ ఇ₹1గళామిం ప్‌ంట1178మ! ఉక తట: ంంర2ం, మ శీ జర2 ళం త్వ క చ ఆ న సబ ఆం గ లు 076 (డో లీల గీ6డ్‌ ౯౧0 వ్‌€10814కటడీ ఏ పిక ంటర సీ! 0కే 6/౦ 511 9. తక పికి! 50 సతి కై . అ. ౩౨౮6 గడి 5 ౧౦120102, కేమషరే111 తివితిిటుం002 మఓ శోొంగగాగండే ౧ వ్‌ “6 [26560014 ₹గ55క్క 528. శ, 1. ె08ర,

న వం : (11 సలి: ఓ టల వో శ్‌ కక్ష్యలో సన్‌ ఖ్‌ స్థ హా , , న స్ట వో ళ్‌ వే స ౯ శ పో ఎ పి లు ఆటో షష బహ న న తూ వ హ్‌ ణ్త్‌ వం . సత్యా అల స స్స ఇ న్న ళా శ వం. వవ | నా న్ని శ త్న రచయిత ంళ చావా భా

అంకితము “మమత మూ రీగవించిన మాన్యచితో వాదు ళ్‌ల్లి వెంకమ్మ. చూ నాన్న వినయీ థీర్రి వేంకటరామన్న (థీ పదాబ్ది ములకు వీ(గంథ మొసగి యంజలి ఘటింకు” అ= ఆఅకొరపవ, ల్‌ కరా

నాగ సీదారెశి నీ వేంఠటీశంర [పాచంకళాశాల ది. నాగ సిద్రార్మె, సం అం అక నో ్టీ 0 ఆం ర్‌ పన్యాసకుడు, ఉరుపతి, మ! అ వి [లె య ౦ చనా నానాాాా నాలా శమన నానా లలనా థ్రీ కాళహస్తి మాహాత్మ్య౦ంపె చి శెట్రవారి అళ్యతప్ప జరిపిన సమ్మగ సరి శీలనాన్ని (వత్యక్షిరళోధగా తిలకించాను. నా యెరుకలో యిుతనవకు ధూర్తటి రచనే మీద యిలాంటి ఉతమ విమర్శక్కగంధం రాలేదు. చిన్న చిన్న వాక్యాల విన్యాసం, లలితములె న పదాల కూర్చు, శరర్కాల నదీమళి లిలా చల్లగా సాగిపోయే గదునే వైఖరి, సామాన్య వికి పెైతం అందుబాటులో వుండేటట్లు విషయనివేవనం. కవి పండితే ఫిమర్శక లోకాన్ని తల లూపింపకేసే వరిశోరనాపటిమ, ఎవరినీ నొప్పించని సుతి మెతని విముక్శనావాటవం విగ రా పగ్గెరాలో యీ (గంధం మిక్కిలి నునోజ్ఞంగా లభూవ్ను దిద్షక్‌" వింది. విద్యార్తిగా వున్నప్పుడే యీ చిరంజీవిలో విమర్శనాశ క్రి తల చూపుతూ వుందేది.,తప్పకుండా యితవి కలంనుండి చక్కని పరిశోధన్యగంధఎ వెలువడుకుందతి అనుకునేవాజ్డీ. నా వూహ యీనాటికి కార్యరూపం ధరించడం నా కెంతో సంతోషంగా వంవి. జలాంటివాటినిచి అళ్వత్తప్ప శరపరంపరగా సృ్ప్‌ంచి తెలుగువారి మన్ననఠి శ వాక్‌ కొ అ న వనందాలనీ, డాక్టర్‌ పి, ఆర్‌. రెడ్డి, (శ్రీ ఎటూరీ (ప్రభాకరశాస్త్రి, శ్రీ రాళ్ల పల్లి అనంశ్తో కృస్తళర్మ మొదలై న విమర్శకటశేష్టుల సరనన విలువగలిగిన నత్తా యితనికి కలగాలవీ ఆ స్తున్నాను, గ (సో

[జట 25 2 3060141 01406 2000082 (06 01020 ూడ020612 0665. 1€15852]6 016 511 క ₹1502082 66727492, 26001118 ఏం 3%66[1653 0₹ 113 ౦06౪, 0006 6002100066 : స్తుతమతియైన యాంధ్రకవి ధూర్జటి పల్కుల కేల కళ్లెనో యతులిత మాధురీమహిమ. 296 ౧4౬ ౧౦ 2001020౪63 ౦6 421౧02]1013002 క&71 27108 1612764 ౧6 ₹0?65 ౦0₹ 0౯2156 601164 0110813: హాః తెలిసెన్‌ భువనైక మోహనోద్ధత సుకుమార వారవనితా జనతా ఘనతాపహారి సంతత మధురాధరోదిత సుధారనధారల (గోలుటం జుమీ: 24206 10105 ₹0౪02166 [102౬13 1076 0౮౦౧౦180. £7617 3010121 760166 ౪113 ౪76136 ౪0060 66౦ 10%46౬ 15 6150053366. శ[మం0201 6 ౪7౮౩6 18 0620600 06 ౧౧, ౮౦ 15 2 2౭0064 6౮6౭1 ౦ ౪౯౪౮ 016 10 గంట 0 గ2ల, 1106 ఏ?)0౧2002, ౪72892 10761 0 36౫ 216 109 01623165 1115 15 20942196౧6 9006821006 119 006.

031 90601241 16401163 ౧౧2౪ 06 ౦06౯766 11 0044641”5 0060 :

1. 153 రం60 రం౪?0(10% [0 1016 51724.

2. ౧0౧6 10660310 ౦119 6౧౫౦101౧ 2౧6 018 10828104 - [176 ౧0౪61.

3. 10106 ౪౧10 ౦౯115 30/16 2౧6

4. [113535 10౪6 0 ల౦(1౦130 *ఇ01001 ౪49 2 060౦0౧1001 01284006113960 0 211 6 “0120200614 " ౦66. 1/6 366 ౧656 16421063 112 211 ౧15 ౦6౧, 2064 ౧6 9256 | 0069 ఆఉటాంం61 6061120603] 10 16 76266౧.

ఎ

“10016 15 200016౯ 506012] ౧౪424౮ 10 అంగటి మడ]. క 13 15 1076 0 5617602606 206 618010 116 146 ౧౮ 0021286 [0 9౪౬ 1060 1200106 ₹%24౬ 6 0616566 %28 9120 16 6014 06 3011 113 ₹011 60 269 11002 006 రేంర104166 16 €0 1937204614, 15 సేం%ి6. 015 206 0₹ 113 1676213 €0 29 18 30056 0301163060 206 566261[2300633 0 9106.

1200 3000123 ౧2౪76 ౪4602 00%10012916 2% 0161021 63273 01 ససంగజటిక “5:1 కష2812020361 స[2026- 09720”. 10 ౦ ౧60616 ౧10౧21 ౪౦00 0? 50 56618241 తీంళ2ల002002, ౪6 3566 2 ౦ల౮[18 001001666౧653. 119 0116015002 13 ౦1606119 206 31001616 1825 1 ౧06 066 1160 0౯ 2065 2 62617 66164 021204 10 61)0 6426082 1 "106 ₹16ల ౧028 09008216 0౪6౬ (6 0642806063 ౦ (6 063 1002980107 206 80665 00306601 18 2 903 ౧1625108 72. "0138 ౪050 18 0076210 [0 6611216 ౬06 01౧1 16 90101213 026 ౧6౦ ౦000001 7680653 2180. సీజ ౦ 1౯6లిం ఆం" 01076 హి! రే 116౪ల? ౪729 |

0౧. 6. ఉనిణషని4౦, 4,340. స౦గ౯ 4ఉగీ0 గ౬%ఏ 0౯ ౧౧౬ 0౬౯౫. 0౯ 78౬౪౧౮ 0/(1౪౬[517 06౯ ౪44౧గిశఏ.

ర్చ్‌ తజతలు హన అలాల స్టి గ్ర వలా

భక నులభడగు (శ్రీ ౯ళహసీశ్వరడు నా యారావ్గ2ై వము. ఆ యాకె దేవని మాహాత్మ ్యములను రిసవత్రరముగ వివరించి తిరించిన విహాకవి ధ్యాటిం అఊ&లితమాధుకీమహిమకు విలయమైన యా మహవీయుని కవికావృక మా్మానండ చాయకము, (శ్రీ కిష్పదే-రాయల యాస్తాన కివిపుంగివు లలో తలమానికవైన ధూర్తకీ “*పాడవిన్నమ కృోసష్తనరరాడంలీవ కోటీర విస్ఫుట రత్నద్యుతి పాటలీకృత పదాంతో

ఆటీ శ్‌ శ త్వ

జొతు''డటి.

ఇట్టి కవీఠ్యద స (గంథమును సమ్మగముగ పరిశలింపవళనను కుతూహలదు పేద్యారిది॥ యందే నాకు జనించినది. తరగితియందు గురువర్యులు శీది నాగవిద్దా వెడి గారివలన ధూర్తటి కవితపై నాకు కిల్గిన యభిమానిమే నన్నీరాడీ గ్రంధపరిశీలనము నకి పురికొల్పినది. నాయీ [పయత్నమునకు (పోత్తాహము నొఎగుటమా త్ర మే గాక తమ ఆమూల్యాభిపాయమును సెత మొసగిన శీ చి. నాగవిడా౭డిగారి (ష్యవాత్సల్యమునష

మా బలీ ఓటి

హృదయపూర్వక నిమోవాతములు.

ధూర్తటి రచనను సవిమర్శనుగ నవలోకించు సామర్హ ్యము నాకు కలదా యను సంశయమన మవిగియున్న నన్ను వెన్నుదిటి పరిశిలనోన్యుఖుని గావించిన సహృత యులు 4 బలుసు వేంఠిటరపణయ్యగారు. నారచనకు మెరుగులుదిదుచు, ఎడనెడ వలయు సలహా లొసగుము తిమ యండదడండ లండదింళిన సుప్రబద్ర వివర్శపలు, నండిక (పకౌండులునె న (శీ బులుసువారి యనన్య సాహాయ్యమునకు నమస్పుమాం జలులుం

మదరాసు విశ్యవద్యాలయమున తెలుగు శాభాకిపతులు ఆచార్య (శీ గంధం అప్పారావుగారు విశాలహృవయులు. కొర్వభారవిమగ్నుఇ౪య్యు నా వ్వా నమును మన్నించి యీ |గంధమునకు ఆంగ్శమునే ఆముఖమును విచించిరి. వారి వి జన్యము వరము కృతజతాపూర్వక వంచవముళు.

బ్‌

ఈ దినములలో 1గంథము దణ మొక అనిధార్హావతదు. రచన పూ ర్రియెనన

ఇదీ వెచగు చూచు పట్లా యవి యాందోళనవడుచున్న వాకు రై ర్యముచెప్పి మువతి ష్‌! నా

జ

న్మృయవతకయు భరించిన యుదవారులు మా మామగావైన (శీ పూర లరామకృష్తగారు, హరి యౌచార్యమునకు, పాహిత్యపిపావకు ధన్యవాదములు,

గంఠము సర్వాంగనుందరముగ వెలువడుటకు కారకులు [పీడ6 (పెస్పు అతి నేతలు శ్రీ ఎమ్‌. బొాలఘుందరంగారుం వారు వహించిన (ప్రత్మీక్కశ్రద్దష అభినందినలు,

నవినమయమున వమక్సించుకొనుచు సీ (గంథమునందలి గుణవోషముల నరయు' బాధ్యత రనజ పాఠకలోవిమున 5ర్పీంచుచున్నాను.

ల్‌

సన కొండ ॥ఖి నిల అథి కిటికీ 7 రం |. ఇ్తవారి అక్వత్చప్ప

'ధరూరటికవి (శ్రీరాళహ సి మాహార్య్యమూ ళల అటో వీషమయాను గకమణిశ లా ఉనటారియగ తననన మొం.

విషయమ భా ల్డ్జై ధూర్చ45ి8 వి శాలమణ 6ల6 త్రి జీ, (పజంధ స్వరూ పాదిక మః 656 శ ణా 'తేదమహిమ 9ఐఇె ల్టీ్ర 8. కథధాసంగహము 466 ట్ట. 12. వత్కీీరుని తీగయా_తామా్యము ంఅళ శె 13. వనలం 654 ఫ్‌ 1

క్‌ ఫీ. ఆలం శారీ నములతి ఇచా గ్రడ్రి 15, (ప్రబంధవిశిషృత అచల కే జ

స. లలి (పయో౫% విశేష సూలు ఎట 6 గ్గం క్ట లిన భాసాంంతర పడములః ' అ6 5 క్షే ఛన్స 21, ము తొము[గిత (వరుల శం 8 136 20, శీ శాళనా స్రీళ్యర శతకమూ 6 1. ఆనుజ౦ధము

ధూర్జటి వహాకవి వంశాదికవబు సువసిద్ధ్యములగు అంధ [వబంధములలో అగ కేణి! చెందిన (శ్రీ కాళహస్తి మాహోత్మ్య్యమును రచించిన మవోకవి ధూర్జటి, ధూ్యూటి నామధేయము*ల తెలుస కవులు ముగ్గుకు కానవచ్చు చున్నారు, అం దొకరిది బిరుదనామము, తక్కినవారివి నహజ నామములు, దశ్నీణ హిందూ సామాజ్యమును వక చృతాధి పత్యముగా వరిపాలించిన (శ్రీ కృన్ల చేవ రాయలవారి ఆస్థానమునదలి అష్టదిగ్గజములలో ఒకడని (వసిద్ధి కెక్క-న ధూర్డటి మహాకవి మొనటి వాడు. ఇతని రచనలు (శ్రీ కాళహాస్తి మాహాత్మ్యము, ఫ్రీ కాళ బా స్తీక్యరశతకము అనునవి, రొడవవా డీ మవహోకవి మనుముడగు 'వేంకటార్యుడు, “కృవ్ల రాయవిడయి” 1వబంధ నిర్మాత, వీితామహానని పోలిన చక్కని కవి తానామర్హ్య మున్నందున ఈతనికి *ుుమూర ధూర్జటి” అను బిరుదము లభించినది. మూడవవాడు * కాళహ స్తీశ్వర దండకమును రచించిన ధూర్త టిక వి, ఫ్రీ కాళపహాస్తి మాహోల్న్య్యమును, (నీ కాళహ స్తీశ్యర థనకమును రచించిన కవియీ యి దండకమును కూడ రచించి యుంకునేమో అని నంబేహింవ నవకాశము లేదు, మదరాను (సాచ్యలిఖిత పు నక భాండాగారము పు నకముల వటికలోని ర5-వ నంపుటములో *యతగానములు - దండకములు అను నంపుటములో దండక క వ్‌ తన్నుగూర్చి___ మాధురీ సాధురీతిన్‌ రచించెన్‌ (బియావల్లకీ భాతి€ (జేతోభవారాతి వై నూత్న శృంగార మీ దండకం బారరభాషా కవ్వ్నిగ్రామణిన్‌ జక్క.యామాత్య నారాయణ (శ్రీ సుదీ మాధవాఖ్యావ పిగేవతా విశ్వవార (పధావీందు పోలాంబికొ ప్కుతుడున్‌ ధూర్తటి 1పాఖ్యుడున్‌ జేపె ముఖ్యందిగున్‌ మూడు లోకంబులన్‌....”” అని చెప్పికొనినట్టున్నది. దీనినిబట్టి దండకక రృ పోలాంచికా విశ్వనాథుల ప్యుతుడైనట్టు స్పష్టముగా తెలియుచున్నది. (శ్రీ కాళ

ల్లీ (శ్రీ కాళహా స్తీ మాహాత్మ్యము

జా సిమాహోత్తే ఫు టాశ్యాసాంత గద్యలలో “నసీం మరవ నారాయణ జక్కయ నారాయణ తనూభవి” అని యుండుటంబటిి యే తత్ప )బంధక ర్ర జక్క్యయ నారాయణుని కువూరుడై నట్లు తెలియా చున్నది, దండకక ర్త ధూర్దటి మహాకవి వంశములోనివాడై నను కావచ్చును, ఆ మహాకవి కవితా మాధుగ్యముచే [వ భావితుడై, అననివ లె మ హేశ్యరభ కడై యీ దండకమును రచించి యుండ వచ్చును,

(వబంధకవులు తమ (గంధములలో ఇష్టదేవతాస్తుతి నొన రించి సుకవి (వళంనను, కుకవి నిందనుచేసి, తమ వంఖఫాదికమును వర్శించి, పివవ కృతివతి వంశమును, కృజివతి యు త్తము గుణములను అభినందించి, వీదవ వష్ట్వుంతములను వైప్ప, క ధాకమమును (సారం భించెవదరు. ఇది తరచుగా కానవచ్చుచున్న నంవదాయము, ధూర్జటి మపహోక వి యిష్ట దేవతలను స్తుతించిన వీదవ మస్ట్యంతములనే [(సారంభిం చెను. ఈ [గంథము భగవదంకిత మగుటవలన కృతివతి వంతాదిక వర్ణనమున కవ కాళశములళేదు. కవి భగవద్భకక్తు డగుటవలన తమ వంకథమును వర్షించుటకు గాసి తన యాధిక్యమును వెల్ల డ్‌ించు టకు గాని యిష్ట్రవడి యిండకపోవచ్చును. ఆ కారణమునుబట్టియే యీా (గంథమువలన ధూర్డ టిని గురించిన వివరములు తెలిసికొనుట కవకాశము లేకున్నది, కాని, యీకని మనుమడును, కుమార ఇహార్జటి. బిుద విరాజితుడు నగు వేంకటార్యుని రచనవలన, ఈ ధూర్తటి మహోకవి పాక నాటి యా 'క్వేలని యోగి యనియు, అవ న్తంజబ సూూతుడనియు, భారద్వాజ గో త్రుడనియు తెలియుచున్నది,

(స్రీ కాళహాస్పి వమూసాోత శ) స్రమునందలి యాశ్యాసాంత గద్య లలో “సింగమురమూా నారాయణ, జక్కయ నారాయణ తనూభ వీ భవవరాబ్ముఖ ధూర్టటి (వణీశకంటై న, అని యున్నది, దీనింబట్టి యితడు జక్కయ నారాయణుని తనూ భవుడయినట్లు "'ఆలియు చున్నది, సింగవము రమా నారాయణు "లెవ్వరో న్పష్టముగా "చెవృ

ధూర్తటి మహాకవి కాలము లీ "లేము, రమా నారాయణుననగా లశ్నీ ౮ నారాయణుడయి యుండు సీమా! అది యితని పితామహుని చేరు కావచ్చును. తాత తండడు శిున్టరి నామములను జఉర్కొ.నుటయు ఒక నంచదాయమే £ సింగమ లితేని పితామహి కావచ్చును. 9ని యూహమాత్ర మె, ధూర్తటి మహాకవి కాలము

[కీస్తుళళము వదువారవ శతాబ్ది (పారంభమున విజయ నగరము రాజధానిగా దత్నీణ హిందూ బేశమును వకచ్చ,కాధి నత్యముగా పాలించిన (శ్ర) కృష్ణ దేవరాయల కాలమున ఆ చకవ ర్తి యాస్థానమున అష్టదిగ్గజములని ేరు పొందిన ఎనమం(డు మహోకనవు లుండిరి. వారిలో ధ్యూూటిక వి యొక్క_డని (వసిద్ధి- -ఈ॥ యష్ష దగ్గ జడము లను గూర్చియు, వీరి స్థానములను గూర్చియు విభిన్నములగు అభ్మిపాయములు కలవు, ఆ కవులు.___అల్ల పాని "పెద్ద వామాత్యుడు, నంది తిమృున్న, ధూజ్యటి, మాదయ్యగారి మల్తన్న, తెనాలి రామ కృప్ముళవి, అయ్యృల రాజు రామభ(దకవి, భట్టుమూర్తి, వీంగలి సూంన్న - అని కందుకూరి ఏచశేశలింగం వంతులుగారు, చిలుకూరి ప్‌కభదరావుగారు, గ్‌'మా రాజు "వేంకట లవణ "రానవ్రగారును అభ్మిపాయపడియున్నారు. గురజాడ (ఫ్రీ నామమూ ర్తిగారు మల్ల నకు బదులుగా శంకరకవిని చేర్చియున్నారు. "వేటూరి (నభాకర శాస్ర గారు మల్లనకు మారుగా కందుకూరి రుదకవిని ఊఉర్కొని యున్నారు. ఈ రీతిగా ఇంకను అభ్నిపాయ భేవములు కలవు, ఏరిలో 'వద్దనామాత్యుని దే (వధమ స్థానమనియు, మిగిలిన కవులందరి కం లను ఆయననే రాయలవా రెక్కువగా గారవించుచుండిరనియు కొందరి యభ్మిపాయము, నంది తిమ్మానదియే య(గస్థానమనియు, "విద్దనామాత్యు డా తర్యాతివాడే య. నియు (వీ . ఎన్‌, కోదండ 'రామయ్యగారు (ఎం, వ, ఎల్‌, టి 5%. ఎం, ఎల్‌, వ,) తవు “అష్ట దిగడములలో తొలి కవి యవరు€ి అను తమ [(గంధమున నయు క్రి కముగ నిరూపించిరి, ఏరిలో తిమ్మన, 'పెద్దనలు వ యోవృద్ధులనియు,

శ్ర ్ర్రీ కాళహ స్తి మాహాత్మ్యము "తెనాలి 'రామకృస్వుడు, భట్టుమూర్తి? వింగలళి సూరన్న వయ స్పున విన్నలనియు చాలమంది” అభి. పాయవడుచున్నారు, మిగిలినవారు మధ్యవయసుూ- లై యుందురని వారి యభి(ప్రాయమెై యుండవచ్చును, రాయలవారి యాస్టానముశ దిగ్గ దస్థానము నాకమిం-చు నవ్చటికి ధూ్యూూటి వయ. స్పెంతి యు-డునో స్‌గ్గయించుట కష్టము, (క్రీ ఆర్మదగారు మొతము తమ *నమ్మగ ఆంధ సాహిత్యం” వడవ నంపుటములో ఇట్లు లెల్పుచున్నారు..

“కాళపహాస్స్తి | పొంళాలనుంచి ధూర్తటి, "తెనాలి (పొంతాల నుంచి రామలింగకవీ రాజధాపఏ నగరానికి వచ్చి, అక్కడ సానివాడలో పాత పు నకాలలో చదువుకొన్న విషయాలలో కొత్త అనుభవాలు గడిస్తున్న రోజు లవి! ఇదరూ పైలా వచ్చీసులో ఉన్నారు. ఇద్దరూ జూణలు, ఏవ సాని కూతురు గానరసాన్ని ఆనడానికో వెళ్లినవ్వుడు ఒకరి నొకరు చూసు కొని ఉంటారు.” (పుటలు 208-201.) దీనినిబట్టి ధూర్సటి వయ న్పవ్చటికి ఇరవదియై దేండ్లయి యుండ

వచ్చునని ఆర్షుదగారి యభిపాయమైనట్ట్లు తోచుచున్నది, రాయలవారి యాస్థానమున (వవేశము లభించిన విదవ ధూర్షటి కవితా మాధుర్యమును చవిగొని యా సాహితీచ కవ ర్రి__ "““సతమతిదచైన యాం(దకవి ధరూరటి పల్కుల కేల కళ౭ెనో ఖే ళ్‌ యతకతులిత మాధురీ మహిమ.” అని, ఆతనిని మెచ్చుకొనెనట ! విశటకవియుు వరాధివేవణ వరాయణుడును అగు రామకృన్న (రావలింగ) కవి వెటనే, “"హాః తెలిపెన్‌ ; భువనైక మోహనో దత సుకుమార వారవని

రూక్తటి మహాకవి కాలము న్‌ శా జనరా ఘనతావహారి నం తత మధురారరోదిత సు ధారసధారల (గోలుటం జుమీ 1” అని యా వద్యమును పూరించి అచట నున్నవారి కందకిక్తి ఆనందమును, హావమును కలిగించెనను విషయము సాహిలతీవరు లరుగనిడెి కాదు, ఆరుదగారి యూహా కివె కొంత సమర్హక ము "కాగలదు, ధూ్యూటి మధ్యవయస్కు-డసి యనుకొనుటకను వయి నీిషయము ఇాధకము కాజాలదు, హోన్య(వ్రియుడగు తఆనాలికవి వయోనియమము లేక వీన్నలను నమానులను, వ యోవృద్దులను కూడ అవ్నేపించుట అందరును ఎరిగినజే! “తాతా! ఊతునా +” అని, నమ్మతి పాంది ముష్క_ (నంది) తిమ్మన యెడ తిన వికట భావమును (వదగ్నిం చెనుగ డా ! రాయల యాస్థానక వులుగా ఉన్నవ్వూడు రామకృష్తకవియు, భట్యమూర్తియు, పింగళి సూకంనయు [గంధరచనకు పూనుకొని యున్నట్లగవడదు. వారి కవితాసామర్థ్య్యమును బయ్‌ వారికి రాయల ఆస్థానమున మేలైన జ్ఞానములు లభించి యుండవచ్చును; కృష్ణ దేవరాయల యనంతర మే వారు కృతులను రచించి తమ కాశ్రేయ మిచ్చిన వారికి వాని నంకిత 'మొఎర్బియుందుకు, ధూర్షటిక వి రాయలవారి కాలమున తన [వబంధమును రచించెనని గట్టిగా 'చెవ్చలేము, ఆయన యనంతరము కొంత శాలమునకు (వాసినను (వాసి యుండవచ్చును. రాయల కాలముననే దానిని (వాసియున్నయెడల పెద్దన, తిమ్మనలవలె ఆ (నభువున శే అంకిత మిచ్చియుుడుననియు, కానన రాయల కాలమున థూర్షటి చానిని రచించి యుండడసియు కొందరు భావింవవచ్చును, వెన్నవ నం(వదాయమునకు చెండిన రాయలు వమ మూాహాత ౪ స్ర్‌మును తలుపు (గంధ మును కృృవిగా న్వీక రించుటకు నమ్మాకింవ దే మో యను అనుమానము ధూర్చటె కుండిన ఉండవచ్చును, 'లేదా- (వగాఢ

క్రి (శ్రీ కొళహ స్తీ మాహాత్మ్యము శివభ కృుడగు మహోాళవి మానవులకు కృతిగా నిచ్చుటకు ఇష్టవడ లేవని యైనను అనుకొనవచ్చును, నర్యమతములవాఎని నమానముగా చూచి గౌరవించు ఉదార స్యఫావము “రాయలవారిది, కావున ధూర్దటి నాయన అగ్ధానక విగా నొనరించి నమ్మూవించుట "కట్టి యావ్నేవము లేముం “రాయల యనంతశముననే ధూర్ఞటి తన [వబ-ధమును రచించెనని చెవ్వుటయు యు క్రీవమూరము కాదు రాయలు జీవించి యున్న6త కాలము కవులకు గొవృ గౌరవ ముంజెడిది, రాజపోవమణము వలన కాలము నిర్వి దారముగా, సుఖముగా గడచయచుందెగిన, ఆయన యనంతరము రాజ్యాఫ కారమును వహించినవా ర) గౌరవ మర్యాదలను చూపుల లేదు. దినములు గడచుటయును క్‌ు ముగా ఉండెడి చేమో! ఆ:(ధికవితా పితామహు నంతటివాడే తన దీనా వస్థకు దు'ఖాచుచు “కృష్ణ కాయలో దివి శేగ లేక, (బలికి యున్నాడ జీవ చృవంబన సచు” అని వలుకుచుండగా - తక్కిన వారిని గూర్చి వ ల్యేకించి చెవ్చనేల* ధూర్జటి రచించిన (గంథములు ె డు, ఒకటి [$ీ కాళహస్తి మాహాత్మ్యము, రెండు - శీ కాళహస్తీశ్వర శతకము. ఈ శతకమున కను [వబంధముల కున్నంత గారవ మున్నది కత్రక వాజ్మయమున ఇది అగ కేణిలోనిడి, భూర్జటికవి అందులో రాజుల నిట్లు నిందించి యున్నాడు... రాజన్నంతనె పోవు నా కృషయు ధర్మం బాభిజార్యంబు వి ద్యాజాకక్షమ సత్యభాషణము వివ్వన్మి త సంరత్ష్తయున్‌ సౌజన్యంబు కృతం బెబుంగుటయు విశ్వాసంబుగానున్న దు ర్చీజ్నశేస్టులుగా గతంబు కలదే (శ్రీ కళహ సీశ్వరా 1 [స 89] రాజులయెడల నిటి భావ ముండుటబట్టియీ యితడు తన (వబంధమును నరాంకిత మొనరింవ లేవని యనుకొనవచ్చును. ఈతని తోడి కవులును, అప్పడిగ్గడదములలోని వారును అగు తెనాలికని

ధూర్హటి శృంగార (వ్రియక్వము 1 మున్నగు మువ్వుగును కాలాంతరమున (వాసిన తమ సంధ ములను శాజులకును, రాజోద్యోగులకును అంకిత మిచ్చిరి, వారి రచనలలో 'రాజనింద కాన రాదు,

వది యొున్నను మ హేశ్యరునియడల (వగాఢభ_క్రి గల భూరటే త్‌న (౫౦ధమును నరుల కంకిత మోియనొల్హక ఆ చేవ 'బేశ్చనిశే అంకిత మిచ్చేనని యూహింవవలసి యున్నది,

ధూర్జటి శృంగార [పియత్వము

ధూర్లటి మహోకవి యిష్ట బేవతలను స్తుకించనపుడు (శీ) కాళ బా_స్తీక్యరుని, జ్ఞాన్మవసూనాంబను, శ్రైరవురి, దుగ్గను, గణవలిని స్తుతించెనేగాని వీస్ణువు, (బ్రహ్మా, లమ, శ్రా నరన్వతి మున్నగువారిని స్తుతించ లేదు, అఆ శ్యాసాంత గ ద్యలయందు స్తీ మత్కా-ళ హ_నీశ్యర చరణక్‌మల ఊఉేవాపరాయణొ” అని చస్పెను, తన (వబంధమును బివ్సన ఆ అంకిత మొన ౫ను, శతకమును (స్రీ కాళ హా ్తీశ్యరువి నంఖో ధించియే చెప్పెను, దీనినిబట్టి యీతడు గొవ్చ శివభ క్షి వరాయణు డని న్పషస్ట్రమగు చున్నది,

ఇ ట్రితడు మహాోభ కడై నను గోస్తుతమతిమయైన -*” ఆను వద్య మునుబట్టి ధూర్డ్రటికి గల వారవనితొ సంబంధము ఇతని యుత్తమ చారిత్రమున కొక కళంకమును కలిగించుచున్నదని కొందరి యాశ యము. ఈ కవి కిట్టి కళంకము నాపాదించుటను నహింవని కొందరు తెనాలి రామకృష్ణుడు తెలిపిన వే శ్యాసంబంధ వృతాంతము కల్పిత మే కాని యథార్థము శాదవఫియు, అతని వల్కు-_లు విశ్వనన్‌ యములు కావనియు భావించిరి. 1980-లో (వకటింపబడిన $) కాళహస్తి మాసహాోగ్న్యేపు ఫీరికలో ఈ వివయమే బెలువబకినది, ధూూూటి మనుమదడగు కుమవూర6 ధూ్యూటి తన తాత (శ్రీ కవ రాయలవారివలన “స్తుకమలిమయైన యాంధ్రకవి ధూర్షటివల్కుల కేల గళ్ల నీ యతు లిత వూధురీమహిమ” అను పొాగ_డ్తను పొంబెనని వయి వద్య

ఫ్‌ (్రీ కొళహ స్త్రి మాహాత్మ్యము భాగము నుడాపారించుచు తెలియజేసెను, వయి వపీరిశాశారులు వయి వద్యభాగమును విశ్వసింతురు, కాని రామకృష్షుని వృత్తాంత మును నమ్మకు, వపదృములోని కొంతభాగము సరియన దే యని విశ్వసించి మిగిలిన భాగ మ(పామాణిక మని చెవ్వుట మాత్రము యుక్తి యు కృముగా తోచదు. కృంగార(పియత్వము భ_కిభావమునకు గాని, ఇచారి(త్రమునకు గాని (వరిబంధక ము కాజాలదు, వేశ్యలు చమత్కార సనసంభావణ ములలో దిట్రలు, "కావున విద్వాంసులు, కవృలు వారాంగ నల*వో [ననంగించుచు, వారి చమత్కృమెల నలవరచుకొనుటకయి వారితో విరిచయము చేసికొందురు, ఇది పూర్య ముండీన వద్ధలి. ఇంద్రియ సిగ హము కలవాు సంభాషమణములవం శే వారితో నసంబంధము క లిగయుఏదురు, ఇం[దియనిగ హాము కొర వె నవారు శృంగార గ్చత్య ముుఎస దిగుటయు అనంభవము కాదు. అట్రవారిలో థూర్జ టియు నొకడు కావచ్చును, అవకాశము లఖించినపు డీ భకాాగగణ్యుడు శృంగారమును వర్షింవక విడిచి వెట్టడు. జంగ మరూపియెన శివుడు చూచిన దాసి యిట్లున్న ది---- కా, ఆచేళం బిరపల్లన [(సకర న్మేశ్రానంద బాష్పాంబుధా రావర్షాగమ చంచలా లతిక దుర్వార ప్రఘానాస్ప తే జో వైశ్వానర సామిధేని రశనా స్యూతప్తిత స్పర్త పే టీ విన్యస్త కపర్టి యొక్క కలకంఠీరత్న (మేతెంవమన్‌.) [ఆక్వా క్స్‌ పద్యం రత జంగమ 'వేషధారియెన. శివుకు దాసితో. క్రీడించు నంద ర్భమునందలి రెండు వద్యములను గమనింవవచ్చును, ఉ. తాను€ గుమారజంగమ సువాకరమౌళియు(౬ గూడి మాడి యం వైన రతి ప్రసంగములు న్టనిమాలిత నేత పద్మమల్‌ మోనవి చుందినంబులును నూట39 చొక్కులు వీడి వీడిపో వీవి కవంగిలింలు వనేక విలాపములుం జెలంగగన్‌.

ధూర్తటి శృంగార (పియక్వము ర్గి దీం ఎక్కుడ( దిటినం గిళల యిక్కువ లెక్కుడ నోరు పోకీనన్‌ జ జ క్కెలి లప్ప లబేమనిన సారసువరారన మెట్లు లుండినన్‌ జక్క (దనంబు 'ఎన్నిధుణు సం్రభమ మొువ్చ€గ నేమి పేవినన్‌ మక్కువ చెయ్యులై వెయి మన్యథకళి యొనర్చు నంతటన్‌, [ఆక్వాం కే సం శల, 48 ధూర్రటి వేసిన వసన కొన్ని యెడల అవధిని చాటి కొంత అనభ్యిముగా కానవచ్చుచున్నది, తృతీయాశ్యానమునందు చెంచు యువతులను పగ్శించు ఈ వద్యమును మాడుడు._ ఉ. మంచెలమించ నక్క కటి మండళి6 జుటిశ పొజలుటాకు లిం చించుక సంచలించి మరునిల్లు దియల్పడ!దే య బిటలన్‌' చెంచెత లార్బీ (వేయుదురు చితముగా నొడిసెళ్ల బాహుమూ లాంచిత దీదితుల్‌ చిజుశియన చనుంగవవీ(6ద దిర్వ€గిన్‌, [పం 10.) ఈ వర్తన "లేకున్నను కధాంశమునకు భంగము వాటిల్లదు, అయినను కవి దీనిని నిర్మించుట అనని థంగార (సీయల్యేమును చతుర్ధాశ్యానములో వేశ్యమాత కరువూా చెెలకు వారవనితొా ధర్హముల నెన్నింటినో ఉవ దేశించును, అనుభ “జ్ఞులును, వేశ్యల వరిచయమున్న వారును తవ్చ ఇతరు లట్టు వర్మింవజూలరు, ఆ విషయ మున థధూర్తటి నొమర్థ న్‌ము వ్యక్తము కాగలదు, అచటి పద్య ములను క న్ని౧ంటిని ఉ చజాణనారగ అఇము గె (గ హి. వవచ్చును. గీ. జిడునాలుక, జలము రాజీవదళము, నడుసం గుమ్మరిప్పరువు డహంబ్మగచ్చ కాయ బూదివపొరయను కరిణీ విటుల, గలవియును గలయకుండంగపలయు లలన, చ, బజిగురున(€ దిగ రాచిలుక చెల్వున నం పెంగపువ్వు తావికీం దగిలిన మిండ తుమ్మెద విధందిన డేవియలోన€ బడ యీ గగతి విటుండి. కూర్మిందన కౌంగిలి పొందున జిక్కకున్నన మ్మగువకు ఇల యిచ్చు నసమాన ధనందులురి త్తమౌటలన్‌ ॥

ఫ్ర థ్రీ కాళహ స్తీ మాహాత్మ్యము పీ వణీమం[క శంత్రముర్‌ మందులు మాయలు సరసభాషలు పవృరా సం త్రమములు శెచ్చుకోలేడ్పులు విచ్చకంబులు వట్టి యాసల౬ డక్కులు నలసగతులు ఆలుకలు తరితీపు లాసలు( ([బియములు నగవులు బిగువులు నయము భయము బలరిమియు€౬ జలిమియు బానలు ననుపులు౦ దిటులు కొట్టులు దిట్రకనము€ జాయవాటులు నన్నలు గాయకములు మెచ్చులును దచ్చనలు౬ టొర పొచ్చెములును: దగవలును వారకాంతా వితానమ.లకు జలఎఐలోచనలార | వైసికములు. క. ననుపు విటువి. దక్కుచు నా, తని చెలికానికీ. (వియుబు( దగం జెప్పిన వ వ్వవితసయిన్‌ విమగదు మన, మనునూనములేదు, ధనముననువుగః జదన్‌, [ప, వరి-31.] ఇట్టి నర్దనలవలన అశని చార్మితమునకు మచ్చను కల్పించుట ఉచిశము కాదూ, శ ఎ౧గార(వియత విద్యత్క- వులకు అవకీ రిని గాని, అవహేళనను గాని చేకూర్చుజూలదు. ధూర్జటిమవోకవికంచ. చాల [ప్రాచీనుడగు (స్రీ నాధకవి: సార ₹ ముసి విమయమువకూడ అతని శృ/గార [సియళ్వే మును గూగ్చాన వాదవివావము లుండిసవి, ఆయాకను లుండిన కాలమున ఇట్టి తగన భర్జన లుండినట్లు తెలియదుకాని ఆధునిక విమర్శకులు కొందరు వాద వివావములను లేవనీయుట జరుగుచున్నది, విను గొండ - వల్ల భ రాయని కృతిగా (ఫ్రీశాధుడు రచించిన (శ్రీడాిరామ మిట్ట చర ఏకు మూలమైనది. అందలి వద్వములలో ళే ఏంగారవర్మన చువధిని మోరి యున్నందున, అది (శ్రీనాధువి రచన కాదని (వపాతే శాలమునకు చె-దిన కొందరు విద్యద్విమక సలు 'వాదింవ సాగిరి, అందలి వద్యములలో (సీీనాధుని వలుపుబడులు, (వ యోగ విశేష ములు కానవచ్చుచున్నను, వారు దానిని లెక్కకు తీనుకొన లేదు, 1శీనాధుని వాంబవ్టులలో ఇంతకంకును అధికముగ నే వచ్చి శృంగార వర్తనలు కాసవచ్చుచున్నను, అవి (శ్రీనాధుని వద్యములు కావని చెవ్వుటకు సాధ్యము కాకున్నను - వాని నా విమర్శకులు (పొమా ణీకముగా _గెగొనరైరి. (పామాణిక విద్యద్యి ముగ్శకులగు "వేటూరి - (వథాకర ళో (స్రీగారు విపులమగు తమ [కీడాభిరామ (గంటి - సూర్య

[వదింధ స్వరూపాదికదు ఢీ్ట నారాయణ శాన్ర్రిగారిచే వకటితము) వఏీరికలో ఈ యంశమును ఆల జో నీపులముగా చర్చించి (శ్రీ బండారు - తమ్మ య్య మున్నగు విద్యాంసు లకు తగిన నమాధానముల నొనగి యున్నారు, ఇట్టి య ధార్థమును కవ్పీపుచ్చు విషయములు ఎన్నడో నురణించి యశశ్ళగీరులై న మహాకవుల కీర్తికి మెమగు ెట్టజాలవు, యధార్థములను వెల్లడించుట నద్యిముక్శకుల లవతణము. కవుల ధృంగార[పియత్వ్యము వారి కవితకు గాని, కీ 6కి గాని కళంకమును శేజాలదని చవ్వుట కే ఇట్లు విపులముగా చెవవలసి వచ్చినది, (శ్రీనాధువివలె ధూర్టటియు. ఎవ్వరిని లెక్క చేయువాడు "కాడు, అతెనివలెనే “ఎవ్య శీమునుకొన్న నా కేమి కొరత?” అను ధీహవూా కలవాడు, పరుల దూవణ భూపణముల నాతడు ఆక్క వేయదు. రాయల యనంతకము ఇనరులగు కొందరు కవులు ధనమునకై రాజుల నాశయించినను, భూర్తతి మాతే మెన్యరిని రఈ్మశయింవక అగ్నగారవమును కాపాడుకొనెను కవితా స్మామౌా జ్యాధివతులై న మహోకవులు నర్వన్య 3౦0 త్రులనియు, ఇతరుల నెవ్యగిని "ల₹క్కచేయరిసియు, ధనముశోే వారికి నంబంధము లేదనియు వ్‌ షా ఈ జం నిగయించుట క ధభూ్యూటి మహాకవి యుత్తమ స్వభావ మే దృష్తాంతే ముగా చెవ్చదగియున్నది, (పబంధ న్వరూపాదికపు (వకృషవమెన ౭0ధము (వబంధము. అనగా ఉ త మెనకూర్చు, ఈ వదము (పాచీనకాలనునుండియు నున్నది. (గ ౧ధ సామాన్య వరముగా దీనికి తొలుత వాడుకయుండినది. నైదిక (గంధములకు గాని, స్తత (గంథములకు గాని నృ త్యాచులకు గాని ఈ వదము చాడుకలో లేదు, విద్యానాథ వండితుడు తన (వ తావర్మ్నుద యశో భూప ణము (వ తావరు దీయము) న-

శీలి (శ్రీ కాళహస్తి మాహాత్మ్యము

• వదింధానాం (పదింధ్యూజామపి కీ _ర్రిపతిషయోః,

మూలం విషయభూతస్య నేతు గుణ విరూపణమ్‌ "

అవి (వబంధమునుగూర్చి (వస్తావించి యున్నాడు, [(వబంధము యొక్క-గాని, (వబంధక_రయొక్క-గాని కీ రివతిస్టలు స్ట ముగా ఉండవ'లెనన్న, అందు కృతినాయకుని గుణవర్శ న ముండవ లెనని చీని యభి పాయము, (వతావరుద యశో భూషణము సాహిత్య శాన్ర్రృగంధము. అందు (వతావర్ముదునియొక్క_. (నాయకునియొక్క-_) గుణములు వర్ణింవబడినవి, దీనినిబట్టి (గంధ సామాన్యమునకు (వబంధ వదము వాడబకి నట్టు నృష్టమగుచున్నది, అది గద్యమైసను, వద్య్య మెనను, కాన్యమైనను కా వృేతర వాజ్మయ మైనను [(పబంధమనియే 'చెవృబడుచున్నట్లు మనము [గ హింవవచ్చును,

తెలుగులో (గంధరచన వద్యములో నే (పారంభ మెనది. గద్య రచన చాల వెనుకనే ఆరంభింవబడినది, భారతిము మున్నగు రచనలు [వ్రబంధములుగా పేరువడలేదు, (పాచీన వద్య కావ్య మైన కరుమవూర నంభవమును రచించిన న న్నెచోడుడు తన [గ ౧థిము [వబంధమని యన లేదు, ఆశళ్వానాంత గద్యలలో ““కుమూరనసంఛ వంబను క ధయందు. ..”” అని మాత మే క లదు, భార తారణ్యవరగి "శీేవమునే గక హరివంశాదులనుకూడ రచించిన [వబంధవర మేశ్వ రుడు తన నృసింహపురాణ గద్యలో “లఖ్మీనృసింహావ తారంబను పు రాణకధయందు. *.”” అనియే 'చెప్పియున్నాడు, ఆ కాలమున అవి కధలుగ నే (వసిద్ధము లై యుండెివచ్చును,

అయితే ఎ్మరావగడకు *' వబంధవర మేశ గరుడు” అను బికుుదు వచ్చుటకు "కారణ మేమి అను (వశ్నికవ కాశము లేకపోలేదు, వయి

ఈఎ(రా[పగడ తన గ౦ంథమును లఖ్నీనృనింహావ తారమనియే పేరొ్క- నెను గానీ నృనీంహ ఫపురాణమని చెప్పలేదు, శబర త్నాకరమ.నందును “లమ్మీవృనింహా వ౭తారివునియే ఉదావారింపబడినది, నృనీంవా ఫురాణమను డేరు జనుల వాడుక నుబ్తి వచ్చినదే!

(వ్రదింధ న్వరూపాధికము కర్రీ కవులు తమ రచనలు కథ లేయని చెప్పినను, వారి వద్యకావ్యములకు (వబంధ నామము వాడుకవడి యుండును, ఎ రానగడ నాలుగు (గంధ ములను __ భార తారణ్యవర్య శేషము, చారినంథఛ ము, రామా యణము, లఖ్మీనృసింహావ తకారమను నృసించాపురాణము అను వానిని రచించుటవలన అఆ బిరుదు వచ్చియుండ వచ్చును. ఆ కాలములో ఇట్లు నాలుగు ఉద్గ )0థములను రచించిన కవి కేరొకరు ఉండగ వోవ చ్చును, క విత్రయమును వూ _రిిలేయముగా నూహించిన చో, శివభ కుడగు శంభుదాసుని నర మేశ్యరునిగా నూహించుటయు నమం జన మే యగును, -ఈ కారణములంబట్టి యె రావగడకు “వబంధ పర మేశ్యర”” బచికదము లభించి యుండును,

(న్రీనాధుడు శాశీఖండమునందు.__ “వంతరించితి విండు జవ్వనంబునయందు హర్ష వె షధకౌవ్య మాంరధాష", అని చెప్పినందున సై మధము [(వబంధ మో "కావో న్పసష్టముగా 'ఆలియకున్నను వేమారెడ్డి తన్ను (ప్రార్సి ౦చున పుడు, “నై షధాది మహాప్రబంధములు పెక్కు చెప్పినాండవు ....... 2-4 అని యనుట చే వైమధము మున్నగునవి (వబంధము లే యని తోచుచున్నది, కాని యాాంసాంత గద్న్వలలో (శ్రీనాఢుకు చ వ్ర గల్లీ '“నృృగార నెమధ కావ్య్గూమనియే తెలిపెను, కానీ ఖండమును గూడే మహో కావ్వముగ నే పేర్కొ నెను, దీనినిబ్లి్శి ఆతని కాలమునను [వబంధవదము వద్య కావ్య సామాన్యవర ముగా వాడబడుచుండెనని అనుకొనవలసి యున్నది, పూర్వపు వద్య కావ్యములనంగ తి యట్టున్నను [(వబంధయుగము (శ్రీ కృవ్ణళలాయలతోనే (ప్రారంభమైనట్లు తోచుచున్నది. (వబ-ధ ముల కొకరీతి లషమణ మా కాలముననశే యేర్చడి, తరువాతి వద్య “కాన్యము లా వద్ధతిలో నే రచింవబడ సాగినవి, (వసిస్టముగు ఇపిన్స త్త మును పురాణాదులనుండి స్వీకరించి, ఆయా పాలతిమొులను రసో దిత

రేక (శ్రీ కాళహస్తి మాహాత్మ కము ముగ పోషించుచు, కావ్యమున ఉండవలసిన వగ్శనముల నాయ చందర్భములందు చేర్చుచు సుఖాంతముగ ముగియు పద్య కావ్యము (వబంధమని చెవృవలసి యున్నది, దీనిలో కవి కథాంశమును తగ్య మాతముగను, వర్శనల నధికముగను చేర్చుచుండును, పూర్వపు వద్య కావ్యము లించుమించుగా సంన్కృృత కావ్యముల క నువాడ ములో అనువరణములో అయియుండును, అవ్చకవి కావ్యభేదములను వివరించుచు,. దానితోపాటు (వబంధమునందు చేరవలసిన వగ్మ నలం గూర్చి యిట్లు చెప్పియున్నాడు, ఎ. గీ. “అట్టి కొవ్యంబు ద్వివిధమై యతిశయిల్లు€ బరువడీ( (బదింధ చాటు _పదింధములన సర్గముల సంస్కృతమున, నాశ్వాసములను దినుంగున6 (బదింధమనునది తనరు€ గృష। లభి స్తీ పరమును బుతుషట్కదును [బయాణంబును శ్రి లంబు వేటయు సాగరంబు నమౌొనీంద పుణ్యా(శమంబును మంతంబు ద్యూతంబు పిదప సమ్మతరణ౦బు విజయంబు మద్యపానజ వికొారంబును వనవిహారంబును వారికే? కన్యాంగ సాందర్య కధనంబు హిమకరాభ్యుదయంబు వి పలంథోదితంబు పద్మమితోదయంబును బరిణయంబు సురతమును దోహృదందబును సుతజననము నన€6గ విరువదిరెండు వర్త నలు గూర్చి చస్పవలయు.€ (బబంధంబు (శీంవానొ [ అప్పక వీయము శీ ఆశ్వా. సద్య 228] అతనికి పూర్వుడగు వన్నకోట "వెనయ తన కావ్యాలంకార భరాదడామణియందు నంన్కృృతము ననునరించి కావ్య ఫేవములను, వర నలను [క్రిందిరీతిని వివరించి యున్నాడు, (3 శె, అట్లు కవికృత మైన కావ్య్మతయంబది గద్య పద్య విమి[ శ సంపాద్యమం[డు ఇ నగర ముఖ్యాష్టవళ వర్ణనములదేతం బరంగు నవియును భవ్య ప్రబంధ మనంగ మః పురవారాశి మహీధర ర్హు శళభృ త్పూపషోద యోద్యాన పు ష్కర కేశీ మధుపాన మోహన వియోగక్షేమయాన స్వయం

(పదింధ స్వరూపాదికము 1

వరపుతోత్సవ మం తదూత్య రణదో రై ్య(క్రాంతి సంకీర్తనా

కర నుష్టాదశ వర్ష నాన్వితము తత్కావ్యంబు భవ్యం బి?న్‌* [ కావ్యాలంకార చూడామబ్‌. ఉల్లా. $. ప. 8! 02 వయి చె)డింటికిని చాల భేవము కానవచ్చుచున్నది. అవృశవి “తెలుగుభామ ననునరించి కావ్యమును [వబంధము, వాటం (వబంధము అని రండు విధములుగా విభజించి యున్నాడు, కావ్యములలో ఉండ వలసిన వర్ణనలు ఇరువదిరెండనియు గ్‌గ్గయించివాడు, విన్నకోట 'సెష్తన సంస్క్మల్భళే వద్దతి ననువనరించి కావ్యమును గద్య-వద్య-మి(శ్ర భీవములచే ముష్యధ ములుగా విభజించి, అందులో ఉండవలసిన వర్షనలు వదునెనిమిది యని 'తెలిపియున్నాడు,. అవ్చ*వి ద్య్యూగము (జూదము)ను చెవ్చగా "వెద్దన దూగశ్యము (రాయ బొరము)ను

(గహించినాడు.

'పెద్లన కాలమునవాటికి "తెలుగులో వవ్వ కావ్యములేగాసి గద్య కావ్యములు లేవు సంన్కల్బతమున గద్యములు, చంపువులు కూడే నున్నవి, కావున క్ర పవ భాగము స మంజనముగె ఉన్నట్టు చెవు లేము, మరియు కావ్యాలంకార చయరాడామణిక! మూలమని చవృవగు (వతావ రు దీయమునందు మహా కావ్య లవే.ణ నిర్వచన నందర్భ మున అష్టా దత్త పర్ణనవిషయ మిట్లున్న ది,

నగరా౭వనై ల ర్త చందార్కోదయ వర్ణ నమ్మ్‌ ఉద్యాన సలిల్మక్రీడా మధువాన రతోత్సవాః విపలంభో వివాహశ్ళ కుమారోదయ వర్షనహ్మ్‌ మంత ద్యూత (పయాణాజి నాయకాభ్యువయా అపి, ఏీశావి యృత వర్త ్యంతే తన్మహాకావ్య ముచ్యతే, ఏషా మష్టాదళానాం మై?వైళ్చి దూనమ పీష్కతే. [(పతాపర్ముదీయమ్‌, నాయకీ ప్రకరణమ్‌.] వీద్యానాభుడు దూ్య్యూతమును "చెవుగా "వెద్దయ చానిని దూలళ్యముగా వల మార్చెనో తెలియకున్నది, లెలుగు లత,ణకర్తల

16 (ఫ్రీ కాళహ న్తీ మాహాత్మ్యము

(వాతలనుబ] 1వబంధములలో అఇసువదిరెండు లేక వదునెనిమిడి నగ్శవలును ఉండి తీరవలసినట్లు కానవచ్చుచున్నది. "కాసి నంన్క్పృత లతణవే త్తలు వసృనలన్ని యును ఉ-డి లీరవలెనని నిర్భంధి-వ లేను, వయి వగ్గ్శనలలో కొన్ని లేఃపోయినను శావ్యత్యేమునకు పహోని లేవని చెప్పియున్నారు [వబంధ ములో వగ్శ్మనలు ఆయా సందర్భ ములను బశ యుండవలసిక జే కాని బలవంతముగా (వ వేశ వెట్టదగినవి కావు, బలవర్ప) వేశము రన భంగమునకు కారణ మగును,

లకణవేత్త లి వర్ణనల విషయమున సౌలభ్యమును భూవగా చానిని (గహింసక దూ్యమర్శకలు కొందగు *“ీలయణ,. వేగలు (వబంధములయం దస్టైదశ నగ్మనలు ఉండవ లెనని నిర్చం ధము కల్పించి [వబంధములను పాడుచేసి"'రని తలంచుట అవిచార నురాలము,

(వబంధ లకమణముల ననుకరించి (వాయబడీన (గ్రంథ ములు రశాయల కాలమునంచే (పారంభింవబడినందున రాయల రుగము (వబంధయు%ముగా. (ప్రసిస్టమైనవ, ధూ్యటి తన (శ్రీకాళహస్తి

ఆ వ్యాస్‌ గా ములకు తరువాత,

క...కొాళహ సీకునకున్‌, సమర్ప్చితంబుగా నా యొనర్పం బూనిన (శ్రీమత్కా

కహి మాహాత్మ ్యంబను మహా [పబంధమునందు ...

[ఆక్వా 1. పద్య 160 ]]

అని 'చెప్పియున్నాడు, (వధమ, ద్వితీయ, తృతీయాశ్యాసాంత

గద్య యందు *ానది (శీ మత్కా-ళ హా స్తీశ్యక చరణకముల జీవా న రాయణ . . ,ధార్త టి [వణీతంబై న (శ్రీ కాళిహా న్పి మూాహోక్చ స్‌ాబో నందు...” అనియే చెప్పియున్నను చతుర్ధాశ్యానము చివర హూతము 0న కాళహాసి మాహాత్న్వంబను మహో 1వబం థంబునందు నర్యంబును చతుర్జా శ్యానము” అని వా కుచ్చి తన ంథము మహా్మసబంధమని వెల్లడించియున్నాడు, అత డట్లు

(వదింధ వామౌచిత్యము [₹ చెస్పినను, చన్పకున్నను ఇది (వబంధములలో ఉత్తమ శేణికి చెంది యున్నందున మహో (వబంధమని మన మంగీకరింవవలసియున్నది,

(ప్రబంధ నామౌచిత్యము

ధూర్జటి రచించిన యీ [వబంధము కాళపహా స్ప్తి మాహాగ్భస ముగనే వాడుకవడి యున్నది, భూర్చటికవి దీనిని శీ మత్కాళవా స్తి మూహాత్శ్య్థమనియు, (శ్రీ కాళహాస్తి మాహాత్శ్య్యమనియుకూడ పేర్కొని యున్నాడు, కావున దీని నామము కాళహ సి మాహా రమా? (శీ కాళహస్తి మాహాళ్శ్య్య మా ? అను నం చేహూమున కవ శాశము కలదు. వరిశీలించి చూచినచో (శ్రీ కాళవా స్తి యనుటయీ నముచితమని తోచక మానదు,

కనీ కాళ సా స్తియందలి శ్రీ శబము “శీవలము [వళ సీం వవ్మీత తను తెలుపు సాధారణ ఛబము కాదు, ([వయోజనము నుత్హే?ించి చేర్పబడిన వ్‌శిష్టళ బము. శీ యనగా సాలిపుగుగు కాళము నర్బము, హాస్తి యేనుగు, ఈ మూడి-టికిని వ్షైవల్యమొనగిన వేతమగుట చేతనే యిది (ఫ్రీ కాళహాస్తి యెొనది. ఈ యంశమును గమని-వని బనుల 'వాడుకనుబ్యి యిది కాళపాస్తి యొపోయినది. ఇటీవలి వరకును అన్ని నవ్యవవోరములకును ఈ చేరే వాడబడుచుండెడిది, శాని యివూకు (వభుత్యమువా 'రాలోచించి (క్రీ కాళహస్తి నామ మునే వాడుకలోనికి తెచ్చిరి,

ఈ వేేతములో ముక్తిని పొందినవి వయి కీటక నర గజములు మాత మే “కాదు, (బహ్మ్బానంటి "చేవతయు, వసిష్టువివంటి ముహోమునియును, నక్కీ.రునివంటి మహోక వీియు, వే శ్యాపుతిక లవంటి ముహో భ క్తురాం డును, లిన్ననివంటి మూఢభధక్తుశును కూడ నిచటి "జీవ డేవ్రం జీవించి తరి-చిరి ఈ వేతమునకు (బ్రహ్మ వసిఘాదుల కరు పెట్టక కీటక సరీనృ్ఫృప గజముల రేల పెట్టవలెను! లేదా

కాలె

18 (శీ కొళహ వ్తీ మాహాత్మ్యము అమాయకుడైన తిన్నని చేరె నను పెట్టవచ్చునే! ఇట్టి వశ్న లెవ్వరి వై నను తోచవచ్చును,

ఇతర (పాణులకంకళ మానవు డెక్కు.వ క్షనము కలవాడు. యుకాయుక్త వివేక మాతనికి కలదు, కావున విష.నువివేచవ యొనరించి భగవంతుని ధ్యానించి యెట్లయినను ము కిని వొంద గలడు, వి వేకములేని కీటక నరీన్సవ మృగాదులు ముక్తిని పొాందుటయీ యొక విశేషము, ఇచట (స్రీ-కాళ-వాస్తులు మూడును ముక్తి ఫొందుటవలన, అఆ వెళిష్ట సమును సూచించుచు వానిపేరే దీనికి "ఇట్టబడినదని భావింవవచ్చును, జనుల వాడుకలో నున్నందున *కాళ వాస్తి అనుడానిని కూడ ధూర్జటి స్వీకరించి యుండును.

వవూలమునుగూర్చిన చర్చ = పోలికలు

వేత ముహోాగ స సములు సాధారణముగా నునే మునం బే యుండును, అవి సులభముగా జన సామాన్యమునకు బోఫవడుటతై గద్యమున గాని, పద్యమున గాని తెలుగులోనికి అనువదింవబడు చుండుట వరిపాటి, మూలము సంన్క ఎోమున ఉండునన్తుడే ఆం భానువాదమునకు (వళ సీ లభించును, డానియెక జనులకు గారవ 'మేర్చుడును, క్‌ న్నీ యాంధ్ర మ్యేత్రమాహాత్మ్య సోన ధములకు మూల మగు నంన్కృృతమాతృక లు లేవు, అియెష తలుగు (గంధముల గౌరవము తగ్గిపోవునేమా యను భావమున అనంతర కాలీనులు వాసికి నంన్క్ట్భత మూలమును కల్పింవ యత్ని -తుకు, ఉత్తమ వండితు "లెవ్యరును 'అట్టవని చేయరు, అర కొర పాండిశ్యము గల కొందరు పండితంమన్యులు అ వనికి పూనుకొన్నను, నంన్క్భృ తాం ధ ములకు పోలిక లేకుండయి పోన్సను, మాహాన సముల విషయమున లంన్క్మ-ైకమున కిట్టి (పాభవ మున్నందువల్ల నె [కొత్తగా ఏర్పడిన చేవాలయములకు కల్సిన మూహాత్భము "లీర్చడి, అవి యే పురాణ ములోని భాగములుగనో (వచారమును ఇెందుచుండును,

మూలమునుగూర్చిన చర్చ * పోలికలు 1

(శ్రీ కాళహాస్తి మాహాత్మ్యము వీ సంస్కృృరమూలము నుండియు అనువదింవబడినది కాదు, కాని యివి రచింవబడిన మరి కొన్ని దశాబములకు తర్వాతే ఒక నంన్క్టృత కాళవాస్త్తి మాహోత్శ్య మావికృవించినది. అందలి విషమయమునకును, ధూర్టటి రచనలోని విమయమునకును పోలికయీ లేదు, తెనాలి రామకృస్వక వికృత మశ పాండురంగ మాహాత్మమునకును ఇట్టి యవస్థ యే వట్టినది, అది రచితమైన వీవవనే దాని కొక నంకృినమూలము నెలసినది, సంస్కృ తాం ధముల "కే మాత్రము పోలిక లేదు,

ధూర్తటికవి మనుమని కుమారు డగు లింగరాజకవియు ఒక (ఫ్రీ కాళహస్తి మాహోత్శ మను వద్య్మవబంధమును రచించెను. అది వం డెండాశ్య్యానముల (గంధము. ధూర్హ టవ లే "తానును అట (వబంధ మును రచించితినను [వకిష్టకొర కై. దాని నతడు [వాసెనేమో యని తోచుచున్నది. సంన్కృతమునందలి మాహాత్యమునకును దీనికిని కన్ని వోలికలు కానవచ్చుచాన్నవి,

(శ్రీనాధ కవిపార్యభౌముని భీమఖండము. (భీమేశ్వర పురాణ ము)నకును, ఈ (శ్రీ కాళవా స్తి మాహోత్మ్యమునకును కొన్ని పోలి కలు కలవు, తెలుగు దేశమునకు (లలింగ దెశ మను "వరు వచ్చుటకు కారణము, తెబుగునాడు మూడు లింగముల = అనగా మూడు శైవ వేతముల సడిమిఛాగమున నుండుటయే! ఆ కైవమేశ్రములు మూడును శీకైల, దామోరామ, కాళహాస్తులని కొందరి యఖ్శిపా యము, అందు, భీ మేశ్యర పు రాణమున ఊాతశైరామ మేేత్రము వర్పింవ బడినది, (శ్రీ కాళహస్తి మాహాగ్శబమున కాళహస్తి వర్మితమెనది, "అండును శివ్సుని యాధిక్య్యమును బోధించు [గంధ ములు, రె డును భ_క్రివర్గ్మనల వరాలమునను, వాహోళ్ళవగ్శ నమునను వరిరలకు పారవశ్యమును క లిగించునవి చం! కవు లికువుగువి వరణుశివభ కులే గాసి ఏర శైవులు గారు, ఇ పన్సకుకు (బహ్మావిద్యయంమ నృహ్హాచులు,

ధూర్జటి ర చసకు త ర్వాత రచిఎవబసిన తెనాలి రాచుకృున్యక వి

ఖై0ి (శీ కాళహ ప్తి మాహాత్మ్యము పొండురంగ మాహాత్మ్యమునకును, దీనికిని కొన్ని పోలిక లున్నవి ధూర్జటి. (వబంధమును చూచి, దాని ననుశరంచియే పాండురంగ మాసహాత (సము ర చింవబడినదనియు ఉడోహీంవవచ్చును. ఇం దొళటి శివ మ్నేతమగు (శీ కాళహస్తి మహత్తును తెలుపుచుండగా వేరొకటి విష్ణువమ్మేతమగు వండరిపురన్నేత మళాత్తును వివరించుచున్నది. ధూర్జటి తన (వబంధమున విచారముతోకూడిన సత్కీరుడు దత్నీణము నందలి మధురనుండి ఉత్తరమునండలి 3 లానమునకు పోవుచుండగా, రామకృష్షుని [(వబంధములోని అగ _స్త్వమచర్షి ఉత్తరదిశనున్న వారణాసినుండి దశీణమున నున్న స్వ్యామిమలకు (వయ+ణమయ్యును, మానవులకును, 'చేవతలకును మాత మేకాక కీటక, నర్ప, ద్యిపముల కను [శ కాళపహా స్తిలో ముక్తి లభించినట్లు ధూర్జటి వర్ణించెను. కీటక నర్పములకును గోవునకును మాత మేకాక కాకి, పాంన, చిలు కలకును ముక్తి లభించినట్లు రామక్భప్న క్‌వి వరి ౦చెను, క్షత మహిమ

పసావమునుండి రథ్నీంచునది వేతమని అభిజ్ఞల యాళకయము, భగవ తాన్ని ధ్యమువలన నే వేతమున క టి (ప్రాముఖ్యము లభించు చున్నది. (శ్రీ కాళహా స్పిలో శివుని సాన్నిధ్యము కలదు, అస్టమూ ర్తి యగు శివుని మూ ర్తులలో వృథివ జలము, 'లేజస్సు, వాయువ్స, అకాశము అను వంచభూతములును కలవు, ఆ వంచభూత స్వరూ వములగు లింగములు దవీణ భారత చేశమునం చే కలవు, శాంచీ పురమున వృధివీ రూవలింగన్యహాూపుడగు వ కామేశ్యరుడు కలడు, అపోరూవలింగ న్యరూపుడగు జంబు శేశ్యరుడు కా వేరీతీరమున గల జంబు కేశ్యరమున ఉన్నాడు, "లేవోయావలింగ న్యరూపుడగు అగుణ్రూ చ లేశ్వరుడు తీరువణ్తామలలో ఉన్నాడు, వాయురూనలింగ న్యరూపు డగు [శ్రీ కాళహా స్తీళ్యరుడు కాళహాస్తి వేతమున ఉన్నాడు, ఆకాశ రూవలింగ న్యరూపుడగు చిదంబ'రేశ్వరుడు (నటరాజమూ రి) చిదం బరమున ఉన్నాడు, [వధానములగు నీ వంచలింగ వేత్రములలో

షేేశతనమహిమ లే [శీ శాళహాస్తి యొకటి యగుట దీని (పాశస్త మును వెల్లడించు (శ్రీ శాళబా_స్తీశ్వరునకు కడివె పున గర్భాలయ ద్వారము నకు చెంతనున్న రెడు దీవములు నిత్యము చలించుచు నే యుండును, నాసా స్థానాభిముఖముగా ఉన్న అఆ రెండు దీవములు తవ్చ మిగిలిన గర్భాలయ పీవము లన్నియును సనిశ్పృలములయి “వెలుగు చుండ.ను, ఈ కారణమునుబట్టియే యిచటి చేడు వాయులింగ న్యరాపుడ య్యెను, ఇచటి వర్యశము దశీ,ణకై లానమని (వశిద్ధము. ఉత్తరమున హిమాలయములలో నున్న కే లానవర గతే మెంత (వాముఖ్యము కలదో దీనికిని అంత (ప్రాముఖ్యము కలదు, అందువల్ల నే దీనికా చేరు కలిగి నది. వారాణసీ వ్మేత్రమున గంగానది ఉత్తరదిశగా (వవహించుచు ఉత్తర వాహిని యను ,పసిద్ధిని పొందినది, ఆ రీతినే ఇచట సువర్త ముఖనది ఉత్తరవాహినిగా నున్నది, కాశీ మేతమువలె ఇదియును వైవ'మేత మే, కావున దీనికి దతీణ కాశి యను (వనిద్ధికలిగినది. కాళ్టీ వెతమున కేగిన న! పుణ్యమో, బఇచటికి వచ్చి బేీవుని దగ్శించినను ఆంతే పుణ్యము | గంగా యముశా నర న్వతులు కలియు (తివేశీ నంగమువలన (వయాగ మతము పరమపవిత మైనది, ఇచటి సువర్మ ముఖినదియందు శోణ, అశిక్ని అను ఉవనదులు కలియుచున్నందున (తి వేణీసంగ మిచ్చటను గలదు, కావున (నయాగకున్న వస్మతత ఈ కశాళవాస్తి వ్నేరిమునకును కలదు, ఈ మేతమున ముక్తి పాందినవారెవ్యరో ఈ (వబంధము నందలి తొలిపద్యమునం దే యిట్లు చెవ్పబడినద్నా- ళ7) సనమ శా ట్రీ విద్యానిధియై మహామహిమ చే4 జివ వసిష్టాజ లూ స ఒ ర్‌ తా వాతాశన పామజాటవనికృత్‌'శ్రాదేవ నత్కర్‌ రౌ నం న్న జీనాషమీయుగ యాదవాధిపులికున్‌ |[శేయస్కరందెనయ్య్మాల్న) 1] ఖ్‌! వ్‌ జ క గ ర్యావామాంగము నుట కవన న / షో శన భీ చాద్‌ చ్చ ళ్‌ సష్మాస్తైలాంత $0 కియో కం వయు.లాలయయనయు టయ"

లీ శ్రీ కాళహస్తి మాహాత్మ్యము

మహామహిమాన్విరు డై న వసిష్షుడు, (బ్రహ్మ, సాలెపురుగు, సర్పము, గజము, తిన్నడను నాటవికడు, శివాహ్మాణుడు, నత్కీ రుడు, ఇరువురు వణ్యాంగనలు, యాదవాధిపుడగు వీరనర సింహుడు: అనువారికి (శ్రేయస్సుల నొనగిన అర్ధ నారీశ్యరుడగు కాళపహా స్త్‌ రుడు మా యఖీష్తముల నొనగుగాఠ! యని (ప్రార్థన, ఇదియు సీ మేత మహిమను వెల్లడించుచున్నది,

(గ్రంధములోని విమయమంతయును నమ్మగముగ ఈ వద్యము నంబే సూచింవబడినది, ఇట్టు నసూచించుట యీ [వబంధమునకు గల (వ ల్వేకత, 'అెలుగులో గల వీ[వబంధమునందును తొ 'లీవద్యమున నిట్టి సూచన కానరాదు, సంన్కృతమున నాటకములందు నాండీ గ్లోకమున జా (వదర్శింవబడు కధలోని (వధానాంశ ములను నూచింవ వలెనను నియమము కలదు, దీనినే కావ్యార్థసూచన యని యందురు, నంన్మ్న్బృతమున మహో కావ్యములం డిట్ర కావ్యార్థసూచన కాన రాదు,

కథా సం[గహము

(వ్ర “కాళహా స్‌ వమూహాత + వ్ట్‌ము నాలుగాశా్యానముల [వబం: ధము, ఇందు వయిని సూచింవ౭డిన కధలన్నియును వివరిముగా కలవు, [గంథారంభమున ఇష్ట దేవతా స్తుతి కలదు. సాధారణముగా [(వబంధములం దిన్ట బేవతా స్తుళ్యనంతరము నంన్కృృ ళాంధ మహో కవుల స్తుతియును, కుకవినిందయు నుండును, కొన్నింట కుకవినింద లేకున్నను సుకవి స్తులిమ్మాతము తవ్పక కానవచ్చును. ధూర్జటి సుకవిస్తుతినె నను చేయలేదు, దీనికి కారణమేమో 'యోచింవవలసి యున్నది; జృత్రగ్ర కవులను స్తుతించుటయా + అను నహుంభావము ధూర్దటికి కలదని అనుకొన లేము, కవులను స్తుకింవనంతమా తమున నితనికి వారియెడల తిరస్కారభావ మున్నదని యనుకొనరాదు, దేవతలను తప్ప యితరులను స్తుతింత నిచ్చగింపని ధూర్చటి సుకవి స్తుతిని విడిచి యుండవచ్చును,

కథాన౦ (గ హూము ్లిక్రి వాయులింగరూవమున వెలసియున్న వర మేశ్యరుని నివానము (శ్రీ కాళవా సి. చానికి చేకషవనే యాదవ రాజు వీక నర సింహూరాయల రాజధాని నారాయణవరము కలదు, ఆరాజు గొవ్చ శవభ ర్రుడుం అతని భఛక్సివి వరీవీంవదలచి. యొకవూడు మ హేశ్యరుడు జంగమ -వీవమును ధరించి ఆనగరమునకు వచ్చెను, రాజవరిచారికయు, శవ భ కురాలునగు ఒక యువతి యాతని జశెనురువదెను, అమె కాతని బుడల గొవ్ప భ క్రిభావ మేర్పడి తన గృహమున కాతిధ్యమునకు రావలెనని (వార్థిం చెను, రతిక్రీడకు నమ్మకించినచో రాగలనని అతడు నమాభధాన మిచ్చెను, ఆమె దాసికి నమ్మతిం చెను, జంగ మి రూపి యగు శివు డామె యింటికిపోయి యామె చేసిన పూజలు గైకొని విలాస క్రీడల నామెళో వినోదింవసాగెను, రాజుగారు భుజించు నమయమున బంగరువల్లెము సిన ముగా నుంచుట అమె చేయవలసిన వని, నివ కునితో డీ శీడియందు నిమగ్నమైన ఆయువతి తన సేవాధర్శమును మరచి గృహమునం దే ఉండి ఫవోయను, నమయమునరకు చాసి రానందున రాజు కోపించి, ఆమెను వట్టి తెచ్చుటకు భటులను వంపెను, వా రామెను తీసికొని రాగా, యాదవరొా జామె తల గొరిగించి వంపీవేసెను, ఆమెతన గృచామున నున్న శివభ క్తుని పాదములపై వడి వడ్చుచు తనకు కలిగిస వరాభవమును తెలియజేనెిను, అతని యనుగహమువలన ఆమె మరల శేశములు వ చ్చెను, ఆందరికిని అశ్చర్యము కలుగున ట్‌ దీగి శీశనంవదను పొంది యా యువతి మరల రాజనన్నిధికి వచ్చి యతని! నమన్క_రిం చెను, ఆమెను గాంచి రా జాశ్చన్యముతో ““వీమాశి నీల: నొరిగింప అఆనతిచ్చితిమి కడా! మంగలి మోనగిం చనా యేమి ₹ అని వల్మ-గా ఆమె “వభూ! మోనమేమియు జరుగలేదు, వ" యింటి కొళ గొవ్ప శివభక్తుడు వచ్చియున్నాడు, అతని యనుగ౫- ముస నాకు ల్‌రిగి జుట్టు లభించినది” అని విన్నవించను. రాజూ * భక్తుని మహిమ క చ్చెరువడి కఠివయ హిత మంతి పురోహిత న'+ తుడై యామె యింటికి వచ్చి ఆ మహాసీయునికి నమన్కఒరించి *“'2

లై థ్రీ కాళహస్తి మాహాత్మ్యము

మపానీయా ! మి "రెచటినుండి యిచ్చటికి విచ్చేసితిరి ! ఈ యువతిపై మోశేల అన్నుగబాము కల్గినది! "నేను మోకు చేయవలసిన జీవ యీమిశి అని (వశన్నిం చెను, ఆ మాయా జంగమమూ_ర్రియు ఈ ర్రాజ్బ్ఞాః | (వ్ర కాళహస్తి గొవ్పమే[తమని బుధులు చెవ్పగా చూచు టకు వచ్చితిని. అచట జేవాలయము కానరాలేదు. నీవు గొవ్ప శివ భకృడవు, కాళహాస్తీశ్యరున. కీ చ్నేతమున ేవతాయతేనమును కట్టంపుము, అదియే నివు చేయవలసిన కార్యము, నేనీ వరిచారిక భ_కి! నంతసిల్లి యి ట్లొనర్చి, నిన్నిటకు రప్పించితిని చేవాలయ నిర్ధాణ మే అవశ్యక _రృవ్యము” ఆని తెలిపెను, యాదవరాజు “*స్యామా! మి యూనతిని తవ్పక నెర వేర్చెదను, ఈ వ్నేతమహి మును వివరముగా తెలువవలయుూునని (ప్రార్థించెను. ఆతని (ప్రార్థనను మన్నించి జంగమరా జిట్లు పవ్చపాగెను,

“తొల్లి యిచట వసిస్టమహోామునికి మె హేశ్వరుడు (పనన్ను డయ్యెను,ు ఆఅవృత్రాంతమును వివరముగా తల్పెదను, £నుము, వసిష్టు విశ్యామితులకు వరన్నరము విరోధమున్నది కదా! ఒ॥ మూడూ విశ్వామిత్రుడు తన శకావమువలన వసిస్టుని నూరుగురు పుగులను నశింవ జేసెను. అందువలన వసిష్టుడు దుఃఖముతో మిగుల (కుంగి, కొండపై నుండి [కిందపడి మరణించుటకు యర్నించెను. వర్యత శిఖర మువపై నుండి నేలవయి వడుచున్న ఆతనివై దయనుపూని భూబేవి బంతిని వట్టుకొన్నరీతిని పట్టుకొని కాపాడి, అతని సాహనక గేస్‌ మునకు నిందించి యిట్టి విచ్చిషనులు మాని, శివుని యనుగబామును నంపాదించిన యెడల జీవన్ను క్రి కలుగునని బోధించెను,

అప్పు డీ (ప్రాంతమంతయును మహారణ్యము ! వసిష్టు డీ వనము లోనే యుండి మ హేశ్వరునగూర్చి ఘోరతవస్సు చేవెను. అఆ దేవన జీశ డామునికి (వత్యత్‌ మె వరములను వేడవ లెనవి వలిెెను, తనకు [బన నిద్య నన్ముగహింవవ లెననియు, ఈ స్థలమున నే యుగముల తర బడి జనులు మహేశ్వరుని (నిన్ను) పూజించున ట్లనుగహింపవవలె

కథానర(గహము ల్‌స్ర్‌ పనియు రెండు వరముల నా మహోముని కోరెను, వరమశివ్చుడశ్రు అను (గహిం చెను, త్‌స్చు డిచట నే నివసించుట గాంచి పార్వతీ దేవియు (శ్రీ కాళహాప్రికి వచ్చి, ధవువి యాచేశము ననునరించి జ్ఞాన వసూన యను నామమున ఇచ్చటనే యుండెను, క్రై లానవర్యతముకూడ వచ్చి దథ్నీణకె లాన మనుపేర ఇచట స్థివవడిపోయెను, పార్వతీ చేవితో మ హేశ్యరునకు వివాహము జరిగినవ్వుడు ఆ వివాహా మహోత్సవమును మూాచుటకు దథ్నీా, పొంతమునందలి జను లందరును ఉత్తరమునకు వచ్చిరి. అందువలన ఉత్తరదిక్కున భూమి (కుంగివోవ నుండెను, ఈ విమవుమును గమనించి శివ డగ నషమపహో మునిని వీలిచి, దశ్నీణ[(పాంతమునకు వోయి, ఈ (పాంళఠము "లేలివోక యుండుపట్లు చేయవ లెనపి కో శెను, వరమశళివుని యాజ్ఞ ననుకరించి యగస్తు స్ట్‌ దవ్నీణమునకు (నియాణమయి, మార్షమువ అడ్డువచ్చిన ఏింధ్యవర్యతము గర్యము నణచి వేసెను, ఆ పీదన అఆమపహోముని గోదావరిలో సి నుడ్దశ మొనర్చి, కొదవ కృ సరానదిని త&౦ వెను (శ్రీ శల మల్లి కాళ్తును3 జీవిం ఇను, స్త్రానటనాధుని దర్శించి దథ్నీణ 3 లానమగు (3) కాళహాసస్తికి వచ్చి శివలిగమును పూజిం చెను, అప్పటి క చ్చట సువర్గముఖీనది లేదు, తీరరహిత్వమెన చేత్రము వెన్నెలలీని చందునివ లె నుడునేగాని శోభించిదు. కావున అచ్చట తీర్థమునుకూడ నెలకొల్పవ లెనని ఆగ_న్న్యృముహాముని నంకల్పిం ఇను, తన శార్యము నెర వేరుటనై అతడు తవస్సువేయ నిశ్చయించి, ఆ వేేశమునకు నాలుసయో:నముల దూరమున గల పన్యశముసకు తస నవాధర్మిణి యగు లో పాము దతొ“కూడ పోయను. అచటి జల ఛారలో మునుగుచు త్టవముగ తవస్సు చేసెను, దానికి లోకములు తపించినవి,. ఆతని తవస్సునకు కొర ణము బలియగక (బ్రహ్మ, ఇందుడు మున్నగు (వధాన చేవతలు తల్ల డవడి, వర మేశ్వరునివద్దకు వోయి, అగ స్తుుని తవస్సునుగూర్చి తెలిపి, అతని తవస్సును మాన్ని లోగము లను శకాపాడవలెనని (వార్షించిరి. తవఃశారణము నెరిగి శివుడూ “విారు భయనడనక్క-ర లేమ, (స్రీ కాళహా స్తిమేతమున తీగ్టమును

లథ (శ్రీ కాళహ న్తి మాహాత్మ్యను నలకొల్పదలచి అగ స్తుడు తవస్సు చేయుచున్నాడు, అలతవస్సు మూాన్సుటకు నేను కా నక్కరలీదు, నేను (బహ వెంట ఆకాళ గంగను వంపెదనుి” అని వలికి (బహ్మూ వెంట ఆకాళ గంగను వంవెను, అది సువర్ల కాంతితో మిలమిలలాడు-చు సువగ్గముఖీనది యయ్యైను, అది (శ్రీ కాళహస్తి పక్కగా వవహింవెను. అగస్తు సనికోరిక నెర చేరను, అత డచటి శివుని పూజించి, అదివరకు లేని నది యేర్చ డుట కాళ ఎర్యవడిన మునులకు దాని వృత్తాంతమును తెలిపెను, మును లందరును ఆనందించి అగస్తు గ్గని కొనిరుగాడిరి, సువర్శముఖ యచట ఉ తరవాహిని యగుటచే ఆ మె; తముకూడ అవీము క్త మత మయ్యెను; ఆ నదిలో స్నానముచేసిన కీటకమైనను శివైక్యమును పొందును, అగ _న్తమహోముని మునుల యనువతి లీసికొని య చటినుండి దమీణమునకు వోయెను,

ఈ వృత్తాంతమును జంగమవేషి యగు శివుడు తెలువగా విని యాదవరాజు మిగుల నంతోషింఛచి, ఆ వేతమున ము క్తిపొందిన జంతు కీటకాదుల వృత్తాంతమును 'లెలువవ లెనని (పార్ధిం చెను, ఆ లివభ కుడు వాసి వృత్తాంతమును చెవమ్చుటకు (వారంభించుటతో [వథ వమూశ్య్వానము ముగియును,

ద్వితీయాశ్య్వానమునందలి కధ యిట్లున్నది :

ఒకవ్వుడు (బహ్మాబేవుడు కొలువుకీర్చియున్న నమయమున నరశ్వతీ దేవి యచటికి వచ్చి సురలకును, మునులకును కొలువిచ్చెను, హొంతి సేవయిన పిమ్మట విరించి కొలువు ఛాలించి, వారందరికిని సెల విచ్చి వంపివేసి నర స్వతీ బేవితో విపహారించబోయెను, భర్త కోరిక వయి ఆమె శరరూవములను ధరించి వినోదమును కలిగించెను, ఆ నమయమున (బ్రహ్మ కామాంధుడై యితర కార్యముల సన్నింటిని వరిత్యజించి విహారి-వ సాగను, అతనికి యుకాయు క్త నవిచఛారము గాసి, శాలనియమము గాని లేకపోయెను, అట్టి విపోరమువలన అతనికి (కూరులగు రాతసులు కుమూరులుగా ఉద్భవించిరి, "తా ముమి చేయ.

కథాస౦ం[గహము 1 వలనో ఆనలీయవలెనని వారు తం(డితో ననిరి, వింధ్య( ప్రాంతమునకు బోయి అచట నివసింవవలెనని (బహ్మా వారి 'కాజ్ఞ యిచ్చెను, వా రచటికి పోయి నివసించుచు, అచటి మునులను, జనులను మిక్కి-లి హీంసింవసాగిరి, భూమికి వారు మిక్కి లి బరువెరి. వారి భారమును భరింవ లేక భూభబేవి (బ్రహ్మ బేవువితో మొర షె్టుకొ నెను, అతనికి తన పుృుతులగు రాతసులపయి మిక్కిలి కోవము కలిగను, అతడు భూ బేవి నూరడించి వంపి వే సెను, ప్ముతులపై కలిగిన కోవమునుండి అతనికి డఉగుడను కుమూరుడు జనించెను. (బహ్మ అతనిం జూచి *ీనీవు [మభూరులగు నీ సోదరులను చంపుము అని యాజ్ఞ యిచ్చెను, ఆతడు తన సింహరధముతో భూమికి దిగి వింధ్య ప్రాంతమునకు వచ్చి రాత సుల నెదిరించెను, రాతసులును జంకక అతనితో తలవడిరి. కాని తుదకు ఉగుడే విజయము పొందెను. రాతసులందరను నంహరింవ బడిరి,

పుుతహింనవలన కలిగిన పాతకమును పోగాొట్టుకొనుటై (బహ దశీణకైలానమగు (ఠీ కాళవా స్తిశి పోయి తవస్సు చేయదలచెను, నరస్వతీ దేవియు అతనివెంట నుండెను, వా రికువుగును బజూంనరథ మువై సెక్సి. యా ఫలమును చేరిరి, పితామహు డచట ఒక యాశమ మును నిర్మించుకొని, భారతీదేవి సేవలు చేయుచుండగా ఘోర మెన తవస్సును జూ అత్భపఏిద్యా ధురంధ రుడగు పు్కుతునకయి చేయ సా7గను, పుత్రహత్యాదోమము. నశింప జేసకొనుటయు నాతని నంకల్పమే! కొంతకాల మిట్లు తవస్సు చేయగా శివుడు [వత్యక్షమయ్యెను. (బహ రన వరిస్థిదిని "తెలివి కోరికలను వెల్లడిం చెను అంత మ హేశ్యరుడు కర్లీ వర వే.స.! దథతీణ 3లాసగిరి దర్శనముననే నీ పుతహత్యా పాతకము నశించినది, నీవు మాఘమానమున మఖా నశీత్రమున్న దినమున ఉపః కాలమునందే లీచి సువర్షముఖ నదిలో స్నానముచేసి పంచాతురీమం(త జవమును, నూటయెనిమిదిసారులు మోొనముతో లింగ వదవీణము చేయవలెను, ఇట్లు నంవత్సర కాలము మఖా నశ్షతదినమున చేసినయెడల నీకు సుపుత[పా_ప్తి కలుగును” అని

£8 శ్రీ కొళహ న్తీ మాహాత్మ్యము

ఇలియజేసి అంతకానమంబదెను, వీదవ నరన్వతీ దేవి గర్భము ధరిం చెను, ఆమెకు కుమారుడు దనించినపినవ మహేశ సరుడే వచ్చి చానికి బుభువని "పేరు పెట్టి లగ్న తత్తో్శవ దేశ మొనరిం చెను, బుభున్స (బహ్మజ్ఞానియె యిచట నంచరించుచుండెను, అతనిీివలన నిదాఘు డ్తీ (బహ్మారిద్యను పాంచెను, నిదాఘునివలన నన కాదులు లెలిసికొనిరి, వారు మునులకు బోధించిరి,

మూయూా జంగమవమూ ర్తి కీట కాదుల ము క్రివృత్తాంతమును చెవ్పుటకు ముంకు ఈరీతిని వర మేప్పి వృత్ర్తా.తమును తెలివి యాదవ రాజునకు కీటళాదులు ము క్తిపొందిసవిధము నిట్లు చెప్పెను,

“రాజూ ! కృతయుగమునందు (శీ యనెడి సాలెపుకుగు, (లేతా యుగమునందు శాళమనెడి నర్నము, చద్యావరయు॥గ మున పహాస్తి యను వనుగు వియమముతో నిచటి శివలింగమును పూజించి శివుని యను గహమువలన ముక్తిని పొందినవి, వానివల్ల నే ఈ మేత్రము ళ్‌కు శీ కాళహా స్తి యను నామము కలి”?ను. ఇచటి వర మేశ్యర మూర్తి శీ కాళహా_స్తీశ్వరు డయ్యెను.

కృతయుగమున శ్‌ యనెడి చెలది యొకటి తవ పూర్వజన్మ వాననవల్ల కివు3 సేవింవదలచెను, అది యూ చేవ బేవుని పూజచేయు టకు సామర్థ ్లములేని కీటకము. కావున తననుండి వెలువడు తంతు వులతో జ్‌ * కివ్రురికయి "చేవాలయ గోపురాదులను నిరింప సా గను, అదియే యా 'ేవునిశేవ యని తృి ప్రినిపొంబెను. గాలితాకున తెగిన తంచువులను మరల మరల అతుకుచు సరదా -దేవాలయాది నిర్చాణ మునే చేయుచుండెను. దాని భక్తిసి పరీశీంపదలచి శిశు డొక నాడు తన మందిరమునందలి దీవశిఖచే డాని నిర్మాణమును దహింవ జేసెను, ఎంతోశాలమునుండియు తాను (శమసడి చేయుచున్న నిరా గాము దగ్ధమైసందున ఆ మర్క_టకీటకము మిగుల వరితపించి విర కిసి పొంది అ మంటలోవడి వావ సిద్ధప దెను, డాని భ క్రికిని, థె ర్యగాహాసముల కను సంతసించి, శివుడు దాని [వయత్నమును వారించి, వరమును కోరు

కథాన౦ం[గహము 89 భొమ్మ నెను, అది క్రైవల్యమునే కోరను, ను హేశ్యరుడు జాని కోరి కను నె5 వేర్చెను

( దే తాయుగాంతమునందు శాళమను ఒక నర్పము పాఠొశ లోకమునుండి [వలిదినము ఒక మాణీక్నమును తెచ్చి అచటి శంకరుని కర్పించుచుండెను,. ఇంతలో చాావరయుగ వమూారంభ మయ్యును, పూర్యకర్శవి కేషమున నివభ కిగల హాస్తి యను గడ మొక్కటి అచ్చటికి వచ్చి సువర్లముఖరిలో స్నానముచేసి, తొెండముతో నీటిని శెచ్చి శీ కాళహా స్తీశ్యరు నభిపే.కించుచుండెను. పూవులను తెచ్చి అచటి మణులను తొ లగి దోసి, ఆ పూవులతో సూజచేయు చు- డెను, ఉదయముననే నర ఎము వచ్చి. తన మణులు (కిందకు (తోయబడుటయా, వాని స్థానమున పూవులుంటయు చూచి కోపించి, ఆ పుష్పములను తొలగించి మణులతో శివని పూజించి వెడలిపోయెను, మరునాటి యువయమున పాము వచ్చుటగుముంజే ఏనుగు వచ్చి, తాను శూజించిన పుషవృములు లొలగ (తో యబడీ, మణులుండుట మూాచి “అయ్యో! రాళ్లతో "దేవుని పూజించుటయా ! ఎంత పావము [” అని పరికపించి, ఆ మణులను (తోసివేసి పూవులతో లింగార్చనచేసి వెడలిపోయెను, పిదవ వచ్చిన భుజంగము దీనిని గాంచి దు-ఖించి, తిరిగి రత్నములతో మ హేశ్యరుని పూజించెను, శవరాతి దినమున గజము ర్మాతియంతయు జాగర ముండి యువస్సుననే స్నానముచేసివచ్చి తన పూజ యొనర్పెను, నర్చమును, హాస్తియును,ు ఈ రీతిని తాము చేసిన పూజలను నిరసించుచు, విరోధించు వా రెవ్యరో "తెలిసికొనవ ఆె నని నంక ల్సీంచుకొనినవి, నర్భుము చిన్నరూపు ధరించి నామిని నసూాజించిన బిల్యదళ ములలో చాగుకొనియుండి తన విరోధి రాక నిదురుచూచుచుంజెను, ఇ-తలో అచటికి [కొత్త వూవులు, దళీ ములు తీసికొని యేనుగు వ చ్చెను, అది ని ర్భాల్యమును తొలగించు చుండగా, అఆ గజమే రన విరోధి యని (గహించి నర్పము దాని నానా రం[థ ములో (వ వేశించి జరజరపోయి కుం భస్థలమును చేరి మిక్కిలి బాధంవసాగను, ఆ బాధను భరింవలేక యీ గజము కుంభన్థల

కఫీ (శ్రీ కాళహ న్తి మాహాత్మ్యము

ములో అచటి వర్యతమును డీరొనెను, ఆ తాకుటవలన కుంభస్థలము వగలి యీనుగు మరణించెను, అందులోనున్న నర్భము చిదికి చచ్చెను, ఇట్లా "రెండును [శీ కాళహా_స్తియందు మరణించుటవలన మానవరూవ మును ధరించినవి, వర మేశ్వరుడు వాని సన్ముగహించి వరము వేడు కొమ్మనగా శాశ్యతమగు సుఖమును కోరుటవలన "దేవ బేవ్రడు నానికి సాయుజ్యము నొనం7ను,

ఈ వృత్తాంతములతో ద్వితీయా శా నము ముగిసెను,

వీదవ నా మాయాజంగము మరా రి యాటవికుడగు రిన్నని వృళత్రాంతము నిట్లు లెలియ జీసెను,

“పొ త్తపినాటిలో ఉడుమూరనెడి బోయవళ్లై కలదు, అచట నివసించు బోయలందరికిని నాథనాధుడు రాజు, తందె అతని భార్య, వారి కొక కువూరుడు కలి7ను, ఆ బిడ్డడు తవ్చటడుగులు పెట్టు వయస్సులో తండి యా టహాలునసికి తిన్నడసి "చేరు 'వెక్తును, "వెద్ద వాడైన పీివవ ఆ బాలుడు విలువిద్యలో గొవ్ప్చ నేర్పు గడించెను, "వేటకు తగిన వయసు వచ్చి యందు "నేర్చు నంపొదించిన పిదవ కాళు నికి - మృగయాధి చేవతకు జూతర చేయుట పరిపాటి. నాథనాధుడు జాతరను చాటించగా, శబకు లార్భాటముత'* ఉత్పవము జరువ నుండిరి. నాధనాధుడును, తంచెయును ఉవవానముండి 'సెలయేట జలక మాడ్‌ తగిన వన్ర్రైములు ధరించిరి. కుమూారుని చక్కగా అలంక రించిరి. పిదప (పరణూణమయి క్మాళశ్రేని గుడికి పోయి పూడచేసిరి, వీదవ భోజన పానాదులు జరిగినవి, ఉతృవమును ముగించి యిల్లు వేరిరి,

మరునాడు తిన్నడు 'వేటకు పోవుటకు తగిన యేర్చాట్లు చేయ బజెను, కొంద రనుచరులతోకూడ అతడు "వేటకు బయలుదేరెను, -వేంళటాచల మాతని "కేంద్రస్థానము. అతడు కొంతసేపు మృగము లను వేటాడి, అలసిపోయి, ఒక వకుళ వృతుపు నీడను వరుండి సదిం వెను, అతని కవ్పు డక నస్యవ్నము వ చ్చెను, ఆకలలో మహీ

కథాన౦0[గహము క్రి క్య్యరుడు కనబడి “ఓ బాలకా! ఈ నమీవముననే కొండ చేరువగా [వవహించు సువగ్శముఖీ నదీతీరమున ఒక నిలావటవృతుము క లదు, అ వృశముమూలమున భక్షులపాలిటి "ెన్నిధియగు పార్యతీవతి కలడు, అతనిని సేవింపుముూ” అని చెప్పి యంత ర్షితుడయ్యును, వెంటనే తిన్న డదరివడి "లేచెను, నలువై పులు చూచెను, అతని శొవ్యరును శానరాలేదు, అవు డొక వంది యెవ్వరికిం జిక్క క యతనివైపునకే వచ్చి వరుగిడసాగను, తిన్నడు దానివెటట సంకు ను, అది ఇబాలదూరముపోయి సువగ్శముఖీనదీ రతీరమందలి శిలావట వృతమూలము చేరి యచట మాయమయ్యెను, అది యంతయును శివ్రని వమూాయయీ యని తిన్నడు [గహించెను, అఆ వృతమూలమున ఆతని కొక శివలింగము కానవచ్చెను, వేరే నివానములేక వట్టునీడ న్మాశయించియున్న ఆ చేవుని దయనీయ స్టిలికి మిగుల వరితవించి, ఆ స్థలము విడిచి తమయూంరికి రావలెననియు, అచట ఎన్నో సౌకర్య ములు కలవసియి [(బతిహూలుకొనెను, శివలింగము కొంచెమైనను చలింవ లేదు, “నీవు రాకున్నచో నేనును ఇచటనే ఉండిపోయెది” నని తిన్నడు వట్టుదలత* అ స్థలమును విడువకుండెను, అవూడు తమ యజమానుని పుతుడగు తిన్నని వెదకకొనుచు, అతని వరిచారకు లచటికి వచ్చి “ీగృవామునకు మర లిపోవుదము; రెమ్మని వలి వర, కాని తిన్నడు వారిమాటఓలు విన లేదు, వా ెంత (సాంచినను [ప్రయోజనము -వేకపోయెుకు, తుదకు *ీ ఈ శివలింగము నాతోకూడ వచ్చినచో నేనును గృపామునకు వత్తును, లేనిచో రాను” అని స్పష్టముగా చెప్పి వేసెను, అతనితో వచ్చినవారు నిరాకు లయి తమ ఇ లైను వోయిరి, శివువివయి (వగాఢభ_క్రి గల తిర్నడు ఆ బేవ్రం తృ పిపొందింవవలళి అజవిశోనికి వోయి యొక వందిని చంపి, చాని మాంనమును వకంముచెసి “రండు దొవ్చలలో సనింపను, సువర్మ్మ ముఖీ జలమును నోటినింుగ నింషి వచ్చి, ఆ పుక్కిటినీటినో శివ లింగమును కడిగి, బూంనఖండ ములను భుజివవలెనని శవం (పార్ధిం వను, అత 'జెంత (వ్రౌర్థించిసను [వ అమూజనము "లేకవోయిను, ఆర

88 శ్రీ కొళహ న్తీ మాహాత్మ్యము గింవనియడల తాను (వాణములను వీడుతునని వలుకుచు వీడ్యదోడ గను, తిన్నని భ క్రి! నంతసిల్ని శివ్చు డా మాంనఖండముల నార గించెను, లిన్నడు వరమూానంద భరితుడయ్యెను ఇక్షు అతడు (వతి దినము శివలింగము నారాధించుచు, ఆనవననమున తిరుగదొడగానుః వారము దినముల కొకసారి భక్తుడగు శివ ాహ్మలు డొక డచటికి వచ్చి యాశివలింగమును పూజించి వోవుచుండును.. వాడుక నను6రించి అతడు వచ్చిచూడగా లుగమువయి చానగికలు కాన వచ్చెను, గుడిలో ఎ 'గిలాకులు! కానవ ఫ్ఫెను, (కలుజువ్వి [కింది [దేశమే గుడి) ఈ కశ ఎమును చూచి అతిడు మిల పరితపిం చెను. ఇట్లు చేసినవా జెవ్యశో చెవ్పవలెనని, లేకున్న చో (పాణములు విడి చెదనని ేన్సవికి మనవి చేసెను. వర మేశ్యనుడు ఆటవికభ క్తుడగు రిన్నని వృత్తాంతమును తెలిపి అతని భక్తి యెట్టిదో లఅలిసికొన భలచిస యెడల చాటుగా నుుడవలెనని కో లను. శివాహ్మయు డశ్హే చేసెను, పిదవ తిన్నడు యథారీవిని వచ్చి, అభియేకించి మాంసాశన మును న్వీకరింవవలెనని శివుని (ప్రార్థించెను. కాని శిశ్చడు దానిని భుజింవ లేదు, [వతివినము తన ని వేదనను స్వీశరించుచున్న తన వేల్ను జీ డుజేవీంచులకు కారణ మేవూ+ అని రీన్నడు వరిశీలి-చిచూడగా €ివ్రని కంటినుుడి నీరు కారుట కానవచ్చెను. దిగులువడిన తిన్నడు ఆ కంటికి తనకు తెలిసిన చికిత్సల నన్నిటిని చేసెను, [న యోడనము "లేకపోయెను, ఆ కంటినుండి రక్తము కారసాగను, అంత తిన్నడు “కంటికి కన్నిచ్చుటయీ మరంిదని నిశ్చయించి, కాణ్యాగమున తన కంటి నొక దాని నూడబెరంకి రకము (నవించుచున్న ళివుం నేత్ర స్థానమున అమర్చెను, అది మునువటి కంటికంశును ఎక్కువగా (వ కాళిం చెను, కాసి, అపెని శిఫ్రని ెెండవకంటినుండి రకము (వవహింవ నాగను, అది పూచి ఆ యాటప్‌క భక్తుడు ణేర్యము వహించి *బేవా! కంటి శేది తగిన చికితృయో విాలిసినది. ఇక భయము లేదు” అని తన చెవ్వుకాలిని శివుని కంటికి గురుగా నుంచి, బాణముతో తన రెండవ కంటిని పెకలి-చుటకు సిద్ధప డెను, అట్టి

కథాన౦0 [గ్రహము క్ర్‌శ్రి సమయమున శంకరు డాతనీకి (వత్యత మై “నిలువు, నిలువు మనుచు ఆ బాణమును వట్టుకొని తిన్నని (వయక్నమును వారిం చెను, తిన్నని భక్షి! శివ బాన్భాణుడు మిగుల ఆశ్చర్యవ డెను. జట్లు (వత్యతు మైన ళవుడు *'మిాశే వరము కావలెనో అడుగుడు అని పల్క-గా దిన్నదు, శివ యాహ్మాణుడు కూడ జన రాహిత్య మును, ఆ” దాత్చస్గమును ఫోరిరి, ఆ దేవ బేవుడు వారిని తనలో ఐక్యము చేసికొనెను, శివునకు కన్ను నిచ్చుటవలన తిన్నడు కన్నప్ప యయ్యెను, ఇది తిన్నని వృళాంతము ఇగ నల్కీీరువి వృత్తాంత మును "తెల్చెదను: విను మని బూయాజంగమునుూూా ర్తి యాదవరాజున కీట్లు తెలిపెను,

మధురానగరమును పాండ్య రాజు పొలించుచుండెను, ఆ శ్షేతమునందు మహేశ్వరుడు చోక్క-హాథుడను పేర వెలసీయుం డెను. అతని ేవి మోనామీ. ఆమె సాంవ్య రొజు పులక ,

ఉ త్తరదిశనుండి దవీణమునకు వచ్చిన అగ _న్వమవోముసి నులయాచలమున నివసించుచు, [దావిడభామకు ప్య్వాకరణమును, నిఘంటువును, అలంకారయు_కృమగు కవిత్యమును తొలిసారి సృష్టింవ దలపోసెను, అతడు అష్రాద శాత రమాతృకను (వాసి యొక శంఖు ఫలకమును తెచ్చి పాండ్వరాజున కిచ్చుచు ఇట్ల నెను ; రీ “రాజూ! ఈ పఫలకము సరన్వతీదేవి కెనమైనవారు మొత మే కూర్చుండదగి నది, ఒక్క-రు కూర్చున్న అతనికే తగినట్లమరియుండును, ఎందరు కూర్చున్నను వారికి సరివోవున ట్లమరియుండును, దీనిని నీ యాస్థాన మున నుంచుకొనుము,ః”

పాండ్య రా జా ఫలక మును న్నీకరిం చెను, అతని వంశమునందలి -విక్కు.రు రాజులు గతించినపివవ కలియుగమున ఆ వంశములోని తమొక రాజు గొవ్చ విద్వత్క-వుల నాదరించి యా ఫలకమున కూర్వ్ముండ జేసెను. అతని యాస్థానమున గల నల్కీ్‌ారుడు మున్నగు మహోకవ లా పీరము నలంకరించి యుండిరి, కవితాపియుడగు 'ఆ రాజు రసవంత

కమా

శే! (భ్రీ కాళహస్తి మాహాత్మ్యము ముగా క నిత్యము చెవ్నీ నభను మెప్పించువారికీ -వేయేసి మూడ లిచ్చి నర్కు_.రించుచుం డెను,

ఇట్లుండగా ఒకవ్వు డా (పొంతమున మూనిసిని మానిసి తిను నట్టి పెద్ద కరవు నంభవించెను. జనులు చాలమంది ఆవహోర పాసయ ములు లేక మలమల మాడిపోవుచుండిరి. ఆ ఊరిలో మూలస్థానమున నున్న శివభక్తుడగు (ాహ్యణు డొకడు ఊరు విడిచి వేరొకచోటి!ి పోవ్ర్టటకు సిద్ధవ డెను. ఊడానిని గమనించి యతేని వై వాత్సల్యము గల మహేశ్వరుడు స్వయముగా శృంగారరన భూయిష్టమగు నొక వద్య మును రచించి యతని కిచ్చుచు *ఓటయీ ! దీనిని తీసికొనిపోయి రాజ నభలో చదువుము, ఆతడు నంతసించి సీకు వేయిమాడ లిచ్చును. చాసితో కాలము గడవవచ్చును, సీవీ చోటుపిడిచి పోనక్క_ర లేదు?” అని, ఆ పద్య్వము నొసగెను అఆ శివభక్తుడు దానిని రాజసభలో వఠించెను, ఆ వద్యములో “కిం ధుర రాజగమనా ధమ్మిల్ల ము నహాడ గంధి” మని వర్ణ్శితమై యున్నది, అట్టి వర్ణన సరి కొదనియు, యువతీ శ్లీశ్రపాశమునకు సహజమైన నరిమళము లేదనియు నత్కీ_రు డాట్నేవిం చెను, ““ఇది వర మేశ్యరుడు రచించిన వద్యము, ఇందలి తప్పావ్వులు నా "శీషపయును తెలియవు: శివుని యానత్త సనుకరించియే నేనీ వద్య మును లెచ్చి యిళట చదివిన” అని ఆ విపుడు వలికి, విచార ముతో శివ్రనియొద్దకు పోయి, జరిగినదానిని విన్నవిం చెను. తవ వద్యమున తవ వాన్నదనసి ఇెప్పినందుకు నత్కీ-రుని-పై కోపించి శివుడు వాండద్య రాజు నభకు వచ్చి తాను చెప్పినది నరియే యనియు, పార్వతీ "శీన భారము నహజవరిమళము కలదనియు వాదించెను, గోనివు తలచుట్టును కన్నులు కలవాడ వేయెనను తవ్వు తజ్చేగాని యొవ్వు కానేరదు, పార్యశీ దేవి “శీశభారమునకు సహాజపరిమళ ముండవచ్చును. కాని (స్రీ నామా న్వపు కజబరీబంధము సహాజవరిమళయుతము కానేశాదు” అసి గర్య ముతో నత్కీరుడు నమాధానమిచ్చెను, త న్నెదిరించి యట్లు చెప్బినం దుకు రుదు డుగు డై కవ వ్యాధివీడితుడగు నట్లు నరత్కీరుసి శవించను,

కఖాన౦[గహము ఠీర్‌

అంత నత్కీరుడు తస తవ్వు తెలిసికొని వశ్చా త్త పుడై శివుని "కాళ్లపె వడి, తన్ను కరుణించి శాపావసానమును తెలువ (ప్రార్థిం చను, మ హేశ్యరుడును ఇాంతచిత్తు డై 3. లానమును కాంచినయెడల, శవావవిము కి కలుగునని తెలియజేసెను, కవితాహాంకారమున తాను కోరి లెచ్చుకొనిన ముప్పునకు దుఃఖంచుచు నఠ్కీరుడు విధిలేక వె లానగిరికి (వయాణనుయ్యెను, మార్గమధ్యమున "విక్కు పుణ్యస్థల ములను దర్శించుచువో యను, అతడు చెవ్వందీశ్వరుని, జంబు కేశ్వరుని దర్శించెను, కా నేరిలో తీర్ధమాడి, పోయి పోయి, అరుణాచ లేశ్వ్యకుని కొల్చి, తిరువత్తూరి జేవ్రువి జేలించెను. విచ్చి నయనారును దగ్శిం చెను, వీదవ కాంచీపురాధినాధు కగు ఏ కా_మేళ్యరుని సీవించి కొన్ని (వయాణములు వేసి వి కమసింహాపురము చేరను, వెన్నను, గుండ్ల కమ్మను, కృష్ణానదిని, గాతమిోగంగను చాటి ఏీఠికాపురమునకు పోయి కుక్కు- సేశ్వరుని ఎర్మిం చెను. తరువాత సింపో నలమును, (భీకూర మును, గోకర్ణ మును, పురుషో త్తమమేగమును, కృ ్రివాన మును, కటకమును, జ లేశగరమును, నంద నేశ్వరమును. గయను, గంగానదిని దర్శించెను, కాల్స్‌ వ్మేతమున విశ్వనాధుని, విశాలావీ. దేవిని, కాలభై వుని, డ. 68 వి ఘ్నుశ్వరుని జీవించెను, వంచ[కోశ వేతములను దర్శిం చెను ఇంతదూరము (వయాణము చేయుటవలన అతని కెంతో (శమ కలిగెను, ఇకమిద అడుగు తీసి అడుగు పెట్టుటకు శ క్రి లేకుండెను, “వె లానవర్యతమున కెట్లు పోగలను +”అని దిగులు కలిగను, అతడు కా ఖృడ్చుకొనుచు కొంతదూరము పోగా, ఒక నరో వరము కానవచ్చెను, డాని తీరమున ఒక మృరిచెట్టు కలదు, నత్కీ రుడు దాని చల్లని నీడలో కొంత వి శాంతి రీసికానెను, ఆ చెట్టు నుండి రాలిన వండుటాశకులలో నేలపై వడినవి వములుగను, నీటిలో వడినప్‌ మత్స్య్యములుగాను వమూరుచుంజెను, ఒక యాకలో నగము భాగము నీటిలోను, నగముభాగము నేలపెని వడియుండగా అది నగము చేవ, నగము వథఖీగా మారెను, దీనిని చూచి నత్కీరు జాశ్చర్యవడుచుండ గా, ఒక భూతము వచ్చి యతనిని వట్టుకొ నెను

థి శ్రీ కొళహ ప్రి మాహాత్మ్యము ఆది యాతనిని ఈడ్చుకొనిపోయి తన గుహలో పెట్టి, గుహోద్యారము నొక బండరాతితో మూసి స్నానమునశతై కొలనికి పోయెను.

అదివర శీ ఆ గుహబాయందు కొందరు మానవు లుంచబడిరి, “ఇదియే"మని నత్కీరుడు వారిని (వళశ్నింవగా వా రిట్లనిరి, *ఈ (కూరుడు తన యావోరార్థము మమ్ముంపిరిని ఇచట పర్చియున్నాడు, తన నియమము[వకారము నూరుగురు పూర్తియైన వీదవనే ఈ వనిని నెర 'వేర్చును, “మేము తొంబదిత్‌" మృ్‌ండుగుర మొన్నాము, సతో కశతనంఖ్య పూర్తియైనది, ఇక మన కందరికిసి మరణము శవ్పదు

ఈ వృత్తాంతమును విని నత్కీరుడు ని రాశాపఫూరితి బృ్భాదయు: జైనను ధైర్యము "తెచ్చుకొని ఆ భూతమును చంవి, అచటి వారి నందరిని రథ్సీంవవలెనని కోరుచు సుబహ్ముణ్యస్వామిని (ప్రార్థిం చను, ఆ దేవు డాతని మొర నాలించి [వళ్యికమీమయి, భూతమును చంపి, గుహాద్య్వారమున నున్న శిలను [తోసివేసెను. అందలివా రందరును వరమానందముతో బయట వడి తవు యిచ్చ వచ్చినట్లు పోయిరి, ఆ "దేవుడు ““నఏీ విచటికి రా గారణ మేమి +” ఆని (వశ్నింవగా నల్కీరుడు తన నృళత్తాంతేము నంతటిని తెలియజేసి ““స్యామిో | నాకు ౩ లానగిరికి వోన్సట సాధ్యము "కాదు, న న్నెట్లో సీపీ రవీంవవలెిను” అని (పార్థిం చెను, గసమాడు మణమా త మూాలోచించి “ఓయీ! మహేశ్వరుడు శేలానగిరి యనెనుగాని ఉత్తర కైలానగిరి యని ఇవ్చలేదుగడా! నీవు దవీణశె లానగిరిని భూచినయెడల నీ 0౮ కుష్టురోగము నశించును, డాని కొక యుపా యము చెప్పెదను, సీపీ నర స్పులో స్నానమాడినచో ౩ లానగిరి దర్శనము సిద్ధించును” అని వలిశెను. నల్కీరు డందు స్నానముచేసి 'లేచునరికి ఎదుట సువర్శముఖీ నదీతీరమున దశథ్నీణ వైలానవర్యతము కానవ చ్చెను. అతని కుష్టరోగ మును మాయమయ్యును,

నత్కీరు డాళ్ళ 'ర్యముతో వరమాభందభరితుజై యా నదిలో స్నాన మాచరించి శ్రీ కాళసహూ _స్తీశ్వరుని దర్శించి, దసూాజించి (చావిడ

కథాన౦[గహము |

భామలో నూరు పద్యములలో ఆ దేవుని స్తుతించెను, దానికి శివ్చడు సంతసించి (వత్యతమె వరము వేడుకొమ్మ నెను, తనకు సంసార దుఃఖము లేనట్లు చేయవలెనని నత్కీ_రుడు (ప్రార్థింపగా ఆ కాళవా స్తీ శ్యరు డతనికి సాయుద్యము నొన7౫ను.”

మూయాజంగమమూ ర్తి యీ రీతిస్‌ తెలువగా విని యూదవ రాజు మిక్కి-లి నంతోపీ.౦ఛచి. ఆ వ్షేతమున ము_క్రిమార్లమును చూర గన్న వా రవ్వరో ఏవరించి చెనవలినని (పార్థిం చను, వీదవ నా చూచరాజంగ వుమూ ర్తి యిట్లు చెవృదొడ గను,

ఇంతటితో మూడవ యాశ్యానము ముగిసి చతుర్ణా శ్వాసము [(పారంభమనును,

పాండ్య రాదధాని యగు మధురలో మాణీక ఫ్టవస్స్‌ యను పేరు గల వేశ్య యొక తె కలదు. ఆమెకు ఇరువురు పుతిక లుండిరి, వారి నామె అల్లారుముద్దుగా జం చెను, జన్మాంతర వాననవలన చారి కపవపార మగు శివధ క్తి కలిగను, పెరిగి వెద్దవారైనవిదప వారిని తమ వృత్తిలో (వ వేశ పెట్టవ లెనని తల్లి కోరిక, కాని చారి కది నమ్మాతము కాలేదు, అమె ప్యుతికలశెన్నో వీధముల బోధించెను; కాని (పయో జనము లేకపోయెను, ఇతర వారక న్యకలు రతీమన శ్రభులను పూజించు చుండగా పీరు పార్యతీవర మేశ్యరులను ఫూజించుచుండిరి. వీరు నత్కీ_ రుడు రచించిన నూరు వద్యములత్‌*ను శివ్చని నడా స్తుతించుచుండిరి, తమకు శివుడే భా ర్త్వయనసని తెమ నిశ్చృయమును తల్లి కెరిగించిరి, కాని యామె ఎట్టయినను వారిని వేశ్యావృ త్తిలో దింవవ లెనసి నంక ల్పీంచు కొనెను, అచట నున్నచో (వమాదము నంభవించునని 'ఆెలిసికొని చారు తల్లికి తెలియకుండ ఊరు విడిచి [శీ కాళబా స్తికి పోవుటకు నిశ్న యించుకొని;, అది చాల దూరముననున్న (వ దేశ ము, యువతులగు తాము నిస్సహాయముగ ఆ వ్నేతమును చేరుట సాధ్యము కాద, తమ్మచటికి భద్రముగా రీసికొనిపోవు వా రెవ్యరా! అని వా రాలో చించుచుండిరి జంగమ వేషములు ధరించిన యిరువురు దొంగ ౯?

రిస (్ర్రీ కాళహస్తి మాహాత్మ్యము వట్టణమున తిరుగుచు ఈ వేశ్యాకన్యకల యాశయమును [గహించిరి, ““రాజభటులను మోనపుచ్చి రాజభవనము (వ వేశించి ధనము నవ వారించుట కష్ట సాధ్యమైన వసి, చానివలన [(వమాదముకళూడ నంభ వించును. ఈ బాలికలను నమ్మించి, కాళవా స్తికి కొనిపోయెవమని చెప్పి సులభముగా వీరి సొత్తును, నగలను దొంగిలింవవచ్చును అని వారు నిశ్చయించి వశ్యమాత యింటివంచ యరుగువై నే వరుండుటరు వచ్చిరి, వా రా క న్యకలత 41ట్రవ్వు ఇలారా మిోారు మో తల్లితో పోర నేల! మి నంక ల్నమును (గ హించితిమి, మేము మిమ్ము భదముగా (శ్రీ) కాళహా స్తికి తీసికొనిపోవుదుము. మేమును శివభ క లము, మమ్ము నమ్మి మాతో నండు, మోా "శెట్టి (శమయు ఉండదు, మోారు జంగమస్ర్రీల "వేవములు ధరింపుగు, అర్ధ రాటి (వయాణము: వేసిన ఎవ్వరికిని "తెలియదు, [(వయాణమునకు సిద్ధవడుడు”” అని వలికి [వయాణమునకు (పోత్సహించిరి, వారును జంగములను నమ్మి, 'ఆామును జంగమ(స్ర్రీల వేషములు ధరించి అర్ధ రాతిసమయమున తల్లి కి తెలియకుండ ఆ జంగములవెంట [వయాణమైరి, లెల్ల వారు నరికి వారు రెండున్నర ఆమడలదూర ము [వయాణము చేసిరి, వొంగలు వీరిని తవ్వవమార్ష్శమున [(వయాణము చేయించుచుండిరి, వారు కుంభ ఫఘోణమును చేరి కుంభేశ్వరుని పూజించిరి. పిదవ ఛచిదంబరమునకు పోయి నటరాజస్యామిని దర్శించిరి. శివకామసుందరిని ేవించిరి, నము[దతీరమున శేగి, నము[దుని పూజించిరి. నాటిరాత్రి చిదంబర మున నివసించి మరునాటివేకవనే [(వయాణమై ఒక యడవిని (వ వేశించిరి,

ఇంతవరకును దొంగల కా క స్యలను చంపి, వారి యాభిరణ ములను, సొత్తును అవపహరించుట కవకాశము కలుగ లేదు, వారు బన చేయుచున్న స్థలములలో రా తినమయమున వారిని చంవవ లెనని చోరుల నంకల్పము, కాని, (పలిర్మాకియు శివు డొక జంగమ'వేషమును వచ్చి అత్నవిద్యను బోధించునెవమున వారు నిదింవకుండునట్లు వేయుచు కాపాడుచుంజెను, జననంచఛచారములేని యయా యడవీలో

కథావ౦[గహము రఫ్‌ నై నను తమ నంకల్పమును నెర వేర్చుకొనవలెనని దొంగలు తలచిరి, శాని యదియును కొనసాగ లేదు, సేనలతోకూడి రాజు పోవుచున్న ట్లును, పుళిందులతో కిరాత రాజు వోవ్రచున్నట్లును, వర్తకులు, వశువు లను కాయు గొల్ల వాండును కానవచ్చునట్లును శివ్టడు కల్పించుట వలన వొంగ లీఎ యును వేయలేశకపోయిరి, (క్రమముగా వారు ఆరణి నదిని చేరిరి అచటినుండి (శ్రీకాళహా _స్తిపర్యతిము దృగ్గోచరమగు చుండెను, వా రా నదియందు స్నానముచేసి, తీరముననున్న నచ్చని జీవించిరి. అచటి శివలింగమును తొల్లి వాలి పూజిం చెట! అచట భైరవుడు సిద్ధుల కణిమాదిసిద్ధుల నొసగెనట! ఆ వేత మాహోళ్న్య్య మును తెలువవలెనని వారక న్యకలు కోర గా న్ధలజ్ఞు లగు పొరు లిట్లు చెప్పీర ;

“ఇచట తొల్లి యొక నరోవర ముంజెడీన, ఒకవ్వడు మవ శివఛి కుటైన వాలి తన నజ్ఞలింగమును ఆ నికోవరతీరమున ఒక వీరమువైనుంచి, పూజించి; ఉద్యానన చెప్పి తిరిగి ఆ లింగ మును రీసికొనదల చెను, కాని అది కదలలేదు, వానరరాజగు చాలి, తా జచటికి పోయినను-తనతోకూడ ఆ లింగమును శీసీకొనిపోయి నిత్యము ఫూజించుట వరిపాటి, లింగము చలింవనందులకు మిక్కిలి రూశళ్చర్య వడి, అతడు తన బలమునంతను ఉవచనూగించి ెండు చేతులతో పట్టి లాగెను, లాధము లేకపోయెను. తోకతో గట్టిగా చుట్టి "వకలింవ జూచిను. లింగముపై నజుకులు వడెనేగాని యది కదల లేదు. వాలిని మించిన బలశాలీ్‌ మరియొకడు లేడు, అతనికే సాధ్యవడ లేదు. ఇది శివునిమాయ యుని తలచి యత డా లింగమునకు (మొక్కు-లిడి “న్యామి | వల కదలిరాకున్నావు! నా యవరాధ మేమి+ నావై రోత కలిగినదా + ఒక పూటయైనను నిన్ను చూడక జీవింవ లేను. ఇట్టి నన్ను నిమిషకాలములో విడిచితివే[!” అని వాపోయెను, ఆ శివలింగ మిం(దపుతునితో 'స్టీర్వ్యా! నీ యవ రాధ మేమియులేదు, నాకీ నరోవర తీరమునంబే నివసింవవలెనని బుద్ధి పుట్టినది, శావుననే శదలకుంటిని, నిన్ను "జీ విడువలేదు, నీవ

శ్ర(0 శ్రీ కాళహ ప్రి మాహాత్మ ్యము నన్ను నీ మనస్సున ఉంచుకొని సేవింపుముి అని వలిశను. ఆ నరో వరమును పూడ్చి వేసినయెడల శంకరుడు తనంత నే కదలి వచ్చునని వాలి భావించి, (వక్కానున్న కొండను ెల్లగించి యా నరస్సులో వడ వె చెను, అందున్న జలము వెలువమొ వీవలింగమునరకు దత్నీణ దిశగా [వవహించెను, ఇది ఉ _త్తోమతీర్థము, ఇందు స్నాన మొనరించి నచో నగుడు నంసారనము[దమును తరించును. ఈ కొండ భైరవువికి నివానము, (బ్రహ్మాది దేవత లిందు చరిాచుచుందురు. పార్యతీ సర 'మేశ్యరు లిందు విహరింతురు, భైరవువి కృవవలన అణిహూది సెద్ధులును ఇచట సులభము లగును.””

ఇట్లా నరిస్సు పూడృబడినను లింగము కదలలేదు, వాలి మిక్కి-లి విచారముతో అఆ లింగమును విడవలేశః విడువ లేక నిట్టూర్పులు నిగిడించుచుు నాటీదిన మువచవాన ముండి యటనుండి వెసలిపోయెను. ఈ లీర్ణ మాహోత్న మును -దేవతలుకూశ వర్షింవ జాలరు, నూనవమా(తుల కెట్లు సాధ్యమగును శి?

పొరు లిట్లు చెప్పి యా వనితల నా రాతి ఆచటనే నివసింవ గోరిరి, వారును మజ్దన భోజనాదులు నిర్వ రించుకొని యొక బన నేర్చాటుచేసికొనిరి. నాటి ర్మాతి బాలీశ్యరుని, శైరవుని జీవించి, (వీ కాళహ _స్తీశ్యరుని మదిలో ధ్యానించుచు, విడిదికి వచ్చి భుజించి, శివునివై సోత్రములను పఠించుకొనుచు ర్యా&ి గడపిరి,

వురునా డుదచశుమున నే వాగు [(వరరాణమై దఉమ్పొక్ష వల్లను చేరిరి, చానికిని శీ శాళవాస్తికిని నడుము ఒక ెద్దయడవి యుండెను, ఆ యడవిని జాటినచో మావటి వేళ కా న్నేశమును చేరగల్లుదురు, అచటికి పోయినపిదవ, ఆ వారక న్యలను చంపుట సాధ్యముకాదని, అడవిలో (వయాణము చేయునవ్వుడే చంవవలెననియు ఆ చోరులు నిశ్చంబంచిరి అడవిలో పోవ్రనపుడు వారీ క న్వలను చంపుటకు సెద్ధవడగ- వారు శివసో[తములు వఠింవనాగిరి. అవ్వుడు శివుడు (వమథులతో కూడ జంగమ'వేవమున (వత్యత.మయ్యును, వారింజూచి

కథా న ఈ గే హమ శ చొంగలు భయవడి పారిపోయిరి, జంగమవేవధారి యగు కివు డా కన్యలం జూచి మిా రిట శేల వ చ్చితిరి[ అని యడుగగా వారు తవు వృత్తాంతమును, దొంగలు జంగమ వేషములతో తమ్ము మోనగించి తీసికొని వచ్చి, యిచట చంపి, తమ యాభరణములు తీసికొనదలచు టయు, తాము శివుని సుతించుటయు, ఇపుడు యథార్థ జంగములను మూచి భయవడి పారిపోవటయు లెలిపిరి, అమ్మా! మోరు భయ వడనక్క_ర లేదు, మీము మిమ్ము సురవ్నీ్శగముగా కాళహా స్పి!ి తీసికొని పోవుదుము” అని చెప్పి అకవిని దాటించి, (శ్రీ కాళచా స్తి! గీసికొనిపోయిరి, ఆ వారక న్యలు గుడివద్దకు ఛా వేగమే ఆ జంగముల "పెద్ద తోడివారిఫోకరూడ మాయ మె వారికి మిక్కి. లి యాశ్చర్యమును కలిగిం పను, దొంగలనుండీ తమ్ము రశవ్నీంచి, (శ్రీ కాళహా స్తివి చేర్చినవారు ఒర గములు కొారజియు, ఆ వేషములతోనున్న మహే శ్వరుడును, అతని సేవకులగు (వమథగణము నని అవ్వడు వారు (గ్రహించి, చేత అక్కి.న పెన్నిధానమును జూరివిడిచితి మే! యని మిగుల సీచారింవదొడగిరి. అయినను ఆ చేవ దేవునికి తనువై కరుూూ యున్న దనియు, తన్నక శై వల్యము నసనుుగహింవ% లడసియు నిశ్చయించిరి, వారళ్చుిటి సువర్ణముఖీనదిలో స్నానముచేసి, ధథాతవన్ర్రృములు ధరించి, నదీశీరమున గల యిసుక తిన్నెలనయి వవె గృననము వెసికొని కూర్చుండి శివువి స్తుతి వసాగిరి, (దావీడ భామంుందు నల్కీ_రుడు రచించిన వద్యములను వఠింవసాగిరి. కొంత సేకై నపమ్మట అటనుండి లేచ, చేవాలయమునకు పోయి శ్రీ కహా స్తీశ (రుని, క్ఞాన్మవసూ నాంబను దర్శించి. అవధి లేని ఊూనందమును వాందిగి, వారి కనుల నుండి ఆనంద బాష్బములు ధార 7౫ (వనహింవసానౌగు, వారు పెక్కు విధముల నా యాదివముదంవతులను కీ రించి, (వార్ధింవ గా న్‌న్ర్సుడు (వత్యత్‌మై వారికి సాయుద్య మెచ్చి అంతర్జి తుడయ్యను,

అచట - మధురలో బేవాలయమునకు పోయి వత్తు “మని చెప్పిన పుతిక 'లవ్చటికిని రానంకున 'వేశ్వ్యమాత కలత పాటు వొండి డికి పోయి వెదుకగా వారెచ్చటను కానబడరైరి. వీదవ అకాళే

శీలి శ్రీ కాళహ స్త మాహాత్మ ము

వాణి వారి వృత్తాంతమును తెలిపి యామె మనస్సును కుదుట వర వెను ; మరియు నాకాశ వాణి వేశ్యమాతతోను, తోడివారల తోను (శ్రీ కాళహా స్తికిపోయి. శివుని కేవించిన ము క్తి కలుగునని చెప్పిన, వా రశ యొనరించి ము క్తిని పొందిరి,”

ఈ కథను వినిన పదవ యాదవరాజు మాయాజంగము మూ_ర్తితో “స్వామి! గొవ్చ తవస్సులుచేసిన విజ్జులశే శివుని తెలిసికొనుట సాధ్యముకాదు. ఇట్టి స్థికలో సాలెపురుగు, పాము, గజము, ఎరుకును ఆ బేవు నెరిగి, పూజించి ము క్రివిపొందుట యెట్లు నంభవించెను +” అని (వశ్నీం చెను, అంత నామహాసియు డిట్లు చెవృసా గను,

““బహ్మా బేవుడు సృష్టి కార్యమును నెర వేర్చుచుండగా, విశ్వ కర్ణ పుతుడగు ఉఊర్ల్గనాభుడు తెనకును అట్టి శక్షి కలదను గర్యమున (బహ్మనృష్టి! (వకినృష్టి యొనర్చపాగను, డానికి (బ్రహ్మ కోపించి అతనిని ఊర్ల నాభము - సాలెపురుగు అగునట్లు శపించెను, అతడు (బహ్మ కాళ్ల వై బడి (వార్ధింవ గా, (బహ్మ “స్టీరద్వ్రా! నీ వర్మ నాభమవై భూలోకమున గ జారణ్యమున। దు వీల్యవనమున నివసిం చుచునీ దారములో చితవిచితములగు ని ర్బాణములను నొవ్ఫునిక యి చేయుచుండుము, శతివు డను గహించి నీకు శావవిము క్తిని కలిగించి ముక్తి నొసగును. పూర్వము వసిస్టునకు ముక్తి నొనగుట[క్రై శివుడు లింగ మూ_ర్తియె యచట నిలిచి యున్నాడు, అతని తీరు ఫణాకృతి నుండును, ఒక భక్తుడు (వతిదనము అచటికి వచ్చి యా లింగమును పూజించి పోవుచుండును, "(ఫ్రీ యను నామమున నీవచట నుండుము, ఈ బజన్మముకం క ఆ జనమే నికు పావన మెనది, వ్‌చా రింపకుము, లివుని చూచిన బే తడవుగా సీశు ముక్తి కలుగును అని వలిశెను, ఊర్జనాభుడును (బహ్మ శాపము ననుసరించి సాలెపురుగై గజూరణ్యమునందిలి మూాేడువనమున నొక బిల్యవృతు.మువయి నివసించుచుండెను, శివభ కు డొళకడు మాంరేడుదళములు కోయుచు

కథాసన౦ం[గహము 43 తన వెదురుబుట్టలో వేయుచుండగా, అఆ దోములతో ఈ సాలెపురుగు ఆ బుట్టలో [వవేశించి, అతడు సువర్ష్శముఖలో స్నానమాడి, దళము లతో (ఫ్రీ కాళవా న్తీకఘుని పూజించు నమయమున శివుని దర్శించెను, ఇదివరకు ెలిపిన రీతిని (పాణత్యాగమునకు సిద్ధపడి, వివ్ధృని యను (గ పామున సాయుజ్యమును వాంాెను,

వర మేశ్యరుడు కె లానమున నుండగా, అతనిని సేవించుటకు పొాతాళమునుండి నర్చము లన్ని యును వచ్చుచుండినవి. ఒక్‌ వ్వుడు కాళుడను నాగుడు ఛార్యను విడిచి రాజూలక సేవకు రాకుం డెను, థివ్రడు కోపీంచి భూమిపయి వడున ట్లతినిని శపించెను. ఇకమిాద వై లానమునకు రాకూడదనెను, కాళు డా బేవుని కాళ్ళవై బడి శావ విము క్రి ననుగహింనవ లెనని (పార్థింవగా, "చేవ జేవుకు కరుణించి దథ్నీణవైలానమునకు పోయి, (వతిదినము నొక్కొ-క్క. రత్నముతో అచటి శివుని పూజింవవలెననియు, ఒక గజముతో నంభవిం ఇడి వైరము మూలముగా ము క్తి లభించుననియు తెలియజేసెను, కాళు డును దు ఖముతో భూలోకమున నన్పమె గజారణ్యమునకు వచ్చి (వతిదినము నొక్కొక్క. రత్నముళో అచటి శివుని పూజింవ సాగెను.

ఒక వ్వుడు వే.లౌనవర్యతమునందడలి కనక సౌధమున పార్యతీ వర మేళశ్యరు "లేశాంతమున నుండీరి, ఆ నమయమున చలిక _త్తెలును వారిని నమివింవతైరి. కాసి, హాస్తి యను (వమభథుడు మదాంధుడై కావలివారిని "లెక్కచేయక ఆ సౌధములో (వవేశించెను, పార్వతీ దేవి అది చూచి మిగుల కోపించి పాస్తి యగునట్లు వానిసి శవిం ను, ఆ [పమధుడును భయముళో వడకుచు తన్ను రథీవవలెనని (ప్రార్థించెను. ఆమె కరుణించి “1న్టీయూ! భయవడకుము, గీవు పహాస్తివె భూలోకమునందలి గజారణ్యమునకు పోయి, అచటి శివుని ఫూజించుచుండుము,. ఆ బేవబేవుని పూజింవవచ్చిన యొక నర్చ ముతో సీకు విరోధము కలుగును, మోరు పోరాడి మరణింతురు, అపు డిరువురికిని శివుడు ము క్రినొనగును” అని చెప్పెను, వాస్తి యశ్హు

44 (శ్రీ కాళహ స్తీ మాహాత్మ ్థము "సేవించి వెనుక చెప్పినట్లు మరణించి ముక్తిని పొందెను, ఆ గజము చర్శమే శివునికి సన్ర్ర మయ్యెను, మరణీంచీన నర్ప్వము భూవమణ మయ్యును, ఇక కన్నప్ప నృత్రాంతమును వినుము. అర్జునుడు శివుని యను (గ పామును పొంది అతనివలన పాశువ తాన్ర్ర్యమును వడయుటకై ఆ 'దేవునిగూర్చి ఇందకీలాదివై ఘోరమగు తవస్సు చేయసాగెను, అర్జునుని శక్రిని పరీమీంచుటన్లై శివ డొళ శబరు3 వేవమున అ వ్బటికి వచ్చెను, అతడు మూకాసునగుని వందెగా చేసి అప్పనుడున్న ఆశ్రమము లోనికి తరిమెకు, అది అశ మములో (వ వేశించి యలజడి చేయగా అచటి మునులు మిగుల నాందోళనవడిరి, కిరాత వేనముగ నున్న శివ్రడును, అర్జునుడును దానిని శాణములతో కొట్టిరి, అది గిరగిర టిదిగి చచ్చిపవోయెను, నా శాాశములవల్ల నే అడి చచ్చెనని అర్జును డును. నా కాూణములవల్ల చచ్చెనని కిరాతుడును తిగవులాడిరి,. కీరా తుడు నిదమైన కిరాతుడే యని అనుకొని అర్జును డాతనితో యుద్ధము చేసెను, శివుడును వెనుపీయ లేదు, ఇట్లు కొంత కాలము పోరినపిదవ అర్జునుని శ_క్రిసామర్థ్య్యములు నవునికి నంత్భ ప్రని గల్లిం చెను, అతడు నృ పారూఢు డై చేవతలు తన్ను సేవింవగా, అర్జునునకు (వత్యె క వుయి వరము కోరుకొమ్మా నెను, అర్జును శ చ్చెసువొంది ఆ దేవునికి నాష్టాంగ నమస్కా.రములుచేసీ, తన తవ్వును మన్నింవవలెనని (పార్థించి వాళు వళతాన్ర్యము నీయవ లెననియు, ముక్తి నన్ముగహింవవలెననియు వేడు " శొనెను, శివకు “ఓయీ! నీకు పాశువ తాశ్ర్రామును ఉవ దేశిం చెదను, చాని సాయమున శత్రువులను సంహరించి ఏజయమును చేకొనుము, నీవు యుద్ధమున బంధువులను వధింతువు కావున ఈ జన్మమున స్‌ు ముక్తి లభి-వదు,. నీవు కలియుగమున కిరాతుడ వై పుట్టి వేటకు వోయినపుడు నా రూవమసనస లింగమును చూచి, పూజుచి ముక్తిని వొందగలవ” అని తెలివెిను ఆ యర్హును డే తిన్న డై పుట్టి ఆ జన్మ మున ముక్రీని పాంబెను,

కతాస౦ం ([గహము శీర్‌

మాయాజంగమమనా ర్తి యగు శివు డిట్లు యాదవ రాజగు వీర నరసింహా మేదినీశ్యరునకు. శీ కాళహస్తి మాహోాత్మ్య్యమును వివర ముగా 'లెలిపి, “నీవు కృ ఆాడ్థుడవ య్నెదవు; మహా బేవ్సనకు చేవాలయ మును క ట్టింపుము” అసి మరల హాచ్చరించి అంత ర్థానము వొంచెను, ఇంతవగకును తన కీ విషయములన్నియు చెప్పినవా డా మహా బేవుడే అని యాదవ రాజు తెలిసికొని, తన జవ ము సార్థక మయ్యెనని మిక్కి.లి అనందించెను. ఆ చేవులి యను్మ్నుగహమునకు పొాతురాలైన తన చాసిని సమ్మానిం చెను. వెంటనే తురగారూఢుడై వేగముగా శీ కాళహా స్తికి పోయి, సువర్షముఖీనదిలో స్నానముచేసి (శీ కాళ వా స్తీశ్వరుని ఫూజించెను, విదన అచట ఆ మహో దేన్సనికిని భెరవా దులకును చేవాలయములను క ట్రిం చెను,

మన పురాణములన్నియు ఇంచుమించుగా సూతుడు కౌన కాదులకు 'వెప్పినశ్షే యుండును, నంన్క్మృృతము ననునరించిన తెలుగు పురాణ[గంథములును, వేత మాపహోళ్ళ్యములును ఆ వద్ధలిలో నే కానవచ్చును, ఇది మాయాజంగమన్వరూపుడగు మ హేశ్యరుడు యాదవరాజగు వీరనరసింహునకు చెప్పినట్లు కూర్చెబడుట యొక విశేవము, దీనినిబట్టి కూడ ఇది సంస్కృృత్మగంథము ననుగరించినది కాదని యాూాహింవవచ్చును,

కథలలోని వ్యత్యాసములు

ధూర్టటి తన [వబంధమునందు చెప్పన కథలకును, (గంధాం తరములలోని కధలకును కొంత వ త్య్వాసము కానవచ్చుచున్నది, అన్సు కొన్ని చరి తాంశములలోను భీవము కానవచ్చుచున్నది,

తమిళమున ఆజేక్కి-డారు రచించిన పవెరియపురాణములో కన్నవ్ప - అనగా తిన్నసి కథ కలదు, అరువదిముగ్గురు నయనార్లలో ఇత డొకడు. ఆ వరియపురాణములో కన్న వ్పతండి నాగుడని, తల్లి జీకుు తండెయని, కాడుడు, నాణుడు అనువా రతని మితులనియు

శరీ (శ్రీ కాళహ స్తి మాహాత్మ్యము

నున్నది. నాగుడు కుమారస్యామికి భక్తుడని చెప్పబడినది, అడవి లోని ళివలిం/గమును పూజించు వ పుడు వివనోచరుడని తెలువబడి నది, [శీ కాళహస్తి మావోళత్త (్రశ్ట్రమునందు తిన్నని తండడివేరు నాథ నాథుడు. తల్లి జేరు తందయే, అందు మార్చులేదు. నాథనాథుడు కుమూర న్యామి ళ్‌ ర్లుడని చెన్సబడ లేదు, మిత్రుల వేరు లంత కం కును "లీవు. అడవిలోని లింగమును పూజించు నతడు శివ యాహ్మణుడసి చెవృబడినది, ఒక్క-చోటమూ[ తము శివగోచరుడని యున్నది, కాని యితర స్థలములలో శివాహ్మణుడని యే యున్నది,

(శ్రీ కాళహా స్తి మాహోత (్రఫ్రమునుబట్టి పర మేశ్యరుని కోరిక "మేరకు యాదవరాజగు ఏరనరసింహరాయలు కాళహా స్రీ చేవాలయ మును క ట్రించినట్లు తెలియుచున్నది, ఇతడు కీ, శ, 1000 నాటి ఇమ్మడి నర సించారాయలయి ఉండవచ్చును, "కాసి, క్రీ వ, నండెం డవ శ తాబ్టిలో ఉండిన రా జేంద్రచోళు డను వోళరాజే దీనిని నిర్మించి నట్లు చర్మితవల్ల తెలియుచున్నది, ఈ విషయములు పరస్పర విరుద్ధ ముగా కానవచ్చుచున్నవి. కాని, నరసింహరాయ లీ చేవాలయ మును నిర్ణింవగా, తర్వాతి కాలమున ర్‌ొంత ల్‌ధిల్యము కలుగగా చోళ రాజు పునర్నిర్మించెనని యనుకొనుటలో అవ్నేవణ బేక వోవచ్చును,

నర్కీ_రుని కథావిమయమునకూడ భేదము కానవచ్చుచున్నది, ధూర్జటి _నల్కీరుడని చెప్పిన కవియ్‌ తమి" వాజ్బయమున నక్కీరుడు, ఆ వాబ్శయమున ఈ "పేరుగల కవు లిన్దరున్నారు, ఒకడు నంగం యుగమునకు - క్రీ, శ, 800 [పాంతమునకు చెందిన వాడు, ద్యితీయుడు (8. శ, 650 (పాంతమువాడు, ఇతడు సృుబహ్మ్బణ్య భక్తుడు, అతడు ఆ బేన్చనివై “'ముకుగాటవడై*" అను కావ్యమును రచించెను, గొవ్చ శెవభ క్షుడు, ధూర్జటి మహాకవి యుళ్ర్రంచిన నక్కీ-రు డీతడే కావచ్చును, ఇతని చరిత తమి" వాబ్బయమునం డే వేర్వేరు రీతుల నున్నది, పరంజోతి మునివర్‌ అనునతడు తిరువిళ

నక్కీరుడా ? నత్క్హీరుడా ? శ “యాదల్‌ పురాణములో ఒక విధముగ ఇప్పెను, పులియార్‌ నంబి వేరొక రీతిగా చెప్పెను, తమిళములోనున్న కధలను నమ్మిళితము చేసి ధూర్జటి తన [గంధమును (వాసి యుండవచ్చున ని ఆరు దగా రభ్ళి (వాయవడుచున్నారు, క్షే నక్కిరుడా ? నత్మరుడా | తమిళ వాజ్బయములో నక్కీరుడను జలే కానవచ్చుచున్నది. ధూర్జటికవి మ్మాతము నత్కీరుడనియే చెప్పెను, తొలి నద్యము నంజచే యితడు, శాం క్‌ వివ్యానిధియై మహామపామచే. జనై్న వసిషాజలా తా వాతాశన సామజాటవిక గో(త్రాదేవ నత్కీర .... ....”* అని చెస్పియున్నాడు. ఈ వద్యమందలి “నరల్కీరీ శబ్బము యతి స్థానమున గాని, (పానస్థానమున గాని "లేనందున "నక్కీరుడని దిద్ది వేయుట కవకాశము లేకపోలేదు, గాని తృతీయా శ్వాసము 1శీక్‌-వ వద్య్వమున, జా “నత్కీ రాది క వీందదులన్‌ దివిషదన్నప్రాయ వాగ్గుంభ సం పత్కావ్య (పతిపాదక (ప్రతిభులం బన్నిద్రజిన్‌ శైవసం విశ్కాసార మరాళరత్నముల. దద్విద్యా రసాపేక భూ భృత్కంంలీర వు6 డుంచె సంపదల దృ పింబొంద€గా( దేయుచున్‌.”' (పానస్థానమున “స్కీ అనుడానినే నిబంధించి యున్నాడు, 155-వ వద్యములో, క. “దానికి నవ్వుచు నృపసభలో నత్కీరుండు పలికె.... ....*” అని *నల్కీరి శబ మే [గహింవబడీనది, త ర్యాతి వెక్కుు వద్యము లంచును *నల్కీరుడనియి కాగవచ్చుచున్నది; తృతీ రూశ్యానము నం 'ే 218-వ నద్యమున"-దు నల్కీ_ర శబ్బము,

1. సమ్రాంధసాహిత్యం. ఏడవనంఫుటం౦ం, పేజి, 21%,

శీ క్రీ (శీ కాళహస్తి మాహాత్మ రము శా, “"ఫత్యతందిగుచున్‌ భవదద్భృవము సాఫల్యంబునుం బొందె సా

హ్‌త్య (శ్రీవర 1 వీకు వింపగు వరం బే విచ్చెదన్‌ నేండు ఖీ

తిత్యాగంబొనరించెద న్ననుడు నత్కీరుండు మౌ బానికీన్‌

(దిత్యగ్‌ జ్యోతికి (మొక్కి (మొక్కీ- (ప్రమద (పాయాంతర ౦గంబుతోన్‌.” ” అని యతిస్థానమున ౦దు “త” యనుదానసికి మితాతురముగా గ్ర” చెవ్చబడినది. ఇది నముచితముగా లేదు. తమిళములో “నల్‌ +కీర = నత్కీ.ర” అనగా మంచి వాక్కు. కలవాడు అని యర్థము, కావున “నక్కీరు”డని యుండుట యే ఎంతయు ఉచితము.

నంఖఫలకము

అగ శ గ్రమహోముని (పొచచీనుడగు పాండ్య రాజునకు, చాని విశిష్టతను వివరించుచు “శంఖఫలకము" నిచ్చినట్లు ధూర్టటి తెలిపి యున్నాడు, '“శంఖపలక' మననేమి? శంఖాకారవముగు వలకయా 1 "లేక శంఖ నిర్ణితమగు వలకయా? అను నంబేహము కలుగకతవృదు. నల్కీ.రాది మహాకవు లా ఫలకమువయి అనీనులగుదురట! వయి బెం డర్భములును నబబుగా ఉన్నట్లు కానరాదు. ఆలోచింవగా అగ_స్త్వు దేర్చరచినది సంగ ఫలక ముకాని శంఖఫలక ముకాదని నిశ్చ యింపవచ్చును. ఈ యంశమును (శ్రీ న, చ, వరడాచార్యులుగారు (డర్చను విశ్వవి ద్యాలయమున భారత భామల శాఖకు [వధానా' చార్యులు) 197/6 అక్టోబరు నెల “భారతిలో వెల్ల డించియున్నారు, వారి యూసహాయ్‌ సముచిత మైనది, తమిళమున అతి (పాచీనమగు నంగ వాబ్బయమునకు మధురయి శేశద్రము, మనసో విదా్య౧సులు, కవులు మాత మే ఆ నంగమునకు నంబంధించిన ఆననమువై కూర్చుం డ సరులు, ఈ యగంన మే ఈ [(వబంధమునందలి వృ తాంతమువలన కొంతవరకును [గహింవవచ్చును, ధూర్షటిక వి ఎవగో కొందరు తమిళులవల్ల ఈ కథను విసి గంథస్థము చేయుచు నక్కీరుని నడ్కీ_ రునిగను, నంగఫలకమును శంఖఫలకముగను పొరపాటున మార్చి

నత్కీరుని తీర్ణయా్యత్రా మార్గము 49 యుండవచ్చును, అతని (వాతను మూచి మిగిలినవారును (భాంతివడి యుండవచ్చును,

నత్కరుని తర్హయాతా మార్గము

తన కున్నరోగమును నివ_ర్ధించుకొనగోరిన నల్కీ-రుడు శివుని యానతి ననుసరించి క్రైలానవర్య్శ్యతమును చచేరుటకై ఉ త్తరదిశగా (వయాణ మయ్యెను, అతడు మధురనుండి బయలు బే3 చెవ్యందీశ (రుని, జంబు కేశ్యరము నందలి జెంబునాధ తివలింగమును దర్శించెను, విసవ కావేరీ నదియందు స్నాన మొనరించి, అచటినుండి అరుణగిరికి (తిరు వగ్దామలకు) పోయెను; పిదవ తిరువత్తూరికి పోయెను, అచటినుండి కంచికి పోయి, వీకా,_మేశ్వరుని దర్శిం చెను, వ్రివవ కొన్ని (వయాణ ములు వేసి వ్మికమసింహపురము. ( నెట్టారు) వెలను, అక్కడ ఇన్నను; వీదవ గుండ్లక మ్మాను, క్చృష్తా గోడావరీ నదులను చాటి, పిఠాపురము, సించోచలము, (స్రీకూర్శము, గోకర్ణము, పురుషోత్తమ వేతము. ((స్రీజగన్నాథము)ను చూచెను, తరువాత కటకమును శవరావెను, పీపవ జ లేశ్యర, నంద నేశ్వర గగ నేశ్యరములను భూ చెను, తరువాత గయావే[త్రమును గాంచి, ఆవల గంగానదిని తరించి కాశీ వేతమును చేరెను, అచటినుండి అడవులలో (వయాణము చేసి యొక నరోవరము చేరెను,

ఈ యా తామాగర్గము కొంత నందేహమున కాన్సద మగు చున్నది, నత్కీరుడు శివభక్తుడేయెనను విష్ణువ్నేతములయెడను, వైస్తవులయెడను "ద్యేషము "లేదు, అతనినీ (వబంధమున చ్చితించిన ధూర్జటియును అట్టివాడే! ధూర్జటి "దేవతా స్తుతిలో వైపఫ్టవ దేవతలను వేర్చకున్నను, ఏర్మకె వవద్ధతి ననునరించ లేదు, కావుననే ఇతడు వెప్తవుడెన (శ్రీకృన్ణరాయల ఆసానకవి యగుటయు, ఆ (పభ వితనిని మిగుల గారవించుటయు జరిగినది, ఇట్టి స్థికిలో నత్కీరుడ. మధ్యరనుండు బయలు బేరి వచ్చి జంబు కేశ్యరుని దర్శించి, "కా పేరీన ఏ యందు స్నానము చేసినపుడు అచట నున్న స్మువసిద్ధ వైన్షవ తేత్రము

డీ

ఫ్ర్‌0 (శ్రీ కాళహప్ర్‌ మాహాత్మ్యము శీరంగమున కేల పోలేవో తెలియకున్నది. ఇతడు ద్శొంచిన మేతము లలో సింహాచలము, (శ్రీకూర్శము, పురుఘో త్తమ మేత్రము కూడ నున్నవి, అరి విష్ణుశ్నేతములు, శివమేతములు కావు, ఇ్లు కాంచీ పురములో వీకా(మేళ్యరుని దర్శించినట్టున్నది, కాని నరదరాజస్వామి నంగతి ఎ త్తనేలేదు,

మరియొక నంగతి,. ఇవణు తీరువ గ్రైమలనుండీ తిన్నగా తూర్పు నమ్ముదతీరమున నున్న తిరువత్తూరికి వచ్చినట్లును, అచటి నుండి వెనుకకు పోయి కంచి చేరినట్లును గలదు, మొదట కంచికి పోయి, అచటినుండి తిరువత్తూంకి వచ్చుట నరియై యుండును, తెరునవత్తూరినుండి త ర్యాత భరాడవలసిన విక్రమ సింహూపురమునకు పోయె ననుట నరియై యుండెడిది, కంచినుండి నెల్లూరికి వోవ్రు మర్ష ములో (శీకాళహా_స్టి వ్యేత్రముతగులుట కనకాశ మున్నది. ఉన్నను [పధానమైన ఆ వే[తముయొక్క- [పస క్తి ఇందులో లేదు, సత్కీరుడు (శ్రీ కాళహా_స్టీశ్వరుని దర్శించెనని చెవ్పినచవో-అఆమై ర్‌ యెట్లు వమూారునో ఊహించుట దురవగాహము, మార్షమునుండి (శ్రీీకాళ పా స్తిని తప్పించిననే కధ నకమముగా నడచును, దారిలో ఆ వేతము తగిలినను, అచటి బేవుని దర్శింక ఉవేతీంచి తిన్నగా విక్రమ ఏింపూఫురమునకు పోయెుననుట ఉచిశకముగా కానరాదు, కంచినుండి తిరువత్తూరికి వచ్చి, అచటినుండ్‌ి నెట్లూరికి వోయనని ప్పినచో సమంజసముగా ఉండెడిది, ఆ మార్గమున (న్రీకాళహ_్టి తరగులుట కవకాశము లేదు, ఇంక ధూర్జటి యి శ్లుల (వానినొ తెలియ కున్నది,

పురుషోత్తమ వేత్రమునకు తర్యాత కటకమును చూచిన ట్లీ (వబంధమున ఉన్నది, ఈ ెండిటికిని నడుమనే భువ నేశ్యరమున్నది, అది యిస్పటి ఉత్క-ళ రాస రాజధాసి, అతి (పాచీన మైనది, అచటి -జీవాలయ గోపురమువంటి - ఎత్తయిన గోపురము మరి యెచ్చటను “లేదు, ఆ సువసిద్ధ శైవవ్నేతపు (వన క్రియ యిందు లేదు, జలే

వ ర నలు గ్‌ ఛ్యరము మున్నగు చిన్న చిన్న వేత్రములను చూచిన శివభక్తు డీ మహో వేతిము నుచేశ్నీంచుట నరిగా తోచదు,

గుండ్ల క మ్మవంటి చివ్ననదిని వేర్కొ-నిన కవి కటకము (వక్క నున్న మహవోనదిని గూర్చి వెవ్వుకుండుట వింతగనే యున్నది, పిదవ వచ్చు వెతరణి (బహ్మ్చాశి మున్నగు నదుల నుచేషేంచినను, మహి నదిని విడుచుట తగదు, అది పాయ.లైనది కాని, లేకున్నచో అమె జానుకంక₹ు ఎంతో “వెద్దదయి ఉండెడిది, ఇవ్ప్చటి మహోనది వెడల్పున సోడావరి త ర్యాత వేర్కో-నదగిన ది!

వయి వీమయములనుబట్టి ఆలోచించిన వో ధూర్జటి, ఇతరులు చెప్పినదానిని స్యీకరి-చి యిఖ్లు [వాసి యుండవచ్చును, మధురనుండి వారాణసికి వచ్చుట సులభము కాదు, ఎంతో దూరము! ఇక శ లాసమా! వచ్చినంతదూరము లేదు, మామూలు స్టికిలో ఉన్న యెజల అత డచ్చుటికి వెళ్ళ గలిగియే యుండును. కాని, బహు దూర (వ యాణములవలన శరీరమున సక్తి శీణించెాను, బలహీనత హపాచ్చెను, అడుగులీసి అడుగు వెట్ట లేని పరిస్థితి, డానికితోడు భూతమువలసని అపాయము! ఇతని పరిస్థితిని (గ్రహించియే భ్కక్షవతృలుడగు స్నుబ హ్బ్‌ణ్యుడు శకి లానగిరి దగ్శనపా_ఫ్రిని (తుటికాలములో కలీగంచి యతని నంక ల్పమును నెర వే ర్చను,

వర్షనలు

కవ్టలు తము ([గంభములందు ఆయా సందర్భములను పురన్కు రెంచుకొని వివిధ వర్మ నలను వొప్పించుచుందురు, వళ్ల నల మరూలము ననే కవుల శకి సామగ్గ్యములు "వెల్లడి యగుచుండును, వర్శ నము లున్నపుడే కావ్యము- లే దా (వబంధము విద్వాంసుల ఆ మోవమును వాందును, కవుల ావ్యము)లో వర్ష నమ్తు_ లుండవ లెనను నివా 3 వముమున కిదియీ కారణము కావచ్చును! _*కొల్య్య £్‌.

క్‌ య (వ్ర బంధములం నిధిగా ప్లష్టాధక్ల_వక్శన మెంథవ్‌ అనను (భ్‌. క. . చొదొరా వాద గస 0" రా

ర్‌ి శ్రీ కాళహస్తి మానోత్మ్యము మనవారిలో వాలమందికి కలదు, అవి నమ్మగముగ లేనిచో తమ [గంథములకు విలువ తగ్గిపోవునని కొందరు కవులు తలచి వదో సందర్భమును కల్పించుకొని వాని సనిరికించుట కానవచ్చుచున్నది, ధూర్డటి, వివలంభ, వివాహా, ద్య్యూ తాదుల సిందు వర్మింవ లేదు, వాని కిచట [పన క్రిలేనందున విడిచెను, అయినను, వేళ్యాపుతికలు చిదంబరమునరకు వచ్చి, నటరాడె స్వామిని దర్శించిన పళ నము[ద మునకు పోయిరనుట ఉచితముగా తోచదు. చిదంబరమునకు నము [దము వాల దూరమున నున్నది, అది వారు వోవలసిన మార్షమున లేదు, (శ్రీకాళహా_స్టికి పోవుటకు తపహాతహా వడుచున్న ఆ కన్యలు నము దమును హకరాడవ లెనని కుతూపహలవడుచున్నారనుకొనుటయు కుదుర దు, త్‌న [(వబంధమున నము[ద వర్ణ నము కూడ ఉండవలెనని సంకల్పించి కవి దీని నిందు చేర్చియుండునని తోచుచున్నది. లతణ వేత్తలు ెలిపిన సయి వర్ణన లే కాక కవు లితరములగు వర్ధనములను కకూర్పుటయు కలదు, చమత్కృతిని కలిగించు. అలం 'కారములు లేకున్నను స్వాభావికములగు వర్ణనలు నహృదయుల మనస్సులను రంజింవ జేయు చుండును, అట్టి వర్ణన లీ [(వబంధమున ఎన్ని యో కలవు, శివని మాయా జంగమ 'వేవ. మిట్లున్నది, సీ అడుగు నెత్తమ్ములి నసరంజి పొవాలు కరమున గేదార కంకణంబు బంగారు (వ్రాత చెజంగుల గోణాము గళమున రుద్రాక్ష కంరమాల యొకకేల భసిత భస్త్రికతోడి బెత్తంబు సంది గట్టిన తరుణేందుధరుడు మాణిక్యరుచుల యొడ్డాణంబు భూతిపై( బెట్టిన కస్తూరి బిళ్లబొట్టు సార్వకొలిక తాంబూల చర్వణార్హు రాగ సొభాగ్యమున6 బద్మరాగమణులఈ దృణముగా€ జూచు దంతసం క్తియును గలిగి యంగజారాతి యొక మిండజంగమగుచు. [(గ్రీ కౌళహా స్తీ అక్వా 1. పద్య-౨0.]

వ ర నలు గ్ట్‌ర్రి ఈ జంగము బిచ్చమెత్తుకొని జీవించు ముష్టిజంగము కాడు, భక్రులను వరీమీంవ వచ్చిన జంగమ వేవధారి, (స్రీమంతుడు కావుననే యిట్టి మహనీయ వేవమును ధరింఛినాడు, మామూలు జంగమ "వేషమును ధరించిన యడల జనుల దృ నాకర్షింవక వోవచ్చును, (వధమాశ్యానమునం బే వేశవివర్మ న యుంతో స్వాభావిక ముగ నున్నది- సీ, దూరీకృత స్తన భారకంచుక వధూజనము మానవకరాంచద్వ ్యజనము గంధసారాచలగంధవాహ రిరంసు జన్య ముష్టికృత శ్వాసదయము విడి పజల సమావిర్మ్శూత బాస్పభూతల మధ్వగాయాస దాయకంబు (పాణేశ్వరీ పరీర౦భణ (పత్యూహకారి ఘర్యోదకోదమనక ర్త అంబరాంతర విశ్వంభరాంబుపూర సంచరిష్షు పరస్పరస్థల విచార్‌ సమభిలాష (ప్రవర్ధిగు చటులకాప మంత నేతెంచె దారుణోస్టాగమంబు. [సద్య = 122.7] మండు వేనపిలో తొవమునకు తాళ లేక యువతులు రవిశెలను విప్పి వేయటయు, గాలికొరకు జనులు విననక [(రలను వట్టుకొని వినరు కొనుచుండుటయు వారు చల్లని మలయనూరుతమునే అభిల వీంచుటయు, వేడీ నిటూర్పులు వచ్చుచుండుటయు నహజము, ఈ సమయమున భూమివై సిరు చల్లినయెడల ఆవిరి వచ్చుచుండును, ఈ నమయమున భూమివై నీరు చల్లినయెడల ఆవిరి వచ్చుచుండును, -ఈ నమయము [(వయాణికులకు మిక్కి-లి ఆయానమును క ట్రంచును, భార్యాభర్తలు వరన్చరాలింగమునకు కుతూహాల వడుచున్నను, ఈ "వేనవి వరిష్యంగమున “కాటంకమును కలిగించును, శరీరమునుండి చమటలు పైకుబ్బును, అఆకాశముపై చరించు వత్వులును, భూమివై తిరుగు జీవులును, జలచరములును తావమును నహింవ లేక నివాన మున కనుకూలములగు స్థలములను 'తెలిసికొనగోరుచుండును, ఇట్లు స్వభావసిద్ధముగ వేసవిని వర్శించు [గంధము లరుదు, యుద్ధ మును "వక్కువుంది కవులు ఊపహోతీతముగ వర్శింతురు,

గ్ర్‌కీ (శ్రీ కాళహస్తి మాహాత్మ రము ధూర్డటివ లె కనులకు క ట్రినట్లు వర్శించువా "క్కువ ఉండరు, ఇతని యుద్ధవర్ధ నలో ఒక్‌ వద్యము...__ జా చెక్కల్‌ సేసె రథంబు లశ్వముల6 గూల్చెన్‌ ఖండ ఖండంబులై 'చెక్కాంబుల్‌ వనడనే'సె, రత్నమయ కో టీరంబులం దూణముల్‌ (వ్రక్కల్‌ గా నొనరించె ధూళి/గలపెన్‌ వర్మంబులన్‌ సూతులన్‌ జక్కా-డెం దునుమాడె విండ్ల్త నసురుల్‌ సంక్షోభముం బొందంగన్‌. [ఆళ్వా, 2, పద్య, రీ, ] 'కాళనర్సము నీవ్రున కె నమర్చించిన ల్‌లువైన రత్నములు పహాస్పిదృష్టిలో ఎందుకును వనికిమూలినవి. అవి "తాను నమర్చించు పువ్సములకును, దళములకును ఏ మ్మాతము సాటిరావు! ఆ గజ మిట్లు వరితపించుచున్న ది___ డం అచ్చప్పు వీలవర్తదృషదావళి నల్లని కల్వ రేకులే ? పచ్చని రాలు బిల్వ నవ స్యతములే ? యరుణాళ్ళ భంగముల్‌ విచ్చిన యొజ్దదామర లె ? విశ్వపతీ । విరసోపలంబు లె ట్రచ్చుదలయ్యె నీకు? నవి యందునె గంధమృదుత్వ శై త్యముల్‌ ? [ఆక్వా 2. పద్య, 121.1] నీలములు, వచ్చలు, వద్శరాగములును పూజకు తగవనుట సరిగానే ఉన్నది, పువ్నములకు, వన్యతములకు సౌరభము, మృదు త్యము, చల్లదనము ఉండును, అవి లేని రత్నములతో పూజించిన పూజ పూజ కాదు, బేవుని రాళ్ళతో కొట్టిన బ్లు యగును, ఇది హాస్సి యభి[పాయము, దీనిని కాదన లేము, పాము, తన తొండము రంధములోదూరి తన కుంభస్థలమును [వ వేశించి ఇశాధింవగా, దానిని నహించ లేక గజము తాపాననో దనమునక॥క యి వడీన పొట్టు ఇట్లు చక్కగా వకర్శెనములై నవి___ సీ, మొగలేటి మడు(గున మునిగి తుండమ్మున నుదకమాకర్షించి యూందియూ,డి కడు6 గపాలము దాంకి కలంగంగ6 జక్కంగాం జేసాచి జిల్సున6 జీ6ది చీంది

నో ర నలు స్ట్‌గ్ర్‌ యిలమీ(దం దలదా(క నీ (పక్క నా (పక్క6 బెడమర్లుగా6 బొడ పెట్టి పెట్టి యుడివోని వేదన నున్నచో నుండక పనిలేని పరువులు పాతి పాటి పెద్ద (మా(/కులతో. గుంభపీర యుగము6 దోముకొనుచును జెట్టులు దూఆీ తూంశ్‌ పాము చేసిన దుఃఖంబు సామజంబు దీర్చుకొను వెర వెజుంగక దీరబుద్ది, [ఆళ్వా- 2, పం 146.) తృతీయాశ్యానమున బోయలను వర్శించుటలో ధూర్జటి టై పుణ్యము 'వెల్లడ్‌ యగుచున్నది. వారి నివాన ముడుమూరు సర్య నంవత్సమృ్మద్ధము, ఎంత నంవద యున్నను, భాగ్యవ స్తువులున్నను వార తవు నహజవ్మ ని మూనుట టేదు, అలంకారమునను, భోగములందును అన కిని చూపు న్వ్యభావము గల యువమతులే వాని యెడ ఆన కిని చూవరట | సీ పట్టుచీరలు గట్ట భాగ్యందు గల్గియు. బాజుటాకుల. గట్ట భారమనరు | రాజాన్నభోజన [ప్రాభవ శ్రీ గల్లియును వన్యధాన్యంబు నొల్లమనరు ; నూణీక్య భూషా సమాజంబు గల్లియు నెబ్టిని కురువింద అటి కనరు; మంచి 'మెచ్చుల తూ(ంగుమంచముల్‌ గల్లియు జాలు( బూందీగయుయ్యాలలన " ఎంత సంపద గల్లియు నెట్టివారు6 దమకులాగత ధర్మ కర్మములు విడువ( జాల; రటుగాన( దత్పురీోశబరనతులు మహిమ గలిగియు మానరు సహజన్న [ అళ్వా, త్తి సగ , ధభూర్దటి వముహోకఏ రచించిన యా (వబంధములో వై చర్మితము మిక్క్‌-లి (వధాన మైనది, అది యిందు ఎంతో బై ముగా చ్వితింపబడినది, తిన్నని మోల్యమునందలి [కడ లా" ఎన తెలుగునాట [వవారములోనున్న ఆటలను వీవరించుచి _ -ఈ వద్యమును కనుడు.__ సీ, చిట్టపొట్లకాయ సిరిసింగణావ త్తి గుడుగుడుగుంచాలు కుంచె ". డాగిలి [ముచ్చులాటలు (గచ్చకాయలు వెన్నెలకుప్పలు త” "_ తూరన తుంకాలు కీరనగింజలు పిల్లదీపాలంకి బిల్లగోడు చిడుగు డువ్వలపోటి చెండుగట్టిన బోడియల్లి యుప్పన/ 2 లన్బళాలు

గ్ర్‌|్ర గ్ర్రీ కాళహస్తి మాహాత్మ్యము చిక్కనాబిల్ల లోటిల్లూ చిందజాది మైన శై శవ్యక్రీడా విహారసరణీి( జెంచుకొమరులతోడ నుద్దించుకాండు తిన్న6డభినన బాల్యసంపన్ను(డగుచుం [ఆళ్వాం రి సద్య, తరి, ]] ఇందులో చాల యాట లివ్చూుడు నామావశ్‌ష్టములు, ౮ యాటల న్యరూవ మేమో తెలియదు, అవి “ కిడావి శేవములు” అని మాత్రము అనుకొనవలసి వచ్చుచున్నది, వ్‌నిలో కొన్ని యాటలు "శీేవలము వాలిక లాడుకొనునవే! ఆ కాలమున చాలురుకూడ ఆడుచుండి చేమో |! 'కా(శునిపూజకు బయలు చేరిన తిన్నని యలంకరణము శబర ఇచజాలకునకు తగినటు వరి తమెనది._ మీ వ్‌తె ౬. స్సు జలకంబాడి విభూతి పెట్టుకొని రకెమూలీకా మాలికా నలయంబుల్‌ దొడిదట్టి గట్టుక శిరో పర్టిమ్షు నీలాలకం బుల లే(దీగను జొట్టి కేల విలు నమ్ముల్‌ పూని కాటేని పూ జలు సేయన్‌ వెడలెం గుమారు(డు పితృ స్వాంతంబు లుప్పొం గంగన్‌, ఇట్టి కుమూరుని చూచి తలిదండుల పృాదయము లె టుప్పాంగకుండును ? భళ్ళు అరణ్యమునందలి కల్దువ్యి [క్రిందనున్న నివలింగమును వరాచ్చి, ఛ_క్షి వపరవకుడైన తిన్నడు వలికిన మూట లాతని యమాయక త్య మును వెలడ్‌ీ వరచుచున్న వి__ మట. కా. ఓ సామీః। యిటువంటి కొండదరితో నొంటిం బులుల్‌ పింగముర్‌ గౌసీం బెపైడు కుట్రునటడవిలో౬ గల్లువ్వి (క్రీనీడ నే ర్స ళు ళ్‌ యాసం గట్టితి వేటిగడ్డ నిలు? నీ వాకొన్నచోం గూడు నీ "రే సుట్టంబులు తెచ్చిపె టైదరు? “స్స క్రిం దేటికే లింగమా $”” [ఆళ్వా, ర్ట పద్య. 65.7]

వ్‌ ర నలు గ్ర్‌/ శ్చ ఇల్లో ముంగిలియో యనుంగు(జెలులో యాడైన మట్రంబులో ? యిల్లాలో కొడుకే, తరింపవశ మే దే పోండుముల్‌ లేక? మా పల్లం గోరిన వెల్లను౦ గలవు తెస్పల్‌ గాంగ ; నీ కీచ్చెదన్‌ ; జెల్లంటో యిట నొంటినుండ కటు విద్చేయంగదే లింగమా । [ అళ్వా, 38. పద్య, (0% అడవులలో వ యి వండ్లు దొరకునో ధూర్డ టికి శాగుగా "ఆలియును, అందువల్ల నే తిన్నని చే కివుని కిట్లు మనవి చెయించినాడు- సీ, నేరేడుపండులు నెలయూటి పండులు( గొండమామిడిపండ్లు దొండపండ్లు పాలపండులు నెమ్మిసండ లు బరివంక పండులు( జిటిముటిసండ్లు( గలివె సండులు! దొడి వెందపండ్లు( దద్మికిపండ్తు జానపండులు గంగి రేనిపండ్లు వెలగపండులు పుల్ల వెలగసండులు మోవిసండ్తు నంకెనసండ్లు బలుసుపండ్లు వీరపండ్లును బివ్ఫక నీరనందన్లుః గామ్మిపం స్రీ;తపంద్లును గొంజిపండ్లు మేడిసండ్లును మొదల గా( గూడిమాడి చెంచెతలు తె క్తురి త్తు; విచ్చేయవయ్య, [ఆళ్వా, త, పద్య, €0.] వీనిలో చాల పండ్లను మనము మభూచి యుండము, వాని "చీళై నను వినియుండ మేమో ! ఆ యడవియందు వండ్లు నూత మే కాదు, రక రకముల కమ్మని "లేనెలును కలవట! గి, పుట్టతేనియ పెరలినె పుట్టజున్ను తొజ్జితేనియ గల వందు; దోంచి తోంచి కాలి దులతులనై పిండిపోలె రాలునట్రి నింజెప్లు కలవు నీ వారగింప. [ఆళ్వా, 8, పద్య, 08] తిన్నని వెదకకొనుచు వచ్చి యతినిం జూచిన తొ డి వారింటికి “రావలెనని ఎంత (బతిమాలీనను, అతడు, అ లింగమును పిడిచి రానని న్నష్టముగా చెప్పిన యీ వద్య మెంత యింపుగనున్న దో చూడుడు- శా. నాకుం జుట్టము తల్లిదం్యడులుః జెలుల్‌ నాథుండు నీ దైవమే మీ కిద్పో( బసిలేదు కనిపడ(6గా ; మీ పల్రైకుం బొండు; కొ

ర్‌రీ (శ్రీ కాళహస్తి మాహాత్మ్యము రాకూరంబులు చేసినన్‌' గదవి నేరా; నిచ్చటం (బాజముర్‌ పోకార్తుం దుది నాదువేలుపునకై బౌంకన్‌; నిజం బింతయున్‌ [ఆళ్వా, 8. పద్య, 82] “మో వళ్లెకషం బొండు అని ెవుటలో ఉడుమూరితో తన శెట్టి నంబంధము లేదని లి్‌న్నడు నృష్టముగా చెస్ప వేసినాడు, వయి నువపహారించిన వద్యములలోని వృ త్రములు సాహితీ "వే త్తలకు కంరస్థము లే | శివుని పూజించుటకు వారమున కొకసారి వచ్చు శవ ్యాహ్మ ణుని వేవభాపషూదు లిట్లు వర్శింవబడినవి.. సీ. సంచాక్షరీపూత భసిత (త్రిపుండ్రాంకీతాంగభాగములు స్నానార్హ8ఖయు (కమక్సత (గంధిస్తూత వాత రుద్రాక్ష భూషణంబులు శై వభాషణములు ఆగుల్భ్బలంబ మానాంబుశోజంబై న తోతంబు నుపపీజ సూ తములును కరగృహీతాభి షేక క్షీరనంపూర్ణ్ల భాండంబు( బుష్పకర ౦డకంబు( గుండబొజ్జయు నొకపొటి గుజ్జురూప్ప నుత్తశీయంబు( దనరంగ యోగిహృదయ గోచరుని గొల్వ శవచిహ్నా గోచరాంకు డొకండు వచ్చె శీవబాహ్మణో తముండు. [ఆళ్వా. చీ, పద్య=04] నీవభ కలు విభూతిని ధరించునపుడు “నమఃశివాయ ' అను వంచాతురీమంతము నుచ్చంచుచునే ధరింతురు, న్నానము వేసిన వీదవ తడియారుటకు జుట్టు వివ్వూకొనియు చివరమా తము ముడీ 'వేసికౌందురు. విరయబోసికొని యుండుట నం నదాయముకాదు, అది అశుభసూచకము కూడ, ఈ విషయము లి వద్యమున వ్య కము షవేయబడినవీ, ఇది యర్నరుని న్యమావవర్గ నము, లేని విషయ. మేవియు ఇందు 'తెలువబడ లేదు, అప యోక్తి అంతకం కును లేదు, (వబంధమున ఏదో యొక ఘట్టమున నగరపర్శనము ఉండును,

వ ర నలు స్‌ఫ ఇందు (శ్రీ) కాళహా స్త్రి, మధురాపురములు "రెండును వర్శితములు* మధురాపుర వర్ణనము స్వాభావికమై కానవచ్చుచున్నది-___

సీ, కపట చతుష్షస్టిగతుల నాడిన ఆలవాయి చొక్కేశు నివాసభూమి యతని పట్టపుదేవియైన మీనేశ్షణా ధరతనూభవకు( (బధానగృహము (దవిడభాషాపీరతల శంఖఫలకంబు గల కనకొద్ది పుష్కరిణి కిరవు దక్షీణాంబుది వధూ త్నామపర్షీ నది సవితివై ఘకు నన్న(జాలు నువీికీ నిజదృగద్ద (పపూజిత నీలకంర కూడలళఘయ వై కుంరకు౨ఠితాఘ నిఖిల సంసత్పరంపరా నిహితకింపచానుతాపంబు మధురాభిధానపుర ము, [ ఆళ్వా. రి, పద్యం 181] పురవర్శనమున కవులు సాధారణముగా అపిశ యో కుల నే యువయోగించి అభూతకల్పనల నొనరించుచుండుట వరివాటి, ఈ వర్ణనమున అతిశ యో క్రి కణువూ( తమైన నవకాశము "లెదు, కవితాహంకార వరీత చేతస్కు_డగు నల్కరుడు శివుని "లక్క_-చేయక ధిక్కరించి, కావము పొంది వత్యొత్తపుడై శావ విము_క్రిమార్లమును తెలిసికొనియు, అది తన క సాధ్యమని వరితవించు వర్ణన "మెంతయు స్వాఫ"విక మై యున్న ది___ ఉ. ఈ కవితాభిమానము వహించితి నేటికి! శంఖపీరిపై నీ కవులున్నయట్లు వసియింపక దేవునితోడ నేలచా ర్వాక మొనర్చితిం ? కడు భరంబగు కుస్టరుజా విషాద మే నేకరణిం ధరింతు? ని(క నెన్నండు చూచెద వెండిగుబ్బలిన్‌ ౪ [ ఆళ్వా, లి, పద్య- 174] ఇతరులగు మపహోకవు లందరును ఊరక యున్నట్లు "తానుకూడ యూరకయుండక బేవ్రనితోనే వాదులాటకు దిగుట వెద్ద పొరపాటని నత్కీ_రుడు (గ్రహించెను. కవులలో తానే గొవృవాజకనను తన యహంకారమునకు తగిన కొ సి యైనట్ట్లాతడు గుర్తింవగలి గను, ఈ వద్యమున “చార్వాక "మను వద మెంతయు యుక్తి యు కృము, చార్యాక వమునగా వాగ్యాదము, ఇచట వాగ్యాదమను వదము

40 (శ్రీ కాళహ స్పి మాహాత్మ్యము నువ యోగింవక “చార్వాక” మనుటవలన వార్యాక సిద్ధాంతము ర్‌ోొంత వ్య_కృమగుచున్నది, చా ర్యాకుల ౩3 హిక మే కాని పార లౌకికములదు, వారికి "బేవ్చు డంతక న్నను లేడు, ఇవా-ర్యాకుల వద్ధతి నే అవలంబించిన నత్కీరుడు బేవుని యాధిక్యమును లెక్కచేయ నందున - అంతతో ఊరకయుండక “*మూవవకన్ను చూపినంత మోా[ఠమున భయవడువాడను కాను” అని వ్య కృవర చినందున నల్కీ్‌రుని వాగ్యాదము చార్వాక మనుకొనుట నముచిత మైయున్నది,

నర_స్పీరమునందలి వింతలంగాంచి యచ్చెరు వొందుచున్న నత్కీ_రునకు కానవచ్చిన భూతము పారకుల కన్నులకు కట్టిన ట్‌టు వర్ణింవబడినది,

ఉ, (కూర నిరీక్షణ (ప్రభల (గ్రుడ్డులు. గోజలు నూర్జ్వ్వ కేళముల్‌

సీరద నీలగాత్రమును నిసష్త్టరవాక్యము అట్టహాసముల్‌

'ఫేరవన కంరనిస్వనము భీకర హేతియు మూనవాస్టిహా

రా రవముల్‌ 'సెలంగ వికటాకృతితో న.

[ ఆశ్వాం ర పద్య 600)

ఆ భూత మున్నదట! అది మిడిగుడ్లు (తివ్వుచు చూచుట వలన దాని ఏశణములు దుర్నిరీశ్ష్యుము లై (కూరత్యమును వెల డించుచున్నవి, పారకోరలు, నంస్కార రహితములై మొరటుపౌరిన తల వెం్యడుకలు నిక్కపొడుచుకొని యుండుటలో నింత లేదు, అతనిది కారుమబ్బురంగు "దేహము, నోరు వప్పిన-వో బండవూాట లిగాసి మంచిమాటలు వెలికిరావు, వికటముగా ెద్దనవ్వు నవ్వుట వానికి స్వాభావిక ము కంర ధ్యని మానవాసాధారణమై నక్క- ఊళ పెట్టి నట్లుండును. , , మెకలోని యెముకలదండలు వరనరము రాపిడివలన ధ్వని వేయుచుండును, ఇచే “'మానవాస్థి వమూలాగవముల్‌ *” అను వదముచే వ్య శకము చేయబడుచున్నది, నహజముగ నే భీకరముగా నున్న ఈ భూతము భీకరాయుధమును ధరించినపు డెట్టుండునో ెవ్న బనిలేదు ధూర్డ టి యా వర్గ న మూలమున దాసిసి మన కన్నుల యదుట వట్టయున్నాడు;

వ ర నలు గ్ర! (వధమాశ్యానమున (కీమంతుడగు జంగమమూ_ర్హి యొట్లున్న ద్‌యు వర్టింవబడినది, చతున్ధాశ్యానమున జంగమురాం[డ "వవమును ధరించిన వేశ్యాప్యుతిక 'లెట్లున్నడియు తెలువబడ్‌నడి, ఆ కన్యలు దొంగ జంగముల హాచ్చరిక ననునరించి, ఆ 'వేషములను ధరించి (క్రీ) కాళహాస్వికి (వయాణమెరి, స్స్‌ కుట్టిన చెంగావిగుడ్డల యొడికట్టు. బొంకపు త్నామ తాటంకములును వివిధ వస్త్రచ్చేద విరచితకంధంబు.( బూతవిభూతి (తిపురడ్రకములు. గరమూలముల (వేలు కప్పెరల్‌ జోలెలు భద్రర్ముదాక్ష నై పథ్యకములు $నసూ[త్రదింధభాసిత శంభులింగముట్‌ కుట్టిన కుణుమాపు(బుట్టములును జిగురుడాకేల భసితభస్తికలు దనర దొంగజంగము లెలయింప జంగమాంగ నొ నిలాసంబు(గ కొని నళినముఖులు కాళహ స్తీకు దర్శింప(€ గాంచకలిగి, [ఆక్వా శ. సద్య. ర్‌) వఏసి గాంచినయెడల నిజముగా జంగమ యువతులనియీ తోచును గాని వేవభధారిణులని యనుకొన లేము, వశ్యాకన్యలు చాచిన నమ్ముద మిట్లున్న ది. సీ దరి(దన్ని తిరిగడు తర(గలు చనుదెంచు తర6గలు నొండొంటి6 దాంకు రవము, గుములుగూడుక కంధరము లాకసము డిగ్గి సీరంబుం్యగో లెడు నివిడరవము నుబ్బున( గసరెత్తి యబ్బి యంతంతకు. బొరలంగ(బడియెడు భూరికనము ననుదిన పూర్వాపరాహ్హ వేళల బోటుపొడిచి విచ్చిన నీటి బోరురవము దశదిశాభాగముల( (బితిధ్వనుల సీన వలయ శ్ర లాది గిరిగుహావాపి సింహ హరభ శా రూలహృదయ భీకరములగుచు( దనకు నై జంబులుగ మించు వనధి రొజు, [(ఆళ్వా, 4 పద్య, 600] ఈ రనములన్నియు నము[దునకు న్రైణజములే యట! ఇం దతిశ యోక్రి యేమియు లేదని కవియ 'తెల్పుచున్నాడు, ఇర వాన్పదమగు పర్వత పువర్ణ్శన “మెంతో యింపు గొల్పు చున్న ది

(1 (శ్రీ కాళహ వి మాహాత్మ్యము సీ, ఎటుకు లీ గిరిమీంద విచ ఎిన్ముర నమోమయ సాధనములు హేమంబు లగును శబరులు మృగనముల(జంసి యుమ్ములడిగ్గివచ్చు నాలో సజీవంబు లగును వ్యాధు లీ కొండపై వన్యాశనంబులు సేవింపంగాల గాయసపిస్టి యగును చెంచు లీ యద్రి నిద్రించి మేల్కొనువేళం దమ నధూటుల తల్ప్బళలము లగును: దృశ్యమగువారి కిందు నిధివ్రజంబు దృశ్యమగుంగూడి తమతోడ దిరుగుజనము విస్మయముంజేప్ప నొక్కొక్క వేళ దీని సానుభూముల మహిమాతిశయవిధంబు, [ఆశ్వా, 4 పదరా 68] ఇందలి విషయము లాక్త నర్‌ కరము లే " యయ్యును, ఆ యథార్థ ములు కొన్న, ఈ వర్యత పుమహిమ అట్టిదని కవియ్‌ (వమథులత్‌ కరాూడ జంగమువేషమున వచ్చిన మ హేశ్వరుడు వేశ్యాప్కుతికలను భద్రముగా (శ్రీ కాళహా_స్టి శివుని నన్నిధిని చేర్చి అంత ర్రానము కాగా, అతడే తమ దైవమైన శివుడని (గ్రహించి, అతని యంత స్థానమునకు అచ్చెరువంది, అతనిని తాము తేలిసికో లేనందులకు ఆ భ క్రురాండు మిక్కిలి వశ్చొాత్రావవడీరి, వారి వరితావ వాక్యము లివీ.___ సీ, చింతింపలే మైతి మంతకొంతకుండని యెజబు6గ మైతిమి పొర్వతీళుండ నుచు. దెలియమైతిమి మది దేవదేవుండని పట్టమైతిమి ఖండపరశువనుచు( గానలేమైతిమి గంగాధరుండని భావింసమైతిమి భర్షుండ నుచు దలఃపలే మైతిమి దర్చకాహితు(డని యెన్న మెకిమి జగదీకు(డ్‌ నుచు 'నేరమైతిమి శివు(డని విశ్చయింస, (మొక్క మైతిమి భవుండని. మోంకటించి చూడ మైతిమి హరు(డనీ చొక్కిచొక్కీం; యింకనెన్నండు దర్శింతు మిందుధరునిం [ఆశ్వా, 4 పద్య, 110] తాము నమ్మిన "వేలుపు మాయకూపున నుండి, నవాయవడి విదవ అంతరి తుడనచో, నిజమెరిగిస భ కుల వరిసితి యిటి చే! టో ఫా లాన్‌ థి త్తు " బా సి శివలింగమును పూజించిన వీధమును మకూాడుడు;

వ ర నలు గ్ర శా. మాలూరచృడనోత్పలాబ్ది సితపద్మ(శేణి భారంబు శుం డా లగ్నం బొనరించి హ ప్రి శంజూట (పొంతమందుంచి త త్కాళన్య స్త మణుల్‌పడం దుడిచి కేతక్యాసగం (గుంకుచున్‌ గేల న్నీరముందెచ్చీ మై దొడసి భక్తిం బూజనల్‌ సేయంగన్‌, [ఆళ్వా, క, పద్య, 18] నవ్టనియెడ (వగాఢధభ_క్రుల గజము 1శేశర్‌నదిలో స్నాన "మునరించి, తొండముతో ఆ నదీజలమును తెచ్చి లింగమున కభిషే. కము చేయును, వీదవ జగ్పము పూజించి యర్పించిన మణులను (క్రిందికి తోసివేసి, మాచేశుదళములను, కలువపూవులను, ఎర “'తామరలను, తెల్ల "తావమురలను తెచ్చి యాలింగము శరస్పువైనుంచి పూజించును, గజము వేయగల పూజ యిజ్రి చేగ చా! ఈ వర్ల న "మెంతశయు న్య్వాభావిక మై యున్నది, అక్టునుని శక్తి సామర్థ గ్గములను వరీవేంచుటకై కిరాత వేవ మున వచ్చిన ళిన్సడు, అతని "వేవమున కనుగుణముగా మారిన వరి వారాదికము వర్శితమైన తీరు గమనింవదగి నది, సీ, జడకొస్పు కేకిపింఛప్ప(దద్రాటి చుట్టగా బిసరుహాహిత రేఖ పీ(కెగాల సెగలుచల్లడు కన్నా జగురుబొట్టుగా (శుతిఫణి యౌషధ లతికగాంగ "మెడను బున్కల'పేరు 'మెటి తామరలుగా దోలుదుస్పటి యొడదోలుగా6గ6 దేతిపినాకంబు 'సెలవింటిబద్దగా శూల మేర్చిన యంపకోలగా6గ (స్రమధులెజుకులుగా న్మద్రిరాజతనయ శబరిగా నాల్గు వేదముల్‌ జొగిలములు గాంగ మూకొసురుని( బందిగా నొనర్చి, శబరు(2ై భర్గుం డర్దున్నాశమము6 జొర6గృ [ఆళ్వాం 4, పద్య. 1/0] చెంచు తలపాగకు నెమిలిపింఛమును చెరవికొనుటయు, తుఠా యి పెట్టకొనుటయు, ఎ(రని “వెష్దబొట్టు ముకొానుటయు, చెవి నక్క- క. కేతకీ నదియనగా మొగలేరు, అదియే నువర్షముఖీనది. ఈ నదికి నువర్ష ముఖి, సువర్త ముఖర్వి "ఇెఆన లేర్కు 'కేతకీనది అను పేర్షిందు వాడబడినవి. కేతకియన-గా “మొగలి అని ఎల్లరును ఎరిగిన చే!

గ్ర శ్రీ కొాళహ స్పి మాహాత్మ్యము వనమూలికను దోపుకొనుటయు, తామర పూనల దండలను ధరించు టయు తోలు చొక్కా తొడుగుకొనుట, వింటిబద్దను, అంపకోలను వట్టుకొనుటయు నహాజము, అతని వెనుక నహాచరు లుందుకు, భార్య యతని ననుసరించి యుండును, కుక్కలుండటయు వరిపొటి, ఇది "వేటకు పోవ ఎరుక న్యరూవము, అది ఇచట చక్క-గా చితిత మైనది. ద్వంద్వ యుద్ధమునకు నంసిద్ధ్ధలె న వీళు లెదిరి వతమువారిని 'లెక్కుగొనరు, వారికి తామే జయింవగల మనుస్హై ర్వ ముండును, ఖెర్యుము "లేనవ్వుడు వోశాటమునరకు దిగనే దిగరు, అక్టునుడు, తన యొదిరి వతమువాడు శివుడే యని అనుకొన చేదు, సామాన్యుడగు చెంచు దొరయని భావించి "లెక్క--చేయకుం డెను, త న్నెదిరించిన యర్ధ నునివై మహేశ (రుడును తిరస్కార భావమునే చూపెను, ఈ యంశ మే యా వద్యమున వ్య కృమగుచున్నది, ఉ. చెంచనుచుకా ధనంజయుడు చీరికి( గైకొన 'కేయుచున్‌ (బా పించి రణందొనర్చ్ప( బుర భేదికీ( గోపముపుట్టి వీడున న్నించుకయేనియుం దెలియం డి త్తజీ నూరకయున్న నీతి గా దంచు మహేం[ద్రజాలకునియ ట్లాక మాయ రచింపంబూనుచున్‌. [ఆళ్వా, 4, పద్య, 186] తమ యాయుధములు భగ్నములై నపుడు ద్వంద్యయుద్ధ మొనరించు. వీరులు మల్ల యుద్ధమునకు దిగుదురు, కిరాతార్జును లిరువ్సరును భ గ్నాయుధు.ెరి, పిదవ వారు మెల్ల నంగర మొనరించిరి, ఆ నంగర మిట్లు వర్ణింవ బడినది- సీ, చెయ్యిచ్చి యొక కొంత సేపు నేర్చున బల్మి యినుమడింప6గ( జొరనీక మలసి యొక తెజంగునండొచ్చి యొండొండ. గా సెలు దొడిసిసట్టుక కొంతతడవు పోరి యది మాని కొంత(ప్రొద్దవని నూందినకాళ్లు పెకలించి పడవైవ( బెకంగి పెనంగి మఖశివొంతవనడి మెడ విశీయ భుజమ్ముల€ జిక్కి౦చి యస్కన నొక్కి నొక్కి

వర నలు గ్రిగ్ర్‌ ౯9 నడుముల నొడినసి కబళించి పడమిమీంద సమముగా (వ్రాలి బిలపర్శాకమము లెసంగ హెచ్చు€గుం దేమియునులేక యీశ్వరుండు పహరిహయసుతుండు మళ్లి సంగర మొనర్చ. [ఆక్వౌ, 4, సద్య 101] మల్ల యుద్ధములోని యొడుపు లెరిగినవారికి గాని యిట్లు వ ఇట్లు కన్ని వర్ణనలు మా[త మిచట చూవబడినవి, అవి యన్నియును స్వభావ వర్గ నములు ; నహృదయ హృదయావర్డ కనులు, కవీ కల్పితమగు చమత్కృతి లేక యున్నదాని నున్నకు వర్శించుట అత్యు త్తమము, దీనినే సంభావో క్రి యని యందురు, కనికల్పన లేశ చమత్కృతిని క ట్రించుటవలన, అలంకార సామాన్య లతణమగు చమత్కృతిజనకత్య విందు న్నష్టమగుచున్నందున, న్వథావో _క్రీ ఉ_త్తమమగు అలంకారమగునని దండ్యాచార్యుడు చెప్పెను - దీని శే అతని మతనుశ జూతి యను నామాంతరము, కర స్వభావో క్రీశ జాతి శ్చేత్యాద్యా సాలంకృతిః క్‌ అని యతని నిర్వ్శచనము. మరియు అత డే “'వాబ్బయమంతయు న్వభావో క్రి వో క్రియని రండు వీధములని, కళ భిన్నం ద్విధా స్వభావో క్రి ర్వక్రో కిశ్చేతి వాజ్బయమ్‌ 6కి [కావ్యాదర్శము క. 403] అను క్లోకభాగమున న్పష్ట్రవరచి యున్నాడు, వాజ్మయ మంతయును న్వ్యభావో క్రి, వకో | అని రెండూ విధములుగా నుండుఉ*కు కారణము - ఒక భాగము నస్వ్యథావక థ నము, “వేరొకటి కవి కల్పనారూపాతిశ యక థ నము, అలంకారము లన్నిం టను కొలదిగనో, గొవ్పగనో ఆతిశ యక ల్పనము ఉండక తప్పదుం వ[కో క్రి యనగా కవి వకముగా - ఉన్న దానికంశక అతిశయముగా కరూలార్‌

(6 (శ్రీ కాళహస్తి మాహాత్మ ము చెవుటయే! అలంకారము లన్నియు రెండవ భాగమున చేరును, బ్రంతవరకు స్య భావవర్ష నమునకు నాలు గా శ్యానములనుండియు కన్ని ఉదాహరణము లియబడినవి, ఇక సీ [వబంధమునందలి అలంకార ములనుగూర్చి "'తెలువబడును, అలంకారవంంలు “అలంకియ లే” ఇత్యలంకార £, ఒప్పి వముగా నుండున టన వ్‌ ర0ంవబడునడి అలంకారము, రచనకు శోభను కూర్చున టే యా అలం కారము ఉవమాద్యలం కారము లే కాగ సపాదులన గుణము లును కావ్యమునకు శో భాధాయకములే! యో హేతుః కావ్యళోభాయాః సోఒలంకార; పకీ ర్యతే, గుణో౬పి తాదృళో జేయః దోషః స్యా త్రద్విపర్యయః. కో అాణాతీ అని రదభట్టు చెప్పి యున్నాడు, ఇ ట్రీ విషయమున గుణా లంకారములకు భేదము లేకున్నను కొంత భేదమున్నది, ఆ భేదమే "లేనియెడల వీనిని వేర్వేరుగా చెన్నవలసిన య *వళ్యశత యే ఉండదు, అలం కార సర్యన్యమును రచించిన రుయ్యాకుడు ““సంభుటనా "బేాన గు 95 ధర్మ ల్వేస; న్య?! ధర్మ సైనచ ఇశాలం కారాళాం వ్యవస్థానమ్‌ అని చెప్పియున్నాడు, 'గుణములు నంఘటనా ధిర్దుములు, అలంకార ములు “శ శ్రార్ధ ధర్శములు అని ఆతిని యభి పాయము, (పాచీనా అంకారికు లు వీని భేదమును నిరయించిరి, “' కావ్యశో భాయాః క-రారో ధర్మా గుణాః, తదతిశయ హేత వ _స్య్వలంకారాః అని కొందరి మతము, దీనినిబట్టి కావ్యమునకు గుణముల మూలముననే శోభ కలుగును, ఆ శోభను పృద్ధివర చున వే అలంకారములు, ఇదియు నమంజనముగ నే తోచుచున్నది. వికార ము%నున్న శరీరమునశెన్ని అలంకారములు పెట్టినను, వానివలన శోభ కలుగ జూలదు, అన్షే గుణవరిపుష్ట్ర మై మున్న కావ్యము అలం కెర ములమూలమున మిగుల శోభించును, అలంకారములు కవి (వతిభా

అలంకొరములు గ్ర పాండిత్యములకు వతాకలు, చక్కని యలంకారములతో రచన సాగినవ్వూడే అది నహ్యృుదయుల పృాదయముల నాకర్షించును, తొలుత అలంకారములు కొలదిగనే యున్నను, కాల (క్రమమున కవితావై శిష్టము మూలమున వాని సంఖ్య వెకుగుచు వచ్చినది, అవృయ దివీశుల జాలము నాటికి రనవ దాద్యలం కారములు, నంనృష్ట నంకరములు కాక నూరలంకారము నవి, చానిలో కొన్ని ౬టిక అంతర్వి భదములును కలవు, కొందరి విభాగ మునుబట్టి అలంకార విఫేదములు వలకు మించి యుండును, కాని మహాకవులు (వసిద్ధములగు అలంకారములనే తవు రచనలలో వాడుచున్నట్టు తోచుచున్నది, ధూర్జటి తన (వ్రజంధమున ,పసిద్ధములగు అలంకార ములను విడువక నిబంధించి యున్నాగు, -ఈ యలంకారములలో ఉవమయీ తొలుత ఉదాపహారింవజడును. దెనికి త ర్యాత ఉ ల్న్రేతు, రూవకము మున్నగు సామ్య [(వధానములగు అలంకారములు వీవరింవ బడును, ఆలంకారికు లందరును ఉవమాలంగ్పవి శే (పాధాన్య "వెమనంగ్ని తోలుత దానినే నిళూవంచిరి దీని (పాధాన్యమును చితమిోా మాంనయం దవ్పయడీశ్నీతు లీ [కింది రీకిని వివరించి యున్నారు, ఉపమెకొా శె లూషీ సం(పావా చిత్రభూమికా భేదాన్‌, రంజయతి కావ్యరంగే నృత్య నీ తద్విదాం చేతః. నట్టువక లె, తా నొక్క- తెయేమైనను వేర్వేరు వేవములు ధరించి నాట్యరంగ స్థలమున నృత్య మొనరించి సహృదయన భ్యుల మనస్సును రంజింవ జేయునట్లు, ఒక్కా యువవమాలంకృతి యీ వేర్వేరు అంకారములుగా మారి కావ్యమున (వ వేశించి నహృదయ విద్యాం నుల మనస్సుల కానందమును క ల్లించుచుండును,

1. ఉపమాలంకారము :__ నమూన ధర్మమునుబట్టి ఉవహమానోవ మేయములకు వర న్పర ము సాదృశ్యము వర్శింవబడిన యెడల ఉవవమాలంకార మగును--

ర8 (శ్రీ కాళహ సి మాహాత్మ్యము క్క, భంగ పరస్పరఘట్రన, భంగ సముద్భూత విందుపటిలంబు మరు త్చుంగవులకు( డా నొసంగు ను భంగుర మౌ క్షికవితాన భంగిం దన రెన్‌, | ఆళ్వా. 4. పద్య, 601]

ఇచట అలలనుండి వెలువడి మిోదిశగయు నసీటివిందువులు "దేవతల కర్పించు ముత్యములవ లె నున్నవని వర్శింవబడినవి, ఉప 'మేయములగు నీటిబిందువులు ఉవమానములగు ముత్యములను వోలి యున్నవని ఉవమూానము, స్వ చృ కాంలియు, వర్తులత్యమును ఉభయ సాధారణమగు ధర్మము,

ఇచట “భంగి అను నతురములు పునః పునరావృ తము లాసపటనలన అను[పానమను శ 7ాలంకారము కూడ నున్నది.

“వ. అని యమ్మహాదేవు నుడుమూరికి రమ్మనుచుం బ్రార్జించినం బలుక కుండినం చదీయ భక్రిపరవళుందై సంపెంగతావి (బుంగిన భృంగంబు తెజం గున నున్న యవసరంబునం దిన్నం డొంటిసందివెంటం దగిలి యొంటి నెక్కుడం టోయెనో యని బోయలు చొస్పరయం దివిరి యడుగుల వెంబడింబడి తప్పక చనుదెంచి కాంచి యుట్లనిరి,”

[ ఆళ్వా, రీ వచ, 0] ఇచట భృంగ మువమానము, తిన్న డువమేయను, క, పులక కళికా వితానము దిలకింప(గ(దొర(గు పువ్వుందేనియల గతిన్‌ లలనామణి తనులతికా, గలిత్మప్ర స్వేదవారి కణములు పొడ మెన్‌, [ఆళ్వాం శీ, పద్య. 12)? ఇచట పూబచేనియ లువనమూనము, (వ స్వేదవారిక ణములు - శరీరమునుండి జూరు చెమటబిందువు లువ మేయము, ఆెండిటికిని పోలిక, , ఈ యువమలే రెండుగానిి ఎక్కుువగాని యున్న యెడల వమూలోవము యగును, ఇది (వ ల్యే కాలం కారము కాదు, అధికముగా పోలికలు ఉండుటవలన నూలోవమ యని దెవ్పబడుచున్నది,

ఆలంకారములు గ్ర చ, గరళం బుద్ధతి నారగింప(జను న్మ్నుగవ్య(గ్రవిస్ఫూర్తి సా గర మాపోశనమెత్తు కుంభజుని రేవన్‌ ధ్యాంత సంతాన సం స్టిరతం దీర్చు దినేంద్రుచందమున నా సేనం గనుంగొందు ఖీ కర 'వేగంబున( దా(తె నుగుండపు డ్యుగంబైన రూపంబునన్‌ . [ఆళ్వా, 2, పద్య. 40] (బ్రహ్మపుతుడై న ఉ్మగుడు రాతసులను తాకుట ఇచట వర్గనీయమగు విషయము, ఆ య్యుగుడు గరళము నాహారింవబోలు నీలకంళునివ లెను, సము దము నాపోక నమువట్టు అగ_స్త స్రమహాముని వలెను గాథఢాంధకారమును వటావంచలుచేయు దినకరునివ లను ఉన్నట్లు మకా డువమూానములు చెప్పబడినందున ఇచట మాలోవమ యగును, క, తా నేసిన శరములు దా, వానలమునందిడ్డ మిడుతలట్లు, శరనిధిన్‌ సోనలుగా వర్షి చిన, వానల[కియ వారిమీంద నమైపోవన్‌ ం [ఆశ్వా, 2. పద్యం 48] ఉగుడ రావసులవయి [వ యోగంచిన చశాణము లిచట 6ఉఈవ మేయములు, వ్యర్భమృులై న ఆ శాణములు చదావానలమువయి వడిన మిడుతలును, నము దమున వడిన వానలును ఉవవమానములు, అవీయు నిరవయోగములని తెలువబడినది, ఈ రెం డువమాన ములకును కొంత భేద మున్నది, సముదములో వడిన వానలు నిరుష “యోగములు, ఊజావానలమువయి వడిన శలభములు ఆత్మవినాశ మును పొందుచున్నవి, నివ్స యోజనములు మాత మేకావు, బ్ర, ఉత్నేక్షాలంకారము ;..... ఉవమౌానధర్శము లువ మేయమునందు కానవచ్చునపుడు, ఆ ధర్మముల ననునరించి ఉవమేయ మువమానముగా ఉఊహింవబడుట యుల్సే్రేతు యగును, కవి కవితాశిల్బ్ప మా యుత్స్రేశయందును

70 (శ్రీ కాళహస్తి మాహాత్మ్యము అధికముగా కానవచ్చుచుండును, ధూర్షటి తన [వబంధమున సెక్కు వోట్ల నీ యలంకారమును కూ ర్చాను, సీ, [ప్రాగ్వధూమణి చిమ్మ. బశ్చిమదిక్కాంత పదిన చెంగల్వబంతి యనంగ గాలవిస్తుం డంధకార దై త్యుని (వేయ జరమా దింబడిపోవు చ[క్రమనఃగ దినమహీరుసూమున6 దేజోమయంబుగా. బండి రాలిన పెద్ద పండనంగ దివినుండి దేవదానవ యుద్ధ రక్రార౦ మై నేలంగూలు రథాంగమన(గ. బద్మినీ సంగమకశ్రాంతి బరిహరింప, నపర జలనిధి జలకంబు లాడంజోన) కరణ్‌ నెజసంజ చందురు( గావిపచ్చ, డంబు ధర (బెట్టి భాను౧ంబంబు (గ్రుంకె [ ఆశ్వా. క, పద్య, 120] అ_న్తమించుచున్న సూర్యబిుంబము చెంగ ల్యపూబంతటివ లెను, విష్ణుదేవుని చశ్రాయుధమువలెను, వండువలెను, బండీ చ(కము వలెను ఊహింవబడినది. ఇ ట్లూహీంచుటకు హేతునులుగా రూవక ములు కూడ నిబంధంవబడినవి, సూర్యుడు చెంగ ల్యబంతిగా టఊహింవ ఇశుడుటకు దాసిని చిమ్ము వ్య యొక రుండవ లెను, ఇచట తూర్పు దిక్కు. ఒక యువతిగా రూవింవబడీనది, అశ్షు చ[కాయుధముగా ఉఊహించుటకు కాలమునందు విష్ణ తాారోవణ జరిగినది, వండుగా అనుకొనుటకు వగటిభాగము వృత,ముగా -చెవృబడ్‌నద. క్రధాంగవూా అని యూహించుటకు ేవదానవ యుద్ధము 'చెవ్చబడినది, ఇందు మూడుచోట్ల రూవకాలంకారము కూడ ఉండుటవలన ఈ యు న్నే క్ష రూవకాను పాణితమని చెవవ లను, సీ తనయందు బవ్వళించిన సీలవర్దుని నీడ సీరంబెల్ల నిందడెనన(గ 'హీళికినోడి తా నెందు6( బాజంగలేక తనయందు. దిమిరంబు దాంగెననంగ తనయందు బడబాగ్ని ఘనతరజ్వాలలు మండ(6గ నుదరంబు మాండెననంగ జంబూఫలద్యుతి నంబరంబంతయు( దనయందు( (బతిఫలించినది యనంగ సీరద్యవ్రాత పురుహూత నీల కజ్జ, లాతసీ పుష్పకస్తూరి కాళ?ిజాత సన్నిభచ్భాయం గనుపట్టు సాగరెం[దుం, గాంచి ర గెవు పూర్వభాగమున వారు, [(ఆశ్వా, 4, పద్య, 68]

అలంకారములు 71 నము దము సీలవర్షమువ ఉన్నట్లు మనకు కాసవచ్చును, ఆ నైల్యము నీలవర్టుని నీడ సముదమంతటను నిండినట్లును, చీకటి డాగు కొన్నట్లును, బడబాగ్ని మండుటవలన నముదపు ఉదరము కాలి నల్ల నై నట్లును, నేశేడువండు కాంతిగల ఆకాశము సము[దమున (పతి వింబించినట్టును ఉ౮'హింవబడినది, కావున ఇచట ఉల్పేంష, ఆశానశము జంబూ ఫలద్భులిపంటి ద్యుటిక లదనియు, నము దము "మేభుముల గుంపువ లను, ఇ౧(దనిల మూాణక్యమువ లెను, కాటుకవ లెను, అతసీ పుష్పమువ లెను కస్తూరివలెను, తుమ్మెదల గుంపువ లెను నల్లగా నున్నదని పోలిక చెవృబడుటవలన, ఇందు ఉవమయు కానవచ్చు చున్నది, శా, నాయంకాల రఘుక్షితీశ్వరు(డు కెంజాయన్‌ వముఖంబొప్పంగా డాయన్‌ వచ్చి తమ్మిన తీ వతరకాండ ధ్వ స్త పాదంబుగా జేయం జ్యకవధూధరానుతకు విశ్లేష వ్యధాపాడియై మాయా హేమమృగంబునా. బడియె నమ్మా రాండు( డన్త్నాధదిపై, [ఆక్వా. 4, పద్య, 87] ఈ సూర్యా నమయ వర్శనమున క వీ రామాయణకథను కూడ జోడించి యు లే థీ, చుచున్నా డు; ఆ యుల్పేేతుకు రూవక ముపస్కా-రక మె యున్నది. సాయంకాలమనెడి (శ్రీరాముడు చీకటి అనెడి వాడి బాణముతో పాదములను ఖండీంన గా చక వాక య సెడ్‌ సీతాదేవికి వియోగమును కలిగించుచు మాయా సువర్హమృగము వ డెనో యనునట్లు సూర్యు డస్తా(దిమై వడెనట! ఇచట సాయం కాలము (నీ రాముడుగను, వికటి శాణముగను, చ వాక్‌ వీతగను రూపింవబడినందున రూవక ముకూడ నున్నది, -ఈ వర్ష నము క్‌పీ (వలి భకు మచ్చుతునక యై యున్నది, -ఈ యు ల్పేత్షును నిబంధించున పుడు సాధారణముగా రూపక ముగాసి,. ఉవనుగాసి ఉవస్కా_.రములై యుండును, 9 క్లే "కెలుగుతో

౪/2 (శ్రీ కాళహ న్తి మాహాత్మ్యము చక్క-ని నర్మ లున్న యెడ "ండు మూ డలంకారములు కానవచ్చు మండును, తీ. రూపకము ;-= ఉపమానోవయమేయములకు అభీేదమును చెప్పినయెడల రూవక మగును. అజప్రే ఉవమేయమునందు ఉవమాన తా ద్రూవ్యమును పర్శించినను రూవక మగును, తే. గీ, అనుచు. జింళాపరంపర లనెడు సర్ష

ముడిగి నత్కీరు(డను మేఘు€ డు త్తరింప

నడరె సంతోషమున దకిణమున నున్న

కవుల ముఖసంకజముల వికాసమొంద,

[ఆక్వా త. పద్య, 1/8] ఇందు చింతావరంవరలు వర్ష ముగను, నఖ్కీ.రుతు మేఘము గను, దశ్నీణక వుల ముఖములు వద్దుములుగను రూపింవబడినవి, వర్ష ము కురిస్తి మేఘములు చెదరిపోయిన పదవ కమలములు వికసించి నట్లు వరన, ఇందు మరియొక విశేషము. నత్కీరుడు దథీణమున ఉన్నయెడల ఆ (పొంతపు కవుల 'కేక్కుూవ దిగులు, మపహోకవీ యగు నతడు సర్వదా యితర కవుల దోవములను వెల్లడించుచు వారికి దుఃఖమునే కలిగించును, వారి ముఖములు వి కానహానము-లె యుండును, ఇపు డతడు దవీణమును విడిచి యుత్తర దిక్కునకు పోవుట వలన, అతనివలని బాధ వారికి లేదు, ఇచట ఉత్తరించుట దాటుట, నల్కీ_రుని వతనమున ఉ త్తరదిక్కుగా పోవుట యని అర్జాంతరము,

చ, తీమిర దినేం్యద్రజా జలము దెచ్చి యజాండఘటంబునందు. టో సి మరల బళ్నిమాశ యను చెల్వ వహించిన పద్మరాగకుం భముగతి సూర్యుండుం జనియె (బాక్ప్సతి వెన్నెల వేల్పు కేటి తో యము జడంటోయు హేమ కలశాకృతి. జం(డ్రుండు నొప్పె నయ్యెడన్‌ , [ఆళ్వా, శీ, పద్య, 81%

అలలికారవబలు గ్య సాయంనమయమున తూర్చున చందోదయము, వడమట సూర్యాన్తమయము అగుచున్న వృటి వర్ణ న యిది, వశ్చిమదిక్కు- ఒక మహిళగను చీకటి జలముగను, (బ్రహ్మాండ మొక 'వెద్ద ఘట ముగను, తూర్చ్పుది కొ్కొ-క నతీమణిగను, వెన్నెల వేల్పు కేటిడలము గను రూపింవబడినవి, సూర్యుడు పద్ద రాగ కలశ మురీజిని, చందుడు బంగారు కలశమురీతిని ఉన్నట్లు పోలిక చెవ్చబడినది, సూర్యా సమయ నమయమున వడమటిదిక్కున చీకటి తలసూపుచున్న దనియు, తూర్పున వెన్నెలవెలుగు పొడనూపుచున్నదనియు [గ్రహీంచవ లెను, ఇచట రూవకోవములు రెండును గలవు, నంన్క్టృతమున మాఘ మహాకవి (పాత ఃకాలమునందలి సూర్య చంద్రులను వర్మించుచు “భుంటామాఘుడను [వశ స్తిని గాం చెను, ధూర్డటి మహాకవి నాయం కాలమందలి సూర్య చందులను వర్శించుచు తన క విళ* పెౌథమ నిందు 'వెల్లడిం చెను, ఛా, తారా పోస్ట ల6 గాలసూతు(డు వియద్వారా వేటాడి (పొ హార ౦భంబను బుట్టి(బెట్టి నులి వాయంగుంజి యీ(దాజణ( జె న్నారన్‌ వై చిన జాలమో యనంగ ళోభాకించనత్వంబునన్‌ దారానాయక మండలం బమరె న స్తగ్రావ కూట౦బునన్‌ , [ఆశ్వా. 4. పద్యం 00] (పాతః కాల వర్ణ నమునందలి వద్య మిది, ఇందు చుక్కా-లు మత్స్యములుగను, కాలము జూలరిగను, ఆ కాకము నము[దముగను (పాతః కాలము చేవలబుట్టగను, దూపింవబడుట నష్టము, జూలరి వెచిన వలయా యనునట్లు మిగుల శో భావంతమయి వపడమటికొండ వయి చం దమండలము [వ కాశించె నను ఉ ల్చే్రేమయు ఇందు కాన వచ్చుచున్నది. ఇచట ఉవమును చెప్పినను చెవృవచ్చును, కాని చానికంశకె ఉ లేకయే రనవంతమగుట చే, అదియు (గహింవబడివది. త ర్వాతి సూర్యోదయ వర్ణనము గమనింవదగినది-

(. (శ్రీ కాళహ సి మాహాత్మ్యము ఉ. చీ(కటికొనచిచ్చు భపుచేల కుసుంభము తూర్పు కొండకున్‌ గూ(కటిరత్న మబ్దరమ కూరిమిసంట చకోరరాజి సే రా(కటిమంట కోణకిరణావళిగంట రథాంగ కేళికిన్‌ దీ(ఈున పెంట మింట జనుదెంచె దినేంద్రుండు కాలఘంటళమై. [ఆక్వా 4, పద్య, $/] ఇందు సూర్యుడు, చీకటికి కార్చిచ్చనియ్సు. శివుని వన్ర్రము నందలి కుసుంభవర్థ మనియు, తూర్చుకొండకు తలమానికమినియు, వద్ధములకు కూరిమి మి్మశ్రమనియు, చకోరముల కాకలిమంటయని యు, ఎ(రని కిరణముల చివరి సంటయసనియు, చక వాక ములకు ఖైర్యపు కునయనియు రూపింపబజెను, ఇతడు కాలమును సూచించు ఘంటయట! ఇది మనోహారవుగు రూవణము! శబ్దము -చేయక్యయ్‌ “కాలమును తెలియచేయునతడు దినకరుజే కడా! 4. శియోవపమ :_ రు శేపాలంజారముతో కూడిన ఉవమ న్లహ్రోవమ యగును, శబమువలన రెండస్ధములు వచ్చినను, 'రెండర్థములను “తెలుపు శబ్దము లేకున్నను “రెండర్థములు వచ్చిన పుడును శ్లేష యగును, శబ్బమువలన 'రెండర్ధములు వచ్చినచో తబ శ్రమయగును, అట్ల శ బ్బములు లేకున్నను "రెం డర్ధములు వచ్చినయెడల అర్థ శ్లేష యగును, ఈ ్రేవతోకూడి యువమాలంకార మున్నయెకల న్లిష్టోవమ యగును, ఇందు శబ్ద నైవ కుదాబ్భాటి__ చ, సరీచితబింధనై పుణి నపార కళానుభవపస క్రి నా దరసవివేక సంపద నదా శుకవాక్య సుధానుభూతి మో హర హితవృ త్తి (బ్రశఘ్ఫురదనంగర హన్య విచార బుద్ధి న స్పురమున€౬ గామినీజనులు పొల్లురు యోగిజనంబు పోలికన్‌. [ఆళ్వా, 1. పద్య, 24] ఆ వట్టణమునందలీ వార కాంతలు యోగులను వోలియుందుర ని యిం దువమాలంకృతి కకూర్చృబడినది, ఫోలికయున్న చో ఉ భయులకు

అలంకారములు 0 సాధారణములగు ధర్మము లుండవ లను, అవి శబ్బక్లేమ మూలమున చూవబడినవి, అరువురికిని బంధనై పుణి కలదు, యోగులది అభధార బంధము, ఉడ్దనబంధము, జాలంధరమ* మున్నగు యోగబంధముల నై పుణి, వారి కాంతలది కామశాన్ర్రామునకు న" బంధించిన (భ్‌ మణ, చక బంధాదుల నె పుణి, ఇ్రనున్సరికిని కళానుభవము కలదు, కా శబృ్వమునరు రఊూగి వచయమువ యూగన్ళళలు, కామినీ వ వీమున కామె కభా స్థానములును అర్థము, 'గాదకన నివే శ-వది అను దడాసికి యోగి వతమున నాదబిందు వివేగ నంవదయు; వారకాంళలల వతీమున ప్‌ాది వాద్యధ్యని నంవదయు నర్ధములు, భుక చార్య సుధాను ఫొూతి యనగా ఊమోగవవమున శుకయోగి సిదాంతమనెడి యమృత రసానుభవము, వారకాంతె వతుమున *దిలుక వలుకులపంటి ముఖవీతి కరములగు మాటల మాధుర్యపు టనుభనము అగ్భములు,. వోోహరహితవృ త్తి యోగివతుమున అజ్ఞానము లేనిరీతె, వే శ్యావతు. మున మొగ్గర మునందు హిత్రమగు వద్ధతి. అనంగ ర హాస్య పిచారి బుద్ధి యనగా - యూగివవతమున - అంగముల - బహుూశౌఖలు లేక వీక మార్గమున నుండు తత్తే విచారమునండలి బుద్ధి, వేశ్యావతుమున మన్నథ శాస్ర విచారమునందలి బుస. ఇట్లు వరన్పర పిరు ద్ధములగు విషయములు వయి కశబృములవలన ఇచట మిక్కీ లి నేర్పుతో సిబం ధింవబడినవి,

మ. అరగంట గనుగొంట మందగతి( బూర్జాహంకృతిం (బ్రార్బనా కరభు్రిస్టితి ము క్తలోకభయ శంకావృత్తి నున్మత్త న న్యరతిన్‌ స త్త్వసమ్మగతన్‌ మృదిత సద్మాభ్యున్నతిన్‌ గంధమం ధర దంతావళకోటి యొప్పు నవధూత (ప్మక్రియం దత్స్చురిన్‌. [ఆశ్వా, 1, పద్య, 20] అఆ యూరదిలోని మదపుశునుగు లవధూతలను వోలియున్నవని యి దువవమూాలంకారము చెవృబడినది, ఉభయ సామాన్యధర్థుము శ్లేవమమూూలమున చూవబడినది, అరగంటం గనుగొంట వనగుల

"0 (శ్రీ కౌాళహ ప్పి మాహాత్మ్యము వవతమున [వగంట జూచుట; అవధూతల వతమున ముక్కుకొనను దృష్టిని నిలుపుట, మందగతి రెండు వతముల సమానము, ఏనుగులు మెల్లగా నడచును. అవధూతలును [పాణశ_క్తిని గోలుపోకుండుట కయి. మెల్లగా నడచెదరు, పూన్తాహంకృతి గజమువతమున వరిపూనర్షమగు అహంకారము ; అవధూతలవశతమున నశించిన అపహాం కారము, (పార్థనాక రభు_క్రిస్థితి 'యేనుగుల వతమున మావ టీనిచే బుజ్ఞగింవబడీ యావోర మును స్వీకరించుట. అవధూత వత,మమున జనులను యాచించి కరతలభిత్‌ను (గహించుట, ముక్త లోక భయ శంశకావృ త్తి గజవవ.మున కట్టు విడిచినచో జనులకు భయ శంకను కల్షించుట, అవధూతవతమున భయనం బేహములను విడిచి యు౨డుట, ఉన్న త్తనవ్యరతి గజవతమున మదమెక్కి యుండుట, అవధూతనత.మున విచ్చివానివలె కానబడుట, నత్త సనంవద గజ వత్సమున బలనంవద ; అవధూగవత్సమున నత్త గుణనంవద, వమృుదిత వద్యాభ్యున్నలి గజవతథమున వద్శృములను నలిపివేయుట, అవధూత వయ.మమున మర్టి ౦వబడిన - తిరన్క_రింవ బడిన వద్మ్శ్మ నంఖ్యగ ల నంవదభి వృద్ధి, ఇందు కొన్ని శబృములయందు శబ్ద సె షయు, కొన్నిటియెడ అర్థశేమయు గలదు, ర్‌. ళ్ళి ష్టరూపకము :-_

రూవ కాలం కారముతోకూడి శమ యున్న యెడల శ్రి షరూవక మగును, దాని కొక ఉదాపహూరణము-

వ తనయాజ్ఞ జంగమ న్ధావర జంతు సంఠాన మెన్నండు జనదా6ట వెజవ6

దన తేజమున నద్చుదన్యద్చుదోషద్చుధార్క చం్యద్రములై న నడంగిపోవం

దనదు శ క్రిత్రయంబున సమస్త _ప్రపంచంబుల కభివృద్ధి పరిఢవిల్ల (

దన మహా[పకృతి పెద్దల చిత్తనృ త్రీకి నగణితాశ్చర్యంబు నావహిం౦ంప(

జెల౮గ విశ్వేశ్వరుండు రాజశేఖరుండు, కమఠ శర కీటిపరివృఢ కరటికుధర

విషధరాధిశ హరిముఖ వివిధ భువన, భారవహులకు6 [బాణ౦బు [ప్రాణమగుచు.

[ఆక్వా, 1. పద్య, £6]

అలంకారములు (౮ ఇందు పాలకుడగు రాజునకునుు శివ్సునకును అభీదము వర్మింప బడినది, కావున రూవక మగుచున్నది. శకి తయము రాజు వతృేమున [వభు, మంత. ఉత్సాహశ క్రలు మూడు, శివుని వశమున జ్ఞాన, బల, [కియాశ క్రులు మూడు, రాజ శేఖరు డనగా ఉత్తమరాజు, చంద శీఖరుడగు శివుడును, ఇం దర్థ నేమ కలదు, గ్ర, (భాంతిమదలంకారము వ సాదృశ్యమువలన నొక వ స్తువునందు న_న్వ్వంతర (ఛాంతి కలిగిన యడల [భాంతిమదలం కార మగును, ఉ. అ తరువాత జంతునివహం౦బు వడంక నణంకువేది యో షా తతి (పాణవల్లభుల సంతతమున్‌ బరిరంభణంబులన్‌ (బీతులంజేయ సూర్యు శ వింబమటంమ( జకోరదంపతుల్‌ భీతి దొజుంగ వచ్చె నతి భీకర శీతము శీతకాలమున్‌. [ఆశ్వా- [ పద్య, 180] ఇది శీత కాలమును వర్ణించు సందర్భముతోనిదిః ఈ నమయ మున మంచు దట్టముగా కురియుచుందెను, అది సూర్య చింబము నావరించీి యుండుటవలన ఉప్షము తగ్గి యది చల్చనయి చంద చింబమువలెనే యుండును, కాన చకోరములు ఆ సూర్య బింబము చం దబింబమే యని [భాంతి చెందినవి, అల అన న /, అప్రస్తుత (వశంస :_ అవ స్తుతమగు వృతాంతము వర్శితముకాగా, డాని వలన (వస్తుతే వృత్తాంతము వ్య క్ర్తమగు-వో అవ స్తుత (వశంగ యగును, క, తా నెటింగిన విద్య నృపా, స్థానములో నెరపం గిర్హి సమకూరుంగా కీ నరునకు( బర విద్యా, దీనత భూపాల సభల దేజము గలదే? [ ఆళ్వా. ర్హ్త పద్య 1602] శివభ_క్లుడెన వంద _వావ్మాణుడు శివుని యా చేశము ననున రించి శివ రచితమైన వద్యమును పాండ్య రాజు నభలో వినిషింవగా,

8 శ్రీ కాళహస్తి మాహాత్మ్యము నత్కీ_రు డందు తేవ్వ్చూ కలదని చె వెను, నాజువలవ ధనలాభము కలుగక పోగా, పరాధవము కూడ కథెను, అతడు శివునివద్దకు వచ్చి జరిగిన దానిని చవ్వుట [వస్తుత వృత్తాంతము, అది యిచట చెవ్నబ౫ లేదు. ఆ వృత్తాంతమును స్ఫురింప జేయు అవ స్తుత వృత్తాంత మే యా వద్యమున గలదు, *ీతనకు తెలిసిన విద్యను రాజూస్టానములో (వదరగ్శించినపుడే కీర్తి కలుగును, వరవిద్యవై అఆధారవడిన యెడల అవమానమే కలుగి”నని యిందలి భావము, 8. విభావన :- కారణము లేకున్నను కార్య ముత్ప్సన్నమెనట్లు వర్ణించిన యడల నిభావనాలంకార మగును, చ. జడలు ధరింప రంగజుని(. జంపరు, పూయరు బూతిపూ(త మె నడుగరు భిక్ష, కట్ట రజినాంబరముల్‌ , చరియింస(టోరు సే రడవుల, నగ్గిరీంద మహిమాతిశయం విక నేమి చెప్పుదున్‌ బడయుదు రూరకుండియును [బ్రాణులు చిత్రముగా శివత్వమున్‌. [ఆళ్వా, 1. వద్యం 108] జడలను ధరించుట, మన శ్రధుని భన్మీకరణము, విభూతిని పూసి కొనుట, ఇంటింటికి పోయి భిక్ష మెత్తుకొనుట, తోలును ననశ్ర్రృముగా ధరించుట్క అడవృులయందు నంచరించుట శిన్ససి ధర్శములు, శివత్వ్య మును పొందుట కివి యన్నియు కావలసియున్నవి, అవి "లేకున్నను దవీ.ణ కె లాసవాసులకు శిపత్యము కలిగినది, ఇచట కారణములైన న్స మ త్త వధర్శములు లేవన్నను 'కార్యమగు శివత్యము సిద్ధించుటవలన వనిఖావన, అచట నివసించువారు తవ్చక శివత్యమును వాందుదురని యా వర్వతమహిమ వివరింంబడుటవలన ఇచట వస్తాధిక్యమును లతెలుపు ఉదాతాలంకారను కూడ నగును,

అలంకార ములు 76 సీ. నగవు రాకుండియు మొగమునె తమ్ముల నగ వంకురించు సోయగము నిగుడ మదము లేగుండియు నుదిత తారుణ్య నంపద మదంబుదయించు నుదుటు దెలుప మెలుగు పెట్టకయును మెజయు నిద్దపు మేని మెజటు6(గులు తర(గలై తుజంగలింప నడప బిత్తరముగా నడవనేరకయును నడన నొయ్యూరంబు ముడివడంగ నిర్వికార వికఠాత్ము( బార్వతీళు( గలయ నేతెంవెవరుగానం గామినులకు( గలుగకుండునె తద్దుణ గొరవంబు +, పతికి సరిగారె హిఠలైన భాగ్యవతులు । [ పకా, 4. పద్యం 1217] బ్రచట నగవు మున్నగునవి "లేకుండినను అవి యంగురించు సోయగము మున్నగునవి కలిగినట్లు వర్శించుటవలన విభావన యగు చున్నది. ఇచట నామాన్వమగు 'వలికి శ౭7గ లె హిత్నేలెన భాగ్య వనగులు) అనుణానిచే నిర్వి కారామ్ముడగు మ హేశ్యరుని గలియనోరు వారక న్యల విషయము విశేషము సమర్థి ౦వబడుటవలన అన్జాంతర న్యాసాలం కార ము రూూద్పై నగుచున్నది, 0, నిదర శన ఫ్‌ నరినమానము లగు వా క్యార్ధములు రెండింటికి గాని, ఎక్కువ నంఖ;గ లవానికి గాస్‌ ఐక్యము నారోపీంచిన యడల నిదర్శన యగును, శ! గీ. మాటిమాటికి. జేసిన మందులెల్ల6 జెళ్లె (బో చిల్లి దగిపిన చింతపండు, సీట(వాసిన (నాలునే నజయ వజద(౩ టోవు(గా కేమి ? నెళ్తురు పుట్టనేల ? [ చశ్వాః ర, పద్యం 111] తిన్నడు శివునికంటివైై చేసిన చికిత్సలన్నియును వ్యర్థమైనవి, ఆ వ్యర్థమగుటకును, చిల్లికి పూసిన చింతవండునకును, నీటిలో (వాసిన (వాతకును ఇచట ఐక్యము చెవ్ప?ఃడీనది, కావున నిదర్శనా అలంకారము; చికిళ్ళల నిష్ప యోజనత చిల్లికి విట్టిన చింత వండు వలెను, సీటిలో | వాసిన (వాతవ లెను ఉన్నదని సాదృశ్య వాచక మగు (జ సి” అను చాసిని చేర్చిన యెడల ఉవణూాలంకార మే అగసను, అది "'లీనంచున ఉవవమూాలం కారము కాజూలదు, బింబ (వతిబింబ భావమున్న

ర్రీ0 (శ్రీ కాళహస్తి మాహాత్మ్యము యెడల'నే దృస్రైాంతమగును, అది లేనందున ఇచట దృస్తాంత్మవన క్రి "లేదు, సీ, కట్టుంగొయ్యకుంజేరి కామధేనువు దప్పె. గానవచ్చిన సన్నిధాన మడంగె గరతలంబున నున్న సురమణి పడిపోయె( బండీనత పము నిష్ఫృలత (బొంది (మోలవచ్చిన కల్చ్పనాల ముప్పెన(బోయె వచ్చిన భాగ్య దేవత దొలంగె( (బ్రాష్తమయ్యును పిద్ధరసము నీరసమయ్యె దొరకియు వృథయయ్యె బరుస వేది యేమిచేయుదు మిట్లు విశ్వేశ్వరుండు కొళహ స్తీశ్వరుండు భవగహన దహస దత్తుండపవర్ష విభుండు (స్రత్యక్షమయు్యు( 'దెలియకుండ6గ బెనువెంట మెల(గిచనియె. [ ఆక్వా. 4, పద్య, 111] నూరువేషముతో తమకు నహాయవడి (ఫ్రీకాళహా స్తిసె చేర్చిన యతడే. శివుడని వారకన్య లాతడు మాయమైన విదవనే (గ పి*ంచిరి, ఆ రీతిని (గ క్కీంచిన వీదవ, తవు అెలివిలేమీకి వివారిం చుచు ఇట్లు వలికిరి, "తాము దర్శింవగోరిన (వ్రీకాళహా _న్తీశ్వరుడు (వత్యత మైనను, ఆయనను అెలిసికొన లేకుండుట (ప స్తుత వాక్యార్థ ము, క ట్టుగ్‌"య్యకు చేరిన కామ భేనువు తవ్చించుకొనివోవ్రట, కానవచ్చిన విన్నిధానము వాయమగుట, వేతిలోనున్న మాణిక్యము జారిపోవుట కష్టవడి చేసిన తవన్పంతయు నిష్ఫృలమగుట, దగ్గర చేరిన కల్చ వృత.ము ఉప్పెనలో పోవుట, వచ్చిన ఛాగ్యలట్మీ తొలగివోవుట, లభించిన సిదరనము నిష్ప యోజనమగుట, వరున వేది అభించియు [వ యోజనము "లేకుండుట ఇతర వాక్యార్ధ ములు, పినితో [వ స్తుత వాక్యార్థమున షు క్వము కకూర్చుబడినందున నిదర్శన, థి రై 10. కావ్యలింగము :- నమర్థింపవలసిన పిషయమును నమర్థించుట కావ్యలింగ ము, ఉ. (పొంతలు మీంద(6గప్పిన( గృవామతి నోర్చితి, నీచు పొ త్తునన్‌ బ్రాంతి మెసంగి తీవు; మనుభ కుడు కుంటెన( బంప(బోతి, మై

ఆలంకారమఃలు థ్‌] పూ(త యొనర్చుకొంటి శవభూతి(, గపొాలమునన్‌ భుజించ్చి తీ రోంతలు పెక్కులుండ నిట రోయుదువే యింక భక్రవత్సలా । [(ఆళ్వా, ర్తి పద్య. 100] శివమాహ్మణుడు కల్డువ్వి చెట్టు [క్రింది శిసలింగ మువద్దనున్న క శ్శలమునంతను చూచి వరితవించి, డానికి నమ్మాతించిన తివుని సిందించుచు చెప్పిన వద్వ మిది, *ీస్‌ వెట్టి కశ్చృలమునై నను వవగించు కొన వనుట యిందలి విషయము, దానిని నమరించుటకు తోలు: కవ్వుకొనుట, నీచుని పొత్తున భుజించుట, కుంునక తను రూడుట, శవములను దహీంచిన భన్నమును పూసికొనుట, కపాలమునందు భుజించుట అను కారణములు తెల్పబడీననీ, కావున ఇచటి యలంకా రము కావ్వలింగ ము. న్యాయ శాన్ర్ర్యమునందలి లింగము-హేచువ్రువంటి జే యిదియు అగుటవలనను, కావ్య నంబద్ధ మగుటవలనను ఇది కావ్యలింగ మనబడుచున్న ద్‌, సీ, మాణిక్యవల్లియు మరకతనల్లి యు నానందనల్లి యు నమృతవల్లి కర్ప్చూరవల్సియు( గల్పకవల్లియు *సంగయకన్న్నంబ యనగ నాది యైన నామంబుల కనుకూలవముగు మోహనొకార సౌందర్య మతిళ యిల్ల ( బౌ త్తామ రనియెడు నె త్తమ్మికొలని పళ్చిమతట వికట కూటముననుండి లోకమాత్చక పాండ్య ధాత్రీకళత, పుత్రికామణి యువతి నంపూర్ణచర్మద పదన రకీంప సంపదంబొదలు మధుర, కితరపురనులు సరిచెప్ప నెట్లు వచ్చు? [ఆళ్వా, 8, పద్య, 184] మధురాపురమునకు ఇతరములగు వట్టణములేవియును సాటి "కావని యిందు వర్చి తము, అట్ల నుటకు కారణము తక్కిన పాదము లన్నిటియందును న్పష్టవరువ బడినది, శపదట. “అంగయ కన్య్యాంబి అను పాఠాంతర మున్నది. అది సరికాదు, 6ఆఅ౦గయక్క_ిన్నన-గా మినములవంటి కన్నులు కలదని యర్థము, ఇది తమిళ పదము అంగయకన్నంబ మానాఖథీదేవి. ఈ విషయము తెలియక ఒకప్పుడు “అంగయ" న్యాంబి అను అపపారమును [గహించి *భారతిలోే ఒక వ్యా సము (పశటిత మెనగ మార

రి శ్రీ కాళహ స్తి మాహాత్మ్యము కే, అర్థాంతర న్యాసము వం (వ స్తుతములగు సామాన్యవి శేషములు, అవవ స్తుతములగు నీకేవ, సామాన్యములచే నమర్థింప బడిన యెడల అర్థాంతర న్యాస మగును, ఒక యర్హమును సమర్థించుటకు "వేరొక యర్థము న్య_న్షమె నందున-నిఖీ_ప్తమెనందున దీని కీ ఉరు వచ్చియున్నది, చ. విలిచినంజూచి మండి ధరణీపతి విష్టురభాషలాడీి వే బ్పల (బ్రమయించు నీ చిగురుంటోడి మనోహరమూర్తి రేఖకున్‌ వెలితి యగుంగదా యనక వేగమ నిర్ణయచి త్తవృ త్తియై దల గొతిగింపంబంచె; నొక తప్పును గానరుగా నృపాలకుల్‌ . [ ఆళ్వా. 1. పద్యం 48] “రాజులు తవ్వులేకయ్‌ భృత్యులను కరినముగా శిత్మింతురనునది సామాన్య వి షయము, యాదవరాజు తన డాసి శిరోజములను గొరిగించి వికారస్యరూవను చేయుట విశేవము, వయి సామాన్యముచే ఏ విజ పము సమర్థింప బడినందున ఇదె అర్థాంతర న్యాన మగుచున్నది, ఉ. _పపాణము లిచ్చువాండ నిక భర్షున కెల్లి యు బూజవోయి పొ షాణములున్న, నిందునకు సందియమేల ౭ విచార మేటికిన్‌ ? (బాణముమీ(ద6 దీపిగల (ప్రాణులకున్‌ బిరుదున్‌ (వ్రతంబు6 గ ల్యాణకర ౧బువే? యనుచు నర ఎవచేసి మదేభరాజమున్‌. [ఆశ్వాం 2, సద్యః 124] '-వేష్టు మరల పూజకు వచ్చి ఊకూచునరికి ఇచట మరల రాళ్లు (రత్నములు) ఉన్నయెడల ఈ "దేవునకు నా [పాణములీ అర్చింతును” అని గజము నిశ్చయించుకొని “*(పాణములవై ఆశయాన్నవానికి కేర్టి గాని నియమముగాని దక్కాదసి యనుచున్నది, ఇచట కూడు సాధారణమగు వివమయముచెే వి శేషార్ధవుగు గజవృతాంతము సమర్శింవ బడుచున్నది.

అలంకారములు గ్ర 12, ఆక్షేపషము ;_ తోలుత ఒక విమయమును చెప్పీనను విదవవ నాలోచించి ఈ అద్ర శ్రా" దని యనుట ఆవ్నేవ మగును, చ. ఉనికి శిలోచ్చయంబు నిజయోష శిలోచ్చయరాజప్పుతి సీ ధనువు శిలోచ్చయంబు, పురదాహ రధీకృత రత్నగర్భ । నీ మనమున కీ శలాశకల మండన మెట్లు ప్రియంబుసేసె? నే మనంగలవాండ నిన్ను ? (వతహాని యొనర్చు దురాత్ము(డుండ గన్‌. | ఆళ్వా. ల్జి పద్య. 122] కస్ట జీవా! వీ నివాశము రాళ్ళతోనిండిన శిలాన పర్వతము, సి నరీవముణి రాళ్ళతోనిండిన హిమాలయవపర్యతమునకు పుటతిక , ని విల్లు రాళ్ళగుంపుగల మేరు పర్వతము, సీ రథము రత్నము లను రాళ్ళతో నిండిన భూమి, ఇట్టి నికు రాళ్ళకొరత "లేదుకదా! ఇట్టి నీవు రాళ్ళను అలంక్రదించుకొనుట చాల వింతగా నున్నది. ఈ యలంకారము సెట్టు సమ్ముతించితివి?” అని గజము శివుని అధి వేపీంచుచు తొలుత వలికి నది, తర్వాతే ఆలోచించి, అఎదతని త మ్పేమియును "లేదనియు, ఎవడో దురాత్ముడు రాళ్ళ నర్పింవ గా, శొవు 'జేవి చేయగలడనియు తెలుత చెప్పిన దానిని నిపే.ధించినది. కావున ఇచట ఆవేపాలంకార ము, 15, (క్రమము = తొలుత చెప్పిన వస్తువుల కా (కమము ననుసరించియే సమన్వ్యయమును కూర్చిన యెడల (శ మాలం కార మగసను, " దీనినే యధా నంఖ్యాలం కార మనియు అందురు; శా సర్షసిత్య పసహారకర్మ నవ దీఇివేశ బహ్మస్వభూ భర్ణుల్‌ విఘ్నములేక సాగుటకునై ప్రార్థింప౭గాం దత్కి9యౌా దౌర్శత్యంబు నదళ్ళ్చి సంస్మరణమా త్రం (బొ ప్తి గావించు దృ బ్నిర చృత్కరుణా కదంబది. గొలుతున్‌ నిత్యంబు "'హీరంబునిన్‌. [ఆళ్వాం 1, సద్య, ర్‌]

రికీ (శ్రీ కాళహస్తి మాహాత్మ్యము ఇందులో తొలుత వరునగా నృష్టి; స్ట్‌ సంవోరములు: -చెవృంబడినన్‌, విదవ నాయా కర్శృలను సాగించు చేవతిలు (బహ్బ, విష్ణు, రుుదులు [క మముగా చెవ్చబడిరి, న్బష్టి (బహ్మదనియు, స్ధితి విష్ణు దేవునిదనియు, సంహోారక్రియ శివునిపనియు అందరు ఎరిగిన బే |! అట్లు (శమ సమన్వ్యయముండుటవలన ఇచట [(కమాలంకార ము, స్కీ నై జంబులగు నీత ఫన్‌ మి త్తికంబులు నడుపుచో (బహ్మార్చణంబు సేసి, సంగరహితబుద్ధి శాంతనవస్ఫూర్తి వైరివర్షంబు నంహారమాడి, [ప్రబల మహార్థ(ప్రభా సమానస్రితి కోళంబు లుండెడు కొలందు లరసి యాతస శీతవాతాదుల సమముగా నాత్మ [పయత్నంబులందు€ దలంచి సంచరింతురు (బాహ్మణ క్షత వెళ థూదు లవ్వీట సంతత భద్రహృదయ విరుసమానంద విహరణోన్ని.ద్రులగుచు, రాజయోగైైక సాామాజ్య రతులభంగి. [(ఆళ్వా, 1. పద్య, 2] ఇందు నీనవద్యపాదములు నాల్లింటియందును వరునగా (యాహ్మణ, &లియ, వెళ్యుః శూ దుల కృత్యములు వీవరింవ బడి ఎత్తుగీతిలో (5 మముగా ఆ నాల్లు వర్గ ములవారును చచెన్నబడినందున (కమాలంకారము, 14. ఉదాతము; ణాణాలీ వం ఆం ఆ ఆ సమృద్ధమగు వ స్తునంవదను వర్షించినను, స్తాఘ్యమగు చరిత మితరమునకు అంగ భూత మై యున్నను ఉదా తాలం కార మగును, మ.తన యిల్లా లవిలై కమాత, తన సంతానంబు భూత వజం, బనులాపంబులు వేదముల్‌, దన విహారాగారముల్‌ మౌని వృ ద్వనజంబుల్‌ దన 'సేవకుల్‌ గమల జాత (శ్రీధరుల్గాం జెలం గ్‌న దేవో త్తము నమ్మ హోాత్ము. దరమే కీ రింపంగా 'నేరికిన్‌ ? [ ఆళ్వాం 1, పద్య. 10] ఇచట తన నతీమణి లోకై కమాత యగుట మున్నగు శ్లాఘ్య ముగు వృతాంత నుంతయు మ హేశ్యరున కంగముగా వర్శింవబడినది,

అలంకారములు రర స్కీ _స్‌ద్ది రోమ విషాణ లబ్ది మౌ క్రికములం బాటీంపుదురు రెంగుపండ్తపాటి ముక్త కంచుకమ స్త ముకాఫలంబుల మందలింతురు కురువిందలట్లు సమద సామజకుంభజములై న ము తియంబుల జూతు రుసిరికొయలవిధమున వేణుజాతములై న యాణి పూసల నెంతు రూడుగపండ్రకు వీడుగాంగ గంధనారాగురు [దుమ కౌష్ట ఖండ, చయము€ దమయింటి వంటకట్టియలుగా6గ6 జేయుదురు కాంపురంబులు సేయునప్పుడు, చెంచెతలు చెంచులనుగూడి చిత్రలీల. [ ఆళ్వాం 38. పద్య, 4] ఇందు బోయవ ఆలోస నంవత్సవ్చుద్షి వరి ంవబడినది, ఈ యగ కో వ నంవదను వెంచెతలు "లక్క సేయరట |! బ్రందు సమో కిక ములు కేసు వండ్తు మున్నగువానితో పోల్పబడుట చే ఉవవోాలం కారము కూడ నున్న దనవలెను, కాని, దాసి కిట (ప్రాముఖ్యము "లేదు, మ౭యొక ఉదాహారణము : ఉ. స౦ంకుమదంబునుం బును(గు జాందును గ స్తురియున్‌ ఘటంబులం బంకముఃజేసి యి ల్లలికి ,పత్యహమున్‌ వెలివైన మార్గ కూ లంకష గోమయ[ప్రతతులం బురుడించుచునుండు, గుప్పలై యింక6 దదీయ భూతి నిదమిత్త మటంచు నుతింప శక్యమే? [ ఆశ్వా, $. పద్య, ర్‌] ఇందులోను వస్తునవ్చుది వర్తింవబడినది, వెనుకటి వద వం లీ ములో నంవత్సీమృ్రి నెలువబడ్‌నది, ఇందు సుగంధ ద్రవ్య నమృద్ధి యున్నది, 15. స్వభావోక్తి: అాణుతి. జూలి, గుణ, (కియా, (ద్రవ్యముల వర్ష న స్వ ఫావసిద్ధమయి యున్న యజడిల న్వ్యభావో క్రి యగును, సీ వడిగొళ్చీ యొక కేల ముడిచిన (కొమ్ముడి గొబ్బున6 గటి. జుట్టుకొన్న చేల 'మొండొంట€౬ బెనగొని యున్న హారంబులు నిద్ర దేవడు నేత సనీరజములు వాడ(బాటిన తీగవంటి చక్కనిమేను చిన్న కెంపులతోడి చిగురుమోవి పితుందు భారంబున బెణంకెడు పదములు చనుగవవేంగున జడియు కౌను

ర్‌ి (శ్రీ కౌళహూస్తి మాహాత్మ శ్ట్‌ము కలిగి కలంగని మనముతో( గాళహన్తి, విభుని దలంచుచు దిక్కు నీవే యటంచు సరగ నేతెంచి యూర్చులు సందడీంప, రాజుముందర నిలిచె నంభోజవదన, [ఆళ్వా. కే పద్య. 47] రతి శాంతయు, భీతయు నగు యువతి యుండు తీరు ఎంతో స్వఫ"వసిద్ధముగ ఇందు వర్ష్చింవబడీనది, అలంకారముల కూర్చు నేర్పునకు కొలది యుదాహారణము లి ట్ల యబడి యున్నవి, ఇవి యన్నియును అర్జాలంకారములు, అనగా అర్థ చమత్కృతి గలవి, ఇవికాన శబచమత్క్యృతి గల యలంకారము లును గలవు, అవ్‌ శ శ₹ెలంకారములు, వానిలో అను పానము ముఖ్య మైనది. అను్నువాసము 9 ఒక యత.రమునకు గాని, ఎక్కువ యతరములకు గాని పునః పునరావృత్తి ఉన్నయెడల అనుపాస మగును, ఇందు కొన్ని భేదము లున్నప్‌ కాని వానిని వివరించుట అవ స్తుతము, చ, ఆరుణగిరీం[ ద కూటము6 గృతాఘకపోల చ పేటమున్‌ నిరం తరభవదావపావకవిదాహకృపీటము పుణ్యకోశ మం దిర విలసత్కహటము. (బదీపిత ము _క్రివధూ కిరీటమున్‌ సరిహృత సంతత (భమణ భారపదశమ భాను 'ఘోటమున్‌, [ఆశ్వాం ర్ట, పద్య, 184] ఇందు *టమూ అను వర్ణ ద్యయమునకు పునః పున రావ్య త్తి కలిగినది, క. రత్నము,లిభరత్నము. దరు, రత్నవధూరత్న ధేను రత్నంబులు గె రత్న మమృత రత్నము హరి, రత్నమునుంగలిగి వరలు రత్నాకరమున్‌, [ ఆళ్వా, శీ, పద్య. 62] ఇది నము[దవర్శ్మన పద్యము. నము[దమున రత్నములు, ఐరా వతము, క ల్చ్పవృతు.ము, లశీి బేవి, కామనువు, చం[దుడు, అమ్మ తము, ఉన్నై! శవమను అశ్వము లభించినవని యున్నది. ఇచట.

వివిధళాస్త్ర పాండిత్యము 1 క ని క స్తు రత్న అను వర్శద్యయమున క" వృత్తి, కొన్ని యెడల రత్నము అను వర (త్రయమునకును అవృ త్తి క లదు, రతి ఎని సీ, నాపాలి మూలధనంబపు నాపాలి భాగ్యదేవతవు నాపాలి నిధివి నాపాలి దేవరత్నమవు నాపాలి కల్చ్పక పాదపమవు నాపాలి మతివి నాపాలి యిహసారధరనంబపు నాపాలి సరసాధకుండవు నావాలి గతివి నాపాలి శుభకారణం౦ంబవు నావాలి సరమప్పుణ్యమవు నాపాలి పీరివి దేవ । నాపాలి దేవతా ధేనుమణివి, శూలి: నాపాలి తంగేటి జున్నవీవ, నన్ను విడనాడ( గత మెద్ది? నతనిలింపః, యేమి యపరాధమొనరించి తీశ। యనుడు-= [ ఆశ్వాం 4. పద్య, 6] వాలి చేయు శినప్రార్థ నను లెల్చు సి పద్యమున “నా వాలీ” అను మూడతరములకు వెక్కు-సార్లు ఆ వృత్తి కలిగినది, వివిధశాస్త్ర పాండిత్యము ఇట్లు ధూర్జటి మవోకవి వర్ష ననై పుణ్యము, అలంకారముల నేర్చు దిడ్శాత్రముగా చూపబడీినవి, వివిధ శాన్ర్రృములందున ఇతనికి మంచి పాండిత్యము క లదు, యోగ *ాన్ర్రామున కుదాహాటి- సీ [శీగురుపాద రాజీవ యుగాతప్యత్రచ్చాయ నెండకు( దల్లడిలకఎ తరుణేందు భూషణ ధ్యాన సుధాధార ఘోరక్షుధాబాధ6 గుతిలపడక సకలాంగ భపిత కంచుకమున విషప్పచ్చ విషధరాదుల భీతి వెగడుపడక ఘనభ క్తిగర్త విర్హాత చిత్తస్తంఖీ తను గేహమున గాలిదలంకు లేక బహువిధోపాయముల జిక్కుపడక తిరుగు, (పకట సంసార మోహజంబుకము. బట్టి యుద్ధవిడి. జంపుటకు రాజయోగజాల, మాసపడీ చేసె నత్యుగ్రమైన తపము. శివని కనులనుండీ ఏకు కారుచుండగా, తిన్నడు చేసిన చికిత్సలు వాని వెద్యవిజ్ఞానమునకు 'తార్కాాణ యగుచున్నవి, పీ, కోకఫొట్లం బావిగొన నూ.ది యొ త్తుచు( గషణోష్ష కరభభాగమువ(6 గాంచి నెత్తి తంగేడాకు మెత్తి రేచకి నిమ్మపంటి పుల్పున నూట పట్టువెట్టి

48 (శ్రీ కాళహ స్తీ మాహాత్మ్యము తెల్లదించెన పువ్వుతెచ్చి తద్రసమిడి కలివె పువ్వులుగోసి నిలిచి పిడిచి “పీరిన నెయి పెట్టి పెరుగువత్తులు వైచి చనుబాలతోరాచి సంకు చమిరి విన్ననుందులు తా సరి కన్నమందు, లడిగి తెచ్చినమందులు నడవిమందు లెన్ని చేసిన మానక యిందు మౌళి, కన్ను తొడింబడి నెత్తురు కాలుటయును, [ ఆళ్వాం స పద్య. 110] కాలుడు, ఆటవికుడునై న తిన్నసికి ఇన్ని చికిత్సలు 'తలీయునా?! అడవిలో అతనికి చనుజాలు, పేరిన నేయి, రుగువత్తులు ఎట్లు లభించును! అని నందేహములు కలుగవచ్చును, ఆటవికులకు- శాలురకును కొన్ని చికిత్సలు 'ఇలియుటలో ఆశ్చర్యము లేదు, తిన్నడు "తాను విన్న మందులు, 5 న్నమందులు, ఇతిరుల నడిగి తెచ్చిన మందులు ఉప యోగించినట్లు ఇందు చెవ్చబడి యున్నది, ఒక వేళ ఆ కాలునికి లెలియకున్నను-వై ద్య శాస్తా /భిజ్జుడగు ధూర్జటి మపహాకవియె అతని చేత ఈ చికిత్సలను చేయిం చెనని చెన్చవచ్చును, దుర్భితుము క లుగుటను నూచించుచు [గ హములు వ।కించిన సితిని వరించువట ఈతని జో తి ఇసి న్ర్రృపాండితము విశదము థి వ ణా ప థి “కాగలదు, సీ, చనుదెంచె శని మీనమునకు., దూర్చున ధూమకేతువు తోంచె, జీమూతడంబి రంబేచె మధ్యందినంబుల రేపాడి చినికెల దుషారంబు. దినదినంబు రాత్రుల మిన్ను నిర్మలభావమునుబొందె వెలి యెండగా సెం గర్వలిదొడంగె వర్ష గర్భము నడవకపోయె, విదియల(గుముదా ప్రధారణ కొమ్ము దటిగె. గన్య భిన్నింపదయ్యె, మథా (పవశ, కౌలమున నుర్మద య్యె, నఖండగర్హ లెస6గొ జముదిన€ దొలకరి నేమిచెప్ప ణా నెల్లజనముల మనములు దల్లడిల్ల, | ఆళ్వా. ర పద్య. 140] నంపదాయములు ధూర్షటి రచించిన యీ [వబంధమున ఆ కాలమున అఆచర ఆలో ఉండిన క్‌ న్ని యావార ములు ఆయరా సందర్భములలో 'తెలువ బడినవి, ఎవరైన కృతిభ ర తని వేర కృతి నొనగుచు [గ్రంథ మును

నంపదాయములు గ్రఫీ రచింవవ లెనని కవిని కోరునపుడు కర్పూర తాంబూలములు పెట్టుట వరిపాటి, వివాహమును రెండు వతీములవారును నిశ్చయించుకొని నవ్వుడు 'తెంబూలముల నిచ్చుకొనుట వరిపాటి, అది నేటి కాలమున కూడ జరుగుచున్నది. శివభ క్రులు మపహసియులను అలిధ్యమున కాహ్వోనించున పుడు సిశ్చయసూచకముగా కర్పూర తాంబూలము లకు బదులు విభూతి తాంబూలముల నిచ్చుట యూచారము, కవట జంగమరూవియైన శివున కాళధ్య మాయగొరెన "రాజ సేవకు రాలు- విచ్చేయుండు విభూతి వీడియం బందుకో జంగమస్వామి నా సదనమునకు, | ఆళ్వాం 1. పద్య- 85] అని యనుచున్నగి, ఆమె [వో*ది నము విధిగా జంగ మార్చృన వేయును, అట్లు చేయనిచో శృ ప్తియీ లేదబ! ఈ విషయ మా వద్యిమునం దే ఇ జ్‌ ఇ ॥ ఇ కాల డ్డ రేం త్‌ యున్న, శివభక్తుల యాచార మిట్టిది. ఆత£ధ్యము. స్వీకరించు జంగము లభించనినాడు వారికి ఉవవానమే శివభి కరా లగు నామె మొలనూలి కొక బంగరు కరండమును కట్టి, అందు నశీవలింగ ము నుంచుకొన్నట్లు అంచే లిగివ పద్య్శమున వవ్పబడిన *కటిసూ(తస్సిపన(న్త పేట విన్న నకవ” *” అనుదడానివలన ( య ఏను బ్ర. ఈ) తెలియుచున్నది. నాల్లవ ఆ శ్యానమున వ్‌ శే వ ప వ్యములో 'వేళ్యా పులైకల జంగ మురాం[డ "వేవమును వర్శించున పుకును “శివసూ[త బంధ భౌసిత కంభులింగ ముల్‌ ”” అని చెవృబడినరి శివభ క్తురాండు తమ సూ తములందు చిళుపే4॥క లలో శివలింగ ములను ధరించుట ఆచారమసి సిశ్చయముగా చచెవృవచ్చును, ద్వితీయాశ్యాన (పాగంభమున (బహ్మ్‌ దేవుని కొలువు వన్శింవ బడినది, ఆయనను మునులు స్తుతించుచుండిరట! జేవత లందరును న్వ సిక బంధముతో చేతులుకట్టుకొవి హెచ్చరికగా ఉండిరట | దిక్సతులు తమతమ విన్నవములు మనవిచేయుటక్రై వచ్చియుండిరట! అప్పుడు వారు రెండుచేతులతోను నోళ్లుమూసికొనిరట! నభలో నున్న రమ్షోగణములు అతిని కనునన్న ననుసరించి వలసిన పను

ఫ్‌ (థ్రీ కాళహప్తి మాహాత్మ్యము లొనర్చుచుండిరట | గరుడగంధర్య కిన్న రాదులు నభాభవనము'* ముంగిట బట్టబయల నిలిచియున్నార ట్‌! సీ, అఖిల వీిద్యారహన్యముల శంకలుదీర్ప నరస నుండెడు మునీశ్వరులు పొగడ స్వస్తికహన్తుల సమ్ముఖంబున దిరాబరిగాంగ సర్వసుపర్వులుండ. గరతలయుగళ వ క్త్రములు గప్పుక విన్నపంబులకొణకు దిక్పతులు 'సేర. బూర్వ దేవతలు కింకుర్వాణులై తన కనుసన్న వలపిన పనులు సేయ గరుడ గంధర్వ భుజగ కిన్నరపిశాచ, భటులు చావడి ముంగిటి దిటబయలం జటులతరవృ తి కోటులసంఖ్య లెసంగ, నబ్లగర్భుండు కొలువున్న యవసరము న. నా నన! ఢి [ ఆళ్వా. £. పద్య. ] దీనివలన అవ్చటి రాజనభల తిరు తెలియుచున్నది, నభలో (వభువును స్తుతించు సో త పారకు లుందుట ఆవదారము, నభ్యులు చేతులుకి ట్టుకొని వీనయవప్‌భఇయతిలను (వదర్శించుచుందురు, తమతమ మనవులను వీన్నప్‌ంచువారు నోటివద్ద చేతులు వెట్టుకొన నమయమున శదురు చరాచుట నం వదాయము, పూర్వ దె వతలట్లు సామంత రాజు లును ఒకవ్వుడు విళోధులే! వారిని ఓడించి లొంగ దిసికొన్న వ్వుడే వారు సామంతులయి చెప్పినవనులు చేయుచుందురు, అవధాను లగు భటవర్షము రాజూస్థానమునకు బయట నే యుండుటయు నంవ దాయమే! (బ్రహ్మృవద్దకు వచ్చునపు డాతని బే వేరి యగు నరన్వతి, చెలి క లెలు కయిదండ వట్టుకొన గా, “వెంట ఎందదో బచేవవనితలు ఠాగా నవిలానముగ సభకు వచ్చుట రాజుగారి నభకు రాణి చెలికత్తెలతో వచ్చు నం్రపదాయమును సూచించుచున్నది. నరస్వతీ దేవి,

క. ఏతెందనపుడు పాదుక లాతలికవ్యాంతరమున నటు విడిచి- వచ్చినదట! (ఆశ్యా, ఏ, వద్య. 8) నభాభవనమును [వవేశించు నపుడు బయట పాదరత్సులను విడిచివచ్చుట వరిపాటి, దేవాలయము. లకు పోవునపుడును, (పార్థ నామందిరముల శీసనపుడును కాలిజోళ్ళను, చెవూలను బయట విడిచిపోవుట యివృటికిని ఆచార మేగడా! (శ్రీమం

సం[పదాయములు “|| తుల గృహిణులు చెలిక తెల వే దండలు పూని వచ్చుట ఒక సంవ డచడాయమనము, అది వారి గారవమునరకు నూచకము. మవోరాజుల రాణివానములోని వద్ధతి యిదియ్‌! నరన్వతీ దేవి భ_ర్తవద్దకు పచ్చునపుడు వరిజనముకోకూడ వచ్చుట సరికాదని *వరిజనము ననిపి, నాధుని వరినరమున జే6గ””న దట! ఇది వినయ విభేయతలకు చిహ్నము, ఈ యుత్తమ నంవదాయ మా కాలమున విధిగా పాటింవబడుచుండినట్లు తెలియుచున్నది, వంట చేలకు దృష్టిదోషము తగులకుండ దిష్టి బొమ్మలను నిలు పుట నేడును కలదు, ఈ నం వదాయము ఆకాలమునను కలదు, తృతీయాశ్యానమున బోయవల్లె యగు ఉడుమూరినిగూర్చి చెవ్వు నపుడు ధూర్డ ఊఉ యా యంశమును తెలియ చేయుచున్నాడు, మ. అగురుత్మెరుహ కొస్టఖండముల సర్వాంగంబులంజేసి మై మృగనాభిన్‌ మసింబూపి చామరము ధమ్మిల్లంబుగా6 జుట్టి యే నుంగు కుంభమ్ములలోని ముత్యముల గన్‌ గ్రుడ్డుల్‌ వినిర్మించి భి ల్ల గజేం(దుల్‌ వెజబొమ్మలం దవిందచేలం జేయుదుర్‌ గా(పుగన్‌. | ఆళ్వాం కి. పద్యం 7] ఎరుకలు అగురు చెట్ల క్రరలతో బొమ్మలను తయారుచేసి, మసిగా నల్లనైన కస్తూరిని పూసి చామరములను జుట్టుగా పెట్ట, వీనుగు కుంభ స్థ్టలములందు లభించిన ముత్యములను కను గుడ్డులుగా నిర్చించి, తమిదచేలలో దృష్టివరివోర మునకు నిలుపుదురట! ఇక్షు (దిని తరువాతి వద్యములో) దృష్టిదోవ నివార ణార్జము వశువుల తలలను నిలుపుద రట 1 కొండలలోని తము వండిన చేలలో వందులు (వ వేశించి ధ్యంనము చేయకుండుట కె లెల్ల ని చఛచామరములను (పోంగుం్యదాళ్లకు క ట్ర (వేల వెతురట! చెంచువనితలు మంచెలవై నెక్కి. చేనిని కాయుచు, అర యచు, ఒడి సెళ్ళతో కొట్టుచు పిట్టలను (తోలుదురట ! ఇది (పాచీన "కాలమునుండియు వచ్చుచున్న ఆచారము!

ర్‌ి (శ్రీ కౌళహ స్త మాహాత్మ్యము వర్గ నలలో-తిన్నని శాల్యమును వర్శించున పుడు ఆటలు 'తెలువ ఒజడినవి, దానినిబట్టి య ఆ కాలమున వయ ఆటలు వాడుకలో ఉన్నవియు తెలియగలదు, వీనిలో కొన్ని బాలికలయాటలుగా వాడుకలో నున్నవి, కొన్ని యాటల న్యరూవము తెలియకున్నది, జాతీయములు (శ్రీకాళవా స్తి మాహోత్మ్యమున చక్కని జాతీయము లెడ నెడ వాడబడినవి, అవి యేర్పడిన విధము, కధానందర్భము కొంత యిట వీవరింవ బడును, ఇట్ట నుడి కారములు భావయొక్క_ [వ ల్యేకతకు సిదర్శనములు, హి మశకాంతరము___ [అళ్వా, 1. పద్య, 22] వనుగునకును దోమకును ఉన్నంత వ్వ ళ్యానము హా స్పిమ శ శాంతరము. అెండిటికిని ఏ మూతము సాటి వేదవి భావము, ముక్తి నొనగుటలో (శీ కాళహస్తి శ్నేతిముతో ఇతర పుణ్యస్థలము బే మాత్రము నాటిరావసి చెప్పినపు డీ జూలతీయము వాడబడినది, ఆజ్జ పెట్టించి చేతడి యారదిప్పడు___ [ఆళ్వా, 1. పద్యం 54] కడుగుకొన్న చేతి తడియారుటకు చాల న్యల్పకాల మే పట్టును, చేతడి యూరదనగా ఎక్కునసీపు కాలేవని యర్థము, కోపించిన యాదవరాజు తేన విహితకృత్యమును నెర వేర్చక ఆలసించిన చాసికి తల గొరిగింవగా-అనతికాలములో నే జశేఫవములు యధథధారీతిని మొలిచి, ఆమె సౌందర్యమునకు లోవముబేకుండ చేసెను. ఇది యాదవ రాజు నకు మిక్కి_లి అశ్చర్యమును కట్లించెను, అతడు “అజ్ఞ ఇెట్టించి చే తడి యారదిపుడు, దీని కబ్బంగి మోాహనంబైన వేశి కలాాను+?” అను కా నెను, కుమ్మరి కొకయే6డును గుదెకొక పెట్టు. [అళ్వా 2. పద్య, 1600] కుమ్మరి యెంతో (శమవడి కుండలను తయారుచేసి ఆఅవముసీ విటి గటివరిచి తయాశిన ఆ మట్టిప్మాతలను భదవర చును, కాని వి, వ్‌ ఓ... ౬

జాతీయనులు 03 యొక్క గుదికర వేటుతో అ వన్నియు భగ్నములగును, కుమ్మరి (శ్రమ యంతయు వ్యర్థ మగును, తేన [వయత్స మంతేయు వ్యర్థై పోయినఫు డీ సామెతను వాడుట వరపాటి. తాను తన తంతువృులవో సిర్టించిన చేవాలయాది నిర్మాణము (తుటిలో మండివోగాా సాలె షసురుగు “ఈ నదనంబులు నిర్ణించుటకు వ ్కే_ండ్లు వట్టనవ్‌, తుదకు భన్నమై నా యత్నమంతీయు వ్యర్థమైనది” అనుకొనుచు నీ జూతీ యము నుదహరించినది,

పగవారిని గూడె దై వమున్‌. [ఆళ్వాః 2. పద్య. 116] 'దెవము వగవారిని గూటడెననగా- బేవ్రడు శ్మతువతము చేరె నని యభిపాయము. ఎవడో దు రాత్ముడు, తాను నమర్చించిన విలు వెన రత్నములను తొలగ దోసి, ఆకులలమలు శివునకు నమర్నిం పగా - ఆ "దేవుడు కాదనక వానిని (గహించెనని, పాము తలంచుచు వలీకిన మూట యిది: వా6 డౌ నేనా నొకజాడ టోయెదము, [ఆళ్వా. 2, పద్య 128 "తాను 'శివుని నన్నిధి నున్న మణులను తొలగించి పుష్నవత ములను సమర్పించి పోగా, వానిని (తోసివేసి మరల మణులను నమ రించిన దురాత్నుని వై కోీవించిన గజము వల్కి_.న మూట లివి: *ీఇక మోద నేనెన ఉండవలెను; లేదా వాడైన ఉండవలెను” అను వట్టుదలను సూచించు జూలీయ మిది, సీ తోడిదే లోకము. [ఆక్వా 8. పద్య, 727 తిన్నడు కల్దువ్వ్యివృవేము[కింద "తాను చూచీన శివలింగమును విడువ లేక తశతోకరూడ ఉడునూరికి రావలెనని ఆ జేవుని (ప్రా చుచు చెప్పినమాట యిది : *నిన్ను విడిచి యుండలే' ననియు, “ని, ; 'లేనిజే నా జీవితము వ్యర్థ మనియు వీని భావము, [(నవవంచము క్‌ తనకు నంబంధము నీ మూలముననే ఉన్నదనియు, నీవు లని నా కీ లోక మే లేదనియు నీ జాతీయముయొక్కం అర్థము? వవ్నెయున్‌ వాసియున్‌, [ఆశ్వా, క, సద్య.

4 శ్రీ కాళహ న్తి మాహాత్మ్యము

కళాశాంతులనియు, అందచందములనియు దీని యర్థము, తిన్నని వెదకుచు వచ్చిన యతని యనుచరులు శివలింగముదస్షరనున్న తిన్నని చూచి ఇంటికి రావలెనని (ప్రార్థించుచు దీనిని వలికిం, తిన్న డున్న నే [గామమునకు కళయు, కాంతియు ననియు, శేనియెడల 'పొడువడినట్లుండుననియు అభి పాయము,

ఓడ ( గట్టిన దూలంబై, [ఆళ్వా, 8, పద్య, 80]

శ్పీడకు దూలముక ట్రిన యెడల, ఆ యోడ ఎటు పోవునో, దూలము

కూడ అఆ యోడతోపా టావైపునకే పోవ్రచుండును, తన్ను ఊరికి

రమ ఖని వేడుచున్న నపహాచరులతో తిన్నడు వల్కు_చున్నమాట యిది;

“క లింగముతోనే నా (పాణము లంకెవడియున్నది, ఇది యెక్క_డ

నుండునో నేను నక్క_-డనే యుందును, దీనిని విడిచి రాలేను” అని చెవ్వుచు ఈ జాతీయమును వాకొనెను,

“ఓడంగట్రిన యోడి అనునది (వసిద్ధమగు జాతీయము, ధూర్డటిక వి యోడకు బదులుగా దూలమును వెవ్పెను, అభి పాయ ములో భీదము లేదు,

జాతీయము భూర్డటి వాడిన కొన్ని చోట్ల ఉండియుండును,

తోడు నీడయె. [ఆళ్వా. 8. పద్య 81]

నీడ యెల్ల పుడును తన వెంటనే యుండును, అదియే తనకు

తోడుగా నుండును, ఎల్ల కపుడును త న్ను విడిచి పెట్టక యుండువారియెడ ఈ జాతీయము వాడబడుచుండును, త న్నూ్నూరికి రమ ఖని నిర్బంధించు ఇలికాండతో తిన్నడు క నా వెంట నితండు వచ్చిన, నే వచ్చెద మిమ్ముంగూడి యిస్పుడు ; లేదా

యే నంక నభవు( డుండిన, నా వంకనె తోడునీడయై వసియింతున్‌. అని పలుకుచు “శివునికి నడవ'ల నతనియొద్ద నే యుండెదొనని చెప్పెను, వయి జాతీయములు ెండిటికిని భావమొక్క_ సు!

చెప్పినం బదిలక్షల్‌. [ఆళ్వాం 8. పద్య, 101]

జాతీయములు రల వది లవతులనగా - వదిలతలిచ్చినంత నంతోవమని అర్ధము, 1 క్ష ద్రీల్రని క్రన్ధ (్రలముచేసినవా డెవడో ెవ్పీనయెడల వది లతల నాన్తాము లిచ్చినంత వరమానందమును వొంచెదను* అని శవ_ాపూ ణుడు మ హేశ్యరునితో పలికినట్లు చెవ్పబడినది. వది లతల నంఖ్యయే చిల్లి. గదిపిన చింతపండు. [(ఆశ్వాం 8. పద్య, 111] సీట (వాపిన (వాలు, [ఆక్వా తీ. పద్యం 111] ప్మాతమునకు చిల్లి వడినచో దానిని మూసి వేయాటకు చింత వండు షె్ట ఆ ర0ధమును మూయుట కలదు, కాని యది న్మ్బ యాదడనము, అత్యల్ప కాలములో నే ఆ రం[ధము బజయటవడును, అశ్లు స్‌ట్‌వై (వాతిను (వాసినయెడల అది త.ణమైనను నిలువదు, కాన అదియు నివృ్పయోజనము, ఈ యంళమునే వై జాతీయములు తలుపుచున్నవీ. (తోసిన దొంబదిచోట్ల గూలువారు, [ఆళ్వా, 8. పద్య. 153] కరవువలన తిండికి లేక జనులు కృశించి నై చర్మము, ఎము క లుమూ(త మే మిగిలి బలహీనుల ఒక్క- (తోపు (తోసినయెడల తూలి తూలి వడిపోవుచున్నారు. వారి స్థితి “'తోసినయెడల తొంబది వోట్ల వడునట్లున్న” దని జాతీయము, పాండ్య రాడ్యమున ఛయూమమును వర్శించున పు డీది చెప్పబడినది, గగన [1పసూనవాదము,. [ఆళ్వాం $. పద్య, 168] “దినినే గగనకుసువుము, ఆకాశపువ్చము" మున్నగు రీతు లలో చె వ్పెదరు, గగనము బట్టబయలు, డాని నాధారముచేసికొని 'యేదియు నిలువదు. నేలవంటిదికాదు కాన అం'బేమియు మొలవదు, “గగనభాగమున చెంగలువలు మొలచునా+ి అని యనుటయు కలదు, ఆకాశకుసుము మనత్యమునకు (వతీక, అన్తే అది ీ్‌-తు ఛూన్య వాదమును న్య_కృము చేయును, మహాకవి యగు నత్కీరుడు

06 (శ్రీ కాళహ స్తి మాహాత్మ్యము “కిం భుర రాజగవముళా ధమ్మిల్ల బ+ధంబు నవహాదగంధంేీబను "కాని నా వేపుగా, ఆకల్పనం గూర్చిన మ హేశ్వరుడు కోపించి “అట్ల నుట నరియీ? అనెను, అటు వల్కు.ట సిరాధారమసి, 'పే-తుళూన్యమని నల్కీ_రుడు చెివ్వుచు ఇట్టిది “గగన వసూన వాది” మ నెను, లూలామాలపు నూటలు. [ఆళ్వా. 8 పద్యం 170] మోనపు వలుకులు - అను నర్ధమున ఇయ్యది (వసిద్ధ వై" యున్నది. దీనిని నత్కీరుడే శివునితో వలిశను: మత్డాస, పొడ్డాస, పెళ్తాస. వయివి తమిళ జాతీయములు, అవి [కంద వద్యములో క లవుః క్‌, ఉణ్హామల జగదంబిక, నక్తామల విశ్వనాథు నారాధించెన్‌' మజణ్తాసయు( బొడ్డాసయు. బెడ్జాసయు లేనివారి 'పెన్నిధు లగుటన్‌. (అళ్వా. కి. పద్యం 155] వ్షేలానవర్వత దర్శనార్థ ము త్తీరదిశ గా [వయాణము చేసిన నత్కీ_రుడు తిరువ గ్రాములకు పోయి. అచటి ఉణ్రామల జగదంచికను, అణ్తామల విశ్వేశ్వరుని ఆరాధించెనట ! చారు మగాన, పొణ్తాన, వెళ్లాన లేనివారి ెన్నిధులట! అణ్ణామల విశ్వనాధుడనగా అరుణా చ లేశ్యరుడు ఆయన దేవి ఆక్ఞామల జగదంబిక - అవీతకఘుచాంబ, తమిళమున ఆ దేవతల క పేళ్లు (వసిద్ధములు, మణ్ణాన మున్నగు మూడును లౌకి శే చలు, గృవోరామ ఖే.[తాదులవయి గల ఆశ మగ్ఞాన, న్వన్షాభర ణములు, నంవదలు మున్నగు చరములవైగల అధికాన క్ల పొణ్తాన, కాం తావ్యా మోహము 'పెళ్తాన, తమిళమున మణ్‌ భూమి. వొణ్‌ బంగారము, ఈ అెండువదములు తెలుగునను గలవు, అవి మన్ను, వొన్ను అనునవి, వెణ్‌ అనగా కాఠతావముణేి. ఈ మూడు జూతీయములును ఇందు ఉన్నవ్‌ యున్నళ్తు స్వీకరింవ బడినప్‌, తట్టి(దిడీన ప్పలుగులగతి, (అళ్వా. ర, పద్య. 201]

జాతీయములు (7 “వేట కాడు వట్టలను కొటి తన తట్టలో వడ వేయగా-అవి కదలక మెదలక నడి యుండును, అట్రై భూతముతెచ్చి తన గుహలో వడ “వేసిన మావనవులును కదలిక మెవలికలు లేక చచ్చినట్లు వడియుండిరి, ఈ కాలమున “తట బుట్ట" అని వాడుకలోనున్న వదము లా నాడు “తట్టి బట్రి" అనియ్‌ వ్యవహారింపబడుచచు: డినవి, బుట్టకు బదులు “బుట్టి” వదము పాండురంగ మాహోత శ గ్ట్‌మున వాడబడినది, బార్వాకము. శివ డిచ్చిన శఛావమునకు దుఃఖతుడైన నల్కీ_రుడు ఊఉ ఈ కవితాభిమానము వహించితి నేటికి ? శంఅపీరిపై పీ కి వులున్నయట్లు వపియుంపక దేవువితోడ నేంచా ర్వాకి మొనర్చతిం గడు భరంబగు కుషరుణా విషాద మే వే కరబణిన్‌ థిరింతు వి6క నెన్నలడు చూచెద వెండిగుబ్బిలిన్‌ ౪ [ఆళ్వొాం ర్‌, పద్యం 171) అసి యనుకొన్నాడు. తక్కిన కవు లూరకుండినట్లు తానును టోరక యుండక లేనిపోని టోభను తెచ్చిపెట్టషొంటిననియు, తనతో వాదంచు వాడు మహో శ క్రిశంవన్నుడని యెఎంగియు. వితండవాదముచేయుట బుద్ధిహీనత యనియు అతేడు (గహీం చెను, చార్యాక వదమునరు లోకాయత నా స్పికమకత మే కాక వితండవాదమునియు అర్ధము, -ఈ యర్తముస స్‌ జాతీయము (వసీద్ద మెనది. చార్వాక మతము ననునరిం చియ్‌ ఈ యన్గాంతరము వచ్చియిండవ లెను, నూజుక (తావు, ఉం. నూజుకరావు సీత6డు కనుంగొను నంతటిలో మనుష్యులన్‌. నూలజుక (తావుట యనగా ఇచట నూరుకొని [దవముగాచేసి (శాగుట యను అర్థము కాదు, అవలీలగా [మింగి వేయునను అర్థ మునం దీ జూతీయము వాడబకినది, భూతముచే గుహపాయందు బంధింవ బడినవారు తమళో [కొ త్తగాచేరిన నక్కీరునితో వలికిన మాట లివి: “స్తూజుఫొని అనుదానికి *'నూజుకి స్వత వ యోగము, శేదాాాలీ

ర్టీగ్ల్‌ (థ్రీ కొళహ స్తీ మాహాత్మ్యము ఆడ(టోవు తీర్త మెదురై నరీతి. గీ తన మహ త్త్యమ్ము డాంచి నె త్తమ్మకొలని నుహిమవలె నుండునా కవి మండ లేం[దు నాడు మిందున( గైైలాస మాడ(టోవు తీర్చ మెదురై నరీతి విద్ధించు.... .... [ఆళ్వా. 8. పద్యం 214) అని వలిశను, అతడు తన మళా త్తంమును (వకటింవ లేదు. దాని సా కవములాకరమునం చే సంకమింవ జేసెను, మన మొక తీరమున స్నానము చేయుటకై అచటికి పోవ నంసిద్ధులమైయుండ గా. ఆ తీర్ధమే మనశెదురుగా వచ్చినచో (శ వులేకయ మన నంగ ల్పము సిదించును, ల్‌ో కాము నంకల్పించిన కృృత్వమున వై యోచించుచుండగ్యా అది సులభ ముగా (శమ లేకయే సిద్ధించున పు డీ జూలీయమును చాడుదురు, +. గొనవర్యతమును చేకట యెట్లా? అని నత్కీ్రరుడు వమియుతోచని స్టిలో ఉండగా -ఆనెత్త మ్మికొలనిలో మునిగినమా[తమున దశ్నీణ నై లానమును చేరగలవని అతిని, యిల వేల్పు, అతని కీ యుపాయమును "తలివను, కాకుల తెజంగున, జంగమవేనవములతో మ హేశ్యరుడును, [(వమధులును వేళ్యా కన్యలకు శానట్టయె 'రా7గ్గా అమాయికలగు నా శాలికలను చంవ యత్నించిన దొంగలు కాకులవలె పారిపోయిరి, శ₹ిల్లావెదరె పోవు నపుడు కాకులవ లె పారిపోయిరనుట జాతీయము, ఇతర వతు లెగిరి వోవువపుడు గుంపులుగుంపులుగానే ఎగురును, కాకులు మాత్రము నలు-వైె పులకు చవరి యెగిఎపోను చుండును, అలిగి పటుపుపై € దిడినగతి, క. విడువు విచారము నీ వి6క నడవిల జరీంప౦ంగ6 గలుగు టలిగి పలుపు పై (4 బడిన గతి యమ్యొ,.... 4 [లళక్వా, &ఓ, పద్య 1460)

జాతీయములు గి (బ్రహ్మా చేసిన నృష్టికి వతినృప్టి చేసి, ఆతనియెక మహావరాధ "మొనరించిన ఉడోళ్ళనాభుని విరించి చెలదిపుుు గగునట్లు శపించెను, వళ్ళా త్తపుడైన ఆ విక్యకర్శ + ప్కతుడు (ఎర్హింవ గా 'ఓీయోా! సీక్షీ “-జన్ళముకం కె ఆ జన్మమే మేలైనది, నీస్చ సాలెపురుగువై గ జారణ్య మున నివసించి శివుని పూజించుచు, వ్షవల్యమును వాందగలవు' అని చెప్పెను, అన రాద్ధుడగు ఊగ్షవాభున కిట్లు శానము మేలే కలిగిం చెను, [(దోహముచేస్‌ పరుఫువై వడిన ట్ల య్యెనవగా = మేలే పొంచెనని భావము, ఈ అశయముననే ఈ జూలీయము వాడబడెను, మెగని వరుపు మేలు నూచించును, “కోపించి తన్నినయెకల వకగుపువై వడె ననునది సరియెన జూతీయము, ఇదియ వాడుకలో నున్నది. శిషీంవ దలవగా శితవప్పీ మేలే కలిగననుటయే నీని భావము, ధూర్చటి కాలమున “*అలిగి వరుపువై వడుటి అనునదియే వాడుకలో ఉండెినమో! హెచ్చులగుం డేమియును లేక హెచ్చు గుం డేమియునులేక యీశ్వరుండు హరిహయ సుతుండు మల్లనంగర మొవర్చ, [(అళ్వా, 4 పద్య, 101) "'పాచ్చుకుందులు ఎక్కువ తక్కువలు, అవి "లేకుండుట యనగా సరినమానముగా అని అర్థము, కి రాత వేవమున వచ్చిన మ హేశ్యరుకును, అర్జునుడును- ఒక రెష్క_వ, ఒకరు తక్కువ అను వ్య త్యానము లేక నరనమానముాా మల్ల యుద్ధము చేయుట (వస్తు 'తాంశము, ఆ సందర్భమునం దీ జూలీయ మువ యోగషింవబడ్‌నది, (గ్రీనాధుడు దీనివి తరచుగా తన (గంధ ములయం దువ యోగిం చెను, ధూర్తటి మహోక వి యిట్రై జూతీయములను తన రచనయం దువయోగించి తన రచనకు మెరుగు వె౭కును, జాతీయములు కవుల రచనల కొక విశిష్టతను కూర్చుననుట సహృదయైక వేవ్యము, ధూర్షటి మహాకవి తెలుగు జాతీయముల నే కాక నంన్కృక నంబంధ మగు జాతీయముకుకూడ వాడియున్నాడు,

[00 ట్రీ కొళహ న్త్‌ మాహాత్మ్యము ము జన లోకోన్నతమైన తశ్చురము తూ బా తవృకుండంగ వ ర నపేయం దరదూనే?.... [ఆళ్వొ- (2 వద్య, 20] నంన్కృతమున కోకములోని పాదములను నింపుటకు తు.చ, అనువానిని చేర్చుట వరిపాటి, వానికి ఆయాయెడల అగ్భము లేపండి నను (వయోగింవబకుటకు వయోదనము పొాదపూరణము మూ మే] తు, చ, తవ్పపండ - అనగా నమ్మగముగా అను నభి ప్రాయము, “ఆలుగు [(వబంధములలో తరచు దీని వాడుక కనబడుచున్నది. పొాత్రపరిశీలన సాధారణముగా (వబంధములలో కధాంశము తక్కువ, వర్ష నాంశ మధికము, కవులు తమ (వతిభా పాండిత్యములను (వదర్శిం చమచు,ు తమ కల్పనలతో పాత్రలను చితింతురు, నాసి, ఇయ్యి "సక్కు.కధలకు నిలయమగుటవలనను, పాతములు యథాళధముగా 1వ వేశ వెట్రబడుటవలనను వరికీలనమున కవ కాశము తక్కువ। అయి. నను కొంతవరకై నను ఆ యా పాతములు నమిోవ్నీంపబడును, యాదవరాజు (శ్రీ కాళవా స్తికి నమావమునగల నారాయణవరము నివాన ముగా ఆ [(పాంతమును వరిపాలించు వీశనరసింపారాయలు యాదవ నంశక్లీయుడు, పురాణములలోని నూతునివ లె మూయాజంగమమూ ర్తి యను మహేశ్వరుడు (శ్రీ కాళహా స్తినిగూర్చిన కధలు చెవూచుండగా శానకునివలె వినటయు, ఒక కధతో తృ ప్పివడక ఇంకను విన గోరు టయు తన నం చేపాములను తీర్చుకొనుటయు నితనివని. అది యాది నుండి అంతమువరకును చక్కగ నే సాగినది. * ఇతనికి (వగాఢమగు నివభ _క్రియున్నదని చెవ్వుట కవకాశము లేదు, ఆ భ క్రియ ఉన్న మొకల మాయా జంగమమూ ర్రి కోరుటకు పూర్వమే (ప్ర కాళసహా స్తి

పాత్రపరిశీలన [011 క్మేతమున "పెద “దేవాలయము కట్టించి యుందెడివాడు, మాయా జంగ మమూ రి తన్ను దర్శింవవచ్చిన యాదవరాజుం జూచి

ఉ. వీ కెనయెన భ కృవరువిం బొడంగానను గాన పీకు నే

సీకధం జెప్పవచ్చి జలజేక్షణభ కికి మెచ్చి పాయంగా

లేక వినున్‌ మహాకపటలీల వశీకృతు. జేపినాండ.

[(ఆళ్వాం 1. పద్య 60] అని వలిశను, యాదవరాజుతో సాటికాగల భక్తుడు లేడని చెప్పూ టకు కారణమేమో తెలియదు,

ఈ రాజు ముంగోవీ. తన విహితకృత్యము నొనరించుటలో (శద్ధలే౨ చాసిని శిశీంవవలసిన దే! కొని, నమయమున భోజన పా ౫3మును పెట్టనంతమా తేమున దాసి తల గొరడిగించుట యినని తొందర పాటునే తెల్పును, వసనినుండి తొలగింవవచ్చునే కాని యిట్టి రిక్ష్సు విధించుట (వజాపాలకుడగు "రాజునకు ధర్మము కాదు, తన చాసీిక్సి భగవదను గ హము కలదని ెలిసినపిదవ, ఆమెను మి్క్కి-లి నమ్మ్చానించుట యితని యస్థిత మన_న్తత్వమునకు (వబలమగు లౌార్కాాణ, రాజ పరిచారిక :

ఈమె గొవ్స శివభ కురాలు, రాజుగారి భోడజననమయమున బంగరు వల్లైరమును సిద్దము చేయుట యీమె చేయవలసిన వని, దాసి యగుటవలన ఈమె ధనవంతు రాలు కాదనియే యూహింవవచ్చును, అయినను (వతిదినము జంగమార్చన యొనరించినగాని యీా మెక తృప్తి యుండదు అమె 'ములనూలికి బంధింవబడిన పేటికలో నదా, నదాశివుడు వసించు చల్లే ఆయాలు గ్నరు "లేడి కోరినను కాదనక యామె యితర్మఖపు భంపిద్టులా తే అ ్యారణముననే ఆమె యాతని తోడి సరగవుమూనక్‌ కూడ సమ్మాతించినడ్డే. అళిధి పూజ కారణమున నే ఆీదాసి! త్రన్యరేయు స్టే స్థాద్ధర్హోమున్ను విన్నరించినది,

శ ప భక ౧ వూ ళో .. చొదరాబ్రాద 500 వం

102 (శ్రీ కొళహ స్తి మాహాత్మ్యము

ఆది యామె న. కావున రాజదండన ననుభవింనవలసి వచ్చినది! అయిన నేమి! తన మూలముగా కలిగిన యీ శితుకు ళభగవంచుడగణు మ హేశ్యరుడు (వకిశియ నొనర్చినాడు, తుద కామె 'రాజువలన మన్న నలనకూడ అందుకొన గలిగినది ! వసిష్టమహాముని :

విశ్వామ్మితుని శఛాసమువలన తన నూరుగురు పతులు మరణింవగా, పుతశోక నంతవమానసుడై వసిష్టుడు కొండ వైనుండి [కీందవడీ మరణింవనుండగా, భూచేవి యీతనిని బంతివలె వ టుక్‌ ని [(పొాణములు పోకుండ చేనెను, ఇ ట్లాతని అత్త వహాత్యా [(వయత్నము వ్యర్థమయ్యెను, మహా తవశ్శాలురుకూడ నంసార వ్యా మోహమున వడి, వరితెపించుచు ఎట్టి సాహనమున్రైన నొడికట్టుదురని, వసిష్ట నంతటివా డీ వ్యామోహమునుండి తిప్పించుకొన లేకపోయెనని దీనివలన [గహింవవచ్చును. భూబేవి యాతనిక్సి బుద్ధి చవ్పవలసిన స్ధితి యుర్ప్చడెను, అమె మాట ననునరించియీ అతడు నంసాకము నుండి విము క్తి పొందుటకు శివునిగూర్చి ఫఘోరమగు తవస్సు వేయ బూనుకొని కృతాక్టడయ్యెను. ఈ వసిష్ట వృత్తాంత మీ వేత మాహోళ్చు ప్టమును 'తలుపుట కువ యోగవడుచున్నది, అగస్త గ్థముని : శివుని యాబేశము ననునరించి అగనస్తు డు తరమునుండి దథఖీణమునకు పోవుచు, మార్గమధ్యమున నున్న ఈకేతమును చేరి, యిచటి మ హేశ్యరలింగమును దూాజిం చెను, " ఇ వేతిము చేరువ నది "లీకండుటవలన, దానికొర కై. ఘోరతవస్సుచేసి, మ హేళ్యరుని యన్నుగహమున సువర్శముఖీనది నిచట [(వవహింవ జే నెను, ఆ నదీ వృత్రాంతమునుబట్ట య్‌ యితని వృతాంత మిందు చేరినది, 1దిహ్మ:

మానవమ్మాతులే కాక 'దేవతలును అవివేకమునకు లోనయి.

పా(త్రపరిశలన 1038 చెడుకార్యముల నాచరించుచుందురనియు,. [వధాన "జీవతరయు, (₹మూ గర్తులలో సవొకడును అగు విరించికి కూడ ఈ వరిఫ్ధిక్‌ తప్పలే చనియు ఇందలి (బహ్మవృ త్తాంతమువలన విశదమగుచున్నది, యుకౌా యుక్త విచత.ణ లేక స్వేచ్భానిహార ము నల్పిన అతనికి రాతీన నంతానము కలుగుటయు, అ రాతసుల శాసలను భరింవజాలక "బీవతలు వచ్చి మొర వెట్టుక్‌ నగా తత్పంహారమునక యి ఉ గుడను కుమారుని గని, వంపఫపటయు వపివవ పుతహత్యా దోవనివారణ కొరకును, సుఫు'తునికెారకను తవ మాచరించి, శివుని యన్నుగహ మున కృ ఆార్థుడగుటయు నర్యనాధార ణములు, (బ్రహ్మ చేని కే రవ్ఫని 0౧లూా యగచాట్లు జనుల కొక "పాచ్చరిక! ఊర్తనాభుడు :

విశ్యకర్శ హరుడగు ఇతడు దురహంగారము కలవ కిం ఠరనకును నృజనళ క్తి కలదసి గర్వించి (బహ్మానృష్టికి (వశిన్నష్తి చేేకు దొరకొని, అతనితో పోటీవడి ఆ నృష్టిక ర్వ కోవమున కగ్గలమైనాడు, (బ్రహ్మ యీతనిని జేరునకు తగినట్టు సాలెపునుగగుగట్లు శిపిం చెను, "చెలదికిని ఊర్ల నాభమను నామము గలదు, డార్జ నాభము భూలోకము: నందలి గజార ణ్యమున బల్యన నములో నివసించి, లివి సేవించి మఃూ_కివి పొందినది, సాలెపురుగు శివునికి సేవ చేయు కట్ట! దానికి తన తంతువులతో జల్లి బల్లి యల్లి కలతో గూడు తయరు చేయుట మూత మే వేతినగును, దానివలన శివునకు గలుగు [వయోజన మేమి! (శ్రీరాముడు నము దము వై సేతువును నిర్మించునఫుడు ఒక యుకుతే, సము[దములో తన తోకను ముంచి, ఇసుకలో ఆ తడితోకను పాగ్గించి, ఆ తోకనంటుకొన్న యిసుక ేణువులను 'సీేతువుపె దులివీ, తన భ కని, పే వాధర్శమును 'వెల్పడించినదట! సాలెపురు గా మాత మైనను చేయలే దే! ఇట్టి నంజేహము ఇశాలమందికి కలుగవచ్చును, కాని. చెలదిపుకుగు దృష్ఫిలో తాను గొవృ జఉఓవచేయుచున్నళ్తే తోచును. డాని ఉవయోగానువయోగముల (వన_క్రి దానికి లేదు,

[01 (శ్రీ కాళహస్తి మాహాత్మ్యము ళా నొనరించు దేవాలయాది నిర్మాణము నర్య వ్యాపి యగు భగవంతు నికి తగినదనియే చాని తలంపు, దాని (వగాథి భక్షి దాని నిర్శా*ము: వల్ల నే వ్య కృమగుచున్నది, ఇక శివుని యన్ముగ హము కలుగకుండుట య్బొ? అదిము కి వాొందుటలో అశ్చిర్య మేమి! డార్జ నాభు డిట్లు తన తిప్పునకు శిత ననుభవించియు మో,మమును దూఎగానను, కాళుడు :

పాతాళమునందలి నాగము లన్నియును శివుని జీవించుటకు రాగా, ఈ కాళుడు మాము భార్యతో వినోదించుచు తన చేవా ధర్మమును విన్శరి+-చి మహేశ్యరునకు కోవము తెప్పించెను,. ఇతని (వయా వ్యామోహామే యితని అవరాధమునకు తగన శిత ననుభ వింప జేసెను, శివ్రవి యానతి ననుసరించి భూమికి వచ్చిన కాళుడు దవీణ క్రై లానమగు (న్రీకాళహా స్తియందు భగవదిచ్చ ననుసరించి నిత్యము రత్నముల నర్పించి జేవించుచుండెరు, పూజ చేయుట కువయో గంచునవి వత, పుష్పములా+ రత్నములా! అను నందేహ మక్క_ర లేదు, మిక్కిలి విలువగల రత్నములముందు విలువ లేక అల్ప కాలము ననే రూపుచెడు పువ్పములు, వనములు ఒక లక్కయా! తాను రత్నములతో చేయు పూడయీ సర్వో త్తమమని కాళనర్పము భావన! దాని దృష్టిలో వత ఫపున్చకులు వసకిమాలిన చెత్త చెదారములు! తన రత్నిపూడవలన కాళున కహాంభావము కూడ కలిగినది, అది లేనిచో, తాను బా_సితో విరోధించుటయు. ము కిని పొందుటయు అసాధ్యము లే యగును, తాను నకర్పించిన వత పువ్చములను తొల గించుటవలన నే ఇాళునివై గజమునకు (కోధము కలిగి యది విరోఢ ముగా వరిణమంచి [వతీ కారమునకు (పోత్పహిం చెను. కాళు డవాంశార పూరితుడై నను, కై వల్నమును పొంనుటకు ఆతనికి గల (వగాఢమణ౫ వర మేశ్వర భ_క్రియే కారణము. హసి:

అణాతీ వా స్తీ శివుని వమభగణములో ముఖ్యుడు. తాను ర్ముడ

పాతపలి!ర6న [05 కిం రుడననియు, తన శిందును ఎదురులేవనియు నితని భావన, అందు వలననే వాకిటి కావలివాకుు వలదనుచున్నను "లెక్క-చేకుక ఆడ్లు వడిన యా ద్వార పాలకులను [తోసికొని భఛివనములో (వ వేశిం చెను. అపుడు పార్యతీ వర మేశ్వరులు ఏశాంతమున నుండిరి అట్టి నమయే మున వాని రాకకు కోపించి హోమవతీదేవి పేరునకు తగినట్టుగా బాసి యగునట్లు వానిని శ పిం చెను. అవ్వుడుగాని, హా స్పికి చనతవ్వు "ఇలియ లేదు, దండన విధింపబడినన్నుడే అహంభావి తన తవ్వ గు రింవగలడు. దండన లేనిచో దుర్గర్యమునకు మేర యుండదు, గజ రూపియెన హా సి! పూర్వజన్న నంన్కా-ర మును బి పూరిగా శిన భక్షి యలవడినది. సువగ్గముఖీ నదిలో న్నానమాచరించి ఆ నదీ జలముళో శివలిగము నభిషే.కిం ది వ(తెములళోను, పువ్చముల నోను పూజ యొనర్చుట గజ రాజు నిశ్యకృగ్యము. దిని దృష్టిలో అనర్హృములగు రిత్నములు వనికిమాలిన రాళ్లు! శివపూడకు వత పుష్పములు తవ్ప "వే రేమేియు వ సిక రావు, రత్నములతో పూజించుట రాళ్ళతో ేవుని కొట్టటయేకచా! అది మవహోవరాధము, మహో వరాధమగుటవలన నే ఆ రాళ్లను [కిందికి (తోసివై చి తాను తెచ్చిన వత పుష్పములను నమర్చించుచుండెడిది, ఆ రాళ్ల తలో పూజించిన మపహో పాపివయి (కోధము కలిగినది, తాను పూజించిన వ్యతములను,

... ఫువ్నములను కిందికి [తోయుటవలన అది యినుమడించి, విరోధ మేర్చడి వగ నాధింవ నంకల్పము కలిగినది, ఇది ఉభ యులకును నవమానమే! ఒకరి నొకరు వాధి వబూనిరి, తుదకు వర మేళ్యరుని నిర్ణ యము (వ కారము వరన్నర వీజ నమున (వాణములు కోల్పోయి శై వల్యమును గాంచిరి. అంతేకాదు పామాభరణమైనట్టు హాస్స్తి రివ్ససకు వాసోరూవమయి ని త్యానపాయిత్వమును పొంది ధన్యతేను గాం చెను, తిన్నడు :

/ (శ్ర) కాళహస్తి అనువడి నృృరణకు రా "జేగయే లీన్నసి వృలాం ఈమే తొలుత స్ఫురించును, ఈ (వబంధమునందలి పాత్రము లన్నింటి

[06 (శ్రీ కాళహ వీ మాహాత్మ్యము లోను తిన్నని పామే ముఖ్యమైనది. తిన్నడు ఆటవికుడు, అభము, శుభము ఎరుగనివాడు, యుకాయుగ్త వివేకము ళూన్యము, బోయల కుచితమగు మృగయాదిక మును నేర్చెనేగాని విద్యను నేర్య లేదు, వ్‌ జన్నాంతిర వాసనవల్లనో (నగాఢమగు శివభక్తి అలవడినది. అతనికి న్యవ్నములో శివని దర్శన మగువరకును ఆ భ_శి హృదయాంళరగ్లీనమై యుండినది. అది మూఢభ క్రియ కావచ్చును. [వగాఢముగా ఉన్న భక్తి యోదైనను ఉ తమమే!

"వేటకు పోయి కొంత తడవు జంతువులను వేటాడి వినోదించి, [(శమవలన వాంతిని కోరిన ళన్ననికి నిదవ్హైను, ఆ నిద్రలో స్వవ్నము।! న్యవ్నమున వివ్సుని సాయోత్కా.రము! ఇది యాతని శివలింగ దర్శనమునకు పఫపూర్యరంగము! వృశుముుకిద కానవచ్చిన శిలా శివలింగము నజీవమనియీ ఆ అవమాయకడు భావించెను, ఎండ, వానలకు గురియై, అకలివప్పికల కగ్గమై తేన "వేలు ఫు వాధవడు చున్నాడని మిక్కే. లి వరితవించెను. ఆ లింగము స్థాణావనియు, కదలి రాజాూాలదనియు తిన్ననికి "తెలియదు, లనతశో ఉదడుమూరికి రావలె ననియు, అన్ని సాక ర్యములు “తాను చూచుకొందుననియు ఎంతో (వ్రార్ధిం చెను, (వ యోడనము లేక పోయెను, “+బ్సీవ్రు కదలిరానిచో నేనుకూడ ఊరికి పోక యిచటనే ఉండిపోయెవొనని. భీష్టించుకొని యచటనే కూలబడెను, అశనిని వెవషకుకొనుచు తోడివారలు వచ్చి యూంరికి రమ్మని ఎంత యో బతిమాలి. * ఈ లింగము నాతోకూడ వచ్చినయెడ నేని౧టిక వత్తును. లేనిచో రానూ అని తిన్నడు మొండిపట్టు సమైను, వానేవు చేయగలరు! శివలింగమును శమ యూంరికి రివ్పించుట సాధ్యమా అందువలన నే నూరుమూట చెవృ "లేశ వారు అతనిని విడచి వొవలసివచ్చినది,

కీటక సరీన్బ్ఫవ, మృగములును శివునియేడ గొవ్ప భక్తి గల్లి యున్న ట్లీ వబంధమున చెవ్చబడినది. వాని భ_క్రికంళ₹ను లిన్నని భ క్రియ మేలైనగి, వెనుకటి బన్హమున అవి ఉత్తమ వంశములం దుద్భవించి తమ యవరాధమువలన ఇావవశమున కీటకాదు లయినవిం

పాశపరిశలన 107 వానికి జన్మాంతరవాననవలన భక్షి యలవడుటలో ఆశ్వ గృిగ్యము లేదు, తిన్నడు బేవువిచే మాంనమును కూడ తినిపించెను !

పరమవవితత్రమగు శివలింగమున శెంగలిసేటితో అభిపే.క మొనరించుటా + మాంనపుముక్క-లు నివేదించుటా! ఇట్లు చేయుట మహావరాధముకాదడా? ఇ ట్లానర్చుట భకా(గేనరుని లవణము | అని నంబేహము కలుగవచ్చును. కాని, సదాచారమేదో, అనా చార మేదో ఆటవిక బాలున శెట్టు తెలియును! తాను ఒనరించున దంతయు ఉచితమనియీ అతడు భావించెను, అతని నిష్క-ల్బృవ పసృాదయమును "దేవ చేవుడును గురిం చెను, తిన్న దేమి యొనరించినను ఆ 'ేవ్రనకు సమ్మత మే ! అత జేమి కోరినను, అశ్లు చేయును శొవు ననే రీన్నడు నిన్సనిచే మాంగపుముక్క_లను తినిపించగలి౫ను,

ఓిన్నని [వగాఢభ రిని శివాహ్మణునకు ఇణావనోరి ము హేశ్వరుడు తన కంటివెట జలధారన్కు ర ్కధారను కూడ [వవహింవ జేనెను, ఎన్ని చికిత్సలకును లొంగని ఆ కటిజబ్బును మాన్సుటకు లిన్నడు తన కంటినే యర్పిం చెను, అదియే తగిన చికిత్స యని గుర్తించి, తన రెండవ కంటినిగూడ ఊడబెరికి ముక్క-ంటి కంటికి (వత్యాన్నూయముగా. నిలువ యత్నించినపుడు మహే శ్వరుడు (వత్య'£ మయి నివారించెను,. తన భి కికంళచబ ,'అటవికుడగు లిన్నసి భక్రియే అత్యు త్తమమని శివ ఛాహ్మణుడు [గ్రహింవ గలి గను,

ముక్క-ంటికి తన కంటి సర్పించిన కారణముననే తిన్నవ్బ్చ శన్నవ్చ యయ్యొను. నాటినుండి అతడు కన్నప్పగనే (వసిద్ధుడు. కన్నవ్చ నామభేయమునే దవీణచేశమున వాలమంది వహి-తురు. లిన్నవృ నామము ఎక్కు-వ (వచారమున ఉన్నట్లు కానరాదు. శివబాహ్మణుడు :

నదాచార నంవన్నుడయి, వారము దినముల కొకసారి వచ్చి శినలింగమును పూజించి పోవుట శివ్యాహ్మణునికి వరిపాటి. అతడు

108 శ్రీ కాళహ స్తి మాహాత్మ్యము ళివభ క్తుకగు విపు డగుటవలన నే శివ చాహ్మణుడను వాడుక వచ్చి నట్లున్నది, అతిని యూగరేమో, ఉళీమో మనకు తెలియదు, వార మున కొకసారి వచ్చుటవలన అతని నివానము సుదూరమున ఉండి యుండునని తోచుచున్నది, వామాఛవార వరాయణుడగు లతీన్నసియం బెట్ట వాత్సల్య మో, నదాభార వరాయణుడగు నీతనియందును మహే క్యరున క టి వాగ్పల్యము కలదు, కావుననే తిన్నని భ_క్షి౨ి చూవి, యీతని దురహంకారము నణచి, ప్‌ రిరువురికిని క్రైవల్వపచవి నను (గహిం చెను. తనతోపాటు లిన్ననికిని నంసారబం; మోషమము నను (గ హీంవవ లెనని కోరు ఈ శివ బాహ్మణ భక్తుని యుదార పహ్బూద యము (వశంసింపవగినది. నక్కెరుడు :

నర్కీరుడు తమిళభామయందు మహాకవి, పాండ్య రాజు నాస్థాన విద్యత్క-వులలో అగ శేశికి చెందినవాడు, తాను మహో కవి ననెడి అహూంభావ మితస కధికము, దోమైకదృక్క-గుటవలన కివ్రని రచనయందును తవ్పువట్టి యా దేవదేవుని ోధమునకు గురి యయ్యను, ఇకావ్యగస్తుడైన పిదవనే వళ్చా త్తప్తు డె తన్నన్ముగహింవ ఫ్‌ లెనసి శ్‌వ్ఫప (వార్ధిం చను? ఇగోసికి మ హేశ్యరనియందుకంట ఆతని పుుతుడగు సు బహ్మూణ్యనియం దే భకిఫావ మధిక మని లోచు చున్నది, నల్కీరునీ ఇావవిము కక్రికి సుబవ్మాణ్యుడే ఉపాయము చెవూటయే కాక్క, అవలీలగ శావవిము క్తిని గల్లి”చిను, భూతమువనకు చిక్కి. చావ సిద్ధముగనున్న యితని కే కాక, యిశనితోడఉన్న యితరు లనుకూడ రవ్నీంచెను, తుదకు శావవిముక్తుడై శివుని పెక్కు.విధముల స్తుతించి కృ తార్జుడయ్యెను, మాణిక్యవల్లి వ

మధురాహపరమునందలి -వేశ [లలో మాణిక్యవల్లి చజీరుగాంచి వది. తన వృత్తివలన విశేషధనము నార్టించివ యువతి, ఈమె తశ

ప్రాషతపరిశీలన [108 పుతికలను తమవృ త్తి నవల-బించవలెనని ఎన్ని యో వేశ్యాధర్శ ముల నువజటేశించెను. శివభ క్తి పూరితహృదయలగు అఆ వేశ్యా పుతికలు చానికి నమ్మాకింవ లేదు. వారి హృదయమును కూగగా నెరగియు ఈ 'వేశ్యమాత వారిని తన వృ త్తిలోనికి దింపుటకు నిశ్చయించెను ఈ నిర్బ్భంధమువల్ల నే వారు కన్నతల్లిని విడిచి (శ్రీ కాళహ సికి (వయాణమగుట నంభవించెను, తన మొండి వట్టుదల వల్లనే యీమె పుతికలకు దూర మైపోయెను, వేళ్యాప్యత్రికలు :

వీర 'పేశీమో మనకు "తెలియదు, ల్ని చేరు శెవ్పిన (వబంధ కర్త వీరి నామములను 'తెలువకుండుట యొక లోవమేు కావచ్చును, అయినను జీన చెప్పనంతమాతమున కథ "శీవియు లోవము కలుగ లేదు, అమాయికలగు నీ శాలికలు తమ్ము (శ్రీ కాళవా న్తీ శ్యరుని సన్నిధికి లీసికొనిపోవువా "రివ్యరా! యని యోచించు చుండగా, వీరి వాలకమును చోరులు కనివెోఃరి. వారు జంగమ 'నేవములు వేసికొని, తల్లికి తెలియకండ వీరితో మాటలాడి, 'శామును అచ్చటికి పోవుచున్నామనియు, భద్రముగా ఆ శ్నేతము వేర్వ సగలమనియు నమ్మించి, అఆభరణాదియు కలగు నీ కాలికలను అర్హ రాతి సమయమున తమవెంట రమ్మని కోరగా వీ రశ్షే చేసిరి, శిన భ కులందరును ఉత్తములే యని వీరి తలంపు, అందువల్ననే నిన్పం "చేస ముగా వారి ననునరించిరి, పవీరియెడ మ హేశ్వరునికి వాత్సల్య మధికము, కావుననే దొంగ లెన్ని సారులు వీరిని హత్యచేసి వీరివద్గ నున్న ఆభరణములను, ధనమును అవహరించదలచిననుు అతడు నూరు వేవముో వచ్చి ఆ [వయత్నములకు విఘ్నము లాచరిం-చచు చుసే యుుణెను, చివరకు దొంగలు భయవడి పారిపోవలసియు వచ్చెను,

శివుడును, (వమధులును జంగమ వేషములతో వచ్చి వీరి? రమించి. సుకవీతముగా (ప్రీ కాళహస్తీశ్వరుని నన్నిధిని చే

110 (శ్రీ కాళహ స్తి మాహాత్మ్యము మాయమెనపిదపే జంగమ వేవధారులు శివుకును, అతని యను చరులు నని వీరు [గహింవగలిగిరి. తాము కోరిన బేవుడుత మళోనే యున్నను 'ఇలిసికొన లేనందుకు మిక్కిలి విచారించిరి, ఏరి భకికిని థ్‌్య సాహనములకును నంతసించియీ "బేవచేవుడు వీరికి బేవల్యము నన్గుగహిం చను. చోరులు ;

అమనాయకులును, భగవద్భ కులు నగువహారికి ఎన్నడును హోని కలుగదనియు, సర్వదా భగవంతుడు వారివెంటనుండి కావొడు చుండుననియు, మోనగాండ [(వయత్నములు పఫలింవజాలవ నియ్యు ఈ దొంగల వృళతాంతమువలన తెలియుచున్నది. ఫ్‌్ర నంక లము ఫోరమైన దేయెనను, జంగమ వేవములను ధరించి యుండుటవలన మ హేశ్వకుడు వీంని శిషీంవక అడవులపాలు మతము చేసెను, వివిధ పుణ్మన్థలములను దర్శించుటవలన కొంత పుణ్యము లీరిక్షి లభఖంచినది, వాలి:

వానరరాడగు వాలి గొప్ప శివభక్తుకు, తా నెచటిశేగినను ివలింగమును తనతో తీసికొనిపోయి నిత్యము పూజించుచుండును, పూజానంతరమునగాని భుజివడు, ఇపు డారణీనది యున్న చోట పూర్వ మొశ సరోవర ముండెకిఏ, వాలి యొకవ్వు డందులో స్నాన మాచరించి తన నజ్జ్ఞలింగమును తత్తీకమున నొక వీరమువపై నిలిపి, పూడ ముగిసినపివప, దాసిని తీయబోగాా అది వీరమునుండి రాలేదు, మవాబలవంతుడగు అతని [(వయత్నము వ్యర్థమయ్యెను,

తన్ను మించిన బలశాలి లోకమున బేజని వాలి గర్వము తనతో వోరకి నంకల్పించిన "రావణుని నాల్గు నముదముల సళ్లు (లెగించి, య.మి-ంచి విడిచి పెళ్లైను. అట్టి వాలి గర్వమును న్‌ప్ర డి ట్లణ చి వేసెను, గర్య మణగివోయిన వాలి తన్ను విడువవద్దనియు,

పాత్రపరిశీలన 11 రనతో రావలెననియు. శివలింగమును (ప్రాస్థించను,ు నావలన వ్‌ెన త్‌వ ఉన్నయెకల చాసిని డిదుకొందున నెను, *ీసీ అవ రాధ మేమియు లేదు ఈ సరస్సు న న్నాకర్ష్తించినది దీని లీరమునం చే నివసింప నంల్పించికిని, నే నెల్తపుడును నీ వృదయమునందే యుందును, వివారింపకము” అని ఆ శేవుడు వాలి నూరడిం చెను, దీలాగుననై నను నివలింగమును కదలించవ లెనను వట్టుదల చాలిక్తి కలిగినది, “'తనవల్మ ఎట్టి అవరాధము 'లేనవ్వుడు శివను దేల కదలి రాకూడదు 8! నరోవరముమిోది వ్యామోహమే దీనికీ శఆారణమాా 1 అయినచో ఆ సరోవరమును పూడ్చి వేసినసయెకడల తనంతట తానే రివుడు కదలిరాగలడు”” అను అలోచన వాలికి కలిగెను, "వెంటనే చాలి యా (వకథ-నున్న కొండను 'పెకలించి తచ్చి నరస్పులో వడ వేసీ చాసిని పూడ్చి వ సెను, అయినను శివలింగము కదలబేదు. ఆ వరం త్రమునుండి [పవాహము బయలు దే3 నది యయ్యొను, వాలి సిగ్గువడి నాటిదిన మువవానముతోనే విచారించుచు అటనుండి వెడలిపోయెను,

ఈ వాలి పృతా-తమువలన వాలి గర్యభంగము, అరని గొవ్చ శివభ క్తి గొవ్ప భుజబలము నృష్టమగుచున్నవిః అర్జునుడు :

అర్హునువిప్శాత యీ (వబంధమున లిన్ననిప్మాతే రంగ భూత మైనదె మాన మే! తొలి జన్నమునందలి అర్జునుడే మలి ౫న శ్రమున కిరాశుడగు తిన్న డై పుశ్రైను, వ్యాసుని యా చేశము ననునం- చి అర్జునుడు శిచ్చనివలన అమోఘమగు వాకఠఘవ తాన్ర్ర్యమును వడయుట క్రై ఇంద్రికలాదివ యు ఫఘోరమగు తపస్సు వేసెను, శివు డాతెసి శ ్క్రిఏ పరీ,+0చుటకై కిరాత వేవమున వచ్చి, అతనితో పోర, యాతని శకి మెచ్చుకొని, (వత్యపే మై పాఠువతానస్ర్రైము ననగ హిం చెను, అర్జునున కంతతే తృప్తి కలుగలేదు, ముక్తినికూడ కోరెను, తాని, అర్జునుడు యుస్ధమున బంధుమిత్రులను వరిమార్చుటవలన

శ్‌[తె శ్రీ కొళహ స్తి మాహాత్మ్యము పొావమును మూట క ట్రక్‌ నెను, శావన ఆ జన్ఫుమున ముక్తి కవ కాశ ములేదని మ హేశ్వ్యరుడే "ళలివెను. ఆ పావమునకు ఫలముగా అతనికి కిరాతజన్న కలిగెను. శివుని యన్ముగవామున కిరాతజన్థుము నంటబే అది లభిం చెను. రసవిషయము ?

కావ్యమునకు రనమే జీవనమని ఆలంకారి%ల సిద్దాంతము, రనములేని కాన్గము కావ్యాభాన మగును. అం దలంకారములున్నను జీవములేని క భేబరమునకు పెట్టిన అలంకారములవలె నివ్వ) యో జనములు, "తెలుగు కావ్యములలో చాలవరకు (వబంధము లే! అందు రనమే ముఖ్యమని వేరుగా చెవృనక్క-ర లేదు.

మన [(వబంధములు సాధారణముగా శృంగారరన (నధాన ములుగ నే కానవచ్చుచున్నవ్‌. (వసిద్ధ (వబ-ధముల వద్ధతి నే తక్కిన [వబంధము లనునరించుట కానవచ్చుచున్నది, పురవర్ణ నము, "రాజ పగ్గినము, అతడు వేటకు పోవుట, అచట అపూర్యు సౌందర్యమున విలసిల్లు యువతి కానవచ్చుట, వరన్పరావలోక నము, అన్నోన్యాను రాగము, విరహావేవన,ు రాయబారములు, వివాహము-ఇవే తర చుగ కాననచ్చును. ఇట్టి [వబంధములలో థృంగారమునకు తవ్న ఇతర రనముల కవకాశము లేదు, కొన్నింట వీర. భయానకాది రనము లున్నను, అవి అంగరనములుగ నే యుండును. వీరము మున్నగు రనములు (పధానముగా ఉన్న [వబంధము లరుదు, పహోస్యరనము ముఖ్యముగా గల ఆ ర్యాచీన్మవబంధము చంద రెఖావిలావ మున్నది;

(ప్రీ కాళహా సి వమూహాత శ్రిమున ఫృంగారమునకు (వాథా న్యము, తగినంతగ లేదు. ఒకటి రెండు ఘుట్ట ములలో మాత మది కానవచ్చును, ఇది మాహోగ్య్య [వతిపాదకమగు (గ్రంథ మగుటవలన భ కిశే యిందు (వాధాన్యము. [(వబంధ ములో రనము (వధానము గడా! మనకు త్‌'మ్మి5 రనములే కానవచ్చుచున్నపి, రోొందరి మతమున ఎనిమిదే లనములు, ఇౌంతము వారి మతెమున రనమే

పా(త్రపరిశీలస [15 కాదు, భ_క్రిరనముల వట్టికలోని శెక్క- లేదు. ఇది యెట్లు కుదురును! అని కొందరికి నంబేహాము శలుగవచ్చును, రతి ఒక స్థాయి భావము, అది స్రీ విషయమునను, పుతాది వివమయమునను, 'ేన విషయ మునను ఉండవచ్చును, (స్రీ విషాపమైన రతి శృంగారరన మగును, ఫు(తాది విషయమయిన చో వాత్సల్యమగును, దేవ విమయమెనచో భక్తి యగును, ఇందు శృంగారమునకు రనమని వేళు. వాశ్చల్యము, భ_క్రి భావము లగును, ేరులో భేద మున్నడి గాని అనుభవమూో భదములేడు, అఆలంకారికులు

“రతి ర్షవాది విషయా వ్యభిచారీ తథాంబితః,

అని బేవాది నిమయకమగు రతిని, వ్యంగగమగు సంచారి (వ్యభిచారి) భావమును భావమని చివ్వుదురని చెప్పుచున్నారు. కావున భ క్రియు రననమానమే! భకిరన మను వాడుకయు (వసిద్ధముగా ఉన్నది. 'రాజదాసియొక్క్యయు, లీన్న వియొక్క.యు నత్కీరునియొక్క్యు, వే శ్యాక న్యలయొక్క_యు వృత్ర్తాంతములను వరికించునపు డీభకక్తి భావము ఇాగుగా స్ఫురింవగ లదు, రాజదాసీ జంగమలింగ మూ రతో - పీ. బిజమాడు దేవర నిజక్పవొదృష్టి 6 జన్నారు నాయిల్లు వీడారు మీకు

నాకు మీ పాదార్బ్భనముసేయ నురులింగమ్వూర్ధి చేకుజె వచ్చి మూ ర్తమాడి

యొడయ చ్విత్తేశ నాయువికిని మజ్జనంబాడీ శివార్చన మాడబేకు

విచ్చేయు(డు విభూతి వీడియంబందుకో జంగమస్వామి నా నదనమునకు

నోగిరంబులు మంచి మేలోగిరములు, నావటించెద౬ బదుడు మీ రారగింప.

(బ్రిలిదినంబును జంగమార్చనము లేక, తనివిపదనొల్లి .... ........ అని వలికినదానిలో భ_క్టిరనము వెల్లివిరియుచున్నది, దశ్నిణటేక మున కన్తాటక్కపాంతము వీరైవమున క్మగవీఠము, అచటి జంగ ములు మతవచారకులయి యితర | పాంతములకు వచ్చుచుందురు కన్నడవపదముల నువయోగించి (ప్రార్థించిన చో జంగము తృ విశ

0-8

క్ష[శీ (శీ రౌళహ న్తీ మాహాత్మ్యము తన ప్రార్థన సంగీకరించునని రాజదాసి యాశయము కావచ్చును. ఆందున నే ఆ వదముల నువయోగించి యావ్వోనించినది. ఇం దానెం భ $ీిభావము పరాశాష్టు నధిగమించినది. లది కీటకమై యున్నను మహేశ్యని ప్రార్థించిన విధవ గ మనార్హ ము, శా. దేవా? విన్ను మతింపలే, నధమబుద్ధివ్‌ , వేదశౌస్తంబులున్‌ రా వేపాటియు వచ్చినన్‌ _ళుతులు శాస్తంబుల్‌ వినుం జెప్పంగా లే వాద్యంతము లన్న6 దద్విధులకున్‌ లెక్కింస(గా శక్యమే 'పేవాధర్మము మేలుగా కమచు వీ (శ్రీపాదముల్‌ గొల్బితిన్‌. [ఆళ్వా+ 2. పద్య 104] సర్పముభ క్రియు నం స్తుతింవదగిన టే! క ౦ంట కాన్వితములగు వత పువ్సముల నవ్వడొ పాపాతు ్రడు సూజింవ గా ఎట్లు నమ్మలించితి వని భశ్యా వేశమున శివ్రనే ఎదురు వశ్న వేయుచున్నది. కంటి మంటచే ఏల వానిని ఛన్మము చేయకుంటి వని నిందించినది. ఉ. కంటక మెట్లునాక సుముఖత్వము నొందితిపయ్య పార్వతీ కంటకితాంగ బాహు లతికొయుగసంగతి(టోలె దుఃఖకృ త్కృం౦టక బిల్వికౌక నుల కాండము లె త్తిన 'మోచిమోచి ము క్కంటి । యెజుంగపే! నొనటి కంటి మహ త్త్యము సీకు( గల్యటిన్‌ , [లశ్వాం 2. పద్యం 117] శాళుని భ_క్తి నుదహరించుట కీ పద్యము చాలును, సర్సము నిందించినశ్లు గజరాజుకూడ భగవంతునియెడ గల భ_క్యరిశ యమున నిందించిన పద్యములు మిగుల మనోపహాూరముగా నున్నది ఉ. అచ్చపు ఏీలవర్త దృషదావళి నల్లవి కల్వ రేకులే ? సపచ్చవి రాలు బీల్వ నవస్యత్రములే ౪? యరుణాళ్య భంగముల్‌ విచ్చిన యెజ్జదామర లె విశ్వవతీ ః విరపోపలంబు లె ట్ర చ్చుదలయ్యె పీక, నవి యందునే గంధ మృదుళ్య శై త్యముల్‌ ? [ఆఅళ్వా, క. పద్య. 121]

పా(త్రపరిశీలన 11క శావవీము క్రైని పొంది రుదగ ౫ కారములు చాల్సీన కాద "వేయ భ[దగజములు “రగడిలో చేసిన శివస్తుతి భ క్షిరనవిలసిత మై మూఢభ క్తి గల - తిన్నని శజీవలనలనను, (ప్రార్టనలవలనను నిప్పుడు అతనిపై వాకృల్యము కలిగియున్నను, భ్‌ _క్ష్యతిశయమును వరీఖీంవనగోరి కరకుట్ల నారగింవపోగా ఆ మూఢభ కు డొనర్చిన క. వీ వారగింసకుండిన, జీవన 'మేమిటికి నాకు, శివ । సీ వదరా జీవములమీ6ంద€ (బాణము, లే విడుతు నటంచు (వాలి యేడ్వం దొడ(గెన్‌. [ఆళ్వా. క. పద్యం 01] (పాణములు విడుతునను (పతినతోపాటు వడ్చుట భక్తిరన మునుగూడ నతని కన్నీటితోకూడ (వవహింప జేయుచున్నది, తిన్నని 'హార్చి యింతకం3ు ఎక్కు-వ తెలువనక్క_ర యుండదేమో! శివ కాహ్మణువు “'పాంతలు ళం గవ్చినో ($.100) అను పద్యములో నిందారూపముగ స్తుతించెననియే కెన్సవలెను. అం దతని అపారభ _క్రితోపాఠ€ఎు అట్టి నిందను సహించిన మ హేశళ్యరుని వాత్సే ల్యముకూడ వ్య కమగుచున్నది, సు బహ్మణ్యుని నల్కి_రుడు స్తుతించిన క. ఓ శరణాగత వత్సల 1. కాశవన [పభవః దీనకల్చ్పక । యావ న్నాశకర 1 దురితగిరి దే, వేశ। ననుం గరుణంజూడవే, నుఖి నగుదున్‌. [(ఆళ్వొ. 8. పద్యం 210) అను వద్య మూతని భక్తిని తెలుపుచున్నది, వే శ్యాపుతిక లకు వసితనమునుండియు శివభ క్రి యలవడినది, వారి వసితనమునందలి యాటలును శివవరములుగనే యుండినవట ! చ. కనకశలాకలం దెగడు కన్యలు కట్టిన టొమ్మరిల్లు శం భువి గుడి, బొమ్మ శంకరు(డు, టోనము గుళ్లైనగూడు, వేడ్శం వే

|18 (శ్రీ కొళహ స్త మాహాత్మ్యము సిన పనులన్నియున్‌ శివుని సేవయొనర్ప6గ6 దిడ్డపొట్లుగా మనమున నూహచేయుదురు, మానునె తొల్లిటిజన్మ వాననర్‌. [ఆశ్వా. టీం పద్య 21] వాంేమి యొనర్చినను, దానిని భగవత్పర మైనదానసినిగ నే భావించుట వారి భ_క్రిభావమునకు (వతీక, వా టీ (వబంధమునందలి పాత్రము లన్నింటియందును భక్తీ బాగుగా వరిపోమీంవబడినది, రాజదాసి మాయాజంగమమూ ర్తితో కూడినపుడును, (బపహ్మా సరస్వతితో విహారించునపుడును, ళథబరుల కాని జూతరయ-దును శృంగారరనము వర్ణితమయియున్నది, డ్మ్‌గుడు రాతసులతో యుద్ధముచేయు న-దగ్యమున భూపిన [కోధము శ₹ౌద్రరనమును వ్య కము చేయుచున్నది. రాత్‌సులపయి ఉగుడు [వ యోగించిన శరములు వమ్ము కాగా. భా (కోధాగ్ని (ప్రభరీతి కోణరుచి దృకో్క్క_-ణంబులం జింద(ంగా 'వేధోఒండంబు కలంగ నార్భ్చి శరముల్‌ పేవేగ కోదండ వి ద్యాధా రేయత మీఆ నేసె మనుజాహారౌఘ దేహా ధా లాధొతకీతి ధూళివాళిగ మృగేం్యద్రన్యందనుం డద్ధతిన్‌ ం [(అశ్వా. ఏఓ వద్య, శరీ] వారలపై సిబ్బంభించి తన [వతావమును చూపెను, ళా, దిక్కుల్‌ (కక్కదలంగ చకగుణ సంద్‌ీ ప్రధ్వనుల్‌ మీజలగా 'రెక్కల్‌ వచ్చిన కాలసర్పముల పేర్మిం గంక ప్యతంబులన్‌ జొక్కుంబైన విశాతబాణముల నా జోదేనె బీతాశముల్‌ (గుక్క? (మింగ6ంగం (గొ త్తనెత్వరుల వాగుల్‌ పాఅం్యగవ్యాదులిన్‌. [లళ్వా. 2. పద్య. 52] వీరరనమున కీ యుదాప్కాతి చాలు ననుకొందును, కోపించిన యాదవరాజు దాసి తల గొరిగింవగా, మాయా జంగ వముమరార్హి యన్న్ముగ పామున ఆమెుు ఆ వంటనే శేశనంవద కలిగ వనుకటికంశు అధికముగా ఆమె శోభించినది, ఈ యొడల

(వ్రబింధ విశిస్టత 117 విన్సయము స్థాయిగా గల అద్భుతరసము వర్శితీము, ఇక్షు జంగమ "వేవములు ధరించిన దొంగలనుండి వేశళ్యాపు[తిక లను లిఫ్రడే జంగమ 'బేవమున రత్నీంచెను, వారి నాతడే [శీ కాళహా_స్తియందలి "దేవాల యముదగ్గరికి తీసికొని పోయి, అచట తన పరిచరులతోకూడ అంత ర్‌ శుడయి వారి క త్యం ఆాశ్చర్య్యమును కల్లించెను, ఇదట కూడ అద్భుత ర సము వ్య కృశుగుచున్నది. యాదవ రాజునకు (శీ కాళహస్తి వమూావోత్న్యము నంతటిని ఏవరముగా వెప్పీనపిదవ మూాయాదడింగమ మూరి మాయమై, ఆ రాజున కాశ్చర్యము కల్పించను, ఆ నింత వరకు మాటలాడుచుండివది మ హేశ్వరునితోడనే యని అవ్వూడు మాత మే రాజు (గ్రహింవగ లైను, మిగలిన రనములును అక్కడక్క-ఒడ స్ఫురించును, వోన్యరసమునకు నూ తే మిందు లె వొనగ బడీనట్టూ "లేదు,

(పదింధ విశిష్షత

అరధ (వ బంధములందు కభాంత మల్ప్చ్పముగను, వర్ష నాంశ వుధికముగను ఉండుట సర్యనామాన్యమగు విషయము, కాని యా (వబంధ మున క థాంశమధిక ముగను, వర్ష నాంక మల్చ్పముగను ఉన్నది, మూాహోత గ మును వివరించు (గ్రంధములలో కథాంశ మున్న నే దానికీ తగిన [వ యోదన ముండును, దీనికి త ర్యాత ర-చచింవబడిన పొండురంగ మాహోత శ్ర ్రమునందును ఈ రీతినసే కథాంళ మధికము,

(వబంధములలో క్‌ొస్ని యా శ్వాసము లే (శో తలను, వరఠరితలను మిక్కి-లి ఆకర్షించుచుందును, మనుచరిత్రము, వసుచర్మితము, పారి జాూతెవహర ణము మున్నగు [వబంధములలో తొలి మూ డాశ్యానము లనే అందగును మెచ్చుకొందురు, మలిభాగము తొలి భా్గగమంత రనవంతముగా లేకుండుటయీ దీనికి కొంత కారణము కావచ్చును, ఈ (ప్రబంధము తొలినుండి చివరివరకును ఆకర్ష ణీయముగ నే యుండును, ఇందలి [ప్రథమా శ్వాసము నందలి కుహినాదంగముమూ రి వృతాఎతము, ద్వితీయా శ్యానమునందలి శ్రీ-కాళ-హా స్తుల పూర్వడన్న ము క్‌

118 శ్రీ కొళహ న్తి మాహాత్మ్యము వృతాంలములు, తృతీయా శా్యానమునందలి తిన్నని కథ, నల్కీ-రుని వృత్తాంతము, చతుర్థాశ్యానమునందలి వేశ్యాక న్యకా వృత్తాంతము, కీరాలార్జునుల నంగరకథనము నహృాదయ పృాదయానందకరము లై ఉండును, రచనలో రొద వీరరనములను వర్శ్మించువట్ల ఆరభటీ వృ_త్తియు, శృంగారరసవర్డ నమున కై శిశీవృ త్తియు గ్యీకృతములై నవ, అనుకరణములు _. అనుసరణములు

తమకం పూర్య్యమున నుండిన కవుల (గ్రంథ ములను వఠించీి, భావానంవదాయ జ్ఞానములను నంపాదించియీ తర్వాతి కనవ్ఫ్సలు తమ: రచనను సాగించుట స్వభావసిద్ధము, "కావున అ(వయత్నముగ నైనను అర్వాచీనులు (పాచీనుల (వభావమునకు లొంగుదురు, ధూర్జటి రచనలో (పొచీనుల (వభావము కొంత కానవచ్చుచునే యున్నది. దీనికి రండు వకూ డుదాపహూరణములు-- సీ శ్రవణసుఖందుగా సామగానంబులు చదివెడి శుకముల చదువు దగిలి,

కదలక వినుచుండు కరులును గరికర శీతలచ్చాయ దచ్చీకరాంబి

కణముల చల్లని గాడ్పాసపడీ వావి6 జెంది సుఖందిన్న సింహములును

భూసుర్యప్రవరులు భూతబలుల్‌ దెచ్చిపెట్టు నీవారాన్న పిండతతులు

గడంగి భకీంప నొక్కటం గలపి యాడు, చున్న యెలుకలు( వీల్లులు నొండు నహజ

వైరివర్గ ౦దబులయు సహవాసమపుడు, చూచి మునిశ క్రి కెంతయు జోద్యమంది.

(భారతము, అదిసర్వము, ఆ. 4. ప. 24]

అను నీ వద్యము క ణా శమ పర్ణనములోనిది, అ యా[శమము నందలి జంతువులు ముని[వభావమున నపహాజవైరములు మాని కలసి మెలసి పరసర్పము మైతితో మెలగుచున్నవట! దీని వభావమే ధూర్డటి (వాసిస 0౧౮౮ [కింది పద్యములో కానవచ్చుచున్నది, సీ, తల్రి(గానని లేడిపిల్లకు6 జవ్నిచ్చి పెంచు బెబ్బులి తన బిడ్ణయట్ల

జై వికంబున గూండుదప్పి నేలనుబిడ్డ రాచిల్బ బోదల. (టోచు! బిల్లి

_యెండచే( (గాంగిన కొండకోయిల దెచ్చి యెల మావిసీడల విలుపుం (గోకి

యెడల బాసిపోయిన పిడి యేనుంగులంగూర్చి కరి విరహంబు కేసరి హరించు

ఆఅఆనుకఠ ణములణ-అమనర ణములు 119 న్రనితముల కైగవడివచ్చు శరభములమ, బట్టి యొయ్యన ధా(ిపై (బెట్టి కాదు గండభేరుండవతులు గలిగి యజువి, యాశశమము శాంతరనరూవ మయ్యె వనప్పడు.

[ ఆక్వా. 2. పద్య. 71] నన్నయ యొలుకలు, పిల్లులు, పరన్పరమై[తితో నున్నట్లు -చెవుగా, ధూర్డ్మటి చానినే స్వీకరించి పద్యము నంతటిని స్నేహ భావముతోనే నింపివేసెను, పోతనామాత్యుడు (వహ్లాదచరిత్రమున, పీ, మందార మకరంద మాధుర మున? దేలు మధువంబు పోవ నే మదవములకు విర్మల మందాకినీ వీచికలం దూంగు రాయంచ చనునె తరంగిణులకు లలిత రసాల పల్లవథాదియై చొక్కు కోయిల చేరునే కుటజములకు6 బార్రందు చం[దికా స్ఫురిత చకోరకం బరుగునే సాం[ద్రనీహారములకు నంబుజోదర దివ్య పాదారవింద, చింతనామృతపాన విశేషమ త్త చిత్త మే రీతి నితర౦ంది.( దేర నేర్చు ₹ వినుత గుణళశీల ।! మాటలు వేయునేల? [భాగవతము, ప్కంధ, 7. వ. 150] అను వద్యమును చూచిన వీదవనే ధూర్షటికి, పీ 8వు నపేకించిన చిత్తంబు చిత్తజాయత్తమై విటురిపై సావవడునె ? పవర శిపస్తుకి కథాభావంబు విను వీను లానునే కుంబనలాడు పలుకు లీశ్వ రేశ్వరమూ రి నీకింప(. గోండుచూ సన్యరూవంబు చూడ 6జనువె ? ము క్రివల్సభు ననుర క్తి6 నూడం(దలంచు కాయంబు కూడునె కాముకులను? హరుని భవహరు [శీకాళహ ప్తివిలయు, విమతియొపరించు జీప్వాక మనుజతతికి( (వ్రియము' జపస్పంగంటోవునె నయముమీజ, వారో ధర్మోపదేశంబు వలదు తల్లి 1 [ఆళ్వాం కం పద్య. 80] అను వద్యమును (వ్రాయవలెనని తోచినది. భాగ వతమున (విస్లాదుడు వారిభ కుడు. ఇచట వార కన్యలు పహారభ క్రురాండు. (వహ్లాదుడు తండికి తేన నిశ్చయము తెల్పగా, ఈ కన్యలు తల్పికి తమ నిశ్చయ మును పివరించి తెలిపిరి, ఈ యా శ్యానములోని తరి వ వనద్యము.-

కే20 (శ్రీ కొాళహ ప్రి మాహాల్మ శ్ట్‌ము చ. అమృతము€ (గోలు జిహ్వ చవియంచు( దలంచునె తేనె ? నింటిలో నమర మహీరుహ౦ బిదయమైన, నరుం డవనీశు వేండునే? యమిజన భాగ్యరూపమగు నాదిమత త్త ము గాళహ ప్తి దై వము భజియించు మానసము వారవధూ మద పొల్యమెంచునే ? అనునది కూడ ఈ భావమునే వెబ్లడించుచున్నది, భాగవతమున (స్రీమున్నా రాయణుడు, మ. నిరికిం జెప్పండు శంఖచ్చకయుగమున్‌ బేదోయి నంధింప డే పరివారంబును జీర. డ్మభగపతిం దిన్నింపం డాకర్షి కాం తర ధమ్మిల్లము చక్కనొత్తండు వివాద్మప్రోత్తత (శ్రీ కుచో పరి చేలాంచలమైన వీడండు గజ ప్రాణావనోత్సాహియై, [భాగవత ము, వ్కం. క, వద్య, 08] ఇది హృూదయంగవుముగా తోచుటచే ధూర్జటి దీని ననుకరించి ఉ. వాకీట౯ గాచియున్న హరి వారిజసంభవ ముఖ్యదేవతా నీకమునుం దలంప కవనీధరజా దరహాన లోలతం టోక సమీపవర్తులగు ప్యుతులః జూడక భక్త భ కిక న్యాకరపంకజ (గ్రహణ నె షికు.2 కడు సం([భమంబునన్‌. కా బ్ర కా [(ఆశ్వాం కీ, వద్య, 14] అని 'చెన్పీయుండును. భాగవతమున (న్తీమన్నా రాయణుడు భ కుడగు గజేందుని రవ్నీంచుటలో ఆతుకతను చూవగా, ఇందు మ హేశ్వరుడు వసిష్యని యార్షి నవనయించుటకు వచ్చాను. తరువాతి (పబలధములయందు (శ్రీకాళవా స్తి మాహోత్త సవపు టనుక ర ఆములు కానవచ్చుచున్నవి, ఒక్క. యుదావారణము-- సీ, మాటలాడందలంచి మజచిపోయెడువారు నడువంటోపుచుం దొటుపడెడువారు నూరకుండెదమవని యుండనోపవివారు బేచెదమవి లేవరేనివారు వవిబేని పవి బట్టబయలు దినైడువారు( బాడనేరకయును పాడువారు నెదురై నవారికి నెల్ల (మొక్కెడివారు (వీడావిహీనులై యాడువారు.

ఆఅఆనుకరి ణఇములు=అమసర ణములు కేల! జాలం(ద్రావియు మగుడ జే పొచువారు, దొడరి యుపదంళశభాండముల్‌ దొడుకువారు వైరి మృగయాధిదై వత యాతయందు€ బానములు సేపి శబరదంపకులు రతుల. [ఆశ్వాం 8. పద్యం 41. ] శా్యశ్రుని యాశలో మధుపాననుత్తులగు ఫశ బరదంవతుల వికారచేష్ట లీ వద్యమున వివరించబడినవి, ఈ వద్యమును చూచియె తెనాలి రామళ్ళవ్మక వి తన పొండురంో నూహోత్మ సమునందు మధు పానమ_త్తయగు నొక విధునిభాన్యను-క న్యాకుబ్ద రాజప్పుతిక చెలికత్తె సీట్లు వర్షించి యున్నాడు, సీ, దామోదరుండు యశోదా స్తన్యమానెడునవి (యొక్కు- విరిగు త్తి ని (భమింప' (బ్రొద్దులు సొచ్చెల గ్యడూదేవి కిపుడవి _పియమందు వేణు గర్భిణి గుటించి పావవగద నొచ్చె ఫణికేతు తొడలని నడలు నేనుంగుచేత నరంటు లోొరుంగ దిడబాగ్ని జడధి వెల్వడియెడువవి చూపు గానందబూ(ంచిన కీంశుకము చెలులకు శేషధృత మేరుశ+ఖరమవీష.( బొగడు, వంచకొంగిటి మన్న “పశఘాంబుజంబి పూర్వమగు వివ్కి మదివెడ పొడముదేర, మధుమదక్నీబయగు నొక్క విధునిభాస్యం [వాండు. ఆక్వా, 5, పద్యం 800] భూర్జటిళ వి మధుమత్తులగు శబరదంపతుల వికార చేష్టలను వర్శింవ గా, 'రామకృష్వక వి, యొక్క. వనితామణ్‌ ఏీకార చేష్టలను వర్మించెను ఆ వర్గ నలో ఎక్కువ చమళ్కారమును చూపెను, ఇదియే ఏనికి గల వ్య త్యౌనము, ధూర్డ టియు, రామకృష్ణుడును రాయలవారి నభలోనివా'ే యైనను, ఏరి వయస్సులో వ్య త్యాసమున్నడవియే విమర్శకుల నిశ్చయము, (శ్రీకాళవాస్తి మాహాత్మ్యము రచింవబడీనపిదప, మరి కొంత కాలమునకుగాని పొండురంగమూ+హోత (శ్రము రచితము కాలేదు. కాన ధూర్జటి రచన కిది అర్వాచీన మే! వయి అనుకరణలు, అనునరణలు వచ్చునకు మా మే! ఇట్టెవి మరికొన్ని మిగ ఉండన చును,

1వ (శ్రీ కొళహ వీ మాహాత్మ్యము ఛందోవిషయము

(వబంధములయందు ఛందోవిషయమున ఒక సం పదడాయము. కానవచ్చుచున్నది. సామాన్యముగా అవి శార్దూల వృ గృములతో (పారంభింవ బడును, ర్‌ న్నీ (వబంధములలో (పారంభ మయిన ేళలే వృత్తము లుండవచ్చును., కొసి వృ త్తములతో (గ్రంథ మూారం౦ంభ మగుట వరివాటి, [గంధము నరాంకిత మగునపుడు కృతివతి వంశావళి కృదివతి వర్ష నము ఉండును. కృతిక ర తన్ను ణూర్చియా, తన వంశ మును గూర్చియు వన్వకళొనుట కలదు, కృతివతి కుగ్లైశింవబడిన వన్ధ్యంత వద్యములు క ందములుగా నే ఉండుట సంవదాయము, అశ్యాసాంచ సద్యములు అనాధారణ చృందస్సులల్‌* ఉండును: ఆ వద్యములును, అశ్యాసాది వద్యములును నంబోధ నాంతము లె యుం డును, ధూర్జటిక వి రా నం్యవదాయముల నతికమింవ లేదు,

(వబంధ ములో (ఈ వత్తము లుండవలిను; వేశే పృ్పృత్తము లుండకూడదు” అను నియముముబేదు. కొని ఒక్క-చోటనై సను రగడ యుండుటయు, దండకమును చేర్చుటయు నర్య్యసాధార ణము, వన నిహోారము, 'బేవళా స్తుతి మున్నగు వానియందును, కొన్ని వర్ష్మనలం దును మాతమే రగడ కాసవచ్చుచున్నది, కథాంశమును వివరించు వట్ల కానరాదు. దండకముకూడ కథాంశమున ఉండదు,

ధూర్జటి మవోశవి తన (వబంధమున నయి నంవదాయముల నన్నింటిని పాటించెను, “శ్రీవిద్యా నిధమై” అని శాద్దూలవి క్రీడిత వృ త్తముతోనే (వబంధము (పారంభింవ బ డెను, ఈ (గంథమునకు కృతివతి మ హేశ్యరుదే, అతసింగూర్చిన మష్ట్యుంతములు అయిదు వద్య్వములును కందములు! (వథమాశ్యానముస వసివృమవోముని కృత మహెశ్వర స్తుతి దండక రూవమున ఉన్నది, కాద వేయ, భ్మద్రగజ ములు కలిసి యొసర్చిన శివ స్తుతి ద్వితీయా శ్వూనమున రగడలో ఉన్నది,

ఛందోవిషయము 129

రగడ తొమ్మిది విధములని అన్నకవి చెప్పెను, అవిహయ [వచారము, తురగవల్లనము, విజయమంగళము, ద్విరదగతి, విజయ భద్రము, మధురగతి, పారిగతి, కాూరిణగలి, వృషభ గతి అనునవి, ఇందలి రగడ,

జయజయ కలశీసుత గిరికన్యా కై వలినీతట కల్ప మహీరుహ

జయజయ ద&ీణ రజత&తీతిధర నంయమిపేవిత పాదపరోరుహ.

అని (పారంభింవబడినది. లత.ణమునుబట్టి యిది మధురగది రగడ, అవ్చకవి దీని లవణము సిటు చిప్పియున్నాడు.

నాలుగుమ్మతలు నాటిన గణములు నాలుగు; రెంటికి నవి విరమణములు

గలసి మధురగతి కవలను జగణము తొలగిన ధృత కౌస్తుభ కవిరమణము.

నాలుగేసి మూతలు గల గణములు (వతిపాదమున నాలుగు నాలుగు చొవ్వున ఉండవలెననియు, రెండేసి గణములకు యతి నియమ మనియు, (వతి ద్యితీయగణమును జగణము రాకూడదనియు వయి నియమమువలన తెలియుచున్నది. ధూర్త తి “ఆరెండుగణముల తర్యాత కాక, నాల్లుగ ణముల తర్వాత నే యతటిని నిల్పినాడు,

ఇత డజాశ్వ్యానముల చివర వలచచఛానుర వృ _త్తములను కూర్చి నాడు, "ఈ 1గంథములోని వద్యములలో కందము 'లే ఎక్కు. వ, తర్వాతి ఖ్‌్సము ఉత్చలమాలలది, ఆ త ర్యాతి థ్ధానము ఇార్దూలవి కేడితము లది. ఉవజాశులలో నీనవద్యముల నంఖ్యయే ఎక్కువ, త ర్యాతి స్థానము లేటగీతులది, ఆట వెలదు లత్యల్పముగా ఉన్నవి, ళా

ఈ [వబంధమున వ్‌ యాశ్యానమున వ యీ వద్యములు, వచనములును ఎన్నెన్ని ఉన్నదియు (కింది వట్టికలో చపూూవబడినది

కే లేశ (శ్రీ కొళహ స్తీ మాహాత్మ్యము పద్యము. (ప్రథమ. ఆ. ద్వితీయ. అ. తృతీయ, ఆ, చతుర్ద. ఆ. కందము ఢీ 8 70 8 ఉత్పలమాల 26 లై న! ర్ట శారూలము 1. ర్‌ రి 10 సీసము “| [రి లిల్లి ర్రి0 మ త్రేభము [7 16 1 7 చంపకమాల కేర్‌ ఢి | [8 తేటగీతి గ్‌ 10 18 10 ఆటవెలది | గ్ర 7 జై సంచదామరము / | క్షే ం (న్రగ్ధర | అయం నం అ లయగ్రాపా ఎ న ఆజా శే రగడ లా | న వ దండకము | న అ ఎలా వచనము 10 [2 [0 ల్లి

(నగ్ధ ర లయ[గాహ్‌ీ ఒక్కొక్క పద్యమే ఉన్నవి, అసాధార ణములగు వృ తములలో కూడ చక్కని నేర్పుశలదని సూచించుటకు మొత మే ఇవి 'చేర్చబడినవని యూహీంవవచ్చును, కొందరు కవులు తమ (వతిభాపాండిత్యములను (వదర్శించుటకొర కే తమ [గంధములందు వివిధ చృందస్సులకు చెందిన వృ లత్రములను చేర్చుట క లదు, ధూర్త టి మహాకవి కట్టి (వదర్శన కిట్టదనియే తోచుచున్నది. అట్టి యాశయ మే ఉన్న యడల మరికొన్ని శ్చందస్సులకు "ందిన వృ త్తములను చేర్చియే ఉం డెడివాడు,

(ప్రయోగ విశేషములు

మహోకవులు తమకు [శుతిపీయములని తోచిన వదములను రచనయం దువయోగించుచుందురు, ఆందు కొన్ని లతేణమునక్షు విరుద్ధములుగా తోచవచ్చును, శాని ఎక్కువ జనుల చాడుకలో

(వ్రయోగవిశ్రేషములు కేప్యో నున్న వదములు వ్యాక రణమునకు విరుగ్ధములయి ఉన్నను (వయో గార్త ములేయని వారి తలంపు, “వ యోగ మూలం వ్యాకర ణ"మ్మను నం వదాయమునుబట వ్యాక రణము [(వయోగ ము ననునరించియుండ వ లనుగాని, వ్యాక రణమునుబట్టి [వయోగమును నిర్ణయింవసక్క-_ర లేదు, మపహో॥ వులు [వ యోగించు వదములు నిర్దష్టములనియే ట్ర హింనవలసి యున్నది, ధూర్డటి రచనలోని కొన్ని యింమైన వదములు, స్వతంత్ర వ యోగములు కొన్ని ఈ శీరి కలో భూవబడును,

న నడలింగ మూ ర్తి- నాకు మీ పాదార్బ్భనము సేయ, నడలింగమూ ర్రి ॥ చేకుజె. [ఆక్వా 1. పద్య, 83] సడలింగమూ రి యనగా చరలింగమని అర్థము, నడుచు చున్న శివు డని అభిప్రాయము, “నడదివియ, నడదీవ, నడవందిరి మున్నగు శుద్ధ చేశ్వము లే (వసిద్ధములు, ఇది నంన్కృతాంధ మి వదము.,. విశిష్ట్మవ యోగము, ఇట్టివి “నడదీవము మున్నగునవియు ఇతర [త కానవచ్చుచున్నప్‌, అవటించు-- ఓగిరంబులు మంచి మేలోగిరంబు, లావటించెద( బఐదు(ండు మీ రారగింప. [ఆళ్వా, 1. పద్య, 80] నిఘంటువులలో దీనికి *పొందువజచూు అను అర్ధము, *ఒక శీలం దుజబుమావటించు చెలువంిబను ఉదాపారణమును ఈయబడి నవి, అర్భాంతరములేదు, (వస్తుత సందర్భమునుబట్లి “సిద్ధము చేయు” అను నర్థ మే నముచితము, కవ్యభి_వేతమును అదియే ! మరా ర్తృమాడు-- మూర్తమాడి.. [ఆళ్వా, 1, పద్య. 85) మూ రము అనునది ముహూ రృమునకు తద్భవము, క ఆడ్ర్రు' అనుదానికి *వ్మిశమించు" అను అర్థమున్నట్లు "లేదు, ఈ నందర్భమున

కే ల్లిక్రీ శ్రీ కాళహ ప్తి మావోత్మ కిము *వుగ్రా ర్త మూడి అనగా త.ణకాలము-కోలది కాలము విశ్రమించి ఆవి థి

వసివిను--

పవజూనన । వీదు మనసు వచ్చివరీతిం, బవి వివియెద మాటల కి6(క( బవిలేదు. [ఆక్వా కే పద్య. శకి

ఈ శబ్ద్రవల్లవమునకు వచ్చు? పోవు, అను "రండర్థ ములు క లవు, ' వైప్పినట్లు చేయు అనునది అఆసాధారణమైనది, ఆ యర్థమున నే దీనిని ధూర్టటి [వ యోగిం చెను,

'చెయ్యంగాంగ ల-

“చేయంగా గలి అనుడానికి బదులు మె[వయోగము, వ్యవ వోరమునుబట్టి ధూర్జటి వాడియున్నాడు, “శా. అయ్యా! యొక్క-డి నుండి యిక్క-డికి లీలార్థంబు వ చ్చేసినా, రియ్య క్రైననమిోంద నింత దయ మో శెట్లయ్యె! నేం జెడి నేల జెయ్యంగాంగల యూడిగంబు” అని ద్విత్వయు క్త యకారము (ప్రానస్థానమునం దే కూర్చబడినది.

యత థె జన్యము- గంధనారాచల గంధవాహ రిరంసు జన్యము. [ఆశ్వా+ 1. పద్యం 122] జన్యశ బృమునకు యుద్ధ మను నర్థ మే (వసిద్ధము, ఇచట “జన నవరాహాి'మని అర్థము చెస్పీకొనవలసియున్నది, సందర్భము ననున రించి ఆ యర్ధ మే యిచ్చట నంగతము, ఇది ధూర్డటి న్వతంత్ర ఒరాబరి-- శ్వ ప్రికహ స్తులె సమ్ముఖంబిన బరావిరిగాంగ నర ;సుపర్వులుండ. [ఆళ్వా. డి వద్యం శీ] బజరాబరి యనగా 'పాచ్చరిక ఈ క మ్భోనివదము స్వస్తిక మె స్తులగు సువర్వుల భయభ కులకు మెరుగు పెట్టినది,

(వ్రయోగవిశేషములు 1న" కవ్వక - కరతలయుగళి వ క్రిములు కన్వుక విన్న, వంబులకొటికు దిక్పతులు పేర. [ఆళ్వాం 2. పద్య, శ] ఆ త్హార్థక మైన “నాను” అనుదానికీ బదులుగా *ఠక” వచ్చినది, కవ్వుక అనగా “కవ్వుకొని అని యర్థము. (పాచినకవులు దీని నువ 'మయోగించినట్లు కానరాదు. భాన్క-.ర రామాయణమున ఇట్టి (వ యాగ మున్నది దీనిని వ్యాకరణము సాధించదు, కాని దీని వాడుక నర్య సాధారణ మైపోయినది, ధూర్జటి దీనిని (వ యోగించిన క్షు “దట్టిగట్టుక * ఈఆశ్వాః తీ, పద్య, 60) మున్నగువానిని కూడే వాడియున్నాడు, అతల-- ఏతెంచునపుడు పాదుక లాతలి కశ్యాంతరమున నటు విడిచి.... (ఆళ్వ్యాం. 2. పద్యం ర] '“ఆతల, అవలి సమానార్థ కము లే మొనను “అవలి అనున జే బహుళ [వచఛచారమున నున్నది. “ఆతలి ధూర్డ టి విశిష్ట ప యోగము, దీనివలన (పానముకూడ రథీతమగుచున్నది. జిజ్తున- చే పాంచి జిట్డునం బీది బీది. [(అశ్వా &. వద్య, 148] చీదినపుడు వచ్చు శబ్బమున కనుకరణము “జిల్ల. 9ది (వకృత ది ఆ మున శింతో అనుకూలము, రచనకు శోభాడాయకము, ఉన్నచోన్‌ - ఉగివోవివేదన నున్నచో నుండక, [ఆశ్వా. 2. నద్య, 148) “ఉన్నచో” అనగా “ఉన్నయెడల” అనియు అర్థము వచ్చును, కాని యది యిచ్చట కుదరదు, ఇచట “ఉన్నచో నుండక” అన7”గ” “ఉన్నచోట ఉండకి అని యర్థము, వ్యాక రణమున శోటు శబ్దము లోని టవర్ల మునకు లోపము విశల్పమని చెప్పబడినది,

] బ్లిర్రీ (శ్రీ కౌాళహప్పి మాహాత్మ్యము రొ శ్కా_రొక్క. ముల్‌ - గాలింటోవక సన్న దప్పుటయు రొక్కారొక్కముల్‌ దిట్టి రొక్కారొక్క_-ము లనగా పెక్కు-విధము లనుట, ఈ యరము (థి నంబే యావదమును వేశటనాథుడు వంచతం[తమునందును (వ మూ గించిను, ఈ యర్థమునం దీ వదము రూఢ మైనట్లు తెలియుచున్నది, (5 శౌ. ... పులుల్‌ సింగములి, గాసింబెన్రైడు క్కుటనట్టడవిలో౬ గల్టువ్వి (క్రీనీడనే, యానంగట్టితి వేటిగడ్డ విలు, [అక్వా తి. పద్య, 65] కుట యనగా చిన్నది అని అరము, “కుటుసునుే మున్నగు థి లట వానిని సాధించునపుడు చిన్నయసూరి బాలవ్నాకరణమున “కుటు. ఉసురు అసి విభజించి తోలి వదమును *కుజు 7గానే (గహిం చెను, ఛాపాశాన్ర్ర వేత్తల సిద్ధాంతమును బట్టి కుటు అనునది యీ (పాచీన రూవమనియు, *కుటు అనునది [కమవరిణామమున వర్చడినదనియు [గహింవ వలసియున్నదది, ధూర్జటి యా (పాచీనవదము'నే (టో ప్‌ాాంచె నని చెవృవలసియున్నది, ఏవ సుటంబులు = యు “కూడు నీళ్లేసుట్టంబులు 'దెచ్చి'పెళ్షైదరు,” అనునెడ వరుమము లకు గనడదచవా చేశము చేయబడినది, ఈ యాబేశము (వథమమిది తెలుగు వదములకును, ద్యంద్యనమానమునందలి డే త్త వదమునరకును ఇపవ్చబడినది. ఇచట ,[తికముమోద కూడ గనడదవా బేశము వచ్చుట విశేషము, నిజసీలు = ఉఆవ లి “వీదుగాలికి పనిపట్టి విజ్ఞనీల్గి" [ఆళ్వా, 8, పద్య, 7] నిజసీలుట యనగా ఒడలు బాగుగాపెంచుట-ఇ చటి నందర్భ ఆగ

వయోగవి'కషములు [29 మునుబట్టి బాగుగా సాగించుట యని యర్థమును (గహించవ లెను, వసివట్టిన కుక్క-ల న్యభావ మట్టిది! కొన్ని నిఘంటువులలో “నిజ్జు+ నీలు, అని వీభజింవబకినది, కాని యిది యా మేడితరూవమనుట ఉచితము, నీలుగు + సీలు సువనిజ్ర ఏల్లు ఆగును, ఇది అండదుకు [వళ్ళ తులలో చేరినది, ఇజింకులవ లనే నిజంలు కూడ,

౨9 ఆ ౧౫

'వేడుశెల్ల జు

“వేంట లాడంగ వచ్చిన వేడుకెల్లి " [్రఆశ్వాం 8. పద్య 78]

అతున కచ్చు వరమగునపుడు నంధి బహుళమగుట చే [శుక కింవగు ఉచ్చారణమునుబట్లి వేడుక యె అని నంధి చేయకుండుట ములు, కాని యిచట నంధచేయబడినది, నంధిచేయుటవలన ఛందో భంగము తప్పినది,

అదిరాజల్లుండు =

“అద్రిరాజల్లుని నారగింపుమన వా పర మేశ్యరు( డూణుకు౦డినన్‌ "

[ ఆళ్వాం 8. పద్య. 87] అదిరాజు+ అబ్జువి-అని యున్నపుడు వీ నమానమునం దుకార జుకారములకు నంధి నిత్యమను సనియవమమున నుగాగమము వచ్చి “అది గాజునల్లువి అని రూవ మేర్పడవలసి యున్నది, ఇందు నుగాగ మము చేయబడలేదు, ఇట్లి నుగాగమ రహిత రూవములను కవులు వాడుట కలదు,

క అకుట్టులు -

“కృపతో గలకుట్టు లారగింపంగద వేః [(ఆశ్వాం 8. పద 90]

అడవులలో మృగములను “వేటాడి. వాని మూంనమును ముక్క-లుగా వేసి, వానిని కరల చివరలను కట్ల నివ్వూలో కాల్చి తినుటకు యోగ్యములుగా చేయుదురు, క్మరచివర కట్టబడిన వగుట చే లవి కరకుట్టు-క రి కుట్టు అయినవి. ఈ వదము [వ బంధము లస్ని0ట తరచు కానవచ్చుచున్నది, ముదిత ప్రతులలో “క తుకట్లు అనియ కానవచ్చుచున్నది, అది పొర పొటు

క6--9

[3] (శ్రీ కాళశహ ప్తి మాహాత్మ ర్ట్‌ము ఎంగిలి మంగలంబులు - టో పలికీ 'బ్రంగిలిమంగలంబుిలగు దొవ్పల్‌ రాంగతంబేమి?" [ఆళ్వా. రి పద్య. 06] మంగలమనగా 'వేచుట కువయోగించు మట్టిపాతము, కాని ఆ యగ్ధ మిచట కుదురదు, ఎంగలిమంగలము అవవి[త వ దార్థములకు నిలయము, ఇచట అకువొ న్న్నెలు ఎంగిలి మంగలములు, ఇది జూలీ యము, కసుమవాూాలము= “దేవా యీ కసుమాలముం 'దేవెడు కేల్లోయి సీదు రడేపహాందింట౦ గా వెటపయ్యెడు" [ బశ్వాం రె, పద్య, $్రి కశ్శలమునుండి యీర్బ్పడిన దీ కసుచూలము, వహ్నమైన వ సు చయము, భావస్ఫోరక మగు వీ వదము ధూర్త *ిచే తగిన నం దర్శ ముననే ఉవమయోగి-వబడినది. తిన్నడు అచట వడ వేసిన మాంసపు దొవ్పలను లీసి వేయునపుడు శివ ాసహ్మాణుకు విచారించుచు, ఈ వద మును వాజదెను ఉగ యబటూ ౧౬ 'పీ3ై కూ డుగ్గంబిట్టి నీల్టగీవా 1" [ఆళ్వాం త్తి పద్య, 101] ఉగంబటుట యన విడిచి వమెొట-కూ డుగబటుట-వి రాహోర దిశో టి ౬ టై ళు టై వహించుట, ఇది చక్క-ని జూతీ:గిము, నిఘ టుులలో ఇది ఉక్క-_ లు న్‌ ౧ (ల అనియు యున్నది, వతీవఆిం “పజీపతియై యవీయు నుల్లె పడి వచైెతీపోయెన్‌” [ ఆళ్వా. గె పద్యం 152] ఇది యనుకరణవదము, జాతీయము, ఆ యా నందర్భములను శతి దీనికి అర్థము చెవుకొనుచుందురు, పీకి, వబడి యను నగ్ధము ర నిఘంటువులలో కలదు, ఇచిటి వర్షనీయవిషయము సన్యమునక్త

1వమోగవి శేషములు 131 నంబంధించివది, కొన ఎకుగుపొదుగులు లేక కృశించి-అనుట ఉచిత ముగా తోచుచున్నది*- అందువల్ల నే మ.ల్లెషడుటయు-డబ్బువకుటయు నంభవంచినదిెః

కరుష్పు- “కటవంత౦తరకు నొ త్త(గం గరువెళబు.గక తివ(గ నోపంగలుగక మనుజుల్‌ [ఆళ్వా, ఈ పద్యం 155] కరువున క చ్చుపోతయను అగ్థ మే (పసెవ ము, వరివె ప్ప క్‌ి యను అర్థము వబ్లర త్నాకరమున ఈ రుబడినది- ఇ3 జనుల కాధార మగు వరివంటను సూచించును, అది లేశందున జనులు మికి లేసి అకలిబాధికు గొ యైకని అభి ప్రాయము. “కరవ అను ముదిత పారమః యు కముగా తోచదు, లూలామాలపు మాటలు- 'లూలామాలపు మాటలు చాలును" [(ఆళ్వాం త్రి పద్య 1 70] మోసపు వలుసల నెడీ అగ్థమున ఈ నుడి కారము (వసిస్ధము. వాద వివాదములలో సీ పదముశకు ([వయోగించుట ధూ్యూటి యుచి తజ్ఞ తకు తార్కా-ణ, “లెవ్వన్‌ ; వివ్యన్‌ - *_..భీషణాంహో లతం, దెవ్వన్‌ దీవకరాంగపంభవ శర శశీ విదాహవ్యధర్‌, వీవ్వన్‌ " [అక్వా ర, సద్య, 100] ఇచట ' తెవ్వన్‌ " అనుదానికి * తెగగాోో అనియు, “వివ్వన్‌ ంి అనుడానికి *నశింవగా"' అనియు అర్థములు. [గమముగా *తెగు, వీకు భఛాతువులపలన ఏర్పడినపి, జూను లేలుగు జాతీయములు, వద్యము “చెవ్యందీశ్వరు అసి (ప్రారంభివబ (వానస్థానమున ద్విత్వేవ కార వర్ణము కావలసివచ్చినందున ఇవి స్వీకరింపబడినవి, తోంగుండు= "తపుయింటి తిన్నియలమీ6దన్‌ జంగముల్వోలె వి, చృలు తొంగుండెడి కన్న గాండడు." [ఆళ్వా, శీ. పద్య, 52]

శ్రీల (4) కాళహ స్త మాహాత్మ్యము తొంగుశఉండు అను. ఛాతుద్యయ సంయు కరూవము “నొంగండు, [వబంధములలో దీని వాడుక అరుదు, “శయనించు అని దీని యగ్గము, (గామోణులే దీనిని బహుళముగా ఉవయోగింతురు, భారము = “లల్లి తో(బోరంగా(, దివిలేదా తిరుకొళహ ప్తి పఠి,జూసన్‌ మాది భారంబు” [ఆశ్వా, ఓ పద్య 053] “భారము అను సీ వదమునకు “బరువ మున్నగు అగ్ధములు సంస్కృతమున (వసిద్ధములు, “బాధ్యత? అను నర్థము "తెలుగువారి వాడుకలో మూత మున్నది, ఆ వాడుకనుబటి అద యిందు (వయో గింపబడి యుండవచ్చును, ఇత వదములతో శమానమును పొండి వ ర వ వడదు, న్‌ వా డీ యర్ధమును చె వాటు నాధ్య దు ఇందు *,క్రీకాళవా సివతి అనుదానికి బదులు “*డిరుకాళహాస్తి వతి” అని చెప్పబడివది. (శ్రీ కి బదులు *ళిరు వచ్చినది. తమిళమున “8&రు” (శ్రీ అనుడానికి వత్యామ్నూాయము, “*తిరు'ను ఉపయోగించి నే ఛి_క్యరిశయము వ్య_కృము కాగలదని భి క్రుల యాశే యము, “ రిళృన్సో2_ హూమ్‌” “....భదక్రిన్‌ శరణార్టిందేపి తిరుసోఒహంబెల్ల జెల్లించుచున్‌" [58] తిరుసోఒపహామ నగా [వగాఢమగు భక్తి అని అనుకొనవ లను, వదముపలన ఆ యర్థము రాదు, భక్తులకు దాని యర్ధముతో వని "లీవు, అవనరమున్నను, లేకున్నను '*తిరుిను చేర్చిన చాలును, వారికి తరి వాన్తృవమునకు 'దాసోఒహాామ్మాన గా-నీకు చడాసుడనని అర్ధము. అది యిచట పొనగదు, భ కుల వరిభావ ననునరించి యిట్లు వావ్చబడినదని (గహించవలసియున్నది,. అదమెలేయిీి దె “....అనేక ధనంబుల వారిచేతికిన్‌, ముద్దియలిచ్చి యా తపస్నీముద్చుల నచ్చి గృహంబు పొడుగా, నద్దమ రేయి( బోయిరి. (ఆళ్వా. 4. పద్యం 50)

(పమోగవిళషములు 10 “అదమరేయి'కి అరరాతియరి అరము, ఆద + వేయి=లఅనమ కో సక థు టె ది "కేయి అని నిఘంటువులలొ పదవ్యయము విభజింపబడినది, సడుమ మ కార మెట్టు వేంనదో అద్దమ రేయి అని మ్మూతము వాడుక వడి టంథముల ెక్కినది, ధూర్చటివ లెనే తెనాలి రామశృన్లుకును దీనిని వాండురంగ మావోత్న్యమునందలి నిగమశరొగ్తపాఖ్యానమున (వయో మో కారించుక్ష- “ఒక చేతంబిట్టి తివిషిన, నొకయింతయు' గదలకున్న నొగి చమూ౮లకారిం చుక బలిమి రెండుచేశులి [ఆళ్వాం ఢం పద్యం 70] మో కాళ్లు ముఎదునరు వం-ి వంగియుండుట మోకరించుట, చాని రూపాంతర మే మోకారించుట. ఇది అనాధారణమెనది, ఇచట “కొనుేనకు బదులుగా “కీ వ చృ్చుటయును న మనసింవదగినది, వమూావటీనందూ- ంంనే€ డజ్రాస్యలం జంపి భూ, షారత్నాది ధన౦బు+€ దిచ్చుకొవి యివ్ఫావృ ళ్‌ బోవచ్చు( గారు శారంబుల్‌ వడి విర్ణమించి యటుగాదా వూాపటీసందునన్‌ = జేరంటోదురు కళహ సికి [ అళ్వాం 4, పద్యం 100] మూనటి+ ఈ+నసందు=వమూావటీనందు అనగా-సాయం కాలము ఈ లోవల అని యర్థము, ఇచట *మావటి నంిదనిన వాలును; ఛందస్సు కుదురుటకు నడుము *ఈి చేరినది, ఇచట ఇకారనంధి కవకాశిము లేకున్నను నంధి చేయబడినది. ఇ ధూర్ష43 న్వతం(త్ర [వ యోగము, అవ్పయ్య- *(శకాళహ స్త్‌కు మా, యస్పయ్యక్‌ భజియింప' (ఆళశ్వా. 4. పద్య, 101] తండి యచనుటకు అవ్చ, అయ్యలలో వవో ఒకటి యుండిన ఇవాలును, ఆ "5ంటిని చేర్చి యిచట “అవృయ్య అని చెవృబడినది,

కైలిథీ థ్రీ కాళప ప్తి మాహాత్మ్యము '...ఏమయిన నేమయ్యెన్‌ మదింజూడ వే ఃి [(అళ్వాం శీ పద్యం 101] “వీమయినను కానిమ్ము” మన శీమిపోయినది అని దీని యఖి (పాయము? అన్నింటికిని ఆ కాళహా_స్త్రీశ్వరుడే ఉన్నాడనుట, (వచింత-- “...కొళహ ప్తి తుహి నాంశుధరున్‌, (శీయోవిధి నారాధన, 'దీయం గొనిపోమెదము (వచింత యుడుగు(దీ ।" [ఆళ్వాం కీ, పద్యం 107] “దింత యుడుగు(డీి అనిన వాలును, “వి అను ఉవనర్టయాు నిచట చేరినది. ఎక్కువ విచారమని కవి యభి,పాయము కావచ్చును, కాని *“వచింత” అనునది (వశము కాదు. ఛందోభంగము దీనివల్ల తప్పినది, ల్‌ వే గ్త్‌ “భయమను తొల్లి కన్‌ విమలభావ వసుంధర్‌ (చెల్లిగించి ఈ, క్రియనెడు వి త్తు(బెట్టి...." [ఆశ్వా. శీ. పద్య. 122] తొల్పిక చిన్న (తవ్వుగోల 7ాని, అటి సాధనాంతరముకాని యగును, అసాధారణముగా కానవచ్చు సీ పదమును ధూ జయ్‌ యా అరమున వాడినట్టున్నది, ఛి లం కోలాంగూలమూ “కాకోలాశనకృతమా, యాకోలము సీయందొడ(గె నలజడి మవి రా, జీ కోలాహల వెసంల(గ, నా కోలాంగూలకేతు న్నాశమభూమిన్‌ " క్‌ [ లళ్వాం శం సద్య 1/0] ఇచట “ీోలాంగాలమునకు బదులుగా *“కోలాంగూలమూు వాడబడినది, (ప్రానస్థానమున క కారమున్నందున “షో లాంగూలి' మని వూార్చుట కవశాళములేదు. కవి యా వదమును స్యతం లించి [వ యోగించెనని ఇచెవృవలసియున్నదిః;

భాషాంతర సదములు [135 (క్ర డీంచుక్‌- 'క్రీడించుక బెశడుపడం జరిస్ఫుటళ కిన్‌” [ఆశ్వా. శ. పద్య, 188] ఇచట [కీడి + ఇంచుక = (కీడించుక అని నంధి చేయబడినది, వన్యూదులలో చేరనందున ఇత్వనంధి కవకాశము లేదు, అయినను భూర్ణ టి న్యతంతించి (వ యోగిం చెను. ఇట్టి యికార నంధులను మహో క వ్రలును కూర్చుట కానవచ్చుచున్నది, ఈ రీతిని కొన్ని [వయోగములు మాము చూవబడీనవి, భామషాంతరపదములు భాపూంతరములతో కూడ తమకు వరిచయ మున్నదని తెలుపు టకు కవృలా యా సందర్భములలో ఇతర భాపావదములను [వయో గీంచుట ఒక యాచఛచారమయి యున్నది. ఇందును, అట్టి సందర్భాన. లలో కన్నడ వదముల్యు తమిళీవదములు వాడబడినపి, మూ౮?+* జంగమమూరిని తిన యింటిక్షి వచ్చి అతిథ్యమును న్వీకరింపవ లె. " 'విజమాడు దేవర విజకృపాదృష్టి (6 జి న్నారు మా యిల్లు బిడారు మీకు ఓడయ చిత్తేశ వా యువికివి మజ్ఞనం బాడి శివార్చన మాడబేకు [ఆళ్వాం 1... దిదదమూాడు మనగా విజయము చేయుమని యర్థము, జే అనగా దేవా! యనుట, లెలుగులోను *బేవరి వదమున్నది *!వ క న్నడమునుండి న్వీకరింవబడిన దే యని తో చుచున్నది. .౩ క అనునదియు నట్టి దే! ఈ వదము [వభువాచకము, మాడ” సగా చేయ (వర్ధని యనుట ! ఈ యొక్క-చోట మ్మూతము కల్వ క వద ములు కానవచ్చుచున్నవి, ఇక తమిళవదనులు.____ “ఆలవాయి చొక్కేశు వివానభూమి" [ఆళ్వా. ఏ ౧ 131]

. ట్రీ కాళ హాస్తి మాహాలత్య్మ థయము అఆలవాయి అనునది చోలాస్యుడను అర్థమునిచ్చు శరమిళభవదముూ చొశ్కేశు డనగా సుంద రేశ్వకుడని యర్థము “ఆంగయకన్నంది" [(ఆళ్వా. కి పద్యం [ఏఏ అంగ యక న్నంబ మోానావీ. చేవి-ఆంద మైన వచేవలవంటి కన్నులు శలది, కన్టై* శ్రామరవియెడు న్గె త్తమ్మికొలను” [ఆళ్వాం ఏ, పద్యం [18 3] పెత్తామర ఒక పరెయున్నను జంగారు తామరలు కలదను అర్థము నిచ్చుచున్నది* (ఫాన్‌ + తామర =వొత్తామర) “ఉద్తామళలి జగదంబీక" [(ఆళ్వా, 8, పద్య, 185] “మణ్జానయు, పొళ్తాసయు, 'పెల్తాసయు [ ఆళ్వాం 3. వద్యం 18] ఉగ్ణామల జగదంబిక అపవీనకుచాంబ, అరుణా చ లేశ్యరుని "బీవి మగ్హాన. బన్ను (భూమి) వయిగల అళ, పాణ్తాన=ాక ననముమైగల వ్యామోహాము. ఎణ్తాన-కాం లా వ్యామోవహాము,

ఈ [వబంధమున భాపూంతర వవము లిట్లు చాల న్యల్నముగ నే శానవచ్చుచున్నవప్‌, ఆ శాలమున పిజయనగరము విద్వలకు విలయ మెనది, అచట వే క్వేరు భామలలో నమర్థులగు విద్యత్క-వు లుండి6 కావున రాయల యాస్థానమునందలి కవులు బహూ భాషా వే త్రలయి యుందురు. ధూర్ష్మియు వారిలో నొశడై నందున అతేసి ర దనలో ఈ వదములు చేరియుండవ లెను.

ము।ద్రితాము[ద్రిత (పతులు గత త్ర ఆాల్చిలో ఆంధ వా ఖ్రయమున క ఫూర్యమెస సువ వేసిన వారిలో ఆంధధులేకాక ఇర భార పీయులును, ఖఫాంతీయులే కాక విచేనీయులును కొంద రుండికి.. అందరిలోను అగ ేణి! చెందిన పా శ్చాల్యే వి ద్యాంసుడు ఇవాగైన్‌ ఫిలిప్‌ (చౌన్‌ వండిచుడు, ఆయన సొంత ధసమును వెచ్చించి విద్వాంసులను వోషీంచుచు వారిచేత

ముుద్రితాము[ద్రిత (ప్రతులు [01 అంధ వాబయమునందలి అపూర్వ్య్యగంథ ముల కన్నింటికిని (వగులను (వాయించుట యే కాక వ్యాఖ్యలను కూడ రచింవజేపెను, ఆ లిఖత (వతులను తులనాలత్నక ముగా వకళీలింవ జేపి పాఠాంతరములనుి (వాయిం చెను, అట [గంథ ములలో ఈ శీశాళహాస్తి మాహోళ్ళస్ధ మొకటి, దీని (వతులు చన్నపురి (వభుత్యి (పాచ్యలిఖిత పుస్తక భాండాగారమునవందు భఛదవరువబడీ యున్నవి,

(చాను వండితునివలెనే వాజ బ్ర యోద్ధర అలో చేరుగాంచి, ెల్లూరినుండి “అము[దిత గంధ చింతామణి" అను సాహిత్య మాన వతికను (వకటించుచు అపూర్వూ(గంథ ములను కక రించిన పూం డా రామకృవ్మయ్యగా రివద్దను దీని [వాత వతి యున్నదట! ఈ విషయము ద్‌ని (వథమ ముద్రణ వీఫస్‌ వలన తలియుచున్నది,

శ్రీకాళపా_స్తి మాహాత్స్య్యము మొట్టమొదట 185 వ సంవ త్పరమున ముదింపబడినదె. అవూడు వెంగటగిరి నంస్థానమున మేనేజరుగా ఉండిన [కొ త్తవల్సి వద్శనాభ ఇాస్రీగారు నీ ఎన [వసూన మూలిక” యందలి (వథమ [వసూనముగా దీనిని వకటించిరి, చాని పీఠికలో ఇట్టున్నది:

“ర్టిన్సి పతి చిక్కూట యరుదు, (బహ్మణ్రీ మ-రా-రా-నీ పూండ్త -రామకృన్నయ్య గాలు సదయు-లె తిమపద్ద నున్న (వతి నొకటినీ వూ ళకొనంగరి, దొంతిసమువారి లిఖత పు నక భౌండాగారమునందు బడిన [వతి యొకండును మాకు దొంకెను. ఇని రెండును దోడుగా మజయును రెం డనమ్మగ (గ్రంథములను బంశీలించి. యొక (వగని (వాసికొ సి చానిని ము[దింపించినారి ము,””

[(వథమ ముదణము “వెలువడిన పిదవ, అది విద్యద్యిమర్శకుల విమర్శనకు గురియెనది, అం ెన్నో ఫ్టాలిత్యములు దొంలినవి, ఆ .దఊోవములను వివరించుచు వేదం-వేకటరాయ శఇాస్రైగారు తమ

• ఇార్ర దాకింకిణి వరంవరలో శి కాళహాస్ప్తి మాాహోాల్బ్య ముదణ

క్లేగ్రగ్ర (శీ కొళహ ప్త మాహాత్మ్యము

విమర్శనము'ను (పళటించిరి, [శీ శాస్ర్రిగారి విమర్శన యు క్రియుక్త ముగ నే యున్న్న; వండితు లామోదించిరి. పిదవ 1914వ నంవత్సర మున దాని మలిను[ ద్రణము "వెలువడీనది, ఈ ము దణమునందు'. (నీ వావిలికొలను సుబ్బ రావుగారు (వాసీన లఘుటీక చేర ఏబుడినడె, అది మి%్క్క-లి నంగ హముగా వం డెండుపుటల పరిమితి కలిగి యున్నది, పామాన్య పాఠకులకు చానివలన ఉన యోగమలత్యల్పము.

ఈ మ్యుదణమునుగూర్చి ముచ్చ*3ంచుచు. (శీ సుబ్బరావుగా ర్లు (వాసి యున్నారు : “దొరకిన తాటియూకు పున్నకము లసమ్మగ ముగా నుండుటచే. దొలుతటికూర్చ్పున దోవములు మెండుగా నుండ. గార ణమయ్యు. ..ద్‌నిని నసంన్క-_రించుటయం దాంధ సాహిత్య పరివర్తు వారు సేకరించిన యొక కాళపహాస్పి మాహోాళ్ళ్య పు నకము జము నసమ్మగమయ్యు నాకు మిక్కి.లి యువయు క్ష మయ్యె. గావున వారికి గృతబ్ఞ తచే సమన్క-_రించుచున్నా 6డను.””

సుళ్చారావుగారు, వేదం- వేంకటరాయ శా (స్రిగారి జళకును న్నృరింవ లేదు, అయినను వారి విమర్శనమును చూచినట్టును, దానిని భూచియే కొన్ని తవ్వులను దిద్దినట్టును విచతీణు లూహింవక వోరు, ఆయన (శీ వాస్ర్రిగారిని వలన శ్రరింవ లేదో కారణము దువూహ్యము,

(బాన్‌ వండితుడు [వాయించి వరిష్క-రింవ జేసిన (వాత(వతి రమ ము[దణమునకు మిగుల తలోడువ డెనని (వకాశకులు [పథమ ముదణమున “అలివి యున్నారు, కానీ మ(దిత సాఠములక ౦కు. మేలైన పాఠములు (బౌన్‌ వండితుని (వతిలో ఉండగా వాని నేల గమనింవ లేదో తెలియకున్నది. ద్వితీయ ముదణమునం దై నను, ఈ పాఠము లెక్కకుండుట శోచనీయము, ఈ పాఠరముల వ్యత్యాస మిచట మచ్చున కుదాసారింవ బడును,

ళ్‌ వ్యాకీగ స్తితి నాలకించి నకురీ వారాహు లూటాడంగా నొకొరాక్షరో మం(త్రమర్మ్శ్మముల కొద్యంబైన వర్గ ౦బుతో

ము[ద్రికాము[దిత (ప్రతులు 109 నేక్ళగీవము( దేవి పర్కెడు తుర ౦గేంద్రంబువై నేక్కు వి బ్యాకల్చు౦ (దిణుకింతు భైరవుని లవీలాహార్య లీలాలయున్‌, [ఆళ్వా. 1. వద్య- $. ముద్రిత (ప్రతిపాఠము] “మంత మర్శముల అనుచోట “మంత వర్గ ముల అసి (బొను వండితుని పాఠము. జకొకారమంలత్రమున ఆవద్యమైన వ్శుము భౌకారము, ర్‌ం డగటీ పన.గాను దురితపు. (పగంబు౯( (డెంచివై చి (పమద్మాశుతతుల్‌ దృగోళందులం దొరంగంగ దగ్గుత్తికతోడం దనదు దయితయు( దానున్‌. [ఆక్వా 1. పద్య, 111. ము దితపొ ఠము] ఇచటి నాల్లవపాదము (బౌొను [పలిలో *డగ్గు త్తికతోం దన నడంరియు. దానున్‌” అని యున్నది. దగ్గుకిక “డక్కు- త్తి కు రదూపాంతరముగా నిఘుటువులలో నుండనచ్చును. కాని సువసిస్థమై న్యవహార ములో ఉన్న వదమును విడిచి డాని రూపాంతరమును న్వీక రించుట నరనముకాదు, పోవంజేసిన లేచి కీటకము హృద్భూత వ్యఠాకోరమై. [ఆశ్వా. 2. పద్య 08. దుర్రితపాఠము] ఇచట * లేచి” అనుడానికంఆ *లేంగి అను పాఠము రనవంతే మైనది, [చొను దొరగారి (వతిలో ఆ పార మే కలదు "ఎ. గీ. అంతరంగ మలాపహంబైన చిత్చు రా రసములోనవి చిట్టాముదమును దెచ్చి టాలకు కడు పునకు(బెల్టి పద్మ మ ఖలు వవ్వశింపంగంజేపిరి పాన్పుమీంద." [ఆళ్వా 8. పద్య 27. ముద్రితపాఠము] తిన్ననికి శై శవోవచారములు చేయుటను వగ్గించు సీ పద్యము ఇందు *బాలకు కడుపునకుంబెట్టి అనుట సరికాదు. క జాలి గ్ర

140 శ్రీ కొళహ సన్తి మాహాత్మ్యము ఛిశఘువ్చునే "తెలుపును. *శూలునకు6 గడ్పునకుంబెటి అనునది [బౌను పాఠము, అదియే నమంజనపుయి ఉన్నది, “క. ఎన్నేళ్లీను:డియో ప, స్తున్నాండీ యడవిలోన నొంటి మహేశం డీన్నెగులు మాన్పవలదా?' [ ఆశ్వాం $ పద్య, ఈ ముద్రితపాఠ ము] ఖ్‌ న్నేళ్ళనుండి యో” అనుటకు బదులుగా ఎనా [| ల నుండి యో” అనునదె [(చౌను వండిచుని పారము, ఇక్కడ ఎట్లున్నను సమన్వయము కుదురును గాని ఎన్నాళ్ళను-డియో” అనునదే నముచితిమైనదిః వయస్సున మిగుల పిన్ని వాడగు లిన్నడు “ఎ న్నేళ్లనుండి యో” అనీ యనుటకంళు “ఎన్నాళ్ళ నుండియో'” అని యనుట స్వా ఫావిక ము, “ఠ. నెపమొకటి గలదె నాపై, నుపవాసముతోడ దిడలి యుండగ? వీకే యపరారమ్ము పేయంగ ౧?" [ అళ్వాం 39. పద్య, 90. ముువఏతపాఠము] '“అవరాధము సేయలగలచె!' అని (వాత (వతిపాఠము “వేయంగ బె” అనగా వేయనుగ చా! అని యర్థము, “వేయ యల బెళి అనగా చేయదలచినను, అది సాధ్యముకాదుగ దా! అవ రాధ మును గ్న౦ంవనై నను సాధ్యము కాదుగదా! అని భావము. ఈ పాఠమే సరనమైయున్నది, "కొం 4024444 4=-వినవి మాత్పర్యంబు వాటించిన త్కీరుండూర కే తప్పు ప్టకైనంట। యేదీ లక్షణంటో యలర కోర ౦బో పదబద్ధిమో రసమొ చ క్క౦ జప్పుండా తప్పనన్‌లి [ 5ళ్వూం తీ. పద్య 161. ముదిత పాఠము ఇచటి *'డరశఇి అనుడానికి మారుగా *ఊంకగి అనునది (బొనుపార ము, అర్హములో ఎక్కు.వ వ్య త్యానము "లేకున్నను *'ఊరకి అనున బే వాడుక లోనున్న మాట! ఇదె యెొట్లున్నను 'వదబద్ధ మో” అనుట నరికాదసీయు *వదబంధమోా అను (చౌను వార మే సెర్ణియెన దనియు అ దరును (గ హింవగ లకు, "పీ, రనికులు మీ గానరస మానవళ్చిరి పాడరే, శవభ క్రి పాడుగాను, జాజలు మీ విలాపము జూడవచ్చిరి చూడరే శివభ క్రి చూజవోను,

(శ్రీ కొళహ స్తీళ్యర శతకము 18! వల్ల సర్‌ మీకోడ భాషింపవళ్చిరి పలుకరే; శివభ క్తి హెజీపోను పొర్పివుల్‌ నకలనంపద లీయవచ్చిరి పిలువరే శివభ క్రి పెంపుచెడను ధనము గలిగిన జంగమార్చోన మొనర్చి, శివుని కఖిలోపచారముల్‌ పేయవచ్చు వవజముఖులార। వా సరివారిలోన, విరుల మెళ6గుచు€ దలయొ త్రి తిరుగవచ్చు.” [ఆళ్వాం 4. పద్య, 83. ము ద్రితపారము] వేశ్యమాత కూరిమితో ప్యుతిక లకు (వేమళలో వేశ్యా ధర్శముల నువ బేశించు సందర్భములో ఈ వద్య మున్నది, నీన వద్య పాదముల చివరనున్న *పొడుగాను, చభూూజవోను, పాటివోను, పింపు పడను అనునవి నిందను అలుపు వా పార్థః ములు కాసి, అప్వ్యాయ ముతో వలుకు మాటలు కావు, ము[డిత వతులలోని యీ పాఠముల కంచ “పాడుగాను, చూజవోవు, పాజిహోవు, పెంపు చెడవు అను విఖర [పరిపారములే నముచితము_లె నవి, ఈ పాఠములను [గహించి సవూదే. జంగమార్చృన, నీవార్భన చేయుట సాభ్యసకు నను గ్‌ నద్యాభి ప్రాయము చకా-గా కుదురును, మజియు నా సరివారిలోన' అను వారముకంు *'మీా నగివారిలోనీ అను (బౌను పాఠమే నవమం బ్‌నమె యున్నది, ఇట్టి చక్క-ని పారములను (గహీంవక (వకాశకులు (దౌను నండీశుని వరములను గ పిాాంంవక్‌ తమకు తోచినట్లు ము(దింపించుట నమంజనముగా కానరాదుః 19606 లో వావిళ్ల వారు బులుసు వెంకట రమణయ్య గారి టీలో (వకటించిన (వతిలో (బౌను పాఠములు (గహింవ బడినవి, అవి లఘుటీక, ఇట (గ్రంథ మును విపులమగు టీక తో (వకటించుట అంలేయు నావశ్వక ము, (శ్రీకాళహ_్రీశ్వర శతకము ధూర్షటి మహాకవి (ఫ్రీకాళహస్తి మూహాగ్య (మునే కాక (శ్రీ కాళహా స్రీశ్యరశతక మును కూడ రచించెను, అడి శతక వాబ్బుగో మున మిక్కి-లి (వ సిగ చెందినది, ఆ శతకము నిశడు తన (పబంధమున

కే 2 (శ్రీ కాళహ స్తి మాహాత్మ్యము శళచించిన పీదవనే కూ ర్చెనని యూహీంవవచ్చును, ఆందులో భక (వతిపాదక ములగు వద్యములే కాక్‌ లోకవద్ధతిని వివరించు నద్యమం

రశాము త్రిములె నట్లు వెకీ నటించుచు తద్విరుద్ధముగా (వవ రించు "పిద్ర మనుష్యు లి ట్ర దు వ్‌మర్శిం వబడిి,

భా సోోతందన్యుల( దేయనొల్లని (వతస్టుల్‌ వోలె 'వేషంబుతో

ప్యెతీపు తకళత రక్షణ! కౌదిద్దిన్‌ నృపాలాధముల్‌

పాాతందించు భజింప(టోదు రినయున్‌ భావ్యంబె? యొవ్వారి చా

ర్మితంబెన్నండు మెచ్చనెంచ మదిలో శ్రీ కాళహ స్తీశ్వరా।

ఈ వద్య ములో రాజుల నిందయు€ గలదు, తన రచనను భివ్చన శేగాని "వే రెవ్వరికిని అంకిత మొనర్చన నెడి యీరతని (వలిబ్హ [కింది

శా, నీకుంగావి కవిత్వ మెవ్వరికి నే వీనంచు మీంె త్తితిన్‌

జేకొౌంటిన్‌ ఓీరుదంబు, కంకణము ముంజే6గట్టితిన్‌ బట్రికిన్‌

లోకుల్‌ మెచ్చ (వతంబు నా తనువు కిల్లున్‌ నేర్చులుంగావు, చీ

చీ కాలంబులరీతి తప్పదుసుమీ (శ్రీ కాళహస్తీశ్వరా ।

ధూర్జటి కవికి సాంసారిక వ్యామోహములేదు, కీర్మివతిన్టల యం దంతక ౦ అబను ఆన కి నేదు, అందువల్ల నే “కాబోలు ఇతడు ఎక్కువ (గంధములను రచింవ లేమ, ఇని కీర్తి స్థిరముగా సిలు చుట కీ [గంథ ద్యయ మే వాలును,

బటాని

అనరంబ౦ధవరు ఆధార[గంథములు ఆనంతుని భందము ఆప్పక వీయము ఆప్వదిగ్గ జములలోని తొలి కవి (శీ ఇ, ఎస్‌, కోదండ రామయ్య అంధ మహీభాగవతీము ఆం(ధ మహాభారత ము అం ధాలంకార వాబ్యయ చరితము [శీ బులుసు వేంకటరమణయ్య శా వ్యాదర్శము (సంస హక్రా ము-దండిి శా వ్యాలంళార చూజణామణిీ విన్నకోట "పెదన శావ్యాలంకార సం గవాము మూ రికని కవలయానంద సారము (శీ బులుసు వేంకటరమణయ్య క్‌ ఎప్నరాయ విజయము మ[మమార ధూర్డటీ చిత్రిమామాంస (సంస్కృలేము) ఆఅప్పయ నసీ&ీతులు (తిశతి శీ చెజుపల్లి జమదగ్ని కళర్భ్ర ధ్యన్యాలోకము (సంస్కతీము టనంద వర్ధనుడు పాండురంగ మౌహాత్మ న్‌ము తెనాలి. రామకృళ్య్యకవి (ప తాపర్ముదీయము (సంస్కృతము విద్యానాధుడు భాంతి సంపుటములు రసగ౦ గాధరము (సం స్కృకమ్ము,.. జగన్నాథపండిత రాజు లివభ్‌ క్త చరితము (శీ పెంగూరు నూర్య నారాయణళర్మ్మ నీ కాళి హస్త మౌాహాత్మ స్ట్‌ము అము దత్‌ పగులు ఫ్ర 99 జూన్యవసూనమాలిళా (పకటితేమాు నీ $9 వావిళ్ల వరి (పతి (శ్రీ ౯ళవా స్పి మాహాత్మ్య మ్యృుదణవిమర్శనక శ్రీ వేదం వేంక టరాయశా,న్సి/ చఇమ(గాం[ధ సాహిత్యము (శ్రీ ఆరుుద

పాఠోూంతరములు అ, పు పసాధుపాతనూ పాళాంతరను

• వల్కీ్ర వర్కీీర' 1 బంధనకర అంధనక థా కై 2 భభ క్రీ జ క్‌ 1పచాన కేళి (పధాన కేళి క2* ఉపాలిశాపూరతా పాలి శ౯ాపూర తా క్షే ఖై జోటింగొ ల్బెడ యొంటి ౫ ల్బెడ కేల నర్థముఠ మర్మముళ కైతి పేని (బేన 1.4 ళంభనిళకుంథఛ నుంభనినుంళ్‌ 1.4 మునుగు ముసుకు 1% దీమువేళ ర మోవేవ 1.6 వరుని నారుని కేల గ మ్యుండగు గ ణ్యుండగు 16 వధీశుని సధీశ్యరు€ 16 బొంద నొంది వొంజె క్షే 1౧ దేవో త్తమా వేదో రోమా &13 మత్తద్విప విమయద్వెమ కే15 క రృతునకు శరణునపవను 1165 సమర్పితంబుశా వా యొనర్చుం ఆ-ేక దండనమప్కాాఎము లాచరించి బూనిన ] నా రచియింపంచూనివ మౌావోర్మ ఫ్ట్‌ంబను మహా పబం మవార్యేంబను క థావి ధానంబున టీల ధంబునందు€ దదీయ కథా (ట్ర ధొనస్టానం లైన ఫురం బెట్రిదనవ సంవిధానంబుననల 1బధాన పానంబెన మవోఫురం బిటి ఇ ౪ 4 దనిన 3 భుజంగనకులి భుజగనవలమా 1.19 (పతివింబంభన (పతిబింబంబుగ 128 వారిముఖ నారిముఖ్య (ాణంబు (దాణంబు 120 బలిరు-యబూని జాడ(బూని 130 బంశారు వాల బంగార (పాలక యొక నేల యొక చేశ యొ ధ్రాణంబు యొ జ్యాణంబు క్‌ 10

[60 పౌరాంతరములు ఆఅ పం సాధుపారము పాతాంతము 1.81 రాజవీధియందు రాజవీథులందు 183 బిడారు. లీడార 136 రంజిలబటే* రంజి లెడిస్‌ 1.41 జివ్యాఎడ -ఓేటువడ 146 ఒకతె న్‌ ఒకరి * క$ే_48 1బసుయించు , (భమయించు క్‌ వ్పల్తి మెల వృత్తియె 1.5 ధూఎంబు-గా ధూమంబు-గా ౪9 మాచరించి వమాచరిం వె మొచరింప కేర్‌ 2 కాంత కె శాంతయె 1.539 విలోశించుచున్‌ విలోకింపుచున్‌ ౧9 నామ భయము నామ ధే3ును 16) పంపవే! పంపరా కే.71 యుగాతపత్ర యు గ్యాకప్ర 9 పతిలపడక కుటీలల డక 180 తెలియనది "తెలియునద్వి తెలియవిది 1.83 విద్యౌదన భిక్ష విద్యాధనభిత్న 1385 ఈ రెండును ఈ రీతిని 1.80 వటచ్చా మ పటచ్చాయ

• శ సంవాననా సంసనన క? సీళ్చు రోవామ్మను నీళశ్వరోహంబను 1.88 జీవ తా పథికమో జీవిత పథితే మె కేడీ సవిపాదస్వాంత సువిపాద స్యాంతే కే.93 ' దేవ్ళపమద దేవ పమథ 1.౪8 సమాహుదగుచు నమిరుడ గుచు ౪9౩ మందరాచల మంథరాచల 1100 దీగలు దీవెలు 1108 వేణ్యవశాహవములు వేణ్యావగాహనములు కే111 డగ్గుత్తిక దగు తిక 39; దనపడంతియా దనదా-దయిత యః కే 12 ఫణారా జన్మ్యహో మణీ రాజన్మవో 1.113 1పచాళిన్‌ [వధా(తిన్‌ 1.120 (బభవించులగాక | (బవహీంచు౯గాక కైక 2కే శ్లాభూవరజ్ఞాను కౌచూవధి స్తాణ్యు క్రాఘభావశై సాను 1.ే.త మండె నుండి

పొఠాంతరములు శీ 1 ఆ, పు పసాధుపాఠరము పాళాంతగము

1.124 నోంచెన పెందన 1.130 భీకరశీతము ఫీ; ర-శెళ్యము 1.142 వీ వ్‌లు 114) నిది విని 1.101 నసాధ్యమల్‌ గలవె నసాఫ్యంబు గలదె 1.156 టుండ 6ంగనిం డీ టుండ ౫ నిండిన 1.107 దోంణడుటయు దెరగుటయు

కక దో6ంగును దోంచును 1159 యుండియుస్‌ యుండినన్‌ 1.102 ముగాంత ముకాంత 24 గహ్పాక కప్వుగ ఓఇ868 లాతలి లారరి ల1ఓ గలదే గల వే ల10 మోనులు “మొగములు ఒఇ20 లోంబడి లోపడి ౭2౮ హచ సిక ఎచ్చరిక లై ల4+ ఇందలి ౫.*ఉ పాదములు ఠాళ్ళారుగ నున్న విం 2/6 -చించుకపాజు చించుచుల బచెజు ల్లై20 జాతి9తులు జూతిఫీశులః

9 లపార అసార లి -గా లెంజుమో ఇాలంజుమా లి ఏ0 నిలిపి నదుపంళా నిలిచి నడువ6౯౫ా లి గ3 క ౬ంకుట్సు కలుకుట 9.౧6 యంతలో( యాళర్మే ళో 6 2.67 మొగ లేట మొగ రేటు మొగ చేట లి ౧0౦ బుశువుల నద్భుతే బుకు వులద్భుతే తపో

(వతేము [వరము తీవకరవ్యథ తీ వా8ిప వ్యథ

ఓ0 వారింప దహింప

9 బిరుసు ముసురు

౪9 విధికి తివిరి వ! “తెప్పునయిడ్త -సీలనుబడ్లీ

$9 కోయిలబెచ్చి వొరియల (దెచ్చి జ్లి'?ప బొనర్నె బొసగ్న

ప. పౌళాఅకరములణ ఆ వ సాధుపాకమా పాళాంగరవకు 288 బేహిభిమానముల్‌ [మోహాభిమానముక్‌ ౭267 [(పతిప నిస వరము ర్‌ 2.06 "పేమ వె భక నళోవు వె ళన 206 ౫ణకతోడ కరుణతోడ ర్‌ న్య్యూర జాత | ఓ09 శయ లేచి 2100 గచెకొళ *పటన్నమాటబనన్‌ గుదియకనాక *పటనుటకుక్‌ లట షో 2104 లే వాద్యంత ములన్న ౧ద లే నవర్యంతము నావలే ద్యొధులవన్‌ ద్వ్యిదులకన్‌ క భఛ క్తలోలతన్‌ ళ కలోలరస్‌ 2109 (పాత ల్యే అ (పాత శృేవఆ ర_111 గప్పి గల్పి 9 పెటి “ప్రిశ్రకి 9 విషణచితు ల విషాద డి 114 చింతించుచు చింతింపుచు 1.117 మెట్టునాక మెట్టుగా! 9120 తొలంగినటి తలంగినటి ల్ని లు ల లన్న కల్వ లేవ తే కల్వ లే కడుం న్‌్‌ యెొట్ల మృచలయ్యె లెట్రించితమయ్యె ల ే02 మండన మెట్లు మండల మెట్లు 2124 తీపుగల రీపిగల, తెంపుగఅ ల188 చారి దళ ద్వ్యాంతము వారి ధరద్యాంత్‌ ము ల18” నార్తువక్కొ యనుచుల నా రృనొకొట యమచుం దమలో దనలో చ 188 (వాతీ 1పాంత ల143 మదం౧యుంద మడ(గియుం డె కే.151 పడియగట్ల పడియెగ” టి 2158 జయజయ కృతదుగర్తా జయ కృత దుక్తాధగతీ ధరజీధర ధరనన 9 చిదూపమ్మును నీ చిద్రూపమః 399 మా మాహాత్మ ఫ్ట్‌మూ మో మహ త్తే మును 2160 దిగి తనమండితా దిగ్విహీనఖండితా 8.8 *పా త్తపినాటిలోి అను సీ పద్యమునకు తర్వాత “మజియును” అని ముక (ప్రతిలో ఉన్నది

పాళావతరముణు [ఫి ఆ వ పొథధుపాతమా పాళాంతరము ర్రిత్తీ కవరువిందలట్లు గురి వెందలట్లు రూండుగపండ్లక పహండగ బండ్రవ $.68 గులివెండ కరువింద ౩9 జబాలరటుగావన బోలరటు గావ ర్ల జేనిమె6 జేని "పె 8.7 వెజబొమ్మలం దవింద శేలక్‌ చజబొమ్ములంచు. బెడ చేలక్‌ వ. కట్రుదుర్‌ చవేయుదుర్‌ ఫీ10 ళంశావమతిన్‌ కంశకారలిస్‌ 311 నల వేటటలా బబుస్‌ నట వెంటలా ఓఇజువ 818 చంచులాతుల చంచుటాం[డుర ఏ_15 గురు వెంద పేర్ల కుం కగువింద ప్రీకం $21122 కొన్ని (పతులతోే ఈ ల్లేష్సే?9 సంఖ్యగల పద్యములు ముందు వెనుకల పడియున్నవి. 8.27? బెటిరి భూతిని పటిపటి జటి విభూరితో బొటు పెటి లు లట టి ట్‌ లట అ ౩9 నాలునవ6 గడ్పునవ చాలక కడుపునకు 83.60 విడల్ఫియాడ (జౌ చె విదులు కాడ:జా చె 8.31 గణంబులు తుణంబులను 08.82 మేఖల 'మేఘల ఏ_.36 జేగులుబొట్లు చిగురుబోంట్లు $_87 = సేయుమనిన "5 సేయుమన్న 3.88 "నెత్తు పొత్తి 9 వివధోపచారమాలి వివిధోపసహారముల 8.41 ఈ పద్యమునక తర్వాతే కొన్ని (పతులలో కళ ముతేయును"”) అను వచనము కలదు, 8.42 మోహాలిో+యానంబోలె చాోహారిశయంబు. బోలె ౪ హాలాతుర తాత్మిశాగతి హోరా తరళాల్మిళాగతి 8.నిన్‌ 'బెళ్లని భూతిపూ౬క తెల్ల విళభూతిపూంత 8.56 ఛ కిం గొలువుమోా భకం నొలుమో 8 63 “గావం బ్యెల్టెడు ఇాసిం బెట్టుక త.6స కటు సటవిలో పట నటడవిలో ప.70 పోండుములేక పో౬డిమున్‌ లేక ఫ్‌ 71 వి చ్నేయుమయ్య వి చ్నేయవయ్య

$050 హషాళాంతరములు ఆ, ప సాధుపాఠము. పారాంఠరము ఏ78 (బుంగిన (బుంగు.ెన 8.74 వజలులగ కే వమలులో బే, నసలుగే 8753 చుట, కొనీ యనే చట్టాక గనినీ, చుట్టుకొని గునినీ? 873 నింతియు “జలు ప లేని? నించయును “నెర్యూ జేనికీ 8.583 ఎన్నాళ్ళనుండియో ఎన్నేండ నుండియో 8.87 దీనిముందు కొన్నింట మజియును” అని కలదు. 8.90 సేయంలగల'దె 'నీయంగ బె 99 కజకుట2 కలుకు లు లు కర_01 లేవిడుతు "ీవికుతు 8.103 కవకవపడ కహకవాపడ వ్ర. 111 చిల్లింగదిపిన వెస్‌ ౫లిపిన వ్ర 118 ననినన్‌ నన్న్నన్‌ 8.120 వోలావాల భక్తిభోక్ళ హాలాహాలభ క్షభో క 8.181 తామపర్లీ సది సవతి తామపర్సీ నది సవతు 9 నిపొతకింపచానుతౌాపంబు నిహూరఠరకింపచాన తాపంబు వ్‌. 0% యేపట్టనంబు యప్పట్టనంబు 8.184 నంగయకన్నం౦బ యంగ య క న్యాంబ య౦ంగయి క స్యయనంగ 9 కనుకూల ననుళూల క నరిచెప్ప్ను ఇర చేయ 818% నిందుల నిందున ప్ర 186 నగజి యగజి ఏ_137 మంజూ కఠి వో కల వీ 1858 వాసవాధిక చవాసవాధప $్ర_141 వరుస నర్చించిమనుండు నరనీ రతీంచుకొనుండు మి తరతరంబు మో రరతరంబు ఫి 1 14 లే ేయకనున లో "ఇ "జీయంబిన (గ 8_146 మ్‌హీకుండిచ్చున్‌ 'మోపీ-శ్వరుండిచ్చున్‌ మహీకుండు మెచ్చన్‌ $_149 కన్యఖిన్నింపదయ్యె క న్నెభిర్నింపదయ్యె ౪ కాలమున నుగ్తదయ్యె శాలమున నుజుమదయ్యె నఖండగర్హ నఖండగర, 8.151 నింజెట్లు పీ చెట్లు; వీ జెట్లు తె. మ38ి దొంబదిచోట్ల€ దొమ్మిడిచోట్ల

పొాఠలాంతరములు కంకి ఆ, ప, పాధుపారము పాళాంరరమూ 8.153 యొకయించుక మబుకయింత యు 9 నిరత్తసప్య నిరస్త సెన్య మె 8_15థీ వళనిమబ్బ దిని నశనవువ ని6౬దీర €గ౬ దగ మిగులన్‌ దడిను చున్‌ ఫ్ర 2వర్‌ గర పటు€గక నరు వెరుక 3.19 నున్నకథలు నున్నపనులు 3.160 కటక ఓ! నిన్‌ నర్కీ.రులి కటక ఓ! నన్నక్కీరుం 9 కవికం దప్వుపై క విక యుందప్పుప(క్రై 8 160 పదమిో పదమో 8.107 డదూరక దూర కె $9 పదబంధ మో పదబద మో ఫి 'వెప్పుండ్తీ జెప్పుకడా 8.171 తలచుటువాజ6గన్నులుం తలచుటు వాలుగన్నులు 8.278 రమూమంచారుండు ర మూమందారము 9 నందులకు నందునకు 8.175 విన్నయదిశాదు విన్నయదిశాని 8.176 చాధకోపలము చాధకోభలము చాఫకోసీలము 8.138 ఇట్ల త్రటిశిరత్నంబు ఇ లెజంగున నిట్ట త్తీటీపీ క నుల్సిరించి పీ 186 దేవకోట్లం జీివకోటుల 8 161 డుంఠిద్విపొస్సుం దుండిద్విపాన్యు౦ ముంటడ్విపొస్యుం 85.108 నిల్వ€ నిల్ళి 9 దొంగిదోయగియు దోం౫దోగియు దోటి దొంగయా 8.206 దల౬ శేలనుచువ్‌ దల6కేమిటికన్‌ 8.2 8 బోరన€ బోరన్య, బోరువ 8.212 బపుడు-గాని లపుడు గాని బిపుడుగాని 8.213 బొనరిం చెదన్ననుడు బొనరించివాండ వవ 4.1 వరాక నరవా శీటీ విలసిల్లు విలసి లె 4.5 మదనదావారస్మ పడ మదస 'చారరస్మ పడ వైళ్యవీథి ల ఆట ప లీథి తీ ఫి వాసో భ్‌ ్ళతొాఅయ్‌ లొ గ ణికలు శీ 11 నట్ట పజ్టన వ య “హమ టైిపఆిదు ల. ౮“ లర; పదయ ఖా (46 %6.....* 7 | , ఇ. టో టో చొదం న వె సస భీ బ్య రాబాద్‌ 00

యే. పౌతాంతశముల ఆ నస్క కుదపాకమను పొూళాంత నను ధి శ్‌కేశీ నాగ స్‌క్సోం నలః సాన ఇజాబుళ్య క్చంగులు నలి సత తా ఉజళనలి సత ణా శీ.20 వివోరగానను వివావాశానమా 4.28 వారశాంతాచార జారకులాబార శీల? చెలుపం౫ 'దేల్పలగ శీ209 చెనియలోనలయుడ్డ 'చేనియంజిక్కన టి శీ08 మేఘము లావిలా మేఘముగావిలా శీ83 పాడుగాదు పాడు-గాను క్‌ చూజనోదు చూజవోను 9 సొజీపోదు పాజటీపోను 18 పెంపు చెడదు పంబ పదను 1 మా సరివారిలోడ వా 'సరివారిలోన శీ_.4తి నమర మహీరువాం మమృకే న హీధరలం కొ మద సౌఖ్య పద పౌవ్యు శీ50 గునుతో నలక గుపితో కులన్‌ శ.5ే. గొంచుపోయెద తొడుక(వోయదధ శీ.58 తిక సోవాంబెం తమ సోహం అ 4.56 వంళ ఘోణంబు వంభకోణంబు ఉర) జాంద రవము జాంక మదనుః క వానీ నీంవా వాస నీంవా శీ5డీి భబించుచున భ₹జిం ఫపుచున్‌

• కే ఎక కృదజ[ 4 త్తీ72 భజీంచుదు భజింపుచు 4.79 మోంళారించుక మోశాలించుక శ4ీవఏ4 జరించుచుండు జరిం పుచుండు శీ.3& గాసీండీయం "కాప్‌ యబడియెం 409 బర్యి బర్వె క్‌ నాక మించి వాశమించె 4.30 మాళియః మావళి 9 గగకవనపా రాతీ, గరకావు పాఠాగి క్‌ ఉత్‌ క్ట టితగొ న శీ. 101 ల్సి యల్‌ కజేడియత్‌ 4108 గశమున గరమువే

ఆచ్చిక (1కీయలు గస్‌కీ ఈ ప, కుదపాకమాు ఉపాళాంతరమా 4.103 లమ దవ ధావనం అనుపమ 'సంభమ౦ంబున( బున(6 బుటు చమట బుట చమట లము శీ 110 దర్శింగె ల బరనెంతు శీ_119 పతించుచువ్‌ కపఠింఫపుచున్‌ శీ 121 నదపు నడుపు, వసడువు శీ 126 దర్శింప€ వర్శి౦ప€ శీ 12+ దొడకింపట దొడనీపట 4కే 106 పలుపు పజఫు త్స్తయేన శ బంటు” మి చాణిమది శీ 13న గూడుక గసాదంగ 4.101 మముంగొల్వ వెతి సను షల్వవెత్తి ఆ చ్చి క [క్రియలు భార్షటి 1(పబంధమునగ అ ఆచ్చిక్మ్శకియ లిందు చూపబడీవవి, పర్వపాధా6ణ ముగా వచ్చు ఆగు అను ఉండు మున్నగునవి వాని వ్యతి లేక, (పేర ణాదికము. అను విడుకబడినవి తత్సమగయులతో సంబంధించిన *ని(ద్రపోవ్రి వంటివి ఇందు చేర లేదు, ఉఇమౌపకములేశాక శా న్‌ శాదులగు ఆసమాపకములును, విశే హెర్ధమునొ నగు [శ్రియా+ ద్వయ సంయోగము మున్నగునవి స్వీకరింపబడినవి. కృదంత ముల (గహింపబడ లేదు పొక ర్యానుసారముగ త్‌ (శీయీమూలరూపములు చూపబడేనవి, ఆకా రాదిక మముత ఆళ్వాప సంఖ్య, పద్య పంఖ్య గుర్షింపబడినపి. (సంజ్ఞలు_(ే.పేరణము. వ్య జు వ్యతి ేకము న్స ఆ అఆడంగు 4ఉ.123 అంట 1.81, 8 60, 97, 108, 119 ఆడ చు 2.7౦ ఆఅందిచ్చు లే ౮త 105 ఆడంగఉయుండు ఖి.104 అందుక ను 1-తేర్‌ ఆడం 4.111 (పే 2౬5% 8.14 అందు 1.41, 54 64, 1(6 ౪4.11. ఆడంచు 2.11 16. 2కే పం 104 465 1౧9 అడుగిడు 1.144 177, 187 99% (వ్య) 1 ఆడుగు పెట్టు 8_80 ఆంపు తే-శి3 (వ్య) 877 ఆడుగు 8-110, 129, 126, 17, అఆచ్చుపడు 413, ౪,980 (వ్య) 1(8, 4.191

[50 అచ్చిక (క్రియలు

అడుచు 8_209 అల్లాడు 8.55

అడ్డంబుపట్టు ల” 0 ఆలితయుంబడు.2_10

అణయగపోవు 4.11 ఆఅలియు 83 114

అణగు 128, 79 ఆఅస్‌యాడు 5.73

ఆదరిపడు 1.40, 8.57 ఆ

అదలించు 2.18 ఆంకొను క.65

ఆఅదల్యు కే-5 ఆడ(జొచ్చు 3.80

ఆరువ 2.99 4.129 ఆకజంలబోవు 8.214

అనిపించుకొను 1.11 అడు 1.43, 100, 2.11, 63, 119

అనుచు 1.1.0) 21 ర్‌9ి ర్‌ి 184 882, పే 41, 121 1381, 214, ఉత 2108 4.13, 19, ౪6, 89, 82. 93, 117. 118

అనుచు (ప్రే 8_165, *3 అడు((పే౪.24, 4.211 (వ్య) 8.413

అనుపు 1.18) 180, 13, 100 అనతిచు, 1.01, 2.2, 10, +.2, 66 29 8.28, 4.2, 80, 180, 141, 106

అప్పగించు 8.160 4190

అప్పళించు 4.199 ఆనతియిచ్చు గి-211 4 180

అబ్బు 8 15% 4.+9, 171 ఆన పెట్టు 218

అమరు 1.2”, €ఓ, 2.18) ఆను 4.420. సీ.14 ఉ.33, 89 8.127, 4.90" 126, 123 ఆరయు 1.118

ఆమరు (పీ 263 8.115, శ21 ఆరు ౪.180 (పీ శ 105 4 110 అఆకుచు 2.83

అరయు 179, 2 10 8278, 106 ఆర్భు 2.206, 49, 56, 8.10. 11.

అరుగంబోవు 8.177 ఆర్బందగు 4.34

అరుగు 1.41, 186, 2.13 అలు 1.101 (3) 2187

అరుగు 4.197 (వ్యు) 1-04

ఆరుగుబెంచు 1_142 (వ్య) ఉఓ114 ఆలకించు 8_1

అరుదెంచు శ్వీ.18తె ఆలించు 1.062

ఆజ తెజచు 4.128 లవటించు 1_85

ఆలందు 2.20 8.50 4.13 ఆవించు 8-86

ఆలయు((ప్రే 8.61, 74 ఆవినొను 8.110

అలరారు 1.101 ఆసనొను (పే) 4.112

అలరు 2.2, 82, 4.2, ౪ ఆసపడు 1.71, 4.89, 108

ఆలుప 8.5, 96 ఇ

అలుగు 3.170, 4. 46 ఇంపుశేయు 1.142

అలవడు (వ్య) 8.03 ఇంపెసలారు 886

ఆచ్చిక (కీయలు [53 ఇనర్యు 2.81, 4.18 ఉడుగు 2.110, 12%, 8178, 4.107, ఇడు 1.44, 56. 8.42, 105 శ120, 1725, 197 (1 1148 8.110, 4.11 07౧, 8.92 412?

ఇడుకోను 4.103 ఉనుచు శ4_14 ఇచ్చవవచ్చు, 8 44 ఉఊప్పతిలు 1_127 ఇచ్చు 1.70, 130, 1933, 109, ఉపహూు తి తే౦ 1150, 2 84, 9), 124 8.0, 4జి ఉప్పాంగు 1113, 8.88, 4.199 8.40, 80, 17,12 8.09 ఊబ్బు 2-21, 71, 8.28 4.81 5.70౧ 71, 1, 1 1410, 14 ఉమియ-ం 4.8] 8.157 100 21+, 2 2, ఓ€ 29, 6 ఉమ్మలించు 2_25 433, 43, 4౫53 039, ?0 ఉరలు 4.128 128 100%, 195 (య్య) 8-10, 44 ఉలున 8_?1 ఏ_.123. ఊఉలుము (వ్య) 9140 ఇనుమడించు 2146, శీ_.10]1 ఈల్పనిలు 3 40, 132 ఇటీయు 2 150, 8.10 ఊవ్విళులూరు ప్‌.50 ఇవురు తీ.50 ఊః

ఈ ఊండు 8-110% 4.01 ఈం[డైించు శీస్‌ (0 ఊొడు 2.118 ఈ.గచను 2_181) ఊటాడు 3.1, 2.150 ఈడువచ్చు 1100 ఊడు 4_'857 ఈ జేరు ౭.14, 4128 ఊను 4.166 ' ఈ(దారు 4_06 ఊరు 482 ఈదు 2.154 ఊంక యుండు 211/6, 8.102 ఈఈను 1.5౧, 2.6, 4.60 1.1౧3, ౪7, 8.41 0 ఈల్లు శే. 158 తీ126, 156 ఈవలయు శ్నీ1 0) వె

ట్‌ ఎంచు 2.1౯6, 9 4ఉ, 443, 66 ఉండంజేయు 4.18) ఎండు 1.128 ఉండకుండు 2.119 ఎక్కు 6% 9% 110. 1189 14 ఊండనోవు (వ్య) త్‌_4]1 287. 06 ఉగ్గపట్రు వంక ప 180 14/0 ఇర, తే, 10, శల ఉటిపడు 8_50 ఎన్క. 4.201, 55, 74 9 ఉ డగిపోవు 49కి (వ్య) 2143 ఉడివోవు 1-86 (వ్య) 2.148 వెగంటోఫు 8.47 ఉదుగ లకేయు 4.68 వేగ పడు ౪21

154 అచ్చిక (శ్రీయల ఎగయు 1.103. 142, 8.69. 8.19% ఏలయించుకొను 63 శజీ128ి (పే 4_ప్రిథీ ఎలయు (హీ 4.54 ఎెగసనద్రోయు శ_84 వెలర్చు 4.185 ఎగురవెచు 2_24ీ ఎనక మెసంగు 1.66 ఎడందీకు (పే 5.138 ఎసంగు 2.4 8.0, 51, 149, 196 వెడంబాయు (వ్య) 4.128 4.76 108, 126, 179 191 ఎద(వానీపోవు 2_)1 వ్‌ ఎడలించు 1.038, 8.128 వంగు 1.89 40, 2.9. 78, 8.59, ఎదలు 4.117 8.194 4.99, 101, 112 ఎడవడు (వ్య) 4_108 పీన చెంచు 2.140 ఎత్రిపోవు 4-90 విచు 2-88, 8.149 ఎత్తివచ్చు 1_126 విడుచు 2.18 ఎత్తు 1.02, 2.87, 880 ఏద్చు 151 117 తి182 215, ఓ128 ఏడ్యందొడలప 8.91 ఎత్తుకొను 1.144, 2.176 ఏతెంచు 1_81, 46, 47, 64, 104 128 ఎదుర్చు 2.54 1126, 129, 2.8. 8.46 58, 74 ఎనవచ్చు తి...24 8.79, 105 42 90, 103, 141 న 5న పద్య 1.180 షర రా - వీయు 2-48, 47, 43, 49, 5%, శకి ఎన్ను 1185 134 4.114 255, 60, 8.8 83. 60, 104 (వ్య) 4.110, 141 4.180, 181 181, 186 ఎరంగు 1.54, 4.160 ఎతింగించు 1.188, 4151, 176 సీయు (వ్య) 4.46 ఎలుక శయు (వ్య) 8-99 గ షి నక ఎటుక్‌ పదనిచ్చు (వ్య) 4112 ఏరు 4 122 (౪ తయ? ఎలుకపడు (ప్రే 414 స | లీ *- ఎలుకపఆఅ మ 8.86, 78 వీలుపజచు 4_148 ఎటు (గు 1.18) 1909 211 ఏలు 8.132, 189, 143, ఈ2౧కి త.49, 47, 8.162 ల్సి 4186 137, 108 ఒందు 1 124, 2.20, 79, 117, 119, ఎలుగు (ప్రే 38.76 2114, 81/8 110 1409 179 (వ్య) 1.87, 86, 2.105 8.175, 109, ఈ113, 101 ఎలుగు (వ్య) 2.187 1489, 158 ఓందు (వ్య) 2-57 3.112, 105 159%, 4.10, 110% ఓఒడంగూడు 1_'58 శీ_.12+ 137 ఒడిగట్టు 4108 ఎళలయించు 1_40 ఒడివ్‌ పట్టు శ్సీ.120

అచ్చిక (శ్రియల 1క్రక్‌ ఒడుకు త. 19 ఒరుగు తి.161 ఒడు పే. 4 ఒలంకు 8_1స్‌ ఒరు 9848, కేకే, కేఫ్‌ బల్కు. బే.37, 108 ఒరుకొను 4 218 ఒల్లు 1.83, 82 (వ్య) ౬6 ఒదవు 5.29, 112, 187 ఒసంగు 4_128 ఏ 180, 4 28 విసంగు 1183, 81860, 442, ఓం! ఒదుగు 8.105, 1.126 ఓసంగూర్వు లె 105 ఓ జనరించు 1.57 120 181 ఓడు 1.142, 4.68 (వ్య) 1128 232, 42, 58, ఈ 110 2.82, 4.188 (పీ 419 2211 116, 8.40, 46 ఓడుపడు 4.128 8.105, 4.89, 78, 93 మేపంగలుగు (వ్య) 8.155 4228, 187 179 19] పీపు 1.26, 82, ౪-74 (వ్య) 8.154 ఒనరు 4.123 (గే) 2.122 ఓర్పు 1.101 2154 89), 97 8.8, 4.21, 95, 159 8100 ఒనర్చు 1-88, 84 &2+ 66 ఓలలాడు 2.20 1117, 2.09, 73. 75 క్‌ ( ఖే [4 ౭07 తతర ప కందు (వ్య) 1.099 కటకటంబడు £2 25 ఒనర్చు 4.86 కటలుకటు 2.68 4108, 119, 170, 171 కపిలుపై 2 68 41768, 156, 191 లు క్‌ కటు 1-60, 61, 106 9.20, 66, 88 (యు 2లి4 “౭ 9;100, 101% ౬6.9,16.382,8 ఒనరించు 38.218, 219 19. ర్‌ తీ చల్‌ ఒనర్చంబూను 1.16 కటునన 268 8 శ్వ (ఖై - ఒప్పారు 1.19, 2.181, 188, 8.191 ట కన ఒప్పు 1.25, 49, 88 కడచు 8.142, 4.36 (ప) 886 21 90 80, 188 కడ లేటు 4_174 2134 3.8 18 60 కదలుకొను 2.108 8.67, 196, 4.68 కడుగు 8_27 4.87, 90, 91, 92 కదలపండు 4_73 13న కదలు 1.109, 2.606, 8.03. 106 కు ప్పెసలగు 2 16 454 (ప్రే 4201 ఒరయు 1.121 2.24 ఉ.15 కదియంబోవు 8.114 4.103

శరర అచ్చిక [క్రియలు కదడియు 2.7, 63, 8.216, 4120 కలనీ మెలయు 4128. 167 4.125, 120 కలియు 2_౨3, 141! 156 (వ్వ) 2154 (3 30344 4182 కడియవచ్చు 4.201 కలుగు 1.7, 80, 47, 539, "4 5 కదుళు 111 1౨0, 112, 1581, 15+ 2, ఓ0 కను 1.21, 22, 33. 88, 48, 91 ల్ల 71, 70, 117, 1538, 5.0 88 1108 117, 2.20 కక, 71 8.161, 171. 107, 2౧౦ 221 2128 308, 8.25, 27, తిథీ త. 2, 20, ఈ, ౧2, 1౧+ 111 సే41, 59, 748 10% 4.130, 110, 201 (వ్య) ఓ121 8.110, 114, 121. 120, 180 కలుపు 2.116 8.144 108 49 60, 16 కల్వంజేయు 1.140 4.110, 117, 103 (వ్య) 258 కల్లు 1102, 164 168 ' 9.13 4101, 160 కవకవభపడు 83.10౧8 జశనుంగొన లగ ల్లు 1.583 కన్స్‌ిం బె? ట్రై_74 కనుంనొను 1_8', 59) 18 కస్తీపడు 8.02, 4.163 1140 220, 40. 68 శ్‌ 208, 82 5, 4 19 శాంచు 1109, 110, 112, 118, 181 కనునొను 2.10 3.61, 100, 1.140, 198, 161, 231. 66, 6 470, 18 8.63, 64 738, 181, 106, 189 కనుపటు 1.142, 2.15 8.190, 19% 4-03 148 104 865 463. 1238 4197, 100 కనుం(బాము 4 52 శాచు ష్‌ బగు 826 108 110 క్‌ నొమ బత, ఉ12 106 శాండు 1.09, 181 క న్నెజు(గు 8.128 శానకండు 8.104 శప్పూ 1 4 126, 2.57, 111 శానవచ్చు 4.311 (వ్య) 2.148 2113, 149, 8.100 శాసన్వచ్చు 277, తి.2153 కప్పుకొను 2_4, 10 శానసంబడు 1.00 కమరు (హే 8.30 శానబడకండు 2_7 కరంగు 3 109 శా సేర్చు 877 కలఅచు 4.132 (పే) 2.83 శాయు 2.10, 18%, 81409 కలంగు ౪.83, ఉం శాలు 1 125, 2.21, 84 110 ంలంగు 23.30, 14) 2-5” (వ్య) లత177 కల6చు 4.2 శాలాడు 8.177 శలయు 11-143, 4.27 28 శాలు 281, 8.68, 71 గ్‌ 6.50 (వ్య) ఉమ 8.91, 86, 105 (వ్య) 8-88

ఆచ్చిక్‌ [క్రియలు [0$ శాల్చు 2.27, 6 101 (ఆపే ఓ.59, 8.50 శావనలయు శ4ీ_!1 26 నం! క్ట శఆదడపు 2 61 కీలించు 1.117, 2.150, 8.217 కడయు (హే 8.47 49 ఓ ఇరలు 2.38 న కీ. థభంద౧జేయు 9౨ బజ్‌ ను 140, 214 8.84 శ.54 కట్టు 2-03 451 త్స [3] కతలపడు 1.1, శ సేయు 8.53, 96 కుదురయకొను 2ె_43 త్రో పరియు 1_143, 2.46 కొంకు 2.63 201, 8107, 4.124 కొంచుంబోవు శీ.51, 69 కూ కొంచువచ్చు 2.116 కూడకుండు 4.6౮9 కా టపవోయు 5.36 కూడ బెట్టు ౧౧8 కటు 4_1085 కూడంబోవు 4.126 కొనంగ వచ్చు 1.20 కూడముటు శీ 13() కొనందలంచు €_202 కూడిమాడు 1.41, ₹_69 కొనలుసాగు 1.57, 812, 4124 కూడు 1.91, 10౧౫, 10౧9 కొనిచను 8.6) , 1.188, 2-70, 74 116 వొనిపోవు 2.185, 4-50. 107 ఇం0, 8-4 13, 10, 80 కొనియాడు 1_03, 4-18, 188 8_న2, 42, 40, 81, 96 కొనివచ్చు 85.49, 141 36-205, 4-19, 20... కొను 1.90, 124, 2.50%, 8.15, 48 489, 82, 83 108 8.105, 208 4.93, 103, 11 4.109, 128 (౫) 8.128 2053, 221 కొలుచు 1.1, 1.50, 69 90 9%, త_11, 90 105, శశ కూరు? 271, 107 8.15, 26 బరం 740 12ల తరలి 46 వరో డు 1119, 120, 100 8.56, 98, 94 108, 120 బ్‌ మ 4.56, ?0, 89, 1814 2.03, 3.80 138 8.1) 148, 1594 161 198, 201 వార్చుకొను ?_9ీ (వ్య) 8-76 4-86 తూలు 1.03, 142, 2.49 కొలుపు 8.191 (వ్య) 4-88 20520 120, ేఉ? కొలవుందు కై శీ

$థ0 అచ్చిక [క్రీయలు కొలర్యు 1.2, ౩.93 10 పకి కరో (క 8.191 (వం ఉకే6! కొల్వందలంచు లై గ్రఫ్ట (కో 9110, 814 418 లొ ఈ60 జోళందగు 1 85 ఫభోయు 103, 2.110, 827, 49 గ్‌ 3.110, 48. 108, 147 143 గగుర్వొడుచు 1-77 కోయ 1 1839 161, 2.78 గడిదేజు (1 పే 2.42 287 81, 80 158 గరుము 2-41 8.24, 58, 70, 4౩9 ఇారవించు 2 16 (వ్య) 4.154 శావీబడు శీగిశీ శానీంబెటు 2 28కి 8.65 ళ్‌ గీపెటు ౯.147 , కొంగిలించు 130, 8.42 సం మ్‌ శీ 96 జీ గెలుచు 2.63 1 26, 4.10 (5 ందుకొను ౪ లి వొలిగించు 1.48 గక కదలు లె గ్ట్‌ట్తే (గుక్కెళ్‌. [మింగు గ! (క్రమ్మగంబేయు లతిక నా (కమ్ము 8 106, 194 చంపనోఫు 2 149 (క్ర మ్ముకొను 2-68 చంపు 1101, 2141, 824 11% (గా 483 100, (3) ౬78, (శాగు 271 (వ్య) 1-' 08 (శాలు 2.145, తి 55 చంపుకొను 278 | చచ్చు 1-63, 689, 158. 2102, &ఓ166 శీ క్షే?2, 174 (వర 2 1493 క్రీక్రాటేయా 255 చడియు 2.68 (| 1 [5 చదువంబెటు 4 20 (కంక ందాటు (వ్య) లసలస చదువు 428, లర్‌ ( (ప్రే 8.186, త-కేక? (వంక 2.123, 180 చదువుకొను 4.905, 120 4.33, 89, 173, 201 చను 1-56, 57, 160, 2.112, 114 (వంగ 1108, 474 68, 150 - [వచ్చు గి-115 8 84, 89, 46. 47. 83, 155, (వమ్ము 2 56 176, 179 179, 8.184. 183,

ఆచ్చిక [క్రీయలు 181 ౦9 4 56, 84, 91, 94, 4104, చిన్నంబోవు 2120, 4431 11 120, 184 140, 146, 164 చిన్నవోవు 8.159 (వ్య 3-72, 4826 చిప్పిలు ఓ_57, కి_198 చనుజెంచు 1.లికి 87, 54 56, ఫశ, చిమ్మ 2.68, 128 108, 186, 140, 142, 2.86, చివ్వు 8-56 146, 8.41, 8.78, 149, 190, శ్రీ 4589 60, 89, 97, 4109, నీదు 2.148 166, 180 వీరచివ్క కి_80 చన్నిచ్చు 2.71, 411 సరికి సైకొను (వ్య 4156 చమురు 8_11€ ఆ చశల్చు క. చు చలుపు 1.909 2.69, 84 8.20, 46 చుట్తు 2-146 87, 10, 15 4.284 రి_882, 76, 474 చల్లు 254 411, 122 చుట్టుకొను 1.47, 86, 2_48 చలుకొను (వ్య) 2125 2181, 8.75 న వా చుట్టువాలు తి_171 చాగిలి మొక్కు 4184 చుఅుటు ర్రి_71 వ ఇవాగిలం 25 తాచు 2147, 148, శ_41 చూద (7 న్‌ రం 48 ఆ న. క్‌ శి వే చాటంఖనువు లీ-లీక్‌ 1108 114 116 146 160 చాటు శి_5ళ్‌ చాలించు 2.168 20.58, 68, 76 77 వాలు 1.89. 2.101, 106 2107, 115, 120, 180, 189, 148 86, 21, 165, 170, 218 ర్‌ ఉం 26, 8, ఉర ఉర్‌, 75 (వ్య) 8-88 118, 124 8104 112 116 174 177 8.199 210, 211, 218 చి చూచు 4_709101,168,180,187,1593 చించు త్‌_2086 492 (ప్‌ 1.26 82, 2125 వెంచుకని 1 ఇస 8.42, 128 170, 428 88, 58 ౦ ఎకళీలు (4 ర-_21! చిక్కు 1146, 8198 472 గ య్‌ గ. త (పే ఉ191 (ద్య) 4.259 చూడంజను 4.89 తప్క_పడు 1.41, 2.21 చూడందఅ6ంచు 4.18 (వ్య) 71 చూడంబోవ రీ.175 చినుక త_106, 14 చూజవనోవు (వ్య) 4-85 ర 11

కేక? ఆచ్చిక [క్రియలు వో చెలువొందు 2.81, క 10, 81 వెండాడు 1126 శెల్లు (పీ ఈ 538 వెండు 2_లీకి తారక్‌ చెల్వెసంగు 2-97, 4.156 చెడవండు 4.18 జ్‌ చెడసాగు శీ-06 చేపలు 1.85, 4140 చెడిపోవు రిం 160 ఎ. నేహడు 1.69 వల ర0 (పు 22-110 (వ్య 8_7€ వేకొను 2౨8 వెదరనిచ్చు (వ్య) 2-69 చేతికివచ్చు 4.150 దరు 2.865, 41, 48, 4.108 చేయంజూచు శ4_169 ఇెనక 2.20 (వ్య) 1.124 శేయంబొచ్చు 4.199 వెన్నారు 1.85 496 చేయగలుగు 150 ఇెప్పంబోవు (వ్య) 1_8 చేయంగోరు శ09 వెప్పవలయు 8.78 చవేయందలచు 416, 140 చెప్పవచ్చు (వ్య) తీ. 159 చేయందొడంగు 70 చెప్పూ 1.8, 59%,60,6 108 107, 128 చేయందొడంగు 4170 1.38ికీ 10, 158, 159, 161,2-14 చేయవచ్చు 82౧4 210, 759, 789, 91, 10%, 116 వేయవల యు 41 28 కి.28, 25, 41, 62, 78, 88, 97 చేయించు 220 తి-98, 909 101. 146, 149, 157. జయు 1, వు 29, 35. 40 8 160, 168, 167, 424 81, 89 142 54 60) 71 72 4.46, 88, 85, 101, 106 178 9% 91 108, 109 314 188 187, 151, 174, 199 104 19, 121 126 1208 (హే 2-90, 449 1180, 188, 142, 146, 147 చెనురించు 2.63 (వ్య) శేంవేశఓ 161, 24. 18, 47, 58 వయ్యిచ్చు 4.191 2.58, 70, 72, 79, 88, 108 చెయ్యు 1.58 2.109 110, టి 119 126 చెరాడు 4.192 2188, 8.4 5 7, 982 ఇెఆపట్టు 224 8_86, 88, 90, 98, 99, 111 వెలుచు 1 104, వీ.28 8180 188, 178, 175, 191 ఇలంగు 1.10, 41 72 తి_2059, 211, 216, 423, 26 68, ఏ9, కి.కిళ 485, 85, 49, 58, 64, 75, శ_122 70, 84 'చెలగు 1.23, 24 89 ఉర 101 1 117, 125, 8.196, 200 1289, 18% 150

అచ్చిక [క్రీయలు 16 కేరి 9, 178 187 195, 197 జవదాటు 1.26 (వ్య) త. 76 జలిపీంచు 6.26 4162 జా వేరంగంభిలుచు శ్తీ_112 జాజం 2.57, కరి 4126 ఇేరంబోవు 4.100 (వ్య) 450 జాలింబడు 4&75 చేరని ద్చు (వ్య) 4.167 జూ వేరబోవు తి_04 జుఆంకొను 4_9ి చేరు 1.81, 89 118, 142, 2.4 జో 20, 86, 146, 158 జోకొట్టు 4.11 8_69, 190, 197, ఉకి1, 59, డ మమ 149 188 డవ్మ 3.116, 2.68 4.202 (ప) 8.115, 4109 డగ్గజు 1-90, 111 111 (వ్య) 8_59 4168 చేర్చు 1-77, 150 డయ్యు లి-ర్‌క్స వేజుచు 2_౨24 గ్‌ వేవమిజు 2_61 ఊజాగియుండు 2.145 కా డాచు తీ.214 చొక్క 1.59, 116, 2.18, 20, 85,91 ఇాయా 2-82, 80, 154 84కు 48 110 4_67 (వ్య) ల 1 శస్‌ వొచ్యు? 1.121, 2119, 125, 180 ఉర? (వ్య) 2145 క న 2158 4.162 8_9, 95 ణి 45, నప 178, 101 డిందు 2.146, 8.77 వొప్పడుచు 52 4187 189 చా "ప్పడు ర5_86 డిందుపడు 2.10 చ్‌ రనిచ్చు (వ్య) 419] డిగు 2.67, 4201 జ డిగివచ్చు త్మ్తీటిత్‌ జక్కాడు 2.58 డిస శరర 60 జడియు 1_47, 2.146, 4128 ల త (వ్య) 8-18 తక్క 4.81 జరుగనిచ్చు (వ్య) 8_22 తను 1.89, 2102, 8.14 జలక౦ంబాడు $ి_కి8 (పే కి_82 8.108, 144, 169, 4.81 జలకంబులాడు 2.128 శ_క్ష2 (వ్య) 8.169, 4.82 జలకంబులార్చు 1-72 తగులు ఏ.103, 4.29, 149 జలకమాడు 2.20౧ (పే న!

క్షే గ్రిశీ ఆచ్చిక (శ్రీయలు తగులుకొను శ్వీ_8ిక్వ తఅచూచు ((ే 1.129 రగుల్మా_ను 2.99 తఅదన్ను 4&_60 తడయు (వ్యు) 4.146 తలెపెటు 1.188, 8.26 తడవియాడు ల8_80 తలపోయు 106, 211, 118 1387 తడవు (పే 1.50 తశ 206 45.2 తడియు 4125 (ప) 8.49 తలమోయు 1.91, 108 41/70 తలయంటు 4.11] తడియొళ్స్తు శ్తీనే షే తలయూ6చు 1114 త ర్తఆపడు కే142 తలయెతు 4లి5 తనడు 1.86, 96 142, 2.80 తలిర్చు 1.8, 426 2౧2 8_86, 94 454 61, 188 తలిర్పంజేయు $_52 తనరు 4.142 తలడపడు 1.142 తనివిపడు 1.85 తల డిల జేయు 4190 తన్నిపట్టు 8.118 తల్పడిలు 171, 8149 తన్ను 2.4 తా తప్పు 2.10, 6%, 71, 826,452 11. శాంయ సే142, 240, 41, 4, 54 14 (వ్య) 1168, 2-68, 8.177, 2150, 8.80, 158, 4.60, 181 కకరు 17/1 తాల్చు 1-86, 101, 182 తప్పుపట్టు 8.166, 167 220, 87, కి-15, 125 తరులువడు 4.75 ఏ్‌.3/, 4.150 తరజగు (వ్యు క్వీ_180౮ తాళ (జాలు (వ్య) త్వీకేగి 9 తలుగు వీ1140 తి తటుము 8_60 తిగుచు 8.115, 209 తలంక 2_10, 2.46, &.128 తిటు 8.41 48, 58 తలంగిపోంజూలు (వ్య) రేమే 14 “యే వ్య) 3_77 తలంచు 1.188, 8-41, ఉ8, 191, తిట్టుకొను 2.106 420, 89 128 తినవండు 8.1౧6 (వ్య) 1-82 74 తిను 2.68, కి_92, 151, 154 తలంచుకొను 4151 ఏ_155, 156, 204, 205 తలంచు 1.28, 47, 126, 2-54, 199 (వ్య) 8.88, 89, 108, 177 2146, 3-24 189, 4128 తిమ్మిరెళ్తు (వ్య) 8.177 (వ్య) 2.22 తిరుగు 1.870, 71, 188, 142 4110 269, 11 ' 615, 86, 86

ఆచ్చిక (క్రీయలు 165 898, ఉ85, 60, 66, 88 ఇచ్చిపపెటు కి_65 204 శీ187 4కే 181, 152 తెచ్చు 1-45, 54, 72,189, 2.109110 (వ్య) 466 224, 8.27 69 77 110, 201 తిరుగువారు 4ఉ_20కి 445, 80, 91, 108, 178 తిరువుగొను 4151 (వ్య) 8-76 తిలకించు 4.128 "తెటువలు కటు 2.68 తివియు 1-40, 3.119, 199 -ఇెకులు (వ్యు 246, 125 ఉం?0, 182 'తెజనొప్ప, 1125 తివురు 1.180, 8.73, 177 "తెఆచు 2.71, 8.28, 29 గీ "తెలియకుండు 4111 తీరు 218, 98, 8.157 తెలియంగోరు శ్రీ_71 11 (రు 13119, 240 తెలియు 1.29, 80, 81 101, 144 తీర్చు 1129, 2-4. 88 45 280 క27 181 (సే 1-61 2.౨88 8.15, 2142 1-88 142, జ.88, 1820, త-22 882, 47, 128. 165 రర తి-2క, 270 166 4109 (వ్య) 2-98 8.170 1789, 4-86 121 తీర్చుకొను 40కు 2.144 (వ్య) ఉ-110, 186 పీఆు 1.66, 69, 105, 188 తెలవాలు 2.187 8.99, 4.80, 141 (ప్య) 8.180 లే తు "లేజం 2.215 తుటారించు 3.86 తేలిపోంజూాచు 4.118 తుడుచు 4.173. 2.146 'లేలు 1-54 142, 148, 2-78 తుదిముట్రు 4.85 225కు 49 (స) 118 తునుమూడు 2.58 ల్‌ తునుము 2_8% తొంగిలం 41న 9 తురంగలించు 4121 తోొంగుండు 4.52 తూ తొంగు 8.198 తూజు 2.118 148 తొట్టు 2.68 తూలు 2.44, 61, 8158, 4.159 తొట్రుపడు తి_క్ష1 కె తొడంగు 4.188 'తెగటార్ము రా తొడ౮గు 1ఎ4ంం 8.08, కి0 తెగడు 2.45, 4.21 ప్‌.ఉ?7, ఉర81, 1.188 దన్ను 8.80 తొడలయుం 41/5 శెన 1.609, 3.76, 150, 4.0% తొడరో 8_41

1606 అచ్చిక [కీంపపలు తొడు 8.68 (తో తొడున 8_41 (తోచు 2.118, క_168 తొరంగు కి_149 (తోయి కి_158, 202, 209 తొరంగు 1.685, 111, తీ? ద ఉ128, 1258, 168 దండు వెడలు 1.142 తొఆంగు 1180, 2.119 120, కిర్‌. జ్య 4592 తొల౦ంగండ్రోయు 58 దడ గాఘపడు 8_4” తొలంగు 2.125, ఓ111 (వ్య) 250. జళమెక్కి 8177 తో డా౮గిలిముచ్చులాడు 6౮3 తోకొను 4.108 చాంగు 4.69, 128 తోంగు 11570 255, 116 దాంటు తీ-175, 182 గే 4.70, 150 ఊఉజాటుకొను 8.60 తోంచు 2.80, 184, 198, 189 దిగు 2-62, 180 868, 149, 467 డిర్లు 546 తోడుకొను 1.118 వీటు 2.26 తోముకొను 2.148 డువారంచు 2.6 తోలు 2.48, 60, 180, 811 8.58 డూంటు 8.6) దూరంబులు వేయు 2.20 (త డూజు 1.50, 3.44, 165 (త్రవ్వు తి-26, 4.187 (సే 208 జేవు 9.97 (తా డొరకు 4111 (శాగు 29 8.41, 48.205) 498 ఉరు ల-151 (శాగలజోవు 2.101 శొరయు 1.1 ఫ4 డో6గు 8193 త్తి వో(చుకొను 466 (తిష్పు 8-60, 4.11 న (త్రిన్మర 1-10, 280, 88, 89, 147 నంజుకొను శీ 9] నక | నగు 8_116, 1688, 4101 లె నచ్చు 4_సప్ర్‌ (లెంచివైచు 1.11]. నడచు క_178, 4_65, 12] (లవ్వు 2-98, లి.59 నడచిపోవు (వ్య) 8_149 ఈ నడవ నేరు (వ్య) 4.12] (తొక్క క59, 474 నడుకు 1_124

ఆచ్చిక [కీయలు [6

నతిచు 1.90, ₹-కిక్కి 8.186, 195, నిల్చు 1.91, 148, తత ఉ.79, 128

తీత 2ర6 (్రీ కే 10 నడుపు 128, 279. 410 నిల్చు 1.246 నడువంబోవు 8_41 నిల్వ బడు త_198ీ నడువవలయు 3.1” నివ్వటిల్లు 155 నమలు 4.197 సీ నమ్ము ఏ.100, 101, ఈ.508 నీరు వట్టులుక ట్రు త్రి_9€

(పే ఓకట 10% నీల్లాడు (పే 827 నవయు త_154 న నవ్వసాగు 8_80 నుగ్గు చేయు 258 నవ్వు ఎం290 8.80, 79 18 8.180 నువివాయణ 4_906

నా నూ నాటు 2-20 (వ్య) 8495 నూటీపోరయు తీ_శీశ నాను 4_125 నూటు 3.110 ని నూజుక [తావు తి. 187

నిండు 1.142 2.90 181 కి నూజంకొను త_205

2107, 8.160, 265, 468, 88 న సండించు 1.127 "నెట్టుకొను శీ 108 నిక్క చావ్య. 2.110 “నెరయు కి.మేచే 1, 120 నిన్య 4.74 "నెరుచు తి.109

వెపు 2.009

నిగుదందొడ (గు 1.127 -నెలమసలు కి.21 నిగుడు 4.121 జ నిటవొడుచు 2-08 "నేరు 2.18 (వ్య) 4.40, 110 నిజ్రినీల్దు తి-75 -నీరుచు 4.18 € నిలుచు 1.47, 48, 95, 114 -జేర్చు 2124 30, 277, 158,

17 126, 210, 89, 268 ఫ26 (వ్య) 8.28

98, 2.158 (ప) 1.68, 2.48, 71

8.89, 472, 4177 న్‌ నిలుచు క_60, 110, 119, 4.74 నామ్మ 1/4, 191

486, 126, 127, 148, 156 నొచ్చు (వ్యు) 8157

(వ్య) 8-75 4124, 129 నొప్పి బతు 2.60 నిలుఫుకొను 8.88 నో నిలవంలగగనిచ్చు (వ్య) వి 26 నోచు ఉ20

కేరీ ర ఆచ్చిక (క్రియలు చ పనిపడు 2.114

పంచు 1.61, 189 (పీ 876 పనివిశు 1.86 పంచుకొను 1.0 " పను-చు 1-48, 46, 2.84 పండంబాలు 2.128 పనుపు 2_లెక్స పంతు 8.52, 157, 4111 పన్ను (వ్య) 1-55 పండువు చేయు 2_68 పరంగిందు 2.185 పంపు 1-60 తి100 (పే లి? పరయ 1142, 2156 8.219 పగులు 1_141, 2.150 (పీ ఉ99 పరికించు 1.6 పట్టి తెచ్చు 8_47 పర్వు 1-86, 8-10 4.89 పట్టు 1.42, 45, ఉరు 68, 71, 82 పటు ౩ టి

1118, 141 2.6, 24 471100 -

2107, 126, 8207, ఈ78 పజపించు 1_09

క[12 (వ్య) 1146, 218, 422 పఆచు 1.80

ఉ110 పలవించు 1.50 పట్టుకొను 2.18, 27, 146, 8.86 పలుకు 112% 186, 8158, 4.18,

8.786 119 120, 198, 201 85, 126 (వ్య) 8.78

4.191 పల్కు 1-8 76, 4.48, 55 (వ్య)రి-74 పట్టుపడు (వ్య) 4.17 పవళించు 2.18 పటుపెటు 8.116 పవ్వళించు శే.68

ఇ ర

పడంజేయః 2111 పవ్వళింప జేయు శ_27

ఉ277, ఉ9? ల్‌ పా పడ వేయు 2.56 పాటించు 8.1% 18, 4.128 పడిపోవు 2.129, 4111 షాటిలు క్ష1కి6 పడియుండు 44-180 పాటిల్లు (ప్రే 8.167 పతు 1-50 56, 2.36), 31, 48, 68 పాట్యోడుక.75

271 106 154 8.49 54 పాటుపడు 4.17

278, 78 178 199 201 పాద-ేత్బ (వ్య) తి_41

8-209, 211, ఉఈ21, 29 87 పాడ కి.క1, 411, 19 20, 26, 85

క.146, 149, 178, 188 (వ్య) 1-68. పాయల్వాజు 2-44 పదరు జిం111%2 పాయణ 1_20, 49, $క60,98, 2ఒ00,79 పదిలపజచ 2.69 8.8, 72, 128, 4 79, 82, 84 పజించు 3.18 4.108, 128, 166, 160, పనికివచ్చూ (వ్య) 8 171 (వ్య) 2.78, 2115కి

ఆచ్చిక [క్రియలు [గ్రీక్‌ ఉాఆి(జల్లు 2116 స్స ఉకజీపోవు (వ్య) శ_85 పెంచ 2.1, 8.16, ఉమ, 17, ఉ14 పాటు 1.128, 2.26, 52, 61, 185, పెండ్రియాడు 1.22 148 | 46 "పెంపువెడు (వ్య) 4.85 8.60, 4ఉ68, 152 పంెపసంగు కి186 పాలుపడు 2-68 "పెంపాొందు క్రి.22, 182 పౌళియ మెత్తు 8-52 “పెకలించు 2.201, 8.115, 118, పీ శృ_/రి 101 ఉిండికొటు 8.86 "సెక లిపడు 1.142, 2-24 సిక్కటిలు త1809 సెక్షల్ర (పే 85_49 పిడుచు కి.110 పెట్టు 1.58, 2-68 713 111 112 పిలీపించు 4160 2116, 128 కి15, 24 పిలుచు 1.45 46, 2.89 8.27, 80, 82, 86, 96, 116, 201 2155, 8.26, 485, 182 1.108, 109 122, 129, ఉర, పిల్చు 3.42 187 13 96 (వ్య) 3.89, 4మపైఓ పీలుచుకొను 8.122 "పెట్టుకొను 2109, 8ఎకిర, 46, 51, పిసాళించు 3-76 4.909, 1.106 "పటిచూచు 2-11 శ్టు వ ల "పెడంచాయయలనిచ్చు (వ్య) 4.57 పుచ్చుకొను తీ_4లి 4_52 -పెనంగు 2.119, 4191 4_5ర 100 (వ్య) 449 నగొను 1.470 111 4108, 180 ఫుట్లు 1.02, 79, 04 డ28 -పజుసప 2.24 20-889, 58 78, 125 వలలు 956 8.108, 111, 124 148 సరొగంచు 4122 4108, 186 197 (పే 8.1 ౧౧ గా పురుడెంచు త్తీఫ్‌ చ్చీడెతు 1.125 ఫురులాడ్డు 2_70 శత ₹110 పూ ేయపపెట్టు వప8పే వూడు (ప్రే 460 పీర్చు ఏంర్‌రు మశక 4384 వూను 1.29, 110, 184 మె 1145, 8.850, 118, 119 ఆఠొను 1-77, 2.89 4155 శీ 270 159 186 (పీ 2.67 ల పా వూనుకొను 8.155 పొంగ 1.133, 2-84 8.209, ఉ188 వూయు 8.7, 90, 4159 (వ్య) 1.108 పొందు 18,687 6118,120,125,154

176 అచ్చిక (క్రీయలు

1.146, 158, 210, $8, ఈ2, 6౮4 పోశాడుకొను కి_.161

2144 8.10, 127. 289 పోనిచశ్చి 2128

కై140 175, 218, 4.28, 104 జోనూందు 2.118

4_1ఏ4ఉ 1806, 190 (యే 120 బోాచెుతు 2.92

(వ్య) 1-కి2 పోయు శ.94%, 91 జాంద౧గలుగు 4శీ_1ేశథ్‌ పోశాడు 419 పొందగాంజేయు కి.43 పోరు 2.29, 60, 180, 139 జాంపారు 4.128 4-53, 189, 191 జాకి పడు (వ్య) 1_128 పోలం 1.౨9 పొగడు 1.152, 154, 24, శి 136 పోవం గాంచు 8.22౩ జాగులు 1.56 పోవం[దోయు 805 పాడకట్టు 4.108 పోవచ్చు త్తీ1ే00 పౌడంగను 1.60 పోవు 1.28, 35, 89, 45 పాడపెట్టు 2.148 174 100, 108, 118 134 జాదము 1140, 2.68, ది 4.7, 81 1126, 1ం1, 144, 146, 160

శీ128, 1250, 126 212, 25, ఏ0, 48, 11, 128 పొడలుపెట్కుకి.198 125, 106, 128, 120, 184 పాడుచు రీ-40, 4.55 ల_145, 158, 878, 74, 77, 78 జాదలిచ్చు ల్లగా త.682, 100, 111, 15, 187, 157 పొదలు 2.86, 8.184, 4.108, 128 8.160, 168, 181. 198, 199, 202 పొదవు 2.47) 68) 8.128 419, 28 25, 89, 53, 55, 66 పాదువు 1.128, 2.181 4.853 100, 108, 109, 111, 130 పారయు 1142 248, 159, (వ్య) 2-7, 125 జారలంబడు 8.80 తి5్‌8 (పే 8-10 పొరలు 1.188, 4.79, 41క8 పోవంజను 2-శితీ పొరుచాజు 2.106 పోవం జేయు 2_ళి9 పొలుచు $_193 పోవందద్రోయు తి_110 పొలర్చు 1.24, 2.07, 181, 2182 (శా పాలుపారు 2.” (పాంప్‌ లేలే లం

ఫో (వౌ

పోశాడు గ) కి.8) (పొద్దులు చొచ్చు ర్త 2థ్‌ పోటుపొడుచు 4_6€ (శో పోందలం౦చు 3.156 (పోచా 1140, 2.71, +-90 పోంద్రోయు క. (పోచుకొను తి. 165

ఆచ్చిక [క్రియలు సే!

(పోది చేయ లై_44 మను శి_కకిర్స్‌ 141 (ఫౌదిసేయు 1.142 (వ్య) 4కి8 మన్నించు 2.159, 8_72, 128, 8.123

జ మన్నిగొను ఏఎ2లీర బంతిక ట్రుకొను 5.86 మళయగ 2.68 (పపేవ్య) 153 జంతులాడు 2_24 మశతల(బడు ౫_10 బడలు 8.90 మరలు 1.385 బయల్పడ.జేయు 3.10 మటజచిపోవు కి_41, 4.128 జలియు 2-80 మజచు 1.98, 2.17, 20. 85

డి ప్హకేశ, 76, 83 చిన యిట్లు త్తి? 0 మఅఆుంగు కె.74 బిగియంగట్టు 2.11 మజు6గువెటు ౫.11 చిసమాడు 1కి (కన్నడ) లు ॥ వముతలఅయు క.19]

వ్‌ మలచజచికొను 410౧ బీకపోవు (వ్య) 2.61 మలాడు 2.112

కా మ ల్తెపడు త_15% లెగడు 2.88 మా తిగడుప న ఇద 1410, 121 మూటపడు శై..100 బెణంప 1-47 మౌటాడు 1.566 బాంక్‌ కి_62 మాటలాడు కింఓ1, 4.6

(బ్ర మాడం-గాలు (వ్య) 8-08 (బతు 8.157 (ప్రే 207 మోడజశీస 1.85 (కన్నడము (బుంగు తి_78 మౌడు 4.68

వము మొనను 1_.ద1, 1౨1, 2.125 వనుండిపడు 2.63 మౌను 3.72, 7/6, 114, 1609, 178 ముండు 1_48, 129, 4.68 త-21ే1, 218, ౨10, 4 21, 1841 మాందలించు 8. 4 శ్వీనేశతీ౦౧, 191 (పే 1-108 మందుంబెట్టు తని 270 78, 3.85, 124, 206 మట్టువడు (వ్య) త్‌ 75 శృతఉంు 128 (వ్య) ౨154, త0 మట్టుపజచు 4.11 8.110, 4-50 మడియు 2.48 మౌనుపవచ్చు తేడ మ త్రిల్లు 54న మౌన్చంగ లుగు 1.87 శుత్తుకొను 2.147 తాయించు 1.126

78 ఆచ్చిక [క్రియలు మూరుపడు 8.22 మె తొార్కొను 4.192 మెచ్చు 1-60 2.102, 1417 వాటు (పే క56, 66 3.క8్క 146 157 మి 4.22, 102 (వ్య) తి 116 మించు 2.206, 131, 182, 8-18, 460 మెట్టు 2.6 మిగుల 8.158 మెత్తు 1-99, 8.110 మిన్ననండు 35-129, 4.128, 170 మెఅయు 1-42, 58, 70, 86, 188 మిన్నుదన్ను 2-62 1.141, 2-45, వీ.86 మిన్నుముట్లు 4.185 48 తిక్క 62, 128 మిన్నులుఅముట్టు 4.08 మెలంగు 1101, 4111 మిజబుమిటుగొను 4.126 ౦౧ లా “ఇకలయు 1.42 మోటు ౨-49, 52, 61, 411, 24, 16? మెసంగు లీ-రే ప (వ్య, వై-25 ము మేతెపెిటు 8-76 ముంచు 1.120 మేపు శ౦కి ముంచుకొను 2 10” చుఫుకొను (వ్య) ర్‌6 ముట్టు 2/7, 1500, 54, 147 -మేల్క_ను 8-57 (వ్య) శత? "బీల్క్కాను *రి8ి ముడివడు 4.12] ముడుచు 1.87 క్‌ వ ముద్దాడు క్‌! “వంజిరకు (౮ లలి 6 మునుంగు త్న 166 హ్‌ మునుంగు 1.80, 214 1155 వెరాంశారించుకొను శఎ/0 (ప) 256 “వంచు (వ్య 1-50 మునుపడు 2.68 మోండు 4.157 ముప్పిరిగొను 2.67, 187 మోయు 2-117 మురుగకండు 2_63 (మౌ ముసుంగు పెట్టు 218 (మౌూనుపడు 8-76 మూ (మి మాంస గ 190 (మింగు 1-82) 2-2, 27 (వ్య) 2.101 వుఃూరింబోవు 2.102 టా చూ ర్రమౌడు 1.€5 (కన్నడము (వంక్కు. 1-ఫ్‌ శ, 116, 161, ఎ=1రి వ

ఆచ్చిక (క్రియలు 1/8 2.౮1, 107, 150, 8-41, 218 వచ్చు తి62, 660, 78 77, 81 4100, 168 (వ్య) తే 10 కి 87 04, 9, 96, 104 (మో తి 116, 181 160, 165, 1-22 (మోయు కేశ 14 4.ల్‌న్క్‌ 42, 590, 04, 68, 50 ర 4.507 109, 111, 160 168 రాపండు 8.96 (పే 1118 (వ్య) 1142 రా-చు 4.110 2 104, 8.72, 137, 472 శాలు 1.106, 2-56, 68, 8.68, 199 4 101, 126, 120. 140,414. 161 శేంగు 2.09, 8-44 198 వడంక 1-77, 130, 419) తోయు 1-69, 22-100, 39-100, 4-76 వడంవ 4.125, 161 జీ. ద్రిశ్త (వ్య ప్‌ 177 వడంబోయు 4.91 చితి వడెికొల్పు ! -క ఆం జె వేయు (వ్య) తీ.]25్‌ ఏ త-41, 92 వదలు &.119, 4102 అ వనరు ఏ-88 లెక్క 0చు 2104 వన్నె కెక్క_ 4_6 'లేకుండు 1.128 (వ్య) ౬-7 వన్నె పెట్టు ప్రే లేచు 1.46, రిఉ, 2-14 88-154 వలచు 1.61, 4.108 4.74, 168 (వ్య) వశే, 4 1608 వలయు 2-4, 159, 24, 4.28 లోంగు 4-89 4.82, 7 103 లో6గొను 11-19 (వ్య) 8-171, 439 లోనగు 2.15 వా లోను వేసీకొను 2.125 వాదు 2.108 లోంబడు 2.20 (వ్య) 1124 వాడంభాలు 1.47 న వి వంగ గ విచ్చు 1.770 121 2 140 0 1౨50 మీ- వండివార్ను 8.86 8 180 1904, 4 60 వండు 8.60 నిచ్చేయు 133, 58, 958, 108 వందజలాడు 2.68 8 609 70, 71, 4.100 వచ్చు 1-58, 54 573 60, 90, 91, 94 విదనాటు 4.75 1102, 106, 180, 188,160 210 విడిచిపోవు ౨-77 226, 52, 58, 71 90, 102, 104 విడియు రీ-45 110,118 114, 189, 141148 వి 4 199

కే శీ ఆచ్చిక [క్రీయలు విడుచు 2.8, 59, 88, 119 వెచ్చు నం]! క 8-91, 101, 158, 254 నిడలినచ్చు 2-68, 4.182 171, 19020, 4.25 వడలు 1-50, 14, కి.42, 68, 82 విడుచు 4.77, 1189, 146, 197 3.88, 209, 4 65, 8,108, 4.128 (వ్య) 2-42 వదవ 8.80, 57, *.188, 190 విడువ(జాలు (వ్య) ర్‌ంరీ వఆంగందు 1114 ఈ.12, 180 విదల్నుకొను 8.80 వెలచు 1_28, 124, 8116, ఉ180 విను 1-61, 62, 67, 78, 79, 107, 150 ఇెలయించు 2.90 1.155, 2-69, 92, 94, 157 వెలయు 1.140, 8.189, 4128 3.102, 10, 124, 14, 167, 204 వెలుంగిచు న్‌ 1120 8 216 228, ఉత9 52, 80, 118ిపే. వెలుంగు 1142, 41268, 4.158 4186, 1859, 141, 151, 152 వలుగు శీ_128 విన్నవించు £-68, 8-2, 860, 209, 212 జలునొందు 8.176 వఎ200, 4 ఓ వెలి గొను 1-50 విచీయు 4.101 జెలినొాడుచు 1.142 విలీయందొప్క_ 1.108 జ్‌ విజు(6గు 2-24 వేంటలాడు 8.11, 58 విటుగు 2.45 (వ్యు 4త్‌1 'వేంటలుపట్టు వ్‌_40 త = (60) ఫి టలు విసుగు 4.17 202 874 76 99 లి 8124 218, 4.48 వంచు 1-72 వేడ్కు_ పుట్టు క్కీ102 వీడనోపు (వ్య) 4-163 వీయు 2.69, 4.159, 189 విడివీడిపోనిచ్చు (వ్య) క్షే శ్వ వేళ్వారు 2181 వీండు 4.187 వె వీదొోను 8.69 వెచు 8.110 480, 96, 188 జె వ్ర వంట6దగులు తీ./8 (వక్కలించు 1.66 వెంటంబడు ఒై125 (నచ్చు 2.68 వెగదుపడు 1.71 (వాయు 5.111, 141 వెచ్చపోవు 3.188 (పే శీ_1శీ 15

ఆచ్చిక (క్రీయలు 1/5 వాలు ఏ.ళలి1, 4.70, 19! సమహార్చు క్‌ 108 (పే 8.86 సరివెప్పు ని_1నీ4 (వేయు ౩2-126 కి.10 సరివచ్చు 1.105, 2100 (వేలలట్టు త్నీ[ే 2 సవతిరిచు $.క్తో (వేలు 8.198 (ప) 8.98 సా "జే ఏ86 ("ఎ ల సాకు వి_8ి6 ణు సూ ఘా ఉంతరించు 4.16 యగు [ర్య శం కిగు చెడు తి.160 సంతనిల్లు $.59 ౧ _ సందడించు 1.16, 90, 2.21, 8.209 నీస్రఎడు 4-. 485 సందడించు 4158 నెదలేజు 2 20 (వ్య) 8-76 సందిచ్చు (వ్య) శతం (పీ సోంత 1_42 సడులు (ప) శీ.128 (మే, వ్య) శ్వీనేం (హక్కు తీ-15 | సన్న సేయు 1_40 సా శమకూడు 8.16 (వ్య) శీ15ఏ హత్తు 4! 2ఖీ జ సు ₹" చ ప్రా ఇయపి ('౯థౌం ఎద గ గాం నే 1 ౧ భత (46౦6 గ%౩౭ స్‌) క్‌ | (| వి ప త టై / క గా ఇ క్ష 2 ళి షా చొల్యాక 00 రగ

| ఓ తోలి. టి. స! _