Telugu వీరధవళ02_తెలియదు - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

న్‌ా ము. ఫా ఇ గ్‌ | వ ఇ నై | న్య ఇ ది ఆ ఆల ఉచ _ ల ఇళ ని విషయం మదా యు క క్‌ = అకా య . టన ఖీ ఉ బె 4 9 అ ధి ల + ఆ శ జక. శక తశ ళల 6 ౪ [౭ న లా శకి ఇం తి లలల రక! లీ క గీ లాలీ ళం + ఈ ఫి ల ॥ ॥ క్ష ర ః ర్న లు అంతటి ళం ల్పెస్యి! కళ న. రన టం దళం లంచం భి చి వి శ శశ జ - ళో అవి ౨౨కి న క తీ 4 క తాలి కళ్‌ = తి లే న్‌ ఐ వ్భ లం త కీ 6 ఇ" అ, = స = “జా జఇ్యక్షుకు గ $ అంట రజ్య6 విం కలరలిది రి తిః సం లలల ల్‌ లం త కైన 1 అ అంట ్తలై స ల్యక్య ఖం జ్యా ₹అ- =" అలి క యన్‌శ్వ 'అీఇ న! ఖ్‌ ముటేనా, జ న! త త “విం ళీ క ఇ 6 అ 4 4 4 అభ క నాథ . అ 8 ॥ ఎ అల థి ల | థి టి ఇ హా ౨6ఖీ ల ఇళ శ్‌ ఇ - వాత ఎ ఇట శీల _ న జ్‌ ఠి తఖ ( చా ఈ ఆ క న చిట ఇ్ష్యం_ 2% ఇ త్యం ప్‌ శొఖో లీల అ ఇ న క జీ స్‌ చి క ౫ ళ క + క చా క్ష త కశన ప్న కక శ రర గర లట హేటు న్‌ జా ఠి ఠం ణా ల అరిం వ నవం లంచం ళ ఠి క! కళా 6 "ఆ శ స్క కళ త్యిళ * అ ౪€ ర్‌ ణ్‌ ఇ అ ఖ తభ ం ఈ లభి న! 1 తం జలే భి "అ" ఇట * ఉ * 9 అ ఈ _ లి ల అ ఉనా న నక క ఆ ల సు. | టాం కనే స (| చత చ

• న్హోవాం వనే ల వల లల లతకి లలన ఠి క ళశె 9 * 6 + _€ ౪ మ న జ 2 భి = ౯ ౫ ఈ య ల్‌. రలు న క్ష న | వ కన క ి శి ఇ ఛఈ ద్‌ చా ్ట న. న! శా శ * వ ఉ ౪ 9 1: ఈ ఈ ఓ పవ పతి (1 క ఇ / ళీ క న అంటే కాం . నా క కే ద్ర ప స త థం ం క! + ఉల ద కనే డా! ళా ళ్‌ ఉన్‌ త్‌రొ ఉట లీ అ ద స జీ స ఉప్పల లలల . | సరం క స న్‌ ఖా ఖం ల శ థన 4 4 భి - బటట డ్య న క గి ళ్‌ | న్‌ా. స త్య న. అ శ4శ ఇ స! జ ల 4 కన ప క క క క లీ లి న్‌. క అ ఇ ఉ అం ఆ కు రట ₹ గ్‌ ణ్‌ న. ఎ ఇ అర్య ళన అం ల పళ నే స స స స న స ల | తో ( మ ప న టట న జ! న్ని ఇ క! శ కర క న న న స క స. ర్క న్యా ర్య ఉం ల కేం, ॥ | తీ | క్కి కక క 1 ళ' లో అ _ఎశనిననెననమోనా. ట్‌ . ఇ ం , ఇ ఓ ఈ క 1 4! ళ్‌ నో జి క అ త కక ల ళ్యష్ళాం య తా + ఇ ళ్‌ గీ ళీ ఓ శి “అలీ న అలో లట ల్‌ ని ళో లలో ఇలా శాఖా స్స త్‌ వాక గ్‌ టి - గో గ్‌ క్‌: ట్రం, క న క్త త్వ ఉల ౪ ఇళ ౯ లి జో ! క్ష శ్‌ పటి =" ఫు క ఉ నిశి 0 ఇ అ న లీ లే ఆ, ఈ కేటీ సుకు - _ జా ఖే తి గాజా క శ క స క ఇ్‌ళోం' చ న + క క = త ఇకక న న ఆగ ఇ 0 ల 2 ల్యోక్షగోలో =. న. ॥. లీ ల జం భం అం అ ఫేీలీ లేం ౨ ఈ! ల, న ణి 7 ్‌ కల క యే ల నే న ర ల బహాయి . లో త / ఖ్‌ షి ప్రక య కు తో చా ళా శిఖి న. క ఆరిఆి అరల్యతి క్‌ క నక 1 క్క 1 చెం అ “అర లరీల పం 0800 ట్‌ అ ఇ ఖం త క్ష్గ కేక ను తే కది కో ఈ లీ అ లీలల లీ నకుల డి, ౯ కా తోధీలీఅలి అల అ అ 4 కి న! ఎ భీ లీ లీ ఇ లీ లతో ఆభ అ ళా ళో ళల ఇ / దళ ం ఈం ల్యైన్న 9 శ ి త్యాల్మల 6 అ్యబ్యల్యలి జత ల జీ , ॥ ళు వ క్ష ౮ - ః ఇ ళి శ టం ? ॥ క జీల? స్త 4 న! శ లు న్‌ ! తే ళ్శ ళల త్‌ శి! సా లీ ఎ/ 1, .. యయ ఉంతే సా తక. | ౧. గ్‌ ళ ల వ ఖ్‌ న న / భష," 6 ౯8:9 6 6 (. న ఎ ప్ర చెతీణ ౮. లలో నాననననాననననమునా నా. వనాల్తమ్త.... ఫ్‌ కో ఈ * ఇ శ అ ల ₹ ఆ లం 200 దంచ లం? న నన నన్న. క ల్‌ త్‌ షి ఉనా ఇ ణి లీ అ అలీ . సా జ్‌ ళీ నా. 7 ర జో థి క్‌ లీ టీ య ఉ | ' ఇ న్‌ క ే ॥ 4 న ప ట్రింగ్‌ [811]. “శ అ క ఇకక సరపరా ] క్‌ు అలో. . | 18 | | /| ॥ ల స, కట్టన + / | స్ట శ ఇ ॥ ల న క్‌ శ 1 | 1 ( భ్యార్భిత్క ల్యళి క్‌ న. శ = " క. ల్‌ క్‌ శి త , . ల ॥ వట? '" ఇళ టల ళం 4 . ౨ ౨ భీ 6" లీదీళి _ ఇ | ఐల = 1 | జ” స క గ్‌ నం ల్‌ శ దనక - 1 “ ॥ ట్రరలట్ళృం అ వం అ చేర ఏత ్ట6 ఇంతల కత ఇషా ॥ ॥ ం / / / | ణా + | | నీల కో ళం శీం' (ల అలా బల జేకే ళో ॥ ॥ | రయ | ॥ ॥ ల ళో ॥ గ ఏ4 9 6౨౨ ౨ 9,7 న ం ॥ థీ రట రి లీల. 0 లలల లి టీటీ టిలిలేష '... లి ఇ , శ ఆ 4,4 696 6తళి ౨౨ లలల (ట్ర సెక ఈ || న ||

• చ. ర అజ అం గ క్ష ళ్‌ / | ఇ ౨ కాళ తే శి ” ఐం లీల లతో, శీల లీ ఖ్‌ ంటీటీకల జ క్ష్‌ ॥ . | అ అ ఇ న " ం 1 శ్‌ | నరనరం తానా జనా _ [ క / 1" 1ఫ్టు ఈ శకి ల క్‌ మ. క క్‌ టి | ళో ల్‌ యమేనాలత ట్య తానా ” 2 | తొ ఠి తొ "ఖే జ క్ట అవునని ా . ఆ టూ. క్త శ ను రా ళ్‌ శా ఖా న్‌ తేక. తీఅ + ఎలో అం "ళీ క్ష కట "ల వ ॥ ” నా... ల్‌ అభి. చె | ఇ బు యల బీ ల ఇమనాయి. “ వనం. ...-వచమమాో సూ క ( కలో / ఇ న | ఎ త వెప టాా విజ్య . ఎ 4 క క క | ” క ” నానా. జు ల జు క 4 | జూ క్ల న ల ల _ ః ॥ న శ ల య. ్రి + ఎం" | ల్ల జ యో లి + ఆ ం తీ

63 జ ఎ ల సక అ త ఈం అ ౪౩ (ద్వి రీయభాగ ము ) లావా లాలా నయానారావ వజయ. సి ష్ట-క్ష[ిమటనలాాలాలాాలాాాాాాాకాలు అనువాదకుడు; చర్విరాల దాగయ్య కలు. శ [ప కాశ కులు; పుసకముల వ్యాపారము సికిందాబాద్‌, హైదాబాద్‌ ఈ పరంగల్‌. 1లలర శీ ర్స్‌ శ అడ న కాలర్రటు రిజిప్పర్డు లఏలా కవ సం...

(| ఈ ప్ప స్తకముయొక్క_.. సర్వాధి౩ిగములు మాశే 'జెందియున్నప్స్‌ కావున మా అనుమతి 'బేనిది దీని నితరులు ముది/ంపగూడదు, అట్టు ము(దించినవచో మాచే నొనర్పబడు సినిల్‌ క్రిమినల్‌. చర్యలకు 'బాధ్యులగుదురని యిందుమూల

కొండాశంకరయ్వ ఫు స్తక ములవ్యూపారము

& 00 జం? ర ల

ఫుట. 1 ఉన్న త్తమణ్న దుర్దాతమణే | ల్స స్థతిన్పర్థుల నెనుుక్కొనుట గ్ర గ్‌, లలితప్యభను మజులవిడిపిం చుట 1ఖి 4, నిరానందుడు మజియు వృద్ధవనచరి | క్‌ గు ప్రసార )గముయొక్క_ తాళము చేతులు ల 6. మఖణల కారాగృ్భృహూవానము ఫ్‌/ 7, న్యాయాధ్యముసి ఆగమనము ర్ట 8. రహన్యముగా ప్రొణయయుగ ము కలసికొోనుట ప్‌ రి న్యాయపినార ణ పారంభము, గ్రశ్మ 10. న్యాయము యొక్క_తీర్పు మజియి మరణశిక్ష 75 11, సింహగుహలో 'బెలిసిన వృళతాంతము. 85 12. నిద్రలో నడచుచున్న రణరాగుడు 90 15, దుర్షరశ్షకునిగది. 09 14, మంచము[కిందనుండి విసినవృ తాంతమం, 101 16, సింహగువాలో (పవేశము, 116 | |[ బేజ్జలుని నూరణుని సాహనము, 198

19, స్వామి అనందాబార్యులు [1839 20, సళత్యాశయుని పొరపాటు 188 ౨1, శస్త్రగారములోని నర్వాంగకవచము 145 ఓ, సధ స్తంభము, 150

మారుట 154 ౨41, పితాప్కుతులు గలసికొనుట 1608 ౨5, రాజమ హేందవరము గగ 96, నమూారోపణము 17/5 ౨/ ఉపనంహోరము, 1099

అ త ఈ అ ౩

సింవాగువాలో నింతకుముందు నేమిజరి7నో విచా రింతము, నంధ్యానమయ మయ్యుండెను, ఉన్న _త్రిమణి దుర్రాత ముణి పీరర్వురు సింహగుహలోని ఒకశమందిరమున గూర్చుండి నంఫాపీంచుచుండి[, అచ్చోట చూడదగిన చేదియు. లేకుం డెను, కాని అక్కడక్కడ ధనుర్భాణములు, క తులు, మదిర భాండములు. బెట్టియుండెను, వారిద్దరన్న దమ్మూలకు మదిర యందు వశేపభ క్తి గలిగియుండెను. నేపటిదిన మేమేమి 'జేయవలెన్కో అని సాయంత్రమే విచారణ జేసికొనుచు మదిరను కొదికొద్రిగ సేవించుచుండిరి, ఇట్రిసనమయము లందు వాలవరకు వారిద్దరే గూర్చుందురు, అప్పుడుతాము తేమ వివాహూముల సంబంధమై మాట్లాడుకొనుచుండిరి, అయిదారు ౫సటుక్‌లు మదిరను మి్రి/ంగినవీమ్మట వాగిమాటలు బిగరగా 'వెడలుచుండును, నేడుమూ[(తము వారు మదడిరను వాల సేవించి యుండిరి,

“నాకుగూడ నీవలెనే దోచుదున్నది” తన చే2లోని మదిరపాతను క్లందనిడి ఉన్న త్తమణి నుడి వెను,

“నిజముగా మనమిన్ని దినములు వివాహము "బేసికొ నక యుండుట వాలతప్పు, వాన్తవముగాజూడ మనవివావా మిదినర కే గావలసియుం౦డెను,”

ల్లి వీఠ్రధవనవళ

*కావలసీయుండజెను, నిజమే, కాని కానందులేమి యుపాయమాు ! ఇకముందుకమాత?ము మనము ఈమాటైవై లక్ష్య్టముంచనియెడల్క ఇంతకప్రపడి నంపాదించినదెల్ల "సేమి గావలయిను + మన పేరు అందరినరడారులకం శు దకమ్కుువగును, మనపంశమింతటితో నరిపోవును, అదిగాక అనాడు నామన స్సులో ఒక్‌ విధమైన తరంగములు బుట్టుచుండెను- ౫

“అ చేమోనాకు జెప్పకుంటివి, అసి ఉన్నత్తుడ నెను. జొచ్చెను. “మనముగూడ అప్పుడప్పుడు వేరువేరు సాహస కృత్యము లాచరించుచుంటిమి, అని యెంతిజోకము గలవో చూడుము, అటులే కొని షృదినములకుపూర్యము న త్యాశ/య చండవర్మలతో యుద్ధము జేసితిమి,. వారినద్ద చాలపై న్వ ముండెను. అప్పట్లో మనము మరణించినయెడల్య ఈ సింహ గుహయొక్క_య్యు. సిందలి సంపత్తుయొక్క్టయు సితి వమగు చుండెను” థ

“కాను, దుర్దాతా నీవనునది అక్షరాత్షరమం నిజమే. కాస్‌ మనమిస్తుజమి యాపాయము జేయుదమవా. మనవివా హము గానికారణమేమన్క మన పేరు విన్న వారందరు భయ పడెదరుులో

“నాక దే భూపణనుసిపించుచున్నది. ఏసరదారుడును తమక న్యల మనకివ్వ నేర డు, మనమే బలవంతమంనక్ర బూను కొనవ లెను, ఆనాడు నేనటులేజేయలేదా ? ఎంతచతుఠరతతో లలితపుభను "లేవనె త్రితిసిలో

ద్వి రీయగ౫ొొగము ట్టి

“డ్జాను ! అనాడు నీవొనరి ఏనకార్యమా స్లాఘసీయము, అతరుణుడు మధ్యన దాపరించకుండిన, లలితపిభ ఇప్పటి ీ సింహగుహుకు యజమానురాలగచుండెను, మజియు ధురాతా నివాముకు మిగుల నోఫించుచుంటివి, ఎందుకన నాకంశునీవే వాలసుందరుడవుగా నున్నా వు”

“అట్టుగాదు |! ఈవీషయము ఆ మయిష్టముపై నాధార పడియుండును, ఆమె మనలో నెవ్వరినిగోరిన వారే పెండ్దాడ నుంటిమి్మి

“కాదు, అది అన్యాయము,” పీటపైనున్న మదిర పాత్రను లేవనె త్రి ఉన్న త్తవమణి “ఎందుకనగా న్యాయాను సారముగ అమె నీసా అగును, మొదటనీవే అవనపహ 80చితివి కావున అ(స్ర్రపై నేనేమాత్ర)ము కన్ను నై చి యుండ బేదు, నిజముగా దుఠాతా! ఆ సుందరాంగిస్‌ నీవు వివాహూవమాడిన నాశేంతో ఆనందకరమగుచుం డెను. *” అవి పలికెను,

“అటులైన నాకగూడ అనందమే యగుచుంజెడిది, కాసి ఆ సుందరిప్పుడెచ్చట నున్నది క చంద్రసేనునిసంగతి మనకు 'జెలిసినచే. ఇక రూ తరుణ ఏరధవళుడు ప్ర న్తుశము చెరసాలలో మృత్యుముఖమున శడియుండెను, ఈ నవముయము వాలమంచిది చూచుచుండగా మనవూాసుందరిని లేవ నెత్తుకొని గుహాలోనికి జేర్చుదము.”

రీ వీరధవళ

ళ్‌కాని చండవర్శ ఆ్ర్రీని కని పెటుకొనియున్నా డు. మజణశియు అఆ వృద్దనర్థారుడుకూడ బలిమడు.”

“వారితో నేమగును ₹* అని ఉన్మ త్తమణి వెంటనే లీచి సిలబడెను, “వాలు నిశృ్చయపరచుకొంటిస, నేనుమాత)ము నీకొరకై ఆకన్యను లేవనెక్తుషొనివచ్చుటకు పి.యత్నము "జేసదను అని పలిశెను,

“అయిన నేనూరక గూర్చుండియుందునా యెమి రో అని దుగ్దాతమణి 'లేచిస్‌ిలబడి * నేను కోటనోడ నెగ8 లోపల దూకి యా సుందరిని లేవ నెత్తుకొని వచ్చెదను,” అనిపలిశెను,

క ళలక నిశ్చయమయ్యెను, కాని దుర్దాతా | దుక్షము లోనికెట్టు బోనగును, అక్కడ నెలప్పుడు కావలిగాయు చముందుఠకుుో

“అయిననేమి + ప) వేశద్యార ముయొక్క_ గౌ ళ్ళము లను పిరుగగొట్టి లోనదూరవలెను, కాని మొదటనే అక్కడ నున్న "కావలికాండ/ రు బంధింపవ లను, తెలిసెనా + ఉన్న త్తా ఇంచెమెన కఠినముండెనా *”

“'కష్టిసము |! మనవంటిభూరులశేదియు కఠినము లేదు, అటులైన నిప్పుడే బయలు దేరుదము, పద మనఅనుచకులలో శూరులై నవా౭ిని పదిమందినిమాత, మే "వంటదిసికొ నవల యును, ఈ నమయమే భాల లఅనుకూలముగానున్న ది. చంద) 'సేనుడులేడు. ఏరధవళుడు కారాగృహములో బీడియుండెను, ఇంకెవరు న త్యాళ్యయ చండవర్శలా వారికొరకు చింతింప బని'లదు. వారిప్పుడు స్వస్థముగా సిది)/౦ంచియుండ వచ్చును.

ద్వితీయభాగ ము ఫ్‌

6నన్వు సిద్దముగా నే యుంటిని, శుభన్య వీఘుమ్‌ో

ఇట్లని అఆ యిరువురక్క-డినుండిలేచిరి వియాతుసి విలివించి తాము నిశ్చృయించుకొన్నది వాసికి విన్నవించి కొదినేపటికే. పండెగండుగురు సశన్ర్రృయు_కృముగా తమ అనుచరులు గు జములపె నెక్కి. సిదముగావచ్చి ద్వార నుక డ నిలిచిరి, ఉన్న తమణ్ని దుర్ధాతీమణి అయుధహస్తుతె బైలు వెడలి,

మధ్యరాత్‌) అయియుండెను. సీింహగుహయందలి ఒక గదిలో వృద్దవన చరి చప్పుడు బేయక్‌ గవాశ్రమువద్ద గూర్చుండ్‌ విచారము జేయుచుంజను, కొంతచేపటికి గువానుండి చెలు వెడలుచున్న యా సమూహమునుజూచి అఆమకాశ్చర్యము దోచెను, చూచుచుండగానె వారలను గుజుములపె నెక్కి. 'వెడలిపోయిరి,

ని, పూతిస్పర్హుల నెదుర్కొనుట.

లలితపుభను అడిగితినని తుదివాక్య మొకటి జెప్పి వీశధవళుడు తనఅశ్వము నదలీించెనని యిరువదిమూడవ పంకరణమున మిరు జదివియీయుంటింె,

మన కథానాయకునిస్థితిని ఛబములతో వగ్గింప నలవి గాకుం డెను, ఆయనమదిలో విచారప/వాహము పొంగిపొరలు చుండెను, అటులే తనగుజ్రమునుగూఢ పరుగె తించుచుండెను. ఆ యిరువ్ఫరుగూడ అయన వెనుకనే తమగుజముల నదలించుచు వచ్చుచుండిరి, అప్పుడు మధ్యరాళి/ గడ-చియుండెను, వాను బట్రినత్‌ 1వ సింహగువాపై గా బోవునదెయుండెను, అప్పుడు వా రరణ్యములో బవేళించింి, అంతలోనే ధూరమునుండి గుజ్బవుటడుగుల చప్పుడు వినవచ్చ్చుచు౨డెను, పీరధవళుని వెంట నున్నవారా చప్పుడువినినతో డనే తెమగుజ్ర ములను నిల బెట్రిరి. ఈ యపరాత్సి'వేళ నెవరు వచ్చుచుండిరో చూడనలెనసి వొారించుక పక్క-కుదిరిగి చెబ్టబూటున 'జేరుఖొనిరి కొంతసేపటి కొక గుజ్తపుదళము. చెట్లవుధ్యనుండి పరుగెత్తుకొనవచ్చుచు వీఠరధవళునిజూచి వెంటనే తమగుజ్రముల నిలిపియుంచిరి, అంత ఏీరధవళుని వెంటనున్న వారు ముందునకువచ్చి,.

ఎవరు సింవాగువోధికారులా [ మినుకు మినుకు మనుచున్న నక్షత /ములకాంతకికి, ఉన్న _ల్తేమిణి దుర్దాత మణులను గుుర్టించి, ఏరధవళుని వెంటనున్న వారనిరి,

ద్వితీయభాగ ము 17

“ఎవరు ! లలితపిభను అపహరించుకొని పారిపోయిన “వోకులాో తనగుజ్తమును ముందుసకునడిపవించి. ఏరధవళు డ నెను,

“ఏమి + ఏరధవళా! ఆక రసముతో దుర్దాతమణి అనెను, అతనికి నిజముగా అశ్చర్యముదో చెను, ఎవసిసె దుర్గములో కారాగృ్భృహమందు బంధింపబడెనని నలచెనో వాడే తనయెదుటకువచ్చి నిలబడెను, అంత దురాతమణి ముందునకువచ్చి “ఇప్పుడు మూత్రము నీవు నాచేతిలోనుండి పోజూలను, అనాడు నీవే మౌ కార్యమును ఏఘ్న ముగావించి

ర్చాన్సు నేనే అటా, నర్శిలిని. క్తటువంటి సింద్యకృత్య ములు జేయుటకు మికు సిషసుగలుగనలసియుం డె కు, పోరు శూర్తులై యుండికూడ ఇటినీచపుపనులకు బూనుకొనుట మికు దగునా ౪”

“ఏమీ, ఏమి [* అని దుర్తాతమణి తనగుజ్ర మును వీఠధవళుని చేవామునకు జాకునటుల. ను౭కింజను.

“జాగంత! చక్కగా విచారించుళొన ముందునకు రమ్ము, పిమ్మాట పత్యాత్తాప పడ వలసివ చచ్చును.

“ఈ దుర్దాతుని సివెుంగవుకాబేోలు., అని తన బల్లెమును పైశత్తెను, అంతలో ఏరధవళుడు వానిగుజ్రము ముక్కు. తనకాలితో నొకబలమైన తన్నుదన్నెను, వెంటనే

యూ టా అ/పజ్ఞము వడిగా నెంతముందుకు వచ్చియుండెనో అంత వెనుకకు జరిగిపో యును, “దుర్తాతా | నాతో. వేయిగలప

త్రి వీఠరధవళ వలెనని సీకున్నచో ముందునకురమ్ము,.” అని ఏీరధవళు డనెను, క్‌

“ముందునకుర ము అసి తనఅనుచరులను వెనుకరుజేసి దుర్తాతమణి ముందుకున చ్చెను, విశధవళు నోడించెదనని వాఢనుకొ నెను, కాని ఏరధవళుడు వెంటనే చండ వర్శ తన కిచ్చియుండినక తిని ఒరనుండిదూసెను, అతనివద్ల -పేకే ఆయుధమింకొక్షటి లేకుండెను, ఎదుటివారివద్ద నన్ని వధముల ఆయుధములు సిద్దముగానుండెను. అయినప్పటికిని ఎరధవళుడు భయపడ లేదు, లలితపభనానాడు అపవారింపదలచిన వారగు టవేే వాకికితగినశిక్ష గావించెదనని ఉత్పాహపడుచుండెను,

మొట్రమొదట దుగ్గాతమణి నిశ్చింతగా నిలిప3ను, కాని కొదిసేపటిలోనె వానిభ్గమ దూరమయ్యును, వీర ధవళుడు చూచుటకు సాధారణమనువ్వునిన లె. నగుపడు చండెను, గాని అతనియం౦దు అపారమైన బలశె ర్యములుండె నని అప్పుడతడు గృహించెను. విద్యుల్లోలవలె వారిరువురి కతులు మెరయుచుండెను, ఇకువురుగూడ గొప్పకౌకశకలముతో ఫోరాడుచదుండిరి,. ఫీఠరధవళుని చాక చకస్థమునకు ఉన్న శమణి మొదలగు వాకు ఆశ్చర్యపడి జూచుచుండిర్తి ఇటువంటిపేకుని వధించుమసి చండ వర్ష మనలకాజ్ఞూపించుట తేప్పసి ఆ యిరు వ్రరు లజ్ఞాపదను లై రి, ఆఇటువంటిశూూరుడగు యోధుని అతయ మున మనము-గూడ యుద్ధము 'జేయవ లెనని వారి కనిపించు చుండెను,

ఈ పకార ముగా వారిరువుుు వాలనేపటివరకు పె+ిరాడుచుండిం, తన ప్యత్యర్థి మై బలమైనప్ర) హార ము "జేయ

లి ద్వి రీయఫొగము రి వలెనని _ ఏకధవళుకు జూదుచుండెను, తుదకటువంటినంధి జిక్కుటచే, అతడు శొర్యముత తనక _లితోనొ కాను, "వెంటనే దుర్దాతమణి చేతిలోనికత్హి పట్టుదప్పి వడిఫళోయి దూరమున బడెను, శ స్ర్రరహిడై దుర్తాతుడు దిగులుపడజొ చచ్చాను. ఇచేసమయమని వీరధవళుడు. వానిపై కురికి వానితలపె నొక బలమైన ముష్టి ప్ర హార మా గావించెను, అంతటితో దుర్దాత మణికి మూర్చవచి న గుణము పై నుండి కిందబటడెను,

“శ్రర హితుడగు న తుడు శరణాగతునివంటి వాడుో అసి మూర్భబోయి పడియు౦డిన దుర్హాతమణిసి తన వేలుతో జూఫుచు ఏరథవళు డున్మ తమణితో ననెను,

కాని తనసోదరునిపాటును జూచినతోడనే ఉన్మత్త మణ్కి వానియనుచరులు ఒక్క_పెట్టున వీరధవళుని చుట్టు ముట్రిరి వారినిజూచి శక్షణముసేపు వీఠధవళుని కెక్కడ దోచ కుండనయ్యెను, అంతలో నే వీకధవళుని వెంటవచ్చిన అయిరు వురు యోధులు చండ వర్మయొక్క- అజ్ఞృనుమజచి ఏర ధవళుని సహాయార్థ మై ముందునకు. వచ్చిరి.

“దుషూ ! నా సోదరు నేమిగావంచితివి + అని ఒకనుండి క త్తినిదీసి ఉన్న శవణి కోపముతో. పేకధవళుని గొట్ట

*ఆ -ధండాలునకు తగినబహుమానము దొరిశెను" అని అతనిక తిదెబ్బను తనక్త్లితో దవ్చించుకొని ఏకధవళు

10 వీరధవళ

మజల కత్తులు నొారయుచుండెను, తమనాయకుడు పెకధవ నొనడ్తగించెనసి మిగతవారందరు ఏరధవ ఎని 'అనుచరు లను దాకిరి అయిక్వుగు క్షణములో నె గత్మ్యపాణులై భూమిమై బడికి అదిజూచి వీఠధవళుడు. ర్రైర్గవాగోల్పోయి్యి. ఇందరి ఎదుట నేను జయించజూాలనని అనుకొనెను. అశు కొంత సేపు పోరాడి. ఒక్క పెట్టున తనగుజ్పమాను కాలిమడి వెత బొడిచెను తోడనే యా గుజ్తమదిగ్రహీంచ్చి. శత్రువుల మధ్యనుండి దూసికొస్‌ వాయు వేగముగా పరుగ ను,

“నిలువుడు, ఎవరుగూడ నతనివెంటాడకుడుో తన సపశ్షమావారు కొందరు ఏిఠధవళుని వెంటాకుచుండుట దిలకించి ఉన్న త్రమణి బలికెను, “అతడు తరుణళూరుడ్కు అట్రిఒక గ్రానిపై మనమిందరము చుట్టుముట్టుట శూరలక్షణముగాదు,.. అతని సుఖముగా బోనిండు. ఇంతసేపతడు నాతో అసాధారణ శౌర్యముత్‌ో బోరాడియుండెను”. అని అతడు స్మృతిదవ్ని పడియున్న దున్దాతమణిదిక్కు, మట లెను, క

విరధవళుడు తనశతు9వ్రలను విగదీసికొని తనయశ్వ మును వాయువేగముగా పరుగె త్తించుచు నిబవడారణ్యములో చూూ%ను, తనగుజ్ఞమేవై వునకు బోవ్లుచున్నదనసనికి. "దెలియ కుండను, మధ్యమధ్యన ఆయన కిటుప్కక్క_ నటుప్కక్కం- చెట్లు కొమ్ములు దగణులుచుండెను, గుజ్ఞమును కొంతసేపు నిలబిట్ట వలెనని క ళ్ళెమును బిగబక్సైను. కాని ఆగుజ్దమాగకుండ పరుగెత్తుచునేయుండెను, అట్లు బోయిపఫపోయి యా గుజ్ర మొక్‌ చోట తనంతట తానే ఒక్క.పెట్టున నిలబడిపోయెను, వెంట నే

ఏఠ్రధవళుడు కి *ందకుదిగి గుజ్రముమొక్క_ క భ్ళెమును గటిగా బట్టుకొని నిలచెను, కొంత సేపటికతడు తానెక్కడికి రాబజెనో యని అటుసనిఎుజూచెను, అపుడతడు తానిదివరకు. 'జెలిసి యున్న స్థల మేయని గుర్తించెను. అక్కఢనే నమాపమున సృటిక_న్తంభ ముండె నుం

ఏీకధవళునకా సృటిక_స్తంభమును జూచినతోడనే తనలో పూజ్యబుద్ది నుదయిం చెను, అతఢెజైట్లు ఆ _న్తంభము వెపు జూచుచుండెనో అట్లట్లు పూజ్యబుద్ద్ధి గలుగుచుండెను, కొంత సేపయ్యెను, ఏఠ్రధవళుని దృవ్ఫి యంతయు ఆ నంభము నందే నిలిచియుండెను, ఇంతలో ఆ న్తంభముచుట్టు ఒకవిధ మైన స్రకాశమం కనబడెను,

మెల్లమెల్లన అ ప్రకాశము 'పెదదగుచు వచ్చెను, న్తంభమువెనుకనుండి ఒక (్రీయాకృతి ఒక ఫురుపాకృతి ముందునకు నచ్చుచుండెను, వివధవళుడు. చప్పుడుజేయకుండ అటువై పే జూచుచుండెను, కాని ఆతనిగుజ్తముమాత్మము పెద్దపెద్దగా కేకలు బెట్టుచుండెను. కొంతసేపటికి యా స్త్ర యాకృతి ముందునకువచ్చి, వీక5ధవళునితలవై న తనచేతులను దప్పి మెటికలు వీరచుకొనెను. వీరధవళునకాచ ప్వుడుకూడ పటపటయని వినవచ్చెను, ఆనమయమునం దంతట సుగంధ పరిమళయు కృవాయువు వీవపొచ్చెను, అటుపిమ్మట ఫురుపా కృతి ముందునకువ చ్చెను. ఈ యాకృతిని పేఠధ వళుడిదివరకు రండుమూడుసార్ష్ల జూచియుండెను, అందువల్ల నతని కమా తము భయముదోచకుం డెను, అంత నాయూకృతి ముందునకు

కల్తీ వీరధవళ వచ్చి తనచేతినివై కత్తి వీరధనళుని అజింక్యదుర మువై ఫునకు బొమ్మని సౌంజ్హ జేసెను. మొదట అఆసౌంజ్ఞ్హ ఏరధవ సున కర్ణము గాకుండెను. ఆయాకృతి మజలమటజుల న రా సౌంజృజేయుటచే నర్థము జేసికొ నెను, అఫ్లర్థము జేసికొనినతోడనే ఏరధవళున కాశ్చర్వము' దోవెను, కొంతసేపరడు పవిచారములో ముసిగపోయును, ఎందుకన అతడు 'కారాగన్బృహమునుండి పారిపోయిన చ్యెను, కాబట్ట మజుల నెట్టుబోవుదునసి ఆలోచింపజొ చ్భెను, అతని స్థితిని లక్షష్ల పెక ఆయాకృతి మజుల మజుల' నై సాంబ 'జేయుచుండెను, అప్పుడు ఏీకధవళుడు అనుమానమాునువీడి నా హీతవుళొరకై ఆయాకృతి అట్లు సౌంజ్ఞ గావించు చుం డెనని నమ్మిక జనిం చెను, వెంటనే అతేడు తనగుల్ఞ్రముదై. నెక్కి ను, ఇప్పకుండగ నే ఆ%జ్జము అజింక్యదుక్షమూర్షమం ననున 8౦03ను. పొంతసేపటి ౩ అజింక్యదుగ్ల మును నమాీాపించు చుండుట అతడు దెలకించెను, కాసి తిసను మటల దుర్షమ్ముు లోసికి బొమమ శని ఆ యాక్ళతి సౌంబ్హ జేసి వచించుటకు కారణ మేమో దెలియకుండెను, "తాను కారాగ ఫ్రహమునుండె సీ, 'మొకూడ భీరునివల పారిపోవుటతగదని నన్ను మజుల దుర్షములోనికీబొమ్ముని సౌంబ్ద 'జేసియుండవచ్చునసి అను కొనెను. అట్లు దుర్షముయొక్క పృ వేశ ద్వార మువద్దకు వచ్చు వరకు లోనుండి సెద్దపెదగా కలు వినవచ్చుచుండెను, అప్పుడు ప్‌రధపళున కాశ్చర్యముదోచెను. ఇంతలో తన చేతులతో మూర్చ జెందియిన్న లలితహుభ నెత్తుకొని

ద్వి రీయభాగము శీ దుగాతమణి వెంటనే బయటకువచ్చెను, అదిజూచినతోడనే ఏక ఛధవళునక్షు దుర్తమం దెవిజరిగనో “తెలిసిపోయను,

మనక ధానాయకుడు సింహగర్తన గావించుచు వెంటనే గుజ్రమునుండి క్రిందకదూశెనుు

శతి ఇఒ లు ల ల్లా ఇ త. లలితప/ధను మబజల విడిపించు. నయనా నన య

వీళధవఘిని ధ్వనివినిన తొడ'నే దురాతమణి వెంటనే

భయపడిపోయును. నేవింతకప్తపడినది వ్యర మెనదని అనుకొన థు షా

జా చ్చెను, అయినప్పటి! శే గ్టమును ప్‌చువలెదు, ఎడము

చేతితో మూర్చలోనున్న లలితప/భను గటగాబట్టువొని,

కుడిచేత కతినిధంంచి వీఠధవళునితో నిబనెను,

“సీన్స మజల నామార్షమున కడ మువచ్చితివి, “కాసి ఇవో కాపాడుకొమ్శ్చు” అని తనకల్సిని పెకెత్తి పీకధివ గున నాశును,

వ

కొంచెములో తస్పిపోయెను, లీకుండిన ఏరధవ ఫునితల 'రెండువు)క్క_లయిపహోవున దే, అదిజూచి ఏరధవళుకడు మహో ₹ 'ర్యమున తనఒరలోనుండీ విజయఖిడ్రమును బయటకు

1 వీరధవళ దూసెను,. తనమొదటిదెబ్బ తప్పిపోయెనని దుర్దాతమణి మిక్కి.లికోపముతో మజల తనక ల్తిని మెకెత్సి కొట్రవచ్చు చుండుటజూచ్చి వెంటనే ఏరధవళుడు తనక లితో వానిక_త్రిని గొట్రగా, ఆదెబ్బకు దున్తాతమణి చేతనుండి పట్టువిడి వాసిక త్రి దూరమున సుంయ్యిమని పడిపోయను, తనసోదరుడు నిశ్శస్తు /బె సదిజూచి ఉన్న త్తమణి మొదలగువారలు ఒక్క 'పెట్టునవచ్చి పీరధవళునివై. బడిరి.

కాని దుర్చాతమణి లలితప్రభను మాత్యమ ళ్లు గట్టిగా బట్టుకొనియుండెను, పఏళఠధవ భునక్తు ఉన్న తమణికి తుంబల యుద్ధము జరిగను, ఏరధనళుడు మిక్కిలి చతురతతో ఉన్నత్తునిభుజమానై తనక_త్తితోగొ చును, ఆదెబ్బకతడు వత ఏీరుడై. భూమిమై బడి మూర్చిల్లెను, మిగతవారల శిరములను తణములో తాళపఫలములవ లె నెగురజి మెను, అటుపిమ్మట ఏరధవళుడు దుర్రాతమణివై. కురికెను. కాని వాడుగూడ తనసోదరునివద్ద నిస్పేజడై పడియుండెను, వీ[్రధవళు డాతని చేతిలోనుండి. లలితిప్రూభను ఒక చంటిపిలవ లె నెత్తుకొ నెను. అప్పుడే భయఖితి జెందియున్న కుమా!6౬క తనవిశాల న్యేతములను "దెజచెను, తాను ఏరధవళున్మి తనను నంకటమునుండి విడి వించీన తన ష్రియతముడగు వీరధవళుని బాహుపాశమందున్న టుల గొహించి ఆనందమున నొకచేకవ చెను, మలలనామె ఏఠరధవళుని ముఖమువైఫు కృతేజ్ఞ ాపూర్వకముగ జూ చెను, అనందాతిశమున ఆయన మెడకు తనచేతులను 'బెనవై చెను,

కాని అస్థితి వాలసేవు స్థరమైయుండ లేదు. అంతలో దుర్గ్షములోనుండి ఆ దుర్మ్నార్టులయొక్క_. మిగిలిన అనుచరులు

ద్వితీయ భాగము 15 వచ్చి బై టబడిగి, ఇంగవరకు మనస్వామి లలితపభను ఇవాల దూరమువటజకు గొనిపోయి యుండనచ్చునని యినుకొసి యుండిరి కాని అక్క._డిభయంకర్శ లినిజూచి వెంటనే సంఖ తుల కోియి3. ఒకవోట దుర్దాతమణి హాతవీర్వువై పడియుండెన, ఇంకొకచోట నఖశిఖపరన్టెంతోము ర ముత నిండిపోయిన ఉన్న త్తమణి బడియుండజెను, "పచేచోట ముగ్దురనుచరులు తిమర వములోతామే బొర్తాడుచుండిరి ఇదియం౦"ఎెజముజూచి వారు నివ్నెరపోయి!,

ఈ పచ్చి-యయుండినవారినిజూచి వీరధవళు 1: లలిత్యపభను తన వెనుకకుజరిపి బటనెను, “పభా ! ఛభయపఢకుము, నావెనుక ప్రక్కన నిర్భయముగా నిలబడియుండుము,” అని యా తరుణ వీకుడు తేన ఖడ్డ మును చేతధరిం చెను,

అహోాహో ! అప్పటిదృశ్య మనర్ల్శనీయమై యుండెను, అఆ భయభీతిజెందియున్న సాలిక్క అఆశూరవీరునకు జయమును " పా శించుటకై. కోరుచు ఆతని వెనుక "దేవాంగనవ తె నిలబడి యుండెను, ఆమె కేశకలాపము కటిపి దేశమునకు దిగువవిడిసి యుండెను, అమెఛళయభీతితో ని స్తేజమైయుండెను, కాని విలక్షణ సౌందర్యమా మెయందు 'తాండవించుచుండెను, ఆమె కుభ్ర)వస్ర్రమును ధరించియుండుటనల్ల , ప్రత్య క్షయుద్ద దేవత తన వ్రియమైనయోధునకు ఉ_ల్తజన మొసంగుటకై వచ్చి నిలిచెనేవోూ యనునటుల దోచుచుండెను,

శతు్రర కృమున నర్యాంగస్నానము 'జేసియుండిన వీర ధవళుడు మజల శతు్రలయొక్క_ రుధిరామృతము పానము

16 వీరఠరధవళ 'జేయుటకె నెదిరిచూ*చుచున్న తనఖడ్త మును గట్రగాబట్టుకొని సిలచెను.

ఇట్లుండ తమనాయకులకు గలిగినంతిని జూచి వారెల్లరు వీరధవళుని వై ఫపునకు మరలి, తనయొక్క_జోకన్గమును గు రించి ఏళఠ్రధవళుడు మహాశేర్యముతో్‌ ఫపోరాడుచుండెను, మొదటి నసారికే ఎదుటివారిలో సిర్వురిని తక్కువ జేసెను, కాని అంతలో లలితప్రుభ ఒక్క_పెట్టున శేకవేసెను, వీరధవళునిపై నాల్టూ దిక్కు.లనుండి బడుచున్న క_లిదెబ్బలనుజూచి ఆమె భయ పడెను. పరధవళుడాబెబ్బలను తన్ప్చించుకొనుటకుగాను తనక త్రి నడ్డము'బెట్టుకొనియుండెను కాని ఇప్పుడాతనిదుూచైవవశ మున అతనిక త్తి మధ్యకువిరిగిపోయి. అతునుక లలితపిభ పాదముల రడ సచ్చిపడెను, మజుల లలితప)భ హృదయవిదారకమగు నొకనకవై వను,

న షా న్‌

ఏరధవళుడు షూ అలీకివ చ్చెను, అప్పుడు సంధ్యానమయ మయ్యెను, నేనెక్క-డనుంటినని తసదృప్షిని నలుదిక్కుల బర పెను, తౌనిదివరకు పూర్వమున్న గదిలో తసశయ్య పై "నే బరుండియున్నటుల దలంచెను, అఆయనన్‌ శకొక 'లెల్లనిబట క ట్రబడియుండెను, 'తాసిక్క- డికెట్లు వచ్చియుండినది మొట్ట "మొదట అతనికి కల్పనగాకుండెను, తాను స్వప్నములోనుండి, ఇదివరకువలె యా -దెవికచమఠత్క_రము జూచుచుంటినని అనుఖొ నెను, మజుల నేత/,ములను మూసిఖొ సను, ఇంతలో తనమంచమునకు గట్రబడిన లేర పక్కకు జరివియున్నటుల'

కి ద్వితీయ భాగము 7 దోచినతోడనే అతడు నేతిములనుదెజచెను, అంత లలిత పభ యొక్క వృద్ధదాసి పహాంసిక తనను ఖన్న వదనముతో జూచుచున్నటుల అతసిక్‌ దృష్టి నోచరమయ్యెను,

వీరధవళుడు నేత్రములు దెజటచియుండుట జూచిన త డనే వాంసికకు మిక్కిలి అనందమయ్యను, అది వెనుకకు వురలి అక్కడ గూర్చుండియున్న వృద్ధచారణునిత్‌ నిట నెను, “రాగ ర్రా |! అదిగనోచూడుము. ఏీరధవపళుడు "తేలివికీవ చ్చెను,నో

“జఊరకుండుము, అంతగట్టగా నరవకుము, అని చారణుడు అక్క-డినుండిలేచ్హి శయ్యవదకువచ్చి ప్రేమను దృష్టితో _పీరధవళీనివైఫుజూచి “ఈశ్వరా! ఇప్పుడు నంకటము దూరమయ్యను. అఇకసితడు తప్పక జీవించగల” డ నెను,

“లలితపిభ నురశ్షితముగానుండెనా + అని క్‌ స్వరముతో వీకధవ ళుడడి గను,

ళగ్ణాన్భ, మా స్వామిని సుర శి తముగానున్న ది అని ఆతని చేయిని బట్టుకొని మిగుల మమతతోన నెను, “సివల్ల నే.__. “శీవలము సీవల్ల నే ఆమె నేడు సుర క్షి తముగానున్న ది, న్‌వొన రించిన యుపకారము నించెవరకు తనతండి/వద్ల గూర్ముుండి చెప్పుచు నేయున్నది, ఆదురా ఇక్టలచేతినుండి విడిపీంచునప్పుడు నీవ్రుజూపిన ₹ "ర్యమును అమె మాటిమాటికి వర్శించి చెప్పు చున్నది, నీవు లేకఘుండిన ఆమెగతి యేమగును.”

18 ఏవీఠర(ధవళ గాగలదుసుమూ ౪” అని వారణుడ నెను,

“కాందు, తన శదిబదలియకుంజెనో, అది ఒకవేళ నెరగంప కుండిన నందువల్ల నపాయము నంభపించును *

“ఏమేమివ రమానము జగ్శియుంపెనొ యది మన మవారాజుగా!కి చెలిసియుండెవా ఫ్‌ అని మజుల వీకధవళుడు ప్‌చారించెను

“శను, జరిగినదంతయు 'ెలిసినది, లలితప్రుభ నర్వము నెరిగించెను. సనీవొక్కడవు అంతముందితో బోరాడినది మహో రాజుగారికి 'దెలిసినది,

శ్షణమునీఫవు ఆయనకానందమనిపించి మజుల కాసి యాఛండాలురు ఒక్కసారిగా దుర్లములోనిశెట్లు జెచ్చుళొని వచ్చియుండిరి” అని పీరధవళు డడిగౌను,

“నేజెస్పెదను” అని వారణుడు మాందునకువచ్చి, ఆదుష్షులు ముందుగా ధ్యారముయొక్క_ గొళ్ళమాను వరుగ గొట్టి లోనకుప?వేశించిి అక్క_డనున్న కావలివాండ్ర వద్దనుండి ఆయుధముల నూడద్‌సిఫొనిర వారికాళ్ళు చేతులను కటి వేసిరి ఒక్కొ-క్కని తమకతులతో బెదరించి చప్పుడు జేసిన చంపీవేసెదమసిరి, అటుపిమ్మట _ అందులోనొక్క-ని ముందునకుజేస్కి _లలితపుూభ మహలు" ఎక్కడనుండెనో చూపించుమునిరి-””

ద్వి తీయ భాగము [9

“ఇక నేనుజెప్పెదనులో అని వాంసిక' ముందునకు వచ్చెను, “వీరధవళా ! నేను మాస్వామిని యింటిపుక్క-న పండుకొనియుండ, అకస్మాత్తుగా భయపడి లేచికూర్చుంటిని, నాకు అక్కడ యేదోసందడి జరుగుచున్నట్టు వినబడినతోడనే పరు” లిచూచువపరకు బృంకేమున్నది ఆ దుష్తపా హోణహృదయు లిర్వురు లలితప/భను శయ్యనుండి లాగుచుండిరి నాకు భయమువల్ల ముచ్చెముటలువచ్చెను, నానోటినుండి మొదట శల్చిమే వెడల లేదు, కాని నేను వారికాళ్ళ పై బడితిని, ఎన్నో విధముల ప్రైతిమాలితిస్‌ కాని యా ఛండాలుకు నామాట విస లేదు, లలితపభ ఎప్పుడొ _ స్మృతిదప్పెను, తుదకునేను గటిగా సరవనారంభించితిని, అప్పుడావియాతుడు, అఆదుమ్హడు నాన్న త్తిపై నొళబలమైన గ్య్రద్దుగ్రూర్లైను, అంతటితో నేను 'తెలివిదప్పి భూమిపై బడివో తిని.

“హంసికా ! వానినేమొదట నాకత్షికి బలిబెట్రితిని, నదే అజూవపీవు .+టో అని విఠథధవళుడు వీచారించెను,

“నేను బెట్టిన డేకలువిని దుర్తములోనివా౭ల్లరు మెలకువ జెంది. అందరు లలితప/భమందికములోనికి పరుచుకొని వచ్చిరి, అప్పుడు నేను న్న బ్రతికి వచ్చియుంటిని, కాసి లలితప్రభ అక్కడ కనుపడనందున వారెలరు భయభీతులైరి నేను వారందరికి జరిగిననంగతిని 'జెప్పినతోడనే వారు వాయు "వేగముగా పరుగెత్సిరి, వారువచ్చుచుండుటను జూచినతోడనే మూ దుర్శార్దులు పారిపోయిరి, నీవక్క_డ దెబ్బతగిలి న / బతి చవి పడియుంటివి, నీప్తుక్కనే లలితపభ దఃఖంచుచు

లి ఏ్‌రథధవళ గూర్చుండియుండెను, ఎన్ని జెప్పినను లలితపభ సీవద్దనుండి "లేవకుండెను. ఆమెకు అనుమానము జనించియుండెను, అందు వలన అమె జఒెేకీతిగ దుఃఖంచుచుండెను, అప్పుడు మన యిీా చారణుడు వచ్చిచూచి “బలమైన దెబ్బతిని గాయసడు త్‌ే పలహీనతవల్త్ల స్మ లిదప్పియుం డెను. అసి 'లెల్చిన తోడనే అమెకు కొంతిసమాధానముగలిగి అక్కడినుండి "'లీచెనులో

“అయిలే మసమహోారాజుగా చేమనిని

“వారు నీ విషయమై బహుశ్రద్దగా జూడవలయునని మూాకు పేమతో వచించియుండిరి, కాని ఏఠరధనళా! నీవు కా రాగృహమందుండి ఆమధ్య రాతి, అక్క-డికెట్లు వచ్చి యుంటివో అదివారికి అథ ర్టముగా దోచెను”

తనకారాగృహమునుండి విడుదల, అర ణ్యమ౦ందుజరిగిన మరల _ దుర్గ్షములోకినచ్చుట, లలితపుభను విడివించుట మొందలగువిచార ములు. ఒక దాని వెనుకనాకటి వచ్చుచుండెను, మెల్ల మెల్లన ఆ విచారములో నే అతడు మగ్నమైపహోయెను,

*. నిరానందుడు మజియు వృద్దవనచం" నింపవాగువాయందలి ఒక గదిలో గవాతీమువద్ల గూర్చుండి యుండ్క ఉన్న త్తమణి దున్తాతమణి తమ ముఖ్యానుచరులతో కింవాగుహూనుండి బై లు వెడలుచుండ గా జూచి వృద్ధవనచకి మిగుల ఆవందముగాదోచెను, దాసి ముదిలో నొకసంగతి ఒబేేరీపుగ బాధబెటుచుండెను. గువాలో నెనడో ఒక దురదృష్టవంతుడు కై దీగా బంధింపబడియుండెను, వాడెనడై యుండవచ్చును. అని అలోచించుకొనుచుండెను, అతడెవడో తెలిసిళొనుటకై ఏవరైన నొకయు క్తిసి జేయ వలెనని సాయంకాలమునుండి అనుళొనుచుండెను,. ఉన శ] త్త మణి తాళముచేతులగు త్తిని సి రానందుని కిచ్చుచుండగా నదిజాచఛియుండెను, ఆ తాళఫుచేతులు భూగృహమందలి ద్వార ముల వే అమిుయుండవచ్చునవి నిశృయము 'జేసికొ నెను, మరలనొకసారి ఆమె భూగృహముక డకుబోయి చూడవలెనస ప్యయత్ని౦చెను, "కాని మధ్యనగల చ్యూరములన్నియు మూయబడియుండెను, తుదకు సనిరానందుని వశపరచుఫొన నలెనని యంచెను. అనాటిమధ్యాహ్నమువేళ నతేడు తోడి వారితో పవేశద్వారముకడ ప్రసంగించుచుండ్క తనకన్నుల యందును తనచేతిలోనుండు క శయందును అందరిక ౨కు ఆ నిరానందునకు భయ మెక్కు-డుగా నుండెనని ఆమెకు జప స్ట్‌ మువచ్చెను, అప్పుడు తనజిజ్తాసను తృ వృచేసిపోనుటకుగాను నిరానందుని వశపరచుకొనవ లెనసి నిశ చయించుకొ నెను,

లలి వీరధవళ

ఆ వృద్దుగాలు తనగదినుండి బై టబడి, ని రానందు డెక్కుడ అగుపడునవాయను విచారముతో తనగదికి వెనుక ప్యక్క_నున్న అంగణములోనికివచ్చెను, ఇంతలో ద్యారమః 'దెరచినట్టుల చప్పుడామెచెవిలోబడెను ఆచప్పుడు శతవిధముల భూగ్భృహమందలి దారారముచప్పుడే యుండవచ్చునని అను కొనెను, ఆమెనంటనే ప/క్క-రకుదిరిగి "రెండవ అంగణమ లోనికి వచ్చునరికి దీపపు వెలుతురు కనబడుచుండెను, కొంతసేపటికి నిరానందుడొకచేత దీపమును ఒక చిన్న మూటయునుగొని రెండవచేత భూగృ్భృహముయొక్క_ ద్వారమును దెజచు చుండగా నా మెజూ చెను,

తన వెనుకనుండి యెవరో వచ్యుచున్నటుల నిరానందు నకు భానమై వెనుకకు మటలిచూ చెను, వెంటనే వృద్ధురాలు రండవద్య్వారముగుండ లోనకువ చ్చెను, అమెను జూచిన తోడనే నిరానందుడు దిగులు పడి, తన చేతిలోనున్న వీగముల /సల్తిని చాచి పెట్టి ''వృద్ధురాలా |! నీఏనమయమున యిక్కడి కెందుకు వచ్చియుంటివి, అని నిచారించెనుో

“*సనిరానందా- నీ పేను సిరానందుడని నాకుచెలియునుోో అని అతనివద్దకుబోయి.. అతనిముఖమును అచలదృవ్విత్‌ జూచుచు “నిరానందా నీవిప్పుడిచ ఎటిశెందులకై వచ్చియుంటి” ననెను

“మూ స్వామియొక్క- ఆజ్ఞను పాలించుచుంటిని.. కాసి నీవుమాత్రుమిసమయమున నిక్క_డికలవచ్చితివి ? నెమ గదిగా నీగదిలో పండుకొనవలసియుంటివి,

ద్వి రీయఫెగ ము 2వ

“సండుకొనుటొ” తన చేతిలోని కజ్రనుద్రిప్పూచు అవృద్ద ప్రీ “నిరానంచా ! ఒక దురదృష్టవంతుడగు మనుష్యుడు ఈ భూగృహమున ౧౦ధింపబడియుండగా, ఈ మునలిడానిక॥ి నిద్శనచ్చునని సీకుదోచుచుంజెనా ౪ అని యీమె చమ 'త్కారముగా అంగవిచేపమును గామం చెను,

“౯వీమిో_ఏమంటివి నృద్దురాలా 1 భయ భీతుడై నిరా నందుడ నెను,

*పసమనుచుంటివి వృద్దురాలా ! _నీకు బెలియకుంజెనా నేననునది.” చమత్కారమైన కర్క-శస్వరంబున అవృద్దురాలు *నిలువ్రుము, చెప్పెదను. ఇప్పుడు నీతోగూడ ఆ సొారంగము లోసికి న చ్చెదను.”

“అళక్యము, సాతోగూడ నీవు రాకూడదు

“శనశెండుచేడులను ముందుకుజూచి నాయెదుట “అశక్యొ మనుమాట నుడువుట ! చప్పుడుజేయక చ్యార మాను చెరవుము. నన్ను నీతోగూడ లోనకుగొనిపొమ్ముో

ఈర్పుది నావల్ల గాదు.” ఇంచుక లేని ధైర్యమును 'దెచ్చు గస నిరానందుడ నెను,

“బిరానందాో”ో అని యావృద్దురాలు గుండుబెరచి ఒక్‌ తేళ.వై చి, అంగవివేపము గావించుచు *నా సామర్యము నీకు చెలిసియుండ లేదా *+ నా యాజ్ఞ ను అనాదరణమొనర్శ్చిన వానిగతియేమగునో ఇప్పుదేఛూ చెదవులో అని తనకనుగు)డ్లు మజింత 'దెజచెను,

లక్మ ఫీరధవళ “భగవంతా! భగవంతా!!” అని తనరెండుచేతులతో క ద్య్వారమును "జెర చెదవా లేడా__?” నిరానందుడు చప్పుడుజేయక ్యారమాను 'దెజచెను, అతసక ప్వుడా వృద్దురాలినిజాచు టకు భరము జాలకుండెను, చప్ప్వుడుగాకుండ దీపమును చేతగొని మాందునకు నడచు చుండెనా వృద్దారాలు "వెనుక నుండీ వచ్చుచుండెను, అట్టు వారిరువురు మెట్లనుదిగి కి)౦దికిబోయిరి, అట్టుబోయిన కొంతసేపటికి సారంగముయొక్క_ గుప్రద్వారమువచ్చెను, సిఠరానందు ౫ తనవద్దనున్న తాళముచెవితో ఆ శ్వారమను 'దెజుచెను, వారు లోనకుప్ర)వేశించినత్‌ఢ నే ఆ లంగణమున నొక పక్కకు ఉకు్య-తో జేయబడిన గాప్పపంజర మా వృద్దు పంజర మున కాళ్ళు జేతులు నినుపగౌెలసుల తో గు బడిన ఒకమనుష్యుడుండెను,. అప్పుడతడు క్రిందపరచబడి యున్న గడ్డిలో తనముఖమును బెట్టుకొనియుండెను. తన కారాగ్భహ మునద్లకు నెపరోవచ్చియున్నటుల అడుగుల చప్పుడై నప్పటికిని తనముఖము పైకెత్తి చూడకుండెను. వచ్చినవారు తనకొరకు భోజనము క్ష కొనివచ్చిర సి అతసికి "దెలిసియు౦డెను, నిరానందుడాతనియందు లక్ష ప్రముంచక్క తానుగొనివచ్చిన రొ శ్రైముక్క_లను ఇనుపగజముల నందుల నుండి లోనకుబడ వై చి “ఇదిగో తీసికొమ్నూ సీ ర్మాలిభోజ నము అసి పలిశెను,

్రీ ద్వితీయభాగము విర్ర

రొశ్రైముక్కీ ల నందులోబడ వై చి తనవచేయినందులో దూర్చి ఆ పంజరమున మూలనున్న ఒక 'పద్దమంటికుండను దగ్గఅకులాగుకొ నెను. మజియు దీప మొకనూలకునిడి, అతడా అంగణములో కొంతదూరమునకుబోయును, అక్కడ పెద్ద బావియు బలమైనగొలసులు (తాళ్ళు బెట్టియుండెను, అందులో నుండి ఒక,తాడును” కొన్సి నిరానందుడా (తాటికోకకుండను గట్టి కి /0దకువిడ చెను,

లోనుండి బళబళమనసి ధ్యనించుచున్న నీటి యొక్క_ ధ్వనినివిని వృద్ధురాలు ముందుకువచ్చి నిరానందునితో '“నిరానండా ! దీనికింద నీటిచావులుండెనా ₹ో అని విచా రించెను,

“కాదు, దీనికింద పదివురుషములలోతుగా గుట్టల నుండి పృవహించుచు వచ్చుచున్న నొక గొసప్పపివావా మున్నది,” ఇట్టని తనచేతనున్న గొలుసునులాగను. తోడనే మూతబెరచుళొని అందుండి చలనిగాలియు నీటిచప్పుడును మనవ చ్చుచుండెను, తానుచేదిన! నీటిని ఆ పంజరములోని కుండలోపోసి మటజుల తాాడునులోనికివికచి యా వృద్ధు రాలితో నిట్లనెను, “మనమిప్పుడు భూమికి పదినేనుఫురుష ములలోనున నున్నారము, మా గువాకంతటికీన చే యుప యాగపడుచురిడును, ఇక్క-డికివచ్చుటకు గువానుండి అనేక తో?వలుగలవు, కాని అక్యడికివచ్చుటకు మాస్వామియొక్క_ అనుజ్ఞగావ లెను, అదిగాక్ష నేరడై నప/మాదము వచ్చిపడి నప్పుడు ఈత ్రవతో గుట్టలలోనికి పారిపోవచ్చును, కిందికి

విగ్ర వీరధవళ దిగిపోవుటకుగాను అక్కడ మెట్లు జెక్క_బడియున్నవి, ఈ స్ట మును ెండువిధములుగా నుపయోగపరచుకొనవచ్చును. ఒకటి పొమాదమువచ్చిన పారిపోవుటకును, రెండవది శత్తు/ లగువాగిని జలనవమూాధి గావించుటకును ఉపయోగపడును అని తా్రాడునుపై కీజేది ఆసీరును పంజరములోని కుండలో బోసెను, మరల కుండనునింపుకొని తెచ్చుటకై బోయెను, వృద్ధురాలాపంజర మువద్ద నే నిలబడింయుండెొను, మూలకు బెట్టి యున్న దీపముయొక్క_[పకాశము అంతట [పనరించియుండెను, హొంత సేపటికా దురదృష్ట బంధితుడు తనతలను పై కెల్తెను, అతసిముఖమును జూచినతోఢనే వృద్ధరాలు భయపడెను, వెంటనే “అయ్యో ! ఈయన యిక్క-డెట్లు” అనెను,

వెంటనే తనతప్పును తానుగ్యహించెను ఆమె 'వినుకకుదిరిగి నిరానందునిజూచెను, తానట్లు యా బంధితుని గుర్తించినట్లు నిరానందునికి 'దెలిసినయెడల, నన్నిక్కడ నొక శత్షణముగూడ నుండసీయడని మంచిగాదెలీసియుండెను, కాని నిరానందునకు సంశయము రానేవచ్చెను, అతడు నంళ్త యాత గకదృష్టిత్‌ వృద్ధురాలి వై ఫు జూడదొడ గను”

ల్‌, గుష్త్రస్తారంగముయొక్కం తాశముచెతులు

నిరానందునకు నంశయము ' వచ్చినతోడనే సగము వరకు చేదిననీటిని మరల లోనకుగుమ్మరించి, ఆవృద్దు రాలిన శు సంశ యాత్మకదృష్టిత్‌. జూచుచు. సిలబడియుండెను, తలెన నోటినుండి అకస్మాత్తుగా వెడలినశబ్లమం తనకే బాధా కరమయ్యెనని వృద్దురాలిక్‌ 'జెలిసిపో యను, ఎట్టయినను వానిసంశయమును యగురగొట్రవ లెనని, ఏదెనకొ త్తయుక్తిని యోజించవలెనని యా వృద్దురాలనుకొనుచుండెను, ఆమె వెంటనే అంగవివేపముజేయుచు తనచేతిలోనిక శ్రైను ద్రిప్పుట మొదలిడెను, నిరానందుడామెవై ఫునకు నిశ్చలదృవ్నీ త జూచుచుండెను, వానికి మరింతనంకయ మెక్కువగుచు వచ్చెను, తుదకాత డూరకుండి జాలక కోపవుతో నిట్లనెను. “వృన్ధురాలా ! కాపాడుకొమ్ము. సీవునన్ను మోనముజేయ నుంటిపి, కాసి లక్ష థ్రమందుంచుకొ మ్మా

“మోనము! నీవు నాకింతటినపోయ ము 'జేయుచుండ, నేనునీకు చోనముజేయుదునా ! ఈనంకథయము నీకెట్లు గ ఖ్రనులో

“సంథయ మెట్టుగలిగెనా | వృద్దు రాలా, నీవుదిలో విశ్వ్యాసఘాతము దల పెట్టితివి, నేనుమూర్టునివ లె నీ వపరీత చేష్టలపై విశ్వానముంచి నిన్నీగు _ప్రస్టలమునకు దోడొ్క్క-సి వచ్చినది నా చేతప్పుో

లి వ్‌రధవళ

“నిలువుము, నిరానందా ! వాంతింపుము. నావ ర్త నమువల్ల సకు నంశయము వచ్చియుండవచ్చును, కాసి డాసిస్‌ వడ వీసికొనవలయునేగాస్కి ఇటుమూరునివ లె అరచుట పనికిరాదు, నేనిక్కడ నొక అద్భున మైనసంగతిని గను గొంటిని. అందువల్ల ఆశ్చర్యముతో నానోటినుండి యేదైన గజము 'వెడలియుండవచ్చును, అదినీకు నంశఛయమని పింవెను, కాస్‌ నీకాసంగతి 'దెలిసినతోడ నే”

“ఎక్కడిదా అద్భుతమైననంగతి ! సీవిక్కడేమిగను గొంటివి ఇ సిరానందునిసంఛయము దూరమై తిరుగ అదేదో కనుగొనవ లెనని వానికి కోరికజనించెను,

“అదిక్క_డ'జెప్పుటకు ఏలుపడదు, కాని నిలువుము, అదినిజమేనా "లేక నాకుభంమగలిగనా అదిమొదటనే జూచి కొనియెద.” ఇట్టని (యయావృద్దురాలు మజల చమ త్కారముగ అంగపి షేపముగాపించి, కన్నులందెరచి ఏలక్షుణముగా అక్క డిక్కటడ క్రిందికిమోదికి జూచినట్టుజేసెను, అప్పుడు ద్‌ిపమం మయమొక్క._ ప్రకాశము మందమగుచు వచ్చుట చే, అవృన్హురాలి పినాచ చేష్తలనుజూచి నిరానందుడు. భయపడబజొచ్చెను, ఈసంకటము నాశై నేను 'దెచ్చిళొంటినని యనుళొను చుండెను, ఇంతలో యా వృషస్థురాలు తనక క్రైనుపై కె ్తి కర్క_.శస్వరముతో “అధోచూడుము ! అదోచూడుము |! [ అనెను,

నిరానిందుడు 'పైకిజూచెను కాని అక్కజేసియు నతనికగుపడుట లీదు, మరలావృద్ధు రాలిదిక్కు జూడవ లెనసి

ద్వి తీయభఖాగ ము లం పగయతల్నించెను, శాని అతనిదృన్టీి పైననేనిలచిపోయిను, మరల యావృద్దురాలు “*వమైనగుర్తో ఇట్లనువరకు నిరా నందుని పాదములకడ ఘల్లుఘల్లుమన్నట్లు ధ్వనియయ్యును, అదివిసినతోడ నే నిరానందుసిస్థితి మరింతనో చనీయ మయ్యెను. అతనికి తలదిరినటులై కి/0దపడిపోవుదు నేమోయని అను కొనుచుండెను, ఇంతలో వృద్ధురాలు తనచేతితో నిరానందుని భుదమునుబట్రి వెనుకకు లాగినట్లు జేసెను, అమెచల్లని చేయి "దేహమునకు దాకీనతోడనే వాని చేహమెల్లను వణకసాగెను,

“ఇదోచూడుము, నీపాదములకడగు రు నేనేదైతే నిక్క-డ అద్భుతమైననంగలిని గనిపెట్టితిన్‌, అది నిజమో కాదో నీవేజెప్తుముు

“సిరానందుడు తనపాదములకడ నేముంజెనోయనసి జూోచెను, అక్కతచొళమఖమలుబట్టతో కుట్రబడీననంచి అతని కగుపడెను, వాడువెంటనే దానినందుకొని అంచేముండెనో యని వివ్చిచూచువరక్కు కొ/ త్త్రవియగు బంగారునా గాము లుండెను,

“౯ ఈ మొహరీలిక్క.డి శెట్లునచ్చెను 1! వృద్దురాల చెప్పుము, అశస్నాత్తుగా యీసంచి యిక్క-డికెట్లువచ్చిప డెను? అనే ఇవిఫొ) త్తవి, ఇప్పుడే తయారుజేసినట్టుగా నున్నవి, ఇవి యిక్క_డీశెట్లువ చ్చెను 1”

• అ చేమియు నాకు చెప్పుటకు ఏలు లేకున్నది. కావలసి నచో, ఈ మొహరీలను నీ వేదీసీషఫొనుము, కాసి నీవొకపనిని 'జేయవలసీయున్నది, కాని నిలువుము, ఇక్క్ళ_డది జూడవల

0 ఏరధవళ

యును.” అని నిరానందునాకపుక్క-కు గొనిపోయి క్షణము సేఫు వానిముఖమును పరీశ్షి౦చినట్లు జేసి “కొను, నీ యదృష్ట ములో నున్నది, సీక్రపాలమం౦దది వ్రాసియున్నటుల నాకు స్పష్టముగా గనుపడుచున్నది నీవు మహా భాగ్యవంతుడవు, నిన్నా కక్తణములో నేను (శ్రీమంతునిగా జేయగలను, సీవిప్తాడు పరులనుగాలిధి జీఏంచుచుంటివి, ఇక నట్టుగాదు, సివొకన ర్రారుడ వ య్యెదవు, ఒకానొక సౌందర్యవతిస్‌ పెండ్తాడీ అనందముతో నుండగలవ, నీకకముందు అందరు. భయ

“కాని యిదంతయు నెట్టులభించగలదు.” మెల్లమెల్లన ఆ వృద్ధురాలిమాటలు తలశెక్కుటచే, తనకు “రాబోవుసుఖ ముపై నిరానందునకు అశజనించుచుండెను.

“ఈ అద్భుతమగునంప త్తి నీకెట్టులభించగలదో తెల్పె దను, కాని సీమదిలో నీవిషయ మై నింకను సం దచేహముండెనా? ఈనంచి యెక్క-డినుండివచ్చినది నీవు తెలిసిఫొనియుండ లేదా? ఒ లేనిరానందా! ఇచేమి£టి, ఇంతకంశు గొప్పవాడవయ్యెదవు, సీస్వామివ లె నీవుాడ అనుచరులనుంచుకొని యెదవు, అటులే శ "ర్యసాహసాదికారస్థము లాచరించెదవు, నిన్నుజూచి. అందరు ఆశ్చర్య చకితులగుదురు, సీపత్ని ఒకానొక "దేవాంగనన లె 'రాత్సింబవలు నీసాన్ని ధ్యమున_”

“అబా్చోనాయనా ! *”ఇట్లని వానిఅనందమునకు మేర "జేకుంజెను వాడు తనరెండుచేతులతో ఆనందాలతిశయమున చప్పట్టువేయసాగెను, “నృద్దురాలా ! ఇక నీవు చెప్పినట్లు

ద్వి తీయభాగము లి] విందును. నీవుజెప్పినపనిని 'జేతునుు వమిజేయవలెనో చెప్పుము” అని గంతులు వేయదొడ గను,

• చెప్పెదను, నాకుగావలసినది నీనంతోవమే కాని ఏీవిటుర ము. అని యా కందకమువద్దక గోసిఫోయి, వాని భుజమువై మిత ,భధావమున తన చెయినివై చి “సిక్రి ప్పుడు నాయందు నమ్మిక దో చెనా ₹ అని విచారిం చెను,

“కొను, ఇప్పుడు నాకుపూర్తిగా నమ్మికగలిగిను, నీవన్నట్లు నేనొకసనర దారు నై నయెడల”

“నివనుకున్న దానికన్న _ నెక్కుడు విశ్వర్యవంతుడ వగుదువు, సీసంతత్కి సంపత్తికి నెవరును సాటిరాకుందురు, సిపి రాజ్యమునకొక అఆభార_స్తంభమై యుండిపోదువో

“వీమంటిఏీ వృద్ధురాలా ! నిజమేనా? నాకింశేమి గావలెను ? కాని నావల్లనికమిగావ లెనో చెప్పుము? నేనిప్పుడే జేయువాడనుో

తణముసేపవు వానియందు దృష్టినిగుడించి యూ వృద్య్వ రాలిట్టనెను. “నాకుగావలసినద్కి నీమొలకు వృేలాడుచున్న తాళముచేతులగు త్తి, అవి నాకిచ్చి వేయుము.

“అ, తాళముచేతులా +” అని నిరానందుడు దిగులు పడెను, వెంటనే అతనికీ నంశయముగలిగను, అమె వై నంకిత ముద్రతోజూచుచు నిట్టనెను, ““అక్రై దీని విడిపించుటకై అబ్బడుగుచుంటివా

. “ఎక్క-డికై దీ” తనలో నెంతమాత) మాభావన "లేకఘుండునటులజూపించి వృద్దురాల నెను, వానికినాకు నంబంధ

ర్టి్రి వీరఠరధవళ "మేమి అగు లలో 'మొ_త్రేము పదునొకండు తాళముచేతు లుండెను, అగ్వుల్తిని క్తంచుక్‌ సేఫు నావద్దనుండసచ్చిన చో, అచమ త్కా.రమిస్పు జే నీకఘుజూవీంచెదనులో

ని రానందుడాతాళముచేతుల "లెక్కించుకొనెను, అవి యా వృద్ధురాలు జెప్పినట్లు సరిగా పదునొకండి యుండెను, అదిజూచి వాని కాశ్చర్యముదో చెను, వెంటనే ఆగు త్తిని దీసి “ఇదో గై పొమ్ము.” అని యిచ్చెను,

వృద్ధరాలా తాళమువేతులగు తిని అందుకొని కను మూసి కనుదెజచునంతలో అనిరానందుని ఒక్కృపెట్టున ఆకందమాులోనికి తో)సివై చెను, నిరానందుడు శెవ్వున 1క వైచి శణములో అఆభయంకరమైన కందకములో నగుపడ కుండపొ యును, వృద్ధ రాలా త్రాటిని పె కిదీయ ప్రయల్నిం చెను, "కాని అత్కాడును ఇగ్గిపట్టినట్లు దోచెను. ఇంచుక గట్టిగాలాగిన తొడనే వైకివచ్చెను, వృద్ధురాలా త్రాటిని వై కీజేదుళొని ఒకసారి అకందకములోనికి (తొంగిచూచెను, అందు నీటిచప్పుడుగాక నించేమియునగుపడకుండెను, ఇంతలో పంజరములోనున్న మనువ్యుడు దుఃఖాతథశయమున కేకవై చి నటుల వినవ చ్భెను, కాని ఆమె అటులక్ష్య్రముంచక , అకా శమువై ఫు దిలకించుచు గంభీరస్వరముతో “హేదయామయ పభో! నన్నుశ్లమించుము, విధిలేక నేసేక్సుత్యము. జేయ వలసివ చచ్చెను, ఈకృత్యమొకవేళ పాపములో లెక్కి౦ప దగిన దై నచో్కో చడానిపరిణామమును నేనానందముగ ననుభ వించుటకు సిద్ధముగా నుంటోనని బేవుని ప్యాగ్ధిం చెను,

ర్‌ ద్వ తీయఫాగము లికి

మజల నొశసారి ఆభయంకరముగు కందకములోనక్‌ తోొంగిచూ+చి వెనుకకు మరలెను. కై దీయొక్క పంజరమం వద్గషబోయి, ఆమె తాళముచేతుల నహాయమున ఆపంజ రముమొక్క_ ద్యారమును లెరచెను,. ఆమె దస్తరకు వచ్చిన తోడనే యతడు “వృద్దురాలా ! అక్క_జేమికందడి జేగయుర చెను 1 అక్క-జేవి చప్పూడయ్యెను! అబ్బు కేక వై చి వారెనరుల అని విచారిం చెను,

“చప్పుడు. జేయకుమ్మూ దురదృవనంతుడా ! నిన్ను విడిపించుటకొర కై. నను- వచ్చియుంటని, నీఫొరకే నాక్ష యమానుపకృృత్యెము. నేడుజేయవలసివవ్చెను ” అని యీ

“అటు లె నృ అటుటె వ మనమిప;ండు”ో

“పద వెలుపలకు ఊరక పా?ద్దు గడుపకుము,

*నాయీానంశే ళ్ళు లో +

“వాటినినూడ నూడదిసెదను*” అస యందులోని "తాశముచేచుల నహాయమున యానిగళముల నూడవ్‌సెను,

“పిళుద లె తినికాని లృఫుచేమి జేయనలయునో, అది గూడ నీవే నిర్ణయింఫుము. ఇక్కడినుండి సురక్షితముగా బైట

“ఇాడినుండి వై టబడుటకు మనకొక్క_ ఓట మార్ష ముుచెను, అవి యాకందకములోనుండి (తెాటినహాయ మునఎో

“అభ్యో ! అకందకములోనుండి_

|. వీరధవళ

“అశ్లైన నీవు వాల పిరికివాడవులో వృద్ధురాలికామా టలు చెడగా దోచి. నిఠాశజనిం చెను.

“నేను పిరికివాడ నెనోకాదవో, అప్పుడు చెప్పజూలను, కాని నావిషయమై సీమనస్సు శుద్ధముగా నుండెనా లేదా అని నాయనుమాూనముు |

“ఒ కే దౌర్భాణ్యా! నిన్నువిడిపించవ లెననిి ఈ తాళము చేతులకొరకు అబీదవాని పాాణములను_”

“వృదురాలా |! కప్పుటి నాపరిన తినిబటి అట్లంటిని, కాని వేరుగా భావించకుము.” కళ

“చాలు ఊరక వాగకుము, నీకు విడివోవ లెననియున్న నడువుము, 'లనిచో ఇక్కడ నే సుఖమనుభపించుము.”

అని యావృద్ధురా లాపంజరమునుండి మ టబడిను, ఎక్కువ సంశయము నొందక్‌ అకైదీగూడ అమెవెనునెంట స్‌ లు బేళెను, వారిద్దరు క 0దకముయొక్క_ ముఖము వద్దకు వచ్చిరి, పృద్దురాలు లోపలికి విడచియుంచిన తాాడునుబట్లి యూవీచూ'చెను, నీటిపువాహముయొక్క_ ధ్వసి దప్ప మే మీయు ఏవినరాకుండెను, అతడా కందశములోనికి తొంగిచూచ్చి, మిగుల లోతుగాను చీకటిగానుండుట గవునించి “వృద్ధ రాలా! సీవద 'తాళముచేతులుండగా ఈవికటమాగ్శమున బోవుటకన్న, నేడైన నొక గుప్తద్వారమును జూడ రాదా క అ నెను,

“ఒరే పండుడా ! సీయం దేమాత)ముగ్ష ర్యము లేదు” అని తిరన్క-రించి పలిెను* ఈతాళముచేతులు చేవలమా

సారంగమాూనకు నంబంధించినవి. ఈవార్ష ముదప్ప "వేవోండు మార్గమున బోవుటకు వీలులేదు.”

అంత నతడు తాాడునుబట్టుకొని లోనికి దిగుట పారంవించెను, అప్పుడు నృద్ధురాలిల్ల నెను, “క)ందకు జేరిన తోడనే సురశ్షితేముగా జేరినటుల ఈత్రాటిని గట్రిగా నూఫుము, అని అతడు దిగుచుండ లోనికి జూచుచు నిలచుం డెను, కొంత సేపటికతడు కానరాకుండయ్యెను, ఆమె అక్క డనేయుండి ఆ తాడు నేజాచుచుం డెను, కొంతసేపటిశామె వచించినటుల 'త్యాడుకదులసాగిను. వెంటనే ఆమునలిది లోనకు దిగట మొదలు బెన్సైను, క్‌ స్ని మెట్టుదిగినంతలో ఆమెకాళ్ళను ఎవరో గటిగా బట్టుకొన్నటుల వోచెను వెంటనే ఆమె దిససలుపడెను,

“దుషురాలా | కప్పుడుమూాత్య ము ముంచిగా వొగరిక్షి తివి” నిరానందుడు కోపముతొ ననెను, మజశియు దాని కాళ్ళనుబట్టి గట్టిగా లోనికీడ్చెను, “చండాలినీ నీకార్న్గకలాప వుంతయు 'దెలిసిపో యను, నన్ను ఫ్ర యమంతునిగాను నర్రారుని గాను జేయనెంచితివిగడా ! ఇప్పుడె నాచేతినుండి జీవ ముతో విడిపోజూలవు” ఇల్బని ఆమెచెచులు కాళ్ళను వెనుకకు పిజచి

పాపమా వృద్ధరాలు పరొపకారము జేయబోయి "తానే నంకటములో జక్క ఫోొనెను, ఆమె మహభాతుర్య ముతో నిరానందుని వశపరచుకొ నెను, అతసి ఫమంతుని జేసెదనని ఆశగొల్పెను, తనలో అద్భుతసామర్ధ్యమున్నటుల జూ'పెను, బంగారునాణాముల సంచిని నాతేనికిచ్చి నమ్మెక

లగ వీరధ వళ కలిగించెను. పాఠకులారా! ఆబంగాముు నాన్తాములుగలనంచి అక్కడి కెటువచ్చెనో తెలిసిళొంటిరా 1? పదహారవ (ప్రకరణ మున ఈవృద్ధవనచరికి విరధవళుడు బహుమౌానముగా నిచ్చి నదే, ఉండనిమ్ము, అమె వ్యూహము మాత్రము మంచిగానే రచించెను, కాని కొదిలో 'చెడిపోయినది. ఆఅమెతాళవు చేతుల గు తిని కొసి సిరానంచదుని కందక్‌మున నెటెవె చెను, అంత నతడు. వెంటనే యా తాడును బట్టువొని. లోసకుబోయి ఆమునలి "దేమేమి గావించుచుండెనో చూచుచునేయుండెను, పథమ మాశైదీ లోపలికి దిగుచుందుట జూచెను, వాడు లోపలికి దిగినత్‌ డనే, నిరానందుడు వాని నెల్సిమై న బలము కొద్ది ముష్టి పొహారము గావించి మూర్చితునిగా జేసివై చెను, అటు! మ గట తాడును కదలించి యావృద్దురాలిని గాచుకొని యుండెను. తర్వాత నేమయ్యునో పాఠకులకు 'ెలిసీయే యుండెను,

౯ండాలినీ, తుదకు నాకు ఫఘూత జేయ నే చేసితివి” అని ఒకమూలకు బడియున్న కె దీఅనెను,

“కృృతఘ్నా ! నీవుమాతిము చండాలునికంటె సీచు డవు. దుస్తా నీవల్ల నే నాష్తేపమాదము వచ్చిపడెనుో

నిరానంచుడు వృద్దు రాలినడుమునకు గొలుసునుగట్టి డానినిపైకిదెచ్చెను, అటుపిమ్మట అకై దీనిగూడ అటులేగొని వచ్చెను. “*మునలిదాన్నా సీయద్భుత సామర్థ్యము నాక్టు జూవీంచితివి కాని లృ నాయద్భుతసామర్థ్యము నివుగూడ. చూడుము. కళ్లని యా నృద్దుశాలి నొకపంజరములో కైదీ నొక పంజరములో బంధించివై చెను.

గతప॥కరణమున వచించినటుల జ౬్ని కెండుదినము లయ్యును, అజింక్‌ ట్రదుర్లములో చక్క_గా వర్పాటు గావింప బఢెను, ప వేశ ద్వార ముకడ నశ స్తు/లగువారి నెక్క్టువగా కావలియుంచబఉను, తనకన్యపె అదుష్షులు మరల వచ్చిపడి రని నత్యాశయు డత్యంత నంగృ పు డయ్యెను, ఒక్క పెట్టున అనేకపై న్యమును వెంటనిడుకొని పోయి. సింహగుహను భూమిమట్రము 'బేయవ లెనన్హి మూటిమాటికి దలంచుచుండెను, కాని యితర కారణములవల్ల ఎప్పటికప్పుడు పనిసాగకుండెను, అతసికుమారుడగు చంద సేనునివిషయ మె పూ_ర్రిగ నిరాశ 'జెందియుండెను, తన ఫుతునిశవమును కన్నులతో జూడ వలెనని చాల ప్రయశత్నముజేసెను, కాసి జాూడదొరక లేదు,

వీరధవళు డింత రాత్రి) కాఠాగ్భు హామునుండి ల్‌ు వెడలి లలికప్రుభను విడిఫించెను. కాని అతడుకారాశ్యహము నుండి యట్లు వచ్చియుండును ? ఈనంళశ యమును చండ వర్శి సిరసనము జేసియుండెను, ఛాలవరకతడు కారాగృపహము నుండి. పాఠిపోయి యుండవచ్చును, అట్టుబోవుచుండ [తోవలో ఆదుర్మాస్టలాతనికి కనుపడియుండవచ్చును, అని నమాధాన పరచియుండెను, అందువల్ల న ల్న్మాశ యునకు నమాధానముగాకుండెను, నాకుమా _రెను రెండుసార్లు భయం కరమైన నంకటములనుండి దవప్పించినవాడున్సు నేను కన్న

08 వీరధవళ

ఫుతు్రనివలె సొాకిన ఏవిరధవళుడు కుమూరుని జంఫీయుండ గలడా +! అను నంచేహపూాము మాటిమాటికి గలుగుచుండెను, ప్రత్యతముగా నేనే సీరధవళుని విచాకించవలయిననిఫాఢ అనుకొనుచుండెను, కాని అతనియందు వహాత్యాఫియోగము నిడి ఒంటరిగా వీవారించుట తగదని యనుకొనెను, అతడు చండవర్మను (బతిమాలి వీకధవళునివల్ల అన్నిసంగతులు కు ల్రముగా వచారించుకొనిరమ్నని 'నేడువచించియుండెను,

న త్యా,శ్రయుడు జెవ్పీనటుల చండవర్శ ల,౦తవరకు జేసి యుండెనో ఏరధవళుడు మజుల దుర్గములోకివచ్చియుండుటచే అతని స్వయంవిచార మెట్లుండెనో మనము చూచుదచుండె దముగాక, సాయంకాల మయ్యుంచెను, వీరధవళుని పికృతి క్రపు డిందుకించుక పాగుపడుచు వచ్చుచుంచెరు, అనమయ మున నతడు తన శయ్యలో జరిగి నదంతయువచార మొనర్నుచు పడియుండెను, ఒక మూలగూటిలో బెట్రబడిన దీపము మంద గతితో వెలుగుచుంజెను, ఇంతలో ద్య్వారమును తెరదుఖొని హంసికలోపలికీవచ్చి వీరధవమినిజూచి యిస్టుబలికెను, “నిన్ను గలిసికొనవలయునని నర్రారు చండవర్న మహారాజుగారు యింతలో రాగలరు

“ఎందులకు నన్ను గలిసిళొనుట కేమికారణము” శయ్యపై నుండి తన తలను ఇంచుకవై "కై త్రి అతడు పెచారిం చెను, వాంసిక లలిత్యపభకు పిశ్వాసురాలు, ఆమెకు లలిత యొక్క నంగతి నంతయుచెలియును, కాబటి ముజల నతడు హాంసికా! సికన్నియుదెలియును, కాని నాతో జెప్పజూలవు,

ద్వి వీయభాగ ము సి అనాడు. నేను ఇక్కడినుండి ఎందులకు బోయితినో, ఎవరి సహాయ్ట్టమున బోయితినో అదియుంతయు నకు 'జెలెసయ్‌ యుాజెను,”అ నిను,

“జ్చాన్సు శౌను కాని వీరధవళా! ఆఏపయమై న్న్న క్క టిగూడ వీచారించకుము, నాశదియేమియు జెప్పవచ్చుట లేదు." అని హాంసిక ద్వారము వైపు శంకితదృష్విత్‌ జూ చెను, ఆనా డాంము త్తరము లలితపభ వా్రాయుటకెట్లు కారణ మయ్యెనో అదియంతయు నాకు 'ెలిసియున్నప్పటింన్తి కొన్ని కారణములవల్ల నాకు వచించుటమకు ఏలు అకున్నది. అడిగాక చండ నర్మ ఇక్కడికి వచ్చుటకుగూడ ఆ బేకారణమైయుం ౩రు, స్‌ఫ్ర దుర్లి ములోకిమ అల నెందులకు వచ్చిటిపి; సీకాదుర్నాష్టు ₹కటడ గలిఫీకొనిరి మొదలగు ప్రశ్నలు నిన్నిస్వుడాయన ఏపచాకించగలడు””

“*బ్లదియ్‌మి | ఆయనకు త్తర "మొక ళీ, బ్రదంతీయు ఈశ్వరునియొక్క_. లల, మరియు ైవిక్యపేకణమున నేను మజల దుక్షములోనికి వచ్చియుంటిని, ఉనియేనా యు_త్తవరము,

అంతలో నె ద్వారమును దెరచుకొని చండవర్శ లోనకు బవశిం చెను, హాంసికదప్ప సింకవ్యరును అక్క-ఢ లేకుండిర అడిజూచి చండవర్శ హంసికను అపలకుబొమ్ననసి చెప్పెను, వమురియు 'తాసక్కడనున్నంతవరకు నెవ్వరిని భో పలప నాని యకుమనిగూడ "చెప్పెను. చేయునదిలేక హంసిక టకు వెడలిపోయెను, అంత చండవర్శ పీరధవళుని శయ్యూనదకు జేర ళ్‌ వీళఠధవళా |! ఆనాడు నీవు మహ శర్యముత్‌ అఆ దుర్నాస్తల

శీ0 విరధవళ

చేతినుండి లలితప్రుభను , విడిపించికివి అందుకుగ-ను నాకును న త్యాశ్య/య మహారాజకును ఆనరిదము కలిగినది నే అమాట అటుండనిమ్మూ, "నేడు నీప్యకృతి మంచిగానుంపెనని "లెలిసినతోడ నే నేనిక్కటడికి వచ్చియుంటిని, సిన్న అత్యంత మవా తరమగుమూటలను విచారించవలసియున్న డి. ప్యథిమము నాకొకటి 'దెలియనిమ్మా, ఆనాడు ఇక్కడినుండి మాహద్దు దాటి వంగ దెశమునకు బోయెదనని నీవు ₹ై లువెవవోయుంటివి, మజుల నక స్బాత్తుగా సిక్కు. డిశందుకు నచ్చియుంటవి 1 సన్‌ను వచ్చియుండుటవల్స అలితపుభయొక్క_ వినంలిని లవమానము 'జేసినటుల య్యెను, ఇంలేగాక నీచొకభయంకర తవ్చిదన్టుడ వై కివి నాకు నమ్మికగలిగియుండెనుగద్యా ఆనాటిళాతి) సవ్ర ఆ యిర్వురిర నములో సచేయిని ముంచియు౯టివి* అని పలికను,

“ఏమి ? న్వరతణార్థమై విధిలేక నితమలప్తా'ణమూలను దీయవలసివచ్చుట తప్పీదమని యందురా ₹”

ఈ అనగా సీసహాయార్థ మై సీవెంటనిచ్చిన ఆ యిరువురు మొదట నే నీపై "రుగబజడిరనుచుంటి వావమి + కాదు అశ్రున్న టికీని కాదు. సీవే మొటటమొదట నాయిరు;6పె శన్సృమును "లేవ నె ల్తితివిో

“నర్షారుగారూ ! మిామాటలు నాశేమాక్రిము, అర్హమగుట లేదు.” అని ఇాంతముతోను, అఆశ్చవ్యముతోను, వం ధవ ళుడ నెను,

గ్ర ద్వి తీయ థఖాగ్యము ర్త చండవర్శగారి ప్రశ్న లయొక్క_ అర్ధము మా పాఠకులకు "జెలసియుండ వచు ఇను.

“విరధవనళా 1, సీవ్చనన్ను పిచ్చివానిగా నెంచుచుంటివా ఏమి ₹ ఫోపముతో చండవర్శబలి=ను, “అయిరువురిని నీవు చంపళలేదనియ౦దువా 1 సిండుతో వలో వారినినధించి, వారి 'పేతములను ఎక్కడ అరణ్గరతకలకు దొ౭కియుండెనో అక్కడ ఆ యరణ్యమునకు గొనిపోయి నీవు పడవేయలేవా ? చూడుమ్ము. వివారించుకొనుము.. అఆయిరువుగు నీపేగాడ నుండిరి, వారిని నీవు మోనముజేసినదంతయు. నేసింతవరకు చాచి పెట్ట్రయుంచిలిని, సీవన్ని సంగతులను ఒప్పుకొ నకుండినచవో ఈ కొత్తగా మరల నిరువురిని నీవు వాఠ్యజేసినటుల సిద్ధమా చేయగలను

పరధవళు డాశ్చర్థచకితుడై చండవర్శయొక్క మాటలను పనుచుండెను.. అతడు వార పొటు జేందుచున్నటుల 'తాను్ముగహిం చెను, ఆయనమాటలు ముగిసిన ళోడ నే ఆయను మానమాను దూరముగావించవలెనను ఉైశముతో నిట్లు నుడువజొచ్చెను, “నక్రారుగారూ | అనాడాయిర్వురివేతములు అడవిలోనొరికినవని మిరుజెప్పునదినరియే, వాలెట్లు మర ణించికో అదిగూడ నాకుబెలియును, కాని మవారాజూ ! వాను నాపక్షమునబోరాడి చంపబడిం, నా విరుద్ధముగా వారేముయు చేయలేదు. మేమిక్క_డినుండి బయలుదేరి అరణ్యములోనికి చాలదూరమువరకు జేరుకొంటిమి,. అక్కడ మాకు దున్దాతమణి' ఉన్న త్తమణి తమనశనశ్ర్రము తాత”

ఇక్కాడికివచ్చుచుండగా మాకు మధ్యన నేకలిసిరి వా!ిక్‌ని మాకును కొంతవజకు పోరుజరిగను, అప్పుడాయిరువురు పడీ పోయిరి నాకుమాత) మేవియు గాయముతేగుల లేదు, నేను వారిచేతినుండి తప్పించుకొనిపోయి. మజలనిచ్చటికి వచ్చు నంతలో, లలితవిభ నెక్తుకొనిపోవుచున్నటుల వారిని జూచికనిో

పీరధవళుడట్లు వచించుచుండగా అతన్నినెఫు దృవ్సి, నిగుడించి చండ వర్మజూచుచుండెను, అతనినోటినుండి వెలువడు ప్రతియొక్క_శ దము నిజమనిగూడ ఆయనకు వదోచుచుండెను, మొదట చండవర్శ్మ తనయాజ్ఞానుసారముగ _ వారిర్వురు తోవలో ఏరధనళునిపై తిుగబడియుండవచ్చున్ను అందు వల్ల సరధ: రుడే. వారని తుదముట్రించి యుండవచ్చునను కొనెను. ఇప్పుడు వీధవమిసనోట నిజమైననంగతిని వినినంతెనె ఆయనకు సమాభధానమయ్యను. “కాని యూమాట అనతగు. తనమదిలో యోచించుకొన్న దానికి విమద్దముగానుండెను, ఎటు'లై నను తాను జెప్పినట్టుపని అతేడు నంగ దేశమునకు వెడలిపోవ తెనసి ఆతనిముఖ్యోశ మె యుండెను,

“విరధవళా! నీవు మహోాజాగ) త్తగలవాడవు, నిజ ముగా జరిగియున్నటుల 'నేనిచ్చినయికువురనుచరులు: చంప బడికి మజీయు నీవు సురశ్చీితముగా తప్పించుకోనియుంటివ, ఇదియంతేయు. నీవు మహాచాతుర్యముతొ వచించియు:టివఏ, కాని నేనుమూత,)ము. నీమాటలకు మోనపడువాడనుగాను, నా సళ స్త్ర యోధులిరువుకు జచ్చుట్క నీవువూ్యత మేమూ(త్రము

ద్వి తీయ భాగ ము డ్తే ఫ్ర గాయపడకుండ దప్పించుకొనుట్క ఈమాట యొంరైెన చయొప్వునా 'క॥

“ఒప్పకుండినను నేనుజెప్పినదంతయు సిజము” అని వఏకధవళుకు పౌరుషముతో ననెను,

“న శే ఒకవేళ నీమాట నిజమేఅనుకొ నెదను* చండ వర్శ కొంచెము సౌమ్య న్వరముతో మజలనిట్ల నెను, “అయి నప్పటికిని నివెందులకై మరలనచ్చిలివి ( ఇక్కడినుండి పోవు నప్పుడు 'జేసికొనిన నిశృయమున్ను, లలికషుభవై జూపీ3

“నాశ కికంశకు నౌక అత్యంత ఉచ్చశ క్రి నన్నుమజుల దుర్గములోనికి బొమ్ముని వచించుట చే వచ్చియుంటిని.ల అ) ఏ్రఏధవళఘడు శోంశముతోననెను,

శ గీయో వచ్చియుంచషనా ? అంతకుపూవ్యము ఎందులకు 'రాకుండెను, ఏరధవళా! నీఈ మాటలు నాయుదుటనా ౪” అని తిరస్కారదృష్రిత' చండవర్శ వీవధవళునిజూచు చుండెను,

“నన్హారుగారూ ! నేటివరకు దుర్షమందు జరిగిననంగతి నిజమే అయియుండ వచ్చును ,_ కరువదినాలుగ్సు సంవత్పన ములనుండి ఎలస్వుడు జదును చుండెడ్సి అద్భుత చమ త్కా. రము, లక్ష మొన్న భోజననవమార౦భనమయమున ప్కకటమన ఆ చైవిక అకృతిని నీవు జూచియుండినయెడల్క నామనస్ప్సున "ప/రణము జేయునట్రి శ్వక్రిం సివబద్ధమని అనజాలవులోఅని గంభీరస్వరముతో న నెను, న

్తీడ్త ఏఠరధవళ

అతనిమాటలను విననితోడ నే చండనర్భ్శ_ దిగులు పడెను. ఆతసి ముఖవర్చస్సు క్షణతణము మార్చుజెందుచుం డెను, పరధవళుని నై ఫు తీనదృష్ట్వి నిగుడించి ఇట్లు విచారింప జొచ్చెను, “ఆయాకృతితో నీకేమి నంబంధము ౯”

“మాకామాటయందు విశ్శానము. "లేకుండిన పోనిండు, మూరు నన్నేదో విచారించి ెలిసికొనన లెనని వచ్చియుంటిరి, చాసీక్‌ నేను నిజమైన సంగతిని మాతోజెప్పియుంటిని, కాని నావాకములను మారు తిరన్క_రించితిరి అదిసూకు నిజమని వించుటలేదు. ఊరక్యపయానస ఎందులకు ?””

శ్షణముసేఫ్రు వీకధవళునిమవైపు జూచి చండవర్శ్మ “త్తకంను నీబుద్ది నరిగాలేదు,” అనెను,

“మోశెట్టుదోచిన నశ్రుకానిండు, కాని నేనుమ్యత్రము మోన లె జ్యాగ తగాయుంటినసి నానమ శ్రైక్‌ ము, మిరన్న బెల్ల నాకు చక్క-గా జెలియుచున్న ది.”

“అట్లుండిన సీవ్టు నామాట వినెదవు. మరట నివ వంగ "దేశమునకు బోవుటకు సిద్ధముగా నుంటివాలేడా ₹

“వమా మజలపాజీఫోవుదునా 1 లము. ఆమాట నా వల్ల గాజూలదు, నామంచి చెడ్త లేమైనను ఇక్క. డ నేగావ అనులో

“ఇ చేనా సీయు_త్తరము | మూర్తా ట్‌

“నెర అది యట్లుమారదో చూచెదను, లక లలిత (పభ వినలికి మన్నన లేదన్నమాట వీరధవళా ! సీకానాడు పతెి/ముద్వార 'డెలీపినటు లే, లలీతే్యప్రభ యానాకుగూడ 'దెల్పుచున్నది.ల

ద్వి తీయ భాగము తీస్‌

“ఆమెనోటినల్ల ఆమె అభ్మిపాయ మెట్రవో వినునంత వరక్కు సేనేమియు జెప్పజాలనులో

“ఎట్టయినను ఆలలిత్మ్యవభను అనగా నాకు నాడే నిశ్శ యవమయినదానిని వఏకాంతమున గలిసికొనవఅెనసి సీవివార ముండెను, కాని వీరధవళ్ళా సీయీతలంఫవు మంచిదిగాదుంో కండ్లు దెర చి బెదరించుచు చండవర శ్ర జరమశను.

“లలికప్రభను గలిసికొనుట మంచిదిగాద్యు కాని అమె అభ్మిపాయమును గొనివచ్చి 'ెప్పుటలో నవనర మేమి +

“ప్విధవళా! వీవు మర్యాదనువిడిచి మూాట్లాడుచుంటివి.”

“మారే నన్ను మరియాదను విడచి పెట్టు నటుల చేయు మంటిరిో (పతిమాటను పేనునట్టుల జేయుదునుగో

“అటులనా ! సచజే వమగుసో భూవెదనులో

“పకధవశ్యా నేనిక తుదివాక్యమొకటి వినివంచెనను. లలిశతపభయొక్కయు నాయొక్కుయు అభి(ఫాయానుసార ముగ నివుతణమైనను అలన్వముజేయక ఈవాస్తుదాటి వంగ "డశమునకు బోవలెను. మజీయు చర్మవనేనుని వాత్వగావించి నందులకు గాబోన్హు శిక్షను దప్పించుకొనుము, ఈమాట సీకిప్టము. గాకుండి సీహకము విడువకుండీసయెడల నావంటి చెడ్డ వొడు' లేడు, నేను నీకు ప్మతిన్పర్టినిగాగలను, యాపగను ఎజబ్బయినను దీర్చుకొందును. నాోధము ముందర నీశొత రొమైన నిలువజాలవ్సు, ఊఈవాట లవత్యమందుంచుకొమ్ము,

జీ6 వ్‌రఠరభధవళ “ఏరఠధవళు జేమనకుండుటజూచి. అతడు మజుల నిటనెను, “నూడుము, ఇంకను వీవారము జేయుము, లేకుంక్షిన. “నేను సిజమెన దానిని అబద్ధమా జేసి చూపెదను, చం[దసేనుని హ త్యాఫఘయోగమునేగాగ ఇ-క రెండు హ'త్యాభియోగమాల నీపై మోప్కి నిన్నురసాతలమునకు ముట్టజేయుటలో వెను దీయను, నాకు శత్తుడవగుటకన్న మితుడవై యుండుము.”

“ఇంకా రెండుహత్యలు” బ్‌ ఎర్యముతో వశ్రధవళు డనెను, “అటులై న నిన్ను పిశాచమనియనవచ్చును.

“విశాచము! నాఇష్టము మేరకుదిరుగకుండిన నేను పి పాచముకం కు అధికమగుదునుోో

“కాని నీవు నాయందుమో పెడు విధ్యాభియోగ ముకు అదికేవలము మిథ్యయని సిద్ధము జేసి చూపగలను.”

“నీవా సిద్దము జేసి చూఫువాఢవు *? నసనీయందెవరు విశ్వ్యానముంచగలరు. 1 నా ఛశబముము౦దగ “నీశబ్బమెంతటిది 1 నీవే చర్యదసేనుని జంపిటివని దుర్తములోని వారందకకి నమ్మిక గలిగియన్నది, నీవు హత్యజేయుటచేతనే నిన్ను కారాగృహ మందుంచిరి అందుండి నీవు పారిపోయితివని, నినుబట్టుకొను టకుగాను ఇరుగరయాోాధులనుబంపగా,. వాశనిగూడ జంవీతివని నేనిప్పుడే పిభారము గావింతును, మజియు రణరాగుడుకూడ సీవిరుద్దముగా సాక్ష్యము బలుకగలడు, చూడుము ఇప్పటికిని విచారము జేసికొనుముోో

“ఎట్టలెనను నన్ను పూర్తముగా నాశనము జేయ వలెనని మీ విచారమంండెను |! చింతలేదు, మియిష్టమొచ్చి

ద్వి తీయభఫాగ ము ర్తీ7 నటుల చేయుడు, నాకాభగవంతునివై పూర్తవిశ్వాస మున్నది,” న

“ర్పంకను నేనుజెప్పినట్టుల నీవువినవా ?”

ఆమాట వినినతోడనే చండవర్మ తణము సేపూర కుండెను, ఇంతలో నతనికొక నవీనయు కి జ్ఞాపకమునకు వచ్చెను, అతడు కలు బెట్టుచు పరువులు'బెట్టుచు ద్వారము వద్దకు బోయెను, మజియు హఠాత్తుగా ద్యారమును దెజుచి భీతివ్యంజకస్వరముతో “అరె శే దుర్తైవితరణ్నా అట్టుభయంకర కార్యము లాచరించుటకు నీచేతు లెట్టాచ్చెరా'

“ఏమి మవారాజూ ! ఇచేమి! నమనుచుంటిరి ” ఎవరు "జేసియుండిరి” అసి ద్యారములై ట నిలబడియున్న హంసిక చండవర గ్రయొక్‌ గాస్ధతింజూచి వీవారించెను,

“వమని వచింతును. నాకిప్పుడేవియు తోచుట లేదు మిక్క లతొందరలో బడిఫోయినవాసివలళ వాంసికనుజూచి చండవర్శ్మ “వాడన్నిసంగతుల కొప్పుకళొనెను, కుమారు నతచే చంపీయుండెన నెను, ఉరకి అరణ్యములో దొరికించు కొని నాయిరువురి 'యోధులనుపై తము అతడే చంపెనట,”

“కాదు, ఇదె కల్పింపబడినమాట్క పూ రగా కల్పింప జడినమూాట. వాంసిక కు అన్నిసంతులు “మొదటినుండి తుది వరకు 'దెలిసియుందుటచే చండవర్శమాటలు కేవలమబద్ధమని తోచియుండెను, అదిమజల కోపముతో “మహరాజా,

శ్తే్ర విరధవళ

ఆ దురదృష్తవంతుడగు తరుణుని నాళశనమొందించుట కై మోారిదిస్త్వయ ముగ కల్పించితిరి, సిపన్ను గడలన్నియు నాకు చకభాగాదెలియుి ననెను,

““నోరమూయుము, ధూర్తా! నీ వెన్వరియెదుట మాట్లాడుచుంటివి! ఫో యిక్కడినుండి వెడలిపొమ్ము,. నా కన్నులయెదుట _నుండకుము, తిరగి ఒకవేళ నిట్లు మాట్లాడిన యెడల నీగతియేమగునో తెలిసికొమ్ము. నేటినుండి నీపీగడివద్దకు రాకూడదు, నాయాజ్ఞను అతికిమించితివేని నిన్నీదుర్టములోహాడ ఉండసీయను,” అసి చండవర్శ్మ పొారుషముతో బలిశెను,

నేంప్పుజెక్కువవాదించిన నుపయోగములేవని ెలిసి కొని హంసిక చండవర్శ-వై వు తిరస్కారదృష్టితో జూయచు మెల్లవెల్లన అటనుండి వెడలిపోపుచుండెను, తో9వలో అమెకు రణరా'స డెదురయ్యెను. అవృస్థుడప్పూడు చండవర్మను గలిసికొనుటకై వచ్చుచుండెను, అతనిజూచినతోడనే చండ వర శ్ర ఫొకయు _కిదో చెను, వాడు. దగ్గజకు వచ్చినతోడనే అతడిట్లునుడి వెను, కళఇరాళా, ఇప్పటికిప్పుడే ఆనుగురు సళ న్ర్ర భటులను గొనివచ్చి, ఈ ఏరధవమని గదిద్యారముకడ కాపలానుంచు ము, 'అతవీగదినుండి యీకారణముతో నైనను కదలుట పనికిరాదు, మన వృద్ధచారణుడుమూత్ర మే భోజనము గొనిఫోవలయును, వింటివా[! ఇప్పటినుండి ఏకధవళుడు ముజల దుర్తమందలి కై దీయయ్యొను, ఇదె లవమ్యమందుంచుకొని "నేను జెప్పిన ట్లు చేయుములో

“సరే మహరాజా ! మాయాజ్ఞను నేను శిరసావ పింతును,. అని రణరాగుడు శిరమువంచి పలికెను,

కొద్ది సేపటినే నశన్ర్రుభటులువచ్చి వీరధవళుని గది వెలుపల కావలియుండిర, వారినిజూచినతోడ'నే వీరధనళునకు చండ వర్మమాటలు. ఒకొ్క్కాక5టి జ్ఞాపక మునకు వచ్చుచుండెను, తొను మజల కె దీయయ్యెనని దలంచెను, పొంత సేపటికి దారణుడు లోనకుపచ్చెను,. వానివల్ల అన్ని సంగతులు ఏర ధవళునకు 'దెలిసిఫోయెను, నేటినుండి తనను శ దీగాభాఏంచి యింకాసషొంపఎము చేహూము చాగసపడినతోడనే మజ ల పూర్వపు వా తాళకారాగారమునకు గొనిపోయి యుంచబడు నని చారణునివలదెలిసి పఏీరధవళశునకు విచారముగ భ్లైను, ఇకముందు నొపై పృ్యృమాదమా 'రానుండెనస్కి దానిసెట్లు దొలగింప జేసికొనవలెనని పఏవచారము జేయుచు శయ్యలో బరుండియుండెను,

ఇట్లుండ రణకాగున కాబ్డూ వంచి చండవర్శ న ఫెామండ పమునకు వచ్చెను, స త్యాశయుడాతేని రాక "శదురుచూచు చుండెను, చండవర్శ యెక్కు వప్యనంగించక తాను సంకల్పిం చినపికార మాతని మదికెక్కించవలెనని వచింపనారంభిం చెను, *మోరు నన్ను పీరధవళినికలిసి మాట్లాడి రమ్మసి చెప్పినట్లు నేన తనివద్దకు బోకముంబదే అతడునన్ను తనవద్గం రమ్మని కబురు 'జేసను, అవమాటవినగాసె నా కాశ్చర్యమనిపి6 చెను, నేననశ్లు ఆతేసివద్దకుబోయియుంటిని, అప్పట్లో నతడు నాల అస్వస్థతేగా నున్నటుల గానుపించెను, నన్ను జూచిన

ర్‌0 పఏే్‌రధవళ తోడనే అతడు తవ మోకాళ్ళపై గూర్చుండి నన్ను బ్రతి నూలుచు నిస్లుబలికను, “నాకభయమిండ్కు నాకభయమిండు” ఇటతడారీతిగ ననుచుండెను, అప్పుడు నేనాతనితో అభయ మచ్చునటువంటి దై నచో అటుపిమ్మట నభయమిచ్చెదనసి యంటిని, వెంట నే అతడు తనపాపపు హృదయమును నాయె దుట వెల్లడి జేసెను, చంద)సేనుని రోపముతో 'నేనేజంవిలినసి చెప్పెను. నన్నెటులై న ఈనేరమానుండి దవ్ప్బీంపుముని వినయ పూర్వకముగ పా/ర్ధిం చెను, ఇదిగాక్‌ నింకానిర్వురి మన యోధు లను ఆ" నేహత్యగావించినట్లొప్పుళొ నెను, ఇంకానలేడు కారా గృహామునుండి యెొట్లో ద్వరమును "'దెరచుకొని పారివోయి యుంటిననికూ+డ "చెప్పెను, అతడట్లు పారిపోవుచుండ మనదుక్ష రశ్షకులగు యూధులు వెంటాడి వారికీ తానే విధించినటుల జెప్పియుండెను, అట్టి భయంకరకృత్యములాచరించి మదిలో భయముజెంది యెటులైన నన్ను బ్రతిమాలి తన నేరమును తుడచివేసికొనుటకై మజుల దుర్షములోనికి వచ్చుచుండగ్యా మొదలగు సనంగతులన్నియు జెప్పుచుండగా వాసివద్ద సన్‌ల చుండుటకు నాే భయముగాదో బెను. ఎందుకన వాడిదివర శే మాస్సరిని జంపియుండి తనజీవితాశను వదలియుండిన వాడు | అట్టివాడెప్పు డేమిగావించునది మనకు 'దెలియదు, అందుకనే హాంసిశ ను అతనివద్దకు బోవలదని జెప్పియుంటిని, మజీయు నాతనిగదివద్ద కావలివారల నుంచియుంటినిలో

ఆవాటలువిని స త్యాశ్యయుడు స్తంభితుడై పోయను, మొదటకోపమాతో నిట్లనెను, “చండనర్న మపహూరాజూ !

నీవు మంచిపని గావించితివి వాడు మజల పారిపోకుండ జూడుము, రాజధానినుండి న్యాయాధ్యముడు నచ్చువరకు వానిని జూగ్యతగా కని పెటుకొనియుండవలయును,” అని న త్యాశయు డూరకుండి, కొంతసేపటికి “అహ ! వరధవ ళా, నాకుమారుని జంపుటకు నీకు చేతు లెట్టవ చ్చెరా 1 [2 గతప్శశరణమున జరిగి దగ్గరదగ్గర పదిదినములు గావ ఇచ్చెను రాజధానినుండి న్యాయాధ్యముడు వచ్చుచుండెనని సూచనగాఏవంచుట కొక రాజభటుడు దుర్షములోకివ చ్చియు6 డెను. చండవర్శ ఆఏర్సాటు నంతయు తనచేతిలో దీసికొని యుండెను, న్యాయనభ యొక్క "కార్యక /మము సంగ/హాలయ మున జరుపవలనని నిశ్చయించుకొనెను, అక్కడ న్యాయూ ధ్యముడు గూర్చుండుటకుగాను యోగ్యమైన స్థలము 'నేర్చాటు గాపింపబడెను, ఆరాజభటుడువచ్చి చెవ్పినతోడనే అన్ని విధ ముల ఏర్పాటులను గావించి మర్యాదానుసారముగ అపాం కాధిశారిసి్‌ విలపీించుటకు గాను మనుష్యునంపించెను, వాస్తవ

ర్‌ వీరధవళ ముగా జూడ న్యాయనభయొక్క_ కార్యక/మమంతయు ఆ పా9ంతాధికారి జేయవలసియుండెను, కాని చండవర్శ హేతువు వేరుగానుండెను,

మబటునాడు తన నలుగసురనుచరులను వెంటనిడుళొని పా్రాంతాధికారి దుర్గములోనికి వచ్చిచేరుకొనెను, దుర్గము లోనికి చిలిపించినందులకతసకి చాల అభిమానమనిపీంచెను, సన్హారు చండవర్మవంటి అత్యంత శీ0వుంతుడు తనవద్దకు మనువమ్యునిబంపి బిలిపించుటన్న అతనిశంతో భూవణమని పించెను, అతడు దుర్గములోనికి వచ్చినత్‌డనే చండవర్న్శ తనమహోలులోనికి దోడుకొనిపోయి. 'తానుసంకల్పించిన దంతయు వినిపించెను,

కెండవనాడు 'రాజధానినుండి న్యాయాధ్యముడు వచ్చి యుండెను, ఆయన వెంబడి ఛాలముందియుండిర, రాజకార ణము ప్తా/రంభ మైనది మొదలు న త్య్వాశ్య)యుసనివిషయ మై మంతి) మండలి హృదయమించుక కలుపీతమైయుండెనసి యిదివర కే జప్పబడెను, ఈ నస్యాయాధ్యముడుగూడ ఆమ౦ండటిలో నొక జై యుండెను, అందువల్ల నాతనిమ నస్ఫుగూడ సత్యా శఛయుని విషయమై చాగుగాలేకుండాను, అదియంతయు "లక్కింపక నత్య్యాశ్య(య చండవర్మలాతనికి స్వాగతమిచ్చి దోడుకొనివచ్చి వారివారికిదగినట్టుల . నేర్చాటులు గావించిరి, అదిజూచి న్యాయాధ్యముడు నంతోషి౦చెను,

నా్యాయాధ్యముడు వచ్చియున్నటుల విళధవ ళునకు 'దెలిసినతో డ నే తనపై నారోవీంపబడిన నేరమబద్ధమని

ద్వి రీయభాగ ము ర్‌ి

సిద్ధము జేసి చూపించెదనని ఆయనకొనందము వోచుచుండెను, సాయంకాలమగునరికీ న్యాయా ధ్యమునివద్రనుండి ఒళ పతీ కారుడు వీరధవళునివద్దకువచ్చి ఇట్టుబలికెను, “న్యాయా ధ్వ్యమయలవారు వచ్చియున్నారు. "లేఫపుదయమున న్యాయసభ పాొరంభమగును, నీవాత్యాఖియోగమునుండి. విడుదల గాదలంచినచో, నివైపఫున నెవరై నసాతములున్న విలిపించుకొని సిద్దముగానుండుము, "

ళ్‌సేన్వు సిద్దముగా నెయుంటిని, నాకుసాములతో బని లేదు, నిజమైనదానికి సాములెందుకు, దానికావల ఈశ్వరు డే గలడులో

అ పితీకా6 వెడలిపోయినపిమ్మాట, వీరధవళుడు తన వివారములో మగ్ను డయ్యను, ముగ్సురిని జంపినటుల తనపై మిధ్యా యోగమును మోవినప్పటికిని, అతనిమనస్సు శాంతము గానె యుండెను, తనవిరుద్ధముగా నెన్నిఅబద్దములు గల్పించి నప్పటికిస్తి నత్యము నత్యమేలఅగునని తలంచుచుండెను, ఇట్లు విచారము జేయుచుండ మధ్య రాతి గావ చ్చెను, దుగ్షమందంతట శాంతి వ్యాపించియుండెను, ఇంతలో మెల్లన ద్వార మును "తెరచుకొని బిజ్జలుడు లోపలికివ చ్చెను, క్ర

“బిజ్జలా ! సంకటసమయమున నాకుసహాయ మూ "జేయు చుండునట్లి మిత)మౌా ! నిన్నుచాలదినములకు జూడగలిగి తెసి రమ్ము,” ఇట్ససి ఏగ్రధవళు డాలేని చేయినిబట్లి తనవద్దకు లాగికొనెను, “కాని బిజ్జలా ! ఇదేమి? ఈ నూతనవన్ర్రముల ధరించితివ్క్‌ ఎందుకని ౪”

గ్ధ్‌డ్తీ వీరఠరధవళ

“ఇవి నీద్వారముకడ 'కావలియున్న వారి వన్ర్రృములు” థిరోభూపణమునుదీసి ఏరధవళువకు జూవీంచుదు నతడు నవ్వుకొనుచు బలికెను, నేను ఈనాడు నీద్వారముకడ కాపలా గాయుచుంటిని, నీవొక వేళ నిక్క_డినుండి పారిపోవుచున్నట్టుల జూచిన యెడల, నిన్నునేను ప్ట్టుకొందును. తెలిసేనా ౪

“సరేకాని, ఈపని సీకెట్టుజిక్కినదిపో

“నేనిక్కడ "కావలియున్నవానియింటికొక చుట్టము వచ్చియుండెనట, అతడు నన్నీనాటికి తనకుబదులుగా పసి "జేయుమని బ్యతిమాలియుండెను, నేనుగూడ సమయము జిక్కి.నందులకు సంతోవపడి ఒప్పుకొంటిని,.

“బిజ్ఞలా |! సీకునాయందు ప్రేమగలదని నాకుదెలి యును, నాదుఃఖమునుజూచి నాశ్తేదెన సహాయము 'జేయ వలయునని వచ్చియుండవచ్చును. ఒకవేళ నన్నిక్కడినుండి పారిపొమ్మని చెప్పదలంచితివేమో కాని అదితప్పు.

“విరధనళా | కాదు. నిన్నుజూచి నాకుబాల దుఃఖ మనీపించుచున్నది, నీవు నివోమీవని నాకుచక్క.గా 'దెలియును, "నేనుచేయున దేమియు లేదు, కాని నేనొకనంగతిని నీకు దెలియ 'జేయుటకై వచ్చియుంటిని, అఆసంగతిని వినినతోడనే నీకు బాలనంతోషము గలుగును

“బిజ్ఞలా ! _త్వరగాదెల్బుము ₹ అని వీరధవళుడు తొందరపాటుతో విచారించెను,

“లలితప్రుభ యొక్క. అభిప్రాయమును వినవలెనని నీకఘుండజెనా బేడా 1”

ద్వి రీయ భాగము ర్‌స్ట్‌

“అనగా లలితపూభయొక్క_ అభిప్రాయమా 1 చెప్పుము అమెఅభిపాఛ9య మేముండెను ? నేనుదోషీనని ఆమె దలంచు చుండనా + కాదు అమెకు నాప్‌షభయ'మె అ శ్షాన్నటికిని దోచదుో

“ఆమెఅభిప్రాయము నేనుజెప్పుటకన్న, న్వతః తన నోటనే నీకుజెప్పదలచియున్న దిగ

“నవమి ! స్వతః ఆమె నాకుజెప్పగలదా ? అనగా అమె నన్నుగలసి మాట్లాడనుండెనా ?! ఎప్పుడుబిబలా ఇప్పుడు,

ఏరధవళుని వేగిరపాటునుజూచి బిజలునకు కొంత కొతుకముగాదో చెను, అటుపిమ గట అతడిట్లనుడువజొ వచ్చెను, “నిలువుము, ఇట్లు తొందరపడకుము, ఈకార్యము మిక్కి-లి రహాన్యముగా కావలసియున్నది, దానికై నేనన్ని విధముల ఏర్పాటు చేసియుంటిని, మట 'ఫాంతముగా నున్నట్లులజూచి హూంసిక ఇక్క-డికి రాగలదు,

ఇంతలో వాంసిక రా నేవచ్చెను,

8. రహస్యముగా పణయయుగ్మము అయాయయాయయాలాశ్టీసా ప్రేమా

పహూంసికను జూచినతోడనే వీఠరధవళున కానందమ య్యును, ఇట్టి సంకటనమయమున తనకు సహాయము జేయు వారిని జూచినతోడ నే అఆయననంతోషమునకు మేర లేకుండెను, ఆయన 'నేత్రములనుండి అశ్తుబిందువులు ాలజొ చ్చెను, అయన పహృదయమునుండి దుఃఖము పొంగివచ్చుచుండెను, అదిజూచి హాంసిక “*వీరధవళ్ళా నీవిట్లుదుఃఖింపకుము, నీవిట్లు దుఃఖంచుచుండెిన లలితప్థభస్థితి యేమగునో విచారించుకొ నుము, నీవు నిర్హావివి, నీవిట్లు నిరాశ జెంద పని లేదు, నారు. సీచై నెన్ని దోషము లారోపించినప్పటికిని ఈశ్వరుడు న్యాయ మూర్తి, తుదకు సత్యమే బయటపడగలదు. ఉండనిమ్ము, కప్పుడు కాలము గడుపుట పనికిరాదు, లలితప/భ నీకొర శదురుచూచుచున్నది. మనమిష్వుడు వాలజూ గత నహంచ వలెను. బిజ్జలా |! మేము మటజలివచ్చువరకు నీవిచ్చోటనే యుండుము, ఎవరికిని సంశయము 'రాకుండునట్లు చేయుము.ో

ఇట్లని ఆమె ఏఠధవళుని చేయిబట్టుకొని అతని డ్యార ముకడనున్న గోడ వద్దకు దీసికొనిపోయిను,. వ్లణముసేపొ గోడను పణీలించి, పెనున్న కొయ్యనుబట్టి ఇంచుక క్రిందికి లాగను, వెంటనే నొఠ గు_ప్రద్వారము తెరచుకోబడెను, ఈ గప _ప్రద్వార ము సంగతి వృద్ధదారణుడా మకు 'దెల్సియుండెను,

తి దై తీయ భాగ ము స్ట్‌ ఆయిరువు రా ద్వార మ.గుండా ముందుకునడచుచు వచ్చుచుం డిరి, అట్లురా,!ా వారిహొక ఇచుకుగల (తోవజిక్కెను, ఆశోవ గు_ప్త్రముగా గోడ మధ్యనుండి (త్రవ్వి చేసినదయ్యుం డెను, హొంత సేపటివరకా తోవను నఢచుచువచ్చి, వాంసిక తన చేతితో భూమిని తడవిఛూ వెను, అక్కడొక నికియుండగా డానిని తన కాలితో నౌక్కెను, వెంటనే కి౦ందికి బోవు నొక మౌార్ష మేర్చ డెను, అట్టు వారిరున్సరు కొంతదూర మేగున!కి వాకికి మెట్లగు పడెను, అఆమెళట్టగుండా వారు "రెండవపుకరణమున నగ్గన గావించిన శీనరనా రాయణ "దేవాలయ ముయొక్కృ గర్భము లోసికి వచ్చిచేగరి అక్కడ నొకమూలకు దిపము బెట్టియు౦ "డెను, గర్భగుడిలోకివచ్చి చేరినతో డనే హాంసిక తన వేలు బెట్టి నొకమూలకు బొమ శని వ్‌ ధస ళునకు సౌంద్హ చేసెను, ఏకధవళుడు ముందునకువచ్చినతో డనే ఎదుటనుండి లలితప్రభ వచ్చుచుండు టతడు జూచెను, కాని ఎంత ఆళ్నే ర్యము | అమె ముఖముమయొక్క_ కళ వాల మారిపోయెను, దుఖభెౌరమున, ఉత్పాహభంగ మున ఆ మెశరీరము'యుక్య_యు మానసిక ముయొక్క్యయు బలము తపో యెను, ఆమె చాల మెల్ల మెల్లన అడుగులు బెట్టుచుం డెను, వఠధవళు డామెచేయిస తనచేతితో బట్టుళొ నెను అఆమృదులహ_న్త మానమయమున చల్ల గానుండి గడగడ వణకుచుండెను, రెండు దినములనుండే జశకేలీరుగ కంటినీరు గార్బుటవల్ల, ఆమె కమలములవంటి 'నేత్శములు అర కమ నిలబడియున్నటుల దోదుదుండెను,

ద్ర వ్‌రధవళ

శృణముసేపు ఆమె ని స్తేజమైన ముఖమునుజూచి ఏర ధవళుడిట్టనెను, '“లలితపభా ! నేను వాంసికకుదెల్పిన నిజ మెనసంగతి నీకు విశ్వ్యానమనిపిం చెనా,౫

ఈశాన నాకు పూర్షముగా విశ్వానమాన్నది, అసి అత్యంతనుఃఖము త లలితప,భఅ నెను, “ఈశ్వరుడు సీని పి.త్వమాను స్థిరపరచుగాక” ఈవాక్యము అమెనోటి వెంట 'వెడలునిస్వుడు అమెకన్ను లశుపూరితములయ్యెను, ఆమె క రుణాన్పదమైన సెతినిజూచి వళధవళుడు “హావర మేశ్యరా | ఏమి నాకొరకై ఈమ్మెతి, నావంటి చా ర్భాగ్యసి ఎమించి నందుల చఈమెకీ?క్ష. ఈశ్వరా! సీవెంతటి అన్యాయకారివిల ఇట్లని తన నేతములనుండిగాడ నీరుగార్నెను.. కొంతసేపటికి తన దుఃము నావుకొని “లలితసభా శాంతించు ము,”అని సలిశేసు,

• నాంతింపవ అనా ? ఏరధవళా! నాశెక్క_డి శాంత ము?” ఆతసికంరమును కొగలించుకొని వెక్కి వెక్కిపడుచు “పాణ నఖా |! నీవిట్లు దుఃఖమయమగు నంకటములో జిక్క-కొని యుండ నేనెట్లు శాంతముగా నుండనగునుో

అహహో ! ఆసమయమాున ఆరోహిణీచందు9లకలయిక, కృష్నవర్త మేఘుడు క ప్పిఫుచ్చినటుల దోచుచుండెను, క్షణము లోనే తన తప్పు జ్ఞాపకమునకు వచ్చినతోడ నే లలిత్యపభ ఏకధవళునివిడచి లెండడుగులు వెనుకకు నడచి *ోఏరధవళో |! ని న్నెంతగా ,పెమించుచుంటినో అపరమేశ్వరు డెరుగును, కాని అది యా ఈశ్వరుడొప్పియుండ లేదు, ఈ్యుణమునకు

ముందయుజూవీంచిన నానిర్భృలత్వమున కిప్పుడు నాకు చెక్తగా దోచుచున్న ది, నీపై నాకు స_పేమగలదు, కాని నేనింళొక 6 వమాటయిచి .సయుంటి నో

*సాక్రదిదెలియును, చంథధవర గ్రపగదా “శక

ళర్పాన్సులో దుఃఖతస్వరముత లలిత పభఅవెను, “ఆ నంగతి నంతయు నీశెరిగించి నావిషయమై నీకు గలిగిన వేరు భావనను దొలగించుటకై. యిట్లు గు స్తముగా కలిసిఫొనుట "కేర్చాటు గావించిజకినిలో

“లలిత్వపభా | సీవిషయ మె నాకు వేరు భావన గలి” నని నీశెవరు జెల్పియుండిరి? ఈమాటకు నేనొక క్షణమైన అలన్యమా 'జేసియుండ లీదు.లో

“కాము, కాని నాయొక్క్‌యు తరమునుజూచి నీకేమి దోచియుండవచ్చునోయని అనుకొంటిని, ఆనంగతినంతయు సీశెప్పుడెరిగింతునాయని నాకుండెను, అకాడ అహా !_' క్షణముసేపూరకుండి *ోఅనాడుర్మాతీి నాతంఢడి నన్ను చండ వర్మ వద్ది కేగి ఆయనను పఏవాహవమాడెదనని, ఈ వివావా విషయమై నేను నమ్మాతించినటుల అయనకు 'దెల్పుమనెను, వమూాతండ్రిగారి యాజ్ఞానుసారముగ 'నేనటులేబోయివిని, నన్నొాక్క-_దానిగా నుండుటజూచి ఆయన నాకొక దాని వెనుక నొకటి భయంకరమగు విషయములను జెప్పియుంజెనుోో

“అ 'ే_అ చే నాక్రుబెల్పుము” అని వీరధవళుడు 'వేగిర పాటుతో ననెను,

౮0 విఠభవళ

“ఇవ్నటికిని నాకు సీపై్యపేమయ.౦చెనాయని మొదట విచారించెను, నేను జొనంటిన, అంప్రేమను రక్కువజేసి ఫొనెదవా లేదాయని 'రెండవ(పశ్న వై చెను, అందులకు నేను, ఈచదేహములో జీవమున్నంతవరకు తక్య_వజేసికొననని న్పష్టమ-'గా ను త్తరమిచ్చితిని, ఆహా! వీక్రధవళా కేవలము నా ప్రేమవల్ల నే స్స్‌క్టీ నంక టము పొ వంచియుం డెను, “నా (పేమనే అట్లు నీవై న లేకుండిన అతడు నీవై పే తొంగిచూడ కుండును, ఆయన మనస్సు మతృరముతో నిరడియున్నది. నన్ను వివాహమాడుటకు నిశ్చయింపబడెనని నాతొ దెల్బెను, నన్ను వివావానూడిన యెడల "నేను వీకధవళుని!్‌ వవిధమయిన కాధ గలుగకుండ జేసెదను అని పలిశెను, ఏవరధవానియందు గల ప్రేమను. విడచిపెట్టుమనెను, నన్ను వివాహమాడకుం డిన చో

ళ్‌శ్రన యిష్ట మొచ్చినటుల అన్ని విధముల నన్ను నాథ నము. జేయును, ఇంతేనా * అని పేకధవళుడు విచారించెను, ల్చాన్వు ఈ ఒక్క_మూట అనుటకు ఆమెశేంతో హృదయ వేదనగలినెను, “నీవు నిక్తోషి వై నప్పటెకిన్మి నీవిరుద్ద ముగనున్న సాత్యుములన ల్‌ తుదకు నీవు దోవి.వనే నిర్ణయింప బడుదువనియు. సింకా యెన్నో భయంకరమగు నంగతులను జెప్పెను, నేనాయనను బ్రతిమూలితిని, కాళ్ళపై బడితిని, దుఃఖంచితిని. అప్పుడాయన తనమాటలను ఒప్పుకొన్న యెఢల “వీరధవళుని దక్పింతునసి నాకాశగాల్పెను, అహహా! నిన్ను దప్బించు టకుగాను తో?వగలదని విన్నతొడనే నేనానంద

ద్వితీయభాగము స! ములో మునిగి ఆయానన్నటుల వినుటకు సిద్ధపడితిని, సీపాాణ మును గాపాడుటకుగాను. ఆయనను నివాహమాజడెదనని ఒప్పు కొంటిని, అటుపిమ్మట నిన్ను దప్పించుట కొకవమాగ్గమును జూసపెను,. నీవిక్కడినుండి యెటు విడిపోగలవో అనంగతు లన్నియు జెబ్పనపిమ్నట, నీకు విశ్వాసము గలుగుటకుగాను అపత/ము నాచే వాయించి తీసికొ నెను.

“ఇప్పుడు టెలిసికొంటిని,” ఉద్విగ్నమనస్సుతో వీర ధవళుడనెను. లలితప్రభా | స్ప ౧న్నుత్తరమువల్ల నా శెంతటి దుర్దశ వాటి లైను, ఎవరియలైై తె నేను పా౦ంణములత్‌”" ౮ ర్‌ి మవలంబించియుంటిన్తో అయాఫాలత దెగిఫోయను, కాన, ఈ అంతఃకరణమున మొలచిన ్రేమన్చక్షము. మూతిము అటులే స్థరముగా నుండెను, దానినిమాత్రమెవరును బెగికి “వయజాలరుి

లలితప*భ ఇాలసేపటివరకు నిరు త్తరయె ఊరక నిలపడియుండెను, కొంత సేపటికామె యిట్లనెను, *మా యిరు వురి నంభావణ ముగించినవిమ్ముట తండి/గారు లోనికరు 'దెంఛిరి, చంశవర్మ మహారాజును వివాహము జేసికొనుటకు నేను నమ్మతించితినని వినినతోడనే, ప్రూభమము ఆయనకు నమ్మికవో చ లేదు, "కాని నేనట్లు ఎందులకు నమ్మతించితిని ? "కేవలను నీకొరకే, నీపొణమును గాపాడుటకొరే, నా పే'మను నేను దగ్ధమా'జేసికొని నేను నమ్మతించితిని, ఇది నూతండి/గారి మిచెలియును ౪”

69 సీఠర్రభవళ

““లలితప)ఫ్యా సీయీస్వార్త త్యాగముఫొరకు నేను రుణపడియుంటిని, నీవ్లేము నీ విశ్వానవిషయ మై నాకె మాత/ము సంశయములేదు, కాని వీరధవళు జామెను జూచుచు క ౦పితస్వర ముత “కాని శేపాకవేళ నేను నిర్రోషినై యుండికూడ, నా దుస్పెవనశంబున , దోషినసి సిద్ధ పరచి నాకుమరణశిక్ష విధించినచో, అన్నినంగతులు తుద ముట్టును, “కాసి నాయొక్క ఠేనపెలమున సనా నిర" పత్వేమే బె టబడినయెడల నాకు నీవై ఆశగలదా 2” అని పఏీచారించెను,

“ఇంకను అశ ఎక్కడిది!” అని లలితపిభ నిరాళతో మజుల సిట్ట నెను,

' గనిప్రాణము దక్కి.౦ంచినయెడల్క చండవర్శను వివావా మాడగలనని వచనమిచ్చితిని, అయితే ఆయనన్నది నిజము చేసిచూపించెను, నిన్ను కారాగృహ ము క్తునిగాబేసి తన వాక్కు- నిలబెట్టుకొ నెను, నీవు మజుల దుర్షములోకి ఎందుకు వచ్చియుంటివోకాని నావహాక్కుుమూాత/) మాయన చేతిలో జిక్కియున్నది.” ఇంచుక నూరకుండి “*ోవిరధవళశ్ళా మనచే మ మన బేవుని కిష్టముగా లేదు, మన దు ౭ ఏపేమ ప్రారంభించి నది మొదలు ఏదైన నొక నంకటము వచ్చిపడుచు నేయున్న ది.

“౯ాను, కాని యాఅద్భుత విషయము 'చనకు 'జెలియ కుండెను, కాబట్టి మనకట్టు దోచుచుండెను, అనాడు భోజన (పనంగమున ఆవలక్షు,ణాక్చతి నివదకువచ్చి_ో

“అఆయాక్ళృతి యమని సౌంజ్హ జేసెను ఖీ అని లలితవభ “వేగిరపాటుతో విధారించెనుో”

ద్వితీయ భాగ మా 6

“నీను ఎన్నటికిని చండవర ఈ పల్నివిగాజాలవసి సౌ్డ గావించెను, ఇృప్పుకు నన్నీదుర్గమునకు మజలబొమ్ముని సెల విచ్చినదిగూడ న దేయాకృతిో .

ఇట్టనినత్‌ డనే అ దేవాలయమున. నొకమూలకు బెట్ర బడిన దీపము పెదదయ్యెను. వెంటనే ఆయిరునవుగిదృప్షి అటు నై పే మర లెను, కొంతసేపటికా దెవాలయ ము యొక ద్వారము 'దెరచుకొన్మి పూర్ణ పరిచయముగల ఆయాళశ్ళతి లోనకు వచ్చెను. దానినిజూచి వారెంతమార్మ/మా భయపడ లేదు, వెల్ల మెల్లన అఆయాక్సతి వారిదగ్గరకువచ్చి తన చేతులెత్తి వారిసి ఆశీర్వదించి వంటనే వారినటనుండి వడలిపొమ్మని సొజ్ఞచేస్కి అంతలోనె మాయమయ్యెను, వీరధవళు డప్పుడే లలితప్రుభ చేతిసిబట్టుఫొని 'వెనుకకుముర లెను. చ్వారమువద్లకు వచ్చువర కక్క_డ అరుగువిాాద హంసిక పండుకొనియున్నట్టు వారికి దృష్విగోచర మయ్యను,

లలితప్రుభ హాంసికను లేపి వెంటనే అందరు బేవాల యమునుండి బె టబడిరి, “లలితపుభా యిక నేను వెళ్ళు చుంటిని,. అని వీరధవళుడు లలితప్రుభ చచెయినిఒ_ల్రిపటి బలిశెను,

“పొమ్ము. "కీపటి పొిమాదమునుండి భగవంతుడు నిన్నుర శ్మించుగాక . అని పానన్వర ముతో ను _త్తరమిచ్చెను,

మరునాడు (1పభఖాెతనమయ:పమున అజింళ్య్ళదుర్ణములోని నం[గహాలయ మున న్యాయనభయొక్క_ రచన మిక్కి-లిశద్ధతో గాపింపబడుచుండెను, కొడి సేపటి కె నార్రయాధ్య ముడు తన ఛ్యతనమూహముతో" సహా అచ్చటికివచ్చెను,

స్య్థాయాధ్య ఘమునికొరకు గావించిన వ్య్‌లైన ఆకనమువద రాజదండమును వెతగాొని ఒకమనువ్యుడు నిలబడియుం డెను, చానిదగ్ధర స్య్వాయాధ్యముని నహాయకులగు తెలివిగల నల్వ్యురు పండితులు గూర్చుండియుండిరి వారికొక ప్రక్కన న్యాయ (పతీకారియ్యు "రెండవ్యపక్కన (పాంకాధికారియు గూర్చుండి యుండిరి న్యాయాననముయొక్క_ ఎడమహ్యుక్కకు నేరస్థుని సిలబెట్టుటకుగాను ఒక- పంజరమువలె 'నేర్చాటుగాపింపబడి యుండెను దగ్గరనే చండవర్శ, నత్యాశ్రయ వీరరాజు మొద లగు సర్దారులు గూర్పుండియుండీరి, సాక్ష్య్యమి చ్చువారలు గూరు ఎండుటకుగాను ఒక పక గ్రా స్థల మేర్పరుపబడి యుండెను, "మొ త్తు పదిముందసావ్వు బుండిర, అందులో అరణ్యర కకుడుు ఒక కావలిగాయువాడు వృద్ధరణరాగుడు మొదలగు వారుండిరి,

కొంత సేపటిని నలుగురాయుధవా_స్తుతె న రాజభటులు, పీరధవళుని తీసికొని అచ్చటికి వచ్చియుండిరి, ఆయన నడుముకు ఒకో గొలసునుగట్టి దానిఫొననొకడు తన చేతబట్టుకొని యుండెను, ఇంతనరకుగూడ అతని నెత్తికి 'దెబ్బతగిలినవోట

'తేల్లనిగుడ్త కట్టుగాకట్రియుండెను, ఆయనముఖము ని స్తేజము గాను సొంతముగాను అసబుపడుచుండెను, ఆనమయమున అతనిముఖమున ఒకవిధమైన విలక్షణతేదము పికాళించు చుండెను, అతకు లోనికివచ్చినతోడనే, అందరాతనినె పే జూడదధొడగిరి ఆయన మొదట న్యాయాధ్యమునిజూచి అత్యంత వినయఫూర్వకముగ ప/ణామ'మొనరించెను, అటు విమ శ్ర తనద్భ్వ్వ నలునై ఫులబరపి, వృద్దసర దారుడగు నత్వా న) యుసనిజూచి మజుల తనహితీక రకు ప ణామ ముగావించి శాంతముగ తనస్థలమునకు బేరి సిలచియుం డెను,

నేకు చొలదినములకు న త్య్బాశ)యుడు వ్యీధవమున ముఖమును న్పష్తముగా జూడగలిగెను, అతకు శాంతము తోను ప్రేమతోనుజేసిన పిణామమునుజూచి ఆ నృద్దనక దారుని హృదయమా సరయ్యెను, వెంటనే ఆయన నేత) ముల నుండి అశుబిందువులు రాతను, అతడు తనలో సిట్టను కొనెను “అరెర! వాడి ట్రమానుషకృళ్య మాచరించి య౦డునా ! ఏడు నినోవుడెయుండునా 1 వాడే నా కుమూ

“ఏమి మహరాజా, మిాచేమనుచుంటిరి ! అని చండ వర్మ ఆయనదిక్కు-మరలి విచారించెను, వీరథవ ముడు లోపలికి వచ్చినప్పటినుండి అయనదృఎ. పవీంధవళునిమైని నత్యా క్రయునివపై నే యుండెను, తాను చేతికివీసికొన్నకృత్యము కొల గొప్ప మోనకృత్యమై యుంజెనని ఆతడెుంగును, ఎటులై నను ఏకధవళుని సర్వనాశనము _గావించవ లెనని

66 వీరధవళ

తల పెట్రియుండెను, ప్రాంతాధికారీయగు ధర్ముధ్యజుడు చండ వర్మ్శ్మంజూచి “నత్హారుగారూ, మారొక వేళ నాకు మొదలు 'దెల్పకుండిన చో, ఈతరుణుడు మాస్తురిని హత్య జేసియుండె వని విశ్వసింపక పో యొడి వాడను, ఎందుక న, వాని చర్యలంబట్టి దూడ ఇటువంటి దుష్తకార్యము లాచరించువాడుగాడని, నిర్‌ యని దోచుచున్నది”" అని పలిశెను,

“సూరన్నట్టుల ఆతనివై పుజూడగా నె నాకఘుగూ డఅటు లే దోవెను. చూడుడు, అతనిచర్య ఎంతగంభీకముగా నగుపడు చఛచుండెనో + అట్టివాడు ఒకనితర్వాతనొకసి ముస్తురిని జంవి యుండెనన్న నను నమ్మాజాలను, అట్రివాడే అయినచో, న్యాయనభయెదుటకు నచ్చినప్పుడు వానిముఖమింత థాంతే ముగా నగుపడుచుండునా 1” అని న త్యాశ్యయుని ప్రక్కన గూర్చున్న ఒకసర్రారుడు బలిశెను,

కాసి చండవర్శ వారిమాటలయందు లమ్యముంచ "లేదు, ఏరధవళునక్కడికి దీసిషొనివచ్చినది మొదలు, న్యాయా ధ్యమయుసివై ఫపును, అక్కడ గూర్చుండియున్న నలుగురు పండి తుల వైఫును రెప్పవేయక జూచుచుండెను, మన కథానాయ కుని జూచి ఆయన నిషయమై వారి అభిపా/య మేమైయుండ వచ్చున్‌, ,అది యిప్పుడు వచించుటకు ఏలుపడదు, కొంత సేపటికి న్యాయాధ్యముడు (పతీకారునివై ఫు దిలకించి సౌొడ్డ గావించెను, .అప్పుడతడు తనఎదుట బల్లపై బెట్టబడియున్న కాగితముల కట్రనుదీసికొని విష్పిఅందుండి కొన్ని కాగితములను దీసి లేచినిలువంబడ్కి న్యాయాధ్యముని_వై ఫుదిరిగి యిట్లునుడువ

ద్వి రీయ భాగము గ్ర జొ చ్చెను, “యిక్క- డనిలబడియున్న తరుణుడుముగ్సరుని హత్య జేసీయుండెనను నేరముతో, ఈన్యాయాననముఎదుటకు గొని వచ్చినిల బెట్ట్రియుండిరి, వాసి మూలవృ త్తాంతమిది.”లఅవి తన చేతిలోని కాగితమును విప్పి ఈపికారముగా జదువనారంభిం చెను, “ఈతరుణుడు నత్యాశ్రయ ని అశయమున చిన్ననాటి నుండి యింతవరకు 'బెరిగియుం డెను, న త్యాశ్శయుని కుటు౦బ ముతో వీనిశేమాతిము సంబంధము లేదు, ఇతడు చిన్నబాలు డుగా నున్నప్పుడే చమత్కౌరముగా న త్యాశ్రయునకు దొఈిి యుండెను, అప్పటినుండి ఇతడేవో నిరాశ్రితుడై యుండవచ్చు నని అతడు తన వుతునివలె పోవీ.0చుచువచ్చెను, ఇతడు పెద్దవాడై నప్పటికిని, అనాశ్రితుడగుటచే నత్యాశ్యయుడు అనాదరణజూప లేదు, తుదకు కొన్ని నెలలకుపూర్వ్యుము, వవో రాజకారణములవల్ల ఏీరిక్కడికి చండవర్మగారి యనుమలతిచే తనకుమారుడగు చంద్రసేనుడు, కన్య లలితపుభ వీరితోగూడ వచ్చిచేరుకొనిరి, అప్పుడీ నేరస్థుడగు వీరధవళుడు వారి అనుచ రులతోనహా వచ్చియ.౦డెను, ఇక్కడికివచ్చి సుమారు పది "హీను దినములై నవీమ్మట, పవీరధవళునికిని తలితపంభకుంపేమలు గలిసిపోయను, ఇది సత్యాశ/యునకు దెలిసి, మంచికులములో జసి గంచిన కస్వను ఈలనాధుడగు తరుణుడు ప్రేమించుటన్న ఆయనకు గిట్రియుండక్త తన విలలతోకలసి తిరుగకూడదని ఫాసించెను. అప్పటినుండి తన భోజనము మొదలగు ఏధు లన్నియు వారినుండి వేరగుచువచ్చెను ఇట్లుకొన్నిదినములు జరిగిన విమ శైట చండవర్శ సర్హారుడు లలితప)భను తనక్‌మ శని అంతకఘముంబే న త్య్యాశ్మయుని అడిగియుండెను, ఈనంభబంధము

౮8 వీరధవళ

ఆయనకు మంచిదనిపించుటచే, న త్యాశ)యుడు చండవర్మను వాగ్దానము చేసికొనుటకుగాను దుర్గములోకి విలువనం పెను, అమూఢవనాడే సేంహగహూయందుంజెడు దుర్రాతమణి ఉన్న త్త మణి యను వారిళ్వురు లలితభ?భను బలిమిసి ఎత్తుకొనిపోయి యుండిరి వీరధవళుడు వారినుండి లలిత్యపభను విడిపించెను, అప్పుడు బె లన్న భావానుసారముగ కుమూరి లలితప్రుభకు పీఠ ధవళునిపై | వేమానురాగములు సహదిముగ_ నుత్పన్న మయ్యెను. ఈపిధముగ అృససనంగము జరిగి కొన్నిదినములు గడచిపోయెను,

ఇంతవరకు జెప్పి పతీకారి మతఠొకకాగితముదీసి కొంత సెపటికి మరల నికు జెప్ప నారంభించెను,

“మనఎదుట సిలబడియున్న ఈమరదృష్టవంతుడగు పురుషుడు ముగ్గురిని వాత్యగావించియుండెనని యిక్క_-డ నిలపెటియుండిక, అందులో మొదటి యపరాధమ.యొక్క్య సంగతి యిట్లుండెను, వర్ద [(పతిపదనాడు యిక్కడ ఈ దుర్త మున పూర్వాచార పద్ధతిన భోజననమారంభము జరిగియుం డెను, మజునాడు లలితప్రభ లన పగచారకయగు హాంసికను 'వెంటనిడుకొని దుర్గము వెలుపల నక్క_డక్క_డ దిరుగుచుం డెను, అక్కడ పరిచారిక జెస్పియుండుటవల్ల లలితప్యఛభకు వీర ధవళుడు అక స్మాత్తుగా నక్క_డ ఎదుర య్యెను, అపహ్వుజ చంద్శ నేనుడుగూడ అక్కడికీనచ్చెను. తనచెలైలితో ఏీరధవళుడు ఏ.కాంతముగనుండుటజూచెను, తన తండడీ వద్దని చెప్పినప్పటి కిని ఈతడిట్టు దిరుగుచుండెనని అతనికి నవాజముగా కోపము

ద్వితీయ భాగము గి జసించెను, చం[ద్రసేను డాతని నేమేమో అనెను, అది నహిం చక వీరధవళుడు తనఖడ్డముపై చేయినిడెను, అని పరిచా[క 'దెల్చియ.౦డెను, అటువిమ్మట కమారకను పరివారిక తొ దుగ్రములోనికి పంపించి, చర్మదసేనుడు వీరధవళుని వద్ద నేయుం డెను, చాల సేపయ్యెను, సుమారు ఆెండుఫఘడియలు దాటిన పిమ్మట వీరధవళుడొళ్క జే దుర్గమ. లోనికి వచ్చుచుండెను, అట్లువచ్చి అతడు 'ద్వారపాలకునిత్‌ా “చంర్యద సేనుడు వచ్చి యుండెనా ?” అని విచారించెను, కాని అఆసమయమున అతేని ముఖము అరక మై కను పడుచుండెను, ద్యార పాలకుడు రాబే దసి యు త్తరమిచ్చెను, కాని అశతనిమ నస్ఫుస్టిమితము లకండు టయ్ము అతనియొకలో క లిలకుండుటయ్యు, నాతనివ(్ర్రమా పై ర కఫుచుక్కులు. పడియుండుటయుజూచి ఉజ్యార పాలకుడిది 'యేమనిపశ్ని౦చెను, పరధవహేడు. వానిమాట ఐను లక్షన్లి పెట్టక నటులే దుర్గములోనికి 'వెడలిపోయను, కొంతసేపటికొక అరణ్యరక్షకుడు ఒకఇరిగిపోయిన క త్తిముక్క నుగొని దుర్తము లోనికివచ్చెను, ఎక్కడ అముక్క అతనికి దొ(.శెన్నో అక్కడ ర_క్తము బారుచుండెనని ఆఅరణ్యరశ్షకుడు. జెప్పెను, వానిక్‌ దొరికిన అక్నత్తిముక్క. నేరస్టుని క త్తిదే అయియుండెను, (పవేశ డద్వారములో ఈ గడబఢజరుగుచుండగా నె నత్యా శయ చండవర్శ్మ స ర్లారులు విర రాజనన్హారుని సాగనంపుటకై వచ్చియుండి!. వారిది వినినతోడ నే పరిశోధనకు మొదలిడిరి. వాగిక్‌ పీకధవళునివై నంశ యము వచ్చియుండుటచే, అతేసిసి వంట నే బిలపించి విచారించియుండిర్కి కాని చందసేనుని విష యమై తనకేమియు 'దెలియదని అతడు స్పష్టముగా జెన్నియుం

0 వీ్‌రభగవళ "డెను, వారిట్లు నంభాపించుళొను చుండగానే యింకొక అరణ్యర తకుడు పరుగెత్తుకొని చం్యదసేనుని దుస్తులను గొని వచ్చెను, అవిజూది సత్యాశయుడు తన కుమారునివగుట గు ర్రించెను, అవి యా అరణ్యరక్షకునకు జల్యప్రవాహములో జిక్కి.యుం డెను, అవ్ర్రమును దెచ్చి యిచ్చునపుడు 'నేరస్థు డక్క- డనేయుండెను, వాటినిజూచి తననేరము టై టబడెనసి అతడు. దిగులుపడెను, అతనికి మూర్చవచి నటుల గూడ

“శాన్కు నేను భయపడినది నిజమే, కాన్‌ అదిమారిఫవు డన్న దానికై కాదు, కవలను చంద) సేనునకు అర ణ్యములో నేమియుపద;నము సనంభవించానోయని భయపఫడితిసోో అని స్పష్టముగాను శాంతన్వరముత ను మధ్య నేపకధవళుడ నెను, కో మురితఘు అ యకల్పితమూర్భనల్ల నాకప్వు దేమి చెప్పుటకు వీలుపడలేదు. ఎప్పుడై తె నేను మూర్చ దేపకొంటినో, అప్పు డరణ్యములో జరిగిన వృ తాంతమునంతయు 'జెప్పనుంటిని, కాని అప్పుడునేను 'కారాగృపహములో బడియుంటిని,”

“ఇప్పుడే అవృత్తాంతమంతయు జెప్పుటకు నీకు సహయము దొరుక్రగలదు, అంతవరకూరకుండు ము, [(పథమము సీనేరమువిషమయమై యెదుటకువచ్చిన వృత్తాంతమాను విన నిమ్ము. అని స్యాయాధ్యముడ నెను,

పతీకారి మజుల సల్లునుడువజొ వచ్చెను, “”నేరస్థుని దుగ్తమందలి "కారాగ్పహములో నుంచినతదుపరి గండవనాడా, దుర్షరశ్షకుడు బోయిచఛూడగా కారాగ్భృహ ద్వారము “లేరచి

యుందెను, లోనికిబోయిచూడగా. అందులోనికై ద్‌ పారిపోయి యున్నటుల అతడు 'ెలిసికొని, వెంటనే ఇర్వురు గుజ్తపు స్వారులను నేరస్థుని బట్టుకొనుటకై పంపించెను, వారిర్వు "రేమైరో మజలనేను వచింతును, కాని, మధ్యనజరిగిననంగతి నొకటి లక్కడ జెప్పవలసియున్న ది, సింపహాగుహూయందలి అఆసాహసులగు అన్నదమ్ములు అదేర్యాతి మజల లలిత్వపభను ఎల్తుకొని పారిపోవుచుండ వీరధవళుడు వారికడ్త్డుపడెను, అనమయమున అతడు తన అనమౌొాన శ ర్యమును జూవీంచి మజుల లలితపభను వారిచేతినుండి విడిపించెను, తుదకు వారిత్‌'ఫోరుచుండ అతనిదేహాముమైని, నెల్తిపైని గాయ ములు తగ్గిలెను, అంమనల్ల నతడు స్మృృతిదప్పిపడిపో యెరు, ఆయన మొక్క- శె 'ర్యమునుజూచియు, అతడొనర్చిన ఉపకార మును స్మరించియు, నత్యాశాయ చండవర లతని మజుల 'కారాగృ్భృహమందుంచక్క అతనికి మంచిగా శుళూ)ంపజకుగు నటుల నేర్చాటుగాపంచిరి, రెంకడవనాడు అర ణ్యరశ్షకునకు అరణ్యములో అతసిని వెంటాడుటకు పంపించిన అ యిరువురి యోధులశవములు అగుపడియు౦డెను, ఈనంగతి వీఠధవళునకు నాలుగుదినములకుపిమ్ముట 'దెలెసెను, అప్పుడతనికేమి దోచి యుండెనో అది యటుండనిమ్ము. అతడు చండవర్మ సర్దాను గారిని వకాంతముగా కలిసిళొనుటకు జెప్పిపంపెను,

“ఇదంతయు. నబద్ధములో గట్టిగా తనపాదమును భూమిపై జరచి ఏకధవళుడ నెను,

“చప్పుడుజేయకుము, ఈ విధముగా న్యాయానన మును

792 వీరధవళ అమ ర్యాదను గావించినయెకల జాగ్రత !* అని పా70౦ తాధి "కారి బెదరిం చెను,

వరధవళు డూర్కుుండపలసి వచ్చెను, పితీకారుడు తనవిషయయమై యు దేది జెప్పియుంజెన్నో అందెంత నత్యముం జనో అదిజూచి అతని "కాశ్చర్యమసివించెను,

“న్యాయాధ్యత మహారాజా! పుడితులారా [” అని ప్రతీకారి మజుల సిట్లువారికి వినిపింపనారంభీిం చెను, “నేరస్టు డగు ఏరధవళుడు అరణ్యములో ఆ యిరువు*ిశవములు గొరికి యుండెనని విసినంతలో, -చండవర్మనర్హామను ప్ర ల్యేకముగా తననుగలసిఫొని మాట్లాడవలసియున్న దని. కబురంపవెను, అమాట దుగ్షరక్షకుడగు రణగాగుడాననికిదెల్పెను, అతని వినలెమేరకు చండవర్శగారు నెరస్టుని గలిసికొనుట బో యెను, అప్పుడతడు భయభితుడైయున్నట-ల్న దోచెను, చండవర్శ గారతేనివదకు బోయిసతోఢనే, అతడు పాఫమమాయన దుఃఖంచెను తనయపరాధముఎన్నియును ఒప్పుకొనెను, ఆను చంద సేనుని హాత్యగావించిన దేగాక, ఆ యిర్సురిని గూడ తానే మిక్కి-లికూ/రముగా హాత్యశావింితినని ఒప్పుకొ నెను, అతడు మొదట పారిపోవలెనని దలంచిను, కాని అది రద్దు గావించుకొని నత్యాశ)య చండ వర్మల శరణువొచ్చవ లెనని వీనిన చండవర శక రోమములు నిక_బొడిచి, వెంటనే అక్కడినుండి లేచి పై టకువ చచ్చెను, ఈ నేరస్తుడు మహాహా)రు డని తేలిసికెని అతనిగదిచుట్టు కావలివారిని నియమం చెనులో

[0 ద్వితీయ భగము 73

వ్రంతవరకు జెప్పి ప్రలీకారి కిందగూరు షండెను. వారక లారా ! ఈనంగతినంతయు చండనర్శ జెప్పుచుండగా ఆయన వాసిళొన్నగచె యుండెను, అదియంతవరకు నత్యమెనదో కనుపడుచు నేయున్నది. హొంత సేపటికి న్యాయాధ్యము డిట్ల నెను, “ఇక సావ్షీ దారులను ముందుకురానిండు.

ప్రథమము ద్వారపాలకుని పాాంతాధికారి ముందుకు గొనివచ్చెను, అతడు తననంగతిని వివరించిన విమ శ్ర అరణ్య రక్షకులు తమనంగతి వినిపింప మొదలిడిరి, అరణ్యములో తీమ కావ స్తువు లెట్లుజిక్కైనో జెప్పినవదప నర్ధారు ఏర్రరాజు ఇట్ట నెను, “నేనప్పుడు దుర్తములోనికి వెళ్ళుచుంటిని ఆనమయ మున అరణ్యరత్షు కుడు భయభీతితళో చ్వారపాలకునకు చంద "సీనుని ఏషయ మేదో చెప్పుచుండెను, అదివినినతొడ నే నళ్తారు గారు శోధన పారంభిచెంను, పరిగారికను బిలిపించి దానినివచా రించెను, ఆనంగతి పుతీకారిప్పుడు వచించియుండెను, అటు పిమ్మట పఏరధవళుని బిలిపించెను, అతని విచారించగా “చంద? సీనుజెక్కడుండెనో నాకు దెలియొదనెను, అంతలో నింకొక అరణ్యరవ్షకుడు వస్ర్రుములు గొనివచ్చెను, వాటినిజూచిన తోడనే అకస్మాత్తుగా వీరధవళుడు స్కృృతిదప్పి పడిపోయెను, ఇంతవరకు నేనెరంగియుంటి "నని అయన కి/0దగూర్చుం డెను,

ఆయన నెనుక రణరాగుడు ముందుకువ చ్చియి శయునుడువ నారంభించెను, “పథమమున కారాగృ్భుహముయొక్క ద్వార మును 'దెుువబడి యుండుట జూచినతొడనే కెదీ పారిపోయి యున్నటుల 'జలీసిఫొంటిని, వెంటనే అతని బట్టుకొనుటకు

గల వీరధవళ గాను యిర్వురి గుజ్రపుస్వారులను పంపించితిని.” అని వారా మూడుదినమా లకు యస్థితిలో గనుపడినది, వచించి మజుల ౯-నేను చాలవరకు విచారించిచూడగా వరధవళుడే దోషీయని నాకుదోచెను, అది చక్కగా 'దెలిసిషొనదలచి నేను వీరధవ భునివద్దకు బోయికిని, అప్పుడతడు. సయ్య లో చింతాకాఫం తుడై పడియుండెను, ఆసమయమున అక్క_డెవ్వరును లేకుం డిరి. నేనప్పుడతనికి భయముగొల్చి విచారించగా అన్నినంగ తుల నొప్పుళొనుటకు సిస్థపడెను. ఆమాటలను నేను విన్న దానికంకు మాన్వామియగు చండవర శ్ర మహారాజుగారు విన్నచో బాగుండునని నేనతనితో నీవు చండవర్శ్మ మహ "రాజుగారిని వేడుళొనుోమని చెప్పియుంటిని. ఆమాట అతనికి మంచిదని తోచి వారిని దోడుకరమ శని న న్నే పంపించియుం జను, నేసశు వమాస్యామి! విన్న ఏంచితిని, అటుపిమ్మట నేమి జరిగియుండెనో నేనెరుగను,” అని "వెనుకకు జరెను, నాక్ష్య్వవిచ్చుచుండ గా మాటివమూాటి కావృస్థుడు చండ పర్ష్మదిన్కే. చూచుచుండెను, వారిరువుంకి సౌజ్ఞలుగూడ మధ్యమధ్యన జరుగుచుండెను, అదిజూచి సత్యాశ్యయు డను మౌానపడెను, ఇదివరళొకనాడు దుర్గము విషయమై రణరా గుని విచారించగా చక్క-గా బెప్పక అబద్ధమాలు జెప్పీయుం డెను, అనంగతి నంతయు నత్యాశ్రయునకు వారణుడు పూన గ్యచ్చినట్లు జెప్పెను, అప్పటినుండి రణరాగుని విషయమై స త్యాశ/యుని మనస్సు కలుషితమై యుండెను, ఇప్పుడాతీడు వచించినదంతయు సనత్యమాగాదనిగూడ దోచుచుండెను. 9క ఏరధనళు జేమనునో చూడవలయునని వేగిరపడుచుంజెను,

ద్వితీయభథాగ ము ర్ట అందరివాజ్యూలములను "క నినపిమ్మట న్యాయా ధ్యశు డిలినెను, *ోవీరధవళా, వచ్చట నీనంబంధమై చెప్ప బడిన మాటలన్నియు నీవు వినియుంటివి, ఇక నీవు జెప్పనల సిన దేమెన యున్న యెడల చెప్పుము పరధవళుఢప్పుడు వినయఫూర్వక ముగా తలనువంచి నమస్కరించి ఇట్లు వచింప నారంభించెను, పమజీయు మరణశిక్ష ఏరధవళుడు శాంతముతో నిట్లనెను, న్యాయాధ్యక్ష మహరాజా |! ఇప్పుడు నేనేమి జెప్పెదనో అదిమారు లకు పూర్వకముగా వినుడు, నేను సత్యమునే స్నరించి జరిగినసంగ తిని చెప్పుచుంటిని, నాశెవ్వరును సాకత్రులులేరు, నావిరుద్ద ముగా నిచ్చట నిలబడియున్న సాతులల్యో రణరాగుడు చండ వర్ష దప్ప మిగతవారు నత్యముగానె వచించియుండిరి, కాసి రణ రాగుడును చండవర్శయు 'జెప్పినదంతయు శవలమజద్దము

రణరాగునివంటి వృద్దుడు అనత్వవచ నములు బలుకుటన్న చాలలాం ఛ నాన్పదమయ్యుం డెను, అంతకంకెు చండవర్మవంటి మంచికులమందు జన్నంచిన సస్టారునకు మిక్కి. లి లాంఛనా స్పదమయ్యం డెను మాటలు న్యాయసభయెదుట పనికిరావు. వారిచ్చిన సాత్య ములను నీవు ఖండించి చూవుము, కాసి ౨వ్వరినిన్ని అవ మానము జేయక నీవు వెప్పదలచిన "దేవో చెప్పుము. “నామాటలవల్ల న్యాయాధ్యములవారికి చెళ్తగావోచి యుండవచ్చును. కాని వారు నావిరుద్ధముగా నిచ్చిన సాత్యు ములో నన్ను నర్వనాశనము 'జేయవ లెనన్నట్లు వోచుచుం. డెను, న లే కానిండు, మొదట పితీకారి ఎరిగించినటుల నే నొక నిరాశ్తితుడనై యుండి నత్యాశ్యయ మహరాజుగారి అశ్య/యమంన పెదవాడనై తిని, వారుజెస్పనదంతయు. అక్ష 'రాంశ ము నిజము, నాజ్లీవిత మున్నంతవరకు "నేను వారికి బుణ పడియుంటిని, వారు నన్ను తనకన్న పఫుతునికంశు నన్నివిధ ముల నెక్కుుడుగా జూచెను, పిన్న వానిసి పెద్దగా చేసెను, వారి యుపకారమును 'నేను మరువజాలను, నేను నాధర్మజనకుని బిడ్డడును నాతమ్మునిపై నేను క_ల్రదూయుదునా ? "నేనా అమానువకృత్యము 'జెసియుండ లెదు, ఇదినా సత్యపూర్వక ముగ జెప్పుచుంటిని, నావిమద్ధముగ' నంతటి బలమైన సాత్యు ములుండెను, అందువల నేను మోకు దోవివలఅ అగపడు చంటిని, కాసి "నేను సిక్గోమిని, నాయొక్క ఫి/(యమైన చంద

ద్వి తీయభాగము 77 సీను డింతవరకు జీవించియేయుండవచ్చును. ఉపుడిన మయ మున నిక్క_డికి వచ్చియుండిన నెట్టుండును, అహహా! ఈ మానవన్యాయమువై నెప్పుడును విశ్వాసముంచుట తేగదు, హేజగచ్చమ్యూూ నీకన్నియు నగపడుచు నేయుండెను, నీ వేనాకు సాక్షి వో

కొంత సేపటికీ నతడు మరల నిట్లునుడువసాగెను, “నేను లలితప్రుభను (వేమించినందువల మవారాజుగారికి నాయం దించుక్‌ కోపము గలిగను, అందువల్ల నాభోజన వ్యవహారమా లన్నియు "వేరుగా నగుచుండెను, అప్పుడు నామదిలో నానా విధముల వచారములు. గల్లుచుండెడివి, ఒకసారి దుర్గమును విడిచి పెటి బోవ లెననికూడ అనుకొంటిసి, కాని ఆపిచా రము రద్దుపరచుకొంటిని, ఎందుకన మహారాజుగారు గొప్ప ప్రుమాదములో జక్కువడియుండిరి, ఇట్రినమయమున వారిని విడ చిపెట్టిపోవుటమంచిదిగాదని యొంచితిని, కొన్నిదినమాులు జరిగిన పిమృట నేనొకనాడు అరణ్యములో దిరుగుచుంటిని, అప్పుడా చండాలు లిర్యురు లలిత(వపభను ఎతుకొనిపోవుచుం డుట జూచితిని, వెంటనే నేనుముందుశేగి ఆమెను వారినుండి విడినించితిని, ఆహునంగమువల్ల నాహృదయమందలి ప్రేమ వృత.ము కొ? త్తీగా చిగురంచినటులయ్యును.” ఇంచుక సే పూర కుండి మరల సి ట్త నెను,

“అటుపిమ్మట ఆనాడు, (ప్రతీకారి వచించినప/ కారము, లలితప?భ తనపరిచారికతో "నహ తిరుగుచుండ అకస్మాత్తుగా సెనాపును జూచిఖెని, మేమిరువుఠము మూట్లాడుకొనుచున్నం

78 పీరధవళ

తలో చంద్ర సేనుడక్క-డివ చ్చెను, మమ్మూలజూ దినతోడ నే అతడు పెరుషమున వొఘ్మిమరచి న న్నేకవిధముల మాటలసి చూపెను, తణముసేపు నామనస్సు చలించినటులై నాచేతిని క ఫ్‌ివరకు గొంపోతిని యీమాటనిజము, కాని తక్షణమే నామనస్ఫును వొంతిపరచుకొని చేయిని వెనుకకుద్‌సికొంటిని, అతని గర్విష్టస్వ భావమును గు _ర్రించినదగుటచే, లలితపభ విపరీతపసంగము. జరుగునేమోయని భయపడుచున్నట్లు దోచెను, కాని నేసట్లుగావింపజాలనని ఆమెకు నమ్మిక గలుగు నట్టు చెప్పితిని, నీనాతనిమాటలను జశాంతముతోవింటిని, పిమ్మట చంద్రసేనుడు లలితపిభను దుర్గములోకి పొమ్మని చెప్పెను. పిమ్మట నేనొక్క. డనేయుంటిని, అప్వుడతీడు మహ పౌరుషముతో గట్టిగాబలుకజొ చ్చెను, అశబ్రములు నహనము 'జేసికొనునట్లు _"లేవన్నప్పటిని నేను మారుబలుకకుంటిని. ఇంకా అతసనికోసమధికమగుచు నేయుండెను. అదిజూచి అతనిని సాంతపరచవలెనని పాయల్నించితిని నాతప్పును క్షమించు మని యంటిని, కాని ఆతసనికోపము శాంతించలేదు, ఇంతసేపు మేము. వడివడిగా ఆ యరణ్యమున నడచుచు జలప/)వావాము వద్దకు జేరుళొంటిమి. అంతలో నక స్మ్నాత్తుగా, ఉగ్యమును మదముచేసిండికోనిన ఒక బలసీయున్న వరాహము అఆచెట్ల గుంఫులోనుండీ మాయెదుటకువ చ్చెను, "వంటనే మేమిరు వుశము ఒరలోనుండి కత్తులను బె టకుదీసితిమి, పూథభమమా వరాహము చంద్రసేనుని పై బడ నుంకించుచుండెను, అప్పు "డతడు దాసిని జంపపలెననిజూచెను, కాని అంతలో నతసి "కేబుదో చెనో వెనుకకుమరలి చెట్లలోబడి పారిపోదొ చ్చెను,

ద్వి నీయ భాగము 79 నేనొకటి రెండుసార్లు బిసరగానరచుచు అభయమిచ్చితిని కాని నామాటలతడు లక్ష్య పెట్ల లేదు, వీవు వ రాహము నావెంట బఢెను, శక్షణమునేఫు దానికీని నాకును పోరుజరిగి తుదకా వరాహముకంఠముపై ఖడ్డమును పవారించితిని, అదెబ్బతో నాక తి దానిమెడలో చాలవరకు దూసికొనిపోయిన బేగాక క_త్ర్తివిరిగి పోయెను, అఆ విరిగినముక్క_ అక్ష దానికంఠమున దూరియుంజను, కొంత సేపటికాకూ)రజంతువు గతపాొణిమై భూమిమిద బడిపోయను, ఈ పుకారముగ ఆ యకల్ప్చిత విఘ్నము దొలగిపోయినతోడ నే నేను చంద)సేనుని వెదకు టకై బయలు బేరితిని ఆయనబోయిన తో?వననునరించి వాలదూరమువరకు బోయిచూచితిని, కాని అతనిజూడ నాకగుపడ లేదు, పివు గటనేను వెనుకకుదిరిగి వరాహమును జంపిన తావునకు వచ్చితిని కాని అచ్చోట నా చచ్చిన వరాహము లేకుండెను, ముజియు నేనుహోర వై చిన నాకతి ముక్క_గూడ నచటగనుపడకుండెను, నావెనుకనుండి యెవరో వచ్చియున్నటుల మంటిలో పాదములయొక్క_ అడుగులగుపడు చుండెను, భాలనసేపటివరకు చంద/సేనుని వెదకి నిరాశాపరు డనె, బహుశ8 అతడు దుగ్షములోకి బోయియుండ వచ్చు ననుకొని, అచ్చటినుండి బయలు బేరి చక్క_గా దుర్షమువద్దకు వచ్చియుంటిని, అప్పుడు నాముఖము ని_స్పజముగాను, నాయొరలో కత్తిలకుండుటను, నావన్ర్రముల ప్రై రక్తము యమక్క_లుండుటయు ఏటికి కారణము పె న జెప్పిన సావహాన మే అయియుంజెను, దుర్షములోనికి వచ్చినతోడనే (పథమమాన చంద్రసేనుడేడని విచారించితిని అతడు రాలేదని తెలిసిన

00 ఏరనగవళ

తోడనే నాకు భయమనిపించెను. ద్వారపాలుడేమనుచుం డెన్‌ అఆమాటలను నేను వన లేదు, నేను రెండవపిచారవుందుంటిని, నాదు స్తులను మార్చుకొని, ఈ జరిగిన సంగతిని మవారాజు గారి శెరిగించి మరల కునూరుని శోధించుటకుగాను వెడల న లెనని యనుకొనుచు, దుర్గములోని "కేగతిని, నేను దుస్తు లను మూర్చుళకొని నంతలోో మవారాజుగారినద్దనుండి నన్ను రమ్మని కబురువ చ్చెను, 'నేనక్క్‌డికిబోయిలిని, అవ్వుడక్కడ మహరాజుగారును, నర్హారువిర రాజు, చండవర్శ లలిత పభ యొక్క పరిచారక యగు వాంసిక మరియు నొక అరణ్యరశ్ష కుడు ఏరుండిరి, మహారాజుగారు నన్ను జూచినతో డే “చంద? 'సీనుడేడి అని విచారించెను, వెంటనే నాశరుకలదని యు_త్తర మిచ్చితిని, అప్పుడు. నేను నిజమైన నంగతినంతయు వరునగా జప్పనంచితిని కాసి అంతలోనె మహారాజుగారు కువూరుని "నేనేజంపియుంటినని అనుటలో నాకాశ ఇర్యుముదో చెను, ఇంతలో నే ఇంథొక అరణ్యరక్షకుడు నీటిలోతడిసినవగు చం్యద సేనుని వస్ర్రృములను అక్కడికి గొనీవచ్చెను, ఆతడిసిన వ్ర ములను జూచి నాకు కుమారుని విషయమై అనుమానము జనించెను, ఒకవేళ నతడు భయముతో పరుగెత్తుచుండ, "కాలుజారి (పవాహములో బడియుండెనేమోఅను భయంకర విచారము నామనస్స్ఫులోకి వచ్చిచేరుటతో డనే నాకు నతి దప్పెను, అటుపిమ్మట నేనుమూర్చ బేరి చూ+చుకొనగ్యా నే నొక భూసౌరంగములోని కారాగృ్భహమందు శృంఖల బద్ధుం డనై పడియున్నటుల నాకుదోచెను, అచ్చట నాకు (ప్రతి దినము ఆెండువేళల రణరా/సడు అన్నపానాదులం దెచ్చి

యిచ్చుచుండను, నాయొక్క నీజమైన వృ తాంతమును విని మువా'రాజుగారిక్‌ దెల్బుమని నేను వెడుకొంటిని, శొనినా మాట లతడు లవ్యపెట్రకుండెను, నేనిన్నిపయత్నమాులు జేసి నప్పటికిసి, నానిజమైనవృ తాంతము మహరాజుగా రి చెవిని బడ కుండెను,* కొంతసేఫూరకుండి, విరధవళుడు మరల నిట్టువచిం చెను, “ఇకదుర్షర త్షకుడగు రణరాగుడు మజియుచండవర్శస ర్ఞా రుడు వీరు జెప్పిననంగతు "'లెంతవర కసత్యముగానుండెనొ అద్‌ వ్‌నుడు, అయిరువురి 'యోధులను 'నేనేజంవీతినని నాపై దోష. వమూరోవింపబడినది, కాని అది సర్వమ బద్ధము, వారు నా 'వెంటాడుట'కై రాక సంతోషముతో నావెంటవచ్చియుండిరి, త్రూ వలో నాకును యాదుస్పులగు అన్నదము 4లకున్ను పోరు జరుగుచుండగా వారునా ప. మైపో రాడి యాచు ర్మార్డుల చెతిలోజచ్చియుండిరి, నా్రతిన్నర్ధలసంఖ్య _ అధికముగా యుండుటచే వారిని యుదిరింపజూలక నేను తప్పించుకొని వోయి్యి రెండవమారక్షమున దుర్తములోనిక్‌ వచ్చితిని, ఆనమయ మున లలిత పభను అదుర్నార్డులు ఎత్తుకొనిపోవుటంజూచి ఆమెను విడిపించుటలో నాకీగాయములు తగిలినవి, అందువల్ల మూర్చనచ్చి పడిపోయితిని, ఎన్నో దినములు యీాగాయముల వలన శయ్యలో నేపడియుంటిన్తి అప్పట్లో ఈరణరాగుడు ఒక్క-నాడుగూడ నావద్దకు వచ్చియుండ లెదు, నావద్ద ర్మాల్రిం బవలు లలితప్రభయొక్క_ పరిచారికయగు హాంసిక్క వృద్ధ వారణుడు ఏిరీరువు బే నావద్దనుండుచు వచ్చిరి. పపదిదినములు గడచినపిమ్ముట చండవర్శ తనంతట తానే నన్ను గలిసిషొన వలెనని వచ్చియుండెను, నానంగతి నెలను వినవలయునని

ర ఏ రధవళ ఆయనను (పార్టించితిని, కాని వినక సీసంగతిశో యిష్వుజేమి యుపయోగమా లేదని పలిక్కి ఒకనీచమైన పనికిబూ నుకొమ్మని నన్ను భయపెట్ర మొదలిడెను, అనీచమైన నంగతినిి ఇంత ముందియెదుట నుచ్చరించుట సిఫసచేటు, దీనిపై న్యాయాధ్య శులవా కే వివారణ గావించగలరు”

వఏీరధవళు డూరకుండిన తోడనే, చండవర్శ మహాపొరుష ముతో లేచినిలబడెను, తన విషయమై న్యాయాధ్యముని "కేమైన సంశయము గలుగవచ్చునని, వమా చెప్పబోయెను, కాని స త్యాశ/యు డాతని చేయిసిబట్లి 'నెినుకకులాగి దుః$ఖైత స్వరముతో నిట్లనెను, “చండవర్న్మ మహారాజూ ! ఇప్పుడు మో రేమియు ననవలదు, ఎట్లో ఈహుసనంగము నొకసారి తెగి పోనిండు, ఈదుఃఖదాయక పునంగము ఎప్పుడు ముగియునో యసి నేనెదురు చూచుచుంటిసిో

“కాని_కాని ఇప్పుడు నాడు మాట్లాడినమాటలు మోకు నిజమసిపించెనా ?” అని చండవర్మ పలిశెను,

“ఎట్టు సిజమనిపంచును, అయినప్పటికిని వానిమాట లను విని నామనస్సు వికలమగుచుండెను, నాశేమియు దోచుట "లెదు

వింతలో న్యాయాధ్యముడిట్టు నుడువనాగాను, “పండి తులారా ! ఇప్పుడు మనఎదుట జరిగిన నంభావణనుబట్రి రెండు పళ్ల్ష్లములవారి నంగి మూాలక్ష్య్థములోకి వచ్చియుండవ చును, నోా-రుసల్వు శేకమయి విచారణగాపించి సాతో దెల్పుగు, మా

ద్యితీయభాగ మా 8కి "కేదైన నంశయముగలిగి నన్ను విచారింపదలచిన యెడల, విచారించవచ్చును,.”లఅని యూరకుండెను,

న్యాయాధ్య ఘుడు వచించిన పిమ్మట, ఆనలుగురు పండి తులు చాలసేపటివరకు తమలో తాము ఆఫిషయ మై మాట్లా డుకొనుచుండిరి, అంతనాన్థయాధ్యముడు వారినిట్టు. విచారిం వెను, “ఈవిషయమై. మాయభిప్రాయ మేమైయుండెను 1 చంద)సేనుని హత్యగావించినవా డితడేయని మీాయఖిపా) యవా *” అనెను,

“డాన్సు లఇృతడేవోమీయని మాలఅభిప్రాయము” అని అందులోని ఒక పండిరుడ నెను,

“నన్ను హంతకుడని నిర్హయించితిరా 1 మామౌానవి న్యాయాను సారముగ నొక వేళ నన్ను దోమీయని నిర్ణయించి నప్పటికిని నాఅంతకరణసు శుద్దముగానె యుంశెను, నేని శ్వర న్యాయానుసారముగ_ నిర్చోమిననే సిద్ధపడగలను. అని వీరధవ ఘడు శాంతన్యరముతో ననెను,

“ఇప్పుడు న్యాయకార్యమును ముందుకు 'జేర్చుటకు నాకు చాల దుఃఖమనిపించుచున్న ది, ఈతరుణు డాచరించిన ఫఘోరకృత్యము తృమింపరానిది. న్యాయానుసారముగ ఆయప “రాధమునకుగాన్సు అతని నేడు మొదలుకొని మూడవదినమున మధ్య రాతి వేళు భూమిక పంఢ్య/0డు గజములయెత్తున అతసి కంఠమునకు తా)డుగట్టి, పా/ణముబోవు పర్యంతము (వేలాడ గటయుంచవ లెను, ఈమూడు దినములా మనుష్యుని ధర్నా

8డీ వీఠర్రధవళ ధ్యముని స్వాధీనమందుంచవ లెను,” అని న్యాయాధ్యముడు నుడి వెను,

ఇట్టనినతో ఢ సే స్యాయాధ్యముని వెనుక పక గ్రా. నిలివి యున్న రాజదండము. [క్రిందికిదింపబడెను, న్యాయనభ కార్య మంతటితో ముగిసెను, వీకధవళుని మరల 'కారాగృ్భృ హమునకు గొనిఫోబడెను, చండ వర్శనక్రారుడు వచ్చిన వారందరికిని ఉడ్‌ తమభోజనమును సిద్ధపరచు టకుగాను రణరానుస కనుజ్హ నిచ్చెను. న త్యాశ్యయునకు మాత్యము మనస్సు స్థరమాగా "లకుంజెను, అతడు మెల్లమెల్లన లలిశ్ళ్వపభ మందిరమునకు బోయిచేరెను,

ప్రళధవ భునకు మరణశితు వీధింపబడిన మబునాొడ్యు వింపాగుహూలో ఉన శ్ర త్రమణి దుర్హాతమణి, వివొకఅంగణమున గూర్చుండి మాట్లాడుషొనుచుండిరి, అజింక్యదుర్ష ద్వార మాశడ ఏకధవళునికిన్ని ఏ!కి యుద్ధముజరిగి సుమారు పదిహేను దినములు కావచ్చెను, కాస యింతవరగకు వారిదేహముపై బడినగాయములు మానకుండుటచే, వానరెక్కడికిబోక గువా యందే యుండిరి, అజింక్యదుర్గములో న్యాయసభ జరుగునని వారికి 'దెలిసినతోడ నే విశ్వాసపా(తుడగు అనక్షరుడను నొకఅనుచడని, ఆనంగ-లేదో కనుగొనిరమ్మని పంపియుండిరి,

నృద్ధవనచరి తనను మోనగించవలెనని రచించిన వ్యూవాము నిరానందుడు తమనాయకుల శెరిగింపకుండను, ఒకటిరెండుసార్లు దుర్రాతమణి క్రైదీవిషయమైై వానినడిగి యుండెను అందులకువాడు సురక్ష తముగానుంజెనని యు_త్తర మిచ్చియుండెను, అంతకంచు చేచేయీమియు చెప్పకుం డను,

అప్పుడు సాయంకాలమయ్యుండెను, అనత్షురుడువచ్చి అజింక్యదుకగ్లములో న్యాయనభయందు. సీరధవళునకు విధింప బడిన శిక్షను ఫూన(గుచ్చినట్లుగా వారికివినివించెను, అదివిని వారు చాలనంతోషపడిరి అటుపిమ్మట ఉన్న _త్తమణి “అటు వైన అజింక్యదుక్షములోని ఏపషయ ముగురించి సీశెట్తుదోచు చుండెను అని దుర్రాతమణిని విబారిం చెను,

06 ఏరథధవళ *టువంటిమాటనువిని మనమానంద పడవలసిన బే, అసుందరాంగిపై నామనస్సు లగ్న మైనదసి నీశన్ని సార్లో 'జెప్పియుంటిని, రెండుసార్లు డాని నె తికొనివచ్చుటకు (పయ త్నించితిని కాని నాకష్టమంతయు ఆ వీరధవళుడే వ్యర్థము గావించెను, ఉన్నత్తా, ఆసుందరాంగిని దలచుకొనినపుకల “*అదైసీక్టు భార్యగావ లెనని నాకుగూడ క్రోర్రక్రయున్న ది, స త్యాశయ సన్హారనికుమూర్తను నీవు వివాహము జేసికొంటి వని అేలిసినతోడ నే, ఎవడైన సింకొకనర్రారుడు తనబిడ్డను నాకిచ్చి ప్‌వాహూము గాప్‌ించవచు చనుల శ “నిస్పంశయముగ, కాని ఉన్నత్తా! కక యా ఏకధవ ళుని భయమా మనశెంతమా[(తములేదు, ేపటిమధ్య రాతికి వాడువమురణించున్ను” గాని సీవేమైననుఅనుమా, అతడువూ[తము మహ కం? స్రముగ లయోధుడు.” శాన ఆమాట నేనుగూడ ఒప్పుకొందును.” “ఇటువంటిళూరుడు నిరోపయెొకూడ మరణము తంతలో అనక్షరుడు ద్వారమానుబెరచుకోని లోపలికి వచ్చెను, అతనిజూచి దుర్హాతమణి యిట్లనెను, “వీమిరా అనవర్శా దుర్షమందలి ళొొ తవా రనేమెన గొనివచ్చితివాగి “-సేడునాకు వాలనంగతులు 'ెలీసెను., అని అయిన వురికి నమస్క-రించి నిరత్సరుడిట్లు మజుల నుడువసాగను,

“దుగ్షమువద్ల కవాలసేపటివరకు నేనక్క_డిక్క_డ దగనుగుచుండ, నాస్నే హితుగగు నొక అరణ్యరతుకుడు నాకుగలిసెను, అరడు సిన్న జరిగిన నంగలినంతయు నాకు [కరుముగా పన్న ఏం చెను.”

“సరే ఆమరణ్యరశ్షకుడు నీకేమేమి విన్నవించెను 1” అని ఉన్న త్తమణి విచారించెను,

_“నిన్నటిన్యాయనసభలో అతడొక సాక్షీ డారుగానుండి అతడి చంద్రసేనుని యు త్తకీయము అంగరాక నదిలోగొట్టుక వోవుచుండ చూచి గ కొనివచ్చితిననిచెప్పియుందెను, మరియు: నిన్నటినభలో వాల అన్యాయను జరిగియుండెనని కూడ చెస్పియుండెను. అజింక్యదుక్షరతుకుఢగు రణరాగుడు చెప్పిన దంతీయు అబద్దముగా నె జప్పియుండెన నెను, అదిగాక అతని విషయమై, పూర్యమునుండి వాని అభిప్రాయము మంచిగా లకుండెను”

“అట్టుండుటకు కారణమేమి 1” అని ఉన ] త్తమణి యడిగను,

“అతడు దాలనాష్టు అతసి మధ్య రాత్రి వేళ అశపీలో దిరుగుచుండగా జూచియుండెనట్స అటులే నేనుగూడ రెండు మూడుసార్హు అతనిజూచి యుంటిని”

“సీవెప్పుడు జూచితివి ₹' దుర్రాతమణి 'వేగరపాటుతో నడి గను,

“వాలరోజులకిందట నేనొాకనాడార ణరాసుని నృటిక _న్తంభమువద మధ్య రాత్రివేళ జూచియుంటిని, అతడా స్తంభమా కదకువచ్చి ప్రాగ్హ న జేసి ెడలిపోవుచుండెనుుోో

81 వీరధవళ

“విలక్షణమైన మాటను వంటిని, ననే ఇదిగాక నించేమి నంగతి ₹ అని దు క్రాతమణ విచారించెను,

నిన్న న్యాయనభ ముగిసినళోడ నే న్యాయాధ్య కుడు తనవారితోనహో వెడలిపోయెను, అటులే వేేచేనరదారు లందరు వెడలిపోయిరి, పా0తాధికారి మాత మొక్క_డే దుర్గమునందలి వర్చాటులన్ని జూచుటకుగాను, మరియు వీర ధవళుని ఉరిదీియునంతవర కుండునట.”

“మరియు సత్యాశయ సన్తారు డెక్క_డుండెను *”

“ఆయన తనకుమా_ర్తెత్‌ సహో విరరాజనన్దారుని అభేద దుర్గమునకు పోయియుండెను, ఆయన రేపు వీరధవళుని తుది సారి కలిసిళొనుటకు మరల దుర్గములోకి 'రాగలఢనివఏంటిని, నేడు చాలమంది ఏరధవళుని జూడవలెనని వచ్చియుండి6ి అయన విషయమై అన్యాయము జరిగియుం౦డెనసి అందరి యిఖభ్మిప్రాయ మైయుండెను,” అని వాడూరకుండెను,

అయిర్వురన్న దమ్ములు గొంత సేపటివరకు తమలో "తా2ఫఘు వివారణ గావించుకొోనుచుండరి, అప్పుడున్న త్రమణి నిరశ్షరుని బొమ్మని సెలవిచ్చెను, అతడు దుర్దాతమణి దిక్కు చెప్పుము, మన మేమెన 'చేయనెంచిన అదియంతయు ేపటి మధ్య రాతిలో నే చేయవలయును, అజింక్యదుర్షర క్ష కుని విప, యమె నీకంతయు 'దెలిసియుండెను, మన వమారణరాగుసి చే జిక్కి.చుకొనిను చండవర్మ ముక్కు. మన చేతిలో జిక్కీన క్షే,

కల్లి ద్వి తీయ భాగము ర్రిి

“ఇను, నాకటు లేదోచుచున్న ది.”

“ఒకవేళ మన కార్యమునకు నిఘ్న నే పా వంచిన, వెంటనే ఒకమనుష్యుని దుర్గ ములోకివోలించి చండవర్శను మనము జెప్పినట్టు వినుటకు దారదియుదము,”

ళ్‌ రే అటులైన ఆలస్య మెందులకు, ఇప్పటినుండి యే పియత్నముజేయుట మంచిదిలో

ఇట్టనివారు మజుల అనశ్షరునివిలచి, వమేమిజీయ వలెనో వానికివినిపించిరి, మధ్య రాత్రి వేళకు పదిమంది సశ గుజ్ఞపుస్వారులు సింవాగుహూనుండి టే టకు వడలిరి,

మధ్యరాత్రి అయియుండెను, చందు)నియొక్కం సీత్రల కిరణములు సర్వతవ్యాపించి యుంకషటచే, అవనప) చేశము నకు నూతనసౌందర్యము పా క్రించినటుల దోచుచుండెను, ర్యాతికిజ్టునమనుశబ్దము ఒశేరీతిగ వినవచ్చుచుండెను, అనమయ మున అనక్షరుడు తనతోడివారల గూడుకొసని మెలమెల్లన నడచుచు నసృటిక_స్తంభము వద్దకు 'జేరుళొనెను, వెంటనే అనక రుడు గుజ్టముమై నుండిదిగి ఆగుజ్ఞమును దూరమున నొక చెట్టునకుగట్టి తనతోడివారలను చెట్లగుంపులోనుండి తన రాళశై చూచుచుండుడని చెప్పెను, అటుపిమ్మట అతడు _న్తంభమావద్దకు వచ్చిచూ చెను, అష్తుడక్క-డ నెన్వరును లేకండిరి, అనక్షరుడొకసారి యా న్తంభముచుట్టు ప్యదక్షణ గావించెను, అటుపిమ్మట తనగు జ్రముపై నెక్కీ- తన వారినందరిని తనతోరమృ్మని వ్రేలుతో సౌంజ్ఞ గావించెను, అట్లు నారా వెన్నెలలో కొంతదూరము బోవునరికి, ఎదురుగా నెవరో వచ్చుచున్నటుల వారిక దో చెను, అనతరుడదిజూచి తలీన నమూ హముతో నిట్లనెను, “ఒక వేళ వచ్చువాడతడేకావ చ్చును, మోరందరు మెల్ల మెల్లన గుజ్రములనుండిదిగి ఆచెట్ల మరుగున దడాగియుం౦ండుడు,. అనిపలిక్‌ తన వెంట సీర్వురినిగొని, దారిపుకషన చెట్టచాటున దాగుండియుండెను, కొంత సపటి కొకమనుష్యుడు వారిదద్దరినుందే ఫోన్సచుంగెను,

“అతడే అతవషే!! నడువుడు సందడిజేయకుండ సదు వుడు. ఇట్టని అనతకుడు తనతోడివారలతో అమనుష్యుని వెంటనంటిఫోవుచుండెను, కొంత సేపటికామనుష్వుడు, స్ఫటిక _న్తంభమువద్దకువచ్చి, క్షణముసేపా స్తంఛమునుజూచి భూమిపై బడి సాహ్టాంగనిమస్కా.ర ము 'జేయిచుండెను, అప్పుడన తీరు డాతనివదకువచి+ *“రణరాగా, అము, కృపుడునీవు చపూడు 'జేయకురిడ నూవెంట సు మును అని ళన, +

ఆ రణ రాగుడు_అజింక్యదుక్ష రత్సకుడగు రణరాగు జ్తే అయియ డెను, ఇంతకుపూర్వము అపరాత్తివేళ నతడిట్టు వచ్చుచుండుట్క, మాపాఠకులు ఒకటిరెండుసార్లు జదిపవ్‌యీ

అతడట్లు భూమికైబడి లేవకుండెను, అనతరుడు "రెండుమూడుసార్హు అతని లెమ్మని చె ప్పెను, కొని కదలక మెదలక అ ప్రేపడియుండెను, అదిజూచి అనశక్షగరుడు వాన్ని లేవి కూర్చుండ బెక్రైను. అయినప్పటికిని రణరాగుడు కదలకుండ ఫసవమువ'టె న శ్రేగూర్చుండియుండెను, అతనికన్నులు "'దెర చి యుండుటనుజూచి. యూమున్వురు దిగులు జెందిరి, అతడు రణరాగుడా కాడా యనునంశయము వారిదోచి మరల నోకసారి అతనిముఖమును పరీక్ష ంచిరి,

“బతకడు రణరాగుజేకాని నిదావస్థలోనుండెను. ఈ న్యవహారములన్ని యు నితడు స్వప్నములోనె జేయుచుండును, ఛూదుచుంటి శేమి ; ఏనిని ఎత్తుళొనుడు క

రం పవీఠ్రసవళ

రణరాగుడు నిద్రలోనుండను, నిద్రలోనే నడచుచుం 'జెను, ఆతని క నేకనంవతృరములనుండి, ఇళ్లు నిదలోనడచుట, మాట్లాడుట అలనాశ్రయుండెను, అనత్సరుసయా జ్ల్వ అయిన తోడనే ఒకడు వెంటనే రణరాగుని లేవనెతి తేనగు69 ముపె నిడుకొ నెను, ఎపుడై "త్ర గుజ్రము పరుగెత్తుచుండెన అప్పు ఢతడు మేలుకొని 'మొత్తుకొనసాగెను, కాని వానినెనరును లక్ష్య పెట్టక, తమ గుజ్ఞనులను సింహగువావై ఫునకు బోనిచ్చు మండీరి,

ఆనమయమున సింహుగుపహాలో దుర్దాతమణి ఉన్నత్త నుణి మదిరపానము "జేయుచు గూర్చుండి ముందు కేమిజేయ వలనో విచారణజేసిఫొనుచుండి, అనక్షరుడు రణరాగుని వారియెదుటకుగొనివచ్చి నిలిపినసతోడ నే వారికి మిక్కిలి సంతో పమ య్యెను. "

“ఈబలిమియొక్క_ అర్థమేమి ” అని వోపముతో రణరాగుడు వారిననెను, మజల “నన్ని క్క-డికి బలిమితోగొని వచ్చుటకు కారణమేమి ? నాస్వామియొక్క-_ భయము మోాే మా త)ము లేకండెనా ₹ అనెను,

“నోరుమూూయుమం, నీవెవ్వరియెదుట నిలబడియుం యుంటివో అది మరచియుంటివని దోచుచున్నది1!" అని అవఎక్షరుడాతసి భుజమును దట్టుచు పలి శెను,

“సీవిక్ర వెడలిపొమ్యు, ఈనాడు" నీవుజేసిన పని నేను మగువను"* కాని నీపోనింకా పనిగావలసియుండెను, ఇరువురి గుజ్ఞవుస్వారుల సిద్ధపరచియుంచుము, అపు నిరానందుని

ద్వితీయ భాగ ము రఫీ

సౌరంగముయొక్క_ తాళపు చేతులగుల్తిని ౧ కొని అంగణము లోని మొదటిద్వారమువద "మేము వచ్చువరకుండుమని చెప్పును. అని ఉన్న త్తతుణి అనవ్షరునితో ననెను,

అనత్సనుడు టై టకు 'వెడలిపోయినపిమ్మాట దుర్దాతమణి ర ణరాగుసిజూచి *రణరాగా కూర్చుండు మచ్చటగూర్చుం డుము, సిన్నిక్కడ చాలసేపు సంశయములో బడవైచి యుంచము, నీకు జెలిసియీయుంజెనుగదా, న త్యాశ/య సా రునియొక్క ఆ సుందరక న్య లలితప్యభ నాకఘుగావలసియున్న ది, ఆమె నాకులఖించుటకుగాను నిన్ను మధ్యఘ్టుని గా మేమెన్ను కొెంటిమ.. అనను,

“నన్ను మధ్యస్థునిగా ! మహరాజా సూేమను చుంటికో నాకుదెలియుట లేదు, నేనొకముద/మనుష్యుడను.”

*ఆఅదివూరకు చెలియును, ఇంకకొన్నిదిన ములలో ఆసుంద "'రాంగికీని మిాస్వామికినివిహావామొ గానున్నది, కాబటి నిన్ను చేజిక్సీ ౦చుకొంటిమి. నీవే మెనా జేసి లలితప్రాభనుమూత ము

అఏజముగా మోవమూటలు నాకు బోధపడుటలేదు, నావంటిహీనునితో నేమగునుోో

“అన్ని యుకాగలవు, 'చెప్పెదను వినుము, నేను లలిత ప్రభను వివాహవమూాడెదనసి నిశృయించుకొంటిని, నిశ్చయమే గాదు. ఒటుదిని యుంటిని, "నేనును నాతమ్ముడును గలసి 'రెండుసార్దు అమెనిక్క-డికిగొనివచ్చుట ప్యయత్నృముగా వించి యుంటిమి, కాసి మూాకసప్టము వృధాయయ్యును, కాబట్ట

1! పీరఠరధవళ

జ్రప్పుడు 'మేమొ॥కవిచారమును దల పెట్రియుంటేమి, అది పూర్ణ ముగా నెరవేరుటకు వలయుసాధనములన్నియు మౌవద్ద నున్నవి, నిన్నటిదినము నీవు న్యాయాసననముఎదుట నీవిచ్చిన సాక్షస్టములోను, మిస్వామిగారిచ్చిన సాక్షన్టమందున్ను ఏర ధవళుడు చంద సేనుని వాత్యగావించెనని నొక్కి-చెప్పీనమాట ఎంతమాతిము నత్యముగాదని, సిద్ధముచబేసి చూపించుటకు మావద్ద తగినసాధనమాండెను 10.

“అకెన్నటి!ి గాజూలదు 1 మేమన్నది అక్ష రాంశము నిజమైయుండెను, ఇప్పుడు నేను మోచేఫకి జిక్కి యుండుటచే, ఊరకనన్ను భయపెట్టుచుంటిరి,” అని కోపముతో రణరాగు- డ నెను,

అతనిఫోపమునుజూచి దున్రాతమణి మెల్లగ మౌాట్లా డుమ్ము నీవు చాలజాగతగల వాడవు, మాటకారి] యుంటివి, సీస్వామిని సీచేతిలో బెట్టుళొనియుంటిని కదంతయు మాకు 'డెలియును. కాని నీపిచ్చిచేపష్తలిక్కడ బనికిరావని తెలిసి కొమ్ము. ఏను, సిద్‌ సీయజనాని బలికి నసాతమ్యుము అబద్దమని "మేము సిద్ధము జేసి చూపించినయెడల నేమగును 1 ఏరధవళుడు నిర్టోమీయసి విడిపోవును, మజల న్యాయాధ్యముడు ఇక్కడి! రాగలడ్తు మజుల సనభజరుగగలదు, మజటియు చండవర్శ సన్హారుడు అతనివిశ్వానప్వాత్రుడగు దుర్షరతుకుడు అపరాధులసి సిద్దపడి వారికి భయంకరమగుశిక్ష కాగలదు, ప స్తుతము సత్యాశయునకు అఆశ్గయమిచ్చిసందులకు మిాస్వామిపై మఃతి);మండలికి కోపముండాను, ఇట్టుండ 'మేమోనసం౦గనిస

ద్వి తీయ ఫఘాగ ము ర్‌ జై టబెట్టిన చో, వారు మాచండవర్మను చిన్నచీమవలె నలపి వె చెదరు, తేలియునా ” అని పలికెను,

“మహరాజా నావంటినికలమనస్ఫుగల వృద్ధుని యెం దుల * కూరకభయ'పెట్టుచుంటిరి, నేను న్వష్నమందై నను మిమ్ముల నోప్పింపలేదు. నావల్ల నేమెన అపరాధముండిన శ్తమించగలరు, మారు నన్నిక్క-డికి బలిమికి తీసికొనివచ్చితి రని నేనెవ్వరితో చెప్పను”. ఇట్టనుచు రణరాగుడు గడగడ వణకుచుండెను,

“పద్మ ఊరక నిక్క-డ వీనితోమాట్లాడుచు కాలమును బోగొాట్టుటకంకు మనమన్నది పనికి పత్య్షముగా నమ్మిక గలిగంచినవో, వెంటనే ఏనినోరు మూతవడిపోవునుోో అసి ఉన్న _తమణియ నెను,

క౯ళాన్సు అ 'చేమంచిది, పద, లెము రణ రాగా లెమ్ము | ఇట్లసి దు ర్దాతమణి ర ణఅరాగుని చేయిని బట్టి బజయటకులాగుకొని ఫోయెను, అంగణములోని ప్రథమద్వారమువద్ద నిరానందుడు వీరన్నటుల గాచుకొని యుండెను, లఅతనిజూచి దుర్హాతమణి *సిరానందా దీప మిక్క_డ దెమ్ము” అనిపల్కెను,

సిరానందుడు శ్షణమూరకుండి, భయకంవిత స్వర ముతో “స్వామి ! నావల్గనొక గొప్పయపరాధము జరిగి యుంటజెను. నేను_నేను అఆకై దీని అక్కడినుండిదీసి "పేళే కి/0దిసారంగములోనుంచితిని, అనిపలిశెను,

“ఇంటేనా! అటులైన నేమయ్యెను, దీమాత్యము సుర వ్మీలేముగా నున్న జాలునుోలో అసి యున్న త్తమణి బజలిెెను,

రి వీఠరధవళ

“సాను, సురశ్చితముగా నుండెను, కాని అతని సల మున నింఠొకశై దీనుంచియుంటిని.ో శ

“ఇంకొక శె దీయెవరు ? 'చెప్ప్తుచెప్ప్తుము, నిరానందా భయపడకుము.”

“మహారాజా ఇదంతయు నాయొక[ దోషమే. మోరా నాడు వృద్ధవనచరిని గొనివచ్చి యుంటికిగదడా 1 అది

మ్‌ దేమయ్యెను $ 'దాసిమాట నాకుజ్తాపక ము లేదు,”

“అదొకనాడు నన్ను మోసగిందుటకు పన్నాగము బన్నెను, అందుకై విరాయాజ్ఞ నులేకఘుండ 'నేనాసొౌారంగములో బంధించితిని.

“బం లేకదా ! మంచిపని జేసితివి,”

సిరానందుడు దిపమును ముందుకుజూపెను, ఇప్పు డాతని హృదయములో భయముదీరిపోయెను, అతడు ముం దుకు నడచుచుండెను, అతనివెనుక రణరాగుడు ఉన్న త్తమణి వరునగా నడచుచు బోవుచుండిరి అప్పుడు రణరాగుని హృద యమా సీరగుచుండెను, ఇక్కడినుండి పొొణములతో ెట బడనని అనుకొనుచుండెను,

“దిపము నిక్క-డ దెమ్ములోఅని యున్న త్రమణ దక్ష వేతిలో దీపమునుబట్టుకొని, "'దెండవవేత రణరాగుని గటిగా బట్టుకొని సౌరంగములోని గు_ప్తద్వారమువరకువచ్చి, తన వదనున్న “తాళము చెవతో జ్యారమునుదెజుచి “చూడుము ఈ మాయుక్క_-సాధనములుోఅసని దీపమును ముందుకుంచి వృద్ధవనచరినిచూ ఫను, దానిని జూచినతోడ నే రణరాగుడు భయపడి ఒళ అడుగు వెనుకకువై చెను,

[లి ద్వి నీయ భాగము 07

“నీివాముసలిచానిని గుర్తింతువా భొలఅసి ఉన్న త్రమణి వివారించిను, లీదసి రణరాగుడు తలనూపెను,

క నేష్పు వాడు నన్నుగు _ర్రించడు. "కాని ఈచండాలుని "నేను మంచిగా గు రింతునులోఅని వృద్దురాల నెను,

“గు ర్రించవుగడా వోసిమ్ము. అప్పుడు వ్యర్థముగా 'కాలముగడువు టుఛితముగాదుో అనియున్మ తమణియింకొక మూలనున్న ఇనుపపంజరముకడకు రణరాగుని దీసిళెని పోయెను, ఆపంజరమందలి చ్వారముశడ నొక దుర్న్వ్వ్యవశై ద్‌ నిలబడియుం౦ఢెను, అతడు. ఏీ8నిజాచినలోడ నే “ఎవరు! రణ రాగా నీవు వచ్చితివా ! రమ్ము, రమ్ము నన్నిక్క.-డినుండి దవ్చింపును” అని గట్టిగా నజచెను,

“అనే ఈతడిక్కడనుండెను*” అని కైదీవైఫు దృషీ నిలిపి రణ రాను డాశ్చర్య ముత న నెను, అతసతల గ్‌స్బాన తిరుగజూొ చ్పెను, వెంట నేమార్భవచ్చి ఉన ( _త్రమణి పాద ములక్‌డ బడిపోయను,

ఉ_త్తరరాత్రి నమయమున సింహగుహనుండి ఇర్వురు గుజ్తపఫుస్వారులు బై టబడిరి. అందులో నొకడు అనకళ్లరుడు, రెండవవాడు రణరాగుడై యుండెను, ఇరువురు తమ గుజ్తము లను వాయువేగముగా పరుగెత్రించుచు కొంతసేపటికి వారు అరణ్యమును దాటివచ్చిర, అప్పుడు అనత్సరుడు రణరాగునితో నిట్రనెను, “ఇచ్చోట నే. అనాడు మాకును ఏరధవ ళునకును కలహవమయ్యెను, ఆయననెంబడినున్న నవారు లిరువురిలో నొకనిని నేజంపీయుంటిన్తి రెండవవానిసి మౌ స్నే హీతులుజంపి

నీ వఏీఠరధవళ యుండిరి, అఆనమయమున్క ఇప్పుడు. దుక్ష్తమందు కై దిగానున్న వీరధవళుడు మహోశె"ర్యమున మాయజవమానితో బోరుచు మూ చేతినుండి తప్పించుకొని పారిపోయను,*”” ఫొంతదూరము బోయినవిదప “ మేమి ెట్లగుంపులో అయిర్వుకి శవములను బారవై చిలతిమిో అనినుడివెను,

రణరాగు దేమియు మూరుబలుకకుండెను, అనక్షరుసి మాటలను చప్వుడుగాకుండ విసి తనలో విచార పడ జి "చ్చెను, కొంతసేపటికి వారు అజింక్యదుర్ష మువద్దకువచ్చిరి అప్పుడ నక్ష రుడు తనగుజ్రమునాప్‌ “చాలు నిన్ను దుర్గము పర్యంతము సుర శి తముగా గొనివచ్చితిసి, ఇశ నెను వెనుకకు మరలిపోయె దను, కాని మజల నీఫొకసారి జ్ఞాపకము జేయుచుంటినిగదా, దుర్గములోనికిబోయిన వెంట నే మాయజమాసి జెన్నిన కార్య మునకు బూనుకొనుము, పొమ్ము.”

బట్టని అనక్షరుడు తనగుజ్తమును వెనుకకు మలిపెను, రణరాొగుడు దుగ్షములోసికి బోయెను,

న్‌ రో

చండవర్మ్శ్మయొక్క- కోరిక సిద్ధిం చెను, ఫర్రధవ సి న్యాయాధ్య ముడు దోషమీయనసి నిర్ణయించి నికు నొనగను, ఇప్పు డాతనికి వీరధవళుని యొక్క. భీతియీమ్యాతము ₹కుండెను. కాని పాఠకులారా! ముందుకేనుయ్యెనో అది మనము

పా౦తఃకాలసమయ ము నహ్యనకిరణములతో సూర్య నారాయణుడు ఉదయాచలముపై విరాజమానుడై యుం డెను, ఇంతవరకు అజింక్యదుర్లములోని జనులెల్లరు నిద్రనుండి "మెల కున జెంది ఉత్సాహభరితులై తమతమపనులను జూచుకొను చుండిరి, ఇటువంటి రమణయమగు నమయమున చండవర్శ తన శయ్యనుండి లే చెను ఆయనకురాతి నిద్దుర పటకుండ వచ్చును అని యాతని అరక్ర్తన్యెతములవల్ల 'డెలియవచ్చు చుండెను, నేటికి బాల దినములనుండిఆయనకు సుఖముగాసి ని[దగాని లేదు, నేడు బాలగడబడదినము, ఏఠరధవళునకు నేడే యురితీయ బడు దినమయ్యుండెను,

చండవర్శ ఉ తృాహళూన్యహృదయముతో తొందర తొందరగా నఫామవాలులోనికి బో యను. అక్క_ఢ (పాంలాధథి కారి. గూర్ముండియుండెను, చండవర్మన ర్భాగును జూచిన తోఢ నే అతడు లేచి నిలబడి ప?ణామ మొనరించెను, చండ వర్శ అనాటి కార్యక్రమమెంతవర కయ్యుండెనని ఏచారించిన తోడనే అతడు “అన్ని యర్పాటులు 'జేయించియు౦టిని,

100 విరఫఘవళ

తమదుర మా యెదుటనున్న భవ్యపటాంగణమున న్యాయా ధ్యశుడు జెప్పినటుల పదిపురుషముల ఎత్తుగల నొకన్మంభ మును. పాతించితిని, భోజన ముజేసిఫొనినతోడ నే ధర్మాధ్యముని బిలచుకొనివచ్చుటకై బోవువాడను” అనిపలికెను,.

“నాకగూడ మిోావెంట రావలెనని యున్నది, కాని నేడు నా దేహము సరిగాళేదు” అని చండవర్శ నుడి వెను,

ఇంతలో బిజ్ఞలుడు అక్క_డికవచ్చి చండవర్శ చెవిలో "నేమియో చెప్పెను,

“నమో | నాన్ఫద్ధవిశ్వాస సేవకుడ గుర ణరాగుడుఅకస్నా తుగా జబ్బుపడెనా $ అని చండవర్శ అశ్చర్యము తోనని “ఫొమ్ము. నేనిప్పుడే వచ్చెదనసి వానితో జెప్పుము” అని

చండవర్శకామాట జెప్పి బిజ్జలుడు ముజబుల రణరాగుని గదిలోనికి వెళ్ళి ళు హూ-రాజుగారింతలో నే యిటువ చ్చెదమనిరి, ఇంకా నేమైన పసియున్న వోదెల్పు” మనెను,

“*జ్తంశేమియు. పనిలేదు, నీవిక వెళ్ళిపొమ్ము, వెళ్ళి పొమ్మ్బా, నాకీనాడు మంచిగా దోచుచుండుట లేదు.” అని యేదోగాబరాపడినట్లు రణరాగుడ నెను,

అతనితినిగని పెట్టి బిజ్జలు నకు నంశయము గలి7ను, ఈమునలి వానికి తనస్వామిత నేమోరహస్యముగా మాట్లాడ నలసియున్నటుల దోచుచుండెన్కు అని తనలోననుళొ నెను, ఒక వేళ అది ఏరధవళునివిషయమే అయియుండనచ్చును, అని యతనికించుక అఆశగలిగ్మి ఇప్పుదేమిజేయవ లెశని విచా

ద్వి తీయ భాగము 101 రించుకొని *అయిలే పోవుచున్నాను” అని రణరాగనిక!ి జెప్పి ద్వారమువై ఫునకు దిరిగను, కాని ద్యారమునుండీ "వెలుపలకు రాక మెల్లన వెనుకకుదిరిగి చూచి క్రిందగూర్నుుం డెను, అట్లుగూర్చుుండి మెల్ల మెల్దన "దేకచుబోయి రణ 'రాగుడు పడుకొనియున్న మంచమాకి/౦ద దాగుండియుంచెను, 14. మంచముందసుండివినిననృత్తాంతము

బిజ్ఞలుడు దుగ్షరక్షకుని శయ్యకి/0ద దాగుండియుం డెను, నేడు నేనేమెన మహ_త్తరముగలమాటను ఏనగలనని అను కొనుచుండెను,. ఒకవేళ నాశేదైన మహత్వ్యముగలమాట వఏెవినిబడిన నేనేమిబేయనగును అనియిట్లు విచారము 'జేసళొనుచుండెను, ఏకధవళుని నిగోపి.త్వము సిద్ధము జేసి చూవించునటు లేరైననంగతి వినబడిన నాయొక్క-నిత్‌ నేమగును, అని ఇట్లనుకొనుచున్నంతలో తనయజవమాని జ్ఞాపక మునకువ చ్చెను, న త్యాశయసర్గారుడు విళఠధవశుని తుదిసారి జూచిపోనుటకు నేడురాగలడు, అనాయానముగా నాకు వాగినహాయము లభించగలదు, అని తోచినతోడనే

109 వఏీరధవళ అతనిశంతో ధ్ర ర్యముగలిగెను, అతడు తన దేహమును దగ్గరకు ముడచుళొని శయ్యక్రింద గూర్చుండియుండెను, ఇంతలో చండవర్శ లోనికివ చ్చెను,

“రణ రాగా, సీష్టితి ఎందుకయ్యును ₹ అతనినైవు జూచుచు చండ వర్మ దిగులుపడి ఏవాగరిం చెను,

“మొదట మోారాద్యారముదిక్కు జూడుడు. అది చక్కగా మూసియున్న దాలేదా” అసి అత్యంత శ్‌ ణన్వర ముతో రణరాగుడ నెను, శ

చండవర్శ్మ ద్యారమువద్దకు బోయిచూ చెను, తానే లోపలికివచ్చునప్పుడు ద్వారముమూసివ చ్చెను, అటు ర 'రాగుడు ద్వారమును జూచిరమ్మనుటలో, వదోరహన్యమగు నంగతి యుండవచ్చునని అనుకొని ద్వారము వద్దకుబోయి గొ గ్ళెమునుబెటి, తొందరపాటుతోవచ్చి యిట్ల నెను, ౯చెప్పుము, యిప్పుడుద్వారము మంచిగా మూసివచ్చితిని, చెప్పుము. నీతిలో నిస్టు మార్ప్చుజెందుటకు కారణమేమి? ఏమ య్యును | నన్నిట్టుతా 'ందర గా సనెందుకువీలిపించితివి *”

“మనపైని భయంకరమగు నంకటము వచ్చిపడ నుండెను

“నంకటములుో చండవర గ్ర దిసగులుపడి వివారింప జొచ్చెను, “ఎక్కడినంకటములు 1 నసీవేవిషయమె జెప్పు చుంటివి + అదేమో తొందరగా జెప్పరాదాో

“విరధవళునివిషయ మె చెప్పుచుంటిని, అతసి_ో

చ్‌ “ జ

ద్వితీయ ఫభెౌగ ము 109

“ప్ప ధవభుడు మజల పీరధవళుడుోో ఏరధవళుని పేరు విన్నంతలో చండవర్శ భయభీతుడై. భ్రమిష్ణునివలె నను మండెను, “ఇంకను _వీఠరధవలుడుంజెనా + ఇక ఏకధవ ళుని 'దేమున్నది ర

౯అదివాల విలతమ్షణమెననంగతి, మహారాజూ! నేను_ "నేను_నిద్యలో నడ చుచుండువాడను.”

“వ్వా సీదంిలోనడచువాడవు ! అటులైన నిజముగా ఆగు _ప్పవిషయమా సివల్ల వెల్లడ య్యెునా స్‌

౯ లేదు నావల్ల నశ్షుమియుగా లేదు, ఇది నేనునిజముగా 'జెప్పుచుంటిని, నేటిక నేకసంవత్సరమాలనుండి నాకు నిదలో నడచిపోవుటకు అలవాటుపడియుండెను, ఎన్ని యోసాక్తు "నేను స్వప్నములో అరణ్యమందు దిరిగివచ్చియుంటిని, అప్పుడ ప్వుడా సిబిడార మున మెలకువ జెంది భయపడికూడ మరలివచ్చు చుందును, ఎప్పుడైన ఆ నృటిక్‌ స్తంభమువద్ద_”

“-వెలిసికొంటిని, తెలిసిషొంటిన అని వెంటనే చండ వర్మ అనెను,

“ఎప్పుడేని మన చేవాలయ ములోకీ_

“వాలు” చండవర్శ బిగ్గరగానరచి పల్కెను, ళ్‌రణ శాగా నీవీప్పుడు నాకు అన్నిమ్తునిగా దోచుచుంటివి, 'నేటికిన్ని నంవత్పరములనుండి నీవీదుర్లమునందుండి అనేకసార్లు భయా నకమగు దృశ్యమాలు, భయానకమగు ధ్వనులవినియుండి వట్టి ప్యసంగము వచ్చినవుడు నన్ను మోసగింతువా 72

“వేద, లేదు మహరాజా [”

104 పీరధవళ

“అటులైన నేమిశంకటములు నానుంజెను ₹ో అని చండవర్శ రోపముతో విచారించెను,

“లక్ష్థమాంచివిన్న చో అన్నియుజెప్పెదను, నిన్నటి రాతి) అటులే నేను నిణ్శావస్థలో దిరుగుచుంటిని_మవహా రాజూ! నాయీ చెడ్డఅలవాటును పోగొట్టుకొనవ లెసని చాలపయ త్నము జేసితిని, ఎన్నోసాద్త నాయీగదికి ఆళమువేసితిని, అందువల నాీగదినుండి బయటకు బోవుటకు వలుగాకుండు ననుకొంటిని, అయినప్పటికిని నేను నిదులోకూడ ఆ తాళ మునుదీసి బయటకుబోయి నచ్చుచుందును.”

“వాలు అటుపిమ్మాట "నేమయ్యునో "'తెలుములో అత్యంతకోపముతో చండవర విదారించెను.

“భమించు మహరాజూ! 'నేసేపనికిరానిఅలవాటును వీడచిపెట్రవలెనని ప్రయత్నించిననంగతిని జెప్ప చుంటిని”

“వాలు రాలఅని చెప్పుచుంటినిగచా ! ముంచదానంగ "తేమో త్వరగాబెల్చుము” అని తనపాదమును భూమిపై జరచుచు చండవర్శ బలిాను,

“చెప్పెదను మహరాజా! నిన్నటిరాతి) నేను నిదలో దిరుగుచునుంకగా ఆ సృటిక_న్తంభమువద్దకు జోయియుంటిని, అక్క-_డ నేను మెలకువజెందితిన, నావద్దనప్పుడు కొందరు మనుష్యులుండిరి, వారందరివద్ద క స్ర్రృాములుండెను, వారునన్ను ఒబలిమిసనిలీవనె తి గుజ్తముదై నిడుఖొని సింహ/నసహలోనికి గొని పోయిరి.

కశ ద్వి రీయఖాోగము 05

“'ర్చింవూగుహూలోనికి గొనిపోయిరా ! ఎ౦దులక్తు అక్క-డికటు గొనిహోవుటకు కారణమేమి $”

'“వైప్పెదను మహరాజా, అంత పెద్దనంగతిని నాకొక్క నారిగా నెట్లు ఇప్పనగును, అక్క డిక్‌ బోయినపిమృట, మొన్న మున దుర్షమున జరిగిన న్యాయనసభ యొక్క. నంగతినంతయు "మొదటినుండి తుదివరకు వారికి బెలిసియుండెనని నాకు బెలిసి ఫోయెను, నేనిచి సన వాచూ్స్నూలమున్ను మోగిచ్చిన నాజరా ల మంయొక్క్‌, స్యతిశ బ్రము వారికి దెలిసియుంచెను. మనమన్న దంతయు. నబద్దమని సిద్ధము జేసి చూపించుటకు వారినద్ద తగిన సాధనములుండెను, ఏరధవమిడు ని “మీయని అయిరువురన్న దమ్ములు సిద్ధమా బేసి చూశేంచగలరు, అదిగాక మన యిర్వురి యోధులను పఏరధవళుడ్రు జంపియుంజెనని మిరు వచించి యుంటిరి. అడి యెంతహాూాత్సము సిజముగాదసి్‌ నాకు సజముగా 'దెలీసిపో యెను, ఎందుకన్య నిన్నటిరాత్రి అక్కడినుండి తిరిగి వచు్శచుండ ఆయరణ్గమున వొకరు జచిాిన సలమును మంటె వారిసె చంపిన మేనుమ్యుసగూడ చన వ్రల్యేక్షమాగా. జూచియుంటిని, ఇంకను వారివద్ద నేమిసాధనములుంచెనో 'తెల్పదను వినుడు,” ఇట్లస్‌ చండ నర్న్మ వెవిలో తాను సింహా గుహలోని సౌారంగమున తానుజూచిన నంగఫినంతయు వచఛిం చెను, అవృత్ర్తాంతమును వినుచున్నప్పుడు చండవర్శ ఉలి! పడు-చుండెను, అతని ముఖము కళౌాహీనమయ్యైను,

'““ఇది మాత్రము చాలభయంకరమెనది రణరాగా! నీ విదంతయు న్వప్నములో జూచియుంటివని నాకుదోచుచుం

క్షే00 పీరధవళ

ీ6-బ్రేద్సు వముహూరాజూ ! ర్తి నిజమైస నంగతి, నేను ఒట్టో దిని చెప్పుచుంటిని.ో

కొంచెము సేపూరకు డి చండవర్శళట్ల నెను, “మటి యావృద్ధ స్రీ ఎవరు ౪

“అదియెవరో నాకు దెలియదు, కాని నన్నుమాత్య) మది గు ర్రించును, ఆనాడు అకల్పితవర్హముపడుచుండ నేని న్లై సిదలో అన్ఫటిక _నస్తంభమువద్దకు బోయియుంటిని, అక్క_డది నన్ను జూచి నాచెవిలో నాపేరుజెప్పెను, అబ్బా |! ఆనాడు నేను చచ్చిపోవువాడ నే కాని యట్లో బ్రతికి బై టబడితినో

“గ్టాన్సు అ ేఅచే, అప్పుడునాకు జ్ఞాపక మువచ్చెను, 'నేనావృద్ధవనచరిని "రెండుసార్లు జూచియుంటిని, నేసేదుక్షమా లోనికి వచ్చునప్పుడు దానివల్లనే నాగుజ్ఞము బెదరి నన్ను క్రిందబడ-వై చెను, మకొకసారి వీరధవళుడు లలితపాభను విడి పించెనని చెప్పుటక్షైవచ్చినవుడు జూచియుంటిని, దాని వర్తన మునుబట్టి చూడ దానికి నాపై కోపము యున్నట్లుగా దోచుచున్నది, సే అటుపిమ్మట.

“దు గ్రాతమణి లలిత్యపభను వివాహమాడవలయునసి పంతము బట్టియుండెను,”

“అనగా |! ఇన్ని ప్రయత్నములు జీసికూడ లలితపభ”

“వాకు పాప్తముగాదు, ఇంలేగాదు ఆమెను వారి కిప్పించుటకుగాను భారము నీపై ననే యుండెను”

““నేనివన్ని వినకుండినయెడల 1 ”

ద్వి రీయ భాగ ము 107

“సివట్టువినకున్న వో, వారిర్వురన్నదమ్మూలు నీవిరుద్ధ ముగా నిలచి మొన్ననీవు న్యాయనభలోనిచ్చిన సాక్ష్యమ బద్ధ మని సిద్దముబేసి చూకీించగలరు, తమవద్దనున్న సాత్యములను ముందుకుగొనివ చ్చెదరు,. మనలను అవమానపర చెదరు. నేను అక్కడినుండి వచ్చునప్పుడు వారు నాకిట్లు నిక్కచ్చిగా జెప్సీయుండిరి. వమన “నీవిక్కడినుండి పోయినతొడనే మిోస్యామికిట్లు చెప్పుము. సూర్యా నమయమగువరకు లలిత పిభ మికు భార్యకాగలదని తనన్నహ స్తముతొ ప్రతిజ్ఞా పతములిఖంచి మాకంద జేయుమనుము, బేకుండిన_ో

“ఈమాట నేనెట్టుఒప్పుళొననగును* అన్నివైవుల నుండి నిరాశ చెందిన చండవర్శ ఖిన్న వదనుడై అనెను, “అదేమి. నాఅధికారములోనిదసి నేను ప్రతిజ్ఞాపత్రము

“వారావిషయమై విచారము 'జేసియుండవచ్చునని దోచుచున్నది. మీరు. నేడు పతిజ్ఞాపత్య) ము వా/సియిచ్చి, నేటినుండి యిరువదియొక్క.. దినమునాటికి లలితప్రుభను వారి స్వాధనము 'జేయవ లెననిగూడ జెప్పియుండిరి. అట్లు లలిత పభ వారి స్వాధీనమైనతొడనే నీపతిజ్ఞాపత్శము. నీకిచ్చి “వేయుదురు, అటుపిమ్మట లలితప్రభ యెమైనను మాపై జ్‌ క్ట ముండదనికూడ జెప్పియుండికి”

ని రాశామనస్కు-జై చాలసేపటివరకు విచార మొనర్చి చండవర్శ్మ “రణరాగా మనము వారిమాూటను ఒప్పుకొనకుం డిన నేవుుగున్తోో లేక వార న్నటుల పతిజ్ఞాప్యతము వ్యా/సి యిచ్చిన ీముగునో నీవు వచించియ్‌ యుంటివిో

“విరధవళుని "దేహంచతళిక్షకు కారణుండగు వానిని సర్వనాశ న మొనరింతురులో

“అనగా నేటిమధ్యరాతి వీఠధవకుడొక్క_ డేచావక, వాసితోబాటు సింహగుహలోని శై దీగూడ చావగలడు, అంలేనా ?”

“రాను మహారాజా 1” అ్తంచుక సేపూరకుండి మరల ర ణరాగుడిట్ల నెను, ఈనమయమున దున్లకికమునుండి తప్పించు కొనుటకుగాను స్వార్ధ త్యాగ మొనర్చుట మిక్కీ-లిఅవ శ్యము

“అదిగూడ నిజమే, కాని.”

'“చేయున బేమిలేదు, మనమింతవరశటుల పినంగాను సౌారముగ మెధలియుంటి మో అటులే యిషుడుగూడ మెదల వలయును

“రణరాగ్యా నీవన్నదంతయు నొప్పుకొంటినికాని ఇంత శఎమపడిన దానిఫలము నితరుల కప్పగించవలసివ చ్చెనుగడా యని నామనస్సుకు చెడ్డగా దోచుచుంజెను,. చూడు మా దుష్టుల "ఇటువంటి లాభము గలుగనుంజెనో ! ఉండసి మ్నుః కాని కప్పుడు సింహగుహూలోనిశవరిని పంపించవ లెను 1! అటు వంటి విశ్వానప్యాతుడెవడు ? నీవుమూత) మోీనాడు అలసి పోయినట్టు దోచుచుంటివిో

“నాకుమూాత్య్ర మిక్క-డినుండి “లేచుట నకి జాల కున్న ది,”

“అటులె న ప్రతిజ్ఞాపత్రమును నావద్దనుండి క్రీస్పస్ణాని పోవుటకు వా క్నెర్తెేన యర్చాటు జేసియుండనచ్చును, వారిద్ల

రన్న దమ్ములు పభమ(3ెణిలోని జంతుక వృ ల్రిగలవారు ! (పతిజ్ఞాపత్శమా వాాసియివ్వగల నని వారికీ నమ్మిక యైయుండ ఈర్హైర్న్సు మోరన్నటుల వారు మిక్కిలి యు_క్రిపరులు, వారి అనక్లరుడను నొక వి శ్య్వానసేవకుడు, సూర్యుడన్మమిం చుట కొకగంట ముందుగానె యిక్కడికి వచ్చిచేరునుగలో చండవర శ్రనప్రొారుడు. రణ రాగునిగదినుండి పడల వోయినతోడనే, బిజ్బలుడు తొనుడాగియున్న వోటునుండి మెల్లగా బజయటబడెను, తాను వనుకొన్నవ్యృ త్తాంతము వల్ల అతసిమనన్చులో నానావిధముల పిభారములు జుట్టు చుండెను, ఆనందము, ఆప, భీతి ఈమూడు నాతనివెంటదవి లెను, వీరఠరధవ భుడ్తు నివోమియని విన్న ంతమాత్రమున అశనియానండమునకు మేర లేకుంగను, నేడు మధ్య్వరాత్రిగాముందే వదైనజేయ జాలకుండిన పీరధవఘేడు దక్కాడని భఛభయముచెందుదచుండెను, ఇప్పుడు ముందుశేనుజేయవలెనో అతనికి దోచకుండెను,

అతడు చాలసేపు తనలోవిచారము 'జేసీికొనుచుండెను, తాను విన్నదంతయు ప్యాాంతాధికారికి యెరుకజేయవలెనని అను ఫొ నెను, కాని అతడు చండవర్శయొక్క_. ఆదరణకుపాతడై యుండుటచే తనమాట విశ్వసించడని అతనికీదో చెను,

న త్యాశ్యయన రారునకు "దెల్పుదమనిన ఆయన (పస్తుతీ మక్క-డ లేకుండెను, ఉండినయెడల బిజ్ఞలుడు వెంటనే అసంగతి వారికెరుక జేసియుండును, అ భేద్యదుర్షమునకుబోయి ఈమాట న త్యాశయమహారాజుకు 'దెల్బవలెనని యొంచెను, కాని తనమాట నమ్మునో నమ్మడొయని అనుమౌానించెను, ఇక నేనేమిబేయనవ లెను ?

ఈ ప్రకారమాగ బిజ్జ్ఞలునిమనస్సు చలింప మొదలిడెను, అతనికద్రియు దోచకుండెను, ఎన్నివిచారములు 'జేసినను ఒకటికూడ స్పరపడకుండెను |! తనకు సురైవయోగమున విన బడినసంగతిని యెట్టుపయోగ పరచవలయునని మదిలో కొట్టు హొనుచుండెను, తాను “'ఏన్న దానినిబట్టి చండవర్శ ఎంతటి సీచమగుమనుష్యుడ్‌ో అతనికి 'దెలిసివచ్చెను, తనచేతిలో అధికారముండిన యెడల అ దేరాతి/ వీరధవళునిస్టలమున చండ వర్మను నిల బెట్టుదునని అనుఖొ సెను. చండవర టె ఆతని కించటి తిరస్కారభావ ముదృవించియుండెను,

చాలసేపటివరకు విచారము 'జేసినవిమ్మట విజ్ఞలునకు మృద్ధ్దుడగు చారణుడు జ్ఞ వకివ చ్చెను. వీరధవళునివిషయ మె అతసిమనస్సున సానుభూతి వానముజేయుచుంజెను, పీకధవ ముక్త నిగ ్మీయసి అయనకు బెలిసియుంచెను, రణరాసని

ద్వి రీయభాగము 111 పీషయ మె అఆయనమనన్ను విరుద్ధముగానుంచను, అని తలవోసి వెంటనే బిజ్ఞలుడు వారణుని "వెదకుటనైై బయలు దెరను,

నృద్ధచారణునకు సుమారు అరువది మయైదునంవత్సర ముల వయస్సుండెను ఆయన గానవిద్యలో పఏణుడు, సొర౦గిని వాయించుటలో నద్వితీయుడు, వినువారిసి తలీనము "బేసి విడచును,

““బజలుడాయనకొరకు దుర్ణములోనంతట వెద3ను, కాసి వారణుడు దుర్షములో లేడు. బహుసా నరనారాయణ మందిరములో నుండవచ్చునసి జ్రాపకమువచ్చెను, బిజ్ఞలు డక్క-డికివచ్చి. చూచినత్‌ డనే చారణుడక్క_డ “నేనో ఆలాపవీంచు చుండుటజూచి అతనివద్దికబోయి విజ్ఞలుడామవాత్వ ముగల సంగతినంతయు విన్నపించెను, తనస్వామియొక్క- సీచకృత్యము వినినంతలో యాతనిమనస్సు *మిదోచెనో అదివర్హించు టకునలవిగాకుండెను, బిజ్ఞలుడు దెల్న నదంత యునువిని 'దేన్చనివైపుదిరిి “హే నర్వసావ్షి పరమేశ్వరా ! నీక_ర్షృత్వ మగాధమైనది. అది మావంటిమూనవులకు "డెలియునదికాను, ఏరధవళుడు సిరోమియగుటచే అతడు తప్పకవిడిపోవును, కాని అతనిపరీశ్షీ ంచుటకు నీహేతువేమో 'చెలియకుండెను.

“అదియంతయు న లేకాని మనమివుడేమి జేయుదము?”* అసి బీజ్రలుడు -వేగిరపాటుతో విచారింఐను,

“న త్యాశయ నన్హారుడు దుర్షములోసి "వెప్పుడు రాగలదు 1

[119 విర్రధవళ

“ఎప్పుడు రాగలవో నిశ్చయముగా జెప్పలేను, సా యంతేమువరకు రాగఢని నాకు దోచుచున్నది,”

ఇప్పుడు మధ్యాహ్నము గాన చ్చెను, ఆ ఫద్యదుగ్ష మిక్క_డికి బాలదూరముండెను, మనమక్క_డికీ కాలినడకతో బోవదలచిన సొాయం[తమువర కక్క-_డికి జేరగలము, ఒకవేళ మన మక్క_డికి జేరకముంటే స త్యాశ్గయ మహారాజుగారు వేరుతో9వను ఇక్క_డికివచ్చుటకు బయలు దేశనయెడల్మ మన పయానమంతయు _ వ్యర్హమగును.. ఒకవేళ మనముబోవు (తోవలో నెదురైన్మ వారి కీసంగతిని జెప్పిన మనమాటను విశ్వసించునొ లేదో, కావున ఈవిధమున కాలమును వ్యర్థ మా సేయుటకంక మనమే. యదైన 'బేయవలయును,””

“నాకుగూడ నళ్లు దోచుచున్నది, కాని నీవివార మెట్టుండెనో చెప్పుము.”

““నావిచారమా ! నావిదారమేమున్నది, ఏరధవళుడు నిర్టోపి.కాబట్టి అతడు వికుదలై తీరవలెను, నేనిప్పుడు వృద్ధు డనై యున్నప్పటికిని ఏఠధవళునివంటి సావహానపురునుని వీడిపించుకొరకు అగ్నిలో దూకుమన్నను దూశదను.

“వమజీనేనో ! నేనుమాత్రము వెనుకంజ వేయుదునా [౫ అని బిజ్జలుడ నెను,

తణముసేవు విజారమొనర్చి చారణుడు 'లేచినిలబడి బిజ్ఞలునితో నిట్ల నెను, “బిజ్ఞలా నీవిప్పువపోయి దుర్గముయొక్క_ దశ్షి ణద్య్యార ముపద్ద నా రాకఠకశదురుచూచుండుము.” ఇృట్లని వారణు డక్కా-డినుండివెడలి చక్కగా యింటికినచ్చి తేన

1$ ద్వి తీయ భాగము శై ఓ పెక్షైను 'జరచి ఒకనీసాను కొన్నివస్త్రములను మూటగట్టు ఫ్‌ని బై టబజెను, అటుపిమ్మట శ న్ర్రాగారమునకువచ్చి ఓక్‌ పొడుగాటి తాడును "రెండు చిన్న కత్తులను దీసికొని మరల తనయింటికివ చ్చెను, అట్టువచ్చి అవ స్తువు లన్నియు నొక్క చోటగట్టి తన కిష్టమగు సారంగియను వాద్యమును చేకనొసి గవారణుడు బై టపళెను, బెజ్ఞలు డాతని రాక శదుకు చూచుచు? "జను, అతనిజూచినతొడనే కవారణుడు 'తానుసొని వచ్చిన వస్తువుల నాతనీ ఎదుటనునిచి “బిజలా! నీదు స్తులను దీసి ఏటిని ధరించుళొమ్ము. ఈసీసాలోని రంగును సీముఖమునకును చెతులకును బూసివొమ్ము” ఆనిపలిశెను,

ఆ యిరువ్రుకు తమబజబట్టలను మార్ముకొని ముఖమునకు రంగును జూసీక్‌నిరి, తమజఒంటివై నున్న వన్ర్రములనుమూట గటి ఎవరికిని అగుపడకుండ నొక చెట్టుళొమ్ముకు గట్టియుంచిరి,

రణ రాగుచ్నేతోవన సింహూగువా సౌరంగమానుండి బై టబడెనో అద్యేతోవన మవమును బోవుటకు ప్రయత్నము 'జేయుదము, ఒక పళ అతోచన మనకు జక్కాకుండి చో నిర ' యముగా కృంపూగుహూయొక్క పృ) వేశ ద్వార ము శంక నే లోపల బ్రీవేశింతము, నావప్ప సీసారంగియుండ మన ేమా (తము అటంకము గలుగదు, ఇక నేను జెప్పునది ల్మక్షిమం దుంచుఫొనుము, మన నెవ్వ ₹ని పభారించిన నేను సీపీ కాము హుడననియుు మనము కేరళ దేశవాసులమనియు, మావృత్తి భిముకన్చ త్రియని చెప్పవలెను, ఇదో యీవాద్గుము వేత గొమ్ము. ' అని వారణుడు బిజ్హ్ఞలునితో ఇైప్పెను,

అయిర్వురు చెట్లగుంవులోనుండి మార్షమా జేసికొనుచు బోవుచుండిర, రణరాగుడు తాను సింహగుహానుండి వచ్చిన గు_పమూార్షమాను చండ వర్శకు జెపుచుండగా బిజ్బలుడు వ్‌సి చారణునకు జెప్పియుండాను, అ దేమార్షమున వారు బోవుటకు నిశ్చయించుకొనిరి, అట్టువారిరువురు వాలసేపటివరకు నడచి కొంతపరకు వచ్చిచేరిరి, అప్పుడు చారణు డిట్టనెను. "ఇక్క డనే యక్క-డైన అగు_ప్తమార్ష ముండితీరవలయును, మనమా సూత్ముదృష్టిత్‌ 'వెదుకవలయును, ఈవమార్షము చాలవరకు దొరకకుండును, ప్కతిదుర్గమున కిటువంటి మార్షములుండును, సమయము వచ్చినప్పుడి మార్టములుపయోగపడుచుండును, అనివారిద్ధరు చాల సూత్మదృష్టి త ప్రతియొక్క రాతిని తిరుగ "వేయుటకు మొదలిడిరి,' 'చాలసేపటి వరకట్లు “వెదకు చుండగా వారికొక పగలగొట్టినరాయి భూమిలోకి లోతువరకుజొచ్చుు కొని యున్నటుల నగుపడెను, అదిజూచి భారణుడు ' "బిజ్జలా, ఇదో సీవన్నటుల యీరాయి అగుపడుచుండెను, దీనిగుండా నీవు లోపలకుదిగుమ్ము నీవెనుక నేనువచ్చెదను,” 9ఇట్లని చారణుడు తననడుముచుట్టుజుట్టుకొనిన పాడనగు'త డును విడచి ఒక కొనను అఆరాయికిగ క్రైును, మొదటబిజ్జ్ఞలుడును అతసి వనుక నారణుడును లోనకుదిగరి, అస్థలము నాలుగు ఫురుపముల 'వెడల్నుగా నుండెను, (పక్కన సారంగమువల మార్షముండెను. కిందికిదిగిన పీమ్ముట చారణుడు ఆత్య్రాటిని లాగి విడదీసికొని మరల యొప్పటియట్టు తన నడుముకజుట్టు కొని సౌారంగములోబడి వచ్చుచుండిరి, కొంత సేపట్టునడచి రాగా వారికకడ 'రెండుమార్షము లేర డెను, అప్పుడు వారు

ది తీయ భాగ ము 115 విణారములో బడిపోయి[ తుదకు ఈశ్వరుని న గరించి ఎడమ వె పునకుగల మౌార్షముననునరంచి ఇవాలదూరమువరకు నడచి రాగా వారు పై కివచ్చి చేరుకొనికి అంతచారణుడు నలువై ఫుల జూచుచుండెను,

వారిరువురు సింహగుహూయొక్క_ (ప వేశ ద్వార మువద్దకు వచ్చి చారణుడు బిజ్జలుని వద్దనుండి తన సారంగిని దీసికొని మంజులకంఠము తో నిట్లు పొడుట నారంభించెను,

పాట - సారంగరాగము,

ఈశ్వర వీవహివమూా 1 తేలియగా 1 నేరికి తరమగుగా॥ శాశ్యతసుఖముల సీయగ నీవే | నకలకప్రముల వో+యగ

ఈ([పఫకారముగా పాడుకొనుచు గుహ ద్వారమువ ద్దకు వచ్చిచేరరి, అక్క-డ అనక్షరుడు. సనిరానందుడు “మొదల/ప వారు గూరు సండియుండిరి. హారణుసని సుస్వరగాయనమును వినిదగ్గరకు బిలచుకొని ఇంకొకటి యేదైన మంచిది పాడుమని చెప్పిరి. వొరణుడు మొదట బాడినదానికం౦కు మంచిదొక పాటబాడి వారికి వినివించెను, అప్పుడు నిరానందుడు తన వారింజూచి “్మమనయజమానులు ఏ[పాటలను విన్న వో ఏగిని తప్పకుండ నత్క-.రింతుప, శేటికి వాల దినములనుండి యిటు వటి సుందరమైన పాటలను వినియుండ లేదు, పద, వృద్ధుడా ! మాయజవమానులవద్దకు బోవుదముు చూడుము నీవు పాడిన దాసికి 1పతిపఫలము దొరకగలదు.”

వారిక్‌ బే వలసియుంజెను,

16. సెంహగుహాతో పి నరం

కారుడు బిజ్ఞలుడు సింపాగపహా పచేశ చాగ్టరము వద్దకు నచ్చునరకు పందుజాముబు మంచిపో యును, అపుడు దుర్దాతమణి ఉన్న త్రమణి ముందుశేవేపు జేయవళినో ఆలోచిందచుసో నుచు కూర్చుండింయయుండిరి, శరత వర్‌ గ్రనవ్రొరుడు సితిజ్తాపత)ము.. వాసియివ్వుగలడని వారికి నిమ్మిళమై యుండెను, ఇపస్పటివరకుగూడ వారిరువుకిప/క్చతి నిగా నేకుంచెను, ఉన శై తముణీ చేతికింకను కటుణటజబడియుంచొను,

ఇంతలో నిశానందుడు వారణుని థిబ్దలుని దోకుకోని వచ్చి తమవయజమాను లకు వారిన్న వ్‌పివయవు ఫొంత

ని టం

విన్న పంచెను, దుర్హారమణికి సంగీతశ 9వ ణమనిన వాట్ట యిస్మ్యమం, అతడు వారణుసని అ నేకనిమయములు సవచారడించెను, అందులకావృద్దుడు శగిససమూధానమాలనుజెప్పెను. కొంత సీపటికి చారణుడు. గనసారంగిని చేగబుచ్చుకొని పొడుట నారంభించెను, కొని అది ఈశ్వరస్థనమగుటచే వాకికంత రుచించియుండ వేడు,

“ఇదియీ.మి, వదన కృషవీలలపై నొకపాట నాలా వించుముోో అని ఉన్న తమణి పలికెను,

జ్య చక్రీ మృజశరాజూ | మియా్డి ము నెను కియుదునా ౪ అని శారణుడు మరలనిల్టు పొడనారంచిం పెను,

ద్వి తీయభథోగము [17 పాట,

చక్క-నిసుందరి జిక్కినె నా | చేతినుండి విడిపోయిను లభియించునురా 1 చ॥

“ఇాబానృ. శాబాన్‌ నీవున్నదున్న ప్రే పాడియుంటివి” అసి దుళశ్రాతమణి మౌారణుసి 'మెచ్చుకొనెను,

“దుర్దాతా! ఈపాట ఇప్పటిమనపరిితికి సరిపోవు నట్టుండెను, కాదా ౪” అని ఉన్న _త్తమణి అనను,

ళన సరిపోయిన క్రుయుంజెను,” అని దుర్దాతమణి నవ్వుచు “ఈ వృస్ణుసి మనవద్ద కొన్నాళ్ళవరకుంచుకొనిన మనకు పాస్తుబోవునని తొ చుచున్నదిోో అని పలికెను,

“అ్రందుకుండగూడదు + ముందుకుగాబోవు శుభ కార్యమువరకు నుండగలడు ! ఏమి? సీఇష్ట మెట్లున్నది ర? అసి ఉన్న త్రమణే దవారణుని వీచాడించెను,

“వుహూరాజూ | బీదవానియిప్ష మేమి [ మాయా శి అయిన యడల న కశ్రేయుందును, “కాసి యీప్తా)ంతము నాక కాం త్తదిో

“సన్కే ఈగుహలో సీకిషమొచ్చిన చోటికిబోయి తిరుగుచుండవచ్చును, నిన్నెవరును వమనజాలరు, సీకన్ని విధముల ఏ ర్వ్పాటులగాఏంతును.

ఇట్లని దుర్టొతమణి నిరానందునిబిలచి అతనితో నిట్లనెను, “ సిరానందా, ఏరిర్వురక్క_ డ నేటికిరువదియొక్కం దినమువరకుండగలరు, పీరు మనగువాలో నెక్కి నెగినను

118 వీరధవళ

పఏమియుననగూడ దు, ఏరినన్ని విధముల ముంచిగాజూడవ అను అనిన నశేయని నిరానందుడు వారికొకచిన్న గదిని జూపించి యందు౦ చెను,

నిరొనందుడు వెడలిపోయినతొోడనే వారణుడు బిజ లునితో “బ్తంతవరకు అన్నివిధముల మనకు మంచిగానే కలిసి వచ్చెను. సీవన్నదంతయు. నిజమని దోచుచున్నది-” అసి పలిశెను,

“సూను, ఇరువదియొక్కదినమునాటికి శుభకార్యము జరుగునని చెఫ్పియుండుటచే మనమనుకున్న డానికి సరిపోవు చున్నది. ఇళ సాౌారంగములో నొశశై దీయుండెనట్క ఆతసికిని పీఠధవశునకునుగల నంబంధమేమో అది కనుగొనవ లెనులో

“అది నరేకాని యిటేమి ₹ అని యాశ్చర్యముతో బారణుడాగదిలో నొళమూలకు బడియున్న క_ట్రముక్కును దిసిఖొ నెను,”

“వద్‌ యిటుదెమ్ము ఫో అనిబిజ్ఞలుడు చారణునిచేతి నుండి అక_త్తిముక్కను దీసికొని బాలసేపటివరకు, పరీక్షించి “ఈ కత్తిముక్క_ను నేను గుర్షించితిని, ఇది వీరధవళుని కత్తి ముక్కు. అతడు రాజధానినుండి యిక్కడికి రాక పూర్వము - దీనిని శ్రద్ధతో నట్టానా అను వానితో జేయింపెను, ఇవో ఛూడువూతసె షేరు |

“*బ్డది సీక్టు నమ్మక మేనా ? బిజ్ఞలా సీకు నమ్మక మేనా?౫ అసి మవోరణుడు మరల మరల విచారించెను,

“స్పన్వుల్హది నిస్సంశయముగా వీరధవళునిక_త్తిముక్క,”

యొక్క ర కము మజుకలుగానవు, ఇవి యరణ్యమందలి కూ/5 మృాగఫు రక్తపు మరఠలై యుండనచ్చును.” అని చారణుడు ఆమరకలను పరీక్షి ంచిపలి*ను. చరి కొన్నాళ్ళవరకుండెను, ఈకత్తిముక్క. ఆనాడామునలి ట్వ బవ దానికి దొ[£కిన దే, అదియొక మూలకు దాదిపెటి యుంచుటచే ఏరికిప్పుడు లభిం చెను, న సాయంకాలమయ్యును, ర ణరాగుడు చండవర్మతో "జెప్పిన సొారంగముయొక్క_ గు_స్తమాగ్షమును బెజ్జలుడు మరచి యుండ లేదు, వారిర్వురా విషయమై మాట్లాడ శొనుచుండ, ఇంతలో నిరానందుడు భోజనము జేయుటకై వారిని బిలువ నచ్చెను. వాగిర్వురు లేచి పక్కగదిలో భోజనము జేయుటకు గూర్ముుండిక, వాచు భోజనము చేయుచుండ నిరానందుడు కవారణునితోో *ీఏమి: యెటుండెను 1 మిరు దినుచున్న కాఖ మెంత గుచిగానున్నదో తేలిసిొంటిరా 1 ఇది యేమ్బగము 'యుక్క_మాంన మో గుర్టించితిరా శోఅని వఏచారంచెను,

“1 లేదయ్యా, మేము గుర్తించలేదు! మావంటి బిద వారికిటువంటి భోజనమెక్క_డినుండి దొరకును, ఇచబెమిటో చెప్పరాదా +” అని వెరణుడ నెను,

““ఇఏి వరాహముయొక్క. మాంసము, బఇృటువంటి యుత్తమవమీకారి. మాళ*్ప్పుడో దొరకుచుండును, ఈవరా

$ే90 పిరధవళ హము మాకు కష్టములేకుండనే లభించెను, దీనిమెఢలో నొక విరిగిన క ఫీముక్క

ఇంతలో దుగ్దాతమణి ఉన్మ_త్తరుణినద్దనుండి వృద్ధ వారణునకు పిలుపువచ్చెను, అతడు తొందరగా భుజించి తన సారంగిని చేతగాని ప్రైకిబోవుటకు తయారయ్యెను, అప్పు డున్న త్తమణ్‌ దుర్టాతమణి భోజనమునకై గూర్చుండియుం డిరి. వృద్ధ్దవారణుడు వారిరువురికి నమన్క_రించి తనవాయిద్యము తంతులు నరిజేసిళొనుచుండ సంతలో అన కరుడు ద్వార మును _'దెరచుకొని లోపలికివ చ్చెను, అతడు నవ్వు మొగ ముతో తన నడికట్టులోనుండి. ఒక కాగితమునుదీసి వారికి నమన్క-680చి ఆయు త్త్రరము వారి ఎదుట నుంచెను, దు గాత మణి యాపశ/మును వెంటనే గైకొని “శాబాన్‌, అనక్షరా! నీయీా కార్యము నకు తగిన బహుమానము వెంటన్తే పొంద గలవుగో అని లన భోజనమును తొందర తొందరగా దీర్చు దీర్చుకొని తన న్వంతగదిలోనికి బోయెను. ఆయు త్తర వెంటనే "తెలిసిపో యను,

త ణముసేపక్కుడనుండి వారణుడు బిజ్ఞలుడు తమ గదిలోనికివచ్చి చరుకొనిర, బిజలుడు మొదట తనగది దా్వారమును లోపలినుండిమూసి గడియవె చుకొని చారణు నితో *్చచూచితివా సీస్వామిబంపిన ప్యతిజ్ఞాపత్మము, వదక రెండవనా్య్య్యాము,” అనెను,

"కాని ఆశతసికి బిజ్జలునిమాటలయందు లక్ష్యము "లేకుండెను తనవివారములోనే మగ్న మైయుంజెను, జొంత

16 ద్వి లీయ భోగము ల] శీపటికి గటిగా తనలో నిట్రనబొ చ్చెను. “నివా | స్‌వు నా స్వామివా 1 నీనీచవృ త్తిని గప్పిఫవుచ్చుకొనుట కై. పరుల సొతును, పరులకన్వను ఈ చండాలుర కప్పగింతువా ? స తోడి న ర్హారులకిది దెలిసిన నిన్నేమని దూవించురు ౪

“ఫోనిమ్ము ఆసంగతి ఇకనిప్పుడు మన మేమి జేయవ లెనో ఇప్పుము? వరాహమునంగతి నీ[$ు 'ెలిసిపోయి యుండ నచ్చును ! న్యాయాననముయెదుట విరధవళుడు జెప్పిన దానిలో యిక నేనవూత/ము నంశయములేదు. మనకుదొ!కిన

అజాత ॥ యుంజెను, ఈమాట మనకింతకుముం దే 'దెలిసియున్న చో

“డానికం శు ఆ ప్యుిజ్ఞాపత/ము మనచేఫి॥ి జిక్క్హిన యెడల ఇప్పటికిని అన్ని సంగతులు చక్క బెట్ట్బవచ్చునులో అని

“అది యాదుష్టుల చేతినుండి మన శెట్టులభించగలదు ₹” బిజలు డించుకనూరకుండి “*వారణా అపతి/ము మనచేఫికి జిక్క.గలదా ౫” అనెను,

“కాను చిక్క_గలదు ! నాకొకయు కి దోచుచున్నది. ప్రయత్నము జేసిన చిక్కగలదని నాయభిప్రాయ ము, "

“కాని వనమిపయత్నముజేయుదము,” అని నిరాశతో

య

“ఇంక కొంతసేపు నానొయిద్యము వానియెదుట

వాయించుటకు నందుదొరకినచో నిక్కముగా యాసత్తుము

122 ఏరధవళ నాచేతికి జిక్కించుళొందును, కాని అట్రువంటినమయము దోరుకవలయునుగదా ౪”

“అందుకు మనమిష్పు జేమిజేయుదము.ో

“లెమ్ము, ప్రయత్నీముజేసి చూచెదమా, అతడు మనలను. బిలిపించుకొనునట్లు 'జేసెదను, అని వారణుడు సారంగిని చేతగొని బిజలునితోగూడ బ్రైటబడెను, లోపలి నుండి పోవుచు. అత్యంత మధురస్వరముత్‌ బాడుచు పోవు చుండెను, అంతలో దుర్గాతిమణి ఉన్న త్తనుణి ద్వారమును 'జెరచుకొని 'వెలుపలికివచ్చిరి, వారనుకున్న కార్యము సఫల మయ్యెను, వారినిజూచి బారణుడు “మహరాజా |! నాపాట వల మాకార్యమానకు భంగము గలిగియుండవచ్చును. మాకు పో్రద్దుబోక. ఉఊరకపాదుకొనుచు.. తిరుగుచుంటిమి.” అని వినయపూర్వకముగా బలికెను,

“-నేదు, ముందు మిోరిక్కడికిరండు, ఇప్పుడు పూకు వాలఠనందమైననంగతి వినబడెను, ఇప్పుడింకను నీగానమువల్ల వూాకానందము పెంవాందునుోో

17. విజలుని చారణుని నాహసము,.

వారు లోనపివేశించినతోడనే అక్కడ నొకబల్లపై నున్న కాగిశముపై వారిదృషైిపడెను. దానిప్రక్కనున్న బలపె సారాయితోనింపబడిన ెండుకుండలున్ను పాత్యులు నుండెను. ఉన్న _త్తేమణి దుర్దాతమణి అపుడు మదిరను తా్రాగయున్నటుల వారినేత)ములవల్ల నే దోచుచుండెను, బిజ్జలుడు చారణుడు లోనకుపి వేశించినతోిడ నే ఎవై ననొక మంచిపాటనుపాడుమని వారుచెప్పి మరల చెరియొక పాత) చేతికిబుచ్చుకొని గడగడ్యతాగి మత్తుతొదూగుచు కూర్చుండి యుండిరి,

“మనకాశల్యము జూఫుటకు త్త దేమంచినమయమసో వృద్ధచార ణుడిట్ట్లు పొడుట కారంఖీం చెను,

విట (జియా బేళరార్‌ పై అనువలె)

రానరౌొనె సుందరీ |! రావెక ౦బుకంథధరీ | భావజూనీ ర్‌లలాను | వాపవేతలోదరీ 1 రా॥ సుదతీనన్ను జేర వే 1 నీయెద నాయెొదపై జేర్చువే | మదనుశేళి గూడవే నా ! మదిక్‌ ముద

“వాహ్వోావాహ్వో శ బాన్‌ * జృట్టని వారిర్వురాకుండల లోనీ మదిరను మరల పా[తలయందొంచుకొని _(తొగుచుండిరి, బారణుడు తనపాటసిట్లు పాడుచు నేయుండెను,

12, వఏీరధవళ వాట

నిన్నేగోరీ యుంటినే | నిన్నే నమ్మా యుంటి నే! నన్ను బో+వుమంటినే | నాకన్ని నివేయంటినే | రావె!

“అహో వాలనంతోపమ, కాని అటులే అని అఇర్వు రన్న దమ్ములు మత్తుతో న్మృతిదప్పి పడిపోయిరి, వార్యితిని జూచి చారణుడాకాగితమునుగాని తనవద్ర భద్రపర చుకొని అఆకుంఢలలో మిగిలియున్న నుదిరను వారిర్యుగనోటిలోబోసిరి, అటుపిమ్మట వీరినెన్వరును లేపకుండినయెడల రేప్రదయము వరకు "లేవకుందురుుల అని వారణుడ నెను,

“అటులై నపద మైటపడుటమంచిది” అని వేగిరపా

అట్లు వారిరువురు జాగ్రతగా వై టకు వెడలి, బిజ్ఞలు డదివర్కే సారంగముమయొక్క_. తో?వనుగని పెట్టియుండెను, వారిర్వురు సారంగముయొక్ష్కట గం ప్రద్వార మువద్దకు వచ్చి నిలబడియుండిరి, కాని ద్వారమును'బెరచు కెట్లు 1 ఇృదియొక్క_ గొప్పచిక్కువచ్చిపడెను, అఆద్వార మున కొక గు ప్రమరయుండె నని రణరాగుడు చండవర్శ్మకు జెప్పగా బిజ్జ్ఞలుడు వినియుం జను, కాని ఆమర ఎక్క_డుండెను 8! బారణుడంతట తన చేతితో పీశక్షించి చూచెను, బిజ్జ్ఞలుడు తనకాలుతో అస్థల మంతయు లేట్రిచూ చెను, అవర మాత్యము వారికగుపడకుం డెను, మెల్లమెల్లన పొొద్దుబోవుచుండెను. ప్రత్మ్షణము ఎంత విలువగలదో _ బిజ్జలునికి ెలిసీ నిరాశాపరుడై పోయును, అప్పటిశే సంధ్యానమయమ య్యును, హా హో యనునంతలో

ద్వి కీయ భఖాగ ము కే95 'రాత్రిఅయి మధ్య రాత్రిగూడ శాగలదు, మతి వఏరధవళుని ఉరితీయగలరు, అఇప్పుడేమేమి చేయవలయునో వారికి ధోచ చుండెను, వారొకరిముఖ. మొకరు భయభీతితో జూచుకొను చుండిరి, అహతిజ్ఞాపత? మొక్క_ దానిని దీసికొని పైటబడుట మిక్కిలి కష్టము, ఎందుకన, ప్రదేశ ద్వ్యారమానుండి ఇందరి కన్నులను మూసిపోవుటనిన, మృత్యుముఖమునుండి బైట బడినట్టులగును, అని యాయిరువురి అంతఃకరణములు నిరాశా పూరితమాలయ్యెను, తుదకు వాలసేపటివరకు అమరయక్క డుండెనోయసని వెదకి వెదకి వేసారిరి, బిజ్ఞలుడు నిరాజాపరు2ై ఆద్వాగరమునకు చేయినిఅనిచ్చి నిలబడియుండెను, అక్కడ నే ఆమరయుండెను, బబ్బలుడు దాని ప్రై అ్య్వపయత్నముగా చేయిని ఆనించినతోడ నే ఆగు ప్తద్వారము మెల్ల మెల్లన "దెరచుకొ నెను, అహహ |! అప్పుడు వారి యా నందమునకు మేర లీకుంజెను, ఇరువురు వాయువేగముతో లోనకు పవేశించి౬. కొంతసేపటికి నారు 'మెట్లుదిగి భూగృహంబునకు జేరుకొవిరి, ఆ భూగృహముయమొక్క- ద్యారమును బిజ్జ్ఞలుడు ఇదివరకువ లె నే మరనుజిక్కించుకోని ద్య్వారమును 'దెకవెన్కు లోసికి ప్రవేశించి చూడగా వారి దృప్వకొక శ్రనుపపంజరమగుపడెను. ఆపంజర ములో వీరింతవరకెవని కొరకై శమపడివచ్చియుండిగో ఆ కె దీనిలబడియుండెను, అందొకచాసనిలో వృద్ధవన చరియుండి ఏ8ని అశ్చర్యముతొ జూచుచుంజెను, వారణుడు ఆయిరునురి నై దీలకు "తాము వచి నెననంగతీ చప్పి “ఇక ఊంకపొద్దుబుచు న్స్‌

్షేలి0 ఏవే్‌రధవళ టుచితముకాదు, బిజ్జ్ఞలా వ్‌8ిసీ బె టకుదీయుమార్షము నాలో చించవ లెను. అనివారెలకుగూడి పంజరముయొక్క_. అనుప కమ్ములను బలముతో పంఛచివేసి8, ఒశ వై * ఒపయటటబటడిన తోడి నే రెండవశై దిని బయటకు దీయుటకు వారికంత శమ గలిగియుంక లేదు,

వృద్ధచార ణుడు వారకిసిజూచి “ఇక నేమాత్తుము అల సింపదగదు, మధ్యరా(ఫ్రిగాక ముం దే మనము దుర్షములోని! "జేుకొనవఅెను, లేకుండిన- చేసిన ప్రయత్న మంతేయు వ్యర్థ మగును, ఒకరొకరు కిగందికీ దిగుడు” అనెను,

వారెల్లరు కందకములోనికిదిగి, చళపళ అనునంతలో సింహగువానుండి వైటబడి అజింక్యదుర్గమార్థమా ననుసరిం చిరి కాని!

అజింక్యదుర్ల మునుండి అనవషరుడు వచ్చినపిమ్మటు, నిరానందుని ఒకసారి తమను గలిసికొమ్మ్నని యాదు ర్ధాతమణ్‌ చెప్ప్పియుండెను, అమాట అతడు మరచిపోయి, నిరానందుడు నిత్యము మేరకు ౩ దీలఘు రాత్రి భోజనము నొక మూటలో గట్టుకొని పోవుచుండెను. ఇంతలో నామాట దిక్‌ వచ్చు టచే తన చేతనున్న రౌెళక్రలమూట న క్షుకి/ంద బెట్టి తమయజ మానులవద్దకువ చ్చెను. అప్పుడు 'దునగ్రాతమణి ఉన్మ_త్తమణి మధుపానమత్తు ల ఒడలు 'ెలియకుండ బడిపోయి యుండుట జూచెను, నీరానందుడు వారకి తేలివిగలిగించుట క నేకప/య త్నములు జేసెను, కాని ఎంనకు తెలివకిరాకుండిరి వాడింకా కొంత్యపయత్నించగా తుదకువారు కన్నులు 'దెరచిం,

ద్వి రీయభఖాగ ము 197

“స్వామి మోరు నన్నె ౦దులకో క లసికొమ్మని చెప్పి యుంటినగ ట అందులవై నచ్చియుంటిని” అనిని రానందుడ నెన్సు

క్షణము సేఫు వారిర్వురొక రిముఖ మొకరుజూచుకొనిరి, తమకింతటి గాఢనిద్శ) ఎందులకుగలిగనో . మొదట. వారి లక్ష్య మునకు రాకుండెను, ఫకొంత సేఫు పిచార ణమాగావీంచినపిమ్మాట అవృద్దుని గాయనమట్లు వారికి నిదగల్పించెనని లెలిసిపొనిరి, అన్ఫద్ధుని గానకుశ లత్సోమునకు వెచ్చుకొ సిరి, తదుపరి దుర్దాతే మణి నిరానందుజూచి “"నిరానందా ! నేటిరాతి/ సివత్యంత మహ త్కా ర్యము జేయవలసియున్న "ద నెను,

“శాన, అదినేడే అయితీరవ లెను” వెంటనే ఉన్మత్త మణి అనెను *“చండవర్శనర దారుడు మనమన్నటుల నొప్పు కొ నెను, మనయిష్టానుసార ము హ్కతిజ్ఞాపత్మ/ మునుగూడ వాసి పంపెను, నేడు మొదలు యినరువదియొక్క-దిన మునాటికి లలిత పభ ఈగుహకు స్వామిసి “కాగలదు.”

“అటులైన మనముగూడ మన వాక్యమును నిలబెట్టు కొనవలయును, నిరానందా. నేటిమధ్యర్మాలతీి మనభూగృహ ముందున్న అఆమొదటినై ది మరణింపవలయును” అని దుర్జాత మణి నుడిపను,

అంతనిరానందుడు భయభీతుడై “మజియా వృ-వృద్ద థాకిణి ! మహరాజ్యా అఆచండాలినిగూడ చంపుటకు అనుజ్ఞ నిండు అది బహు మోనకారో అని పలిశెను,

193 వీరధవళ

“*స-బి అయితే ఆ యికువరినొక్కసారె తుదముట్టిం చుము, పొమ్ముఇప్పుడే అకార్యమొనరించి మరలవచ్చి మాకు "దెలియ జేయుము” అని ఉన్న తమణి బలిశెను

నిరానందుడు వెడలివోయినవిమ్మట అక్క-డబల్లపై (పతిజ్ఞాప్యతము '"లేకుండుటజూచి దుగ్దాతమణి ఉన్మ_త్తమణితో “బల్లపై నున్న పత్రమగుపడుట లేదు,” అనెను.

“నీదగ్గర నే యుండెనుగడా [౫

“నావద్ద లేదు, సీవద్దనుండె నే మో చూడుమా

“నావద్దగూఢ లేదు, మనకు నిద) రాకపూర్వమిక్క డనే యుండెను.

“అటులై న తప్పక మోనమ య్యెను,” అని గట్టిగా నరచుచు దుర్తాతమణి బలిశెను, వెంటనే ఆయిర్వురక్కడి నుండి లేచి ద్వారముకడకురికివచ్చిరి, ప్రథమమున వారణు నకు బిజ్బలునకు ఇచ్చినగదిలోనికిబోయి చూచిరి, అక్ష గాటెవ్వ రును లేకుండిరి, అటుపిమ్మట వారికొోరఠంతటను వెదకిరి, కాని వారిజాడ దొరుకవేదు, అంత వారిరువుర న్నదమ్మూల (కోధాగ్ని ప్యజ్వరిలజొ చ్చెను, అంతలో నిరానందుడురికివచ్చి సొరంగ ములోని ౩ై దీలు పారిపోయియుండిరని చెప్పెను, ఆమాట వారికో)ధాగ్ని కింధనమాలయ్యెను,

'“గుజ్రములను 'దెండు |! గుజ్రములను "దెండు అని వారీర్వురొక కు గర్జనగావించుటకు మొదలిడిరి అకో?ధా “వేశమున తమ దేహములు అస్వస్థతగా నుండుటనుగూడ గమ నీంపరై రి చూచుచున్నంతలో ముప్పదిగుజ్రపుస్వారులు వారి

[7 ద్వి తీయభాగము 1209 ఎదుటకువచ్చి నిలచిరి, వారిని నాలుగుభాగములుగా విభజించి నలుదిక్కు_లకుబంవి, వారిర్వురుగూడ ఒకనమూవామాను 'వెంటగొని అజింక్యదుగ్తమార్షము ననునరించి వాయువేగ ముత వచ్చుచుండిరి,

తమ వెనుకనుండి గుజ్రపుటడుగులచప్పుడు వినవచ్చిన తోడనే బిజ్ఞలుడు సిరా?" పరుడై “అయ్యా | వరధవశ్ళౌ నీవెంతటిదుర దృష్టవంతుడవు,. అనియనెను,

ఇంతలో గుజ్జపుస్వారులువచ్చి వారిని చుట్టుముట్టి8, ఉన్న త్తమణి దుశ్దాతమణి గొవ్చగాగర్జించుచుండిరి. వాగిసి జూచినత్‌ డనే యా వృద్దవనచరి కెవ్వున కేకవై చి కింద బడిఫోయెను. ఉన్న_త్తమణి దానివదకుబోయి. తనచేతితో దాని'దేహమును న్పగ్శించి “అనే ఈ ముసలిది మరణించినది మంచిదయ్యెను,. దీనిందీసి యావలబారచేయుడు, ఈవై దీలను గొనినడువుడ్తుు” అని పలిశెను,

15.ధర్మా ధ్య కుడు ్యి ఎాాష్తికతాాాాాాాాాాాాం

బక్రమనము అజింక్యదుర ములోసికి బోవలయును, వారణుడున్ను వ్వీలుడు సింహగపహలోకి బోయియుండగా అజింక్యదుర్గములో నేమేమిజరుగుచుంజెనో, అది మనవమువలో కీంతము,

సాయం కాలనమయ ము ధ ర్నాధ్యముడగు స్వామోా నిరానందాచార్యుడు తనశిష్యులతో అజింక్యదుగ్ష ములోనికి వచ్చ్నియుండెను, అఆయననెంట పా/0౦తాధికారి ధర శధ్వజుడును ఇంకకొందటు సేవకజనులుండి౦, అజింక్యదుక్ష ద్వార ముక డకు విచ్చేసిన తోడనే ఆయన యోగ్యతకు తగినటుల సత్కారము గావించుటకుగాను చండవర్శ్మసన్చారుడు స్వామినిఎదుర్కొను టకై పోయియుండెను, రెండుకోజులనుండి రణరాగుడు మంచముబట్రియుండుటచే అతసికీగావలసిన వర్చ్పాటులన్నియు చండ వర్న స్యయంగా 'జేయుచుండెను,

అనందాచార్వుని వయస్సు అరువది నంవత్చ్సరను లుండెను, 'దేవాసౌప్టవమా మంచిగానుండెను, తల వెంట్రుకలు గడ్డము 'తెల్లగానెరసి వాడవుగానుండెను, ఆయనముఖమం 'దెల్లపుడు హోన్యము తొండవమౌాడుచుండును, ఆయన నకల భావూ విద్యాపారంగతుడు, ఆయనవెంట ఎల్లెష్టుడు శిష్యు లుందురు,

కొంతసేపు విశ్శాంతి గగ్రెకొనదలంచి స్వాములవారు శిష్యులత సభెామందిరమున గూర్చుండిరి, స్వ్య్యామాలవారు

ద్వి తీయభాగ ము 181 దుర్షమందడుగు. 'బెట్టినది మొదలు చండవర్శమనసు వమౌరి బోయెను, అతనిమనన్చు చంచల మొందెను, తానేమిజేయు చుండనో క్షణక్షణము మరచిపోవుచుండెను, ధర్మాధ్యముని జూచినతోడనే తనక కెందుల కగుచుండెనో నిర్తయించుకొన శ_కిజాలకుండెను, కాని ఫొంత ఫపటిలో నే అయననంచేహూము తొలగెను, ఎందుకన్క కొంతసేపటికి ఆనందాచార్యుడు తన నిష్యులంజూచి “ నేసేదుర్షములోసికి ముప్పదిసంన తరముల నుండి వచ్చిపోవుచుంటిని, అనాటిమాట జ్ఞాపక మువచ్చిన తడనే నాహృదయము నీరగుచుండును,” అని చండవర్మ వె పునకుజూచి “ఆ విషయము సీకుజ్ఞాపక ముండెనా ఖ్‌ అసి వివారంచెను,

“దీ విషయము, చండవర్శ అశ్చర్యముతో ప్రశ్నిం "వెను,

“నాయొక్క గురుబంధుడగు ఉద్ధవాచార్యుడు కీర్తి వర్శయుండు కాలమున ఇక్కడికి వచ్చుచుండెనుగదా [2 అసి సామి వారనిరి,

“కోను, జ్ఞాపకమునకువచ్చెను |!” అస్వుడు చండ వర్మకు యిరువధినాలుగు నంవత్సరములకుపూర్యము జరిగిన నంగలతి జ్లూపక్‌ మునకువచ్చి ఆయన ముఖము ని స్రజమ య్యైను,

వెంత సేపూరకుండి స్వాములవారు తనముఖ్యశిమ్యుసి జూచి “భార్షవా | నీకదంతయు ేలిసినవవయ మే యగుటచే, ఈయనకు వినిపింపుమూ, నేనాదురదృస్టవంతుడగు తరుణుని

జూచివ చ్చెదను” అని అక్కడినుండి లేచి వీరధవళుడున్న సౌారంగమందలి కా రాగృహమునకు వచ్చుటకు సిద్దమయ్యెను,

సార్ధములవారి వెంట పా/0 తాధికారిహూడ వెళ్ళియుం డెను, భార వాచార్యుడు చండ నర్శకు పూర్వముజరిగిన కీర్థివర్శువృ తాంతము విన్న వించుచుండ నింతలో చ్యారమును 'దెరచుకొని ఒక సువకుడువచ్చి “న త్యాశఎయమహ* రాజుగారు వచ్చియుండి "రని విన్నవించెను,

10, స్వామి ఆనందాచార్యులు

స్యామోా ఆనందాబార్యులు పా?0తాధికారితో గూడి 'కారాగ్భుహమునకు వచ్చుచుండెను, అఆనవయమున మన కథానాయకు డేసితిలోనుండెనో ఇంచుక చూచెదము, పాఠకు లారా! నేడు వూడవదినము, న్యాయాధ్యముడు. వీరధవళు నక మరణశిక్ష విధించినదినము. అ ప్పటివీర ధవళనిస్టితిని 'యేమనివర్షి ౦చవ లెను, మృత్యురూపకాలసర్పమశని జుట్టుకొని ఎప్పుడు కబళింతునాయని ఎదురుచూచుచుండెను, అహో! ఎంతఘోర 'మెంతఘ్లోరము, ఆయనముఖముపై పూర్వ

ద్వి నీయ భాగము 108 మున్న లేజములో ఒకళశతాంశమైనను లేకుండెను, తనపై కేడ్చుకొనివచ్చిన పొమాదమాను విచారము జేయుచుండ అతనికి మిగులనన హ్యూముగా దోచుచుండెను, ప్యత్యక్ష నృుత్యు దేవత ఇంచుమించు తనదగ్గరకువచ్చి నిలచినప్పటికిని, అశమాత/మాతని విడువకు౦ డెను, నంధ్యాకాలమయ్యుం డెను, స్వామ్‌ా ఆనందాచార్వుడు ద్యార మును దెరచుకొని లోనకు వచ్చెను, అక్కడొకమూలకు ఉదయమున గొనివచ్చిన అన్నము తట్టలో అశ్లుబడియుండెను, ఒకగూటిలో దీపము మినుకుమినుకుముని వెలుగుచుండెను, సత్యాశ్యయన ర్రారుడు వినతిజేసికొనుటచే పా్రాంతాధికారి అతనికి నిగళములు దగిలింపకుండెను, కా 'రాగ్భ హ ద్వారమువద్దమాత/ము జర్వురు నశ న్ర్రృభటులు కావలియుండిరి, గత రెండుదినములనుండి ఏర ధవళునకు నిది లేకుండెను, స్వాములవారు లోసిశే తెంచిన తోడనే ఏరధవళునిచేయిని తనచేతితో బటుకొని గంభీర స్వరముతో నిట్లనెను, “బిడ్డా నీవు మరణమునకు సిద్ధముగా నుంటివా ₹ో

పీరధవళుకు హాన్తములుజోడించి నమితాఫూర్వక ముగ ప్రణామమొనరగించి న్పషన్యరముతో “పూజ్య గురు వర్యా ॥ నత్షుతి/(యునివ'ల. నేనుమరణించుటకు సిద్దముగా నుంటో న నెను, (|

“అటులైన నీవొనర్శిన అపరాధములన్నియు నాకు విన్నవించుమ్ము నీకుబదులుగా నేను ఆదయామయుడగు నీశ్వరుని ప్తా్ధి౦చెదను, సీయపరాధములను శ్షమించునుుో

1104 వీరధవళ

“కాని. నేనేమనిజెప్పుదును,. నావలనేమియు నప 'రాధము జరిగియుండ లేదు, గురువర్యా |! నేను నివోవ్‌.నిలో అని నుడి వెను,

స్వాములవారాతని ముఖమునై ఫు సూత్ముదృష్టితో దిలకించెను, కాని నంశయమునకు తావుజిక్క_.కుండెను, ఫర ధవళుడుచ్చరించిన ప్రతిశబ్లము నిజమని దోచుచుండెను.

ళన ముఖపర్చస్సునుబట్రి నీపలుకులు సిజమని నాకు దోచుచున్నది, నీవింకను చిన్న వాడవు, సీవల సిట్రిఘహోర కృత్యము జకు/గాజూలదు, అయినప్పటికి ప/పంచమిట్లున్నది, బిడ్డా! సీయంతఃకరణమున దాచియుంచిన యురైనయపరాధ ముండిన యెడల (గక్కుమ్ము నామాటవినుము.” అనిప ల్కెను,

వీరధవళుడు భక్రిభావముతళో “స్వామీ! మిరు, యా పరమేశ్వరుని ప్రతినిధులు, కాబట్టి యీశ్వరునితో సమానులు, మాయదుట న బద్ధమాడు వాడనుకాను, నన్నొక "వేళ మానవిన్యాయానుసారముగ అన్యాయ మొనరించినప్పటి కిని, మోవద్ల నావిషయమై న్యాయ మేస్థరపడును, వావున మోఎదుట నేను స్వ'మీనని తి/కరణశుద్ధిగా జెప్పుచుంటిో నని పాదములపై వా) లెను.

“సీప్ట నిష్కళంకుడవు, నాబిడ్డా |! సజముగా నిష్క_ ళంకుడవు, అయ్యోక మారా | సీవిట్లు నిరపరాధి.వై యుండి కూడ సీకిట్టుమరణశి క విధించుటయా ! నివళివా ! ఇదియే మవ్యాయము,ో క్త్‌్రస్‌ న్వాములవారు వరధవళుని "లేవ నె్తి అఆకాశమువైపఫుజూచుచు “హే జగచ్చాలకా! సీ సత్యమయ

ద్వి తీయభఖాగము 105 దర్బారులో ఇదెనాన్యాయము ! ఈ నిరపరాధి బాలునిమై స్‌శేల క రుణ రాదయ్యెనొ కదా ! సీవు న్యాయక_గ్షవసి యని పించుకొందువు, అటులైన యిదేనానీన్యాయము.”. అని ప్‌ఠధవ ళునిజూచి “విచ్తా ! సీవ్రనిజముగా దురదృష్ట వంతు డవు, సస్టితిలో మార్చుగల్లి.చుటకు నాచేతిలో నేసాధనమును లేదు, అందువల్ల నామనస్సు కొటుకొనుచున్నది, ఈమానవులు సిన్న న్యాయముజేసినన్కు ఈశ్వరుసియెదుట నీవు నిర్ణోమివనే ఎ ౨చబడుదువు, రమ్ము కూర్ముండుము, జరిగినసంగతినంతేయు నాతో చెప్ప్పుములో అనిప ల్కెను,

వీరధవళుడు స్వామాలవారివద్ద గూర్చుండి తన దుఃఖమునంతేయు కొంతసేపు మరచిపోయి తాను అజింక్య దుర్ష ములోనికి వచ్చిసదిమొదలు నేటివరకు జరిగిననంగతి నంతయు విన్న ఏం చెను,

“చిడ్తా | భైర్యమును వహించుము, ఆ దయామయు డగు ప్రభునిపై విశ్వానముంచుము, ఆయనే నీన్నీసంకటమాు నుండి విముక్తునిగాపించునుః” అని స్వాములవారు "లేచి నిలువంబడి *“*ఇకనేను 'వెడలివోవుచున్నాడను, మరల మధ్య రాతవేళకు నిన్నుదోడుకొనిపోవుటకు వచ్చెదను అని యితుడిశపము వారినోటినుండి వెడలునప్పుడు ఆయన దుఃఖాంతకరణము స్పష్టముగా సామ్యమిచ్చుచుండెను,

స్వాములవారు కారాగ్భుహమునుండి బె టకు వెడలిన తోఢ నే కావలివారలు దీపమును ముందచుకఘుజూవికి వారు మల్ల మెల్లన తనమదిలో ఏరధవళుడు చెప్పీనదంతయు వివా

1ల6 వీరధవళ రించుకొనుచు బోనచుండిరి, అతడు నిరపరాధియని నిశ్చ యించుఖొనిరి, "కాస్‌ విరధవళునిపె చండవర శ్ర రణరాగులకు సీర్ష స్రబనించుటకు కారణమేమని వివారము. చేయుచుండిరి, . ఇట్లు విచారనిమగ్న డై స్వామాలవారు తన చేతిలో దీపమున్న ప్పటికీని సభామందిరమునకు వచ్చుటకుబదులు వేరుతో )వనుబట్లి ముందుకు వచ్చుచుండెను, అట్లురాగా తనశనురుగా కొంతదూరములో నవరో తెల్ల నివన్ర్రుమును గట్టుకొని నిలబడియున్న టులదో చెను, సాములవారు తన శిష్యులలో నొకడైయుండవచ్చుననియ్హు తనరాకశెదురు చూచుచుండెనని యనుకొని “*వమిరా ఇక్క_డెందులకై నిలబడియుంటి ** వని విచారించెను,

కాని బదులురా లేదు, ఆయాక్ళతీ మల్ల మెల్లన తన దగ్గరకుసచ్చి నిలచెను. స్వాములవారి చేతిలోనున్న దీప ప్ర) కాశమువల్ల ఆయాక్చతి స్పష్టముగా కనబడుచుండెను, కాని నుఖమునిండ వ్థస్ర్రము గప్పుకొని యుండుటచే ఎవరై నది తెలియకుండెను, స్వాములవారు మరల నశ్సే విఛారించిరి, అంతనాయాకృతి ఆానుగప్పుకున్న వస్రుమును దొలగింపెను, అదిజూచి స్వాములవారు భయపడిపహోయును, ఆయాకృతి అ _స్తీపంజర మైంయుం డెను, వెంటనే ఇట్టాక గంభిక స్వరము బయలు వెడలెను, *ఆనంజబా! చూడుము. సీమితు)డను ఉద్ధవుడను నేనే, నన్ను హత్యగావించినవాడు దొరకియుం "డెను, ఇంతలోనే నాపగ నేను వీరు కొందును.

18 ద్వితీయభాగ ము 167

అదివిని ఆనందాచార్యుడు భయభీతుడై వేతనున్న దీపమును కిందకు జారవిడచెను, నర్వత) అంధకారము వ్యాపం చెను, స్వాములవారి కాళ్ళు 'జేతులు కంనింపసాగిను, వార క్రు చీకటిలో వెనుకకుమురలి యొట్లో నభామందిర ద్వార మును బిక్కి.౦చుకొనిరి, లోన తన శిష్యులు, చండవర శ నర్తా రుడు పాాంతాధికారి నత్యాశయుడు మొదలగువారు గూర్చుండెియుండిరి, స్వామాల వారు లోనకు ప వేశించినతో డనే ఆయన తొందరపాటును, ని 'స్రేజమగు ముఖ మునుజూచి ఛార్లవాచార్యు డాశ్చర్య ముతో “స్యానూ | వమళయ్యును ? మోరిక్షైందులకు భయభీతు-లై యుంటిరి ₹ అని విచారించెను,

స్వాములవారిని జూచి అందరికిని అశ్చర్యముదో చెను, చండవర్శకు మాత్రము వేలే సంశయముదోబెను, ఒకవేళ వీరధవ ళుడు "కారాగృ్భృహమునుండి వొరివోయియుండవచ్చు ననుకొ నెను, మఆజీయు స్వాములనారి యెదుటకువచ్చి“స్వామి-! వమ య్యెనో చెప్పుడు” అస పలిశెను,

“భయంకరము, అకిభయంకరము” తన అసనముపై 'దేపామునువాల్చి స్వాముల వారనిరి, '“మాజిద్ధవుని "నేనిప్పుడు జూచియుంటిని, ఆయన అ న్తిపంజరము మాత్రమే నాయెదు టకు వచ్చినిలబడి యుండెను, ధ్వనిని వింటిని, గంభీరమగు. ధ్వనిని వింటిని, కాని మహాభయంకరము, అది పిశాచశబ్రమే, ఉద్దవునకు తనను జంపినవాడు దొరికియుండెనట, ఇక తనపగను వీర్చుళకొనునట, ఎంత భయంకరము.

186 వ్‌రధవళ

స్వాములవారు భయ భీతులై జెప్పుచున్న మాటలను విని అందరును ఆశ్చర్య చకితులైర, చఛండవర్శమాత్తము గడ గడ వణకుచుండెను. నత్యాశ్రయిన ర్రారునకు అందులోని పూర్వపు వృత్తాంత మేమో 'దెలియకుండెను, స్వాములవారు క్లర్షివర్శతోగూడ ఉద్ధవాచార్యులానాడు హత్యగాపవంపబడె ని కొదలో నే చెస్పిమాగిం చెను, ఫొంత సేపయినపిమ్మట సత్యాశ్రయుడు వీరధనళుని కడసారి చూచివచ్చుటవై బయలు దేరెను,

ఆఫీ ధాక్షేటాాాాాా

స్యామాలవారు 'వెడలిపోయినపిమృుట వీరధవళుడ శ్లు విచారముజేయుచు. గూర్ముండియుండెను, అతసనిమనస్సులో నెంతటి వేదన గబ్బుచుండెనో చెప్పనలవిగాకుండెను, ఇంతలో స త్యాశయనసర్ధారుడు.. ద్వారమును 'దెకచుకొని లోపలకు వచ్చెను, ఒక సారి ఆభయానకమగు కారాగృహమానంతటను జూచచెను, అటుపిమ్మట వీరధవళుని క ఫౌరపాతమగు ముఖము వైపుజూచి దుఃఖస్వరముత్‌ “ధవళా ఈ భయానకమగు స్థలములో నిన్ను తుదిసారి జూచుచుంటిని” అనెను,

ద్వి రీయ భాగము 189 అని శ్రణముసేపటివరకు వీరధవళునకు మాటరాక, మోకా టివై గూర్చుండి సత్యాశ్యయునిహ_స్తమును తన చేతబట్టుకొసి తన నెల్తీిపె సడుకొని మజలసిట్టు బలుకబొ చె నను, ““ కుభయా నక్‌మగు స్టలముకొర కై నను, నా దురదృష్టముద్రై నను, నాకు విధింపబడిన మరణశిక్షకై నను నాజశేమియు దోచుటలేదు, తమదర్శనమకటచే నానిష్కళంకవిషయమై. మిత్‌ మనవి జేసిపొనుటకు, నాకీనమయము జిక్కు-టచే. ఆనందమగు చున్నది...

“ద్పి్రధవ ళ్యాోఅని ఒక దీర్ప్ప నిశ్వానను విడచి, రన యెదుటనున్న వీకధవళుని చింతాకాంత "లేజోహీనమగు మలినయుత ముఖమునైఫుం దిలకించుచు నత్య్యాశ్రయుడు అర్హస్ఫుటవాణితో నిట్రనెను. వీరధవళశా, నాజేమియు దోచుట "లేదు, [1పఫథమమున సీకు విరుద్ధమగు ఆనంగతులనుజూచియు, ఆబలిష్ట్రమగు సొశ్ష్రస్టములనుబటె నిన్న పరాధిగా నెంచితిని, కుమా రునియొక్క_ హృదయవిదారకమగు వార్తను వినినత్‌ ఢనే నాహృదయము దగ్ధమ య్యును. అప్పుడు నేను వినిన దంతయు సత్యమనిపించెను. అప్పటిితి లలితప్రభ శకము, సీవిరుద్ధముగా 'తెలియబడినసంగత్కి చంఢ వర్మ సన్రారుడు జెప్పిన వ రమానమునవన్నియువిని నామనస్సు చంచల మొందెను, సీసపరాధవని వాంతకుడవని నాకు నమ్మిక దో చెను, రాసి సీవు న్యాయాసనముయెదుట _ జెప్పుచుండ, నీశబ్బములను, సీగాంభీర్యమగు ముఖవర్చస్సును బటై నిపష్క-ళంకుడవని వ్యక్త మగుచున్నది, నివు వచించిన

“వ రమానము మోకు సిజమనిపించెనా! నావిషయ మై మోాయభిపాొాయమేమి 1” అని -వేగరపాటుతో* వీరధవళుడు విఛారించెను,

“శ్రప్పెచను” వీరధవళుని నెత్తిని తనచేతితో బుణు కుచు “వీరధవళ్ళా నేనేవిజేయన అనో అబేనాకు దోచుట లేదు, ఇది యెంతటి కఠిన విషయము? నీవు నిరపరాధివే మొవ, నీకీభయంకరమగుశిక్ష ననుభవించుటయనిన అయ్యో! వీరధవళా, నీవింక తరుణుడవు నీన్‌ తరుణావపయందీ (ప్రమా దము వచ్చిపడవ లెనా |! అటువంటి భఛయంకరాపరాధము స చేజరుపబడియుండెనని చండవర్మ్శయు రణరాగుడు ఏరిదరు-”

“వారన్నది కేవలమ బద్ధము, మహారాజూ! నాకాలము నిండుకొనివచ్చుచున్నది, నామృళత్యువు నిశృయమ య్యును, నా దచేవాము నాలింగన మొ నర్ముటకుగాను స్తంభము నిలిచి యున్నది, బ్రంతకుముందు సా్థాములవారుగూడ వచ్చిసోయి యుండిరి, ఇప్పుడు మోరును విచ్చేసితిర, (పత్యక్షమృత్యు "జీవత నోటిలో జొరబడుచుండ నేను మాయదుట్న సన్ను “నేటివరకు లాలించి పాలించి, అజ్ఞానమును జ్ఞూనముగా జేసి, చిన్నవానిని పెదవానినిగా'జేస్తి (పత్యష్షజనకునిక ౦కు నిక్కు డుపకారము జేసిన మోీాయెదుట. నేను అనత్యవ చనములాడు దునా + మవారాజూ ! నేనొక వేళ అపరాధినే అయియుండిన యెడల తమవద్దనే సీసమయమున క్షమాపణగోరుకొందును, కాసి యా పరమేశ్వరు డటువంటి యపరాధములనుండి దూరముగా నుంచుటచే నేనన్యభావముతో ఫరణు వేడబోవు

ద్వి రీయభాగము [శ్ర చుంటిని, ఇక నాకు ప్రాణభీతియులేదు, నేనన్నిటికిని సిద్ధ ముగా నుంటిని, కాని నేనువూ్మతము నిర్దోమీనగుటచే యింత వరకును నిరాశ జెందుటలేదు,

“అయ్యా ! ఇంక నెక్కడియాశ |! 1” నిరాశతొ దుఃఖ వ్యా ప్తన్వరముతో నత్యాశ్రయు శనెను,

“ఎక్కడిఆశ 1” అని వీరధవళుడు గంభీరన్వరముతో “మహో రాజూ, ఈదుర్షసంబంధమైన చమ త్కారమగు వదం తులు మిరు పినియే యుంటిరి, అదిగాక వర్ష (పతిపదనాడు_”

“జాను జెైను* అని మధ్యనే నత్యా,శయుడు కంవిత స్వరముతో “ఏర ధవ ఫ్యా ఈదుక్షములోని విలక్షణధ్వనులను వింటిని భయంకర దృశ్యములనుగూడ జూ చితిని *అనెను,

కవి అన్నియు కృతి+మనంగతులుగాక నిజ మేఅయి యున్నటుల మోకు నమ్మిక దోచియుందడెనా ౪

“ళ్తాన్సు, నిజమనియీదో చెను, కాని అది నీవెందుకిట్టు వివారించుచుంటిపి ఓ

“ఎందుకన మపహారాజూ | అదెవిక ప్రినంగమాతో నాకు ఫురాతనమునుండి దగ్గరసంబంధముగలదని నాకు సిశ్చ

రు

“విరధవళ్ళా సీవేమనుచుంటివో నాకర్థమగుట లేదు, ఇక్కడ అచమత్కారము జకుగుచుండెను నిజమే, కాని దానికి నీకుగల నంబంధమేమో నాకు 'ెలియకున్నది, నే జేమో అద్భుతప్రూసంగమం జరుగగలదని నాకు దొచుచున్నది.

కే49 వీరధవళ ఇంతకుమున్ను స్వాములవారి కటులే అ న్సీిపంజర మొకటి గనివించెనటి” అని ఛభయఖీతి 'జెందు-చు శ్రీ అస్వరముతోన నెను,

“ఇకళాడనుండి ఆయద్భుత ప॥నంగము మరల నారంభ మైనది. సరే ఉండనిమ్చు. కాని మహారాజ్కా. నేను నిర్ణోమీ. నని మోకింతవరకును దోచుట లేదా ఫొ

“అయ్యో ! అయ్యో! నాయొక్క దురదృష్త్రవంతుడ వగు ధవళ్ళౌా నీవు నిర్ణోమీవని నాకనిపవించినచో, నేను మిక్కిలి సుఖవంతుడ నై యుందును, కాని_నీవిక్యుముగా_ "

“మపశరాజూ ! మారు నన్ను చిన్ననాటినుండి ఫోషమిం౦ చిన వారగుటచే వర్తనము మూకు 'దెలియడా నేనెన్నడైన మోకపచాగరము జేసియుంటినా + నాగుణము నితరులకంశైు

“(లేదు_-లేదు. వకధవళ్ళా నసీవివయమై నేటివరకు నాకభిమానమే వదోచుచున్నది. కాని లలితపభను_

“ నేను (వేమించినందులకా__”

“అయవనవరాధమును మొతము నో మనస్ఫూ ర్లిగా తుమిం చెదను,””

“మహారాజా మోకిన్నివిధముల చెల్పుచుండినప్పటి కసి తుదకునేనే కుమూమయని వధించితినను కళంకమున మరణింసవలసిన బేనా *ో

“నాయొక్క- (పియకుమూరుడు, నా చంద్రసేనుడు 1 అని న త్యాాశయుడు దుఃఖమావుకొన లేక తన రెండుచేతులతో

ద్వి తీయఫఖఫాగ ము 148

మహారాజా మి హృదయ ఖేదనుగు. స్టితినిజూచి

నా హృదయముగూడ నీరైపోవుచున్నది. పరమేశ్వరా నిజముగా నిడి ముంతయు నాయపరాధమే, వదియంతయు నా దేదోపుము, నేను మాకన్యను పే్రమించకుండిన నేడీ ప)ొమాదము వచి ఎపడకుండునుగదా + ఏరదుంఖమునకంతటికిని “వమంటివిో అతని మూటలయందలి యరమును గంహించక న త్య్వాశ/యుడు “విశ్రధవళ్ళా తుదకు సీయపరాధ మును నీవొప్పియుంటివిగచా ! నాకుమవూరుని వధించుటకు సీచేతులెట్టాచ్చెరా? అయ్యో! అయ్యో!! నీ భయంకరాప రాధమును తుదకొప్పుళొంటిషో” అని న త్యాశయుడు భూమిపై దడాలునపడి మూర్చిల్లెను, వీశకధవళుడు ఆయనవద్ద స్థంభమువ లెనిలబడీ తనమాటలయందలి అర్థమును "దెలిసి హొనలేశ పొరపాటున స త్యాశ )యున స్తితి 'నంభవించెనని గహించి ద్వారమును గట్టిగాదటి కావలిగాయుచున్న వారిని

• విలి చెను, వారులోనికి వచ్చి స్ట ల్రతీదప్పిపడియున్న నత్వా శఫయున క్షే -లేవనెత్తుకొనిపోయి. శయనగ్భవామందు దింపిరి, నంటనే మరల కా రాగృ్భృహూద్వారము మూయబదజెను, కాలము గడచిపోవుచుండెను, మధ్యరాత్సిి ద్యరకు రాజొ చెను, ఏీరధవళుని ధ్రెర్యముగూడ తొలగిపోవుచుండెను, ఇకనేను 'రెండుఫఘుడియలే జీవించగలనని అతడనుకొను చుండెను, అతడు నిరాశాపరుడై శోచనీయస్టితిలో నుండెను, అంతలో ఏరధవళునకు మృత్యువు సమిాపించుచుండెనసి

కేడీ విరధవళ సూచఛించునటుల దేవాలయములోనిగంట గణగణ మోగు చుండెను, అదివిని వీరధవళుడు తానుగూర్చున్న చోటునుండి "లేచి ముందునకురాబోను ఛభయంగరనంకటము నెదిరించుటకు గాను ధైర్యముతో నిలబడియుండెను, అప్పుడతడు తన 'న్మేతములనుండి 'వెడలుచున్న అ(శువులను తుడిచి వేసికొ నెను, బ్రంతలో ద్వారమునుదెరచుకొసి స్వామి అనందాచార్యులు లోనకువిచ్చేసిరి,

కారాగృహమునకు వెలుపల ఆరుగురు నీవకులు దివిటీలనుబట్టుకొని నిలచియుండిర, అఆహతభాగుని జూచిన త డనే స్వాములవారి హృదయము నీరై పోయెను, వెంటనే తనముఖమును ద్రి'ప్పుకొని ఏరధవళుని తన వెంబడిరమ్మని సౌంజ్హ జేసెను. అఆనమయమున పీరధవళుడు ఇంచుమించుగా చేతనా విహినునట్టులయ్యుం డెను, ముందుసేవకులు అటు పిమ్ముట స్వాములవారు వీఠ్రధవళుడు నచ్చుచుండిరి, వారి వెనుకనుండి శిష్యవర్గమా, చండవర్శ, పా/)0తాధికారి మొదలగువారు వచ్చుచుండిరి, మెల్ల మెల్లన వారందరు నరనారాయణుని "దేవాలయములోనికి దర్శనార్థమె వచ్చి చేరుకొనిరి,

19 21. నస్త్రాాగారములోని సర్వాంగకవచము "'దేవాలయమందంతట పూర్ణముగా సాంతము వానము 'జేయుచుండెను, దేవునియొక్క నూ ర్రియెదుట వీరధవళుడు హస్తములు జోడించి నిలబడియుండెను, అతని కుడిపక్కన స్వ్యాములవారును, "వెనుకపక్క.న వారి శిమ్యులందరు నిలబడి యుండిరి, ద్వార ముగక్‌డ పా/0 తాధికారి తన సశ శ్ర్రృభటులతో కాపలాగాయుచుం డెను, దగర నే చండవర్శ్మ స ర్రారుడుండెను, న త్యాశ్ర్యయ సనన్తారు డింతవరకు తన శయనగ్భహములోనే సృృృృతిదప్పి పడియుండెను, అటులే దుర్గరక్షకుడగు రణ రాగుడు కూడ నవనరుగ శయ్యపై నే బడియుం జను, దుర్ష ములోని మిగతజనులందరు చేవాలయముక్‌ డకు వచ్చియుండిరి, పీరధవళుడు తనదుఃఖమునంతీయుమరచి అత్యంత మనోనిగ్రుహాముత్‌ ఈశ్వరుని స్తుతించుచుండెను, అప్పు డతడు ఈశ్వర చర ణారవిందములో లీనమైయుండెను, స్వాముల వారతిగంభీరన్వరముతో శాంతినూచళ సో్యతములను పఠించు చుండిరి ఎక్కుడజూచినను శాంతముగానుండెను, ఇంతలో _ అశాంతిని భంగపరచునటిదొక కక గర్భ సడిలోనుండి వారికి వినబడెను, న్వామి మొదలగువారు భయపడి "దేవాలయ మాలోని గర్భ ద్వారము వై ఫు జూచుచుండిరి, ఇంతలో చేహముసిండ శుభ్యవ(్ర్రామును గప్పుొన్న ఒక పాడవుగలమనుష్యుడు

146 ప్‌రధవళ తొందర తొందరతో వెలుపలకువచ్చి అక్క డగూడియున్న వారినెవరిని లక్ష్యుపెట్టక “విడువు విడువు మృళ్యూ! విడు వుము__ దేవా ఈబాలు ని రక్షింపుము 1” ఇట్లుహీనస్వరముతో జలుకుచు వారిమధ్యనుండ్‌దూరి "దేవుని యెదు టకుబోయి దడా లున పడిపో యెను,

ఏఠధవళుడు వెంటనే అతడు రణరాగుడగని "లెలిసి కొనెను, అక్క_డనున్న వారందరు రణరాగుడు రణరాగుడని ఒీవిధముగ “కళలు బెల్టుచుండిరి, అందులో చండ వర్శధ్వని మూత)ము చక్క_గావినబడుచుండెను, ఈనమయమున నిక్కడ ని_దావస్థలోనున్న ర ణరాగునిజూచి చండ వర్మ భయపడి పోయెను, ఒకవేళ వానినోటినుండి య్వేదైన శబ్రము వెఢలిన యడల ఆనమయమున అల్ల కల్లోలమగును, ఆసనమయమున రణరాగుడు నిజముగా న్వప్నా వస్థలో నేయుం డెను,

అంతలో స్వాములవారు “హిపహతఫాగ్యా నీ వనరు 1 నీవల్ల నేమియపరాధమా జరిగియుండెనని యిట్లు దేవునికి శరణుజొచ్చుచుంటివి ోఅ నెను, అంతలో చండ వర్శ ముందుకు వచ్చి రణరాగుని గట్టిగాదట్టుచు “ఇదేమి! రణరాగా "'లెము ణః లెమ్ము” అని గట్టిగా నజచెను,

రణరాగడొక విలక్షణమైన శేకనువై చి "లేచి కూరు చం 'జెను, ఇంతవరకును వాడు అఆలివిలోనికి రాకుండెను, కాని నోటితోమా(తము “దేవా ఈఅభాగ్యుని రక్షింపుము” అని మరల భూమిపై బడిపోయను,

ద్వితీయభాగ ము కేశ

“లేవ నెత్తుడు వీనిని లేవనెక్తుడు, వీడు నలో "లేడు అని చండవర్శ కోపముతో బలీికినంతలో నల్వు రను. చరులు వచ్చి అని_దావస్థలోనున్న రణరాగునిలేవ నెత్తుకొని వోయి వాసియింటిలో దింపిరి క్షణముసేపూరకుండి చండ వర్ష పాంతాధికారితో “*వమండీ మధ్యరాతి/ సమిావీంచు చుండెను, మోరిక్కడ ఎంతసేపని యుండగలరు 1 శైదీని దీ% కొని నడువుడు,”" అని పలిశెను,

“మహారాజూ ! క్షణమూరకుండుడు, అందరిమనస్స్నులు 'చెదరిపోయియున్న మి

“సరే సకే! అట్రయిన నేనించుక బై టకుబోవలసి యున్నది, ఇప్పుడే మరలివచ్చెదను. ఇంతలో మిారిక్కండి వ్యవహారమును. దీర్మ్నుకొని లుబేరుడు”. అని చండవర్శ "దేవాలయమునుండి బయటబకి తొందరతొందరగా దుర్గ రతకునియింటికి వచ్చుచుండెను, అప్పుడు రణరాగుడు ఖేలివి లోనికి వచ్చియుండెను, అతనివద్ద "దేవాలయమునుండి వాని నెత్తుకొనివచ్చిన ఆ నలువుకుసేవకులు గూర్ముండియుండిరి, చండవర్శ లోసికివచ్చినత్‌డ నే వారినక్క-డినుండి వెడలి వామ్మని చెప్పి లో పలినుండీ చ్య్వారమును మూసికొ నెను, గరణరాగా, నీయీన్వప్న్థితి నన్నెన్నడో మోసము చేయక్‌మానదు,” అని కోపముతో చండవర్న్మ బలిశెను,

“మహారాజ, అట్లు కోపముజేయకుడు” అని క్‌్‌స న్వరముతో రణరాగుడు “నేను మిక్కిలిదీనుడనై పోయి యుంటిని, నేనభాగ్యుఢను, మహారాజూ ! నేను సింవూగుహూ

148 వీరధవళ నుండి యిక్క-డికి పచి సనది మొదలు నా దేహము నరిగా లేదు, గతరాత్రినుండి, ఈ భూతగ) స్త హైతన్యశ క్తి ఒీతీరుగ నావెంట బడియున్న ది,”

“౯ర్చాన్సు అదెయింతకుముందు సా్యములవారికిగూడ కనుపడీయుండెను.ో

“వలదు మహారాజా వలదు, చానిపేరు దీయకుము, సీకు (మయొక్కుూవాదను, అని ఆండుచేతులతో రణరాగుడు తన ముఖమును మూసికొ నెను,

“కాదు రణరాగా, వినును.”

“చెప్పు మహారాజా నేనువిందును, "దేవా! బేవా [ హాతవిర్యుడై. రణరాగుడ నెను,

“స్వాములవారొక వా_స్తీపంజరమునుజూచి యుండికట, అం'లేగాదు ప్రత్యక్షశద్దిమునుగూడ వినియుండిరట.౫”

“ఆశద్రమా ఇవాల భయంకరముగానుండెనట., వాంత కుడు దొరికిపోయెను నాపగదీర్చుకొందును, అని పల్కెనట”

“అటులైన చచ్చిలిని. బాబో 1! ఇసని జణరాగుడు దడాలున శయ్యపై బడిపోయను, అంత చండవర్శ ఇృకువు రను చరులను బిలిది అక్కడనుండి రణరాగునికి 'సేవజేయుచుండు డని వచించి బై టబడెను, అంతలో నురల బేవాలయమందలి గంటమో)గుట సాతని చెపనిబడజెను, అక్కడికి బోవలయునా' "లేడా యని చండవర్మ బంచుక సేఫు వీవారించుకొ నిను, ఇక

ద్వితీయభాగ మా [49 ఫొంచెముసేపటికే తన ప్రతిన్ఫర్ధి స్తంభము వై శెక్కును, అది యొకసారి చూడవలయునని కోరకజనించ్చి అతడు మెల్ల మెల్లన అక్కడికీ బోయి. వారిలో గలిసెను, అప్పుడు మధ్యరాతి యగుటకించుక యవకాశముండెను, ఎల్పెడల అంధకారము వ్యాపించియుం డెను, అప్పుడు సర్వజనులు ద్వారమునుండి బె టబడి పటాంగణములో నిలచియుండిరి, స్వాములవారు .ద్వారముదాటి వెలపలకు వచ్చెను, వారివెనుక నే ఏరధనళుడు ద్వారము వెలుపల నొక అడుగు బెక్రైనో లదో, ఒక్‌భయంకర మెన ధ్వనివినబడెను, అటుపిమ్మట సత్యాశ్ర్యయుని శయన మందిరము. నుండియు రణరాగుని గదినుండియు గొప్పశేశలు వినవచ్చెను, అఆధ్వనులు ఒక్క-.ు దుర్గములో దాని (పతిధ్వని వీనవచ్చుచుం డెను, ఆ మొదటిధ్వని కసా/గారమందలి స్యాం గకవచము శిరస్తా/ణముకి/0ద బడినదై యుండెను, అధ్య్వనిని విని అక్క-.డనున్న జనులందరు భయభీతులైరిి ఎందరో "శీకలు వేయుచుండిరి కఇంశెందరో అచ్చట నేకూలబడిపోయిరి,

ఆభయానకమగు స్థితిని వర్గి ౦చుట కెవరికిశ క్యమగును, ఏరధళుని జూచుటకై ఆపటాంగణమున “వేలఫొలది జనులు గుమిగూడియుండిరి. కాని వారివారి హృదయములు భీతితో నిండిఫపోయెను, చండవర్శ ముఖని స్పేజమయ్యను, నర్షముల వారును వారిశిష్యులును ఒకరిమాఖమొకరు జూచుగొను మండిరి, అ్తక్యాడ విఠ్రధవళుడు ఫాంతచి తముతో నిలువబడి యుండెను,

ల మన మొకతణము సేఫు దుగ్గమందలి పరిస్థిలినిజూచి వమురల నిచ్చటికి మరలుదము, వసా)గారమందలి సర్వాంగ కవచము కి)0దబడిన ధ్వనినివిని రణరాగుడు భయంకర మాగా శేకవై చి తన శయ్యనుండి కిగందకుబడిపోయి. పొర్తాడుచుం డెను, మధ్యమధ్యన ఎద మోదుకొనుచుండెను, అతని నోచ సీయస్థితినిజూచి అక్క డనుండిన అనుచరులు మరల లేవనెత్తి శయ్యలోబరుండ బెట్టిరి,

సత్యాశ్గాయ నగ్తారుని సయనమం౦ందిరమునుండిగూడ అటులే "కేకలువినవ చ్చెను, శస్తా/గార మునుండీ 'నెడలినధ్వనిని వినినతోడ నే నత్యాశఎయుడులికిపడి తనశయ్యనుండి కి/0దకు బడెను. వెంటనేలేచి కూర్చుండి “వీరధవళుడు నిర్గోషిమొ యుండొనని ేశలు-నై చి మరల మూర్చిల్లెను. ఉండనిమ్ము. మనమిక వధస్థం భధముగల పటాంగణము వై వునకు బోవుదము,

ద్వి తీయభాగ ము 151 మధ్య రాతి/ అయియుందెను, న్యాయాధ్యముడు నియ మించిన మరణశిక్షనమయముగావచ్చినది ! దురదృపష్తవంతు డగు ఏకధవళులి అకాలమృత్యువు సమిపించినది. అమ్మ్యులైన _స్తంభమువద్ద ఒక సీలివన్ర్రమును ధరించిన మనుష్యుడు తిన చేత నాక త్రాడును బట్టుకొని నిలువబడియుం డెను, న్యాయా ధ్యముడొనగిన వీరధవళుని శిక్షయొక్క_పరి సమా వ్వ అతడే గావించును, అతడెవరో 'తేలియునా ? చండాలుడు ! ఉరిదీయు వాడు!

ఇ తుదిప్కార్థన ప్రారంభమగునంతలో అందరినేత) ములనుండి అశు/;ధారలు గురియుచుండెను, వారెల్లరు ఆ వీరధనళునిగుణములను, శౌర్యమును ఒకరికొకరు జెప్పు హొనుచుండిరి, ఆ నమయమున పఏరధవళుని మృత్యువిషయ మె కరుణజనించనివాడొక్క_దే యా వేలాదిజనములో నుండెను, అతడు చండవర్శ సర్రారుడే,

తుదిప్రార్థన అఆరంభమయ్యును. దుర్గ ములో మధ్యర్శాతి ఢంకా మోంగుచుండెను, అంతలో సర్వత్రప్రకాశము వ్యాపిం చెను, అందరు భయముచే ఆ పుకాశమువై పే జూచుచుండిరి, ఆ ప్రకాశమ.నందు శ న్ర్రధారి యోద్దుడును, న ర్వాలంకార మండిశయగు (స్ర్ర ఈ 'రెండుఅకృతులు బుళ్రును, వారిని పోయిరి, వారినోటనుండి మాటవెడలుటకుగూడ (ధే ర్యము లేకుండెను, ఎందరో భ యభీతు (కిందబడి పోయిరి ఇంకెందరొ తమళెండుచేతులతో ముఖమును మూసికొనిరి,

కేర్టలి విరధవళ

మెల్ల మెల్ల న అఆయాశ్చతులు ముందుకువచు చుండెను, పీరధవళునకా -ెవికళ _క్రీియందు. పూరక్తముగా నమ్మిక యుండెను, అతడుమాతము భయపడలేదు, కొంతసేపటికా యాకృతులు దగ్గరకువచ్చి పఏరధవళునినె శిపై, ఆశీర్వాద జనకమగు తమచేతులనుది)ప్పి, త్షణముసేపచ్చటనే నిలచి, అటుపిమ్మట ఆఅయోధుడు తనచేతిని పై కెత్తి గంభమువై ఫునకు జూపీ వలదన్నటుల సౌంజ్హ జేసెను, మరల స్వాములవారి వై వునకుదిరిగి వారికిగూడ నటు లేసౌంజ్ఞ గావించెను, “వీర ధవళుని ఉరిదీయకుడ్కు. ఇది యా సౌంజ్ఞయొక్క అర్థమని స్వాములవారు గ్రహించిరి, అటుపిమ శటాయోధుడు దశ్నిణ దిశకు -వే)లు బెట్టిదూపెను, అందరిదృన్సీ అటు వై పేబడెను, అంతలో ఆ ప కాళము 'లేకఘుండెను, అఆయాకృతులుగూడ గు పమైరి.

అందరిముఖములు నిస్పజమయ్యెను, ఇంతలో చండ వర్శ మాందునకువచ్చి గర్జనగావించుచు “ఇంకను ఆలన్య 'మెందులకు |! న్యాయాధ్యములవారు నియమించినసమయ ము వెళ్ళిపోవుచుండెను! కె దీని _న్తంభముపై నెక్కి౦ంచుడు”ో అసెపలిశెను,

“మహా రాజూ” స్వాములవారు తనరెండుచేతులను ముందుకుజూచి. “ల్తప్పటి టే వికచమ త్కారమును. జూచి యుంటివిగచా ౪

“నోరుమూ యుము, ధర్మభియా, ఎక్క్‌ాడి దైవిక చమ త్కారము, న్యాయాధ్యముడు జెప్పిన బేసరి” అని కోపముతో చండనర్న జలిశెను,

లి ద్వి తీయ భాగము 158

“మహరాజ్కా ఇదీ మానవ్‌న్యాయము అందు అన్నా యము జరుగుటకు వాలతావుండును. ఈ తరుణుడు సనిన్లోవి. యసి నాక్రు నమ్మిక గలిగీయుండెనుో అని స్వాములవారు శాంతముతోననిరి,"

“అటులైన "నేనుదోషి.నా శల చంఢవర్శ్మ కాళ్ళు నేలపై జరచుచు “*వీరధవళుడు నిర్లోవీ మజినేను దోమి.ననే కడా మాయభిపాాయము ?” అని పా9ంతాధికారిదిక్కుజూచి ధ్యము డొనగిన మరణశిశ్ష నిచ్చితీరవ లను. అని పలిశెను,

“నే మహరాజూో. అసి నమతాఫూర్వకముగా తల యాద ను మారరాకున్నది, కాని అది న్యాయ మా అన్నా యమో. అజోక్యమునకు నేను బవాధ్యుకనుగాను, నేను ప్రభు త్వ్యముయొక్క- అజ్ఞాధారకు డను, ఒక వెళ మారన్నటుల నిజ ముగా కైది నివైషీయెయుండవచ్చును. అటులైనచో అదై విక శ క్షివల్ల నిప్పటి5ని విడిపోగలడు,”

పార్థ న సమౌ_ప్త్పమైన తోడనే వాండాలు డా స్థంభ ముమై నెక్కి. తన చేతనున్న మృత్యుపాశము నాన్తంభము కొనకు దగిలించి కి్రిందపుదిగి ర క్రకుసఘుమమాలను వీకథవళుని సుకుమార కంఠమున "వెచుచుండెను, అప్పుడు వీ5థధవనుడు అస్పలిత వాక్కుతో నరచుదు అక్క_డనున్న వారందరినిజూది “సేనుమూత) మిప్పాడు మరణింతును, కాన్‌ మరణిచుటకు పూన్వమా మోతో శెంకుమూటలు నన్ను చజెప్పనిండు, నేశు

కర్‌4 వీరసఘవళ నిజముగా నినోమీని, నేను త్రికర ణకుద్ధిగా పవితు్ర)డనని ఆ బేవునియెదుట జెప్పుచుంటిని. ఆదయామయుని యిచ్బ్చ యెట్లున్న నట్లు కాగలదు, నాయంబేేదె న 6 పరాధముండిన యెడల అపుభువును క్షమించుమని వేడుొనువాడను.”

“అయ్యో అయో” అస అందరినోటివెంట వెడల జొ చ్చెను,

వాండాలుడు మృత్యుపాశమును చేతనగగొని ముందునకు వచ్చెను, ఇంతలో దశ్సి ణదిశనుండి “నిలువు, నిలువు, క్షణము నేఫ్టు నిలువు అని ఇటులఅన్పప్త్పధ్వని వినబడజొ చ్చెను, అశతో అందరటువై పే జూడజబొచ్చిరి, ఇంతలో యానిచిడా రణ్యమానుండి ముగ్గురువ్య క్ట్‌లు వరుగెత్తుకొనివచ్చిరి, వారిని జూచినతోడ నే అక్కడనున్న వారందరు అనందముతో "కేకలు 'వేయసాగిరి, పరమేశ్వరుడు న్యాయాధికారియగుటచే మన కథానాయకుని విడిపించుటకుగాను తన మున్వురిదూతలను అక్కడికి దోలించియున్నటుల దోచెను. కాని అమువ్వు 'రవరు 1 వృద్ధుడగు చారణుడ్కు బిజ్జ్ఞలుడు మతజియు కువూర ' చంద, సేనుడు,

“అపహాహో ! ఆయానందము నెవరు వర్ణి ంపగలరు ! ! నిజముగా ఈశ్వరునియొక్క_ లీల లగాధములు,

మితుడె నశతుగాను మారుట.

చంద సేనుడక్కట.డిక అకస్మాత్తుగా 'నెట్టువ చ్చెనో అది పొరకులకు అవళనృముగా జప్పవలయును. గుహయందలి దురదృషవంతుడగు నై ది చంద్రసేనుడే. అతడక్క-డిశెట్టు బోయెనో అఆనంగతి ముందుకుచెప్పబడును, పదునేడవ పక రణములో వారణుడు, బిద్జలుడు, చంద, సేనుడు, వృద్ద వనచరి వికునల్వురు సింహగునసాయందలీి సారంగమునుండి పారిపోవుచుండ సగముదూరము వచ్చునరకి అరణ్యమున, దునగ్రాతమణి ఉన్నత్తమణి వీరుతమసై నిఘ$లతో వారిని వెంటాడీ రని -చెస్పియుంటిమి. వారిగుజ్త పు టడుగులచప్పుడు వినినతోడ నే బిజ్జలుడు నిరాశాపరుడై సి శ్వాసను విడ చెను, వృద్ధవనచరి శ౩కవైచి భూమిపై బడిపోయను, ఇంతలో దుర్దాతమణి ఉన్న త్తమణి సె నికలతోసపహో వారినిచుట్టుముటిరి వృద్దు రాలు భూమి_ప బడినదిజూచి నాదిక్‌ ది చచ్చివోయియున్నటుల ధోచెను, అప్పుడాముసలిదానినక్క_డ నె "చెట్లగుంవులో బార వెచి యా ముగ్గురివై దీలను దీసికొని పోవుచుండిరి,

అన్ని ఏధముల ని రాశజనించెను, దు గ్రాతమణి చంద్ర 'సేనుని నడుమునకు [తాడుగట్రి తనగుజ్రమువెంట నడిపించు చుండెను, చారణుని బిజ్జలుని ఉన్న _త్తమణిబట్టుకొని గొని పోవుచుండెను, ఈ [పకారముగో ఏరందరు కొంతముందుకు

1506 వీరభవళ బోవువరకు అకస్మాత్తుగా, ఒక 'మేఘగర్జనవంటిధ్యవియ య్యి విద్యుల్లతవ లె నర్వ((పకాశ ము వ్యాపించెను, అదిజూచిన "'నెంటనే గుజ్బములన్నియు ఎక్‌ (_డివక్క.డ నే నిలచిపోయును. కంతలో ఆ _(పకాశమునుండి ఒక శ స్రృుధారియోధుడు (పకట మయ్యెను, అయోభధుని జూచినతోడనే వారెలరు భయ భీతుల నిలచిపోయిర్హి నవారినాడులలో ర కృచలన వూగి ఫోయిను, శె దీలను బట్టుళొన్న తాళ్ళు వారిచేతులనుండి విడిపోయెను, ఇంతలో ఆయోూధుడు తనమెరపుదీగవలె మరయుచున్నఖడ్గమును క్రైశెలైను, అదిజూచి వారెల్లరు (పాణభయముతో* పరుగెత్తుటకు మొదలిడిరి. వాల సేపటివర కా ప/కాశము వారిస వెంటాడుచునేయుండెను. అందువల్ల గజములు "తెలివిదప్పి వాయు పేగముగా పరుగెత్తుచుండెను, ఎందరో స్వారులు గుజ్రమాలనుండి కీందకు బడిఫపోయియురిడిరి, క్రదంతయు జరుగుటకు చాలకాలము పట్టియుండ లెదు, ఈ పికారముగా వారు సింహగుహూ జేరుళొనునవరకు యా పికాశము వారివెంటనంటియుండెను, వారందరు సురన్షిత ముగ గువాలో జొర బడినపిమ్నూుట వారికి శై రష్టమువ చ్చెను, తమను శత్రువులు వెంటాడుచున్న టుల 'జెలిసీనతో డే వృద్ధవనచరి శెవ్వున కేకవై చి భూమిపై.-బడి మూర్చిల్లెను. అదిజూచఛి దుర్తాత ఉన్న త్తీమణులు చచ్చియు౦డెనని చెట్ల గంఫులో పడ.నవైచుటకు సెలవిచ్చియుండిరి, వ్‌వు శ్ర చారు తమశై దిలను “వెంటగొసిఫోయిన కొంతసేపటికి యావృద్ధ (ప్రై తెలివివచ్చి కన్నులను దెరచి నలుదిక్కుల పారజూ చెను,

ఎక్క్‌.డజూచినను చీకటిదప్ప మెంేమియు గాన రాకుండెను, జరిగిన నంగతి శంతయు మెల్ల మెల్లన జ్ఞాపక మునకువచ్చి “చంద్రసపేనా ! చందుసేనా! ఇక్కడ నేనొక్కుడాననే యుంటినా ? సావద్ద నెవ్వరు లేకుండిరా 1-2 అని గట్టిగా నరచెను. "కాని ప్రత్యు తరమురాలేదు, చంద? సేనుడు బిజ్ఞలుడు గవారణుడు పకిని మరల యాదుష్టులు బట్టుకొని "గుహలోకి గొనిపోయియుందురని అనుకొనెను, తోడనే ఫరధనళుడు కన్ను లలో వెరసినటులయ్యెను, ఇంతశ్రమపడి నప్పటికిని తుదకు నిరపరాధియగు ఏరధవళుడు మరణించు. న దేవా? అసి వివార పడ న్‌ చ్చెను, అమె మరల గటిగా నరచుచు “అయ్యో |! అయ్యో |! పీరధవళా, నీఫొరి కింత పయత్నము జబేసినప్పటికిని నర్వము వ్యర్థమ య్యెను.

“సర్వము వ్యర్థమ య్యెను” అసి పతిధ్వనించెను,

“సర్వము వ్యర్థమ య్యైను ర్ట నృద్దురాలు మరల వివారించెను,.

“సర్వము వ్యరమ య్యెను.” మరలనటు లే ప్యతిధ్వని వనబడెను,

నవెంటనే యా వృద్దురాలక్క_డినుండి లేచి నిరాశతో పరుగిత్తుట పాారంభించెను, ఆమెకు దేహముపై ధ్యాన "లేకుం డెను, మధ్యమధ్యన కలు వేయుచుండెనుు నె లిగొట్టు కొానుచుండెను, ఇట్లా మ్ళెతి ఒక వీచ్చిదానివ లె నయ్యెను. నిజముగా పిచ్చి దేఅయ్యెను,

158 షీఠరధవళ

అకస్మాత్తుగా ఆ ప్రకాశ మునుండి యోధుకుత్పన్న మ॥/సఫటజూచి దుర్దాతమణి “మొదలగువారు భయపడి పార జెచ్చిరి. కాని అయోధుడు బిజ్జలుని వారణుని చంద) సేనుని పరినేమియు ననకుండెను. ఈలాటిచమ త్కారములు అజింక్య దుర్షములో వారిదివరకు జూచియుండుటచే ఛభయపడకుండిరి, చంద్రు సేనుడుమూత/ మిట్టిచమ త్కారమిదివరం కు జూదియుండ లేదు, కాని విసియుంజడెను, కొంతసేపటికి వారుమువ్వురు తమనడుములకు ఆదుములు గట్రియున్న ఆ /ళ్ళను పివ్పీవె చు

వం లు 6౧... ర్‌ి అజింక్యదుగ మా గమునుజటి "రండు మెళ్ళదూరముపరకు (ఎ (0 న ౬... * జీవములయాసనునై తము లక్ష్యుపెట్టక పరు గెత్తుకొనివచ్చిరి, బ్రంకనువారికి నాలుగు మైళ్ళదూర ము పఫపోవలసియుండెను, చంద, సేను డలసిపోయను. నేటిక్రనేకదినములనుండి అతని కన్నము కడువునిండ దొరకకుండెన, అదిగాక పరుగెత్తుట కలవాటు లేకుండెను. అందులో చిమ్ముజీకటి అరణ్యము[.తోవ అయియుండెను, తుదకు బిజ్ఞలుడు చంద్రసేనుని తీనివీఫుపై నెత్తుకొని మరల నొక మైలునరకు నడచినచ్చరి, అటుపిమ్మట చవారణుడెత్తుకొని యింకొక మెలునడచివచ్చి!, అచ్చటవారు కొంతవ్నిశాంతి ₹కొనుటకై _ గూర్కుండిరి అప్పుడు రా యా దుర్రమందుజరిగిన నంగతినంతయు కోద్రిలో పల బజ్బలుడు చంద సేనున రిగించెను, వెంటనే వారక్క-డినుండి లేచి మరల పరుగతుట (పారంభించిరి, అనాాశ

అమువ్వురు మంచిసమయమునకు అక్క-డికివచ్చి చేరు

$ోసిరి,

ద్వి వీయ భాగము 100 అహహో ! అప్పటియానందము. నేనని వర్ణింపవల యును. అందగినోటినుండి ఆనందో ద్రారము "వెడలుచుండెను, అన్ని దిశ లు పవీకధవళుపేరుతో (మోగుచుంజెను, చం[ద్రసేన కుమారుడు పూర్వ ముయొక్క_. వైరమునంతయు మరచిపోయి మనకథానాయకుని. గటిగాకాగలిందుళొ నిను, అదిజూచి అందరి నేశతములనుండీ ఆనండ్యాళ్టువులు “నిజలుచుంజెను, స్వాముల వారు వీఠధవళుని గటిగాకొగలించుకొ నెను. శ్షణము సేపు జరిగినవిమ్ముట అంతటను శాంతివ్యాపిం చెను. పీరధవళుడు స్వతంతుడయ్యెను, ఇకనిష్వుడు నేనేమిజేయ వలెను అని విజారము జేసిళొనుచుండెను. తనపై నిటి భయం కరమగు (ఫమాదము నీడ్చుకొనివచ్చిన్న తనశ్యత్రుడగు చండ పర్షను దుర్తములో నడుగిడకుండ చేయవలయునని అతడు నిశృయించుకొ నెను, (పథమ మున ఏపీరరాజుగారి అ భేదదుర్షము నకు బోవబెనని యనుకొ నిను, ఇంతలో లలిత పభ అక్క డుండెనసి కై ఫీకివచ్చుట చె ఆవిభారము రద్దుపరచుకొ నెను, అతనిమనస్సులో జరుగుచున్న వీవార మును స్వాములవార ప్పుడే గుర్షించిరి, ఏరధవళునిచేయినిబట్టుకొని వారెట్లని!, “బిడ్తా | సీమదిలో నేమిపివారము జరుగుచుండజెనో అదినేను [గహీం చితిని, సీకేయ భ్యంతరము లేనియెడల నావెంట మా అశమ మునకురమ్ము. ఇంతటిర్యాతి అయినప్పటికిన్ని నేను నాశిమ్యు లతోగూడ నీప్పు డేఅక్క-డి! "వడలిపోవనుంటిని,” ఏ[ధన ళుడు సా్యాములవానివమాటకొ ప్వుక్‌ ' నెను, బిజ్జ లుడు జంగినవ రృమానమును నంవ్ష_ప్రముగా అందరియదుట

160 వఏపొరఠరధవళ

విన్నవించెను, తాను రణరాగునిమాట లెట్టువినియుండెనో ? వృద్ధదారణునిత్‌ డుగొని సింహగుహలోసి కెబ్లు జేరియుండిరో? అక్క_.డతమకు పవీరనవళునిక తిముక్క_ ఎట్లుదొరికియుండెనో చండవర శన శ్రారుడు పతిజ్ఞాష్యతము వారికెందులకై (వాసి యిచ్చెనో | చంద్రసేనుసి తొమెట్లువడిపించిరో ? “ముదలగు సంగతులన్నియు ఏరఠరధవళుడు (క్రముముగావినెను, కాని చండవర్మ'యొక్క_ (పలిజ్ఞాష్యతముయొక్క_ నంగతిని వినిన తోడనే అశననికీచాల ఆశ్చర్యముదో చెను, అతిడు చంద్ర సేనుని వైఫునకుదిరిగి యిట్లనిను, “కుమూరా |! చండవర్శ సరారుడు నాకపరాధము గావించినచేకాక నీఠంతకన్న యెక్కు_డపరాధము గాపించియుండెను, అదిగాక లలితకపభ శెంతటియవమౌానమును గల్పించియుండెనో చూడుము, అతడా మెను అమ్ముకొనుటకే సిద్ధపడియుండెను, నేనుమూూత్రమఘతసికి తగిన్నపాయనశ్చి త్తము జేయకమానను,”

“మజి నేను ధవళా” చంద్రసేనుడు చారణునివదనుండి చండవర్శ్మవాసిన _ (ప్రతిజ్ఞాపష్యతమును గైకొని “ధవళా! 'నేనిక్క_డినుండి బోయినతదుపరి నావెనుక నేమేమినంగతులు జరిగియుండెళ్‌ అవన్నియు నాక్యుతోవలో బిజలుడెరగంచి యుండెను, చండవర్శ యింతటిదుర్యార్దుడని నేననుొని యుండ లేదు అటువంటిచండాలునికి మాత)౫(డి లలిత్యపభను వివాహముజేసియి చ్చెదనని మాటనిచ్చియుండెను, వీరధవళా! ఈ చండవర్శకెట్లు బుద్ధి జె ప్పెదనో చూడుము, ఇంకా అయిరు వురి దుష్షులను__" క

91 ద్వితీయ భా గ'ము 161

“కాని కవమూరా, అన్ఫద్ధవచనరి యేమ య్యెను శో అని మధ్యనే వరధవళుడు ఏిచారించెను.

“అరే ఆదుకదృష్టవంతురాలు ! వీఠరధవళ్ళా ఆమె గూడ నన్నొాకసారి విఢిపించుటకు హూయత్నముజేసను, కాని దురదృవస్ట్రమువల్ల సిద్ధించకండెను, ఇప్పుడు ఆమె మాతో గూడ వచ్చుచుండ తో9వలో జచ్చిపడిపో యను,

“అహా | చెడ్డపనియయ్యును*”. వీరధవళుడు. దుఃఖ న్వరముత “అవృస్టురాలు వమునకొరకింతటి కపషమునకో ర్చెను, కాబట్టి అముసలిదాసి_పేతము [(కూరజంతువులపాలు గారాదు, అని వీరధవళుడ నెను.

“జౌను నాకుగూడ నటు లేయనిపించుచున్న ది.

“అటులైన మన యనుచరులను నల్వ్యురిని అటకుబంవి ఆమ శవముసనకు దహానవిధి జరువుటకు ఏర్పాటుజేయుట మంచిది

చంద్య'సేను డప్పుడే తన సేవకులను ఆవృద్దవనచరి శవ మును ఉ త్తమరీతిగా దహననసంస్కా-ర ముజరిఫించుడని యనుజ్ఞ నిచ్చి పఇపెను, కాసి వారరణ్యమంతయు వెదకి వేసారిర "కాని ఆశవము వారికి జిక్క_లీదు. వారు వెళ్ళిపోయినవిమ్మట ప్‌శధవళుడు. చంద్ర సేనుసిజూచి యిట నెను. “కుమూరా నేసక ఈదుర్షములో నడుగు బెట్రజాలను, దీసికారణము నేను వేరుగా సీకు జెప్పవలసీన అవసర ములేదు, నేనిప్పుడు సామంలవారితో గూడ వారిఆశిమమునకు బోయెదను, కావున నీవు మహః “రాజుగారికి అన్ని సంగతులు విశదమగనట్లు "తలియ'బేయుమా,

[69 వీరధవళ మానించి లేక మాపై కోపనుతో నేను బోవుటలేదనియ్యు ఎల్ల ప్పటిక్‌ మిాజబుణములో బడియున్న వాడననికూడ వచిం చుము, ఇప్పుడు స్వాములవారిత్‌ వారి అృశమమునకుబోయి అక్క- డినుండి రాజధాసి*శేగదను, అక్కడ నూతనమంటి మండలితో యీఅన్యాయవృ త్తాంతమంతయు విన్నవించి, న్యాయాధ్యములవారిని చండవర్శ పిరుద్దముగా నా్గయమాను గోరుకొనియెదను, చం[ద్రసేనా ! మహరాజుగారితో నింకొక “చెప్పుము, చెప్పుము వీరధవళా సందేహీంచెద నెందు. లకు ! నీమనవిని నాయనగారు కాదందురా ౪” “వమియులేదు. నాయీ రెండుమూడు దినముల ('ప్రవాసమాలో నావెంట బిజ్ఞలునిగూడ నుంచుకొని యెదను. “ఇంలేకడా ! అందులో మనవిజేసిషొనుకుందులకు ! బిజ్ఞలుడు -రేఫు తెల్ల వారినతొోడ నే న్స్‌ వన్ర్రుములున్ను, నాయనగారి అనుజ్ఞయు దీసీఫొని నీనద్దకు రాగలడు, ప్‌మ్మ టొాతని దోడుకొని నీవు ముందునకు వెళ్ళవచ్చును. ఇంకా నీవెంట కొందరనుచరులుండుట మంచిది. కాని చంద్యసేనా నీవద్ద చండవర్శ్మవా్రాసియిచ్చిన ప్యతిజ్ఞాపత)ముండెను. దానినిమాత)ము భద)ముగా కాపాడి యుంచుము, ఈనంగతి మహారాజుగారికి 'దెలిసినపిమ్మట 'నేమిజేయవలెనో వారే తెలియజేయగలరు, నేనుమాతిము నాక _త్తిముక్కను నావద్ద నేయుంచుకొని పోయెదును,

ద్వి రీయ భాగ ము 16% జ్రంతలో స్వాముల వారు అశ్రమ మునకు బోవుటకు సిద్దమయిరి, ఏర ధవళునికొరకు న త్యాశ్యయనప్రారుని అనుచరు డొకయు_త్తమాశ్యమును గొనితేచ్చెను. మరలనొకసారి చంద్ర సేనుని కొగలించుకొని మనకఖానాయకుడు. గుజ్తము నెక్కె.ను, వెంటనే అక్క_డనున్న జనులందరు వకగీ9)వముగా పీఠ ధవ భుని పేరుతో జయజయధ్యనులు గావించిరి, స్వాములవారు తమశిష్యులతోసహ* ఏఠధవళుని దోడుఫొసి బైలు చేరెను, అప్వుడు మధ్య రాతి) దొలగిపోయి జాముకాలవు య్యుం డెను ॥ చంద్రసేనుడు, బిజ్ఞలుడు, వారణుడు తగిననమయము నకు వీరధవళుని విడిసించుటకు వచ్చియుండిరి, అప్పుడు చండ వర్శ ఎక్కు-డుండెను రం సమ. లవారు తుదిప్తార్థన ముగించినతోడనే *సలువు, నిలువ” మని దవ్సిణదిశనుండీ ధ్వని వినవచ్చినతోడ నే చండవర్శ్మ భయపడి రణరాగుడు న్వప్నస్థితిలో మరల వచ్చియుండెనే మోయని అనుకొని

164 పిరధనళ రణరాగుడు తనరుగ్శశయ్యయం టే బడియ డెను, అరనిని భూచినతోఢనే చండవర్శకించుక వై ర్యమువ చచ్చెను.

“మహాదాజూ ! మా ప్రలిన్సర్ధి మరణించినా ₹” అని శ్రీ ణస్యరముతో రణరాగుడు వివారించెను,

“లేదు, ఇప్పుదేమరణించగలడు. కాని రణరాగా మరల ఆయద్భుతచమ త్క్కారము. జరిగీయుండెనుుల. అని యింతకు పూర్వము వధా స్తంభమువద్ద జరిగిననంగతిని విన్నవించెను.

“చేనప్పటినుండి 'ానివివార మేజేయుచుంటిని, ఆ యా కృతులకు వీరధవళునితో సంబంధమేమి+ అవి క _ర్రివర్మ మహారాజుగారు వసుముతీవొయిగారి అకృతులయ్యుం డెను, ఆయాకృతులు మాటిమాటికిట్లు ప్యకటమై ఫేరధవళున కు బేజజనకమగు సౌంజ్ఞ ఆెందుకు'జేయుదురు ? విందులో నేదో రహానస్యముండితీక వలయునని నాకుదోచుచున్నది. లలిత్యపభను మిరు ప్రేమించుట చే. పీకధవళుడు మికు స్కిన్చర్థి 'యయ్యును.” అని రణరాగుడ నెను

“పోనిమ్ము, అనంగతితో మనేల, ఇదోఛూడుము, మధ్య రాతిగావచ్చినది. _ ఇంతలోనె నావిరోధ్సి నాఖలమైన శత్రూడు వధ న్నంభముపై. నెక్కియుండ వచ్చునులొ

అని చండవర్న] అనుచున్న తలో నొళకఅనుచరుడు ద్యారమును దెరచుకొని లోనకువ చ్చెను,

“వమిసంగతి ఫో అసి చండవర్మ విచారించెను,

ద్వి తీయ ఫథాగ ము 165

“మ_మ_మహాో_మహారాజూ కు-మూా-కుమూర చం[ద సేనుడు వచ్చియుండెను

“ఆ, వమీా ! చంద్రసేనుడు వచ్చియుండెనా” అమాట విసినతోఢననే చండవర్శ యులికిపడి ఆశ్చర్యముతో మరల నిట్లువిచారిం చెను, “ఈమాట నేనునమ్మజూలను, అనత్వమ _ మూన్చా ! ఈమాట సీశేవరుజెప్పియుండిరి.”

ఇంతలో వధ_స్తంభమువద్ద ఫటాంగణమున ఏీరధవళుని పీకుతో జయజయధ్యనులు గాఏీంచుదుండుట అనతనికి వినవచ్చెను, వెంటనే చండ వర్శకాళ్ళు వేచులు పడిపోయినటు లయ్యను, అతనిముఖము నల్లబాలెను, నాదురడృ్భష్తవశమున చంద్రసేనుడు సింహగుహనుండి పారివచె నవి యనుకొ నెను, అయనుచరుని వెడలిపొమ్మని చెప్పి రణరాగునితా “రణరాగా, తుదకు మోసమయ్యెను, నా దురదృపవ్మమున చంద, సేనుడు సింహగుహనుండి పారివ చ్చెను, మనపై నిక ఛయంక రమగు నంకట ములు రానున్నవి, వాటినన్నిటిని మిగుల ధ్రే ర్యముతో నెదుర్కొనవలసియున్నది, 'నెటినుండి న త్వాశ/(యమహో రాజు నాకుశత్తుువయ్యెను. కాని మ్య, నాయీదుర్గము బలిహ్హమైనది, నావద్ల న'సెక సై నికులుండికి ఇదిగాక సనింకానితిరులుగూడ మనతోవచ్చిచేశి మనపక్షమున పోరాడగలరు, ఐన నూరక గూర్చుండియుండుట మంచిదిగాదు, అదియునశుంగాక నేనబద్ధ సావమ్యమిచ్చియుం౦డినందులకు మంత్రిమండలి నన్ను బంధించుట కుత్తర్వుకూడ నివ్వగలరు. చాలవికటప/నంగము వచ్చిపడెను, కావున ఇప్పటినుండే జూగ/తపడుటమంచిది” అసి పలిశెను,

166 వీశఠర ధవళ

వాఠకలారా ! ఎటులై లే చందిసేనుడు వచ్చియుందె ని చండవర్శత్‌ దెల్పుట నై అనుచరుడు వచ్చియుంజెనో, అటులే స త్యాశ్యయనాారునకు జెల్చుటకె నింళొకఅనుచరు జేగయుండెను, నంగతిఒక్క_.ైనప్పటికీని ఆసంగతి వినిన తోడనే చండవర్యస్థితి నెటులయ్యెనో మనము ెలిసిళొంటిమి అకన త్యాశ /యుని శయనమందిర మ: లోనిేేగ్‌ అక్క డినర్ధారుని స్ధితి యెట్లుండెన చూ చెదము,

నత్యాశఎయనర్తారుడు తనశయ్యలో అస్వస్థతతో బరుండియుండెను, ఆనమయమున నొకలఅనుచరుడు ద్వార మును 'దెరచుళొని లోపలికివచ్చి తమయజమాసికి నమ, తౌ పూర్వకమాగ నమస్కరించి మెలన “మహారాజా! ఒక అనందదాయకమగుసంగతిని విన్నవించుటవై నచ్చితిన నెను,

“ఆనందమగుసంగతి, ఇంజెక్కడిఆనందము”” అని “పిచ్చివాడా ! నిరపరాధియగు నావీరధవళుకు వధా_స్తంభ

౯-నేదు మహారాజూ ! ఆయననువిడిపించుటకై మంచి నమయమున కే చంద్రసేనకుమారుడు వచ్చి వేరుకొనెను,

“వపా ₹ వెంటనే లేచికూర్చుండి సత్యాశ్రయుడు “ఏమంటివి భో నాయొక్క-నాయొక్క చంద్రసేనుడు జీవించి యుండెనా ” అని ఆదున్తాతో నడిగెను,

ల్లు మపహోారాజూ ! ఈశ్వర క్చ్‌పనల్య సుర వితము గానే యుండెనులో

ద్వితీయ భాగ ము 1067 నిచ్చుచున్నాను, నన్నుళ్పప్పుడే అక్కడికి దీసికొనివామ్ము. వారినిజాచునంతవరక్కు నా వీకధవళుని క్షమాపణ వేడుకొను వరకు నామనస్సు నిలువజూలదు”" అని నత్యాశయు లేచి నిలువంబ డెను,

“మహోరాజూ ! చంద)సేను డిక్క-డి కే రానుండెనుో అసి అనుచున్నంతలో నె జ్యారమును "దెకుుచుళొని,

ళదాళ్రా 1

గద్టాడుకా [05

ఈ రెండు వాకస్థము లొేసారి షతావుత్తుల నోటి నుండి వెలువడెను, వెంటనే చంద్రసేనుడు తండి/ని ఆలింగన

అహహా అప్పటి ఆనందము నేమని వర్ణి ంపనగును, అటుపిమ్మట చంద)సేనుడు తేన తండ్ని సింహగుపహాలో 'తానెట్టు బంధింపబ డెనో ఆసంగతినెల్ల వరుసగా వివరించెను,

వీరధవళుడు. న్యాయాధ్యమునియెదుట వచించినటుల అవరాహమునుజంషి చంద] సేనుని 'వెదకటకై. పోయను, చంద్శ సేనుడు కగాలదదూరమువరకుబోయి పీఠధవళుని ఒంటిగా నంక టములో విడ చివచ్చితినని ఆయనముదిలో పివెరము గలిగి వెనుకకు మరలివచ్చి చూచువరకు ఏరధనళుడచ్చట లేక వరాహముమాతు మచ్చట చచ్చిపడియుండెను. అది జూచి చంద/ సేను డచ్చటనే కొంతసేపు =, సిలబడియుండ

168 విఠరనణవళ నింతలో అఆయరణ్యమున మనుష్యులు మాటలాడుచున్నటుల వినవ చ్చెను, అచ్చుటికిబోయి చూచువరక్కు, దు క్రాతమణి ఉన్న _త్తీమణి తన అనుచరులతోనపహో వేటకై వచ్చియుండిరి, చందసేనుని జూచినతొడనే వారురకివచ్చి. చంద)సేనుని బంధించి అవరాహమును గైకొని సింహగుహలోకి జేరి కుమారుని లోపహాపంజరములో బంధించియుంచిరి, తరువాతి నంగతినంతయు మూపాఠకులు జదివియేయున్నారు,

చంద సేనునినోట జరిగిన సంగతి నంతయువిని సత్యా వయస గారునకు మిగుల కోపము జనించెను, చండవర్శ్మ సీచత్వమాను గురించి నంతాపపడి వెంటనే తన వారినెల్ల గసాడుకొసి అజింక్యదుర్తమునుండీి మరునా జె టై టబడెను, వీరధవ ళునివద్రకుబోయి క్షమాపణ గోరుకొనవ లెననితలం చెను,

వారివెంట ఛాలనరకు తమ శస స్రైధారులగు అను చరులుండిరి. వారందరు అ భేదదుర్లము వై వునకు బోయిరి, స త్యాశ్గయస ర్రారుడు బిజ్ఞ్జలుడు వారణుడు ఏరుమున్వురు అశ/మమునకు వచ్చుచుండిరి,

ఆండుజూములవేళకు న త్యాశయుడు లశ /మమునకు వచ్చిచేరుకొ నెను, అప్పుడాశ/;మమున స్వాముల వారున్ను మనక థానాయకుడున్ను గూర్చుండీి మాటలాడుచుండిరి, న త్యా (శయుడు వచ్చినతోడ నే వీరధవళునిజూచి తనచేతులు ముం దుకు జూవెను. మతి ఏర ధవళునిదగ్గరకు దీసికొని పితృ వాత్ప ల్యముతో హృదయమాన గట్టిగా జిర్చుళొ నెను,

లలి ద్వి తీయ భాగ ము 169

ధవళా నన్నుక్షమించుము, నావల నీశ న్యాయ ముజరిన్ని యుండాను. అందువల్ల నిన్ను శతృమాపణగొోరుకొనుటశె. వచ్చి యుంటిని,

“మహారాజా ! మిరు నాకన్నతండిక౦ం కొ నెక్కుడు పూజ్యులు, సాదన్నముండు పర్యంతము మోాబుణమును దీర్చు కొన జూలను, కాని ఒక వమయములో నేను మోిశపరాధము "జేసియుంటిని. కావున నన్ను క్షమించెదరని ప్రార్థించు చున్నానుల్‌ అని ఏరధవళుడ నెను,

“అవిషయ మై నేనిప్తుడేమియు ననజాలను, కాని ధవళా ! సీవిక కాలమును వ్యర్థపుచ్చక 'నెంటనే రాజధానికి బొమ్ము. అక్క_డనీవు బేయవలసిన కార్యములు నరెండున్నవ్‌, ప) స్తుతిమూ రాజమ హేందివరములో నాకు గెరవము లేకుండి నప్పటికిన్తి అక్క.డ నాద్యువ్యషము వాలయున్నది, దానివల్ల స నన ష్‌ ్షౌర్యములు నాధించవచ్చును, బీజ్జలుడును ఈవారణు డును నీవెంటరాగలరు, వీరు నీకు బాల యుపయోగపడగలరు, చండ పర్మ సరుద్ధముగా నీవు న్యాయ ముగోరకుండినప్పటికిన్తి నాపి/యకన్య లలిత్యపభను ఆయిరువురు దుష్తులున్ను చండ వర్శయు అవమానము గావంచినందులక్షే నను నీవు న్యాయ మును గోరుకొనుము.

“మహారాజా 1! ఈకార్యమాను మహాసంత్‌ పముగా స్వీకరింతును.

170 ఏిరధవళ

“థబాన్‌్క్‌ ధవళా! నీకు విజయము పా శించగలదని నాకు నమ్మికగలదు, నీవు విజయమును గావించివచ్చి లలిత పిభను వివాహము జేసికొనుము, పొమ్ము

“అవాహో! మహారాజూ! నిరివ దేహములో "నేడు నూతన జీవమునుబోసితిర నాపై అమృతవృష్పిని గురివించి యుంటిరి” అని వీరధవళు డానంద పరవశుడై సత్య్వాశయుని చేశులను గట్టిగా బట్టుకొని యుండెను,

“పొమ్మా, నాయనా! సీవానందపడుటంజూచి నాకు గూడ అనందము గలుగుచున్న ది, “"రేఫప్రదయ మే యిక్కడి నుండి బయలు చేరుముో

వగ. రాజ మకూంచివరము.

ఉహార్తాతమందు వర్ణింపబడిన నోదావరీతటమునగల రాజమ హేందివర రాజధానిని మనమిప్పుడు ప వేశింతము, గతపికర ణములో జరిగిననంగతికీ నేడు అఆరవదినము, అష్యుడు రాతినమయము, సకలనృవ్హ్‌కి సాభాగ్యమొసగునట్టి సూర్యు నారాయణుడు అ స్తృమించుటచెే, ఆయన వియాగదుఃఖమే. అనునటుల మేఘమాల తన సాభాగ్య్ధదాయకమగు ర_కృళకాంతిని త్యజించి కృష్టవర్హము దాల్చియుండెను. అట్రసమయమంన ఏశధవళుడును, బిజ్ఞలుడు, ఛారణుడు మజీయు వారిష/ వాన నసనూలమున నలసిపోయిన యశ్వములు రాజధానిలో ప/వే నించిరి, వీరధవళుడొక యుత్తమాశ్య్వము సెక్కి..యుండెను. అజింక్యదుర్ష మూలో నుండు శప్పుడాతని ముఖము "లేజోహీనమైం యుండెను. కాని యిష్పుడట్లులేక పినన్నముగా దోచు యుండెను, మరలనాతిసికి అఫ అనందము, స్వాతం(త్యము పా) వృంచియుండెను,

ఇటు పీరధవళుడు రాజధానిలోప/వేశించి తనధర్మతే యమొక్య లలితదుర్ష ములోని క బోక్క కన్ర్రుకారుడగు సల్గానా అనువానియి"టికి బోయియుండెను, నల్లానాకును ఏరధవశలో నకు మిక్కిలిస్నేహముండెను, వీరధవళుడు తనయింటికినచ్చు టంజూచి సల్హానా మిక్కి లినంతోపప డెను, వీరధసళుడు రాక ముం బే అజింక్యదుర్లములో జరిగ నదంతయు రాజధానిలో నందరికిని 'దెలిసిపోయియుండెను, నల్హానా వారియశ్వేముల

19 వీరధవళ నొకచోటగట్టివె చి వాటికి గడ్డి నీరు మొదలగు నేక్పాటుల గావించెను, అటుపిమ్మట పఠధవళునకు బిజ్ఞలునకు వారణునకు ఫలహారములిడి అనంతరము వా లెల్లరొక (చోట గూర్చుుండి ముచ్చటించుచు నంతోవముగా నారాత్సియంతయు. వెళ్ళ బుచ్చిరి,

మటునాడరుణోదయంబున లేచి. ఏరధవనళుడు పాత ర్విధిని దీర్చుళొని బిజ్బలుని చొరణుని "వెంటనిడుకొని అథ్య్వమా ల నధిరోహించి నల్హానాకు చెప్పి అక్క-_డినుండి బె లు బరిరి, వీరు రాజబాటనుండి వచ్చునప్పుడు చూచువారలకు వీర ధవళుని శ ర్యసాహసాదిగుణములు 'జెప్పకయీ చెప్పునటు లుండెను, ఏరధవళుడు చక్కగా 'రాజదివాణమునకువచ్చి విజ్ధ_వ్హిపత్య/మునువా/సి బిజ్ఞలునిత' మంతిమండలి కంద జేయు టకై లోనికుబంపియ ౦డెను, అఆ సనమయములో మం(ల్రిమండలి సఫాభవనమున నొక్క_చోటగూర్చుండి అజింక్యదుక్షమందింత వరకు జరిగినసంగతినే చర్చించుకొనుచుండిరి. ఇంతలో బిజ్ఞలుడువచి ఎ వారికి వినయపూర్వకముగా తలను [కిందకువంచి నమన్మ-రించి విరధవళుడు వాసియిచ్చిన విబ్బ_వృపత్రెమును వాశి చేత్‌క ందిచ్చెను, వారదిజూచుఖొసి వెంటనే పరధవళుని లోనకుప, వేశ పెట్టుమని యాజ్ఞ-వించిరి,

వీరధవళుడు బిజ్జలుని చారణుని వెంటనిడుళొని లోనకు [వవేశించి మం[తిమండలికి వినయవి భఖేయతలతో* నమన్క-_6ంచి నిలువంబడెను,

“ఫిగ్రధవళా ! ఏమినమాచారము" అని మంతి)మంఢ లిలో నౌకరు ఏచారించిరి.

ద్వి తీయభాగ మా క్ష? పి

అప్పుడు వీరధవళుడు “మహరాజా! నావరుద్ధముగా చండ వర్శ నాపై మోపబడీన హ 'త్వౌఖి యోగము అబద్ధ మనియు, అతడేద్‌నికంతయు కారకుడనియు నాతనీపై తగిన చర్య మిరు తీసికొనవ లెననియు మనవీజేయుటకై వచ్చి యుంటిో ననెను,

కస్య -డేశాస్సి అతడు సీవిరుద్దముగా బలికినసాక్ష్యమబద్ద మని బుజువుపరచుటకు సీవద్ద నేమెన ఆధార ములుంజెనా ఇ అసి ర0ండవమంకి) విాచారించెను,

“జను ఉన్నది” అని తనవద్దనున్న చండవర్శ దు శ్రాతమణికి ఉన్న త్రమణికీ వ్యాసియిచ్చిన ప్యతిజ్ఞాపత్యమును

తన జే దీనివల్ల చండ నర్శగావించిన దుర్మార్ల ము కొంత వరకు. దెలియుచున్నది. కాని నీపషక్షమున నింె3వరైన సాము 'లుండిరా 1 ఉండినచో బిలువుము” అని ఒకమంళతి) నత్రము డ నెను,

ఇంతలో వృనవనచరి పరుగెత్తుకొని “ల్పి్య్‌ భచ్ద సుక; పతుమున నేను నొత్షవ్లము జలుక గలను, అఆదురాస్త్రడగు చండవర్శసంగతి నంతయు నాకుదెలియును. నాకంశ₹ు పెగే సాములక్కరలేదు.” అని గట్టిగా నరచుచుండెను, అదిజూచి వారెల్లరు అశ్చర్వచకితులై చూచుచుండిరి. ఏరధవళఘిడు నవ్వు మొష్లుముత్ర యూవృదర్ధురాలికి నమన్క్ళ_రించునటుల ఇంచుక తల నొంచినటులబే సెను,

కే/ర్త వీరధవళ

అప్పుడొక మంతిన త్తము డావృద్ధురాలు నిలు విచా 80 పెను, “వృగ్దురాలా | సీవెవరు? నీపేశేమి* ఎక్కడ నుందువులి

*నాచ్చేరువనిత, నేనొక ని ర్భాగ్యురాలను. నావాస మరణ్యమాలో

“నలే నీ వ్‌ యభియోగ విషయములో ఇెప్పదలచిన దంతయు సంకోచపడక 'జెప్పవచ్చును,” అని రెండనమంధి స త్తముడ నెను,

అంత నావృద్దురాలు తన వృత్తాంతమును వీరధవళుని పూర్యోో త్తరచరిత్రయు, చంఢవర గ్రమొక్కు విశ్వానఘాతకృ ళ్యము మొదలగు నంగ తులన్నియు వారియెదుట పూన(గుచ్చి నట్టుగా విన్నవించెను. పాఠకులారా |! అవృద్ధురాలు మంతి] మండలి జరిగించిన నంగతి నంతయు రాబోవు పుకరణమున మోకు 'దెలీయగలదు,

అఆనంగతినంతయు వినినవెంట నే చండవర్శను. ఆతని దుర్గరక్షకుడగు రణరాగుని వధ_స్తంభముల నెక్కేేంచునటుల నాజ్ఞాపించి, 'వారిసి బటి తదు చటనై, నూర్వురుసశ న్ర్రృభటులను అజింక్యదుర్షమాన _శంసించిరి, అటుపిమ్మట ఏం ధవసననకు అజింక్యదు ర్లాధిపత్యమును వ్యాయించియిచ్చి, అతనినగ్యము నకు, ₹ర్యథ ర్యసాహసాదులకు మెచ్చుళకొనిరి,

అంత ఏరధవళుడు విజయో త్పాహముతో బిజ్ఞలుడు చారణుడు వృద్ధవనచరి వీకరువెంట రాగ, రాజధానినుండి మరలి అ భేదదుర్ద ము నకువచ్చి స త్యాశ/యుడు మొదలగు వారలతో

ద్వితీయ భాగము [7 యానంగతినంతేయు విన్న వించెను, అదివసి వా రెల్లరు ఆనంద సాగరమున నోలలాడిం.

ఇంతలో లలితప్రుభ అక్కడికి జేరవచ్చి విరధవళుని మెడలో ఫుష్పమాలనువైచి మంగళహారతినిచ్చి “ధవళా | విజయ(ల్తీ! ఎవరినివరించెను,” అని సంతోమపూర్వకముగ ప్రశ్నించెను,

“నీపే'.ము యొపరియందుండెనో వారినేనరించె నని

(6. సవమారోవణము.

మనక ఛధానాయకుడు అజింక్‌ థ్రదుర్లమందు నమూటిమాూాటికి వవై లే అద్భుతదృశ్యమాలను జూచియుండెనో, అటులే అతని కప్పుడఫుడు దె వికసహాయము గలుగుచుండెను,ు మతేయు నృద్దవన చరివల్ల అతనిశేదై తే గు ప్రసంగ తులు ెలిసియుంజెనో అవన్నియు ఇచ్చట విశదపరచుటావశ్యకమై యుండెను,

మనమిప్పుడు వీరధవళుని పూర్వపుఇతిహాసమా వె ఫునకు మరలుదము, పథమ భాగమందలి అయిదవ ప్రిగరణములో

క76 వీరధవళ న త్యాశ్రయునకు రణరాగుడు కొన్నినంగతులను జెస్పయుం డెను, అదిమాపాఠకులకు జ్ఞాపకముండవ ద్చును,

చండ వర్మసన్హారుని అన్నయగు క !ర్టిరర శ తమజనకుడు మరణించినపిమ్ముట అజింక్యదుగ్గమునకు అధిపతియ య్యెను, అప్పుడతడు తనవిద్యాభ్యాసమును పూ ర్రిజేసికొని కళ్యాణ పా/0తమునుండి అక్క-డికిన చ్చియుండెను, అతడు నంశోపష స్వభావము గలవాడును శూరుడు నై యుండెను, కాని అతనిని జూచి చండవర్శ యోర్వజాలకుం డెను, అజింక్యదుక్ష ము [మొక్కా అయిశ్యర్యమంతేయు తనకు లభించవ లెననుకాంక్ష అతసనికుద్భువించియుండెను. అనీచమగుకాంక్షుయే ప) స్తునకథా పవీధానమ్ము

క్షీ ర్రివర్శ్మ కల్యాణపా/0తహుందలి విశ్వవిద్యాలయ ములో నుండినప్పుడుు అఆ దేశముయొక్క. మపహాబలాఢధ్నుడగు నుంగళకీర్షన క్రారునింటికి వచ్చుచు బోనవుచుండెిను, మరియు నప్పుడే విశ్వవిద్యాలయ ముమయొక్క. ముఖ్యఅథ్యాపకుడగు ఉద్ధవాచార్యులత్‌ న్‌ _క్రిసర్మక్తు = మిక్కి-లిస్నేహము గుదిరి యుండెను, ఉద్దివాచార్యుడు సత్యపియుడు, బహుశ్కుతుడు, నిర్మలాచరణుడగుటచే ఎల్లపుడు తనవద్ద నే యుండవ లెనని కీ రైవర్మతల చెను, అటులే ఆయనగూడ కీ _ర్రిపర్మమాటను తొసివేయక తనఉద్యోగమును విడచిపెటి క్‌ _ర్లవర్మవద్ద నుండసా”ను, వారిరువురికి, పరన్నర పే/మ పర్థి లైను, ఒకరిని విడచి యొకరు నుండజూలకుండిర. అటుపిమ్మట మంగళకీర్ల సర్హారుడు తన నర్వగుణమండిత రూసపవతియగు. నసుమతియను కన్యను క్ర _ర్థివర్మకిచ్చి వివాహము గావించెను,

ల ద్వి తీయ భాగము [77 వృద్ధ సర్హారుడగు నత్యవర్శ మరణించినపిమ్ముట కీర్ధి వర్మ అజింక శ్రదుక్షములోని సంగతులన్నియు చక్క-దిమ్లుటకు ఉద్ధవాచార్యుని సియమించను, కాని చండవర్శకిది రుచించకో "నేను తోడబుట్టిన తమ్ముడనుండగా దుర్తములోని పనులను చక్క-దిద్దుట నాకొప్పగింపక కీర్రివర్న ఉద్ధ వాచార్యుని నియ మిం చెనని అతనిహ్యృదయములో మత్పర ముత్నన్నమై తన అన్న 'చ్యేషము సెలకొనెను, కాన తనతన్ముుడు ఏిద్యార్దన గావించుకొనునమ యము.లో దుక్షములోని పనులను చక్క దిద్దుటకు నియమించుట మంచిదిగాదని కీర్షివర్ము తన మితు) డగు ఉద్ధవాచార్యుని నియమించెను, అటుపిమ్మట దుర ములో అన్ని వఏర్పాటులు చక్క_ాగాగావించబడిన తదనంతరము క _క్రివర్శ తనతమ్ముని వంగ దేశమున విశ్వవిద్యాలయములో జదువుకానుటకై పంపించెను, మతటియు తాను తనమితునితో కల్యాణపా/0తమునకు తనఅ త్తగారింటి వేగియుండెను, చండవర్శ తనలన్న గారి యూజ్ఞానునార ముగ వంగ "దేశమున కేగియుండెను, కాని అక్క డతడు సై సరవ ర్తనము నకుదిగి చెడవారి సాహవానమున అ'నేకవ్యననముల కలవాటు పడెను, ఇట్టుండ _ర్రివర్మ షియపల్ని తోగూడ ఉద్ధవా వార్యుని 'వెంటనిడుకొని దేశాటనముజేయ చై లుదేరను, అసంగతి చండవర్శకు దెలిసి నతోడ నే, అశడక్కడినుండివచ్చి అజింక ఫ్రదుర్లములోనుం డెను, అప్పుడాయన నెంబడి వంగ దేశ నివాసియగు ల లేందినాధ భాబు అనుమితు్ర)డుగూడ వచ్చి యుండెను, ఇట్లు వా/యుటకన్న అతడు ఇంటినుండి పదముగెత్తు

178 వీరధవళ కొని వచ్చెననుటలో పాఠకులకు అతజెట్టివాడో చక్కగ బోధపడగలదు,

అజింక్యదుర్షములోనికి వచ్చినవిమ్ముట నొకనాడు చంకవర్శ శ లేర్మదనాధుని గూడుళొని శికారువై వెడలి అరణ్యములో దిరుగుచుండ వారికక్క_డోకాసడిసె కనిషించెను, అక్క.డకొంత సేపు విళ్శాాంతిగొనవచ్చునని వారిర్వు రాగుడిసె నద్దకువచ్చిర్కి కాని అం దెవ్యరును "లెకుండిరి కొంత సేపటిఫొళ యిరువదిసంవత్సర ములక న్య ఆగుడిసెవద్దకువచ్చెను, ఆనె చిన్నతనమున నె ఆమెతంగడి యుల్లాప్రరములోజగిగిన ఘోర యుద్దములో మరణించియుండెన్ను అబువిమ్ముట తలిగూడ మరణం చెను, అప్పుడాచిన్న బిడ్డ ను తనతల్రితల్లి 'బెంచియుంజెను, అవిల్ల యెళిట్లుబెరుగుచు వచ్చుచుండెనో అట్టట్లు ఆమె సౌందర్యముగూడ వర్ణిల్ల జో చ్చెను, చుట్టుపక్క లనున్న పల్గెల యందలి కొంచుపురుషులతో ఆమెకు బాధ సెక డుగా ఉచచ్చెను, అందువల్ల అమాసలిది వనితనుదీసిషొనివచ్చి తన ఫొ డుకుయొక్‌్క చేనివద్ర గుడిసె వేసీఫొని యుండెను, కాని కొన్నిదినములలో మజల వనిత నిళాకితురా లయ్యెను, అప్పుడొక అరణ్యరక్ష్రమడావెను అ్యశ్రయమిశ్చాను, చండవర్శ 5. లేంద్యనాధులా గుడిసెవద్దకు వచ్చినపుడు అరణ్యకతకు డడవకిబోయియుండెను, వనిత ఆగుడిసెకావల్నిపక్క_న అటు నిటు దిరుగాడుచుండెను, అంతలో తనగుడిసెవద్ద నెవరో శాటసారులు వచ్చియుండిరని ఆమెవచ్చియుండెను, అసును జూచినతోడ నే ఆయిర్యురు ఆశ్చర్యచకితులై రి, వారిమునస్సు లలో సాపవాసన జనించెను, కాని పరన్సరులు తమమనో

ద్వితీయ భాగము 179 వ్‌కారమును వెల్లడి చేయక అ శ్లుకవ్పిఫవుచ్చుళొనిరి, అటుపిమ శ్ర చండవర్శ ఆవసితను యేవోళజొన్నిమాటలు వివారించి తన మితు)నితోగూడ అటనుండి వెనుకకుమర లెను, చండవర్శ అటనుండి ఇ లుచేకుటకుముంటదే తన అమూల్యాంగులీయక మును దీసి అపిల్లకు సలియకండ ఆగుడిసెలో బడవై వెను,

గుడిసెవద్దనుండి వెడలిపోవునప్పుడా యిరువురిమనస్సు లావనితవపై లగ్న మెయుంజెను. ఎటులెన ఆన్సీవి వశపరచు ఫొనవ అనని తమలో తామనుఫొనుచుండిరి. ఈనాడు నాతో గూడ నీకై లేందిబాబు లేకుండినచో వపాయత్న మెననుజేసి ఆ్ర్రీని వశ ము జేసికొందునుగదా అని చండవర్శ అనుకొను చుండెను, తుదకాతనికొకయు క్రి దోచెను, రెండవదినమే _₹ లేందనాధునికి కావలసిన దం)వ్యుమును దుగ్లమునుండి యిప్పించి తో ఛవబట్టైం చెను. అటుఏమ్నుట 'రండుమూడు దినములు గడచినతోడనే ఒకనాడు చండవర్శ ఉ_త్తమమగు వస్తా/లంకారములను ధరించి యు_త్తమాశ్వమా నెక్కి తనకోరి కను నెర వెర్చుకొనుటకై బయలు దెరెను, అఆతనిగుజ్ఞవు టడుగుల చప్పుడువినిన తోడనే వనిత గుడినెనుండి వెలుప లకు వచ్చిచూ చెను, చండవర్న్మను జూచినతోడనే అమె భయభఖతురాలై తనచేతలను కొంగుచాటున దాచుకొని మెల్ల మెల్లన ఆ యం్సచయకమును దీయుచుండెను, ఆమె జేయుచున్నది చంఢడనర్శ అప్పుడే ([గహీంచెను, ఉండనిమ్ము, ఎందుకు దీయుచుంటివి + నావేలుకంకు ఆముదిక నీవే/లికి నిక్కి.లి నోఖించగలదు* అనిపల్కె.ను, ఆమాటలను విని వనిత విచారములో బడిపోయిను, *“వదీఛూతము | ఆముదిిక

ద్వి తీయ ఫాగము కం1 వలెనని తొందరపడుచుండెను, కాని తన పియుడిక్కడికి వచ్చుటమాని వే సెను, రాత్రింబవళ్ళొ శేరీతిగ ఆమె చండవర్న రాకకై ఎదురుచూచుచుండెను, వారము రెండువారములు, తుదకు రెండు మూనములు గడచిపోయినప్పటికిని ఆమెకు తనవి)/యుడు వచ్చునట్టిజడ గానరాకుండెను, చండవర్శ తనప్తీయు కాలిని గలిసికొనకపోవుటకు కారణ మేమన, అఆసమయమున కీ_ర్రవర్శవద్దనుండి “అంతలోనె రాగ లమం”అని యు_త్తరము వచ్చియుండెను, ఎందుకన క్త _ర్తిపర్శ అక్కడక్క-_డదిరిగ వంగబేశమునకుబోయి తన తమ్ముని గలిసి కొన వలెనని విశ్వవిద్యాలయ ములో ఏవారించగా అతనిజూడ అజపపడకుండుటచె నంథఛశయముగలిగ్ని సూక్షముగా నోధన గావించగా చండవర్శ నంగతినంతయు. 'దెలిసఫిపో యను, అందు లకు క్‌ర్థివర్శ వాలు వివారపడీి అట్టుతరమువా/సియుం డెను, ఆమాట లిసీనతోడ నే చండవర ౧. నాడులు చల్లబడెను. అప్పటినుండి వనిత మాటనుమరచిపో యెను, అతసికి తనఅన్న విషయమై ఆచార్యుని విషయమై ఈర్షద్విగుణీక్సుతమ య్యెను, అతనిమనస్సులో భఛయంకరమగు విచారములువచ్చి జేరుకొను చుండెను, ఈకంగతి దురక్షమందలి రణరాగుడను నొక నామౌాన్యజాతివాడగు అనుచరుడు. 'దెలిసిపోని యుండెను, అమనుష్యుడు కథన పహృూదయుడును పనిదొంగయయియుం డెను, అందువల్ల దుర్షర క్ష కుడగు ఉద్ధవాచార్యునకును వాసీకిని సరిపడకుండెను, ఆసంగతి ౩ రివర్శ బెలిసిళొని రణరాగుసి ఎన్ని మారులో 'బెదరించెను, అనాడు మొదలుకొని ఉద్ధవా ఇార్యునితమ. వాడు సగదలంచెను. తనచిన్నయజమాని చండ

189 వీరభణభవళ నర్మ దుర్గ ములో నుండుటచే ఆతని నఖ్న్యమును నంపాదించు కొని తనకోరిక నెర పర్ఫుకొనదలం చెను, మషమువకు వాడు అను ఫొన్నంతపనిజేసియుం డెను, ఒకనాడు రణరాగుడు చండ వర్మను ఏకాంతమున గలిసికొని యీమేమోచెస్పియుండెను, అఆవమాటలు చండవర్శకు మంచివిగాదోచి వాని నఖ్యమును ఏఢకుంజెను,

తన అన్న విషయ నై అచార్యునివిషయ మై ఎంత ద్వెహ మున్న ప్పటికిని, వారియధి కారముముందట తన దేమియు సాగ కుండునని రణరాగుడు చండవర్శకు నూకరిఫోసి యుండెను, ఇందుల "కేమేమిజేయవలెనో అదిగూడ 'దెల్పియుండెను, అనాడుమొదలుకొని వారిర్వురు సమయముకొరకై_ సిరీశ్చించు చ్రుండీగి,

ఇట్లుండ నింతలో న ల్రివర్మ్శన న్ధారుడు తన ధర్మపత్ని ఉద్ధవాదార్యులతో “సహో దుర్గములోనికివచ్చి చేరుకొనిరి, వారు దుర్షములో నడుగు ప్రైనత్‌ డనే శనా?గార మాలోని స ర్వాంగక వచము దడాలున [కిందబడెను, అది ఈదుర్షము మయుక్క. మూలఫురుములు యుద్దసమయమున దొడగుఖొను లోహమయకవచమగుటచే క్రిందబడుట అపశకునవముని కేరి వర్మ తనమదిలో భావించి జాసి(వీత్యర్ధముగా ెహాోామము గావించి వాలవరకు దానధర్మములు జే సెను. అటుపిమ్మట నొకనాడు క్షీర్థివర్మ తనతమ్మాని నభామందిరమునకు బిలచు థి ఉద్ధవాచార్యుని యదుట కొన్ని మంచిమాటలను జెప్పెను. "కాని అమాటలు చండవర్మ వవిశెక్య_ లేదు, తిరుగ అతని

ది వీయభాగ ము 18% ముదిలో ఉద్ధవాా "ర్యుని యెమట నన్ను తిరన్మఒరిం చెనని యను కొనెను, అందువల్ల చండవర్న్మకు మరింత ద్వెషము జనించి యుండెను,

యున్‌ వివరించిననంగ తి బరిగినపిమ్మాట చండవర్శమన స్పులో రణరాగుడు సూచించిన ఆభయంకరపవిచారము మదిలో (భమింపజొచ్చెను. అఆళకమయమున నే వసుమతీ టేవ (పసూతిమొ క్‌ ర్రినర్మసన్షారునకు వారసుడును, అజింక్యదుక్తమునకు అధి పతియు జన్నించియుం డెను, ఆప్పటినుండీ చండ వర్ష కమా(తేము మనస్సు సమితీము లేక రణరాగుడున్ను తానును విభారము "జేసికొని శ లేందునాధుని చిలిఫంచు టకు నిశ్శయించుకొనిరి, ఎందుక నగ నతసికి ద్య/వన్ట ముమయొక్క ఆశగొల్పిన నెట్టకార్య మునకును వెనుకకుబోవువాడుకాడని వాకకిదెలిసియుండెను, వెంట నే వై లేంద్రుబాబును తీసిపొనరమ్మసి రణరాగుని బంపీ యుండెను,

కంతలో ఆ ఫుటిన బాలు నకు ఉపమాత గావలసివచ్చు టచే చండవర్శకు అక న్నాత్తుగా వనితేజ్హాపక మునకువ చ్చెను, వాలదినములనుండి ఆమెవదకు బోకుండుటచే తనపై కోపము వచ్చియుండునసియు, అమెళోపమును దొలగించుట కిబే మంచినమయమని అఆమెసిక్క_.డ నుపమాతగా నియమించినచవో 'తాననుకొన్న కార్యము సాధించవచ్చునసి వెంటనే బయలు దెరను,

వాలదిములపరకు తనవియుని రాకజెదురుచూచిన వని తకు సిరాశజసియించెను, తనవీయుడు తనను మోనముజేసె

104 వీరధవళ

నని దలంచెను, చండవర్శ తననిజనామము నెరిగింపకుండుట చే జాడదీయుటకామెకు పిలుగాకఘుంజెను, రానురాను ఆమెకు పశ్చాత్తాపము గలుగుచుండెను. అంతలో నామె సుఖపి నూతి యయ్యి 'మొగవీలవాడు జఏ (9 చెను. అప్పుడామె అనేకవిధముల దలలోసి దుఖంచెను. * నేనొక్దదు మని(పేమకు లోనై నాజన్నమును వ్యర్ధ ము జేసిళొంటి”ననుకొ నెను, అపు డప్పుడాళ్మహలత్య గావించుకొనుటకు సిద్ధపడుచుంటెను, కాని అసనిరపరాధియగు తన బాలునిగతి యేమగునని ఆపనికిబూన రుండెను, రెండుమూనములు గడచినపిమ్మాట గుడి సెనుండీ వెలుపలకువచ్చి దిరుగసాగెను, ఇట్లుండ నోకనాడు ఆమెకు గుజ్జపుటడుగుల చప్పుడు వినవచ్చెను, అది వినినతోడనే "వేచేనెవరుగాక తన ప('యతముడే వచ్చుచుంజెనని దలంచి ఆమెమనస్సు చలింపజా చ్చెను, అవచ్చునాతడు నావియ కుమూారునితండిి” అని అఆమెమదిలోనికి వచ్చినతోడ నే, ఇదివరకు తనమదిలోనున్న 'ద్యేషభావమునంతయు మరచి ఫోయెను, నవో కోన్నిముఖ్యమైన పనులుండీ యిన్ని దిన ములనుండి రాకడగాలేదని అనుకొనెను. కొంతసేపటికి చంఢ వర్మ అక్క-డికి వచ్చిచేరెను, ఆయన వనితను జూచినతోడనే గుజ్రమునుండి [కిందకుదిగ్‌ “వనిత్కా 'నేనిన్నిదినములు సీవద్దకు 'రాకుండినందులకు నన్నుశ్లమించుము, నేను రానికారణము సన్‌క్ర 'దెలిసినపిమ్మట సిజమనివించును, అప్పుడై ననన్ను తప్పక తమించగలవు,” అని ఆలింగన మొన ర్చెను, “పేయనీ ! నీకు అజింశ్యదుర్షముయొక్క స్వామినివి గావలెననియుండెనా ౪ అని ఏచారించెను, అఆవనూట వినినతోడనే వనితకు ఆశ్చర్య

ఖ్మ ద్వితీయభాగ ము 185 మనిపించెను, తానిదివరక నుకన్నట్లు తనస్యామి సాధారణ మనుష్యుడుగాక అజింక్య దుూగ్రాధిపతియని వినినతోడనే సంతో షమనిపించి తనకిదివరకున్న కోపమునంతయు మరచి

“నేనెవరై నది సఏకింతవరకు 'దెల్పకుండినందులకు నీ మదిలో సంశయముత్పన్న మై నిన్ను మోనముగావించితినని సవనుకొనియుండవచ్చును*” అని యామె కళ విధముల అశగాల్పి తన మదిలోనున్న గుప్తవిచారమును చండవర ౮ తనపి'యురాలికి విన్నవించెను, ఆమాటవినినతోడనే నిర్గ లాంతఃకరణముగల వనిత భయభీతురాలభయ్యెను, తన్మప్రియుని న్వఫావమెట్టిదో వెంటనే అమె గిహీంచెను, ఆమె మదిలో నికి అనేక వచారములు వచ్చిచేరుకొనుచుండెను, ఇటువంటి దుష్తమనువ్వుసి ప/యత్న మునంతయు జకచి తన పగను దిర్చుకొనవ లెనని నిశృయించువొ నెను, తాను వుత్రునిగన్న విషయమాలతనితో జెప్పళ దాచియుంచెను, తనమాటయమొప్పు కొ నెనని చండవర్శకు నంతోషమగుచుండెను, అన్వుడావెతో “దుక్షములోనికి బోయినతోడనే నిన్ను బిలచుకొని వచు న్‌ టకుగాను ఒకఅనుచరుని బంపించిదోనని చండవర్ధ అక్కడి నుండి బయలుదేరెను, దుర్షములోనికి వచ్చినతోడనే తన యన్నతో కుమారుని విషయమై. నేనెక యుపమాతను నిర్దయించితినని తెలిపెను, అంతః _క్రివర్శ ఒక వసితను విలచు వని రమ్మాని ఒక మేనాను నూను "మొపహరీలను జంపయుం౦ డెను, దనిత తనభబాలునసి తనధర్నపిత కప్పగించి యుపవమాత యగుజటుకు అ*ంక్యదురక్ష మానకువ చ్చెను,

186 వఏీరనవళ

కనకదుర్ధాధిపతియగు వీరసేనసనర్తారునకు కీ _క్రివర్శకు మిక్కిలిస్నేవాముండెను, _కొన్నిదినములవరకు తన దుర్ష ములో వచ్చియుండుటకు స్ట్‌ _ర్థినర్మ్శను "వేడుకొనెను, ఆయన నూట తీసివేయ లేక కర్రివర శ్ర తనపత్ని తోనహో కనకదుర్దము లోనికిబోయిను, వారు తమ కుమారుని వనితవద్ద నేయుంచి పోయిరి, దుర్షములో కువూారుడొక్క_జేయుండుటజూచి చండ వర్శ తన దుర్మార్గ మారంశ[0 చెను, వనితను గు ప్టీతితో గలిసికొని తన పయత్నము కొనసాగుటకు యోాజించుచుం జెను, శ్రీక్తివర్మ కనకదురగ్లమునుండి రాకముందే కమారుని తుదముట్టింపవ లెనని తలంచెను, కాని ఎన్ని జేసినప్పటికిని తనకు వనితఅనుకూలపడకుండెను, అప్పుడువూత/ మామెకు చండవర్శ [కూరుడనియు విశ్వానఘాతీకు డనియు నమ్మిక గా ధో చెను. ఎటులై తే చండవర శ్ర ఆబాళలుని జంవుటకు నిశ్చ యించుకొ నెనో అటులే ఆమె రశ్షీంచవలెనని నిశ్శయించు కొనెను, చండవర మ. దుష్కృృత్య ము లన్నియు వసు మరీ బేనికి "తెేలియజేయవ లెనసి అనుకొనెను, కాని తన మూటను నమ్మువారెవరని యూరకుండెను, చుదకా మెకొక యు క్రిదో చెను, కువూరుని తన ధర (పీితవద్దకు జేర్చి తనకుమో రుని యిక్కడికి 'బెప్పించెను, ఇట్టుండ కొన్నిదినమాలశే అఆబాలుని కక స్మాత్తుగా అపస్మ్నారరోగము సంభవించెను, అందువల్ల దుర్షమున ఛాలగడబడన య్యెను, గొప్ప గొప్ప వెద్యులు వచ్చి. యుపూరములు (పారంభించిం, అ చే సమయమున రణరాగుడు వంగ దేశమునుండి _₹ె లేంద్రనాధ బాబును అతనితోగూడ కొందరి భిల్లులను బిలచుకొని వచ్చి

ద్వి వీయ భాగ ము 18" యుండెను, వారందరు ఒక్క_చోటజేరి ముందుశేమి "జేయ వలనో నిర్ణయించుకొనిరి. కుమారు డత్యంత వ్యాధిగ స్వడై యుండుటవల్ల ఒకమనుష్యుని కనకదుర్దమునక ంపించి స్ట్‌ _ర్తివర్శ కాసంగతి తేలియ జేసిన, ఆయన తనపత్నితో సహా వంటనే అజింక్యదుర్షమునకు వచ్చుటకు బయలుదేరెను, అప్పుడు (తోవలో వారిని జిక్కించుకొని ఫొట్టి చంపవ లెననియు, ఆఇందుకుగాను లేంద్రనాధ బాబుకు "వేయి మొహరీలును ప/తియొక్క భిల్లునకు నూరు మొవారీలు యిచ్చుటకు చండ వర్నమయొప్పుళా నెను, ఇంక వారిని జంపినవిమ్మట వారియొంటిపై నున్న అభరణములుగూడ వారే యిచ్చివేయుదుననెను, అటులే తాను అజింక్యదుర్దమునకు అధిపతిమమైనపిమ్మట దుర్గ రశ్షకత్యము రణరాగున కిత్తున నెను. ఈప?కారముగా నిశ్చ యించుకొసని ప్‌మ్నుట కనక దుగ్గమునకొక గుజ్రపున్వారిని చండ వర్శ వోలించెను, వనితకు ఈమాట 'దెలిసినత్‌డనే తన కుువూరుడు నంకటములో నుండినప్పటికీని అమెశేమియు ననిపించ లేదు, నసుమతీ దేవివచ్చినసిమ గట ఆమకుమూరుసి రశ్షణగావించి యుంచిననంగతిసి విన్నపించెదనని యనుకొను చుండెను, | కుమవూరుడు చజాలఅనస్వన్థతగానుం డెనని "తెలిసినంత నే స _క్రివర్మ్శసన్టారుడును వనుమతీ దేవియు వెంటనే కనకదుర్షమా నుండి పైలు దేరిర, వారివెంట ఉద్దవాచార్యుడుగూడ నుండెను, వారున* (రు అజింక శ్రీదుర్తమింక 'రెండుమైళ్టున్నదనువర న వచ్చునరికి వారిపై శ లేందనాధునిమైన్యము వచ్చిపడెను, అందు రణరాగుడుగూడనుండెను, వాడు మొట్ట'మొదటనే

156 వ్‌రధవళ ఆనార్యునియెదలో క లితొబాడచి కిగందపడై చెను, ఆనంక్‌ టము వచ్చిపడుటజూచి వేర్జినర్మయు ఆయనళూర పత్ని యు భయపడక తుదివరకు వారినెదిరించిరి, కాని క్రీర్జివర్మ పడిపోయినతోడ నే అమె ధైర్యము దొలగిపోయెను, ఆమె యొక్క తే ఆదుస్టులయెదుట నేమిజేయగలదు ? తుదకా దు ర్మ్నార్దులామెనుగూడ తుదమాటించి౬

"50డవనాడు చండవర్శ్మ హోలించిన మనుష్యుడు దుర్గములోసికివచ్చి అఆ ఛభయంకరవ_ర్రమానము నెరిగించెను, అసమయముననే వసతకుమూరుడుగూఢ మృతినొాందెను, అప్వుడా మెశోకమును వర్ణింపనలవిగాకుండెను. "కాసి ఆచండా లునకు చండవర్శకు కరుణ లక అమును దుర్షమునుండి వెడల గొట్టించెను. అయ్యో! ఆ నిరపరాధివనితమై ఒకటిపె నొళటి కష్టము ల వచ్చిపడుచుండను, ఆమదు?ఖముతో మరల తన ధర వితగుడి సెలోనికి వచ్చిచే రెను, అప్పుడానృద్ధుడు మృత్యు ద్యారమున బిడియుండెను, రెండవనాడే అవృద్హుడు వురణిం చెను, అప్పుడావసిత దుఃఖమువలను సంక టములవల్లను భ్యమిష్టురాలయ్యును, అమ యా భ్య/మిష్టస్థితిలో నే కుమూరుసి లేవ నెత్తుకొని గుపనక్‌ చెట్టనక దిరుగాడుచూండెను, అట్లు కొస్ని దినములు తింగి టెదిగి ఉపోన్టాతములో వ చించినటు ల$? 'రాజమ హేంద+వరమునక్షు వచ్చియి.౦డెను, అసనమయమున స త్యాశ )యునసి వివాహము జరుగుచుండుటజూచి అక్కడ అకమారుని అజింక్యదున్హాధిపతిని బడవైచిి ఆమె యెన్నో సంవత్సరములు గుటలలో అరణ్యములలో రాతియ నళ పగలనర్‌ విచ్చిదానివ ల దిరుగుచుం డెను,

ద్వి తీయ భాగము 1839 చండవర్శ్మ_కాదు, అప్పుడతడు న న్రారుడయ్యుంజెను_ చండవర ్రనన్రారుడు వనిగను దుర్తమునుండి వెడలగొట్రిన పిమ్మట, ఆ నర్వ వే/తములకు దహననంస్కా- రవీధిని గావించి సిర్భయుడ య్యెను, కాసి నిజమైనదు ర్లాధ్ధిపలి ప్రాణములతో నుండెనని అతడనుఫొన లేదు. రెండవనాడు కొందరినిర పరాధు లను బట్టి అప్బీంచి వారిని వాంతకులని దండించెను, మరియు తనఅన్నయందలి పైమను ప/జలకు జూవీంచు టకుగాను, కరి వర్శ మొదలగువారు హత్యగా వింపబడినవోట వారిస్యర ణా రె ఒక స్ఫటిక స్తంభము నిల బెట్టించెను. నే లేంద/నాధబాబు నకు తానొప్పుకొన్నటుల బహుమానమి చ్చెను, రణరాగుని దుర్షర క్షకునిగా సనియమిం చెను, అటుపిమ్మట పూర్వాచార పద్దతిన వర్ష ప్రుతిపదనాడు మహిపుబలినమయమున సనిజమెన దుర్తాధిపతి అక్క_డుండవ లెను, కాబటి క్త రివర్శయొక్యం వి శ్తావారకృతి అక్క-డికాాడు వచ్చినిలచెను. అదిజూచి చండవనర్శ్నకు భయముతో నాడులు చల్లబడెను. అభయము వల్లనే ఆనాటినుండి చండవర్శ దుగ్షమునుండి వెడలిపఫపోయి రాజధానియందుండబొ చాను, మరల దుర్గములో నడుగు బెట కుండెను. అజింక్యనుక్తముమొక్క నిజమైన అధిపతియగు ఏర ధవళుడు స త్యా(శ్రయునితో దుర్లములోనికి వచ్చిచేరనతోడనే అతని మృుతమాతాపికలు వపుకారముగా చైవిశరీతి సహ యము 'జేసియుండిరో మజియు ఉ్వృవాచార్యుడు వ్‌శాచ రూపమున రణరాగు నేవధమున దచుఃఖములపాలు గాపింవెనో అదియ౦తేయు నిదివర కే వచింపబకియుండెను,

1900 వీఠర్రధవళ

వనిత యాబాలక్షుని లలితదుర్ష ముయొక్క-_ జ్వారమువద్ద నుంచినపిమృ్మట అబాలుడు లలిత గ "రిదృవ్వీలోబడెను, నెంటనే అమెఎత్తుళోని మురిపెముతో 'పోవీంచెను, అఆబాలుడే మన కథానాయక్రుడగణు వీరధవళుడై. యుండెను, అటువిమ్మాట నా మెకు చంద) సేనుడు లలితపుభ జన్మించియుండిరి,

చండ వర్మనన్రారుడు అజంక్యదుగ్షమునుండి వాచ భీతితో పొరినచ్చి రాజమ హేందినరములో నచ్చియుండెను, అటుపిమ్మట తనకుదగినక న్వను వివాహూవమాడవ లెనసి వెదకు చుండెను, అసమయమున నే రాజూధిరాజగు చందశేతు మహారాజు మరణించుటచేే, అరాజక్‌ము పా/)రంభమ య్యెను, అప్వుడు న త్యాశ/యస ర్ధారుని వద్రకు వాలజనులు వచ్చుచు పోవుచుండికి అప్పుడు లలితప)ఛ చంఢవర దృష్టిలో బడెను, ఆమె తనవై భవమునకు యోగ్యురాలని దోచుటచే తనకిమ్మాని విషారించియు౦ డెను,

స త్యాశ్శయనర్హారుడు వీరధవళుడు మొదలగువారితో అజింశ్యదుగ్షమునకు వచ్చియుండిరి, అనమయమున వసిత పూర్వఫుకొండలయందు. దిరుగుచుండెను, సుమూరు యిరుపది నాలుగ సంవపత్పరములనుండీ ఆమెలట్టు వీచ్చిదానివ ఆ దిరుగు చుండెను, అమెకాపుచేశమాు 'తెలిసియున్నటుల దోచు చుండెను, అప్పుడప్పుడు తనపూర్వ్యృతిని జ్ఞూపక మునకు 'దెచ్చు కొనునుగాని, వెంటనే పిచ్చిలో బడిఫపోవ్రచుండెడిది, ఇదివరకు నాలుగవహుకరణమున వచించినటుల్న చంద, సేనుడు, లలిత ప్రభ వీరధవళుడు ఏీరుమువ్వురు నృవ్సి సౌందర్యమును జూచు

ద్వి రీయ భాగము [0] టకై. పూర్యపుకొండలవై ఫునకు జోయినప్పుడు ఆమెనుజూచి యుండిరి, వీరధవళుని జూచినతోడనే వనితకు ఒక విధమెన కరుణజనించెను. అమెమనస్సు ఫుతివాతృల్యమున నాతరుణ ఏరధవళునిపై కొటుషొననా”ను, అప్పుడామె మిరెవరసి వారిసవిచారించెను, ఆనాడు వీరధవళడు శెండుమూనముల గాలుడై యుండ చమకత్కారరీతితో లలితగారీ దేవికి దొరికి యుండెనని బెలిసికొ నెను, ఏరధవళుని జశాచినది మొదలు ఆమె ఒచ్చి. కొంతకొంత దొలగిపోవుచుండెను, అన్నినంగతులు జ్ఞాపక మునకువ చ్చెను, పాఠకులారా ! ఆవనితయ్‌ వృద్ధవ నచరి నాముమున బిలువబడుచుం జెను.

అటుపిమ్మట చండవర్మకా వృద్ధవన చెిరియందు నంత్త యము గలుగజొచ్చెను, మరియు వీరధవళునకు తనేదో సంబంధముండవచ్చుననిగూడ సంశయించి అతని నాశన “వమనరు చ టకు ప్యయళల్నించెను,

(12... ౨7ఉపస౦హాద ము,

అజింక్యదుగ్షము మహావై భవమిుతోే శృంగారింపబడి యుండెను, పుతిగృహమునకు పచ్చనితోరణమాలు గటబడీ దుర్గమంతట మంగళ వాద్యములత్‌ మారుమో?॥%చుండెను, వీరధవళన ర్థారుని వివాహమునకై అన్ని ఏర్పాటులు “గావింప టడెను, ప/తివారును తమయింటి కార్యమనుకొని ఆ వివాహ ములో పాల్లొనియుండిరి, సుళ ము హూ రమున సత్యాశగయ మహారాజు తనప్రియకన్యయగు లలితపభను ఏరధవళినకిచ్చి వీనాహము. గావించెను, సలరోజులు మహో టై భవముతో

వివాహాను హోత్పవము జరువబజెను, అనంతరము అజింక్యదున్దాధి పతియగు సఏికదధవళ సా రుడు బిజ్డలుని తనదుర్షరతుకునిగా నియమించి, చారయినకు అపారమైనభూమిని దానమిచ్చెను, ఫొన్నిదినములకు వఏీ5క రాజ నస్హారుని ఫుత్తికయగు చంద్రుషపుూభయన లావణ్యపవతిని చర్యదసేనకుమూారునక్‌చ్చి వివావాముగావించెను, నత్యాశయ మహారాజు ఎప్పటినలె తన బలితదుర్షములోను, వర ధవళ సస్దారుడు తన _అజింక్యదుక్షములోనుండి పుజూపాలనము “జేయుచుండిరి, వృద్ధవనచరి అజింక్యదుర్త్రమందుండి భగవద్భ

కితో కాలము వెళ్ళబుచ్చుచుండెను,

నమా _ప్రము, హొండా శ ౦కరయ్యాగారి ీవియర్‌ పవర్‌ (పెన్‌ , సీకిందాచాద్‌ ఇ

గరంర61 టం 2కి. ఆ త్త డిసెర్టివ్‌ నవలలు, . . ౧... శ. ౮. వెలలు _. హంతకచూడావమణి ' 1-0 _. అగమృహత్య ౨. 1౮-0౮ _ = హంతక హాంతకుడు 10-0౮ _ పాశయదహనము 10౪0 సతిహంతకురాలు = 1-0-౮ -వీరధవళ (గొప్ప చరిశ్రాత్మక నవల) కా ..... హాథమ భాగము 1-8ా0 ల. =. ద్వితీయభాగము 1-80. రంజని శాతాా౮ . న. .. ప్రకాశకులు న్‌ తొ

• కదా లీందరయః? | _ ముక్‌నల్లర్స్‌ఆండపబభషర్స్‌ శి శికంద్రాబాద్‌ (దక్త€౯ు __శ్య్రాంచీలు:- హైద్రాబాదు శ్రవఠరంగలా శః