Telugu విద్యా వికాసం - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

గ క ప్రీ | న! " ల - శ " క ( / | ను టా ఖు _ శ | న . ళ్‌ * అ లాడ! . క శే క మ. | స్ట న. వ! మ 7 | .. న్‌ ననన మొ , జ్‌! జే కి “ , క్‌ (1 జ శ ల్‌ క్ష్‌ బక్‌ ం "| || 01 | న్‌ న క్‌ ళ్‌ నే 1 ః! క్ష ఖ్‌ = ప తో క్‌ ల శీ శ క్ష తు ॥ ఇ / 5 , శ న్‌ శ న్న ల. | ఈ. | | ష్ట్ర "జ్జ | " ॥ [| [ల ను జల - న్నా | కక్‌ జ్‌ శ స్త శ | + త గ్‌ ం . ః . షు | వ లకి ( గ | ..!

• క్‌ . నో. |; , స చవ తన్తక్ల . క్ష న్‌ స! ళ్శ నీ జ శ 1. మె? గ్‌ గ్‌ గ్‌ " ై' . జ త. సనం తశ ౧ పంటీ న. | ఉక క. శ్‌ న్యా, క శ ళ్‌ | జ ౯ నీ 2 | | శ్‌ నయ _ నం , క్‌ క) క్కి “శ శ క్‌ టి న టి4! నలా. న్‌! 11 కీ అ= ॥ అమ. హలా 4 జ * శక్నైష 1 జీ న్‌ క్యా 1 [| న ఖా ( ఉక టీ ణ్‌ - | “కే. వ మ నజ త. స కం 1. ట్‌. స ల (|! 0 జ (| | | / ” | జ్‌ క్ష్‌ థి " . జ్‌ నన న్యునులు ఎం ॥ | శ | క్‌ క్యా" క (5 వ్‌. ॥ | . . అ అలా ॥ (నా. ఇ । ॥ 14 క .. | జ (తత... క్‌ కక ఇ ॥| జ న

• క్‌ యక 4 జ్జ వే | . శ్‌ శ | ర్‌ అజా క క 1 నా | ॥ క ద్వా శ " శ | ॥11| క్‌ | ఎకో | ఖీ || | క | | | “| థి శ త | | . ్‌ ఇ 4” | . క్‌ | | జ్‌ ॥ నో | లీ * | క్‌ | టో ” ట్‌ గా ఓ! " య లో ను న్‌ " | నా కనే [త క ] క్‌ శ న్‌ శ , | ఓ ఏ క , బు ు ॥ ణి ళీ వసు | త్‌ టి యా! క్‌ జీ = నూ త. _ గీ || శ ” జ్‌. క! ఫీ | య ఇ య , జా £ ఉం న్‌ న | స్‌ _ ల | క జీ అ 7 వ = ఇ పహ ౯ న జన్‌ | శ ల్‌ క 4 యక్‌! జ ఇ లన్‌ ల క్ష |! ళీ శక *-" శ. టై! త స్య 4 న్‌ా ల యానా త్న మో. ళ్‌ ౪ శాత ర గ | న్‌ " ల “మ | || క | 4 | క్షా కీ || జ. / ః | ర్‌ 7 |] /. న్‌! “ రజ ల్‌ ఖా క 1 | [1 ₹.. శ ( | . ౧ క వ = హూ. క్ష 4 వై అ. ఆక్‌ క వ టే వు =

గ్‌, శ

న | అ) / శీ ఇ చైతన 1 వక (0 చౌడేపలె ( _] త ఖీ శో విద్యావికాసం_౯౦|/౧౫౧_1 ళ్‌

౪10౪4 ౪1గగ5గి!/

72౧90౧62 40౧

౪ 8212 5460/౧200%1407/2[౧

౧/౧5 ౬0/0౧

ఆట 2008

౧౬/5౯/5౧6౮ 0)/

౪11.2. 500[గ ౪/0గ16

0౧౦౪/66024116 - 51/7 257/7

0౧1100! 015౬, శీ౧ర౮[(1 ౧౧4౦631

౧|106

౧౧8. 45.00

]3/0656[1౧8 & €65/౧/౧౮

తీకంగడ/2 6౧౪౭౦౧౩

గీ(1-2, '%' 5100%,

12021/465గ గీం(0.,

[1/06/006064, గ౧౪/606[౧2046-500 029

౧౧౧౧6౦౮ 47

౪.1.౧. 500% 4/00

౧౧౦౪66౧416 - 517 257 ,

0౧1100! 015, ఉీగర[౧[4 ౧౧6౮699౧ | 00 ! [1

మంచి విద్య కోసం... మంచి సమాజం కోసం సాగరిక నమాజానికి ప్రాణవదమైంది విద్వారంగం. విద్యవై ఎంత బర్ద జరిగితే ఎన్హి దయోగాలు జరిగితే ఆ నమాజుం అంత ఉన్తుతమైన దానికింద లెక్త. దురద్ధుషప్టవళాత్తు మన నమాజుం ఇంతా అంత ఎళ్తు కెాదగలేదు. మన నమాజవు అజుండాలోకి విద్ధూ నేదోతీ బేరాల్చినంతగా బేరలేదు. తానీ బాలా దోళాలు బిన్హువీ వెద్రవీ ఈ లక్షణాన్లి ఎన్సుడో వుణికి వుచ్చుకొన్తాయి. భారతదేళం బు ఇందుకు మనవోయింవు/ మనకి విద్యావేత్తలు లేరని కాదు. ఐద్వా వారనత్తుం కొరవడిందనీ కాదు. వా కొనీ ఆధునిక యుగలక్షణమైన అందరికీ విద్య” అందరికీ నమానమైన నాఖ్యమైన వఐద్య మునకు అందని (ద్రాక్షవండులానే ఉంది. ఇక అందుతున్లు జ ఎద్య అర్ధవంతమనైందా అంటే దాని జవాబు ఠతఠినంగా ఉంటుంది. ఈ వ్లన్తకంలో వముఖ ఎిద్వావేత్తలు ఎద్యావట్హ అదునిత వజాన్వాయిత ఐద్వా తాల్సికత వట్లా వెలిబుబ్బిన అభ్యిపాయాలు మీరు బదుశుతారు. జత్సొత్సరు ఉత్స కోణం నుంచి బేనిన వ్లశైేవణ భూస్తాడు. బాలా బిన్సువి మనకెంత రష్టంగా ఉఊన్సాయో గమనిస్తారు. దీనివల్ల మనమెంత నష్టపోతున్సామో గుర్తిస్తాడు. మంబి విద్య తోసం బేసే వయత్తుం మంబి నమాజుం కోసం బేనే వయత్తుమై తరుతుందన్హు నన్యుకంతో ఈ వ్రయత్తానికి వూనుకొంటున్లాం. 111

[| విషయసూచిక 1 _ ఆత్మలిక్షణ న్న రి 2. పిల్లలు - ప్రకృతి ంం 8 3. _ పాఠశాల అంటే ఏమిటి? ఉపాధ్యాయుడంటే ఎవరు? అ 10 4 లోపం మన దృక్పథానిది ల 13 5, _ ఈరోజుల్లో క్లిష్టం చాలా సులభం- సులభం మాత్రం అసాధ్యం. ... 17 6 మన తరగతిగది ఎలా ఉండాలి? జం 22 7, _ జారంగబేబు తన ఉపాధ్యాయుడికి రాసిన ఉత్తరం ల 27 8. జ్ఞాపకం, అవగాహన ఒకటి కావు 06 20 9. _ విమర్శనాత్మక బోధనా వ్యూహం క 31 /” 10. మన దృష్టి తప్ప మరో తీరు లేదా?! అ ల 11. _ పిల్లలూ - అలవాట్లూ ంః 37 12. ఊహించడం ప్రతిభకు సంకేతమా? క డీ 13. _ పిల్లలు ఎలా నేర్చుకొంటారు? ంం డర

• 14 పిల్లలు ఇలా నేర్చుకొంటారు... ంం 46

15. మన తరగతి గదిలో?! ంు 50 16 _ భయం భయంగా ఉంది... క ర5శ్తీ
16. నాబడి క. ర్‌/
17. _ నేను చదివిన కాలం - మా బాబు చదువుతున్న కాలం ంం ర్‌9 19, మన ఐల్లర్నీ చంపకండి 6 62 ,. “20. _ ఏడ్పించే మాస్టారు. 6!
18. ఇంపోజిషన్‌ ఇక్కట్లు క 66
19. స్కూలు అసెంబ్లీని ప్రతిభావంతంగా నిర్వహించుకోవడం ఎలా .. 65
20. తటాకంలో పాఠాలెన్నో! ంం 772
21. _ ఆటాపాటా పోయి హైటెక్‌ వొచ్చె ఢాంఢాం! లం 75 " 25. _ పిల్లలూ - ఆటభమ్మలూ ంంం 709
22. లెక్కల్లో పిల్లల 'తప్పులన్ని' తప్పులేనా? య. 82
23. సైన్సు అధ్యయనం - చిత్రకళ ం. 85
24. ' బాలల చిత్రాలు - కొన్న ప్రశ్నలు 26 89 29, విద్యావకాసం ఉం ౮4
25. _ జీవకారుణ్య విద్యాతత్వం ం 09 ౮/

ల! థి అఆ ఇ | ల. ల! ఛ్‌ స . భా రం. వ. లం కర "కర క్‌ి సేం ల్లా చై చీ 7 ఫైన మ ర స లలో సన సు! ల వ్ల ర స మా: స “గా వ నాదో భి టి! జను నట శ స కల కం 3 వ టు! న్‌! స కతన చీ ఇస్గా1/ షన పి జీ సం మన! శం 1 ల! స్‌! మీ థి ళ్ళ గా క ల. 1! వళ కలన! క. శె ళ్‌ ఇక జా క నే ల్‌ో కప! గోకి ల బం కక మగా, న్న ట్‌ జ్ర. శే సక్‌ క [కా టో శల ఇవ్‌ [డో థ్‌ 2 ఫ్య పు సే కళ! (1. సి / వంటే స్‌ నరు లం శి ్న న్‌ ళ్‌ టే మేక ప సత క! 17 ఓ | క్‌ న్‌ లే కో గ్య ఘణ! వ. - సే | ప... న చట క్లో న! + ఇ త్య వట టే్యయా సై మ! శీ ఫాటి. కృ క లు . జభ క టా స్‌ టనే లల. డా. స్‌, ప రు ప్ల. భభ స ట్‌. ర కం న | క ఫ కగు? య. గజ సహ న టే టీ రజీ క చే! సి కే వే [క ప. ప క లత ప్ర లు! పి ల. క. లస సే సిసి షో ర న? ్‌ క్ష వ. న (1 సల్లే ర శ | క శ టు సీ జి వ | క్క క శే జ్‌ 1 | క నా. ౯ శ. గ ర. | వే పై కు టీ ఇషు వ ల ప న న. వ. న్‌ న. క్ష . న నజ. అనై గీ క్‌ ణీ క | ( 3 క ఒడ + ః శీ ఓ మా. న క న వ వ. చ ల క ల న, న ఎ స క (| ఎన రే . లకీ ఖే న ల్‌ | సే జ్‌ తం “ళో న హా ఇ వు జ గ. “బీఏ. కా వినుట 1 ల స్టో సట్‌, | ల్‌ సత్తా ల న. మన. లు టు లో సం ళం ఖ్‌! ణీ బలీ - శా హ్‌ ఒక. '(గతరా లా కో 4 ళీ కోసి క. లే లే. త్‌ టట న న. ము ము! దాఃరులక టం క్‌ నాటో సట) వ్‌ న్య న! న న న! క్రర్ణుల శార్‌ ర టి. మే వారిక్‌ రక, మా ల్‌ స న్‌ ఆతృశిక్ష , మానసిక [| వ ను! కు టి ట్‌? 2 (త యని. య థా ష్టమనిః క టే న న 3 టీ టే ౦థాలసాయంనే ఎంచింది ౨ ఈల క పం. గనం క్‌ న [11 [1 మ ౦ ననుపా . ఆత్మశిక్ష వ కాల క; ఫక్‌ మ సట భ్‌ ఏ: ట్‌ కల ష్‌ క! 1 టో పం అతత ందలేదు వి ఉ క్షణకు త న న ము న గట ఆ౭. 10 తెలుసుకో . పిల్లలు తమ సరన. సులు బే స. కోసం వడం అవస రా తమ మతా వపను. భ్‌ న చుట నై చేతనెన సరమిని భావి న వ మం సం స కాసా సౌ అ తా స్‌. సం లి, న) భ్యాస సరమని ౦చాను క్ర వో! టవ ళు అ వలి శే యశ ఆ క గ్‌ కే 7 నై మని క్ష ఆత వ్ది క్‌ నం స్నా వా, ట్ర మ. నంట సట టాక హో! అ చే ౦లో వి న. ట్‌ స్త ల టో టా! వ్ర! 4 తంత ఇర భ్‌ (ఆత్ర [6 సా వికాస చర ల సా (లస చం గన టీ పో ళ్‌ న. | త బౌ క్షి అ అ గం? భే స... హం! క సం! నే ల ందునష పొందడ | టిన్‌ నంట? రన ర. న నా. వ న? ౯11 రరఠరమె అకు సరి టు చట వ. మైన జ్ఞానం +” మైన బో స్త టే ర మ తెలుసుకు వ్యర్దం, హానికర అవసరం ల న సాం నన. న్నాను. ౦ కూడా పు సలా ల ర. కావచ్చున పూ ర త చక యత టల సు ల్‌ మాలీ గన భు శ్ర్షా ల్‌ ను శు సన్న ర సు ర సుగం నాల్గవ సం య న న. సళళ నూ చాలా మ ఆశ్రమంలో "మోత లోక హి. స్‌ క సం టీ దిక్‌ అవస ప యూ? య ల ల క్షే ర సం ఉంటు సరమ అ ము లు ని ర ప ౦ది నేదు షత టు మ క లే సస స్టన్‌ కన. ప్రకారం ఆ ._ కానినా ర్సమ హమళ హ్‌ ని, వృదాప ఎ వ్వక్తులు స మ నావస గాప్యం వచ్చినష సులు ఆత్మజ్ఞాన వ క స స్థను పొంది నప్పుడు దయ క స. యష్‌ ఎ రహి భువికి భార కు షాత్రు న. | | సు డలేదు. అప లను 1911-12 ను స్ట వాటం. ప జ్ఞాపకం షయమై నాకు గ క నత లై న వ గో ఇ + ల అభి[వవా న్‌ శ గ న వా సం క. క న్నీ సస, అయి . దితి పుస్త పిలల చే క. న నా త్న పుస్తకా ల్లల చేత లి 0. రి కలిగేది న్‌ లు చదివి థి న జ రం ల కాదు వినిపించే మం (గే గ్రహి ళకు అత్మజ్ఞా పెరిగినకొ మానా కే. ' 7 1 మల ౦చాను. శరీర స శ్రజ్ఞానం కలి ద్ది ] ఓ ఖ్‌ = టా ౮ క ్తైనానానాన ౮ కీయ. అ ౧ ఆ గా నేక | ల క క ను 1” కా ఏక! గో కశ టా న ము సశ? న! స , అ౩ంం ఎట్టాల టే న న్‌ క న. ౦చాలి. అ బ్రైలంటి బుద్ది చే క్‌ శవాల. తీ క్ట = ఓం! మం అవస జ్ఞానం ల్రీ సరం ఖా కలగా నా కణ ఉపాధా ఆత్మ | ఉట క్‌ . _ వా ట్‌ లల ఫ్రయుని నడత లీల

వల్లనే విద్యార్ధులకు అలవడుతుంది. అందువల్ల ఉపాధ్యా యులు కడు జాగరూకులై వ్యవహరించడం అవసరం. ఉపాధ్యా యడు తన ఆచరణ ద్వారా విద్యార్ధుల హృదయాలను కదిలించ గలడు. తాను అబద్ద్ధాలాడుతూ తన విద్యార్భల్ని మాత్రం సత్య సంధులుగా తీర్చిదిద్దాలనుకోవడం సరికాదు. పిరికిపందయగు ఉపాధ్యాయుడు తన శిష్యుల్ని నిర్భీకుల్ని చేయలేడు. వ్యభిచారియగు ఉపాధ్యాయుడు తన శిష్యులకు సంయమనం నేర్పలేడు. నా ఎదుట ఉన్న బాలబాలికలకు నేను ఆదర్శ పాఠ్య వస్తువుగా ఉండాలి. అందువల్ల నా విద్యార్థులు నాకు గురువులు అవుతారు. నా కోసం కాకపోయినా వారికోసమైనా నేను మంచిగా ఉండితీరాలి. ఈ విషయం నేను బాగా తెలుసు కున్నాను. టాల్‌స్టాయ్‌ ఆశ్రమంలో నేను అలవరుచుకున్న సంయమనానికి కారకులు ఈ బాలబాలికలేనని నా అభిప్రాయం. వారికి కృతజ్ఞతలు చెప్పాలి. ఆశ్రమంలో ఒక యువకుడు ఎప్పుడూ గొడవచేస్తూ ఉండేవాడు. అబద్దాలాడేవాడు. ఇతరులతో తగాదా పెట్టుకునెవాడు. ఒక రోజున పెద్ద తుఫాను సృష్టంచాడు. నేను గాబరాపడ్డాను. విద్యార్థుల్ని ఎప్పుడూ నేను దండించలేదు. ఆ రోజున నాకు చాలా కోపం వచ్చింది. నేను అతని దగ్గరకు వెళ్ళాను. ఎంత చెప్పినా అతడు , వినిపించుకోలేదు. నన్ను మోసగించాలని కూడా ప్రయత్నించాడు. దగ్గరే పడివున్న రూళ్ల కర్ర ఎత్తి అతడి భుజం మీద గట్టిగా వడ్డించాను. కొట్టే సమయంలో నన్ను వణుకు పట్టుకుంది. అతడు దాన్ని గ్రహించి యుండవచ్చు. అంతవరకు ఆ విధంగా ఏ విద్యార్థి విషయం లోను నేను వ్యవహరించి ఉండలేదు. అతడు భోరున ఏడ్చాడు. క్షమించమని వేడుకున్నాడు. రూళ్ల కర్ర తగిలి బాధ కలిగినందున అతడు ఏడ్వలేదు. ఎదిరించ తలుచుకుంటే నన్ను లా ఎదుర్కోగల శక్తి అతడికి ఉంది. అతడి వయస్సు 17 సంవత్సరాలు బభదువుకునేటవ్వుడు అందంగా వ్రాయడం | ఉండి ఉంటుంది. శరీరం బలంగా కుదిమట్టంగా ఉంది. రూళ్ల నేర్చుతోవలనిన అవనరం లేదనో తవ్వ్చుడు | కరతో కొట్టినవుడు నేను పడ్డ బాధను అతడు గ్రహించి _అభ్యిపాయం నా బుర్రలో ఎవ్వుడు దూరిందో యుంటాడు. తరువాత అతడు ఎవ్వరిని వ్యతిరేకించలేదు. కాని తెలియదు. ఎదోళానికి బయలుదేోరేంతవరకు | రూళ్ల కర్రతో కొట్టినందుకు కలిగిన పశ్చాత్తాపాన్ని ఈనాటి వరకు ఆ అభిప్రాయం మారనేలేదు. కొని దకళ్షీణూ | నేను మరిచిపోలేదు. నేను అతడిని కొట్టినా ఆత్మను గాక నా పశు థీకాకు వెళ్లిన తడువాత అత్భడీ వకీళ్ళ, అర్భడీ త్వాన్ని ప్రదర్శించాననే భయం నాకు కలిగింది. _బ్రజులు ముత్యాల్గాంటి అందమైన అక్షరాలు పిల్లలను కొట్టి వారికి పాఠాలు చెప్పడానికి నేను వ్యతిరేకిని. రాన్తుంటో బూని నేనే నిగ్గువడ్డొను. వంళకరో | నా విద్యార్థుల్లో ఒక్కణ్ణి మాత్రమే ఒక్కసారి మాత్రమే కొట్టినట్లు _బొంఠర ఆక్షరాలు అనంవ్లార్ణ ఎద్యతు బిప్పాంగౌ | న్తాక్రు బాగా గుర్తు. రూళ్లకర్రతో కొట్టి నేను మంచి పని చేశానో 'ఖావింబాలనో ఆలోబోన నాతు అన్సృ్రడు | శ్రేక్ర చైడు పని చేశానో ఈనాటి వరకు నేను తేల్చుకోలేదు. అయితే య సం 1 ' ఆ దండన యందుగల కెచిత్యం విషయమై నాకు సందేహం సాధ్యవడలేదు. నా దన్తూకే మార్చుకోలోకో ఉన్నది. అనాటి దండనకు మూలం కోపం. మరియు దండించా సోయాను. నన్సు బూని వ్రతిభాలుడు, భాలిక లనే కాంక్ష, నాకు కలిగిన దుఃఖం ఆ దండనలో వ్యక్తం అయితే జాగ్రత్త వడాలని కోరుతున్నాను. మంబి దస్తూరి సంతోషించి ఉండేవాణ్మీ. ఈ ఘట్టం జరిగాక విద్యార్భులను ఎద్యాలో భాగమని అందలతూ గ్వుర్లింబాలి. దండించే క్రొత్త విధానం నేర్చుకున్నాను. అప్పుడు ఈ క్రొత్త అక్షరాలు దిద్దించడానికీ ముందు విల్లలకు | విధానాన్ని అనుసరించి యుంటె ఎమైయుండేదో చెప్పలేను. ఆ బితోలోఖనం నోర్పుడం అవనరమని నాకు | విషయం ఆ యువకుడు అప్పుడే మరచిపోయాడు. అతనిలో పెద్ద ' అనివిన్తుంది. వువ్వులుు విట్దలు మొదలుగా | మార్చు వచ్చిందని కూడా నేను చెప్పలేదు. అయితే ఈ ఘట్టం “ల వాటిని వరిళీలింబి బిత్రించినట్రై అక్షరా విద్యార్థుల విషయంలో ఎలా వ్యవహరించాలో నాకు బోధపడింది. . | లను కూడా వరిళీలించి వ్రాయటం అవనరం. | జాగ్రత్తపడేలా చేసింది. తరువాత కూడా కొందరు యువకులు . 'ఎన్తువులను బూని గీయడం నేర్చుకున్లు | త్రప్పులు చేశారు. అయితే వారిని దండనా విధానంతో చండించ తడువాతే బ్రాత నేర్చుకోవడం మంచిది. అవ్చుడే | ల్రేదు. ఈ విధంగా ఇతరులకు ఆత్మ శిక్షణ గరపాలనే ఉద్దేశ్యంతో _అళ్తరాలు అందంగా ఉంటాయి. | కృషి చేసిన నేను ఆత్మ సుగుణాన్ని గురించి తెలుసుకోసాగాను.

"మంది దెడుల మిశ్రమం మాం! టాల్‌స్టాయ్‌ ఆశ్రమంలో మి.కేలన్‌ గ్‌ వై -.... బెక్‌మరో సమస్యను నా దృష్టికి తెచ్చారు. 'టా(త అమె | వారు చెప్పనంతవరకు ఆ విషయాన్ని ప , గురించి నేను యోచించలేదు. ఆశ్రమంలో ఇ. ్ర గల కొందరు పిల్లలు ఉపద్రవాలు చేసే యా న్న రకం. చెడ్డవాళ్ళు రౌడీలు కూడా. వాళ్ళతో . | గ బాటు నా ముగ్గురు పిల్లలు ఇంకా గళ న స సళ్తు కొంతమంది పిల్లలు ఉండేవారు. అట్టి చెడ్డ ' గ ళు | | వ ల పిల్లలతో బాటు మి పిల్లలు ఉండటం లా వ. | సబబా అనే ప్రశ్నను మి.కేలన్‌బెక్‌ వేశారు. 0 క ఒకనాడు ఆయన స్పష్టంగా మాట్లాడుతూ [ మం ఉ -' “మీ ఈ విధానం నాకు నచ్చలేదు, ఆ రౌడీ గ్లో | పిల్లల సాంగత్యం వల్ల మీ పిల్లలు ల చెడిపోకుండా ఎలా ఉండ గలరు అని యడ అన్నారు. సో అచనానో కొంచెం సేపు ఆలోచనలో పడ్డానో లేదో నాకు గుర్తు లేదు. కాని నేను ఇచ్చిన సమాధానం ఇప్పటికీ నాకు గుర్తు ఉన్నది. “నా పిల్లలకు ఆ రౌడీ పిల్లలకు మధ్య వ్యత్యాసం ఎలా చూపగలను? వారందరికీ నేనుసంరక్షకుణ్లు కదా? ఆ యువకులు నా పిలుపు మేరకు వచ్చారు. ఖర్చులు ఇస్తే ఇవాళే వాళ్లు జోహన్సుబర్లు వెళ్లి ఎప్పటిలా ఉండిపోతారు. ఇక్కడికి రావడమంటే నా మిద దయ చూపించినట్టేనని, వాళ్లు వాళ్ల తల్లిదండ్రులు భావిస్తే ఆశ్చర్యపడనవసరం లేదు. ఇక్కడికి వచ్చి వాళ్లు ఇబ్బందులు పడుతున్నారు. మీకు నాకు ఈ విషయం తెలుసు. నాకు ఇది ధర్మ సంకటం. వాళ్లను ఇక్కడే నేను ఉంచాలి. అందువల్ల నా పిల్లలు కూడా వాళ్లతో బాటు ఉండాలి. ఇతరుల కంటే తాము గొప్ప వారమనే భావం నా పిల్లలకు ఇప్పటి నుంచే నేర్పటం తగునా? ఇట్టి భావం వారి బుర్రలో కలిగించడమంటే వాళ్లను చెడ్డమార్గంలో ప్రవేశపెట్టడమేకదా! వాళ్లు ఇప్పుడు ఉన్న పరిస్థితిలో ఉంటేనే మంచిది. మంచి చెడుల వ్యత్యాసం గ్రహించగలుగుతారు. వీరి గుణగణాల ప్రభావం తోటివారి మీద పడదని మాత్రం ఎలా అనగలం? ఎది ఎమైనా వారిని ఇక్కడ ఉంచకతప్పదు. అందువల్ల ఏదైనా ప్రమాదం కలిగితే అనుభవించక తప్పదు ' అని వారికి సమాధానం ఇచ్చాను. మి.కేలన్‌బెక్‌ తల ఊపి మౌనం వహించారు. ఈ ప్రయోగం వల్ల చెడు కలిగిందనిగాని, వారి సహవాసం వల్ల నా పిల్లలకు కీడు వాటిల్లిందనిగాని చెప్పలేను. లాభం కలిగిందని మాత్రం స్వయంగా గ్రహించాను. నా పిల్లలలో గొప్పవాళ్లమను భావం ఎ కొంచెం ఉ న్నా అది తగ్గిపోయిందని చెప్పవచ్చు. అందరితో పాటు ఉండటం నేర్చుకున్నారు. తల్లిదండ్రులు జాగ్రత్తపడితే పిల్లలు చెడ్డ వారి సహవాసం చేసి కూడా చెడిపోరని, మంచివారి మీద చెడు ప్రభావం పడదని నా అభిప్రాయం. మన పిల్లల్ని పెట్టెలో మూసి పెడితే శుద్ధంగా ఉంటారని, బయటికి తీస్తే అపవిత్రులై పోతారని అనుకోవడం సరికాదు. అట్టి నియమమేమీ లేదు. అయితే బాలురు, బాలికలు అధిక సంఖ్యలో కళ్ళిసిమెలిసి ఉన్నప్పుడు చదునవ్లు కుంటున్నప్పుడు తల్లిదండ్రుల మీద ఉపాధ్యాయుల మీద బరువు పడటం ఖాయం:;-అప్పుడే ఉపాధ్యాయుఅకు: శఠినపరీక్ష జరుగుతుంది. వాళ్లు జాగ్రత్తగా ఉండకతప్పదు. | ఎదచ చప -

య శ , న తె సఫల | ౨. ల క ల కల అ... ౧" బన్నీ: న. + | జ సదా! న. న ల | | స | ్ట ,. ట్‌ తా ఛం ॥ న | తం. శ్‌ | ల నై న్‌ న

1. న కు నల ఇ + మ” న క్ట జ. టా. ష్ష్‌ . . పం ం న. ౧. ౧ అభిప్రాయం ప్రకారం చదువు నేర్పడానికి ఒక ఆశీ. తలా. . " + ల" వై లం ఫట్‌త్లో: ౨ మా . ఫం? వయస్సు ఉంది. అదె బాలం. ఆ సమయంలొ శంరం సు [4 కప క - - టగా స్టా న్‌ 9 ప ( “ కల నా ఆలో య. ౨. వహఖ్లు పెరగడానికి ప్రకృతితో మనకు కలయిక ఉండాలి. ఎట్టి అడ్డం న | - . . నో ది రి ౨ య. సు... . స లం కులు ఉండకూడదు. అది కప్పి, మూసి పెట్టె వయస్సు కాదు. స ల మం స్తటైీీ, అపుడు నాగరికత ఎంతమాత్రం అవసరం లేదు. కానీ . నం మో నించే ఈ నాగరికతతో యుద్ధం 'ప్రారంభమవుతు ఉంటే నాకు వ. వన్‌ మం వ? చాలా దుఃఖం కలుగుతోంది న్‌ సలు వ . న న మ తం లప లం ౦ నః న. . . టి న... టం డి తను పిల్లవాడు బట్టలు విప్పి పాంద్దామని చూస్తుంటె వాణీ ళ్‌ య ఈ జం వి లం" " ॥ " | స. నలత ను . న . - - _ - (రన్న . 'వగదలో॥ . శ్రచటళాి ౨. ల నిట మనం బట్టలతో కట్టిపడేయాలనుకుంటున్నాము. ఆలోచించి న. పటి చూస్త ఈ యుద్ధం జరగడం పిల్లలతో కాకుండా మనం ప్రకృతి నలు వసన, చేస్తునాామని తెలుస్తుంది. ప్రకృతిలో ఒక ప్రాబనజానం ఉంది. ర... ఎస అశ టి ళా న్‌ క ల. య్‌. " = .. న. త య. ను ల డిగినప్పుడు ఆ జ్ఞానమే ఏడ్పుతో ప్ర నన. సిటీ, పిల్లవానికి బట్టలు తొడిగినప్పుడు ఆ జ్ఞానమి ఎడ్పుతొ ప్రతిధ్వని న. 1. ( . . సధ! స్తుంది. మనమందరమూ ప్రకృతిమాత బిడ్డలం. ఏ విధంగానెనా య. అ! మ సరే నాగకరికత నుంచి కొంతమేరకు సంబంధాలు తెంచుకోవా టే నం. ల్సిన అవసరం ఉంది. కనీసం ఎడు సంవత్సరాల వయస్సు క క. . " ల లీ శేష, టం. . నాసా: వరకు పిల్లలను సభ్యత అనె క్షత్రం నుంచి పూర్తిగా బయట యు... ల స వన్లటన ఉంచాలి. నిజానికి ఎడు సంవత్సరాలు కూడా చాలా తక్కువ. తు క టీంహా. ౯ . ష్‌ జ ను. . న్న్న ఎలో ఈ వయస్సు వరకు పిలలకు ఎ విధమెన అలంకరణ ఎవిధమెన ను. న్‌ న ల్లీ రో 6. ౬... న. . తు సంకోచం అవసరం లదు. అంతవరకు ఆటవిక శిక్షణ అన్నిటి మ 5 వ్‌ జ 8 కమూ లేకుండా ప్రకృతిని, ఈ శిక్షణను అందజేయనివా;లి. మక క్ర చ జీ వ హ్యాల్షా గ నగ వ. 15 పిల్లలను ప్రకృతి ప్రభావంలో ఉండనివ్యండి. అందులో మరే రంల నే. రో విధంగానూ కలగజేసుకోద్దు. ఈ సమయంలో కూడా పిలలు న క. స; ప్రకృతి ఒడిలో పడుకుని శరీరాన్ని మట్టితో పులుము కోకపోతే ష్టం గ! చ. ఇటువంటి స్వర్ణావకాశం వారికి ఎప్పుడు లభిస్తుంది? ఈ జ సై వశీరో డం ఉన య్‌. గో ని 4న దుర దృష్టవంతులు ఈ వయసులో కూడా. చెట్టెక్కి పండ్లు . నం కోసుకోలేకపోతే నాగరికత అనే సంకో చంలో:చిక్కుకుని చెట్టు, పనన... ననన... స పువ్వులు, పళ్ళు, కాయలు ఎటితో ఎప్పటి సంబ౦ద్రం ఎట్టు త టి గ... . -” హా క్ల! క్‌. న . . కోలేరు. ఈ వయస్సులో వెలుతురు, పచ్చిక జయళ్ళు, చెట్టు, తతత!

అకులు, పూలతో వారి మనస్సుకు శరీరానికి అతి సహజమైన ఆకర్షణ, ఆత్మీయత ఉంటాయి. ప్రకృతి నాల్గువైపుల నించీ ఆహ్వానం ఉంటుంది. మధ్యలో మనం వస్త్రాల ద్వారా అడ్డు పెడితే పిల్లల శక్తి ప్రయాసలు ఆగిపోయి పిల్లవానికి బట్టలు తొడిగినప్పుడు ఆ బట్టలను జాగ్రత్తగా ఉంచుకోమని మరీ మరీ చెప్పాల్సి వస్తుంది. వాటిని మురికి కాకుండా ఉంచాలని చెప్పాల్సిన అవసరం ఉంటుంది. కానీ పిల్లవానికి కూడా కొన్ని విలువలున్నా యన్న విషయం మనం మరిచిపోతాము. కాని మిషనువాడి కిచ్చిన కుట్టుకూలి మాత్రం మరచివోం. ఆ బట్ట చిరిగినా మురికయినా ఆ రోజు ఇంత అందమైన '“కోటుకి అంత డబ్బిచ్చి కుట్టిస్తే దౌర్భాగ్యుడు ఎక్కడో సిరా మరక అంటించుకు వచ్చాడని ఎన్నో మాటలు అంటాం. ఈ రకమైన దండన ద్వారా ఆట పాటల కంటె,ఆనందం కంటె బట్టల విషయంలో జాగ్రత్త అవసరమని నేర్పుతాం. ఎ బట్టలయితే పిల్లవానికి అవసరం లేవో వాటి బాధ్యత పిల్లవానిపై ఎందుకు పెట్టాలి? భగవంతుడు పిల్లవానికి ఎన్నో అసంఖ్యాకమైన సుఖాలు ఏర్పాటు చేశాడు. వాడి మనసును దానికి అనుగుణంగా సృష్టించాడు. దానిని మనం బట్టల పట్ల మోజు అనే సంకెళ్ళలో ఎందుకు అకారణంగా బంధించాలి. ఈ మనిషి ప్రతిచోట తన అయోగ్యబుద్దిని, చంచలమైన మానసిక శాసనాన్ని విస్తరించి ప్రాకృతిక సుఖశాంతులకు తావు లేకుండా చేస్తున్నాడు? మనకు నచ్చినది ఇతరులకు కూడా నచ్చాలన్నమాట, ఎంతవరకు సరైనది? ఈ విచిత్రమైన వాదనను ఉపయోగించి మనం ప్రపంచం నలువైపులా దుఃఖాన్ని విస్తరింప చేయడానికి నిశ్చయించుకున్నట్లు అనిబస్తోంది. ఏది ఏమయినా ప్రకృతి చేయగలిగినది మనం చేయలేమన్న దాంట్లో కొంచెం కూడా సందేహం లేదు. మేమే బుద్ధిమంతులం, మనిషిని ఉద్దరిస్తామనడం భావ్యం కాదు. ప్రకృతిని తన పని తాను చేయడానికి స్వేచ్చగా వదిలి పెట్టాలి. ప్రారంభం నుండీ అలా చేసినట్లయితే, ప్రకృతి స్వేచ్చా సామాజ్యంలో ఆనందంగా తమ ఇష్టం వచ్చినట్లు తిరగనిస్తే ఈ నాగరికతతో వారికటు వంటి జగడమూ ఉండదు. మనం అనుకున్న పని కూడా నెరవేరుతుంది. ఈ ప్రకృతి శిక్షణ వల్ల పిల్లలకే లాభం ఉందని అనుకోవద్దు. ఇందులో మన లాభం కూడా ఉంది. మనం మన చేతులతో అన్నీ మూసి పెట్టి మన స్వభావాన్ని ఎంత వికృతంగా చేసుకుంటామంటే ప్రాకృతిక వస్తువులను సామాన్య దృష్టితో చూడలేం. అందమైన మానవ శరీరాన్ని మనం బాల్యంనించీ నగ్నంగా చూడడానికి అలవాటు చేసుకోకపోతే మనకు కూడా యూరపు దేశీయులకు పట్టినగతి పడుతుంది. వారి మనసులో శరీర విషయమైన ఒక చెడ్డ సంస్కారం చోటు .._ చేసుకుంటుంది. వాస్తవానికి సంస్కారం అమానుషమైంది, లజ్ఞాప్రదమైనది. పిల్లలను నగ్నంగా ఉంచడం ఎమాత్రం అమానుషమైన, లజ్ఞాస్పదమైన విషయం కాదు. నాగరిక సమాజానికి బట్టలు, చెప్పులు మొదలైనవి అవసరం అనీ నేనూ ఒప్పుకుంటున్నాను. అందుకనేకదా ఈ వస్తువులు తయారు అవుతున్నాయి. కానీ ఈ వస్తువులు కాని దొరకకపోతే రోజు గడవదనేటంత పరాధీనత, లేదా వస్తువు దొరకకపోతే మనసు కష్టపడడం అంత ఉచితమైనవి కావు. అటువంటి స్వభావం వల్ల మనకు హాని జరగడం సహజం. భారతదేశపు గాలి నీరు ఎంత మంచివంటే ఈ కృత్రిమ వస్తువులకు మనం దాసులవ్వాల్సిన అవసరం ఎంతమాత్రం లేదు. ఇంతకు ముందు కూడా మనం వీనికి దాసులం కాలేదు. అవసరాన్నిబట్టి వీటిని ఉపయోగించే వాళ్ళం. వస్త్రాలు మొదలైనవి సాధనాలు కాని లక్ష్యాలు కావు, మన లక్ష్యాలు, ఉద్దేశ్యాలు నెరవేరడానికి అవి తోడ్పడతాయి. అంతే. ఇంతకంటె వీటికి ప్రాముఖ్యత లేదు. అవసరం వచ్చినపుడు చలి మొదలైన బాధల నుంచి కాపాడతాయి. వీటి అవసరం అంతే. అందువల్లనే మనకు శరీరాన్ని ఏ అచ్చ్భాదన లేకుండా ఉంచుకోవడంలో సిగ్గు అనిపించదు. ఇతరులను అనాచ్చాధితంగా చూడడంలో కూడా మనకేమీ అప్రసన్నత ఉండేదికాదు. భగవంతుని దయవల్ల ఈ విషయంలో యూరపు వారికంటె ఎక్కువ సౌకర్యం మనకు ఉంది. మన అవసరం మేరకు మన సిగ్గును కాపొడుకొన్నాం. అనావశ్యకమైన, అధికమైన లజ్ఞా భారం నుండి మనల్ని కాపాడుకోగలిగాం. ఎక్కువగా సిగ్గు పడటం, కావలసిన సిగ్గును కూడా దూరం చేస్తుందనే మాట మరచిపోకూడదు: అత్యధిక లజ్ఞాభావన వాస్తవానికి చాలా సిగ్గుమాలిన పని! న్‌ టీ ఆ ళీ

న స శ కక క ఇక తరం నుంచి మరో తరానికి మన సాంప్రదాయిక ఎ*ిపాధాంయుడు | _ (విజ్ఞాన) సంపదను అందించడంలో పాఠశాల ఎప్పుడూ ఒక సే షక ్టీ “౨ ౧| ప్రధాన సాధనంగా ఉంటోంది. వర్తమాన కాలంలో పాఠశాలకు ఎఖ్రలటే . ఎ వ రు? 1 మరింత ప్రాధాన్యత పెరిగింది. ఎందుకంటే మనదంతా ఇప్పుడు సకాల త అతిళక జోతో 6 ,.. ఆర్ధికం చుట్టూ తిరుగుతున్న జీవితం. పై కర్తవ్యాన్ని పాఠశాలకన్నా సము - న. వ. జై థ్‌ .. . కుటుంబమే ఎక్కువగా నిర్వర్తిస్తున్న కాలం మనది. అందువల్ల తమ నారోర్ట్‌ థిన్‌స్టీన్‌ వ్వా 1 పాఠశాలను మనం బలోపేతం చేసుకోవాలి. అప్పుడే మానవ నము న. నన ౨. సమాజం మరింత భద్రంగా ముందుకు సాగుతుంది. స్టుట్టు ౨. . వీలున్నంత జ్ఞానాన్ని మన పిల్లలకందించే సాధనమే బడి సస. వ. ....... ౨.| అనుకోవడం తప్పు. పాఠశాల అంతకంటె చాలా గొప్పది. నిజానికి స. న... జ్ఞానం అనేది ప్రాణం లేనిది. బడిలో ఉండేది సజీవమూర్తులు. య. ఎదుగుతున్న తరానికి సమిష్టి సమాజాభ్యుదయాని కవసరమైన న. . అర్హతల నందించి సామర్ధ్యాల్ని పెంపొందించే కర్తవ్యం పాఠశాల చ. .. ...| చెయ్యాల్సి ఉంటుంది. అట్లని వ్యక్తిత్వం లేనివాళ్లనుగా పిల్లల్ని మ. . మార్చగూడదు. స్వయం వ్యక్తిత్వం, స్వంత ఆశయాలు లేని య. | మూసపోసిన వ్యక్తుల వల్ల సమాజం ముందుకుపోదు. ముడుచు ప . .. కుపోతుంది. పాఠశాల స్వంతంగా ఆలోచించగల, వ్యవహరించ స ననననననణ॥ణ ' గల వ్యక్తుల్ని తయారు చేయాలి. అదే సమయంలో తమ జీవ క్ట ఇ “స సార్థకత సామాజిక శ్రేయస్సులోనే దాగి ఉందని వారు గుర్తించేలా ల. జు స స. | | .. చెయ్యాలి. మన ఇంగ్రషు విద్యా వ్యవస్థ ఈ దారిలో నడుస్తోందని ని . గ్‌ శా మ నేను నమ్ముతున్నాను. ప త్‌ | . మరిలాంటి ఆదర్శం ఎవరికైనా ఎలా వొంటబడుతుంది? న. ఖీ | * ఖీ ' నీతి సూత్రాలు వల్లిస్తే వొంటబడుతుందా? అసాధ్యమని నా . న్‌ ్థ్స చు | - నమ్మకం. వొట్టి మాటల వల్ల ఎమీ జరగదు. మంచి మాటలు నా టలు |. చెప్పడం వల్తా వినడం వల్తా కాదు వ్యక్తిత్వాలు రూపుదిద్దుకొనేది. వ్‌ ను |. చేసే శ్రమవల్త్లా పని వల్లా మాత్రమే వ్యక్తిత్వాలు రూపొందుతాయి. గ్‌, వ. తు . విద్యార్ధి స్వయంగా అభ్యసనంలో పాల్గొనేలా చెయ్యడమే న స. |. . బోధనా పద్ధతుల్లో ముఖ్యమైన అంశం. తొలినాళ్లలో బలపం పట్టి కా ఖనన వే రాయడం కావచ్చు. విశ్వ విద్యాలయంలో పరిశోధన చెయ్యడం స .. -. . కావచ్చు, పద్యాన్ని వల్లె వెయ్యడం కావచ్చు, కాంపోజిషన్‌ ; విద్యాతకాను 26:1 ఖీ క్షీ

రాయడం కావచ్చు. ఒక అంశాన్ని విశ్లేషించడం కావచ్చు. ఒక లెక్క చెయ్యడం కావచ్చు. ఎందులోనైనా ఇమిడి వున్న కీలకాంశం విద్యార్థి పాల్గొనడం. ఇలా విద్యార్ధి పొల్గొనాలంట తన లక్ష్యం సాధించాలంటే అతనికి ప్రోత్సాహం కావాలి. మొదట మనం ప్రోత్సహిస్తే అతడు లక్ష్యం సాధించినవుడు ఆ సాధనే ఒక ప్రోత్సాహంగా మారుతుంది. ఇక్కడే విద్యకు సంబంధించి భిన్నాభిప్రాయాలు పట్టుకొస్తాయి. అయితే పాఠశాల విలువను బేరీజు వెయ్యడానికి ఈ అభిప్రాయాలే మనకెంతో ఉపకరిస్తాయి. లక్ష్యసాధనవైపు ఒక్కొక్కరిని ఒక్కొక్కటి నడిపించి ఉండొచ్చు. భయం జఒకర్షి నడిపిస్తే మరొకొర్షి నిర్బంధం నడిపించవచ్చు. పేరాశ ఒకర్షి నడిపిస్తే మరొకర్ని ఆ అంశంపట్ల ఆసక్తి నడిపించి ఉండొచ్చు. సత్యం పట్ల ఆకాంక్ష, అవగాహన మరికొరి ప్రేరణ కావచ్చు. ప్రతి బిడ్డకూ సహజంగా ఈ కుతూహలత్వం ఉంటుంది. దురదృష్టవశాత్తు దీన్ని మనం మొదట్లోనే తుంచేసి వెనక్కి నెడుతుంటాము. లక్ష్యసాధనకు ఢేరణలుగా భయం, నిర్చ్వంధం ఆశ, ఆకాంక్ష కుతూహలం, అవగాహనా, అన్వేషణాసక్తీ ఏవి ఉంటాయి అనేది పాఠవాల నిర్వహణనుబట్టి, ఉపాధ్యాయుల దృక్పథాన్ని ధోరణిని బట్టి ఉంటాయి. దీన్ని మనమందరం ఒప్పుకోక తప్పదు. భయ పెట్ట, నిర్బంధ పరిచి, కృత్రిమాధికారంతో విద్యాబోధన చేసే స్కూళ్ళు నా దృష్టిలో పరమ పనికిమాలినవి. ఇవి వఐద్యార్థి మనో వికాసాన్ని, నిజాయితీని, ఆత్వవిశ్వాసాన్ని సర్వనాశనం చేస్తాయి. లొంగుబాటుతనాన్ని నేర్పిస్తాయి. అయితే బడి నుంచి విటిని ఎలా తరిమికొట్టాలి? దీనికి సులభమైన మార్గముంది. అదే ఉపాధ్యాయుడికి వీలున్నంత స్వతంత్ర ప్రతిపత్తిని కలిగించడం. అతడి సమున్నత మానవతా విలువల్నిబట్టి, మేధో అర్హతల్నిబట్టి మాత్రమే విద్యార్థుల్ని గౌరవించే పరిస్థితిని, వాతావరణాన్ని బడిలో కల్పించడం. గుర్తింపు కోసం ఆకాంక్ష అనేది మానవ సహజం. ఇది మనిషికొక చోదకశక్తిగా పని చెయ్యడం కూడా అంతే సహజం. ఈ మానసిక ప్రవృత్తే లేకపోతే మానవుల మధ్య సహకారం అసాధ్యమయ్యేది. తోటి మనిషి నుంచి లభించే గుర్తింపు అనేది సమాజాన్ని సమైక్యంగా ఉంచుతున్న ఒక బంధం. అయితే దీనికి రెండు పార్వాలున్నాయి. ఇందులో నుంచీ ఉంది, చెడూ ఉంది. సాటి మనుషుల్నించి గుర్తింపు, ఆమోదం కోరుకోవడం వరకే అయితే అది ఆరోగ్యకరమైన చోదకశక్తి. అలాగాక సాటి మనుషుల కంటే తనకు ప్రత్యేకమైన, తెలివైన వ్యక్తిగా గుర్తింపు కావాలని తాపత్రయ పడిపోవడం మాత్రం ప్రమాదకరం. ఇది వ్యక్తిని, సమాజాన్ని కూడా కవ్టాల పాలుచేస్తుంది. పాఠశాల, ఉపాధ్యాయుడూ దీన్ని మనసులో ఉంచుకోవాలి. విద్యార్థుల్లో ఈ గుర్తింపు, తాపత్రయాన్ని పెంచడం చాలా సులభం. దీనివల్ల విద్యార్థి ఉత్సాహంగా ముందుకొచ్చే మాటకూడా నిజం. కానీ సరైన పద్ధతి మాత్రం కాదిది. . డార్విన్‌ చేసిన ' మనుగడ కోసం పోరాటం, “ప్రకృతి వరణం సూత్రికరణలకు వక్ర భాష్యాలు చెప్పినవారున్నారు. ఎంత పోటీలోకి నెట్టితే అంత రాణిస్తారన్న తమ వాదానికి డార్విన్‌ సిద్ధాంతం ఓ ఆధికారిక శాస్తముద్రగా వీళ్లు చూపిస్తుంటారు. వ్యక్తుల మధ్య జరిగే విధ్వంసకర ఆర్థిక వోరాటాల్ని, పోటీల్ని డార్విన్‌ని అడ్డం పెట్టుకొని సమర్థించిన వారూ ఉన్నారు. ఇది పసలేని వాదం. మనిషి చుట్టూ ఓ సమాజం ఉంది. అందులో అతడు భాగం. మనుగడ కోసం చేసే పోరాటానిక్కూడా అతడు సమాజం మీదనే ఆధారపడాల్సి ఉంటుంది. అందువల్ల అతడు సమాజానికెంతో రుణపడి ఉంటాడన్నది వాస్తవం. ఒక పుట్టలోని చీమల్సి చూడండి. మనుగడ కోసం అవి ఒకదానితో ఒకటి పడే గొడవల్సి చూడండి. ఈ గొడవ పడ్డం వల్లనే చీమలు మనుగడ సాధిస్తున్నాయా? అలానే మనుషులు కూడా. _ పిల్లల్ని. తీర్చిదిద్దేపుడు మన టీచర్లు ఇక్కడే జాగ్రత్తపడాలి. “జీవిత లక్ష్యం విజయమే” అనే ధోరణి విళ్లలో పంచకూడదు. తన సహచరుల నుంచి ఆదరణ, సహకారం అందుకోవడమే వ్యక్తికి అసలైన విజయం. అది తాను | వారికెంత ఇస్తున్నాను అనేదాన్ని బట్టి ఉంటుంది. అందువల్ల మనిషి విలువను అతడు సమాజానికిచ్చే దాన్నిబట్టి తప్ప, ఇతరుల నుంచి తీసుకునె దాన్ని బట్టి లెక్కించలేము. ణీ | శ

పనిలో ఆనందం, ఫలితంలో ఆనందం, ఈ ఫలితం సమాజానికుపయోగ పెట్టడంలో అనందం అనేవి మూడూ కీలకమైనవి. నవతరానికి ఈ మానసిక చేతన కల్షించడమే పాఠశాల గొప్పదనం. ఉపాధ్యాయుడి బె న్నత్యం. అత్యున్నత శిఖరాల్ని అందుకోవాలన్న తపన, విజ్ఞాన దాహం, (క్రియా నైపుణ్యం. ఈ మానసిక పునాది వల్లనే సాధ్యమవుతాయి. . బలప్రయోగంతో, అధికారంతో, వ్యక్తిగత వాంఛా ప్రకోపాలతో విద్య నేర్పడం కన్నా పైన చెప్పుకొన్న క్రియాశీల మానసిక చేతనను ప్రబుద్ధం చెయ్యడం ద్వారా బోధించడం సులభం. ఈ బోధన ఎంతో విలువైంది కూడా. చిన్నపిల్లలు ఆటల పట్ల చూపే అభిరుచిలాంటి అభిరుచి, గుర్తింపు కోసం ఆరాటపడే లాంటి ఆరాటం విద్యార్భుల్లా కల్గించాలి. సామాజిక అవసరాల్ని గుర్తింపచెయ్యాలి. దీన్నుంచి విజయసోపానాల్ని విద్యార్ధులు ఎక్కాలి. తద్వారా వాళ్లకో గుర్తింపు రావాలి. ఇదీ అసలైన విద్య. ఇదీ విద్యా రహస్యం. బడి ఈ లక్ష్యంతో పని చేస్తే ఎదిగే బిడ్డలు దీన్ని హత్తుకుంటారు. బడి నేర్పే పాఠాల్ని ఇచ్చే కృత్యాల్ని తాము పొందుతున్న బహుమతులుగా స్వీకరిస్తారు. సెలవుల కంటె బడి అంటేనే ఎక్కువ ఇష్టపడే పిల్లల్ని నేనెందరినో ఎరుగుదును. . ఇలాంటి పాఠశాల ఓ సుందర సామ్రాజ్యం. ఈ సామ్రాజ్యంలో ఉపాధ్యాయుడు ఓ కళా తపస్వి. ఐతే ఇలాంటి స్కూళ్లు ఉండాలంటే కొన్ని తప్పనిసరి నిబంధనలు అవసరం. వాటిలో మొదటిదేమంటే ఉపాధ్యాయుగు కూడా ఇటువంటి స్కూళ్లలోనే చదివి ఉండడం. రెండోది పాఠ్యాంశాల ఎంపికలో బోధనా పద్ధతుల ఎంపికలో ఉపాధ్యా యుడికి సంపూర్ణ స్వేచ్చ ఉండడం. ఇలా కాకుండా బయటి నుంచి జత్తిడి, అధికార నిర్జ్వంధం ఉంటే ఉపాధ్యాయులు తమ విధి నిర్వహణలో ఆనందాన్ని ఎప్పటికీ పొందలేరు. నా మాటలు విన్నాక మీకు ఆశ్చర్యం కలగవచ్చు. ఎంతసేపటికీ నేను మన భవిష్యత్తరానికి ఏ లక్ష్యంతో, ఏ దీక్షతో బోధించాలో చెప్పానే తప్ప ఎమి బోధించాలో మాత్రం చెప్పలేదని మీకనిపిస్తుంది. భాష నేర్పడం ముఖ్యమా? "సైన్సు నేర్పడం మంచిదా? సాంకేతిక విద్య అవసరమా? అనే విషయాల జోలికి నేను పోలేదు. బోధనా రీతులను గురించి నేనసలే ప్రసావించలేదు. ఎందుకంటారా? ఇవన్నీ నా దృష్టిలో ప్రాదాన్యతా క్రమంలో మొదటి అంశాలు కాదు. ఒక యువకుడికి వ్యాయామశాలలో మంచి శిక్షణనిస్తే అతడు తరువాత కాలంలో ఎలాంటి శారీరక శ్రమనైనా చేయగలడు. ఇది మానసిక శిక్షణకూ వర్తిస్తుంది. సరైన మానసిక చేతన ప్రబుద్ధం చేయగలిగితే ఎ సబ్దెక్టునైనా అవలీలగా నేర్చుకుంటాడు. అందువల్ల సాంప్రదాయక భాషా శాస్త్రాన్ని చరిత్రను నేర్వడమా? ఆధునిక జీవశాస్తాన్ని బోధించడమా? సమకాలీన విద్యలో దేనికి ప్రాధాన్యత నివ్వాలి? అనే వాగ్వివాదాల జోలికి నేను పోవడం లేదు. జీవితంలో నేరుగా ఉపయోగపడే ప్రత్యేక నిర్దిష్ట జ్ఞానాన్ని స్కూల్లో అందించాలి అనే ధోరణిని నేను వ్యతిరేకిస్తాను. మన స్కూళ్లల్లో నేర్పే ఈ ప్రత్యేక నైపుణ్యాలకన్నా జీవితావసరాలు చాలా విస్తృతమైనవి. అంతేకాదు. విద్యార్థి అంటే జీవంలేని ఓ పరికరం లాంటి వాడు కాదు. అతడు సంవేదనాశీలి. స్వయం వ్యకితత్వం గల ప్రాణి. ఒట్టి నిపుణునిగా అతనిని చూడ్డం పాఠశాలకు తగని పని. ఈ సూత్రం మన సాంకేతిక పాఠశాలలక్కూడా వర్తిస్తుంది. సొంతంగా ఆలోచించడం, ఒక నిర్ణయానికి రాగలగడం అనే లక్షణాలను పెంచాలి తప్ప ప్రత్యేక జ్ఞానాన్ని అందించినంత మాత్రాన సరిపోదు. విద్యార్థి తన సబ్దెక్టుకు సంబంధించిన ఆధునికాంశాల్ని బాగా జీర్ణం చేసుకోగలిగితే, సాంతంగా కృషి చెయ్యడం అలవాటు చేసుకోగలిగితే అతడు ఖచ్చితంగా భవిష్యత్తు అవసరాలకు, అభివృద్ధికి తగినట్టుగా తనకు తాను మారగలడు.. ఈ సామర్ధ్యం ఒకానొక అంశానికి సంబంధించిన విసృత జ్ఞానం మాత్రమే ఉన్న విద్యార్థికి అలవడ్డం అసాధ్యం. మంచి పాఠశాలలు దీన్నెప్తుడూ మరిచిపోవు. గర్వూయార్క్భు లో 7936 అలర్హోబడు 5న విన్‌స్టన్‌ వోనిన దవన్వానాారిక్‌ నంక్షీన అనువాదం తఉనువాదతకుడు ఎ జాలినుబవ్వ్నాద్వుం | ( -

నో శ . . . . ం లొిపరి .- మన దృక్పథావిది.. ల -తూకొంక్‌ 'అగ్నిహోత్సి... లన ఒక అభిప్రాయం ఏర్పడ్డాక అదొక విశ్వాసంగా మారు లం ల టన్‌ లటం టు. తుంది. దానిచుట్టూ ఒక అవేశం అల్లుకొంటుంది. దీనికి తగ్గట్టు సవల వనన నునా [నీ మన కార్యాచరణలో మార్పు వస్తుంది. ఈ అభిప్రాయాల న . . . హేతుబద్ధత ఏమీ ఉండదు. హేతువులోకి తొంగిచూసే ల న లల గా. ప్రయత్నం కూడా మనం చెయ్యం. అంతా మూసపోసినట్టు . ల. గతానుగతికంగా, 'సహజంగా జరిగిపోతుంది. ఒక ఊబిలో నాన వ . “|. మనం ఇరుక్కుపోతాం. . . .. న దీన్నించి ఎలా బయటపడ్డమంటారా? ప్రయత్న పూర్వ ను నాము ఇన్మా |. కంగా మాత్రమే దీన్నించి బయటపడగలం. నీలో తళుక్కున . . బలం శల న్‌ య. పః. మెరిసిన ఆలోచనల్సి, అభిప్రాయాల్ని నువ్వు ప్రశ్నించాలి. 'పిల్లలు . ల - ( శుద్ధ బుద్ధావతారాల్తా, ఒట్టి అజ్ఞానులుగా బడికి వస్తారన్నది . వు నిజమా? ఆడపిల్లలు మగపిల్లల కంటే గణితంలో వెనుకబడి సుం రల నట సమ్మ. చాలి. అప్పుడు లేనిపోని అవేశాల్లోకి నువ్వు వెళ్ళవు. దానికను టం వు సట! గుణంగా ప్రవర్తనలో మార్పు ప్రారంభమవుతుంది. స్వేచ్చ, న. న సమానత్వం, న్యాయం అనే వాటిని నువ్వు నమ్ముతున్నట్టయితే న ల. ఈ విలువల్సిమొగ్గలోనే తుంచేసే భూతాలు నీ మెదళ్ళోకి దూరు నల నాగ్‌ స.. తున్నాయని నువ్వు పసిగట్టాల్సి ఉంటుంది. వీటిని వెనక్కు రా లాలా .| _నెట్టాల్సి ఉంటుంది. ఈ దయ్యాలు ఎంత తీవ్రంగా నీ క్‌ | _ మెదడును ఆవహిస్తే ఎదుటివాడు చెప్పేది ఏమాత్రం వినలేనం ఆ తగా ఇనుపగోడల మధ్య నువ్వు అంతగా ఇరుక్కున్నావని షా గుర్తించాలి. . గగ -. సమాజానికి టీచర్ల పట్ల ఉన్న దృక్పథం చాలా విచిత్ర జూ “1 | మైంది. ఒక్కో సందర్భంలో ఒక్కోరకంగా, పరస్పర విరుద్ధంగా | _ ఇది ఉంటుంది. మరోవైపు స్కూలు భౌతిక పరిస్థితులు ఘోరం | గా ఉంటాయి. టీచర్ల పని విధానాన్ని ప్రశ్నించేటపుడు వీటిని డా “1. కొంచెం మనం గమనించాలి. . సే 2 సాంప్రదాయకంగా చూస్తే మన సమాజంలో టీచరంటే న సం | | దేవుడి తర్వాత దేవుడంతటివాడు. నిస్వార్ధ, నిరాడంబర ఆదర్శ ఎప్పంతళు చి వ పవ జీవి. జ్ఞానప్రసారం తప్ప అతనికి మరో వ్యాపకం ఉండదు. | గాలా!

ట్‌ . ఇది వాస్తవమా? టీచరు కూడా మానవమాత్రుడే కదా! సగటు మానవుడి టో కా అవసరాలు, అశలు, కోరికలు, కష్టాలు టీచరుకూ ఉంటాయి గదా! కనీస ౧ కా సౌకర్యాల్దేకుంటే ఎ టీచరైనా ఏం చేస్తాడు? ఈ సాంప్రదాయక దృక్పథంలో మాకు ఇవేవీ చర్చకు రావు. సమాజానికి టీచరు పట్ల ఉన్న మరో దృక్పథం ఏమంటే “అతగాడు టో ఒట్టి సోమరి. అతని వల్ల సమాజానికి ఒరిగేదేమి లేదు. సెలవులు అనుభవిం చడంలో అతనికతడే సాటి. కావల్సినంత జీతం, కాసింత పని'కూడా లేకపోవడం 6/_ సగటు టీచరు లక్షణం” అనేది. మొదటి అభిప్రాయానికి విరుద్ధమైంది. | ఇందులో వాస్తవం ఎంత? మన స్కూళ్ళు ఎలా ఉన్నాయి? అక్కడి ల. వసతుల మాటేమిటి? బ్లాక్‌ బోర్జుకైనా గతి ఉందా? సగటు స్కూలు వాతావరణ _ మేమిటి? అక్కడ ఏ కొత్త అఆలోచనలకైనా అవకాశం ఉందా? స్వేచ్చ ఉందా? అసలు టీచరుకు తీరికైనా ఉందా? అతని మానాన అతన్ని పని చెయ్యనిస్తారా? సవాలక్ష సర్వేల మాటేమిటి? వున్నట్టుండి ఊడగొట్టి శంకరగిరి మాన్యాలకు తరలించరని భరోసా ఉందా? వీటన్నిటితో నిమిత్తం లేకుండాటీచరు .- పరమాదర్శమూర్తిగా పని చెయ్యాలని మనం కోరుకొంటాం. అందరు పిల్లలు బడికొచ్చేలా టీచరు చూడాలి. నిబంధనల్ని నియమిత సూత్రాల్ని తు.చ. తప్పకుండా అతడు బోధించాలి. సిలబసు పూర్తి చెయ్యాలి. భిన్న సంస్కృతుల నుండి, వాతావరణాల నుండి, ఆర్థిక స్థితిగతుల నుండి వచ్చిన పిల్లలందర్నీ ఒకేస్థాయికి అతడు తీసుకొని రావాలి. అంతేగాదు పిల్లల్ని సృజనశీలురుగా అతడు మలచాలి. పిల్లలతో అతడు చిరునవ్వులు చిందిస్తూ మెలగాలి. సింగిల్‌ టీచర్‌ కూడా ఇవన్నీ నిఖార్సుగా చెయ్యాలి. అయిదు క్లాసులూ బోధిస్తూ ఇవన్నీ నెరవేర్చాలి. దిగంతర్‌ ప్రయోక్త రోహిత్‌ దినకర్‌ మాటల్లో చెప్పాలంటే “టీచర్లు ఈ వైరుధ్యంలో నలిగిపోతున్నారు. క్రియా _ శీలతను కోల్పోతున్నారు. సృజనాత్మకతకు దూరమవుతున్నారు. ఈ సంక్షిష్ట పరిస్థితుల్లో అతడెలా నెట్టకొని రావాలో అతడికే శిక్షణలోనూ చెప్పలేదు. అతన్ని వెన్నుదట్టి నిలబెట్టేవారూ లేరు. ఈ వైరుధ్యం నుంచి టీచరు కూడా కొన్ని వికారాల్ని సంతరించుకొంటున్నాడు. తనకు తాను సర్వజ్ఞుడిననే భ్రమల్తాకి జారిపోతున్నాడు. కర్ర పట్వకొని క్రమశిక్షణను నేర్పడంగా తన విధిని తాను నిర్వచించుకొంటున్నాడు. అతని మెదళ్ళొకి దయ్యాలు జొరబడుతున్నాయి. ఆ దయ్యాలు- . =... ఈ పిల్లంతా అజ్ఞానులు. -. నాకు సర్వం తెలుసు.

• నేను జ్ఞానాన్ని అదించేవాడిని. పిల్లలు పుచ్చుకునేవాళ్లు. .
• అభ్యసనం సాగాలంటే ముందు క్లాసురూము కంట్రోల్లో ఉండాలి.
• పిల్లల్ని ఎక్కువగా ట్రేమిస్తే నెత్తికెక్కి చెడిపోతారు.
• విధేయత, పరిశుభ్రత అనేవి అభ్యసనానికి అత్యవసరాలు. త. అనే దృక్పథం రూపంలో వ్యక్తమవుతుంటాయి.'' టం. సం పిల్లలు శూన్యమతులనుకొన్నాక టీచరు ఆ శూన్యాన్ని భర్తీ చేసే 6 గో హత ల లట కళాకోవిద్దుడ్తిగ్గా మారతాడు. ముక్కలు ముక్కలుగా జ్ఞానాన్ని ఎక్కించడంగా అట 9. బోధన మార్గుతుంది. జ్ఞాన సంపాదన_ ఒక నిరంతర క్రియాశీల ప్రక్రియగా కళ. అతనికే మ్యాత్రం అన్పించదు. అది ఎక్షపక్షంగా ఉండదని ఉమ్మడి క్రియ వుంటుందని అతడు మరిచిపోతాడు. “నేను ముప్ఫై ఏళ్ళ నుంచి ఒకే క్లాసుకు, =! || . ఒకే పాఠ్యాంశం బోధిస్తున్నా ఒక్క అడుగు అటూ ఇటూ వెయ్యకుండా పద్ధతిగా + |. శు ఫి / గ్‌"

క లాక్కొస్తున్నా” అని గొప్పలు చెప్పుకొనే టీచర్లు కూడా ఉన్నారు. వారెంత యంత్రాలుగా మారిపాయ్యారో వాళ్ళు మరిచిపోతున్నారు. ఆధునిక బోధనారీతుల్ని మనోవిజ్ఞాన శాస్త్రాన్ని పరిశోధనల్సి, ప్రయోగాల్ని టిచర్లకు మనం ఎప్పుడందించాం కనుక? అసలు అధికార్లకు, యజమానులకు విటిని గురించి ఎ మాత్రం తెలుసు గనుక? పిల్లల పట్ల మన అవగాహన, మన ప్రవర్తన, మన స్పందన, మన సంబంధాలు అనేవి అభ్యసన సూత్రాల్లో కీలకాతి కీలకాలు. దీన్ని గుర్తించకపోవడం మన విద్యారంగంలోని మేధో దారిద్ర్యం. అభ్యసన క్రమాన్ని జ్ఞాన సముపార్దనా స్వభావాన్ని మనం ఎంత బాగా అవగాహన చేసుకొంటే అంత తొందరగా మనల్ని ఈ పై దయ్యాలు వదిలిపెట్టి పారిపోతాయి. లేనంతకాలం తిష్ట వేసుకొని ఉంటాయి. . టిచర్లతో సహా మనం 'పిల్లల్లో కొందరు అఖండ ప్రజ్ఞావంతులని, కొందరు మందమతు'లని నమ్ముతాం. పిల్లలందరికీ ఒక సామాన్య ప్రజ్ఞ ఉంటుందని మనం ఒప్పుకోం. ఒక్కో బిడ్డకు ఒక్కో అంశంలో ప్రతిభ ఉంటుందని కూడా మనం ఒప్పుకోం. పిల్లల సృజనాత్మక ప్రవర్తనతో నిమిత్తం లేకుండా, మనం అందర్నీ ఒకే కొలబద్దతో కొలత వేస్తాం. ప్రతి బిడ్డా ఐన్‌స్టీన్‌ కావాలేమిటి? ప్రతి వాడూ టెండూల్కర్‌ కావాలేమిటి? అసలు ఐన్‌స్టీన్‌ మాత్రం ఓ పన్నెండేళ్ళ గ్రామీణ పిల్లలా చపాతీలు చెయ్యగలడని మనం చెప్పగలమా? సరైన వాతావరణం, అవకాశం, ప్రోత్సాహం ఇస్తే పిల్లలందరూ సమానంగానే నేర్చుకొంటారు. కాకుంటే ఒక్కొక్కరు ఒక్కో పద్ధతిలో నేర్చుకొంటారు. నాలుగేళ్ళ లోపునే ప్రతిబిడ్డా అత్యంత సంక్షిష్ట నిర్మాణంగల భాషను అత్యంత ధారాళంగా నేర్చుకోడం లేదేమిటి? టీచర్లు ఈ అంశాన్ని తమలో తాము చర్చించుకోవాలి. చదవాలి. వాటిపై తమ అనుభవాల్ని రాయాలి. ఇలాంటి చర్చ జరిగినపుడు చాలా విషయాలు ముందుకొస్తాయి. మనకు స్పష్టత ఏర్పడుతుంది. “ఎకలవ్య' ఇలాంటి ప్రయత్నం చేసినపుడు అద్భుతమైన ఫలితాలు వచ్చాయి. మన టీచర్ల శిక్షణలో ఈ చర్చ ఎంత ఎక్కువుంటే అంత మంచిది. ఈ చర్చల్లో పాల్గొన్న టిచర్లు పిల్లల్ని గేమించడం, గౌరవించడంలోని గొప్పతనాన్ని, అభ్యసన ప్రక్రియలో దాని ప్రభావాన్ని ఎంతో బాగా గుర్తించినట్టు, దీన్ని తను తరగతి గదిలో అమలు చేసి, పిల్లలు నేర్చుకోవడంలో అందుకొన్న వేగాన్ని చూచి ఆశ్చర్యం ప్రకటించినట్లు ఏకలవ్య అనుభవం చెపుతుంది. ్క ఒకసారి టీచర్లు తమ ఆలోచనల్లోని లోపాల్సి, వైరుధ్యాల్సి, పిల్లలపట్ల తమ వివక్షతల్సి గుర్తించడం ప్రారంభించి నట్లయితే వాటి నుంచి బయటపడ్డానికి కృషి ప్రారంభిస్తారు. ఈ చర్చలు మొదట కొద్దిమంది టీచర్ల మధ్య జరగాలి. క్రమక్రమంగా ఇది విస్తరించాలి. పిల్లలకీ టీర్లకీ మధ్య ఉండాల్సిన సంబంధాలపై జరిగే ఈ చర్చలు నిరంతరం జరుగుతుండాలి. పలు ముఖాలుగా జరుగుతుండాలి. విద్యావేత్తల, ప్రయోక్తల రచనల్ని మన టీచర్లు చదవాలి. వాటిలోని ఎదో ఒక అధ్యాయాన్ని సమిష్టిగా చిన్న = టీచర్ల గ్రూపు అనువాదం చేసిందనుకోండి. ఇది అద్భుతమైన ఫలితాన్ని ఇస్తుంది. మన టబైనింగుల్లో ఇలాంటి పని ఎప్పుడూ ఉండాలి. ఇలాంటి ప్రయత్నాల వల్ల మాత్రమే మనం మన మెదళ్ళను ఆవహించిన దయ్యాల్ని వదిలించుకోగలం. దురదృష్టవశాత్తు మనది ఎగుడు దిగుడు సమాజం. నిచ్చెనమెట్ల సమాజం. పిల్లలన _, టిచర్లపట్ల మన అభిప్రాయాలన్నీ ఈ సమాజ గర్భంలోంచి పుట్టుకొచ్చినవే. ఇలాంటి సమాజంలో పేరుకు “అందరికీ "సమాన విద్య' అని చెప్పుకొన్నా ఆచరణలో ఉన్నత వర్గాలకు మాత్రమే ఉత్తమ విద్య లభిస్తుంది. సమాజంలో స్థానం ఎంత అట్టడుగున ఉంటే అంత నాసిరకం విద్య ఆ పిల్లలకి లభిస్తుంది. నిమ్న కుల బాలికలకు, ఆదివాసీలకు, మైనారిటీలకు మంచి విద్యను గురించి మనం ఆలోచించలేం. | విద్బావికానం * 25. ] జ లీ ళ

మన అభిప్రాయాలు ఈ సామాజిక పరిస్థితి కనుగుణంగా ఉంటాయి. “వీళ్ళు మొద్దులు. వీళ్ళ తల్లిదండ్రులు మూర్చులు. వీళ్ళకి చదువెందుక? రెండు మూడేళ్ళు బడికొస్తారు. ఏదో ఒక పని నేర్చుకోవడం కోసం ఏదో ఒకరోజు వెళ్ళిపోతారు. వీళ్ళకి చదువు విలువ ఎలా తెలుస్తుంది? వీళ్ళ భాష పరమ అనాగరికంగా ఉంటుంది. వీళ్ళ సంస్కృతీ అంతే. సైన్సుని అర్థం చేసుకోవడం ఈ అడవి జాతి పిల్లలకి సాధ్యమయ్యే పనికాదు" ఇలాంటి వ్యాఖ్యలు మనం చేస్తుంటాం. తప్పంతా వీళ్ళ సామాజిక నేపథ్యం మీదా, తల్లిదండ్రుల మీదా నెట్టతుంటాం. ఎవరు దగాపడ్డారో వాళ్ళనే నేరస్తులుగా లెక్కిస్తుంటాం. బాలికలది మరీ ఘోరం. మనకు తెలియకుండానే వాళ్ళని క్లాసులో వేరుగా చూస్తాం. వేరుగా కూచోబెడతాం. పాఠం చెప్పేటపుడు, ప్రశ్నలడిగేటపుడు, రాయించేపుడు, ప్రోత్సహించేటపుడు మన దృష్టంతా మగపిల్లల మీదే ఉంటుంది. ఆడపిల్లలు తల్లులుగా బిడ్డలకు, అక్కలుగా తమ్ముళ్లకు, కూతుళ్ళుగా కుటుంబాలకు, భార్యలుగా భర్తలకు సేవచేసే వారుగానే మనకు కన్పిస్తారు. అలాంటి ముచ్చట్లే వాళ్ళతో చేప్తాం. మన పాఠ్యగ్రంథాలూ, అలానే ఉంటాయి. ఆడపిల్లలకు బళ్ళో కూడా అలాంటి పనులే పెడతాం. మొత్తం మీద “పని' ఆడవాళ్ళది “తెలివి మగవాళ్ళది అన్న భావం వాళ్ళకి బడిలోనే స్థిరపడిపోతుంది. ] ఇంకొక్క మాట కూడా మనం చెప్పుకోవాలి. హేతురహితమైన అశాస్త్రీయ భావాలు ఎప్పుడూ అవేశాల్సి, సెంటిమెంట్లని పట్టకొని బతుకుతుంటాయి. హేతువుతో వీటిని ఎదుర్కొనడానికి పూనుకొంటే వుర్శణలు పుట్టుకొస్తాయి. విద్యారంగం చుట్టూ ఉన్న భావాల సంగతీ ఇంతే! ఒక నిర్దిష్ట సమాజం తన ఉనికి కోసం ఇలాంటి భావజాలాన్ని పోషిస్తుంది. వాటి నీడన తాను బతకాలనుకొంటుంది. అయినా మన కృషి మనం చెయ్యాలి. అలాంటి కృషి జరిగిన చోట టీచర్ల ఆలోచనల్లో ఎలాంటి మార్చులొచ్చాయో మనం చూళాం. ఇలాంటి మార్పు మన మొత్తం విద్యారంగం పట్ల మొత్తం సమాజంలో రావాలి. ముఖ్యంగా ప్రాథమిక విద్యపట్ల మన సమాజ దృక్పథంలో తీవ్రమైన మార్పు వచ్చేందుకు ఒక నిరంతర ప్రయత్నం మన నుంచి సాగాలి. ఈ ప్రయత్నం టీచర్ల పట్ల సానుకూల హేతుబద్ధ దృక్పథాన్ని సమాజానికందిస్తుంది. టీచర్లకు పిల్లలపట్ల, వారి సామాజిక నేపథ్యం పట్ల సానుభూతిని, స్నేహాన్ని కలిగిస్తుంది. కొంచెం కాలం పట్టవచ్చు. దార్లో కొన్ని కష్టాలూ ఎదురుకావచ్చు. కానీ ప్రయత్నం మాత్రం మనం తక్షణం ప్రారంభించాలి. దీన్ని చివరి దాకా కొనసాగించాలి. విద్యను గురించి, సామాజిక పరివర్తనలో దాని పాత్రను గురించి ఆలోచించే ప్రతి ఒక్కరి కర్తవ్యం ఇది. (ఎద్వారంగంతో దర్హకాలంగా ఆనుబంధ బాందపవ్వాలు గల రోపాల్‌ దినకర - దిగంతర్‌ పౌబ్‌ కౌ దేవాన్‌ - ఎద్వొాభవన్స్‌ అంజులి నొరోవ్లో

• ఎకలవ్య మినాతి వండా - ఎన్‌నీఇఆరటి్కి మహేంద్ర మిశ్రా - డీవిఖవి, దపాదాన్‌ ౬6౮.0/౬ల వరిళీలనల ఆధారంగా రబయిత ఈ వ్యానాొన్దు రబింబాడు.. ఓ [4 కు. త ఎ టి - న. ౫ శీ న

ఇ

.శ్రీషం చాలా సులభం

స యి. ౨. స క ఇ

సక వ ంం. .

స -'సులభం నూత్రం న శాస్త్రజ్ఞులు అంతరిక్షాన్ని శోధిస్తున్నారు. పరమా

న. _..| ణువును భేదిస్తున్నారు. సైన్యం అంబులపొదికి రోజుకొక్క ఆయు

మ అపా ధ్‌ | అ . ధాన్ని సమకూరుస్తున్నారు. హరిత, నీలి, శ్వేత ఎన్లవాల్ని తెస్తున్నారు.

ఎ శక కథక మానవ జీవితాన్ని ఈ అన్వేషణలు ఎన్నో మలుపులు తిప్పాయి.

న సర్‌ యీ ఆజ్‌. అయితే మనం స్వాతంత్ర్యం వచ్చినప్పుడు కన్న కలలు

మసన ఎ “| కల్లల్లా మిగిలిపోయాయి. వాటిని వాస్తవం చేసుకోవడం కాదుగదా

చయం... ౧౨౨ .|, వాటి దరిదాపులకీ వెళ్ళలేకపోయాం. ఇక్కడ “మనం' అంటే

శయం... స్వాతంత్ర్యం తర్వాత రంగంలోకి దిగిన మనలాంటివాళ్ళ మన్న

మలం. . వరణ ప్రమాదాలు ముంచుకొస్తున్నాయి. మన నగరాలు మురికి

హతం. ఎ. |, కూపాలు. మంచినీళ్ళకైనా మన (ప్రజలు సగం మంది నోచు

ముం “ఆ | కోలేదు. మరుగుదొడ్డ సంగతి చెప్పనక్కర లేదు. మతం పేర,

న. జ్‌ ప్రాంతం పేర, భాషల పేర, జాతుల పేర వివాదాలు మాత్రం

సఖ చ. నానాటికి విజృంభిస్తున్నాయి. నెరాలు పెరుగుతున్నాయి. జనాభా

ం | జనం సంగతి పట్టని సైన్సూ, చదువులు ఎవరికోసం?

స . నిజానికి ఇంత శాస్త్రం,ఇంత సాంకేతికత పెరిగాక ఒక్క

న. మనిషి ఆకలితో ఉండాల్సిన అవసరం లేదు. ఇంత చిన్న స ళ్‌ ల్ని విషయాలు మనకెందుకు పట్టవో నాకర్థం కావడం లేదు. గొప్ప

న నా గొప్ప పరిశోధనలకూ ఆవిష్కరణలకూ చాలా శ్రమించాలి.

స్ట ళ్‌ ఫి జీవితాల్ని వచ్చించాలి. ఎంతో దూరదృష్టి, సృజనాత్మకత ఉండాలి.

క్‌ క ఈ స్వాప్పకత ఉండాలి. ఈ సంగతి నాకు బాగా తెలుసు. మన

. (గ | మేధావులు ఇంత శ్రమపడుతున్నారు. అయితే మన సాధారణ

వల లలి ల్ని ఆబ్ని అట ల అల

వ కష్టజీవుల కోసం, రైతుల కోసం, వృద్భల కోసం, పిల్లల కోసం

స ఈ పరిశోధకులు ఒక్క సానుభూతి వాక్యాన్నీ పలకరు. ఒక్క క్షణం

ను ' మనసు పెట్టరు.

. జ్‌ || మన 'సైన్సు' మనల్ని ఇంత నిర్ణయుల్నిగా మార్చిందా?

ఖః (6 వ శ్ర : స చచ యోోతం ట్‌... 5: | షీ ఓ ఓ

గహనమైనవి, సంక్షిష్టమైనవె మనకు తలకిక్కుతాయా? సామాన్య సమస్యలు, సామాన్యుల సమస్యలు మనకు

పట్టవా? దైనందిన విషయాలు పరిశోధనాంశాలు కావా? ఓహో వాటిని పరిశోధిస్తే పైసలు రావేమో! ప్రమోషన్లు

రావేమో! ప్రశంసా పత్రాలివ్వరేమో! ప్రతిష్టలూ అవార్డులు దక్కవెమో! 'విచిత్రమైంది, వినూత్నమైంది, ఎవ్వరూ దరిచేరనిది, ఎక్కడా అంతుబట్టనిది ఎక్కడ దొరుకుతుందా' అని మన పరిశోధకుల వెంపర్లాట!

“ఓ అఖండ ప్రజ్ఞా దురంధరులారా! మికు మి శాస్త్ర సాంకేతిక మైకం తలఃక్కి ప్రపంచ గమనం అంతుబట్టడం లేదేమో నాకు తెలీదు గానీ సహస్రాబ్బాల తరబడి జనజీవిత జీవలక్షణాన్ని కాపాడుతున్న వ్యవహార విజ్ఞానం, ఆలోచనా 3లి, సాంసృతిక సంపద ఈ అనామక జనుల సృష్టె సుమండీ! శక్తే సుమండీ! ఈ అనామకులే మనకు అన్నం పెడుతున్నారు. యంత్రభూతాల కోరలు తోముతున్నారు. గీత, సంగీత, సాహిత్యాల్ని సృష్టిస్తున్నారు. భారతదేశం భారతదేశంగా ఉండగల్గుతోందంటే ఈ అసంఖ్యాక అనామక జనక్రియాశీలత వల్లే సుమండీ!” అని ఎలుగెత్తి చెప్పాలనిపెస్తుంది నాకు.

మన మహా కావ్యాలు కొందరు సుప్రసిద్ధ కవుల పేర నేడు చలామణి కావచ్చు. కానీ వాటి మూలాల్ని సృష్టిం చిందెవరనుకొన్నారు? ప్రచారం చేసిందెవరుకొన్నారు? రుషుల పేర, చారిత్రక పురుషుల పేర మనం పిలుస్తున్న జె షధాలు, అపురూప వస్తువులు ఎవరి అనుభవంలోంచి వెలికి వచ్చినవనుకొన్నారు? అంతేగాదు మహామహా తత్వశాస్త్ర మూలాలైన ఆదిమ ఆలోచనలు సైతం సామాన్యులవే. ఇవన్నీ ఈ దేశం మూలమూలలా ప్రచారం పొందాయంటే

• వాటి ఆదిమ రూపాలు ఈ మట్టి నుంచి పుట్టి ఉండాలే తప్ప మన మెదళ్ళ నుంచి కాదని మనం ఎంత త్వరగా గుర్తిస్తే అంత మంచిది. ఒకప్పుడు మేధావులు, రచయితలు ఇలా ఈ మట్టిలోని మాణిక్యాల్ని వెలికి తీసేవారు సానపట్టేవారు.

మనం విద్యా సంస్థ లంటూ, పరిశోధనాగారాలంటూ (ప్రారంభించాక ప్రజల వ్యావహారిక జ్ఞానానికి, సృజనశీలతకూ మనకూ మధ్య ఈ పారంపరిక సంబంధం తెగిపోయిందేమోనని నాకన్పిస్తుంది. పరస్పరా శ్రితమైన ఈ ఒరవడి ముగిసిపోయిందేమోనని నా సందేహం. పాఠ్యాంశాల మధ్య అతస్సంబంధం మనం మరచిపోతున్నాం. సమాజ అనే జీవి ఒకటి ఉందని అది మన పరిశోధనల్సి, విజ్ఞానాన్ని అందుకోవాల్సి ఉందని మనం విస్మరించడమే గాదు, సమాజం నుంచి మనం గ్రహించాల్సి ఉందన్న సంవేదనాశీలతనూ పోగొట్టుకొన్నాం. ఎవరికి వారి యమునా తీరి అయ్యామన్నమాట.

అందువల్లే మన సైన్సు ఇలా చిక్కిరి బిక్కిరి అడివిలా తయారైంది. అందువల్లే మన కోట్లాది ప్రజలు ఈ “పాఠశాల విద్య' మన పిల్లల్ని రెంటికీ చెడ్డ రేవళ్ళుగా మారుస్తుందని భయపడుతున్నారు. మీరో గుమాస్తా కాదల్బ్చుకొంటే, ఓ ఉపగ్రహంగా మారదల్బుకొంటే సరే. ఈ చదువులు మికు బాగానే సరిపోవచ్చు. కానీ సమాజం సంఘర్షణ ప్రాయం కారాదనీ, అది సృజనళీల పురోగమనంతో సాగాలనీ కోరుకొనేట్టయితే, అందులో నీకూ భాగం ఉండాలను కొన్నట్టయితే ఈ చదువు లెందుకూ పనికిరావ. ఈ “అలీన విద్యా విధానం మనల్ని ఎంత వికృతంగా మార్చిందో అప్పుడవగత మవుతుంది.

మనమి విద్యా, పరిశోధనా సంస్థల్ని ప్రారంభించుకొన్నపుడు మనకో లక్ష్యం ఉండేది. విద్యావేత్తా, శాస్తవేత్తా సామాజికోద్యమకారుడు కావాలన్న నిర్వచనం ఉండేది. అంతరిక్ష పరిశోధకుడైనా సరె, తన పరిశోధనలో ఎంత తలమునకలైనా సరే అతనికో సామాజిక బాధ్యత ఉందని మన పాతకాలపువారు నమ్మేవారు. శాస్త్రం పని ప్రజలకి తెలియజెయ్యడం వరకే కాదు. అది ప్రజల్ని ప్రభావితుల్ని చెయ్యాలి. అది “లోకప్రియం. కావాలి. లోకప్రియం కావాలంటే అది సమాజపరం కావాలి. మనకు సమాజం పట్ల (దాని అవసరాల పట్ట) ఓ సంవేదనా శీలత ఉండాలి. సానుభూతి ఉండాలి. సరిగ్గా ఇప్పుడదే కరువైంది. అందువల్ల గహనాతిగహన, జటిలాతి జటిల ప్రకృతి రహస్యాల్ని ఛేదిస్తున్నాం. సంక్షిష్టాన్ని సులభంగా మారుస్తున్నాం గానీ చాలా సులభమైనదాన్ని మాత్రం "సంస్థానాల ఒంటిస్తంభపు సౌధాలకి బందీ చేసి విలున్నంత దూరంగా ఉంచుతున్నాం. ఎయిమి

జీ ఎగ

... నొమాన్యులు ళ్యనర్తష్టాలైన వేళ నేనిక్కడ అత్యంత సామాన్యుల ప్రయత్నాల్ని రెంటిని ప్రస్తావిస్తాను. ఇంతవరకు వీటి మీద దృష్టి సారించిన శాస్తజ్ఞుడెవ్వరూ నాకు కనిపించలేదు. వాళ్ళ దృష్టిలో ఇవి చాలా అల్ప విషయాలు. ఒక్క పిహెచ్‌డి. పత్రానికయినా పనికొచ్చేవి గాదు. | _ _మూడేళ్ళనాటి మాట. పంజాబులో ఒక రైతుకు ఒక డీజల్‌ పంపుసెట్‌ ఉండేది. ఆ పంపుసెట్‌ తోడిదే అతని జీవితం. దాని అంగాంగమూ అతనికి తెలుసు. దాని ప్రతి కదలికా అతనికి కరతలామలకం. అది అతనికంత విశ్వసనీయమైంది కూడా. అప్పుడప్పుడూ అది చెడిపోయ్యేది. అయితేనేం దాన్ని బాగు చెయ్యడం అతనికి చిటికెలో . = పని. రైతుకి ఓ పదేళ్ళ కొడుకుండేవాడు. వాడిక్కూడా ఆ పంపుసెట్టు పనంటే మహా ఇష్టం. మహా సులభం. అతనికోరోజు చటుక్కున ఓ ఆలోచన మెరుపులా మెరిసింది. 'ఈ డీజిల్‌ పంపుతో బండిచగ్రాల్ని కదిలించగల్లితే ఎలా ఉంటుంది? ఇదీ అతని ఆలోచన. ఆలోనచలైతే ఎందరికో వస్తాయి. వాటిని ఆచరణలో పెట్టడమే అందరికీ చేతగాదు. ఈ రైతు ఓ వడ్రంగి సాయంతో ఓ బండి తయారు చేయించాడు. దాని చక్రాలకి టైర్లని తొడిగాడు. పంజాబులో చెడిపోయాక వదిలేసిన సైనిక జీపులకు కొరవేమీ ఉండదు. వాటి నుంచి కొన్ని భాగాల్ని సేకరించుకొన్నాడు. ఇంకేం మన బండికి నాలుగు చక్రాలతోపాటు సింగు, షాక్‌ అబ్బార్చర్లు, గేర్‌బాక్సు, క్లచ్‌, స్టీరింగు అన్నీ సమకూరాయి. ఇప్పుడు మన రైతు పంపుసెట్టును ఒక బెల్బతో ఈ బండికి అనుసంధానించాడు. అంతా కలిసి రైతుకయిన ఖర్చు 40వేలు. ఇందులో 20మంది ప్రయాణించవచ్చు. గంటకు 40కి.మి. పోతుందిది. దీన్ని నడపడం, పోషించుకోవడం, చాలా సులభమే గాదు, సలీసు కూడా. మన రైతు మహాశయుడు దీనికి 'మారుత అని నామకరణం చేశాడు. “చల్‌ చల్‌ బండి చలాకి బండీ' అంటూ షికార్డు కొట్టసాగాడు. ఇంకేముంది చూస్తుండగానే ఇతర రైతులూ ఇదే దారి పట్టారు. కొందరైతే ఈ వాహన తయారీలో నిపుణులైపాయ్యారు కూడా. జనం వాడుకలో దీని పేరు నేడు 'జుగాడ్‌'గా స్థిరపడిపోయింది. ఇప్పుడు మన రోడ్డు రవాణాధికార్లు రంగంలోకి దిగారు. దీన్ని జాతీయ రహదార్లలో తిప్పగూడదని ఆజ్ఞలు జారీ చేశారు. అయినా ఎవరడ్డుకోగలరు గనక? ఈ బండ్లు ఇబ్బడి ముబ్బడిగా పెరిగిపాయ్యాయి. పెరిగిపోతూనే ఉన్నాయి. పంజాబు నుంచి ఈ వాహనం హర్యానాలోకి ప్రవేశించింది. అక్కడి నుంచి రాజస్తాన్‌లోకి అడుగుబెట్టింది. దీని ధర కూడా బాగా తగ్గిపోయింది. చక్కర్లు గొట్టి చక్కర్లు గొట్టి ఈ వాహనం పల్లెటూళ్ళ టాక్సీగా మారిపోయింది. నేను రాజస్తాన్‌లో ఈ బండి నడిపే వాళ్ళ నడిగాను. వాళ్ళు ఇది చాలా బాగుందని సర్టిఫికెట్‌ ఇచ్చారు. దీని రిపేర్లన్నీ తామే చసుకోగలమన్నారు. అంతేగాదు మా తి ఇష్టం వచ్చినట్లు డిజైన్‌ చేసుకొంటున్నామని కూడా ముఖం చాటంత చేసుకొని (క్రి చెప్పారు. ఉతన ఎవరైనా ఓ మంచి ఇంజనీరు దీంతో తలపెట్టగల్లితే ఇది మరింత సమర్థ వంతంగా సురక్షితంగా తయారుకావచ్చు. కానీ నాకు తెలిసినంత వరకు ఎ గం | ఇంజనీరూ ద్‌న్ని తన “ప్రాజెక్టు వర్కు కింద ఎంచుకొన్న దాఖలా లేదు. నేనొక త్‌ పరిశ్రమాధిపతి నడిగితే “వీటిని తక్షణం నిషేధించాలని" సెలవిచ్చాడు. 'ఇదెలా [గ్ర శ పుట్టి పెరిగి ప్రచారంలోకి వచ్చిందో పరిశీలించారా అని పబ్లిక్‌ రిలేషన్‌ శాఖ వారి నడిగితే నోరెళ్ళబెట్టి, చప్పరించి ఊరుకొన్నారు. ఎం చేద్దాం ఇలాంటివి మ శో అధ్రునిక్రులకి పట్టవు. మధ్యతరగతి మేధావులకి పనికిరావు. వాళ్ళ ఆలోచనల్లొనే _ , న్యా/- ( ఇలాంటి ప్రస్తావనలు రాకూడదు. ఒక రైతేమిటి? ఇలాంటి పనికి పూనుకోవడ అఖా మేమిటి? అంత సాహసం చెయ్యడమే. తమకేదీ మంచిదో, ఏది అవసరమో " (గడు // | అ ॥

దాన్ని ఎన్నుకొని తయారు కూడా చేసుకొనే అధికారం ఈ 'ప్రజలకెవ్వరిచ్చారు? తయారు చేసింది చాలక ప్రచారంలో పెట్టడం. అది పనికి వచ్చిందని రుజువు కూడా చెసి చూపించడం అంతా వాళ్ళిష్తమే నన్నమాట. ఇలాంటి ధోరణి ప్రబలితే ఇంకేమైనా ఉందా? అడే వాహనం ఎ చైనా నుంచో, ఇజ్రాయిల్‌ నుంచో అక్కడి రైతు తయారు చేశాడని చెప్పి దిగుమతి చేఎవొని ఉందే ఐన్‌ వేస సంగతి కానీ ఇలా తెంన మీరజం భారతదేశంలో ఎంత క్రమించరాని నేరం!

ఇంకో 'నేరం' కూడా చెపుతా వినండి. మేము మూడేళ్ళ ముందు పాటియాలలోని ఓ వ్యవసాయ విజ్ఞాన కేంద్రానికి సాంకేతిక విద్యాకమిటీ సభ్యులంతా సందర్శించడానికి వెళ్ళాం. ఈ కేంద్రానికి చాలా పేరు ప్రతిష్టలునై. వీరి పరిశోధనని ఆ ప్రాంత రైతులు చాలా చక్కగా ఉపయోగించుకొంటారని ప్రతీతి. ఇక్కడి రైతులు ఎడాదికి నాలుగు ' పంటలు పండిస్తారు.

అందువల్ల ఆసక్తితో రైతుల ఆలోచనలూ పరిశీలనలూ కూడా మీ పరిశోధనాంశాలుగా ఉంటాయా” అని నేను అక్కడి ఓ ప్రముఖ శాస్తజ్జుణ్సి అడిగాను. అప్పుడాయన చెప్పింది వినండి.

“ఒకసారి ఓ రైతు మా కేంద్రానికి వచ్చాడు. తానీసారి నాలుగు పంటలతో పాటు పొద్దు తిరుగుడు మధ్యంతర పంటగా వేశానని చెప్పాడు. మేం అతని అమాయకత్వానికి నవ్వు ఆపుకోలేక “దీనివల్ల వచ్చే పక్షులు అసలు పంటను కూడా తినేస్తాయి. మొదటికే మోసం వస్తుందని చీవాట్లు పెట్టాం. అ రైతు మమ్మల్ని పిచ్చోళ్ళలా చూసి “ఆ మాత్రం ఒక రైతుగా నేను ఊహించలేనటండీ! అందుకే నేను పొలంలో తేనెటీగల్ని పెంచుతున్నా అని జవాబిచ్చాడు. మాకందరికీ తలలు కొట్టెసినట్టయిందనుకోండి. “తేనెటీగలు ప్రత్యామ్నాయ ఆహారం పక్షులకి సమకూర్చడం వల్ల పక్షులు పంట నాశించవు?' ఈ రహస్యం మాకర్థంగాక తల బాదుకొన్నాము. మేము అమాయక శిఖామణి కింద జమకట్టిన ఆ రైతు నాలుగు పంటలూ, పొద్దు తిరుగుడుతోపాటు కావల్సినంత తేనె కూడా 'పండించాడన్న మాట. (అయ్యో ఈ శాస్తజ్ఞులెంత దురదృష్ట జాతకులో! ఈ రహస్యం వాళ్లే కనిపెట్టి ఉంటే ఎంత. ఖ్యాతి వచ్చేదో!) పాపం ఆ రైతుకు పిహెచ్‌.డి. ఇవ్వడానికి ఈ కేంద్రం గాదు గదా ఏ యూనివర్సిటీ అంగీకరించదనుకోండి. కనీసం పారితోషికమైనా ఇచ్చే నాథుడు లేడుగదా. వ్రజులి కోనం సైన్సు

ఇలాంటి కథలు నేనెన్నైనా చెప్పగలను. నేను చాలా ఏళ్ళుగా ప్రజా సైన్సు ఉద్యమంలో ఉన్నాను. నేను యూనివర్సిటీ గ్రాంట్స్‌ కమీషన్‌ అధ్యక్షుడిగా ఉన్నపుడు మాకో ఆలోచన వచ్చింది. ఒక్క సంవత్సరం మన విశ్వ విద్యాలయ విద్యనంతటినీ నాలుగు గోడల్సించి విముక్తం చేసి మన పల్లెటూళ్ళకు తీసుకెళ్ళితే వాటితో ప్రత్యక్ష సంబంధం ఏర్పడుతుందని భావించాము. “అక్కడ మనం నేర్పుదాం. నేర్చుకొందాం. వాళ్ళతో కలిసి ఆలోచిద్దాం. సమాజం పట్ల ఓ సానుభూతిని, సంవేదనాశీలతను సంతరించుకొందాం. విద్యాసంస్థలకి, సమాజానికీ మధ్య ఇచ్చిపుచ్చుకొనే ఒక ఒరవడిని ప్రారంభిద్దాం అనుకొన్నాం. దీన్నుంచి జాతీయ పునరుజ్జీవనంకోసం ప్రజా ఉద్యమం రూపకల్పన చేశాం. కొంత ఈ దారిలో పయనించే ప్రయత్నం చేశాంగానీ చెప్పుకోదగ్గది మాత్రం ఏద్‌ లేదు. 50వేల గ్రామాల్లో ఒక జాతా కూడా చేపట్టాం. ఇంకా ఎన్నో కార్యక్రమాలు జరిపాం.

ఈ ప్రయాసంతా దేనికి? మన పరిశోధనా సంస్థల్లో విజ్ఞానాన్ని వెలికి తీస్తున్నవారికీ, జ్ఞానాన్ని సంతరించుకొంటున్న వారికీ సమాజంతో సంబంధం ఉండాలని మా తపన. ఈ సంస్థల్లో పని చేసే వారిలో చాలా మంది లబ్బప్రతిష్టులు. విదేశాల్లో సైతం గుర్తింపు గలవారు. మేము సమాజంలో విసృతంగా పని చెయ్యాలంటే ముందు ప్రజలు ఈ పరిశోధనల్ని, పరిష్కారాల్ని స్వీకరించడానికి సిద్ధంగా ఉండాలిగదా అని వాళ్ళంటారు. ప్రజల్లో ఈ మార్పు ఎవరు తేవాలి? అది కూడా ఈ పరిశోధకుల విద్యావేత్తల బాధ్యతేనని నేనంటాను. మెధావుల్ని అంగీకరించలేకపోవడం

. సమాజపు అపరిణతికి దృవ్రాంతం అని ఎవరైనా అనవచ్చు. సమాజంలోకి అడుగిడితే ప్రజల ఆగ్రహాలు ఆందోళనలు, సమస్యలు ఇవన్నీ మనమీదకొచ్చి పడతాయి గదా అనేవారూ ఉండొచ్చు. కానీ ఇది తప్పదు. మనం సమాజంలోకి | ౧” విద్భావికానం * 20 | “ థీ

అడుగు పెట్టినప్పుడే ఈ నిర్జీవ ప్రక్రియ నుంచి బయటపడతాం. అప్పుడు గానీ మనకు సమాజంపట్ల సంవేదన పుట్టదు. నలు నమన్వ మన బదువుల్లో డంది ఇలా తర్కించుకొంటూ వెళుతుంటే నాకు ఆసలు సమస్య ఎక్కడుందో అర్ధమైంది. అసలు సమస్య దస్త్రాల కట్టల్లో ఉంది. అది మన చదువుల్లో ఉంది. మన పిల్లలు చాలా నేర్చుకొంటున్నారని మనమనుకొంటన్నాం. వాళ్ళని చాలా చదివించాలని ప్రయాస పడుతున్నాం. కానీ పిల్లలు చాలా విషయాలు 'గుర్తుంచు కొంటున్నారు. దాన్నే మనం “చదువు అనుకొంటున్నాం. “తెలుసుకోవడం” మొత్తం మీద మన చదువులోంచి దూరమైపోయింది. దాని స్థానంలో “గుర్తుంచుకోవడం ' చేరింది. మన పాఠశాలలో తనకు తాను ఓ ప్రపంచంగా మారి కూచుంది. మనం జ్ఞానాన్ని గీసి రెండు ముక్కలు చేశాం. బడిలో నేర్చుకొనేది ఒకటి. నిత్య జీవితంలోది మరొకటి. మొదటిదాన్ని రెండోదానితో, రెండోదాన్ని మొదటి దానితో సమన్వయం చేసుకోకుండా ఉండడమే మనం బడిలో అడుగు పెట్టగానే పిల్లలకు నేర్పుతుండేది! చివరికీ రెండు జ్ఞానాలు పరస్పర విరుద్దాలవుతున్నాయి. దీని ఫలితం విద్యావంతులు సమాజం నుంచి దూరం కావడం. | తమకు దూరమైన దాంతో తమకేం పని? అందువల్ల పిల్లలు బడి నుంచి పారిపోవడానికే చూస్తారు. మన చదువు జీవితం నుంచీ, జనం నుంచి ఇంతగా వేరుపడ్డం మనందరి కళ్ళముందూ జరుగుతున్నా మనం చూడనట్టే ఉన్నాం. అదీ మన గొప్పదనం. మరో అంశం. మన పరంపరాగత విజ్ఞానంతో, సామర్థ్యాలతో, నైపుణ్యాలతో కళలతో మన చదువులకు సంబంధం లేకపోవడం, వాటి నుంచి తీసుకోవల్సింది ఎదీ లేదని మనం నిర్ధారించుకొని మన బడి తలుపులు మూసెయ్యడం. మన ఇంజనీర్లు బయటికెళ్లి పని చెయ్యగలరు గానీ మన దేశంలో ఇక్కడి పరిస్థితులు అవసరాలు వారికే మాత్రం ఉత్సాహాన్ని కల్గించవు. అలా సమాజం - విద్య ఎవరికి వారే అయినంత కాలం మన శాస్త్ర సాంకేతిక పరిజ్ఞానాలు భారతదేశ పునర్నిర్మాణానికి ఉపకరిస్తాయన్న ఆశ మనం పెట్టుకోనక్కర్లీదని నా అభిప్రాయం. దేశమంతా కేంద్రీకృత ఎక శిలాసదృశ విద్యావ్యవస్థ ఉండాలని మనం అనుకొన్నంత కాలం ఈ వలయంలోంచి మనం బయటపడలేమని నాకన్పిస్తోంది. మన పాఠ్యాంశాలు స్థానిక పరిస్థితుల కనుగుణంగా ఉండాలి. వాటిలో వైవిధ్యం ఉండాలి. సృజనశీలత, శక్తిమంతత్వం వైవిధ్యం నుంచే వస్తాయి. ఎకరూపత ఎప్పుడూ సత్ఫలితాలకు అడ్డంకిగానే ఉంటుంది. అయితే ఎందుకు విద్యారంగంలో మనం ఈ కేంద్రీకృత వ్యవస్థకు పట్టం గడుతున్నాం? ఇందులో మనకో సౌలభ్యం ఉంది. అదేమంటే ఇలాంటి పాఠ్య గ్రంథాలు, విధానాలు ఉంటే మనం 'పరీక్షలు సమర్థవంతంగా నిర్వహించగలం! ఇప్పుడు మన చదువులకీ పరీక్షలే పరామార్థాలూ, పరమార్థ సాధనాలూ అయి కూచున్నైగదా! ఈ పరీక్షల్లో పిల్లలేగాదు మన విద్యా ప్రణాళికావేత్తలూ, ఉపాధ్యాయులూ కూడా గట్టెక్కాల్సి ఉందాయె. అందుకోసం వైవిధ్యానికి మంగళం పాడకతప్పదు. సృజనాత్మకతకు సమాధి కట్టకా తప్పదు! ఇలా చూస్తే మన ఎన్నో సమస్యలకు మూలం మన విద్యా వ్యవస్థలోనే కన్పిస్తుంది. దీన్ని మార్చడం మనమను కొంటే పెద్ద కష్టమేమీ గాదు. చాలా సులభమే. అయితే చాలా సులభమైనవి నేడు అసాధ్యంగా మారిపోయాయని నేను ముందే చెప్పానుగా! ఎం చేద్దాం చెప్పండి! 50012 ్షై స్త

ఖ కి వా నం స లా వంటక ల ను లం? అట పంట న మా మో + కాళరి . క న సథ టం న యా! నాం న పా ళు ఆ మ న గ. వ ర = ఎం, అట్లీ కం. ఏజీ ॥ ( ల సస క బా "1

• క టిలో ఇంక్‌ సన న ర పయ నం ర లోట కం చ పా టే టర ల ణ్‌ ఎల్‌ ఏ లో. శీాథోంసుతునం న్యా యడ త రా సట గాన న హర అవపను భభ వనే జే. సీత సర్‌ న చన న్‌ తోళ్ల టీ ర ఆ, క టట పీటీ” టల ” చం థళ బీ త ఇక న సం 7న 2న కాపు రజను. ళ్ళ క్షీ పై ఖీ' ॥ డే = క తళ? కలే! టి ఇ న్న | ణ్‌ కళ ప్రషిక క శసకీల కం. నం చీ 4 టీ పట " యాన! ఆ నా జ్‌ క. థ్‌ ణ్‌ వలా ఇ య ళు తలో తే న్స్‌ వావ (వాంచ వ్‌ 1 క్ష క్‌! స లం శక స 0 ట్లో ర ర నా న్‌ వలి శాసనంగా కల రట ర శే జ న లే వ న ర న ల సల న లం వసు. వంతు శి లంట జ శ నత ల! ఖత ళల టు న! తసి లో! ఇళ. ర్త? 1 సే శే “హా లగ లే న హక క ప [ల (| . "మే సో గప ర ళు శ్వ ? న్‌ న (| ఖం నుల లా ల ఇ కా శీ, న స ఫ్‌ వ జు య అత్మ? న ప కే నతన క నా నూ 2 = హా క ఆ శ సన మాం త్తే కే య స శ పాష కప జర్‌ పే? న. యి ( | చతర వ , | హా క గ. అ. ల జ వేటు హా హ్‌ ష్‌ క | ఖ్మ లం ॥ ,! నే కా. ళ్‌ ్ట [1 ళ్‌ ఖ్‌ గ్‌ న్‌ లయం స్‌ క స. పం. నన్‌ | చం? లా మ కుమ్మ క కక యుల మనం! కం భం మర లతల వన.. లి ఆ్యో లి ప గంలో వ తు రం జ శి “ట్రై కే సన శ బ్‌. శ య 6 గళ ట్ర మేళ త ల గ నే క ళ్గ అ రి ఈ టౌ లి సీ మ లం న్‌ లల కహ సల యస సఖా. అప్పుడప డూ వాళ్ళు మన చదువులి గురించి సీరియస్‌గా లు 1 న ఉం టీ ద్‌ స్‌. పార్ట? మ కైన గ్‌ (జయ న [అసిన్‌ సు క్‌ హల! ఆ క రమా చ తాం లి టప న తలపోసుకొ స వా త్‌, హా టల చం. గల సట! టి న? అ 6 ఆత శీ, ల సుకొ ౦టా రు సా వై ॥ పరా నంత సాం తలు స్ట. వ వెంటే. ఎ వలా వధ ను భర్‌ పా, (౪ శతా న!” స శల జి. క్రో న క టీ ట్‌ "ఎ త - టట. జలా మజ పాం ల! కక్‌ ఖీిొ న ల్‌ మేను గళ ఇం! ్లీ ఖ్‌ ల నాని. కస వాం వ్ల "ఆజ్హై కీతో క సజు బోర వ న్య న్‌. ' లు & న జ్యా క్‌ టీ ఫీ బ్ర శ సళ చ ను మో శ త్‌ ళీ శు ర సో! ళా, న న | బి క స ళ నయా లు కని డక! శ శ జల తళ షే? టం రం న ప చ 5 కు టూ బట వో ల జ! ళో! తల్‌ కడు క క క్ష ౫ అ య. -సీ స న్న మి [ ళ్‌ = జీ ల ల ఖం (1 గ స! స. స న ప (౧) యె ప క్ర త ర్‌ ల లీ సద సళ మా హ్‌ వచా. నా, డట లం. న పెట్తారు. మన తరగతి గ వ తనల్‌ వనన టై పర మ నం తోని ఠి ఇలొ మొ లెంది న నుగ క. క ఖల /. , వ. = న. స శం. ను ల వ ఆ వ! “= క న [1 పేల య. ఫు అ! - ళో లు |! స స క్ర 9 కా య టా ల న. ౯ 66 ఇ అల్లో చ వనన ర య లయం మ ల న కే గ అ ౧) సాధ బ్ధా గ్గ స్‌ కోక్‌ వానా “ క ! న . క్‌ు తో శీ - నం స. న్‌ ళ్‌." “ఇలాచీ ్‌ స నాల శ మ వన అ ట్రూ జ ఆఅలుజుగు గి, 4 సలి క | జ. టి ం అ న ల ఇ నాని జ. భాం లి న్‌. సం న్‌ స ” వ త్రి త్రి నో, య . న. అం శ ల లై. టీ టకా ఇ న! క ఇట్లా ల మంగ - న క క. శ అల్లు ళా " న్‌! య జి న వ 99 ఖ్‌ రల ల ళి ఫ్ర 0 మ కరా ళ్‌ న ము ళా జస్ట్‌ న నరాల లు ముఖ మెపోతున వి న... క! నగి? ప కం రిం హాపళ ర వళి ళం. రం! న లి టర యొ న న గ న న స స. జ చు ర స క. కు 66 ల. | (ఈర (| య. యా స వ యు (భు లంలాం క దౌ గన్న మనన తష ను. రు ని! చన ష వనన ను షస యటం భల. ఆ మాంసాలు, ప్రాణసంద స మ హం 9 ౦చాల్సిం , స్టూడెంట్స్‌ న శ స క న రర! న క ర హంటా గం [న ను యం న పయన ”ట టం నం ప్ర ర సే చం. న్‌ న్న శతం. ఫ్ర లి నా, శస న గ ్‌. సహా ఇ ళ్‌ కలా సక ౮.) , ల, ల న వల క జ వ తీ షన స స్త వ వం మ న న న న పల టు దైన స భత ర యల సంసా? అటి గ సు సాల న "క? న్‌, త్‌ స్‌ ల. ళల? లోట | అ జ్‌ శ న సస లన రం టో శూ కథ నుం అం మ. న. వ గర, ఎత న | 6 ళ్‌ న క 1 ఈ?! జ. వ్‌. ఓ నను శ న కా ఓ టో 14 - ల న గ లీ ర్‌ వ ఫ్రాళ్‌ న కసీ స సమయా టా శ న శ కం మ ర మ సర న లా ్రి గల స క శ. నకిలి 7 న న శి స ళ్య షే శల “కష! ॥ క రే శేగచనే. నం! ఉఫ్‌. ల త్తి 0 దొం అలుల న లక ర వ యం కం కథ క జంపన య ఎన ఎట ఆ ణో _ శ క న జ క్ష ళా టి వ జట గ ప | క |! క ల్‌ ట్‌ | శ్‌ న్‌్‌ క వ | జ కధ్యట్టా. జ న ల. యా గ వ నలా స. వ గ గల ట్ల ర ౧౦తో క్రి = ఆల్‌ న. ధారా న యట తం టాం మ్‌ టు. మి లి = ఠం యి ల టం ళం ల కంల లీ? క ర శ యే జీత హ్‌ జ న్స 0 తో ఫట! " తొలం లో హు పల ళా టన న సట్‌ గం 4 స నో అక ఆక, 9 త్రి న న నులు సినిమాలు వాటి హీ ప్ర న నం లు లు, యిన్స్‌ ముద ప్రశ్నలడిగి చూడంది సం టం ల్‌. ల సం న స అ గార్ల ఆరు షు క. | శ్‌ గం? భి రజో శ శో శల వు నీ కు న = సని న పంచే 'ఈపు కీ క ఇ శ ర్‌ [1 ర సల న న ర జే వాం కంస నన్తన లా న యయ టు. హా నా ఫస టం ల నో. అభిరుచి ఉందో దానికి తగట్లు మన పాఠ్వాంశాలు నన మన పాఠ్వాంశాలుండా శా ములలో క హాయ. గ నం ల సగ. యా ౧ అఉ 01 న 6 రా రంల పు కధ న కసా యు వ్య రనధ బత లి | క... సీ రం. యం టలు న వకకకనన క నట ఎను ఏం భమ? టా ఇక లల! నిట శై వడి ల్తే స న చా క వ్వాగా 9 [1 సా య నే న న లో ల యన వ. గ్‌కో | ళల వ క యు డు ! ర క ర్ట కయి కను. శ్ర లో ల స! ఆ్యో . అట. సో ల అర్హా మళ అ) తి! ళం ౯, చ చే ళా అసి! | అత్యేంట కటు గ్‌ క | లలో ర. ర త గ స్థ నన ర గ ర స! వళి ళా సళ. శ వ అ లి అ వ 0 1 మ వాళళ పటు ననే యన ళం స స స యన ౯? (6 రల ర న్‌. ను ల క్ట న స | _మనసులి ఎట్లానూ ఆకర్షించలేని సబెక్స్‌ మీద పరీక్షలు పెడ్డా ఆక ఇ (| టా. ఖా 1 ఈల య క రట పుల్‌ ఈ శ! క్షీ / నొ కొళ్యు కో అట్టి ళీ చ! టన సం ఇ చర ష త్స పరిక్ష ౦ నౌరు. ల టడం ట్‌ వరంలా ముల ల ల అనన్‌ మటన్‌ వానలో వ్‌ ప్రే జ్‌ కాక ర్య న 3 అందులో వాళ్ళు ఫెయిల్‌ అవుతారు.” టం! తీ గ్య న 66 ప్రా ఆరి ఆ ల్లో క ఈ ఠరారం౦శాలూ, పాఠ పుసకాలు పనికిమా కా గీ. |, లైన + న న్‌ స్తే పల్లల ( ట్లాలి? ఎట్లా వాళ్ళ అభిరుచిని "శే చ్హి మ్స ఫ. ఆ్నో న వహ (/ 1! పెంపొందింప లి? అనెదాన్సి టచర్స్‌ చాలామంది పట్టంచు వత్‌? షా క్స్‌ నక్ష '! న తనో. ?ళో టీ స్‌ న ళీ స అవును. ఎంతసేపూ లెక్సరింగ్‌ కి న వ సృరిం . పిల్లలు విం లసిళి [మ 6 ఆ ఇ న ఎ గ్య న్నారా, లేదా ష జీ న న (1 కాసు కాలబె ల! మ జ . ఇవేం గమనించకు సని వమ / ఫ్‌ స ల్ల 1 ౦చకుండా సిలబస్‌ని పూర్తిచేయటమే తమ సట | బాధ్యతగా పట్టు వదలని విక్రమార్కుల లాగ, ని న కోసమ రు గం తహాూసే! న జంపు సనో. నాలోనా నాకాలి ంభాాకాార్రానా ల యా అటి క్ట టే న ర ర రల యనం బాలక వరు గణే న ర టాం టం ఖ్‌ లం 2 పా ననాతా. పరచ హ్‌ యుగ టీ తక ళ్‌ 66 ప షి ఖం శద (ళా. న. ల లల క్స్‌ క్ష నస రశ్య న్‌ టి రక. రాల 9 తం ల న టా సం! వ్‌ శ రహే ఇ! పో సం త + నం నయం ఆపు అ రా | ఖ్‌ లం పురం నరు రయ ుకననను టంట తున ం 1 0ల| . న్‌్‌ మాక్‌ || | అటో య భా జ ఇచా సట గల న (న మ కం ా ప ॥ ల ఆక్‌ వ్‌ - (4 థం ఎ . నా! వని నా య = . గ న. ల జన్‌ ॥ వె! ః 1 జీ

“గణితం, సైన్స్‌ టీచర్స్‌ వీపు పిల్లల వైపు తిప్పి, బోర్డు మీద సమస్యలు వేసి, స్టెప్స్‌ వేస్తూ పోతారు. స్టూడెంట్స్‌ పాల్గొంటున్నారా లేదా గమనించరు. ఇదే సందని పిల్లలు బెంచీల మీద తలలు అన్ని నిద్రలోకి జారిపోతారు.”

"స్టూడెంట్స్‌లో అవధానతనీ, శ్రద్ధనీ రగల్బకుండా ఎన్ని గంటలు పాఠం, ఉపన్యాసం దంచినా అదంతా అరణ్య రోదనమే అవుతుంది.” ,

“అవును దానివల్ల కంఠశోషే మిగులుతుంది.”

“అన్ని స్కూల్స్‌లో, కాలేజీల్లో ప్రభుత్వం వాటిలో, (ప్రైవేట్‌ వాటిలో విద్యాబోధన అలానే జరుగుతున్నది.”

“అవును మన క్షాస్‌రూమ్స్‌ నిర్మించిన విధానం, స్టూడెంట్స్‌ కూచుందుకి ఎర్పరచిన బెంచీల అమరికా, టీచర్‌ వెనకాల బ్బాక్‌బోర్డ్‌ ఇదంతా ఉపన్యాసాలకి అనువుగా ఎర్బ్పడిందేగానీ, స్టూడెంట్స్‌, టీచర్‌ కల్సి మాటాడుకోవ టానికీ, డిస్కస్‌ చేసుకోవటానికీ, డైలాగ్స్‌ నిర్వహించుకోవటానికి అనువుగా ఎర్పడలేదు.'

"అవును. కనీసం ఆ బెంచీలు తీసివేసి, విశాలంగా హాయిగా టీచర్స్‌, స్టూడెంట్స్‌ నేల మీద కూచుంటే కార్యక్రమాలు, చేతిపనులు గ్రూప్స్‌లో నిర్వహించడానికి అనుకూలంగా ఉంటుంది.” _ “అవును - వాళ్ళు రాయాల్సి వచ్చినప్పుడు, చిత్రించాల్సి వచ్చినప్పుడు హాయిగా మాంటిసోరి టేబుల్స్‌ని అమర్చుకోవచ్చును..

“ఈ మధ్య ఒక స్కూల్లో నేల మీద కూచోని ఉపయోగించే టేబుల్‌ని చూశాను. ఎవ్వళ్ళకి వాళ్ళు తమ బేబుల్స్‌ని విడగీసుకొని పని చేసుకోవచ్చును. స్టూడెంట్స్‌ కలిసి పని చేసుకోవాల్సి వచ్చినప్పుడు ఇండివిడ్యువల్‌ టేబుల్స్‌ని శశిపితే రొండ్‌ టేబిల్‌, గ్రూప్‌ కార్యక్రమాలకి అనువుగా ఓ పెద్ద టేబుల్‌ ఆకారం దాలుస్తుంది.”

స్కూలు నిర్మాణం, క్షాస్‌రూపం, టేబిల్స్‌ ఆవరణం, స్పేస్‌ దీనంతటిని గురించీ ఎంతో అంతర్హష్ట ఉండాలి. ధ్యాసవాండాలి. ఆ స్థితి నించి ప్రతిదీ పిల్లలు, పేరెంట్స్‌, టీచర్స్‌ కల్సి ఆలోచించడానికి డైలాగ్స్‌ నిర్వహించటానికి అనుకూలంగా డిజైన్‌ చేసుకోవాలి. ఈ రకమైన అర్కిటెక్ట్‌ డిజైనింగ్‌ అవసరం చాలా ఉంది.

“ముఖ్యంగా స్పేస్‌ని, ఆవరణని దృష్టిలో ఉంచుకోవాలి. ప్రతిదీ ఎదో కిక్కిరిసినట్టు, ఇరుకిరుగ్గా కాదు. విశాలంగా, మైదానంగా ఉన్న ఫీలింగ్‌ ఉండాలి.”

సుంన కోళ్ళఫారాలు చూశారా! మన స్కూళ్ళకంటే అవి మెరుగ్గా ఉన్నాయి. మన కిక్కిరిసిన క్తాస్‌రూంలు, బెంచీల కన్నా ఈ కోళ్ళఫారాలు నయం.

“అవును.

“పిల్లలు చుట్టూ ప్రకృతిని పరిశీలించటానికి వీలుగా కింద కూచున్నప్పుడు బయటకు చూట్టానికి అనువుగా చుట్టూతా కిటికీలుండాలి. అట్టాగే గూళ్ళు ఉండాలి బుక్స్‌ పరికరాలు ఉంచుకోవటానికి.

“తక్కువ ఖర్చుతోనే విశాలంగా ఉండే విధంగా కుటీరాలుగా స్కూల్స్‌ని డిజైన్‌ చేసుకోగలిగిన ఆర్కిటెక్ట్‌ పరిజ్ఞాన మవసరం మనకి.

“పెద్ద ఆదర్శాల్ని మనకి అసాధ్యమైన విషయాల్ని గురించి కాకుండా, (ప్రాక్టికల్‌గా మనం న్కూల్లో చేయగలిగినవాటినీ, తయా శ! ఆచరణలో ఉంచగలిగినవాటినీ గురించి మాటాడుకొందాం. ( తగ ( సో

“అదే చేస్తున్నాం మనం. ఈ లెక్చరింగ్‌ పద్ధతిని మాన్పించి, స్త టే డైలాగ్‌లోంచి నేర్చుకోవటాన్ని వెంటనే అమల్లో ఉంచగలమా?” టూ పా

• = గోఎందుకుంచలేమూ!” 16౪ సగ క రా "-“దోనికేమైనా అభ్యంతరాలున్నాయా? ఉంటే చెప్పండి. హాల గ్రగ సం క్ష డైలాగ్స్‌ని చాలా చిన్నపిల్లలకు నిర్వహించటం 1 | సాధ్యమా?"

ను. తీ క్షి ]

“సెన్సిబుల్‌ సీరియస్‌ డైలాగ్‌ని కొంచెం బుద్ది వచ్చిన పిల్లలతో చేయగలం. చాలా చిన్న పిల్లలతో. ప్రీ టైమర్‌ వాళ్ళతో ఆటలు, పాటలు, బంకమట్టి, ఇసుక, నీళ్ళు అపయోగిస్తూ, ఇవ్టాగోస్టిగా ఉంటూ ఈ కార్యక్రమాలు చేయగలం.

“డైలాగ్స్‌ ద్వారా ఏ క్షాస్‌కైనా సిలబస్‌ని కంప్లీట్‌ చేస్తూ నిర్వహించగలమా?'

“ఎందుకు నిర్వహచలేం? మీరు ఆలోచించండి.”

“పిల్లలతో డైలాగ్స్‌ నిర్వహించడం మీద డిమాన్‌(స్టైషన్స్‌ ఇవ్వాలి. కొన్ని డైలాగ్స్‌ మోడల్స్‌ని బుక్‌లెట్స్‌గా చేసి, టీచర్స్‌కి సప్తయి చేయాలి. అదో ఆర్ట్‌. వాళ్ళు నేర్చుకోవాలి.

“పూర్వం మన విద్య అంతా డైలాగ్స్‌లోనే ఉంది. ఉపనిషత్తుల్లో, గీతలో, బౌద్ధ వాబ్బయంలో, సోక్రటీస్‌ బోధల్లో అవన్నీ డైలాగ్స్‌లోనే ఉన్నాయ్‌!”

“అవును డైలాగ్స్‌లో జంటలుగా పిల్లలు ఎంతో నేర్చుకొంటారు. పెయిర్స్‌గా

“అన్నాతమ్ముడు, అక్కాచెల్లి, అన్నాచెల్లి ఇట్లా జంటలుగా ఇంటిలో కూడా ఎంతో నేర్చుకొంటారు. ఒకరు ఒకరికి బోధించుకొంటూ కల్సి ఆడుకొంటూ. '

“అందుకనే స్కూల్లోనూ ఆ వాతావరణం కల్పించాల్సి ఉంది..

“పెద్ద పిల్లలు చిన్నపిల్లలకి బోధించటం పూర్వం వీధిబళ్ళలో జరిగేది. అన్ని వయసుల పిల్లలు కల్సి రూచొనే వాళ్ళు ఒకేచోట.

“ఇట్లా చేస్తే పెద్ద పిల్లలు ముందుకి పోవటమెట్టాగ? వాళ్ళు నేర్చుకోవటమెట్టాగ?

“వాళ్ళింకా బాగా నేర్చుకోగలరు బోధించటం ద్వారా. వాళ్ళకి తమకి తెల్సిందాని మీద మరింత స్పష్టత వస్తుంది.

“టాల్‌స్త్లాయ్‌ తాను ఒక్క సంవత్సరం స్కూల్‌ నడిపినా, అందులో ముఖ్యంగా పిల్లలకు చదవటం నేర్పిం చటంలో ఈ జంటల్లో నేర్చుకొనే పద్ధతిని ఉపయోగించారు. కొంచెం చదవడం వచ్చిన పిల్లాడు జంటలోని తన మిత్రుడ్ని చదివిస్తూ కరెక్ట్‌ చేస్తూ చదవటం నేర్పించేవాడు..

“పిల్లలు-వాళ్ళకి టీచర్‌ బోధించటం కంటే ఒకళ్ళకొకళ్ళు బోధించటంలోనే ఎంతో నేర్చుకొంటారు.

“ఈ విధానానికి క్తాస్‌రూంనీ, సీటింగ్‌ని ఎట్లా అమర్చుకోవాలి?”

“ప్రతి సబ్బెక్ట్‌కీ, ప్రతి క్లాస్‌లో దాన్ని అనుసరించి కూర్చుకోవాలి. సీటింగ్‌ వాతావరణం ఎలా ఉన్నా అట్లా మార్చటం ఏమంత ప్రయాస కాదు. పిల్లల సహకారంతో సులువుగా, అప్పటికి అనుకూలంగా మార్చుకోవచ్చును.

“ప్రతి సబ్బెక్ట్‌కీ ఆ వాతావరణాన్నీ ఆ సబ్జెక్ట్‌ నేర్చుకోవటానికి అనువైన వాతావరణున్నీ క్లాస్‌లో అమర్చుకోవాలి.

“నాటకాల్లో సీనరీస్‌ అమర్చుకోవటం లేదూ స్టేజి మీద. కాటికాపరి సీన్‌, దర్చార్‌ సీన్‌, మయసభ సీన్‌, అరణ్యం సీన్‌ ఇట్లాగ - క్షాస్‌రూంలోనూ అట్టాగే ఎ సబ్బెక్ట్‌ని బోధిస్తున్నప్పుడు దానికి అనుగుణంగా మార్చుకోవటం.

“ఈ సిలబస్‌నింకా డైలాగ్‌ ద్వారా మనం ముగించగలుగుతామా?

“సమాచారాన్ని ఉపన్యాసం ద్వారా కుమ్మరించటం, గరాటు పెట్టి పోస్తూ పిల్లవాళ్ళ మెదళ్లు నింపటం ఇదే గదా చేస్తున్నాం. డైలాగ్‌లో సమాచారం కాకుండా, కాన్సెస్ట్‌, భావనలు అర్ధం అయ్యే విధంగా టీచర్‌ అప్‌ డేట్‌లో నేర్చుకొంటూ, డైలాగ్స్‌ ద్వారా పిల్లలతోనూ కల్సి నేర్చుకొంటూ ఉండాలి.”

“డైలాగ్‌లో పిల్లాడూ, టిచర్‌ ఇద్దరూ సమానస్థాయిలో ఉంటారు. ఒకరికి తెల్పును ఒకరికి తెలిదు అనే పద్ధతి కాకుండా, (అయితే టీచర్‌కి కొంచెం ఎక్కువ సమాచారం తెల్సును అంతే) ఇద్దరూ సమానస్థాయిలో మాటాడుకొంటూ, ధ్యానిస్తూ నేర్చుకొంటారు.

““ద్యానానికి నేర్చుకోవటంలో ఎం స్థానముంది?

“ధ్యానమంటే శ్రద్ధ, ఎరుక, అవధానత ఇవ్వేకదా! ఆ స్థితిలోంచే నేర్చుకోవటం జరుగుతుంది.

"నేర్చుకోవటంలో ధ్యానానికి, మౌనానికి ఉండే స్థానమేమిటి?”

విద్బావికానం + 24 ॥ క్ష

-నేర్చుకోవటమన్నది నిజానికి ధ్యానంలోంచీ, మౌనంలోంచీ సాధ్యమవగలదు. అవి లేకుండా నేర్చుకోవట మన్నది లేదు.

“ఒక సంఘటన చెబుతాను. మా ఊళ్ళో అందరికీ కావాల్సిన నాయకుడు గుండె ఆగి చనిపోయారు. ఊళ్ళో చిన్నా పెద్దా అంతమందీ చలించిపోయారు. అఆ సంఘటన ఆధారంగా పెల్లల్ని సమావేశపరిచి, ధ్యానంలో కూచున్నాక, జె.8.సెంటర్‌లోనే, ప్రిపరేషన్‌గా శ్రీశ్రీ 'ఆవాహన' ఎలిజీ కొంపెల్ల కోసం రాసింది చదవటం జరిగింది. తర్వాత ప్రతి వఐద్యార్థి తమ దుఃఖాన్ని ఎలిజీల్లో కవిత్వీకరించారు. ధ్యానస్థితిలోనే అది సాధ్యమైంది.”

“సంక్రాంతి పండుగనీ వాళ్ళు అట్లాంటి ధ్యానస్థితి నించే చిత్రించటం చేశారు. ధ్యానం, మౌనం లేకుండా అవి సాధ్యమయ్యుండేవి కావు. మౌనం, ధ్యానం దీనంతటికీ సహకరిస్తుంది.”

"నేర్చుకోవటంలో మౌనానికీ, ధ్యానానికీ ఉండే అవసరం గురించి ఇంకా లోతుగా మాటాడుకోవాల్సి ఉంది.”

“'ధ్యానమైనా, మౌనమైనా ప్రయత్త్సపూర్వకంగా మనం వాటిని పొందగలమా? ప్రయాసపడి వాటిని సాధించు కోగలమా?”

_ "ప్రయత్నంతో, ప్రయాసతో వాటిని పొందలేం. అయితే నేర్చుకోవటానికి అనువైన వాతావరణాన్ని కల్పించు కోగలం. అంటే ప్రకృతి సాహచర్యం, సౌందర్యంతో కూడిన వాతావరణాన్ని, విశాలతనీ, విలువలనీ కల్పించుకోగలం. అలాటి వాతావరణంలో సహజంగా ప్రవర్తిస్తారు పిల్లలు, టీచర్లు.”

“సహజంగా ప్రవర్తించటమంటే?”

“మికు తెలుసు. సినిమా, టి.వి. ఈ ప్రభావాల్తోటి పిల్లలూ, పెద్దలూ ఏ విధంగా నటించటం చేస్తున్నారో! అట్టా నటించకుండా, అనుకరించకుండా సహజంగా ప్రవర్తించటం. సహజంగా ప్రవర్తించటానికి వాతావరణం సహకరించాల్సి ఉంది.”

“ధ్యానం, మౌనం మాటేమిటి?”

“అట్లాంటి మంచి వాతావరణంలో అవి అనుకోకుండా, అప్రయత్తంగా ప్రవెశిస్తాయి. పిల్లలు కొన్ని క్షణాలయినా, ఆశ్చర్యంగా పూలు వికసించటం గమనించగలరు. గుడ్డగూబని దగ్గరగా పరిశీలించగలరు. ఆ పరిశీలనలో ధ్యానం, మౌనం ఉంటాయి.

“అట్లానే ఒకే ఊపిరితో లయాత్మకంగా పిల్లలు, టీచర్స్‌ కల్సి చేసే ఛాటింగ్స్‌లో, లేదా కల్పి గొంతు కలిపి, హృదయాల్లో పాడటంలో, ఈ మౌనం, ధ్యానమే ఉన్నాయి. అందరూ కల్సి సూర్యాస్తమయం, సూర్యోదయం, పౌర్ణమి విటిని ఆవసించుకోవటంలోనూ, అందరూ కల్సి ఆనందించటంలోనూ ధ్యానస్థితి, మౌనస్థితి సహజంగా వాళ్ళని పూనుతుంది.”

“కవిత్వం రచించటం, చిత్రం చిత్రించటం లాంటి వాటిని | ట్‌ గురించిన ధ్యానంలో కొన్ని ఆలోచనలున్నాయి. ధ్యానం మహా (౮ స అయితే ఆయా నబ్జెక్ట్‌ని గురించిన అధ్యయనంలో స్పష్టత నిస్తుంది. అట్లాగే సబ్జెక్ట్‌లో ఎ ఆలోచనా, ఎ విషయం లేకుండా జి, జ ధ్యానం, మౌనం ఉండటానికి అవకాశం లేదా? అానానాలానని ో క “కొన్నిసార్లు పిల్లలైనా, పెద్దలైనా తమంతతాము ఏకాంతం రారో క లో అట్లా ఊరక కూచుండిపోతారు. కొన్నిసార్లు ఏకాంతంలో అట్లా నడచి విహారం పోతారు. అందులో ఏ విషయమూ లేదు. అప్పుడు యో గ ధ్యానం, మౌనం, పరిశీలన ఊరక అవంతటవే ఉంటాయి. ఐఏ ప్రయోజనం లేదందులో. అదంతా అప్రయోజకత్వమా?” “ఒకసారి స్టూడెంట్స్‌లో, టీచర్స్‌లో, ఈ ధ్యానం, ఈ మౌనం వాళ్ళ మనసుల్సి, వాళ్ళ హృదయాల్ని అవి ఆవహించుతుంటాయి.

వాళ్ళలో మౌనరాగంతో పాటు అంతరంగంలో ఒక పాట కూడా ఉంటుంది. అందులో అవధానం, సమీకృత శక్తి ఊఉ న్నాయి. ఆ స్థితిలో సంఘర్షణ ఉండదు. అ స్థితిలో వాళ్ళు కాస్‌రూంలో, ఇంటిలో, ఎ సబ్జెక్ట్‌ నేర్చుకొంటున్నా ఆ స్థితిలోని ధ్యానం, మౌనం అవి ప్రవహిస్తూనే ఉంటాయి. రహస్యోద్యమంగా, అంతరంగ విప్లవంగా..

“ధ్యానంలో, మౌనంలో రిథమ్‌ ఉంది. జీవించటంలోని క్రమతకి ఆ రిథమ్‌ చాలా అవసరం. ఆ పాట, ఆ లయ లేకుంటే జీవితం వొట్టిపోతుంది. బోసిపోతుంది. బావురుమంటుంది.

“అయితే ఆ స్థితిలో పిల్లలు అల్లరి చేయరా?"

“అల్లరి చేయరని కాదు. మౌనం మాటకి వ్యతిరేకం కాదు. నిశ్శబ్దం శబ్దానికి వ్యతిరకం కాదు. పరధ్యానానికి వ్యతిరేకం కాదు ధ్యానం. పిల్లలు సహజంగా అల్లరి చేస్తారు. అయితే నిళ్ళ్శబ్దంలోని ఆనందాన్ని వాళ్ళు

, అనుభూతించినప్పుడు, సహజంగా వాళ్ళు అల్లరి మానేసి, మౌనంలోకి జారిపోతారు..

“అవును. సూది దారంతో అల్లుతున్నప్పుడు, బొమ్మలు చిత్రిస్తున్నప్పుడు, కవితలు అల్లుతున్నప్పుడు (ప్రారం భంలో అల్లరి ఉన్నా తర్వాత గాఢమైన నిశ్శబ్దం వాళ్ళని అలుముకొంటుంది. ఆ సమయాల్లా వాళ్ల ఊపిరి ఆగి పోయిందా? అనిపిస్తుంది. బయట నించీ చూసేవాళ్ళకి “అస్సలు పిల్లలున్నారా? అని అనుమానం వస్తుంది. అంత నిశ్శబ్దం ఆవహించి ఉంటుంది...

“అది కాదండీ, కొన్నిసార్లు పిల్లలు కొట్టుకోవటం, తిట్టుకోవటం చేస్తారు. వాళ్ళని మందలించదవద్దా?

“మందలించవచ్చు. మందలించకూడదు. అట్లాంటి రూల్స్‌ ఏమీ లేవు. రూల్స్‌ని, ప్రవర్తనా నియమావళినీ రచించుకొని ప్రవర్తించటం అసహజంగా ఉంటుంది. మనం ఎరుకలో సందర్భంలోనూ ఆయా సందర్భాల్ని అనుసరించి సహజంగా ప్రవర్తిస్తాం.”

“నిశ్శబ్దంగా ఉండమని గద్దించటం, నియంత్రించటం, దీనంతటిలో సహజత్వం లేదు. అయితే చాలామంది టీచర్స్‌ అమ్మానాన్నలు నియంతలుగా ఉన్నారు. అది దురదృష్టం.

“సహజంగా పిల్లలు అల్లరి చేస్తారు అని మనం గ్రహించాలి. వాళ్ళు అట్టా మాటాడుకొంటూనే నేర్చుకొనే అవకాశం కల్పించాలి. “నోర్ముయ్‌, నోటి మిద వేలు వేసుకో! ఈ పరిస్టితుల్నించి వాళ్ళు భాషని ఎట్లా నేర్చుకొంటారు. చెప్పండి. వాళ్ళు ఒకరికొకరు మాటాడుకోగలిగాకే కదా ఏమైనా నేర్చుకోగలరు?”

“మా స్కూలు స్టడీ సమయంలో గుంపులుగా పిల్లలు, ఉదయం, సాయంకాలం మాటాడుకొంటూనే ఉంటారు. అదంతా వొట్ట సొళ్ళు కబుర్దు. టీచర్‌ ఎదురుగ్గా ఉంటే పుస్తకాల్లోకి తలలు దూర్చి నటిస్తారు. చదివినట్టా. లేదా? వొట్టి సొళ్ళు కబుర్లు సినిమాలు, క్రికెట్‌, టి.వి. సీరియల్స్‌ ఇట్టాగ. అందులో నేర్చుకోటమేముంది?

“ఎరుక ఉంటే నేర్చుకోవటముంది.

“డైలాగ్‌ అంటే సొళ్ళు కబుర్దు, గాసిప్‌ అని కాదు అర్ధం. అర్ధవంతమైన డైలాగ్‌లో ధ్యానం, మౌనం ఉన్నాయి. అందులోంచీ టీచర్‌, పిల్లలు కల్సి నేర్చుకోగలరు.''

“చాలాసార్లు పిల్లలు చేసే అల్లరిని భరించటం కష్టం అవుతుంది. ఎట్లాగ?

“అల్లరి పిల్లలకి సమస్య కాదు. ఆ అల్లరి మూలాన వాళ్ళు సంతోషిస్తారు. వాళ్ళ మనసులు పెద్దవాళ్ళ మనసుల్లాగా కూరుకుపోయుండవు. పెద్దవాళ్ళ మనసుల్లో విరామం, నిశ్శబ్దం లేవు. అందుకే పిల్లల అల్లరి ఒక సమస్య అవుతుంది. పెద్దల మనసుల్లో విరామం, విశ్రాంతి, హాయి, నిశ్శబ్దం గాఢంగా ఉన్నప్పుడు పిల్లల అల్లరి వాళ్ళని బాధించదు. అయితే పిల్లలు అల్లరి చేస్తూనే ఉండాలని, గాసిప్‌లో గడపాలనీ కాదు అర్ధం. వాళ్ళు అర్ధవంతమైన పనిలో, ప్రగాఢమైన పరిశీలనలో తన్మయుల నప్పుడు సహజంగా మౌనం, ధ్యానం వాళ్ళని ఆవహిస్తాయి. ఆ స్థితిలో నేర్చుకోవటమంటే బట్టి వేయటం కాదు. కేవలం జ్ఞాపకం పెట్టుకోవటమే ప్రధానం కాదందులో. ఆ నేర్చుకోవటంలో అనుభవించటం, జీవితాన్ని అనుభూతించటం ఉన్నాయ్‌. మెలుకొన్న సమస్తేంద్రియాలు స్పందించటం అనుభవాల అనుభూతుల పరిమితులన్నిటినీ అధిగమించడమది.” వ.

“నిజమైన అధ్యయనమది. అలాంటి అధ్యయనానికి మన తరగతి కేంద్రం కావాలి.” -.

ద్లౌక్స సెంటర్‌వారి అడుగు” నుంబి . ఎద్భావకానం * 26

ర్న! క టం! షై! గీర ఇ. ఓ మ న. వ ల ల న ట్‌ న న? క శ ర. నంట! న. న వన లే. మా ల ర్య, [ వ్‌ కు [1 లన వ్ల బి లే ర కక కనే! మ. ఫి 2! లా . | ॥ | [్‌ న గ్గ క్‌ ల మ్మ! చ గ య - ఫ్‌ న _ చ్‌ ఖై; సూ ్‌ న | ర? టు! వనం స్థా గం నతోద త. న గొన వ. సు? న! తడు ॥ ॥్‌ వ్‌ క క (ఈ ల శ న శై! ల వ [ టో ఎ ల గో కి న. రన్‌ ళీ ఆ వ. న న టల జోబులో ఎన్సి భావా. వొండీత లు క. స కలప స. ప. గ. సిలు | ళ్‌ ల (€ జొరంగా వదు. అలతగిలీ కరాలు ముత్కా వ ప |. స. వ్రత తవ్హదు. తని అ డే కీ ( క్‌ ! న. ళో 7 దణ. “శా,. రం . కం ల్‌ కే శ్‌ భ్‌ లఛే ర్‌ ఆ క /.! ఆల గ క శ _ జా క ళల - వ వాల. | న్‌ న 1 * వ. ॥ | లల! శ్‌ క్‌ న. సను వ్య ల. న. "వవోర జానమయూ, దూర వంవబదీన ముఖ్యిమై నుతనంలో చదువు తంల (| మం, న హ్‌ జ్‌. న న ష్‌. క్ష శాం స. 2 4 లం. గ్‌ కనా . లత + టల ల, య స్మ లర్‌ సట ( క ల్లో స ్‌్‌ క్‌ ల? వవ ఉం! మే (ఇ జ్య టా గ్‌ ల్‌ తన వ క తం లము న. మాన్‌ . య. ట్టి గిన. కో టాయి. సేవాడు, అ ర ద్వా వ స వ. న్‌ దారినట్టుం వత్యుత్తరాలు రాసేవా ఢు తనకు గొవ్చు ఊ తుంతం | మ", " లని న్య ల ణి శ (పిన పం నో జ . స న టీ ఖా వ టప నష $; రే ఇ భక్‌ ల్ల ఇ! ళో జ భ్‌ యు ఆ యళ క మ. ఫంవాస్తా ఉపాధ్యా ఈ విద న న్‌ దవ్వ " క. 14 వట ళ్‌ సీ జక వ స లేం! న. | ఖ్‌ గు” అలి అనే డా న్‌ గ శ “2 ( - జ! న 1 ఫి కనే . కళ టె తీ! ళ్‌? క సీ అక్ష ల.” నస్‌. ల్‌ న్‌ 1౭ నాలా _ జొరంగదవే, అదీ. ల్‌ ఆగ్ధా సనం స న స్‌ న! వ ః్‌ నశ ముల్లా దుకు యొథు క వ. న వాన మాష షు. ర! మాల్‌ బెన్సీ) ర్‌ కలి త్తే అం తొరుడు ఎఖ న. వా, టం? 4. టు స్ట్‌! లట ఏ! ఫస ఇ (ప ॥ ౫) ళ్‌ బం ఉత్తరం హ్‌ 1. 1 య శాతాల! ళా మ హ్రీ ్‌ గన కళా 6 ష్‌ గా రం ఫా "అస్‌ వో ననీ భి. నే అజో న వేళల | నన్‌ కళని కా వ్‌ [ స్వ రే (అస్లు నం హా కశ గో ఏ కటి ముం శీ ల్‌ అనే (ఈ లో వళ ప సు లే మ ను ఇ న్స ఎల్‌ డ్యూరం తలోని గొవు ఉత్తరాల దట్‌ ఈ ఉత్తరాన్చి న. | ఓ. రాళాడు. స్తూ ర్మ డుమొ / న వు ల్‌ టి! న. సన పు రకు న ం౦బిరా గూ క్రుణురావు గా ర౦బారు, వాలే నం వసన? టు. నో నన్‌ . డేషాల గు ? జూ లక్ష్య వెలువ పు. గ! న మం. ఏ, ఎ డు. తొమ్యర్లా నంబికలో న స సల ది (న ను న! నం ల సన ?? లే! అగు (న ణ నం న రు?) జఒ క స్ట టన! రో తం? న న ళీ ను నము తే ఆ ను చి క్రి మిమ్ము . న . మం ప! న న క6 ! నాణుం స్తానంలో ( న నా వ. వ! మం తన వచ కు! న [లు లి దిగా మీ ల న పద్ధతి ను ను. భన పనన ము. పై రించవలసిం నేర్చవలసి వ బోధన న న న నన ్ర గో ల న్‌ ? నాకు డేది. మంచి చేంతగా శాం కా జు. రన్‌. స శ న గస వ్‌ ఫై! , శే స్తే! టా చే ఉం ర అ లవ తలా టా కం. 0 శ గ ఉందా; బద్ధంగా ండ్రిని గౌ న స న్‌ వి ర. న స్ట్‌ ఖు ల చ య! ఈ 8 గ త్‌ యగ న్‌! క ల్‌ గ్‌ మలి + షు / న, ర! య తన త 8 న. క. న హళనో వన న. నలో స్ట స్‌ న్న పె కోరికనా లీ రువు ను య న స్ట ల పెట్ట వ స సా (రన యా దిన విదా ధ్ధి రప్‌ . య. సహ పాం లి దేమిటి? ముందుగా వా, క్‌. న | ల నో కధ లం శ్‌ = లో మ ఫంచ! కటస. వ క శ క [= ల గ. స్ప మ. ల మ. న? శై గౌర ఎంచాలి. నా రు నేర్పిం దే శప రాజే గొ యి ఇవ క్‌ న వ | తా సల. సనన న్‌ కా చిన ద్వీప న్న టుత ర్వా థి వ టో సట ల! ర. స స ర్శుగ రౌజు * ల జూలు 2. ణ్‌ ట్ట ఎ నా జ "క్ష ల ! ఆటీ రు హం గ్య! ప్ల నం ల. (॥ రప శా వు టే పో శు ఆర్ష లెం శపు ఠి య. అం త స్తానం హా న్సు, సెయి. ద మూసాన్‌

• శక. శ! వ న ౦. న! కే త ఎళి నై వ. అన్న (1 ఫ్‌ వన -, వే కం య. క్ష క న ఆక నళ టి సర ే వ సు జో న నత ర్వా య (శ్రా స అ ఏ హిం స్థా న్‌ యా. ల త్ల పితా (త ర | జై బాచి స | వం ఫ్‌ క కంక ర జ నా న? శి ఫై సభ ఆత్ర వేరా క దణ న. ఫాంలో. టి న ల సభ న న కన. దనీ య ట్‌వా ె న టం కిలో ౦ నస. నళ య్‌ వ తమ? నల వం డ్‌ రాజూ లు 4 సథ ఆ ( హా సేత్‌ న కి జ్యో ప వ నే బీ వీగొర్‌. నచ, (ర బై ప జా జ యిం ఎట సీ వన?! గ షో మనదేశ ౦ల ని టే గొ ప్పవా ని, దేవే వర్ని! + . స రాజులు వీరం న్‌ రాజుల పేర్లు జ వఖికిపో క హ్‌ హెందూస్తా లు గజగ స స్‌ న న ఉబ్బెక్‌, తార్తర్‌, చై హా! ఎంత ప్రశంస పపంచం జ. న థీ | | ఫ్‌ జ్పె హో య రు నాకు 8 శి ] గ్‌ " త రా టి శ (7 సా ప్పారు. ఆ గా చీ నేర్చి ర / స! టారనిచె దులుగా మి గురిం వే టి భి // మ త్‌ టారని న్‌ రు! దీనికి బ వైఎఐధ్యాల వ్‌ మ్‌ సగ తల ట్ర యు స శ్ర నటి నేర్చారండీ గురించీ, వాటి వై వారి యుద్ధ ల ఫాల గ విధ దేశా ల బలా త పద్దతులూ, మ్‌ న్‌ [క వ్వ [ ద లింది. ఆ ర మతా ళి అభ్యు స (6 స. ఉండాల్సి గాలం భవ ళు / నే అధే వారి ఆతఅజటా ది త మ! ది లు వల నత! సహో ప ద్ధతు లూ, వారి చ ల; టే క తపబ్బదా లం (౪1 సళ వ య రాడళరూ! మ వార ప్రయాజనా టూ "ఏయే ప్రమాదాల మె మార్పులు, న. రూ సామ్రాజ్యాలలో, నాకు నేర్చి టో ్‌ భా స్ట విపైవా జ్‌నో! | లు భవ కహ, నన చ. లా త్‌ న్ను న వన్‌

మొగల్‌ సామాజ్య సంస్థాపకులైన ప్రముఖుల గురించి మీ నుండి నేను ఏమీ నేర్చుకోలేదు. వారి జీవితచరిత్రలు మీరు నాకు బోధించలేదు. మహత్తర విజయాలు సాధించటానికి వారు అనుసరించిన విధానాలు, వాటి క్రమం గురించి మీరు నాకు నేర్పలేదు.

నేను ఆరేబియన్‌ భాషను చదివేట్లు, రాయగల్లేట్లు చేయాలని మీరు అనుకున్నారు. పది పన్నెండేళ్ళ పాటు శ్రమిస్తేనేగాని పరిపూర్ణత సాధించలేని ఆ భాష నేర్పడానికి మీరు నా సమయమెంతో వృధా చేశారు. మీ ఊహలో ఒక రాజు కొడుకు గొప్ప భాషావేత్త, వ్యాకరణ శాస్త్రవేత్త అయితే అదొక గొప్ప కాబోలు! తన మాతృభాషనూ, ప్రజల

శో భాషను, పొరుగు భాషను నేర్చుకోకుండా ఇతర భాషలు, విదేశీ భాషలు నేర్చుకోవడమనేది గౌరవాన్నిస్తుంది కాబోలు! . నిజానికి ఆ భాషలు అతనికి అవసరం లేదు. ఎన్నో బాధ్యతాయుతమైన విషయాలను పట్టించుకోవలసిన రాజవంశానికి చెందిన మాకు, బాల్యదశలో సమయమెంతో విలువైనది. మాకున్న పరిమిత సమయంలో వివిధ విషయాలు నేర్చు కోవడం అవసరం. సుదీర్హకాలం పాటు, విసుగు పుట్టించే విధంగా అరబ్బీ భాషను నేర్పడంలో మీరు సమయమెంతో వృధా చేశారు. ఆ అరబ్బీ భాషాభ్యసనం నా జీవితంలో ఒక విషాదకరమైన ఘట్టం. అది ఒక పనికిరాని కార్యక్రమం. ఎంతో అయిష్టతతో కొనసాగిన కార్యక్రమం అది. నా మెధస్సును మొద్దుబార్చింది కూడా. (పర్షియన్‌ అనాటి రాజభాష -అను.

సక్రమమైన దారిలో నడిచిన బాల్యదశ ఎన్నో ఆనందదాయకమైన జ్ఞాపకాలతో నిండి ఉంటుందని, ఎన్నా వేల మంచి పద్ధతులనూ, విషయాలనూ నేర్చుకునే శక్తి కలిగి ఉంటుందనీ, వాటన్నింటి ప్రభావం మనిషి జీవితంపై ఉంటుందనీ మానసికంగా అతడు ఎన్నో ఉత్కష్ట కార్యక్రమాలు చేపట్టగలడనీ మికు తెలియదా! చట్టాలు, ప్రార్ధనలు, శాస్తాలు- ఇవన్నీ అందిక్‌ భాషలో కాకుండా మన మాతృభాషలో నేర్చుకోకూడదా?

మీరు నా తండ్రి షాజహానుతో నాకు తత్త్వశాస్త్రాన్ని టోధిస్తానని చెప్పారు. నాకు బాగా జ్ఞాపకం ఉంది. ఎన్నో ఏళ్ళపాటు నా మనసును .సంతృప్తిపరచలేని వివిధ విషయాలపై మీరు నాకు మిడిమిడి జ్ఞానాన్ని అందించారు. అదంతా మానవ సమాజానికి ఏ మాత్రం ఉపయోగపడని ఊహాత్మకమైన పనికిరాని భావనలే. వాటిని అర్థం చేసుకోవడం చాలా కష్టం... మరిచిపోవడం చాలా తేలిక.

ఆ రకమైన తత్త్వశాస్త్ర విద్య ఎంతకాలం నేర్పారో చెప్పలేను. తెలివిగల వారిని కూడా ఆశ్చర్యపరిచి గందరగోళ పరిచే అనాగరికమైన వికృతమైన పదసముదాయం మాత్రమే మిరు నేర్పినదానిలో ప్రస్తుతం గుర్తున్నాయి. మిలాంటి అజ్ఞానాహంకారం గలవారు, తమ దుర్గుణాలను క్రప్పిపుచ్చుకోవడానికి అలాంటి పదాలను సృష్టించి వుంటారు. ఆ పదాల పటాటోపం చూసి - మీకు ఎంతో తెలుసు. మీరు సర్వజ్ఞులు అని మేము భ్రమించాలి. ఆ అర్ధంగాని అస్పష్టమైన, మార్మిక పదాల వెనుక ఎంతో అద్భుతమైన అర్ధం నిగూఢంగా ఉందనీ, అది మీలాంటి పండితులకే అర్థమౌతుందని మేము భావించాలి!

నిజానికి మీరు నన్ను హేతుబద్ధ ఆలోచన గలవానిగా తీర్చిదిద్ది ఉంటే హేతువుతోతప్ప మరిదానితో సంతృప్తి ఎఎశావానిగా రూపు ” _-టే, అదృష్ట, దురదృష్టాల దాడులకు లోనుగాకుండా వీటికతీతంగా ఉంటానికి అనువైన సూఆ*ఎ౨ను * .- ల్బ ఉంటే, నన్ను ఒక స్థితప్రజ్ఞునిగా తయారుచేసి ఉంటే సంపదకు పొంగిపోయవానిగానూ, కష్టాలకు కృంగవాయేవానిగానూ కాకుండా తయారుచేసి ఉంటే, మన జీవితం గురించిన జ్ఞానం నాకిచ్చివుంటే, అసలు విషయాలకు సంబంధించిన [ప్రాథమిక సూత్రాలు చెప్పివుంటే, ఈ విశ్వం యొక్క బెన్నత్యం గురించినా మనసులో ఒక భావన నింపడంలో సహాయపడి ఉంటే, ఈ విశ్వంలో ఉన్న ఒక క్రమం, ఒక గక్రమబద్ధ గమనం _ గురించి చెప్పి ఉంటే- ఇటువంటి విషయాలతో కూడిన తత్త్వ్వశాస్తంతో నన్ను నింపి ఉంటే- నేను అలెగ్లాండర్‌ తన గురువైన అరిస్తాటిల్‌ పట్ట చూపిన, ఆదరణ మీపట్ల చూపించేవాడిని, అంతకంటే ఎక్కువగా మీకు సహాయం చేసి ఉండేవాడిని. /

మీరు నన్ను అనవసర పొగడ్తలతో ముంచెత్తకుండా రాజుగా నేర్చుకోవాల్సిన ముఖ్యమైన విషయాలను నేర్చి ఉండాల్సింది. ఒక పరిపాలకునికి ప్రజలపట్ల గల బాధ్యతలనూ, ప్రజలకు పాలకుని పట్ల గల జాధ్యతల గురించి అవగాహన నాకు'నేర్పి ఉండాల్సింది, ఎదో ఒకరోజు నా సోదరులతో యుద్ధం చేయడానికి కత్తి ఉపయోగించాల్సి వస్తుందని ఊహించి, ఒక పట్టణాన్ని ఎలా ముట్టడించాలి, చెల్లాచెదురయిన సైన్యాన్ని ఎలా అదుపులోకి తెచ్చుకోవాలి అన్న విషయాలుూనేర్పించాల్సింది. అయితే ఇవన్నీ నేను ఇతరుల నుండి ఆ తరువాత నేర్చుకున్నాను. మీ వద్ద కాదు.

కనుక మీరు ఇపుడు ఉంటున్న గ్రామానికే వెళ్ళిపొండి. మీకు నేను ఎటువంటి సహాయమూ చేయను. మీరు ఎవరో, ఏమిటో ప్రజలకు తెలియకుండా ఒక సాధారణ పౌరునిగా ఎప్పటిలాగానే జీవించండి.” న్‌

య. ( న్‌. స? టి జాం వస. లు సో “కళ... ని సా. ట్ర. వ. ఏమి పారం స పిలల. నిం ల్‌ సే! క్రి = స 'లింది. లో కీ నేక య స. స 1... 1 లో క్రమం జా వ. హ్‌ ల నన ( _ ఆ! 1 7 ఎ పణ (జైన! ర ఆభ. లే శ విన తన్భాయి రయి. ఈ (ఓ ఆ రితంగా ఈ ఈ 2 నల క. రట 2) "1 స్‌ గ్‌ న్‌్‌ క్‌ = గి ల న వ్యక్తమయా కల్గింది. ఢా ది ర్లు

సట టి?! హ్‌ వకా ది.

గ న (| చీ మ్‌ మ కలు మానను న్‌" 17 . 1 ల్‌ (| [గో ( గ /: మై చల్ల ఫో మి వ. న వారిని ప్రణాళీక రూవ్వు సుహోలు ల], వం. తనన వ ప | ల ఠగ(రక్రమ ) ది. చాలా గోన . బలో హ్‌ 1 12 న. సనా పే క్ష పా థ్రీ యిం అఆలు. ఇ | | [1 క. ా 10 , ం ఓ ద్‌ క ఉన్నా జరిగి షూ బాలా న న. న టన మెంట్‌లో విశేషణ తృభాష క్‌ స . ః. |. న. య. టీ య. డాక్యు లో బాలా ్లు లని, మా | జిక జ. వ. . న న ఈ క్రమం పట్టించుకోవా పిల్లల సామా

య. న ని పత్యేకతల్ని పట్టి “ నిద్దయుంల్‌ బల్లల నాటిక ర . ల వ. సా వచ్చాయి. ప్ర కమని, స్వంత ద్న ముఖ్యమైన సుడియా . వ ష్య తన. రజా ంది గుర్తు వస్తున్న షి క్‌ , . ॥ ల్‌ [లు |. వ లం న. పం క్‌ ే య. సక్‌ 1 మ. టికి మా స్తూనె, విద్యా బోధ దే కెంద్రమన! ల ప. న వ. ప్రాధాన్యత కొంటూనే ఇప్ప వైవిధ్యాల్ని గురి సమాజం . . . . న విప్లవాన్ని వొప్పు అంగీకరించారు వెల్లడించారు. స రృడం ం . ల . ల ల న |. ఇ బ్లో . క. ట్య | మా వి అడ్డం మన పాఠ్యా ఏకాభి ల . =. . / . | .. న ణీస్తూనే ల వెన అంశాల్సి వచ్చునని

. య నేర్చు సునంవన్న: సంపద అ య [| నుం చాల దుకు . జు. ( విశాల జరిగింది. ంచి

లావా నర స గురించి మన దని భావించడం బరువును గురి వ ాత్రం

౧. . దోహదపడు లపై పాఠ్యగ్రంథా ది. ఈ విషయం కాలం చో, సా మన పిల్ల మాటికీ చర్చిస్తు న్పిస్తోండ్రి.స్వల్ప | కా న మాటి యామన్నిస్తోం[ వగాహనగా

అాశానాణాఅష్య్యరైనాలవాలా నాక ॥ ప్న న రప ఎట్టు న్తిఅ సళ్ల క పిల్లలు జ్ఞా తోంది.

క | ముబ్బడిగా

లోని రుచిని మన పిల్లలకు అందించాలి. ఫలితంగా వాళ్ళు ప్రపంచాన్ని జీవితాన్ని ఎదుర్కొనేపుడు స్వంతంగా వ్యవహ రించగల్నుతారు. స్వంత జ్ఞానాన్ని పెంపొందించుకో గల్గుతారు. ఇలాంటివారు సమగ్రమైన, సృజనాత్మకమైన, సంతోష భరితమైన వ్యక్తులుగా మారుతారు. కేవలం పరీక్షల పోటీలో తలపడేందుకు లేనిపోని సమాచారాన్నంత మెదడులో కుక్కుకోవాల్సిన భారం వాళ్ళకి తప్పుతుంది. మనమీద మనమే రుద్దుకొన్న ఈ అవరోధాన్ని అధిగమించడాన్ని గురించి ఈ డాక్యుమెంటు చర్చిస్తుంది. ఈ అంశంలో మనం ఎ కొంచెం ముందు కెళ్ళగల్లినా మన పిల్లల అభ్యసనా సామర్థ్యాన్ని గుర్తించగల్లిన వాళ్ళమవుతాం. ఎ(ర్రసిరాతో కంప్యూటర్‌ డీస్క్‌ బిట్స్‌తో మనం కొలిచి పిల్లల మెదళ్ళకు దట్టిస్తున్న సమచారం ఎంత దండగమారిదో మనకు తెలిసొస్తుంది. విద్య అంటే పోస్టు ద్వారానో, టీచరు ద్వారానో చేరవేసే భౌతిక వస్తువు కాదు. నిజమైన విద్య బిడ్డ భౌతిక

సాంస్కృతిక క్షేత్రంలో సృష్టించబడుతుంది. నిలదొక్కుకొని ఉంటుంది. తల్లిదండ్రులతో, టీచర్లతో, తోటి పిల్లలతో, సమాజంతో నెరిపే సాన్నిహిత్యం ద్వారా అది క్రమ వికాసం పొందుతుంది. ఇలాంటి విద్య పటిష్టంగా, ఫలప్రదంగా ఉంటుంది. ఈ ప్రక్రియలో ఉపాధ్యాయుల పాత్రను, బెన్నత్యాన్ని మనం గుర్తించాలి. బలపరచాలి. జ్ఞాన సముపార్దన ఎప్పుడూ పరస్పరాశ్రితంగా ఉంటుంది. ఒక మంచి టీచరు పిల్లల నుంచి నేర్చుకొనేది కూడా ఎంతో ఉంటుంది. కాకుంటే టీచరు బిడ్డకు మౌన ముద్ర వేసి మూగమొద్దులా కూచోబెట్టకుంటేనే ఇది సాధ్యమవుతుంది. పెద్దలకంటే పిల్లలు బాగా పరిశీలిస్తారు. బాగా గ్రహిస్తారు. జ్ఞానాన్ని సృష్టించడంలో వాళ్ళకున్న సామర్ధ్యాన్ని, పాత్రను మనం గుర్తించాలి. నాకున్న ఈ కొద్ది అవగాహనా పిల్లలతో మాట్లాడ్డం వల్లనే లభించిందని నా అనుభవంతో నేను చెపుతున్నాను. ఈ అంశాన్ని కూడా ఈ డాక్యుమెంటు విస్తారంగా ప్రస్తావించింది. .

. దళాబ్లాలకు ముందే మనం కలగన్న అనేకానేక అంశాలు అనుకొన్నట్టు జరగనందుకు మనం చింతిస్తుంటాము. నిందిస్తుంటాము. ఏదో ఒకరకంగా ఈ పరిస్థితికి మనమూ బాధ్యులమేనన్న స్పృహ వల్ల కావచ్చు ఈ నిందా క్రీడలోకి మేము దూరదలుచుకోలేదు. మధ్యతరగతి వర్గంగా మనం ఈ దేశ జన బాహుళ్యం నుంచి వేరుపడ్డాము. అందువల్లనే

ఈ పరిస్థితికి మనమూ బాధ్యులమయ్యాము. 'బహుళత్వం , "సమాన న్యాయం), “సమానత్వం అనే మాటలు ఇందులో మాటి మాటికీ వస్తాయి. ఇవేమీ రాజకీయ ప్రచార నినాదాలు కాదు. ఎందుకంటే ఇంత విసృతంగా చేసిన చర్చలో మేమెక్కడా రాజకీయాల జోలికి పోలేదు. మన దేశంలో నాల్గింట మూడు వంతులుగా ఉన్న అధోజగత్‌ సోదరుల్లోనే మన బలం మన గొప్పదనం దాగివుందని మేము దృఢంగా నమ్ముతున్నాము. ఈ నమ్మకం నుంచే పై మాటలు వచ్చాయి. సామాజిక జీవితం నుంచి పొందిన విరి సామర్భ్యాల్ని, నైపుణ్యాల్ని మన బోధనాంశాలతో జతపరచగల్లితే అద్భుతాలు జరుగుతాయి. ౮ (ఇల | ల.

శ ర |. లం [ల | క ; , . ల జ ్య మెిళ ఉఅ, 1షాంాా ల స య జ, (| న ఓ + చనయ్యయనా... య చమన ౨ సీం. ఆగిన ఓక!! *ఆఎలలు, ఉపాధాఃయులు కలిసి పనిచేయడం తరగ మ... ౯౧4౫౯ +*ంగిక న నల మన 5 ౦ తలగ మనన". టీ | గదిలో చాలా కీలకమైనది. ఎవరి జ్ఞానం ఆధారంగా పాఠశాల . జ్ఞానం రూపుదిద్దుకొనాలో, ఎవరి మాటకు పాఠశాల అందించే నం . | జ్ఞానంలో ప్రాధాన్యత ఉండాలో దీనిద్వారానే నిర్ధారణ అవుతుంది. వ. . లి న ల్ల నీ కోస న అబ్బు అట్లీ య. | ఎల్లలు చిన్నవాళ్ళన, వాళ్ళ కోసం మనం పెద్దలంగా సమస్యా య. పరివ్మారాలు ఆలొచించి పెట్తాలని అనుకోవడం సరెనది కాదు. న 1. తమ పరిస్థితుల్ని పిల్లలు ఎంతో విమర్శనాత్మకంగా పరిశీలిస్తుం వ. టారు. వాళ్ళ విద్యకు న ష్యత్‌ న... నవ ల న ల . ల అల్ల కంచం... న. సంబంధించి పరిష్కారాలను వెతికేటపుడు, చర్చించేటవుడు న సన టట సాల | పిలలి తపనిసరిగా భాగసాయములి చే స లట .| ఆలోచనలు ఎం వాటిని అ స ను సమ టు. చనలు ఎంతో ముఖ్యమైనవని, వాటిని అభివృద్ది చేసుకో నే నున. క. వడ వస రమని లి గు ఆ డే ల ఖం ము మ ౦ అవస ఎల్లలు గుర్తించాలి. అప్పు వాళ్ళు స్వతంత్రం ఏ లో నావల్లే న. ల వ న ఆం నన్త్లూా ం తమకిష్టం లేనివి కాదనడానికి ధైర్యాన్ని సంతరించుకోగలుగు నస న. ల వాం రు. ధ్యయన క్రమాన్ని ముందుకు తీసుకెళ్ళ నికి బడి సు స ఆ ఎసాఖ్య, బయట నేర్చుకుని బడిలోకి వాళ్ళు తీసుకొని వచ్చే సామర్ధ్యాలు, . రచ మటి నూ ముఖ్యమైనవి. ఎందుకం రి నిత్య జీవితానుభవాలు టు (పోవ పాఠశాల జ్ఞానంలో ఏమాత్రం కనిపించే నే పప శాల జ్ఞానం త్రం కనిపించెవి కావు. స ఖే క. క స. ( బే ట్ర క | - వ. . సళ్ళు [న ఎ ఆ|| భూతులు తరగతి గదిలో ఎంతో విలువైనవి. ఇలాంటి బోధనా ఫ్‌ ల! ్ట ఎప, భ్యసనాలు ఎంతో శక్తివంతమైనవి. కానీ సంభాషణలను, చర్చలను ప! పై వ్‌ ఒ ౦తుగా మారిస్త, ఉపాధ్యాయులు పెట్టుకున్న లక్ష్యాల ర ట్‌ న. ధించడానికి ఒక సాధనంగా మారిస్తే దానికేమీ విలువ ఉండదు. చా. ఆ సస, నిజమెన భాగసాామ వాధ్యాయుడి, వి స ( జలున భాగన్వామ్యం ఉ (1 , అద్యార్థి ఇద్దరి అను కేన ఖు మ. లా లీ ఖా ,. | లా ప లో. ._వాగ్లిన।, భవాల కలబొతగా ఉంటుంది. నే శ. పిల్లలు, ఉపాధ్యాయులు కలిసి తమ వ్యక్తిగత అను సట ల. లా పు వర్యాభ్య్య కక [య కలల నం వ ఆ తం బం! చ గోల క్ష క ( గులో కలు. సను ల న్న క స మ వంచ ప 1. ఆక లి అల్లో జ న చుట సమత నంతంంసుసం. భ వాలి, సమిష్టి అనుభవాలని ఎలాంటి సంకోచం లేకుండా ఉం... శని తల టౌ ఆ సట నీవని సా సె , బి

పంచుకోగలిగితే అప్పుడు వారికి తమ సొంత సామాజిక వాస్తవికతతో సంబంధంలేని ఇతరుల గురించి కూడా ఎంతో తెలుస్తుంది. అప్పుడు వారితో తమకు గల తేడాలను పోల్చుకోగలుగుతారు. వారంటే భయపడరు. పిల్లల అనుభవాల్ని తరగతి గదిలోకి తీసుకొని రావడమంటే కొన్ని వివాదాస్పద అంశాల్ని కూడా మన క్షాసురూంలోకి ఆహ్వానించడమే అవుతుంది. వాటిని గురించి కూడా చర్చించాల్సి ఉంటుంది. ఘర్షణలు అనేవి ఏల్లల జీవితం నుంచి విడదీయరాని అంశాలు. పిల్లలు తాము సాంతంగాను, కుటుంబం, సమాజపరంగాను ఎదుర్కొనే అనుభవాల్లో ఇలాంటి ఘర్షణూంశాలు ఎన్నో ఉంటాయి. ప్రపంచంలోని హింసాత్మక సంఘర్షణల్ని వారు తప కళ్ళతో చూస్తూనే ఉంటారు. ఈ ఘర్షణల్ని కూడా మనం మన బోధనా వ్యూహంలోకి తెచ్చుకోవాలి. పిల్లలు వీటి స్వభావాల్ని అర్ధం చేసుకుని తమ జీవితంలో ఇవి నిర్వహిస్తున్న పాత్రను కూడా దీనివల్ల అవగతం చేసుకో గలుగుతారు. పెల్లలు తాము సంగ్రహించిన జ్ఞానాన్ని విమర్శనాత్మకంగా ప్రశ్నించాలి. ఇది పక్షపాత ధోరణితో కూడిన మన పాఠ్యగ్రంధాల్డోని జ్ఞానం కావచ్చు. తమచుట్టూ ఉన్న సాహిత్యంలోని జ్ఞానం కావచ్చు. తమ స్వంత వాతావరణంలోని అంశాలతో పాఠ్యగ్రంథాల్లోని అంశాల్ని పోళ్చి చర్చించడం ద్వారా పిల్లలకు ఈ విమర్శనాత్మక దృక్పథం అలవడుతుంది. కొందరు మహిళా బోధకులు, దళిత బొధకులు ఇలాంటి చర్చల్సి వాఖ్యానాల్సి, విశ్లేషణల్ని చేయడానికి పాటలను శక్తివంతమైన మాధ్యమంగా వాడుకుంటున్నారు. జ్ఞానం | బోధనా వ్యూవాంలో వమలభ్ధునాత్యక వద్ధతి మనముందున్త్హ అంళొలను రాజకతీయ, నామాజిక ఆర్ధిక నైతిక దృన్ది నుంబి విమర్ధునాత్యతంగా భూబే అవఠకాళం కల్పిన్తుంది. సామాజిక అంళాల్ది భిన్సు బృత్పుదాల ముంది బూఎడానోతు అఎు జీవితంతో ఎలా ముడీవడీ ఉన్తాయో తఆలునముతొవడానిక ఈ బోధినావభ్రతి ఊఉవయోగవడుతుంది. ఉదాహవారణుతీ వీల్చలు “| తాము ఇతరులవట్ల వ్యవవారింబే తీర్గు ఆధారంగా వ్రజూస్వామ్యూన్పు జత జీవన విధానమని గుర్తిస్తారు. (స్తైవాతులు, పాడుగువారు పెద్దలు స్రీలు, వ్రురువములు/ అలాగే తృత్యాల్ది, అబుల్సి, స్తువాతుల్తి, వృత్తని ఎన్వళలవతంలో కూడా (్రజాస్వామిక వద్ధతి ఉంటుంది మానవవాక్కులుు ఈలం, మతం, లైంగికం షెంద్వలైన వాటిని వల్రయి ఎమయల్ధనాత్భుకంగా | బర్జింబి తమ నిత్య జవితానుభవాలతో అవ ఎలా ముడివడి ఉన్సాయో తెలునుకోగలగాలి. వలురకాల అనమావతలు ఒకదానితో ఒతటో బేరి ఎలా నావంకువోతున్తాయే వీల్లలు తెలునుతోవూలి. ఎిమల్ధనాత్యక బోధనా వ్యూహాం బవారంగ దర్జల ద్వొర్థా నమస్ట్రి న్యాయాలు చేయగల అవఠాళాల్తు కల్పిన్టంది. బవాాళ దృుర్చుధాలు గుర్తంబి (పొత్సవాస్తుంది. ౯ .. అనేక మాధ్యమాల్లో ఉంటుంది. టెలివిజన్‌, వ్యాపార ప్రకటనలు, పాటలు, పెయింటి,గ్స్‌ మొదలైన వాటిపై అభ్యాసకులు తమలో తాము ఎంతైనా చర్చించుకోవచ్చు. లైంగికంగా, కులపరంగా, వర్గపరంగా ఉన్న అసమానతలు, - ప్రపంచవ్యాప్త అసమానతలు కేవలం వ్యక్తిగతమైనవా, కొన్ని బృందాలు సమిష్టగా ఎర్పరచుకున్నవో మాత్రమే కావు. వీటికీ, విసృత అధికార వ్యవస్థలకు మధ్య బలీయమైన సంబంధం ఉంటుంది. ఈ అంశాల్సి దృష్టలో ఉంచుకొని బోధించేటప్పుడు మనం ఎవరి జ్ఞానాన్ని చాలా విలువైనదిగా లెక్కిస్తున్నాం? అనలు ఎవరికోసం ఎవరు మాట్లాడుతున్నారు? అనే ప్రశ్నల్ని వేసుకోవలసి ఉంటుంది. ఈ సందర్భంలో భిన్న అభ్యాసకులకు భిన్న వ్యూహాలను పాటించవలసి ఉంటుంది. ఉదాహరణకు కొందరు పిల్లలకు తరగతి గదిలో స్వేచ్చగా, ధైర్యంగా మాట్లాడ్డం అవసరం. ఓపిగ్గా ఇతరుల మాటల్ని వినటం కొందరు నేర్చుకోవాలి. వారిద్దరికీ అనుగుణమైన వ్యూహం అవసరం. పిల్లలు ధైర్యంగా తమను తాము వ్యక్తీకరించుకొని అదే సందర్భంలో ప్రతిచర్య జరుపుకోగలిగిన అవకాశాన్ని ఉపాధ్యాయులు పల్లలకు కల్పించాలి. ఉపాధ్యాయులు “నైతిక అధికారాన్ని చెలాయించేవాళ్ళుగా ఉండడానికి వీల్లేదు. ఓపిగ్గా, బాధ్యతగా పిల్లలు చెప్పేది వినాలి. ముందుగానే తీర్పునిచ్చెయ్యగూడదు. పిల్లలు కూడా ఇతరులు చెప్పేది తాము కూడా వినటం నేర్చుకోవాలి. పిల్లలు అవగాహనను ఒకవైపు స్వీకరిస్తూ, నిర్మాణాత్మకంగా మలుస్తూనే మరో వైపు పిల్లలు భిన్నాభిప్రాయాలను వ్యక్తం చేయడానికి కూడా అవకాశం ఇవ్వాలి. పిల్లలు తమ అనుభవాల్ని ఎంచుకునేందుకు

ఠి

• , ఉల హాం, న్‌ నే వ్యావ డడ త్‌ క్‌. ఏ లా అతో రాకీ త ప్‌ గ్‌ా తన క స గ ల్‌ మై అ. 4 కా క లు మం మట “4 1 శ్‌! జ్య కాకీ కీ * చీ టా? కీ తా శ కు. + , క్‌ అనవా భా నాం నలి! ర వు టీ... క. జ ను ఉక ఆనా నాళ న య గ్‌. కథలే తలల క్తి = సనక ల్‌ | చ గ! / ” ఇ న స వక క్‌ సై క్‌ ఈ. |; ఒ శీల | అజ జె క స శ్‌ సళ్ళ శ క్షే జ 1 ఉక్లొ లల !!.. | ర మ క! కే ల్ల గ లట, దం కం కల లక్‌ క తోట, అ న క ఇ న మక న స న మ | ఈ మ్‌ డల ప వ్‌ గ ళా 11 క్‌ ంఖ్మ/" త్‌ . గ్‌ క్‌ లా! | |! న! న్నే! / (టా | త టట బ్రా లా పై. ఇక [గ గొ న న; ళు ల్‌ | ల న. క. ల జ ప్‌ సె | జా ," ఖే. న్‌్‌ తగ నాభోకలు ప్‌ కథో! వన న. వ ఇ వ జ మ ఆ ళల క. “లక్‌ వాట్‌ సో క ఆ కో క ప. వాక్‌ ట్లో కష స (= క క (క న పైగ, కళ... క లం, యు లై. నస్‌ భక ఇ క్‌ ట్‌ గ: . వ వ ఖః సని లాట. -” ల! | ఎడ ఈ, టం (| న | లల క జ్‌ ట్రే న్‌్‌ న్‌ా, క్ల క క = ౫ న. చీ ఓబ న న వ 41 ప. శ్వ జ! | క గ పం భయా చు రం... వటం క గ జ. వే అససలు ..: ల సస రా య్‌ ను లం న్‌ టల! లే! ల కన ళ్‌ _ క జ! క కీ [| న! ఖ్‌ కక్షల ము _న్‌ి శ గక [| న్‌ శీ క ల! లో వ! లే టు ౯ ధ్‌ భె | _ న 7 / లీ క! షై న శు. '* / ల $ / న. /| హం | ఆరో "| ళ్‌ శ జీ ఓక క. కం. వు 4 న. క ళ్‌ ఇత కష ్‌ క్‌ ట్‌) ట్ట న మట? గ లె క్‌ వందనం గ. నీ క నాళ ఉక కై” న్‌ [1 ణే య క మ. జ ఇ . చ ల క స న లి ఆ స్తై జ లా | రీ క , య. “| ధం ల అం సమన - + క్‌ 4త్‌' జో క్స్‌. య సీత! నె మం కు లం న్‌్‌ జీ, నగా సదా. వీ వ్‌ సవ గీ జ. న ధన న. ఖ్‌ సట క జ్ర” ల్‌ మ ల జె లంట న్‌్‌! న్యూ మ క లా. వ క్ష నా నా ఫ్‌ లం య క్ష క్‌ ల గాం గ్‌ 7 (౮. జే శ పహ, న్‌. న డా చ. క స "మాం నం టి. య నిక్‌ చా వో జా ఈక క టల వ నంలో క అన ఇసి జిల ళా నాళ ప స కలు గ . క త్మ మి వ 6 టీ శే యం ఖా! 7 ఈక. ల్‌ [శాత (ఈ , శ్శే / _ జీ మ్‌ వ నా [| | ని క సర 7 | ” 4 గం. శ్వ ల్‌ టే ॥ | మ కో ఓ శకి ఆలా శే ( కు! క్షా య శ గ | “స సు! “క ీ త గ్య “జ్‌ ( లన జీ [౫ | వోకే గి క నం. ఆ క; ల హక్‌ తు వ ? నాఖా ర్‌. ఖ్‌. కట. 1 . శీ! ఆక్‌ | సీ శ్‌ క యా తట, /ఖ స న. శ . కాక్స్‌ [స స్‌ కర స్టో కో న. + ( ్ట 1 పట నన క క్షే చ క [కీ శ లా. " ం/ గ శే న్‌ా వచనా వ! తీట ల్యట = ఫ్య! తు! న్‌్‌ .క్‌ వా గ్‌ స; వీ పగ స తి న్నే ను జే క. న్‌ నీ స చ (, ల్‌ పో 1 నక ల క? శ న రా నే నా జ త మ: కలీ న్‌ క శ్‌ వాచ్‌ ఎ ్శ. వ శ సం. మ. ్‌ శం రా? ట్‌ కయ కన స ప సనన్‌ 1 నిం క్ష మ మ ఎ క (౧ ప శీ స. 2 ్‌ నా హం _ జే ్ష | లక్‌ స భే న శ్‌ న క్‌ జల గతీ. శక ఈ స గ ' న్‌. ఆశల శ్‌ గ్‌ ఖే క ౯ న స! నలో 1 న. (సం భ ణ్‌ న. వాంచ అం ళ్‌ | జ గ వల్‌ క్‌ క్‌ వం | ల లం! క్ష్‌ ల వలో వరే! సా? అహి అటా" వం రై శా -- ప్‌ ల స! హా ఖ్‌ ష్య రం చా క్‌... త | క క న / జ చు | కా! చ టం, (68 బాక్‌ శ్యాశాచా. వట జ ౯ న్‌! జ శ్రీ తే హి. / వ నారోజై లీ ల పా క్‌ భక్‌ న య ఎన్‌ కళ, న క ల క (. స్య న | న జ |! శ క (ల వగ ా కసక్‌ “క ర. వ్‌ లాస్‌ (౮ య శ క; ॥ జ అం అత కా = క్త ॥ వ్య క. శం నో ల్‌! గ్‌ చలు మ 1 ర స . య య. శ ల్‌ శే " పై ల్‌ త. ర. తాం వ ప అటక రయ సం వర్‌ ఫే. న ల యయ న నొ ప్న న. గ తు నో .. వ వలి కం వాలా క మన స కు శ, ఈ. ల నాం (న! ఉంతే ఓట చ వ జ స స క ఎ శోక స్‌ ఢేట్య ర ల శే రో ప . వ ల (| స సాది? జ స్‌ గ్‌ లు శ్‌ డే. నే కాం మ ద. నా టీ కిట్‌ వి | జ ఇ అన్‌ ల వశ మ! [1 క నశ 1 న కర స. జ క్‌ 1 న నలల | లి + ల ఖీ న ల. ల | వ క" | వ్‌ ణ్‌, ర్య లై |. ఃల్టే ఖీ శా చా శా$ీ (, నం ఉమ ల్‌ గ ఆ (ల మ్మ్‌ ళ్‌ 4 వ ॥ జా ం జన్‌, లం | ల. / | క. కల! ( కస తే టు / ఆ శె క న్‌్‌ న స. టా _ ష్‌ జే గ క చ” మ... _ గ ] అ! ళ్‌ తో? - న * క ప ష్‌ న మళ మశ నాశ! క సో ః! న్‌ నాని న కు ల క్‌ క్ట ఖీజే. ఈ నీ |" య్‌ జ్‌ గ్‌ 5! ర. గ. “టో యర న 1 కల జస. 1 నాక్తూగా ఆ ఒమ్‌ నే న్‌. లే గ శ శా, ॥ - గ న గ్‌" లే ళం వ ॥ క ః ఇ | మ్‌ గ క (%. | క్‌ || స స్ట గ క్ట రే. ననీ జ న్‌ కీ. టయలాంసా! ల న లో, మక . క క శ ఆకే న లోట వ | నిం. కు వీ ఆం త ప్రా?) ద్‌ చి లీ స్‌ కవ్నేడ్‌ చంకల న్‌ (1 మ గ ము క | 7 ఖ్‌ . ఆ ప్‌ చా శీ ఛి బి కి ఫ్యా . నే న క ళా శ న. 1 గక," ళ్‌ చడీ వ్‌ | ల ..... [మా న క్ష ఇక్‌ ఎన సు. న్‌ా. భట బీ ఇ భే, (-క్‌- క 1 జి ఆం కో ల ఖు వా 8 కీ శతా ॥ జ” స్త క (| | సాం స లు లు. క్ట. మ! | . (. న శీ క | నం. న య క క్ష మం ల. ధ్‌ ర పరా శాల 8న టు. శనీ! వావ న న స త్‌ కనీ భనం (01 గ్గ కా జ లే శన. న స ౨ తశ క్ర స క న / ఖా. త 1 క ల్స్‌ న జ | జ్‌ శ వ్‌ జ న్‌ [| ర |. మ టీ "శే గ్‌ - త ॥ | క్‌ జ్‌! =] ఆన. జ షి, ల్నీ గ చ ? నో కీ శు శ | తై. (లే + స ల్‌ శ్ర నే న. గా త్త ళ్‌ త ల , న శీ వ సం ళ్ళ లీ క; ఇస వ క్తీకో | ల్‌ కీ! స్‌ో [|| మో మే యేీయవనటం.. క లు. నర న ర్‌ టా కేల్‌ ల రాన“ మ క ని నం నో గలనా కత్తి పక. స ల్‌ ట్ర ల రాళ? ఫి రరర న. భట ఫా: ల్‌ ష్‌ వజ ు..' చం లు. ర కగు... కై గ్గ క్‌ ఇ వ సత. హు త! వ ఘీ న పసు న్‌ నీకో, . ॥ ము తీగ కో! టీ కీ వ్ర గే ళ్‌ _ ళ్‌ క్‌ గా. “త! మ” - క్క _ ఉనన | జ "ల కం శ వ్‌ ఇటా కళ లం. వ ఫ్‌” గాన ఫ్‌! జ. టే క క | లి 1 | న! న్నాం ఖని చీ | నవ వ న ల్‌ బ్‌ టో | న ఓ క /. క. ఫ్‌ క 1. ౪ క్ష్‌ న భల | ఉం కన _ న. త్త" ఆ ౧ వీో[ శప క “1కి నే ₹ సో ఒట్టే, న హీ గ క్‌ టం శి జట 4 శ స న జ 5 క్‌ి వం పన ణా ళ శ్‌ త . . సా [| ప ట్‌ న " న క్లూ శీ నాం గళ కే గ్‌ క్‌ బాణా న్‌ క. కజక్‌! ఆక్‌ = క క్ష న్‌్‌ గ క్‌ శే కీ స్‌ 1 హన శ. సాజ్యం మ ॥ | ల థో త న. [ ల. ళ్‌ ...- వ. | క్త... తే | క్‌ బన జయా శ వన గక | ్య 1 _ న్‌ క్‌ | 44. కీ! భా ఉక ల లజ్బక్న క ....కర్‌ రన అజ శే స్తా ఖో లం జా క. ల్‌ శ వెత హ్‌ న్‌ క ౫. . క శ గ న వ్‌. ద బస ( ల జ ద హా 1; గై శో ల్‌ కశ మ టి! య క సే శ స ఆ | క భా. న ల్‌ * | వ నేల. శ్‌ "ఈ $ మ! ౯ ఫ్‌ త్త ఆవే. కక శా కత య గటి హ్‌ స్‌ _ ల న. సో ఇ క మ్మ క. స! కో క జయ. కశఖా 4. స న న యు గ శ్‌ ఫి షి వ లనీ. నన న. క్ట. | _ టం "తా!!! అలక సల ఏ న వ. త శ. క శం కే, క క న ప న్య సటీ క్‌ ఎ నై స్‌ | | న్‌ | య 1 స్ట ఖా. త. ఓ ఓం | + ప్ర క్క! క చా ల సనా ఇ ప్‌ జా / న న సుక సథ శ క్‌ ల్‌ [ ంక , ఖ్‌ గ్సో( కా 4 ఖ్‌ క్‌ స్థ 1౯ ఈ ణే ( ీ ( + లీ క శ లు... ల ల శ కక. డద శ క్‌. ( కా త్మ, అక్కా శ షు లీ శ. జా ర వ. క్‌ . జోల నల స్వా ఫ్‌ “డి శ ( ళ్‌ గే ” ల యీ జ గ్య వ స. శో ల న గ్‌ . న జీ కూ న తి 2 ఆకే , క. ల” 1! క ఇ జ్‌ వ క. లో క శం ట్‌ వం! న జ గం ట్‌ ఛ్‌ సా న శ బ్‌ / [గ ॥ + ఇళ | నం! జ్‌ నా నాం క లీ ళా గ్‌ జ శీ “నక నమ. / గ్‌ ( ఓ న 1 | క స 1 = / ల్‌ శ జ త "ల కైమ్‌ క్‌ ట్ర ౯ ఇల! ళ్త్‌ర్డి న్‌ వం ల నర్‌శో 6 వస భే శ్‌ జీ కూ కివళ. | శ్ర ॥ షె? శ శ క టెం |] లా కా వ్‌ 1 ర్‌ క్లో నశ పం ద క్ల కీ డు... న్న కి కా. ౮ ఛే కా! "ఆ ౨. బ్‌ కే! | గ గక ఇ క్యా. 1... ఇ? 1లో! శో సో జో క. సస "ఉ ఖే క పో న. న వస వ. క న న 1 అ బిగ శా =-- శీ! వలే. లుం ల “జీవల వ గ అహం. క స. లీ జ ల గ ॥ బ్‌ ప. న్‌ క్‌ ల తా. నా క! గ్‌ లో ను. “2 క సే * వ తే ప క క |. క్‌. 4 శిస్టై సా మ వచ వవ కు శ ఇ శోీ' ల." క రమ టి ఆం టను నంత న్‌ క. సే నో రర ఇ. సం త. న్‌ య టు”. వ్‌ " శ్‌ కీ॥ ౧4|| | జీ న. క స వళ్ళ లా వా | | శో స యూ జ. జ వాచ్చా . “శో త్స ॥ భీ చ వం | ఓ య |" వ! నో శాక్‌ క వే వెం గ్‌ క. త. 2 * నం శా కాళి శ ఆక్ట్‌ = జా ' కఫ: సం ౯ ఎ ఇ * సళ ణ్‌ క 4 త ౫ జ శ సే స. ఓ శాం వ నో! | ॥ న్‌ స జు న షీ క సి (సవా, "ల సంర స ష్‌ " | ళ్‌ ల ష్‌ శ యశ ర్ల స్‌ ల "తా ఇ జె 11 | సఖీ ల తం ఉం ఖజా= 2 అథ ల గ్‌ డు! | తా 7 వా. స = ఖీ" తీ ళ్‌ త్న్‌ బ్‌ | వ్‌ ఇ క . నీ జ శ్‌ | ళీ జో శ ల గట "చీ వ. = | న “జ జై నంజ కా! జ ' న సం. మం సలు దక ళ్‌ యం ను వ ల్‌ వ ఉ. న. వం! స టో క). ఇజ న జ 1 త 5 | నఖ ము వ్‌ ఇక్‌ న! ఖీ గే ౯ న కా ల | కా నిఘా త్‌ శే ర! "సై న్‌. బన. ఆధా |, సం" క క, న క వ ౯. , క ర = న్‌ గ్‌ ఉపా అ ంటాో తాల శ్‌ ం | [క . [ న గా 4 1ెతీ జ స 1 య జే న! బి. టై న క్‌ ॥ ' ల! జీ క్‌ ఫా _ టా! శీ కక అఆ స్థా శ్చ 14 గో న్‌ న నీ, ౬. లల షి ళ్‌ గా - షా - “లీ స్థ జ్‌ ల మ ఠు. న. అ చ్లా | జ! జ ౪: గ్‌ ఇ శ శి జై క్‌ జ్‌ క్షి ఇ రణ "| న 4 క్‌ టీ. - 'కోజ్ఞ న! టాక క క. | నన ఆ కమా య (“| సేన శ సా పసం [వ విం. గ్‌ క్ట చీ చ రతన | ల సా య | క ళ్ళ క శ వజ... నన. త జలక్‌ ఖీ న శ్‌. : క, “అల కన ఇ: ఆ ల తా ల -వ ర్త ళ్ల్జో లం! శ ్న్శ +, “శే శ 1 ఆ ( జీ (మం? “ఇ శ త్‌! ల! శ్రే త ఇ తె వా [ ఎంకే ర నా _ శా తళ న ర వ గ స్త స న్న క న ర్‌ జ. క? జల క్ష క ల. న 1 ఓ ల్లీ వని స క "వి ట్ర ళ్వ (| తా జే ర్మ ల క కీట *ట్ల బట్‌ ఆాకీ "భూ క, జా '- ్రీ హీ ల్‌ న్త / 1. య. ం తంట. నేన్‌ స 1 ళ్‌ ను. క వే (ఇ నం? ప, సనా ర్ట; శే బీ కం క. పచ? మో 0112 ల కీ ఈ జల! సం కస నం ణ్‌ ఉత? మ్య కో పే ఇ ( ల 4 క క్ష? ఖా వ జం న్‌్‌ (ీ త క. / వాచ వ (19 | ' న 4 ప! చ . క్ట వ పే స్‌ . క / వ. స ” వ లో గ వే న! మ... డే వ. | అహా నే జ 3 |” ఖో జె ముకి. = "ఇ కే | న (| ట్‌ ఆటీ [కా శ్‌ హ్‌ ర | లీ క! ళన | క . .. నే .. 1 “౪ సం ఇ నళ న్‌ ॥ |. క " ప, | న _ చో ప క . 4 క శ్‌ జో ల ॥ ౭ శ క ం చ ఓ క ౬ ఫే ఖు న క్ష శీ స్ట వ్ల - ్‌ శక్షీకి-. న్‌ క క్‌ అల 1 ఇ ఆ శి ఇ ం గ్గ గ చా ళల కే ధి క శ గ ॥ య. క * క కసా . టక 1 ॥ | వు ఎఖ / నం న. గో జ. లలా లల స్‌ ' (వ గ త్‌ శ [ ౮ క స - ళో వ్‌ - న ప్‌ 1 నో త్‌ో జ రం మ్‌ = | ప క్ర వళ] | జా అ ॥| క్ష్‌ సీలు [1 | హా న గ! 1 న్‌ బాలా ల - గ కట. త న? - లా శి . ్‌ శ ” లే శ న శప . స్‌ కా ॥ ౯ ల క . ం" (గ | | టాక్‌ - ష్‌ ఫే వస [ క %, ] క్ట్‌( మం న. జీ [/- న; షా స్రీ న. చట్టి టీ త నళ 2కే ష్య 4 రకస ళు కశ్న [ర ఇ. అ జ ల. ఆస్ట న సే గేక్న చాత క్‌ ఇటప ము |. న శ స | న ళ్‌ క ే . ప్ర స్ట మై శ సు క నా క క్షీ; కీ”? ం వ శ! జ్‌ ఫ్‌ శీ ఖ్‌ జ్‌ క క్‌! కా. డో క్స్‌ న! క్ష జ కం మ. త దీ నే తీ, / న్‌. న్‌ు. స్య జ 1 శ ఇ. శే | ” న [1 క (. జ / శ | ౪ = శ న జీ జీ స్త్‌ = ఇక్రమలళ్ళీ లో ఖే ఆఇకి జ న్‌ా న! క్‌ ము! క్ష మే? క్ష కా న్‌ు, న్‌! ల. యా వా తాం రం టా తి *: న శత ౫ సిటీ . శ ౨ భా న్‌... క వ జో కథ ర క మ ర? క్‌ క వల " క! న (= [గ జీ 1 వ వము శక చ పే క్‌ క ల. కై 1 గక య. 1 “కసి (గని క న; టా కాళ. ం అల్లి సన! న్‌ న . న వ. (1. స్టో వ న్‌ ౫ న్‌ శ స్‌ న గ "లీ, ఖే ॥ - యం. చాక స మచీసాలా ల ప సనా! “జ్‌ | | ళ్‌ శశ క షీ . యం ర్‌ ళ్‌ | ర నాం ఖున్‌ కా కక ళం తే ఫె! క క క క రీ ఖీ నే రస సం ( “( వా ఎం ల గ ల వల టా కాళ! ర అట గం . టే! క్ష నం శం | క క క | వ / ష్య! 1 సస?” శ - షర కోన సజ న! ర (ఇ! నభ ళ్ళ వ పు జయ. కథ వ స క ఇ డా వయ! న భట ల ఈ నం క. ॥ , ' ( ॥ జ ॥, జ వ్‌ 1 ఛా, నం లీ సస) గమ? . న. న్‌ పం అటు... మా ,' ఎ ౫ | | | ్న ఓ నో బై నే కై ల ప మానని పల న కా | ప కాంట, కన క క | సనన్‌ మేనా న + . రం ౧ క | గ వం వట్ట ( భమ గగ వ్‌ సస క 0 త్తం ల్‌ ల్‌ ఎఖ న న ల్ని భి య ఎట్ట, న. తాన 1, క్‌ ఖీ [ లా . శా న గ 1 వ. వ. గే తన్న? స ౫ శ్‌ లకీ న్‌ [౫ కకం ఫం టు నష శ టీ బా క స స. ర. షి యాళ్ల ప్లోట; క న ఉం ఉగ భి 1 కేట్‌ న క్‌ . ౯. వ... స సళ కూత 1. న్న || 2 . వ్‌ గ్గ టా నీ క లీ నీ ఇ టం! వం | నక | చత టీ క్ర వల్లా. వు క జ వ్‌ న్‌ కి ట్లు. న త్త శ టి =. వ... . న. మ జ; న స ర వ . వ! ॥ లా వ క్‌ వ. న 1 1. ష్ష్‌ జ మగ. జ టే ట్ర ” త్‌ో |] అ 6 ౯ క . హా నజ క్‌ క ళం వాళ్లో తన్టు్‌ “ స్యకాజీ . శ స "ప రజ జా క. | మం బ్‌ " ం వ | క్‌: తు | " | " న. ప న . | ఎ (| వ. ల! నం. ల్ల య! ః రసాస్ణేద న్‌ కళే న శే ళీ 1 త న్‌ ప్‌ భో | ( శ జ్‌ క . న 1. య యశ క. క శ! కక. లీ టల నె ఈ శక జో ల త్‌ో ఇ వ. + =. (" లీ 1 నీతు కం త నం శీ: ం జీ ఓ. 14 (. న ( ళల. జు ॥ లే జ (శీ నాం "టె. స్టో ఎట్యా! ౯, ద్‌ లా గ లః శ్వ | ] త్‌ న ్‌- గా ః లం | ల్‌ య. గ్‌. |. (1% లీ ం! లః సల టీ ల్డే శైనీ ళ్‌ భట. జ ఇం వాకు 4 ఇక్ష " జ గ. క. క గ య ఆ కన క. - నం. న ళ్‌ ల్‌, శ బే 4, - త ఆ న |. క్ష స! సు. క అబు? క్‌ | శక్‌. జ్‌ జ / న్‌ ్తే క్‌; క్‌ ర) ళీ, ఉు తం ల్‌ * (౧. షీ టా ణే స తో వక ఓ . బు" కో క ఇ ణల స వై. టం! రే మం అ చటం ॥? క. 4 జక ఖీ. అ "ఆధ . ల | [ . వ, | శ్‌ గ (ల శ - ఓ వ టట ల్‌ జో క. 4 ళీ న స్‌ న కోట త్‌. క = వై య ంం న! ళా. “ఎల జబ! క హై ఈ | నల్లా? క్ష టి ॥ ( వలల. ట్‌. ప న క. ల 4. భా గ్‌ గ బ్‌ / ల క ' ఇ 1 వై య్‌ స్‌ 1 ౧ మన్‌ ఎ మ నః హా జా గ్‌ 1 కక న. | శ వం జా , జ. న ఇ వ శ | త బా మో వ భి. న . .. ల లజ తీన్‌ * శతా గ ల్‌ పా" స సం కన్నే గ వం శీ లో గా. ఆశను ! శమం... వ జ చే! సా జ వక... ల్‌, 4] | ఇన ని క అకక లి మీ కక్‌ గక టన క్ష శల =. క్‌ కఫీళ నా రష గా ల. క న క్‌ న. సఖా 4 వ (= ల! శే జ న్‌ "జే... ;- శక, ఇత క స . జ ల్‌. క. . యే! ఇ ళల య న్‌... . కళ శే క క్‌ి ఎమ శం ఈ క్ష్‌ బె మే ల. లాంట్‌ వాతావరణాని పాఠవాల ల లి. శ్ర ము ంన ప్రదేశమని గుర్తించి అ టీ, చాలి. వాటిని నిర్మాణాత్మకంగా పశించాలి దాసాుద అంశాలి, ఘర్వణలి గురిం , అనుభవాల్ని ప చుకునేటప్పుడు ఎవా [ అ ఆల! న లి పరసారం చరించుకుని వెతకాలి. ముఖ్యంగా అట్టడు! నే వర్గాల నుంచి ఎంత తాత్మా కమెనవె కొన్ని పరిమ్కారా చి త ఓ న పిలలు, బాలికలు, విధా ర్టయా చేసే పద్ధతుల్ని గురించి మన పాఠళా ల్తో, తరగతి గదుల లు స ఆ ఉండాలి. యాలు చేసారో వారికి తెలుసు గాలి. ఏ ప్రాతిపదికన ఆ నిర్ణ రొ గ 6 ది మొదటితరం చదువుకునే పిలలు.. దీనికనుగుణంగా మన బోదనా వ్యూహా చర్చించగల ఇ ఠి న గ్రా గా ల పష లు పొందడానికి, పీ సకులు, ప ణి మార్చుకోవాలి. మన మొదటి తరం అభ్యాసకులు, పఠన, ష్‌ (| వ డదు గే ఈ పిల్లలు పాఠశాల భాషకు, పాఠశాల ఉం , అలా ల్లి సెంచుకోవడాని తృాహం లభించే వాతావరణం క ఉంటుంది. ముఖంగా షృ పాఠశాల భాష ఒకటిగా ఉండవు. హోంవరు లీ తమే ఇలాంటి పిలలలకు సంస అలవాటు కావల్సి విషయంలో ఇంటి నుంచి వాళ్ళకలాంటి సహకారం ఉండదు. ఒ ౧ ఇ ఆ ళ్ళు రోజూ సకాలంలో బడికి రాలేకపోవచ్చు. ఇంటిలోని ప స్థ కరంగా ఉంటాయి. క క క అవిధే గా ఉన్నట కనిపించవచ్చు. ప ల న! యంగా ఉ వ్‌ తరగతి గదులో వారు ఏకాగతతతో ఉండలేకపోవచ్చు. బి ( నుంచి వీళ్ళని విముక్తి చేయడం అవసరం. విటన్నిటినీ గుర్తించి అవసరం. ఇలాంటి అడ్గంకుల ళ్భృ భి ౦చుకోవాల్తి ఉంది. గుఖమెన వాఠ్యప్రణా కను రూపొం దీనికను
• ళో న ఓ 1 | | ం | న. క ॥

సల్మ వా ట్‌ ళీ ల? 2 టీం హా ట్‌ రు 1 కా _ ఫ్యా త్‌: మ” / గా నాభ ఇ ( హా అజా చా ॥ ల. వ కి పం హు య న. వనం బచత్నం ప 1 పు సనో మా! వ! క్‌. 50 . [ వి ల! ఇన సై ర్వ శే చన్ను, జల నేరాల లీ జైన గో స ళా జీ పభ . (య; మమ! / చం యళ ఫి గ్‌ "భష [ . ల్లా న. న. న ల్ని న; శర క 1 కర |

1. డ్య . సలి రం ర . న న్‌ ॥ ఫ్‌ ఖీ. [| ॥ లే క ం క్‌ | టి న్స్‌ క్‌. యల? కీ నన లా న న లా! మ! టే జ లి న. సశ కం ఇ వా న్‌ శాఖ హా / గస కైక ర్షాః. కే. 1 ప్రవ ళా క్షే శక్‌ మనే నీ క్‌ క్‌] బవ అ ” కీ ట్‌ నా శీల కా కాగు. గో క “గె యతో న 1 శా స క | టీ ల ఈత. ర. + ల కోశ టమ భి ల్లా ద్‌. నే జ క్‌ పు: ళీ సన ల శ నాల గ 4 శ. ళ్‌ ॥! ర; ఇ! 9 నళ టో [కౌ క్‌ నా న వ్‌ వ. జే లో క్ష | గ్‌ గ్ర. (॥ గ్‌. శ | 5 మ య [లం న ' స్ట జు ప , నే ర? వడీక్‌ షాటు, ల, క నన స్త బా త్తు నో! న క ఎ! అ న్న కల్‌ ( వే * క్ని యా! న... కా న్ళ ఖి సాల మ గన నమ క వే రం మచ న ట్‌! టు! 1 టు, ల గాక, మ. స! న స. టి. లలని ! సి వా ఆ ( సళ ఖ; ల టల ర! సామే ము మ్‌ హాటు లా ని యి క్ష సోని టను? క్‌! సలేలు రు ము. న న త (ర 0౦కొ ల సో న శ్‌ మా హహా నతన సి న్‌, క్‌ స? గ్‌ మాచ మ? న ఆ ల న టా న మనస్సుల్లో మరిచిపో శరీ టన ఎట) నూ శాం చేసా [? ల్‌ ల సళ ను ర్త రో న 5 1 వో లి రా లి అ క్రి ళ ల ే క క్‌ ు రు (| ప ళీ ఒకక; (| జ కం ఫి. ఇవు గ ఇక క స లి ,. కా సప! న్‌ | ని కన లా య ర య... టా ల (నీ వగ పిరికి చాలా ఆట బ సన ర న. మ న్య స్ట ల కళ క గను కా ట్ట వ మ “ఇ (య, వ్‌ కధ స్‌ శక్‌ లి! వనీ జ్‌ మై? అన్నా (త్ర న్‌ సని. నాం న విస్టా? , అబ బల్ల వౌ స కన్న. క్ష రోజీ క ఇక కొ గయత జీ | నా ఖీ పు గు కా వల్లు * హ్మ్‌. (| బె గా లః లు ది శ న సమ. రక కట న క్‌ వ ర్య మాజం $్టక్‌ ఎొవా భయ ర్‌ షల? హం మే ఇ వ్‌ నస? చా 11 నో ల? క్‌ సం. గో ము వారి ల గ. 1న ల? న్లో గే. స కు భవ కర్తే జగ ధు? స్ట 9 త్రా చె గా అ కా నట్‌. ననా (11 లంటి న: ెంటి ప , శౌ్రా తకు పు మా. న (సే; నం ః న్య గ లై జే రు షా. కీ జ - క? ఛ్‌ ్ష న జస చ న ఎంది సన నో కో నం సో స క, మనే ప్రో ట బా , అబూ నాది = న న క లో (మం ట్‌ యవ సస ల హోర భ్‌ రుం తా అలల లా ల రొ అ న మ న స్ట ఉ లు తు గే నగ మళ మి ద్ర! త న! గ్‌ ల భు నలో న్న 0 న ను $) జ్రా 0౦ది

• బం ప! ర. = వో ఆశే ర. పా గ 51 గా ల క్ష వా కన ట్రా ౦చే తులు అ పరు స్య మ. య్‌ ల న? ర అబ యి మ అ గ్‌ క. లే ల్‌ క వళ ల ఎన్‌ క్యు నన క్‌ డ్‌ గ గ్‌ ల మ్మే ఓ న? చె రు భ్‌ కారం శే లే న: న్‌ తా. పన ల్‌ ల 1 ట్‌ (సళ్ళ. టా న్‌ా అ ఆ్నో క్‌ దో షక ను ట్లో ల న?! మాం. స! నట్లు ౨ ఫే ము! మ. ల. సస నన చ పొ ఉ జుమ య ని ళో న గే ఇ వచ ప్ర న! వ్‌ ప స్‌ో వటట లా క సల్ల ల్ల ఎ పా న ీ సాషా గరి లు శ్య.! మ్యో్‌హో నక లం ఖీ. న ం₹ ఓ! * ఈ కశ ఉక ణం హ్‌ హి వమన శల" - య అట న [ చంటి శ రస ఎట (మ “ లు సు అ ర! టో యాట లం. స టై నో లగా స 1 లని ౯ ట్ల న! తలం నే న స్‌ నళ! గ్‌ లి య] ల లా భయ 0౦గ లు మనము ల్‌ రన లను డతా క్‌ ఎట్లా ఖై ల ర మ్‌ రై కీ 4 వలి ్రీ భ్‌ రా రు అడ ము ో షే బద్దా తి ప్‌! టం. ఖ మోస నాలకోర్లు ఉట ట్ట దం ౦చి మి | చ క రక, / త! గి ( సలి ది రు సం! స్‌ బు అ క్ష తి లను ల భం న లకు పంష ౦డి. ల ౨ల్లుల గ్‌ మా న న తికి వా .రేపుడ డబ్బు రానివా నం. శక్‌ 4 ల దు నై తష శ్చ ఎ వం న్‌ య్‌ తా డు ల్లలను వ నర స్‌ , భూ రు తీరు రాయి పా సం స్‌ బా అ రై గ్‌ క్ష + . న గ్‌ నీ థి చు రసం రన! రూడా సుకో చె ల
• సాన ఇద్ద ర్‌ూ రి య అయ (| ఉర్వి || క్‌ ళీ! | | | స ఓ లే ఆ ల ఆ క్రో మ న్‌ యత పను ది ప్రయ యి స || న అచు చే ల్ల ౦ సు ట్‌ ల న నైకోవ యి ల్లలకి ఇష్ట చచి స | ఫట గలి ఘ డి. రేష మైన చిరు మ ర పో వారు పా |. నలెన విద తారు లంచాలు ఇచ్చి యర కన క ష్‌ 14. నే. ॥ న్య 01 అధి సు స గ పష _దాయా రా పసల గాల ప శ. 0 0అ గ్ర సే ఇ వూ ర రి ఈతి నా? న చెవుడీ ఏం బో న. చబవదతో న లని ంచి నం. ద న ఆలో ఆచా నాటో చాలని మని బో చించ రాలు, స నాలా శ్ర మన 0౦ ప్రక రా

వున్నవేకానీ పుస్తకాల్లోను, ఉపదేశాల్లోను, కర్మకాండల్లోను లేవు. మీరు ధర్మాలు, ఆచారాలను పాటించి నైతికంగా ఉన్నతమైన ప్రమాణాలు కలవారైతే మీ పిల్లలు మిమ్మల్ని పూజించి, మీ అడుగుజాడల్లో నడుస్తారు. మీరు ఆచరించేది ఒకటి చెప్పేది మరొకటి అయితే వారికీ అదే ద్వంద్వ విధానం అలవడుతుంది. అందుకే ముందుగా మీ ప్రవర్తన సరిగా ఉండాలి. వండుతున్న పదార్థాలు పిల్లలకి నచ్చుతాయా లేదా, అవి సులభంగా జీర్ణమయ్యెవేనా కాదా అని ఆలోచించే తల్లులు ఎందరు ఉన్నారు? పిల్లలకి ఇష్టంలేని పదార్థాలు తినిపిస్తారు. తమకి రుచించేవే వాళ్ళకీ అలవాటు చేయాలని చూస్తారు. అంతేనా, తమ అలవాట్లు, ఇష్టాయిష్టాలు, అభిప్రాయాలు పిల్లలు కూడా నేర్చుకోవాలంటారు. తమ ఆదర్శాలనే వాళ్ళమీద రుద్దుతారు. ఆ పిల్లలే తమకంటే ఉన్నతమైన ఆలోచనలూ, ఆదర్శాలూ కలవాళ్ళుగా తయారు కావచ్చని ఎందుకనుకోరు? మన పూర్వీకుల కంటే మనం ఏ విషయాల్లో ముందున్నామో మనకి తెలుసా? పిల్లలకి సంబంధించిన విషయాలంటే మన మనస్సుల్లో ఎమాత్రం చోటుంది? అసలు మనం మన స్వార్ధపూరిత దృష్టిని వదులుకోగలమా? కొత్త యుగంలో కొత్త భావనలు, కల్పనలు చేసుకోగల అవకాశాన్ని మన పిల్లలకి ఇస్తున్నామా? లేదు! చెప్పులు వేసుకోవటం, టోపీ పెట్టుకోవడం ఇష్టంలేని పిల్లలు ఉన్నారు. అంత మాత్రానికే ఆ తండ్రికి పరువు నష్టమా? పిల్లలకి పరికిణీయే కుట్టించాలి. లోలాకులే చేయించాలని వాళ్ళమ్మ అనుకొంటుంది. ఆ పిల్లలకీ ఇష్పాయిష్టా లుంటాయిగా! మన చిన్నతనంలో మన ఇష్టాయిష్టాలు పట్టించుకొన్నదెవరు? అప్పుడు మనం బానిసల్లా ఉన్నాం కనుక మన పిల్లలు కూడా మనకి బానిసల్లా ఉండి శిక్ష అనుభవించా ల్సిందేనా? తల్లిదండ్రుల పరువు ప్రతిష్టలకి పిల్లలే ప్రతీకలా? చూడ బోతే అలాగే ఉంది. పిల్లలకి తమ పరువు అనేది ఉంటుందా? పెళ్ళికి ..... వెళ్ళారనుకోండి. ఆ సందర్భానికి తగ్గట్టు పిల్లలు దుస్తులు వేసుకోకపోతే పెద్దల పరువెగాపోయెది. అందుకే ఎప్పుడెలాంటి బట్టలు వేసుకోవాలో 'పెద్దవాళ్లే నిర్ణయించాలి. తల్లిదండ్రుల అహాన్ని సంతుష్టపరిచే సాధనాలు పిల్లలు. వారికి ఆలోచనలూ, కొరికలూ ఎమిటి? రంగులు, రుచులు గ వాళ్ళకేం తెలుసు? అమ్మ సంతోషంగా ఉంటే పిల్లలకి మంచి బట్టలు వేసి తయారు థు చేస్తుంది. ఆవిడ దుఃఖంలో ఉంటే పిల్లలు సంబరంగా ఎలా కనిపి | ల్‌. స్తారు? పెద్దవాళ్ళకి పల్లలు పెద్ద పెద్ద ఆటబొమ్మలు. తమ ఇష్టానుసారం ల నో అలంకరించుకొని ఆడించుకొని చూసి సంతోషపడటానికి ఉపయోగపడే వా సాధనాలు. అయితే ఇవన్నీ కొందరు పిల్లలకే ప్రాప్తం. అదీ వాళ్ళ తల్లి దండ్రులు మంచివాళ్ళు అయితేనే! ్‌ాా బట్టలు వేసుకోకుండా, చెప్పులు, బూట్ట్లులాంటి అడ్డంకులేవి గ . / లేకుండా స్వేచ్చగా, హాయిగా గెంతటం చిన్నపిల్లలకి ఎంతో ఇష్టం. న ఎండలు మండుతున్నా. పిల్లలకి బట్టలు వేయాల్సిందేనా? ఇరుక్తుగా | ఉన్న బట్టల్లో గెంతటానికి, పరుగెత్తటానికి వీలులేక అసౌకర్యంగా వ. ఉన్నా పాపం ఆ పిల్లలకి విముక్తిలేదు. బట్టలు లేకుండో ఉంటే .

ల అసహ్యం కాదూ! వాళ్ళ అందమైన శరీరాలను బట్టలతో కప్పితేనే మనకి ఆనందం. కో ఈ ఆనందానికి కళాత్మక దృష్టి బలయిపోతున్నదని గ్రహించలేం. చిన్నప్పటి నుంచి షు బట్టలు వేసుకోవడం నేర్చుకోకపోతే పెద్దయ్యాక కూడా అలాగే ఉంటే ఎలా? చచచచువో సూర్య కిరణాలు, చల్లటిగాలి - ఈ రెండూ పిల్లలకీ నేస్తాలే. హాయిగా మట్టి హాల లోనూ, నీళ్ళలోనూ ఆడుకోవటమంటే ఇష్టపడని పిల్లలెవరు? సరే! అలా ఎండకీ, గాలికీ తిరిగి ఆడితే జ్వరాలు రావూ? మట్టిలో అడితే బట్టలు పాడయిపోవూ? న నీళ్ళలో ఆడితే జలుబు చేస్తుంది. ఇవండీ మన ఆలోచనలు! పరుపు మీద ఎక్కి గ గాం. ఆడుకొంటే అది. పాడవుతుంది. మంచి బట్టలు వేసుకొని ఆటలకి వెడితే ఎలా? | కా ) అవి పాడవుతాయి. ఇదండీ న్యాయం! మనకైతే ఒక నియమం, పిల్లలకైతే (/ కాళ గ్లో // మరొకటీనా?

చా ఇంట్లో వారికి నచ్చిన వస్తువులేవీ వారికి అందుబాటలో ఉండవు. బట్టలైనా, డా. మరేవైనా మనం తీసి ఇవ్వాలి. తాము కూడా పనులు చేయాలని పిల్లలకు న్‌ అనిపించినా పెద్దలు చేయనివ్వరు. ఇలా ప్రతి విషయంలో పిల్లలకు అడ్డుపడి వారి స్వేచ్చకు ఆటంకం కలిగించి, పెద్దయ్యాక మనలాంటి బానిసలుగానే తయారయ్యేలా చేస్తున్నాం. మనతోపాటు వాళ్ళని పనులు చెయ్య నిచ్చి, వారితోపాటు మనమూ అడుకోగలిగితే? వారిమీద విశ్వాసం ఉంచి వారికి ఇంట్లో సరైన స్థానం ఇవ్వగలిగితే ఈ ధరిత్రి స్వర్గంగా మారుతుంది. ఒక్క నిమిషం ఆలోచించండి. మీ పనులకు ఎవరైనా

అడ్డంపడితే ఊరుకొంటారా? అలాగీ మీ పిల్లలూ అని అనుకోలేరా?

పిల్లల సుఖం, సంతోషం, అల్లరి, అన్నిటినీ మించి వారి 'స్వేచ్చతోనే మనకు స్వర్గం సాధ్యపడుతుంది. వరం అం

కక ( + శా శ ౯ న ట్‌. నటీ ఇ. _ తత్స, " జ్‌ న ॥ వలి త్‌ ల న్ని నం. న క. ఈ క్‌ టీ. - నే జే | లే, తలస హి న క / క స ఖనన స న య స్ట నఖ ] న! కనా. '_. చరద! కాన్‌ చ (ఖీ క్‌ క నే టిల్‌ శాల య క | ్ట రం (| కు: - | న 5 కా | నను (క 4 ౮. తనట నన్‌" సము ” ఫీ లి శన ” ఇట ట్ర సం టు స్‌ శ భక ర ల - లా ష్‌ సనా ర లల స ఆవ ల. శీ జస. న యుల తర ర స! అలీ 4 // శై త శా - క క 2 (క్‌ | ల ల న ల క నా జ కం 1. టం" కలా నా బాకీ య్‌ ణ్‌. న న స -గ్‌ ట్‌ కతి. కా కళ క యా, లేస్‌ సా వ ఆ త్‌ ఆ లో ఇ టొ అబు" ్‌ క తా | ళీ 1 వే క్ష మం (| ల న ల టిలో ల్‌, ఇ క్ట శ కా వా స. క ” లావ లీ. న్‌ ఫి శి నం / నె న్‌ ి య య ఆ ఆ

• క్‌ టాం హత క న | జ శన వ మం * థి బే యూ హా తా - తీ ఇ నా జ గాం త్తి -, ళ్‌ న న న. )తివుంతులమనే ౨క,ందలకు అలవాటకి దాసుటే వాదుచే | శ్‌ పుట న టం. అయ్యటం అంత కష్ట్రయౌ, ఉనువారికీ సనానం మానడం అంత వ రప్బం! వ అలవొటిని చారిక్‌ మానటం౦ ఎఅంత రష్టవెై- న పట న న్‌ ఉ -కాం", ఈట్లైా "౩ శ” 2 శా క్‌ య శ టీ చ భత ఇ జే క్‌ ఇ, క్‌ ట్‌ అ అ 1 ళీ స్త, కి ( తి ద్రి ఉచ 0 చ గ్‌ వట్ట మలి యమం నట... అలవా నవారిక్‌ ప్రయత్నించినా, అవి ఉచ్చరించటం అంత టన వట స య ల స నాం య ాం చిత్‌ అల నాట. చం, సహ వేల లం టేన్‌ ల జరాంపలబతిచ లే“ ॥; వ. గళ గా ఏ క గాల, మ), స మం ల కటిన ప్చోదయులు ఆ వాళ్ళకు అలవాటు గనుక సపాయిలూ, రాజులూ వ్‌ లే గ్‌ షః ళ్‌ క లన 0న ] వీథి ట్‌ టైం గ్‌ + నం కరి “= వ తీ ఇ సి్టటన. | య ర టీ [0 1 టై మాం. 4 కే ౬ రా 14 ఇ జి జి శం, శ ఐసు. క క్‌. [చ వళి మ భి ఇ! టీ న! “ప క గన్‌. కీల యా ధ్‌ 1 పాన నే? గట్యిలు రట! ళో క్‌ న శేష. జాతీ య్స్బ్రి ణి తల ఉఎఎరో తడ" అను ఉంది. బి డ స్త క (1 కకక టీ | హాల్‌ టో అ. , ౫ శా, 6" జ (9 జల్‌ శక కై వం2 క [క న ట్జే జొ పం వఖా ల్‌ | క్రజ్‌ . + శీ ట్ర తలో జీ ష్‌ వధల్మెచా పాం నభ వ య నే క టం లస న జా సం క! " * టన క టు. ఎదొంతం నిజమెనా, కోకపోయినా పిలల శికణ బవిషయమె దాని హన మ ల. క్ష త “క క + శ క ఇ హ్‌." ॥ క్ల సల = జ “క నేఖ న్‌ | జీ షం నటం అరు మాలల రతా చం తార! టు న (| ం జ 1 జ క. శా శీళ్య్‌ క్యా జఫ ఆతం క ల ఊట న! ॥ క న ల _ ఓ టల! ప వే జో _ ర్‌ కా క ల వ్‌ శ్ర ౦దని టబ నమ్మాలి. వుట్టప్పుడి పూర్వజన్మ కర్మ చా హూ వ్‌ న “వ. స్ట _ క ప చేజ త (గ త శ ల్‌ వ్ల ఫ్‌ స వన. ప్రకారం ఇాలతొ పుడతారు. వాటని మార్చడం ఈశ్వరుడి స్త శక. కన ప తర ద కర ' శనదాం త శ ఈం గ్ర చి యో ఆష్‌ కర? ఇ ల జీ న. చ " శ |... : _ చేస్తామనుకొని వారిని కొట్లేపషుడూ, ఆ వేదాంతాన్సి మర్సిపోతూనే క. | శ్‌ క. టై కూ, గ్‌ న య క ఇళ య | బౌ... ఉఊనారు కర; సదాంతాలొ మని? షస కటే.. చ 2; ల కక |. వ , * త్రీ ౧ట్బుల€ య తుఅంంగు ఆోయిర్‌ జ జ్ర ఖలు స జ యము శ ...?)... శాసించబడతాయన్నారు. కాని, అతనిగు నిరయింష వం పచ యను 10. సించబడతాయన్నారు. కాని, అతని గుణాలు నిర్ణయింపబడ అ | ల్‌, లః |. స్ట తో లు క. ఖ్‌ గా! . "శా జా త్‌ జీ శ మ ఆ స యనలేదు. సుఖదుః రజన కథ రం కలిగిన ట్‌. సం తయ ఫి తా . సుఖదు:ఃఖాల పూర్వజన్మ కర్మ ప్రకారం కలిగి మ స సస... న. వాట్‌ ననుభవించే పద్దతి- వాట్‌ వల్ల పాఠాలు నేర్చుకొని బాగు కన 1, ; శ క్‌ *ం కమ. 2 | ఆన్న డ జో ఖ్న శ జ లో ఇ నో వ! స్ట ప. మూ, వాటి వల్ల నాళనం కావడం - మనిషి గుణాల మీ! |. స. ../,.| _ పడడమూ, వాటి వల్ల నాశనం కావడం - మనిషి గుణాల మీద, (టర భట వ “ఎకు జ ప ఇ ప అట న. న్‌ జన లట. " ఆపన సు గ ట్‌ సంబావం రా దౌ ఆధారపడి ఉంటుంది , ఠీ - గాం .. గ ష్‌. షి (= ట్‌ సజు ఆజోతో ఆఖి అం చదెలలుంఎఆఆ. అలలరం యాల ం క్త ల్‌ో ల న్‌ా ల... గుణాల్ని పద్దవాళ్ళు చాలావరకు విజణ్జ్డల ఎర్ప్బరచగలరు. అదిగాక రికా నా లక్‌ సం వ్‌ గ 1 నై సట యా. ( వ్‌ సా టం ఇ హం జ్ర ము క ఖ్‌ క ళ్‌

/ మనిషి బుద్ధి ఎప్పుడూ చెడువైపే లాగుతుందని- ఎంతో ప్రయత్నం మీదగాని, (4 క ఎన్నో దెబ్బలవల్ల కానీ బిడ్డల్ని మంచి తోవకు తీసుకురాలేమని, మనుష్యులు 0 గ. నా పాపంలో పుట్టారని, సంసారం పాపభూయిష్టమని, కోర్కెలు తుచ్చమని, బిడ్డ. గ ష్నై ఎప్పుడూ దుర్మార్గానికే ప్రయత్నిస్తుందని బోధించడం దండగ. బిడ్డల స్వభావ /. // ? మెప్పుడూ సన్మార్గానికే ప్రయత్నిస్తుంది. దుర్మార్గమని తెలియక బిడ్డ పారపాటు స్తక్ష!! ( పడుతుంది. ఆ పొరపాటు (ప్రేమతో దిద్దడం పెద్దవారి విధి. అలవాట్ల వల్లనే | చెడు మార్గాలేర్పడతాయి. ఆ చెడు అలవాట్లేర్పడకుండా పెద్దవారు సహాయం . చేయగలరు. చేయడం వారి విధి. | గో! బిడ్డకి మంచి అలవాట్లను కలుగజేస్తే వాళ్ళకి చెడ్డపన్లు చేయడం కష్టమవు గ శ్‌ క ( తుంది. చెడ్డ అలవాట్లను బిడ్డలకు రానిచ్చినా, వాళ్ళను ఉపేక్ష చేసినా మంచి వూ (/ పనులు వారికి కష్టమువుతాయి. పిల్లల్ని పెంచడం చేతకాక అలవాట్లను దిద్ద సు ఆ డానికి, అలవర్చడానికి బద్దకపడి, ఏదో పూర్వజన్మ కాలక్రమంగా జరుగుతుందని స్ట నల్లమందు వేదాంతాన్ని నమ్మి కొత్త జ్ఞానమంటే ఉలికిపడుతూ లోకమిట్లా పడి ఉంది. బిడ్డని కవిశ్వరురాలో, శూరురాలో, ఆరోగ్యవంతురాలో, నీతిమంతురాలో చేసే శక్తి పెద్దవారిలో కొంతవరకైనా ఉంది. ఆ శక్తి ఉన్నా లేకపోయినా బిడ్డ మాత్రం దుర్మార్గురాలు, అవివేకి, నిష్ట్రయోజకురాలు అయితే ఆ తప్పిదం చాలావరకు తల్లిదండ్రులదే. తప్పుడు త్రోవలకీడ్చే ఇంద్రియాలను మనోబలం చేత, శ్రమదమాల చేత కట్టేసి మంచి మార్గానికి ఈడ్వాలనే వేదాంతం శుద్ద అబద్దం. అలవాట్లు యేర్పడని విషయాలలో ఇంద్రియాలు బుద్ధిని ఈడుస్తాయి. అలవాటు ఎర్బడ్డ విషయాలలో ఈడవ్వు. పొద్దున్నే సిగరెట్‌ కాలవమని ఆ అలవాటున్న వాణీ ఇంద్రియాలు ఈడుస్తాయి. అందర్న ఈడుస్తాయా? అట్లానే పొద్దున్నే టెన్నిస్‌ ఆడటం అలవాటున్న వాణ్ణి ఆడమని ఈడుస్తాయి. లేవగానే పళ్ళు తోము కోవడానికి శమదమాలు ఉపయోగించాలా? కనపడ్డ మనుషుల ముక్కులు కోయకుండా ఎ నిగ్రహం ఉపయో గించాలి? ఆ అలవాటున్నవాళ్ళు ఉపయోగించాలి ఆ నిగ్రహం. ప్రతి పనికీ, గుణానికీ ఇంద్రియాలు ఇట్టా ఈడుస్తూ ఉంటే ఇక మనుషులెవరికి వేరే పని ఉండదు. తమ ఇంద్రియ వాంఛలతో నిగ్రహాన్ని శమదమాన్ని ఉపయోగించి పోట్లాడటం తప్ప, ప్రతి నిమిషం - చూచిన మిఠాయి తినాలని- అదర్శతన్నాలని, దొంగిలించాలని, ప్రీలను ఎత్తుకు పోవాలని తోస్తో ఉంటె బ్రతకడం ఎట్లా? మంచి తోవలో మంచి పనులు చేసే అలవాట్లని ఈడుస్తాయి ఇంద్రియాలు. రాత్రి పది గంటలకి నిద్ర అలవాటున్న వాడు పడుకొంటాడు. ఆ అలవాటు న లేనివాడు, ఆ అలవాటును చెరుపుకున్న వాడు నిద్రరాక ఎం న పని చేయాలా అని ఆలోచిస్తాడు. చదువుకొనే అలవాటున్నవాడు మళ చదువుకొని ఆరోగ్యం చెడగొట్టుకొంటాడు. తాగీవాడు తాగి, ఆ క =. అలవాటు వృద్ది చేసుకొని పాడవుతాడు. కనుక, మంచి పనుల 1 (మ కంటే చెడ్డ పనులు చేయడం సులభమని బోధించే వేదాంతం క శుద్ధ అబద్ధం. మానవ స్వభావం ముఖ్యంగ్గా ప్రోన్నపిల్లల సే స్వభావం'ఎప్పుడూ సన్మార్గం వైపే పయనిస్తూ శ్ర రథ్‌. కాని గో పరిస్టిత్తుల్లవుల్ల కలిగిన చెడు అలవాట్ల టం. ంటుక్షోలేక తంటాలు పడుతూంటుంది. చెడు అలవాట్లు కలవాడికి చెడ్డ |... వ్యాాయపంటు |

క భా ర నా పనులు చేయడం అంతే కష్టం. ( ర 65. ట్‌ .. అలవాట్లు లేనివాడు, ఈ ప్రలోభాలతో పోట్లాడి, తనకున్న . _;. . శక్తిని వృధా చేసుకొని అలసిపోతాడు. మంచి అలవాట్లున్నవాడికి . / టం! పాడు కోర్కెలు, ఆ విషయాలు కలగనే కలగవు. యుద్ధమే అన = | గ ( న్య .. ద్దవారు ర్పినా, ర్పృకపోయినా పుట్టిన నిమమాన్నించి . కో సమ పిల్లలకి అలవాట్లేరడుతూనే ఉంటాయి. మంచివాటిని ప్రవేశపెట్టక ( / శ్ర షు. = | న్‌ న. . పోతే చెడ్డవి అలవాటవుతాయి. పనాస! ఒకటే పనిని చాలాసార్లు వరుసగా చేయడం వల్ల అలవాటు అక ఎర్పడుతుంది. కనుక అవసరమైన అలవాట్లను ఏర్పరచడానికి ఆ పనుల్ని ఒకే స్థలంలో, ఒకే కాలంలో, ఒకటే వేళకి ఒకటే మోస్తరుగా బిడ్డచేత వరుసగా చేయిస్తూండాలి. బిడ్డకు బుద్ధి తలియకముందే శరీర విషయమైన అలవాట్లన్నీ ఎర్బడిపోవాలి. పళ్ళు తోముకోవడం, స్నానం, బట్టలు, మాటలు, శుభ్రత, నిద్ర మొదలైనవన్నీ బిడ్డకి బుద్ది తెలిసిన తరువాత ఊరికే మాటలు చెప్పి ఊరుకొంటారు కొందరు. "ధైర్యంగా ఉండు - నిజం చెప్పు” అని పెద్దవారు ఊరుకొంటే, అలవాటు ఏర్పడదు. కనుక లాభమేమీ లేదు. సరైన కాలానికి పెద్దవారు దగ్గరుండి ఆ పని పిల్లవాడు చేసేట్టు చూడాలి. తెలియకపోతే నేర్పాలి. పళ్ళు తోముకోవడం, జుట్టు దువ్వుకోవడం, మర్యాదగా మాట్లాడడం, భయపడకుండా ఉ ౦డడం, సహనం అన్నీ చేసి చూపి నేర్పాలి. ఆ పని బాగా అలవాటయిందాకా, ఒకసారి కూడా చేయింటం మానకూడదు. అలవాటైన తర్వాత అప్పుడప్పుడు తమాషాకి అవసరాన్ని బట్టి మానివేయవచ్చు. రాత్రి తొమ్మిదింటికి నిద్రపోయే అలవాటు ఎర్పడినంత కాలం ఒక్కరోజూ తొమ్మిదింటికి పడుకోకుండా ఉండనీయకూడదు. అలవాట్లు ఏర్పడ్డ తర్వాత ఎప్పుడన్నా నాటకానికో, తమాషాకో మేలుకోనివ్వవచ్చు. కానీ ఇట్టా చాలాసార్లు మేలుకొనిస్తే మళ్లీ ఆ అలవాటే తప్పిపోతుంది. మంచి అలవాట్లు ఎర్పరచడానికి పెద్దవాళ్ళు బిడ్డతో కలిసి శ్రమ తీసుకోవాలి గానీ ఉత్త ఆజ్ఞల వల్ల, నీతి బోధనల వల్ల, పురాణ పఠనం వల్ల, చీవాట్ల వల్ల, దెబ్బల వల్ల ఎమీ లాభం లేదు. బిడ్డకి నీతి ఉపన్యాసాలిస్తే పురాణాల వలే తనూ శుష్క నీతి వచనాలని బోధించడం నేర్చుకొంటుంది. తన ప్రవర్తన మాత్రం దిద్దుకోదు. లోకం పుట్టినప్పట్నించీ ఇప్పటి వరకూ నీతులు వినడం వల్ల, పురాణాలు చదవడం వల్ల ఒక్కరూ బాగుపడలేదు. లక్షల కొద్దీ దొంగలు తయారయ్యారు. చివాట్ల వల్ల దెబ్బల వల్ల బిడ్డ తన అలవాట్లను పెద్దవాళ్ళ దగ్గర్నుంచి దాచుకొంటుంది. నిర్మూలంచేనుకోదు. ఈ లోకంలో ఉన్న భీరులు గా పెద్దవాళ్ళ దెబ్బల వల్ల తయారైన పెద్దమనుషులే. క్‌ు . ష్స్‌ చెడు అలవాట్లు ఎర్పడ్డప్పుడు వాటిని ఒకటి గ్ల (| యు తర్వాత ఒకటీ మెల్లగా పోగొట్టాలి. తొందర పడకూడదు. ఈ లా? జ" అసలు జాగ్రత్తగా పెంచితే చెడుగుణాలు అలవాటు కానే న ఖా “సట్‌ కావు. అయినప్పుడు ఊరికే "ఈ గుణాలు పోగొట్సుకో, ( ఆ గుణం పోగొట్టుకో అని ఆజ్ఞ పెడితే లాభంలేదు. బిడ్డ బలహీనత్వాన్ని ఆ అలవాటు ఎందుకు ఎర్పడ్డదో ఆ ః క (క కారణాన్ని తెల్లుస్తుకుని బిడ్డతో కలిసి, పెద్దవాళ్ళు రూడా కళ్యా ,| క. ఆ చెడ్డ అలవాటు పోగొట్టడానికి ప్రయత్నించాలి. పోగొట్టే ( తమాషాగా ఆటలాడుతున్నట్లు చెడ్డ అలవాట్లనుతొలగిం . మోటో . ననన ల న.

చాలి. ఒక వారమో ఎంతో గడువు పెట్టాలి, ఆ అలవాటు పోయేందుక. నోట్లో వేలు పెట్పకోవడం మాన్పించాలంటే

• “ఇది అసహ్యం, మనం ఒక వారంలో ఈ పని మానెయ్యడం నేర్చుకోవాలి” అని బిడ్డతో అనాలి. వేలు పెట్టకొన్నప్పు డల్లా వేలు అని జ్ఞాపకం చేస్తూ ఉండాలి. వారంలో పోకపోతే “ఇంకా పోలేదు. నువ్వు మర్చిపోతున్నావు. జ్ఞాపకముంచుకునేందుకు ఒక పద్ధతి కనిపెడదాం. ఈసారి వేలు పెట్టుకున్నప్పుడు నేను 'వేలు" అంటాను. అప్పు డు నువ్వు గోడనొకసారి తాకుతూ ఉండాలి ' అని బిడ్డతో చెప్పాలి. మూడవ వారం ఒక గుంజీ తీయాలి. అప్పు డప్పుడు ఆ గుంజీ పని పెద్దవాళ్ళు కూడా చేయాలి. ఎందుకంటే ఆ పనిని బిడ్డకు శిక్షలాగా కనపడనీయకూడదు. "=. అప్పటికీ పోకుండా ఉండవు చెడ్డ అలవాట్లు. కావలిసే బిడ్డ చేస్తూన్నట్టు ఉంటే అదొక జబ్బులాగ చూడాలి. శిక్ష అవసరమవుతుంది. బిడ్డ కావాలని ఆ అలవాటును పటకొని వేలాడుతుందన్నమాట.

మంచి అలవాటు కావాలంటే ఆ పనులకు పర్యవసానంగా బిడ్డకు సుఖం కలిగించేట్టు ఉండాలి. పళ్ళు తోముకోడానికి మంచి టూత్‌పేస్ట్‌, లేక పెద్దవాళ్ళు మెచ్చుకోవటం, లేక పాలు, పళ్ళు, చెడ్డ అలవాట్లు పోగొట్టాలంటే బాధాకరమైన పర్యవసానాలు కల్పించాలి. అలవాటు ఏర్పడుతూ ఉంటేనే, ప్రయత్నించి మంచి అలవాటును ఏర్పరుచుకుంటున్నామనే జ్ఞానమే సంతుష్టినిస్తుంది బిడ్డకి.

అలవాటు పోగొట్టుకోవడంలోనూ, కొత్త అలవాటు చేసుకోవడంలోనూ బిడ్డలోంచి విరోధం బయలుదేరకూడదు. విరోధం బయలుదేరడంకన్నా చెడు అలవాటు ఉండడమే మంచిది. అలవాటు లేకపోవడమే నయం. బిడ్డే ఉత్సాహం చూపాలి. బద్ధకం, అయిష్టం చూపిందా పెద్దవారు తమ ప్రయత్త్సమే మానుకోవాలి.

తల్లిదండ్రులు బిడ్డలపైన (ప్రేమ, దయ కనబరుస్తూ ఉంటే బిడ్డ తప్పకుండా చెప్పిన మాట వింటుంది. కాని సకాలంలో దురలవాట్లను గుర్తించి నిర్మూలన చేయాలి. ఆలస్యం చేస్తే ముదురుతుంది. బిడ్డల చెడు అలవాట్లను పోగొట్టే ప్రయత్నం, చేస్తూ పెద్దవాళ్ళు తమ చెడు అలవాట్లను అట్టానే ఉంచుకుంటే బిడ్డకు అది అన్యాయంగా కనబడుతుంది. కనుక పెద్దవాళ్ళు కూడా తమ అలవాట్లను ఇట్టానే పోగొట్బ్టకుంటూ ఉండాలి.

బిడ్డకి రెండున్నర సంవత్సరాలు వచ్చినప్పుడు అలవాట్లలో: ఉండే సూత్రాలు ఒక్కొక్కటే తెలియజేసి అ . సూత్రానికై ప్రయత్సించమనాలి. అన్నం ముందు చేతులు కడుక్కోవడం మొదలైన అలవాట్లకి శుభ్రమనే సూత్రం చెప్పాలి. అట్లా చెప్పితే తక్కిన విషయాల్లో ఆ “ప్రిన్సిపుల్‌ని బిడ్డ వర్తింప చేసుకుంటుంది.

క! | !/ గళ జ కు... ను.

వ. 'నేనాః రైల్వేస్టేషన్‌లో రిజర్వేషన్‌ కోసం క్యూలో ఉండగా 1... ఎదురుగ్గా ఒక ప్రకటన చూచాను. 'మీకు స్పష్టంగా తెలియనప్పు . డు అడిగి తెలుసుకోండి గానీ ఊహించకండి. మీ తప్పుడు | . ఊహల వల్ల చాలా నష్టం జరగొచ్చు అనేది ఆ ప్రకటన. రిజ . . ర. ర్వేషన్‌ కౌంటర్‌ దగ్గర ఈ 'ప్రకటన సరిపోతుందేమోగానీ మరి . - " ఊహించడం నిత్యజీవితంలో ఎలా తప్పవుతుంది? పెల్లలు . .. '. ఊహించడాన్ని మనం నిరోధిస్తే ఎమవుతుంది?

| . స్పష్టమైన సమాచారం లేనపుడు మనం ఊహిస్తాం. ల '' _ ఉజ్ఞ్జాయింపు చేస్తాం. అంటే దీనర్ధం మన ఊహలో ఎ ఆలోచనా . లేదనా? ఏ అంచనా లేదనా? ఇలా అనుకొంటే అంతకన్నా అమా

• '' యకత్వం ఉండదు. ఒకానొక పరిస్థితికి ఆలోచనాత్మక ప్రతి . స్పందనగా ఊహించడాన్ని మనం లెక్కించాలి. అందులో ప్రతిభ . | _ రూడా ఉందని మనం మనం అంగీకరించాలి. సమగ్ర సమా . "| చారం లేనపుడు మనం చేసే ఒకానొక వ్యక్తీకరణ ఊహ. అప్పటికి . మన ముందున్న పరిస్థితి, మనకు అంతకుముందే గల జ్ఞానం

' _ అధారంగా మనం ఊహిస్తుంటాం.

. . పిల్లలు ఆడుకోవడం మనం చూస్తుంటాం. ఒక పెల్ల . ' మనసులో ఏదో ఒకటి అనుకొంటుంది. ఒక పందిని అనుకొనిం . హో దనుకోండి. ఎదుటి పిల్లలు దీన్ని కనుక్కోవాలి. దీని కోసం . ఈ న్య ర ' _ వాళ్ళు ఇరవై ప్రశ్నలు వెయ్యొచ్చు. ఆ ప్రశ్నలు “అవును/ కాదు . అ గ్ర ॥ అని మాత్రమే జవాబు వచ్చేవిగా ఉండాలి. (ఇది జంతువా? . అక . [) 1 దీనికి రెండు కాళ్ళుంటాయా? ఇలాంటి ప్రశ్నలు) ఈ ప్రశ్నల న్‌ లి త [| . కొచ్చే జవాబును బట్టి ఊహించి మరికొన్ని ప్రశ్నలు వేస్తారు. . న "జ . వీటికొచ్చే జవాబుల్స్ని బట్టి ఆ అమ్మాయి మనసులో ఏమను ౪ / | _ కొనిందో ఊహిస్తారు.

1 . ళం గిరీ . _ ఇధెలా సాధ్యమవుతుంది? కేవలం 'అవును/కాదు అనే /. ల లే గ్ల న. జవాబుతాళ్లరోరచే 'కొంత సమాచారం ఆ పిల్లలు సంగ్రహిస్తు శ నే . - వన? ఆధారంగా వాళ్ళొాక అంచనాకు రాగల్ను వ. -.! తొన్హేష్షు ద్రీవివళ్ల మరింత సూటి ప్రశ్నలు వెయ్యగల్స్గుతున్నారు. . క్‌ సేవరగా:నేలైన జవాబును ఊహించి చెపుతున్నారు.

| అనిని!

డోవా - వలిభ ం -

ఊహించడం కూడా ప్రతిభకు సంకేతమ! ఈ ప్రతిభ మనందరిలోనూ ఉంటుంది. పలు సందర్భాల్లో మన నిత్య జీవితంలో ఇది వ్యక్తమవుతుంటుంది. అలా ఊహించడమే లేకుంటే మనం చాలా పనులు చెయ్యలేం. మనమో కొత్త చోటుకి పోవాలనుకోండి. అప్పుడేం చేస్తాం? ముందు మనం “ఫలానా విధంగా వెళ్ళొచ్చేమో, ఇంత సమయం పడుతుందేమో అనుకొంటాం. దీనికి తగ్గట్టు ముందుకు పోతాం. అవసరమనిపిస్తేనే ఎవరినైనా అడుగుతాం. ప్రతి సందర్భానికీ, ప్రతి పనికీ తగినట్టు సకల సమాచారమూ మన చేతుల్లో ఉండదు. కానీ మనం ఊహించి ముందుకెళ్ళగల సమాచారం మాత్రం ఉండనే ఉంటుంది. ఇంకో రకంగా చెప్పాలంటే ఏదో కొంత సమాచారం ఆధారంగా చాలా వాటిని మనకు మనం అంచనా వేసుకొంటాం. నిర్ణయాలకు వస్తాం.

నిజమే ఇలా ఊహించేపుడు కొన్ని తప్పులు జరుగుతాయి. కొంత ఇబ్బంది కూడా కల్గుతుంది. అయితే ఈ తప్పుల్నించి మనం నేర్చుకొంటాం. జాగ్రత్తపడతాం. రైల్వే బుకింగ్‌ ఆఫీసు దగ్గర ఈ తప్పు మనకు చాలా నష్టం తేవచ్చు. అందువల్ల ఎవరినైనా అడిగి మరీ జాగ్రత్తపడ్డం తప్పనిసరి కావచ్చు. కాని అన్ని తప్పులూ అంత చెడ్డవి మాత్రం కావు. మన ఊహ సరైనదైనా, పొరపాటుదైనా ఈ రెండు రకాల అనుభవాలూ మనకు మరింత జ్ఞానాన్ని సంతరించి పెడతాయి. ఫలితంగా భవిష్యత్తులో మరింత తెలివిగా మనం వ్యవహరించగల్నుతాం. ఇలా ఈ ఊహల్నించి, ఉజ్జాయింపుల నుంచి మనం నేర్చుకోవడమే లేకపోతే, అసలీ ఊహలకే స్వస్తి చెపితే ఏమవుతుంది? అప్పుడు గత జ్ఞానానికి మనం పరిమితమవుతాం. లేకుంటే యంత్రాల్దాగా ఎవరో సూచనలిస్తేనే పనిచేసే వాళ్ళంగా మారుతాం. ఒకరి పని నుంచీ, ఒకరి సూచనల నుంచీ నేర్చుకోవడం తప్ప ఇక మరో 'నేర్చుకోవడం' లేకపోవడమంటే మానవ ప్రతిభను ఘోరంగా కుదించడమే అవుతుంది. అలా మానవమేధ వికసించడం అసంభవం. మరి మన తరగతి గదలోరో?

మరి ఈ ఊహల్ని రైల్వే బుకింగు దగ్గరేనా నిషేధిస్తున్నది! మన తరగతి గదుల సంగతి ఏమిటి? ఇక్కడ మనం ఊహల్ని రక్క తొడగనిస్తున్నామా? పేరుకు మన తరగతి గదులు పిల్లల ప్రతిభాపాటవాల్సి అంతర్గత శక్తుల్ని వెలికి తీయడానికి కంకణం కట్టుకొన్నవి. కానీ అక్కడ చిన్న తప్పు చెయ్యడం కూడా పెద్ద నేరంగా, ప్రమాదంగా మనం లెక్కిస్తాం. 'పిల్లలు తప్పనిసరిగా తెలుసుకోవాలి. నేర్చుకోవాలి. దానికోసం వాళ్ళు ఇంటికెళ్ళి కూడా పుస్తకాల పురుగులు కావాలి. మళ్ళీ మళ్ళీ చదవాలి. చదివింది గుర్తుంచుకోవాలి. ఆ పని చెయ్యనివాళ్లే ఊహించి జవాబులు చెపుతుంటారు. పామరులూ, మందబుద్భలూ చేసే పని ఇది” ఇలా మనం ఉపాధ్యాయులం, తల్లిదండ్రులం ఒక అవగాహనకు వచ్చి పిల్లల ఊహల్ని ప్రమాదకరంగా భావిస్తున్నాం.

మామూలుగా మన స్కూల్లో జరిగేదేమిటి? మనం ప్రశ్నలుడుగుతుంటాం. జరిగిన పాఠాల్ని మళ్ళీ చెపుతూ పిల్లల్ని మూల్యాంకనం చేస్తుంటాం. భూగోళం తిరగేస్తూ 'జైరో దేశం ఎక్కడుంది?” అని మనం అడుగుతాం. “అక్కడ ఎక్కువగా వానా వేడీ ఉంటాయి మేడం! అనే జవాబు ఓ పల్ల చెప్పిందనుకోండి, “ఇదిగో నువ్వు ఊహించి చెపుతున్నావ్‌! ఈ పాఠం ఎన్నాళ్ళెంది చదివి?" అని నిలదీస్తాం.

నిజమే ఇక్కడ ఎద్యార్ధికి జవాబు ఖచ్చితమైంది తెలియదు. కానీ తనకు గుర్తున్న సమాచారం ఆధారంగా ఆ అమ్మాయి ఊహిస్తోంది. ఆమెకు జైర్‌ వాతావరణం గుర్తుంది. దీన్ని ఆధారం చేసుకొని అది భూమధ్యరేఖ దగ్గరగా ఉందని ఊహించింది. వాస్తవానికి ఆ పిల్లక్కూడా ఆ జవాబుపట్ల అనుమానం ఉంది. కానీ ఆమె అంచనాలో ఒక హేతుబద్ధత ఉంది. దీన్ని టీచరుగా మనం ముందు అభినందించాలి. అదే దారిలో మరికొంచెం ముందుకెళ్ళమని ప్రోత్సహించాలి. భూమధ్యరేఖ దగ్గరగా వెళుతున్న ఖండాలేవో ఒకసారి గుర్తుకు తెచ్చుకొమ్మనాలి. అలాగే 'జైర్‌' దేశపు ఇతర సమాచారాన్ని మరోమారు నెమరు వెసుకొమ్మనాలి. ఆ దేశ ప్రజల్ని గురించి ఏమైనా తెలుసునేమో దాన్ని కూడా జ్ఞప్తికి తెచ్చుకొమ్మనాలి. అప్పుడు ఆ దేశం ఎక్కడ ఉందో మరింత జాగ్రత్తగా ఊహించమని చెప్పాలి. అలా అలా జవాబు రాబట్టాలి.

| విద్భావికానం * 42” |

పై సంఘటనలో విద్యార్ధి ఊహలో కొంత హతుబద్ధత ఉంది. అలాగాక 'ఆ అమ్మాయి జైర్‌ దేశంయూరపులో ఉంది అని చెప్పిందనుకోండి. అప్పుడు మనమేం చేస్తాం? అలా చెప్పడానిక్కుడా ఆ పిల్లకు ఎ ఆలోచనా ఉండదని మనం అనుకోనక్కరలేదు. మనక్కావల్సింది వాస్తవ సమాధానం తప్ప మరేమీ కాదనుకొంటే నిర్ష్వంద్వంగా ఈ అమ్మాయిని తిరస్కరిస్తాం. అంతటితో ఆ పిల్ల పని అయిపోయినట్టే లెక్క. ఇక "ఎందుకు అది యూరపులో లేదో ఊహించే అవకాశమే ఆమెకు లేదు. అలాగాక ఆ అమ్మాయి ఊహకు అధారమెమిటో అడగొచ్చు. "అక్కడి వాతావరణం ఎలా ఉంటుంది అని మరో ప్రశ్న వెయ్యవచ్చు. 'అక్కడ వేడిగా ఉంటుంది అని చెపితే మరి యూరపులో వాతావరణం ఎలా ఉంటుంది' అని ఇంకో ప్రశ్నలోకి వెళ్ళవచ్చు. ఇలా ఊహల్ని మరింత ముందుకు తీసుకెల్లి మరిన్ని కోణాల్నించి ఆలోచింపజేసి, ఫలితంగా వచ్చిన సమాచారంతో సరైన జవాబు దగ్గరికి తీసుళ్ళవచ్చు. జోవా - ఓ బోదనోవరరణం అంటే విద్యార్ధి ఊహని ఒక బోధనోపకరణంగా మనం ఎలా వాడుకోగలమా అనేది ఇక్కడ కీలకాంశం. (బోధనోపకరణా లంటె బండెడు వస్తువులు మాత్రమేనా? అమూర్త బోధనోపకరణాలూ ఉంటాయా? దీన్ని మరోసారి చర్చిద్దాం.) దీని ద్వారా అతని జ్ఞానాన్ని ఎలా ఒక రూపంలోకి తీసుకొని రాగలమా, ఒక క్రమంలో పెట్టే ప్రయత్నం చెయ్యగలమా అనేది మన ముందున్న ప్రశ్న ఊహకి ఊహను జతచేసి మరింత హేతుయుక్తంగా మార్చి లక్ష్యానికి దగ్గరా ఎలా తీసుళ్ళాలా అనేది బోధనా కళ. అలాగాక ప్రశ్న అడగడమంటే “గుర్తున్నదా లేదా అని తెలుసుకోడానికో,

• __“నేర్చుకోడం స్పందించడానికి మాత్రమే" అన్నట్టు మన తరగతి గతి ఉంటే, “అదే విద్యకు అసలైన మరమార్థం అనుకొంటే అంతకన్నా ఘోరం ఎమీ ఉండదు. సరిగ్గా ఇప్పుడు జరుగుతున్నదదె. తప్పులు చెప్పడానిక్కుడా మనం చాలా విలువ కడుతుంటాం. ఎంతో నష్టం జరిగిందనుకొంటాం. నిజానికి విద్యార్థి ఊహతో చెప్పే తప్పుకు అలాంటి విలువ ఎదీ ఉండనక్కర లేదు. ఒకవేళ దాని వల్ల రెండు మార్కులు తగ్గినా మునిగిపోయింది లేదు. ప్రమాదం ఎక్కడ ఉందంటే అసలు ఊహల రెక్కల్నే తుంచెయ్యడంలో దీనివల్ల వచ్చే నష్టం అపారం. ఊహించడం ద్వారా పిల్లలు ప్రకటించే ప్రతిభని ప్రోత్సహించకుండా అదేదో చెడ్డపిల్లలు చేసే తప్పుడు చేష్టగా మనం పరిగణిస్తున్నాం. 'మంచి పిల్లాడంటే ఠక్కున జవాబు చెప్పెయ్యాలి గానీ ఊహాలోకంలో విహరించడమేమిటి?' అని మనం అడ్డంగా ఆలోచిస్తున్నాం, నమ్ముతున్నాం. మన పిల్లలు అన్ని సందర్భాల్లోనూ అన్ని సవాళ్ళను ఎదుర్కొనగల వారుగా మన స్కూళ్ళలో తయారు కావాలి. మన తరగతి దానికి తగ్గట్టుగా వాళ్ళు ఊహించడానికి, అంచనా వెయ్యడానికి తర్దనభర్దన చెయ్యడాన్ని, తమ పద్ధతిలో తొము జవాబును వెతుక్కోవడాన్ని ప్రోత్సహించేదిగానే గాదు ఈ పద్ధతిని శాప్రీయ బోధనాకళగా కూడా అంగీకరించేదిగా ఉండాలి. ప్రతి జవాబు'సరైందిగా'నే ఉండాలనుకోవడ మంటే మిగిలినవన్నీ అసందర్భాలుగా ముద్ర వెయ్యడమంటెే పిల్లల్లోని సజీవ మానవాత్మను నిరాకరించడం మినహా మరేమీ కాదు. మిత్రులారా! ప్రతిభంటే ఇచ్చిన సూచనల్ని ఖచ్చితంగా పాటించడంగాదు. నమ్మకంగా అనుసరించడం గాదు. ఖచ్చితమైన జవాబులు, నిర్దిష్ట నిష్కర్వలు మాత్రమే గాదు. ప్రతిభ అంతకన్నా చాలా విశాలమైంది. చాలా విలక్షణమైంది. మానవ జీవితం రైల్వే రిజర్వేషన్‌ కన్నా ఎంతో సువిశాలం సుమండీ! విద్వొానికానం * 43 .

ఇ .. [ క్‌ మ. వ టిలో కా హా ట న న్వు న ర | | : భో (క. ఉఫ గే ర్‌ ణా ఖ్‌ కే వ ఇకీ శల ము జ? . మలి ర 1 మంట... ఉన . [ హ్‌ 5 షమైన్యుకు ఫ్‌ య్‌ న్‌ తం ల క్‌ న. శ్‌ ంటో నో బం (సీ ల ల నో. టప | - టన ల య, చం గో ల గ మ సక స నో ర జక '- కరక క్‌, న క్‌ నం... క్‌ వ. ర్‌ మటల ళం ల ఇగ [1 న 11 రే (జీ సబ న్‌ | స్‌ ఫి ళ్‌ ( ం ల్‌ నగ = షి ల్‌" ళు క్‌ ా ళు ల మట తత ఆత 4 ౨. శే క్‌. న జో షం యాడ సా! ల్‌ న! న ను. స్యా శ్‌ గ | శ జ , ల శీ త త్న ఖి | కక. సలల! షన ళల వ కక సర [. న గ టల. స్‌. నం భే క్‌ నం “సేనా సక కే త్‌ తిధి. గన్‌ జి. ఇ లకే 4 " న య్‌ జి వాట...” న! శ్‌ న. క్‌ ఈక్షైగ క న! మ మ ఎట పా? “ళ్ళ క వన్‌ 1 కచ ల జఫ? ॥ భి | | | ఆనీకో ళో క. (జే క 4 క్‌ ఇ . శ్‌ తట్‌ న. స కర 1 నై. న. ఇ ఉం శాల శే న. జీ! ల. | ల లాను నిరతం. క్‌. వ. *, క. పజ జత లం ఈశా క ఓ న్‌్‌ షి శ జ 1 లో స ఆ ధ్‌ | 7 నా + | ఓ శాక్‌ ల న. + ప నం ఫై మ . న అన ౮, సః 1 గ గ్‌ జ్‌ ర శం పం ల జల జ క్‌. 1! నాట టి గ్‌ శో క కలా ఎల ఫ్‌ టా అ కళ! ; సె సు టను? టు ర్‌! క నే ఇ వ చ న 7 వో బలే ల (ఈ! (నం నఖ ః ర * శ ్టజఖ్య " = గేం | |, జ్‌ ద్‌ ళ్‌ ఫొ త్త క్షీ | బాలు శ ౧ * స కస క ( ఫ్‌ 1 శ్‌ (| బల న టా మసళు నంట నట క. కప. ప శల. పట్ట న. [ న స ల పాస (మ త నచ సళ ర స్‌ో స్తాన 421 నీ అంటే గార్‌ దాటని £ ్రీ లల యే క! ట్‌ న మ. ఏండేది ఏలని ఇష్ట ల్ల. జ పెల్లక ా చ! నం. చు జక, రం? మ చూస జానే ర్వ(౦. ౬6 న న మ న. నటట మ. స్తుండ జై నెను డూడా న్‌ ర్‌ న చటమ నన నుక (ప ్తండగానే ఆ విబిల య 0౦తో సళ వనన న సైటు యే! సాగా దాని రం( బిల్‌ని తీసుకొ ఆడు నం. వ లే ప సఖి (| అన్ని రర్కాట్‌. స్తూల / క సట స సదా క్‌! సన చాక నేను శ్రా కూచుంది క్షి ఉన్సుట్టుగాన నే టే క సర్ట్‌. ప వ నే చ్‌ ంటే ఆ ఎజి , ఒకటి చె టి మ క్‌ “న్‌ మంటే మా పాప నిమా రెండు నివి స క గిగా స లాల! సిత ఉనను పాస పాష స నిమిషా ను న స ను న! నట్లు?” 'ల్‌ని కోపంతో . ఎఅంత ప్‌ టే? మ మ ుళ. స నత ట్ర్‌ . ఒకసారి అ గయల్భ్ళ అ అటో క క టు కే. ఖే! ఓ పహ 6 గ్‌ ష్‌ ర తని జో ఇ) బ్బా స వ ఏల చిన చిన స్తువు ఏ ఎంతో న. క క స 1 వచ్చి చి: దె . మ ను. కట. సరాగానే ౩ న్స పానిక్‌ దైనా కొందామ చీ స్ట్‌ ము న మం. న్యా ఉహ మొ పట్టెను గ ముక్కల్ని నుకొని ర ప నే! న వయ! నభ. . ద డ న చే (లుక్‌ న క శాశ్త్య ర ప్‌ కీ పో (5 న టో న్‌ రై 0 ఘ్మెల్‌! న్యా ల్‌ ల ర ఉట క ను ౦చి టా చాను క్‌ వని? న స స నం న్‌ క్‌ | మా ఆట లిసి వాటితో వ్‌ పు న చం వసు నున్‌. ట్‌ ల్‌ డు గాను వ సళ న న. న లగ హహ . అలా ఇష , వాటిని వా సమపావయాడి ర న సహసా య్యునే సట క్రొ ట్లు గ సే రు న్‌ న పహ వ ్మె తీసుకొ ట్‌ కు , దొరి 11] పో ఫు ను వచ్చేలా శే ని నేలమీ న్నాడు వ్‌ ప క న శే బ ఎర్జా ను లబమిదకూ , ఇంతలో స ఖై , మళ్ళీ విసు నుండా స ్భ నేను రు రె ను ప గా ౦డు నం ్‌న్యోో (7 చై , మూ యి శ శ గ యంని ౦గా కోష ర్చాను య క్‌ జంట న్‌ / ఆ న్‌ ( త్న గ్గ చి ళం. తాక ఖ వ థి దు లి? క టికీ 7 క యాజ నన 0 గే స దూ 11 తెలి? యంది నేర ర్పాలనుకొంటా స న. 4 గ ఏదినే 1 ని కంటే

• | త చ్‌ గ క్‌ | ౧ ఖేల్‌ వ్‌ చ గస 1 థ్‌ యి శ వ క! వ్‌ ౧ ః రూ ఎంళనే న్‌ స్‌ సవా గ్‌ ఎర్ర ఆ( మ పల గ్రా వ్‌ వా స వాళ (ఖో లంట ణా లిఠల0 (క్షం య వానా యా కే లం ౦టె ్ష న క షు లు కొం ర హట! వన ౦66 * ఇటలు చెం 9 . ను ంచీ, టీచర్ల లు నేరు ఏల్లల్న దగ తున , టీచర్ల కాంటుంట శ రక్‌, ఆ్నో ౦తబా . క త్ర నా ద్రపిల్లలు తమకం లీ 1

కొంచెం తక్కువగా ఉన్న పిల్లలతో చనువుగా వున్నందువల్తా, వాళ్ళ భాషలో మాట్లాడుతున్నందువల్త్లా అలా నేర్చుకోడానికి ఇష్టపడుతున్నారని మనం సాధారణంగా విళ్లేషించుకొంటాం. అది సత్యమే గానీ పూర్తి సత్యం మాత్రం గాదు. అసలు విషయం ఏమంటే తమకంటె కొంచెం పెద్ద పిల్లలు చేసే పనిలో నైపుణ్యం, తమ నైపుణ్యం కంటె ఒక్క మెట్టు ఎక్కువ మాత్రమె ఉంటుంది. తేడా చాలా ఎక్కువ ఉండదు. తాను నేర్చుకొనేందుకు విలైన, సాధ్యమైన పనిగా నమ్మకం కుదురుతోంది కాబట్టి దాన్ని నేర్చుకొనేందుకు పిల్లలు ఉత్సాహం ప్రదర్శిస్తారు. మనం చేసే పని వాళ్ళ కసాధ్యంగా కన్పిస్తే వాళ్ళు దూరమైపోతారు.

పై సందర్భాల్లో ఆ పాప విజిల్‌ పారేసిందంటే అలా ఊదటం తనకు ఎమాత్రం దగ్గరి విషయం కాకపోబట్టే. ఆ అబ్బాయి ఇల్లులా పేర్చిన ప్తాస్టిక్‌ వస్తువుల్ని కూల్పాడంటే అలా చెయ్యడం తనకేమాత్రం సాధ్యం కాదు కాబట్ట!

కొందరు మానసిక శాస్త్రవేత్తలు పిల్లలకు తాము ఎంత పనినైనా చెయ్యగలమనే అపనమ్మకం ఉంటుందనీ, పెద్దయ్యాక మాత్రమే వాళ్ళకు ఎది చెయ్యగలమో ఎది చెయ్యలేమో అర్ధమవుతుందనీ అంటారుగానీ అందులో ఎమాత్రం నిజం లేదు. చిన్న పిలలక్కూడా తాము చెయ్యలేనిదేమిటో తెలుసు. ఆ పాపకు విజిల్‌ ఊదడం తనకు సాధ్యంగాదని తెలుసు. ఈ అబ్బాయికి ఇల్లులా పేర్చడం తనకు వీలుపడదని తెలుసు.

ఎటొచ్చీ మనమే పెద్దలం ఈ రహస్యాల్ని అర్ధం చేసుకోం. ఇదిగో దీన్ని చదువు అంటాం. చదవలేనని పిల్లవాడికి తెలుసు. చదవలేక పోతున్నానని వాడు భయపడుతుంటాడు. అవమానం పాలవుతుంటాడు. అది అతనికి చాలా దూరమైన అంశం. మన అత్యాశ అతని విశ్వాసాన్ని ఆసక్తిని దెబ్బతీస్తుంది.

ఒకసారి స్కూల్లో చదవడం నేర్పడం కోసం నేను కొన్ని ఛార్చులు కొన్నాను. అవి చాలా సులభంగా ఉండే పదాలవి. పిల్లలకు బాగా పరిచయమైన వస్తువుల బొమ్మలు, వాటికింద పేర్లూ ఆ ఛార్జుల్లో ఉన్నై. మా ఇంట్లో నాలుగేళ్ళ అమ్మాయి ఉంది. వాటిని నేను అల్మారాలో పెట్టాను. అవేమిటి? అని ఆ పాప అడగలేదు. నేనూ చెప్పలేదు. వాటిన్నేను తీసుకెళ్ళడ, తీసుకొని రావడం చూచి ఓ వారం రోజుల తర్వాత 'అవేమిటి అనిందా పాప. అవి పిల్లలు

; చదివేందుకోసమని చెప్పాను. 'నాకిస్తావా?' అని అడిగిందా పాప. “ఓ తీసుకో దానికేం అని ఇచ్చేశాను.

అంతే ఆ పాప వాటిని తిరగీస్తూ కూచుంది. నేను బొమ్మలు చూపించిగానీ, చూపకుండాగానీ ఆ పాపను చదవమని చెప్పలేదు. ఆ పాపే కొన్ని వస్తువుల్ని చూచి వాటి పేర్షు చెప్పింది. కొన్ని పేర్లు చెప్పమని అడిగింది. ఓ నాలుగక్షరాల పదాన్ని పట్టుకొని వాళ్ళ మామయ్య పేరు చదవసాగింది. రాగాలు తీయసాగింది. నిజానికది వాళ్ళ మామయ్య పేరుగాదు. కాకుంటే వాళ్ళ మామయ్యదీ నాలుగక్షరాల పేరే! కానీ మళ్ళీ నేను పాతపద్దతిలోనే బొమ్మల పదాలు చెప్పిద్దామని చూచాను. ఒప్పుకొంటేనా? ఆ ఆట పాతదై పోయిం దన్నమాట. నేనో ఆ ఆట అప్పటికి కట్టేశాను. దీన్నిబట్టి మళ్ళీ మనకేమి ల ననిన అర్ధమవుతోంది? ప్త, గ్‌ా ర్యా

సాధారణంగా మనం ఉపాధ్యాయులుగా ఈ అక్షరాలేవో చెప్పమనీ, గోర [లానే శ 16 ఈ పదాలేవో చదవమని అడిగితే పిల్లలు తమకు సాధ్యంకాదని అర్ధం | న్‌ కాగానే, ఆ విషయం మనకర్ధమైపోయిందని తెలియగానే జంకిపోతారు. 1 గ నిరాసక్తంగా మారుతారు. ఆత్మరక్షణలో పడిపోతారు. అలాంటి పరీక్ష తమ నే ట్ర (| నెత్తిన లేనపుడు, తమ అసమర్దత వ్యక్తం కావలసిన సందర్భం లేనపుడు [| మం ౯ దానిపట్ల ఉత్సుకత చూపిస్తారు. ఎదో ప్రయత్సం చేస్తారు. ఆ ప్రయత్నం | వ లే "వాకా స్త్ర నిర్విఘ్నంగా సాగాలంటే ఈ వాతావరణాన్ని పరిస్థితుల్ని మనం కల్పించాలి. వ న్‌ నేఆీ, ॥ ఫలితంగా నేర్చుకొనే క్రమానికి మార్గం సుగమం చేయాలి. మనం ఆ 7 గ్‌ ంట్తీ ఉ4జ మూసివేస్తున్నామా విశాలం చేస్తున్నామా అన్నది మనకు మనం, వేసుకో: | క్ష 9 వాల్సిన ప్రశ్న. లం. ఓ ఆంగిగి గంగ - గంజి 6గ౧|/౮౧౪౧ ౬620 ఆదారంగా | అని

నె ర్భుకొంటారు... జాన్‌శోర (జూనవోల్ట్‌ నుననిద్ధ విద్యావేత్త. ఆయున విల్లలు ఎలా ౪ నేర్చుకొంటారు? (404% 0౧/60/6౧ ఓ62/౫). వీల్టలు నేర్చుకోవడంలో | ఎలా వెనకబడతాడు ” (4017 0౧/0/6౧ ౯2/) అనే రండు వున్తకాలు రాళాడు. . వీల్లల్ది వాళ్ళ బేస్ట్రల్ది ఎళ్ళ తరబడి న్వయంగా వరిళీలించి ఆయన కొని . . - నిర్జారణలకు వబ్బాడు. ఆ నిర్హారంణల్లో కీలకమైంది. వీల్ణలందరూ . నేర్చుకోవడంలో అత్యంత నమర్ధులనేది ఒకటి. రెండోది వీల్లలు . నేర్చుకోవడంలో వాల్ళ్టదంటూ ఒక వద్దతి ఉంటుందనేది. . . మన న్యూళ్ళు ఈ రెండంళాలనూ వ్రూర్తిగా విన్మరించినందువల్లో య. . నమన్యలన్సు ఉత్త్పున్తుమవుతున్తాయనేది జానవోల్ట్‌ అభిిపాయం. ఈ కింద న. |. కొన్సి మటనల్సి, అనుభవాల్సి ఆయన వున్తకాల్పింబి సేకరించి ఇన్తున్హాం. య. . ఎటొి నుంది మనం ఎం నేడ్ట్చుకోవబ్బో వరిళీలింబండీ. కొందెం జీవిగా స్‌ నం. బూడాలి నుమూ/ - నంవాదకుడు,/ వ. ం. తది ఒక చలికాలపు ఉదయం... మేం ఫలహారం ౮. చేస్తున్నాం. టామీ “టో! టో! టో! ' అనసాగాడు. వాడికి తోడ్పడేలా స. . న. ..| ముఖం ప్రసన్నంగా పెట్టుకొని “టో?” అని ప్రశ్నించాం. తాను . చెప్పేది మాకు అర్ధం కాలేదని తెలుసుకొన్నాడు. తిరిగి “టో! టో!” సల . అన్నాడు చాలా కోపంగా మావైపు చూస్తూ. పాదం, కోటు, చలి య. .....| టాయిలెట్‌లకు 'టో' అనే ఈ పదం వాడుతున్నాడని మాకు న. న. | తెలుసు. “నీ పాదానికి దెబ్బ తగిలిందా?” అది తప్పు. “నీ కోటు న | కావాలా? నీ బ్లూ కోటు కావాలా? అదీ తప్పే. “టాయ్‌లెట్‌కు వెళావా? (ఈ పదం ఇదివరకటి బిడ్డ నుంచి కుటుంబానికి వ సంక్రమించిన వ్యక్తీకరణ) ఇదీ తప్పే. “జలుబు చేసిందా?” ఇదీ

• సరిగాదు. ఇప్పటికి మేం సరైన దారినపడ్డాం. అలా ప్రశ్నలు వేస్తూ పోగా, చివరకు వాడు చెప్పేది అర్ధమైంది. వెలుపలి గేటు ఎవరో న ర | తీసిపెట్టారు. గాలి వీస్తోంది. అది మూసెయ్యమని వాడు చెపు ఫ్‌ / ం [| ేు. తున్నాడు. మూసేశాం. మనం వినే శబ్దం కన్నా పసిపిల్లల మాట బ్‌ ణా | శ ౧:6 భిన్నమైన అర్ధంతో ఉంటుందని దీనిని బట్టి తెలుస్తుంది. అనేక కి నా స లాల (ద పదాల మధ్య తేడా వాడికి తెలుసు. అ తేడాను వాడు పలకలేక అహ్రైత్రరలాంగాాా చాల" పోవచ్చు.

“స్కూల్లో పిల్లలకు 'పికి “బికి తేడా తెలుసు అని నిర్ధారణ చేసుకొనేందుకు పలు రకాలుగా ప్రశ్నిస్తుంటారు. అవన్నీ నాకు ఇప్పుడు గుర్తు వస్తున్నాయి. పిల్లలు తమ మాటల్లో ఈ పదాలు సక్రమంగా వాడినా లేదా టామీలాగా ఇతరుల మాటల్లో ఆ తేడాను గమనించగలిగినా, వాళ్ళు మన ప్రశ్నకు సమాధానం ఇవ్వలేకపోవచ్చు గాని, తేడా వాళ్ళకు బాగా తెలుస్తుంది.

శ్‌ శ స

మేం ఒకరోజు కారల్‌బాద్‌ కావరెన్‌కు వెళ్ళాం. అదొక విచిత్రమైన, అందమైన స్థలం. కొన్ని గంటలు కార్లో ప్రయాణం చేసి, అక్కడికి చేరాం. దారిలో అనేక ఆటలు ఆడాం. రేడియో ఆన్‌ చేశాం. లీసా వింటోంది. అందులో వచ్చి సంగీతానికి అనుగుణ్యంగా చేతులతో తాళం వేయసాగాను. తరువాత అరచేతిలో పిడికిలితో శబ్దం చేయసాగాను. పాప అలాగే చేసింది. కొంతసేపు గమనించింది. రెండు పిడికిళ్ళు బిగించి కొద్దిసేపు శబ్దం చేసింది. మరొకసారి చూసింది. తను చేయడం సరిగా లేదనుకొంది. నాలాగా చేయసాగింది. దీన్నుండి ఎన్నో ఆటలు ఏర్పడ్డాయి. తనూ అలాగే చేసింది. క్రమేపీ నా ఆటలను సంక్షిష్టం చేశాను. ఒక చేత్తో తల, మరొక దాంతో పొట్ట ఒకేసారి కొట్టుకొన్నాను. ఇలా రకరకాలు - నేను చేసిందల్లా ఆమె చేయడం ఎంతో ఆసక్తికరంగా ఉండేది. ప్రతిసారి ఇంతకుముందు కన్నా త్వరత్వరగా చేయగలిగేది. అలా చేస్తూ, తను చేసేదాన్ని నేను చేసినదానితో పోల్చుకొని చూసుకొనేది. పొరపాటు ఉంటే మార్చుకొనేది. నాలా చేసేదాకా పరీక్షించుకొనేది. ఆమె చేసే ఈ పనులతో నాకు రెండు విషయాలు స్పష్టమైనాయి. తను ఎదైనా చేయడం ప్రారంభించే ముందే, అంతా సవ్యంగా చేయడం నేర్చుకొని చేయాలనుకొనేది కాదు. ఎలాగోలా ఏదో చేస్తూ నేర్చుకొనేందుకు సిద్ధపడేది. అంతకన్నా మించి ప్రయత్నం చేసేది. అనుకరణలో తప్పులను ఒప్పుకొనేది కాదు. మరలా మరలా ప్రయత్నించి సరి చేసుకొనేది. తృప్తిపడేదాకా కృషి చేసి, బాగా విజయం సాధించేది.

ఓ 3

“కొద్ది సంవత్సరాల క్రితం ఒక స్నేహితుడు తన కూతురు గురించి ఒక విషయం చెప్పాడు. ఆ పాప వయసు సంవత్సరం లోపే. ఆ పాపకు ఒక ప్లాస్టిక్‌ విజిల్‌ ఇచ్చారు. దాన్ని చాలా ఇష్టంగా ఊదుకొనేది. అది ఆ పాపకు ఇష్టమైన వస్తువు. ఒకరోజు తల్లీదండ్రీ ఆ విజిల్‌ తీసుకొని దానికి పిల్లనగ్రోవి మాదిరిగా రంధ్రాలుండటంతో దానిపై చిన్నరాగం వినిపించారు. ఇద్దరూ చెరి కొద్దిసేపు ఊది తరువాత పాపకు తిరిగి ఇచ్చేశారు. పాప దాన్ని కోపంగా నెట్టివేయడంతో వారు ఆశ్చర్యపోయారు. తండ్రి ఈ విషయం నాకు చెప్పెనాటికి ఆమె ఇంకా విజిల్‌ జోలికి పోలేదు.

“ఈ విషయం విన్నపుడు డానీ రెండున్న సంవత్సరాల వయస్సులో జరిగిన సంఘటన జ్ఞాపకం వస్తున్నది. డొనీకి ఆడుకోవడానికి కర్రపుల్లలు (604156౧218 గ069) ఇష్టం కావచ్చునని నాకనిపించింది. వాటిని డాని ఏం చేస్తాడో చూడాలనే ఆత్రుత కూడా ఎక్కువైంది. ఒకరోజు వాళ్ళింటికి వెళ్లినపుడు నేను ఒక పెట్టె కర్రపుల్లలు కూడా తీసుకువెళ్లాను. ఆ పెట్టె తెరిచి రంగురంగుల కర్రపుల్లలు డానీకి చూపించాం. అతను మంత్రముగ్గడయ్యాడు. ఆదివాసులు పూసల్ని చూసిట్టు చూశాడు. తన ముందున్న వందలాది కర్రపుల్లలు అతనికి ప్రపంచంలోని నిజమైన సంపదగా గోచరించింది. 'పెట్టెలోని పుల్లలన్నీ నేలమీద పోశాం. సామెతల్లో చెప్పినట్టుగా పిసినారి తన ధనమంతా ముందు పోసుకొని కూర్చున్నట్లు పుల్లల్ని చేతుల్లోకి తీసుకొని, వేళ్ళ మధ్య నుంచి జారవిడుస్తూ కొద్దిసేపు కూర్చున్నాడు. కర్రపుల్లల్ని తన కళ్ళతో, చేతులతో అన్వేషించి వివరాలు తెలుసుకోవడానికి, తన సంతోషం తాను అనుభవించడానికి విలుగా అతని మానాన అతన్ని వదిలిపెట్టాలనే విషయం నాకు తెలుసు. కాని, అప్పుడు అతను కొన్ని విషయాలు నేర్చుకొనేటట్టు చేయాలని నాకనిపించింది. నేను వత్తిడి తక్కువ విధానం అనుసరిస్తానని అనుకొంటాను. అదే విధంగా అతనికి "చూడు అని కూడా చెప్పకుండా, కొన్ని కర్రపుల్లలు తీసుకొని ఒక పద్ధతిలో అమర్చడం ప్రారంభించాను. డానీ నన్ను అనుకరిస్తాడని అనుకొన్నాను. డానీ తండ్రి కూడా నాతోపాటు కరపుల్లల్ని అమర్చడం ప్రారంభించాడు. డానీ కొద్దిసేపట్లోనే విజయవంతంగా మమ్మల్ని అనుకరిస్తాడని భావించాం. మేము అమర్చడం ముగించి డానీ వంక చూశాం.'మొఖంలో ఏ భావం లేకుండా కొద్దిసేపు మావైపు చూశాడు. తరువాత ఒక్క మాట కూడా మాట్లాడకుండా మెం అమర్చిన కర్రపుల్లల

అిద్వావికానం ఓ 47 |

దగ్గరకు వెళ్ళి క్కసారే చేత్తో చెదరగొట్టాడు. మేం ఆశ్చర్యపోయి “ఎందుకు అట్టా చేశా”వని తడ్‌గౌం. కేవలిర.మావంక చూశాడు. మూర్ధంగా మళ్ళీ కర్రపుల్లల్ని అమర్చడం ప్రారంభించాం. మళ్ళీ వాటిని చెదరగొట్టాడు. అయితే మొదటిసారి ఉన్నంత కోపంగానీ, దృఢ నిశ్చయంగాని లేవు. మరోసారి ప్రయత్నించాం. మళ్ళీ అదేవరస. చివరకు మాకు అర్ధం కానిదేదో జరుగుతున్నదని గ్రహించి, ఆ పిల్లవాడిని తన ఇష్టం వచ్చినట్టు ఆడుకోవడానికి వదిలిపెట్టాం.. *ఉ 4 ఓ “లీసా కొన్ని సంవత్సరాలు, ఒక పశువుల రాంచీలో పెరిగింది. 18 మాసాల వయసులో ఒకసారి ఒక పశు వును చూపిస్తూ “ఆవులను చూడండి, ఆవులను చూడండి' అన్నది. మేమెంతో సంతోషించాం. ఆమె మాటాడిన మొదటి నిజమైన మాటలు అవే. అక్కడ అవులున్న మాట నిజం. వాటి గురించి ఇతరత్రా మాట్టాడుకొన్నాం. కొన్నాళ్ల తర్వాత మేం ఒక చేను ప్రక్కన నడుస్తున్నాం. అక్కడ గుర్రాలు మేస్తున్నాయ్‌. లీసా 'ఆవులను చూడండి అని మళ్ళీ అన్నది. ఆ తరువాత గొర్రెలు మేసే చోటా అదే మాట అన్నది. ఇది ఆశ్చర్యకరంగా ఉంది. అవన్నీ ఒకే జంతువులని ఆమె అనుకోవడం లేదనేది నిజం. గుర్రాలు, గొర్రెలు, ఆవులు వేరువేరు జంతువులని తెలిస్తే అన్నిటినీ ఆవులనే ఎందుకు అంటున్నది? అన్ని జంతువులనూ ఆవులనే అంటారనుకొంటే పెంపుడు కుక్కను, పిల్లిని ఆవు అని ఎందుకు పిలవదు? బహుశా ఆమె చూచిన అనేక వస్తువులన్నింటిలో, చూచిన, విన్న భావనకు వచ్చిన వాటిలో కొన్నింటిని ఒక (గ్రూపుగా వేరు చేసినట్టుంది. 'చేలల్లో పెద్ద జంతువులు గా మనం భావించే వాటికి ఆమె “ఆవులు అని పేరు పెట్టినట్టుంది. మేం ఆమెను సవరించలేదు. కేవలం మాలో మేం ఆవులు, గుర్రాలు, గొర్రెలు అంటూ వాటి గురించి సాధారణంగానే మాట్లాడుకొంటూ ఉండేవాళ్ళం. అతి త్వరలోనే తన జంతువులను మరింత చిన్న గ్రూపులుగా విభజించింది. దేనికి దానికి సరైన పేర్లు పెట్టేసింది. “అలాగే జంతువుల రాంచీలోనే పెరిగిన మరొక కుర్రవాడున్నాడు. ట్రాక్టర్తంటే /. వాడికి ఎంతో ఆసక్తి. అవి పెద్దవి, ఎరటివి 4 శా బాగా శబ్దాలు చేస్తున్నాయి. “ట్రాక్టర్‌ అనేది టి _ వాడి నోట వచ్చిన మొదటి పదం! 'కదిలే పెద్ద . యంత్రాలు గా మనం భావించే వస్తువుల 4 వర్గానికి ఈ పేరే పెట్టి పిలుస్తున్నాడనే విష (| / యం త్వరలోనే అర్ధమైంది. కార్లు, బస్సులు, (“| ఏట ట్రక్కులు, ఆవిరితో నడిచే షవల్స్‌, బుల్‌ టీ డోజర్డు, రోడ్‌గ్రేడర్లు, క్రేన్‌లు - అన్నీ వాడి . | తల గ దృష్టిలో ట్రాక్టర్ల. అయితే, అతి త్వరలోనే ష్‌ నా ఖో ( ఇతరుల మాటలు విని వాటిని ఉప (గ్రూపు / ఎళ్ళ లుగా విభజించి, దేని పేరుతో దాన్ని పిలవ /, . యో ళ్‌ గ్‌ సాగాడు. అతి త్వరలోనే ఆ చుట్టుపక్కల న గ గ్లో టీ 4 ఇ ఉండే అన్ని యంత్రాల పేర్లు వాడికి తెలిసి ఖీ జ పోయాయి. ఇలా నేర్చుకోవడం చిన్నపిల్లలం వ ను దరికీ సహజమే.” నా ల షేన్‌ న. 1 4 2 అన ట్‌ మ్మ లా నరా “నాకు తొలిసారిగా కనువిప్పు కలిగిం న కయాాయక అ చిన మనోనేత్రం తెరిపించిన లిజా గురించి లా మా అని | అనిని!

మళ్ళీ ఆలోచిద్దాం. ఆమెకు నాలుగు సంవత్సరాల వయస్సున్నప్పుడు నేను తరచుగా వాళ్ళింటికి వెళుతుండేవాడిని. ఆమెకు చదవడం నేర్చుకోవాలని ఆసక్తి ఉందనే విషయం తెలిసినందువల్ల నేను స్కూల్లో బోధించడానికి ఉపయోగించే “రంగులలో మాటలు' అనే ఛార్చలు కూడా వాళ్ళింటికి తీసుకువెళ్లేవాడిని. ఇటువంటివి పిల్లలకు ఇవ్వడం వల్ల ప్రయోజనం ఉండదని, పెద్దల అత్యుత్సాహానికి దూరంగా ఉండడం పిల్లలు చాలా చిన్నతనంలోనే నేర్చుకొంటారని నాకు అప్పటికి తెలుసు. అందువల్ల “లిజా' చూడడానికి ఎంతో ఉత్సాహం కలిగించే వస్తువులు తెచ్చాను. నువ్వు వాటిని చూడాల్సిందే. వాటితో బాగా ఆడుకోవచ్చు.” అని చెప్పడానికి బదులు, వాటని గదిలో వదిలిపెట్టేవాడిని. ఆమె అన్వేషణ ్రారంభించినపుడు అందుబాటులో ఉండే విధంగా జాగ్రత్తలు తీసుకొనేవాడిని. అనుకొన్నట్టుగానే కొద్దిరోజుల తరువాత “మీ గదిలో ఉన్న పెద్ద గుర్తులేమిటి? అని లిజా నన్నడిగింది. అంటే, "రంగుల అక్షరాలతో ఉన్నవేనా?” అనడిగాను. స్కూల్డొ పిల్లలకు బోధించడానికి వాటిని ఉపయోగిస్తానని చెప్పాను. “నేనూ వాటిని ఉప యోగించుకోవచ్చా? ' అనడిగింది. “ఓ తప్పకుండా, నీవు కావాలనుకొంటే ఉపయోగించుకోవచ్చు” అని నేనన్నాను. “ఇప్పుడే ఉపయోగించుకొంటాను” అన్నది. ఛార్జులు వేరే గదికి తెచ్చి, కొన్నిటిని నేల మీద పరిచి, పని ప్రారంభించాం. “సాధారణంగా ఈ ఛార్చులను ఉపయోగించే టీచర్‌ వాటి మీద బొమ్మలు చూపెంచి, అవేమిటని పిల్లలను అడుగుతాడు. తప్పు చెప్పాల్సి వస్తుందనుకొన్నప్పుడు చిన్నపిల్లలు ఎంతగానో భయపడతారని, జాగ్రత్తగా ఉంటారని, _ ముడుచుకుపోతారని నాకు అప్పటికి తెలుసు. అందువల్ల లిజాకు ఛార్జు మీద బొమ్మలు చూపి, అవేమిటో అడగవలసిందిగా చెప్పాను. లేదా, ఒకవేళ తనకు తెలిస్తే చెప్పాలని అన్నాను. వేరీ విధంగా చెప్పాలంటే ఆమెకు ఎటువంటి ఇబ్బంది లేకుండా ఆటను అదుపులో పెట్టుకొనే అవకాశం కల్పించాను. ఆమె నన్ను మాటలు అడిగింది. నేను అవి చెప్పాను. ఆమెకు ఏదైనా ఒక మాట తెలిస్తే తనె చెప్పేది. శ శ శీ “పరీక్షలకు సిద్ధం అవుతోన్న పాఠశాలలో నేను ఉండగా జరిగిన ఒక ఘటన ఇక్కడ నాకు గుర్తుకు వస్తోంది. ఒక మిత్రుడు రసాయనశాస్త్ర పరీక్షకై చదువుతున్నాడు. నీటిలో కరిగే లవణాల జాబితాను అతను గుర్తు పెట్వకొనేందుకు ప్రయత్నిస్తున్నాడు. జాబితా చదువుతూ, అతను కాల్నియమ్‌ కార్బొనేట్‌ నీటిలో కరిగో లవణమని చదివాడు. కాల్షియం కార్పొనేట్‌తో తయారయ్యే కొన్ని సాధారణ పదార్థాల పేర్లను చెప్పవలసిందిగా అతనిని నేను అడిగాను. అతను, సున్నపురాయి, గ్రానైట్‌, పాలరాళ్ళ పేర్లను చెప్పాడు. అప్పుడు నేను, “వీటిలో ఏవైనా వాన నీళ్ళలో కరగటాన్ని నీవు చూశావా?” అని అడిగాను. అతను దాని గురించి అసలు ఆలోచించలేదు. అతను రసాయనశాస్త్రంలో చదువుతున్న దానికి, వాస్తవ ప్రపంచానికి మధ్య, అతని ఇంద్రియ జ్ఞానానికి, ఇంగితజ్ఞానానికి మధ్య ఎటువంటి సంబంధం లేదు. 0 ్‌ (. ద్యావికానం ఇ 49. | | గ” ।

న! ణి ్‌ లలల క ప మం ఎ రు. ల. టు [ భ్‌ న బో మహ గ రల 29 టు మం. వ టామ్‌ ద! హల! ర లనే లీ సం ఇక్‌ స! క్థైగ క క్‌ 1, శ ల న గ రక్‌ ష్‌ స! లాలా! జ | స్త: జ; “₹ ఆఆ వ్‌ రాళ ప ంసచ్తో..! ఇళ లా న శ టా [ఈ ం న ర "క్‌ ట్వ శా టం జ్‌. ( |. గ న! న్నా, రకు మ చట్టన్నె ప య్‌ లి ను! వ; క్‌ ర. మగా నో నే గ వ నం గ్య గో! నటు ఉతెఖ్‌ తేక సగ హ్‌ చే” క సే చు (శ ఆ 4, క య ల ఎ" ళన - ళ్‌ క స సు మ వ స ప. ఓ గ. వస్తు సాభి నా న. న. న 1 కవ య,” గ్‌ హ్‌ ఇ (్ల య. క " [న ” ఇ క న 1 నవం. స హోత వన నర న ల | స శే. గి హా. ఈ టు ప. న. వన న . 1 టన శ గ! న. | - ల ళం లే “హీ * న్‌! [కా - షై, 1 ఏ. 2 5 | సః క్‌ ను. వ్య ల టో తో జ వ - . వి గ ఫా ॥ సువ థ్‌ టే క మ క్‌ అవ్‌ కంటి మ ఇ | సళ "" ఇ ఢ '._ ఇ జా ' శన జీ! న క ( ఇఒ సషీ ప న నీ స క్టతలో మ; కో ద క ల క్ట (7 ల 4 హస నం వక. టి ల! శమ. 0 ఇ(ట్లో నే య. న. |. య. సా టవ క. న ఉన న (|. “త్తు” న్‌ శే ననే ర కే టో థీ టి? ౯ తు! వూ గై తళా. గమ ఆం "2 ప న్‌? య. |. క. ల వలల్‌ ష్‌! మ ల! ల మం కన తే. స్త ( వ. 15న. బ్‌ | గే న రక్‌ 1 త్త శక ఫాగ్‌. బ్‌ బన సం హని వట న మా కా ల టి భ్‌, నీ న్‌. మణ్‌ లగే! జ... | ” ళ్‌ జ ఖీ ళా జ్‌. " క స 4 న్‌! స్‌ మాని € టు! శ్‌ సడ న... య 1 టీల జ్‌ జ్‌ కె న్న నమ క్‌ | చ్యా ల్లా రై | &్‌ వ దు గల్‌ లకీ ను | | 2 వకు. ధి న ల దొక నును న న. పెదస న! మతం లే య. ధ్యా న సఎవకుల లు. ఢిలి స: మ రన. ఈక నం [1 స లీ సీలు కో ఎలల కోస లో ని ఫట క ఫే 7 మ [మ న్‌. ర్‌ ఇలకు కట. | ౮9౨ లా అతు న ల నుం ను త. 11 దర్శం క్ష ౦ నడుస్తును మ నత ర్‌ం శన ట్ట? చేతనో న్స్‌ కు అ న అంటు 4 కం క్‌ గనే! షా. ప ల శి య న నీ: థి గ మ సర్‌ గ టసలటోగా క లీ ఆ స్కూల్లో సో. న్సిపల్‌ జ అధికార్ల యం న ప క న నూతొ న్‌ సా. క అ ప తు ల లట! ర్త నే! వసతు లా బీకిస లు జ 1 న్‌ క్‌ వ క్ష క ల క్ష క సల మ! న స్‌? ౪ ప గ క్ట మ్‌ శె 4. న ప న్‌ న ల్లా సలాడుు అ (త్ర ఆజ్ర ర్‌ు నుగ 1 నో ము నా. వెళు గే స్త్‌, న. వ యు న తు కార స్‌ 1421 21 న్‌ నరాల దళ సం! ము ' ళో టన వ ల ఫ్‌ నో ర్‌ చ 6 గ దు ౬. అ ఛో లో ను టా! క టం వ్‌. ర్ట్‌్లో “ఖీ కో క శం శీ 4 | వీ; 1" ళీ కక ట్ర భట న! (ఖా! (పు (లు. ఇ తయా చై; స? నే! వే ఏక ఆ న అధర్వ ల స ట్‌ కళ్ళ బీన్య" సగ |? త్‌ే షే ౫. ల గ గ అ రుం (జ్ర ఆ లిన మట న! టా శే అనై లం క క . గ ౦లో స అగదడ నటన రు. మగ). స్త న న కి వెళ మనంఆస ఎగునా ల ్టై చంటి * ఓ న. ల య. లజ 1 న? య క 4 జ తే వం. మూడ ఎఫ్‌ స ాకా న్‌ న ప. . వస సే! కా కం. శ ." ని ట్ర క ఆ లా వ తర గ టం! 1 నల! షన. సక క . మ . శ న్‌ హు. న ఎం కీ ఓ టక గడ ఆల్‌ తి న్‌ (౧ క [షమ ల్‌ న స జ్‌ ఇ ను. వా న. : క న! నే ఎళ్ళ" జ్‌ జు! వ రురి సే న! య... నట్‌ న చదు గ౧రాల ఎ షు ప కు జానంలో మ స. స్తు పజ నభన చల క టున్నారు గానంలోని “గాలి” ఇ వటి. ఈ ఆ ) లో షో. పం 4 | శల నళ. ల వ. - ళా న లు శ. అగ పోస్తున్నా ట్రయుడు ఇ *ల్లలు లో న ర రు పవ ల. స | న ప తళ డు లి గా ల! | జో [0 న్‌ రీ ధో జ్‌ శ నాక శ క త్తం. . త్‌ జల ఈతి రౌ న కోట్‌ వాటు? పే స్టా క! ం ఆంత ల చట త న లో వగ లు అ లి వ! ॥ చ్లి (శ, 8 దా చ న. సవం క! కా. ॥ అజ లీ నే అ అ్వం గ గ న్‌. ర ల నున 0౦|త ఆ ధరా ఎల్లలకు సే మేను క స! ఇ | / వం. ష్య. ననన (6 లాగే గొ గా మ. స్ట మట న. మల. స. గె సు న. గ వన్న ప్రా ణ్సా లిసు ౦తెత్రి వ ల 58 ను న... య మట వ ల్లు పోకు లా ృన్నారు వార ల్‌ స్తున్నారు ర స్‌ స. ననన య. లు ౦డౌా ప కా . శ్‌ పుస్త ష్‌ " దాం కు జా, క ల | క్‌ క గ తేజ / వ. ౨ టా ల ఎ వ. (త స రా క్‌ మ్‌ (4, న టో ల్‌ సం శ్‌ లురు స్తకంలో ని సట లో స! సమ 1 మళ? గాలి స న్నారు వెటనే ల టా కలవ అ శ వ్వ డేన్‌ ల గ ల! | ఎ” మా . ఇ జ (౫ వన్న “టీ! న్‌ సర క్ష లు అరం? | ప్రసా న్‌ రాం మ? 1 ఇ 1 లల్లీ ఏ * ట్‌. జు న వే సం. శతపట! శ న వం కి సక్‌ | త 7కే ఇజ్‌ శ ॥ | త' నేక స్‌ు న్‌ ఏ౫రశలో క్‌ తయ 5 వక! పెరటి ష్య క న్కు క ॥/ సనా, వెత. న్‌ షో గే ల కష య. మున పు! వాల ప! జి వసీకో. డే త. మవ (త్ర క ష్ట్ర ఆ వ | న్లో న || ల్లా. శ నె క్ష వై గ త ర రల హు. షన " గా లి ప (& సుంది క్‌ | య! టన జ | నే | ఖల క ॥ హ్‌ ఇ (| ంక్టీవాు అడ నీ స య నా ఇ లీ “కం ర. ఖా శ సన? యై 7 వి శ ఈజీ జ" 1కే ల కి ; జా 24 యత. షై! రీ జె వ! చన 1 న్ని బు వ మ? సళ రా! ష్‌, లో మం గ ( ధాం ల్రి గ స్‌ కల టక్తం న వు న వాం నా క క ౯ దొ అల్లో పటే పా ఇస బసట్లాహో స ఖీ లప ల! మ! ౨దాొ ఆ (౨ భ్‌ భన్‌ మం క దన మైన మా ౦్రి 0 మా మ టే ఇవీ ఒకానొ మ? లే ఫలా అరుస ల్లలు గొంతు ఛపళ్లీ క.” బి స్తున లన్నీ కలి న న్న స పి స్తున్న ధర్మాలు పి పైకష ఓ న, ఇ మనే ఎ జీ న. లకే గ్‌ లం శయ వ్వ అ మక ( / యర ల్లలకి తె లా అర్ధం 6 ఎంగ డో ॥ మన లుసోందా? | ౦దా? ఉ ్‌ వ, బగ లందా? ఎ ౦డొచ్చు. అదేవై న! టే వ ) ఏమో ఆ స స్త యన గలడందు న్నాడు రుక. అ ర్య 4.0! ] టి 7 గన ఆప! డౌ ఇంద జ త ర పసి పి ఇందు అ షస. వ. ననన ఎమె నా తెలీదు. తెలిసే ౦దులే బీ ॥ , క్క _ ( ॥ గ! శా | ఈ న్‌ లీ టో న్స సత్తి 0౦తీ ౦కొ 14 ళం ల ల ల స్య 14 కక అను స సమన .! గాలి సర్వ మని పిల్ల పడ్డాం టు ము, యాతే ఆదకి.."లటాక్టగు ఉందంటు న ధ్యకూ చన! గ టం న క ననా శ సవల (త్రో భ్‌ ౦౮ రు ర్చు డం లన 1. తలను ళ్ళ - మ ర తాల్‌ నాళ గ్ర రట | ౦దా?” ఎట, ॥ మరది న్నాం. ర డ 'షిషప్రాప, అడి స ల న 5 'పషెహపైపం 'పిల గాం స స మాక 0౦'పి ం [గులో విక్క తో బితర పి మమ్‌. (డుంది? త్తం వాయ్యారను న్‌ ల ఖ్‌ _ . . య. లాంటి

విచిత్ర పదార్థం తమకు తెలీకుండా తమ బ్యాగుల్లోకి దూరి కూచుందేమోనని కొందరమాయక చక్రవర్తులు సంచీలు తెరిచి వెతికారు కూడా! ఇదీ ఆ స్కూలు సంగతి. ఢిల్లీలోని అత్యున్నత స్థాయి స్కూలు సంగతి! దేశంలోని ఏ స్కూలు సంగతైనా ఇంతేనంటారా? ఇంతకంటే ఏమైనా ఉంటుందంటారా? ఉంటే మిరు బప్పాలి. గాలిని ఇంతకంటే భిన్నంగా చెప్పడం ఎక్కడైనా ఉంటుందంటారా? అదీ మిరే చెప్పాలి. ఈ 'మంత్రాలు' మన చదువుల్లో భాగాలైపొాయ్యాయి. గాలి ఉండటం అంటే ఏమిటో, సర్వత్రా ఉండటం ఎలా వాస్తవమో మన పిల్లల్లో ఒక్కరికైనా తెలిసే వీలేలేదు. పన్నెండేళ్ళ పిల్లలు సైతం దీన్నిలాగే వల్లిస్తారు. గాలిని గురించి మన పిల్లలకిం తెలుసు? చలిగాలి చల్లగా తగలడం తెలుసు. పెద్దగా గాలి వీచడం తెలుసు. బస్సులోను, రైల్లోను వెళుతున్నపుడు గాలి తోసుకొని రావడం తెలుసు. మరి గాలి తమ బ్యాగులతో సహా అన్ని ఖాలీ పాత్రల్లో సైతం ఉందని వాళ్ళూహించనైనా ఊహిస్తున్నారా? లేదు. ఈ స్కూల్లో ఒకమ్మాయి 'బయటికెళ్ళి గాలికెదురగా పరిగెత్తుతూ ఒక ప్తాస్టిక్‌ సంచిని పట్టుకొంటే అందులోకి గాలి దూరుతుందిని చెప్పింది. మరి “ఆ ప్లాస్టిక్‌ సంచిలో అంతకుముందే గాలి ఉందని అంటే ఆ అమ్మాయి ఏం చెపుతుంది? ఏమీ చెప్పలేదు. పరీక్షల్లో అడిగితే మాత్రం “గాలి సర్వత్రా ఉంటుంది అని రాసేస్తుంది. అంటే దీనర్ధం ఎమిటి? భగవంతుడు సర్వత్రా ఉన్నాడని మనం విశ్వసించినట్లే మన పిల్లలు గాలి సర్వత్రా ఉందని విశ్వసిస్తున్నారన్నమాట. ఇక ఇందులో ప్రశ్నించడానికి, వెతుక్కోడానికీ పిల్లలకేమీ లేదన్నమాట. మన వొబఠొలు గాలి సర్వత్రా ఉంటుందో, ఉండదో అలా ఉంచండి. ఈ మధ్య మరి అనియత ఎవఐద్యా వాచకాలు చూచాం. ఇదే పాఠం ఆ పుస్తకాల్లో ఎలా ఉందో చూస్తే మా మతి కాస్తా పొయ్యింది. బడికి రాని పిల్లలు రోజుకు రెండు గంటలు చదివేసి, రెగ్యులర్‌ పిల్లలకన్నా చాలా తక్కువ కాలంలో ఒక్కో మెట్టు ఎక్కి, 1 ఆకాశపుటంచులు తాకడానికీ పుస్తకాలు రాశారట. వీటి భాష చూస్తే తల ఆ తిరిగిపోతుంది. వాతావరణం అనేది ఇందులో ఒక పాఠం. అందులో వర్షాలు, మేఘ న్‌ నిర్మాణం, నీట్‌ ఆవిరి, మంచు రూపాంతరాలు, గాలులు ఒక్కటేమిటి లు [ల వాతావరణ చక్రమంతా దొర్లించేశారనుకోండి. ఇవన్నీ పెట్టే తికమక చాలక అందులో ఒక బొమ్మ కూడా ఉంది. అందులో మైక్రోస్కోపులోంచి చూస్తే జారీ న మంచు ఎలాంటి సృటిక నిర్మాణమనేది ఏ ఇంటర్మీడియట్‌లోనో ఉండాల్సిన ప్ప వ్యవహారం. అక్కడితో ఆగక రెండు ప్రయోగాలళల్స్ని కూడా ఇందులో చేర్చి, సమానాకృతులు, పరిణామాలు గల రెండు లోహపు పలకల్ని తీసుకోండి' అని గ! ప్రయోగం ఎలా చెయ్యాలో మొదలు పెట్టారు! “కొంచెం నీళ్ళు, కొంచెం మంచు బో ఒక స్వచ్చమైన గాజు బీకర్లోకి తీసుకోండి' అని కూడా సెలవిచ్చారు! ల | అనియత విద్యా తరగతులు జరిగేదెక్కడ? ఆ పాఠాలు చెప్పే వాలెంటీ ణా: ర్రెవ్వరు? వాళ్ళ స్థాయి ఏమిటి? ఈ చెట్టు కింద బళ్ళలో మైక్రోస్కోపులెక్కడివి? నొక రాా.. ఈ స్వచమైన గాజు బీకర్లెక్కడివి? లోహపు పలకలనకుండా మరోలా అనలేరా? కహా - పరిమాణం, ఆకారం అనకుండా మరేమీ అనలేరా? మన వాచకం అంతా ఇనావ (౫ అగమ్యంగా, అంతా-విరామయ వస్తువుల్ని చెపితే తప్ప, పిల్లలకి ద్తఘు పైన గురి త్త, కుదరదా ఏమిటి? మామూలు మాటల్లో “వాన , “మంచు; 'మష్పు), “ఇనుము, 'రకం'” లాంటి మాటలతో ఈ విషయాల్ని చెపితే వాచకాలకుండాల్సిన

'అధికారికత' అన్యాయమై పోతుందేమిటి? “భూమి అంతర్భాగంలో అనే బదులు 'నేల లోపలి అంటే పుస్తకం పలచబడిపోతుందేమిటి? అలా సఒ-కడుతుందనే మన రచయితల నమ్మకం.

'అతా చెప్పెయ్యాలి. సైద్ధాంతకంగా ఏమీ మిగల్బకూడదు' అనేది ఒక ధోరణి అయితే దాన్ని మూడో తరగతి నుంచే సంస్కృతీక) - ౩ పైచ్చాంతిక సాంకేశక భాషలో చెప్పాలి అనేది ఇంకో ధోరణి.

ఇలాంటి పుస్తకాల్ని చూసే ప్రాఫెసర్‌ యశ్‌పాల్‌ కమిటీ తన నివేదికలో ఇలా పేర్కొనింది -

“మన పుస్తకాల్ని పిల్లల వైపు నుంచి చూచి మనం రాయం. ఎంచుకొన్న అంశాలు, చెప్పే భాష, వివరించే విధానం ఎవీ పిల్లల ప్రపంచానికి దగ్గరగా ఉండవు. (పాఠశాలకో ప్రపంచం ఉంటుంది. అందులోకి పిల్లల్ని లాక్కెళ్ళాలనేది మన తపన). పిల్లలు చూచే వస్తువులు, వాడే పదాలు మన వాచకాల్లో ఎక్కడా ఉండవు. జీవితాన్నించి జ్ఞానాన్ని విడదీసే సాంప్రదాయక ప్రక్రియ ఈ భాష రూపంలోనే ప్రారంభమవుతుంది. పాఠ్య పుస్తకాల భాష ఒక భారంగా మన పిల్లల నెత్తికెక్కుతుంది.” జోధంబడం ఆంటో

ఇప్పుడు మనం మధ్యప్రదేశ్‌లోని మారుమూల ఓ ప్రభుత్వ పాఠవాల కెళదాం. అయిదు క్లాసులు, ఇద్దరు టీచర్లు, చాలీచాలని వసతి, అన్ని వయస్సుల పిల్లలతో నిండిన తరగతి గదులు, కనీసం చదరంగానైనా లేని నేలతో కన్పించే మన దేశపు సగటు పాఠశాల ఇది. బడిలోకి వెళ్ళేటప్పటికి మంత్రోచ్చారణ లాంటి ఘోష వినపడుతోంది. పిల్లలు దేన్నో వల్లె వేస్తున్నారు. పిల్లల నవ్వులుగాని, కేరింతలుగాని అక్కడ కన్పించవు. నల్గురు కూచుని ఏదో సృజనాత్మకం చెయ్యడంగాని, ఆసక్తిగా ప్రశ్నించడం గాని, అన్వేషణా ధోరణిగాని అక్కడ అసలుండవు. అంత 'పకడ్చంది'గా చదువు సాగుతుంది. ఇంత 'పద్ధతి'గా ఉన్నా అక్కడ చదువులెందుకు చట్టుబండలుగా ఉన్నాయి అంటే దానికి జవాబు దొరకదు.

1-3 తరగతుల పిల్లలు వరండాలో ఒకరి మీద ఒకరు కూచుని ఉఊన్నారు. 4-5 తరగతుల పిల్లలు లోపలి ఇరుకు గదుల్లొ ఉన్నారు. వరండాలోని టీచరు మంచి టీచర్లా కన్పిస్తున్నాడుగానీ నానావయస్సుల పిల్లల్ని క్రమశిక్షణలో పెట్టడంలో పోలీసు పాత్ర పోషించడానికే ఆయన ఫని అయివోతున్నట్టుంది. వాచకాన్ని పెద్దగా చదవడం ఆయన పని. కాపీ రాయడం పిల్లల పని. ఈ వాచక పఠనాన్నే "బోధన' అంటారా స్కూల్లో!

అసలు బోధించడం అంటే 'సమాచారాన్ని అందివ్వడం” అని మన నిరర్వచనమాయె. దీనికి తగ్గట్టుకాక టీచరెలా ఉంటాడు? అందువల్ల అప్పుడప్పుడూ పిల్లల్ని స్వంతగా చదవమనడం, ఏదో ఒక పిల్లవాడిచేత పెద్దగా చదివించడం, బోర్డు మీద నాలుగు పదాలు రాయడం, వొఠ్య పుస్తకాల్లోని ప్రశ్నలకు 'సరైన' సమాధానలు పిల్లలకు డిక్టేట్‌ చెయ్యడం టీచరు చేస్తుంటాడు. అతని దృష్టిలో అదే బోధన. ఆయన చదువుకొన్నది కూడా ఇంతే. ఇలాగే. బాగా కా చెప్పే టీచరు సైతం ఇంత కంటే చెప్పాల్సింది ప. క! డున నమన మోన న్‌ కు -

ఎముంటుంది? అనే ధోరణిలోకి వెళ్ళిపోతుంటారు. (4. 47 ఈ |

ఫలితంగా మన పాఠ్య గ్రంథాలు వేదాలుగా య, [న మారుతున్నాయి. అందులో ఉన్న దానిచుట్టూనే 'విద్య లో / న 0 ( ప్‌ పం | అల్లుకొని ఉంటుంది. టీచర్లు ఇంతకంటే ప్రయత్నం /| వ. ల ఎమీ చెయ్యరు. చెయ్యడానికి ఈ పాఠ్యపుస్తకాలు (| / ! “గ కాలో నీ. అనుమతించవు కూడా. పేరుకు కృత్యాధార బోధన ల. . ల ల // అంటారుగ్దాన్నీ ఒక్క ఉడతను, ఆకును చూడాలన్నా... స్‌ జ.

“అట"2౪ యిక లస్‌్‌ా ల టా హో ఆలం ఓ | డా లా గురించో ఈ పుస్తకాలు చెప్పవు. నం బ్‌ గ ॥

జాధిహాలనరన్తుటలోా” ౧౫౫. . . - ఇంక స్కూలు చూద్దాం రండి. అది ఢిల్లీ దగ్గర తుగ్గకాబాద్‌ స్కూలు. అందులో ఉన్నదంతా రాళ్ళు కొట్టె వాళ్ళ పిల్లలు. ౪ స్కూల్లో 12 మంది టిచర్లున్నారు. వీళ్ళల్లో ఒక్కరూ ఈ పిల్లల సామాజిక వర్షానికి చెందినవారు కాదు. వాళ్ళలత 5ంపరు సేట నర్గాల్నంచి వచ్చినా ఆ నపథ్నాన్ని వాళ్ళిప్పుడో మరిచిపాయ్యుంటారు. వాళ్ళిప్ప్తుడూ ఈ సిల్లల ఇళ్ళలోని హింస. తగుడు, నిరక్షరాస్యత గురించి ఫిర్యాదు చేస్తుంటారు. ఇలా ఈ స్కూలు శ్రముజీవులకు ఆమడ దూరంలో ఉంటుంది. ఈ దూరాన్ని పెంచేది టీచరు. అతడు చెప్పే పాఠ్య పుస్తకాల్లాని అంశాలు. బోధనలో. ఈ పుస్తకాల్లో శ్రమజీవుల విలువలుండవు. బతుకులుండవు. ఎంతసేపూ గొప్ప గొప్ప వారిని గురించే పొగడ్తలుంటాయి. ఇలా పిల్లలు తమకు తాము ఈ పాఠశాల ప్రపంచానికి సరితూగలేక దూగమైపొతారు.

ఎంతసేపూ ఈ పిల్లల ఇంటి వాతావరణాన్ని నిందించడంతప్ప తమ బాధ్యతని ఈ టీచర్లు ఒప్పుకోరు. గుర్తుంచుకోరు. కొందరు తమకు తెలీకుండానే చెయ్యాల్సిన పనికి దూరమవుతారు. కొందరు నిరాశకు లోనవుతారు. “మన టీచర్‌ బైనింగ్‌ స్కూలు వాస్తవిక దృశ్యాన్ని మాముందు ఎప్పుడూ పెట్టి ఎరగదు. ఇక దండనతప్ప నాకేమి మార్గం కన్పించడం లేదు. దండన అంటే తన్నడమే కానక్కర్లేదు. పిల్లల్ని దూరంగా నెట్టయ్యడం... అంతే” అంటాడొక టీచరు. “ఈ పిల్లలకు ఉచితంగా గుడ్డలివ్వడం దండగ. పుస్తకాలివ్వడం దండగ. వీళ్ళు శుభ్రంగా ఉండరు. పుస్తకాల్ని జాగ్రత్తగా ఉంచుకొరు. వీళ్ళకీ, వీళ్ళ తల్లిదండ్రులకు చెప్పడం బ్రహ్మతరం గాదు” అనేది మరో టీచరు నిర్వేదం. “ఈ పిల్లలకి చదువా? రెండు గంటలు చెపుతా. అంతకంటే వీళ్ళకి చెప్పడం దండగ. నాకు బోలెడు పని. అది చూచుకుంటే చాలు” అనేది ఇంకో టీచరు నిర్ణయం. ఇక్కడ పిల్లల్ని ఇష్టమొచ్చిన చాకిరీకి వాడుకోవడం చాలా మూమూలు విషయం. వీళ్ళకి తగ్గట్టు టిచర్లు మారరు. పిల్లలు పరీక్షల్లో తప్పిపోతే ఆ తప్పంతా పిల్లల మీదే నెడతారు. మన బడి, మనం మన బోధన, విళ్ళకి సరిపోవటం లేదని ఎప్పుడూ అనుకోము. దీనర్ష్ణం ఎమిటి? ఎవరు బాధితులో వాళ్ళనే నేరస్తుల్ని చెయ్యడం అన్నమాట. బివరకు మిగిలేది?

మన పాఠ్యపుస్తకాలు పిల్లల మీద సాంస్కృతిక పెత్తనాన్ని సాగిస్తాయి. కోటీశ్వరులా, నిరుపేదలా అనే రెండు భావాల్ని స్థిరీకరిస్తాయి. కొందరలా, కొందరిలా ఉండటం ప్రకృతి ధర్మమని ప్రవచిన్తాయి. దీని కోసం తేనెటీగల్సి, జంతువుల్ని దృష్టాంతాలుగా చూపుతాయి. ఈ పుస్తకాల్లోని మహాత్ములంతా మేధావులు, తమలా శ్రమజీవులు గాదు. అందువల్ల తాము చాకిరీకే పుట్టాం అనే భావన పిల్లల్లో స్థిరపడుతుంది. చివరికి కథలు కూడా అంతే. ఈ కథల్లో ఒక్కోసారి నిరుపేదలు రాజులవుతారు. ఎలా? తమ తెలినికేటలతో! ఇలాంటి తెలివితేటలు తమకు లేవని పిల్లలకి తెలుస్తూనే ఉంటుంది. పుస్తకాల్లోని ముద్రలన్నీ అగ్రకులాలవీ, ఆదిపత్య వర్గాలవేతప్ప శ్రమజీవులవీ, నిమ్నకులాల వారివీ కాదు. నాగరికతకు బాటలు వేసిన శ్రమకెక్కడా స్థానం ఉండదు, గౌరవం ఉండదు. ఒక పరాజిత మనస్తత్వాన్ని తమ అల్పత్వాన్ని ఇవన్నీ పేద పిల్లలకు నూరిపోస్తాయి. అడుగడుగునా వెనక్కు లాగుతాయి.

ఒక పాఠం ఉంది. అది చాలా చిన్న పిల్లల పాఠం. అందులో ఒక “జూ ఉంటుంది. ఆ “జూ అత్యంత పరిశు భ్రంగా ఉంటుంది. అక్కడి జంతువులకి ఎలాంటి రోగాలూ రావు. అలా వాటిని కాపాడతారు. పౌష్టెకాహారం అందిస్తారు. జబ్బు వచ్చిన జంతువులకు ఆసుపత్రుల్లొ వైద్యం చేస్తారు.

ఈ పాఠం ఈ స్కూలు పిల్లల ముందు ఏ ప్రపంచాన్ని ఆవిష్కరిస్తుంది? వాస్తవిక జీవితాన్ని అందులోని వైరుధ్యాల్ని ఈ 'జూ లో సైతం వాళ్ళు చూడాలన్నమాట, దిగమింగాలన్నమాట. టిచర్లకిదేం పట్టదు. ఇదేం అర్ధంగాదు. పుస్తకం, ప్రపంచం విటి మధ్య ఉన్న సంబందం గుర్షుకైనారాదు. _ || | మ న.

ఒకు మాటలో చెప్పాలంటే మన స్తూళ్ళని, మన చదువుల్సి నిరేశిస్తున్నది టీచర్లుగాదు. పాఠ్యాంశాల్లూ కాదు, బవి శేవలన కుటు తరగతి టై సంబంధాలు, గ్‌ ప్రటని నియ్యత్రిస్తున్నాయన క పరస్థితుల పరిష్వంగంభో టీచర్లు బందీలు, పాఠ్యాంశాలు పనిముట్లు. అంతే. ప 1 టి

& 1

సే హాం ల ః ఇ ల న క. శీ. ళీ శ్‌ శీ * ం న్నాం |. ఇడ ఎం కీ ఆ క (1 వ్య త ని జ శై" న. జై నజ న. ౩ “న త్న జీ ట్‌ టా ద్వా ్లా అ ఏక్‌ ల ల్‌ ట్‌ యే ళీ స స అ ల్‌ శి జ్‌ పవ క వ .. ల "| ;్నే చ జె గా ఇ భ్‌ జ న్‌ | =. 1 ఈ బే "| గ జీ జై ॥ శై | బ్‌ ను య క ఎ 1. ॥ [ఇ ఆమె 4 న. ై ఇగ " న న వ టి వీల్లు నా. ను హా! సవ్య ఛా వ ౪ శ ఇ వ. క నే = * క్‌ జ న క కష ఆ ఆట్‌ జిం సీ, క భా. ల టి వ! టం బేల లు ” లేటు ్క జ కా ట్‌ య (తన్నా ఇ శి ఎనీ షం ఖ! ష్‌ ఖీ ళ్‌ హ్‌ /| క్‌ శ ఇ 1, న. జ్‌ ల + చీక జీ ణు ర శ్రీ , శాల ఇ త్న “ల, గా మంతా? ఇ న. వ 4 వ. లో ఛ్‌ శ ల న్‌ నే స క. బ్‌. న సా న. న. క. కా శ శ్‌ (1 రల బీసీ చం చ వగా ట? నలం తా యా క య | య టా శా ల. ల ఆటో న న ల న. ల 4 న న. ష్‌ ల ౫. న్‌ క బ్‌ . | శ న నేల? నల . గ ః త 2 . వ. నం క. 1 చల ని 1 | థు -- న ,. జ. ళ్‌ . ఇ జ వే యాడ పై = థ్‌ క. శీ న బు. . న వలం "తీ ల ప్ర” చొ ల పళ ( శ లం య న. అ కీ (= సా న ” ల వ. _ తం * ఈ ణీ టె క వ్శు జ్‌ క్‌ ల ఇ శో! శ న న్‌ ఇ న. లో సు పొ శు న్‌ య... జ . య య చో ్‌( క ఆట నట. " స య ం ల క ॥ శీ +) షక త (| ఛి . త కీ బి వ న , తే, బ్య ళ్‌ ఐల జ న. కీ ఇ “శో, రే లగే * శ (| న ల లకీ అ ఇక వ. క ఫీ న. స. క ఎ అక (| గ ఇ. ఆ“ జ | క శకి శే . తీలిటో నం సు వచా 1 ఇట అ టన వ | న స ప...

• జ (1 ల్‌ | గ టీ... న య్యుశ లో అ 1 + 1 4 చల శ మ లర శీ 1... క / గ్య సే ఇ ల కానని. నే గ్‌ ర్‌ భి ని మ + ల శ ॥. ॥ 4 పళ (క మ ఆ న్‌ గ గ (యో నా, క స” తె ఇ 1 స్తో 4 | ట్‌ ట్‌. షె ల శల క క జ , జ క్‌! - (| యో | 1 శ స శ క్‌ , స్థ ం మ న మ స జ | శ్‌ ళో నా |. జ. అ | ట్‌ న! జ్‌ 4కు న్‌ స్టా 44 ణే న యం ౯ | ళ్‌ భ్‌ ళ శిచ్య స శ" గె ను ఇటో! సుప జే | రోమ 1 త్‌ ౨ ను కనన ర క ల స క 1 ప శ చీ హై శ (1 న్‌ు ఓ స్థాన టం క స ద్‌ లే 1 వ్య. షం లం తం పు యాట న శ + ఉల ని ల వ్‌ క్త |. న | కమ వ శ శ ళీ న వ వత అత్ర క ఉం భక క ల ౯౯ కీ కం. స్‌ |! ఛి ళం క న మ్‌ న ర జంక క రా. న క్‌ క | ల యా ర కశ. భలే 1 ర ౬, | ర తడ అం క నా కవ లా నా" వ కీ ఇ £ క్ష . గ అ . న్‌ |. య. క్ష లంలో ఎత డు క ప. షా అ జ్‌ వె లం శవా? |. _్‌ " క 5 క ॥క. ళ్‌ జ. శ ణా ఠి అంం ౯ జ్‌ 4 ఉషా భజ లుక్‌ జ్‌ షు 1. 2 త్న్‌ (కలో ణా చా ఇ గ్‌ భట శ న 7 గ పత్న న్‌ తి 4. రల ఆక క నా "అం ఆ ం డడ కష ల క కల్‌ గం వ కాం! తై! బ్‌ ల్‌ ౬ + ళీ న హ్‌ / ణీ [ | థమ తవ స న. ణ రం? శస శ, క్‌ | య = చ | ॥ నజ ళ్‌ కా ఇ ( ల [1 “ న హు ళ్‌ హక. ఆ టా ఫు / “ జే ల గ ళశ్యొ య క్స య నొ క మం. జ్య శ్రీం పీ | ర్‌ = జ్జ మ | టై థ్‌ జ [| న్నా భు లో | ఖీ శ (4 క ళం గ ” క. , ళ్‌ క్‌ అలల ఆక _ స నం .4టీ వబ ఛో 2 జాల. చంటి. య ఏ స్ట 1 వా జ్ర ఆటీ స ॥ లః శు "భై 2 తత్త వ టే జు” క య. పే న ల", క స. న్‌ (ే! హా కట టా చ గల జ. * క్ష య. న. న్‌ సలల ల! ఠి అ ఆత ॥ జ య 1 టు కు 2 ల న. ౧ 1 ॥ వం క ల స - దస హక. ( ఇథి టి ళా ం న 2 ల లె ళల! ఎ క యగ గ ళ్‌ వళ్ళ, నుం స్‌. "9 ల స " లల క్తే ఓ ఫెళ లల” ఖే ల ఉఅంం రు క్ష క్‌ | ల లే 4 గలా / ననా వే క్‌ శ ఖల స ఛు షో ఉం? శం ఇ | గె లీ జ" షై క లబ ల ళ్‌ _ న్‌ లో ఇ (. . సట, (న్‌ / రై ౫ న గళ్ళ లశ టీ, భ్‌. క్‌ శ్రా శ్‌ క? ప రల ఈ . క. మ ఎ |- , ఆ శ, క్‌ "2 నం న ఖై టి న కీ ఇ క |? ఫీ వి క్ష క. ల ఖీ ం ల ఒ | బా జి +కి " ణే "4 ం క ల" ళ్‌ న. న. 7 ॥ అ 1 అ శ! ఉం ఇ జ న 1 న. న. | ఆ వాలం. 0 సి, మ జర, న ఈ జ 0 || టే ఖీ ఛి లాలో స్త ఆం వ్‌ క. ఇ. ర జ గ క ఇ శ్‌ న్‌ న శ “ఆజ | అలీ జీ వపను (౫ య! గం న స! శ ఇ. ళు క్‌ క, వ శ్‌ లు 4 ఓ 1 ఖం వ్ల శ న కరం నన న (1. స రే ఉం. య న క న 1 టంలో లం టల న నా. శ ఇ కక ' హా క స గ ర సత్త శ ల! న కనే క న సహ త క స్‌ ళో ఛ్‌ శర జ. హం. న్‌జుటు గ్‌ క ళ్‌ | హం. వం. ల ఖీ. ౯ ఇ" , ప. నా. ళ్‌ ల కష శ! నా హు నాటీ ఇమ్యుం క? + ఖీ "= రన! త! | ఖో క స 0 11 త లా అం! ల “|. ే | ॥ | | [న సట. టకం నని జీ న క. జ | శ శా ట్‌. కీ శ జాకీ పే | ం న! ల. కీ యన్‌ లే వ ఈ ప ము శ త శ భా. గ ము నీ లి ల్‌ ఫై జ . న న శ శ క | జ సా బన ణ్‌ యా. జం. న సం . 0 ది గ్రా + న“ అగ క్‌ అా న్‌ా | ధా] జనల. న్‌ క. = లై సా శ టక చేత, న క న. [౪ ( + . నంత! య | వ, టి లీ ళ్ద పతీ ళ్‌ మటు క్‌ మ శాం శి కా. కి కం, ల న ఉం. పై శ్‌ న. || . ల్‌ ఠి తన క హా క సం రద స శ స స్ట. న జత వం! ఈ త, జ | బాత రం మ వ. శ భక క ఇ టో న్‌ శక ల కథక . అ ఉమ. గన. టక లు చో తాటాన ౧ శస 4"; ప వ. బం లాం వా అ నబ ౫ అస ఇ క్ల! క. స “మ క త ల - వవ త వక్‌ కో క న్‌ ఓ జా ఆల కి స్య ల (జే. ( జూ [| కనాను అత శ్‌ 1 క క అత స మ ఒఖాలఓ! ననా... ల్‌ - క్ర న రీ ఓ నా లీ / ౨ ర వ వేల లంకే " క _ గ నీ సోనాల్‌ వ హం తం + టు త న. న త బక్‌ హే శ 66/0 "ల శా క. క! శభ క గా తే దరటి (11 ఉం ల * లా అల కాం నక శ జ “| జ ( ఖం జ్‌ లె యధా | హక. క 1 జరి వ్‌ ల - ॥ _ న్‌ ఎ వు... తి త్ర సేం గ కణ [ఇ ఎత ర్ట - గ. గాళ్ళ స్థ + ళా కేటి నీ ల శల అకా సండే నం త ల న. ॥ ల క్‌ ఒక. పళ ల 1 శా స స నా | క టి కి జ లల ప అ “ల్లి వ ఓ శ్‌ సాల్‌ 1 1. గ ఖే స. కల తట తా = న్‌. ఉళ గ్శ్యీ అ క గా న ఇ న. * క ఒం క . కేల్‌ 14 | గ జ శ్‌ - 4. వ | ణ్‌ కన (. | ల్‌ జ్‌ ( చ్‌ తై, (. ళ్‌ " ల తీ మం. జ ల ॥ స్‌ో జ ల్‌ గ్‌ య శ శి శం ( గల శ మ ం ఓ ణం అర ల జ జరు ఆల్‌ 20ల ల 4 క్ర ణు వ! ఇ 1 మము ఈ కా. ఠా జ - క జ టు వ్వా ళ్‌ గ లి. శ ష్‌ క ం / న. కం వా. | ళం " య. క్ల ఆ క్ట మ [| ఆ | వై న. " ం ఖ్‌ శ్రర తొ (| త్య జే " శ చు మ - న. క $ొ న గ్‌ సన ₹ ఉలోటు స ప సలల న 1. 4 టో న న | న! క్ష, లు భ్‌ స వ్‌ ఈ *ఉ ౫ తై క న 12 ౯ జ్‌ * త = ఓ తన వట ॥ 1 వ్‌యి ౮? న్ను న ణ్‌ లో ” 1 ఇ - ల్‌ | శ ఓ క్ష లిం బల త కళ్‌ స ర కం! ర | న న్‌ అ ర అల్ల ల్‌ * అ - "ఇతి; + వ్‌ క ఇ నే జ ళీ లలి . 1 న |. వ ళ్కీ టీ" టీటా 4 అ ళీ (౯౯ రీ దా * ధీం క్త జ్‌ ఖా కాని ఎవ ల్‌ న శ . 4 ౨4 జా [2 ఖి “మ. 12" 14 ఫి అ. | 2 ాెాా జా న “శోక న్వ్‌ శ క శి 4 స = వ వ ల గా గ. న శ్‌ ఇ శ | ల్‌ "ఈ. అ గా త టాం మ క సాత్‌ వ లా వ టే స గోోటలం / ళో! ల రజ్ధంజ్ఞై 2 గతల సత. అ సస్య ఫాల్‌ హక ర అ" 0 భౌళ ఆంతా చా య | చా ఖీ చెలి న్‌్‌ వ. జ యయ నన టీ ఒ టు. స | 15. పంచ 4కి ఎంద ల్‌ క జ్‌. వం! పో 1 ళు అణాశి ఈ ఎ ల - గ కం ణ్‌. 4! న (గ శ చ్‌ చా. వ | ఇ న ఓ. 21 “ల ఇ ' వ్‌ ళ్‌; / క న ల్‌ 1 క్ష టై శకస. న క కళ న పని పెక జ ( అలో త యి న పరు ల వె ౦ లి ల న | నా క త. న. యళ క్ష ఆత అ మ వ 1. ర జే. త్తే ॥ లాం క శక క ఈ, జ క ' కి ఉ ధం ల వం న క య న ళు న భక. లి ల్లా ఉం శం వని వం న. త ల ల లం ల్‌ స! అతన ల [ న అ శే! న 4 శీ శా గాన్తు.- య, త 2 మ లో" శ ః టం ళ్‌ ౯ ఇ అ ల ల్‌ు! | న శ సే ఇమ శ్‌ టో న మ [1 తీ జ. న శ. క్త. న. త త త స _్‌ న. శే క్‌. || శీ *స్నాత్‌ న శ నీ అత | శకో కి య. ఒ జ సే సా భ్‌ (రా | ర , న ౭ లే. ” న్‌ న సా ః ఖో వశ జ క్షు జో (న స చ కా | జీ + . శ థ్‌ స! తీ (= లీ ఇ చ ౯ శ్‌ 4 ల్‌ శ్‌ ఆ ల లోగల వక్ష న పా ఇ క క. మ స న | న్‌ చేట న | ర నీ టం. "క క. [న న హా వ 1 న స యయ. ఇం /| త ఉమ 1 కీ ణు జ జ్‌ మ జే ఎక ం శ ? న్నే (| |. న. ళ్‌ ॥ ప ఆ క్లీం "ఓ ఎ జ. గ్‌ నకల శ్‌ క జ. ళ్‌ వ న. 4! నీ. ₹ ర్ట థీ. అ జ | ॥. ష్ష్‌ . జ్‌ లొ శ ఇ ణా వ సస జ స ఛి డిం ట్వ న ం గా కీ 4] జ చోజ్జో ఫ్‌ న. జీ 42 ఖీ, త్స ల ల్‌ ఎ ళీ గ్‌. జ ట్ట ఈ న. | ల్‌ నలత. శ్‌ [౧ న న అ 4 ర్‌ వ క్ష కీ మా! డా వ్‌ క లో మ... క. చా! హ్‌ ఇ. అవి జ్‌ , జ ॥ | జ 4! | గ | స్యా న. | - గ్‌ జ. న స -, ళా య చ స ట్‌! + వ. మ శం? శ + | + - చీ న ళ్‌ ౪ శే +" న | . నల్లా . శ. 92 | 4 - జ సఖ న్‌ "8 స్య న 1 ణా ః లా లు" ? గ్గ /. శ ౫ అటి గాల్‌ వ్‌" లేజీ ళొ లాం ఈ ఉట, 1ట్క ఖీ శ ల? 1 ః ంఖ్య గ్‌ ఖ్‌ % ॥ స అ [గ స శ లు ౯ శ, శో శః ఇగ . గ్‌. | ॥ 4 నో -ం + క ॥ న ం 4న మో య. [1 న న . లై ; (త టం ం! (స +. |. ఒన్న శ 1 . ణ్‌ ల . 1 గ 1 తే ణ్‌ ఖు , (= న. శ "క " ! శ | న! 4 చ షి స క రస హ్‌. ల! పే మే లం కే న్‌ స య అని. *ళ్ళా జైల నం న్‌. వ... ॥ ఇల ్నో || 9 జ నం. వ. 4% ఇ నం శ పే . ల స్‌ ఆ నో ట్‌ శా. హోతా క చ స చ క స? 1 జ్‌ , వ. ఉప క? , ఖ్‌ . శ్‌ న క | ౯ చలికే “శ శీ జక జ్‌! కీ ల్‌. కా వం య్య ఇక్క ఎ ర సనన స. | ఖై “ న త ఖా | ఎ జ 4 4 తట్టి కా | వ్‌శీళు . మి? అ న్‌ టో 6 లే న ల. న కం 1 1 సా 4లో మ? జ | న | న తి " గజా స స వ్‌ వ్యెట్లా ల గ్‌. లె గ ర! ల ల (| ను... వ శీల 1శ్ళీ (ఇక్క త | వ. శ | కః క శ్‌ శన. "4 శ్‌! గా క క రా కం లీ *ం క నీ క ఇ రిల శ న. వ. గ ళా ॥ ( శె చి ॥/ శీ ల టే. 1% శ స్‌. త వె న నం ఇ 1... క లభ. న న 0 న సం టా న టిట్‌ న ర న! గ లయ రం = ఆ మ వ్‌న్సెత [ టే నే జన. | క సల వా న! క |. బు 1 నక 1 అక ఇ నం" గ శ ఖం / చలి నేల. న్‌ క న (|. శ. శ ల 2 న లం క. తతి అం “టీ త్‌ లి క శ లీ వే.” * వట ల శ శా ఉగ శ శే ళం 9 కు. ల . . ఖ్‌ ఎనో /| ( గ నన! కా! శౌ... ళ్‌ ౦0 ఖం శ గు 1 వీ పర న జ గ టా అబ్‌” కీ 1 పా కేన ట్‌ క న ళయూ బలా చల జా క ర ఆ క. “ లి ఇ | ల : టీం క లభ అ స్‌ నం! అల టీ! న్‌ తి కె ల టి టాం తీ న. వ న శీ జీ ళీ! [4 ఇ నా న లి | లారా. మ ల కక. త్త థీ” న్‌్‌. న: న. ఇ వ ఖా ౩ స క 4 లీలల 7 క న. న కు క. స్‌ నటీ తి న! ణే లీ వ జ. 4 య న 1 న ఖ్‌ టు. 1” మ ఈ వ హః! ॥ జన్‌ గరా క... సళ ల, క? ట్‌ ల్‌ ఇతో చా శ, ఇ టట య థం ల ల య న తఈం,వాా--,. త్వర (1 ౬ క్‌ ట్‌ హి ీ- | శ న ల అ త్న ॥ త్త ట్ర క. క నం న క | న ప క శ సస ఆ. న భా $, ల్‌ హ్‌ ఇ్న 7 కం! అం లేల తళ ట్‌ ఆ జి ణీ, 4 జ వ్‌ గు న్న వ క. ఛి కసక్‌ స ల వధకు ఇ ర ను వ న ర టే. న్‌ జీ టం ల ల గి క ఇ ॥ వాన ట్ర నాం. వ క వ శ శ. శ స! _ క లే ఇచి అ లి అ స న మ వను టు € తా ఠి టి + ల. గ ల ళ్‌ క శక. క. హై థి ాళలి త క్‌. జీ ౯" జ ఖో ణ్‌ | న న లు న సట 0౦ మ, ఇ స శ్ర స క |; న న వ న్నా. శ శకం క. /; ంస్టి ₹41 ల క క్‌ - శ క | వల న్‌ న. లబ = (27 1 చ క ల య శక శ జ్‌! జ తా! న్‌ || న. ల టవ 7 జ్జ ఉ (= కాం సం స. . వ ఈ. ల వ కన చ నే కన రా తన అతా! వై! ళు ఆ న “ శనం నాల జ... క |. ఇ సళ జా సల నా టీ ః గ ఆ న్‌ శ క (ట్ట “జ్‌ ో జాగ ! సక ళ్‌ య లా హా క్రీ స్తే! ౫. య. లట (క మ త జ గ / న శ్‌ ఖీ 15, శ కా 4 కం లం జ క =. గా శశ లైి. ళ్‌ గ. న చ న ఓ క. రాగ ల 2 ౨. అట్ట ఖ్‌ సిటీ 1 త ॥ ఖ్‌ క టా కీ. న్‌్‌ హోలి ల్‌ జ్‌ త్రి జ, _. ల . శ క ఇ అతనే శనై ల నలా న (1 న శ + ః” ల జి ఇగ ి ళా / ౨కు“ ట్రీ. (| న ల వ అన్సాడు | |. | ఇ 1 న. శ = న. న క క క .. వాళ క్ష న శ న [కీ న. న లం / ఇ" “౧ “త్య 14 సం " చ 4 య ఓ ణ్‌ శ క ల్‌ . ల్‌ ణ్‌ తే ళ్‌ అక్తీ 1కే న్‌ పే, అ కి లం న లై క శ క్‌. ఉడి * తో స్మేం టి వి చ ల” 2 న్‌ ళం! న నా. ర 7 వ. ఆలో 9 న. ల! త లక భీ న 4న [ బం క శో | టాం = ॥ న్‌. + (. న్‌ ల 1 " జో “సైడ్‌ - క్ష . తా ( క. పొ మంథతగాడు యె (| £ - ( వళ్ళు" ళశ? మాం టీ ౨. క . + శం క. ె యే తం బి. శో వ్‌ మా ను తం నో త స న 1 టల ప జ ల ' ఓ న్‌ ల ఇ ॥ కథ శ ఉస ఓ ల నః శీ ఖే | 1 ని ఆటు య మ క్ష క్ష మె నా క న కి క క. అ టా అ శ ఎ” సే ల ౦డా జు న కొ . క్ష. వస “జి గ౧ుఖ మంచి మేధావి మాన . టే వ్‌, మ క ఫీ! _శాస్రవేతా, శే సక ఖ్‌ సే వం) . రాజ్సలక్షి వి న ఓ య 7 మ షయం మినన్‌ తన మి ణు శా! “+ ॥ ” 4 న! గ్ర ళ్ళ జూ | చ! శ (| ఎట స క న ఆ లా ఖత్‌ 4. ల శ | ఇకో గ్లో / ళు బే ఇవె ఆక్‌ వా వ శ యం జు ం న్‌ా క్ర _ వి ర్న క్‌ 0) ' జ. గే. ఇ మము. ఇ జ్‌ ఈ, త క. గ భా ళ్న క 1 “కాల వైర గ్‌ ఒన్‌ ఇ ం! | కంట్లో ॥ క్‌ ఈ షా లీ డ్య- ఆ - - వ్ర సా ఎ ఇన జూగారా శె పే షూ రా, ఆలీ య్‌ బక న / ( వ్‌ కీ శి షా ( ; "ఖా 7 కృసేఇ గ | త్య స . మ! తలూ$ + న్‌ ॥ గ... ది రాజ్యలక్ష్మి “నువ్వు చాలా మంచి

• ళో న ( లీ నం! వ! ఖ్శ , క / మ. ల చ ర్క వు బా 9 (్రి తం బా! లీ క శే! ల లు జర + ఇ శి యి! న. వ. ఇ . శ క్రి , క. ఈశ ్‌ క ల్‌ శిస్తుజీ నీ వా ళీ అ" బ్‌ | శూ ళ క ననే ల్‌. నాల తూ అడిగాడు ఛి ్ట 2 ఏ గజ్జి మళ్లీ లౌ న ఇ" ర! (౨ శ మ ; ం " | 1 న - చ్‌ జ (4 లే చక ( 4 క య ప్తి + . కి వ. క స్స సే హు 4 క. , తిల (డ్‌ గల! అట. + న. ఆ టీ

“వస్తాయండీ!” తనను పొగుడుతున్నందుకు రాజ్యలక్ష్మికి సంతోషంగా ఉంది.

ఇప్పుడు జోసఫ్‌ అమ్మాయితో బాగా చనువు ఎర్బ్పడింది.

“నువ్వు రోజూ సాయంత్రం పెద్దగా అరుస్తావట ఎందుకమ్మా? అన్నాడు.

“భయం వేస్తుందండీ”

“భయమా ఎందువల్ల తల్లీ”

రాజ్యలక్ష్మి జవాబు చెప్పలేదు.

“భయం ఏదో జంతువు వల్లనో, వ్యక్తివల్లనో, వస్తువు వల్లనో కదా వచ్చేది. అలాంటిది నీకేమైనా కనపడుతోందా?

“కుక్క కరిస్తే భయం, పాము కనపడితే భయం. పెద్ద పెద్ద ఏనుగుల్లాంటి జంతువులంటే భయం. కొందరైతే తమలో తామే ఏవో ఊహించుకొంటారు. దయ్యాలను గురించి భయపడతారు. మరి నువ్వు దేనికి భయపడుతన్నావ్‌ జోసఫ్‌ మళ్ళీ (ప్రేమగా అడిగాడు.

జోసఫ్‌ మాటలు తన మాస్టారు మంచిగా పాఠం చెపుతున్నట్టే ఉన్నై రాజ్యలక్ష్మికి. “నేను గాలిలో తేలిపోతున్నట్టు అనిపిస్తుంది. అప్పుడే నాకు భయమేసి ఏడుపొస్తుంది” అంది రాజ్యలక్ష్మి ఆ పిల్ల ముఖంలోని భయం జొసఫ్‌ కనిపెట్టాడు.

“అక్కడి నుంచి పడిపోతున్నట్టనిపిస్తుందా?

“లేదండీ. నా కళ్ళ ముందు అంతా చీకటి అలుముకొన్నట్టుంటుంది. దాన్ని చూడగానే విపరీతమైన భయం పుడుతుంది” రాజ్యలక్ష్మి సన్నగా వణుకుతోంది.

“చీకటంటే ఎందుకమ్మా భయం. మనం రోజూ చూస్తున్నదేగా

“ఏమోనండి ఆ చీకట్లో నేను ఏమైపోతానో అన్పిస్తుంది.

జోసఫ్‌ ఒక్క నిమిషం ఆలోచించాడు. మళ్ళీ అడిగాడు.

“మీ అమ్మమ్మ చనిపోకముందు కూడా ఇలాగే భయం వేసేదా?

టు

• మా ము షి నె లా | లు!

“అప్పుడు లేదండీ” ఇంతలొ రాజ్యలక్ష్మి తమ్ముడు వచ్చాడు.వాడు దూరం నుంచే ఒక పుస్తకంలోని బొమ్మని అక్కకు చూపి భయపెడుతున్నాడు. వెక్కిరిస్తున్నాడు. “అదిగో అదిగో చూడండి. వాడు భయసపెడుతున్నాడు. ఆ పుస్తకంలో బొమ్మని చూపిస్తున్నాడు ' రాజ్యలక్ష్మి చా. వణీకిపోసాగింది. జోసఫ్‌ వెంటనె ఆ పుస్తకం తీసి చూచాడు. అందులో దున్నపోతు మీద కూర్చున్న యముడున్నాడు. ఎడమ చేతిలో శూలం ఉంది. కుడిచేతిలో తాడు వేలాడుతోంది. ఆ తాడుతో ఎవర్నో యముడు లాగుతున్నాడు. అది రాజ్యలక్ష్మి తరగతి పుస్తకం, “నాకు ఆ బొమ్మంటే భయమండీ, దూరంగా పారెయ్యండి. అది చూస్తే నేను ఏడుస్తాను. అరుస్తాను, పడిపోతాను. పారియ్యండి అంకుల్‌ రాజ్యలక్ష్మి వణికిపోతూ అరిచింది. జోసఫ్‌ పుస్తకాన్ని విసిరి పారేశాడు. “ఎందుకమ్మా అది బొమ్మే గదా! అదంతా నిజం గాదు. వట్టిది. ._ మరి మా అమ్మమ్మని యముడు అలాగే తీసుకెళ్ళాడు గదండీ” “ఎవరు చెప్పారమ్మా” “మా పిన్ని చెప్పిందండీ” “ఎప్పుడు చెప్పింది?” మా అమ్మమ్మకి బాగా జబ్బు చేసింది. ఆమెను సాయంత్రం మంచం నుంచి కింద పండబెట్టారు. అందరూ ఎడవసాగారు. నాకూ ఏడుపొచ్చింది. అప్పుడు మా పిన్ని నన్ను తీసుకెళ్ళి ఈ సంగతి చెప్పింది. అమ్మమ్మ యమలోకానికి వెళ్ళిందట. యముడు చీకట్లో వచ్చి తీసుకెళతాడట. జోసఫ్‌కి, ఇపుడంతా అర్ధమైంది. “నీకు మేకా తోడేలు కథ వచ్చా? చెపుతావా? ' రాజ్యలక్ష్మి చెప్పింది. “మరి తోడేలు ఎక్కడైనా మాట్లాడుతుందా?” “మాట్లాడదండీ. అది కథ గదండీ” "పిచ్చి పిల్లా ఇది కూడా అంతే. ఇదీ కథే. కథల్ని మనం కల్పించుకొంటాం. చెప్పుకొంటాం. చదువుకొంటాం. ఇదీ అంతే” రాజ్యలక్ష్మి తెలివైన పిల్ల. “మరి ఇదంతా వట్టిదేనంటారా? యముడు తీసుకెళ్ళడంటారా?” “లేదమ్మా అంతా ఒట్టిదే. ఇప్పుడు పుస్తకం తెప్పిస్తా చూడు” “నేనే చూస్తానండీ” రాజ్యలక్ష్మి పుస్తకం తీసుకొంది. | ఇపుడు రాజ్యలక్ష్మికి అరుపులు రాలేదు. పడిపోవడం లేదు. “ఇక నాకు ఏ అరుపులూ రావండీ. ఏడుపులూ రావండీ” రాజ్యలక్ష్మి మొగంలో కోటి చంద్రుళ్ళు వెలిగిపోతున్నారు. మీనన్‌ దంపతుల సంతోషానికి అవధుల్లేవు. ఒక్కరోజులో ఒక్కింత (పేమతో రాజ్యలక్ష్మి మామూలు పిల్లగా మారిపొయ్యింది. ఎ. (ఇది, కేరళలోని తిరువళ్ళలో జరిగిన సంఘటన, దంచ రం! ల సరద ఇ ంత్తును | వట అరధ ల యడదు నత్వళోదన'” నొజున్వాంలో దగలిల

. - . . నేను తరగతికి ప్రసన్న చిత్తంతో వెళతాను. విద్యార్ధుల నం. "| నమస్కారాన్ని ప్రేమగా స్వీకరిస్తాను. నేను వారి మధ్య కూర్చుం . . టాను. వారి యోగక్షేమాలు అడుగుతాను. నేను విద్యార్థుల . . బట్టలు, వారి కళ్ళు, గోళ్ళు గమనిస్తాను. మురికిగా ఉంటే వాటిని నం. | శుభం చేయిస్తాను. . . దీని తర్వాత “ఇక మనందరం కాసేపు కళ్ళు మూసుకుని ప్రశాంతంగా కూర్చొందాం అని అంటాను. “మీరు మీ పాఠాలు చదువుకుని వచ్చి ఉండకపోతే ఇక ల. చదువుకోండి అని విద్యార్ధులతో నవ్వుతూ చెబుతాను. చదువుకుని వచ్చిన విద్యార్ధుల నుంచి పాఠం అప్పజెప్పు . కుంటాను. వారిని ఇతర పిల్లలకు సాయపడమని చెప్పి . . పంపిస్తాను. . అందరూ తమ పాఠాలు పూర్తి చేసుకున్న తర్వాత మేమం . దరం ఒక్కటిగా తరగతి గది నుంచి బయటకు వచ్చి మైదానంలో . . ఆడుకుంటాము, పాటలు పాడుకుంటాము. సాయంకాలం . . కాగానే ఇళ్ళకు వెళ్ళిపోతాము. . శ ఈ . నా పాఠశాలలో బోధనా శాస్త్రానికి సంబంధించిన పెద్ద పెద్ద ం.. గ్రంథాలతో గ్రంథాలయం లేకపోయినా పాఠశాల జరుగుతుంది. (. అయితే గ్రంథాలయంలో ఉన్న వున్తకాలలో చెప్పబడిన

• "విషయాలు పాటించకపోతే నా పాఠశాల జరగదు. శి లా ల . నా పాఠశాల గొప్ప గొప్ప భవనాలతో లేకపోయినా చలవ ఈ ఖో | రాళ్ళ తరగతి గదులు లేకపోయినా జరుగుతుంది. అయితే ఎక్కడ ల (| న్‌ [1% చూసినా మట్టి పెళ్ళలు, గుంతలతో ఉంటే నా పాఠశాల జరగదు. న్‌ు | హాం 0 నా పాఠశాల గోడలు రంగులతో అలరారకపోయినా . గట న్‌ న . జరుగుతుంది. కానీ తరగతి గదుల్లో సాలీడుల బూజు వ్యాపించి . జా అ | క్ర హాయి ' ' ఉంటే మొత్రం నా పాఠశాల జరగదు. నా పాఠశాలలో కుర్చీలు, ళు 'న్త్‌క క వ మేజాలు లేకపోయినా జరుగుతుంది. అయితే ఎక్కడ చూచినా |. నగ శు . | దుమ్ము, ధూళి, మట్టి, మురికి నిండి ఉంటే మాత్రం నా పాఠశాల . . జరగదు. | నిని!

నా పాఠశాలలో బోధనోపకరణాలు లేకపోయినా జరిగిపోతుంది. అయితే ఉపకరణాలు ఉన్న వాటిని కూడా ఉపయోగించకపోతే నా పాఠశాల జరగదు. నా పాఠశాలలో పెద్ద బాలల గ్రంథాలయం లేకపోయినా జరుగుతుంది. అయితే పిల్లలు చదువుకునే పుస్తకాలు, చేతి వ్రాత పుస్తకాలు లేకపోతే మాత్రం నా పాఠశాల జరగదు. నా పాఠశాలలో నేను ప్రకాండ పండితుడిని కాకపోయినా జరుగుతుంది. అయితే పిల్లల పట్ల గౌరవం ఉంటేనే. వారి అభివృద్ధి అర్ధం చేసుకోలేని ఉపాధ్యాయుడుగా ఉంటే మాత్రం నా పాఠశాల జరగదు. నా పాఠశాలలో నేను నా పిల్లలను గొప్ప జ్ఞానవంతులుగా తయారు చేయలేకపోయినా జరుగుతుంది. అయితే వారి చదువుకు అడ్డంకులు కల్పించే, వారిని మాటిమాటికి బెదిరించే, భయపెట్టే ఉపాధ్యాయుడైతే మాత్రం నా పాఠశాల జరగదు. నా పాఠశాలలోని విద్యార్థులు కొంతసేపు చదువు కున్నా కొంతసేపు అడ్డుకున్నా జరిగిపోతుంది. కానీ కర్మా గారాల్లోని కూలిల్లా నిరంతరం చదువు చదువు అని ఉంటే మాత్రం నా పాఠశాల జరగదు. నా పాఠశాలలోని విద్యా ఆ ౨ ర్థులునామాట వినక పోయినా, నాతో స్నేహితుల్లా మెలగక నోచి గ్‌ ౧4 1. పోయినా జరుగుతుంది.అయితే నా నుంచి వారు దూరంగా (ము తొలగినా, నన్ను చూచి బెదిరినా నా పాఠశాల జరగదు. టి నా పాఠశాలలో పిల్లలు తక్కువగా చదివినా ఫర్వా . యనా లేదు. మెల్లమెల్లగా చదివినా పర్వాలేదు. అయితే పెద్ద స మోయ పెద్దగా అరిచి చదివి చదివి విసుగుచెంది పోతే మాత్రం నహ నా పాఠశాల జరగదు. స్తో గ్‌ (లి న్‌ా నా పాఠశాలలో విద్యార్థులు వారికి ఇష్టమైన చోట / జ రత. ౪ క్‌ కూర్చొన్నా ఇష్టమైనప్పుడు మాత్రమే చదివినా, బొమ్మలు, య డె. 4 గీయాల నుకున్నప్పుడు గీస్తూ వుండినా జరుగుతుంది. వగా! ణే ఇ "క కానీ ఎవరైనా పెద్దలు పాఠశాలను సందర్శించడానికి ఈ వచ్చినప్పుడు వారిని మెప్పించడానికి మాత్రమే చదువులో 1 || నిమగ్నమైతే మాత్రం మా పాఠశాల జరగదు. . నా విద్యార్ధులు నా బోధనా ధోరణిని అడ్డుకున్నా, లేక నేను చెప్పినట్లు వేగంగా చేయక మెల్లగా వారు పని / చేసినా నా పాఠశాల జరుగుతుంది. అయితే నా విద్యార్థు . లను నేను కొడితేనే, తిడితేనే పనులు జరుగతాయను . కుంటే మాత్రం నా పాఠశాల జరగదు. ఇం ఆ తతెడ్‌ బగ ఎయలోడ'ట్రిరి దట ల న.

ఢం సం. ఈ స - ఉం * . క, శో క.

టా క్‌ . సవితి క్‌. టల్‌. క / లా ఫై క న స / త లం + |

శ[కంలనిటను లం -. న సమన లంటి. జ్‌! నీ ఎట క్ష ల ' ళ్‌ . ॥ + , మ. .. % . ॥ (గా నం నీట

కాజ! నా! గ్‌ వై వ | ల ; 1 ్ట [ న . హ్‌ హ్‌ కా ర కయ శస క న లే నన వ. న ర న. . |. ప మాము చారలను.

మ! గ మతు. 1 వప | నే బ్నీ . షై. ౨. . ల . స శ శ. న నత. న్‌ “శల (టాయి తీ కాలం శాల ఆలణ్యంగా మం టం లప పా నొ ఆ క గ్‌ య - వ | || లను

టన గ్‌వో! మ " వ ల ॥ ము. న ః ఆ ప. * . ల ః. 2 స ్ట | నళ ు

గగంంటత క |. జా లా

నటం మళ! రెంటికి మాస్తారును అడ కూడా గడగడా వణికిపోయే (ల శ్రట్తై, 5 క. క న . | . స మన. 4 న్‌ క ఎ. మ ప ౦౮ ర

చ న. ము.

సయ డాలీ, ననా టంట టా ల ల ప లో సభ |

ల నట |. ట్టు

క నటనం మి. ఆట్లాడుకుంటున్నప్పుడు అటువెపుగా మాస్తారు వస్తున్నాడని గజ య క. స లా రా లట న్‌

ళ్‌ ఆ టట షస క వ. . కలాల 1 శే |

క. నాఊూా ఎబృఎంనా చెలాచెదురుగా పారిపోయవారము. శిల “ని కల లన ల వలవల నం రా లా

స చ . | ం

న ల! . . వ. |. నరు కన దరు ఎక డో నే కవే

లేక న 1... . క ల

సుం నా! ఎప్పుడైనా మేము ఆయన కంటపడితే 'ఇక్కడేమి చేస్తున్నారా, బ్‌ మన ఎ వలం ఊరు తిరుగుతున్నార్రా? అని గద్దించేవారు. మరురోజు తరగతి స. ప క త 4 ల . అనల 2 న లం

స. ఆయన అడిగిన ఎ ప్రశ్న్శకైనా మేము జవాబు చెప్పలేకపోతే నం నం య ౩.

మం తిల లాటా. “చదవకుండా ఊరు తిరుగుతూ ఉంటే పాఠాలు ఎలా వస్తా స్థ టి నుండ నం న టా సక! ః

పా. . . . ( న వచే ప ప మస న రి తినటానికి వచ్చివి. నల్లబల్లవైపు నుంచి మా చూపులు ఆ.. కతన మ న వాం పా. బలంతంగా తమ వైపు తిప్పుకునివి. అవి గింజల. _లుకోవటాన్న వే స య న వ. . ళా

సలల ...| ఓరకంటితో చూడగానే మాస్తారు మా వీపు మిద పిడుగులు వ వ

అం, జ

ఉశ కా . లి 46 ఆ

5 | _రురిపించేవారు. 'అక్కుడేం చూ కుడ న ను న ల పించెవారు. అక్కడం చూస్తున్వార్రా, ఇ లబల్ల లో చూడండీ' అని కేకలేసేవారు

ఫస్టు /. మా బడి ఉను వీధిలో ఎపుడైనా పెళ్లి ఊరేగింష

షు. * బ ్మ అధి ప్పుడైనా పెళ్తు ఊంగింపు వెళు ప ప మా ( యా యు

2! ల్‌

యన్‌ | _తుండేది. బాజా భజంత్రీలు చెవులకింపు మోగుతుండేవి. మా శ |

వ. ళ్‌ ..

స (ల | మనస్సంతా వాటిని వినడంలో నిమగ్శ్నమయ్యేవి. అది ఎలా స న మా తెలుస్తుందో ఎమో? మాస్టారు వెంటనె మమ్మల్ని ఉరిమి చూచి న మరింత గటిగా అరిచేవారు. (వాయండా, రెండు రూపాయలకు శీ |. త్రి

న్‌్‌ | కటినర కిలో శెన

క్‌ు ఒకటిన్నర శెనగలు వంతున...

యే శీ ,

వ. ప (1 ఆలీ

ప ఏ రోజు హోంవర్కు వ్రాయకుండా పాఠశాల వెళితే ఆ రోజు మాం. లాలా. =ా| మాకు దెబ్బల నెవేద్యుం జరిగేది. హోంవర్కులో ఇచ్చిన లెక తనా న . బ్బల ఫ్రం జ - పొంవర్కుల ఇబ్బ లెక్కలు

తవ లై ,త్నైపన. ఇష్టాల కిలా క్‌ సతి నో చే మథీ గా ఇన వక లు...

నాకు తెలియలేదని చెబిజే "ఎలా తెలియకపోతుందిరా, నేను నేర్పించాగా” అంటూ మాస్టారు బాదేవారు. 'నీవు ఆ + పెళ్ళి ఊరగింపుతో వెళ్ళిపో, లెక్కలోస్తాయ్‌ అని ఎకసెక్కమాడేవారు. ఎప్పుడు ఆదివారం వస్తుందా, ఎప్పు సెలువు వస్తుందా అని ప్రతిరోజూ ఆలోచిస్తూ ఉండేవాడిని. శనివారం సాయంత్రమైతే చాలు, “అబ్బ! ఈ బడి బాధ ఇప్పటికి తీరిపోయింది. రేపంతా మనం హాయిగా ఆడుకోవచ్చు అని అనుకుంటాము. ఈ బడిని, ఈ మాస్తారును పూర్తిగా మరచిపోవచ్చునని సంతోషపడిపోతాము. మిగతా రోజుల్లో కూడా సాయంకాలాల్లో బడి వదలగానే బోనులోంచి బయటకు పరుగులు తీసె చిరుతపులుల్త్లా పాఠశాల నుంచి వేగంగా ఇళ్ళకు పరుగెత్తి వెళ్ళిపోతాము. తరగతి గదిలోకి మాస్టారు అడుగు పెట్టగానే పిల్లలమైన మేమందరం పిల్డుల్ల ఒదిగిపోయేవొాళ్ళం. అమాయక ఆవుల్లా మౌనంగా ఉండిపోయేవాళ్ళం. ఆయన అక్కడి నుంచి అటు వెళ్లగానే 'ఓ...” అంటూ మహా అల్లరి చేసేవాళ్ళం.

మాస్టారు ఎదుట ఉన్నప్పుడు ఆయన అడుగులకు మడుగులొత్తే వాళ్ళం. ఆయన చెప్పదానికల్లా సరే ననే వాళ్ళం. ఆయన ఎ పని చెప్పినా పరుగులు తీసి చేసుకు వచ్చేవాళ్ళం. అయితే ఆయన అటు తింగగానే ఆయన వెనుక ఆయనను ఎగతాళి చేసేవాళ్ళం. ఎదైనా కఠినమైన పని అప్పజెప్పి వెళ్ళినప్పుడు మాస్తారును మనసారా తిట్టకునేవాళ్ళము కూడా.

మా మాగ్చారు తరగతిలోకి రాగానె కుర్చీలో కూర్చొని ఎదుట ఉన్న మేజాపై కాళ్ళు బార్జా చాపుకునేవారు. అందరిని హోంవర్కు నోట్‌బుక్‌లు తెచ్చిపెట్టమనేవారు. నేను చదువుకొంటున్న కాలంలో ఇలా మా చదువు సాగింది. ఇవన్నీ సంవత్సరాల క్రితం సంఘటనలు.

ప్రస్తుతం మా బాబు చదువుకొంటున్న కాలంలో...

మా బాబు ఉదయమే నిద్రలేస్తాడు. ఆలస్యమైతే మమ్మల్ని లేపమంటాడు. తొందరతొందరగా స్నానపాొనాలు ముగించుకొని పాఠశాలకు పరుగులు తీస్తాడు. తన మాస్టారును ఎప్పుడెప్పుడు చూద్దామా అని ఉవ్విళ్ళూరుతుంటాడు. త్వరగా బడికి వెళ్ళి అక్కడ ఉన్న పూలచెట్లను తాకి చూడాలనుకొంటాడు. ఆ పువ్వుల వాసనను ఎల్బాలనుకొంటాడు. తోటలోని సీతొకోకచిలుకలను పట్టుకోవాలనుకొంటాడు. బడిలో నేర్పే సంగీతం విని ఆనందించాల్లనుకొంటాడు.

మా బాబు ఇంటికి వచ్చి చెబుతాడు- “మా పాఠశాలలో మాకోసం శుభ్రమైన మరుగుదొడ్లు కూడా ఉన్నాయి.

అవసరం వచ్చినపుడు మాస్టారుకు చెప్పాల్సిన అవసరం కూడా లేదు. నేరుగా వెళ్ళిపోవచ్చు. మా మాస్టారు మొదటే మాకు ఇలా అనుమతి ఇచ్చేశారు.” మా బాబు ఓ”లే ఆడుకొంటున్నప్పుడు ఆ దారిన వాడి మాస్టారు వెళుతూ ఉంటూ వీడు పరుగెత్తికిళ్ళి ఆయనకు నవ ఒ్కరిస్తాడు. ఆయనను మా ఇంటికి తీసుకొసాడు. ఈయన మా మాస్టారుగారు నాన్మా అని ఆయనను నాకు పరిచయం చేస్తాడు. వాడి తల్లి నుంచి ఆయనకు టీ ఇప్పిస్తాడు. ప్రక్కనే కూర్చుంటాడు. మాస్టారుకు తన ఆటబొామ్మలు కూడా చూపించి మురిసిపోతాడు.

“మా ఈ మాస్టారుగారు చాలా మంచివారు. ప్రతిరోజూ మమ్మల్ని మైదానంలోకి తీసుఇళ్ళి అడినారు. పొవురాలు, నెమళ్ళు మేము చూసేటప్పుడు మమ్మల్ని మందలించరు. మేమే చూచి విసుగు చెందినపుడు తన పాఠం ప్రారంభిసారు,' అని అంటాడు మా బాబు.

నిన్న మా బాబు తన తల్లితో అంటున్నాడు. “అమ్మా, నిన్న మా పాఠశాల వీధిలొ ఓ పళ్ళి ఊరేగింపు వెళ్ళింది. మా మాస్టారు వెంటనే “మీరు కాస్సేపు పాఠం ఆపివేసి వీధిలోకి వెళ్ళి ఆ పెళ్ళి ఊరేగింపు చూసిరండి. వారు బాజాభజంత్రీలను ఎలా వాయిస్తున్నారో పరిశీలించి రండి. తర్వాత ఈ లెక్కలు చేసుకొవచ్చులే” అని అన్నారమ్మా, మా బాబు చదివే పాఠశాలలో పిల్లలకు హోంవర్యు ఇచ్చే పద్ధతి లేదు. వాడు అక్కడ ఏమి చదువుకోంటున్నొడో, ఎమి వ్రాసుకొంటున్నాడో అంతే. 'మీరు మీ ఇళ్ళకు 'వెళ్ళొజాగా తినండి, బాగా తిరగండి, బాగా ఆడుకోండి. ఇష్టమైతే చదువుకోండీ, వ్రాసుకోండి, బొమ్మలు గీయండి. కానీ 'హోంవర్కు అవసరం లెదులే,' అని వాడి మాస్టారు అంటారు.

| విద్భావికానం*జ60 |

ః కక క ఠీ షై రు 1% ము ఒు! కనకనే అన్న కాక జర్‌ త్తు ని మా బాబే రోజూ సాయంత్రం ఆలస్యంగా ఇంటికి వస్తాడు. “ఎందుకు ఆలస్యమైందిరా? అని మేనుడిగితే, 'స్కూల్‌లో ఆడుకొంటూ ఉన్నానమ్మా,' అని అంటాడు. వాడి మాస్టారు కనబడినప్పుడు ఆయన కూడా, “మీవాడ్ని స్కూలు నుంచి బలవంతంగా ఇంటికి తరమాల్సి వస్తోందండీ. వీడికి స్కూల్‌లో ఉండడమంటే మహా ఇష్టం, అని అంటారు. పిల్లలందరూ కలిసిమెలిసి ఆడుకోవటానికి, కోరినప్పుడు ఇంటికి రావటానికి అవకాశం ఉన్న పాళశాలలంటే ఎ పిల్లలు ఇష్టపడరు? బాబు తరగతి ఉపాధ్యాయుడు ఉన్నా లేకపోయినా మామూలుగానే జరుగుతూ ఉంటుంది. ఉపాధ్యాయుడు ఉన్నప్పుడు పిల్లలు భయపడుతూ కూర్చోవడం ఉండదు. అంతకు ముందు మాస్టారు అప్పగించిన పనిని నిశ్శబ్దంగా చేస్తూ ఉంటారు. తరగతిలో ప్రశాంతత నిండి ఉంటుంది. మా బాబు వాడి మాస్టారు చెప్పిన పనిని పరుగెత్తి చేసుకు వస్తూ ఉండడం నెను గమనించాను. ఆయన చెప్పిన పని ఏదైనా వాడికి నచ్చకపోతే, 'దీనిని నేను చేయలేను సార్స్‌" అని నిర్మొహమాటంగా ఆయన ఎదుటే చెప్పేస్తాడు. మాస్టారు కోపగించుకొంటారేమోనని అనుకోడు. వాడి తండ్రి అయిన నేను చెప్పే పనిని ఎలాంటి నిష్టతో చేస్తాడో అలాంటి శ్రద్ధతోనే మాస్టారు పని కూడా చేసి పెడతాడు. వాడు తన ఉపాధ్యాయుడి భావ భంగిమలను, నడకలను నటించి చూపిస్తాడు. వాడి తల్లి మాట్టాడడాన్ని అనుకరిస్తాడు. అలాగీ అందరి నడకలను కూడా అనుకరించి నవ్విస్తాడు. ఇదంతా ఇతరులను పరిశీలించడం వల్లే వాడికి వచ్చింది. అందరి స్వభావాలను కూడా వాడు ఏకరువుపెడుతూ ఉంటాడు. ఇది వాడి ఆటగానే కొనసాగుతోంది. ఇందులో ఇతరులను నిర్లక్ష్యం చేయడమో లేదా పరిహసించడమో ఉండదు. మా బాబు తరగతిలో మాస్టారుగారికి కుర్చీ, మేజాలు ఉండవు. ఆయన నిలబడే పాఠం చెబుతుంటాడు. పిల్లలు ఏమి చేస్తున్నారో జాగ్రత్తగా గమనిస్తూ ఉంటారు..వారు చదవటాన్ని వ్రాయటాన్ని పరిశీలిస్తూ, ఉంటారు. ఎవరికైనా, ఏదైనా చెప్పవలసి వస్తే చెబుతారు. పిల్లలు కూడా జయనను చుట్టుముట్టేస్తారు. తమ తవబసూజేహాలు చెప్పి తీర్చుకొంటారు. నిజంగా ఆ మాస్టారుకు తరగతి గద్దిల్లోజోపిర్తి పీల్చుకోవడానికి కూడా సముయశుడండృద్తు నలభై సంవత్సరాలకు మునుపు నాచదువు,_ప్రస్తుతం మా బాబుచదువు ఎలా ఉన్నాయో చ్చునం చూశాం, అప్పటి నుంచి ఇప్పటికి వచ్చేటప్పటికి చదువులో ఇలాంటి తేడాలు వచ్చేశాయి. ష్‌

న య ర నన. నో ల వక్‌ గ్‌ త్ల" ల ( ీ ర సీ రే. షు నే తు ళ్‌ న్ట్‌ల , స్‌ న నం నం. న టన న రం య. బాన రం. క్‌. సం! శ న క లే ల స్యా వ్ర. వ వ నుట న పట ఉల క్‌ క / జ. % ” , మై న క నన వ సన ( ఇట్ట కీ న్‌ ళం క నే న్‌ గ | ( వ్‌గే ( షే క 1 భం త్త గై స? గ్‌! రీ క సన ర్‌ ఈనిన లు మం ఛ్‌ గై య స షో వంగి వం ల - . | 3 ఎ న. | ప నః ్‌ శ గ కజి వ్‌ 1 న ఉ్న భి స ఆ చ శక్‌ శు వ క్స్‌ న్నే] వ. క్‌ న ర! మ గ. ౧. కం క. బ్లో శ్‌ ల! చ | త. టె? తా లా! ల వ న న గ ( న. నం. లచే ల " వ లే కూ షా! గ. మో! క. కళ! న్‌... టి = " నా బోకు టం సరూ ౮. నం. ౩ జ్జ వై. కన స క క ల చం! య్‌ ఇ శ్‌ ౯ | లన శా హా =. ॥ | 4 ల త్న లనే. చై తి ౧ వ. క్ష - క | క్‌ జీ “తత్ర ఇ / న్‌ ల వటపత్ర త్రై న సయ క. టన్‌ క్ల నైయవ ; శ త్త లి " 4 హే రా న వ. న క్షే వా” ళు న్యు భో న క ర స నత "కే శ్ర =. ల! . / | ॥ శ్లో వజ “వ క్‌ ౯౭ | క ॥ న వళి నా ః న క. భఖ 0 య్‌ న స... వ న ళో ఎఆ౫ొ”దౌల బోల్తా ఆ గా |. నను ర స్‌ స ర్‌. శే ౧0 ( (బొ భవుర వొలళా ప ట్ట వ లు మటన ఈ మధ్వ ఎంతో క

• . ఉత. | భ్‌ త్వ టా సం స వ! [కై నే ల్‌ లఅకలం రేవీంది వో న. నం. స ల త _ . వనీ వో. న క. ర స. బరు వేనీన ౮ క. న | పల్‌. ళ్‌ర్లరు ఇధరు వి న సం జ. న ళ్‌ లలు మరణీ య నంధుటనని పా న్‌ 0 తి | ల స - క్‌ శ న్‌ు ష్‌. * స 1 " | రో. తు 4, క = క ౪1 గ, హంతు స్ట నం యి] చ ప + | న న... క శం తే వ స శు ' శా .. ల స ల న న్‌. వం? నా ఆ! ౦ బేను ఠోవాలి?” దల్లుర , త్‌ + | క "జ ల. ఇమ న్‌ -" - చవల శ క న = క. సస *లి న్‌ జ ; ళంతోచూ ఈ వ్‌ య _ గ ఖు అ బీల్యాజలీిం టీ న] స (. లలి. శే 1 ౯ న త టు సస అంతే వాస్తవ ౨ బదెయ,ంలేదనేద న స. అనాలోచిత

• | ల టం క ౩31 జూ మేలో న ఉర. గ్‌ వ జ బర, గ రొధర బన కం శా 4 ం క గ ల్‌! స్ట | కః స స లట తో ఠి ౯ న్‌ు. ప. వం శి | పం ఆ బదు ల్‌ ౧లో న ట్ర ను 1 “భనప ఈ థా స | నో లొ ఠూ లిక ఠూ న్‌ . | వ క ళ్‌ తీ న న్‌ న "క ॥ ( య ( [న . |. ఆన న్తారతి గల తేడా గుంింద, ల లీల న. లి దుం చి 4 . మళ శో | నో ద్భుర్ల ఉఅొగనిటీ వలీ అణతో శ యన బోద, ళ్ళు" . వట్ట. పత సరస. తి బా. న్‌ ర్‌. (క . య. ఎ పె ( తగా చూసే ౧౫ వ పుట్ట వట మ్య న్‌ మలెన్ల న. చ్‌ గ నం ఓ షై. ల త 1 న ఇ శే యం “చట్‌ . షే. లో క త ల ర సే (స క్రాలు “౯ తును మనమం ఆభ వ. లన స న సమ ఆలోచించాలని కోరుతూ €ళఈ నంష లం 7 ఇలా | య్‌ + = హైహీటీ లే 4 రు వరో మ! ఛై న ౧. క నంషఘటనవి పాూందూ” వ లర ళ్‌ పహ మంటల భా వ ౦గా ఇన్తున్తాం.. ౮ న 1. ః | ఇ గ తక స ఉట సరి ౯ క్‌ పా చ - ర | ॥ అశ నా (జె శ్‌ ష్‌ మం భక టో రి. సం శద: వత చంచల గ టి గ 3 కజక్‌ “అం శక / .! టే న్య మా వా) సై వచన... సత శ కశ రాం శన తనో సై సక్‌ త ల సల ప న... క స్తు న ట్‌. న నన ర హన ల కా! లే లంతా! మ స హక ల. స తా న ఛా! లో. వగ చి (న. వ్‌ ల్ల | రేగ వ [ పట్టండి పంటే లట . అజ శ్చ పగ! త్‌ క్‌, టం ర.. శ క ర న్‌ ళో వ్‌ కోక్‌ | ల ఖగ ం. వళ బం నం! త యల టో నమెలా వ ఒఢ పల నల క? ల సం యం న్న ౧ల్లు ళు ధి శా న న , కొడుతున్నారు న కాల న ఎ భా. ద క క నా రాం చట లా లా బు సొ లి న క భీ లో యా వ్‌ నే ఎ పి ర్‌ రా 1 క ౫; (స్టే (జి, యల న పము! మళ పాణాలకే ముష లల సవ ల నఖ... వ టో! మ ను కక యు ల! ల ౦0౨) తె లా వు (గ (హా జౌ న. ప క స. (న! వ షీ ఫీ / ుఖళోక్షే! అ న్న మక్‌ అటి య్‌ లి * నా “శయ ౧ జే 1% శీ, గం / త సి గ సో క! గగ 1 ష్‌ ణా లి వ. ల" భీం షీ క సం తం నం పటి" య క క ప్త . శ గల పళ క శ స్త తు అ ల న ప స స్తేక్షొ య య నేడే. న! లన ౧౦? హోంవర్‌: ముకు ఎ, ద రసి మా వ ఇన్‌[స్తుమెంట | త! టల క * / న ర్‌ కలం నిట మ్‌, ఫో ర టనే 9 ౪ అ బారు ము ప యి వచ్చినం న న్నా లా వ్వాం-న్నే + కీ ? ఖ్‌ వె ా గమన, జీ ల క? అత్త తు కిస . శు కస్ట, వ ళా ష్‌ క్‌ దురూ

0. శ శే నలల చోళ డ్‌. ల న 1 వమ క టం. ళీ ॥ సై (త్న సట! మ స రఠ్రి ధ ఆ ఫే య. ఎ లా శ్‌ | ల లే ల్‌ నో | కా జ క సు శే క. లీ ॥ | నం. ముం. అం క ట్‌ మా అ కొటినందుకి రు స్‌ు ఓ. ో త సో, న నం నళ! (జక శ క. కటి ల లా అటో లి చేసిన న క్ష ఇ ల | కా” శ న్న ఈ శ్‌ శ న. “స్య న! (న్న ళల జీ కేఎ / నట న ల (క్యా నేరమలా హోం ం్నే మలై. చెయ్యకపోవడమే అ ౮ నస. స! | క ట్‌ వ్‌ ట్‌ ఇ ళో అ. ల . న్‌ ౦ మన పాఠశాలలో తరచూ జరుగు చ ,// | డటమే ఘోర వ్షలంం న శే ౦. అందరి ము స (1 ౦దూ దందీంచడంతో మాన? న "| గాయపడ్డం స సికంగా శీ న్‌ _ 4 . శ్‌ యి జా వ సైలగ ప్ర న యి ప 11 ఓిస - రం ఢిల్లీలోని స గ న ణమ శ్రక్టిని అర్హనగ్నంగా వ మ అలా - కారాల శీ చ్సె సంగా విద్యాలయాధి ఫు శన హన ల్ల ౦త కాలం టినికి హద్దూ, ప ప ” న త్‌ ల / గ ల +" ౯ " లో పనస టల సా, ఉండదు. క , వద్దూ న టి టవిక శిక్షంటే ఇంకే కంటె ఇం8మనాలి? |! సిత లక గ శ సవం ఖ్‌ శప గ అ కయ వాడ ళ్‌ పాన నతన, స. కి ళల పడ అవవ! న వ

పౌర సమాజంలో శారీరక శిక్షలకు తావులేదు. భారతదేశం ప్రజాస్వామిక దేశం మాత్రమెగాదు. గురువును మంచి మిత్రుడుగా భావించే 'సమున్నత గురుశిష్య పరంపర గొప్ప వారసత్వంగా గల దేశం కూడా. శిష్యుల అభ్యున్నతే ధ్యేయంగా సర్వం త్యజించిన గురువుల గాధలెన్నో మనకున్నాయి. రెండు దశాబ్దాలకు పూర్వం కూడా కౌమారదశలోని విద్యార్థుల్ని సంపూర్ణ మానవులుగా మలిచేందుకు మన పాఠశాల లెంతో పరిశ్రమించేవి. ఇప్పుడు మన టీచర్లకు వృత్తిపట్ల నిబద్ధతా, నైపుణ్యాలూ లేవు. ఇలాంటివారు తరగతి గదుల్లో హేతుబద్ధంగా, సహనశీలంగా ఎలా ఉంటారని భావించగలం?

ఆత్మరక్షణ చేసుకోలేని పసిబిడ్డలపై ప్రాణాలు తీసే శిక్షల్ని ఎ రాజ్యమూ ఉపేక్షించలేదు. ఇలాంటి చర్యలకు పాల్పడేవారు కొద్దిమందే ఉండొచ్చు. అలాంటి టీచర్లకు బోధనపట్ల సరైన అవగాహన కల్గించడం అవసరం.

పిల్లల పట్ట మన హింసాత్మక ధోరణి ఎంతటి దుష్పరిణామాలకు దారితీస్తుందో గత సంవత్సరపు అమెరికా అధ్యయనం వెల్లడిస్తోంది. “నానాటికి యువతరంలో పెరుగుతున్న సమాజ వ్యతిరిక ధోరణికి పాఠశాలల్లో శిక్షలు ఒక కారణం. అరాచకతత్వాన్ని అడ్డుకొనేందుకు మనం వేసే శారీరక శిక్షలు వ్యతిరేక ఫలితాల్ని ఇస్తున్నాయి. పరిస్థితులు మరింత విషమించడమే మనకు మిగులుతుంది” అని ఈ అధ్యయనంలో తేలింది.

ఇక చదువుకు అర్ధమేముంది? దీనికి టీచర్లీనా బాధ్యులు? తల్లిదండ్రులు మాత్రం తక్కువా? తమ పిల్లలు చదువులో వెనకబడుతున్నారని అసంతృప్తితో ఎంత క్రూరంగా పిల్లలపట్ల తాము వ్యవహరిస్తున్నామన్న సంగతి వాళ్ళిప్పు డైనా గుర్తించారా? కోరికలు గుర్రాలైతే విషాదమే మిగులుతుందని వారు అంగీకరిస్తున్నారా? మధ్యప్రదేశ్‌ పాఠశాల గదిలో చిమ్మిన పసిబిడ్డ రక్తం ఆ నగరం ఏనాటికీ మరువలేని మూగ రోదనకు సాక్షిగా మిగిలిపోడం లేదూ? దీనికి మంత్రదండపు పరిష్కారం ఐదీ ఉండదు. పసిబిడ్డలకు విద్యాబుదృలు నేర్పడం బాధ్యతగా, వృత్తిగా స్వీకరించిన ఉపాధ్యాయ వర్గమే ఆత్మావలోకనం చేసుకోవాలి. పాఠశాలలు విజ్ఞాన దేవాలయాలు గాని మృత్యు గహ్వరాలు గాదని నిరంతరం స్మరించుకోవాలి.

క! | విద్బానికానం * 63

ల న . న్యు హై చ ఓ క / | వ. స . " క్స్‌ : . శ .. =. గ ల న్‌ - - ట్లో శ _ | న. _ ॥ ను న. ను ఆ గ్రామంలోని స్కూలును చూద్దామని వెళు స... _ తున్నప్పుడు మార్గమధ్యంలో ఒక విద్యార్థిని తండ్రి కలిశాడు. న. చేయాలనుకుంటున్నాను. మీరు కూడా వస్తారా? అని నన్ను య. పిలిచాడు. ట్‌. ఎమి ఫిర్యాదు? అని నను అడిగాను. . స్కూల్‌లోని ఒక ఉపాధ్యాయుడు మా అమ్మాయిని వ. . . 6 బి . . . ఎ ఉపాధ్యాయుడైనా తన వద్ద చదువుకునే పిల్లలను . ఎద్పిస్తాడా? ప్రస్తుతం అలాంటి ఉపాధ్యాయు లెవరూ లేరు. హై. ఈనాటి ఉపాధ్యాయులు తమ (వ తిన్టను ఎంతగానో క. పెంచుకున్నారు. పాత కాలపు ఉవాధ్యాయులు కారు ఈనాటి టం ఖీ. ఉపాధ్యాయలు అన్నాను నేను. న. మీరు నమ్మకపోతే నాతో రండీ న క. పిల్లలూ, అం బాగున్నారు కదా ౯. ఎల్లలు జవాబు చెప్పలేదు. వారి ఎదుట వారి హెడ్మాస్టరు క. . . . గౌరు నిలబడి ఉన్నారు. నం. - సన. . ఎల్లలూ, ఎ ఉపాధ్యాయుడైనా మిమ్మల్ని మారు పేర్లతో ౧. ల! . ఎలుస్తున్నాడా? అని నెను ప్రశ్నించాను. య. టో పిలలు ఎవరూ నోరు తెరవేలదు. స్తబ్బుగా కూర్చొన్నారు. చ. | మే చెప్పండీ బాబూ, చెప్ప,డి, మిమ్మల్ని ఎవరూ ఎమి . నా” న అనరు అంటూ ప్రధానోపాధ్యాయులు వారికి ధైర్యం చెప్పారు. . గా ప ఇంగ్లీషు సార్‌ మమ్మల్ని మారు పేర్లతో పిలుస్తారం . / అన్నారు ఎద్యార్థులు. వ. ం. | నా పక్కనే నిలబడి ఉన్న బాలిక తండ్రి నా చెవిలో లన? శ్‌ గుసగుసలాడాడు. 'నేను నేను చె? మే . | ం సగుసలాడాడు. చెప్పాగా, చెబ్బంది నిజమె కదా, య / థి . మా అమ్మాయి ఊరకనే చెబుతుందా? పిల్లలు స్కూల్‌లో జరిగే .. . విష్ణాయాలన్నిటిణు అమాయకంగా వారి ఇళ్ళల్లో చెప్పేష్టార్డు, వారు . ఇట్ట ర నవి న్య . న పప యో టం | ళా , ( ( శీ య. నః | గ “౮. న వ్‌ ఇ "0 , కు శ్ర// | [4 జెస్సీ బలా విషయాలను మనం నమ్మలేముకూడ్తా. ఇంకా నను నవ? | ' మీషెవేశ్చారంచే | - జ / యి నష్టారంట ఆశ్చర్యపోతారు . ; ను “ప... “మిమ్మల్ని ఏయే పేర్లు పెట్టి | లవ (| బుమ్మల్ని ఎయి ర్లు పెట్టి పిలుస్తారు?

'ఒక్క పేరు కాదండీ! మూర్చుడు, బుద్ధిలేనివాడు, గాదిడ, ఊరకుక్క, పందికొక్కు, ఇలా ఎన్నో పేర్షండీ. మాకు ఎంతో అవమానంగా ఉంటుంది' అన్నారు పిల్లలు.

అది విని నేను నవ్వేశాను. అతను కూడా నవ్వేశాడు. నేను నా మనస్సులోనే ఆలోచించాను. “ఆ ఉపాధ్యాయుడు ఎవరో విచిత్రమైన వ్యక్తిగా ఉన్నాడు. దాంతోపాటు మూర్చ్భుడుగా కూడా అనిపిస్తున్నాడు. అతడి బుద్ధి అస్థిరమేమో! లేకపోతే ఇలా పిల్లలకు మారు పేర్లు పెట్టి ఏడ్పిస్తాడా?'

నేను పిల్లలను ప్రశ్నించాను. “మీరు కూడా ఆయనకు ఏదో ఒక మారు పేరు పెట్టి ఉంటారు కదూ. తప్పకుండా పెట్టి ఉంటారు. ఏమిటో అది?'

విద్యార్ధులు ఒకరినొకరు చూస్తూ ఉండిపోయారు. నేనే “చెప్పండి, సంకోచించకండి. మీకేం భయం లేదు” అని ప్రోత్సహించాను.

అప్పుడు వారన్నారు. మేము ఆయనకు “గద్దముక్కోడు”' అనే పేరు పెట్టామండీ. మాకు ఎవరైనా మారు పేర్లు పెడితే మేము ఊరుకుంటామా? మేము కూడా వాళ్ళకు తప్పనిసరిగా మారు పేరు పెడతాం'.

శ శ *

మేమందరం హెడ్మాస్టర్‌ గారి గదిలో కూర్చొని మాట్లాడుకుంటున్నాం.

'పిల్లలా, పిడుగులా? వాళ్ళు కూడా మాస్టార్లకు మారు పేర్లు పెడతారు. మాస్టారు తమ ప్రతిష్టను కాపాడుకోలేక పోతే ఇలాంటి పరిస్థితే వస్తుంటుంది.'

“నేను మా ఉపాధ్యాయులకు ఎన్నో సార్దు చెప్పానండీ. పిల్లలను మారు పేర్లతో పిలవకండని. వీళ్ళు తమ దురలవాటు మానుకోరు ఎం చేస్తాం అంటూ హెడ్మాస్టరు వాపోయారు.

అక్కడున్న మరో సోదరి చెప్పింది "ఇంగ్లీషు సార్‌ మాత్రమే కాదు, ఇంకా ఎంతో మంది ఉపాధ్యాయులు ఇలాంటి దురలవాటులే పెట్టుకున్నారు.

నాతో వచ్చిన అమ్మాయి తండ్రి చెప్పాడు “మిరు సరిగ్గా చెప్పారు. మా అమ్మాయిని ఈ పాఠశాలలో చేర్పించి నప్పటి నుంచి అది పనికిరాని విషయాలు, చెడు మాటలే నేర్చుకుంది. మాస్టర్లు మాట్లాడే తప్పుడు మాటలు, పిల్లల కొట్లాటలే నేర్చుకొని ఇంటి వస్తోంది.

“అందుకే మీరు మి అమ్మాయిని స్కూలుకు పంపడం తప్పనిసరి' అన్నాను నేను.

“ఎందుకు? ఎందుకోసం పంపాలి?”

“అప్పుడే ఈ స్కూలు గురించి ఈ ఉపాధ్యాయుల గురించి మనకు తెలిసివస్తుంది'

“అందువల్ల నాకేమిటి లాభం? మా అమ్మాయి చెడిపోతే ఆ ఉపాధ్యాయులకేమి నష్టం?

నేను అన్నాను “మీరందరూ మంచి పాఠశాల కోసం ఇలాంటి ఉపాధ్యాయులతో కోట్లాడాల్సిందే. వారిపై పై అధికారులకు ఫిర్యాదు చేయాల్సిందే. చెడ్డ ఉపాధ్యాయులను ఇళ్ళకు పంపించేయాల్సిందే'

“ఇదంతా ఎలా చేయగలమండీ?”

'మనం చేయకపోతే చదువురాని పేద తల్లిదండ్రులు చేయగలరా?”

చివరగా హెడ్మాస్టరుగారు చెప్పారు “మీరన్నది నిజమే. ఉపాధ్యాయులమైన మేము మమ్మల్ని మేమే సరిదిద్వ కోకపోతే స్కూలు నుంచి వెళ్ళిపోవాల్సిందే. పాఠశాల ఖాళి అయిపోతే అప్పుడే మాలాంటి వారి కళ్ళు తెరుచుకుంటాయి. ఇకపై మా పాఠశాలలో ఇలాంటివి జరుగకుండా నేను మీకు హామీ ఇస్తున్నాను.

ప్రధానోపాధ్యాయుల మాటలు నాలో ఆ పాఠశాల, ఆ పిల్లల భవిష్యత్‌ పట్ల ఆశాభావం కలిగించాయి. శ 3 ఈ

మేము మా ఇళ్ళకు తిరిగి వచ్చాము. హెడ్మాస్టరు గారు మంచితనాన్ని నేను స్మరించుకున్నాను. ఆయన ప్రతిష్ట అలాగే స్థిరంగా ఉంటుంది. అయితే 'ఎడ్బించే మాస్టారు , “ఎడ్చించే మాస్టారు అనే వ్యాఖ్యలు మాత్రం నా చెవులలో ప్రతిధ్వనిస్తూనే ఉన్నాయి. ఆ ఉపాధ్యాయుడిని నిందించటానికి నేను ఇది వ్రాయడం లేదు. కానీ వ్రాయ వలసే వస్తుంది. ఇలా వ్రాయకుండా వదిలేస్తే ఆ ప్రతిధ్వని విని వినీ నా చెవులు వినికిడి శక్తినే కోల్పోయే ప్రమాదం ఉంది. ళ్ధ

విద్చావికానం * 65 విద్యావికొనం_౧౦గ౧౫_౩

7 ఆ .. / మై బా "ల ను. యక్‌ - 1 ॥ న. | వ - వం వ. న. క్ష .! , య. | (౨. గం దం [ లం శం లం . స . ఇ జ " . + ॥ . క ం ల క ధి య, ళ్‌ పలా టా. క జ. య ఖగ. న. ॥ కం? ఎంచ ఇ . వ ల షన వ న య క. $ న 0. ఇ 1 ” క. నో ఫ్‌ అ జిం క. సం . శ. _ తో శల్య " క్స్‌ న క్‌ సై (1 ట్‌ ట్ల న. 1. . = | శ . | ళ్‌, . . ం. న షె ॥ పం గ్‌ టీ? , వ్‌. య ?క్రాల శ సీ క లన, స భజ - లి వి. ల్‌ + + - కై | ర! /! క్‌ రు? సఖీ! తళ న రే, ఖే న వం ం ప నో? నో ౭ న. త+తీ (త్‌ క వ య. /: ల శన న. వ. క్‌! ళ్జ శూ వను సట ఆ ను గి జ ష్‌ాళి హే; అకుగే + టి ట్‌ ల వె 4 . | శతక న. నళ పెల్టా వ న ఈ ల్‌ గ 1 శా టం. గె . బామ్‌ = జ్‌ భే. భట శ | య ను గ. “ల క్‌ (| జా శా శతా ; శక్తే క . ॥ 1 మము తం. ౮ చటం లు లా వ్‌ వళ. మే ర్‌ న న. . టు నం శ య) షప సభ. న శ్‌ మ 1 న. బు సళ త్‌ అనాలా. ఆత న న స్త గో ను ర. 1 న. సః జ్‌ ౯. స్ట | కల కదిలి ఫ్లై న | ఇఇ నేల | న్‌ ల ను! లీ గ్‌ || “* క హా శ్ర ల. స లో స ము వవ వాను. వు క ట్ట. థ్‌ ్‌ సి ల మలా శీ: '౩|1 కళ కన = వ్‌, ॥ క్ష. పిల స" వళ్ల 1 టక" నేసన్‌ 1% ఇ జీ ళో ॥ గ్‌ న జ క. నం 5 ళు + 1 క 4 ” (గీ, ఫం లే శ. న్‌ న క క "చ్‌ జ సము క క్క.. "జ్జ య గ ర క పగలే నా ఎక్‌ (/ వలన క. న గం. చమ నం టు వ. ౦ దశ గుణ రు సన టే న మం. న... ..../. శ దండ న్‌ ఎన మ్య వటం దే మన సో మా ఓ) వ పటి . ౦డమో న్‌ త్‌ టు ప న స , ఆదశగు అన్నారు 7 /్‌ వల నే ర న. వ. న. వాటు టు. న ను ఐఎదవో అం. అది వ + . శక్‌ 2 వాల న టి? ీ శీ వ ల ఇ. గో + య. ష్‌ ? వా = క / సో శః అం త | ళ్‌* = ట్‌, ట్ర కు న జ్య? క్‌ న క జ (వ. ళా క్ష క ష్‌. శ ద్ర న్‌ దు లో ప్‌ న! ఫు ర్త ళం తు ల లో ఇ. మన క్రూ గె చస? ఇవ కో క కట ధక | | ల పచ లే 5 (మ, న్న న ల క డొ జీ 4 నం. లలి ల మ ” కం. శ జ న మ క "ల ట్‌) వై టన ట్‌ కలగ. 7 య మ “| ఓ అ 1 ” న న. క. 1. ల" న. ళీ లువ తు 0౦డ ఓ అ లబ" ర” వ చై శభ న 4 టి" క క ళ్‌ లనే క న శ్రద్లో ర న ఎకలీక్‌ జై ధగ న్‌ 1 పంల... న న్న ళల న. (. అల్లో ట్ర ఈ ఆ న శ్‌ సం. న ఇట 4 మో, న క నరం న న తా త్‌ శీ, ౧్కా లో ఈ రా (౮ కో వ. , అతనో 1 న 4 రి శ్‌ | కో | అవా శ ఫి అ కీ స య" గ. = మ న. ఇల న జ్‌ మో గ్‌ = గ (1 స్స ఎత జ వ్య || న ళా ఓ! ల వ. . 9 జలు ఉజ్‌ష 7 రా లీ లో జ్లో & టా. భా. తనల న (న నై న. అక ర ఈ జ | కే మ్‌? సహో ? షా జు "భై శై టాం. లే 2 . త సార్‌ దొ లీ అ వయో న చనా ప . వ. 0 రా ఆ్రు గా లి, సల ను ఈ. అతిశ సూయ లోల. నై కం. నంటే మ్‌. వనే కం. వా “. | . షై | టన లల గ జిషన్‌ న. యం. ర లే" (తన. ల (| ప క. . అందు ట్ర లి పట్ర నగ ఎ సకా = ఆ మ్‌ వ ఇ న. ఫ్ర వాట్ల రా | స. ళా శ ॥ న. జ న. (| % " | ఆ ఆ అ య్‌ గ; పం. ఇ న్‌ క న జ | ఇ వ న. ఆస్ట ఉట క. ళాల ం ౦ నం అ. ఇ

• న. షేడ్‌ (౮ న కథే |. జ. లం! ప (ఇ. 6 క గ య చ కళధిచ్చ' నచ. న | క. ళ' లా జ త జ్‌ టా చా? త్య య త్నటి వ వ = న |. ల . న. అ అ సీ ప! కా నను ల లకీ క య ల్‌ 14 వ. [వ్‌ శ. . క్ష ల యి, [6 ౨. శ మక్‌ హ్హ వాం ్‌ యాం చలి న కే లని ల శ ఇ న " |. .. ఆ . న సన. ర మపటైాలు!: (4 (| నాం య. న... జిషన్‌ =ఐ + న క్‌ పల. జ. క కా గ. స్‌ స ఏజీ న్య. ఎడల! జ లు మి [హ్‌ గస క. స థం వి! . య ంం. ర జ. య. లు ౦దరి అ ఇ = నం స! స వళళ లం వ. రి, క ఇ స ఎ. బై ॥ లలి ఆటీ తె న. |. ] బహుమతి ఇసావ ముందుగా త సు సేన టు శ్వ . శు 7 వ. కా చ్చే ( ॥ అ 4 వ లో -౪ీ ఇస్తా (తు ద క - సనాల్లై [వన -ంళే క చి న. క + క = . గ్‌ భి " లే తవ -? ప క 4 ని 0 అ ౧౧ లి న ్ష మం రీ న. య | క | | క స. ల . ఆ్రు అ న [| ల ్ట వా త్‌. ర. నై శీ తి ము చ కు ఆనీ రా ఆరి ఈ క్‌ రు స! మీ లో 7 న! 1 న్వ్‌ నో ల ల . వ. అ గ 2 యల గా. యే ఖి అస[ ఇ" గ ఎ లా ఇ ౪ నస లీ ట్‌ కీ కా అక లా . క క. ల! న. ' “ క. క. తేల క. జి సల సవ ంర 2 (47 ప నూ. టల న. చు న్‌ న. మె ల షన్‌ ౦ది అల్లో సుల మ క 5 06. అల ఏ | లా. కా మగ్‌ లో కైళ్యడ మ స ఖు. శ | వె యః స , / న. ళ్‌ యి . న ల్రు ల. హట్‌న మమ్‌ సో య స; మమ 1. స్‌ పు 4 అ వస అటి నార గమలోళు హం! భా. కం హన గా. న? వాస! అ (6 గ్‌ ళన! క క కర 5 శా ల మ మస ల పో ణం 6 యె చరక సాప్‌ స. శ స. న క్‌ తెలి 6౬_ (డ్‌! ౪! స్త; ర న. టో 2 స్‌ . ల లక ల వ. ని | నన టా క. అన ణ్‌ యే... హచ్‌ మ 15 4 ఎ. | గ న నం లె వ క, అల్లో ల లి న్‌ గుండ్ల ్‌ క్‌ ఆఫీ! ఆం న. లై ట్యాల్సి స ఫా క. (| " వ. ల వం ఆ షన. య నన 0౪ న. పనన పాసు? సక్‌ వడం రాదు ల్లవాడు రవి. వాడి 1/1 య. గ ప. స స క య (| ఎదగ . ఎందుక " కింకా బని మం మ 0. వ్‌ శ ఒకా క్ట న వా నర - ప శ లలల ఎ ఆ ॥ (| య =. సా , 1 దు ఈ వాడి 0౪౨ సెల్‌ టట. ప. కొన్సిసా సరిగా లు పూర్తి (క స్టీ న్‌ పు మ గ్‌ జ్జ వ్‌ , | న శ న క న. . న్‌ . ॥ .] ళా | ః. ఎ ఖీ (ఉడి క. ల | క ళ్‌ ల క టి క లల క న్‌ ల 0” వ గ్‌ శా సం ఉక * న! ఒం ణి క. క 4 ౧ "టే ఓం |. ఠా అరీ ఈ. చే = ల. ాతతాణ జ క. హ్‌ ల. ఇ తే క 1 క్‌ ర. “శ టే శ లం క్‌ జస య గి . 9 రు ఈ వట! , తల రభ “భా ల క శ న | ఎంత్‌. ట్ర స మసంయన. లద పైన విష గా రాస గై న కొని పరీతమైన కోహష రాణి సన! ళన. క క్రో ని శా య. ఒక లెనునిం మైన కొపం వస్తోం ర హ్‌ వ గ. గ్ల యో డొ క న తిల ఉస గ థి స. మ ౦పోజిషన్‌ గ రాసిచి పోంది. లాభం సనన “ఈ శ్‌. నిద తీ చూచి మ. గలే బి గదా క ఇక ర యా ౮ న! న. న్‌! ఆ జా ౦౨ లో అ ఇ ॥ స. ము క ణి అ సే స్‌ శి | ఇటీ ఖు - [ అ యి చి స్థ! న గొ దు స్ట . తామ ంటే రేష (రే జ ళ్‌ ల: ట్‌ త |. క ర జ థొ ॥ ఖ్‌. ళో ౦0౨ ల్ని దగర టలు మ యీ! చై వ. అల్ల డు కిటికీలో ౧] నలు తప న్‌ మి గా కా ఒక (హు. అన పళ కే జా కీ న్‌ు తవ క. వాటి న (9 ప ని చూడ లు. అవి రో తు న్‌ ల అంతి వాడీ ముఖం ఆనం న గ స. నృత తిలో ౩ దంతో న? వ్‌ లై ౦డా ౦ది. ఎదు లఅఎ న న ల (దు ౧ ఉను కొ 2 టు హ్‌. ౦దుకొని లా రాసా ఉన్న కొండల్లా న 1 కా. అడ్గంగా డు. తరాత ర ల? న్‌. ౦ ఈతరాం ' + వం ఉట క ల. 1. క |. న్‌ 4, పో . - బ్‌: న్డ్‌ భ్‌ [్‌ | కా న్‌ €అ ఆలో న జ క క | రాని రవి సూ ఆడు య “ న [| ట్టి * లో." ఈ ఏప్టిలో ఎంత చెక్కేసాడు రాయడ ౦చి పి , ఇలబ్బు ఠా ౦ వచ్చినటే ల్లాడు. అయితే వ్‌ బనలనా? ఇంతకూ “ " ప. ట్ర!

సునీతకి ఎంత చెప్పినా “శాతం లెక్కగట్టడం అర్ధంగావడం లేదు. లెక్కల మాస్టారు కారాలు మిరియాలు నూరుతున్నాడు. ఆ పదకొండేళ్ళ పిల్లకి ఎంతసేపటికీ అది అంతుపట్టడం లేదు. శాతం ఎలా లెక్కగట్టాలో 40సార్లు ఇంపోజిషన్‌ రాసుకొని రమ్మని ఉత్తర్వు జారీ చేసేశాడు. సునీత గుండెల్లో బండరాయి పడింది. ఇంటికెల్లి పుస్తకాల సంచి మూలపారేసి నోట్సు తీసుకొని రాయడం మొదలెట్టింది. స్నానానికి లేవదు. ఆకలని అడగదు. 10సార్లు రాసేప్పటికే సుని కళ్ళలో నీళ్ళు తిరుగుతున్నాయి. ఆ పిల్ల కష్టం చూసి వాళ్ళమ్మకూ కళ్ళలో నీళ్ళొచ్చేశాయి. తానూ సాయం చేసేందుకొచ్చే సింది. మెల్లగా కూతురి అక్షరాల్ని అనుకరిస్తూ మిగిలిన 30సార్లు తాను రాసిచ్చి ఆదుకొనింది. దీంతో

సునీతకు ఎమి ఒరిగినట్టు? మాస్టారికి ఏం మిగిలినట్టు? గోవింద్‌కు బొంగరాలు ఆడటం బ్రహ్మాండంగా వచ్చు. చెట్లెక్కడంలో వాడికి వాడేసాటి. స్కూలన్నా పిల్లలన్నా వల్లమాలిన అభిమానం. ఎ పద్యం వల్లించడమైనా వాడికి మంచినీళ్ళప్రాయం. అయితే ఇంగ్లీషు మాట్లాడ్డంలో వాడికి ఎక్కడలేని చిక్కులాస్తున్నాయి. ఇంగ్లీషు మాస్టారీమో చండశాసనుడు. ఆయనకు ఇంగ్లీషు గ్రామర్‌ అంటే వల్లమాలిన అభిమానం. దానికి ఎ మాత్రం అన్యాయం జరిగినా ఆయన భరించలేడు. గోవిందుకేమో 0౦, ౪606 0౧6 కు తేడా ఎంత చెప్పినా తెలిసి రావడం లేదు. అన్ని దండనలూ వ్యర్ధ్థమయ్యాక ఇంపోజిషన్‌ దండన గోవింద్‌ మీద పడింది. (0, ౪6౧1 80౧6 పదాలు ఉపయోగిస్తూ ఒక వాక్యం రాసిచ్చి 200సార్లు ఇంపోజషిన్‌ రాయమన్నాడు రెన్‌ అండ్‌ మార్టిన్‌ కు ఇక అన్యాయం జరగదని ఆయన ధీమా. గోవింద్‌ ఏమీ అమాయకుడు గాదుగా. వాడు అరగంటలో ఇంపోజిషన్‌ రాసిపడేశాడు. ముందు వాక్యంలో మొదటి పదం [16 116 [౧౭ అంటూ ఒకదానికింద ఒకటి రాశాడు. తర్వాత రెండో పదం ఆతర్వాత మూడో పదం ఇలా పూర్తిచేసి ఇంగ్లీషు మాష్టారి మీద జాలిపడ్డాడు. ఇప్పటికే వాడికి ఆటలకి ఓ అరగంట ఆలస్యమైపోయింది. స్నేహితులంతా ౨దురు చూస్తుంటారు. “0621964006 ౧౫౪ 116౧౮9 ౪6౧160 ౧౦౧౫6 411/6. | 2౫ 250 0౧6 $19%- 10౪1౧౮” అని రాసి రెన్‌ అండ్‌ మార్చిన్‌నీ, ఇంగ్లషు మాష్టార్నీ జుట్టు జుట్టు పట్టుకొమ్మని

పరువు లంకించుకొన్నాడు.

ఇప్పుడు చెప్పండి. ఇంపోజిషన్‌ ద్వారా నేర్చుకొనేది ఎంత? బోధనా ప్రక్రియ విఫలమైనపుడు ఎదురయ్యే నిరాశా కోపాల వల్ల టీచర్లు పిల్లలపట్ల కఠినంగా వ్యవహరిస్తుంటారు. ఆ కాఠిన్యం ఇంపోజిషన్‌ రూపంలో వ్యక్తమవుతూ

ఉంటుంది. పిల్లలకే మానవహక్కులుంటే ఇలా జరిగేనా? హిందూ” నొపిన్వుంతో అనువాదం . జశ్రీనివానరావ్రు బిట్తూడు.

క5్‌ంఎంచ్నై

న హం వవ సానా న. ను! ళల లి పే మ స్ట్‌ ఇ నగ టట సమ ఇ ళా ళ్‌! జ ? కవ పరస]. లి ః వి టీక టు కక సప? ప రచ యమ ఖీ స్ట ట్‌. నా” గ వ ఇ 2 మ! జ! ఖాతా కం శ్‌ తో! థ ల = బ్ర 5 క వ వక్‌ యే న న జాలీ. క యాం? రట. న్న క ఉరి న | నం నీ ళలేసి మ టా (శ శల వ లత = 1 శ శక నం జ వళళ - ర. కు? చంక ఆ వ సు మ త సన్‌ గ న... లైన స్తం శో గీ మట వా వరల సే వ న్లో మకు నలో ల న టి పం ఘు సున్‌ కీ? భక న గలే! స త గ్‌ మః వ్‌ నం. చ! టు మే మ్‌; భష శ న! ఎ ఇ ను! శే? ఈ కక! నో జో కైనా! ఆ న్‌ న. య! మరు పం టి నంత ఈసా! టన క త్‌ హ్‌ న వషలో శ్యాం (న 0 4 ఓర్‌ ర న మ! టు. ఎన. లః అత్తే టం న్‌్‌ ఆం గ్‌ కషగ వక నే హ్‌. తక! అం) రు వర వళ ప్‌ లగే న మ టి న ను 07 ౨7 ల ర రానే దహ! ఖ్‌ ఇ! ఖో స. గో మ్‌ షషాల న టో న సా 7 | క గట కాం రు టే. నే! యాం రికా. + లల లగ: లర్‌ టు స్‌ నం ఫట. న బా ఈ చి? సా హం లల 1 చాత పా? వ గ. సీ: ను, క్‌ ళో వ ఉరీ 1 1. మ పం వ మ్య 1 క వే న 1" ల్‌ ల్‌ క భర | సం లేం [ఓ మ” క ఇ కమా 1 క్షే నం యట లప, చడ ళ.? న్‌ కాం ే టి బన్‌ పాటనే! నళ (ల బంక. ళ్‌ న క శే. ష్‌ లవి 1 సల వ అయో 11 మౌ ర్‌ వ్‌ చలన! న. జ ఎ నల! సవల ల టు. నై: న! పం మం చ్‌ గగ అ వనన న లో ౯ వ ౯! 1 న క్‌ జె స నా ( - | వ చ శ సో? స. క శీ ను / [1 స్య “ న్‌ నా క. ల ల్‌ థ్‌ (౧న .. ఏ. త్‌ సగ * (| ం | రార ఇఫ్‌ రా. శ! నీ ॥ య నలి, న! _ ఈాకీ కు టో జ 1. శు (1 ( మం . ఆరి ॥ ఖో గ్‌ జక లో ళ్‌ ళం జ సవల | | షి, (వి 18 న యు న న ఫి సం! తి థ్‌ ఖ్‌ ( పహ | పాంటి ను. ట్‌ “ఇట. "ఈ మ న. వస టాం జ్‌. క య శ్‌. జ. త్‌ అసు ళా న స్‌ ఈ న్య? ఏట న న ఆ పట శ తాసు క 2. స స [ 7 న శ ప్లై + ' వ శ ( ళల తి సా ఛీ ళ్‌ శీ మి ల న్న శత 1 ి గే 1 ' క షు?" న్నీ సం లీ శశ జ్‌ క క ల! ల్‌ ఖ [తూ త, షె! ర గ 4, ఏళ, | ఓ జ ఇతో య. ఫ్‌ జా | [| వశీ బట గ హాగో న. న్‌ న సాలేత్ను! గ ణా అ ౯ ళో క్రీ క. ర్‌. గ గ 1 కు. - శ సు గ ప. న్‌ స్టే వం. నా ॥, లం క! ల టే! న ల జగ సు వ ?? టే లే | వాఖన్నై..* (2 (గ న్‌ య. టో మంగ వన టు! సం సరి 'ఇ జా నం. న్ని గయ మనే "అ నా! గ సీ? కొ చ్‌ న = - చ క గ 1" ం. | ' | ళా ౫ షం ఖా శ లే త గ * కా. ల్‌ సప న | ఇ ను శీ 4 సం గా , జ శీ ళ , ఇ ఎ “ - న! ణి , ణా త చ్‌ శ పం! జ ల? భం నో, టి గ ల్ల నర. ని గు ల? నా చ న స. క్‌ తీ లోను వా నన న పు! వ రా! న. య ఆఅ రంను ం న[ వా! గ సక నూ సా గ. ల ॥ పనై. . లుం శ్‌ త / ప్రభు ౧౮౦ అ సహా పై ర పు టం ట |. బట్‌ 0౦. ఎస్‌ డిష ప్ర టే షల గ్‌! ణ్యాషాస] హా ఓ. జ్య గా. వ్‌ న. | న క్ర ౨ఆను కి లా జీ! ం భు అట్లీ టం ల్ల బో కీ న శ. ట్య 1 [ ట్‌. గ న లా (౬ +, ఆ ట్ర ఇ ని ది ప రే. న వ. ల. క్షే థ్‌ య ఈ పీ [నచప. ని! పక క న! ఎస్‌ లి ల న త సం. చ. సల క షు ట్ర ణ టన ం ఆగుంయి 0౦చా క్‌. ప. మ. గ్‌ా నా! కం నన నక్యం హే రం లప్‌ గోస్ట వ టి టో న! స న. ష్‌ 1 టి ఇంత వ యి 7 వటి నవ వ. న వం. క ఆక న. కొ! ( న ర నా! . =! “ . టల క. వ వళ టి బది ణా లే ఖ్‌ ఎ రప్తాల పం న్లో నం. య్‌. వ | క పభ మ! త ల గా అవ న క. నైలు. స. రా . క న ంం అలొ ౧౦ వ య. న వ గా లేదూ నిరధహ ర. య. (౧. న ౦దేమా (0 ల హణ వినను వదల వన త! ల ౦వ బ లు. |. ప్లెడ్డ్‌ పలి లించడ జనగణమ ప . , తరువా జెపి పనలు . వహ ప - ఇదం ని ఎవరి కాసు ... చివర్లో న క. . . 4 వం వ! ల ॥ లం ల ల న. చ . అ త్ర తం ౧౫౪ లఅ |. లం న్‌. . _ ఇం ! 0 . , + 4 చై " న | నన ప వి డా రి రు సన మల్లు వ | ఇ. ధంగా, స ౦డా అ జరిగిపోతు న - ల్సి ; . సం మ _ ॥ [1 న. సవర లల ో వ . . ది ఆ అ ని లలు న. గ " ఎ ల" ఇ - 7 . గ శీల ఖ్న న . అధి ద కం లి జీ (క . | "| ౪ ॥ (మ కస కీ జీ ఇచ్‌ . | - సా న ఎ వ లం స 1 ॥ శీ ఫి | న = ॥ . ఇ" + . ॥ త. వ . (౨. . ఈ 109 గు ౦ను ప నా . క ఆ 0 ళ్‌ లం / . ' + _ + 1 1% క ప వ. ది క్ర గురిగా స క. మైన ప్రిపరేషన్‌ ౦గా అమ అర్ధం సన ల లకు, పా , గొఢమై లు న + ం యా మ. షా న్య య మా కన క్‌ నం స్త్‌ పుత నికి లే మ టి (| కం. " టీ ( జు , య దు సు వందే 0 ఎయే వ ప్రమాదము లా మళ్లీ య క. స ॥ మా రు ౦ది లా క. మ ల! (| షం మ. ండి. వి . మధ్యలో 7) జనగ ఇ, లో ణి 1 (ల గి ఖీ + , క (| ల న్‌ (6 ఈ య. క్తుప్త విధం స్ఫూర్తినిచ్చే పా త. థ్‌ . , కణసం ఇద మాటలి మాఠ! వ ( క మిషా కొన్ని న్‌ ణ్‌ లల వ. ల కంగా మార్గ ల కార న్నై నిమిషాల / ష్‌ న ౧. కల |. ఇకపై ్చ్బైకోవటంలో 0౦గా ఆ సయ... ల ప్రయో ఈ& ఆదేశా ర. మ ప ౦గా ల నౌ హా త్త అసెంబ్లీ ర్వాహ లా [- కత క. " న్‌ న్‌ు ల్త రా భా ప్రతిభ ఖీ, |, చాల్సిఉ .ఇ.ఆర్‌.టి., ఎస్‌ ౦చుకో బ్లో లా పు ంది టి. ఎస్‌.!? వడ మీకు ఇ. వం కళా నానా . క న అ విద $్‌ ౧౧ యి, అ గురి మ క ధాం 1:21 యం లో విలువల్సి ప్రతి ఆర్‌.టి ంచి లు వ. గామ లువ టి. ఎ యా. న జ లేస షులం ల్ని ప్రతిష్టంచ ఆలోచి ఏంచడ య్‌ అ లతో జె 0 ని (గి ట్‌ చట్లా కాదా? (్రలా ప న న తావర సథ ర్‌ తగ్‌ న్‌్‌ మం రను ఈగ న | న ఉంటై |. ౯ఫ అం టే. ిటనడ పాలో న రా చకా వై ంం లం శ త్న్‌ గ్‌ న్య

ఎ సమస్యనైనా దేశీయత, జాతీయతా పరిధుల్లో మాత్రమే పరిష్కరించలేమని మనం గుర్తుంచుకోవాల్సి వుంది. అంతర్జాతీయతా స్ఫూర్తితో కులం, వర్గం, మతం, జాతి - ఈ పరిధుల్ని సంకుచితత్వాన్ని అధిగమించిన అంతర్జాతీయ మానవతా అనుభూతి, అవగాహనలతోనే సమస్యల్ని మనం పరిష్కరించుకోగలం. ఉదయం పాఠశాల అసెంబ్లీలో ఎల్లలు, ఉపాధ్యాయులు కలిసి ఆ అవగాహనను ఆ కొన్ని క్షణాల్లో తమలోకి ఆవహించుకోవలసిన అవసరం లేదంటారా? దీన్ని గురించి అందరం కలిసి ఆ అవగాహనను కొన్ని క్షణాల్లో తమలోకి ఆవహించుకోవలసిన అవసరం లేదంటారా? దీన్ని గురించి అందరం కలిసి ఆలోచించాల్సి ఉంది.

మార్నింగ్‌ అసెంబ్లీల్ని డిఫరెంట్‌గా నిర్వహిస్తూ ఆ క్షణాల్ని అనుభూతులుగా అందరిలో రంగరిస్తున్న బుషి

వ్యాలి, సుమవనం, శాంతి విద్యావనం, విద్యార్థి, వికాస విద్యావనం, వికాసభారతి, అభయ, శ్లోకా- ఈ పాఠశాలలు, ఈ అందరి అనుభవాల్నించి కూడా మనం నేర్చుకోవాల్సింది ఎంతో ఉంది. వాళ్ళందరిలో ఆ కార్యక్రమాలు బ్తూప్రింట్స్‌గా ఒకేరకంగా లేవు. ఎవరి విధానంలో వాళ్ళు నిర్వహిస్తారు. ప్రతివాళ్లు డిఫరెంట్‌గా, ఎఫెక్టివ్‌గా, సృజనాత్మకంగా, అదీ ప్రతిరోజూ వెనకటి రోజుకు కార్చన్‌కాపీ కాకుండా నిర్వహిస్తారు. ప్రభుత్వం దాన్నంతా అధ్యయనంలోకి తీసుకొని ఆయా సృజనాత్మకతల్ని గుర్తించి వాటిని గురించి వర్క్‌షొప్స్‌ నిర్వహించి పాఠశాలల్లో పిల్లల భాగస్వామ్యంతో దాన్నంతా ఎలా అమలులో ఉంచాలన్న దాన్ని స్పష్టంగా నిర్వచించాల్సి ఉంది.

ఉదయంపూట గాఢమైన అనుభూతుల్ని పిల్లలు ఆవహించుకోవాలి. అందరూ కలిసి ధ్యానంలో గడపాలి. తరువాత ఆ గాఢమైన నిశ్శబ్దాన్ని ధ్యానాన్ని తరగతులలోకి తీసుకెళ్ళాలి. ఆ విధంగా తరగతులలో ఉపాధ్యాయులు పాఠాలను బోధిస్తున్నపుడు వినటానికి అవసరమైన ఎకాగ్రత వాళ్ళలో నెలకొంటుంది. ఉదయం అసెంబ్లీలో ఏకాగ్రత ద్వారా స్థితప్రజ్ఞతను గాఢతలో స్పందనలో ఉంచుకోవడం నేర్చుకోవాలి. ఆ ఎకాగ్రత, వాళ్ళలో సావధాన మనస్తత్వం, స్థిమితత్వం ఉన్నప్పుడు ఆ తరగతి గదులలో వాళ్ళు పాఠాల్ని విని అర్ధం చేసుకోవడానికి సహకరిస్తుంది. సృజనాత్మకతతో స్పందించ గలుగుతారు.

భయము, ఉద్వేగము లేని నిర్భ్మయమైన ప్రశాంత వాతావరణం ఉండాలి స్కూళ్ళలో. అప్పుడే అందరూ కలిసి ద్యానస్థితిలో కార్యక్రమాలు నిర్వహించుకో గలుగుతారు. పై స్కూళ్ళలో అసెంబ్లిలో ఒకరోజు ఛాటంగ్స్‌, ఒకరోజు వాద్య సంగీతం, ఒకరోజు అందరూ కలిసి పాడే బృందగానం, జానపద నృత్యం, కోలాటం, బుర్రకథ అలా ఉంటాయి. పిల్లలు తమంత తాము సద్యఃస్ఫురణతో స్పందిస్తూ చిన్న చిన్న . స్కిట్స్‌ని, నాటికలను ప్రదర్శిస్తారు. చిన్న పిల్లలు నర్సరీ రైమ్స్‌ను చిలుక పలకల తోటి వినిపిస్తాడు టీవర్చ్‌ ఆయాలు గ్రామాలు వేన్తరు ఫ్రీ (// / కొందరు పిల్లలు కరెంట్‌ టాపిక్స్‌ మీద మాట్లాడతారు. కొందరు ఆర్ట్‌, గగ క్రాఫ్ట్‌ లో తాము తయారు చెసిన వాటిని అందరికి చూపించి వాటిని పు లత డో తాము ఎలా చేసింది వివరిస్తారు. కొందరు తమ కవితల్ని, కథల్సి, ఆయి భళి ది న్‌ జోకుల్ని వినిపిస్తారు. అసెంబ్లీలో దేన్నైనా పుస్తకంలోంచి చూసి నైనా న మై చదవటం చేయకూడదు. ఓరల్‌గా, స్పాంబేనియస్‌గా హావభావాల్ని జ ం సె ప్రదర్శిస్తూ అందరి అటెన్నన్‌ను కీప్‌అప్‌ చేసే విధంగా కార్యక్రమాల్ని గే 2 భే నిర్వహించుకోవాల్సి ఉంది. పిల్లలు పాటలు రాసి, ఆ పాటలకు తామే న ట్యూన్స్‌ కట్టి పాడతారు. ఢక్కీ, కంజీరా వాయిద్యాల్ని పాటలకు తోడుగా ఉపయోగిస్తారు. వాయిద్యాలు జోడిస్తే పాటలు, డ్యాన్స్‌లు “| మరింతగా రక్తికడతాయి. పిల్లలు ఎక్కడి కక్కడ అడిగిన ప్రశ్నలకు (క్ష అసెంబ్లీలో జవాబివ్వడం, చర్చకు పెట్టడం జరుగుతుంది. కొందరు జ, పిల్లలు చిట్స్‌లో ప్రశ్నలు రాసి పంపుతారు. వాటిని గురించి స్పందిం కాన్సరు చడం జరుగుళుంది. వ

లిక * ట్స

పిల్లల్నించి నిర్భయంగా వాళ్ళ అభిప్రాయాల్ని, ప్రశ్నలను రాబట్టాలని ఓ పోస్టు బాక్సు ఉంచుతున్నారు. అది పిల్లల ప్రశ్నలతో, రాతలతో నిండిపోతుంది. ఆకాశరామన్న పేరుతోను రాస్తారు పిల్లలు. ఈ టీచరు మమ్మల్ని కొడతారు, గద్దిస్తారు 'ఈ టీచరు మమ్మల్ని భయపెడుతుంది ఇలాగ. అసెంబ్లీలో అవన్నీ చర్చకు వస్తాయి. అదంతా గ్రహించిన టీచర్లు తమ ప్రవర్తనలో లోపాలు సర్జ్దుకొంటారు.

“గోడ పత్రికలో నా కథను ప్రచురించలేదా చూసుకో నీ ఆట పడతాం అనే హెచ్చరికలు, బెదిరింపులు పోస్టుబాక్సులో ఉంటాయి. “గోడ పత్రికలో పేజీలు పెంచండి అంటూ సలహాలు ఉంటాయి. ప్రతిదీ అసెంబ్లీలో చర్చకు వస్తుంది. అదంతా ప్రజాస్వామ్యానికి స్వయం పరిపాలనకు అద్దంపడుతూ భవిష్యత్తులో ఉపయోగపడేదిగా ఉంటుంది.

'ఇదిగోనండి స్కూల్లో లెట్రిన్‌ కడగడం లేదు. వాసన కొడుతుంటే వాటిని మేం ఉపయోగించుకోలేకపోతున్నాం పోస్టుబాక్సులో అదొక ప్రశ్న. వెంటనే మర్నాడు అసెంబ్లీలో ఇది చర్చకు వచ్చింది. “ఎంటి లెట్రిన్స్‌ను ఆయాలు కడగటపోతే మనం విసిగిపోవాలా, మనమే నీళ్ళు పోసి వాటిని ఎందుకు కడుక్కోకూడదు?' అన్నారు కొందరు. అంతే. పిల్లలు పనిలోకి ప్రవేశించారు, క్లీనింగ్‌ ఆరంభించారు.

“పచ్చదనం - పరిశుభ్రత లో భాగంగా పిల్లలు అసెంబ్లీలో ప్రతిజ్ఞ చేసారు. “మేం అందరం చెట్లనునాటాం. వాటిని నాటడమే కాదు వాటికి వళ్ళు పోసి పెంచుకొంటాం అని. ఆ పని సక్రమంగా జరుగుతున్నదా లేదా అసెంబ్లీలో చర్చకు వచ్చేది. ఆ పిల్లలు ఎండలో పడి నీళ్ళు పోయటం మేం చూశాం అని గుర్తించి మాట్లాడ్డం జరిగేది. దాంతో వాళ్ళ సిన్సియారిటికి గుర్తింపు వచ్చేది. .

అసెంబ్లీలు ధ్యానమయంగా, అవధానతకు పునాదిగా ఉండాలి. గందరగోళం, అయోమయం ఉండకూడదు. హాస్యమైనా హుందాగా ధ్యానస్థితిలో ఇమిడిపోయేదిగా ఉండాలి. ఒక పాటను అందరు కలిసి ఒకే గొంతుతో ఒకే పిచ్‌లో పాడటంలో ఎంతో సౌందర్యముంటుంది. ఆ సౌందర్యంలోనే ఆనందముంటుంది. ఆ ఆనందమే అసెంబ్లీలో పిల్లల్ని, పెద్దల్ని ఆవహిస్తుంది. .

ఒక టీచర్‌ తానే అన్ని పాత్రలుగా నటిస్తూ బాల కార్మికుల దీనావస్థను కళ్ళకు కట్టిస్తాడు. ప్రతి మాటను తూటాగా పేలుస్తాడు. పిల్లలు వెంటనే దాన్నంతా పట్టేసుకొంటారు. ఈ అసెంబ్లీలు ఎప్పుడూ బోర్‌ కొట్టించవు. ఒక అమ్మాయి తీయగా గొంతెత్తి పాడేటప్పుడు మిగతా పిల్లలు గొంతు కలుపుతారు. వెంటనే వాతావరణంలో విద్యుత్తు ప్రసరిస్తుంది. ఉత్సాహం ఉరకలేస్తుంది.

ఒక నాన్న వచ్చి 'పొద్దున్నె లేచాడు ఖాదరయ్య - కాళ్లు మొగం కడిగినాడు ఖాదరయ్య " అనే పాటతో గొంతెత్తాడు అసెంబ్లీలో. పిల్లలంతా ఆయనతో కలిసి గొంతు కలిపారు. ఒక పేరెంట్‌ సితార వాయించాడు. పిల్లలు అలా.

ధ్యానంలోంచి వింటూ పోయారు. ఒక స్టూడెంట్‌ తాను తయారుచేసిన ఎలక్టికల్‌ పరికరాన్ని ప్రదర్శించాడు. పిల్లల్లో . లీ సైన్స్‌ గురించిన జిజ్ఞాస రేకెత్తింది. ఒక అమ్మాయి అసెంబ్లీలో రి న ఆ లిమిటెడ్‌ టైమ్‌లో రెండే రెండు సైన్సు ప్రయోగాలు ఆ ప్రదర్శించింది. పిల్లల్లో ప్రయోగాల మీద ఆసక్తి పెరిగింది. /ఢ స్లో 2 1," చాలాసార్లు టీచర్లు పిల్లల్నుంచి నేర్చుకొన్నారు. ఒక అమ్మాయి ట్రైల్‌ మోస్తూ... భి ఇంటిలో బంకమట్టితో తాను తయారు చేసిన శిల్పాన్ని అరా, షె న్న అసెంబ్లీలో ప్రదర్శించింది. నిజానికి అదే హోమ్‌వర్క్‌. మిగతా ష్‌ శ నల యు పిల్లలు బొమ్మలు తయారు చేయడానికి పూనుకొన్నారు. || న్‌ న్యూస్‌పేపర్లో వార్తలకు ఎప్పటికప్పుడు స్పందించి విభిన్న అంశాల పైన పిల్లలు మాట్లాడారు. .

ఒక స్టూడెంట్‌ తను చూసిన ఒక మంచి సినిమా గురించి రివ్యూ చేశాడు. ఒక టీచరు తను చదివిన మంచి పుస్తకం గురించి సమిక్షించారు. ఒకరు హిందూలో 'యంగ్‌ వరల్గొలో తనకు నచ్చిన వాటిని ప్రజంట్‌ చేశారు. తరువాత 'యంగ్‌ వరల్డ్‌ ను గోడకు అతికిస్తే అందరూ చదువుకొన్నారు. అలాగే 'హలో బుజ్జి, 'చదువు, 'సిసింద్రీ, "మొగ్గ వాటిని గురించి స్పందించి గోడకు అతికించి అందరూ చదువుకొనే అవకాశం కల్పించారు. ఇదంతా ఉదయం అసెంబ్లీలో కల్పించినస్ఫూర్తి.

వాళ్లు ఆ సమయాల్లో చదివే కవితలు, కథలూ తరువాత వారం వారం గోడ పత్రికగా రూపొందుకొన్నాయి. అలానే వాళ్లు అసెంబ్లీలో ప్రదర్శించే నాటికల వల్ల రిసార్సల్స్‌ ప్రాక్టీసు అవసరం లేకుండానే స్కూలు నిర్వహించే ప్రత్యేక ఫంక్షన్స్‌ ఆగస్టు 15, రిపబ్లిక్‌ డే, స్కూల్‌ డే మిగతా ఫంక్షన్స్‌లో ఆటపాటలతో పాటు డ్రామాల్ని అలవోకగా ప్రదర్శించే అవకాశం కలిగింది.

ఒక అసెంబ్లీలో కొందరు చేరి మ్యాజిక్‌ ప్రదర్శన ఇచ్చారు. అందులో ఎంతో కెమిఫ్టీ సబ్టెక్టు దాగుందని పిల్లలు గ్రహించారు. సైంటిఫిక్‌గా ఆలోచించగలిగితే మాయలు, మంత్రాలు విటిని ఎవ్వరు నమ్మరనేదాన్ని ఆ కొన్ని నిమిషాల ప్రదర్శనలో వాళ్లు చెప్పారు.

ఒక అసెంబ్లీలో చెట్లు నరికితే వచ్చే అనర్జాల గురించి చెప్పారు. కొందరు పచ్చటి ఆకులు మేకప్‌గా చెట్టుగా నిల్చుంటే, కొందరు ఆ చెట్లను కౌగిలించుకొని వాటిని నరకనీయకుండా అడ్డుపడి, చిప్‌కో ఉద్యమాన్ని ప్రదర్శించారు. వనదేవతగా ఒకరిని నిలుచో పెట్టి ఆమె చుట్టూ నృత్యం చేస్తూ పచ్చదనం-పరిశుభ్రత సందేశాన్ని, అడవుల పెంపకం సందేశాన్ని కళాత్మకంగా అందించారు.

ఉదయం ఎది మాట్లాడినా ఆ ఇన్‌స్టక్షన్స్‌ అందరికీ డైరెక్సగా, ్రెష్‌గా ప్రసారమవుతాయి. వాటిని పాస్‌ చేయడానికి ఆ సమయం తగి ఉంటుంది. ఎవరైనా స్పాంటేనియస్‌గా స్పందించడంలోనే లైఫ్‌ ఉంటుంది.

మన అన్ని స్కూళ్ళలోనూ స్తబ్దత కూరుకుపోయి, ఉత్సాహాలు చచ్చిపోయి, యాంత్రికంగా పిండి రుబ్బినట్టు పాఠాల్ని రుబ్బుతూ, పాడిందే పాడరా పాచిపళ్ళ దాసరి అన్నట్టు పాఠాల్ని మళ్తీ మళ్లీ వల్లిస్తూ, ఎ మాత్రం ఉల్లాసంగా, ఆహ్లాదం లేకుండా, ఒకవేళ పిల్లల్లో అవి మిగిలున్నా వాటిని పట్టిపట్టి చంపేలా ఉంది. అసెంబ్లీలో సృజనాత్మకత అనుభవంలోకి రాగలిగితే, దాని ప్రభావం మూలంగా మిగతా పీరియడ్స్‌లోకి ఆ ఉత్సాహం ఎలక్టిఫై అయ్యి విద్యా విధానం మారే అవకాశం ఉంటుంది.

అసెంబ్లీలంటే ఉపాధ్యాయులు, విద్యార్థులు, తల్లిదండ్రులు అందరూ కలిసి నిర్భయతలోంచి ఆ కొన్ని క్షణాలు ఒకే హృదయంగా, (1 / కీర్త ఒకే ప్రపంచంగా, ఒకే ఊపిరిగా, ఒకే ఆవేదనగా, ఒకే ఆవేశంగా, ం (గ త్‌ో ఒకే ఆనందంగా కలిసి స్పందించడం, కలిసి పాడడం, కలిసి నర్తిం డ్య గా 4 ఉక | లో చడం, కలిసి ఏడవడం, కలిసి నవ్వడం, కలిసి మాట్లాడ్డం, మౌనంలో ఇత్హాక్షత్ష, ఈ రే కలిసి ధ్యానించడం! అదే మార్షింగ్‌ అసెంబ్లీలో రావలసిన మార్పు. ళో గ జాత వ

ఈ విధంగా ఉదయం 25 నిమిషాలు అసెంబ్లీలు సృజనాత్మ కంగా రూపొందగలిగితే మొత్తం విద్య అంతా మారిపోగలిగే అవకాశం ఫు " ఉంది. |

మేం పిల్లలం రేపు పెద్దలం - రేపటి ఈ సమాజాన్ని రూపు లై దిద్దుతాం. భూగోళం మీదనున్న ఎ దేశం పిల్లలైనా- ఎ భాషను మాట్లాడినా ఎ వేషం వేసుకొన్నా అందరం, అందరినీ (ప్రేమిస్తాం - నే పేమిస్తాం - ఢ్రేమిస్తాం /

ఇది మన మానిఫెస్టో అవుతుంతప్పుడు. క్‌ 1)

| వాంతి!

౯ కన. జస సే శ క "స్టీల నో గ్‌ 01. | క. |. " ళ్‌ "పై క్ష క్‌ చలము చై. " చ స | న = శ ' [1 ఈ ళ వ క్ల క క స ॥ య! మన్యు ఒన్‌ క క్ష క్‌ " ఆ - ॥ జ ల ా ము య న. ? ల్లా వ. ్‌ త - న. తు ఇ క్ష హైలీ ॥ క్‌ లీ జ. గా. ల ఉట 7 సం గ్‌ న నా | ళం ఆ ఈ ఆ ౧ లా - య క ల | త . 1 నానీ జ శ తీ లక్‌ | ॥ , సఖ ॥ వ ఇ జ ః' సా శ్వ ళ్‌ ల్‌ గ్‌ ॥ ఇ సీ ," య శ్‌ ర్స = | మ శా | య్‌. ఇ“ , - | శ జా . ॥ | వాక చ్‌ | క న ప! 1? ఇ న్‌ - ఇ . * | . ” + న క; భష? | ;“) క | బై " (1 ఆ ము లం క అకా 4 . ఆ . ॥ _ ను _ ం ఫ్‌ 4% _ యు ఈ కై. న! న్‌ మ క ల. న... | వ్‌ ల , . ం- ॥ ణ్‌. .. * ॥| వే జగం. జ! అలల లన మ ప ఫం జ ః న్‌ క. క్‌ | గా + ం వట ౯ 2 | ల్‌ ? | పాపా అపా క త ౨. ౯. రి _ ! త్‌ ఎ * . ఇ శ వ ్ట్‌ ఎళ్సీ ఖ నళ ళం బనీన్‌. _ శ . . న. ఆ ॥ క తళ వి కీ న ! ం - లల న ( ,! | య న కస . ప్త. క. న శా + ం ఇ శక ” ” యు " హన రం.. భం ల... / శ 4. ళ్‌ గా గ్‌, క జా క క జ , 15 ఒం గ్న | ॥ _ కా వ. సా అ + నా ల - " క ౮ శ్‌ 4 శ మ్మ్‌, ” ఆరే -

• ॥ టో 14 ్‌ 1. ” |

• . జ . ( 1... ఆిరం రోజుల్నించి మా అయిదో తరగతి పిలలో ఒకే . ప. పాడా ఆదివారం వచ్నేసోంది. మే 1వ * మ! జ వా - ” న ఆ ం క జట్‌ న. అణాథీి ఏ4త నై... ల స ం నూ. క్ష , ॥ , / చ్‌ మ జ ఒ “ "క = స్‌ / - స -- న క ౯ షీ. న 4 ౮] లీ ఆ నోంలి.: వోతున్నాం. అక్కడో తటాకం (నీళ్ళగుంటే అనుకోండి) ఉంది క్‌ సళ, గ కయ ఎ ళ్‌ స్టే ॥ 1 మ ఫ్ర త! తి క ర 1 1 క ; “ క _ ఇ యు ఇ ః ” కంట య. ం . దాని మీద మేం దండెతబోతు ॥ వ అజ, "జ అ న్‌ా + . శీ అ

• న అం ౩ వ ॥ _ అ కీ త ప వట టైగా వంక కాం యా. ఇ శయ క... ల ౧౦ క్ష్‌ నోర? గ ్‌ 7 * ఖ్‌ థ్కే ౧ క్షీ గ. జ + స్ట న. . - అట్లీ న్‌ ఒ న ్జ్శ్‌ | గ న్‌ , శ జీ య! నా జ ఎక ( నత ఏళ వ్‌ ప్ల ॥ 4 న. ఇ 1 లీ జం గ స్‌ో 1₹షళీ* నలై... ఖ్‌ అ - ః న వశే - శ్‌ ఎజీలొ టా + ఇ క | + ట్ట) ॥ హ్‌ జ ఈ. ల చ న -6మంది చెరారు. వా జే 4 ఆత్త. ల్‌ ఇ శా శ్‌ ల్‌ (| “ ॥ క ల - , జీ! ా _కళప్టే గ న | / న. బా పం న. 1 - శ సి న మ ర శి ఫే లం " జ 14 సె 2 ర రివ డే వేవ కం ల [రంల న క భం లీల లో తే. క శే టి 5 మా శా || ల్‌ సు లో సాటి శా 1 గా. సు ర. ఆరే శ నక్క శ కల ల్లు ల టా €అ. మై ఖ్‌ 1 స్త శ ల. (“తై . వ శ | క క్‌ మ లగ ల, లా ఠి స్ట రీ శ ష్‌ ల న! (జ క్‌ ఇళ] | | క. క్షీ ఎంకే లై =క. జో జ్‌ 7! ఖ్‌ | ॥] "ఇ ల |. న వాళ తరన భరనలు పడుతు ర్న! ర . ఓష్‌ ౦ట కర. రక్‌ ఖః క కే గ్‌ నగా క్షే శక [౪ చి = ఇ ॥ టు ఊక లా న! [ ఇహ ల శ క |, న్‌ న శ న్‌. “క! గ. న సట షష న ఖ్‌ కంక ఇ సీ, ఇ శీ గ | నా వ క శ * నా [లొ 4 న్‌ స్‌ |, ళీ ఇష లో క్‌ు * శ 4% ల మ్శ్‌ప న! ఇ ళ్‌) 4 స శ య. స జ్య కీ ఎ మ నః ఖః తో ఆ గ | 1 ణా చంటీ " నం లండు పళ వ. వర ఇ క ౩ వట్టి అ అ ఆ అ స! జీ వ్‌ మ. నో (క న్‌ టో ఖ్‌ కం చా క్‌ 1 గ్‌ తా వ. కళ! గ్‌ శ ల , శీ జ్‌ గ క. " ॥ 11 - అతా త్ర అ రా లి (| జయా, లో నా చట. త య. నా భా న ఫి కి" క్‌ ల ఒలు. అ ౧ అ | కా | న క ఏ టం చే ఆం స్య శ్‌. స్తాం వ క క జ టి ఫ్‌ ఓ న చ న స రాం క త్తే (క న య న. ౩. టా అనం శ న. క స టు న నట వ దే ౦7 గంటల ర తటాకం నటట నం పన 0 0 (శూ లకన్‌ / మ్‌ ని శ్‌ 3 నల వత శృ టి ఫా £ న |. అ ళ్‌ ని టా ఖ్‌ అ. నం [2 జె గ్‌ ం ఈ ల గ్‌! ళా య జ ప్రీ ణీ శ క్‌ శ జ స 9 జను ః యా వాళ నికీ ఉడీ హస క శ ల. భం క్రీ ల్‌ న అప స్య వాక్య క కర ష్‌ త్‌ | -గ సతత నస స స ర చ న గొ లం ల జు మ య ల యవ * “శక శ వ శ సళాతా ఎ వాత్యావ్‌ శ”... (= న వ నే సహయ. క వం స శత క శన న శత శ క జ అ కం జ్ర శం భు ర క స న క క న / యే జే 4 ఇళ కు కష జ్‌ న జ శా గ. టా న 1 ల్‌ యై . వరన టం ళు చ లోకం | రజా వ (| సన్యా కం వెంట లా రాత్ర స క క క్‌ ం" ఠి ప ను. రల న నా. సన. కక స శ స స. లి పళ భు సే ద వ. మ లం. క్త వత పున ల యం టీ అటా, వ క. గ గ ట్ట * వా," శి వై కవత. ళో ఒక్‌ యా క | గజా జ చ్‌ జ కా కలి, -. ఖ్‌ లలత ల ళ్‌ | శ కీ. న్‌ క! ళ్‌ | . + 12న బపు! | ల స! వ | 4 , న్‌ జ్‌ కా శ | అం | | లలి న. న. | - లన ౪ లా ః అలి, తు 111 గో అత స్వత ం న ల కట ల | అ ఇ 1 4 చ మం ళా “జా (౨ 4 (|| ॥ ౫ ఏ , క | చేలా, న | న శ | ల ళ్‌ ఉం నీ జ వ క | కవ! ట్‌ జి భి వంశి ల శ. గ నా వే ఆ 2 ! అ అ [స ర జ క టల ల క కట టం వ సంతా టక ఫం ఛి భళి త్తి చీ” |. | మళ గి జ. గా ” శా 1 శ్రా లవి చ 4 వ క గతీ 1 ( ల & 4 ల టన న న ఖం ల |. పరి+శలించడం. మొదట చిన్నచిన్న 'సికరిస 7 . / 4. . క్‌. ॥ 7 ం ఇ _ క. నేత లా ష్‌, ఇ శ ॥ ఒ ల =. స 1 ల! గ్రా ౧౪ ౧లల క న ... మిది మొక్కలు, నీటి మీద తేలాడే మొక ప స ఈ . ఎట్‌ £. . మొక్కలు ఇలా ఒక్కొక్కటి ఎకరిసునాారు. సకరించెపుడు | ల. సేకరించేపుడు మేం ంంు | అ శ. గ్‌ :.| ముందుగానేచె గ్‌ క్ట 0. (అ ఆ , రె మాత్రమె అది శ ఒకటో రెండో మాత్రమే సేకరించమ మా ప్‌ యాం. త్‌ కలంతా శ (= | స ళో కలిసి మొక).లనీ పెరికేస్తే ఇంకేమెనా శి * ; | ల్‌ గై . గ్రాలు గ 0 ఉందా? ఈ చిన) మొక కి 4 , / / అట యె క శ శ! శ ః క చ 1 న . . న! | : లనీ నీళ్ళు పోసిన పాసిక్‌ స స న ; (111 ఇక్‌ సం ద్రం బెస్తునాారు 4 | | ॥ , అ | క్‌ ళా ్ల సో హై. ఆ తర్వాత పెద్ద వ ప ఏ! పే ళీ నీ ఇ న తననన లా . అ య శయానం నో నం కు వవ లా లా యాలని జా | రాశారు. వాటి ఆకులూ, పూలూ, కాయలూ, గి వ్‌ వైన యా / లూ, గింజలూ జబ టు! క్‌ 1 అ న్‌ “౯ నయ. . 0 9 9 న్‌ శ ననన ఆ ళ్‌ ఓ, 1
• ళం + + “ స గ్గ .. మరి జీవుల స ర ప్రా ( గ ౧)౦ అఎలఅల న్ని (8 క 1 శ ఆ 1 | లీ ం "ఫె. అరి, న | | హారం తెలిసిం కా యే "// (లదు చీమలు, రకరకాల పురుగు న్‌ గ్‌ ల్‌ టీ / 1, ఉ ఇ ల ఇ [ల వ ల్‌. | నత్తలు, మొక్కల గ్గ ప ఛా ॥ ఓల . 1 నల | క 1 క దం టు పం 7 జే గ్య య్ర ల అ ల చిన క్‌ ష్‌ ॥ _ ఇ రా క 1 శ్‌ “ల 1 శ శి. [1 2 ఇ . , 9౨ ఉం ఫి ౦0 ౧౨ ల నుంది యో ప ళ్‌ జ క్ష ఎం క క్‌ స ల శ్‌ స్టో తలేణ జ" ఆసా _

తాబేళ్ళ దాకా, కొంగల నుండి కుమ్మరి పురుగుల దాకా ఎన్నెన్నో వెతుకుతున్న కొద్ది దొరుకుతున్నాయి. కొన్నిటిని పట్టుకొని ప్లాస్టిక్‌ సంచుల్లో వేస్తున్నారు. కొన్ని చిక్కవుగా! వాటి పేర్లు రాస్తున్నారు. ఒక పిల్లాడయితే వాటి బొమ్మలు కూడా జాగ్రత్తగా గీస్తున్నాడు. ఇంతకీ వీటి పేర్లేమిటి? చాలా పేర్లు మాకూ తెలియలేదు. అయితే ఎం? వాటన్నిటి రూపం, స్వభావం గురించి ఒకటి రెండు వాక్యాలు రాసి పెట్టుకొన్నారు. ఊళ్లో వాళ్ళనడిగితే వాటి పేర్లు చెపుతారుగా. రెండో [గ్రూపు కర్రలూ, తాళ్ళ్టూ, టెపులూ తీసుకొని దాడికి సిద్ధమైంది. ఒకమ్మాయి తటాకం చుట్టూ తాను పరిగెత్తితే ఎంత సమయం పడుతుందో రాసుకొంది. మరొకమ్మాయి తాను అడుగుల్లో అడుగు వేస్తూ చుట్టివస్తే ఎన్ని అడుగులో లెక్కించింది. టేపు తీసుకొని కొందరు కొలుస్తున్నారు. ఓ కరకు పొడవాటి దారం కట్టి ఆ దారానికి బరువైన రాయికట్టి నీళ్ళలోకి వదిలితే ఎంత లోతు ఉందో తెలిసిపోతుందిగా. రాయి తటాకం మట్టాన్ని చేరాక తాడు నీళ్ళపై ముడతలు పడుతుంది. దాన్నిబట్టి దారం తడిసిన భాగం లెక్కించి లోతు కనిపెట్టేవారు మా పిల్లలు.

మరి దాని ఆకారం ఎలా ఉంది? త్రిభుజమా, చతురస్రమా, వృత్తమా, ఎదీ కాధా? దాని సంగతీ పట్టేవారు. మరి మా పిల్లల్లో గణిత మేధావులేం తక్కువ గాదుగా. దాని చుట్టుకొలత కొందరు లెక్కించ సాగారు. కొందరైతే నీటి లోతు కూడా తెలిసింది గాబట్టి ఎకంగా నీటి ఘనపరిమాణాన్నె లెక్కగట్టసాగారు.

| మూడవ (గ్రూపు నీటి మీద పరిశోధన చేస్తోంది. నీటి రంగు ఎలా ఉంది?వాసన ఎలా ఉంది? మురికిగా ఉందా? స్వచ్చంగా ఉందా? నీళ్ళలో ఎలాంటి నలుసులు, చిన్నచిన్న ప్రాణులు ఉన్నాయి? ఈ పరిశోధన కోసం భూతద్దాలు కొందరు తెచ్చుకొన్నారు. ఈ రోజుల్లో 60 రూపాయలు ఖర్చు చేస్తే చాలు ఓ మైక్రోస్కోపు తయారు చేసుకోవచ్చు మనం. అలాంటిదొకటి మేం తయారు చేసుకొని తెచ్చుకొన్నాం.

ఒక్కో బొట్టు నీటినీ కొందరు పరిశీలిస్తే, కొందరు గ్లాసులో నీళ్ళు పోసి కొంచెంసేపు అలానే ఉంచి అడుగున చేరిన మురికిని గురించి రాసుకొన్నారు. కొందరైతే నాలుక మీద వేసుకొని రుచి కూడా చూశారు. అన్నట్టు గట్టు వద్దా, తటాకం అడుగునా, పైనా నీళ్ళు ఒకేవిధంగా ఉంటాయా? స్వభావంలో ఏమైనా తేడాలుంటాయా? ఒకే తటాకంలో ఇన్నిరకాల నీళ్లా? అవును, అవీ మా పిల్లలు పరిశీలించారు.

ఈ నీళ్ళు ఎంతకాలం ఉంటాయి? తటాకం ఎప్పుడు నిండుతుంది? ఎప్పుడు ఎండిపోతుంది? నిండి పొర్లిపోతే నీళ్ళు ఎక్కడికి పోతాయి? ఎక్కడెక్కడి నుంచి నీళ్ళు దీంట్లో వచ్చి కలుస్తాయి? ఇలాంటి సంగతులూ ఆరా తీశారు. అన్నిటినీ నోట్సులో రాసి భద్రం చేసుకొన్నారు. నీళ్ళ శాంపిల్స్‌ని ప్లాస్టిక్‌ సీసాల్లో భద్రపరచుకొన్నారు.

నాలుగవ గ్రూపుదంతా కళాత్మక హృదయం. వీళ్ళు ఈ తటాకం చుట్టూ ఉన్న చెట్లను పరిశీలిస్తున్నారు. వాటి మిది పక్షుల గూళ్ళను చూస్తున్నారు. పక్షుల అరుపుల్ని అనుకరిస్తు న్నారు. వాటి రక్కల రంగుల్ని, అందచందాల్న్సి రాసుకొంటు న్నారు. ఓ చిన్నరాయి విసిరితే అలలు ఎలా విస్తరిస్తాయి. ంా రెండు రాళ్ళు రెండువైపులా కొంచెం దూరంలో వేస్తే వచ్చే న ఫి అలలు రెండూ కలుసుకొన్నపుడు ఎమవుతుంది? ఆ తటాకం శ గ” చూస్తే ఎమన్సిస్తోంది. అవును దాని బ్మామను కాన్వాసు మీద లి గీస్తే... దాన్ని గురించి, దాని అందచందాల గురించి నాలుగు ల ముక్కలు రాస్తే... నిళ్ళనూ, చెరువుల్నీ గురించిన పాటలు, యమ మ. ట్‌ పొడుపు కథలు పోటీపడి గుర్తుకు తెచ్చుకొంటే - ఇలా సాగు హాహా 6 (2 తున్నై వాళ్ళ ఆలోచనలు. అంతేనా? అనుకోవాలేగానీ దాని 222కి మీద కవిత్వం రాయలేరూ! తటాకం నీళ్ళలో ప్రతిబింబిస్తున్న ౨౨౭ ప తనులా లాయ చెట్లు. అలలు కదిలినపుడల్లా ఈ నీడలో వస్తున్న కదలికలు. 22ంీాడ్తైయాియ్‌ోా ఇలా ఎన్నింటిని గురించి కవిత్వం రాయవచ్చు? ఇలా ఆబాల”. సాగుతోంది వాళ్ళ కళాతృష్ట!

అయిదో గ్రూపు చరిత్రకారులది. వాళ్ళు ఊళ్లోకి వెల్లారు. ముసలివాళ్ళను వెతికి వెతికీ పట్టుకొన్నారు. ఈ. తటాకాన్ని ఎవరు తవ్వించారు? ఎంతకాలం నుంచీ ఉంది? 50 ఎళ్ళ ముందూ ఇలానే ఉండేదా? గత పదేళ్ళలో ఎలాంటి మార్పులొచ్చాయి? దీన్ని గురించిన కథలేమైనా ఉన్నాయా? పాటలేమైనా ఉన్నాయా? ఆ తటాకం గట్టున ఎదైనా పండగలు, పూజలు, ఉత్సవాలు చేస్తారా? అందులో పడి ఎవరైనా చనిపోవడం జరిగిందా? దానిచుట్టూ చెప్పుకోదగ్గ వింతలేమైనా ఉన్నాయా? ఇలాంటి తటాకాలు ఈ చుట్టుప్రక్కల ఊళ్ళలో కూడా ఉన్నాయా? ఇప్పుడు ఊరు తటాకం చుట్టూ ఉందిగదా మొదట్నించి ఇలానే ఉండేదా? తటాకం దగ్గరదగ్గరగా ఎవరి ఇళ్ళు ఉన్నాయి? వాళ్ళు దీన్ని గురించి ఎమైనా సంగతులు చెప్పగలరా? ఇవన్నీ తెలుసుకోవడం, రాసుకోవడం వీళ్ళ పని.

ఆరో గ్రూపు పిల్లలు ఆ తటాకం దేనికి ఉపయోగపడుతుందో శోధిస్తున్నారు. అందులో జనం స్నానం చెయ్యవచ్చు. గుడ్డలుతకడానికి మాత్రమే అది ఉపయోగపడొచ్చు. చేపలు పెంచుతుండవచ్చు. వాటిని వేలం వేసి వచ్చే డబ్బును పంచాయతీకి జమ చేస్తుండవచ్చు. దాని నీళ్ళు పొలాలకు పారుతుండవచ్చు. పారుతుంటే ఎవరి పొలాలకి పారుతున్నాయి? వాళ్ళు ఎ పంటలు వేస్తున్నారు? ఎంతకాలం నీళ్ళుంటాయి? ఎంతకాలం పంటలకు నీళ్ళందవు? మరి వానల్లేక తటాకం నిండకపోతే! అంతేనా ఇంకా తెలుసుసకోవల్సినవి ఎన్నిలేవు! తటాకం శుభ్రంగా ఉందా? నీళ్ళు శుభ్రంగా ఉన్నాయా? దుర్గంధభరితంగా ఉన్నాయా? దాని నీళ్ళు చుట్టుప్రక్కల వాళ్ళు దేనికైనా వాడుతున్నారా? వాళ్ళకమైనా రోగాలు మాటిమాటికీ వస్తున్నాయా? ఆ వచ్చే రోగాలకూ ఈ నీళ్ళకూ ఏమైనా సంబంధం ఉందా? నీళ్ళు ఎప్పుడైనా కలుషితమయ్యాయా? ఎ౦దువల్ల? దానిచుట్టూ శుభ్రంగా ఉందా? మలమూత్రాలు విసర్జిస్తున్నా:?? పశువులు దాంట్లోకి దిగుతున్నాయా? ఇలా ఎన్నైనా తెలుసుకొంటున్నారు.

అప్పటికే సాయంకాలం 3 గంటలైంది. మధ్యాహ్నం ఎవరి భోజనాలు వారు ఆ గ్రూపుల్లోనే తిన్నారు. అయినా వదిలి రారే. ఆకలిదప్పులు వారికున్నట్టు లేవే. ఇంకా ఏదో చేస్తామంటారు. ఏదో మిగిలి ఉందంటారు. ఉండండి మేడమ్‌ ఈ పురుగుని పట్టుకోవాలి. ఈ పిట్ట రెక్కల రంగు రాసుకోవాలి. ఈ లెక్క ఇంకా తెమల్సేదు, ఒక్కొక్కరికి ఒక్కో చుట్టు కొలత వస్తోంది అంటూ అతుక్కుపోతున్నారుతప్ప రావడం లేదు.

హమ్మయ్య ఎలాగో ఒకలాగున తీసుకొచ్చాం. అందర్నీ గుడ్రంగా కూచోబెట్టాం. ఒక్కో గ్రూపు తాము చేసిన పని చెప్పాలి. తాము చూచినవి వివరించాలి. అన్ని గ్రూపులూ అన్నీ చూడలేదుగా. అందుకని చర్చిస్తున్నారన్నమాట.

వాళ్ళకువాళ్లే ప్రశ్నించుకొంటున్నారు. జవాబులు చెప్పుకొంటున్నారు. కొన్ని విన్నపుడు కేరింతలు కొడుతున్నారు. కొన్ని చెప్పినప్పుడు చెవులు కన నిక్కబెట్టి వింటున్నారు. ఇలా ఎంతకాలమైన వాళ్ళు అలానే కూచుండి శ్రోోటుకి.. పాయ్యేలా ఉన్నారు. చీకటి పడుతోంది. ఎవరిళ్ళకి వాళ్ళను తీసు

జు” వ్‌, కెళ్లాలి మరి.

వాట్ట ల ₹ అక్కడితో ఈ తటాకం కథ పూర్తవుతుందా? ఊహు. ఇంకా

| క్ట ఎంతో పని ఉంది. వాళ్ళు సేకరించిన వివరాలన్నీ ఛార్చుల మీద

జా _రాయించాలి. వేసిన బొమ్మలన్నీ ప్రదర్శించాలి. వాళ్ళు మోసుకొచ్చిన

క గ్య ల షు. కథల్ని, వాళ్ళు తెచ్చుకొన్న రకరకాల ఆకుల్ని, పువ్వుల్ని పుస్తకాల్లో భద్రం ఖతి చేసుకొన్నట్టే భద్రపరచాలి. వాళ్ళు తెచ్చిన పురుగుల్ని, నీళ్ళని, ఆకుల్సి,

( షి నో పువ్వుల్ని మొక్కల్ని రసాయనాల్లో ఉంచి జాగ్రత్త చెయ్యాలి. ఇలా

ల ళా | చేస్తూపోతే చెయ్యాల్సింది ఎంతో ఉంది. లం గ 1. న న్న ఇప్పుడు చెప్పండి. ఒక చిన్న తటాకంలో ఎంత సమాచారం? పత ళ్ళ ట్‌ ్ట జ ల౨౦త చదువు? ఎన్ని పాఠాలు చెపితే ఇవన్నీ తెలుస్తాయి? ఎన్ని ౨ శఆక్తక్కకా మాటు. ను పరీక్షలు రాయిస్తే 1వన్నీ గుర్తుంటాయి? చదువంటే ఇదేగదూ! | వాలా!

| (శ్‌! సల గ్‌ ం1 . న్‌? హహ. స న ల స . క. | . న్‌ న. నన న? ర ప. క కం ఖో ము శ్రీః లస ॥ మ్‌ | . నగ రై + | | రక ( "| శ్‌ జ | న్నే ఖే ల గ్ల స. గ శ “ఇ 1 న. ళీ యం ఎ శ న. గ్ల. జ్‌ / ఖీ నం ఇ శ న్‌ క ్స ఫు! క! | మ. క్‌ వు మ్‌. "| న్‌ లోల స్వే గ కి అ. " టీ 1 | శ | ణం ళో ్ష నో క న. [! య నే. సన శ్ర | స జల ల [౭5 (క మ షక్షక మ. హ్‌ ఇ ఎన న 1 ల్ల. ఫ్‌ ా లె లో న య్‌ వ! త్‌ ప న త? ద (1, ॥ 111! వం అన ” సీ కీ స! కశ / ) నో వే క 1. ల! క్‌ రు లీ క? మగా కలో మ నం న్‌ న వం! తళ బ్‌ ము | ౦ ౦ సస త్ల ( పతన వరా ట్‌ స. టు? ఉ ఉట టో క మో మ న మ. స్త మం! |. ఆక / 1, 2 క టు టు టు రో టు స సగ. మ న. మ ర్త (ల్‌ ట్‌ / వా ౦ది ౦ది 6 నే గ్‌ స్మ క్‌ చున [ భక తేగా న్‌. మం [ న! ట్‌. గ = ది త టు ము కవ్యన్తా న పు టు వి ప న ట్‌ నల స్య పెరిగే క్‌ 0౦ది న్‌ వక్‌ న్‌ మ న మ | క ఎ. వ ల్‌ ల యర్టా కాదు " న. స్‌ న . వా ల్లలు | ఆట వ, న క ఇ టు లే నో ళీ _్‌ గ్‌ కం కీ వ 5? న్నక గ్‌: 11" ని ఈర ప్‌ గర బ్‌ న 0 ఫక్‌ [, ను ట్‌ | స 1 బ శ్‌ రణ ఆట లే 1 స్ట ౧ చే (గ. హ్‌. సళ వంగ నీ ్‌ హా య్‌ [తై టు /స్టారాన త్‌ మ?! (? చ్రే కా ర వ అ ది య ణ్న . ను సేన కం ల గ. సం స య సా వీ క ;, ఆలౌ జ క రూ ్మ కడ 11 జీ న. క్‌ న స్తం+ ౨ వ గ ళ్భ జా జ న. సక వ 0 క్‌ రకల నో క న? న్‌ సై స్ట కా లిస చే ణ ఆ స 1. ర్‌ / న్‌ లే ఫి సా రులే మై ల్‌ ను గి. | క న ఇ ఓలా! గ్‌ ఈ ని యల ర లో యి టు స / ల ప! మ క్‌ వ్‌ ట్‌ మ లేం (ప నః '్ల న యు! -వకీ రగా. 1 | ను ము ౧ంౌ ర లో మ. శ ను వ న. న ఐ డు ని స్‌ ప న సు? ల్లో స లు తు స ఎట! న్‌ సో జర్జై టల జ! ఇక * ల్‌ కే | న్‌ ల లో క! ఖై ట్‌ గ హు ద్‌ "హ్‌ ణు ర (న +శీ రల వ స! రా లే ఇల స్వ నల్ల ఇ | [1 1 వ్‌ న! లీ న, ౦ ట్ర + ఆత క్‌ వళ శః! గన సి వ ప (౯ క్‌ నై అరే ఖు న. మంట రా వః లీ ౦చ గౌ లా ఠీ ౨౦ ఒక స ల్‌ న న. - (10 చలి గ నే ముఖ న న డ లు లు పొ ష ణి ల రడ టు! షే కా! జ. బి న్‌ న! న ॥ స (జ కి | 0౦ య ౦౨ క్‌ హర టి న గ ఖో స గ ఏ. సను య వ్‌ ఆం యి అబా వి అలం [న ॥ “య్‌ మ (కమ! నీ క రు 1211"! [2 7 శే కక్‌ క యి ప్రదే 2 గ. | ఉత మ రం కే ్ట న్‌ కా ? ర. ఇ కా ర క హర న! గక నన మ ప్న స్ట 1" 40 య. 1 తన ! స వాటి వే ౦లో చో అనే తా సమో త న న్‌ / వ యల్‌ ₹. , | ె తనూ |. న్‌ గ ( పళ్ళే క్రి ఆ శ్ర "ఇ గ్ర తే డ్ర్‌ స్‌ క స్వాన్‌ 1 ఇ స ఇ [' |, షల్‌. [1 క్ష జం! ళీ [| ౧౨ 9 ఆహ క్ర ల న్‌ ర. " మ . (ం! 1 శ వంటి 0 మొ త ... చ. జర! ౦ సక త్త కూ ౯ నం స జవ క 16 ని శీ ష్‌ త్తంలో డొ నన మయ్య న లాగే ౦త ఆ పో గి ల ం సట 0౦తో లో జా ఆ వ్యవ ను య. ౯ క మ డౌ డే ఆ పదు తుం య న్నారు వ న ష్‌ ఊఉ ట ల టా ౦మొ య వ గ, న ంది మా రు సు . / దూ గర ప టల . ఈ దలై . ్న న్య సు ొబ ఉండే పిల్ల నాని ఎ ఉం లక్‌ వ తా స్ట్‌ లు ఆ అట అడే ది 1 శై గ ఆం లూ ల ఆ ం గు లా ట్‌స లా అధి " న స, భ్‌యి డలే 0గా వో డే లక్‌ టై స వ టీ మెదా ఆడు లమే గ / ప / ష్ణ 1 | ఖ్‌ వయ ్మ్నె రేడి దుకే ది. న కా గవ ప న సన ౦చే , పరిస లాగే వల్ల ర్‌ ౦లో నే టో 0 చేసుకొ రీర త! మం ల్సు చు జ థ్ర్‌యా రక ఆక యి యౌ రా ౦లో పరిశీ ౦దుకే మాత్ర దపడే ప్రైరా ఉ ని . అనే | బ్ర క్క కే మంలో వెళి -. ని! ఖ లఅ

ఆటలు చూద్దాం. ఊరి మొదట్లో పచ్చని చెట్టు, పాలాలు దాటాక మొదట దర్శనమిచ్చేది స్కూలే. స్కూలుకి వెనుకవైపు దళితవాడ ఉంది. ఊళ్లోకి వెళ్లే దారికి ఎడంవైపు కొన్ని బండరాళ్ళున్నాయి. వాటి మిద గుడిసెలున్నాయి. ఆ గుడిసెలు దళితులవి. అడుక్కొని జీవించే డక్కలవాళ్లవి. ఊరి దారి గుండా లోనికిపోతే కొన్ని వ్యవసాయ కుటుంబాలు కనిపిస్తాయి. ఇంకా లోనికి పోతే వివిధ కులాల వాళ్లకి సంబంధించిన ఇళ్ళున్నాయి. ఊరి చుట్టూ తాటి వనం వుంది. ఊరి మధ్య పెద్దల మిద్దెలు, ఊరికి అల్లంత దూరాన చిన్నస్థాయి వాళ్ల ఇళ్ళున్నాయి. ఈ ఊరి నిర్మాణంలోని వివిధ అంతస్థులు, విభాగాలు విభజించి ఉండడం గమనించాలి. దీన్ని అర్ధం చేసుకొంటేనే ఈ ఊరి పిల్లల ఆటల్ని సమగ్రంగా అర్ధం చేసుకోగలం. ఊళ్లోని స్కూల్లో ఆడే ఆటలు వేరు. ఇవన్నీ అన్నిచోట్లా అందరూ అడేవే. ఇకపోతే బయట ఆడే ఇతర ఆటల్లో మగపిల్లలకి సంబంధించినవి, ఆడపెల్లలకు సంబంధించినవి వేరువేరుగా ఉన్నాయి. మరికొన్ని ఇరువురూ కలిసి ఆడేవి ఉన్నాయి. కొన్ని ఇంట్లో ఆడతారు. మరికొన్ని ఆరుబయట ఆడతారు. కొన్ని మైదానంలో ఆడాలి. మరికొన్ని చెట్టు పుట్టలున్న స్థలంలో ఆడాలి. కొన్ని ఆటలు, వినోదాలు పండగలకి సంబంధి ఉన్నాయి. జానపదుల ఆటల్లో ప్రత్యేకించి చెప్పుకొనేవి బుతువులని బట్టి ఆడే ఆటలు. ఇవి వేరు. వర్షాకాలంలో భూమి చదునుగా ఉన్నప్పుడు 'సీకు” (శలాక, ఇనుపముక్క)ని భూమికి గురిచూసి పడిపోకుండా వేయడం అనే ఆటని ఆడతారు. బుతువులకీ, పండగ పబ్బాలకీ సంబంధం ఉంటుంది. బతుకమ్మ, బొడ్డెమ్మ అక్టోబర్‌ నెలలో వస్తుంది. ఆ నెలలో అన్నిరకాల పూలు పూస్తాయి. ఈ పూలతో బతుకమ్మని పేర్చి చుట్టూ చేరి నృత్యం చేస్తూ పాటలు పాడతారు. ఆ బుతువులోనే పండిన ధ్యానంతో ఫలహారం తయారుచేస్తారు. ఈ నృత్యంలో మగపిల్లలకి స్థానం ఉండదు. ఆ దరిదాపులకి కూడా వెళ్లరు. అంటే ఇది పూర్తిగా బాలికలకే పరిమితమైన ఆట. ఇక్కడ బాలురు (ప్రక్షకులుగా కూడా ఉండరు. _ ఎల్చనగండ్డు, అష్టాచెమ్మ, ఒప్పులకుప్ప, గొబ్బిళ్ళు, చెమ్మచెక్క, దాగుడుమూతలు, బువ్వం బంతులు, బొమ్మల పెళ్ళిళ్ళు మొదలైనవి బాలికలే ఎక్కువగా ఆడతారు. బొంగరాలు, బిళ్లంగోడు, గాలిపటాలు, పరుగుపందెం, పబ్బాకు, చిర్రగోనె, కోతికొమ్మచ్చి, గోలీలు, పొట్టేళ్ల పోరు బాలురు ఆడే ఆటలు. ఈ ఆటలకి కావలసిన వస్తు సామాగ్రి అంతా ప్రకృతిలోంచే సంపాదిస్తారు. ఆట వస్తువుని తయారు చేయడంలో కూడా నెర్పు పొందడం జానపద ఆటల్లోని విశిష్టత. ఆటల్లో కొన్ని పగటి వేళల్లోనే ఆడాలి. కొన్ని _ అటలు పగలు, రాత్రి వెళల్లో ఆడవచ్చును. వెనె కాలంలో పాటలు పాడుకోవడం, కథలు చెప్ప ఈ కోవడం, నృత్య క్రీడలు జరుగుతాయి. ఇవన్నీ గో, మానసిక వినోదానికి పరిమితమై నవి. వీటిలో గ్గ బాలికల నడవడి, క్రమశిక్షణ, ఆచార వ్యవ ళ్ళ [| క / హారాలు, సంప్రదాయాల ప్రసక్తి వుంటుంది. ఖ టి ఒక పల్లెలో తాటాకు తెచ్చి బూరలు చేస్తారు. | ఆ సే న గాలి చక్రాలు చేస్తారు. జొన్న బెరడు తెచ్చి బండి 11 / "ఇ ణ్‌ తయారుచేస్తారు. చెట్టెక్కి కొమ్మలు తెంపి విల్ల ఖ్‌ ( ( సట మ్ములు తయారు చేస్తారు. నది ఒడ్డుంళ్ళ ఆటలకి / ఛ్‌; అనువుగా గులకరాళ్ళు తెచ్చకొంటారు. 41 శి తో 'లుచ్చాలు'” నీటితోనే ఆడతారు. చిర్ర గోనె ఆటకి గ (] రాలలో చక్కని కట్టెని తెచ్చి చెక్కి కావల్సిన సైజులో చిన్న | గా ఈషా చిరైనీ, పెద్ద గోనెనీ తయారుచేస్తారు. ఇవన్నీ క ప్రకృతిలో లభించే సామగ్రితో ఆడే ఆటలు. |“ విభ్ధమకానం! 76...

ఇక బాలికలు మాత్రమె అడే కొన్ని ఆటల్లో బాలురు కూడా పాల్గొనవచ్చును. ఊరి బయటో, పెరట్లోనో, చెట్టు కిందో చేరి పుల్లా పుడకలు సేకరించి తెచ్చి ఇల్లు కడతారు. లభ్యమయ్యె సామగ్రితో అలంకరిస్తారు. వాటిల్లో బొమ్మలు కూడా పెడతారు. విలైతే బొమ్మల పెళ్ళిళ్ళు కూడా చేస్తారు.... పిల్లలు తమకు తామే ఇంట్లో పెద్దలుగా వ్యవహరిస్తారు. బొమ్మరింటిని తమ ఇంటిగానే భావించి తామే పెద్దలమైనట్టు, ఇంటి పెద్దల భాధలు అనుభవించినట్ట్లు బొమ్మల సంసారంలో కూడా బాధలున్నట్టుగా నటిస్తారు. విరి నటన వాస్తవానికి చాలా దగ్గరగా ఉంటుంది. అందుకే వారి పాటల్లో ప్రజలుపడే పాట్లుంటాయి. అందరికీ తెలిసిన ఈ పాటలో పిల్లల మనస్తత్వం వ్యక్తమవుతుంది. బౌట్బు కిందా వోనీ వ్రుట్టామన్నూ తొలి బొమ్మంిల్లూ కట్టో బొమ్మంరింట్లో బిడ్ధ వుడీతో బిడ్డా తలకీ నూనె లేదు మామా తలకీ మజ్జీ లేదు న తలకి నూనే లేదు నా తలకీ నెయ్యి లేదు అల్రవారింటోకి బల్ఞాకెడితోను అర్హవారి తుర్హు బొయ్యిమంది ఇంకా ఈ పాటల్లోని భాష, భావన, పిల్లల వ్యక్తీకరణలో ప్రత్యేకతలు ఎన్నో ఉన్నాయి. వీటిని అధ్యయనం చేయవలసి ఉంది. బాలికలకు కొన్ని ఆటపాటల రూపంలో ఐదవతనం ప్రాధాన్యతని ఒంటబట్టంచడం కూడా స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. చిన్నారి మెదళ్లలో అలాంటి ఆటపాటల ప్రభావం ఎంతో ఉంటుంది. నిజానికి ప్రీవాద దృక్పథంలో వీటిని పరిశీలించినప్పుడు ఎన్నో కొత్త సంగతులుతెలియడానికి వీలుంది. '"ఆలంకి ఆట నలుగురు బాలికలు కలిసి అడతారు. కాళ్ళు చేతులు లంక వేసుకొని తిరుగుతారు. చేతుల లంకె విడిపోయిన తరువాత- ఆలంకోయ్‌ - ఆలంకోయ్‌ చంద్రా బాలంకోయ్‌ అంటూ చప్పట్లు కొడుతూ మెల్లిమెల్లిగా గుండ్రంగా తిరుగుతారు. ఒంటికాలి మీద నిలిచి తిరగడం వల్ల ఎవరో ఒకరు కింద మీద నిలిచి తిరగడం వల్ల ఎవరో ఒకరు కిందపడతారు. కింద పడినప్పుడు అరచేతులు నేలమీద మోపి వంగి ఉంటారు. ఆడేటప్పుడు కిందపడ్డ బాలికల్ని చూసి - “ఎందుకు పడ్డావ్‌?” అని అడిగితే “వెదురు బద్దలకు అని చెబుతారు. వెదురు బద్దెందుకు? బొట్టు పెట్టెకు బొట్టు పెట్టెందుకు ? కాటుక్కాయ, భరణి పెట్టెందుకు కాటుక్కాయ, బొట్టు ఎందుకు? బొట్టు పెట్టుకొనెందుకు

బొట్టూ, కాటుక ఎందుకు? నా అందం నా చందానికీ అందం చందం ఎందుకు? ఐదోతనానికి నీ మగడు పసుపు కుంకుమ తెచ్చాడులే అని అందరూ అంటారు. బొట్టూ కాటుక అలంకారాలే కాకుండా మన సమాజంలో ఐదోతనానికి గుర్తుగా ఉంటాయి. వాటి ప్రాధాన్యతని చెబుతూ మగడు అన్నీ తెస్తాడనీ, అతనివల్లే స్త్రీకి ఐదోతనం సిద్దిస్తుందని చెప్పకనే చెప్పడం ఈ ఆట లక్ష్యం. 'ఆలంకి లాంటి ఆటలు కొన్ని పల్లెల్లో ప్రపంచం తెలీని చిన్నారి ఆడపిల్లలు ఆడుకొంటారు. వీటిలో అశాస్త్రీయ భావాలున్నాసరే ఆట ఆటే. వీటిలో చక్కని వ్యాయామం కూడా ఉంది మరి! అయితే జానపదుల అన్ని ఆటల్లో ఇలాంటి భావాలు ఉండవు. వందలాది ఆటల్లో కొన్ని ఆటల్లో మాత్రం అశాస్త్రీయ భావాలు కూడా ఉండవచ్చును. కాని ఆ ఆటల్లో శారీరక వ్యాయామం కలిసి ఉందని మాత్రం మరిచిపోరాదు. జానపదుల ఆటల్లో మంచి ఆటల్ని గుర్తించి వాటిని ప్రోత్సహించాల్సిన అవసరం ఉంది. దేశి క్రీడలకు గౌరవం, గుర్తింపు వచ్చిననాడే పిల్లలు ఆరోగ్యవంతంగా తయారవుతారు. పాశ్చాత్య క్రీడలు, హైటెక్‌ క్రీడల వ్యాప్తీ, ' ప్రచారంలో కొట్టుకుపోతున్న మనం పిల్లలకు కావలసిన ఆటలు అందుబాటులోకి తేవలసిన అవసరం ఉంది. ఆయా ఆటల్ని ప్రస్తుత సమాజానికి అవసరపడే విధంగా రూపొందించాల్సిన అవసరాన్ని గమనించవలసి ఉంది. అ [[ న? న్య ల చా గ | ననిన

క. జ వె వై | స్య జ వ . - ఎ. . నర్తన పనన [ . టం న. న న. . లు ల. ఠా న పం . న. -_ _ వవ వ. | స ॥ న్‌ా , నో కక క టం అనే లం . క - ఇతనే 5 న శ న. జా ే త్య , హక్‌ క్ష ౫ - య 1. (| ఫ్‌." ప . పగటి షన. వ. క్‌ యే వర్తేత. థి - చో శక న |. శ. . లల లే కీ | వ. ద్‌ డలే శీ ఆట పట షక. ॥ శరీరే జో. |. స్ట టం లా లి ఆ 0౦. పిలల [1పపంచాని గ నేనై క్‌. ( ల ఏ? ం . ( ళ్ళ. షో . ల? జ. హా ం డది లే చూడటలే [ం టీ ం క్‌ ల లస జ లం ఆప = ఒ న చ 6 టుందో, ఎలా త . వ. ॥ . . ల లవైాన ్తరంటా క ఎ = ఒక్కసారి ఆఅటటలేకుండా చూస్త ౨౦ మిగిలి ఉం త్రి ప. వరైనా చెప్పగల వాళ్ళుం ర్ని క. ఉంటుందొ ఎవరైనా చె చల నన దం ను |. చూపండి జి స లిం .. | ." . ం టై క. , |. న. లోకీ వెళదాం మ చ్యర టన . ఒక్కసారి మనం బాల్యంలోకి వెళదాం. 0 వ. | ౨ య లేదూ? మన త్రీ న్న భ్‌. లీ స | . “| స . లి." . -. || [ వ లి జ క క. వంకుంటే చేసెనా, చేయిం రుం న హా! ఏదో ఒక బొమ్మ కొనివ్వలేదూ! కొనివ్వకుంటే చే సైనా, సట న నుం చాత టే మనం ఊరు క శం. | 1 _ కొ * ఇ! ల. న. గం - . ం. ఇ ॥ " | యా నచట న ల! మనం స్వంతంగా ఇసు క. ౨. ప్రారంభిచేవాళ్ళం! ఎంత ముందు జాగ్రత్తపదెవాళ్ళం. నం. వ. ఎ క. ల అరరణ చే సవాళ్ళం. “న స బే క్‌ శ! నా. మ కం. గి వ్‌ సర ళల, కక ౪ ఇ" మ న. జ్యో దీ కోస [ రన్‌ నే స్త క్ష 4 - య. ర లజ ఉకేలా న పు. 1 పజ ల 1! కీ అటి క న టం. న ఇ పుడెపుడు టట, టం ల యాం ఎక్కడెక్కడ అగ్గిపెట్టెలు గత వ స టో? చనల స రే క ల ర గ సి ఉ విప టల! ్షి న్‌ టో! పెటె గూటి మీద క న్నేసి ంచే క న *| _ పులలయిపోతాయా అని అగ్గిపెట్టె .. + ఏ ప్రయాణాలకెళ్లినా మన ఆలోచనంతా వాటిపైనే. ప్ల 1, వాళ్ళం. ఎ ప్రయాణాలకల్లనా వ్‌ ల్లో గో వా పెట్టి, సూది తెచ్చి దారం స పెటె చే] సూదీ దారం లేకున్నా మన పని ఓ, తెచ్చి రైలుపెట్టె చేసేవాళ్ళం. సూ | ది క పషృటికి మనకు క్కినట్టుండేది. (1 / న్‌ అయిపోయ్యేదనుకోండి. అప్ప కొండెక్కిన గ గ్య ఇక కాగితపు పడవలు సంసరి. /. ఇ చాలు మనం పడవలు వదలాల్సింది. జ్జ నతో 11 కుంటే కాలువలే పారవు. దీనికోసం ఎక్కడె నో బ్రాల న అచ 4 కటో న. పశ న మనవే. ఒక్కోసారి లక్షణంగా ఉన్న నోట్సు పుస్తకమో, ర. స దు 7. స చించి చీవాట్లు తింటే తినవచ్చుగాక. ప స య లీ ఈ చీవాటు ఎవొ ౧జఒ న ం న్‌ ( న! క్‌ స్ట ఎన్నిరకాలు! పడవ చెయ్యడ హక్‌ ర న | న [న ర సన్‌ ౦ లు, పెద్దవి, ఓ ం చ వ్‌ తహ టం న |. (ల న్‌ 2 ఓ చం గ

మంటే చిన్న సంగతేమిటి? కాగితాన్ని సమానంగా నాలుగు మడతలు వెయ్యాలి. మూలల్ని సరిగ్గా మడవాలి. కింద సమానంగా లేకపోయిందో పడవ బోలాకొడుతుంది. అంతా దండగ్రపోతుంది. ఇందులో ఎంత పోటీ ఉండేది. ఎవరి పడవ ముందు వెళుతుందో, ఎవరి పడవ బోల్తా కొట్టకుండా ఎంత దూరం వెళుతుందో, ఎవరి పడవ ఎవరి పడవను ఢీకొట్టి రూడా తటుకొని సాగుతుందో? ఇందులో ఎంత మజా ఉండేది. ఈ సాకుతో వానల్లో తడవడం ఇంకో మజా అనుకోండి. తాటికాయల సీజనొస్తే చాలు. కావల్సినన్ని తాటిబుర్రలు, గుండ్రంగా ఒకే సైజులో ఉండే బుర్రలైతేనే బండి చక్రాలుగా సరిపోతాయి. ఎగుడు దిగుడుగా ఉంటే బండికి బ్యాలెన్సు నిలవదు. బుర్రలు దొరగ్గానే సరిపోయిందా? తస్సాదియ్యా వాటికి రంధ్రాలు వెయ్యాలి. అలా వెయ్యాలంటే ఒక కర్రపుల్లను మొనవచ్చేలా చెక్కుకోవాలి. ఇదేం చిన్నపని కాదు. పెద్దవాళ్ళ దయాదాక్షిణ్యాలు తప్పనిసరి గావచ్చు దీనికి. పెద్ద పిల్లలని ఆశ్రయించవలసి రావచ్చు. ఏదైనా కూచిగా ఉండే కర్ర ఎక్కడైనా ఉంటే, ఎ ఇనుపకమ్మి అయినా దొరికితే పని జరిగిపోతుందనుకోండి. అప్పు డా రంధ్రాలు వేసేటప్పుడు ఎంత జాగ్రత్తగా వేసినా వెనక నుంచి వేస్తే ముందో, ముందు నుంచి వేస్తే వెనకో దారి తప్పనే తప్పేవి. వంకరపాయ్యేవి. అట్లని వదిలిపెడతామేం. రంధ్రాలు వేసి కర్రపుల్ల దూర్చి దానికి మళ్తీ కర్రలుకట్టి బండి తయారు చేసి స్వారీ చేస్తాం. అదొక మహాయజ్ఞం. అయితేనేం సాధించి తీరతాం. ఇక డబ్బా మూతతో ఒంటిచక్రం బండి. అదొక మహత్కార్యం. దానికి డబ్బా మూత కావాలి. అదేం అంత సులభంగా దొరికేది కాదు. దానికి చిల్లి కొట్టాలంటే ఒక మెకు కావాలి. అదీ అంత సులభంగా చిక్కదు. అప్పుడెం చేసేవాళ్ళం? మనకంటె 'సమర్శలు “అవకాశం ఉన్నవాళ్ళు ఉంటారు కదా. వాళ్ళ నుంచి అరువు తెస్తాం. చక్రానికి సరిగ్గా మధ్యలోనే రంధ్రం వెయ్యాలి. పైనో, కిందో వేస్తే ఎందుకూ పనికిరాదు. ఆ తర్వాత కర్రపుల్ల కట్టాలి. పాడవాటిది దొరక్కపోతే రెండింటిని జాయింటు చెయ్యాలి. ఆడపిల్లలైతే వాళ్ళ బొమ్మలు కొన్ని వేరుగా ఉంటాయి. వాళ్ళ బొమ్మలకి రంగు రంగుల గుడ్డ పేలికలు కావాలి. వాటికోసం దర్గగారి దయ పొందాలి. ఇలా చెప్పుకొంటూ పోతే కథ ఎప్పటికీ ఆగదు. _ బొమ్నులు దేోన్తూ వీల్టలేం నేర్పుకొంటాడు? పిల్లలు ఇలా బొమ్మలు చెయ్యడం వల్ల ఎం నేర్చుకొంటారు? ఎలా నేర్చుకొంటారు అనేవి మనముందున్న ప్రశ్నలు. మట్టిబొమ్మలే చేసేట్టయితే మంచి మట్టి ఎదో వాళ్ళకి తెలియాలి. ఇసక నుంచి బొమ్మలు రావు. అంటే మట్టి రకాలు తెలీక తప్పదు. ఇక బొమ్మ సైజు, రూపం ఇవి స్పష్టంగా మెదడులో ఉండాలి. వివిధ ఆకారాలు, కోణాలు వాటి అమరిక ఖచ్చితంగా అర్ధం కావాలి. ఇదంతా పెద్ద ఇంజనీరింగు! అక్కడితో ఆగదు. సుకుమారమైన చేతి వేళ్ళు సుతారంగా పని చెయ్యాలి. బొమ్మ ముచ్చటగా రావాలి. దానికి ఓపికున్నంత మేర నగిషీలు పెట్టాలి. అంటే ఎ

హస్తలాఘవం అవసరం. కళాత్మకత అవసరం. అన్నిటికీ మించి లోకజ్ఞానం మరీ అవసరం. ఒక్క చిన్న 'మట్టికుండ _ చెయ్యాలన్నా ఇంత తతంగం ఉంది. మరి పిల్లలు ఒక బొమ్మతో సరిపెట్టుకొంటారా? ఒకరు చేసిందే తాము చేయడానికి వొప్తుకొంటారా? దిన్ని సవాలుగా స్వీకరిస్తారు. కొత్తవి, ఎవ్వరూ చెయ్యనివి చెయ్యాలి. అదే బొమ్మను చేసినా వెరైటిగా ఉండాలి. అలాంటివి చేస్తారు. ఇంత కష్టపడీ చేస్తే అది ఒక్కరోజులో పగిలిపోవచ్చు. మధ్యలోనే ముక్కలూ కావచ్చు. “కానీండి. అయితేనేం? అనే తత్వం ఉండాలి. మళ్లీ మళ్లీ అదే పనికి, అంతే ఆసక్తిగా అంతే పట్టుదలతో ఉపక్రమించాలి. దీనికి పిల్లలకు కొదవలేదు. మనం కొనిచ్చిన బొమ్మలు కూడా ఒక్కరోజుకే పగిలిపోతుంటాయి. పెద్దలం మనం తలలు పగలగొట్టుకొంటాం, పిల్లలేమీ అలా నిరాశలో కూరుకొనిపోరు. అసలు పగిలిపోవడం (పగలకొట్టడం,) కూడా ఆటలో భాగమే వారికి. ఇలా బొమ్మలు చెయ్యడంలో ఎంత సృజనాత్మకత ఉంది! ఎంత సజీవత్వం ఉంది! ఎంత సహజ అభ్యసనం ఉంది! ఎన్ని అభ్యసన సూత్రాలు, ఎన్ని నైపుణ్యాలు ఒక్కో బొమ్మ తయారీలో దాగివున్నై! ఇవన్నీ వర్గీకరించి, నోట్సు రాసుకొని, భట్టీ వేసుకొని, నాలుక మీద గుర్తుపెట్టుకొని, క్లాసురూంలో కూచోబెట్టి మనం పిల్లల మీద కుమ్మరిస్తే పిల్లలకు అబ్బాయా? వారికి సహజంగానే అంత ఆసక్తి, చొరవ, నైపుణ్యం, సామర్ధ్యం ఉన్నాయా? ఉండబట్టై కదూ ఇది సాధ్యమైంది. మరి మన స్కూళ్ళో! ఒకప్పుడు పిల్లల చేత ఇలాంటి బొమ్మలు చేయించడం అంతో ఇంతో మన స్కూళ్ళలో ఉండేది. మా చిన్నప్పు డు ఆరు నెలల పరీక్షకో, సంవత్సరాంత పరీక్షకో ఇవి చేసుకొని రమ్మని చెప్పేవారు. మేము ఇంటా హడావుడి చేసి ఎవరి చేతనో ఏదో ఒకటి చేయించుకొని మొక్కుబడి తీర్చీవాళ్ళం. పరీక్షలో వీటికి మార్కుల్హాంటివి ఉండేవి. ఇప్పుడా మొక్కుబడి తంతు కూడా లేదు. ఎందుకు లేదో ఎవ్వరికీ అర్ధం కాదు. ఇందులో “చదువు' లేదని మన అభిప్రయమా? మన పిల్లల సమయం దండగవుతుందని భయమా? మరబొమ్మలు మార్కెట్లా ఉండగా మట్టిబొమ్మలు చెయ్యడం నామోషీనా? ఈ మట్టి పిసుక్కోవడం మట్ట మనుషులు తప్ప మన పిల్లలు చెయ్యాల్సిన పని కాదని భేషజమా? ఏదైనా కావచ్చు. అన్ని కూడా కావచ్చు. ఇప్పుడిది మరి ముదిరి అసలు ఇంట్లో కూడా ఇలాంటి పనులు చెయ్యడం మీద నిషేధం విధించే రోజులు వచ్చేశాయి. “అన్ని మనమే కొనిపెడతాం. విళ్ళు చేసుకోవడమేమిటి? అర్ధం లేని' దని ఒక అభిప్రాయం. “అసలు ఎవరికి తీరిక ఉంది గనక? పరిగెత్తే ప్రపంచమిది. మన పిల్లలూ అలానే ఉండాలి. వాళ్ళని తీరిగ్గా ఉంచితే ఎలా? మనకు తలనొప్పిగదూ! ఇదొక ధోరణి. అసలు మన విద్యా విధానంలోని లోపమే అన్ని అనర్థాలకూ కారణం. దీనికీ అదే కారణం. చదువంటే రాయడం, భట్టీ వెయ్యడం, పర్‌క్షల్హా నెగ్గడం, ర్యాంకు తేవడం అనే వికృత భాష్యం మనది. పిల్లలు మనసు పెట్టడానికీ సజీవంగా పాల్గానడానికీ ఇందులో ఆవంత అవకాశం లేదు. అవసరమూ లేదని మన అభిప్రాయం. సవాలక్ష గణిత సూత్రాల్ని మన పిల్ల చేత వల్లె వేయిస్తాంగానీ ఆ భావాలన్నీ మన పిల్లలు బొమ్మలు చెయ్యడంలో ఉన్నవంటే వొప్పుకోం. అసలు నేర్చుకొంటున్నామన్న స్పృహ లేకుండానే ఇలా పిల్లలు వాటిని నేర్చుకొంటారంటే ఒక్క క్షణం సైతం అంగీకరించడానికి సిద్ధపడం. అన్నీ మనమే చెప్పాలి. మన పద్ధతిలోనే చెప్పాలి. పిల్లలు మనం చెప్పిన మన పద్ధతిలోనే నేర్చుకోవాలి. మనం కోరుకొన్నవే నేర్చుకొని, కోరుకొన్నట్టే వ్యక్తీకరించాలి. ఇదీ మన చదువుల్లో నేడు రాజ్యమేలుతున్న ధోరణి. అందుకే బడి నుంచి బొమ్మల్ని తరిమేశాం. మరి బడినుంచయితే తరిమేశాం. పిల్లల మనసుల్నించి తరిమెయ్యలేం గదా. ఎప్పటికీ మనకు సాధ్యం కాదు గదా. అదొక నాకు కన్పిస్తున్న ఆశాకిరణం. ఈ రోజు కాకుంటే రేపు వాస్తవమనే వెలుగును ----- చూడక తప్పదు. అప్పుడందరం పశ్చాత్తాప పడతాం. ఆ రోజు వస్తుందని నా దృఢ విశ్వాసం. య .. అిద్వావికానం * 8 ]]

• తీ

జ క (| వ ర ఓ ” ,. ల, - " | " న స త. న. న టం క 1 ప్వు... తప్పు ంం తప్పులు ఒకే తప్పులు. ౨) మల న టి సే. లె క ల వళ ఆట వ్‌ అట్‌ అల్లో న చూ ఏలే త కరకం త కా , న! ఎప ళా లం న క! ఈ , ॥ | ర 6! క! అక. లు (రాత్రి ఒర్క్‌లయా ఒ ౦ తప్పులు. ఎంత మొత్తుకున్నా తప్పని తప సం. .. ౦౮ బముణం లఅక్కల్న (రంబ ఏ , అంద్‌ ళన. =. లెక్కలంటే ఇంత తలనొపి సబెక్తు కింద మనకీ పిలలకీ కూ! వ. (అంట ఇంత తలనొప్పి సబ్బెక్డు కిం నక బఐలలకి రూడా మ. . ప్పుల్గ మనకు తెలిని 'వొప్పులేమైనా” ఉన్నాయా? స అసలు మనది - అంటే తల్లి దండ్రులది, టీచరది కూడా నటనం నం. అం ౧ దిండ్రులది, ల. + | ః . ళా యయ. డాక్షరు దృష్షి. డాక్షరు రోగి శరీరంలోని లోపా, ్రి న. చూస్తాడు. ఎదో మందో మాకో ఇచి ఈ లోపాని, తకణం సరిది శ | రు ఆ ది క. ఎల్లలు ఎదో తప్పు రాయగానే ఎగర్రసిరాతో సున్నా మ సరం గ సలసలా |. చుడతాం. చివర సరైన జవాబు రాసి పదిసార్లో ఇరవై సార్లో దీన్ని నట యాట... ఇంవోజిషు రాయమంటాం. ఇప్పటికి కానీ ఆ తప్పు సరికాదని ష్‌ న్‌ 2" | యం ఎ 4 1, టీ? అక" స్‌ ॥€ క. క. [వన పల. నా ఇట శక * ప పనో న నం వే ఎ బాసటగా. క్‌ వదత మ నమముయమాన ననే ములాయం న? " న. స్ట దురదృష్టవశాత్తు మన గొప ( ర గ్‌. ప్టవళాత్తు గొప్ప విద్యావేత్తలు కూడా అసలు థి లై త .. జ స థీ . ధి సన . _ వ లు ఎలా నేర్చుకొంటారు? వీళ్ళ సన ప . ॥ యు (అల్లు బ్ర5్‌ 0 ? ఎళ్ళ అభ్యసన[క్రమం, పద్ధతీ ళు / (గ ..| ఎమిటి అనే దానిదగరి కొచేప+టికి గా నా న్‌ న న్‌్‌ ల 1 క ఖ్‌ ఫం ౫ నన స పిల అత[౦ ష స న? 'ఈశవే! వ పోతునారు. పిలలు $్రంత క్లిష్టమైన భాషాని లి స్ట య ఇ న్నాలు. ఎల్లలు అత్యంత క్లిష్టమై ర్మాణ సూత్రాల్ని సళశైఖి ా "౫, అవగతం చేసుకొంటునాారు. తమచుటూ ఉన) [పపంచాని నం ం్న కన ; ర వం. తా) శీ 1 క ॥ ఆ క! గ్‌ ఫ్‌ | _ అవగాహన చేసుకొంటునారు. వసుజాలాని స్తు న స రి రు స తష ంటున్నారు. వస్తుజాలాన్ని గుర్తిస్తున్నారు. ఈ యం ల 4 + గట + గ్గ 1 న ఇదంతా ఎలా జరుగుతోంది? స , ద కొనముందు మనం వొకటి వొప్పుకోవాలి నే గ్ర క్ష క ఈ |-.| అదేమంటే అసలు “తప్పులు” న | అదెమంటే అసలు “తప్పులు చెయ్యకుండా నేర్సుకోడమంటూ కనా. న లంట ఎదీ యు డదని ఓ మూనా ఇన్‌ న కన! వు, కాం లేేపస్ట్టా ఖు" 7 శ్‌ ” జు! గ్‌ ఈ... రా న మ పప నన రము (/ క

కొన్ని సామాన్కీరణల్ని చేసుకొంటుంది. ఈ నమూనాలు పెద్దల ప్రపంచానికీ, పెద్దల దృష్టికీ భిన్నమైనవి. మనం సరిచెయ్యడానికి తంటాలు పడినంత మాత్రాన బిడ్డ “తప్పులు నుంచి బయట పడదు. ఒక ఇంగ్లీషు విద్యార్థి //51|/కు బదులు 0౬0 అన్నదనుకోండి. ఇందులో బిడ్డకు తనదంటూ నమూనా ఏదీ లేదంటారా? నేర్చుకోవడంలో ఇది మొదిదశ కాదంటారా? ఈ దశ లేని అభ్యసనం అంటూ కొకటి ఉందను కొంటారా? నేను చాలా స్కూళ్ళు చూచాను. చాలా మంది పిల్లలతో గడిపాను. వాళ్ళ అభ్యసనాన్ని పరిశీలించాను. వీళ్ళు లెక్కలు వేసే పద్ధతుల్నీ చేసే తప్పుల్నీ వోపిగ్గా చూచాను. 507 నుంచి 318 తీసివేస్తే ఎంత అంటే మూడవ తరగతి పిల్లలు 825, 511, 501, 109, 119, 189 అని రాశారు. ఇంతకీ విలో ఎది అసలైన వొప్పు! నిజమే మనం తల్లిదండ్రులం టీచర్లం 189 సరైనదంటాం. మిగిలనవన్నీ పచ్చి తప్పులని పారేస్తాం. చేతగాక, అజ్ఞానం వల్ల పిల్లలిలా తప్పులు చేశారంటాం. వాస్తవమా? మనం కొంచెం వోపిగ్గా పరిశీలిస్తే ఈ జవాబుల్నిటిలో పిల్లల జ్ఞానం ఉందని తెలుస్తుంది. ఈ జ్ఞానం ఆధారంగానే ఇలా చేశారనీ తెలుస్తుంది. జ్ఞానమా అజ్ఞానమా అని మీరు మళ్ళీ ప్రశ్నించవచ్చు. జ్ఞానమే! ఎలాగో చూడండి. మొదటి జవాబు (825) తీసివేతకు బదులుగా కూడికగా భావించడం వల్ల వచ్చింది. అందులో “కూడిక పరిజ్ఞానం ఉంది మరి. ఇలా ఎందుకు బిడ్డ అభిప్రాయపడింది. దీనికి బోలెడు కారణాలుంటాయి. అసలు విషయం ఏమంటే మనం గుర్తించాల్సింది ఏమంటే బిడ్డ మూడంకెల కూడికను చాలా ఖచ్చితంగా చేసింది. దశకాన్ని కూడా అర్ధం చేసుకొని మరీ చేసింది. ఇక 211 వెయ్యడంలో ఏముంది? బిడ్డ చిన్న దాన్ని పెద్ద దాన్నించి తీసివేసింది. ౦ లోంచి ఒకటిని తీసేటప్సు డు కూడా ఎది పెద్దదో దాన్నించి చిన్నదాన్ని తీసేసింది. ఇందులో ఏలాజిక్కు “ఏ పద్ధతీ ఎ జ్ఞానమూ లేదంటారా? ఇక మిగిలిన జవాబులెలా వచ్చాయో మిరే పరిశీలించండి. మరోసారి నేను ఒక ప్రభుత్వ స్కూల్లో 3వ తరగతి పిల్లలకు కూడికలు, తీసివేతలు, గుణకారాలు ఇచ్చాను. వాళ్ళు వేసిన పద్ధతి నన్ను ఆశ్చర్యపరిచింది. ఎవరికిష్టం వచ్చినట్టు వాళ్ళు వేశారని ఏమాత్రం అనుకోడానికి విల్లేదు. ప్రతి జవాబు వెనకా ఒక హేతువు ఉంది. పిల్లలతో మరికొంచెం సెపు గడిపి ఉంటే ఈ విధంగా వెయ్యడంలో వాళ్ళ అవగాహన ఏమిటో నాకు మరింత అర్ధం అయ్యెదనిపిస్తుంది. ఎక్కువ మంది పిల్లలు రెండంకెల కూడికను “కరెక్స గానె చేశారు. అయితే మిగతా లెక్కల్లో ముఖ్యంగా అప్పు తెచ్చుకోవల్సిన మూడంకల తీసివేతల్లాంటి చోట్ల వాళ్ళు పెద్దలు చేసినట్టు చెయ్యలేదు. పెద్దల "కరెక్టు జవాబులు వాళ్ళు వెయ్యలేదు. వాళ్ళ పద్ధతిలో వాళ్ళ జ్ఞానానుగుణంగా వేశారు. అఆ మేరకవి కరెకే. ఒళ బిడ్ర వేనీన లెక్టులు భూడండీ 26 | 46 25 508 352 58 | 69 కారకా ల ఇలా చెయ్యడంలో బిడ్డకున్న నియమాలేమిటి? పరిజ్ఞానమెమిటి? పద్ధతి ఏమిటి? ఇందులో ఒకానొక దశ లేదా స్థాయికి చెందిన క్రమపద్ధతి ఏదైనా ఉందా? మనలాంటి పెద్దలం పెట్టుకొన్నట్టే స్పష్టమైన నియమాలేమైనా |”? “ భిద్యావికానం . 82

ఇందులో ఉన్నాయా? బిడ్డ ఒకనాజూక అభ్యసన న్ధాయిలో నమూనాను ఆదారంగా చేసుకొని ఈ లెక్కల్ని చేసిందని మనం సులభంగా గుర్తించవచ్చు.

ఈ బిడ్డకు ఒక అంకెతో కూడిక, గుణకారం బాగా తెలుసు. మిగిలిన వన్ని ఈ జ్ఞానంతోనే దీనికి లోబడే ఈ బిడ్డ చేస్తోంది. సాదారణ కూడికే అయినా దశకం భావనం ఈ బిడ్డ పరిజ్ఞానంలో లేదు 26+255కు 25+26కు ఈ బిడ్డ ఒకే జవాబు వేసింది. ఆశ్చర్యంగా లేదూ! ఒక గుర్తును దానికి వ్యతిరేక గుర్తుగా బిడ్డ గ్రహించినట్టుంది. మరి 6 ఎలా వచ్చినట్టు? 508-209లో కూడా ఇదే ధోరణి కన్పిస్తోంది.

పోతే చివరి రెండు లెక్కల్లో ఒక అంకెను మరో అంకెతో గుణకారం చెయ్యడం వరకు బిడ్డకు సామర్ధ్యం చక్కగా ఉన్నట్టు తెలుస్తూనే ఉంది. ఇక 352-269ని 2125గా లెక్కించడాన్నెలా అద్ధం చేసుకోవాలి. దీనికి మీరే సమాధానం చెప్పాలి. నాకైతే అర్దం కావడం లేదు.

మరో బిడ బోనీన లెక్తులు చూడండీ వా 28 38 46 508

దీన్నుంచి మనకర్ధ మయ్యేదేమిటి? ఈ బిడ్డకు కూడిక తెలుసు. ఈ సూత్రాన్ని (అభ్యసన దశను) అన్నింటా ఉపయోగించింది. ఇలా చెయ్యడం సెద్దలం చేసే పద్ధతి కాకపోవచ్చు. కానీ బిడ్డ పద్ధతి వరకూ చూస్తే ఎంతో గణిత పరిజ్ఞానంతో కూడిందే.

నేను చెప్పేది ఒకటే. పిల్లల “తప్పు'ల మీద కాదు మనం దృష్టి పెట్టాల్సింది. మన పెద్దల పద్ధతుల్ని రుద్దడం కాదు మనం తల పెట్టాల్సింది. మనం పిల్లలు నేర్చుకొనే పద్ధతుల్ని, వ్యూహాల్ని అర్ధం చేసుకోవడానికి ప్రయత్నించాలి. అప్పుడు మన బోధనా విధానమే మారిపోతుంది. అద్భుతమైన ఫలితాలు వస్తాయి. లెక్కల్లోని చిక్కులూ కనుమరు గవుతాయి.

=. విద్చావికానం * ర4

/ | జో

(ర నన స్య. వనం న న శ న్‌ క చై క్‌ శక ముట్టు ఆ మల సం ళ్లు జ క త న స | (| గ టె న్‌ వ ంనటి-. ్న క. జక, ల న ప అంట న న టు ల టంట! క్‌! నలం ళం | కఫ. ల్‌! ౯ శక. 2 క అ ఫేసప 0 స డల వటి రు. శ పు! ముం? నవ మం చయం. స్ట్‌ _ ల లే 1 సచా ం . లం క క 1 = - క క హు న కు ౯ ప త్‌ వధ (శ కు గు" ల్‌! ఇ + న్‌ టిం 7 . ఈ టట వొ ల క్‌! నేలు /| శ స్‌ _ న ఒం న. క . న్‌ | ః . ల్‌ ॥ ఇ మం లె జు న స నః. క యొ - | వ. వ్‌ | = న న స ల లం ] ల . వో లైన “ల =" జీ శ . న ఫె (2! | ॥ చా వ న. శ హు తో * _ మ లు ॥ న. /| ల ॥ , ॥ / ॥ ఇ ఇ (లం శ | /' ॥॥ గ్‌ ః ళా క్ట జక జ వ. శై! క గా అలం ల చీ స్తా వ . జా | న. వ. శా ॥. సా గ

• న 1. లా. న్‌ టె! ॥ ల (ఇ లీల కి. ఫు న స, , శే శీ వ వ | , | ్మీ స (| స్య 1! ఇల లు ₹ తీ "క వ సలల _ _ అటు ల -- ల జీ | ః పఫ్‌ ్టీ [= ళ్‌ వక్‌ - ప ఓ 1 ఇ ళు జా] సే ఆక | ఇ వతం న న్‌ తాతా. ర. టే నవక క. - "| జ న్‌. త్‌ ఇ ప వ్య జ్‌! య | స టు ( వు హ్‌ క్‌ ॥ న న సన ఓ న ల టం భు న నష లి, వాం మ్‌: ష్య ౯ టక్‌. జ పసల గ్‌ 4 గ | శవ. క ' న్‌ స శ నే... ఎ న ఆ / డాంటే నం గోోట్ట ఇ జ క జ | 4 వచ ్క , , త [ చి వ. ఒకే. యయ. లు 2 నళ. తేటల టం గీ న్‌్‌ వ 1; “ ౪ ఇ మ లం. ' ౯ య సా. _ త ( శ్‌ సేటు న్డ్‌ కష్ట ఫి గ్త్‌ సుం. రంల! సన నం. ర్‌ అన కా 4 తే కై కలల! జ ఖజనా జ 2 గ ॥ న ల్‌ లీ లే 2 పు " మ. న న; పా భక! గ (( | | టం వే లట టం” 1 శప శా సీ త న; రే మా? శ మ్‌! 0 రా. యు వాక్‌. 5 ల . షి పై ౧ చాక గో లీ మే టి ర యట నం! ర. రలు? . కో వ... జా క " | ఎల 4! శమయ షా / నరక్‌టి క క్‌ రీ షయ మట స ల్ల 4 య? న లల నా సె మంట ల సీ స న లం 11 క ర లే. ఫీ న వ] ణీ న, శః మిన ద నా లి టగిలే ఇ నెళ్ళ! ॥ వాం! శ్ర తాపి ష్‌. న ల క! టే కలీ... “టో వలీశ టా! వ చీ జ. " క్‌ గ్గే షన! ర త ళో పేక స నస జ. క్‌ ఫి న 4 2) టి తు ఇక నం 1టోర్డ శ శ నానా క. ట్‌ త సుం నం టో క. [ఎ “ని ్ట న్‌. ష్‌ “జట న... క్షి న కక వ న. శ | జ "వై జ్‌ 4 గనే ట్ట; ౪ పు స్టీం కి! శ లో ఆక స సాన సన ోన! ల ల మం ట్‌ స్తుట: బటల యుజా ఈ న్‌ అద్వి యమెనది జం“ కాన వా నా ల అఆ గం వ్‌ రు = (వా ష్ణ ల ల ఈ ఫి వ్‌ మా... నా .. ర క్త న క బొమ షీటు. చారులు ళ్‌ నైక కష ఉనాన 1 సీ సనా చే వి కై శాప్‌. ! సక్‌ జడ. అహ ర్ల! వ సంర (ట్‌! లః వ ౫ ము ము నై పట టం రం చ! నేటి? | అ” పెయింటింగ్స్‌ ఫో టోలు లేని నల న న మంట, ల్‌! (9 కాల్లు ? | ఉహ. " క! గ. స , ౧ నత్యున్‌ య్‌ క ళ్గ హీర! శో (1 ర గ్‌. స ౪. న? ] గ్గ ళో, రి | ౮ స జగ ఎ స్తే తక్‌ నన లిక్‌ కా కా సం ఏళ ₹ త) గ ఇ! గహ న నాట శ అ కాక సే రాట [ల ళు షు స)! హో. నన్‌ జబ న లల్లీ లకి ( కటు పేర | టు శ క్‌! లీ ప ( కే ప జ్‌ ్న న ప, 1 నబ ్‌ న్‌ (7 న 4" శ్ర క “చ తో లి _ ప న గ! న స సులు చయ ఖం నాం టన “క షో కం ౯ గ న్యా రా! ళో చ టు కారీ న్‌ేన, పటట “శీ |! ట్‌ ర ఇబ బ్‌ 7 లు ఖే ల్‌! ఈ ళ్‌ గంట శ లలల నె గ్‌! జు రా. “ రు త ను క ర సను, కాన గరం [స ౧)ల టి ఖ్‌ స్‌ న్న క న మనం పాప. టట! సు? హం! రా. 11 గెస్టు గె పా, యో చి ళ్‌ మ రం స ర. ర ౧ లం డం ఎంతో న పక్‌ పం సోడ! టు నా న. సన అవసరం /| ళ్‌ తధతయే .2 లీ సట (స త్‌ టి టో నే, 4జీ! 1.౧ ౮ హ4/ క కనన నో ( తా | క అం అ త క ద్‌ ల్ధి క (|, శే | నో పో లీ ఆ! టి టీం. ఇక టల న! యళ ? సై ల్‌ న ఏటే క క (1 ణా లుగుతుంది ల్సి నలం గ ర ల నాం మాట షి / - ఆ[తొల దా స నై! క ర. సు జ గ్గ శ్ర లో గ్గ 1 లా ప; శ , ణు కర ఇళ్ల ],క్స్‌ . ఢి 1 కె ఛో! థి గ్‌ క 4 |. న కో న “ల /. జీ త్‌ లో ట్‌ క 71 ఉఅంనేే పా [ వీథి” ౨ టీ శే సర కకం | 4 టట్‌ ళీ? |” న. సం స్తుంది. ఈ నెపుణ్నానీ, అనుభవా న ర నైపుణ్యాన్నీ అనుభవాన్నీ ఇతర రంగా రట మం చే! ల అలల లిమా నార్‌. న ఖా ఆలో ఒల్లో ర సంభ ల సం స రాం సం వ! ఆల్మ్లీ
• రూ సయ లే. న న! న్మన్తభి సాకే కేక - కీ (స్ట (శ ౧౨ అణ ర్‌్‌్ళభిలు'. న్‌ స 4. ల టా చేత. న. ఫీ గ కి మాలీ ౮; ణి తు౦ నం " . ఇప్‌ 1 ష్‌ 2. జ, గ్‌ ర్‌ స్‌ || కుక “1 ల ఖీ శః ఆ. మ్‌ శ *14 జ, టై గ ఖ్‌ ఉం. గ! రి , టట నం! తానికి ఉ హు వం న. ఈ! ను (1 [గ వ న [॥ మ్‌ కే, లి వ య అ రన! సట? (న కళల లువ ఉంది. అం వనం శే ఎ నకళ యనిన కొక గెలు. నార్టుష్ట జ ళ్‌ నే | కళల శ స 1 కక కయి. క మా ఏట? [సకన్‌ టు న్‌ టు (. అవగావానాగ్థాయి 2 క్‌ కక్‌. మా నో 1 ్న వజ (సళ ఫి మ. అ | చన నారాల థి క్ష నై న గా ౮ సగ. భై =ంబాలంటే = ష్‌ 51 శ ట్రే స... రేయ్‌ ఇ భా . ఒకే గ జే గా స్త త | ౯ లచ శీ శ్ర ల | జ క ల క్త ణే! గ్‌ ఉం వవ స శ నే! జీ సమీ? ఓ శీ టై = స / ర్త 1 ' సే స్తా (ఇ. ॥ (తం రో సనమ్‌ కం స స వ స న హ్‌ ఆ్రూ . సీం శీత | స. అ!" శీ గ స స ళా క్ష ॥ య! క్‌ (క్ష న్‌ | కం ా. ే. శ; టో దౌ క్రి ॥ ॥ ర చ సం క టు. ళన ర పళ లీ 2 [సంగా న టి ప టు! ఉ€ ( [టా లక ఇ జ శక్‌ ల! (శకస శం న టు 1 ్తాఖ్మా న యం కే! య యె ల్‌ న రాసా అల శి, శై క బన ర్‌ హీ నరో. ద! టి. క కు: ల భా కో తం (4కే కం థల (1 రీ స త స! త కా టా. అ ౧౦చడా ( కం ప సళ తభ రే 0 న న. న! ల సజ ' కన ఇ శ గ్‌ “ట్లు మనం య ర [గ ర్‌ 1! జా ద చి తం గీ! ఆం ఆ య న్‌ కక న... మటల 1 క కీల రకా లా [& ౧గౌో పుస్తకం గ్గ టంత టన లు , పుస్తకం చూసిగాన బొమ్మ వయ నం ఇ స సక... | క న ౯ వ (క స ర త చసత.” భం ల్‌ మ ల్‌. ర వ్‌ ట్‌. జ! మంటాం. $ స ల్ల మొక్ష, బొమ్మ వెయ్యవలసి వశే క... చ న! ఇ లు ఓ న న శీ ః లన్‌ గన! 7 లం! ఆలా = ల! కా! నే క. ( వే ఆలీ 11 అగణు శం డా న ల క స ర న. లు కళా! ఈ అతి 1, క ఖు! | ,” ధర ళం 6 ఉక ణు శ క్‌ ౧౧ ! = ల ఆ ణా మల నః ల గ్‌ ఇ సే. నానన న వ. లు హా నో "ల్ల స సక ము. టి స! ||, అ ॥ ," పీ ల్‌... ల స అ అ సురి అయినదేనా? రౌ , డే క న. ఇ ల (న | ॥కం న్‌; వా. న్‌ య స. ( లలి ) కాదు. మరి న పమ ర స న. నిజంగా ది 9 | లకీ న |. రూ! వ పిలవాడు చి త మా! వమన వ తునన సరిఅయినది 4” . స యం... త . న్‌్‌! అప్పుడే మొక్క, దాని వివి ల హ్‌. క 9 . సస్థ వూ, సన్నంపై వాడిలో విశ్లేషణ మొ న మ్‌ శ అవుతుంది. అకు పి 21 _ గుండ్రంగా ఉన్నాయా వాడిగా స ల వ ) గా సూదుల్లా ఉన్నాయో చూస్తాడ క / ఇకనీ 4 దు రు . శె - న . న ఆకులున్నాయో లేక గుత్తులు గుత్తులుగా | | తవ శి /్ని 1 | క న వే " క. వా. న . ళు వ కూరగా మ క. సల / న వా. ల బొమ్మలు వే1 స లం కో ఛ్‌ (లు వేస్తె వాటిని నిజంగా చూ క న్‌ ట్ర (4 స రం అక ఈ న్న న్‌ డ గా ద క ౦డా పుస్తకాలో చూచి మెంతికూర పచ్చద కా య [1 భా. [ | లా న బేజీ 1 ఊఉ ఆ [సి న. నిగలు, మిర్చి ఎ రదనం, పొట్లకా . య న్‌ స , పొాటకాయల తీరుతెన్సులు పిల్ల స్టా త్త "| వాడు బొమ్మలోకి ఎలా తెప స క స్‌ వ. క్ర తెప్పించగలరు? సహజత్త నాం. సహజమెన వస్తువులను ప యా య. ఫల్స్‌ ఉంటుంది తి మం టు య న. 1. టం క! ఇ

దవొద్యాయుడీ ఎళ్ళొనమే ఎద్వొర్టితో అలం “నాక్కొంచెం నమ్మకమివ్వు, కొండలైనా పిండి చేస్తా”నంటాడు మన ఆలూరి బైరాగి? ఈ నమ్మకాన్నే మనం పిల్లలపై ఉంచాల్సివుంది. "ఒరేయ్‌, జీవితంలో నువ్వు ఎన్నడూ ఈ బొమ్మ వెయ్యలేవు, నీ రాత అందంగా ఉండి ఎడవదు' వంటి (నెగెటివ్‌) విషబాణాలు వదలకుండా ఉండడం చాలా చాలా అవసరం. అంతేకాక వాడు బొమ్మ చక్కగా వేసేలాగ, రాత అందంగా వ్రాసేలాగా చక్కటి ప్రోత్సాహం ఇవ్వడం ఇంకా ఇంకా అవసరం. = ఎకలవ్యలో క్రియాశీలక పాత్ర పోషించే కారెన్‌ హెడాక్‌ బయో ఫిజిక్స్‌లో పరిశోధనలు గాలించిన వ్యక్తీ, చిత్రకారుడూ కూడా ఆ వ్యక్తి మాటల్లోనే ఆ అనుభవాలు తెలుసుకుందాం - “బోర్డు మీద మనం వేసే బొమ్మ విద్యార్థిలో అధైర్యం పుట్టించేటంత ప్రతిభావంతంగా ఉంటుంది. అందుకే నేను బోర్డు మీద అద్భుతమైన బొమ్మలు వేసి వాడిని గాభరాకి గురిచేయను. కొందరు పిల్లలు తమ నోట్సులలోనూ, పేపర్లపైనా బొమ్మలు గీయమని కోరినా నేను బొమ్మ కాదు కదా, చిన్న గీత కూడా గీయను. నా మంత్రం ఒక్కటే - “మిరు ఈ బొమ్మవేయగలరు. కొమ్మ చూడండి, దాని ఆకారం ఎలా ఉంది? తిన్నగానా? వాలి ఉందా? ఎడమవైపుకా? కుడివైపుకా? అని అడుగుతాను. ఈ ప్రశ్నలతో వాడు బొమ్మవేసేందుకు ఎన్ని కోణాల్లో ఆలోచించాలో నేర్చుకుంటాడు. నేనూ వాడి ప్రక్కనే ఉండి వాడు చూసే వైపే చూస్తూ అడుగుతుంటాను. నా సానినహిత్యం వాడికి నన్ను = దగ్గర చేస్తుంది. “అది అటువైపు వాలి ఉంది” అంటాడు. 'మరి నువ్వూ అలాగే వేసేయ్‌!” అంటాను. _ సైన్సు బొమ్మలు పెన్సిల్‌తోనే వేయించాలి. రంగులు ఉపయోగిస్తే తెలుపు-నలుపు గీతల్లో వచ్చే స్పష్టత, | సూక్ష్మతా సరిగా రావు. (వత బొన్లూ ఎ౨ళర్టమైనదో పిల్లవాడి చిత్రం "ఇలా ఉంటుంది అలా ఉంటుంది” అని మనం ముందే ఊహాగానాలు ఊహించడం మానుకోవాలి. అలా మానుకోకపోతే! బల్లవాడీ సామర్థ్యాన్ని మనం గుర్తించలేం. మనం చూపే నమ్మకం వల్లనే వాడు ] / తనదైన శ్రైలిలలో మంచి చిత్రాలు గీయగలుగుతాడు. ఆ చిత్రాలూ అంతే శ పీ [ అద్భుతంగానూ ఉంటాయి. పిల్లల్లో పరిశీలన స్థాయిల్లో ఉండే భేదాల వల్ల ఎవరికి నచ్చిన కోణం వారు తమ బొమ్మల్లో చూపగలుగుతారు. అప్పుడే మొలకెత్తుతున్న విత్తనాలను చూసి వేసిన ఈ 5 బొమ్మలూ తలకొక రకంగా ఉన్నాయి. ఒకదానిలో వేళ్ళు చివళ్ళలో ఎంత సన్నగా ఉన్నాయో కనిపిస్తే, ఇంకో బొమ్మలో వేళ్లూ, ఈనెలూ చిన్నవిగా ఉంటాయి. ఇంకో బొమ్మ ఎత్తనాల మధ్య కనిపిస్తున్న పగులు చూపిస్తుంది. ఈ బొమ్మలన్నీ తలకొక శైలీ ప్రదర్శిస్తూ ఉంటాయి. కాబట్టి పిల్లలు కూడా ఇలా గుంపుగా ఒకచోట చేరి చిత్రకళను అభ్యసించడానికిది మంచిమార్గం. వస్తువును బొమ్మలో చూపే వివిధ పద్ధతులూ, కోణాల గురించి ఇందులో చర్చించుకుంటారు. ప్రశంసించుకుంటారు, విమర్శించుకుంటారు, టెక్సిక్సు తెలుసుకుంటారు. _వరిళీలినలో కళ వ్యాళ ఎదైనా విషయాన్ని వివరించేందుకు సైన్సు పుస్తకాలు ఎంత గందరగోళ పెడతాయో, అదే విషయాన్ని ఒక బొమ్మ ఎంత చక్కగా అరటిపండు వొలిచినంత సుళువు చేసేస్తుందో క్రింది ఉదాహరణ ద్వారా చూద్దాం - "ఉదాహరణకి ఇప్ప ఆకులు తీసుకుందాం. పూలు, పండ్లు, ఆకులను గురించిన వర్ణన ఇలా ఉంటుంది - 'ఆకులు గుంపుగా కొమ్మల చివర్ల ఉంటాయి. ఒక్కో ఆకు 7.20+3.7 సెం.మీ. ఉండి, ద్‌ర్ధ అండాకృతిలో వుంటాయి. ఆకు లేత దశలో నూగు ఉంటుంది. అయితే ముదురు దశలో నన్న వెంట్రుకలవలె ఉంటాయి. పూలు కొమ్మల ( ॥

చివర్లపై దట్టంగా, గుంపుగా ఉంటాయి. పూలలో అండాశయాలు ఉంటాయి. అవి వ్రేలాడుతున్నట్లు ఉంటాయి. వాటిపై 25 దాకా కేసరాలుంటాయి. రక్షక పత్రావళి 1.5సెం.మీ. పొడవు ఉండి 4 భాగాలుగా ఆధారానికి అతుక్కొని ఉంటుంది. ఆకర్షక పత్రావళి క్రీం కలర్‌లో ఉండి 2.5-3 సెం.మీ. వెడల్పు ఉంటుంది. దళపుంజంలో 8-10 పూరేకులుంటాయి. అండాశయం నూనూగుగా ఉంటుంది. దాదాపు 2.5 సెం.మీ. లేదా అంతకంటే కొంచెం పెద్దదైన నాళిక ఆధారంగా నిలబడి ఉంటుంది. కాయలు గుజ్జుతో నూగుగానూ, 3-5 సెం.మీ. పొడవుతో అండాకారంతోనూ ఉంటాయి. మొదట్లో ఆకుపచ్చగానూ, తర్వాత పసుపూ, ఎరుపు రంగుల్లోనూ ఉంటాయి. విటిలో ఒకే రకం విత్తనాలు 4 ఉంటాయి. (కామన్‌ ట్రీస్‌, 11. 5012004 నేషనల్‌ బుక్‌ ట్రస్ట్‌, పిక్చర్స్‌ డి.పి.దేవ్‌). ఈ విషయం వివరణ సాంకేతిక భాషాపదాలు తెలిసిన వాళ్ళకే అర్ధమవుతుంది. కానీ చిత్రం వేస్తే అందరికీ సుగమంగా బోధపడుతుంది. ఇక్కడ చూడండి! పరిశీలన కోసం బొమ్మల ద్వారా రికార్డు చేసిన అరటిపండ్లు చూపించారు. ఎవరి పాటికి వాళ్ళు “ఇందులో వేరుగా అన్నదేది? ఎందుకుంది? ఇంకా ఈ బొమ్మలో మనకు ఎం కనిపిస్తోంది? ఆ పాకుతున్న జీవి ఏమిటి? వంటి ప్రశ్నలు వేసుకుంటే బోలెడంత పరిశోధన అవుతుంది. అయితే ఒక విషయం ఇక్కడ దృష్టిలో ఉంచుకోవాలి. ప్రతి చిత్రం ఒక్కొక్క రకానికి, శెలికీ సంబంధించి వుంటుంది. వేర్వేరు చిత్రాల పనులూ, వాటి ప్రయోజనాలూ తేడాగా ఉంటాయి. ఈ క్రుల్లిన అరటి తొక్కల చిత్రాలు నలుపు-తెలుపు చిత్రాలయితేనే ఎక్కువ బోధనోపయోగంగా ఉంటాయి. రంగుల చిత్రాలు అంత బాగుండవు. అదేవిధంగా 'విప్పచెట్టు' రేఖా చిత్రం కంప్యూటర్లో సి.డి. వేసుకుని విశ్వ విజ్ఞాన కోశం'లో చేసే రంగురంగుల చిత్రం ల. కన్నా ఎన్నో రెట్లు మెరుగ్గా ఉంటుంది. కాని ప్రచురణకర్తలు రంగు చిత్రాలకంటే రేఖా చిత్రాలకు ఎక్కువ ఖర్చు చెయ్యవలసి వస్తుందనో, లేక సాధారణ చిత్రాలతో పుస్తకాలు అమ్మకాలు పడిపోతాయనోగానీ పుస్తకాలన్నీ రంగు బొమ్మలతో నింపేస్తున్నారు. ఈ విధంగా ప్రచురణకర్తల లాభాల కోసం సైన్సు నష్టపోతోంది. వేర్వేగు స్థాయిల్లో సెన్సులో వివిధ రంగాలకు చెందిన సంఘటనలు, పని పాటల పద్ధతులూ, భవన నిర్మాణాలు మొదలైనవి ఎన్నో తెలియజేయవచ్చు. వీటి కోసం రకరకాల రేఖా చిత్రాలు, గ్రాపులు వెన్‌ డయాగ్రంలు, ఫ్లోచార్చులు ఉపయోగించవచ్చు. సైన్సు పుస్తకాల్లో చిత్రాలు, ఫోటోగ్రాపులు కూడా మరింత అయోమయానికి గురి చేసేవిగా ఉంటున్నాయి. రచయితలూ, చిత్రకారుల మధ్య జరుగవలసిన సంభాషణలు కొరవడినట్లుగా మనకు స్పష్టమవుతుంది. చిత్రకారుడు రూడా చాలాసార్లు వెయ్యవలసిన బొమ్మను లోతుగా పరిశీలించడానికి సమయం ఉండదు. ఉన్న తక్కువ సమయంలో గబగబా చిత్రాలను ప్రూఫ్‌పైన అంటించేస్తే చాలని వాళ్ళు కంగారు పెడుతుంటారు. ఈ చంద్రుడి కళలు చూడండి. దేశంలో అన్ని సైన్సు గ్రంథాల్లోనూ ఇలాంటి బొమ్మలే! అసలు ఆ చిత్రకారుడు తలెత్తి ఎప్పుడైనా చందమామను చూశాడా అన్నది సందేహమె!! జ్ఞావఠళ్తక్తీని పెందడౌనికీ బ(త్రానుకరణా రగ సైన్సు పుస్తకాల్లో చూచి బాగా గుర్తుంచుకుని, పరీక్షల్లో జాగ్రత్తగా బొమ్మలు ఇ గ వెయ్యాలని అంటుంటారు. బహుశా ఒకటి, రెండు సందర్భాలలో సరి అయినదేమోగానీ సొ 11 ఫో తరచుగా ఇలా గుర్తుపెట్టుకునే పద్దతి మంచిది కాదు. చిత్రాన్ని గుర్తుపెట్టుకొని తిరిగి ఇ. టీ వ! 1; అదే విధంగా వేయగలగడం పెద్ద గొప్ప విషయం ఏమీ కాదు.దీని కోసం చిత్రాన్ని హన ౮% | గ అవగాహన చేసుకునేంత గాఢ పరిశీలన చెయ్యవలసిన అవసరం కూడా ఎమీ లేదు. ఇ ౧ ॥ “కంఠస్థం , 'గుర్తుంచుకోవడం' కంటే మించి పిల్లలు విశ్లేషించే తీరు ఎంతో ఆసక్తికరంగా క్‌ ( |: ఉంటుందని మనం తెలుసుకోవాలి. నర 1 ( గళ విద్యార్థికి తన సామర్థ్యంపై తనకు నమ్మకం లేకపోతే నేర్చుకోవలసిన విషయంపై ళ్‌ న్న భయం పెంచుకుంటాడు. భయం ఎప్పుడూ ఓటమికే దారితీస్తుంది. అందువల్ల మన

. 1 బసు. . న ల ఉపాధ్యాయులు పేద పిల్లల మధ్య పనిచేస్తున్నప్పుడు వారి మనస్తత్వాన్ని క్‌. పసుసా. "బాగా అర్ధం చేసుకోవాలి. "సైన్సు ప్రయోగాలు తాము చేయలేమనీ, సైన్సు రల ; -స జ“ ేదవారి ఆర్థికస్థాయికీ నంబంధించిన విషయుం కాదని వారు నా ల 1. క్షి అపోహపడతొరు. అప్పుడు మనం పెద్ద పెద్ద శాస్త్రజ్ఞులు కూడా చిన్నతనంలో లో నస గలే... పేదరికంలోనే మగ్గారని మవం మరీచిపోగూడదు. వీటిని పిల్లలకు చెప్పాలి. . గ | . అంతేకాదు, పిల్లల సైన్సు పుస్తకోల్లో ఆడవారి బొమ్మలు చాలా తక్కువగా కనిపిస్తూ ఉంటాయి. అందువల్ల 1, *మ గౌసైన్సు కేవలం పురుష జాతికోనం ఉద్దేశించబడిందనే భావన కనిపిస్తూ ఉంటుంది. భారతదేశంలో ముఖ్యంగా “మగవారికి, అన్ని విషయాలలో క్రియాశీలక పాత్ర పోషించే అవకాశం ఇస్తారు కానీ ఆడవారు మాత్రం అన్ని గ... “రంగాలలోనూ వారికి సహాయకారులుగా తెరచాటు వ్యక్తులుగానో, ప్రేక్షకులుగానో మిగిలిపోతున్నారు. మన సైన్సు న “ పుస్తకాల్లో ఉండేవన్నీ యూరోప్‌ వాసుల చిత్రాలే! వారికి ఛామన ఛాయ రంగు ఉండదు. మనవారికి మన దేశవాసుల . ప “చిత్రాలుగానీ, వారు ప్రయోగాలు చేన్తున్నట్ట్లున ఫోటోలు గానీ పుస్తకాల్లో చూస్తే, ఆ పాఠం పట్ల, ఆ దృశ్యాల పట్ల . | -. : ఎంత గౌరవ భావం కలుగుతుందో, చారి ఉత్సాహం ఎంత పతాక స్థాయిని చేరుకుంటుందో ఒక్కసారి ఊహించండి! నబ .. ల్‌ *. +ఉదా: కల్చనాచావ్లా ఉదతంతం చాలామందిని ఏరోస్పేస్‌ ఇంజనీరింగ్‌ చెయ్యడానికి, ఆమె అర్ధంతరంగా వదిలేసిన . లక్ష్యాలను సాధించడానికీ పురికొల్పింది. . చిత్రాల శైలి కూడా చాలా ముఖ్యమైనది. పాశ్చాత్య దేశాల శైలిని చూపించే చిత్రాలతోపాటు ఇలాంటి చిత్రాలు “1 వం ' కూడా ఉంటే దాని ప్రభావం పిల్లలపై చాలా గొఢంగా ఉంటుంది. ఇలాంటి చిత్రాలు వెయ్యగలిగే పిల్లలు తమ ల ,.. . - "పాఠ్య పుస్తకంపై ఒక ప్రత్యేకమైన అనుబంధం పెంచుకుంటారు. | లీ య... ఈ బొమ్మలు చూడండి - ఒక బొమ్మలో బంగారు రంగు జుత్తు ఉన్న పిల్లవాడు, రెండవ బొమ్మ నల్లరంగు వ. . - జుత్తు ఉన్న పిల్లవాడు. విళ్ళు ఒక. కర్రపుల్లకు ప్లాస్టిక్‌ సంచి కట్టి గాలి ఏ దిశలో వీస్తోందో ప్రయోగం చేస్తున్నారు. స... చాలా మందికి బంగారు రంగు జుత్తు ఉన్న బొమ్మలంటే ఇష్టం - ఎందుకంటే అంతరాంతరాల్లో మనం దేనికీ షు. .... పనికిరామవే ఒక ఆత్మన్యూనతా భావం, పొళ్చిత్యులే సైన్సు పరిశోధనలకు తగినవారని ఒప్పుకోవడం - ఈ రెండు గ న. ? '.. కారణాలు. మన వాళ్లే .ప్రయోగాలు చేస్తున్నట్లు వచ్చే సైన్సు పుస్తకాలు చాలా మందిని ఆకర్షించక పోవచ్చునేమోగానీ టయ . సైన్సుపై పాశ్చాత్య దేశాల ఆధిపత్యానికిది సవాలు విసురుతుంది. ప్రచురణకర్తలలో కూడా సామాజిక చైతన్యం, టం. ( .' దేశభక్తీ అన్నప్పుడే ఇలాంటి పుస్తకొలు ప్రింట్‌ చేయడానికి అవకాశం ఉంటుంది. నటన" ఓ... కాబట్టి సైన్సు నేర్చుకునే దశలో పరిశీలనతో కూడిన దృష్టిని పిల్లవాడికి మనం నేర్పిస్తే వాడు వేసేప్రతి చిత్రాన్నీ . ఓ _ . ఆత్మవిశ్వాసంతో చేయగలుగుతాడు. వాడు వేసిన చిత్రాన్ని మెచ్చుకొని, క్లాసులో అందరికీ చూపేటప్పుడు వాడి లం. కళ్ళు ఎంతో కాంతివంతమవుతాయి. చిత్రాలు ఒకదానితో ఒకటి వన శ గ్‌ స తము. పోల్చకుండా ఎ చిత్రాన్ని ఆ ప్రత్యేక శైలితోనే చర్చల్లోకి తీసుకురావాలి. ల 0 ల్‌ [| | దేని అందం దానిదే! దేని ప్రత్యేకత దానిదే! సు. ( టై | లో మనకు కళ ఉపయోగం ఎక్కడ కనబడుతుంది? ఆఅ కళ న. న్‌ . స్స్‌ నేర్చుకోవడమేకాదు ప్రతి పరిశిలనలోనూ, ప్రతి రంగులోనూ ఆ కళా 7 ల. న / (/ క ల / గ సంబంధమైన దృష్టి కనబడాలి. కళానిపుణులు అయిన ప్రతి ఎద్యార్థి వ... [్‌ా (క కొత్తకొత్త రీతుల్లో తన అభిప్రాయాలను వ్యక్తం చేస్తాడు. కొత్త న, ర €( _అలోచనల ద్వారా తాను (ప్రేరణ పొందుతాడు. . స్‌ న్‌ ॥ ం | |] ఆఅంగ్రమూలం . కొరేన్‌ హెడాల్‌ వ మ - వ. ఈక! ౧ పొందీ అనువాదం . ఆరఎింద తవ ల టం. పు. తెలుగు అనువాదం . డీ.రమానుందరి

కంటి ౯. ? |, జ్జ ॥ ల థా ా ళ్‌ ॥ ళ్‌ ః అ ల ! జ . టు ॥ ల / ల క - ఎ గక శ త వ్వ సల _ న. * న త్రీ యి " క 1. ఫీ ఓ టీ |. క క భో వి * ే ॥ 4 క ॥ ఫ్‌ గ. ॥ = " 4 జ జస. సే క లం / |. హే అన్గా. న నవ సన ష్‌ | . శే ఓ _ | మ చ | ," ॥, -] ల / వీత టి ౫ శీ క అన్‌! గ ౯ ళ్‌ ౯ - నం మాల్‌ సస . ం నా వ. అ [ ౯ మం ల్‌ క. ఇ | , క్ష. వ లా లీ ం జ కా క్ష ఈ ల /. " . ప టి! భరం | . జ. లన కన లి న. లు న్న 1 ట్‌ నా దో త్వ _ 4 ౨. . వ నం క! న నే ప యట | . లం . వ. తా బా శ ం (. ల ల్‌ షన రి 2 ఫ్‌ త్తం కక - 1 ళ్‌ , . | . న నజ క్‌. స్‌ చట | పై శ శ్‌ క. న ౯ | ల క లై టం కనన! జః క స | : జ. శు. న వాతా గ్గ టక క న నల . తా కై ఉమ దో ॥ 0. | / ఈ కీ ౯ రాలు క కా హ్‌ “న ళల్లీ ” వేేశాషీ* గం ల ఖా మ్‌ జ టా స. శాం = న. ము ఈ వ కా జో ల సల్‌ జ / న జీ! మ లీ జ ౬ .4బ్ల కీ డు! ఫో ల! 4 . ఆ క = ల జు శా శీ *_ అ న్‌ | త్న్‌ (4 కా గ్ల అ! జ్‌ టో ॥ ॥ || క్రీ 1 న. ॥ న యం. సి టల (నర్‌ మ నయ ర ము మే న [= ॥ శె . ల క ల! క -4 ల 4 వ్‌ కి” శ స హు వ్‌ హ్‌ క క! ళ్లు అఫ్‌ థ్‌" న హలీ జట. ఈ త్‌ ” లి ల! ఎం ఇ శ ధాం ఇ ల క శీ ఇ న న | అ టే ల్ని | " ఆ | | ట్‌ న్‌ క ల & కలత. ల్‌ క. క్‌ ం ల తో +జీ కా వా చ్‌ ల ॥| గ! ్ళ క ఫై! ” ॥ ! " క షి చై . వ. , ఖు. . న. “వి 1 కా టా న్‌, జా? ] స 5 షే" న గ వ . టు నాపి | ఉనారు. ననే). | టే 0 . | - ఎ న్న. జో న్‌ | " . టు య . క్‌ కా క క్‌. లం మా న్న రం. న్‌ క హాం చ! శ గ్‌న్తే రే ర్‌ | గ (| / | | ః గ్‌ క. ఎ . ఎ వ పో త యు. ల త్న శీ స ణక... కూ వనే న్‌ శివే న ( _ సలిల జ టై. హం హి వ రట 1 న సం ష్‌ క్‌ ఎ ఆ 4 ల + న య్‌. తే ళ్లు , గ్గ. నా? క వాలే క ఇ న్‌ ॥ జే న పరగు లా మున! న స, థ్‌ నప గ . క శ | | లః వఎపనన్‌ సండే. క సక శ జర శి సై? వజ ట్‌ మా ట్‌ ల ₹ | - శ ,!! "| + న శ . స క్‌ స్ష క _ జ ష్‌ వ చై ప 1 || -( / న. హై న క్‌ న్‌ న వి ల శు % ళా ఇ అద న గై క్ష (క ఖ్‌. | ల / ( మమల. క్షు క వలల్‌. వ జీ తం! [ైం?: ఉక చెత్త నటు. 2 టో. వం గీ వాచం! + ఎఇ వ |. “= | న. | ఒప శ ఇన గా! ఇ, రం క 7 అ కా శే సా! జ శ క ఖై స్‌ . ణా అం ళె కక ఖు శ్‌ 4 గాః ల టల. ను. ౯వ ॥ి నానా 1 చేల కక శ ఓ మాం ఇ నాలక?” న్‌! ॥ స "అ (= = ళో మ లన పము పా .. ే [| నైక య ఖీ ము కంలో న్‌ ర గ, | క | ల న వ -2. ఎన కం . స్‌ ళ్‌ భౌ, శ ళా "ఇ క్ల గ హా | క్‌ య థో జ ఓ _ శ క క | షల ఈ | స శీ = కక్ష) గ్‌ ష్య + క న [| సళ / , | కీ సా ల యు అ ఆ జవ గీ [ ం లా ళ్ళ / ను. శశ. వా 3 + -

1. . వ్‌, స కా భాం ర. టు ఆ న సి న లా చు క క్‌ి, సను త్‌ లు ల య ల జా 7 వ గ్‌ ఇ + ఎ ల ఫీ , ౩ యు ఏ చ 9 ఎ క ర, 2) న టి కై ॥ ర. ని టీ న్‌ న్న -. , , . ॥ కా ,] 1 వ | క్‌ మాన్‌ జ | 2 ళ్‌ మ కీ , = న్న క వ్‌ టో వకు వా /| | ॥ 1. + / ని 4 _ అ య సహ య టీళౌ ఠొలం . , లో ం నా. 1 11 ై య క . జ్‌! లా? న స్‌ క తట వాళ్ళ గ్‌ 11! వల్‌ ౮ ( , ఇ జ క / ॥ / 1 ఇ నా _ కై కూ క్‌ 1 ఆ జ 1 | ఇ | అ లు ఫలా క శ క క్ని జ కః న్‌్‌ క్ట ల ళల మ! | భి క్ష? ల వొయాలళ్‌ి చె | ళా ళ్‌ 4” య... ” |" వ్‌? న; ల్‌ వా, ళా న 1 కే క్‌ ళ్‌ ల నా నయం మ | * న (| నసనాస శీ] సీ వత్చ స్‌ స్ట ప్‌ * = . వ్‌ త. ఎ ల ర క గాంలో ణి అభ్య న. వానా. న్‌ న కో తవన్ని. ళ్‌ జత లన్న = న టి | క | శి = న్‌ / కంల శ్‌ గ. ళా నే 4 శ త షా 2జీ. లోనో గై క గ్‌! ఫా ” _ గై ళం. ఇ 1 జ ల్‌ క - నా ల నత , + కైక జ ళ్‌ నా లీ - నటే టీ మభ ం ( ళ్‌ న. ఆ "1 అళ్లీ శ ? ఇ అ్‌ ౯ లలో న. లె ్‌ నక ర 1 - “ మ ల గౌ క్ష .' న్‌ా సశ లోన్‌ 1 క ళ్లే గే అట. ॥ థీ అ వ్‌ ప న. ట్‌ జ్‌ ప అ న! టు కి! గలే ఎద్యొ నే య ల్‌ - లం తయ జ క |; న కం! న క లం లాం గానో శ టీ ల్‌ో, యూ ళీ యూ 1 | - .
2. న శి శే హౌం జ్బాట్తేల + న క టి ఖే శి “ గ ఇ. ఆ న! ణన | వం. " గ వ్‌! క ఈ త్‌ (ఈవి సగ అ + క గా . శ. న ర! స. క మ్‌ న్‌ ఫట! స ద్‌ ద్‌! [కక న్స జ) ౪) ఈక , ; క అం క్‌ ర. హి శక న్‌ న మ్మా. ఎ వళళ నిర - లౌ, క * ల క క ౯ [క మే | ప్న 1.౬ (0. జ కన గే క్‌ న! ల ప... శ 00 లి రభ వాన్‌ బధువుతు ( ల నే . చ ఫ్‌ కా ॥ ఎ లు యం . జి . క వ నై న! టల ఒఖ + క ణా సట లు! ట్ట శి క్లో క్‌ అదీ నం " 1 . మననం భ్‌ ల ప ట్‌ కకం సస రతం! నళ యి మ. న! సంతన ము గా తౌబ్దారు. ౪ శాం . . న =. . ఇ | వ క ఖే వి చేవ వగల తా కు స కాల ॥ మ్‌; వా ఆ . పం వ. ఎం శక హ్‌! శానా ణం తా? ణం వేడ్‌ న ఆటీ ం. ం న్‌ యళ కే క్ట ్ప ॥ి 1 ఇ రజ అవే ౫. శ? జ [* మ 1 క్‌ లజ్జా శ జ జే ణ్‌ టట ళ్గి అటే ఇ వ్‌ ల 7! "ఈ నశంవి స న శీ వ న శ శా. కో శ శి న. చైనా శ | టు! ల్‌ శ తా గ య లం నం. న పై 0 ఖ్‌ [ళల ! !. వలి లకి వో ల వ డా చ కి . లం 4 శ =. క క్‌ క్‌ హ్‌. శవా కా. ప? (ఫీ 1% శక భా జీ ఇ స్స క చం లో శ గా చి స్నాక్స్‌ ర్త గ కే ల షా 5] 4 షి | వ 1 క్‌ [ “ వూడ్‌, పసం నుం న క్రీ క్‌? (ట్లో శై శ్రి ఇ క కం , . జ శా ఇ [1 న ల 7 చ్‌ క క్‌ ” ని న వంట! గ ఇ క్‌ ల త్‌! క్‌ మె న; స్‌. గలే కక. లే క | ॥ శె - క్ష . ఇ 2. లల ల టల జ స వ ధక్‌ గ్‌! కో [ వ్‌ సే క్ష | ర్ట క్‌ వా వ ౫. వం న కా పా త స్తారు ౧” లు .] సామి - శశ యళ గా లాకు - వలన శం నా ల, . సతి వం యం లి మ! గార క. నటీ ॥ టాల . + . | లం న. క గలా క కటా నా ఆ నీ

• న కక = ఓల పం డల 9 2 శు 4 కా ళ్‌ క ం.! | శో న! వ్‌ టో | / ఇ ళి | త టి ప . క వ. (| లా సం జై క ఇ ॥ న్‌ స. న (క్‌ | నట్లు క్ష శ ల ఖా న [ ళ్‌ . నా నే ల ఓ. వీ | | స్వ శ! ॥ లు ప ణి. శ యం ర న న నో ఇ న్‌ హో. నో స లే అలీ తళ పిలల / ళా + డక వ ర్‌ ఖ్‌ కి ॥ నమ టు ॥ జ క ॥ లం సస 4 వవ కన్య ళు తగ | న శ స క న రే || ళా = . టం భ్‌ కహా. ల. న ౯. [| కా. (| ఆ! ర్‌ క డ్రి ల 1 కే - న. క వ క ం” ముఖి వత త్‌ ర బు త్‌ |. స. టం వ య |. స ॥ న = ఖ్‌ టం న్‌ 4జి పాటీ క శ్రర వం ప! స్ట ॥ ర న్‌ శి . నర న వట ట్‌! న టాయి, అ త్‌ టైం . ఎ” 2 ఆ స ఊ న క | జ లీ న య ఈ టీ క. భి “టో శ జీ, శ క్ని | న జా | ః క్ష - =. వ. క టవ సపోట ఖ్‌, రం లన్న! “౨ గా ఉం ది. ఇలౌొ మి షు ల త అవవ వ. నూ సనో స ల జీ న్‌ న త జో క. శ యే | స | ర వర 2. జ ఆకే శ అక్‌ 1 నం చో ర. అ ౭ న _ = + స బా వ నకల. వ క న్‌ డా 5 కై ర టా! రి - దీరం టు య్‌ ఆ (4 ్ర గ త ప. నద షా |, మొతం = న. " ళకి = క శీబ్టతన్షిడో .= కె |; గా | ణా కో ఇ అ = “సీ అక్ర క న కన టీ స వ 4 శ దీ | ల ' మ , స కం శ అ | య. నో క ల ఇ క, ల స | ల. బు . నా + క “శా “ వా గ న స్త | ఇల్లే ట్‌ లే న న్ని 7 గ్‌ శి తీ శ / నం మీ క ర న వ జ ఈ ౮. ము అమ మాతర నో! కీ ట్‌ - జ ప! పు ల . టి ఛి వ - | ౧. లాం | క": . గ క ల్యే" లా లొ ల్‌ శాక ళా ధ్‌ ము / ల్సి ఆ దో ళం శే నీ " శ ఎ ం, . షం పు స. లను లు వడి (వలే! నం... వేసా 6 (€ ద్‌ ౦౮౮౮ కే. హ్‌ నం న. ల (. త య క .. | వ ఆల్‌ [గే (. న ఇ క సా జ న వా ల్‌ | కేల శ 5 - | || ం! ౯ / . 1, ల్‌ | | ః 17 | | స ం శో . . | డి సా జ (శ ళ్‌ న్స గై! అణతి సులో న | "ఈ జ 4 ట్‌ ళ్ళ త్‌ ౭ ళి " టు. శీ న యు జ |. ర 1 ఓ" (న . ్ష్‌ . గ్‌ స ౫ క“ ( శి, భి టి ల ు ణి ఇ ల్‌ ఖీ ము [= నీ ఖా న. ౯. ల "వారి మ 0౦ న; |

1. న దక ర వల శాం లంట. అ న. సన ంళ్‌ , సళ జ శా ఇ లాి* = | త క గ లు న. హలా యి ॥ స్స జ్‌ | వ లి జలే సి ట్‌ " స్సు | కతి +శ్రః శీ టి... హక. కం 0 శ! స్తాగ్తా! వా పులో / ర్న తి య వన | వ. శా షె. 2 4 | శీ ంఇ = క్‌ _ క! , న ం! ॥ ప్‌ గ య బ్‌ - లి! (9 ॥ మ్ల అః” శ లీ లా! స క్‌ హ్‌?! చరచి “రన న్‌ స్టే భయ స | | గ అ లే భి. . ల్‌ " జ =. + |. క 1 ॥ శ్ని, య? ఇ ్రా జ్‌ ై 1 ॥ 1. ్ర్‌ క 0 ణా బస వళ కవ ళ్‌ కో నభ శే క్‌, 127 క్ష ఫ్‌ జ్ర / | ము క అ ” మేక . ౯ - = క పై చా త ప య షా టి! ర భల ణ్‌, క్‌మో కాక, నే రకా. లై డా క్ట 4 . మం మ సశ చిత్రాస్తారు. ఏ ల్లో కూ టి. క (| (౯ జూ ౫ |. " క్ష | క ( ఓట? ," క గివా జు -, ల లే 5 న అం ఈక కి న నే. క్‌ కట తా జ " జ. శ శ శ్వ 1౩ ం శ్‌ మెక 1 | ఖీ ు న. , క | ల హ్‌. ల్‌ జ! జ ర శాక్‌ | క్‌ ల క 5 లో. [న 6 అథి న భి (€ ళో _ (ఓ త 4 . ॥ వ్‌ న్‌ క చ = రుం .. గా వ టో షన్‌ య్‌ ఉగ / జేీలనీ శక ఎ్త్రీ ్యం ఇ ట్ట భీ ళ్‌ . . శై చ వ | టి ఆ, ఇ! క. ల్‌ వగ న్‌ు? షే కే లే వ్‌ షో | న ౧ అ ్న ఆల్‌ ఇ శు నై వి లీ స వ. |. న ల. న వ్‌ న న; రౌ భఖ వరస శీ = నా స ఇ అనా లు | క ౩ .. . ం జ క ప. టా | క [| లం లై గ | మ శ టి * అజో [1 ॥ ఆడీ - 4 , టి - ఖ్‌ న! 4 కా ఒం ఉజ్టకా (. 1వ చే [4 ఇ వ సో శ వ ీఎ, శ | భే / కీల 1న వ న) ఖీ గా. ణం ం ఇ ్త టై తో. పీన! ఆ 1జీ పట్టని నం నంటి జ య మో కేల టే! ౦ల౨ శ ల నా. ష్‌ వన “కా వేలం లచ న చు జ. జ, శ యై! హే (| వలా స్‌ లను 3 శ్‌ యె తా ష . న్‌ .. ఇ క్ష ఇల్లా. శిల ఇ న. శాం ॥ తా ల ణా . లా న. న. ౩ లల జ గ శ ల? అ (4 క్షీ డా, ఈ | ల ల , జ . కక వ జా వస టు రీ వం. బా క్ట స ంనచ్యినం టన న! ఖ్‌ తక్‌ లి! చ శి ఖల శ్‌ లీ ఒం " అషల్లా ని న ౮ వల 4 శ్‌ శీ ర్‌ భ్‌ " ట్‌ న! నర [ కిల తోచు 1 ని చట? కప, స. . గ ౨ ' న ళం మ ల ర వి టాం అక గ థి | క్ర నీ . మన నస టం నన బి. న మం చ రం కక్‌ రే హం ట్ట. ప ఆలీ షల న: [క |

• వ. కన 1 లం | శ శక్‌ త్‌ - శ _జ షత -క గ న్నే ల భై అట్లీ, బస చ ల్‌ వళ్ళి ప గ్‌ ౬ (| స్మ ం
• 4 న ॥ శీ ] 7 [ స మ? క స గ స “+ య” ౮ (వ జ (టీ: ॥ ట్ట. ా టి టం, లి క (| త | చోట ర్క ళా తో , న ము లట ఆర్య య. . న భఖ | గ చసన (యటం ర సం గు | ॥: వ. క. వా ] న ప ణి “తం = ఆలో ప | |. న. న్‌ అటా టీ లం , ఇ కం న! కంల అ జక | ఇ 9 ప. మ న వారు పెద్దదిగ డి రూపం, ఇ. క. హా. | జ్య మం ల |) రప ర దో దాని గవా లే స | నంట మం. ఉన్న పం కన్నాబు మ ప. అత్‌ కి కకక. జ న శ -ల న న స. గలే = ల బక త " బ్‌ , క న ఖీ 1 జ గ్‌ ణ్‌ అకా బా . ఇ క ఇ త్‌! ఇ లల ఇ షి శే = జ్‌ టు. ఈ గ | " /| క జక ప ర. న యా వాల శీాంే ప + గ | ె పల: _ క క సశ వాం ఇ లొ న్‌ ॥ ప భ్‌ చ శ అవవ నే సాచి 0" శ ళ (ల సై ళు లం లీఫ్‌ | / ఇ " రి | జ సజ "ఫె ల బి జా ప ల అ శ్వ ॥ స క ఇ 4 క్యా ఇక ర షే గ్‌ క ఇగ ఆ. జ 1. త క ల కంట క్‌ క్ష. .. క. . ఖో న న ఆల; న! 1 / వ్‌ - , - ర న క. . క. క ను. క న టీం కై క్ర నా ళ్‌ న. 2 పై శాట్‌ - "సం." య్‌. క య | ను. వం టన్‌ గో ట్టా క - వ. ఇ " ” కా | క్ట న్‌ లం - న్‌ న 4 " న్‌ ల పా గ , ఇ + | శ “ం న. న. . మా ల శ త్త (0 న 1 ఒకక వ “ఖీ లర?! అం కో స ణి ఇట్టి “ క. _ క్ష. ” ప , 1 ల్‌ ల మ్‌ ్‌ ॥ య. .. - ల ఆ మే ల నీ న్‌ అశ క్‌ | టా ల్‌ ఆ 10 నస జ క్ష త్స య ॥ |. వ య శై ] ॥ క జ జ సం] కా! మన ్‌ తే ంవ్పు ( వ - ' వ . న ప చమముయయామ్త వయ స దొదొం) ల తకారుడి మ . న నే నేకాదు. చిత్రకా న ల న రూపం నుంచి ' + శ్‌ కళ గ్‌ ని (వై | లీ బ్లో న్న అంతరంగిక చెప్తే వారు ( ల్‌ ; న్‌ ఆ ట్ర -" పై? వళ. మూ చెప్పుఢం “నా ఈ , 14 అస్య] త ఇ వ ళా ॥ లె, ళీ హె శి ల్ని ఇ
• ॥ గ్త్‌ జీల | ఇ + ఠి వలా బ్‌ "న
• టం స: వష " న్‌ నీ ॥ ల ఆ! , తి "శా ॥ తళ క్‌ టా + తా * -. ళో |. చిత్రాలు వేయ గ న ఆం కీ ళీ 4. (క్ర ల ॥| . జ ॥ శ , = . టె | . నం ల ఆ శః “టీ ఇఒ ద్‌ _ ౮ జ అనాలన స్ట ప మ నే ॥] జ్యా (| ళ్‌ శ శ ళ్‌ శ్‌ ॥ స యాతనా. రా? అ న. క ళీ పం క , - 2 _ సం . % క్‌ (| య. స! ఉఊవాసు: వా! _ అ న. జల్ల క | * ఈల ర్న్‌ణ్య తలా , ॥. లీ తో త న. నీ వారు స. (త, య్‌” - తా | క్ష ఈ శ స. “4 గో రగ ౦దే కా పిల్లల, భ్‌ ణి శ న! ఓ “21 శ ఎ ళా 4 ణి % శీ శ " క థా . న ౮ టే అసహజంగా న. లల 1 1 అసహజ! |. ( చ న్‌. శ! క జ్జ “ ౧ - లేళ క వ" ఆ లో యుల, + | “ ఫ్‌ వి / ౪ వ. గ్‌! స] క్‌ పం... 4 మా 1 9 ఇస్తొ వ. “ . | న చ ే6 ॥ జో ఇ ( 4 | ( ఫె, ( ఆ _ ॥ వ శవ ఇయటీటి జ . మ ఓ గ. లణల్డ ఆం 4 య క ఆ యా టా! , ల్‌ తి ం . $ శ ళ్‌ యం ళీ క వాలా అల 14 క న్‌ న శ్‌ చిత్రా + ॥ క్‌ - ళీ యం చం నై 9 అ లా క వ | క్ష ఖలీ య తక యీ ల సో స్తు ఇ | _ ఇఖ్‌ ఉ ఇ వ = , గ మ | పాట వశే న్న /క ారోరో . గ సి నల 7 ననన టి వ న... | జ క్షి (1 ఇ ళన 4 టో + ఇ | శ ం ణం ఇ “౪ అలో శ శ శ. య! ఉక పట జ మ కట్‌! ఒ . . ఆ! స వ వ " పట | వ స భా. క్ష అ దో క ర? టా “గలా! ల ష్‌ 1 | - (| " రు క . ॥ ళ్‌ | లే ఎం. ప ! క శే ట్ట పి , క ఇ క త" జల ," చం సతాం గ | టి - ” శ వం ఛీ ళ్‌ ల స్‌ స ష్‌ ల! ళా న ఆ ల లి ॥ క” / థం. గ శే త కీ ఫి " న్‌ ర | శ 2 క “ సో (1! " ు మ ఇ అప జ ్‌ ॥ ' _ | + ॥ వు య ల పళ కీ శ ఫ్‌ లశ ష్య | లి శవ. క్రీ | శై | , ॥ వీ % న్నే న! ॥

(వళ్ళు: చిత్రాలు వాస్తవికంగా ఉండాలంటే పిల్లల్ని మనం ఆ దిశగా ప్రోత్సహించ కూడదంటారా? జవాబు: పిల్లవాడు తన ప్రపంచంలో తాను మసిలే అధికారాన్ని మనం దూరం చేస్తే అది అతడికి కలిగించే నష్టం ఎమిటో మీరే తెలుసుకోవాలి. పిల్లవాడు తన ఊహకు తగిన చిత్రాలు వెయ్యకుండా, అంతకంటే పెద్దస్థాయిలో ఊహించి, కిశోరప్రాయపుస్వభావాన్ని చూపించాలని మనంఅనుకుంటే అది పిల్లవాడి స్వభావానికి విరుద్ధంగా _ తయారవుతుంది. పిల్లవాడు కిశోరప్రాయంలో ప్రవెశిస్తుంటే ఎంత సమస్యాత్మకంగా తయారవుతాడో మనం ఇలా ముందే నేర్చిన పిల్లవాడు కూడా అంతే సమస్యాత్మకంగా తయారవుతాడు. వాస్తవిక చిత్రాలు 14-15 ఏళ్ళ వయసు పిల్లలు వేయగలరు. అది వారి స్వభావం. పిల్లలది కాదు. (ళ్ళు; పల్లలకు తమ చిత్రాలు సహజంగా ఉండవని తెలుస్తుంది. అయినప్పటికీ వాళ్ళ చిత్రాలు వాళ్ళను మురిపిస్తాయా? జవాబు. వాళ్ళు వెసే చిత్రాలు సహజంగా ఎప్పుడూ ఉండవు. అయినా అఆ అసహజ చిత్రాలను చూస్తేనే వాళ్ళకు పరమానందం కలుగుతుంది. (వళ్ళు: మొత్తంగా చూస్తే బాలల చిత్రాల పట్ల ఒక నిరసన భావన, చిన్నచూపు ప్రముఖంగా కనిపిస్తుంది. ఎందువల్ల? జవాబు: మన దేశంలో మిరు బాలల చిత్రాల పట్ల ఉన్న నిరాదారణ గురించి మాట్లాడుతున్నారు. అసలు బాలల ఎంత నిరాదరణకు గురవుతున్నారు! ముందు అది తేల్చండి! (వళ్ళు: “విద్య పిల్లలను సక్రమమయిన దారిని నడిపించడానికే కదా! వాళ్ళ తప్పులను సరిదిద్దవద్దు అంటే మరి వాళ్ళు ఎప్పటికి సరయిన దారి పట్టుకుంటారు? జవాబు: అంటే వాళ్ళు ఇప్పుడు నడిచే దారి సరియైనది కాదని మీ నమ్మకమా? అది మన దృష్టిదోషం. పిల్లలు ఎ దారిన వెడుతున్నారో అది సరియైనదారే! వాళ్ళ దారిన వారిని వెళ్ళనివ్వడమే మనం వాళ్ళకు చేసే మహోపకారం. పిల్లల మార్గం సత్యంతో, నిర్భ్వయంతో, నిస్సంకోచంతో కూడినదై ఉంటుంది. వాళ్ళ చిత్రాలు ఈ మూడు గుణాలని చక్కగా వ్యక్తం చేస్తూ ఉంటాయి. మనకు తప్పులుగా కనబడే వాళ్ళ పనులన్నీ వాళ్ళకు మాత్రం ఎంతో ఆఅనందాన్నిస్తాయి. నిజానికి అవి వెలకట్టలేని ఆభరణాలు. వ్రళ్ళు: : పిల్లల కళానైపుణ్యం, కౌశల్యం గుర్తించి తల్లిదండ్రులు వారిని ప్రోత్సహించడానికి ఏం చెయ్యాలి? జవాబు; వారిని గౌరవించాలి. అటువంటి నైపుణ్యం, స్వభావం కలిగి ఉన్నందుకు తగినంత ప్రోత్సాహం ఇవ్వాలి. వల్లీ: మా పాపకి మూడు సంవత్సరాలు. ఆమె ఎప్పుడూ కాగితంపై రంగు చిలకరిస్తూ ఉంటుంది. బొమ్మలేమీ వెయ్యదు. అలా చెయ్ణం మనం సరైందిగానే భావించాలా? జంతువు బొమ్మగానీ వస్తువు బొమ్మగానీ వేసే విధానం నేర్పడం అవసరం లేదంటారా? జ సాటీ ల జవాడు: రంగు చిలకరించడం'” అని మనం అనుకుంటాం. కానీ ఆమె య్‌ త్‌ దృష్టిలో అది ఓ చిత్రం! అదే బాలల చిత్రం! అదే ఆమెకు జంతువైనా, |. | లో వస్తువైనా! ఆమెస్వభావాన్ని మిరు ప్రోత్సహిస్తే అలా రంగు చిమ్మే ప్రకృతి నుంచే . ఆమె వస్తువులూ గీయగలదు, జంతువులూ వేయగలదు. క్‌ _ టళ్లీ: బాలల బొమ్మల్లొ వాళ్ళ అభిప్రాయాలు చాలాసార్లు నాకు అర్ధం కావు. అటువంటప్పుడు వాళ్ళను అడగవచ్చా? వా ఉవాము: నిక్షేపంగా అడగవచ్చు! అసలు తను వేసిన చిత్రాన్ని వర్ణించి ల.

చెప్పడం అంటే పిల్లలకి ఎక్కడలేని సరదా వేస్తుంది. వాళ్ళు తమ చిత్రాలకు తమ మాటల్లోనే వ్యాసం లాంటిది వ్రాయాలని కూడా సరదాపడతారు. తన అభిప్రాయాన్ని చిత్రం ద్వారా ముందే వ్యక్తం చేస్తారు. అందులో వెయ్యకుండా మిగిలిపోయిన సంగతులేమైనా ఉంటే అవి చెప్తాడు. ఉపాధ్యాయుడు పిల్లవాడి భాషనూ, మనసునూ పట్టుకోవాలి. బోధకుడి అనుభవం పెరుగుతుంటే పిల్లల అభిప్రాయం వాళ్ళు చెప్పకుండానే పట్టుకోగలుగుతారు. మనస్తత్వ నిపుణులైతే వాళ్ళచిత్రాలను అర్ధం చేసుకోవడమే కాదు వాళ్ళ మనస్తత్వ లోతుల్ని కూడా పరిశీలించగలరు. (వళ్లు; పిల్లవాడు చెట్టుని వంగపండు రంగుతోనో, ఎరుపుతోనో నింపితే మనం ఆ తప్పు చెప్పవచ్చా? చెప్పకూడదా? జవాబు1ప్రకృతిలో చెట్టు వేరేగా ఉంటుంది. కళాకారుడి మనసులో దాని రూపం వేరేగా ఉంటుంది. ఇందులో మనం విచారించడానికి ఏమీ లేదు. అది ఆ బాల చిత్రకారుడి కల్పన. దానిలో తప్పు ఒప్పులు ఉండవు. (వళ్ళు: పిల్లలకు ఎంత వయసు వచ్చేవరకు వారి ధోరణిలోనే కొనసాగనివ్వాలి? ఉఊసాదు; దీనికంటూ మనం వయసు నిర్థారించలేం. కొందరు పిల్లలు చిన్న వయసులోనే పెద్దల సలహాలు పొందే దశలో ఉంటే మరికొందరు పెద్దవారై కూడా వారికి తోచినట్టుగానే బొమ్మలు వేసుకుంటారు. (వళ్ళ: 'ఛుక్‌ ఛుక్‌ రైలుబండి వేయమంటాడు మా అబ్బాయి. వాడికి నాలుగేళ్ళు. నేను బొమ్మ వేసేవరకూ సతాయించుకు తింటాడు. మరి నేను వేసే బొమ్మల ప్రభావం వాడీ బొమ్మల మీద ఉంటుందా? జవాబు: మనల్ని వెయ్యమని పిల్లవాడు కోరినా కూడా మనం వాడిచేతనే బొమ్మ వేయించాలి. అప్పుడప్పుడు మనం వెయ్యవచ్చు. కానీ ఎక్కువసార్లు పిల్లవాడే ప్రయత్నం చేయాలి. ॥ ట్రళ్లు: నా పిల్లలిద్దరూ బయటకు వెళ్లి నిజంగా రైలింజను చూసొచ్చినపుడు ఇంటికి వచ్చి ఇంజన్‌ భాగాలన్నిటినీ వారి చిత్రాల్లో యథాతథంగా వెయ్యడానికి ప్రయత్నిస్తారు. ఇద్దరూ వారి వారి చిత్రాల్లో తప్పులు సరిచేసుకుంటారు. అయితే వాళ్ళు అన్ని చిత్రాలకూ ఇంత శ్రద్ధ చెయ్యరు. ఎందుకలా? జవాఖు.పిల్లలు వారిని ఎక్కువగా ఆకర్షించిన వస్తువుని చూడడం, ఆ వస్తువుని చిత్రీకరించడం చేస్తారు. ఇద్దరూ వేసిన బొమ్మల్లో తేడాలు గమనించుకుని పరస్పర సమీక్ష చేసుకుంటారు. పిల్లలు వేయని భాగాలని మీరు గమనించి, వాళ్ళు పొరపాట్లు చేశారని అనుకోవడం మన పొరబాటు. (వళ్ళు: చిన్న పిల్లలకు మొదట్లోనే ఎక్కువ రంగులు ఇవ్వవచ్చా? వాళ్ళకి ఇచ్చే 5ుం ౫ ఉండా ౮? ఉఎవాబు. పిల్లలకు ఎక్కువ రంగులు ఇచ్చినా వారు 5, 6 రంగులకి మించి ఉపయోగించరని పరిశీలనలో తేలింది. సన్నవి కాకుండా మీడియం లేదా పెద్ద "సైజు బెష్‌లు ఇవ్వాలి. పెద్ద కాగితంపై చిత్రం వేస్తుంటే పెద్ద బ్రష్‌ .. అవసరం అవుతుంది. వళ్ళే: పిల్లలకి ఇచ్చే పరికరాలు శ్రేషస్టమైనవై ఉండాలా? హం. జవాబు: అక్కరలేదు. వాళ్ళకి సరదా తీరాలి. అదేస్థాయిలో కళపట్ట కళ, _ మక్కువ పెంచుకోగలగాలి. సామాన్యమైనవి చాలు.

• (వళ్ళు: మొదట్లో పెన్సిల్‌ అలవాటు చేసుకోవాలా? = షా ఆ జవాబు-అక్కరలేదు. పిల్లలు ప్రకృతికి సన్నిహితం మెసలుతుం టారు. అందువల్ల ప్రకృతిలో ఉండే గుణాలూ, రూపాలు - అన్నీ వారికి " లభించాలి, మొదటి నుంచీ కూడా. లా వ్రళ్స పత్రికలలో వచ్చే చిత్రాలు చూచి, వాటిని అనుసరిస్తే ళో ఛ్రే పిల్లలు నేర్చుకుంటారా?

ఐనా అననా నానానముు న!

జవాబు; లేదు. అలా అనుకరిస్తే వారు నష్టపోతారు.

(వళ్ళు: ఇంగ్లిషు డ్రాయింగ్‌ పుస్తకాల్లో రేఖాచిత్రాలు వేసి ఉంటున్నాయి. పిల్లలను వాటిలో రంగులు నింపమంటున్నారు. అటువంటి అభ్యాసం సరైనదా?

జవాబు సరైనది కాదు. వాళ్ళు తమ చిత్రాలు తాము వేసుకోవాలి.

వ్రల్డీ: ఉపాధ్యాయులకు చిత్రకళా పరిజ్ఞానం అవసరమా? పిల్లల మనస్తత్వాన్ని అర్ధం చేసుకోవడం అవసరమా?

జవాబు; పిల్లవాడి మనస్తత్వాన్ని అర్ధం చేసుకోవాలి. అదే అవసరం. గొప్ప చిత్రకళా నైపుణ్యం సంపాదించి కూడా ఉపాధ్యాయుడు గొప్ప ప్రయోజనం ఏమీ సాధించలేడు. దాని బదులు పిల్లల గుణాలను, అలవాట్లనూ గమనించి, వారిపట్ల సరయిన అవగాహన కలిగిననాడు అతడు మంచి ఉవాధ్యాయుడు కాగలుగుతాడు. పిల్లల నైజాన్ని అర్ధం చేసుకునే ఉపాధ్యాయుడినే పిల్లలు కూడా ఇష్టపడతారు తప్ప గొప్ప కళాకారుడై వాళ్ళకి అందనంత ఎత్తున ఉన్నవారిని వారు ఏ రకంగానూ సన్నిహితులుగా జమకట్టరు.

(వళ్ళు; పిల్లలు గీసిన చిత్రాలను ఎంపిక చేసి పాఠ్యపుస్తకాల్లో ముద్రించడం అనేది మీ ఊహ. దానివల్ల ఏం ప్రయోజనం ఉంటుంది?

జవాబు: ఈనాటి వనూత్న విద్యావిధానంలో “పాఠ్యపుస్తకం” అంటూ ఒక ప్రత్యేక పదార్థమేది లేదు. కానీ సిల్లలకు చాలా పుస్తకాలు అవసరం. వాటిల్లో ఎక్కువ బొమ్మల పుస్తకాలు ఉండాలి. బాలలు వేసిన చిత్రాలు ఎక్కువ ప్రింట్‌ చేయాలి. ప్రకృతి దృశ్యాలకు సంబంధించి మంచి మంచి దృశ్యాలు ఉండాలి. అన్నిటికన్నా పిల్లలు వేసిన చిత్రాల ముద్రణకే నా ఓటు.

(వళ్ళ? పిల్లల నైపుణ్యాన్ని మీరు ఏ విధంగా పరీక్షిస్తారు?

జువొడు. పరీక్ష చెయడటానికి నేనెవరిని? పరీక్షలు వ్రాయించడానికీ బొమ్మలు వేయించడానికి ఏమంత ప్రాధాన్యత లేదు. పిల్లలు రోజూ చేసే పనే వారికి పెద్ద పరీక్ష వారికి తాము సృష్టించిన చిత్రాలు నచ్చినట్లయితే, మరింత ఉత్సాహంతో కొత్త కొత్త చిత్రాలు రోజూ వేస్తారు. ఇదే పరీక్షలో వారి సాఫల్యత.

(గ్రళ్ళు: పిల్లవాడు వెసిన ఒక మంచి చిత్రాన్ని క్లాసులో అందరికీ చూపవచ్చా?

| పవ _ * అందరూ అన్ని చిత్రాలూ చూడాలి. ఎ పిల్లవాడికీ తను గొప్ప చిత్రం రూపొందించానన్న

అహం తలెత్తక*౨డా ఉండాలంటే అందరి చిత్రాలకూ సమానమైన విలువనివ్వాలి.

వళ్ళే” చిత్రకళ క్లాసుల్లో బ్లాక్‌బోర్డు ఉండవచ్చా?

ఉవాము; బ్లాక్‌బోగ్జి కాదు. తెలుపు, రంగు రంగుల చాక్‌పీసులు కూడా ఉంచాలి. పిల్లలు రకరకాల రంగులు ఉపయోగిస్తూ బొమ్మలు వెయ్యడానికి అవకాశం ఇవ్వాలి.

వల్లీ: చిత్రకళ క్లాసు నియమిత సమయాల్లో నడపడం మంచిదా? లేక పిల్లలు తమకు ఇష్టమైనప్పుడు వెల్లి రంగులు, కుంచెలు ఉపయోగించడం మంచిదా?

జవాబు: పిల్లలకు పూర్తి స్వేచ్చ ఉండడం అన్నిటికన్నా ముఖ్యం. వాళ్ళు తాము కోరుకున్న సమయాల్లో చిత్రణ చెసినట్లయితే వారి చిత్రాల్లో కూడా ఆ స్వేచ్భాపూరిత వాతావరణాన్ని చూపగలరు. అయినా చిత్రకళకు ఏటైమూ నిర్దారణ చేయకపోవడం కన్నా నిర్ధారిత సమయాల్లో క్లాసులు నడపడం మంచిది.

(ళ్లీ? పై సిద్ధాంతాలకు అనుగుణంగా ఉపాధ్యాయుడు ఒక గంట సేపు చిత్రకళ పిల్లలకు బోధిస్తే, ఈ గంట బోధనా ప్రభావం రోజులో మిగిలిన 23గంటలపై కూడా ఉంటుందా?

_ అిద్వావమకానం * 9

ఉజవామిు: కళా విద్య పిల్లవాడి ఆంతరంగిక జీవితంతో ముడిపడి ఉంటుంది. అందువల్ల ఆ కళను ఎంత తక్కువ సమయంలో అభ్యసించినా తక్కువ మోతాదులో ఇచ్చిన శక్తివంతమైన మందులా పని చేస్తుంది. (వళ్ళు: ఒక పిల్లవాడు వేసిన చిత్రంలో ఒక వ్యక్తి ఉరిమీద వ్రేలాడుతున్నాడు. దీన్నిబట్టి పిల్లవాడి మానసిక స్థితి ఎమై ఉంటుంది? జవాబు: ఆ ఆలోచన పిల్లవాడిని చాలా ప్రభావితం చేసింది. దాని వెనకాల కరుణ ఉండవచ్చు. లేక పగ తీర్చుకునే హింసాత్మక భావన అయినా ఉండవచ్చు. వళ్ళు: పిల్లలు ఇటువంటి అనారోగ్యకరమైన ఆలోచనలతో చిత్రాలను తయారు చేయడం సరి అయినదా? వారిని మనం ఎలా ఆపుతాం? జవాబు: దానికొక్కటే దారి. పిల్లవాడు ఎన్ని చిత్రాలు వేస్తాడో వెయ్యనివ్వాలి. అలా చెయ్యకపోతే వాడు నిజ జీవితంలో తనకీ, సమాజానికీ కీడు కలిగించే ప్రమాదం ఉంది. మానసిక ఆరోగ్యం బాగుండాలంటే ఈ ప్రవృత్తి చాలా ఆరోగ్యకరమైనది. వళ్ళ: మీకు స్వయంగా అనుభవం ఉండే ఉంటుంది, చిత్రకళపై పిల్లల్లో అందరూ ఆసక్తి ప్రదర్శించరు. ఆ కాసు జరిగే సమయాల్లో చెట్లూచేమలూ ఎక్కుతూ ఉంటారు. ఆ సందర్భాల్లో మీరేం చేస్తారు. జవాబు: నాకెప్పుడూ అటువంటి అనుభవాలు లేవు. ఒకవేళ ఎ పిల్లవాడయినా చెట్టు ఎక్కాలని కోరుకుంటే నేను వాడిని వెళ్ళమంటాను. బహుశా నేను కూడా వాడితో కలిసి చెట్టు ఎక్కుతానేమో కూడా! పొందీ నుంచి అనువాదం శ్రీమతి డీ.రమానుందరి భీమవరం. | తమని!

లా న. | ఆఅ క ని న ట్ల స ము ఇ శ నహ ॥ నాటంన నంట గ ంంాంంం2ుంతినసర సం. ... క స ల్‌ స. శీ తలస లే వళ! మం స స జే న ర. మం ర 4. చ క్‌ వ్‌ ా ఇ / ల వమ న ద్‌ , 1 గ్‌ గడ 1, య. తో $. న్‌ క క (=. న కా న కా జు కచ! టా లీని హా వ సరు కం? న! బయో స |. వ ళీ ళల ణి య స య. -కి, రే. శీ టం రా చ జ్య ల! న్‌ ర (| తీ జ లో వ = య ంంళి.5 | న్‌ జ స నట్‌ శ క శన స 4 న లవ లద చలు నలై ది వ బా న క ఎ స... యళ ల! స స మ న ల. ననే కే ట్‌ [జ స గమ. సట? జ లలో | స శూ పల. గ్‌ క్‌ య క ల ౯ త్త జా, ళ్‌ ర. పమేలా 1 యా స్తీ సి. జ చర్ల ము న. ఇ ంళ ష్‌, త్‌ే జ ఓ జవ క ల! లా జీ షయం వళ్ళు యం ; ఇ క స్‌ ఎప్తాశ్నేః ” ల రక న" గ. నంట యన న న న ల ళో వ న న టి కు స నళ. మం యర స హం స య ర. ఎపికి | అ ణ్‌ ఇ! న న! జీ * 0 ఛి కా జీ = ఇ "కి 220 క | : కి! శు వా” త్‌ ర క్‌! క! జాపి గ్ల! న్‌ న్‌ బే సక్‌ క ఇ] శ చూ వక" వ్రజ క్మ్‌ న. న కం. లే 2 టి 7 సవ లళ్ల న్నీ ళ్‌ ఖః న. నక! అన? ఇక లాం సా న నం. స... (క స క. ర చ త క ధా న న. స న క స ఎక లో జూ గక నం గా న క! ా ఖే శక క. ఏ2 స త్‌ క... స. ॥ ం | [బుఖట్టో ర జ శక శ స క కల. వాల ళల " చస లుం నం క్రై న. నన నం 0! న్నా. న 02 య క కీ ఈ - లే రే! స్స య 4 క అతన ఆ . _ హా ను! స్‌ శో (= . వ్య గ ల కే లకే ౧, శ యాం | ( స్ట త టీ "ఇ ా జో కన్న తా ల బీ తం ఓఓ స ర = ఇట "9 (1 1 4] చ క జి ప శే ళ్‌ || ' న స య స! "టి శ! ణా . ఎక్వ్‌ | రం క. ల! న ఉం “0 | క. | జా ళ్శ ు క. క శ ; | యు ఖీ మం ల్‌ ॥ 2]. జీ / న టి! హ్‌ కా ( + = క తల్యు న్‌ షే; . ఓ న ల . . .. [ వ య స య 1 ; 1 ఆ గన ము చేదా, వ క త న వ. క క. . మక న క స లీ | 6 నీల నా క 1 ఎం ఆల! ఎప | | ం ను. మం న ఏం శ తగ .- న. . గ 1 గ్ల న క. ల లే ఆ కహ. గ స్‌ లల . రాల ర య శ వ. వ య టు! అం అట కా సజ రరునటటో ఇ ॥ ॥ ; 2” - న్‌ జ ఎస్‌ వ) వళ | 1% ఎ న లే - | ॥ వీ ( న తా వ “ ్న 1 న్‌! శ ల మ ర ర సరం లా ల య టాం! వే సా కత? ల న ఫలు ణన. లీ ॥ ఖా క ర త్‌ -4 (అ ఖై టీ ళీ ఖచ ౯ | న 1 ఆపాలని * నశ] క ఇ. “వట | క లో య, య? క? ట్‌ క ౯ లత, 111 ఆ లా! భి రే వ లో సం సల + న్య, త క, నిపికి నిషిగా ౧౨౦౨ ల ల శే. జ శ ఇ క్‌ ట్‌ (| యీ. య్‌ గః ళీ ణీ . “! సో క యం య గ్‌ కలో న కా క ల కలర్లో హు కేం న . “శో ఏటి వల, కట క్‌ లీ రిం! క న జూల శీ ళా ఇ లే చా భ్‌ న | మ 1. 1 క్ర నం! న్‌ అ ళం తు (క్షీ ళ్‌ గడ వా మ సం న లాకు శా | నా చక స 1 మ గ్‌ ల సవ నే. ర జ్ర. నటునిగా క క్‌ క్ష ఇ, [ (2 ర యా 5 వారి. |. ఆ అ చే సకం లప టకా? న న యా. ఉస 1 1 టీ ఎ ఈ అ జా అ 6 6ఏ 9 స రంల స్ట పు ముం పి క్ర ం సా $) సా టం టంట లి స వసే చ మ 0, నై పేర రటల్‌ ఆ 2 జా వ సణి! కి స కని భే లో కస లో! క. ల సస్ధ * న నం... హ్‌ స్టార్ల + క కం న చట ల సిం “న రం ల. త్రి యంచు? నగా పటో మక! క య మ ల ఆళ్ల ఆళ్ల భి ఈ ఆల్డీ వ చ్‌ తే నా. ౯... ఫా? ర. అం “ఛాలా భళ్ళ్‌ పాలు న. 1 శే త రం. వ ర ళా యా థి శం జ ల రొ-ంం అ క నర ల్‌ ల (పన. యనం టా. .. చ శర ల ప జం న్‌, ము ల నంట ఇ! క్ష! | ల ల ] గ్గ 4 ఖే లర యం? టు స రోం ల యట పు ఆ ళ్‌ 1 స్తత 2 కక క. న్స్‌ కక? సోనీ నో ? టిం త ఇ అ 12 శ క ఆ న తము న్న రో 11 టం దం ల టు తోం నం బం ఆ బలవ ఈ అ టం గ్‌ టం గ్య. ( ఇ గ తలం న ॥ 1 తీ ఏంతో ఓట డ్‌. న న్నటి ఛ్‌ ఖీ య న ల అ . లోనై క గ్‌ శ సన! ల! 1, (| నం గీ స క కీ ాం టా శ్‌ జి చా? ల ఛాతి వా జ రణ స్ట (| షో నగా శ గంప క్‌ నీ నన 7 నిట ఫో షప ॥” స్త్‌ క ను $[. శీల 4. (స ఇ" కె స్‌ నము రి మ మై 1 లు ల ్న్‌ ప టల వనం? క యర. శ. గలే ల్ల (సన్న్‌లు స్‌. ఆ థ్‌ త్రి ఆ ఆ స్టే గా జ హ్‌ క య ం ఓళ అం ఫ్య సీలఫపి. నే మః న్‌ వ్‌. నవలా ళసమళో నం! వాళళ. క! ళా నః స అ. ఠం రా చ్‌ శ సక గీ మం ళ్‌ ॥ ల సీనీ స స 4 మ్‌ స చకా కా ట్ర క. పహ? రీ క్ష (4 ట్య వై గో! లే శ కేం ళ్‌ న. స లన్‌ ను న కట ల చ ల ర చించుకొంటె సమాధానం చాలా సు ఫై! లేఖ ణా వ, ః భో ఫ్‌ ణే న. సి చరం ౬ జే గళ ఎ గక రు నీ క గ ల స న నన. బు శ తూ మ్‌ న క్ష శి క షా యశ కవ న | “న స నంచు. మ ల 158 లే! కస్ట నం క క లీ లీ వళ లు ధో చ్‌ సు. స్‌, ఇభ చు న టల లవంచతల స ల కిట కి న ర? ఇ న లం షరి కక్ష! ళల! ఆలో న క “స్వాన్‌ కౌ న మ. ణయ |) ల ఆ ల లి ల ఫం క. , స : సో న న శ న బవవ స న్య నల టా టా క. తరాని ణం రా అ ణ్యా త్త క స తః, ల శా! న. “ యక్‌ లస లం ( ళం న. | రె స స్‌ ౯ లో | ఖీ | స ష్‌ క ఃన సు డు కుత మం న్‌ న్యు న్‌ ఇ ప

• న్‌ న ం* న ర య క | వల్‌. ల శం క ఆ పే ఏటా ల జ అ స 1 కీయ చూ ఇ [వై న్‌ చంప సన + ళా. పను ప. శు టం చట క్‌ (| షో ము... ఆలో జట్‌ ఆ ఆ ౦చి మం న న స ర న స టాదం, ఆ ౧ఆర్‌ఆణు, [19 యి జ్‌ కా స కం థె వళి 0 న లో గ "శు శ క జ [== జ క అశ త్‌ ః తన్న. భ్‌! జా యేం అ టీ ॥ [- శ జ్‌ సఓ గ్‌ త్తి త్తి యల య స య. టల్‌ వ న.. పతన న [క | వ సట న ల నో న సక్‌ ళు శల క పః యీ వ్యు మ ల్‌ ₹ వో క్త శ లయ క జ (ర్ల? నార, వళ ల + శయ! న ఆ టాం సట లిం. క 1 ఫల షం న న! త్ర అ ఆం౧ా ఈ ఒ ఫి ॥| చ జో ష్‌ శ ఇ కడ " - న. మ్‌ బి శ ఖీ నం. జగ భి 4. క. క్ష కా (ల ఎందు? 2 శో ల్‌ న ట్‌ పతం ట్‌ నాక అ ర్త అ స ర క స ర క మంట? ==లి గ ఆగ ఉలి" మ . లుం | స క. గా 1 స వ | న. వ లీ ల జమా న ( 11 కై న్‌ త్రి | | 2, జ క [1 మక తం... ప క న ౯ " లీ న్‌ య లం | గే. ఈ ఖ్‌ న కీ? ర న భా పట కన మై హాటేసు. ్మో 6 క్ట రో “విద రాని తహ ళు లేడు సం ల న ని ట్‌ గ నన్ను నో , ఇలౌ ఆఅ తఅతలంజూ ఎంతప ం లాలి. వ ఎ “జీజేటై జహి జె. న్‌ య 1. టి టా + నం | ళ్‌." . | "ళల త ఇ జ్‌ న = ఉని ॥ నా . ॥ ఖు క్ట న క్ష క ॥. (0 రా. క్‌ ః ఒడ మా సీర? ॥ క ఖ్‌ |. జే లా (మ్‌ ॥ /ఢ - /. చ 1 ల టు గ్‌ 0 2క ళ జీ తిన్న ల్‌ / జ్బృకు “ మ. ఆశే ఫ్‌ "= నా హస గట టన ణి 6 న ఉం క్‌ కళళ ఫు. 24 /లీ! లే కన స సే స స ల ల్‌ జీ కం బం 1 6 ఆ లు ద్ర అ" కే |! న వైన క్‌ ఉక ఇ ఇ ఖర - క | వ న ళ్‌ వ బ్య ఆ తీత్తీ క" చా .యన క సాం షాన్‌ నక న. 1న్నే4 కన. ఐళలి జి లూ 6 వ ట్ట కా క. బై త న్‌ లే శ్‌ క క క = ఇశ్రా ల" క. మ నాటే? ఆ ల్‌ ని పై. - టు స ర ఇ! ష్ష్‌ 4 శ్‌ ర. నం సోః మనూ శీ చే. న. ఇ క్ష ఇ న" గట వ చయ. తం, న న్‌ా భి నో కాయ "చా కురా వత కు “శ నః శ! క్త క్‌ రానే గ. ఖం | వాళ + క గ్‌ బ్‌. శే క క నా. న సంచ ఉండేవారు కాదు. అనిటికం ఖ్వం నా (నర్త పం రుం. న రర పం ల న న టు ల గా ఫో, నటం తనం రే! హో. గికకీ పష లో తో గ న్న వ నె నా. ము 1. న్‌ నిల స్ట ల గ్‌ లక్‌ ఎట లప య్‌ నాసా? గ ఆ జో నా హీఖ ఖీ లే ఆ నిల ప ర య న ఉస క చ జీవితం, చదువూ-సమాజం అనా వ ఫు స; స్‌ న్‌ న 11 శశ ర. + క్‌ 0) కన. స తన రంకు ల. ఆచ టి క్‌ మళ న టల ల లేీట్లిత న నం క షిని హి మయుగాలించి కాపాడిం లం ః గ ఛ యూ న్‌ తఈ-' జీ క్ష న్య | (గ. సి శ్‌ వ శః శ! జీ టు ఓక జ. భ్రలీన్ష జ తల్లో [0 జై గ్‌ న న త్‌ ష్‌ తో ఓ. ఛ్‌ టీ శ క" "శప ఇ | ళ్‌ వ్‌! | కి జపము బన | కీ | - కనఖో.! ఇ రాళ ఏ 6 క్షిల,! ( ॥ శ భో వొ త _ట వా. ఖకీో జ! శ గ క ల * [౮ శ నే! కంక క్‌ ? [ అననే శ లో సి" న శ వళ్ళ న మనే సేజ్‌ న్‌. సకం సో | న్‌ నకు కాలికి కీల ీ న సన జీ ౯ గ్‌ స క గ్‌ ్‌ గ ఆ అ జేసి ది గదిక తొలి వే వ క్‌ రుగా తు మ (క కనన ై ర. ల్‌ సై! సమో గ శో గ్గ టా అదొ ౧) అయి అ ౦ వై (౫ పి ష్‌ క న. జ ౫. జ్‌ థి (| కక వ యై నం స్ట! ష్‌ శ క్ట మ ని ఓకీ. కై. ౫” య. గ్‌ జే | "జ్య క స్ట న | = జా క జ స న | గా శ కక [శ శ |. *ప్టీ 25 తి 1 జా లే . శ అ జా [ా నాసి (౧. “థి క, 14 లె &1 ల న. | స్థ ఆతి అ అ ప | మ రన జ భయ మం. రాకనే ట్‌ న జ స న క లక. చం ఇ న తర. య క స జ. వన కటట ఇట కి న స్నో | సర న. దీ షా కీల 4 న. న ॥ ॥ గా పంల తాచు స? ౯ సె , 14 ర" లి ల ఆ హె! క. ల లే శ క్ష శ న. వ శ క. . భక క | కళ శ 1- కనటం టను తల టా ట్‌ ల త? రక్‌ మనీ. ఇ స స | వూ గ వమూదిన ఎిదొ, లొ "ఈ పత త్తీన లా - టై గ్‌ ళ్‌ ను. శ. . / గా [= ఎం. క. (| శ లే ' టో 1! స? శత "టీ. ల (| ర హెట్ట క! నా సం | శ లా న్న; న. 1ఖ. - ళం! అ 5 జ్‌ క్‌ు ఇ 1లో | ౭ వం య * ం ॥ ॥ || (ఆగ గాక ల." కరా, 1న [క శే సళ ఫ్‌ టీ -న్నాఫాటే భు శ క్‌ ఖైక.. భా శ్‌ ల్‌ నః త ॥ కం | న త్తి! గాన క ప య. సే న 9 ॥| ణి ది ఫ్‌? క్‌ షి, గి న! నం. వా ; ఖా క... క క యజ న్‌ న్‌. మ. జం - ” అ ళ్ళ ళ్‌ - స / స |. 'ఆహార శే శ నుంచి 'ఉత్సాదకి దశలోకి మనిషి ప న నుసత్లు న ఆ ౧ఎకరణ వా తార! ని ా శ టం న శ ల కల సగ. క ం ఎ (గ్ల జన లే - ముల త. ప్ర ్ష్‌ గ; ఎ [హో న! వ. డుగు పెటాడు నదీతీర నాగరికతలోకి లోకి / స! శ ఇచే కో ఇ | వయా ఆ శో | ర్త 4 కరో వ. ్‌ ఎకో నీ ర త | | స గ వాం యు! మానవజాతి పవెశించడం అవసరాలు బరిగాయి. తదను క నానే ఖ్‌ స్యా! య స్ట కో ఉక ( హ్‌ మ [| ప దరు క. హహ ర న న హా మూ త ంీ యట్‌ క్తీక ల | 1 జ | శై శ " న జ ఆ మి వత్త శ | జే (లా యుల క. శ టా 4 క | మధ్య విభజన వచ్చింది. విద్యా నిర్వచనం మారింది. ప " న. జ్ర అ క | ప / ళా | ధ భ అ 11 న. . న్న ఆం సా 4ఖ జ. | _ | ల | నా, జ. . + ఈ. వ్‌ లవ ల వ. నైనవహావ. ఉతట్సి నెపుణ్యాలు లు) తరం నుంచి తరా అ (| కనీ , క... 7 న జ్య ళ్‌ ॥ యల నై2=22డత౭+= “| కుటుంబంలోనే అందేవి. కాకుంటే మరో వృత్తికారుడి దగర _ (|! ” జె | ల్‌ నీ నాలానే | పని రి వారు. ల - ౧జొణక5 వాస్తులొ్‌ హో ఓ" ( జ్ర వ శి అతి న, నూ (7 | ళ్‌ జా! * వా సల | -! స! నా ౯ | వృద్లి చెందినవే. నాగరికతకు పునాదులూ ్న శ్‌ | ॥ | న్‌ రో సట శాసాలణ) ఇలా అ [| ౦దినఎె. పు పడే కా పహ. ఒ. [7 శ్చ అ వ. త ల. వ్‌ _ ఆ ల 4, న్‌ వి ల ర్ట ల నత ౩ న. వే ననన. ఉటద్హ చ ం ఇ” _ ( ఎ శా 11 ల | ॥ వ్‌ 4 ల ణా ఎ ఈ టల! . . ॥ ఈ / శ క్ష వ. క ల టే. క్ష టీ శృ ళ్‌ వన్ని ౧ "వస్త్ర | సే సా. శ్‌

న్‌ ఆరువేల ఎళ్లనాడు 'అక్షరాలు' మనిషి నేర్పాడు (అక్షరాలు గ్రీకువి. అంకెలు మనవి. కాగితం చైనాది. బుక్‌ బైండింగ్‌ గ్‌ యే ఇటలీది). లేఖనం, గణితం, పంచాంగం లాంటివి వ్యావార (న న్‌ పరిపాలనాది అవనరాలకు కావాలి. విరు మేధోజీవులు కు ( (తెల్లచొక్కా జీవులు) ఇవి నేర్చుకోవడం మరో విద్య. విద్యలోనూ || గ, లో ఇలా విభజన రావడం ఆరు సహస్రాబ్బాలనాటి ఓ ముఖ్య (| స్త గో 1 పరిణామం. అప్పటి నుంచి చదువుకొన్నవారూ, చదువురాని వ త గ్‌ వారూ అనే విభజనా వచ్చింది. చదువంటే ఈ రెండోదే అన్న గ క క నిర్వచనం వచ్చింది. ఈ విద్య కోసం ఈ క్రమంలో గురువులు వచ్చారు. గురుకులాలు, విద్యాలయాలు వెలిశాయి. అయినా తొలి పట్టణ నాగరికతో (సింధు నాగరికత నుంచి మౌర్య యుగం దాకా; విద్యకూ భౌతిక జీవనానికీ ఖ్‌ మధ్య బలమైన లింకు ఉండేది. ఈ కాలంలోనే అంక రేఖా బీజ గణితాలు, భూగోళ ఖగోళ శాస్త్రాలు, వైద్య విజ్ఞానం, ॥ లోహ పరిజ్ఞానం, తత్వశాస్తాలు, కళలు అద్భుతంగా వికసించాయి. దీనికి తగ్గట్టే ఆ రోజుల్లో విద్యాలయాలుండేవి. నలంద విశ్వవిద్యాలయం స్నాతకోత్తర స్థాయి విద్యార్థులకే పరిమితమైనా 8500 మంది విద్యార్ధులతో, 1500 మంది ఉధ్యాపకులతో కళకళలాడేది. విదేశీ విద్యార్భలు సైతం వందలమైళ్లు దాటి వచ్చి, సంవత్సరాల తరబడి ఉండి విద్య నేర్చుకొనెవారు. చరకుడు, శుశ్రుతుడు లాంటి వైద్య శాస్త్రజ్ఞులు తక్షశిలలో అధ్యాపకులు, వారణాసి సైతం వైద్యవిద్యకు నెలవు. సమకాలీన ప్రపంచంతో పోలిస్తే అనాడు భారతదేశం విద్యారంగంలో అగ్రభాగాన ఉండేది. ఈ అభివృద్ధికి ఆదానప్రదానాలతో కూడిన విజ్ఞానం, ఉత్పత్తి రంగాలూ కూడా ప్రధాన కారణాలు. అయితే ఆ సమాజం విద్యనెలా నిర్వచించేది అనేది మరో అంశం. ప్రాచిన యుగవిద్య వ్యక్తి ఇష్టయిష్టాలది. సామాజికావసరంగా పరిగణించిన పరిస్థితి లేదు. అంతర్గత శక్తి ద్వారా వ్యక్తి వికసిస్తాడని, ఈ వ్యక్తిత్వపూడ్ఞ వికాసానికి ప్రతి మనిషీ తన స్వంత పద్ధతులూ, మార్గాలు ఎన్నుకోవాలని (స్వయంవిద్య) మన పూర్వుల నమ్మకం. పతఎజలి పేర్కొన్న 5 మేధో వికాస దశలకూ ఇదే భూమిక. గురుకులాలు, బ్రాహ్మణ సంఘాలు (పరిషత్‌లు,, చర్చావేదికలు (పాంచాల పరిషత్‌ లాంటివి) అనాటి విద్యాసంస్థలు. ఇవన్నీ కఠిన శుశూష, బ్రహ్మచర్యం, బిక్షాటన లాంటి నియమాలతో కూడినవి. విటికి ప్రభు పోషణ ఉన్నా విద్యార్థికి పశుపోషణ తప్పనిసరి అయ్యేది. ఇవి ఉన్నత విద్యా కేంద్రాలు మాత్రమే. (ప్రాథమిక విద్యకు విటితో సంబంధం లేదు. అది ఎవరి కుటుంబంలో వారు నేర్చుకోవల్సిందే. పరంపరానుగతంగా రావల్సిందే. సమాజంలోని ఒకస్థాయి వర్గం ఈ ఉన్నత విద్య నభ్యసించేది. రెండవ పట్టణ నాగరికత (రాచరిక మధ్యయుగం) నాటికి పురోహితుడూ, జ్యోతిష్కుడూ కూడా రాజాస్టానపు మంత్రిమండలిలో సభ్యులయ్యారు. రాజనీతి ఓ శాస్త్రంగా వికసించింది. అపభ్రంశ దేశభాషలు అభివృద్ధి కానా రంభించాయి. సంస్కృతం రాజభాష స్థానం వు చనా లో ఉంది. ఈ కాలంలో ఉన్నతవిద్య భౌతిక మ్య! లా. . జీవితానికి బాగా దూరం గావడం మొద ఏ యో ష్య | స! లైంది. మానవ శ్రమతో కూడిన నైపుణ్యా శో 'ష్ల | డ్‌ ్‌ న్సి లన్నీ కిందికి నెట్టబడ్డాయి. వంతెనలు . లో ఆ తో అష కట్టడం కూడా హినవృత్తే. ఒకనాడు విశ్వ గన్న సై గడు ూడాన 6 | విఖ్యాతి గాంచిన శాస్త్రాలకు చెదలుపట్టింది. వా నో లాలా వాయ వ ఎట్‌ క దాలు

వృత్తి నైపుణ్యం కేవలం కుటుంబాల పనిగా చదువంటే భాష, ““అద౦౦అల వ్యాకరణం వాటి చుట్టూ తర్క వితర్కాలుగా మారిపోయింది. మఠాల, దేవాలయాల, ఆరామాల విద్య - మరీ ఉన్నత విద్య ర యు, కృశించి పోసాగింది. శాస్త్ర విజ్ఞానం స్థానే భట్టిపట్టే చిలక జి చదువులు ముందుకొచ్చి కూర్చున్నాయి. షి! [ఇక విద్యను ఉపనయనాది కర్మకాండలతో ముడిపెట్టి థ్‌ గా విద్యావంతుల్సి ద్విజులన్నారు. కానీ తర్వాత ద్విజులకే విద్యావంతులయ్యే అర్హత నిచ్చే వృత్యస్తక్రమం మొదలైంది. నాతో, జ్ఞానం కొద్దిమంది చేతిలో బంద్‌ అయింది. ఒకనాడు గ్రీకుల్ని (భుముదుమునమ్న్నట్ము హుణుల్ని ఆహ్వానించిన దేశం మడికట్టుకొని కూచుంది. || | నోయనాని. ఉన్నత విద్య ఇలా అలౌకికం, పవిత్రం కాబట్టి అది సంస్కృతం, పర్షియన్‌, అరబిక్‌ లాంటి భాషల్లోనే సాగేది. నాడియా, తర్హుట్‌, వారణాసి విద్యాకేంద్రాలు దీనికి తగ్గట్వ మారిపోయినాయి. దేశం పరాధీనమైంది. ఎవలక్టణ (వొధమత ఎఐద్వు కాని ఆనాటి భారతీయ ప్రాథమిక విద్య మాత్రం విలక్షణమైంది. అది కుటుంబాలకు పరిమితమయ్యేది మాతృభాషలోనే ఉండేది. ధనికులు, సాంప్రదాయవాదులు తమ పిల్లలకి ఇంట్లోనే చదువు చెప్పించేవారు. ఆడపిల్లలకు చదువుల్లేవు. జమీందార్ల అమ్మాయిలు మాత్రం ఇళ్లలో చదువుకొనేవారు. సామాన్యుల కోసం హిందువులకు పాఠశాలలు, ముస్లింలకు మక్తబ్‌ లు ఉండేవి. ఇవి వీధి బడులు. వీటిలో చదవడం, రాయడం, గణితం నేర్పేవారు. పుస్తకాలుండేవి గావు. పలకలు బలపాలు స్థానికంగా సమకూర్చుకొనేవారు. ఊరిపేద్ద ఇల్లు, దేవాలయం, మసీదు, గురువుగారి ఇల్లు, ఏదీ బేకుంటే ఓ చెట్టు ఆనాటి పాఠశాలలు. జమీందోరు లేదా ఊరి పెద్ద ఆ బడికి పోషకుడు. ఈ స్కూళ్లలో 20-30మంది పిల్లలుంటే గొప్ప. కానీ పేదలూ విళ్లలో చొతా ఎక్కువగా ఉండేవారు. శక్తికొద్ది డబ్బు లేదా వస్తు రూపేణ గురువుకిచ్చేవారు. పిల్లలు ఎక్కువైతే పెద్ద పిల్లలు చిన్నవాళ్లకి చదువు నేర్చేవారు. ఈ పాఠశాలల్లో ఎప్పుడైనా చేరవచ్చు. వయస్సుతో సంబంధం లేదు. ఎప్పుడు చదువు పూర్తయితే అప్పుడు వెళ్లవచ్చు. వేల సంవత్సరాల పాటు స్థానిక వనరులు, పరిస్థితులు ఆధోరంగా ఈ పాఠళశోలలు మనగలిగాయి. చాలామంది తెల్లవారి ఠరాఠతోనే భారతీయులకు విద్య గుర్తుకోచ్చిందని వాదించే వోరున్నాకు. “ప్రపంచంలో ఆదిమ రుగ్వేద కవినుంచి నో ఆధునిక బెంగాలీ కవిదాకా వేల సంవత్సరాలు నిరాటంకంగా . విద్యావేత్తల వారసత్వం గల దేశం భోరతదేశం. అత్యంత ప్రోచీన యుగం నుంచి అధ్యయనంపట్ల ఆసక్తి, సమాజంపై తీవ స్నో ప్రభావం గల్గించగల అధ్యయన వ్యవస్థా ఉన్న దేశాల్లో భారత న ను. దేశమే మొట్టమొదటిది. ఇలా సాొక్షొత్తు ఆంగ్లేయులే ప్రశం ళపతమ్య ఎయ్‌ కటి గ ఇ. సించిన చరిత్ర మనకుంది. ట్‌ నన స 1 ( చీ ఈ వీధి పాఠశాలల వ్యవస్థపట్ల ఆంగ్లేయులు ఎంత ల. (|. - శథటటోో-” ముచ్చట పడ్డారంటే పేద పిల్లలకిది ఎంతో అనువైన వ్యవస్థ ఫ్‌ "త్‌ అనీ వేల సంవత్సరాలిది స్టానికోవనరులపై ఆధారపడ్డం న.

ప్రపంచంలోనే విచిత్రమని నమ్మి మద్రాసు చాప్లైన్‌ డాక్టర్‌ ఎ. బెల్‌ ఇంగ్లాండులో ఇలాంటి పాఠశాలల్ని పెట్టించాడు. దీన్నక్కడ “మద్రాసు సిస్టం అని పిలిచేవారు. అంతేకాదు ఈస్టిండియా కంపెని చేయించిన తొలి సర్వేలలో (8626-38) ఈ గ్రామీణ పార్టశాలలెంత పెద్దఎత్తున ఉండేవో మనవారికి ఎద్య పట్ల ఎంత శ్రద్ధాసక్తులుండేవో కూడా అందరూ ముక్కున వేలేసుకొనేలా వెల్లడైంది. అధునిక విద్తము శ్రీతారం ఈ గ్రామీణ విద్యా వ్యవస్థ ఆంగ్లేయుల రాకతో కుప్పకూలి స్వ /7 పోయిందని పరిశీలకుల అభిప్రాయం. గ్రామీణ వృత్తులు, సంపద, (న షై ష/ ఇ దోర కళలు, నాయకత్వం, జమీందారీ వర్గాలు ఛిన్నాభ్నిం కావడమే దీని ్షస్ర్రాం ల 1% క్కారణం. ఈ దుస్థితిని వదిలేసి అప్పటి తూర్పు ఇండియా కంపెనీ మకా. బెత్సాహిక అధికార్లూ, మేధావులూ భారతీయ ప్రాచీన సాహిత్యం, ్ట్‌ మ టి / కళలపై మక్కువ చూపారు. పర్షియన్‌, సంస్కృతం భాషల వ్యాకరణాలు |. గ [ రాస్‌ స్ధానిక కులీన వార్గల్సి ప్రోత్సహించారు. భారతీయ సమాజం అద్ధం మ వా మ కావాలంటే ఈ స్థానిక విద్యావంతుల వర్గం అవసరమని విశ్లేషించారు. ఒక్క ఛార్లెస్‌ గ్రాంట్‌ మాత్రం దీనికి భిన్నంగా భారతదేశంలో ఇంగ్లీషు స్కూళ్లు పెట్టాలని వాదించాడు. భారతీయ సమాజం మూఢ నమ్మకాలతో, పతన విలువలతో, అజ్ఞానంతో కొట్టుమిట్టాడుతోందనీ దీన్నించి విముక్తి లభించాలంటే క్రైస్తవం, ఆధునిక విద్య భారతీయుల కందించాలని ఆయన పట్టుపట్టాడు. సరిగ్గా పారిశ్రామిక విప్టవం నాటి పునరుజ్జీవనోద్యమం భారత దేశానికవసరమని ఆయన నమ్మాడు. మెకాలే కంటె 40ఎళ్ల ముందటి గ్రాంట్‌ ఆధునిక భారతీయ విద్యకు ఆద్యుడు. గ్రాంట్‌ వాదనల్సి ఈస్టిండియా కంపెనీ భారతీయ మతవ్యవహారాల్లో అనవసర జోక్యంగా కొట్టివేసింది. హిందూ ముస్లిం విభజనతో పాటు కులపరమైన అనేక విభజనలుంటేనే మన అధికారం సాగుతుందని మరోవర్గం గ్రాంటు వాదనని సవాలు చేసింది. _ ౨ కాని గ్రాంట్‌ వాదన సరైందని కాలం నిరూపించింది. భారతదేశంలోనూ ఆంగ్ల విద్యకు డిమాండు రాసాగింది. కులిన సంస్కరణ వాదులు పునరుజ్జీవ నోద్యమాన్ని ఆకాంక్షించారు. రాజా రామమోహన్‌రాయ్‌ విరిలో ఆద్యుడు. భాష, వ్యాకరణ, తర్కశాస్తాల స్టానే ఆంగ్లం, సైన్సు, ఆధునిక చరిత్ర లాంటివి నేర్పాలని రాయ్‌ పెద్ద ఉద్యమమే లేవదీశాడు. 1817లోనే ఆయన ఒక స్కూలు పెట్టి, చుట్టుపక్కల 20 స్కూళ్లకు ఇంగ్లషు ట్యూషన్‌ సౌకర్యం కల్గించాడు. చదువు నేర్చిన ఆడపిల్ల త్వరగా వితంతువుతుందన్న ఛాందసుల నమ్మకాల్ని తుత్తునియలు చేస్తూ 1821లో మిస్‌కుక్‌ స్త్రీల పాఠశాల తెరిచింది. ప్రభుత్వ, (ప్రైవేటు పాఠశా లలు తామరతంపరగా పుట్టుకొచ్చాయి. మొదట క్రిస్టియన్ల స్కూళ్లు ఎక్కువున్నా తర్వాత హిందువుల స్కూళ్ల సంఖ్య బాగా పెరిగింది. విటికి ప్రభుత్వ ఎయిడ్‌ గో లువ ాసు[ ఆధునిక విజ్ఞానం, భావజాలం ఇంగ్లీషు ద్వారా భార | మద్రాసు | 12498. తళ! 26ళళు తీయ విద్యలోకి ప్రవేశించాయి. జాతీయోద్యమానికి (1826-మద్రో) [ . . వ స షి ప న్న బీజాలు నాటింది. ఒక్క ఇంగ్లీ షెమిటి ప్రాంతీయ బొంబాయి. . 1705 35,163. ఈఇళోళ.. భాషలకూ పట్టం గట్టాలని, భారతీయ చరిత్ర, | (1429-ఎల్ఫినస్టోన్‌) -. | ( న్‌. ప్రాభవం పాఠ్యాంశాలు కావాలని జాతీయ కళా ఇంగా ల్‌ బీహార్‌ 400,000 |. న టు. శాలలు పాఠశాలలు మనవాళ్లు ప్రారంభించారు. ్ట_ ల | విద్యారంగంలోని ఈ విప్లవం తెల్లదొరల రాజ్యానికే | (1838-ఆడమ్‌, కే ( వ. . తర్వాత ఎసరు తెచ్చింది. (బెంగాల్లో తీ ౩ గ్రామాలకు రెండు న్యూల్త, 480 జలాభాకో ఐడి ఉివడ్లేవి | తి! క ః 4 &

బ్రాభమళ విద్వాన్వాన్తీ (0004గ. | నొర్వత్రత ఎద్వా నినాదం సంవత్సరం! ప్రాథమిక | పిల్లలు (అక్షరాస్యతం ఈ భావ విప్లవం మన చదువుని సార్వత్రికం “(న్యూళ్ళు . “మవ ఎట... | చేసేవైపు దారితీసింది. 1906 నాటికే బరోడా సంస్థానం 1904 | 98506 | 38627,704 3318819. నిర్బంధ విద్యను చట్టం చేస్తే 1911లో గోఖలే 1921 | 155,017 ' 61,09,752 | 7.3(1912 . | ఇంపీరియల్‌ లెజిస్లేటివ్‌ కౌన్సిల్‌లో నిర్బంధ విద్య 1931 (4192244. 02,24,288 ల జ రం | కోసం ఓ బిల్లు ప్రతిపాదించాడు (ఇది వీగిపోయింది). 1947 1172000 | 1,30,00,000 1.25... దనికంటె ముఖ్యం ఆనాటి మనవిద్యకు సామాజిక లక్ష్యం నిద్దశింవబడింది. ఆధునిక ఖావజాలం లా లా బారతీయ నమాజానికందించడం, నముకాలిన

ప్రపంచం సరసన మనమూ తలెత్తుకొని నిలబడాలన్న తపన ఇందులో ఉన్నాయి.

స్వాతంత్రానంతరం మన రాజ్యాంగంలోనే ఉచిత నిర్భంధ ప్రాథమిక విద్యను నిర్దేశించుకొన్నాం. 'జాతీయ విద్యా విధానం' (111004! ౯౧౦|0/౦0౧ 6660410౧) లో మన విద్యకు పాశ్చాత్య భారతీయ మిశ్రమ విలువలు భూమికలు కావాలని చెప్పుకొన్నాం. ఆ వైపు పయనం ప్రారంభించాం.

ఇప్పుడు అక్షరాస్యత అభివృద్ధికి ప్రమాణంగానే గాదు, అక్షరాస్యతే అభివృద్ధిగా కూడా ఆధునిక ప్రపంచం భావిస్తోంది. పారిశ్రామిక యుగానంతరం నుంచి నేటిదాకా అన్నిదేశాలు ఉరుకుల పరుగులతో అందరికీ విద్య నేర్పాలని సంపూర్ణ అక్షరాస్యత సాధించాలని దూసుకెళుతున్నాయి. పారిశ్రామిక దేశాలు, వర్దమానదేశాలు ఒక్కో చారిత్రక, సామాజికార్థిక పరిస్టితుల్డా ఒక్కోరకంగా పథక రచన చేసుకొన్నాయి. ఎవరి విజయాలు ఎవో, ఎవరి వైఫల్యాలు ఎవో ప్రతి సంవత్సరం ఐక్యరాజ్య సమితి అద్దంలో చూపుతూనే ఉంది.

అందరికీ విద్య అనేది ఆధునిక ప్రజాస్వామ్య భావన పారిశ్రామిక విప్లవం, తదనంతర సామాజిక విప్లవాలు ఒక హక్కుగా అవసరంగా దీన్ని ముందుకు తెచ్చాయి. సమాజాన్ని విద్యావంతం చెయ్యడంలో కీలకపాత్ర వహించిన వాటిలో పారిశ్రామికాభివృద్ధి, మతసంస్థలు, సోషలిస్టు చైతన్యం, సామాజిక సంస్కరణ ఉద్యమాలు ప్రధానమైనవిగా మనం భావించవచ్చు. జర్మని, ఫ్రాన్సు, జపాన్‌లు పారిశ్రామికాభివృద్ధికి ఆధునిక 'కార్మికవర్గం అవసరమై పట్టణ నాగరికత ముందుకు వచ్చి అందరికీ విద్యను సాధించాయి. ఒక నైతిక ప్రవర్తనా నిర్దేశకంగా, తమ అవసరంగా కైస్తవ మతసంస్థలు ఇంగ్లాండు నుంచి ఈశాన్య రాష్ర్టాల దాకా అట్టడుగు వర్గాలకు విద్యనందించాయి. రష్యా, చైనా, క్యూబాలాంటివి సోషలిస్టు చైతన్యంతో మ హోద్యమంగా అందరికీ విద్యనందించాయి. నారాయణ గురు లాంటి సంస్కర్తలు తెచ్చిన సామాజిక సంస్కరణోద్యమాల ప్రభావం కేరళ లాంటి చోట్ల మనం చూస్తున్నాం.

ఈ అన్ని అంశాల్ని కోడీకరిస్తే అభివృద్ధి సంస్కృతి అనే రెండు పునాదుల మీద విద్య ఆధారపడి ఉందని సులభంగా తెలుస్తుంది. పేదరికం, సాంస్కృతిక (భావ) దారిద్య్రం విద్యకు ప్రధాన శత్రువులు. అలాగే 'విద్య వ్యక్తిగతమైంది, అది కుటుంబ బాధ్యత అనే రోజులు గతించాయి. చదువుకొన్న సమాజం కావాలి, నిరంతరం

చదువుకొనే సమాజం కావాలి అనేది నేటి నినాదం. ఇలా భావించినప్పుడు నం ప్రభుత్వానికి బాధ్యతగానూ, పౌరుడికి హక్కుగానూ విద్యపిఠమెక్కిన యుగంలో . |) 1 మనమున్నామని ఒప్పుకోకతప్పదు. శ ఖీ! [న ఇంతటితో కథ పూర్తికాదు. అసలు కథ ఇక్కడే మొదలవుతుంది. ఆదిమ 1 థం సజ | మానవుడి చదువు జీవితంతో పెనవేసుకొన్నది. అప్పటి చదువులో అందరూ (? శ నిషాతులే. అందరూ సమానులే. మరి ఆధునిక చదువుకీ స్వభావం ఉందా? గ / సో టో. ఉంటే సమాజం ఇంత ఎగుడుదిగుడుగా అస్తవ్యస్తంగా ఎందుకుంది? లేకుంటే (| యన్‌ ఎక్కడుంది లోపం? ఎవరు దీన్ని సరిదిద్దాలి? ఎక్కడి నుంచి ఇది ప్రారంభం కావాలి? కంచికి పోతుందనుకొన్న “విద్యాకథ' ఎదురెక్కి వచ్చి ఇలా ఎదురు ప్రశ్న వేస్తోంది. కొత్త సహస్రాబ్బ్దం ఈ కథను సుఖాంతం చేస్తుందని ఆశిద్దాం. | వాలా! క్ష * ఇ -

.. జీవకారుణ్య " విద్యాతత్యం న్‌ ల సల ఆడుతూ పాడుతూ తూనీగల్త్లా తిరగాల్సిన పిల్లలు న. ను క న .. . తూనీగల రెక్కలు తుంచేసి, వాటి తోకలకు దారాలు ఎక్కించి ! ్‌ ల రి, బొంసుజబ్తూళ్యం | _ వికృతానందం పొందుతుంటే... క కోతి కొమ్మచ్చి ఆడుతూ చెట్లల్లో పుట్టల్లో షికారుకొట్టే . బుడతలు ఎ కొమ్మన ఎ తొండ కనబడుతుందోనని వెతికి వెతికి . ం. . పట్టి, రాళ్ళతో కొట్టి, చంపి విజయగర్వం ప్రదర్శిస్తుంటే... . . పిట్టల్లా కిచకిచలాడుతూ, పక్షుల్లా స్వేచ్చా చంక్రమణాలు . | _ చేస్తూ బాల్యాన్ని అపరంజి అనుభూతుల మయం చేసుకోవాల్సిన ంం.. చిన్నారులు చెట్లెక్కి పక్షిగూళ్ళు పడదోసి, గుడ్డు పగలేసి, ముక్కు " పచ్చలారని పక్షి కూనల్సి నేలకేసి కొడుతుంటే...

• . // కప్పల్సి నత్తల్ని, వానపాముల, రంగురంగుల పురుగుల్ని | ల ఒక్కటేమిటి దొరికిన ప్రతి ఒక్క ప్రాణినీ జేబుల్లో కుక్కుకొని తెచ్చి, . న | పిల్లలందరి ముందూ ప్రదర్శన పెట్టి వాటిచేత సర్కసు ఫీట్లు . చేయించి, 'ఆనందోబ్రహ్మ అంటుంటే... | | ॥ మీకెప్పుడూ భయం వెయ్యలేదూ? “ఓరి భగవంతుడా! . | ఇంత ఘోరమా? ఈ పిల్లలు పెరిగి పెద్దయ్యాక ఏమవుతారో,” . అనిపించలేదూ? . స ల. ఈ పైశాచికానందానుభూతులు వయన్వుతోపాటు టం న... వెంటబడి, ఇంతింతై వటుడింతయై అన్నట్టు పెరిగి కృరత్వాన్ని | రక్తగతం చేస్తాయంటే మిరు నమ్ముతారా? ఈ నమ్మక తప్పదంటున్నారు మనస్తత్వ విశ్లేషకులు. ఒకానొక య 7 న్‌ క్యారాతిక్తార నరహంతక మహాశయుడు చిన్నప్పుడు దొరికిన గ్ర |. జంతువు నల్లా కసిదీరా చంపుతుండేవాడట. మరొక కిరాతకలోక || చక్రవర్తి బాల్యంలో జంతువుల్ని పక్షుల్ని అదేపనిగా చిత్రహింసలు | పెడుతుండేవాడట. పాతికేళ్ళ వయస్సుకు ముందు ఇలాంటి బడుగు ప్రాణులతో చెలగాటమాడిన వాళ్ళు బడాబడా రౌడీషీటర్లు .. మశ! గా మారినట్టు చాలా నేరస్తుల కేస్‌ స్టడీల్లో బట్టబయలైందట! . స. [స్త ప జీవకారుణ్యవాదులు, పర్యావరణ సమతుల్యతా సంరక్ష వాళ్‌! కులు, జీవజంతు సంఘ సేవకులు ఇప్పుడు కొత్తవాదం మన ముందుకు తెస్తున్నారు. మనస్తత్వ శాస్త్రవేత్తల్ని తమ వెంట తెచ్చు

1 కొంటున్నారు. అసలు మన విద్యావిధానంలో ఈ జీవకారుణ్యం లేకపోవడమే మనిషి ఇంత క్యరాతిక్తూరం, వ్యవహరించడానికి కారణమని విశ్లేషణలు చెస్తున్నారు. ఈ కొత్త చదువుకు '“జీవకారుణ్య విద్య' (14౧4౧6 56000210! అని నామకరణం కూడా చేసేశారు. “

అసలు పిల్లలు సహజంగా జంతుజాలాన్ని (య్రేమిస్తారు. వాటితో ఆడుకోవడానికిష్టపడతారు. వాటి రూపురేఖః కదలికల్ని ఎంతో ఆసక్తిగా పరిశీలిస్తుంటారు. ఒకరకంగా ఇది పిల్లల సహజాతం. దీన్ని మనం ఒక క్రమబద్ధం పెంచి పోషించగలిగితే, చదువులో అవి అవిభాజ్య భాగం కాగలిగితే ఎన్నో సమస్యలు పరిష్కారమవుతాయని ర విశ్వాసం.

“చెంగు చెంగున ఎగిరి దూకే లేగదూడా, కొమ్మల్లో కుహూ, కుహూ అంటూ పలకరించే కోయిలా, బుడిబుడి నడకల కోడిపిల్లలూ, జామపండు కొరికి రుచి చూచి చెప్పే చిలకా ఎ పిల్లలకి మాత్రం నేస్తాలు కాదు? ప్రకృతికి

దగ్గరగా ఉన్న పిల్లలందరూ వీటితో “సావాసం' చేస్తున్న వాళ్ళే. కావల్సిందల్లా వాటి పట్ల జాలి, ప్రేమ, వాటి మనుగడ కొస్తున్న ముప్పు పట్ట ఆందోళన మనం మరింత ప్రయత్నపూర్వకంగా పెంచడమే. జీవకారుణ్య విద్య లక్ష్యమిదే, నని విరి సిద్దాంతం.

“జంతువులకీ భావోద్రేకాలుంటాయి. సందర్భానుగుణ స్పందనలుంటాయి. వాటిని మనం పిల్లలకి పరిచయం చెయ్యాలి. ప్రకృతిలో మనమేగాదు మనతోపాటు ఎన్నో ప్రాణులున్నాయి. అందరం ఒక కుటుంబం. ఈ కుటుంబంలో నిజానికి మనకంటే ఈ ప్రాణులే ప్రాచీనులు. ఇదో చక్రం. ఒకరి మీద ఒకరు ఆధారపడ్డ పర్యావరణ చక్రం అనే భావన చిన్నప్పుడే పిల్లలకి కలిగించాలి. ఇదేదో కుక్కల్సీ పిల్లుల్నీ కాపాడే మామూలు సంగతి కాదు. (ప్రేమ, పరస్పర న్యాయం, బాధ్యత, కొన్ని ప్రాథమిక విలువలు దీంతో ముడిపడి ఉన్నాయి. సమున్నత మానవ సమాజానికి పునాదులివే. ఈ సంగతి ముందు పెద్దలం మనం గుర్తించాలి, అంటారు జీవకారుణ్య విద్యావేత్తలు.

“ఒక పరిపక్వ మానవ హృదయం ఎప్పుడూ దయార్దంగా ఉంటుంది. అలాగే పరిణత ప్రాపంచిక దృక్పథం

' ఎప్పుడూ సమానత్వాన్నే ప్రవచిస్తుంది. సర్కుసులో, జూలలో పిల్లలు చూసే జంతువులకు సంబంధించిన సంరక్షణాంశాలూ, గాయపడ్డ, రోగానబడ్డ జంతువుల చికిత్సా పద్ధతులూ, పసికూనల పోషణలోని మెళకువలూ పిల్లలకు ఇంట్లోనూ, బడిలోనూ మనం ఎంత ఓపిగ్గా తలియజెప్పగలిగితే అవి అంతగా హృదయంలో హత్తుకొంటాయి. ఈ పిల్లలు పెరిగాక పౌరసమాజం పట్ల మరింత బాధ్యత గలవారుగా పేదసాదల పట్ల కర్తవ్యంతో కూడిన జాలి కలవారుగా మారుతారు, ఇదీ జీవకారుణ్య విద్యాతత్వం.

మన సిలబసులో, మన పాఠ్యగ్రంథాల్తో, పిల్లల సాహిత్యంలో, ప్రసార సాధనాల్లో ఈ ధోరణిని ఎంతగా పెంచ గలిగితే భవిష్యత్ర్రపంచం అంత భద్రంగా ఉంటుందని జీవకారుణ్య విద్యాభిమానుల నమ్మకం.

“ఒకదేశపు బె న్నత్యం, దాని నైతిక ప్రగతి ఆ దేశంలోని జంతువుల పట్ల గల ఆదరణను బట్టి నిర్ణయించవచ్చు, ' అన్న గాంధీజీ మాటలు ఈ సందర్భంలో గుర్తుకు రావడం లేదూ!

వంఎ6(0౫1 థ ; ॥| (0

(01

] గ పవ ౫-౨తో కే చ మై | హా ల ప వి! ఇ క్యూ |. /. - ౨. న్‌ా న న కనా.

• ం. శ్‌. | ఓ ్టే , ; వి - క (6
• " ల్‌ లం వ ూాంాచాని, ఇ అ ఆ స్టా . క నా ' వం జ మ్మే [11 ] =. 1. జ - క్‌ నా! క్ష త జు - | _జ్షైా కటా! ఎఎ ఎ త్త " టన గో వ్‌ మె మల -- న్యా! జం శ వ న్‌ న. వ న నుల ౯ న వవ2కే పంత్‌! . వా పె కాక్‌ - ను ఇ క్‌. . || న! వం వి న ॥ - గ ధక. 5 ఆ ణుజా ౫ ॥ జా కావాజ్ష ్ర లా టా" ఆ శ | వ! వే కా రా. హా వ = జక న. ల! | | || లీ. (క ల్‌ పో ॥ | . క్‌ నై! క్‌ కూ వీ | ల . ్ట క్‌ క్‌. జీ జ య న! గ్‌ నశ న! " (అ స గా = ం | న్‌్వో . | = | ్‌ క ఇ క్‌ = గ. _ న్‌ = ॥ క = 5 _ _క "కై న్న నటీ . . రే వ. న. క్‌ వా ల లీ ఇ. ఇ | ౯ _ నా | _- జు జి కాయ కీ ళ్త న | ల లా కః | నా త న తీ వ. . ః స ఆట ఆంకా టల ఆగ్‌ శ న . " కం. - |; నా! ॥ ఇ జూ జీ. | క | వ | . | | శి | న. జ గ్‌, క | (య శ న్‌ | | క్ష | వ్‌, రట... త న + _ ఎ మజ బ్యాన 1, 5 1 ఎ గ | అ ఆ. =. ॥ క [2 18 శ ౧ నై ల! శా , ॥] వ | కక న " జ్‌ క ' స శ. షై న! ట్‌ * య్‌ కై వ | జ | ॥ [5 "క ఆ | గీ శ్‌ రా | |
• లు ఎక్‌ . శ్‌ క్‌ ల ॥ థో క్‌ కా. క: టై | మా! 1. హః! టై జ? తట వ [2 ల. క , ,] క. క. శక కు క క వ ఎట్లా 11. క. క్‌ డా 11111 ఉం ఇగ్‌జ అ వక్ర పై“ రజా 2. క్‌ జ! జ. గ శ్‌ / ణా ! క | ఇ వ ా.* | న వానలా నం నే జభ” వే జ లు ” క్‌ వ క | | - ల | తం టె (|| జ 1. 5 " క = కా. శక జ [1 జ ( న వ. న్‌ా త్తే ౯ ॥ జ న) స | , | న్నా కం ॥ వ] ౨ . | శ ్‌ వ్ర [3 హా? _ ఓ ఇ [1 + క డా న " | - ఖా వ. త్‌ | జ -. క షి వ... కక ర ల క వా! త్స క ఎ ఇ కం! కక్‌ 7 జి ॥ ఫ్‌ 4 క ॥ , నా క. 7... . ఇ | క్త. | జ్‌ క్‌ క్ష! క్‌ నే +! , ా నీ -- ఒహిచైతు క. నా ల! 11 స, = ల క!) | . ల య | _ హో ॥॥ =. 1 వ జానె శా క సం! | కన త్‌ జ ॥ ! “ఆర్‌. ఇ ఓ కా ఇ కణ ఈ ౯ | 2, [1 (గా కల. నం. “కీ” వవ “క్ల మ జ 1 [౧ క _ అ వు ల్‌ న అ ఆ = [వా టె! . జా! క్‌ ౯ -- వ క రా లక్ష | క్లో న వ! జూ. 1! ల బీ: చై వి జీత్‌ ళ్‌ ర నేక! క్‌ | వీ జా సెక న స క ఆ కశ = వ్‌దా . | (జ్ఞ. వ జా ౩ ఠి ం - గం తా ఖ క్షా. క క్ష క్‌ . గో ॥ ఉమా జ "౫ -. = ల, కకక దాచ య నే . య ఉక్‌! ్‌ క్ష ఇ; కి జ. = వ మ] మీ | రస వ -" ( ౯. ఇ 4! | శ క్‌ క 1 [) న. _ ఓ వ్‌ * " క్‌జ గ్‌ జ రా. ల నాళ క్ర త్‌ || [| క్క మ | జ్‌ “హై క్ష | అక! | జ్‌ టా! వ. ॥ | తతా జ! న. త క న ల ఒకకా యై క గె! గ క = అబన -టమి _ , " , ( " ఫ్‌ క . టె! ఫి క య. క్‌ ఇ నిం శం. ఆ వ +లఅలవణలుంణ అంలలద౬ వపపపవవన్నీన వత ౩... [౪ కక. క్‌ ం ఇ = కక స. | క్‌ ( కంక ఇ న జో టో | ; గ్‌ = క |
• స జర్‌ ఇ వరా న ఆ ఆర్టు = న హా | షు. . వే | క్‌, | ళ్‌! ణ్‌ గ] | [ము | . - " కేక కాకి . నీ. "శతా. ర ా -ా |. | క[ ఫ క్‌ జా. . వ. వః ఆ “ఇ ల న ప శే తా కా న . - జ్‌ _ 4 ౬1 చై లో వూ ఇ 4 1 లా గా _ _ . ్‌ క్‌ వ. కణ | కక్‌ జ . . జ ఇ “ మగ్‌ - ఏ హన | క్‌ శ్‌ = అ అ ా ర్య యం వల.. ఖీ ర గ జ్హిానవశ్‌ క లల న క్‌, ్‌ టా విన (ల 1] " పా వ ాం " " కా. | న | " ( టా గాళ్టం ... జీ క్‌ ఆ కర] కక ౩ నుత క ॥ న . క్‌ కల. పంక. 1", క [మైనా | = యంత ర వ ఇల ర ంకకే గాహో ఐక కేజి 1 క కీ | గ్‌ టి న వల. నాం న (= ఇ ఖ్‌ | ] వ. నా వన నశ [| గా అ - ర1£౯1౨౫| ౯5౯.౨2 తి = కూ ఫా జ 08 వరా: ||! గ పీ , కీ ॥ శ | క - , | _ నర్‌ జీ _ గె ॥ సా! న గ్‌ = కాకా | జే ల” క శ్‌ జీ ల క్‌ి |. జ్‌. ళ్‌; |! ॥ జ ] . న గ సయ సగ ౧ న సు... న స మే సా ఆపే ॥ స్ట న క న వ... వ ఇవ న్‌ లన్‌. క్‌ కి “క డా యు 2 | క్‌ వ టై! | , పకల 5 |! ఇ కశత | జ వం మైల క - ్‌ గ క. లు యై. . నాననక (= | ఆక్‌ ౧. కాకా కక. తా శర! న్‌ జీ [౨ ప పు . | | వవ ళు అ చ్‌ | (గా 3 1 క ప | లా | . కర! క్‌ి | + . ॥ స న. . ప... ము షు తీ. __ న వ. తు వ. ( _ | (_ ౧| త్‌ ఓ వ టు ల జా క్ష _ ం జ్‌ ఇకీ జ క్ష్‌ జ్‌ ద ఖం ణక .. జై . | [| = 1. క్‌ శీ కై క్‌ వ య = వ మా = లా | కస్‌ నాలా త న లని | పీ నా. వ్‌ న వ్యా! క్‌ జే క క్‌ 1 క 112 కు అం. జ్‌ క్‌ వ. గం అను ఇ. జె, అ ఇక్‌ గ చా కక! వ |! గ్ర కం క ఎలు అశవళల అ ౮ శ నో శ త ఆ బే జా అవ” క్షి - ఇ - న. వ
• . ఐక కీ శ్‌ ఇకక షక | 1 “నాల అనల ఆన్‌. ఆ అక న! ఆలయ - ఖా న జాం. కక ఇ రు! 7 , షు! ఆం ల కై ఆ క్ష్‌ క్‌ | వ. ల, [1] వ గా క 1 ౨, శ క క (| |! వ నా. జా | | వ | (| (కీ ప లనే ఆని వ వ త్‌ ౨ | యవల త లం +శే. . [ క్‌ గ్‌ టై! నాం, |. న్‌ చాల 1! ల ,] ॥ సల క ఇక్షు గా ఇన్‌ = - అ | ,.. ణు ఇ శ | . హు. గ్‌” ఇ. గా |౯ 2. త శ కక కా నన ల తో లంత క. ఇ క్వ 4 ఆల ఇక్‌ వ స = వ : = * సై శ్‌ న. = తై జ ఆక్‌ నా జ కంత మాను హా = శసరేీిపసపపసలతా = నల వ సమం 2 "ఇ ఇ ,, "$ వ. ఒం వ. , | ఇ. జ . త లం! కాట త రె న్‌ లే నిభం అయిపు స సంగం వూ .. మం క్‌ 0 కక జ ర నం గం నరం లు మ ర ॥ | బై ్‌ ్‌ న వి నతి. వ క క్‌ న మ గ క ల. ల ఇ ఆ. అ అ సక్‌ చి శ్రి టో బై అ కక్ష స ఖీ ల లే [య గ్‌ స్ట వ వ క స క న షో | జ జనా న హా వ ల, మై -ా ల య. 1 | --౧౨ముా ఇనా = క్‌ కా జ స. కీ క శలీజ్లి య. / /( 1 ౯ “హాం. స శె. స్యా న్ను జలా త గాత = / య. . వ. త్‌ _ (. అనా || క క్‌ చా / ౯ - క శ | ళ్గ వ క -) శో ఈ మీ , | టం ఖ్‌! నం! 1 న్‌ ర్‌ | గే వ 1 గ చ క, "| /. ( "క్ష ॥ గ్‌ ం ఇం జ ॥ శా గ్‌ . వ , వ్ర య ఇ 2. ం టే =. క్‌ జా. సక్‌ న. లం కీ వ్‌ నై లా! 41 కీ న , _ " = , . == శ మం న . స న్‌. . ల క | క్‌ు | జ | హయ జ = = |. ఇ . - రై. 1 = వ - వక క న్‌ న! ఎన్‌తా క త “పే = ం ఊప హే - | ॥ క్‌ ౩ = క: మ్‌" ఆ సస పం ల తహ వ్లన 1 ॥ క్‌ 1! వ. కి వో టిం య. క 1౯ ఇ గ . | , లం శక . . . | |
• ం 1జీ ల | - ॥ వ ( స లీ ల |. క్‌ [| టి న్‌ | | మె స? క. ణి లో . _ స్స య్‌ వరో ు వ. | | స, ం ల | | , _్‌ గా ల య గం ణు చనల లలో ళా ౯ హం ం వచ ష్‌" ఓ య్‌! హహ క్వాం (| ః. గా . - న జ మా జ. / ల్‌ (గ ల | న. ॥ గ . శం లం లీ ప శభ న 1. . . '- - ఆ * ॥ - ॥ ం ః॥ మ / క , . ఈ వ క లల! + నం 1 | ॥ ి ల్‌ | ఆ . _ _ వ ,. , .. ఆ .. | _ " ల . , ॥ _ , ఆ ల + "| .. న గ న . , _ లా ॥ వ 1" _ . / | ఫా శీ . శు క 1, ల | ' న. శ . _ 10 వ ఆ టో ల్‌ భి లే = 4 ॥ | సా ఇ ః వ శక. యొ సాతి. ణా జ _ . నే తతా! న! - + క . శ శ అ శ | , నే శ్నా శ ” | లగ యై _ కా జ్‌ జ ణా ॥ ॥ క్‌ సేత్‌ ఇ మ్‌ _ | | ॥ నో ల్‌ ] ( | ఎళ్మీ = కే: ( నా | న ల టి

మవసు ఫౌండేషన్‌ ఫపహకంపంఖ మయ లం చ వ ర పుప్తంపరు ఏంట ఉయొుడురె నానన కనివనమనాగ” వ గటిగా ర హా వరపైవతలు సి ళం లర్‌ ాాళవవద పె బరా

పరీక్ష చేపివవి 20౨, లక తననన తా ల క్రటన చేపని తా లావంనత [రయ

/ ననన మతననిననననినందల | |