Telugu రాధామాధవమ్ - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

. మూల౦:; న.

శ్రీజయుదేవ గీతగోవిందమ్‌

. (|

౩; తెలు6గుసేత:;

ఖే. “కవిసమాట్‌” “*అభినవజయదేవ”

, క్రి శే॥ 'ల చల్లా ఎచ్చయ్యశా్త్రిగారు

పం చురణ: 1 రాజ్యశీ కల్చరల్‌ బుక్‌ రైటర్స్‌ అండ్‌ వబ్రిషర్స్‌

గుంటూరు -9.. రు, 6/-

“అభీనవజయటేవిీ స్మ ఎత్యర్ప చతుర్ధ కుసుమం పుచురణ థి అంజ ర్న కోలా సంలు " వ | లా టీ ళా క కు "క్‌ ళ్‌ న్న | / (౧౧౧౦౦|[€.) (| (ల అనో హీ హక్కులు. నంచు నస

• న సాద! అజాద్‌ పతతి తో కవికుమారునివి “*ఉపెపష్న్న్న్హ్ఞా్యూాయాా్‌ బటల (౮ 2011564 9 21942911 ౧౪1౬121 వింం1వ/ 116615 & పం0115ష619 6 16, 9906160969, ఆం౧౯2, జూపిటర్‌ పింంటింగ్‌ పెంస్‌ బ్రాడీ పేట ఏ; గుంటూరు =ళ్లి

ప్‌ఠరిక

“కలాపపూర్ణ” “కవి న[మాట్‌" శ్రీ విశ్వనాధ సత్యనారాయణగారు |. డీ. (ఆంధప్రదేశ్‌ సాహిత్యఅకాడమి ఉపాధ్యక్షులు)

కీర్తి శేషులైన చల్లా పిచ్చయ్యశాస్ర్రిగారు _పసిద్దులైన కవి. మధురమై సుకుమారమైన రచన చేయగలవారు. ఒకా నొకకవి సంస్క్టృతములోనున్న మజియొక కవియొక్క రచనయందభిమానముక థి, అకవిని తనభాషలోనికి మార్చ వలయునని [(పయత్న్సించినచో, నా యిద్ర్దరుక వుల నడుమ కవిశాగుణములచేతనో, జీవలక్షణముచేతనో సామ్యముండి యుండవలయును. ఒక జీవలక్షణముయొక్క యొతిడిలేక యూరక పద్యరచనామాత వ్యాసంగపర్వవసిత చిత వృత్తులు కలవారి విషయము చెప్పలేము. కొందరు వరి పద్యములు (వాయుటకుమ్మాతమే జన్మింతురు. వారిశక్తి అంతమాతమే! వారొక గొప్పకవిని స్వీకరించి భామోంత రీకరించుటలో (పయోజనములేదు. ఏ కవిని భాషాంతరిక రించుచున్నాడో, ఆ కవియొక్క కవితాగుణములను పోలిన కవితాగుణములు తన భాషయందు తన కవితలో తనకుగల కవిజీవలక్షణముయొక్క యొతిడికలవాడనవలయును,

క

కొందజుక వులు తమళచనల యందలి కవితాగుణ బాహుళ్యము చేతమ్మాతముననేగాక వారి జీవితములయం దలి విశిష్ణగుణములచేతగూడ నొకయౌన్నత్యమునువహించి యుందురు, ఈ నంగతి భకులైన కవులయందు మిక్కిలి విశదముగానుండును,. సంస్కృతములో జయదేవుడిట్టికవి. అతని కవితలోని [పధానగుణము మాధుర్యము. రెండవది శృంగారరసమిళితమైనభ క్షి..శృంగారము”,“భ కి”, ర0డు భావములున్నవి. జయదేవుని విషయములో నీ రెంటిలో నేది యధికముగానున్న్నదన్న [పశ్నవచ్చును. స్థూలదృష్టికి శృంగార మన్నించును. ఒక సూక్ష్మమైన భ క్రిభావము లేని వానికి జయదేవునియందు భ క్రిభావము స్ఫురించుట కష్టము. మరియు మనకు విద్యమానమగుచున్న జయచేవుని జీవితకథా సందర్భములనుబట్టి యాయనయొక్త భక్తి యతని కావ్యగత శృంగారమనిన పుష్పమునందలి సుకుమారమైన పరిమళమనవచ్చును.

శ్రీ పిచ్చయ్యశాస్రి గారు [గంధముయొక్క తొలుత జయదేవుని జీవితకథను [వాసినారు. తరువాత నష్టవదులు, తత్పందర్భమునందలి పద్యములు తెలు(గు చేయబడినవి. ఎచ్చటచూచినను సంస్క్టృతమునందు జయదేవుని మాధు ర్యమునకు సరిపోవునమోయన్న తెల్లు(గు సేశతయకలదు_

ళా

వయసులో నేను చూడలేదు, వయనులో మంచి యందగాడై యుండవలెను, ఆయన 'యభినవ జయ దేవు" డన్నమాట పుస్తకము భావాంతరీకరణము చేసినంతమాత్రముచేత వచ్చి నదిగా, న ననుకొనను, ఆ జయదేవుని జీవలక్షణమునకు, యూయన జీవలక్షణము. ఆయన కవితాగుణములకు ఈయన కవితాగుణములకు లేశమెనను సామ్యమున్నట్లె నాకు తోచుచున్నుది,

ఇట్టి సుశ్లోకుని యుత్తమకావ్యమును (పకాశమాన మొనర్చుచున్న శ్రీ వి. త్రీసివాసరావుగారంతయో

పిరికలయందు వినరించి సర్వగుణములను నిరూ పించుట పాఠకుని యానందమును దొంగిలించుట వంటిది.

అభినవ జయదెవుండని

సభలునుతింపగ యశము సకలాశలదా

(ప్రభావితుడుపొందె యోగ్యపద్దతిగాగన్‌. విజయవాడ | ఇట్టు, 96-10-15 (సం) విశ్వనాధ సత్యనారాయణ,

గ గృన్పన్పున్య కృన్పున్చిన్సి రృిన్సనృ్పన్పు వృ చ్చిచ్తున్పా న్ని వృన్నన్పిన్పు శ ఆం ఆన ర లసం ఆనలన్ధ ఫ్‌ రచలుంత క్ర శీ శప క | ఖగ న న వ నై సచ్యణ శై ళీ ళ్ధ జ న ల _ ఇత్తోలా సలల శ _ ్ట్‌

• న జ శ క త్‌ే సహ గ్‌ ్తీ /

“ఇ ఖో 5 . [=

• ల మి లో ్‌

" ౯ శ్నిట్లై శ ల వ్యు | ( "న లో | శ |

షే న |

4 క. శ్‌ జ /' బా చం ట్ట శ - ఖు |

శ / జ్‌ [ శి / ను ఇ ల న. ర్గై [్‌ చ శ స్ప గ స్ట గ ఆ! క్రీ జయి డబ నా గమ్బత సేవల, 'మ్మేలసప్పుష్షినొంది, (కొం ్‌ గ జాజుల సొఎఫునింప్తు వెదజల్లును నెంతయు నీమపస్పైముల్‌ | కాజిలునుండు సర్వశి వ్‌ రాజుల 'డెందములందుసమ్మడ ఫి ళ శీ.జనియింప (జేసీ, క విశేఖర్‌ వీచ్చ్మయళాన్రు నిచ్శాలం చ ల “అవధానశిరో మణ" | (ఆఅంధ్మపభుత్వాస్థానక వి] / ఇచిచన న ఉసురు ఒంగి ఇని ఇగపునును ఇ చ్చిన్పిచ్పిని రి వ్పిప్పున్చిను బృ వృప్పుర్పిను వృన్పుచ్చిళి వృన్ప చ్చిన చ్చిన్సిన్చిన్పు బ

'“క0క వీ[దం భఘటాపంభాననేి ౯ఖ తావధానిత కల్యా పవూర్షతో కీ శే శ్రీ చెళ్లపిళ్ల వెంకటా క్రీ, గారం శ్రీ మత్చర చేవ తాయనమః గీ త్రగోవిందవుంి అను నీ మహాకావ్యము భ ర్తమహాకవుల లోల [బధమతాంబూల మందుకో6 దగినశీ ఈళ్ట్టన్సదేవి*ి మహాకవి

యక్షగానముగా రచించెను. ఇంక నొక *“జయదేవి కవి (ప్రసన్న రాఘవ నాటకమును రచించెను. ఆయనకూడ స్నుప సిద్దు(డే, కాని *గీతగోవింది కావ్యము రచించిన కవినిగూర్చి యెక్కుడుగా6 జెప్పుకొందురు, ఈయనకు. భక్తులలో6 గల _పశస్తి నిరుపమానము. '*కృష్టకరామృత * కర్త '*లీలాశుకుండును (బిల్వమంగళుండు) ఈయనయు *ళక్ళష్ణలీలాతరంగణి" కర్త “నారాయణతీర్హు"లును నొకతేజమయనియు మూండుకాలముల యందు వేర్వేబుగా నవతరించి [శీకృస్తభగవానుని దమ కవి తామృతముచే6 దనియించి మూండవయవతారమున ముక్రి6 జెందినట్లును పండితపరంపర కర్ణాళర్తికగా. జెప్పుకొనెను లీలాశుకు(డు (బహ్మచారియయ్యును జితేందియుండు కాని హేతువునను, జయదేవుండు గృహస్థు అవుటచేతను ముక్తి నందని యట్లను “నారాయణతీక్టు లు” యతి కనుక (సన్యస్యశవణం కుర్యాత్స్‌ భగవాను(డు ముక్తి ననుగహించెననియు6 బెద్రలు చెప్పుకొనంగా వింటిని. జయదేవుని భార్యపరు “పద్మావతీదేవి,

౪111

జయదేవుండు ఆయాగితములను. తన్మయుడై పాడు నప్పుడు అసాధ్వమణకూడ6 దన్మయురాలై నాట్యము(జేసెడి దనియు జెప్ప(గావంటిని,

ఉఈవప్రద్మావతీచరణచారణచ కవ రీ అని యిమ్మహాకవి తనకు వాడికొన్న బిరుదనామముచే నసమర్ధింప బడియెడిని అయీ భక్తమహాకని *వ్రహ్రావనారద పరాశర? అనెడుభక్తుఐతోపాటు పూజింప6 దగినమహనీయు(డు, ఈయన కును ఈయలఘునకుబోషకుండుగా నున్న రాజో త్తమునకును సంబంధించిన పుణఖ్యగాథలు చాలగలవు. ది[క ఎదచర్శనమ్మాతముచే (గ్రంథవి స్తరభీతిచే విడుచుచున్నాను. ఇట్టి మహనీయుని గేయము లను తెలు(గులో గేయములుగానే మృదువైన భాషలో ననువదిం చిన చల్లా పిచ్చయ్యనశాస్త్రిగారని *ీఅభినవజయదేవులొోడని మన యాంధకవిశఖరులు. గౌరవింతురని నా నిశ్చయము, గానమునకు సంస్క్ట్టృతభాషకన్న నాం్యధఫభాషయ యెక్కువసౌష్టవము గలి గించు ననుట నర్వకవిసమ్మతమయినను *జయదేవ”క్షవి వాడిన సంస్కృతము తెనుంగు కనను మిక్కిలి మృదువుగానున్నది. ఆ యీ మర్మము ననువాదమునెడల (గంథకర గమనించినట్టు విజ్జులు కనిపెట్టల గలరు,

కవిః కరోతి కావ్యాని । లాలయం త్యుత్తమో జనః

తరుః [వసూతే పుష్పాణి । మరు ద్వహతి సారభమ్‌॥ విజయవాడ || (సం.) వెం! శాస్త్రి, 6-20-46 / శతావధాని,

మమతకూ, మానవత్వానికి, మూర్తిత్వ మొసం గిన పుణ్యమూర్తి కీ॥ శే॥ శ్రీ వెంకుబాయమ్మగారు, ఆమ మాయింటి అడబడుచు. అంతేగాదు మాకుల దిపకురాలు. అెండు తరాలుగా పితృవాత్పల్యానికి నోచుకోని మా కుటుంబీకులకు సర్వము తానేయయమయి, తలిదం[డులను మరపింపవచేసి మురిపెంగా కంటికి లరెప్పవోలె కాచి మమ్ముల నింతవారిని భేసిన కమా స్వరూపిణి. జన్మ జన్మలకూ మజపురాని, మఖువలేని అమె | ప్రేమానురాగాల కేమొసం౦గిబుణ విముకులం కాగల౦+? మా వంశోన్నతికై అహరహం, నిన్వార్హంతో అణువణయివూా ధారపోసిన ఆ దయా పేమ స్వరూపిణి పవితాత్మకు జూంతిని (వనాధింప అ జగత్కళ్ళ్యాణ మూర్తిని (వొర్ధిసూ, ఆమె స్మృతిచిహ్నంగా ఈపవన్మిత “రాధామాధవ” కావ్యమును భక్త్ష్యంజలిఘటిస్తూ సమ ర్పించుకొనుచున్నాను. గుంటూరు ఇట్లు ర5్‌-11-1065 | వి. శ్రీనివాసరావు

మ. రై స్థ 1 ఛో |

| జ శ్‌ "క్షి సో న్నా 4 ఖే షః మ 1 న న్య న్‌ | ళీ నే నో జ్‌ ణ్‌ వ్‌ | ఓ అజ్‌ ఫా జా జు. టే . (నే , వ క ఆలు స 4 శ ల తీ వ. | న్‌ తయ టోనాచు న్‌ న గి | ఇ. , (1 ళీ ౧

హాళూ నా న వ అ” ఉత” అలా యుతి ఈల శ్రీజయదెవచరిత్ర శ్రీజగవీశ్వరుకా సతము6 జేతమునందున నిల్చి సర్వము వ్యాజము లేనిభావమున (బహ్మమయంబుగ6 జూచుచుం బద శ్రీజతనం బెజింగి కృత జెప్పి జగత్పతి పేరు గన్న శ్రీ క॥ కలదు “జగన్సాధమ్ము*న కెలనం దనరారు విబుధగీతులతో6 వె శ్వేత లా ల చ లొ రాశి / ల్వెలయిలచు నిందుబిల్వా ఖ్యలసృచ్చి యిక్క్యగామ మానందదమై॥ గీ అందునను వ్యాసనారాయణాంశ మందు నుదయమై [మబబహ్మవంశంబు నుర్వి6 గీరి రాజహంస్‌ముఖమ్మున రహికిం గూర్చి యొప్పు జయదేవుండనుకవి యుచిత వేది!! క్కని శైలిని మాతృభాష6 గవిరాజులు మె చును గూర్చి *'యస్టపదములి గొనబుగ రచియించె గీకగోవిందము్ము ఇ౯॥

ది శ్రీజియ దేవచరీ త ఎడతెగ కెల్లవళల మహింగలశోతలు వక్త లోలి నె క్కుుడు తమకంబుతో నతని కోమలగానకవిత్వ పద్దతిం బడి చనుదెంతు రాదృతి నుపాయనముల్గొని యమ్మహాత్ము6€ జే రెడుసిరి యంతవారికని హృద్యముగా6 దలపోయుచు న్వడిజ॥ హరిచార్మితముదక్క( బల్కు6 డొకమిధ్యాలోక వృత్తాంతముకా హరిపాదార్చకు దక్క 6 జూడండు వృథాహంకార హుంకారునిఇ హరిగాన శపణంబు(దక్క( గొన డన్యాపార్ధ గొౌనస్తుతుల్‌ హరియే తా జయదేసుండయ్యె నన నేలా యింకసందేహముల్‌॥ 5క॥ ఆ కవికృతి యాదవేశం బెకచ్చ[తాధివత్య మెనంగ6గ6 బజలజా సాకెడు సాత్త్విక రాజట నేకాంతమునందు6 దలంచె నిట్టొకరీతి£౯॥ ఎల్లరు బిందుబిల్వ సుకవీందుండు కూర్చిన గానకావ్యము॥ కొల్లగం బాడుచుండి రిల గూనలు బెద్ర్దలు( బూవుబోండ్లు నా యల్లినకావ్య మొక్క్ట(డును నారయ6డయ్యును గాన శాసనం బెల్లెడం జాట(బంచెద స(కెవ్వరుచూడరొ మం[తబంధముణ॥ క॥ అని చాటంబంచె*ోజయనే వోని కావ్యము వలదు కొను(,ప భూపతి కావ్యం బనఘం బనినం గొనరై రనయం బెటు సాగు నొాడయండ గుమాతమున జ్‌॥

అంత౯ా రాజు విమర్శతుడి మది సంఖ్యావంతులం బిల్సియే కాంతమ్మందున6 దృతబంధమును నీయస్మ(తృబంధమ్ము స ర్వాంతర్యామి జగన్నియామకుని 1పత్యక్షమ్మున న్నిల్పి శ్రీ కాంతు౦ డెద్ది (గహించు నద్దియయగుఇ (గాహ్యంబులో కాళికజ॥ గీ! అని జగన్నాధ కోవెలయందు రాజు గీతగోవిందమును దనకృతిని నిలిపి తలుపు తాళమ్మును బిగించి తరలిపోయె చెల్లవారలతో6 గూడ నెదలుపాదల॥ 5॥ మబునాండు తలుపు తెజవణ నురవనమం౦ందార ముఖ్య శుభమాల్య మిళ తృరిమళమై కన్పడె శ్రీ గురియుచు హర్నీమోల గీఠతగోవింద మటక్షా॥ గ| ఎల్ల ర్వబమంది రేలికయును గడు6 జిన్నవోయి నుకవి6 జేరి వాలి తప్పు సిసినాడం దల(పక్ష పైరింప్పు మయ్య 1 గుణనికాయ్య | యన(6గ జనరక॥ ఆ|| దేవళంబు. బేరి దేవేశ! యో జగ బక్షపాతటుద్ది( [బకటించి నిల్వంగళ దనువు నింక నికె ధార(గూర్తు॥

ట్తీ శ్రీజయ దేవచరి (క సీ అనుచును సాహసిక్కము6 జేయ శ్రీహరి భ క్తవత్సలు( డౌట6 (బభువునెదుర 6 బుండరికమ్ముల6 పొల్లులువో దిద్దు వెడందకన్నుల గృపొవృప్పి రురియ దోచి యెంతకు6 జొచ్చి తే చిరంజీవి రా (పజల బిడ్డలబోలె. బరిపాలన మొనర్చు మాజయదేవు కావ్యంబునందు గీ1 నలరు నిర్వదినాల్గ్లు, పద్యములు నీవి జగమునం. దెందు6 గవిరాజ చకవర్తి నక్క సెైలియచడ నడవడి కగునుచూవె॥ క॥ అని నృపునలరించి ఘనా ఘనసచ్చ్భాయ (పభుండు [కమ్మజ. జేరె౯ దనసలవు రాజు మాదం బున శ్రీ జయదేవుమ్మెతి. బొలుపుగ నుండెక॥ అను వాొక్షే[తమునందు నొక్క యెడ నొప్పారుళ ధనాధ్యక్షతకా ధనదుకా మార్చొనియొక్క 1బాహ్మణు6డు నిత్యజ్ఞానసంపన్ను డై చను బీదం గనుసన్న6 బిళ్చి యెద వాంఛందిర్చు నావేత్తకుజా జను నొక్కర్తుక కని చం'దకల నా€ జర్చించి తదై్వ్వైఖరి క॥

రాధామాధవష్‌ ర్‌ గీ! పేరువెళైను పెద్దల( జేరంబిల్సి శ్రీవ రాజిల్ల. గూర్మి. బద్మావతి యన వర్థిలుచునుండె సంస్కారవంతు బుద్ది వృ త్తియటు లుత్తలోత్తర వృద్ది యెస(గ॥। కన్నులు మోము€ బాదములు6 గ్గూని శ్రీసెలవంచు6 జేరెడుక్‌ నెన్నుదు రక్కగారనుచు ఇక్కొని పిల్చును చం[దరఖికణ నెప్పుడు మెఫ్ట లక్ష్య్వమున నిల్చ్బును తాల్చును తారహార మను భ్యున్నత వక్ష మయువిద కొప్పు విలాసము చెప్పశక్యమే॥ సీ1! అంతట నొాక్కనా( డాకన్యజనకున కేఠకాంతనున జగదీశ్వరుండు (ప్రత్యక్షమున( బల్కె (6 బాభవోపీత! నా యంశంబునం బు శై నవనియందు బిందుబిల్సమున బువేందుండు కవిరాజు కడల కెక్కి నవాండు గానమందు కళలయందును బదరమనీయతను మహా మహిమాఢ్యు( డఖిలసమత్వవేది గీ తగినవా€ డయ్య 1 నీదునందనకు పెండ్లి కొడుకు6 గావించుకొనుము వంగడమువారు మెకత్తు రెల్రరు మెకత్తురు మెలువొడము(€ దడమ సేయకు మనుచు నంత9ి(గొనియె॥

6 (శ్రీ జయ దేవచరి త గీ! ఆట జగన్నాధునాజ్ర [బాహ్మణుండు వే6గ( బిలువనంపించి జయదేవ వెలయు విభవ మొప్ప బద్మావతినొసంగె నుబ్బువెల్లి ముని(గి వంశస్టు లున్నతభూమికెక్క॥ గీ॥! అంత బద్మావతీయుక్తు( డగుచు నిందు బిల్వమందున జయదేవవిభుమౌళి న్‌ ష్యులు( (బశిష్యులును గొల్వ( జెలంగుచుండా॥ అంతట గొన్నినాళ్ళ కొకయార్యశిఖామణి యూరుజుండు శ్రీ మంతుని నిందుబిల్వకవి. మన్ననయొప్పు పపత్తిం జేరి మీ రెంతయు(గూగ్మిమమ్ము(6 దరియింప6ంగంజేయ(గ మత్ప్సురంబు శ్రీ కాంతుపురంబు బేయంగనుకాంక్ష యనం గవిరాజుమెచ్చుచుక॥ గీ11 వైశ్యరత్పంబుతోడ( దతృట్టణంబు( జొచ్చి హరిభ క్తిమార్గంబు చొప్పు జ్ఞాన భూతివైరాగ్య సౌఖ్యంబు బూస్మగుచ్చి నట్లు దోదించుచుండె నవ్యాహతో కక్తి॥ కొన్నా ల్ఫిగతినుండి యన్నగరము౯ా గూఢజ్ఞముం జేసి [పాం చన్పీరం్యధయశన్సుథా నుకవిరాట్బం[దుండు స్వ(గ్రామ వీ | న్నెక్కొన్న నెజటింగి వైశ్యమణి బంగారంబు రత్తావళుల్‌ మున్నా వానిని శిష్యకోటి ర్‌డ్సి యామోదమ్ముతో భ్‌ ర్రితో॥

రొధామాధవష్‌ ర్‌ పనిచెను మీంద వచ్చునెడ బాటను వైశ్యభటుల్‌ ధనాహృతీ చృను గనుగాన కాసుకవిచర్యదునిచేతులు6 గాళ్లుం గోసి బో రన విషసత్త్య్యయుక్త మగునట్రి యొకానొాకపాడునూ(తిలో నను బడవైచి యేగిఠి ధనంబిల నెంతలుసేయ దారయకా॥ క్రవిమణణి యంత దైవవిధి కంజభవాదుల కేని దాట(గా నవునాకొ యంచు నెంచి తనయాత్మ వినిశ్చలవృత్సి రాధికా ధవు పదపద్మయుగ్మమున. దార్కొాన6 జేసి సమాధినిష్రమై రవియయియందు(జీ(కటి(దిరస్ట్రతింజేయుచునుండె.గొత్తగ£్‌॥ గీ వేణుపూదినట్లు వెలయించు నాకవి రంఠగానమునకు(€ కదిలిలెచి పడగవిప్పి యాడు ఫణులు శిరోమణ (ప్రభ లయత్త్సముగ నివాళులిడంగ॥ గీ! అట్లు జయదేవకవి బావియందు6 దాను తెగివడిన నింటనుండి కపగిది6 గృప్ట గానలినాత్ము(జై యుండె6 గాలవశత నెనసె నచటికి వింధ్యదే శేశ్వరుండు॥ ఆ|| చేరి పాడుబావి శ్రీమణికాంతిరిం ఛోళి వలయ నరుణు చొప్పు6 జూపు కవికులేందు€ గాంచి కంప మాశ్చర్యంబు( (బమద మెదను బొదల. బలిక నిట్లు!

రి శ్రీజయ దేవచరీ (క ఆ॥ ఓ మహాత్మ! యెవ్వ6 డేమికారణమున బల్బు మన్న6 డెల్వి తేటల దీవి నా భవమ యిట్రి దనుచు బదులు 'సెప్పె॥ విని యారా జెద6 బొంగి యిట్లు వలదా వేత్తృత్వమన్నకా ధరఖా దను హింసించినవాని( జెప్పం డిక ని ధన్యాత్ము సాంగత్య ల బిన్‌ నేంగాంచెద బంధమోక్ష మనుచు౯ వే(జేర్చె ధామమ్ము (శ ద్ద నొగిం దొవినుచుండె లక్ష్యమిడి తద్రర్మంబు ల(గాంతము ౯|| ఆశవి చెప్పినట్లు తనయండకు.6 జేంనవారి నందకృ సాక్యతి నెంచి సయు6 బమదాంబుథి6 దోంగి సువర్తపూటయా లకము. పారిపాదములలొో6€ దిరుగాడంగంజేయు నిత్య మి మ కడలెక్క€6గా6 (బథితి యానృపుచెంతకు సాధువృత్తితో॥ ఆ|| మున్ను తన్నుు6 గోసి చన్న వైశ్యుని భటు లఅతిథికోటిల. పేరి యరుగువేర సుకవి కాంచి చెప్పె క్షోణ్‌శుతో నింత వార లింతవజకు రారురారు॥ క॥ వీరికి విశేషపూజలు శ్రీరమణుని నిలిపి నిదుచితము నందుకొ వేరచియింపు తరింతువు భూరమణా ! యనిన నట్టపూజించి యటక౯॥

రొధామవాధవమషమ్‌ ్ర్ర క! ఛథనకనకవస్తుమణి వా హసములు6 బంజనము నిచ్చి యంపించి య౬ఓకా చనునెడ నృపభటు లాదొం గని రాబారులను భక్తి కడలుగొనంగజ॥ ఆందణకన్న నెక్కుడుగ నారసె మాకవి మిమ్ము మీరు వీ లెందయినకా సుహృ త్త్యమువహింకురె తెల్పుం డటన్స నేర్చుగా6 దొందరతొటులేక తమతోయము తెల్చిరి వ క్రపద్ధ తిఇా ముందునువెన్క జూతురొక్షా? మూళ్టులు గాఢతమః పరీవృతిక్‌॥ క అమె లెవనుంచియ మా కీ మలొనరించె నన్న నిర్మువయ్యలుగా భూమి ఎరాలున (విల£ొ తో మూర్టులు కూలిరందు€ దునియలుగా(గ౯॥ వ అట్టులగుట నెణింగి యాకవిరాజు చిం తించి కృష్ణ ! మున్ను తృణ్యరూపు గొన్న యసుర కిడవె పెన్నిధియగు ముక్తి వీరి నట్ట్లలేర్చృవే దయాళభి! 1 సీ అని యార్తుండడయి సర్వ మాత్మంగాం దలపోయు మహితాళ్ళ్ము, డతండు నెమ్మది౨ి బొగడ హరి తనవాసమ్మునందు. జేర్చెను వారి నాకవి కెప్పటియట్ల యం్యఘ్‌

1 శ్రీజయ ధేవచరీ శ కరము లొప్పంగంజేసె గగనమండలమున సురదుంధుభులు [మో6గె సురక్ష వీరదు వాబ్మయపుష్ప,పవర్షంబు లొప్పెను గంధర్వగానంబు [కమ్మ దనల( గీ బద్మగంథమ్ములను వీ(చె. బవనశశువు భక్తులెల్లరు రోమాంచ6€ భరితు లెరి వింధ్యదేశాథిపతియు( గర్వించె నిట్ట కవి సహత్వంబు నాకబ్బెంగా యటంచు॥ అంతకా భూపతి మున్న త్రా సుకవిజాయాదివ్యమా హాత్మ మ (శాంతమ్ము౯ వినుచుంట' బత్తిని కృతార్థం జేయంగానెంచి యే కాంతమ్మం దొగి నిందుబిల్వక వికికా గ మోడ్చి (పార్ధింప( ద త్స్వ్వాంతాభీష్టము గుర్తెజింగి యిడె నాజ్జ౯ా వేత్త భూభరకుణ॥ ఆదట బిందుబిల్వమున కాన్సృపరత్త్పము తాన యేంగి శి ష్యాదరవృత్తి. దత్మవికులాగణిపత్నికి భర్చువృత్త మా హాదముతోడ విన విని యాసతియు౯ా రథమెక్కె( బద్మప ద్మాదరహాసచందదిక రథస్టమణీఘృణి మెల మాడ(6గ౬౯ా॥ గీ! వింధ్యదేశాధిపతి యంత వేడ్మ్శతోడం జేర్చె జయదెవకవిరాజు చెంత కింతి మిన్న పద్మావతీదేవి మెళు(గువోలె( దళ్కుమని యామెయును నాత్మధవుని కెజ(గె॥

గీ ఆంత. దద్భావబంధసిద్ధాంతమమొ క్రవియు6 గవయి[(తియును గొన్నిగడెలు చూచు కొనిరి యొండొరు వర్పించె. (గొత్తయమృత ధార ధన్యత(గాంచె వింధ్య(పభుండు॥ నిజశుద్రాంతము. జేర్చనెంచి కలికి! నీ విందురా(గోరె నీ బుజుమాన్గానుచరుండు కావున సతీవృత్తమ్ము రాధామనో౦ బుజమత్తాళికథా ళలిగానమును నసమ్మోదస్టితిక్‌ ధర్మప్ప పృజసాగంథ్యము€ దత్సతివితతికిం జకగ0 (బబోధింపుమా॥ క॥ అనె నటం బద్మావతియును జనవరుశుద్ధాంతమునకు నతులిరుగడల ఇ వినయవిథేయత వీవన లను విసరుచురా(గ నేంగెం లక్ష్మియపోలె౯॥ ఒకదడిన మొక్క ధర్మము సముజ్వలవాగృణితుల్‌ చెలంగ(గా సుకముగ( దేటతెల్లముగ గోభనగీతుల నెలధర్మముల్‌ [పకటమొనర్చె రాట్సతులు భారతి మమ్ము(దరింపంజేయ భూ మికి నిటువచ్చెనంచుమదిమెచ్చుచు! గొల్బుచునుండిరాదృత్‌ ౯॥ గీ![ ఒక గ్రనాల డట రాట్సకు లోలి గొలువ నొప్పెం బద్మావతీవేవి మెప్పుగాంచి ఇట్టులుండ6ంగ నొాకభటుం డేగుదాంచి

క్‌ ల్‌/ (శ్రీ జయ దేవవరి [త గీ చెలులు పరితాపమందిరి చీలె( గొల్వు నుండె. బద్మావతీదేవి నిండుకుండ యట్టు లట్టాట కరయక యష్పురంధి పలి కె(€ బద్మావతింబిల్సి పట్టువట్టి॥ తమ్ము(డు (మగ్గెనమ్మ య ట( దత్సతి తోడుగమించె నన్సవా క్యమ్మ్యూను విన్నమా్శాతమున నందజు నావలె నీరుగా(గ నీ వుమ్మలికంబు నుంతయిన నూనవు లో నిటులొప్పునొాక్కొ? మా యమ్మరొ ! యన్న నవ్వి యను నాకవిరాజపురంధి యూగతిఇ॥ ఓ కాలవశంబులె గతములౌ మేనుల కెడ్చిన లాభమేమీ పురంధధి! వగపుజేర్చినగుండె (వయ్యలౌ౬ గావున నద్రాని6 చేరనీయదు బుధాళి వతియూర్పు(6 డనయూర్చు జత సియవీలె6 గాడ చిచ్చునంబడుట (పసిద్ధవిధియొ ? కలవారు లేనివారిలనొక్కరూపకా మృత్యుదంష్ట్రకు పటాత్క్మ ఎతికరినకు గీ॥ తత్త్వ మిదియన్న విని మది6 దగిలి రగిలి కాల్చుచింతాగ్నిశమియింప గాఢభక్త్తి (మొక్కి పద్మావతికి రాజ్ఞి మోదమూనేె తొంటియటు లట్టులయు] లో6ందొలుచు వికృతి!

శాధామాధవష్‌ 13 చెప్పుటకేమి ధర్మములు చేయవలెంగద యొక్కండేని నం చప్పుడ కొల్వుకూటమున కంపి యొకానొాకచారు మంతివా గప్పతి(బిల్చి చెప్పె. గథనంతయు నాతడు నే(గి రాలినా( డప్ప కవీరదుండంచు6 గబురంపెను మేడకు దీనవాక్కుల£౯॥ గీ॥ ౮జపత్తు లమంగళారావమెస(6గ6

జుట్టుకొనుటకుమున్నె యాబిట్టుపలుకు

నాలకించిన తోన బద్మాయ తాక్షి

దూలె( బద్మావతీదేవి తూ లిరాజ్ఞి॥ వీమీ యీగతియయె్య న్యకమముగా శేనాపరీక్షించు ట్‌ భామారత్పము బుద్ధిలోపమున సంపద్ధర్వ రేఖం గటా స్వామి[దోహ మొనర్చితికా నిలువగా శక్యంబె పొమ్మన్నంబో చే మొండింబడి [పాణముం దెరువులెదె యంచు భూమింబడె.॥

ఆ|| ఎణుకయయ్యె వని కెల్లవృత్తాంతంబు

మదిందలంచి తానె (మగ్గందలంచి

సుకముగా నెసంగుకివి శ్రీజయదేవు

చరణయుగళి కెజింగి సన్సుతించి॥ కనిరాజోత్తమ ! యాత్మ నైక్యపడ నాజ్ఞాపింపుమీ నన్ను నే భువినున్న న్విపరీతము ల్పొడము€బోవుకా ధర్మముల్‌ మర్మముల్‌ రవులుకా గాన నన్ముగహింపు మసిధా రాజిహ్వికంజాచె నం చు విధిం జూపిన జూచి గుర్రెజిగి వాక్ళుద్ధిం గవీందుండను ఇ॥

కీడీ గ్రీజియ దేవచరి (శ తప్పెమున్నది రాజ! నీయెడను శుద్దాంతమ్మునళకా గుర్తుకై యపూబోఖి యొనర్భ్చె నట్టు నది యొప్పాొ దీనికై యీగతి౯ అ ప్పంజుల్లు నెశాంతి( జేకొను మెద౯ రూఢాశయా | రాధికా సుప్పూజ్యు న్నిరతమ్ము నిల్చు మది సంశుద్ధ్యప్రప త్తిస్సుర ౯|| 5క।॥ అనుచుం దగునోరిమికూ ర్మ నితాంతవినిర్మలతయు మెయికొన నాప్పెఇ్‌ జనతారంయంనచరణమో హనపావనగానసుకవికాకృతి యంత౯॥ సీ॥ స్థాయిహాయికి మెక్కి తమకులంబున పులుం గని గండుకోయిల లలము కొన(గ రాగానురాగస్వరమ్ముచందమునకు( జే నున్నవీఖియు సిగ్గుంజెంద యని మహాకవులు జోహారు లొస6గ (పళిభాలవాలాంకురత్మ్లల్పనాకలృ లత సరసాళిర్లుంక ఎకుల సాొగియ గీ! రాథికామాధవుల(గూర్చి రసములొప్ప 'గీత్రగోవిందమును బాడెల గేయములుగం బద్యములు మేళవించి తతృరతమిజి యంత6 బద్మావతియు వేచి యధిపు6 గొలిచె॥

రాధామాధవమష్‌ 15 గీ విరులవాన లొప్పె వినువీధి నయ్యెడ నిలిచి సాధనముల నిష వినిరి ఆ[బముగను కిన్నరాదులు తమపూవు6€ బోండ్హ తోడ గవిని పాగడికొనుచు॥ శ్రీనారాయణులే జగత్తరణముం జేయంగ నేతెంచె నీ మేనుల్హాల్చి యటంచు భూపతి మణుల్‌ మేలైన భూషావళుల్‌ తానర్చించి యొనంగి పంచె గవిరత్సంబుఇ సతీయు క్తము ౯ దీనిం బాడిన విన్న మాధవు6 డిడుజా దీర్హాయురారోగ్యముల్‌ ॥ (ఐది జమయచేవచర్శితము) తో గ ట్‌ సస] నం,

రాధావూధవకమ్‌ తం యవుంునాపరిసరప్రరకృతి 5క॥ గ్రీలిలాగమనాంచ ద్చ్పాలపవనకేళి కాభవనదరవింద వ్యాలోలవీచి యమునా రూల [పోద్య త్తమాలకుంజము పాంత౯॥ నీ అల్లన(దలపించియము చలించుచు. దావి మలయానిలుని రీవి మబుగు దెలుప వెలు(గుల వెలయించు వీనులకొన రవల్‌ తెలివితటల బాట దిటవు పబజుప' గెంపుల ముత్యాల€౬ గెరలించు చిజబుశప్వు (పాభవమ్మున హెరయల్‌ బయలమపబఖుప తనక్రమ్ము గురియు శృంగారంపు మైచెల భంగమ్ము లెనిమెజబుంగు చెజుప గీ కలితరత్సాంగుళియకకరమునందు కరము రాణించు మురళిజాల్లర(౧చు జఐపళి బూని మొయ్యారము వినోదమును నెసంగ(6 గృప్షనాయకు( డొకవితర్దిం జెలంగి॥

18 యమునాపరిసరటప్రకృతి గుంపుగ నిమ్ముఖాంబుజము.[గోల(గంగూడియుమేము నాసికా చంపక మెంచి వెన్క కటు సాగితి మెట్టులు వచ్వివాలె నీ తెంపుల తేంటటియంచు నొకతీరయి కుంతల బంభరమ్ము ల ట్లింపుగ6 జుక్కకస్తురి రహింపంగ6 జేయంగ6 దొవులెల్లడ౯॥ గీ॥ మేలినీలాలసరముల లీల లోలి( జాలుకొన6 జేయు తరగలచాలు నల్ల కల్వపూచాందిని లొపవ్పుకప్పువా(క పాలుపు చెలికానికిం జూపి పలికెనిట్లు॥ గీ! కంళకు నెయ్యుడ ! యీనిమ్నగామతల్లి దివ్యరూపంబు వింటె యతెంచు మధుర తరనినాదము సోకనే తనువు పులక రింప6గా6 జేయుచల్లందనంపు బెంపు॥ సీ॥ తోయజప[తపాధలవంబులపేర€ జాలుగా ముత్యాలు సంతరించి నవనవలాడు చెందొవలచాల్వేర ని గ్గులు మొలతేరు కెంపులు లగించి వానిరపత్తృసంతానమ్ముపేరను మరకతరేఖికల్‌ పెరయ. గొలిపి ఇఅందందు మూ[6గు నిందిందిరమ్ముల పెర నిందనిలమ్ముల నెలయ' దాపి

రాధామాధవమష్‌ శం గ సహజశిల్పకలావిశేషములు తనర( బజచినది. నాంచుపేరి తివాచి యదిగొ రాజరాజులముకా హజారములనేన్‌(6 గాన౧బడ దిట్టి దొందు జగమ్ములందు॥ సరసిజవీథటులందున( బచారొనరించుచు నల్లనల్లనకా శిరముల నోరగానిలిపి చెంగులువెట్టుచు. దూ6ంటికా(డ నొం డొరు6 దిలకించుచుం బులు€6గులోచెలికాండడ! కనంగనయ్యెడుణ గజులను గట్టుకొన్నతిజగంబులమోదము రూపు లౌననజ॥ సీ ఈ(దుచున్నవి చూడు మెత్తితోంకలు మోర లల్లవే యాల్మంద లవలనుండి పరుగెత్తుచున్నవి తెరచాప లెత్తుటం బల్లెకారులు మెచ్చుపడవ లవిగొ నడచుచుండిరి వారె నడ రేవు తెరవర్షు చేంగజ్బ్దతోడ లోంతాగి తెలిసి (భమరేశ్వరాభిషేకము రహింప గీ॥ నుండి యుండి యవే పార్లు చుండె మీలు చెంపకుం జేరెండౌ కంటిసిరి కొటాక్టు అల్లవే జల్లులాడెడు నళులు రేంగ6

నీటి యమునాపరిసర[నకృళశి గీ అప్పు డిట మెనినొాలయుపయ్యెర యవేమొ మంచిగందము. బన్సీరు నించి చిల్మ రించులాగయి హాయి గల్బించె మివుల నసారభంబు గుబాళింప నంగడీండ ! ॥ సీ॥ తొలిందామరలతావి దొంగిలించినవాండు దొంగిలింపండె చేతోధనమ్ము వలిపపయ్యెదలను పాయ(6దట్రినవాండు పొయ.6దట్టండె లజ్ఞాయవనిక ననిచియేనుం(గవలె నడవనేర్చినవాండు నడువనేరండె యానందనమున వేడ్మ6 గేళిసరోవీచు లూపినవాండు నూపండే (తిజగమ్ము లుబ్బుహాయి గీ। కనదఖిలలోకసంస్కార కారణుండు మలయభూధరశృంగసమాగతుండు సకలవల్సీనటినట చకవరి దక్షిణానిలు6€ డొపష్సి యి త్తటినిపజ్జ॥ స ప్తస్వ ర పకృతి ఎలా (స్స షడ్డమ్సు ఓంకృతివంటికంరమటు లోరగంజేయుచు నిక్కు వెట్టుచుకా (గేంకృతు లాచరించుచును (గేవల వెన్నెల మొల్కచూడులకా

రాధామాధవమహ్‌ లే బింకదు:( జూపుచుకా సఖుండ! విషచు( బించియ మిన్నదీతటా లంకృతయైనమావికొన లాస్యమొనర్చుచు నెమ్మి జూచితే! (6) బుషభము) రహి నొక్కుల్వడుబ్‌ంటి మేంతకడుపారకా ము నృంగాగ్రముక ముహుకుుచ్చాలవ మంద జఅంకెలిడుచుక౯ ముద్దెన పెన్మూ(పుతో వహిరోమంధము వేయుచుణ వృషమదే పన్నుండెనియ్యెటిపాం త హిమస్వచ్చతనుద్యుతుల్‌ తతశరదై్వైశద్యముం జూప(6గక్‌4 (గ) గాంధారము) గీ! ఎల్లరకములయాకుల శనెగసిమెయు చబుత(6 జిబుగంట [మోయంగ( గుజుచతో (క కదల6 గర్హాంతరము, ఖురా గమన గ్గగ్ర్‌ కొనుచు నున్నదియదె కనుంగొంకటు యజము॥ క।॥॥ చిబుగబజులక౯ొ వ్విదుచ్చుచు6 (గి క్కి టియించుచు(6 గుతుకసాచి (కేవల6€ గని వొ తెజచుచు నజచుచు నసెజలగ గజచుచువిహరించుచుండె6 (గౌంచము ర నితే॥ (పు) వంచమము మసృణవిభిన్నకజ్జ్దలము మాది తనుచ్భ్చవి కన్మఅల్చినకా మసలఅక మాటికి న్వగకుమావిచివుళ్లను మేసి బాలకుల్‌

22 యమునావర్‌ సర(స్రకృతి రసరుకొలంది( గోయను చు. గర్హరసాయన మైనగానము జా పాసంగంగవినుచున్నదదెముద్దుగంజూడుము గండుకోయిల ఇ॥ (ద) దైవతము) సీ॥ సెలవుల వెడలించు చిబునుర్వుతుంపురల్‌ పలుచని నెమ్మేన6 [బభవించుసుచ్చాయ లఅలితంపుబండువన్నైలలు గాయ నిడుదజాల్మెడమోము నెజిగాంచి కిన్సుడల్‌ కిన్సెరల్‌ సారించి సన్నుతింఫ ధావన వేగ విద్యాపాండితీశ క్తి దండిగుండియ బారునిండు నొడువ గీ॥ గాలితాకునకేనియు( గర్హయ గళి నిక్కువట్టుచు నకిలించు చక్కజముగ కుచ్చువాలమ్ము మడమల గునిసియాడ వచ్చుచున్నది కంకు వార్వంబు సఖు(ండ! ॥ (ని) నిషాదము) నిజతుండ్శాగము సాము గబ్జవలె6 బూన్కిన్నల్లడల్‌ (దిప్పుచుణా గుజ ముల్లీల( బెకల్చుచు న్నిజతనూగోళమ్ము ఘీంకారగ ర్హం జెలంగింపంగ రాజరీవి నడంజేరన్వచ్చె త్రీరాజవే శ్యృజయస్థానము చూచితే గుణనిథీ ! మత్తేభచూడామణిఇ॥

రాధామాధవమ్‌ు లచే [వీలినబోలుగొట్టముల వెల్వడునాదము వింతవాద్యము౯ా మేలుకొనంగ(జేయ బలిమిం బస రుట్టిపడంగ€౬ జెయుచు॥౯ా బాలకులట్లు చుట్టుకొని ష్మలకపున్ని డుమోసలొవ్నంగా( గోల లొసంగు నీవెదురు గుమ్ములు చూచితె యోనుహృన్మణీ॥ శత సెలమేళ్ళం దరుకుంజపుంజముల వి స్తీర్ణపదేశమ్ములకా లలితస్నిగ్గసమ్మగశాద్వలముల౯ రంజిల్లి జామెలుగ టులు నల్వంకల నేర్చరించి వలెవాటుంగూర్చు సూర్వపభల్‌ తలపైకెత్తుచు6 బిల్చుచున్నయది యేకద్యాత మీక్షించితే॥ క॥ అని యటు యమునాపరిసర క్కనిశైలిని వర్ణించుచు( జనె హరి చెలికానితోడ సదనమ్మునకుక్‌॥ క॥ ఆఅదట నొకనా6 డొహరి మోదాంబుధి రాధతాను మునిమాపున ను శ్రీ ద(గళిందను బేకుట సాదరు(డై తెలిస్‌ నందు! డనె రాధిక తో॥ శ్రీశ్రీ శ్రీ

౧తగోవిందకావ్వమ్‌ జయదెివ మహాకవి ప్రశంస నా! వాచః పల్లవయ త్యుమాపతిధర సృందగ ఛకుద్ధిం గిరామ్‌ జానీ లే జయ చేవవవ శరణ? శ్లాఘో దురూవా[ దు లేం, శృృంగారో త్తరనత్ర్రబంధరచనై. రాచార్యగోవర్థ న స్ప ఫో2పీ న విశ్రుత (శృుతిధరో థోయీ క విశ్షాపలిః।

రాధామాధవమ్‌ లర్‌ సి అల్లిబిల్లిగ శబపల్లవంబుల6 గూర్చు6 బఖ్యాతి6 గనె నమాపతిధరుండు శృంగార కావ్యనిర్మితి రసప్పుష్టి౯ బే ర్వడసె “నాచార్యగోవర్ధనుండు” సద్భావచం్నడైిక శారదసంప తి. దనియించె “శరణసత్కవి విభుండు కవిలోకమునను శ్యాతవశబ్ద మెందును (శుతి6 జేర్చ కలరెను6 [శుతివరుండుం “డో” కవిరా జనంగ మంతు6 గనెం. గడల నిందజవిశేషములెకాక యంద మెణి€గి శబ్ద సందర్భశుద్ధి౯ా (బశసి6 గాంచె బుడమి *జయదేవకవిరాజి బుధులమోజు॥ [|

06 గీతగోవిందశావ్యష్‌ న్లో? “మేమే దుర మంబరం,పనభువ శ్య్యామౌా_స్తమాలద్రుమైః నకం భీరు రయం త్వమేవ త దియం, రాభే! గృహం(పాపయ!” ఇత్హం నందసి'బేశత శ్చలిత యో; (పత్యధ్యపంజ దుమమ్‌. రాధానూధవయో ర్టము న్ని యమునాకూలే రహః శేళయః॥ టీ వాగ్లేవతాచరితచితితచిత్ర సద్మా ఫీం వాసు బేవరతి శేళికథాస మేత 'మేతం కరోతి జయ బేవకవిః ప్రబంధమ్‌॥ శ్లో! యది హరిస గరణే సరసం మనో మధురకోమలకా నపదావళీం శుణు తదా జయ దేవసరస్వతీమ్‌!॥

[కమ్మెకామబ్బులుమింటమెండుగవనుల్కానుంగులన్లార్కొనుకా జిమ్మంజీ(కటిరే భయనస్థు6 డిత(€ డిల్చేర్చన్దగు౯ సివ వే గమ్మా, రాధ! యటంచునందుండనుపజా గాళ్‌ిందింగుంజంబులణ౯ నెమ్మింగేళి.-జరించురాధహరియుణ నిండించుత౯ా [బేమముకా॥ 2 గీ1 ' పలుకువెల(దికి. జ్మితశిల్పములసాధ సీమగా మది పద్మావతీమహిళయు వెరవున నటింప “గీతగోవింద కావ్య” మొకటి రచియించు జయదేవనుకవిరాజు॥ త్రి గీ శీీహరిధ్యానమున మది చెంగలింప( గలలను విలాసముల గుతూహలము గలుగ మృదుమధుర కాలంళతపదముల మిళిత మైన ఎ | పాశాంతరము ?- వాణిపోకడలర్షింభావసాధ

26 గితగోవిందళావ్యష్‌ అపష్రపది--- సామోదడామోదరమ్‌ = దళావతారకీ క్గొధవళమ్‌ మాలవరాగః -_ రూపకళతాళః (పళయపయోధిజ లే ధృతవా నసి వేదం విీహీతవహి[త్రచర్మిత మఖేదమ్‌ "శిథవ! ధృతమినశరీర! జయజగదీశ! హే! (భువమ్‌ 1 వీతి రతివివులత లే తవ తిష్టతి పృస్పై. ధరణి చరణకిణ చక్రగ ర్‌ప్పే శీనవ! ధృతక చ్చపరూప! జయజగదీశ! వాళ౭ే!॥ లె వసతి దశనశిఖ చే ధరణీ తవ లగ్నా శశిని కళజ్క_కలేవ నిమగ్నా "శీశవ! ధృతసూకరరూప! జయజగదీశ! వాశే!॥ కి తవ కరకమలే నఖ మద్భుతశృజ్వం దళతహిరణ్యక శిపవర భృజ్జమ్‌ "శేళవ! ధృతనరవహారిరకూప! జయజగదీశ! హాళే!॥ త్త ఛలయసి వ్‌ మణే బలి మద్భుత వామన! పదనఖనసీరజనితజనపావన! "శీశవ! ధృతవామనరూప! జయజగదీశ! వా౭ే!! ర్ట తత్రియరుధిరమయీ జగ మపగతపాపం. న్నపయసి శమితభవ తాపమ్‌ శేభవ! ధృతభృగుపతిరూప! జయజగదీశ! వారే! (

రాధామాధవహ్‌ 20 అష్టపది--- సామోదజామోదరము = దశావతార కీ కిధవళము మాలవరాగము -_ రూపక తాళము కడకడలి౯ా దిరిగి కని తెచ్చితి శుకుల౯ బడలకయే పల్లెవాం డన లీ£€౯ కేశవా! ధృతమీనశరీర! జయజగదీశ! హరీ॥ కే నిలిపితిగద పుడమిజ బలుమూ6(పున6 గొనపై బలువు మోచి గొగ్గాలు గననైపై కేశవా! ధృతకచ్చపరూప। జయజగదీశ! హరిః లై పాలిచెను కొమ్ముచివర౯ భూమండల మెల్ల౯ నెలనడిమిని గళవలె6౬ దగి చెల్లక కేశవా! ధృతనసూకరరూప! జయజగదీశ! హరీ॥ ప్రి ఎస(గె నివేళోరు ఎత్తయి పటుధాటిజ కసి6 జీలిచి రక్కను6 డనుఠే(టి౯ా కేశవా! ధృతనరహరిరూపా! జయజగదీశ! హరీ॥ ర్త బలిని వంచించితివిగ అలముచు మూడడుగుల్‌ తొలిచి విమలపదజలముల సిలుగుల్‌ కేశవా! ధృతవామనరూప! జయజగదీశ! హరీ॥ ర్‌ కడిగితి [తిజగములజ గవితాపము తల(గ£౯ పుడమిజేండ్ల రుధిరావగ సాగ£ కేశవా! ధృతభ్యృగువతిరూప! జయజగదీశ హరీ॥ 0

00 గీత గోవిందకావ్యమ్‌ వితరసి దిక్షు రణే దిక్సతికమనీయం దశముఖమాళిబలం రమణీయమ్‌ "శీశవ! ధృతరామశరీర! జయజగదీశ! హే! ॥7 వహసి సపువీ, విశే వననం జలచాభం పాలహాతిభితిమి ళతయమునాభమ్‌ "శీశవ! ధృతహలధర రూప! జయజగదీశ! వాలే! రి నిన్ససి యజ్ఞ విభధే రవాహా! కుంతిజాతం సదయహృదయదర్నితపళుఘాతమ్‌ “శేశవ! ధృతబుద్ధశరీ5! జయజగదీగ! వారే! ర మ్రేచ్చనివవానిధ నే క లయసి కరవాలం ధూమ శేశుమివ కిమపి కరాలమ్‌ శేళవ! ధృతకలికిశరీర! జయజగదీశ! హే! 10 (శీజయ బేవక వే రిద ముదిత ముదారం శుంణు శుభదం సుఖదం భవసారమ్‌ శీేశవ! ధృతదశవిధరూప! జయజగదిశ! హ'లే! క్షే

రూాధామాధవనమష్‌ శ! చల్లితి బది దెనల£జ౯్‌ దశకంరునిత లల ౯ విబ్లరు దికృతు లింవన లిల£ కేశవా! ధృతరామశరిర! జయబగదీశ! హరఠీ॥ రో తొల్చితి నీలాంబరముజ ధవళం బగుమెనఇా మెల్చుట' జేరిన మిహిరజయయమున కొ కేశవా! ధృతహలధరరూవ! జయజగచన! హాదీ॥ రి తిట్టితి [క్రతువిధులజా నిగమాగమతతు€౯ పట్టిచూపి దయ వశువధగళులక్షా కేశవా! ధృతబుద్ధశరిర! జయజగదిన! హరీ॥ ర్తి తునిమితి వుచ్చులను గ తిని రుళిపించి కనలి తోకచుక్కయన న్మించి కళవా! ధృతకల్కిశరీర! జయబగదీశ! హరి! కేం విను! జయచేవరృతికా శుభమును నుఖచమ్ము!౯ా దెను(గున ఘనకీర్తి ధవళితమ్ము౯ కేశవా! ధృతదశవిధరూప! జయజగదీశ! హర్‌॥ క్షే

పసి గీతగోవిరదకావ్యమ్‌ న్లో! వేదా నుద్ధర లే జగ న్నివహతే బైత్యేం దారయ లే బలిం ఛలయలే శ్షత్రక్ష్రయం కుర్వ లే వొలన్త్యం జయే హూలం కలయ లే కారుణ్య మాతన్వ తే కృ్పస్టాయ తుభ్యం నమః॥

రాధామాధపవపమ్‌ ఏ8 ఈ! వేదము లుద్రరించ్చి భువి [వేగు వహించి ధరకొ ధరించి దు ర్వాదుని నుత్తరించ్చి బలి వంచ్చి దురీశుల నొంచి రక్కసుఇా మోది తెరల్చి కాంచి హల ముక్కా గృప బెంచి వధించి ముచ్చుల౯ా (బోచి దశావతారములు పూనినకృష్ణ! నమస్కరించెదన్‌॥ ర్‌

ెశ్తీ గీచగోవిందకావ్యషమ్‌ అప్టపది---4 వపారివిజయనుంగఫ్లావార; ఫఘూర్దరీ రాగ$ = సనిస్సారతాళః (శితకమలాకు చమణ్ణల! ధృతక ణల! ఏ్‌ కలితలలితవనవమాల!దయజయ! జేవ! హా ే॥ ((భువమ్‌ శ్రే దినమణి మణ్ణన! ఛవఖణ్ణున! ఏ మునిజనమాననహాంన! జయజయ! బేవీ హశ! ౨9 కాళియవిషధరగష్షున! వ్‌ యదుకులనలినదినేశ!ీ జయజయ! బేవ! హే! న్‌ ముధుమురసరకవినాశన! గరుడాననవ ఏ సురకుల కేళినిదాన! జయజయ ేవ! వానే! న! అమలకమలదళలో-చన! భఛభనమోచన! వ త0ఏభువనభవననిడాన! జయజయ బేవ! వానే! స్ట్‌ జనకసు తాకుచభూపషణ! జితదూపషణ! వ నమరశమితదథకంర! జయజయ! బేవ! టారే! 6 అభినవజలధరసున్షర | ధృతమన్షర! వ (స్రీ ముఖచన్ల్రచకోర! జయజయ! ేవ! వానే! 7 తవచరణేపిణతా వయ మితి భావయ! వ కరు కుథలం ప్రణ లెవు జయజయ! బజేవ సహాచే! 8 ఫ్రీజయ దేవక వే రదం కురులే ముదం వ మజ్లళ ముష్ట్వైలగీతి! జయజి ను! దేవ హాళే! రి

రాధామాధవ 'మ్‌ పెన్‌ అష్టపది---4 పూరినిజయమంగళెాచారము భి రవిరాగము - (తిఫవుట తాళము శితక మలాకుచమండల! ధృతకుండల! వితతలలితవనమాల! జయజయ దేవ! హరీ॥ క్ష దినమణిమండలమండన! భవఖండన! మునిజశమానసహంన! జయజయ! దేవ! హరిః గో మదయ తవిషధరగంజన! జనరంజన! యదుకులనళినదినేశ! జయజయ! దేవ! హరీ॥ త్రి నుభగకమలదళలోచప! భవమోచశ! [(తిభువనభవననిదాన! జయజయ! దేవ! హరీ॥ శీ మురమధువరకవినాశన! గరుడానన! నురకుల కేళినిదాన! జయజయ! దేవ! హరీ॥ ర్‌ నిమికులజాకుచభూషణ 1! జితదూషణ! సమరశమితదశకంర జయజయ! దేవ! హరీ॥ 6౮ శ్యామలజలధరసుందర! ధృతమందర। శీముఖచందచకోర! జయజయ! దేవ! హరీ॥ 7 మేము నీ పదదాసులము అని తల(పుము! క్షేమము గూర్చు సంతతము! జయజయ! దేవ! హరీ॥ 8 శీజయ దెవకవికృతము హరిగీశతము శ్రొజయముల నిడు హితము జయజయ! దివ! హరీ॥ 9

ఎద గీత గోవిందకావ్య మ్‌

న్లో! వద్చాపయో- ధరత టీపరిరంభ లగ్న వ్యకానురాగ మివ ఖేలదనబ్దఖేద స్వేదామ్చుపూర మనువూరయతు వ్రీయం వః॥

శ్లో! వనంలే వానంతీకసుమసుకమూ ౩ రవయె (గ్భామంతీం కాంతా రే బహువిహికృస్తానునరణామ్‌, అమనం కస్పర్పజ్యర జనిత చినాకులతయా

౧ ద ఎవి

వలద్బాధాం రాధాం నరన మిద మూఛవే నవాచరి॥

రాధామాధవష్‌ ంో

గీ కమలకౌ(గిట నొత్తిడింగమ్ముచనుల

రుంకుమపు(బూ(త (పకటరాగాంకమట్లు

క లయిరం దోంచుచెమరుబ్బు కమలనయను

క జకుబంగారుటుర మిడుంగా6(6త సిరుల. ॥ 6 గీ తిరిగియు వసంతమున. గృష్టుతెరవు గనమి

బండిగురి వెందపూవులవంటి యవయ

వాళి వలజేని సెగ గంద నడలు టరసి

(వాణసఖ్వి రాధికను జూచ్చి పలికె నిట్లు॥ 7

ంరి గీరగోవిందకావ్యషమ్‌ అఫ్టపది--3 మాధవోత్సవ కమలాకర: వన సరాగః _ యతితాళః

లలితలవంగలతాపరినీలన కోమలమలయనమిా చే

మధుకర నికరకర మ్చితకోకిలకూ జితకజ్ఞ క టీ రే విహరతి హరి రిహా నకనవన న్తే నృత్యతి యువఠిజ సేననమమ్‌

నఖ! విరహజనన్య దుర_న్దే! (ధువమ్‌) క్షే ఉన్నదమదనమనోగధ పధికవధూజ నజనితవిలా పే

అలికలనంకులకుసు మనమూహానిశాకఘులవకులకలా పే! లై మృగమదసౌర ఛభరభనవశంవదన వదళమాలత మా లే

యువజనపహృదయవి దారణ మన సిజనఖరుచికింగుక జూ లే18 మదన మహీ పతికనకదణ్తరుచి శీగరకుసుమువికా సే

మిళితశ్‌ లిముఖ పాటలపటలగ్భోతన్నర తూణవిలాసే! జ్తీ విగ ళతలజ్జతజగ దవలోకనతరుణక రుణకృత హో సే

విరహిసీ కృంతన కుంతము ఖాకృతి శేతకదంతురితా శే! $ మౌాధవికాపరిమళలలి లే నవమాలతిజూతిసుగంభా మునిమననసామపి మోహన కారిణితరణా2.కారణబంధా! 6 స్ఫురదతిము_ కల తాపరిరంభణముకుళితపులకితదూ తే

బృందావననివినే పరినరపరిగతయమునాజలపూళలే! ఫ్రీజయ దేవభణిత మిద ముదయతి హరిచరణన్నృతిసారమ్‌

నరనవన _ననమయవనవర్ష న మనుగతమదనవి కారమ్‌॥ 8

రాధాదూధవమ్‌ 39 అప్షపది--3 మాఢవోత్పవకమలాకరము వనంత రాగము - యతి తాళము

పల్లవి॥ హరి విహరించె వసంతమున॥£ా అనుపల్లఏ॥ తరుణులతో నృత్యము జయుచు మొగి విరహిజన

దురంతమున£ణ రంగు హెరంగులవపంగలతలను బెలంగుచు6€ బయ్యెర వచెజ భృంగరుంకృతు ల(గోకిలవంచమసంగతింబొదరిండ్లు ముబాలిచెక॥ పాంగెడుకోర్కు లంబాంధజనమ్ములపాల(తులదుఃఖము హెచ్చె౯ శృంగారంబుగ నెలచేం కైగయగ6గ నెల్లెడం బొగ డలువిచ్చెఇ॥ కమ్మనికస్తురి గుమగుమ లొనయచు6 గానుగలెల్ల(జిగి ర్చెక్‌ హుమ్మని యువహృదయమ్ముల షమురునినఖమ్ములు మోదుగలు

తనర్భెక౯॥[॥ 3 మరు(డనుదొలకిడుబంగ వగొతుగులకరణ:!గేసరంబులుచెల6గెన్‌ పారి( దుమ్మెదకదుపుల మరునమ్ములపాదు లటు

పాదిరిపువ్వులు చెల6ంగె౯్‌॥ 4

సిగులేనిజగములు గని నవ్వినచెలువున6 గరుణతరువు లొ ప్పె౯ నిగ్గువేజి విరహుల కీటియలై నెశడి మొగలి తాప్పలగుప్చుక జాతులుగురివెందలు మా:౭తు లాశల6 బరిమళములు గొలిపెకా చేతో భవదాసులై౨ మునులునులెంతలమాట యింకమగు.(

దెలువక॥1 6 అలభ్రిబిల్లిగురివెందలు మాలతు లల్సె సతిపతియట్టుల్‌ చల్లనియమునాతటబృందావనసమత లముల సిరివట్టుల్‌ ॥ /1 పదపదమున హరిపదసంన్మరణము పొదల వసంతసమయముజణా బదము లెనిమిదిగ్య గవిజయదేవు(డువర్తించెనునపర సమయము ఇ ॥

4౮ గీత గోవిందకోపైమ్‌ న్లో! దరవిదళితెమలీీ వలి చంచత్స రాగ ప్యశటితిపట వాసై ర్యానయ న్కా_ననాని, ఇవా హి దహతి చేతః కేతకీగంధబంధు! స్స సవపదన మ చౌణ పా వద్దం థధవాహూః॥ న్లో ఉన్నీల స్పృధుగంధలుబ్ధమధుప వ్యాధూతచూ తాంకుర క్రీడతో ఠాకిలకార్‌ లీకలరవె హూ నీయ న్దే పథికై 8 కథం కథమపి పా ప్తపాాణనమానమాగమరసో లాసె రమా వానరాః | న్టో! అనేక నా రీపరిరంభనసంభ్రిమ స్ఫురన్ననో హోరివిలానలాలసమ్‌ నఖీనమక్షం ఫున రావా రాధిశా॥

రొధామాధవమ్‌ బే క అరవిరిమల్లియతివెల పరాగ మన్వాసెనలను వనముల. దావుల్‌ పజపి మొగలితావుల ద గజచుట్టము మరునియూర్భు కరువలి వ(చెన్‌॥ ప్రే చ॥ కవ6 గొనుతీపితావి( గొన( గా నళు లూపెడు (కొంజివుళ్లచా ల్మివులరహించు మావులను మేకొను కోకిలకాకలీధ్వనుల్‌ చెవులకు వే(6డిగా. దలంపు( జేరిన (| పేయసి పొందువిందుగా దివసము లెట్టులో వెడల( దీయంగజాలిరి పొంధు లామనిన్‌॥ 0 గీ॥ పెక్కు[వేంతల కౌ6గిళ్లల జిక్కుకొన6ంగ6 బాలుశృంగారచేష్టల సక్తు6 డయిన మురళిగోపాలకృష్ణుని మురువు జూపి [రమ్మజన్‌ (బాణసఖి రాధ(6 గాంచి పలిక8॥ 10

తీస గీతగోవిందశకావ్యమ్‌ అష్షపది-_శ్వీ సామోద చామోదరభ9మర పదము 'రాముకియారాగః = యతితాళః ప॥ హరి వారి ముగ్ధవధూనిక రే; అ|విలాసిని! విలనతి శేళిప బే॥ చన్షన చర్చితనీలక భేబర పీతవసనవనమాలీ శేళిచలన్నణికడ్ణులమణ్ణిత గజ్జయుగస్నిత శాలీ క్షే వీనప యోధర భాలభ రేణ హరిం పరిరభ్య నరాగమ్‌ గోపవధూరనుగాయతి కాచితుదజఖ్ళుత పంచమరాగమ్‌ 2 కా2_వి విలానవీలోలవీలోచన ఖేలనజనితమనోజమ్‌ ధ్యాయతిముగ్ధ వధూ రధికం మధుసూదనవదననరోజమ్‌ త కా2-పీ కపోలతలే మిళితా లవిగుం కమవి శు్రతిమూ లే కా2_వీచుచువ్చునితంబవతీదయితం ఫులకై రినుళూ బే శ్వ శ్రలికలాకుతుశేనచ కాచి దముం యమునాజనకూ జే మసష్టులవష్టులకజ్టుగతం విచకర్త కచేణ దుకళూలే కరతల తాళతరళవలయావి కలితకలస్యనవం శే 'రానర సేనహా నృత్యప రా హరిణా యువతిః _పశశంసే 6 లీ ష్యుతి కామవీచుంబతి కామవీ రమయతి కామవీరామాం పళ్యతిన సీ లెత చవారుత రావముపరామనుగ చృతివామామ్‌ 7 (శ్రీజయ దేవభణిత మిద మద్భుత కేశవ కేళరహన్యం బృందావనవీపినే లలితం వితనోతు శుభాని యశశ్యమ్‌ 8

రాధామాధవష్‌ టీం అస్టపది---శీ రామక్రియా రాగము = యతితాళము పల్లవి॥ హరి యిట'( బొాల్చె నాయారులలో।। ఆ॥ విరివిగ౦ం గుతుకము విలాసము తములోొ॥ మనంగలపము మడవన మాలయు, మిసిమిచేలకటిమెజయన్‌ విను లకుండలకాంతులు, చెక్కిలి. బెరయుచు6 జిజబునగ వజయన్‌॥ గ.బ్బెతయొక్క తెకూర్చికవుంగిటగో విందునియ. నురాగమునన్‌ జొబ్బిలుపిల్లన గోవికి సూటిగసొగియ(బాడెరాగమున వీ లి ఒక్క తయోర చూపుల(బలుకోర్కు లనూరించుము ఖాంబుజమున్‌ నిక్కపుగుణితో నిలిచిమదినిధ్యానించుచుండె శీధ్వజమున్‌॥ వె మెల(తయొక తెయీమియొచివింజె ప్పెడుపాలుపున(జెక్కిలి6 జేరి పులకాంకురములు పాడమ(గ వీలుగముద్దిడె6 దమకముమీణి శీ యమునాజల కళిలోలాత్మికయయి (పబ్బలిపొదరింటన్‌ రమణియొకతెలాగెను హరిచేలచెజుంగు గనుచు((గీంగంటన్‌ శ రాసరసంబున నొక చెలియాడుచురహి6గర తాళములేయన్‌ భాసురమిది నాపాటకు(దగెకు సెబాసనె హరియుం దనియన్‌ 6 ఒక తహత్తునొడులొకతుకముద్దిడు, నొక తియతో రమియించున్‌ ఒకరిత( జిజునగుమొగమున గను(గొను నొక్క తె నటు ననుగమియించున్‌ 7 అబ్బురముగ బృందావనకృత శీహరికేళిరహస్యంబున్‌ గబ్బమొనర్చెను జయడవమసహాక విమల్లలుగయశ స్యంబున్‌॥ 6

టీ గితగోవిందకావ్యమ్‌ నో విశ్వేషా మనరంజనేన జనయ న్నానంద మిందీవర (శేణీశ్యామలకోమ్మలై రుపనయ న్నంగై రనంగోత్పవమ్‌ న్వచ్చందం (వజసున్షరీఖి రఖితః | పత్యజ్ల మాలిజ్షితః శృంగార న్పఖి! మూ _కిమానివమధాముగ్గోవారిః కీడతి। నా! నితో సత్సంగ వసద్భుజంగకబల శ్షేశా ది వేశాచలం (ప్రాలేయప్ల వనేచ్చ యా2_నునరతి ఖండ కె లానిలః కిం చ స్నిగ్గర సాలమాళీముకుళా న్యాలోక్యహర్షోదయా దున్మీలన్తి “ళకృళాంాకుకహూుూి రితిక లో'తాలాఃవీకానాంగిరః న్జ॥ రాసోల్తాసభ నేణ విభంమభృ్ళతా మాభీరవామభువా మభ్యర్ష ౦పరిరభ్య నిర్భరమురః, (పేమాన్థ యారాధయా “సాధుత్వద్వ్యదనంసుధామయి" వితి వ్యాహృత్య గ్‌త స్తుతి వ్యాజూ దుత్క-ట చుంబితస్మితమనో హారీహరః పాతువః॥ క ను మనా

రశాభామారనష్‌ త్తీద్‌ 4 జగము (లంజనవృత్తి సమ్మ దనుధాసారమ్మునం దేర్చుచున్‌ దొగవూనిగ్గుల మరం గూర్చుచును జేతోజాత ముద్రిపమున్‌

మొగ్మివేంత ల్లనముముచ్చమైంగవుంగింటటన్నొక్క న్ముకుందుండుతా6 దగెశృంగారమురూ వపముం గొనినచంవాన న్వసంతమ్మునన్‌॥ |. వెదరర్ర (కమ్ముకొన్న పెనుచిల్వలు (మింగుటల6 గభ్రతాపమున్‌ వదలంగంజేయంగా మలయవాయువు సాగెను మంచు(గొండకై నుదజచిరొ! మౌపిమొగ్గలనుజూచు చు! గొట్టకొటారుకొమ్మలన్‌ గుది క*ోరువోదు వొయనుచు(కూయుచునున్న విగండు(గోయిలల్‌॥ 192 విరియనబంకరించుకొని వేంతలు రాసమహోత్పవంబునన్‌ బరిసరమందు నిల్నినను బాళిని గౌంగింట( జేర్చి కర్రాధ! గీ తరసమయంబు నీదు ముఖతామరనంి బని ముద్దులాడగా దరహనసనం బొనర్బెడునుదాత్తుండు [(పోచుత శౌరియల్లరన్‌॥ కెవి

• పా ఉ|| ఎల్లరపహాయిగా6 దొగల నేలెడి క్యామలకో నులాంగము

"న్వెల్లి ననంగునుత్పనము "బెం (వజాంగన లల్లి బిల్లి మె

"నెక్రైడ న్వేళ్ళం సాయగలి రహించువు లో వెలి పీతిసొంద రూ

పల్లిన(కేమసార మున నామని ముగ్యమురారి యాజెడిన్‌ |

జీద్‌ గీత గోవిందా న్యమ్‌ ఇ ద్వి తీయన ర్గ క అశ -శేశనవము అఫప్ట్రపది---3 నో! వివారతి వనే రాధా సాధారణపంణయీ హూళఠె వగ లితనిచ్లో త్క్‌్దా దీర్య్యావ కేన గ తాన్యతః; క్వ చి దని లళతాకుంచే గుంజన్మధు వితమణ్ఞలి ముఖరశిఖలే లీనా దీనావ్యువాచ రహా నృఖమ్‌!!

రాధామాధవనమష్‌ డ్త/ ద్వితియ సర్గము అచేశ శీశవము అషపది---వ్‌ ట్ర్‌

• మః తను సాథారణమైనపేముడినిజి 'త్తస్వామి వీక్షింప6 గం దినడెందంబున6€ గుంది రాధ తన యా ధిక్యంబు౯ గోల్పోయి్యి చ య్యన నచ్చోటును బాస్కి తేంట్లైగసి జు మ్మంచుఇా దల న్మ్నూ(గ నో క్కనికుంజస్థలి దీనయై చెలికి నే కాంతమ్ముగా నిట్లనుఇ॥ ||. థి పాః=రూ!! 'అందటి నొక్క_రూ ఫపు[పణయాన వని న్హ్లరి గండంగొల్పుచో డింద నిజాధిక త్వేము ఘటిల్లి నయీర్ష్య్యం దొలంగి రాధ, _పె పొందిక 6 దేంట్లకూటు వలం ళబాతిమ్మ నంబొల్బు జఇెదోనికుంజము నుంయనంబొంది చాటం బలుకు న్ష న నెచ్చెలికి విహస్యముల్‌ ॥

తప గీరగోవిందకావ్యషమ్‌ అష్టపది ప్‌ వధ్గురిఫు రత్నికంరిక (తోడి-ధ వ్యానీ-చే కాక్షర-ఆన) ఫఘూర్టరీ రాగః = యతి తాళ; ప॥ రాసే వారి మిహ వహితవిలానం।॥ అః స్మరతి వమునో మమకృతపరిహానం॥ సం చరదధర సుధామధురధ్యనిముఖరిత మోవానవంశమ్‌ చలితదృగంచలచంచలమాళికపోలవిలోలవతంనమ్‌! 1 చం దక చదారుమయూరన్‌షండ క ముణ్ణ లవలయిత కేశమ్‌ (పచురవుకందరధనురనురంజిత మేదుర ముదిరసు వేషమ్‌! లి గో పకదమృ్బనితమ్బన తీముఖ చువ్చునలమ్మితలోభమ్‌ బన్ఫుజీవమధు రాధర పల్ల వకలితదర స్మితశోభమ్‌! ప్‌ విఫప్రలవుల॥ భుజపల్ల వవలయితవల్ల వయువపతినహన)ం కరచరణోరసి మణిగణభూప.ణకిరణవిభిన్న తప్టునంమ్‌! ల్సీ జలదపటలచలదిన్లువినిన్షక చన్సనబినులలాటం పీనపయోధరపరిసర మర్ష ననిరయహృ దయక వాటమ్‌! ద్ద మణీనయమకరమనోవార కుణ్ణుల మణ్ఞితగ ముదారం ఫీత్రవనన మనుగత మునిమనుజసు రాసుళవర పరివారమ్‌॥6 విశ దక దవ్చుత లే మిళితం కలికలుపభయం శమయంతం మా మవి కిమపి తరన్గదననదృ శామన సార మయంతమ్‌॥/ ఫ్రీచదయ దేవభణిత మతిసున్షర మో హనమిధురివురూపం వారిచరణన ర రాంపతినం(పతి వుణ్యప తామనురూపమ్‌!8

అషపది-___వ్‌ రో ప॥ వస6 గయిసేతల6 బరగి నగించుచు॥ తలయునువాల్పూపులు(బెక్కిలి చెవి(గలయవతంనసముకడల ౯॥ బొలుపుగందియ్యనివాతిరముద్రుగమెజయు చుముర ళలియు( బొదలణ॥ 1

కలికిదురాయిగ నలకలపైని నెమలిపించియమును దిరుగజా ఎలయు పలురకమ్ములరంగులతో నిందధనువువలెంబర6గ౯॥ 2 పాంకపుమంకనపూవు జగానిగ బింక మడంచుకెమ్మోవిఖ లెంకగ గోపిజనతాధరసుధథ లిలం [గోలుచు రీవిక॥ తె మెదాళ్ళనమణభూ షణకాంతుల మజు(గుజీంకటియు(దొల6(గక (బోది వేలకొలందిగోపికలు తన్పాదుపంగ6 బులకలు చెలగజ॥ కదలుమబ్బులనుబౌాదలు నెల(దెగడునుదుటి చందనము మెజయ ౯ా ఉదుటిచాచులం దొత్తులయొజపిడి నుక్లు తునకయెద విజియజ్‌ 5 చెక్కు లమణమయకుండల కాంతులుచెన్నుగ నృత్యముసలువజ నొక్కుల బంగరుచేల గదియంగ మనుబదనుజనురలు తలంపకా॥6 కడిమి: మ్రనింటె రయుండియటంచుచుంగలిక లు షమ్ములభయమున్‌ ఎడ(ద(జూడి ననుమెచ్చ్చంజచేయుచురహింగలుగంగవిస్మయము౯॥ హరిచరణస్మరణం బొనరుచుపుణ్యాత్ములలరలగ శుభంబున్‌

ర్‌0 గీతగోవిందకావ్యమ్‌

న్లో! గణయతి గుణగా,/మం ఛామం భ9మా దవీ నేవాలే

వవాతి చ పరితోవం దోషం విముంచతి దూరతః విహారిణి మాం వినా

ఫున రపి మనోవామం కామం

కరోతి కరోమి కిం?

రొధానూభధవమష్‌ ద్‌శే 4 చ॥ నను విడనాడి వల్లవజ నమ్మున గొమ్మల నూగుచుండినం గనల దొకప్పుడేని6 గుతు కంపడు దోసము లెన్న దెన్ను మె లొానముల మాయకా€ డనిన6 గొంచియము!౯ విన దీమనంబు శౌ రినె పలుమాజు.6 దా6€ గలవ రించు6, జలీ!, యింక నేమిసెయుదుకొ న్నతతృన్ల నెజ కాంతల న్నృణు6గు కృష్ణ స్వామి నే కోరు క మ్మతిం గీరిందుగుణాల్వు నేమ తియ బెంపంబోదుకోపంబు, ద త్క్భతదోషంబుల దవొనర్నుకొనియెం లేన్నొ ఎగ నెట్టోక దే!॥

ర గీతగోపవ్‌ందకావ్యషమ్‌ అప్ట్రపది--(6 ఆశ శేశవమంజరీతిలకము గుణకి్రియారాగః _ వకతాళః ప! నఖ, హేశేశిమధనముదారం! అ॥ రమయమవమయానహ మదన మనోరథ ఫావితయా నవికారం! నిభృతనికుంజగ్భహం గతయా నిశి రహసి సిలీయ పనంతం చకితవిలోకిశతనకలది శా రతిరభనభ చేణ హానంతం॥ పుథమనమాగ మలజ్జితయా పటుచాటుశ ల రనుకూలం నృుదుమధుర స్నిత ఛామీతయా శిథిలీక ఎతజఫఘన దుకూ లమ్‌॥ కినలయశ యనని వెశితయా చిర మురసి మమెవ శయానం శృతపరిరంభణ చుమ్చనయా పరిరభ్య కృళాధరపానమ్‌! అలననిమిలితలోచనయా ఫులకావలిలలితకపోలం శంమజలసకలక భేబరయా వరవమదనమడదా దతిలోలమ్‌! కోకీలకలర వకూజితయా జితమన సిజతంత విచారం శ థకుసుమూ కులకుంతలయా నఖలిఖతఫఘన_స్పన ఫారం! చరణరణితమణినూవురయా పరిపూరితసుర తవితానం ముఖరవిశృంఖల మేఖలయా సకచగ ౧వ చుంబన దానమ్‌॥ రతిసుఖనవమయరసాలనయా దరముకుళితనయననరోజం నిన్సృహసిపతితతనులతయా మధునూదనముదితమనో జం (న్రీజయ చేవభణిత మిద మతిశయమధురివునిధువనశీలం సుఖ ముత్క-ంఠితగోపవధూకధితం వితనోతు సలీలమ్‌॥

రాధామాధనషమ్‌ ర్‌ం అస్టపది- గుణ[కియారాగము _- వకతాళము వ॥ చెలి కూర్చుము హరిశృంగారలహరి అ! వలపుంగవులగనిచాగకాండునామదివలపించెను మితిమీణి॥ ఏీకతమున( బొదరింట నుండ నే నెచటనొ తా మజు(గయ్యె౯ా దూకొను బి త్రరిచూపుల.జూడ(గ(బైకొనుతమినవ్వునక య్యెక॥ సాగి సిగు తల వంప6గ నెలమిని జతురోక్తుల లోంబజచు౯్‌ సో గనవ్వుతో ముచ్చటాడంగా సొబగుపిజబుదుచేలను దిగుచుజు॥ ఇగురుల సెజ్జను జే(రగ( గూరిమి నెధపయ్యెద'( బవళించుకొ బిగకాంగి ట6 బేరి చిముద్దిడుచోంబెదవితేనె/(గ్రోలును[గోల్పుక॥ చొక్కున( గను లరమూయ!(గ నునుడాల్బెక్కిలి( బులకలు వొడము ఇ మిక్కుటముగ నొడలెల్లంజెమర్ప6గ మేకొనుమరునాగడముకా॥। కోకిలపారావతముల యెలు6 గిడ( గొక్కోకము పరిశీలించుక్షొ రూకటివిడి విరులురాల౧ంగ. గోర్క్మానంజాచుల గళికలనించుకా॥॥ పదముల రతనపుటందెలు మొజయ(గభావజకేళులంబూరించుజా పాదలురవళిమణమెఖల జాజంగ(యబూనికబరిం/గయిజుంబించు కొ! ఆనందమ్మున నమదరియుండ౧గా నరమోడ్వు(గనుంగవ నొప్పు౯ా తా నవశం బయి తనులత తూల6గ సూనశరున రిడు మెప్పుక॥ రచియించెను జయదేపు (య రాధారమణీమణికథితమ్ము౯ ప్రుచురానందదలిలల శ్రీహక రతినుఖమునుబధితమ్ము౯॥

ద్‌క్తీ గీతగోవిందకావ్యషమ్‌ న్లో! వా _న్తన/_స్తవిలాశవంశ మనృజుభ్రూవల్లి మద్యల్ల వీ బృందో త్పారిదృగంతవీశవ్చీత వతి స్వే దార్ట్రగణ్ఞన్థలమ్‌, వూ ముద్వీశ్ల $ విలజ్జితం స్టితసుధాముగ్ధాననం కాననే గోవిందం చజసుంద రీగణ వృతంప శ్యామిహృషప్యామిచ | శ్లో! దురాలోకసోక స్తబకనవకాశోకలతికా వ్‌కానః కాసారోపవనపవ నో2పీ వ్యథయతి, అవీ భా9మ్యద్భృంగీర ణితర మణీయా న ముకళ ప్రసూతి చ్చూతానాం, నఖ%, శిఖరిణీయం సుఖయతి॥

రాధామాధథవమ్‌ ద్‌స్‌ సీ రత్నాంగుళీయకరమణీయక రఫద్మ ముననుండి మోహనమురళి జాజె, నిగనిగ జిగిడాలు నిలువనిడలు గూర్చు చెక్కుటద్ధమ్ము ల. జెమరు వొడమె€ గనుబొమ లొయ్యారమున6 దదిప్పి పాండు పొం డని (వే(తలకును సన్నల'బొనర్చె, దంతకుట్మ్టలముల దాచిన డాగక చిబునవ్వు వెన్నెల ల్పెంగలించ్చ్వె నన్ను6 గనునంత బృందావనమ్ముపాంత లజ్జం జెందుచు గోపవిలానవతుల నిలుచు(గందోయి యెదుటను గలుగుహాయి యెనయ'6 జేరండు చెలి! తఅ యెత్తు జింత॥61 కనుమాయించు నలంతిగుత్తుల నకోకంబుల్‌ (పపుల్లాస్యముల్‌ పానరంజేయ నలంతియై కొలంకులజ బూ6దోటల నచ్చి వీ చిన యీపయ్యర వేంచుచున్నది యకం జేరంగజుమ్మంచుమూ గనళుల్‌నిట్టల మైెనమావిమొగడ ల్కారించుచుండెకా జెలీ!1 17

ద్‌గ్ర గీత గోవిందకావ్య ష్‌ నో సాకాతస్మిత వమాకులాకులనగ్‌ ల ద్ధమ్మిల ములాసిత ఒస్థం శక్‌, ణా జ నీ గ భూ9వల్లీక మళీకదర్శితభుజూ మూలా ర్ట్వహ న ననరి ళు యుకీలీ బానే గోపీనాం నిభృతం నిరీక్ష్య గమితా "కాంక్ష నరం చిన్తయ న్నంతక్పగ్ధమనో వారం పారతు నః “శేసం నవః శేశవః॥ శా అననా. గొవానోనునువనమునునననలాయయుాయట లల లును ననాలు

రాధామాధవనవమ్‌ ద్‌ సీ అంతరంగికభావ మల్లన వివరించు చిజువెన్నెలలు గాయు చిర్మగవుల జలజల దావిపూవులు రాల గునిసి నా క్కుులువడి విడిన కొమ్ముడులను, కనుబొమ ల్బారించి గొనబుగా నాండొంట హత్తి పైెకె తినహ స్తములను, కజకువాల్చూపుల6 గమిచి పగ్గములట్లు లటు నిటు సూపునాయ్యారములను గోపికల హృధ్రతంబుల గు రెజింగి యేమియొ తలంచుచున్నట్టు లెసంగి చూచు వారికిం [గొ త సూపుచు దజలువాండు క్షేళీము అలడంచు6గావుత'! గేశవుండు!॥

ర్‌ద్రి గీత గోవిందకావ్యష్‌ అపష్టపది-._ వో తృతీయసర్ధ;ః ము టే మధుసూదన ము న్లో॥ కంసారి రపి సంసార వాననాబంధశృంఖలామ్‌, 'రాథామాదాయ వృాదయే త'త్యాజ వగజసుందరీ॥ న్లో ఇత స్తత సా మనునృత్య “రాధికా మనంగ బాణ వ్యణఖిన ష మానసః ర్‌ ఖతొను తాపన కళిందనందిన్‌ తటాంతపంజే విషసాద మాధవః॥

రాధామాధవమ్‌ న్‌ం ము గ్గ ముధుసూదనము గీ వాసనాశూన్యు6 డయ్యును వానుదేవు( డలముసంసారవాసనయందు.6 గట్టు వడినరాధిక నెమ్మది పదిలపజచి పట్టుదల గోపకాంతలపట్టు వదలె॥ క్షం మ॥ తనియజా బాళిని జుట్టి వేండుపియ జిం త న్హ్రాయ(గా నాయమా ర చనువా* యంచును గుంది శౌరి మది. బ శ్చాతాపముం జెంది జా డను గన్చెట్టి కళిందనందినితటిణా డాల్తీ వెయింటకా బొరిం గని యిందందును నెందు6 గానక మునుం గంబాజ( జింతాంబుథి ౪1 20

60౮ గీత గోవిందకావ్యమ్‌ అష్టపది. ముద్దమధుసూదన పహాంసకీండనము ఫఘూర్జరీ (భూపాళ్ళ రాగః _ యతి (ఆది తాళః

ప! వారి! హరి! హతాదరతయా॥ అ॥ సా గతా కువిలేవ! మూ మియం చలితా వలోక్య వృతం వధూనిచయీన, సాపరాధతయా మ యా2వీన వారి 'తా2తిభయేన॥ క్షే కిం కరిష్యతి? కిం వదిష్యతి? సా చిరం విర హేణ, కిం ధనేన? జనేన కిం? మమ జీవిలేన గృృ్‌హేణ+॥ బి చింతయామి తదాననం కుటిల భుకోపభ చేణ శోణపద్న మివోపరిభ9ిమ 'తొా2_.2_కులం భమ కరేణ! ఫ్‌ తా మహం వ్యాది సంగ తా మనిశం భృశం రమయామి కిం వ నేఒనునరామి తా? మివ కింనృథధావిలపామి!! జీ తన్వి! ఖిన్న మసూయయా హృదయం తవాకలయామి తన్న వేద్మి కుతోగ తా సి?! నలేన లే౭నునయామి! దృళ్యసే వురతో గతాగత మేవ మే విదధాసి కిం ఫులేవ ససంభ9మం పరిరంభణం న దదాసి!॥ (౮ తృమ్యుతా మపరం కచావీ త 'వేవృళథం న కరోమి “దేహి సుందరి దర్శనం మమ మన్న భేన దునోమి! 7 వర్శితం జయబేనశేన వారే దిదం ప్రవణేన బందుబిల్వనముద్శననంభ వరోహిణరమ చేన। ధి

రాధామాధవమ్‌ 651 అష్టపది... ము గ్ధమధునూదన హంసకీ)డనము భూపాలరాగము _ అదితాళము ప।॥। హరి! హరి! హతాధర మగుట.6 దా నరిగె నెచో కిన ఇ చుట్టి ,వే/తల నున్నన న్లని యత్తు చనె6 (బియ యొంటిగా॥ రట్టు సేయుట నేభయమున మజల్పంజాలక యుంటిగా॥ క ఏమిచేయును చిరవిహమున*? నేమి పలికెడు నాబిడ*? ఏమియుపకృతిజనము నా కీయిల్లు ధనమును మనుగడ%?॥ 2 ఆఅలుకచే బొమముడివడిన నీయాననంబు(6 దలంచెద ఆఅళి తల న్రిరుగాడ నగుశొణాబ్బముగ భావించెద॥। న్‌! నే నెపుడు నాయెదను జబేరినదాని విడక నుఖించెద కాన€ దిరుగ6౦గంజాల రిత్రగ6 (గమ్మువగ(6 జాలించెదః॥ ల్తీ తలంతు, నోతనవ్వంగి! యీసున6 నల(గెనని నితల(6పును తలచి దాని నెటేగితో నెం దెలియం గొను క్రైముడుపును॥ 35 తోంచుచుంటివి తిరుగుచుంటివి తొయ్యలి! నా యెదుటను ఏచె దేటికిగ దొంటిగతి సలయింపు బిగి కవు(గింటను॥ 6 ఇంక నెన్నండు సెయనిటు క్షమియింపు నుందరి! తప్పును శంక వీడుము! చూపు ముఖమును చందమండలనిభమును॥ 7 బిందుబిల్వాన్వ్వయపయోనిధివిధుండు హరిపదభక్తు(డు పాందుగా జయదెవకవిరవి పాగడె హరిని మహాత్ము(డు॥ 8

62 గీతగోవిందకావ్యమ్‌ న్జో॥ హూద్‌ వినలతాహోారో నాయం భుజంగమనాయక? కువలయదళ శేగే కంఠేన సా గరళద్యుతిః మలయజరజో నేదం భన్మ, పియారహిలే మయి (ప్రహరసి హార భాం త్యా౭-నంగ!, (కుధాకిము ధావసి?॥ శ్లో! ప్రాణామాకురుచూతసాయకమముంమూ బాపమారోపయ శ్రీడానిర్జి తవిశ్వ!, మూర్చితజనాఘా లేన కిం పొరుషం?, తస్యా వప మృగీదృశో మన సిజి పేంఖత్కటాన్షూశుగ (శేణీజర్ధ్స రితం మనా గవీ నునో నాద్యాపి నంధుక్ష లే! నో భూ)పల్ల వం ధను, రపాజ్జతరశ్ఞ "తాని బాణా, గుణశంవణపాళి రితి న్నేణ తస్యా మనజ్ల్బజయజన్లమ 'బేవతాయా మస్తాణి నిర్జితజగంతి కి మగ తని!

రాధామాూధవమషమ్‌ దం సీ హృదయమ్మున స్టోంచునది సర్ప మనుకొందా*? కాదు కా దిది తూ(టికాడగాని, కంరాంతరమ్మున'€ గన్ఫించు వది గర లం బొక్కొ? కా దుత్చబదళపంక్రి, మె యలందినది భస్మం బౌన* కాదది కమ్మని మంచిగందమ్మురజము నన్ను ముక్కుంటిగా నెన్నుచుంటివా? కాను, లీలావిలోలగోపాలకు(డను (భాంతివడి రొత్త యేటికి పయికి దుమికె దోయనంగు(6డ!, యీపెరు నుండ దింక, బాణనంధానమును మాని భయము భక్తి గలిగి జాగ తతో6 దజి౯ గడపికొనుము!॥ శా॥ కేలం బూనకు మావిలేజివురుముల్కి న్వింట సంధింపకో లీలానిర్జితవిశ్వ! యోమదన! మెలే పిండి దంపంగ? నా లోలాలోక లగించుచూద్ధు లొగి నాలో6 జొచ్చుటన్వీ,లిక ల్లోలంబై మది యించు కేనియును నిల్చుం గాంచ దివళరుజా చ॥ విరిసినతీర్చుకన్నుబొమవిల్లు, కటాక్షములమ్ము, లాశవోం తరములునల్లె తా(డనుచుదర్చకు. డాత్మను నిశ్చయించితా దిరుగు ననంగదేవజయదేవతయే[పియరాధయందునం గెరలిజగ త్త్తయంబెగిచిగెల్చినయ స్త్ర ము ఖుంచెనేమొకో 1

న్లో! భూూచా పే నిహితః కటాక్షవిశిఖో న్‌ర్మాతు మర్మ్శవ్యధాం శ్యామా త్మాపటిలః కరోతు కబర్‌ న భారోపి మారొ*ద్యనుమ్‌, 'మోాఫహా సావ దయం చ, తన్వి! తను తాం వించాధరో రాగవా౯ నద్వృ_త్త _న్సృనమణ్ణల _న్త్నవ కథం శ్లో! తాని నృర్శసుఖాని, లేచసర ళాఃస్ని గ్ధాదృశోవిభ )మాః తద్య కా)0బుజ నౌరభం, నచసుధాన ఫ్రందీగిరాంప్రికి) మూ, సా చం బాధరిమాధురీతి విషయానం గేప్లి చేన్మాననం తస్యాంలగ్నసమౌాథధి, హంత! విరహవ్యాథిః కధంవర్థ లే1॥ న్లో తిర్యక్క_౦ఠ ఏలోలమాళి తరళో _త్తంనన్న వంశోచ్చల ద్దీప్తిస్థానక ఏ తెవధానలలనాల క్ష ర్న సంలవ్నీ ఈాః నంము ల్లేమధునూదన స్యమధు రే రాధాము ఖేందొనుథా సాేకందలళి తాళి ఏ రందదతునః షే మంకటావ్షో ర శ్రైయః॥

రాధామాధవకు ద్ర5 స॥ వెచ్చంగాం గనుచొనివి లి౧డి కిచూవు స ఓ య. 2 క్‌ నరమెయైచవిదమునంజదుమునచ్చు నల్లనై వంళరై నడసాగు రబరడిశా భరముర్చండిరిగినం దిరుగవచ్యు రాగమ్ము కలుగుట రంజిల్లి బింబాధ రమ్ము మోహము జమ్మ బెమ్మవచ్చు రు యో ఎలిదామరలసిరి వెడంగుగాల న్మోమెదం ణు నొ ఇ షో నా ఇ జబ్‌ బొరిం దల్హయిచ్చినన్‌ బుచ్చవచ్చు పాదిరి పూబంతికం కును మృమవు గటిగి నగముకంటెను గొప్పందనంబు గలిగి మంచివ్య తంబు గలిగి సమత్వ మొవ్వ నీమురోబస్ము ప్రాణము లూయుబగున!॥ ఆఅమయైతాకులహాయి చంచలము నత్యంతానుర కమ్ము నౌ యామీనాక్షివిలానలాస్యముందదాస్యామోదన మ్మోదముస్‌ గ్‌ ల ఉల ల్‌ లాం బాజాలు క ల్‌ శమి! యీావిరహప్వరం బుడుగదయ్యుం బెంపు దీపించెడిన్‌॥ రారస్ట్రాయి నెనంగు వణురసవడ్లానంబు న న్సర్వథి [పారంభంవంలు నిల్చుటన్‌ (వ్రజసతీవారంబు లున్న న్పుథధా సార లీక ర రాధి కాముఖమునస్‌ జాల్కొౌల్పు గీక్చప్తు సు స్మెరాపాంగతరంగనృత్యములు రక్షించున్‌ జగజ్రాలముల్‌॥ ంండాాాలాాట్తాాాాా

ర్‌ం గీతగోచిందకావ్యమ్‌ చతుర్హ సర్గవు స్టో! యమునా తీరవానీర నిషఫంజే మంద మౌస్థితమ్‌, ప్రాహ 'ప్రేమభ రో ద్భాాంతం మాధవం రాధికానఖీ!

రాధామాధవనష్‌ 5/ ని? గముధుసూదన ము స్నిగ్ధ ధుసూ గీ! యమునచెంగట'. (బబ్బలి యలరు(ందీవె యింట వెడం గట్టు లొకరీతి నెస౦గుచున్న కృష్ణు( గని రాధచెలికళత్తి యిట్టు లనియె, నున్న దున్సట్లు మధురమయోక్రి నెజంగి॥

63 గీతగోవిందకావ్యమ్‌ అష్టపది---8 వారివల్లభాశోక పల్ల వము

కర్తాట (సౌరాష్ట్ర కాసడ రాగః _ అది (వక) తాళ ప॥ సా విరహే తవ దీనా; అ! మాధవ! మనసిజవిశిఖభయాదివ ఫావనయా తవ లీనా! నిందతి చందన మిందుకిరణ మను విందతి ఫేద మధీరమ్‌ వ్యాళనిలయమిళ నేన గరళ మివ కలయతి మలయనమిారమ్‌ అవిగళనిపతిత మదనశరాదివ ఛభవదవనాయ విశాలమ్‌ స్వహ్నదయమర్నణి వర్మ కరోతి నజలన ళినీదళజాలమ్‌ కుసుమవిశిఖశరతల్ప మనల్పవిలానకలాకమనీయం (వత మివ తవపరిరంభ సుఖాయ కఠోతి కుసుముశయనీయమ్‌ వహతి చ వలితవిలోచనజలధరమాననకమల ముదారం విధు మివ వికటవిధుంతుదదంతదళనగ లితామృుతధారమ్‌ వివిఖత రహసి కరంగమటచేన భవంత మసమశరభూతం పణవమాతి మకర వధో వినిధాయ కళే చ శరం నవదూతమ్‌ ధ్యానలయీన ఫుఠః పరిక ల్స్య భ వంతమతీయ దురాపం విలపతి హాసతి వివీ.దితి చంచితి ముంచతి తాపమ్‌! ప్రతిపదమిద మవీ నిగదత్కి మాధవ% తవచరజేపతి తా౭ఒ2౬వహాం త్వయివిము ఖేమయిసపది సుధానిధి రవీ తనులేతను దావామ్‌ శ్రీజయ బేవభణిత మిద మధికం యది మనసా నటనీయం హారివిర హోకులవల్ల వయువలినఖవ చనం పఠనీయమ్‌

రాధామాధవమ్‌ ఘి అస్టపది--8 హరివల్లఫ "కోక పల్లవము కన్నడ రాగము = అఆదితొాళము ప॥ ఎడయుట( దొ€6 గడుదడ ల॥ ఆ॥॥ ఒడయ!దమురునిముల్కులకుల్కి నయటులెడద హత్తునియొడలు దూజు మంచిగంధంబును వగమై యూలఠి పండువెన్సైెలలన్‌ సారెందయల(చు(ంబాములకలయిక మవిసమ్ముగ(జిబుపయ్యెర లన్‌॥ తజుచుగంబై(బడు పలుమరునమ్ముల తాకువ నిను6 గాపాడన్‌ పజణచు నెద€ గవచముగ లేం;డామరపాకుజలము దోగాడున్‌ వెలయు వివిధశిల్పకలారితుల వెడదపూ౨ఎ తలిమంబు మలిచె దీక్ష శరతల్పంబుగ విస్మయముగ6ం గొని నియమంబు రాహువుకోజలగంటుల(దొడివడిర సముతొజుం(గుచందునిపగిది మోహనముఖమున(గన్నీ రొల.క (గ(బొడంగాంచునునినుసారిది వఏవకతమున(€ గస్తురిచె నిను రచియించును బూవిలుతునిగన్‌ జో(కను గిందుగమొసలిని గై నవ చూతంబిడియెజ(గునుపనిగన్‌॥ సాగియు ధ్యానయోగంబునదుర్లభుంజూచుచునినుందన్నమోలన్‌ వగచునవ్వు(బొగలును దుఃఖించును నగుమొగి(దాపము(వీలన్‌ "పడమొగ మిడనీ వొడయ(డ నెఇయును నొడలిని జిచ్చులు గురియున్‌ పడితిని నడుగుల దానురాల నడుగడుగున నను గుఖజి విరియన్‌ కవి జయదేవుని పలు కమృతమ్మని జ్ఞానులు మీరెద6(దలంపన్‌ చవి(గొను(టీ! హరివిరహాకుల వజసతి శెలినుడి సిం గొలుపన్స్‌॥

౮70 గీతగోవిందకావ్యమ్‌ న్లో! అవాసో విపినాయ లే, ప్రియసఖి

వనూలావి జాలాయ లే,

"తాపో నిశ్వసి లేన ఊజావదవాన జ్వాలాక రాళాయ లే,

సా౭వీ త్యద్విర హేణ, హంత! హారిణీ రూపాయలే హో! కథం?

కందర్చోపి యమాయ'లే విరచయన్‌ ఇార్టూలవిక్రీడితమ్‌!

రాధామాధవమ్‌ (కే శీ భ్ఞా॥ ఏడంతస్థులమెడ కానగుములై యిర్వంకలన్‌ దోంచుచు6 బూ బో6డుల్‌ పెన్వలలట్లు చిక్కు పజుపన్‌ ముక్కూర్వు కార్చిచ్చు తో డ్రోడం జూడెను గాము€ డన్యము(డు శా రూలంబటుల్‌ గాం(డిలెన్‌ లేడిం బోలినరాధ నీవెడయ నె లీలన్‌ మనున్‌ [శహరీ!॥ 28 బోండు ల్ప్చేరుటి చేరులట్లయిరిి మూర్పుల్లూడ6 గార్చిచ్చుగా నాడన్దాంత వియోగదుఃఖహతిపాలై యేణిరూపొంద నా జాడ న్చొంచి నురుం డదేయదను గా శార్దూలమా "సెట్లోకో!!!

౮ గీరగోవిందకావ్యష్‌ అప్టైపది---0 స్నిగ్ధ మధుసూదన రాసావలయము "దే ఫాక్ష రీరాగః8 _ వక తాళః ప॥ రాధి కాక్ళప్ల ! రాధి నౌ అ॥ రాధికా! తవవిశకహే కేశవ! న్తనవినిహిత మపి హోర ముడారం సా మనుతే కృశతనురివ భారమ్‌ క్షే నరనమనృణ మపి మలయజపంకం పశ్యతి విషు మివ వఫువీ సశళంకమ్‌ లి ఫ్యసితపవన మనుపమపరిణావాం మదనదవాన మివ వపవహాతి నదాహమ్‌॥ లి దిశ్‌ దిశ కిరతి నజలకణజాలం నయననళలినమివవపగ లిత నాళమ్‌॥ జ్తీ నయనప్‌షయ మవి కినలయతల్పం కలయతి విహితహు తాశ నకల్పమ్‌!॥ ప్‌ ల్యజతి న పాణిత లేన కపోలం 'చాలశశిన మివ సాయ ములోలమ్‌! న్‌ వారిరితి వారిరితి జవతి న కామం ఏీంవావిపితమంర ౫న ని కామమ్‌॥ '/ ఫీ్రందయ బేవఛణిత మితి గీ3ం సుఖయతు కేశవపద ముపనీతమ్‌! 8

రాధామాధవమ్‌ 73 అష్టపది---9 న్నిగ్రమధుఘూదన రాసావలయము "బీశొవ్లరకిరాగము - అదితాళము వ॥ రాధికహర్వి కృష్ణ రాధిక॥ ఆ! రాధిక నీదు విరహమున6 గశవ! ॥ ఆజుత నిడిన ఎల కందనిహారము బరువుగ6 దలంచు( దా నెరియ శరీరము॥ క్షే చిక్కని చల్లని సిరి మై గలపము ఉక్కుజ్‌ విపసమని యొుజ(6గును చలంపము లి ఉన్సు రనుచు నిట్టూర్చులు వుచ్చును దుస్సహ మను మరుతూపుల చిచ్చును త్రి కన్నను గమలము కాడ6 జూపినటు కస్పీ రొలుక(6గ6 గను దా నిటునటు ..! దగ్గజి గన(బడు తలిరులపాన్నును భ్‌గ్గురు మనియెడు పావకు(6 డనుకొను!॥ ర్‌ సంజను గదలని శశి యగుచెక్కిలి ముంజే వదలదు మొనసినతెక్సలి 11 న్‌ హరి హరి, హరి హర్కి యనుచు జపించును మరణము తోంచిన కర౭ఏ( గన్చించును॥ | జయదేవు(డు హరి చరణంబుల నిడు నయయుతాష్టపది నవరసమఖ మిశు ॥ (8

గ్‌! గీతగోవిందకావ్యమ్‌ న్లో! సా రోమాంచతి సీత్కరోతి విలప త్యుత్కంప తే తెమ్యతి థధ్యాయ త్యుదృమతి ప్యమిాలత్కి పత త్యుద్యాతి మూర్చ త్వపి వ తావత్యతనుజ్వ రే వరతను ర్‌ వే న్న కిం "లే రసాత్‌ జు సరె సద్యప/తిమ . ప్రసిదసియది త్యకొ2-న్యధా హా న్తకః॥ నో న గ్ర రాలు రాం బైనత వై ద్యహృద్య! త్యదంగ నంగామృతమాతసాధ్యామ్‌ విము క్తబాధాం కురుపే, న రాధాం ఉపేంద?! వజాధిక దారుళో2_సి॥

రాధామాధవమహ్‌ ౯7ద్‌ సీ1॥ పెలుచ గగ్గురుపాటు గలుగుట సీత్యృతుల్‌ తజచు తెజపిలేక పజపుచుండు, వెడవెడనుడి పృులాపించుచుండు సతమ్ము, గడగడ నెడయక వడ(కుచుండు, తేలిపోవుట6 గడు సోలుచుండు, నెడంద. (బార్ధన మొనరించు బెకిలేచు, కన్తులు మూయ. దెక్కలి కనపడుచుండు, మూర్చాసముచ్చాాయముకా భబించు గాఢమతను జ్వరంబునం (గాంగి రాధ పదియవస్థలు6 ([గనుముగా6 (బకటములుగ+ నాశ్వినేయు(డ వగుచు6౬ బత్యక్ష మందు నీవు రాకున్న యముండవు కావె! కృష్ణ!॥ 29 ఉపేందవ(జ॥ కృప న్మనోజార్రితరాధ తేరణ వపుస్పుధ న్రాపముం. దీర్చకున్నకా కృపాణథధా రాకృతి, దృనహృద్య! ఉపేంద! వజాయుత మౌదుచుమ్ము!॥

76 గీతగోవిందకావ్యష్‌ నో నే ౦దర్చజ్వరసంజ్వ్య రాకులతనో 'రాశ్చర్య మస్యా న్స్‌రం చచేతశ్చందన చంద్రమఃకమలినీ చింతాసు నం తామ్యతి కింతు కాంతిన కేవ నీశలతరం తొ మేశ మేవ శత్షణం ధ్యాయంతీ రహాసి న్‌్‌ కధమవి శ్నీణాశ్షణం పాణితి! న్లో! శ్షణ మపి విరహః ఫురా న సేహే నయననిమిలనఖిన్న యా యయాళతే శ్వసిత కథ మసౌ రసాలశాఖం చిరవిర హేణ విలోక న ఫుష్చి తాగామ్‌! చీ వృవ్ట్‌ వ్యాకులగో కులావనరసా దుద్ధృత్య గోవర్ధనం ఖిభ )ద్యల్ల వవల్ల భాభిరథికానందా చ్చిరం చుంబిత, దర్చే తైవ తదర్చితాధరతటీసిందూరముడాంకితో బాహుర్లోపతనో _న్తనో తుభవ తాం_శే యాం సికంనద్విమః॥ లాలానపూాకాాాం

గందముం జం(దు నట్టు బిసకాండము నెంచినమాచరుతాపము ఇ జెందినరాధ మార్మొగముచే వెడలించును సీత్యృృతంబు లో నుందర! చిక్కి సోలియును జొక్కున మిక్కిలిచల్లనైనవా నిందలపోయు నిన్నె కడునిష్టను మె వెలయింప నొంటిమై॥ పుష్పితా(గ్ర॥ [తుటి యడయంగ€ గుందుహా! యటంచుఇా

గుటకల. గన్నుల కోర్కుల£౯ మెలంగుకొ

ఎటు తడ వగుచో నెసంగు. దాని

చ్పోటునకా రసాలను జూచి పుష్పితాాగక॥ గొడుగై జాజడి గోకులంబు మనుపక£ొ గోవర్దనం బెత్తియె కుృుడుమోదమ్మున మూగి గోపికలు కోర్కుల్మీజముద్దాడి యె వ్లెడ సిందూరపుంగాంతి రాగరస మిళశ్లు యంచు బోధింపనా వెడకంసుంబారిగొన్న శారిభుజముర్వికా శేయముల్హూూర్చుత౯

/8 గీత గోవిందకావ్యషమ్‌ పంచవుసర్గవం సాకాంక్ష పఫపుండరీకాక్షము అష్టపది-.- ( నీ అహ మిహా నివసామి్మిి యాహి రాధాం

అనునయ మద్యచ నేన చానయిథాః

ఇతి మధురివుణా నఖి నియుకా

స్వయ మిద మేత్య ఫున ర్లగాద రాధామ్‌॥!

రాదామాధవమ్‌ 79 గీ చనుము వేవేగ నేనుగాం జనవు మెజిస్‌ యనునయింపుము! నే వచ్చుదనుక నింట నిలుత నని పల్క హర్వి మది నలరి తిరిగి యేగి చెలికత్తె రాథతో నిట్టు లనియె॥

పరీ గీత గోవీందశా వ్యష్‌ అప్టపది---1 (0 పహూ*ిసముదయ గరుడపదము పంతువరాళి (చేశాక్షరీ) రాగః _ రూపక ఆాళ;।

ప॥ తవవిర హే వనమాలీ॥ అ! నఖ! సీదతి రాభే! వహతి మలయనమిాలే మదన ముపనిధాయ స్ఫుటతి కుసుమనిక లే విరహీహృదయదళ నాయ॥ క్షే దపవాతి శిశిరమయూఖే మరణ వునుకరోతి పతతి మదనవిళిఖే విలపతి వికలతరో2తి॥ ల ధ్వ-తి వమధుపవనమూహేా వ్రపణ మపీ దధాతి మనసి కలితవిక హే నిశి నిశి రుజ ముపయాతి! రి వనతి ఏపినవితా నే త్యజతి లలితధామ లుఠతి ధరణిశయ నే బహువఏవిలనతి తవనామ॥ జ్తీ రణతి వీకనమవాయ్‌ ప)తిదిశ మనుయాతి హనతి మనుజనిచయు విరహూ మపలపతి నేవి! ర్ట స్ఫురతి కలరవరావే న రతి వముణిత మేవ తవరతిసుఖవిభ వే గణయతి సుగుణ మనీవ॥ (౮ త్యదభిదళభుభదమాసం వదతినతి శృణోతి తమపి జపతి సరనం యువలిషు న రతి ముపై లి॥ (1 భణతి కవిజయ బే వే విరవావిలసి లేన మనసి రభసవిభ వే హరి రుదయతు సుకృ లేన॥ 8

పంతువరాళి రాగము అజ రూపక తాళము వ॥ వందుచరు రాధా! చెలి! ౪|| పొందెడయుట వనమాలి। మలయమారుతమ్ము వీవ మదను( డలరి డాయ నలి6 బధికులగుండె అవియ ననలు తరులు పూయ। క్షే దశదిశలను వెడల మరుని విశిఖములను నుడియ(గా। లె జవళింప(గ౬ దేంట్లు మూ6గి తవిలి చెపులు మూయు రవలుకొన విరహము మదిని రాత్రులఅందు€ దెవులెనయు॥ తె లలితమందిరముల(6 బాసి పలుమబు నిను6€ బిలుచుచు నిలక తిరుగు( గారడవులు నేల€6 దూలి షపారలుచు॥ ర్త తువొ! కువ! యని కోయిలలుం గూయ దెసలకు నుజుకు ఎపరేని నిదేమని నగ నిల్లి యనుచు€ బలుగొజుకు। క పావురాలు 1మోయ మణితభాప మాత్మ నించు సావధానమతి నవిరతి సంగతి సుఖ మంచు॥ 6 నీదుపేరి నెలను బాడ నిలిచి చెలి నిగుడ్చు ఊది దానినే జపించు నువిదల నిరసించు॥ ణా జయదేవక వీశ్వరకృత సరసవిరహగీతి నయవినయాఖభినయమయు€6 గనంగంజేయు నుఫణితి॥ 8

రిం గీతగోవిందళా న్యమ్‌ న్లో పూర్వం యత సమం త్యయా రతిప తే 'రాసాదితా స్పిద్దయః దో తసి న్నేవ నిపంజమన్నథ మహో తీనే ఫున ర్మాధవః ధ్యాయం స్వా మనిశం జప న్నపి తవై వాలాపమం తావలీం భూయ _న్వత్కుచపంభనిర్భరపరీ రంథామృతం వాంఛతి!

రాధామాధవమ్‌ రిం

• శా॥ ము న్నైచ్చో నిను6 గూడి మన్మథుతపం బు నృండంగా( జేసెనో వెన్ను డాతని పుణ్యతీర్థమయి తృ ప్తం గూర్చు నాజొంపమం దు న్నీరూపెద నిదుపల్కుజపమం దుం జేర్చి నిషైన్‌ నదా ఈ. యున్నా€౬ డోసఖి! నీహృదైక్య మమృతం బుప్పాంగి కాంక్షించున్‌॥ ఫే పొ:= మ మును నీతో సరిశేళి నెందంగనియె న్బూవిల్తుసర్వాన్థని ద్ధి న దే మేల్చాదరింటి మన్మధమహాతీ గ్ధంబున నమ్మ జి న్నిను ధ్యానించు సతంబు ముంత్రమును-గా నీపల్కు_ లే 'తా జవీ9 చును నీగు త్రఫుగౌంగిలింతసుధ గృన్లుం జెంతోకోరు న్సఖీ!

ర్ర్‌శ్తీ గీత గోవిందకా వ్య మ్‌ అష్టపది-_-_క్షేకే సాకాల క్ష ఫుండరీ కా మ్రోత్కంశామధురము ఘూర్టరీ (తొ డ్రి రాగః-వక తాళ ప॥ ధీరసమి-రే యమునాతీే వనతి వనే వనమాలీ అ॥ గోపీపీనప యోధకమర్షన చం చలకరయుగ శాలీ॥ రతిసుఖసాకే గత మభిసాళే మదనమనోవారచేవం నకురు నితంబిని గమనవిళంబన మనునర తం పృొాదయేశమ్‌॥ 1 నామన మేతం కృతనం శేతం వాదయలే మృదు వేణుం బహుమనులే తకుతే తననంగతపవన చలిత మవీ శేణుమ్‌[! 9 పతతి పత(తే విచలతి పతే? శంశితభవదుపయానం రచయతి శయనం నచకితనయనం పళ్యతి తవపంథానమ్‌॥ ముఖర మథ్‌రం త్యజ మంజీరం రివు వివ కేళలివు లోలం చల నఖి కుంజంసతిమిరఫుంజం శీలయ నీలనిచోళమ్‌!! శ్రీ ఉరసీ మురారే రుపహీతహాళే ఘన ఇవ తరళబలా్షే తటి రవ వీలే రతివిపరీతే రాజసి సుకృతవిపా శే! ర్‌ విగ ళితవననం పరిహృతరననం ఘటయ జఘన మవీధానం కినలయళశయ నే పంకజనయనే నిధి మివ హర్షసిదానమ్‌! 6 వారి రభిమానస్‌ రజని రిదానీ మియ మపి యాతి విరామం కురు మమవచనం సత్యరరచనం పూరయ మధురివు కామమ్‌॥' శీంజయ బేవే కృతహరిసేవే భణతి పరమరమణీయం (పముదితహృదయంహరిమలినదయంన మతసుకృతక మసనీయమ్‌ [8

అప్టపది-.-]]1 సాకాంక్ష పుండరీ కామ్లో ర్క_0ంళామధురము ఫఘూర్షరిరాగము ._ ఏక తాళము ప॥ పయ్యెర విచెడు యమునాతటవని వసియించునువనమాలి అ ఒయ్యారుల యురువక్షోజమ్ము లనొజయుచు6గేల్లవ 6 | గాలి॥ హాయి గూర్చు సంకేతపదమ్మున కరుగు నితంబిని వేంగ చేయకు మాలస్యము రమణుడు రమణీయు(డు చేయును సై(గ మురియుచు మురళిని మొజయించుచు!( జాకతురి నిను మొగి( బలికించున్‌ విరివిగ నీమై సోకినపయ్యెర వెడలు రేణువును భావించున్‌॥ 2 ఈ6క రాలినను నాకు కదలినను నీవరుదెంచితి వనుచుకొ పోకలు వింతగ6 దలిరులసెజ్టను బొనరుచు నీదెస6 గనుచుక్‌॥ 8 కదలుచు వదలక [(మోగెడు నందియ వదలుము పగతుని పగిది పాదలు చిమ్మచీ(కటి పాదరింటికి కదలుము నల్లని మడుగూది॥ 4 చదలున మొయిలున(6 గదలుబెగురులకదువటుహారము లొప్పన్‌ సదయుని యెద మెజయ యిడుపురుషాయితచర్శ సుకృతము ఫలియింపన్‌॥ 5 వలువ చెలిమి మొలనూలుబలిమియిడమవంకల(దొ ట్రిలిడా6గన్‌ జలరుహాక్షి! తలిమముజేర్చుము గనివలెజఘనముమదిలో6గన్‌॥ 6 హరియభిమానధనుం డీరాత్రియు నరుగుచుండె6. దెలవాజబు! త్వరగా౯ జెప్పినయటు( జేయుముదయితునికో రిక నెబవేబుక్‌ 7 క్రీజయదేవుండడు మధుమయఫణితిని జేసిన హరిపదసెవ రాజిల(గుతుకముసలుపుండుమిరునురంజిలుహరియిది[తోవ॥

56 గీత గోవిందకావ్యమ్‌ న్లో! వికిరతి ముహు! శ్యాసా న్లిశాః పురో ముహు ర్వీ్ష తే (వవీశతి ముహుఃకుంజంగుంజన్‌ ముహుర్చహు తామ్యతి రచయితి ముహు ఛృయ్య్యాం ప ర్యాకులం ముహు ర్వీక్ష తే మదనకదన క్లాంతః కాంలే! పియ _స్తవ వర్తలే। నో త్వద్వా మ్యేససమంసమగ మధు నాతిగ శంశుర_న్తంగతో గో విందన్య మనో ర భేనచసమంపా) ప్తంతమస్సాంద తాం క్‌ కానాం కరుణస్య రణ సదృశీ ద్‌ర్తా మదభ్యర్థనా త న్నున! విఫలం విలంబక మసౌర మో్యోభిసారత్షణః॥ న్డో॥ నామాంద్భ క్ష ఫతివక్ష్యుతిన్నర క థా8ప్రత్యంగ మౌలింగ నై! (ప్రీతిం యాన్యతి రంస్య లేనఖ! సమాగ ల్వేతిచిం తాపలః స త్యాం పశ్యతి వేప లే పులక య 'త్యానందతి సేదతి (పత్యుద్దచ్చతి మూర్శతి స్థరతమఃపుంచే నికుం జే షై

నలుదెసలు దూజు€ బొదరిండ్రు, కల(క6 గుందు(6 బాన్ను6 గల్పించు నాకులపాటు€ వెందు( దొగవిలుతుబాజి నీదుకాంతుండు రాథ!॥ ౨౮ నీవ్మకత్వము సూర్యు6 డొక్కపజి. దన్వి! [కుంకె(బూర్భంబుగా నీవేళం దజచయ్యె [శీహరిమనోభీష్టంబు. జెంజీకటుల్‌ నావిజ్ఞ ప్రియు€ జ్మకవాకముల దినాలాపముల్‌ సాగె ము గ్రా! వేయేగుము మంచి కాల మిది వ్యర్థంబౌ విలంబించుచోన్‌॥ తజచుటిరు ఖుబుర్కొను లతాగృహమందున(€ జేరి రాథ న న్నరయును ముచ్చటించు(గుసుమాస్త్రుక థల్క్‌క వుగింటంజర్చు సం బరపడు లోరమించు నని బాళి నినుం గను6 గంపమందు గ గ్గరుపడు నుబ్బు(జెమ్మరిలు(గొంతచనున్‌హరిమూర్చిలున్సఖీ!॥

ఏతి గీితగోవీందకా వ్యమ్‌ నో! అగేసాదను చుంబనాదనునఖో ల్లే ఖా దను స్వాంతజ పోద్చోధాదనునం [భమాదనుర తారం ఫాదను[పీత యో; అన్యార్థంగత యో[ర్భమాన్మిళిత యోస్పంఫాప కై న్లానత్‌ | దంపత్‌్య రిహూ కోన కోనతవుసి (వడావమి[శోర నః॥ నో నభయచకితం విన్యస్యంతీం దృశౌ తిమిరే పథి (పతితరు ముహు సత్వ మందం పదాని వితన్వతీం కథ మపి రవాః+ (వొవా మం్లై రనంగతరంగిభిః సుముఖ! సుభగఃపశ్నన్‌ నతాంముపె తు కృతారతామ్‌! సుముఖ, సుభగశపళ్యని సత్వాముపైలు కృ తార్థ

రాధామాధవమ్‌ నైక సీ॥ బిగికౌ6(గిలింతల6 దగుభయానకమున ననుచుముద్దు ల6 గరుణస్ఫురణను తతనఖక్షతముల(6 దవులువిరమ్మున నలముభావమ్ముల యద్భుతమున మన్మధోద్పోధి సంపదను హాస్యమ్మున (6 గామభోగముల శృంగారసరణి ప్రీతులై [భమపడి పెజలకై చని డాసి పలుకుల6 దమరూపు దెలిసి తనిసి చిమ్మచీ(కటిపాదరిండ్ల చెంత మెల6గు దంపతుల సిగ్గునామ్మును దరలనిక చూపుపోం;కలలో దలచూపనట్టి రసము లుండునె రాధికారమణి! యెందు!

• గీ బెదరిచూచుచు వెజపున విరియు నిరుల (తోవ నిల్చుచు6 దరువుల6 దొరసి యల్ల నడుగు లిడు చట్టు లొంటిగా నవయవములు బొదల6 జనుదెంచునిను6 గాంచి పాలుచు హరియు॥ నవా చనన దన వచూడ్యుల. దటి తోవ మెల్ల ల్తగ నడు-గాడ గా6 దరువుల న్చొా06 దాజుచునక్కు చెట్టులో "తెగ డుమారుపాంగులకుతి న్మలు౮గన్ల 56 జేరంబాటినీ వగుపడి యంద గానికిం గృతార్త్రతం గూర్తువు “శాంత మెండుగన్‌ |

ం గీతగోవిందకావ్యమ్‌ న్లో రాధాముగ్ధముఖారవిందమధుప

ప్రైల్యోమాళి్థలీ

నేవధ్యోచితనీలరత్న, మవనీ భారావ తొ రాంతక3,

న్వచ్చందం పంజసుందరీజనమన సోష[పదోహోదయః

కంసధ్యంసనధూమ కేతు రవతు! త్యాం "బీవకీనందన?

రాధామాధవష్‌ బీ! సీ1॥ రమణీయరాధికారమణీముఖాంభోజ మండలాంతరమున గండుతే(6టి, పదునాల్ల్గుభువనముల్‌ పాయక తలందాల్చు ననుచుకాంతుల నీలనాయక మణి, ముష్టిక చాబూరముఖనిఖిలాసుర సంహారకారణస వితృసూతి, గోపికా జనమనఃకుతుక పూరణమున కగు కాంతి మయము సాయంసమయము, దుష్టకంసలయోద్భొధి తోంకచుక్కు తుష్టయోగిమనంబు ల( దోంచువెలు6గు దేవకీవసుచేవుల భావఫలము స్వామి కలకాబమును మిమ్ము నోముగా(త॥ యాసాం

౮2 గీశతగోవిందశా న్యమష్‌ షవపవషసనసర ము భి క ధన్య (ధృష్ట్ర) _వైకుంరము న్లో అథ తాం గంతు మశ క్యా మనుర కాం లతాగ ఎహే దృష్ట్వా తచ్చరితం గోవిం'ే మనసిజమం'బే నఖ (పాహా।

రాధామాధవమష్‌ 00 అషపది-__ 2 ధన్య వై కుంఠ కుంకుమము కం॥ చనుటకు సోపిక లేమిన్‌. జెనపగు నొకపాదరుటింట( బెరసినరాథం గని తచ్చరితము( దత్సఖి పనివిని హరి వివశు( గాంచె భాషింబె నిటుల్‌ ॥ పా:= క॥ ఆపాదరుటింట రాగము. క్‌ మోఫునం గడుజేచి మెదలుపవూన్కి. చనినయా రాఫున దిల్లవడువారిి రనీకత( 'దెలి పెన్‌ |

న! గీితగోవిందకావ్యష్‌ అసష్షపది---12 గుణకరీరాగేణ _- రూపకతాళేన గీయలే ధన్య వైకుంఠ కుంకుమ్‌ ప! నాథ! హే! జగన్నాధ! హరే! అ! సీదతి రాధా వానగ ప్ర హా! పశ్యతి దిశిదికి రహసి భవ న్తం త్యదధర మధుర మధూని పిబ నమ॥ [| త్యదభినరణర భ'సేన వలస్పీ పతతి పదాని. కియన్పి చల స్తీ! లి విహితవిశదబినకినలయవలయా జీవతి పరమిపహాతవరతికలయా! ఫ్‌ ముహురవలోకితమండనలీలా మధురిఫ్రరహా మితి ఫావనశీలా। త్త త్వరిత ముపైతి న కథ మభిసారం హారి రతి వదతి నఖీ మనువారమ్‌! ఫ్‌ పీ ష్యుతి చుంబతి జలధరకల్పం హరి రుపగత ఇతి తివిర మనల్పమ్‌! గ్ర భవతి విలంబిని విగళితలజా విలపతి రోదితి వాసకసజ్ఞా। గ్ర (న్రీజయ బేవకవే రిద ముదితం రసికజనం తనుతా మలిముదితం॥ గి

రాధామాధవమ్‌ ౮ద్‌ అష్టపది-.] 4 ధన్య_వెషంర కుంకుమము గుణనరి రాగము _ రూషక తాళము ప॥ నాధహరిీ! జగన్నాధహరిీ! ఆ|| రాధ యట విచారం పడుచున్నది॥ కనుచున్నుది నలుగడ నిన్నటుని టె విను మన్యాధరమును [గోలినయటు॥ క్షే ఎదురుకొన(గ నిన్నైంతయు6 దొట్రొలి పచియడుగులు చని పడుచున్తుది ఉలి నో తలిరులు6 దూండ్లు సొమ్ములుగా నిడి దయి నిలిపెను నురలను నిశకలయిక కయి॥ తె పలుమణఖు( గై సెంతల. ది%ఎకిఎంచుచు తల(చును హరినని లలి6 దలయూదుచు॥ ల! ఒడయ( డేల రాడకొ యిచ్చోటికి వడిగా నని నఖి నడుగును మాటిక॥ ర్‌ అరులను కౌ€గి6ట నిడు ముద్దిడుచు అరుదెంచెను హరి యని భావించుచుః!। ౮ వాసక సజ్జికయె సిగడయంగ గొసిలు నీ వొకక్షణము తడయ వగ॥। 7 జయదేవక విశ్వర కృతి యిది యిడు జయము మోదము రనజ్ఞులకుం గడు! 8

౮ర్ర్‌ గీఠతగోవిందకావ్యమ్‌ న్లో! విఫులవులకపాళిః స్ఫీతసీత్కార మంత ర్లనితజడిమ కాకువ్యాకులం వ్యాహరంతీ తవ కితవ విధ త్తే౭మందకందర్పచిం తాం రనజలధినిమగ్నా ధ్యానలగ్నా మృగాఖ్నీ,! నః అంగప్యాభ రణం కరోతి బహుసః ప లే2వినంచారిణి (వాప్తం త్య్వాంప రిథంక లేవితను లేశ య్య్యూంచి రంధ్యాయలి ఇ త్యాక ల్బవక ల్పతల్పర చ నానంకల్పలీలాశత వ్యా౭-న "కావివి నాత్యయా వర తనురై ష్యపాని'ఇాం నేష్యతి! శ్లో! కిం విశామ్యసి! కృష్ణభోగిభవ నే భాండీకభూమిారుహి (భాత! ర్యాహినదృష్టిగో చరమిత స్సానందనం దాస్పదమ్‌ రాధాయావ చనంతదధ్యగముఖాన్నందాంతి శేగోపత్‌" గోవిందస్య జయంతి సాయమతిఫ_ పాశ స్త గర్భా గిర 8!

రాధామాధవమ్‌ ౮7

గీ! ధూర్తగోపాల! 'పెనుసీతృళతులును విప్పల పులక లలనత పలువికృతులు. జికాకు పలుకు లలమగ మరుచింత సాలసి రాధ ధ్యానయోగము హతి రసాబ్దీ ముని(గె॥

• శా॥ మెనన్సొమ్ములలంకరించుకొని నెమ్మింబృతము[లాలినన్‌ నానాథుండిటు వచ్చుచుండెనని సన్నాహము నన్సాగుసం ధానించుందలిమంబునిల్పు నచలధ్యానమ్మునంగృష్ట! యె మైనజా రాధకు నే(టిరాతిరి యుగంబౌనీవురాకుండినక౯ా॥

• జా పో!పో!నిల్వకు! కృష్టభోగి కలదీపుట్టకా వటంబిద్ది మె లాపాదించెడు నందమందిత మదే[శియంచున్‌ దినాంతాతిథి వ్యాపారంబున6 దండిసన్నిధిని రాధాబ్దాక్షి పుత్తెంచు భా వాఒపూర్వంబగువాచకంబెజు(గుగోపాలుండుపాలించుత ౯॥

భపా:--ళా॥ చేకొంచు ్వెప మార్చమార్చ మెయింగైసే యున్నగిల్కాంతెయే

యాకల్లాడిన డాయు.యమంటివని శయ్యనిమ్తై ధ్యానించుని ట్లాకల్బాదిసహస9లీలలను బద్ధాసక్తయయ్యున్‌ హాకీ! రాక న్మానితి వే "లేయి(గ్‌ దప నా దారసోచ్భ్యూశకున్‌ ॥

• పాఃం కా! అన్నా! నిల్వకు కృష్టభోగిభపనం బామళ్చే మాపయ్యెం దే ఈ న్నీ వాకనువపించు నందునిలం6 జేర న్మేలు పా మ్మున్నావా _క్త్‌ న్నందుందరి చాటసాకి వినుప న్ధానర్మము న్చోల్చి వా ని న్నా నావిధి సత్కఏంచుహకి వాణీ వై ఖర ల్వ్య అంన్‌ |

0 గీత గోవిందకావ్యషమ్‌ నపమ నరము నాగర నారాయణము న్లో అ[తాంత ₹ే చ కలటాకులవర_ గ్రపాతే నంజూతపాతక ఇవ స్ఫుటలాంఛన శ్రీకి బృండావనాంతర మదీపసయ దంశుజ్ఞాలెః దిక్సుందరీవదన చందన విందురిందు?॥! న్లో ప్ర)నరతి శనిధరబింబే విీహితవీలంబే చ మాధవే విధురా విరచితవివిధవిలానం సొ పరితొపం చకా రో!

రాధామాధవనమ్‌ ఈం న పము నరము ఎలి లం నాగర నారాయణము

• గ| ఇంతలో నఖిసారిక లేగుుతోవ అడ్డగించిన యమమటు లంక మొప్ప దికృతీిముఖచందన తిలక మగుచు'. గొలి పె వెన్నెల నెల బృందచలువవలువః॥ శ క॥ వాటడడిమయూఖమ్ముల నెల యోడక గగనాంగణమ్ము నొదవుట హరిమై జాడయు(గోపమి నెవ్వగ వాడినలతయట్లు రాధ పలవించెం గడుకొ! లా *పాంం గీ! ఇంతలో మ్వెరిణులఫుంతే కంత రాంర “మెందుల బొందించునింద మేల్కందు గాంగ బృంద నందంద 6 జంది9క కందు 6 జిందు నిందు(ండు దిగాస్య వందనబచిందు వెసలగ్‌!! +ప్వాం= క॥ వారంహార! హరి రాం డయయో! సరసర సరనీజూ వెరంసాగందొడలొం బె న్సురసుర నురియంగవగ చి గ్గజ6 బొరిలోరి గరిత విరనాగశి విలప్లించెన్‌ ||

100 గితగోవిందకావ్యమ్‌ అస్టపది--_]3 నాగరనారాయణ రాసావలయమ్‌ మాళవరాగ$ = యతితాళః ప॥ యామి హో! క మివా శరణం? అ॥ నఖివచనవంచి తావ మ్‌॥ కథితనమయీవీ హారి రహపా నయయా వనం మమ ఏిఫల మిద మమలరూప మపి యావనం॥ 1 యదనుగమనాయ నిశి గహన మపి లీలితం "తేన మమ హృదయ మిద మసమశరకీలితమ్‌! మమ మరణ మేవ వనర మళతివితథ ేతనా కి మితి వఏిషహోమి విరహాోనల మచేతనా। క్రి మూ మవావా! విధురయతి మధురమధుయామినీ కావీ హరి మనుభవతి కృత సుకృత కామినీ! శ్రీ అహవా! కలయామి వలయాదిమణిభూప.ణం వారివిరహూదహూనవవా నేన బహుదూపణం! ర్ట కుసుమసుకువూరతను మతనుళర లిలయా న్రగపి హృది వాంతి మా మలివిషమశీలయా! అహ మిహ హీ నివసామి న విగణిత వేతసా స్నరతి మధుసూదనో మూమపిన చేతసా! హారిచరణశరణజయ బేవకవి భారతీ సనతు హృది యువఖిరివ కోవులకలావతీ॥ రి

రాధామాధవమ్‌ 101 అష్టపది--13 నాగరనారాయణ రసావలయమ్‌ మాళవరాగము = యతితాళము ప॥ శరణ మెవ్వని6 జొత్తు నిచట ఆఅ॥। సరి చెలులు మోసగించిరి తప్పి. మాటః॥॥ గడువైనః జేరండు గది హాయియౌ వనము కడురిత్తగద వాసిగలరూపు యౌవనము॥ శై వనము నొగి( (గుమ్మరితి వెనుకొన6గ హరి రేయి కనరాండు దొన మది((గమ్మె మరు(యడు హుమాయి॥!౨ి ఎబుక చనె హరిలేమి నీ (పదేశము తేలు క ణక యె్యె విరహ మి(క6 గాయ మొజగుట మలు॥38 ఎలమి యామనిరేయి యొచుచున్లుది సుదతి ఎలయించె హరిని నెద నెవతుకయొు* నుకృతవతి॥4 పలురక(6పు రతనాల పై(డిసామ్ములు మెన మొలకనిగ్గులు కగ్గి పలకేబ్రాతెను చాన! క్ష్‌ ] స్ట గలమునం దాల్పినది యలరుదండయొ, నకట? తొలువకయ మైనాటె ములికీియటు మదినికట[॥ 6 కల(చినను నుంటి (పబ్బలితీవె వాలుయెజ తలంష6 డెద నన్నెపుడు6 దా6 దమ్మికంటిదార॥ 7 కలలు మృదుషదములునూళలుగు జయగేనకవి సలుకు హరి ఫదశరణ నిలుచు మది యువతి చవి॥$

102 గీఠరగోవిందశావ్యమ్‌ న్లో! తల్కిం కామవీ కామినీ మభిన్భృతః కిం వా కలా శేళిభిః బద్ధ బంధుభఇి రంధకారిణి వనా భ్యన్షెకి ముద్య్యామ్యతి కాంత; క్రాంతమనా మనాగవపి పథి (పస్థాతు మే వాఇ.క్షమః నం శేతీకృత మంజువంజులల తా కుం బేవీయు న్నాగ త్ర న్లో! అథాగతాం మాధవ మన ేణ నఖీ మియం ఏక్ష్య్య విపాదమూకాం ఏవశంశవమూానా రమితం కయాపి జనార్దనం దృష్టవ "జీత చదాహ॥

రాథూామాధపమ్‌ 103 సి సౌందర్య రసమున6 జాయజాల్పొల్సు నే కామినీమణి కేని6 గవలెనేమొ! పలురకమ్ములకలల్‌ బంగారుగొలుసులు గా గోపబంధు లాకట్టిరే మొ? ఇరులు [కిక్కిరియుట గుజిచోపెబుంగక యొంటియై తిరుగాడు చుండెనేమె'? ఎడబాటు వే(కున నింతంతలె కూలి వెడలిరాంజాలక నిలిచెనేమొ+€ గీ॥ కశాకయుండిన నేటికి రాకయుండు'* [పణయమై పొాణమై మనోభావరసము నె ననుం బాయకుండు పీతాంబరుండు (పబ్బలింటసు నేనిట్టు వనరుచుండ॥ గీ॥ తాను పూనినపని ఫలితమ్ము గామి మోల6 జేరియు వందురి మూ6ంగయైన చెలిల గని జనార్దనుండు చేయు చెయువు6 జూచి నట్ట యూహించె.( బలిక రాధాంబుజాక్షి ॥

104 గీతగోవిందకావ్యమ్‌ అప్పమది---క్షేశ్తీ వూంరమిత చంపక 'కేఖరమ్‌ వనంత రాగశ$_.యతి తాళ?

ప॥ శావీ మధురివుణా?

అ విలనతి యువతి రత్యధికగుణా! నృరనమరోచిత విరచిత లేశా గళితకుసుమధక విలులిత వే శా। ] హారిపరిరంభఛణవలితవి కారా కు చకలశోపరితర ళిత హోరా! ల్లి విచలదలకలలి తొానన చ ౦(దా త దధర పానరభనకృతతం దా॥ వ చంచలకుండలదళితక్‌ పోలా ముఖరితర శనజఘనగ తిలోలా॥ శ్తీ దయితవిలోకితలజ్టితహాసి తా బహూుువీధకాజితరతిరనర సి తా॥ ర్‌ నిఫ్రలవులక పృధు వేపధుభంగా శ్వ్యసితసిమిోలితవిక సదనం గా॥ ౮ ఫంమజలకణభరసుభగశరీ రా పరిపతితోర సి; తిరణధ్‌ రా॥ 7 వీజయ బేవ ఫణితహారిర మితం కలికలువం జనయతు పరిశమితమ్‌॥ 8

రాధామాధనమ్‌ శే05 అపష్టపది--- 4 పాఎరమితదుపక కేఖరము వసంతరాగము = యతితాళము ప॥ తెలివి యొకరిసొమ్మా? అ॥ పాలిచె మధురిపుని నిలిపి యికకొమ్మ!! కవగొనుటకు తగ గై సెసికొ నెకా పువులురాల (6 (గొమ్ముడి వఏడ6 జనె౯॥ క ఊఉరువుచాచులను నరములు గదల.(గ హరికౌంగిలి గొనె బరువము మెవల.(గ॥| లై నఇ౪ కె ఫయగు మొగ మలకలు పాదవ6గ కలయ [గోలె మావెలతొ టొాదవ(గ॥ ప చెలువుం౦డు కనుగొన సిగ్గిలి నవ్రుచు కొలి పెం బలురకపు కెలు(6గులు చొక్కుచు॥* త్త ఇరుగడ రవజోడురలి మిట్రైపడ మొజయల6 గాంచి వ్రమ్మజి గతి తడబత॥ వ్‌ పలకలు వడ రూర్చులు కై పలమంగ తలపుల గెల పండ6 బాజెం గమ్మంగ॥ 6 ఆలసి యలమ6 జెమ రక్కున నొజంగెను క లికి మమనియని తెలివిగని మనెను॥ ళ్‌ శీజయదేవరచితహరికలి పో(జిమ్మును కలి పొల్లులు చాలి॥ 8

106 గీఠతగోవిందళశావ్యమ్‌ న్లో! విరహపాణ్డుము రారిముఖాంబుజ ద్యుతి రయం తిరయ న్నపి వేదనామ్‌, విధుర తీవ తనోతి మనోభవః నువృుదయే హృదయే మదసవ్యథామ్‌!

రాధామాధవమషమ్‌ 107 గీ! చెలియ విరహాన6 బాలిన చెలుమోము(€ వోలుశశియని తాపంబు వో(దొడంగ కమ్మవిలు సఖుండౌట' గంజవైరి తివిరి నామది తాపాన(€ బవుల(జేయు!

08 గీత గోవిందకావ్యమ్‌

అషస్టపది---కే5

హర5ర సమన్మధతిలకమ్‌

ఫఘూర్టరీరాగః = వక తాళ;ః

ప! వీజయీ మురారి రథునా అ॥ రమలే యమునాఫులినవ నే! న ముదితమదనే రవణీవదనే చుంబనలలితాధ శే మృగ మదతిలకం లిఖతి నఫప్రులకం మృగ మిన రజసిక ే॥ ఘనచయరుచిరే రచయతి చికులే తరళితతగుణాననే కురువకకుసుముం చపలాసుషవమం రతిపతి మృగ కాననే ఘటయళతి సుఘ నే కచయుగగగ నే మృగమదగుచిరూవి. తే ముణివర మమలం తారకపటలం నకవదళశిభూవి. లే॥ జితబినశక లే మృదుభుజయుగ ళే కరతలనలళినీద ఖే మరకతవలయం మధుకరనిచయం వితరతి హీమనలీత తే ॥ రతిగృహజఫఘు నే విఫ్రలాపఘనే మనసిజకనకాననే మణిమయరశనం తోరణహసనం వికిరతి కృతవాననే! చరణకినలయే కమలానిలయీ నఖమణిగణ పూజితే బహిరపవరణం యావకభరణం జనయతి పృాదియోజిలే॥ రమయతి సుదృశం కామవి సుభృశం ఖలపాలధకసోద కే కి మఫల మవనం చిర మివా విరనం వద! నఖ! వటపోద ౩ే॥ ఇహరనఫణ నే కృతవారిగణ నే మధురిఫుపద సేవ కే కలియుగ చరితం న వనతశతు దురితం కవిన్సృపజయ బేవ ₹॥

రాధామారపవమహమ్‌ 109 అష్టపది---15 వట్టి హరరసమన్మ ధతిలక ము ఖీ = ఘూర్టరి రాగము - వకతాళము ప॥। జయము మురారి కిపుడు ఆ॥ చక్కని యమునా సైకతవనిలో ॥జ॥ వలచుతావియునుమల6ంచుమోవియునుగల కలికిమొగమ్మున ను నెలలే డివలెం దిలకము దిద్ర్దుచు( బులకలెస(గందనువునను!॥। మొగిళులుతరుణులు సొగియ6గానమృగముగ వలగొనుకురులన్‌ జిగి గురుగగు మెజు(గుగ గోరింటపూబేమ్చుచళుల గురులన్‌॥ పానపునలుప్పు గోర్వంక నెలవంకజను చము6(గవమయనుమింటన్‌ ఉనుచుచు మణీసర మనునుడుగణమును గనుగొనుచును వెను వెంటన్‌॥

ఆరచెయి తమ్మిచివురున(దూండ్హడంచి పర(గునీవపునునుభుజమున్‌ దొరయు అేంట్లవహి(దొడుగుచుపచ్చల నెజనిగ్గులకంకణమున్‌॥ వలువ(దనిపిమరునినిలిపి చెలువమరువలపుల బలుపిజుందునను లలితోరణచాల్‌ రతనపుమొలనూల్లొలుపుచు! జిగిబిరుదునను॥ రాజిలుగోరుల రతనపుబూజల రమ కిరవె మది నిలుచు

లేంజిపు రడుగున6 బూయుచు సాబగుగ లీలన్‌ లత్తుకతజచు॥ దుక్కినిదున్నెడునుక్కి వుతమ్ము(డు.తోవ నెవ్వతకొ చిక్కెన్‌ చిక్కని యీ పొదరింట నెలసాద చెప్పుము చెలి మైచిక్కెన్‌ రసవంతంబుగ రక్తియుతంబుగ రాధాపతిచరితంబు ఫాసగించెను కవి రాట్టయదేవుండు పాలియగయ గభిదురితంబు॥

110 గీితగోవిందకావ్యమ్‌ న్టో। నాయాత న్పఖ! నిరయో యది శర

_న్తం దూతి! కిం దూయసే*

స్వచ్చందం బహువల్త భ న్పరమళలే కిం తత "జే దూవషణం!?

ప శ్యాద్య వీయనంగ మూయ దయిత స్యాకృ్యప్యమాణం గు

రుత్కుంఠకా రిభ రాదివ స్ఫుటదిదం చేత సయం యాన్యలి।

రాధామాధవమ్‌ 00! ఉ॥ తా బహువల్లభుం డగుట' దన్వి శరుం డిటు రాకయుండె నీ దూబతనంబు లే దిచట' దూరము లౌపియుమెల్లొనాలకున్‌ లో(బడు నామనం బిపుడు లోలుపమై తెగవ్రిలి తూలి తా నే బహు వేగవంతమయి యె(గును రివ్వున శౌరిపాలిక్షన్‌॥ ఖపడన్‌ + దా బహువల్లభుం డగుటంలె గా స్వేళ్ళంగీడించు?న్‌ యపలాపంబుల'కేమి లే పి%యునిదీవ్యత్పద్దు ణాకృష్పిలో లంపయై చేత మిదే పగిల్సిహృది తప్ల న్ఞానె వీక్షంప బే,

శ10 గీతగోవీందకావ్యమ్‌ అప్టపది--]6 నారాయణ మదనాయాసనమ్‌, చేఛవరాళిరాగః _ రూపక తాళః ప! నఖ! యా రమితా వనమాలినా అ॥| నఖ! యారమితా వనమాలినా। అనిలతరళకువలయనయ నేన తపతినసా కినలయశయ నేన ॥ ్షే విశ సితనర సిజలలితము ఖేన స్ఫుటతిన సామనసిజవిశళి ఖేన॥ లె అమృతమధురమృదు తరవచ నేన జ్యెలతి న సా మలయజపవనే:న॥ ప్‌ స్థలజలరుహూరుచికర చర ణన లురతి న సా హిమకరకిర గాన॥ న్తీ నజలజలదనముదయ రుచి చేణ దళతిన సాహృది విరవాభ ేణ! ర్ట కనక సికపషరుచిఘుచివన నేన శ్వసిత న సా పరిజనహాన నేన! గ నకలభువనజనవరతకు ణే ర వహతి న సా రుజ మతిళరుణేం.॥ /7 శ్రీజయ దేపఫణితవచ నేన ప్రవిశతు హరిరపి హృదయ మనేన॥ ర్రి

ాధదానమూధనమన్‌ు క. అష్షపది- | "బనవరాళిరాగము - రూపక తొళము పణ॥ వవమాలిని సెనసిన యడదె చెలి చెలి! అథ వనమాలిని నెనసినయదె చలి చెలి! కదలు కలువలేరుట రను లొవ్వుట పొదల దిగురుంబాన్నునను దపించుటః॥ | విరసినకతళివొ మద మొగ మబ్బుట ఆకనముగదు బలు మరుశరమున6 మగులుట॥ లె పలురనముభఖ నునుబలుకులు గలుగుటు గలుగదు చల్లనిక చువలి నులి యుట॥ త్ర నేలతమ్మిసిరి కేలడు గలరుట [కాలదు జాబిలి డాలున బొరలు౬॥ త్శీ తొలకరమొయిలు హ్క్తయలుమై యలదుకు మలంలగదు విరహము బరువై వెచుఓ॥ గ్‌ పయిడిగీటుబిగి వలువయు సోకతుట చయివాటద యగ తాళిక్‌ నూమ్చుట! 6 అఆనము€ గనినపాాయ'ంపుదొర దొదడుట పొసగదు జూటిని (ముంగుడువడు ఓట! 7 వచించు జయ దేవుని పబుకున గోవిందుం డెద6 గూకు€ దళుక్కు న॥ న!

శే1ేడ్తీ గీతగోవిందకావ్యహ్‌ శాః మనోభవానందన! చందనానిల! (పసీద రేదక్షిణ? ముంచ వామతాం, శం జగ(త్సాణ! నిధాయ మాధవం ఫురో మమ పాొొణవహారో భవిష్యుసి। న్లో! రిఫు రివ నఖింనంవాసోయం శిఖీవ హిమాసిలో విపు మివ సుధారశ్శ్మిర్యస్నిన్‌ దునోతి మనోగ లే హృదయ మదయే తస్ని న్నేవం వున ర్యలతే బలాత్‌ కువలయదృళాం వామః కామో నిరంకుళ ౩1 న్లో! బాధాం విభహీ మలయానిల! పంచ బాణ! (పాణాన్‌ గృహీణ, న గృహం ఫ్రున రాశయి పే కిం తే కృతాంతభగిస! క్షమయా తరంగ్రై రంగాని సించ మమ ఇామ్యుతు 'బేహూదాహ॥॥ న్లో! ప్రాత ర్నీలనిచోళ మచ్యుతమురః స్పంవీతివ తాంబరం రాధాయాశ్చకితం వ్‌లా క్వ పహానతి స్వరం నఖీమండ లే [కీడాచంచల ముంచలం నయనయో రాధాయ రాధాననే స్వాదుస్నేర ముఖో౭ఒుయ మ స్తుదడగ దానందాయ నందా తః ఏ బరలయకులునావానానాయయాయలట్ట ల ాాలాలాలాాాాడోాం

రాధామాధనమ్‌ 115

గీ మలయమారుత! మభలింగకు మరునివిడుము మాధవున్మిమోలదాక్షిణ్య మహిమనిలుపు మట్లుగాకున్న వినుజగ (త్పాణ! నాదు 1పాణములుచేత(దీసిన వాండవగుదు॥

చ॥ చెలులసమక్ష మయ్యెంబగచేటుగ తెమ్మెరచిచ్చువోలె వె నెల గనియున్‌ విసమ్మును గొనెం బరితాపము, పండెనైన నా తల( పవశత్వ మంది యకై తర్షుచునున్నది బిగ్గంబట్టినన్‌ బలుకులకేమి యింకులన6 బంచశరుండు నిరంకుశుండగుని ॥ గీ! మలయమారుత! బాధింపు మదన! పాణ

ములను దీయుము తడసిన6 బున్సె మగునె? యమసహోదరి? చలువల నంగకముల'( గొలుపు మీమెనితో౯ జేర నిలయమునకు॥

మ॥ వబజువాతం దనమేన యామునర్సురీ

వాఃపూర సాందచ్చవిన్‌ మెజు6గు ల్లొల్పెడు నల్లవల్వ యటు అ తజణునుం బాలెడు పెండివల్వ(€ గని విం రెబుగన్‌ సిగ్గున రాధం జూచి నగు వే

_ ఊపా॥గ[ మలయపవన! బాధించు నీమనసుదీల!

గనీ చన న్మార! వంపు! మింక6 జనం బసకు! యముని ె లలి! దయ6 దరంగముల న౦గ్గ ములను ముందు మప్వ్పుడు గాని పోదు తపన,

116 గీత గోవిందకావ్యమ్‌ 4 అపషపమనరము + లు జో = విలక్ష్మ లశ్ట్స్‌ తపి జ న్నీ కథ మపి యామినీం వినీయ స్నరశరజగ్దరీతా౭వి సా ప్రభాతే, అనునయవచనం వదంత మే (ప్రణత మపి [వీయ మావా నాభ్యసూయమ్‌!

అషమనర ము ఆ, టొ = విలక్ష లక్ష్మీపతి = గీ; అవల రేయెల్ల. గడపి సుమాస్త్రములను మేను తుత్తుమురె నను మించుబోండి బలుకుుపియు6 జూచి యీనున(బలికె నిట్లు॥

1156 గితగోవిందకావ్యమ్‌ అపష్టపది---1 -లఫఖ్నీపతి తా రావళి - ఖె రవిరాగ!-యతి తాళ?

ప! యాహి మాధవ! యాహీ కేశవ! మావదకై తవవాదం

అ॥ తౌ మనునర న౭సీగరహలోచన! యాతప వహరతివిపాదమ్‌। రజనిజనితగురుజూగర రాగకపూయిత మలనని మేషం వహతి నయన వునురాగమిన స్ఫుట ముదిత ర సాభిని వెశమ్‌॥ కజ్జలమలిన విలోచన చుంబన విరచితనీల్‌ మరూపం దశ నవనన మరుణం తవ కృప్వ! తనోతి తనో రనురూపమ్‌! వఫురనుహూరతి తవ సృృరసంగర ఖరనఖర క్షత బేఖం మరకతశకలకలితకలధాతలి పేరివ రతిజయలేఖం!! చరణకమలగళదల క్తసిక్త మిదం తవహృదయ ముదారం దర్శయతీవ బహిర్మదన్యదుమనవకిసనయపరివారమ్‌॥ దశనపదం భవదధరగతం మము జనయతి వేతసి ఖేదం కథయతి కధ మధునాపవి మయానవా తనవఫు "రేత దభేదమ్‌! బహీరివ మలినతరం తవ కస్త! మనోవి భవిష్యతి నూనం కధమథ వంచయసే జన మనుగత మసమశరజ్యర దూనమ్‌॥ (ఛభమతి భవా నమలాకబలాయ వనేషు కి మతే విచితం (పథయతి పూతనిక్షైవ వధూవధనిర్మయ 'బాల చరితమ్‌। (శీజయ బేవఫణితరతివంచిత ఖండీతయువతివిలాపం (శుణుత సుధామధురం విబుధా! విబుధాలయతో2_వీ

దురాపమ్‌!

రాధామాధవమ్‌ 119 అప్షపది---

• లక్ష్మీపతి తారావళి = ఖే రవి రాగము-యలి ౮*ళము వ॥ కలవా(డా యలకలవా6(డా?? చను పలుకకు నాతోబొంకు! అ॥ జలరుహాక్ష! [బతిమాలుదానినే సన్నిధి నిపగ యింకు॥ నిదుర కాచుటను నిలువక జెవృలు నెజుకెంపుల నీకన్ను పాదలు రసవు బిగువున ననురాగము పొనరినబివలెంజనును॥ | కాటుకకన్నుల ముద్దుల మ్యుదల6 గావి జగానిగమోవి వటికయ్యె నీయొడ లటు కృష్ణా యెజి(గింపుము మదిచేవ 2 క జకుగోరువంకలు గల నీమె కననయ్యను జపలక౯ణ తజచిన బంగరువాంతలరతి జయ తతపత్తంబటు కల65క ౯1౮ అడు6€గ 6దమ్మి అత్తుకతో6 దడిసిన దచె నీవెడందయెడంద మిడిసి వెలికి మరు [మానం గనంబడు మెలిగురులటు ముకుందా 1 నీమోవింగల పలునొక్కు మది నవ్వగ వెల్లువ ముంచు ఏ మిది యిపుడు నామె నీయుడ లేకం బని _పకటించు॥ 5 కావచ్చును కృష్ణా! నీమదియును కాయంబట్టులు నలుపు ఏవిధి వంచింతువు వ౭వంతల నెరియు నన్ను(చెమిపు॥[! 6 స్త్రీలరుచిని దిరిగెద వడవుల నన6 జితమేమి యిచట చాలి చాకు స్త్రీవధపూతనకథ బాలచరిత మటుతమట॥ 7 ముకవివిబుధులు [కోలు(డు జయదేవుని కవితామృతర ఫధార దివి దుర్తభఖండిత మువతివచో భవనవరుచి చెక్పలార॥ 8

120 గీత గోవిందకావ్యషమ్‌ 1 టి “సేజం గ్య జ్యో స్‌ త ఠి పశ్యం తాః (పనర దనురాగం బహిరివ వ్రీయావాదాల కృ చ్భురిత మరుణ చ్చాయహృదయం మ మాద్య._పఖ్యాత (పణయభర భంగేన కీతవ! దపి క్‌ మవీ లజ్ఞాం జనయతి॥ నో! అంతరో పాసమౌాళిఘార్ష నచల నృందారవ్మ భంశన స్తం భాకర్త ణద్భృ ప్రిహర్దణమహాో మంత్ర కురంగీదృ శాం దృష్యసానవదూయమాన దివిష దుర్వార దుఃఖాపదాం | భంశః కంనరివో నృ్పమర్ప్చయతు వ (క్నేయాంసి వంశీరవః 1

రాధామాధవ మ్‌ 21

• కా! చాలుంజాలును మోస! లో6 గలుగువై శాల్యంబునుం జాల కీ లీలం 1బేయసి కాలిలత్తుకగ6 బెల్లెన్‌ రక్తి నియీయెడం టో లోకస్థిర మైన బాళి సిరికిన్‌ [ముద్వైతి నిన్‌ జూడంగొ6 జాల న్నెవ్వగకం'టె సిబ్పితి ననుం జాలిం గడు న్వేచెడున్‌॥ సీ బమ్మెరవోయిన బలువైన యెదలతో, సాలవున6 బంకించు తలలతోడ, జలజల( బొరెంబొర్హి జాబు కొంన్వనలతో, (మానడు గాతుసంప త్రితోడ అటునిటు జననీని యాక గరణములతో, దిటవు మల్లడిసేయు దృ ప్తితోడ అంతరం బెజబు6గనీయని చేరికలతోడ, ననిచిన సర్వార్భృణములతోడ, గీ! తగి మహామంత్రమట్లు (వే6 తలి రుబోండ్ల( ఉగిచ్చి రాక్షసబాధల వగచు నురల కద్భు తామోాదము లొనంగు, నట్టెశౌరి మురళిజవళి యెసంగు శమ్ము లనిశమ్ము॥

4 పా॥చ|! వెలుపలి కుబ్బురాగమన 'వేజొకకామిని పాదలక్తుక న్మిలమిలలాడు నీయరము (మం7” మదుత్క్టమెన (పేమ పొం గుల! బహుమోసగాండ। కనుంగోనీను నిట్టుల వంతకంకెసి గలసెడి నామతి న్శోగము "నెక్తుటకేని యం జెల్ల నట్లుగన్‌ |

122 గీఠతగోవీందశావ్యమ్‌ నవమసస్టము జూ ముగ్ధముకుందము జా న్లో ళా మథ మన్నథ ఖన్నాం

రతిరనభిన్నాం

విపాదనంపన్నాం అనుచుంచిత

పహూరిచరితొం కలవోంతరి తా

మువాచ రహసి నఖ!

రాధామాధవమ్‌ 123 నవమ'సర్షము ముగ్ధముకుందము గీ పిదప మరుశరముల నెదని బిదిలి కోర్మి తీవె పండమి వగచుచుఇ భావమునను శౌరిచరితామృతము. [గోలు జలజనయన( బలికె. గలహాంతరిత గాంగ( వెలిసి చెలియ॥। దలంఫు ల్లరిగననియా రిం దగుచి.తలచేం దొలంగని పహూరిచింతలచే. గలహాంభరిత యగురాధ(6 గని చలి యఖ;వెన్‌ ||

శ24 గీత గోవిందశావ్యమ్‌ అప్టపది---118 = అవముందముకు౧దమ్‌ = ఫఘూర్డరీ రాగ 8 _- యతితాళః ప! మూధవే॥ అ। మాకురు మానిని మానమయిీ! వారి రభినరతి వహతి మధుపవనే కి మపర మధిక సుఖం నఖ! భవనే॥ ే 'తాళఫలాదవపి గురు మతినరనం కిము విఫలీకురుపే. కుచకలశమ్‌! లి కఠిన కధిత మిద మనువదరుచిరం వూ పరిహూర పారి మతిశయకుచిరం॥! వి కి మితి వివీ.దసి రోదివీ, వికలా వివానతి యువతినఖా తవ నకలా। క్త మృదున ళినీదళనీతలశయ నే హారి మవలోశకయ! నఫలయ నయనే! ర్‌ జనయసి మనసి కి మితి గురు ఖేదం [(శుణు! మమవచన మనీహీత ఖేదమ్‌॥ ౮ హరి రుపయాతు వదతు బహుమధురం కి మితి కరోవీ. హృదయ మతివిధురమ్‌! 7 (న్రీజయ బేవఫణిత వమతిలలితం సుఖయతు రసికజనం హారిచరితమ్‌॥ $

రాధామాధవష్‌ శ$ే25 అస్టపది---116 = అమందముకుందము ఎ* ఫఘూర్టరిరాగ ము=య తితాళము ప॥ మానుమా! అ॥ మానిని నీ బిగువునుహరియెడను, పయ్యెరతో హరి తొయ్యలి కదలెను ఎయ్య దధికసుఖ6 మింతక౦ం టె [| కలక తాళఫలముల హరువురువును గలచను విఫలము గానేటికి విను॥ ల్డె అడుగడుగున నే నొడివితి. బలుమజు విడువను చక గ్రాని యొడతితోడి మరు॥। ప్రి వవరె దేడ్చె దేమని మార్వడుచును కను చెలులందబు గవిసిరి నగుచును॥ శ మెత్తని తామర హత్తిన పొన్పున చిత్తవిభుని గను జేర్చు ఫలముగన॥ క్‌ మది వగచెద వే మిది మన కెన్నడు పాదెలె వేబు హితమును వినుమెక్కుడు॥ ౮ వచ్చును హరి కడుమెచ్చులు బలురును చిచ్చేటికి జేర్చెద 'వెద నొగులును। ణా శ్రీజయదేవరచితమతిలలితము యోజ్లించుత సుఖ మురుహరిచరిత ము॥ |

126 గీత గోవిందకావ్యమ్‌ు మీ స్నిే! య త్పరుపాసి య (శ్రణమతి స్త్‌ బస్‌ య [దాగిణ్‌ జ్వేషస్థాసి య దున్నుఖే విముఖ తా యాతాసి తస్మిన్‌ పియే త ద్యుక్తం విపరీతకారిణి తవ (న్తీ,ఖండ చర్చా వ్‌షుం న్‌తాంఛు నపనో హివుం హుతవవా।ః స్రీడాముదోయాతనాః॥ నో సాందా9నందవురంద రాదివివిధ దృృందై రమందాదరా చాన మై? ర స్రైకు కుంద?సీలమణిభి న్పందర్శి లేందిందిరం స్వచ్చందం మకరందసుందరమిళ న్మందాకినీ మేదురం (న్రీనోవిందపదారవింద మశుభ సృ_ందాయ వందాముహే! లాలస

• చః [పియుండు రసాంచితుం డయిక బీర మొనర్చుటం గాళ్ళ [వాలినన్‌ (పాయములు పల్కకుంట్క వివరింపంగ రాగము పోరుచుంట నీ కయినను మాజబుమోమిడుట, నయ్యెను చందు(డు చండరశ్ళ్శి చి చృయినది మంచు, చందనము _హాలహలం, బరుసాలు యాతనల్‌॥ చ॥ అఆరుసపు(6 బెల్లునకా సురవ రాదులు _మొక్కడువేళ మౌళులన్‌ ఖరగు కిరీటకోటిజిగి మానికముల్‌ గలియంగ. దేంట్లుగా సురుచిర నిమ్న గామధురసోచితమౌ విలసన్ముకుందనుం దరచరణారవింద మెద. దాల్తుము పల్టురితంబు లే(ద(గజ౯॥

• పా[చ! సరనుని కార। కొంటి పరుషంటును; ముక్కిన మానై రా గ్‌ రతికి. బ్వేషమాని యొదరు-గా న్విమఖత్వమనీ వైపరీత్య సధ చరివగు నీకు జందనపుచర్చ-విపంబ్యు హీమంబు-నిప్తు, జం దదరుండు -ని నుండు, గీడలిడుతో పము =యాతన, యాట వింతర్వన॥

12 గీతగోవిందకావ్య ష్స్‌ = దథమనరము = ళు. = చతుర చతుర్భుజము లా న్లో! అతాంతశే మసృణరోషవ శా దనీమ ని శ్వాసనిన్సహముఖీం సుముఖీ ము వేత్య, సవ్రీడ మిశ్సీతసఖవదనాం దినాంతే నొనందగ దదపదం వారి త్యువాచ!

రాధామాధవమహ్‌ శ29 దశమసగము చతురచతుర్భుజ ము గీ అంతలో సంజకెంజబాయ యనకమునకు నెక్కుడగురోసమున నూర్చు లెడముపడక విడుచుచున్నాన! జెలి6 గను వ్నిదుమోష్టి

దొరసి మిటుపల్కుు, హర్వి పలుకు

తొాటుపడ6గ॥

1900 గీత గోవీందకావ్యషమ్‌ అప్టపది--- 10 ముఖారి _- బేశవరాళిరాగః _ రుంపెతాళః వ్రీయె! చారునీ లేముంచమయివమాన మనిదానం అ!నవదిమదనా నలోదపహతి మమమాననంబేహి్‌ ముఖకమలమధుపానమ్‌! వదసియదికించఛిదపవిదంతకు చికాముదీహర తిదర తిమిరమతిఘోోరం స్ఫురదధర శీధ వేతవవదన చందిమారోచయతులో-చన చకోరమ్‌ సత్య మేవాసియది సుదతి! మయికోపినీ "చేహిఖరనఖర శర జూతం ఘటయభుజ బంధనంజనయరదఖండన యునవాభవతి సుఖజూతమ్‌ త్వ మసిమమభూపషణం త్వమసి మమజీవనంత్యమసి మమ భవజలధిరత్నం భవతు భవతీపహామయినతతమసురోధినీత తమమహృృదయ మతి యత్నమ్‌! సీలనలినాభ మపీ తన్వి! తవలోచనం ధారయతి కోకనదరూపం కుసుముశర బాణ భా వేనయదిరంజ యకృపస్త్వమిద మేతదనురూపమ్‌॥ స్ఫురతు కుచకుంఛయో రుపరి మణిమంజరీ రంజయతు తవ హృదయ టబేశం రనతురశ నాపితఘనజ ఘనమండ లేఘో షయతుమున గృధని దేశమ్‌ సలక మలగంజనంమమపహృృదయరంజనం జసితరలిరంగ పం ఫాగం భేణ!మనృత వాణి!కర వాణి చరణద్య్వ్యయంసర సదల_క్షకసరాగమ్‌! న సరగ రళఖండనం మమశిర సిమండనం ేహి పదపల్ల వము దారం జ్వలలీ వుయి దారుణోవుదనకదనానలో పహూరతుతదుపాహితవి “కారమ్‌। ఇతిచటుల చాటువటు చారుముర వె రిణో రాధి కామధివ చన జాతం జయతి జయ బేవకని ఫఖారతీఘాషితం మానినీ జవజవిత శా తమ్‌॥

రాధామాధవష్‌ శం అష్టపది--]$ చ్‌షగ చకుర్భుజ రాగరాజి చందోదో్యో తము "జేశవఠాళి రాగము-రుంపెతాళము, వ॥ (పియా! చారుశీలా! వయిద జేయుము వట్టిబిగువు! అ॥| దయివాజి6. దమకమ్ము తమటవలె డెందాన దయ నొసంగు ముఖకమలమధువు॥ పలుకు మొకపలుకేని. బలునిగ్గు వన్నాలను పజిచు నా తజచువెజయిరులు లలి మోమునెల మోవి౯ జిలుకు నుధకన్ను వెన్సెలఫపు బులకుగొల్సిమరులు॥ నిక్కముగనామీదనీకల్కపాడమినను జక్కుుసుదతీ! వాడిగోర చిక్కంగౌగింటనేని శిక్షంపు కాదేనినొక్కు మునుపంట(గసిదీజ॥ నీవునారవణమ్మునివు న్నాపాణమ్ము నీవు మణివీవభవపయోధి నివనుసరింవు ననునిత్యమునుజతనమిటగావించునాదుమది బోధి॥ నల్లకల్వనుబోలి ననుచునీకనుతన్వి?! చెల్లెల గెందొవరేకు సాటి అల్ల మరుబాణ మననైనన్ను రంజింపనలబ్రందన మందుందగునూటిః॥ ఉరువైన పాలిండ్ల వజలుమణిహారమ్మమొజయించునీదుమదియెల్ల మొజయు నీకటిమీది మొలనూలు నట మాజుమో యించు మదునాన చెల్ల॥ ఎలనిగ్గు దేజి నాయెద6 దేర్చీ మెట్టందమ్ముల గేరునీపాదయుగళి లలిహ త్తెాదనువత్తులత్తుకను పల్టుమి చిలుకపలు_ లకుఅముర లి॥ విజుగుడైవలజేనివిసమునకుసాబగు నైనొాజయునీయడుగు లేజివ్రరు తజచు మరులిచ్చు వడి హరియించు! గావుటను తలదాలు అంపుగా సొంపుగా గుంపుగా6 దొంపుగా. నించుబోంద్రకుహాయిగా సంవదల గూర్చె హరిసహచర్వీపార్థనము జయదేవక విస్థాయిగా॥

192 గీతగోవిందశావ్యహమ్‌ న్లో! పరివార కతాంత శే సంకాం త్యయా సతతం ఘన _స్తనజఘన యాక్రాంతే స్వాంతే పరా సవకాశిని విశతి వితనో రన్నో ధన్యో న కోపి మ మాంతరం ప్రణయిని పరీరం భారం ఖే వీభేహీ విభేయ తాం! న్డోః ముగ్లో! విభేషో! మయి నిర్ష యదంతదంశథం దోర్యల్లి బంధసిబవిడ న్తవవీడనాని చండి! త్వ మేవ ముద ముద్వహ! పంచ బాణ చండాల కాండదళనా దనవః (ప్రయాంతి॥ న్లో! శశిముఖ! తవ భాతి భంగురభూః యువజన మోహక రాలకాలసర్చీ త దుదితవిభంజనాయ యూనాం త్య దథరశీధుసుధ్రైవ సిద్ధమం్యతః। ఫ్లో! వ్యథయతి వృథా మౌనం తన్వి! (పపంచయ! పంచమం తరుణి! మధురాలాపై సాపం వినోదయ దృష్షిభిః సుముఖ! ఏముఖ ఫావం తావ ద్యిముంచ! న ముంచ! మూం వ, యోయ ముపస్థితః॥

రాధామాధవనమ్‌ 133 +చ॥ వలదెద శంకనీవయిన వల్షపిజబుందులు జాచులట్టు లి టంలెపుడు. (గమ్ము నామది నెటుల్‌ సారంబాజు6 బరుం డనంగు€. డౌ టలలి మరుండొకండెయిచటం గడుధన్యత(గన్నవా(ండు నన్‌ దెలియుము లెంకగాల్గబణయినీ! పరిరంభసుఖాబ్ది.దేర్చుమా॥। గ ముగుద! కొలయైన6 బల్నొక్కు లెగుబుజాల తీవెల బిగించి యడంద యొత్తిడి ఘటింపు చండి! మన్మథచండాల చండశాస నమున మన(ంజాల, నీవ హాయి మను మింక! ॥ గీ॥ చూచునంతన కై పున సోలంజేయు నీదు వంకరకనుబొమ నెగడె నల్ల తాాంచునకు మిన్నయగుచు6 జందముఖి! దాని విస మడ(ప సిద్రమధువు మోవియమృతమ్ము॥ మ॥ [కమమే+? రిత్తగమౌనము[దంొని న నాజింపందన్వంగి! క గ్రములం [గోల్చుము పల్కుదేనె తరుణీ! రదక్తిం గనం గోయిలల్‌ సుముఖీ! కనాను తాప మెయ్ట, విడు మిచ్చో ముగ్ధ! వైముఖ్యముక్‌ రమబణున్వీడకు రాపుసియకుము చేరన్వచ్చె. దా నైరహిన్‌॥ +పా॥ళా॥ ఆతంకం బిటులేలి సందియకు లేలాని వీడుమో! చూడుమో నాతీ! గొప్పవి నీకుభాలులటియు న్నా చేతమున్నిం డె; "లే 'దేతావేరికి! నమ్ము! మాయతనుందానే దూ నిశ్హేర్పనే! పీ9తిం గాయగలివళభశాయుచిత కారిత్యంబు6 చాలింపపే! |

131 గీతగోవిందకావ్యషమ్‌ న్లో! బంధూకద్యుతి బౌంధ వోయ మధరఃస్ని గ్యోమధూక చృవిః వుండ శృండి! చకా_స్తి నీలనళినశ్రీమో చనం లోచనం దానా ల్యేతి తిలప్రొసూన పదవీం కుందాభ దంతి వియ్‌! (ప్రాయ _స్తన్నుఖ సేవయా విజయలే విశ గంస వుపష్పాయుధః॥ న్లో దల" “మవుదాలసపే వదన మిందు మత్వ్యుజ్యలం గతి ర్హన “మనోరమా” విధుతరంభ మూరుద్యయం రతి న్తవ*కలావతీి” రుచిర “చిత లేఖ భు్రవా మహో విబుధయావతం వహసి! తన్వి! పృధ్వీంగ తా! న్లో॥ సపీతిం తనుతాం హరఈ8 కువలయా! పీడేన సార్ధం ర్వ రాధాపీనప యోధరన్మర ణకృత్కు_ం ఫన నం ఖఫేదవాన్‌ యత) స్విద్యతి మోలతిక్ష ఆమవి వ్న్‌ప్రం తధాలోకనాత్‌ కంస స్యాల మభూ జితం జిత మితి వ్యామోాహకోలాహలః। న

రో ధామాధవమ్‌ 13ద్‌ చ॥ నీజిగిమోవి మంకెనగ నీనును(జెక్కిలి యివ్పపూవుగా మోజగునీదు కన్విరియయబూచిన నల్లనికల్వపూవుగా రాజిలు నాన నువ్వుపువురాణగ6 బల్విరెమళల్లిగాముఖ (శీ. జిరమ్మాశయించి తిగిచెకా జగముల్‌ కునుమాస్తుం6 (డోప్రియా! గీ॥ *'మదాలసము లౌకనుల్‌ వదని మిందుమత్యుబ్బలం బదేనడ *మనోరమాయనము ధూతిీ రంభల్‌ తొతల్‌ సదారతి కలావతే స్మరుచి చితురేఖ ల్పొమల్‌ గదించితిగదా యొడల్‌ కలికి! పృధ్వి! స్వఃకాంత ల౯॥| మ॥ తల6 పాక్కించుక రాధచాచులఅపయిందర్హంగ నెళైత్తియొ త్తిలె. గృహం డన్మిభాంతి నార్బు బలముల్‌ ధిక్కారముం బెలుచక్‌గంసనృశంసుండేల్కు వలయాపీడంబు(బీడించున బృలియుం డచ్యుతుండేలు(గాతం గరుణణ (బహ్మాండ భాండంబు౯£౯॥

136 గీఠతగోవిందకావ్యష్‌ ఏ కాదశ'సర్ష్లము (ఏ

సానందదా మాదరము న్లో 1 సుచిర మనునయిన ప్రణయిత్యా వృుగాశ్నీం

గతవతి కృత వేశే కేశ వే కంజశయ్యాాం

రచితరుచిరభూషాం దృవ మోజే, పదో షే, స్ఫురతి సిరవనాదాం కాపి రాధాం జగాద!

రోధామాధవమ్‌ కేం గీ అలరు6దేనియనుడి రాధ నలరంబేసి హరి యలంకృతు(డయి పాదర లరు సెజ్జ కరుగ6 గనులాగుసంజలో నలరి సొమ్ము లూను రాధిక నిటువల్కెె నొక్క సకియ॥ పొ|| చ|! ఇటు (బతిమాలి భంగపడి యొన్నికల న్లడుబుస్పగించి తె అంట (గని బహ్వ్యులంకృత వరుండయి కృష్ణుడు సంజ తీవెసం దిటినును “సిజ్ఞం జేర, మతిం బేటీ మృగావ్న్‌ విఛభూష్మితాంగి ని లర్బటలని యొక్క_ నెచ్చెలి యెలుం గదు లుక్ట లగ లళాధ కిటనున్‌ ||

193 గీతగోవిందకావ్యష్‌ అష్టపది---420 శీహ౦ంతాళరాజి జలధర విలసీతమ్‌ మోహన రాగః _ అదితాళః ప। మునే మధుమధనం అ॥ అనుగత మనునర! రాఖే! విరచితచాటువచనరచనం చరణే రచితపుణి పాతం సంప్రతి మంజుల వంజులనీమని శేళశయనమనుయాతమ్‌॥ 1 ఘనజఘన న్నన ఫభారభ లే దర మంధక చరణవిహోారం ముఖరితమణి మంజీర ముపేహీ విభేహి మురాశళనికాంమ్‌॥! శి సృణ రమణీయతరం తరణీజన మోహనమథురిఫు భావం కుసుముళ రానన శసాననవందినిపిళనిక కే భజ! భఖావమ్‌॥! ప్ర అనిలతరలకినలయనిక నేణ క చేణ లతానికుురుంబం (పరణ మివ కరభోరు! కరోతి గతిం (పతిముంచవిలంబమ్‌! 4 స్ఫురిత మనంగ తరంగవ తాదివ సూచితపహారి పరిరంభం పృచ్చ! మనోవార హోరఏిమలజలధార నముముం కుచకుంభమ్‌! $ అథిగత మఖిలనఖీఖి రిదం తవ వన్రరవి గతిరణనజ్జం చండి! రణితరథవారవడిండిము మభినర! నరన మలజ్జమ్‌! న్‌ సృృరశర సుభగన ఖేన నఖీ మవలంబ్య క ేణ నలీలం చల! వలయక్యణ తై రవబోధయ హరి మవీ నిగదతశీలమ్‌! ' శీజయ బేవఫణిత మధరీకృత హోర ముదాసితవామం హ3వింహితరు కసా మఫెకిష్ట ను కంర తకీ రుస రామమ్‌! రి

రాధామాధవష్‌ శకేం9 అపష్టపది--20 శ్రీహ5ంతాళరాజి జలధరవిలనీ రోము మోహన రాగము = అదితాళము ప॥ వెనుకొనుహరిముగ్ధా! ఆ|| అనుసరించు వానిని ముగ్జా! పలుసరసోక్తుల(6 గాళ్ళ (వేళ్ళ బడిబంతి మాలెనుపలుమారు చెలువుడు (వబ్బలియింట నిపుడు పూసెజ్జనుండె వెతదిజబు॥! 1 పిరుందల చాచుల బరువు గలుగుటనునరుగుముమెల్లన రీవి చిజుగట్టైలు అజవళింప6గ నందెలు పలువ(గ నంచలు దీవి॥। 2 విను మింపయిజవ్వనులను గడువలపించెడు శౌరిమురళిబ వళి ననవిలుని యాన బొగడు6 గోయిలలనిభా వింపుమునువ లి॥ తి మెల్లని కడవలి( గదలుచివుళ్ళను మిసిమి తీవెయిల్లాం'డ్రు వల్లభుకడకుం బోపామ్మనినటు చెల్లెం జను! కరబోరు॥ శీ మరుతరగలకుం బలె బెల్లదరుచు హరికౌ(గిలిలో నెజబు(గు నురుచిరహారాంబుధార6 జనుచను సొంపు పనంటిని నడుగు॥! 5 మరుననికిం గట్టాయిత మగునీమై మది చెలులకు తెలియు విణీచికనరు మొలనూలువాద్యముగ వెడలుచుండిసి గైడ యు॥ 6 పువుగోరుల చెలి కైదండం గొని పొమ్మెనం(గంగ నీ నిటు నవకంకణముల ఇఅవళిని దెలుపుము జవగతి హరికిము చొటు॥ 7 హారరుచుల స్ప్రీలరుచుల6 దెగడుచు హరిభక్తుల కంరమునన్‌ ధీరశ్రీజయ దేవ వాక్సరణి దీపించు6 (బ్రకాశమునన్‌॥ 8

[40 గీఠతగోవిందకావ్యష్‌ శో అక్ష ర్నివ్సీవ దంజనం శంవణ'యో స్తావిం ఛగుచ్భావళీం వూ ని శ్యామసరోజ దామకుచయోః కసూరికాప _త్త్రక 0 ధూరానా మభిసారనంభ /మజుహో వివ్వజ్నీ కం జే నఖ | ధ్యాంతం నీలనివోళచారుసుదృ శాం (పత్యంగ మౌారలింగి॥ నో కాళ్ళీర గౌరవవుషపషో మభిసారికాణా మాబద్ధ రేఖ మభితో రుచిమంజరీఖిః వత _త్రమాలదలనీలతమం తమి[నం త _క్చేమహేమనికపషోపలతాం తనోతి॥ న్లో! చోరావళీతరళకాంచనకాంచిదామ మంజీరకఠంక ణమణిద్యుతిదీపిత న్య చ్యారే నికుంజనిలయన్య వారిం నిరీక్ష్య వ్రీడావతీ మథ నఖీ మియ మిత్యువాచ!

రాధామాధపమ్‌ కేశ! మ॥ కనులం గాటుకయె [శవోంతరములన్‌ గానుంగుపూగుతియె కననా నుతృలమాలయై తల నెదం గస్తూరి కాపత్తమై పెను పౌనల్లనివల్వకమై తమము వ్యా పించెం జెలీ! తీవెయిం జ్రను వే జేరెడు ధూర్త కాంతలను వే డ్కం గా(గి(టటం (గుచ్చుచుక్‌॥ గీ! సాగుచానల కుంకుమచాయ యొడలి వఖలు కానుంగుచిగురాకు వన్స్నె( దెగడి వలవు బంగారుటొరగల్లు పంచె. దమము॥ క॥ పరకంకణపదనూపుర వర కాంచన కాంచిముఖ్య వస్తుమణినిభల్‌ మెజయింఫఘ్క గుంజముదరి£ా హవ౨ఏి6 గని లజ్జించురాధ నను చెలి కూర్మిన్‌॥

]42 గీతగోవిందకావ్యమ్‌ అష్టపది---కే సానందదామోదర (పేమ దుమ పల్లవమ్‌ = ఫఘంటాకఠాగః-_రు౨పెతాళః పః పివిశ రాభే! మూధవనమిోాపమిపహా అ! కురు మురా౭ే! మంగళశ తాని! మంజుతరకుంజతల శీళినదనే బ్రహ విలన రతిరభనపహాసిత వద నే! క్షే నవభవదకోకదళశయనసా'ే వత్రపహావిలన కచకలళతరళవా ₹ే॥ ల్డి ఇపహూవీిలన పసుమసుకుమూర బే హేాః లి చలమలయ వన పవనసురభినీ లే ఇవావీలశ మదన శరనికం ఖీ లే॥ శ్ర వీతతనవవలినవ పలవఘునే ఇవా విలన పీనకు చకుంభజ ఘ నే! ఫ్‌ మధుముదితమధుపకులకలిత రా వే ఇహావిలస! కుసుమశరనరన ఫా వే! 6 మధుతర ళవపీకనికరనినధ ముఖ బే ఇవహాపిలన దళనరుచిరుచిర శిఖ లే! గ్ర విపితప ద్మావతీసుఖసమా జే భణతి జయ దేవక విరాజ రా బే! క్రి

రాధామవాూధవమ్‌ శశం

అష్టపది --జై1

సానందదా మోదర (పేమ దుమపల్లవము ఫఘంటారాగము - రుంపెతాళము

ప॥ చొరు మిటను హరిచెంత(€ ద్వరగ రాధ ఆ పరగింపు శుభపరంపర దివ్యబోధ॥ బెడగుమో మిరులచా ల్వెంట గెంటు కడు(బొలుచు పొదరింట పడకటింట!॥ | పొరలల6 జాదులమీ(ది సరము లరయు పజపగు నశోకసుమపంకిి మెజుయు॥ లి నివసింప6 గలదు పువు నిగ్గు పొదరు నవనవలతాంగి! యానండమ్ము రుదురు॥। వి పువుముల్కుుల భయంబు పొాలియ(బజాలు తవులు పయ్యెరయు నిడు నివము మెలు॥ ర్త ఎల్లవల్లులు నల్లిబిల్తిగ6 జిగిర్చి యుల్లంబు రంజించు నువిద తేర్చి॥ ర్‌ మెదలు6€ పూదేనె తుమ్మెదలకదుపు మది కోర్కి ఫలియించు మజపు6 ౫దువు॥ ౮ కో యనుచు( గోయిలలు గూయుచుండు సోయగము గలనుదవతి! చొక్కు నిండు! 7 పలికె జయదేవకవిరాజరాజు రొలుప( బద్మావతికి గొప్పతెజు॥ త్రి

కేశ గీఠతగోవిందకావ్యమ్‌ న్లో ళం చిక్తేన చీరం వవా స్నయ మతి (శాంతో భృశం తొపితః కంద ర్చేణ చ పాతు మిచ్చతి సుధా నంబాథ ఒం చాథరం అన్యాం కం త దలంకుకు శ్షణ మిహ (భూ వేపలక్ష్మీలవ [కీలతే దాస ఇవోప సేవితపదాం భోజే కుత న్పంభమః। న్లో! సా ససాధ్యస సానందం గోవింబే లోలలోచనా నీింజాన మంజుమంజీరం (పవివేశ నివేశనమ్‌! అముయతుమముయయుయంయయ్రాాాాాలాా

రాధామాధవమ్‌ 1శ్శద్‌ మ॥ చిర మాత్మ నిను. దా వహించు౬దనుడ స్ఫె నన్వస్పె. దాప౦యబు నా విరిగా. గావున వే(గ6 జేరియొడి మో విం (గోల్చు మొక్కింత నుం దరి! నీకన్సామ్మతిప్తు హౌనువకు6 బా దొబమ్మునన్‌ి లఅలంకయె ఖు టా హరి సేవించుచునుండె6. దొటిలెవవె లా? పూకుటిరమ్మునన్‌॥

• క॥ హరిపె బిత్త్వవచూడ్కులు పరగించుచు సంతసమ్ము భయము గదుర నూ పురములు జవళింవ6గ నిం చు రహిం గేలిగ్భ హంబు జొచ్చె న్నవలా॥
• పా ఆ|| తిసచుజంకుచేత నెకపునానందాన (6 గింందుమో ందు చూడ్కి_ కృష్టునొలయ నందములగ నందియలం [(మోయంగా రాధ పొదలి మవన కదవ సదనమందు!॥!

146 గీత గోవిందశావ్యషమ్‌ అష్టపది---24 సానందగోవింద చాగకేణి కుసుమాభరణమ్‌ మాళవరాగః _ అఆదితాళ;

ప॥ హరి మేకరనం చిర మభిలషితవిలానం అ! సా దదర్శ గురుహర్ష వశంవదవదశ మనంగని వేశమ్‌॥ రాధావదనవిలోకనవికసిత వివిధవికారవిభంగం జలనిధి మివ విథుమండలదర్శన తర ళితతుంగతరంగమ్‌!। | హోర మమలతర తార మురసి దధతం పరిరభ్య విదూరం స్ఫుటతర “ఫినకదంబకరంబిత మివ యమునాజలపూరమ్‌॥ సఫ్యామలమృదులక 'లేబరమండల మధిగత గెౌరదుళూలం సీలనళిన మివ ఫవీతపరాగ పటలభరవలయిత మూలమ్‌! వ్‌ తరళదృగం చలచలనమనో హర వదనజనితర తి రాగం స్ఫుటకమలోదర ఖేలితఖంజనయుగ మివ శరదితడాగమ్‌॥ వదనకమలపరికీలనమిళితమిహిరన మకుండ లశోభం స్మితరచిరుచిరసముల్ల సి'తొధరవల్ల వకృతర తిలోభ మ్‌! ర్ట వశికిరణ చ్చ్భురితో ' దరజలధర సుందరసుకుసుమ శేశం తిమిరోదితపిధుమండల సిర ల మలయజతిలకని వేశమ॥। గ్ర విఫ్రలఫపులకభరదంతురితం. రతిెళికలాభి రథీరం మణిగణకిరణసమూహనముజ్ఞ్యలభూపణసుభగ ఛరీరమ్‌! శ్రీజయ ేవ ఫణితవిభ వద్విగుణీకృతభూ పణ భారం ('ప్రణమత! హృాదివినిధాయహరింరు చిరంసుక్సతోదయసారమ్‌! 8

రాధామాధవమ్‌ 114 / అష్టపది---24 సానంద గోవింద రాగ(శేణి కుసుమాభరణము మూళవరాగము ఆదితాళము

ప॥ కనుగొనె హరి రాధ షను€ బతి నేరకసాక్మున్‌ ఆఅ! తనియుచు నిత్యమనంగనివెశ మనంగ6 జను విలాసాళ్ళున్‌॥ పాడుపు(గొండ వెడలిన జాబిలి. గనిపాంగు కడలి పగిదిన్‌ యొడయ కరుతనమొగము నుగనినంతనయ. డ6(గ(గవికృతుల. సొరిది కె హరువుమురువునగునురువుతోడియము నాంబుపూర మటు లెదను ఉరుపునిడుపుహురుమంచిము త్తియపుసర మొ త్తిడి/గదల6గను॥ ణే పచ్చనిపుప్పొడి పైె/గప్పుట( దగి విచ్చిన నల్లనికలువన్‌ నచ్చని నునునల్లనిమై మెటయ'ంగ మెచ్చగు పచ్చనివలువన్‌॥ త్రి శరదృతువున గాటుక పుఖ్గులక వ పారలు తమ్మిగలకొలను కరణ్‌ని గడలెడు చూడ్ధులు గల మొగ మెళి(గింపంగరతివలను! 4ఉ పరిశీలింప(6(గ మోముదామరనుదొోరయు గగనమణులుగను మెజయ జోడుచెలి(జిబునగుమోవిచివురుతవ్లలును గొలుపగను॥ 5 లో(జిజబువెన్నెలరాజిలుమెఘమునోజను పూసిగమెరయన్‌ కోజాయిరులున(దో(చిననెలయననుదుటనుసితతిలరమువెలయకన్‌॥ పులకాంకురముల.6 గననై కలంయిక6 గల కలకలలసుజాలిఇ నలిగియు రతనపుసొమ్ములు నిగమెవెలు(గువెలయువ నమా లిన్‌? శ్రీజయదేవుని వాక్సిల్ప్బంబుల రెట్టి యగునలంకృతుల రాజిలు(గాపుత€ గృతులమతు9 హరి రంబిలి ఘుక్ళతవం పొాదల॥14

శే4రి గీతగోవిందకావ్యమ్‌ న్లో! అతిక మ్యాపాంగం శవణపధ పర టే మన ప్రయాసేనేవాళ్షో నసృ్వరళతర భావం గమిత యో? ఇదానీం రాథాయాః [వీయతమ నమాలోకనమయీ పపాత స్వేదాంబ్యుపనర ఇన న్డో॥ భ్‌ జ న్యా నృల్పాంతం కృతకపటకం స్నితం యాలే గేహాద్చహి రవీ హి తాళీపరిజ నే (వ్రియాన్యం పశ్య న్యా స్న్మృరపర వశా కూతసుభగం సలజ్ఞాలజ్ఞాపి న్యగమ దివ దూరం మృగ దృశః॥ న్లో! సానందం నందసూనుర్షి శతుపరతరంసమ్మదం మందమందమ్‌ వ్రీతియోగాత్‌ తుంగాతస్యా ఉవకోజావతనువర తనోర్నిర్లతౌ మౌన భూ తాం పృష్టం నిర్భిద్య తస్మాద్భహ్‌ రితి వలిత్మీవ మాలోకయంత॥॥

శాధామాధవమ్‌ మగ్మం గీ చెవివజకు( గల్గు పెంద్రోవ మివిలిచనులు బడలియో యమొ చంచల భావమంది (పియతము(డు తోంచునంత మై పెల్లువొాడము చెమరువలెనించి రాధాక్షి [పమదవారి!

• మః విరితావు ల్విరజల్లు ని ల్వెడలి వే వే యేం/గంగా నెచ్చెలుల్‌ నెజిపూబానుపు చేరి గోకొనుపూ న్మిం జిర్చవుం గప్పి కా మరసావేశము€6 జూపు నాధు ముఖప ద్మంబు న్విలోకించున త్తరుణిం జూచుచు సిగ్గనుం జనె నెటో? తా నాందలన్వంచుచుజఇా॥ మ॥ తొలుదొల న్మెలమెల్ల రాధికను దా దోర్మూలముం జేర్చియ గ్గల ముత్మంఠ ననంతరం బలిమి బి గంగౌ(గింటం (గుచ్చి రా గిలి మోమోరంగ6 జేసి తత్కుచములు ధీవంబులై ఏ(పు దూ టు లలిం జూచెడు రీతి నొప్పు యదురా ట్యూనుం డిడుజ్‌ (శేయముల్‌॥ దిక ెదొ వట్టిచేష్టలం బదింబది మాటుచు చాన్పులంచు.€ జే ర, కడు ననంగుపాొంగగకుచి నేయి ముదం విడు కూర్చి కాని "మో ముకుమరుం గాంచ గాధ కెటొూ పోయెను సిగ్గిలి స్ట దవ్వుగన్‌ ॥

150 గీత గోవిందకావ్యమ్‌ శ్లో! జయ(క్తీీ విన్న సెర్మ హిత ఇవ మందార కుసుమెై నయం! సింధూ ేణ! ద్వ్యిపరణముడా ము[దిత ఇవ భుజూ కీడరీడా పహాతకువలయా పీడకరిణ8 (పక్షీర్తానృగ్బిందు ర్టయలి భుజదండో ముకజిత?॥ న్లో॥ సౌంద్ర్యాకనిభ రనంగలలనా "రాథధాయా హృదిపల్య లేమనసిజ శ్రీటైక రంగ స్టే ర మ్యోరోజ సరోజఖేలన రసి త్వా దాత (శన ఖ్యాపయన్‌ ధ్యాతు ర్యానస రాజహంసనిభ ఆ*౦ "బీయాన్‌ ముకుందో ముదమ్‌!

రాధామాధవమీ గేదే

• మ॥ జయలక్ష్మీసతి కల్పవృక్షసుమపూ జం బేసెనా నెతు పం బ యలంకారము బేయ/(గా6గువలయా పీడాహవానందల క్మి యిదే మంటని యెజ్జయబ్బెననుపో ల్కిం బొల్బు దైత్యారిది గ్విజయం బౌ భుజదండ ముత్కువలయా పీడల్‌ తొలగించుత ౯॥ భా! సొందర్యంబున కాకరంబు రతియో షాభూష యౌరాధ్య మె ఖెందంబైన మడుంగునందడు మరుమె టిం దిప్పులాడించు చ న్సాందమ్మికొ విహరిందుటల్‌ దెలుపుచున్‌ బొల్బొందుచు!్‌ భక్తిని ష్యందన్మానసరాజహంస యగు కృ ఫస్వామి మోదం బిడుక॥ తాల యతరంగం బగు రాధ పృత్సరసి, రమ్యాపీన పమ్షోజవి _సృృతపద్మోపరికే, భ కులకు నెంలే (నాజహంసంపుటా కృతి జించాడు ముకుందు డీయత! సమ(్రీభూతపంత్‌ోవమున్‌ ||

ప్‌ై గీత గోవిందకావ్యమ్‌ ద్యాదశ సర్పము సుప్రీత వీ తాంబరము న్లో! గతవతి సఖీబ్బం జే2. మందత పాభఠ స్‌ర్భర సృృరపరవ శాకూతే స్ఫీతస్నపి తొధ రామ్‌ నరనమననం దృష్ట్యా ప్యొస్టాం ముహు ర్నవపల్లవ [(పనవశయనే నిశీపాశ్నీ మువాచ హరిః వయమ్‌!

చ॥ చెలు లటులెగ(గా€ దిరిగి సిగును దన్నలమంగ6 జెంగున౯ వెలువడు లోనికోరికలు బెంపుగంజిర్నగుమోవి( దోంగంగాం దలిరులవూలపా న్పొకవిధంబుగ జూచుచు మాటిమాటికిన్‌ నిలిచినరాధ6 జూచి రమణీరమణీయు.డు క ఎమ్జు€ డిట్లనున్‌॥

_ పా! మ చెలిపిందే!ేల నిస్త మొగ్గం దలంపు ల్చించాడ లేనవ్వు మే

లానాలక ల్మోవిని విష్పల (గ్రొంజివురువూవుం చాను పెలోలద్భ ఘలన్‌ మాటికీ సూంపుచు న్నిలంర సోచ్చూనాత్మ రాధ [(న్నియ న్నులక ల్వా అడి పేమ లాల్క_ పహరిసంబోధించె నర్శో క్లులన్‌ ||

కే ర్‌శ్తీ గీతగోవిందకావ్యమ్‌ అష్షపది--23 మధురిఫు విద్యాధర లీల విధాన (నాదనామకియ రాగము -- అదితాళము ప! క్షణ మధునా నారాయణమ్‌ అ! అనుగత మనునరరాభే!! కినలయశయనత లే కురు కామిని ! చరణనళినవిని వేశమ్‌ తవపదపల్ల వవైరి పరాభవ మిద మసుభవతు సువేృఫమ్‌॥! 1 కరఠమలేన కరోమి చరణ మవా మాగమితాసి వీదూరమ్‌ తమణముపకురుశయనోపరిమూమివనూపుఠరమనుగతి ళూరమ్‌! వి వదనసుధానిధిగ ళిత మమృతమివ రచయ. వచనమనుకూలం వీరపహామి వాపనయామి పయోధరరోధక మురసిదుకూలమ్‌! కి (వీయపరిరంభణరభనవలిత మివ పులకిత మతిదుర వాపం మదురసి కుచకలశళం వినివశయ కోషయ మనసిజతాపమ్‌! 4 అధరసుధారన ముపనయ భామిని! జీవయమృతమి వదానం త్యయి వినిపాతమననం విరహోనల దగ్ధవపుషుమవిలా సమ్‌! గ్ర శనిముఖ! ముఖరయ మణిరశ నాగుణమనుగుణకంఠ నినాదం (శుతియుగ లే పికరుత వికలే మమశమయచిరాదవసాదమ్‌॥ 6 నూమతివిఫలరుపూ విశలీకృత మవలోకితు మధు నేదం మోాలతి లజ్జిత మివ నయనం తవ విరమ వినృజరతి 'ఖదమ్‌[॥ (శ్రీజయ బేవ 'భణిత విద మనుపదసిగదిత మధు6వు మోదం జనయతు రసికజనేషు మనోరమరతిరన ఫఖావవినో దమ్‌! ర్రి

రాధామాధనమ్‌ శ155 అష్టపది---23 మధురిపు విద్యాధరలీల వి భానరాగము - ఆదితాళము ప॥ [తుటియివృుడునారాయణున్‌॥ అ॥ ఇట తోడుడుననురాధా! చిగురుల సెజ్జ్ఞనుచేర్ప్చుముకామిని 1 జిగికిందామర యడు(గు తెగిపగవగ జేవురించు దీనికి తొగరురంగు పొగ రడంగు॥ కై కరపద్మంబున నొత్తెదంబదములు కడుద వ్విటు నడచితివి కరుణ€ జేర్చుసెజైను నావలెననుసరించునందెల బడలితివి॥ 2 మోముచందురుని వెడలునమృ త మెటుపాసగింపుముతగుపలుకు మోమెలిచెదవిరహంబటుచాచులమొన యుపయ్యెదయు తల(6కు॥8 తన కౌ(గిట నుబ్బినయటు పులకల6దగి కడుదుర్లభమగుచు చనుచనుపన(టినినెదగదియింపుముశమియింపంగమరుచిచ్చు॥ కీ ఎడబాటను నెజగలి మగ్గుచు సాగ సెడలియుకొనయూపిరిగలిగి తడబడు నీడానుని నన్నధరసుధ (న్చదికింపుము చెలంగి॥ ర్‌ సరసగళస్వరగీతిన్‌ శశిముఖి! మొజయింప్తము మొలనూలు విరసపికధ్వని జిల్లులు పాటిలు వీనుల నెవ్వగ తూలు॥ భ్‌ రి త్తకినుక నను వీజిడిచేసిన ఎత్తునకుంబలె నిక£ా ఎత్తకుండె జప్పను నలసత విడుమెగుచు తెరవున కాకన్‌॥ 7 పదపదమునహరిముదమునుపేర్కొ ను పదకము శ్రీజయదేవు సదగీతి ఘటించుననసికుల రతిభావము రసముఖా సిరితావు॥[! 8

156 గీశతగోవిందకావ్యష్‌ సురతారంభచందుహానః న్లో (పత్య్యూహః ఫులకాంకుేణ నిచిడాస్లే-పే. సిమేపేణచ (శీడాకూత విలోకీ లే2 ధరసుధాపానే కధానర భః అనందాధిగ మేన మన శ్రధకలాయు ్లే2_వియ సి శ్రన్న భూత్‌ ఉద్భూత స్ప తయోర్చభూవసుర తారంభ; పిఆయం భావ్చుకః॥ కామతృప్రకామినీహానః న్లో దోర్య్యాం సంయమితః పయోధరభ ే కావీడితః పాణిజై. రావిద్భొ దళనై ౩ శ్ష్షతాధరపుట (శ్నోణీత శే నావాతః హస్తే నానమితః కచేజఒధరసుధా న్యం దేన సమ్మోహితః "కాంత। కామనవితృవి్న మాపతదపహో! కామస్య వామాగ త

రోధామాధవమ్‌ు 15/ సుర తారంభచందహాసము

• ఉ॥గాటపుగౌ(గిలింత బులకాంకుర మట్టులు జెప్పపాటులో బాటున6౬ జుజ్జ్టి నట్టధరపానమునందు6 గధాపుసంగ మ ప్యాటన చొక్కుచు న్వివిధబంధకల నలగా దలంచు న మ్మెటులురాధి కాచ్యుతులమెలిమి కూటమిమింపునింపుతన్‌॥ కామతృపకామినిహాసము సి బిట్టు కౌగిట (గుచ్చిపట్టి పాలిండ్ల [వే గునను బెరురము నెక్కొన6గ6 వే నలువంక గోటివంకలు నెలకొల్సి ప ల్బొక్కుల గొమ్మావి( జిక్కుపజచి పిబుదుల నరులచే నొజపిడి ఘటియించి నెజబులందు కరముంచి శిరము వంచి సారమై చకెెరచవి గేచుకెమ్మోవి (కొందెనియను గ్రైెపు కొల్పి తనిపి గీ నాయకా(గేసరుని జగన్నాధు నాధు గృహ్షునంతటివాని నట్టెట్టు చేసె పలుకుబడి కందరాని గొప్పసుఖ మొకటి యేమనందగు6€ గాముని వామకలన 4 +పా॥!మ]॥ ఫులకల్నిక్కు.లం గాగిలింతచిగిం గన్నోడ్పందు, సాకూత శే లిలసద్దృప్టిని, నర్మ గాధ, నధ రాళిందామృతాస్వాదన న్వలదానందము మారబంధకలన నృ౦త్య్యూవాము (లేపిన "న్యెలయిం చెన్సుర తౌాదిరంగము(పియం బె వారిక త్యంతమున్‌ ॥

156 గితగోవిందళకావ్యమ్‌ పౌరుషన పే్రేమవిలాసః శ్లో! వామాం శే రతి కేళిసంకలరణారం భే తయా సాహన (వాయం కాంత జయాయకించిదుపరిపారంఛియత్సం,భమా న్నష్పందా జఘనస్థ లే శీధిల ఛా దోర్యలి రుత్క_ంపితం వక్షో మిలిత మశ్నీ పొరుషరసః (ప్రే ణాంకుత స్పిధ్యతి! కామాద్భుతాభినవమృగాంకలేఖనము న్లో తన్యాః పాటలపాణిజాంకిత మురో ని దాకపాయే దృఖె" సర్భో తో. ధరశోణిమా విలుళితా (నృసాన్సజో మూర్థజూః కాం-వీనావు దరశ్గ ధాంచితమితి (పాత ర్నిఖ్నాతె రశ రేభిః కామశరై న దద్భుత మభూ త్సత్యుర్మ్శనః కీలిత్రమ్‌॥

రాధామాధవమహమ్‌ 1ద౦ వొరుషస ప్రమవిలాసము +చ!కడు రభసమ్మున స్గలయిక న్పిజనాధు జయింప రాధయె క్కుడు తమి నంకభాగము నకురింతధాటిని జొచ్చునంతనే జడత వహించెంబోపిజుదుు జాజె భుజంబు, చలించెవక్షము న్వడి/గనుదమ్మి మోడ్పు(గనెం బౌరుషమెట్లగు నాడువారికిఖ॥ కామాద్భ్బుతాభినవమృగాంక రఖునము

• ఉ | అక్షామయక్టు నొక్కులు సితాధరమట్టులుకూర్కుు లేమి6గెం పెక్కిన కన్ను(దామరలు నిట్రటు జిక్కు లువడ్డ పూనెజు లొక్కెము వీడి జాజబుతళుకున్మాలనూలును నైదుతూపులై తక్కగొనెంబభాతమున6 దత్పళత్కి ధన్యుడు నంగజుండట౯॥ +4పా॥ళా॥ పొందుంబోర్తొలివేళ నే కుడితొడ న్నొార్గొంది, గెల్వ న్హరి న్విందట న్వెడపూన్కి. రాధ మగరీవి న్చూనెనో లేదొ యే మందు న్లొంట్లు చలింపమా"నె, దడ మెండయ్యె నది? నోర త్ర ల్లిందె న్లస్గవమో డ్బె; బౌారుషరసోద్టీపం 'బెటుల్‌ (క్ర్రైలకాలి॥ +పా|॥ ఉ|| చేకువ( గ్బప్టు కంటకంబడె. (బేయనీ గి-మృల 6 గందునక్కు_ ని (దాకలుపావ్షులం వైలం పుల (టాకీన మోవియుం జిందు పెన్నెట్‌ న్రూ౯కుసుమాళి లంశెవిడ దొర్లిన కాంచియు మారుతూ పుల స కడు 6డోద్య మాకులత నాతని జెందము నొందచె బిట్టుగ స్‌" ||

160 నీఠతగోవిందకా వ్యమీ శ్లో! వ్యాకోశః కేశపాశ స్తరళిత మలక ! స్వేన మోశ్షాకపోలా కసా చింబాధర(శ్రః కుచళ లశరుచా హోారితా హారయప్షః కాంచీ కాంతి రృతాశాస్త సజఘనపదంపాణి నాచ్భాద్యన ద్యః పశ్యంతీ నత్రపామాంతదపి విలుళి తా ముగ్ధ కాంతి ర్థినోతి। నీ ఈపన్నీలిత దృవ్ష్‌, ముగ్ధ పిల సల్పీ త్కారధా రావశా దివ్వ కాకుల "శేళలికాకు విక సద్దం తాంశుధా తాధురం శాంత స్తబ్ద పయోధరం ఛ ఎ పరిష్యంగా త్కుర ంగీదృతో హర్షోత్క- గ విముకి_నిన్సహతనో ర్ధన్‌ ధయ త్యాననమ్‌॥ నీ అధ నవహాసా సుఫ్రీతం సుకతాంతలే సా ని తాంతఖన్నాంగీ రాధా జగాద సాదర ముద మానం బేన గోవిందమ్‌!

లాధామాధవమ్‌ 161

• ఉ॥(క్రొమ్యుడి వీడెముంగురులు (గొన్ని చలింఒ6బ ఎర్చె జెక్కిళు ల్యమ్మనిమోవి కందెను జగానిగ( జాచుల లోగొనెన్సరు అ్వ్యమ్మయిపో యె. గాంచిరుచి పాణిని శోతికుచంబు లడ్డుచు నమ్మిన లజ్జ నన్గనియు రాధిక గాఢ ఘుఖాబ్ట్‌( చేర్చెడుక్‌॥ మ॥ అర మోడ్పుంగనుచూపులెస్స్పలయియొయ్యన్సాగుసీత్చారము ల్పర(గ న్నృష్టము కాని కాకువుల కాపల్నిగులం దోగుమో వి రహింపం [బమదాతిరేకమున(ందృ ప్రిన్నిల్చు నణాక్షి సుం దరమౌమోమును[గోలుధ న్యుండుకుచద్వంద్వంబెద న్వెక్షానన్‌॥ గ|| అవల రాధిక భోగాంతమందు మివుల డస్సి చొక్కుచు వేవేగ డాసి హాయి తూ6(గుటూయెల నూ6గెడు తోయజాక్తు తోడ నిటుపల్కుు సాదరోక్తులు రహింప॥ 1పా॥ చ! వెద లెను -వీణి ముంగురులు చిందెను జెక్కిటంబెమ్మలూ అ (గుం దొద వెను మోవివి౪బమున నొంబె సమెక్యత హారయపష్మ్‌ చ న్తుమురుక ళ, న్స తౌళ మొలనూల్చ్స డె నాసురతి న్తలంగియు న్సుదతి కరాలం జాటుల ముసుంగిడి సిగ్గరిచూడ్కి. శోఖిలెన్‌ |

162 గీఠగోవిందశకావ్యమ్‌ అష్టపది-- 2శ్వీ సు (పీత పీతాంబర తాగా శేణిః

ప! నిజగాదసా యదునందనే! అ। క్రీడతి హృదయానందనే॥ కురు యదునందన! చందనశిళి రత చేణక దే, ప యాధ లే మృగమదపతక ముత మనోభవమంగళ కలశన హోద చే 1 అళిపకలగంజన మంజనకం రతినాయక సామయకమోచనే త్వదధర చుంబనలంబిత కజ్జల ఉద్బ్వలయ వీయలోచనే॥! నయనకురంగతరంగ వికాననిరానక దే (నుతిమండ లే మనసిజపాశవలానధ రే ఘుభ నేశ నివేశయ కుండలే! తి (ఛమర చయంర చయంతముపరిరు చిరంసు-చిరంయమమసమ్ము ఖే జితకమలే వమలే పరికర్శ్మయ నర్శజనక మలకం ముఖే! క మృగ మదరనవలితం లలితం కురు తిల మళికరజనీక లే ఏహితకళంకకళం కమలానన ! విశమిత్మశ మళీక లే! గ మమ రుచిచే చికషచే కురు మానద! మససిజధ్యజచామ రే రతిగలిలే లలితే పసుమానని శిఖండి శిఖండకడామళలే 6 నరనఘ నే వఐఘనే మము శంబర జారణవారణకంద జే మణిరశనా వననాభరణాని శు భాశయ! వానయమంద చే! ఫ్ర జయ బేవవచసి రుచిలే హృదయం నదయంకురుమండ నే హరిచరణన స్రం ణామ్మృత నిర్గ శ్రరీశ లిళ లువ. జ్యవఖండ న రి

రాధామాధవ మ్‌ శ163 అష్టపది---లైశీ సు(పీత ఫీతాంబర తాళ శేణి మంగళ కౌశిక రాగము-వావు తాళము ప॥ పలుకాడెే నాయమకూర్మితో॥ ఆఅ॥ అలరించుచు నగుశౌరితో॥ [(వాయుము చల్లనికేలను జాచుల పె కస్తు[వినవరచన [వీయగుమరుకలశములకు నెంతయుజెల్లునమృతమృదువచన॥ క్షే అలులగెచలుకాటుకనిడుమరుములుకులు వెడలుచు నాకంట తెలనయ్యెను కలయ£ా ముద్దిడుటనుతొలిపున్నియముల పంట॥ లై అటునిటు(వెంగనములు పజచెడు కనులను లేళ్ళకువల జీండు ఘటియించిన పగ్గములౌ ఏనుల గదియింపుము రవజోడు॥ త్రి తమ్మి దెగడువిమలమ్మగుమోమునతుమ్మదదిమ్ము సతమ్ము [గమ్మినయటు లందమ్మగునలక లదొమ్మిదువ్వుత లసామ్ము॥ ర్త వ్రైామరడిగిన నెన్న్తుదుటి నెలందగు జిగికస్తురి తిలకమ్ము అమరింపుము కమలానన ముధ్రుగ నదిలాంఛనమగుఃంజుమ్ము॥ 5 బిగువెడలించెడుదొర నెమలిపురింబురిగొలిపివెజనెజిమించు చిగురువిల్లు సిడెపుజామరము సిగ చిక్కుదీసి పువులుంచు!॥! 6 సవదరింపుముశుభాశయ]! యురువుమురువుజిగియె స్మర గజము నివసించెడు చజియజఘనమున్న(గాంచివసనభూమా వ్రజ ము 7 ఘనహరిచరణన్మరణామృతమున గలికలుషజ్వర మడంచి చను (నీజయచవో క్తి నలంకృతి గనుగొను మెదదళుకె ఎచి1॥ 8

16% గీత గోవిందకావ్యహ్‌

శ్లో! రచయ కచయోః పటతంచ్వితం కురుషు కపోలయో?

. ఘటయ జఘన కాంచీ మంచనజం కబరీభ లే కలయ వలయ(ేణీం పాణా వే కురు నూవురా ఇతి సిగదితః ప్రి; ఫ-తాంబరో2.వీ తథా౭౬కరోత్‌ |

న్లో! య భ్రాంధర్యకలాసు కౌాళల మనుధ్యానంచయ దై (ప్మవం యచ్చృంగారవి వేళ తత్యరచనా కావ్యేషు లీలాయితం త త్సర (9 జ య దేవపండితక చేః కృస్టేక తానాల్య (నః సానందా!॥ పరిశోధయంతు సుధియః ్రీగీతగోవిందతః॥

రాధామాధనహ్‌ శరర +చ॥సలువుము వ(తికారచళ( జాచుల, బెక్కులంగూర్భుచితము ర్చిలువుము కాంచి నెన్న డుమ్యునింపుము[కొమ్ముడిబూలదండం, గై గొలుపుము కంకణా లిడుముకోయనునందియ నంఘినంచిటు ల్పలుకంగరాధసల్బెనటుపచ్చనిపుట్టముదాల్పుమెచ్చుచుక్‌॥ సీ॥ లయతాళరాగాభినయగతిగమకాది సంగీతశాస్త్ర [పశస్తింగాని రసభావకల్పనారంజ నాచిత్య శృం గార కావ్యవిధానకలన6 గాని తలధారాభిన్న తాత్త్విక ధ్యాన యో గాచ్యుత భ క్రియోగమునల గాని విద్వత్కవీిం[ద హృద్వికసనా పాదన (ప్రకృతి సాకాత్కతి6 ఫణితింగాని గీ॥॥ కృష్ణలి నాత్మ జయదేవక ఎతి కవీం[ద శక్తి శోధింతుగాత యష్టవపదు లొవ్వు గీతగోవింద కావ్య నిరీతిరీతి బుద్ధిమంతులు సత్క్మళాపూర్ణు లెలమి॥। +పా[చ॥ సరసుండ! (వాంయ మోయొగుకుచద్యయిం బ్యతకము! లృ పోలమం దిరవుగ దిద్దు చ్మితముల! నీకబరి న్నువులుంఫు! కౌనునం బర ఫుము కాంచి! చేకుల నమర్భుము కంకణము! ల్పదాల నూ ఫురముల దూర్చు! మ సైెలికి ముద్దుగ నళ్లై మురారి కూరి చెన్‌ ||

166 గీఠతగోవిందకావ్యమ్‌ న్లో॥ (శ్రీభోజదేవ ప్రభవన్వ రామా "బీఏసుత ।గ్నీజయ బేవకస్య పరాశ రాది పియవర్లకం రే (శ్రీ/గీతగోవిందకవిత్య మస్తు! ! న్లో సాథ్వి మాధ్విక చింతావభవతిభవతశ్శర్క లే క ర్మతాసి (దానమే! (దత్వ్యంతి శే త్యామమృతమృతమసిశ్షీ 5 నీరంరన సే వమూాకంద క్రంద కాం తాధరధం నతులాంగ చృయచ్చ న్తి భావం యావ చ్చ్రుంగార సారంకుభమవజయ టెవస్య వె దద్ధ్య వాచః।

రాధామాధవమ్‌ 167 గీ భోజదేవ కృతాగణ్య పుణ్యఫలము భవ్య రామాంబికాతవః ఫలమునైన విజ్ఞజయదేవ గీత గోవిందకవిత యలరు(గాంత బరాశరాదుల గళముల॥!॥

• సీ॥ తిభువన్మశేయ మండించినయట్లులు భావాను భావాను భవము కలు జయదేవశ్ళంగార చతురో క్రిరుచులందు మానసరసనలు మజ6గె గాన ఎద చింత లఫసృయో యిప్పపూదేనియా కండచక్కెర! నివు కరి $వైతి ఎవరు చూతురు మొగంబె త్తిిన్నోదాక్ష యమృతమా! నీరూప మవని6 గనము గీ1 క్షీర నీరైతి కుయ్యు హెచ్చింపు తియ్య మామిడి! యెంతయైన సమంబుకావు స్ర్రాానాధర! పోపాండు కితిని గలుగు తీపివస్తువులార మె లెలిసి మీరు॥ రొప్పరు _దాక్ష విన్సన్వ నహో అమృతంబ మృతంబ విందు, నా య ప్పె వయస్ఫ్స నీరసము, నాష్యర సాల, మరాకు మోన్వి మే లృెప్పగ మారసారజయటేవ విదగ్ధ పచ స్సె ($ీ లిడున్‌ |

నః ఇత్చం శీళితతీ ర్నిహృత్య యమునాకూ జే నవమం రాధయా త [దోమావళిమా_క్రికావలియుగే వేణీభమం బి భతి త తాహోదికుచ పయాగ ఫలయోారి ప్పాపతో ర న యో వ్యాపారాఃవురుపో త్త మ న్యదదతుస్పీ తాంము దాంసంప దమ్‌! ఉపయు ఎా-+ీసమా ప్తమ్‌ 4

సి॥ ఈరీతి బీతినెన్సి యలిలల నెబూదావు లట్టులు పొదలి వీడక రాధికనూగారు రాణించు ముత్యాల దండయు వేణియై తళుకు లీను యామున తీరమ్మునందున6 దక్కుచా (గమ్ముఅ (శీపయాగఫలమందు బహువిధ సంచారపద్ధతి హృదత భావంబు లెల్లను (బకటపజచు ఘనసు లక్షణలక్షితతరము లొప్తు అఖిలలోకావళులను దయా తదీక్ష నద్వయసుఖాభ్థివిచి నోలార్చు(గాంత!॥ లా+ీన౦పూర్ష మ్‌ శీ__ా పా| క్యా ఈ మాడ్కిత్యమునోర్య రాధకెన గా నా నోలాడితి (దోమావళ్యురు మౌ క్తి కావళులె మే్య(ల్యోతస్సులంచు (నృమ (ల్వామ న్లాదికు చ పయాగ ఫలలిష్ప 'న్బెశళ్కువోక ళ్ళలో గోమౌొ (తిప్రకుపో త్త మోకక రము లూ ూర్నున్‌. సుసంపన్నతల్‌ |

రాధామాధవమ్‌ [న్‌ చల్లా పిచ్చయ్యశాస్త్రి గారి బ్రతిభావ్యుత్సత్తులు ఈ అవుల గోవాలకృష్ణమూ ర్తి

శతావధాని, అభినవజయదేవ బిరుదాంకితులు, రసహృద యులు శాంతశీలురు అయిన చల్లా పిచ్చయ్యశాస్త్రిగారు కేవల కవితారచనలో నిమగ్టులరైయుండి, తమ అరువదియేడవయేట గూడ్యా కవితా కల్పనా విన్యానంలో దోబూచులాడుచూవుండి, నూతనత్వాన్ని కోల్పోకుండా నినదించగలిగారు; యిది కవిత్వం లోని నిగహపాటవ స్టితి.

శాస్త్రిగారు 40 పుస్తకాలదాకా అచ్చువేశారు; యింకా అము [దితాలు చాలావున్వై, పెద్దవిగూడావున్నవి. దానికి వదాన్య శేఖ రుల జాలువారు కరుణఖావిశేషం కావాలి. సమయం రావాలి, ఇప్పటి ముదితకృతులుగూడా పలువురి [శేయోదాయక వితరణ వల్లనే సంభవమైనవి,.

శా స్రిగారికృతుల్లో ముఖ్యమైనది 'గీతగోవిందకావ్య" అను వాదం. “రాధామాధవమ్‌' గీతగోవిందరహన్యము దినికి వ్యాఖ్యాన తుల్యరచన. గీతగోవిందం అత్యంత మనోహర కావ్యసంతతు లలో నొకటి; దానికిమించీన మాధుర్యాన్నికలిగిన కావ్యాలు సం స్కృ్బృ్పతంలో అరుదు--అసలు లేకపోవచ్చుగూడా, అట్రి కృతిని, మధించి, చిలికి, నవనీతము తీసి, 'చల్తా'వారు తెలుగులో కానికి మహోపకారంచేశారు, పద్మావతీ చరణచారణ చ్మకవర్తు అనేకు లున్నారు. గాని, యీపనికిపూనరైరి. శాస్త్రిగారి కృపిఫలితం చూడండి,

“లయతాళరాగాభినయగతి గమకాది

సంగీతశాస్త్ర (ప్రశ స్తింగాని......

కృపష్త్ణలీనాత్మొ జయదేవ కృతిక వింద

శ క్రిశోధిం్యత్రుగాత యష్టపదులొప్పు

గీతగోవింద కావ్య నిరతి రితి

బుద్దిమంతులు సత్మళాపూర్ణు లెలమి” అన్నారుం

గీతగోవిందం కవితకు ఆనువానులుతీర్చిన గీటురాయి; కవిత్వాన్ని అనువదించటం కష్టం, కవితాహృదయాన్ని మరొక భాషలోకి అనువదించి అకృతి చెడకుండా, రూపురేఖలు విక సించునట్లు చేయటం, కవికితప్ప నాధ్యంకాదు. ఆపనిని మన పిచ్చయ్యశాస్త్రిగారు చేశారు, కావ్యారంభంలో కావ్యగతి తొలగనీయని రీతిలో శాస్త్రిగారు ;--

“ అల్సిబిల్లిగ శబ్ద పల్లవంబుల6౬ గూర్చ6

(బఖ్యాతింగనె *నుమాపతి ధరుండు .....,

కవిలోకమునకు శ్నాతవళబ్ద మెందును

(శుతిబేర్పకలరెను [శుతి ధరుండు

అని రసపుప్టికి తుప్పిగూర్చే కలువుగోలుతనాన్ని (పవదర్శిం చిరి. అప్టపదుల ఆంధీకరణ నాధ్యంకానిపని, జయటదేవునికవిత; నంసన్క్మృతమయ్యూ, అం(ధానికెంతోదగ్రర. కాని తెలుగుకు దూరం. అందువల్ల, అప్ప్టపదుల ఆ౦ం[ధానువాదం జేలికయగాని, తెలుగు అనువాద౦ కష్టతరం. ఆ పనికి శాస్రిగారియ్యకొని, కృతకృత్యులగుట (పశంసార్హం.

ఆ-అం(ధపతిక వ్యాసభాగం,

గీతగోవింద అనువాదకర్త వ్‌ ణా ణి నతావధాని గి చల్తా పిచ్చయ్యశా స్త్రిగారు శ్రీ అంబటివూడి వెంకటరత్నం

అటివల శతావధాని శీ చల్లా పిచ్చయ్య శాస్త్రిగారి శీమదాం(ధ గీతగోవింద కావ్యము (“రాధామాధవమ్‌?) జూచుట తటస్థించినది, సంస్కృతము మూలమై ఆంధ మనువాద ఖభాషయై వరలిన కావ్య మునుగూర్చి రెంటినిపోల్చ్ఫి చూచినపుడు అనువాదమందలి భాష భావము =యీ రెంటి సౌందర్యమునకు న్యూనత నాపొాదింపకుండ యత్సించుట ముఖ్యముగ గమనింపదగినది,

భాష యనినవుడు లలిత పదములు, శబ్రాలంకారములు, (శవణసాఖ్యము, వినుటతోడినే అందునట్లుండు అన్వయసాల భ్యము * ఇత్యాదులు గమనింపదగినవి. గీతగోవింద మందలి (పధమక్షొకము నించుక గమనింతము : “మేమ్రై ర్మేదుర మంబరం వనభువశ్యామా స్తమాలదుమైః నక్తం ఖభీరురయం త్వమేవ తదిమం రాధే గృహం [వావయ ఇత్దం నందనిదేశత శ్చృలితయోః [పత్యధ్వ కుంజ(దుమం౦ రాధామాధవయో గ్రయంతి యమునా కూలే రహః కేళయః”

ఒక అనువాదము! “రాధా మబ్బుల నింగినిం నిరులన్‌ [గమ్మెన్‌ వనంబంత నీ జే ధీరత్వములేని యీతని నిధవేగంబ యిల్‌ బేర్భబో

క్షే ఎడ్విన్‌ ఆర్పాల్డ్‌ : సం 9౮ 15 010%66రే, 204 ర6 కళాంంటే కటల 0185 చం 91వ చశయాం2జయండే ఇల్‌ ల1ఉయి గేడరు&14 సేంటవ్రీం; ౧ 86404 2రమ2! 2156 యం 800! +0 ల క్రం1రడలం షంళ5లఉ ఆం[ధానువాదమున *ఇరులన్‌ (గమ్మెన్‌ వనంబంతి అను నది మూలములోనిదికాదు, సారాంశమన్నట్లున్నది, ఆంగ్లానువాద మున *ర్నీ౭ ఇంండే [665163 ౬6 81%" *ఠం166%) అనునవి (కొత్త, మూలమున జెప్పబడనివి, మూలక్షొకమునకు శీ శాస్త్రిగారి కావ్యమునందలి అనువాద పద్యమును జూడుడు [కమ్మెన్‌ మబ్బులు మింట మెండుగ, వనుల్‌ కానుంగులన్‌ గార్కొనున్‌ జిమ్మంజికటి రేభయన్షు డితడిల్‌ సెర్పందగున్‌ నీవ వే గమ్మోరాధ! యటంచునందు డనుపన్‌ గాళింది గుంజమ్ములన్‌ నెమ్మింగళి జరించురాధ హరియున్‌ నిండించుతన్‌ [బేమమున్‌. మూలమునందలి భావ మణుమా[తతమైనను జారిపోలేదు. [కొత్త ఒక్క పిసరైనను కలుపబడలేదు, అదిఅట్లుండ నిండు. శలిం గమనింపుడు ; ఈమైఫై ర్మేదుర మంబరంి అను వాక్యమున్నది. దట్టముగ నిండి మబ్బులు భీతిని గూర్చుచున్నవి. సంయుక్షాకరములలో

శైవవే

అ భీకరదృశ్యము ద్యోతమగుటకు “మేఘైర్మేదురి అనుట, రేఫను మరల మరల వాడుటగూడ నా ఖీకరదృశ్యమును శబ్బమూలమున సుస్పష్టమొనర్చుటకే* ఇది కావ్యశిల్పము. ఈ శిల్చసాందర్య్థ మాం[ధమునవచ్చినదా? *క్రమ్మెన్‌ మబ్బులు అనుటలో సం యుకాక్షరములు (గ్రహింపబడినవి, బిందు పూర్వక టకార డకార ములుగూడ మింటనిండిన మబ్బుల వ్యాప్తిని నూచించుచున్సవి, ఈరీతిగ పరిశీలించుచుబోయినచో శాస్త్రిగారు తమ రచనమున మూలకర్త నెంత సున్నితముగ అనుసరించిరో, బోధపడగలదు, పద్యముల ననువదించుపద్దతికి _పైదానిని మచ్చుగ [గహింప

అపష్షపదులని జగద్విదితమ్ములైన గేయములు జయదేవునివి. అందలి శబ్దభావసౌందర్యము వర్షనాతీతము, శీ శాస్త్రిగారి అను వాదములతో కొన్నింటిని ఉదహరించెను, గోపకదంబ నితంబవతీ ముఖ చుంబనలంబిత లోభమ్‌ బన్హుజీవ మధురాధర పల్లవకలిత దరస్మిత శోభమ్‌ (పాంకపు మంకెన పూవు జగానిగవింక మడచు కెమ్మోవిన్‌ లెంకగ గోపి జనతాధర సుఖలీలం [గోలుచు రవిస్‌) పతతి పత్మతే విచలతి పష్యతేశంసిత భవ దుప యానమ్‌ రచయతి శయనం నచకిత నయనం పశ్యతి తవ నంధానమ్‌ [ఈక రాలినను నాకు కదలినను నీ వరు దెలంచితి వనుచున్‌ పోకలు వింతగ దలిరుల సెజ్జ్ఞను బొనరుచు నీ దెస గనుచున్‌|

మూలముతోడి అనువాదమును బోల్పుడు, మధుర మరంద థారలటు జూల్వారిన జయదేవుని కవితనుగగోలి నులభాన్వయము గల దాని భావలహరిం దేలియాడుదుము, వెన్వెంటనే తెనుగుం

[ఇ

జూతుము, తెనుగుకైత విలక్షణముగ దోచును. కారణ మొకటి గలదు. భాషలోని మధురఫణితి వేబురూపముగలది. గీర్వాణ భాషను పుటముబెట్టి మెత్తందనముగూళర్చి పోతబోసినాడు జయ దేవుడు. తెనుగువెన్నతో గీర్వాణపుటచ్చున విగ్రహము గూర్చినారు శం శాస్త్రిగారు, (శవణమౌధుర్యమువచ్చినది; అన్వయ సౌాలభ్య మబ్బినది; జాతీయముల అందము శోభంగూర్చినది. ఈక రాలి నను నాకు కదలిననుి అనుచోట గుదిరిన యనువాద మేమన వలయును ! *పాంకపు మంకెనీపూవు జగానిగ బింకమడచు కెమ్మూవి. ఏంతమధురమైన రచనమో గమనింపుడు ! గుళికలు గుళికలై గొంతున జారు వెన్నపూసవలె 1శవణః కుహరముల జొచ్చి హాయింగూర్చును, ఇంతయైనను మూలానునరణ మెంత విభేయత కలది! “బన్ఫుజీవ మధురాధర పల్లవి అనుదాని యడుగుజుడలో నడచిన నడక,

న్‌ం పిచ్చయ్య శా స్త్రిగారినిగూర్చ చెప్పుటలో నా కొక్కటి తోచును. న్స్‌ చెళ్లపిళ్లవారి సంప్రదాయము అనగా పండితకవి సరపదాయ మునకు చెంద్వి సంగీతసాహిత్య విశారదులై పండితపామరులను రంజింవజేయనేర్సుగలిగి కమ్మని కవిత్వమల్లిన పెద్దలు, ఆపద్దతి పండికులు తగ్గీపోవుచున్న అకాశ్రలమున దివ్యమధురమెన వారి వాణి అభినుతింపదగినది. వారి కవితలో నాకు దోదినది మిక్కిలి తెలుగు తనము, తిక్కనవలె వారు తెనుగు పదములన్లు మాతృ భక్తితో ముద్దుగగూర్చు నువ్విళ్టూరుదురు, సంస్కృత కవిత్వము ననర్గళముగ టెప్పు శాస్త్రిగారి రచనములో, తేనెలొల్కు తీయని తనుగు నుడులల్లు పజ స్పష్టముగదోచి పాఠకులను చల్రగ వశ వరచుకొనును.

కృతజ్ఞతాభివందనమ్‌ . -

ఈ కావ్య (పకాశకులు శీ వి. శ్రీనివానరావ్లుగారు (1.0.5). (సూపరిండెంటు ఆఫ్‌ పోలీను గుంటూరు) గతంలో మాఉభయులకు ఏమాతం పరిచయంలేదు. అయినామా గురుపితృదేవులు శీం అభినవ.. శ జయదేవుల కావ్యములను సాకల్యంగా పరిశీలించి, వారి కవితామృత పె ధారల నాస్వాదనచేసి యిట్టి మహత్తర కార్యమునకు చేయూతనిచ్చిరి. ,

శం శీంనివాసరావుగారు పరివూర్చమానవులు. అలా వారిలో దైవ శ త్వమునకు మరోరూమైన మానవతను ఉగ్గుబాలతో రంగరించి పెట్టిన, ₹ మధురహృదయ, వారి పితృదేవుల మేనత్తగారైన శ) వెంకుబాయమ్మ

గారు, |

నిస్సహాయ స్థితిలో కన్నవారికన్న మిన్నగా ఆ వంశవర్షనుల 1 అభ్యుదయమునే ఆకాంక్షించి, వారినెంతో అభ్యున్నతికితెచ్చిన కరుణా / మయి శీ) వెంకుబాయమ్మగారు, 4

అదేస్థితిలో, చుక్కానితప్పిన నావవలె ఒడుదుడుకులపాలైన మాజీవితాలకు $ంనివాసమయులుగా భాసించి కావ్య[పకాశమునకేగాక . మా భవిష్యత్‌ జీవిత (పకాశతకుగూడ వెలుగుబాటను (పసాదించిన శ మహనీయమూర్తి శ శీనివానరావుగారు.

మా పితృదేవులు నాకీరూపమునివ్వగా శీం శీంనివానరావుగారు దాని నుద్దీపింపచేసిన నహృదయులు. నాహృదయంలో మాపితృదేవ్లల కెంతటి గౌరవమున్నదో అట్టి పవ్మితభావనే శ్రీ శ్రీనివాసరావుగారిమై _ క్‌ గూడ ఆజన్మాంత నిలిచిపోగలదు. మా తండిగారి ఆరాధ్యదైవములైన, | గానమూర్తి శీ్యప్రసన్నాంజనేయ, హేరంబులు, యీ కావ్య నాయికా నాయకులైన శ్రీరాధామాధవులు: శీ) శృీనివానరావుగారి కుటుంబమును సదా కాపాడుచుండ టప్రార్ధింతును. . కో రినంచసౌహకకనుట్నావా సియి చ్చిన పూజ్యపాదులు ' కళాప్రవూ ళీ ర్జులం శవశ్వసుధ నెట్టనా ర్హాయఇగారిక అభివందనములనర్చిన్తూ, | '_ అందముగ్హావా్యరజశనళ్టు చ్చిన శం జూపిటర్‌ (ప్రింటింగు , (సెన్‌ వారిట్లడహ్హా $ మృోసీథాఅ భిన్‌నాష్షన లను తెల్పుకొనుచున్నాను. ౯ జెభా సం గీ ప | --శీలానంద్‌.. (స్య న. ర. శ్‌ స్నానం సల