Telugu మహామంత్రి - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

కళే ల క. వ. ం య ॥ న “ జ బి శ కీ. 4 | మ్‌ వ్‌ _ ము ॥ , త + గ్‌ [| జ్‌ క. | ॥ ॥| ॥ | జ | ల ఫీ నా ఆఫ్‌ | | (్‌ - క్‌ * త క్‌ క్ష " రచన: కక _ న! | గ్ర ఉభయభాషపా పవీణ ర్‌ | ల అ | స " ఖ్‌ క “ క! [= తీ | ల్‌ సు డీ జ క న న ౯ ల" గి ఎర స న న్‌ గ్‌ (" శ -ి క జో ఇ ల్ని . క - - ల . మి శి [| టీ. ఓ , | న ) రాధాకృట్లూ పబ్లి కషన్సు =. రామచంజప్పరం, శ వి * " వ “కక - , ॥ క

ల్ని ఇ వవహాను౦ తి లీ రచ న; ఉభయ భఫాపా(పవీణ ఇ6[దగ౦టిహనుమచ్చాస్త్రి ఇలుగు పంశణిశులు నేషనల్‌ హైస్కూలు, రామచంద్రపురం, ప్రకాశకులు ఎమి (శ్రిరాధాకృష్ణాపన్లి కషన్సు ₹ 0. రామచంద్రపురం : [బాంచి: రాజమండడి.

సర్వ సా౭మ్యములు (వకొళకులప. . న సల 1000 ప్రథమ ముదము య్‌ 13556 తృతీయ ముద)ణను ను (గళ ధాలయ మ. ఛతీ అవి ములు... టా ఖ్‌ యా ॥ జో (౧6 దొ ఈంక) క్‌ షు గ్లో న ర 4 పాతలవాద పం ౪ స లాయ హా (శీ వింతాముజీ (పస్‌ | రాజమం(డె,

ర్‌ 111 ఎఖ

వీణ యసరలగా కిళ. వీనులన[గగా బలము, ఈఆఖ్యాయిక లో గావాంబి కళకులం (బతినిధ్‌ యునచో నుజయిని బలమునకు( [తిక కళను జిన్న పుచ్చిన 'జలచుగాని, బలమును డిరస్మ_్రరించిన కళి-గాని మేదేశమంచైనను నిండు జీవముతో నిల్చి మనలేదనుట యనుభవ సారము, చేయివాచీ బలము కళతో వీయ్యమందుట యీ కథ

ఇంకొక వెపునం దన విశుద్ధ యళోరూపమున వెలులపచు మనకు సామాత్క_్రరించువాండడం మహానుం తి యొగంధరాయణుండు. రులళ చాణక్యుండు, తిమ్మరుసు నున్న గు వారు,

ఈతని యేలిక కాశాంవ్యీపభుపు వతృరాజు. వీరి యద ఖతే క థలతోంగథాసరి త్వాగర మే గాదు భారత దేశప్పు పచ్రెంతృపటణములు నిండిపోయినవి, వీనిని గవార్చియే మేఘమదమాతలో6 శాలిదాసు “ఉద యనక థా కోవిద (గామవృగ్ధు లన్నా6డుం

ఉఊదయనకథలం బహువముఖముల భానతీ్యష సాఫ్‌త్యములాోో వ్యాపేంచిన వం బౌద్ధులు, నులు సంస్కృతక వులు ఫిన్న భిన్న రీతులతో వీనిని (బపంచించిరి, కా వ్యానుకూలము గ 'వీనీని సంస్క రించి భాసమహిక వి చక్కని నింపు జాటకములు (వాసెనుు ఆందు టులెజ్టై యౌగంధ రాయణము ఈ4 రచనకు మిక్కిలి (పోవ్చలమిచ్చి నదె. దీనికి యొగంథధ నాయణు.జే నాయకుండు, "కార్యద్‌ తుం స్వామీ భ కిలో నీతండు (పదర్శిందిన (పతిభావిశేషములు నికు చూనములు, తన [పభువ్హ క్యతుకుత ం(త్రి మల. పజెనని వినయ చే

కో శ తు పతీకారముో నీతని (పతిభ చరచర పొముపడగవ లె విప్పుకొని నాట్య మౌొడీనది. ఆన్న పానముల 'కానింపక యున్మత్త వేషముతో వైరిపట్టణమునం దిరిగి నాండు, విరోధ, కియలకు( (బతి [(కీయలు పన్ని నాండు, పదకములు బేసి నాండు. క త్తిదూసి యుద్ధము చేసి రాజును జెజవిడిపించి తాను జెజలో. బడినాండు- ఈత్యాగ ము, కార్యదీక, మనల నాశ్చర్య చశకికులను చేయునుగచా!

“నేటిపరిష్కృత, విద్యా_పణాళిక లో ౯ బూర్వ భారతీయ (ప్శ్ఞా (పకర్షముల గ ర్రించుట, వానిని వృాదయమున బుట్టించు కొనుట (ప్రస్తుత విద్యాద్థల కత్యం తాదళ్యక ము,

ఈ ఫభారరతమహామం(తి కష్టనహిన్టుత, కార్యదీశు, త్యాగ నిరతి, ఆక్ష్రవృద యు డైన వర్సవరపతికళానుభూలతి. "జీ(టి విద్యార్థుల కౌదగ్గమై వారి భావవిశకాసమున కెంఠేయేని తోడ్ప్చడునని మొ నమ్మక ము.

ఉలతృళాం( ధ భామ -బీర్చుకొనుటయే శాక "తెనుంగు నుడెో రపు నాగనును గుర్తించుట ముఖ్యమను లశ్యుముతో నీ రచన సాగింప౯ బడినగి, ఆల(తియూులంతి "తెనుంగు వాక్యమునకు, అచ్చమైన జాతీయము నకు నెంతకక్టియున్నదో కని పెట్టిన విద్యార్థుల యాం(ధభాపార ద నము తెనుంగుతీయద నమును గూడగ్ట్టుకొను ననుట నిశ్చయము

విద్యాభిమాను లీ రచనమును సర్వదా (పోత్సహింతుకని విశ్వనీంతుము.

రచయిత

ఆ పరిచయ ము

(శ్రీమడుభయ భాహ్మోపపీణులు ఇం[దగంటి వానుమచ్చాన్ర్రి గారు తమ “మపహావు౦ (తి కావ్యమునకు. బరిచయ వాక్యములు (వాయుమని సన్ను నోదిది వాని అటు క్‌పవిపండిత లోకమునకు. గాసి, యిటు పామర జనసామాన్యమునగుం గానీ పరిచయము చేయవలసిన యగత్యము వేనేలీేదు. వలవ, వారు జగ మెజింగిన ాహ్మణులలో అ్యగగణ్యులు. వా రీవటి"కీ రచించిన పద్యములు, పాటలు, నాటకములు, నాటీ కలు, నవలలు, కథలు, వొషస్టసములు,---అన్నియును ఆ కాలనోపొల _పసిద్ధములు. 'విద్దలను బరి చయను వనేయుట నిజనునకు సాహసమే యగును. అయినను “బుడి చుకొంటినిగ దా, ఈ యవశాశము జూర విడువ నేలోియని ఒండు రండ వాక్యములిచట (_వాయుదును. జగత్‌ [పసిద్ధమైన యుదయనుని కథలకు. జమ త్కా-రముల. గల్చించి వానిని చిన్నచిన్న నాటకము లుగా భాసమజబోకవి రచియించివ యీానాటకములలో

నొళ్కొ-క్క-టి యొక విశిష్టత గల్సియున్నది. పతిజ్ఞాయాగంధరాయణ” మును గైళొని శ్రీ ఇాస్ర్రిగారు హృద్యముగా నొక చిన్న “నవలి గా

6 చో ( దీనిని (వాసి యున్నారు, పాళఠశాలలయందు6 జదువు వాలుగ క వగావాన మగునట్లు అల్లిక జిగి బిగులతో సరాాంంగసౌవవముగా “'మహామం తిని సృ ౧చినారు, యీ ద్ర లు ఇందలి నవ్‌నతకు ఏీఠు _పతి యూశా్యాసమునకు 'జేసీన నామకరణము టే సాత్యములు అవి ఫావ గర్భితములు, హృదయంగ మములు, వ్‌గ “మహామం తి” ని జదివి నప్పుడు భాసుని యితర నాటకములను దప్పక జదువ వలయు నను నుత్చాహ మేర్పడ6 గలదని నొ దృఢ (పభుత్వ కళాశాల గం శ్రీ. న. ఆచా ర్య రాజమ హేందవరము | ౦0..6..1956 (పధానాం(ధాధ్యాపకండు,

చలువరాతి విగ్రహములు

అది కౌశాంబీనగర రాజభవనము కోటచిన్న బే గాని మిక్కిలియందమైనది. మొదటి బేవిడిదాంటి లోనికి బోయిన౬ బశ్చిమము-వైె పునకు మజియొక దుర్గద్యార మున్నది. ఆ ద్యారమునుండియే సుందర రాజభవ నములు, చిన్న సరస్సులు, పూలతోంటలు కాన్పించును.

దథీ,ణమున రాచనగరు. ఉత్తరమున మహా "కార్యాలయము. రెండిటికి నడువముంగొం చెముముందుగా మౌక్తిక సౌధ మని యొక లోకోత్తర శిల్పరచనా భూయిష్ట మయిన భవనము,

అది మహామం(తి యాలోచ నామందిగము, అం దన్య_వాణికిం [(బమవేశము లేదు. మహారాజుగారు నగర ములో నున్నపుడు, తీలమునింగిపోయిన రాజక్రీయవ్యవ పహోరములు తటస్థించినప్పుడే వారుమ్యాత మా మంది ఠాంత ర్యాగమున నొకటి రెండు గంటలు సమాలోచన ములు జరిపి వతురు, తక్కినయుపమం౦( తులై నను ముదల గొనియీ ముందులకు సాగవలెను.

• చ్మితవర్శశ్‌ 'భితములై న (క్‌ ఆబట్టు తివాచీలు పజ

చిన సువిశాలమైన యు_త్తరపుగదిలో హోంబట్టుదిండ్ల నానుకొని యొకవూరిటు నొకవమూ రటు కదలుచు నొక

డ్రి

మహోపురుషుండుతీళ్ణ ముగనాలోచించుచుండెను. ఎదుట 'నేనుంగుతొండము లెత్తిపట్టినట్టున్న చిన్న దంత పుబ్యల్లమె శు భపజచంబడిన నాలుగు (శీతాళషతములును,దల వై బంగారు నగికీగలగొొుక్‌ గంటమును నున్న వి. ఆగంటఫు మొనతో. గొన్నిశ తు రాజదుర్షములు తుత్తునియలై వో వును, వేలకొలంది సైన్యములు పరువు లెత్తును, ఎదు రొడ్డినవారి యదృష్ట రేఖలు తుడిచికొనిపోవును.

అఆతండ చట్టున నొక త. రమును దీసి, గంటమునె త్తి! వాయ;బోయికొంచెముసదానించి మరల బల్లపై నుంచి దిగ్గున లేచి వేచుులు వెనుకకు. బట్టుక్‌ సి యిటునటు నడిరూంూడుచుం డెను,

అత. డాజూనుశకోూనుువు, నలుూవది యీంబ బేండ్ల మధ్యవయస్కు-.డు. పదియార్వ్య న్నె పసిండిరంగు లో నున్న రకూతనివ్‌ గ హనునకు వ్యాయామమాంసలములై కండలుతిరిగిన భుజములు వింత గాంభర్యము నొసంగు యన్నప్‌,

సన్నని, విభూతిరేఖలమధ్య నున్న యొజ్ఞని కుంకు మపుబొట్టు శివునిఫాల న్మేతమునుస్ఫురింపం జేయుచున్న ది. ముడుతలచేసంకుచితమగు చు వెను వెంట నేవిప్పారుచున్న యాతని విశాలఫాలపము పైన్యముల మొగ్గగములతో.

త్రీ

గవియుచు మరల విచ్చిపోవుచున్న మహోకురు జే తము వలె నున్నది,

అతండు నుహామం(తి యౌొాణంధ రాయణుండు,. నడియాడుచు. దటాలున నాలి యలవోకగాముందుక్తుం జూ చెను. ఎదుట న్య్తైన మణీివీతర్షికవె నున్న ఆెండు చలువ రాతి వగ హములవై సాలనీదృష్టి పజటెను, అం దొకటి పూర్వ కౌళాంబీమువోరాజు శతానసీకునిది, రండవది యాతని (పధాని యుగంధరునిది,

కకర్ట్య చ్యవాశీ! యఏయ్రాా రాజవురతుల యనుబంధ మెంత చిక్క-నిది. కార్యములో, ఖడ్దములో నామంతీ యూ రాజునకు దీపమును ఏీడని తోడానీడ. సమరోత్సావా ములో, దుర్ధట కార్యనిర్వహణ ములో నా మజోరాజ్రా కిక ం0 కు నా యమాత్వుని బుద్ధి చురుశై నది. మహో మంతి బుద్ధికంకె మహీపతి శరవాలము పదునై నది, ఆ రాజు నూ ర్తిగొన్న పీరరసమైనచో నీమంతి) ఆరస స్ఫూర్తికి మూలమైన శ్రాయాభావము' అఆ జంట యట్లు కౌళాంబీరాజ్యమును సుస్టిరమును, శోభావంతమును జేసి కొ నెను అయవ ఊతెరములు ఉదయన రాజునకు వముణీ సింహాసనమును, నాకుమం, తదండమును నొ“ప్పగించి కీర "శేషము లైపోయినపి కాంగా నేండు తండి శతా

త్త నీక మపహో రాజు ఖడ్డనై శిత్యము ఉదయన రాజు ఏిణలోల బ్రవేశించినది. వితృబేవుని యచంచల రాజభక్తి నా నరనరమునకు. బట్టుక న్నది" ఇదివజకు గంటమును గ _త్తియును వే ర్యేటుగాసాధించిన ముహాకార్యములను 48 ఇపుడొక వేతితోనే నిర్వహింపవలయునా €”

కన్ను లిటు తి) ప్పెను, పక్కా కుడ్యుముపై వత్పీ రాజు ఉదయనున్నిలెలవర్ష చిత్యము, అపరమన్నథమూ ర్తి యుదయనుని చేతిలో నాగవరపిసాదముఘోపషవతివీణ, సున్నితములై న యాతని వ్రేళులు ఏణ తీంగెలవై నున్నవి. అవీణశా గానమాధుర్య మునకు వనగజములు పర వశములై మూంగుచున్నవిః

మంత్సికిం జితునవ్వు వచ్చెను---

ఈ "రాజు పుట్టుకయే యంత విచితు మైనది! ఒక్కొ-క్క-విలషణవ్య క్రీ జన్నప, కార మే యాతని జీవన గం౦ధమునకు వివయసూచిక గాంభబోలు-.

వత్చ రాజు జన్నకధ తరలు తెరలుగా నాతని కన్నుల యెదుట వలెను,

అవి నతాసీకమవుహారాజు కశాశాంబి నేలుచున్న రోజులు. పాంజడవసంతతిలో నతండు చివరితరము, ఆతనికి ముందుతరములలోనే హస్తినాపురము గంగా

ర్ట [ప్రవేశ మగుటచే వారిరాజధాని కౌశాంచికి మాతెను. (శ్రీస్తునకుంబూర్యము వీడవశ తాబ్ది [పాంఠతమునం చాండవ వంశపఫుం జివరి మెజపుగా నాతడు పీలసి ల్లెను. అతని పట్టపురాణి మృగావతి. అమె యచ్చర యని (పీతి. ఖడ్దపాణి మె శ తువుల యెదుట నాంత జెంత కఠినుండో ఛార్యయెదుట నంత నవనీతము, చందు)ండు రోహిణీ "దేవిని, గాలి పూలరాణిని, నెంత | సేమించిరో లెలి యదుగాని శతానీకుం డంతకంకు నెక్టుడుగ మృగావతిని 'చ్రీమిం చెను, కౌశాంబీపిజల పుణ్య ఫలముగ రాణి మృొగావతి గర్భవతి యయ్యెను, రాజుమనసులోం గల్పవృవతు మధు వులు పీండిన ట్లయ్యెను, ఆమె మనసుపడె నని తెలిసిన నతండు లోకాలోకతటములనుండి మైనను నావస్తువును 'దెప్పించి యిచ్చును, విధిచేఖ యెంత విచి తమైనవో గాని యామెకొక వింత కోరిక పుక్షైను. అది విని నముహారాజు నిలువున నీర య్యెను. మంతి యుగంధరుండు చిజునవ్వు నవ్వి సరియే దీని శేమున్న దనెను. ర కృపు మడుగులో స్నానము చేయవలెనన్న రాణి కుతూ హలానుసారముగ మరునాం డుదయమునకు శోణిత

గ

(హదము సిద్ధమైనది. చెలులు క్రైదండ లీయగాం బట్టపురాణి యా కన్నులుచెదరు సెజ్ఞని సరస్సులో దిగి తృప్తిగా జలక్రీడను బ్వూర్తిచేసి గళ్లైక్కెను. వరికిని బెలీయకుండ. గొన్నిపుట్ల సిందూరమును ర్యా తికిరా తి యా సరోవరములో. గలీివీ మంతి రాజపత్స్నికి మనః ప్రిమోదము గల్లించెనన్నది యొక రాజకీయ రహస్యము,

ఉదయారుణకింణములచే మరింతయెబు పెక్క్‌. న పట్టు వ(న్రుములో నామె విశుద్ధమూర్తి [కొత్త చివుగుగుత్తి నడుమంబూచిన పూవువలె, గుంకుముబంిశెలో జూటతి పడిన యాణిము త్తెమువలెనొక వింతశోభనువెదచ లైను. కొలను గల్హనుండీ యంతిపుంకి నామె నాలుగడుగులు 'పేసినదో లేవో యొకగ్భద రివ్వున నెచటినుండి యోవచ్చి మాంసఖండ మనుకొన్నది గౌంబోలు- రాణీ మృగావతిని దన కొవ్యాండి గోళ్ళతో. దన్ను కొని హీమాచలళిఖ రమువై పున కిగిరిపోయెను. చెలుల పోపహాకారములును, మహారాజు వీపాోదమును మినుముట్రినవ్‌,

దురదృష్టమునకు బలమైన అెక్క-లున్న న్లే యదృష్న మునకు జుజటుకైన కన్ను లున్నవి, గరుడపవ్నీ యట్లు పోయి పోయి హీమళిఖరి పా(౦ంతమునందలి యొక సమున్నత వటతరు శాఖవై వా)లెను,

ల] 47

వీహూగ రాజు నఖ పహారములభే, మేరమిోజీిన భయ ముచే నూర్చలో మునింగిన మృగావతి సవీ,పట్టునుండి జూజీ గుబులె నమజణికొవు శ్రలలోం జికు ఫొని యెటశేలకు

యాం కరీ కం వ,

గన్నులు విచ్చెను. ఎటుదూచినను గీకార ణ్యము-కనుం జీంకటి పడుచుండెను. అస్తమయ సూర్యుని చరమకిరణ ములు, దుఃఖములోని యాశలనలఅె నా చెట్లయాకులలో గోన్ని టిని వెలిగించుచుం డెను,

నమాప మున్యా న మమునందలి మునిశాలకులు నమి త్ధుక ఫలాదికమును బోగుచేయుటకు టై వికముగ నచ టెక వచ్చిరి, వారా చెటుపలవలలో వమూాలుచున్న

ఉం ళు (పాణినిజాచి మొదట దయ్యమనుకొని భయపడి వీదపం బరికించి చూచి జూలినోని యాశ )మములోని గురువు వద్దకుం బరువెల్సి యావార్తను నివేదించిరి, సహాజ కరు అాళుండగు నాబుషి శి్యులతోవచ్చి రాణీని బయత్న పూర్యకముగాం జెట్టునుండి. కిందకుందింపిజూన[| టేవి నాద రించివ వాలీ శ్రకీమహర్షి వలె నామె నోదార్చి మెల్లగా యై భి

నాశ ృ్రమమునకు నడివీం చెను.

దినములు కడచినవి. తా నొక మళోే రాజపత్ని నన్న మూటయీ మజచి, యామె నుని గారాబపు బిడ్ణగాం జూంద్దుపుచ్చుట కలవాటుపజేను.

ర్రి

నవమాసములు నిండి యొక సుందర షీభాత కాల మున నటు సూర్యోదయ మగుచుండగా నిటు శతానిక పత్ని కి బుతోొోదయ మయ్యెను భాస్కర లేజమును సహంపని యభినూనివలె నా రాచబిడ్డ తన పసి పసిండి రంగులచిజుతి 'బేహముతో నాపర్శశాలలో. బదీపిం చెను.

ముని యథాకాలమున నా రాచకొడుకునకు జాత క ర్మాది సంస్కా-రముల నెజువేర్చి యుదయనుండను పేరు పెళ్లైును. అసలే జూతిరత్నము; దానికి బరమార్షి సంస్టారము శాణో ళ్లఖనమువలె వింత మెజు.౮౫క్కి-0 చెను,

జ్హానమి వచ్చుచున్నకో లంది నాతనిచరూఫు వేంటవై బడినది. శౌలభరతునివలె నాతని యాఖేటలాఘవము సింహాకిశోరముతో. జెజలాడం దొడంగినది. ముని శిష్యులతో దర్భఫలాదిక మున కని బయలు బేజును. కొంతదూర మేగుసరికి వారిదొక (తోవ, ఏనిదొక చారి. అడవియందలి వ్యాధు లీ గశాలరాజును జూచి ముచ్చటపడి యెంతగనో మన్నింతురు. అందు విల్లమ్ము లలో నాజీతేరిన వేంటటరులు ఆటయాటగా నీతనికి నై తాట నలుగులు చిమ్ముట మూవించిరి, పదివపదునేను దినములలొ* వారికే వంకలు దిద్దువాండయ్యెను. ఒక్‌ నాండు చేత ధను ర్బాణములతో. బర్మ శాలకు6 దిరిగి

రి

వచ్చిన యుదయనకుమూారునిజూచిముని మృగ రాజగర్భ మున గోవత్స ముద్భవించునా యని తనలో. దధా నవ్వు౯ నెను,

ఆతనికి. బదునాలు ేండ్ర పా/యము వచ్చినది. ఒక్‌ నొండీ విచితసంఘటనము జరిగినది---

యథా పూర్వముగా నా రాజకువూరు.డు ధనుర్భా ణములనుబట్లి మృగ యావ్యాసంగమునం బోవుచుండంగా ఊారిలో నొకచోట నొక బోయ నొప్పజూతిపామునుబట్ల్షు కొని చీల్చి చంపి వేయుటకుసిద్ధముగనుం డెను, అంతనా పాపజేండీ బాలరాజునుజూచఛి దీనముగా *ోఈబోయవాని (శౌర్యమునుండి ననుం గాపాడ లేవా” అని వడగనాడించి "వేండుకొన్నట్టు పొడంగశ్షైను, వెంటనే పసి రాజు గుండె కరంగి, తల్లి తన, వేలనిడిన రత్నాంగుళలీయము నాపుళిం దున కిచ్చి యా పన్నగమును విడువుమునెను. ఆయడవి లోని బోయ లెల్లరకు సహజముగా నీ కాలునందుగారవ మున్నది. వైగా సువగ్శదర్శనము. వ్యాధుండా బంగరు టుంగరము నందుకొని మొక్కి. తనతారిని దా నేను, పన్నగ రాజునకు. శా్రాణములు కుదుటబడినవి, పాణ దానమునకుం [బతిఫలముగ ఘోపషవతి యను నొక దిపవ్యపీణను, నొక మంతిమును నాగరా జీ జాల

10

శాజున కిచ్చి వాని మవా_త్త్వములు చెప్పి తన యునికికిం బోయెను,

కుమారుని (వేలిళాకిడికి దివ్యపీణ మధుకముగా ధ్యనింపసా గెను.” ఆ యానందములో నాతండు బౌాణ "కార్ముక ముల మాటయే మటుచి పర్ష్మ శాలకు: దిరిగ్‌ వచ్చెను.

కుటీరమునకు రాంగానే గుండె లవియు సీ దృశ్యము పాప వూ లేంతమనసును గలవజపజు చెను,

చితునవ్వుతో 6 దన కెదుకుుగావచ్చుు తల్లియొక చో. గూర్చ్భుండీి బొటబూట కన్నిరు గాక్బుచు దుర విల్లు చుండగా మహర్షి యాదార్సుచుండెను. కువూరుండు కొయ్య బాటీ నిలు చుండెను, నెమ్ముదిమోంద కొంత సేప టికి బయటంబడీన వృత్తాంత మిడి;

మహర్షి యెందులకో యానాంటి గ్రహ నతత) యోగమును లెక్క- వేసి “అయ్యయో! ఎ౦తపని జరిగి నది!” అనంగా రాణి యేవమది యని పిశ్నించెను. ముని విషజ్ఞవదనముతో “కౌశాంబీమహారాజు శతా నీకుండు స్వర్గస్థుండ య్యెను, ఇంక సీనేల యరాజకవముగు” నని వ్యాఖ్యానిం చెను. రాణి కుపష్పగూలి “తొనును దన బిడ్డయు నారాజకుటుంబమే యని యపుడు వెల్లడిరీ చెను,

క్షే

ముసిజేమియు. కాల పో లేదు, ఈత రుణమును దాంట. బెట్టిన నారాజు గర్భ వాసమయిన యయా రాచ వెొుల్క-కు రాజ్యము చేడాంటి పోవును. పరరాజుల వచేశులలోంబడిన సజలు నలంగిపోనవుదురు, ఉదయనకువమూరుని వలన సర్చు కథవిన్న మహర్షికి. దెట్టున నొక యుపాయను స్ఫురిం చెను. అది యిట్లు వెనువెంటనే మాక్రుగ మైన ఆపీళణా గానమంతిశ క్తులతో వేలళొలంది వన మవూతంగములను గూడంగట్టవచ్చును ఆగజయూధ బలముతో: జర చర కొతాంబికి నడచి కోటను బట్టుకొనుట యొక్క- టియీ పిస్తుతక_ర్హవ్య మని నిశ్చయించి రాజకునూ రుని బో)త్సహిం చెను. ఘోపువతి రింగురింగున మోోగంజొ చ్చెను- మదద్విరదసందోహవమః: పంగ చెంగున. దొండములె త్తి నడువందొడంాను.

పీరమాత మృగావతి యుదయనకుమూరునితో నొక దంతావళము నెక్కి. తణములో, గా శాంచికలోటవద్ద వా) లెను

మంతీ) సామం తాది ప్రకృతులు మహారాజ మరణ ఖేదమును గుమూర సందర్శనముతో మజిచి మాతా పుత్రులకు స్వాగతము చెప్పీ కోటతలుపులు తెజుచిరి- ఊనంద నౌవ్పములతో దృష్టి చెదరగా వృద్ధమ-తి)

12

యుగంధరకుండు రాజు లేని వత్స రాజ్య ధగ్భసింహోస నమున నుదయనరాజును గూర్చుండం బెట్టి పుణ్యనదీ తోయముల నాతని శిరస్సువై. జల్లి తనహ్యతుండు యాగంధ రాయణుని చేతిలో నాతని వేతినుంచి నేంటి నుండి యా సింహాసనమును జెక్కు. చదరరకుండంగ ని పెట్టు బాధ్యత నీది సుమవూ యని కనులు చెమ్ముగిన్న గాయ జెప్పి తప్పుళొ నెను ”

పూర్యుక థయంతయాు నొక్క _-సారి తన గన్నులలో గ్మిరునందిరుగ గా మహోమం,తి యొుకసారి తడికనులు తుడిచికొని సుస్థిర రాజభ క్షి _పపూర్హ్థండగు పితృ బేవు నకు నమస్కరించి యథాస్థానమునకు వచ్చి కూర్చుండి 'జేవురించినముఖముతో నిట్లనుళొ నెను.

అట్టి మహామాత్యుసి కోవకుంజెందిన నే నిటు సహ సాతములతో .., వత్సరాజును జూచుచుండంగా +=నా కన్నులుగప్పీ యట శతు రాజ కుతం తములా! =. చూతము!

లాటీ _--

నాగవనము '6బిజయా! వీజయా !... + చ్యాగపాలిక విజయ వచ్చి విజయసం[ భమముతో. 'జేతులు గట్టుకొని మహామంత్రి వద్ద నిలిచెను. కసాలక్రుండు సీద్ధముగా నున్నాండా!

“చి త్తము,.. బేవరయానతికి వేచి సర్యసిద్ధముగ నున్నాండు. కాని ... వలినవారితో వేణువనమునకు సళ్ళన పహంసకుండు వచ్చిదర్శనమునకుం దొందర పడు చున్నాడు"

““వీమి-పభువుల యంగరతుకుండు హంసరకుండా! ... వంటనే రమ్మనుము.”

మంతి ముఖవముంతయుంగన్ను గాం దలయె త్తి హి చెను. హూంసకుండు చరచరవచ్చి నేలకు వంగి నమస్క- రించి తలవంచుకొని నిలుచుండెను.

మహాముం తి కంఠసును జీల్చుకొని యీ ప,శ్న వెల్యడెను.

“వాంసశా ,.. | పభువు నాగవనమునకం6ంబో లేదుగది

“చి త్రము ... నిన్న నే యావనము జొచ్చినా... రు,” ఎంతయాచినవను నాని గొంతు ఫొంచెను వణంకిను,

యేస్త

ఆ. వమి! అనుకొన్న ం౦తపని యైన బేగ్‌ రా వుత్తులను దూకీంచి (చభువును 'కేజవనము (టకుండ. జూత మనుకళొన్నాను. పథకము విఫలమైన . ఇంక నీ వారావహుని బంపుట యెందులకు! ?; జలమునకు శీశుబంధనము. అది యసుండనిమ్శు. మున మింకం (కాణ త్యాగ ములు చేయవచ్చునా! ఇంకను నేమెన నాశ యున్న దా?

ఉచ్చాచ్చాంల్సీ. పజల భాగ ్రవశముననేలినవారు 'నేంటికి. గుశలముగ నే యున్న్నాగు. ”

4 పభువునకుం గుశలమేకద---- అయిన నేదో కొం 'చెము విపత్తు సంఘటిల్లి న దన్నమాట---వలిక శ్యతుల చేతిలో. బడలేదు గద...”

“చాస్పటకు నోరు రాకున్నది. ఆ యనర్థ మే జరి గినది,. నిన్నే పట్టువడినారు.

“వీమేమి----ఉజ్జయిని రాజు ప్రిద్యోతుని పన్నా గమే పండినదా--వత్సరాజ మంతి పముఖుల మేథలు గొడ్డువోయినవా 1 నిశిత బుద్ధిశాలి మంతి కుమణ్యంతు డుండగా, అశ్యదళ నులు ఎన్న ౦0టినడువ6ంగా నీదుస్పం భఘుటన మొట్లు జరిగినది"?

“వున రాణువయును, రుమణ్యంతులును జంట నుం

త్‌) 15 డగా మహారాజవై నిం (వాలియుండునా పరిస్టితులట్లు వచ్చినవి, దాయలు (తఊొక్కి-వచ్చిరి.'”

ఆటు చెప్తాము. మబ్బులేకుండం టబిడుగు పడినది _నీమిళ పడీ సవిస్టముగ 6 జప్పును.**

హూంసకు. డూర్చు పుచ్చుకొని నెన్నుదిగాం జెప్పం దొడలాను.

మొన్న వేకఘువజూనమున కనుజీకటి యిండగ పరిజన మును వేణువనమంచే నిల్పి మహారాజుపాటిచేవ్రున నర శ్ర డానదిని దాంటి గవానమార్షముల సందు చేసికొని నాగ వనమును [బవేశించినాగు,. మే మందరమును౬ (బభువు వారి వెన్నంటియే యునొషొము, జాము (పొద్దెక్కినది. మదగం౦థిర పర్యతమింక [గోసెడుదూరమున్న దన.గా బురదతో నిండిన మొక తటాకమున సనెగుడుదిగుడుగాం గట్టిన నోడవలఠె నేనుంగుల గుంవాకటి బదుగుచు. గది యు-చు మూకుం గాన్పించినది. మేమా గజయాూాధమును బరికించి చూచుచుండగా, దూరమునుండి యొక్‌ భటు. డు రోజుకొనుచు వచ్చి మహారాజుతో పభూ! యి క్క-డికొక కూత వేటు దూరమున మలైపొదలలో నొక యీనుంగును జూచితిని, తెల్లని దానిదంతములు మూత మే పెకిం బొడుచుకొని శాన్పించుచున్నవి. తక్కిన

16 భాగమంతయు. గాటుకరాసి. ఈ వింత ేవరతో మనవిచేయుటకు వచ్చితి”” ననెను. (పభువుపొంగిపోయి నూజు సువర్షములు వానికి బహువగూనమిచ్చి మాతో నిట్లు చెప్పినారు. అదియు గజచ్మకవ ర్తి. నీఖకువలయ తనువను నట్టి హా స్పిరా జుండునని మేము గజశా(స్రు ములో బఠించినారము. మారందజిచటనే యుండుండు, మేము ఘోపువతీ ది్యితీయులమైపోయి డానిని లాలించి తీసికొనివత్తుము.” అని వీణను సవరించుచు శెండడు గులు ముందునకు వేసినారు. మే మందటజము ని వ్యెజ పడి దూచుచున్నా ము, అనూత్య రుమణ్యంతులు మూ (తము తటాలునం (బభువువద్దశేంగి “మహారాజా! దీనిలెక్కయీమి! వలికతలంచుకొన్న వీణను (మోగించి మయెరావతమునే పట్టంగలరు. కాని యొక్క. మనవ్‌, ఈ సరిహాద్గు భూములు [(పమాదభరితములు, కతు) జే?) రితులై న తుంటరులింవు | స్వేచ్చగా దిగుగుచుందురు, ఇట్టిచోటుల సాపహాసము వేయుట పాడిగాొదని బహూ దూరము విన్నవించిరి. ప్రభువంతయు విని చితునవ్వు నవి “అట్టియేనుగును బట్టకున్న నీఘోపవతికిని మూ గబవ్భాదంకు సరిజ్ఞానమునకును సార్థ్య 'మెక్క_.డ! ఇట్టి నిరర్ధక సంబేవాములు పెట్టుకొనిన నీ గజా ఖేటములో

క్షే

నింక నానంద మేమున్నది! ఇంక మిా ఆెదురాడిన వమూావై నొట్టు” అని క చ్చితముగ6 బలికి నీలవలాపవహాక హప్రినుండి దిగి సుందరపాటల తురంగము నెక్కి, అమాత్యునితో ౧హాడ రాణువనంతటి నచటనే యుండు టకు. గట్టడి చేసియియవదిమంది 'కాల్చ్బంటులనుుననుుును కొలందిమంది యేనులగో వేంటటరులను దీసికొని రెవ్లున నా 'యేనుంగున్న చోటునకు నడచిరి, పోయిచూడంగా నల్ల సి సాలవృవ్షీపు గుబురునుండి తళతళ మెఅయుచు. ఆెండు దంతములు మ్యాతము గాన్పించుచున్నవి, తేండు తటా లున6*సుందరపొటలముినుండి దిగి యిష్ట చేవతలకు నమ స్క-రించి ఫఘోవవతి నందుకొనిరి, ఇంతలో ఏవీను లదరి పోవునంతటి బాబ్బయొకటి. మా వెనుక వినవచ్చినది,

అందజునము వెటజుగుపడి వెనుదిరిగి చూచుచుండగా నాచెట్టగుబురునుండి యొకమాయాగజము బిరబిరనడచి వచ్చి మావై బడెను. చూచుచుండగనే యా గజగర్భ మును [వీల్పుకొని నూర్షురుయోధులు సాయుధపాణులై యుద్ధమునకు సిద్ధపడిరి. మహారాజు, కాలము తప్పి వచ్చినదని చట్టునగ్గహించి వీణనునా చేతిశంది చి కత్రి దూసి *ళారా (పద్యోతుని వంచనా [పయోగము, కుల పు తులార్శా వెజువకుండ”ని పాచ్చరించి గుజ్ణము

18

దూం.కించిరి సుందరపాటల గమనలాఫఘవము మూకన్ను లనే మిజుమిట్లు గొల్పెను, యోధులు చుట్టునుట్టిర. వారు యుద్ధసన్నుద్ధులు. మోూాకది తలవని తలంపు, ఐనను వెనుతివియక మన భటులు బుజములలో శక్తి యున్న ంతవజుకు స్వామిజుణముతీరి ఏ నేలకొరగిరి, మహో రాజు సమయస్ఫూర్తితో -పేటాజటు తునియలుగా నెదు రుపడిన మొనగాండనందణను చెండాడి మిట్టమ ధ్యా హ్న్‌ుకెండకు డస్పి పుడమికిజూటి మూర్చృపోయిరి. మోవై న గాయములతో గుళ్లిము భూమివై. బడినది, ఆవై పు మిగిలిన యోధులలో నొకపావి యేలినవారు సమూర్భ్చృనుండి నేటుకొనుటం జూచి మరల తను కుత్తుక లెక్క-డ నెగంపోవునోయని పరుగువగుగునంబోయికొన్ని యడవితీంగలు తెచ్చి సుకుమారములై న స్వ్యామిభుజము అను బంధించి కూర్పుండం బెట్టి కరవాలము చేతంబట్లి యూతంకు వెనుకకు బరుగత్తి వల్లోడిన నెత్తుటి బుర దలో6 గాలుజాటీ కత్తి గుచ్చుకొని చచ్చినాంకు"?

(పాణాము లుగ్గ బట్రి వాగ్త్శవినుచున్న యాగంధరా యణమంతి) యొక్‌ వేండి నటార్పు పుచ్చి కళల్హాా బ్రాం! భూ చబేవి కృతజ్ఞత! ఇనాన్నళ్లుగాం దన్నులాలించి పాలిం చిన భర్తను బృథ్వ కా0త గాపాడుకొన్నది గాంబోలు,

శరీ

ఇట్టిపట్టులనే మవుజుని సుకృత దుహ్క్బుతములు (వత్యత మగుచుండును, అభ్యర్షితులను వందనములతో,మి తుల నాలింగ నములతో-బాత్రులను చానములతో, మన్నించిన రాజన్యుని కోహువుల కడవితీ.గల బంధనవమూా!యాగం ధ రాయణుండు [ బతికియుండియే వినుచున్నాండా!' ఏమి విధివిపరీత కీడలు. హంసా!” అని బరువుగా ననెను

హంసకుండు వముజుల నందుళొ నెను;

అంతట నేలినవారి కుంత , పపోరముచే సొమ శ్రలిన (పద్యోతనమం తి , సాలంకాయనులు అప్పటికి కను్ను( 'దెజచి తమభటులు చేసిన యపవపచారమునకు వగచి వత్స పభువుల లతాబంధనములను స్యయమనుగ నూడ్సి పుచ్చిరి. ఇతర వావానములకుదుఫు నాస్థితిలో సామి భరింపళజేరని గాంబోలు-ఒక్‌ పల్ల కిలో 6 బరుండం జేసి యుజ్ఞయనీ _సయాణాభిముఖులై , యంతవజకు నాచేత. స్రైాణపదముగ 6 గాపాడంబడు చున్న ఘోవషవతినిదీసికొని “ర్చ యా! సీవుఫపోయి యీానృ్ఫత్తాంతమును యాగంధ రాయణులరు! జెప్పుము”” అని చేయివిసరి పల్భకీ నెల్తిం చిరి. నేను గదలలేక చెక్కి.టదొరలు కన్నీటినిచుడుచు కొనుచు పభువువై ఫు చూచువుండగా వారును నన్నుం 'జేరంబచిలిచి *“*పహూంసశా! దుర్విధికి విచారింపకుము. స్‌వు

వ్య మాకు నమ్మినబంటవు. వోయి రయాగంధ రాయణులను జూడుము* అని ముఖము. (దిష్పుకొసిరి,”*

అని గద్దదకంఠముతో. జెప్పి హాంసకుండూరకుండెను. మహామం, తి కణకణ' వెలుంగు గాంభీర్యముతో నిటు

ట్లు ళల) పలికెను.

“మంచిది. నేను గూటంజిలుక నై మీావమాత+ము గంభీరుండు నా పేరుస్టరించి మజథటి, బంగారు సం కెళ్ళకు జేతు లప్పగించెనా€”

చందుని (మింగిన రాహు వెన్నాళ్ళు పుక్కి-టంబట్టం గలండో చూచెదంగాక. వాంసకా! నీవింక విశ మింపుము,

పతిజ శయ గ

“ఎవరక్క_డ”

“ది త్రము”

“అవలంబితముగ మాతృ శీవారినిజాడవలయును. 9

“చి త్రము మనపివేసి వత్తును, ”

వజయ చరచర నంతఃభఫురములోనికి. బోయి గడీ యలో. దిగివచ్చి రావచ్చు నని మనవివేెససను,

మబ్బులు కఫమ్మిన యాకసమువంటి ముఖముతో మహామంతి) బరువుగా నడుగులు వేయు చు గయ్యూంత రములుగడచి రాచనగఠులో నడుగు వెస్లైను.

శాదడమాత యెదురుగా వచ్చి మాతృ పీ)మ తొలు కాడ మంత్సిని బల్క-రించి విశేషము లేమన్నట్లు కను 'లెత్తిదూచెను, మంతి గంభీరముఖములో నేసో యన ర్స్‌ము చదవి కీలవరపజటెను.,

“చిరంజీవి యీదో దీ ర్ధాలోచనముతో నున్నట్లు న్నది!”

“అమ్మా! 'యీమున్న దది. సాగరగర్భమువలె రాజ కీయజీవితము నిరంత రాందోళన పూర్రిత్రముకదాి

దే నా గ్ర అ” లా జ గ గ ర (09. ట్‌ ల. కేక.

92

సాధార ణముగ నంటే. కానీ యాగంధ రాయణ సురవ్నీతమైన పత్సే రాజ్యమున “కామూట చెల్లదు, కను కనే ఆయుష్మంతుండు నిశ్చింతముగ ఫఘోవవతీ మధుర ధ్యనిలో న్చుగయా ఖేటవమయులో ( బ్హడ్లు పుచ్చుచు న్వాండు,.. , ==, అనప్నైట్టు అళ్యూయి "వేట శకీంగ్‌ నాల్లు దినముై నది.ఎప్పుడు వచ్చునో కబుశేమైన వచ్చెనో”

మహావమం(,త8 చిక్క-.ని విబూదమును బుక్కి-ట ంబట్రి, గరళమును బై కుమియలేక లోనికి మింగ లేక చిక్కు-పడు పరమశివుని యవస్థలో:బడెను. ఒక త్రుటి యాగి _

“ఇంకను నాలుగు రోజులు పట్టవచ్చు నను కొందును-ాి”

66 కారణము! ””

“ఉదయన(పభువు నౌన్నత్యమునకుం గన్ను లుకుట్టిన శతు) రాజ కుతంత)ములు.””

“సూయనా, యింక చాంపరిక మెందులకు, ఆయు స్మంతున కేమైనంగ్‌డు వదూడినచా! స్పష్టముగం జెప్పి "వేయుము.”

అమ్మా, ఏవి చెప్పను? --విధి విపరీత మెనది. పగతుజ కపటప) తాగము ఫలించినది. వి)భువు ప్రువా సములో నున్నారు.”

త్త విర్రి

అయ్యూ... హతవిధి...”

“అమ్మా, శోవరులకు మూరు దాటించిన విపత్తుల కంకశు నిది యెక్కు-వగాదు. క తియాణిగా మోరీ మనః ఖేడమును మనస్సున. జిక్క- -బట్టక తప్పదు.

కళ సపాయనా, ఈ వార్ధక మున మిహ్మ్ళూల సిద్దణను జూచుకొనుచు సంతోషముగ నిర్విచార ముగ గాలము గడివీవేయుదు ననుకొన్నాను. చల్లని నీ రాజనితిగొడు గులో నాకొడుకు సిగపూవు వాడదనుకొన్న్నాను. నీ బుద్ధిని వంచించి సీ కన్నులనే కప్పీ పఫులినోటి కండనలె వత్పరాజును బలీమిమైం నొంపోవుటకు పగతుజు కెన్ని వేల గుండెలు వచ్చినవిీ---

సీవ్టు చూచు చుండగనే యూవత్స రాజమాత యాజుని కడుపుంజిచ్చుతో నవసి నవసి నశించిపోవలసిన బేనా! యన్య మార్ష్ణమేమైన నున్నడా ! వెంటనే దెప్పివే యుము.”*

రాజమాత తుది వాక్యములకు మహామంతి (కక్క దలిఫపోయెను, యుగంధరునినుండి తనవజుకు నరనరము నను | కశూంకుచున్న ర_కృములోని రాజభక్తి సలసల కాంగిపోయినది. రాజుభేని కౌళాంబీ రాష్ట్ర పజలహోహాో

ల్రెత్తీ కారములు తనఇచెవృులలో గింగురులు పెట్టినట్లయ్యను. దృథనిశృయముతో మంతి యిట్లు నెను,

''అమ్మాా! పలుమూాట లేల” యిటు పినుండు, వతువు తమ్ముని ద్వ్యిపద్యీపాంతర ములకు. నొంపోయినను వాని కన్నులలో. గారముచల్లి ఆరు వమూసములలో నా _వభువును విడిపించి తెచ్చి మీ యెదుట బెక్షైదను, ఇందులకు6 దప్పిన నా పేర యాగంధ రాయణు:డుగాదు, ఇంక సీరాష్ట్రములో నడుగు పెట్టను.” శకాజమాత వద్ద సెలవు. దీసికొని యాతంవపుు సభాభవనమున, [బవేళిణ చెను. ఉపాయాపాయ సహ్మస సంభర్ష ణములతో నా తనిమ_స్పిష్క-. మొకతుఫాను సముద మెపోయినది, మహామం[తి యంత రాత ౧7 బోలు-ానీడవ లె సడుట నిలిచి ప్రశ్నించుచున్నదది,

“జభట్టవమూ! ఖడ్డమూ+”*

“క పటము ... అశ క్తుల పని... గత్తులు దూసి... ... గజా-శ్యదళముల నుజీకించెదను,””

“ పద్య్యోతనుం డంతహీనబలుండు గాండు స్‌ శా నిపుడు మజింత బలపడి యెదురుచరూ-చు చుండును.”

'“వంచనమునకు వంచన మే యాషధవూి”

ల్‌

“కుటిలుల యడ నార్ద్హవము తగదని వేతె చెప్ప వ లశా

“నుంచిది' ,.. కాని ... ఉపాయనము€ి

ఒక (నాహ్మణుండు పరుౌత్తుకొనినచ్చి మంతితో చిప్పైను,

“మజోమంతీ--ఇప్పుడొక విచ్శితము జరిగినది, మహా రాజు జన్న నత్సు తము సొధారణముగా నంతి పురిలో జనుగు వ్లాహ్మూణ సంతర్పణమునకు నేండొక పీచ్చిబాపండు వచ్చినాండు, కూరుచుండి భోజనము చేయక పంక్తులలో. దిరుగుచు చతినుండు తినుండు కశచుపులనిండం: దిశుకడు, ఈవపైసని మా రాజున కంతయు వేమ మే” అనియొక్క-_ సారిగా మూయమై తన దుస్తుల నట విడిచెను. ఇవినో, గుతళూపహాలమున నవి యిచటికిం 'జెచ్చితిని. ఇది యొక గడ్డికుళ్ళాయి ఇది నారకంచు కము. మిగిలినది చినుగులదోవతి””అని మంతియెదుట. యని చెప్పుళొనుచున్నారు అని పల్క్‌- వెడలి వోయెను

మహామంతి) యెదుట నొక మెజపు మెజసీనట్ల య్యెనుం పాండవుల భారతీయజ్యోతికి దంద్గెతుది (పతినిఖి

విగ్ర ఉదయన (_పభుండుగడా! వ్యాసుని పొండ పపత్సపాత మిీారూపున నమృ తాశీస్సులు కురిసి నాకు. గ_ర్హవ్య్వ మును జొపి తిశోహితమైనది గాంబోలు! సంచేహము లేదు. మేలు మేలు, ఈ యుపాయ మపితిహతమెనది. ఇవి వీచ్చివానిదుస్తులు కావు, వత్చ రాబ్యవిజయపతాక లు, న లి

ఉజ్జ యి గ్ర

“ఇదియొక మహాసమస్య ఈడువచ్చిన యాకుబిడ్డ యింటనుండగా నెంతయానందమో యంత విచారము, వేశులారంబెంచిన పూల చెట్టు ఎదిగి పూచి పరిమళములు చిమ్ముచునింట నడచుచున్నట్లుండును గాని యా 'పూ లుత్తము హ్తనిథ్నీ ప్రములగునా---లేదా యని లోలో సల నేదో నెగులు!చ్మితము! ఉద్బయినీరత్నసింహాసనమున గార్ముండి యంగబఆమున కర్ధబలమునకు నెట్ట్రళొజంత లేక కనుసన్నల రాజూధిరాజులః: [దిప్ప(గలిగిశ నాశే ఫ్యుతికావివాహ మింతకఠిన పరీశ్షగాం బరిణమించివపుడు సాథభారణ గృవాస్థు "తంత తపింతునో గడా!”

ఇడి ఉజ్పయిన్‌ పురాధిశ్యరుండు మహో సేనుని చింతా (ఫవావాము. రాజభవనమునకు ముందున్న చతుష్కు-_ చం దళాంత ముంటపమున జల తొగు పద్టుదిండ్త వై నొరగ యిట్లాలోచించుచున్న యాతని యూహావాహిని కద్దు వచ్చి యొక్‌ వృద్ధక చు! యిట్లు వీన్నని౦ చెను :

“మళోపభూ, కాశీరాజదూతగా వచ్చి జైవంత అమ్యుగారు వలికి దర్శనము కొ గు దున్న్నారు, "

వం

“వీమి జె వంతి వచ్చెనా*' మంచిది, మన సంస్థాన గౌరవమునకు. దగినట్టు మర్యాదలు జరిపి హివూని భవనమున వీడియింఛచి యాతని యవసరముల కద్ధ గాయ డూచుచుండుండు, మధ్యాహ్నము మమ్ము. జూచుటకు రావచ్చు సని చెప్పుండు.”

“చి తవు

“సుమతీ, ఇప్పు డీతని యాగమన మెందులకో యూ హించిత్‌ వాళ

““ఏమున్నది, [పభూ! తమ యింటనున్న యనర్హ్వ క న్యారత్న ముక్‌ "జ క భ్యర్థులె పలువురు రాజకుమారులు చేతులు చాచుచుండుట సీ నడుమం బివాటిగం జూచు చున్నావముంగ దా! ””

““నియాపహ నిజమే కావచ్చును.”

పిన్నటివటుకు మూాగధులు, వాంగులు, సౌ రాములు నెర వేనులును, నమా ప నడుగ వచ్చి వెడలినారు. ఇపు డందులశే ఈ కాశీదూతయును గావచ్చును. ఇటు కువూరుని జూచి యటు వారిని దలంచుకొనంగా ఇంపు ముందు గాజురాలన్నట్లు ఎటువై పును మన సెక్కు.ట "లేదు ” ఒకింతయాగి మహాసేనుండు నవ్వీ----

“ఇంక నింతలో రాకువూరికి వివాహాము' చేయలే

లె

మేమో అన్నియు. (బశ్న లే--మంచి యాభిజాూత్యము ఉండవలయుగ దా. తగువాత నమా్శాయి సౌశీల్య నౌొం దర్యములుకన్ను లకద్దుళొను న్నే హళీలి కాప లెనుపిమ తైట్‌

తద మభినందించు రూపాతిశయమును, నాటిరాజు లలో మేటియ నందగీన శ ర్యోన్నతియును లేకున్న నేమి లాభము ప్రస్‌ చమొక్క_--వోం గలసి రావలయు నన్న నంత సుసాధ్యము కాదుగదా -- ఈ చిక్కు. నెవరు విడందీయుదురో తోంచకున్న ది.””

“ప్రల్రినవారి కున్న గుణసంప త్తి యంతయు సర్వత నొరగవలయు ననిన సాధ్య పడు విషకమేనా మహా పిభూ!._.----ఇంతకుము ... కళ్యాణ తార తోఏసికొని రావలయును, అప్పుడు దైవమే సర్యవిధములం దోడ్ప డును.”

“న్సీవన్న జే , నిజ వమనుకొందుము *.. సరియేకాని మహారాణి యేమిచేయుచున్నదో---పుతికా వివావా విషయమున నొవె యభిపా్రాయములుగూడ వినందలంచు చున్నాను.”

“చి త్తము,ప్యుస్తుత మమ్ముగారంతిపురిలో రొజకువూరి వాసవద_త్తమ్మాగారితో. బ్ర)ిసంగించుచున్న్నారు. న్నేహి తురాలు కాంచనవూల ఏవీశావాదనముపూచి తాను

ల్‌౦

ను వీణసాధింపవలయునని రాకుమూరిమిక్కి.లి పట్టుదలతో నున్నారు “వై తొళికురాలగు నుత్తరవద్ద నాందవీణ నభ్యసించుచునా్నావుగ దా! క 9మముగాయ చ్రాపిణ్యము కలుగును. ఇంకను జంతయెందుకు!ి +అని యవమ్ముగారు సంతుసష్టపజుపం జూడంగా *ఈ సాధారణ సి వేఫమః? చాలదు ప్పొఢ పాండిత్యముగ లగురువునొద్దన భ్యసిం చి నం గాని లాభములేి దని యమ్మాాయి పట్టుబట్టుచున్న్నారు. మహా రాజ్ఞ నవ్వి య త్తవారింట నడుగిడుట క సిద్ధముగ నుండగా నీవల్లకీ పాండిత్య మెందుకమ్మ్లా” అని పల్క-గాె నవమౌ్హాయి గునియుచు “నావెండ్లీ "శీవి తొందర! వీణ సాధింపనిబే వివాహము తలంపనై న. దలంపనసి భీష్మించుచున్న్నారు. ”

“అమా్శాయిది మూ పోలిక ఒక విషయయమె పట్టు బట్టిన నది నెగ్గునంత వజుకు నిదిపోదు. క్రన్నతన్సి వయో రూప సౌశీల్యములకు స్‌ వీజ్తా సాధనము గూడ. గలసి వచ్చెనా నిజముగ వెన్నెల పరిమళించినట్టుండును కాని యట్టిలోకోత్తర గురు వెవరు €”

ఒక భటుడు పరుగెత్తుకొని వచ్చి---

“పిభూ, ఉఈఉదయనులు ... *..ీ

“వీక్షుమో1 పూర్తిగాంజిప్టాము, ఉదయన రాజు!”

ఫ్‌] శ్రి 1

యన సొలంచఛాయన మంతికిం బట్టువడినారు.”

66 సేన్సు నమ్మను”

ఈమ్చుపశీ రాజూ, గాయపడిన యుదయనులను బల్లకిలో నెక్టంచుకొ ని సాలంకాయనులు జ వాశ్యేములు పూన్చిన రథములో వచ్చి యీనిజవృ త్తాంచతమును సత్యరముగ చేలినవారితో మనవిచేసి రమ్మని నన్ను. బంపినారు.” మహా నేను డాశ్చగ్యముతొ' దిగ్గున లేచి యిట్లనెను.

“సవా(సానీకప్యాతుని, శతానీకపు తుని కౌళాంబీ రాజును, ఎదిరించి పట్టుకొనుట యంత "లేలికపని యను డక్‌ోొనను న్‌్‌

“బజము మవోరాజూ ఉదయనులను బురస్క-రించు కొని మంథతిగా రీపాటికి. నోట మొగసాలవద్ద శే వచ్చి యుందురు, ”*

“-వేయికన్నులవాండు యాగంధ రాయణుండు ( బలికి యుండంగానే వత్సరాజు బందిగాం బల్టువడె నన్న చో నిది వింతలలో వింతగాక మేమి $---వీది యసంభవ ముని మాసర్వశ క్తులను గేం దీకరించి "బీనిని సాధింప సింతవటణకు నిర్ద(దముగ 6 గ్బృషి. సల్పితిమో యా కార్య వింత య్యశమముగ, ననాయాసముగ ఫలించెనన్న వో నాసంతోవమునకు మేర యున్న దా +--

తె

ఇక మసగహాఢ ఛారుంు నిర్విచారనుగ సిండ్ల వద్దం గూర్చుండవచ్చును. అక్షౌహిణీ పరంపర ని రావ్నేపముగ వ శాంతీ ననుభవింపవచ్చును.

కోటకొ త్తళిములవై వెంటనే విజయపఠతాక లెత్తిం పుండు. మూండు రోజులు వడతగ్దని యుత్సవములతో నగన వీథటులు సిండిపోవలయును, ేలిసిన దా”

'వేజూక భటుడు సం భమముగవచ్చి యొకచక్కలని వీణను మహారాజు ముందుపెట్టి సవినయము” నిట్ల నెను,

పభ నాగవన విజయములో నీవిణ మేలివస్తు వంట---ఉదయనులు లాలించు నీ వీణియను సాలంకా యను లేలినవారికిం గానుక పెట్తుచున్నారు.” ,

“స్పృళనోపహో! ఇదియా ఫఘోపషవతి. కొన నోళ్ళతో నిక్షైయనినయ చారిజాత మధువృలను, బూలవాసనలను, మ హేశ్యర జటాజూట శశికళా సుధాబటిందువులను జూలు వార్ము వీశాసరస్వతి యిదియీనా? "కారు మబ్బులవ లె గర్జించు మ_త్తమాతంగములను దువ్వి తోడ నడవీంచు వై పుణ్య మో వలకీరత్నము సామ్మేనా'" బలీ! ఇప్పుడు "మేను దుహాసేనులము, ఇట్టివిజయలబ్బ మాణిక్యములతో నానందించుటయి విజవుగ మూవంటివారికీ ధన్యత'

ఒీయీాా ఈశుభవా ర్త నతిత్వరిలను.గ నంతఃపుర

ఠీ మున కందించి వీణశ్యావియయగు రాకుమారి కీ ఘఫోషవతి మూ బహువమూనమని యిచ్చిన మ్ము---- “బ్లది నా యుప్పొంగుగాని -- గురువులేని ఘోవ. వలి నమ్మాయి యేమి చేసికొనునులి ,,. =... కంచుకి సుమతి యందుకొని *వభూ [! వత్చనరాడ న్యులు జీ.టి వీగ్గాకోవిదులలో న్థ్గగణ్యులంట--” “సంబేహూమేమి * అవీణా వ్యస శమే లోకములో నతని కీర్తిని సుపషితిష్టిత మొనర్చుటతోపాటు మన కాతసి బట్టి యిచ్చినదికూడ --- ఆతనికి. గొన్ని తలతిక్క వే చేకున్న నేడంతటిరాజ కువూరు.దేండీ - భరతవంళ్యు ండ సని వల్లమాలిన యాభిజాత్యము---- దానికింవోడు రూప లావణ్యాతిశయ గ ర్య్యము--- గ జహృదయపరిజ్ఞాత నను పట్టరాని యహా౦ కారము. పె గా సనువ్వ మహాశేనుండనుట య్‌ కట్టదట యా మొసగానిక్‌ _.. కినుకనే ... మాయా గజ (పయోగమువేసి యాతసిని బట్టికొని మ్మాపతాపముం జూపీంచితిమి. అది యట్టుండ విమ్ముు. వమునుజరగ త్ను మును గుపష్పిటంబట్టిలిమి. దానిని. జన్క్‌-గ్‌ వినియోగించుక్‌"నుట లోసే మన ఏివేశక మున్నది. ఎన్సైన నాతని గజహృ దయ మం తీమును; ఫీళశావాదన క5"*శలమును వునము చే,

రిక్త

జక్కి-ంచుకొ నిన ప్పూడు మనకృ తర్థతే ఎాజజ కాసి ౦05 యవమానఖేదమున మనలను దిరస్క-రింపక మానండు-- చానికొక సునిశితోపాయముం గనిపెట్ట వలయును. సరియీ----సీవింక€6 బోయి భర తామాత్యునితొ నామా టగా సిట్లు చెప్పుము.

పాంఠతపగలనుబూ ర్రిగామణచి వతృరాజును రాజోప చారములతో సేవింపవలయును. భూఫులలో [గహించి యాతని యక్క_-జలను వెనువెంటనే తీర్చువలయును. -వేయేల! బద్ధుండని కాక బంధు వన్నంత (వీత్యాదర ములతో సుఖమయావాసభవనములలో నుంచి శేవింప వలయును.బంది కీరాజలాంఛనము లేమని భరతామా త్యునకు రుచింపకపోవచ్చును. మం,తభపనమున సన్నూ కసారి కలిసికొననలెనని యాతనితో. జెప్త్పాము” అని పిద్యోత కుహారాజు తన యవరోధములోనవి జీగౌను.

ఆలా టీల

ఘహోూషవత్రి సాయంకాలమైనది. చల్లగాలి తిరిగాను, పడవముట క ణత్సణముసకు రంగులుహూర్పుచున్న సంధ్యా సౌంద ర్యమునకు మెచ్చు చున్నట్టు తోంటలోని నారిజేళ వృతములు తల లూపుచున్నవి, ఎత్తుగాం గట్టి లీ3 చె దిద్దెన పుపష్పుమండపములనుండి సన్నజాజులు, మల్లెలు, శేఫాలికలు అప్పుడే కన్నులువిచ్చి చూచుచున్న విం ఆపుష్పవనమధ్య మున. | బగ్భృతము వత్చ రాజునుబం ధించిన మనోగనవమూ భవనము. భవనమున కు_త్తరముగ, బూలతోంట నానుకొని యొక్‌ బలమైన పపహోరినోడ డాని వెనుకనే పుదో్యోోత మహో రాజుగారి యంతఃహర సౌధ ములు. అందు రాజకువూరి వాెసవదతాబేవి సౌధము | పహారికి దగ్గటి, లాంతివా రవ్యరై నం (బభుత్వ్యపు ఠ6తిధి గృవహాములందుండవలసిన బే. కానియుదయన రాజునందలి (ప త్వెకగార వమువచే నుం [తులకంతే యిష్టము "తేకపోయి నను మహోరా జీతని నింబి విడియింప నాజ్ఞాపీం చెను. ఉదయనమపహాో రాజు ఉజ్జయినికి వచ్చి సుమారు పది రోజులై సది.నాగవన సంఘర్ష ఆమునందలి గాయములు మానందొడంగినవి. కొంచెము కోలుకొని వత్సరాజు

త్రీ

చల్లని వేళనం దోంటలో. దిగుుగ నారంభించెను. అత:డు కూర్చున్న 6 బరిచారకులు నిలుచున్న భట పరంపర, అది రాజమ ర్యాద యో ఖద్‌ని గనివెట్టి దాచు నుపా యమా యాతనికించేలినదిగాదు. (వతి సేవకుండొళొక్క._ బంగాసుసంకెల' వేశే చెజయసి బొట్టు వెట్టి చెప్పుట యంములకు!

వత్పే రాజు నెమ్మదిగ . బోయి యొక విరజూజిముండ పము చెంత. జలువరాతి వేదిక మూందం గూర్చుుం డెను. సువర్తఛాయతో. వొసకిసలాడు నాతని సుందరవద నము నాండి, యాతని మనసులోని యనమానెేేఖకుం జివరి యంచువలె నుండేను,

అతండు ఆవేళకు తన కాశాంవీ రాజభవనమునం బే యుండెనా--- అది యాతడు ఫఘూోపవతిని జేంబూపసి యమృత వాహినులు పలికించువేళ, ఎంతలో నెంత న్యత్య_స్తమెనది! లోపల నింకను సలపరించు గాయము లకుం గాని ఆప్షజన పునాసమునకుం గాని, తుదకు చత్స రాజ్య పరి త్యాగ మునకు గాని యాతని మనము చెదర లేదు, కాని ... మాతృనూూర్జిఘోవ వతితో6 దన్ను దూరమువేసిన నింకందసశేమిమిగిలినది! పీష లేకున్న

ర్ర్‌/

ఊానెవరు? వీమియునుం గాండు. వట్టి చైతన్య హీనమైన క కీవూంస పతిముంా అఖలాశీీ టు

ఈ మణిమయసొధ ములు, సువు నికుంజములు, గాజ లాంఛనములును వట్టి వికసంబనములుగాక మేము న్నది! ఒకవఏవిణ చేతికిచ్చి చెట్లు; కింద నివెస ముంశుముశన్నను, ఆపహారపానీయము *౧దకుండం జేసిశను, కిమ్చున కుండ నాతండా కళాత పస్పులో మునింగిపోయగయలండు,

అబ్బ -- దుర్భరము, ఫఘూోరము”

ఉన్నటుం౦డీ "వేళభులుగుపినంత, జెజటులు (పాంకినంతగా

వ ౮ కి నాకళాజీవి చీఠరించుకొ నెను. చెంశల నందందు నిలచి యున్న పరిచారకులలో నొకంకు వేగముగం బరేూశతు థొనివచ్చి “వీమివత్స[। పభూి”” అని చేతులు గటి నిలు వ

చుండెను, ఉదయన రాజు (వశ్నార్థక ముగాం దలయె తి “ఎక్క-డనుండిరా యూ కఠోర ధ్వనులు చెవ్టలు చిల్టులుపడుచున్నవి"” అని కన్నులు చిట్టించుకొని పల్కె-ను, పరిచారకు డాశ్చర్యముతో నాలుకకజ చుకొని

“బెన రా! ఈ [పక్య-సౌధము లాజకుమూరి వాసవ ద_త్తమ్మగారిది. వై.తాళికురాలు ఉత్తర వీణ నేర్చు చున్నధి. అక్కడ ఏణియ మాటుచున్నారుగాని ___ యింజశేమియు శేదు దొరా 1!”

కరి

ఆఅంతవటికు నవి యెన్నా ల్లి సదో గాని .._ వత్చ రాజహడు పక్కున నవ్వి “ క యంతఃహనగమువారి కళాభిరగుచి యింతటిడా +? శాశాంబీ నాజభవనము మా కెంతదూర మైపోయినది! అచటి పుదరములలోని "రాచిలుక్‌ లు నర్మ ములు వాణును శారికలు మధభునగీతము లాలపించును. పవనాంవోళిత నవృతశాఖలనుండి హిందోళలు విన్పించును వమిలాభము? అది యంతయు నొకకల. 'పద్యోత రాజబందిగా ...నిషృటి కిది యధా ర్ధము'*” తళతళ మెజయు నాతని యుజ్జ్యల నేతము లలో వార్ష సంధ్యారుణ రేఖ లొక్క్య_సారి వాతాడెను?

“ర్టీయాూా' సాయంకాలమున మంతి నొక మూటు చూడందలంచుచున్న్నాను *””

కది త్రము, వంటనే వోయి మనవిపసేయుగును జీవకుః:డు చరచర నడచి రెండు గడియలలో మతి సాలంకాయనునితో. దిరిగివ చ్చెను,

తన యే ర్చాట్లలో వేమి యపచఛారము జరిగినపో యసి యమాత్యుండు కళ వళపడుచు వత్స రాజును సమో వించి “వత్చ పభూ, కుశలమా! ,.. ేహాములో నస్వ స్ధతే యుమియు లేదుగదా” యని సృచ్చిం చెను,

వత్స రాజు దిగ్గునలేచి;, తత్‌ త్షణమే యీభవనము

6 ఫ్‌9 నుండి మానివాసము మార్చినేయవలయును. ఒక నిమఃూ నమేని లుఃక సిందుండజాలమూ అని పలికెను

మంతి సాశ ఎర్ఫునముగా నిట్లనెను.

“ర్షందల్‌ లోప మేమియో అెలియనేరకునా్నాను. *”

““ఆల్రోపము మోరు.గహించునట్టిద కాదు. అసలిది మాదృష్టీిలో లోపమే కాశ ఫోవచ్చునేమో.---చానికి వ్యాఖ్యాన -మెందులకు! వేజొకచోట నన్నుం౦చిన నా హృ్‌దయ తాపము చక్క-ంబడును,””

6 త్రమ్రుగు సెలపవ్‌చ్చినది నిజమే కావచ్చును, కానీ-- మేము రాజభ ఫత్యులముగానిస్యతం తులము "కాముగ దా, తమ కిద్చటనే నివాసము కల్పించవలసినదని మాకు మహో రాజూజ్ఞః

క వ్రూర్రి శాహ్యదృష్టి! వమూకిచట సర్యసాక ర్యము

లున్న వనితోంచియుండవ చ్చును, కాని వేజొక దృష్టిలో మాకిచట దుర్భరముగా నున్నది. మార్పు చేయక నప్పదు.”

“తవు కోరక మహారాజుతో మనవి చేయుదును, కాని కారణము చెప్పకుండ వాలెట్లు సమ్మాతింతురు! క్‌

“మంచిది. అవియముగ నుండునని ెప్పలేదు. రప్పనిసరియైన ఏను(డు, ”"

శ్వ

“నేను ఏశా పాణినని మాకు: బెలియనిది కాదు. ఇంతవజకు నేను వీణ మాటయే మజుచి పరధ్యానముగా నుంటిని. ఇపు జెవరో యూీూఫభచెంత ఏ్‌ణతీసి [శవణదారు ణముగ వాయించుచున్నాగు. నే నెట్టి నగకమునై న సహింతును గాని యీ క ళాపజభారమును మాత)ము భరింపలేను. శతు్రహ_స్తగగుండ్మనైె చెజలో నున్నందు లకుం గూడం గలుగనంతటి ఖేదము నా కీవీణా వికృత ధ్యనులలో. గలుగుచున్నది. ఈవిశాల విశాలా రాజ్య ములో సుళివీతులై న సంగీ తాచార్యు లే మృగ్యుమయి నారా! మహోా.వె భవో పేతులు మా మహాసేనుల దివా ణములో. గళల మన్నన యింబేనా! ఇందులేనా నాకన్నతల్సి ఘోవవతిని గొనిపోయి నారి పాదముల వెంత. బడవేసిరోీ ...అడది సరియ్‌ గాని---ఒక్క-సారి ఫపషవతిని నాకుం జూపింపలల రా”

ఆక ళై కజీవి హృదయ వేదనకు మంతికదలిపోయెను, పిమ్ముట నాతని వెదవులవై సాభ్యిపాయమగు దరహాస మొకటి దొరలి చట్టున నచటనే యదృశ్య మయ్యెను, _పదో్యోత భర తామాత్యుల పథక మింతత్యరలో న ఫలో న్నుఖమైనందుల కాత. డాశ్చర్య పడి వత్స రాజుతో నిట్లు పలి కెను,

న!

“వత్స పభూ, తక్కి-నవిషయము లట్టుంచి మో వేద నను సానుభూతితో నవగాహనము చేసికొనంగలను, కాని ఏీణనుగోనివచ్చుట మాతిము దుస్సాధము. విజయ లబ్బమగు వస్తువును విజేత కప్పగించుటమావిధిం ఆ వస్తురత్నము (పస్తుతము మా రాజకుమారి యథిన ములో నున్నది, ఆమెకు పీశణావాదన మనిన నాహోార పాసీయవమః లక్క లేదు ””

వత్చ్సరా జాశ్చేర్యముగ వినుచు నిట్లనెను,

“నావంటి కళాజీవి వేజోక రిచట నున్న్నారని పిసు టకు మిక్కిలి సంతోవ పడుచున్న్నాను. కాసనింాఅస మర్థులయా చార్యక ములొ నామె సుడులు దిరుగును గాని వీశామాధురీ శిఖరముల నందుకొన౬ జాలదు, ఆమెకు ఘోవవతి యెొందులకు! అమెశేకాదు. ఈ మహీమండలమున నెవ్వరును ఘఫోషవతీ మధుర వృాద యమున. జెయి వెట్ట్ల లేరు. నేని బంగాను సంకెలలందును పఫ్రోపవతి యాయంతఃపుర కారాగారమునందును జవికి పోవలసిన జే” ఒక యనంత నిస్పృహలో వత్స రాజు వేండినట్టూర్పు పుచ్చి యూగగుం డను.

ఆయదను చూచి సాలంకాయనమంతి యిట్లందు కొ నెను,

శీతె

“ఉజదయన| పభూ, తమ రన్యధాభథావింప కున్న నొక మనవి. ఆ యసమర్ధ వై తాళికురాలికంకు తమశే యాపఏణాచార్యకము మస్నిం౦ంచిన6ం దమకు. (వయమైన ఫఘోపషవతీ నిత్య సన్నిధానము సిద్ధించును. మా రాజ భవనమునంగూడ నొక కళాజ్యోతిని వెలిగించిన గార వము దక్కు-ను. తమ కంగీశార మైనచో నిపుడే మహా జనులతో మనవిచేసి వత్తును.”

వత్చ రాజునకు మొదట6 నోపము వచ్చెను. శత్రు) రాజపుతి /కకు దివ్యగాంధర్వ విద్యా పదాసమా యను తిరస్కా-రభావను ేకెల్తెను కాని వెుకెంటనే యొక వూధురీ రేఖ మనసులో నేమూలనో తలయె త్తి [ పసన్న భావము కల్పెను, “ఈపాపాణ[ పాయమైన నిర్బంధ జీవి తములో నీ గాంధర్య వ్యాసంగము కొంతతృ _ప్లి ముఖ్య ముగ ఘోషవతి చేతికివచ్చును. చానితోనీమనః ఖేదము లన్నియు విగళితములగును. కానిమ్ము అనుకొని యూతండు మం, తితో సీట్ల నెను.

“బది యెట్లు పొసంగునో తెలియకున్నది వీమనిన వీణాభ్యాసమునకు వమూకు. గొన్ని నిబంధ నములున్న వీ, గర్వితులకునుగురూ పులకును సీవిద్య గఅపరాదనిమా] ప తిజ్ఞ . మొదటినియమ (_పకారము నూగురుత్వ మంగీక

శకి రించినవారు పా/రంభములో గురునకు. బణామము వేసి మతి వీణను ముట్టవలెను. అది మీ మహోసేన పృతీక కిష్టమగు నని తలంపను*, లెండవ నియమము మో రాజకుమూరికి. గష్టము కల్టింపవచ్చును. అదిమోాశే నిర్తయించుకొని తదనుసారముగ. | బవ_ర్తింపవ లెను.” మం తీముఖము వికసిం చెను.

• వూ రాజకువమూరి సుగుణపరిమళములో నవాం కారవాసన మచ్చున శేని దొరకదని మాకునిశ్చయి మే, ౩65 రెండవ విషయమునువూకువదలి వేయుండు, యధో చితముగ మేమా వ్యవహారము హభకూచుకొందుము. **

*““మంచిది. నియమములకు లోంబడి గాంధర్యము కోరి నచో మాకభ్యంతరము లేము,”

మంతి సంతృప్రిగ బయలుబేటి రాజాంతఃపురము వైపు నడ బెను,

వత్స రాజు థావనాపరంపరలో విశ)మించెను.

మరునాటి యుదయమున వత్చ రాజు నా నధ్యానా దిగము ముగించిన తరువాత సేవకుం డొకండు వచ్చి

“వత్స పభూ, ఉద్యాన చం దశిలామండపములోనికి దయ చవేయవలసినదని యమాత్యుల విన్న పమః,”

చిజునగవుతో నాతండు మండపము నద్దకుప చ్చెను,

డ్తీశీ

మండపమధ్యమున నొక సన్నని మబ్బురంగు పట్టు తెర | వేలాడుచున్నది, తెర వనుక సన్నని పేశాశ్చతి. అచా ర్యవీరము నెదురుగ ఘోషవతి గౌసెన విప్పి పూజగా నిడిన ఆరెండు మల్లెపూలతో నిలిపియున్నాది.

తల్లిని జూచిన బిడ్డవలె నాతని మనస్పుప్పొంగినది. వణకు నమస్కరించి పీఠముపై6 కూరుచుండెను. "జెరలోనుండి దోసెండు సన్న జాజిపూలు సన్నని కంకణ ధ్యనులతో నాతని మృదులపాదములపవై వచ్చిపడెను, "తెర సీడలో రెండు సుకుమూర వాస్తములు జోడించి వంగిన జూడ కాన్పించెను' వత్చ రాజు ఖిన్న హృదయము స్వెస్ను మై వీ* నందుకొ నెను. సరళిస్యరములు, జంట స్వరములు, గీతములు,తన పల్యేక ధోరణిలో స్పృశించి వదలగా తెర వెనుకఏణ వానిపునరావృ _త్తిలో మెజుగు “వెజబుగుగాం బలి కెను,

వత్పరాజు కన్నులు పెద్దవి చేసి యించుక తల యూంచి యానా:టి పారమును గట్ట పెక్రైను. ద నములు దొరలినవి వారములు నడచినవి. పత్సములు రివ్యు చున్నవి. నెలలు గ్‌ల్తునయ దిరిగినవి,

అనాండు ఘఫోపవతి శివమె త్తినట్లు (మోగుచున్నది. సరస్వతి క చ్చి, నారదుని మహతి, తుంబునుని కలా

కీఫ్‌

వతి, ; తివేణీ సాగగసంగవుము వలె ఘఫఘోవవతిలోయగలసి వచ్చి అమృతివాహినుల నెగ ంజిమ్మ్లుచున్న వి, పరిసదో ద్యానమున సంపెంగలు ఫులకించినవీ, మల్లెలు నిట్టూర్చి నవి. మాధఏ్‌ మాలశతులు నాట్యమాడినవి, ఆసవమయ మున నొక "7ాలిపారవచ్చి మధ్య యననిక నల్లలాడిం చెను. పుంభావసరస్వతివ లె యమోఘమనుగ పిణవాయిం చుచుం గన్ను లరహమాడ్నిన వత్సరాజు మదసమోహన మూ ర్తి రాజకువూరికన్నులలో: దళుక్కుున మెజసెను, అంతవజకు గురువుగారి పితిరాగకళను మనోమోవా నముగ ననువదించు శాసవకుమూరి సుకుమూారాంగుళు లొక్క-సారిగా నిలిఛిపోయినవీ. ఆమె ఏవీణ మూంగ వోయినది. ఈ రసభంగమునకు వత్పరాజు చకితుల్తా విసరుగా వీణను (గిందనుంచి పట్టరాని కోపముతో ___

6 వేత్రంగానివారికి విద్యచెప్పట యొక మహాప చారము. ఇనా్నాళ్ళకృపి. బూడిదలో పోసిన పన్నీ రై నదా"--- అని తేరం జిమ్మివై చెను. వాసవద త్త దివ్యసుందర ని గహము వత్స రాజును ని వ్వెజి పజ చెను, ఒకగడియయిరువురును నిే ఎష్షులె మాటలు రానట్లుండి ఫోయిరి. ఒక్కసారిగా నిరువ్వురికి నవ్వువ చ్చెను,

శీర్‌

“విశళావనంఖము చూూడనంతవరకు వీణ వాయింప గల్లితిశి. చకాచితిడి. చేశులాడ బేదు. ఈదోవ మెవరిదిశో

షం బాటమా తమే చెడీనది. నాకు మూటలు పోయినవి, ఈ తప్పీద “మెవరిదో*' అని నవ్వుచు నుదయనరాజు పూర్తిగా బెరను లాగినై చెను: 'మధ్య నున్న ఫఘోషవతి మధుర గొంధర్య హృదయము జల్లున6 బులకించినది.

టీ ఎట

గ పిచ్చి వా(6డు క 'వెజ్హి చం; దుండు వెడలీనాండు కటీ మబ్బుల చెంతకు -- ఉత గిజు గియిన తిఎగ్‌ నెలనే ఉఖి న జుజి వేసెను మబ్బులు -- ఉత జడలలో జడముడులలోపల తడవ్రళొని జూబిల్సికై. తిక్కశంకర బేవుండంతట ముక్కుపై వేలుం చెరా-” అని వాడుకొనుచు నుడ్డయిన్‌ నరగపీథుఐ వెంట నొక వీచ్చి వాండు బయలు జేజీనా6డ ఆతనివెంట =ాా నోవో! తండోపతండములుగా నగరములోని బాలురు, వ్ర వృద్ధులు, ఊం విరగంబడిరి. ఆతనితో నవ్వుచు, వెక్కి. ఏ0చుచు, వేభాకోళములు చేయుచు శూల మాలికలు శీంంతలు గొట్టుచుండిరి, వృద్ధులు, పావపమిెవరో పెద్ద యింటివాండు, చదువుకొన్నవాండు, భరింపలేని యేటె బృలో తగిలి మతి వోంగొట్టుళొన్నాండు, వఏమున్న

దండీ---సాగిపోయినంతవజ కే సంసారములో సుఖము, పవ్‌ఘాతము వ చ్చెనా, యింలేగరి. అని జూలిపడపొగిరి, చంకలలోని బిడ్డలతో పాటు తవుకును గొాతూపహలము 'రెట్టింపగా పీలా అరుగులు, మేడలు, మిధ్రైలు నెక్కి- చరాడనాగిరి, ఇందెవరికి: విచ్చి & విరగంబడి యొక వెట్ర వానిని జూచుచున్న నగరజనమునకా ?౩ పరుత్తు చున్న యావింత మానిసికా! మతిపోయి మాటాడు వానివి జూచినంత నే-మయనుజులకు మనుజులకు మధ్యనున్న సానుభూతి గాంబోలు--తక్కి-న వారికిని గొంత వుతి ఫోవక తప్పదు, లేకున్న నింతమంది పనులు వూని వెజ్టేవాని వికార చేష్టలు చూచి తామును గొన్ని వీశా రముల కేల పాల్పడుదురు! వెజ్జికిని స్వస్థతకును బెత్మైంజే వార యుండునుగాంబోలు--

చుట్టును మూ౭ంగుచున్న జనమును జూచినకొలందిసి నున్నత్తుని వపళశారము మజతీంత పరవమూవధిని ముస్షైను. ““ ఎవరికోయిా వెళ్లి ! మాకా నాకా ఉజ్జయినీ హృ వీధులలో నెంతమంది వెజ్టినారో* నగరములో నింత మంది వీచ్చివా రున్నారని యెన్నండును వినలేదురా శాబు ! చేకున్న రాకనేపోదును, నిషేపమువంటి వానికి నిముసముల్లోం చిచ్చియెత్తించిరి. నన్నుంజూచిన మోకు

శీ౦9 వర, మిన్య్ముజూచిన నాకు వెళి. బాగున్న దయ్యా, ఉలీ ఉ్తత్రీ కాగున్నది. చిన్నప్పుడు చదివిన పాణినియములోని యన్యోన్యా[శయదోషము బుజను బటి ఏడుచుట లేదు, ఉ్‌ రు

వూ గురువుగా రొక ఉకు్కు_మానిసి. మణుగు (గుద్దులు తినకున్న పాణినియము రాదు, పాణినియము రాకున్న పణివాదిని గదింపలేవని” । పత్నతేముగా బౌారము చప్పి (| ౮ య ణి విడచినారు. న్యాకరణ మష్తూడే తుడిచి వేసినాను గాని మణుగ్నుగుద్దులు నూతము మానలేదు. అబ్బ! కుడి అక్కలో కెలుకువమునుచున్నది, అబ్బే నామతి మండి పోయిన ట్ల యున్నది. ఎడమకాలి చిప్పలో---ఖరాలు మన్నది, పాండిత్యము సిగయగోసిరి, కవిత్యములో. గిట్టు శాటున్నదసి (వయత్ని౦ంచుచున్నాను. ఆలోచించి , వొసిన అయినశ్షే---అళుక విత్వమే మనకుం గొటిన యు గు ర పిండి, శిష్యస_త్తమా, అకువు వచ్చుచున్నది. వ్యాసి కొనుము,

ఈక వైన గాండు రాహు.వై

మన రాజు [మింగ 6౫ా

కాలాంతకుండు వచ్చి

(క క్కైంంప లేండా!

ర్స్‌ 0

ఐరావతము. టెచ్చి

శ౩ై లాసమున. బెట్ట

కరితోడ గిరకూడ

కదలిపోయెను రా!

బాలకులు! విస్మ్ములను జాచిన పెడుగుడు నాడ

వలెనని యున్నది. *బల్‌ చెడగుడు గుడుగుడు అహ్హ అహ్హ 1! అట్లు పొటీపోవుచున్న్నా రెందుకు! "పిద్దవానితో నాట లొడుటకు సంచేహించుచున్నారా!' మనకిప్పుడు "విద్దత సములో€ జిన్న తనము. అనంగా బుధునిలో శేసి యన్నమాట, ఈ శని దాంటిన మోందట మహారాజ ఊచూగమే. మూరు తరును గుక్క చేసిన నే. అేకున్న శీను బేయుదును, తన్ను. దగిలిన నాటజో నర(టిపండు జెబ్బతగులకుండ నాటలో రస మేమిటి మా మొగము! కనుక నేబెబ్బలూటయనసి శా స్రుజ్ఞ్షులువాళొనిరి. దెబ్బలు ం(ం ఆటలు. వమి, సంధి విడిపోయినదా $ ఇంక రండు, మన వ్యాకరణ పాండిత్యమువలెనే రాజనీతిలోం గూడ సంధికి. బోంగా విగహ "మెదురువచ్చుచున్న ది, అసలు శాజసీతియన్న మాశేమిటి నామొగము ! రాజకీయ ములలో నీతిం-ఎండమానులలో నీగుంాసరికి సరిగా నుండును

స్ట్‌ 1

ఆం ఆంగు మాంగుము, (_బహా శ్రబంధూ! వచ్చితివా! వనోసమే నగరమంతయు గాలించి వెదకుచున్నాను. ఇంతకాల మెక్క-డ మణంగిపోయితిఏి. *“ఆంగుమూాంగుము -తెపవరీ! ఆయాసఫఖేదము నపసయింపుము.” ఆఉం డాళ్ళ బుట్ట యిటుదెమ్ము. ఎక్క_డనో స్వ సివాయసము సంపాదించి నట్టునాన్నావు --- ముఖమున విభూతి చేఖలు, పెడలో రు చాతులు. “ఇంయులను విర్కొ-పి వోవథజి, తమ్ముడూ, నిజము'చెష్పుము. ఇది విఘ్నేశ్వరుని మింద బత్తియా ఉర్మడాళ్ళమాంద భఛక్షియా వమి అట్టు సన్నసన్నగా జాజు చున్నావు, యమపాశమునై న. దప్సించుకొని పోగల్లుదువేమో గాని మనమాపును దప్పీంచుళొని పోలేవు. మర్యాదగా, మాధుర్యముగ నా యుండాళ్ళ బుట్ట నాచేతం 'బెట్టుము. ఉం' డాళ్లు లీసి కొని బుట్ట నీ కిచ్చెదను. కాదంటావా... ఉం జాళ్ళతో. గూడ నిబుట్ట యొగిరిపోవును అని చెప్పుచు నెజ్లవాండు జనములో నోన్‌ మూల సిలీచిన ాహ్మాలుని వేపిలోని యు౦ం డాళ్ల బుట్ట నత్తికొసి వీధి మళభుపులో నున్న శివా లయముిలోనికి. శొతిపోయెను, ఆ (శాహ్మణుండు లేల్ల బోయి యాతని వెంట వహాకాల వి వాలయములోసికి( బరువెత్తెను. ఆ యాలయముజయినిలోవి పరమ్మపాచిన

గ అధాబ గ 121000 5% 6ంయి),

ర్‌

మైన "బీవాలయను, దానినిండ శిల్చ్పభూయిష్టములై న శిలామండపములు, విశాలములై న తిగుచుట్టువూ ళెగలు, బలిసియున్నవి. నలువైె పుల నాకాశమును బుక్కి-లించు సమున్నత గోపురములు తీర్చిదిద్దంబడినవి. ఆగుడీలో. బట్టపగలు మొగము మొ్ధి దాంగుకొనవచ్చును, వెనుక వైపు నోపురముల (కింది యంతస్తులలో నూదులు విడ దీయలేనంత బిక్క-ని చీిశటి.-

ఆ యమాయిక్‌ (చావా గాలు తిన్నగా నాలయము లోనికింబోయి వపిచ్చివానిని వెదుక నారంభించెను. ముందమగోపురములు కూచెను, శిలా మంటపములు గాలించెను. పిసివివేసారి సూటిగా శివలింగమువద్దకు6 బోయి యా పక్క కుడ్యము చెంత తన బుట్టవంటి బే యొక బుట్టను గనుంగొని “వమిమపహా బేవా, నాయుం[డా ళులే నకును గావలసివచ్చెనా! వీిచ్చివాండియలా నీ దొంగసొత్తు నెట్లు _గహించితివయ్యా”అని బుట్ట తీయం బోయెను, అది యా నోడమిాంది 'బేవతావ్మిగహమునకు నివేదించంబడినట్లు చి_తింపంబడిన యొగ్‌ జూమ || బ్రాను ణుండు తడవితడవి విస్తుపోయి “నా పాణమున క్రీ నిల్చి యొకండు, ఎంత య-చ్చుముగ, నమ్మక ముగ న్‌ బుట్టను గీచినాండు! నిజమే యనుకొని వెనగులాడు చున్నాను,

స్ట్‌ త్రీ ఉండు నీబులుపువద లెద” నని చేతిలో నిజలకలశమునంచి సీరుచి మె ఆను రంగులు మజింత 'వెఆంటెక్కీ. కాన్పించు చున్నవి. *“కళెరా, సీరంగులుమాసిపోను. కడిగినకొలంది పదునెక్కు.చున్నవి. *అని చీదరించుకొని వెళ్లైవానిని వేద కుటకు విధిలోనికి వచ్చెను, ఒక జై నసన్యాసి యణడు రయ్యెను. బా్రావ్యాణుండు మొగమింత చేసికొని *స్నీనై న వచి ఎతివిరవీం దితివ. మూచితివావిచ్చివాండేమి చేసెనో- ఉదయమున నే యొక ధనికునింటికి. బోయి విఘ్నేశ సర పూజచేయించి నాలు గుండ్యాళ్లు "'తెచ్చుకొన్న్నాను. సనిగానివ అ పిచ్చివాండు దాంపురించి బుట్టను గాంబేసి ఎచట దాగినాండో కనంబడండు. నీ వెళ్ళడనై నంజూచి తివాోీ యని కన్నిరు పర్యంత మగుచు నడిగెను, శృమణ కుండా చెపసని నోదార్చి వెజ్‌ వెండా దిగులుపడరకుము, వెనుక.వె పు నోపురములో నుండును పద భూతి మని వానితోంయాడ పశ్చిమనోపురము వద్దకు. బోయెను, అచటనొక _స్త ౦భమువద్ద ద్యార పాలక వీ గవహుము[ పక- నున్నక్తుండు నక్టికూర్పుండియిటునటుదూ చు చుండెను. (శమణగుండు చట్టున వానినిసమిపించి '“బుట్టనిచె దవా! సపవింపుముందువా యని బెదరిం చెను-పిచి ఏ వాండుభయము నంటించుచు ““అ(శపించకయ్యా అ యిచ్చి వేసెదను,

ర్ట్‌క్తీ

సావీయున్న (గాసి యెవరిసాత్తు వారికీచ్చుటకు న్యాయ శా మంగీకరింపడు. ఇదినో బుట్ట----తీసిళొను” మని ఇప్తూచు నోపురపుం జీకటిలోనికి. శూజీపోయెను. ఇద్ద జఅును నాసనివెంటం బడిరి, 'వెజ్హ వాండు _స్తిమితమగ నొక్ష ఆాతిదిమ్మూవై ౧హాగుచుండి (నావా శ్రగొనితో నిట్ల నెను.

కపసంతకా, ఇంకల గూర్మ్చుండువము. చుట్టు షక్క_ల ని ర్మానుహ్యముగ నున్నది కద.---రుమణ్యం తా, కంచె ము సేదచేతి విశేషములు చెప్పుమని శొమణరుని గొస రెను.

రుమణ్యంతుండు నిట్టూర్చి యిట్లు పాారంభించెను.

“సన్యాసులకును (వాహ శ్ర” విద్వాంసులకునునీయుజ్ఞ యినికోటలో సుఖపవేశమే కదా + పిభఛాతముననే సీపాంనదిలో స్నానము ముగించుకొని భియటూపాతిముతో నోటలోనికిం బ్ర) వేశించినాను. అంతఃఫురములో భిత పుచ్చుకొని యెవరును జూడకుండ. బొదలమాటున రాజ కువకారిసౌధ ము [ పక్క్‌-నుండినడచి మనోరమాభవ నము పాణి ద్వారముం జొచ్చి లోనికి; బోయినాను. ఆసవు యమున నుదయన। పభువు స్నానముచేసి చేవపూజకుం గార్చుండునని నాకుం 'దెలియునుః అప్పూడు పషరిజన వెన్వరును వలినవారి చెంత నుండక దూరముగా నుం

8] స్ట్‌ఫ్ర

డురు. [పభుశ్రువారు క్స్‌ ఫముగా బేవపూజ ముగించు "ని తలయెత్తుసరికి నేను కంటంజడీవాను. వారు చిజు నవ్వుతో మన కుశలమునడిగి “నావలన మికందటికిని దతుంగ ని | శమయును, మనః చ్షేశమును గలుగుచున్న వి గచా! యని యెంతో వగచినారు.” అనలణగనే మహా మంతి క రము రుద్ధమె నెవ్బుదిగ సీట్ల నెను. తౌమంత దుర్షశలో నుండియును మన మనఃశ్షేశమునకు వగచి నారాశ ఆ భృ త్యానురాగ మును దయాంతఃకరణమును వారికే చెల్లినవి, మనమాట శేమిగాని... అంతటి పభు వెంతటి. దశకు. కశకూల్ప్చ్పడెను | మంగళధ్వ్యనులతో. బుణ్యాహా వాచ నముతో వె భవోపేతముగ "చేవ తారాధ నమును గావించు మహో పభువు సాధారణ మూనవునివలె నొలుగు పూవులు మహో బేవునితలపై నుంచి పూజమొన దనివీంచినా రా* యేమి విపరీత కాలమువచి నది! కానిము ఇంకింత శాల మో భరతసింహమును మసోరమా గుహలో జంధించి యుంచెదరో చూచెదను. పగళ్ళను రా తులను బండ రాలవలె నతికష్టముమిోాంద దొరలిం చుచు. గన్ను వశాయక యనుకూల తణమునకైై. వేచి యున్నాను, వసంతకా! లేపు నీవు వై దిక ాహ ంొ

న్‌ 0

బృందవముతో రాజభవనము నకు స్వ_స్తివాచ నమునక్రుం బోయినపుడ దనుజూచి యేలికతో నిట్లు చెప్పాము.

ఉ4మన సన్నాహములన్నియు. బూ_ర్తియెైనప్‌. "రేపు నడికి రేయి పియాణము. సిద్ధముగా నుండుడు ప్రదోో తన రాజు పట్టపుగ జము నళగిరికి వెబ్టియె త్తించు సర్యస న్వావానులు చేసినాము. ఆమదఫుశునుంగు స్నానము చేయుశేవ్లులందును, కబళముగొను చోటులందును మం [లేషధ( పయోగము లన్నియు నెజ వేరి తిమి. గాలివా లున ధూపములు వేయునే ర్పొట్లు చేసినాము, వీనితో నళగిరికి. వీచ్చియెత్తుట శేవియు నభ్యంతరము "లేదు, అం లేశాక యా వెజ్హిలోం గోపమె త్రించుటకు మ_త్రగజ ముల మదపంకము సెదురుగా నుంచెదము, సజ్ఞగా ముందొక్క. శంఖము మోోగును. వెంటనే సమీప ముననున్న పూరియింటి నంటింతుకుు. ఆమంటలకు వణ6కును భయమును బుట్టి నళగ్నిరి క్‌ట్టు | తెంచుళొని పట్టంబగ్ధములు లేకుండ. బరువు లెత్తును. అనుపదమున నే శివాలయమున వేయి శంఖము లొక పెట్టున మో)ంగుము, దానితో మన గూఢపై నికు లందటును దమతమ స్థాన మున న పమత్తులై నిలిచియుందురు,

దభళనిరిన్సి బట్టిబంధించు మొనగా. డెవ్యంయునునీయుజ్ఞ

ర యినిలో అేండని పిభువునకు విశదమేశద ! గతిలేక ల షం, క ల్లి _పద్యోతుండు దిగినచ్చి గజమును బట్టవలసనదని _వార్థిం చును. సెంటనే ఘోవవతివి దీసికొని యొక్క-సారి సారించి పిభువులు నళగిరిని బట్టంగలరు. షుుటయేి తడ నా డ్రై

వుగ చాని నధివ్యంచి వాయువేగ మనో వేగాలతో విం ధ్యాటవ్‌ ఉఊజా(టి తెల్లవారకుండ కాఛాంబీ దర్శనము చేయుట తధ్యము. పగవా చేనుంగుతో వంచించినారు గడా! దానికివనుయనో నే పిలతీకారము జరిగినపుడు నాకు మనశ్శాంతి.” అని మహామంతి) యనంగా వనం తకమంతి) చిజున వ్వునవ్వి యాూారకుండజెను *నమి వసం తకాానీ కంగ్‌ కారముగ లేడా---దరహాసము చవేయు-చు న్వ్నావు అనంగా వసంతకుండు నిరుత్చాహముగ నిల్ల నెనుం

మా యసాధారణ స్వామిభ కిని, పుచండ రా జనీ తిని జూచి యెంత నివ్వెజు పడుచున్నానో యంతగా మన పిభువువారి యన్య వ్యాసంగముమయాచి ని శ్చేషుండ

వ ౬

నగుచున్నాను. మా పడు నీశవమ యంతయు వ్యర్థము గచా యని వఏభాకింతును. యాగంధ రాయణుండు చకి తుండై *వమది! వింతగా మాటలాడుచున్న్నావు' విస |] వషముగ6 జెప్ప మనంగా నసంతకు. డిట్ల నెను" ౬ వ్‌

ఫ్ట్‌ర్రి

“ఇచటినుండి వెడలిపోవుటకు మన మంతయా తము జెందుచున్నామో యుదయన, పభువువా రంతగానీ యుదజ్హయినీపుర మునువిడు చుటకు దిగులు పడు చునావై రు.)

“ఏవో చెజును ఏడచి స్వేచ్చనందుట కంత శాధ పడుదురా! బంగారు సంకెల లంత తీయంగా నున్నవాో (పభువునకు”

“జంగారు సంకెలలు కాదండీ వాసవదతా టేవి పిణయ మాధుర్యము. అవి సంగీతములుగావు రా నోపాసననములుగావు. చమత్కార సంభాషణములు గావు, అమె *యీసంగతి నాకు బలుకుట లేదండీి'యని వ్‌శెను (గిందంబెట్టును. వారు పీణనందుకొని యామె యంగుళులతోనే యాస్యరములు పలికించి బూపుదురు. ఆమె వెను నెంట. దనవలకిని మోాటుట మౌని వట్టి గాలిలో , వేళ్లుకదుపుచు వారిముఖమునుజూచి తన శ్రియ మగుచుం౦ండును, ఇది వరుస --- వేయేల ... ఆమెయే మొక వీణ. వారొక నిశ్చల రానోపాసకులు, దీని వెనుకంగూడ | పద్యోతభర తామాత్యుల యొకయెత్తుగడ యున్నదని వింటిని. ఉదయన పభువునకు వినంబడునట్లు ఏణవై విక్సతధ్యనులు పలికించి ... పభువువారి వీ్‌ళ్లా

ర్‌ (పవణత నూంతగాంగొని ఘోపషవతిని ముందుంబెట్టి యీ ఏీశాచార్యకము నొప్పీంచిరట - ఇందువలన జిరకాల ముదయన | పభువునుదమ చెంత బంధించియుండ వచ్చును. వీణా స్నేహమూలమునం గొమముగా గ జహృదయవిద్య నుగూడ సంగ ,/హం౦ంపవచ్చును. శ్యశువు లింతటి కుతం (తములు పన్ను చుండంగా మన (పభువులు వీణావాదన ములో రసాసాాదనములో నిమగ్నులై యున్నారు. వగా (పద్యోతనునకుం దిగినశా స్పి చేయకుండ నూరక కౌఛాంబచికీ. బోవ్రటలో బౌరుష మేమున్న ది" అనియను చున్నారు. ఈమాటలువిని యాగంధరాయణ మహో మంతి ముఖము చిట్లించుకొని *'శొర్కా యెంత పరువు మాలినపని! ఒకవంక6 గాళాగారవమూ 1 వే జొక వంక (పేమ కలాపషమూా € ఆ కభావ్యసని (ఉమా రాధనమున కింతకంళచకు మంచిచోటు వొరగటేదా! వమా సృ కులు పండిపోవలయును గాబోలు -- అప్టే కానిండు, స్వామిని వితచి కాశాంచీ ఛభవనములలో సుఖముల నా స్వాదించుటకంకెు వత్సరాజ్య గొరవమునకై నన్ను నమ్మ్మిస పజల సేవకై యూ శీవితము నిశ్షు ఛాకపోసె

60

దను.” అని పలికీ ముఖము [తివ్వుకొ నెను. రుమణ్యంతుం డించుక యాలోచించి యిట్లు వల్కెను?

“మహామంతీ, (వభువువారి మాటయే చెల్లింతము. వారు నోరినది (పతీకారముగ డా | రాణీివాసమునుండీ రాజప్వుతికనుగూడం గదలించి. మన [పాగల్భ్యము వరాపవీంతము*

మహామంతి దిగ్గున లేచి 'మేలితరమైన మాట--- అపుజే _పద్యోతనుని పన్నుగడకు మనది వె చేయియొ తగిన జా స్పి చేసినట్టగును. మంచిది రాజకన్యతో. నూడ రా జేందునిం దరలింపకున్న నేను యాగంధరా యణు:డనే గాదు ఇంక లెండు+ సంధ్యా కాల మగు చున్నట్టున్నది. దై వదర్శనపరులు “దీేవాలయములోోనికి వచ్చుచున్నట్టునాన్నై రు. ఒకొ్కొ-క్కంరుగా సీ గోపురము నుండి బయటకుంబోవుదము ””

అజ్జే ! బుజ్జునం జిలుక పంజరమునుండి యొగిరిహోవు చుండంగా నింతమందియు. జూచుచునూరగకొన్నాారా |! ఈ(పజల కింత నిర్హ య్య మేమి? చాలులెండు' పంజరవమూా! వీచారింపక మ్మూూ విచారింపకు, ని చిలుకను నీకుంబెచ్చి యిచ్చిన సరికద---9 చేవియన్యాయ్య మయ్య, నన్ను గొట్టుచునా్నారు. చిలుకనొకం డెత్తుకొనివోంగా దెబ్బలు

(్ర్‌్షే నాకా,..టోం...జ్యూగ త్త! నాజోలికి వచ్చిన. జెరిపి "షేసదను. పూర్యజన లోమనదిపరసురామావ తారమని జ్లాపక్‌ము- అన్నట్టు నా గం డగొడ్డలి యుమెనవో___ ర్న రు యె ౬ 'వెదకుక "నివ చ్చెదను, *” అని విచ్చివొండు దథ్నీణపు గోపురమునుండి పరుగతుకొనిపోయెను, లా ఖీ

పలాయనము

కర్టీ బా ఉజ్జయిని రాజభటుతార్తా కత్తులు దూసి మూమోాస్థాసముల న్య్పపమత్తులై యుండి నగ ర జ్యారనము లం గాపాడుచుండుడని మహారాజాజ్ఞ _

రాజ దోవాను. జరిగినది. శ్యుసన్నా హములు ఫలిం చినవి, ఇంత కాలము నామహారాజు నుప్పును బులుసును దిన్నందులకు. బిజికికండ లేకుండ స్వామి బుణము. దీర్ప్చుండు.” అనుచు నొకరాజభటుండు క్‌లవరముగ, బరుగెత్తుకొని వచ్చి రాజుగారి యశ్యశాల వద్ద నిలచి యశ్యరత్షకుని విలువసాగనుం

“ధుషవృుదంతా ... పుషృుదంతాః:

4 ఢ 66 665 ఉచిత 624 తంల

ఏమి! రాజభృత్యుల నిర్శత్యుము, నేంటి వటకు సుఖముగ౦ దిని కూర్చుండి [పాణావసరము వచ్చినపు డొకండును బలుక (డు.

రీ పశో పుష్పదం తా! తీ ప్పందాాాగి యావమూూాల వొరలుచున్నానవనా? ఇచట నిన్నుంచికది రాజుసేవ కొఆశా * మధుసేవకొటజు కా”

గుజ్దిపుసాలమూలనుండీి యశ్యరతు కుండు తూలుచ్చు

| 6

జోగుచు నచ్చి? “ఎవరయ్యా, వెవింగోసిన మేంకవలెనజ చుచఛున్నాకు ! వనుంత కొంపముని:గి పోయినది? అర్థ రా తివేళ నమాంతముగవచ్చిపడినావు. త్యాంగుడంట! ఠళ | తొగుడు + ఈ మొన గాండు ఆన్నెవించ వచ్చినా. డండీ ! మోారాజుగారు తాగుటకుంగూడ సరిపోవునంత జీత విచ్చుచున్న్నా రా 1 వీదో నాతంటాలు నేను పడు చున్నాను గౌెని == ఇల్లాలి పుస్తలను పూసలును గబ్వకుండల శే నై వేద్యము వెట్టనాను. ఇంలేనా ,.. చూాచుకొనుము, గుజ్తపుసాలయంతయు ఖాళి. ఒకొక్క గుజ్జమునే తాకట్టు వెట్టి | తొగివేసినాను. ఎవరయ్యా, తా్రాగనిది! చుక్క "తేకుండ సూర్యుండు పొడుపు కొండ లెక్కుచున్నాాండా:_--సరకు లేకుండ చం దుండు అంతవజు కు నెందుకు---ఈర్మాతి తప్పం దాగి యెట్లు మళ్తుతో. దూలుచున్న దో చూండు. బేకున్న నీచేయి యందటికి నింత మొద్దు న్మిదలేమి! చూచుచుండగనే తభూర్ప్చ్పుసం దమంతయు సురాభాంజేశ సర మయిపహోయి సట్టున్న్న ది, నిజము చెప్పు. నీవు ([తాగకుండంగనే క్తి బట్టుకొని పరుగు లెత్తుచున్నా వా!” ఈ పిలాపము విని రాజభటుండు మండిపడి “ఇట్లు నోటికి వచి ఎనట్టువాగిన

గడీ

సిక. నొటడా దెబ్బలు తప్పవ్హం, దానితో మత్తంతయు విటీగి చక్క_ంబడుదుు. లెమ్ము చప్పున జయమంగళా శ్యమును సిద్దము చేసి తీసికొనిరము శ్ర సాలంకాయనులు రాజభవనము వద్ద "వేచియున్న్నారు.* అని తొందర వెటను. గుజ్టపువాండు చెక్కు-చెదరకుండం జూచుచు “అరే.___జయమంగళమును గూడ సీ్‌న్న రాతి'యే యమ్మి 'వేసినాను. దానితో నీ గుట్దపుశొాలయంత యు బోసినోటివ లె ళూన్యమై పోయినది. మజీ ముందు చెప్ప లేకపోయినావాః దానినై న నక్ష పెట్టి యుందును” అని హీహీహీ యని నవ్వెను, భటుం డగు)-డై రాజుగారి యు _త్తనూాశ్యవ నమ్మి వేయుటకు సిశెన్ని గుండెలున్నవి! కానిమ్ము. మంతిగారితోం జెప్పి ముందు స్‌పని పట్టంచెదను** అని తిరిగి పోవుచుండగా నళ్యర శ కుండు “మాబోటివారివై నంత యాగ్ర)హమే మిటయ్యా, ఉండుండు, గుజ్తమునకుం గ ల్ఫ్ళెము షల్ఫ్బవు దగిలించి తెచ్చెదను ఊరక నీతో. బరియాచకమున ౩ యట్టంటిని” అనెను,

భటుడు విసిషికొనుచు **ీఆవల నగరమున మహోప దవము జసుగుచుండంగా నీకు. బరియాచకములా 1” అని యదళలించెను,

రస్‌

ఓ* ఆంత్ర యుషద)వ మేమి జరిగినది?” ”

నిమత్తు మాసిపోను. నీవు వినలేదా! మన పట్టపు 'కేనుంగు సళగిరికి చివ్బియె త్తినది. మావటీలడయంగకు శములు కొటగాకి పోయినవి. గజపాలకుల యుపాయము లన్నియు బూడిదపాలై నవి వీనుంగు ఘీంకరించుచు సగ రప్‌థుల వెంట: ఒచగుగులె త్తసాగినది, మహారాజుగారి శీేమయు[ వాలువోబేదు, విట్టచివరకు వత్స రాజుగారి చేనుంగు నెస్హైన స్వాథీనము చేసికొనవలసినదని $ోరిరి, వత్స్యవభువు మహోత్సాహముతో ఘోవ.వతిని దీసి గజమున శకదునుగాంబోయి మయొకచి తముగా వాయింపు. దొడ్‌6గిరి, ॥

ఎంతవింత యనుకొన్న్నావు' తొండము నెత్తుళొని గర్టించుచుం (| దొక్కి. వేయుటకు మోందకు వచ్చుచున్న యంత పెాగరు. బోతుకేనుంగు నాగస్యరమునకు. బడగ నాడించు కోడె, తొచువఠె నావీణపాటకు. దొండము నాడిం చుచు వారివద్దకు వచ్చి తొోండమువంచి చెంత నిలిచిపోయినది. నిలిచినచే తడవుగా నుదయన । పభువు వఏణవో గాడ జరచర తొండమునుండి యా మదగజ మువపై నెక్కి. కూర్చుండి వెంటనే చానిని మనోరవమూా భవనమువద్దకు నజిపించెను. ఆ సౌధము వైయంతస్సు

66

నందుండి వింత చూచుచున్న రాజకుమూరి, చష్ట్రైన నుదయనులు చేయి యందింపగా నేన్షుపెకి వాలెను, వత్స రా జేవో సంజ్ఞ చేసిరి, గజము గాలివై 6 బేలిపోవుచు బరు గత్తందొడంగినది. అంతవజకు గు,డ్హప్పగించి మూచు చున్న రాజభటులు ఒరలుదూసి ఖడ్దములు విదల్సీ వారి వెంటంబడిరి. ఎచ్చటనుండి వచ్చినారో కౌశాంబీసెని కులు తటాలున నుజ్జయినిబలము నెదుర్కొ_ని ముందున కడుగు పెట్టకుండం జేసిరి, భర తామాత్యులు ప్రమాద స్థితిని _గహించి వెంటనే సైన్యమును గూడంగట్టుకొని పాచ్చురించుచుం బరబలముతో. దలపడినారు. ఇట్టి కఠిన సమయమున దరుగని రాజభ కితో ముందుకు నడువవలసిన నీవంటివా రేమో తాగి దొరలుచు న్నారు, ఇక జెప్పవలసిన బేమున్న ది!”

“ఆహాహా ! సురవ్నీతముగం దప్పింగుకొనిపోయినా రుగా మాభువులు! ఎవరయ్యా, | తాగినది! దొరలు చున్న చెవ్యరయ్యా, మూ యాగంధరాయణ మహో మంతి పాదములు ముట్టి స్వామిభక్తి (| పమాణము చేసిన మే మెవ్యరమును మద్యము ముట్టనుని నీకుందెలియగు, మా మహోమం(తి, దేశమున నెవ్యగసును మద్యపానము చేయరాదని కట్టడి చేసెను, _వబోధిం చెను. ఆయన శిక్ష

గ్‌ అవము]ఃలో వకచిన మే మెన్యరమును వ్యసనములను దరి। 'జేళనీయము. జేసచో సీశత్రుమధ్యవున బతుకగలమా" ఆజు నెలలనుండి యెడ తెగని పిశ*మచేసి పదకములు "వేసి వాటుపడణుచున్నాము,. నేంసయ మా పుణ్యములు పండీనవిి మావత్సపభువునకు బంధవియు క్షి జరిగినది. ఇంక వూక్రీ వమారువేషముల, నటనముల బెడద యెందు లగు! ఇదిగో మోగుజ్జములు తోలు కొజుడా, ఇదిగో మోదుస్తులు,. వెంటనే పరుగుపరుుసన బోయి మా మహామంతి /యాజ్ఞలను చగాటింపవలయును. మిీామైనికు 'అంతతన్ను కొన్నను, ఇంక ఉదయన(పభువ్రనుబట్టుకొనుట వట్రిమాట. గుజ్దముల నన్ని టినియాగంధ రాయణలవాగి యాజ్ఞ ప కారము వమూాపసైనికుల కొప్పుగించితిని, ఇంక నిచట నొక్క. గుజ్జమెన లేదని పాపము మిోసాలంకా యనమంతితో. జెప్పుము --” అనుచు వాండు రివ్వున మై న్యము లున్న చోటికి. శాతీపోయెను, -_-- ప/దొ్యోత రాజభటుండు నోటమాట లేకుండ: జూచుచు నెట్ట కేల కిటనుకొ నెను, *వమిా యీయొాగం౦ధ రాయణ గాజసీతి పాభావము! కౌళాంబచి నంతటిని నొక్క రాత్రిలో నుజ్జయినికి దించివేసినాండు ఎటుగళాచినను యాగంధ రాయణగూాఢవారులు నిండిపోయిరి. వోటలో

68

సంతఃపున ములో, అయుభాగాం ముల-- --నశ్యగ జశాల లలో గూడ గూఢఛభారులే, చివరకు చెట్టుకొమ లో నాకుకదలిన కౌశాంబిచారుండేమో యన్న౦త యను మానము పాదుకొనిపోయెను. ఆబజునెలలు నగరములో సన్వాహములు జరుగుచున్నను ఆవంతయీని ప్యదోోత రాజమం(తులకు సూచన పట్టువడకుండ నా గండగ గండండు నిర్వహా౦ చెను. అక్క_డ సంకులయుద్ధ మెట్లు పరిణమిం చినో త్వరగాల బోయి చూడనలెను ”” అని తలపఫపోయుచు నాభటుండు విసవిసనడచి యుద్ధ ప) దేశ మునకు బోయెను,

చిమ్మ చీశటి --- చానికిదోడు ఆఅశాశముకుండి భూమి వణకు నల్దని తెరవలె ధూళి లేచిపోయెను, స్వపక్షమువారెవరో, పితిపత్షము వారెవరో తెలిసి కొనుట యుజ్జయినీ రాజుసెనికులకు దుర్ధ్భటముగా నుం "డెను. నకిళొంఫులచే గుజ్జములనియు, ఘంటాధ్యనులచే నేనుంగులనియు. బెలిసికొని తప్పించుకొని సైనికులు ముందుల కురుకుచున్న్నారు. తళతళలాడు కత్తులు విసరి శతుసెనికులను నొట్టంగా వారి యి_త్తడిడాళులకు.గ త్తి కొసలు తగిలి లేచిన నిప్పారవ్యలు "మేఘములలోని మెజు పులన లె నాచిమచీంకటిని ఒక్టత్రుటి 'వెలిగించుచుంటెను,

69

శ తున తరుముకొని రాంగాయ (కాణముల నీవిచేం బరు గె బ్రిన రండవ సై నికుండూ కొండవ లె? జచ్చిపడియున్న 'యేనుంగుక కేబరగ ముపక్క_ చా-గికొను చున్న “ప. కొంత సీవటికి, [గింద మడుగులుగట్టిన రక్ష వవాహమ: వె! లేచిన ధూలి తెళను జీల్టి వేయంగా వగము తెరప:క్క్ల వె ని వే్రలాడుచున్నట్ల వెధూళి వై నేగెకుగుచున్నది.

కలమవముగా యుద్ధ ముచ్చు స్ధితి నందకొసెను శాస టీల పరిభ)మణములు, నల్హని చీళటి పొరలలో కెల్లని యేనుంగు దంతముల తళ త్తళలు, వెట్టపండవలె డుల్లిపడుచున్న్న వఏిశుఎతలలువానినుండి జూరిన జరీపాగాల మిలమిలలును గన్నులను మిజుమిట్లు నగొల్పుచు రణ రంగమున వనిండిపోయెను,

యౌాగంధ రాయణమహామం తి యెన లేని యుత్సా హముతోందనై న్వమును నడపుచుండెను. వసంతరుమ ఆరంతులు వత్స వభువును దజణుము యోధుల నెదిఏంచి వాలవణకు సిబునరించిరి. సార్ధక నాముండై న వుహో సేన రాజు మై న్యములింక ను సముద, తరంగములవలె మి.ద వచ్చిపడు చున్నవి. వత్స రాజు సె న్యములా ఎఎ పదిము తములు---వచ్చిన యోధులతో నెల్ల యుచ్ధమ. చేయుచు గూరుచున్న చో వత్స ప్రభువునకు వెనుక రతణము

70

లేకుండ-భోవ్రును. కనుక తమపిభువును వెన్నాడుచుం బోవలెనని మహామంతి, యాజ్ఞాపింపంగా మనసొాప్పు కున్నను ఉపమంతు,)లు వసంత గుమణ్యంతులు "రెండు జవనాశ్యముల నెక్కి కాఛాంబీ వమాూార్షమున: బోయిరి, ఇ6క నసహాయ శళఈూరుడై6ంన మహామంతి) యొకండును హాత శేవులై న సెనికులమ బురికొల్పుచు బిచండ వాగాం బోరు సలుపుచుండెను. అకా)హ ఉని ర్‌ంత శౌర్భస్ఫూ క్తి, శాసుబలము నెచ్చటినుండి వచ్చినవో యనుకొనుచు నుజ్జయినీ క్షతి్ర్యియవీకులుసై తము నివ్యెజ పడుచుండిరి, అప్పు డతండు కార్తవ్‌ ర్యార్జునుని సహస) భుజాటవిని నజుగ గండ)గొడ్డలియె త్రి పరుగెత్తు భార్జవ రాము. డైపోయెను. అరచేతికి. గన్ను లున్నట్లు ఫుంఖానుపుంఖముగ కాణములుచిమ్ని యరివీరులందహ తహ లె త్తించిన దోణాచార్యుండై విజృంభిం చెను, ఎడమచేత బంగరుడాలు కుడిచేత సుదిర్ధ కగవాలవము? వమెజటయంగా నెదురుపడ్ల వరిసోమమును ముక్కలుగా నతికి పోగులు పెట్టుచుం డెను.

పాాగ్గిశే నరుణారుణ లేఖలు పొడనసూపినవి, మహో మంతిొశ రీరముగూడం దూర్పుదిక్కువలె రక ేఖలతో ధగ ధగలా డెను ఖడ్గము. దిప్పుచు నాతండొకళపవీకుునితో

10] గ ద్యంద్య్వ్యయుద్ధము చేయుచుండెను భర తామాత్యుండు విజయసుందరమను మదమాతంగ ము నెక్కి.నచ్చియాతని నెదుర్కొ-నెను మహానుంతి యటునుండి యిటు తిరిగి యదరుపాటుగా గత్తినె త్తి నిజయసుందర శుండాదండ మును నయిక (బజోంగా బై వవెపరీత్యమువలన నాకత్తి (వే శేుకుంగు దంతమునకు. దగిలి క్తి జాజీపోయెను, ఒక్క పెట్టున శతుసె నికు లాతనిపై 6 టబడి యాతనిని బంధించి నిలువంబెట్టిరి. నిర్విరామ సంఫక్ష ణముచే నలసి సొలసిన యా స్వామిభ క్తుని ఫరీళము తూలిపోయెను,

(పదో్యోల రాజై న్నమున విజయశ౦ఖధా్యానములు మిన్ను ముశ్రైను,

మంతి యాటబేశము? ననుసరించి బందిగా. బట్టుపడిన యాగంధ రాయణుని నొక ఫలకశయనమువై బరుండం బెట్టి రాజభటులు (పద్యోత పాసాదములృవై పు తీసికొని పోయిరి,

టా

చితవిపాహము ల!

ఆ రెండువార్తలును నప్పుడే యవంతీ రాజ్యపుం జూలీ మేరలదా.కం బాక్కి.పోయినవి, పలెలనుండీ పట్టణముల నుండి (_పజాపవాహము, వజదరోజులలోని వీపా౦నది వలె నుజ్జయినీనగ ర రాజవీథధుల. | బవహింపదొడంౌను. ఇరా, వముజనము! ఇసుక వేసిన రాలకుండ నున్నది ఒకరిమాట నొకరువినరు తొము వీన్న వార్తలకు జిలు వలు పలవలు దొడిగి యెపరికివా కే చెప్పుకొని వోవుచుం డిరి. మొత్తముమోంద నొకశుపాట. “వత్చ రాజులుం గారు వాసవద త్తమ ను వారించుకొని వోయి” రన్నది. యావాటరకు.6 బల్లవి కాంగా “యాగంధ రాయణ మహో మం(తి యుద్ధమున. బట్టుపడినారంట” యస డాని కను పల్పప్‌.

రణర౦గమునుండి రాజ పాసాదములకుం బోవుఘంటా పథనున సౌధా్యాగములంటబే కాక చెట్టకొనలందును జనము కూర్చుండి బేనికొజకో యెగిరి యెగిరి చూచు చుండిరి,

సమ్మ దమధ్యమున నెత్తైన వెరటమొకటి లేచినబ్బు ఉన్నట్టుండి జనములో నొక పొంగు బయలు చేజెను,

7 రాజభటులు [పజలను చార్శ్యములకుందొలంగించిక ప్టము మింద తో9వం జేసిరి. వై కప్పు లేని పల్టకివంటి యొకా నొక వాహనముసై యుద్ధర౦గ మునం జిక్కిన యౌాగంధ రాయణుని దీసికొనివచ్చు చున్నారు. | తొక్కి.డియెక్కు- పయ్యును, రాజోవ్యోగులు వసిగకొనుచు *జనులారా, అంత (తోసికొని యెమి చూచెదరు! కౌళాంబీ మహీ మంతి యౌాగ౦ధ రాయణులు యుద్ధమఃనం బట్టువడిరి, వారింక రాజబందిగా నిచట వేయుందురుగ డా! యెపుడు మూచినను జూడవచ్చును. వారు గాయములతో నస్య స్థతీగా నున్నారు మజింతశ)మ కలిగింపక తొలంగి వొండు. తొలగివొాండు” అని బిగ్గరగా, జప్పందొడ:గరి, ఈ మాటలు వినలా యాగంధ రాయణునకు నవ్వు వచ్చెను లేవలేక లేవలేక లేచి యొక పక్కకొదిగి కూ ర్య్చుండి యిట్లనెను, *వారి నేల తొలంలించును!ి నన్ను ఫ్‌కు చినుంగుగుడ్డలతో చిచ్చి వేసముతో మాతిమే పూర్వ మెజుంగుదురు వొపుడు నేను చేసినపనికి దిగ్భాం తులై చూచుచున్నారు. వూాడనిండు, ర క్రి క్రము లైన యా గాయములకుం గాని యీ నిర్భంధమునకు( గాని నేను సిగపడుట లేదు, సరిగ దా గర్వించుచున్న్నా ను. (పయత్నించి నాావభువ్రు చెబవడివించితిని చై వవోష

((. మువలన క త్తిజాజి పగతుజుక( బట్టువడినాను ఉద యనపుభువు సుఖముగ వత్స రాజ్యమును శాలించుచుం డినం జూలును* నేను నిర్వ చార ముగా వీ శీవిత శేష. మును గారాగారమంజే గడిపివేయుదును. 'చేశభ కుల కును స్వామిభ క్తులకును గా రాగ్భహముక ల్యాణమంటప వునుకొను6డు. భార్యాపుతులు లేనివానికి సన్యాసము కంకు సుఖ మేమున్నది! చిరకాల మనోరథము సిద్ధిం చినమిో(6దట వచ్చిన విపత్తెంత రమణీయముగా నుం శను! తమ ధర్శాము నెజి వేస్చేన సంతృ ప్రి గలవారికీ వమురణమొక లెక్క.లోనిదా! నాక_ర్తవ్యమును నేను సం త్‌ో త్తు పూర్షముగ నిర్వహించితిని. నానేర్చుకొలంది కార్యమును, ఖడ్దమును; నడవీనాను, " _ వతుిల యపహంకారమును మిత్రుల యపకీ రిని బక్క.

సారిగా వదల్చితిని, నాయభీష్టము నె వేతీనది, _పభువు విజయవంతు.: డయ్యెను. నా కింకం గావలసిన "జీమి!

'వెజగుపడుచు నన్ను ఏవీంచు నుజ్జయి

ని పురస్థులార ! నిలిచి వినుండు----

సా్యామిభ క్హియెడల. (చౌణమ్ము నిడుదును,

అరసి మంత్రిపదవి నందుకొనుండు [*

క్ట

అని యాత:డు గంగీర ముగ. బలుకు చుండగా నొక రాజభటుండు వేగముగ వచ్చి సాధివేపముగా నిట్లనెను,

“స్వామి! తమకొక శుభవార్త తెచ్చినాను వత్చ రాజులుంగాకు విం ధా్యాటవిలోనుజ్ఞయినీ రాజ సై నికులకు. బట్టుపడినారంట” అని చెప్పి పక్క.కొదుగంగా మహో మంతి నిశృలముగ నందుకొని*యుంరూమారుత మును మూటంగట్ట గలిగినపుడు” నెడలలగగక్కి-న చందుని వెంటనే రాహువు కబళింపం గలగినప్పూడు వత్చ్సవిభుండు పగజరకు దొర కనని చెప్పును?

భృదగజముతై గడియకు ఊూజనముగాంగడచివొవు నుదయన వభువు నేమి? మణజిల; బట్టుక్‌ నుట యీ్‌మి! ఆతని గజగమన పాండితి నెణుంగని వారిదగ్గర నీ మాటలు చెప్పుము. వామ్ము” అని పలికి యధా ఫార్య ముగ బల కిలో శయనిం చెను. పల్యంకిక రాజభవనముల వద్దకు వచ్చెను. ఇరువురు భటులు జాగ్రత్తగా నాతని దింపి యాయుధాగారములోసనికి నడవీంచి హఊమొగక 'వేతా) సనమునం౫ూార్చుండ బెట్టిరి. చుట్టును దళతళిలాడుచు సానంబెట్టంబడిన ద్‌ర్స్స ఖడ్డములును, నమ్ములపాదులలో నిండుగ నమర్చుంబడీన నిశితనా రాచముజును పటుతర 'కార్ముగ ములును జూషఘషణిలరకు భయసంభ్రఎమములు

76

గొల్పుచు గోడలందు | వేలాడుచున్నవి ఒకసారి చుట్టును దరహాసముఖముతో:. గలయంజూచి యాధి తుండు తనలో నిట్లనుళొ నెను. *వత్సనరపతి తప్పించు కొని పోయినప్పటినుండియు ఏరికి జాగరూకత యధిక మైనట్లున్నది |

“ఉదయన( పభుపేరింటి యు గవహిన్నై

పట్ట బంధింసపందలంచిన | పముఖు అక్పుటె

కను మలవీ ని దపోపంగాం జనదు-గాని

రత్నముహరింపం 'బెక్షైకు రథణ మె గ] ల్‌?

ఇంతలో నొక సేవకుండు వచ్చి “భర తామాత్యులు

తమ బంధములవిప్పీ వమేయవలసినదని యాజ్ఞావీంచినాకు.” అసి చెప్పుచు నెమ్మదిగా నాతని శర్రీరమునందున్న కట్టను విప్పి వేసెను. దానితో భర తామాత్యుండు తన్ను.జూడ వచ్చుచునా్న్నాండని యాతసికి స్ఫురిం-చెను.

“రానిమ్యు ..._పతిజ్ఞనిర్వహించిన నాసనెర్లక్ష్యువచన ములు వినుచు దము తంత్రములు వాటుక్‌ సీతి శాస్రును లలో మౌార్లముగానక లోలో ఖను్నుండగుచు సవద్ద సిలిచిన యుజ్జయిని పధానా మాత్యుని జూచుటకుంగుతూ వాఆముగానే యున్నది,

శైను, తొను లోహగజముతో వంచనము చేసి

77

స్వ కార్యము సొధించుకొన్న నాండం. నేనా-వూాయకకు. బ్రతిక్రియం జేసి న్టంచుకొని స్వామి చెజపదల్చి ఖడ్గ ముతో నెదిర్చి వీరోచితముగం బోరి దైవికముగ వెరు లకు( జిక్కి. నవాండను. ఈ యంతరమును భావించి నఖి మూానిమైపవో నన్ను. జూచుటకు మొగముచెల్లక నిజ ముగ శూధపడునువాపసముి అని యౌాగంధ రాయ ణుండు తలపోయుచుండగా నింతలో భర తామాత్యుండు వచ్చి సాఖ్మి పాయముగ “యాగంధ రాయణులకుం గున లమా*యని (పశ్‌స్హ్‌ంచి “మిాచజీకుు వినుటయీగాని యింత వఆకు దర్శనభాగ్య మబ్బ లేదు” అని పల్క-రించి యెదు రుగ నున్న యొక పీరముపై ౯ గూర్చ్రుండెను, యౌాగంధ రాయణుండు మేఘగంభీరమైన కశకంరము సవరించి *ఎంతమాట సెలవిచ్చితిరి! ఇప్పటికినై న మిమ్ములను జూడంగట్రనందులకు ధన్యుండ ననుకోనుచున్న్నాను. వీత్చ వంచకులను బరిమూర్చి యుషశమించిన యశ్వన్థామవలె నిట్లుపడియున్న్నాను. ఇట్టి యీ త్సతగాతు్ర)ని జూచుట కూడ తమరు భఛాగ్యమనియె భావించుచున్నా రా”

“మ త్తగజలాలనమిషచే వంచనము నడవీన మారు స్వోత్కర్ష ము నంతవ్యంగ్యముగా సెలవీయ నక్క లేదు”

78

“జాను పాపము! మిోరు వంచన మే మెటు(గుదురు!ః మద్ది చెట్ల మళ్లెతీవల మాటున కృతి+ిచుు దంతావళమును బెట్టి మామ చేసినది పీరసా ధారణ మైన పని! రాజోప చారార్హ్ముండై న యుదయనమహీపతి ౨ కణికు తా నేలపై . దిగిచి యడవితీంగలతో. గట్టిపడ వేయుట యుదాకుల స్మృ్త్చవ రనము! మ_త్తగజమును బట్ట టీక గజశితముకులు గొడ్డువోగా ' దేహి” యనిన “నాస్తి యవనలేక వీణా వాదనముతో ద్యిరదమును లాలించి పిజోపద౦వమును మాన్పుట మాత్రము ఘోరవ౧చనము! ఎంతపింతగా బలుకుదురండీ---మహోాోజనులు నడచిన చే తో9వయ స్మెట్లు మేమును దమ యడుగుజూడలలోనే నడచి కృతా ర్ధలమైనాము 0?

“దాని కీమిగాని __.. ఆయన సౌశీల్యమును నవమి రాజపుతి+ వ్‌ నేర్చుండని యొషప్పుగింపంగా పరులక న్న్న నట్టు బలవంతముగా నవవారించుట ధరగ్జబద్ధమైన పని యేయని సమర్థింతు రా!”

“ధ ర్మాధర్శములు మిక్కీ.లి సూత్ష్మునులు, కన్ని ధర్మములు స్థూలద్భృష్టికీ నధర్మములు గా గానివించును, నసు బేవపుతు డు తన్నువరించిన రుక్నిణీ బేవిని బరిగ సి*ంంచచి ఫీసికొనిపోవుట రుక్షిశికుపాలుర కు దురంతకృత్య

11] గ్ర

ముగాం గనంబడినది, మూరు దూర మాలోచింపబేదు గాని --- త్షృతిియులకు గాంధర్య పరిణయము ఆౌస్ర్ర విపూతము కాదని మోరునూ త మనంగలరా + ఇది యక్ష రాల గాంధర్యసావీకమైన పాణిగగిహణము, ఫఘోపవతి వారిరువురికి నమ్బాుతి రాగబంధ ముతో. బరిణ యము చేసిన పిమ్ముటనే యు_త్తమ ఛరతవంళ్యుండై న యుదయన్మ ప్రభువు తన్నువరించిన రాజకన్యను దనతోం దీసికొనిపోయెను.*

“తమరు ఖడ్డవిశారదులే గాక కవితాధురంధరుల వలం గూడం గనలయడుచున్నారుః.

“*వీదో తమవంటి పెద్దల సాంగత్యదోహముచే నెంత వలదన్నను గొంత కవిత నన్నును బట్టుళొని విడుచుట లేదు.”

“మంచిది, రాజనీతిలో నాజిలేతీన మాకు వేజే చెప్పం బనిలేదు గాని---విజితుండైన వానికి మరణ దండనము విహితమె యుండంగా మావమపహోారాజు వేసిన మన్నన కిదియీనా కృతజ్ఞత?”

'““తవమురు మన్నించవ లెను, మాకృతజ్ఞతను మోారు సరిగా గుర్తింపలిదు. వమనంగా --- చేతికిం జిక్కిన మషుహా సేనులను సగౌరవముగ విడిచిపుచ్చుట కంకి మే

80 మేమి క్చ్‌తేస్టైత మూావీంచంగలము 1 మేము కృతఘ్ను లమే మొనచో వత్స పభు వుజ్జయిని కోటవై నెగురు పతొశల సన్నిటిని దించివెసి మళి పోయియిండును ఇంతకు మన యుళభయుల యదృష్టములును వముంచివి కను కనే మనప్రాణములును మానమును మనకు దక్కి-నవి.””*

“*వీమో ,.. మహో నేనుల నవమానించికౌళఛాంచబిమ న 6 గలదనియేనా మూ యూహః””

““మాయవనాయిక త్యమునాకువింత గొలుపుచున్న ది, కన్ను లయదుటనిందజాలముచేసి నిర్ణత్ష్యముగ దప్పిం చుకొని వత్సపిభుండు పోవునపుడు చూపలేని చాక చక్యమును సుదూరముననుస్న కౌశొంబివై నేమిచూపు దురు అెండు.*”

ఉభియ రాజ్య పిధాన మంత్రల మధ్యమున నిట్టి ప్రజ్ఞా వాదములు తీవ్రముగ సాగుచుండగా హఠా త్రుగా రాజూంతఃపుర సౌధమునుండి పెద్ద యలబలము ప్‌నవ చ్చెను

భరతమంతి చట్టున నొక భటునిబిలిచి రాచ వగరిలో నా యంః'జుడీ యమో క నుంగొని రమ్మూనిపం పెరు వెం డును ద్యరితముగ బోయి వచ్చి యిట్లు చెప్పెను,

“బరా, మహారాణి యంగారవతీబేవిగారు రాజ

వ!

గ వారది వాసవకడ త్తమ్మాగారి యడలటాటునకు సహింప -లేక కంటికి మంటికి నేకధాగగా విలపించుచు *నల్తాను ముద్దుగా. "'బెకిగిన మయొక్క_ పుతి)కకు మనసుదీజ మహో వ భవోజేతముగ నింటం బెండ్లి చేయనేగమైతి మే'యని ఫేనపకుచు జీవితమును రోసి యెనగును జూడరకుండ నంగఃపు”సౌధాగ )మ+నుండి దుమికి (పాణముః విడుచు ఓటుకు సిద్ధపడీర (ట---

ఈసంగ తి సెట్లో తెలిసికొని మహారాజు చరచగ (వానాదాాగము నెక్కి "జ్‌ వేరికి, బ*ఎవీధమ'ల నచ్చ జెప్పి యోవార్మి స్వస్థతకుం బెచ్చిరి. ఐనను మహా రాణి వారి దుఃఖము పట్టశ క్యముగాకుండ నున్నది. అమె నెళ్లైన సంతోపపజణుపవలెనవి మహోాసేన , పభువులు పఎయత్నించుచున్న్నారు ”

భటుండిట్లు చప్పగా భరతమం। తి మనసులోనిం చుక యాందోళనపడి రాజకుటుంబమువకు. దటస్థించిన కష్ట స్ధితి యెట్లు తొలంగునా యని యాలోచించుచుం డెను, ఇంతలో రాజభవనమనమునుండీి మజియొక పరిచారకుండు పరుగునవచ్చ్సి భర తామాత్యునితో క్ష = బట్టు యాగంధ రాయణ మహోముం తులతో తమమాటలుగ. ప్యభువులు చెప్పుమని నాగి అని నెమ్ముదిగా సనసెను,

వ

భరతమంతివిప్పారిన ముఖముతో *వాే యాగం ధరాయణులు! ఈ [పియవా_ర్తను నీవే వారికి విన్నవిం పుమనంగా వాండు సవినయముగ నాయనతో సిట్లు మనవిచేసెను. * మహామంతీ, మా [(పభువువారు తమతో. జెప్పుమనిన మాటలివి -_--

““మిత్ర)మా, దురదృష్ట్రమున మనకులేనివోని విరోధ ములు తటస్థ్రించినవి బ్రంతవజకు నొకరి నొక ర పార్థృము చేసికొని యొకరి నొకరము సాధింపం జూచితిమి. ఇంక వున విరోధముల నన్నింటిని విస్టరించి స్నేవాపూర్య కముగా శాంధవ్యము క లుపుకొను శుభసమయము వచ్చినది. మోరు మూాకు6౬ జేసిన మవోవకాగ జుమి యును బేదు, మూయచంచల స్వామి నేవాస రాయణత కును సుగుణ సంప్తికిని ముణ్డుండ సగుచున్నాను. ఈ సుస్థిర న్నేవాభావమునకు నూచకముగ నొక భభ కార్యమును మా యాధిపత్యమున జరివీంప6 దలంచు చున్నాను.

వత్స రాజును నేను హీంసింపనలె ననికాని రాజ్యలో భముచేం గాని బంధింపలేదు, ఆతని సర్వగు శాతిశాయి తనుంజూచి యట్టివా6 డల్టు డగుట వాంఛనీయమనిపలు మారులు నాలో నే నువ్విళ్ళూరితిని, కాని యాతని

రిత్తీ యహంత మూ తమునన్న్ను( జీకాకుపజుచి యీ కలంతల సన్నింటిని దెచ్చి పైకది, ఐన చేదో మొనది. కన్ను మూసికొని వేసినను హోమ దవ్య వమగ్ని హోత ఎము లోనే పడ్డ దనప్నై ల్టు మా పయశ్న్న మెట్టున్నను నిజముగ వొసవకువమూరి యదృష్టనంతు రాలు గనుక సజ్జనహాస్త మున6 బడినది, ఇంక దడయ వేల --- హఃతికావవా

టు కు

సము మూలమున మిక్కిలి ముగవిల్లు నంగారనతీచేవి!ి మనః వీకిగ వాసవకుమూరీ వగ్చ గాజుల చి తపటములకు లాంఛన పాయముగ. గల్యాణమహోశత్సవము జరిగింపం గతూపహాలవడు చున్న వః,

“వోారు మాకు బందియెటి నన్న మనః ఖేదము ఏడిచి యా నూతన కౌ శేయవ(స్తుములు ధరించి యా సువర్తపాతి/ను [గహించి యందున్న స్వర్షాతతలతో

ణ ణ వధూవరుల నాశీర్యదింపుండు. సుముభబూ _ర్రమాసన్న మగుచున్నది. తడవుసేయక వెంటనే రావలసినదని మా వఫోరిక * అని పదో త రాజదూత చెప్పుగా మహామం తి యాశ ఉగష్టమున కు మేర బేగవోయును. *'జెరా, ప్రద్యో తుల యా డార్యము! కడుపులో సమ్బుతేము జాంచు కొని ఎకి గరించు వరామేఘమూరి ని మించిపోయి

౧__ జి లు, వ నాండీ మహారాజు! నేను తణ ముుకిందటివజుకును రణ

రశ

రంగమున గట్టి చివ రక్తపు మనుగులింకను సనింక్షిపో "లేదు. రాజకుటుం౧బములో, మం[నుల యెడందలటో నేను బుట్రించిన సంమేోభము భింశవజుకున జల్లార నే లేదు గదా! ఇట్టిగ టినీశ తు రాజనుం,తికిం జేయు నసాధారణ ములకంశెను సలపరించుచున్నది. * అని పలుకుచు యా గంధరాయణు6 డో వసిడిప్మాత నందుకొనుటకు సంకో చించెను. వెంటనే భర తామాత్వు. డందుకొని

“మపహామంలి, పూరు సంబేహింప నక్క-జ లేదు, పూర గాథల నన్నింటిని విస ఇంచి మ్‌ చెలిమికై చేయి చాచుచున్న మా (పభువు కోరికను మన్నింపుడులో అని తొందర చేయం:గా యాగంధయఃణుండు నెమ్ముదిగ లేచి మహారాజుపంపిన వ(స్ర్రుయుగ్భము. ధరించి సువర్హా తత పాత ను. జేతంబట్టుకొని 'రాజభవన చతుశ్శాల లోనికి నడ చెను.

చతుళ్శాలా వా)ంగణ మంతయు.చక్క-గా నలంక రింపంబ డెను, పచ్చని మామిడాకుతో రణములతో నడు మనగుమ | వేలాడుపూలగుత్తులతో వివాహమండపము కలకలలాడు చుండెను. పునుగుజవ్యాదులతో స్ఫటిక మణి కుండికలలోని హిమాంబుపూరములతో నచటి గాలివా

రఫ్‌

రలు ఘుమఘువమలాడెను. ఎదుట నొక యెళ్తేన చోట సమర్సిన రెండు మశిసించోసనములవై జీనకళ లుభ్రిపశు చున్న వొసవదత్తా వత్చ రాజుల వర్షచి_తమ-లు శోభ లొలికించు చుండెను, అగుటకు. జ్నితపటములేగాని వర ధ్యానముగ (6 జూచిన నచ్చుముగ వయాోారూప లావణ్య విభాాజితులై న యొక రాజదం౧ంపము ల చ్చటం గూరుచున్న క్ష యుండెను

ముఖ్య రాజోద్యోగులును, ఆ పరాజ జంధున్ఫ్సలును మా।తమే యా సదస్సు నలంకరించిరి, కల్యాణ వేది! కు (బక్కగా సాధోపరితలమున ముందులకు వచ్చిన సోపు రములందు లేంత యాకుపచ్చు వలి వెపుంబెరలకుంజూటున చాసదాసీజనముతో మహారాణి యంగారవతీబేవి యధి వసిం చెను,

మహామం(తి సభాభవనమున నడుగు పెట్టుకేతడవుగ రాజోద్యోగు లందతజును గౌరవసూ-చకముగ లేచి స్వాగ తము పల్కి. మనస్న్నెంచిరి భగ తామాత్యుండు వెంటరా నాతండు వేదిక చెంతకు. బోవుచుండ గా, పుద్యోత మపహ+ రాజెదురువచ్చి చిణునవ్వుతో గౌరవమునెటివీ తనక్తు దగ్గర గా నొక యుచితాసవముస( గూగర్పుండ, బెక్షైను,

మహదాళీర్యచన సమయము వచ్చినది. (పన్యోత

మహారాజు చట్టున వీచి “వి పోళ్తమా, మూయ మో ఘాలీర్వ్యచ నము గానింిడని పల్కెను, మహామం[తి యానందభరితు.2 లేచి---

“ఉమహాజనులా రా, ఇఫి వివాహము చరి_తాత్నక మెనది, సర్యవిధ ముల. (బతిఘటించి తం తావాపము లకు. _బతితం్యతములు పన్ని శతు) త్యమం సొగించిన చొంగ సాజకుమవూపుని యహమ్ముతిని సహించి యాత్మీ యునిగామన్నించి యాతనికి. దమ క న్యారత్న్నము నిచ్చి యుడ్య్వాహము చేయుట నసొధానణ విషయమనుగాదు మాయం దింత యాదార్యము చూవి తమ గుష్చైకపత్న పాతమును (బక్‌ టించిన యవంతీమం డ లేశ్యరులకు మూ వత్స. పభుపత్సమున, వత్స రాద్యా' పజాపత్షమునం గ్బలేజ్ఞ తాభివందనములు తెలుపుచున్నాను ” అని యృుచ్చె సృ్యరమునంబలికి తనప్వర్శృ పా. తనలోని యవక్షతలుత్రీపె వాసవద త్తా వత్చ రాజుల (శయఃపరంప రాభి వృద్ధులను నోరుచు వేనో కముగ నాశీర్యదిం చెను,

వెను వెంట వృద్ధ వేదమూ ర్హులును, మహో రాజును నత్ష్సతలు చట్ళిరి, వీదపంకా,)సాదయవనికలనుండి సువర్హా త్షృతలం జల్లులువచ్చి యా చిత్రుపటములను ముంచి

12] ర్‌

మహా రాజపుతు)లు గోపాల పాలకులు వచ్చిన పెద్దల కును, రాజబంధువులకును గర్పూరతాంబూల చంద నాదు లిచ్చి సత్క_రించిరి.

వివాహమంగళ మిట్లు సలతణముగ ముగిసినమిోా దట6 గన్నుల వెంట నానంద శౌప్పుము లురలంగా యా గంధ రాయణు. డిట్ల నెను,

ముపహోారాజూ, యింక నా కాశాంబీ పయాణమునకు సల వీప్సీంపుండు, మజీయు నాదొక మనవి, ఇచట మిాసంతృ _ప్తికొజుకు లాంఛనపాయమగు ఫుతి)కా క ళల్యాణమైనది, కాని _పత్యత్షుముగ నగ్ని సావ్నీకముగ నాకౌశాంబీ రాజభవనమున. బరిణయోత్సవము జరుగ వలసియున్నది. దయచేసి చిరంజీవులు గోపాలపాలక రాజు కుమారులను నాతో. బంపి యాశుభకార్యమును నిండు పజుప వలసీనదని కోళలెను,

(పద్యోతమహోరాజు, సీళ్ళునిండి తళరళమెటియు కన్నులతో తలయరనాపీ తనసమ్ముతి సెజీంగించెను*

ఆనా ట్ట లా

శా౦వి

నత్స రాజ్య రాజధాసి కశాశాంబీ మహానగరములోని యానంద నోలావాలమునకు హద్దులు జీకు౦ంజెను, సవితి జ్ఞాసాలనము చేసి విజయావపహానముగ స్వనగరమున “శీ3ెంచు యాగంధ రాయణమహామంతి)ి బ,)హాిండి మగుస్వాగతోత్సివసు సమకూర్చు బడెను, పెజుంబడీ 'సురవ్నీతముగ. దిరిగివచ్చుట యే కాకయప్పగ౧ స్సుందరి, సుగుణవతి, కళాభిమూనిని యగు నుజ్జయినీ రాజకుమవూ రితో. దమ యుదయన(పభువున కార్యాతియే వివాహ మహోత్సవము నిర్తయింపం బతుటయు నా పౌర సంతో

మహామంతి) పొలిమేర దాంటి నగరములో. (బవే శించె ననంగనే కోటలో శతఘ్వ్నులు మ్రోగెను. మహా మంతి) యెక్కి-న మత్తగజము వెనుక నే యుజ్జయి 3 రాజ కుమారుల రథము, వె భవో పేతములగు కాన్క-లు 'తెచ్చుచున్న పరిజనము బలిసికొనగా సగర మధ్యము నకు వచ్చెను. వసంతక రుమణ్యంతు లిద్దజును నసంభ) మముగా నెదుగుపోయి. సంభావించి మహోతుంత్సిని నూతన రాజబంధువులను దోడి తెచ్చిరి మహామంతి,)

వ

నోపాలపాలకులను నర్ష్యములై న పల్యేక పొసాదము లందు ఏడియిం౦ చెను,

భద)గజమునుదిగుటయే తకవుగ యాగంధ రాయ బుండు కోటలోనికిం బోయి యంతఃపురమున రాజమాత దర్శనము నోరెను

తల పూర్తిగ నరసి సువకర్ష్భ్చాయశో ముడుతలు వడిన ేహముతో నాన్ఫద్ధమాతృమూ గి యదుగు వచ్చెను, అప్పుడామె, యరణ్య వాసమునుండి భద, ముగ6 దిరిగివచ్చిన రామభదు)ని జూచికొని సంతృప్తి పడిన కౌశల్యాబేవి, కాళియసర్పద్పో మడంచి సిగ వూవాడకుండవచ్చిన నోపాలమూ ర్తిని గన్నులార. గాంచి మురిసిన యశోద.

త్రవ దు_స్తరప్శతిజ్ఞను విస్తరించి విజయవిక సిత ముఖ ముతో నెదుటసిలిచిన పుత్రనిర్వి శేషుని యాగంధ రా యణుని జూచి యానందాతిచేకమున కంఠముతోపాటు కరములుగూడ వణకు చుండగా నిట్లనెను. ళసాయనా, పూనిన పృతిజ్ఞను నెగ్గించుకొ ని నాబెడ్డను నాకప్పగించిన సీ రాజభ_క్రిబుణము నెవ్వరు దీర్చుకొనంగలరు, రాజ ఫుతు)లకు పంశ పారంపర్య ముగ సింహోసనములు వచ్చు టలో విశేషము లేదు. ఆ భదా్రసనమును మేధామద

రగ సంప త్తీతో, భుజబలముతో నవిరతముగ6 గాచి రథ్నీంచునీబో టి మంతులే యఖండభరతఖండమునకు మకు టాయమానులు రాష్ట్ర వమేమముస కై నిర్విరామ ముగ6ందపించునీవంటి భారత మంతుల చరిత) సుస్థిరముగ సువర్తాత రములతో లిఖంపంబడుట సత్యము ”

ఆ వృద్ధమాతృమూ ర్రి యూమాట -నుచుండగా సాయో చ్భారతమాతయే హిమళిఖరమున నిలుచుండి గొంతేత్తి పలుకు చున్నట్లు తోంచిమపహామంతి) కన్నుల లో సీరుచింటెిను

యౌాగంధ రాయణుండునవ్యుచు “ఉజ్జయినీ రాజఏీధు లలోల జినుంగుపోంతలతో. దిరుగువీచ్చి వాని కీపిశంస లెందుకుతల్లీ, యని చమత్క-రింపంగా నింతలోదైవ పూజముగించుకొని భరతవంశ లేజబోమూ_8గా వెలు. గుచు నచటికివచ్చిన వత్సప,)భువుదరహసితముఖుండైై --

“ఆవ్పిచి ఎనాం-జేమాకాశాంబీ రాజ్య గారవపితిస్థుల, గాపాడుపతాకా స్తంభము అని పలుకుచు. దటాలున యాగంధ రాయణమంతి ని నగౌంగలించుకొని యాతని కౌంగలిలోం గరంగిపోయెను, కొంతే పిరువురిమధ్య మాటలు రాలేదు, ఎట్ట శేలకు వత్చపిభుండే మాట తమల్సుకొని యిట్లు నెను.

రే “సచివమణి! కుహనోన్నాద సంగరముల, వాతుదృష్తంబులై న విచారణముల, ఘనతరప్యజ్ఞలను వివ్ఫు మునుంగు మమ్ము క్నీష్ట కాఅంబు నందు రవ్నీంచినావు.” గజాధా అ య యి న్యూ ళో లు. ఖ్‌ గ్‌ా ౧ నా ్న ౧ సం. = / య లా // అ ళనయిల న పషుద బద -

ముదల--- అజ్ఞ (శ్రీ తాళపతుము----పూర్యము వాత కుపయోగించు పెద్ద "తాటియాకులు: వితర్ధిక---అరుగు, “వేదిక స్థాయాభావము----ఒకరసమును బుట్టించుటకు ఆధార చరియలు సమిత్‌ ---కశెఫులలు ల వగా ఆాణోల్లేఖనము---సానంబట్టుట అఖేటము, మృగయ--- వేట పావబేండు---సర్చ రాజు మాతంగ, ద్విర ద, దంతావళ---వనుగు బేగ్‌ కావ్రత్తులం---తొ లదరగగ (బోవు గుజ్జపురాతులు 'సీశుబంధనము__..గటుకటుట చి ౬ సిలకువలయతనువు---నల్లగలువవంటి శరీరముగలది సాలవృతము----మడ్షి చెట్లు ““ద-ట వల్లోడిన---ప)ివహీంచిన అభ థీషారోలు--- పూ జ్యులు హంత ము---బ(ల్డెము

శా క. కానా అవా, ఆ కి అల్లా క ఇ జ ా || శా కా ( ₹ వీ శ్‌ జ టట మ ర పథ ఇళ | | (మై! లా | ఇ. [ 4 క. ౯7 . | వ్‌. జ్య. న బీ జ్‌ “శా లత మ మిం. క పం " త మ్‌ | శ _ వ 7 ౨. , | . లు జ , శే బ్‌ వా వా గా ళా - య యు ల పై జ. శ్‌ న క" క జన ష్య “జ ం ( ల. న్‌ మ | త = శా ౫ జ్‌ _ అ ళు ఇ శ + గ + క జా 1. సా ॥ ల వ ం ఆశా - నా జ శ లై - ॥ 9 ల న టి ల్‌ ్‌ లర “ఎంటా ( | - = శం త శ ఈ టు. లా వ శా 41. ' . జీ ళో ఎ ౬ న్‌ా కక! ఇ. క " శ క మ. నాగ్‌ జ శే ॥ శ ఇ గ్‌ [/ న 4. ఓసి శో - క కక మం లౌ నై జ్‌: టే ళా ॥ “ఫీ ఇ 8 స్‌ ల =, ల ణే. చు జు ఆ ల హ్‌ జ గా | ళ్లి.. | స్ట ః త్‌ | ల్‌ ల ల న ఠా టి మ స 1 కక న. ( అ | కా ( గ్‌! ర్త ఇ సగ | | _ ఆ లు | ౫

• ( అ ॥ షా న న టో ళ్‌. శీ ళ్ళ తో ళ్‌ కా క టా స్‌ . గ న. క! క్ష. ళ్‌ ల లి | ల న. లా ఈ వ న! న్నే క్‌ నో , న గ న! సా 4 శ్‌ ఫి క జ! ణః నం! వః శ్వా" గా జో ళ్‌. | లాం గా జు ॥ 1 "క ఇ జ్జ థి కన . |. . శ న ఇ గ్గే. = “ శ తి = మ ల వ | | వాక ను , ల ఇ ళా / ప శే 2 లీ ॥ స జ్‌ _ , త _ మ ఇ న. / శ . లి | ॥ ల గ | భి ఒం ంా తి ః ఫె శ్‌ జే _ ఈ జే ఖా శ + ౯ ళో శు , వం! న. న్‌ - శ్‌ ఖ్‌ చే | " , ” % ఇ క ఓ | శంఖం” = = ఇ ల గ - లి ॥ న న్‌ మ ”- ఇ! తా శ వ | ళో లం ళ్‌ ఆ 7 న. . - + య" ' శ్‌ క | స + + క్ట ణ్‌ ణ్‌ 4 ల ఖా కి _ - ౯ కః (వా 4 | _ లం. _్‌ ఇ న ॥ జు కు ల స్తా జు న! / | | శ జ! కి యక్‌ శక, -శ్య 1 గా | ॥ ॥ _ ఒం జ బో గ్‌ _ | ఖ్‌ ఖ్‌ మ. జ ॥ _ ల్‌ గ్‌ మం ల శ వే ఖ్‌ ఆ ॥ [| =. ఒక్‌ _ 7 4 ఈ శం | ల్‌ ఇ మ + న నో ల చనలండాన వ; ఒ్‌జీ ఎ ఎకో త్న: ఇ - గ న్న క _ అ ఓ ల . య. / , ణ్‌ స శే లా _ జు శ్‌ ” శ క శో ॥ 1. క్వ నా క క బౌ ల! గా _ రం. ప క వ జు. . కెం6681964 09 $06 ఉశి%ంఠి రంగం! 06 008 6156 మక్‌ లా ఇ న! ళ్‌ జ 018 614588 మ్‌ = తీ జ - చా శ్‌ క న! తో .. క = జా ॥ న్యా ఈ అ . శ్‌ లౌ ః. _ “= ఇ ణా , || సౌజు " ఇ _ (| _ శా జ్న లా నై || + . న! | - . (| ఇ 4 | ” క ” ళి " జ

• ? . * . - ఇ ఖః తీ ళీ ॥ లో కే షే * ॥ _ టి". | ఎ ళ్‌ చ ఆ / గా జ స న. ల | లజ ॥ 7 ॥ _ _ - ర ల ఇ & . ఖీ చే స్‌ 1 ఈ జ = జ గా పా. ఇ (| " క జ | అ |! . క శ - ( జ గ్య 1 న! న. ; శు ' | బా స | జ్‌ ల యమ్‌ లా ప అవే ఓ కే ఇ = _్త్‌ చె - జ ల టి | _ అప్సు న పై టా శు ణు ం ల్‌ శ జు గ ల గ ఇ ము న! శ య. క ఉమ ఎ లా వ = " త్‌ క ఒక న పం