Telugu మనకు తెలియని చరిత్ర - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

న (నెల్లూరు జిల్లా పల్లవోలు, తిక్కనరం గ్రామాల స్టల చరిత్ర) ఉదయగిరి జాగిర్జారు అట్‌ . అబ్బాసల్లిఖాన్‌ విషాదగాధ

| . న! శకి థి తీ [ నం! స! జ! ళ్‌ జీ జ ల్ని తి అ తి

1/౧511601642౫1% మనకు తెలియని మన చరిత్ర (నెల్లూరు జిల్లా పల్లవోలు, తిక్కవరం గ్రామాల స్థల చరిత్ర) . ఉదయగిరి జాగీర్ధారు ల. అబ్బాసల్లీఖాన్‌ విషాదగాథ

పరిశోధన-రచన సి. వి. క్రిష్ణయ్య జనవిజ్ఞానవేదిక

ప్రచురణ

జన విజ్ఞాన వేదిక, ఆంధ్రప్రదేశ్‌

న

మనకు తెలియని మన చరిత్ర

ఫ్లాట్‌ నెం.276, 277,

యం.యన్‌.ఆర్‌. లేక్‌వ్వూ అపార్ట్‌మెంట్స్‌

లేక్‌వ్యూ కాలనీ, ప్రగతినగర్‌, హైదరాబాదు. _

ఫోన్‌ : 9490300478 మొదటి ముద్రణ : నవంబర్‌, 2012 + కాపీలు ఏ 1000 ప్రయరణ : జన విజ్ఞాన వేదిక

క. సుబ్రహ్మణ్యాచారి

ఫోన్‌ : 94903 00438

జన విజ్ఞాన వేదిక పబ్లికేషన్స్‌

ఇంటి నెం. 15/780

జేమ్స్‌ గార్డెన్‌, నెల్లూరు. ధర : రఈూ॥ 50/- = ముద్రణ : గోపి గ్రాఫిక్స్‌, నెల్లూరు.

సెల్‌ : 92464 24066

( నూ

కన్న తల్లికి కన్న ఊరికి య

జే శ అస్మి హ్‌ త్‌ , నే ల న = యి జౌ కె న! జ లి జ్‌ అ ఉ త్‌ శా శ య్‌ వ | త్‌ య ళీ ళ తా ఇ ఇ జ న్‌ా న! టో న! ఐ న. జి న! న! జ్‌ ఈతి అ |! వ్యా | లో

విషయసూచిక

1. ముందుమాట నే
2. _ పుస్తకంలోకి వెళ్ళేముందు | ఠ్‌
3. పల్లవోలు బక చారిత్రిక భాండాగారం 9

క్ష 4. _ అవశేషాలు - ఆధారాలు -శిధిలాలు య 5. దొరికిన వస్తువులు - విగ్రహాలు - శాసనాలు 12

• 6. గ్రామాల పేర్లు - ప్రదేశాలు - స్థలాల పేర్లు 13 7 _ శాసనాలలోని చుట్టు ప్రక్కల గ్రామాల పేర్లు 14

| 8. ఆది మానవుల ఆవాసం 15 9. ఆయుధ పరిశ్రమ 16 10. బంగారు ఆభరణాల తయాఠీ 17

11. పుష్పగిరిలో కన్నడ శాసనం (మరో రెండు ఆధారాలు 18

12. బోయ రాజుల కోట - బౌద్ధారామం 21

| 14. పల్లవుల ప్రవేశం 22 15. తిలియపోలు పల్లె తిప్పలు 25

16. కాటమరాజు ఆవులు మేపిన చోటు 26

1/7. హిందూ మహమ్మదీయ సఖ్యుతకు చిహ్లం 30

18. బోయ కొట్టాలు ౩32

19. తమిళ శాసనం ౩5

20. దొరికిన వస్తువులు - ఫోటోలు 37

21. రణ తిక్కన వృత్తాంతం 43

22. యాదవులు కవులావులు మేపటం 50

23. కాటమరాజు ఆవులు నాశనం చేసిన పొలాలు ర5్‌1

24. కాటమరాజు ఆవులు మేసిన వరి రకాలు 53

ట/

25. 1873 నాటి నెల్లూరు జిల్లా పరిస్థితి - పల్లవోలు పరిస్థితి 65

26. సిద్దవటం కైఫీయతు (ఆవుల పరుపు) 69

27. పట్టపురావి కైఫీయతు (ఖడ్గ తిక్కన వృత్తాంతం 70

28. మహిమలూరు కైఫీయతు 73

29. ఉదయగిరి కైఫీయతు (అబ్చాసల్లీఖాన్‌ విషాదగాథు 80 ౪/1

అట్టడుగు చరిత్ర కోసం ...

ఓ మారుమూల కొండ కోనల మధ్య, చెట్టు పుట్టల మధ్య పల్లెటూర్లో పుట్టి పెరగడంతో పాటు చదువుకొని, తాను పిల్లాడుగా ఏ దిబ్బల మీద తిరిగాడో, ఏ చిల్ల పెంకులతో ఆడాడో, ఏ పొలాల్లో రాళ్ళ ఏరాడో వాటినే చరిత్ర సాక్ష్యాలుగా చూపి, తన వూరి చరిత్ర రచనకు ఐ తానే పూనుకొన్న బొత్లాహికుడి భగీరథ ప్రయత్త్షమిది. నిజమే, టీని రచయిత సి.ఏ. కృష్ణయ్య చరిత్రకారుడూ, చరిత్ర పరిశోధకుడూ కాడు. కనీసం ఇ చరిత్ర ఉపాధ్యాయుడైనా కాడు. కాని తన చుట్టూ వున్న దాన్ని ఎంత చిన్న దాన్నయినా, ఎవ్వరూ ఎప్పడూ పట్టించుకోని దాన్నయినా పసిపిల్లాడిలా అదేపనిగా తరచి తరచి చూచే అలవాటు గలవాడు. దాన్లొక జీఏత వ్యాపకంగా మలచుకొన్నవాడు. ఈ గ్రంథాన్ని చదువుతున్నంత సేపూ నాకు మన ఇళ్ళలో మనం బోలెడు ఖర్చు పెట్టి కొని తెచ్చే రంగురంగుల ఎల్లక్ర్రానిక్‌ ఆటబొమ్మల్లి అవతల పారేసి ఇనప మేకుల్లీ తోళ్చ ముక్కల్లీ పాత చెప్పల్లీ వెతికి వెతికి పట్టుకొచ్చి ఆద్యంత శోధన చేసే

పసిపిల్లలే గుర్తుకొస్తారు. కృష్ణయ్య తాను చిన్నప్పడు ఆత్యతతోనో, ఆవేశంతోనో చూచిం దాన్ని మనసులో పెట్టుకొని, మురిసిపోతూ మననం చేసుకొంటూ కాలక్షేపం చెయ్యలేదు. వయసొచ్చి పై బడ్లాక ఒక్కో జీవిత ద్వారం తెరుచుకోడం మొదలు పెట్టాక చాలామందిలాగే చిన్ననాటి సంగతుల్ని ప్యతులుగా మిగుల్చకొని సరిపెట్టుకోలేదు. మొదట, దొరికిన ప్రతి చిన్న చారిత్రక వస్తు శకలాన్నీ సేకరించాడు. (చిన్న పిల్లలు గోలీలు, అగ్గిపెట్టె అట్టలు దాచిపెట్టుకొన్నట్టే అనుకోండి భద్రపరిచాడు. తన లోకజ్డానం, చారిత్రక పరిజ్ఞానం పెరిగే కొద్ది వాటికి ఎక్కడెక్కడి గాధల్హో చారిత్రక సందర్హాల్నో జతచేసి ఏభై యేళ్ళకు పైగా శ్రమంచి చివరాఖరుకి ఈ రూపంలో మన ముందుకు తెచ్చాడు. ఇప్టటికీ ఇది అంతిమం అని ఆయన అనడం లేదు. “నాకు దొరికిన సాక్ష్య్వాలన్న్‌ నాకు తోచినట్టు, తెలిసినట్టు మ్‌ ముందర పోశాను. ఎవరికి కావల్సినవి వారు తీసుకోండి. ఇంకొంచెం

|

ముందుకెళ్ళి బినికి మరింత సమగ్రతను సమకూర్చండి” అని వ్రాధేయ పడుతున్నాడు. “కాలం నిరవధికం, భూమి విపులం, ఎప్పడో బకపుడు నాలాంటి వారు మరొకరు పుట్టకపోరు.” అని భవభూతి ఆశ పెట్టుకొన్నట్టు ఈ చరిత్రను చరిత్రకే వదిలేస్తున్నాడు.

కృష్ణయ్య స్వగ్రామం పల్లవోలు. దాని పక్కనే వున్న పెద్ద గ్రామం తిక్కవరం. శతాబ్దాల చరిత్రనలా వుంచితే మొన్న మొన్నటి దాకా , సామాజికోద్యమాల చరిత్రా వున్న గ్రామాలవి. నెల్లూరు జిల్లాలో ఎక్కడో ఉదయగిరి దగ్గర (రహదారిలోనే అయినా ప్రస్తుతం బాగా వెనకపడ్డ ప్రాంతపు గ్రామాలవి. కానీ బోయలు, బౌద్ధులు, పల్లవులు, చోళులు, యాదవులు, నవాబులు ఈ గ్రామాలు కేంద్రాలుగా రాజకీయాలు నడిపారంటే ఆశ్చర్భం వేస్తుంది. మేల్ముండకు రాజధానిగా, రెండు చారిత్రక యుద్దాలకు సాక్షిగానే గాదు, ఆధి మానవుల ఆవాసంగా, ఖనిజాల గనిగా, ఆయుధాల కర్మాగారంగా కూడా విలసిల్ల్లాయంటే 'క=ౌరా' అనిపిస్తుంది. అక్కడి ప్రతి పల్లె, ప్రతి పేరూ, ప్రతి దిబ్బా, ప్రతి రాయి చారిత్రక వభాత చదువుతుంటే చరిత్ర ఎంత కర్కశమైందో, ఎంత విచిత్రమైందో అన్పిస్తుంది.

చరిత్ర కేవలం ఘటనల పరంపర కాదు, కొన్ని అవశేషాల శకలాలు గుచ్చిన దండా కాదు. దానికీ ప్రాణం వుంటుంది. దాని చుట్టూ భావోద్రేకాలూ వుంటాయి. కృష్ణయ్య ఈ ప్రాణాన్ని పట్టుకొని, భావోద్వేగాన్ని ఆవహించుకొని మళ్టీ తన స్వంత వూరని ఈ ఉద్వేగంలో కొట్టుకు పోకుండా నిర్మమకారంతో తాతతాతల నాటి కథలూ తవ్విపోశాడు. ఆ ప్రాంతపు పేర్లు, వాగులు, కొండలు, అడవులు, నేలలు, రాళ్ళ, పాటలు, పద్యాలు, కథలు, కథనాలు, శాననాలు, కైఖీయత్తులు, చారిత్రక చర్చోపచర్చలు, ఒకటేమిటి తనకు దొరికిన ప్రతిదీ చరిత్ర సాక్ష్యాలుగా ఎలా అద్భుతంగా పనికొస్తాయో రుజువు చేసే ప్రయత్తం చేశాడు. ఇలా బక్కో ఇటుకా పేరుస్తూ స్థానిక సామరగ్రితోనే స్థానిక చరిత్రకొక రూపం ఎలా ఇవ్వొచ్చో నిరూపించాడు. ఇది అచ్చమైన చరిత్రకారుడు మాత్రమే చేసే

2

పని, చేయగల పనీ. ఈ కోణం నుంచి చూస్తే ఇది అపురూప సరికొత్త

సైన్సు లాగే చరిత్ర సైతం కొన్ని ఊహలతో మొదలై, పరిశోధనతో

సాది, రుజువులతో నిలదొక్కుకొని కొత్త రుజువులొస్తే తనను తాను మార్చకోడానికి సిదధ్ధమౌతుంది. ధన కొండే దొనకొండ అన్నా బుద్ధవాడ

ం బూదాడగా మారిందన్నా అవులమ్మ ఆలూరమన్ముగా మారి వలూరమ్మగా స్థిరపడిందన్నా కత్తి రాళ్ళ తోటల్లో, కత్తుల తయారీ ఆయుథాల వ్యాపారం

| ఉండక పోతాయా అని తర్మించినా, పండరంగని అద్దంకి శాసనపు “బోయ కొట్టముల్చండ్రెండు గొని"లోని బోయ కొట్టాలి మహిమలూరు

దగ్గరి బోయన చిరువెళ్ళలో వెతికినా, గణికల పాడులో లంజలదిబ్బల్ని తరచినా, మేల్ముండలో బంగారపు ఛాయల్ని చూచినా, మహిమలూర్లో మహిరాజు ముద్రను కనిపెట్టినా ఇవన్నీ ఈ కోవలోనికే వస్తాయి. ఇవేమ్‌

ఉత్త ఊహలు కావని రుజువుల కోసం తర్కానికి బదులు ఆధారాల్లి వెతికి రచయిత చూపించాడు. అంతమాత్రాన “ఇక ఇంతే' అని మంకు పట్టు పట్టకుండా, వినమ్రంగా “ఏటినింకా విపులీకరించండి” అనీ, “ఇంతచేసినా

తనకూ కొన్ని ప్రశ్ష్లలన్హాయనీ భావి చరిత్రకారులకు వదిలేశాడు.

రచయిత పల్లవోలు, తిక్కవరం చారిత్రక సాక్షాలతో సరిపెట్ట కుండా, కొన్నీ క3ఫీయత్తులు అనుబంధాలుగా చేర్చాడు. ఏటి కరణాల: భాషనలా వుంచితే అలనాటి పైర్లు పంటలూ, ఆ ప్రాంతపు చెట్లూ, మృగాలూ, పక్షులూ ఇప్పడు వఏమయ్యాయో అన్పించి మనసు చివుక్కుమంటుంది.

నెల్లూరు జిల్లా చరిత్రలోని కీలక ఘట్ట్లాల్లో ఒకటైన కాటమరాజు కథ లాంటి కొన్ని చారిత్రక ఘట్టాలు మన కళ్ళ ముందు సినిమా ర్‌ళ్ళలా తిరిగి

= కన్నీళ్ళ తెప్పిస్తాయి. వీటిలో ఉదయగిరి కైఖీయత్తు ఓ విషాద గాధ. పాలకుల కర్కశత్వం, కుటిలత్వం, వాళ్ళ నాశ్రయించే గుంటనక్కల స్వభావం, అధికార్ల

అహం, పెత్తందారీతనం, తప్పుడు సాక్ష్యాల సృష్టి లంచాల భాగోతాలు ఇవన్నీ

క్ట బ్రిటిష్‌ రాజ్బంలో ఎంత నిరాటంకంగా సాగాయో చదివఏవతే మన కాలమే మేలేమో అనిపిస్తుంది. స్టోన్‌ హౌస్‌లాంటి కర్కోటకుణ్ణి నెత్తిన పెట్టుకొన్న

3 జ.

నెల్లూరు నగరాన్ని చూచి జాలేస్తుంది. మెకంజీ కున్న శ్రద్ధలో మన పాలకులకు వెయ్యో వంతు వుంటే మన ప్రతి పల్లె చరిత్ర ఎంత అద్భుతంగా బయటికొచ్చేదో అని బాధేస్తుంది. చరిత్ర పట్ల వీసమెత్తు స్పృహ లేని మన జాతిని తల్చుకొని సిగ్గేస్తుంది. ఒక పల్లెటూరి మాస్టారు ఇంత తంటాలు పడుతుంటే మన పురావస్తు శాఖ కూడా కొంత సహకరించి ఉంటే

ఈ పుస్తకాన్ని మొదట ప్రతి చరిత్ర ఉపాధ్యాయుడు చదవాలి. చరిత్ర అంటే ఎలా వుంటుందో, దానికోసం ఎక్కడ వెతకాలో మొదట ం అతని కర్థ మవుతుంది. అప్పడు మన పిల్లలకు స్వంత ఊరి గాథలతో చరిత్ర నేర్దడం ప్రారంభమవుతుంది. పిల్లలకు తమ వూరి మీద, దాని చరిత్ర మీద చెప్పలేని ప్రేమ అప్పడు పుట్టుకొస్తుంది. చరిత్రావశేషాలు ఎక్కడ దొరుకుతాయా అని వెతకడం వాళ్ళ తన వూరినుంచే మొదలెడతారు. అప్పడు మట్టి మనుషుల చరిత్ర బయటికొస్తుంది. దాంతో చరిత్ర పట్ల మన దృక్పథమే మారిపోతుంది. కృష్ణయ్య పల్లవోలుతో టిన్ని వారంభించ

పిల్లలు ప్రశ్షిస్తూ ప్రతిదాన్నీ శోధిస్తూ ఎదగాలనీ, ప్రజలు తమ చేతుల్లోకి ఆరోగ్యాన్ష విద్యనూ, అభివృద్ధినీ లాక్కోవాలనీ, పాలకులు పల్లెల చుట్టూ, పేదల చుట్టూ పాలసీల్లి తిష్పాలనీ ఇవన్నీ జమిలిగా జరిగేతేనే హేతుబద్ధమైన సమాజం అవతరిస్తుందనీ నమ్మి జన విజ్ఞాన వేదిక పాతికేళ్ళుగా తెలుగునాట పనిచేస్తోంది. ఇందులో మరో ముందడుగుగా ఈ గ్రంథాన్ని ప్రచురిస్తోంది. వినమ్రంగా మీ సూచనలు ఆవ్వానిస్తోంది.

వి. బాలసుబ్రమణ్యం, శాసనమండలి సభ్యులు తేది : 28-07-2012. సెల్‌ : 94900 98912 లే

పుస్తకంలోకి వెళ్ళేముందు

గతం, వర్తమానం, భవిప్కత్తు - ఈ మూడూ బక వ్యక్తికి ముఖ్యం కాకపోవచ్చు. కాని బక జాతికి అవసరం. ఒక దేశానికి అవసరం. మనం గతం నుండే వర్తమానంలోకి వచ్చాం. వర్తమానం నుండి భవిప్తత్తులోకి , వెళతాం. గతం లేకుండా వర్తమానం లేదు. క్రింది మెట్లు ఎక్కి పైకి వచ్చాం. ఏ మెట్లు ఎక్కి సైకొచ్చామో తెలియకుంటే - ఎక్కడం మరిచి | పోయి దిగడం ప్రారంభిస్తాం. కాలం గడిస్తే గాని తెలియదు, క్రిందికి జారిపోతున్న సంగతి. మానవా భ్యృదయంలో చరిత్రకు (గతానికి ఎంతో ప్రాధాన్సత ఉంది. చరిత్ర మరిచిపోయే వాళ్ళ చరిత్ర, కాలగర్జంలో కలిసి

పోతుందే గాని, చరిత్ర మాత్రం నివురుగప్టిననిప్పలా దాగి ఉంటుంది. మనకు గత చరిత్రలు తెలియాలి. మన పిల్లలకు, ప్రజలకు గతంలో ఏమి జరిగిందో తెలియాలి. ఆ గతం నుండి , మన పూర్వీకుల అనుభవాల నుండి గుణపాఠాలు తీసుకోవాలి, నేర్చుకోవాలి. ఉత్తేజం పొందాలి. చిన్న చిన్న దేశాలు ప్రపంచ చరిత్రను తిరగరాస్తుంటే, మనం నోరెళ్ళ బెట్టి చూస్తున్లాం. అనేక జాతులు అవమానాల నుండి మేల్కొని, సింవాల్లా జూలు విదల్బకొని, సగర్వంగా నిలబడుతూ ఉంటే - మనం కులం, మతం ప్రాంతాల పేరుతో ఘర్షణ పడుతున్నాం. ఈ కుల మత ప్రాంతీయ పోరాటాలు గతంలోనూ జరిగాయి ఆధిపత్స పోరులో భాగంగా, రాజ్యాలు కూలిపోయాయి. ఎన్నో నగరాలు నాశనమై కాలగర్భంలో కలిసి పోయాయి. కాని వాటి శిధిలాలు ఇంకా భూగర్జంలో దాగి వున్నాయి " జరిగిన వాటికి సాక్షీ భూతంగా. చరిత్రలో కొన్ని ప్రశ్నలకు సమాధానాలుగా నిలిచి ఉన్నాయి. వాటిని వెలికి తీయాలి. వాటి వైభవం గురించి, పతనం గురించి మన పిల్లలు తెలుసుకోవాలి. మన పూర్వులు గతంలో చేసిన పొరపాట్లు, మనం చేయకుండా జాగ్రత్త పడాలి. ఈ మాటలు ఇక్కడ ఎందుకు ప్రస్తావిస్తున్నానంటే, 8వ శతాబ్దంలో ఈ ప్రాంతంలో ఉన్న బౌద్ధ

ర్‌

ః మతాన్ని నాశనం చేసి, పల్లవులు శైవ మతాన్ని స్థాపిస్తే, 18వ శతాబ్దంలో జక మహమ్మదీయుడు హిందూ దేవతకు ఐదెకరాల భూమ్‌ని దానం చేసాడు. 18వ శతాబ్దంలో ఉన్న హిందూ ముస్లింల సక్ముత, మతసహనం 21వ శతాబ్దంలో ఏమయింది? మనం తిరిది 8వ శతాబ్దంలోకి ప్రయాణించడం లేదు కదా! పాశ్చాత్య దేశాలతో పోలిస్తే మనం చరిత్ర పరిశోధనలో కొన్ని ం శతాబ్దాలు వెనకబడి ఉన్నాం. జౌత్సాహిక పరిశోధకుల పాత్ర ఈనాడు దాదాపు శూన్య్మమయిపోయింది. ప్రభుత్వం పట్టించుకునే పరిస్థితిలో ం నేను చరిత్ర కారుడిని గాదు. పురావస్తు పరిశోధకుడినీ కాదు. బక విద్యార్ధిని. ఒక ఉపాద్యాయుడిని. ఈ పరిశోధనకు నన్ను రెండు విషయాలు పురికొల్తాయి. జకటి - నాకు కొత్త విషయాలు తెలుసు కోవాలనే కుతూహలం ఉండడం. రెండు - ఇది నేను పుట్టి పెరిగిన ఊరు గావడం. దాని చుట్టు ప్రక్కల ప్రదేశాలు ప్రత్సేకంగా కనిపించడం. “పల్లవోలు తిక్కవరంొ ఈ రెండు పేర్లలో గొప్ప చరిత్ర ఉందని నాకు స్సురించింది. ఈ గ్రామాలకు ఈ పేర్లు ఆషామాషీగా పెట్టలేదు. 1200 సంవళత్షరాల క్రితం తమిళ, ఆంధ్ర దేశాలను పరిపాలించిన చక్ర వర్తులు పల్లవులు. 800 సంవత్యరాల క్రితం నెల్లూరును పాలించిన మనుమ సిద్ధి ఆన్ఫానంలో ఉన్న కవి తిక్కన ఒకరు, ఖడ్గ తిక్కన మరొకరు

• ఈ పెర్లతో వర్టడినవే పల్లవోలు, తిక్కవరం గ్రామాలు. వటి వెనుక వున్న చరిత్ర తెలుసుకోవాలనే కోరిక కలిగింది. పల్లవోలు చుట్టూ కొండలూ, అడవులూ, వాగులు, వంకలు పెరిగే కొద్ది అక్కడున్న రాళ్ళ, మట్టీ, కుండ పెంకులూ ప్రత్యేకంగా కనిపించసాగాయి. సాంఘిక శాస్త్రంలో నేను చదివిన విషయాలకూ, వాటికీ పదో సంబంధంఉన్ల్నట్లు ఒక మెరుపు మెరిసింది. ఉపాధ్యాయుడినైన తరువాత పరిశోధన మొదలు పెట్టాను. పిల్లలతోనూ, ఒంటరిగానూ, 6

పిచ్చి వాడిలా ప్రతి చెట్టూ, పుట్ట గాలించాను. దొరికిన రాళ్ళూ, వస్తువులూ

బక చోట చేర్చాను. చరిత్రకు సబంధించిన పుస్తకాలు చదివాను. కొన్ని

"అధారాలు దొరికాయి. ఎరిరి గంతేశాను. నెల్లూరు జిల్లా పురావస్తు

పరిశోధనశాఖ వారిని కలిశాను. వారి నుండి సహకారం లభించలేదు.

" వెల్లడి చేయడం నా బాధ్యతగా భావించాను. ఉత్సాహం వచ్చింది. బక

తమళ శాసనం చదివి తెలుసుకోవల్సిన పని మిగిలి పోయింది. చాలా

" రోజులు ప్రయాసపడ్డాను. నా శక్తికి మించిన పని అయింది. భవిష్యత్తులో

మరవరయినా ఈ పని చేయాలి. ఆ శాసనాన్ని ఈ పుస్తకంలో ప్రచురి స్తున్నాను.

ఈ స్థల చరిత్రను మరింత సమగ్రంగా పరిశోధించాలని పురావస్తు పరిశోధకులను, చరిత్ర కారులను, ఏశ్వ విద్చాలయ అధ్యాపకు లను, విద్యార్థులను కోరుతున్నాను.

సి.వి. క్రిష్రయ్య 1-6-2012 7

ఈ ప్రదేశం ఉన్నచోటు

నేను ప్రస్తావిస్తున్న ఈ ప్రదేశం నెల్లూరు జిల్లాలోని చారిత్రిక ప్రదేశమైన ఉదయగిరికి దక్షిణంగా 20 కిలోమీటర్ల దూరంలోను, సోమశిలకు ఉత్తరంగా పది కిలో మీటర్లు దూరంలోను ఉంది. సరిగ్గా ఆత్మకూరు, బద్వేల్‌ పట్టణాలకు మధ్య ఉంది. మండల కేంద్రం మర్రి పాడుకు దక్షిణంగా 5 కిలో మీటర్ల దూరంలో ఉంది. "

తూర్చు కనుమల్లో భాగమైన వెలగొండల పాదాల క్రింద సుమారుగా పది చదరపు కిలోమీటర్ల పరిధిలో ఈ ప్రాంతం విస్తరించి ఉంది. ఒకప్పడు సింహపురి నుండి రాయలసీమకు ఈ ప్రాంతం మీదుగా రాచబాట ఉండేది. దాని ఆనవాళ్ళు, బాట కిరువైపులా చెట్లు, ఇప్టటికీ నిలిచి ఉన్నాయి. ప్రస్తుతం మర్రిపాడు మండలంలోని పల్లవోలు గ్రామానికి నలువైపులా ఈ ప్రాంతం విస్తరించిఉంది. మూడు వైపులా కొండలూ అడవులతోను, ఒకవైపు వృవసాయ భూములతోను - వర్నాకాలం పచళ్చనిపచ్చికతో కళకళలాడుతూ ఉంటుంది. చిన్న చిన్న కుంటలూ, వాగులూ, వంకలూ నీళ్టతో నిండి పశువులకు ఇతర ప్రాణులకు బతకడానికి * కౌవలసిన ఆహారం, వసతి పుష్కలంగా ఇక్కడ ఉన్నాయి.

8

పల్లవోలు ఒక చారిత్రక భాండాగారం ఆది మానవులు తిరుగాడిన నేల రాతి ఆయుధాలకు నిలయం బోయ రాజులు పట్టమేలిన రాజ్యం ం బౌద్దులు తిరుగాడిన చోటు పల్లవ రాజుల తొలి ప్రస్థానం ఈ శైవ మత వ్యాప్త్పికి నిలయం కాటమరాజు ఆవులు మేపిగు చోటు యాదవులకు వేడుక భూమి రణ తిక్కన పరాక్రమించిన చోటు మేల్ముండ రాష్ట్ర రాజధాని రాజ్ఞ విభాగంలో ఒక “ భోగం * ముడి ఖనిజాలకు * గని” ఇనుప బట్టీలకు నిలయం పదును కత్తుల కర్మాగారం బంగారు నగల కేంద్రం యాత్రికుల విడిది ం వ్యావార కూడలి ఇన్ని రకాల చరిత్ర కలిగిన ఈ ప్రాంతం ఎందుకు కనుమరుగై . పోయింది? చరిత్రకారుల దృష్టిలో గాని, పురావస్తు పరిశోధకుల దృష్టిలో గాని పడకపోవడానికి కారణం ఏమై ఉంటుంది? బహుశ అడవుల్లో కొండల్లో దాగి ఉండడం కావచ్చు. నాగార్జునసాగర్‌ తవ్వకాల్లో బయటపడే వరకు ప్రపంచానికి * విజయపురి సంగతే తెలియదు. అలాగే ఇది కూడా మరుగున పడిపోయి ఉండవచ్చు. ఈ వ్రాంతం మూడు 9

రకాల నేలల్లో ఉంది. కొన్ని ప్రాంతాలు పునాదులతో సవా కరిగి కొట్టుకొని పోయే గరప నేలలు, మరికొన్ని ప్రాంతాలు కొండలు కరిగిన మట్టితో పూడుకు పోయిన, కొండ క్రింది నేలలు, మరో రకపు నేలలు లోతుగా తవ్వి చూస్తే గాని తెలియని, పాటి మట్టి వువనాయపు తోట భూములు.

ఇది ౦ండుసార్లు రణభూమిగా మారింది. మొదటి సారి 8వ శతాబ్దంలో పల్లవులు దండయాత్ర చేసినపుడు, రెండవ సారి ఖడ్డ తిక్కన కాటమ రాజుతో యుద్ధం చేసినపుడు. ఇలాంటి రణభూమి తర్వాతి | కాలంలో మరుభూమిగానే మిగులుతుంది గాని నగరంగా నిలబడడం కష్టం. ఎక్కువ శాతం ఇక్కడి నుంచి ప్రజలు పడమర రాయలసీమ వపు వలస వెళ్ళినట్లు ఆధారాలు కనిపిస్తున్నాయి. దక్షిణంగా ఉన్న కొత్తూరు శిధిల గ్రామం నుండి పడమరగా మదనపల్లె వెళ్ళినట్లు తెలుస్తున్నది. ప్రొద్దుటూరు, మైదుకూరు మధ్య బక “పల్లవోలు” ఉంది. ఇక్కడి నుండి వెళ్ళిన వారు ఆ గ్రామం ఏర్పాటు చేసుకొని ఉండవచ్చు.

ప్రస్తుతం ఉన్న పల్లవోలు 16,17వ శతాబ్దాలలో ఏర్పడి ఉండవచ్చు. థీనికి ముందున్న గ్రామం దక్షిణంగా పల్లవోలు వాగు బడ్డున ఉండేది. ఈ ఊరికి నలువైపులా శిధిల గ్రామాలు ఉన్నాయి. ఎక్కువ భాగం పడమర దిక్కున, తూర్పు దిక్కున ఉన్నాయి. ఇక్కడ ఉన్న రాళ్ళూ మట్టిదిబ్బలు, ఇళ్చ పునాదులే మన పరిశోధనాంశాలు.

నేను చరిత్ర పరిశోధకుడినో, పురావస్తు పరిశోధకుడినో కాదని మొదటే చెప్పాను. నాకున్న పరిజ్ఞానంతో నేను సేకరించిన విషయాలు బక క్రమపద్ధతిలో కూర్చి తెలియజేస్తున్నాను. సమగ్రమైన పరిశోధనకు ఇదొక పునాది రాయి మాత్రమేనని మనవి చేసుకొంటున్నాను.

కకక 10

అవశేషాలు - ఆధారాలు జక గ్రామ చరిత్రకు సంబంధించిన ఆధారాలు ఆ గ్రామాన్ని గురించి, గ్రామ పరిసరాల గురించి అక్కడి ప్రజలు చెప్పకొనే కథలు, గాధలు, నానుడులు, స్థలాల పేర్లలో దాది ఉంటాయి. ఏటి ఆధారంగా

• సగం చరిత్ర తెలుస్తుంది. మిగిలిన సగం స్థానిక చరిత్రలు, కైఫీయుతుల వల్లను, శిలా శాసనాల వల్లనూ, భూగర్దంలో దారి వున్న రాళ్ళ, కుండ (పెంకులు మొదలైన అవశేషాల వల్లనూ తెలుస్తుంది. కాబట్టి ముందుగా నానుడులు, స్థలాల పేర్లు తెలుసుకొందాం. ఈ గ్రామ పరిసరాలలో నేను సేకరించిన రాళ్ళు, వస్తువులు, చూసిన శిధిలాలు, స్థలాల పేర్లు, జనం చెప్పకునే నానుడులు మొదలైన వాటి వివరాలు.

7. ఈ లం గురింబి విద్రలు చెవ్పుకొనే మాటలు. ఎ. కోటా పేటా చుట్టూ నూటొక్క పల్లెలకు మజరా. బి. పల్లవోలు కాదు పాల పొంగురా - అని ఉదయగిరి నవాబు అన్నాడట. ఒకసారి ఉదయగిరి నవాబు గ్రామంలో విడిది చేసినట్టూ, తెల్లవారురూమున మజ్జిగ చిలికే కవ్వాల శబ్దం విని * ఇది పల్లవోలు కాదు పాల పొంగురా” అన్నట్లు ఒక కథ ప్రజలు చెప్పుకొంటున్నారు. (ఎ కోట శిధిలాలు (బు గ్రామాల పునాదులు (మి దేవాలయ

• పునాదులు (డు చిన్న గుడులు (ఇ శివలింగాలు, పానపట్టాలు. (ఎఫ్‌్‌ వివిధ దేవతా విగ్రహాలు (జు కొలుములు (హెచ్‌ పాయ్యలు (ఐుబూడిద కుప్పలు (జై మట్టిదిబ్బలు (39) కుమ్మరి ఆములు (ఎల్‌ పాటి మట్టి తోటలు. 111

౩౨ దొరికిన వస్తువులు.

1. ఆది మాగురుల రాతి ఆయుధాలు

2. థివిధ రకాల పాత్రలకు చెందిన నలుపు, ఎరుపు కుండ పెంకులు.

3. నాజుకైన చిన్న మట్టిపాత్ర 4. వనుగు దంతపు ముక్కలు.

4. రాతి పాత్రల ముక్కలు 6. కొలిమి గొట్టాలు

5. కొలిమిలో ముడి ఇనుమును కరిగించే మట్టి పాత్రలు (మూసలు

6. కత్తుల మూసలు (రాతి అచ్చులు) 9. బంగారు కరిదించిన మూస

7. వవధ ముడి ఖనిజపు రాళ్ళ. 11. సాన రాళ్ళ, ॥ 12, పెద్ద సైజు ఇటుక రాళ్ళ 13. పురాతనయమైన ఇసుర్రాయి

8. రాతి గోలీలు. 16. రకరకాల రంగు రాళ్ళ

9. నిలువు సమాధులు - వాటిలో ప్రమిదలు,

1/7. పెద్ద బండరాళ్ళు పరిచిన సమాధులు

18. విగ్రహాలు - సీతారాములు, వినాయకుడు, నాగేంద్రుడు, ఆంజనేయుడు, గంగమ్మ, శివలింగాలు, ఆవులు, శ్రీకృష్ణుడు, కత్తి పట్టుకొన్న దేవాలయం : శివాలయం (శిధిలం)

చిన్నగుడులు ; పలూరమ్మ, ముత్సాలమ్మ, అంకమ్మ మొ॥నవి.

శాసనాలు * (7 తెలుగులో దాన శాసనం

(2) తమిళ శాసనం (చదవలేదు గ్రామాల పేర్లు : (1) భోగంపాడు (శిధిలం). (2ుబాపన పాడు (కొత్తూరు - శిధిలం (౩) గణికల పాడు (శిధిలం (64) తర్కళ్టపాడు (శిధిలం ॥ (5) పెద్ద పాడు (శిధిలం) (6) పల్లవోలు (ప్రస్తుతమున్న గ్రామం) (7) తిక్కవరం (ప్రస్తుతమున్న గ్రామలి (8) గోళ్ళదొడ్డి (శిధిల గ్రామం (9) నూతల (ప్రస్తుతమున్ల గ్రామం) (10) గుడిసెల గడ్డ(శిధిల గ్రామం) 12

(11) పెసలపాడు (శిధిల గ్రామలు (12) జూలపాడు 6€చిగులయం (13) మాలిచేలు పై భాగం (శిధిల గ్రామలు (14) మరాఠీల నివాసం (ఇండ్ల పునాదులు , ప్రదేశాలు, స్థలాలపేర్లు ; (1) కొలిమి కొట్టాలు (2) మాలిచేలు +, (టా మాలిదేవత (ఆవుల మాలొ (4) ధనం టిసిన పడి (5౯ కత్తిరాళ్ళబోటు (6) బండలు టిసిన కోన (7) దొనకొండ (8) దుర్గమ్మ కొండ (దుగ్గెమ్మ కొండు (9) పంచలింగాల కోన (10) ఎర్రకొండ (11) రేగల చేలు, రాజాగారి చేలు (రౌతుల చేలు (12) కోటారు దిన్నె (కోట గల ప్రదేశం) (13) బంగారమ్మ పడి. కోటారు దిన్నె అనే ప్రదేశంలో కోట శిధిలాలు ఉన్నాయి. ముందువైపు కొన్ని చోట్ల ఇళ్ళ పునాదులు, మట్టి దిబ్బలు, సమాధులు ఉన్నాయి. మరికొంత ముందు వైపు పాటిమట్టితోటల్లో కుండ పెంకులు, జనం ఉపయోదించిగ రాళ్ళ కొలుములు, ఆయుధాలు, ఆభరణాలు తయారు చేసిన ఆనవాళ్ళ, దేవతా విగ్రహాలు ఉన్నాయి. కోటాపేట అనే మాటల్లో వాస్తవమున్నట్లు అర్థమవుతూ ఉంది. ఉదయగిరి కోటకు నవాబులకు ఉన్న సంబంధం సుటిర్హమైంది. ఫిరంగుల్లో, తుపాకుల్లో ఉపయోగించే రాళ్ళ, రాతి గోలీలు దొరికాయి. ఇక్కడ చాలా పురాతన ముస్లింల శ్శశానం ఉంది. ఒక ముస్లిం సైనికుడు హిందూ దేవతకు భూమిని దానం చేసినట్లు ఉదయగిరి కైఫీతుల్లో ఉంది. ఇక్కడ ఉన్న విశాలమైన పచ్చిక మైదానాలు మొదటి నుండి పశువుల పెంపకానికి అను వుగా వున్లాయి. పాడి పశు వుల పెంపకం సహజం. నవాబు ఇక్కడ విడిదిచేసి కవ్వాల శబ్దం విని పల్లవోలు కాదురా పాలపొంగురా అన్న మాట కూడా వాస్తవమే కావచ్చు. 13

నీటివనరులు బురుథవ్రు) * బ్రాహ్మణ చెరువు వాగులు వంకలు; పల్లవోలు వాగు, మరో వాగు, జౌకాగు. నీటి కుంటలు :1. పరాయ గుంట,2. రేగలగుంట, 3. తుమ్మల గుంటి, 4, కొండాయ గుంట, 5. కుమ్మరి గుంట 6. ముగుగాల కుంట7/. పాపాయి గుంట 8&. కొత్త గుంట 9. గోవిందగుంట 10.నాడినేనిగుంట 11. అప్పల గుంట 12. పులేశ్వర గుంట 13 గంగమడుగు. 14. మునకర్లగుంట. పురాతన బావులు ; (1) చలివేంద్ర బావ, వాడమునక బావి అనేక శాసనాలలో పేర్కొన్న చుట్లు ప్రక్కల ఉన్న గ్రామాలు :

1. బొమ్మ్మవరం (బ్రహ్మృ్మవరం ౨ బ్రాహ్మణుల నివాసం.
2. అగ్రహారం (దానమిచ్చిన గ్రామలు
3. చుంచులూరు (చెంచులూరుుు
4. ఖండ్రిక (దానమిచ్చిన గ్రామలయి
5. నందవరం (నందివర్మ రాజు పేరుతో కట్టినది
6. నందిపాడు (నందివర్మ రాజు పేరుతో కట్టినది
7. బంట్ల పల్లి (రాజభటులు నివసించినది
8. కోట పాడు (కోట ఉన్నది
9. మహిమలూరు (ఫిర్మాకేంద్రం, పురాతన గ్రమంకోట ఉండేది .-
10. రేవూరు (శాసనం దొరికిన గ్రామం
11. కచ్చిర దేవరాయపల్లి (క్రీ కృష్ణ దేవరాయల పేరుతో) (కచ్చేరి ఉన్న గ్రామం
12. తెలగ రాయపురం (శ్రీ కృష్ణ దేవరాయల పేరుతో
13. కంప సముద్రం - (కంపరాయల పేరుతో
14. భూదాడ (బుద్దవాడ - ఒకనాటి బౌద్ధుల కేంద్రం ం
15. భీమవరం
16. పట్టపురావి (అనేక శాసనాలలో ఉంది - కోట ఉంటది (చారిత్రక నేపథ్యం ఉన్న గ్రామం) "
17. లక్కరాజు పల్లి (లక్కరాజు పాలించింది
18. బసవ రాజు పాళెం (బసవరాజు పాలించింది
19. నోమశిల (సోమేశ్వరుని దేవాలయం
20. కంభంపాడు. 21. పాతాళపసల్లి 22. గుడిగుంట
21. పొంగూరు (కచ్చేరి ఉన్న ప్రాచీన గ్రామం) [14

ఆది మానవుల అవాసం౦ం తూర్చు కనుమల్లో ఉత్తరపు దిక్కు శ్రీవైలం నుండి, దక్షిణంగా భైరవ కోన, ఉదయగిరి, పెంచలకోన, తిరుపతి శేషాచలం కొండల్లోను లోయల్లోను ఆధి మానవులు నివసించారు. ఆ తర్వాత అనేక గిరిజన జాతులు నివసించాయి. వారి జీవనానికి అవసరమైన వివిధ రకాల పండ్ల వృక్షాలు, జంతుజాలం, నీటి ఊటలు, వాగులు, వంకలు ఈ ప్రాంతంలో విస్తారంగా ఉన్నాయి. పల్లవోలుకు పడమరగా, ఉన్న వెలగొండల్లో చుంచులూరు మీదుగా ప్రవహించే మన్నేరుకూ (కూట మన్నేరు,, పల్లవోలు మీదుగా ప్రవహించే పల్లవోలు వాగుకూ, అడ్డంగా కట్టిందే అనంత సాగరం చెరువు. 1980 వరకు ఈ రెండు వాగుల్లో ఏడాది పొడవునా నీరు ప్రవహిస్తూ ఉండేది. కొండల మీద నుండి వచ్చే ఊటలతో, పెద్ద మడుగులు ఏర్పడి చేపలతో కళకళలాడుతూ వుండేవి. ఇక్కడి కొండల్లో అడవుల్లో ప్రతి కాలంలోనూ ఏదో ఒక రకపు పండ్లు దొరుకుతుంటాయి. ఇక్కడి ఊక్ఞన్షీ బకప్పడు వృవసాయంతో పాటు అటవ్‌ సంపద మీద ఆధారపడి జీవనం సాదించేవి. జంతువులు వేటాడడానికీ, వివిధ రకాల పనులు చేయడానికీ ఉపయోదించే రాతి ఆయుధాలు, రాతి గొడ్డళ్ళ ఇక్కడ దొరికాయి. టటికి అవసరమైన “ డొలరైటొ * బసాల్‌ * అనబడే నల్ల శానపు రాళ్ళ యర్ర శానపు రాళ్ళ ఇక్కడ విస్తారంగా ఉన్నాయి. ఇక్కడ ఒక ప్రాంతానికి “ కత్తి రాళ్ళ బోటు” అని పేరు ఉంది. అక్కడ ఆది మానవులు ఉపయోగించిన రాతి పనిముట్లు కనిపించడం వల్ల దానికా పేరు పెట్టి ఉంటారు. 15

ఆయుధ పరిశ్రమ చరిత్రలో ఈ ప్రాంతం మూడు విషయాల వల్ల ప్రాధాన్యత వొందింది. (1) వివధ ఖనిజాలు దొరకడం (2 ఆయుధాలు, ఆభరణాలు తయారు చేయడం (39) తూర్పు నుండి పడమరకు - దక్షిణం నుండి ఉత్తరం వెళ్టే రెండు దారులకు కూడలి కావడం. ఖనిజాలు తరిగిపోవడం, ఇతర చోట్ల ఇనుము దొరకడంతోపాటు బ్రిటీష్‌ వారి రాకతో టీని ప్రాధాన్యత తగ్గిపోయి క్రమంగా మరుగున కొండల మీదా,. అడవుల్లోని చాలా ప్రదేశాలలో ఇప్పటికీ ఇనుప ఇఖనిజపు రాళ్ళ కనిపిస్తున్నాయి. ఇనుప ఖనిజపు రాళ్టను పొడిగా చేసి చిన్న చిన్న మట్టి మూసలలో కరిగించి ఇనుము తయారు చేసేవారు. ఇనుము కరిగించగా వచ్చిన మడ్డి ఈ ప్రాంతంలో అన్ని చోట్లా కనిపి స్తున్నది. ఇనుప కొలుములు, కొలుములకు ఉపయోగించే గాలి గొట్టాలు, మట్టి మూసలు, సానరాళ్ళ దొరికాయి. రాగి లోహం కరిగించిన ఆన వాళ్లు కూడా మట్టి మూసల్లో కన్పించింది. కొన్ని మూసల అడుగు భాగాన బులుగు, ఆకుపళ్ళ రంగులు కన్పించాయి. ఇక్కడ బక ప్రదేశానికి * కొలిమి కొట్టాలు” అని పేరు ఉంది. పెద్ద పెద్ద కొష్టాలు వేసి కొలముల్లో ఇనుము తయారుచేస్తూ ఉండేవారు. ఇదొక కుటీర పరిశ్రమగా సాగింది. మరొక చోట పాటిమట్టి దిబ్బలు ఉన్నాయి. ఈ ప్రాంతాన్ని గణికల పాడు అనే పేరుతో పిలుస్తారు. బహుశా - గని గలిగిన పాడు అయిఉండవచ్చు. లేదా “గణికలు” అనగా భోగం వారి నివానమని అర్ధం చేనుకోవచ్చ. బకప్పుడు కూలిపోయిన " బౌద్ధారామాలను “లంజ దిబ్బలని, భోగంపాడులని * అనేవారు. కాబట్టి ఇది మొదట బౌద్ధారామంగా ఉండి ఉండవచ్చు. 1980కి పూర్వం భూగర్ద పరిశోధకులు షుమారు 15 సంవత్సరాలు ఈ ప్రాంతమంతా పరిశోధించారు. ఆ భూగర్జ శాస్తజులతో 16

ఈ రచయిత మాట్లాడటం జరిగింది. ఇనుము, రాది ఉన్నట్టు, వాణిజ్య పరంగా ఉత్పత్తి చేయడం సాధ్యమో కాదో పరిశోధిస్తున్నట్లు చెప్పారు. కాబట్టి వివధ ఖనిజాలకు ఈ ప్రాంతం నిలయమనే మాటలో సందేహం లేదు. కత్తి అచ్చులు ఉన్న రాతి బండలు దొరికాయి. కరిగించిన ఇనుము మొదట తమకు కావలసిన అచ్చలలో పోసి ఒక రూపం వచ్చిన తరువాత పదును పెట్టేవారు. ఇక్కడ - వివిధ ఆకారాలలో కత్తులు, కవచాలు, డాళ్ళ, బల్లేలు ఇలా యుద్దానికి అవసరమైన ఆయుధాలు తయారు

• చేసేవారు. కొడవళ్ళ, గొడ్డళ్ళ, ఇనుప కర్రులు వంటి వృవసాయ పనిముట్లు తయారు చేసేవారు. ఒకప్పడు మన దేశంలో తయారైన కత్తులకు ప్రపంచ వ్యాప్తంగా గొప్ట పేరు ఉండేది. ఆనాడు విదేశీ ఎగుమతులలో ఆయు తుపాకులలో, ఫిరంగులలో ఉపయోగించే రాతి గోలీలు, రాతి గుండ్లు ఇక్కడ దొరికాయి. బీన్ని బట్టి బ్రిటీష్‌ వారు వచ్చిన తరువాత కూడా ఇక్కడ ఆయుధ పరిశ్రమ కొంత కాలం సారీనట్లు తెలుస్తున్నది. బంగారు ఆభరణాల తయారీ ఇక్కడ ఇనుప ఖనిజాలతో పాటు బంగారు వెండి ఖనిజాలు కూడా ఉన్నాయి. ముడి ఖనిజం కరింగించిన చిన్న మట్టి మూసలు దొరికాయి. బంగారు ఆభరణాలు చేయడానికి ముందు, బంగారం కరిగించడానికి ఉపయోగించే చిన్న మూసలు దొరికాయి. ఈ ప్రాంతంలో ఒక స్థలాన్ని * ధనం టీసిన పడి అంటారు. ఒక కొండకు దొనకొండ అని పేరు , ఇధి * ధనం కొండ” కు రూపాంతరమై

• ఉంటుంది. పాత కాలంలో ధనం అంటే బంగారం అని అర్ధం. కాబట్టి ఈ ప్రాంతంలో ముడి బంగారపు ఖనిజం దొరికి ఉండవచ్చును. తిక్కవరం దగ్గర మరొక ప్రాంతానికి బంగారమ్మ పడి అనే పేరు ఉంది. 1/7

మరో రెండు చారిత్రక ఆధారాలు

1. పూర్వం నెల్లూరు జిల్లాకు ముండ రాష్ట్రం అని పేరు. నెల్లూరు జిల్లా ఆత్మకూరుకు పడమరగా ఉన్న ప్రాంతానికి మేలుండ రాష్ట్రమని, హిరణ్య రాష్ట్రమని పేరు. ఈ ప్రాంతం ఆత్మకూరుకు పడమరగా 18 కిలోమీటర్లు దూరంలో ఉంధి. మేలిమి, హిరణ్యం అనే పదాలకు బంగారం అని , అర్ధం. కాబట్టి బంగారం వెలికి తీసి ఆభరణాలు తయారు చేసేవారని నిర్ధారణ చేయవచ్చ. బినివల్లనే ఈ ప్రాంతానికి మేల్ముండ రాష్టమని, హిరణ్య రాష్ట్రమని పేరు వచ్చింది.

2, ఈ ప్రాంతానికి సంబందించి కడపజిల్లా పుష్టరిరిలో ఒక కన్నడ శాసనం ఉంది. అందులో హిరణ్య రాష్ట్రాన్ని ' హొన్షమాడి ' అని పేర్కొనడం జరిగింది.

“రాష్ట కూట రాజగు కృష్ణ కన్ష్నిహ దేవుడు జ్యోతి యాత్రకు ' వెడలివస్తూ ఇక్కడ విడిది చేసినట్లూ 'హొన్ష్నమాడి” లోని ములికి నాటి యందలి పుష్షగిరిలోని నాగేశ్వర సర్వేశ్వర దేవాలయాలకు కొంత భూమిని దానం చేసినట్లు శాసనమందు వ్రాయబడ్డది.

“హొన్ష అంటే కన్నడంలో బంగారం అని అర్ధం. “మాడిదము”

అంటే పాడిలేక రాష్ట్రం అని అర్ధాలు. సాధారణంగా నామ వాచకాలు

ఇతర భాషల్లోకి మారేటప్పుడు అక్షరాలు పలకడంలో కొంత మార్చు

ఉంటుంది. అంతేగాని శబ్దాన్ని వదిలి అర్ధాన్ని మాత్రమే తీసుకోరు. అంటే

పూర్తి తర్దుమా జిరగదు. ఇక్కడ హిరణ్య రాష్ట్రాన్ని పూర్తిగా కన్నడంలోకి

తర్జుమా చేయడం జరిగింది. ఇలా తర్జుమా జరిగిందంటే అర్ధమే

ప్రధానమైయుంటుంది. అంటే హిరణ్య రాష్ట్రం సార్ధక నామం. కాబట్టి "

ఈ ప్రాంతంలో బంగారం వెలికి తీసారని నిర్ధారించవచ్చు. ఈ దానం

చేసిన భూమి 50 ఎకరాలు తిక్కవరం గ్రామంలో ఉంది. ఈ

భూములను పుష్షరీరి మాన్యాలు అంటారు. హొన్నలు అంటే బంగారు

నాణాలు అని అర్ధం. 18

మరో కథనం

1. 60 సంవత్చరాల క్రిందట పల్లవోలులో దూదేకుల కులానికి చెందిన

నాగూరు, బాబులు అనే ఇద్దరు అన్నదమ్ములు ఉండేవారు. బాబులు

మేకలు మేపుతూ ఉండేవాడు. బకసారి కొలిమి కొట్టాలు అనే ప్రాంతంలో మేకలు మేపుకొంటూ ఉండగా అక్కడ రెండు బంగారు కోపులు దొరికాయి.

వాటిని ఊళ్ళూ అందరికి చూపించాడు. బాబులు అన్న నాగూరు వాటిని

• తీసుకొని బాబుల్షి తరిమేసాడు. బాబులు పిచ్చివాడై దేశాలు పట్టి వెళ్ళాడు

అంటూ జరిగిన బక సంఘటన గురించి చెప్పకొంటున్నారు.

2. మూసల్లో తేడాలు. ఇక్కడ మూడు రకాల మూసలు దొరికాయి.

3. ఈనాడు బంగారు అభరణాలు తయారు చేయడానికి మూస - ఇది చాలా చిన్నది. కేవలం రెండు అంగుళాల పొడవు గలది. తెలుపు రంగులో గోడలు పల్చగా ఉంటాయి.

4. ముడి ఖనిజం కరిగించే సాధారణ మూస టిని పొడవు 5 అంగుళాళు చుట్టు కొలత 12 అంగుళాలు ఉండి గోడలు మందంగా ఉంటాయి. నలుపు రంగుతో ఉంది.

5. బంగారు లేదా వెండి, రాగి వంగటి విలువైన ముడి ఇఖగిజాన్ని

కరిగించి లోహాన్ని వేరు చేసే ప్రత్యేక ఆకారంలో ఉన్న మూస. కరిగిన బంగారం బయటకు ప్రవహించడానికి వలుగా ఒక ప్రక్క సన్న రంధ్రం ఈ కారణాల వల్ల ఇక్కడ బంగారు ఉత్సత్సి జరిగిందని నిర్ధారణ చేయవచ్చు. 19

(సుద్దకోన) బండలు దీసిన కోన

ఇక్కడ దుర్గమ్మ కొండపైన బ్రాహ్మణ చెరువుకు దగ్గరగా సుద్ద రాళ్ళ గని కుంది. ఎపుడో ఎయ్య్బి సంవత్షరాల పూర్వం నుండి ఇక్కడ బండలు బీస్తున్లారు. ఈ సుద్ద బండలు కపిల బావులకు చాలా అవసరం. కపిల బావిసైన అంచు నుండి కనీసం ఆరు అడుగులు లోపలి వైపు ముందుకు ఒక ఫ్రేము ఉండాలి. ఈ ఫ్రేముకు బలమైన కొయ్యలతో పాటు ఈ బండరాళ్ళ ఉంటేనే ఒక దొనె ఏర్జ్హాటు అవుతుంది. తోలు బొక్కెన "

నీళ్ళ తెచ్చి ఈ బండరాళ్ళ దోనెలో వదులుతుంది. బావులు తవ్వడం వాటికి ఈ బండరాళ్ళ పరచడంతో పాటు ఈ గని రాళ్ళ కూడా వడ్డెర వాళ్ళే తొలిచేవారు. 30 సంవత్సరాల క్రిందట వరకు ఇక్కడ వడ్డెరలు రాళ్ళ తీస్తూ ఉండేవాళ్ళు. నెల్లూరు జిల్లా కడప జిల్లా ప్రకాశం జిల్లా మొదలైన ప్రాంతాలకు ఈ రాళ్ళ తీసుకొని వెళ్టేవారు. బావులకే కాకుండా అరుగుల కోసము, న్లానాల గదుల కోసము, చాటు కోసము ఇవి ఉపయోగించే వాళ్ళు. వివిధ పాత్రల తయారీ

లోహ పాత్రలు రాకముందు చరిత్రలో మట్టి పాత్రల ప్రాధాన్యత ఎంత గొప్పదో మనకు తెలుసు. ఇక్కడ నలుపు, ఎరుపు రంగుల్లొ ఉన్న నునుపైన కుండ పెంకులు చాలా చోట్ల ఉన్నాయి. ఎంతో నాజూకైన ఈ * పెంకులు పింగాణి పాత్రల వలే అందంగా ఉన్నాయి. వాటిపైన పువ్వులు ఉన్నాయి. రాతి పాత్రల ముక్కలు, దంతపు పాత్రల ముక్కలు దొరికాయి. +

బకప్పడు ఇది రహదారి కూడలి కావడం విడిది ప్రదేశం కావడం వలన వ్యాపార కేంద్రంగానూ, వివిధ వస్తువుల ఉత్పత్తి కేంద్రంగానూ ఉండేది. కుండలకు కావల్సిన ఎర్రమట్టి, నల్లమట్టి, తీసి ఉపయోగించే కుంటలు ఉన్నాయి. కుమ్మరి ఆముల ఆనవాళ్ళ ఉన్నాయి.

20

బోయరాజుల కోట క్రీశ 86వ శతాబ్దానికి ముందు నెల్లూరు జిల్లాలోని రాపూరు ఉదయగిరి, కందుకూరు ప్రాంతాలలో, వ్యాపించి ఉన్న బోయ వివారమనే రాజ్యంలో, బోయరాజులు చిన్న చిన్న కోటలు కట్టుకొని పరిపాలించే వారు. , ఇక్కడ బకచోట కొంచెం ఎత్తైన ప్రదేశంలో కోట శిధిలాలు ఉన్నాయి. ఈ ప్రాంతాన్ని * కోటారు దిన్షో అంటారు. 25 సంవత్యరాల క్రితం వరకు టీని గోడలు ఆరడుగుల ఎత్తు వరకు ఉండేవి. ప్రస్తుతం గోడ పునాదులు మాత్రమే కనిపిస్తున్నాయి. ఇక్కడున్న కోటను 8వ శతాబ్ధములో “పృథ్వీ వ్యాఘ్యడు” అనే ప్రసిద్ధి పొందింది. బోద్రుల ఆరామం బోయలు, చెంచులు, కోయలు మొదలైన గిరిజనులు - ఎలిగొండలు, పాలకొండలు, ఎర్రమల, నల్లమల ప్రాంతాలలో నివసించే వారు. తొలి దశలో ఈ ప్రాంతాలలో అటవిక రాజ్బాలు ఏర్టడ్లాయి. బౌద్ధ, ధర్మ ప్రచారకులు వరిని బౌద్భులుగా మార్చారు. ముడి ఖనిజాలను కరిగించి లోహాలు తయారు చేయడం నేర్పారు. ఆంధ్ర దేశంలో బౌద్ధ మతాన్ని వ్యాపింప చేయడంలో శాతవాహనులు ఎంతగానో తోడ్డడ్లారు. అలాగే వ్యవనాయాభివ్యధ్ధికి తోడ్పడి నాగళ్ళను వంచినట్లు చరిత్ర చెబుతున్నది. ఇక్కడున్న తమిళ శాసనం మీద “నాగలి” బొమ్మ ఉంది. ఈ విధంగా బౌద్ధమత వ్యాస్తితో బోయలు లోవాలను కరిగించి ఆయుధాలు తయారు చేయడం నేర్షకొనారు. ఆయుధ పరిశ్రమలతో తమ రాజ్బాలను పటిష్టం చేసుకొన్నారు. బౌద్ధమతాన్ని ఆదరించారు. కాబట్టి ఇక్కడ “ బౌద్ధారామాన్ని నిర్మించి ఉండవచ్చు. ఇక్కడికి 10 కిలోమీటర్ల దూరములో ఈశాన్ఫంగా “బూదాడ” అనే గ్రామం * ఉంది. టిన్ని చరిత్ర కారులు “బుద్దవాడ”గా పేర్కొంటున్నారు. 21

రాయలసీమ ప్రాంతాలలో తూర్ప, పశ్చిమ తీర రేవు పట్టణాలను, ఇతర నగరాలను కలిపే రహదారుల ప్రక్కన బౌద్ధ క్షేత్రాలు ఉన్నట్లు చరిత్రకారులు చెబుతున్నారు. ఇధి కృష్ణపట్టణంతో రాయలసీమను కలుపుతూ వెళ్టే రహదారి ప్రక్కన ఉన్నది. జబకచోట బౌద్ధ కేత్రానికి సంబంధించిన దిబ్బలాంటి ఎత్తైన మట్టి దిబ్బ కనిపిస్తూ వుంది. పల్లవుల ప్రవశం

“ ౬వ శతాబ్ధంలో కంచిని (తమిళనాడులోని పాలించిన రండవ పరమేశ్వర వర్మ, మిళింది యుద్ధంలో మరణించాడు. దేశం అల్లకల్లొలం అయింది. అందరూ కలిసి హిరణ్సవర్మ కొడుకులలో బఒకడైన పరమేశ్వర వర్మకు, నంది వర్మనే పేరు బెట్టి రాజుగా ప్రకటించారు. పట్టాభిషిక్తుని చేసారు. నంది వర్మ పన్నెండేళ్ళ బాలుడు. ఉదయచంద్రుడనే సేనాని నందివర్మకు సహాయకుడిగా ఉండి అశ్వమేధ యాగం చేయించాడు. యాగాశ్వాన్ని ఉత్తరం దిక్కుకు వదలి, దాని వెంట అంగరక్షకుడిగా ఉదయచంద్రుడు బయలుదేరాడు.

ఆ అశ్వం మేల్ముండ రాష్ట్రంలో ప్రవేశించి * బోయ కొట్టాలు” చేరింది. బోయ కొట్టాలను పరిపాలించే బోయ రాజైన పృథ్వవ్యాఘ్యడు యాగాశ్వాన్ని బంధించాడు. ఉదయ చంద్రుడు పృథ్వవ్యాఘ్యని ఓీడిం చాడు. స్యృథ్వీవ్యాఘ్యడు చాళుక్య రాజ్యంలో ప్రవేశించి విష్ణువర్ధనుని శరణు కోరాడు. విష్ణువర్ధనుడు వాతాపి చాళుక్క విజయాదిత్యుని సహవాయంగా పంపాడు. ఉదయచంద్రుడు ప్యథ్వీవ్యాఘ్యడికి సహాయంగా వచ్చిన వాతాపి చాళుక్క విజయాదిత్యుని ఓడించి కప్పం కట్టించుకున్నాడు” అని ఇంత వరకు చరిత్ర ఉంది. ప్యథ్వివ్యాఘ్యడు ఏమయ్యాడు? మరో చోట విష్లు వర్ధనుడు ఉదయచంద్రుడికి పృథ్వీవ్యాఘ్యడికి సంధి కుదిర్చినట్లు ఉంది. ఆ తర్వాత ఏమయింది చరిత్రలో లేదు. ప్యథ్వీవ్యాఘ్యడు తన పేరును మహి రాజుగా మార్చకొని బోయ కొట్టాలకు 12 కిలో మీటర్ల దూరంలో

22

తూర్చకు వళ్ళి మహిమలూరు కేంద్రం చేసుకొని పరిపాలించి ఉండవచ్చు, ఇక్కడ బక చోట కోట శిధిలాలు ఉనాయి. మహిమలూరును మహిరాజు పాలించారని చరిత్ర. కోట శిధిలాలలో కొందరికి బంగారం దొరికిందని స్థానికులు లఎప్పుకుంటున్లారు. పల్లవులు ఈ ప్రాంతంలో ఉన్న బౌద్దారామాన్ని నాశనం చేసి నైవ మత కేంద్రం చేసి ఉండవచ్చ. పల్లవులు బౌద్ధారామాలను కూల్చి గాడిదలతో దున్నించి ఆముదాలు చల్లించారని ప్రతీతి. అలా బౌద్దా

• రామాల శిధిలాలున్న చోట్లను “లంజల దిబ్బ” లని అంటారు. ఆంధ్రదేశంలో ఇలాంటి చోట్లు చాలా ఉన్నాయి. ఇక్కడ శిధిల గ్రామాలలో బక దానికి “భోగం పాడొని మరొక దానికి “గణికల పాడని” పేర్లు ఉన్నాయి. ఈ రండు “భోగం” “గణిక” అనే పేర్లు “లంజ” అనే పదానికి పర్కాయపదాలు. భోగంపాడు అనే ప్రదేశంలో పెద్ద శివాలయపు గోడలు - పాన వట్టాలు ఉన్నాయి. గణకల పాడు 250 సంవత్ళరాల క్రితం ఈ తోట భూములున్న ప్రాంతం. నాగజెముడు పొదలతో పాటిమట్టి దిబ్బలతో నిండి ఉండేది. కొంత మంది రైతులు వృవసాయానికి అనువైన భూమిగా టినిని గమనించారు. పై* పెచ్చు ఈ భూమి వాగుకు దగ్గరగా ఉండడంతో నీటి వసతి సమకూరు తుందని తలచారు. మయుదట వాగు బడ్డును ఆనుకొని బావులు త్రవ్వ ఏతాములు ద్వారా పంటలు పండించారు. ఆ తరువాత భూముల మధ్య పెద్ద బావులు త్రవ్వి తోట సేద్యం చేసేవారు. ఈ బావి తవ్విన మట్టిలో కొన్ని రాళ్ళ , బంగారు ఆభరణాలు తయారు చేసే మూస దొరికాయి. ఈ గణికలపాడులోనే నేను సేకరించిన వస్తువులన్నీ దొరికాయి. ఈ తోటల్లో గుండా బండ్ల బాట ఉంది. ఈ బాట కోసుకొని పోయి లోతుగా తయారైంది. రెండువైపులా పెద్దదరులు ఏర్పడ్డాయి. ఈ దరుల అంచుల్లోనే ఈ వస్తువులు బయటపడ్డాయి. 23

“వోలు” అని పేరు ఉన్న ప్రాంతాలు ఎక్కువగా బౌద్ధ రామాలుగా ఉండడం కద్దు. “పల్లవోలు” అనే పేరు అలా పర్దడిందిగావచ్చ. వైవ మతాన్ని ప్రచారం చేయడానికి ఇక్కడ తిక్కవరం గ్రామంలో “మఠ మానాలు” అనే పేరుతో పుష్షగిరిలోని శంకర మఠానికి 50 ఎకరాల పొలం వుంది. కాటమ రాజు కధల్లో ఈ ప్రాంతాన్ని “ అరవ కట్టు రాజ్యం ” అని పేర్కొని ఉంది. . “యే సీమ గొల్ల రాజు మన సీమకొచ్చి ధర్మ కవళ్ళ కానిచఛ్చె మన రాజుల భూమి - అరవ కట్టు రాజాన వారి ఆవులు మేపు కోంగాను. అరవ కోయ బోయలు వారికి తక్షణాదంబట్టి తక్షణాదంబట్టి గొల్ల రాజును చంపదలచినారట”. ఈ మాటలు నల్ల సిద్ధి ప్రియురాలు కుందమా దేవి బ్రాహ్మణ పెద్దలతో అంటున్నట్లు ఉన్నది. పల్లవులు వారితో పాటు అరవలు, ఇక్కడికి వచ్చి చాలా కాలం ఉన్నారు. సోమశిల దగ్గర “ పట్టపురావి గ్రామంలో 50 సంవత్షరాల వరకు “ దొరలు అనే పేరుతో ఒక రాజ కుటుంబం వారు కోటలో ఉండే వారని స్థానికులు చెబుతున్నారు. ప్రస్తుతం పట్టపురావి సోమ శిల ప్రాజెక్ట్‌ మునక ప్రాంతంలో ఉంది. అదే కాటమరాజు కధల్లో మరో చోట బోయ కొట్టాల గురించి ఇలా ఉంది.

• ఉదయరగిరికి లేఖలు రాయించమనెను. . కోట్ల పరియంతరము దండుకూడుదురు గాని ట్లు వ్రాయించి తిక్కన ! శ్రీ రంగానికి అంపు మవాలాయముగు దండు వత్తురు గాని కొలలు విరిచిన బోయ గుట్టాల కంపు = వేలు లక్షలు వచ్చు వివరమేర్దడు”. 24

అని సిద్ది రాజు తిక్కన మంత్రితో అంటున్నాడు. ఇక్కడ “బోయ గుట్టలు” అని ఉంది. ఈ బోయ గుట్టలే బోయకొట్టాలు. ఇక్కడ బక ప్రాంతానికి కొలిమి కొట్టాలు అనే పేరు ఉంది. " తలియవోలు” పల్లెతిప్పలు ఖడ్డ తిక్కన తాను యుద్దానికి వెళతానంటూ మనుమ సిద్దితో " అంటున్న మాటలు, యేతట్టు చూచినా మన దళము

• మూడామడ అరలేక కుదురు చెదిరితే ఆరామడ మన సేన లున్నావి
• యీ దళములకు నాటి అని యాదవుల తలచకు రాజ! కులగిరి పర్వతాలు కోరి చెప్పినచోట తెలియ పోలు పల్లె తిప్ప లేపాటి యేరునిండి పారంగ వెంపలిచెట్లు పారకుండా జేసి పట్టంగ గలవ? యీ సర్వదళాలు యాడ? చల్లవారు యాడ ఏర విశ్వరుండ! నేను వక్కడనే పోయి సంహరించి వత్తును నాహసముగాను పల్లవాది రాజ! పంపుము నన్ను ం ఈ చరణంలో ఉన్న “ తెలియపోలు” ఇది “పల్లవోలు” గ్రామానికి పూర్వమున్న పేరు గావచ్చ. ఏది ఏమైనా కులగిరి పర్వతాలు పల్లె తిప్టలు , అనే మాటలను బట్టి - కాటమ రాజు విడిది చేసిన ప్రాంతం పెద్ద కొండలు, చిన్న కొండలు, తిష్టలు ఉన్న ప్రదేశము అని చెప్పవచ్చును. మల్లెం కొండ వంటి పెద్ద పర్వతాలు దాని ప్రక్కనే దిగువన ఉన్న చిన్న కొండలు, తిష్టలు గురించిన ప్రన్తావనగా భావంచవచ్చు. 25

మల్లెం కొండ పల్లవోలుకు పడమరన 8 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్నది. ఆ పర్వత పంక్తులన్నీ చాలా ఎత్తైనవి. దాని దిగువన ఉన్న కొండలు, తిప్పలు పల్లవోలు కామిరెడ్డిపాడు, బొమ్మ్మవరం, తిక్కవరం చుట్టు ప్రక్కల ఉన్న కొండలు, చిన్నఏ.

కాటమరాజు ఆవులు మపిన చోటు సింహపురి చరిత్రలో ఖడ్గ తిక్కన కాటమ రాజుల యుద్దానికి చాలా ప్రాధాన్యత ఉంది. యాదవులు కాటమ రాజు చరిత్రను కథలుగా ం రాయించి ప్రచారంలో పెట్టారు. ఏటేటా పండుగలు, కొలువులు జరిపేవారు. ఈ వరగాధలు గానం చేయడానికి ప్రత్మేకంగా కొన్ని కులాలు జర్జడ్డాయి.

కొలుపులు పేరుతో జరిగే కార్యక్రమంలో ఏరతాళ్ళతో కొట్టుకొని ఏరావేశాలు తెచ్చుకుంటారు.

ఈ యుద్ధం జరిగిన చోటు గురించి, ఖడ్గ తిక్కన వర మరణం పొందిన ప్రదేశం గురించి చరిత్రలో ప్రస్తావన ఉండి తీరాలి. టీనికి సంబందించి కొన్ని ఆధారాలు, స్టానిక చరిత్రలకు (శైఫీయతులు) సంబం దించినవ ఉన్నాయి.

“కనిగిరి సీమలో” కరువు వచ్చింది. ఆవులకు పచ్చిక కరువైంది. కనిగిరిని పరిపాలించే కాటమరాజుకు నెల్లూరు సిద్ది రాజుతో, పుల్లరి ఇచ్చి, ఆవులు మేపు కొనేటట్లు ఒప్టందం కుదిరింది. కాటమరాజు ఏనుగులతో, గుడారాలతో, బంధువులతో అనుచరులతో బయలుదేరాడు. నల్లమల, పాల కొండ ప్రాంతాలలో ఆవులు మేపుకొంటూ, సోమశిలకు ఉత్తరం వైపు వున్హు వెలి గొండల దగ్గర విడిది చేసాడు. ఆ ప్రాంతంలో విస్తారమైన గడ్డితో పాటు, వాగులు వంకలతో పశువులకు కావలసిన నీరు పుష్కలంగా ఉంది. సకల ఫల వృక్షాలతో నిండి, మనుష్కులకు కావలసిన ఆహారానికి కొరత లేకుండా ఉన్న ఆ కాటమరాజుకు ఎంతో నచ్చింది. అక్కడ విడిది చేశాడు. కొద్ది కాలానికి అక్కడున్న పచ్చిక కూడా అయిపోయింది.

26

సోమశిల నుండి తూర్టున జొన్నవాడ వరకు, ఆవులను తోలి పచ్చని వరిచేలను, తోటలను మేపారు. ఈ సంగతి రైతులు సిద్ది రాజుకు తెలియజేసారు. సిద్ది రాజు, కాటమరాజుతో కుదిరిన బపష్టందం సంగతి చెప్పి కొంతమంది రైతులకు నష్ట పరివారం ఇప్పించాడు. “మీరు మ్‌ పైరు పంటలు జాగ్రత్త చేసుకోవలసిందని” నచ్చ చెప్పి పంపించాడు రాజు,

• అయితే ఈ విషయం అంతటితో ఆగలేదు. అడవుల్లో వేటాడి జీవించే చెంచులకు, కోయలకు కాటమ రాజువల్ల ఇబ్బంది గల్లింది. సిద్ది

• రాజు ప్రియురాలు కుందమాదేవ పెంపుడు చిలుకను కాటమరాజు మనుషులు చంపినట్టూ , ఆ సంగతి చెంచులు కుందమా దేవికి చెప్టగా ఆమ కాటమరాజు ఆవులను చంపమని ఆజ్ఞాపించినట్లూ చెంచులు మాటు వేసి కాటమరాజు ఆవులను చంపినట్టు, అందువల్ల కాటమరాజు పుల్లరి ఇవ్వనని సిద్ధిరాజుకు తెలియజేయడంతో ఇద్దరి మధ్య యుద్ధం ఆరంభమైనట్లు ఒక కథ. ఈ కుందమా దేవి సింహపురి నుండి సిద్ధవటంలోని సీద్దెశ్వర దర్శనానికి వెళుతూ ఇక్కడ విడిది చేసినట్లు, ఆ చంపినట్లు చెప్పకుంటారు. ఇది బకప్పుడు విడిది గ్రామం కాబట్టి కుందమా దేవి ఇక్కడ విడిది చేసినట్లు నమ్మవచ్చు. తూర్పు పడమరలకు

• ఉత్తర దక్షిణాలకు వెళ్ళే రెండు మార్గాలకు కూడలి ఇది. ఖడ్గతిక్కన మొదటిసారి యుద్ధంలో పారిపోయి వెనుదిరిగ్‌ వచ్చాడు. అతని భార్భ అవమానంగా మాట్లాడటంతో పౌరుషం తెచ్చుకొని రెండవసారి యుద్దానికి వచ్చి కాటమరాజు చేతిలో మరణించాడు. ఆ తర్వాత జరిదిన యుధ్ధంలో కాటమరాజు కూడా మరణించాడు. ఇందుకు సంబంధించిన * పట్టపు రావి కై ఫీయతులు - ఖడ్గ తిక్కన వృత్తాంతము” లో పెన్షకు ఉత్తరంగా సోమశిలకు తూర్చున యుద్ధం జరిగినట్లు, ఆ యుద్ధంలో తిక్కన మరణించినట్లు ఉంటది. ఇక్కడ 2/7

కాటమరాజు విడిది చేసిన స్థలం ఇదేనని స్పష్టంగా అర్థమవుతూ ఉంది. తిక్కన యుద్ధం చేసి మరణించిన స్థలం గురించి * పూర్వం పరశు రామదేవరకు నందన చక్రవర్తి (నందివర్ము ప్రతిష్టించిన స్థలం అని పేర్కొన్నారు. అది తిక్కనపాడు అనియు అక్కడ బక రాతి మీద గుర్రమెక్కిన తిక్కన బొమ్మ చెక్కి ఉన్నట్లు కైఫీతుల్లో ఉంది.

మరొక చోట పట్టపురావికి ఉత్తర భాగంలో తిక్కన కాటమ రాజును తరముకుంటూ రాగా - అని ఉంది. ,

ఈ స్థలం వరకు రాగా ఇక్కడ తిక్కన దురదృష్టవశాత్తు మరణించి గుట్టు భావించవచ్చు.

తిక్కన పేరుతో తిక్కవరం

ఈ స్థలానికి దగ్గరలోనే తిక్కవరం ఉంది. పల్లవరాజు నందివర్మ బోయ కొట్టాలను జయించిన తర్వాత, క్షత్రియజాతిని మట్టుబెట్టిన తమ జాతి బ్రాహ్మణుడైన పరశురామునికి ఆ స్థలంలో దేవాలయం కట్టించి ఉండవచ్చు. ఆ తిక్కవరంలో శంకర మఠానికి ఉన్న భూములనే పరశు రామ దేవరకు సంబంధించినవై ఉండవచ్చు. తిక్కనపాడు ఈనాటి తిక్కవరం అయి ఉండవచ్చు. ఒకప్పడు తిక్కవరం పక్కన పెద్ద పాడు (శిధిల గ్రామం) ఉండేది. అదే తిక్కనపాడు కావచ్చ. నేటి తిక్కవరాని కంటే పాత గ్రామం పెద్దది కాబట్టి కాలక్రమములో జనం దానిని పెద్దపాడుగా పిలుస్తూ ఉండవచ్చ. ఆ గ్రామాన్ని వదలి “పాడు” అనే పదం బదులు “వరం” చేర్చి ఉండవచ్చు.

28

కనుమరుగవుతున్న శిధిలాలు 1980లో ముప్పయి సంవళత్యరాల క్రిందట చూసిన గ్రామ శిధిలాలు, గోడల పునాదులు రాతి విగ్రహాలు,శాసనాలు మొదలయిన వాటిలో అనేకం మరింత శిధిలం కాగా, కొన్ని కనిపించకుండా పోయాయి. = నిధుల కోసం తవ్వకాలు జరపడం కొన్ని పొలాలు కొత్తగా దున్ని సాగులోకి తేవడం, ఫారెస్లు డిపార్టుమెంటు వారు సామాజిక వనాల కోసం , అడవిని దున్ని చెట్లు నాటడం మొదలయిన కారణాల వల్ల అనేక గుర్తులు రూపుమాసిపోయాయి. కొన్ని చోట్ల చెట్లు మొలిచి గుర్తులు కనిపించ కుండా పోయాయి. పల్లవోలు వాగు పడమటి బడ్డున తిక్కవరపు తోటల్లో శిలా విగ్రవోలు దేవాలయపు పునాదులు, కొలుమల ఆనవాళ్ళు రకరకాల కుండ పెంకులు కర్ర తుమ్మచెట్ల మాటున వెదకడం కష్టంగా ఉంది. తూర్పు అడవిలో ఉన్న భోగంపాడు స్థలాన్ని ఫారెస్టు డిపార్టుమెంటు వారు దున్ని చెట్లు నాటారు. ప్రక్కన ఉన్న శివాలయపు గర్టగుడిని తవ్వి రాళ్ళ పెకిలించి వేశారు. మాలిచేలు దగ్గర ఉన్న తెలుగు శాసనం లేదు. తమిళ శాసనం అక్షరాలు మరింత మాసిపోయి సరిగ్గా కనిపించడం లేదు. కోటారు దిన్నె కోట అడుగు భాగం మరింతగా రూపు లేకుండా పోయింది. తవ్వి చూడాల్సిన మట్టి దిబ్బలు గుర్తు లేకుండా పోతున్నాయి. పురావస్తు పరిశోధన శాఖ వారు గాని జెత్చాహికులు గాని ఇప్పటికైనా మేలుకొని పరిశీలించి చారిత్రక గుర్తులను కాపాడుకోవాలి. 'సిద్ధ వటం కైపీయతు - ఆవుల పరుపు” ఇక్కడ బక రాతిపైన వరుల బొమ్మలు, బక రాతిపైన ఆవుల బొమ్మలు ఉన్నట్లు కైఫీయతులో రాసి ఉంది. ఇక్కడికి వెళ్ళి విచారించాను. ఈ ఊరు కడప జిల్లా సిద్దవటానికి దగ్గరగా మైదుకూరు ప్రాంతంలో చేరిన అట్లూరు మండలంలో ఉంది. ఈ ఊరి పేరు కుంభగిరి. ఒకప్పడు 29

యాదవులు ఇక్కడ కాటమరాజు ఆవులను మేపిన చోటుకు గుర్తుగా కొలుపులు చేసినట్లు తెలియచేశారు. పల్లవోలుకు పడమర 2 కిలోమీటర్ల దూరంలో “మాలిచేలు” అనే ప్రాంతం అడవికి దగ్గరగా ఉంది. పైన చరిత్రలో తెలిపినట్లు ఇక్కడ ఆవుల బొమ్మలు, శ్రీ కృష్ణుని బొమ్మ, గంగమ్మ, కత్తి బట్టిన మనిషి బొమ్మలు బండరాళ్ట్ళపై చెక్కబడి ఉన్నాయి. దీన్ని ఆవుల మాలి అని ం అంటారు. ఇక్కడ 1940 వరకు తిరునాళ్ళ జరిగినట్లు ప్రజలు చెప్పకొం టున్నారు. చాలా పెద్ద చెట్లు ఇక్కడ ఉన్నట్లూ వాటిని నరకబోయిన _ వారికి ప్రమాదం జరిగినట్లు చెప్పుకునేవారు. 1960 ప్రాంతంలో ఈ రచయిత * పల్లవోలు గ్రామంలో జరిగిన యాదవుల “కొలువులు చూడడం తటస్థించింది. (సిద్ధవటం కైఫీయతు “ఆవుల పరుపు” మొత్తం చరిత్ర అనుబందం 1లో ఇవ్వటం జరిగింది హిందూ మమహ్మ్మదీయ సఖ్యతకు చిహ్నం ఇక్కడ ఆవుల మాలి దేవత ఉన్న చోట రాతి బండపై తెలుగులో జక శాసనం ఉంది. సయ్యద్‌ అబ్టుల్లా అనే సర్హారు పల్లవోలు వదలి ఉదయరగిరికి వెళుతూ ఆవులమాలి దేవతకు ఐదెకరాల పొలాన్ని దానం , చేసినట్లు రాసి ఉంది - 16వ శతాబ్దం నుండి మహమ్మదీయ ప్రభువులు, హిందూ దేవుళ్ళకు భూములు, అగ్రహారాలు దానం చేసినట్లు అనేక దృష్టాంతులు కన్పిస్తున్నాయి. ప్రస్తుతం పల్లవోలు గ్రామానికి ఉత్తరంగా ఉన్న చిన్న గుడిని ఏలూరమ్మ గుడి అని పిలుస్తారు. దాని చుట్టూ ఉన్న పొలమే ఆవులమాలికి దానం ఇచ్చిన భూమి - కాబట్టి “పలూరమ్మ” అసలు పేరు ఆవులమ్మ - ఆవులమ్మ ఆలూరమ్మగాను - ఆలూరమ్మ పలేరమ్హ గాను మారింది - ఏది ఏమైనా “ఆవులమాలిొ బకప్పడు చాలా ప్రాశస్త్యం పొందిందినట్లు తెలుస్తూ ఉంది. ఈ శాసనం బక సుద్ద రాతి బండ మీద ఉంది. నెల్లూరు జిల్లా శాసనాల పుస్తకంలో కూడా ఈ దాన శాసనం ఉంది. ఆవులు గడ్డి 30

మేయడానికి నల్లమలకు వెళుతూ ఇక్కడ నిద్రించినట్లు, అవి మరునాడు కదలకుండా ఇక్కడ పడుకొన్నట్లు అందుకు ఈ గుడి కట్టించినట్లు మరో కధనం ప్రచారంలో ఉంది. పరిశోధకులు తేల్పాల్సిన విషయాలు (1) చరిత్ర పుస్తకాలలో పేర్కొన్న “బోయకొట్టాలు” అనే ప్రదేశం ఇది అవునా, కాదా! | (2) ఇక్కడ బౌద్ధారామం ఉందా? లేదా - త్రవ్వకాలు జరపాలి. (39) మేల్ముండ రాష్ట్రం అనే పేరు ఎందుకొచ్చింది. (4) తమిళ శాసనంలో ఏముంది? (5 పట్టపురావి కైపీయతుల్లో పేర్కొన్న తిక్కన పాడు ఏది? (6) * ఆవుల మాలి” - అక్కడే ఎందుకు ఉంది? తమిళ శాననం.:

4 అడుగుల వొడవు 11/2 అడుగు వెడల్వ 10 అంగుళాల మందం ఉండి దీర ఘనం ఆకారంలో ఉంది. పైనా క్రిందా కాకుండా మిగిలిన నాలుగు తలాల్లో ౩ తలాలపైన శాసనం ఉంది - శాసనంలోని అక్షరాలు ఫోటోలో స్పష్టంగా కనిపించలేదు. వాటని చూసి ఎలా ఉన్నాయో అలాగే రాయడం జరిగింది. ఈ శాసనం అక్షరాలు కనిపించ కుండా పోయే దశలో ఉంది.

ఈ శాసనం పల్లవోలుకు తూర్పు దిశలో పడమటింటి కంకణాల సుబ్బరాయుడు గారి బీటి పొలంలో ఉంది. ఆ రాయి ఉన్న ప్రదేశంలో మరికొన్ని బండరాళ్లు ఉన్నాయి. గుండ్రంగా చుట్టింటి గోడల్లా 2 అడుగుల

యత్తు శిధిలాలు కనపించాయి. చుట్టు ప్రక్కల ఎలాంటి గోడలు కట్టడపు గుర్తులు లేవు. ముందు ప్రక్క పెద్దరాళ్ళతో కట్టడపు పునాదులు ఉన్నాయి.

శాసనం వెనుక సూర్య చంద్రులు నాగలి బొమ్మతో పాటు కాకతీయుల ద్వారం మాదిరి చిత్రం కనిపించింది. 31

బోయ కొట్టములు పల్లవోలును చుట్టు ప్రక్కల గ్రామాల పేర్లు నెల్లూరి మండల శాసనములలో కన్చిస్తున్హాయి. ప్రాచీనాంధ్ర చారిత్రక భూగోళం - రచయిత కందూరి ఈశ్వరదత్తు - పేజీ నెం. 244 - 245. పండరంగని అద్దంకి శాసనములో “నతడు (పండ రంగడు బోయ కొట్టముల” పండ్రెండు జయించినట్లు చెప్పబడినది. తరువోజ (పద్మలు * పట్టంబు గట్టిన ప్రధమంబు నేడు - బలగర్వ మొప్టగ బై లేచి సేన పట్టంబు గట్టించి, ప్రభు బండరంగు-బంచిన సామంత పదునతో బోయ కొట్టముల్ద్చిండ్రెండుగొని వేంగినాటి -బొఅల్స్టియ త్రిభువనాంకుశ భాణనిల్సి కట్టెంపు దుర్గంబు గడు బయల్సేసి - కందకూర్చజవాడ గావించి మెచ్చి ఈ బోయ కొట్టములు నెల్లూరు మండల శాసనములలో వివరింప బడినవి.

1. “ఉదయగిరి రాజ్యమండల బోయ వినవోర దేశం లోపలను పెన్న కటక తీర మందున అనంత సాగరానకు పడమటను “*గుడకట్ట్లు” అనెడి బహుదూర పురము.
2. బోతా ఏళ్ళలో నిచ్చిన గుంమళ్ళ పాటి పొలములోను
3. ఉదయగిరి స్థల బోయ ఏండ్లలో - మణువు పాడు”
4. ఉదయగిరి రాజ్బమందు బోయ వడి లోపలను కుడి చేలపాడు” ,
5. బోయ వఏళలోని మహిములూరు గ్రామాలు ఆత్మకూరు తాలూకాలో పల్లవోలుకు దగ్గరలో ఉన్నాయి. ఇక్కడ చెప్పిన అనంత సాగరానికి పడమట గుడికట్టు అనే బహుదూర పురం. సోమశిలకు దగ్గరగా ఉన్న గుడిగుంట, మహిమలూరు, అనంత సాగరం, గుడిగుంట ఇవన్నీ పల్లవోలుకు దగ్గరగా ఉనాయి. 32

మణుగుపాడు, కుడిచలపాడు గ్రామాలు సల్లవోలు చుట్టు పక్కల శిధిల గ్రామాలు కావచ్చ్న. మహిమలూరులో ఇప్పటికీ బోయ కులస్తులున్నారు. బోయలు నివసించే ఈ ప్రాంతాలను బోయ కొట్టాలు, బోయవ్‌ండ్లు అనడం కద్దు. బోయ పండ్లు అంటే బోయ విడిది. బోయ ఏండ్లు క్రమక్రమంగా ం బోయన వళ్ళగా మారింది. విడిది చిన్నదైతే చిరువీడుగాను పిలిచే వాళ్ళ. మహిమలూరుకు ఉత్తరంగా ఐదు కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న . బోయన చిరువేళజ్చ ఒకప్పడు బోయల విడిది గ్రామమే. వారు బకప్పుడు చిన్న చిన్షరాజులగానూ, తర్వాతి కాలంలో రాజుల దగ్గర సైనికులు గాను ఉన్నందువలన వాళ్ళ అక్కడక్కడ విడిది చేసే వాళ్ళ. వారు నివసించిన ప్రాంతాలకు బోయప్‌ళ్ళ బోయ కొట్టాలు అనే పేర్లు వచ్చాయి. ఖద్గ తిక్కన గురించి ఆరుద్ర క్రీశ.1 190లో ఖడ్గ తిక్కన జన్మించాడు. కాటమరాజుతో జరిపిన యుద్ధం క్రీశ. 1260లో. అప్పటికి తిక్కన వయస్సు 70 సం॥లు. అంత పెద్ద వయస్సులో యుద్దానికి వెళ్టి మరణించడం నిజంగాదు అంటాడు కవి - పరిశోధకుడైన ఆరుద్ర. అయితే ఖడ్గ తిక్కన గురించి ఇన్ని చారిత్రక గాథలకు రౌతుల చేలు పల్లవోలు పడమర ఉన్న “రేగల” చేలు, రాజా గారి చేలు అసలు పేర్లు “రౌతుల” చేలు అంటే గుర్రపు రౌతులకు నవాబులు ఇచ్చిన పొలాలు. ముస్లిం సైన్సంలో పనిచేసిన గుర్రపు రౌతు గుర్రాల గడ్డి కోసం వారు గుర్రాలతో సవా ఇక్కడ నివసించారు. 33

లబ లగటల 1 570% [5 ౮10110%;/5 ౨05 0152101 టం! 16 (21127012. లం28. పం0గ 0 9665 0% 2 510116 1627 ఉఖ!120014 1000010)

1. ప్రైళం , నంది ఇది ఆవులమ్మ య | దాన శాసనం

2. [దవద శుద్ధ ౧౦ లు

3. పెదు అబలా సాహో

'7. బులవాలు రొనుల

8. చేని కరణవాం మూం

9. లమాలెకు మాంస్య

10. జు వెంకటవతి శా

11. కముూూరి అనం

శరీ. త్తేప్పు వ్‌ త్రా్రాా 18. తుజుకలు 19. అశ్నేవణెసే్తే మా 20౮. కాలో పందిని 9 21, చంపినట్లు బం, ఈ పేట శకాపువారు ౪9. ఆఆబదచాని చెప్త “కా 25. చంపినట్లు -

ద్రై4ీ

• తమిళ శాసనం

• ఈ గుర్తు ఉన్న అక్షరాలు అనుమానం ౫ ఈ గుర్తు అక్షరాలు పూర్తిగా ఉన్నట్లా లేనట్లా తెలియదు --౫ ఈ గుర్తు రెండు అక్షరాల సంబంధం వ... క క గ (ఏ గ్రా ఆం ం వ ఈ న్‌ క ఏ చంర్రటుల.. న ల త. సాగ 76 ఇ 2 7స్తి న రయం నారా కలు రంజు చలు (తి గ్ర అ రూల్‌ 35

౨౫ భల ఆ ౯౧6 లగ ట్రా6ఉ౫౦గ/ క్‌ ర౮ర్త ౮౮ (౮ ౨౯96 - 6 ౬ శ ద్రలోట జ | ౨_౨ల౮ు5 ర్రర్య 6 ర్రర్రాయం ఈ 74017 యనం 7 అ ౯ 6క్ర్య గ క ల 2. ఎ (౧ డతటం్రాళే వ అ గ. శ్రలతగణ/ శభ. 36

వ్‌ యు. పం నవా. ! వం “జి రానా సాలా చావా చాక ాాాా కం ఇ వాారు శ కను న తాలాలు ల న్‌ నత్త, | మ | 4 జ షై ౯ శ్వ జక. | ఆ శ ల న్‌ ॥ , 1 మా మ కా! ఈ లర కే శా కా గ్‌ కీ ప అనే ॥ లొ ఓ క! క క వ " శ్‌ అగరు కో జ నవ. స్‌ శ , న న. 1 గ్రీ ॥ | ॥ శ ల _ 7 జ ఉు కి ప లీ | ని . ళ్‌ న్‌ క స ౯ | ॥ ం . . | క. | క | శ్‌ ప. ” సే ॥ ల ర. ఇ - శ ః - | తో ఇ. న 15 శి ణః "ఖా ఫి ” | శ క | .. న అతి సబ ] ( వా ॥ న. శా " లీ ల ఖు శ్‌ చ 2 ల ఖా ఠి ఇతో ళి ణే మ న స్‌, న. " | చ. |. (. మ శతక నీ కీ ” | క ల ల , - ళ ఆ సే ల. క - | ః వ్ల వ్‌ | న. = ” “శ ః ఖు "సా పి ఓ క ఇ ' జా శే - _ | లేన న్స | అవస - 7 తే ణి ఎ . ఆ శి ఎ “ం ॥ . జ , ర త్లో టం లం అలన్‌ య. . బటి న , | ఒం న ఆ - ॥ = వ. వే అ న | ం- |. 4 ౯ యు త న . / . ॥ | గ్‌ శి ఎ! త గ | న ఉట న ( ఆ. .. డే ళ్లు ॥ - ం , డే శై ఆల శా పకి ఇ ఇషా “సు మొట్ట షె క. / /4 (. అ న వ న . న్‌ వ చై ణో ఓ ఇ ఛే న 7 | కు... | వ శ. చ. (క్ష గ్‌ న శా . , [1 . చంద " లీ లచ కుచ "ఊత ” + క్‌ ల్‌ ం త టేద ఈ ల వ ॥ న్‌ ఎల * . | ౯ / ఇ , _ త్త జ ాన్నె క న ॥ ల బా. న్‌ | -్‌ 7 క్ర / క. మ గే క (| & , , చం! ఇ త్‌ ల బం నః యం క - శా ల / చ “ 4 ౯ / ల 1 ల. (“ మ్‌ నౌ, న్‌ ల హా. న నాలా = క్ట ఇ బాం! య. లా క ణా ళా! . మం ఆలా నన్‌. జై క్ష! ఒంపు న గ శ గ్‌ 1 | ఈ ౮ ననా తం హా న న జ మ్య్‌ ఇ మ్‌ 1 ః స ఇకలే. పే సై! [= క కి టా జ న! ష్‌ ౯ ఇ శో ("| జ్‌ " టీ ల నా (1. ష్య! ("క్‌ జ్జ! క "బలాల క కనే న సాం. , బా |! క || శఖ [| న్‌ క్క = క్ష వ | వ యబ "7 . “త "౬. 4౩ | 6 న ల జాం? న న వం గ వీ శ _ ఇతవిము _ వ _ _ ॥ | | గి జ ౨లో లువ వ య ణా ళో గ! , ” నమ శ న. న. శ క ల లా & లీ =. - || స పట్రో "| న | - అ జ క్‌ _ + ప శ ॥ ॥ స్‌ = టే ల ం ॥ య్‌ - ఇ “అతి మ ఎ క = న్యా ఆ | జాం చ! = శ గ్‌క్సి క “ఇ ఓలా శక. . నం ళ్‌ . క = ఖత | క. _ 11 " న్‌ వ క జ ణ్‌, శ న్‌ ల /. ఇ | శ ఉ * _ 4 ర్క . నగ తం... '” " , [1 - కాలా . న త్‌ ్న ౯ | | జీ 41 న్‌ సు. . |] - రగ. ల = వశీ వ. “త్త “ లా " | శే | ॥ మ. 4 ॥ ్‌ శ శ + ॥ ఇం స వా! ॥ ం ; జ రా న ఆ క న 1 మం ఖీ (! క = శో ఫ్లో ఆం అ వై. - గా క న క న న ఇళ. - చ జం వ్‌ లు చి గ్‌ వ. | కాం | జ్‌ | అం! | కు ల వ. ఖు నా " ” శక ల. " మా శీ నో _ జ టా అభ . = = ళం న. శ. వు | వ. శ సు లు వ | ఇ (కల్‌ ( = వో న త ఫే = 0 లత" ఖ్‌ ఇ నీ. * న శ ల ం+ , ల _ ం _ జ చ్వై 4 నా జం ఇ న్‌ మం న్‌ ౯ శ. . ల _ ఇ గ | న | ( " . ేథా' నా వని ! చో న క ఇక్‌ ఆట్‌ ఇ జ , న శ ౫” ,1 * చ్‌ ఆ ల ఆ ఆ ఇ ప మెం ఆ జ త్‌ (గ, _ ఇర శే " న! తజ ల! సల ళ్‌ ళ్‌. న ఎ | / ర నా ' వ్‌ వె జ ల ఆ? | గెట్‌ లంజే _ చే ఏ - మేలే + గం _ ల " ః క భా లలు నే కా శ ఎ 4 క శస న 4. శైవ వ య సా . యా కో క (జు ఏత న్‌ (కో = ఎ | ॥ ఇ శం ః జ త న అ జ! ల | ్‌ జు జ. జా ల! క్ష న చ్‌ సల , ఆ / ల్‌ న జు ఇ ం క ఇ వీ నా , స 4 ఇ -వ్నల వ - మ్‌ ౯ , శ్క్సు శ య టు ల జ్‌ ం ఇ " ఎల్లా | లె వ మ ( క్‌ (= ళా శ వ న. కా సా ల 1 గ్‌ ్‌ , / వా ఎ క. ॥ ॥ జ్‌ | శ లై “గ. వ అ [రు క ళో హ్‌ | క ॥ సమే | స యాల జె. న జ శ స టన్లే జా వాలు లి కః 4 చ గ్‌ ల న్‌ యక. ఒం. జు స వసా. ౪, 4. భా. ప వ ఆ | జ్య్బపే - వ | క లా + చా తా త కల. ల్‌ ఇ | . టీ ఛా కక్‌ , శాల! | ఈట్‌ 8 [. న యం "వ వానా క , ప క || | న | టు. £ శీ ఇ ల్‌ థ్‌ ” న్‌ శ నే! _ గ అ శ అ ఆన్‌ రకాల శ్‌ వా న్‌ా వ్‌ ఉనాన ల ఓ శేష | మ. ఓ ళా చా 4 ఆ | గ్‌ క ల న లర . న నేలు. , నే ః వాచ్వు గ్‌ యా క ఇ ౨ ౨ాచ ఉం 4 స్త లో క- “ల్లా ల! * _ + క్త క్ష " నట ఫా జ తా జైళ్ళ జా కళ, స ॥ ర క. | = నళ తసి శ + ళ్‌. . క. వ ఫా ఖ్‌ “ఇ ణం ' " , | ॥ సళ “నా న [ఇ (| ' . ॥ . .. . శా! వ. ఊఉ. ఖ ర ॥ వ న గా .. ॥ | 5 న్‌ ్త 1 ఇ . . తూ స్తా గా జ = , ళ్‌

• వ లో ౪. కో అ శో ం ఇ లా జు ను అ న శీ ంేళ [ ౨ శ ఖ్‌ ము ల తో ఎటు! జా ల . ॥ . స. _ క నా! వ క్షే ఇ శీ కే ల డై త్‌ | చై న. = టు 4 ల్‌ . క. బా శా ఖ సవం | క్ష " _ నా నా నాసెచే క దం జ 9 క అ సూ. యొ టా న ఖే __ స అట టా |

ఆ జీ కి జ్‌ - + | క్ష ఎ" | టో | శ్‌ న్‌ ఇట ల! ప సం ఇ న్‌ “ఫ్‌ జర. జ్‌! చా + ల = న ళ్‌ జీ శ ౪ త్‌ 1 అ ల” ॥ లం మ క న ? " ” జి , _ న్నక అతి * , జ 4 / ఇ చవ య“ (న్‌ జా ణ్‌ , _ | || న! , - - ఓ = . సే, జీ జ్‌ న సత్‌ ౧ ళ్‌ క్ష భి ళ్శి | వ. న చు. ఆ వ్‌ . . ః ల శి? ఎ న. న. క వ టం చట | క | 4 ఎ శస | స్ట ణు వ | క = ంం (ఫ్‌ క 1.౯ కే ఇ = క. ల గ న. ఉంటు. మ వ ననీ సస ల. _ = | ఈ + - కా ॥ 4 , అ జ _ క్ట లల కా త్య లి | శ ్న జ్‌ ల. లశ ౯ . శ ను వో * జు " -ా జ | ," . + జ, స స వల ॥ | ౬ _ గా న . ॥ | | ల | _ శ , గు ల) లీ (/" శి “ ః ” న! | గ + లు మ శీ . , రల ” శన " క + క్ష పె . ఐనా ర్‌ / ప ఇ 7 _ + గ జ క | కు య. * వ. 1 ం పై లీ - తౌ

• ౮. వ * వ. ష్ణ. యః షన 4 నల - శ ఆక కి రౌ ఇ శవ | - ॥ వి జ ఇ ఈ జనల [మ నల శ శక " , ఇ సీమ! క ( ళ్‌ న ఇజ్‌ ల శే ఆ. " , శ ఇ మ ే శీ షి శో ్‌ జు ష్‌ ఇ న | క లో € శ ళీ క్షా టర ఖీ _ ॥ ౧ శ _ ల . స & క ఈ ౩౨ " - ఈ చ కం జ” ఓ 4 స సె జ్జ క | | క్‌ క్‌ జ్‌ " తో క .. జా . 4 న. క కోక త | న ఇ. న 1 - తో 1. 4. | |. ] నే! వ కాజా లత్యి కై ' జీ | వీ 1 న జ ౮. (హ్‌. + లీ సై . ౨. ౯ గ. శీ అ | క్‌ గ బ్‌ , య. శ శ అబ ళా _ ॥ / ఇ ల కాన శమ, అ "+ ట్టి ర . భౌ . - లో న. స? “ న అ క్షే కు! త క కో హాల క జ. మి... బం. ' / ఎ ఇ - న. ఓ + - నీ! తున జు జా ను నం , ః . ॥ . క మ "4 జ్‌ క జో క్‌ భో కీ ద జా + 1 ౭ లత శ ళీ శ టా... , జే శ ఖ్‌, ॥ . లః , క _ త ఎ ఆక. ల్‌? సో క్‌ 'ఖటీ ,” న. (ఉగ ళీ ఇన్వ న. ళన 9 కి ల్‌ ల ఎ" - = లి = "ల వ్‌ / ల / ॥ ల క పె (ఇ శ (శ్వ క్ష | ఎ. ' సా ॥ శ శ శన ల ఓ క్‌ | క సా. యం న ఓఓ క ఇ న గ్‌ జ న శయ. క్క. శ చీ వ - ం ఆ వీ యు ” _ః ॥ . త -€. ౯” _ కలగ | 4 తీ . ॥ క 1 | రలు! ఫం 4 4 “ట్ర క! ల్లీ - 1, " వ్‌! _ =, యె ఫే (౯ _ [1 సై | జస 1 ఇ న ల _ ౬ "ట్ట క్‌ జై మ్‌ ! ల్‌ నూ ళా ” టి | గ్‌ న్గే న. స ॥ వ్య సే క ' జ శీ ' . గి - న "2 రా ప్‌ ॥ క్క. గ ' శం (4 |. [1 ఖ్‌ ఆ. క! "ఈ గన నాళం. “కఫీ న ల! గం ( , బు క వ శ. క 1 ఒన్‌ కా విసా! ఇ, త న ల వా | న. కక్‌ కక | ర! వ! గ ం వ (౨. | _ క 1 స ఆటూ నీ ఇ “క శ... * 5 ” . ॥ సం క స. టం + | . త టల ల టం వ పట సహ?! . " ॥ న. గ్‌ 1 సీస శ తప ఆ _ శేళీ నా ఏడా ఆ! క ్లే కం. - న లా ట్‌! క ఇ జి లి ల | స ం ఖం జ ॥ క న. గ్‌. శ వ జ న్‌ా శ ౬ వ స్హైటాను జ దే! ఇంతట. ॥ వ య. = . ల | నన జాతే 2 వయా! యు గ్గ స ళా! .. . "జీ ఇ. ఇ ఇ గ్‌ ! ఇ ణ్న ఇట్టే న శక గ “క్ష. ” ష్‌ 1. 4 యః | షె 2 - లం 18 .. లి ఉం గన్తా | త *వాండాన్‌ కనా. ఖై. కీ యు కు మయ. - వయ వ వప! ణి. ఇ త న న. కా యా బమ[్‌ “హూ | న * గా = న క ల శ జ ర! ॥ | టీనా 1 .. క ం వ సక వల్‌ ణీ " గ వ ను టీ | ॥ (క క శో గ ప _
• శీ క ౫/1 తొ "ళ్ళ గ ఒ | ఊశ్ళ,!. / న! టీ " జ. [క నా జ్ర న్‌ ం | శ్రే అతా .. శక మం ్‌ రః గ నా థి" కీ ॥ . వం జ అవే క ( ఠి ॥ . తి

| క్ష ఖ్‌ /" - ఇ గ్‌ న - శ చ - _ " క . ఫశ స్‌ శ్‌ క | . " | - శ . ఈ న / శే ఫేం, శ _ జ్‌ య జు | | ఇ ॥ 1% శ ॥ | _ చే | |. ా _ ం ల ఓ - _ లే ॥ ఇ | / యల! వీ , న (నె ” “ న. న. | వ " [ వ. ల _ తో లా న న్‌? ము కె | "న యళ, గ్‌ | [ న్‌ ఎగ * . కకక. [క జ! | జ ॥ ట్ర ఇ. స! + |1= వం ౧ టే _ క జ వ క క శ్‌ అనే . 2 న్‌ జ

• లే శ న కాండం. ఎ పేట్‌ “స | క్‌? అ గ జీ, ల న్‌ా కీ న్‌ా కో ఎ _ జ నే య. మం లా మీ నో 6 ॥ . " ా వ “జనా పా ఉన వే న్‌ స్‌ స్‌ హో య్యా ఆ హా త" శ క / వః ల గ అ “ఇ శ్‌ శకి క " బ్‌ ల . లా నాం టం న హు ఓ కై ॥ [| క నాగ క కి ఎ “శ. ఖై? క * కట రా క్‌ ప చి న నమ్మ జ . న... " 1 క్క కక అ ర. | తా . . * కాణ్‌ శ త జత ' స్‌ వ టి న 'ఇ తద్‌ క్‌ నం క! క న జప సత్‌ న న్‌్‌ ॥] ఇ వ రై వ! అవిక కశ నాల న “ లహ "శిక్ష | జ న ర్యా | ఇచే. | ర్‌” న మూ న ; ను య్‌, జ్‌. ॥ న శ ల జ ఖో లతో జై యానా. ఖా గ్య ల్‌ లా కా టా న కో, బా బయ రక కల యా ర య్‌ టు క శ అ బక్‌ తు ౯ | క " _ | | న ఖ్‌ స తుపాకుల ల ఉపయోగించిన రాత్‌ గోలీలు లి జ టి.

ల్‌ కాల న 4 . కరుండపెంకులు న మట్టి పాత్ర ఆభరణాలు చేయడానికి | | మదీ మూస 40

లి శ (ఖా జ 54 శ ఎ న గో అవే మే నీ జ | లా తజ? లా య న! న్యా | పా ఠి ్రీ . త్త - - 1 స్వే ల్‌ బ్య శ శ క నా , క్ల = 4 7 గ్‌. క క ( జ జ ఒకో గ్‌ నో "శ - కే ం వ ” న్‌ | వె ల! * ల హ్‌ జ. న బ్‌ స ( మ నజ ఇ య్‌ ల చ్‌ శో నా ఆనీ న. వం కులం లం ॥ ॥ చ లా వ క సన్న జి న టి

• యళ క్‌ శ ష్‌. న క్‌ " . + విడ శస | కసం ననన = ష -. క శో 1 , | | రాం ఇ | . 4 , క. వా | శా 2, శా క . లక జ్‌ | ॥| జ ఇ ' గ్‌ా కవ [1 ఓ శ. స్ట్‌ క | క్‌ ట్‌ "ర్‌ జా మమ ను ళ్‌ ల కే జి థు లా 1 ల - చ్‌ ; న్లీ శా స లో య ॥ ల న (= ళా శాల భి? ఓ = ళో | $ , ॥ యాగా ; న నో వ ఈనన = త్‌ ల డై! ర నప్పు ॥ సా జ్‌ | ప్‌ ఎ అ యా చ ఓ న లగ | ” త . / తొ 7 క మ్‌ , _ 2 న అ | . _ = స . . ॥

| న ఇ ॥ టై ఇ = శ ఎ ఇ అ + |. = శల మత | | న ( నా ఇ న. ఇ ॥ . లే చ క. ళో (జ్యా శ న! శ గా , ల జే క ట్లు . ల | న న. న్‌ ॥ న! . ల శ్‌ శ జ స కా! ప పె +. న ఆస ల నాం త వ. క్‌ క! ళ్‌ న! కే || శ్‌ చా ం | న్‌ , | శ శ = బు న తా ఇ ” స. ఇ లల ఎం ఆకాం వత జై. స + "త ను లి స ల చర లో కక క " . శః ళో ఫ్‌ క్ష ఇ టల స ల ళ్‌ న. నం నె నా , " అం "క్వ స. ్ష గం స , క శి న గం. లం . ఫ్‌! ష్‌ ( న ॥ టీ? 4 ళ్‌ శాం లా ల య అ జ. 4 క్షే (ల త క్‌ ౧22వ య. "త శ య వ ళీ న! శీ ళ్‌ ళ్‌ 1 | భె తే , 1 | వు గ్‌ | శే జ. న వే ణా ౫. ఓ" స్తీ నం క న సు " ( / శ 2! శ్‌ గ్ర | య" ఓ గా న న! , ఈ ణి జ్‌ శ ॥ న్‌ | * శ క 4 . ః లతే స్టా ఖ న స క శ పష ఇ జే. క జ ఆ . న -. | త ఇ ' శరీ ఇ స్‌ , | . శ చ 1 జ | న. | = న ఖ్‌ * జ! అక బీ ః శ స్త నన నప జ శ వ ను ॥ ఉక్‌! కం? అం శ్రియ ఒక | వ ఈ ॥ జీ అ గ ను శు ఎట్‌... క ఈ శ 6 శి . (శ జ ట్కు య్‌ శినన్న = క మ! * | ఇ మక టీ, |. హా జ్య ఖ్‌ 1 శ న ॥ క న్‌ క్ష 1 నా ఎక్‌ | కలి ॥ న్‌ _ వ ₹ ్క ఇ ః , - శల ం.. క ॥ యో క | న్య | సెం ళ న ఇ. ॥ శ తో సీ! శ అ క అలా ్‌ / - క్‌ జీ శ క్ర శ | | గ క - = “+ న్న షస / జీ + [ / గ | ఆం య ( 4 న నో జీ న్‌్‌ జ్య ” త్న /| జ! లీ ల _ | = న ల కి _ క్ష్‌. [| సూ తా శ అన. . “ క వ మాట్‌. ఈ య ॥ అం ను క న్న కే“, 2 సినీ | 7 (1 జ ఇ: ఇ | |. + ల | | " స్త స్‌ు జ 22 య" ఇ శ. ౨ . శ టై క వ ॥ గ - వము నవ | వ మ ॥ జ | క్షి ం. త మ తలి / ॥ (| న న య |. | (2వ వ్య సరూ కల . వప్న్యలంళు న ర బై ళా | జ | శ గ. "అ జలా! జాకీ నను గ చ శ్‌ పు వ న చు నేం ॥ వ! (| = క న యు - ౬ లాల్‌ . యు మ ॥ స న ల్‌ క జ! న. అ . . పం " న = - | య వ ఓ | జ |; జీ | | ఇ ” వై 1 ళ్‌ లా | చంచ ౯ యవల. 1 న ఈ ఇ ల / మ త - అ + రక. న గ్నూ జు మేన

అనుబంధం -1 గ్ధానిక బరిత్రలు - కి8ివ సంపుటము అణ తిక్కన వృత్తాంతము , రూఢుండై పృథివ్‌ సామ్రాజ్యము సేయుచుండగాను వారివద్ద రణతిక్కన్న అనే బ్రామ్మడు సేనాధిపతి. ఇతనికి ఖడ్గతిక్కన అని పేరు కలదు. అప్పుడు . యాదవ వంశోధద్ధవుండైన కాటమరాజు, ఇతని పిన తండ్రి పోలమరాజు, ఈ పోలమరాజు కుమారుడు కరి ఆవుల రాజు - వరు లంకమల, పాలకొండ, నల్లమల మొదలైన పర్వత ప్రదేశములందు అరణ్యములో పచ్చికపట్లను తమయొక్క విస్తారమైన గోగణమును సంరక్షణ చేసు కొంటూ నల్లసిద్ది చోళ మహారాజుకు పుల్లరికి గానున్ను తమ మందలో పుట్టే కోడెదూడలను కొన్ని యిచ్చేటట్టున్న వారి దేశమందలి వుండే కసపు పచ్చికపట్టు తమ గోగ్రాసమునకు గాను ఇచఛ్చేటట్టున్ను నిర్ణయించుకొని కొంత సైన్యం అందలాలు పనుగులతో ప్రసిద్ధిగా వుండేవారు. మరికొన్ని దినములకు (గోవులు క్షామదశవల్లను - గ్రామములో ఎక్కడెక్కడ ఉన్న సస్కాదులను - మనుషుల అంకిలిలో నిలవక మేసేది గనుక ప్రజలు రాజుతో ఈ సంగతి విజ్ఞాపనం చేసుకొన్న యెడల “ బీడు పచ్చికపట్లు యావత్తు కాటమరాజు వారి గోవులు మేపుకొనే లాగున మాట

• _ యిళ్ళ్చినాము. పైర్లు వారు మేపుకోవలసినది కాదు; అయినా కాని మీరు పైర్లు జాగ్రత్త చేసుకొనేది అని శలవు యిచ్చి “మీరు పైర్లు మేపవద్దు, = బీడు పచ్చిక మేపుకొనేధి” అని కాటమరాజు గారికిన్ని వ్రాసి పంపించిరి. ఇదిగాక అరణ్బ ప్రదేశమందుల కాటమరాజు గారి విస్తారమైన గోగణం తిరిగి మేస్తూ వుండేది మొదలుకొని గో సంరక్షణార్ధమై కాటమరాజువారు క్రూర మృగములను అగుపడ్డ చోట వారే వధ చేస్తూ వశ్చేవారు గనుక నున్ను అరణ్యమనందు గోగణపాలకుల యొక్క సమ్మర్థము విస్తారయ 4

గుందున సాధారణముగా మృగములు అరణ్యమందు నిలవకపోతూ వచ్చినందునన్ను మృ్యగవధ చేనుకొని తత్సామాన్య వృత్తి వల్లను జీవనోపాయం కనివుండే కిరాతకులకు జీవనహాని అయినందునన్ను ఆ కిరాతకులు కాటమరాజు యందు ద్వేషులై వుండిరి. ఇదిగాక నల్లసిద్ధి రాజు గారు వుంచుకొన్న భోగముదాని వద్ద బక పెంపెడు చిలక ఒకనాటి కాలమందు మ్యాడలో నుంచి తప్పించుకొని వళ్ళి అరణ్య శుకములను కూడి కాటమరాజు ఆవుల మందల సామపష్పములకు సమూహముగా వచ్చి ధ్వనులు చేయగా కొన్ని గోవులు బెదరి ల్యాగలను కలగదొక్కుకొని పారిపోయినవఏి. అప్పుడు కాటమరాజు పినతండ్రీ అయిన పోలమ రాజు చూచి బాణము నంధానము చేని వేనినందున ఆ బాణము _ సమూహములో వుండే పెంపుడు చిలుకకు తగిలి ప్రాణము విడిచెను. ఆ చిలుక కాళ్ళకు గజ్జెలు, అందెలు వుండేది పోలమరాజు చూచి యది పెంపుడు చిలుక అని నిశ్రయం చేసెను. అంతట ఆ సామీప్త మందున వున్న కిరాతకులు నల్లసిద్ది రాజు ఉంచుకొని వున్న భోగముదాని వద్దకు ఆ చిలకను తీసుకొనిపోయి. ఆగపర్ది “నీ చిలుక తప్పి వచ్చినంతట అన్సాయంగా కాటమరాజు పినతండ్రి అయిన పోలమరాజు బాణ ప్రయోగం చేసి చంపినా డని చెప్పినంతట అధి చాలా దుఃఖితురాలై అరణ్యంలో ఉండే క్రూర మృ్యగాదులను వధ చేసేటట్టుగాను వ్యాటలాడుతూ వుండి కాటమరాజు గారి గోవులనున్ను వధియించమని వుపదేశించెను. గనుక ఆ కిరాతకులు కాటమరాజు వద్దకు వచ్చి మేము సామాన్య మృగములను వధచేసుక జీవనం చేస్తూన్నామని మనవి చేసినంతట కాటమరాజు అనుకూలించి శలవు యిబ్చినందున ఆ కిరాతకులు అరణ్బ మధ్యమందు మ్యగాదులను చంపి నట్టుగా వుండి కొన్ని గోవులను గుండుతో వధచేసిరి. ఈ సనమాచారములు కాటమరాజు విని చాలా ఆక్రోశముతో ఆ కిరాతకులను చంపించి తదారభ్యం నల్లసిద్ధి రాజుకు యిచ్చే పుల్లరి యివ్వక మ!

నిలిపెను. అంతట నల్ల సిద్ది రాజు పుల్లరి యివ్వమని అందుకు ఆవుల మందలలో వుండే కోడె దూడలు తమకు తోలి అంపించమని వరమానం అంపించగా అందుకు కాటమరాజు మీ సీమలో మా ఆవుల మందలకు నిరోపాదిగా వుండినట్టయితే మీకు పుల్లరి యివ్వవలసిన కర్తవృం; అటుగాక మీ దేశములో వుండే కిరాతకులు మా ఆవుల మందలకు ఉపద్రవం చేసి కొన్ని ఆవులను నిష్కారణంగా వధించినారు గనుక మేము పుల్లరి యివ్వవలసిన నిమిత్తం లేదని ఖండనగా వ్రాసి పంపించినందున అదివరకు మందలలో వున్న కోడె దూడలను తోలుకరమ్మని కొంత సైన్సమును నల్లసిద్ధి రాజు పంపించినందున వారు వచ్చి కోడెలను తోలుక పోవచ్చినంతట కాటమరాజు వారు వచ్చిన సైన్స్మమును లక్ష్యం చేయక తిరుగా కొట్టినారు. గనుక వారు తిరుగా నల్లసిద్ది రాజు వద్దికి పోయి యావర్తనములు ఎరుక చేసినంతట నల్లసిద్ధి చోళ మవారాజులుంగారు ముఖ్య సేనాధిపతి అయిన రణ తిక్కన్నతో కూడా కొంత సైన్యమును కూర్చి “ కాటమరాజు వారు సమాధానముగా కోడెలె ఇచ్చినట్టయితే ఉత్తమం. అటుకాని పక్షమందు వారి మీద కార్యపెట్టి వున్న కోడెలు యావత్తు మళజ్చంచుకరోమ్మని పంపించిరి. అదే ప్రకారం సేనాధిపతి రణతిక్కన్న వచ్చి సమాధానంగానే విహతంతో ఎప్పడూ వచ్చే ప్రకారం మందలలో కోడెలను ఇప్టించమని కాటమరాజు వద్దకు అంపించగా వారు , అనుకూలించక ప్రతిఘటించి వుత్తరువు ఇచ్చినందున కార్య (ఖడ్గ తిక్కన్న యుద్ధ సన్నద్దుడాయెను. ఈ యత్తము విని కాటమరాజు వారున్ను _ వారికి విహితులైన వారిని కొందరిని సహాయముగా కూర్చకొని బలిమిగల ఆవులు మేలైన కోడెలు సవా వెంట కూర్చుకొని యుద్ధ సన్నాహమై నిలిచిరి గనుక ఉభయ పక్షముల వారికి అఘోరమైన యుద్ధమాయెను. ఆ యుద్ధ సమయమందు కాటమరాజు వారి గోవులు యుద్ధ భూమిని వచ్చి నిలిచి యెదిరి సైన్స్మములో కొంతమందిని హతం చేసినవి. అంతట ఉరి

రణ తిక్కన కార్యం నిర్వహించ లేక తిరిగీ స్థళంలోకి లేచిపోయెను. ఇంటి వద్ద భోజన సమయమందు తిక్కన్న భార్య తాను న్నానం చేసే రహస్య స్థలమందు రణతిక్కన్నకు న్నానానికి నీళ్లు వుంచి న్లానం చేయమని చెప్పినంతట అతడక్కడకు పోయి చూచి అక్కడ నాకు నీళ్లు వుంచిన కారణం ఏమి అని అడిగను. అంతట తిక్కన్న భార్య ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చిన క్రమము. ఏ స్థలం అయితే నేమి, రూప భేదం వల్లవిశేషంలేదు గనుక . ఇక్కడనే స్నానం చేయవచ్చ్చను అని చెప్పినంతట తాను కార్యములో నుంచి తిరిగీ వచ్చినందున భార్య యా మాట చెప్పినది అని తెలుసుకొనెను. న్నానాంతరం భోజన సమయమందు తిక్కనకు తల్లి ఏరిగిగు పాలు వడ్డించినందున అతను చూచి విరిగిన పాలు వడ్డించిన కారణం ఏమని అడుగగా * ఈ దినమందు మన గోవులున్ను మేతకు నీవు పోయిన పాలానికే పోయి వచ్చినవి” అని చెప్పింది గనుక తాను కార్యములో నుంచి తిరిగి వచ్చినందున ఇందుకు దృష్టాంతముగా తల్లి ఆ మాట చెప్పినదని గ్రహించిన వాడై భోజనానంతరమందు తిరుగా కొంత సైన్యమును కూర్చుకొని యుద్దానికి పొయ్యేటప్పడు తన తల్లిని భార్యను పిలిచి. “ పూర్వమున బక భట్రాజు నా మ్‌ద కృతిగా బక పద్యం చెప్ప వలెనని ఉద్దేశించి నాల్లు చరణములు చెప్పినాడు. అవి యేవంటే ధైర్భంబు నీమేన దగిలియుండుట జేసి చలియించి మందరాచలము టిరిగె , గాంభీర్యమెల్ల నీకడనె యుండుట జేసి కాకుత్‌స్టుచే వార్ధిగట్టు వడియె ఆలలక్షి నీయందు నలరియుండుట జేసి హరిపోయి బలిదాన మడుగుకొనియె ఆకారమెల్ల నీయందు నుండుట జేసి మరుడు ధూర్జటి కంటిమంట గ్రాగె 46

ఈ ప్రకారంగా భట్రాజు నాల్టు చరణములు చెప్పినందున అతనికి ఎనిమిది వేల వరహాలిచ్చినాను; ఈ పద్యానకు ఇంకా నాలుగు ఎత్తు గీతలు చెప్పవలసింది; అవి చెప్పలేదు. తరువాత నాలుగు ఎత్తు గీతలు (ఎత్తుగీతి చరణములు) చెప్పి తీసుకువచ్చినపుడు ఆ భట్రాజుకు మరిన్ని

“నాలుగువేల వరవాలు ఇఫ్టించమని చెప్టినంతట ఆ ప్రకారం అంగీకరించిరి -...అంతట తిక్కన యుద్దానికు తరలివెజ్చి కాటమరాజు వారి సైన్సమున మ కభిముఖుడై కార్యంపెట్టి అఘోరమైన యుద్దం చేసి అనేక మందిని హతం చేసి (ఏరస్వర్లం పొందెను). రణతిక్కన్నకు కృతిగా చెప్పిన పద్యం సంపూర్ణమయ్యేటందుకు భట్రాజు చెప్పిన నాల్గు ఎత్తు రీతలు ఇవి : తిక్క దండనాథ ! దేవేంద్రపురము నీ

వరుగుటెలిగి నగము తిరుగుటుడిగె

అభ్ధికట్టు వాసె అచ్భుతక్క తీట

మరుడు మఅల బుట్టి మగల రాజ |!

ఈ ప్రకారము భట్రాజు పద్యము పూర్ణముగా నాల్గు ఎత్తురీతలు రణతిక్కని తల్లివద్దికి పోయి చెప్పగా ఆమె బహు సంతోషవంతురాలై నా గర్ధవాసమందు పుట్టిన పుత్రుడు సుపుత్రుండని రణతిక్కన పూర్వమందున చెప్పిన ప్రకారంగానే నాల్దువేల వరహాలు భట్రాజుకు ఇచ్చి మరిన్ని తగిన బహుమతులున్ను చేసెను. అంతట రణతిక్కన యొక్క భార్శ తన పతి

అయిన రణతిక్కనతో సహగమనం చేసే నిమిత్తమై సచేల స్నానం చేసి అనేక దానములున్ను బ్రాహ్మలకు ఇచ్చి రణభూమిని ప్రదక్షిణ నమస్కార "ములు చేసి తన పతి యొక్క కళేబరము గురుతు కనబడక ఉన్నందున స్వామిని ప్రార్దించి నేను పతివ్రతనైతే పతియొక్క శిరస్సృ కనబడునని రణతిక్కన్న ! అని నంతట ఆ రణతిక్కని శిరస్సు యుద్ధ భూమిని పడివున్న కళేబరముల మధ్య నుంచి పైకి ఎగిసి పడినది. గనుక ఆ శిరస్సు గుర్తు పెట్టి తీసుకువచ్చిన దానితో కూడా ఆనుగమనం చేసినది”. త

సిద్ధపటము కైఫ్రీయతు ఆవుల పరుపు

“ కాటమరాజు వారి సైన్సంలో హతశేషులైన యాదవులు యుధ్ధ రంగ మందు తమతో కూడా నిలిచి శత్రువులను హతం చేసిన వారి యొక్క రూపములు శిలలపైన చెక్కించి వరులు అనే ప్రతిమలు తాలూకు మజుకూరు 'సగిలిపాయకట' మౌంజే కుంభగిరి అనే గ్రామములోను వున్నవి. ఇది గాక యుద్ధ రంగమున ప్రాణములు వదలి సద్గతినిపొందిన _ . గోగణముల యొక్క శిరస్సులు శృంగములతో కూడా తీసుకువట్ళి వాటికి పసుపురాచి నిత్క సాంబ్రాణి ధూపములు యిచ్చి యిండ్లలో వుంచుకొని, యిదిగాక గోవుల ఆక్యతిగా శిలల పైని చెక్కించి అవిన్ని వఖ స్తళకమందు వుంచి పూజలు చేస్తునారు. ఆ శిలలు వుంచిన స్తకానకు జనులు ఆవుల మాలి అని చెప్పకుంటున్లారు. ఆ ఆవులమాలె వద్ద పైని చెప్పిన యాదవులు ప్రతి సంవత్షరమున్ను తాళ మేళములు పంబ జోళ్ళ వరతాళ్లు జమిడికెలు పురవను మద్దిళలు - యీ వాద్యములతో సంభ్రమం (సంబరలు చేస్తున్నారు. ఈ సంభ్రమానకు వారి సంబంధీకులైన వారున్ను వారి కట్టించిన ఆవులమాలె యందు అభిమానం గలవారున్ను యెంత యెంత దూరంలో వున్నాగాని వారిని కాటమరాజు గారి పాంగ్యన్తులని వాడుతున్నారు. అలాగంటి పాంగ్యస్తులు అయిన వారికి పసుపు గుడ్డను అక్షతలు కట్టి సంభ్రమం చేసే దినం నిర్ణయం చెప్పి పంపించీ వార్షి పిల్వనంపించి. అందరు గుంపుగూడి ఆవులమాలె వద్ద సంభ్రమం చేసేటప్పుడు పాంగ్యస్తులు అయిన వారిలో వారి వారికి తానకములు అనే నిర్ణయం కలదు. తానకమనగా యేమంటే వెలయెద్దు తానకం, బొల్లెద్దు తానకం, బోడి యెద్దు తానకం, కరెద్దు తానకం, పైయెద్దు తానకం

• యీ ప్రకారం అనేక తానకములు అనే నిర్ణయం కలదు. తానక సౌజ్జ యేమంటే వెల్లెద్దు తానకం వాడు ఆవుల మాలె వద్దికి వచ్చి నిలిచి

48

వున్నప్పుడు పంబకారు అంటే పంబజోడు వాయించే వాడు. వెల్లెద్దు పరాక్రమం దలచి ఆ ఆవుమేయుట నీరు త్రాగుట గంతులు వేయుట అక్కడక్కడ దిరుగుట తుదను యుద్ధరంగములో చేసిన పరాక్రమము సవాగా పొగడితే ఆతానకం అనుసరించి వుండేవానికి శివం వచ్చేది కలదు.

యీ ప్రకారం కొంతసేపు తానకములు పాడిన తరువాత కాటమరాజు వారి పరాక్రమున్ను సుద్దులు అని పాడేది కలదు. యీ సంభ్రమములోను యిండ్ల వద్ద వుండే శృంగ సహితములైన గోశిరస్సులు తెచ్చి మాలెలో వుం

చేది కలదు. అందుకు శనగలు పెసలు నానవేసి శిలపైని వుండే ఆవుల ప్రతిమల కున్ను దేవరావులు అనే గోశిరస్సలకున్న నైవేద్యం చెల్లించి ఆ పణ్యారం బ్రదికివున్న గోవులకు తినిపించేది కలదు. ఈ సంభ్రమం (సంబరలిు పేరు ఆవుల పరుపు అని వాడుకునే వారు",

(మజుకూరు అంటే కడపజిల్లా మైదుకూరు. బకప్పుడు మైదు కూరు ప్రాంతంలోను ప్రస్తుతం అట్లూరు మండలంలో ఉన్న కుంభరిరిని గురించిన ప్రస్తావన ఇది.

ఈ రచయిత కుంభరగిరి వెళ్ళి విచారించి రావడం జరిగింది.

బకప్పుడు కొయ్యతో రాళ్ళతో చేసిన ఆవుల బొమ్మలు ఉండేవని, అక్కడ ఈ కొలుపులు చేసేవారని ఆ గ్రామస్తులు తెలియచేశారు.

వారు చెప్పిన వివరాలను బట్ట కాటమరాజు నల్లమల, ఎర్రమల,

, పాలకొండలు, వెలిగొండలలో ఆవులు మేపుకుంటూ కొన్ని ముఖ్యమైన ప్రాంతాలలో విడిది చేసినట్లూ - కాటమరాజు యుద్దంలో మరణించిన . తర్వాత ఆయా విడిది ప్రాంతాలలో “ఆవుల పరుపు, “ఆవుల మాలొ పేర్లతో యాదవులు కొలుపులు చేయడం ప్రారంభించినట్లు తెలుస్తున్నది. ఈ కొలుపులకు బాటా సింగనపల్లి నుండి, నెల్లూరు పట్టణములో వేముల బావి దగ్గర నుండి ముడుపులు వళ్చేవని చెప్పారు 49

యాదవులు నెల్లూరి భూములలో తమ కవులావులను మేపుట (కాటమరాజు కథలు) (కొన్ని ఊర్ల పేర్లు) యగవిడిచిరి కవులావులు యారాళముగను నెల్లూరు పడమట గన్న వరమయ్య = రాక్షగుళ్ళవాడు రావులు కొల్లు ఆదూరు పండ్రేల అన్ని బోయనిపల్లి (మరగను పంజుము నాగవారము పరగ నున్నది యేపులి యలగర్రు యరగుడిపాడు యగవిడిచిరి కవులావులు యారాళముగను ఆ రాజు మంద నావులు పరపడిమేసె పెన్న వెంట గోకులము పేరు నాది నడచెను విరివిగా ఆ పెన్న విడిమేల నుండి . జన్ని వాదదాకా జమిడి గుడారులు యెొత్తించెను రాజు యే కొదువ లేక - మించిన పడిగల మీగడాంబరములు అంచితము గాను గుడారులు అమరంగ యత్తించెను, 50 ర

కాటమ రాజు కథల నుండి కాటమ రాజు ఆవులు ఎలాంటి పంట పొలాలను నాశనం చెశాయో వివరించడం మాధవుని కవిలావులు మధుగోరి మేసెను

• యెొండితూము చెరువెనక - యెల్లడముల మేసెను పైడితూము చెరువెనక పాలంకి మేసెను.

" రాదితూము చెరువెనుక రాజనములు మేసెను. కంచుతూము చెరువెనుక కాంభోటది మేసెను. భూపాల్కుని కవిలావులు భూములు గప్పకొనను. భూతలించి ఆంబోతులు గోదేవుల మెచ్చెను. గొడ్డుటావులు మేసె అడ్డమార్గము లేక పాలు గురుస్తున్న వరి మేసెను - పండు వరి మేసెను పద్మ రాఘవుని కవిలావులు మరుపడి మేసెను చాకిచెర్లఇరిమేల చల్లవారి కవి లావులు వచ్చి చేరినయట్టి వరి భస్మంబు చేసెను. పంటకాలువలు త్రొక్కెను బట్ట బయలుగాను పొట్టి కరువులు మేసె మట్టు మల్త్లాడెను. జొన్నపు నాచులు మేసె జన్నెవాడ ఫలము

కనుచూపు యిరుమేల కాలి ధూళాయె పుసిరికల చెరువులు గొప్టగ వారి వుక్కుటావులు మేసెను

..._మొక్కళ్లపు యెద్దులు వరి మక్కువారగ మేసెను జీరనాయని కవులావులు పెంట్రాలు నిండెను మొగళ్ట్ళచెరువు గప్పకొని బోడావులు చెన్స్మయావులు కదబడి రారుట్ట్లు విరుగగమేసె కనిగిరి చెరువులు కాంభోధి - కారుజొన్న కదబడిమేసె

51

కంబల చెరువులోను వారి అంభారములు మేసె పొంగుటూరు యిరుమేల బోడావులు మేసెను. అగ్రవారములు యిరుమేల అగర మక్షావులు వుగ్ర కోపముతోను పుర్లబడి మేసెను జాల బొల్లావులు సంగటావులును , నేల యీనీనరీతి నెల్లూరి యిరుమేల తెల్ల బొల్లావులు వక దేముడెరుగును యెర్ర మక్షావులు యెన్గూరు కోట్లు ముష్టు కవులావులు మున్గూరు కోట్లు యల్ల కవులావులు వెయ్యిన్లూరు కోట్లు పెదవెల్ల కవులావులు పదిన్లూరు కోట్లు బాలాజి కవులావులు పట్టుసాలక భూమి యలమ కవులావులు యెొల్లి విరిసి భూము పంటరెడ్డి కవులాపులు పట్టు సాలక భూమి అర్చితపు కవులావులు అన్నియు గూడి నిర్దితపు కవులావులు అయిన నికళంబులలోను గోవు గణంబు లక్కడ కడగుర్హు లేదు శృంగారపు తోటలు చీకాకుపరచిె ముక్షరంబున వనములు మట్టు మల్లాడి ం పషిణిమ్మ పనప పిప్సిలి నిమ్మ పాటిని మగుళ గణతార సంతోష కార్మి వనములు , మలియించు కర్పూర మహా తురంగములు ఎభ్లించి కురువంగ జంజీసతరువులు తాళత వింతాళ నారికేళవనము పుష్టనాగసున వొళ్లుపూరి పుష్ణ బహుళ పరిమెళ వినుత 52

కదలె మందనావులు కదుపులు మేసె చెల్లించె త్రుళ్లుచు వడిగల్బు చూను చెల్లించి దాటుచు చెలగ వృక్షములు రాశి ఖణేలున రంకెలు వేయుచు ! యెొస సిద్ద టప్పసూను వషఫలములు మెరసి గోవులు చెల్లింపుకొనుచు కడువార వచ్చి అంభారములు మేసి కేవులు జేరి వికసించి ఆత్మ అనుచుపై యితను మోపు పెంచటలు చూసు పెల్లుగా బిగువారజేసె జల్లున నిల్బక జల్లు నిల్బక ప్రక్క చభ్లించపాలు చముకులై వేడ్కతో జోరిచ్చు విచ్చగాను నెమరువెట్టుచు వృక్షముల కింద జేరి ఆవులు వుండినట్లే వుండి అటు చెల్లింపుకొనుచు కాటమరాజు మేపిన మన వడ్ల రకాలు ఆ నల్లూరి ఎరువు ఎనకాల మేసిన వరి చేలు యెషుమంటి వంటే కస్తూరి నిగనాలు, గాజ గౌరిలూను | రాజనాలు, రవిగుత్తులూరు రెక్కలు రెక్కార సంగులూను * లినసరులు, ముత్యపుసరులు గజదంతాలు, మొగటకందలు యర్రమచఛ్ళలు, గోధుమలు దొమ్మర కేతువులు, కప్రవసంగులు కళింగ పూవులు, యర్ర వొడ్లూను 5్‌3

గుమ్మడి గుత్తులు, కొమ్మ గౌరులును కాంబోడి వంకెలు, రామగిరి వంకలు పులి మీనాలు, సాటిలూను, ఆత్మ సరులూను, త్రివెంగళమెచ్చులు తెల్లమారావులు, యర్రమూరావులు " యలిక మోరలూను, విప్రరావులూను కళింగ వొడ్లూనూ, పొన్ష్నలూను, = గొంతెలూను, మునిపళ్ళ, రాణ్‌ రాక్షమోక్షలు, రామద్వారి కలును కాటికాడి కన్యలు, యీగ బండ్లును పున్నమి వెన్షెలలూను, వింటి సింగుళ్లూను మార్తపు గుటకలు, పడుగు ఆకులు యులకలు, గగ్గాజాలలూను, పచ్చగన్నేరువడ్డు, ఫలాతులూను, కవిపురియాలు, వమరామలు వంకిళ్ళ మొదల గల రాజవిరాగుమ్మళ్లు మంచి జిలకరవడ్డ్లు వట్టివడ్లూను పొట్టు మోకలవడ్డ్లు తోక కరిణీలు కాటిక టెక్కాలు వరిబండలు జాడీ రాక్షసూలు, పున్నమి వెన్నెలలు - వింటి సింగళ్ళ , రాణి ఖర్జూరము, రామాయణ కరంబ చెక్కిళ్ళ గజపతి గుళ్లు, గదప గన్నేర్లు శ్రీ రామవంకలు, సీతభోగులూను రగ

గుర్రపు తోకలు, గుజ్జు మొలకలును రాజసపువడ్డు, రామతలంబ్రాలు తేజముతో ముత్సాల అరుదైన వడ్లు శాంభవ్‌ వడ్డ్లును, సన్న వడ్తూను కాంబోటి వడ్డును, కన్నెపు గుత్తులును “ యనుగా మోదములు, యెలవందగీపు వడ్డు. పిళ్చిరికూనిరాలు, బిరుదులు, నల్లవడ్డు = అక్షము గనపలు, అతికి సన్న వడ్లు అచఛ్చరువుకరాలై, యెలమన అంసలు యతపువ్వువంక8లు, విరివల్లు వడ్డు సితకోరలై జిగులు సన్నాలు వాసిగాలినయెట్టి వరింపు వడ్తూను బావిళ్లు వరులు, బంగారు తీగెలు సందిగాల వొడ్డు, సంబంది వొడ్డు మోదురుతోటి మేలైన మొదలైన వొడ్డు. కరిణి పిషిని శూల కాకి రెక్క వొడ్డు - యిటువంటి వొడ్డ్లు మేపించినాడు ఆ కాటమరాజు. ,..! చిత్తూరు జిల్లాలో కాటమరాజు చిత్తూరు జిల్లాలో కాటమరాజు బొమ్మ పెట్టి వశువులకు సంబంధించిన కార్యక్రమం చేస్తారు. కార్యక్రమం తరువాత కాటమరాజు బొమ్మ ముందు పొంగలి పెడతారు. (కాటమరాజు ఆవులు మేపిన స్థలాలు కడప, కర్షూలు, చిత్తూరు, ెల్లూరు, ప్రకాశం జిల్లాలు. 55

అనుబంధం - శి 10650 నాటికి పల్లవోలు తిక్కవరం గ్రామాల పరిస్థితి (గత చరిత్ర మాత్రమే కాదు. ఇటీవల కాలం నాటి చరిత్ర కూడా మనం తెలుసుకోవాలి. నిన్నటి సంగతులు కూడా మనం మరిచిపోతున్నాం. ఈనాటి తరం కోసం గుర్తు చేస్తున్నాను - రచయిత) పల్లవోలు పంచాయితీలో 1950 నాటికి ఉన్న గ్రామాలు-3. ఖ పల్లవోలు, తిక్కవరం, నూతల. పల్లవోలు రెవెన్యూ గ్రామము ఏరియా 9,547 చదరపు ఎకరాలు. / ఈ మూడు గ్రామాలలో ప్రజల ప్రధాన వృత్తి వవసాయం. వ్యవసాయంతో పాటు కొందరికి మేకలు, గొట్టెలు పాడి పశువులు ఉండేవి. కమ్మ, రెడ్డి, యాదవ, ముస్లిం, యానాది, మాదిగ, మంగలి, కంసాలి, ముదిరాజు, ఈడిగ, చాకలి, కోమటి కులస్థులు ఉండేవారు. కమ్మ, రెడ్డి, యాదవులు ప్రధానంగా వృవసాయంపై ఆధారపడిన కులాలు. మిగిలిన వారు వారి వారి కుల వృత్తులు చేసుకొంటూ, కూలి పనులతో పాటు వ్యవసాయ పనులు కూడా చేసుకునేవారు. కొద్ది మంటి మేకలు, గొట్టిలు పెంచుకునేవారు. కొందరు అడవిపైన కూడా ఆధారపడి జీఐంచే కులంతో సంబంధం లేకుండా ప్రతి ఒక్కరికి అంతో ఇంతో పొలం ఉండేది. 1960 నుండి అన్ని కులాల్లోనూ చదువుకునే వారి సంఖ్య పెరుగుతూ వచ్చింది. ఎక్కువ మంది ఉద్యోగాలు చేసుకుంటూ ఇతర చోట్ల ఉంటున్నారు. యానాదులు గతంలో తోటల దగ్గర పైరు చేలదగ్గర కాపలా కాసు వాళ్ళ అడవుల్లో దొరికే పండ్లు, కాయలు, జంతువులు, పక్షుల పైన వాగులో దొరికే చేపల పైనా ఆధారపడి జీవనం సాగించేవాళ్ళ. ప్రస్తుతం వీరంతా జీవాల పెంపకం, కూలి పనులపై ఆధారపడి జీవిస్తున్నారు. దొర 56

పొగాకు రాకతో కూలీలకు కొంత పని దొరికింది. అందువల్ల పల్లవోలులో ఏరి సంఖ్య బాగా పెరిగింది. కులాలతో సంబంధం లేకుండా అందరూ వరుసలు పెట్టి అక్కా, అన్నా మామ, అత్తా, వదిన అని పిలుచుకునే ఆనవాయితీ ఉండేది. " ఆల్మియ సంబంధాలు ఉండేవి. 1960,72 మధ్య కాలంలో కొంత మంది తిక్కవరం, పల్లవోలు ల్ని గ్రామాలకు చెందిన మద్య తరగతి రైతుల పిల్లలు నెల్లూరు పట్టణంలో చదువుతూ వామపక్ష రాజకీయాలకు ప్రభావితులయ్యారు. వారి వల్ల 1972నుండి ఈ గ్రామా రాజకీయాలలోనూ, నామాజికంగానూ మార్మలు వచ్చాయి. బ్రాహ్మణ చెరువు :; పల్లవోలుకు దక్షిణంగా కొండల క్రింద జక చెరువు వుంది. దీన్ని బ్రాహ్మణ చెరువు అంటారు. ఒకప్పడు ఇక్కడ బాపనపాడు అనే గ్రామం ఉండేది. ఇది చాలా అందమైన ప్రదేశం. చెరువు కట్టపైన వందల ఏళ్ళ నాటి మామిడి చెట్లు ఉండేవి. 1946 ప్రాంతంలో నెల్లూరు జిల్లా అలగానిపాటి గ్రామానికి చెందిన పుళ్సలపల్లి రమణారెడ్డి గారు ట్‌న్ని కొని పెద్ద ఎస్టేట్‌గా తీర్చిదిద్దారు. నిమ్మతోటలు, గొర్రెల పెంపకం వంటివి చేపట్టారు. దీని దరిదాపులకు వెళ్ళాలంటేనే ఈ గ్రామస్థులు భయపడేవారు. 1980 ప్రాంతంలో సిపియం. పార్టీ ఆధ్వర్యంలో మిగులు భూముల ఆక్రమణ ఉధ్యమంలో భాగంగా ఇందులో ఉన్న మిగులు భూములు ఆక్రమించారు. ఇక్కడున్న పట్టా భూములు కూడా పేద రైతులు కొన్నారు. ఒక వృవసాయ సొసైటీ ఏర్పడి కొంత కాలం ఉమ్మడి వవసాయం చేశారు. 5/

ఆర్థిక పరిస్థితి

పూర్తి వర్నాధారం అయినందువల్ల పంటలు నమ్మకంగా పండేవి కావు. వర్షం తక్కువైనా, ఎక్కువైనా పంటలు దెబ్బ తినేవి. అందువల్ల నాగు(వడ్డీ కు గింజలు అప్పతెచ్చకొనేవాళ్ళ. ఆ నాగు గింజలు కట్టలేక నానా ఇబ్బందులు పడే వాళ్ళ, ఆనాడు రైతులకంటే కంసాలి, చాకలి, మంగలి, వంటి వృత్తి పని వారి ఆర్థిక పరిస్థితి మెరుగ్లా ఉండేది. "

జొన్న కంది, పెసర, వేరుశెనగ ప్రధాన పంటలు. ఎర్ర నేలల్లో గ పండే ఉలవ, ఆరిక, కంది, అలసంద , ఆముదాల పంటలు రైతులకు ఆసరాగా ఉండేవి. ఆవులు,గోొర్రెలు, మేకలు, పాడిగేదెలు ఉన్నవారికి అదనపు ఆదాయం రావడం వల్ల పెద్ద ఊరటగా ఉండేది. వృత్తి పని వారికి తులు తమకు పండిన పంటలో కొంత భాగం మేరగా సంవత్సరానికి బకోసారి ఇచ్చేవాళ్ళు. కూలీలకు ధాన్యం కొలిచే వారు. అంగడికి ధాన్యం తీసుకొని వెజ్చి వస్తువులు కొనుక్కొని వచ్చేవాళ్ళ,

కపిల బావుల క్రింద తోటల్లో కూరగాయలు, మిరపతో పాటు సజ్ది, రాగి, కొర్ర పంటలు పండించేవారు. బత్తాయి, పులుసు నిమ్మ తోటలు కొద్ది మందికి ఉండేవి. ప్రజల ప్రధాన ఆవారం జొన్న సంకటి. రాగులు, సజ్జలు, ఆళ్ళ కూడా ఆహారంగా తీసుకునేవారు. వరి అన్నాన్ని అపురూపంగా భావించేవారు. దాన్ని ఆబువ్వ అని పిలిచేవాళ్ళ,

ప్రజల ప్రధాన వినోదం, కథలు, బుర్రకథలు, బొమ్మలాటలు, భాగవతాలు, చిన్న చిన్న సర్కసులు. కాటికాపర్లు, గంగిరెద్దులు, బుడ బుడక్కలవాళ్ళు పిచ్చి గుంటలవాళ్ళు, గంటా పకీర్లు, జాతి వక్తలు, మొండి . బండవాళ్ళ వచ్చి అడుక్కునే వాళ్ళ. వేములస్వామి వారి శిష్కులతో గుర్రాల మీద వచ్చి జనాన్ని భయపెట్టి ధాన్యం, డబ్బులు వసూలు చేసుకొని వెళ్టేవారు. ఈ రెండు గ్రామాల్లో పెద్ద దేవాలయాలు లేవు. సంక్రాంతి, ముఖ్యమైన

568

పండుగ. దసరా, టీపావళ, వినాయక చవితి పండుగలు పెద్దగా పాటించరు. ఏటికంటే నాగుల చవితికి ఎక్కువ ప్రాధాన్యత ఇచ్చేవారు. పీర్ల పండుగ సందడిగా జరుగుతూ ఉండేది. గతంలో తిక్కవరం గ్రామంలో దసరా, శ్రీరామనవమి పండుగలు జరిగేవి. ఎప్పుడైనా జాతర కూడా డిసెంబర్‌, జనవరి, ఫిబ్రవరి నెలల్లో చలి విపరీతంగా ఉండేది. __ ఉదయం 8 గంటల వరకు చలిమంటలు వేసుకొని చలి కాచుకొనేవారు. పిల్లలు పురచెండు, బిళ్టంగోడు, గోలీలాట, బొమ్మాట, తొక్కుడుబిళ్ట అఛ్చనగాయలు, వెన్నెలకుష్టలు, ముక్కు గిల్లే ఆట, జత్తొత్తి ఆట, బొంగరాల ఆట, చెడుగుడు ఆడేవాళ్ళ. పెద్దవాళ్ళ పులిజూదం, బారాకట్ట ఆడేవారు. ఎండకాలం ఎండలు మండి పాయ్యేవి. హోారుమంటు పడమట గాలులకు ఇళ్ట కప్పలు లేచి పోయేవి. ఆ వేడికి జనం తట్టుకోలేక పోయే వారు. వళ్ళ కాకచేసి ఒంటేలు వచ్చేవి కావు. వస్తధారణ - ఫై కులస్థులు తప్ట కింది కులస్థుల స్త్రీలు రవికలు ధరించే వాళ్ళు కారు. పై కులస్ఫులైనా భర్త చనిపోయిన స్త్రీలు తాళి, గాజులు, బొట్టులతో పాటు రవిక కూడా ధరించకూడదు. 12 సంవత్షరాలలోపే కొన్ని కులాలలో ఆడ పిల్లలకు వివాహం చేసేవాళ్ళ, నెలకొకసారి ఆడవారు మూడు రోజులు దూరంగా ఉండేవారు. మైల పాటించేవారు. ఇ ఆడవాళ్ళ రంగు అద్దిన నేత చీరలు ధరించేవారు. మగవాళ్ళు ఖద్దరు పంచె, కోరా బన్షీను ధరించే వాళ్ళ. ఖద్దరు పంచెలు ప్రతి రోజు . ఉతికి ఆరవేయడం వల్ల నీరు కావి రంగులోకి మారేవి వాటిని నీరు కావి పంచెలని పిలిచేవాళ్ళ. వీటినే రైతులు ఎక్కువ ఉపయోగించేవారు. ప్రతి ఒక్కరు తలగుడ్డ వాడేవాళ్ళు కాస్త పేదవాళ్ళలో కొందరు1950కి పూర్వం గోచి పెట్టుకొని పైన దుప్పటి కప్పకునే వాళ్ళ. మగవాళ్ళకు పెళ్ళిళ్ళ గావడం కష్టంగా ఉండేది. గ్రామాలలో కన్నం దొంగలు, దారులు 59

కొట్టే వాళ్ళు జీవాల దొంగలు ఉండేవాళ్ళ. అక్కడక్కడ కొంతమంది పెద్ద మనుషులకు ఈ దొంగ నొమ్ములో భాగముండేది.

ఒకప్పుడు రైతులందరికీ ఆవులుండేవి. వేసవిలో మార్చి పప్రిల్‌, మే మూడు నెలలు గడ్డిలేక ఆవులను నల్లమల అడవులకు తోలేవాళ్ళ, వాటిని సుగాలీలు కాచేవారు. మలలో ఆవులను పులులు చంపేవి. డిసెంబర్‌, జనవరి, ఫిబ్రవరి ఈ మూడు నెలలు గడ్డి కోసం నెల్లూరు ' చుట్టు ప్రక్కల మండలాల నుండి ఎద్దులను, ఆవులను పల్లవోలు బీడు భూముల్లొను, అడవుల్లోను మేపుకోవడానికి తోలుకవచ్చేవాళ్ళ, “

పల్లవోలులో చండ్ర కొండయ్య ఆనాటి రాజకీయ నాయకుల దగ్గర తనకున్న పలుకుబడితో 1945వ సంవత్ష్యరంలో ఒక వెల్టేర్‌ స్కూలు తీసుకొని వచ్చాడు. ముగ్గురు టీచర్లతో మధ్యాహ్హ భోజనంతో కొద్ది రోజులు బాగా జరిగింది. గ్రామంలో విభేదాలు రావడంతో కొండయ్య దాన్ని తిక్కవరం హరిజనవాడలో ఏర్పాటు చేసాడు. ఆ తర్వాత పల్లవోలు పిల్లలు గుడుచుకొంటూ ఆ హరిజనవాడ స్కూలు వెళ్ళి చదువుకొన్నారు. తిక్క వరంలో ఒక వి బడి ఉండేది. అందులో సుబ్బరాజు అనే ఉపాధ్సాయుడు చదువు చెబుతూ ఉండేవాడు. తల్లిదండ్రులిచ్సిన బకటి రెండు రూవాయలు నెల జీతంగా తీసుకొనేవాడు. బడిలో లెక్కలు, తెలుగు రెండు విషయాలు ప్రధానంగా చెప్పెవారు. 1961 వ్రాంతంలో పల్లవోలుకు తిక్కవరానికి ప్రభుత్వం రెండు ప్రాథమిక పాఠశాలలు మంజూరు చేసింది. 1980 నుంది పెనుమార్పులు :

1980 నుండి పర్య్కావరణంలోను ప్రజల జీవన విధానంలోను .

పెను మార్చులు చోటు చేసుకొన్నాయి. ఈ మార్చలు దేశమంతా జరిగాయి. పల్లవోలు తిక్కవరం గ్రామాలలో జరిదిన మార్చులు ప్రకృతితో ముడిపడిగువి. 60

ఈ గ్రామాలకు ప్రాణంలాంట్‌ ప్రకృతి వనరులు మూడు (1) పల్లవోలు వాగు (2) అడవులు కొండలు గడ్డిభూములు (39 వ్యవసాయ భూములు, తేలికపాటి ఎర్రనేలలు, తోటలు. పల్లవోలువాగు వడాది పొడవునా కొండ ఊటలతో జలజల మంటూ స్వళ్ళమైన నీటితో పారుతూ ఉండేది. మట్టగుడిసెలు, ఇసుక . దందులు, బేడిసెలు, జల్లలు, పక్కెలు, ఉలసలు అనే ఆరు రకాల చేపలతో కళకళలాడుతూ ఉండేది. వర్షాకాలంలో అనంతసాగరం చెరువు నుండి ఈ వాగులోకి ఎక్కి వచ్చిన చేపలు బుట్టల కొద్దీ పట్టుకొని తిన్నన్ని తిని ఎండటెట్టుకొనే వారు. వాగులో నీరు తాగి పశువులు ఆరోగ్యంగా ఉండేవి. వాగు చలమల్లో నీరు త్రాగి ప్రజలు ఆరోగ్యంగా ఉండేవాళ్ళు. అక్టోబర్‌, నవంబర్‌ నెలల్లో కురిసే వర్వాలకు భూములన్నీ ఊటులెక్కి వీధుల్లో కూడా వారాల కొద్దీ నీళ్ళ పారుతూ ఉండేవి. అడవి భూముల్లో ఊటనీళ్ళకు ఊబి గుంటలు తయారయ్యేవి. ప్రస్తుతం వాగు ఎండిపోయి ఎగువ నుండి కర్ర తుమ్మ చెట్లతో కప్పబడి వాగు రూపు మారిపోయింది. ఆనాటి మడుగులు లేవు. చెక్‌ డ్వ్బాంలు తయారయ్యాయి చేపలు ఎక్కి రాకుండా. చేపలు లేవు, చెలమల్లో నీళ్లు లేవు. బావుల్లో, బోరింగుల్లో నీళ్ళ తాగి కిడ్డీలు చెడి జనం చనిపోయే స్థితి దాపురించింది. ప్రస్తుతం క్యానుల్లో నీరు కొని *- తాగుతున్నారు. ఈ నీరు తాగినందువల్ల ఎలాంటి జబ్బలు వస్తాయో మరో పదేళ్ళకు గాని తలియదు. మనుషులను, పశుపక్షులను బ్రతికిం

• చిన ఈ వాగు ఈనాడు జనానికి దూరమై పోయింది. ఏడాది పొడవునా అడవుల్లో, కొండల్లో ఏవో కొన్ని పళ్ళు కాయలు దొరికేవ. పాల, జీరా, బిక్కి, ఊటి, ఉసిరిక, కలే, పరికి, చిట్టితా వంటి పండ చెట్లు ముప్పాతిక భాగం నశించిపోయాయి. చింత, కరక్కాయ చెట్లు పూర్తిగా లేకుండా పోయాయి. కొయ్య సామానుకు పనికి వచ్చే 61

అడవి టేకు, బిల్లుడు, దేవదారు, వేప, చండ్ర, యర్ర చందనం వంటి చెట్లు నశించిపోయాయి. కూపుల పేరుతో కర్ర కోసం చెట్లు నరకడం వల్ల అడవుల్లో కొండల్లో పెద్ద వృక్షాల స్ధానంలో పొదలు మిగిలాయి. అందువల్ల గతంలో మాదిరి కొండల్లో అకాలంలో కురిసే వర్షాలు కురవక వాగుల్లోకి నీరు రావడం లేదు. గడ్డి పడడం లేదు. గడ్డి తిని బ్రతికే కుందేళ్ళ, జింకలు, దుప్పులు కణితలు వంటి జంతువులు నశించి పోయాయి. వాటిని తిని బ్రతికే నక్కలు తోడేళ్ళ, రేచు కుక్కలు నశించి పోయాయి. ఈ గ్రామాల్లో పశు సంపద కూడా తగ్గి పోయింది. చిట్ల మీద నివసించే పక్షి జాతులు నశించాయి.

కంకణాయలు, కబోది పక్షులు, కొంగలు, చిలుకలు, గోరు వంకలు, పిచ్చుకలు చెట్ల నిండా కనిపించేవి. అడవి కోళ్ళ, కముజులు, పూరేలి పిట్టలు అడవుల్లో, పాలాల్లో తిరుగాడుతూ ఉండేవి. అవన్నీ ఇప్పడు కనిపించడం లేదు.

చెట్ల పూత ఆధారంగా ఒకప్పడు సమృద్ధిగా దొరికే తేనె దొరకడం లేదు. వర్షాకాలంలో దొరికే పుట్ట కొక్కులు దొరకడం లేదు. తాటి చెట్టు, ఈత చెట్లూ పాతవి కొట్టి పడేస్తున్నారు. కొత్తవి పెరగడం లేదు. మరో పదేళ్ళలో తాటి చెట్లు, ఈత చెట్లు నశించి పోనున్నాయి. ఊరి చూట్టూ వందల ఏండ్లనుండి ఉన్న చింత, మర్రి, రావి, వేప, వంటి పెద్ద పెద్ద చెట్లును నరికివేశారు.

పొగాకు రావడంతో గతంలో పండించే జొన్న పెసర,మినుము, " వేరుశనగ పంటలను వదిలేశారు. ఎర్రనేలల్లో పండించే ఉలవ, ఆరిక, కంది, అలసంద, ఆముదము వంటి పంటలు వదిలేశారు. తోటభూముల ” సేద్యం పూర్తిగా వదిలేసినందువల్ల, రాగి, సజ్జ, కొర్ర పైర్లు పండించడం లేదు. మర్సీ కూరగాయలు పండించడం మానుకొన్నారు. ఇతర పంటలు పండించినా అడవి ఆవులు, పందులు పైరును చేతికందకుండా చేస్తున్నాయి. ప్రస్తుతం రైతులకు ఇదే పెద్ద సమస్యగా మారింది. ప్రస్తుతం

62

బోరింగు క్రింద కరంటు మోటార్లుతో సేద్యం శ్రమతప్ట ఏమ్‌ మిగలడంలేదు. చేదబావులు ఎండిపోయాయి. కపిల బావులు మురికి గుంటలుగా మారాయి. బోర్లు పాతాళానికి చేరి బొట్లు రాలుస్తున్నాయి. నిమ్మ తోటలు గిట్టుబాటు కాక వదిలేశారు. నాటు కోళ్ట పెంపకం, పాడి బర్రెలు మేపడం, జీవాల పెంపకం వలుగాని పనులుగా మారిపోయాయి. .

ఊళ్ళో జనం పట్టణాల బాట పట్టారు. బస్సులు పోయి ఆటోలు వచ్చాయి. టీ బంక్‌లు బ్రాంటిషాపులు వచ్చాయి. కుమ్మరి, కమ్మరి, కంసాలి,

చాకలి, మంగలి వృత్తులు పోయాయి. వాళ్ళంతా పట్టణాలు బాట పడుతున్నారు.

ఆహారంలో పెద్ద మార్చులు వచ్చాయి. ఆరోగ్యాలు పోయాయి.

చద్ది అన్నం, సంగటి ముద్దలు పోయి సాంబారు చట్నీలతో పులిసిగు ఇడ్లీలు పులిబొంగరాలు వచ్చాయి. పాలు పెరుగులు పోయి కాఫీ, టీలు, వచ్చాయి. చల్లటి మజ్జిగ పోయి, పెఫ్సీలు, ధవ్మప్‌లు వచ్చాయి. జొన్నలు, రాగులు, సజ్జలు, దంపుడు బియ్యం పోయి సత్తువ లేని పాలిష్‌ బియ్యం వచ్చాయి. పువ్వులా మెరిసిపోయే తెల్లటి పిప్పి తింటున్నారు. దీంతో కాళ్ళ నొప్పులు, అరికాళ్త మంటలు, కళ్ళ మంటలు, కడుపులో మంటలు, గ్యాస్ట్రిక్‌ అల్బర్‌లు వచ్చి అజీర్ణమే పెద్ద జబ్బయింది.

| తిన్నది అరాయించుకోవడమే సమస్యగా మారింది. వేపుళ్ళు, స్వీట్లు తిని షుగర్‌ జబ్బులు, గుండె జబ్బులు తెచ్చుకొంటున్నారు. సంపాదిం

• చింది ఆసుపత్రులకు ధారబోస్తున్లారు. ఈ మార్చుల వల్ల సుఖ పడుతు న్లారా? బాధపడుతున్నారా? గతం గురించి పెద్దలు పిల్లలకు తెలపాలి.

పెసలు, జొన్నలు, అలసందల, గుగ్లిళ్ళ తినడం మానేశారు. పొలంలో ఉచితంగా దొరికే గురుగాకు, చెంచలాకు, అటికమాడాకు, చిర్రాకు తెచ్చకోవడం మనకు నామోషిగా మారిపోయింది. చింత 63

'చిగురుతో కాయగూరల వరుగు, ఎండు చేపలతో కూరలు చేసుకోవడం తక్కువతనంగా మారింది. వట్టి తునకులు (ఎండిన మాంసలు సంగతి జనం ఒకప్పడు డబ్బలకు ఇబ్బంది పడిన మాట నిజమే. కాని కరువు కాటకాలు వచ్చినప్పుడు తప్ప, సాధారణ కాలంలో శరీరానికి కావలసిన పోషకాహారం మను పొలాల నుండి అడవుల నుండి, ఎలాగో జక లాగున లభిస్తూ ఉండేదని మనం మరిచిపోకూడదు. అన్నీ ఉండి ఇప్పుడు మనం చెత్త తింటున్నాం. నిస్సత్తువ కొని తెచ్చుకొంటున్నాం. - ఈసురోమంటూ అనారోగ్యపు శరీరాలు ఈడ్చుకొంటూ బతుకుతున్నాం. ఆస్తుల కోసం వెంపర్లాడుతున్నాం. ఈర్ష్యా అసూయలు పెరిగాయి. కుట్రలు కుతంత్రాలు పెరిగాయి. మనసారా కడుపుబ్బ నవ్వుకోలేకపోకున్నాం. ఏదో పోగొట్టుకొంటున్నట్లు బతుకుతున్నాం. టివీలకు అతుక్కుపోయి కుటుంబాలలో బకరిపై ఒకరు చేసుకొనే కుట్రల కథలు చూసి మనం కూడా అలాగే తయారవుతున్నాం. ప్రస్తుతం పొలాలకు మంచి రేట్లు వచ్చాయి. ఇప్పుడు వీటి చుట్టూ మనుషుల ఆలోచనలు తిరుగుతున్లాయి. బయటి నుంచి బడా బాబులు వచ్చి పొలాలు కొంటున్నారు. సాధారణ రైతుకు వ్యవసాయం గిట్టుబాటు కాకుండా పోయింది. పెట్టుబడి దారులకు పొలాలను అమ్ముకొనే పరిస్థితులు వచ్చాయి. వారికి పొలాలు అమ్ము వారి దగ్గరే కూలీలుగా ం మూరడమో, వట్టణాలకు వలసలు పోవడమో ఈ రెండే దారులు కనిపిస్తున్నాయి రైతులకు. ఇదే నేటి స్థితి. ( 64

18౯3 నాటి నెల్లూరు జిల్లా (7873 నాభి మశ వెల్లూరు జిల్లాను మద్రాను వ్రైనీడెళ్ళు తంద డ్రాటీమ వాళ్ళు వరిపొలించే వాభు ఆనాడు ఎ.నీలాన్‌వెల్‌ జిల్లా కల్పకరుగా ఉండేవాడు జుట్‌ మెకంజు అనే మద్రాయు గవర్షరు వ్రాంతాల శారి . శమాచారాల్లి వివరంగా నేకరించి భద్రవరిచే కొర్ట్ర్రమం చేవట్టాడు, ఆనాడు నెల్లూరు జుల్లాలోని మువ్చుమైన గ్రామాల చరిత్ర శైఖీయ్యత్తుల , వేరుతోరాయించాడు జల్లా మొత్తం నమాచారాణ్లి నంక్షిపుంగా రాయించి గెజిట్‌ బ్రచురించారు. దాణి జురాక్టు కానీ జకటి నెల్లూరు శగర తార్తోరేబల్‌ మాదాల వెంకటేక్సర్లు గారి దరధ్రర చూనాను.. నేను ఆనాడు జిల్లాలో ఉన్ల వ్రక్ధతి వనరులు బెట్టు జంతువులు వక్లులు, వివిధ రకాల వంటలు వగరా వివయాలు చదివి తలునముతొాని ఆబ్రర్ధవయరయానణు. నేజి తరమూ, భావి తరమూ ఈ వివయాలు తెలుముతోవాలనే ఉద్దేశ్చంతో ఆ వివరాలు ఇక్కడ ఇన్తున్లాను - రచయిత. ఆనాడు అంటే 140 సంవళ్షరాల క్రిందట ఉదయగిరి ఆత్మకూరు పొదలకూరు, రాపూరు, వెంకటగిరి మొదలైన ప్రాంతాల అడవుల్లో ఉన్న జంతువుల వివరాలు. (పల్లవోలు కొండలు, అడవులు ఈ ప్రాంతాలలోనే ఉన్నాయి జంతువులు :; గండంది, కొండముచ్చు, దేవాంగ సిల్లి, కోతి, గణజ్చిలం,

• ఎలుగు, నీరుపిల్లి, పెద్ద పులి , ఇబ్బంది గండు, ఆకుచిరుత, నెమలి పిల్లి, జంగుబిల్లి చిరుతపులి (మేక చిరుతు కొర్షగండు, పునుగుపిల్లి, మానుపిల్లి,
• మెంటవ , ముంగిస, కొండమెంటవ, తోడేలు, నక్క, రేచుకుక్క, గుంటనక్క, ఉడత, ఎలుక, చుంచెలుక, ఎర్ర ఎలుక, పందికొక్కు, జాజలిగాడు, సొరపుంజిగాడు, మెట్ట ఎలుక, ఏదుపంది, అడవి పంది, కుందేలు, కణితి, దుప్పి, కొండ మేక, కొండమేక పోతు, కొండగొఖ్టె, కొండ పొట్టేలు, అడవి గోవు, చీమలు తినే జంతువు, తోడేలు, కొండచిలువ. 65

పక్షులు ;మొత్తం (1008) ఒక వెయ్యి ఎనిమిది పక్షుల పేర్లు ఉన్నాయి. మచ్చుకు కొన్నిటి పర్లు, నల్లబోరువ, బోరువ, తెల్ల బోరువ, బైరి డేగ,

డేగ, జాలి డేగ, సాలువ, కుందేటిసాలువ, గద్ద, కోకిల, కొండల దోసిగాడు, ఉడతగాడు, అడవి నల్లగాడు, జుట్టు బైరి గాడు, పాముల గాడు, కొరమీను

గాడు, అలబుడమాలి గాడు, తెల్లచేవ గాడు, మాల గాడు, తేనె గాడు,గరటాల వాడు, అడవి రామదాసు, బావుపిట్ట, చిన్న గుడ్లగూబ, గుల్ల చిట్టగూబ, గూబ, పైడి గంటి (ఏడు రకాలు, వాన కోవెలలు (8 రకాలు) చిన్న పసిరిక, కొమ్మ పసిరిక , పాలపిట్ట, లకుముకి పిట్ట, నీల ' బూచిగాడు, చేపల పోటుగాడు, రెండు ముక్కుల గువ్వ, చిలక, రామచిలక, పెద్ద చిలక, మొదలైనవి ఎయ్యిన్ని ఎనిమిథి పక్షులున్నాయి.

చట్లు ; అడవి నిమ్మ, అడవి టేకు, అల్లి, అందుగు, ఆరి, అశోక, అగత్తి బాదము, బాడిసపు చెట్టు, గనప, బిక్కి , బిల్లుడు, జీర, బొట్టవ, బిల్లుకోయ, బూరగ, చందనపు, చండ్ర, చార, చవక, సార, చీకిరేని, చందుగవ, 'బిలకదుర్తి, చిలకరుద్రు చిల్ల, చింత, చిరుమామిడి, చిట్టి కేసర, గొట్టి, దేవదారు, దిరిశన, గంగిరావి, గార, గిట్లంగి, గుద్రిలపు, గుమ్మడి, గుంపెన, ఇప్ప, ఇరికి, ఇసరపాల, ఎనుమద్ది, ఈత, జామ, జమ్మి జాన, జీడి జీలగ,

యర్ర చందనం, కాలుజువాయి, కానుగ, కరక్కాయ, కిబ్బలి, కొండరావి, కొండటేకు, కొడవ టిక్కు, గుర్రపగ్గలి, కొండమంగ, కోవి, కలే, కోయి, కుంకుడు, మద్ది, మామిడి, మందర, మారేడు, మర్రి, మెరుకుమ్మ, "| మర్రిగడప, మోదుగు, మోవి, మోయి, ములుగుడిి, ముపఫ్టి, ముంత మామిడి, మునుకుడు, నాగరి, నక్కేర, నల్లబలుజు, నల్లతుమ్మ తెల్లతుమ్మ, ం నుల్లవాలుడు, నీరుడు నీరేడు, నెర్ది, నెరిడి, పరికి, నేరేడు, నీరుద్ది, తొగరు, పందిరి, ఐరిక, పాల, పాల బరిగ, ఎల్లూరు, పనస, పళ్ళ బొటికారి, పచ్చారి, ఆరి , పెద్దరేగు, పాలికి, పొనికి, పొగడ పొన్న పునుగుడు, రావి, రేల, రుద్రగడప, చందనపు సాంబ్రాణి, నోమి, సుంకేశ్వర, తడ , తాడి,

66

తాండ్ర, తంబ , తాటి, తుముకి, వద్ది, వెదురు వెలదబ్బ, వెలగ వేప, ఊడగ, ఉసిరిక, యేది, యేదిశ, పలేరి, ఎముకు జీర, వేపి, ఎర్రపొంకి, యఎర్రవాలుడు, ఎనుమద్ది, జువ్వ, బలుజు, మొత్తం 135 రకాలు. పంటలు : ఆళ్ళ, జొన్న దిడ్డ జొన్న తెల్లజొన్న పచ్చజొన్న పాలాపు జొన్న పైరు జొన్న పెద్ద జొన్న పునాస సజ్జ , పునిసజ్ఞ, పిచ్చుక సజ్జ, వరిగలు, బరిగలు, కొర్రలు, రాగులు, అలసందలు, పిల్ల పెసలు, నల్లపెసలు, పళ్ళ పెసలు నల్ల మినుములు, నూనె మినుములు, కుసుమలు, ఎర్ర నువ్వులు, " తెల్ల నువ్వులు, కందులు, ఆముదాలు, వేరుశెనగ, గుత్తి వేరుశెనగ, పత్తి , పొగాకు మిరప, వరిలో అనేక రకాలు. ఆనాటి కొలతలు : డబ్బులు , బంగారం తూకం లెక్కలు ఒక్కటిగానే ఉండేవి. 2 పటికలు - 1 బేడ (బక గురువింద దగింజు 2 బేడలు = 1 దుగలమ్‌ 2 దుగలములు - 1 కవలమ్‌ 2 కవలములు -1 పావు 2 పావులు = 1 మాడ 2 మాడలు - 1 పగోడ 81 పగోడాలు -1రూపాయ - 1 శేరు | ధాన్యపు కొలతలు ...... 2 చెటాకులు - 1నవటాకు క 2 నవటాకులు - 1 పావుశేరు 2 పావుసేర్లు - 1 అర్ధ శేరు 2 అర్ధశేర్లు -1 శేరు 31/2 శేరులు - 1 ముంత 4ముంతలు -1కుంచిం 67.

మార్పులతో అందుబాటులో 4 గీద్దలు -1నోల 2 సోలలు - 1 తవ్వ 2 తవ్వలు = 1 మానిక 2మానికలు - 1 ముంత 2ముంతలు -1కుంచం దూరనూనం 9 అంగుళాలు - 1 జాగు 2 జానలు = 1 మూర ౨ఐమూరలు -1 గజం 2 గజాలు = 1 బార 1 చదరపు గొలుసు - 1089 చ. అ. 1 కుంట 66 అడుగులు -1 గొలుసు, 4౦కుంటలు - 1 ఎకరా 43560 చః అడుగులు ళా 68 $

అనుబంధం - 3 క్రఫయత్తులు (స్థానిక చరిత్రలు) కైఖయత్తులు ఉర్దూ పదం - కైఫీయత్తులు అంటే న్థానిక చరిత్రలు

• 1873లో కల్చిల్‌ జి.టి. మెకస్టీ అనే బ్రిటిషు అధికారి న్థానిక చరిత్రలు రాయించి గ్రంథస్థం చేయించారు. ప్రధాన గ్రామాలు, ఫిర్మా కేంద్రాలు, - తాలూకా జిల్లా స్థాయి, పట్టణ చరిత్రలు రాయించారు. రాసిన వారు ఆయా గ్రామాలలో పట్టణాలలో ఉన్న కరణాలు. వారి భాష, శైలి, రాతలో వాడిన పదాలు కొంచెం అర్ధం చేసుకోవడం కష్టం. కొంత ప్రయత్తిస్తే అర్ధం అవుతుంది. ఇందులో మన చుట్టు పక్కల గ్రామాలకు సంబం థించిన కొన్ని కైఫీయత్తులు ఆసక్తిగా ఉండడం వల్ల ఈ పుస్తకంలో అనుబంధంగా ప్రచురించడం జరిగింది. ఉదయగిరి కైఫీయత్తు : చాలా ఎక్కువగా ఉంది. అందరూ చదవడానికి అర్ధం చేసుకోవడానికి కష్టంగా ఉంటి. అనవసర విషయాలు వదిలి, ఉదయగిరి జాగీర్థారుడు, నెల్లూరు కలెక్టర్‌ స్టోన్‌ హౌస్‌ గారి అవివేకం వల్ల ఎంత బాధసడ్డాడో ఆనాటి బ్రిటిష్‌ అధికారుల పరిస్థితి ఏమిటో తెలుసుకోవచ్చు, మహిమలూరు కైఫీయత్తు : మహిమలూరు గ్రామ నిర్మాణం దేవాలయాల నిర్మాణం చుట్టు ప్రక్కల గ్రామాల నిర్మాణం, పరిపాలన విషయాలు పంటలు, జంతువులు, వృక్షాలు, కులాల గురించిన సమాచారం తెలుసుకోవచ్చు. పట్టపురావి కైఫీయత్తు ; ప్రస్తుతం సోమశిల ప్రాజెక్టు మునక ప్రాంతంలో మునిరీపోయిన పట్టపురాయి చారిత్రక గ్రామం - ఆ గ్రామ పరిపాలన క్రింద ఉన్న ప్రాంతాలలో జరిగిన సంగతుల గురించిన చరిత్ర 1. ఖడ్డతిక్కన శ వృత్తాంతం 2. రణతిక్కగ. సిద్ధవటం కైఫీయత్తు : (సిద్ధవటం కోట ఇష్టటికీ నిలిచి ఉంది. ఒకప్పుడు రాజులు బీన్ని రాజధానిగా చేసుకొని పరిపాలించిన పట్టణం - కడప జిల్లాలో ఉంది. ఈ గ్రామం పేరుతో ఉన్నది. 1. ఆవుల పరుపు - అట్లూరు మండలం కుంభగిరి గ్రామంలో యాదవులు చేసుకొనే ఒక పండుగ గురించిన వవరాలు. ఇది చరిత్రకు సంబంధించిన పండుగ కాబట్టి దీని ప్రాధాన్యతను బట్టి ఆ నాటి కరణాలు రాసారు. - 69

పట్టపు రావి కైఖ్రయత్తు - (స్టానిక చరిత్రలు)

'పొత్తపి నాటిసిమ మల్ల దేవుడు సోమదేవుడు అనే రాజులు యేలు కుంటూ వుండగాను కాంచీపుర వరాథీశ్వరుడైన భుజబలవీర నల్లసిద్ద దేవ చోళ మహారాజులు నెల్లూరి - పట్టణమునందు సింవాసనస్తుడై రాజ్బం యేలుచూ వున్నప్పడు వారివద్ద తణతిక్కన అనే ఆయన జాతిలో బ్రాహ్మడు సరదారుడై వుండేవాడు. అప్పుడు పట్టిపు రావి గ్రామానకు ఉత్తర - భాగమందు పినాకినీ నదికి వుత్తరము వైపునను రెండు పరుగుల దూరమునను పర్వతం బఖటి కలదు. ఆ పర్వతము యెందు సామ్‌ప్ప స్తళమైన అరణ్యముల యందును తృణ కాష్టజల సమ్మద్ధిన్ని అనేక వృక్ష ఛాయా సమ్య్మధింని అయివుండేది గనుకను ఆ స్లళము యెందు కాటమరాజు అనే యాదవ రాజు తన యొక్క విస్తారమయిన గోగణ మును సంరక్షణ చేసుకుంటూ ఆ కొండపైన తెట్టెలు పెట్టుకొని అక్కడ నివాసము చేసుకుని వుండేవాడు. వాడి పిన తండ్రి కుమారుడు కరి ఆవుల రాజు అనే వాడున్ను వుండెను. వాళ్ళకు బిరుదు కారుణ్య రఘు రాములు అని వాడిక కాలదు. వాళ్ళ గోగణము సంరక్షణ చేస్తూ వుండేవారు. అనేక మంది కాపరులు వుండేవారు. ఆ గోగణము మిక్కిలిన్ని వ్యద్ధి పొంది వుండగా యీ స్తలము యెందు వాటికి గోగ్రాసము చాలక వున్నందున నెల్లూరి నల్లసిద్ద దేవ చోళ మహారాజుల వారి సీమలో అరణ్బములు, బీళ్ళ మొదలైన పచ్చిక పట్టు స్తలములు యావత్తు తమ ం గోవులకు గ్రాసాస్టదముగా యిస్తే, అందుకు ప్రతి సంవత్సరమున్ను పుల్లరి నిర్ణయించి యిస్తున్నామని కాటమరాజు వర్తమానం అంపించుకోగా, నెల్లూరి సిద్ద దేవ చోళ మవారాజులు చెప్పిన మాట. మీ మందలలో మా సీమలో మేసినన్ని థనములలో ఆవులకు జన్మించిన కోడె దూడలు

70

మాకు ఇచ్చేటట్టు అయితే మా సీమలో గోగ్రాసము కలస్థళములు ఇస్తున్నాము. గాని పుల్లరిగా పఫైండి నిర్ణయించుకొని యివ్వవలసినది లేదని తిరుగా వర్తమానం అంపించగా, ఆ మాటలకు కాటమరాజు కరి ఆవుల రాజు అనేవారు వుభయులు ఆమోదించి ఆ ప్రకారం నిర్ణయించు కొని వొడంబడికి - యిచ్చి గోగణము అంతా నెల్లూరి సీమకు తోలించి సంరక్షణ చేసుకుంటూ మందలో పుట్టిన కోడె దూడలన్నీ నెల్లూరి రాజుకు _ యిచ్చి ఆవులు మాత్రము తమ స్వాథీనములో వుంచుకొని వుండిరి. ఈ . ప్రకారం కొన్ని దినములు జరిగిన తరువాతను నెల్లూరి సమలోను మహత్తు అయిన క్షామం వచ్చి వర్షం లేక పళల్చిక పట్లు యెండిపోయి అరణ్బముల యందున్న కసపు లేక కాటమరాజు వారి గోసంరక్షణ అయ్యేది బహు ప్రయాలసము కాగా నెల్లూరి సీమలో కపిల బావుల ఆసరాను యేరుల ఆసరాను యెక్కడెక్కడ ఆకరం చేసిన పైరు వుండగా కాటమరాజు వారు గోగణమును ఆ పైరులకు తోలుకపోయి పొలాలు మేపినారు. అందువల్ల నెల్లూరి నల్లసిద్ద దేవ చోళ మహారాజుల వారికిన్ని కాటమరాజు వారికిన్ని విరోదం పుట్టి కాటమరాజు వారు తమ గోగణమును అదివరకు మందలో వున్న కోడె దూడలు నహా మళ్చించుకొని నెల్లూరి నీమ విడచి పట్టపురావికిన్ని పినాకినీ నదికిన్షీ ఉత్తర భాగమందుల పైన వ్రాసిన పర్వత ప్రదేశమునకు లేచి వస్తూ వుండగా ఆ మందలలో విస్తరించి కోడె దూడలు , రుండినవ గనుకను వాటిని మళ్చించుకు పోగలందులకు నెల్లూరి సిద్ద దేవ చోళ మహారాజు వారి తట్టు నుంచి కొంత పౌంజు వచ్చి అడ్డరగించు ఇ కుంటే నిలువక గహి చేసి కాటమరాజు కరి ఆవుల రాజు వుభయులు గోగణముతో కూడా వచ్చి స్వస్థకమందు ప్రవేశించినారు. తరువాత నెల్లూరి సిద్దదేవ చోళ రాజుల వారి తరపునుంచి వారివద్ద వుండే రణతిక్కన అనే ఆయనను కొంత సైన్ఫ్మమును కూర్చి కాటంరాజు వారి మీద యుద్ధమునకు అంపించగా వచ్చి పట్టపు రావి అనే గ్రామానికి ఈశాన్య భాగమున పరుగు గ!

దూరమున పినాకినీ నదికి ఉత్తర భాగమందు నోమశిల అనే పట్టము నెల్లూరి సిమలోనికి అడకమై వుండేది. అక్కడ రణతిక్కనకున్ను కాటమరాజు కరి ఆవుల రాజులనే యాదవ రాజులు ఉభయులుకున్ను చాలా యుద్దము అయినది. (ఇక్కడ నుంచి రణతిక్కన అపజయము పొందిన వ్యత్తాం తము. ఖడ్డతిక్కన తిరుగా సైన్మమును గూర్చుకుని బయలు వెళ్టి యుద్ధ సున్నద్ధుడై రాగాను కాటమరాజు, కఠి ఆవుల రాజు ఉభయులు యీ వర్తమానం విని వారున్న యుద్ధ సన్షద్దులై వచ్చిరి. వుభయులకున్ను (| సోమశిల పట్టము వద్ద పినాకినీ నదీతీరమున యుద్ధ ప్రసక్తి కాంగా - కాటమరాజు వారి సైన్యమునున్న మరిన్ని వారికి సహాయంగా వచ్చిన చల్లా వారిని కూడా విరగబొడిచి సోమశిల పట్టము గడచి పట్టపు రావి అనే గ్రామముకు సామ్యం వుత్తర భాగమందు పినాకినీ నదీతీర పర్షంత మున్ను తిక్కన అనే ఆయన వెనుదగిలి పొడుస్తూ రాగాను అంతట తిక్కనకు దైవ బలం చాలకపోయినటది గనుక అతన్న కాటమరాజువారు తలకోసినారు.

“ తిక్కన కాటమరాజు గార్లకు యుద్ధమై తిక్కన పరలోక గతుడైన స్రుళము యిప్పుడు పట్టపు రాయి గ్రామానకు తూర్ప భాగమందును పినాకిని నదీ తీరమందున పూర్వమందు పరశురామ దేవరకు నందన చక్రవర్తి ప్రతిష్ట చేసిన స్తళము. అది యిప్పుడు స్థళజ్ఞులు ఆ జాగా పేరు తిక్కన పాడు అని చెప్పుకుంటూ వున్నారు. ఆ స్గళమందు వఖరాయి మీద | గుర్రమును అందుపై వఖసవార్ను చెక్కి వున్నది. అది తిక్కన మంత్రి ప్రతిమె అని స్టళజ్ఞులు వాడుకుంటూ వున్లారు”. ,

/ి

మహిమలూరు కైఖట్రయత్తు మహిమలూరి గ్రామ కరణం అయిన సంజీవప్ప, నాగరాజుచలం వామలూరు సూరష్ట వ్రాయించిన కైపీయ్యత్తు. పూర్వము 1300 సంవత్యరముల కిందట ఈ సీమ యావత్తున్ను అరణ్బ వ్రాంతముగా వుండెను. ఆ సమయములో శాలివాహన శక రాజ్బంబులు ... 424... అగునట్టి చిత్రభాను సంవత్సరములో కంద్ర్దలూరి సీమలోను గుంప్టలె మానుదిన్నె అనే ఊరికి కాపుతనము చేసే మల్లు / అనే పాకనాటి కాపున్నూ గుంప్పల మానుదిన్నెలోను వుండె కొమర్రాజు వెంగ్లన్న అనే బ్రాహ్మణుడును ఏరు ఇద్దరునూ ఆ గ్రామములోను వృవహారములు విచారించుకుంటూ వుండగా ఆ సీమ అముల్‌దారుడు ఎెంకాజి భాస్కరరావు అనే అతను నిష్కారణముగాను దండుగులు తీసుకొనేటందుకు విచారిస్తే ఆ ఉపద్రవాలు తప్పించుకొని కుటుంబ సమేతంగా లేచి ఈ రెండు ఇళ్ట వాళ్ళ ఈ దేశములోకి వచ్చి వెలుగొండ యీవల వున్న పొంగూరు వద్దకు వచ్చి అక్కడ వున్న బోయ ముతరా చులను కల్గుకొని ఈ ప్రకారం గాను దెశచాతను (దురద్యృష్టముతో) ఇక్కడికి వళ్చినాము. మమ్మున మీరు చేపట్టి సంరక్షణ చెయ్యవలెనని మనవి చేసుకొని వారి సమ్మతి మీదను అక్కడ ఆరు నెలలు నిల్చిరి. ఆ సమయంలో ఈ కాపురమంతా భార్‌ మనిషి గనుక వేదే ఒక , కల్లి గట్టుకుని ఈ సీమలో ఉండవలెనని నిశ్రయించేవరకు, ఈ వూరి వారు తమ గ్రామములకు తూర్ప్చున ఉన్న తిష్ట అవతల ఉన్న అరణ్యములను ఛేదించి అక్కడ బక చిన్న పల్లెను కట్టుకొని ఉండండి మీకు ఏమి ఉపద్రవములు వచ్చినా మేము భరిస్తూ ఉన్నామని చెప్పగా వాళ్ళ వారి మాటల మీదను వెళ్ళి అరణ్య ఛేదనము చేసి అక్కడ బక చిన్న గుడిసె వేసుకొని ఒక చవటకుంటను నీళ్ళ కుంటగా వర్ట్దరచుకొని ఆ వసతితో అట్టే ఉండిరి. ఆ పల్లె మహిమల్లు అనే కాపు కట్టించింది కనుక 73

మహిమల్లూరు అని పేరు పెట్టినారు. ఆ శబ్దం ఈ జనులకు స్వశ్చముగా రాక మహిమలూరు అని అంటారు. అటు తర్వాత వారు ధనికులు గనుక చుట్టు ప్రక్కల ఉన్న కాపులను కొందరిని రాజీ మీదను సమ్మతి చేసి ఈ పల్లె వెంబడి చేర్చుకొని మరి నాలుగు గుడిసెలు కట్టించుకొని కొంచెం బస్తీ చేసిరి. అటు తర్వాత ఈ మహిమల్లు ఆ వూరికి కాపు అయి ఉండి ఆ వూరికి తనతోటి కూడా వచ్చిన నంధ్ధవరికి వెంగ్లన్న అనే బ్రాహ్మణి కరిణికము నిష్కర్మ చేసినాడు. ఈ ప్రకారముగా వుండగా ఈ మహిమల్లు . తమ్ముడు ఈయన తోటి విరోధము వళ్ళి గృహ కల్లోలము చేత విభాగములై ఈ గ్రామము విడిచిపెట్టి పోయి పొంగ్లూరి ఈశాన్స మూలన ఉన్న అడవి నరికించి చిన్న పల్లె కట్టుకొని అక్కడ పదిమందిని కూర్చకొని బన్సి చేసుకొని ఉండెను గనుక ఆ వూరి పేరు నందరము అని అనిపించుకున్లది. ఆ గ్రామంలో ఈ ప్రకారం ఉండగా నందిరెడ్డికి ఇద్దరు కుమారులు కలిగిరి. వారి పేరు రామయ్య, భీమయ్య అనేవారు. ఈ నందిండ్డికి విస్తారముగా పశువుల మందలో ఉండేవరకు అతను రెండు దొడ్లు ఏర్పరచి ఇద్దరు కొడుకులను పిలిచి భీమయ్య అనే వాడిని ఆవుల వద్దకును రామయ్య అనే వాడిని గొబ్రిల వద్దకు నిష్కర్న చేసినాడు.

అపుడు వాళ్ళ తమ తమ పనులను సంరక్షణ చేసుకొనేందుకు అక్కడి అడవి నరికించి వారు నాలుగేసి గుడిసెలు కట్టుకొని ఈ ఊర్లోనే కుటుంబ సమేతంగా ఉండిరి. అప్పుడు ఆ పశువులను ఆ పొలములోనే మేపుకొంటు తండ్రికి ఆజ్ఞావర్తులై యుండిరి. కొన్నాళ్ళకు భీముడికి జ్ఞానోదయం కలిగి భక్తి మార్గం పట్టి ఆ గ్రామంలో బక దేవాలయం కట్టించి, లింగ ప్రతిష్ట చేసి ఆ దేవునికి భీమేశ్వరుడు అని పేరు పెట్టినారు. కొన్నాళ్టకు భీమయ్య మరణించగా ఆ దేవాలయంలో వూజా కార్యక్రమాలు నిల్చ్లిపోయాయి. (ఇక్కడ రెండు పేజీలు వదిలివేయబడినది.

గట

మహిమలూరిలో శాలివాహన శకం ఈశ్వర సంవళ్షర జ్చేప్ట శు వలు శ్రీ వేణుగోవాల స్వామి దేవాలయం వెలుగోటి వెంకటపతిరాజు గారు కట్టించినారు. ఆ దేవుడుకి మెట్ట రెండు గొర్రులు ఈనాము ఇచ్చినారు. దినం బకటికి బియ్యం 8శేర్లు ,పప్ప శేరు, వక్కలు శేరు, 4 ఆకుల కట్టలు, చింతపండు రెండు శేర్లు ప్రకారం పర్హాటు చేసి వారి ప్రభుత్వం ఉన్న

• ._పర్యంతరం గడిపినారు. ఈయన నడిమెన చెలువు కట్టించినారు. ఈయన కోట, పేట కట్టించి ఈ ఊరు బస్తీ చేసి పేటకు మూడు వరవోలు మాత్రం సుంకం నిష్కర్వ్న చేసి గడుపు వారికి సంత్తు నిష్కర్న చేసినాడు. అటు తర్వాతను కోమట్లు గ్రామంలో వాడుకొను పేటకు వాయువ్య భాగంలో కుంట ఒకటి, పేటకు ఉత్తరం గడియ దూరమున జకటి కట్టించినారు. ఆ కోనేరు పాడైపవోయినది. ఆ కుంట ఇప్పడు దివానం వారు చిన్న చెలువు చేసినారు. ఆ చిన్న చెలువు కట్ట మీద లింగమును

ప్రతిష్ట చేశారు.

(ఇఫ్టటి వరకూ మీరు చదివింది ఆనాడు కరణాలు రాసిన ఆనాట్‌ భాష. ఇక్కడి నుండి కొంచెం మార్చి వాడుక భాషలో కుదించి సంక్షిప్తంగా వ్రాయడం జరిగింది

శ్రీ కృష్ణ దేవరాయలు ఉదయగిరి కోటకు వచ్చినప్పుడు లక్కరాజు, చిట్టెమరాజు నారాయణరాజులను మహిమలూరు కోటకు నాయకులుగా నియబుంచినారు. వారి పేరుతో మూడు పల్లెలు కట్టించుకొన్నారు. వాటిని

, ప్రభుత్వము ఈనాముగా వారికి ఇచ్చింది. వారి తదనంతరము వాటిని ప్రభుత్వము న్వాథీినము చేసుకొంది. ఇది ఇలా ఉండగా పడమట నుండి

లింగ బలిజలు నెల్లూరుకు వ్యాపార నిమిత్తం వస్తూ పోతూ ఉండే సందర్భంలో మార్గంలో ఉన్న మహిమలూరు పద్ద బస్పీగా ఉండడం గమనించి ఆ ఊర్హో శివాలయం కట్టించారు. పూజా కార్యక్రమాలు జరిపిస్తూండేవారు. కొన్నేళ్ళ జరిగింది. కొందరు లింగ బలిజలు వేరే ప్రాంతాలకు వలసలు పోగా శివాలయంలో పూజా కార్యక్రమాలు

75

కాళయుక్తి సంవత్యరములో పెద్ద కరువు వచ్చింది. శివాలయం పూజారులు విగ్రహాలను తీసుకొని పోయి కంభం సీమలోని పూసలపాడు, మోక్ష గుండాల గ్రామాల్లో అమ్ముకొన్నారు. సీతారామపురం నుండి ఒక శైవ బ్రాహ్మణుడు వచ్చి శివలింగం క్రింద బంగారు రూకలు ఉంటాయని ఆశపడి లింగాన్ని పెకిలించినందున వాడు అక్కడే పడి చనిపోయాడు.

తానిషా వారు వాలించే దినాలలో అక్కన్న మాదన్న గౌరి తరుపున రామోజి దేవర్చు అమీలుదారుడుగా ఉండెను. అప్పుడు ఈ ఊర్లో చెన్న కేశవ దేవాలయం కట్టించి ఆ స్వామికి ధూపదీప నైవేద్మాది కార్యక్రమాలు చేయుచుండెను. కొద్ది రోజులు జరిగిన తర్వాత అక్కడ ఉన్న పేట తగలబడి పోయింది. చెన్నకేశవ గుడి కూడా పాడుపడిపోయింది. కొన్నాళ్ళకు ఆ ఊరికి ఆగ్నేయంగా అక్కరాజు పెద పెగడ రాజు అనే స్థల కరణాలు రామశ్వరుని దేవాలయం కట్టించినారు. క్షయ సంవత్సరం వచ్చిన కరువును తట్టుకోలేక కోమట్లు ఇతర ప్రాంతాలకు వలసలు పోయారు. అయిదారు ఇండ్ల వారు మాత్రమే మిగిలినారు.

మరొకొన్ని సంవత్చరాలకు రామరాజు పరిపాలనకు వచ్చారు. వారి తరపున కోటరాజు, బసవరాజు అమనులుగా వచ్చారు. వారు మహిమలూరి ఎద్ద చెఖువును త్రవ్వించారు. ఆ చెరువుకు పడమర బసవరాజు పాలెం అనే ఊరు కట్టించినారు. ఆ ఊరిని మల్లెన వెంకటపతి నాయుడి గారికి కాపుతనం ఇచ్చి తనతో కూడా వచ్చిన పెరడు వెంకట కృష్ణ భట్లకు అర్ధభాగం , పౌరోహిత్యం ఇచ్చినారు. మిగిలిన అర్ధభాగం మహిమలూరి పురోహితుడు బ్రహ్మాండ నూరంభట్లకు ఇచ్చినారు. కోటరాజు బన్వరాజు గారి , బోనగత్తెలయిన చినమల్లెలమ్మ, పెద్ద మల్లెలమ్మ అనే వాండ్ల పేరిట రెండు బావులు మహిమలూరి ముందర బజకటి, బసవరాజు పాలెం దగ్గర బకటి కట్టించినారు. అటువంటి మంచినీరు ఎక్కడా లేదని ఈ కరణాలు చెప్పినారు. అక్కన్న మాదన్న గార్ల పరిపాలించే కాలంలో కంచి సీమలో

/6

ఉద్యోగం చేసే మదనంత పంతులు అనే ఆయన మహిమలూరి పంతులు గారి నాయంతో బక కోనేరు త్రవ్వంచారు. కానీ దాని చుట్టూ రాయి కట్టించలేదు. పెద్ద చెరువుకు 1597లో ఆనంద సంవత్షర జ్వేస్ట శుక్లపక్షం 15వ రోజు బొగ్దేటి కాల్వలు త్రవ్వంచినారు. గోల్కొండ నిజాముల తరపున _ అలీఖాన్‌ పరిపాలించేవారు. నవాబు సాతల్లా ఖాన్‌డి తరపున సయ్యద్‌ ముస్తాసాహెబు నెల్లూరు ఫముజులో మహిమలూరు పరగణా అమీనుగా = ఉండేవారు. దమ్మన్న పంతులు మజుందారు వెంకన్నగారు వచ్చి కోనేటికి ఆ సర్కారు అర్ద భాగం పెట్టి రాయి కట్టించినారు. చిత్రభాను సంవత్సరంలో పెద్ద చెలువు తెగిపోయి 11 గండ్లు పడి తొమ్మిది సంవత్సరాలు పాడుబడి అలాగే ఉండి పోయింది. తర్వాత కొన్నాళ్ళకు ప్రభుత్వం వారు నలభీమరాయుడిని అమీనుగా పంపి చెర్వు కట్టించే ఏర్పాటు చేయమని చెప్పారు. ఆయన మహిమలూరు వచ్చి చెర్వు కింద నాగుభూమిని 80 వుట్ల తూకం అంటే చల్లడం నిర్ణయించినారు. అందులో 10వ భాగం 8 పుట్టు ఈ గ్రామ కరణాలకు, జూపల్లి అప్పారాయుడి వారికి ఏర్పాటు చేశారు. అప్పుడు వారు చెర్వును కట్టించుటకు వారి వారి పాళ్ళ ఇలా పర్హాటు చేసుకున్నారు. జూపల్లి అప్పారావు 55, కాపులు దేవూరి రామిరెడ్డి 24, పఏవాడ పుల్లపునాయుడు 50, కుంచాల నారపుంెడ్డి 24 నల్లపుండ్డి ఎంగల డ్డి న 50 వంతులు స్థల కరణాలకు, గ్రాము కరణాలకు వారి వారి వంతులు నిర్ణయించినారు కనుక వారంతా కల్సి చెలువు బాగు చేయించారు. (ఆ తర్వాత ఉదయగిరి దుర్గాన్ని కంపిలి నాయుడు పరిపాలించే సమయంలో మహిమలూరి ఎల్లమరాజు అనే ఆయన దివానుగా పనిచేశాడు. ఇలా ఉదయగిరి, గొల్కొండ నవాబులు పంపిన అధికారుల క్రిందను చివరకు తూర్కు ఇండియా కంపెనీ అధికారుల క్రిందను మహిమలూరు పరిపాలన జరిగింది. కొందరు అధికారులు శిస్తు 7/7

కట్టనందున హత్యగావంపబడటం జరిగింది. ఎవ్వరు పరిపాలించినా స్రలకరణాలు, గ్రామ కరణాలు ప్రధాన పాత్ర వహించారు ఈ గ్రామానికి హద్దులు

తూర్చున బొగ్దేరు, దక్షిణమున మంగలగుంట, వందూరు నుంచి అడ్డతిష్ట దక్షిణం తట్టు నుంచి హద్దు పశ్చిమం పాంగూరి పొలిమేరలో కట్లి వళ్ళ వాడనుంచి ఎనుమల బోతు మీద ఉండే శాసనపు చక్కరాయి = నుంచి, బెయ్యం తిప్ప దగ్గర నుంచి తంగెళ్ళ్టపడియ దగ్గర వాగు దక్షిణ పార్శం పుట్టి రాళ్టగుండు రాయి ఒకటి అడ్డ రాయి ఒకటి - వాటి దగ్గర + నుండి బిగాడి వాగు పుట్టి ఉత్తరపు పార్శం వెంట వబ్చి ఉండి ఊపు మోడు దగ్గర నుండి కనకలమ్మ దగ్గర నుంచి బిగాడి వాగు దగ్గర నుండి బొగ్లేటిలో కలిసింది.

“ఈ చతురస్రంలో ఉండే పొలం 32 మూర్లతో యాబై కుంటలు, గొర్లు రమారమి 4000” మహిమలూరు 25 గొర్హు, బసవరాజు పాలెం 10 గొర్జు, కోటపాడు 3 గొర్లు (ఇలా చాలా గ్రామాల పేర్లతో గొలుసులు, గొర్లు అంటూ చెప్పారు. ఈ లెక్కలు ఆ గ్రామాలలో ఉండే సేద్యపు భూమిలో లేక పట్టా భూములో అర్ధం కావడం లేదు)

ఈ పొలలలో ఉండే మ్యగాలు లేళ్ళు, యిర్రులు, నక్కలు, కుందేళ్ళ, పొంగూరి పొలంలో ఈ మృగాలతో పాటు అడవి పందులు కొర్ష గుండలు, నల్ల గొండలో అదనంగా చిరుత గుండ్లు, కంప సముద్రం ఎంకటా పురంలో పులలు, కొండముచ్చులు, ఎలుగుబంట్లు ఉన్నాయి. " చెట్లు - మామడి, వెలగ, చింత, మర్రి, జువ్వి, వేప , మునగ, దాళంచి , జామ, నేరేడు, దిరిశనం, రావి, వూర, ఈత, తాటిచెట్లు ఉన్లాయి. /

ఆ అడవుల్లో ఉండే చెట్లు టేకు, వేపి, అడవి మామిడి, ఇప్ప, జీర, పాల, కొర్కు, కొండ ఈత, సార, సీకిరేని, వెదురు, మెరుకుమ్ము, చిరిమామ్‌డి, నగిరి, నెరిది, చందనం, దేవదారు, వుస్తి చెట్లు ఉన్నాయి. పెద్ద దూలాలకు పనికి వచ్చే చెట్లు కంపసముద్రం, వెంకటాపురం అడవుల్లో ఉన్నాయి.

78

పంటలు - జొన్న వరి, ఉలవ, ఆరిక, మనుములు, శనగలు, పెద్ద రాగులు, చిన్న రాగులు, సజ్జలు, కందులు, ఆముదాలు, కొర్రలు, చామలు, వరిగలు, నువ్వులు, ఆవాలు, పొగాకు వీటిలో మినుము, కంది , ఆనవాలు, శెనగలు, నువ్వులు చాలా తక్కువగా పండుతూ ఉన్నాయి. ఆకు తోటలు, పనువు తోటలు కూడా ఉన్నాయి. ఇనుము ఉదయగిరి ఇలాకాలో ఉన్నది. వెంకటాద్రి పాలెం నుండి ఇసుక తెచ్చి (ఇనుపమట్టి మహిమలూరి పొలములో కట్టెలు కొట్టి బొగ్గు కాల్చి ఈ "గ్రామములో కొలిమి పెట్టి ఇనుము తయారు చేస్తున్నారు. ఒకప్పడు చౌడు ఉప్ప తయారు చేస్తూ ఉండేవారు. ఇప్పుడు చేయడం లేదు. ఈ గ్రామంలో బ్రాహ్మణులు ఉన్నారు. ఏరంతా గోపాలస్వామని పూజించే వైఖాసనులు, వైశ్యులు ఉన్నారు. పంట కాపులు, పాకనాటి కాపులు, కమ్మవారు ఉన్నారు. వలమలు, గొల్లలు, ముత్తరాశులు, బలిజలు, కళావంతులు, కుమ్మరి, మంగలి, తంబల, చాకలి, వడ్దర, కంసాలి, నాలి, జాండ్ర, తొగట, కైస్తవులు, బెస్తవాండ్లు , బొందిలి, తురక, మాల, మాదిగ జాతుల వారు అన్నారు. (ఈ స్థల చరిత్ర సంజీవుడు, సూరప్ట అనే కరణాలు వ్రాశారుఎ (ఈ స్ధల చరిత్రకు సంబంధించిన విషయములు పూర్తిగా నిజమని చెప్పలేము, అబద్ధమని చెప్పలేము. ఎందుకంటే చాలా కాలం క్రిందట జరిగిన సంగతులు. ఆ నోటా, ఈనోటా చెప్పుకొంటూ ఉంటే విని ఆ 140 సంవత్సరాల క్రితం కరణాలు వ్రాసినఏ. కులాలు, గుంపులు, తమ అస్తిత్వాలను చాటుకోవడానికి మతాన్ని దేవుళ్టను, దేవాలయాలను ఆధారం (| చేసుకొన్నట్లు కనబడుచున్నది. శైవులు, వైప్లవులు - వాటిలో రకరకాల చీలికలు ఏర్పడినట్లు అరద్ధమవుతూ వుంది. 76

ఉదయగిరి కైటఖటయత్తు (సారాంశం) ఉదయగిరి జాగీర్‌దార్‌ - సయ్యద్‌ అబ్బాస్‌ అల్లీఖాన్‌ - చరిత్ర

(ఈ ఉదయగిరి కైఫీయత్తు చాలా పెద్దదిగా ఉంది. భాష చాలా కష్టంగానూ, అనవసరమైన అనేక వషయాలు ఎక్కువగానూ ఉన్నాయి. 125 పేజీలు ఉన్న విషయాన్ని 25 పేజీలకు కుదించి ఆనాటి వారి భాషకు దగ్గరగా రాశాను - రచయిత

1803లో ఉదయగిరి జాగీరు కింద ఏడాదికి లక్షా అరవై నాలుగు వేల రూపాయల ఆదాయం వస్తూ ఉండేది. ఈ జాగీరు క్రింద ఉన్న - మొత్తం గ్రామాలు 64. గతంలో ఆర్కాటు నవాబు అజందౌలా జాగీరు ఇశ్చెటప్పడుచేసుకొన్న బప్టందం ప్రకారం ఆర్కాటు నవాబుకు ఉదయగిరి జాదీరుదారులు కట్టాల్సిన కష్టం 5వేల వరవాలు. ప్రస్తుతం ఇది బ్రిటిషువారికి దఖలు పడింది. దఖలుపడగానే 1803లో మేస్తరు సాట్రన్‌ దొర మద్రాసు ప్రెసిడెన్స్‌ కింద ఉన్న అన్ని జాదీరులు తనిఖీ చేసుకొంటూ ఉదయనగిరికి వచ్చాడు.

లక్షా అరవైనాలుగువేలు ఆదాయం వస్తూ వుంటే 5 వేలు కష్టం చెల్లించడం పమిటని మేస్తరు సాట్రన్‌ ఉదయగిరి జాగీరుదారుని ప్రశ్నించాడు. నాలుగోభాగం అంటే నలభై వేలు ఇమ్మని అడిగాడు. ఇది నౌకర్‌ కింద ఇచఛ్చింది కాదు యుద్ధంలో సాయం చేసినందుకు గౌరవ పూర్వకంగా ఇచ్చింది కనుక ఇంత ఇవ్వాల్సి పని లేదని అబ్బాసల్లీఖాన్‌ ం చెప్పాడు. అయితే నీ హయాం వరకే జాదీరు ఉంటుంది. నాలుగో వంతు ఇచ్చేటట్లయితే నీ తదనంతరం వారికి ఈ జాగీరు వారసత్వంగా వస్తుంది , అన్నాడు. అబ్బాస్‌ అలీఖాన్‌ తన హయాం వరకు చాలన్నాడు. ఈ విషయం సాట్రన్‌ దొర గవర్షమెంటుకు రాయగా వారు సమ్మతించారు. ఈ విధంగా 1803 నుండి 1837 వరకు జరిగింది. ఆ తర్వాత జాగీర్థారుడి పిల్లలు బంధువులు ఆదాయంలో నాలుగోవంతు చెల్లించే షరతు మీద వారసత్వం

80

కొరకు అల్లీ పెట్టుకొనగా బ్రిటిషు వారు అంగీకరించారు. ఇందులో భీమవరం, చిరువేళ్ట బండారుపల్లె అనే మూడు గ్రామాలు అబ్బాసల్లీ ఖానుడి తమ్ముడు ముస్తఫాఅల్లీ ఖాన్‌ అనుభవిస్తూ ఆ శిస్తు బ్రిటిషు వారికి తానే చెల్లిస్తూ ఉండేవాడు. జాగీర్థారుకు సూవత్తు జ్యాదా, సాహేబు జ్యాదా అనే ఇద్దరు కొడుకులున్నారు. వీరు గర్వపోతులు - అందమైన స్త్రీలు కనబడితే వదలరనే పేరు ఉంది. ఇది ఇలా ఉండగా హైదరాబాదు నుండి వృద్ధుడైన ఒక రత్నాల వ్యాపారి ఉదయగిరి వచ్చాడు. అతడికి ఒక కొడుకు ఉన్నాడు. వాడు చాలా అందగాడు. ఉదయగిరి పట్టణంలో జాగీర్థారు బంధువుల్లో ఉన్న జక అందమైన అమ్మాయితో స్నేహం కలిసింది. ఆ సంగతి తెలిసిన జాదిర్దారుడి కొడుకులు రత్తాల వ్యాపారి ఇంటిని లూటీ చేసి తండ్రీ కొడుకులను బాగా కొట్టించి గాయపరిచారు. ఆ దోపిడిలో లక్ష వరహాలు ఖరీదు చేసే ఒక వజ్రం పోయింది. బస్తీకి పోలీసు అధికారైన కలిగిరి తాలుకా తాసిల్హారుకు ఫిర్యాదు చేసాడు. ఇలాంటి ఫిర్యాదులు వచ్చినప్పడు ఈ సంగతి నేరస్థులకు వకీళ్ళ ద్వారా చేరవేసి వారిని భయపెట్టి డబ్బు గుంజి కేసు మాఫీ చేస్తూ వుంటారు. ఇలాగే జాగిర్భారుడి కొడుకుల దగ్గర డబ్బు గుంజి తప్పుడు కేసని రత్తాల వర్తకుడికే జుల్మానా వధించి కేసు కొట్టేసారు. ఆ రత్తాల వర్తకుడు అంతటితో వదలలేదు. నెల్లూరుకు వచ్చి అప్పటి ప్రిన్సిపల్‌ కలెక్టర్‌ స్టోన్‌ హౌస్‌ దొరగారికి విన్నవించుకొన్నాడు. కలెక్టర్‌ అసిస్టెంట్‌ కలెక్టర్‌ మేస్తరు పర్విన్‌ దొరవారిని విచారణ నిమిత్తం ఉదయగీరికి పంపాడు. పర్విన్‌ దొర సిబ్బందితో సవా వచ్చి జాగీర్జారుడి కొడుకులను అతని వకీళ్ళను వారి నౌకర్లు ద్రోణంరాజు లక్షి నారాయణప్పను ఖైదు చేసి - ర]

అబ్బాసల్ల్‌ఖాన్‌ భార్యలయిన స్త్రీలను పహారాలో పెట్టి అందరి ఇళ్ళల్లో రత్తం కోసం గాలించారు. కాని ఆ రత్తం దొరకలేదు. కాని ఇల్లు లూటీ చేసి తండ్రికొడుకులను కొట్టినట్టు రుజును అయింది. అబ్దాన్‌ అల్లిఖాను ...._ కొడుకులను తప్ట అతని వకీళ్ళ, బంధువులు, నౌకర్లు మొదలుగా గల

50 మందిని బందించి నెల్లూరుకు తరలించారు. ,

అసలు విషయం ఏమిటంటే అసిస్టెంట్‌ కలెక్టర్‌ పర్విన్‌ దొరగారితో పాటు నెల్లూరు నుండి వచ్చిన హమ్‌దుద్దీన్‌ ఖాన్‌ అనేపోలీసు, జాగీర్థారు గ” _ కొడుకులను పదివేల రూపాయలు లంచం అడిగాడు. ఇందుకు వారు గాని వారి వకీళ్లు గాని అందీకరించలేదు. బింతో కోపగించుకొన్న హమీదుద్దీన్‌ఖాన్‌ పర్వీన్‌ దొరగారికి ఉదయగిరి జాగీర్థారుడు, వాడి కొడుకులు తిరుగుబాటు చేసి బ్రిటిష్‌ వారిని చంపాలని కుట్రచేస్తున్హారు అని తంటాలు చెప్పినందున ఖైదు చేసి అందరినీ నెల్లూరుకి తరలించాడు.

కలెక్టర్‌ స్టోన్‌ హౌన్‌ గారు విచారించి 50 మందిఫై క్రిమినల్‌ కేసు బనాయించారు. జడ్జిగారు రాబర్ట్‌ గ్రాంట్‌, రిజిస్త్రార్‌ హెచ్‌.డి. ఫిలిప్స్‌ విచారించి క్రైమినల్‌ జడ్జగారికి అస్టరించారు. ఆయన విచారించి వారు ఎలాంటి తప్పు చేయలేదని ఆ రోజే జామ్‌ను మీద విడుదల చేశారు. అయితే పిలిప్ప గారు 35 వేల రూపాయలు లంచం తీసుకున్నట్లు వదంతి

ఈ సంగతి తెలిసిన కలెక్టర్‌ స్టోన్‌ హౌస్‌ గారు జడ్డిమీద కోప్టడి. - మళ్ళి కేసు వునర్విచారణ చేసి వారిని ఖైదు చేయవలసిందిగా మెజిస్టేటుగా ఆర్డరు వేసాడు. కాని జడ్జ్డలు పునర్విచారణ చేసి వారిని విడుదల చేయడం సరైందేనని రిపోర్టు రాసారు.

తాను చేసిన పని వ్యర్థమయిందని స్టోన్‌ హౌస్‌ గారు, స్టోన్‌ హౌస్‌ ఇంతపని చేసాడని జాగీర్ధారుడి కొడుకులు, వకీళ్ళ పరస్పరం పగ పట్టుదల పెంచుకొన్నారు. జిల్లా కోర్టులో వ్యాజ్బం నడుపుకొంటూ ఉన్నారు.

( 52

ఇది ఇట్లా ఉండగా హైదరాబాదు మరియు ఉత్తర దేశాల నుండి

పాశీగర్లు దోపిడిగాళ్ళ ముసాథఫర్ల వలే వేషాలు వేసుకొని జనాన్ని

దోచుకుంటూ చంవుతున్నారు. ఏరి విషయుంలో జాగ్రత్తగా

ఉండవలసిందిగా ప్రభుత్వం నుండి ఉత్తర్వులు వచ్చినందున నాన్‌ హౌస్‌

గారు ఇందుకోసం హమ్‌దుద్లీన్‌ఖాన్‌ను బస్తీ హెడ్‌ పోలీసుగా నియమిం

చాడు. అప్టటికే హమీదుద్దీన్‌ఖాన్‌ ఉదయగిరి జాగీరు దారుడి మీద చాడీలు చెప్పి స్టోన్‌ హౌన్‌ గారికి దగ్గరయ్యున్నాడు కూడా.

• హమిదుద్దీన్‌ అధికారి కాగానే బస్తీ ప్రవేశ మార్గాలలో పోలీసు లను ఉంచి బాటసారులను బెదిరించి డబ్బులు వసూలు చేయడం ప్రారంభించాడు. ఎవైనా బలంగా కనిపించినా, రక్షణ కోసం ఆయుధాలు దగ్గర ఉంచుకొన్నా అలాంటి వారిని పట్టుకొని దోపిడీగాండ్లని బెదిరించి ఖైదు చేసి చెన్నపట్టం జోనల్‌ పోలీసు వారి దగ్గరకు పంపేవాడు. టింతో స్టోన్‌ హౌస్‌ గారికి ఫై వారిదగ్గర మంచి పేరు వచ్చింది. ఇదంతా హమీదుట్లిన్‌ వల్లనే కదా అని కలెక్టర్‌ గారికి అతని మీద మరి కొంత ప్రీతి కల్గింది. హమ్‌దుద్సీన్‌ నలభై, ఏబై మందిని వెంటబెట్టుకొని ఎప్పుడు కావాలంటే అప్పడు కలెక్టర్‌ గారిని కలసుకొని ఏవో చాడీలు చెబుతూ ఉండేవాడు.

ఉదయగిరి జాగీర్థారుడి విషయంలో కలెక్టరు గారి మెప్పు " పొందడానికి హమీదుద్సిన్‌ మరిన్ని కుట్రలుచేయడం ప్రారంభించాడు.

ఎ ఇందుకోసం ఉదయగిరి నవాబుకు వ్యతిరేకంగా ఉన్న చంద లూరుపాడు గ్రామానికి ఈనాముదారుడైన ఒక ముస్లింను పిలిపించు

కొని ఇలా చెప్పాడు. “స్టోన్‌ హౌస్‌ గారికి ఉదయగిరి జాగీర్థారుడంటే . ద్వేషం. నువ్వు స్టోన్‌ హౌస్‌ గారి దగ్గరకెళ్చి ఉదయగిరి అబ్బాసల్లీ ఖాన్‌ మ్‌ద తంటాలు చెబితే కలెక్టర్‌ గారు నమ్ము నీతో స్నేహంగా ఉంటాడు. నీకు కావలసిన పనులు జరిపించుకోవచ్చును అని చెప్పాడు. అంతేగాక కొన్ని వదంతులు పుట్టించాడు. 583

ఉదయగిరి జాగీర్ధారుడు అతని కొడుకులు వకీళ్ళ అందరూ కలిసి ఐదారు వందల మందిని సమకూర్చకొని ఉదయ గిరి కొండసైన తుపాకులు, ఫిరంగులు తయారుచేయించి, నెలరోజుల్లో రాత్రికి రాత్రి నెల్లూరు వచ్చి బ్రిటిషు వారిని చంపి రాజ్బం హస్త గతం చేసుకోవాలని కుట్రలు చేస్తునారు. ఇందుకోసం హైదరాబాదు నవాబుతోను, కర్లూలు నవాబుతోను కలిసి ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాలు జరుకొంటూ ఏనుగులు, గుర్రాలు పంపుకొంటూ ఉన్నారు అని పుకార్లు పుట్టించి, ఈ మాటలు కలెక్టర్‌ గారికి వినబడేలా చేసాడు. కొంతమంది చేత దొంగ సాక్ష్యం చెప్పించాడు. అఆ మాటలు కలెక్టర్‌ గారు నమ్ము, వందమంది సిపాయిలను ఇంటికి కాపలా పట్టుకొన్నాడు.

రోజు రోజుకు ఈ అబద్దాలు ఎక్కువయ్యాయి. 200 మంది కంసాలులను పిలిపించి జిల్లేడు కట్టెలు కాల్ప్చించి తుపాకి మందు, జనం హమ్‌దుద్దీన్‌ గారి కుట్రల గురించి మాట్లాడుకోసాగారు. అలా మాట్లాడిన వారిపై చాడీలు చెప్పి దండించేవాడు, జరిమానాలు విధించేవాడు. ఇలా హమీదుద్దిన్‌ కలెక్టర్‌ గారికి మరింత సన్నిహితు డయ్యాడు.

థీంతో గవర్షమెంటు వారికి సిఫారసు చేసి హమ్‌దుట్టిన్‌ఖాన్‌కు ఖాళీగా ఉన్న డిస్టిక్టు మున్సబ్‌ నౌకరీ ఇప్పించాడు. హమ్‌దుద్దీన్‌కు | 120 రూపాయల జీతం ఇచ్చి అతని కింద వెండి బిళ్ళ ఇత్తడి బిళ్చ గల యాబై అరవై మంది నౌకర్లును పనిచేసేటట్లు నియమించాడు. వీరు _ గాక మరో 80 మంది తాలూకా జవాన్లు కూడా ఇతని కింద పనిచేసేటట్లు ఆర్జరు ఇచ్చాడు. ఈ విధంగా వంద మందికి పైగా జవాన్లు నెల్లూరు టౌన్లో హమీదుద్దీన్‌ ఖాన్‌ వెంబడి పరుగులు తీస్తుంటే పట్టణంలో వర్తకులు, బ్రాహ్మణులు, ముస్లింలు ఆశ్చర్యంపాయ్యే వాళ్ళు. నవ్వుకునే వాళ్ళ. స్టోన్‌ హౌస్‌ దొరగారి పిచ్చితనాన్ని నిందించి ఎగతాళి చేసే వాళ్ళ. ఎప్పుడు

84

పడితే అప్పడు హమిదుద్దీన్‌కు స్టోన్‌ హౌస్‌ దొర ఉత్తరాలు రాసేవాడు. అందులో సారాంశం ఏమిటంటే ఓ నా ప్రియమైన హమిదుదట్లీన్‌ ఖానుడా! నిన్ను తప్ప నేను ఎవ్వరినీ నమ్మను. ఉదయ గిరి జాగీర్థారుడి విషయంలో నిన్నే నమ్ముకొన్నాను. ప్రభుత్వం విచారణ చేస్తే నువ్వు తగిన పర్చాట్లు చెయ్యాలి. ఈ కార్భం చక్కబెడితేనే నాకు కీర్తి వస్తుంది. నిన్ను

“గొప్పవాడిని చేస్తాను. ఇలాంటివి 80 ఉత్తరాలు వరకు రాసినట్లు తెలియుచున్నది.

“ వందమంది జవానులతో స్టోన్‌ హౌస్‌ గారి వెంట హమ్‌దుద్దీన్‌ ఖాన్‌ వెళుతుంటే అతన్ని చూసిన జనం భయపడేవాళ్ళ, జిల్లాలో ఉన్న అనేకమంది ఉద్బోగులు స్టోన్‌ హౌస్‌ గారికి ఉదయగిరి జాగీర్థారుపై ఉన్న కోపాన్ని సొమ్ముచేనుకొనుటకు ప్రయత్నించారు. అవినీతిపరులు, అబద్దాలకోరులు స్టోన్‌ హౌస్‌ గారి దగ్గర లబ్ధి పొందడానికీ, తమకు ఇష్టం లేని వారి విషయంలో పగ సాధించడానికి టీని చక్కగా ఉపయోగించు కొన్నారు. అనేక అబద్దపు సాక్ష్యాలు చెప్పించారు. తప్పడు ఉత్తరాలు సృష్టించారు. అనేక మందికి జాగీర్థారుడితో సంబంధాలు అంటగట్టి వారిపై ఫిర్యాదులు చేసారు.

అల్లీభాయి అనే పార్సీ చేత అబద్దపు సాక్షాలు చెప్పించి, అతనికి పార్సీ ఉపాధ్యాయుడిగా ఉద్యోగం ఇప్పించాడు హమీదుద్దీన్‌ ఖాన్‌. ఇటి ఇలా ఉండగా ఒక రోజు 1840లో రేవూరు వరికుంటపాడు

. తాలూకా డివిజన్‌ కచ్చేరిలో ఉండే ఖజానా యావత్తు కొల్లగొట్టబడింది. దోర్షాల కనుమ లో నుంచి సుమారు 40 మంది దోపిడీ ముఠాగా వచ్చి

. కొల్లగొట్టారు. ఆ సమయంలో ఉదయగిరి జారీర్హారుడి జవానులు బందోబస్తుగా కాపలా కాస్తున్నారు. ఇది జరిగిన తర్వాత కలెక్టర్‌ స్టోన్‌ హౌస్‌ గారు అబ్బాసల్లీ ఖాన్‌ గార్షి నెల్లూరుకు పిలిపించారు. కాని కలెక్టర్‌ కోపంగా ఉన్నందున ఖాన్‌ సాహెబ్‌ రాలేనని చెప్పాడు. టీన్ని అలుసుగా తీసుకొని ఖాన్‌ సాహెబ్‌ బ్రిటిష్‌ వారి మీద తిరగబడినట్ట్లు తంటాలు

రర

చెప్పారు. చెన్నపట్నం నుంచి ఒక రెజిమెంట్‌ను తెప్పించి జాగిర్జ్థారుడిని బలవంతంగా బందిస్తామని చెప్పి పంపించారు. ఇలా రాయబారాలు జరుగుతుండగానే కొన్ని కంపెనీ సైన్సాలు నెల్లూరుకు వచ్చాయి. మర్చాదగా వస్తే నీ మీద కలెక్టర్‌ గారికి దయ కలుగుతుంది. లేకపోతే ప్రమాదం అని చెప్పగా, ఆ మాటలు నమ్మి అబ్బానల్లీ ఖాన్‌తో సహా కొడుకులు, అల్లుళ్ళ, వఠీళ్ళ అందరూ బయలుదేరి నెల్లూరువచ్చారు.

ఖాన్‌ సాహెబ్‌ గారిని నెల్లూరు ఉత్తరంగా 20 మైళ్ళ దూరంలో | ఉండే అల్లూరు అనే పబ్లిక్‌ రోడ్డు కల్గిన గ్రామంలో మాజీ ప్రిన్సిపల్‌ కలెక్టర్‌ ఐ.జి. విష్‌ గారు తన సొంత ఖర్చుతో కట్టించికొన్న బంగ్లాలో ఖైదు చేసి ఉంచారు. అల్లుళ్టను, కొడుకులను, వకీళ్టను గూడూరులో ఖైదు చేసారు. ఆ తర్వాత అందరి ఇళ్ళ శోధించినారు. ఎక్కడా ఎలాంటి ఆనవాళ్ళు దొరకలేదు. తుపాకులు దొరకలేదు. ఎవరైనా వచ్చి వారితో మాట్లాడడానికి ప్రయత్తిస్తే వారిని కూడా జైల్లో పెట్టమని ఆర్డరిచ్చాడు. జాగీర్థారుడి వద్దనున్న ముత్మమైన నౌకర్లను చాలామందిని బందించి నాలుగైదు చోట్ల ఖైదు చేసి సిపాయిలను కాపలా పెట్టాడు.

ఇది ఇలా ఉండగా ఈ సంగతులు జరుగుతూ ఉన్నప్పుడు న్లోన్‌ హౌన్‌ గారి దగ్గర వెంకట గోఏందరావు అనే వాడు హెడ్‌ మునసబ్‌గా ఉండెను. అతడు అమీదుద్దీన్‌ ఖానుతో దగ్గరగా ఉంటూ అనేక సంగతులు తెలుసుకొని, ఉదయగిరి జారగీరుదారుడిపైన అబద్దపు సాక్ష్యములు - ఇప్పించిన సంగతి గ్రహించి మనకెందుకులే అని మౌనంగా ఉండెను. జకసారి కలెక్టరుగారు వేంకట గోవిందరావుని ఉదయగిరి జాగీర్దారుడి + సంగతి అడుగగా అనలు సంగతి వివరించి కలెక్టర్‌ గారితో అన్ని విషయాలు చెప్పాడు. హమీదుద్దీన్‌ ఖాన్‌ ఉదయగిరి వెళ్చనప్పడు లంచం అడగడం, అది వాళ్ళ ఇవ్వననడం, ఇతను వాళ్ళను బదిరించడం, బెదిరించినట్లుగానే స్టోన్‌ హౌస్‌ గారికి తంటాలు చెప్పి క్రిమినల్‌ నేరం

586

మోపడం, కూట సాక్ష్యములు పలికించడం, అబద్దపు ఉత్తరములు సృఫ్టించడం, వగైరా అన్ని ఐఏషయాలు వివరంగా చెప్పెను. మరియు హెడ్డు పోలీసుగా నియమించిన తర్వాత అమాయకులను వట్టి బందించడం, లంచాలు గుంజడం సంగతి కూడా చెప్పాడు. ఈ మాటలు విన్న స్టోన్‌ హౌస్‌ గారు హమ్‌దుద్దీన్‌ ఖాన్‌ వల్ల తాను మోసపోయిన సంగతి గ్రహించి అతన్ని వెంటనే భర్తరఫ్‌ చేసి జవానులందరిని తొలగించి, మిద్దెపై నుండి అతన్ని క్రిందపడేలాగా త్రోయించెను. ఇది చూసి జనం ం ఎంతో ఆనందించిరి. చూడలేని వారు అయ్యో కండ్లారా చూడలేక పోతిమ అని బాధపడ్డారు. అంతట హమీదుట్లీన్‌ ఖానుడు చినిగిన బట్టలతో అవమాన భారంతో ఇంటికివెజ్చి తలుపులు బిగించి ఉరి వేసుకుంటున్నానని అందరినీ బెదిరించెను. అతని తండ్రి ఒకప్పడు ప్రభుత్వం దగ్గర గొప్ట ఉద్నోగి. వృద్ధుడై ఇంట్లో ఉనాడు. అతడు తన చిన్న కొడుకును తీసుకొని వడుస్తూ కలెక్టర్‌ వద్దకు రాగా విషయం తెలుసుకొన్న కలెక్టర్‌ గారు కొంత ఆలోచించి తాను రాసిన ఉత్తరములు అతని దగ్గర ఉండడం వల్ల, అవి బయటబడితే తనకు ప్రమాదమని కొందరిని పంపించి ఓదార్టమని చెప్పెను. అలాగే కలెక్టర్‌ గారి తరపున వారు వచ్చి హమీదుద్దీన్‌ని ఓదార్చిరి. కలెక్టర్‌ గారు నెల్లూరు జిల్లాలో 1828 మొదలుకొని 1843వరకు అసిస్టెంటు కలెక్టర్‌, మొదలు నాలుగు రకములైన ఉద్యోగములు చేసినాడు. ఈ సందర్భంలో ఆయన గారి వలన అనేక మంది బాధలే . పడినారు. ఇతరులు చెప్పే చాడీలు నమ్ము అనేకులను బాధించెను. స్వతంత్రబుద్ధి కలవాడు కాదు. కలెక్టర్‌ హమీదుద్దీన్‌ దగ్గరున్న తన జాబులు గవర్షమెంటువారి దగ్గరకు పంపిస్తాడేమోనని అనుమానం పడి రెండు రోజుల తర్వాత తన దగ్గరకు రమ్మని పిలిపించెను. కోపం బయటపడనీయక దయగా మాట్లాడి 50 రూపాయల జీతంతో నౌకరీ ఇఫ్రించి ప్రస్తుతం ఈ పనిచేస్తూ ఉండమని చెప్పి పంపెను. 8/

కొన్నాళ్ళ తర్వాత బస్తీ తహసీల్దారు పదవి ఇమ్మని కలెక్టరు గారిని బదిరించిను. ఆ బెదిరింపులకు లొంగీ అతనికి ఆ పదఏ ఇవ్వగా వాడు మరింతగా రచ్చిపోయి బ్రాహ్మణులను, రైతులను ఇబ్బంది పెట్టెను. ఒక ఏడాదిలో 50వేల రూపాయలను సంపాటదించెను.

ఆ తర్వాత ఖచ్చిరి హెడ్డు వెంకట గోవింద రావుతో న్లాన్‌ హౌస్‌ దొర హమ్‌దుద్దీన్‌ ఖాను అబద్దాల వల్ల జరిగిన నష్టాన్ని చెప్పి, ప్రభుత్వం వారికి జాగీర్థారుడి మీద మొదట రాసిన విధంగా సాక్ష్యం చెప్పించకపోతే నా మాట పోతుంది గనుక, తప్పో ఒప్పో జారీర్‌దారుడి విషయంలో నేరం బనాయించాలని గోవిందరావుని నాయమడిగెను. అతడట్లే చేస్తానని మాట ఇచ్చాడు.

మనకు అనేకమంది సహాయం కావాలి. వారికి ఉపకారం చేస్తే మనకు ప్రత్యుపకారం చేస్తారని వెంకట గోవిందరావు గారు కలెక్టర్‌ గారికి చెప్పి అట్టి జనులను సిలిపించగా, బుచ్చిరండ్డి పాలెం గ్రామానికి చెందిన దొడ్డ పట్టాభిరామిరెడ్డి గారు వచ్చిరి. వారితో ఈ విషయమై చెప్పి నాయమడగగా ఆయన తమ వద్ద నాకు ఎలాంటి నౌకరీ అవసరం లేదని చెప్పి వారి ముత్తాత బుచ్చిరెడ్డి అనే ఆయన పేరుతో కట్టించిన బుచ్చిరెడ్డి పాళెంలో వుండే కోదండ రామస్వామి అనే దేవాలయానికి ఒక శోత్రియ గ్రామం ఈ ఉదయగిరి జారీరులో యిప్పించిన పక్షమందు స్వామి తైంకర్యానికి ఉపయోగంగా ఉంటుంది అని చెప్పగా, అందుకు కలెక్టర్‌ బప్పకొన్నారు. ప్రతిగా ఉదయగిరి జాగిరిదారుడి మీద తప్పుడు సాక్ష్యాలు సృష్టించడానికి పట్టాభిరామిరెడ్డి గారు అంగీకరించారు. ఈ సమయంలో కలెక్టర్‌ గారు ఇందుకు ప్రత్యుపకారం చేస్తానని బైబిలు నెత్తిమీదపెట్టుకొని _ ప్రమాణం చేసినట్లు ప్రజలు చెప్పుకొన్నారు.

అంతట పట్టాభిరామిండ్డి వెంకట గోవిందరావు గార్లు జిల్లాలో తొలగించబడిన జవానులు, కరణాలు మొదలయిన 50 మంది మనుషులను పిలిచి, అబద్దపు సాక్ష్యాలను ఎలా చెప్పాలో శిక్షణ ఇచ్చి,

88

వారి చేత సాక్షి సంతకాలు తీసుకొని పంపినారు. ఆ మాట ప్రకారం

ఎవరి మీద ఫిర్హాదు వస్తే వారిని తొలగించి, వారి న్ధానంలో అబద్ధపు

గనాక్షులను నియమించినట్లు తెలిసింది.

ఉదయగిరి జాగీర్హారుడు అబ్బాసల్లీఖానుడి మీద వారు బనాయించన అబద్దపు

సాక్ష్యాలు.

. 1. జిల్లేడు కట్టిలు కాల్చించి తుపాకిమందు తయారు చేయడం . " కొనడానికి వచ్చినట్లు

3. జాదిర్హారుడి కొడుకులు జాగీర్‌లోని ప్రతి గ్రామానికి ఇద్దరి చొప్పన వచ్చి దుర్దం మీద నౌకరీ చేయాలని లేనిచో ఇళ్ళ ఊడబెరికి వెళ్ళగొడతామని అన్షట్లు .

4 చెన్షపట్టం ఎద్దుల బండ్లు తోలుకొని పోయి 5వేల రూపాయలకు గంథకం కొని తెల్చినట్లు

5. నవాబు పేటలో వర్తకులను తమ దగ్గర సీసం, సూరేకారం కొన్నట్లు అబద్ధపు నాక్ష్వాలు చెప్పమని బెదిరించడం.

6. పట్టాభిరామింెడ్డి గారు తాత నవాబు కాలంలో గుత్తేదారుడై ఐదారు గ్రామాలతో ఈనాం పొంది ఉన్నాడు. ఆ ఈనాము గ్రామాలు పోయినను ఆయన కూడా ఆ గ్రామములో పలుకుబడి గల్లి - అక్కడ ఉన్న కమ్మరి వాండ్లను, వడ్ల వాండ్లను కచ్చేరికి పంపించి, తప్పుడు

సాక్ష్యాలు చెప్పించడం

7 ఆయా గ్రామాల నుండి పిలిపించి తమ చేత రెండు మూడు నెలలు

తుపాకీ మందు, తుపాకీ, గుండ్లు చేయించారని చెప్పించడం.

8. కొందరిని ఫైదరాబాదునుండి విలివించి వరంగులు తయారుచేయించాడని చెప్పడం.

89

9. రేవూరు, వరికుంటవాడు, కలిగిరి, దుత్తలూరు, సంగం, ఉదయగిరి తాలూకా తహశీలుదారులను పిలిపించి వారి ఇలాకాలో ఉన్న కంసాలి వారిని పిలిపించి వారి చేత ఉదయగిరి జాగీరుదారుని దగ్గర ఉద్యోగం చేసినట్లు తుపాకులు, మందుగుండు సామార్రి చేసినట్లు ఇవన్నీ ఎందుకని అడిరితే బ్రిటీష్‌ వారిని చంపడానికని వారు చెప్పినట్లు అబద్దపు సాక్ష్యాలు చెప్పించడం. ఈ విధంగా దొడ్ల పట్టాభిరామండ్డ మనుషులు 500 మంది సాక్ష్యాలు, తహసిల్లారుల వల్ల 500 సాక్ష్యాలు, మొత్తం 1000 నాక్ష్యాలు + సంపాదించారు. కొన్ని తప్పుడు ఉత్తరాలు సృష్టించారు. ఈ విధంగా స్టోన్‌ హౌస్‌ గారు అన్నీ సిద్ధం చేసుకొని ఉన్నాడు. కలెక్టర్‌ గారు, మోటుపల్లి వెంకట గోవిందరావు , దొడ్ల పట్టాభరామి రెడ్డి, మట్టదొడ్డి వేణుగోపాలరావులను దుష్టచతుష్టయం అని జనం చెప్పుకొనేవారు. ఇలా ఉండగా ప్రభుత్వం కేసు ఏచారణ నిమత్తం ఒక కమిషనర్‌ని నియమించారు. ఆయన నెల్లూరుకు పడమర 5 మైళ్ళ దూరంలో డేరావేసుకొని, తాను విచారణ నిమిత్తం వచ్చిన కమ్‌షనర్‌నని తెలియ నీయక, ప్రతి రోజు నెల్లూరు పట్టణంలోకి నడుచుకుంటు వచ్చి జనాలని బమిటి ఇక్కడ సమాచారమంటూ అడిగి తెలుసుకొని, చివరకు నిజ మేమిటో గ్రహించాడు. స్టోన్‌ హౌస్‌ గారిని హమ్‌దుద్సిన్‌ ఖాన్‌ పక్కదోవ పట్టించడం, ఉదయగిరి జారీర్హారుడి అమాయకత్వం, దొడ్ల పట్టాభిరామి రెడ్డి గారితో కలిసి అనేక తప్పుడు సాక్షాలు సేకరించి పెట్టుకొని ఉన్నట్లు తెలుసుకొన్నాడు. సుందరిగిరి రామానుజురావు గారు అనే శిరస్తారు దారుడు ఉదయగిరి జాగీరుదారుడికి సాయ పడినాడని నమ్మ అతన్ని కూడా ఖైదు చేసి ఉన్నారు. అతని తరపున అతని మేనల్లుడు నక్కపల్లి ఎెంకటనర్చ పంతులు వచ్చి కమీషనర్‌ గార్కి విన్నఏంచుకొనగా న్యాయం 00

చెప్పకుండా నెలరోజులు సాధారణ మనిషి వలే అందరితో మాట్లాడుతూ అన్నీ ఏషయాలు గ్రహించాడు. ఉదయదిరి నవాబు గారి గురించి చెప్పేవారి యందు ప్రత్మేక అభిమానం చూపించి వారి నుండి అన్ని విషయాలు తెలుసుకొన్నాడు. కమీషనరు క్కాసమేజరు గారు విచారణ నిమత్తం ఒక బంగ్లా _ అద్దెకు తీసుకొని రెండు అరుగులు కట్టించాడు. దుబాసిని నియమించు కొన్నాడు. స్టోన్‌ హౌస్‌ గార్ని పిలిపించి విచారణ వ్రారంభించాడు. జిల్లా కోర్టుకు దగ్గరలోనే ఈ బంగ్లా ఉన్నందువల్ల అక్కడికి వచ్చిన వాళ్ళ తోటలోకి వళ్చీ చూడసాగిరి. అంతట కలెక్టరు గారి బంట్రోతులు కలెక్టర్‌ గారి ఆజ్ఞ మేరకు జనాన్ని దూరంగా వెళ్టగొట్టారు. జనం తిరగబడ్డారు. ఈ గలాభా సంగతి కమీషనర్‌ తెలుసుకొని, ఇది బహిరంగ విచారణ వచ్చి చూడమని ప్రజలకు చెప్పాడు. జనం సంతోషంతో వచ్చి చుట్టూ చేరారు. కేసు పూర్వాపరాలు ప్రజలకు వివరించి మేము పొరపాటు చేస్తే మీరు తెలియబరచవళ్ళని చెప్పాడు. దీనికి స్టోన్‌ హౌస్‌ గారు ఆగ్రహంతో ఊగిపోయాడు. ఏమీ చేయలేక ఊరుకున్నాడు. నొక్షులను ముద్దాయిలను పిలిచారు. రామనుజరావు వచ్చాడు. హమీదుద్దీన్‌ ఖాన్‌ వచ్చాడు. దొంగ ఉత్తరాలలో నంతకాలు పరిశీలించి ,. తప్పడు ఉత్తరాలని తేల్చాడు. అనేక ప్రశ్షలు వేసి పరస్పర విరుద్ధమైన సమాధానాలు చెప్పిన సాక్షులను అబద్దపు సాక్షులుగా గుర్తించి వారికి జుల్మానా విధించడం జరిదింది. స్టోన్‌ హౌస్‌ గారికి చాలా అవమానం జరిదినట్లు భావించి ఆ ఏచారణను తిరస్కరించి వెళుతున్నట్లు లేచి వెళి కమీషనర్‌ క్వాన్‌ మేజర్‌ దొరగారు అవమానపడి ప్రభుత్వం వారిక్‌ వివరంగా ఉత్తరం రాశారు. 0]

అలాగే స్టోన్‌ హౌస్‌ గారు కూడా ప్రభుత్వానికి * ఈ కమషనర్‌ సాక్షులను తికమకబెట్టి బెదరగొడుతున్లాడని రామానుజరావు మీద ప్రతేక అభిమానమున్నదని, తన మీద కోపం ఉన్నదని” వగైరా విషయాలు రాస్తూ వేరే కమీషనరును వేయవలసిందిగా కోరినాడు.

అలాగే అతనికి అంతరంగిక మిత్రుడయినమేస్తరుషామరుదొర వారయిన చీఫ్‌ సెక్రటరీ గారికి ప్రైవేటు ఉత్తరం రాయగా ఆయన క్యాన్‌ మేజర్‌ను బదలాయించి మరొక కమీషనర్‌ వేయమమని కోరినట్లును ప్రభుత్వం అందుకు సమ్మతించక క్సాన్‌ మేజర్‌ గారి విశ్వసనీయతను మెచ్చకొన్నట్లు చెబుతారు.

ప్రభుత్వం వారు కాస్‌ మేజర్‌ గారిని స్టోన్‌ హౌస్‌ సహకరించినా సహకరించకపోయినా నీ సొంత విచారణ చేయవలసినదని ఉత్తర్వులిచ్చి

• స్టోన్‌ హౌస్‌ గారికి వేరే కమీషనరును వేసేది లేదని జవాబు ఇచ్చినట్లు తెలిసింది.

ఆ తర్వాత కొద్ది రోజులు ఏచారించి రామానుజరావును నిర్ణోషిగా విడుదల జేసి, మిగిలిన సాక్ష్రాలను పరిశీలన చేయవలసి ఉన్నదని చెప్టగా కలెక్టర్‌ గారు తన వద్దనున్న వెయ్యి సాక్ష్యాలతో సవా రికార్డంతా క్సాస్‌ మజరు గారికి పంపించెను. ఆయన కొంత చదివి రికార్డు ఇంగ్లీషు నుండి తెలుగు, తెలుగు నుండి ఇంద్లషులోనికి తర్దుమా చేయమని 150 తెలుగు మాటలకు 1రూపాయి ఇచ్చెలాగున బప్టందం కుదుర్చుకున్నారు.

ఆ తర్వాత ఉదయగీరి జాగిర్జారు,ు ఆయన కొడుకులు దుర్గం మీద తయారు చేసిన మందుగుండు సామాగ్రీ, తుపాకులుమొదలయిన వాటిని పరిశీలించడానికి, ఉదయగిరికి ప్రయాణమై పోయెను. ముందు _ గా ఉదయగీరికి నౌకర్లును వెళ్ళి ఉండమన్నారు. కమీషనర్‌ గారి కింద బక తెలుగు రైటర్‌ ఒక ఇంగ్లీషు రైటర్‌ను తీసుకొని వెళ్చినారు.

తర్జుమా చేసిన సాక్ష్యాలను నెల్లూరు నుండి ఉదయరగిరికి పంపిస్తూ ఉంటే ఉదయగిరిలో కమీషనర్‌ విచారించి అవన్నీ తప్పడు

౮2

సాక్ష్యాలని తెలుసుకొని అన్నీ తాను విచారించడం ఎందుకని గుమనస్తాల చేత సాక్షాలు తీసుకోమని చెప్పగా వారు స్టోన్‌ హౌస్‌ కలక్టర్‌ గారికి అనుకూలంగా చేసి సాక్షులు తప్పు చెప్పినపుడు సరి చేస్తూ మోసం | ఇలాగే అల్లూరులో ఖైదు చేయబడిన అబ్బాసల్లీఖాన్‌ వారి కుమారుల చేత కూడా సాక్ష్యం ఇప్పించగా వారు జరిగిన మొత్తం | వృవహారం - హమీదుద్దిన్‌ లంచమడగడం ఇవ్వనందువల్ల నేరం ఆరోపించడం - ఆ మాటలు నమ్మి కలక్టర్‌ గారు ఖైదు చేయడం - తప్పడు ఆరోపణలు తెలుసుకొని వాడిని బర్తరఫ్‌ చేయడం వగైరా అన్ని వషయములు చెప్పి, తాము ఎలాంటి కుట్రలు చేయలేదని సంతకాలు చేసి కమీషను గార్కి సమర్హించుకోగా, కమీషనరు గారు అవన్నీ చదివి మరి కొంతమంది సాక్షులను విచారించిరి. తుపాకులు, ఫిరంగులు, తుపాకి గుండ్లు ఇవన్నీ ఎక్కడున్నవని అడగ్గా, కమషనరుగారు వస్తున్హారని ముందుగా తెలుసుకొని బావుల్లో , మడుగుల్లో దాచారని కొన్ని కాల్చివేసారని చెప్పిరి. అవన్నీ ఎక్కడున్నాయో చూపించగలరా అని అడిగినప్పుడు జనం చెప్పుకొంటూ ఉంటే విన్నామని తమకు అవి ఎక్కడ దాచారో తెలియదని సాక్షులు చెప్పారు. ఇందులో కొంతయినా నిజముంటుందేమోనని విచారిద్దామని = కలెక్టరు గారికి రాయగా, కలెక్టర్‌ గారు కొంతమంది మాల వాండ్లను, ఎట్టి వాండ్లను పంపించి విచారించమనిరి.

• వారు ఏమి చెప్పినారంటే “నాలుగైదు నెలల కిందట ఒకనాటి రాత్రి జూగిర్హారు ఉత్తర్వు అయినదని మమ్మలందరినీ తీసుకొని పోయి ఉదయగిరి బస్తీలోకి కొందరిని, దుర్గంపైకి కొందరిని పంపించి తుపాకి మందు తగుల బెట్టించి తుపాకి గుండ్ల ను డెభ్లై ఎనబై కుండలలో పోసి పూడ్చిపెట్టినామని” చెప్పినారు.

93

కమీషనరు అవి చూపించగలరా అని అడిదినపుడు దుర్గం మీద కొన్షీ చిరువేళ్ళ వెంగంపల్లె గ్రామాల చెర్వుల్లో కొన్ని వేసినామని వివరంగా చెప్పినారు. అవన్నీ తీసుకొని రావలసిందిగా కమ్‌షనరు చెప్పగా వారు అవి తీసుకొని వట్చి చూపిరి. ఇవన్నీ కుట్ర చేసి రహస్కంగా గోవిందరావు సలహా మేరకు దొడ్ల పట్టాభిరామిండ్డి ముందుగా చేసిన ఏర్పాట్లు,

ఇదంతా చూసిన తర్వాత కమీషనరు గార్కి కొంత సందేహం కల్గింది. ఇంకా ఎక్కడెక్కడ ఏమున్నాయో తెచ్చి చూపిస్తే ఇననాములు ఇస్తామని చెప్పగా, పూర్వం పట్టాభిరామిరెడ్డి ఉత్తర్వు మేరకు కాల్చిన తుపాకులు, చిన్న ఫిరంగులు, వెంగంపల్లి చెర్వులో నుండి తీసుకొని వచ్చి

ఈ ఫిరంగులు జాగిర్జ్హారుడి దగ్గర పూర్వం నుండి వేడుక కోసం ఉంచినవే గాని కొత్తవి గావు. కాని కలిగిరి తాసిల్హారు వాటిని బండ్లకు ఎత్తించుకొని వెళ్ళి వెంగంపల్లి చెర్వులో వేయించినట్లు జనం చెప్పకొన్నారు

ఈ అబద్దపు సాక్ష్వాలన్నీ పట్టాభి రామండ్త గారు కల్చించినవని కమీషనరు గారు తెలుసుకోలేకపోయారు.. కమీషనర్‌ గారు తుపాకి గుండ్లు చూపించిన సాక్షులకు ఈనాముగా 5 రూపాయలు ఇమ్మని నెల్లూరు కలెక్టర్‌ గారికి ఉత్తర్వులు రాయగా - కలెక్టర్‌ గారు పట్టాభిరామింెడ్డి గారు వెంకట గోవిందరావు గారితో ఆలోచించి బక నిర్ణయానికి వచ్చిరి. కమీషనరు గారు మన సాక్ష్యాలను కొంత వరకు నమ్మినారు గనుక మరి = కొంత కష్టపడి నమ్మకమైన తప్పుడు సాక్ష్యాలు సృష్టించి కేసును బలపడేటట్లు చేద్దామని నిర్ణయించుకోొనిరి. ణ

పట్టాభిరామిరెడ్డి తన యిలాకా చాకల కొండ అనే గ్రామంలో కొంత తుపాకీ మందు, సీసపు గుండ్లు చేయించి వాటిని కుండలలో పెట్టించి వాటిని రెడ్డి గారి యిలాకా చాకలకొండ మొదలయిన గ్రామాలలో పెట్టించి సోమల రేగడ ప్రాంతంలో పోయించి రమ్మన్నారు “ఎవరైనా

• 94

అడిగితే ఇది చౌడు మట్టని చెప్పమన్నారు. ఆ ప్రకారం కుండలలో సీసపు గోలీలు వేనుకొని వట్టాభిరామిరెడ్డి గారి గుమస్తా వెన్నగంటి ఎంకటరామయ్య వెంటరాగా , కొంతమంది వెట్టివాండ్లు ఆత్మకూరు క్కాసు మేజరు సబ్‌ కలెక్టర్‌ మేడిసన్‌ దొరగారు గుడారాలు వేసుకొని . వుండగా, ఎంకట రామయ్యను చూసి అనుమానించి అవి ఏమిటని అడిగారు. కలిగిరి దుత్తలూరు తాసిల్హారుడు పళ్చె క్రిష్ణారావు కలెక్టర్‌ వారి శెలవు ప్రకారం చవట మన్ను కుండలలో వేసుకొని కలెక్టర్‌ గారి కచ్చేరికి తీసుకొని పోతున్నామని చెప్పగా వారు అనుమానించి నీవు ఎవరు అని అడిగితే తాను దుత్తలూరి తాలూకా గుండె మడకల పేప్మరును అని చెప్టినందును అతనిని అనుమానించి ఆ కుండల్లో ఏముందో చూడాలని చెప్పగా తాసిల్హారు ఉత్తర్వులేనిదే చూడడానికి లేదని తకరారు చేసినాడు. వారు బలవంతగా ఆ కుండలను పరిశీలించి చూడగా తుపాకీ మందు కన్చించినది. వెంటనే ఆ కుండలతో సహా ఆత్మకూరు పోలీసుస్టేషనుకు తీసుకొని వచ్చి వారిని ప్రత్యేక ఖైదులో ఉంచి విచారించిరి. వారు కొంత సేపు నిజం చెప్పక టకాయించిరి. చివరకు బెదిరిం చగా నిజం బప్పకొనక తప్పలేదు. తాము దొడ్ల పట్టాభిరామిరెడ్డి మనుషులమని ఆ కూలివాండ్లు = నోరు విప్పి తాము యాభై మందిమి ఆయన చెప్పిన ప్రకారం నెల నుంచి చాకలి కొండ గ్రామంలో తుపాకి గుండ్లు చేస్తున్నామని ఏటిని జాగిర్హారుడు . ._ఇలాక గ్రామాల్లో పూడ్చి రమ్మన్నాడని చెప్పిరి. గతంలో ఒకరు చిరువేళ్ళ , వెంగం పల్లె గ్రామాలలో గూడా తుపాకీలు సీసపు గుండ్లను పూడ్చి పెట్టానామని చెప్పిరి. ండ్తి గారి గుమస్తాను బెదిరించి అడగ్గా తాను దారిన పోయ్యే వాడినని అబద్దమాడగా కమీషనర్‌ గారు కోపించి ఒక పబ్లిక్‌ ఉ త్తరం రాయించి అతడిని నెల్లూరు కలెక్టరు గార్కి దగ్గరకు పంపెను. ఆ 95

ఉత్తరంలో జరిగిన కుట్ర మొత్తం వివరించడం జరిగింది. ఈ పట్టాభిరామిరెడ్డి గుమస్తా వెంకటరామయ్యకు తగిన శిక్ష వేయమని, మరియు దొడ్ల పట్టాభిరామిరెడ్డి బహు దుర్మార్దుడని గతంలో విని ఉ న్లాము. అతని నడవడిక ప్రతృక్షంగా చూసినాము. దొడ్ల పట్టాభిరామిండ్దిని పిలిపించి విచారించి ఈ పనులన్నీ ఎందుకు చేయవలసి వచ్చినదో అతని నుండి రాత పూర్వకంగా సాక్ష్యం తీసుకొన వలసిందిగా ఉత్తరంలో వ్రాసినాడు.

గుమన్లా వెంకటరామయ్య తమ మనిషి అయినప్ప్టటికిరహస్యం బయటపడినందున కలెక్టర్‌ గారు అతనికి 5 రూపాయలు జరిమానా విధించి ఆ డబ్బులు వెంకట గోవిందరావు చేత కట్టించినాడు.

దొడ్ల పట్టాభరామిరెడ్డిని కలెక్టర్‌ గారు పిలిపించగా - పొరపాటున బయటపడినదని సర్ధి చెప్పకొని వారు ఎవరో తమకు తెలియదని తమ ఇలాకాలోని వారు కాదని సాక్షము రాయించి కమషనరు గార్కి పంపిరి.

కమీషనరు ఉదయగిరిలో ఉన్న సమయమందు కలెక్టరు నాన్‌ హౌస్‌ గారు వేంకట గోవింద రావుతో కలసి చర్చించి జాగిర్హారుడి తమ్ముడు వెంగంపల్లి, చిరువేళ్ళ బండారుపల్లి గ్రామాలకు ఈ ఈనాందారుడు ముస్తాఫా అల్లీఖాన్‌ని చేత అబద్దపు సాక్ష్యం చెప్పించడానికి నెల్లూరుకు పిలిపించి ఖైదు చేయించినాడు.

సదరు సయ్య్మదు ముస్తాఫాను 20 దినములు కోటలో ఖైదు , చేయించి తప్పుడు సాక్ష్యం చెప్పమని గట్టిగా బెదిరించగా మా అన్న బట్టి అమాయకుడు మీ యందు ఎంతో గౌరవం కలిగిన వాడు వృద్ధుడైనందు వల్ల మిమ్ములను కలుసుకోలేకపోతున్నాడని చెప్పినాడు. ఆ వృద్ధుడైన మా అన్నగారు మీ మీద ఎలాంటి తిరుగుబాటు చెయ్యడానికి సమర్ధుడు కాడు. ఆయన కుమారులు మాత్రం దుర్శార్గులే అని చెప్పగా అవన్నీ నిజమే, అతను మంచివాడే, జరిగిపోయిన సంగతుల వల్ల ఉపయోగం

06

లేదు. ఇప్పుడు జరిగే సంగతి చూడవలసి ఉన్నది, నేను చెప్పినట్లు విన్నట్లయితే నీ మూడు గ్రామాలు ఈనాములతో పాటు మరి కొన్ని మేళ్ళు జరిపిస్తామని కలెక్టరు గారు చెప్పగా అలాంటి తప్పుడు పని నేను చేయలేనని తిరస్మ్కరించెను. ఇంత అబద్దాన్ని నిజమని నా స్వంత అన్న మీద నేను సాక్ష్యము ఎలా ఇవ్వగలనని ఎలా ఆనందంగా ఉండగలలని పెద్దగా రోదించుచుండెను. చివరకు కలెక్టరు వదలక నిర్ధందించగా మీ ఇష్టప్రకారం

• రాసుకోండి సంతకం పెడతానని చెప్పగా పార్మీ భాషలో వాంగూలం రాయించి సంతకం తీసుకొన్నాడు. ఆ వాంగూలం రెండు మూడు సార్లు చదివి వినిపించి చెప్పాలని తలియచేయగా అలాగేనని ముస్తాఫా బదులిచ్చాడు. ఈ వాంగ్మూలం కమషనరు గారికి పంపగా - ఆయన దానిని చదివి ఇది అబద్దమని నిర్ణయానికి వచ్చి ముస్తఫా అనువానిని పిలిపించి అనేక విధముల నిజము చెప్పమని బ్రతిమాలెను. నేను వెయ్యి సాక్ష్యములు విచారించాను. అన్నీ అబద్దపు సాక్ష్యములే - వాటిని తిరగరాయించాను. నిన్ను బెదిరించి కలెక్టర్‌ గారు రాయించారని తెలుసు. నీవు నిజము చెబితే మీ అన్న కుటుంబానికి నాయం జరుగుతుంది. నీవు ఎలాంటి భయము చెందనవసరం లేదని అనేక విధముల చెప్పిచూసెను. కాని ముస్తఫా నిజము చెప్పలేదు. (| కమషనరు కొన్నాళ్ళ ఉండి వెళ్చిపోతాడు. ఆ తర్వాత కలెక్టరు అనేక విధాలా తనను బాధించును అని భయపడి నిజము చెప్పక అబద్దము చెప్పినాడు , "కాని కమీషనర్‌ గార్కి నిజము తెలిసినను అతను చెప్పిన విధముగా ముస్తఫా చేత ప్రమాణము చేయించి సాక్ష్యము తీసుకొనెను. అన్ని సాక్ష్యములు పరిశీలించి కమీషనరు గారు చాలా రహస్యముగా తుది తీర్చు రిపోర్టు రాసి ఎవ్వరికీ తలియ నీయకుండెను. _. ఆ రిపోర్టులో మొదటి నుండి చివరివరకు జరిగినదంతా వివరించి రాసను. 97

నెల్లూరి కాపురస్తుడు షమీదుద్దీన్‌ఖానుడు కలెక్టర్‌ గార్కి మొదటి నుండి పరిచయస్తుడుగా ఉండడం చేత అసిస్టెంటు కలెక్టరు గారితో పాటు ఉదయగిరి జాగీర్జారుడి దగ్గరకు విచారణ నిమిత్తం వెళ్ళి అక్కడివారిని లంచం అడగగా ఇవ్వనందున తప్పుడు సాక్షములు స్యపష్టించి కలెక్టరు గారిని నమ్మంచెను. తుపాకులు మందుగుండు తయారు చేయించి తిరుగబాటు చేసి బ్రటిషువారిని చంపుటకు ప్రయత్తము . చేస్తున్నారని అబద్ధము చెప్పగా అది నమ్మి కలెక్టర్‌ స్టోన్‌ హౌస్‌ గారు గవర్షమెంటు వారికి లేఖలు పంపి తగు ఉత్తర్వులు పొంది ఉదయగిరి " జాగీర్జారుడిని అతని బంధువులను, నౌకర్లును ఖైదు చేసెను. అయితే షమీదుద్దీన్‌ ఖాన్‌ అబద్ధము చెప్పినాడని తెలిసి అతనిని బర్తరఫ్‌ చేసి కొట్టించెను. కాని ప్రభుత్వం వారి వద్ద చెడ్డ పేరు రాకుండా కీర్తిప్రతిషప్టలకు భంగము కలుగకుండా తాను మొదట పంపిన సమాచారమంతా సత్యములని నిరూపించుటకు కలెక్టరు గారు మరి కొంతమందితో కలిసి తప్పుడు సాక్ష్యములు సృప్టించిరి. ఆ సాక్ష్రములన్నయు విచారింపగా అవి అబద్దములని తేలినది.

అన్సాయంగా జాగీర్జారుడిని అతని కుటుంబ సభ్యులను నౌకర్గును కలెక్టరు గారు శిక్షించినాడని నిస్టందేహంగా చెప్టవచ్చను - అని రిపోర్టు రాసి పంపుటకు సిద్దపడెను.

ఈ సంగతి తెలిసిన న్టోన్‌ హౌస్‌ గారు తన పరువు పోతుందని బ్రతిమాలెను. స్టోన్‌ హౌస్‌ భార్భ పిల్లలతో వళ్ళి కమీషనరు గారిని పరి పరి " విధముల వేడుకొనెను. బ్రిటిషు ఉద్యోగులంతా వేడుకున్నారు. భర్తను ప్రజలంతా దూషించుతారని ఆ దూషణములు సహించలేక ప్రాణ త్యాగము చేయునని మొరపెట్టుకొనగ కమీషనరు గారు కొంత ఆలోచించి దుర్మార్ధుడయిన నాన్‌ హౌన్‌ అన్నంతపని చేయునని అనుమానించి ఆ రిపోర్టు మార్చి ప్రబలం లేకుండా రాయించి స్టోన్‌ హౌస్‌ను రక్షించెను.

086

దాని మీద ప్రభుత్వం వారు కూడా జాగీర్హారుడి కుమారులు, అల్లుళ్ళ చెన్న పట్టణం నందలి సైదాపెట పరిసరాలలో ఉంటూ నాలురైదు మైళ్ళ దూరం దాటి పోగూడదని శాసనం చేసిరి. ఒక వేళ దాటిపోవలసి వస్తే ప్రభుత్వం వారి పర్మిషన్‌ తీసుకొని పోవలసినదిగాను ఉత్తర్వులిచ్చిరి.

అస్టటి నుండి సాహెబ్‌ జ్వాదా గౌనాహెబున్నూ సూరత్తు జ్వాదా అల్లీ ముసేను నొహెబ్‌న్ను వీరి బావమరుదులయిన బలేఆద్మీలుఇద్దరున్న్లూ సయిదాపేట ఒక బంగళాలో కాపురముండి, నెల్లూరు ఉదయగిరి నుండి తమ వాళ్ళను పిలిపించుకొని చూసి మాట్లాడి పంపిన్తూ జీవనం . నాదించుచుండిరి.

నెల్లూరు, గూడూరు, అల్లూరు మొదలయిన చోట్ల ఖైదు చేయబడిన జాగిర్జారుడి వకీళ్ళ కాదరవల్లి సాహెబ్‌ మొదలయిన వారిని నౌకర్లను ఖైదు నుండి విడిపించి తగు హెచ్చరికలు చేసి బుద్దిగల్లి బ్రతుకుతుండమని పంపించి వేసిరి. వారంతా బ్రతుకు జీవుడాయంటూ వారివారి స్వస్థలములకు చేరిరి.

ఇది బక నిరంకుశుడైన అధికారి చేతిలో అమాయకుడైన ఒక జాగిర్హారుడు అంతమైన కథ. ఒక తప్పను సమర్ధించుకోవడానికి ఎన్ని తప్పలైనా చేయడానికి వెనకాడని ఒక ఉన్నతోద్దోగి దుర్మార్గం.

100

దాని మీద ప్రభుత్వం వారు కూడా జాగీర్జారుడి కుమారులు, అల్లుళ్ళ చెన్న పట్టణం నందలి సైదాపేట పరిసరాలలో ఉంటూ నాలురైదు మైళ్ళ దూరం దాటి పోగూడదని శాసనం చేసిరి. బక వేళ దాటిపోవలసి వస్తే ప్రభుత్వం వారి పర్మిషన్‌ తీసుకొని పోవలసినదిగాను ఉత్తర్వులిచ్చిరి.

అప్పటి నుండి సాహెబ్‌ జ్యాదా గౌసాహెబున్నూ సూరత్తు జ్వాదా అల్లీ హుసేను సాహెబ్‌న్ను వీరి బావమరుదులయిన బలే ఆద్నీలు ఇద్దరున్లూ సయిదాపేట ఒక బంగళాలో కాపురముండి, నెల్లూరు ఉదయగిరి నుండి తమ వాళ్ళను పిలిపించుకొని చూసి మాట్లాడి పంపిన్తూ జీవనం నాదించుచుండిరి.

నెల్లూరు, గూడూరు, అల్లూరు మొదలయిన చోట్ల ఖైదు చేయబడిన జాగిర్హారుడి వకీళ్ళ కాదరవల్లి సాహెబ్‌ మొదలయిన వారిని నౌకర్లను ఖైదు నుండి విడిపించి తగు హెచ్చరికలు చేసి బుద్దిగల్లి బ్రతుకుతుండమని పంపించి వేసిరి. వారంతా బ్రతుకు జీవుడాయంటూ వారివారి స్వస్థలములకు చేరిరి.

ఇది బక నిరంకుశుడైన అధికారి చేతిలో అమాయకుడైన ఒక జాగిర్దారుడు అంతమైన కథ. బక తప్పును సమర్జించుకోవడానికి యిన్ని తప్పలైనా చేయడానికి వెనకాడని ఒక ఉన్నతోద్యోది దుర్మార్గం.

100

చబదయగిరి దుర్గం వివరాలు

ఉదయగిరి బస్తీకి మూడు పరుగుల దూరంలో దుర్గం ఉంది. దీని చుట్టు కొలత రెండు ఆమడ. మూడు దర్వాజాలున్లాయి. మొదటి దర్వాజా బడకల్‌ దర్వాజా, చాలా పెద్దది మూడు, నాల్గు ఏనుగుల ఎత్తు

క్ట ఉన్నది. 15 గజాల వెడల్న ఉంది. ఇది ఇనుముతో చేసినది. రెండవది అల్లి దర్వాజా. ఇధి బడకల్‌ దర్వాజా కంటే చిన్నది. దిన్ని ఉక్కు దర్వాజా స అంటారు. మూడో దర్వాజా పేరు తెలియదు అది కంచు దర్వాజా .

ఈ కోటను మొదట శ్రీకృష్ణ దేవరాయల వంశస్థులు 14వ శతాబ్ధంలో నిర్మించిరి. 1512లో కృష్ణరాయల పాలన క్రిందకు వచ్చింది. ప్రతాపరుద్ర గజపతిని రాయలు ఓడించి వశము చేసుకొన్నాడు. ఇది చాలా బలంగా ఉన్నందున నాన్‌ హౌస్‌ గారు గ్రామాల నుండి జనాలను తీసుకొని వెళ్ళి దర్వాజాలు తునకలుగా కొట్టించి పొదలు, చెట్లు కొట్టించి కోటలోనికి ప్రతి బక్కరు వెళ్ళి చూసే ఏర్పాట్లు చేయించెను.

దీనికి దక్షణం పైవు ఉండే కొండమీద మొదట రాయలు దుర్గం కట్టబోవటం, ఇది ధ్వని చేస్తున్నది పెంటికొండ, దుర్గం వద్దని చెప్పగా ఇప్పుడున్న కొండమ్‌ద కట్టినట్లు మరోక కథనం ఉంది.

ఇక్కడ కిష్టష్ట చరియ అనే కొండ చరియ ఉంది. కొండపై నుంచి చూస్తే చాలా లోతుగా కన్నిస్తుంది. దీనికి ఈ పేరు రావడానికి

బక కారణముంది. పూర్వం ఒకప్పడు పెద్ద ఖాన్‌ సాహెబ్‌ అనే ఉదయగిరి జాగిర్హారుడి దగ్గర కిష్టప్ట పంతులు అనే ఆయన దివానుగా ఉండేవాడు.

• ఈ కిష్టప్ప బక తప్పిదం చేయగా ఖానుగారికి కోపం వచ్చి కిఫ్టపష్ట పంతులును ప్రాణంతో కట్టివేసి కొండమ్‌ద నుండి కింద లోయలోకి తోయించాడట. ఆ తర్వాత చాలా రోజుల వరకు ఎవరైనా కొండమీదికి వెళ్ళి కిష్టప్టను తోసిన చోట నిలబడి ఓయి కిష్టప్పా అని పిలిస్తే పలుకుతూ

101

వచ్చినాడని కొన్నాళ్ళకు ఎవరో బకరు ఇంకా బతికి ఉన్నావా అని దూషించినట్టూ అప్పటి నుండి పలకడం మానుకున్లాడని జనం వాడుకగా చెప్పకొనే బక కథ ఉంది. ఇదీ ఉదయగిరి దుర్గం కథ.

ఆ తర్వాత కాలంలో వెంకట గోవిందరావు హమ్‌దుట్సిన్‌ ఖాన్‌, దొడ్ల పట్టాభిరామిరెడ్డి, మిట్ట దొడ్డి వేణుగోపాల రావు నలుగురు దుష్ట చతుష్టయం, కలెక్టర్‌ గారి దగ్గర తమ పలుకుబడిని ఉపయోగించి . విరోధులుగా ఉన్న వారినందరిని అనేక విధముల భయపెట్టి కష్టాలపాలు

దొడ్ల పట్టాభిరామింెడ్డికి గతంలో ప్రమాణం చేసిన విధంగా బుచ్చిండ్డి పాళెంలో ఉన్న కోదండ రామన్వామి గార్కి ఉదయగిరి జారీరులో ఉన్న 1000 రూపాయలు ఆదాయం వచ్చే సోమల రేగడ అనే గ్రామాన్ని ఈనాము ఇప్పించెను. ఆ తర్వాత వచ్చిన కలెక్టర్‌ బిషప్‌ గారు దాన్ని రద్దు చేయుటకు ప్రయత్నించగా పట్టాభిరామిరెడ్డి మద్రాసు వెళ్ళి స్టోన్‌ హౌస్‌ గారి సిఫారుసుతో రద్దు గాకుండా చేసుకొనెను. అయితే చివరిలో దుర్మార్దులయిన సుందరగిరి రామానుజరావు, మోటుపల్లి వేంకట గోవిందరావులను బజకరిని బందరుకు మరొకరిని మద్రాసుకు బదిలీ చేసి నెల్లూరు జిల్లాకు పట్టిన శనిని వదిలించారు. జిల్లా జనులు ఎంతో సంతోషించారని కైఫీయత్తును ముగించారు. ముగింపు : కైఫీయతులు వ్రాసిన వారి పేరు లేదు. భయము చేత తమ టె పేరు తెలుపుకొనలేదని భావంచవచ్చును. రైఫీయతులు వ్రాసే నాటికి ఇది జరిగి యాభై సంవత్సరముల కాలం అయినది. అప్పటికే ఇది రికార్డు ॥ అయినది. ఈ రికార్డులు చూసి వ్రాసింది కాబట్టి ఇది పూర్తి నిజమని నమ్మవచ్చును.

102

సింహపురి చరిత్ర అ ఎల్లూరు శాసనాలు

ప్రాచీనాంధ్ర చారిత్రక భౌగోళికం - కందూకూరి - ఈశ్వరదత్తు పల్లవుల చరిత్ర

ఉదయగిరి కైఫీయతులు

పట్టపురాయి కైఫీయతులు

సిద్దవటం కైఫీయతులు

విజ్ఞాగు సర్వస్వం సంపుటం

(దేశము చరిత్ర - తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం)

ఎల్లూరి జిల్లా ఉదయగిరి తాలూకా శాసనాలు రెండవ సంపుటం

103

గ్రామ ప్రజలకు, యువకులకు నా విజ్ఞప్తి, " పల్లవోలు, తిక్కవరం గ్రామాలకు ఎంతో చరిత్ర ఉంది. ఈ గ్రామాల పరిసరాలకు ఎంతో ప్రాధాన్యత ఉంది. మన గ్రామాల పరిసరాలలో దాగిఉన్న ప్రాచీనచరిత్ర ఆనవాళ్టను కాపాడండి. శిలా శాసనాలు, దేవతా విగ్రహాలను బక చోట చేర్చండి. మీకు దొరికిన | రాతి ఆయుధాలు, రంగురాళ్ళు రువధ రకాల పంకులు, పాతకాలం | నాటి ఇటుకలు బకచోట చేర్టండి. ప్రత్యేకంగా కనిపించే ప్రదేశాలను గుర్తించండి. త్వరలో ఇది పురాతత్త శాస్త్రవేత్తలకు, పరిశోధించే విద్యార్థులకు యాత్రా స్థలంగా మారుతుంది. మన గ్రామాలకు బక ' గుర్తింపు వస్తుంది. ప్రజలకు మేలు జరుగుతుంది. నిధులున్నాయని ఆశపడి శిథిలాలను త్రవ్వి ఆనవాళ్ళను నాశనం చేయకండి. ఎవరినీ చేయనీయకండి. హై 104

సి ట్వ 1 శూ ౯ వ ప్‌ | వ జ [ల శ కొ శత ' 14, జ్య కకక! జీ వరక [కకక లకే య సక్‌ 3 క కవలల క్ట క్రీ శ్వ. క కప! క కస్ట కనక శ న మ టిం లన్‌

• 2క్‌ = ఉ్ర్రా- టి దె పై ప స శ నా ల క్ష స్ట ॥ శల -. 4౮ టి శో ర కం టం... క్ష క న 1 / టల ప మ గ్‌ క్‌ ౦కి న మెం హా జడా "ఆ (క గ! కం, స్‌ టను న చర ్జ 1 1 ౦జ్లే వ ( స్‌ శా న కం (త్‌ పాన | వ కై. (క్త తపక! శ్‌ క హో 2 “కేకే వే న. ఉన సవ భే ర లకక 2 య క్త స భక్‌ శే యో చం. న్స 2 . గగ రస క ళ్‌ . మ ర గ్ల గరేేఊజడోాం లా క + క వం టీం క శ | క్‌ భే నా వే లక్ష్‌ శే ఇ ళ్‌ న న య 2చ్చ్ప్టా అంగం, ౮ యాల “ర్‌ క్లో తు సా ఉయ్‌ లి ష్ష 1౦ ౦ ళ్శ చ 4 1 ॥ శి హాసు. కీ న్‌ దర్శి శ $10141 ౪0౫4091334 | ఖో ల ఓఏ ఏ1 5కి! 6 ౪డళ దళ ౫ నక ॥ | 105

శ జ ఇ, నీ అ ల! | ఘీ త జ్‌ లీ శ ను

రీ కి క్‌ ఖ్‌ 1. శి అజ్‌ ళా జీ" " అ ళ్‌ లో జ ళీ లః క అస్థి (| క్రి ₹ భి జ్య స్‌మ్మో

న్‌ా క జ . 1 త | క్ష | జ శ ్ధా . గ " | / వా | 4 | ణ్‌ శ | . కటలా! త్‌! ఇ , || * | 1 చళ్లు. "ల ॥ , | య్య. | | | | ॥ , | న్‌ [| , క ॥ . . ॥ ॥ క | | [1 [ ః - | ఆ ల ఆవా | | | ॥ | | పలవన రాజుల తొలి పనానం క. వసనగ ము థి | | జి | | _ _ బంగారు నగల కేంద్రం ఓ యాత్రికులవిడిది = -. ల శ | క్ట ఆ ” | . | | | || | | ఇ న శ ఎట్లో అప | . | జ్‌! ం ఇష వాక . న క్‌ ల. బిజీ అ అచలము. నాన కండ కంస. అవ్‌ క్త బా క్క క ఇ | _ న క్‌ మ్‌ * ఓకీ (మో లా =! ఎ “న , క్‌ జె షే ఎత] ష్‌ స్‌ంయుాయ్‌ ల ము నం ల. సకం వడా ల. కీ జానీ "శిర వ ఇ లా కు గ. / అక శ శ్‌. య సే. = శో కానలాా ఇ యమొడ' అక్ష ద. తే కట అ” ; క - వాషర్‌ న్‌ రా, నళ క ళ్‌ " త్‌ | *_క్మ్మ్వా “అక || న్‌ గ్‌ మేత వ నం | ష్‌ (ఏ) భో ఇ లో నా" క య, న శ క. శమ. న | . త ల! ల! ణీ ణే త్వా టా. | సంచా ఖా గ శ టి వత (ఓ ॥ హె ల _ నీ . క | య న | మ ఃక్‌ మ లా అకక “శా [లాం . వాళళ ఇ ళా శా హా న్స్‌. నా ల! మ లో - జనన యాం ఖీ కక్‌. [న ” న! ని | శ ఘా | జాక్‌ " న - ః యమ! ల... గ్‌ ." న్‌్‌ ని ॥ ఆ ం “ళ్ళి ఇ శ్‌ కె ఇ ఫా “నా హౌ షానా క్‌ 1 + శ్వ టి గ్‌ క్‌ స యః | | అ వ శె "ా అనై లతే 2 ల్‌ శ్‌ , న త న చవల | వామ్ము. కా శ - వళ ల్‌ కే వ ఆల్‌ ళ్‌. &ి శు, . ॥ ఇ | గా క క టీటీ ళ్‌ ?-' ణా _ | న. ,. న ట్ర జ న జ ఇ చ్‌ (| ఇ గ్‌ జీ వంతల. న! వాక్య నా. . శ పవ మై నట -నో.. కనన 7 | త్న, గ | గ్‌ జో త “జ? క - వం. ॥ “బట! | ్ట హా _ ॥ మే. బో ఇ. ॥ . ॥ // 2 వా నం త శ్వ కే (మా శతం వు న జ వభ "క పే శ టే య సే... ల నం కం టే ౨౫) నవా. గు క. క + క స జ శీ. కే ః క క క శె వీ _ తా ఖ్‌, న్‌ న్‌ గా. య తే న! స్ట జే ష్‌ జౌ + క్ష క్ర క్‌. " ః ళ్‌ జన న్‌ " ఎ /. ” శ క ్న్‌ ఈ- కీ క్ర వో ఫ్ర జ్‌ | కీ ర ॥ ప న - య. 'ఒచస్ఞా, వక్‌ గీ ॥ బా 2 ల గే. 1 గ్‌గ్‌ ' కాన్ని“ లాా- ఫే" ఎ వా న చా మ్‌ ఇ ర అన్నాం అల -ఎంత. టే పాను లు

మవసు ఫొండేషన్‌ త్‌ పుష్తూం పరిశీలవావట్టిక 1 గరగర ద, పేరు ం ౧ | ళల ణ్‌... యన లల యూ ._ మొక్తంపేతలు | , [|[/.. రె... “ఊఉ 1/1 1% ![౧౯)- ౨: డా అగీగో |. పజలుపరంచూపవవి | ్డడ్డ డూ . టైండింగుచేసవవి |... అననన పరిన్షతి . ఉ(గగ౦ం్ల