Telugu మంత్రాల రామన్నమొండితనం - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

/. న. . ॥ ఎం రి లు ॥ . "౨ న. కకక వనమ్‌ హా (4 (కం ఎం ను. డ అ య యో యల ౬ మగ్‌ డాం ఖే ఓ ఖా వ ౨ రత్త నా ణ్‌. రాం లోలో ల ఆ కీ లో ము ము కారా (ఆ ఈ టై ట్ర త్మ స తో (ఆ. 6 | ఈలా? ఈక [' ఈల ౯ పు స 72 , / స! .

• ఆ, అకీ యశ తా? 4 | " ః ల్ని | 1 / శ న న. [ ( / భ్‌ ళ్‌ గ్‌ క్త శ , , ( / ఖ్‌ న్‌! 1 క మ త్‌ ఇ థి టీ లో శీ (ఈ ఇ య న్న క్ష ఫొ జా ఖః ఈటీ ళా టి ఇం క | అం స్వే జ కీ తాట డద తి ఇల్మై ం కోక ్త్రీ భ్‌ , గ లే ళ్‌ _ వ్వ | స్వ మ్‌ 4

(తు చుళత్రావాాయద్తుదిలత్‌తు వ అంతటి నరసింహం ఎం. ఏ.,

(ప్రభుత్వ కళాశాల, కడప) సవుతా సాహితి 10/5, విప్ప రివారి ఏధి :;: విశాఖపట్నం

సర్వహక్కులు (పకాశకలవి (పథమ ముుదణ ; 1061 ద్వితీయ ముదణ ; 100562 తృతీయ ముదణ ; 1005 చతుర ము వ తుద్ధ (దణ ఓం న. 161 స్టైలో (ద్ర స! షే రిపు ట చనా లట లం టెంటు షం అపు టో ఆ మాతో పుట్రి మాతో పెరిగి అకాలమరణం చెందిన మా మిత్రుడు తిమ్మసమ్ముద్రం రామన్నకు [ప్రేమార్చణ. తాం టు పుటం లు టు పురు యో షు గును! ప్న గో (౧ వలవ రూ శా00 ళీ ర తో న! “౯/ ఉఇం0/ట/ ఫ్‌! , ళీ రీటం 17 + / ఖ్‌. " నా. ఎంయున ము దణ : శ నానే ల 12_ఫాన్సిస్‌ పో ససెఫ్‌ సీంట్‌,

హా పిలల సోహ్‌ి త్యాంణ్య గురించి 6౧

వ్‌ల్గల కోనం నవలలు (వాయడం కష్ట్టమెన వనే! భామను వాళ్ళే న్ధాయికి దించుకొసి, వాళ్ళకు అందుబడిలో వుండే విషయాలనే తీసికొని, వాళ్ళకు ఉవయోగంగా వుండే టట్టు (వాయడం కష్టమెన వనే!

ఈ మం తాల రామన్న మొండితనంతోపాటు, కోట పరన్న సాహూనం, ఉదయగిరి ఫోలన్న ఖెర్యం అన్న ముది “రండు స్‌ల్మల నవలలు గూడా (వాయడం జరిగింది, వట్ట ఊహలు [వాయటం సులువే! కాని డాని వల్ల పిల్లలకు (వయో జనం యుమిటి' (వొద్దువోక చదువుకొనే వారు "వేచే! కాసి పిల లకు ఆ దృష్టితో (వాస [వ యోజనం యీముంది? అందుచే ఈ నవలల్లో వున పాత చరిత నసురించి (వాయడం జరిగింది. జ్మాగఫ గురించి (వాయడం జరిగింది. జంతువుల గురించీ, వృయాల గురించి, వాటి నంఘు' జీవ నాన్ని గురించి (వాయడం జరిగింది, విద్యతో పాటు బుజ్ఞానం "రావాలి గచా!

ఈ పిల్లల నవలలు పురన్క-రించుకొని మన సంఘ పాత చర్షితను క్‌ొంత -చెవ్పడం జరిగాంది, అవ్చట్లోవుండి. యిపుడు నశించిన క్‌ సన్ని మంత విద్యలు, మరికొన్ని యద విద్యల గురించి, దయ్యాలూ, భూతాల గురించీ గూడా చెవ్చడం జరిగంది, పూర్వపు వ ల్లెటూలళ్ళు ఎట్లా వుంజేవో. అప్పటి జీవితం యెట్లా వుండేదో, అది వూరి యిపు డెట్లా

శీ

వున్నదో - భావిలో ఎట్లా వుండబోతుందో -_ ఇవన్నీ అందరికీ క రతలావములక మయ్యేటట్లు చెప్పబడంది,

ఇందులో ఏవరించబడిన విషయాలు యధాతధంగా జరిగాయని చెవ్పలేము, కాని ఆ స్టలాలు, ఆ కోనలు, ఆ కొండలు, ఆ గుహలు-అన్ని ఇవ్ప్చటికీ కడవ, నెల్లూరు జిల్లాల నరిహద్దులోని వెలిగొండలలో వున్నాయి, ఇందులోని కధా చితణము నాాాఫావిక మేగాని అతిథ యో కులతో రూడు క్‌ న్నది మాత్రం గాదు,

కడవజిల్లా కోడూరు, చిశుంలి మధ్వ రోడులో వున వెంకటాజుప శ్లెకు పోతే నూరు యై వివరంవటేడిన లై స్టలాలు 'పెర్ల తోపాటు చరాసనారు, "కేవలం ఊపహాగాకుండా యధార్థంగా అవన్నీ మిోారు చూడదలుచుకుంటారు, మూసే అపుడు ఇంకా (వభావితులై పోతారు,

న్‌ 0 ఏ

ఈ రచయితే (వాసినటువంటి “కోట వీరన్న సాహ నంలోనూ, ఉదయగిరి పోలన్న ్రైర్యంలోనూ” రామన్నను గురించి పారకులు చదివి వున్నారు, ఇక్క_-డ రామన్న వాల్య జీవితాన్ని గురించి విశదంగా ఇచెవృవలసిన అవనరం వున్నది, కాబట్టి రామన్నను గురించి వేరే పుస్తకమే [(వాయవలసి వచ్చింది,

కే

"రాముడికి అవ్చటికి మూ దెండ్లు దాటాయి, నూటలు ఒక మో_న్త్ఫరుగా వచ్చు, అం లే! తల్లి వేరు, తండిపెరు, ఉఊరువేరు ఈ నాడై తే వ్‌ల్ల లకు ముందుగానే నర్చిస్తాము, కాని ఆ నాడు వళ్లెటూళ్ళల్లో ఇన్ని యెవ డనుకుంటాడు! రాముడికి అవన్నీ యేమి తెలియవు,

సాధార ణంగా పిల్ల వాళ్ళకు భయం యెక్కువ, ఏయ్‌ వ స్తువులు చూూ స్తే మనకు వావు భయం వేస్తుందో ఆయా వస్తువుల చూచినపుడు వాళ్ళకూ చావు భయం వేస్తుంది. "కాని రాముడికి అటువంటి భయాలు లేన్ల, దానికి కారణం ఎవరూ చెప్పలేరు, కాకపోలే మూడేండ్ల వీల్ల వాడు గొట్టి వూ'నేటి వరకూ ఒకజే పోతాడా!

ఒక్‌ దినం వాళ్ళమ్మ కోడూరికి వోవలసివచ్చింది, వ్‌కూ వస్తానన్నాడు, వద్దన్నది, పిల్లవాళ్ళు వస్తామనడమూ వెద్ద వాళ్ళు వద్దనడమూ నహాజమే' నదో విధంగా మగివించి వెళ్ళి

6

వోతారు పెద్దవాళ్ళు, ఎత్తుకొని ద్‌ంపి వాళ్ళమ్మ శరుగు అన్నం వట్టంది బుజ్జగించి! వమూమిడి వండు చేతికిచ్చింది, తింటూ వుండగా బయలు చేరింది, యేుడుస్తూ నెంటవడ్డాడు, వాళ్ళన్న బలవంతంగా వాళ్ల యొత్తుకొచ్చె తాడు, వాళ్ళమ్మ వెళ్ళిపోయింది. అవ్పటికి లెల్ల వారుతూ వుందం లే! ఒక తుణం సేపు ఇంట్లో వున్నాడు, ఎపుడు బయటికి వెళ్ళాడో వెళ్ళి వోయాడు,

ఇంట్లో "రాముడికోనం వెదికారు, లేడు, వూళ్ళొ అక్క_-డక్క_డా చూశారు, లేడు, అ దారిబడీగా, యీ దారి బడిగా నాలుగడుగులు వేసి మూశారు, కనబడలేదు, 'యేమెనాడా అని ఇంట్లోవాళ్ళు చశాధవడసాగారు, కడవటికి వాళ్ళన్న కోడూరి దారి వట్టాడు,

'నేతివారివల్సి మాలవాడ చాకేటవ్పటికి, అంశే ఒక మైలుదూరం వె ళ్ళేటవ్పటికి ఎవదో ఒకాయన రామన్నను యుత్తుకొని ఎదురుగా వ స్తున్నాడు. వాళ్లో మూడగా'నే “గాడిదా, యక్క-డికిరా పోయిందీ€” అని లాగాడు వాళ్ళన్న,

ఏం జరిగిందంశే:___రాముడు కోడూరి సవాటబడిగా నడవడం మొదలు పెట్టాడు, యేడుస్తూ వస్తూ వున్నట్లయితే యెవరో ఒకరు అవ్వుడే వీళ్ల తీసికొని వచ్చి వుందురు, సద్దు గాకుండా నడిచి 'వెళ్ళొడు, నొట్టిమా నేటి దగ్గరికి 'నెళ్ళనాక దిక్కుతోచక భయం వేసింది. యేడవడం మొదలు పెట్టాడు. ఏలి తీసుకొని వచ్చిన అతను “ఎవరచ్చ్బీ?” అడి అడిగాడు, జవాబుగా “మాయమ్మ” అన్నాడు, *వవూరు!?”అని అడిగాడు,

/

జవాబు లేదు. *మా నాయన పేళేమి?ి అన్నాడు, జవాబు లేదు, వాడిది నేతివారివ ల్లైగాసీ, జాంయడవల్లీ గానీ అయివుంటుం -దేవూ అనుకొని వస్తున్నాడు, అంతదూరంలో వుండగానే, యెదురుగా వస్తున్న వాళ న్నయ్యను చూచి 'వూఅన్నమా అన్ని అని వేలు చూవీంచాడు,

నాయంకాలం వాళ్ళమ్మ రాగానే యా పఏవమయం చెప్పారు, రామన్నను అమాంతం జనవురగుకొని, హృదయానికి పహాత్తుకొౌని *నా నాయనే నా నాయనే అంటూ ముద్దు పెట్టి “ఇంకమిోాదట నిన్ను వదలి యాడికీ వోన్నాయనా అని దింపింది. వీల్ల వాడొక వేళ తప్పిపోయివుం శే! ఆ తల్లి చఛాధ యిక వర్మించ డానికి వీలవుతుందా?

రాముడు ఎక్కు వ మాట్లాడె రకం కాదు. కాబక్రు బళ్ళొ వాళ్లై “ముని అనేవారు, అట్లాగ ని మూగ గా కూర్చొడు, మిత్రులతో వరిమిత౦గా మాట్లాడ తాడు,

బళ్ళో “వేసిన త ర్యాత ఏనాడు తీసుకున్నా స్ప” ఏడి దే, (వ్ర చుక్క _లకోనం వల్ల వాళ్ళు పోటీవడి కోడికూత తో "లేచి వస్తూ వుంటారు. ఏనాడు చూచినా వీడు ముందు వచ్చి వుంటాడు, పణ్తే జయించ డాసికి 'యెవకివల్లా "కా లేదు, కడవటికి కొంతమంది బళ్ళోనే రాకిపూట వడుకొని ఈ (శ్రీ చుక్కల నాధ తవ్చించుకున్నారు,

అంత చీకటితోనే లేచి బళ్ళోకి రావడంలో గొవ్చ యేముంది?! శైటగూడా తిరెగేవాడు, ఎండాకాలంలో మామిడివండ్లు కాసాయి, తల్ల వారురూమున చెట్లు [కిందికి పోలే రాలినవండ్ల ను తెచ్చుకొని తినవచ్చును. చెట్టుకామం

గ్ర

దులు వెళ్ళి ఆ వండ్లను వరుకోకముం బే రాముడు వెళ్ళే వాడు, కసీనం డజను వండ్లయినా సంపాదించి కాలువ దగ్గర యీత చెట్లలో దాచేవాడు, చాచిన తర్వాత బళ్ళోకొచ్చి కూర్చు నెవాడు, నద్దన్నాలకు వదలగా నే మిత్రులతో కలిసి వచ్చి “కాలువలో వండ్లు తీసుకొని వాళ్ళకు యిచ్చి "తాను తినేవాడు, వాడి మితవర్షంలో ముఖ్యుడు పెరడు, వోలన్న, వాడికంపటే కొంచెం “విద్దవాళ్ళు, కాబట్టి వాళ్ళకు గౌరవ పురన్పరంగా వండ్లు అర్పిస్తూ వుండేవాడు,

వరడు, పోలన్న, ఏనియెడ [వీత్చులై తమలోకి తీసు కున్నారు. అందువల్ల ఫలితం యేమిటి? వీడు గూడా అల్ల రగా తిరగడం "నేర్చుకున్నాడు, అయ్యవారి చేత దెబ్బలు తిన నాగాడు,

ఆ రోజుల్లో అయ్యవాహ్హ పిల్ల వాళ్ళమధ్య నంబంధం ఈనాటి మాదిరి గాదు, అంతకు ముంబెవ్వుడో గుకుకులాలు వుంజేవసీ, అక్క_డ పిల్ల వాళ్ళు అయ్యవార్లకు ఘు ళూవచేసి, చదివే రోజుల్లో గూడా డాదాపు అంతేనేమో! అయ్యవారు చండ శాననుడుగా వుండేవాడు, ఎపుజెపుడు వని వెబుతొడా, వెళ్ళి చేద్దామా అని వుండేవాళ్ళు పిల్ల వాళ్ళు, ఏ వసి అయినాన నే, చెవ్పడానికి జం కేవాళ్ళుగాదు అయ్యవాక్లు, ఎటువంటి వనయినా నే, చెయ్యడానికి. పిల్ల వాళ్ళకు నామోాపీ. అనివీంచేదిగాదు. తల్లి దండులుగూడా ఏమి అనేవారుగారు,

ఒక్‌ దినం అయ్యవారికి కాళ్లు వట్టుతున్నా డు రాముడు, “కాసేవయినాక అయ్యవారు పోలన్నను పిలిచి కాళ్లు వట్టుమని

0 చెప్పీ, “రాముడూ, నీవు కాలవ కాడికిపోయి ఆ శ౭ెండు గిన్నెలూ తోముకరా వో అన్నాడు, రాముడు తీనుక వెళ్ళాడు, కాలు వలో సీళ్లు ఎ[రగా వున్నాయి, కాన్ఫ ఎక్కువగా వున్నాయి, అంతకు ముందునాదే వర్షం వడింది,

ఆ వూళ్ళో ఏధి భాగవతం నేర్చుకుంటున్నారు. అందులో ఏడు గూడా (వ వేశించాడు, పాలా చాలా (బతి మాలి ఒక చిన్న పాత్రధారి అయ్యాడు, అవ్చటికి వీడికి వది సంవత్పరా లుంటాయి. రామాయణంలో చాలరాముడుగా వెయ్యమన్నారు, ఒక పాట గూడా 'సెర్ఫ్చుకున్నాడు, ఆ పాట పాడుకుంటూ, ఆ గన్నెలు తీసుకెళ్ళి తోవూడు. తోమిన వాడు కడిగి తీసుకవచ్చి వుంశు, యెంతో ఛాగుండేది, అట్లా చెయ్య లేదు,

ప్రంతలో రెం డేళ్ళకని అడ్‌గివచ్చి యిద్దరు పిల్ల వాళ్ళు గూడా అక్కడ చేరారు. "ఈ గిన్నెను స్‌ళ్ళల్లో యిసి నేసి మళ్ళా తెస్తాను చూస్తారా అన్నాడు, క. భూగ్తాం అన్నారు వాళ్లు, “రామచం[దుడనురో” అని పాట పాడుతూ గిన్నె ఎగుర వేశాడ్డు సీటిలోకి, అల్లంత దూరాన వడింది, దాని వెనుకనే పరుగెత్తి వట్టుకొని “నేను ఏరాంజ నేయున్లరా, హాప్పూప్యూ” అని “మళ్ళా వేసాను చూసారాటి అన్నాడు మోనంమిోాద చెయ్యేసి, “వెయ్‌ * అన్నారు వాళ్ళు, ఈసారి ఏరావేశంతో వేశాడు, దాని బడీగా వరుగాతాడు. *ఇదినో” అని బయటికి తీశాడు, ఈసారి చేతికి చిక్కింది గిన్నె గాదు, కుండ మెంకు, భయమేసింది రాముడికి, దాన్ని విసిరి పారేసి మళ్లా నీళ్ళలో వెదికాడు. గిన్నె దొరికింది. నంతోవంతో

10

“నొరక్కు_ండా పోతావా, ఎవరనుకున్నావ్‌ * అంటూ అహం కారంగా దడానిివె పు చూశాడు, అది గన్నె, కాసి అయ్య వారిదిగాదు, ఎవరిదో ఎవ్చటిదో పాత చిల్లి గిన్నె! విసిరి పా రేశొడు, మళ్ళా నీళ్ళలో వడి వెదికాడు, ఎంత వెదికినా ఆ గన్నె దొరక లేదు, గట్టునున్న పిల్ల వాళ్లు విరగ బడ్‌ నవ్వ “రామచం[ దుడనురో” అని రాగంగా పాడి, హాళనచేసి, వరుగెత్తిపోయి, వీడికంకే ముంచే అయ్యవారితో చెప్పారు. ఆఅ వోజు అయ్యవారు రడ తన్ని అన్నానికి గూడూా వం౦ంవించ "లేదు,

"రాముడు "రెండుకోజ్యులెంది క నివించకుండా వోయి, యెొక్క_డి కళ్ళాడో తెలియక ెన్నాళ్ళు బాధవడ్డారు వాళ్ళ వాళ్ళు, వీధి భాగవతుల బడీగా వోయినాడీని వీరన్న చెప్పినాడు,

ఆ రోజుల్లో వినోదం కాచవాలంశ్కే, ఏ్‌ధి శ్రాగ వతాలు, బొమ్మలాటలూనూ, ఏధి భాగవతులు చాలావరకు కూచిపూడి నం వ దాయస్థులు, గొల్లకలావం, భామకలావం, నాగా (వసిద్ధి కక్కి నవ్‌, వాళ్ళ నాటక రచన ,చాలా తమాసాగా వుంటుంది. దాదాపు పూర్వ ఫక్కీ-కి నంబంధించినది, ఈనాటి నాటకాల రచనను చూచి, వాటి రచనను చూ శ్యే, నవ్య స్తుంది, కాని నాటి నటనా కౌశలం నేటివారికి లేదు,

భామ "వేషం వచ్చి నాట్యం చేసిందంళచ్రు చూసే వాళ్ళల్లో రనం వుట్టివడుతుంది, ఆనాటి నాటకాల వాళ్ళు వ్యభిచార్లు, | తాగుబోతులు, భావు వేషగాణ్ని చాలామంది మోహించేవారు. వాడు చాలామందితో వ్యభి చరించే వాడు,

క్షే చాలా-వోట్లు తన్నులు తిచీవారుగూడా,. ఈ నాటకాలంకు వడిచ చ్చెవాళ్లు జన౦, ' నాటకాలవాళ్ళం క వల్ల వాళ్ళను గారవం., తాముగూడా ఆ నాటకాల్లో చేరిలే, తమకుగూడా మంచి గారవం వుంటుందనుకొ నెవారు, అందుకే రాముడు వాళ్ళే బడీగా బయలు చేరాడు,

ఏ వూళ్ళొ అయినా నాటకం వుందం కే, అనాడు నాట కాలవాళ్ళకు యింటి కొకరకి -చొవ్వున భోజనాలు, ఒక్కక్క యింట్లో యిద్దరి! గూడా పెడతారు, ఒక నాడు ఒక వూళ్ళొ ఛావమువేవగాడితో పాటు రాముడు వెళ్ళౌడు అన్నానికి ఆ యింట్లో ఒక వడుచువుంది. ఆ వడుచు అన్నం వడ్షించింది. ఆనాడు ఆ వడుచూ, భామవేషగాడూ చూచు కున్న చూపులు అపుడు మాగా అర్ధంకాలేదు గాసి త ర్యాత అర్ధం అయింది రాముడికి, అంతకు ముందునాడు కూడా ఆ వూళ్ళో నాటకం ఆడివ్రుండడ మే ఇందుకు కారణం, ఒక్కక్క సారి ఒక్కొక్క వడుచు భామవేవగాడికి చెప్పి వంది ఫలానాచవోట రహాన్యంగా కలుసుకొమ్మ్నని, "రాముడు భావము "వేషగాడి బడిగా వుండేవాడు, ప్‌ణ్ని పిల్ల వాడికింద జవుక టి ఆ భావము వేవగాడు ఎందరోనో రహన్యంగా వ్యభఖభిచరించ డం రాముడు కంజ్లారా పూశాడు, రాముడు కివన్నీ నచ్చలేదు, అయినా నర దాకొద్ల్‌ వాళ్ళతో తిరుగుతున్నాడు,

ఒకనాడు ఒకవూళ్ళో నాటకం వేస్తున్నారు. భామ “వేషం వచ్చింది. నఫా నమజ్కా-రం౦ చేసినాక పహోన్య గాడితో కాసేపు నరసాలు నడిపింది, తరువాత నాట్యం మొదలు వెక్టింది, భావము వేవగాడు సాధారణంగా ఆట నగంలో ఆగి,

12

తనతో నవూనంగా నాట్యం చేచ్వ, నే నిక ఫభామవేవం వది లేసుకుంటాను, అని నవాలు వేయడం వరిపాటి. ఆ దినం గూడా అట్లాగే ఈ భామవేషవగాడుగూడా నవాలు చేశాడు, సవాలుచేస్సి నాట్యం మొదలు వెట్తాడు. ఒకయణం గడిచినాక హరాత్తుగా ఆగివోయాడు, కదలడు, మెదలడు, వరివితి అరం చేసుకున్నా డు సూత ధారుడు, చేతులెత్తి నభకు నమసార్‌ం చేస్తూ *ఈ సభలోవ్రున్న మంత గాడికి వదివేలు నమస్కా_ "రాలు, మేము మిమ్ముల ఆ్మశయించి వాట్టపోసుకో డానికి వచ్చినాము, మా వాడు తెలియక అట్లా నవాలు చేసినాడు, తుమించి కట్టు వివ్పృండి” అని (పార్థించాడు, ఒక తణం అయినాక కట్టు విప్పాడు మంతగాడు, భామ వేషగాడు మళ్లా నభకు నమన్క_రించి నాట్యం చేసినాడు,

మరునాడు రాముడు అంతా తెలుసుకున్నాడు, "తాను అటువంటి మంతం నేర్చుకోవా లన్నాడు, సూ తభధారుడికి వచ్చు. కాని నేర్చు లేదు. మళ్ళా క్‌ న్ని వోజులకు వమురొక వూళ్ళో ఇట్లా? జరిగింది. అక్కడ గూడా సూత ధారుడు నభా నమస్కారం చేసి, మంత గాశ్మి (ప్రార్థించాడు, కాని ఆ మంత గాడు కట్టు వివ లేదు, మళ్ళా (వర్‌ మాడు సూత ధారుడు. [వయోజనం లేకపోయింది. నభలో వాళ్ళుగూడా విసుక్కొని శేకలేశారు, మంత గాలి ఉధ్ధేశించి. ఒక గంట గడిచింది, చాలావరకూ చదూశాడు సూత ధారుడు, "తాను ఒకత.ణం బయటి! వెళ్ళి వవ్బాడు, మం. లాొన్ని (లిప్పి మంత్ర గాడీ మిదికి [వయోగించాడు, భామవనేషగాడు మరలా నాట్యం సాగింవాడు, తెల్ల వారింది, అందరూ వెళ్ళిపోయారు,

క$ే3

కాని ఒక్కడు మాతం అక్క_ జే కూర్చుండి పోయాడు, ఆ౨)౦దరు లేవమన్నా "లేవ లేదు, ఆ కూర్పున్న వాడు సూత భారుడికి నమస్కా-రంచేసి తమావణ వేడాడు, నాలుగు చీవాట్లు పెట్టి కట్టు వివ్వ్బాడు సూత ధారుడు. అతడు మూమూ లుగా లేచి వెళ్ళిపోయాడు,

ఇవస్న్‌ చూచాడు రాముడు, సూత ధారుత్ణే గట్టిగా వటాడు మంతం నేర్చమని, ఎంత (పార్టించినా వాడు 'చెవ్చ

౬ యి

"లేదు *వీల వాడివి వదు” అన్నాడు,

వ దె

"రాముడు మళ్ళా జాండవట్ల్‌ "రావడానికి మూడు నిలలు వట్రంది. ఈ ఏ-ర్రా రామన్న ఛభాగవతులూ అని ఎగ తాళి వేశాడు అయ్యవారు కొన్నాళ్ళు, ఏరన్న పోలన్నలు పనో మళ్ళా తమలోకి తీనుకొని ఆనందింవారు, ఆ వూళ్ళొ ఒక వస్తాదు వున్నాడు. అతని దగ్గర వీళ్ళంతా క్మనత్‌ నేర్చు కొంటున్నారు, కర తివృడం గూడా 'నేర్చుకొంటున్నారు, "రాముడికి యిటువంటి విద్వ్యలం కు నర చా,

ఒక నాడు పిళ్ళందరూ అడవికి [వయాణం కట్టారు, ఆడవి అవృ్చట్లో షఇపవాలా 'వెద్దదిగా వుందేది. లవాగ్తా సౌక ర్యాలు ఇంకా అభివృద్ధి "కాలేదు గాబట్టి వెద్దవెద్ద వట్టణాల కోనం అడవిని కరకడం లేదు కశ్షైలకోనమని, అడవిలో యెపుడూ యీదో రకం వండు వుండ్‌ తీరాయి, "వేనవిలో పాలవంద్షు లఖిసాయి, పాలవండ్లు "వేవవండ్ల వలె బంగారు ఛాయతో వుంటాయి, ఒక్కొక్క చెట్టువండ్లు ఇంకా పెద్దవిగా నుంటాయిః,

|! అవి వాలా మధురంగా వుంటాయి, నాలుగు వంగ్హు తివేటన్న టికి ెదవులు అంటుకొని పోతాయి, వననవండు కంటు గహ+డా మధురం! ఆ పాలవండ్లు వేసుకొని తింటూ సీళ్ళకోనం నక్కృ-దొన కాడికి వెళ్ళారు,

నక్క_-దొన, కనిక రాళ్ళదిన్నె (వక్క-నవున్న "నసిలలో వుంది, అక్క -డ రాయి పల్ల ౦గానూ, గుంటగానూ వుంటుంది, దాంట్లో న్‌ళ్ళు "వేనవిలోగూడా వుంటాయి, చుట్టువట్లు బక్క డూ సళ్ళు లేని నవయంలో అక్క_.డ వుంటాయి, వత్వులు, జంతువులు అక్కడికే వనాయి సళ్ళకు,

ఆ నెలలో చాలా ఎత్తయిన వృతూలుంటాయి. సూర్యరశ్చా వడదు అక్క_-డ. "నెల [(వవాహం ఆగివోయిన పుడు గాడా ఆ వోనలో సిళ్ళుంటాయి. ఎన్ని (తొగనా అందులో 6అంకొా సీళ్ళుంటాయి. అక్క_డ సీళ్ళకానం క్‌ న్ని జంతువులు గూడా రావడం చూశారు ఏళ్ళు, '-లేపు విల్లంబులు లీసికొని వస్తే ఇశాగసుంటాది] అన్నాడు వోలన్న. ఛచాసుందంశే శాగుం దన్నారు వీరడూ, రాముడూ, మరునాడు విల్ల ములు తీసు క్‌్య్చాడు వోలన్న. అవ్ప్ఫటికి వ్‌రడికిగాని, రాముడికిగానీ "రాదు బాణాల (వ యోగించడం, 'వెదురుదబ్బలు "రండుచిల్సి విల్లులుగా తయారుచేసి, వెదుళ ృతోనే నన్న బాణాలు తయారు చేసి (వ యోగించమన్నాడు వోలన్న, మొట్ట “మొదట గురి ఎట్లా 'నేర్చుకోడం? వాళ్ళు లావు లావు చెట్ల కాందాల్న వి సుదిదరాచి వేసేవాళ్ళు, ఆ త ర్యాత దూరంగా నిలబడి నన్న ఇెట్లను కొ న్రువారు. ఆత ర్యాత మంచి విల్లు మంచి చాణాలతో

క్షే

వెట్లల్లోని కాయలు కొట్టడం నేర్చుకున్నారు. వరుగెత్తుతూ వున్న వాటి నెట్లా కొట్టడం! వాళ్ళు చెరువులోనూ, కాలున లోనూ చేవలను కాణంతో కొట్టడం నేర్చుకున్నారు. ఆ ఏధంగా కదలికలో వున్న వ స్తువును గూడా కొట్టడం "నెర్చు కున్నారు,

నక్క_దొన కంళు ఖలు *దొ్‌"న (శహ్రమైనది. (శే మెనది అంకే-అక్క-డి సళ్ళు ఇంకా మంచివి అని ఆర్థం, ఖల్టనూకో నలో ఖల్జూందొన వుంది. కోనలో వుందని మెేగాని అది సేళ్ళుపా రే “నిలలో లేదు, సీళ్ళుపా రే చోటికి ఒక నూరు గజాల దూరంలో, ఎత్తులో కొండ పార్శ్ర్యంలో ఒక పెటు [కింద వుంటుంది. దొన వాలా చిన్నది. అది మూడంగుళౌల లోతుకంశు యెక్కువ వుండదు, వరిధి మతం నలభై అంగు ళాలుంటుంది, మూడడానికి ఒక సెటులాగా వ్రుం4ఏంది, చలికాలంలో అయితే ఆ దొనలో నుండి నీరు బయటికి [వవహిస్తూ వుంటుంది. వేనవిలో అయిలే ఆ ఊట అగి పోతుంది, కాని సళ్ళు మాతం "లీకుండా యుండిపోదు, సళ్ళు (తాగదలచు కొన్నపుడు ఆ నీటిని బయటికి చేత్లోచల్లి పార వేయవచ్చు. కాసేవట్లోకి మళ్ళా వూర్తాయి, అకుగున సన్నని ఇసుక గూడా కనిపిస్తుంది, రెండోవాడు తాగడానికి వచ్చినపుడు ఆ నీటిని చల్లి వెస్తాడు. అడుగున వున్న నన్నని ఇసుకను కూజా బయటికి చట్లెస్తాడు. ఆ నీళ్ళు ఎక్కడి నుండ వసాయోగాసి చాలా ఆశ్చర్యకరం, అడుగున మళ్ళు సన్నముసుక కనిపిస్తుంది. యీ విధంగా ఎంత మందయినా, ఎంగిలి కాకుండా శుభ మెన, రుచికరమైన చల్లని నీరు

16

(౮ెగవచ్చు, "వేనవిలో చాలాసార్లు అగ్క_డీకి వెళ్ళ "వేటా డుతూ వుంటారు మన ముగ్గురు వీరులు,

ఒక నాడు జూం డవల్లికి దొవ్సు బరి ఆటగాళ్ళు వచ్చారు, వాళ్ళనే ఫెల్‌ మాన్‌ వాళ్ళు అని కూడా అంటారు, వాళ్ళు రకర కాలుగా వలీలు కొటడం, మొగ చాలటం, మొగమిోా

6౬ రి లొ జ్‌

దనే వల్పీలు కొట్టడం, వరుగెత్తివచ్చి కుప్పగా యుగిరి అంతర్లు కొట్టక ౦, గ డ్డ పారలు వంచి పార వెయ్యడం, "తకాటిమోద నడవడం, ఇట్లాంటివన్నీ చేస్తున్నారు, కడవటికి రాతిమోద రాయి పెట్టి ముం జేతితో వగులగొ ఘ్రేస్తున్నారు. వాళ్ళల్లో 'వెద్దవాళ్ళున్నారు. పిల్ల వాళ్ళున్నారు, అఆడవాళ్ళుగూడా వున్నారు, ఆడవాళ్ళు శేవలం డొలుకొట్టుతూ వుంటారు, మిగిలినవాళ్ళు వల్టిలు కొడుతూ వుంటారు. అవన్నీ నేర్చుకోవా లనుకున్నా డు రాముడు, *రాతిమోద రాయి వెట్టి చేతో ఎట్లా వగలగొడతారు?”” అనడిగాడు రాముడు, ఒకరనం చేతికి పూసుకుంకశు అక్క_-.డ బాగా రాయిలాగా గ ట్రివడుతుందసీ, రాళ్లను వగలగొట్టవ చ్చనీ, ఎవదో చెప్పాకు. కాని వాళ్లు వఎెవ్చాలేదు, -ఈ రహస్యాలు తెలుసుకోవాలనీ, వాళ్ళదగ్గర కూడా మం(_తాలున్నాయన్‌, ఎవరికీ "తెలియకుండా వాళ్ళ బడిగా బయలు బేరాడు రాముడు, కొన్ని వూళ్ళు తిరిగి విసిగి వచ్చేశాడు,

జాండవల్లి కి ఒక 'యాగి వచ్చాడు, అతన్ని అందరూ సార కాయలన్యామి అంటారు, అతడు ఎక్కడ కూర్చున్నా నే నేలమోద గుండడసి వలయం గ్‌స్తూ,; 'యోాగ్మి యోగి

కే "7

అంటూ వుంటాను, తనకు బుద్ధిపుడి లే అన్నం కోోనం పిచ్చ 'మెర్తుతాడు. లేకపోతే అట్లాగే వూరిశే వుండిపోతాడు, ఎపుడూ ఒక కావి తువ్యాలు కట్టుకొని వుంటాడు, అటునం టిబే ఒకటి కవ్వుకొని వుంటాడు, అతనికి మం తాలు వచ్చని అందరూ అంటూ వుంటారు, రాముడు అతని పంత చేచే వాడు, అతను ప్‌ళో వలుకరించడు. వీడు అతన్ని వలుకరిం చడు. అత నెక్క_డికిపోతే ఏడూ అక్క-డికి పోతళూయుం టాడు, కొన్నాళ్ళు జరిగినాక సార కాయలస్యామి “*సీ "వెవరు నాయనా? నా బడీగా యెందుకు తిరుగుతాను” అన్నాడు, కళ సాచ్చేషు రాముడు స్వామో! నాకు మం[_ఆ"లు 'నేర్చుకోవా లని వుంది” అన్నాడు, ““నాదగ్గర మం[తాలు లేవు” అని తర్యాత ఆ యోగి మాట్లాడ లదు, ఐనా అతని దగ్గరకు వస్తూ పోతూనే వున్నాడు, కొంతకాలం యిట్లా గడచినాక, ళరికు మంచి మంత్రం ఉవ బేశినాను, "సను చెప్పిన (వ కారం సియమంగా వుండు అని నియవమపూర్వక ౧గా మం తాన్ని ఉవ దేశించాడు, అది మలయాళ మంతం,

ఎపరికై నా "లేలు కుక్ట్రిందం కు, రాముడు వేస్తే చికిత్స తవమూసూాగా వృంటుంది, ఎవ8కో తేలు కుట్టింది. వాళ్ళ తర ఫ్రన మరెవ్వరో వ సారు చెవుడాసిక్‌, ను వచ్చిన వ్య 'లేలు కుట్టింది” అని అంటాడు, “ఎవరికి” అని అడుగుతాడు "రాముడు, పేరు చెబుతాడు వచ్చిన వ్యక్తి. నుహ్లై “యెవరికి! అని అకుగుతొడు రాముడు, ఆ వచ్చిన వ్యక్తి "తేలు కుట్టిన వాడి పురు ఉచ్చరించి ఉచ్చరించక పూర్యు మె -"ఫిలీమని చెంవ

2

10 మోద కొడ తాడు, ఇక్కడ బెబ్బ తగలగానే అక్కడ దిగి వోయి నృంటుంది,

ములయాళ మంత్రం మరొక మోన్ఫకుగా గూడా (వ యోగన్తారు. "లేలు కుట్టిందని చెవుగా నే ఆ వ్య్‌ ను శించి గోడమిద దృష్టి నిలిపి మంతం జవిస్తాడు, ఆ గోడ మోదనుండి వుట్టి వెళ్ళ "రాలి [కిందవడుతుంది. వెంటనే ఆ మసిపి.కి నొప్పివోతుంది.

రాముడు వెద్దలేలు మంతగా డయ్యాడు. వూళ్ళొనే గాదు చుట్టువట్లు యెనరికి 'లేలుకుట్టినా ఇక్కడికి వరుగెత్తు ర్‌ "సి వచ్చేవారు. గాధ తొలగించుకొని నవ్వుకుంటూ పోయచవారు,

"రాముడికి మరొక కిటుకుగూడా వచ్చు, 'మెనపు తేలు చేసి చానికి [(వొణం పోసేవాడు, అది లేలులాగ తికుగుతుంది అది కట్టుతుందిగూ డా, "కాని విషం ఎక్క-దు,

అయ్యవారంకే విల్ల వాళ్ళందరి[ వోవం, అయ్యవారు చవావాలసీ, లేకపోతే చంవెయ్యాలసీ 1 పతిపిల్ల వాడూ అను కుంటూ వుంటాడు, రాముడు ఒకనాడు ఒక తమాహా చేశాడు,

రాముడికి అవ్చటికి వన్నెండేండ్షు, వాడు గూడా బవుడు పేరన్న పోలన్న లతోపాటు నాలుగో శక్తాసు, అయ్య వారు మధ్యాహ్నం వడుకొని నిదపోతున్నాడు, మొనముతో "తేలును తయారుచేశాడు రాముడు, అయ్యవారి కాలి దర్హర “పెట్టాడు, అయ్యవారు కదిలి ఇటు పొర్ణాడు, ఆ మైనపు "లేలు

కే

కాస్తా నలిగిపోయింది. ఆ మైనాన్ని మళ్ళా తీసుకొని వెద్ద తేలు చేస్తి తోకకు శేగుముల్లుగుచ్చి చేతిదగ్లర వెట్టాడు, వటి మంతం జపించాడు, లేలుకు (పాణం నచ్చింది. పిల్ల

సే టా టల

(య్‌ ఆ) “1/1 1ఆ, మైకా (1

కూ / /. ళా 14

స 1 | ర టం

(శిలూఐ” టు ను ము లందరికీ ఆశ్చర్యం వేసింది. అందరు. గూడా అది. మైనపు 'లేలన్న విషయం మరచిపోయి, అయ్య వారు ఇాలాలన్న వషయం గూడా మఠరచివోయి “నేలు, లేల అని గట్టగా అరిచారు. అయ్యవారు ఉలిక్కి.వడి లేచాడు, అవ్పటికే తేలు కుట్టింది, “అబ్బో! అబ్బో అంటూ ఎగ రాడు అయ్యవారు,

20 "లేలు కుట్టిన చేతిని మరొకచేతో వివం యొక్క_కుండా వట్టుకుని *వోరే నాయనా రాముడూ మంతించవురా” అన్నాడు, “ఎంతవరకూ యొక్కి_ందయ్యా అన్నాడు రాముడు, “ఎక్కడ మేందిరా నరనరాలూ విగిసిపోతూ వుం శునూ€ అన్నాడు. అతడు ఈ పాటికే ఒక వెవ్వు తీసి ఆ లేలుమై కొట్టి అయ్యవారికి తెలియకుండా బై టపార వేస్తున్నట్లుగా, దాన్ని తీసుకొని దాచుకున్నాడు,

"రాముడు మంలించానన్నాడు, దిగివోయిందన్నా డు అయ్యవారు. అనలు అది విష మెక్కి. తెగా! అంత (వొణా భయమన్నమాట అయ్యవారికి! పిల్ల వాళ్ళు మ్మూతిం చస్తారని గూడా అనుకోకుండా కొ కుస్తాడు,

తే

రామన్నది బీద కుటుంబం, అతనికి తల్లీ తండ్రీ వున్నారు, ఆృద్దరు తమ్ముళ్ళూ, ఒక చెల్లెిలూ, ఒక అక్కా, ఒక అన్నా వున్నారు, అం'ేగాకుండా వాళ్ళే వెద్దనాన్న, అతని కుటుం బవమూూ, వాళ్ళ చిన్నాన్న, అతని కుటుంబమూ గూడా వాళ్ళ యింట్లో నే వున్నారు, ఆ యింట్లో క సనం వదపహోరు మంద యినా వున్నారు, పాలాలు కూడా యక్కుున లేదు, అందరమూ వదో ఒక వనిచేస్తూ వుంటారు. ఒక మో న్తరుగా వెళ్ళ బుచ్చుతూ వుంటారు జీవితాన్ని,

'రాముళ్లో సేద్యంలో 'వెద్రామని మూశారు, కాని "రాముడు అందుకు సుముఖత్వ్యల వపూప లేదు, అక్కడికి ఇరవై

ఉం]

మైళ్ళ దూరంలో వుండే కాలువల్లి దగ్గర వాళ్ళ మేననూవు ఫా లెస్టువాచర్‌ గా వుంశు అక్కడికి వంవీంఛచారు వ ఆ (పాంతంలో దాదాపు ఒక నంవత్సరం గడిపాడు, అక్కడి నుండి తిరువతిదగ్గర ఇపుడున్న [తోవగాక చాలువల్లి (పాంతం నుండి ౩వ [తోవ వున్నది. ఆ బాట "వెంబడి మనుషులు విశేషంగా వోరుగాని అరుదుగా పోతూ వుంటారు, ఆ దారిన వెళ్ళాడు రాముడు తిరువతికి, తరువాత ఎ(రగుంట కోట దోవన తలకోనకు వెళ్ళాడు,

తలకోన గూడా జేపాచల వర్య తాల్లో నే వున్నది, దానికి రాజంపేట తాలూకానుండి వోవడానికి చెండు మాన్దాలున్నాయి. ఒక సుమో, గా దెలమాన్తాన, ఉమ్మెతల మొదలైన (పాంతాలగుండా పోతుంది, మరొకళకేమో ఎర గుంటకోట నుండి న్యామిపా దాలు మొదలైన (వాంతాల గుండా వోతుంది, తిరువటికి ఎపుడు వడిలే అపుడు 'వెనారు, కాని తలకోనకు శవరాతి సమయంలోనే! కోటనుండి తల కోసకు పోవడం చాలా ఆనందకరమైన విషయం, అంత వెద్ద అడవులు కడవజల్లాలో మరెక్కడా లేవు, సౌధనిర్మాణానికి వనికివచ్చే మంచి మంచి కొయ్యసామాను అక్కడ విే పంగా దొరుకుతుంది. అడవినుండి లభ్యమ య్యు యితేర వ స్తువుల గురించి "వేచే చెవు నక్క_ర లేదు,

వర్య తొలు వూతం వున్నత మైనవి, ఆ | పాంతంలో వుండే కోనలు, "సెల్యయేర్తూ ముఠక్క_డా వుండవు, సళ్ళు ఎంతో చల్డ గా వుంటూయి "వేనవిలో 5" న్నికొన్ని కోనల్లో

22

సూర్యర కే వడదు. కొండల మిద నుంచి ఆ కోనల్లోకి తొ"ంగిచూ స్పే పాలఠౌాళలోకం కనిపి స్తుంది. అటువంటి కోన లోనే తలకోన ఈశ్వరుడున్నాడు, తలకోన సిధైశ్వరుడు వెంక కేశ్యరస్యామికి, పెంచల నరసింహాస్వామికీ సోదరు డంటారు,

తిరువతిలో మాదిేే తలకోనలో *పావనాశనంి వున్నది. దర్శి లేక శిరదోణం అని మరొక తీర్ధం వుంది, పావనాశ నంలో ఆరడుగుల యొత్తునుండి సళ్ళు వడ తాయి, కాని ఆ రెండవ తీర్ధంలో వూతం యనఖై అడుగుల యత్తు నుండి వడతాయి, ఆ జలపాతం కిందకిపో లే వొళ్ళంతా వగల గొట్టినట్టుగా కొడుతుంది జలపాతం, అక్క-ఒల్టుంచి యింకా కిందికిపో తే సిధైశ్వర దేవాలయం వున్నది, అక్కడ శివర్శాతి నాడు మాతం కాస్త శుభంగా వుంటుం బేమా కాని మరు నాటశే అంతా అశు భమై పోతుంది చుట్టువట్లా, తర్యాత అక్క_డ వుండ లేము,

తలకోనకు కొంతమంది గారడీ వాళచ్చి గారడీ చెయ్యడం పమూాకతౌాడు రాముడు, ఎంత అద్భుతంగా వుంది, వాడు డబ్బు నృష్టైంచి ప్శాతలోనుండి గలగలా వోస్తూ వుం శే రాముడికి ఎంతో ఆశ కలిగింది. చానియొడ ఉత్సాహం 'సాడా కలిగింది, వాళ్ళ వెంట వెళ్ళి గారడి విద్య, కనికట్టు విద్య నేర్చుకోవాలనుకున్నా డు, బయలు బేరాడు,

ఆ గారడీవాళ్ళు రాయచోటి దారిబట్టి పోతున్నారు. ఏడు గూడా వాళ్ళ వెంబడి వెళ్ళిపోయాడు, ఆ రోజుల్లో

2వ

ఇవుటవ ల ఛితు. గాళ్ళ నంఖ్య యెక్కువ గాదు, ఇప్పటివ ల ఛితుగ్యా్జి కసురుకోవడమూ, విసుక్కోడమూ తరిమికొట్ట డమూ అఆనాడూ లేదు, (వతి (గామంలోనూ, యవదో కొందరు కార్మ్మికులుండి తీరారు, వాళ్ళు వగలుగానీ, రాతులు గానీ భోజనానికి వె ళృముందు రచ్చబండ దగ్గరికి వచ్చి యవరన్నా ఫారుగూరి వాళ్ళుం కే అక్కడికి వెళ్ళి “ఎవరన్నా అన్నం తెనని వాళ్ళుం కే రండి అని విలు నారు, అందులో యెొవడన్నావుంశే తవ్చక లేచి వసాడు భోజనానికి, కాబట్టి రామునినంటి వాళ్ళకు దేహా అనాలనేగానీ భోజనానికి కొదున లేదు,

గారడివాళ్ళు యింటింటికీ వెళ్ళి బవిచ్చ మెత్తుతారు, "కాని రాముడు అట్లా చయ్యడు. వదయినా ఒక యింటికి వెళ్ళి “వూది ఫలానా కులం, ఫలానా జోకు అని చెప్పే సాడు, వాళ్ళు తమకు కలిగిన కాడికి వెడతారు, తిని వసాడు,

గారడిలో హా స్తలాఘనం తవ్చ మంత్రం అంత యెక్కున బేదగి తెలుసుకున్నాడు రాముడు, కుళూవ

గారడీ చేసేచోటికి మనుషులు చాలామంది మూగు "తారు, వ ల్లైల్లో సాధారణంగా వగలు మధ్యాహ్న నమ యంలో గారడీ చేస్తారు. అపుడు రైతులూ, కూలీలు, ఆడ వాళ్ళూ అందరూ గూడా యిండ్హల్లో వుంటార నే అట్లా చేసారు, సాధారణంగా రచ్చబండ దగ్గరే చేస్తూ వుంటారు,

24

ఎందుకం కు వగలుగానీ, ర్మాతిగానీ భోంచేయగానే వాలా మంది ర చ్చదగ్గరి!ి -చేరుతూన్రుంటారు గాబట్టి,

గారడీ చేసేవాడు ఒక్కొ క్కసారి క్తతితో పొడిచి మళ్ళా (బజికిస్తాననీ, మెడనరికి మళ్ళా అతికిసాననీ, కండ్లు క్టీ శ్రీన్సి మళ్ళి తెవ్పిసానని, "కాగతం నమిలి [మింగేసి మళ్ళా యధా నూవంలోకి తెసాననీ, వేనగింజ గిన్నెలో వేసి నూమిడి మొక్క. పుట్టిసానని, చిన్న మామిడి మొక్క_ చేత కాయలు "కాయించు తానన్‌, ఇట్లాంటివన్ని (వకటిస్తూ వుంటాడు. గారడీ వాడు మాట్లాడుతూ ఉంళే (వక్క-న ఒకడు డోలుకొట్టుతూ నెనా వుంటాడు, లేకపో తే గారడీవాడే న్వ్యయంగా పిల్లన [గోవి వూదుతూనై నా వుంటాడు, దేంతో అయితే వూదుతూ వుంటాడో దాన్న మంతదండంలాగా ఉవ యోగినసూ వుంటాడు,

కవాలామండి గారడీ వాళ్ళకు కనికట్టు విద్య తెలియదు, అందుచేత మొదట ఒకట', ంశో హూ న్తలాఘవానికీ నంబం ధించిన చిటకాలు చెసి, కొన్ని క్షి వ్యమెన విషయాలు వచ్చే టవ్పటికి ఇదో నరుకుతాను వూడు అదో చంఖుతాను చూడు, అంటూనే కాలాన్ని వ్యయించి తి ర్యాత అడుక్కు టాసిక్‌ బయలు దేరారు,

గారడీవాడు (చేతుకులలో నమ్మకం పుట్టించ డానికి (ఒతుకులలో నే ఒక పిల్ల వాణ్ని రమ్మంటాడు. '“తలనరికి మళ్ళా అతుక్కొ_ నేటట్లు చేస్తాను.” ఇట్లాంటివి అన్నపుడు (చేతు కులు నుండి యొవడు పోతాడు! వమో వవమునృతుందో యమో!

25 తీరా క తతో నరికినాక, వాడి మంత్రం వని చెయ్యకవో తె- మ ళృముంది? అనవనరంగా చచ్చిపోమూ, అని ఎనరూ "రారు, అయితే బజలవంతాన, వాగా నమ్మించి (పేతుకుల నుండే ఒకణ్ని లాగుతాడు గారడీవాడు, వాళ్ళనూ ఫ్‌ళ ్రనూ వట్టిలాగి వాళ్ళు రాము అని తప్పీించుకోగా, కడవటికి వాళ్ళ వాన్నో వట్టుకుంటాడు వాడు,

-ఈ | ఉత కలలో నే వాళ్ళవాడు ఒక డు వుంటాడు, "లేడా వూళ్ళొ పిల్ల వాడికి ఒక డిక్సి ఏ కాసీయో, అర్ధ ణన, యిచ్చి | చేతుకులలో ఉండి చెప్పినట్లు 'చెయ్యమంటాడు, అనలు రాముడి వని అబే యిపుడు,

“రాముడు గూడా మొదట భయవడినవాడే, వాడికి గుడ్డ మునుగు వేసి తలకాయ కోనేసానసి అన్నవ్వుడు టలోవల జంకాడు, కాని ఒకనాడలయినా వాడి తలకాయ కోసించేమిా లేదు. కోసేసిన క్లే కనివీ స్తుంది, కాని తలకాయ కొయ్యడనూ జరగదు, కో చ్వేగీ సే ఇకవాడు [బతకడమూ జరగదు. అచే కనుకట్టు విద్యఅంశేు!

మనం చూస్తూనే వుంటాము, వాడు తన దూప లతో మన ఇూపులను లాగేస్తాడు. ఇక మన వూపులు చెడు చెప్పినట్లు వింటాయి, _విగా ఏదెనా ముఖ్యమైన విద్య (వదర్శించేటవ్వుడు అందర్నీ చవ్చట్లు కొట్టమంటాడు, అఆ విధంగా కూడా మన ఏ కాగత వాడివైపు వమరలించు కుంటాడు,

26

రాముడు ఈ దఫా కొన్ని కిటుకులు నేర్చుకున్నాడు, వాళ్ళు దయదలచి క్‌ న్ని నేర్పారు. ఇక వాటితో తాను "కాల వేవము చెయ్యవచ్చు, ఇంటికి బయలు దేరాడు,

ఈ దఫా యిల్లు చేరడానికి రాముడికి ఒక నంవత్సరం వట్టింది. రాముడు లేని సమయంలోనే ఏరన్న పోలన్నలు దొంగల కట్టడం, దొంగ సొమ్ము స్వాధీనం చేనుకోడం ధన వంతులు 'కావడం-అన్ని జరిగాయి,

"రాముడికి వచ్చిన విద్యను "వెంట'సె (వదర్శించ లేదు, సరిగా ఒక చారం దినాలు ఆగాడు, [వలీ విషయమూ పఏరడికి చెన్పేవాడే! ఇది వూతం దావాడు, హరాత్తుగా బయట వెట్టా లనుకున్నాడు.

జూం[డ వెద్దయ్య యింట్లో మచవాహాం అవుతున్నది. వివాహానంతరం విందు గూడా ముగిసింది, బయట అరుగుల మోద ఏరడు, రాముడు, పోలన్న ఇంకా కొంతమంది పిల్ల వాళ్లా వున్నారు, క్‌ న్ని మిరవకాయలు తెచ్చి దగ్గర "పెట్టుకు స్నాడూ, నద్దు కాకుండా మిరవకాయకూ మిరవ కాయకూ పోటీ పెట్టాడు, అవి "రెండూ పోట్టాడు కుంటున్నాయి. ఒకడు చూశాడు ముందు, “ఇ దేందిరో యీ విచితమూి అంటూ ఎగిరాడు, అందరూ చూస్తున్నారు. ఒక తుణంలో అందరూ గుమిగూడారు, వెండ్లి వాళ్ళంతా వచ్చారు, అందరూ ఒక కోటగా నిలబడి చూడసాగారు, ఎవరు చే స్తున్నారిది? మొదట "తెలియ లేదు. రాముడు గూడా వాళ్ళ వూదిలే చూచి ఆనం దించినట్లు నటిస్తున్నాడు, ఎపుడు వేశాడోగాని జేలక్మర

27 మంతించి ఆ మిఠరవకాయల ముందు వడేశాడు, జీలక రంతా చెదపురుగు.లె౦ది. మిరవకాయలు ళ్ళు అయిపొయాయి, “అదేమిటి ఈ మూయి అనుకుంటూ అందమూ ఆశ్చర్యవడి ఆనందవడనాగారు. ఒక్క. తణం అయ్యాక అవీ మిరవ కాయలయ్య్యాయి, వష జీలక[రయిపోయింది.

అందరి మాదిరిగా వివము డె రాముడు ఆనందించకుండా ఏదో నటిస్తూ వాటివై దృష్టిని శేందికరిస్తూ వుండడం ఏరడు చదూతఖౌడు, “దొంగా, నువ్వ,టటా” అని వట్టుకున్నాడు రామన్నను. దొంగ దొరికిపోయాడు, ఇక అందరూ రామ న్నను పొగడడ మే" “ మురొక టి చెయ్యి. అని అందనూ వేధిం చడం మొదలు పెట్టారు,

“రెండవ సారి చెయ్యటం విరన్న యింట్లా నే, అం ే అక్క_ "బేవత నమకుంలో రాముడు వూళ్ళొకి రాగానే ఏరన్న పోలన్నల సాహసాలు విన్నాడు, అక్క. బెవతను గురించి విన్నాడు, వెంటనే వచ్చాడు పరన్న యింటికి, ఏరడు చాలా ఆవస్వాయంగా వార్ని కాగిలించుకొసి, “అక్క "దేవతా సీకిం కొక మరిది ఉన్నాడని చెప్పితినే, ఏడే *“రాముడుూ అని వరి చయం చేశాడు, ఆమె వాణ్ని కకూర్యోమని, వాళ్ళిద్దరికి ఒక మధురమైన పిండి వంట వెట్టింది. రాముడికి అక్క దేవత అంజకు వాలా గౌరవం,

“రామన్నా! నిన్న ఇంద యింటి దగ్గర యువో చేసినా వంట, ఇక్క_డ ఒక సారి చెయ్యి వరానాను' అంది, నిన్నంకు

28 అందరూ (బలెమూాలినా త ర్యాత 'యీమి చెయ్యడానికీ సిరాక రించినాడు, అక్క-మ్మ పెవ్చగాన “చేసా వొదినా” అన్నాడు, “ చెయ్యకుండా నాతట్టు చవరాసా వేం” అంది ఆమె, “చేసూ! చేసా అంటూ నవ్వుతున్నాడు వాడు, ఈ పాటికి అక్కడ హ్‌ | / (6 టం వ 1 కీ న్‌ ॥ ఆ న. న క ళ: స శ | టో మ వ అ ఖ్‌ ప క. కటా గ / ప డ్రైల || వా సు ః ం ప ల ల. జగ భ్‌ లా యం సట కం ణి న్‌ = స య శ్‌ 2" వున్న ఒక వరిగడ్డివోచ నన్న పామై వోయింది, అక్క-డున్న ఒక్‌ మంటి పెళ్ళ చిన్న కవ్పయి పోయింది, అఆ పాము -ఈ కవ్చను నోట కరచుకొంది. ఆమె తటాలున ఇటు చూచి

26 ఎగిరివడి *పాము పాము, కొట్టు కొట్టు" అంటూ అంతదూరం ఎగిరిపోయింది. పవీరడు అమాంతం యెగిరి ఒక కర తీసు కున్నాడు, "రాముడు +ఈ సంభ మం అంతా చూచి వగలబడి నవ్వుతున్నాడు. “గీరి దొంగా నువ్వు చేసింబేనా యిది,” అంటున్నాడు పవీరడు, ““అమ్మాా! భయవడిపోయినాను, పాములూ తెళ్ళూ యీంది నాయనా” అంది అక్క _ చేవత! “పా మెక్క-డిది వొదినా” అన్నాడు రాముడు నవ్వుతూ. “ఆ చేవి? అదిగాదా”” అంటూ మూచిందటునై పు, అక్కడ పామూ లేదు, గీమూ లేదు, గడిపోచవుంది. డానిదగ్గర మంటి వెళ్ళ వుంది, ీమరింకొక టి చెయ్యి రామన్నా” అంది అక్క_ బేవత., “చేసాగాని ఈ నోట్లకట్ర లోవల దాచిరా వొదినా”” అని అయిదు రూపాయల నోట్లకట్ట ఒకటి చేతి కిచ్చాడు, అమె కొంగులో వేసికొని “నీ శెక్క-డివి రామన్నా యిన్ని అసి అశ్చ ర్యాన్ని (వకటించి లోవలికి వెళ్ళి అశ్చర్యంగా బయటకొచ్చి “*రామన్నా నువ్వు నా చేతి ేమిచ్చినావు?”” అంది, “నోట కట్టు అన్నాడు రాముడు, “కళ ముని యిేంది”” అంటూ మడచిన పాతగుడ్డ కొంగులోనుంచి బయటికి తీసి కింద పారేసింది. ఆమె గూడా గట్టిగా నవ్వింది. “ని ప్రంగర మో వొదినా” అన్నాడు, తసి యిచ్చింది, వీరన్న వొక్కా- చేబులో వేశాడు, జేబు గట్టిగా వట్టుకోమన్నాడు. వట్టుకున్నాడు ఏర్రడుః వోక్కాా- జేబులో నుంచే 6ఉంగ రాన్ని హమూావించాడు అక్క దేవతకు, తన దగ్గరపిల్ల నగోవిలాంటి క్మరను జేబు తాకిస్తూ

ఎ౮

దిగదీసి'ఓం మహంకాళి” అని “ఇట్లా లె ఉంగ రం" *అన్నాడు, ఏరడు జేబులో చెయ్యి వెట్టిచూ శాడు, ఉంగరం లేదు, ఏమైందా అని గాభ రావడుతున్నాడు. జేబంతా విదిలించాడు, “ఇదో వొదినా ఉంగరం యొక్క-డుందో తెలుసా?” అన్నాడు, 1 తెలిదు?” అంది అక్క-_ బేవత, అవ్వ అక్క_- జే కూర్చుని వుంది, 'తౌంబూలం నలగ్షొట్టుకొ డానికి వక్క_రోలు సిద్దం చేసుకుంటూ వుంది. అవ్య వక్క_రోలు తీసుకున్నా డు, “ఇందులో వుంది చూడు.” అని తీసి వేలికి పెట్టుకో” అన్నాడు, పెట్టుకుంది. ఆ తర్యాత అపుడపుదూ వినోదంకోనం చేస్తూ వుండే వాడు,

చెరువుకింద వంటలు వాగా వందుతాయి, నీరు ఎపుడూ వుంటుంది గాబట్టి రెండవ వంట గూడా వెడతారు, పరన్నకు వున్న ఆకాన్వ వాలం ఇదివరకు వూదిరిగాకుండా సాంతంగా చేసుకుంటున్నాడు, రెండవ కారువంట కోసి కువ్చ "వేశారు, ఆ కువ్చదగ్గరకు తానూ, పోలన్నా, రాముడూ వెళ్ళ వడుకున్నా రు,

ఆ (పాంతంలో కొరివి దయ్యాలు హెచ్చు. కొరివి దయ్యాలు మనుషుల్ని యేమి 'చెయ్యనుగాని, అవి కొడితే మూత్రం [(బతకరు అని అంటూ నుంటారు, దయ్యాల శయం కొంత ఏరడికి వుంది. కాని ఆ యిద్లరిక్‌ లేదు, కొరివి దయ్యం అసురసంధ్య వేళ అసిగాసని, అర్ధ ర్మాతప్వుడని గాసి, ఇట్లాంటి -వేళ అని లేదు వాటికి, రాతిపూట యెపుడుబడి తే అపుడే క నివీిసాయి,

చేశే

దూరంగా గవ్వున 'వెలిగి ఆరిపోయింది, మళ్ళా 'నెలిగి ఆగిపోయింది. ఎననవైనా ఒకమనిపీ. దీవం చేత వ్టుకుని వ చ్చేటవ్వుడు ఆ ప్‌వం క సివీస్తూ, ఒకి్కా-ర్రంనారి ఆ మనుషులు చాశన పుడు క నవడరకుండా ఎట్లా వేోతూ వుంటుందో అట్లా ఇపుడు గూడా జరిగింది, అంతకంతకూ ఆ దయ్యం యిట్నునె వస్తున్నది. పళ్ళ దగ్గరగా వచ్చి ఆరె పోయింది, ఏవీరడు నవమి మాట్లాడకుండా కూర్చున్నాడు, కాసేపు ఎవరూ మూట్లాడ లేదు. కొరిపి దయ్యాలు యెండ కాయల కోనం తిరుగుతాయంటి” అన్నాడు వోలన్న, ఇంతలో వాళ్ళకు దగ్గరలో 'మెద్ద థ్‌ బం మీసివించిండిః,: అటు దూనారు, (బహ్హీండ మైన మంట క నివించింది, అది మండుతూ మండుతూ తమ దగ్గరికి వచ్చినట్టయింది. మామూలు విషయాల్లో ఖేర్యుంగా వుంకే వుండవచ్చు "కాసి ఇటువంటి విషయాల్లో ఖెర్యంగా వుండరుగ చా! ముగ్గురు వున్నారు, ఒకరికొకరు తోడుగా వున్నారు. కాని ఈ ముగ్గురూ ఆ దయ్యంముందు యంత? అప్పటికి ఏళ్ళశెవరివ్‌ దయ్యాల మం తాలు రావు, రాముడు నేర్చుకోవాలను కున్నాడుగాని ఇంకా తటస్థవడ లేదు,

ఆ మంటవచ్చి తన వంట కువ్చవై వడింది. వీరడు మాూాస్తున్నాడు,వం చేసాడు? ఆర్బడానికి గూడా ధర నం లేదు, కాసేపు ఆ మంట కువృమోదనే మండింది. ఒక్కసారిగా ఆరి వోయింది, ఆశ్చర్యం! నంటకువ్చ 'కాలిపో లేదు. ఇటు చూచే టవ్చటికి గొల్ల వల్లీ మాలవాడ కాలిపోతున్నట్లుగా, కనిపిం చింది. వరుగెత్తుకుంటూ వెళ్లారు, అక్కడికి. తీరా అక్కడికి

ఏం ఫోయాక యీమిా లేదు, అందరమూ మాగా నిదపోతూ ఉన్నారు, అక్క_డక్క_డా కొందరు మేలుకొని బయట కనిపించారు. “'యెందుక య్యా వరుగ త్తి వసా వుండారు అని వాళ్ళడిగారు, విషయం అంతా చస్పినారు ఏళ్ళు, “అది కొ రిపి దెయ్యం లేవయ్యా, డాసి తట్టు పరాచి భఛయవ జేకొద్ది యింకా యీడి పినాది, పోయి వడుకోండి అన్నారు వాళ్లు, నే, మళ్ళా పంటకుప్పు దగ్గరికి వచ్చారు, వచ్చి పడుకున్నారు, యవచూ మాట్లాడ లేదు, ఒక అరగంట గడిచింది, వంటకువ్చ నుండి శబం వినవ స్తున్నది. ఎవరో చెత్త లాగుతున్నట్లుగా వుంది. పీళడు సోలన్నను రామన్నను తట్టి అటు చూడమన్నాడు, వమి- కనిపించ లేదు గూడా, కాసేపు అయ్యాక మళ్ళా అబే ఛటబటం! ముగునూ వింటూనే వున్నారు. ఒకర్నొకరు చేతులు జో ౧ వటుకొ్‌ొసి ముగురూ కువ్ప-చచుట్టు తిరిగారు. ఏమా లేము, వోలన్న లా [లొ డై

థె ర్యంచేసి, “కాలి వవ్వుత్‌ కొడతాను, ఇక కనివి స్టే వ3వ్వు చెబ్బ లే,” అన్నాడు, తర్యాత వాళ్ళకు ఆ శ బం విని వీంచ లేదు,

రాముడు యమయినా సరే, దయ్యాల మం(తాలు 'సెర్చుకొని దయ్యాల సెడ్చించాలనుకున్నా డు. ఇద్దర మరి మూాను దగ్గర దయ్యం వోలన్నను జడవించినపుడు, ఆసాది సుబ్బన్న చే మం[టించుకొని, ఆ సుబ్బన్నను యింటికి రమ్మని చెప్పీ వచ్చాడు వోలన్న. ముగునాడు ఉదయం సుబ్బన్న వచ్చడు వోలన్న యింటికి, నెంటనే రానుడికి రమ్మని న్‌ బుకు వచ్చింది. "వెళ్లాడు, ఆసాది సుబ్బన్న ద్యారా దయ్యాల

ఎచే మరికో్‌ ని ॥ వృతం మ కొన్ని మం(తాలు నర్చుకున్నారు ఇద్దరూ రామన్న మాత్రం ఇకాలా నిప్టత* దాన్ని జవీం చేవాడు, "దూరి మరివూను దగ్గర వుంచేది వూమూలు ద్దూరి మ! గ్గ దయ్యం కాదన, శక అవి అందరూ అనేవారు, దాన్ని లొంగ దీసి, అక్కడ లేకుండా చెయ్యాలని రామన్న వట్టుదల, ఒక నాడు రాముకు, వోలన్న, "వెంకటవతి, నారాయణ, మకరి కొంతమంది వీల వాము రచ్చబండ మోద కూర్చొని దయ్యాల (0 మరా. _ " విషయం మాట్లాశుకుంటున్నా రు, చిన్నవ్పటినుండి యాత ల్‌ చెటలో రాశిపూట విరిగే వాడు కాబటి నెంళకటవతి *ీనాకు ళం ౬ భయం లేదు” అన్నాడు, “అర్ధ ర్మాతివ్వుడు మేము. చెప్పిన -వోటికి పోయిరాగలవా”ే అని నవాలు చేశాక మిగిలినవారు, శరీ | ఎక్కడికైనా నే పోతాను అని లవాడు "వెంకటవళతి, “అయితే మరికాసేపుండు అని కొంచెం సున్నం తెప్పించి, “మున వదూరు మరిమూను దగక౭కివోయి ఆ చోటుకు

• ళ్‌ టు (౧) ్‌ త్రై యీ సున్నం పూసి రాపో అన్నారు, *“త,వో తా అని జ అల జ + నమ క్‌ ష్‌ సున్నం లిసుక న్నాడు, ప్‌చ్తు కూర్చున్న -ద్‌ అవ్య, ఆ మ! చెట్తూకూ యొంతో దూరం లేదు, రెండే రెండు ఫర్లాంగులు, ఆనాడు గాడజాంధ కారంగా వుంది, అమావాస్య గహాజూను, అవమావాన్య వాడు దయ్యాలకు బలం పాచ్చని అందమూ అంటూ నవు-టాక, వెంకటవతి వాళ్ళందరి డగ్గరా భీకరాలు వలికి బయలుబేశాచేగాని లోవల కాన్న 'ఛయంగా నె వున్నది, “వంసపసకు కొంతదూత ౨ వరుగ తాకు, కాసె చనకు "తెలియకుండానే కాళ్లు వేగాన్ని వదిలేశాయి, ఇపుడు నడ కి 6

ఏ4 కలో వడ్డాడు, గుండెలు నంచలించి పోతున్నాయి. ఆవిర్లు కక్కుతున్నాయి. ఆపాద మస్తకం ంటీల్యేం వోసింది, కాళ్లు తడబడుతున్నాయి, ముందుకు పోలేక పోతున్నాయ్‌ , వోక పోతె అవవూనం అనే భావం ఎక్కడో అజ్ఞాతంగా మెదులుతూ నంది. మరరిచెట్టు సమీపించాడు, శరీరమూ, మనసూ ఆగిపోయాయి, నతి తప్పాడు. వెంకటవతి వేసిన శేక విన్నారు వీళ్ళంతా, ప్‌ళ్లు గూడు వెనక దూరంగా అల్లంతదూరంలో వస్తూనే వున్నారు, 'నెంకటవతి కెవ్వుమని "కెకవేసి వడిపోనడం చూస్తూనే వున్నారు. పరుగెత్తి వచ్చి వట్టుకొని ఎత్తుకున్నారు. అవ్చటికి కొంత ర ్కకృం కక్కా-డు, వోలన్న మంటించాడు, ఇంకా తెలివి రాలేదు, రాముడు మంలించి సిమ్ము కాయలు రక్‌ మైన వడ వేసి, కోడిపిల్ల ల ఆహుతి యిచ్చి "వేవమండతో మంతించే టవృటికి "లేచి సిసువడుతూ చిరునవ్వు నవ్వాడు. దయ్యాల తరిమే మంతం నేర్చుకోవాలసి "“రాముగణు (శద్ధ వెట్టాడు. మం(తాల సుబ్బా (స్త్ర వాళ్ళ వూరికి రావ డమూ, తమ బంధువుల యింట్లో (స్రీ దయ్యంవట్టి వుం కు దయ్యాన్ని తరిమికొట్టటమూ అంతా జాగ _త్తగానే చూస్తూ వున్నాడు, రాముడు వోలన్నలు మంతి గాళ్ళని వా స్రై! గూడా “తెలుసు, వాళ్ళద్దమూ తనకు కావలసిన సామగి అమర్చృడమూ, అన్న్‌ చేస్తున్నారు. దయ్యాన్ని తరిమి వేసినాక ఏళ్ళిక్ణ క-ఆ మం[తముతోపాటు మరికొన్ని నేర్చాడు, ఆ తరువాత ఏళ్ళి

చేస్‌ దరూ వండ్లు, మొదలైన వ స్తువులూ ఒక జత వంచలు తీసి చ రసి జ

కొని శాన్ర్రైి వూరికి వెళ్ళి ఆయనను (వ్రీశుణ్ణి చేసుకొన్నారు. ఆయన ఆ దఫా మరికొన్ని మం( తాలు గూడదు -చదెవ్వ్బాడు, కాని వశీకరణ విద్య చెవ్పలేదు,

తర్యాత మశ్లా ఒక సారి రాముడు 'వెళ్ళాగు, తాను కనికట్టు విద్య చెత క్‌ న్ని చిట్కా-లు (వదర్శించాడు. వా (వీతు.డై నాడు. రాముడి దగ్గర ఆ మంతం నేర్చుకొని వశీకరణ మంతం చెప్పి, వాటి విధులను గురించి గట్టిగా చెప్పి అంత కంటే గూడా నిషాైభాల గురించి నొక్కి. చెప్పాడు.

సాస్ర్రు దగ్గరనుండి రాగాస తాను "నేర్చుకున్న "కా కేకు మం తాన్ని వరీము చేశాడు, ఈ కాకేరు మంతము వశీకరణ మంత్రమునకు సంబంధించినది. వేతబడితో గూడా సంబంధం గలది,

కొంతపుంది చేతబడీ చేసే వాళ్లుంటారు, వాళ్లు షచాలా దుర్మార్గంగా వుంటారు. ఆ విద్య వచ్చేవరకూ "తాము యెవ ఓక్స్‌ అవ కార౦ చేయగాూాడదసీ, తవు మంత సిద్యవల్ల యిత రులకు మేలు జరగాలేగాని కీడు జరగరాదసీ-యున్ని సార్లో అనుకుంటారు, కాని తీరా మంతం వచ్చినాక లోభగుణం వాళ్ళను లొంగదవ్‌ స్తుంది, క

ధనంయెడ (వతీ వాడికీ లోభం వుంటుంది. అట్లాగే (స్ర్రై యెడ గూడా, తాము వలచిన (స్రైని పొందడానికి పతివాడికీ వీలునడదు. అట్లా పొందడం చాలా విషయాలపై ఆధారవడి వుంటుంది, గనుక! అందరి మూదిరి గాకుండా వలీకరణ మంత్ర

36 గాళ్ళూ, వేతఎడ్షి చే సేవాళ్ళూ వూరుకోరు, మం[త్రగర్వం చేత ఎట్లాగయినా ఆ స్త్రీని పొందాలని చూవ్నారు. ఆ (స్క లొంగకపోతే ఇక ఆమెవై [వయోాగాలు కావలాను. అట్లాంటి (వయోగాలలో "కాశురు ఒకటి! స వ్‌ ద్‌ అల ) ఒది కాటేకు అంటే (స్య రక్తపు బట్టలను వి పషంగా విప్పవలసి రావడం! ఇపుడయిలే దాన్ని వ్యాధి అంటారు, "కాని ఆనాడు |వయోగం అని అనేవారు. “కాశుకుతో చాధ వదేవారు మంత గాళి విలిపవించి. చెబు తొచు, మంత గాడు “-కా శేతే. చీర వేయించి తప్పించమంటాడు, పు రసం వూలలు గూడా విశేషంగా నేసేవారుం దపుడు గాగా త గ్గివోయింది, రకర కాల నన్నబట్రలు గూడా నేసేవా రవ్పట్లో, కా కేరు చీర మాలలు మూ మే నేసేవారు, చీర తెప్పించి, నంచక జాయం తెప్పించి, ఆఅయిదువాన సెను జ న గుడ "తెప్పించి, కాశేరు ముగ్గువేసి ము తాన్ని జపించి, రె ల -కా కును ఉచ్చాటన చేస్తాడు మంత గాడు. ఆ చీ5 ధరిస్తూ బావ న వగ క్‌ సన్ని దినాల్లో నా వ్యాథి నెమ్మదిస్తుంది, ఇటువంటి బే పొరుగూళ్ళొ ఒక (ప్రకీ నం[క మించింది. ఒక దినం యెనడో యెద్దుల' బేరగాడు వచ్చాడు, వూర్వపు దోజుల్లోగాసే, ఇపుకుగానీ గాక, వల్గెటూరికి వచ్చిన అతిథి యువరింట్లోనో ఒకరి యింట్లో తినాల్సిం దేగాని 'వేకే నూర్షం "లేదు, ఈ కాలంలో వల్లెలెనా కష్టమే, ఆ నోజుల్లో తవ్పని న ర అం సే, సరిగా భోజనం వెశ్తు వాళ్ళు, యుదుల బెరగాశి ఒక యింటో వి ళు ర్‌ం ఉం

ఎ భోజనానికి పిలిచారు. వచ్చాడు, భోం చేశాడు, ఆ యిల్లాలి మాద వాడికి దృష్టావడింది. మరునాడు వాడు [(వయత్నం ౬ చేశాడు, ఆమె వాస్హై ఇ కొట్టింది. వాడు బెదిరించాడు, ఆమె యింకా బ్టింది, వాడ్‌కీ మంత్రం వచ్చు, ఆ గర్వంతో నే ఆ మను బెదిరించాడు, వాళ్ళే వ్లూరిక్‌ పోకముం బే కాలువ గశఎకు పోయి, కాశుగు మం తాన్ని జఐంచి ఆమె నెకి బా న్‌ వ'యమోగించి "నె పోయాడు, న్‌ ని ఆ (న యోగాన్ని తాను తిప్పిసానని రాముకు నెళ్ళాడు, ఎని ళు వాళ్ళు రాముడికి శాగా మర్యాద చేశారు. అననక మైనవన్ని 'తెన్పంచారు, రాముకు కాకేరును ఉచ్యాటన చేశాడు, వాళ్ళు షచాలా (పేతు అతనికి బాలా నత్కాారం చేఫొకు, సిటినంతా శ్వుద్రవిద్య లంటోము. -ఈ శ దవిద్యలు “కేవలం పాడు చెయ్య డానికే వనికివస్తాయి కాని మంచి చెయ్య డానికి అంతగా వనికి రావు, [వవంచంలో మనిషికి ఎన్నో క స్టైలు వస్తూ వుంటాయి, అవమానాలు సం వా _స్పిన్తూ వుంటాయి, ఎన్నో టిరస్కా-రములు యెదుకాతాయి, చేపిలో ఆయుధం లేని మూనవుకతూ - బలం లేవి మూనవుతూ - వాటిని నహి౨చి వూరుకుంటాడు, కాసి, బలం వున్న వాడూ చేతిలో ఆయుధమున్నవామూ న్లూరికే యొందుకుంటాడు? బలాన్ని వవూఫపంచి లీరాకు, అటా ఈ శృ దవిద్యలు వచ్చినవాడు యామ భు బలానస్నె (వ యోగంచి తీరాడు. -ఈ విద్యలను వినాశ నానికి వాడగూడదని గురువు పాచ్చరించినా గూడ్యా వరస్థినులను

ఏ8

వికటించే బుధ్ధి సోమత ఏళ్ళకుండదు గాబట్టి, వరిస్థితుల నను నరించ్ని యిా విద్యను (వదర్శిన్తారు.

ఇటువంటి [వ యోగాలను “రాముడు అక్య_డక్క_డా తప్పించాడు, చేతబడి నేర్చుకోవాలనీ, వశీకరణ మాగా అమల్లో వట్టాలన్‌ అనుకున్నాడు. రాపూరు దగర మంచి విద్యగల వాళ్ళున్నారని అక్కడికి వోవాలనుకున్నా డు, కాసి చ కాల నారాయణ, భూతాల సోమన్నల దగ్గిికి వెళ్ళీ చేత బడ్‌ మంతం 'సెర్భమని (నార్ధించడం కోనం కొ త్తవేటకు బయలు బేరాశకు, అక్కడికి నెళ్ళి వాళ్ళే వెంట పినయంగా తిరగడం "మొదలు వట్టాడు, "తాను ఫలానా మం తాలు "సెక్సు కొన్నానని చెప్పాడు, తా నిటీనల కొన్ని కొన్ని (వయోగా లను తప్పించిన వివయం గూడా చెవ్చాడు, వాళ్ళు "రాముడికి మోడివముం[ తాలు, చేత బడి ముగ్గు లెయ్యడం, (వ యోగించడం, ఉవనసంపహారించడం, యివన్నీ నేర్చారు, వాళ్ళను "రాముడు వరమ గురువులుగా స్వీకరించినాడు గబ సై వాళ్ళు చెవ్చారు, చ కాల నారాయణ, భూతాల సోమన్న వరన్పుం గురు శిష్యులు ముం తెల ఏవయంలో, వాళ్ళదగ్గర కనికట్టు (వదర్శించి వాళ్ళను నంతోష వెట్టి, ఆ ముం తాన్ని వాళ్ళేకు గూడా చెప్పి యింకా (వీతిప్మాతుడయ్యా డు "రామును,

అబే నమయంలో ఒక గొవ్చ నంఘటన జరిగింది, వాలా దూరం నుండి మోడి వేసేవాళ్ళు ఆ వూరికి నచ్చారు. చ కాల నారాయణ యెవరు! భూతాల సోనున్న యెవరు? అసి అడగాను, వాళ్లు ఏళ్ళకోన మే యింత దూరం వచ్చూరు.

వం వీళ్ళతో “మోడి వెట్టుక్‌ ని జయించాలని వఇ్బారు, చ కాల నారాయణ నే అన్నాడు, భూతాల సోమన్న గాడా సిద్దం అన్నాడు. ఈ వచ్చిన మంత గాళ్లు ఒక్క-క్క-రూ. బలిసి భూళతాల్లాగా వున్నారు. ఆదివారం మోడి జరుగుతుంది, యొందచెంవవో చుట్టు వట్ల వాళ్ళూ వహన్యూరు, 6 వచ్చిన వాళ్తు "వాడే (వ యోగ సారు, ఏళ్ళు వాళ్ళను జముంవాలి, ఆటరిబయట ఒక స్ధలాన్ని యొన్నుకున్నారు, అక్క-డిక్‌ అందమూ వెళ్ళారు, వెద ముగ్గు "పేవారు, మంతాన్ని జపించి అక్క_-డ బొమ్మ నోటిదగ్గర ఒక మకంకాయ వెట్టి చ కాల టి రి నారాయణను తీవమున్నారు., చ కాల నారాయణ మంత్రం నరించాడు,. భూతాల సోమన్న [వక్క-నే మంతాలు వరిస్తు న్నాడు, చ కాల నారాయణ ముగ్గువెన ఒక అకుగు వేశతానో "లేషో వ్‌ క్రి అతన్ని విసిళసినట్లయింది. కడ్డి అని తూగి నవమూాళించుకొని ముందు కడుగేనొడు, వక్ష ఒక రుంగూ మూానుతవమంత బలుఎవో యత్ని "వేయబోయిండె,. చదాసికి నిల దొక్కు.కొని ముందు కణుగేతాడు, అనతల మంత గాకు ఉగుై మం తాన్ని జపించి బూడివ “నేల కపి వొటాశకు, రూ [| ర చ కాల నారాయణకు వెన నమ్మెటతా "ాళమోావచ కొతి లో నే ల నట్లయింది. అట్లాగే కూర్చుండిపోయాడు శాధతో, మళ్ళా "లేవాకు. ముునకుగే నాడు, మంత గాడు మం తెంచి చలకోల గట్టిగా విసిరాడు, ఆ చలకోల తన పపుడైన వడినట్టుగా ఇాధవడ్డాడు వారాయణ. భూతాల సోమన్న నహాయంవో

త పిన్న గా, శౌంకాయ దగ్గరికి వెళ్ళాడు నారాయణ, అవ్పటికి నారాయణకు బలం శ్లీణి స్తున్నది. ఒగక్చుతువ్నాడు, మహో ఇాావాలమీ ఆయానవడుతున్నా డు, "శుంకాయ వట్టుకో బోయాడు, సన్నని తంతితో ముగ్గుమోాద కొట్టాడు మంతగాకు. క వితో తన చేతిమూద నరికినట్టయింది నారాయణకు, కడవటికి సెంకాయ నట్టుకున్నాడు, మంత్రగాడు గింజుకుంలునాల్న "౫, చ కాల నారాయణ జయింషౌెనం,

ఇంతలో శే వయం పూర్తికాదు, పళ్తు ముగ్గుమోద 'పట్టైన వస్తువును వాళ్ళు నీయ లేకపోతే అపుడు జయించినట్టు. భూ ళల సోమన్న నిలబడే రామున్లైె ముగ్గు నెయ్యమన్నా డు,

ఆ ౮ (౧ శ

-వేవొడు, సోమన్న మం(తాలు వరించావు, ముగ్గులో ఒక సిమ్ము కాయ పెట్ట తీమన్నారు, అవతలివాకసు పోరాడి పోరాడి నిమ్మకాయ దగ్గరికి నచ్చాడు. సోమన్న వుంత్రిశి క్తిక్‌ వాడు తట్టుకో లేక రక్తం కక్కి. వడివోయాకు, వార్తే బయటికి తీసి మం్నలెంచి వదిలేశారు. యా "బెబ్బతో చకాల సారాయణ, భూతాల సోమన్న ేకుతోపాటు రామన్న వేమ గూడా వలువోట వ్యాపించింది.

తట్‌,

“రాముణు మూలా నంతోవంగా దాపు చేరుకున్నా డు, వీశ్రడ్రు మ దాసునుండి వచ్చినాడని చెవ్చగానే వరుగెత్తుం కుంటూ వెఫాడు,

భళా

విరడు అయ్యవారితా గూడా వచ్చాడు, అయ్యవారు

గాడా వాలా నరదా మనిషీ, యువకుడు, ఉత్చాహ్‌ి, (వక్క

తీ విని చూడాలని ఆతనికి యిచ్చ కరిగెంది, గుండాల కోన వపరానంవాకు, బ మ్మైెళ్ళగుండం చరావీంవాతు, వచేవలు, ఎం(డ “కాయలు వట్టి, "కాల్చి తినివించారు గూడా, కంభాలకోన మాస్తానన్నాడు అయ్యవారు. కంభాల కోస సెంటరు కడవజిలాల నరిహాదు మోద వుంది. కోడూరు ౧౧ 0 ఓం నుండి వొంజలలో వెంకటగింి పోయు మార్గంలో వుంది. అక్క_డ వాలా యె ్యత్తియిన వర్యతాలున్నాయి. నా వర్య "తాల మధ్యలోని ఒక కోనలో వున్నది. అక్కడ ఒక 'మెద్ద గుహా నున్నది, ఆ గుహా ఒక ివాలయంలాగా వుంటుంది, రాళ్ళు నం భెౌల్హాగా సహజసిద్ధంగా యెర్చజ్లాయి. వాటిని బై దాసిక్‌ కం భాలకోన అను పెరు వచ్చంది. ఇక్కడ ఈశ్వరుడు 'యులుక మూనవనంలో కనివిసాడు, శాన్‌ పళ్ళు నినవంగా నదికూడు కః-కాొని, నాలుగదు సెం రొ రు ౬ ఏ లం చబయ్యము, "కావలసిన వస్తు సామాగి, 2ఒక కుండ, పల్ల మ్సులు, వాకు, అన్ని తీసుకొని బయలు బేరారు, క ంభాల కోనలో సద్దన్నం తిన్నారు, "దేవుడు మాతం కవివించ లేదు, అక్కు-_డి నుండీ దారిన రాకుండా కొండలలో అడ్డం యెక్కి (వయాణం నాగించారు, ఒక కొండ యొక్క మళ్ళా సెలలోకి దిగారు. అది ఛాలా చల్లగా వుంది, అందులో కాసేపు వ్‌ వుంచారు, చల న్‌ళ్ళు (తాగి వయాణం నాగంచారు. రా య నాయంకాలానికి 3 మోర యెక్కి. అక్కడ అన్నం వెసు

షో

ఉన్నట్టుండి వుబ్బులు వట్టుకున్నాయ్‌ వర్షం వడ సాగింది, వాళ్ళు వర్యత పార్శ్వ ఫాగంలో, ఒక గుహలోకి దూరి పోయిగా కూర్చున్నారు, బయట భథారాపాతంగా వర్ష ౦ వడుతున్నది. ఆ వర్త ౦ ఒక గంట నుండి తీకుండా కురు స్తున్నది. నెల "భో వెట్టి పారుతున్నది. ఎక్క-జెక్కుడి మృగ జాలమూ తమ తమ సెలవులు తేప్పి ఎక్కడో ఒకచోట తల దాచుకొంటున్నాయి, వీళ్ళున్న గసుహాలోకి ఒక వెద్ద పాము వచ్చింది. దాన్ని చూడగానే అయ్యవారు “ఏయ్‌ య్‌ * అని న్నెరి అరుపులు అరిచాడు, ఆ పాము వాళ్ళకు మూడు గజాలలో వంది, అది గూడా | పాణరతు.ణ కోనం వస్తూ వుంది. కాని దాన్ని చూచి ఏళ్ళం తా ఛభాయవడిపోయారు,

అది మూమూలు పాము గాదు, అదధగరం, అంళేు. కొండచిలువ, యునుగుతొండం అంత లావుంది, వొడవు నాలు దు గజాలుంటుంది, అది మనిపీ.ని అవలీలగా మింగ గలదు, అయ్యవారు వణికిపోతున్నాడు. -ఈ (వకృృతి దృశ్యాల మాడ డానికి రాకున్నా కాగుండుననుకున్నాడు.. ఇపుడు మృత్యువు నెట్లా తస్పించుకోడం, పాము లోవలికి రాగానే చుట్ట చుట్టుకొంది. గుహూ మధ్యలో వుంది. బయటికి వమగెత్త్తు దామనుకుంచి దాసి (వక్క-నుంచే వోవాలి, [వక్క-న్నుంచి పోయటవ్వుడు కరిస్తే! కరవడ మేమిటి మింగే స్వే!

అజగ రాన్ని పళ్ళింత వరకూ చూడలేదు, యీూనాడే చూస్తున్నారు, ఎంత పాము! దాన్ని పుడేం చెయ్యడం?

43 దాన్నుండి యెట్లా తప్పించుకోడం? ఇంతలో ఒక జింక దూరింది అందులోకి, ఆ జింకను చూడగానే దాని కాలు వ కేసింది పాము, జంక వళ్ళున్న దగరికి లాగింది. పామూ ల్లి థ్‌ ళ్వ లొ ఖీ జ ( గి ( ఖో న్‌ నానా. ర స్మ /॥ నః న. న్‌ నా. స స! ను జ్‌! | రంజు + య్యా య స్తా స్ట స ॥ గ ( | ఇ | గల ల్లో కా న ఖ్‌ ఏ? స / లో గ్ర భ్‌ టు | ం మ న్‌ ణి “| సలా తల జనకా ఈ క్కి మై ల ల . గో వేళ. "న. ల గోజీ య ణ్‌ వ గా కథ? ఠి! (చీ న] ( 11 0/ / టి గో టు (001 ( శీ రః లో | ల! న్స్‌ + ” గర్ము లం 1 స చల షో టం. కా ర [క ర గ జం! / 1! నే షం లే నం ఎ గ న వట ర గాలం! రం | న్ని వీ జే శ అ బీ 2 ౮ నయా మాచ ణ్‌ 1 8 ట్‌ గ సెగ నా ణ్‌ న్‌! గ వ ఈ శస్ప స య * ంో క నవీన న ట్లో న ఖా | [| రో సస శృజ్తిడ భో యాకు త యాలో శన గ / టై చడ ప చు ద యట యానము వం గ / క తాయ్‌ చర్తలత్మ్యల రడ [౮ షీ మరెనోఅ వా క వ్‌ శస్హ న్‌ ఇవే లా య లే వ్‌ ల చక టో శై ళా వా ప క ళుశె న మహమ వటంననేి మచ నవసెన =. మద డాని కాలును మింగుతూ చడానికి పెన వేసుకుంటూ వచ్చి, పఏళ్ళముందు వడందిె, "కానా అయిఅే ఏళ్ళమిాదనే వచేద, జంగను మింగ

టీడీ

డానికి వయత్నం చేస్తున్నది, ప్‌ళ్ళు బయటికి వరుగత్తుడా మని అనుకున్నారు. తటాబున ఇవతలికి కుప్పించి. బయటికి ఉరక బోతున్నారు. ఉరకబోతూ అవమాంతంగో ఆగిపోయారు, ఛయంకరం! భయంకరం: ఒక వెద్దపులి హరాత్తుగా అందులో (వ వేశిస్తూ వుంది, దాన్ని ప్‌ళ్ళు వూస్తున్నారు. అద్‌ విళ్ళను చూస్తున్నది, వాళ్ళ స్ధితి అడక తెరలోని పోకవలె అయింది, నెనుక చమూన్వే అజగరం, ముందు చూసే "పద పులి. రాముడు మొండివాడు, పుల్మినె పు అట్లా మాశాడు, సులి గూడా వాళ్ళ నై పు హమాచింది, మంలొంచి "సండొక టి దాని ముందుకు తోసేశాడు, అదొక కేచుక్కలాగా పులి కంటికి కనిపించింది. గాం్మడు గార్మిడు వుంటూ బయటికి వరుగి తివోయింది. ఆ వానలో వే పళ్ళు గాడా బయటికి నడి వారు మకుతణంలో వాన 'వెలిసిపోయింది,

వాన నెలిసాక మోరవపైకి నచ్చి వంట చేసుకొన్నారు, “రంజు మూడు అడవి కోళ్లను క్‌ టూరు, హోయిగా నండు కొసీ తిన్నారు. 'వేనవి అవడం మూలానా, వాన కురిసిన మూలానా భాగా చల్ల బడింది వాతావరణం, ఆ రాతి అక్క- డే గడిపారు,

ఉదయం ఆ కొండల్నపై నుంజే తోకమోారకు వచ్చి అక్క_-డనుండి వరీట్లకోనలోకి వచ్చారు, అయ్యవారికి మరీట్లు గుహా భూవపించి డాని వివయమూ- తము [వయత్నమూ-- అంతా చెప్పారు, అంతా విని దింట్టా బొగ్గుపులుసు వాయువు

లీ

వుండాలి, అని ఒక మంటవేసి మండుతూన్న కొరివిని విరన్న వడిన చోటికి తీసుకొని వెళ్తాడు, మంట ఆదిపోయింది, ఆరి వోడ మేగాదు, అగ్గి గూడా ఆరిపోయి బొగ్గు అయింది. మక ద్‌న్ని జయించే బెట్లా? ఆ గుహూ ముందు దండిగా మొక్కలు నాటి పోదాం అన్నాడు అయ్యవారు, ఈ మొక్కలు బాగా వెడిగ్‌ నాక మూ వచ్చి మాశ్రాం అన్నాడు,

వర్రడ్తు, అయ్యవామా మ్మ దాసు నెల్లినాక, పోలన్న, "రాముడూ, కలిసి సుద్దవంక దర దొంగ లక్‌ టి కొంత వామ్ము సంపాదించారు, వీళ్ళకు నహాీయంగా నెంకటవతి అతిని తమ్ముడు గూడా వచ్చారు, ఏళ్ళు నలుగురూ భాగం వంచు కున్నారు, దానివల్ల రాముడికి కాన ధనం నం క మించింది, దాంతో మరకొస్ని మేకలు, గె రెలు కొన్నాడు.

అపుడపుడూ నొ రలకాడిప, మేకలకాడికీ పోతూ వుంటాడు, హస్‌. వుంఘటే సోమరిగా మ్యూతం వృుండకు, అత నికి ఇపుడు భూమి గూడా యెక్కు_-వయిండి, , ఇతెసి "సెద్నుం అందపకంకు గూజా ముంబే అయిపోతూ వుంటుంది, రాము డికి దయ్య్యూల మంత్రం వచ్చు. అదే గాళండా దయ్యాల వశే కరణమం్యతం గూడా నచ్చు.

ఒక కోజు అక్క్య-డికి నదిమెళ్ళ దూరంలో నున్న ఒక వూరినుండి ఒక మనిషీ వచ్చాడు, అతకు వాలా నీరనంగా వున్నాడు, కండ్లు ఎక్క.డో లోతులో వున్నాయి, అ_స్పివంజర ౫ మాద చర్శం క స్పినట్టుగా వున్నాడు, అతను వాలావమండి

ఉర

టెద్యులను చమూవతొడు, ఏమో జబ్బు "లేదన్నారు, కడవటికి "రామన్న దగ్గరికి వచ్చి “నివు నన్ను రత్నృంవాలి అన్నాడు, రాముడపుడు పెద్ద భూత వై ద్యుడు, (వశ్నలన్నీ "వేనాడు, జవాబులు రాబట్టాడు, ఏమి లేలలేదు, త ర్యాత మయా 'హోన్ని గురించి (వశ్న , వేశాడు. దాని! అను-వెన నమా ధానం చెప్పాడు. ఇక్క-దే యేదో రహన్యముందనుకున్నాడు “రాముడు, వ్‌తో వాటు మో యింటిక్షి వనాను వద అన్నాడు, వెళ్ళాడు,

ఒక రాతి శాగా మేలుకొని క ని వెట్టాడు, రహన్యం అలిసిపోయింది, వముమునాడు ఉదయం అతన్ని వీలి-చి-

“నీ భార్య సతోపాటు భోం చేస్తుందా” అని అడ్‌ గాడూ,

ఈక "బయ. ౨

“కరువాత ఆవె భోజనం చెయ్యడం నివు మాచి నావాటి

ఎపుదూ చూడలేదు, నా కిపుడు వద్దంటుంది, త ర్యాత ఎపుతో రాతి తినే స్తుందంట. ””

“అయితే ఒక వని చెయ్యి! ఈ ర్యాతి నీవు మేలుకో! అంక కకూదొ్క్చొవద్లు, వండుకొ నే నద నటించు! త ర్యాత ఇమం జరిగిందీ పొద్దున్న చెప్పు.”

ఆ రాతి అతను సిదను నటింఛాడు, సరిగా నగం ర్మాతీయి వుంటుంది. ఆమె లేచింది. అతన్ని కొదిగా కదిలించి పరాచింది, నిదపోతున్నాడని నిశ్చయించుకొంది. అన్న

డే

వముంతా ఒక చిన్న రాశిగా పోసింది. ఆ రాశిమోాద కూర లన్ని పోసింది, బట్టలు విప్పేసింది, తల విరగబోనుకుంది, ఆ రాశి మాద కలబడి చేతినో కాకుండా నోటితోనే అందు కోని తినేసింది, తొట్టి దగ్గరికి పోయింది, మూతి వెట్టి సళ్లు (తా గెసింది. మూ వచ్చి వీర కట్టుకొని మంచంవై వడుకొసని ని దవోయింది. అదంతా చూస్తున్నాడు ఈ మగడు, భయ వడిపోయాడు, ఆ మంచం మిద ఆమె [వక్కలో వడుకో "లేడు, లేచి బయటికి పారిపో లేడు, మంచంమిద వడుకో లేకు, అట్లాగని [క్రిందికి దిగివడుకో లేడు, (వక్క_లో వున్నది వెంజ్లా మనుకోడం లేదు, దయ్యమనుకుంటున్నా డు, అట్లా అనుకొనే కొడ నంచలించి పోసాగాడు, ఇక్‌ తట్టుకో లేక బయటికి లేచి వచ్చి రామన్నను లేపాడు, రామన్న లేవాడు, ఈ గడ చడిలో అమె గూడా మేలుకొంది, వచ్చి మూోమూలుగా అందరు భార్యలూ అన్న ప్లై ““ యెందుకు లేసినాన్ల? వం "కావాలి"* అని అడిగింది. వమా 'లెదన్నా డు, ఆ మిగిలిన రాతి మాటలతోనే గడిచేశారు.

మరునాడు వగలు ఒక వీధానాన్ని ఆలోచించారు, రాతికాగానే ఆ భర్తను ఎవ్చటిలాగే వకుకోవాలన్నాడు "రాముడు, చచ్చినా వడుకోనన్నాడు వాడు, భయం లేదు వడుకోమన్నా డు, *నాయెక్సు ధనం పోసినా ఇక ఈ దయ్యంతో “కాపురం చెయ్యను నాయనా" అన్నాడు, రాముడు వాళ్ష తట్టి బూడిద మం (తించి యిచ్చి ద్‌న్ని నాలుక మై "వేసుకో అన్నాడు,

టగ్‌

వాడికి భయం తగ్గింది. *ఈ రాతికి నీవు మేలుకో నేను గూడా మేలుకుంటాను, అది లేచినవ్వుడు వం వేసానో వరాడుోే అన్నాడు రాముడు,

నగం 'ర్మాతయింది, ఆమ లేచింది, భర్తను క్‌ డిగా క దిలించింది, అతను సద నటించాడు, నిర్భయంగా బయలూ "దేరింది. అన్నం అంతా రాశి పోసింది, కూరలన్నీ కువు రిం చింది, చీర విప్పేసింది, తల విరియబోసుకొంది, వీకరాకా రంతో తినసాగింది, రాముడు బయట సిద్ధంగా ఉన్నాడు. తలుపు 'తెరచి*ఆగు అన్నాడు, అదరాబాదరా చీ5 చుట్టు కొంది. “ఎవరు నీవు? యుందుకిట్లా చేస్తూ వుంటావు! చెవ్వు” అన్నాడు, గడగడ వణికింది దెయ్యం. క సను చమ్య్యూన్ని? ఇతను అందగాడుగా వుంశకు ఇతన్ని చేసుకొోమన్నాను, వెండి చేసుకున్నాడు నా అలవాటు [వకారం నేను యీ రకంగా భోంచేస్తున్నాను” అంది. “*అయితే అతను చిక్కి. శల్యమై వోతున్నాడు తెలుసా అన్నాడు రాముపు,

“ జెలుసు,”*”

““వ్వురి అతని ఆరోగ్యం వనీ కక్క్ట్ర లేదా?”

“అక్కర నంది. అయిలే నాతో నహవానం చేశే అతను అట్లా అయి తీర తాడు,”

ళ కలి విక సి దయ్యం చెప్పులు వాలించి అంప ఆడ వాళ్ల మాదిరే నంసారం చేస్తావా లేకపోతే నిన్ను తరిమి కొట్టనా! ” అన్నాడు,

తం ““వద్గు "నను ఆడదాన్ని గానే వుంటాను, నా దయ్యపు గసుజ్తాలను వోగొట్టు అంత వాలు” మరునాడు ముైశాడు, దయ్యాన్ని ఉచ్చాటన వేసాడు, అతను నంతోవీంచి రాముడికి వాలా నత్కా.రం చేశాడు, నంతోవంతో ఇంటికి వచ్చడు రాముడు, తర్యాత మూడు నెలలకు ఆమె గర్భవతి యెొనదనిగూడా తెలిసింది, మామూలు స్రాగో అుయి, గర్భం ధరి స్వ వక్‌ దయ్యపు చేష్ట లుండవు, దయ్యాల వనీకరణ మంత్రం వల ఆఆ చుటువటు గ (గు ౬ (౧౧ దయ్యాలనం తా తన స్వాధీనం చెసుకున్నాడు "రాముడు, రాముడికి యీం వని కావాలన్నా అవి చేసి నెళ్టువి, వుడిలో ఆకు త"క్కవలసి వ్వ ముంబే వెబుతాడు రాముడు. ఆ రాక్‌ ఖఅజవి నుండి ఆకు వచ్చి ముడి దగ్గర చచేశుతుంది, దయ్యాలు వగలు వని చెయ్యను గదా! ౬ రా బక ఆకం తా మళ్ళో తొశ్కేస్తాయి. వగలు దూచినవాళ్లు మరునాడు మాచి ఆశ్చర్యవడిపో తారు. వగలంతా యుమి వనీ జరుగు తున్నట్టుగా వుండదు గాని ర్మాతి గడిచి ఉదయం చూచే టవ్చటి॥ వాలా వనులు అయివోయి వుంటాయి, అ ే అందరికీ ఆశ్చర్యం, జగ్‌ కూలివాణ్ని గాడా వీలిచి వుండడు, "తానూ వని చేసి నుండడు, మరి యీ వనంతా యెట్లా అవుకున్నట్సు? ఒక తెల్లవారి చూచెటప్పటికి నాట్టుగూడా అయి వోయి వుంటాయి, మళ్ళా ఒక్‌ లెల్ల వారి చూాచేటవ్చటికీ కి 4

వ్‌0

కలుపులు అయివోయి నవృుంటాయి,ః ఇట్లాగే ప్‌ వన నా నే, రాలి దూట చేయిం చేస్తూ వుంటాడు దయ్యాల చేత,

వమూామూలు వనులు చెయ్యడ మే గాకుండా, నీమి కోరితే అవి తెచ్చిపెళ్షేవి దయ్యాలు, ఒకసారి వాళ్ళన్న రామన్నను పిలిచి “ రాముడూ దయా్యలతో నావానం మంచిది గాదు, వాటిమోద మనకు అదుపు ఉన్నంత కాలనూ, అన్ని వనుళలూ చేస్తాయి, అదుపుపో తే వనులు చెయ్యక పోవడమే గాదు ఉన్న వస్తువులు కూడా తీసుక పోతాయి, ఈ కొంవను దయ్యాల కొొంవగా చెయ్యనద్దు అన్నాడు, అంతే, అవ్చటినుండ్‌ "రాముడు దయ్యాల చెత వసి చేయించ లేదు,

ఏ్‌రడు వచ్చు వొంగలసాని వెళ్ళడానికి ఏళ్ళత సాడా కలసి, దొంగలను జయించిన తే ర్యాత వాళ్ళతో పాటు "రాముడికి గూడా సాత్తులు వచ్చాయి. దాంతో ఏవీకు గూడా స్థితివరుడయ్యాడు. ఈ కారణంచేత రాము డిపుడింటికి యజ మాని అయ్యాడు, అన్ని పనులూ అక్క-_బెవత చేయించిన క్షు చేయించాలని, ఆమె నలహోలు తీసుకొని చేయిస్తూ వుంటాడు,

రాముడికి చిన్నవ్పటినుండి భయం లేదని మనకు "తెలుసు, పొములంశే గూడా భయం లీదు, పామువి భయ వడనివాళ్లు చాలా అరుదు, యేనాదివాళ్లు పాములను చాలా సులభంగా వడ తారు. పామును వట్టడాసిక్సి చిన్న వంగాలక [ర ఉవ యోగి నారు కొంతమంది, వోతూవున్న పామును ఆ వంగాల్మ కర్రతో తల దగ్గర అదిమేస్తారు. పట్టుకొని కత్తితో

వే

నిలువుగా వరవర చీల్చు తారు, చర్శం తీసికొని దాన్నక్క-డ పాశేస్తారు, కొంతమంది మామూలుగా చేతితోనే వట్టు కుంటారు, పాము కరుస్తుందన్న భయం వాళ్లకుండదు. అది కలవ లేదు గూడా. పాము కరవడానికి తిరిగితే వాడటు.వైపు తిరుగు లెడు, క్‌స్ని నార్లు దాని మొగంమాస బట్రవడ వెసి పట్టుకుంటారు. వెరపాటున వాము కరి శ వాళ్ళదగ్గర వన మూలికల చూర్షము వుంటుంది. దాన్ని నోట్లో పోసుకొని సళ్లు పోసుకుంటారు, అంతే, పాము నవిషమెక్క-దు.

నాగుచాము దొరికితే దాన్ని వెంటనే చంవరు, వట్టు కోని డాని కోరలు ఫీ కేసారు, దవడలు కుక్తుసారు, అపుడది నోరుగూడా "తెరవలేదు, దాన్ని బుట్టలో వేసి నాగన్యరం వూది ఆడించి గింజలు అడుక్కు_-ం౦టారు, ఆ పాముకు పాలు, కోడిగుడ్లు ఆహారంగా వెడతారు, నాలుగు దినాలుండే టవ్చటికి పాముగూడా డస్పిపోతుంది గనుక, తొెలివోజు నట్టునున్న పామెలె వాలా కోవంగా, వాలా ఉ జంగా వుంటుంది, వడతగ భౌాగా మ్‌ప్పి ఆడుతుంది, హోీవంతో వడ గను గట్టిగా నేలకేసి కొ డుంది. నానాళ్లు గడిచినాక అయితే ఆ హుపారు ఏమో వుండదు దాంట్లో. నరిగా ఆడ లేక గాజా పోతుంది, ఇక దాన్ని వదిలివేసి వేలే పామునైనా వట్టు సెంటారు, లేదా చీల్చి చర్య ్రమెనా తీసారు, వదలివె క్రేముందు దవడక ట్టు వివ్వు తారు,

కొంతమందికి మంత్రం చ్చు, "ఆ మ్లోర్ర్నూ చేత

శ్‌ 4

5్‌2

పాముకు కట్టు క క్రుస్తారు. అం జే,ఆ పాము ఇక నమూ చేయదు,

ఒకసారి ఒక తవూహోా జరిగింది. ఒక పాములవాడు ఒక మంచి నాగుచామును వట్టుకొచ్చాడు. కోరలు తీవేదు. దవడను కుట్ట లేదు. "శీవలం మంతం చేత కట్టు కస్టేశాడు. శివ్సని వేషం 'వేనానంకే ఒకడి కిచ్చాడు, వాడు దాన్ని "మెడకు చుట్టుకొని హాయిగా ఆడుతున్నాడు, ఈ అద్భు తాన్ని చరా-చి జనులందమూ ఆశ్చర్య వడి అన౧ది స్తున్నారు, ఇంతలో రాముడక్క-డికి వెళ్ళాడు. మాశాగు, తవమూాపా చేద్రామనుకున్నాడు. మంత్రం చేత క్‌ విప్పా'స, పాముకు కట్టు వదలింది. చ్యురుమని "లేచి రవీవముని వడగతో కొట్టి కసీతో కాశకేసింది. బల్ల వాటుగా [కిందవ జాడు శివుడు, ఆ వాము తప్పించుకొని జనంలో వడింది. అందరూ పారిపోతు న్నారు. రాముడు దాన్ని తోక వట్టుకొని గిరగిర తిప్పాడు.

రాముడు చిన్నప్పటినుండి అంలే, పాము వీడికి కని పి సె ఊాంతో కాసేపు ఆటలాడుతాొడు, మానూలు వ్యక్తు లకు అక స్మాత్తుగా వాము కసిపి స్తే 'బెంబేలె త్తిపోయి, కాళ్ళు నేల మాద ఆనకుండా వరుగి త్తి పోతారు. రాముడు దాసి తోక వట్టుకో డానికి (వయత్నం చేసాడు, అది తప్పించుకోవా లసి చరా స్తుంది, అటూ ఇటూ తిరుగుతుంది, ఏడు దాని తోక ఎటు తిరిగితే అటు తికుగుతాడు, ఒక తుణంలో తోకవట్టు కుంటాడు, గిరగిర తివ్వుతొడు. పాము నంకర టింకరగా వుంటుంది. దాని ఫరీర సిర్భాణ మె అంత! ఏడు గిర గిత తివ్వుతూ వుంగు డాని నడుములు “వళ వెళ విరిగిపోతాయి, నోటినుండి రనమూ, విషమూ కశ్కే-స్తుంది, దాదాపు

వవ చచ్చేంత వని అవుతుంది, దానిని అపుడు విసిశేస్తాడు, అల్లంత దూరాన వడుతుంది. కదలకుండా వడిపోతుంది, కాసేపు తోక మాతం అడించి చచ్చిపోతుంది.

ఈ దినం వట్టుక్‌ న్న పాము మూానూలు పాము గాదు, నాగుచాము, అందులో కోడె తాచు, నాగువాముకు వున్న బలము చలనము మే పాముకూ వుండవు, అంత తేజము, అంత వ్ద్‌క్రి వమవకొకచానికి వుండదు, వదయినా మామూలు పామును తోక వట్టుకొని గిరగిర తిప్పిలే అది అట్లూగే వుండి పోతుంది. కాని (తాచుపాము అట్లా గాదు, తోకబడీగా తల యెత్తి సరీరం బడిగా వినక్కి. తిరగగలదు. ఎంతో వేగంాో బలంతో తివ్చి తెగాని అది తిరగ లేకుండా వోదు, "రాము డిపుడు అంత బలంగా తివ్వుతున్నా అది నెనక్కి. తిరిగి "కాటు వెయ్యడానికి (వయత్నంచింది, “నాసి రాముడు ఇంకా “వేగంగా లెప్పి డాన్ని విసిరిక్‌'ల్టైడు, నడుములు వనికిగి వడీ పోయింది. వెంటనే మనుషులు సెళ్ళి క్రరతో దాన్ని. చంపారు, వెంటనే వేషగాడి దగ్గరికి వచ్చాడు, అవ్పటికి పాత పాము మంత గాడు మం టించాడు. (వ యోజనం "లెవు, అవ్పటికే నురుగు కక్కుతున్నాడు వేవగాడు. స్నాఏకం "లేకుండా వడిపోయి వున్నాడు, "రాముడు మం[లించాడు, లింగాలు వేనొడు, క్‌ న్ని గంటల త ర్యాత వాడు వేచి కరూర్చున్నా డు,

"రాముడు పాముల విషయంలో నే వురొక మంతం

వ్‌డ్మీ

పొందడానికీ వోవాలనుకున్నా డు, అది చాలా గొవ్చ మంతం, ఇాలా అనుప్రానంతో కూడుకున్న దది! పొము కరి స్తే -ఈ మంత గాడు మంలించడం గానీ మందు యివ్యడం గానీ 'యెమో వుండదు. కరిచిన నర్పాన్ని ఉడైశించి మంత్రం జపిసాడు, ఆ పామే వచ్చి ఆ కాటుదగ్గేే మళ్లై కాటువేసి ఆ వీపాన్ని పీల్చి వెళ్ళవో వాలి. ఆ మంత్రం కోనం పోదాం అనుకుంటూ వుండగా జాతరకు ఏీరన్న రావడమూ నిలిచి వోవడవమూ జరిగింది,

రాముడి కిపుడు చేతబడి చెయ్యడమూ ఎనరైనా చేసి వుంశేు దాన్ని తీవృడమూ వచ్చు. 'వెంకటన3ి వున్న వల్లిలో ఒక ఫారెస్టు వాచరున్నాడు. అతను చచ్చిపోయాడు. పార్టీ దార్లు చేతబడి చేయింవారని వాళ్ళ అనువమూనం, వేతబడి చేయబడి చనిపోయిన వ్య క్షిని పూడుస్తారు. కాని (పాణం ఎక్కడో కాన్త వుంటుందంటారు,. చేతిబడి చేసినవాళ్లు మొదటి మూడు రోజులులోగా వచ్చి గోరీ (తవ్వి ఆ శవం యొక్క. నరములు కొన్ని నరికి తీసుకు పోవాలట! అందుచేత వాళ్లు తవ్చక వసారట!

అనలు చేతబడి చేశారని ముం బే చెప్పివుం కు "రాముడు తిప్పేవాడు, చనిపోయాక చెప్పారు. నరే. సాధ్యమయినంత వరకూ [వయత్నం చేసానని, ఆ గోరీ దగ్గర మూడు దినాలు 'రాతిపూట కావాడు. కాసి మంత గాడు రాలేదు, వాడికి _తెలిసివ్రంటుంది రాము డున్నాడని!

వ్‌ ప్‌

కే . ఒకనాడు రాముడు రాపూరు దగ్గర వాళ్ల బంధువు లుంశు అక్క డికి వనిలాడు, అక్క_డ ఆ వలలో మాూామూ

సి, జ్‌. లుగా బయట ముంచం వేసుకొని కూర్చున్నాడు, నలుగురి తోనూ నూట్లూడుతున్నా డు, ఇంతలో ఆ డారిన వమూదిగ నారవ్చ వవ్వాడు, అతన్ని చకూడగానే, అందరమూ లేచి నిల బడారు, రాముడు లేవలేదు, చుటూ వున్నవాళ్లు “లేచి (62 ళు లం నిలబడు” అన్నారు. రాముడు లెక్కించ లేదు, నారవ్చకు వాలా కోవ మొచ్చింది. ఎవడు వాడు” అన్నాడు, వెళ్ళ ఇక, మ ఛి( జో ఒల్లో బంధువు వదురూ **'మా వాడే నారప్పా, జూం డవల్లి, సిన్న నే వచ్చినాశు విల్లవాడులే! 'లెలిదు నిన్ను గురించి” అన్నాడు. ళ్ళు కకం హాం, అట్టనా, యీడికింత పాగసురా” అని [కూరంగా 'రాముడినై పు చూచి తల వంకించి 'వెప్టిపోయాడు, వాడటు పోగానే ఏీళ్లందరూ *ఇబేం వని రామన్నా, వాడు వెద్ద మంత గాడు. వాడం కే అందరికీ భయం! వాస్త యూ స్ప అందరూ 'లేసారు. యా నాకికరణమూ, తా స్తభ్తూ అందరూ,

"లీచి నిలబడతారు. వాడు నిన్ను [కూూరంగా మహమా-చినాడుః "యేం 'జేసాడో యీమో”” అన్నారు. “యం చేసావో

వూాసాను” అన్నాడు రాముడు, ఆ రోజుల్లో నాగబెమును విశేషంగా వుంబేది, దాన్ని జూం[డవల్లి (పాంతంలో నాగవులి అవిగూడా అంటారు,

ప, ఇన్‌,

నాగజెముడు నాశనం కావడం ముప్ఫయి యండ్ల నుంచి నంది, నా వముం_తొల వమూదిగ యిట్లు నాగ చెముడు వెదల

56

మధ్య వుంది. నారవ్చకు బిడ్డలు "లేకు, చిన్న వృటినుండి యా మం_తొల ధోరణిలో నే వున్నాడు, మం_లొలవల్ల అతనికి బాగా వలుకుబడి వుంది, వదిముంది భయవడుతున్నారు, ఉద్‌ చూచి మురిసిపోయి గంగమ్మ నారవ్చను వెండ్లి చేసుకొంది. తనకు తెలిసే, వాలామందిని చేతబడి చేసి చంవాడు, వాలా యంది (ప్రైలను అన్యాయం వచేవొడు, ఎవ్వుడూ (తాగ నిషాలో వుంటాడు, గంగమ జ్ర ఈ వద్దతి నచ్చలేదు. చాలా నార్తు చెప్పింది, (బలిమాలు 5""0ది, కాసి ఆ రోజుల్లో వుండే పురు హాధిక్యంవల్లా, మెగా మంతగాడు గాబట్టి- వాడామె మూటను సరకు చెయ్య లేదు,

అతని యింటి వక్క_న పెద్ద నాగ జముడు వొదలు వున్నాయి, ఆ ఫవాదల మధ్యకు యింటినుండ్‌ నన్నసి దారి వుంది. అక్క-డ నారవ్చ ముగస్గవేసి వయోగాలు చేస్తూ వుంటాడు, అతని కది కోట వంటిది ఈ దినం గూడా బయలు దేరాడు, గంగమ్మా యీ దినం యోగా విసుక్కొంది. ''ఎపుడూ నునుషుల చంవడానికే పోతావు, దేవుడు నిన్ను శీచ్చించ డా?”* అంది,

'“'ముంతగాడి ముందు దేవుడేంబే,”” అని అవ హేళ నగా అన్నాడు,

““ ఈ దినం ఒక గర్విని చంపెసా వుంజా! అందరూ మున దెబ్బంటే హాడ_లె వోతావుంళే, చెడు మంచం నూద కూసోని, వాళ్ళంతా లయ్యమన్నా లయ్యడు, సూడు ముందూ వాణి చంపి తర్వాత అన్నం తెంటానన్నా కు,

గం

వ్‌ /

నాగ జెముడు వాలా ఎక్కువగా వుండే డా రోజుల్లో, అ చేమిటో, త ర్యాత శావం వెట్టినట్టుగా పూడ్చుకొని వోయింది. అంతకుముందూ ఏ వల్లి దగ్గరయినా నే, దాని చుట్టు నాగ జెముడే! వట్టి ముండ్ల, నాగజెముడు ఆకు అర్ధ అంగుళం మందాన వుంటుంది. వొమువడగలాగా వుంటుది. “మొదట చిన్న కాండం వుంటుంది, ఆ త ర్యాత లావాటి ఆకు, దాని కొనన మరొక ఆకు, చాని కొనన వువళొక ఆకు, దాన్ని ఆకు అనడానికి ఏలు లేదు, అదిగూడా సాఖవోవ శాఖలుగా వుంటుంది.ఈ వధంగా పాదలు పాదలుగా అల్లుకొని కొన్ని కొన్నిచోట్ల వది, వన్నెండు అడుగుల యొక్తుగూడా వుంటుంది. నాగ జెముడు అకుల నిండుకూ నూదులనంటీ, చాకులనంటీ ముంస్తుంటాయి, నాటి వండు ఎరగా వుంటాయి, వాటిని పిల్లలు తింటారు. బడికి దొంగమరిగిన పిల్లలు ఈ నాగ చెముడు వముధ్యన చాగ్‌ వుండటం అలవాటు ఆ రోజుల్లో! ఈ నాగజెముడు వొదల మధ్యనుండి నన్నని దాక్టుగూడా వుంటాయి, ఆ దార్జగుండా మనుషులు తిరుగు తారు, పాచల మభ్య 'తెరవలు చాలా మంచి మరుగులు. రకరకాల రహన్య కా ర్యాలకూ ఆ మరుగులను ఉవ యోగించుకొ నేవారు,

ఆ వొదబ్లో ముండ్తు, దారిలో గసహాడా ముండ "రాలే వుంటాయి; జాగ _త్తగా తిరగాలి, అంతేగాదు, పాములు వాటిల్లో నిరపాయంగా కాపురం చేసేవ, నాగు్రఛాములూ, జఇరివోతులూ, ఇఉజంచెరలటరాూా యింకా యెన్నన్నా ర కాల వొములు ఆ వొాదల్లో సివసించేవ, వాలావుందికి పాముల చాధ వుండేది,

వరి

అటువంటి నాగ జెముడు పొదల దగ్గరగా వున్న "తెర వలో వాడికి మం[ తాల న్ధానం వున్నది, ““ముందూ వాతో చంపి తరువాత అన్నం తింటా అన్నాడు.” అవి తన కోట లోకి పోయాడు,

అక్క_డ విశాలంగా ఘభంగా వుంది. ఒక వారగా మంచం వుంది, మంచం దగ్గర మంచి న్‌ళ్ళ దుత్త వుంది, కవతల్ననై పు కల్లు దుత్తవుంది. ముగ్గు, తదితర వ స్తువులూ వున్నాయి, కలు కాస్త (తాగాడు, ముగ్గు వెయ్యడం మొదలు

వుధ్యాహ్నం నరిగ్దా వ న్నెండు అమిుంది, రాముడు భోజనానికి "లీవబోతూ అట్లాగే కూర్చుండివోయా కు,

ఇక్క_-డ నారవ్చ ముగ్గు పూర్తి చేశాడు. మం తాన్ని జపింవాడు, మంతశ క్రిని ఆవాపహానం చేనొడు,

అక్క_డ రాముడికి శరీరవముంతా బన్ధక మైనట్లాగా వంది, మెకం క మ్ముతూ వున్నట్టుగా వుంది. వవో జరుగుతూ వుందనుకొన్నాడు. వాళ్ళ బంధువును పిలిచి *మూవూ! ఆ మాదిగ నారవ్చ యిల్లు యెంతదూరం వుంది” అని 'అవమ్మాా" అన్నాడు, ఈ పాటికే నారప్ప ఒక కీలుకు "మేకు క్‌ టాడు, కుడికాలు నడవ వఏ్‌ళ్లైెదు రాముడికి, *నారవ్న యిల్లు ఊరి కవతల వుంది. యెందుకు? ఎందు కట్టా వుం డావు?”” అన్నా డతను, *ీవాడు (వయోగం చేస్తావుండాడు, నాకు దారి చరాపించు,. తిన్నగా " అక్కడికి పోవాల, నాకు గూడా

వ

మం తాలు వచ్చు” అన్నాడు, దారి చూవీంచి తీనుకువోతు న్నాడు అతను, యొడవముకాలు గూడా వడిపోయింది, ఇక నడవ లేకపోయాడు, వాళ్ళ మామ యయొత్తుకున్నాడు, ఒక త.ణంలో కుడిచేయి వసనిచేయకుండా పోయింది, వెంటనే యెడమ చెయ్యి వాలా బాధగా వుంది రాముడికి,

భగవంతుడు పావం వండింఛాడు, లేకపోతే గంగమ్మా అంత తీవంగా తిట్టి నారవ్చ మనసు కలత పెట్ట దానాగు, నారవ్చ ముగ్గు వసి, ఫ కిని ఆవాహనం చేసి రాముడి మేరు మిద (1పయోగించి, కసిగా, ఒక్కొక్క కీలులో మేకులు దించుతూ పోతున్నాడు, అన్ని దించే ఫొడు, సర్యాంగాలు విధిలవైపోయాయి రాముడికి. ఇక గొంతులో మేకు దించితే రాముడు చచ్చిపోవలసిన వాడే! గంగమ్మా ఈ నమయంలో అక్క-డికి వచ్చి, “అన్నం నల్లారి వో తావుండాది రానయ్యాా అంది, “ఉండు, పళ్లే చితవధ చేస్తావుండా., కాసేపు ఆగు” అన్నాడు. *ఎన్సుడూ పాడువనేనా, మళ్ళ చేసుకుందుగాని రావయ్యా అన్నం వొడ్డంచినాను. నల్గారిపో తాది రా”” అంది, “న౭పా. ఏణ్ని చ్మితవధ చెయ్యాల లే! ఇవ్వుడే సంప గూడదు, అవస్థపడసి గాడిదను, తరువాత వచ్చి గొంతులో మేకు కొడతా, అల్లాడి అల్లాడి అపుడు సావన్సీ” అంటూ ఇంట్లా"కి వెళ్ళిపోయాడు. వాడు యింట్లోకి దూ శేటప్పటికి పళ్ళు వాడి యిల్లు చేరి ముగ్గువేసేచోటికి పోయారు, రామున్తో దించాడు వాళ్ళమామా, "రాముడు దిగి జేకుతూ ముగ్గు ముందు కెళ్ళి, మం తాన్ని వరించి, వాడిశ _క్రిని ఉచ్భాటన

60

చేసి, భేతాళుళ్ణి ఆవాహనం చేసి మంతాన్ని నారవ్ప పేరుతో బనాయించి [వయోగించాడు, ఇస్పటికి ఒక్కొక్క మేశే లాగేశాడు,

అన్నం తింటూనవున్న నారవ్చకు అదొక మో న్వరుగా వుంది, అంతకంతకూ శరీరం కృంగిపోతున్నట్టుగా అయింది, ““ వందయ్యా, ఏందయ్యా” అంటూనే వుంది భార్య. తొలి ముద్ద మింగాడు, మలిముద్ద నోట్లో ెట్టుకున్నాకు.. “కక్‌”? అని అట్లాగే వడిపోయాడు, వడి చచ్చివోయాడు, “అమ్మో అమ్మా” అంటూ కేక వెట్టింది గంగమ్మ.

ర్‌

వఏరడు వీ బేశాలకు వెళ్ళేముందు జాం[డవల్లికి వచ్చిన పుడు మరీట్లకోనకు నంబంధించిన మరికొన్ని కిటుకులు తలునసుకొని వచ్చాడు, వ్‌శడు, "రాముడు, వోలన్న వెళ్ళా రక్క_డికి, అక్క-డ కూర్చూని అంజనం "వేయాలనే ఉ దేశంతో వెళ్ళాను. అక్క-డ యిదివరకు వాళ్ళు నేసిన మొక్కలు బాగా నల గా వరుగుతున్నాయి, చ్యైకు బొగ్గుపులుసు నాయును ఎక్కువ కావాలి, బొగ్గుపులుసు వాయువు ఎక్కువ ఉన్నచోట్ల చెట్లు పెంచితే అక్కడ బొగ్గుపులుసు వాయువు యుక్క_ నివిడత్యము పోయి, (పాణ వాయువు అధిక మవు తుంది, ఇతర (వాగులు అపుడు జీవించ డాసికి ఏపీలవుతుంది. అక్కడ బొగ్గుపులుసు వాయువు వున్నట్లు వశదమైంది, ఈ నారి మరికొన్ని మొక్క_లను నాలా కుంవట్ట్లలో పసి ఇంకా దగ్గరగా జరిపి పెట్టారు,

601

అంజన "వేసారు. రాముడు మంతం జపి స్తున్నాడు, పరడు చూస్తున్నాడు. వెలుగు బయలు దేరింది, అన్ని అడ్డూ, "రాముకు వేసే అత.తలవల్ల అధిగమిస్తూ ముం దుకువోయింది వెలుగు, మారీట్ల గుహలో చొరబడింది. అక్కడ ఈశ లున్న్నయి, ఇాకులున్నాయి. రకరకాల కత్తులున్నాయి, గ్యురాల జీనులున్నాయి. కర తుపాకులున్నా యి, స్‌ వచా లున్నాయి, అన్ని కుప్పలు కువ్చలుగా వడివున్నాయి. నా కువృలలో మధ్యగుండా దారిచేసుకుంటూ అడుగుకు వెళ్ళింది వెలుగు, అక్కడ బలమెన ఇనువ వెక్షై లున్నాయి. రెండింటి నిండుకూ కేవలం బంగారు నగలు, ఒక చిన్న వె్లైలో కెంపులు, వచ్చలు, నీలాలు, ముత్యాలు మొదలెన రాళ్ళు, వురి మూడు నెక్షులసిండుకూ "నిండే సామాన్లూ నగలూ వున్నాయి, ముుత్తం కొన్ని వముణుగుల నావమూనుంటుంది, హూాచి దిగ్భాంతు డై నాడు వీరడు, అంతా వివరింవాడు- ఇక ఛాలా” అని అడిగాడు, *“*ఇంకా ముందుకు ఎంతవరుఏ) పోతే అంతవరకూ పో” అన్నాడు పోలన్న, చూపు [వక్క-కు గుహూ బడీగా తిరగింది. లోవలికి పోతున్నది. చాలా దూరం పోయి లుల కిందనున్న ధనం దగ్గరికి పోయింది, ఇదివరకు ఏ ఏంచెనయితే తెశ్లైల కింద మూఖాడో దాన్న మళ్ళా మూవాడు ఏీరడు, మూాగ్షం బాగా తెలిసిపోయింది,

తర్యాత వ్‌ళడు అన్ని వివ యాబ5ా చెప్పీ, “మరీట్ల గుహను జయిస్వేనేమనం తెక్పైల (క్రింది ధనాన్ని గూడా

62 తీయవచ్చు?”” అన్నాడు, అయితే ఈ మరీట్ల గుహను జయించే వద్ధ లే చూడాలి,

బొగ్గుపులుసు వాయువును సున్నం పీల్చేస్తుంది కొంత వరకు, ఎంత సున్నం వే శ్వే అవుతుంది ఈ గుహలో, లేడా | పసాణవాయువును నరపఫరా చేసే యం తాన్ని ముఖానికి తగలించుకొని లోవలికి పోవాలి, ఆ సాధనాలు అవ్వుడెక్క

విరడు వెళ్ళివోయాక రాపూరు | పాంతంలో యెవతో మంచి మంత గాళ్ళున్నారని వెళ్ళొడు "రాముడు, రాపూాశులో కొన్నాళ్ళుండి తిరిగి వస్తున్నాడు. దారిలో వోతుగుండం మడుగు దగ్గర ఒక విచిత సంఘటన జరిగింది,

ఆ రోజుల్లో భూతమం త గాళ్ళకు, చేత బడి చేసేవాళ్ళకు, తం[తాలు చే సేవాళ్ళకూ, కొదువ లేదు, శ్రి పూజలు చే సే వా ల్ఫెక్కువయ్యారు. ఈ శ్వ్యద్రవిద్యలు అన్ని జాతులవాళ్లా అభ (సిం చే వాళ్ళు, ఖై రాగుల్లో ఈ విద్యలు యెక్కువగా వుండేవి, శ కిని ఆరాధించే నమయంలో శ క్రినితృప్తి వర చండంకోనం జంతుబలే కాకుండా కొందరు దుర్మార్గులు వసి బడ్డలగూడా బలి యిచ్చేవారు, సుందర యువతులను బలి యిచ్చేవారు, కొందరు వశీకరణ విద్య ద్యారా యువతులను తీసుకొని ఫోయి మానభంగం చేసేవారు. ఇష్టపడకపో తే చంపేసేవారు గూడా,

63

పోతుగుండం వడుగు వాలా ల్నోతెనలోయ, యిరు వైపులా అఆకాశాన్నంకు వర్వతాలున్నాయి. దిగువ పాతా ళంలో వున్నట్టుగా పోతుగడ్డ మడుగు వుంటుంది. పోతు గుండం ముడుగ న్నా పోతుగడ్డ మడుగ న్నా "తండూ ఒకే! అక్క_.డ ఒక మొండిదేవాలయం వుంది. ఆ చేవాలయంలో కాళ౪కా విగహం వుంది. అక్క_-డ ఒక ౨ రాగి క నివీంచాడు, ఒక చిన్న నాలుగేండ్ల వీల్ల వాడు కనిపించాడు. వీల్ల వాడు ఊరకే వడుస్తున్నాడు, ై రాగి చేతిలో కత్తి వున్నది, వాడు ఏ వున్నత వదవికోనం ఆ ఘోర్మవతం చేస్తున్నాడ్‌ గాని, కనికరం లకండా వసిబిడ్డను చంపడాని కుద్యు క్రుడె నాడు, విల్లవాడు ఊరికే యేడు స్తున్నాడు, బెదిరిపోయి యేకుస్తు న్నాడు, ఏడ్లు యకుస్తూ వుం కల్తి మూవిస్తూ క్రంకా వడి విస్తున్నాడు. వాడి కదొక ఆటలాగా వుంది, అది నిర్జన [వ దేశం, మనుషులు యెవరూ రారని ఆ బైరాగి భావం! “రాముడు నద్దుగాకుండా వెళ్ళ 'మొండిగాడ కన్నం గుండా చూస్తున్నాడు. రాముగు విల్ల మ్ములు సమయానికి తీనుకొని రాలేదు, విల్ల ములు "తెచ్చుకోకుండా వోయినందుకు మన సులో కాధ వ డాడ్డు, ఆ విల్ల వాడి తట్టు చూ స రాముడికి యేడుపు వస్తున్నది. ఇపుడు వాన్చెట్లా రశ్నీంచడం!

మంతే గాడు మం తాన్ని జవించి, పిల్ల వాళ్లో ఎడమ చేతో నట్టుకున్నాడు. మెడమిోద "వెయ్యేసి వట్టుకున్నా డు. క్తి ఎ కిత్తాడు, (పాణభయంతో వెల్ల వాడు తల్లడిల్లి పోతు

64 న్నాడు! వసికందు! పాలు[తా7ే వసికందు! క్తి వాలబోతు తున్నది, జఒక్క_తు ణంలో వీల్ల వాడే కంరం యుండెం నేల మ మ ఇ [1 వ్థాకల్టి న టు యం, నం స ( సన | స న్‌ నీ న యాత్‌ హ్‌ క స సర (శ్తకా, స” / క్‌ న | మి న న్‌ా స ్న హో | స్‌ యాం ఫ్‌ "శ స ల్‌ న బ్బ ల లి స క్‌ (, స మన... న (శ శ ఇ టా | శస! గ్‌ (జి శ క / (ా శ్వ క స4 శ శ జీ ర్‌ లీసా మే ర ప గేల శో 7) గహ ళా జకం క్‌!” గ్‌ | క్‌! గ సూ న్‌ శో గ్ర గ్‌ వ్‌ [న్‌ క “టా? నత వ్‌ - త్‌. ' ఖై గ్‌ జ్‌ నా హ్‌! చ నం యళ / కాలో రాం క” భ్‌ ణే నో! ర 1 తపి సం ర ను స్ట రతన ఇ గ్ర జ పట్టి వ కలం లా కర న ్‌్‌ః పు మదన 4 టో లా తల. 4 మోద చదొరుతుంది, బె రాగి * భఇరపవీ” అన్నాడు, క తితో ౧౧ [ా కమ ఎవి "వేటు వెయ్యబాయాడు, “అమ్మా” అంటూ [కిందవ డ్లాడు, ౮లి ఏం జరిగింది! రాముడు మంచివి ెండు రాళ్ళు తీసు కున్నాడు, బాగా గురిచూచి తలమిదికి విసిరాడు. అది తల మోద తగిలింది. మంతగాడు [కిందవ జాడు, రాపితోపాకు థ్‌

65

రాముకు గూడా వచ్చి మంత గాడిమోద ప డ్లాడు, వెడీ కల్సిచేత వాశ్రే నరికేశాడు, ఆ వీల్ల వాడు రాముడి కాళ్ళకు చుశఖుకున్నా డు, వాణీ ఎతువొని ముదు పెటుకొని ఓదార్చి,

లు జ టబ లు భుజం మోద వండ వేసుకొని జాం్యడవల్లీ క్‌ మోసుకొని వచ్చాడు, విల్ల వాడు భుజం మోూదనే ని దవపోయాడు, అక్క "దేవత యింటికి తెచ్చి అక్క_ చేవత సా్యాథినం వేసి యింటికి కొన్ని క్‌ొస్న్న చెవగలిగాడు, దండోరా వేయింవారు వాలా వ లెలో, త'ర్యాత అయిదు కవోజులకు ఆ విల వాడి చలి దర్మడు

శవ మిన్‌, వ్‌ క్‌ి లచ్చి, అంతో పిసి ఆనందించి, రాముడికి యేపవో దచూయ బోయి మళ్ళా వూరుకుండిపవోయాకరు. రాముడు గూడా ధనవంతుడని యెమో యీలేక పోయాక, తవు వూరికి రమ్మని అహ్వానించి అక్క_ దేవతకు నమన్కా_.రం చేసి పిల వాణి తిను కెళ్ళిపోయారు, తీసుక వోయీటవ్వడు అక్క-_ చేవత

౯

• వీల్ల వాడు ఆరునెలలు మో యింట్లో, అమునలలు మా వనాలాకాలం ఆ వ్‌ల్ల వాడు ఆ [వకార మె వరిగ్‌-అక్క_ చేవత వల సనుఃివుతుడె, ఉన్నతుడడై నాడు,

ళా ఉక నా

రాముడికి ఈ 'బై రాగుల వేటాడవలె ననిపించింది. పోలన్నతో చెప్పి ఒకనాడు యిరువ్వరూ విల్లంబులు తీసుకొని బయలు బేరారు, కీ ఏ

606

అక్క-డక్క-డా కొన్ని మరాలు దిరిగాకు, బ్రై రాగులు ఏకాంతంగా వుండే కొండ వ దేశాలకు వెళ్ళారు. వాళ్ళే దగ్గర క మవ్పేద్సు 20 దువాళ్ళ”” మన్నారు, “యేదో వేటాడు కొ నేవాళ్ళ”” మన్నారు, వీళ్ళను మాచి యెవరూ అంత వట్టించు కో లేదు. వాళ్ళ మాటలూ, వాళ్ళి వనుటవా నిర్భయంగా చేసుకొనేవారు. వాళ ్ర జీవితమంతా కనివెడుతూ చాలాచోట్ల తిరిగారు పవ్‌ళ్ళు, కడవటికి నల్ల మల కొండలలోకి వవ్చారు, ఇపుడు బ'ద్వేలి, ఉదయగిరి తాలూకా సరిహాద్దుళ్లోవున్న నల్ల మలలు ఆనాడు ఇటువంటి బై రాగులకూ-న న్యాసులకూ ఆల వాలంగా వుండేవి, చాలాచోట్ల గుహల్లో నివాసం వుండేచవారీ బె రాగులు, కొన్ని వోట్ల "దేవాలయాలు గూడా వున్నాయి,

ఒకనాడు ఒక గుహ చేరారు వీరు, అవ్చటికి నాయం కాలం అయింది, అక్క_-డ ఒక మరం వుంది. ఆ మరంలో కొంతమంది యిట్లాంటి బె రాగులే వున్నారు, ఏళ్ల ను దరాడ గానే వాళ్ళందరూ అ్మవమత్తులుగా లేచి రాళ్లు వినర డానికి సిద్ధమైనారు, ఓఫీర్తు మేము శ్మతువులం గాము అనే అర్ధ మిచ్చే 'యువో ఛం చె వారు, అం లే! వాళ్తు మాట్లాడుకొ నె ఛామ తమకు అర్థం కానట్టు తర్వాత అన్నారు గూడా, వాలా అమాయకులవ లెనూ, ఆ బె రాగుల గొడవ తిము కేమో అక్క-ర లేని వాళ్ళవ లెనూ, కనిపించారు. వాళ్ళు ఏళ్ళను చవటల [కింద "అక్కు వేసి ఎందుకయినా వముంచిదసి వాళ్ళను అక్క-డనుండ్‌ తెరి మెఫౌరు, ఏళ్ళు వెళ్ళిపోయినా వోయి వ పొటుగా వాళ్ళకు నమాూవంలో నే వొదలవాటున దాగారు,

0/

వాళ్ళక తలం ౮ వినడం మొదలు 'వెట్టారు, ఆ బె రాగులు ఒక్కొక్కడూ తనతన అనుభవాల గురించి ముచ్చటించు కోడం మొదలు పెట్టారు? ఎంతో అనహ్యాంగా గూడా మాట్లాడుకుంటున్నారు,

వందో" మ్మిదవ ఫ తాబ్బంలోనూ, యిరవయ్యవ ఫ్‌ తాబ్బం తోొలిదినాల్లోనూ యిటువంటి యతులు వ ల్లెటూళ్ళ అంటా గారవిం చేవాళ్ళు. వాళ్ళు ఉవ బేశం యినామంటూ వుండేవారు, ఆడవాళ్లు గూడా యొక్కువగా ఉవ దేశం కోనం న చ్చేవారు, ప్‌ళ్లు ముదమం(త [వభావాలచేత, క్‌న్ని క్‌ న్ని అద్భు తాలు వెసి (వజల విశ్వాసాన్ని పషూరగాె నేవారు, (వజలు ఆఅడా-వముగాె తారతమ్యం "లేకుండా ఉన బేశం కోనం వచ్చేవారు. ఆడవాళ్లే యొక్కువగా వచ్చేవారు కొందర్ని- లొంగిన వారిని చెరెచేవారు, వనీకరణ విద్యనల్ల ఎట్లాంటి (్ర నయినా లొంగదిసేవారు. వాలా మూవవతులు దొరికినపుడు వనీకరణం ద్యారా వాళ్ళను వాళ్ళబడీగా తీసుకొని వారి పోయవారు,

ఇట్లాంటి ముఠా ఇపుడు తమతమ అనుభవాల గురించి వమాట్లాడుకుంటున్నారు. పళ్లు ఎం౦టున్నారు, జావధానంగా వింటున్నారు, ఆయుధాలు సిద్ధంగా పట్టుకొ ని వింటున్నారు,

రాలీ సుమారు వదిగంట లయివ్రంటుంది., వమూట్లా డుతూవున్న వాళ్ళలో నుండి ఒకడు లేచి వెళ్ళాడు, ఒక

60 నాలుగు గజాల అవతలనుండి (స్రీ యెడ్చినట్లు వినిపించింది, ఆ (స్ర బలవంతంగా లాగబడుతూ వుంది? ఒక తుణంలో వ్‌ళష దగరగా వచ్చంది, 6 సావి నన్ను వదిలివటు, నా లు వ్‌ 6 వాళ్ళలో చేర్చు. నీవు ఇంత దొంగవని అనుకోలేదు” అంది ఆ (స, “అవును. నేను దొంగనే! నీ రూపాన్ని పారించే దొంగను, నీవు ఇంక ని వాళ్ళను చేరడం సున్న, నన్నుతృసప్తి పెట్టి ఇక్కడ వుండాల్సిం బే!” అంటున్నాడు, ఇంతలో అదే పరిస్థితిలో మరొక (స్రీ కంఠం వినిపించింది. యిద్లకు య ర్‌ (స్రీలు: నలుగురు పురుషులు, _ అందులో సన్యాసులు జెట్టల్లాగా వున్నారు. బాగామేసి వున్నారు, వాళ్ళను బల వంతం చెయ్యడానికి సిద్ధపడుతున్నారు. ఇంతలో చాళ్ళలో ఒక డు అటూ యిటూ బూచిీోీఆ "ఏంచు వా ళ్ళరీ!”” అన్నాడు. “రాముమూ, వోలన్న వడుక్‌ న్న -వోటికొచ్చి చపరాధాము, "లేరు, ఏళ్ళు అంతకుముం దే అక్క-బ్లుంచి వెళ్ళి అక్కడికి వదిగజూల దూరంలో పాదలవూాటున చాగారు, **ఆ పిచ్చి వాళ్ళు వోయినుంటారు లే" అని వాళ్ళు ఆ (స్ర్రైలను బల వంతేం చెయ్య జనికి సిద్ధ మైనారు. ఆ (స్ర్యలు యెడుస్తు (, న్నారు. ఎవరు దిక్కు. వట్టి అరణ్యరోదనం: ఇద్దరు వెళ్ళి ఇద్దరు (స్రీలవై బడ్‌ బలవంతం చెస్తున్నారు, వురి యిద్దరు ఆ స్త్రీల చెతులు గట్టగా వసి కదలకుండా చేస్తున్నారు, వాళ్ళు కొరుకుతున్నారు, తంతున్నారు. పళ్ళు, ఒక్‌్కొ- క్కర్ని ఇద్దరు వొవ్వున గట్టగా కదలనికండా వ్టుకొన్నారు,

69

ఇపుడు ఏళ్ళిద్దరూ వాళ్ళ చెరిచే (వయత్నంలో మగ్నుులె వున్నారు గాబట్టి మన వాళ్ళిద్దరూ వాళ్ళే దగ్గరగా వచ్చారు, దగ్గరగా రాకుండా దూరంగానుండి వాణాలు వెయ్య నికి ఏలు కా చేదు, దారగా వచ్చి వాళ్ళను వట్టుక్‌ న్న వాళ్ళవై వివపు కాణాలు వేసి నెంటనే మరఠి బెండు నంధించి మిగిలిన యిద్లర్నీ "వెసి వాళ్ళు చటోలున వంగి రాళ్ళు తసుకొనే టవ్చటికి వాళ్ళవై బడి (కంద విసి చేశారు, ఏళ్ళు వాళ్ళను ఒక నిమిషం ఓర్చి తె వాలు, మరు నిమివమంలో పహోయిగా చచ్చిపోతారు. అం! నలుగురూ ఒేేసారి మానవ (స్రైలను వదిలి రంభాదులతో భోగించడాననికి స్యన్హానికి వోయాను,

వాళ్ళిద్దర్నీ తీసుకొని ఏళ్ళిదయూ మరునాడు రా(వైకి జాం|డవల్లి చేరారు, అక్క- చేవత న్యాథినం చేశారు. వాళ్ళ మానాన్ని "కాపాడినందుకు అక్క. చేవత వాళ్ళను వాలా అఖి నందించి ఆనందించింది,

అక్క. చేవత ఆ యునచతుల వివరాలు 'తెలునసుకొంది, ఒకామెది్‌ ఉదయగిరి, చిన్న జమూాంచాకుల అన్మూయి, "తాను వివాహిత అయి నాలుగు నూసాలయింది,. చెండవ యువటె ఒక చిన్న వసిపెడ్డ తల్గి, ఆ పమయం ఛచెన్పి, బిడ్డ వనివయం తలుచుకొని యింకా నా బిడ్డ (బతికి వుంటాజా£ అని భోరున యేడ్చింది. అక్క- దేవత మళ్ళా వీళ్ళిద్దరి! వని వట్టంది. ఇద్దర్నీ ఆ (స్ర్రాల వూళ్ళకు వెళ్ళి వాళ్ళ భర్తల్ను

/0 వీలుచుకొని రమ్మన్నది, వాళ్లు శిరసావహించి వెళ్ళారు, రెండు దినాల్లో వాళ్ళ భర్తలు వచ్చారు. వాళ్ళందర్నీ శ్రాగా ఆదరించి, ఆ (స్రైలకు చీర రవికలు వెట్టి ఆడుబడ్డల వంపినట్టుగా వంపింది, వాళ్ళకూ, పళ్ళకూ మధ్య "రాక వోక లకు అది నాంది అయింది. తర్వాత తర్వాత యిచ్చి పుచ్చు కోీడాలతో బలిసిపోయింది వాళ్ళే 'చాంధవ్వం,.

ఆ తరువాత మళ్ళా బయలు దేరారు రామూడూ, వోలన్నా ,ఎక్క- జెక్కుడ యిట్లాంటి దొంగ మై రాగులున్నారో అక్క_డిగకంతా పోయి దొరికిన వాళ్ళను దొరికినట్టుగా చంపేశారు. కిరాతకపు వనులు వాళ్ళను మాత మే చంపారు యితరుల రఠ్నీంచడానికి, అంతేగాని అందర్నీ చంవ లేదు; ఇవాలామందిని అటువంటి వృ త్తినుండి విరమింవ జేవారు, నూ రేండ్ల [కితం వాళ్ళీవని చేశారు గాటు, -ఈ నాడు అటు వంటి తృ ద్రవిద్యల (వదర్శించేవారు తక్కు. వె వోయారు, "లేక్ష పోతే ఈ నా డున్నటువంటి యీ ఈర్ష్య, ద్వేషము, అసూయ, డౌర్జన్యము, మొదలయిన గుణాలతో నిండివున్న (వజలు, (వతిరోజూ (వయోగాలతోనే నాశ నమైవోతూ వుండి వుందురు,

ళ్‌

వీరడు చెప్పినట్లు యిదివరశకే చిన్న వర్తకం స్టాపిం చాడు రాముడు. యీనాదివాళ్ళకు డబ్బులిచ్చి తేనె. సార వవ్వూ, కరక్కాయలు, కుంకుడుకాయలు మొదలె నవన్నీ

"/

తెప్పించి కూడ బెట్టాడు, అవి మదరాసు వెళ్ళ వూర్షం యెట్లా! వ్యాపారం చెయ్యడ మె క్‌ త్త, మురీ యిట్లాంటి వ్యాపారం అందరికీ ధా ల! జాండవల్లీ నుండి వ స్తువులను

ల జ ఆ ఖో కోడూరికి చేర్చి అక్కడ లెక్కించి మ దాసు తీసుకొని ఫోయి, అక్క_డ అమ్మి డబజ్వు నంపొదింవాలం సు, అది అనాడు వాలా కొత్త విషయం! మాట్లాడాడు, అవ్చటిక్‌ [వ లేకంగా గూడ్సుబండ్లు, "పగనూ

దు ఫి గ ణు వుండేవి గావు, మనుష్యులు [వమయూణం చేసే బంచ్లోనే వ స్తువులకు గూడా ఏీలుందేఏ. ఈనాడయిలే రకరకాల వ స్తువులు భారీ యెత్తున రవాణా అవుతున్నాయి గాబట్టి, రవాణా నౌక ర్యాలు వెంపొందించవలసి వచ్చింది. మరి ఆనాడు అంత భారీయకున యె వ్యాపారమూ వుండేది

అా-మ గాదుగా! "౭లో వ నువులను తీసికొనిపోయాడు, మరి ఎక్కడ రాలా ఎాశశావి

వెట్టి అమ్మాలి మ దాసులో ప్రపుడు _చె నాబజారు అనీ లీక సుబాసు చందబోసు రోడ్డు అనీ దేన్నయిలే వ్యవహరి స్తు

ఆవ్‌ క న్‌ న్నామోా అక్క_-డ ఒకి చిన్న ఇల్లు అ క్రైకు తసుకున్నా డు, ఈనాడు ఆ ఇంటిక్‌ అరె అక్కడ రండువందల మాపాయ లకు తక్కువ వుండదు, రాముడు రెంకు మూపాయలకు తీసుకున్నా డు. తన వస్తువులకు బాగా గిరాకీ తిగిలింది, తరువాతి తన అన్నను మ దాసులో వెట్టి వస్తువులు నరఫరా చెయ్యడం "మొదలు సటాడు, వి స్పళ్ళు, వీడీల అకులు ఇటాం

లు న ౧౧

7/2

టివి గూడా నరఫరా చెయ్యడం “మొదలు వెట్టాడు. తొలి సంవత్సర మే వాళ్ళకు ఖర్చులు పోనూ, బండుపెల రూపాయలు లాభం వచ్చింది, ఇపుడు వదువందలు ఇచ్చి ఆఅ ఇంటిని ఏ్‌ళ్ళ కొనుకున్నారు. చుట్టువట్లు స్థలాన్ని గూడా కొన్నారు. వు దాసులో ఏది అవనరమంటారో - తమ అడవులలో దొరికి నట్లయితే - నరఫరా చేసేవారు. మదాసులో జనాభా ెరిగే కొద్దీ ఏళ్ళ వ్యాపారం గూడా ఇెరగడం మొదలు పెట్టింది. చేశాడు, ఎందుకంకు తన దృస్ట్య వ్యావారం యిట్లాంటి వివమయాలలో శంకే ఇదివరకు మూదిే తిరగ టంలో-|వజలకు మేలు చేయడంలో - యొక్కుువగా మగ్నమయినుంది గాబట్టి,

అక్క. డక్క_ డా దొంగ మై రాగులను "వేటాడి రామన్న పోలన్నలు తిరిగి వచ్చినాక రామన్నను పిలిచి అక్క దేవత “రామన్నా, యికమిోదట నీవి మం తొల నొడవవమూానుకో?”” అందె,

“దీనివల్ల నాకు చెటుపేముంది వొదినా, వదిమందికీ ములు జరిగే వనేగచాి” అన్నాడు "రాముడు,

“నిజ వే కొంతమందికి మేలే, నువ్వు చేస్తున్న ఈ వని మంఛిజే! అమిళతే మంత గాళ్ళతొ వైరం వ స్తుంది గజా! యవరక్తో వచ్చినా ఫరవాలేదు, గాని మంతబలం వున్న వాడితో వగ రాకూడదు.”

వే

“వొ స్ప 'యుమిలే వొదినా! నలుగుర్ని రతీ స్వే అ బే చాలు, "నేను ఒక్క-ళ్లి చచ్చినా ఫరవా లేదు”

“న బ్రు;రిక్‌ మేలు చెసేవాళ్లు తమ ఛాన్స కోరుకో గూడదు, అటా యన్వుడూ అనోిదు,”ి

౧౧ 6ం

ఇంతలో నే పోలన్న జాబు వట్టుకొని వచ్చాడు, అది పేరన్ననుండి వచ్చిన జాబు, ఆ జాబులోని వెశేపాల చదువు కుంటూ ఆనందింవారు కాసేపు,

త ర్యాత చాలా దినాలు గడిచినాక జరిగిన వషయం. రోొందరు మంత గాళ్ళు 'రామన్నను వెదుక్కుంటూ జాండ వలి కి వ్చారు. వచరాచి చాలా తృ వీవడి * మోడి నెటు

గ. లాం రి క్‌ మ్బని కూర్చున్నారు, “రాముడు అందుకు సిద్ధవ జ్ఞ్హాడు, మోడి జూండడవల్లిలోనే ెట్టుకొన్నారు. ఈ దఫా అక్క దెనత

౧౧ లు గట్టిగా సిపే.ధించింది. కాసి శాముడు "'మొండివళ్టు పహ్లాడు. స నబలం వున్న వాడు, ధనబలం వున్న వా్షై నవాలు చెపినా, విద్యాబలం వున్నవాడు, విద్యాబలం వున్న వానో చేసినా ఇంత అపాయకరమానో కాదోగాని, మంత బలం వున్న వాడు మంత బలం వున్న వాన్హే నవాల్‌ చే స్వే అది చాలా మత్ప్సరంతోనూ [వమాదంతోనూ కూడిన వని, రావాన్నకు పోలన్న తవ్చ ఇపుజెననూ నహాయం లేరు, పోలన్నకు గూడా శక్తి మంతా లలో అంత వటుత్యం లేదు, ఇటీవలనే శ కి మంత గురువు

ఆశి స అయిన చ కాల నారాయణ, భూతాల సోమన్న చని పోయారు, అయినా రాముడు మోాడికి సిద్ధ మైనాడు, చుట్ట్లువట్లా వలలో దండోరా వేయింవారు* మోడి” ిై (౧౧౫ ఉక మక్‌

/డ కోసం సిర్గయించక్‌ న్న స్థలానికి అందరూ గుమిగూడారు, ఈ మోడ్‌ చూడడానికి చాలామంది జనం వచ్చారు, మరి నూ ేండ్ల [క్రితం యింతకం శు వాళ్ళకు వినోదా 'లమున్నా యి, ముగ్గు 'వేకారు. అటునై పు (వత్యిర్థి మంత గాళ్ళు న్నారు, ఇట్నునై పు రాము డున్నాడు, ముగ్గులో పెట్టిన వస్తు వును రాముడు తీయాలి, రాముడు సిద్దంగా వున్నాడు,

న్‌ క్రికి కాళ్ళనై పుగా రాము డున్నాడు, శక్తి గొంతు దగ్గర ఒక నిమ్మకాయ 'వెట్టాడు మంత గాడు, (వక్క-'నే నిలబడి మం( తాన్ని పరించి “ఆ నిమ్మకాయ 'తే' అన్నాడు,

"రాముడు ఇష్ట్టదె వాన్ని (పార్థి ౦చుకున్నాడు, గురు నమన్కా_ర౦ చేశాడు, మం _ళన్న్ని జపించాడు. గురువును సృృరించాడు. ముందుకు సాగాడు,

(వబలమైన రముంచూవమారుతం మానవుడి గమ నాన్ని ఎట్లా అయితే నిరోధి స్తుందో అట్లా నికోధించింది ఫ క్రి రాముడి గమనాన్ని, ముందుకు పోవడం కష్టమైంది. అవతల శక్తి నెళ్తుస్తూ వుంది. వీడు ముందుకు శొోసుకొస్తు న్నాడు. అవతల మ"(తగాడు మహో భీకరంగా గుడ్డుతీమి

(వజలం తా అత్యు త్సాహంతో నరా స్తున్నారు, నిశ్శబ్దంగా చరా స్తున్నారు, అటూాపీరి బిగ బట్లి చూస్తున్నారు, అందరమూ రాముడి వె వ చూ స్తున్నారు,

“రాముడు వొళ్ళు విరుచుకున్నా డు, ముం చేతిని కరుస్తూ "కీక్ర'వేసి ముందుకురికాడు, మహాళ క్రితో ముందుకు దూకాడు, ఒక గజం మూత్రం జరగ గలిగాడు,

75

అవతలి మంత గాడి అర్భాటం ఎక్కువె ది, గోల ఎక్కు వెంది. వాడి మంతశ_క్రి త గ్గేకొద్ది వాడికి కోవమూ, గోల ఎక్క_వయ్యాయి, "రాముడు మరొక గజం ముందుకు జరిగాడు, పో లేకపోతున్నా డు, మంత గాడు బూడిద మంటించి ఠవీవమని నేలకేసి క్‌ ట్టాడు, "రాముడు బల్ల వాటుగా [కింద వ డ్లాడు,

రాముడికి కోవం లాచ్చింది. మొగ మంతా తం్మడిం -దింది, క౦ళ్ణు మంటలు కక్కు తున్నాయి. ఫరీరవముం తా న్నానం చేసినట్టుగా వైమటపోసింది, ఒక చిన్న 'రాతుసుడి లాగా కనిపి స్తున్నాడు, శవ్వుమని కీకవేశాడు, లేచి ము-దు కురికాడు, అవతలి మంతశ క్రి అంతకంళే ఉద్ధృత మై వోయింది, 'రాముళ్లే అడుగు క్‌దలనీకుండా అచేసీంది. కాని రాముకు కూర్చున్నాడు, అట్లాగే ఉవ్వ్యెత్తుగా 'లేవ్రామనుకు న్నాడు. కాని లేనలేకపోయాడు. మోకాళ్ళ కీళ్ళు వని చెయ్యడం వమాసినవి,

రాముడు కోవఘూర్షిత పహృదయుడై నాడు, మం (తాన్ని. జపించి సింహనాదం చేశాడు, అట్లాగే ముందు నాగలబక్టాడు, సిమ్మ కాయను చేతో వట్టుకున్నా డు, అనతల మంతంగాడు చండ వచండుడై నాడు, చిందులు తొక్కాడు, వాడు చిందులు తొక్కతూడఉ్‌ం కే రాముడి ఏీపుమోద తొక్కి. నట్టుగా వుంది, రక్తం క "క్కా-డు రాముడు,

వే స్తున్న జనమంతా భయంతో వివశు_లె పోయారు, హాహాకారాలు చేశారు, మంతగాళ్తి చంపుతాం అనిశేకలు "వేశారు,

76

ఈలోగా రాముడు నివు శ్ర కాయను వట్టుకొని "లేవ లేక లేచినవాడు వెనక్కి. నడివాడు, ఈ మోడి జయించాడు, (వజలం'తా ఆనందంతో చవ్చళ్టు చదివాక,

ఇక అవతలి వాళ్ళవంతు., ఇదినరకు మంతిగాడె, రాముడు వేసిన ముగ్గుమోదనవున్న కుంకాయను తీయడానికి సిద్ధమైనాడు. ఇటు.వై పు రాముడు మంత గాడు, ఇదివరకు రాము డెన్ని వాట్లు వడ్డాన్‌ అంత కం శు మంచన వొట్టువ జాడు "కెంకాయ వరకూ 'వెళ్ళగలిగాడు. "కెంకాయను ముట్టుకు న్నాడు, కడవలుక డవలుగా రకృం క మ్కు_కున్నా డు, అంతే అక్క-డనుండి "లేవ లేకపోయాడు, ఆఖరికి రాముజే కరుణించి వాళ్ల "లేపాడు,

"మోడి ముగిసింది, రాముడు జయించాడు, కేరి శ్రాగా వ్యాపించింది, దానితోపాటు మంత గాషలో ఈర్ష గూడా వ్యాపంచింది. ఇట్లా జరుగుతుందని అక్క_చేవతకు "తెలుసు, కాబ్తే ఆమె మళ్ళా బకనారి రాముణి గట్టిగా వముందలించింది,

/

ఇక్క-డ యింటిదగ్గర వ్యవనాయమూ సాగుతూ వున్నది, అటు ప్యాపారమూ వృద్ది అవుతున్నది. రాముడు "లేకపోయినా ఆ వ్యాపారాన్ని వాళ్లు అట్లాగే క్‌“ నసాగిం

/7/

చారు, వోటీ రానురానూ ఎక్కువయింది. రకరకాల వస్తు వులను వల్రలనుండి నట్టణాలకు 'యెగువుతి చెయ్యడం అంత కంతకూ యక్క వయింది. తే-ర్యాత కొంత కాలానికి పాలూ, జమునా, నెయ్యిగూడా వ ల్లల్లోనుండి యెగువుకి కావడం "మొద లై౦ది, అంతె యూ నాడు వల్లైలో పూర్వసంవవను గాన్‌, పూర్వపు నమృద్ధినిగాని వమునం చూడ బేము,

"రాముడు వ్యాపారం నుండి పూరిగా విరమిఐచు కున్నాడు. వివాహాం ఆడ చామన గూడా అనుకొంటున్నాడు, తాను 2 రాగులనుండి తర్యాత తర్యాత రథవ్స్‌ంచిన అమ్మా యిలలో ఒక తెను చేసుకొమ్మని అక్క_ దేవత నలహో యిబ్బంది గూడా, అటునై పు వాళ్ళు గూడా ఎంతో అశం దంతో యిసామన్నారు,

రాముడికి యిపుడు యిర వై గూడా నిండ లేవు, వందొ మ్స్‌డి నంవత్పరా లే! జక క్‌ ది దినాలలో ఏరడు అంగ ౦డు నుండి వస్తున్నట్టు జూబు గూడా వచ్చింది. పోలీను సూవన్నెం టుగా వస్తాజట! పోలన్న, రాముకు పోలీను ఇన్‌ "స్పెక్టరు ఉహ గాలు స్యికరించాలట! మొతానికి పిళడి రాకక అందమూ ఆనందంతో యొదురు వరా స్తున్నారు. వళడు వచ్చి నాక్‌ అక్క_ 'బేవతను "తాను ఇెంజ్లాడ తొడు. ఈ వివాహా మహోత్పవానికి తాను నాయకు డొతాడు, అంతా తవ చెతిసండా సాగినాడు, (వ త్వేకంగా "తాను. విందు వెయ డానికి ఒక వెద్ద 'మేకపోతును 'మేపుతున్నా డు,

రాముడు అనలీ మంచిమనిషి, చాలా నరదచా మనివీ. యెవర్నీ నమా అనక, అందరూ అతన్ని | పేమిస్తారు. చీ:

/8 వీల్ల లు మొదలుకొని వెద్దలవర కూ "రాముడు నరనచన కూరని నర దాగా క బుర్దాడగలరు, అతనికి కొన్ని తమూపా మూటలు వచ్చు, వాటికి అర్ధముండదు, వాటిని [వ యోగంచి అందర్నీ నవ్విస్తూ వుంటాడు,

రాముడు చేసిన వనులేమోా తక్కు వె నవి గాను, తరతరాలుగా జ్ఞావకం వుంచుకొనే వనులే చేశాడు, చేసిన దంతా ఉవకార మే! అవకారం మాత్రం పేయ బేడా అంక, చేశాడు, అదికూడా అవకారులకే చేశాడు, కీర్తి నంపా దించాడు, పుణ్యం మూటగ ట్టుకున్నా డు, కాసి మం చవాళ్ళశ్‌ లోకంలో 'తావ్ర లేదంటారు.

చదువు ముగించుకొని విఠడు వస్తున్నాడని జాబు వచ్చింది. ఈ సాయంకాలానికే ఇల్లు చేరాడు. పోలన్న, "రాముడు బండిక ట్టుకొని పోవాలనుకున్నారు, "కాని రాముడు బన్ధకించాడు, తన మనసులోనూ, ఒంట్లోనూ అంత డల్లా నంగా “లేదన్నాడు, అందుచేత పోలన్న వమూాతమె వెళ్ళాడు!

"రాముడు అక్క_ చేవత దగ్గరికి వచ్చాడు, అపుడు మధ్యాహ్నం మూడుగంట లయివుంటుంది, *ీవం రామన్నా! పేవనుకు పోలేదు” అంది అక్క- దేవత!

“యమో వొదినా! అన్న వస్తున్నాడంకేు నిన్నటి వరకూ యొంతో వుల్లానంగా నున్నాను, రాలి అజేమో పాడు కల వచ్చింది. అది యిపుడు గూడా మనసులో మెదల్తూ నే వుంది. నన్ను 'యమిటో [క్రుంగ ది సేస్తూ వున్నట్లుగా వుంది! మనసులోగానీ శఠరీరంలోగానీ యమా బాగా లేదు వదినా" అన్నాడు, *నశేలే, ఇంటికి పో, కాసేపు వడుకో,

7/0

మళ్ళా నిదవో తె అన్ని శాంతినాయి”” అంది అక్క. దెవత,

““మేకవోతుకు కాన్న ఆకు కోసుకొని వస్తావొదినా, దాన్ని మో వెండ్లికోనం మేపుతావుండా, డాన్ని మోరిద్దరే తినాలి” అంటూ లిఛి వెళ్ళిపోయాడు,

జాూం్యడవట్లీ గవిని దగ్గ ఒక్‌ పెద్ద యీత చెట్టు వుంది, దాన్ని ఆవరించి భూడాలాకు తిగపాద వుంది, ఆ ఆకు మేక పోతు తింటుంది, అజేనేమిటి య ఆకయినా మేకలు తింటాయి. నరిగ్రా ఆ వాద దగ్గరికి పోయాడు, కైకి ఎగ జూతౌాడు., తీగ వట్టుకొని లాగాడు, “అమ్మా” అం శేశేసి వది లేవాడు,

మృత్యువు "రాశ ఎంత ఆకస్మికం! అది యిపుడు న స్తుందో, యెట్లా వ స్తుందో యొవరూ కని వెట్ట లేరు, అది అంత పహారాత్తుగా వ స్తుంది.

దానికి నొప్పా కొంచెమూ లేదు, మంచీ చెడ్లాలేదు, చిన్నా ఎవడ్రా లెదు, అంతా ఒకజసు దానికి!

ఒక సర్పం! షూలా విషనర్చం' ఆది ర రృ ఎంజఏ! అడి కరిచింది రాముశ్ణి! వెంటనే విషం ఎక్కి-౦ది, అక్క-జే వడి వోయాడు., నురుగులు కక్కా-డు,

నోటవచ్చే నురుగు రక్తం! చెమట వస్తే రక్తం! ఎంగిలి ర కం! అంతార కం!

కొందరు వరుగ త్తికొని తీసుకొని వచ్చారు. వడుకో బెట్టారు. మంతించేవాళ్లు యెవరూ లేరు, పోలన్న కోడూరికి నెళ్ళాకు. అనాది సుబ్బన్నకోనం తిరిగారు. కాని, అతడు వ చ్చేటప్పటిశే చల్ల బడ్డి కొయ్య బారిపోయాడు,

850

దీర్ధని ద్రపోయాడు “రాముడు, సుఖదుఃఖాలకూ, మంచి వెడ్డలకూ-అన్నిటివీ అతీతుజైపోయాడు,.

వాళ్ళ యింట్లోవాళ్లు యుడ్బారు, ఊళ్ళొవాళ్ళు యేడ్చారు.. యిరుగు పొరుగు వూళ్లనుండి వచ్చినవారూ యడ్చారు,

సాయంకాలానికి ఏరడు వచ్చాడు, పోలన్న నచ్చాడు, దారిలోనే తెలిసింది వాళ్లకు, ఎద్దులను వరుగి తించారు, కిందికి. దూకి రాముడి థళఇవంమీాద వారు. ఎంతగానో యడ్చాకు-ఎంత సేపో యడ్చారు, ౨ఎ౦త య్‌డి స్వే ఎం ఇక రాముకు రాడు,

"రాముడి జీవితం ముగిసివోయింది,

పరన్న జీవితంవ "౮ -. వోలన్న జీవితంవ ల -. ద్‌న్ని గూడా అనమ్మగంగా ఎందుకు చి తించ లేదు-రచయిత-అని వూ పారకులు బాధవడళతారు, ఆ ఏషయం తెలును. శాసి "రాముడి. జీవితం నంపూర్జ్యమైవోయింది, అందుచేత యయా విధంగా ముగించవలసి వచ్చింది.

ఇదంతా చదివ్‌ మూ పారకులు మయులా బాధవడతా రని ఆలుసు, చాలామంది దుఃఖవడళతారని ెలును, 'రాముడివంటి వాళ్లు (బత కాలని అనుకుంటారని ెలును,. కాసి. .. కాసి, * *, రాముడు తర్యాత జీవించ లేదు, ననన. స్తం త టి , స.

సట్లల్మా మాతో

ల న _ న” స ” + _ నా వో స శ ఆ క న! నాలాలు గుడు టపుడు పుంపు లోటా లయం కోపు వు ॥ . న ంానము. చు ౧ య్‌. న , ఇం న న సరు ళన టం నం ప నం " సప నన " ై న న స న ల నో హం స్తై. గ జ గ్‌ శల తం? ము లట డారు ర ర నాను నాల్ట్‌ ల. గ త! ఢీ "4 వక. శ. అంతటి నరసింహ౦గారు జ. జననం 1925 లో. జన]సలం కడపజిల్లా వెంకటరాజు | ఇం * జిం ౧ పత + వో గా *ఓ . ా ॥ . ౬ ళ్ళ 0; పలి, విద్వాభాధసం- రాజం ఎట హైస్కూలు. అనం . క్స్‌ "క ఈ ఉ == శీ - పురం ఆర్‌ కాలేజి, వాల్తేరు ఆంధ విశ్వవిద్యా ంటీం | తి 11 శారద. ([పభుత; కళాశాలలో ( / ( - ॥ క | ళ్‌ _ . 1 క9శ3 డి రచనా వ్వాసంగం . ఆఅం[(ధపన్యాసకులు. ౦ నావ్యా ం ... ములు ర్శఇణం . ఎర యకావ్యములుః--- వినమ్మేళన్తం, అర్బణం.

• తి “౨ $ సాంఘిక నవలలుః--ఆదరుం, భావం, సగతం, పెవ్లుఖిమీ: ఇ ఓ ” - | ళీ గ న

1. న అనూ - ఛి థ్‌ ళ€ సే క్‌ శ శీ క న ళా | కు. ల న చారిత్రిక నవలలుః---రామరాయలు, య్‌ * / స ః! 4 మానవత్వం నహజీవనం (పభుత; 'బఐబహామతి':సీ, ల! ॥ ం . మ పాందినది.) రీ ల్‌ షయము అసఇాశంతా నివారణ, వక్తాంతర లం *న్ర్‌ విష లుః---అస్పృశ్య 9 యు ౪

• ణి వివాహాలు, వరవరభఖీదనిర్నూలనం, ఇ. అ అ టీ ళా బస న్‌ మ లా క్‌ క్ష ఉ్తో సప" ం ల్‌ వం - - = జ ఇ _ “ల /' లి ఛి గా ల ళట ” పౌ శాన (=

• ? శి " కీ ణి లు ప్‌ న స్థ న్‌ ళ్‌ శీ | " ఓ జ్‌ చ జ . సేచ్వ (' , తా కొటో, యమ , ॥ స్‌ ఇ | ఏన | _ క క టో నా నం. శ శన య్‌... కా