Telugu ప్రబంధ శృంగారము - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

ల్‌ అర్‌ వము ర హ్‌ ఇమే ము ణ్‌ జ ॥ [ఖా నన జ ననిన థి (ీు.ను న న్‌ త్న తో మం */ క్ట థు య గ అట్ట ఒం య శీ... 5; హా ఈ | క ౮ 'ర్రోఆీ న్న సగ్‌స్యా వ్‌ న ట్ట యడ! దూ గా . ప! రి ఎట్ట మ గో న్‌; శ . ఛి // గక య బ్ర (౧) వాపీ )ి రామ గం నే ) న. ఈ నే లో టో గ న్ని

పుకబ౦థద శ్చ ౦గా రవము ఆ రచన ఎంజీ పి. (శ్రీరామచం[ద్రమూ రి బి.ఏ, ₹వానందలహరి పబ్లిషర్సు 14-40 మామిళ్ళగూడెం- ఖమ్మమ్‌, ఆన ౦దో=బిదయ దొల్లి

తొలికూర్పు 19'7%ీ 2000 [పతులు హక్కులు | పకాశకులవి గ్‌ న జ్‌ అ యనా వ్య న ము. ( గ్‌ రకల...” క్షీ ణీ సల నక రారా. న. వాల. /రో-7లో సైనా పచ ము[దణ :; మురళీ పవర్‌ 1'పెస్‌

అన కవుణిక

1. అముఖిము / ల, (నాళం శృంగార నైషధము రి లి నిల్ల లల్లి నిన బీరభ్యాదుణు ఆలాళ్ళంగార కాకుంతలము కేగి ర్తీ, అల్ల నని పెద్దన _-మను చరితము లిక్‌ ర్‌. (లీక్చ) వద వరాయలు ---ఆముక్తమాల్వద లిర్రి 6, నంది తమ్మన _--పారిజాతాపహరణము శ్తీగ్ర "7, రామరాశ భూవణుండు _--వసు చరి్కితము ర్‌0 8, ళెనాలి రొమతులింగంయు ---పొండరంగ మాహాత్మ్యము ర్‌
2. నింగలి నూరన ఎ-ాకళాపూర్ణోదయము గ2ి
3. క --(పభావతీ [పద [మ్నము 0
4. చేమవాల్‌ వోంతోటీ కొబి ఎాావిజయ విలాసము రపి 12, శేవము వోంకథినతి ఎా-శరొంక విజయము శో 11

18, కతశువరి అవ 1యామాతుండు అనిరుద్ధ చరితము 109 14, రొందువార్‌ ర్యుదయ ఎానీరంకుశో పాఖ్యానము 110 15. నొలొంగు తమ్యయ ---వై జయంతీ విలాసము 122 16. యుద్దు సఖొ్‌లి జా-రాధికా సౌంత్వనము 126 17. వాబిముంబి అమ్మ్యతోబి ---నీలాసుందరీ పరిణయము 145 158, ఎనుకొండో నరల్చభరాయండు 19. అలిథవతి వోంతథి తోవులు 20, వింగిలి అశ తాంతయు వం ల కొటారి నోంక నేల రరాఖు! సొందరనందము_ 165 21, విబంనాథ నత్యానారాయణ =జాశ్చుంగార షన, 12

పప్రబ౦ధ శృ0ంగారవు “వాగ్‌ర్జా యన నంవ్భతా వాగర్హ, (వతినత వా న్‌ అజ జగొలత వితరా వందే వొర్వోతీ వరవైళరౌ ల్‌ ఆం్యధ సాహిత్యమునకు సంస్కృత మే కన్నతల్లి. సంస్కృతము నందలి పుకాబఘులను దెను(గించుటతోడనే తెలుంగు సాహిత్య మారంభ మైనది. వేదవ్యానుండు సంస్కృతమున రచించిన మహా భారతమును నన్నయ్య భట్టు, తిక్కన సోమయాజి, యెత్తాపెగ్గడ యనువారలు, నన్నయ ధట్టునకు నాదికవి, వాగనుశాసను,డు నను బిరుచములు గలవు. ఆయన భారతము నండలి యాదిసభా పర్యములును నారణ్య పర్వములో నాల్గవ యాశ్వాసములో6 గొంత భాగమును. డెనింించెను ఆయన యాంధ శబ్రచింతామణి యను నొక వ్యాకరణ (గంధమును గూడ రచించెను. తిక్ష న సోమయాజి తాను యజ్ఞమును జసి సోమయాజియెై భారతమునందలి విరాటపర్వము మొదలు మిగిలిన పమవైదు పర్వ ములను దెని(గించెను ఆయనకు గవి బహ్మ, యుభయకవిషి తుండు నను బిరుదములు గలవు. ఎత్హాపగడ యనునాయన భారతమునందలి

యారణ్యపర్వ శేషమును బూరించెను. ఈయనకు [బబంధ పర మళ్యరుండు శంభుదాసుండు నను బిరుదములు గలవు, ఈయన యుతర హరివంశ మును గూడ రచించెను. ఈ మువ్వురును ,తిమూర్తులై న [బహ్మ విష్ణు మహేశ్యరుల వంటివారు. కాళిదాసు మహాకవి సంస్త ఎతీమున రచించిన కుమార సంభవ నాటకము నాధారముగా( జేసికొని నన్నెచోడుండను మహాకవి _తైనుంగునం. గుమారసంభవమను రావ్యమును నిర్మించెను, నాచన సోము(డను నొకకవి యుత్తర హరివంఛమను కావ్యమును సిర్మిం

• చెను. సకల: భాషాభూషణ, సాహిత్య రసపోషణ సంవిధాన చ్మకవర్తి నవీన గుణ సనాథ బిరుదముల నీతండు హరివంశ గద్యములందు జెప్పి కొనినాండు. చిన్నయసూరి యీతని *అలికంబున యక్నెని డా (చినట్టి సర్వజ్ఞు( డని” | పస్తుతించెను, ఆశ్వాసాంత గద్యములందు (గీిమదుభయ [పబిశంబైన ్రీ మహాభారత కథానంతరంబున శ్రీమత్సకల భామా భూషణ సాహిత్య రసపోషణ సంవిధాన * చ్మకవర్డి సంపూర్ణ కీర్త నవీన గుణసనాధ నాచన సోమనాధ యిత్యాదిగా జెప్పికొనను భాన్యరాదులు రామ కథను భాస్తర రామాయణ మనుపెర రచించిరి. కంక 6టి పాపరాపా అను నొక స్ముపసిద్దకవి యుత్తర రామాయణమును రచించెచు. ఆంధ సారస్వతము నుబ్జూత లూగించిన ఘనుడు ్రీనాథ కవి సార్వభౌముండు. అతడు ్రీహర్దుండు సంస్కృతమున రచించిన నైషధమును శృంగార నై్లై షధమను "పేర నాం(ధికరించెను ఇయ్యది [పౌాఢ శృంగార కావ్యము, ఈయన భీమేశ్వర పురాణము, కాశీ ఖండము, హర విలాసము రచించెను. ఈయన పేర 1కీడాభిరామము, వీథి మజికొన్ని చాటు పద్యములు [పచారములో నున్నవి. ఇతండు రసింకుడు, ఖోగి- నిత్య పంచాక్షర జపతత్పరు(డైన [దాహ్మామయమూర్తి. నో

“వాణి నారాణి యని సగర్వముగా( జప్పికొన్న ధీశాలి పిల్లల మట్టి పిన వీరభ్యదుండు. ఈయన శృంగారశాకుంతల మను నొక్క [పబంధమును రచించెను.

సంస్కృతమున వేదవ్యాస విరచితమైన మహా భాగవతమును దెనింగించిన పరమ భాగవతోత్తముండు బమ్మెర పోత నామాత్యుండు,

“పలికెడిది భాగవతమట- పలికించెడివాండు రామభ [దుండటి' యని తన భాగవత మును రామాంకిత మొనర్చిన పుణ్యమూర్తి; సహజ పాండిత్య బిరుదాంకితు (డు,

ఆం(ధ సాహిత్య చర్మిత మున; గృష్టరాయల యుగ మొక స్వర్ణ “యుగము, (శ్రీకృష్ణ్టదవరాయలు సాహితీ సమరాంగణ సార్వుభౌముండు. ఆయన యాముక్త మాల్యద యను పబంధమును రచించెను. దీనికి విష్ణు చచిత్తీయమను నామాంతరము గలదు. ఆం ధకవితా పికామహుండైన యళల్లసాని పెద్దన మనుచరి్మి తమును (వా సెను. దానికి స్వారోచిషమను సంభవ మని'పెరు. సాహిత్య రసపోషణుండై న రామరాజ భూషణుండు వసుచర్మిత మను 1ప్రబంధమును నిర్మించెను. నంది తిమ్మన పారిజాతాప హరణ మను (పబంధమును రచించెను. సరస కవితా సనాథుడైన తెనాలి రామకృష్ణుండు పాండురంగ మాహాత్మ్యమను (పబంధమును నిర్మించెను,

తరువాత కొలది. కాలమునకే పింగళి సూరన యనునొక మహా కవి యవతరించినాండు, ఈయన క శాపూర్జాదయమను నొక విలక్షణమైన కావ్య నిర్మాణము జేసినాండడు. ఇందలి కథా కల్పన యపూర్వుము నత్య ద్భుతము. ఈయన (ప్రభావతీ (పద్యుమ్నుమను నింకొక _పబంధమును గూడ వాసినాండు. రాఘవపాండవీయమను ద్వ్యర్థి కావ్యమును నిర్మిం చెను, ద్వ్యర్థి కావ్యమన(గా రండర్ధములు వచ్చు కావ్యము, ఇందలి | పతి పదమునకు రెండర్దములు గలవు, ఒకటి రామాయణార్థము రండ వది థార తార్భము.

కనుప ర్తి జబ్బయామాత్యు, ను నొళకపి యుత్తర హరివం మందలి యనిరుద్దు:డుః ఉషాకన్య్మలళథ ననిరుద్ధచర్శిత మనుకేథ నొక చక్కని శృంగార [వభంధమును శచించిను.. చేమకూర. వేంకటకవి వజయ విలానమను కొన్యమును రచించెను, శేషము. వంకటవతి యను నతండు శశాంకవీజయ మకు (పబంధథనును రచించను. ముద్దుపళని. యను నాక రచయ్యితి దాధినా షాంచ్యన మను నొక మధుర శృంగార [వబంధమును రచించెను. కఇరువదియవ శతాజ్జమున “నటు గద్వా లిటు చెన్నపఫట్టణము. షుర్యం నజ దేళభంబునన్ల్‌” "పెక్కు. శతావధానములు చెసి యార్యధ సరస్వతికిః గనకాలిమేకములు సేయించిన జంటకన్తలు తిరుపతి వేంకట కోనలు, నారు దివాకర్ల తిరుపతి శాస్త్రిగారు చెళ్లవిళశ్చ సంకట అాన్ట్రగారు. భాష్యాంత వ్రైయాకదుబుట్సు. నువ వీద్వాంసుబు, జర్మధచేశమున వందలాది శతావధానములూ సేనీర,.. కతాకు (గంతకద్లలుం,. కంట పీంచ ఘమటాషంచానన్న చాలసరస్వశీళ్యారె బిరుదాంకితులు. వాడి శివ్య [పశిష్యుబుకావి కవ్వలు గానీ సంవతులు గాని లేరు. వారు ద పేంచీన [శ్రనణానందము చక్కని శృంగార పబంధముూ,. విరి శిమఘమ్యులకో వ్యగ గణ్యులు జతొవధాసే సేలూరి. శివరామ ళాస్ట్రిగాడు, పేబూకి. (వభాకర శాన్మైగారు. వీడు శతాధిక (గందఠ ర్రలు, గొవ్న విమర్శకులు, తిడుపతి వేంకట కవుల సపియశీమ్యలలో. భేరిన్నిక గన్న వారు ఫ్రీ పింగ్‌ లక్ష్మికాంతముగార్కు.. శాటూరి చేంకపేశ్వరరావుగార్కు. విశ్వ నాథ సత్వసారాయణగారు, *ఫింగళి . కాటూపి. జంపికన్సలు, తొలకరి, సుడిగంటలు, పౌటి స్వ వ్యాదయన్ను సౌందడనందము మున్నగునవి వీడి కృచులు సెండరనందము మిక్కిలి సుందర మైన శృంగార 1పబంధము. విశ్వునొ థు సత్యనారాయణగారు కొవిస్యమాట్టులు, కళశ్యాసప్యూర్చులు: శతాధిక (గంథకర్షలు, వీరు చచించిన దామాయణ కబ్పవృ్యతము. పీపి శీ

కిర్తి చందికల: నాచం[దార్కము 1పకాశింప( జేయును, జ్ఞానపీఠ బహు మతి 1గహితలు. ఏరి చేయి పడగలు, వకవీర, చెలియలిక ట్ట యింకను వందలాది నవలలు పాఠక లోకమున విసృత జనాదరణ బాతములు. రి శృంగారవిథి యను ఖండకావ్యము శృంగార విలసీ తము.

పెన పెర్కొన! బడిన కావ్యములన్నియు శృంగారరసము (పథాన ముగా గలవి, కోొలదిగనో గొప్పగనో నాయా కావ్యములలో శ్చంగా శము వర్ణితమైనది-

“కావ్యం యశ సేఒర్థ కృతే వ్యవహారవిదే శివేతరక్షతయే

సద్యః పరనిర్వృతయే కాంతాసమ్మితతయోప దేశయుజే.”

అనుట వలన కావ్యములు సర్వదా శుభదములు.

“ మంగళాదీని మంగళ మధ్యాని మంగళాంతాని కాస్రాణి [పధంతే వీరపురుషాణి భవంతి ఆయష్మత్పురుషాణి చాధ్య తారశ్చ మంగళయుక్తా యథాన్యుః” ఇది మహాభాష్యకారో క్రి,

“శృంగార ఏవ ఏకోరసఃో శృంగార మొక్కటే రసమని భోజుండు వక్తాణించెను. కావ్యానందము కలిగించునది శృంగార మొక్కటే యని రససిద్ధాంత వాదుల ఆశయము. నవరసములలో శృంగారమే నాయకమణి యనవలసి యున్నది, అట్టి శృంగారరసము తమ తమ కావ్యములలో నెంత సున్నితముగా, [బదర్శించిన నంత లెస్స6గా నుండుమ,

కవితయందు శృంగార మే (పమాణములో నే తీరున నుండవలె నను విషయమున నల్లసాని పెద్దన చాటువుగా( (బచారములో నున్న యూ [కింది పద్యమును. గమనింపవలను,

ఘనతర ఘూర్జరీ కుచయుగ [కియ. గూఢవుగాక ( దావిడీ

సనగతి. దేటటగాక యజచాటగు నాంధవధూటి చొక్కపుం'

జను(గవ(బోలి గూఢముగ జాటుందనంబును ఇక యుండ జె

ప్పిననదె వోక విత్వ మనిపించు నగిం చటుకాక యుండినన్‌,

కనుక శృంగార కవిత్వమునకు నఅచా(టగు నాంధవధూటి చొక్కుపుం జనుంగవయే యాదర్శము, గూఢమును దేంటందనమును: రెండును. బనికిరావు,

కాని మన తెలు(గు [బబంధములలో నొకరికంటే నొకరు పన్నిద. ములు వైచుకొనిరా యనునట్లు శృంగార సన్నివేశముల నంత త్మీవ. ముగా వర్టించిరి. కనుక మన (_పబంధ సాహిత్యమునందు శృంగారము. పుష్కలముగా( గలదు, నే(టి కాలమున యువకులు గారణాంతరములచే. మన సంవదాయ సాహితీ (పసూనములై న కావ్య [పబంధములలోని శృంగార |పబం ఫముల నాస్వాదింపం జాలకున్నారు, అట్టివారికి. గావ్య' [(పబఐంధ శృంగార సౌరభము. నాస్వాద యోగ్యముగా నొనరించుటయే ఈ [పయత్నమునకు ధ్యేయము.

లై

ఆంధ వాజ్బయమున తిక్కన సోమయాజి తరువాత ్రీనాథు నంతటి పండితు(డు మజొక్కండు లే,డు. విపుల కావ్యేతిహాోస ముల నుండి యాం[ధరసికుల దృష్టిని ,పబంధముల వైపు మగలించిన రసికా వతంసు(డు. ఈయన ఆంధీకరించినది (శ్రీహరుండు సంస్కృతమున రచించిన న్లైషధము. “నైషధం విద్వదౌషథం అను నార్యో క్రి కలదు.

6

పనివడి నారికేళ ఫలపాకమునం జవియైన భట్ట హ

ర్షని కవితానుగుంభములు సోమరిపోతులు: కొందజయ్య లౌ

నని కొనియాడ నేర రది యట్టిద! లేజవరాలు చెక్కు గీ(

టిన వసవల్చు బాలకుడు డెందమునం గలంగ (గ నేర్చునే?

సంసృత నైషధము. నారికేళ ఫలపాకమున కలదనినాండు. (శ్రీనాథుని తెలు(గు శృంగార న్రైషధము సషితము నారికేళ ఫలపాకము ననే కల దనవలసి యున్నది, హర్ష నైషధమందలి రసము నాస్వాదము: జేయ(జాలని వారలను సోమరిపోతుల గా బేర్ణొనెను. లేజవరాలు చెక్టు గీటిన బాలుడు డెందమున కలగంగ నేర్చునా యని యపహసించినా(డు.

హంస దమయంతితో( దన స్వాతిశయమను నుగ్గడించుచు. నిట్టను:

స్మర వాత్స్యాయన కూచిమార కృత కాస్త గంథసందర్భముల్‌

పరిశీలించినవాండ దంపతుల కుత్చాదింతు సారస్యముల్‌

మురిపెం బొప్పగు మందమంద గమనంబుల్‌ నర్చుదు న్న్మేదినీ

శ్వర శుద్దాంతనితంబినీ జనులకున్‌ సంపూర్ణ చం[దాననాః

వాత్స్యాయన, కూచిమార' కృత కామ. ళాస్త్ర 1[1గంథములను పరిశీలించీన దీ హంస. పరిశీలించి కామళాస్త్ర రహస్యములను. దంపతు లకు బోధించును, అంతియ కాదు; రాజాంతఃపుర శ్రులకు మురి'పె మొప్పగా మందమంద్‌ గమనములను హంస నడకల నేర్చును. ఈ హంస [_బహ్మకు వాహనము, ఒక్కనాండు |బహ్మ రథవాహనముగా నీ హంస యున్నప్పు డొక చ్మితము జరిగెను,

అడిగితి నొక్కునాండు గమలాసను తేదికి వారువంబనై

నడుచుచు “నుర్విలో నిషధనాథున కెవ్వతె యొక్కౌ భార్య య

య్యెడు?' నని చక మఘోషమున నించుకయించుక గాని యంతయే

ర్పుడ విన(గాని సీవనుచుః బల్కీ న చందము దోంచె మానినీ;

హంస చాలగడుసుదనము చూపినది. తాను [బహ్మయొక్క్య చ| కఘాషమున పూర్తిగా వినంబడ లేవట- ఇంచుక యించుక వినంబడె నంట-దమయంతి యని |బహ్మ పల్కినట్టు తోచెనంటట, ఇట్లు చెప్పుట వలన దమయంతి కుతూహలము ద్విగుణీకృత మైనది. ఇం[దాది దేవతల పనుపున నల౦ండు దమయంతి కడకు రాయబారి యై వచ్చెను. నలుడు దమయంతీ సౌందర్యమును తనలో తాగు వర్ణించుచు: సుదతి ముఖేందుమండలము సొంపున రాగరసాంబునా? య భ్యుదయము(బొంది యెంతయును నుబ్బున వేల నతిికమించుచున్‌ మది( గడు భీతి/దొందిన [కమంబున భూవరు దృష్టి సీర న మ్మదగజరాజయాన కుచమండల తుంగ మహ్నిధ శృంగమున్‌ = మగువ ముఖందువం. దమృత మధ్యమునన్‌ మునుగంగ! బారియో మగువ కుచద్వ్యయంబు నడుమంబడి రాముడి దంచపిల్రియో మగువ గభీరనాభి భిలమార్షము దూజి పర్మిభమించియో సౌగపున రాజనందనుని చూపులు నిల్చు. దదంతరంబులన కాంత మెఖుంగు(జన్నులకు6 [గమ్మజీ [కమ్మటి వచ్చుచుండె నం గాంతర సన్ని వేశములకై యటులేంగియు నెంగలేక భూ కాంతుని దుష్ట దిగ్భగమము గై కొనందోలు బలే! తదీయ ప ర్యంతమునం దలందిన కురంగమదంఒను చిమ్మచీకటిన్‌. రమణీ నీతంబ చ్మక | భమణంబున జీజ్జ(దిరిగి పడ(బారియొ భూ రమణుని చూపు పరిష్వం గ మొనర్చ దదూకుకదళికా స్తంభ ములకా, రి

నేతమ నేను జీరయును నేేతమ చీరకు న్నాశయింప(గా(

బ్యాతత గల్లె నాకు నిట బ్యాతత లేదని నామసామ్య వె

చితి కతంబునస్‌ బలిమి జేకొనినట్టులు రాజుద్భష్షి యా

క్ష్యతియకన్య చారు కటిచ్మకము నూరుయుగంబు దూకొనెన్‌.

నలుని దృక్కులు దమయంతియొక్కి యంగాంగ (_పత్యంగ కరిిభమణ మొనర్చినవి- మొదటి పద్యమున ముఖీందు మండలమున బయలుదర కుచమండల తుంగమహిిభ శృుంగములను జేరినది. ఆమె ముఫందు మండలమునుండి వెల్వడిన చూపులు కుచద్వయపురాయిడికి ధందపిల్రి, యామె గభీరనాఖీబిల మార్గమున [బవేశించినవి, కురంగ 'మదంబను చిమ్మ చీక టిని పరి[భమించి యామె యూరువులను కదళికా సంభములను పరిష్వంగ మొనర్చి పిమ్మట నాక్ష్మ్యతి యకన్య యొక్క చారుకటి చృకములను, నూరు యుగమును దూకొనను, నలు డిం దాదుల దూత కావున తన దూతకార్యము నెరవేర్చవలసీ యున్నది- ఇం దాదుల గుణగణములను స్తుతించి వారలలో నొకరిని వివాహమాడుమని నచ్చ జెప్ప |బయత్నించును. దమయంతి దూతగా వచ్చినవాండు. నలుండని భావించి కలరూపెజుంగ( గోరెను. “ఎవ్వరికి దోషము ఠాందన పేరు "సెప్పికొంట' యని దాట వేసెను. నలుఃండు తన దౌత్యముచేత దమయంతిని మిక్కిలిగా క్షోభ పెట్టినాడు. తుదకామె “వేడియ్మశువులు నిగుడంగ వెక్కి వెక్కిై యడ్వ దొడగ లతాంగి పృథ్వప్యమోలి, అప్పుడుగాని నలు(డు [పనన్నుండు గాలేదు. స్వయంవరము జరిగెను. దమయంతి. నలున్సి వరించినది. కల్యాణము జరిగినది. వివాహపు వేడుకలెన్నియో. జరిగినవి-

జవరాలోర్హు (పియోపనాయక భుజా సంశ్రైషలీలా సుఖ

వ్యవసాయంబు సమాజసంకటమునం _బాస్టించి వాకొంచు భూ

ధవదేవేరదునింజూచె 'హేమకలళదై గరాజ్య సంపత్తివె

భ వశుంభత్కుచకుంభపీఠ6 బులక (పారంభ సుపారణగోన్‌,

ఒక్క తరలాక్షి యప్పరో యువతివోలె( జూచె6 గను టెప్పవెట్టక రాచవాని రాజసంబున వలరాచ రాచవాండు ఎల చిగురాకు(బోండకు నెంత వేడ్క యంత వేడుక దనలోన నతిళ యిల్ర నొక గ్రా గుబ్బల కొమరాలు చక్కవచ్చి కనియె నొడలెల్లంగన్నుల్దై మనుజవిభుని జిలుగుంబయ్యెద బీరువాజీ యొడలన్‌ శృంగార ప్మతాంకురలా బులతో నొక్క చకోరలోచన కుచంబుల్‌ పూర్ణక ల్యాణమం గళకుంథభంబులు నూత్న పల్టవ విభంగథ్రు సమతంబులై న అలిం జెన్నెసలార నైషధ మహీనాధావలోకంబునన్‌ ఓక చకోరలోచన కుచములు పూర్ణకళ్శ్ళాణ మంగళ కుంభములై వెలుగొందెనట-అవియును వట్టి కుంభ ములా? కావు-నూత షపల్టవ విభంగ,(శీ' సమేతంబులు,. విందు భోజనములును వర్షితములు. అసమ సుధారస | హదమునందలి రొంపులనంగ మంచునం బిసికిన పంచదారలన! బేరిన మీ/గడతో మనంబులం బసిగొనంచేయు వాహరిపు బష్క్టయణీ దధిపిండ ఖండముల్‌ వారి భోజ్యములు వెజ్టితీపి- మంచులో పిసికిన పంచదార, దధి పిండ ఖండములు మెసవిరి. అపయును సొమాన్యముగా లినిరా? అబ్బో ల్‌ 10

మిసీమిగల పుల్రపెరుగుతో మిళితమైన యావ పచ్చళ్ళు చవిచూచి రాదరమున జుల్టుమని మూర ములు దా(కి యొజ్జందనము( బొగలువెడలింప నాసికాపుటములందు (శ్రీ నాథుఃడు పలనాటి వాండగుట వలన జుబ్తుమను నసాళా మంటు గొట్టుకారము తిను నలవాటు కలదు-. ముక్కులనుండి పౌగలు వెడలు కారముపై శ్రీ నాథునికి గల మక్కువను వదలినవాండు కాడు. తెలు/గునా(టి తెలుంగు సర్యపదాయపు విందు భోజనములు, వేడు కలు. మగ పెండ్షివారికి నాడ పెండ్రివారు వడ్డన 'సేయుదురు. ఆడ పెళ్ళి వారిలో వడ్డన సేయు జవరాండు నెజజాణలు, గడుసు పోకిళ్ళు పోయె దరు, మగపెంక్షి వారిలోని పురుషులు మంచి రసికులు! వారి వారి యక సక్కములు, సర సములు చక బ్రాలొ వర్ణిత ములు, హృదయంగ మమైన శృంగార చేష్టలు పఠితల కుల్తాసము కలిగంచును, జవిక యు6 బట్టు పుట్టము చెజంగు మజణుంగయి యున్మి. జేసి గౌ రవ. పరిమాణముం దెలియరామికి ముచ్చిరుచున్న యొక్క ప ల్రవునకు జూ పె నొక్కతె విలాసముతో( దనతోరపుంజనుం గవ పొడ వింత పొమ్మనిన కైవడి బానక హేమ కుంభమున్‌. ఇవ్‌ యొకనెఐజాణ యొక్క విలాస విభమములు. ఆమె చూపిన బంగరు పొనకపు బిందెయొక్క భావమును కవి తన రసికతకుం దగి నట్టుగా నుత్చేక్షించినాండు. ఆమె యొక్క చన్నుగవ బవికలోపల, పట్టు వస్త్రపు చెబు(గు చాటున మజుంగగుట వలన చన్నుగవ పరిమాణము తలియరానందున వాని పరిమాణ మిడిగో యీ బంగరు భిందెలంత పొమ్ము అనినట్టు న్న ద(ట? [1

చ్రలివాలు నవ్వు, లడ్డువ

ములు చన్నులు, పనస తొనలు మోవులు, మండెం

వలపించెం బెండ్రివారి వనితయు. జోలెన్‌ ,

పద్మకోశాభినయ హాస్త పల్రవంబు(

జూపె నొక మచ్చెకంటికి సౌబనగుం. డొన గ్రా

డంత యోగిర మడిగెనో!, యంతలేసి

ఉప్ప శీతాన్న కబళంబు లొక(ండు సూప

బవలొ ర్యాతియొ గెడ గూడ నవసరమని

నధరబింబంబు విజీచి సంధ్యాగమమని. నాన దొమింగి చుంబన మొనర్పుటె కాదొక. డొక్క చందబిం వానన మోము జం్యదు6 జషకాంతరభింబితునిం బునః పునః పానకపాన కర్మము నెపంబున జేసి తదోష్ట పల్లవం బానుచు నాచరించెను సమంచిత సీత్క్మృత చూత్క్బృతంబులన్‌, ఒక పరిజాణ( డెొక్క6 డొక యుగ్మలి చెరువ మాయి: వెట్టంగా( బసని కురంగికాపలలపఫాలి నిజాధర పల్రవంబు పై బసిగోని చెరయుట్టి ముని పండుల నొయ్యన నప్పళింప(గా ముసిముసి నవ్వు నవ్వెలది మోముక యించుక యోరసేయుచున్‌. తరువాత నలదమయంతుల విపవిరసౌధ వర్ణ నము కలదు. జల

యం[తములచేత నీలపురాల మొగుఅనుండి చల్చని చిన్ని ముసురు గుతియు నా సౌొధంబులోపల, చందకాంతోపల స్తంభ వితతిచేతం బగలే క్షేగ

చం(దికలు కాయుచుండును. నూత్న కనక పంజరములందు శారికలూ అసమళరశాస్త్ర కారిక లఫ్యసీంచును, కోరకించిన కడకంటి కొలికి జూచి వాడీ వాలిక పూ(దూపువంక. దీర్ను చొరగి రతిదేవి పాలిండ్ల నొత్తగిలిన యించువిలుకాని [వాసినా రిడుపు నందు, ఆ విహారసౌధపు గోడలం దిన్నియో చి త్తరువులను రచించినారు.. ఆమర వల్లభుండు గౌతము కూర్మి యిల్హాలి జీకటి తప్పు సేసిన విధంబు సితభాను( డాచార్యు చిగురాకు ంటోండి పై( నద్టేట దాశకన్యకకు నువ్వివలూరి వాలి( బొందిన పరాశరు విరాళి గారావుః గూంతు పై6గా6 గానిపని. బూను వనజసంభవుని నెమ్మనము వెలితి దారువన వీ శీతాంపధరుని రంతు ₹ౌరి గోపాల కామినీ చౌర్య కే? దీర్చీ యిడుపుల యందు॥ జి. తించినారు. ఇక స్మరకళీ విహారవర్ణనము, హార పరీక్షా మిషమున భూరమణు(డు గమిచె నింతి పొంకపు( జన్నుల్‌ కూరిమి నేరమి( బులకాం కూరంబులు వొడమణ జీగురు. గోరుల కొనలన్‌..

-కుచియగు పహారదామమున శు క్రిజరత్న విభా పరీ్షణం బుచితపు( గైతవంబుగ( [(బియుండు ]పియంబెసలారం జూచినం గచలికుచద్య్వ్యయం వొరసికొంచు6 బయిం బులకాంకురంబులం (బచురము సేయుచు న్నిగిడె బాడి వధూమణి కంఠసీమకున్‌ న్సృవిద లజ్జాభరంబున కో హూటించి య్రైదు పదిసేసె వలరాజు నంతవా౭డు నరయ నెవ్వాని సొమ్ము జయాజయములు। తరుణికి ధాాతీపతికిని బరిచుంబన వేళ దంత పరిపీడన మి చూచియును! జూచు( (గమ్మజ సువతిం దివుట( గోంగిలించియు. నప్పుడు కౌగిలించు జుంబనము సిసియును రాజసూను€ డెలమి( జుంబనము సేయు. బౌనరుక్యంబు గాంగ. తిరిగి తిరిగి చూచుటయు, మజి మజి కౌ(గ౧లించుటయు, మటి “మశి చుంచించుటయును నవి పాౌనురు ర్త న్టింబు లగుచున్నవంట, ఈ స్మర శలాపము పిచ్చుక మైభునమును తలపించుచున్నది. సురత పారవశ గ్టంబుల' జొక్కి. చొకి్కి- కేళి న్మిదాసుఖంబుల దేలి కేలి మెలుకొని బాహ్యరతి లీల మించి మించి దంపతులు గీడసల్పిరి తనివి సనక, కేట్మీ

చమయంతి యొవనాతిళయముం గూర్చి దమయంతి చెలిక త్తెయైన కళావతికిని నలునకును మధ్య కొంత సంవాదము జరుగును. కళావతి మిక్కిలి (పొఢ, వాత్వ్య్యాయన కామసూ[తములు, స్మరశేశీ రహన్యములు లెస్స(గా నభ్యసించిన దిట్ట, మంచి వాక్చాతురియు సమయస్ఫూ ర్రియు( గలది. చూడుడు- మదగజరోజకువథభముల చుద్చరికించు చురోజ కుంభముట్‌ గదిసీ కలంత మరయును( గై కొనియున్నవి యొల్రవారికిన విపతముగొం నిట్టిత జే సీ చైలీ డెందము నందు నెనియుం గదలక మాకు నుండ నవకాశము లేదుగదే కళావతీః దమయంతి హృదయసీమ నంతను మదగజరాజ కుంభముల నెదిరించు నామె కుచకుంభము లాాక్రమించుట వలన పాపము దమయంతి పహృదయేశ్వురుం డైన నలునకుం జోటు లేకపోయెనని నలుని ఫిర్యాదు. ఆఅందుకుల. గళావతి సమాధానము రమణి హృదయంబునను మహారాజ వవ గరిమ విచ్చేసియండిన కారణమున దీని వవ్లోరుపూంబు లా లోన నుండ నెడములేకున్న మరి కదా వెడల వెలికి ? వంచన యింతలేక కరవాండి నభంబుల నొక్క నొక్కి నొ ప్పించితి రెండు సేతులను! బెద్దయు లావున నొత్తి యొత్రి పీ డించితి విట్టి తాకిడికి ఇంధము వానికి నీకు గాక మా చంచలన్నేత యొుష్వుల కుచంబులు పయ్యదలోన డొాంగెడున్‌ , ఇందువలన నల దమయంతులు రతికేళిలో గొప్ప వ్యాయామము 'జెసినట్టు బెల్లము, సంస్కృతమున కేవల నైెషథ కావ్యమును శ్రీనాథ కవి సార్వభౌముండు తన సహజ రాసిక్యమునకు దీటుగా నీ [ప్రబంధ మున తెలుంగున్న శ్చంగార పై షధముగా దీర్చి దిద్దినా(డు, కేస

లె వాణి నా రాణి యని సగర్వముగా నుగ్గడిందచిన ఘనుడు పిల్లలూ మజఖ్జీ పిన ఏరభ్మదుడు. ఈతడు శ్రీనాథునకు సమవయస్కు-6డు కాకు న్నను సమకాలికుడు, వాల్యమునన (శ్రునాథు, డాం భికరించిన శృంగార నైషధ మందలి “గమికర్మీకృత నైకసవృతా మయా” అను దాసిని పరిహసించిన థిశాలి. సరస్వతీదేవి స్వయముగా పిన వీరభ దునకు. జైనుని భారతము రచించి యొసంగె ననియు లోకమున నొక కథ కలదు. భారతము నందలి దుష్యంతోపాథ్యానమే పిన ఏరభ్యదుని,. శృంగార శాకుంతల కావ్యమునకు మూలము అమునను కాళిదాస మహాకవి రచించిన అభిజ్ఞాన శాకుంతలము. నాటకమును. కావ్యరూపమున ననువదించి నాడు. అందును నచ్చటచ్చట కొన్ని మార్పులు చేసీనాండు. భారత కథలోని మనకా విశ్వామ్మితుల (పణయమఘట్టమును. క్ట్రవ్తముగా [వా సెను. మున్యాశమ [పళాంత రామణీయకము నిట్టు వర్ణించెను, ఒకచో మత్తమరాళ నృత్త నినదం, బొండొక్కచో. చృకవా క్ర కుటుంబ స్మరకేశి జాత క లనిక్వాంణబు, వేటొక్కచో. వీకచాంభోజ మరంద సన్మధుమదాలేళ (భమద్భృంగ గా ' న కలాపధ్వని మానసంబునకు నానందంణు సంధింప(గన్‌ కంజకుముదోత్పలచ్యుత కింజల్క- పరాగపటల కీలితమగుచున్‌ మంజు సరోవరదేవత మాంజిషస్టము గట్టుకొనిన మాడ్కి-ం దనరున్‌ , 16

చలధిందీవరచారునే[ త, సముదంచచ్చుంచరీకాలకన్‌ జలజాతానన( గంబుకంఠి, బిసహస్తన్‌, జ కవాక స్తనిన్‌ బులిన్మశోణి, మరాళరాజగమనన్‌ భూజాని గాంచెన్‌ నట జల కల్లోల పరంపరా నినద వాచాశాలినిన్‌ మాలినిన్‌, ఇట్టి పశాంత మున్యాశమమునం దత్హాడు నొక్క హరిణంబుపై బాణంబునయ సమకట్టిన నొక వృద్దముని దుష్యంతుని వారించెను,ఆ ముని తన్ను శపించునేమో యని భయమంది యిట్లు తలపోయును, నొచ్చెనొ పీరల హృదయము లిచ్చట నా మీ(ద నలిగి యేమని శాపం బిచ్చెదరోకద? నాలుక వెచ్చన మునులకును గినుక వేగమ వచ్చున్‌, దిరిసెన పూవు కంటెను నుతింపంగ మెతన చాల! జిత్తముల్‌, కెరల యుంగాంతవాయుసఖ కీలల కంటెను వేడి నాలుకల్‌ దొరసిన€ గూల; [దోయుదురు దొంతుల తోడి దిగీశ రాజ్యముల్‌. కరుణ. ఎహంచిరే మునులు కట్టుదు రల్పుల (బహ్మ పట్టముల్‌ , మహాభారతమునందలి నన్నయగారి లూ [కింది పద్యమునుతల పునకు( దెచ్చును, నిండు మనంబు నవ్యనవనీతసమానము పల్కు దారుణా ఖండల శస్త్రతుల్యము జగన్నుత వ్శిపులయందు నిక్క మా రెండును రాజులందు విపరీతము గావున విపు డోపు నో పం డతిళశాంతుడయ్యు నరపాలుండు శాపముం [గమ్మ జింప6(గన్‌, (వాహ్మణు(డు ని్మిగహానుగహ సమర్థుంజని నన్న పార్యు, డుగ్గ డింపగా మునులు ని్మిగహాన్ముగహ సమర్హలని పినవీరభదుండు వక్కా. జీంచెను.. క్ట | నో శే/్‌

కణ్వాశమమున వాతావరణము ఆత్యంత మనోహరముగానున్నది. చేదాధ్యాపకు లైన రాచిలుకలన్‌ వేదాంత మీమాంసలన్‌ వాదం బిమ్ముల/ జేయు శారికల( దదత్త్యం బిందుజూటుండు(గా నాదేశించి పురాణముల్‌ చదువు చ[కాంగంబులన్‌ సామముల్‌ నాదం బొంద బినాకి. బాడు నళుల న్వందాకు(డై చూచుచున్‌. రామచిలుకలు వేదాంత మీమాంసలు చేయుచున్నవి, గోరు చంకలు తత్త్వ వాదములు చేయుచున్నవి. చ[కవాకములు" పురాణములు 'పఠించుచున్నవి, కోయిలలు నాదము తప్పకుండ సామగానము చేయు చున్నవి. ఏనిని గమనించుచున్న దుష్యంతునకు కుడిభుజ మదరినది, కడు చోద్యము నందినాండ(ట. చోద్య మెందులకు? తానున్నది తపో వనము. కుడిభుజ మదరుటకు “ఫలం బొనర మనేజమూర్తి యగు నుగ్మలి. గౌంగిలి. జేర్పంగా వలెన్‌". ఇయ్యది యెట్టు సంభవమో మఠి? ఈశ్వరుడే యజుంగ వలయునని తలపోసెమ. అని నాల్షను పదంబు లే(గు నెడ( గర్జానంద సంధాయులై విన(గావచ్చె. “_బియంవదాః మగుడి రావే యంచు “రారాంగదే యనసూయా" యని “*వృక్షసేచనము సేయం జాల (బొదెకైగా” యని యాష్షేపము 'సీయు నొక్క తనుమధ్యామంజులాలాపముల్‌ , రంగస్థల పొత [ప్రవేశము నెంత చక్క_6గా గావించెనో చూడుడు. కవియొక్క గడుసుదవనమున కిది నిదర్శనము. ఈ పద్మమును బట్టి “యచ్చట పుష్పాపచయము చేయు వ్యక్తులు మువ్వురు శ్ర్రలని విదితము, వారి సంభాషణ వలన నొకతె (పియంవద యనియు రెండవ యామె యనసూయ యనియు దెలియుచున్నది. కాని వారివురు చెలికత్తెలు చ్మాతమే, నాయిక వేజయున్నది. ఆమె మూడవది. ఆమె తనుమధ్య యును, మంజులాలాపగాను కవి పేర్కొనను. ఆమె పేరు చెప్పలేదుం కి

అంత తేలిక(గా జెప్పీనచో సాగసు లేదు. అదియే కవి చమత్కారము, వాస్త్రవమునకు దుష్యంతునకు నొయికవిషయము తెలిసికొనుటయందు నుత్సాహము కకుంతల యొక్క లావణ్యము దుష్యంతు' జకితుని( బేసినది. చంచత ఎ ల్లవకో మలాంగుళకరన్‌ సంపూర్ణ చందాననన్‌ న్యంచచ్చందనగంధి గంధగజయానన్‌ జ| కవాకస్తనిన్‌ గించిన్మధ్య దటిబ్రతా విలసితాంగిన్‌ బద్మప( తాకే వీ చ్నంచెన్‌ రాజు శకుంతలన మధుకర శేణీలసత్కు_ంతలన్‌. ఇది యంతయు వాస్తవ చ్మితణము. కాగా యూహాచిత మెట్టున్నది? దర్చకు రాజ్యంబు దిలచూప నెత్తిన బంగారుటనటికంబము లనంగ రతి మన్మథులు విహారమునకై చేతుల బట్టి యాడెడి నిమ్మ పండ్రనంగ రేయి వెన్నెల నాటి రేయెండ యుదయింప బెదరు చకోరంపు( బిల్రలన(౦గ శృంగార సరసి రాజీవ కాననమున విచ్చిన కనకారవింద మనంగ నూరు యుగమును జనువోయి యొప్పు విప్పు కన్ను(గవ నెమ్మొగంబు నుత్కంఠ ( బెనుప గౌతుకము. బేసి మేదినీ కాంతు మడికి విపులలావణ్య పరసీమ తపసీ లేమ, తపసిలేమ విపులలావణ్య పరసీమ. మేదినీకాంతు మదికి( గౌతు శము( జిసెను. తక్కిన దంతయు ]1కమాలంకారము. ఊరువు లనటీ [0

కంబములు, చను(దోయి రతి మన్మరులు విహారమున్నక చేతుల బట్టి యాడెడు నిమ్మపండ్డు.- దబ్బ పండ్రల కొరాదోః కన్ను(గవ చకోరపు పీల్పలు. నమ్మొగంబు ఒశ్చంగార సరసియందు పుట్టిన పద్మ వనములో విచ్చిన కనకారవిందము. కవులందరు తమ నాయికల స్త్రనములను, మదమ_ల్తేభే[దకుంభములతోడను కులపర్వతములతోడను పోటీ చేయించు చుండ నీ కవి తన కధానాయిక స్తనములను కేవలము నిమ్మ పండ్లతో నుషః మించుట చ్మితము, ఈ వర్ణన [కిందినుండి పెకి నారోహణ|[కమము, ఇక్కడ చితమేమన “చంచత్పల్రవ కోమలాంగుళకరన్‌” అను పద్య ములోని వాస్తవ చ్మితణ పైనండి [కిందికి నవరోహణ [కమములో నుండ నీ యూహాచ్మితము [కిందినుండి మైకి నారోహణ[కమములో నున్నది, సురకన్య కాబోలు; సురకన్య యయ్యెనే ఠవిమై జెప్ప లాడించు బెట్టు ? పుత్తడి కాబోలు; బుతడి యయ్యెనే హంసీగతుల నడయాడు 'టెట్టు? వనలక్ష్మి కాబోలు; వనలక్షి యయ్యెనేం గటివల్కలంబులు గట్టు టెట్ట. ? రతిదేవి కాబోలు: రతిదేవి యటయ్యానే వలరాజు( బెడ(బాసి వచ్చుటెట్టు? కన్నుగవ యార్చుటను సురకన్య కాదు నడచి యాడెడు( గాన బుతడియు. గాదు లలి( దపశ్చిహ్నామున వనలక్ష్మి కాదు [ప్రసవ శరముక్త యెనది రతియు. గాదు. సురకన్య కాటోలు నని |భమః జెప్ప లాడించుట సురకన్య కాదు. సుర లనిమిషులు, టెప్పపాటు లేనివారు మజణి యామె సురక న్య 2౦

'యగుచో కన్నుంగవ యూర్చు బెట్టు సంభవము ౪ కనుక యామె సుర కన్య కాదు. హంసీగతుల నడయాడుట పుత్రడి గాదు. కటి వల్కలములు కట్టుట వనలశ్ని శ్రి కాదు. (పసవళ రము ర్త యగుట యనగా మన్మథుడు వెంట లేకుండుట రతియు! గాడు. నెతి నేత్రి యన్నట్టున్నది; న ఇతి న ఇతి యని ఇదికాదు ఇదికాదు అని, అన(గా నంతయు మిథ్య ఇది వేదాంత పరమయిన యర్థము. దిరి సెనపువ్వుకంటె గణుతింపంగ మెత్తన మేనుతీ(గె యీ తరుణిక్కి నిట్టి కోమలి లతా తరుసేచన మూచరింపంగా, గరుణ యొకింతలేక కడ(గట్టె మునీ్యదుండు మాటలేటికిన్‌ సరవి యెజుంగలే కకట :ః జాదులు వేంచెర మంగలంబునన్‌. దిరిసెన పువ్వుయొక్క_ మెత్రదనముపై కవికి మక్కువ యెక్కువ కావోలును, ముని ఆమెను పుషృ సేచనమునకు నియోగించుటను మంగల ఓక భమరము శకుంతల ముఖమును కమల. (భాంతిచే వలగొ నును. | భమరము శకుంతలగు మిక్కిలి బాధించినది, తొలుత చెవుల యొద్ద రొద చేసినది. అచ్చుటనుండి పాజగదోలంగా కిన్నులపై (వాలి నది, కన్నులు మూసికొన(గా నామె నెమ్మోముపై - వాలినది. దానిని తొలంగ6 దోలుటకు చెయ్యె త్రీ వారింప(గా చేతులపై [వాలుచున్నది. అందులకు( గారణము చెలికత్తె యిట్లు చెప్పును. (శవణేందీవరమున్‌ భజించెః నదియుం [బస్థానము క్తంబుగా భవదక్షిన్‌ వసీయుంచె, నక్షి ముకుళింపం దేంటి నెమ్మోముపై దవిలెన్‌ దాని దొరంగ( జోపుటకు హస్తంబెత్తి వారించె దో నవు నంభోరుహ సామ్యదోషము వయస్యా లేదె నీ చేతీకిన్‌ ? 2కే

క్రమలరుచి నీ ముఖాక్షి హ స్తములు చూచి పద్మినీ [భాంతి సీ యః వాసి పోవ దని యెజు(గు, నీ వెజుంగుదు వనంగ విభుండు అంభోరుహు సామ్యదోషము ముఖమునకే. గాదు [శవణేం్యదియా ములకు గన్నులకు, ముఖమునకు( దుదకు హ స్రమునకును గలదు, ఈ దోషము కారణముగా నా |[భమరము శకుంతలను వెంటాడుచున్నది- దుష్యంతు. డిదియంతయు గమనించుచున్నా(డు, వనసనితం జంచదపాంగ? జేసి కనుల గేవల్‌ ముట్టుచుం జెరి మం తనముం జిప్పెడుభంగి నాయ్యం జెవిచెంతన్‌(మోయుచున్‌ మెల్లమె లన మోవిన్‌ రతీ సౌఖ్య సంపదల: గొల్లల్‌ గొంటి ధన్యుండ వీ వనఘా ! తుమ్మెద 1 నేను వెల్వడితి. దర్తాన్వేషముం జేయుచున్‌. దుష్యంతుడు శకుంతలా సౌందర్యాతిశ యముఅచే నాకృష్ణుండ్డ యామె సమాగమముకొణకై వెల్వడినాండు. మజి యూ (భమరము శకుం తల చెవియొద్దజేరి రహస్యములు చెప్పుచున్నట్టు రొదచయును ఆమె మోవిపై రతి సౌఖ్యసంపడలు కొల్లగొన్నది, దుష సంతు(డు తన యీర్ష్మ రను వాపోయినా(డు పాపము ।; పిన వీరభదుండు శకుంతలా జన్మవృత్తాంత మొక శిష్యునిచే దుష్యంతునకు/ జెప్పించినాండు, కొని నన్న పార్యు.ని థారతమున శకుం. తలయే తన జన్మవృత్తాంత మును జెప్పును, మేనకా విశ్వామిితుల శృంగారమును శకుంతల దుష్యంతుమోల: వర్టించుచు నీట్టను, అలసతయెప్ప(గా దరుణి యమ్యునివ బ్రభు (మోల నున్న స మ్మ్‌ళిత సుగంధ బంధుర సమీరవశంబున. దూలి బాలమై

వలు వెడలన్‌ బయల్పడియె వల్టకుచంబులు, గక్షయుగ్మమున్‌'

లలిత కృశోదరంబు( దరళ (తివళీకృత రోమరాబియున్‌,

ఇందలి యొచిత్యమును శంకించియే కాబోలును పిన వీరన యీ వర్ణనమును పరిహరించినా(డు, ఇంతకంటెను నాయిక యయిన శకుంతల సౌందర్య్మవర్ణనమే లగ్గని వర్ణించినాండు. అదియ మిక్కిలి లలితముగా వర్టించినాండు.

క్‌ న్నులతీరు జక్కు-ని మొగంబు మెఆుంగున్సు, జౌకళించు. లే

జన్నుల మంచు నెన్నడుము సంశయ లేఖయు, మేని యందముం;

బెన్నెటీ వేణీ సొంపు మురి పెంబును, దిన్నని మోవికంపులు

న్వన్నెలుగాని, కావు రవణంబులు వన్నియ లా అతాంగికిన,

ఆమె యవయవముల సొంపులే యామెకు వన్నె గూర్చును గాని; భూషణములు గోవసి భావము,

నవలావణ్య పయోధి. జీత్తమను మంథాన్నాదికింయ్య జందికా

పవనాశిం, దరి్శితాండుగాం బెనంచి, యబ్లాతాశీగుం డిచ్చినన్‌

రవశిం గోకిల కీరముల్‌ దరువ నా రత్నాకరంబందు ను

దృవముం బొందిన లక్షి కొవలయు నా సద్మాక్షి భావింప(గన్‌.

శకుంతల క్షీరసాగర తనయ కావలయునని [ భాంతి. సమ్ముద మధన సమయమున నుద్భృవిల్లి యుండవలె. కాని యా పయోధి గంభీర లవణ పయోధి కాదు, నవలావజ్య పయోధి. చిత్తషు మంథర కుధరము. కవ్వపు తాండు చద్మదికా పవనాశి, కనుక నా రత్నాకరం బందున నుదృవిల్లిన నీ నారీరత్నము లావణ్యవత్కి చిత్తజాకారి, చం్యదముఖి

చిత్తరువున్‌ లిఖించి మణి జీవము వోసెనా ? రూపసంపదం

జిత్తమునం దలంచియు స్పజించెనొ ? రండును జర్భ 'సీేయంగా?

బితరు వందు నాకరణి చెల్వము గల్గ, దనన్యచిత్తు.డ చితమునం దల౭ంచియు సృజించె. బితామహు[. డొ తలోదరిన్‌. ఆదిం జం[దుండు చం[దికారుచుల నయ్యబ్లాన్య! గల్పించెనో? లేదే౧ గంతు.డు చెల్వముల్‌ వెరంబి యా లీలావతిం జేసెనో ? కాదే( జై్మతుండు తావులెల్టంగొని యాకొంతన్‌ వినిర్మించెనో? వదాభ్యాసజడుం డజుం డెటుల. గావించు దదీయాక్పతిన్‌ ? శకుంతల దుష్యంతుతో నను జాతకృపావిభూతి మదసామజయానను, దేవయాని మీ తాత వెడల్చి తెచ్చె భయదంబగు కూపములోన నుండి(గా భూతల నాధ;ః నీవును [(బభూతదయన్‌ వెడలింతుగాక నేం డీ తరళాయతావిని రతీశుండు [దోచిన తాపకూపమున్‌. యయాతి దవయానిని పొడునూతినుండి పెకి. దీనీ తాను పాణిగహణము చెసినట్టు మన్మథునిచే రాపకూపమున ]దోయబడిన తన్ను రక్షించి పాణ్మిగహణము జేయుమని కోరుచున్నది. పిమ్మట థరుంచలా దుష్యంతులు గాంధర్వ విది నివాహమైరి, అన్యోన్య సంపీతి నలవరించుచు నుండు వలరాజు కూఅట గలుగదయ్యె రమణీయ నూతన రతిరహస్య ములకు( గామళాస్త్రంబులు క డమలయ్యె నుద్వేల మగుచు( బెల్బబ్బెడు రాగ వా ర్థులు లేశమైనను దొల(కవయ్యె నితరేతర (పీతి నెడలింప6 దలంచిన ధృతికి రా(దెజపి సిదింపదయ్యె ధ ౨4

నముమతలును, దత్త రింతలు, మక్కూవలును జొక్కులును, గౌతుకములుకు, సోలములుకు [బియములును, గాముకతలు( దబ్బిబ్బులుగను సతియు( బతియు రతి కిడ సలుపునపుడు పాలిండ్లన్‌ నవసీలికా కలికలన్‌ | బాలంబముల్‌ సేసి, కం కశ కుట్మల రత్నహారములతో, గీలించి, కర్ణమ్ములన్‌ డాలొప్ప్నార(గ గర్హికార ములః దాటంకంబు లర్పించు6 దా నా లోలాక్షికి నవ్విభుండు నవపుష్పాలం కియాఖెలతన్‌ , రేయి చకోర స్థితి గవ వాయక, జక్కవలభంగి( బగలు మిధునమై, పాయక రేయును, బవలును నా యవనీపతి సుఖించి నతివయు.! దానున్‌,. రత్మికీడను సహితము నావేశము లేక నుదాత్త ముగా వర్ణించినాడు. ఆంధ కవితా పితామహు(2ైన యవ్రసాని పెద్రనామాత్యు(డు రచించిన మనుచరిిత మనునది యొక [ప్రబంధము తెను(గున గల పంచ మహాకావ్యములలో! బేరన్నికగనిన దీ మనుచరిత, దీసిశే స్వారో .. చిష మను సంభవమని పేరు. [పబంధనాయికలలో వరూధినికి, గల ఖ్యాతి మజీయెవ్వరికిని లేదు. వరూధినీ [పవరాఖ్యుల కథాసందర్భ మున నడచిన శృంగారము పెద్దనగారి మధుర మైన పద్యములలో చక్క-(గా రాణించినది. (పవరుని గుణగణములు, వరూధిని _పవరునిపై మరులు 205

కొనుట, [పవరుని నిరాకరణము, తుద కొక గంధర్వుండు (పవరరూసమున వరూధినితో రతిక్రీడ జరుపుట-స్వరోవి జననము ముఖ్యములై న కథాంశ ములు---స్వరోచి పెరిగి పెద్దవాడై మనోరమ, కళావతి, విభావరులను వివాహమగుట, వనదేవతా నంయోగము వర్దిత ములు.

మను చర్మితము నందలి శృంగారము మాట యటుంచి పెద్దనా ర్యుని పద్యముల నడకలోనే యొక శృంగార విలసనము గలదు.

అట( జని కాంచె భూమిసురు( డంబరచుందీ శిరస్పర జ్హ రీ

పటల ముహుర్ముహుర్లుళ దభంగ తరంగ మృదంగ నిస్వన

స్పుటనటనానురూప పరిపుల్ల కలాప కలాపి జాలమున్‌

గటకచరత్క_ రేణుకర కంపిత సాలము శీతశ్రై లమున్‌.

[ప్రవరుడు హిమవన్నగశ, ఎంగము! జూచెను. అచ్చట హిమవత క! ర్వతము కిఖరమునుండి సడుచున్న 'సెలడేళ్ళ [పవాహధ్వని మద్దెలల ధ్వనిగా [భమించి నాట్యము చెయు మగ నెమిళ్ళను చూచెను. కొండలు మధ్య నున్న చెట్లను తుండములతో విరుచుటకై కదిలించుచున్న యేనుగులను జూచెము.

అత( డా వాతపరంపరా పరిమళ వ్యాపారలిలన్‌ జనా

న్విత మిచ్చోటని జేరణటోయి కనియెన్‌ విద్యుల్లతావి,గహన్‌

శతప[తేక్షణ జంచరీక చికురన్‌ జం[దాస్య జక స్తనిన్‌

నతనాభిన్‌ నవలా నొకానొక మరున్నారీ శిరోరత్నమున్‌,

అబ్బురపాటుతోడ నయనాంబు జముట్‌ [ వికసింప. గాంతి ఘే.

ల్తుబ్బి కస్‌నికల్‌ విక సీతోత్పల పంక్తుల! [గుమ్మరింప(గా

గుబ్బమెయింగుజన్లవ గగుర్పొడువన్‌ మదిలోన! గోరికల్‌

గుబ్బటిలంగ జూచె నలకూబరసన్ని భు నర్ధరామరున్‌ ॥

6

చూచి, రుళంరుళశత్కటక సూచిత వేగపదారవిందయై లేచి కుచంబులున్‌ దుజుము లేనడు మల్రలనాడ నయ్యెడన్‌ బూచిన యొక్క పోక నునుబోదియ(జేరి విలోక న్మపభా పీచికలన్‌ దదీయ పదవీ కలకాంబుది వెల్లిగొల్పిచున్‌ ॥ ఆమె యతి సం్థభమముతో లేచి యొక పోంక చెట్టు బోదె నాను" కొని నిలుచుండెను. ఆమె పాదారవిందములకుగల యందియలు ర్భుళం రుళన్నాదము చేసినవి. అట్లు నిలుచుండ(గా నామె కుచంబులు, కొప్పును, సన్నని నడుము నల్రలనాడినవి. అశ(ంగా నామె యెంత విలాసముగా లేచి నిలుచున్నదో [గహింపవలసీ యున్నది. మునుమున్‌ పువైడు గొంకు లౌల్యమునిడన్‌ మోదంబు వి స్తీర్ణతన్‌ జొనుపన్‌ గోర్కులు [ శేళ్ళుుదిప్ప మదిమెచ్చుల్‌ జెప్పలల్ద్హార ఎన త్యనుషంగస్థితి జఉచ్చపాటొసంగ నొయ్యారంబులన్‌ జం(దికల్‌ దనుక్‌న్‌ జూచె లతాంగి భూసురు [బపుల్లన్నే[తపద్మంబులన్‌ ం పంకజముఖి 5 ప్పుడు మై నంకురిత ములయ్యె బులక లావిష్క్టృత వ్ప్సీ నాంకొనల సూచక మూ మాంకురములు(బోలె మశియు నతనిన్‌ జూడన్‌. తొంగలి జెప్పలం దొల(గగ్యదోయుచుం బైపయి విస్తరిల్లు క న్నుంగవ యా[కమించుకొనునో ముఖచం[దునటంచు టబోవనీ కంగజు( డానవెట్టి కదియన్‌ గుజి [వాసెననంగ జాథీ సా రంగమదంబు లేంజెేమట'( [గమ్మె లలాటము డిగ్గి చెక్కులన్‌ . (ప్రవరుడు వుద్ధశ్నోతియుండు. తాను హిమగిరి కేతెంచి తన పాద లేపము కజఃగిపోవుటకు “బుద్ధిజాడ్యజనితోన్మాదుల్లదా (శో తియుల్‌ ';అని. నీకో

-వాపోయినా(డు, వరూధినిని జూచి తనకు నింటికిపోవు మార్గము జూపు మని వేడును, ఎవ్వతె వీవు భీతహరిణేక్షణ ! యొంటి. జరించె దోటలే కివ్వనభూమి ? భూనురు(డ నే (బవరాఖ్యుడ( [దోవతప్పితిన్‌ (గొవ్వున నిన్నగాగమునకుం జనుదెంచీ పురంబుంజేర నిం కెవ్విధి గాంతు6 ? దెల్ప(గదవే తెరు వెద్ది + శుభ్రంబు సీకగున్‌. ఆమె చాల గడుసరి; జాణ అని తన కథ నెజింగించిన( దన కను/గవ మెజుంగులుబ్బ దాటంకములున్‌ జను/గవయు నడుము వణ(క(౮గ వనిత సెలవివాజ నవ్వి వానికి ననియెన్‌. ఆమె కన్నులు మెజసినవి, చెవి కమ్మలు, కుచములు, నడుము నల్హలనాడ(గ సెలవివాజ పరిహాసముగా నవ్వినది. నవ్వి యిట్రన్నది. ఇంతలు కన్నులుండ( దరు ఎవ్వరి వేడెదము భూసురెం[ద[$ యే కాంత మునందునున్న జవరాండ నెపంబిడి పల్కరించులా గింతియ(గాక నీ వెజలు(గవే మును వచ్చిన్నతోవ చొప్పు నీ కింత భయంబులె కడుగ నెల్రదమైతిమె ౭ మాట లెటికిన్‌ ? అత(డింటికింటోవ త్వరపడుచుండ(గా నిట్టను, ఎక్కడి యూరు ? కాల్నిలువ దింటికి. బోయెదనంచు! బల్కెదీ వక్తట । మీ కుటీర నిలయంబులకున్‌ సరిరాకపోయునే యిక్టుడి రత్నకందరము లిక్ష డి నందనచందనో తరం బిక్క-డి గాంగ సెకతము లిక్కడి యీ లవలీనికుంజముల్‌, సిక్కము దా(పనేల ధరణీసురనందన 1 యింక నీపయిన్‌ జిక్కై మనంబు నాకు, నను జి త్తజ-బారిక్టి నప్పుగించెదో 26

చొక్తి మరందమద్యముల చూఅల6 బాటలు బాడు లేంట్ల సౌం పెక్సిన యట్టి పూవుంబొదరిండ్లను గోణిట గారవించెచో ఆమె కామపరవళయై. [పవరునింటేరి పెక్షు వోవభావములం [బద ర్శించినది, ఆతనితో వాద పతివాదములకు దిగినది,. ఎందే డెందము గందళించు రహిచే నేక్మాగితన్‌ నిర్వృతిం జందు౦ గసంభగత। పదీప కళికాఖ్రీదోంప, నెందెందుటో 'కెందే నిం్యదియముల్‌ సుఖంబుగను, నాయింపే పర(బవ్మా “మా నందో బహ్మ' యటన్న [పా(జదువు నంతర్చుద్ధి నూపహింపుమా,. “అనందో బహ్మ' యని సంజబోధించినది, ఇందుకు సమాధాన ఈ పాండిత్యము సీకుంద క నుజియెందే6 గంటిమ కామశా స్తోంపాధ్యాయివినా వచించెదవు మేలోవో ః |తయీధర్మముల్‌ పాపంబుల్‌ చతి పుణ్యమంచు, నినేలా తృరముల్‌ + మోష్షల శ్ష్మీపథ్యాగమ స్యూతపం్తి కివెపో మీ సర్మపదాయార్థముల్‌ , అనుటయు వరూధిని నిస్పృహ:జెందినది. “వనిత దనంత(దా వలచి వచ్చిన జుల్చ నకాదె యేరికిన్‌”* అని తలపోసినది, నిట్టార్చినది. తల యూచినది. వెతలంబెట్టకు మింకన న్ననుచు సీవీబంధ మూడన్‌ రయో ద్ధతి నూర్చుల్‌ నిగుడన్‌ వడిన విరులు చిందం గొప్పువీడన్‌ దనూ' లత తోడో( బులకింప(గా ననునయాలాపాతిదీనాస్యయె రతిసంరంభము మీఅ నిర్ణరవధూరత్నంబు పైపాటునన్‌, [పాంచద్భూషణ బాహుమూలరుచితో ( బాలిండ్లు పాంగార. బె యంచుల్‌ [మోవంగ( గౌంగలించి యధరం బాసింప వో శ్రీహరీ౯ లలి

యంచున్‌ [(బాహ్మణు6 డోరమోమిడి దదీయాంసద్యయంబంటి పొ మ్మంచున్‌ [దోచెం! గలంచునే సతులమాయల్‌ థీరచిత్తంబులన్‌? [తోవువడి నిలిచి ఘన ల వ్రాపరవళశ యగుచు€ గొప్పు సవరించి యొడల్‌ రీపింప నతిని. జుఅచుజ€ గోపమునన్‌ జూచి | కేటుకొనుచున్‌ బలికెన్‌. పాటున కింతు లోర్ల్తురె కృపారహితాత్మక। నీవృుతోవ ని చ్చోట భవన్న ఖాంకురము సోంకె. గనుంగొనుమంచుంజూపి య ప్పాటలగంధి వెదననెపంబిడి యేడ్చె. గలస్వనంబుతో మీటిన విచ్చు గుబ్బచనుమిట్టల న్యశులు చిందువందంగన్‌. అల్రసానివారి వరూధిని యల్రనల్హు నెడ్బినదనియ్యు ముద్దుతిమ్మన .పొరిజాతాపహరణములోని సత్యభామ ముద్దు ముద్దుగా నేడ్చినదనియు, భట్టుమూర్తి గిరిక బావురుమని యృక్షినదనియు నొకనాగుడి కలదు, వెలివెట్టిరే బాడబులు. పరాశరు బట్ట దాశకన్యాకళిం దముంేసి? కులములో వన్నెతక్కువ యయ్యెన ప్ర పట్టికి మనక చుట్టజికము? ననుపుకా(డ్లై వేల్పునాగవాసము(గూడి మహిమఃఈ గోల్చడియెనే మాందక ర్లి? స్వారాజ్య మెలంగ నీరై ఆ సుర లహ ల్యాజారు(డై న జంభాసురారి: వారికంటెను నీ మహత్యంబు ఘనమె? పవనపర్ద్ణాంబుభములై నవసి యినుప కచ్చడాల్‌ గట్టుకొను మునిముచ్చులెల్ల చామరసనే_తలిండ్ర బందాలుగా 5?

అని ([పమాణము( జూపినది---. అయినను కరినచిత్తుండైన 1పవరుండు కరుగలెదు. ఆతడు నిష్కమించినాండు అనిష్క9మ ఐమును సాయంసమయమును బోల్చి కవి యు[క్పేక్షించినాడు

తరుణి ననన్యకాంత నతిదారుణ పుష్పుశిలీముఖవ్యథా

భరవివశాంగి నంగభవు వారికి నగ్గముసేసి (కూరుండై

యరి.గె మహీసురాధము. డహంకృతితో నని రోష భీషణ

స్ఫురణ వహించెనో యన నభోమణిదాల్బె. గమాయదీధితిన్‌..

గంధర్వు/౮డొకండుకలండు. , అతం డిదివజకే వరూధినిచేం దిరస్ట రిప( బడినాండు, ఇపుడు వరూధిని (పవ రాఖ్యునిచే. దిరస్కృతయెై కామాతురయై యున్నది, కనుక ని గంధర్వుడు కుహనా (పవరాఖ్యుని రూపమున నామె పొందు గోరినాండు ఆత! డిట్టు తలపోయును,

ఒక్కొక వేళ పద్మ ముఖు లొల్లమి సెయుదు రొక్కవేళం బె

న్మక్కువ నాదరింతురు క్షణక్షణముల్‌ జవరాండ చి త్తముల్‌

ఎక్కువ వేసజన్‌ జన దుపాయములన్‌ దగు నిచ్చకంబులన్‌

బీక్కంగ( ఉసి డాసి సతిచిత్తము( బట్టి సుభింప(గా6 దగున్‌.

క్షణక్షణముల్‌ జవరాం[డ చిత్తములు., ఒకప్పుడు తిర స్రరింతురు, ఒకప్పుడు మక్తువ సేతురు. అయినను త్వరపడ రాదు. ఉపాయము జేసి యామె చిత్తము వడసి సుఖింప వలెనని తీర్మానించెను.

మాయా | పవరుని వరూధిని చూచినది,

కాంచి కలక్వణత్రనక కాంచికయై యెదురేం/గి యపుడ

క్రాంచనకేత కీ కుసుమగాతి వయస్యల డించి తన్నికుం

జాంచల వీథి. దాజుచు ఘనాంత చలచ్చపలాకృతిం గలం

గాంచిన వస్తువుం దెలిసి కాంచినయ ట్టనుర క్రి( గాంచుచున్‌

ఏకే

కలలో. గనంబడిన వస్తువును జూచిన యట్టు సంతసించెను. అత డామెతో నిచ్చకము లాడినాడు. కల్టబౌల్లి మాటలు ఛెప్పినాండు. రతి సమయమునం దామె కన్ను తెరువకుండునట్లు ఒడ (6బర్చినాండు, ఆమె యట్లొడంబడనినాండు తన గతి యేమగునో చెప్పినాండు, సీ చనుదోయి సంకుమద నిర్భర వాసన మేన నూన న య్యోః చిరసౌఖ్యముల్‌ గనుట యొండె, దపం బొనరించి పాపముల్‌ రాచుట యొండె6 గా కిహపరంబుల కూరక దూరమై వయః శ్రీ చన రంటికిం జెడిన రెవండ నాదునె నీరజేక్షణా : తనకు మోజు తీలువటజకు నామెతో సంభోగము లేని నాం డిటు నిహమునకు నటు పరమునకుం గూడ తా జిడుదునని చెప్పినాండు, సహసా నఖంపచ స్తశదత్త పరిరంభ మామూల పరిచుంచితాధరోష్ట మతిశయ (పేమ కల్పిత దంత సంబాధి మతివేల మణిత యాస్దార్భ గల్పచ పేట మతి దినవాక్పూచితాత్మ విరహ మంకుర త్పులకజూలా విద్ధ సర్వాంగ మానందకృత హా రవాననాబ్ద. మ్మాకమక్షీణ నుతివర్ణ మానిమీలి మాస్తిమిత భూషణారవ మా వధూటి 1పథమ సురతఆబు గంధర్వపతి గరంచె, వారి సురత మెట్టున్నది? పథమ సురతమువలె నున్నది. వాస్తవ మునకు గంధర్వునకు( గాని వరూధినికి. గాని [పథమ సురతము గాక పోవచ్చును. తరువాతి పద్యములో కన్యకారతివలె నున్నదన్నాండుం చె2

*నార్రికేళ ఫలపాకము. లౌగద కన్యకారతుల్‌ ” అని'యొక కవి యష మించినా(డు. గోరువెచ్చ వైన స్తనముల చేత నీయబడిన( గౌంగిలింత గలదియు, గట్టిగా మొదలంట చుంబించ బడిన యధరోష్టము గలదియు, ఆతిశయమైన | పేమచేత కలిగిన దంత కృతములు. కలదియు, అమితమైన బడలికచే శయ్యయందు సోలిపడి యుండినదియు,హద్దులేని మణిత స్వరము వలన అతి దనమెన వాక్రులచెత నెడబాటు సహింప రానిదయు, సర్వావష యవములందు. గగుర్పాటు కలదియు, ఆనందము చేత వికసితమైన ముఖము కలదియు, [కమ్మకమముగా రతి శమచేత తగ్గిపోయిన స్తుతి వాక్టులు కలదియు, కన్ను లరమూతి పడియు, చెక్టి ళ్లు చెమర్చి శృంగార. చేష్ణ లాయత్తములైన వరూధినితోడి సురతము మాయా _ [పవరునకు (పథమ సురతముగా భాసించెను. ఈ మణిత శబ్దము కళా పూర్ణోదయ మున పద్మజుండు వాణితోగూడి రతికే? ,కిడించుచుండ నుదృవిల్లినట్వ చెప్పంబడియె. ఆ మణితధ్వని యత్యంతసమ్మోహనముగా. నుండ వాణి మ:దిరస్టయగు శుక మామణితస్వరమును నధ్యసించుచు, రంభకు జరి గిన వృత్తాంతము వినిపింప(గా వాణి కినిసి కశాపంచిచ్చాను. తరువాత కళాపూర్ణోదయ కథ కంతకు సీ మణిత స్వరమె మూల మయ్యెను. మవిత మనగా రతికాలమండు స్రీ కంఠకూజిత నుని యర్థము జెప్పు? బడినది.

అన్నునం గను మూయుట రొద

సన్నగిలు€ 6 గౌంగిలింత సడలుట నేర్పుల్‌

కన్నెజికపు రతియు( బోలె, గడు నింపొసంగెన్‌.

నడ జడను వడియె, నారే

ర్పడియెన్‌, జను మొనలు నల్టవడియెన్‌, వడియన్‌:

బడియి గడు నొడలు పడరికి బడలికయును నిదుర యరుచి జహుళంబయ్యెన్‌, నడకలు మందమయ్యను. నూగారేర ఎడెను. ఉదరమందలి రోమా వళ స్ఫుట మయ్యెను. చను మొనలు నల్చంబడెను. దేహము వడిలిపోయెను. ఆమెకు బడలిక, నిదుర యరుచి యొక్టువయ్యెను; ఇవి యన్నియు గర్భ వతీ లక్షణములు. మనసు కక్కు-జితి మెల్లన లేచి చేతుల( గాంతుని జబ్బుగా. గౌంగలించు నలసత మృద్గంధి యైన కమ్మనీ నోర నధరంబు నెడనెడ నాని కూర్కు మణితాది పవనధారణ శక్తి చాలమి గొంక్షిత [కీడ కంగము పంవు సేయమి నొడ్డుగా నిట్టూర్పు లౌాలయ బొగులు నిచ్చ యెజి.గిన రతికేశి మెచ్చి పొగడు నపష్వు డక్కాంత రతి పరిహాస వేళ జీవితేశు సమెళంపు6 బేంత లుడుపు, (బార్ధనాపూర్వ దీన సంభాషణముల, వరూధిని గర్భ లొలస. ఆమెకు రతియందు వెనుకటి శక్తి యుక్తులు లేవు, అయినను రతి యందలి మక్కువ తీరక [పియుని వదులు వదులుగా( గౌగలించు కొనును, తనక మ్మని మోవితో. (బియుని మోవి మెల్లి మెల్ల జవికొని యాయాసమున నిదురపోవును. ఆయాసము చేత రతికూబితము చేయంజాలక నర్మ వాక్టులచే [బియుని ఫంతోష పెట్టును. (పియుండు కోరినట్టు రతికేళికి దేహము వళముగాక వడ

చేర్చ నిశ్వాసముల పుచ్చును. తన మనసెజింగి రతికళి సలిపిన [పియుని మెచ్చుకొనును. తనకు శక్తి చాలనపుడు రతికేలికి [పియు డుద్యుక్తుండు కా(గా దీన వాక్టులతో నాతని [బతిమాలును, ఇది యంతయు వేంకటి యయిన వరూధిని దీనావస్ట. “వెంటి యగు లంజపడుపు రోంత మేదిని సుమతి" యను సుమతీ కతకకారుని సూక్తి గమనార్హ మ్ను కవిరాజ మనోరంజనమున బాలెంతరాలి సురతవర్షనము గూడ వర్ణింపంబడినది. అర్ధ క్షణంబై న నంతరాయము లెని కె(గిలి యత్న సంఘటితమయ్యు గుచి పీడనంబు చెకొలండి సారకు౯ జేయు గపుర వీడ్యపు(దావి [గమ్ము చుంబన లబ్ద కటువస్తు పరిమళ కలితమయ్యు ఘటచ్మక పుంభావనటనల జూపు నే ర్పులకు( జొక్కుట నుపురూపమయ్యు నతని హృదయంబు పూర్వహర్షానుభ వతం బొదలె బాలింతరాలి సంభోగ కే? నలవియు యెంచ. [బసవితానంతర. ది తీయమాన సమాగమాధిక సుఖంబు, వే;ఠటి కూటములు, బాలెంత రతులు చదువరుల కనుభవైక వేద్యములు కాక పోవు, ఏన్‌

త్‌ సాహితీ. సమరాంగణ సార్వభౌముడు (శ్రీకృష్ణదెపరా

యలు, సాహితీ మ్షేతమున నాయన కాల మొక స్వర్ణయుగ ముం ఆయన రచించిన |గంథము ఆము క్రమాల్యద, అలంకరించితీసిన పూల- దండనిచ్చునది యనియర్భము ఆమెయే గోదాదేవి ఆమె చరిత మాముక్త మాల్యద. దీనికే విష్ణుచి త్తీయ మను నామాంతరము కలదు, గోదాదెవి. తండి పేరు విష్ణుచిత్తుండు అతడు నిజముగా విస్తుచిత్తుడే. ఆయనకు బుణ్యవశమున నీ నోదాదేవి పసిబాలికగా లభించెను. ఈయన గోదాదేవిని పెంచి పెద్దచేసెను, ఆమె శ్రీ రంగనాధుని భక్తురాలు. శ్రీరంగనాథుండు శ్రీవిలుపుక్తూరున కేగి యామెను బరిణయమయ్యను, ఇదీ కథ. చాల. నుడా తమైన కథా సంవిధానము., ఇందు రాయలు [వదర్శించిన వర్ణనా వై దగ్భ్యము, ఆలంకార విన్యాసము, కల్పనా కౌశలము, | పకృతి పరిశీ" లనా న్లైపుణ్యము, భావ గాంభీర్యము, అపూర్వ [(ఢపద [పయోగము, [శతి స్కృతిశాస్త్ర వె దుష్యమును మటే _పబంధము నందును గానరాదు,. పుర వర్ణనమున, సౌధ వర్ణనమున, సింకను నితర వర్దనములందే అలిత మైన శ్చంగారమును కొంత సున్నితమైన హాస్యమును వెలయింప జేసెను. “దేశ భాషలందు. దెలు(గు లెస్స అని కంరో క్తిగా వక్కాణించిను మహనీయుడు (శ్రీకృష్ణదేవరాయలు.

తెలు( గదేలయన్న 2 దేశంబు తెలు గేను

దెలు(/గు వల్బభుండ( దెలుంగ్‌" క్‌ండ

యెల్ల నృపులు గొలువ నెయ(గచే బాసాడి

దేశ భాషలందు. దెలు(గు లెస్స

ఏ6-

శ్రీ విబుబుత్తూరు వర్ణ్షనమున- లలితోద్యాన పరంపరా పికళుకొలాప (పతిధ్వానము ల్వలభీ సల హరిన్మణేీ సికశుకస్వాన్మ భమం బూన్స మి న్నులతో రాయు సువర్ణ సెౌధముల నెందుంజూడ( జెన్నాంది థ్రీ విలుబుళ్తూరు సెలంగు( బాండ్య నగరోర్వీరత్న సీమంత మై. శ్రీ విలుబుత్తూరున నాకసము నంటు మేడలు, ఇంటి కప్వులమీద నేల మరకతములతో మలచబడిన చిలుకలు, గోరువంకలు. తత్నమీ పోద్యానవనము నందలి పికళశుకాలాపముల -[పతిధ్వనులు ఇంటి కప్పుల “మీద నీల మరకతములతో మలచబడిన శుకపికముల యాలాపములుగా జనులు [భమింతురు, మలిచి పయోజు కోళముల మాడ్కి. నొనర్చిన పద్మరాగపుం గలశపు 'చెజ్టడాల్‌ టొమిడికంబులతో నపరంజబి యోడుబి రిం నల ఏ జయంతముం జలంబున గెల్వంగ దంశితంబులైై నిలిచినయట్ల మాడువు లనేకములు. లుల్టుసిలు న్పురంబునన్‌ అచ్చట మెడలు మిక్కిలి యెత్తెనవి, వాని పెంకులు బంగార ముతో జేయంబడినవి, వాని చెన పద్మరాగమణులతో మలచ(బడిన యొజ్ఞని కుంభ ములున్నవి, 'వీనియొక గ్రా యెజ్ఞనికాంతి స్వర్షసౌధముల ఇ కి; గోపమున దాడి వెడలుచున్నవా యన్నట్టుండును. పాథో్లోధి జలయు క్రి (బొంచి పట్టిన దిశా కరులు నా దగు మరకతపు( గరుల గరుల దొండిము సిక్క6 గబళించి మింగిన హరులు నాః దొండ మొప్ప గుం దదళ్శ _ వారులం దాచిన తాప అమర నేనికదోయి. వీలార్చు నపరంజి. నీటి (వాత వ

[శీలు. దత్పార్శ్య్య చ్మితిత శంఖచ|కముల్‌ రత్నంపు( దిన్నెల( (బతిఫలింప. బెజు పురా? గృహ,(శీలం బెండ్రియాడ భవన రాజులు గట్టిన బాసికమనః దనరు మణితోరణములతో ద్వార వితతి€ బర!గు విథులు పురి సూ(తపట్టినట్టు. పచ్చని రాతి చేనుగులు, వాసె నల్దని తుండములు, పచ్చరాతొ సింహముల నోళ నుండి వెలువడుట వలన సింహము లేనుగులను [మంగి తుండములను వెలికి వదిలినట్టుండును. పెన గోడలయందు లక్ష్మీదేవి కభిషకము జేయుచున్నట్టు నపరంబీతో( చేయబడిన లన్న్మే [పతిమలు గజములు శంఖఛ| కములు [బకాశించుచుండును. ఆ పురి గృహరాజములు. పెజల పత్తనమందలి గృహ్మశీలను వివాహమాడుటకు6౬ గట్టిన బాసికమన నొప్పుచున్నవి. విథులు వంకరలు లేక స్కూతము పట్టినట్టున్న వి. పగడపు( జాయ చెందిరము( (బామిన పాండ్య వధూ కుచంబులన్‌. నగు నరుణంవు బొండ్త ముల నారికెడంబుల్లు వజ కుట్టి మం బగు పథముం జెలంగు భవనాహృత శేషిత రత్న రక్షక [భగతరు సంతతిం (బథమ భార్య బురిన్‌ గిఅవుంచె వార్థినాన్‌. ం ఆ పట్టణమున సౌధ నిక్మాణమున వినియోగింపంగా మిగిలిన రత మ ములను గాపాడుటకు. దన సంతానమగు. గల్పవృక్షములను, పెద్ద భార్య యయిన గంగాదేవిని కాపుంచినట్టు నారి వేళ వృక్షములు, వజ: నిర్మితము నైన రాజమార్లము | ప్రకాశించుచుండును, శయపూజాంబుజముల్‌ ఘటిం దడంబడన్‌ జన్లోయి లే6గౌనుమై దయ దప్పన్‌ బసుపొడి, పాగడపు? బాదం బొప్ప. జెంగల్వ డి 368

గియ నీ రచ్యుత మజ్ఞనార్థము గటిం గీలించి, దివ్య _పబం

ధ యుగాస్యల్‌ [దవిడాంగనల్‌ నడతు రుద్యానంపు లో(తోవలన్‌

అచటి న్రీలుద్యానవనములో పసుపుతో స్నానమాడి స్వామి తిరు మజ్జనము నిమి త్తము తీర్ధము బిందె రొంటియందు ధరించి పూజ కొజు కైన కమలములు బిందెలో6 దొ టిలుచుండ?”గా గుచభారము చేత లే(త నడుము లసియాడుచుండ(గా నోయ్యారముగా నడతురు.

వేవీన మేడ. బై వలభి వేజణీకం జంటవహించి విప్పంగాం

బూవులు గోట మీటుతజి. బోయెడు తే/టుల [మోత కామిశం

కావహవమౌ( గృతొభ్యసన లౌటను దంతపు మెట్ల వెంబడిం

జేవడి వీణ మీటుటయు. జిక్కెడలించుటయు న్నరింబడన్‌,

ఉదయము వారవనితలు కూర్చుండి తమ జడలు కుచోపరిభాగ ముపై వై చుకొని వాడిపోయిన మల్లెపూలను గోళ్ళతో తీసి పారవేయ చుందురు. ఆ త్రజి తుమ్మెదలు వాలి ధ్వనిచేయుచుండును. అదియెట్టున్న దన(గా నా వారవనితలు కృతాభ్యసనలౌటను జడ విణదండము వలెను కుచములు వీణకుంభముల వలెను, మల్లెపూలు దంతపు మెట్టవలెను, పూవు లను గోటమీటుటలు తుమ్మెదల ధ్వని వీజానాదము వలెను నున్నది- అగుట వలన విటు లీ ధ్వనిని వినియు వారకాంతలు వీణో తంతులను సవరించుచున్నారను భాంతి గళ్టిను.

[దవిడ కుటుంబిను ల్పనుపు రాచిన రత్నపు దాష్మకింద నం

బువు దెరవాజంగా నిదురవోయి గరుత్తతి పచ్చ బాజినన్‌

భవన సరో మరాళములు భర్మమయచ్చద గుచ్చ విస్ఫుర

ద్దివిజధునీ మరాళ వితతిభమ' బూన్ను( బురి (నృమించుచున్‌,

వారి యిండ్ల వెనుకనున్న కొలని రత్న సోపానములకై బసుపు నరుగ దీయ(గా వాని [కింద నిదురించుచున్న హంసలు వచ్చంబారి పర

ఏ9

ములో వీహరింప(ంగా. జూచి జనులు వీనిని స్వర్గము నందలి యపరంబి హవాంసలుగా ఉభమించిరి తల. బక్షచ్చట (గుచ్చి బాతువులు 'కేదారంపు( గుల్యాంతర స్లలి ని్నిదింప(గ( జూచి యారెకు లుషస్నాత (పయాత ద్విజా వలి పిండీకృత శొట్రిక్‌ ల్సవి దదావాసంబు! జేర్ప్చుంగ రే వుల డిగ్గ న్వెస( బాయువాని6 గని నవ్వు న్శాలి గోప్యోఘముల్‌ . వరి మళ్ళలోని మడుగులలోని బాతులు తమ ముక్కులను టెక్త్హ లోనికి [గుచ్చుకొని న్మిదించును. పొలము కాఫరులు వానిని [పాతః కాల మందు స్నానము చేసి తమ వస్త్రములను పిండి మజచి పోయినారని శలచి,వానిని. తీసికొని వచ్చుటకు నీళ్ళలోనిక్షి దిరిరి అంతట బాతులు చూరముగా( బోయినవి. అపుడు గరితలు వారిని పరిహసించిరి, స్థిర సౌధ్యాగ విహార యౌవతరతిచ్చిన్నాచ్చహారస్సుర ద్గురు ముక్తావలి( జేటిక ల్విరులతో( ధూడంగ( (దోయ న్నిజో దరలగ్నంబగు దాని నమ్మొగు లధస్థృంబై తజీిన్‌ రాల్చనా కర మభంబని యం(డుగా కుదధి( దక్క న్చుట్టునే ముత్యముల్‌ . _ఎత్తెన మేడలమీంద యౌవన స్త్రేలు సురత [కిడలు సల్నుపంగా వారి ముత్యాల హారములు తెగిపోయి. ముత్యములు [కింద రాలినవిి మజు నాడు చేటికలు పూవులతో. గూడ వానీ నూడ్చి [కింద పాజవేయంగా నవి మేఘములటలో! బడినవి. మేఘములు వానిని (కిందికి రాల్భుటచే ముత్యములు మేఘములందు! బుట్టు నందురు గాని _వాస్తవమునకు సము [దము నందు దక్క పెజ దోట ముత్యములు పుట్టపు. సోరణగండ్ర రాం గొదమ చుక్కలు పట సతు ల్కవాటము శా ఇటీ ల్చేరుప మ్కక్తికంబు లని చిల్లులు వుత్తురు దమ్మటంచు( బొ 40

లాగు వతాన హోరములయ: దొగి వోరత, (వేల్తి (తొడ్డువోం గా రతి డస్సి గొడ్బ్పాలటు లాగా ఛఇెజణీన్‌ స్ట్రను విచ్చు పషుడలన్‌. అకనమున చిన్న చిన్న నక్షత్రములు కిటికీ గుండా గదులతోనికి "వచ్చును, అచ్చటి సతులు కేటికీలకు మూంయ్‌ంగా నవి గదలో నిక్కుకోని నీవి. ఆ జమ్హునులును. వాని చిల్లులు ప్పత్తురని భయమంది యా నక్షత ములు హోరముగా నేర్చాడీ వాం కంఠసీమ నబఎకరించినవి,. వారు సురత [వీడానంతరము నలనీషపోయి. గాలి కొలకు. కటికీలను సెజవలా నో నసతతముళలు తను చారిసి తాము పోక్టుకు. అవుర సౌధ సిథి నధరాధడ భూముల గర్జ మున్నుగా నావయికి న్వినంబడని యట్షుగం [గాలు సనా. దార్చి తీ లావరతన్‌ మఘమటింపుడురు లాస్యము "సియల మేమఘమరంయనొ లాపము సేసి పోవిశకలాన: గలాప్‌ కబాప కుంతలట్‌. మేఘముల కంషి నున్నతముగా నున్న పేకలమింద యునరులు చాస్యము సేయుచు. మేనురంజన కాగము. నాచాోచించి మమఘములను రప్పింతుదు, వేలంది యూ నీ దండ వెల థుంతః నానండ కును పెల( భట్ట నెవ్వసి తరనమి? కముసం దాశ్సృబుగాన మలికదంబక వేణి? కలుష తాప్పులు వాడగొియ కలునున? కడిషోధు నా కిస్ను పడతి మూ గేదదిగ్‌ నన గడి వోమి ముందటికిం జూట్యు జాతులే వంబుకేక్షజ? పద్మినులు నైక సును నున్న యెద -జాళుటునికి యరుదెః యనుచు తొలినుడి నభిలాష లెనణయ చూ సటుకు తోడని నర్మగర్భలబు గాంగ శీల

నుత్తరము పల్లవ [శేణ్‌ కొస6(గు చలరు లమ్ముదురు పుష్పలావిక లప్పురమున,. పుష్ప లావికలు సహితము రసిక శిఖామణులు, సంభాషణా చతురలు. సరసుల నగ్మ మింపుల నొసంగ( గదంబపుదండ. గట్టుచోం గర(గుటం దెల్పు దృక్తరళ కాంతులు నుత్తర మిచ్చు నంతరారా తరముల నవ్వులు న్గలువ తండము మొల్లలు నంచు మిన్ను (గు చ్చి రహిని రిత్తనూ లౌసంగి సిగ్గు వహింతురు పుష్పలావికల్‌, పణ్య స్రాలు రసిక శిామణు. లయ్యును చమత్కాారిణు లయ్యును విటుల మాటలచే తబ్బిబ్బు లగుదురు, ఇంద మ నజి దంతకుందాభ గూడి ని చ్చ్చలపు( జూపులు మున్న సం థమింప వెల యొప్ప కవల(టో విలబుచు మోవియం. గోప మొదవెడు చూపు మోమోటం (దిప్ప( ములు నగు గా దను పలుకు లుడుప నవి గాని కావొ నీ కను పరసాపత్న్య్య సంపాదనం బుబ్బు నింపు. బెనుపం జతుర వచన విలాసాంగ సౌష్టవముల బసిడి దానిచ్చి నట్టి యప్పణతి మజవం బతికి గ్లైదువు లందిచ్చు రతి విధమున విటుల కిత్తురు మథి వారు విరులు పురిని. మన్మథునకు రతీదేవి యమ్ముల నందించి. నటుల మధురాపురము లోని, బుష్పలావికలు వీటులకు బుషృము లందింతురు,. తీ

(పతత (పాంత పిశంగ కుంకుమ జటాపాళీ కురంగీమదా సిత వీణా? కలస్వనంబు లెస(గం జెన్నారు కర్వూరపుం జతతు ల్కంటికి నారదత్వమున మించ న్లామిని కామి సం తతి కేలా యెడ | తెచ్చు. గంతు కలహోన్మాదంబు ల్మా పోలునన్‌.. వ్‌ ర్పూర కాంతులు (పసరించినవి. కస్తూరి పఏీణవలె నల్హంగా చ్‌ నున్నది. తుమ్మెదల రముంకారములు వీణా నాదమును దలపించుటచే. గలహభోజుగడైన. నారదాభాసము బేత( 1గామోదేకమున మోహితులై నిత్యము మన్మధ యుద్భమనెడి సురత [క్రీడారతుల నెల్పప్పుడు నుందురు, గోదాదేవి యొవనోదయ మగునంత నామె యవయవములు * సౌష్టవమును పొందెను. వాతెజ తొంటి కైవడి మాటలాడదు కుటిల వృత్తి వహించె. గుంతలములు అకులు సిరులు రా నజగంట. గను(గొనె నాడించె బొమగొనీ యాననంబు చనుగొమ ల్నెగయ వక్ష ముపేక( గడకొ త్తెం బాణీ పాదము లెజ్బవాజ! దొడంగె సారకు మధ్యంబు దారి. ద్యముల జెప్ప వట్ట్‌ గాంభీర్య మొక్క-ండు వెట్టుకొనియె నాభి, నానాంటి కిగతి నా6టి [పియము

• చవుక యైనట్టి యిచ్చట జనదు నిలువ ననుచు జాశతిన కరణి బాల్యంబు జొటె, ఒదవెడు జవ్వనంు వెలి కొత్తంగ6 బయ్యెద సిగ్గం గూడి చి. ట్టదుమంగ లే/తలౌట దిగ నాకకు మీజను లేక వక్షపుం 4

జదుమున6 _బక్కల న్మెజసి చప్పటలై మజి లావు గూడ( బై6 బొదలె ననంగఈ బిక్కాటిల. బొల్తుక చన్నులు నొ6డునా'.టికిన్‌ యౌవన (పాదుర్భావమున చనుదోయి :కననయ్యెను.. లజదో(చెను తరువాతః 1గుదురు గట్టి యురమెల్ల నాకమించి "స్తనములు కిక్కిరిసి పీక గ్రాటిల్లైను ధృత రఘూత్తమ శాప మొక్కింత విడిచి విడిచి కడ కేంగ నష్పుడప్పుడ కలిసెడు చృకగయుమన ఉమ్మెల్ల నా కమించె. గొమిం చన్నులు లే/గప్పు కొనల నలర,. (శ్రీరామచర్నదుని శాపమోక్షము నందిన చ_కవాకద్వయము వలె చన్నులు వ్యటువలై ఉమ్ము న్నాకమించెను, పక్షుల ముకు్యూలవలె చను మొన లొప్పారెకు, తా 5 టటుగ6 దమ్ముం చేరిన ముత్తె పు సరుల( జేడియ చన్నుల్‌ లోరెంట లుడి పె ఘన మగు వారు నిజొర్దవము చేరువారికి నీరే? విరహితతి మీంద గోపాన మరుండు దివియ వేగమై పెండి. యొఅతోన విసరం గుట్లు దునిసి బై టికీ నసిధార - దోంచె నన(గ. గనరకరుచి మధ్యలత +నారు కాంత కలరు. ఆఅఆండజగామిని యూరుపు( బిండు వలపు లాన నాభి బిలము వెడలిచ న్లాండల. నడుముగ [వాంశెడు కుండ లియో యనంగ నారు కొమరొప్పారున్‌.

అంగన నిలిచిన బాహువు

లుం గౌనును నేజబుపలటుచు లోకమునకు ర

త్నాంగథఢ కాంచీ భేదము

లుం గెళవుల నడుమ నునికియు న్నూగారున్‌.

లేం గౌందీం/గ నితంబము

1చేంగున, (దెంపుటయు' గని విరించి బిగింపన

నాం గోకసని గభీర నాభి చెలంగున్‌

శృంగార రసమును శ్రీకృష్ణదేవరాయలు. సహితము కొంచెము

ముదురు పాక్రముననే సాగించెను, అంగాంగ - వర్ణ నమును గొవిఎచెను.

(

అష్ట దిగజములలో నందితిమ్మన యొకండు. ఈయన పారిజా తాపహరణమును [వాసెను.. కృష్ణుండు రుక్కిణీదేవి మందిరమున నున్నాండు. కలహ భోజనుండై న నారదుండు వచ్చినాండు, వచ్చినవా!6 డొక పారిజాతమును దెచ్చి కృష్ణుని కిచ్చినాండు. కృష్ణు డద్దానిని రుక్కిణి కిచ్చినాండు. ఆ పుష్ప మహిమను నారదుడు మిక్కిలిగా, గొనియాడి నాండు. కిలహ బీజము నాటినాండు.. చెలిక లల వలన నీ వృత్తాంత మెజి(గిన సత్యభామ కోపగృహము చేరినది, క ముం డామె ననునయించి నాండు, పొదము లొత్రినాండు, ఆ యడదునాథు శిరముపై కెరీటము తొలగునట్ల్టుగా నెడమపాదముతో సమ్మానించినది, కృష్ణుండు వై జయంతము నుండి పారిజాతము తెచ్చి సత్యభామా మందిరమున. * బెరటి చెట్టుగా” ట్‌

'నాటించినా(డు, నారదు(డు సత్యభామచేత పుణ్యక్మవతము చేయించి సత్యభామా గర్వభంగమునకు( గారకు( డైనాండు, ఇది కథా నంగ హాము, శ్రీకృష్ణుని ముద్దుల భార్య సత్యభామ- త ఎంగార రసాధ్సి దేవత. ఆమె యొయారములు, హావభావములు, మాటల నరు శ్చృంగారరస స్ఫోరకములు,. నారదుడు కృష్ణునికి బారిజాత పుషృమును సమర్విం పంగా నతడు పారిజాతము భోజాత్మజ కిచ్చెను, పారిజాతము ధరించుట వలన రుక్సిణికి చక్క(దనమున కొక వింత చక్క(దనము జవ్వనంబున కొక వింత జవ్వనంబు విభమంబున కొక వింత విభమంబు గలిగె నా దివ్య కుసుమంబుకతన సతికి, కలహ భోజను(డు పారిజాత [పసూన [ప్రభావమును మిక్కిలిగా గొనియాడెను. దానిని పాలోమి, పార్వతి, పద్మ, పద్మజురాణి యను దినము శిరమున దాల్తురంట | పరిమళము 'సెడదు వాడదు పరువము దప్పదు పరాగ భర భరితంబై నిరతము జగదేక మనో హరమగు నీ కుసుమరాజ మంబుజవదనా అలిసీలాలక 1 నీవు సీ పతి రహస్య కీడవరించు వే ళ లతాంతాయుధు సంగరంబునకు నుల్హాసంబు గల్పించు ను జ్వల దీపాంకురమై రతి[శమ తనూ సంజాత ధారాళ ఘ ర్మలవంబు న్లాలగింపంగా సురటియై రంజిల్డు నిచ్చాగతిన్‌. లోకమాతయైన లక్ష్మీదేవి యపరావతారమగు రుక్మిణీదేవి సమక్ష వర

న నాజన్మ బహ్మచారియు దేవర్షియు నగు నారదుం డిట్టి యనుచిత

1పసంగము చేయుట వింత

అంతతో నూరకుండక సత్యభామ | పశంనను దెచ్చి యామెను గూర్చి యె_త్రిపొడుపు మాటలనెను,

చక్కనిదాన నంచు నెల జవ్వని నంచు జగంబులోన. బే

రక్కిన దాన నంచు! బతి యెంతయు నా కనురక్తు. డంచు( దా

నిక్కూచు విజ్ఞపింగుచు గణింపదు కాంతల సత్య యింతకున్‌

[సుక గ్రాక్‌ యున్న సీ మహిమ సూచిన బోంటులు విన్నవించినన్‌.

ఇచ్చటి విశేషములు చూచిన బోటులు సత్యా దేవితో విన్నవించి కలహబీజము నాటవలయుననియే నారదుని సంకల్ప మైనట్టు దోచును,.

జరిగినదంతయు నొక చెలికత్తె పూస గుచ్చినట్లు సత్యభామకు జిప్పినది,

ఎంతకులేండు ౩? వారదమునీం[దుడు శౌరి వినంగ రుక్మిణీ

కొంత వినంగ నేను వినంగా( బలికెం బతి( గూర్చుదాన నా

యంతటి వారు లేరని యహంకృతి నెపుడు విజ్ఞవి(గుచున్‌

“వంతుకువచ్చు సత్య గరువం బి(క( జె్రదటంచు మానినీ

అన విని (వేటువడ్డ యురగాంగనయుంబలె 'నేయివోయ భ

గన దరికొన్న భీషణ పహుతాశనకీల యనంగ లేచి హె

చ్చిన కనుదోయి కెంపు దన చెక్కుల. గుంకుమ పత్రభంగ సం

జనిత నవిన కాంతి వెదచల్లంగ గధ్య్గద భిన్న కంఠియె.

.ఏమేమీ ॥ కలహాశనుం డచటకై యేతెంచి యిట్టాడెనా

యా మాట ల్బెవియొగ్గి తా వినియెనా యా గోపికావల్రభుం

"డేమే మాడెను రుక్మిణీ సతియు సీ వింకేటికిన్‌ దాంచెదే

వే మోమోటలు మాని నీరజముఖీ ః నిక గ్రాం బెతీంగింపవే.

శ

సవతులలో తన యభిమానము దెబ్బతిన్నది, ఆవేశే మాగదు

ఆయిన ఎవరి దోషము

అతుల మహానుభావమని యవ్వీరి( దానొక 'పెద్ద సేసి య

చ్యుతునకు నిచ్చకం బొదవ సూడిద యిచ్చిన సిచ్చె4 గాక్‌ లతా

నత(డు | పియంబు గల్లునెన కరుణ " సెసిన6 జసెగగాక యా

మతకరి వేలుపుం దపసి మమ్ము దలప(గ నేల యచ్చటన్‌ ?

ఆమె కోపగృహము జేరినది, గోపాలు( డేగుతెంచినాండు, ఒకతాలః వృంతమును జేత(గొని సత్యపిజుంద( జేరి వవ నారంభించెను.

వనిత కుచద్వయంబు పయి [వాసిన కుంకుమ ప[తభంగముల్‌

జనిత నితాంత ఘర్మ కణజాలముచేత( గరంగి మెల్ల మె

ల్రన వెలిపట్బ పయ్యెద కొలంకుల జాజబుట యొప్పె మానసం

బున నలకొన్న 'కోధరసము న్వడింగట్టుచు నున్న రైవడిన్‌,

పాపము గోపాలు( డెంతయో ననునయించినా(డు. చివర కామె. పాదముకుల (మొక్కినాండు. మొక్కి-నన్‌ -

జలజాతొాసన వాసవాది సురపూజా భాజనంబై తన

రృు లతాంతాయుధు కన్నతండి శిర మచ్చో వామపాదంబునం.

దొల6(గం [దోచె లతాంగి యట్రయగు నాదు ల్నరము ల్సేయ బే.

రలుకం జెందినయట్టి కాంత లుచిత వ్యావారము ల్నేర్తురే :

అయ్యును గోపాలుడు కినుక వహించలేదు సరికదా

నను భవదీయ దాసుని మనంబున నెయ్యపు6( గిన్సంబూని కాం

చిన్‌ యది నాకు మన్ననయ చెల్వగు నీ పదపల్టవంబు మ

_త్తను పులిక్షాగ కంటకవితానము దాంకిన-నొచ్చునంచు నే

నని లద నల్క మానవు గదా యి(/కనైన నరాళకుంతలా ల

టి

(శ్రీకృష్ణ పరమాత్మ లీలామానుష విగహు(డు-ఆ జగిన్నాటక సూతధారి లీలల తత్త మాయనకే తెలియవలెను. పాపము సత్య ముద్దు ముద్దుగా నేక్చినది.._ ఈసునం బుట్టి డెందమున హెచ్చిన శోక దవానలంబుచే గాసిలి( యేడ్చె (బాణవిభు గ ట్దైదుటన్‌ అలితాంగి పంకజ శ్రీసఖమైన మోముపయి. జేల చెబం గెడి బాలపల్రవ [(గాస కషాయకంఠ కలకంఠ వూ కల కాకలీ ధ్వనిన్‌ కృష్ణుడు పారిజాత వృక్షమును సత్వామందిరములో పెరటి చెటుగా నాటుటకు సంకల్పి=చెను- సత్యాకృష్ణులు వైజయంతముకై దాడివెడలిరి. వారలు పారిజాత వృక్షమును సపెకలించుచుండగా సురేశ్యురు వనపాలకులు వల దనిరి, వారికి క లమ్షుండు సమాధానము జెప్ప(టో6గా వారించి సత్యయే యుత్తరమును జెవ్వు ఘట్టమున- నావిని సత్యభామ వదనంబున లేనగ వంకురింపవ నే మ వచీయింప( బూను హృదయేశ్వరునిం గరసంజ్ఞ మాన్ని చ న్ద్రేవల జారు కొంగు సవరించుచు వీడిన కొప్పు( బల్మజుం జేం వెడ [తోవుచుం బలి36 జెందొవ చూపులు (కెషృదాటంగన్‌ వినుడు సురేశ వరు వనపాలకులు; వార్థి. బొడమిన యీ దివ్య భూరుహమున కిం్యదాణి యొవ్వతె యిందుండు నెవ్వ(డు తోడి యిందిరను గౌస్తుభము నెవ్వ డఢిపుడ్రై ధరియించె నత(డె చేకొను. గాక తెకతేర కిది యేమి యొకరి సొమ్మె? యిదె నాదు విభనిచే నీవదాన్య నగంబు నొడియించుకొని యేగుచున్న దానం 5) 49

బలుకు లఅటికి. దా వీరపత్నియేని మఘవు నిట బంపి సత్యభామా విధేయు వలన మరలంగ! గొనుబె పో వాసితనము ; సమ్ముద మథనకాలమున నుదృవించిన స్‌ పారిజాతమున కిం దు( డెవరు | ఇం దాణిీ యవతె! ఈ భూరుహముతకో!. బాటుగా బుట్టిన యిందిరను, కౌస్తుభమును ధరించిన విన్లువే యీ పారిజాతమును గైకొ నును. అంత యొందులకు? మీశచీదేవి తాను వీరపత్ని యైనచఛో నిందునిః బంపి సత్యభామా విధేయు వలన మరలంగం గొనుటయ వాసితనము, ఇందెంత స్వాతిశయము కలదో చూడుడు, ఇందునికి మగటిమి కలిగి నచో తమతో పోరి గొంపోవలెనట. మీదుమిక్కిలి (శ్రీకృష్ణుడు నత్య / ఆంధ కావ్య(పపంచములో వసుచరిి తము [పాఢతర కావ్యము. దీనిని రామరాజు భూషణుడు రచించెను, ఆయన మొదటిపేరు భట్టు మూర్తి. రామరాజుచే భూషితు( డగుటచే రామరాజ భూషణు( డయ్యెను అష్ట దిగ్గజములలో నొకండు. అతండు నరస భూపాలీయ మను నొక నలంకార కాస్త్ర[గంథమును రచించెను, ఆయ్యది [పతాపరు దీయమున కనువాదము కాకున్నను ననుసరణము. హరిశ్చరదనలోపాథ్యాన మను నొక ద్వ క్‌ర్జీ కావ్యమును దచించెను, వసుచరి త గద్యలలో తాను సాహిత్యరస పోషకుండ నని చెప్పికొనినాడు. “సహితం రస సంయుక్తం వ్‌0౮

సాహిత్యమ్‌;” “హితేన నిరతిశయ | పేమాస్పదేన రసేన సహితం తదేవ సాహిత్యమ్‌” అని. నిర్వచనములు,

ఈ. సాహిత్య రసపోషణ బిరుదు నాచన సోమనార్యుడు [వాసి కొన్నాడు, [పతిభా వ్యుత్చత్తులు సమస్థాయిలో మేళవించిన కవి రామరాజు భూషణుడు, ఈతని కవిత అద్వైత సౌందర్యముతో సాజుత్కరించును. కయ్యది నరసభూపాలీయమను. అక్షణ (గంథమునకు. గేవలము లక్ష్య [గంథము కనుక కవి తన. శక్రియుమ్లులు (పతిభావ్యుత్వత్తు అన్నియు సలక్షణము సశాస్ర్రియము నైన యలంకార పరిపోషణమైన పద్య రచనే వినియోగించెను, ఇందలి (పకతిపద్యము పరిపుస్లి నొందిన యలం9కార కాస్త్రలమ్యము. కనుక కథాశిల్పము కొరవడినట్టు తోచును. ఇందలి వర్ణ నలు కావ్య శ రీరమునకు ముఖ్యాంగములుగా భాసిల్లలెదు.

వసురాజు చేదిదేశమునకు( |బభువు. అతని రాజధాని యధిష్టాన పురము, పుర సమపమున వప కిమతి యను నది కలదు. అద్రాని దాపున కోలాహలమను పర్వతము కలదు, వసురాజు తపమునకు మెచ్చి యిం దుండు వానికి నొక దివ్య విమానమును, ఒక వేణు యుప్టిని, ఒక యిం[దమాలను నను గహించెను వసురాజు దివ్య విమానము నెక్కి యాకాశ మార్గమున సంచరించు చుండును. కనుక వనురాజునక్రు నుపరి చరుండసియు పెరు, అంత నొకప్వుడ్డు కోలహలు(డు శు కిమతిని కామించి యడ్రపడెను,శు _కిమతి మొజవెట్టంగా వసురాజు తనకాలుగోటిచే గోలాహలుని వెడల నడచెను, శు క్తిమతికి, గోలాహలునితో సమాగమంబున వను పదుండను నొక్క కుమారుండును, _ గిరకయను నొక్క కొమరితయు జన్మించిరి,శక్రినుతి కృతజ్ఞతా సూచకముగా వసుపదుని గిరికను వసురాజు నకు సమర్పించెను. వనుపదుని తనకు సేనానిగాను, గిరికను దేవేంగాను జేసికొనెను. తరువాత గిరికావసురాజుల పరిణయము సమాగమము, వను చరితము నందలి కథ యింతతో సమాస్తర్తజ్తరళయ్య ఉరుకు

51 ద్రవ? న

గలదు. భారతము నందలి కథ యింతటితో ముగియలేదు.గిరిక బుతుమతిః యగుట ఆమెకు మృగ మాంసము తేర వేట కేగుట్క, గిరికా సౌందర్య థావనచె వసురాజునకు 'ర0డు బిందువులు రేతస్యంద మగుట-- అద్దానిని గిరికకు( బంప మార్గంబున యమునలో పడుట- శాష్టగస్త యైన నొక యప్పరోకన్య నా రేతస్సు [మింగుట, గర్భమును ధరించుట-అందుండి మత్స్యగంధి ఉదయించుట 'యనునవి కథా సందర్భములు, పిండితార్థ మమనగా నీ మత్స్యగంధి యైన సత్యవతి గర్భమున పరాశరుని. విర్య మున వేదవ్యాసు( డుదయించును; ఈ కథా భాగ మంతయు వసు చరిత మున పరిహరింప( బడీనది. వసు చర్మితము నందలి (పతి పద్యమును సౌందర్య విలసితమే, .మచ్చునకు. గొన్ని పద్యములు, = (ఖీ భూపు(తి వివాహ వేళ నిజమంజీరా[గ రత్నస్ల లీ లాభివ్య క్తి వరాం్యఘి "రేణు భవ క న్యాలీల యంచు న్మదిం దా భావింప శుభ[కమా కలనచే, ద(దత్నముం గప్యు సీ తాభామాపతి [పోవుతం దిరుమలేం్యద శ్రీ మహారాయనిన్‌ ఆమందాకిని మౌళి. బూని నను నర్ధాంగీక ల్రితం జేసి తా నౌ మేల్మే లని యార్య యల్నః _బణతుండై తత్పదాంభోజ యో గామర్షంబున గంగయు న్మారయః' జూడాభోగ సమ్య॥క్కియా సామర్థ్యంబున వేండు శంభుడు క్చతి స్వామిం గ్పృపం [బోవుతన్‌. శివు(డు గంగను శిరసున దాల్చి పార్వతికి సగము శరీర మిచ్చి యర్ధనారీశ్వురు( డైనాండు. గంగను నె త్తి కెక్కించుకొని,త న్నర్థాంగీకృతను జేసినందులకు( బార్వతి యలిగినది ఆమకు( [బణతుండ్రై యనునయింప( బోగా నామె పాదములపై బడనున్న గంగ మొర వెట్టును, అంత శంక దు-డు జటాజూటమును సవరించు నెపమున గంగ ననునయించెను మందా కిని యన నాకాశగం%; మెల్ద మెల్టగా నడుచునది. కుటిలముగా నడచు వత్తి

నది. షష్టి వర్దాణి మందాకిఫ. అరువది సంవత్సరములు నిండిన ముదు సి, అట్టి గంగను నెత్తి కెక్కించుకొన్నాడు. పార్వతి “యార్య' “ఆర్యా 'షోడశవత్సరా, పదునారేండ్ల పడుచుది. విలాసవతి యైన తన నర్దాంగీ కారము జేసెనని పార్వతి యలిగినది. ఇట్టు పతి పద్యమునకు పతి పదమునకు ననేకార్థములు స్ఫురించును, అందునను నిది శ్రేష కావ్య

భూషణ కిరణావళి యను సాహిత్య సంపుటిలో “రామరాజ భూష ణుని సాహితీ శక్తులు. అను వ్యాసమున ్రీ వెంపరాల సూర్యనారాయణ: శాన్రిగారొక విశేషమును వెల్టడించిరి,. శ్రీ శిష్టు కృష్ణమూర్తి శాస్త్రుల వారను నొక మహా విద్వత్కవియు వైణికవితంసులునగు నొక (ప్రతిభా శాలి వసుచర్మితము నందలి కొన్ని పద్యములకు అయువదినాలు గర్థము అను చెప్పిర(ట.

గెరికాదవి ముక్కును వర్రించుచు సి [కింది పద్యమును జెప్పెను. ఆ పద్యము ముక్కు. తిమ్మన దనియు రామరాజ భూషణుండు కొంత వొక్కమిచ్చి కొనననియు నొక కింవదంతి గలదు.

నానా సూనవితాన వాసనల నానందించు సారంగ మే

లా నన్నొల్ల దటంచు. గంధఫలి బల్కాకన్‌ దపంబంది యో

షా నాసొకృ్ఫతి. బూని సర్వసుమనస్సార భ్య సంవాసియె

పూనం | బేంకణ మాలికా మధుకరీ పుంజంబు లిర్వంకలన్‌.

ఒక చాయ ననపాయ పికగేయ సముదాయ మొక వంక నకలంక మకరాంక హయహేష లొక [కేవ వనదేవయువతి గీత వ్‌

మొక చెంత సురకాంతలకరాంత తతనాద మొకదార వనళారికోదితంబు లోకయోర( బటుచారణకుమార ఫణితంబు టొక దండ నలిమండలి కలగాన మొక్కమొగి | మోయ గదశీ గృహ పపన్న కిన్న రీ బృంద బృంద సంగీత గీతి నమరు నతివేల కోలాహలముల కలిమి నధీప సేయ ది కోలాహ లాఖ్య మొక్కాం లలనాజనాపొంగ వలనా వసదనంగ తుల నాభికాఫంగ దోః [ప్రసంగ మలసొనిలవీళోల దళసాసవరసాల ఫల సౌదరశుకాలవన విశాల మలిసీ గరుదనికమలినీ కృత ధునీ కమలినీ సుఖీతకోకకుల వధరూక మతికాంత సలతాంత లటికాంతరనితాంత రతికాంచ రణతాంత సుతను కొంచ మక్సత కామాద. కురవకా వికల వకుల ముకుల సకల వనాంత | పమోద చలిత కలిత కలకంథఠ కులకంఠ కాకలీ వి భాసురము వొల్చు మధుమాస వానరంబు, ఏనుల విందే యవమృతపు సోనల పొందై యమందసుపుచల దళినీ గానము [కిందడై యా రవ మానంద (బహ్మ మైన నధిపతి పల్కెన్‌. విరహిణి యైన గిరిక చం[దాతపమును భరించజాలక చంగదుని వ్‌

రాబీవాక్షుల నేచు పాతకివి చందా రాజవా సీవు నీ రాజత్వంబున( జ| కము ల్మనియెనో రంజిల్లి సత్సంతతుల్‌ తేజంబందెనొ. డిందెనో యహిభయో [(దేక 0బు తా జెల్టరే రాజై పుట్టుట రశ్మిమ్మాత ఫలమే రాజెట దోషార్ధమె. గొరికా వసురాజుల శృంగార [ప్రసంగములు. మంచు ముసుంగు ఫూని లవమ్మాతము పవ్మిని మోముదమ్మి ద్ర పించమి( జన్ను మొగ్గ లవిభేద్యతరచ్చద గుప్త నేమియు న్మించమి నొక గ్రాటం గడు 1భమించుచు: దత్సుమనో వికాస వే ఫాంచిత .వెభవంబునకు నాసపడు నృప నేత భృంగముల్‌ ; పెక్కు భంగుల నామె ననోడ గావున నామె మనోజ భావముల నరయః (బయత్నించి.

అనుచు నరపతి ౩ంగేల నచల కన్య

కొ (తపార్ఫుర గూఢాంగకములు దడవె

నొాయ్య నాఖీకచాది నిమ్నాన్నత ప

దేశములు తద్విగాహేచ్చ! దెలియు కరణి. ఆమె లజ్జాతశయమున నంగకములు మజుగు పజచికొనుచుండ

నాయకుడు కళా స్థానము లెఖింగి తాంక౬ దొడ(౧ను, తరళాధార మతి [పవాళశయ గుప్త బంచు నభ్యంతర స్మరు డుతంభిత కంపలోలపట సంజ్ఞం బిల్వ బాలా పయో ధర దుర్శంబు [గహించె రాజ కర్‌ మెతజ్జాత సం్యతాస మై ఖరి( దెల్పెన్‌ జఘనస్థలీవరణ జ్యాగర్ధ ంటికా ఘోషముల్‌ , తొయ్యలి ముద్దరాలు కుచదుర్షము లాత్మశయైక వంచనన్‌ నెయ్యపు లేని పాల్పథిచి సీవియు.( గొల్పడ(గాం దలంచె( గా వ్‌5్‌

క య్యెడ నెలకో యునిచె నాత్మృశయ ద్వితయంబు మున్నె లో నయ్యె సరాగమై నృపకరార్చణ కింక బెనంగ నేర్చునే ః నెలత గుత్తపుగుబ్బ న్నెత్రమ్మి మొగడల నెలకూన సోకులు నిగుడకుండ ముదిత చెందురు కావిమోవి లేదలిరున క లఘుద్విజాహతి యంటకుండ మగువ పెన్నెరిగుంపు మొగులు జొంపమున; | బ కంపనాయాసంబు గదురకుండ జెలువ క్మపపు బూత చిన్నివెన్నెలలకు ఘనతిరోధానంబు కలుగకుండ సిరులు నలరించె నిద్దంపు బిగి ఘటించె నొయ్య నెజయించె నొక యింత యొరపు నించె లలిత నవ్యోపభోగ లీలా లతాంత నాయకుడు చేది మేదినీ నాయకుండు. భూనుతకీ రి వేండ నుడివోవని తావుల గుబ్బగుత్తులన్‌ దేనియ లాన నాన గడతేరని వాచవిపండు నిచ్చె భూ షా నీవహంబు దాల్బె మృదుశాటిక మున్న యొసంగె సింధు సం శానము గావునం గడు నుదారత నా లతకూన యొపుచున్‌. ముప్పిరిగొన్న వాచవుల మోహ మొకింతయు' దప్పనీదు క్‌న్‌ జెప్పలు విప్పనీ దొకతతిం జమరారగనీము మేననె నవ్రప్పుడు. దృష్టచే( దనివినంద(గనీదు నృపాలమౌ? నే చొప్పునం బుట్టెనో భువనసుందరి సింధువరామృతంబునన్‌ భూనాథ్యాగణికి న్వధూమణికి సంభోగాంత సౌఖ్యంబు [జ హ్మానందానుభ వంబు. దెల్పె ననవద్యంబై యవేద్యాంతరం వ్‌6

బై నిర్రప కలాపమై (కమవిముక్షానేకబంధానుసం డానంబై యపునర్భవ [ప్రభవ ఖేదంటై విజ్బంభించుచున్‌. “అనందో [బమ్మా తి వృజానాత్‌ ఆఅనందాద్యేవ వా ఇమాని భూతాని జాయంతే ఆనందేన జాతాని జీవంతి ఆనంద [పయన్న్యభి సంవిశంతి” అని యుపనిషద్వాక్యము. గిరికా వసురాజులు పొందిన సంభో శాంత సౌఖ్యము పునర్ణన్మమువలన పుఫపైడు దుఃఖము లెని [బహ్మానంద మును దెల్పునదిః ర తెలుంగునాంటట తెనాలిరామలింగని పేరు విననివారు లేరు ఆయశ “పీరు తెనాలి రామకృష్ణయ్య, ఆయన అష్టదిగజములలో నొకండు.. ఇతనిని వికటకవి యందురు. పాండురంగ మాహాత్య్యమును [వాసెను, ఇది పంచకావ్యములలో నొకటి స్థలపురాణము. ఇది స్కాందపురాణము లోనిది, కుమారస్వామి. విరచితము స్కందపురాణము. ఇందు రెండు కథలు కలవు. మొదటిది నిగమశర్మోపాఖ్యానము రెండవది అయుత నియుతుల కథ. ఇందు శృంగార వర్ణనములు లేవు. సురత [క్రీడలు లేవు, మిక్కిలి యుదాత్తమయిన రచన. ఇందెన్నియో చ్మితములు కలవు. పుండరీకుని తపస్సు, దళావతార వర్ణనము, ఒకగోపిక ఆమెతపస్సు- ఒకరాధ ఆమె తపస్సు- శ్రీవైష్టవియైన సువేల, ఆయుతుని తపస్సు, కప్పల సంసారము. ఇ బ్రిన్నియో చి్కితవిచితములు కలవు... ఈ. చిత వ్‌

విచ్చితములలోనే యొక శృంగారము వెలయించినాడు మన తెనాలి రామ. అగస్త్యుండును, లోపాము్ముదయు తుంగభ దలో తీర్ధమాడి పంపా విరూపాకుని సేవించిరి. కుంభసంభవుండు తుంగభ(ద నిట్టుగా( గొానియాడె. గంగా సంగమ మిచ్చగించునె మదిన్‌ గావేరి. దేవేరిగా నంగీకార మొనర్చునే యమునతో నానందముం బొందునే రంగత్తుంగ తరంగహ స్తముల నా రత్నాకరెయ్యదుండు సీ యంగం. బంటి సుభించునేని గుణభ।| దా | తుంగభ దా నది । తుంగభద సము] దములో, గలియదు, కృష్ణలో గలియును,. కనుక తుంగభ[దానది సంగమ సుఖమును సము[ దు డెలు(గండు. నదు అన్నియు సమ్ముదుని భార్యలె కదా $ అవియన్నియు సము[దములో గలియును, తుంగభదానదీ సంగమ సుఖ మెజింగిన యెడల సము [దుండు తక్కిన నదులను విడనాడెడు వాండు గదా । మంచి [శ [తియ వంశమున బుట్టినవాండు నిగమశర్మ, నిగమము. లన వెదములు. కాని యావన (పాదుర్భావమున దుర్వ్యుసనములకు నిగమళర్మాభిధానంబు నేతిబీర కాయయును బోలె నయథార్థ గాథ దాల్వ వైదికాచార దూర (పవ ర్తనముల విట విహరించుచుండు నవ్వీటి ప్రోగు, సఖులు పరిహానకులు వెంట జన(గ యువతి భు క్రనిర్ము క్ష పంథానయుక్ష్తుం డగుచు నగర ఘంటాపథంబున నగుచు€ దిరుగు . నొజపుగల రీవి జాతీమా తో పీవి, ఏరి

ఈ విధముగా నగరవీథులలో నిగమశర్మ యువతి భు క్తనిర్ము క్త పరిధానయుక్షు. డగుచు దిరుగుచున్నాడు. అతడు పుట్టుక చెతనె [బావ్మ బు(డు గాని యేతల్టక్షణములు వాని నడవడిలో లేవు.

భార్య పాలిండ్లు రి క్రకుంభములు, రోయి వెలది చనుదోయి నిండుకుండలు, కులంబు తరుణి ఫాలంబు చవితి చందురుడు, వేశ్య నుదురు వానికి. |బఒతిపదిందుండు నయ్యె,

నిగమళర్మ భార్యా పరాజ్ముఖత్వంబును, వేశ్యా లోలత్వంబును లస్పంగా నిరూపింప6 బడినది,

నిగమశర్మ కొక యక్క కలదు. అమెపేరు పాండురంగ మాహా త్మ్య మున. జెప్ప(ంబడలదు. అగ_స్య్య [భాతవల నీమె నిగమళర్మ అక్కయె. మిక్కిలి విలక్షణమైన ప్మాత. ఆమె పుట్టినింటికి వచ్చీనది. ఎక్కడినుండియో తమ్ము( డూ(డిపడినాండు. వానికి తలంటి పోసినది. మంచి వస్త్రములు గట్టి నిచ్చినది. రుచికరమైన వంటకము లారగింపః జేసినది. సుద్దులు 'సెప్ప నారంభించినది.

చేటికానీత పీఠికాసీన యగుచుం బద్మకర్షిక( గొలువున్న పద్మ వోలె( గుడివలన నింత యోర(గా గొమరు మెరసి బిడ చను( [దావ నిట్టను బిసరుహాశ్నీ

[పారంభించిన చేద పాఠములకున్‌ (బత్యూహ మౌనంచునో

యేరా తమ్ముండ। నన్ను జూడ( జనుదెే వెన్నాళ్ళనో యుండి చ

కూూరాజీవ యుగంబు నాచె నిను గన్లోకున్కిి మీ బావయున్‌

సి రాకల్‌ మది( గోరు జందు పొడుపున్‌ నీరాకరంబున్‌ బలెన్‌..

వ్‌0,

తానేమియు నెజబు(గ నట్లు యుక్తియుక్తముగా సంభాషణము నారం భించినది. నీ వెపుడును మా యింటికి రావేమిరా ! [పారంభించిన వేద పాఠముల కంతరాయము. కలుగుననియా ? నన్ను చూడరావు, నీ కొజకు నా కన్నులు వాచిపోయినవి, చందు పొడుపును. నిరాకరము కోరునట్టు మీ బావ నీ రాక నెల్పప్పుడు కోరుచుండును గదా ః అని. ఇందెంత ,వ్యంగ్యము కలదు. మాటకారి తనము కలదు, మెత్త మెత్ర(గా మందలింపులు మొదలిడినది, (్రులాలిత్యము నిత్యశుద్ధియు గుణో త్చేకంబునున్‌ గల్లి యు ద్వేలన్వూర్రిం దలిర్చు తండి యను నబ్ధిన్‌ జందుడై తోచినన్‌ జోలున్‌ గాక, భవాద్భుశుం డితరు(డై పుణ్యంబులన్‌ బాసినన్‌ సొాల[గామఖనిన్‌ జనించునె కదా జాత్యల్ప పాషాణముల్‌, సాల్మగామ ఖసనిలోం జాత్యలు వాషాణమంట తన సోదరు.ండు. తమ్ముని నడక మంచిది కాదు. పితార్జతమును దుర్వ్యయము చేయరాదని ఎటోధించినది. కామవికార మాత్మ నవగాఢత. దాల్చిన యేని నిర వె (ప్రీ మెజయంగ రూపగుణశీలకులోన్నతి గల్గు వి పక స్యామణులన్‌ సహ్య సమయినన్‌ వరియించి గరమించరాదె?! యే మీ + మునులే గృహస్థులు 1 రమించుట యెగ్గా కులాంగనాతతిన్‌ , వారకాంతా సంగమము. దూష్యమని వక్షాణించినది. “వి పకన్యా “మణులన్‌ సహ్య సమయినన్‌ వరించి రమించకాదె' అనును. కులాంగనా తతిని రమించుట యెగ్గు కొద(ట.. గృహస్థులు మునులు గారంట. చాల చ్మితమైన ధర్మసూక్ష్మమును టోధించినదీ. వారకాంతల మోసములు నవల తణములు విపులీకరించినది. నిగమశర్మ కొన్నాళ్ళున్న ఫ్రై యుండి యింటి ఆలోనివన్నియు! దస్కరించి పలాయన మైనాండు. పొపము తన యక్క 60

నొక కాపుసంసారి రక్షించి, గాయముల మాన్ని వానియింట నుంచుకొ న్నాడు. వాని కోడలు శశికళ యను దానితో సరాగము లారంభించి నాడు, ఒకనాంటి రాతి యందరు జూాతరరో నుండగా వీరు పలాయనము ణీ తగ్గెంచిరి, ఈ సంఘటనను కవి చక్క-(గా నుర్రభఖించినాండు. కొంపు6 గోడలు కంచంత కాపురంబు బాలవంటి కులంబు గాడ ఎజచి యుజిక, మగని నటు వెట్టి రండవ మగని వెంట నువిదలకు బుద్ధి పెడతల నుండు గాదె; తరువాత నొక మాలకన్యను పెండ్లి యాడెను. ఒక కొడుకు పుపైను. ఒక రోజున వారి యిల్హంటుకొని యా మాలకన్య తనయుడు పశు వులు సర్వమును దగ్ధమయ్యెను. అందుకు [భష్టుండయిన నిగమశర్మ యిటమ్‌ విలపీంచెను* ఓ ఎబన్రిరు నెల్ల చో ధనములిచ్చి మృగాక్షుల( గొండుగాని యో పల్రవపాణి ; యే( బరమపావన వంశము నిచ్చి కొంటి సీ నల్చనిరూపు నిక్కమని నమ్మి ! (భువం బదిగాక నేండు వి ద్యుల్హతికాధికాభినయ ధూర్వుహ మొౌట యెలుంగ నింతయున్‌.. తాను (భష్టుండ వై తినని పళ్చాత్తాప పడినాండు. నరసింహ మేత ములో. | బాణములు విడిచి వైకుంఠ [పాపి నందెను. రాధ చరి్మితమున రాధ సౌందర్యవర్ణ్సనము కలదు. క రికరంబులు త్వగ్గాష కల్మషంబు నపనయింపంగ సతి యూరు పొడమియు 61

బుష్కరంబుల తగులంబు( బూనెం జరణ దంభమున బూర్వ వానన దలంగు బెట్టు? బిసరుహానన కటిసీమ పృథివి యగుట నిక్క మటు గాకయున్న. బై నెలవు కొనున కాంచియును మధ్యమాయయు( గ్మమనాభఖి లక్ష్మియును ద్వారవతియు సలక్షణముగ 1 నకియ నాఖి యముననుండి జవ్వనంపు బాలకృష్ణుండు వెడలింవ బయలువడిన కాళియ ఫణీంయ్యదు(6 డేమొ రోమా? ః మధ్య విష్ణు పదమున నణ(గిన విధము గలిగె, మానవతీలలామ తను మధ్యమమ న్ల్గజవైరి కుల్కి త ద్యానమరున్మదావళము యౌొవనపుం బోదరిల్లు దూజ బై 6 గానంగవచ్చు. కుంభములు గావుగదా కుచకుంభయుగ్మకం ః బొ నటులై న వల్పభ నథాంకుశ యోగ్యత గల్లు మీందటన్‌, కళా పూర్ణోదయ కర్త పింగళి సూరన. ఈయన ఆభ్యాన వరి ష్టుండు. అనంగా . కథలను జెప్పుటలో మేంటి, ఈ ఆఖ్యాన వరిష్థ బీరు దము వ్యాస భగవానునకు. జెల్లినది,పింగళి సూరనయు. దన కథా కథన కోళలమున నీయాథ్యాన వరిషస్టబిరుదమును। సంతదించు కొన్నాడు, ఈయన కథనెక గ్రాడనో మధ్యలో (బాగరిఖించి పాతల చెత. గొంత పూర్వ కథను జెప్పించును. ఈ కళా పూర్లోదయ కథా సంవిధాన మడుగడుగున నత్య 62

చ్చుతము నాశ్చర్య జనకము. వాఠకుండు కథాసన్ని వశములందలి యద్భు తముల చెత . మోహితు(డ2ై కథా గమనమును సరిగా ననుగమింప( జాలండు, కథా సన్ని వళముల ముందు వెనుకలు పరన్పర సంబంధములు తెలియ/జాలక తికమక పడును, కావ్యము నందలి కథను పూర్తిగా నవ గాహన చేసికొనుటకు. బార్‌ కుంయు కావ్యము నవధానముతో బెక్తుమాజులు పఠించవలసి యున్నది. ఇండలి ప్యాతలు (పసిద్ధములే యయినమ కథ లోని మలుపు లన్నియు స్త పోలక ల్పితములు.. కళా పూర్ణోదయ మందలి కథ కళాపూర్ణుని యదయము నభ్యుదయము,కి థానాయకు. డతడేే ఎనిమిది యా శ్వాసములు గలయీ [గంథములో కథా నాయకుని జననము పంచమాశ్వాసములో: గాని జరుగదు ఇందు6 టోషీంపంబడిన శ్చూంగా రము చాల విలక్షణమైది. తొట్ట తొలుత వర్చింప( బడినది చదువుల తలి యైన సరస్వతీ పరమేష్టుల నున్నితమైన శృంగారము, అదియే కథకు మూలము,

రంభానలకూబరుల శృంగారము= రంభా మణికంధరుల యనంగ [కీడ, కలభాషిణి రంభారూపమున నలకూబరునితో గవయుట-= సుగ్యాతి శాలినుల |పణయము, వారు చేర్వరుగా సరస్వతి నారాధించి పొందిన పరస్పర విరుద్ధమైన వరములు, వారు దేహాంతరములందు సతీపతులు, పతీసతులుగా మార్‌ రతి కీడ సలుపుటయు కళా పూర్ణుని జననము. చివ రకు కళాపూర్చు డభినవ కౌముది తోడను, మధురలాలసతోడను జరిపిన రతి కే? విలాసములు-ఇవి యిందలి ముఖ్యమైన క థాంశ ములు.

కథానాయకు(డు కళాపూర్తుండు మధుర లాలసయే కలభాషిణి, ఆమె యే సత్యలోకమున సరస్వతీ మండిరమందలి పెంపుడు చిలుక. శాప వశమున భూలోకమునం 'దవతరించినది, ఇందు శృంగార రస మేకాక భక్తి రసము గూడ లెస్సగా. టోషింప( బడినది. కలియుగ వై్రైకుంఠమైన తిరు మల, శివకంచి విష్ణుకంచి, రంగధామమైన ్రీరంగము సం[గహ రామా

63

యణ రూపమైన శ్రీ రామ స్తుతియు చక్యా_[గా ్నబస్తుతింప( బడినవి భక్తి శృంగారములు పర స్పరాలంబములని కవి నిరూపించినాండు. కావ్యమునకు మూలమెన సన్నివేశము సత్యలోకమున పద్మజుని గృహసిమలో జరిగిన విశషము పంచమాళ్వాసములో గాని పేర్కొన- బడికపోవుటయు నొక విశేషము, తరుణ సంతానక చ్చాయ। దలిరు! బాను నందు నాసరోవరమున కఖిముఖముగ। బవ్వళించెను దనపాద పల్పవంబు లూరువుల6 జేర్చుకొని వాణి యొత్తుచుండ. అంతట నంతకంతకు నిరంతరమై తనరారు మారు దు ర్థాంతత( గాంతి. బాన్పునకు( దార్చను, దన్మ ధురాధరామృతా' [కాంతి ర సోద్దతిన్‌ దనమొగంబులు నాల్గును నొక్కమాటె య త్యంతము( దత్త జిళ్లంగ్య దదాననముం దనతశ్తై మరల్చుచున్‌_ ఆ లీలలకు నవ్వి “మేలుమె ! లెతయు నీ వింత; అన్యాయ మింతగలదె మీ మొగంబులు నాల్లు సీమాడ్కి- నువ్విశు లూరిన; నేకాస్య; నొకతే నేను జాలుదునే 1 యివి వాలించెదరొ ।; మథి యేమైనం గలదొ' యం చా మృగాక్షి మెడ బిగించుచు, నించుకెడగ-వ క్రము నిల్ని( యధరమునకు( బాణి యడ్డ మిడుచు మొలక నగవును గోపంబు! జెలువు( జిలుకు దళుకుల జూపుల జూపుళో దర్హనముల వ[కిత |భూలతా తాండవంబు సిరుల మిగుల( గెరలించె. (బెయుమది మెరయు మరుని, 64

ఆ యజు( డప్పు డంగన ముఖాబ్దము బల్మిని వంచి, మోవి పెం

జ యమ్‌ వారదొబ్బి, పలు చెర్చె నొకించుక నాటునట్టుగా

నాయమకుం గళా భిదురమై మది నింపొనరింప మోహన6

బై యుదయించె నొక్కు మధురాంచిత థబ్దము కంఠ సీమలోన్‌,

[(బహ్మ దేవుండు పవ్వశించినా(డు, వాణి యాయన పాదముల నొ త్తు చున్నది. పద్మంజుడు మోహ పరవశు( డయ్యెను, ఆయమను పాన్వునకు దార్చెను. రసోద్దతి. జేతః దన నాల్గు మొగంబులతో నొక్కమాజుగా నామె. మధురాధరామృతము [గోలెను, *“మహాత్మః మీరు నాల్గు మొగంబు లతో నొక్కమాటే యీ విధముగా నువ్విశులూరిన నాకే మొగము గలి గిన నెనేమి జేయ గలి నని వాణి నిఘ్టారమాడెను, తన ముఖమును (పక్కకు (దిప్తుకొని పద్మజుని నాల్గుమొగంబులను దూరముతోచి తన యధరమునకు( చేయి యడ్డము పెట్టుకొనెను. అంత పద్మజు. డామె మఖ పద్యమును బల్మిని వంచి మోవిపై చే యటు పాజ[ దొబ్బి యామి యధరము గాటు పడునట్టుగా తన మునిపంటిచే గట్టిగా నొక్కెను. ఆయమ కీ శృంగార షకియవలన మది కింపొందవంగ నొక మోహన మధురమైన మణిత స్వర మొనర్చను, “*రతికాలే మ్రీణాఎ) కంఠ కూబిత విశేషః' అని శికపాల వధ శ్లోకవ్యాఖ్య యందును, “ఊర్థ ్వముచ్చ్వ సిత కంఠ నాసికం హుంకృతం మణిత మభ ఘోషవత్‌” అని మేఘ సందేశ వ్యాఖ్యయందును మల్లినాథ సూరి నుడివెను, అన(గా రతి సమయమున గ్ర కూజితమునకు మణిత మనిపేరు. అచట పంజరములో నున్న చిలుక యిది యంతయు గమనించుచునే యున్నది. అంతట నా యాలుమగలు [పణయకోపము నటించుచు నేకళయ్యాగతుల్లై యెడమొగమై. పరుండిరి, పర మెన్టి పొద్వపోకకు నొకకథను చిలుక నుద్దేశించి చెప్పుచుండెను, వాణీ న్మిద నభినయించుచున్నదిి, ఊః కొట్టకున్నను కథ వినుచునే యున్నది. కాసారపురమను పట్టణము కలదు, దానికి రాజు కళా వ్‌) ర్‌5్‌

పూర్తుండు. అతని. తం్మడి సుముఖాన త్తి. తల్రి మణి స్తంభుండు. తండి ఆడది, తల్రి మగవా(డూ అనుట తోడనే మజికొంత (ప్రణయ కలాపము జరిగింది. అభినవ కౌముది యను కాంతచే నంత వరియింప6 బడియె నవ్వరవిలాసు, తం్యడియు, మణి మణి_్రంభుం డనెడి వాండు తల్లియు నన వాణి హాసంబుతో, యింతలోనన యోర ః యెన్ని తబ్చిబ్బులు : దద్ద జిల్లకు( । డంచు( ధవుని ఏప్పు చఅచి యెసెటు? లా రాజు జనని మగది యును; జనకు6€ డాడువాండునా ౪ యమచు మబణియు మిగుల నవ్వుచు? జెప్పు.డా మీ(దు [పాణ రమణ : మటి యేమి యయ్యె నారా? జనుటయు, ఆ నర్మ లీలచేత ॥ తానందుం డధిక సంభృతానందుండై మ్నానిని మెడ గౌంగిలించి మక్కువ మీరన్‌ ; వదనములు నాలుగింటికి వరుస గలియ మెలపుతో6 దన కంథంబు మలచి మలంచి యొసంగ౯ దధరపాన మహో త్సవంబు గళము కౌంగిలితోన చెక్కులు నిమురుచు. చెైలవయు నంత, నం దొకటిచే జనితాధర " పీడయై “మదిం గొల(ది యెలుంగ రెందు”నని కోపము సూపుచు/ జాలు. జూలు న 66

.వ్వలః జపు( డెమియయ్యెను? భవత్కధితు9 డల రా జటంచుం గొల గిలి విడీపించి, మోము లిరుకేలను బాయణం బట్టె- బట్టినన్‌. దాన (బకాశితంబులగు తత్కుచకుంభ విజబ్బంభణంబు. లే( గౌను బడంగు(, గొంతవడీ( గన్నాని చొక్కుచు నంత మోవి తీ పానె నజుండు, వెండియు(, _బియత్వముతో నివియెల్ల నేర్తు రౌ నౌ ః నృపు? 'డెమి యయ్యుః ః గధ యానతియిండని పర్కె వాణి యున్‌ నారదుండు నాతనికి శిష్యుంకై న మణికంధరుండును ద్వారకకు వత్తురు. ద్వారకలో కలభాషిణి కలదు. ఆమె యౌవనారఠరంభమున- కూంకటి వేణితో( గురులు కూడకిమున్న, కుచ | పరోహముల్‌ పోంకలతోడి సామ్యమును బొందకమున్న, నితంబ సీమకున్‌' (వే(కందనం బొకింత [పభవింపకమున్న , [పసూన వబాణుం డ కాంకలం బెట్టి దా నరవ నామెత భాలికకై విటావ?న్‌, తనదు మెటుంగు( జెక్కిశులు దాకంగనీక మొగంబు నాపుచుం జనుమొగడల్‌ నథాకలన6 జక్కులిగింతలు వోవ లోంగుచున్‌ మనసిజు మించు భీతియను నానయు( బూచుచు. సిమృగావ్ని యం పొనరుచు చెన్నడొక్కా యని యువ్విష్తలూరు దురత్ర్తజిన్‌ విటుల్‌, కలభాషిణి డోలావిహారము. గాంచి మణికంధరు డిట్టని య్శుత్సే తమి6 బూద్‌(గ౧ల6౯ దూగు టుయ్యులల' బంతాలాడుచుం దూగునా కొమరుం. (బాయపు గబ్బీగుబ్బెతల యంఘుల్‌ చక గ్రాగా€ జొ(గ్గి మిం టి మొగంబై చనుదెంచు రీవి గంయనుంగొంటే దివ్యమౌనింద :£ నా క్‌ మృగీనేతల మీద గయ్యమునకుం గాల్‌ సాచులా గొ ప్పెడున్‌ = 6౮7

మనుష్య కాంతల న్‌ట్టు స్తుతించిన నారద మణి కంధరులమై రంథ. కినుక వహించెను, దేవలోకపు విలాసీనులకంప మానవ ప్రీలు సౌందర్య వతు లనుట పాండి గాదని నారదునితో రంభ నుడివెను. రంభా నలకూబ రుల యన్యోన్య | సెచూనురాగములచే గర్వించిన రంభకు గుణపాఠము చెప్పనెంచి కలవా భోజు! డైన నారద మహాముని రంభకు సవతిపోరు నకు వీజావాపముచేయ సమకట్టెను, ఈ వ్యూహ రచనయే తరువాతి మణీ సంభుండు తపోనిస్టుండై ఉండ నాతని తవంబు చెబుపనెంచి యిందుని సపనుపున దివినుండి భువికేతెంచి రంభా విలాస సి ఫమములు, అంచిత లీల రంభ ముని య్యగమునన్‌ విహరించె నంతయు న్మించు నాయారమున్‌, గులుకు నెన్నడయున్‌, విడణంభాజు కొప్పు నొ క్కించుక జాలు పయ్యెదయు,నిట్టటు( దూల(డుపహోరముల్‌ మిటా రించు కుచంబులున్‌, జలదరించు వలగ్న ము బొల్పుమీరంగన్‌ ం రంభా మణికందరుల శృంగార విహారములు, చంచలన్మేత యట్లు తన సంగితి కొప్పుటం గాంచి, మేని దాః గొంచుకపచైం వై చెజంగు. గొమ్మయు “మీ రెటువంటి పెద్దవా రెంచ రొకింతయుం గెలని యింతులి" నంచు£ బెనంగె నాత్మ చే లాంచలము6 దదీయమగు హస్తము జన్నుల నూఃది పట్టుచున్‌. బలిమి6 దపోధ న్నాగణియు6 బైకొను కోర్కుల! ద త్తరిల్తుచున్‌, జెలువను గోంగిలించుకొని చెక్కు.ను జెక్కును సంఘటిల్లం దొ [టిలుచు బదంబు లొక్కటొకటిన్‌ బెనలోన్‌ మెలుపొప్ప. దార్భె లే దిలిరుల జొంపముల్‌ గలుగు దట్టపు( బూంటొదరింటి లోనికిన్‌, 68

చ, ఇట్లు తార్చి [కొవ్వి కలహించు తుమ్మెద కొదమ కదుప్పు రాయినిడి గడు దళముగా రాలినట్టి [పసవదళ ములు పజవని. పజపు లగుచు నెసంగ, నింపొందు నా పొదరింటిలోన, బెరు ఆజుంగని గాఢ పరిరంభ ముల నల్లి బిల్లి గొంచు6 బెనంగు "పెనంకువలను బెరిగెడి పెరాస పర్మి ననర్గళ లీల బర్వెడు కుచాస్పాలనముల నమరించు నఖర' రేశాంక ములను .గొద6. గొన్న తమి గొంకుకొసర లే కొనరించు వివిధ దంతక్షత విభమముల మన్మథావేశ విలసన మహిమ నెజపు తపసి( గని *సాదురే. గిన దల పొలాన 'నిలువ' దను మాట నిజమయ్మె నం డటంచు మగువ నవ్వుచు. జేతకు మాలుసేసె,

సాదురే/గిన దల పొలాన సనిలువద(ట ॥

'సుగ్మాతీ శాలీనుల |(పణయము మిక్కిలి విలక్షణమైనది. సర్వా తరణ భూషితయైన సుగ్యాతిని కాలీనుండు కన్నెత్తి చూడండు. నిరాభర ఇయు నిరలంకారయు నైన సుగ్యాతి తోటపనులు చేయచుండంగొ నామె యంగ సౌషస్టవమును జూచి సమ్మోహితుడై యామెను రతికే? నోల +లాడించును,

69

తోరంపు( జనుదోయి (తుళ్ళింతల నిడంగ (6

1వేంగైన పీజబుందు బల్విడి( జలింపంగను

యడుసు తుంపురు చెక్కుటద్దంబులను బర్వ

నడుము లే/దీవియ నకనకల్‌ గుకువ నిం

చిబుచెమట? బేర్చి వింత |కొమ్మెయింగు తోడం

గొమరు మేనొప్పు, సారక౯ గొప్పు కదల

యెల్లపనులు నొనర్నె నిం పెసక మెస6గ

పడ68 సం్యభమించుచు నిట్టు పనులుసెయ

బియబుందు! బాలింద్య€ గొప్పు కంపించు చొప్పు

గను(గొనుచుం నెర్చుకొను గతిం గాంతు మదిని

బెల్లు శరముల. వైచె దర్పించి మగుండు, అపు డత డష్లు పేర్చు కుసుమాస్తుని యున్ధతి యాంపలేక, వొ జ్రోపడుచ £ యెంత మానిన నెజింగెడు దానవు గావు, సీకు6 దో' ట పనుల కెంతదూర మకటా +? యనుచుం దన యుత్తరీయ వ స్తపు మునికొంగునం దుడిచె దన్వి కపోలప్త ఘర్మభిందువుల్‌. తుడిచిన. పోక మన్మథుని దుర్షనతా మహిమన్‌ బొరిం బొరిం బడ(తి మెయలుంగు చెక్కిశుల6 బర్వడు ఘర్మము గాంచి యంత నా బడలిక చూడే కిడుమువాట్టకు( జొచ్చి నలంగి తంచు నె క్కు.డు తమకంబుతోడ! దల గుచ్చి కవుంగిటం గూర్చె నత్తజిన్‌=

తదనంతరంబు, మిక్కిలి

పొధిగొన్న చిగుళ 7 జొంపముల సొంపగు పూ

బొదరింటికి, దార్చి, స్‌తిన్‌

మదన మవోరాజ్య భోగ మహిమం దేర్చెన్‌ *

అట్టుతలేర్చుచు, సతి నత దపుడు విడక

కౌగిట బిగించె( వై పయి. గాము6 డడర

నివి మిగుల (గొత్త ; లింటికి నే(/గ వలదె

యని [పియముం జెప్పి విడిపించుకొనియె సతియు.

సుగాాతి రతికళీ విలాసముల దనియక సరస్వతి నారాధించి

తనకు గర్భుంబు రాకుండునట్టు వరము వడ సె. శాలీిను(డును సరస్వతి నారాధీంచి సుగ్మాతీయందు( దనకు కుమారు(డు గలుగునట్టు వరమును బొందెను, పరస్పర విరుద్ధములై న వరములు బొంచదిన శాలిను(డు సుగా [తిపై కినిసెను. ఇరువురు వాదులాడుకొని యొక గంభీర _హదమున దూకి యంతర్హితులై న కొంతకాలమునకు సుముథాసత్తి , మణిస్తంభు డనుపేర పరివర్తన మందిరి. వాణి వర్మపభావంబున సుగ్మాతిలైన సుము థాసత్రికి గర్భము కాకుండా వారిరువురికి, గుమారుండు జన్మించవలెను, సుముథాస ప్రి మణి సంభుండు సకీపతులై శృంగార ౩ విలాసములఈ€ దేలియాడిరి.

రతి సలిపి, రందు సిద్దు. డో యతివః నీవు

పురుషుండవు కమ్ము, నారీత్వమును భజబింతు

నే ననుచు, విపరీత రతేచ్చ' బలి3.

బలుకుటయు నాదరమున నజలజముఖియు.

ప్రేత్వము సీ వొందుము, పురు

షత్వ్యము నే! దాల్తునని నిజ్యపియు( బలికన్‌

గ

సత్వరత నట్టు వారల స్రీత్వము పురుషత్వము విపరీతము. లయ్యెన్‌.. తారుమూరయిన సలీపతులు బహుకాలము రతిక్రీడ సలిపిరి. వారికి కళాపూర్ణు( డుదయించెను, వారి పరిణామమును కవి నేర్పుమీజఐ చ క్షగా వర్ణించినాండు. ఎకడనుండియొ క్‌లైను సిదున జొక్రపు గుబ్బలు గొప్ప పిలుందులు: సోగ కనుంగవ యొప్పిదమున్‌ జ_కని ముద్దు మొగంబు, నితాంత అ మిక్కిలి కోమలమైన శరీరము మీఆంగ, నాండుదనంబు పసల్‌, చాల నద్భుతముగ నా లతాంగియు ధవుని రూ పొకింత ద క కుండ. బూనె నా క్షణంబు నూనూయస మీసలు. గులుచ పల్రజడలు గొమరు మిగుల. యజ్ఞశర్మ భార్యలు నలువురు సాగరమున దూకిరి-వారినొక పెద్ద చేప [మింగి తన శిరోరం[ ధమునుండి వారల నీటిలో పై శకెగచిమ్మెను. వారొక దివ్య విమానములో. బడిరి. అందులో నొక దివ్య దంపతులు, పాచిక లాడుచు మదిరపానముచేయుచు శృంగార కే విహరింతురు వారి శృగార కేళియు గడ నుత్సాహజనకము అ మధురంపు( జూపు కడు నాత్మ గెరల్ప నతండు చూడ్కినే వేమజు6 దా నదల్చియును, వడియు | మొక్కియు, బుజ్జగించి యున్‌ గి

భామిని నప్పుడే తనదు పన్నిదమీ! బురికొల్సి వారుమా, ర్మోమిడి చూడకున్థి ( దన మోమొ కొంత మలంచి చూ చుచున్‌, చెలువయు మున్న యాయితము చేసి సమీపమునందు నిడ యు జల మణిపాతికా మధురసంబు నిజాస్వమునందు నించి తా( జెలువుని నోరి కిచ్చె(, బెజ చెల్వలు చూచెదరో యటంచు! జం చలిత కటాక్ష వీక్షణము సారెకు వారలపై నిగుడ్చుచుగ్‌, ఆంతట6 టోక పేర్చు [పణయవ్యసనం బెసకొల్నుం [గోలిరా కొంతు(డు( గాంతయున్‌ మజీియు? గల్బకుజాసవముం బరస్పరా [కాంత మిథః రపోల ఫలక [పతినింబ విలోకనామృకా త్యంత వితీర్ణ నూతన రసానుభవంబుగ నేక వ్య్మాతికన్‌, చెక్కునం. జక్కు హత్తి, విలసిల్హంగ( ద్యత్పత్‌బింబ వీష్షలం జొక్కుచు/ బెక్కు వాసనల సొంపున నింపు జనింప జుఖ్టునన్‌ [గుక్కెడు ]గ్గుక్తెండే మధువు [గోలుచు మోవులు నంజుకొంచు దా రెక్టుడు గాంగ( దన్పిరి నిజే్య్శ్యదియ పంచక ద్చైవతంబులన్‌. సిబ్బితి పేరు పోందుడిచి, సీధు మదం బపు డన్ను కొల్చుచుం (బబ్బగ; నూట లక్షరవిభాగము చాలక యమొయేమొత బ్మెిబ్బులుగా([గ వెల్వడియె భేదిల మానము, సోలు చూపులున్‌ నిబ్బరమైన 'క3ెంబీగియు న్మేతములం దుదయించేె వారికిన్‌. అంతట( బానపా్శాతమున నాత్మ ముఖంబ నధీప మోము సీ మంతిని చూచి “యోరిః పరమానిని పానసహాయ యయ్యెనే యింతటిలోన నీకు? నిది యెవ్వతో యంచును జిహ్వయాడ క కత్యంతము! ద్కాటిలం బలిక౧ దన్మధు వానక మానె నల్క_తోన్‌ నవయొవన దంపతులు మధుపానాసక్షలు గాకున్నను దక్కిన గ్షకియా కలాపము నంతయు. (బబ్రయోగ ము చేయనగును, 73

మధురలాలస క కా పూర్జుల [పణయమే ఈ కావ్యమునకు( గీలకము- ఏలనన నీ కాదధ్యమునకు వార నాయికా నాయకులు, అందుననే కవి వారి (పణయమును మిక్కిలి విస్తృతముగా వర్టించినాండు కళా పూర్ణ డామె: సౌందర్యాతిశ యము నిట్లు దలపోయును, లీలమై గదీయ నిల్చిన మైండి తమ్మి మొ గల నాళ యుగ మన నలరు గౌను నవి [వెంగు చేత( దడిర్యజ్ముఖంబున( గొంత నతి( జెందె నన(గ( జన్గవ బెడంగు. బొలుపొందు తన్నాళముల సంధిరేఖ యే ర్పడుచోటు బలె రోమరాజి పొలుపు నొండొంటి( బాసి పోకుండ దానికి నంట్టు వై చిన చందాన వళుల సొంపు నొప్పు చున్నవి యేమని చెప్ప నెర చాల నన్నివి కలఃచుట సముచితంబ కామునకు బొి కోలలు గావె నాళ ముల (_బకాశించు తామర మొగ్గ లరయ। ఆనుపమముల్‌ రతిస్మరుల యాటకు నర్హము లంచు( గప్పి పె: ట్టిన పువు బంతు లీసతి కడింది చనుంగవ తేంట్రు [వలం దును జొరకుండ. జేరిచిన తోరపు సంపంగి పూవు దండ లీ వినుత భుజయి లా తుదల వేడ్రకు నిడ్డ చిగుళ్ళు హస్తముల్‌ . అతివ యవలగ్న యష్షి. బెంపారు నాఫి మురువు, కాంచన [(సుగ్భిలమో యనంగ నుల్టమును నెల్బ హరియించుచున్న దెౌరః యతను శిఖియందు వేల్వ హవ్యమును బోలె. /క్మీ

మానవతీ వతంనము సమ్మగ సితంబ విజ్బంభణంబు బది బూ నది _సెకత స్థలము పొల్పు వహించుచు( జాల నొ'ప్పెడున్‌: బ్లై నును మంచు వోలె వెలిపట్టు మడుంగు బెడంగు చూపనా గ్‌ నవసారసాళ పరిపాటి నుదంచిత కాంతి మించ6గన్‌,

అతివ తొడలును జఘనంబు నరసి చూడ

గొమరు మీరెడు జమిలి తొండముల శిరసు

తోడి. వలరాచవారి యద్భుతపు హస్తి

యగ భాగంబు చూపజ. కాత్మందోప్పు [(పమదారత ము జంఘ లింపెస(౧డుం (వాధ్మాయమానంబ్బులై న మనోజాత సువర్హ కాహళికలోనా; వాని బూరించు వా ర మెజుంగుం గురు గుబ్బలో యన శుభ్రీ నొప్పెడున్‌ గుల్పడే శము లాపె బిడికిళ్ళు నాం గనకభూషా పంక్తి యింపారెడున్‌. జలజదళాయతావ్ని మృదు చారుతర ]పపద ద్వయీ విని ర్మల రుచి గట్లు గల్లుమను రత్నపు టందెల [మోత బృంభణ:3 బుఆ నవకం౦పు.( గచ్చుపము పొల్పు నదల్చ్బుచు గెల్చ్పు. దెల్పెడుం గలుగునె యింక దీనికి జగంబులలో నుపమా [పసంగముల్‌, అకలుష తార లేత దఒలాం[ఘ్‌ని ఒట్టిన తమ్ములన్‌., నఖో త్మ కతను గొల్చి పాయ విధి ధర్మమ; యీ జలజంబు లాదిం దా రకముల రాజు రాజు (గహరాజు కరం బిడ నొప్పు పెంపుతో సకల జయస్మరోదయము సల్చుట తేల్చమ నాకు నిత్తఖీన్‌.

అతను దళదిశా విజయ కీర్యంకురముల

లతివ పద నఖములు వాని యంలికమున.

75

ఏ పలుకుం జెవిం బడగ నీ/,క పెనంగుచు మోము దవ్వుగా బాపుచు; [దోపులాడు సతి పాణితలంబుల మేళనంబ యు ర్వీపతి కిద భోగమటు వెడ్డ నొనర్చ ముథాబ్దముం గడుం -వాపక యాలకించుటయె [_బహ్మ సుఖోదయ మయ్యె నయ్యెడన్‌, [పథిత మీథోరాగ కథల మంతనముల హృదయంబు లోపలి బెదరు దిర్చి సవ్యాజ కృ తకుచ స్పర్శాది లీలల నంగాంగ మేళన మలవరించి జిలి బలి నెయ్యంవు( బిట్టక ౦ల జేత నెలనవ్వు చెక్తల మొలవ జేసి లజ్జాపదంబు లలన మాటి మాటికి( జెనకుచు నొక్తి౦త సిగ పజచి యపుడు కుసుమసాయ కాగమాధ్యయనాధి కార సిద్ధి గొంత కలుగ. జేసె నా వసుంధరాధిపావతంనుండు రూ పానుభూతి తనయ కాదరమున, వరుని చిట్టంటు చేతల? గరము [పేమ మెఅపు వోలె. దళుక్తున మెజంచు! గాని నెలంత సిగ్గను మొగిలిలో నిలువ లేద యదియు మిక్సి లి నింపయ్యె నతని మదిని.

'శేతియు లజ్ఞయుం దరుమ బెంపఠి డాంగు మనోజు( దేర్చి ధా (తీతలనాథు( డంగన మదిం దలచూప6గ నట్టు సేయ వాం డాతనికిం [గియాసచివుండై సతి నీవి వదల్నె/; బాదుకో నాతని నిల్నె వేయడు (పియ యాత్మ! గరంచుచు( జుంబనాదులన్‌,

76

మిక్కిలి మిక్టటంబగు తమిన్‌ రతికిన్‌ సతి నూలుకొల్పుచుం. జెక్తిలి శొక్షి చుంబనము చెసి కవుంగిట నోలలార్చి తాం జొక్టుచు( జొక్ష జెయుచు6 [బసూన శరాసన ఖేలన [కియల్‌ పెక్టు తెఅంగులం జలిపె( (బేయసి యింపు కొలంది నంతటన్‌, దిన దినమున కతివ మదిన్‌ ఘన గరిమన్‌ మరుండు తజుమ(గా రతుల తథిన్‌ దిన దినమునకు? గృశించెను గను కనియును |[దపయు నిరవకాశత( బోలెన్‌, చను కట్టంటంగనీక మోవికి ముఖస్పర్శంబు గానీక తా ఘన యం౦చున్‌ (గ హియింపనీక జఘన [కాంతిం [బవ రిల సీ క నితాంతంబు బెనంగుటల్‌ [కమమునం గంజాక్ని ఎెసారిన ట్టానరన్‌ మానుచు. వేడ్ర( దల్చె నృపముఖ్యుం గొన్ని రేలంతటన్‌ పరిరంభ రోథంబు పై. ఐరాకున; వోలె నధరపానంబున కనుమతించి నెమ్మోవి నీడ6 జీంతిలు పరాకుకున బోలె గొరొత్తులకు. జనుగుబ్బ లొసంి కుచకళికలు చూచుకొను పరాకునం బోలె గటివస్త్ర హృతి కవకాశ మిచ్చి నీవి |1కమ్మఅ(గ౬ బూనెడు పరాకున! బోతె జఘన మంటుటకును సమ్మతించి చెలువ తన లజ చెైలిమియు( జెడక నడవ దద్విరోధి యైనట్టి చిత్తజుని పనియు హరువు సేయుచు గొన్నినా కృాత్మ విభుని హృదయ వృత్తికి నొక వింత యిం పొనర్చె. గాగ

కపటపు నిదవోవు తతి. గౌ(గిట నానుచు మోవి మోవి. జే రుపుచును గొన్ని రాాతులు వరుం దనియించె లతాంగి యంత.(/ద తపఓము( గాంచియుం్గగనని కైవడి నట్ట యొనర్చి కొన్ని రే లపు డత. డాంపలేక నగ నల్లన తానును నవ్వె వేడ్డతోన్‌, అలన యంత [బేమ విభవాతిశయంబున లజ్జ నోర్చుచు న్వల్లభు చేతు లా-ంచుతజి నవ్వులు, బల్కుూలు6 బూనె నంత నే నొల్టక యున్న మాననిపు డోర్వుమ నీ విది యంచు నవ్వుచున్‌ బల్బవపాణి యొత్తై మునిపంట నిజేశ్వురు మోవి నయ్యెడన్‌ = “చెప్పిన యట్లు సేయ నింక జెల్వః కరంబు. బెనంగితేని నెం జఇప్పెద సుమ్ము నీ విపుడు సేసిన వా తెజగంటి జోటితో. దప్పక* యంచు వల్లభుడు దన్‌ వెబపింపం దలంకినట్ల తా నప్పతి కోర్కి. దీర్చ సతి యర్థిమెయిన్‌ బురుషాయిత [కియన్‌. పాలిండ్లు పియపడి పతి చూడ లజ్జ ద ద్వక్షస్థృలంబుపై (వాలి (వాలి మగుడ( ద న్వేడుచు నెగనెత్తి పట్టం గా ముకు నక్షు లిరుగిల మూసిమూససి “యి(కం: జూడు కప్పితి నివి యంచు. జనుముక్కు లత(డు పొాణులణగిప్స నలంగి యలఃగి “కటిభార మెగయ నెత్తుటకు. దోడుడియెది నని బా(పం బతిచేతు లాంచి యాలి. తనదు గోవ్యాంగముల దాంచికొనంగరారామి యరసి కెలనికి డిగి పోవ మరలి మరలి కొమ్మ పుంభావరతి కాది. గొంచెం గాని కొలది యెటు(గద మది దొరంకొన్న వెనుక. 78

తరళిత తాటంక ధాళధళ్యబులు మెజంపు! దింగల రీతి మజయుచుండ( బరిగళన్మల్లికా (పసవ విలాసంబు తరుణ బలాకల సరణి. బరంగ నతిరభస చ్చిన్న హార మౌ క్రికములు వడగండ్ల చందంబు( గడలు కొలుప నూర్వు గాడ్చులతో డ నోలిమైంబర్వు ఘ ర్మక జోదయంబు వర్షంబు గాగ, గాంత కబరీ భరంబను కారు మొగులు వితతముగ నంత కంతకు విరియ బాటె నవమయూరము చెలరెంగి నాట్యమాడె 0 పింగళి సూరనార్యుండే రచించిన వేతొక (పబంధము (పభావతీ 4ఉపద్యుమ్నము, పంచమాళ్వాసమునకు జివర ఆఘహరణ హరివంశ కథా్మాశయంబు నాత్మపుత్ర గుణ స్తవనాంకితంబు నైన యీ కావ్యమునకు మహా (పసిద్ధి యిచ్చు గావుత, గరుణ లక్ష్మీ శ్వరుండు. అనుటవలన నీ కథ హరి వంశమునుండి గ్రైకొన బడినట్టు తెలియు చున్నది. కాని హరి వంశమున నీకథ లేదు. అందు ననిరుద్ధు చర్మిత ౮

యున్నది, అందలి నాయిక ఉషాకన్య. ఇందలి నాయిక (పభావతి, ఉషా కన్యకు వలెనే (పభావతికి స్వప్నము కలుగును, ఇందు 1పభావతి తండి వ్యజనాభు( డుండ(గా నందు నుషాకన్యకు( దండి బాణాసురు( డున్నాండు. అనిరుద్దు చరిత్రమును కనుపర్తి అబ్బయామాత్యు(డను నొక కవి చక్తని శృంగార పబంధముగా రచించినా(డు. (పభావళికి కలలో కనిపించిన గౌరి ([పభావతికి కాదగువరుని చిత్తరు. జొనంగినది, ఆ చిత్తరువుబో _పద్యుక్ను. డెట్టున్నాడు? కలకల నవ్వినట్టు తెలికన్నుల నిక్కమ చూచిట్ర తో, బలుక ( గడంగినట్ల కడు భావ గభీరత లబ్బి సట్టు సెం పొలయ' దనర్శ్చి జీవకళ యుట్టిపడన్‌ శివ | వాసినట్టి యా చెలువున కాభిముఖ్యము భబజింప( దలంకెను6 దాను బోటియున్‌ (పభావతీ _పద్యుమ్నుల రతికేశ విలానములు వర్షితములు. మతజియు( గపోల చుంబన సమీపత యాస రిత్త మంతనము సారెకు వచించి యఖభివీక్షణేచ్చ నృమాననం బెగనె తతి గొనగోళ్ళ బలుమజు( గురులు దువ్వి చనుగుబ్బ లంట ముచ్చటపడి మాటికి. బయటపె నెరసులు పాబ మీటె గనయంబు ముట్టుటకును జేరి కలుగ చే మాజును మొలనూలి మణులు దుడిచి, బెదరుడిపి (ఏడజాడ్యంబు వదల. జేసి కాంత నొగి మెత్తమెత్తన( గాంగిలించె నీవి తనయంతటనె జాణ నెయ్య మెటి(గి పాణి జెక్కిలి నొక్కి చుంబనము చేసె, 80

కౌరిసుతుండు బొలికను శయ్యకు. చార్చి యదిర్హ యత్నత ద్వారణ సం్యపబుద్ధ రసతం దరితీపుగ మించు బాహ్య నా నా రత భోగలీలల మనంబున జొక్కు-చు వొక్క జేసెం టో తా రత మల్ప మల్పముగం దన్మతి యోర్చు కొలంది చెయుచున్‌. రాయిడికిం గాక బహిరంగ రాగమెక్ష ననంగ సినుమడించుచు నంతరంగ రాగ మలగ: బెనంగిరి దంపతు లతులరతుల బిగువుం గొయగిళ్ళచే |బియు బాహుపురు లొత్తి కమ్మలు వోయిన కుచతటములు వరుమేన నొజసి పోవగ బిట్టినట్టి గం ధపు£ బేంట్టతోం నొప్పు నఖపదములు రమణ కుండల వీడనముల రేఖలు మాయ కలరుచున్న కపోల ఫలకములును [బాణేశ దళన కోరక శిఖా సంసర్ష మున గండినట్టి కెమ్మోవి సిరులు నిలువుటద్దాల చేరువ నిలిచి సిలివి వలుమలును జూచుకొనుచు నా బాగు సడల జేయ( జాలక తడసె ద్ధైశేయకన్య [పాత రుచితోూంగ సంస్కియా పరతలేక, ర్‌!

విజయ. విలాసకర్త చమకూర వేంకటకవి. విజయవిలాసము మూ(డశ్వాసముల [పబంధము.. ఇందు కిరీటి యులూచి యను నాగకన్య తోడను. జ్మితాంగద యను రాజుకూతురు తోడను, సుభదతోడను, జరిపిన శృంగారము కథావస్తువు. “చేమకూర పాకాన పడినదన్నట్టు" ఇందలి కవిత్వము చాల రసవంతముగా మంజులముగా సరళముగా నుండును. అందుకే “ఇంటి పెరు నసయైనను కవిత్వము పసి అన్నారు. చమత్కారము లేని పద్యమొక్కటియు నీ కావ్యమున లేదు, హ స్తినాపుర వర్ణనమున నాయన చూపిన (పతిభ చూడుండు,

పున్నమరెల( దత్పురము పొంతనే పో శిఖరా దాశకీ వి

చ్చిన్న గతిన్‌ సుధారసము చింది పయిన్‌ దిగు వాణ నంతనుం

డీ న్నెల సన్నగిల్టు; న్‌ది న్‌క్కము గాదనిరేని యా పదా

ర్వున్నె పసీండి మేడలకు రా. బనియ. మిల సౌధనామముల్‌,

హ స్తీపురి యందలి రాకుమారులయు, చెలులయు సోయగములు, మగువను మగువయును వలచు; మజీ యేమనన న్నగర పు రాజకుమారుల జిగిబిగి సోయగము;। చెలుల సింగారంబుల్‌ ,

గదు.డు*"సుభదా సౌందర్యమును వర్ణించుచు-

[పాయపు( డక్కునన్‌ జెలువ పల్కు-లు చిల్మల గారవించు.; గ

నోయి చకోరపాళ దయఃతోల బెనుచున్‌, జనుకట్టు మచ్చిక

ల్సేయు సదో రథాంగ యుగళిన్‌; నడ లంచల బుజగించు; నె నే యెడ నింపుగావు గణియింప నవినవయో విలాసముల్‌ , అతివ కుచంబులున్‌, మెజు(గుటారును, వెనలియున్‌ ధరాధిపో న్నతియు, నహీనభూతి కలనంబు, ఘనాభ్యుదయంబు నిప్పు డొం చితి మని మాటి మాటికిని నిక్కెడు, సీల్గెడు, విజ్ఞవింగెడున్‌ శృతి నటుగాదె యొక్కొాకరికిన్‌ నడుమంత పు( గల్మి క లినన్‌ జలరుహగంధి వీనుల పసల్‌ నవసంఖ్య న దేమి. లెక్కనున జెలువ నఖాంకురాళి నెలచేడియ సైకము. దాను చుక్కనున్‌ బొలుంతుక గబ్బిచన్నుంగవ పువ్వుల చెండ్రను లేదు బంతనున్‌ గలికి ముఖారవింద మలక ల్వల రాయసిః (దొోసి రాజనునస్‌.. అయ్యారే చెలు వెక్కడ . న య్యార గెలువ జాలు నంగజు నాదిన్‌ రయ్యా'రుచిరాంగ రుచుల నయ్యంగనకున్‌ . కడు హెచ్చు కొప్పు, దానిన్‌ గడవన్‌ జనుందోయి హెచ్చు; కటి యన్నిటికిన గడుహెచ్చు, హెచ్చులన్నియు నడుమే పసలేదు గాని నారీమణికిన్‌ , ఉలూచి యర్జునుని సోయగమును జూచి కామించి నాగలోకమునకు గొనివచ్చెను. అట యులూఏ యర్దునుల సంభాషణము రమ్య ముగా నుండును. యతియై యున్న తన్ను కామించి తెచ్చుట యుచితమా యని యర్లునుని (పశ్నాము. అందుకా యులూచి యిట్లను, అన విని పాఃపపూపజవరా లచలో వల పాపలేక యా తని తెలిముద్దు నెమ్మొగము6 దప్పక తేటమిటారికల్కి చూ 83

ప్పునం దసివార€ల జూచ్చి నృప్త్పుంగవ;ు యని సట జాణ చూడరో స్తే యనవల సంటిగా? కెబుగవా యొకమాటనె మర్మకద్న ముల్‌, కన్నియఃగాని వేజాఆతె. గాను మనోహరరూప; నీళు నే జఇన్నియ పట్టియుంట సెలజవ్వున మంతయు నే;టిఃదాక; నా కన్నుల యాన, నా వలపు. గస్తురి నామముతోడు నమ్ము; కొ దన్నను నీడుమోని మధురానృుత షూనియ లాన సేషేదన్‌, జము కన్యయణుం..తన నెలజవ్వనమంతయు. చేంటిడాక జఇన్నియః పద్టియంచినదట-- అంచుకు: (పమాజములుగా. నామెకన్నుల యాన అమె వలపు కస్తురనామముతోడు.. అమ్మతోడు నీ మీదయొబ్టు జన్నట్లు కారన్నళతో చాతన మోపే మధురామృుతమానీ భాన చేయనంట. , శాము కల కింతక ౦ (బమాణ మేమి వావలెను? నాగకన్యళల పివాహనసుగుటితో దోనము లేదు. వభాగనిన ఏ భునబోయడదన్‌ దగు పుంటకో నీ విటులాతం బొల్లి త్రై డాము కుదూరు/దై న కళరాజు చరింవండి మా కుముద్వశిన్‌ ? గోమల బొరుమూర్తి వుడుకుత్చుండు నర్మదం జెంగ్రియాండడే ? సీ మనసొక్కుడి కడంగనేరదు గాని నృపాలక్యాగణ్‌ ॥ కిదీటియ, “సింయకు మక్కలి ణోతు గబ్లునే యని యంగీకరిరచి నాడు. అమెను సుఖసొగరమునం కేళ్చినాడు. 'అంకీ లెటింగ్‌ యా సరసు డంతో వివాహా వధిల్లుచైన మీ నాంకు డోనర్భినా( డిద కఖైకముసళూంర్త ము రమ్మటంచుల జ ర్యంశ ముం జేర నళ్ళ్చెలిం గరతచాణం టొనకించెం చన్మణ్‌ే కంకణ కింకీణీ గణ వీకస్వర సుస్తురముల్‌ సెలయింన్‌, జయ్యకనుః దార్బ్చఃగా దుఖుము జాతం చదనంతట్‌! జక్కా.దిద్ధం టో బయ్యద శాజె, నయ్యదినిపాటున ౬ (గక్కుున నీవీ జూడ రా ఓడ

జయ్యెడ నవ్విలాసిని యొయారముః జూచి కవుఠగిలించె; నౌ

నెయ్యెడ మెఠె చూతురు, [గహింపరు జాణలు జారుపాటులన్‌ .

కౌంగిట6 జేర్చునప్పటి సుఖం లతాంగికి. బారవశ్యము

న్మూంగంగ జేసె; మోవి పలునొక్కు లురోజనథాంకముల్‌ మొద

ల్లాంగల కంతు కేశి సుఖలక్షణ ముల్‌ పయి పెచ్చులయ్య న్‌

కై గద యొట్టివారలకు నగలపుంచమి గలి యుండినన్‌

లీ. ట్‌ “సీ క్‌

.వారల కిలావంతు(డు జన్మించెను

“అర్జునుడు చ్యితాంగదను జూచి విరాశిగొనును,.

-చెండ్రా గుబ్బలు! జాళువా తళశుకులా చెక్కిళ శె డాల్‌: సింగిణీ

వింగ్లా క న్వొమ లిం్యదనీలమణులా వణీరుచుల్‌ తమ్మిలే.

చూండ్రా బాహువు లింత చక్క(దన మెందుం గాన్మ మీ జవ్వనిం

-బెండ్రాడం గలవాండు చెసినది సుమ్మీ థాగ్య మూహింప(గన్‌,

వారి పడుకటింటి ముచ్చట్లును వర్షంపంబడినవి.

చంచ లన్మేత. గాంచి నృపచం దుడు మోహము నిల్చ్బలక చే

“లాంచలమంటి, శయ్య కపుడ వ్లన! దార్చిక వుంగిలింప నుం

“కించు(, బయంట. నంట( గమకించు! జలించు ట దెప్పు డెప్పుడం

.చించుక సేపుళోన మెజయించు ననేకమనోవికారముల్‌.

'కానుకగాంగ నిత్తు బిగికౌగిలి, పల్కవె కీరవాణిః నీ

దౌ నుడిలేనె నా చెవుల నాన( గృపారసధార నాన న

న్నానన మెత్తి చూడు నలినాననః గోలతనాన నేల లో

నాన. జలంబు. నీకు! మరునాన సుమీః విడు నాన యింత టన్‌.

ఇందు తొమ్మిది *నాని కలవు...దేని యర్ణము దానిదే-ఇడే ఇ ప్ప చమత్కారము. ,.ఇత(డు యమక చ్యకవర్తి కదా మజీ।

ర్రి5్‌

చ క్కైరవింటి దేవర [పసాదము( గ్రకొను మిపషు: డింద మో చక్కెరబొమ్మ యంచు విలస్మణి కంకణ హన్త మంటి "పే రక్కట: గపహ్వురంపు విడె మా నెజజూాణ, యొసంగి నిక్సాలే జెక్కిలి ముద్దువెట్టుకొనె. జెప్పెడిదేమి;క నా వినోదముల్‌, ఇగ్గెడు వెన్క.కున్‌ బయికి నీడ్చిన బైటం దొలంగ6 జేయ గే లొగ్గెడు; మ్మ పోంకముడి యూడ్చిన! (గుంగిలి రెండుకొంగులున్‌ బిగ నడంచి చే విడిచి పెట్టదు; బాల ననం బనేమి+? యా సిగ్గుకు సిగ్గు లే దిటుల సేసిన పిమ్మట. నుండవచ్చునే 2

కోర్కౌవెలయంగ నిను దెచ్చి కూర్చినట్టి

తీయ్యవిలుకాని బుణ మెందు దిడ్పుకొందు

నిందమని వేగ నీవి నీవియ్యకున్న.

పొక్కిలి పొంత గరం బిడి

చిక్కిలిచెంత నొకకొంత చిలున వ్యోాలయన్‌.

జక్కి.లిగింతలు గొలిపెన్‌

మిక్కిలి పింతలుగ రతికి మేకొన నంతన్‌,. డాసిన నింగితం బెజిగి. డాయంగ నేరక, తత్తరంబునన్‌ జేసీన సేంతకున్‌ బదులు సేయ నెబుంగక్క మేను మేనితో' రాసిన యంతనే కళలు రంబిలి కౌంగిట బాల యుండెం బో యా సుఖ మింత యంత యన నైైనదిగాదు గదయ్య (క్రీడికిన్‌,. అంగజ రాజ్యవై భవ సుథాంబుథి నీ గతి నోలలాడి, చి (తాంగద 'సివజేయు మలయధ్వజు నిట పల్షు/డె తదీ యాంగబలంబు గొల్వ సరు డందుల రాజ్యము సెియుచుండ నా సింగప్పు6 జిన్ని లేనడుము చెల్వకు గర్భము నిల్చె నంతటన్‌

ర్‌ం

మించెన్‌ బోరచి కోర్టికల్‌, కడు విజృంభించెన్‌ దనూగ్దాని; కా న్పించెన్‌ మెచక కాంతి చూచుకములన్‌; జెక్కిళ్ళపై. దెల్పు ఆ ట్టించెన్‌, గూరులు సందడించె నడ చండించెన్‌ మృదామోదము నాంచెన్‌ వాతెజ; యోసరించెః (ద్రివషల్‌ నానాంటికిన్‌ బోటికిన్‌. అర్జును(డు సుభద రూపయావన సౌందర్యములను గాంచి పర చూడమె దేవతానతుల శోభన కాంతి విలాస చైఖరు ల్చూడమె నాగకన్యకల తోకమనోహర రూప సంపదల్‌ చూడమె మర్త్య కామినుల సోయగమున్‌ దమకమ్ము పెల్లు రీ పౌడంగ దీనివంటి యొజపైన మిటారిని జూడ మెందులన్‌

చెక్కుల జిగి, చనుగుబ్బల

చక్కదనము, మొగము తేట, జడ తీరౌరా

జొక్ష మనం గూడ దెట్టి సుజ్ఞానులకున్‌ . కన్నులు దీర్హ ముఠ్‌, నగు మొగం బవురాః తలకట్టు తమ్మిపూ పున్నమ చందమామలకు(;.బొక్తి లి చక్క. దనంబు: జెంప్పంగా నున్నది? మేలు బంతులు పయోధముల్‌ ; మథతి కౌను సున యయౌ నెన్నిక కక్కు [వాంత ఫల మివ్వరవర్దినికిన నిజంబుగన

(భమరక మనోహరం. బౌట్‌ బద్మ్‌ మగును;

రెంటి జగడాలు మోమున నంటియుంట

నజ్జముఖి యంట లెస్స యీ యలరు( బోణి,

జక్కవకవ ఉమ్ము తొకి నిల్చిన జాడ,

నున్న వీ నవలా పయోధఠములు ర్ర్‌/

చిన్నిిపాయపు లేడి( జెవులువ ట్టాడించు గతి నున్న దీ రామ కన్నుదోయి ; న చీమల బారు నడుము దాశీన వీశ నున్న దీ చెలువంపుం గన్నె యారు; విఫల పులినంబు వెన్మంకు వంగ నొత్తు నందమున నున్నది మఏఎదయాన పిజు-దు; దిని కెనమైన లతకూనం గాన; మామ నోజు వజాంగి యీ జగన్నోహనాంగి, ముకము నడుము, విలాస ర సైకము నెమ్మొగము; దిని మృదుమధురోక్తుల్‌ మెకమః( దెగడున్‌ , నవలా పెకములో నె మేలుబం తివి బళిరా! ఇత్తరళాక్ని మని జిగి యేలళిక మేలి కడాని మెండి; తీ గుత్తపు గుబ్బలాడి జడ కూ[కటి చీకటి మూలదుంప,; కీ పుత్తడిబొమ్మ కన్ను. గవ పోలిక వాలిక గండుమీల; కీ బిత్తరి ముద్దు నెమ్మొుగము పిన్నమ: పున్నమ చందమామకున్‌, కలిగంబటోయీ యింతి కులుకు గుబృుల౯ జూడ సీతళై లాదుల సేవ ఫలము కలిగ. టో యీ నాతి వపల యందము. జూడ గంగా తరంగముల్‌ గన్న ఫలము కలిగిం టో యీ రామ కనుటొమలళ్‌ చూడంగ మును ధనుష్కటిలో మును(గు ఫలము కలిగందోయీ భామ కటి విలాసము. జూడ భూ (పదిక్షిణము సల్పుటకు ఫలము 88

తోడుతోడునె యిటుల చేకూడ వలందా ॥ తన్వి డిరంగ, నింక నీ తన్వి( గూడి సరస సంభోగ సల్హ్తాష సరణి౬ దేలు నాండుగా ఫలియించుట నా తపంబు, కుహనా సన్న్యాసీయైన కిద్రీట్రీకీ సుభద సపర్య లొనర్నును,. వచ్చిన దౌల గాంచి, తల వంచి, జపంబు నెపయు పెట్టి వి న్వచ్చు! డొకింత సేపు తనవంక! గనుంగోనకున్న మెల్లనే యచ్చట నిల్చి నిల్చి, వినయంబున€ జేరి, కుచంబు లోరంగా హెచ్చిన భక్తి (మొక్కి యనియెన్‌ జెలి యంజలిందేసి యింపుగన్‌. దేవర పూజలకు పృత పుష్ప ఫల జలములు తెశ్తునా యన- నాతండు నబ్లెయన, తన యరుణాధరంబునకు నీ డివి యన్న రమణ నేజిచి పళల్హవములు కొన్ని చందాన వెదకి పుష్పములు కొన్ని తన మధురాలాపంబులకు ది టివి యన్న పగిది నారసీ తియ్య! బండ్లు కొన్ని హోల్కా( దేజిచి పిమాంబువులు కొన్ని ప్యత పుటికా విధూపల పా తికలను దెచ్చి, వినయంబుతోడ నందిచ్చే నపుడు పసిండి గాజుల మినమినల్‌ పెకి. బొలయః గంటని [పెను మేను పులకింప. గిరిటికి. బూలొసంగి వా బంటి గిలుక్కునన్‌ దిరుగ గమ్ముని కస్తూరి తావి [(గమ్ముకో (9

గింటెపు గబ్బి గుబ్బల జిగిన్‌ వెలి. జిమ్ము. నొయారి జిల్లు బ య్యంట చెజం గొకింత తన యంగముపై నటు సోకినంతటన్‌. కొంగు తాంకినంతటన పులకింతలు గిలిగింతలు పె ధ్రై రాకుమారునికి. కుహనాయతిని నుభద గిరీటియొక్క వృత్తాంత మడుగును. మీ రి్యద (పస్థము6 గసి నారా 1 పాండవుల జూచినారా ః సుఖులై వారందటబు నొకచో ను న్నారా. & వీర్మాగగణ్యు నరు నెజుంగుదురా | ఈ కందము చాల నందముగా నున్నది కదూః పార్టుడెట్టుండంను? ఎగు బుజంబులవా(ండు, మృగరాజ మధ్యంబు పుడికి పుచ్చుకొను నెన్నడుమువాండు నెశి వెం్యడుకలవా(డు, నీలంపు నికరంపు మెజలు(గుం జామనచాయ మేనివాండ్రు గొప్ప కన్నులవాండు, కోదండ' గుణకిణాం క ములె న ముంజేతు లమరువా.డు బవిరి గడ్డమువా:డు; పన్నిదంబడి డగ వచ్చు నందపు వెన్ను మచ్చవాండు గరగరనివాండు, నవ్వు మొగంబువాండు చూడ( గలవాడు, మలైన సొబగు వాం వావి మేనత్త కొడుకు కావలయు నాకు నర్దునుండు పరాక మోపారునుండు ట్‌ యై పిమ్మట సుభ్యద విరహిణి యగును. ్రీకృష్ణుని దేవేరుల కామె యూడబడుచు కదా; అందువలన వా రీమెతో మేలము లాడుదురు, 0/0)

“పులకించె మే నేమి తబంయకొంటివె యంచు మేలంబు పచరించె మి్యతవింద మెందు దృష్టి?" యని కాళింది తెగడె 'ఇలి; పెండ్రికత సెప్ప( జివియొగ్గి విననేమిః కలదులే' యని గేలి సలిపే భద “వలపు వాసన మించెం గలికిః నీ మొగ మంచు. [ద సరి నెజపేి సుదంత కొంత జాంబవతీ నవ్వె; లక్షణ సరస మాడె: “నే లగడు చేసేదరె ముద్దరాలి? ననుచు. బలికే రుక్మిణ్‌; సత్మ కన్‌ గిలిపె నపుడు చిన్ని మజందలి మోహంపు( జిన్నె లెజింి, రుక్మిణీ తన యుదాశ్తతనుం జూ పెను, సత్యభామ జుణతనమును ఖూసును చివరకు. (కాగి యున్నది మిగుల నంగంబు చూడల గలవరించు చునున్నది; కలదో యేమొ సోకు; డ్‌ సన్న్యాసికే చూపవలయు కామ నని పల్కె నా సత్యభామ నగుచు, దృష్టి సోశినదేమొ? సన్న్యాసి క చూపవలయునంట. నుభ్యదకు గలిగిన రుగ్మతకు దగినమందు సన్న్యాసి కోడ్రనే కలదని. సత్యభామకు జెలియును. ఆమె బాఆ గడుసరి, చక్కని నూటలనేర్పు కబది, ఇ(క వియ్యాలనారి సయ్యాటలు. కిరీటి యిందుని కుమారుండూ-. కదా. ఇం[దు(డును శచీదేవియు వచ్చినారు. క్‌!

రుక్కిణీదేవి తమ యత్త్మమోల శఛచికి(

జసిండి గిన్నియం గస్తూరి యొస(గ నామె.

చే6 దిగిచి దేవకీదేవి మీద జిలికి

వదిన గారనసన్‌ యొకకొంత వావి నజపె.

అని సరసలీల నుడుగర అంది యపుడు

పారిజాతంబు కతన మున్‌ బరిచయంబు

చాల(. గల్గుట6 [1బియముతో॥ సత్యభామ

తనకు (మొక్కిన నిందాణి నెనరుతోడ, పారిజాతాపహఠణ కథటో శచీదేవితో సత్యభామ నెజపిన

కయ్యము విదితమే కదా;

చెల్పెల ! లెస్సలా ; పెరటి చెట్టుగ నాటిన పారిజాత; ము త్చుల్ప నవీన సూనములతో విలసీల్లుచు నున్నదా? సదా యుల్లము దాని మీ;ందటనె యుండును నా; కది పొపు/! టోపుం బు ట్టును, జొచ్చి నిల్లు నయిు వృద్ధి నొసంగెడు నీకు నెంతయున్‌, సుభ (దార్జునుల వివాహమ్రైనది. వారల కామకేశీ విలాసములు

పతియు. సలికేలు పట్టిన పట్టు విడక

'పేడమజల వామకరమున( బిజుదు. జుట్టి

పట్టిరా నీడ్చి కూర్చుండ. బెకై నపుడు

నెతి కొప్పుల. గొనగోర నిమిరిన, యంతనే

తపకు లే ముద్దు( జెక్కిలి చెమర్చ(; దళుకు లే ముద్దు( జెక్కిలి నొక్కినంతనే వలి గుబ్బ చనుగవ పులకరించె

వలి గుబ్బ చను(గవ నలిమిన యంతనే నతనాఖి నివిఐంధంబు (పిదిలె నతనాభి నీవిబంధము నంటి నంతనే తనువెల్ర పరవశత్వంటు నొందె నవలః జెప్పెడి దేమి! యా నవ రసికుండు తావి చెంగావి చక్కెర మోవి (గోలి కుసుమ శరుకేళ నేమేమి గురుతు లిడెనొ; బాల యెజు(గదు సౌఖ్యాబ్టి( దేలు నపుడు, గాఢాభింగన. విముఖము రూఢాంగ 'స్వేదభరము, రుంద [వీడా గుఢాపాంగము నగుచు న వోఢా సంగమము వేడు కొసంగిన్‌ బకికిన్‌, వీ; కొప్తున సాము విరిదండి వెలి. (గమ్ము( గమ్మ కస్తురిబొట్టు చెమ్మగిల్టం బిక్క చన్గవ సరుల్‌ చిక్తువడ(గ, నొసలిపై ముంగురుల్‌ ముసరి ముద్దు నటింప(, జూ పంత కంతకు సొలపు6 జూపఈ:, జిన్నారి చెక్షులు చెమట. జి త్తడి నంద, నందంద యూర్పులు సందడింప, నపుడు సమ్మతి పతి చేండ ననంగి పెనంగి లోను గాకుండియు మృగీ విలోల నయన యతని నానందవార్ధి నోలార్చె; నార కలయికల! గల్లు హరువుల కలిమి వలన. 03

నాకి పలుమొన( గె మ్మోవి నొక నేర్పి; యంటి గోరులచే( గళ లంట నేర్పి; చొక్కా బిగకొాంగిలింతలం జొక గ్రా నేర్పు చెలు(వుడు నవోఢ6 (బౌఢ(గా జేసె నవుడు. సుభ్యద నవోఢ, ముగ్గ. అర్జునుండో స్మరకే?లో నారితేరిన చతు చుండు, అందుచేతనే నవోఢను (పౌఢంగా జేసినాండు. టిలిబిలి వలినాలి మొలక తెమ్మరలు గ మ్మను మేని తావుల ననుసరింప నలరు దెనియ లాని యలరు తుమ్మెద దిమ్ము జంటచూపుల: వెనువెంట. దిరుగ. జిగురాకు మంతల బొగ రొందు కోయిలల్‌ పొటల నీటు వెంబడ్‌ మెలంగ€ గులు బలుల ముద్దు గులు చిల్మల నేర్పు పలుకుల బెళుకుల పప్ప సీలువ సతియు( బతియును నారామ తతుల నతుల రతుల ఎెన(౧రి చతురత లళిశయిల్ర( వేడ్క-. కన్నను మజి వేజె వేడ్క. కలదె? నెల మసలె సంత. గాంతకు నెలకొనే వేవిళ్ళు; పెళ్లు నిద్ధపు మేనన్‌ దళతళ మని మెయిపూ6ంతల. దళతళం దళుకొత్త( 1గొత్త ధవళిమ దో(చెన్‌, కలదు లేదో యను కౌను కానంగ నయ్యె జెప్పల నలసత కప్పుకొనియె( గులుకు( జన్లుబ్బలు. వలుదలై మెజు(గెక్కె సూ(గారుపై6 గప్పు నూలుకొనియె( 04

జెక్తు టద్దంబుల నెక్కొనెం దెలినిగ్గు బడలిక నడుపుల€ గడబు కొనియి: జిట్రూట చెమటల చిత్తడి మెయి నిండి సారెకు నూర్పులు సందడించె, నరువి గన్పించె; నొక చెల మంకురించె( ధరులు సమమయ్యెం? జిట్టముల్‌ దఅచు మీజె మొలచె గోర్టులుః నెమ్మేన నిలిచె నలంత నెలత కేర్పుడ( దొలుచూలు నిలుచు నపుడు, 13 శశాంక విజయము తెలు(గువారి కత్గంత [|పియమైన శృంగార కావ్యము. ఈ కృతికర్త "శేషము వేంకటపతి. ఇది యొక సుుపసిద్ధ నాటక ముగ గూడ జనాదరణము పొందినది, ఇయ్యది కొంతకాలము. (పభు త్వము వారి నిషేధమునకు. బృాతమైనది. ఇత డుభయ కవితా విశే షుండు. మహా పతిభా సమన్వితు.డు, ఉక్తి ఎెచి,తి, సరస సంథాషణా చాతుర్రిశయ్యా నైగనిగ్యము, అచుంబిత భావ సంపదయు. నీ కావ్యము నందలి. మేలి గుణములు, ఈ కృతిభ ర్త వంగల సీనయ్య యనునాయన., అతండు గొప్ప సాపాత్యవేత్త, వైయాకరజి, సంగీత విద్వాంసుండు, వీణా వాదన కుశలు(డు, మంచి గాయకుండు. చం్యదు(డు అతి మహాముని కనిష్ట పుక్తుండు. దర్హాతేయుండు దుర్వాసుడు ననువారు. చందుని య[గజులు, వారు విష్రంశమునను, శివాంశమునను జన్మించిరి, చందుండు నబ్దభవు నంశమున జన్మించెను, వేరల జనని యనసూయాదేవి. అతి మనోముని భార్య? మహా పఠ్మివత, 05

చం[దుడు విద్యాభ్యాసమునక్తై బృహస్పతి పాలికి. బోయెను, బృహన్పతి భార్యయైన తార చందుని వలలో వేసికొన్నది, తారా చందులకు. బుధుండు జన్మించెను. తార విషయమై బృహస్పతియు, శళాంకుండును కీచులాడుట, సురాసురుల భీకర నమరము మున్ను గాగలవి కథాంశములు, అతి మహాముని తిమూర్తులను ,పార్ధింప(గా వారు తమ యంశ ముల ననసూయా గర్భమున జన్మించుటకు నియ్యకొనిరి. అననూయ. నెల మసలెన్‌ శనుం బొదవె, నిద్ధపు( జెక్కు.లు వెల్లనయ్యె వే విళ్ళు లుదయించెంజన్మానల ఏంకయు', గప్పును వోంె, జిట్టుముల్‌_ వెలసెను రోమరాబి గనిపించె, రుటంబుగం గౌనుపె6 బయిన్‌ బలిసె వళుల్‌ సెలంగ జడిమంబు నడన గనిపించె నింలికిన్‌, చం[దుండు బృహస్పతి కడ విద్యాభ్యాసము చేయుచున్నాండు. [కమ్యకమంబుగా యొౌవనొోదయ మమునధి, తార .వానిపై మరులు కమ్మ జవాది వాసనలు [గమ్మ(గ నోరపయంట జాజంగా నెమ్మెలు మీఅ నగ్గురుని యింతి. తొలంగ(గ నిమ్ము లేని మా ర్ష మున. జందునిం గదియంగాం జని వాని భుజమ్ము సోకంగా జిమ్మును జన్మొనన్‌ గళలు చెమ్మ్యుగిలన. దను వెల జుమ్మనన్‌, జనముల్‌ రాని యెడన్‌ శకాంకు సరసన్‌ సాంబాణి ధూపంబువా* సన గుప్పన్‌ నెటికొప్పు విప్పి పయింటన్‌ జన్లోయినిక్క_ గ వే డ్కూను గిల్లంటు ఘటించి చెంగలువ మొగ్గ ల్బెక్సి రేరాజ యీ నన నీ వంటిన విచ్చు నం చతని మనన్‌ మోపు దా నఫ్వుచున్‌ అందపు జాజు( గొప్పు నసియాడెడు కౌనును లేత వెన్నెలల్‌ చిందెడు నప్పు నబ్బురపు సిబ్బెపు గుబ్బ సగంబు కానరా 06

1గిందుమ జీరు పయ్యెదయు! గిల్లు గిలుక్ష్యని (మోయు మెట్టియల్‌ చం దమరంగ నిందుముఖి చందురు ముందఅ నిల్చు( గుల్టుచున్‌.

జిలుగు వల్వ వదల్చి చెంగావి ధరియించి

లక సడల్చిః: యారజపు(. బైంట ఘటించి

యది మేలా? యిది మేలొ; యనుచు నడుగు జడ విచ్చి వింత(గా జాజు కొప్పమథీంచి యది నీటొ? యిది నీటొ యనుచు నడుగు

హెచ్చు ముక్షర దీసి పచ్చతళ్తు ధరించి

గమ్మ కస్తురి తిలకమ్ము! జిమ్మి సమ్మ

దమ్ము [గమ్మంగ జిగి కుందనమ్ము( దకకు

తిలక మలికదమ్మునను బీిగిం దొలంక౮ బూసీ

యందొ యిందునా యంద మం చడుగు వాని,

దిద్దర నుదుటిన నతండు దిద్దుచు నుండ్‌న్‌

ముద్దిడ వాతేజణ యొగ్గను చేరగ రారః ని కురులు చి కైడలించెద నంచు నేర్పుతో సారసగంధి పిల్చి బిగి చన్నులు వెన్నున నాన నిల్చి శ్చృం గారపు వింత మాటల వికావిక వాని నగించి నవ్వుచుం గూరిమి మీజ గీజీ కొనగోటం జిటుక్టున నొక్టుం జొక్టుంగన్‌. ఒక్షొక్‌ వేళ నొ సరసు౬ డోంటిగ నింటను ని దపోవంగా నక్ష లకంఠి తమ్మ రస మంట:6గ6 గెంటని [పేను వాని ను;

నైక్టులు ముద్దు వెట్టుకొని నిద్దుర లేచిన యంత నింత సే పెక్టడం బోయి తీ గుజుతు లెడవి? యద్ద ము( జూచికొమ్మనున్‌ ఈ సీధమున. తార చందుని అచ్చంగొట్టంగా వానికి నుుదేకము కలిగెను న్మిగహము చలించెను, ఇది యిట్టుండ యిర్యదుండు యాగము సేయ సమకట్టి దేవగురుండైన బృహస్పతి నాహ్వానించెను. అతండును స్వర్గ్షంబునకు( టోవువాండు తారను 'మదమత్తేభేర్యద కుంభస్తసీ యని పిలిచి పత్మివతా ధర్మము లుగ్గడించినాడు. తన థిమ్యుడైన చంద్రుండు “అన్నిట న్వెజవరి, సి మనం బరసి వేజ్ష మెలుంగు చుండు ఏవజమజ లేక కావలసిన పనులు గొనుము,గృహక్చత్య వర్తనముల నిన్ను మణపించును. ఇతనిని వెజబుగా నెంచకుము" అని యప్పగింత పెట్టినాండు, ఇందు బృహ స్పతి యాశయమేమో గాని కవి చాలవ్యంగ్యమును ధ 3నింపం జేసినాండు. తారయు వల్రైయని భ రృవియోగము సహింపఃజాలని యట్లు నిచ్చకము లాడి భరను సాగ నంపినది. తర్భాల వెంబడి6 దిరుగుట కొన్నాళ్లు జన్నంపు దిక్షలః గొన్నినాష్మ తుదలేని యొక్ష్య(పొద్దుల చెత గొన్నాప్ట ఘోర తసంబుల గొన్నినాళ్ట గురుకుల వాసపు గోష్టి చేయ గొన్నాప్ల పున్న మమా సంచు€ గొ న్నినాళ్టు బుతు దినంబు లటంచు మతినెంచి కొన్నాష్లు పన్నిన వేసటం గొన్నినాష్ట గాగ నెల్వపాయ మెల్ల నీ కరణి నేంగె నెన్నడును మీ కవుంగిలియే నెలుంగ సిపుడు మీ వద్ద నుండుటకేని యోర్వ దొయె€ బగ జాయ దైవ మీ దారి నకటం॥ ఈగ

రాను దాంపత్య సౌఖ్యము తనివితీర ననుభవించి ' యెయు(గదు. పాపము జీవితము మోడువారి పురుషస్పర్శ కానె (పతి యణువు తహ

గళరవ మ్మతము ల్పెలగగో జిగి సిబ్బెపు గుబ్బ చన్ను ల

న లశము లంది యంది జఘనం బను వేదిక నొంది యుండి యు

జ్వల రశళనన్‌ [గహించి జిగివా తెజ సోమరసంబు (గోలు వే

శ్రలు గల మన్మథ (కతువు కన్నను వేలాక జన్నమున్నదే,

మన్మథ (కతువు కంటె “ఎజే యజ్ఞ మున్నదా?' లేదనియు యామె విశ్వాసము,

బృహస్పతి యి[దుని యాగమునకు వినాండు, తారకు నొంటరి పాటు చికినది, తార ఇట్టు తలపోయును,

ఒంటిగ నబ్బెం జందుం డిపు; డొంటుగ వాళేర జుంటితెనియల్‌

గంటని "పేమ. [గోలి రతికేఇని దేలకయున్న , ముత్యపుం

బంట వలంతీ వింటి దొర బారికి నోరువలే నటంచు నా

తుంటరి గుబ్బలాండి, వగతో విగతోరువివేకపాకయై

జూలు పయంట జికి, బిగిచన్లవ స్‌క్షంగ బాహుమూల శృం

గార రుచు లలిం జబొలంయయగా, నగుమోము చెమర్చ, రత్నకాం

చీ రవము లెలంగ, నభిషక మొనర్చి లతాంగి వానికిన్‌

మారుని మాఃబ సాగరకుమారుని బట్టము గభ్రైనో యనన్‌,

చం(దు6 డామె సౌందర్యమును మి కిలిగా( దలపోయును.

బంగరు కుండ లంచు, విరిబంతు లటంచును, ఇం ద్రటంచు రా

థాంగ యుగం బటంచు, సమద ద్విప కుంథను లంచు నెంచి ప

లంగ నయుక్త మిక్షలికి గబ్బి చనుంగవ( కంతు రాజరా

జ్యాంగములందు నెర్టుడగు నంగము, యౌవనరేఖ, బొౌల్చుటన్‌ =

00

చకదినంబు పాలడలి చాయ దగం, గుచ మందర్శాధ్మి యా చకినె రోమరేఖను భుజంగము గన్పడె, నందుచే గదా యిక్షడి తియ్యమోవి సుధ లింపులు గు ైడు, దీని [గోలకే యెొక్రడి సౌమనస్యము +హరీ।;యిదినీ కప లెక్ష కునే /. ఆమె తన యభిమతమును చందున శవెజిగించెను, ఇది ధర్మ విరు ద్ధమని చందు. డామెకు హితోపదేశము చేయును, అంత దార కామః కాస్రోపన్యాసము గొవించును. కానీరా! యిటువంటి సీతము లనేకంబు ల్నినుం బలి వి న్నా నేను, న్ననువంటి నీతిపరులు న్నారీ కుచా భోగ భో గానందైకరసంబె [బహ్మ మని మోహాయ త్రతన్‌ మానమున్‌ ధ్యానంబు న్హపముం దపం బుడిగియుండం జూడము యిద్ధరన్‌ గోలతనానం బలైదవు కుంభ కుచా పరిరంభ గుంభనో ద్వేల సుఖభోదయం ఐనుభవింపని వాండవు గాన గూరిమిన్‌ దాళంగలేని దాన్న దయ దాంచకు, నీ కిటు తప్పు నేమముల్‌ చాలుర' చాలు! నీ గొనబు చృకైరమోవీ యొసంగి యేలరా ।; ఎంచంగరాని మోహమున నె నిను( విన్నట నాంటచుండియున్‌ యెంచక మాటలాడె్కె దిపు డిన్ని పియోక్తుల కిమ్ము వుట్టంగా మంచిది, నిన్ను6 గూడుటకె మాకు స్వతంతము లేకపోయెనే చిన్ననాంటి నుండియు. బెంచినందుల కాతనీ6€ గూడుటకు. దనకు హక్తు గలద(ట, ఎమీ యీ వితండవాదముః; మగడు దైవసమానుడు. మగడెట్టివాః; డయినను మగని నతిక మించుట మహాపాపమని బోధించెను. మగం డనంగా నెవ్వండో యామె నిర్వచించెను, 100

మగని నతి[కమించుటలు మానినికిం దగ దంటి వొప్పీతిన్‌ మగండు మగం: డనంగ మది మక్త్షువ యవ్యనియందొ, కంటికిం పగు నత డెవ్వ(డో యతండె, యాతనిం గాదని యన్యు( గూడినన్‌ ధగ దిది. కాముకీ జనుల ధర్మము మర్మము నే నెజుంగుదున్‌. మనసి నతి కమించరా దనుటయు, పాతి వత్య ధర్మములును బల కేనులకే గాని యన్యులకు6 గాదట: లోకములోనం గొంధ అబలుల్‌ సతులం దనియింప లేక, య సో మనీష నన్య పురుషుల్‌ తమ కాంతల నంటకుండ. దా టాకులలోన (వాసిరి పరాంగన6 గూడిన([ బాప మంచు న య్యాకుల పాటు6 జూచి యిపు డాకులపా ఎనయంగ నేంటికిన్‌. నీలము గీలము తానొల్ర నన్నది, ఈ తాటాకులలళోని (వాతలు మరాకరించినది, ఒల్టను నీల, మా మగని నొల్లను, గాపుర మొల్ల, మాన మే నొల్లను. జుట్టుప్టక ముల నొల్పం గులంబును నొల్ల; నా మనో వ్ల భ 1 నీ నునుం జిగురు వాతెరః [గోలక నమూన నేలసీ యొల్లని సుద్దు? లిం పెనసియున్న ద్‌నం బొకటైన( జాలదేః తారా 'శశాంకులు మనోజకే?0 చేలియాడిరి. అని యిక మాలు ప ల వల దంచును దీనత6 దోప నాడుచున్‌ జను€ గవ యుబ్బ(గొ బయంట జారంగ(4 1గొమ్ముడి వీడ దేహ మె లను బులకింప సివి వదలం గర కంకణ .కింకిణీ కన ద్దనమణి మెఖలా ధ్వనులు [గమ్మ౭గం బైంబడి కౌణగిలించినన్‌. పరవజు( డయ్యు వాండు నల పంకజగంథియు. జొక్రి వాలెన య్యురువురు నట్ల మోహమున నేమియు౯6 దోంయపకయుండి నంత నా 101

గురుకుచ వాని శొమ్ము౬ జనుగుబ్బృమొన న్మెరమంగ, వాండున య్యరవిరిబోండి మోవి చిగురానంగ నెం చినుముంత కొంకినన్‌. భావము గాంచి యా వికచ పంకజలోచన మంచ మె.కియున్‌ వావులు చాలురా హృదయ వల్లభ ; యం చని వాని యందపు న్మోవి బిరాన పంటిమొన నొక్తుచు నానుచు6 జొక్తుచుండ(గా నొ వగ గొంచి యా రసీకు డట్లనె తా నొనరింప నెంచినన్‌,. పీరితీపు న్యగలెత్తి, మోవి మెలుపుం దప్పింపులం జాల య కర బుట్టింప, నతండు తత్తర మెసంగ న్లామ్మ ధమ్మిళ్హము నెరపిన్‌ గైకొని, బాహుమూల యుగఖి సిఖింత గావంప న య్యర విందానన నవ్వ. నాత( డధరం బాస క్రిమై నొ కినన. మోమును మో మురంబు నురమున్‌ భుజముల్‌ భుజముల్‌ తొడల్‌ తొడల్‌ [శమ గదించి పాదములు పికలు నొక్రటిగా మలంచి షో రాముల నిండు కౌంగిట6 దిగనంబుగ సెఖ్య పయోధి నేలి రా లేమయు64 [బాణనాథు:డును లీల భుజంగయుగంబు పోలికన్‌. వారిరువురును పాములవలె మెలికలు దిరిగిపోయిరి మదన సంగ్రామమున ద్వంద్వ యుద్ద ము జరిగను, క న్నాత లాగించి కొంత మోము గదించి సొరి సౌరకు మోవి( జప్పరించి మోమున నూడారు ముద్దు లిచ్చి గుదికాళ్ళు వెన్నున€ గూర్చి నొక్రి మదన కాస్త మెటీంగి మనసు కొంకు. దొజంగి కాయంబు లొక్టృటిగా( జెలంగి 102

యరిది సూదంటు శిలవలె హతిి హత్తి

గొనబు తీవియ చందాన బెనంగి బెనంగి

కొముదిని జం[ద శిల వలె కరగి కరగి

'సమరతుల అతేలనా బాల సరసలీల. ఎయి(గదు చన్నుదోయి బిగియించి కరంబుల' బట్టు "పంతయు న్నాంబగందు లేంత మోవి చిగురంతయు. గుమ్మెలువోవ నొ క్రుటల్‌ తరుణి యఖండ సౌఖ్యరస తన్మయత న్మరు సంగరంబునన్‌ మర్ట్యవ( దిట్టు కట్టు, బతిమాలుట, లూజట లెచ్చి పోరుటల్‌ పక్ష మరలు నేర్పులును, బద్ధులు నబ్బినచోట ముద్దులున్‌ | మొక్షలు, పల్లుమోడి, విసరు, ల్మసరు, ల్కాసరు ల్పెలంగ నా కనుదమ్ము ల్ముకుళింపగా( బుఐ(క అంగ (ణి నిండార (గా దనువు ల్ఫొక్కి విచెష్ణతం బొరయంగా6 దత్తద్గతుల్మాని నె మ్మనము ల్నిర్వృతి. జంద6గా నలరుచున్‌ (బహ్మైక్య లీలాసుఖం: బన నిం పొందు సుఖోన్నతిం గనిరి రత్యంతంబునం దీర్వురున్‌ , రత్యంతమున 1బహ్మైక్య లీలాసుఖమన్నట్టు సుఖోన్న తిని. బొంది

రంట్‌? జిలివిలి తేనియ ల్చిలుకు చెందొవ చందువ [కింద నందమై చలువల'! జల్లు సన్న ఏరిజాజుల పాన్నున। గమ్మతెమ్మెరల్‌ పౌలయంగ నుండి (ప్రాజవిభు మోము€ గనుంగొని, లెత వెన్నెల ల్దలకొన నవ్వుచున్‌ దమి చెలంగ్‌ పునారతి కౌతుకంబునన్‌,. గమగమ వాసన ల్రైెసలః గప్పగ నొప్పగు గప్పురంయు బా గము లపు డిచ్చి లే(త విడిగా. దగు. గేదంగి జేకు టందపుం 10

చములపుటాకు మడుషలను దా నొసథం గొజీి కిమ్మటంచు నొ రమణుడు మోము (దిప్పటయు రాజముఖీమణి యట్లు చేయుడున్‌ మొన పంటన్‌ మడుపందుకొంచు! జెలి కెమ్మో వింత యానంగ నం గన సీత్కార కపోత కూజిత చమత్కారంబు సంధిల్ల నా తని భింబాధర మాని సాక్క తమిచెిత న్వార లీరీతి నిం పానరం జుబ్బనచూణబ(గాంగ గూని రన్యోన్యాధరంబుల్‌ తమిన్‌

అద్ననైన పికిలి గువ్వలు ,

గదుముచు నోండొాంటి మీంద6 గవియు వితానన్‌

మదవతీయు [బాణనాథుండు

మదనాహవకేళి వేళ మార్కొని రంతన్‌,

గుత్తంపు గుబ్బ లురమున

హత్తుగ సరి యాని యాని యా రసికుండున్‌

బిత్తలులం బిరుదు జెట్టు పెన(గిన మాడ్కిన్‌, "'పెనకువ త త్తరంబునను బితరి కత్తజి నీవి జాతినన్‌ నన విలుకాని సౌాధశకు నాథుని. బైకొన లాగి కె ల్మెయిన్‌ ఘనమణి ఘటికా కటక కంకణ కింకిణి కాంచి కాంచికా స్వనముల నివ్వటిల్ల( బురుషాయిత కేళి కుప కమించుచున్‌,* అమరిక మీఆఅంగా నిలిచి యందపు మెసిరి యుళల్ల సిల్చ6గా గొమరు మిటారి గబ్బి చనుగుబ్బల (వేగున గౌ నసాడంగా రమణి [కమ కమంబున దురంపు వగ న్నటియించె వింతగా సుమశరసూూ తధారకుండు సొంపున దిద్దిన ప్మాత శైవడిన్‌,

104

కట్టు( గంబంబున గట్టిన గంధభ మన(గ నల్రన నసియాడి యాడి నందంపు(. దొడలచే నదిమి యదిమి చికటారి మాస్టీన చెలువున6 గూర్చుండి పూనిక మీఅంగ( బొదలి పొదలి చెండు. గోరించిన చెలువున లివ మీజ నొయ్యారమున( గొంత యుబికి యుదికి కలయ మెకుకువ బళుకుచు€ గులికి కులికి వలపు. దబెలుపుచు నజయజ పలికి పలికి యలపు సొలువున నిలువక నిలిచి నిలిచి మొనసి (పియు6 గూడి మగపాొడ్షి ముద్దులాండి, అరవింద మకరంద మ యానినటు లాని వరుని వాతేజ చెర్కుపొలు [గోలు చను గుబ్బ లతని వక్షమున( [గుమ్ము వగ లింత జోడన వగపు6 జూపు. బవమాన వలమాన నవ మాలి కన సోలి యడరు నిట్టూర్పుల నలపు6 దెలుపు అమరికకు మెచ్చి కెమ్మావి యాన నిచ్చు నానికఅ నిల్చు సరిపల్టు మని యదల్ను గళ బడలితి వని నవ్వు గేల దువ్వు బాల గిలికొన్న బాళి పుంభావకే?, 1౮0౨

సౌంపార( గుల్కెడు "కెంపు బావిలితోడ నరిది వజపు( గమ్మ లల్లలాడ నుదుటిపె( జఇమట బిందువులు గుంపులు గూడ ఘుమ ఘుమ తావిని గొప్పు వీడ రమణీయ తారహారముల ముత్యము లూడ నిగ్గు పాపట బొట్టు నృత్యమాడ నాయాసభరమున నాననాబ్దము వాడ విభుండు | పేమను తను వేడ్క( జూడ మించు తీవియ మెఅసి నటించు జూడ నరిది చూపులు |పియు హవృదయంబు గాండ నంగజావేశమున సన్నమైన వీడ రమణు నెడ (కీడ సలిపె నా రతుల [పోడ చెయ్యక చెయ్యు చిక్కులును జిన్ని మిటారపు గోటి నొక్టులున్‌ నెయ్యము( దొల్టు చూపులును నిచ్చలు మెచ్చుల నిచ్చు వ్రైపులున్‌ దొయ్యని. కూర్ములున్‌ దనరః దొయ్యలియున్‌ శశియున్‌ దివానిశం బయ్యెడ నుండి రిట్ట మదనాహవ మోహ వళానువర్తులై కొన్నాళ్లకు బృహస్పతి తిరిగివచ్చెను. తారను మందలించెను. దాయెను.. ఆమె శళాంకుని వియోగమునకు. బరితపించెను. కోరిక( గొన్నినాష్ళ మది కొంకు దొజంగక కొన్ని నాష్ట చే కూరక కొన్ని నాష్టం జన( గూర్మి విటుం డొక6 డబ్బె నబ్బినన్‌ వారక పేరులేని _పతిబంధము పెన్మిటి నంచు వచ్చినా దారక పోరి పాపె నకటా మగనాలయి పుట్ట జెల్టునే ॥ మగనాలయి పుట్టరాదట-. స్వేచ్చకు భంగిమని।ః 106

చం దుండు తారతో తా ననుభవించిన రతికేశీ విలానములం దలచుకొను చుండును, ఇరువురకును తమి తీరలేదు, సరస విలాస భావమున( జక గ్రాని చక్కెర బొమ్మ లాగుగా దొరకె నటంచు నమ్మితిని దోడన యింటి మగం డసూయం బ. ల్లొబుకుచు వచ్చె “గందపొడి లోపల బూరగ వట్టినట్టు' లి ద్హజ కొక సౌఖ్యమబ్బినను దైవము కంటికి, గంటగించెనో? ఖటువు గుబ్బల నొత్తి పక్కకు హత్తినా హౌసు చెల్లించిన యందగత్తె కొనగోరు నాటించి కూర్మి పొటించి నా తమకంబు( గెరలించు తలిరు(బోండి వాతెర పాలించి వగల దేలించినా వలపు లీడేర్చిన వన్నెలాండి పావురా వగ బల్కి పైకొని కుల్కి నా ముచ్చట లృమకూర్చ్ను ముద్దుగుమ్మ మక్టువ పొనంగి కొజకిన మడు పొనంగి గారవించిన కొమ్మ బంగారు బొమ్మ నన విలుతు విద్యలకు నొజ్జ నాదు పజ కన్నటికి( జేరు? నా వంత లెపుడు దీలు? ఓకతొడ సందిట న్లానిపి యొక్య్కతొడ న్వెలింజేసి యొక్కచే రక మగు గుబ్బచ న్నాక కరంబునం బెన్నెరి కొప్పు. బట్టి త త్రకతక తాళశమాశముల దారిగం గూడెడు నన్ను. జూచుచున్‌ బకపక నవు నావలపు బంగరు . బొమ్మను జూచు 'చెన్నడో? కళకు బంగరు చాయ గాణ లల్రన [మోయః గులిక్షి పక్టకు హత్తి కొంత సేపు తనివి తీరక పేర్చి తనపైకి ననుం దార్శి వంతుగా సమరతి( గొాంత సేపు 107

అది చాల కెదురెక్సి యనురాగమున మొకి్కి- వింత హత్తింపుల గొంత సేపు కసిదీల కటు లేచి (గక్కున దమి రేంచి కులుచ గోరింపుల. గొంత సెపు గొనబు కోకిల రవముల గొంత సేపు కొసరు వగ కులు వల్టులం గొంత సేపు కర(గి కర్తంగించు వలపుల గలసి మెలసి సౌలసి సొలయించు నాతి నే జూడనైతి. తలంప6 గులాఎగనారతి సుత [పవ మెమి సుఖంబు? వేశ్యతో, గలయుట [దవ్యహానికిని గారణ మింతియె సందు గొంది యిం తుల యెడ పొందు లన్న నతిదూష్య మగున్‌ బహుయత్న లభ్యతన్‌ దలకొను గథామల రతంబె రతంబు జగన్నుతంబుగన్‌ * కనుక సంసార న్రైల రతంబె జగన్నుతమైన రతమంట; తక్కిన యవి దూష్యములని చందుని తీర్మానము. తుదకు సమయము జూచి తార లేచిపోయినది. చందు(ండామెను [పతిష్టానపురమునకు. గొంపోయినాండు, బృహస్పతి ఇందునితో మొజు వెట్టకొన్నాండు, ఇం[దుడు తారను బృహస్పతి పాలికి పంపుమని చళ్యదునొద్దకు దూతను ఒంపినాండు. _.అందుకు చం[దుని సమాధానము ఓహోహో; పురుహూతు(డెంతటి గృహస్టో? నీతముల్‌ పల్క నూ హాఫోహము అెందు-జో(యయెనొకొ ? 1పత్యూషంబునం గోడియె మోహోద్వత్తి నహల్య( గూడునెడలన్‌ ౩ బోధింప నేనొల్ల ని ట్లా హా ః యొజ్జల పుచ్చకాయ విత మౌరా। వేయు నింకటికిన్‌ దేవాసురల యుద్ధము జరిగినది. , చివరకు |బహ్మదేవుండు సంధి ఇార్చి తారను బృహసృతికి నప్పగించినాడు. నవమ మాసంబున తారా 108

గర్భంబున బుధు. డుదయించినాండు, శళాంకు డేతెంచి పుత్తోత్సవ మాచరింప(గా మరల గురు శశాంకులకు( గలహ మారంభమయ్యను, అజు( డేతెంచి గురు శశాంకులమధ్య కలహకారణమును బరిష్కారించినా(డు.

కరునకొ ౩ వివరింపు, రిత్తకలహము వలది

త్రశి మరల నావుడా బి

త్తతీ తామరచూలి కనియె( దర్హ్మయు లజ్జన్‌.

_సష్ట వగు నీ వెటుంగవే సకలభూత

సంభవము ? మేఠ నన్ను రచ్చ్శలకు స్‌డ్వ శ

హరి హరీ । దాంచనేల ? తారాధిపతికి

సుతుడు వీ(డని వివరించె సూష్ష శ్రఫణితి.

ఇదియే. తారా ఛశళాంక విజయము.

అనీరుద్ధ చర్మితము (పాథశృంగార (పబంధము. , .ఇందలి భాష్య [ప్రొఢము. శ్లైలి 1పౌఢము. ..సన్ని వేళములు పౌఢములు...దీని కర్త కనుపర్తి అబ్బయామాత్యుడు. ఈ కథకు మూలము నుతర హరి. వంశములోనిది, దీనికి, గృతిభర్త (శ్ర మంగళాచల నృసింహస్వామి. ఈత(డు హరిభ క్రినిష్షులునై న గాశిదాసుని, భవభూతిని, దండిని, బాణుని మయూరున్ని ్రీహర్షుని, భారవి మున్నగు సంస్కృృతకవులను, నన్నయ, తిక్కన, ఎజ్జన, థీనాథుండు, నాచనసోముండు, భీమకవి, భాస్కరుండు మున్ను గాగల తెలు(గు కవులను | బస్తుతించెను. మజియు 109

కాళిడాసాదులకునై న( గలవు తప్పు లనిది పెద్ద లు మాదృశు లనంగ నెంత? తప్పు గల్గిన దిద్దుండి యొష్పుగాను బాలునకు బుద్ధి నేర్పిన భ౦గి( గవులు. అనినా(డు, ** హరినామాంకిత కావ్య మెట్టిదయిన న్నానందమెై సజ్జనా దరణీయంబగు. బుష్పమాలికలలో దారంబజబు చందంబునన్‌ నరనాషూంకిత మైన కావ్యము రసౌన్నత్యస్థమయ్యు న్నిరా కరణంబ్లై చను హీనశాతి పురుషుం గైకొన్న వళ్వం బలెన్‌. నరనామాంకీతమైన కావ్యము హీనజాలి పురుషుంగ్రైకొన్న వేశ్యవలె నిరాకనణీయము, అందుచేతనే ని కవిశేఖరుండు తన క్రావ్యమును హరి నామాంకితముగా నొనర్చెను. అనిరుద్ధుడు మన్మథుని కుమారుండు. కోణపురి నేలువాండు వాణాసురు(డను రాక్షస (శష్టండు. పరమశివుడు తాండవమాడుచుండ బాణాసురుండు తన కర్మపహారంటుల నాద(బహ్మంబు జనీియింప నాపరమేశ రుండు ముదంబునొంది. *,.వరంబు కోరుమనియెను. శంకరుం డుమాసహితు(డై తన వాకిట కావుండునట్టు వరంబు(గోరె, శంకరుండు వల్లైయని పార్వతీ సహితుండై వాణాసురు ద్వారమువం గాపుం డెను. బాణాసురుని కూతురు ఉష, ఆమె యపురూప సోందర్యవతి, ఒక్కానా6టి రాతి యామె యనిరుద్ధ్దుండు తన్ను రతి కెళ్లి నలయించినట్లు కల(గనె, చెలికత్తె యొకర్తు అనిరుద్ధుని శోణపురము గొనితెచ్చెను. ఉషా౬నిరుద్దులు రత్మికీడల తేలియాడిరి. ఉషాకన్య గర్భవతియయ్యెను, పిమ్మట నొక యుద్ధము తరువాత నుషాపరిణయము, సం్రగహముగా తొలుత ద్వారకాపుర వర్ణనము. అందలి వారవనితలు 110

రంబితాధర సుధాధర సమేతంబులై ముఖచం| దబింబముల్‌ ముద్దు గులుక్‌ నవతంస కుసుమము తారావశీ యుతమురై_ కచథార తమసముల్‌ గరిమ6 జూప. గమనీయ మణి మాలికా రురాంచితముల్దై రుచకుంభ ౭ లముల్‌ కొమరు మిగుల గంకణం దోపలాంక మిళింద్‌ చణములై నాణి పద్మంబులు పరిఢవిల్ర( గరిత మోహన రూపరీథా విలాస విిభమంబులు జగమెన్ది వినుతిసేయ నతులగతి వార శృంగారచతులు వేన వేలు విహరింతు రెపుడు నవ్వీటియందు. అనిరుద్ధుని వివాహము రుక్కలోచనతో నతి వైభవముగా జరిగెను, వారి శృంగార క విలాసములు నర్ణితములు, శయ్యకు( జేరం డీసి పతి సారెకు వేడంగ నించుకైన మో వియ్యక గుబ్బలంటుకొన నియ్యక నిష్టరతిన్‌ రమింపంగా సనియ్యక యెంత సేసె నలయించిన పిమ్మట సౌఖ్యదాయక 0 బయ్యెను 1 నారకేశ ఫలపాకములౌః గద కన్యకారతుల్‌ ॥ కేల నంటంగ రాని గిలిగింత చే మాలు 'పెనంగుట లొక కొన్నిదినములందు తించుట లొక కొన్ని దినములందు 10.

జవుసీతి బంధ విిశాంతి మార్గ ము లన్ని దిలిసి కూడుట లొక కొన్ని దినములందు€ నెనయుట లొక కొన్ని ధినములందు తన మనంబున కంత కంతకు |బమోద రసము కొలుపంగ గాఢానుర క్రి నుండె రసిక శేఖరు6 డా రతిరాజు సుతుడు, ఉషాకి న్న యౌవనారూఢ యయినది. అరవిందిములు మన్మథాస్తము లై నట్టు వాలు( గన్లొనల |గొవ్వాడి వొడమె హరి నీలములు 'సపేరులై న చందమున నిం చుకలై న కురులు పెన్‌ సోగలయ్యె వీణా [శుతులు మేళవింపైన థగ ముద్దు పలుకులు [వాఢ సంపద వహించె. గనకంవు/ గణిక కుందన మైన రీతి. జా యల మేను నిండు తేటల వహించె నిమ్మపూపలు ముదిరి ఫలమ్ములై న గతిం జను కుదుళ్లు నిగిడి పొంకము వహీంచె బంధుబీవాధర యతీత బాల్య యగుచు నిండు జవ్వనమున నొప్పుచుండు నపుడు, తేనియ లొల్లు మోవియును. దియ్యని మాటలు€,బువ్వువంటి నె మ్మెనును ముద్దు జెక్కులును మెచ్చులు( గుల్కైడు గుబ్బ 112

మీను లవంటి కన్నులును, మిక్కి-లీచ్లైన పిజుందు సన్నపుం గౌను నొయారప్ప న్నడపు గల్లి వెలుంగు మనోహరాంగియై. ఒలపు గల చందురుని చంధ మోము మోము నలర శ్రి వాల లీలం జెన్నారు నారు పరిమళము. గుల్లు కపురంపు( బలుకు పలుకు కలికి రాజమరాశ సంగతులు గతులు. ఒకనాటిర్యాతి యుషాకన్య యొక్క కల౯ గనెను, కలలో నొక్క [తిలోకనుందర శుభాకారుండు మాణీక్య కుం డల కోభాంచిత మందహాన రసవత్సుస్నిగ్ర గల్పద్వయీ లలితాస్యుండు సుగంథ బంధుళ సుమాలంకార నీరోపలో జ్వైల థమ్మిల్లుండు కామినీ హృదయ పాంచాలుండు లీలాగతిన్‌. లాంబూలర స రంజితం వైన కమ్లోని యానువో మొనపంట: నూని యూని కుంకు మాంకిత కుచకుంభముల్‌ [గహణంబు 'సేయుచో నఖపం క్తి. వెనకి చెనకీ మకరికా కలిశ కోమల గల్పముల ముఖం బునుచుచో. జులంబనం బొనంగి యొసటి లలిత భూషణ చయాలంక్క తాంగము నెద నలముచో మర్మంబు లంటి యంటి కుసుమసాయక్ష కాస్తానుగుణ విచిత బంథన్హైపుణి సురత (వపంచ సౌఖ్య లీల దను. జొక్క-(పసీ లాలించె ననుచు గలికి కల( గాంచె నాళ్ళర్యు కరముగా౪గ.

ఉషాక న్య మెల్కొలని కలలోని (పియుం గానక తబ్బిబ్బయ్యె, కఠ కలయయ్యు వాస్త్రవమన్నట్లు. దోచు. మొనపంటి కొల(ది నొక్కిన నొక్తుచేం గెంపు టధరంబు చిమ చిమ యనిన యట్లు చెలువారు గోళ్ళ నాటుల దేంట చెక్కిళ్ళ పై నెలవంక లేర్పడిన యట్లు చెలరేగి యలమిన చేపట్టు బిగువుచే గబ్బి గుబ్బలు కసు(గంది నట్టు కళల సొ క్కొాదవించు గాటంపు రతులపూ వంటి దేహము వసీ వాడి నట్లు భావమున తోంచు. స్వప్న లబ్ధంబులై న బురుష సంగతి చేసిన కరణి నపుడు పద్మదళన త కరుణానుబంధమునను, ఆఆత చ్నితరేఖ యను. చెలికత్తె యోర్తు ఉషాక్షన్యను జేరి యను నయింపంగా నామె తన స్వప్న వృత్తాంతము నిష్టగా వివరించును. ్ట సొగసైన చెక్కిళ్లు చుంబించి చుంబించి చేరి మోమున మోము. జేర్చి చేర్చి కరమున. బాలిండ్రు గదియించి కదియించి యధర వల్దవరసం బాని యాని "ేలిమైల గౌంగిటం గీలించి కేలించి గళమున నఖపంజి నిలిపి నిలిపి చెల(గి గళధ్వ్యను ల్చెలంగంచి చెలంగించి నిద్దంవుల బొక్కిలి నివి9ి నిమిరి క్షే షేగ్మే

పోక ముడీ విచ్చి దేహంబు పులక లొదవ నవయవంబులు గదియంగ నదిమి యడిమి యవల నేమేమె చేసె నయ్యాగడంబు నెట్టు చెప్పుదు సిగ్గు నో రెత్తనియదు. చితలఖ యనేకులైన రాజకునూరుల జితరువుల లిఖించి తెచ్చి నది,, ,అందు ననిరుద్దుని( టీ మెట్లున్నది? ఇట్టున్నది, చూచు జలించి పెంబబడ(గం జూచు గుచంబుల నొత్తి పట్టగా( జూచు నథాలిమై. జెనక౯ జూచు సుధాధరబింది మానంగాం జూచు(6 గవుంగటం బెనం(గ( జూచు( గహోలము ముద్దు పెట్టంగాం జూచు లతాంగి యమ్మధన సుందర రూపము. జూచి [ భాంతితోన్‌. ర్మాతియందు నష్టవిధ నాయికల వృత్తంబు వర్షితము, అధిప లాలితలైన స్వాధీన పతిరలు నలుక దీజీన కలహాంతరతలు ల్బతి వంచకలు వ్నిపలబ్ధ సతులు పొరుగూర విభు లున్న [పోషితభ రక ల్కాలవాంచి విడనాడు ఖండితలును ధవులు చేగంబ రాని విరహోశ్కంఠిత ల్పంకేతగత లభిసారికలును రమణ సంభోగ విపలంభ ములనొంది రష్టవిధనాయికలు నిట్టు లతికయముగ'ం గువలయానంద భావానుగుణ! క్‌ళల విలసితంబైన య న్నిళశావేళయందు. కేక

అచటి. విలాసినులు తమ గుట్ట బయల్పడకుండ [పియులచే రతిశేి “సీయించుకొందురట., అది యట్లనిన | గళ రవంబులు రద్దిగా( బెలంగింపక పలుమాజు మెబ్లనె పలుకు మనుచు దమికొద్ది నధరదింబము గంటు వడనీక మొనపంట నొక్కింత మాపు మనుచు గుబ్బ చన్నులమీంద గోరులేర్చడినీక నేర్పుతో నాయ్యన నివురు మనుచు రతిసుమాళమున నార్భటము గావింపక నిలుకడ! జర్రంగొ6 గవయు మనుచు. గాముకులయందు; గూర్ములు గ లిగియుండి యును రహస్యంబు బయలగు ననెడి భఖీతి( గలసి రిభృంగి సాం కేతకములయందు జారకాంతలు మోహితస్వాంత లగుచు, చిత రేఖ తన మాయచేత ననిరుద్దుని కోణపురికి( గొనివచ్చునుం ఆఅతండు మల్కొని యిట్టను: | ఎవ్వరిదానవే కువలయేష్షణ యెయ్యది సదు కరు నీ వెవ్వసి మేలుదాన విపు డేమి కతంబున నన్ను దెచ్చి త్రీ నవ్వును సిగ్గుం గూడి వదనంబున దాగి లిమూ.(యతలాడ(గాన్‌. ఆమె యిట్టని సమాధానము౬ జిప్పును, ఇది బాణాసురువీడు శోణపుర మా యుందారి మా తండి పెం 116

ప్నదశం గాంచినదాననై విరహసంతాపంబునుం. జెంద స మ్మద లీల న్నీను( ౬ చ్చె( (బాణసఖి పంభద్యోగవిద్యోన్నతిన్‌. మన్ననచేసి యేలుకొనుమూ వినుమా యనుమాన బుర్ధివె న న్న లయించెదేని రమణా యిక నే మనుదాన నిన్ను నొ కన్నుల. జూడ (గల్గె! గద కాగల యట్లగు దైవయోగముల్‌ *

అలనామణి కప్పుడు గు

బ్బల పొంగున విగిసీ అవిక పక్కున బగలెన్‌

బజిలుక రహదారు రాహుతు

తలి౨ాకు ఫిరంగి విసరు దాంతె ననంగన్‌, రమణిన్‌ గొబ్బునం గౌంగిలించి పయికిన్‌ రాండియుచో గల్ల నం గమనీయాంగద హేమకాచరశనా ఘంటారవంబు ల్నిషె క ముహూ ర్తం బిది యంచు. దెల్పుచు మహాకందర్పు సమ హస్తాయస దండభిద్భృవ ఘణాంచలోహయం,[ తాకృతిన్‌ కాంచన గ్మాతి ముద్దువగ+ గాంచి కవుంగిట గుబ్బలంట. గ లించి సుధాధరంబు6 గబళించి హసించి కపోలపాళిం. జుం బించి చమత్ర రించి వలపించి కళ లర(గించి మించి సా కంచి కడు న్వుఖించి కెలికించిత కళి రమించె వేడుకన్‌,

సురుచిరాంబర బంధ వరణంబు ఖేదించి

[వీడా బలంబుల విజుగ దోలి ఘనకుచ త్రై లదుగ్గముల లగ్గలు పట్టి జఘన వనుంధరా చక మాంగి క్షే షే /

యూరూరు సంయు ర్త తోరణంబులు గట్టి చతురుండై మధ్య దేశంబు€ బొరిపి యంగాంగములు భుజాహంక్పతి లో(గొని యావన భండార మాకమించి సురత సంగతి జయలక్మి సొరిది గాంచి తరుణి కౌగిలి నిజ రాజధాని గాయ నెలమి మన్మథ స్నామాజ్య మెలుచుండె సిద్ధ సంకబ్పు6 డ య్యనిరుద్ధ విభుండు, గోరుల్నాటిన గుబ్బ చన్నులను జీక్కు. ల్వడ్డ హారావకుల్‌ జారం జమ్మట ముద్దు జెక్కులను స_ఫ్రంజై వ ధమ్మిల్హముం దీర్డై నిద్దుర దేరు కన్నులును నాతిం జూడ నవ్వేళ నొ య్యారంబు ల్విభు నాత్మ( గై కొనియె మోహ భాంకి రెట్టింప(గాన్‌ం అంత నామె గర్భమును దాల్బెను, ఎకువ లగు మక్తవలను జక్క-వలను బోలి యిట్టు సరనత నెభవా ళ్ళికువల6 గలిసి యుండగ నక్టువలయ నేత గర్భ మయ్యెడ. దాల్చెన్‌. చక భావనచేః గాంచి శక్తి దనకు( [బాపు గలుగుతనో లేమి౯ బాపుకొనియ వెలంది నడు మంత మాతనే విజ్దపింగె నహహ నడుమంతరపుః గల్మి కద నిజంబు, అసమాస్తుం డను గారడీ[ డతివ గర్భాయాస నిళ్ళ్వాన మం [త సముచ్చారణ 'సియ నావి వివరాంత స్స్‌మ యందుండి సొ పూన భావంబున నిర్ణమంచి సవఫణంబపై యాడు సీలాహి కీ తి సరోజానన రోమరాజి చెలు వొందెం జూడు వి స్తీర్ణమై శే

మెల్లని కోగలింపులును మెత్తని మాటలు లేంత ముద్దులుం

జర్రని జూపులుం గులుకు? జల్లిడు నప్పులు నేరు గల్మియున్‌

జెల్లని హామిక _ల్తరువు 'సేయని కూటము లయ్య భ్రావముల్‌

వళ్హభు నందు వే(కటి యలంత నెలంతకు నాంటి నా(టికిన్‌,

శే శ

నిరంకుశోపాఖ్యాన కర్త కందుకూరి ర్ముదయ. ఈ కథ తెనాలి రామకృష్ణుని పాండురంగ మాహాత్య్యములోని నిగమళర్మోపాఖ్యానమును బోలియున్నది, కొని యీ కథలో తల్లియే సుద్దులు జెవ్వును. నిరంకుశు నకు అక్క బేర్కొన బడలేదు. _ వేశ్యా సంగమము, పరమ శిపునితో జూదమాడి యాతని జయంచుట, రంభా సంభోగము సం్యకందను జేంత రంభ కాపష్మగ_స యగుట, నిరంకుశు. డామె శాపమోక్షము కలిగించుట, యిందు ననుగహంబున సచ్చరి త్యాగగణ్యు డగుటయును, రంభా సంభోగంబు నిచ్చవచ్చిన రీతి ననుభవించుటకు వరంబును పొందుటయు. మున్నుగా( గలవి క థాంశములు,

ఈ కావ్యమునందలి శైలి మృదుమధుర పద భూయిస్టంబై 3శికీవృత్తి నలరారుచుండును.

నిరంకుశుండు వేదాధ్యయనము నుజ్జగించి వేశ్యాలంపటుండై చరించుచుండు,

కొదమ చందురువంటి నుదుఓ 6 గస్తురి నామ మెజపు మించలో దిదు నొక్కరితకు( జిమ్మ చీకటి (గమ్మ కొమ్ముడి గొజ్జంగు లొనర(గాం దురుము వ ఉక్కరితకు కేం

జక్కావకవవంటి చన్నుల హారంబు మించు. దీంగకు మించు మేన గప్పుర గంద్‌ మొప్పగా నలందు మజొక్కారితకు నొకతె చెక్టులపై మకరికలు [వాయు నొక్కుతెకు మెల్ల జడతోలు చిక దీయు నొక్కు పని యెప్పుడును గల్గియుండు. గార్య వేశ గయును వేళ గ్రమాతయును నెట్టివారనిన తగసరి- మాటకారి నయధన్య పదార్ధము పట్ర మిక్కి-లిన్‌ దెగువరి కంతుశేళిం గడి దేతీన జాణ రసజ్ఞ కోటిచే. టొగడత గాంచినట్టి గుణభూషణ ముద్దులగుమ్మ దానికీం దగనిది చేసె నా నలువ దారుణ నిస్వన మిల్లి తల్రిగన్‌. వేశ్యమాతలః గూర్చి చక్క_(గా వివరించినాండు. సంజాత హృదృ్భళల్లి లఠజతల్లి కామితార్థ వితీర్ణ కర్ణాయమానస ల్లివ లోక వట ర్భుల్ది లంజతల్రి నిజ శాసనోల్బఘంన జిఘృక్షు కామి లో లకురంగ చయ ఛిల్లి లంజతల్లి శాంబతీ చంగ భుజంగ కృత్య వివేక పుంజ భూరుహ వల్లి లంజత ల్లి బహువిధోపాయ చణ పంచ భద భద కుంజర మృగాధిపమళ ల్లి లంజతల్రి 120

నిఖిలవిటజనారంభముల్‌ నేలం గలప

నంజ కరుదెంచు పెనువెలి లంజతలి, అంతియగాక “నఖిల విట కోటి ధనమెల్ర నపహరిందు లంజతల్లికి

వేము పండకున్న విష సమావిస్టంబు

పండెనేని మధుర ఫలయుతంబు

పండ్డు రాలు నపుడు పణ్యవృద్ధ విషంబు

వెశ్ళమాత విషము వేము విషము, వే(పకాయ పచ్చిగా నున్నప్పుడు విషము. పండినచో చేదుండదు.

కాని వృద్ధ వేశ్య పండ్లు రాలునపుడు కూడ విషమే నని భావము. విప తనయుడు వెలయాం[డవిథులంద వేశ్యాలోలు(డై చరి ఊయిుంచుచుండు,

ఒక లీలావతి కౌ6ంగలించి యవ్వరా యోరిీ యటన్నన్‌ గికా గికకా నవ్వును హార మేడది లతాంగీ యంచు వవత్షోజపా శికపై [వాయు నథాంక మొక్కతెకు( గే?ిన్‌ జూళికం బుష్పృ మా లిక( జుట్టం జను. గానకుండ నొక 1పాలేయాంశు బింబాస్యకున్‌. వ్మిపతనయుని రంభా సంభోగంబును వర్ణితము,

ఉప వనమున బోలె విహా

ర పరవశు లగుచును దిరిగి రయమతి నతిర

త్యుపరతి “సమరతి మతి రతి

నిపుణత( బెనగొనిరి చెలంగు నేర్పుల కొల౦(దిన్‌. రంభయు వ్మిపతనయు సురతాంతరంగయై విప కుమారునితో

రి కే]

ఆ సుదతి మద మెలరృు మ హీ సురసుతు(6 గౌ(గలించి హిత మతి( బలికెన్‌ తో సురతము నిరత మొనయు. దొంటి ఫలమునన్‌. ఈ తీరున సురతనయుల చ్చేతను దనియంగ నెజణు(గ( బెప్పెడ్‌దే మీ రాతిరి పగలై పగలే రాశిరిర్చై వలయుచుండె నతి పరవశతన్‌ . మనసిజకేశికి భూసుర తనయా నీ సాటి రారు తలపంగ నెలా యనరాదు గాని దాసులు వినుమా నలకూబరాది విజయవిశాలుల్‌ , అందువలననె సం[కందనుండు 1పత్యక్షము కాంగా రంభను "తన. కొసంగుమని కోరినా6ండు. వైజయంతీ విలానము హృదయంగమమైన కావ్యము. ఇందలి కథానాయకు(డు మహా భక్తుడైన తొందరడిప్పొడి ఈత (డు పన్నిద్ద రాళ్వారులలో, నొకండు, ఈయనయే విపనారాయణు:డు, ఈ కావ్యకర్త సారంగు తమ్మయ. ఇది మిక్కిలి సరళమైన కావ్యము. కథా కథనము వస్తు నిరశము బుజువుగా నున్నవి. మధ్యమధ్య గల వర్ణనాదికములు: క్‌ థోస్క్మీలన కుద్దీపనములి కాని. [పతిబంధక ములు కావు, (శ్రీరంగపట్టణ ము. కీ2ం2

నందలి లశ్న్మేనారాయణులను పుణ్యదంపతులకు విష్వుంళ మున జన్మించిన పరమ భాగవతోత్తముండు విిపనారాయణు,డు. (శ్రీ రంగములో మధుర వాణీయు, దెవదేవియు నను వారాంగనలు. నప్పాసెల్రెండు గలరు, వారు మధురలో చోళ భూపతి యాస్తానమున తమ వీణావాదన నైపుణి చెత (పభువు మన్ననలను పొందిరి, వారు మరలి వచ్చుచు వి_(పనారాయణుని గాంచి యాతనికి | బణామము సేయంగా నాతండు వీరలను కన్నెత్తి యైనను జూడలేదు. అప్పాసెల్సెం్యడకు వ్మిపనారాయణుని గూర్చి కొంత వివాదము జరిగినది. దేవదేవి వ్యిపనారాయణుని జయించి విటుని జేసి కొందునన్నది. ఆమె నేర్పుమీద విపనారాయబణుని చెరి యాతని యను [గహము సంపాదించి, వాని సేవవయుచు నాతని యనురాగమును బొంది నది, తుదకు వ్మిపనారాయణుండు దేవదేవీ లోలు.డనాడు. (శ్రీ రంగని దేవళముమండి స్వర్ణప్నాత యదృ్భశ్య మగును.విిపనారాయబుని.పై నేరారో పణ జరుగును, అంత శ్రీరంగనాథుడే _పత్యక్షమయ్యిను. వ్వ్నిపనారా యణుడు శ్రీరంగ మేత్రములో, దన జీవిత శీేషమును. గడిపి యాళ్వారు( డయ్యెను. దేవదేవి వ్మిపనారాయణు నొద్ద సపర్యలు చేయుచుండ నామె యవయవ సౌస్టవమును శ్చంగారలీలలను వీక్షించి వ్మిపనారాయాణుడామెపై మరులు గొనును తన. కోరిక నామె కెజీంగించును. ఆమెయు కుహనా" వేదాంతములు వల్రించును. అనఘ; మీ తిరువళిఘ శే నాశయించి నపుడె మద్దేహ శీ ధనాదికములు తావకాధీనములు గావె? దాని కేమి విన నవధరింపు మీ దాసి విన్నపంబు. మ్ష్యేతజ్ఞ (పకృతి స్వరూప విదు లక్షిఘాణ బిహ్వాతను [శో తోద్భూత సుఖ వ్యపెతు లురు విష్తుధ్యాన పారాయణుల్‌ శీంవే

మి[తామిత సముల్‌ భవాదృశులు స్వామీ, [పాక్చతుల్‌ వోలె నీ మూ[త ద్వారము శీర ఘోర నరకంబున్‌ జేర౬ గాంశడ్నీంతురే; అందులకు వి్యప్రనారాయణుం డీట్రని సమాధానము చెప్పెను. దాసీ సంగతు, డైన వ్యాసు గురు కాంతాగామి శీతాంచు వే ఖా సౌఖ్యా న్వితు(డైన కౌళికుసి శూ దాపత కన్యా రత్రి వ్యాసక్షుం డగు నప్పరాళరుని నేవారైన వెల్వెట్టిరే= సీ సంగంబున వారి3 3 గతి తస్వీః నాకు( గాని మ్మి (కన్‌, ఆమె నొండంబటచి రతికి కుపకమించిరి

ఏ పనులకు దీపము దగు

నీ పనికిం దగదటన్న నింతియు ననియెన్‌

దీపంబు మల(ప వలదా

డీపము మన సందు. జీరతెర సారింతున్‌,

నావుడు నది లెస్సయ వే

కావింపు మనన్‌ నిజాంశుక ము విడిచి రా

జీవ నయన దిగ్గున న

ద్రివియకుం దమకు నడుమ దెర వైెచుటయున్‌,

వలి పెంపు6 జీర తెరలో

బలపల నై రా దేరకున్‌

వెలుపల( [బసరించె లే(ంత చెన్నెల సోలన్‌,

తజవ తెఅవెచు నెపమున

నెజీ. గట్టిన వలువ విడిచి నిలిచివం గడు న -

తీ మజఅసి నెజరకు( బాసిన

కజణజకంరు నరాతి కాత ఖడ్గము. బోలెన్‌.

కేం

విపుండు దేవదేవి యధరామృతంబు [గోల నుంకింప నామె- ళా విటజ నోచ్చిష్ట మెనట్టి వెళ్ళమోవి వేద పారాయణాతిపవ్నితమైన వైష్త వాస్యంబు నె ట్రంటవచ్చు? ననిన వలపు తొలంకాడ( బలికె నా వైష్పవుండు, రతికేళి యందు నెంగి లెక్కడిది? ఆవుల వెనకయు ధరణీ దెవుల పాదముల యతుల దక్కులు కవె వా స్రీ వదనంబులు కడున్‌ శుచిత్వ పదంబుల్‌, వీనికి నకుచి లేదు. అంతియ' గాక. మృగయా విహార వెళల మృగదంశక వక్త్శములును మీనాంకాబీన్‌ మగువల వదనంబులు. శుచు లగు నుచ్చిష్టత్వ మంట ద పని పట్రన్‌ . వా రంగజకేళ తేరినంత గొన్నాళ్ళకు దేవదేవి తన యింటకి( టోవ నవ్వి పుండు విరహవేదనచే వేంగువా(డె. “రంగ రంగః తావలఛిన యింతి బాయు వగ వద్దు సుమా పగవాని కేసియున్‌” అని విలపించి నాండు, ఆమె సోయగముమ దలపోయు చుండును," నున్నవి బాహు మూలములు నూత్న సుధారస మొల్టు పల్లులున్‌ దిన్ననీ మేను. దీనయు మదించిన సిబ్బెప్తు గబ్బి గుబ్బలున్‌ గన్నుల నవ్వు నెమ్మొగము6 గన్నులఈ గట్టిన యట్లు నాకు నో చున్నది నామతి [భమణమో? మరు మాయయొ? కొమ్మ నైజమో? 125

ఆఅతండును వేశ్యా గృహంబు జెరుటయు, దేవళ్లము నందలి స్వర్ణ ప్మాత యదృశ మె వేశ ॥ యింట లధించుటయు, వ్మిపనారాణుండు పరా వింప6 బడుటయు నటుపిమ్లట శ్రీ రంగనాథుని సాఇాత్కార ము, భక్తుని సాయుజ్య మనునవి కథాంశములు. 16

రాధా కృష్ణుల (పణయము (పమికులకు నాదర్శము. రాధ శృంగార రసాధి దేవత,ఆమె యలుగుట, యూమెను ్రీ కృష్ణుండు అనున యించుట యిందలి ముఖ్యమైన కథ, రాధ థ్రీ కృష్ణునకు మెనత్త కావల యును, గోపాలునికి కామకేళి విలాస శాస్త్రములలో రాధ గురు స్థానీయ. గోపాలు(డు బాల్యము నుండియు నామె యొద్దనే శిక్షణ ఫొందినాండు ఇతనికి మేనమామ కూతురు ఇళ,ఆమె గోపాలుని వివాహా మాడును, వారి మధ్య [1పణయ కలహము- అనునయము. ఇందు మృధు మధురమైన శృంగారము వర్ణిత మైనది, శబ్దాడంబరము. గాని శబ్దాలంకారముల యార్భా టము గాని లక చక్క-(గా రచన సాగినది. ఈ (_గంథకర్త ముర్దు పళని, ఆమె వేళ్య.. సాహిత్య విళారద.కావ్యకర్రయే గాక కావ్యభర్త కూడ, ఆమె [గంథారంభంలో వర్చించిన (వప వాడలో.

“ఏ. వంక చూచిన యజణీవిలోచనా

అన్నట్టు ఈ కొవ్యమునం దెచ్చట చూచినను ఏణీవిలోచనా రతి కూబీ తార్భటీ శావచయములే వినబడును. ఈ [ప్రబంధ శృంగార సంకల నానికి రాధికా సాంత్వన మొక యమూల్యాలంకార మనం జెల్టును,

కేఈ

శృంగారరసాథి దేవత రాధ, “*నరుకుచ కుంభముల్‌ కుధరముల్‌ గాకున్న గోపాల కరఘాతి( గొనంగ నేల? కలికి వాల్ల్గన్నులు కలువలు గాకున్న హరి చూపు కాంతిచే నలరనేలః? తుల మించు మైదీగ యల మించు గాకున్న. గృష్టాంబుథరముతో నరయ నేల? లీ పాదపద్మముల్‌ చిగురులు గాకున్న మాధవుచే. జెల్వ మంద నేల ?” అనుచు బుధక్షోోటి పొగడ(గా6 దనరు కోటి యన్నువుల మిన్న నందుని కన్న జిన్న వారిధర వేణి రాధికా కీరవాణి |పబలును జలంగి హరి [పాణపద మనంగ, ముగ్గ, నవలావణ్య సుందరి యిళా సుందరి, నెటీ కొప్పు మిను కొప్పు నిడుద పెన్నెరులతో నును జూపు లీనెడు కనులతోడ, గళలు దేలుచు మీజు కలికి నెమ్మోముతో వీడి కంపు గనుపింపు పెదఏవితోడ గజ కట్టుకొని పుట్టు నెజపూప చనులతో జిగి హచ్చుచును వచ్చు చికిలి లేల. దొడలతో జఐజడత లొల్లుచు! గుల్తు నడలతోడ రమణ. బాల్లాజు చెక్టుటద్దములతోడ మెల్మి గనుపట్టు చిన్నారి మేని తోడ. 1207

దేజరిల్లును బే *“రిళాదేవి యనంగ రాజగోపాలు పట్టపురాణి యగుచు, ఇళాదేవి బాల్యమునుండియు. శౌరిపై మరులు సెంచుకొనును, మీదుమి కిలి యామె చూచుచుండ (గనె రాధాకృష్ణులు కామళశేళీ విలాస ముల దేలియాడుచుందురు. ఆమె కీ కామకేశీ విలాసము లుర్దీపన కార క్‌ ములగుట యిట్లు తలపోయును, కౌరిని గని రాధ చనుగుత్తు లివిగా కొ మ్మన లేవె తన కింత యను నిశఇయును మురవైరి6 గని రాధ మోవి పంషిదిగో కొ మ్మన; లేదె తన కింత యను నిళశయును వరుని గన్గొనీ రాధ నెతిపింఛ మిదిగొ కొ మ్మన; లేదె తనకింత యను నిళశయును పద్మాషమగ6 గని రాధ పలుకెంపు లివిగా కొ మ్మన; లేదె తన కింత యను నిశయును హరిని గని రాధ యల యాటలాడుదాము పడుకటింటికి రమ్మని తొడర పిల్వ నాడ నేం గూడ వచ్చెద నను నిశయును నవ్వి రాధికా మాథవుల్‌ రవ్వ సేయ. రాతయు నిళను తనంత దానిని జేయవలెనని యనవరతముః నామెను పోషించుచుండు. వగను గై సేసి, చెలి యుండు సొగసు జూచి దృష్టిపై దృష్టి తీసుక తెజవ నాదు సవతి వౌదువె యని చెక్టు. జఅచి మోము మామునః గదించ, నూజతాయజు ముద్వలిడును. 128

[కమ్మకమముగా నిశయు యౌావనమును పొందెను. గుబ్బ గుబ్బలులను ణొబ్బి నిబ్బరముగ గుబ్చెతకు గిబ్బి సిబ్చెంపు గుబ్బ లుబ్బె బొడము బంగరు నునుదమ్మి మొగ్గ లన౮ో

ఆఅంతియగాదు..

“వనశ్రాక్సు వతఃకవాటంబు: జీగిమీజ బిబ్చోకవతి చనుగుబ్బలుబ్బె?

ఇంకేమి కావలయును? ఇళా కృష్ణుల వివాహమైనది, మేనరిక

మాయెను. రాధ యిళకు కామకాస్త్రములను బోధించును. ఎటు తాళనున్నదో యీ కొమ్మ కెమ్మోవీ కటభారాతి పల్గాటునకును ళా గోపసింహుని గోటి కుమ్ములకును ? చాణూర హరు మారు సాదనలకు ? ఎటు లాగ నున్నదో యూ నాతి నును మేను దంతి మర్దను కౌ(గిలింతలకును నంచు దను గేలి యొనరించు మించు(జోండ్లం గాంచి, తలవంచి సిగ్గుచే కలంక6 బాయి వారిజానన వీనుల వద్ధ ( జేరి బుద్ధిగా నిటు లను రాధ బుజ్జగించి. గుబ్బల మెల్ల మెల్ల. ,గుమ్మవమ్మ విభుడు చెక్కిలి ముద్దుపెట్టనో యప్పు డీవు నలరు మో వొక్రింత యానవమ్మ 9) 129

సామి పైకొని రతి సల్పున్నో యపుడీవు నించుక యెదురొత్తు లియ్యవమ్మ [పాణేపం డల కేశి బడలునోో యపు డీవు అతడు నవరస రసిక శికావతంసు. డధిక సుకుమార మూర్తి వీ వతని నెటుల వలచి వలపించు కొనియెదో ? పలికినాను నాన గొనంబోకు, నా మీద నాన నీకు. ఇళయు "నల్రచీమల దారు సలరారు నూగారు మెర మీరిన మద ధారగాంగ గబ్బి సిబ్బెపు టుబ్బు గుబ్బ గుబ్బలు లెంతొ మంతుగన్‌ వింత కుంభములు గాంగ” నరుదెంచెను,. రాధ ధూ ర్తగోపాలునికి, గూడ శయన మందిరమున ముగ్రయు నవోఢయు నయున యిళతో నెట్టు రతికి సలుపవలెనో బోధిం చినది. ఈ గోటిమీటుల కీ కుచగిరు లట్ల పొంగి తాళవు దీని మొగ్గ చన్ను లీ పంటి గంటుల కా మోవి పగడంపు వగను దాళదు ధిని చిగురు బెదవి యీ మారు సాదన కీ యూరు కాండంబు లటుల తాళవు దీన్‌ యన(టి తొడలు ఈ కౌంగిలితల కీ తనుకనకంబు 130

సీకు సరిపోయి నటు లేల నేను గాను

పొల మెబుంగని దీ యిళ ముగ్గ కాని

తెలిసి యెటు లేతెదో నికు. చలుపవలెనె :

దేవః దత్షిణ నాయకాధిపుండ నీవు.

కాను జాణ నని, తనతో రమించినట్టు దురుసుగా నిళతో రమింప తఠాదని బోధించును. మణియును,

కొన నాల్ల గొని మోవి చెనకి చూతువుగాని యదరంటంగా నొక్రి యానం బోకు

ముద్దు చెక్తుల6 బిన్ని ముద్దు లుంతువు గాసి జగి గోటి కత్తుల( జీర బోకు

మొనవేళ్ళ చశుమొనల్‌. పుడుకు దింతీయ' గాని వగవగ బిగ పట్టు పట్ట టోకు

రతికేళి మెల్ల మెల్లన సల్పుదువు గాని డురుసు పెసరములు నెరప బోకు

వలపులను మీజి గడితేజి వద్దం జేరి

మారుసాముల, జలపోరి పోరువేళ

ఇళాకృష్ణులు కశీ మందిరమున రత్సికీడ లాడుచుండ రాధ వారి రతి కీడా విలాసములను దలపోయును.

నాతి యింతకు మున్నె నా సామి మధురాథ

యతివ యింతకుమున్నె హరి విప్పు టురముపై గుబ్బల కసిదీఅ( [గుమ్మకున్నె

కేఏ]

బాన ఇంతకు మున్నె? శౌరి 'పెకొన వెను చ్‌య్యక యెదురొత్తు లీయ్యకున్న నేరంగా ద్‌సీ, యందంచుళ జేయి వేష్‌ కొమ్మ సిట మున్నె తా దిద్దు కొనకళ యున్నె. ఆమెయు గృమ్హుని ననేక విధముల గుుగ్గతను బూని రాజగోపాల సంగరారంభవేశ క న్పించినది, ముద్దుల బిట్టు కొంత జిగ్‌ మూవి గదింపుట వింత మోహప్పన్‌ సుద్దులచే రవంత జలిచూపుల నంత విరా చేతలం టద్దుల సురత పావురపు బల్కులు పబ్కె నలంత సిగ్గు నో దిద్దు మురొఠి నారి నటు తెప్పునం బ్రైకొని మోవి యానుదున్‌, ఆలరుళ్‌ వాఢ రుమవూల వీడ నెదపై హారాఘు లల్లాడం ద ఫుల చౌళ ట్లసీయాడయ జావురప్పుల బల్కుల్‌ పబ్కూచున్‌ గుబ్కు చున్‌ బలు జోకొట్టుచు మబ్బు దట్టుచును బ్రెయై నిక్కుచున్‌ సొక్టుచున్‌ గళలెల్లన్‌ గరంగెంచి యేలె సొగయం గంజాస్తు కయ్యంబునన్‌, గొనకొను సిగ్గు మోవామును గూదంగ నొక్కుటి కొక్కడెక్కుడ్సై శ్ఞానగొన్భ గేల మోముసయిు? బెట్టుక మెల్టన వెళ క సంచులన్‌ గనుగవ రెప్ప లార్పక యెగాదిగ గన్గ్లొని శౌరి వక్ట్యమున్‌ మనసిజకే?ి స్రైపుణిని మానక మానిని యప్వు డెంతయున్‌ చేర యందాంక వారు బౌసీకి బంధ గతులల వెనంగ్‌ చాలక పువారచులః గలసీ

బడలికలు దీజ నొ క్కింత పవ్వశ+ించి మదవతీ కృష్ణు లప్పుడు నిదుర లీచి, రాధ తాళశజాలక వచ్చి గది తలుపులు కీయించుకోని మాధవువి కలిసి విరశయ్య మత్తేభముల వితాన సీడు లేదని వలపులబేండు పొగడ నపుడు చారిక్వు రాకయ్య మందుకొనిరి. కొసరు పల్కుల గమ్మి గోటి కత్తుల జిమ్మీ కాసెళో( జెయి. వేసి కదియ'. దిసి కన్నాత లాగించి కౌగిట గదియించి సరి బిత్తలుల నెత్తి చనుల నొత్తి యల్లందులకు. జొచ్చి కల్లమ్ములకు వచ్చి తొడకంబముల నాని తోపు నూకుల నూని సందు చేసుక నొక్కి. ముందు కెక్కి యదలుపులు కేలు కొట్లు నెయ్యంపు( దిట్టు శళరవంబులు దుడుకులు చెల(గ6 రాధ మాధవుండును గడితేరి మారు సాము హాయిగా. జేసి సరిగెల్పు అంది రపుడు. మగడ: యీ పని దీజి మణి యక యాటాడీ పొలతి నీ పెందొడ పుణ్యంబు నాకంటె 133

సీకు దానికి నింత చేస్తమాయెను గృష్ట పొంత(గా నిను6 గూడి యింత జాగ చెలియ నీమ్మళముగం జేసీలివో లేక యది చేసెనో నన్ను నడుగ వలదు బాగు బాగన గట్టిగాం బని యొసంగ న్‌య్యరా ర్చప్తః నాకును నిమ్ముగొను శీవి వయనసున గుఖమున నీవె పెద్ద రయము లెయమున. గావీింపు రతిన్‌ రాధ? 'ఆధరామృతంబు నీ వానితివో క ఎప్ప? “యది లం జిగురు వగ రంత రాధః” “కఠిన సనము లెడ6 గలచితివో కృష్ణ?" “యవి లేం లికుచంబు లంతె రాధః” “లలితోరు లూరుల మెలచితికో కృష్ణళే “యవి యనంటుల త్వక్కు అంతె ధాదః” “లీలాంగములు కోంగిలించిచివో కృష్ణ" “యవి నన లతకూన లంతె దాదధళ “వతుర సమరతీ సుఖ మొనర్చితివొ కృష్ణ?” “నన సమాగమమున సౌఖ్య మవునె రాధ 'యపరతుల నిన్ను గూడె నేమోయి కృష్ణ?" “యా చమత్కృతి మ్యు కెట్టబ్బు రాధ లీ ఇకా కృష్ణులు కుంభకునింటి శేంగిరి. రాధ మాధవుని వియోగమూ భరింప( జాలక నిట్లు తలపోయును, హరి పేరురముః జూచి నంత: జన్గుబ్బలు సిగ్గ మాలిన _౭క చిటుల నుబ్బ్ను! బసిగాపురాయల పల్కు, విన్నంతన వీనుల కమృతలబు విందు లగును: క్షే ప 4

మీనాంకు తండి నెమ్మెను సోకినయంత. బులకలు తను వెల్ల మొలక లెత్తుం గమళలాయతాక్షుని గీదిసి ప్రై కొన్నంత. దమి నిండి తండోపతండ మగును నంద నందను। డబ్బెనొ? నవ విధాన ములును దక్కిన చందాన6 జెలంగ. జీ త్‌ మా మనోహరు బాసి నేం డడల [వాసె నౌరః తల్గవాంత తలకొట్రమారి ధాత, ఇమ్మోవి యానకు గేలిసేయుదు రంటె గజిబిజి మొనవంటి గంటి సేయు గురులు వట్టిడ్వకు గుట్టు ద్‌ గ్రా దటంటె చీకాకుగా? దీసి చిక్కు పజచు జిగి గుబ్బ. లంటకు సిగ్గు పొయ్యి నంటె [కొత్త నెత్తురు (గమ్మ గోరు లుంచు! బరులు రాం బొయ్యేరు వడిగ నేలు మటంటె జాముల తరబళ్టః బేమ నేలు, బలుక్‌ వదన బావురా పలుకు పలుకు! గిలకిలను నవ్వ వడ్డన గేక వేయు వాని వగ లెంచి మై నీజఖు గానియపుడె రాత జేసెనొ చెనంటి విధాత నన్ను, అ(ట యిళా కృష్ణుల రతికశీ విలాసములు పెచ్చు మీజు చున్నవి. కంసారి దిగియార గొంగిటం జేర్చిన గుబ్బల కసితీరల (గుమ్మెం గొమ్మ కంజాక్షు( డాని చిక్కని ముద్దు వెబ్టిన నలరు చక్కని మోవి యానె. జాన శే35

దేట చెక్తిలి గోట మీటె బోటి మందర నగధారి మణితముల్‌ నించిన జిగురు మకారముల్‌ చిలికె. గలికి కృష్ణ దేపుండు కరి కర (కీడ సలుప జేరి తొడ లెచి పురికొత్పెం గీరవాణి సీలవర్దుండు పైకొని శే న్తేల బాళి నెదురొత్తు లిచ్చె నిళశాలతాంగి. కిలకిల నవ్వులు, గిలిగింతలును, బంధ పావురా పలుకులు, వాతెజ నొక్కులు. చిగురు మకారముల్‌, మరుగు తిట్టు దురుసు పై సరములు, తొందర ముద్దులు బిగి కౌగిలింతలు బింకములును గొనగోటి మీటులు గోరింవు లుబుకులు కొసరులు, బొమముళ్ళు, కుజుచసన్న లౌర ? కాబాసు $ మేలు బశారె 1 ఖూబు హాయి; తడ(బడ కెడగాకు, మాయచేయ విడువకు, విడకు మనియుడి నుడువు లపుడు చల్లవో ॥ యేమి చెప్పుదు( గొల్ర కొల్య. మార సం|గామ గంభీర భేరి దారి రవల బంగారు టందెల రవ మెసంగ: దరుణి పొదలుచు6 బురుషాయితంబు నలిపె ముద్దుల మురారిపై లకుముకి యనంగ. 36

శతనుకులు మూబ్షు, లగ్గకిక శాకులు సోకులు, తోపు నూకులున్‌ కొానదులు, మెపష్తురున్‌, వగలు గుట్టులు బెష్కులు, దూర్చి పల్టులున్‌ పెనం జజ నన్నటుస్‌, నలవు నిష్టలు తక్కులు,సొక్సు (మొక్టుబున్‌ గునసున మాటలున్‌ నడిచే. గూకిమి నిద్దజికిన్‌ సమంబుగర్‌, కోనసాల్మం గొని బోని నన మూవీ ఇెనకితే కనుణందునో యంచు నబవనీంచు మొునవేళ్ల మెల మెల్ల అనుమొనల్‌ నీమకితే తగిలి వొళ్ళువా యంచుం చత్తణించు వదన మంచుక నాభిప్తే మోపి ముద్దాడి బరవాయనో యంచు. బలచరించు గోత్రిచే నమ్ము ముంగురులు చి క్కెరలీంచి చజుకార్చునో యంచు బరితపీంచు జాజ్‌ పూ చేన్‌ గొను పెంటి జార నమిరి కాను రత నేళలి దాష్‌ పోదమ్సు లొత్తు వంచువాడును వీలసించు బారు బేర? పాడ్‌ లీ బూమె అొనడంత లేరు గానీ, లాధ చిలుకచేత బాయబార మదసృన్తు అచట గోషాలుం డీళా లోలుడై యంటి గమనించి మరతవచ్చున్ను గోపాలు: డడి గరునించిర్నో యున్నాంయు, జబచయు. రాధిషా సోందర్యమును వంసోనీ మిక్క్‌ టగా? ఇగీ జావ ముంచును, హ్‌ దీబుకో నించి పెయినే బుజ్జగీంలె వళలు గరణింది మనసార గారవించి దచులం ఖో కలిచి నన్నేలు బమలణీ చంటి జాలి గొని ఛాల సీ వేళ కాళణబాలి. శస

కుటుకుచు: గబ్లమై నిలిచి, గుబ్బ అసొడ(గ గొప్పు పీంగా టి లకము జూఅ నప్పు లర తేలఃగ, నూరద్చులు మీజ మారుసిల్‌ వీలచిల మంచు చెమ్మగిలం జెక్టుల జెమ్మట లూర్మ హాయిగా? దలవపడి చెయు పుంశతిని ధ్యానము చేకెద నెస్తుడున్‌ మదిన్‌, చవడయెడు నున్‌ దొడల్‌ , వదలు పొవడ, వాతెజు కొట్టు చెమ్మటల్‌ సడలిన ెన్నెరుల్‌ కరంగి జూజీన చాదిక్క చిట్టు గంధమున్‌ బెడిదప్పు టూర్వులున్‌, గులుకు పెం జను గుబ్బల పచ్చి నోరులుం. దడబడు యానమున్‌, వలపు తందరయుం దగ, మారుసాదనన్‌ బుగ్గల, సుఖ దవం బొలుర్‌ ౬ (బక్కను నిల్చు చెలిం దలంచెదన్‌ జంకించుచు నదల్చి, సామీ రమ్మని పిల్చి యెదు రానుకొని నిల్చు నుదుటుందనము జీగ్‌ గుబ్బలను గుమ్మి, బిగి! గౌయగిటను [గమ్మి మనసార దను వమ్ము మంచితనము ఓఒడికట్టు సడలించి, తొడ తొడ( గెదెియిలచి బెట్టుగా దమి నించు దిట్టథనము జిలుగు తిట్టులు తిట్టి, యలిగి చెక్కీలి కొట్టి వలపు ముద్దులు వెట్టు సాలపు( దనము (మొక్కి (మొక్కించుకొనునట్టి చక్కదనము పొగడి పొగడించుకొనునట్టి ( పోడతనము దక్క దక్కిచుకొనునట్టి దచంటత నము దానికే కొక కలధె యె చానవైనః పలుమరు6 గూడి, నే దురుసు పెసరముల్‌ గమకించు వేశ గ న్లలువలు విచ్చి చూచి యర కన్నిడి; ముద్దులు గుల్మ నవ్వి “చ్చేట్ర్‌ కే36

భళిః యవునయ్యః యెలి తిది బాః గదె హాః విడొకంచు మెచ్చినన్‌. బొలుపుగ దృష్టి తీసుకొను ముద్దియ ముద్దు దలంప శక్యమ ? కులుకు మెటుంగు గ బ్బ చనుగుబ్బలు వెన్నున నాని యాత్మ భూ నిలయము తొంటి నంట దొడ నిగ్గలు దిక్కుల బర్వ స్‌త్చ తుల్‌ గొలిపి, చిటుక్కుమంచు, బిగి గోటికొనం దల్యగుకిచఛాక్షంజె సలరు. లతాంగి నెన్న మకు లగ్గల' మయ్యు నదెట్టు లోరుతున్‌, అలమి కౌ(గిట (గుచ్చి, యల్హందులకు( జొచ్చి కాసెళో6 వెయి వేయు కౌశలంబు నువికి పెందిడ లౌతత్తి యొడలు. రుమ్మన హత్తి హితవాప్ప నెదురొత్తు లిచ్చు వైపు తళుకులే( గన దగ్గ తమి యుప్పతిల న్‌గ్గి 'ధనుక బంధంబు నాను జాతి చివ చివ బై నక్కి, రవళి హెచ్చంగ6 (గుక్క “పషంభావి మొనరింప6 బూను సొగసు తనువు తనువున! బెనగాన ననువు దేరి తరువు. జుట్టిన లతకూన హరువు మీి వలపుతో “నాగబంధంబు*" సలుపు దారి దానిగే కాని మజణి దేనికైన6 గలదె ? కాంచన కాంచికా ఘన జఘన | పభల్‌ హెచ్చంగ నెదురొత్తు లిచ్చి యిచ్చి రతనాల కుతికంటు రంగ లీనంగ మీఆి పారావత ధ్వనుల్‌. పలికి పలికి 139

ముంగర ముత్యంబు ముద్వ గుల్యా(గ6 జేరి యొసపరి కమ్మోవి యొపింగి యొసంగి తారవారమ్ములు తీరొంద(గ6 జెలంగి గుజఒ నలచే ఉమ్ము గుమ్మి [కుమ్మి సగము సగమగు పలుకులు, సగము మజపు తెలివి సగమును దగ రతి( గలసి యలసి లోలలోచన నా యెద (వాలు దెపుడో ? “ముద్దు పెట్టంగ వద్దు ముదిత ; యెంగి లటన్న మొనసి చెక్రిలి గొట్టి మోవి నొక్తు గబ్బి గుబ్బల (గుమ్మి కౌంగలించు “నబల పె బడకు మర్యాద గా! దన్నచోం గదిసి పెన్నెరి పట్టి గదిమి తిట్టు “వతము నేటికి. (బక నతివ పండకు" మన్న బై కొని 3£ కుషకమించు మేలు గని మెచ్చు వాతెర (గోలనిచ్చు ముద్దు గొనవచ్చు సుద్దులం (బొద్దుపుచ్చు రమ్యమగు గచ్చు లిడి పునారతుల హెచ్చు నటి చెలి పొందు గాంచశే నెట్టులుంధు, మదనుని కే?చే నెనసి, మంచము డిగ్గి, విలోల గ్యాతియె 'పదరంగం జూచి నే గరముపట్టి పునారతి కెచ్చరించినన్‌ -వదలిన నీవితో, శిరము వంచి నెజా దరవోస మొప్పంగా మయదనునియిల్‌ తళుక్కు. మన మక్ట్షువం బై కొను కన్న నెన్నెదన్‌

పికిలి పిట్టల దారి బిగి కౌగిశుల( జెరి పెదవులు కజచుక పనంగి పేనంగి మళ్చి వల్దభు లట్ల్టు మరు సాదనల పట్ల గల్లమ్ములకు వచ్చి కలసి కలసి వీరుదొందు మాస్టేల కరణి నిర్వురమును జుజబుకు పె సరముల6 జూపి చూపి మత్తే భముల వీ/,క మలయుచు నెడ మీక తమకముల్‌ గిజి కొనం దాంకి తాకి చెల(గి బక దారులను హెచ్చి పలికి పలికి కొదమ చిలువల చెలువున( గదిసి కదిసి చేరి గడిదేరి సరిఫోరి మీలు టెపుడొ = మాధవుడు మరలివచ్చి రాధ నమనయించి యా యిరువురును. మదన స్మామాజ్యమున మునీగి తేలిరి . అంత( బడంతి( మైమజచె, నంబుజనాభు,డు మోవి యానె సీ మంతిని చెక్కు నొక్కె, హరి మర్మము లంటె, మిటారి ముద్దిడెన్‌ గాంతుండు గోట మీటె జెలి కన్గానె వెన్ను(డు నీవి విప్పె,నా కంతుని దంతి తారసిలె. గమ్మ వజీరుని పోరుకున్‌ వడిన్‌, మరు గుడారము. బోలె గిజికొన్న నెణి కురుల్‌ (గమ్మి మున్హాంచు చీంకటులు గాంగ జలజల మని రాలు సన్నజాజుల చాలు జిణు క మ్మ చెమ్ముటల్‌. నెజి. దోంచు ఫొలంబు రజిని చిన్నారి రక గాంగ6 గరల(గి జారిన పిస్తు కస్తూరి తిలకంబు [కందుగా( జెలు వందు కందు గాగ

వలపు చిరునవ్వు లలఃతి వెన్నెలలు గాయ నాశలను బెంచి కానని యంద మూని కృష్ణపక్షము రితి నా కృష్ణవేణి కృష్ణదేవుని 'పెనుండి కేళి సలిపె, చెండి. గోరించిన దండిగా బై నుండి కురుచ సన్నలం బడు! గొంత సేపు గాలి చ్మృకము జుట్టు కరణిని దిరుగిణీ వింత(గా6 దిరుగును గొంత సేపు పసిడి జం్యతపు బొమ్మ పగిది, విన్నాణముల్‌ కులుకుచు నటియించు( గొంత సేపు తుద నాడు బొంగరం బిది నాంగ, గసితీజ( గంతు శివం బాడు. గొంత సేపు అభినయము పట్టు, నును. చెక్కు నమరం గొట్టు ముద మొదవ దిట్టు(, ముద్దుపై ముద్దు వెట్టు మర్మ ముల; గొట్టు, మెల మెల్ల. మబ్బు దట్టు దాల హరి పెని *పుంభావళేళి వేళ, సరసిజ గంధి యీ పగిది శౌరిని గూడుక కౌంగిలింపంగా గితీకొని ముత్యపున్‌ సరులు, కెంపుల దండలు, ర్సుల్టు రుల్తనన్‌ బెరుగుచు రాలె ము న్మరుండు పేర్చిన మల్లియ తూపు గుంవు త దురు శిఖి విస్ఫులింగములం గూడుక రాలిన లీల దోంప(గన్‌. “వలుద గుబ్బల గోరువంక లేడవి రాథ ?' *యవి నీ వెలబుంగుదు వంబుజాక్షి “చక్కెర బల్‌ మోవి నొక్కు లేవి రాధ? “యవి నీ వెటుంగుదు వమరవంద్య' కేత2

'మిసిమీ జెప్పల6 దమ్మరసము లేడవి రాధ ? “యవి నీ వెలుంగుదు వాదిదేవ “తగు వెన్ను సరిపెణ దండ లేడవి రాధ 2 “యవి నీ వణుంగుదువతను జనక యనుచు నిరువురు గడితేరి, హవుసు మణి తమి చెల గ బీరి, యల కేరజముల. దారి కోరి మరుబారి నలసిరి కొమరు మీజి, శే కూచిమంచి తిమ్మకవి నీలా సుందరీ పరిణయమును రబించెను. ఇది అచ్చ తెను(గు కావ్యము, ఇందలి కథ యించు మించుగొా రాధికా సౌంత్వన మందలి కథయే. కానీ యిందు రాధిక లేదు, కృష్ణుండు సీలా నుందరిని పరిణయ మగుట. ఇళా దేవియే సీలాసుందరి. మిధిలా స్పరపు రాజు ధర్ముండు. కుంభకుండు గొ బ్రదొర. అతని తనయ వీలాసు౨దరి. కాల నేమి కొడుకు లా(జోతులై మిథిలాపురవాసుల బాధింప6 జొచ్చిరి. రాజు ఆబోతులం బట్టింపుమని కుంథకు నొజ్జాపించెను, అబో;తులం బట్టిన వారికి దన తనయ నిచ్చి వివాహము చేయుదునని కుంభకుండు చాటించెను, నిలా దవి కృమ్ణుని గుణగణములను విని యాతని వరించిను. కృష్ణు. డా యాబోతులను. పట్టి సీలాదెవిని చెట్టపథ్ధిను., ఇదీ కథా సర్మగహము ఆయాూరి కాపుకన్యలు మిక్కిలి తుంటరులు. కులుకు మిటారి గుబ్బలును 1గొమ్ముడులు న్నిగ్‌ కానులుం వింటం దులు( గదలంగ6 జిల్మ-లను దోలు నెపంబున నెల్లు లెత్తి గా కేతు

జులు గలుగల్రనం జుయికు. జూపులచేం దెరువర్త డెందముల్‌ గలపుదు రందులం బొలము కాపరి కాంపు6 దుటారి క త్తియల్‌, సీలాసుందరి యౌవన [పాదుర్భావము నొందుటయు నవయవములు పొంకమును సంతరించు కొన్నవి, గొనబారు నూగారు కొదమ తుమ్మెద బారు బలు గుబ్బ పాలిండ్దు పసిండి గిండ్రు నునుంగావి బిగి మోవి ననతేనియల బావి దొరమించు మైరంగు తొల్మెజుంగు నా(డెంపు జడ పెంపు నాంచు కీవల గుంపు కలికి కన్గవ డాలు గండు మీలు పొగడొంచు మొగ మెందు6€ దొగల గౌదిలి విందు జిగి లే/గవును దీవ మొగులు [తోవ తొఢడ లనంటులు పిక్కలు దొనలు తళుకు! జెక్కు టద్దంబు లడుగులు చెంగలువలు థటొమలు సింగిణు 'అ మ్మ్‌ంచు(బోండి కరయ, శే6 వినుకొండ వల్లభ కాయని పేర్శక్రేశాభిరామపును నొక శృంగార. కావ్యము వెలసినది, అయ్యది శ్రీనాధ కృత మయని సాహితీ వేత్తల విశ్వాసము, ఇందలి పద్యము లన్నియు ముదురు శృంగార పాకఠమున నడచినవి, ఇందలి శృంగారము కథ కాలంబము కాదు సరికదా శృంగార వర్ణనముల కొరకే కథ నడచినది, ఇందలి చాల పద్యములు రసిక జను. 144

లకు కంఠ స్థముగా నున్నవి. ఈ పద్యములను పాఠకులు కంఠస్థం చేసికొని పఠించి యానందింతురు గాక. గోవింద మంచన శర్మయును టిట్టిభ సెట్టియు నేకశిలాపుర (పవే శము చేయుచు ననెక దృశ్యములను గాంచిరి. ఒక చండాలాంగననుజూచిరి, గండాభోగము పజ్జ లేనగవు శ్చంగారింప! (గేంగగన్నులన్‌ మెండై మించు మెటుంగు( జూపుగ మి (కొమ్మించుల్‌ పిసాళింప(గా( జండొాలాంగన వచ్చె నొక్క-తి యుతు స్నానార్ధమై యిక్షుకో దండుం డేర్చిన బాణమో యన(గ సొందర్యంబు నిండార(గన్‌ ఒక కర్ణాటి కలికిని జూచిరి. కటి భారంబును జన్నుదోయి భరమున్‌ గల్పించెనా _బహ్మ పి న్నటి కేో౭ందిగకు మున్న యిఫ్ర విమలార్థః పూర్ణమై యున్న యా ఘటి భారం బొక( డెక్కు(౯ డయ్యె నసినన్‌. గర్జాటి _కాల్లన్ను లన్‌ బటితాళింపుచు నవ్వె నీల కబరీ భారంబు కంపింప(గాన్‌,. ఒక కా(వుటిల్హాలిని జూచిరి. కందుక ౩? సప్పాడు (పకారమునన్‌ బురుషాయిత [కియా తాండవరేఖ చూపేడు విధంబున( జామవ భామ లే(త యీ "రండ (పభాత వెళ రచియించె; నితంబ భరంబు।( జన్నులున్‌' మండలము.ట్‌ గురుల్‌ కదల గోమయ పిండము లింటి ముంగిటన్‌ కుసు మంబెట్టెన చీర కొంగు వొలయన్‌ [గొవ్వారు పొలిండ్ర పై( [దిసరంబుల్‌ పౌలుపార వేణి యవటూ దేశంబుతో రాయ న పృస మెవ్వా(డె యొకండ్డు రాతి సురత (ప్రాఢిం దీనుం దేల్చినన్‌ వసివాళ్వాడుచు వచ్చుచున్న యది కర్ణాటాంగనం జూచితే? వాహకుం డెక్క. విడిచిన వారువంపు. గొదమయును బోలి రతికేశి మదము డిగ్గి 10) కేతన్‌

యలస భావంబుతోడ. గర్హాట వేశ్య వచ్చు చున్నది యడె వ్మిపవర్య కంటె? ఈ మథీ యింక నొక్త మఠి యింకొక మా టి/క నొక్త మాలు నా నోముల పంటగా: యనుచు నోవుల!€ బెట్టుచు రేయొకండునా ల్హాములు దీనితోల గుసుమ. సాయక తంతము సల్ప' బోలు లే దా మృగశాబన్నేత యభఖభిలాంగములున్‌ వసివాళ్టు వాడునే? చేటికతో( గూడి యొక కర్ణాటాంగన యెదురు వచ్చును, మంచన శర్మ యామెతో గాటమైన సరాగము లాడును. వారు మాల సంతలో సుసరభే త్రమ్ముటను జూచిరి, మంచన శర్మకు టిట్టిభ సెట్టి వివరములను. జఇప్పును. ముసిముసి నవ్వుతో నతని మోము గనుంగొని వైశ్యు. డిట్లనున్‌ రసికకులావతంసు.డవు [బాహ్మణః యింతకు మున్నాజుంగవే? యసమ శరాలయంబునను హత్తిన వెండుక కపు వోవ(గా విసరు సమీరణంబయిన వేడుక మం దిది, కొందు రంగనల్‌, ఆ మందు [ప్రభావం జట్టిదనిన: క మఠావతారంబు! కొన్న బైత్యారి కమనీయ చరమ భఖాగంబు వోలె నాది యుగంబునం దావిర్భవించిన బీననాథ దేవుని శిరసు వోలెం గసటు వోవంగ దోమి కడిగి బోరగిలంగం “బెట్టిన తా మంపు బిందెవోల గంగ మట్టియ తోడ సాంగత్య మెడలీిన నునుపారు మును మిట్ట నుదురు వోలె 146

జీబుత |పాయంపు నాటి సజ్లికపు( జాయ తొలు సమర్తయ కాలంపు విలసనమున, దరుణులకు( బంచబాణ మందిరము. లమరు సుసరభేత్తను నీ మందు సోకినపుడు,

ఇది నిర్యాసమయం బగుట చేతను, సరభిదన సమర్థం బగుట్‌. చేతను దీనికి సుసర ఖేత్తను పేరు వచ్చెను, కామ నిలయాఘాట .శోమాటవీ సముత్సాటన పరిషాటిక్షై పాటలగంధులు దీనిని షాటింతు రనియు( జెప్పెను.

ఈ కావ్యమునందు పుష్కలముగా శృంగార మున్నది. హాస్య మున్నది. శృంగార హాస్యమున్నది, హాస్యశ్శంగార మున్నది. పరిహాస మున్నది. శృంగార హాస్యములు మితిమీజ జుగుప్సాభాసమువైన తావు

ఒక కాంపు పడుచు మగపోడిమి వైఖరితో బసపు నూరుచుండంగా

వపరివాటీ ఖర ఖర్లూ పరతి సమయ సం భాంత సంభోగ భంగిన్‌ దరుణీ రత్నంబు. హేలా తరళగతి హరి దారజః కర్ణమంబుం గురు లల్దాఢంగ వీ(గుం గుచములు గదలం గొంతు గూర్చుండి నూజెన్‌ గరవల్రీ కాచ భూషా కల మధుర రుణత్హారముల్‌ తోరముల్‌ గాన్‌ కవి తన భోజన |పియత్వంబును మరువలేదు. కప్పురభోగివంటకము, కమ్మని గోధుమ పిండి వంటయున్‌ గుప్పెండు పంచదారయును, [గొత్తంగం గాంచిన యాలనే, 'పెస ఛృప్పుమ, గొమ్ము నబ్చనంటి పండ్రును, నాలుగు నైదు నంజులున లపృులతోడ, 1గొంఎవరుగు, లక్ష్మణ వజ్బృల యింట రూకకున్‌, కత

ఇంక్‌ శృంగార విహార విలాసములు :

మెటు(ంగుం గన్నులును గలుగు మెచ్చుల నవలా

బజి వోవంగ విడిచినట్టి [ఒహ్మాకు జేజే

ని

సపూపుంబోడులు లేధె వి పవిధవల్‌ భూమండలిన్‌? దానిరే శా వైదగ్ధ్య విలాస విభమ కళా గర్వంబు లట్హుండని, యా విశ్వుస్త యుపస్థ బాయ నవలక్షాధీశ ఫాలస్థలీ సౌవర్శ స్ట్‌ద సట్టబింధ సుషమా సో భాగ్యలమ్మీన్‌ నగున్‌* కోయిల పంచమన్వరము [(కోల్చిన భంగిని, గండమె త్తి రా" మాయణ మారుకాండములు నచ్యుత జాగరవేళం బాడె నా రాయ వితంతురత్న నునురాగముతోడ, “నమశ్శివాయ ళా నాయ సమ_స్రదోష హరణాయ” సమానమె దాని కెవ్వరున్‌. వ్యామ్మగాహ్యా నితంబనింబ కుచభారాలీల భ(దొకృ్ళతుల్‌ కామాంధత్‌, వెలనాటి కో జవిధవల్‌ , కాక్‌ "ల్లి తిర్నాళ్ళలో నామాంధాళల, భీమసనుండు, హిండింబాధిశ్వురుం డోపుచో యేమో కాని. తెమల్బనేర రితరుల్‌ హేలారతీ కీడలన్‌, 'పేక్చిన సంచడిం బెద్‌వి పిల్చి యురంబున; జన్నులొ తి, చే దూర్చి యనంగ మందిరము దూకొని, కూరిమి నిరు జజ్జనన్‌ గార్చుకొనంగ. జేసీ యిజబుగొడిట నుప్పర' మె త్రి, యటికీం దార్భీ, రమించు చూశుల వితంతువులం దీరునాళ్ళ పల్లవుల శ

ముంజ పదనై న శంజర

ఖభంజను గేవాములు గలుగు (బాహ్మణ విధవా

కేటీర్‌

పుంజము లుండ6గ, నూరక లంబియ లేమిటికి. గాకుళపు దిరునాళ్ళన్‌ -జవరాలి. బొడగన్న నన్న్యాసిమై నేయు. దులసి లే(జిగురాకుం దూపు మరుండు పేద వి పుని/ గన్న విధవపై ర్ఫు?పించు దర్శ పల్పవ హేతి దర్చకుండు శకటకారకుల కన్య గనిన హాళికుమింద. బొడుచు( బూమునికోలం బుష్పుళరుండు నాడింధముని. గన్న నాతిపై నేయును నలరు? జిచ్చణకోల నంగథ వుండు బెరసి వన్నల కొయంగ. బేరకమ్మ పులిన తలముల నాయాయి కొలము లెజీ(గి తాల్చు శస్త్రొస్త్రములు జారదంపతులకు నసమ బాణుండు తిరునాళ్ళ నన్నినాళ్ళ చెల(గి చెలగి పొత్తి చీరలు గస్రైడు మాచకమ్మకు దీర్షమాయురస్తు; సారసారెకు దేవ సదనంబుశకు నేంగు చెడి పెకు. “సంకల్ప సిద్ధిరస్తు: నిత్యంబు వ్యభిచార నిష్టతో నుండెడు విధవకు( బుతాభివృద్ధిర స్తు: దళముగా(౬ దులసి కేరులు ధరించిన యట్టి విశ్వస్త కారోగ్య విభవమస్తు। మిండ ముండకు సంపత్సమృద్ధిరస్తు: పజచు భెంపికి నిత్య సౌభాగ్యమస్తు: క్షేత9

వదరు( గల్కికి నీప్పీతావాప్తిరస్తు: బలు వితంతుకు మైధున [పాప్తిరస్తు: స్మర దివ్యాగమ కోవిదుల్‌ , మదన శిజాతం[త విద్యావిదుల్‌' సురతారంథభ మహాధ్వర 1పవణు లిచ్యో నుండు వేశ్యావరుల్‌ తిరమై నాకు ననుజ్జ యిం డెపుడు, తార్తీయికమై యొప్పు ను ప్పురుషార్థంబు నెలటుంగ6 దచోయెదల బునర్శూభామినీ వాటికీన్‌ , (శ్రీనాథుని ఏథి నాటకము నుండి కొన్ని పద్యరత్న ములు; గురుకుచముల్‌ , (పియోక్తులున్ను [గొమ్ముడియున్‌ సిట్‌ లాలకంబులున్‌ మురుపపు మాటలున్‌, నగవు ముద్దుమొగంబును గల్లుగాని యా సురతపు నేర్పుమాటల్పును సూక్ష్మ విభీషణ భూషణంబులున్‌ బరువడితో విభుం గవయ భావము పుట్టదు వి[పభామకున్‌ , గురుకుచయుగ్మ, మాననము, కోమలికంబులు, ముద్దుమాటలున్‌ అఆజపు, లతి పస:గములు, నప్పట నప్పట మేలమాట, లం తరితకథా నిధానములు, తాడన పీడన భూషణంబులున్‌ బరువడి నొరిద నేర్చు, [పియభాషలు గల్లు నరేందభామకున్‌, పుదషుడు గడు వేళ బేడబుద్దులు సుద్దులు కోని చేతలున్‌ సరగున మేని కంపు, చెడు చందపు రూపము నేహ వస్త్రముం.* బరగు నిరంతరంబు, నెడిబాయని సౌఖ్యము, లేని [(పమయున్‌ వర గంలీర పయోధరంబులు గుణాభావ్యపవీణత్వము న్నరవిందాన్య సుగంథ గతిధి పటువేణ్యత్యంత సౌందర్య ము ద్వర తర్మదాణ వివేక సంపదయు, మాధుర్వాది గాంభీర్యముం. దరుణీరత్నము హ్మదభామ గుణముల్‌ తథ్యంబె వర్షింపగన్‌.. [50

బంగారువంటి మనును శృంగారము లొలుగ/ కుల్కు- చిక్కని చన్నుల్‌ బంగారపు నెజ బీరలు చెంగటి చూవులు నియోగి చేడెల కొప్పున్‌. రాపాడం గల గుబ్బ చన్ను(గవతో , రా కెందుబింబంబు కై దూపేయం గల ముద్డు నెమ్మొగముతో. దోరంపు మైచాయతో జూపున్‌ ముద్దుల బాలసంఘములతో సౌంపారు లే నవ్వుతో వేపార్యంగన వచ్చె! గాసె దిగితో వేణీభరచ్చాయతోన్‌ ॥ కుసుమం బద్దీన చీకకొంగు నొలయం (గొవ్వారు పాలిండ్ల పై6 [దిసరంబుల్‌ పొలుపార, వేణి యవటూ దేశంబుపె రాయంగా( బస నెవ్వాండొ యొకండు ర్యాతి రతులన్‌ బల్గాసి గావింపంగా నసియా ల్వాడుచు వచ్చుచున్నయది కర్ణాటాంగనన్‌ గంటి రేః వీసవు ముక్కు. నత్తు నరవీసపు మంగళసూ[త మమ్మినన్‌ గాసుకురాని కమ్మ లరకాసును గానివి పచ్చపూసలున్‌ మాసిన చీరగట్టి యవమాన మెసంగ(గ నేండు రాగనా కాసలనాటివారి కనకాంగిని జూచితి నీళ్ళ రేవునన్‌. ఒకచెంప కోరగా నొన6గూర్శి దిద్దిన తురుముననుండి [కొవ్విరులు జాజ రాతి యవ్వాండో బల్‌ రతుల గాసి _యొనర్చు బడలిక నడుగులు తడబడంగ వింతవారల'! జూసి వెస నవ్వినను కప్పు గల దంతముల కొంతే వెలికి వాజు( బిడిముడి నడచుట జెలరేగి గుబ్బల పె. దాకి యొక్కింత పైట జాజ( కే51

జఇమటచే దిరునామంబు చెమ్మగిల్ర హా డాచేత విడియంబు. గీలుకొలిపి రింగపు్పరి రాజవీథ కానంగ నయ్యె నాదు మది. గోర్కె లూర తైన్షవ వధూటి, రంథా సంభము లూరువు లంభోరుహూ. నిభము లకు లతను శరంబుల్‌ జంభాసురారి మదగజ కుంభము లీ నంబివారి కోడలి కుచముల్‌. మీంగాళ్ళ బీరాడు మెలైన కుచ్చెళ్ళ తీరున మడి చీర దీర్చి కట్టి బిగువ గుబ్బలమీ(ద నిగనిగల్‌ తళుకొత్తు నోర పయ్యెద కొంగు జాజి చైచి వలపుల కొక వింత గలుగ(౧గా గొప్పు లౌ కురులు నున్నగ దువ్వి కొప్పు పెట్టి నెలవంక నామంబు సలలితంబుగ నుంచి తిరుచూర్ణ్డ మామీద దీర్పు చేసి. యోర చూపుల విటుల! దా నూరడించి గిల్కు మట్టెల రవరవల్‌ గుల్కరింపం జీకిలి చేసిన తాామంపు( జెంబు6 బూని వీథి కేతెంచె సౌతాని వెలంది యొకతె. పూజారి వారి కోడలు * లా జాజ(గ వీందె జాథీ దబ్బున! బడియెన్‌ మైజారు కొంగు తడిసిన బాజారే తిరిగి చూచి పక్కున నవ్వెన్‌ ం కే52

వాసన గల్లు మేను నిడు వాలు6 గనుంగవ గబ్బి గుబ్బలున్‌ గేసరి మధ్యమున్‌ మదన శేళికి నింపగు బాహుమూల వి న్యాసము గర్గినట్ట యెలనా(గను బోగముదాని. జయ కా దాసరిదాని. జేసిన విధాతను నేమనవచ్చు నీశ్వరాః బంగరు లింగమూర్తి చనుబంతుల మధ్య నటింపుచుండ(గాం జెంగులు జాజు మేల్యలువ వీరోయు వీడ మదీప్పితంబు లు ప్పౌంగంగ వామ హస్తమున( బొల్ప్బగు నీవిని బట్టి వడ్క-తో ఉజంగున గోడ దాటు నగసాల శిరోమణి( జూచితే సఖా?

ఆగసాలిది కొందోలును

సొగసైన మిటారి యోర చూపుల తోడన్‌

జగ మెల్లను వలపించుచు

మగంటిమితో వచ్చె బురము మార్గము వెంటన్‌. వాలగు క న్నుదోయి బిగి వ్మ్యటువ గుబ్బలు కాజుళలీ/(కటిం జాల హసించు కొప్పు జిగి, సారసమున్‌ నగు మోము గల్లు నా కాలిక గూలి కమ్ముకొన బట్టలు నేసెడు వాని కిచ్చ, హా సాలెతగాదురా। కుసుమ సాయకు పట్టపు దంతి, యింతియే? కుమ్మరివారి బాలిక చకోరవిలోచన ముద్దు గుమ్మ యా వమ్ము దరిన్‌ రసామలిన వస్త్రము చుంగులు జాజ+ గట్టి తా శమ్మని [మోంతలో. గర నఖమ్ముల భాండము లంగజాస్త్ర పొ తమ్మున (బోవు( దీసె విటతండము గుండియ లారవిచ్చఃగన్‌,

“. మురఠగురు లంట. జుట్టి తన మోమున మోము నమర్శ్చి వీర ముం గాంగు వదల్ని మన్మథుని గోప్యపు గేహము చెమ్మగిల్ల (గా నంగజ ేళ బల్జవుల నార్భటులం గరగింప నేర్చు నీ జంగమువారి కాంత రతి జాణ శిఖామణి యెంచి చూడ (గన్‌. కేవవ

(శ్రీకర భూషణంబులును సీబ్బెపు గుబ్బలు ముద్దు చెక్కులున్‌ గోకిల వంటి పల్కుూలును గొల్చిన6 జేరల( గేరు కన్నులున్‌ [బాకట దేహ కాంతియును బంగరు చాయకు హెచ్చు వచ్చు సీ చాకలివారి సుందరికి సాటిగ రా_ ర/క6 దొంటి జవ్వనుల్‌ = మకరధ్వజుని కొంప యొక చెంప కనుపింపః బీద కట్టినదయా చిగురు(చోండి యుభయ వక్షములందు నురుదిర్హ తరము లో నరులు సెంచినదయా నీలవేణి పసుపు వాసన [గమ్ము పైంట చేలము లెస్స పూర్ణ చం[దుని బోలు పొసంగు సిందూరంపు "బొట్టు పెట్టినదయా పొలంతి నుదుట నెమ్మి మీజంగ నిత్తడి సొమ్ము లమర నోర చూపుల. గల్కూ సింగార మొల్క-. గల్కా యేతెంచె మరుని రాచిల్మ యనంగ వలపులకు బేటి యొక యొడ్డెకుల వధూటి. విడిబడి నిట్ట వేగి యట వబిజ్ణున వాలిన నంతలోన! దా వడిసెల చేత బట్టుకొని వ్యటువ గుబ్బల! బైెంట జాగా నడుము వడంకంగా బిణుదు నాట్యము సేయంగ( గొప్పు వీడం౮ా తొలకరి మించు తీగ గతిం దోప దుకాణము మీ(ధనున్న యా: యలికుల వేణితో( దమలపాకుల: బేరము లాడ(బోయినే వలచుట కేమి? శంకరుని వంటి మహాత్ము(డు లింగ రూపి కలికి మిటారి గుబ్బ చనుగట్టుల సందున నాట్యమాడంగన్‌ , క్షే 5డ్మీ

నిబ్బరపు( గలికీ చూపులు

జబ్బించుక లేని పిజలటు;య సన వు నడుమున్‌

బిబ్బీలకు( గాక కలవె పృథివీ స్టలిపై? తెల మడుంగు గట్టి యరుదెంచెడు పాంధుల జెప్ప లార్పు/ నొల్రక చూచు(గావి మది నున్న విధంబు విలాస వైఖరిన్‌ దెల్లమి చేసి గాఢరతి నేలు నుపాయ మొసంగదయ్యె నా కల్పరి బొమ్మ యించుక విఘట్టన శూన్యపయోధరాాగ జా (గల్రసమాన తైక్ష్యలగు (దావిడ భామల కెంత వెజ్టియో। విట కర పీడనాది పరివేదన కోడి శరీర జన్మ హృ త్పుటమున వాలి పోవంగను బోవ(గ బోవ(గ నాభి గాంచి యు చ్చటం బటు దీర్చదండ హతిచేత విరోధ మటంచు దెల్పినన్‌ దటుకున౧ బోక నిల్ఫిన విధంబున నుండె( గుచంబు లింతికిన్‌ వన్నెల గాగరా జిలు(గు వ్యటువ కుచ్చిళు అందు. బాదముల్‌ సన్నపు వారి భంగము అసంబున నీగెడు బాల కూర్మముల్‌ గన్నతెఅంగు దోప గరకంజములన్‌ ముసుకుగ్‌ బిగించి [ప చ లన్న ముకాబ్దయె నడచె జంగున బొందిలి భామ గోమునన్‌. వీమలాంభోరుహ ప్యత జై [తములుగా! బెంపారు నేతమ్ము లం- గమనీయంబగు కజలం బునిచి రేకా సౌష్టవం టొప్ప నా గముతోః జేసిన సిందురంబు. నుడుటం గాన్పింప( బయ్యంటయున్‌ యమునా _రెకయు. దాటి పూపచను లొయ్యారంబు చూపన్‌ దుకా ణముపై బొందిలి దోర్తు నిల్చి ముఖచం,ద స్ఫూర్తి శోభిల్ల(గన్‌.. పొచ్చెం బింతయు లేని హంసనడతో. జొల్వొందు లే నవ్వుతో ౮ బచ్చల్‌ దాపిన గుల్కు ముంగరలతో బాగైన నెమ్మోవితో

శే5్‌5

నచ్చం వైన ముసుంగు వెట్టి చెైలితో నా మాటలే చేప్పుచున్‌ వచ్చెంబటో కుచకుంభముల్‌ గదలంగా వామాక్షి తా నీళ్ళకున్‌. రసిక జనులలో నెక్కువంగాం (బచారములో నున్న కొన్ని 1 ఫ్రనాథుని చాటువులు. ఉబుసు పోకకు నీ పద్యములు రసికులు చదువు 1కొని యానందించగలరు, వడిసెల చెత బట్టుకొని వావిరి చక్కని పైట జాబంగా నడుము వడంకంగా బీజుందు నాట్యము సేయంగం గొప్పు వాడంా దుడదుడ మంచె యెక్టి నాక దొడ్డ మీిటారపు గమ్మ కూతురున్‌ చడ దొడ మంచమెక్కి చొక దొడ్డ మీటారపు రెడ్డి కూంతురున్‌. తాటంక యుగ ధగద్ధగిత కాంతిచ్చటల్‌. చెక్కుటద్ధములప్రే జీరువార' నిటలేందు హరినీల కుటిల కుంతలములు చిన్నారి మోముపై జిందులాడ బంధుర మౌక్తిక | పకిట హారావపల్‌ గుబ్బ పొలిండ్ర ప్రై గునిసి యాడ, గరకంకణ క్వణ క్వణ నిక్వణంబులు పలుమాజు రాతిమై( బరిఢవిల్ల బాహు దుశలత చ క్కని మోహనాంగి పాటం బాడుచు గూర్చుండి రోటి మీద బిండి రుబ్బంగ గన్నుల పండువయ్యె, గుడ్‌ మీది (కొతి తోడను గుడి లోపలి నంబివారి కోడలి తోడన్‌ 156

నకజిపీథి లంజ తోడను

నడి గొప్పుల హోరు గాలి నడిగితి ననుమి. గుబృుల గుమ్మ లే(జిగురుః గొమ్మ సువర్ణ పు గీలుబొమ్మ బల్‌. గచ్చ్బి మిటారి చూపులడి కా(పుది దానికి నేల యొక్కు.నిన్‌ బెబ్బులి నంట గట్టితివి? పెద్దవు సి న్ననరాదు గొనీ దా నబ్బ పయోజగర్భః మగనాలికి నింత విలాస మెటికిన్‌ ? గోన్పద రూపమై మిగుల కోమలమై, గణుతింప రానిద్రై కప్ప విహినమై, నునుపు చొలణ/ో! గల్లి [ద్రవం బపారమై పుష్చిణి యైన నీ భగము పుణ్యమునన్‌ భుజియిఐపం గట్జి వా సోష్పతి కైన నో [దవిడ సుందరి £! నిన్ను వచింష శక్యమే 7 దాయాదు ల్యల గుబ్బ చన్ను లొజయన్‌ ధావళ్య న్యేతాంబుజ చ్బాయ లాండవ మాడ! గేరి పురుష స్వాంతమ్ముల న్మన్మధుం జేయం, జంగము వారి చం్యదముఖీ వి శ్వేశార్చనా వేళలన్‌ వాయించెన్‌ గిలిగిండ్రు వావహం కుశల వ్యాపార పొదీణతన్‌ , పస గల ముద్దు మోవి, బీగి వ్యటువ గుబ్బలు మందహాసమున్‌ నానట విభూతి శేఖయుం బుకుంగున తావి మీటారి చూపులున్‌ రసికులు మేలు : మేలు బళిరాః యని మెచ్చంగ రాచ వీటిలోం బసిడి సలాకవంటి యొక బళ్ల వధూటిని గంటి పేడుకన్‌, పువ్వులు కొప్పునం దుళిమి ముందు(గ గౌ నసియాడు చుండ6గా జఇవ్వున జంగ సాంచి యొక చతను రోకలి. బూని యొయ్యానన్‌ నవ్వు మెగంబుతోడ: దన నందను బాడుచు, నొమ। జూచుచున్‌ “సువ్వియ సువ్వి'యంచు నొక సుందరి బియ్యము దంచెముంగిటన్‌ మీన విటోచనంబులును మీటిన ఖంగను గుఖృచన్ను భిం “పెన వచోఒన్సుతంబు, సొగసైన మదాలస మందయా నమున్‌

కేం /

౩ నొనరించి డీని గణికామణి( జేయక నిర్ణయాత్ము. డై గొనుల దాని( జేసిన వికార విదిం దల గట్టగా వలన్‌, ఉలిమిడి చెక్సయున్‌, మిగుల నుక్కయు.. జప్పని రొట్టె ముక్క మలినపు గుడ్డలున్‌, నులుక మంచపు. గుక్కియు. బీక టిల్లునుం దలచిన రోత వచ్చు, నొకనాఃటి. సుఖం బొక యేటి దుఃఖ మీ వలివల వారకాంతల యుపస్థలకున్‌ పదివేల దండ ముల్‌. కూటమి నొక గ్రానా(టికిం (దికోణ సహ్మసములం బగుల్చు నీ ధాటికి. జల్రడంబులును, దారుణ గోణము, లంచు గోచులున్‌ శాటులు నోర్వంగా! గలవె ః చాలును నీదు విజృంభణం బయో । యేటికి లేవ( బాజితివి యీ సరిపొద్దు కడం (బజాపతి 1 ఈ పద్యములందు. శృంగారము ముదిరి జుగుప్పా కరములుగా నున్నవి, (శీనాథు నంతటి మహాకవి యిట్టి య్శలద్యోతకము లయిన శాటువులను రచంచెనా యని విచారించ వలసియున్నది. చక్కని సీ ముఖ చం[దబింబమునకు( గళ్యాణమస్తు ? బంగారు బొమ్మ; నిద్దంపు ని చెక్కు టద్దంపు 'రేకకు ఇనెశ్వర్యమస్తు : నెయ్యంపు దీవి ! మీటిన బగులు సీ మెటు6ంగు( బాలిండ్లకు వలపులు! గులుకు నీ వాలు( గన్నులకు న త్యధిక భోగో౬స్తు శ పద్మాయతావక్ని శి మధురిమము లొల్డు సీ ముద్దు మాటలకును వై భవోన్నతిరస్తు [ లావణ్య సిమ వన్నె చిన్నెలు గల్లు నీ మన్ననలకును జాథ్వత స్థితిరస్తు 1 యోషాలలోమ క్షే5ర్తి

“అటు గద్వొ లిటు చెన్న పట్టణము మధ్యం గల్లు దేశంబునన్‌ ఇఅుటులస్ఫూ ర్తి శతావధానములు మెచ్చం జేసి యున్నట్టి” వారు తిరుపతి వేంకటకవులు. “తిరుపతి యతండు వేంకటేశ్వరుండ నేను వెరసి తిరుపతి వేంక బేశ్వరుల" మని చెప్పికొన్నట్టు వారలు దివాకర్ణ తిరుపతి ళాన్ర్రిగారు, 'చెళ్టపిళ్లు వేంకటళాన్తి గారలు. వీరు కింకవీయ్యద ఘటాపంచానన, భాఆ సరస్వ తీత్యాది బిరుదాంకితులు. శతావధానులు, శతాధిక [| గంథక ర్తలు. దేవీ భాగవతము, పాండవోద్యోగ విజయములు, నానారాజ సందర్శనము, గీరతము, గుంటూరి సీమ, జవోంతి, కథలు - గాథలు, లక్షణా పరి ణయము, బుద్ధ చర్మితము, [శవణానందము, పాణిగృహీతము అనునవి

ఏనుగు నెక్కినాము ధరణీం్యదులు [(మొక్షంగ నిక్తినాముస

న్మానము లందినాము బహుమానములన్‌ [గహియించినార మె

వ్వానిని లె క పెట్ట కనివారణ దిగ్విజయం బొోనర్చి [ప

జ్ఞానిధు లంచు( బేరు గొనినారము నీ వలనన్‌ సరస్వతీ ;

అని సరన్వతీ దేవికి నివేదించుకొనినారు.

ఒకానొకసందర్భములో వారిమీసమునుగూర్చి ఇట్టు సవాలు సేసిరి.

దోస మటం చెరింగియును దుందుడు కొప్పంగ బెంచినార మీ

మీసము రెండు బాసలకు మేమె కవీం్య్యదుల మంచు. ఒల్వ్పంగా

రోసము గల్గె నేన్‌ కవివరుల్‌ మము గెల్వుండు, గెల్బిరేని యీ

మెసము. దీసి మీ పదసమీపములం దల లుంచి [మొ -క్‌ మే: క్షేవ9

వీరికి దిగజముల వంటి శిష్యులు గలరు, వారిలో వెలూరి శివరామ కాన్రైగారు; ఆవ్వారి సు[బహ్మణ్య భాన్రైగారు, వేటూరి (పభాకర శాస్తి గారు. పింగళి లక్ష్మీ కాంత ము= కొటూరీి వేంక టేశ్యురరావు గారలు విశ్వ నాధ సత్యనారాయణగారు [పముఖులు, ఏరి [శవణానందము, పాణిగృహీ తము శృంగార | పబంధములు, [శవణానంద మను శృంగార [పబంధమున సర స్వతీ (పార్థనము సిట్టుగా నారంభించిరి, “ఏ నాతి కొక గుబ్బ గాన శాస్త్రంబు ర0 డవ గుబ్బ సాపాతీ డంబరంటు” “సంగీతం చాపి సౌహిత్యమ్‌ సరస్వత్యాః కుచద్యయమ్‌. అని కదా కాస్త 1పమాణము, అనంతపురమున నొక [బాహ్మణుండు, అకండు శ్‌ష్టు( డయ్యును వేశ్యాలంపటు! డ్లై తుదకు"వై రాగ్య మొందుట యిందలి కథ. ఒకనాం డీ విపుండు వేశ్యాగృహమున కేగెను, వేశ్య తనయ ఈ౬ముయారములు ముంగాల సింగార ముంగార మేలు బం గారు రంగారు లంగా ధరించీ దబ్బకాయల జూచి యబ్బ గారని పిల్చు గబ్బి గుబ్బల! గంచుక ము దొడిగి చందమామ మిటార మొందు మోమున గంగ సిందూర నామంబు.( బొందు: పజచి కలువరేకులజాలు గెలువంజాలెడి సోగ చెలువు కందోయి! గజ్బలము దీర్చి లీల గీలైడ( జుట్టి చొల్రిమ్ము వెట్టి . లలితరుచి నాప్పుచున్న బులాకితోడ 160

మించి ముసిముసి నగవుల మేలమాడ విపు దరి జేరె నపు డ వ్వేశ్యతనయ,

వేశ $తనయ వి పోత్త ముని సంభావించుటలో నామె విలాస విభ

చేతను. బళ్ళరంబు. గొనీసి గకకొంచెము వెన్సు లాగంగా

వాతెజయందు€ జిర్నగవు వాటపు6 బంతము లాడుచుండ్‌ మె ల్మూ(తల గుబ్బలున్‌ బయంట లోపల డాంగురుమూంత లాడ.గా నాతని డగ్గరెన్‌ వికసితాంబుజలోచన గుండె రుల్టనన్‌.

ఆవి. పుండును వేశ్యలయు వేశ ([మాతలయు దుర్ణయంబును గూర్చి పరిపరి విధంబుల. దలపోయును.

నిదుర బోంగొటు6 [గమముగా నెతి కక్కు, గలుషత ఘటించు[ గుండయు! గజ్జయు. దన చలి కొనంగూర్చునది గాన( జప్పు"నగునె వెళ్యకును నస్యమునకును భెద మిలను,

(శోతియవ్మిపుని మనో నైజము లెస్స(గా చమత్కరింపంబడినది. వేళ్యకును నస్యమునకును భేదము లేదని. చమత్క-రించినారు. వేశ్యాలం పటు(డైన వాండు తన సర్వస్వమును గోల్పుడి చిష్తయు! గజ్జయు పుచ్చు కొనవలసి వచ్చును బిచ్చ మెత్తుకొను కొబకు. నస్యమున కలవాటు పడిన వాండు నస్యము నూజుకొనుటకు6 గుండయు/ గజ్జయు? బేపట్టు నని భావము.

రాగము లకయే పయికి రాగము గల్గిన రీతి. జూపుచున్‌

రోగము గ్‌ ల్లియున్‌ _బయికి రోగము లేదని వబొంకులాడుచున్‌

క్రీ 61.

సాగిన యంతవట్టు గడు( జల్రంగ [దవ్యము దోచిపుచ్చు నీ బజోగముజాతి నమ్ముటలు పోలవుగా 1 భువి నెంత వెజ్దైకిన్‌ మథి వెళ్ళమాతలో బెట్టుసరి మాటలకు నెల్ల( బుట్టినిల్లు నిఖిల ధన సంతతులకు శన్ని గహంబు వెనుకముందు దెలియని వెళ్టీ వెజ్డి విటుల పాలిటి యమదూత వేశ్యుమాత, కొవున వేశ గమాత లన,గా మటుమాయలమారి ముండ; లి న్లో వగవ్తైనెలాలనము. నిచ్చకముల్‌ పయిపూ(త కూరుముల్‌ "కేవల సత్యరీతి కను గీల్కాన' జేసి ధనమ్ము దోతు; రీ (తోవ 'వెటుంగమే; బుధుల తోడను సాగునె శ యిట్టి వెషముల్‌ = ఇంతలో వసంతాగమ మయ్యెను, అత్త తో బోరాట మంది పోయిన యట్టి జామాత తను(దాన సభఖ్యపడియె భార్యతోడ విరోధపడి పోయిన మగండు మగుడ భార్యను | బతిమాలు కొనియె సన్న్యసించుటకు నిశ్చయమందిన "విరాగి రాగాంధు(డై తన రమణిః గవిసె( గార్యార్థమై దూరగతు. డైన సంసారి తిత్తఅమ్మున నూరిదారి పట్రై [బహ్మచారులు పెండ్రికై పొట్ట6 బడీరి వేశ్యమాతలలోడను విగహించి నట్టి విటు నెల్ల నద్దాని ననుసరించి రహహ । యేమందు నవవసంతాగమమ్ము 162

చిన్నారి పొన్నారి చిలుత [పాయపు వధూ వరుల వివాహముల్‌ నెజపువారు వచ్చియు రాని గుబ్బల కుల్కు గల గుబ్బె ముడి వేయుటకు. దిడాదడి సిగల్‌ గల కుజ్ణ లకు నుపనయనముల్‌ జరపువారు (గొత్త [కొత్తగ గట్టుకొనిన లోగిండ్ర గృ హ్మపవేశమ్ముల నందువారు స్వామికల్యాణ మహములు సలుపువారు 1గామదేవత జూతరల్‌ గడపువారు లలి వసంతోత ఎవమ్ముల నలరువారు నైరి [పజలెల్ళ నవ్వసంతాగమమునస, కులకాంతతో. గలియుట తప్పుగాదట తావలచిన మేనమామ సుత వావియ6ట- కులకాంతకు వెల కాంతకును భేదము లేదంట, కలయుట త పృటంచు. బలుకం దగునే? మటి చేశ్యకాంతలం గలయుట లెేదె? (జాహ్మణులు, గానమె వారల, నన్య కాంతలం గలయుట తప్పు గాని వెల కొంతలఈ6 గూడుట తప్పుగాదు; తౌ వలచిన మెనమామ నుత వావియ కాదని యందు రేమొకో , ఒకరి యింట పెండి జరిగెను ఈ వేశ్యతనయ మేళము కొల "కేగెను, వ్విపోత్తము( డైన మధుసూదనుండును నా వివాహము, కేగెను. అతం డొక్కూనాండు సమీప నదీ తీరంబున కేకతంబ చనుచుండ నా వేళ ౧తనయయు వానిని వెంబడించె. సన్నంబై యసియాడు నెన్నడుముతో జానైన చన్దాయితో 163

గన్నుల్‌ చ్‌ వ్రింగ? జేయఃంజాలు వగళో గంపించు మైదివతో

చెన్నాడం గల వణికభరముతో వెన్నాజె దా నాతనిన్‌.

ఆ వేళ్య తనయ విపోత్తముతో; గామ కాస్తోోపన్యాసమూ లారంభించినది,

మూలము లేని టీక్క సుమపుంజ సమృద్ధము గాని శయ్య, వా

చాలత లేని వాండిశియు, సంళతి లేని గృహంబు, మంచి తాం

బూలము లేని భోజనము, ముద్దులు గుల్కాడి కన్నె మ్‌న్నతో

మేళన లేని జవ్యనము మే లగునే * కవి రాజశేఖరా ?

వేశ్యా సంభోగమున దోషము లేదని మజొక్కుమాణు పునరుద్దా టించినది,

వలచిన లేమ గూడుటయమి భాగ్యము, భార్యల వల్హః దో త్చుఖం

బలవడ్క దన్య కాంత లనూ మజి తర్జుల వంటివారు వె

శ్యల కిది సున్న యొక్కయెడ సంభవ మందిన యట్రి వేశ్యతోం

గలయుట కన్న వేతాకటి కల్లునె? సర్వము మోక్షమున్‌ భువిన్‌,

తారాశశాంక విజయమున కిందుకు విరుద్భమైన సిద్ధాంతము [పతి పాదింసం బడీనది. చూడుండు--

తలప గులాంగనా రతి సుత్యపద మేమి నుఖంబు? పశ్యతోం

గలయుట [దవ్వ హానికిని గారణ మంతియె, సందు గొంది యిం

తుల యెడ పొందులన్న నతి దూష్యమగున్‌, బహుయళ్న లభ్యతన్‌

దలకొను నన్మ భామల రంతంబె రతంబు జగన్నుతంయిగనీ.

ఇయ్యది విపరీత సిద్దాంతము,

కలుగనే కలుగదు కలిగననియు. ఛాంద కలుగనే కలుగదు కలిగనెనియు6 బండి తునకు( బర తీ గమనము గ ఘు రగ

కలుగనే కలుగదు కలిగెనేనియును రా కలుగనే కలుగదు గలిగె నేని. గవీం (దునకు బణ్య స్త్రీ గమనము గల్లు గలుగ దొకవేశం గలిగిన( గలుగు మునుల కప్సర' న్ర్రీ గమన మని యనుట వలన గవులకును వేళ ౧లకు దప్ఫు గాదు చెలిమి దానిలో నృపయత్నసిద్ధ మిది కాదె: తరువాత పళ్ళాత్తాప మందిన యనంతిరము “మనమా ; వద్దిక నాదు మాట వినుమా " మర్యాద కాపాడుమాో అను మకుటముతో పద్యములు గలవు. పింగళ లక్ష్మీకాంతముగారు కాటూరి. వేంక టేశ్వరరావుగారు కవి చ్వంద్వము. తిరుపతి 'వేలకటకవుల శిష్యులలో 1బముఖులు, వీరి రచన అలో నల్రక లువ యను నవల, తొలకరి, సొందరనందము, వౌల స్య హృదయ మను పద్యకావ్యములు ముఖ్య మైనవి, అందులో సౌందరనందము చక్కని శృంగార కావ్యము గౌతమబుద్ధుని సోదరుల డైన నందుండు వాని భార్య సుందరి చరితము, వారి దాంపత్య మన్యోన్య మైనది. శాక్యర్షి పునరాగమనము. భిక్షాటన, గౌతముడు నందునికి ధర్మదీక్ష యయొసంగుట్క సుందరి వియోగము మున్నగునవి కథాంశములు. కథ మాట యెొట్లున్నను సి కావ్యము నందలి మధురమైన పద్యములు, నందన 165

వనము నందలి సుందర కుసుమములు. వీరీ కావ్యమును తమగురువర్యులు వెళపిళ వేంకట శాస్త్రిగారి కంకిత మొసంగిరి. గౌతముండు సిద్ధి నంది కపిలవస్తు పురి కెతెంచెను. అతనిని జూచుటకు( పురజను లెల్ట రరుగు దంచిరి, వృద్ధు దైన తం[డియును: వచ్చెను. . తడి యాని క న్గ్లవయున్‌ డ్పడియున్న వృద్ధ భూపతి శోక రూపిణియైన భార్యయు వచ్చెను. కజ్జల హీనమై కొంతీ బాసీన కనుం గానలందు బావ్బాంబు కణము లురుల: విగత సంస్కారమై (వేలు పెన్నెరి కురుల్‌ సిదిరి వెన్నునం బిక్కు, జీరువడగ వసివాళ్ళు వాడిన పసిడి మైతీవ సం (భమ యానవశత( గింపము వహింప బాలిన చెక్కి-ళ్ల పయి పయిన్‌ జాలు వా జీన కింటి నీరు చారికలు గట్ట నంతి పురి వీడి వచ్చె శూన్యావలోక నములఈ గాంతుని గనుచు, రూపము వహించు: శోక మన దౌల నిల్చె యశోధరయును కొడుకు కూ(కటి నొకకేలం బుడికికొనుచుం సుందరీ నందుల కథారంభ ము, 166

కలండు మహితాత్ము(. డైన ఛాక్ష్యర్తి కొక్క

సవతి తమ్ముండు, కాంతిని స్తం్యదు6 డతడు

నందు6 డను కోడె పాయపు టందగా (డు

సార్ధకాఖ్య సుందరి వాని యతివ మిన్న. నడపుల రాజహంస, తలినవ్వుల వన్నెల వా(క, [| పేమలూ రెడు నును బల్టు. దేనెపెర, రెమ్మలు వైచు విలాసవల్లి, వే ల్మిడి హృదయమ్ము నుచ్చి చను మేలిమి. చూపు నుమోస్త్రమైన యా పడతుక నందభాస్కరుని బాయంగ నోర్వదు ఛాయయుం బలిెన్‌. పలుకుల్‌ సే/తలు నెమ్మనంబు లొకమై, భావింపంగా రాని కూ ర్క్ముల 'పెర్ముల్‌ , వలకొ(కలన్‌ గసరుటల్‌ , రోషారుణాతమ్ము గా! దిలకింపన్‌. (బతిమాలుటల్‌ పులక లుద్దిపింప(గం జేయుము ద్దులు, గిల్గింతలు, కొ(గిలింతలును [బౌద్దుల్‌ పు చ్చు నా జంటకున్‌ తా నా సుందరనందు డ వ్వెల(దియా తన్నంగి లావణ్య లీ లానందై క నిధాన, మొొండొరుల [పేమాలాప 'కే* వినో కానన్‌ రారు గడోయి, కామిజనలోకమ్మందు నా దోయికిన్‌, సడలని కౌ(గిలింతలకు( జందన చర్చలు 'పి(టులె త్త(గా నెడపడనట్టి చూపులకు నిర్వుర మైబిగి విందు సల్వంగా నుడుగక పల్కు- చాటు మధురోక్తుల నాత్మలు హత్త, సీమమీ తడు [పణయాంబురా? విహరించును దన్మీధునమ్మువింతగన్‌. వారి దాంపత్యము నన్యోన్యము లెట్టున్నవన £

[పాలేయ గిరి కందరా పఏనోద విహార

పరులైన సిద్ద దంపతు లనంగ విబుధ తరంగిణీ వీచికా డోలల? దూ(గెడి రాయంచదోయి యనంగ 167

గవి మనః పంకజాసవ సీ కమె రసా (గమున నాడెకి పదార్థ ము లనంగ నానంద పరిపుల్ల మౌనీయ్యద దహరతా రాధ్య్వమం దాడు జీవాత్మ లన౮గ6

జీకు చింతల దిగ (దావి, చెన్ను మిగిలి,

హృదయ సంవెద్య మయ్యు, నాత్షైకగష్యు

మైన యద్వయ సాఖ్యరసామృతమ్ము

ననుభపింతురు వారు సిరంతర ముగ, తనకున్‌ బాపట బక్కదిద్ద సుమనోదామమ్ము వేణీ భర మ్మున( గూర్చున, గ్‌ లపమ్ము లద్ద' దిలక మ్మున్‌ ద్‌ర క వింజామర మును ధొల్బన్‌ సడిసన్ననందునికరాంభోజాతయుగ్నము నన్‌ వనితారత్నము ధర్పుణమ్ము నిడి నిల్వం జేసి తానంతటన్‌, అద్దములోన నీడయును నద్దము దాల్చిన నాథు మోమునన్‌ ముద్దులు గుల్కు- మీసముల పొల్పు. గనుంగానుచున్‌ మృగమదం బద్దిన యంగుళీ కిసలయమ్మున( జెక్కులఈ బ్యతభ ంగముల్‌ దిద్దుకొనం దొడంగె సుదతీమణి నేరుపు మీ నవ్వుచున, అంతనతండు దరృణంబు పై ,నుహ్హని యూదు, ఊర్పుతుంపుషులచె దరృుణమును కనుమాయఃజేసీనది, నాతీయు నాథు తుంటరితనమ్మునకుస్‌ మది మెచ్చుపుళ్టయున్‌ జతము' జాచి. అప్పతుద జీందెడు చిర్నగ వప్పళించి రో షాతికషాయ వీక్షణ శితాస్త్ర పరంపర జాజ6 గెంపు డాల్‌ వాతెజఖ కంప మంద. గుటిల [భుకుటీక లలాట పట్టియె. ఈ పలుగాకిసేం లివి యొల్లను నేర్తువు, లెస్సలాయె నే నోపను జు మ్మటంచు [శనణోతృలముల్‌ గొని వైచెం గాంతునిన్‌

168

నూపుర కంకణర ప్రణ మనోహరయానము మీణ మారుమో మై పెడయాసి బోవు సతి కర్త ముగా. జనుదంచి నందుండున్‌ * పెంటచెటుంగు వట్టి నిలువన్‌ జెబి కొంగు చెమల్చికొందు మ మ్మాటికీ నన్నుముఫైదుసుమా? యుజె యొట్టని ముట్టంబల్క- న నాపెదు వాడీచూపు లలనా! యని ముప్టైను తత్పదద్వయిన్‌ ॥ దోసము గల్గె నావలన దోసిలి యొగ్గితి నేబుకొమ్మునీ దొానుయ నన్న కొంతు( గని తన్వి పకొలున నవ్వి, యింతతో నే సడలిన్‌గదోయి, యిసీసీ మన బింకము చీంతపాటివా -కాసరకూనరై తి వని కౌంిలికిం డిగె చెక్కు. దువ్వుచునీ్‌ , వారి [ప్రణయ కలహముల తీరుచూచినాళకదా: ఇట్లుండ గౌతమ వపరవాజకుం డేగుతంచి.. “భవతి భిఇం దేహి యన వారు వీనలేదు, మరలిపోయ సర్మివాజకుండు, ఎంత [పమాదము 1 నందుండు గొౌతముద శన్నిధికి నరిగినాండు. గౌతముడు నందునికి ధర్మదిక యొ సంగినాండుం పాపము నుందరి నందుని రాకశ్చై | పతీక్షించుచుండును. నా చెలికాని నా గురుని నా కనుదమ్ముల మోము న్‌డలన్‌ జూచెడివాన్సి నామనను, సొంపు నెజింగినవాని, నాకు జే షాంభెడివాన, నాదు కనుసన్న మెలంగెడివాని నా (పభున్‌ నా చిగురాకుబాంకుదొర, నూ సకలమ్మున్ను దెచ్చి యాయతే. నందునిత్తై నిఘ్టరము లొడీనది, జౌరాా యభినవ పిద్యా పారంగత;: వంచకొతినంచకః రనఖా వారంభ 1పతికూల వి చారో? సొహాడ్డ ధద్ము సమయ వపిదూరా; శేరటే

అడవుల కేగి భికల విహారములన్‌ భజియించి, కావి క చృడములు గట్టు నీరసపు శాంతమె నీకు నిసర్లమైనచోం గడు నయగారముల్‌ , వలపు; గమ్మదనమ్ములు,| పాణ మిచ్చు (పే ముడులు నటింపనెల? నను మోసము సేయంగనేల? ధూర్తుడా! గౌతమ పరివాజకుని కాఠిన్యముసకు( చన దుర దృష్టమునకు. వాపోయినది.

చల్లని చూపు తీయని వచస్సు దయామృతసార వాపొానుల్‌. వెల్లువ లైన చిత్తము భువిన్‌ ద్వ దధీనము లొండు చోటులన్‌ జెల్ల వటంచు గాధల వచింతురు, చెల్రైలివంటి నా యడన్‌ బౌల్పయిపోయె నేమయః ప్రభూ! భవదార్తజనావన్మక్రియల్‌

నాయెడ నించుక పొరపా

చే యన్నది యనుము, దానికింతటి శిక్షన్‌

జేయుట నాయమ? మరణం

బే యుచిత ముకాద। భర్తృ విరహముకం టెన్‌ దోస మొనర్చుచుండుటయు దోసిలి యొగ్గుట్‌ మాకు. జెల్టు నా దోసము లెల్హ సైచి తజితో ధయ సూపుట మీకు జెళ్లు నా భి సక లాగమార్థ నిపుణా: పరిపూర్ణ దయాపయోదధి! నా దోసము పెడ్డ్దచేసి తల (దుంచిత్మి వమయః భోధపుష్కలా:

కోకరూపిణియెన యశోధరాంబ

కీ తరిన్‌ దోటి కోడల నైతి నిజము

శాక్యకులమున మెట్టిన సతులకెల్ల

భర్హ్భృవిరహమె నోములఫలమః: దేవః గొతమ గో[తజుల్‌ పరమకారుణికుల్‌ సుకృతాత్ము లయ్యెడన్‌ మాతృవియోగ చింత యను మాట యెఖుంగక యుండె దమ్మ: ఈ

క$ే/0

ల్రీః తరలన్‌ బనేమి యని లేని వికాసము దోంప నన్ను మీ చేతుల. బెట్టునప్పుడు వచించెను మా జనయితతి: గౌతమా, తమ్ముడు పాదపద్మముల దాపునకున్‌ జనుదెంచి | మొక్క బే మమ్మున నాయురభ్యుదయ మంగళ ముల్‌ విలసిల్దన ట్రమో ఘమ్మగు దీవనల్‌ సలుపంగా దొరకొందురుగాని, సర్వమున్‌ వ మ్మొనరించు సన్యసన పద్ధతి నేర్పుదుకాః భవాదృశుల్‌ . కాలము చెల్లి. పశ్నిమ ముఖమ్మున( _బాయపు( (బొ ద్లొకింత లో వాలగ నున్న "పెద్దలు, భవ్మత్పదిపాదిత ధరీమార్ల చిం తాలసితాత్ముల , తెలిసి దారసుతాదుల నుజ్జగించినన్‌ బోలు ని దెట్టులొప్పితివి; మొగ్గను దుంచుట, పిందె కోయుటల్‌ సత్తెముతో నహింసవలఠతె కాశ్యతికమ్మగు. భర్శ్భృ యోగ సం పత్తికి భాజనంబ వయి వర్ధిలు మమ్మరొ యంటి కాదె యా ర్యోత్తమ మా వివాహపు ముహూర్తమునన్‌ (బణమిళ్ట, నేల మా- పౌ త్తెడసేయుటల్‌ భవదమాఘ వచస్కత కేల లోపముల్‌ ?

పిట్టలుగా మృగములుగా(

బుట్టుం డని శాప మిచ్చి పోంగూడదొ మె

మళ్లు జటంటం బాయక

చెట్టల గుట్టలను బట్టి బీవింతుముగా,

వలలో. జిక్కిన. జక్క-వ

ఫులు(గుం బలె డిందువడి కువూ కువు మనుచున్‌

విలపించు. నా మనోహరు

నెలుగుల్‌ చెవి సోకుచున్న విచటికి నాకున్‌.

పశు పష్యాదుల కష్టపు

దశ చూడ(గ లెని నీవు తమ్ముని యేడ్పుల్‌

శే/1

వశిపుంగవః నా యభాగ్య వశమున గాదే:

పాపము నందుని యవస్థ దయనీయము _ అతం డెట్టు దురపిల్ది

అన్న యనుజ్ఞ లేక యడు గావలః బెట్టగ శక్తి లేదు త

త ఎన్నిథి కగు నా వగప చందము దెల్పంగ న క్‌ లదు నా

భిన్నత చూచి పొమ్మనుచు గెంటునుబో యిటువంటి రూపుతో

నిన్నలమింప నీ యెదుట నిల్చెడి శక్తియు లేదు | పేయసీ;ః

3శే

కళాప్రపూర్ణ కవి స్మ్యమాట్‌ విశ్వనాథ సత్యనారాయణగారు మహా కవుల కోవలోని వారు. జ్ఞాన పీఠము బహుమతి (గహీతలు. వీరు రచించిన రామాయణ కల వృక్షము మహాకావ్యము ఇయ్యది తీ వమైన విమర్శలకు గురియైనది, విమర్శల మాటకేమి కాని యీ రామాయణ కల్ప వృక్ష మేత త్కర్ర జన్మమును జరితార్థము “చేయజాలిన పవ్శిత కావ్య రాజము, ఆధ (పశస్తీ, మా స్వామి, విశ్వనాథ మధ్యాక్కరలు, శృంగార వీధి యనునవి మథీకొన్ని వీది పద్య కావ్యములు, వీరు వందల కొలది నవలలను రచించిరి. వేయి పడగలు, ఏకవీర, చెలియలి కట్ట, హాహా హూపహూ తెజచి రాజు [పభృతులు, అందు వేయి పడగలు బృహత్తర మైన నవల, పరిమాణముననే గాక గుణమునను గూడ బృహత్ర్తరమైనది. ఆర్ష ధర్మమును, ఆసికతను _పతిష్టించుటకు( (బయత రష చేయబడినది మంచి విజ్ఞాన దాయకమైన నవల, 'ఈ నవలలోని కృష్ణమ నాయండు,

శే/2

రఠలగారావు, హరప్ప, రా షుళశ్వరశాన్తి, ధర్మారావు, అరుంధతి, కిరీటా కుమారస్వామి, మంగమ్మ, గిరిక, గణాచారీ, పసరిక జోస్యులు, సుబ హ్మణ్యేశ $రస్వామి యాలయము, వెణుగోపాలస్వామి యాలయము- ఇవి యన్నియు విలక్షణమైన వ్యాతలు, ఇయ్యది యపూర్య కథా కలనము ఈయన వచన రచన యలతి యలతి పదముల. కూర్చుతో, తెనుంగు నుడి కార ముట్టిపడు చుండును, మిక్కిలి సరళముగా చదువుట కెంతో సుఖ ముగా నుండును, వాక్య రచన చడువుచున్నపుడు భాష వ్యావహారిక మమోనని (భాంతి కలిగించును. కాని పరిశీలింప(గా శుద్ధమైన [గ్రాంథిక నుని తెల్లమగును, ఈ కవి వచన రచనలో గల సొగసు సౌలభ్యము పద్య రచనలో. లేవని కొంద అందురుకాని శృంగార విథి యందలి పద్య ములీ |పవాదమున కపవాదముగా నున్నవి. వీరి శృంగార వీథి ఖండ కావ్యము, అందలి రాధా కృష్ణుల [పణయమునకు సంబంధించిన కొన్ని

గోప వకూ: విలాస కుచకుంకును పంకిలమైన నాదు ను

ద్లిప్‌త వక్షమం దుపమఈ. దెచ్చె సరాగ గభ స్త్‌ మండల

మేపము వొల్ఫు బాల శళిచేల బులకించిన యోమునావపగా

(శ్రీపద మా తమాలతరుశేఖర పల్టవముల్‌ (పమాణమై

వాసించెన్‌ గిరిమల్లి సైగమఃళిఖా వర్ణిష్ణు సానంద వి

ద్యా సందీష మనోంతరంబు వలె బృందావీథులన్‌' గోపదా

భ్యాస యజ్ఞ తమాల బాల కుటజ (పాంతోరు కాంతారముల్‌

భాసించెన్‌ నవపూర్హ చంద శిశిర 1వొంశు. (పభారాశిచేన్‌,

నవగోపి. నవగోప గోపరివృతానందైక నాట్య [కియో

దృవ రేజూత్క్మరమందు!. గాన(జడె గోపళ్యామ _కైశోర శే

7/3

జవ పాదాంకిత శంఖ చ (క్‌ నవరాజ చ్చిహ్నముల్‌ చం[గికా నవ నీహారో విలాస దీధతుల బృందా పీధ్ధకా 1శణులన్‌. మసృృణందీవర మల్లికా పరిమళ న్మందార రకాంబుజ 1పసవామోద భరాతి మంజుల శరీరా; చారుమూర్తి: ససా రసనిలోత్సల శంఖ చక హల కార్త బ్రువిడంబి [పసూ న శరాంభోద నవావతార। జగదానందా। కటాశక్షేంపవెేః విరిసిన క్షీరసాగర నవీన తఠంగ వికాసమెన యా పరిణత కేతకీ దళ విభాసుర శీతమయూఖ రోచులన్‌ దరుణ నవాంబుజాత వలిత చృద మంజుల వాసనాతి భా సుర సుకుమార శీతల విశుద్ధ కుమార సమిర వీథులన్‌ లలిత తమాల పల్లవ విలాస మనోజ్ఞ నికుంజ వీథుల న్మిలిత సుగంధ శీతల సమీరకుమారగత స్థలంబులన్‌ జలిత లతాంత పల్టవ రసాల మహీరుహు మంజు శాఖలన్‌ జలజ నవోత ఎలాభినవ నొాఠరభ ఖానుసుతా తటంబునన్‌. కుుంధూరక (పసవాతి సౌరభ రజః పాళీ (పభా పవీచులన్‌ రుంధ న్మాధవ రాగ చూత ధరణీరుట్సీతలచ్భాయలన్‌ గంధేభ _పవికంసిత 1పసవ ళాథా సల్రకీ లేఖలన్‌, స్కంధ (పావృత వల్లరీ నవమధూక (శ్రీఫల (శేణులన్‌, మధుకర శింజినీ ముఖర మన్మథ కార్ముక లస్తకంబుల న్విధు కిరణ [(దవీక్సత నవీన సుధాంశుశిలాతలంబులం బృథుల విశాల గోదు గతిభీరు మహీ జఘనస్థలంబుల న్మధుర మహానురాగరస మత్త పరస్పర చిత్త వీథులన్‌. శీరాంభోనిధి ఏచికా (పవిమల (శ్రీ శారదా జో్యోత్స్నలం బౌర మేత సువాసనామృత పరీవాహోర్మిమాలా తతి క్షే / గ

న్యారాంభొరుహ సంచర న్మధుకరీ సంగీత రంగంబుల స్వీరచ్చంచల చంచరీక సమతా పింఛచ్చదచ్చాయలన్‌. పాయక విశ్వనాథ కులవార్నిధి శీతమయూఖి సత్యనా రాయణ సత్క_విశ్వరుని రాజిత మానస హంస స్వామి టో ధాయత మూర్తి యైన వసుధాయిత |బహ్మఘునై చరించె లీ లాయిత మానుషాక్సతి యిలాతల మూరక సొమ్మసిళ్లంగా?

న |

| నానీ, _ న్‌ న న య జను ఐన్‌ | ఆల్‌ పాన్‌ బా కస శే = “జ క ౧౧40 (0! 21౯ షం కా వా! (4 / శి గ _ చకూతోేో

, వ. న్వ్‌ - ణ్యు కాక్త్మ్యాతాల

| . అరా స్తూ | | . ఇ "నో శేష - అన్నా లవ! "ఇ గ్‌ బు కీ! జ్‌ పా కళలు] క్‌!

అ క్ర . శ _ జూన న కే [ “మ్‌ జి న్‌? న్‌ ఆజ తే అ జే లూ - వడక శ 1 ( చ్‌ | . న 1 ళె | త్‌ వె న = ఇ లీ ఐవేకీ - లూక ౪ హై ఆం . క్ట ఐదే లి ఇ _- ఖీ ల న ల

క | క్ల! కలీ నళ థం ౫ ఈవో క్ర లి వళ ల సా ఇ వా. | న్‌ా _ తల శరా ౮ || క్‌ - మం , ణు ఇం | 1 శతి శే. ౨ న న క[ కీ ల ,! “ ఇ - చ! న! క. | భి రి ర య... క ఉలి సై శఫ. క [గ క్ష; (౦ న్‌ కల ఆరో క టీ ( ఎక స్‌ ఇలా కా క 5 క శి! యు. ఆ త్న , కా య క. అ జ గక!!! బ్య న ॥ శ | , వ జ క్‌ క గా ॥ లా లు ఎంటీ జ్య టి. ట్రీ ల, | వ

కా ' ం ఇజం మనక్‌ వ! ॥ వై ॥ చ్‌ జట్టే. శ చో న్‌ అత కో! ల్‌ - లో గ [ీ చా ల జా! స్ట నా న ( ల - + “ న్‌ టే. శ న మ ళం. ల క్‌ వ్‌ న్న కా

= వ హ్‌ థీ | ఈ న రా టై ళ్‌ శ్ర “ 1 బీ నా. ప న్‌ టం శి శ్‌ _ శ“ " శ టి గ | వ ఎ = శఖ్న్వ ఇ ॥ గా వాల స శ (వు న! అ" - తా 8

న. జా _ , ప 1 ఇ [తా స. శ్‌ ఇ / శ్నీ జ్‌ గ ॥ జే మ 1 ల ప వీల నుక నమత కా - అ క క ఇ యీ నే. జ ఇ తక.. ॥ , జా జై * కా ఫల శ ॥ వ = బాస్‌

[ తు | + తీ నక నె జ న్న 4 త ఆ జ "నా ణి || క్ష, జ ఒం పలల

బ్‌ జ ॥జ్తై న. లేపనం = 4 కీ న _ కనన

| చయల.

శా ఓ మజ రాళ స్‌ స్స సా నవన్‌ ష్య క్‌ య