Telugu నాట్యకళ తెలుగు నాటక రంగశత జయంతి ప్రత్యేక సంచిక_0 - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

జ య ఇ వా త అ లట ణి /. ? న కి | / ా 11 క | ప! / న! 2 త తొ “బు ్‌ గ శ్‌ || / జ్‌ ఈ ” స్త ఆశా / య తా ౬ ల! శతు య. ॥| శ ళీ . ల , జ ఇ | న్నా ల ॥ ల = ఎ తాలం. న. ఖగ = త్‌ ( ఇ మ! స "చా మళ క లా ఎలు 4 నక క్ట షోలో ం క్‌ న. _ ణో ౭ అ ఉ మా (| ॥ ం | శబ . ణ్‌ ం /= % ట్‌ థి ఇ ళ్‌. + ॥ ౯ -”- - సవ ల గ అ క స _ ః న! శి ః - జ ఓ | , గే _ ష్‌ ల మ్‌. _ 1 | + వ్‌ ళ్ళ జు ॥ న. క న " ఇ ఇ, వ ఈ ఈ జడా స ఓ శ జ | ఇ _ గ్‌ థ్‌ మ. ఇ గా " అ = ం ॥ , ఫ్‌ ; “జి / భే ॥ ] ॥ _ 4 తీ / ॥| అ వ్‌ తో + గ్ర శీ న. స స శ ఓ "౯ ఆయి! | శ తక్తీనే | అతి. జ , ఖు | 4 | | ళో (| ఇ జీ క క ణు శో " ' ॥ 7 ీ ్న్న “4 ల త ఆ ఇ " ॥ గ్‌ - ఎ ఇ గ ; , 4 డ్‌ ( గ శ ంశీ |. | ళీ , ళ్ళ క పి, న! క ం | (1 ళా లూ _ స ॥ ఖ్‌ ఫ్‌ | శి ః ॥ శ _ | 4 , 4 ( . అ , | క చ _ చ గ శ్‌ జ ౯ ' క శ | సే శే గ , | గి వం గీ ( | ఇ టన... వ మ ల ల స, రి ల. ప 1 షీ ॥ ॥ వరు సస సనం న వష ॥ ॥ వ శన నప ఎక _ టే వ | _ పంత గీ యు యము న్‌ా షు రష | | క్షి మషషుక రాం నై వర రంంరడష డు . _ , న్‌ చయ న. అక్‌ ల న్‌ు ల టికో 3” ఇ, క్షే ॥ రో సా రంల లమ లం నె క క |. సములు. " - అ స. . స! ష్‌ ॥ - ల వస్తా సు క షమ 4 టీ 7 న . " క సః భీ. స" శ్‌ అ ఇ ం ల 4 + క్‌ చల / న . , ,గ ॥ ర ఇ ౬ , |. న ల్‌ కళ! 4 అంగ , ఏరీ /. ఇ _ సరే లః ర. - రీ. నై య _ . క (= న స్వ . ఇ " కు . నం... స్ట్‌ న 4 స్క . ల యం = "ర | వ న. ఇ... ర్‌ న్‌ జ లూ. మిల న. ॥ ల ఇ! మం. + ర - (| చెర చ. న గి | బెం. జ ిళ్ళ్లైలే... / ౯" శం ఈ న. ల ం ల న యం...” ల , వ్‌ | , శ వ ల + ఉనమిరనరరనరనక = న వ న కష క! / ల్లీ ల్‌ ష్‌ ్‌ టి అబి మ న. ప య నుం మం లింకు ను. ప తాం పై పో ,- ను మం" = మ న! ల! త్త నే క న ర. నన వన్న ర | ఎ మ ఖీ వం ల స ః ఉం” “ఇ నద నవం. - కరి జమా ను లం | . =. వ ను అక ంప ॥ (| ఇ వలి రా న. ఖు అబా పషార్దెద్ట్భా న | ఇ హరు న్యం ర ళ్లు గ

• శ క న్‌ షా. గో ము న్యు... రై న్‌ . స వటి రాళ స రను , పు న్‌ _ కే నమ కా ఫ నీ ః నం, రహీ గ. " న శ ( ॥ జప ళ నల) ల వసో కు క న వ నిల 2 (జం త సు పు బు... ణ్‌ న | ని | మల ఫం నప లేన క 1 జన్నర పీ, ఇమ నీ 7 న." ము. న తమా లం పళ! " పాష ప "పిల వ! 4 న _ న ఇ . తొ “ ల” సల న. ( ః. న. అ మోపి న. వ. = మ. పు షం న మం , వ న. వ స్ట! న న నస. , (| న్‌ రరర శ క _ టం ఇ . "ఇ జమా ర... జం గ 1 ఒం వి శ శ 11 న (. క న న స క అరల అఇపక్తన్న కత న న... ఎ | న... ను పాలం ంంం! ॥ శా ల లన క ా ం కా ॥ ల్‌ | న్‌ టం , _ / న నం ల = ట్‌ |. న స స వ ననే - ॥ మతా కీ, కు. ళన | లలి టి, (్‌ ంకే "టీ | నీ " ం నన. 7 (. 1 . త్‌ యే ప + లి లం ప ను? న లిం గ ము క వం! ( పై స ॥ . 4 ॥ | ్‌ , ,. రల యు... త్తు , న (| కమ రా! గ. న! ఎ. ళల టా క లో |. . / | | ల 4 ॥ ఎ టి త శరరరలే పు | . కః ముం... / న అన కట థి నం. న ను. ఎ * ఛే న న ర 9 - స. 2 . న. ననన ం
• న్‌ | గ + (= జ మ మలి క ఇనా అనం ప! తను వన షె షు వినన హా , నా సా లలల మిం ంళంంం శ్‌ న్‌ _ - | _ ర్ట మ... - ణి యి _ - తా లల ర్య కం. శ ౯ న్‌ లంచ్‌ గ _ , టే | కరన. పం అమన వపు న ర స. నషం. శ యళ . సీ ॥ / | | శక ఇన” ఆ . ౦|| ॥ నన సుం బా లం పవని సమం ను నునన పల లన న క. నరం? వ. - వ. | న్‌ నం ( పి నెర శ శః = జ4 నక. న. ల క ఖే. కి శాక న 1 గమ ంన ప, ళన యన సర ను. న ర క ౨. ఎ పోలు న. ॥ ॥ | |. ; ఇ. , 2 =. ॥ లీ 1 ప్ర ॥ శ న. రట =; వళ “క కును ద్తదంనకనరనర ర కస. న మ న. న. ఎ ష్‌ హా" | + న నే కక _ | . ౬ ॥ న క! . టి జోల వాన ను! పగ డమ త న. వ స నం. న్‌. ఎ ॥ / న. శ. ,ి. | టి న కాంగా! క్షే మేష జ లి. 6442. న నక - + న ః పరిచే. లే శ శ డం ॥ | ఓ ౬ శ లవ [1 ॥ ॥ ఎం య ॥2 ల్ని క్ష. అం + య్య .! 7, స న. చే క. . మ్‌. _ . న. ఎం , 1 ను లిం లం" , / _ _ =. /
• ల - | పం తః య ” . ః 2 |. గీ ం! - _ న = నా న 4 అతి గో ల /. ౮ ముత ” 7

(పత్యేక సంచిక ఆధునిక ఆంధ నాటకరంగ శతజయంతి బక్లారి రాఫువ శతజయుంతి 1880 = 1980 ఆం[ధపదేశ్‌ సంగిత నాటక అకాడమి మ్‌

సంపాదక మండరి'2 (పా'ఫెసర్‌ ఈ. వి, గోపొలస్వామి డార్జర్‌ సి, నారాయణ ౮ లా బి రామకృష్ణరావు డాక్టర్‌ ముదలి నాగభూషణ శర్మ సంపాదకలు

నూరేళ్ల తెలుగు నాటక రంగం డాక్టర్‌ మొదలి నాగ భూషణ శర్మ (బ్రమాన్‌ తాడిష్మతి రాఘవాచార్యులు గారు పసుమర్తి యజ్ఞ నావాయణ శాస్త్రి 15 రాబమన్నారు: నాటికలు లోక ధర్ము చ్మి్‌తణ డాక్టర్‌ ముదిగొండ విరభ్నద శార్రి ఇ. ఉ_త్తరాం[ధలో నాటక్షోద్యమం అత్తిలి కృష్ణారాన్న లిల్లి కోస్తా ఆంధ్రలో తలుగు నాటక రంగం వి. రామన్న పంతులు $7 రాయలసీమ లోని నాటక రంగం యస్‌. యన్‌. రామస్వామి 88 ₹ంంగాణా 2 తెలుగు నాటక రంగం డాం వె సురేందర్‌ రెడ్డి. 54 నెల్లూరు [పాంతంలో 'నాఓకాలు నేలనూతల. రామక్సుష్ణయ్మ ₹/ ఆర్యధ' నాటక వళా పరిషత్తు రమణానంద్‌ "70 పోరాటాల. రంగ స్థలమే పజానాట్యి మండలి ఉజ్వల చర్మిత మిక్కిలినేని రాధాక్ళష్ణ మూర్తి 4 ఆంధ విశ్వ విద్యాలయ (ప్రయోగ రంగ స్థలం క. పి గోపాల స్వామి 94 నాటకో ద్యమానికి మరో "పెరు: ; ఆంధ |పదిక్‌ నాట్ట సంఘం గోవిందరాజు రామక్పష్టోవావు 104 సువభి వారి [పత్యేకత కర్మ 109 తొలి 'తెలుగు నాటకాలు గ్రాక్టర్‌' పి, యస్‌. ఆర్‌. అప్పారావ్వు 11] తెలుగు సాంఘిక నాటకం 1 సమకాలీన సమస్యలు డాక్టర్‌ పి. వి. రమణ 115 తెలుగు నాటకం--హాస్యం - సోమంచి యజ్ఞన్న ఖా త్రి 116 తెలుగు నాటకంలో హాస్యం ః థమిడిపాటి, సోమంచి మావిళ్లపలి చక్రవర్తి 14 తెలుగులో [శవ్య నాటిక 2 గోరాశ్ళాన్త నాటికలు సి. భర్మారావు 198 తెలుగు నాటకం = పద్యం. ఆకెళ్ల అచ్యుతరామమ్‌ 189 తెలుగులో గేయనాటిక $ 'దేవులపల్సి కృష్ణశాగ్రి డాక్టర్‌ నిర్మలాదేవి. నిడమర్తి 1గష తెలుగులో నాటక రంగ విమర్శ (బ్రమలి పద్మజాభూషణ్‌ 50 ఆచార్య లతే మ (్రీకుతి యం. సరన్వరి. 166 నటుడు, దర్శకుడు కె. వెం వలే శ్వర రావు టి బాల కృష్ణ 170

యా సల్‌ ఫ్లై [| బట్టీ ఖై గౌ, శీ టి. అంజయ ఏ ఆం[ధ(పద్‌ సు ఖ్యమంత్రి [పా రంథకులు

తప ఫ్‌ న్‌శో న్న జన గు తన్ను చ శల నా. న స ప= లీ న. హన శ్రా గై ను న్‌! రు ర లం అ లొ న! న ప స న ప్రా క్ట న్‌ శ గ! స - సం ఇం గ - కర్తాహ్హాల్లా న్‌ జ క కస్‌ ఓని సే న్‌ వ! ఖ్‌ స్‌ స! హా ష్ణ జ వనాల గౌ. శ శ, యభాకరనెడ్డి ఆం(ధ| వద (ఆధుత్య అంతరం ఇెాళఖ్లా, ఎన లు శత్రజయంతి ఉత్సవ అధ్యత్రులు శ ళ్జ త్త తన ట్లో గణన [కళ ణ్‌ వ సుల న శీ ల -ల్‌ షే | సా గ ౯ ద్ద లే లీ సత్తా తల జ ళ్‌ స్యా న! లా ళ్‌ కుం మ బో క్‌ న్‌ " నీ ౮ నల ప. స్ట్‌ ష్ణ ణః చ చ గ ల గ్య ఖో యక్ష స్తే ఇవి నట్ట న్‌ ం షి టి న! “జ్‌ స్త్‌ తతర శ్ర స్‌ జ్జ మ వం న న రే ఖ్‌ నో ల ల . వ్‌ నషట టీ ఖ్‌ గ [శీ అగిశం వీరప్ప తః ; ఖై | , ణ్‌ జ ఎ జ్‌ న్‌ జ్‌ హూ . న. ప్‌ ం | వ్‌ న వం సష్తద్ర మ ఇ త్య ళా గే ౩ కోనా నమో పలు | పడరస్షన (పారంకకు లు

సు లు ను నా స శ శ్‌ స మ ఖ్‌ ప్ల క న న శ వ జై న. ఇ షస త స ప ఆర్‌ తన్న = య, ఫో ళ్‌ స్య స 1. శో శ న య ణన వ ఫ్‌ నే స నూ. జ్టుట్టు న స్‌. వలు స్ట్‌ వ. జన గ జే త్‌ స్‌ శక్యా స గ ననా . ఫ్లో ఏ శ్‌ శ్‌ £ . " | ఎడాలతపటు ఖ్‌ డు రవాణా శాఖామాత్యు ే గ మ న. వ జ వో మ! హు. న. క ్టు జా య వ ; ళీ స ఖా లు క ల త్‌ వసా! య ఇ లే | ఫ్‌ చ్‌ న . వు: స్‌ క హ్‌. వకు ఖీ ఖీ “త వే. నై న ౧ న (శీ మండలి వెంకట కృషారావు ధ్యమలు, అంతర్జాతీయ "తెలుగు సంస్థ శకస గన _ అలుగు నంస్ల

న శ 1] | న చయ రు ల్‌ శ. వం మ పె ఫి. 1 టి ల భం ల్‌ సం టు య!

• ఉంచే గ ర ల మం న్న. టం ప? వో: న. వభ జే య ఇట్‌. న స సాకే టు త్స మ జాలు జ మ స. న్నే |! ఖ్‌ శే స్ట గౌ, (శీ టి, హయగీవాచారి. సాంకేతిక విదా ఫ్రశాఖామాత్యులు వే హు వల్లు శే స స హో? సట వ. న్‌ టను. - ం. మ య్య ఫి మ్మో జ న శు నస జ ను” శ స్టా సో షే లే న సజు త్తే వ ఖో శ్‌ . ఆ న గ. గా. (థి భవనం చంక టాక 16-12-1960 నాటి ము ఖ్య అతిధి

టం. ఎ. యయ. న్‌ ల్‌ క్‌. న. | నే ,. న వసా సే ళ్‌ ! లై ప మ జ యా నం. ఫై - ఖ్‌ ల వో ట్‌ సీ , య్‌. పజ వో మ ౧] స స్తు క. సో న య్‌ గ స న్‌! జ్‌. త్త జో సచశాు. కక్ష్య క. "కంద న్యాయశాఖామాత్యులు ౩8.12.1080 నాటి ముళంు 18-12-1080 నాటి ముఖ్య అతిధి స స్యా జ్‌ స్మ ల్‌ శై స్య షే నే [న స్ప్టుళు లనే తో ఠః హో న వల న న. జా న. . , వ ౧ ఆ థఖెటం [(అరామమూ 6 ముగింపు నభలో (18-12-1080) స్నాతకోపన్యాస) కావించే అం (ధ(పదెశ్‌ సాంస్కృతిక శాఖా మూాత్యు త

శ ఖీ పలు! ప్త ఫ్య

• లో = ఛ్‌ నజ లో త్త! వ శ వ. ల్‌ (1 హా కే నే క 2 ల ఉంటి య్‌ 2 గ్రే నే " “అ డి శ చక్ర కంల స్త; పో! ప ర...
• ం మ. క. న్య. యస అనక క్ష ఇ ని గ ఇటా ల న న ఫి బం ల స్లో ట్రం హర సై మం). . నో గ. వ్‌ ల జ 4 సెలా వణ శ గో ; ర భు న ఇం గ. లం -ా స చప బి న టే / శి = మ .. శ తటి గ శ్‌ ణ్‌ జవ గ్‌ సేన జ + ట్‌ ఎఖ సవా శు అపా లూ ఎత. స) వ్‌ ల ల! ప్ర షా గ హ్‌ గే ౯) షు + " కళ న! లర స్ట ల ల [ల ఉం ఈ లా. శ " న ఖా ల” ఖ్‌ శ క ౯ అ త్వ ల వచాను... తే. మ శ ల న్‌ 1 న హాం. ల్‌ ఇ = ర ర, థం. క న క! = క్‌ ఇ, గై క్‌ జహా క జ జూ నమా శ ఇ టీ లం య కం టవ ల సం. టం" ష్‌ స క్‌ + శో న శ్రే సుతా. న్తళీ షా! ం య ల న! ఫీషళూ నటే వ్‌ | హా సము * + గ ఖై పళ] కు లి టే | ర ల గ్ల ఇర వా వగ * డీ ళ్‌ ఘు యు వ శ చ 1; ఖత ల టి శల న థి పై? బ్ద్వ వ స సో ఖ్‌! జ్‌ ని హ్‌ ” నే ే | | నాని న 0! ఎ గ్‌ ల న శి క్యా ఇ ఫ్ర ఉ ళ్‌ అ ళో ఠి ్గ' అ శి ఇ నా ల్‌ గ్‌ వ +! స న్‌ | ॥ = క న్‌్‌. రే ణ్‌. నల “ర్చర్‌ ఫి తం వా ళా హస య మ. ష్‌ మ ర". [ జ్జ న్‌ు ప సహ తం సట్‌ యనా స ర్‌ నం భే! టిం /] న స్‌ ర్ట ౯ న శ హ్‌ష /, ॥ నం ల చ ణో వ గే టు | వీ ౩. ఏ. గోపాలసొఇమి జా. వ + సళ 1? ౪ అ ఆం(ధపై బశ ఖఅం౨ నే శ టే నన మ్‌ శం 4 + ఉట ర్ట టీ ఇ క మనలని గ ఏ ఉలరారాం కాంచనం స ప ల నటల ల్‌ న లట సట | పాడు తంతు (లూ హల ఎ టి దనే. హనర లో క క ల ఖే శ నవు... ర ల. = 2టేట్త సళళ గల ము 2 సక క క గ ఛీ టై. క సార?

• తాల క వ జ్య | ఫ్‌ స్త్‌ క వై క టీల ట్‌ స్‌ు స. మ ఎప్‌! లని +మర్తర్తు లలి 2 శ ఉన్ల - సో గళ ం జ శు ఫస్టు ళు. టే వల స హ్లాః సా సం గ £ త గే ం అ స ఖ్‌ ట్‌ ఉం సట, అ ఖే అంగ ల క ం ఈ ఖం ం క య ఫి అ పడ ఎట 4 న ఓ ॥ ః ఎ “ధా

• ఖే శి ల లే స్ట జ టా ఆంజ ప ం స శం వల్‌ | ;] తేలి . న్‌ ( | య “ కణ ర, య ర బట ం పే ఖం ల స శ్‌ మం... న న మ +ఫ + హో మ్‌ జం “ న్‌ వ శ క్‌ న! స్య ఉట సీట్‌ కట్ల ఫ్‌ ఖై తో న! త్‌ న్‌
• ని 4 పు గే ఎ యయ సిలు... 3 శు నా టే = గన మ గ్‌ ం ం చు స దే ( శ్‌ శ్‌ గొ నా + ఎఖ జ న సీ శస న భో నయ సు నం న్‌ ॥ న 1 4 నో యై న! న ణి న ఎ ర నుం సీ హో డూ ్‌ కా ఫ్‌ గం క ఆ ఇ జ క్‌! ల కర. వ : చ రై 3 సట టో గటీలీ ఫై (0 " ల్‌ స అప వ్‌ హె రః యక్ష క స్‌ క ” య్‌. సై ల ర) స. న! ళో ం శ బంటీ గ్ల వా ననే - లో మే. . త్‌ సక దొర మ: సే... ఆఫ లో నాటీ న శం రజీ న న్‌] ః రం కాం ప మ నకం! " క సక కూ జీ న జ అ వీ ళా? ఆ రం? ల ట్ట జా జీ గ్‌ న డై కరం) ళు జః ఉక్‌ చా ల షి యై ట్‌ వౌ ధ్య యులు ల ల

| పయ రసాని ఇితసరళ క కా అయం రషనలి దష నా లందరి టర్‌ దంల ితరింరిశాదాంాంనిని న య్‌ ష్‌ ట్‌ ల న ఎ మిం” సో నో: ర. వ ల్‌ క + వలా ళ్‌ రా ల 4 న్‌ మై3 మం జ యాన జష్ట ౯ నష్ట. మం స్ట రమే. క శ ( గ్‌ నట మనం? సీ... , మం యయ శ చ.. ర 4 య + ష్య సన క కా న సనం. క్‌ సాహు కసం. శః న ॥ టీ న దే న. య్‌ పన“. శ యేల ల సర గ క నే ఇ ర్త హో ॥ చు ల ము. షు క ఖ్‌ జై £ న్‌ా కీ, శ “ టో , స - శ క ఎధఘంనే మ వం గ జ ఖ్‌ క | స్‌ ః గ్‌ ప జ త్ర నో న! డి శ.5”, ప ॥ు ల కే; నై * 61 లో క. నయన + జ న న గ మ ॥ ప్‌ ॥ ఖే గ్‌ టు యో ॥ యా ర గ ఇవ లే 1 | , మ జ్జ 5 మ మం? శ్‌ నం శం పచే శ ట్‌ శ లే ఛ్‌ న నే ఎ 9 వలల బ్యా రౌ యు స వ జ న్‌ ఫ్‌? . న్‌ 2 . ॥ ॥ . ల || 4 వ | | . జ. ఆం]. వదా౪+ నం నాటక అకాడ "ఆకార౧దరి = (| మ్‌ నో నా న లె రు మము రై శాన్‌ త " ల క్ష నాటక రః గ శతజయంతి ఉత్సవ సమా ల్‌ నిన నర నటనను నిల ళ్ళలి ళు ననగ రని నా స్తారు ్‌ కళ సైరా తసి లోగో కాగగ్నూచలై మ లన్య చును ననన శననారా ఎం సరగ సలల తం ఖా ఫై టల యక ర తీ చెడుల వ న కటా, తా సం. జ ళు ప స; ప శ సా న. న్‌ కమ? 14 ॥ డ్‌ గ ఖ్లి వొ న క వా? స్ట న ॥ ఫే. జ వూ స్ట స్తు బ్రమ ము న క పం | ॥

• స్య జ పుష్ట క్‌ వి ను" ॥ వ్‌ స నే వ బ్‌జ్తో ర స వ్‌ ఉన * ల వ న్‌. + ం ల స శ్ర | లో స ఖ్‌ ళీ నాం ల నం! న! [5 ఏ; ఆల్రబ్బలరాజు ల్‌ ల జ ఉల ఖ నాటకరంగ శతజయంతి ఉతృువ సంయు కస మావేశక ర

ఖు ళ [నే హా ఇల ా ఇజం + లే ల లు పాటా లుల. మానిన నం సట న యుచాటవము వ క న్‌్‌ గ్‌ జ క్‌ గ్‌ అన సూ య శి మొల క్ల షై) 2 పై సా న. శై ల చ లే లస నా టా! సు ణా ట్రా క డూ ణి ఉ లజ కీల ౬ ఈ అక్సే వర్‌పీ అమన న్‌ శా వ్‌ ఇ + న "4 నశ ] వా 7 శాల లై అల గ్గ గ్‌ వి శ | వ మెలి టే శ్‌ లే. నళ ఇ జజ! వాం = జ్ఞ; మె ష్‌ ఛీ వ్వా నే ॥ వూ ణ్‌ అంట్దేలే ళ ఇనా

• న వ్‌ | న నో నం శ ం అ ః శః అ ల గ్‌ బ్‌ శ భం న్‌ ష్‌ న! శ ॥ ఉం లక్కి ం మీ ౪ ల వ పై మా గ ననే ళు లీ స్‌ న జా ము చస స్టర్ట భం రసంలో వన ః య ౬ 4 డి న జీ. ప్‌ ఫు: ల రం మ్‌ న్‌ ఫ్‌ న్‌ స 1 శన యో 2 ష్ణ “మాకే , కిస్యకన శ క ॥ వ * షా నా ఇ ఇ నలిని" ఇస వ = వాసో "లోన లి ర్‌ షే వరే తి మా నే హ్‌ ష్‌ ఫల ఫశ హు. వరా: " వాం వంట న న నం వైప ల ॥ _ | స న స నర: య వం చస " జా ౯ ణ్‌ న ఖ్‌ శ్‌ వ్‌ నషా శూ డర య చా సై “ వా " అ క్ష చ టా? శా ల్‌ శ "జీ భు ( 22 ల్‌ వ ఓ శ గా కల న్‌ ఆం, వ చిలీ 1 రా * వ్‌ ఖా ద లి ర =, ఏ /. ం' "తే. లక ఆ టే. మన. శ ్శ్‌ ్టి జ . ఏ నా 1 21 న జ గ్‌ ఇ. వే య “టం మయ క్యా అమర్‌ ర న క క | హ్‌ న "| ఓ క్‌ వ క హజ్‌ ॥ ఐద్వా భే వనాల ॥ గనక. కాట” + జ వ జు శ శ 4 | ; వ స ఎనో ఫా ్‌ కు. వీ న! సాయ?! జ మ నః స్త 2 అలు ఇ జా! + “టొమో = స లి | పవ మ. ఇ న | త
• న్‌ థి ర్య ౯ ల ఇ. అమే! ” క చం వ్‌ ఆ” ధంవం ర్‌ న్‌ అ ॥ కాజకకమము. శి న్‌ శ న జ నే క్‌ +. ం జీ ” గ | మ. స. ॥ సలి వ వై ఎతాపతే షాక ః 4 న్‌ కర్ట్‌ ! గ బ్‌ ళ్‌ వం. నాసా స స మున.” వం చం క! వ్ల ల చం! జం ం ఇ స గ న వ్‌ ఇ సన గ శ్వ |. సా ప” హు నే టం? త రట ం్‌్‌ జీ పణ వ నా! ం కంపనం నిం సయ ఖు | య ఆడీ న్‌ నా కా. జి ట్టు / తళ బటి క" ఖ్‌ - వ 7 ర దనన్‌ర నమా వటమిణ! న్‌్‌ చా దరి. | గో * న్‌ గ్‌ ఇ ం ణా బి థర్తటి న జ | గ్గ న. = న ఫి * న ల త బోవ పట. లట. వీటి క రం గేం టంట తం భట చం సా రరతచననననతతనతటి నర ర చనా భి వం టట. ఓ ్‌ న క ళ్‌ ఇ నో వ్‌ బ్‌ న క స్‌ గం కోలగా ల గ్‌ ఫ్‌ న = ॥ న ఇం హ్హ పక స క (౫ శల లి న గ య న నో ల నలి యు మ న * నరుని యో లో శ ళు న. స్త న గ్ర న హో య గలం రి ఖీ నం స్య స్ట ఎస్ధె లాల మో టు మో న్య స ట్‌ జ! స స్‌ స్ట న క్‌ స్తా స స్ట్‌. స 2 ॥్‌ = వరో నలా వ జ 8 | సా సం, గ వా పి ం 9 *త్వి ష్‌ డై లు సున ర్ట గ మ నే . మట క్ల గ కి నో తి! శ (| హు /7. టే న ఖ్‌ న డు ఫా స్ట ” గాం త్ల లో నట ధట క్తి న ళ్‌ ళ్‌ చల జి ట్‌ + గా, రర “7 బిటి ఫ్‌ నా న కే ్న సే మ ల! స 4 మణ! జీ జ్‌. జో ్టుల్ల ల స చే ం ఆ = ఉదరే న్‌ా ల్‌ నన “పు టా! కిళ్ళి పన ఇల్లి జ ప్‌ 0 ర్‌ శ. మ సళ అత్మ్యటుత ల వ. న న | ను . " ఓం గ్‌ క్క ం కం స్య లీ శం [| ళం గ ప నో అవ్‌ 24 కనా! తన న

• $ట్షరీ (| యు జ న ఫి ళు న ఎం శ్వ, బాం ॥ే ”. నే లో సస . న్‌ క్ష . (| శే (| న వ దే న న్‌ ఇ స నక టే అ, ను. 4 లి, వత్‌ లో అట? అడం సన్మాన " న సల నం! శాసన... = ః వరల న శ్చ శ జః ను గటట వం ల ” ౯ ఇ 2 ఖే నో స ఇ ల్హ్త్తాగం మ, కా ॥ న క ః ఎన, "పం (| “ర 1 ర. శ్ర మ. శి. త అ శి గ్‌ టై న ర్‌ జ్‌ సళ న! మో “ లి స్‌ శ శీ నరా గ న్‌ న రం టే నాగభూషణశ తీ శక తై ఉల ంవ టై కట ఉం వ్‌” అ లం జం * క జ (| ం ం ఠి , న హవ అనన ఉఉ ఇ లి లా ల త

నా త్యం టే తు ఆ తాం ఏ శో: స్‌ షే స ౯ వు సద్దజ్తోు క్ష్‌ ఇట్‌ ప్రై+2 పై న శే ఇల “అకా. జభతాా. ఏం. ర ఖా స్ట: లో న ల వ జ్‌ మక 1 నా మూ 2 స నైటోన ల్‌ ష్‌ : ఖ్‌ టీ నో ఖీ ము! తై మో శ టం చం. తక వ భక 1 సైనా. సన్‌ ర త సన క న సే "| న. . ఫరో నే. ఖస్ష న! స్థా త న్‌. నే టా పాలు క్‌ న్నే. గి ణయ | మ ట్‌ లి క న న! స్య శీ కే లి సుం? క ల హం అట సి ఖే న ఫ

• వ | ఎటో నా కు క్‌ స న వ్‌ ం + . లం న న ల .. "| ' శై శ టు 22 గ శత గ్య జ్జ జ క ర ల “జ్జ జస క్షు క య “. స నే 1. ల ౨. సట్టీ | న్‌ శ శు? న న్నే! | జక . మ నా ల _ ఖ్‌ యా ససన్నే లు ₹ న్‌ శన ప జీ శే ళీ లి న గా “ల వ్‌ సనగ ను! 1 ారానం = గ్‌ ర్ల వ. లి స) భర్య నరస యరర. ౯4 శి న , ట్‌. జ టో న యు ఇ ఈ న క్ట ; స్టా. ల స ణే న. లీ శస. పన స . లు లల టీ. 1 వో. న! ళు హః ప! క్‌ టను ఈ హు ల నం. నో... ఈ నల. గ్‌ టు... నం లో ళో జ . స్ట క ( సః వ్‌; టా బాకా ? యా ల | షు భక్తంం తటి లనన జా సట శ్‌ న ట్ట ట్‌ త సను " నే భి స ల్‌ రగ నే ం పుహ్మోన (త సట్‌ ము సనన్‌. న. క మ లచ ల ం వాలు ళ్ళ నో న గస్తాలీ నో త్త షే స్‌! శ స్త గ ఖే స్తా స స ఎనీ శ్లో ల్‌ శ్‌ క ం క. చరణం : ; వ్‌ న ఏధక్రల్లన షు నర్లు శ ట్ట. మో ము పు ఉచ లే జ చకా తా య. క క్‌ తై పల న ఖు ॥ా హ్‌ ఇ. ఎత్తు స " క

సంపాదకీయం

తెలుగు నాటక చర్మితలో ఈ .1980 వ సంవత్వరం ఒక విశిష్టతను కలిగిఉంది. ఆధునిక తలుగు నాటక రంగం వంద సంవత్సరాల చర్మితను సృష్టించి ఆంధుల సాంస్కృతిక వకానంలో ఒక నూతనాధ్యాయాన్ని [ప్రారంభించింది. కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులుగారి “వ్యవహారధర్మ జోధిని” నాటక |పదర్శనతో 18680 లో [పారంభమైన తెలుగు నాటక రంగం గత నూరేళ్ళలో విభిన్న రీకుల్లో కొనసాగి ఏన్నో కొత్త |పయోగాలకు ఆలవాల మయింది.

చార్మి తాత్మకమైన ఈ తరుణంలో నాటక కళాభిలాషులందరూ ఒక్కమారు వెనుకకు తిరిగి

చూచి గత చర్మితను సింహావలోకనం చేసుకోవాలి, ఈ వంద సంవత్సరాలలో తేలుగు నాటక కంగం సాధించిన ]పగతి ఏమిట్‌ అన్న ఆత్మావలోకనం యిష్వ్పుడెంలైనా ఆవశ్యక,

ఇంతేకాదు.

ఇతర భాషా నాటక రంగాలతో పోల్చి చూస్తే మన నాటక రంగ స్థితి ఏమిటి

మన రచయితలూ, నటులూ వండితర జలతారు దృశ్యాల పలలన షంటూ వాటిక రంగ్‌ వా స్తవికతలను మరచి పోతున్నా రెందువల్ల 1

ఇతరు భారతీయ భాషై సంస్కృతిల వళ నాటక రంగానికి సినిమా రంగానికి మన రాష్ట్రంలో సాన్నిహిత్యం లేదెందువల్ల +

ఇతర రాష్ట్రాలలో నాటక విద్యాలయాలలోను, నటశిక్షణలోను కనిపించే తహతహ మనలో ఎందుకు లోవించింది ?

ఇలాంటి (పశ్నల నెన్నింటినో మనలను మనం [పశ్నించుకోవాలి. సమాధానాల కోసం ఆఅత్త్ముపమర్శి చేసుకోవారి, [పభుత్వమూ, అకాడమీ, నాటో సనమాపోలు, నములు రచయితలు తమతమ బాధ్యతలను తాము నిర్వహిస్తున్నామో లేదో నిమ్మర్షగా ఆలోచించుకోవాలి.

ఒక జాతి జొన్నత్యం నంన్కృృతి వారు సృవ్లించుక్షానే రంగ స్థలం. మీద ఆధారపడీ ఉంటుందంటారు. అది మన విషయంలో ఏంతవరకు. నిజం ?

ఈ విషయాలన్నింటినీ మనకు మనం చర్చించుకొని భవితవ్యానికి సరైన బాటలు

ఎందరో మహామహులు యీ వంద సంవత్సరాలలో కొత్త చర్మితలను నృష్టింఛారు- నటనలో, రచనలో, [పదర్శనారీతుల్లో. ఈ సందర్భంలో ఆఅధునికాంథ _ నాటక రంగానికి మహొత్కృష్టమైన సేవచేసిన బళ్ళారి రాఘవను స్మరించుకోవదం మన విద్యుక్త ధర్మం. నటుడుగా, రచయిళగాా, పయోక్తగా బళ్లారి మనకందరకూ మార్గ దర్శకుడు, తెలుగు నాటక రంగంతోపాటు 1880 లౌ చుట్టి తెలుగు నాటక రంగపధాన్ని కాత్త మలుపులుతివ్పి అనితర సాధ్యమైన (పమాణాలను సృష్టించాడు రాఘవ.

ఆయన లానే, ఎందరో రచయితలు, నటులు, విమర్శకులు యీ నాటక చర్మిత [పగతికి దోహదం. చేసిన వారున్నారు. వారందిరినీ గౌరవ పుర స్కరంగా స్మరించుకుంటూ ఖవి స్యత్తుకు గట్టి పునాదులు వేసుకోవాలి, తలుగు నాటకరంగాన్ని ఇతోధికోత్సాహంతో పునరుజ్జి వంప వేయాలి, "పె దలు మార్గదర్శకులు కావాలి. యువకులు కార్యదీక్షాపరులు కాజారి,

తలుగు నాటకరంగ పగతికి నాటక రంగంతో పరిచయమున్న పతివారూ తమ తమ శాయి శక్తులా పనిచేస్తామని మనసా, వాచ్చా కర్మణా - దీక్ష తీసుకోవలసిన నమయం

నూ'రెళ్ల తెలుగు నాటక రంగం డార్షర్‌ మొదలి నాగభూషణ శర్మ

మావవ సంస్కృతీ (పగతిలో నూఠేష్ట అతి స్వల్బ నాటక లక్షణం అనుకుంటే, ఇది సన్ని వెళాలను కాఎమె అయువ్యా ౬౪ సాహితీ 'ప్మకియ 'నూరు సంవ రంగాలుగా విభజించి, సంభాషణలతో మ్నూతమ నాచి చ్చురాల పాటు ఆనికామంగా వివిధపోకిడలు. పోయి, కాన్ని న్‌ ర్మించి నంచున నాటక 0 అక వా ల అయి బె | సంవత్సరావ[పగలి గణనీయం.. అంతేకాదు; ఓకసారి. _ ఈ నాటికలోని. హాస్ట్మ్హపియత్వాని షః. ఆనాటి వ్యవహా వెనుకకు చూసి-ఆది వమ్నైపుకు పయన చేస్తున్నది, అది రాల విమర్శసీ. (అంటే కథావస్తువును మాతష్పు సర్లైన మార్గంలో సడుస్తున్నదా లేదా విచక్షణ చేసి నొక్కి, చెప్పాడుకాని దాని “నాటకళ్సా'న్ని గొప్పచెసి

చూడడం అటు (పగరిపథానిక్కి ఇటు ఆ సంస్కృతీ విభా _ మాట్లాడలేదు. వకిలో ప వసస? చాటిన డ్‌ ప్వెహ్హా రుతున్న త గువా తి తరాల శ వ్యవహా ర ధ ర్మ వోధి ని [ప ద రన క్షీ , | జ్ర తా వళి", చూస్త నూరళ్ళు తలుగునాటకళంగ పరిణామ చరిత ]ర్రర్రగ్లిలోపదర్శింప బడ్డవే కావడం దల్ల) ఉన్న భేదం మన: వెస్తో సత్యా అసు. వలువనరించగలదు.. గ్రమనిస్తే క్ర ందుకూ రియ అన్య భాషా నాటక [ప్రభా వ విస్తృతి మనకు తెలుస్తుంది, “వ్యవహార ధర్భుబోధిసి' 180. 1900 : మొదటి కౌర్వాహిక నాటక యుగం... ధార్వాడ నాపీక సమాజాల (ప్రదర్శన కు పూర్వం (వాయబడ్డది, _ రత్నావళేచ్యాదులు తరువాళివి, 1680 తెలుగు నాఓక చర్మితలో ఒక మైలురాయి. అంటే - కేవలం సంభాషణాత్నక సన్వవేశ చితణతో అంతకుముందుప్పున్న దేశిరూపక్క ప్యకియలక భిన్నంగా [పారంభమైన తెలుగునాటకం. - ఒక వంక హర్ష నాట్‌ మార్గ పద్ధకిరో నాటమాలు [ద్రాయడం 18660 నుంచే. కంలోని కథాగమన చమత్క్బృతిప్తి శషేక్సిపియర్‌ (పారంభమైచా, 1880వవకు నాటకానికి ఆతా గ్రవళ్యక నాటకంకోని సన్నివేశ, ష్మాత "గత హాస్యాన్ని -తనలో ఈ: షమలుపుకు తెయగు నాటకాన్ని .మళ్ళించిన కజదు ముహ్పేషలా సాగిపోయే. ఓక సం[పదాయాని | నెల కూర (ప్రథమ అధునికాయ్యధ నాటక పయోతక్త అయి. _ కొల్పింది. అవి-స్వతర్శత నాటకాలు, [పాచ్య పాళ్చాత్య నాడు. మొదటి _పదడర్శనకు నోచుకున్న “వ్యవహార నాటక ప్రభావ జనితమైన నాటకాలు. వీటికి అన్నింటికీ

నాట్యకళ తెలుగువారి ఇ 'దుకూరి మాష్షారే 1. ధారా పొ దేశికుడు, ఆయన పద్యానికున ల్‌ ల పకనాన్ని- (ప్రారంభకుడు. కందుకూరి 3 చేశ ]పకావితుడైన బే యన తెలుగు నాటకార్లో. ప హతం వ్య్రివాట్లక, చ దోప విద్యార్డుును చర్చి న స్‌ గానం చెయడంకాదు-రాగ ' వళకు తెలుగు (్రదక్మ్శునర్భ కందుహారి తన వాచేజీ5 ( షావర్సేంచాడు. ఆయ శ్‌ పష “పటాడుః 1పకవ? వరక శమ] జి పూ' రిగా స వ కష్టముంద | పావోంఖించ పట [రక్‌ లు శ క రోఉండేపే. ఉంటే. న. లాడించడణ అంతక్తముండె | మొదటి గాటకం-వువ క్ష్‌ జ. అవళురో డిండేపి, నాటకాలు, వ మొదటి గాటకం-వ్య ఈరండువిధావాా అమలురొ ఉం కొన్ని నాటకాలు, మ బరలోదం.లోని క్‌. యవలు ఠఈంగ క స్కుబహ్మణ్యకాగ్రిగార్ల నాటవా! ప షశలొ ధరర మో న రం గ వసు వులు శ ఆకే అ) దం శు వో ట్ర్‌: స్క్ముబహ్మణ్య . ల (౫ రా గ ట్‌ ట్ర క న్న ల్నిస్లై చాలా ఇపాథమిక మై! ములో జ్ర వ్నాయని మనం నో గద్య పద్యాత్యకాలు - అదం విన్యాసామి ( ల. మరి రత్వావళని కాన్సి చమ భిన్నంగా ఉచ్చరించే ర్య 1. ఇ పదర్శంచిన బరు గు జ్‌ కః , ల సో ఇ గిజ డా సికి మం ఓ! శ ము న్ద్‌-ప్స “వాసి, న. ష్య ఆట. భి ద లా. కు చు. “న. టి ఖం లీ లే అ... రి శశీ త న. క్‌ హాహ గ్‌) ర్‌ష్టమైన రంగన్థల వ్యూహం నద్దై నప్పటికీ, జకచోట నా ద్య భాషా షపమయోగాన్ని న్నీ న అ న్‌ జఫ వాథమికమైనదై నప్పు ల చేసింది సమస్యనే; గద్మ భాజా | 0. “'[(జాహ్మ వివాహాన్ని అవి. క్‌ కక రజ జత మ ఆటో కూడ వి! క్‌. క్‌, సధాకణలు “చదివిన. ష్మాతలు వేసింది వజాడకు క౭దుకు తే, మరో నాటకం కూర్చొని సంధామ్మణ శరువాతివ కొంఠలో కొం (రృముందే తేలుసు, అముతే, చ వభికో న జ్యాం గతి విన్యాసాలు-ఇత్యాది గూ ఈ మార్పు అవశ్యకత. ఎమిటి గ . ద్వ సళుకాలీన సాంఘిక కదలికలు, గతి వి, 1 నడిచిన నాటకాలు, ఈ మార్పు తస గ సాధించాడు సమ్‌ న త రవడి నడిచిన నాటకాలు, ని గురజాడ చె [8601 కోన, నాటక సూ[కాంమీవ ఆధారపడి నడి _పిచుకురావడు తెలి ధానిని గురజోడు గాః హంగ (1830) లోను, నాటక కంచునూల-ఓ 2 సంవళ్సరంల్‌ లని పభసూచకమైన సమస్య అనువాదాల్లోనుః చేరు చేకగ అయ నా! కరంగ పకణామంళ ఒక కథ శిల్పాన్ని ఠనాదాల్ల ష శిల సమఏంతమూ ఆయి [ పగతి, సినీ శక న! యళలేము. ఆల్‌ న్ను ంంటతున “వోదనీస వచనంలో వొ గుణ నాటకం: [హా స ఆవ+టిలే మొలక్ష రెత్తతు వ కు చాల జో ఫన్మ బోధినిీన్‌ షన శ లె వలని . స శ పంచేకాదు. జ న టీ! ల ఇిర్యా చదాకును వువహార గోర | ప్రభావం వట సడ్న్చావళి - గురజాడ, ఆంల ససని మొదలంహీ. తుకిచి క! పీలా వ . న న. టాం తఆలియక న్‌ న. న 1 గా ల బల ర నంటు త్‌లట + ల వవిదరా (ప్రదర్శనలో చదవారో తెలియక ౪ అమన లి, పూదాహళ్యం. అివనుటున చకా వివరా: | పదర్శన తం గదంఠంనాం) అనుక . ఈతికి, క్రస్ట్‌ పగ కావాలి. గురజాడ ౬ వపుతాం ల బితాా పళని మొత్తం గద్య పకానుగమ ౩ న్‌లవగలిగిన ధ్రై ద్యవ కాన నత. చూరలందో దంచ్రాము కంయకూది. ట్‌ క నన జంగ [ప భవం రెబెల్‌, మిగిలిఫవా మ కక న చమ చరకు నాగిచ శక్ర చర భాం రాం 'నాజనాల( "క లం ఆ ప ఈం వపదాయనవాదులు, సురటి గ ఆలుగు పల [వాసిన గాట్‌ పదొంత3కంగ్లాను గలిగిస సంప్రదాయ సళ ణలోను, ఆవ్ఫృమైన ఆలుగ స స్క్య్రతావవావాతను. గ్రద్య రచనలోన్కు ప్నా 'డంలోను,. తన్గదెన (వాకారగి చెప్పొచ్చు, . వార్‌ హాస్యాన్ని అందించడ “న్వర్రు జాడ” _ అన్న [్రాః స్తలంమీద వీ విధంగా వారి హాస్యాన్ని. అందించడందాను [5 ర మనం విన్యాసం న యుడుగారు, ద్‌లును నన సంది, ఆ ఒరనడి రచం ఈ ప లీ స్‌ ఇని జాచి సుబ్బారా కకక గ్‌ 'పఖాంతికి తచ్యంది, స జాటీ ఆరా... ట్ల న అం క ఇ. సల. ఇచట కీని స శస “య . జకగేనో చెలియమగ్గా। లే న 1న వీ సంటభోరరితొ ట్‌

క్రైట నా రత్తాలు నాన్యం యాసలు నాయ నాట్తాట్లాట్ష యాగా తానా యాలాల్తా్య సరాలు పకన పాన్యైదా తలో ప్రయాస తాలం. అర్టర్థ్యా ర బష్టరల్ట ్య్టాస్ట్ర స్యా పల్లాల నట నళత తళ హవన: చ్‌ న టా. వా. , య! లై ము బే న. లం శ్‌ శ న లం న్‌! | ట్‌ న] గ్‌ మ్‌ లో ( / స్ట జ జాయ స క హా ను సే అం ము తో టు. గ ల వ, న య . మ (| లే టం. జం రల.. నో: స్వ. స. ప స్‌ | కే న 1 ప సము. పు... క ( ష్‌ స స న “శ్ర సా. ఇస్సి. స్మ న న్వు. జే, ట్‌ న శ న. ౮లో నః | నట్టు ష్‌ స క్ష ల స సా ఖ్‌ వర్‌ బీ, కళ " నా ను మ స ఏ న ర్న క శస. స్య | స భ్‌ య భీ ం భ్‌ - మ స: ం కలెట్లు ళ్శె ప | ్న్‌ ఖ్‌ ం శీ _ న స్‌ క్ష గ్‌ ల “జైల గ " క్ష వ్‌ క్‌ న్స్‌ స గ్‌ ॥ గ్‌ గ్‌ా పే క్‌ ॥ఫ ం చే లీ స్లో ! ట్‌ లీ. శై సాలే సు హి నే స! స టై గ తాం. తే ప మ్‌ స న 1 [| న! అ | స్త నళ తః త ం క్‌. | | క్‌ [ ా థి న్‌్‌ భన? ॥ శా చ క జీ ్ట్‌ ం క్‌ న ర్‌ ట్ల న ॥ ॥ ; నో క్‌? | టైట్‌ ఆ నే య ౫ ఏ1. - న. స్‌ జే సట్‌ ఆయా సిం సు శ | నకం." టై న ప ్ష్‌ సి న 4 శశ ల | | ఛై

• లే గ స / శి 1 శ్‌ 1, గిజ లో వ్‌ న్న క్కి ల ( / ళ్‌ ం శు ం (2 " క్ష చ్‌ | వి న సఖ ః హు ” "ల్‌ు * + ఖ్‌ స ల | ఖో ఓఏ శె లో [గ్‌ జే కు ఇ నా “మ్య ఆ ః శి న క్ష క ” ం " న్నే 1 న. న. - చ జ్జ న. + జా. టే లే. ఫ్‌ గ్‌ న్‌" ష్‌ - క్‌ జ్య నగా . కా ॥ = క్ష " గ హి: గ యు న! శబర స్య నటు. వా ఖ్‌. . న గన కు | ం సము - ఎత శ సే క? ఫో 4 ;ణ్జ బా | శ! శ ఏం గ్‌ శు . షీ నే స్‌ సే నం. ॥ బే త్‌ ట్ట గ్‌ రై సే " స 1 210 ? ఫి ర ల. ం ఇన్న్‌ * శ " న నసంం త ల ః్‌ న ఫు? " " ను సై న్‌ “ స ర నీ ఎట్లో క్‌ట' న్‌ భం లై * స “ఖు వం గ వ టో ల్‌ ఛు ॥ ళ్‌ శ్‌ జీ వే : స ' శ జ్ఞ . “ . యీ. - ఇ టి ఇ స్త స. జ ల ఖీ వ్‌? | నన న్‌ కు. బం + గ ఇ ల ్‌ | 1 శీ | ( . శ వ స శ వ. , సట కం టం. “శీ | న] మ సూ వ నగ న న ఖ్‌ ల స | ఇ సల ట్ర” షు + ఇ ఇ వ. . ॥ శ "శీ జ నో న్య నా ం తు జ్ఞ శ థ్‌ గు | య; (| క మ్‌ కా (| | శ ౯ 0 జ శ కా రై ్‌ వా = ఈ ః జూ ఏం. క్‌ లో కా గా కా నే ఏ అతి హా కా *ం న్‌ లా (న ణా స్తా టి ఫో ( ం క + ని శక ఆనా వ జి న న్‌ *” ం వ్య వనన లి చర క పం. రాం్యల, నాలర యూ, ఈ కరఠఢుకూరి ఉంఠలింగర పంతులు

నూరేళ్ల 'తెలుగు నాపకరంగం /॥ (పేషకులకుగాని నచ్చలేదు, తన తరంకన్నా రండు వ. _ తరాల తరువాత పుట్టవలసిన గురజాడ అడుగుజాడల్లో హాస | నడవలేని తెలుగు నాటకళంగం ఆయన అపసరిఇచిన న. పద్ధలెని గురించి భావన చెయ్యడానికి యాభై నంవత్స -' | తా 1 రాలు ప ట్దండె ౯ ల ల క - న క ఆని అ(ట శఖర (తం మ జ స న సే క? గ్మావ్యర" టా గీిజాడ . [ప యశో పెప్ప కన్‌ కట్లు శ స లీ ్య శే ఒట్టి వ్యావహారిక. భాష .మ్యాత్రమేకాదు, అందులో | న దన్న (వాం యాలు, హిడా.. ఈ [పొంత యాల్లో రూడా సెల ఖా సస న గామప్కంఠులు మాట్లాడడు. వాళ్ళిద్దరూ మాట్టాడినట్టు మనం సయ అసీరిగాడు మాట్లాడడు. భాషా విషయికంగా గురజాడ భర్యవలం రామకస్టటావాడ్య లు పోయన పికడలు నభాళ్‌... కొల్ప్చారు. ఆయన మంచి బీచముతాా నటుడే కాదు; 1598 లో వ్రాసి 1897లో పచురించి 16985ో మంచి. గాయకుడు కూడా, అందుసు తగ్గజ్రే. ఆయన (ప్రదర్శించిన వేదంవాకి “్నపతాపర్యదీయం”. వ్యావ నాటూల్లో పద్యాలు, పాటలు '“పాడడం' - అందువభు హారికాన్ని 'అంగీకరించలేమగాని .. మధ్యే మార్గంగా... గద్యానికున్న [ప్రాముఖ్యం తగ్గడం జరిగెంది. ఆయన ఆయా ష్మాతలక “తగిక" భాషనువాడి “ప్యాతోచిశ 1897లో *“చితనతీయరితో తెలుగుళఇగస్థల (పవేళం భాషా (వయోగ్రాన్ని తలుగు రంగస్థలంమీద (ప్రవేశ _ చేస్తి అదే సంవక్సరం తన సమాజంతో ౩లుగు దేళ పెద్దది. అదీ, కన్యాపల్కమూ' కలిసి తేలు భాషను సంచారం చేశాడు. పార్మీమట్లను తెలుగు సాటకపరిధి భో సంస్కృ్యుతంలా కాక తెలుగులా- తెలుగువారికి. తలిసే. యిమడ్వటం చేతకాకనో, ఇష్టఇలేకవో = సర్మారు సజీవఛాషలా ద్వాచని వలా వాడుకోవాలో భూపీ, మాన్ల [పాంకాల నాటక దవమకఎ ఆ పని చెయందు, దర్శకులై నారు. అంతవరకూ పౌరాణికాలవై పుకు, _ దానిని విజయవంతంగా చేసినవాడు ధఢర్యువళం = ఒక లేదా అనువాద నాటకాలవై పుకు మళ్ళిన జనానికి ఓకొత్త కొత్త పుంతన తాను నడవడమెకాక తరువాతి యాభై అభిరుచిని .. చార తక (1) నాటక పద్ధతని -. తెలుగ సంవత్సవాల అలుగు గాఓకరంగ చష్మాతను నడిపి;చిన వాళ్ళకి నేర్చిన ఘకత వేదం వారిదే! వాడు ధర్భుడరం ఆయన అవఎంబించేన హరం సకి అబితే గద్య-పద్య సర్మపదాయాన్ని ఛేదించి మరో. డ్‌ గరా అద్‌ వరయలు ఈ టు సెన కాత్త సర్యపదాయాన్ని- యీనాటివకకు కూడా గట్టిగా ల ల ఆయన (పధావాగ్న మ్మాతం హెతుకుపోయిన దానివి -(పవేశపెట్టిన ఖ్యాతి ధర్మ లద వరం రామకృష్ణమాచార్యులు గారిది. 1894-65 లో మొత్తం తరుగు నాదికరమ? దూపిళ్ళు చరితను ఆంధ్రదేశం పర్యటించిన బాలీవాలా పార్శీ థియేటర్‌. రెండు యుగాలుగా విభజిస్తే - 1850 _ 10.8; నాటకాళ వల్ల (పభావితుడ్రైన ధర్మవరం ఆ వక్కీని 1919 -1980 _ అందుతో దాదాపు యువష్‌ శవాన్ని మక్కికి మక్కి తెలుగుతో అమసరించడమేకాక, దానికి అంతటినీ (మొదటి వచనిమది సంపత్చరాయ తప్పే స్తే) తోడుగా, పద్యాలను = బాలీవాలా ఛభయేటర్‌ తో వాటలసు సమం సహాఫకారంగా రాట్యఇ ₹సింది ధ్రర్మవక్షణం నాదో షాడినట్టు ఆ 'పాణాలన్న స్య్యపదాయాన్ని సల. పల్టతే! అబానే హిగిలిన పన్నై గుక్నగా. సాగుతున్న

చరిత్రకు నాంది పలికినవాడు, ధర్మవరం. మెనల్లుడు 1525లో సురభి నాటక సమాజాలు తలెళత్తాయి, బళ్లారి రాఘవ _ (అడి వేలేకథ; దానికి తరువాతవద్దావి వీటి చర్మిత-. అదో రసభరితమ్నైన నాటికకు, నురఖి . ల అన ఊరు పేరువల సురభినాఓక కామధేనువు నితఃమూ 1000వ సంవత్సరం: వచ్చెసరికి నాటక రచనతో, జాన క కనన క న నం న త. ం వర్గీబ్బతున్నదో, ఆ ఐరు 'పెట్టుకొన్న నటీనట బ్బందాను 1[పదర్శనర్‌ వచ్చిన మారులు స్రూలకగా యివి; పస భక. క గ లు! ధి వల్ల ఆ టట రు సార్ధకం అయిందో ఆలియదు కాని,

1. గద్యానాటకాలనుంచి పద్య - గద్య ఎకిర్తనల నాట బొత్సాహీక, వృత్తి నాటకరంగ పర్హతుల్లో మంచి కాల వ పుకు మార్యు; లక్షణాలనన్నింటిస్‌ స్వంతం చేసుకొన్న కుటువబ టో - ణాటక్‌ సంస్థ మిుద.. ఇదరచులో రచముత్తా సంగీత రచ ఓ తమ తమ (ఫ్రంశార్ట. జొత్సావాకు డే యిత్కా నటుడూ-ముగ్గుర్లూ. దేశకులే-ఎవక బాధ్యతలు కాడిబచడంతో తా". విపదక,. ఇతర 1సకదశాలరు టు. వ టం లాడించడంతా రల సహక స స క్ష వారిసి అందరూ కలిసి సమష్టిగా: నాటకం విజయవం . | పల రల నా! నూ బుంచుకొసి. రావడాసికిగాను? ఇ వ ట్రై న పి న ఇన మ వో బోలా 168 రా చకసితరిఫీదు ఇచ్చా నాఓక సమాజాలయువెలియడం, న నణా పంల అక చక్కసితరఫిదు ఇచ్చి నా! శశ సస కన మైన వృత్తి కళాకారులు కుటుంబ కళాకారులు చూడా అంటే కొత్సాహికులై , (షావీణంలో (పాఠ క యయ ల ల జనప స వా. టా నవ | శకావపద వల్ద సాధ్యమైనడ రాల మిగలిన ఎ జౌత్సాహిక మికులు న బలేచయిత. ద+౪కులనుంచి, అంతక న; ర కక జలు అ. 34 వ క ల అలం నలల ల టి... బాటకరంగంరో కాన్మి వృర్తినాఓక దంగులో వాని చ్చి రియిస్‌గా నాటక విజయము ధెయంగా,. క్‌ వత జ బట్ట ల (క వ్ప తీ నాటకపదోతిని జోడించిన రచయిత - నట. తు ఇ తు నటన, మనంత. సాగందన 'మొలానికి 'తలుగు నాటకరంగో చరి తలో 1880. మాట, 1800 మధ్యకాలాన్ని [ప్రథమ కబోత్సాహిక నాటక యుగం! అని పేర్కొనవచ్చు. ఈ కాలంలో జరిగిన మరో ముఖుమైన 'సంఘటన నాటకశాలలె. రాజం. ధారాండ వారు డీ, వదిలి షు ల. న న. పోయిన పాకల్లో (షారంభమైన తెలుగునాటక (ఫ్రదర్శన - ఇప్పటికి ఓ కట్టడంలోకి మారింది, ఆయితే. జొత్సాహి. 10001928 మధ్యకాలం స్వర్ణయుగం; దీనిని కంగా ఉంటూ వవ్చిన నాటకరంగర వృత్తి పరంగ్గా వృ_త్తినాటక్షయుగం అని కూడా అనవచ్చు. 1900 కు మానడానికి గూడా 'ఈనాటకశాలలే 1 వారంభం,; ధర్మ ముందె వారంభమ్రై, ఆతరువాత వి స్వ్రచమెన నాటక వరర్శి కోలాచలం వంటి వారెవరో 1960 సంవత్సరం శాలలు వ్వళ్రినాటక సమాజ ఆవిర్భావానిక్కివాని నాటికే తమ తమ నాటక శాళలు సిర్మించుకొన్నారు. షషాముఖ్యతకీ కారణం. సమాజాలు కట్టుదిట్టంగా కాని వందరు రచయితలు యూ: పని. చయగలరు వాటరతట అవి నింబడి బశకగలిగిన బంగారు యుగం, బళ్లారి రచయితలు. లాయర్లు; .సర్కారు. రచయితలు ప్రోట్రాపోటీగా నాటక సంస్థలు వెళసినయగం, /వాలామంది, మాస్టర్టు: అ౭దునా తలుగు వంతుళ్లు ఒక్కొక్క నాటక సమాజానికి ఒక “కవి ఎన్నుకో అందువల్ల [పదర్శనళాలలు కరు అవకాశం వచ్చినవ్వుడు బడడం, ఆయన [వాసిన నాటకాలనే ఆడడం యూ దాసిని భాగ్యవంతులై న నటులు చేళారు? ౬దా నొటకాభి “యుగరి (పత్యేకత! అందుకే ఇలుగులో సంగీతరాగ మానువైన వారు చేళారుణ అందువల్లన నాటూలకు [పధాసమ్మైక జాటూలు 897 కల్లా అవతరిఃవినా దేశకత్వం. రచజణుత యివ్వడానికి బదులు [(పధాననటుడె 18000 దాపిన తర్వవాతూని ఈ రాగో 1పధానమైన యిల్న ప్య్థాా యా కాల రం సం రతైంంిట* నాటినాలిమ్‌ ఓక్‌ ఉల రమ్యూ ముకునయం. ఆ వ.

సయ్య శ వయస రరని శి న్‌ భి ఇ క క రాం స్‌ వని ం ం . లం గ ఎ యమయహుసున లల వపు మా. లో న. ల వలి లం మ. చో ల్‌ లంట తతి నా గాితిమినిను ల క ల న్‌ డి బచంానులళ ప శ త ఎ 220 శ శ 4 ఇం! లీక్‌ నక క ల్‌ నే | కే య కన ల గ్లో శి క గ ఖీ స ్తా 4 జ! ఇ లో ళీ ం, జ క క గా క్యు సన: జ్‌ (ోలీర 22 వ నం భం ల్‌ నల! జో టీ గ్ల నం లై యశ ల! నో! రా న (2 శ న స శ పం చ్చ క సో | టల కి నిన క తం లే లో ల క్‌ ఖ్‌ యం ఉం ళో గ్భా వస్తా జశత గ్‌ త ” టం నే " " శ ” న క క్‌ కు ” న. నక క మ న్న శా లలి టై ష్ష్‌ నం ్ర వైచి న స ల ళు య శ హా ॥ నాం 2 | స్త "శి ల అం న , = థ్‌ స జ్‌ ం లి క్‌ = రజ ళ్న నం. జ ర ఇ ఇప? తో శ లి

• ల గ్‌ కస; ం శా త్స రు నే ల సస ళా + ఉం సే ఇ న నలో ళ్‌ మ్‌ క | + , బీ ॥ న మ క్ష జి టి పాపో స్‌ ల స [ష్‌ ం ం క కు _ ం జ్జ ౩ ర్‌ి ర గ్‌ తన్నా రే ల మ ? లీ త4 న్‌ (. జ్‌: ( ల ఖు. (| య్‌ ట్‌ న్‌ న భు ఖే భం త - అ చై ంం ర నా ఈ వాటం. (| న! న స ॥ ఉం బి న స్త ఫ్‌ ష్య ం క ఇ శ వ్ల ఫా. ం | ఆ, ॥. క్‌ ణ్‌ + జై శ సా టి వ్యా సన్‌ , త రుం న గ . య 0 ర్ల ం శ రంల అం క ం గ ల "8 శ (మా: నా. చంటి శ క్‌ి వ! లా 4 ల" కం ల ఇమ య్యా. క శ వి ం 9వ లలో న్‌ మ హు తర. లీ స క్ట (1 ఇప న్‌ు హు? ॥ 4! జంగ వే. ఘల్తి. ల లా వ్‌ గన కో ఓ క్‌ నన (€ క! గ గ 4 న. | పక్ష... షి = గ వ వ త్య ళ్లు స్ట స్ట... శః కనీ * జా. "జ $ ే న ర ఇ న్‌ు లే. ళ్‌ | శా ” స ఫి త్తు గ ళు ॥ స్ట లలు క్ట | మ టళోలే (ణ్‌ 4 (లే ల ననా. అ థయ4. హో వళ ల చ్‌ శీల ను ం ల్లో క "వ హో జ అజ ॥ గో ఎం! తు" వని ం న్న శో ॥ ఫ్‌ 4 4 | || ళం రో సర ల ళు * ః ల, శ | ల జా స. .6 న ం త్తం గ్‌ శ మరి. వస్తాం 9 = న్న సక! న. స్ట స్ట మ. క ( హో? క్‌ న లే * జస + స కత (| తు న్‌ ఇక న గ రు? ల లు ళు. గా 2? ల్ల? నస * మూ టా న. , ఉల ఐం, వ్యా వ్‌ క జల ఉప కస్త | ఇట! సో తో = తం ర్త లాలా = ళు న మో నే న్స క ఖై నహ. ఖ్‌ కీ స క వ గ్ర బం ఇ లం శ" /. నే శ్‌. మ +ళ గ పు +! ళా డం | ట్య సే జ క రై స? క్‌ క. ల్ల స్తీ ం = లల్లీ లు వ టో ం భం 1 ణా ల ఇ ర త్తే లి వో ఫ్‌ ఏ న్‌ కన ర్త థీ క్‌ భగ రా న | న గ్‌ స్వా హ్‌ నా లో ం గే (" మ న కం?! రసో ఎ త్త + న ఎన వ్యా క న్యు న ॥ ష్త గ క ఫే షప ఖ్‌ గ్‌ నిల్‌ స్ట! ! ర్‌ూ తట చావ ణం ఇ హ్హ ర శల టవల్‌ | శ ర అట న. ా | ఎన్‌ర్లూ వాచం. జ వ పుం? గ్‌ న శ జే స్‌. క. ల్‌ * కానా వట స మ వ్యస్ట మం ఫోం షన్‌ బో న్‌ క్‌ న” సన పైమైళా న్‌: ల (' న గ క జ లః ” జే ( క్యరష్ట్ర[ మా "వి! న్‌ మా జే తి వ్‌ ట్‌ శ న్న క వ్రకు న ్ట వె 2 టు రు యమ. యో కో * “న చస “+ కం వ చ న లాస్యం + సుల న న్‌ "2 వ్‌ + చు మ ఫస + స్య న గట న్న సప ళా స తు న్‌్‌ ఏ ల్పక శః సళ! ౫ ఇ స అన్ని మం... =క ళం టి న్‌ స ల్‌ న ॥ ర 1 య. స్టా న్‌ ॥ క టీ; సాష్టో స ట్‌ * ళ్‌ శ తయన " ం రల ల 3 ను వ పష స ॥ కై” డు న శ ఖై: వా చ పంల "లం శ్‌ 'ంవా " " చ న ల మట ను న్‌ు విం | 17 కే పలాల న. నయ. ం దే క కా గ్‌ ఛ్‌ = శ్‌ | = భై, వ్‌ శి ఎం వ్‌ జి ఛి ల న వ్‌ వ గ క్‌ వ్‌ ఛా ప న. స్త న్‌ స్త చ. క్‌ 7 టి ల స లే టం మళ - జ నో క్‌ "న్నీ. | ఆ ల గ న వ్‌ “వలం య్‌ క్‌ గ్‌ ట్‌ ర ను % చ్‌ వవ ష్ణ న ఎ టాక . | | సజ జ ము స ప; శ్‌ క్షే ర్త న న బస్తీ శ న్నీ ల వూ ళ్ను న్‌ యో? | వ్‌ నే స మహ్‌ లో ఉష శృణ * కం నే చ. ః మ క. లీ ” ే + అకట "; ల్‌ గ్‌ న! జ్య ం వ
• వ స్త త్యం స్ట గ్ర స్తు ॥. య! క్‌ " రసన. శస చి (స ల శ ” ల థ్‌ ర లీ త్తం ట్‌ సి చం | ను వ గ / (క (' మా ణి టా న క్ష వో రు చ యో - కం? యా ఖ్‌ గే * జీ లోవ కం... చ ం గ్‌ ం ం శ వ సా ల న్‌, 4 హ్‌ శశ వ? ర న్‌ ల ః గి న? ఫలు తా | | క ల క్ష ల్స్నె, న లి ం డు ఇ | ల్‌ శో గ్‌ా 4 జావ ఇ తా న ఐవి; ర్త చావని వ అప టి: (| ం జ! క నో? ల ం॥ స్ట సరే గ. భన సన 39 ఊఊ! టా న్‌ + సే 2 " తీ = కక కన -్‌ జ్‌ హు పు గస. నయ క 7 మ బా. టాం క్‌ జై జ న. కం + స లే జ ర్త ఫ్‌ “స స సస స్ట్‌ ఎత్తుతో ం పై! స్‌ ర ॥| వ్‌ ఎకి హమ 5; న్‌్‌ గ రట? సప స్త “ల న ॥" ్‌్‌ వ రో అ నస శ ల స్‌ ల న సత ॥ ం త్త సం ఖ్‌ గ టి! వ్‌ నట సం చస్తే న్య న్‌ అవ్య (టి శమ. మ్‌! క ను. చరం! మే సుత నీల * ల. +ట్యో టే వ స్తా 4 స్‌ రి హం న లల ర్‌ * టే చరా మ యా! శ్రీ ం
• గ సళ ॥ స్‌ ను. తే యా. తళ శం లుం ఎట టథోి సన్న! యి ॥ ఫ్‌ అ రు ॥ మ 0. చా ను ప్ర గు ంంం ఇ మ హ్‌ సు: చ్‌ శ స్‌ ని లి? గ లా "స! కనే. షి ల ల గం ఛు ప ఎస్సి శ్ర త న్న కరన ఖ్‌ న న 9 న్‌్‌] కళ ల ర క క న ంనీ జో ళా య్‌ క న చత్రం వు కస ల బారు. శ్‌ స్వా టం 2 ఇ! | ఢి ట్రే రే నుం బలో 4 ట్‌ గ + ఇర్హో స ్క + ర = యై | ్‌ ళ్‌ న్‌ ళం ల గ్‌ వ్‌ స్య ఫొ వ న్‌ | ఆ ః॥। వ ణం ॥ ం ణీ ఫ్‌ 4 టీ లన ఇ ఉన అండ షః ల్లా లో / ఖ్‌ తై మ ర్ల టే. ళ్‌ క్త న క వ... త + 4 రై నం కు? న ( త చే న వి క కుం ణి ట్రే శే. న న్‌ా ర్త" జ్‌ 1 న వట? తా చ స 7 ళ్‌ ్తొ క్త న వ్‌. ల్లో స లా న్‌ న క్‌ ౯ స్ట హర వ సళ చ ఉట. టై | న! స + శక న ళ్‌ నర ని టు ఏ ఇ - రై ఇ సె | ం శ్‌ రా వ క ళీ ప 14 మ ్ట న ₹1 శే నం న్‌ న్‌ షల న! యు వై ఓట లే న హర 0 హూ. | న త్‌ రన గ్‌ న్య! లీ శే + న్యు " మ షి శ | గే ర జల! శ. టి 1 ళ్‌ గ్‌ టై ॥ యు చలి గ్గ చా లబ న్జు ఆ పక్‌ ల ర్‌ రర? న్స్‌ * ఆజ్ఞ జై ఇ మ్‌ య న నం! స న్న న త క్‌ శం భ్‌ సూ యం కస్త ల లో న్‌షాః? స న్‌ా న జ కళే నే త క స హై క్ష స్ట మ. స 2 |. తే! న న ఖీ స్‌ న న్న ఇల్లా శ గ్‌. జీ. టై గ్‌ ( జె ం ఇ హై, నరా వళ స్త +? ఆఫీ అట” ల / ఖ్‌ న్‌ టన... జై స గ శ ర్ట న్‌ నుం గ న ల్‌ టీ లాక్‌ లం మ్‌ న్‌్‌ ననే శ కేన గ్‌ ; ర ౨ సఖ లే ఇ కేన జం రూ న 2 ఖై. స ః టు ॥| న స్తే శ స్తే ఫ్యా ళ్ళ వు బం పం చ నం సన ఎట్టు హై క్యా జ్జ ళీ ష్ణ ం ర ఆట ణి రే శై. ౮ స ఇ శల ఖా ఫ్‌ స
• ॥ క * ల కమ్‌క్లటై ల టి ॥ న ర. ే ళ్‌ సం స్‌ యో నా న ల 1న శు ల న క... న్‌ షు న. శ ఆ ॥ ఇటివల అవ్‌ క | న్‌ గా * అ ? స్‌ ఖ్‌ జ ఎ షి [ “జ * ఎ థి * వే న ా వ ల్‌ /] స్ట న నన జిన్‌ అనో. న. శు సా, ళ్‌ టల. జీ _ వ్‌ క నే మ్‌ గ్‌ శ్‌ జ్జ; ఫ్‌ “| న స్‌. భు ॥ షు నలె | వం ల చ? నా నా వ్ల సు జ 4 ల ఫో బై కం ర్‌ న, గీ శం * త్త టిం జ | శ ష్‌ (ఈల | హ్‌ ణే టమ! ల స్‌ గ! త్‌ క మై మ; నే లు సం స! (| ర ఏ! ర 21 ఇ లి న్‌ + పో వ్ల ష్‌ జే వ వి నే గ న జ్‌ ః ॥ న్‌ా | చున అట్ట | ల ల ళ్‌ ం " ఎం స; ఆ ఫట ఫరోను ని. క జట క్‌ క " క్‌ ప లం తు వలం వ ను కలా దమం నం. ౧ మా. క! లు ల న పటాల న న న చ న ల వలలో రి శ్రీ అతట్యా ర! చ్త్య్లిళ్ల గ్గ లా సడల లు చం. ప పన పు చయ ల శ్‌ శ ర్యాళం ర్‌ స లు 'ెళల్లో ష్ష్‌ నగా మమ యేన మం 7 ఓ అ ను అవ్‌ గ్‌ స ఖం శ అ స్త న బ్‌? న ల = ఫి ం న ఎల ౨ రే త్వ జ్‌ న. విళైల ఉట న సు న్‌

నూరేళ్ల తలను చాఓకరరగం ద్‌

కలిగించింది. “నాటక కప్పలు". ఆమాట వాడిఐది షాపట్ట కాంతయ్యాగారు “యవనా్యధ సంగీత

ఆ రచయితలే: ఆ "పేరు వల్టగె నాదికంలో వారికి అషణాము జోడించి” నాటకానికి షా ర్స్‌పద్దతి క్షేర్తనలు

ఏథాగం ముఖ్యమో తలుస్తూనేవుంది. ఈ నాక కపుం వాసి వాటీని నటులందకికీ నేర్చేవారు,

సంఖ్య పెరిగిఫకొద్దీ “గాయక నటుల” సంఖ్య పెరిగి స హటాలోరదలు జనాల న

సమం. తలు గు నాటక్షాల్లో డాన్సులు కూడా ఈ సమాజం వారే (పపెళ పెట్టారు.

ఈ వ్యాహారదళతో తదనుగుణంగా వచ్చిన కొన్ని దుస్తులు-ఏ, యస్‌, రాషగారి. సంహానుబటి ముఖ్యమైన మార్పుల్ని ఇక్కడ పర్కొనడం అను _ వొందాయి, .కలకళ్తాల నుంచి తెప్వించేవారు. చితంకాదు: వృత్తినాటక్ష సమాశాలు అనగాన మొదట వ టింగొకూడా. 'పతేకమై. పి , కదరనంలో స్యురువేవ నతే నమణ తకునటినకు ప్రతిగా కొంత కైటెవగ నా ణి టై ర సవరిర్యనంల్‌ భ్పళిని షౌరవడం-నటేడటుంకు. వారివారి యోగ్యత చింస్నషూరం నడిచిన ప్యెవహాశ మంచాను, లనుబట్టి జీతాలివ్లడం ఈ కాతలతో వచ్చిక ముఖ్యమైన రప్పపాపులో మారే సీమలు టికి సీచులు [పారు హూర్పుం 2 భించెంది వీరు కానపోయినా,. తెలుగుదేశంకో. వాటికి

౮. | [షాచుర్యం: కర్వించింద మాత్రకి వీజీ |

10016 బిలకమ ర్తి అఫ్యషులుగా పునః బారం క న. ధమైన రాజమహేం్యదవరంలోని హిందూ. నాటక... తన్ని బకణాలున్న హీందూనాఓక సమాజం ప్వత్తి సమా జం. 1908లో కృత్తవెంటె నాగేశ్వరరావు, చటక సమాజాలకి మార్గ దర్శకం. అముందందే అష సత్యవోలు గున్నేశ్వోవరాపుగార్ల చేతిలోకి పోయింది... గయ్యోక్షీరదు: దిన్న అనుసరించాయి. తరువాతి వైల యినే! క ప్ర చెంటి ట్రీ సక ద కలు. గు శక్తే శ్వరరా వు రావ్షగారి త్ర సితారామావజనయ నాటక సకూజం గారు మేనేజరు. ఆధునిక రంగ పరికరాబణ వాడకం, మొదవైనివి, రంగ దృశ్యాలు [(వాయడాాసెకి జరక్న చ్చితకా రుజ్జో (వే * ఈ కాఐంకో వచ్చిన మరోమార్వు - కౌతా సహిక యస్‌, రామ్‌ నియమంచడర్క పాటీలు నేర్పోడాస్‌కి స్నాక్‌ సమాడాలు కూడా నాటిక (ప వరకానా రీతలో (పార్క్‌ ఖత్తురో) పాపట కాంతయ్యగారిని నియోగిం.. వ్య్యర్తనాటక సమాజ పద్ధరుఃను కొన్నిఐటివి స్వీకరి య్‌ డర-ష ప ఈ నాటక సమాజం “నాన రచిన" విష చ డం ఇది రెలుగునాటక చశఈంగానెకి న బంథోఆ బన ంత' యాలు, పొపట్ల కాంతయ్యగారి. పార్మీమట్లత' రూడిన.. బగ్ర మంచిమార్తే | తెలుగు షాట్టలు 'తెయగుదేళం నలుమూంలా చూర్మోగ్లా క్ట యట? క్ష తెనాలి రామపిలాస సధ యిటువంటి వాటిక్తో త్రం

మానికమైంది.. దీనికి తిపురారిఫట్ట వీరరాఘవస్వామి

ఈ షాంచూనాటక సమాజం ఎంత (ప్రజాదరణ గారు దకుడు, “[కమశిక్షణ అనేదాన్ని పొందడం వల్ద పొందిందో తెలుసుకోవాలంటే చిలకమర్తివారి “స్వీయ. సమాజాలు ఏంత త్వరలో కీర్తిని గడంచగలవో చర్మిత”, పసుమ్నర్తి యజ్ఞనారాయ౪ కాత్రిగారి... నిదర్శనంగా చూపింది ఈ సభకి అంటారు పసుమర్తి కట్ట యన రీ [ప్రమా క్రి జాని ప సుమ్ముర్తివారు వార్త. ఇక గా. రజగసఎ పరికరాలు అమర ఏ షో వనం [వాసిన దానెనిబక్ట ఈ సమాజం-నోఓక సమాత్షాలక్షి నటులు చాటూన్నే వ్య ల్తిగా శీషుకొని జీతం , భత్యః

ర్‌ నాట్యకళ భృతి తీసుకొనేవారని స్థానంవారి మాట) మిగిలిన అన్ని ఈ వృ త్తి నాటక సమాజాల. .వల్హ నటులకు జీవిక పద్ద రుల్లో యిదీ కౌతా నహిక నాటక్ష సంస్తే [కాని వృత్తి ఏళ వడ్డది. కాస్‌ అలి త్వరలోనే సమాజాలకు నాఓక సమాణానికి ఉండవలసిన శిక్షణతో .నాటకా సమాజులకు పధ్య వైరుధ్యం, కొట్టాటలు- అనూ లాడాదు యలు. ముడిరిషోయాయి* చివరకు నటుల (వొాముఖ్యం ఇటువంటి నాటో సమావావో విజయగరం, మఖ వంలీవరకు మిది ందలటే- నాటక సమావాలు స్టా పిం ప టి [. కాకినాడ, సుం దరు నెల్లూరు వంటి పట్‌ న్నా ల్లో బెన్‌ వార ౦తౌ దివాలాలు ల సినరత, అందువల్ల? కోకొల్లలుగా బయలుదేరాయి. ఇందులో వున్న నటుల వృల్లినాటకాచ పదళ్గునా | వామాణికతను పాటించిన వల్ల. రచయిత లేదా దేశికునికల్ద కాక- ఆయా. సమా కౌత్చాహక నాటకసంస్థలే అటు దాటక | పదర్శనా వద్ధ జాల్తుచాలా (పఖ్యారికి. వచ్యాయి. ఇదే కారణం వల్డ తుల్లో ను యుటు నాటకశికణ్య, [కముశిషణలలోను ఆ నటులు ఏయే నాటకాళలో వేషధారణ బాగాచేయు సేరెన్నిక కన్నాయని, చెప్పవచ్చు. గలరో ఆ నాటకాలు (పసిద్ధిరోకి వచ్చాయి. న. ఈఈ 25 .ఏళ్ళు చివర... కొంత స్వాయంకృతాప అలాగే షాటగాళ్ళయిన నటులను అనుసరించడానికి రాధంవల్ల, కొంత కాల్యపవావం వల్ల వృత్తి నాటక ఫిడేలు, మృదంగం రంగస్థల: పక్కన వుంటూ వున్న సమాజాలు దాదాపు అంతరించి పోయాయనే చెప్ప సం పదాయం: 1904 (ూంతాల కృత్తివేంటి సుభా (| వచ్చు- అప్పటికే యింకా. సెలిచి వున్న బౌత్సాహీక రావుగారితో హార్మోసియం పొటలకు, పద్యాలకు కూడా నాఓకో సమాజాలు కోంత' సేవ చేస్తున్నా 'వాటి [పథా ఉపయోగించే స్య్యపదాయంగా మారింది. ఒట్టిగా పాడ వం కూడా తగ్గిపోయింది, 1928 [(పాంతాల వచ్చిన డం కాదు; దానిని అమసరించి, అవసరం అయినపుడు ఆర్జక్రమ్లాంద్యం దీనికి తోడైంది. సమాజాలు మూత రాకత - ఓ కొత్త పరతి మొదలైంది, ఈ పద్ధతి. ప్టనజ్చేసిన గొప్పగొప్ప నటులంతా బవారున పడ్డారు. ఆ మరి ఎన్నా మార్పులకు దారితిసింది. తరుణంలో ఇలుసు నాటక రంగాన్ని కొన ఊపిరితో ముఖ్యరగా, బతుకనిచ్చిన పుణ్యం కంటాక్టర్లగి, కం్యట్రాక్టు “సంగీత” నాటకావనె ఓ కొత్త పద్ధతి పారంభ మైండ్‌ రచనలో, 15వివల] ల4ఫై 1 కాం ట్రాక్తు నాటక యుగం _ తి నాటక సమాజానికి ఓ పార్మీమట్ల రచయిత- విభిన్న మైన వేషాలు వేసే వివిధ సమాజాలకు సంగీత :దర్శకుడు. బేలిశాడు, చెందిన, లేదా వీ నమావానీకి. చేందని. నటు ల్ని ఒక చివరికి ఈ హార్మోనిస్టే. సంగీత దర్శకుడు. కాస్తా శకట నాటకం. అడించడానికి “కాంటాక్టు” పుచ్చుకున్న నాటకానికి దర్యకు్తై హర్చున్నాడు, ఒకానొకొయన ఆ నటులకు డబ్బు లిచ్చి ఆ నాటకాన్ని హౌళ్చాత్యుత. అర్కెస్టాం పద్ధతిని అమసరించి. ఆడించడం కాం్యటాళ్టు నాటకాల ముఖ్య లవణం, దీన యీయనని “కండక్తరు అనడం మొదలుపెట్టారు, వల్ల బికారులయన నటులు మళ్ళీ పుంజుకున్నారు. సమా ఈ కండక్టరే రానురాను దక్యకుడైనాడు- కొన్ని _ జాల ఆసరాలని నటులక్షి కాంటాక్టరు ఆసరా అయి న క. నాడు!

నూరేళ్ట తెలుగు. నాటకరరగర గ ఆఅయిలే షావంత తలుగు నాటకో దోంగ! నీ సబ 32 క భరో నియనం న ల టి మై స స కన క మ$ ర 5 చార్యాసివనం చాస్తాగాను. జాటకాణక్‌ ముఖ్గోమై

రంగ 'పురోభివుపేకి ఏడ్షలో ౬్రట్‌రకన క్త అిగ్రించికప్‌ న్‌క ఇన ఈం రం | న. జ భే . లో గ.

లంగ వురే భీవ్యదకు అంది. అటంకను కలిగించింది, నిస్టులు-ఇద్దరు (పసిద్ధి నటులకు కూడా తయారై

ఓ నాటిక్షత సు మై క్షళశ్ల దానిక్తి (క మశితణ, నిత ( ర్స | రు నే ధికారడ-ముఖ్యంగా గాలరీ రన (చుక్కకు కః నటాకన అవసర: అన్న [పాథమిక సూతా అధిక్షాగం 'పక్కువ్లై వాష్టు “వన్నుమోర్‌” అవగా నిక దివివల్ప తిరోదకాలు యివ్యవః సి వద్వింది. పద్యం. రికిగి పాడడం తప్పనిసరి అయింది.

వ, నటు-ంటే పొడేనటులే కనక-ఆ బాగా పాడే నటు 10- [పదక్శింప బడుతున్న నాటూనికి సంఒంఫవిచని ముఖ్యులు కనకఎవాళ్ళకి [బాముఖ్యం కావడం వల్ల పద్యాకను, పాటలాప దూడా. పేషములా బలవంతం మిగిలిన 'ఆడె' నటుకికు ఇప్నురాని అవ్వాయం మీద నటులు :పాడవలస్తే వచ్చేది, జరిగిగోమురడి; లు ల ల టల టా పం అట్‌. నా అవల. టో

4 పలుగు నాటకరంగం పళలాయన౩: చత్తగిస్తూ వు న్ను

నీ రిహార్చులు. అభ్యానంం పక్ష వోవడంతో గాటకం 'ఈ దుస్థితి "శ సళుకశోంఫారావం పూరీంవి తెలుగ ఆంటే పద్యాలు = పందాలు 'వేసుకొని చొడడంగొ నకినటుల్ని ఉప్తుఎపరిఫిన ఘహోమపహ్పాడు. 'బవ్యాగి మిగిలిపో యింది. దామవంపద్యాబను.. 'పాదడం! తెజుగు. దేశానికి

4, డబ్బులిచ్చి వచ్చె ప్రేక్షకులు తమకు నాటకం నుంచి ఇర్చిన ధర్యువరర వారి మిసల్టుడూ వచ్చే అనందాన్ని నటులుషాడేపద్యాలతో లెక్క కట్ట. 1908 కలుగు దంగర్గవ | ప్రవేశం బేసిన్‌ సాగామ నాటక రచయిత (నాసిన పద్యాల్ను. రాఘవ 1912 వరము కోలాడంం బారి సుసునోరదు ల ్‌ ్లై య ! కో శ; క ర్ల నటుడు యుగ్మ త్‌ సథ టమ, వ్‌. రరువాత రాషుర్యుష్ట నాటయుడలితో ప, పద్యాలు 'పాడలని. ఛితిలో ఇక్షరు కృష్ణులు, ఇదరు వ

్గ ల య ణు ర్స; . అర్జు లి లీల ఐట త్త్యావ: భోరాగణర "పేరిగి* యును ణల! న్‌ క ల వచ 2దాను తగ్గి వచం సక కషడికిచళ దబ్యను శే శ య్య 2. ! (4 మమ్లై గుర న్‌ క లి సు పంచు ద్ర ట్ర గ్గరు స్స క్‌ / ల్‌ తాః -. ఖై ఫా ల

6. అంతకన్న ముఖ్యమైనది ఉంిపల్ల చివరకు ఇలుగు కం. 7 గయోవావ్యానం వంటి 'సవ్వాలు జనా ఉంచే శ సయ బ్‌ న ఫా విఇత మంవి. వదా చచ్చిరోయాయి. 1 ర్‌ ళా టై!

గ (ఎజలఎు పవ ర్ధవాపినాంం ద్ని తేసి శ్‌ విట? తలా | లాం స సో గమసివచిన బచయితలు-నాంమిక గాటకాలలో ఖే తా నో. ల జ్‌ ఏరో టో ల పైత! , కారపు వాత జం శో చూడా. పద్యాలు చట్టించారు. అందుమూఎంగా. కి జల ర్యతు వచ్చిన చిఇతాపషుణి వంటి నాటకాలు ఇందుకు బెదగుళూరు అమెచూర్‌ [ద ముదెక్‌ ఆసోసియేషేన్‌ నాట చరనం, కాలటోను నటించి. ఎన్నో (ప్రఖ్యాత .గాటకాలో విభివ్న

మైన జప్యెతలయ 'తనద్దిన ఒక్‌ శప వాథాావాన్ని యింది, ఇంతట సంధి చశలునూ కొన్ని ఆశాజనకమైన శీ లా? ఇ ా( జరం యే జయ్‌ట్యు జస శాం ఆగ ఇద్ర. | క . పైత ం న్‌ య న. క్ష | జ డిఐచి తలుగు: డళం నరుమూలలా బరు పొందాడు. లక్షణాలు కఇిపి౭శోక మేలేచు, 19202 ఆయన మూడు నెలల పాటు పాళ్ళు దేశాలు. తిక, అక్కడి. నాటక వాతావరణాన్ని ఘవాచారగ్నులవారి. ఉ ద్భాధ _ ఫలితంగాను, యల్దంగా పరిఃలించి వహ్యాదు, ఆందభనస డా తనటో మయ ఆ ళో టించినపద్దతుల ౦ంర్ట్రైక స్రీలు మాల వ క క అ తానే మధనపడురున్న అనేక ఏషయాలను గరించి ఎదకు వచ్చారు. తన మాళ్ళాత పర్యటకటో రాఘవకు స )షమైన అభి జ. రాగు ఆలాపనకన్నా భావర ముఖ్యమని నటులలో (ప్రాయాలు వక్వుడ్డాయి. తన దేశానికి తరిగి రాగానే కొందర్హై నా అదగీకరించారు. రాఘవ ఏటిని ఎనో న్న విదికలముది. నుంచి చెప్పాడు, ఫీ. ఆంగెకంక హా ఈతరం ముదల అంగ్‌! సాధణమనంత వకు ఆచరిఃచాడు, ఇందునచో స్ప మళ శససవ్శ . నాలి ల. లి శే [ర్త శక వ అ అట్‌ లా [ వ్బ త్రి నాఓక సమాజాల్లో సీనరీళకు , వ చెంగుకు నగ. ఆ ఉవిడే వాముఖ్యం. తగ్గ, నటుడికి [(చాముఖ్లాద: 5. దానితోపాటే [టిక్‌ సీనుల అవసరం. సోయి్యి ఆయా లే గాారలుక సుమాపం రుక్‌ ( మి న మం కట్టుబడి దృశ్యాలు. జరిగేస్థలం సూచించ బాక్స్‌ గౌండ్‌ సాలలు ఖీ చెయ్యాల్సి వచ్చాయి, ఇవిళూడా' కొన్ని చోట్ల దేకచేవలం జక 4 రిహార్సము జాగా. బేసి నాటకాన్ని విజయ. 'వెనకళర ఒక :ముందుతెర మధ్య అని గరంగాలూ వంళం చేయడానికి అందరూ కృషి చేయాలి, ఆడవారు. బందరులో పింగళి నాగేయదరావుగారీ ట్‌ . దగకత్యంతో 1040 (పాండాలు ఆడటబిడో “కాంచన క నామోలు. సమక్షారీన సామాజక సమసా న స హం స స నం సో ల మూల నాటకానికి అడపొ చ్రాపిరాజుగారు భి సాైాపే 'ప్యెతభం కావాలి. .

ల గణమైన ఇర_ను కూర్చుడంలో ఆలుగుూూట్ల దంగ ఆచరించి [పయత్నంచెశాడు, అమిత్కే దుదివరకడి మైంది. 1941లో ఆతేయ “శాంతీ అలా రంగి నుంచీ శాను వేస్తున్న పద్యాల్క పౌరాణివ నాషికాశను తెరలతోనే ఆడబడవె, వదంందు. పురుషులే స్రీస్మాతలు వేస్తేవారితో వేయక కుక ము ఇ ల పష క ఖం ఇ. మం ఇలా ఓకవక్ష. వః తి నాటక సమావాట మఈకళకనం.. హోలేదు, అముతే తన పరిషిత్తో మాాతం తాము తశ క నం ర న ( కక

యై జు న ౮ కాం! టారు నాటకాలు ఎా "రుత ఊఉకి* రిదికి*రి అచు వచ కం అలల అం లాం ఇ చున్న నాటకావిమాదులకి నాటకరచన కో 19025 శుంలి వేసేవాడు వ్ర2ను- చివరకు తన భాగ ను డరాడూ =. ౧౧ న్‌ భవి+న కావ ను. న హా | ఇ ” ఖ్‌ = వ ల౮ వరకు పన్వెన కాష్షకూరి వానకి నాయక సమేసా, న్న నాటకాలతోను, 15022 లో వచ్చిన రాజవున్నా దూరి ఆమన అభి వాయాలు కారరూపం దాల్న్మడానిక్తి తప్పెవరిది! తోను _కొ త్త రుచుల్ని చూపి నాటక 15 'సంకర్వకాలు పదింది. ఈలోగా. నాటకరంగంలో ర్‌ంగ పునరుక్రానానికి నాంది పలికింది యూ *నంది ఖఫకభాగం కా (టాక్సు నాపేకాలకే అంకితం 'అఆంయుపో కాలంలోన,

రాయులు రాయల తాం కాను నుంచ ల టట ల టో శ లలా. స చనన య వసుం వ మ స సళ ౯ న. సా గాయా లతా అక్వా కాంతల లాల్తా ర్యాలిలో టలాల్నాట్త్ట్యూో న టో ల |] ను ళు నా న కర స ర్‌ ల్‌ క్‌ 0 ని జ న య సో వ ట్రా ణ్‌ ం. లి తు శ వ - న్‌ గా జో నష. జ ఖా జే స్నా న్‌ | గ్‌ శ గ ల | శ * . వర ఉల? క రక శ * ఇత్‌ షె . శ శస్టే. మే సా ఎకు న లః సే న్‌్‌ / న్‌ ప్‌ ల్‌ . స ట్ర ల సీ నే స్‌ 1 స్య వ్‌

1. శ సైజు! . / | ము ఖై సప షం న టి త్యం నో స ఖు న వ జ. య న్‌ న ( నే ఖు , హ్‌ శ ను స ము కూటు ఖ్‌ స స నఖ అల్ల 1 ్క గ్‌ శా ౨. ల స న ం స్త. త్త హ్‌ 0. నయ. / ॥ లన ( 1 నం ? సై ఇ లో జ్‌ వక్‌ "క్స్‌ న్‌ న్‌. స్థ నర పే య | . ప | సళ్లు ల ళ్‌ | స న్‌ ఉస “ల సగం నెస్లే ; ] న బో గ స్ట్‌ 4 శ శి న వ్‌ న కే జి శి శ ॥ న్‌ రబ పీ సీపు / స ల ” తపో న ఖ్‌ య్‌ [| వ. ణా స్య హ్‌! న | 3 త్‌ గాః శ స భ్‌ వల “టై. + ఫ్లై పే కన్‌ వ " వ్దో ఫ్‌ గో ఇ ఎ ణ్‌ న న ॥ న ఇ (|, చ ర స , నో నే 1 న నే వ న్‌ జ్‌ 1: ఇ శన, న. న. చి అ క్‌ " సు ఉ అ శి యోవాఖ్యాన” నాటిక రచయిత చిలకమర్తి లక్ష్మీనరసింహ పంతులు ల న వ న: యితి బఒలకమ్నుల్ల లష్మనరసింహ౬ పంతులు నా |

ల ఖు వ సాన్‌ " . - ల జో క్లో ర్త కన ్‌ వు త్‌ జ ఇకా ( శ ఆ / న షా శ గ్‌ షే; జ్జ జు ॥ జట శ గ ర్య సేం సే ్యో ప్త డి నన... ఎం త శ గ + కేక మం ు క / ష్‌ = న చ స వ ళ్‌ త క్‌ రాం + జు ( మ] శ ఖా కు జే నుగ (య! ం ఆ రై. ప ౯ గ సే న క్త?! న. ష్ణ ఇస్తు స్య న్య స్త శ ళా తీ వ స క తు సు వా వ. న స పు" వ. సహ న =. తప్‌. షట టన క వై. నేత. న సైట్లో న వ్‌ సా వ్య హార్ట్‌ ష్ష ం న్‌ా జ్య గ క్షే ప చ శ నీమ్‌ జ నీ... |; ర క్‌ (| ఇ ఖ్‌ " నా టు శ ల్‌ షా శష్ట. క్‌ వః . | 3 ప . వట్ట న్లో నే సం నం త తే గే జః షప ప్లై శః వ

• స్‌ వ న్‌ లు పటు ఎస్టాన్యి హే ₹ ప కుం ళ్గ క్‌ సీ న క త న న 1? సో న. జ వై ళు ల గ నే న్‌ జీ న యు త్త టీ! జీ నవ వసే మ్‌ జ్య జ్జ జు ట్ల ళ్‌ ఖీ సా న . శ 2 చళ్ళ టే న. ల సుత న ( య నై టు సఖ ను! స ళో జ అ న్‌ సం శల అ ను చై న. జ న. ఖా న న. న | న స ॥ వి ॥ | నాళ స్‌ | వం 4 . ష్ష్‌ గ్గ వస స వో వటం నో ళ్‌ ౮ం | | ఇ న. ల్‌ న న. ॥ ( నే. * స” ప్‌? న న వ్‌. వజ వలే. ॥ (౮ థ్‌ స న్‌ ప. వ ము 2 స్ట క్ష టి ల స! లగే న్‌ న శ ష్‌, త వస్షడ్‌ శ వ ఖే !, వ క క బన క ం న ప లే వాక్య స శ నే (| ట్ల వ . సు నంట వా నిభం లు టం క్‌ు. ంతేక్స్‌ శ ర కం మయయంయమ్పుతుస్తు పహ్టాప్ప్య్యూ ఆనర్‌ సతీ కీ న అతా పలి చరి పులు కైల్‌ బలో ల టి ర్‌ ఫ్‌ సం ల్ల వ స్సు స్‌ న బలో స. స. ఖై లతో నళ షత (ట్య కరా న్‌ ॥ 4 ం! = నే + స నా టి ర్‌ . స్తో 4 . . స ల నిటి త్త సా క షే నే త్త లే . మ. న్‌్‌ “కో స? నో ళ్‌ ఫా; మ గా న (1 “ చే ౧ జా జ (| స ల్‌ు. క స ళు వై జ న. క స స ఫ్‌ జ 2 అం ను స్త స్ట శ న టో ల కే .. స్ట ” న్‌జ్ట. జ్‌ జ క్ష ఎ 43లా న్వు సం స లీ గ న్‌్‌ | జై శు పట్టుల ల . హస జాలీ ను? ను న సు జ శ్‌ స క వ్‌ నం ల న మ త్తు సు న శ్‌ జన స గ నే. త త వా జ మ లీ స్‌. టో హ్‌ చ శల ష్‌ ల్‌. హి సహ: సా * న సే లు 1 సంప జ హః ణే “వ్సో వో - వస నుం. షే ఇత టు నక జ య న్‌ జః స్స న. గా త్తే జ్ఞ ల్యే మ ్‌ ఐక జ ష్‌ సం రే య ఇవి సన న లా గ ర్త 1 న ఫి జీ స్తే నా టఫ్‌ ప మై మ్‌ ం ర్ట! య వ సే స జీ సేనల జ్జ. (ష్ణ 5: మ స్తే +డిస్ట్రను . " " ప సో, ఇం వా నం హ్‌ “శ్త న చ్‌ ఒప క వ్‌ సె " న్య పహ పటి ల 1 త్య నే మ ఆఫీహ్లీ స్త శ జక శ ఇష్ట న స స తిన బ్య లో న ఈ స్త = రు ప నశ క న న త స నన న స న. ఖు ను ల స్త న శ్లో వ్జీ స స స్తన శ. ఖః టై న షై కే వం లో ణ్‌: న. గ్‌ స్మి 1 ం స ్న క కం స్‌ ో ఈ ఏటి న్‌ లా ట్‌ంఫ హ్తొల గే ల 1 వ శ ల. - లే ప్‌ “ ప్‌ సః స వీళ్లు న ఉల నై అఖిల | క $ "౨+ఎటీ ఫ్‌ క ఖై ఇ హై పూ స్య ల్‌ మనను ; ్‌్‌ నా. 1 న డ్‌ కు ల కా చపల రాక రగ 25 గం క రా ర ర రన రం = గా! రా టం? టిం నన ఇచ ఘు న అరల సు ట్హార రమ మనసం ద మముయునతున రసలు న్రనపరు ఫల! వెనట నా. నూ! ో మ టయ తపం దళం చోటు లై నః జ

నూరేళ్ల తెలుగు నాదకరంగం 1515 ౨ 1860 9 రందప జత్భ్సూ హ్‌క్‌ మరిడిలి వ క్ష య ల డ్‌ న త యగ స్ట ముఖగా పలెలకే సఠిమితం ఆయ్యాయు, నాల్స్సు యుగం భగ | ల వ శ గ ర్‌ యమైె న క్ష మూ డ్‌ పది వి ద్యార్థి నాట క్త నంగ ఏ అంత వరకు పే బాత, న! విద్యార్థులు నాటక కార్య[కమాళ్లా' వాల్గొ వమున్న్నా అటి నాటకోద్యమాలు. (పారంభం ఓ య్యా బప ఇ... చేకలం వారి వారి అభిముచులకు అనుసరంచి ఆయా నటబ్బుందాలు ఎ వోంవార్‌ రఫిలుదు! | గర. వ్య ప్రోలు [పళే గకంగా' త్ర సుకున్న నికర్టయనం. వాదు పొల్తొం టూ వచ్చాయి. అందుచే న లి లా నాటక్రం [సదర్శించ దలి సే బయటి నాజక నమాజాలలో లతే నడు అొమావం వల లూ. రేంగంతోకి వచాాచు టి... య. స. అందుకా కొధదరు దానిని 'వృషత్తిగా స్వక వః క కోద్యమాలకు అన్నివిధాలా | పొతిషర్షక అన్న 'స్మూతం య. నరో స నల, ం సం. కమంగా వ్ప్‌ం రం. క 1" కే యః | అనా | జ మ ణ్‌ ప. . ్‌ చాత్స్‌ వొ రదూశేక్‌ నళకూజాలు వీణ దశలో వండి టల న న వ హా చారు వర్హ్యనావక నమాణాలు వా ప, వం గ అక్కడ 1 పారంభింపబడ్డది విశ్సిిద్యాబలయ, (పయో కావ్యటార్టుదారులబతుఇతా నాటక (ప్రదర్శనలు చిక్కు కు. గాత్మక రంగస్థలం, ఈ. మూడూ విభిన్న దృక్వథాలు “యి మామూలు నటుడు, జెలివెగల _పేక్షకుడు,.. కల, బభిన్న [పవా సమూహాలకు నాటక .పదర్శన ఉవాాసహవ. తుడెన నాటక రచయిత ఎ వీకంతా పతా. వ లె ల ఉవ్నాహవ,: ముడైన నాటిన. రచయిత ఎంతె 0 న్‌ లోను, నాటక (పక్షకత్వుంలోను కొత్త ఆఅనుభవావను రణ చేయబడుకునః తమణంతో _ శనుఘంతో అంజతీ క కస లాల రణ బయబడుతున్న తరుణం “సంఖుంల అం: ] నేర్పాయి. వకు నిరాదకింపబడిన మూడు విభిన్న మైన వర్గాలనుంచి ల లల ల తం కం కాత నాటకం ఆవెకావింనింది తకవరకు "నటులు ఆర్యధ నాటక కళాపరిషళత్తు ఆ "పేరున .] 92లోన్లే . ల ర న. ల ఆ 1 జిల దయభిం అయిం ీళ ( రొద్‌ గు (1 ౨/౦౪ణరా్యం, కొళనా ై రచయితలు, నాటక చమర్శకులు అభిమానులు వైర కరం? అఆ గ ౧ ఎందిరావు కాంనాథు జ న. నాగేశ్వరరావుపంతులు, విశ్వనాథ క్షవిరాజు చటిచిన మవాడూ ఈ సంఖుటిత శక్రిగాసపజల ముందుకు వచ్చి కఫ నస క గ కం . న్‌ ణః వ ల డ్ర్‌ బయంపంతులు; ఆచంట సాంథ్యాయనన ర్మ న్‌్‌ త ళం స సల టిం. ఆం తరాలకి నట్‌ దని గుచేయ తే న. ర జ్జ ఖు: వ్‌ వానాన్‌ నాషేన్‌త్తళ్లిగభి శః అరి వుకటి. దిసిస?్‌ బాగుచెమయ. న న సవ న. హ్‌ ళో రానికి యియతో ఖోగ్రనాంములమైన మేము. నడుంకడు. న య క | కక లం సక. ఇ ఇ ల కం చలయలం అందు పంట క (పత్మకతలని గమనిస్న తెలుగు నాటక రంగంలో ఇంత [పయత్నం చెయ్యడు. ఇలా నాటక రంగాన్ని కొత్త ౨ రారు పొరలు సవ ణీ ల ట్య ర గా తలా నాం రంగా వైయక్తిక ఉత్సాహంతో వాటక్యపనష్మ్యనర్హో పాల్గొన్న పుంతలు తొాక్కించే | పయకాం వేయడానికి. నడుం ఎత ఇభ. న న్‌ ్శు పుంతలు తొక్కించె న న న వ్యక్తుల సమీక్వత కృషి ఈ సంస్థతి కానవస్తుంది* క్షతంద్‌ ఆంధ అటిక కళాపంషతు, అలాచే ఇంత త క నొ (నలు అర్ర] ల న్‌బ్లా ఒరుచిపె యం బాగుకోసం విమర్శకులు; నాటిర్‌ సమాజ సరవాలకుకు - ఏదు ఈ న గ గ వ్యా పుటం. నళత + | కా టో వ స యిట... న న (ప్రజర్వ్‌, ఎపట్లుకగా (గ్రామ (ప్రజల్ని తప్పించి పరిషత్తు విజయభేరి [మోగించిన మూడు. నాలుగు వానకి తాము. వింతగా అణ గ్యతొర్మబడుతు చ్యాఖూ: దళాద్దాలు ఇంచు లొ న్లాటక్ష రంగానికి సంబంధంచిన నిరూపించవలసిన అవసరాన్ని. అందుకు చారు నిక విభిన్న వ్యక్తుల సమష్టి కృషి. కాకవస్తూనే వువది- ఇంచుకోవలసిన. కార్య్యకమాన్ని సూచించే రచనలు ఆదరూ జౌత్సాహికులు, కాని, వృత్తి సమాజాలవారక్తి [ప్రజానాట్యమండలి వారివి, ఆవ్మధనాటక కళాపరిషత్తు న్ఞట్సలక్ష ఇందులో చోటు వుంది, సాంఘిక నాటకాల కొతగా తలపెట్టిన గాంఘెక గాటకోద్యమం ముఖ్యంగా... [ప్రోత్సాహం దీని ముఖ్యమైన వ్యావ్య త్రి. కాని పౌరా పప్టణాలమ మ్యూతము. పకమితం అయిత్తే పజానాట్య ణిక నటులు పద్మాలు చక్కగా షాడగలిగివవాళ్ల

న కా ల లట పలల. లలి జి! మోయింది.. సాంమక నాటక స్వ టాయ్‌ అలుగు ౬ లా దీవి చో డి మా న సులు ను. నాటిక క్‌ రం రు యం. వ ౬ ఓ ల | | న త నికి బలాన కలిగించడం ఈ సంస ఉదేశూంా.... పాకి నాటకోద మంలో భాగుగా బసి ఏజయపంతం నది దాషకి బలా? నోలిగాచడం ఈ సంస ఉదిశంం, టు కన స వ. , ణి. దాక రు న్‌ ఆల లల స ఇ ర లో వసో నో (0 వా ల వ ఇ స్‌ న. కు? వ ఎటి ర్‌ ల న వారంతా పేచూహేమీలు, చెసిండి, పోటీలను నిర్లుహంచిఐది* మొదట్‌ 'రెండిం: సంకచగం మంచిక, వారొన్నువారరతా. బామా బాబులు; శన స టన చ సా సాటి గుల టీ . న; హ్‌ స్‌ న రు. వే పరిషతు అవసరంబేము. పోజలు లుస్పు కాని వాకకి గిన అంగబలం, అర్ల్షబలం లేప్పు అందు య టయయంలా -ది కం కా; టు ల కకథభ స 1. న. నం డంలో 'పశషతుతోపాటు అేక నాటక సమాజాలు, వర్ణ 202 [-00ల _వవమా సమావానంతరం పకిషత్తు.. డంలో ప౭షర్తుడోపా = నాటకీ కశాపకివతు తల నినపంగా' రడి టెయిందా కస్తం స న. సం ఎం వల మంటే: మ. తన... పేట్టీస పోటీలు సమ్యగమైన = అన్సిలాంధ స్థాయిల లన కళా పరిచత్నను దయయ విలనే న. క 5కు పెర అదే పోతల, ఇపండు 'ైలునే న్‌ లౌ త్యాష్తాక నాషష్‌ కణ వయా వం... 0్రిమా దులు ్ద 'ద్ర గిపోయిన కథ ప క్‌ తు వో యూ గ అమి విషయంలొ ను ర చ +. రాటిందవ న బర త్‌ కొద నన చచ జల భళీ టంట? 9 కందు ఈపిదంగా హామినాదె నే ట్ర తో [౭ ంథ మైన పరిపత్‌ కార్య పదెష హు అవసరం అక మయుంచోే పి మ ఈవిధం వర్షం 4 మెన్‌ ఆర్‌. ఆఈఖజగ్బెరా వ్గగార్వు రులుల న్‌ ౭ శ్రాన్సు తలపెట్టిన అస్మి కార న క మాలు విజయనంత గే. చం్యదరావ్షగ్గార్ల వేత్యుత్వండో. పరిషత్తు మ్మ్ఫీ కొత్త పూ 6 చేయడంతో తశ పని ముగించుకొని వెళ్ళి ౧వం ప్రంజుముంది. తిరిగి ఛతయితంకు, నమరిపు. ళ్కన్న అకక వృదషడివా. ఆవి అవృళ్యుం ఆ విమర్శకలగ, గాటక సమాజాలకు అవి పట్టుగొమ్మ ట్య నాకం . " . ని ప ప్ప. లు స చ అయి" స. సద అల నం :ఈఘు విటి చెబ్దు న్‌డ్‌ వే మా నా వపయ ల. ౨ కరత టో ణు & “యి కరవ ను సుతే. సళ్ల సుచో క ఖీ ౫ లి సీ. టే ల మము ట్‌ న మప్రషున్ను _ శ్‌ ఉఊపకోసం = హపెదంచపలసిను పనోం, ఉన్నా ము, ఈఏ నట్టుంది సాధించవలసినవి ఏన్నో ఉన్నా అడ మ నట | కా 4 న శాశి హ్‌*టు . హా [ఇ పరిషర్తు పునక్కార్మింపబఢాలి. ముఖ్యంగా నాఓకోద్య పరిషత్తు ఈద్దన భర్జనలు చెసి బాలా చిషయార్ల మంలో ఎన్నో పొగిలివీయన అంశాలు ఉన్నాయి, కొత నిర్రయాలు అసుక్‌ ని వాటిని న వాటిని విజయవంతంగా. 'పకిషర్తువంటి.. సంస్థై నిర్వ కళాధివృద్ధిం. ద్‌ వాదం చెసింది. బ్రాల త్ర వచాలు హౌంచాలి; చెయ్యాలన్న రాషవ విన్నపార్నె పగిషక్తు ఆమోదించి నట భి స =. స బస. వాత ప. చం స్య జాల క్రీశ మనషచు జ్య... అఆ ను లు: జ్‌ క్ష్‌ 6 చ్‌ నూర మ్‌ తే నా [ట్ర్‌ శ భఖ గ్రీదే ౮ లీ 'జీలు గే రాహడ టు తక కం య గ క హ్‌ అ ని కేక డా త తంత టు సం మారను సంక కేం అటో సతర అమలు జవపి తెలుగునాట. కొత్త నాటక బ్బంవాఎకు,.... క్షనాదు. సాగుతున్న ప ల. య. ఇలుట్యో స టి ఇన త్న -పమాటశాలా ఇసి, అప్పు జా లదాటి జ్యో వ మాల్ను; సాయిని వచా 2 ళు - నూ తా వే తటి = ర ల ఖా ఆ అసల ల. (గాదోన్లో ఇ సీ టల లు 1! ల్‌ థి ల హ్రష శం గ్‌ స మలు కల లలఅట లస ఇ శా ట్‌ జ్‌ లన ఓ తి ఎంతె నాఆపసగం, అస్‌. సధగత డప్పుతూ పెద్ద అనుకువచ్చి నాటక శికకుల్‌ ఉప. ల్ల్యాధ్ర సంస్ధ ఓ" టి ఎంజై నా అవనక టు దః 9 క న. సాల క్‌ శయ య నె న్నాసాలు ఇప్విచచివది ఇదందా ఓక. జే సళ్షమ కలా రాటిక్‌ జవాడయ-కృతర సక య టోగడం న్‌ దు నాగి. చంగవాకలో నిద్రాణమై ఉన్న వాటకోర్సా లా రాన అం (పతి నింంల్సెశం జంటగం ఆల వళి. పవి అచళష ఇఆయనవవాటక్‌ దళాపరిష మం "5౭ సఎఅకుడయ వముగదిగంద్వి బరులరంు యా మమ రవోాడు పసషరు సమావేళాల నష ఉం వ వ. న క. మ. ు శ కతలన, విచుపోకులను ఒక పదికమివకు సు నకి ఉతాహంలచు. తరువాతి తరాల క జ కళ | జ గలాషషల వనకచి టీ వ్‌ న. గ కొాశాజ వా పరస ఆభ్మివాయాఎ వః కళరొణరు అవ వాడికి పవపవమ విషయం తెలియదెమో: అవే విధంగా వ్‌ ఖం 7 వ చిని+౭టిన్తో వాంకి వంవ్వ్యూ ఎవ్మరుం. లెలయుదిలూ యాడు కాళం కలగచే యడ. ఇటువంటి వాటి: చిన్నింటిన సి బంగా ఉండేపోయింది, దానికి కారణాలు మూడు. “50 కలగబెల డొన శ ఫి న స ( దజుం సిరపశి కశాపరివర్తు. చెవప్హాల కి శీ బూాతలు ధకంచాాన ఉ ఏలఎ0 స్ట ఆ ఆల. హా ఇ త్‌ (జ్ర (3 ౨4. టీ న... యా వ 1

నూ య తెలుగు నాటక ర్వూగ్తర చేపళ చోపజ్‌ ై భన స. (లల తికి, విధాల సేవచేశామి, బయటి సంసలబే నాటక షోటీలు లలుగు పళ్టీయుల్లో సాంఘక చైతన్యాన్ని చెడ్యుద్దం. బయ నాఓకఠ లః అద్దాల్టుతా ఎ టలుబ్య ఎళ్ళివిద్యా ర లు లట... వయ నాటకరంగం - షొటిల అవరాన్ని తెలుగే చేసీన భ్యాతీ (ప్రజాట్యమండలిను. రాజకీయ. నాట్‌... నిక ఇలియచెపా యి. దీనికతోదు నాటు. లుగుడేకా న ్‌్త్శ క శ; శశ శన (1 న్‌ ఆలియచెవూా యి నావ దరి న పా. హాక్‌ కాలము: [వాయడఎ ఇతర జనపద నాఓక్ష [ష్మకియల్ని చెల్నాయి.. దినికితుడు. చాపను రంగ9వో బట ల వూ ములు టో త ల వ ట్‌ ద వున్నవాష్ష + పనేచయవన? వచు మూడ కలర్లో నటులు ఇక్‌ నాంయెకి దఃక్రథంతో బీచనను. సానించీ 1 సప త వున్నవారు వాడో షియా రన చక నొగించ సంనరో , హీము ఎం మూంథో ఈ. ఆ రజ ననూ [పపర్శెఇణ ౬ గొవ్వ సంచలనంతఖ్య్బారు- న షే ణి ట్ర క 1 త్‌ నుట ఎటెట్తయ తెలుగుజశం ల్‌ ర్ట '౧౩౮్టిలు. ఉంలూరా వెలిసి చాఐసహుంన 'నాటక నదె జై మ వ. య. రంగాన్నా అలంబట దగా స్తో ను క్‌ క్‌ జ్‌ రర [టి ట్య మూడ్‌ దా ఆంధ. విశ్వవిడ్యాణయ నాటకరంగం, వేవాలచ చూసేవారు. వక న ప ఆర్మధ్రాధ్యుద యోత్ప్సవావకో వవిశ కళాశాలవ విద్యా న రు. ఎక్కువై వారు ఇన చాప ర్జు యం సన్లు మ న (వష న త్త క జ రా కా లకు సా: ్‌ నో . ఆ శీ తహ ర్‌ ఆలా తత టమ కేటి నం ఉంచాం ము గారని దాదాప నాటక కథాస్వీకరణానికి ఓక కొత్త తోవ మాహి సుకోవడర ఈ ఉత్సవాల్లో ముఖ్యం దానిని దాదాపు... పైక్రహ్రోరాట+ కథావనుక, ఓక కల్పల్త తవ చూపదది. . బు 0 ధు నిం దొరుమి. ద జంబి వళి రాట? కొథాత ల వం స టి లే ఇరవెయేళ్యబాటు నిగర్నఘూంగా. నాగి*చివ ఘ నత జ కథావస్తువుగా తలుగు నావవాలను 12వరోం క, వి. గోపావస్త్వాహాగ్లారివ. ఆయన ముఖ్యంగా క ర || ంటలు యల ఒరిల చాంవా [(పయోక్తు వివిధ విద్యార్థి అధ్యాపక, దర్శకుళక ల్రల్చు వర ట్రైక్కబతుతున్న వర్గం అణగ తమ్మ య. స గజళ్ళు వార నం రి. 1 ॥ న. న వ జ దయద తరతరాఎ పగను వం శ్‌ ట్‌ రం గ్‌ నెర్యత్తుం. [కింద వారర రోజులవాటు న్నెత పర్వంగా బడద | "చ పగను. అమ్మం చడర భూప లప "౬ 9నాట్‌ జిత్చా మంట న్‌ లే తీ లగ్లోన్నో ఇర్పాట్టి, న + నో యా ఈ విదాశకి నాటతోతొవాతవం. విదా చశరోనే వ న గస నన న స నూ | క్య విద్యార్‌ నాటకోత్సవావావు విద్యార్థి చళలోనే గమనిస్త- ఈమూడు సంస్థలు మనమ మెగిచ్చల మున కొంకి బ్లపయకు రం సల ంణాసిషలీే (1 స =. క వా. ఫ్లో న టా జో స ప యి సల కి సిషణకు అవకాశ ఆరిం వళ నూనటుంతో సం [స దాచిహి-ను (ఐవి జాలా ఊనః తపో జవపా ను పరిచయం కలుగుతాయి, అంతే కాకుండా, దీసవల్ల హారంచాయ అమాక . ఈ అల్బన మా వో! ్ష ల కాకుంచా, టఫివల్లి నాధీంచాయి.. అవికాక- ) ఈనాచ జొత్సా శాక నాఓక మైలవ (ప్మకియకు యువీ టో [వతింర వచ్చింది, శవగల పుణికి పుడు వకొన్నప్తీ కవిపినుంచి చాకో అ విధంగా: 9044-44 లలో (వారంభంపబ శో హోేటిలు లూనాటి వాటకవోంగాగెకి డే వ టలనక | న్‌ా లే ని/ సై. |. | - '౨౨౨ఐబర్బి శ ఉం యూ సిలువ లగి; క్షి ఊీటిరి, సల నే ంట్‌ం అ్యాడ్రు ఎభిన్న మైన. నావీక డృమాలు లుగుపళ్లం. దాని శాంమం, “1 ట్ర కు నా దు లు వై శాయి. ఇ5యిలే ప 4 వ . ల ఏ క్‌ ్త న స న వ్‌ ల 1 ఓ ఆరి లో ఇ న లె. నె మం ఆంతడెంబి వోీవడానిక కారణం కొంత ర టీ ్క న. = మో ద స క చూ టల్లై ప ఎ దాం లిం న సంచిత 2 "కశక కథక 'నాటక్షాలను! ఈశషలేిటేి భా జే లన అక ల యాలు కొంత వాటి ఉద్దేశాలను అవి. నాధించ గల నటాలబన్కు నటులను. బత్కొరబ పిర్యప్యాన్థు వాటకాఖ్య! గడం. కాని పటిషపచుష నాపీక వ్వా పికి తోడ్యూడే హస శర రానురా** గాపరటపటి. పీ “ఆటలలో 9లో పలా హై ఫ్ర రా. క నీ | అతా ఆదనరూదపచునా? న స్‌ జజ వ . 060 1990 1 నాటో హాచిలయగ ఇప్‌ నాదక' రచూ' విధానం, *ను, కథావీస్తు స్తీ కరణ ల కర గ హు ఖు మలి గ్యబ్బవగా కస్‌పిసున్నణెం ఈవాడు ఆ౪.ఫ్‌ వ్‌ గ ఖ్‌ నాటశొత్సవాన్‌కి. దోహదం పసీన డళకరో దాదాపు వంద చిన్నా "పెద్దా నాటక సషేసి ఇ యయ” ఉన. ౧౫.” (గ్‌ సర స మలం) టో పే శ్ర క్‌ న్‌ యై రి లే . శ్‌ ర్‌ వ క అ ల లీ టీ ను న. ల నటే జుట్రే వ వ న నక ఖై న నో రాల్చి

వరాల అట కా లర అటక చాట నలల ఆ హోతీ నాటకాలు (పషాముఖాాస్తి గురించి చెపషేవాక ఆర్య ధదేళానికంతకూ విస్తరించినవి, కొన్ని నియమిత పోటీ నాటకాల [షాముఖ్యా గ క న [పాంత్యా౭ంకు, కాని ఇన్నిపకిషత్తులలోను గత పదిహేను ఆ. పోటీలే ఒక నాటకం "నొ వ గ త డయ వ సంవత్సరాలలొ వస్తున్న ఉత్తమ రచనలను, ఉ్నత్తమ _ కరిస్తున్నార మూడగలు కం! 1885 దిళతకం కాకమూనడు. అన ౬. ఈ నాట రు ఒక జపనతహసన పక ప న ద్యాతకం కాకసానదు, అధి ఈ నాటకాలన్నీ గం... కుడికీ పెద్దతేడాలేదు. మన భఏవ్వద్దర్మనం నామిగు మూసలో పోసినపము తమూరవత్తునా+ము, చాలభాగిం ద టం ఈం. సక మూసర్‌ పొసినట్టు తయారవుతున్నాయి. వ టం [పదర్శశలు జరగడంతో అయిపోయిందా ౩ అందులో మట రాలు దక రాద వివ చాతిపరకు. దణవిిష్టత అక్కర్లేదా? మాద్పుం వైవిధ్యం అక్క సంఘంచెత,. ధనిక వర్గాలచేత, అధికార వర్గాలేత.. దా, చల్నోడోమాలేనా [డామాలు! పండు వల యౌ నామామ్యదు. ఎలా (పవారణ చెందు నీ లు భావ, సాంకెతిక దార చ్య౭ః ఇందులో సారాంశం, నాటకాంతంలో. పీడితుడు నవితవానికో మాట : షాంస ద్వారా తన పగ ఠిర్చుకన్నట్లు చూపడం, లేదా ౬ " ంం సూచించడం యీ నాటకాల్లో సర్వసాధారణం, మనగ మంచి నటులువ్నారు. మన దెళర ప యు న టం జో జ జరా ౯ న రి! లింగంో ఉన నటుల ఈ నాటికల్లో ఒక్కదాని న చదివి - దాని కథాగమ యితర | పాంఠయ నాటక ఠంగ ల క ళం [క జ ఆన్స్‌ . . ల శ . మ క్ర చెప్పిన మాప్‌ కాదు? స్వామభ వంత చేబ్వున దూట 'బడీసటు. స్‌ షక అవుతుంది, 'జది, ష్లోట్రీ తత్రం, నాట ప్‌ క నే చల ఇ టి. క్ష లు అ ఎప ల న న న మంచి నాటూలు. (వాయగల రచయితలున్నారు, ఇపష్న రచనమవ చూషిన (ప్రభావం, రెండోది (పతి నటుడిగా క్ష | ళా ఖ్‌ య. వసు క ఫ్య చు గ్‌ వారళ్ళ మున టో ఆ శతకల జ్‌. వళఠు | పధాన డిప్పుడూ మకచై దర్శకులు హ్‌. నవ్యత ష్‌ - . ష్మాతధారి యీనాటి సంఘంలోవున్న కుళ్ళును. గురించి ఉరణూగో లేక హేతున? లేం; ఉం వష, కళళు సరితూగ లక ఏ తున్నడం; తాను పత*ేల కావడానికి నంఖథుం, సంఘంలో ని. శక్తులు రదాలితం వద+ నాక ఎలా కారణమో వివరించి మరణించడంబ-జద్తి సోధార దీనికి చాలామంది. చాలాన ల న. న న. | ఏరిన కూచనలనిచిష యీ వాసం నే ణంగా :నాటక రచన సాగే విధానం. తోచిన ' గరగ జ్ట ల కత పోవడ 1 మనకు సుష్టు అయన రరగ వ వ ఖ బిప్పిలది. ఇక్కుటి మ్యాతబు ! ఇతర సమస్యల్ని స్టరాలు లేవంటే. ఇక రిహార్సళ్ళ్య, మాటేమిటి * నోట! దితిరచడవ, ఈ సమస్తానైనా విభిన్న కొణావసుంచి కాన్ని కంస 15 సార్లన్నా వాను న దరుంచడం జవగక పోవడానికి మూస వి సినట్టు రంగ స్టలం మ్‌ద రిహార్నులు వేస్తె తప ఎ క తన వ స స “న కీడలికల మీద అతః విశాసం " కుదరదు. నడచే యీ కథానిర్మాణ పద్ధతికి మూలకారణం... పోటీ తన క్షదలికల మీద ఆత్మ విళ్వాసం కుదరదు. న సు క లో అల్‌ ఇ ర ఇన .. న పించడం: వదు, న యల టు మం. ష ఇహిటో సాదింపీజేటటు కనిపించడం. : నాదకొల 1 పోటి నాటకాలత ఓక చక్కని హాస్య అది ఇప్పట్లో సాధ్య న క 4 ఉటణాలో ఆంటంఎన ళు ![ 1 మ . లం టం ద అ నాతో కోళు (ప్రధాన. పటణ వ నాటికకు 1పధాన బహుమతి రావడం కాని, హాస్య అందు:వల్ట నాటకం కోసం (ప్రధాన వ స్టా శ ల న క. వం | గోరి ' లచజ్‌ం ల్‌ ఉద్శమంగా: చెపట్లాల్కి చ క మ జ క లి అడద ఇ అ నాతోపాటు ల కొలఆంల్వుత్‌ లిగిన .కొన్ని రి స ర క్ష్‌ పన్నెం దళ్యల చస పన నాం. టి అల రూములను కూడా. ఆనాటకోళాచనో కటి+చి వానిని | క్ష ల ను జార్‌ ల అట్‌ న ర్త న: అలదతూ గు రించడ౨ రూములను -౨లండద్తను షి చిట ఆలీ “టి

సయం న మ హై టు. రచ న న ౩ న వల ళాల సా సన." వ ల పే న కం న ము నే నే న సస నా స్‌్ణు న శు శ శ్‌ వ మ హై హై రాట గ స్టే స మా కే షో శీ శత సా! ల్స్‌ ణ్‌ పే శ నక యము. టి క్‌ + * వచ్చీ ఫొ, ” స 4 క్ష స స. శ ఖో ల ం స్టో యం హలీ స్త జ ణం . క్‌ | న యర శం టం. శ కి ల జ ఖా ఈ ్గ్‌ న ఆ శు " కే ఫ్‌ ము + వి విల్లా ల జ వ్ల వ క్క నొ జ్‌ ॥ ల్‌ ష్‌ " శ | పట చ్‌ 1 ఆన పేట్లమ ట్ల స. న స ౩ స ౩ ఖ్‌ న్‌ స్ట స సాం. ౫ శ వ్‌ న్న చం 1 హుం షః ఫా మ. ల్‌ న్‌ సా టి సు మా గ వ హం త ఆటే , ల టట. స? | న. ర స మం ఈ వః ముం. సం ఫో ఖో న ను సళ్లు. సే స. ప స ఉష “జ | వ్‌ పసం... నా న శ సస. నచ ఎ వ్య. లం క క్ష | శ కీ గ్‌ ం న గి ॥ ్యు శా, +... న య వ! ॥ కక క... ॥ీ గ పం ం ( న న ము ఉత న రా. క ॥ త్య స్ట్‌ | 1 కస. “ర్మ రన గ” సం క స త ంం నాం అటా మ అ? న్కు య్‌ ం ఆ + ౪ క వేం . స స 1. ల! నై క్‌ సజ సల. గ జే హు లే గా , వష. హై హ్‌ టు. ఫ్‌ శ వు వ్‌ షా రంత సం రపు స్థ | న ఉ||. నక. | ప్‌ ణ యు ట్‌ స్త ్ట్‌ లే . “లప్ప. జ రీ గ్గ షే గ; | జ్ర టి? భ్‌ "వ వే స వాట పో * నే య నాసి స = ని మ స వ స నే. త్ను 1 ల న్యు ం 1 త్న శాం. శి క్‌? ; న్న క ఖు " న! రే చ చ స శంస ఖో “% “ ం నాం గ్‌ వ ల ణ్‌ గ్‌ షు * ఫి స్టా స న టంట నన. ప ఇన స్త గ పన జ పై ై య స య్‌ వలల మా న. చ క కో న. ఖ్‌ త్ల స న కం... ్‌ు నం న్‌ ఈల! ల్‌ కళ ట్లు ల్‌ ము. లి + 2 యు... శ్ర ఇ న్న ॥ - గన కనను స శ ప టు న ర్ట ం ళ్ళ ం $; ప జి చ యయా... టా శ్ర హల సట టల్‌ సస! న లా... య 2 హ్‌ న న్‌. సలల పా స నో చంటి మా ఆ ల్‌ మం. ం ఖే ఇ హట్‌ ట్ట గలా హా జ్ఞ స మ నం వ పం సళ న్‌. స్‌ శేఖ. చేళు శీ హై త స్యుః న ల టి నుట ఇ క్ల ఖే] న్‌ ప ]ే సే లు రం వ స. ల న క టన ల స. బ్‌ స వ 1 నే రక స “లన్న మ; అహ న టే న. గ (ప య ఓ లి ల న. న హల సస గ్ల త్తే నే త్ర స ఖై పై టన పన్యోన ష్‌ స స ౧ జ్జ స వ ! న జీ ఓ మ లో లో లీ పంల ప శ ల్‌ న్‌ బ్‌ ట్లు కస్ట ఖ్‌ శీ జ్‌ జా సి ఖో టే తే. సే సహ 2 ప స నం క శే తో కాంతి. ్‌ ఖ్యలోస్త స. ల స ప. వస భీ ॥ స్సు నన్‌ న్యు సశ ॥ ే _ ఎల ా నై ళు | వారక ల గే న్‌ జ్‌ ళ్‌ ర ల మం చమ జా వ్‌ = వ ల - గ న టం నై న క శ్రే జ ళు స్ట ము. న! సతో జ శ్‌ ఫ్లో స లన య మైల్‌ 2 " 0. జ తాన. న | న న్య స సం ల! సు స్య శ వ. స్టే | ల పరల పసల టై. నమ స తో స టంత స సహ సే తస | న్య నే న సు. ట్‌ - : ఏ1. సస రా శ లం వం ?్‌ ల ల వ "ట్టి “కో వ 4 4 క లం ఖు న సై “ ఇ = గ ఇ . న్‌ు వ - ం హో , . న స్‌ హీ యం స 1 సు నో ర స. రస ఫ్‌ న్‌ వా ల గళ సత్తా క స గ ల్‌ అం జ. ఛ్‌ | క 4 షం శ్‌ శా నక స తే 1 స శ వో టాం చల మ కహ ళ్‌ ల ॥ వ్య | " న సు జ ” శే న న లేకి. య ఉనై బ్యా సీళ్న ఈ. జ ప సా. ల్‌ ఓ క్షేష మ హ్‌ ఇల ఆ ల్‌ వళ న వ ఎ త స. న స క స స... స్త . లేర న జుం న ॥ ర న్‌ ॥ న ల | స్టే / యు న క యూ తోం న తు స్ట న్నే జ మి... శ / చ జ వా కా లే వ వక న జ నమ .. నే = ప సీ |. న క్‌ జ్జ న “పం ॥ ణీ. ప ఇళ్లు మ టి ఫు క్ష. ల నల ర్య “ల హా సా ల ఖః శమ శ ఫస ఈ స్టా జ్య జల్‌ బై న స జ వలో ో. షన ్టె సం స స వ. శే స స. న ల అ సం సం 1 టై స స్య మ స్త నే స ౫ [ సన మే ప్ర నీ ఒట్లు. హ్‌ సె ్య్ట్థ్మ జం హి శ. న ₹ స వ క శత స్మా ర న కం. యి న టా. గ్‌ ష్టం నే సే వట స్ట పై టల "ప్‌" స్‌ సా గ న్‌ ౨. య న్నే , ప సే |ోత జజ శ వ. స టు ట్‌ స్‌ పష మ్‌ షష్రఖ్ణ ఖీ శ శ [ ల సస 1 బు క టల ల! స టి జ శయ సకల య న... నం వల మో హన లు ణే న్‌ సతి జ్‌ జ్‌ జః టన సే ల ట్‌ స శం పస 2 శ స్‌ వ న టీ శ న స స. ష్ణువు సట్లస్టు క. న క క ౧. ని జ్‌ సో మ్య వష సా స్తా. ట్ల షస భం ప ఇ ॥ స్థ న. ర హం బ్యకపు బ్ర సా ట్ర క వ నస్‌ జీల! టు న న న. సజ్జు జీ య చ స న న ట్టు తన్నా ఆం ము స కుల ఖో ఎఖ స ఆపు కలి ఖాజ్ల లం ట్‌ జీ టా, సు త న న ర. షా న నేన ఖా జ్‌ వ , న శ టై “క. స సా | ప్ర న్‌ శు: భో న ష్‌ శ్వ సల. మ టీ త్య! న ఖు నః నా సే సు |. నన ల స స్స్‌ వన | స్త గ న్య | క న్న ్నే వ్‌ న ళం క ॥ సల జ జ లలో క్‌ వ్‌ ఉహు ళు. స్త నో హతో స న నో. వ త నో న 1 స్నా ఫై? కే 3 పపష్ష స్టా ష్‌ స్ట న... వ 5 ఖతి. త జి? స్టే స న న " శ ప్‌ స సం. ౧ శతి ఉట వీ యు. ల న్యు య జల్‌ ఖు స స లం ర్ట స్య స యం క పం లీ చస య ర. జో స. ఖత న పం సేన వ్ల గ్ర టు సే టే ఇఒ “ం గ = లి తార యఖ వ్‌ న్‌ చై గ క ణో ల క్‌ | ల ఇ న ం రన మ జః జంపు పేలు మేం ఖ్‌ త్త సా బు లు వీ న (షే ఇళ్ళు న క షః స్త ప + ॥ ం న్‌ టే ఆ + శం థి 4 గ షం? గ యే + - మ" ఒ ఇం చత! లీ ష్‌ శ. ల / ర్ట న్‌ ర్‌ న " బి చ లు శే న్‌ ల ఖ్‌ జం , నె పై ం ట్‌ ర ఘు వ ట్ట రం ఫ్‌ ట్లో శ వ | , క్‌ నచట కరు! సర ర క నం గి . జ ॥ వ ల లీ లీ గ్‌ స ॥ స ఇటీ క " టే. ఇళ్ల ల్లో ః తలి లు క్ష టే ఖు జీ న్‌ క్త ఏటేట స! గే న . ఖ్‌ - ఫ కకం ప వగా డు గా టి. షు వే నటట గా ఖాను న న చ (చాలి ల అలిలలు, రాంరాం 5 (చ్నోక్‌నో మ దంల

శ మం పున పు స ట్తాల్లాత్త తో వత్తోట్టల్తనాాల కకక ర్తాయా ర చాలశలాలా . . స్ట న న్‌ ప న యయ న ట్‌ న స్ట ఫ్‌ | నే లు ల్ల ॥ | . అ రా న ల యబ కే న్న్న ; (జీ శ స్త . య న న జ జ. మ న. లే ఖే జా టలు సు న్‌ శక్తా . స్మ హే న ౩ సా వు జే న్‌ య. నాట మా ( శ గ న. వా న జో 2. షు స న త ఎప ల్‌ టా. షప శే సతు - త. ఆం? 1 లు టో? న భా మ. తు ష్‌ షః భ్‌ . హల ల + | ౯ న ర శ సం స! ఖ్‌ గ వ్‌ సంచి గ చ( త న్‌ + న్నా ం క్‌ మపి సేలం పై మా స జ్ఞల్యు నల చే వ టు సహ శీ వ న శ న. శీ లే హాబ నటకల టై 0 న న్న స వ్‌ ష్‌ త న స్తా శ క న న... స సీ జ్జ న 2 స టై /| భీ" సోన న న స. న్‌ సు మ మ త నే వో శ్‌న్హా ్‌ న ౧ న ఖీ న జగ / న జ్జ మ ష్‌ న్‌. క్‌ వే య్‌ ల శ్ర ఎడా. “శ మస 4 ర గా క్ష న స త్‌ వే వా జీ న నం న్స న్‌ | జ గ్‌ త శా స " మ్య శ త్త స్‌ సం టు. మ తపసు ఇ |] సై ఃః బి ల్ల యే పై న [స | హ్‌ శీ నో గ్‌ అటి వె ళు. వ కీ నీ నతన స భీ ల్‌ జ ర | న షు ఖీ వాయు స న న్‌ శి ట్‌ న శా న్యా]. వట న. బ్య త. శ: కల. ప్న హరిశ్ళం ద” నాటకంలో హరిశాం! దుడుగా హరి; పసాదరావు, న. హరిళ్ళం[దుడుగా హరి్మిపసాదరావు, చం దమతిగా కోపలె హనుమంతరావుగార్లు

నూజళ్లు ఇలుగు నాటకరణగం శబ ౨, మన చూపంతా. హైదర్గావాద్‌ల్‌ ఉన్న రఏపింద బల్బనిద్డు లలా _ఎత్మర బంఖూర్మ్యం అతిరోలత గ౭ిల్ల భారత్‌ మీదనే. రాష్ట్రి రాజధానిలోనే మరో నాటిక సభ్యుల్ని చేర్చాలి. నెలకు లెండు నెలలకొ.. మంచి శాంలేమ, రవిం్యదభోరతి నాటకళాలక్షాదు.. అగ్రి నాటకాలు = అవి వక్కడ. 1 పదర్శంచ బడ్జాఎ వాటిష్‌ పాటకి శాల, నాఓకాస్‌కి పపంచ 'వ్యాప్రంగా తమ పట్టణంలో ఈ నాటకసఇఘాలు. [పదర్శించగల యీనాడున్న నియమం-400 నీదా ఉ50 మ్మాతమే గాలి అందుకుగాను ఈ నాటకసంఘాల మధ్య సహా మాడగల నాకీకొశాలు కావాలి. మైతి ఉండాలి, ఇలా (పకక 'సంఘాలు ఏర్పడ అవద్వుతా అమఘనిక డదగ పతకరాలు ఉండాలి, (న శరన న సంక న న పాలనా ణు, చలనం లక వండాలి కాని వంటి సఃస్థ గామ పూనుకోవాలి దినిని టక ఉద్య ఆఘనిర కాంతి (పసరణ పరీకరాలు ఉండాలి. కాని కత సహన మైకులు ఉండ రూదదు, ల్‌ . . గాన సభలు ఊళూర వెలిశాక కర్ణాటక సంగీవాసేకి నోటును సహాజమెక సాంరాన? సాధక చేయ గల న. క క తప్పదు, అలాన ఈ] పేషక సంఘాలు “గుణం” చు స రార లి కళని హహ (ా జ ప జాం. ఎ వ గ న్‌్‌. - మై న్ను. ఇ వ్‌ ఇ న . ప్‌. ప ల లో జరిగాయి. కొన్నీ ముఖ్య పల్దణాల్డు సయిట నాటకాలను ఏంపిరబేసి, [ప దర్శస్తే మరో ఐదారు తొమ్మెదో. చక్కని నాటక శాలలు ఉన్నాయి. సంవత్సరాల్లో ముంచి నాటకనంస్థలు వృత్తి నాటక మర్‌ మునిం ఎక్కడున్నాం? సమాజాల స్థాయికి ఎదగవచ్చు, షం అ పరి యాంతి కల మం ను... తిలక టి వాపా ల ప టూ ము ణు పై వ్‌. నాఓక హాటిఐకు ఉద్వాసన చెప్పి-మ్మొత్తం ఆల్నభ ఈ] "పకక సంఘాల సంవత్స రాసికొకనారి నాఓక దెళాసిక0తకరో ళులే ఊర్య్య నాటీ: ధం ట్ర్‌ని బర్వూటు పోటీలు. కాక్క ఉత్సవాలరీత్తిత్లో [ప్రముఖ నటులను పయాలి ఈవిషయంలో ఇలా. నోటిలు ఎశుతున్న జకషేట్‌ చేర్చడం, జిల్లా వోజ్రీకటుల సమ్మేళనాలు మీదకు ఇచ్చి వారితో సర్యపది£చి ఒవై నాదిక వంటి | శేకళ సంస కతల నయకు న నో. మ కటువవంటి | పత్మక సంఖూలు ఇరరుల సహాయము హోనీస్పర్తింపు, గణన ఉండదగిన. పోటీని ర ర రాలు లను సీ ణ్‌ ్గ. అరించకుండా. ఉండేవిధంగా ఆరికటనరులను అమి తం: చెసుషోగలగాలి. స్వయం సమ్బద్ధత సాఫ్‌ంచారి, ఈ ఐటల్సు విధ గ్థాయిల్హై జరగవచ్చు. బిల్లా! నటులక్కు నాటక సమాజాలకు సహాయం: చేయడం [ వారతర్య రూస్ట్టావంా లక్‌ భస్ధాయేం ద్వారా తమ [వొంతాల నాటకకళకు సహాయం రాష్ట్ర్రింకోని, వివిధ [షాంతాలలో (పచర్శింపబడదడం 5 నాఓక రచయితలు జక్క వర్గసోరా టమే. కాక వట్టా?ఇడ ఈనాటి ముఖ్యమైనసమస్య. దీనికి మనం ఎన్నోయితరనమస్యలు మనకున్నాయన్న నంగళిని సఘావానవ నొాధిబ-: అటు. నాటక మోటిలకు, ఇటు తాప్వు గు రిరచి, తమ (ఎన్నకులు గు రీంచేటట్లు ఒకనాటవం నామ్తగుచోట్ట | పదర్శనభాగ్య్యానికి నోచు చెయాలి. కోరనమా ఈః 3౯టి ఏ షక) చుటరో సాధించపచు. సం వందా టు ఆన్‌ క కన గు శస జై ఖ్‌ దా 1 జ న అహ లో, రల సళాబ ఖా న. లి , గా ల . టి ఆ మలు గ్‌ ల జో దినికిగాము. ఆంధ్రవళడ నంయూలలా.. ]పేషక చింతామణి", “సంగ్రీతజరయ్యగసభ "చంటి నాటూఎస ౧౦యలు బైఎయలంలర్‌డాంం గాటు తోధిల్ట సభ్ములను లా! తెడ్రా.:కఫ్సిపీంచడోం తేచు, ఈనాడు. ఆ పరి

లీ నాట్య్ట కళ నుచి. వెలికివసే కాని మనం ఆలుగు నాటక తలుగు నాటకరంగ చక్మితనూ స్టారీపులాక సిషమను ప స గతం చేటలంము. నా యంగా చ ర్యించ్వి. మనం సాధించిందిమిటి, ర ఇకో ఖరుడు. కలుగు. చేతు దాజరానలో న ముంచు సాధంచవ౭సిందేమిటి ని మాంస పడడం ర, ఇక్‌ కఖరుది.. తలుగు దళం కాజధానేలా నట న ల. ఇ క్‌ నం లట అ ప . ఈ. వ్యాసం: 'శ్ఞాయం. తోటి సటులు, రచముతలు శిచణాలముం అరఖావడం. (ప్రతి .నటుడిచ, సాటకాభి వ క. ల విమవన సాలు, [పకకులు మిితభావరటు దని మానికి తళివంప్తులు ఆబ్బ విషయమ న్నషి (ప్రముక య మ న. కు ప లు. క సక రెంచిఎనాటచూన్ని ఒ త్యృాహారంగా కార లృవైయ్యిక్తి ఇప ముఖ్యాంగ్రో అరాడబు చైయపలసిన పని, క ల చయలు పటల లం ణా శే క సమప్టగా చయగల కృషని గూర్చి ఆలోచించే షఫి భోావెకి సూచనలు. ఈ వంద 1సంవక్సరావ సయయం. ఆసన్న మైంది. నానాభావాప సంపన్వం

దిగా ఉపడేది రూపం, అది. సహజ? కః తిసుం అన “చేళలం చయ వాష క్త బ్ర ఎ య కాస బడు. ఒక "రెండు స్త్వారూపాళ్త్‌ మూడ బడురుంమి. క స టాంకళ స్వాడు సషజసుకదరుడై నా ష్‌ జగునకి రావడ? త్రో గో న సట లజ రెందవి రారణంగాతనిబటది హక్కు. డల న న ప త భు. న ము. ల ప్న - ప గులూర్తో న న సా. స శ లు జ ల జా ఆ ్ట వ. క చనం ఈం. ల ప ఉం స లీ రాషసాకారుడుగా కనిపించవచ్చు. ఇంకొదప్పుడు ఉంటుంది సక్తన మకర లనిబడి రవదు ఒధాల్ట జా [0] న 1 సుకుత విశేషంచత న ష్‌ న. ప వ క యు 9 04() ఫన్‌ 9౧౨8న. రాక రా ఆజం. మను. ఇదదుకు సాత్యుం ఎమి! చు లయల [ఫ్‌ ంచేత అలి, వివినడంలోన్నె య ఏప్పుడు ఆ రంగంయదనుండె షాన్ని 1తినాయిర్రనూ | షన£ మడి గా తం యొక డి తహుడుళం టే అ వ అ య గడం యాట సహజ సుకుమార ధర్మాన్నె. తలువ్నమూ.. దంయంది న్‌ వలయ మంత్‌ ఉవాట్తుడుల అ. పలల రా (1 లీ (ఆలే గా యం న జు లే శా గే ల మం ాల గ స వ్‌ పవిచోలయి అంత నుదోకంగా ఉందేాచు ళ్ళ దర న్యా నరులు శ లట కలా ప ( స వో టా రర సల ప వా రా వతాడాని 'నేషంట వకూ జే. యల ఎల న ॥ గాదు. నేం ల అధమము, | / ఇ నీ సల్లే నానీ “టలీ. నష తహ మచమర లాడుతూ ఉత్నా యళ... నరు 'వనితక చహజ భెర్చుదప్తారకాిి న్‌ా డంకాం. వారుణం వకుంచే. రంగంమీద అంంకనంప 2 వావ్వారళశ్లాన్న నాన సన్న చేంిచేవార . భత న ర వ వ్‌ క ౮ ౮ క నరో న మ ఏ జాబ లి కాం రల. వ. | ను నా ంతుకు”। నటుల పటా, కార్త ఎల మాలు షల రయ సకాదం శ అదో జ త్‌ న్‌ ౪; శయిం పజడి, € రానా ఖ్‌ శా గ వీష గా?తంలో నహ జఫ. క స ఆఇశయిషపజడి: అలాటి వివిధ పిచ్చిత వికారాల్ని ఆగ మ గ్యాతంళ సహజంగా ఉరటువది. ఆ షక్యుట ఆర్త గ్‌ వరాళోనూ | యా ౯ య ఆ జక భకూపంళోన న్యాకొం సళ స అం క వ య క. మయా ఒఇలుూుసడ్‌ షమ సరిపసు షష నన కష. (ప న గాహిం: కొనే నేర,ను కలిగ ఉండాలి న గాధ కగిపిగుంది, ఓక సోరురు.డి స్‌ 1 వ్‌,౫ ఇర్చ్నును కవిగి ఉడడాలి యుటముదవ. ఆ పిక ; స్తుంది, అక సయురుండి ఇదద సాయుకి వరు వ . న్‌ మ ఫర మ్‌ట్‌గ్‌ లి కు! స ల స. యమో ఆ లం లల! వ” క్‌ న్‌్‌ హంసలీల్తి రాలపీ? 1 పజకు ;వళందజయో అతో య రుతూూ ఒకప్పుడు సాగుళా పవి, వాడేపత టి చప టంట మన రామహాటయలహర గక దాస వోరణి చూ సేమూ. | క ల్‌ చెప్పబడి ఉన్నాయి, మన. రాఘవాచార్లూల; ల్‌సమ క జయా. సుద ల్‌ అాజండా లలా లనుగులు భామేచా? పణ వివిద గా. సుషదడలు! ఆప్రని వివిధ ధావ్‌చిటకరణ _ భాబచ్చాపణ వివిధ బ్రైల్లాలవావయుుదు వివభాలుష్‌

16 నాటు కళ అందలి అపళద్దాల్ని, ఇంకా అనేక విధాల్నైన అనర్థ కాంగిక స్తాల్సికభావాలు నటుని పూర్వుప్తుణ్యం చేరనూ, కాల్ని _ గృుర్తించలేరు. [కొత్తవారికి పట్టి స్తూనే. కావా నెక లలిత గభీర భావానుభవ విజ్ఞానవై శాల్యం ఉంటాయి తహ్వకుండాను, ఇముతే. భావా న్నియా [తము చేతనూ అప వటికప్పుడు అశుధారా [పవాహరూపంగా (పధానంగా (గ్రహించి ఆవందింబే పండిరుల్ని, ఆ [పఫరింపబడాల్సి ఉంటుఏది. నున రాభువాచాశ్రీగారు భాష్తాభేదాలు వమా[త 6 బాధివపవ్న. శేషిచిన చేసే [పసంగాలూ, షొడే. పద్యాలూ. ఛాలావబసు థాప్‌ సామాఘలందరికీ ఏదో విరసంగ్లానే ఉంటుంది వినవా బోధకాలుగా ఉంటయరప్కే చేడవం పాధనాసాధ్‌తామగా నికి. మన రావాచార్యులగారు. బళ్ళారి వాస్తవ్యులు. వంచుకోడానికి వీలుంటుందా [! అబితే మటి అలాటి కష్టా గోదావరీ మొదల్లైన తెలుగు జిల్లార్లో ఉండే వన్నీ శాస్త్యపసిద్హలైన ఢీరోదార్తాది వివిధ నాయకోవిత వొగ్విధానాకతో' చాలా: భిదిస్తూ ఉంటుంది ఈ బళ్యారీ స్వరూపాల్లో ఉంటాయో. లేవో చెప్పడానికి, వీకు (పసంగ విధాన, నెట్లో మి ల్లా సౌర్మపవా యానెకి ఈ; "వే యగా నూచిన పకా వ! ః కుంభీనను డు, రామదాసు బళ్ళారీ సాయ్యపవాయః చాలా సన్నిహితంగా ఉంటుంది. ష్టా [తలం చ్యూతమే చాలవు. శ్యంగార వీ" రనాల్లో ఇలాటి. ఇదాల్నన్నీ వాటించడం, వ. నటునహ సులభ డేనై మనా [పథానంగా కలిగిన మహానాటక్షాల్టో ఆన గా మైనపని కాదు ఏ జీ ల్లాలో ఆడుతూ డీ న్నష్పుడు ను వ్‌ శకుం శల్లోనో , వేణీ సంహార౭కోనో, ప్‌ర్నీ దుష ర్ట్‌ంు జిల్లావారి ధాషా మర్యాదల్ని పట్టి (ప్రసంగాలు జరపా_ శ్రుడుగానో, లేక భీముడుగానో చూడడం అంటూ తబిస్థ ల్యంటే సాధ్యపడుతుందా. మరి । ఇకో కృష్ణాతీరన్టుడ: పగ్షితేచె ప్పవచ్చు.. మజీి నిస్పళశయ:గాను, సుభ దార్జు నైన నాకు వారి బళ్ళారీ పసంగం మా[తం ఎలా స్విరంలో అ గనుడు వేస్తారని వి న్నాను, వటే దాన్ని పట్టవ్వకుండా హోత్సుంది డిండుగాక? వారి భావ నేను చూడలేదు. ల ల క్‌ రణా ద్య్‌గాని వ (ప భా ౧ కారణ 0 ందె " క్ష 1పసంగాల్లో వాచికావినయానికి వన్నె దెచ్చె సాధ భాషా వధానాన్ని అంతమా(త్రంచెత నికసించడానికి చాలా ఉన్నాయ. చాకీయానకి చందన పలుకు న రను నాభ్యంకారా ఆ గొప్పతనం ఎక్కడ! భేదాల్సి అలా ఉవచినా, వయోధర్మ |[పతిపాదకాలై న ప్‌త్తుంర్సి పద్దతులు విధాయక్షంగ్గా :కనిపెంచాలి ఆ పనడగ విధా అన్ని వి ధాల్వై న భావ వేచి తారిల్నీ [ప దద స్ట్‌ చ న ౭లో, ఇంకా వీర రనోచిత మైన స్యుహ్‌ వాలు? డానీకి భాష అనేదే ముభ్గా కారణంగా ఉంటంది... స్రంత్రగా పందజే సభ్యూలనై నా పలా ఆకర్షించగలుగు ఒక్కొక్క నాయకుడు .జక్కాక్కు. వాక్యాన్ని డిచ్చు త్రాయోో అలాగే దీనంగానూ, అరితఈగానూ, జెప్పబడే రించే గావ భర్య నార క్యాల్టోనూ 'మంచీదీ ర్తాదిక గ్రమనా. [పసంగ్రాలు కూడా మర్చుదస్థాయతో మఖు'స్‌ మిషమకు ల్లోనూ, అనేక విధాలైన కాలధర్మాలూ జాతిధర్మాలూ! లాడ్తుత్తూ దిన్నట్టుండిన్నా అంవలి. భావ్హాఐన్నీ, అంత మ కధర్మాలూ,: స్నాత్తిక ధర్మాలూ, ఇంకా. రసధర్మాలూ' స్పుట?గానూ, సుకుమాదంగానూ, వంత దూరాన ద్యోతకమౌతూ ఉంటాయి. "కేవ లం అర్థాలు మాత మె ఉన్న దిదుక్సులనై. నా ఆకర్షించాలి మణి ? వాక్సాధనా వివిధాభినయ వెధానాల్ని కన్టీంచి అలవజచుకొన్నవారు. ్యాష్రల్తోవాలి సడి టుంది. ఇం సము నాటకాల్లో పెద్ద క్షాన్మికొవ్యగర్భిత రసభావాల్న న్మిటిససక్రమంగ్రా రంగం. శ్చద్ర నటులు పాఠళ్యాన్ని వినికికవ సేటప్తుడు ముఖంగా మీద [పస్న్న పబచగ లిగి ఉంటారరదే విశ్వసి;:చరగిన క్ర న్‌పిస్తా ము అలాటి. విశేషాలు, మన రాఘవాచారి విషయంగా ఉండదు. చేసిన సాధనలన్నీ అభినయసౌల గారు తెళగు వాట వొల్లో కంట్‌. ఇంగ్లీషు నాటకాల్లో భ్యాన్ని మ్యాతమే కలిగిస్తాయి, తత్తదుచిత వాచి బాలా (పశిస్టను సంవాడించినవారు నిస్వ :శయంగాన్ను

" ల్‌ో: స్‌ క నమ కై వ్‌ ఫ్‌ న క ల వళ్ళి గా కో | లం శ్‌ తం క బా. ణా న న ల య వానేన జజ గా ఫ్‌ ః. 1 మ ల్‌ నఖ ల 4 క్‌ | వ్య 1 జ రో శ _ 2 ్‌ ఈ గేల ళ్లు చ /్‌ క మ్‌! ణ్‌ న్‌ సా వూ త్త గా సే లే న న నష్టే ఛై వ స్య ఫైట క - గ ళ్‌ ం [పనే ఏల్లు ఇట న్ను జ ఇ తోవ = ఫ్లా ళ్శి న. ]

• క్‌ నూ న కప గ 4 ఫి కళ గూ జ్జ ట్‌ క . ॥ శల్య! - క / ల్‌స్ణు తో జ్జ నీల క్తి ని నస స న లః సై ల న్‌ న్‌ న్‌ జ | అట్టూల్‌ న్న ల్‌ వ్‌ స షై స ఖే ర, / ఇ న! ప. స లీ క ॥ వష క న శు అ సీ చ ల త న యు త్ర న స్తీ న ఇనా సు ష్ణ క నీ ర జ ట్ట సు బై: ఆ కీ స్త" సు వా ట్‌ యు క య్‌ యట” 1కు జ వు | ల శ ఖ్‌ ఆః నా | హో ఖా జు త సే జ శ క్‌ గ్ల న ళ్థ గ స్తటు ష్‌. బి క్ల న్‌ తలో ల్‌ రి? వా గ న స = నాద్ళిం క! షం న్‌ క | న యం ్ట య ॥ వై వః ప్త ఓ నా న్‌ ఇ" / ఖై తస బ్య ॥ . ప శ పు ఖే స ల క ఆ వ 1 మ) క భి ల్‌ సు వ న ఖ్‌. న. ర్జు ఖ్‌ " తు జం నా మ ల్‌ న. స | " + భ్తు విం ల జ 1] వ స్తా క, సమం ణ్‌ చేట "ళ్‌ గ! స్తు న తో ఓ జ్‌ న స? న గ్‌ నం సిలు గా ల ం ళా. స్‌ కత్తయ: గ వ పే న రా అక్‌ నే స; జ " న హు. “ ఖ్‌ స్‌ మ సన్‌ లర 2 క్ల గా జ్జ: . జే హే క్‌ు. నత్లాన్మ: ల్‌, తళ టన న్‌ వటి రి (. ఫాల + ని న్‌ నే శవ కేన: అన్య ఖః ం వో న? ఇచే. గ్‌ టన స్‌ బు 2 తే కే నం స వ్ల జు షు న్‌. ల క స (| స య్‌ జక. ] శశ ఫ్‌ లేక ష్‌ గం న్‌ =

• సే న్‌ ్‌. (“చ ంం న లుం జ సే ర ల గ్ల క? టి ” | గలం జ న్న ర శు న 1 ఖ్‌ జ స్‌ న. వ్‌ హా సి జ్‌ ట్‌. య ఏన నే గ నా తా వాపసీ - న ఇ శ శ ప ఒన్‌ స్త్రీల లే "జు స్య + అలో. శా లే క (లో న్‌్‌ ఛ్‌ సు" ల్‌ ళ్‌ ( ష్‌ ం ॥ ల నక బంటి కు వలం లే ం ఫళ్లజ్రై ? జ టై! సః (నే హా స్‌ సే శ సీ ను బ్‌ " జ త్త స్త వ న్య 2. | ట్‌ | ఫె వడ్ల మ ఆం బ్‌? శి లగ 4 ం క ను ం క న. వ % వ్‌ జి ఖే: - ం ణా | న కం థు + టే క ల ం టం ల ॥ లే క స. “జ్య న 4 లికి న | కళ్ళ ర + నక ౫ చన ॥ ఇ అసల ల టైపు క్‌ + షా గ . న + జ బ్‌ త హా మన్త్ర తములతేత..... పపుముయుమము మప మయుమున పము! % / ఉం - ణి లలో న హా ట్ట జ వ్‌ / డ్ల (00 కశ్యారి రాఘవ

శ్రీమాన్‌ తాడిష్యతి రాఘవాచారిగారు 11 వాగ్వీన్యాసాల్ని పోలినవి కనిపించాయి. కొన్ని వీరి ఉంటుంది నేనంత నటుణ్ణి కానుగనుక, యగదు కూడాను... ఆవిధంగా ఆలవడీన వాచికాభినయ. ల్‌ గదు లు లు లిం ము దళ రామవాచారుళలుగారు. విదాఇధికులు, నాలుగదు వైద గం 'ఆలుగు నాటకాల్టోమాడా, ఆయా అవసరా రాివాదాలలుడాల దా! న్‌ ఇ రగ లండు విదాయకంగా ప్రసర్నపడకపోతుందా? తెలు. కాషళ్ల్‌ పెద్ద (వరాం బంద గులో మూతమే అభిచయించే అలవాపుకల మన అభినయ కార్యోన్ని అశం తంగా సాగిస్తూ ఉన్న క్ష న; ద లు ఉక ణన... ఏవరో “తూ అంటే “తారాని సామాన్య నటులయందు నటుల్లో చాలామందికి అలాటి అభ్యాసము ఉన్నదన్న జ శన కనా న ని టు చ పల తట" శనిపించే చిట్టిపొట్టి అనన్వయదోషాలూ, అపళబ్బాలూ, మాట 'తెలిసి, ఉండదనుకుంటాను. సాక్యమమంటారా' ! ణి న క ళా న | నః వ సం స్వ .. న అ శీవాల్నూ అనర్లకాలూ అనౌచిత్యాలూ ఉండడానికి ఎ నాటకంలో ఐఏ మన "పెడ్డ తెలుగు నటుడు, అభిన ల ఆ టం ల అలం అలల సరనాకాగ య శే “హ్రాడక్‌ ర్‌ లం నే క హరిక ఎంతమ్మాతం వీలులేదు, స్వతహాగా 'పెద్ద వంశానికి యిస్తూ డింటే. ోలౌడర్‌' పీక్‌” అనే హెచ్చరికలు టం ల ల డో చనవాడ రా! శ న | అల కన టబ చెందినవారూ, పేద్ద సాంప్రదాయాల్లో. పెరిగినవారూ; గారికి ఆలాటి పైచాంతలు వేస చూలిన మూడు పెద్దల్లో ఒకరుగా పరిగణింపబడేవార్హూ పెద్ద పెద్ద ఆశ దారిగారికి ' ఆలాటి. హెచ్వ్య్నురికలు నను చూచిన మూడు పస మ ల ల లల త్‌ టీ న. బో గ్గ బి టా న న. యాలు కళివార్నూ. పెద్ద ప్యాదయంతో [పపంచ అవసరాల్లో కూడా. వచ్చినటు కనిషించ౯దు, నమ్మాలి కస శం య ర న ల అవినరాల్డ్‌ కూడా. నచ్చినట్ట య న. య్యాత చేసేవారూ. ఆయిన మన ఆచార్యులవారిని మటి నా యంచు దయయుంచి. పాఠకులంతాను। జ. ఆ వదం బాల క కవ శశ కష ఆ్యశయించుకున్న ఎట్టి వా[గ్రచనై నా ఇంకా ఉన్నదాని క ఉల టు న జ... కంటే ఏక్కుూవైన గాంభీర్యాన్ని సరవాదించి తన్న ఇవకో వివంయా చేపువాదు ఆచార్యులవారి వాచిక కన ణన న సు న న ఆ న ఏళ జ న వదు న్‌ వ్‌ చి సు ల్‌ ౫ అ కై రచయితలకు కూరగా పెద్ద గొరవాస్ని విశే, నె పుణ్యాని? . సొమానూ?గా ఎవరు పఠాజవప్నం విగ త వ చ స న సన సక న షంగా కలిగిస్తూ ఉంటుందని అవడానికి ఎంత మాతం ఎళ్తుకొంటూ భూనభ్‌ ండరాళాల్ని | బద్దలు చెసుకొంటూ కన్హైర ఇసుకటూ. పప్ప కొరుకొగ్టాంటూ, క్షర్తులు [పస్తుతం మనం చూచే నాదికాలనబడే. కావ్యాల్లో రూడిుమకొవటూ థా ంగగొట్టుకొరద్తూ. దుమ్మెత్తి (ప్రసంగాలు లఘుదీర్ణాలనబడే రెండు ఖేదాల్లో కనిపిస్తూ కన్నుల మయపండా. ఉండడం అంఓటధా ఉంటుందిమో ఉంహేయి. లఘు [పసంగాలనబఢడఎ ఆన్నుల భావాల్చి చూడండి £ ఆ 'మైని ఒంటంగా వదా ఓక విధమైన స్పకనస్కరిందుకొని సమయసిద్ధంగానూ, జాత్యాది సహజ స్యృదయారాటాన్న పడుత్తూ వీ మూడోరంగంరోన్నో... స్రార్యపడాయ నమస్తాతంగానూ, త త్తదుచితోదాత్తాను నాలుగో రంగరకోనో ఉండే ఆ సాలొలిక్వీల్ని నాగిస్తూ దాత్తన్వరితో ఖేడార్రో భాషింపబడతగి ఉంటాయి. దీర్హా ఉంటే. వ పిట్టుకో ఉన్నవారీకైనా వీనిపిసాయమో లనజిడేవ్‌ సాయి. భాజనమైన భావ సమ్మ దంలో పుత్రే చూడండి! ఇన్ని పెట్టుకాస విమ్ట్ణావిధాలైన అందాతడా.. స్వారి భావ తరంగాల్చి తలిపిస్తూ ఉంటాయి, ఈ ఇలాటి అనర్థకం తప్పకుండా వచ్చె తరుతుందని మనం ఆచాకం ముఖ్యంగా కొంతవజకు కీ. శే. ధర్మవరం నమ్మాలి మరి! ఇంకా అడరువాటుతో అట్టహాసాలు చర్టస్తమాచాధ్యులుగ్రారి నాఓకాలన్ని టిలోనూ కనిపిసూ చేయడంవేత వీరటభత్సార్న్యి అస్టు నూతుకోపడ్డట్టు ఉంటుంది. సంస్క్యృత నాబక్షాలు చదివికవారికీ, మాట్లాడుతూ ఉండడంబత శాంచిశోకాల్నీ, సపకటించ ఇంగ్లీమనాటకార్ని తడవినవారికీ, శపద్ధతిలో వాయడం డానికి ఎంతమాత్రం అవకాశం ఉండదని. కూడా. అను సులభసాధ్యంగాఉంటుంది రంగంమిదఅట్టివి భావనటులు కోవాలి. “ఇంకలాగయ్యా మరీ ఆ భావాల్ని చూపించ (పనంగిస్తూ ఉన్నప్పుడు కూడా. వినేవారికి ఎంతో డం” అని అడిగవారికి మన రాఘవా చార్యులుగారి సవసంగానూ ,ఆనందదాయకంగాసూ. ఉంటూ. ఉంటాయి ,

18 నా టక ళ మధ్యుశ్రీ పానుగంటి లవ్‌ నరసింహారావుగారి నాట్‌ గ్లయః భాషాకోవిదుల్ని మొట్టమొదటగ్లా సంతోష "పెట్ట కాల్డొ ఈ ఫక్కిని ఉండే. వ్యాగచన ఇంకా వంత చమ సాగిన వారు ఈ మన రాఘవాచార్యులువారే అని త్కారంగానో కనిపి స్తూ. అక్ష్మ్మీనరసింహారావుగారి గ్ర ద్య కూడా తోస్తుంది. ఈ నైపుణ మే కృష్ణమాచార్యులు రచనా వైదుష్యాన్ని చాటడానికి (ప్రధాన సాశ్యంగా వారి నాటూలకు కలిగిన విశేషవ్యా ప్రికి సహితం కారణ ఉంటుంది, మైందేమో అనుపంటాను, కారణం ఏమంటే, ఏ చ్మిత మన రాఘవాచార్యులవారు ఆంగ్లేయ నాఓకాట్లో. నీయ సారంగధరలో కాక్క ఇట్టి గద్య నైపుణ్యాన్ని అభినయించే అసామాన్యనటు లవడంచేతనూ, ఆ ఫక్కీ. ఉద్యంతం (పసన్నపటిచె రామరాజు చర్మీత, చం్మద గద్య నై పుణ్యంతో ఇలుగునాటకాలు [వాసే కకీ॥ ఫే హాస, [పహ్హాద్య పాదుక మున్నైన కృష్ణమా చార్యులు కృష్ణమాచార్యులవారి మేనల్లుళ్ళవడం చేతనూ, ఇలాటి. _ వారి నాటకాల్ని ఈ [పాంతార్లో, ఏ సమాజంవారైనా పసంగభేదాల్నన్నిటినీ, ఏంత నిపుణంగా, ఎంత మనో ఆడడంగ్లానీ, ఒకవేళ ఆడిరే అలాటి వాచికవిజ్ఞానాన్ని హరంగా, ఎంతో సరసంగా వినిపించాలి ఉంటుందో, పదర్శించడంగాని ఉండదికాదు. ఇటీవల ఒక బందరు అంత ముద్దుగానూ, అంత నిలక్షడగాన్నూ అంత మినహాగ్రా శేషించిన మదరాసు, నెల్లూరు, తెనాలి, ఉదాత్తం గానూ. వినికిరిచేస్తారు ని స్పంశయంగా ను: అంతే. గుంటూరు, బెజవాడ, ఏలూరు మొదలైన పట్నాల్లో, కాకుండా ఇట్టి వా చికవిజ్ఞానాన్ని 'చాటుతూ: ఆంధ్రం మన రాఘవాచార్ములు వారు పగపకి. ఈ :నాటకాల్న ఖ్‌ తలతోాల్ల "లో ఆ మం వం. వ. . జ క ర ద యు వె బాగో ఆవ క్ర ఇని, బెత్తెడు వెడంగా ' మ బో 4 మ్యట! ॥ న్‌ _ అనుకరి ఘూ కా న్ని క కు / త్రి పలూ + కొని? తల 2 న టి క్యా మ తులు. కామ “హై ష్‌! ద్‌ అ న. / న పరా సు న్న్న ఎ ఛి ఫోజుర్లూ కొన్ని గార్గద్యాలా కొన్ని (ప్రకంపనాలూ, య్‌ ్జు లీ 1 'అసుక 60చడ5 దో ష మా / అసి స న! హపడేవా రికి ఆ శ జ 1 దోషం రాదనే మనవి చస్తాను ఈ ేరాలో, ఆలుతే జ జ. ల న్య , య క ల మ | +. య. స్య ల అపకతణర సహజర్తూపంలోకి రావాలి £ ఆమో . స న. ఎక. ఇ యపసంగాయా ఆంగవావవికారాయా షట్టి స్థాయభాచాల్ని | వ ఖ్‌ = ః. శ ప ర్త సక్‌ రచుకొని ' బయఎయవెడ లుచ్లూ డ్‌ న్యా మూ అవి . న్న య 1 ప [గ్రహింపబడిన సాయిథావం సో స త్తుంపషన్యయించాలి! చ. కస శ ఇకతవని జరీగితేనె కాని ఆ 'ఆనుక్షరణాలు సహజ నవకంపుతచలవుటులుతనుతనడు గవమునుతపమువతముతాతలే. ఆ్య్య్యట్రో్రి ర్రావడ్రానిక వీలులేము అకా జకగదానిశే రాఘవ నేత్యత్యుంలో' లుగు ఈణగస్తలల నీద పవ్మితవై.న హృదయన్న భావాన్ని [గహించే ప రిజ్ఞానం ' నటించిన మొదటి. నట్మి శ్రీమలి మాడపాటి సరోజిని జౌచిత్యనాచిత్యాలతో కూడిన లోకాన్ని సవిమర్శంగ్లా

శ్రీమాన్‌ తాడిష్యరి రాభువాజారీగ్లారు [9 చూచే సూక్ష్మద్యవ్షి, మొదలైన సంపదలెన్నో కావాలి. తగనిపనిగా: ఉంటుంది. మైగా పదిమందీ సంతోషించే మజి ః ఇలాటి "పెద్ద విషయాలు: నిరక్షరకుక్తులరూ: పద్దతికి విరుద్ధరగా శూడా డింటుంది. నలుగురితో వాటు పండిత మ్మాన్యులరా, ఆఅ?వ్నతులదా, దురదృష్టులక్నూ నారాయణా అంటే వీ పుణ్యమో పురుషార్థమో వస్తుంది. ఎన్ని జన్మాలక్షైనా లభిస్తాయామటి.॥ ఇక, ఏవిధమైన ఆ దార్న పోదాం! . స;స్కారంరేనివామ, మైకి కనిపించే ఆ యాచార్యులు వ. వారి కష్ట తిప్తుల్నీ స్వరభేదాల్నీ అనకరించేటప్పుడు ౫” లబుద షౌ డ బదె సం త ౦ ఇలా ంన్నా వా క్లో ఆ. “అర్ధాలు సార్ధకాలుగా. ఉండక, ఇంకో. విరుద్దార్థ విధాలైన పటుర్యనలకు వ్యాత్రం అవుతూఉంది. సం. దాయకాలుగా ఉజాయని అందాను.. విశ్వసించాలి గొనబిజ్ణాలు చెసె నాస్తికవాధాన్ని బట్టి సంగతం పనికి మట్‌ మీరందరూ దయచేసి 1 - రాదని అనడం చాలా సాహసం, ఆఅ పాడే సంగీతం “భావసహితంగా. ఉండాలి" అని. అనడం కూడా కొంచెం

వాగర్జాల్ని; ముఖ్యంగా రసభావాల్నితలపిఃచడానికి బరువుగానే ఉంటుంది. “చెవికి ఇంపుగా ఉండాలి" అని సతగతంకంటే సాధనంగా డెండేవస్తువు ఇంకోటి లేదు. మాత్రమే అంటాను నేను, నేనే కాదు; అసలు 'న్వరం' ద్వాతీయ | పకరణఐలో. ఆ వివరాల్నన్నిటినీ [వాసే _ అనబడే పదమే “స్వతో రంజయతీ (శోతమ్‌” అని ఉన్నాను. భావసంగీత [పతిపాద్యాలై న నృత్త గత చెప్పబడుతూ ఉంది, ఇలా అన్నా ఉన్నాయ మడత వాద్యాలయొక్క.. సమన్వయ సుఖానుభవం నటుని పేవీలు! “భిన్నరుచిర్హి లోకః ఒకరికి ఇంపుగా ఉన్నది ెంలైనా చాచిక సాౌంభ్యాన్ని కలిగిస్తుంది, ఆ _ మజొక్షరికి కంపుగా ఉండవచ్చు ! మజి దాన్ని ఎలా సొలభ్యమా (డేక్షకుల హృదయాల్న న్ని టిసి కరిగిస్తుంది. సాధిద్దాం ! ఇలా చర్చ చేస్తూ పోయినకొద్దీ. “విత్తు ఈ: విధంగా సభ్మానుభ వ ప్యాత మై ందే 'భావరి అని, చుదిదా 'చెట్టుముందా” అనే వాదంలోకి దిగుతుంది పర ర్‌ 'ఆనండీం! అని ఇంకా. *“రసం' ఆఏ అనబడుకుంది. సానం, “రంజకో జనచిర్తానామ్‌" ఏక్కువ జనుల్ని ఈ దార్ని పట్టి మాస్తే కాళిదాసు కవిత్వం. ఒక పక్క సంతోష పెళ్టేదీ, ఎక్కువమంది అనుసరించేదీ, అంటే కనిపిస్తూ డెండగా, ఇంకొకడు అలాటి క వివ్వాన్ని ఏమన్నమాటః: వ్యవహారసిద్ధమెన శబ్ద ంవలెనే, ఆ స $రం; చెప్పసాగంచినట్టుగా ఉంటుంది. ఇంకాన్యుపసిద్ధ శతావ స్వరకలితమైన సంగీతంకూడా, “స్తాధుత్వాన్ని పొందు ధాస్తయిన తిరుపతి వేంక టేశ్వరకవులు అవధానాల్ని _ తుంది అని నమ్మాల్సిందే ; ఇందుకు [పమాణం ; చేస్తూ ఉండగా: తగుదుముంటూ. ఇంకో సామాన్యులు సభ్యానంద మే[! అయితే. నాటక సభు [లు మా [తం రస కూడా చేయడానికి సాగించినట్లు ఉంటుంది అంటాకు. జ్ఞులు, ఈ సందర్భంలో రసికజనానందాన్నె మా[తమే అయితే ఏ9లేండి |! అలా 'అఆనడొర అంటూ సాగిసే (పధానకగా ఎంచుకోవాలి.

బడుతూ. ఉండేది, ఆ పిమ్మట. ఎన్ని జిలేవీచుట్టు

| పస్తుతాచాశం లో ఏ విద్వాంసులనోటవిన్నా భావ చుట్టుతూ ఉంటే అన్ని సంగతులతో గూడినడగా. వించు ర్‌ హితమైన 'శ్రేవలాలాపమే. వినిపిస్తూ వుంది. ఇంకా కోబడులూ ఉండేది, ఇటీవల ఏంత మొండి ముక్కలే స్యర౭ అమా మిటో సాధిఃచి ఎరుగని మన నట (కుంపబడుతూ ఉంటే అగ త [పోధసవగతంగా పరిగ సామాన్యం. సంగీతాలాపాన్ని ఇస్తూ ఉందే మనం... జింపబడడం మొ దలుపెట్టి౫ది+ ఆయిజ్తే షప్పుడిప్పుడు అందుకో రసభావ విశారాల్ని చేయడం ఆంరే కాలా రసజ్ఞులతోపాటు సామాన్యులు కూడా ఆపర్ధతి పటాటో

షాల్ని బాగా గ్రహించారు. అట్టే అర్హరహితంగా గుడు. గుడు ఘుర్దురాల్ని (తిప్పే కొక్కిరాయి సంగతుల్ని ల చూచి తృప్రిచెందరు, ఇంకా. తీర్గానికి తీర్థం (పసా శ్‌ దానికి [పసాదంగా ఉండే ఈ పద్యాలాపన భండనాల్ని త్త ల క్‌ తే చూచి మెచ్చుకోరు, (శుతిలయావకుండే సంబంధం లి న ల శే స ఫ్‌ ఏ ఆలాపనంలో' [శ్రవబానందాన్ని ఇస్తూపందో ఇంకా న్‌ న్‌ నయభయార్థాల్ని అనుసరించే ఆ సుకుమారగంభీరవాగ లు. చ నావిజ్ఞానం ఏ ఆలాపనంలో చెవులను సుఖపెడుళూ క ( ॥.. ఉందో, ఇంలేకా కుండా జొచిత్యనాచిత్యాల్ని తలపి ంచే ॥ ల స పాచిక పరిమాణం ముఖ్యంగా ఏ ఆలాపనమందు కర్లేం | ౨. [దియాలకు ఏక్మాగత ను ఇస్తూ ఊం దో, ఆయాలా ప న మ ఎ అనుమ మునే . నాన్ని, ఆ పద్య గద్య గేయాల్ని మ్యాతమె చూచి రాభువతో అనేక నాటూర్జో నటించి ఖ్యాతి వహించిన సంతో షిస్తూ ఉన్నారు (పస్తుత [(పక్షక రసజ్ఞులు. శ్రీమతి కొమ్మూరి ప ద్యావర్‌

మన రాఘవాచార్యులువారు 'కేవల ధ్యన్యాలాపనమా (తం చేతనే రసజ్ఞుల్ని అందర్నీ సంత్‌ ష పెట్టిగలుగుతా.... స్ప్య్టభ్వ్యా ఆకోహణాపరోహణార్లోనూ, ఒకింత సర ఉన్నారనడానికి, అంతపూర్వపుణ్యపసాదంగా కని. స్యా [శ్వళ్షకులకు సురించులాగున పాడే (పొడిని పించే గ్యాత సౌకుమార్యం లేదంటాను. ఒకవేళ స్వర కర్తా జైంప్ప చేసుకొన్నారు, ఈ కారణాల్ని పట్టి సంచారసామర్థ్యాన్ని జతపజచి చెసె పద్యాలాపాల. స్వ్వ్య్వందు కనిపించే సంగీతం (శాతం కసంతున్టిని వల్ల స భ్యులి 1 అలా ఆకర్షి స్తూ ఉనా గర యౌ అనుక నింహకఠుంశానూ, మశిని మి చ రుండానూ, (1 త్రి డానిక్కి యథాళాస్తారినుగుణ్యంగా దృళ్శమయ్యు తన్మయ. స్యక్సృన్యయాన్ని కలిగి భావ పోషకంగా. డింటుంది. ఈ సంచార (ప్రాగల్య్యాలేప క సిపింపవంటాను వారు. పాడే రహసా ;న్ని న లియక్ష మన ప్రే. . కొంచము [జావర్ణంగా రాగాల్లో షోనీ ఆద్యంతం. వారి ఆలాపన విధానం స్పూడ్ష్య్రినన శ క్రి ఉండి కూడా దాన్ని మరుగు చేసు అంతా రసభావ స్పరస్సరంగా ఉండి (పవకుల్ని. క్ర్య్వా గ్రగాలమీదపడే పరిభవాల్ని చూస్తూ ఉంటే తన్మయుల్ని చేస్తూ ఉందా అంటే లేదంటాను మమ్మా. పజ నా జాలి అవుతుంది! గతానుగలతితో రోరోన టికిని. మరేమిటి ఈ దావిడ | పాణా యామం అంటా లోకః పారమా రకజీ అని ఉ॥కోకే అన్నా రా మరీ పెప్దలుః రేమో-1 విధాయకంగా అన్ని పణామాటు చేస్తేన కాని క్రాబస్టీ మూధాగుకరణాలు తగవన్నాను నేను. ఆ (పసంగ సారస్యం ]పసన్నం కాదుమరిః ధ్వని - సముదా యాన్ని; వాని, వాన్‌ హెచ్చు త గ్గణనబడె “మన రాఘవాబారు గ లువాను. ఏ 'వష్టానై సనా వె స్తూ: యత్కించిదంత ర్వేదా ల్నీ , స్టా యిస్థలాల్నీ యము కానొక ఊఉ న్నారంటే ఏ క్ర గ్రాతక్కడి నుం చే ఆబాంగోపాలంగా విధంగా కష్షించి, తమః గా(తానికి ధ్వన్యుచ్భారణ సౌలు ఆరా తరలి వస్తారేమిటి, ఏ అర్జాడయ 'పర్వంలోనో భ్యాల్ని సంపాదించుకొన్నారు. తన్మూలంగా సుస్వ సమ్ముద స్నానాలకు వచ్చినట్లు జసమంరాను : ఆ నాట రాపస్పరాల్ని ని కయించుకొనే విజ్ఞనాన్నె కూడా త్‌ ము... కాన్ని ఆడే బోపలి అరా ;'విరగపడరారేమిటి వారకతా [శవబేందియాలకు కలిగించుకొన్నారు. అస్బృందకందె. ఆయన ముఖసందర్మనానికని ; అది. అఇరాసరే, విశేషంగా భావి తొర్దాన్ని తత్తదుచిత స్క్సుదన్వుపిలా ఉఇప్వూ సపహూ పసవా అదా చగిదడి. కొాతాలమిటి

రూపాయు: టిక్కెట్టు నాలుగు దూవాయఎన్నాను : ఏర ఏలులిదు.. కొంత వాండిత్యం ఉన్న వారేకి మ్యాత్రం “ము ఒకగ్రాన్దు నొాలుటు టూజలాంబార్యను | న కకం | న్‌ అంత నారడులన్లి పొాడరారా ఒక నపీరాజు ఆడళారా అలాటి ఇతర బలాలన్న గీ ర దోహదంగా. ఉంటూ లన్‌ వనాని? విధారో అనుకొంటూ ఉంటుంది ఆ-ఆట్‌ ఉంచాయి, మన రాఘవాచావగాతెకి విద్వతృంపంచంల్‌ సమయంతో ఉండే జనసముదాయం అంఠాను. అండుకు గలు పలుకుబడికి తగినంత అభినయ విజ్ఞానం. నిస్సంళ తగదే వపెళ పెద ఆఫీసర నెాటవిన్యా ఆయన యంగా భగవంతుడు అక గహించ బిక్ష, ఇంత జనా నమ్ము. . 4 ౬ 62 ల వ్య వ మ , బ్య సో! మ్‌ నా శ ౯ న అలు శ అయన పేలే చెటుతూ ఉంటారు ఘనంగామ, ఇంగ్లీషు ఆం్యధనాఓక రంగానికి ఏపు సంవాదించిపడులూ ఉన్న విధదారులో ఈమఖయనప ఉకడ పలుకుబడి ఇందా అంతా కాలోచిత గౌరవానిక్‌ తగినట్లుగా, ఎతత్కళాభిమాను కాదు. ఇక మిగిలిన నాకూన్య జనులంతా “యద్యదా లందబూ చూపించే కృతజ్ఞతలో, నాకృతక్ఞతను కూడా చరతి [ఇష్ట స్తత్త దెతేతరోజనః” అన్నట్లు విద్యా కలుపుతూ డిన్నాను అంటాను, య న వ్వ 2 టు టన లి ం పపంప౭లోనూ ,“టధికాచ. | పపంచంటోగూ అసా న. యాలు. 5 రా కలయ మాన్య గ్థానాన్న జ్యాకమంచిన వారిక ఒకరుగా కి ండే “వ్రమిటోనండీ మాకేమీ అర్ధమయ్యే మామూలు. అభి షష మధావాచుంలటు నారవడ అతాతి అవకాశం ల సు అ యల న సజు సంద ఈ లిం. రౌొధయియాను ర్యులు నో రివద్ద అలాటి అవకాశం6 సయంగా మ్మాతంలదుకాని ఏమిటో ఒక [కొత టతందం ప డును లి బా పాటీలు మ సరగనాధారణంగ్గాను. :ఇంకా. ఆ మొదటి 'రరండు మూడు రాఘవాబార్యులువారు బివ.బి, యల పరీక్షలంయు “వ న ఉ బ్రీరులైనవారు. ఇంకా. సానూన్యు న్యాయవాడులికాక తరగకుల్డ ఉందవార్న ఎచారీన్న,: మిట్‌ జి ష్ట్ర బళ్యారిలో “పబ్టక్‌ [కాసికూోటర్టు గా దూడా పసిచెనూ: సాలు ఇస్తార క. డం.వఐధాల్లైన ం న నాక ్యషతసాకు.. విశేషంది రామదాసు నాటకం తీసుకోండి, లేదా రామరాజుచరి[తై టవ వే ట్‌ సట ర్‌ ఆ అలు ఒజార్‌ జో నినా ఆసుకొండి, ఇంకా వారు వగు ఏహోదనోనో ఆవ గ్రయ దాటక్ష ప్రపంచంలో మూడా పెద్దషక్నును కల టా' హ్‌ క పష హస నైనా క నే ౫ య వ ల ను ర ఆ టి వ్లివరరు. చం!దచహాసనవా, ఇంకా దన ఇనానరే ఒక: శ లై క క. యామయూలటుణా అవ, చోటా భూమా. ఎంసీ పేమాం వులు. అన్నిటికంటే ఎమ్కవ్వైన యోగానందనమాథి మామూలుగా అన్ని చల్లా చూస్తూ ఉండె మీసాలూ, నిష్టాగతిష్షలు,పూజ్యులూఅమిన కారానోథ్‌ గారికి [ప్రియ గడ్జాల్యూ ర్యుదాక్షలూ, చప్పట్టూ, తాళాలూ, పాటలు, న మ యులు యు లకి శద లం 'జనూూ, మొదలె న రంగులోనూ. హంగుడోనూ, శిష్యులు, దు వసన మోన: బళ్యాకితో పీక నాటకాది భ్‌ ళు లే వ మహ నూ హంగుల్లై న్యూ కని న. నాఖ మును ల మ వనే దంల చ నన ల లు లం శల ల శం “ల్‌ చారు ల న లా లి రం లుం త చు ల గ్యులువాగి రామదాసువషరలో కనపింపవు. రామదాసు తచతరా [బావళల్లు వీరి మ్రైదుష్యక నట గూర్య | పథా లో వ సన స న స. చర్మితంలో నాటకాంశంగా 1గ్రహింపబడిన ] పధాన భాసమానంగా ఎలుగ్రతూ. ఉవడ్‌ అసడాన్‌కి. సంశయం వ. న న బద / లగే సావస్హా; దాసకి తగిన పూర్వాపవ రూపాలూ, అయం. అనిచి సక. న చరా జ . స . ఇ. ఎఅయ్గాల్యూ విషయవి స్తరణాంళాలూ మా తమే దృ గో పన్ని సహవాయసంపర్తము ఉదా సిళ్చయస్యైన విద్యా. చరం అవురూడంటామి. |(ప్మపవకంలోచారలరికరించే విషంతేన్‌దారి కీర్తి తగ్రండ్రాత్యాదిగా. ఉవడటానికి.. ఇ మామూలు గొళ్కా, తఠంాగా, మొదలై నవన్న్‌,

రామదాసుగారి లౌకిక స్వరూపాన్నీ ఆ పిమ్మట _ నంగాను, సమన్వయిస్తూ, పత ( పేమను కూడా దిగ (కమ్మకమంగా' (పనన్న పజచే వస్త్రభూషణాద్యాహార్యా. నాడి శ్రీ మహావిష్ణువునందు అనంతంగా. వుండే విద్వే లన్న రామదాసుగారి భక్రిభావోద్టీపన కారణాంశాల్నీ _ షాన్ని పురస్కరించుకొని, (పహ్లాదుని, చతుర్విధోపా ద్యోతకం చేస్తూ వుంటాయి, నాటకాంతానికి రామదాసు. యాల్లో సాధించేటప్పుడు కలిగే భావతరంగ బాపుళా శ గారియందు మూూర్తీభవించే భక్తిభావ స్వరూపం _ న్నంకా మిక్కిలి మనోహరంగా [పదర్శించినట్టు వింటూ లౌకికాచార సన్నిహితంగా కాకుండానూ, సమయోచిత న భినయ (పాగ ల్యాన్ని గన్తాక పర్యాయం అనుభ ఉంటాయి... ౧. తొంకరించే మితత్వ శతుళ్వాల్ని రెండింటిని సూలా భినయ రూపంలో వినికిరిచేస్తూ ఉంటారు. చాలామంది. రామరాజు చక్మేత్తలో వీరు పశాణివేషాన్ని 'వేస్తూ నటసామాన్యులు, మన రాఘవాచార్దులువారు అందలి ఉంటారు. ఇందుళోకూదచా మామూలుగా మనం చూచే [ప్ర ధానార్థాన్ని మ్యాత మే అనుసరిస్తూ శే షెంచిన అర్థాన్ని ఆహార్యాడం బరాలేవీ కనిపీంపవు, ఇంకా నిరర్హక భుజా బహునిగూధంగా నిలుపుకుంటూ, అమాత్య *ఖరులకు స్ఫాలనా ల్యూగ రృనిర్నేద క రాగాలాపాలూ, శ స్తా సహజంగా ఉండే భావగాభీరా ఫస గక టి సారు ద్యాయుధ చర్మకమణాబ్సూ వివిధ వికారావలోకనాలూ సునాయాసంగాను. ఇలాగే వీరు వేసే (పతివేషమూ గాద్గ ద్యాల్లూ బె ద్ద ప్పృలి ఆటలూ, వ రంగంలోసూ (క తే సకలా రన్న. కలిగి, అభివయ (ప పంచానిక్ష ఆద ర దృశ్యం కావు. ఇక్కడరూడా ఒక సామాన్యమహమ్మ "(ప్రాయంగా ఉంటు!దిమజి! కాబక్టే సామాన్యులకొ దీయ 'సైనికుడగు “పఠాణి (పథమ సందర్శనం, కేవల సందర్భాలు, విశదంక్షావు, తదితరులు ఎన్ని ఉపన్యాసా జాతీ ద [ కోర్య జరా గ్గదుల ను మా[తమే తన గడుసు లిచి గ్స్‌నా అనుభవంకావు ఈ6 దుకనె “సచేతనామను చూపుల పొలుపు తెరల్లో. దాచుకొంటూ.. ఉన్నట్టు _ భవః [సమాణం తృతకేవలమ్‌”" అన్నారు పెద్దలు. కొంచంగా స్పురిస్తూ ఉంటుంది. అపైని తందనాల వీదో ఒకభాషలోనూ, ఒక పదతి అభినయంలోనూ: పాటల మూలంగా హైందవ డాతియందు విద్వెషం ద్ద 'స్వాత్ర్యత్యం అనేది క లిగితే అది అన్నిటి ఎరా(ల సలుల అంంల్యణు అతాలంగానూ తలం... రించడానికి అవకాళం ఉండకపోదనే అభ్మిపాయం విశ్వ అయినట్టుకూడా స్పష్టపడుతుంది. చిప్టిచివరకా విద్వెష.. గల్ట్వాలాల్లో, వంత పాండీత్యంకలవారు, ఏయే కావ్యా విషానలం ఎంత నిగూఢంగాను, నేర్పుగాను, పదిలం _ ల్రక్రార లక్షణాల్ని పరామర్శించి ఉంటారు, మొదలై న గొను _పతాపంగాను, రామరాజుని నాళనల. చేసింద్‌... స్వజ్ర్యల్సు కానీ, వాటికగూర్చ.. తెలుసుకొందాం ఠా నెలా నాశనం అయింది ఎర్బడుళుంది. అనే కౌత్సుక్యాలుకానీ మన కక్యఅలేదు. ఇంకా అలో (పహ్టోదలో నేనై తే చు డలేదు వీరి హిరణ్యకశిపుని... చిస్తే వీరకంటే కొన్ని విషయాల్లో కాకపోతే ఇంకో వేషాన్ని, ఇందుటోరూడా వీరా పా కాన్ని కేవల రాక్షస కొన్ని విషయాల్లోన్తైనా సమానులై నవారో ఇంకా 'అధికు మయంగా కాకుండా లౌకికానుగుణ్యంగాను; సత్త్వ పధా లైన వారో ఉంటారా. ఉండళా అనికానీ, వీరిప్కటికి

శ్రీమాన్‌ తాడిష్మకి రాఘవాచారిగారు ల్ద [పదర్శింప కోలిగినదానికంటే ఎక్కువైన అభినయ _ " ఇలాటివారి [పకటనం, నిజంగా వినేవినడంలో, ఎంత వధానం ఆంటూ ఒకటి ఉంటుందా. ఉండదా 'అనికాని ఆళ్ళర్యాన్నో కలిగిస్తుంది ! అది (ధువపడినతర్వాత చర్చించ తలపెట్ట్రడయాడా అనవసరం అని తోస్తుంది. ఎంత(బహ్మానందాన్నైనా కలిగిస్తుంది మనవంటెవాకికి £ విచారించతగిన 'అంశం మా[తం.జకటి ముఖ్యంగా అదే ఆలోచించాల్సిన విషయం. కక క! మన రాఘవాచార్వులువారు. నేను మూచినంతవజుకు నాటకకళ అనరవీధాతే న విజ్ఞావాలు ఘనీభవించిన సూమూళు రూపకార్నె చదువుళూ. ఉన్నానని ఇప్ప మూలంగ్యా చక్కని భావస్తూతాన్ని పురస్మరించు. రాను, ఇంకా ఏమంటానంటే, మామూలు రంగాళ్షో, కొన. అభికయకావస్వరూపంగా ఏర్పడతగిఉంటుందని బజారీ తెరర్లో, అక్కుడక్కు,డ నుంచి: వచ్చి చేరే పది ప్రావీనాధునిక లక్యలక్షణ సమాలోచనంచేత స్థిర మంది సభ్యుర్లో తమయొక్క- అభినయ్య పత్యకత్వాన్ని పజణచుకొన్నాం. ఇంకా ధర్మార్ధకామాలకంటే. మోళ్నా న్ని మ్మాతమే. ప్రదర్శిస్తూ ఉంటుడ్దారంటోను.. ఏనా డు (వసాదించడం దున్ని ముఖ్యాశయంగా ఉంటుందనికూడా వీరు నిజమైన రసవన్నాటూన్ని సృష్షించడమో, సిళ్చయించుకున్నాం. మన రాఘవాచార్యులువారుకూడా_ తన్నిష్క్మళంకానుభవాన్ని (ప్రసాదించడమో కలుగు ఒకానొక సందర్భంలో ఈ నాట్యోద్యోగాన్ని యోగ తుందో ఆనాటి కచ యోగసాధనంగా పరిణమించిందని. 'సాథనంగా. చేసుకొంటూ ఉన్న ట్లు సెలవిచ్చి ఉన్నూరు. అనుకోడానికి |పబలకారణంగా ఉంటుంద మోం [అధునిక తలుగు నాటక రంగంలో పాటు జన్మించి, దాని. పునర్చిర్మాణానికి జీవితాంతం నిరంతవ కృషి సలిపిన మహా నటుడు, [ప్రయోక్త నాటక రచయిత, సంఘ నంస్కర్త బళ్ళారి రాఘవ, ఆయన స్మృతికి అంజలి ఫుటిస్తూ 1980 లో తలుగు నాట్‌ రాఘవ (పదర్శించిన నాటకాలను చూచిన [ప్రముఖ నాఓక విమర్శకుడు శ్ర పసుమృదర్రి. వారి అభి [ప్రాయాలపష ఇక్క డ పొందుపరిచావ

రోజవునాా దరు నాటికల న ఇక వర్ష ఖ్‌. డాక్షర్‌ ముదిగొండ ఏరభ దశాశ్రి

పకిపొటిగా నడిచే లోకయా తలో ఆప్పుడప్పుడు హితన్ను శిరోధార్యముపయిన సూ[శాలుగ్రా నెం మనుషులు ఒక్కో సారి యావత్తు సమాజమూ. కొన్నాయి 3బగలో సాహిత్య వివాసం కూడా ఈ యాం తికమై' పోవడం సంభవిస్తుంది. మనిషిని మని. అణ్యాలకు అనుగుణంగానే సాగండి. ఇందురో ఒక షెనిగా నిలిపే మనస్సు, మంచీ చెడు విచక్షణచేసి పప్పే అంతర్భాగంగా నవ్వ నాటకము, నాటిక లేదా :వరాంకీక అంతరాత్మ అటువంటి సమయంలో ఊండీలేనట్లు నిదుర మత్తులో జోగుతుంటాయి. అయితే ఏల్పకావంం అలాగే... సానా ల రారతంచ సళ్ళ జరగదు, ఏండాకాఇపు వేడిలో ఉక్కిపోయేవేళ నలు 1 వ. / మూలలా చుబ్బులు పట్టుకువచ్చి వాన డమ్మరించిపోయి క్‌ జ ల్‌ లి నట్టుగానే కొందక చుజూానీయలు పుట్టుకవన్చి ఛాందస న ॥ జే శ భావా తట 1షపోజు తొతగించి కొ ర ఆకేచ నలు: [ప్రవేశ /. నై పెద్ది నూజ స్తబ్దత వకరించేక్యష బేస్తారు. అక స ఇ, క. నః కరంగాంలో ఆ 1పముఖ్సల (ప్రభావాకు 1పసరిస్తా యి, / - శ కే జాతి జీఎతంలో ఒక పునకుజైవన దళ ఏర్చడుకుంది, లో " క పందొమ్మిదవ శతాద్ది తుడిభాగంలోనే ఆరంభమై ఇకవ [౧ క క య్యవ శతాబ్ది మొదటి నాలుగు పదుఖకో. ఇటువంటి | ల శ పోడుబ్లీపన శకం భారరీయ జీవనయ్యాతళో సల టి ల లే అక . కొన్నది. ఇెలుగు నేలమీద కూడా ఆ సమయంలో స, . హరో వ సః తం సధావపషాంగా బెైలకో న్ని, | .

పరంపరాగతంగా వస్తున్న సంప్రదాయాలను. ఉల్లం ॥ వ్‌ - 1 ఘివవి నవ్యతమ ఆదకంచడం (పజా జీవితీంరోని అన్ని | ఎ రణగాళలోను ఈ కాలంలో ఇకపద్దతిగా వెలసింది [ నళ కొందరు. కొందరు పూర్తి నవ్యతను (పతిపాదించినా | . శై మొత్తంమీద షాత కొత్తల మేలుకలయికనే ఎక్కువ / | గ ముంది 'ఆమోది ౦చారు.. బహుజన స్‌ు ఖు | బహుజన తాత. పయనము. కటీప అట్లా శయన ఖై త్రై జ ఖ్‌

రాజమన్నారు నాటికలు ! లోకధత్మ చ్మితణ లిద్‌ రూపొందినాయి. నాటకమూ, న్లాటికా సాహిత్యంతో న్వాయమ్వాూర్తిగా నియమితులై , ఆ పదవిలో [పతిభా ఒక భాగమే ఆయినప్పటికీ, ఇవి. దృశ్యకావ్య భేదాలు _ శాలి అన్న యశస్సు నార్జించి, అసక ఉన్నత .పదవు కనుక రంగస్థల వికాసం. పెన కూడా ఆధాశపడవలసి లధిష్టించి వాటికి. గౌరవమ్ను ఆకర్షణ మన్నన అషా నవే. వృ త్రి కళాకారులు నాటక కళాషోషకులు ఇచ్చిన దింపబేసి, గౌరవాల్యూ పదవులూ, కీర్తి (ప్రతిష్టలూ [వోత్సాహం వల్ల తొలి దళపో నాటకమే విజృంభించిందీ, తనను వెతుక్కుంటూ వచ్చేటంత అనమాన' అద్వితీయ ఆ, పరిస్థితులు కొంతకు కొంతమారి కౌత్సాహిక నటులు వ్యక్తిత్వాన్ని పెంపొందించుకొన్మి సంగీతంలోనూ, విరివిగా పర్పుడిన తరువాత నాదర పరిగ ణనరు సాహిత్యంలోనూ, నాట్యశాస్త్రంలోన్నూ శిల్పంలోనూ వచ్చింధిం చితకళతోనూ సమానమైన ఉత్కృష్ట సంస్కారము, ల ల ల ఆన్స్‌ సౌజన్సము, సౌహర్షిత గల వక్తి ఈ తరంలో తలుగు నాద్‌కకు దీర్షచర్మిత లేకపోయినా ఉజ్జ్వల న. సనన న 4 స కథక న న క ఈయన ఒక్కరే అని లలిత కళల (సష్టలబె, కళాభి చర్మిళె ఉన్నడి, పలువురు భావుకులు, సిద్ధహస్తులు క్‌! న గధ సనక క స స ల నలో 2 ల న కంక బక మానులచె. 1పళంసలందుకొన్న డా॥ వాకాల వెంకటి అయిన రచయితలు ౩లుగు నాటికా సాహిత్యాన్ని కకక స న న సం సఠరక కత ననన స? లర. రాజమన్నారు ఆం్యధులు గర్వించదగిన మనిషి"* సుసంపన్నం. చేళారు,. తెలుగు నాటకాలు. చాలాకాలం: "నవ కవ య) [గాంథీక భాషలోనే వలువడినాయి _ సాంఘీక నాాటకా రాజమున్నారు. గారి నాటికలను మొదట నమ్మాళ్వారు లతో సహిత, నాటకంలో ప్మాతో చిత భాష వాడితేనే. గారూ తరవాత అభ్యుదయ రచయితల 'సంఘంవారూ అది గక్తి కడుతుంది. ఆదిలో కొంతమంది మ్యాతమే (పచరించారు, ఆ పిదప వచ్చిన దే? కవితా మండలి ఆ విధంగా 'ష్యాలోచిత భాష పయోగించారు, నాట. వారి పచువణ (1958) “నిండైన [పచురణ”, దీనిలో కాల కంచే ఆలస్యంగా. అవతరించిన నాటికలటో అత | పదిఖూను నాటికలు ఉన్నాయి. ఈ మ్ముదణకు ఎరిక్‌ ధిక భాగం. వాాతోచిత భాషనే ఆదకించటం. జరిగింది, [వాసిన డా॥ ్రువాద గోపాలకృష్ణమూర్తి గారు మరొక విశేషం పౌరాణిక, చార్మి తక్ష సన్ని వేశాలతో అన్నట్లు “ఈ సంపుటింలోని నాటికలు ఇంచుమి5చు రచించిన నాపకలలో ఘైతం రచయితలు వ్యావహారికమ్కు. అన్ని మానవ బీఏతారికి తెరబాప్కా చుక్కానీ అయిన ష్మైరోచితము అమున భాష్తావైలిని వాడటం. (పేమాభిమానముల అందపుటవతారాల్ని చూ పేటివే.” నా ప న ము యాం శల ఉంబావాని? ఏంటో జటా ఉఅదణాదాళ పఠన పాళనాంక్కు రంగస్థల (పయోగానికీ కూడా మానవ స్వభావాన్ని ఎంతో చక్కగా అవగాహన యోగ్యమైన చాటకలు | వాసిన తొరితరం రచయిత ఒసుకొద్ను. ఇక్షణం రాజపున్నారు గారి. నాటికలలో ! లా / క ం టి గాన్‌ స ల | న. పరమ్‌ ల లట | . న న ను క. స లు. న. ఖర ర న న్ని ఆ ్ట న 9% / అన్న "పరుషొంది, కొంతకాలం ప్మతికా సంపాదకుడుగా: వ్‌ ఉతిగా యినా కాల పొదుపుగా ఆ ల న ల. మట నంభావోన్ని ఆయన చి; తణ చెశారు, రాజమనా* రుగాది తలుగు సాహిత్యానికీ, లత కళలకూ దోహదము చేసీ “వాంగ ల కాం రాజున్నాంగాం రచయితగా. సాంఘిక నాటకాలకు చక్కని (ప్రాతిపదిక “కకలల్‌ వాగ్యాపనిద్ధికెక్కిన “ఎమి, మగవాష్ట!"లొ ష్‌సి, ఆంధాంగ్ల భాషలకో క్షది తము [వా స కవి నుంచి ఇ2దుకు ఒకటి రండు ఉదాహరణలు గమనించ విం(౨ క నాఆ గ ణి | దిల్తు లీ కల్లో. న (| (నో య చ మ టో న్లో న - ఆళి షు అని కూడా సాహితీపర్లల చొప్పుపొంది, కథలు (వాసి అంంన్య్యెన చెప్పుకోదగ్గ కథకుడు అనికూడా ఖ్యాతి తెచ్చుకొన్ని నోమసుండరం. (వయస్సు 50) రెండవ భార్య న్యాయవాద వృత్తిలో "పేరు ప్రఖ్యాతులు పొందీ, _ సుందరమ్మ. అతని మొదటి భార్య కూతురు. నిర్మల రంల అందరిని లయలు య. ఫాల న భం. మ్మదాను హైకొర్టుకు [(ప్యపథమ. భారలయ 1పధాన పదెళ్ళ పిల్లల సవతి తల్లి, తం్మడిి పినతర్మడి కృష్ణ 4 (ఫ్రై డి రామలింగం. *డా॥ పి, వి రాజమన్నారు” భారత్తి 459 సెప్టెంబరు 18658,

ల. నాట్యకళ మూర్తి [గామఖోన్‌ రికార్డులు వేసుకొని సంగీతం పది నిమిషాలు వదిరి పళ హానికి జరపగా వుంది. వింటుఐటే బాల్యసహజమైన ఆకర్ష ణి కొద్ది అక్కడికి ఏమైనా చేస్తావు:: అవను, నీలాంటి దాన్ని పెళ్ళి వచ్చింది. చేసుకోవటమే. 'పౌరపాటు” అని కసురుకుంటాడు, సుందత మ్మ: (నిర్మలతో వెళ్ళ, వెళ్ళి చదువుకో, విర కీతో “ప మ్‌ మ్లగవాస్ణ!” అనుకుని కనకాంగి పాటనలేమిటి చిన్నపిల్బలికి?. పుస్తె ఇెంచి అవలపారవేస్తుంది. అమాయికవైన మన నిక్మల: పాఠాలన్నీ చడీవేశాను పిన్స్‌ ; ? సన్‌ రాచిరంవాన పెట్ట కార్యాన్ని కళ్ళీకు కట్టినట్టు టన వాఠార్న్య అదిఎశాను బబ్బ£ చూవారు ఇందులో రచయిత కనుక ఈ నాటిక సుంద: అబద్ధం, [పాఠరంభ సన్నివేశం నాటిక రచనా [ప్రయోజనాన్ని నిర్మల: లేదు, నిజంగా. ముంచుగానే. రుచి చూపించింది. (భ్రద్ధాపచై న రచముత న... [ప్రయ త్న పూర షక 6గ్గానో, అ పయత్న సిద్ధంగానో, సుంద చూడండి. సమకూర్చుకొనే ఈచనాశిల్యానికి ఇది ఓక తార్మాణవ " సోమ: పిన్ని మాటలకు అలా ఎదురు మాట్లాడం క్రనకాంగీ, చేజుగోపాల్‌ ఇంటికి వచ్చేవరక్షు ఈ తప్పుకదూ,., ఈ :హాట విసి వెళ్ళిహా, పెళ్ళికి ససేమిళా ఒపృనన్న సోమసుందరం సహితం సుంద: గారాబం. కూతురు; కనకాంగి సాన్నిధ్యంలో ప్పూర్తిగా మారిపోతాడు న. వేణుగోపాల్‌ 'రాగానే అందరిని పలకరిస్తూ సోమసుంద నిన్మలః (పాట ముగించకముందే వెళ్ళిపోతుంద్భి..... గ్య. “నమ చాబయ్యా: నిరుడు చూచిప్పటికీ, నాటిక్ష [పార 6౮భం ఇది, ఇందులో సహజ ఇప్పటికీ చాలా వయసు మీరినట్లు కనబ డుతున్నారు. ః త్వంతో. పాటుగా ప్మాతల పరస్పర సంబంధాలను; ఒంట్లో కులాసాగా ఉన్నదాఫో అని కళల [పళ్న స్థితిగతులను ఎంతో నిపుణదగా [పకి మించటం జకిగీ వేస్తాడు. కొత్తగా వచ్చిన కనరారగి సాన్నిధంటో పోయింది. చిన్నపిల్ల నిర్మలకు దృక్పథంలో ఉందు _ ఆ పశ్నే అవమానంగా, అహం బెబ్బ తిశేటట్లుగా కని కొని చూసే , పసి మనస్సులను: గాయపరిచే [కార్యం పించి అతడు అంటాడు “ఆహా! నాశము లేదు - ఎంత | పచ్యున్నంగా, సహజ విషయంగా. పెద్ద్ద రొంపైనా పప్టీలేదు, సీ వింకా అలిసిపోయినట్టున్నా వు” [పపంచరలో 'పాతుకుపోయి. ఉందో చోధపడుతుంది. పొదుపయిన సంభాషణలతో ఇంత దాగా మూనవ న్వభా _ ఈ నాటికలో తరువాత తరువాత [పవేశ;చే ([వధాన వాన్ని |పకాళింప చెయ్యటం. రాజమన్నారుగారి సిద్ద మైత కనకాంగి నలుగురిలో తిరిగేదే అయినామాయా హృస్రతను నిరూపిస్తుంది. మర్మం లేసి పసి మనస్సు గలదే, గత్యఃతరం 'లేక కలయకుండానే తోరోపల. జేతించిపోయిన స్వార్ధ కులవ్న త్తిలో. దిగినా, 'వేశ్యా జీవితానికి స్వస్తి చెప్పి కాఠన్యాలను జవిష్కరించి అందువల్ల వక్పడే. విషయ ఫిలిం నటి అయి సోమసుందరం. అన్న రమారుడు. పర్‌ణామాలమ | పభావవంతంగా నిరూపించటం దాదాపు వేబుగోపాల్‌ను వివాహమాడింది: వేణుగోపాల్‌ రాజసున్నారుగారి అన్ని నాటికలతో కొట్ట వచ్చేటట్టు సంస్కర్త దృష్టితో గొప్పుపని చే స్తున్నా ననుకొని కనబడే లక్షణం. “ఏమి షుగ వాష్ట[గోలో కనకాంగి కనకారగిని. వివాహమాడినా అతనిలో హృదయ పరి మాదిరిగానే “నిషృలం” లో చ్చితరేఖ, “దెయ్యాల పక్త్యత' లేదు విశాల దృకృథమూ అలవడలేదు. తన లంకలో సుధ, “నందిని రో నందిని, “విముక్ర"లో భార్యను చూసి ఇతరులు కన్ను చెదిరిపోగా ఆ రాధ చుట్టూ మసలే వ్యక్తుల అల్బత్తుం వల్ల, మ్లార్యం తప్యంతా అతకు తశ భాన్య నెత్తినే వేస్తాడు: “నిళ్ను వల్ల; పాషాణత్వం వల త్మీవమైన ఆభూర్రాలు తిశ్నారు,

రాజమన్నారు నాటికలు 1 లోకధర్మ చిత్రణ ల జమీందారు రంగాగావుక్కు 'ఉంపుదో క లగా దింటికి [ప యాణం. కడతాడు. కన కా ౦ గి మంగళ మ్మాతమే గుర్తింపు ఉన్న చితరేఖ జమీందారు ఇచ్చిన _ సూతం తెంపిపారవేసినట్లే చ్మితరేఖ వారంట్టు, డ్మికీలు, వెల గల వస్తువుంను అన్నిబీనీ అమ్మేసి అతని బాకీలు రసీదులు అన్నింటినీ పోగుచేసి వెలిగిస్తుంది. తీరుస్తుంది. ఈ సంగతి జమీందారుకూ. తెలియదు, " వ. అతని భార్య సీతయ్యమ్మకూ ఆలియదు, తెలిసీకూడా దయ్యాల లంక ల్‌ సుధ “ఎప్పుడూ పవాచికము. వారిద్దరూ చ్యితరేఖ సౌజన్యాన్ని గుర్తించరు. ఇమీం... తనిపిందవనే తలాశేపిల్ద. సున్నితమైన మనస్సు, సౌందర్యాన్ని షాహుకారుకు సమర్నించాలని. సీత. క్‌ ల ఎరున దానిన్‌ గూర్మిన దుఖం ఏమయిగాఉన్నా, య్యమ్మ, సూచిస్తుంది. మనసు గాయపడిన చి్యితరేఖ సరన్‌ ఆకాంక్షలు లె రుక్‌ వావిన్న తహతహ ఎమ "ల నోటివెంట. నిష్టరమనిపించినా. సత్యం బయజికి ఎవరికీ తెలియకుండా తనలో తాను గుప్తంగా ఉంచు వచ్చింది - “పెండ్లాడి భార్యవని మడిసిపడుతున్నావు కొని నలుగురన నవ్విస్తూ, నవ్వుతూ. కాలం గడుపు కున్నావు. ఆ గర్వంతో కదూ, ఈ విధంగామాట్టాడు. వంతుడు: సంస్కారి, రసహృదయుడు అనిపింయకొనె తున్నావు ?..1ఏమిది మీ గొప్పతనం? మీషాత్మివత్మం! ౫ ఒవిరివాను రూడా - ధల దా! ఉన్న ల్‌తు ఇను ల ర్ధం వేరే గతిలేక్క స్వాతం(త్రంగలేక," ధర్మమని, విధియని.. చేసుకోరకవోయినాడు. బోటుషికారుకని కుటుంబసభ్యు మీరు భ్నర్తలమీద భక్తి విశ్వాసం కనబరుస్తున్నారు. అంకామ్మోనప్పుడు ఆ బ్‌ టు మునిగి నిర్హనమైన దెయ్యాల మావోటివాళ్ళకు ఆ సంకెప్ట లేవు _ స్వచ్భంద వృళ్తి, అ౦కమెద ఒక వెన్నెల ర్యాతి గడపవలసి వచ్చింది, అంద ఈ కృతిమ. బంధాలు కేవ బలవుతపు పాతి రికీ అల దెయ్యాల లలకేగ్రాని నుధిరి కాదు. "పూరుల్‌ హెరిమీద పేమ, విశ్వాసం. విధియనిగాదు, ధర్మమని దంగా వుంది, అంటుంది. చలపతిరావు మీద సుధ కు గాదు, వేచే గం బే క కాచుల [ఎమ ఉంది, ఆయితే ఆతడు తన బాబయ్య రూతురు లలని, చటుకడ భుగారాషా వినాశ “కాంతమ్మ భర్త. ఈ విజన (పదేశంరా గండం ఆమునా “దేవాలయానికి తప్ప ఇంకొకచ్‌. ఒకి వెళ దు.. 'సలసి వడు కున్నవేళ, వెన్నెలలో అతడితో కొంత 'వంశంతో . ప ట్టింది, టర త్మబతుష్న (బరిరవది.. *వంక్‌ అయతే ఆళ యాలక్ష ॥ జు ఛ్స కో పూ ఎకు, నా. సవికతకు కష్టపడ్డద్‌ కదా! ” అసి ధర్నప త్న్‌్ముదె జాలిపడి పళ్చా బ్య ॥ ఉండే అవతరాన్నికూడ ఆమ ఆ కొంచెంసేపటి ర్హాపంతో క్షుమిలివో ల డు క్ష నన్ను ఎప్పుడో వదలి లోనే [గహించగలిగింది, ఉండాలిగడా, చిల్లిగవ్వ 'ఇవ్వలడె సంవత్సరాలమంచి” అని చ్యితరేఖ (పక్కకు కాసంతమొగ్గావా మరుక్షణంలో చలపతిరావు సుధ హృదయొన్నత్యాన్ని అందుకో భార్య “దానికి కారణం వేరు, జమీందాకగోరు ఉంచు. గలిగినంత సమున్నలుడు కాడు. తక్కినవారెకంటే కున్నదంటే పోదా . విలువ వక్కువ... అడ్వర్‌టైజు అతడ్వ్యువంతో నయమని తప్ప. చలపఠిరావు కళ్ళలో మెంటు...” అని అనగానే, ఆ మాట-తిన అంతరాత్మ సుధ చూప్పలు లీనము కాగానే అతడు ఆమెను నమీ బాధను. పోగొడుతుంది. కాబట్టి _ చటుకు గాన నమ్మేసి పించి; ముద్దూపే బకోవడాని క. సూచిస్తాడు, నుధ చ్‌ ఖు పదిపసి బుద్ధి మం తుడిలా ధార | తో మా మగ్గా : ల రీఐచి 1 “వస్త ళ్‌ వ్వ ఇళ కి ననొ గక గ్రా కణం లో

చంపేయకండి” అంటుంది. అమె చూటల పరమార్థం ఉదారతతో ఉదయాదిత్యుడు తనవాళ్ళతో సహా వీ5 అతనికర్థం కాలేదు, అతడు నొచ్చుకున్నందుకుగాను శైవ మతాన్ని స్వీకరిస్తాడు. వివాహం జరిగిన కొద్ది ఒక్కూసారి ముద్దుపెట్టనిచ్చి ఇక వద్దని వేడుకుంది. రోజులకే పరాభవం జరిగినట్లుగా కుమిలిపోతున్న నందిని కారణం ఆమె మాటల్లో-ోఅప్పుడు మనం ఇక్కడే సోదరులు ఉదయాదిత్యుని, అతనిబంధువులనుకూడహత వుండిపో వాలి, మళ్ళీ మ చెయ్యాల వూర్ణో కి హోతే వలా మారుస్తారు. నందిని ఇలాంటి "ఘోరం జ రుగవ చు చనన్న బతకడం' ఈ మాటలూ చలపతిరావు క్షర్ధంకాలేదు. భయంతో ఉండి ఉండటంవల్ల తెప్పరిల్లుకో గలిగింది, 'మీకర్థం కాదులెండి" అంటుంది సుధ. ఏడవకుండా: నిశ్చలమైన చూపుతో భర్తతల ఒడిలో జీవనమైందో' తనకు స్ప్నురించిందని చలపతిరావు *ో ల్‌కంల్‌ మనకు చాటులేమ ల టకప సవ్ర అన్నది సుధ. “సాఇ్షాత్తు రసానుభవం (గ్రహించలేనట్టి బొతి జ్ఞానం లని కైళవ దళలొనె ఇంకా వుందని... వెధవను గనకః,,.” అని. చెంపలు చేసుకుంటొడు (ప్రియతమా & లోకా స్నింకా ఎమ జయించగల _కొణం చలపతీరావు. ఈ మాటలతో రాజమన్నారుగారు సుధ రాలెదు. _పెమరాజ్య స్థాపనకు ఈ మానవ [ప్రపంచం ష్యాతను తాము ఏలా ఊహెంచారో విశదం చేరు. &ంౌ సిద్ధం కాలదు,.,లదు ౪ లేదు. ” అంటుంది. కదా 1 ఈ నాటిక లో రచయిత చెప్పదలచుకున్న సందేశాన్ని న. వాచ్యంగానే పకటించారు. సుధను పాడమని చఎపలిరావు వాట వింటూ ర్ట న్మిదపోయినాడు. ఒక్కక్షణం తటపటాయించి సున్ని విమ క్‌ ల రాధ దెయ్యాం లంకలో సుధ తంగా చలపతిరావును ముద్దాడి. నిష్క్ట్రంమించింది సుధ. మౌద్‌రిగాన బాలవితంతువుం ఒక రు (రవాజణ్ణే నమ్మి గోదాడి తల్లిలో లీనమైపోయింది. లక్ష్మీకాంతమ్మ మౌసపాయింది. లొకం దృష్టిలో అతగాజ్ఞి “గంగలోకి ఆ వా ర్తవిని గుండె బాదుకుంటూ. “ఈ పాడులంక బలి దొపి కడుపు తెచ్చుకుందెగాక ఫఘైగా 'పేండ్దాడమన్న తీసుకుంది ,.. దెయ్యాలు. హతం. చేసేశాయి!” దటః ఆ అమాయకుడు ఊ అని ఇంటికి వచ్చి అయ్య అంటుంటే చలపతిరావు కఠినంగా “లీ! చోరుముయ్యి! పెష్టవి రెండు పెట్టన తరువా త మ కిక్కు రు మన కయ్యాలా? ఎవరూ దెయ్యాలు?” అడటాడు, కుండా నోరు మూసుకుని వున్నాడు.” అయితే అఎతా లు లుల నంట లలల (౬... అటువంటి వాళ్ళేకారు- కామేశ్వరమ్మ, వెకటసుబ్బయ్యల [పేమక్కు రసానుభవానిక్ని జీవిత (్థరినల స్ప్నరద్‌.. క్య్టాళ్ట సత్యనారాయణ “ఈవిడ పవ్మితమైన స్థితిలో మ ట్‌ లో “బె ఆ”. వున్నది. అనగా భగవత్‌ స్వరూపము ధరింగియన్నది”" చానితె, సోం్యప దాయిక్ష. ద్‌ లీక్‌ సె థంతో, క రడుగ టను అని గురు. చేశాడు: అతని తలి క్షామే శ్వరమ్మకు జాలి మూఢ విశ్వాసాలతో ల కం. అంతటి. రసానందాన్ని.. శ్రైక్ల్వంశ్రద్తు. కాన్‌ “ఇందరు రాక్షసుంలో ఒక్క ఇంకటెసి వ్యర్థంచెసుకొని రాన ఒక దయ్యాల లకకగా బ్బ చేయగలదు? అయినా కొడుకు తన ముందు నిల మారిఐదిం బడీ “సీ యందున్న మాత్యభక్తే అనుకో ఈ రాధ "నందినీ వీఠశ్రైవుడైన [ప్రోలూజు కొమాళత్తె యొక్క మాతృ స్వరూపాన్ని (గహింపజేసింది.” క్షైనుడ్రైన ఉదయాదిత్యుని (పెమీంచింది. మతం చిదా అన్నప్పుడు ధైర్యం తెచ్చుకొని లోకాన్ని ఎదిరించ హానికి అడ్డవు రాహగొదు-కొత్నము "పంపాడు అన్న టొసికి సిస్ధడ వాగ్గల్‌గింది.

రాజమన్నారు నాట్‌క్షలు: లొ కధర్మ చ్మితణ వలి

సత్యనారాయణ తాను నమ్మింది ఆచరించటానికి “ఏమి మగవాళ్లు [౯ అనే నాటికలోని ఉప్మకమోప వెనుదీయని ఛిరుడు. రాధను 'పెండ్రిచెసుకొని తండి. సంహానాలను గూర్చి ఇంతకు ముగదే (పస్తావించటం తన చర్యను హర్షించకపోవటంచేత వేరు కాపురం. జరిగింది. “నిష్ఫ్భఎం” లో (పారంభ సన్ని వేళంలో షెట్టాడు, “ఉద్యోగం సంవాదించుకోలేక దురవస్థలపాలై, పరధ్యానంగా. ఉన్న చితరెఖ- అయితే తాను ఎందుకు నాడు. తండి మనస్సు తిరిగి వచ్చి కొడుకుకు, కోడ పరధ్యానంగా ఉందో తనకే తెలియదు - అందుకు లికి ఆహ్వానం పంపించాడు" కాని ఇంతలోగా తన _ వోలెడు కారణాలని ఇెప్పి చెలికత్తి రత్నం- మూలంగా. సత్యనారాయణ బాధపడబం చూడలేక రాధ “జమీందారుగారు ఇంకా రాలేదు ఒకటి. వారి అత్మహత్య చేసుకొని “విమక్షి ” ఫౌండింది. కొడుకును. జనానా వారు వస్తున్నామని కబురు, రెండు... ఓదారుస్తూ కామేశ్వరమ్మ. అన మాటలు రచయిత చాలవూ?ో అంటుంది. చాలుగదా ఉత్కంఠకి! కొన్ని చెప్పదలచుకున్న అంశమె_-“పిచ్చి నాయనా! మనం నాటికలలో దృఢమైన తీరుతిన్ను లుగ ల పాత ఆకట్టు వున్న లోకం సంగతి. నీవు ఎరగలేదు సుమా,., ఈ కుంటుంది. దిదాహరణకు “వృధాయాసం.” కళాళాల లోకం ఒక షెద్దబోను వంటిది, దాని కమ్ములు :వాడికత్తులు ఉపాధ్యాయుని భార్య పార్వతి అవతల గదిలో న్మిద 2 ఛ=+ బాగా పదును పెట్టిన కత్తులు నాయనా, పోతున్న భర్తన్ను ఉద్దేశించి (ప్రకాశంగా బిగ్గరగా బలవంతంగా: తప్పించుకోవడానికి [ప్రయత్ని స్తే ఏమపు. సాధించే ఉపన్యాసం. మధ్య మధ్య పని మనుషుల తుంది. ::*2 చేతులూ కాళ్ల కోసుకుపోతవి,., దేహం సంఘాలమిద, కవీశ్వరులమీద, ప్రణయ. కనిత్వాలమీద రక్తంతో. తడిసి పోతుంది... అంతే, తప్పిందకొని గట్టి అభ్యిపాయాలతో విసుర్లు - వీటితో | పారంభమై మాతం స్లోలేము ఏ8. మనకు మిగీలేది. బాధే!” మనిషి చ మత్కాారి, గట్టిది అయినా భోళా మనిషి అని న్లాధకు, వేదనకు ఒక భౌతిక రూపకల్పన చేసింది. వొరుందే ఒక కళాళాల విద్యార్థిని తన భరకి “సిగ్గూ

శోకయ్యాత సూటిగా జరిగితే కథేలీదు, శాపాలు, “కందా. టాసిన తుది పణయలభ. ఇ+ తల్‌ జీవితం మలుపులు తిరిగితేనే కథ అవుతుంది. ఆస్వా జ ఇగ పనో ర్‌? అంతలా నాలి ద్యత వస్తుంది. ఇటువంటి మలుపులలో ఉన్న నిసర్గ శమలమిటి | మ, న్‌ మయ ల న వారకి రెంచినప్పుడే దృశ్య కావ్యం. ర కి కడుతుంది* తారు ఖ్‌ రాం వారల వః త్‌ పబ లంచ సమర్పించే పాాతలపట్టకాని, సందేళంపట్టకాని పఠితల మరుకృణంల్‌ ర్యాదరసంతొ భద్రకాశిలా భర్త _దవ్షల గాఢ సానుభూతిని సాథంచగలగటంలో నాటక. పరమ పదేబ్‌యింధి. తలుపుకొట్టింది. పిలిచింది రచయిత సిద్ద హస్తత నిరూపితమౌతుంది. "౩ చిదలులదు. -.ఇంకముందే, ఇంకేముందె,. ,దాని

న స స కోసరం అంటూ శోకమూ ర్తియ్లై కూలిపోయింది. ఒక్క . కథానికా ర! చయితక్ష్కు, నాటికా కర్రకు ఉన్న పరిధి, హెతను [ప్రధానంగా పీనుకొని విభి న్న రసాల ను అవి వ సృృతి స్వల్పమైనవి. ఆ ఉన్నంతలో ఏక్ష్యాగత, ష్యరించి పట్టుమని పదిహేను నిమిషాలు పూ ర్తికాకుండా పొదుపరితనము హ్లూపి పొాఠర్శ నెమాజికుల ఉత్క_ం షంత' విచితకథ నడిపారు. రచోయిత. క దులోని దత, విస్మయము. 'పెరచి ఉప్మకమ, ఉపసంహారాతను.._ వాస్తవికత, సహజత్వం, కథానో్య్యదత్క, రసవై విధ్యం రంజకంగా 'నెర వెర్చాలి, రాజమన్నారుగారి నాటికలలో దీనిని తక్కిన నాటికలకంటే శ్‌ల్వ ద ఫషితో చాలా ఈ శిబ్బం.కూడా మనోటారంగా. గోచరమవుతుండి, చెతుకు తీసుకువెః తాయి. క్ట

31. నాట్యకళ రాజమన్నారుగారు ఇంత భావోద్విగ్నతు గాఢత చదివించటానికి నానాబాధలూ పడింది, 'ఆ రోజుల్లో లేని చమత్కార [ప్రధానమైన నాజికలూ (వాళొార్హు భార్యా వియోగం పొందిన ఒక నాయుడుగారు ఆదు అటువంటివి. “సంకల్వం-పర్యవసానం”, “భార్యా. కున్నాడు. ఒక గ్రా ముక [లో సుబ్బమ్మ కొడుక్కు. భర్తలు", “వెరిముండ"”, “వై కుంఠాచార్యులు”, చెప్పినట్టు- “నీ. కోసరమే: జీవించా౭ెనన్ని అనుకున్న 'వై బిల్‌రథ ఆధారంగా [వాసిన “కళిన మార్గం” నాలొ సై కోసరర కూ డ్‌” జీవించాలెననె భావు. ఉద నాద్ధయగంలోని వాతావరణం. ఆధారంగా. రూర్చన.. నొంపటేశారు.” ఫలితంగా ఆమెకు కూతురు పుడితే “నాగుబామూ' ఆయన చేపట్టిన ఇతివృత్త వైవిధ్యానికి రహస్యంగా పురుడు వాయించి ఆ పిల్టను అనాథ శర తార్కాణాలు, న్‌ క అణాలయంనుంచి తెచ్చుకొన్నట్టు చూపి తాన "పెంచాడు, సంతానం “సొఖిం కోనం తలిపడే బాధ స్‌ వొక్క గూడదమకున్నా ఆమె ర లి భె గ్‌... కొడుక్కు కూతురు ఒకరికొకరు పెళ్ళి చేసుకునే దుర్భర సంమోభం రెండు విభిస్న మార్గాలలో నిరూపించే... స్యబ్ధ్రి ర్ర్వాటంవల్ల బయట పెట్టవంసి వచ్చింది. ఈ నాట్‌కలు “మాతృ పేమో, “బంధాలు”, సంగ్లెష్ట జీవిత య్యాతలో ఆమె ఎంత అలసిపోయిందో దీర్వరోగ పీడితుడై న కొడుకు మనస్సునో తన ఒకటి రెండుచోట్ల, ముక్రసర్‌ సంభాషణలలో రాజు భార్య మునుపటిలాగా తనను [పేమించఛటం లేదేమో * మన్నారుగారు చక్కగా వ్య క్తం చేళారు. సోత్తుంది రామలక్మన్ము. ఆతనికి పూర్తగా తలియక లు ల టు లా ల పంచు కుంటున్నది అయి గౌ రామలమ్మమ్మ గంధ (కొ డుకు) క ప శర్యు 1 ఆర్ష ఆః రంగా అతని అనుమానం నివృత్తి చేయబోలే కొడుకు మడ నన మోన తల్లితో అంటాడు-“అమ్మా: ఒకవెళ శారద ఇంకొకల్లై ల “ఎ బ్బ ఈ * అవును. మూడు ముళ్టు పడకవి ల పేమించినట్టు తెలిసిందా అబ్బాః... ఓర్చుకోలేను... “రం అదెగదూ అంటారు ౨. ఆపుకోలేను,+, అప్పుడు నా రక్తనాళాల్లో ర్నక్తం (ప్రవ “వివాహం చేసుకుకపోయారా ?” అన్న కృష్ణశర్మ హించదు. .,అగ్ని జ్వాలలు పరుగెత్తుతవి. ఆ బాధ [పళ్నకు ఆమె సమాధానం -. "అంత సులభం కాదు, పడలేను” అదీకాక నీకోసరం ముఖ్యంగా చేసుకోలేదు. ” కొడుక్కు ఆ 'బాధ కలగకుండా ఆ తలి న్మిద సుబ్బమ్మకు లడ్మ్యంఓక్కట- ఆ కొడుకు ఉన్న త, మందు వణికే. చేతుల్లో ఎక్కువ. వేసింది. టాగూర్‌ దానికోనం లోకం దూషణ భూషణాదులపట్ల ఆమె 'మాషీ' ఈ నాటికకు [పేరణ అయి. ఉంటుంది, నిర్హి ప్తత 'పెంచుకున్నది. తనకి సబబని తోచిన (ప్రకారం అయినా. ్రీపాద గోపాళకృష్ణమ్నూర్తిగారు అన్న ట్టు చేసింది. ఇది ఒకనాటి, ఒకయటి కథకాదు, అయిదా మైనదీ మనస్సు 'పెద్దదీను.” “కన్న కూతుర్ని పరాయిదానిలాగా చూడవంసిన ఉల్టధాలు లో తల్లి సుబ నమ్మ సామాన్యురాలు, సందర్భం సంథ వించింది. [ బాధ నీకు ఆలియ యు, ఓక (బాహ్మణ వితంతువు. సూక్ష్మబుద్ధి మొదలయిన. తర్మడి-ఆ కడుపుశీపి-ఇన్ని జాధలు సః -నీ కోసరమే”" గోప్వగుణాలేమీ లేవు. భర్తహోయిన తరవాత వ్‌దకి దానికి పరాకాష్ట ఇప్పుడు వచ్చింది “నా: శీలర కంలో ఉండి కొడుకును పెరచి 'పెద్దచేసి పెద్ద చదువులు. పోగొొట్టుకొన్నానంటావా+ అనుకో, ఇక నా ముఖం

॥ షక నా సహాయం మోహన్‌రావుకు పరిచర్యలు చేసింది. అవడీ అ చూడకు “ ౧కు లక్కూలు వ ల క్ర య. చఉకో వి [పలాపంలో దంకొా. తడు తనము ఆరాధిస్రున్నట్టు అక్క_ర్రచు:;*, ఈ దౌర్మ్యా న . తెలుసుకొని అతనివెంటి 'లేచిపోవటానికి నంసిద్ధపడింది

అద్భష్టవళాళ్తు కృష్ణశర్మ తల్లికి తగి: సహ ట ఆమెతో వాద (పతివాదాలకు దగ మోహన్‌ నచ్చ కావటంచేత ఆమె ఆలసిన కజా+ ల ముందరి స్తువ్నాలు యిల వా |, కావటంచిత ఆమె ఆలసి వ. డు అతడి వాకాఃలు కొని". “నిజంగా ౩ నిజంగా ... నా బాబ్బు నన్ను ద్వేషించ (పకా: కించిత్‌ మోహానికి లొబకి , ం లదు, దూవ్షిరచ బదు. నాభాబు ఓ నా. బంగారు [ప్రేమను మలినం చెస్తామా? మోహం కాత్కా డి” అంటున్న పుడు 'ఆమెపడిన కషాలు పంటకు ౧, తండి” అంటున్నప్పుడు ఆమెపడిన కష్టాలు [౫మ శాశ్వతం వచ్చినాయి. “పేమానుభవం నిష్యా మకర్మ క్‌! (_పమంటె న్‌ ప 2 నా. వరా పంతం త అ కోరగికాణణరు సిటాాంంంసిట 1 చటం క్రిస్తీ త విలదు, రాజమన్నారుగారి: నాటికలు చడివి వ్యాతప షణ కోరికగాదు తీరదాసికి. | ఎమహౌ భ్‌ ల గురించి ఆలోచిసుంటే 'మొదట్‌ స్పురించెది = ఆయన అనుభవి;చడఐ వల్ల ఎక్కు.వవ్నతఎ ప తలు అతండక భాగం పతన పా తుకంటే టు ట్ర పొాతలు అత్యరిక భాగం పురువ వాను “ఆత్మ నర్చించుకోవర్డన్నానా = దేహాన్ని అర్చించు వివకము గలవి. ఉన్నత మైసవి.. పేమ మహితదై క్‌! కున్న క్షణంలో దాని విలువ తగ్గిపోతుంది = [పభా | క్‌ న ట్‌ | న. శ గ క శ గ దుర్‌ స్టో నాలో [1 | న న బక " న్‌ ఖై) ల జ. ను. క్ష ఆ త్యాగశీలం కలవి, మానవత్వపు జొన్నత్యం ఆం! ల సీవు నా దేవతవ్వు సే దేహాన్ని నా కర్నించి నామాన్య కస వఫిశవై పోతావా£ న న. ఆదిలో మోహన్‌రావు పైన ఏర్పడే అభ్మిపాయా వన సస క శన తక న నాటెోలలో... నికి ఇది చీరాం పెట్టున భిన్న మైన రూపం, చిన నాటిక “*ోపరకియ”, అయితే తక్కిన నాటివలల్‌ శూ 4 బ్‌ కవన న కససను ? 1 చ. అధు త కరా సన గాటికల సంఖ కొదే అయినా ఈ విధంగా స్రీ ప్మాతల విలక్షణత చూపి౭చినంళ స గప్షత పవని (వాసిన గాటికల సంఖ్య కొద్దే అయినా:ఈ ధ, 7 హ్‌ ం ల గారు ఆహాదంచనవి, డమునోహరమెనవి, పిసుంది, రాజమన్నారుగారు ఆన్బాద్య మైనవి, మనా హరమైన [| తాగువోతు, మీంబేని వాడు అన తనపు. ఇెలిసినా జీవ నంత మైనవి అయిన నా ల టి ష్ష్‌ క్ష (న న తమ ఉరు. య్యాతలో తాుసపడ వ్యక్తుల వై విధ్యాన్ని, భా క్ష మ్మితుడు మోహన్‌రా వు తాతా ఎంగ అలి - ల స తౌ లన వయో పూ రతుగా వ తంచినా, ము తం లబ ఆర శ శవ శక క 1 వ చ య్‌ మీద తా తిశకఠక్రమన సమరస బుదిళో ఎడిగివోయి ఈ ఇలనికి తీసుకుని చ్‌ కాత్యు [ప్రభను సేవలు చెయ్య ణా న్‌ా రించవచ్చునో చూపించారు... రాజ మంటాడు. | పవ *పర వత” అన్నరు తెచ్చు అకా అలా పం లంత లు కకష 1 క కధ అల ఏ ఆల హాూాతయేకంరిగా: చగణా [(బరకాలుగాను ఉండటాసికి న ఈ. "అ చింది. మోహన్‌రావు ఉమెను తన హ్యాదయేశ్వుర్‌? కోకధరా లతజపె న అయ మంగల. శత స 1 5లో వీమపోతానో ఆటు లోకధర్మ చిితణపై న ఆయనే సమంగా ఆదకం అనే భయుతో ముంచు 'ఆంగికరించక షోయినా వై

ఉఅత్తరాంధ్రల్‌ నాటక ద్యవుం

అత్తిలి కృష్ణారావు పూర్వరంగం ఈ సంస్థ క నియంత; హ్‌ 'విగాదు విగ నాటక్షాలు' రాశారు. ధార్వాడ నాటక సమాజం తెలుగు దేశం ముఖ్య _ వాటికలో “కిరాతార్జు నీయ ర్కొ “నల నాటకం” పట్టణా ల్లో [పదర్శనలు 'ముచ్చేరని. నాటక [1పియుల యే “సావ్యితీ పరిణయం”, “గయ నాటకం”, *పారిజాతా తెలిసిన విషయం, విశాఖపట్నంలో కూడా వారి [పద పహ ర్త ణం”, “కంస వధ”, “విజయ విలాసం; ర్శనలు చూసిన అనేకమందికి అదే పర్ధతిలో తెలుగులో... “(పళ్లోద విజయం”, “పాండవ జననం”, "బిల్హణీయం' చూడా. నాటకాలు. సృష్టించాలనీ, [ప్రదర్శించాలని “ఖమవిజయం”, “మృచ్చకటికం', “ధీర హారిశ్చం[దం' సంకల్పం కలిగెంది, తలుగులో నాటక వాజ గ్రయం విక దౌపదీ స్వయంవరం”, “సారంగధర”, “జూలియస్‌ సించడానికి ధార్వాడ నాటక్ష సమాజివార్‌ హిందినాట సీజర్‌” ముఖ్యమైనవి. కళాభిలాషక నాటక సమాజం కాలే కారణం. అవ్వుడే 1894 _ 1895 పాంతంత్తో వారు సందర్భోచితంగా నృత్యంకూడా |పదర్శించి నాటక విశాఖపట్నంలో జగన్మిత్క కళా భి లాష క నాటక [ప్రదర్శన రకిి కట్టించడం (పత్యేకంగ్గా భాపెంచేవారు: సమాజాలు [ప్రారంభమయ్యేయి. జగన్మి[త నాటక ఈ సమాజం విశాభపట్నంలోగేకాక్క, రాజమహేం్యద సమాజ స్థాపనకు కారకులు. శ్రీ రఘూధవర శ్రగారుు వరర్గ్న అనకా పల్లి, విజయనగరం పట్టణాల్టో నాటకాలు ఈ 'సమాజం “వేణీసంహారం”, “చం దవిసో, “శ్రీని (దర్శించి [పాంనలు పొందింది. అమితే 1812 వాస కళ్యాణం" త్త నవతీచర్శిత 9 “వా దుకాపట్టాభి సంవత్సరం తరువాత''ఈః సమాజం నాటకామి [ప్రద

మేకం” “చ్చితనకీయం”, “హరిళ్నం[ద”, “జయంత... ర్మించలేదు. జయపాబ , “మాలినీ విజయం, “పస్టోద మొద... వెలసిన సంగీత మానినీ సమాజం గురించి అభినయందోనూ, పద్యపళనంలోనూ, అనుధవపూర్వక ౨ న. వం మ మాన్వించి, వారికి. జవనోపాథి కలి సంచాల న్న సంస్క- 1896 సంవత్సరంలో శ్రీ మారేపల్లి రామచం్యద రణాభిలాషతో కవిగారు ఈ సమాజం స్థాపించారు= శాస్ర్రిగారూ: శ్ర "సెట్టి లత్మీనరసింహంగారూ. కలిసి వెళ్యఇచేత నాటకాలు ఆడించి దానివల్టవచ్చె ఆదాయం కళాభిలాషక్ష నాటక్రసమాజం స్థాపించేరు. శ్రీమారేపల్లి వారి జీశనోషాధికి వినియోగించాలని శ్రీ ఛార్రగారి రామచం దళాన్త్రగారిని కవిగారని పిళ్చేవారు. ఈయనే సంకటం. నిజానికి. ఈ సత్సంకల నం 'వెనుక పంతటి

ఉ_త్తరాంయధలో' నాటకోద్యమం: 8ల ఆఉదరణా, లడ్యశర్దీ 'యినమడీ౨ చివున్నాళూ: శఃరగం అనవానికి అం్యధ పి క్గకళా' పరిష ర్తులో అశెం వి, గమధికచాల్సిన అవసరంపుండ్‌ ఈసమాజంతో శ్రీమతి గోపాలస్వామి శాఖక 1వదర్వ్శన ఒక ఉద్యమంగా మద్దిల సూర | నారాయణ [మ తి కొంకిపూడి చిన చిట్టి చ్తే పట్ట డవ 'వేతనెనస చెప్పాలి, ఆర్యధ్ర విశ విద్యాలయ. (శ్రీమతి కౌంకిపూడి. పేదబుల్లి, కొంకిపూడి చినబుళ్లి. నాటక సమితి ఆధ్వర్యంలో 1949లో గురజాడ వారి మంచి నదేమయిలు. * “కన్యావల్కరో, చిలుకూరి. నారాయణరావు గారి

కళాలిభాషక సమాజం. ఉచృష్థికిరో. పున్నప్పుడే... “తోద్ధామ”, ముద్దుకృష్ణ “అనార్యలీ, భమినిపొటి దానిశాఖగా హీతకారి:కీ సమాజం వర్పడింది, దీని సంస్థా... కొదైక్వరరావుగారి “ఎప్పుడూ యింతే , అబ్బూరి వకద పకులు. శ్రీ ఇద్చాపురపు యజ్ఞనారాయణ, వీరి “రన కాటిగ్దరరావు శిబ్పిసుందిడి (బ్రదర్శించింది. ఆంధ వ్య తవిజయమే” ఈ సమాజానికి పేరుతెచ్చింది. ఆ తరు 2ళంల ముఖ్యంగా ఉత్తరార్యధల్‌ నాటక ద్యమానికి వాత 1916 సంవత్సరంలో విశాఖపట్టణాంధ నాటక అేచ్యధ విశ్వకళాపరిషత్తు అపూర్వమైన ఆలంబనగా పరిషర్తు ఏర్పడింది. గ్ర విక్రమదేకవర్మ. దీని స్థాప . న్‌లిచివది. అంలేకాడు 195 ల్‌ (పయోగాత్మక ఆరు కులు, శ్రీ మారేపల్లి రామచంద్రశాన్రిగారు దీశికి వార్య బయట రంగస్థల నిర్మాణంకో ఎన్నో, కొత్త ప్రయో ద ర్‌ ఈ పరిషత్తు యు ఖ్యంగా శ్రీ నాథుని ీవీఏ్‌ గలు [పయోగి రచేరు (ప్ర యోక్తల్తు | పు రంగ స్థలాన్ని నాటకం"విషయంలో చాలావరకు కృషి చేసింది. 1911... ఒక దేవాలయంగా భావించి తమ నటనా నై పుణ్యానికి సంవత్సరంలో. శ్రే. పార్లీ రామారావు కారనేషన్‌ మెరుగులు దిద్దుకున్నారు నటులు. ఆ రంగ స్థలంపై హిందీ అమెచ్యూర్స్‌ స్టాపించేరు... ఈ సమాజం... గాటకం ]ప్రదర్శించడమే ఒక అదృష్టంగా భావించేరు “కనకతార”, “హరిశ్పం[ద, “రసపు తవిజయం” ర చయితళు. నాటక చరిత, రంగస్థల నిర్వహ లః “వేణీసంపారం” మొదల్పైన నాటకాలు ప్రదర్శించే (ప్రదర్శన సౌలభ్యతళపై (ప్రసంగాలను విశ్వవిద్యాలయ చారు. విష్ణవ వీరుడు గ్రీ అల్లూరి సీవారామరాజు ఆంధ్ర లనుబంధ కార్య కమంగా ఏర్పాటుచెళారు. వివిధభాషల అమెచ్చూర్స్‌ (ప్రదర్శించిన నాటకాల్లో నటించేవారు... కోని నాటూలత ఒక సమ్మగమైన (గ్రంథాలయం తర్వాత 1994 [పాంతంలో ఛ్రీ యం. నటేశ మొదలి ఏర్పాటయ్యింది. 1950 నుంచ ఆంధ విశ్వవిద్యా యామ రాజరావేళ్తురి సమాజం స్థాపించి “రనప్యుత్ర అయ నాటక సమితి అఃతర్‌ కళాశాలల నాటకపోదీ విజయ”, “సావిత్రి, “దుర్గాదాసు" మొదలైన నాట ఐదు (పైరంధించింది.. 1948 నుంచ దాదాపు 150 కాలు (పదర్శించేరు. 1981లో నాట్క్ట కశాభలాషుల నాటకాలను తెలుగు, ఇంగ్లిషు హింది, ఉర్దూ

' పర్పడింది, కవిగారు ఆధ్యక్షుల్కు ఫ్రీ పుపండా నంస్క్స్టాత భాషలలో ప్రదర్శించింది. వ్యాపా రంగ కాళ్యదర్భులు. శ్రీ చిక యజ్ఞనారాయణ శర్మగారు. స్థలంమై ఆర్థిక దృష్ట్యానో, భావవై పరీత్యం దృష్ట్యానా, “థూర బొబ్బిలి” మొదలై ౫ నాటకాలు, రాళారు. [పడా భ్థివాయానికి భయపడో పదర్శించ సాహసిం వ... న చని ఏన్నో నాటకాలు ఈ రంగస్థలంపై [పదర్శితా (ప్రస్తుత రంగం : లయ్యాయి, విజయణగి మోగి ఇబేయి. విపరీత వ్యాఖ్యా

[పస్తుతరంగంలో నాటకరంగం అభివ్యర్దిన సమీ నాల వింత రచనలే న “ఖూనీ”, “అశోకం”, “హిరణ్య క్షించాలం'టే అవ్యధ విశ్వకళా పరిషత్తు నాటకోత్స కశిపుడు”, “యావవ (పళయంో; “భిఇాప్నాత”వంటి వాలన్తూ గ్ర కె. వి గోపాలస్వామి. దక్షతనూ, విజ్ఞ నాటకాలూ? సం్యపదాయ సహితిమైన “పతాప తనూ, ముందుగా పరిచయం చేసుకోవాలి. 1948లో ర్యుటీయంి, “మపహారు [బీ యరో, “విశుంతర”, 'కెలుగు నాటకరంగల పునరుజ్తవితం. [పారంభమయింది “ఇాకుసింహ” వంటి నాటీకాలన్తూ అభూత కల్పనలతో

రచించిన “భగ్న జీవిదాలూ” “అంతర్యుద్ధం”, “దేవుని... “మాస్టర్టీో” “ఇన్స్‌ పె్టర్‌ ఇనరర, “| బహ్యముడి", ఎదుటో, “జ్యోతిర్యయి,.. “విచ్చిత గ్వష్తముూ, “తిరప్క్ట్యులొ, “ఆడది”, “ఆత్మహత్య”, “జనవరి మొదలై న నాటకాలూ, తుఫాను, “నాటకం”, ముప, “ఖడ్గతికళన” వంటి నాటకాలూ, స్త్ర “ఖీమా విలాసంలో భామాకలాపం”, “నటన” వంటి “స్తొవ్లికవధ” వంటి గేయ హపకాలూ: (పదర్శించి సుకాంత నాటకాల్నూ “యన్న జి. నో”, “గతి”, విశాఖపట్నంలో ఎంకోమంది రచముతలన్తూ నటు “ఇమప తెరలు”, వంటి. స్రమస్యాపూరిత నాటకాలూ, లనూ నాటకరంగ ంవై పు మళ్ళించింది.. విశాఖ పట్నం “కాళర్మాలి”, “ఫణి”. “మనిషిలో మనీషి” వంటి లోనే మరో పేరెన్నికగన్న నాటక సమాజం. నాటి డిటెక్టివ్‌ నాటకాలూ, “అల్లీ ముఠా” “చండాలికో,... భారరి- 'కేవ9ం నాఓక ( పదర్శనలతో సంతృ వ్లి పడ 'మధురానగరి గాథ”, “చంపక” వటి నృత్య రూప క్షుండా నాఓక (ప్రదర్శనకు అవసరమైన సాంకేతిక కాలూ [(పదర్శనలతో ఉత్తరాంధలోనే కాక ఆంధ ల్పంతో (యైక్షోరమా, స్పాట్‌లై ట్స్‌, సెట్టింగ్స్‌) దేశండో నాటక (పదర్శనలకు ఒక కొత్త అర్థాన్ని “* (ప్రదర్శనకు పరిణతి కల్పించే నాటకాలు 1956 'సంవ కల్పించింది ఆర్యధ విశ్తుకళా పరివ్నత్తు. (ప్రదర్శనలో _ త్సరంనుండి | పధర్శిస్తున్నారు. శ్రీ అంగర సూర్యా ఓక కొత్త ఒరవడి: (పవేశపెళ్టేరు శ్రీ కె. వి. గోపాల... రావ రచనలు “దేశ డమ్మరలు”, “రణరంగం”, “వివాదం”, “నిజం” ఆదివిష్షు “ఆశయం”, అత్తిలి ఆంధ. విశ్షవిద్యాలయ నాటకసమీరి [ప్రభావం కృష్ణ *యుగసంధ్య”, “సారాంరొ “తూడ్ను ముఖ్యంగా విశాఖపట్నంలోన్నూ విజయనశరంరోన్తూ రేఖలు” “టామీ:టామీ టామీ”, “సుందరీ సుందరుడు" (్రీకాషళంలోనూ కూడా. ఎంతో నాటక సంచలనం కలి అత్తిలి పద్మావతికృష్ణ “ఊరేగింపు” (బాదల్‌ సర్మార్‌ గెంచింది. చందరెందగో నాట క్ష రచయితండు, రచన్స వంటి దాటక్షాలూ, నాటికలు (పవక్యించి, [పద (పయోక్తలను, గటులను (పభావితం చేసిం, 1950రో _ రనంకో అర్థం క లుగజేస్తున్నారు నాట్యధారతి స్థాపించిన. విశాఖ నాటక కళామండలి. శ్రీ గణపతి. నొధించిన మరొ లక్ష్యం - సైక్షోరదూ. ఇఫెక్స్‌ను రాజు అమ్యతరామరాజు నేతృత్వంలో ఎనో ష్‌ చక్యాని అందరూ ఉ పయోగించెవిధ - గా రూ వా ం గ్‌ గ చ వి శాఖ లో నాటకాటై [ప్రకినెలా సభ్యులకు (ప్రదర్శించేవారు, నెం. వాలా సమాశాంకు మార్లదరకులయ్యెరని చెప్పడం వారీ సభ్యత్వం రెండు. దళాద్దాలకు ముందే విశాఖ ఆతిళయో.క్రూడు. అంలరాదు. నిజం” వంటి (ప్రఖ్యాత నాటక కళా మండలి (పవేళపెట్టిన ఒరవడి అని. _ నాటకాన్ని 19665 నుండి ఇటివరకూ. (ప్రదర్శిస్తున చెప్పాలి. .౬క నేలలో ఓక నొటకంలో నటిదిష ఏకైక సంస్థ, క నటులు. &6గ "వెంటనే మరో నాటకంలో దాకుండ్యా మెరి మరో ముఖ్యమైన సమాజం రావుజీ (పైడక్షన్స్‌. . కొరతమంది. కొత్త నటులకు అవకాశం కల్యొంబేవారు. ఎక్కుడ పోటీ లు. వున్నా ॥ -విక్కూడ నాటకోత్స పాలు ' నిజానికి అచయుచూ్యూర్‌, ఎలో నాదికు విద్యాలయణ మొట్ట జకుగుతువా గి సంస ఖర్చుల తో నాటరం (పదరింబ 'మొధటిీ సారిగా ని దత చ్‌ ద్ద తుల్లో పక్ష బ్రాడీ. జరిగింద ఉత్సా హంగ బ్ర [పయోక్త శ్రీ రావుజే ఆస్‌ ంస్ట క్ష అని చెప్పడం సమంజసమౌతుంది. పాత క్వాొతల _ మూల్పస్రంభంగా, ముఖ్య నటుడిగా “మరో మొహెంజ మేలు కలయికగా “అర్మధజ్యోతో, “విడాకులా”.... దారో”, “మనిష చపకూడదు”, “ఆరణి”, “మృత్యుం “పల్లె. పడుచు “నాటకం, “అంతర్వాణో, జయుడు, “అనుర నం ధ్య” :వంటి నాటకాలు (పద ' సులంలెని పిల్ల. “నెటిన్యాయం”,. “ఫోతుగడ్డ”... రృించి ఎందరో యవ నటులకు అంధ దేశానికి

ట్‌ త్తరాం[ధ ట్లో నాటకోద్యమం లేబ్‌ (చనాదించెరుః అంతేకాదు ఉత్త రార్యధ ల్లో రావుజీ చేసినవారు శ్రీ లక్ష్మణమూరర్తి, పొడుగు సుందర [పొడక్షన్‌వారు నాటరం [పదర్శొంచని (పదేశ 6లేదుః రావు, ముఖ్యులు, తర్వాత + శ్రీ వేదుల జగన్నాధ [ప్రజల మన్నన హౌందని [ప్రవర్శన లేదుః రావు, (శ్రే జె, పి, సోమయాజులు, ఆ తర్వాత ఆర్వధ విశ్వవిద్యాలయ నాటక విభాగం (శిరుటక్‌.. పతి యేటా విజయనగరంలో జరిపించి ఆంధదేశంలో ఆర్ట్స్‌ 20045 గాబన ఎధి నాఓకం ్నష్మకియల్‌... సంధ నాటక కళా పరిషత్‌ తర్వాత అంత. భారీ ఐధిల్‌ఒ నాఓర (పదర్శసలు యిచ్చి అధునిక నావకు వ్‌ తన వి న్నో కొత్త నాటకాల [ప దర్శనము అనుప్త (ప్రదర్శనా |ప్మక్రియకి.. కొత్త పంథా తొక్కెరని... బ్య్య్యక్ట్యు .. మరో |పమఖ నంస్థ వాణీ (ఫండ్స్‌ చెప్పాలి. ఆర్ట్‌ శ అసోసియేషన్‌, ఎన్నో వార్‌ఫండో నాటకాలు నాటక ]పదర్శనకు ఇవసరమైన సహజ వాకావర ఈ డిం బ్‌ చాటక్‌ నమా వా నిరస నిని సంవా ణంలో [పవర్శించిన “యు? సంధ్య”, పరుచూరివారి వ ంబర, గ్ర హచేగు (లగ రావ; . నస “దారి తప్పిన ఆకలి, "శేగింపు” మైకులూ, మేకప్‌. ౯౨: వి రమణమా ర గారటులు ఆ రహా బజతింణా. కొయయలంతు! కిం బు కణాల ఆంధ నాటక కళా పరిషత్‌ నాటక హోటీల్లోనూ, లకుండా. విజయవంతగా (సదిర్నింబరు, ఆ తర్వార ఘన స్మారకో నాటక పోటీల్లోనూ పాల్లోవడం. ఓక ఈ ష్మక్రియలోనే అనేక చోట్ట అనేక సమాశాంవారు భ్‌ టా క్‌ ల ల ర క్ష క్‌ క అప్పుడప్పుడూ ] పడర్శించడం: ఉద్యమ [పభావం అని క షి "5 గ్‌మిలు, రేచము కన. ౮ వ న వ్‌ లి - భావంచె వార రను ఈవాబి నట్‌ ల్‌ కొసకి ఆశ్చర్యరగా | వుంటుఇదెమో, డాక్టర్‌ రావారావ్లు ౩ వెంక చెశ్వర ఆ రోజుల్లో విజయనగరాన్ని విద్యల నగరం తని _ రావు కొడాలి ఆదిశేషయ్య వంటి (గ్రముఖ నటులు కూడా పిలిచేవారంటారు. కవిగ్రాయక' వైతాళిక నట ఈ పోటిల్లో పాల్గొని బహమతులు పొరది మరెందరో పూజిత, జనవందిత సకల కళా విరాజిత్య మహారాడా. నటు=కు మార్గదర్శణలయ్యారు. ఆ తరువాత విజయ (శ్రీవిజయరామగ్రజపతివారి ఆస్థానం జగన్నాధవిలాసిషీ రామ నాటక కళా పరేషత్‌; గరికివాటి రాజారావు సభ - అందులో నాటక నిర్వహణ: విజయనగర నాటక నాటక కళాపతషతలు నిర్వహించిన. నాటక పోటిలు చర్మితకు ఆవి సోపానం. ఆ తర్వాత శ్రీ ఆనంద గజపతి ముఖ్యంగా ఉత్తరార్యధలో నాటకం ఊపిరి పీల్చు మహారాజావారు గంటి. బుచ్చిళ్నాస్త్ర ఆధ్వర్శొంలో వఇతో కోడానికి ధఫకరిఇచెబయు, అభివృద్ధి చేశారు - గురజాడవారి “కన్యాషల్మం ” రచ ఆ ఉత్సాహ ప్యాదకాలతోనే ఛ్రీవారకంలో (ప్రదర్శనరూ విజయనగరం. మహారాజావారే... స్మ్మ్బాజ్టన్సే మృఖ్యమన్‌ స్టాపీంచిన నటరాజ కళా నమీకి క్యు కారకులు. మహారాజా వారి అస్థానంలోనే న్యం శ్రీకాకుళం జిల్లాలోనే ఆధునిక నాపిక రంగం నాటకంలో విదూషక్టు డగా పరెన్నికగన్న ట్ర మండ గరించి [ప్రజల క అవగాహ న, ఆశ క కల్పించేరు సత్యనారాయణ గారు చక్కని హా స్యరస పౌషణతొ (జె వ, రమబమూ 8 దర క త్వులో -ా 'చన్యా (గం అ5లి2 అలల (| బ్వగ్గా బ్రుండింణ మైంలు నాటకాలు షన్నో [పొంతాల్లో దగ్విజయంగా. (పదర్శిం కవిరాజ్‌ మొమోరియత్‌. దాఓక సమాజం ద్వారా _ చేరు. రీ జె వి, సోమయాజుల్ను గ్ర రమణజమూ ర్త జయన్శరుతో: వరన అతరయిడ్‌ పునః [పారంస ర గాంళనేటేడోతో “మా వట్టం గ పాతి సత్వ

రాల నుండి (ప్రదర్శిస్తున్న సమాజం. శ్రీ నటరాజ కళా _ ్రీవారాయణరావుల కార్యదీక్ష. పటిమ సాలూరు నాట సమితి, శ్రీకాకుళం, కోద్యమానికి పట్టుకొమ్మలుగా నిలిచేయంటే. వంత సాలూరు సంగితానికి పెట్టింది "పేరనీ, రసాలూరు. చికి తెలుసు?

కళా (పపూర్ణ రాజశ్వరరావు, సోదరులు హనుమంత ఉత్తరాంధలో నాటకరంగం గురిచి యిలా ఎన్ని రావు, ఘంటసాల సత్యం సంగీతం వీరందరికీ గురువు _ విషయాలైనా. చెప్పుకోవచ్చు, మాడుగుల్క గజపతి గారు. సాలూరు. చినగురువు గారు శ్రీ ప్యజ్రాయని _ నగరం, చోడవరం, అనకాపల్లితో శ్రీ పిళ్ళా అప్పల సీతారామళాన్రి. అటు సంగీతంలోనే. కాకుండా. నాటక నాయుడు శ్యామలా నాట్యమండలి, గౌరీ బాలభక్త [ప్రదర్శనలకు _ కూడా సేవ చేసిన వారేనంటారు. నమాజం, దాడి పీరభ్యదరావు గారి డైమండ్‌ హిట్స్‌, సాలూరు రాజావారు తమ ఆస్థానంలో సురభినాటకాలు! రంగశాల (విశాఖ), గురజాడ కళా క్రే-[దం; విశాఖ పౌరాణిక నాటకాలు [పదర్శింపజేస్తూ, అవసరమై నాటక కళా పరిషత్‌, రాయఘడ్య నెల్లిమర్ల; సునాబెడ, నప్పుడు రాజా వారు కూడా. రంగు పూసుకుని నాటక టాటానగర్‌, బిలాస్‌పూర్‌ ఏన్నో పొంతాల్లో ఎంతో [పదర్శనల్లో పాల్గొంటూ. వుండేవాళట. ఇప్పటికీ _ ఉత్సాహంతో తెలుగు నాటకం బతుకుతోంది. అయితే సాభూరు రసాలూరుతూనే వుంటుంది. ఎందరెందరో చాలా సంస్థలు పరిషత్‌ నాటకాలు పదర్శనలతో సంగీత విద్వాంసుల కార్య కమాలకు 'పుట్టిరిల్లు, నాటక సంతృప్తి పక్షిపోతున్నాయి, నిజానికి పరిషత్‌ కన్నా కళాకారులకు హితవైన వేదిక, _్రీ శారదా నాట్య మరో వెదిక సాంఘిక నాటూలకు కల్పించలేక మండలి. “కళావాటి” స్‌ ఎస్టలు మంచి నాటకాలు పోతున్నాం,

వేయిస్తూ, వేన్తూ ఆ (ప్రాంశాల్లో సంగీత నాటక ఇవన్నీ అధిగమంచి పొ పెషనల్‌ స్థాయితో నాటకం [పయలకు ఒక వేదిక నేర్పరుస్తున్నారు.. పజల పరం చేసిననాడే నిజమైన లెలుగు నాటకం అద్రోప్రం + తాపం 2 శాపం”, “రండు ర్య ఆరు", నాలుగు కాలాలపాటు: నిలబడగలుగుతుంది, ఆ మంచి “కళ్ళు” వంటి [పదర్శనళతో కవీరషా సంగీత రోజుల గురించి అందరం కలిసి కృషి చేయనిదే దర్శక త్వంతో, (శ్ర కాలాడ శ్రీనివాసరావ్ల, జగణావప్పు తెలుగు నాటకం దేశంలో [ప్రముఖ స్థానం సంపాదించుకో ఈశ్వరరావు, శ్రీ వానపల్లి చాబూరావు, శ్రీ జెట్టవొర్క, లేదుం

లా రాత షానా తతాంాోాాాాోా వ.

కసా ఆంధల" తెలంగు నాటక రంగం వి రామన్న పంళులు

వెలుగు చాటక రంగంలో రచనకూ (వదర్శనకూ ఇటు కోస్తా జిల్తాబలో వచన నాటకాలు |[పదర్శి: (శ్రీకారం కుట్టినది కోస్తా ఆంధపచేశమే. 1880లో స్తుంటే అటు బళ్ళారి వారు గద్య, పద్య 'గేయాలతో బంచరు నోబుల్‌ కాలేజీ పండితులు కోకాడ్‌ రామ నాటూలు (వాసి [పదర్శించటం జరగటర్య ఈ బళ్ళారి చందళాత్రిగారు "మంజరీ మధు కరీయం"” మొదటి. న్లాటూలు. [కమంగ్గా రాయలసీమ ఎల్లలు దాటి కోస్తా రచన కాగ్మా రాజమండీలో ధార్వాడ కంపెనీవారు ఆం(ధటో [ప పవళించి అశేష [ పశాసీక _ ఆదరాాభి నాటకాలాడి వెళ్ళి పోయిన పాకలలో “రత్నావ”, మానాలు చూరగ్గొనటం. జరీగింది.. కోస్తా ఆంధ రచ “చమర్మార రత్నావళి కందుకూరి. వీరేశలింగం... ల్పతలు ఈ నూతన నాటక (ప్మకియకు స్వాగతం పంతులుగారు ఆడించారు. ఇవే మొదటి తెలుగు నాటక... ప్యల్రక్రార్రు.. అప్పటి వకకూ వచన నాటకాలు వ్రాస్తున్న [పదర్శనలు, అవి 1660లోనే జరిగిన, అంతకు... చిలకమర్తి మొదలగు వాడు తీమ రచనా విధానాన్ని, ముందు. సంవత్సరం పరళలింగం పంతులుగారు... సార్టక్తని గద్యం. పద్య (గేయాంతో. నాటకాలు “వాహ్మ వివాహం, “వ్యవహార ధర్మ బీధిని" డచిం.. | వాయటం. మొదలు. "పెట్టాడు, గయోపాథ్యానం చారు. “వ్యవహార ధర్మదోధిని” ఇదే సంవత్సరంగే స్ప్వైజిలో గద్య నాటకమే అమువా తర్వాత దాంట్లో రాజమం్నడిలౌ బాలికా పొఠశాలల్‌ ప్రదర్శింప చేశారు... సల చేర్చ [పదళ్శించారు. ఈ ఒరవడిలో. చిలక

ధార్వాడ వారీ వలె నాటకాలు (పదర్శించాాన ము ర తోబాటు, తిరుపతి వేంకట. కడ్చలు, సోమరాజు ఉత్సాహంతో పట్టణ పట్టణాన్న కోసా జిల్హాలలో రామానుజరావు మున్న గు రచయితలు. రచనలు నాటక సమాజాలు వెలిశాయి. అంతకు పూర్వంతలుగుతొో నొగించారు. దీంతో పద్య నాటక యుగము నాటకా లేవీ లేక్ష పోవడం వల్ల రచయితలు కలం చత [ప్రారంభ మైనది. 1602లో ఆం 1ధ నాటక బట్టి నాటక రచనకు. పూయ న్నారుః 'చింకమ్నర్తి సాహిత్యంలో యింకో నూతనయుగం [పాఠరంభమైంది. లష్మే నరసింహంగారు మొదోలై.న వారు పౌరాణిక ఆ 'సంవత్సరమ: గురజాడ వెరకటి అప్పారావుగారు గాథలు, ఆధారంగా వచన నాటకాలు (వాళారు. నావళ్ళు “కన్యాశుల్కం” అన నాటకాన్ని రచించారు పురుషోత్తమ శాశ్ర్రిగారు. హిందీ? తెలుగు. నాటూలు ఆ సంవత్సరమే అగస్హు నలరో విజయనగరం వ్రాసి ష్మాతోచిత భాషా 1పయోగానికి శ్రీకారం చుట్టి “జగన్నాథవిలాసిసొ సమాజం దారు ఈ నారు, నాటకాన్ని [పజరంచిన్నా 1౧07 లో కాని ఈ 'నాల్‌క్షం

అచ్యు కాలేదు, తెలుగు భాషలోవా_స్తవిక జీవిత చ్నిత చమ్మీపూనల దుస్తులళ్కు విద్యుద్దివాలు, సంగీతంలో ణక్కు వ్యావహారీక భాషలో. నాటక రచనకు అప్పారావు 'మ్రైర్టీ మట్టు; తబలా హార్మోనియం, స్త్రీ ప్మాత లు శ్రీల గారు నాందీ పూజ చేశారు. తెలుగులో స్వతం[త ధరించటం వీరి [పత్యేక తలు. వీరి రాకతో ఆం[ధలో సాంఘిక నాటక సాహిత్యానికి ఈ నాటకం. మార్గదర్శక వ్యాపార నాటక సమాజ పద్ధతులు చోటుచేసుకున్నాయి, మైనది, హాన్య రసంతో 'పైకి తొణికిస లాడిన్మా ఎంతో 156908 (వాం తంరో ధర ణీ పగ డ సూరయ్య గారు గంభఖీరతను లోలోతున నింపుకున్న మహా నాటకం రాజమండిరో “ఎప్మనల్‌ థియేటర్‌” స్థాపించి, ఇన్నిసు కన్యాశళ్కం, కన్మాశుల్కం అచ్చయిన 1827 లోనే "'శేటకో నాటకశాకను కూడా క్ర ప్రేంచారు, నటీనటులకు వేదం "వెంకట రాయశాత్రి గారు రచించిన “ప్రతాప జీతాలు పర్చాటుచేశారు, ఇందులో అంబటిపూడి ర్రద్రీయం* వచ్చింది. తెలు గులో బపఖశా ఇదే తొలి కోటయ్యగారు నాయక ష్మా తలనూ, ముప్పిడి జీగ్గరాజు చార్మితాత్మక నాటకం, 'ఈ నాటకంతో తెలుగు నాటక గారు నాయికా ప్మాతలు ధరించేవారు. ఆం్యధలో రచనలో పెద్ద మార్పు వచ్చింది [ప తాపర్ముదీయంలో మొదటి వృత్తి నాటకసమాజం బహుశా యిదే కావచ్చు. వ్యవహారిక [గ్రామ్య భాషలను వాడటమేగాక తుకక 2 శితాబ్బంతోపాటే వెలుగులోకి వచ్చిన సుప త ఇ వ. స వ... ౧. న్‌

ఆలుగును ముస్టిం బ్యాతలకు శాస్త్ర గారు వాడారు... సిద్ధి నాటక రచయిత పానుగంటి లక్ష్మీనరసింహారావు వెంకట రాయశాశ్రి గారు నెల్లూరులో. తామొక నాటక. శ్యాల్టు పీరు 'షేక్సిపియర్‌ లాగా 2 నాటకాలు [వాళార్డు సమాజాన్ని స్థాపించి (పదర్శనలిప్పిస్తూ వుండేవారు. పౌరాణిక చా ర[త క 'సా-ఘిక నాటక (ప (కియలన్‌ [| 1882 లోనే బందరులో ఈమని లక్ష్మణ స్వామిగారు. జ్వట్టి సమర్ధతతో “రాధాకృష్ణ” (1901), “వ్మిపనారా నేషనల్‌ థియేటరు స్థాపించి హిందీనాటకలు (ప్రదర్శించే. ట్రం టం

స త స నరో స సక యణ. (19090; కంఠాభరణర (19170, షాదుస్‌

వారు. కాకినాడ లో దినవహి హనుమంతరావు గారు (] 019), “ప్రచండ చాణక్యం” (1800) రచించారు, నాటకసమాజాన్ని స్థాపించి నాటకాలాడేవారు* 1888లో ఈయైనా బకాంన్నీ తగు వప జల. మన్ననలందు చిలకమర్తి వారు హిందు నాటక్‌ జ్ఞవ సమాజుక కున్నాయిం తమరి ఆఖరి రచనా కోలంలో, ఆంత వ రచి “గయోపాఖ్యానం”, “వారిజాతాపహరిణం”, వరకూ బుక్కువగై పద్యాలు [వ్రాసిన వీరు వచన “సన్న యాదవం మొదలైన నాటకాలు (వాసి నాట్రూలే [పదర్శనకూ అభినయానికి అనుకూలమైన ఇమ్మానేని హనుమంతరావ్న నాయుడుగారు (ఒంగోలు రని గ్యర్రంచి 1 029 లోపద్మిని, 1980లో “విచిత టం గుటూ ర (పకాశంపంతులు గా ర్లతో నయము రానాయ' వివాషాంరో, కోరాతీ సంభం” వచన నాటకాలు. [వాళారు

కలలుగా అనక (ప్రదర్శనా లిచ్చెవారు. విశాఖపట్నంలో పూర్రాణ్రిక నాపకాబకు విజయ పరాళో తిరుపతి. "వేంకోళ రాజా. రఘునాధవర్మగారు వ్మికమదెవవర్యగారి అన్న క్షవ్టల పాండవ నాటకాలు “పాండవజననం” (1909), గారు “జ గన్నిత సమాజం” స్థాపించారు. ఇందులొ “ష్ప్రాడ్తద్ష [పవాసం” ( 1908); “ష్ట్ర స్రన్లో ద్యోగం” ఫ్రీ మారేపల్లి రామచం_దశాన్రిగారుః సెట్టి లత్మీనర. (1011), “పాండవ విజయం” (1914), *పాండ సింహం [ప్రభ్యుతుల కృషి వుండేది: యిలా 1897 వాశ్వమేధం” ( 1015); “పాండవ రాజసూయం” నాటికి గుంటూరు, బందరు; కాకినాడ, రాజమర్మడ్మి (1991) అనే నాటకాలు రచించారు. ఇవన్నీ గద్య నాటక |(ప్రదర్శనాలివ్వటం జరిగింది. 1897ల “బాలీ ప్రిట్రిని పద్య నాటకాలన్నా తప్పులేదు, పాండవోద్యోగ వాలా థ యేటర్‌ ” అనే (ప్రఖ్యాత పార్శీ నాటక సమా విజయాల్లో స్తీ ప్యాత టి శ హాముఖ థం లెక పోవడం వల

జం ఆం్యధరేళంళ సంవారం చేసింది. వైర్‌వక్కు,... ష్రగి (వదర్వనా సౌలధ్యం హడా. పర్పడ్శి అనేక

కోస్తా ఆం్యధలో నాటక్షోద్యమం లా వడక?నాలు జరిగి ఈనాటికి లెలుణువారీ నాలుకలమీద చ[కావధానుల రాహాచ్థిక ర శ్చ మ వ త్‌, (పదిర్శునా ము బా ట్‌ త కారులోనే శరుడు,. సోమరాజు రామానుజరావులు. కేవలం ( పదాలు లారడ వమ్రుచ్నా యము, చః కాంరిల న కన యి జలా అములు అందలి ఆదీ లాలా తిం. ప? ర్యా న! లో జః జ మూది. బాను. (పయోగ ళో క-ల్బు అ. సన ల బలివపలి లన్న కాండ క! స ప మ క వ తి దారీ వు వం టాంరు సలి ఏలఆఆో చసినారుం క హన (క శీ నటులను దొషిలో "పెటుకొని నాటక రచన చెసినారుం గృరూరి. 'నారాయణరాన ముక్కగు వారెందరో. నటులను ద్యష్షిలో పేట్టుకొని న క కాళ్ళురూరి [వ రాయభఖరాచ్చ మ్య త స |. జస మానుబ - లావుగాగె దరణేకోట్‌ ఎ5ంగూన . నం. క్యు టీ మాటు స కం. జ స. రు చ నో ॥ తీ ఖం సైమా. క ఈ న క. ర నేన | న్‌ గ క కే; | ॥్న న ల . న న. న. ళా డీ" టఅవేక [ప్రవ ఆశే *అనంకు నో చు కొన్న వై శ "నో: మీ ఐలుగ్ను నాటక రంగానికి బఖం చమార్మనామా కత శన కనన, నకి ఆమ్మ ఆంగ బ్‌ గ విజయ క్‌ వలువడిన 'నాటక్రముబల్‌ 'వాండతొద్యొగ (౫ గసంటూడలో కొంచోళోట్‌ సు్ముబహ్మణ్యళ్ళై గారు 'ముల్లుి'- తిరుపతి వెంకటకవులు బరిజప ర్‌వొ రి సర్వ 155 1-85 | పాంతములరొ గయోపాథ్యానము, హరి హరిళ్చర్యద (19110, అురాము2 సబ్చిరానంద వ. వోంజలో విజయం. ?చొపదీ వసారపపహూగర ణం వ య ను ఏకములు. అతఇంర భృరద, యుగంధర విజయం, [16 పది వస్తూ “పవార్‌ ర ఛాస్రి గారి “సావితి మున్వుగు. చాటకము; స్ట్‌ శు యను టీ రా అం మి భట 9, జ. కారా. మొదలైన మున్నై నాటకాలు రచించి (పదర్శింప చేసి. సని గాంచినవి. నారు విరి నాటక సమాజము. గుంహూరు నాటక నమా ట్య రాలముననే చ్రేనాటక సమాజములు కొని, ంతులు మున్నగువారు సభ్యులు. దిని గుంటూరు. బయలుదేరుట గమనింపదగిన విషయము. పడుప్త ఫను .కరిపెనీ అని కూడా అనేవారు. ఒక వైపున వత్తి మానిఎనిన ల నావి. క కన | మ శ స (శ) మారపల్లి రామచం,దశాన్రిగారు విశాభపటణంల్‌ బటు సనం తొంగి *ాంంంాటి వనీ నం వవిలలత టి. (6 వ ఎ. | పజ అనల. శో. కలు! వస్తూ యము €ం ,. చఇవకొర. మమల ॥ , పక టా తోక్‌ వు ల నం టు ష్‌ పురుషచేషములు కూడ స్రీ న. కా. (| ర లలి రాంలోల్న న స. సా పించినసా! ల. అలయ. శిర్ర షక కస వ రోకపోయినా వచన నాటరాయా వాస్తవికతను షొడువ్న స్థాపించినారు. న సన స గ కున్నవి వస్తూనేష్తన్నాయి న దెంచవారు, | 0706 బట వ సమాజము. అని. పనిజేసికడి.. 1007-08 దాటి చత్మితలో ఓక [ప్ర తక దవ ఈ కాలములో వ్లాఓర చపసి నటించవారు, 49౪ నాటి విజయ గర గ దవకాధముఇత్‌ నాటక రచన నాగినది, షద్భ్చాపుర పు టబ చ న వ్య 2 8 కా ఆలో ఎ? న క కో ప వాబమున జేభియభాజలముండేగాచో ఇక్క ఫియర్‌ " న క | =. నా కియర్‌ వాటకములు. కూడా. ఆంధీ ల్‌ో ప్రషాగారీ. *చం దగుపుడు తటాదకజపష మూథి నూ 'షెరిడన, మాలియర. న యుల ఇంగార. అర్వలుల్య మా ప్రైసగదిక్టష్ణ మూర్త శా ల కాచ్ళార కోట 'వెంకపీరామచం! ద బొబ్బి వీ యుదముి” మున్నగు బార్మితక నాటిక ముర్షైగవిః రాజా కొచ్చి న స ల 71 1 న విరిషా నాగెనపి వీకతోడాటు శాలల ల క న్గో ల ఇల నాదము. “సటోల వ. సిం రరావ్వు మాచిరాజా. మర్గా శంకరామళార్తుడు.... స్టార్‌ ఫర్‌గాండల ష అఘతాదము, ప క్రి వరాప్త్య మ న క స కా బేసల్‌ చ, కవ రొ చేదం వళి ల నాం. పసం స్‌ జ మ క గాలి! 7 సస నే కష ద సు సలల. చుంచు మంల వారు బెంగాలీ భాష నుండి. అనక అనువాద. హంగ్రారి. “లుద్దాగ్రేనర టా కుడు 911) జ రచించిరి. ఈ చరనపా జయలునేది నన్న చలం అయ్యుగ్లాల. రణ లో క్ష ము | న్‌ చారాజిక నొట్రికములు మరిర్వు దళటోన్తూ కొన్ని యిట్టి అనువాద ౫ టూటు 491 ల శ-ర్వము బయలుగేరలేదని చెప్పవచ్చును. లలో నాటక పోటీలు ఏర్పడినవి. వ్య్తినాటక రచలు క్‌ మల్లాది అచ్యుత రామళ్న్య్యా, (చ్రాణంరాజ క కన న నని సం ద్‌ కైన: పోయినాప్తురపు సుందర రామయ్య, కర్టత్తి వెంటి నాగళ్యరరావుగార్ల (1

శీ శీ0 నాటక ళ్లీ నయ నలక ననన నన వరక హించూనాటక సమాజము మొదరైన నాటిక ఇప్ప ప్యో రలు, బందరునుండి వచ్చిన ఉప్పులూరి సంజీవ త్‌ “7 క = ట్‌ రం రాళ ఇవా గ్రా ఇభ ఇ సమాజములుదృవించినవి, రంగాలంకరణ, సంగీతము రావు [ద మది, సావ్మిఠి బా తల; గురజనాయుడుగారి లో లద బం గ ళ్‌ ఉ వ జో ఖో లె [పత్యేక న వీస్తుకొనెడి వారు. ఈ రాలములో మ్మ, యమవషవులు ఆత్ముద్దుత:గా వుండి ముదాసు కూ ఆల ర, లో రొ జం ౧ నశ న. ళ్శ క్ష సెజవాడలోరూద కొస్ని చిన్నచిన్న నాఓక సమాజ బెంగుహారు, బళరాఖపట్నం, రాజమంర్శడి, కాకినాడి గ్‌ ఆ ల్‌ ా త, మాం ఇ జన గెట జాం ల ములు పనిచయుచు [ వదర్శనలి మృచుంచెడివి, ఏసిల్‌ మొదలైన దు ర్మ జూంతాఎనుండి మూడ ప్‌ర్రి [దొపది, తి షి జా గక త త్‌ చ ర జలం పర బలా తి /్‌ చాలా ఈడూ దిదుటరి చెప్పుకోదగినది. “హరీళ్ళం ద నాబతి నాటక ముంరు ముందుగా దెల్మి గాములిబ్చి మువ్వగు నాటకములు [పదర్శంచే వారు. బెజవాద టిక్కెట్లు రిజర్డు చెయించుకొని వచ్చి చూచి ఆనం వగా అ ు నళ ల క్క తాలూకాలోని మెలవరంళలో ట్ర రాజానూరానేని ఏంక్షట దించెవారు,. ఈ సమాజమువారు శకుంతల, పాదుక, నూ పహాద, చేణీ సంపహాలము మొదలగు నాటకములుకూడ పాపాౌయిరాపుగారు జమించారుగారు అప్పటికే జాం (పహ్హావ, ఎఐ సంహారము అగు నాటకములుకూడె ఇ యె చన నా సాగర శీ శల నీ శరదాం భారతీ నాటక సమాజమును స్థాపించి నాఓకములా (పదర్శింఎదారు. నావ్మతి నాఓక కర్త ర్రికాముల సవిఇతానందశాస్రిగాము, |(దొపది నాటక కర మలా డించి ఆనందించుచుండిరి. ఈ సమాజము [కమంా _ సచ్చితానందళాత్త్రగాము, (దౌపది నాటక కర్త మల్దాది వచ గాస్తేగారు చః సమాజ నట శిక్త్షణయందు వ్యద్దిపొంది బెజవాడకు స్థానము మార్చుకొని నాలిక ఆచ్యుతరామళ్యాన్రిగారు ఈ సమాజ నట శికణయం లభ శో రండ ాాం న వాట 9 ప్‌ లక ణా నే శాల నిర్మించుకొని నూతనాధ్యాయము నారంభిందినది. _ పొల్గొనుచుండెడివారు. ర్రీ వారణాసి సీరారామశాత్త్రీ మెంటే ల జ ర మం ణి ల న్యా ణ్‌ పాష శే దీనిపోటికి నిలువలక బెజవాడలో పనిచేయుచున్న గారు కూడ దెశికులుగా వవహరించెవారు పట్ట స్త ఏ సం - దే టశికణ నాటక సమాజములు అదృశ్యవమవటమ గాక ఇతర కాంతయ్యారు సంగీత దర్శకత్వ మంజగాక నటశిక్ష మ అ నర. స సిరుల టో వాలెజి శ్లో చరొతంు [పొంతముల సమా జములుకూడా బెజవాడవచ్చి [పద యందు దూడ ఘబికులైనను, వాలి సంగీత డర్శ సె తో ఖ్‌ జ్య జి ఉల ర్ట ఉగ ఒరేల్ట ములో రృనలిచ్చుటకు సాహసింపలేక పోయినవి. మైలవరము మునరే ఎక్కువ పేరు వచ్చినది. ఈ సమాజము ప్ర ఠి న మలయ ఆ ఆర ఒల్లో డెళా లా క £్రి న చెజు న నటుబగాక లో వుకులి 9 ఉత రెట్ట ర టా వాలం, శొన? వితులణషగిరినావ, కుంపట సుజా రావు, నాగేశ్వరరావు. కంపెనీ వ్యవహార పద్దతుల ఇ శొన్న విత్తులభషగిరిరావు, కుంపట్టి సుబ్బా శ ల రాద్తుుగ్‌ బండరాజుల చెంర|। టాసుయ", ఆఅదంకి నామ ననునరి=చి. నిర్జమాంచిరి.. తెంగు దేషమునషన్న ల యు మ క్‌ . క్‌ నప - లని న మూ రి | పవూరులు వుండెవారు, రానావారి పొషణము (పముటి నమిలందరిణ ఆహ్వానించి "పద పెడ త ట్‌ల తము స 4 కళుకానిర... తగినరర్వాత దూడ కొంతవాంం ఆ పకారము [కిందరు లతమ.౨చ్చి ఆతం గుమాజముగ చర్ముకొస్‌రి, 74 ల లిం ల ల శి ఆం ని ఏ డింపకుండా సినిపియుంచి చాలరి5రొ కపిలవాయి రాను ఆందు వలన బెజవాడలోని సమాజముచే గాక ఇతర " ల ( అలీ య్‌ డం ఆ లో ఇ లా నాధశా ట్ర; నిదుపుక్కల సుడ్యారావు మొదలగువారు పటణముులోని సమాజములు కూడ పూర్తిగా దబ్బ క - ల అ, అధి ౩ జో ఆ కరు, ఈ సమాజముల్‌ వారి వారి అర్థ తలను లే తిస్నవి, సు; పసిదులు, సమరులు ఆగు నటులు, స్‌ టు నగి క్ల రాడావారు రూ. 25 నుండి రూ. 100/-_ లు [బహా్యాండమైన హోయలు. సెట్టింగులు రంగు రంగుల ణ్‌ క న్‌ చ క స మన నరా నెల జరమురిచ్చెవారు. జతములు గార [ప్రల్లార తెరల్కు ఎలక్రం ఫాకసింగుల్ను పార్శీచెయ్యా క శ్‌ ఆ క్‌ ల ర ప్ప న శ. యయులు మాడ చేసవారు. నులవకము ఇ డుసులు మొదల న ఎనో, అఆకరణలతో [(పదర్శనలు టా . వీ రొజా రీ వ్య న్‌ య ద్ర ' ద్‌ ఇలా తర్షహాకీ జానే ర్న జట ణాంజ నక నంగెత దర మ్‌ సె జరిగవి, గున్నశ్వురరావు రం పె%లో సంగేత , న పరా?ంచి ఆం; ధ గనాటకరంగమున నువరా న నీ జాం ఒకి | ( మడిగా పనివసిశ వాపట కాంతయ:గారగి ప్రత్మక పైన టీ లం లో గ్‌ా స్మవించినది, పార్శిమట్ల - రామానుజంగా ర హార్మోనియం, బ్యున్న (బ్ర లం న్‌ తబలా ఇప్పు ఆకర్షణచె ఈ సమాజషమువారి చాటలు ధారా-డవారి నాటకాలు ఆడివెళ్చిన తదు, వాటి మ గాటి ను తీ జ వొాడ్‌ దచాడలా | పతిధ్వనిస్తుండేవి, గుంటూరు నుఐడి నాటకాలాచాలన ఉ్‌డ్డ? తో బఇదరుళోనూ ల న్‌ు ఛి శ అజ్ఞ చావు ౨ )౫ె ణా యడవల్లి సూర్యనారాయణ దుర్యోధన, సత్యవంచ సస్ట్‌ణాళ్థా నూ బాలాసమావాలూైలిశాయి* 1 ( (

షె. శిబి గ్య విజన్‌ | భ్‌ నో స్త న (పే నే - ప 0 న్‌ ష్‌ స 1 న్‌ హై ళు ఆ శై శో పు క వ జ్జ ఇనా ర ళు కు సు + బ్‌ ల 5 జ మ ల. ప క్ష. సర స్త గో బట . ష్‌ మ వ స్‌ో ల జ ల్లో జ్‌ స్య స్ట న ల ఫట హః జే న. జ్జ స్మ: న్నే వచ (గ క్‌ అల! "న య సై రె షా గా ప క ౫. క స్‌ షః సా లె టు క్క, స నటి శు శ . నా. ప్లైళ్మున సు న భాన్‌ త జనతు హై క్త శ “చను? స్రలల ల. లల్ల క న హ్‌ 1: నర్యష్టళు ళా భా జ. . సను. నన ం వా వ్‌ స ళా గ స్‌ న. సో నో ఖీ జీ ఖై జాన నను యూ శ న నో ళు ళు! సం ము! ఇ. స్తన క్ష. స్త. స్ష్య . హా త నా న. న్దో . నీ య ల్‌ క్క కా! స్య . లీ ష్ణ షా వం షు జ్‌ న క్‌ హా టి? మ ఆ సర్టన్వు ఖో శన ఎ మ భట జ ] జ్‌ య్య త ఆ నన కం. కు పహ న క్‌ు శ స్య నా | జ సు. ల్‌ న్స టా. న ట్ల సో న్‌ చ సన్లు చ స్య లో వ. న. ఖ్‌ పత లి వ. కానాల ళో శః శ ట్ల నా ఓ “త్ల సమో చ వ క్‌ స | స న! ॥ స్పెష ల పు సె కా ” . య ట్‌ టీ " 1 ష్ట్ర శ్త్తుపై స్త క -. | న సల వలం న న స్తా శ " హే నే నా ల జ్జ వే శే 1 న షె న టా ఎఖ వ్జో 3. మం. యక ఎన ॥ ణం 7 ష్‌ న! షు వల్లు లి కాస్త న కీ " | య వే _్‌ ఖే ల ల ళో స్య ల ప్తశ్తత ట్స క స్స | ా న ప్‌ | సస్తత ల్ల న ష్‌ టాం ప్‌. బం మ్స్‌ాస్సే లనీ సన్‌ సం టు జః నా గై హా జ. ష్ష్‌ వు. న్న గ శ్రి శ్రిత య శే ఏ1 య ( తే స స్తా సై నూ ఫు ఖు స శ్లో న] ః న ళ్ళ జ్జ ం యా. లో న జ్‌ ణ్‌ టి న భి ॥, ళ్‌ ఇ లీ స్వ" ( తు యం. వ త టో శ్‌ జై జై శ్‌ . చై / ల ర” న శ కో ష్‌ మ న్ను జు 214 సః క్‌. స్టే - ణు , ఖ్‌ ఖా ఎటు . (1 మ న జ క డ్డ బ్‌ ఇ జ మ . కే స జ పలు న! ప కు శో ఇ గ్గ మ. క స్త స్జః + జ న్న న వ టా కోనల యొచుుడుట మయ పయటయిం వటేటప నపోుయినయమీయు యమమ వపను ము గ చపల ॥ ల స రావు

, టే. న. శ్‌ ల న ॥ క్షణ, కా. న ్ష టు వ్‌, సల! నత ల్‌ నష్టాల చ త్‌ నీ న్‌ శ శత... జ [న ఖా ౫ + యు య వట త్తు. తం న్‌! మ సం! ప న ట్‌. ల నటి న చ (. | నే ప సు సా. . | న టో స యు స్థన సె ల! ళ్‌... శ స హంట్‌ సు. లో షై లు స ్ట్‌ న మ. స్త మ, కం. గ ఫ్‌ య్‌ సఖ ల్‌ ్వా స శ: "ట్కు. క్ష నే | స్‌ చే లే నగ టన. స్తం, శ ళ్‌. స్త సు ప్ల ఘమ శే 1 య యు, షు అభయ ఖ్‌ స ము టై సన ఏ వ స ట్‌ ఇ. నం. ల్లీ ఖై ం లో + స స్ట్‌ న్‌, ాంలపో బ్‌ య! శమ్‌ా.. (| య! ని న స్మ ఇటునో | హం. న నాశ . | చే నో సే. హే, స వ ఖల్‌ స. చి! ౮, న్‌ వ" సే న. న. న సళ్ళ టల య ౫ షయ మ ట్‌ టే హన! "థ్‌ “న్న న. స" చం ల బ్య: ఉమ స ఆ న స గ ఈ | (| న న. పష జం రం... [1 న స. మ సం. ప టి ఆల స శ హై ఖై న; షా; ఇ. సో! న షా టో జట్‌ ళం స. ఖ్‌ గాలశ్య య. క్ష్‌ న 4 స నశ ర కప న హన. ల చలల ఫ్‌ ల స్త తటి 1 సి [చే గ షష య. క. నట్ట సస? న్‌ న. 1 ళ్లు ఓ. న స ల జ్యా స్ట సు... శీతల న్స్‌ ల క సస పవ వు స ల. న మ ర్య... కు స నయం. 5 లక సం ప సీర బ్యా శీ ఓ ల్‌ క... ఇ సు సై ప్త జీ స సం పే ళ్‌ ల త సన్‌" ఫైట ధు. వటేీేస ” న 1 క్‌ | య. 14 శై నన! షలటి "| లి కై మే “హా పంట | ఎసక్ళు వ్‌ స్థ టీ న న్‌ు వ్‌ ల్‌ ల ్రీనీ న శ: గ వశ. న" స్తో షే జ్జ గ్‌ త్‌. హే మ ం.' స య // స? ప ] సన్‌ య. నా న్నే హ్‌ శ వభ; స. వై యనే లే లలు ప సక టల చ మా | సంస్థపై కన్న త్తం స? మ నే లే సి - క్ష శ న్‌ సో న న్‌ (ఫో న పలక చక - న లు న్‌! “ట్ట. నమ్‌ (షు నై. స న ని ల క్‌ న్‌ న్న శ్‌ న్‌ న్‌! జః చో స ట్‌ 1” ఖు || శ్‌ ॥ హల నో ల సక్‌. ప న మై వు ల టన! వై నే న స న ప లా సు శో తి. శే న్‌్‌ షై స ఇటీ సట సస పలల కంల క్ష... షు షో సనం స స శ టి. 1 స స ల న ని ఏ సఫా నం ఈ ఫాటి | | న్యు య మ స స ల క్ష ప! గ ట్ల. రే ళీ ల రన్న య్‌: నైలు మ గ నె “ఫా న్య గా లో" టే 'సెట స్ట ? న 0 న్‌ ఆల్‌ న్‌. శే వల గే స కన వేగే ప్ల స. నే న స ల వల స సో నె ల ఛై వేషలే శ 14 న్‌ా . న. ర ల్‌ గే షు సస్టట్లు. టు లు. ల ళా ౪ ప్ల క న య క హా. క. ల్లో టాం క ల? సట్‌ క్‌ న్‌ | తస హ్‌ శ తర్‌ 1 క న న రోసు సల స త్‌ ణ్‌ ఖ్‌ / ల నకి మా స్‌ న. గ ట్ట మన్యు . వ. లే తా ట్ల 1 యో స్ట చళ్ళ స న్‌. టి సన సందు సల పు / న లి... నం | /. ౧22 జ లి సన క క! ( స న జతను. శ వ్‌ (2 మ క్‌ న్యా | ర్ట | శన _ క. " ల్‌. ల న్‌్‌ వం ర్ట న్‌ స్‌ | | | దే గ స త ర లి ల అప ట్‌ అయ్యో న చ నానే ము త మస స, ప్త శ న్‌ సి బా రిలే సై సు ఇక్‌ స శ న్‌ స్ఞనలట్టా న మం కా తల శీ స శా, చబ్టు శ్‌ మా వు నో నష లాలా క్లనన్థష్య క క య న వ. లు ఇ లే ల నల. సల్ల “0 ॥ రై స. సక! రి ! మో ఆటా రని టల మ సట స ర మ. క న్య న న్‌్టుల గ. న్లో 1 న కట! స గ న్‌ న ము. స | ప న టీ షి షపటాళ్ళి మ్‌ ల టే ళు షల యో ులాష్యల్సి (చ్‌ ్త్తాం య... స్‌ నం య స్యా నూ లో ఖ్శ్న భశ , తస్య టు ఆ! మ కో గ న గే పే ముర పాలమమతల పు టో సంగ గ్‌ న టే లే ల స్ట్‌ పళ అస టి! కమ ర లు కా న త్త ల్‌... పు లు పా త్తి సలల! నునన స ౯. కా ఒళ్ళు లై గ గ్‌ లో వస్త శ న్‌ ॥ మ క. ప? న. ం న ము. జం ం ర (క చ్మెతాంగిగా ల్రు వ్రానం:

కోస్తా ఆర్మధలో నాటకోద్యమం 4] జూలినీయక్‌ షాందూథియేటర్‌ అనే పేరుతో బందరులో, వారే, భువనరంజన్‌ థియేటర్‌ ఇండియన్‌ ( డామెటిక్‌ ఓక కంపెనీ షారంభించారు, తరువాత అదే నేషనల్‌ కంపెని ఆ తరువాత వెసినవి. బందరులో ఆ రోజుల్లో థియేట 5" అయిళిది, 'దేవదాసు వెవకటిశివరావ్సు, బాల గ్రైలంరత్యల సా అ కృష్ణయ్యగార్హ ప్రోత్సాహంతో. మొగలి. గిద్దల సహా శ జ ల యంతో నాఇ క్‌! పురుషో త్రమః జ్ఞా గ్రి గారు ఆచా ర్యు లుగా - య టై షు హ్‌ ఈ. సమాజ స్థాపన జరిగిఃది... నాదెళ్ళు పురుషోత్తం =. గారు సంపన్నులు, పండితులు, వీరు స్వయంగా. షు జయలో] హిందీలో నాటకాలు రచించి నేషనల్‌ థియేటర్‌ వారికి ౮ స్త్‌ నేర్చేవారు, బందరుకేగాక యావదాం(ధ దేశానికే కీళ్రి 1. స . . వ. ] (ప్రఖ్యాతులు సంపాదించి పెట్టిన ఈమని లక్ష్మణస్వామి శే గారు [ప్రధాన నటులు, బిపిన్‌ చన్యద్రషాలుగారు ఈమని జర్క్‌ ల /. ఖ లక్ష్మణస్వామ్‌గారి శివాజీ ప్మాతాభినయాన్ని చూచి పుల స ల చే * చే శ గ కించి షౌగడారు. పసుమ్నర్తి యజ్ఞనారాయణ శాస్త్రిగారు స్‌ నై గ్ల న్‌ అప్పటికీ ఇప్ప టికి మంప [| టికి ఇటువంటి. నటు జ్జ [ ల న. గ్‌. మ చూడబోము అన్నారు. థ్రీ చెళ్లపిళ్ల వేంకటళాన్త్ర

హిందీ నాటకాలు ఎంత బాగున్నా తెలుగులో నాట జ్రగ్షన నాటకాలు వచన నాటకాలే. చెళ్లపీళ్లు వేంకటశాన్ర్రి కాలు ఆడాలనే ఆకాంక్షతో 1804లో హిందూథియేటర్‌.. గార్ర బందరులో కవితాసింహాసనాన్ని స్థాపించారు. బందరులో, ఏర్పడింది దేశోద్ధారక కాశీనాథుని నాగే.. రాయల్‌ హిందూ థియేటర్‌ తలయ త్రింది.. ముంజులూరి శ్వరరావు పంతులు మొదలగువారు ఇందులో ముఖ్యులు, కృష్ణారావు; పింగళి నరనయ్య, పింగళ లక్ష్మీకాంతం, చల్లా రామనాథళార్రిగారు దేశికులు, బుర్రా రాఘవాచారిగార్లు ఈ. సమాజంలోని సభ్యులు- వంతులకు కుదురు, జగణ్యోహినీ. థియేటర్‌ అనబడే. ఎగొడు నటులకు "టి విద్యుక పరిక రాలులవు, నాని సమాజం ఆ తరువాత పున్టిందె.. చారికి సాంత హాలు... వీప్పటీకి గొప్పగావన్ను లస్కర్‌ గాలు రంగస్థలం ఏది గొడుగుపేటల్లో వ్వండేది, ఇెల్లవీరతో నిష్కంబుకంగా న్వంచైవాల రంగం కూడా పెద్దది న దు, గొడుగు ఉయ్యాల ఊగుతున్న మోహినీ రూపంగా 'పెద్దగా పట యు బుట్టయ్య ఎటహోలు అన్‌ రెండు నాగ్థగాలలు చ్వితించిన తెర ముందుగా. వుండేది. మాగంటి సుబ్బా వం. ఇని చిన్నవి అయినా అనాలి టలు రావు గారు మొదలై నవాడు (పధాన నటులు, ఆయన. గాఉకోో కూ: తమకూ, గౌరవ (ప్రపత్తులు కలిగించారు, హారిశ్చర్యద ప్యాత అద్భుతంగా వుండేద. కంచి పట్టు... శ కొరమున గు క్రింపవలసిన విషయం - తెలుగులా వీరతో పెద్దతలపాగా చుట్టుకుని బజారుకు వచ్చేవాడట్క నాట్‌ విమర్శ [ప్రారంభమై పురాణం సూరికత్రి, ఆయనక చూడటానికి అనేకమంది బశారులో 'వేచివుఇడే పసుమృర్తి యజ్ఞ నారాయణశాన్రే ! తణి కెల్ల పీరభ్యదు డు, "పెట్టింది ముగ్గురు-హర్మి పసాదరావ్వు మాగంటి సుబ్బా నారు. ర్ధావు? డి, వి. సువ్భారావు గార్హు, చివరి యిద్దరూ బందరు మొదటి [ప్రపంచయుద్ధం ముగిసి భారతీయుఇ

క నాట్యకళ స్వరాజ్య ఆశాభావం. నశించటంతో. దేశమంతటా. జారీ గుఫో “రాణ్యాపఠరాప సింహ” కొన్న లగడ్డ సత్య యోద్శమం చెలరేగి దాని (ప్రభావం వల్ట 3ంద రకాల నారాయణ మూర్తిగారి “చం[దగుష్త”, “నూర హాన్‌” నాఓకాలు. బయలుదేరాయి. ఒకటి-పూర్వచార్మితక “షాజహాన్‌ *, “మేవాడుతపనం” జంధ్యాల శివన్నశాద్రి నాటకాలు, కెండు. _ సమకాలీన ఛార్మతక నాటకాలు, గారీ “దుర్గాదాసు”, “రాణాాపతాస్‌, నండూరి శివ పూర్వచర్మి తతో న్యండి కథ తీసుకుని చేశభ్నక్తిని రేక. రావుగారి “చర్యదగుప్ర", మాచిరాజు. -దుర్గాశంకరా తించ డంళో వీర శ బంగార రసాలు: ప్రధానంగా వెలు మాత్యుని “ఇవశీలం” దినవహి. సత [నారాయణ గారి వడిన నాటకాలను [ప్రజలు వ క్కువగ్గా ఆదరించారు, “షాజహాన్‌ పింగళి నాగేవ్యదరావుగాకి ఈష ాడ్త్సు వీటిలోని వచన భాగాలూ; పద్యాలు రక్తాన్ని చెడె పతనం” ఈ పభావం వల్ల వచ్చినవే. క్కించి. కార్య కూరులుగా. చేస్పెవిగా వుంటాయి. గురజాడవారి కన్యానల్ముం. తరువాత బహుళ ప్యాతలమాటున, వాచికం మాటున ముస్టింలను అడ్డిం సలాాంల్రోకి వచ్చిన సాంఘిక నాటకాలు. కాళ్ళకూరి పెట్టుకొని నాటి |బిటిష్‌ పభుత్వాన్ని దుయ్యబట్టటం. సాయణరావుగాన “చింతామణి (1981), “మధు కాలలో “జేబుస్నీసా” "రొషనా ర ) “రసప్ముత “ర ంగూన్‌ రౌడీ” (.1 92 రి ఈ నాటకాలు బాలాకాలం విజయం” నాటకాలను మతద్వేషం.. రెచ్చగొడతా జగ నాటక రంగాన్ని 'ఏలినాయి. 1920 _€0 యన్న్య మషతో (విటి ష్‌. (పభుత్వం నిషేధించింది. కాలంలో పానుగంటి వారీలాగా [పదర 1నానుకూలమైన ఇచ్భాపురపువారు రసప్వుత విజయంలో రసప్వుతుల అలారం తార్తాానాాాాడాకాళ్లా మహారాష్ట్ర వీరుల సాహసాలను చ్యితించారు.. కొప్ప క్‌ జౌ న్‌. చన ] ష్‌ రపువారు రోషనార ప్నాతను అద్విశియంగా చ్వితిం | న / చారు నటకావతంస స్థానం ఈ రోషనార పాతను న ్ష క న... స | తెలుగువారి హృదయ సీమలో పీఠం వేసుకున్నది. ఈ | గ /; [ వ. ౨. రండు నాటకాలూ. గద్దు పద్య గేయాత్మకాలె, (2 . య న్‌. | న క రెండోరకం చాటకాలు-నమకాలీన తీ ద నాల ల్‌ అ టల వ ఇక రెండోరకం. చాటకాలు-స మకాలీన 'చార్మి తక నలి ఎర యుల || నాటకాలు 10[18-90లతో భార తయ రాజకీయోద్య న్‌ క నో జే మంలో జరిగిన సంఘటనలను ఈ ఉద్యమానికి పుష్టి న | వ... నిచ్చేందుకు ఇతిప్పత్తింగా గాంధీజీ తిలక్‌ దాసు, వ. న్‌, ఎ క కీ గ్‌ న ఎ జ లే ఆలీ సోదరులు మున్నగువారు పాాతలుగా చేసి దామ ఫ్రీ పానుగంటి ఐక్ష్మీనరసింహా రాపు రాజు పుండరీకాష్షుడు, శ్రీపాద కృష్ణమ్నూర్లి కాస్త్రిగొడ్డ అస్త నాటకాలు (ద్రాసిన చారు సోమరాజు రామానుజ నాటకాలు (వాకాడు. రావుగారు. వీడ 80, 40 నాటకాలు (వాశారు, ధరణి ఈ జాతీయోద్యమ. [ప్రభావం మూలాన్నే హీందీ, కోట్‌ (198 1, కాలక్రేతనం ( 1904) అనేక సాద్హ జెంగాల్మీ మరారీ చార్మి తక నాటకాల అనువాదాలు [పదర్శితమైనాయి. వరకట్నం మూలంగా అనర్థాలను నైలువడ్డాయి. శ్రీపాద కామేశ్వర రావుగారి “చంద నాటక్ట రూపంగ్లా చి తించినవారు కాళ్ళకూరి నారాయణ

కోస్తా ఆర్గథవో నాటకోద్యమం శ్రీల రావుగారు. వీరు “వరవ్మికయం” నాటకం 1928 లో (1980) నాటకాలు “సత్యం శవం సుందరం" (1028) రచించాడు, అనే నాటికలు [వాసారు* ఇవి సంచలనం కలిగించాయి. నత నల ఇక ముద్దు కృష్ణగారి “అశోకం” సీతారాముల దాంపత్య ఈ దళాబ్దంల్‌ వచ్చిన నాటకాబలో ముత్తరాజు స్ట్ట్య్టబక్సీ మన సఠాలమా నూతన వ్యాఖ్య, సుబ్బారావుగారి “శ్రీకృష్ణ తులుభారం". (19029), ఇస లల ము త్తనేని వంకట శళపులుగారి “సండిక హ్‌ చందాల ఈ దళతో (1 920-2౩0) వచ్చి న నాటకాల్లో 'కేళవదాసుగారి “కనకతార” (926), ఉన్నవలక్ష్మీ పింగళ నాగేళ్యదరావుగారి. “వింధ్యారాణోకి. విశిష్ట నారాయణగాక్‌ *నాయకరాలు” ( | రవగ్ర , అరటపల్లి స్థానం లభించింది... వింధ్యారాణి నాటకాన్ని [ప సిద్ధి హనుమంతరావుగారి “కాళిదాసు” (1 928); పింగళి శెక్కిందినవారు ల్రీడి, వి, సువ్బారావుగారు. వీది నాగేర్యదకావగారి “నారాజు” (1927), ౩ స్యుబ ఇంగయన్‌ [డమెటిక్‌ కంపెఎ తరుచు పాండవ నాట హ్మణ్యశాన్త్రీగారి “న్వేవాడు శౌరా ఏరి" (1 లె వ) ॥ కాలు, బలిజపల్లి వారి “సత్యహరిశ ఎందో ళ్‌ సప్వుత బలిజేపల్లి లక్షీకాం తంగారి “ఉత్తర రాఘవం” ముఖ్య విజయం నాగేం[దరావుగారి “నా. రాజూ, “వింధ్యా మైనవి రాణి” [పదర్శించేవారు. (పసిద్ధికెక్కిన భరతళాస్త్ర ఆనాటి. రాజకీయాందోళనతోవాటు.. సాహిత్య... ఏక బో ఉ రాచునారారారు సుద్బారావగారి ల | | రా యూ ర వరన. గరువూ మిరు డూ, నటులకు క్షణం. యిన్వటంలో రంగంలా కూడా ఆంద ళన [(గారంభమై పాతరచినా. పక (ప్రాధాన్యాన్ని పగిరక్షించటంకో. ఆయన (ప్యకియలన్తూ రచనా విధానాన్ని సంస్కరించి కొత్త అత్యంత [పజ్ఞాశాలి. ఏలూరుకో మోతే నారాయణ సాహిత్య రూపాలు తీసుకువచ్చే సంకల్పంతో నాటి. ్య జమీందారుగారి అభిమానంతో సీతారామాంజనేయ యువరచయితలు సాహి త్రీ సమికిన్‌ స్టాపిం చారు? వీరి సమాజమూ, మెలవరంవారి పోషణలో బాలభారతీ కలాలనుంచి వినూత్నరూపంతో నాటకాలూ, 'నాటికలూ సమాజం విజయవాడలోనూ వగ్గిర్ల్‌తే బందరు. నాటక వెలువడ్డాయి ఈ దశలోనే స కష్టనాథ సత్యగారాయణ రంగం: కేవలం కళాపరమెన క్రుషివల్ల (పజల. చిత్త శుద్ది గారు “నర్తనశాల” | 1954), “అనార్క-లి",_వెనరాజు పైన రంగం రాబీంచింది, గుంటూరులో వను సెకండు (1 లలిర్తి ర చిం చారు = చింతా టి శేతులుగారు - ళ్‌ బ్‌ ర క్రంపై సీలు బళ్ళారివారి నాటకాలాడేవి, బలిజేప ర్స్‌ లక్ష్మీ | 1లవిళ్స రచించారు. ఇందులో దిత్మితులుగారు పక్షులను కాంతం; కోపలైె కంనువము దతరావు; పా రసా దరావు సైతం ప్యాతలుగా చేసి శబరి రామభ్నక్షిని ద్యోతకం. [ప్రభ్యతులు (పథ్యాత నటులై నాడ, 'నెల్లూడలో వేదం వసూ ఉతమ నాటకం: గ్రచించార్లు శా కాలంలోనే టో న్‌ స షస | య ౪. _ వారి అధ్వర్యంలో కందాడ్షై దొరస్వామి; సరస్వతుల దువ్వూరి రామిరెడ్డిగారు విషాదనాటకం కుంభరాణా. శ॥స్ట్వామి, నెల్టూమ నగరాజరాపు, తూముయారి శవ (1024) వెలువడి అనేక సార్హ _పదర్శితమైనది. భారత గ్యా్వ్యా మొదలైనవారి. సహకారంతో చక్కని యుద్ధం పాండవులు అన్యాయంబెసి గెరిచారనె నమ్మా నాక [పదర్శనలు జరుగుళూవుండేన,. అల్లూరురో కంతో “కురుక్నేత సంగ్రామరో రచించి 10)2 లో పర్వతరెడ్డి రామచవ దారెడ్డిగారు “రామదాను ల (పకటించారు" శ్రీ [తిపురనని రాఘస్వామి చొదరీగారు, కంలో కీర ష్మాత అత్యద్భుతంగా నోటింపవారు; గుడిపాటి షంకటాచలంగారు మన సంఘంలో. స్తీకి లీ జరుగుతున్న అన్యాయాలతో విసిగి. కలంపట్టి సంఘం తెనాలిలో రామవిలాససథ భాగవతుల రాజగోషాఎర్య మీద తిరుగుజుట్నుపకటించి “బి తాంగ “పద్యరాణి” 1త్‌పురారభట్ట్‌ ఏరరాఘవస్వామిగార్హు, స్థానం నరసీంహా (1921)సావ్మిరి[192%0, కారరిని(౧02క్చ,మంగళ్లు. రావు, మాధవపేర్గి వెంక్కటామయ్యగార్థ సహాయంతో

ర్చ పతశాలానాం ల. అండ రాను మం వసే నౌ న్‌ భ్యమును మ నసు న్‌ ఐదుంచు కాని సంగీత | ఇ | కు గ శా = సబ స . పాధా న్యము న్న గిం చుటస య త్నిం విన. వారి లో జ్‌ వ బే ముఖ్యులు _ కొప్పరపు సుబ్బారావుగారు, సింగళి ప ళ్‌ ప బ్‌ స ప చ. "శ క చ ఇబ్భే స భావ వీ స్రవము చేత (ప భావి తుల్తె వవ, షస ఓ [| క రాజమన్నారు గారు “తప్పెవరిది” అనే నాటకం శీ సీ. రచించినారు. దీనిని బళ్ళారి రాఘవ విజయవంతంగా న్‌ ఖే నా స్‌ [పదర్శించటంతో. "తెలుగు నాటక చర్మితలో తిరిగి ఖ్‌ మ... వచన నాటక యుగము ప్రారంభమైంది. రాజమన్నారు లై స చీ + గారి “తప్పెవరిది” తర్వాత ఇబ్బెన్‌ [పథావంతో / ఇ వచ్చిన మరో నాటకం ర౭గ్గారావు గారి “దంపతులుో, గ్‌ | ఆ తర్వాత బళ్ళారి రాఘవగారి. “సరిపడని సంగతులు”

5 ల ఈ మూడు నాటూల. ]పదర్శనలు విజయవంతం

ఖే సవా తే ల స ర్మ ( కావడంలో పూర్తి వచన నాటకాలు (వాసి విజయం: న స్‌ గజ. పౌందవచ్చుననే ధైర్యం వచ్చింది. ఈ భాయలలోనే . మటు డాడీ... వ్రచ్చిన నురొకొ మంచి నాటకం మల్దాది అవధాని గారి

డాక్టర్‌ గోవిందరాజుల. సుబ్బారావు “గాలివాన.

1921లో స్టాపీంచారు. అందులో 1పసిద్ధికెక్కిన 1980లో షపారంభమైన ఉప్పు సవ్యాగహం రాజ నటులలో డా, గోవిందరాజుల 'సుబ్బారావ్వు; పులిపాటి కీయ ఆందోళన తరువాత గాంధీజీ దృష్టి హరిజనోద్ద వంక టేశ్వర్లు సి యస్‌, ఆర్‌, ఆంజనేయులు, వంగర రణ మీద పడటంతో పసుమర్తి యజ్ఞ నారాయణ శాస్తి వెంకట సుబ బయ్యా మొదలై నవా రెందరో వున్నారు ం గారి “నందనార్‌”, తార్మడ ను [బహ శ్రైత్యాంగో ర “పతిత చెనాలిలో యింతకు పూర్వము ఫస్టు కంపెనీ అని హపన”, ముని మాబిక్యం నరసింహారావు గారి “తిరుగు ఒకటి. వుండేది. వీరు “సతీ తులసి” నున్నగు నాట బాటు". 1985లో 'ెలువిన కాళ్ళకూరి గోపాలరావు కములు 1పదర్శింబేవారు. దీనిలో ముఖ్యులు మద్దాలి. గారి “వాల్మీకి' ఒక విశిష్ట రచన, 1085లో ఒకే ఇతి గోవిందళా స్త్రి, వేమూరి గగ్గయ్య మున్నగువారు, 1928 వృత్తాన్ని తీసుకొని ముగ్గురు రచయితలు నాటకాలు నాటికి వ్యాపార సర నాటక సమాజములు సమసివోయి రచించారు. ఇవి విశ్వనాథ వారి “ోవేనరాజీ! రామ కార్మట్రాక్టు నాఓక రంగం ఆరంభమ్రేనడా దీనితో స్వామిచౌదరీ గారి “ఖూనీ”, భనికుల వెంకట కృష్ణయ్య సమాజ _[షాముఖ్లుముపోయి.. నటుల (ప్రాముఖ్య _ చౌదరీగారి “విష్ణవం ఒక వేనరాజూ.కాని ఈ మూడు మెక్కువై నాటక (పదర్శనలు హాస్యాస్పడమైనవి. నాటకాలు రచయితలు 'ష రువరు దృకృథాలతో రచనలు ఈ కోచసీయ స్థితిని గమనించిన బళ్ళారి రాఘవ ఓక చేసారు. ఈ దళలోనే వ్యాప్తికి వచ్చిన నూతన నాటక కొత _ఉద్యుమమును. (ప్రారంభించెను. 1929లో రూపం పద్య గద్యగేయ నాటక రచన - ఈ నాటక ఆంధ్ర నాటక కళా పరిషత్తు పీర్చడింది. ఉత్తమ కూవాన్సి శవళంకర స్వామి గామ పునరుద్ధరించారు. నాటకమున్ను ముగు సాపాచ్యుము (పగర్శ నా ష్‌ “పద్యా పతీ చరద చారణ చ్యరకక్త్ష పడర్శ

కోస్తా ఆం[ధలో నాటకోద్యమం శక్‌ నలు జరిగ్న్‌ |పేక్షకుల మెప్పును పొందినది, రైతు ముందుకు వచ్చారు. ఇందులో సినిమా రంగంలో ఉద్యమ [ప్రభావం వల్ల తెలుగులో. తొలిగా వచ్చిన స్ముపసిద్దులెన రచముతలు' = ఆ్యతేయ; పిని సెట్టి, నాటకం. 'సబ్నవీసు రామారావు గారి “ర్లైతు బిడ్డ అనిశెట్టి, సుంకర, వాసిరెడ్డి డా.క్కొరపాటి. గంగాధర ఈ దశలోనే రచింపబడిన మరో చక్కని నాటకర కావు, యన్‌, ఆర్‌, నంది, భమిడిపాటి. రాధాకృష్ణ, వేలూరి చం [ద శేఖరం గారి “కాంచన మాలో (10 వలి) కొడాలి గోపాలరావు,నరసరాజు మొదలై 'న వారు న్నారు, ఈ.వాటకం.. 1989 లోనే. అచ్చుకాక పూర్వమే సినీనటుల్లో శ్రీయుతులు అక్కినేని నాగేళశ్తురరావు; [పదర్శేతమైనది. యన్‌. టీ రామారావు; జగ్గయ్య, రామశర్మ, రామ న ల అను ల తం. చరదకాళ్యప, రమణ మూ ర్తి, రామన్నపంతులు, శలిలి( క్‌ 40ల వచ్చిన స్వతర్యత న్లాటకాలలో చలం, మిక్కిలినేని, అల్జుకామలింగయ్య; రావి కొండల భిలుకూరి నారాయణ రావు గాల్‌ అం బ్‌ హోరాజ్‌క్ష రావు, క్రీ లే, 3. వి. యస్‌, శర్మ, మున్నగువారు, వచ న నా ఓక రా ము త్త రాజు సుదా ్సరావు గారి శ్రీమతు లు రాధాకుమూరి, హే షల త్ర ని ర్యల మున్నగు మార్కందయ , ఊటుకూరి వారి “పొషాణి బాల ర్యప్యవత్తు పోటీలలో డత్తమనాటకాలుగా ఎన్ని కైన సరస్వతి “భక్త తుకారాం” పౌరాణిక నాటకాలు... కాన్ని నాటకాలు ఊరూరా అనేక (ప్రదర్శనలకు కాళ్ళకూరి హనుషుంతరావు గారి “కాలీ గరల్‌”, లడీ... నళ్వక్షన్నాయి. వాటిలో కొన్ని పినిశెద్టీగారి. “పలె డాక్టర్‌ గాలి బాలసుందరరావు గారి అపి హి అనక. పడు, ఆతేయగారి యన్‌, జ వో. ఈనాడు సార్డ (పదర్శింప బడ్డాయి. 'డెశమ ంతటా అనెక్ష సార్డ మొదలె నవి. ద్వితీయ (ప పంచయుదం తరువాత శాంతి _వదిర్మింపబడిన గద్య పద్యాత్మకమైన చార్జితక. బ్యమం బయలుదేరి, ఈ ఉద్యమ (ప్రభావంతో వచ్చిన నాటకం. గుండిమెడ. వెంకట సుబ్బారావు గారీ ఖీ నాటకాలలో ముఖ్యమెన గ ఆతేయగారి “విశ్వశాంతి”. రాజ్య పతనం! ఇది గాక వారు మేవాడు “రాజ్య అనిశెట్‌ ాంతికు పతనం". కూడా రచించారు, ముత్తరాజు వారి ట్‌ “చంద గుప్త, “రణ తిక్కన” ముఖ్యమైన. నాప్‌ నాటినుండి నేటివరకూ రై తుకూలీ సమస్యలు, భూమ్‌ వాలు, పోరాటాలూ, నూంఘిక అన్యాయాలూ; ఉన గ వారికీ క. రం టిలో లేనివారికీ సంఘర్గణల్హూ, అపరాధ పరిశోధన, నాపి క జొత్సాహిక :నాటక సంఘాలు. వృద్ధితోకి రావటం వల్ల సా నాటకరంగం వృద్ధిలోకి వస్తుందనే ఉద్దేశంతో పోటీలు వ్య త్తి నాటక సమాజములు అంతరించిన తరువాత నిర్వహించటం. (పారంభించింది. తొలిసారిగా గుడి పౌరాణిక చార్మీతక గద్య నాటకములు [ప్రదర్శించు వాడలో జర్‌గిన పోటీల్లో కొండముది గోషాలరాయ సమాజములు సంచార నాటక సమాజములుగా. మారి జ ర్ముగారి “ఎదురీత” ఉతమ నాటకంగా రచనకు _ వారి నాటకమొలను ఊరూరా (పదర్శించేవారు. ఇట్టి [పదర్శనకు బహుమతులు పొందింది. ఆ తర్వాత _ సమాజములు కొన్ని కట్టుదిట్టముగ్రా సభ్యులను తమ అనక సంవత్సరాలు పోటీలు దిగ్విజయంగా జరిపింది, తమ సమాజములలోనే వుంచి [కమపద్ధతిన పదర్శ ఈ స్ఫూ ర్తి తో సా. ఘి' క నాటక రచయితలెందరో నములిచ్చేవారు, అట్టి సనూజములలో ముఖ్యమైనది వెలుగులోకి వచ్చారు, డొ త్యాహిక నాటక సంఘాలెన్నో బందరు డి. విసు వ్యారావు గారి. ఇండియన్‌ |డమెటిక్‌ వెలిసాయి. శ్రీ ప్మాతలు శ్రీలె వరించగానిక్షి ఎందరో అసోసిళ్చేషన్‌, అలాగే వఠతూరు బందా కనక

లింగేశ్వరరావుగారి |పథాత్‌ థీయేటర్ను; విజయవాడ 1047లో స్థాపించారు ఇందులో డి. వి, నరసరాజు, పి, సూరిబాబుగారి రాజరాజేశ్వరీ నాట్టమండలి రామచం[ద కాశ్యప, లంపటి రాధాకృష్ణ; రామన్న మున్నగునవి. పంతులు, వీరమాచనేని సరోజిని, కొప్పరపు సరోజిని 1948.44 అంధ నాటక చర్మితలో నవీదయము చషుగనారు నపనటులు, నకు నాంది, ఒక 1పక్క్శ:. ఆర్యధ వాటక్‌ క భాపరిష్‌త్తు “విశ్వం పెళ్ల, “వేసిన పాపం “ఇమప తెవలు"” పోజీలు (ప్రారంభించుట మరొక్క (పక్క ఆం్యభ _ వాపస్‌ మున్నగునవి ృపదర్శించారు, విశ్వ విద్యాల యముల్‌ పోటీలు కె. వ్‌. గ పాలస్వామి క్రీ. శే వెంక టేశ్వరరావుగారు. మొదట నవ్య కళా గారు (ప్రారంభించటం జరిగినవి. దీనితో కొన్ని బొత్సా జ్వల విజయవాడలో సభ్యులుగా వుండి ఎన్నో హ్‌ గమాంములు తలెత్తి నాటకరంగమునకు ఎనాని నాటకాల్లో నిం చారు, ళ్‌ తర్వాత రసన సమాఖ్య క 1 స్థాపించి “రాగరాగిణి” మొదలైన నాటకాలు 1పదర్శిం ఇందులో కొన్ని ముఖ్యమైన సమాజాలు ; చారు. ఆ తర్వాత ఢి ల్రీలో తరీఫీదు పొంది ఆంధ ఆశ్రేయగారి “వెంకటగిరీ ఎమెచ్యూర్స్‌” ఆత్రేయ విశ్వవిద్యాలయులో (పయోక్షగా నియమింపబడ్డారు. గాడ నాటకాలు ట్‌ నటింబెవారు. తెలుగులో అటు ప్తరా నాటకాపగాక హాస్య నాట పెనిశెట్టిగారె "ఆదర్శ నాట్యమండలి 1 పాలకొల్లు, క్రాల్స రచించినవారిలో ముఖ్యులు విశ్షనాథక విరాజుగారు. పీనిశెట్టిగారు నాటకాలు (వాసి నటించేవారు; ఏ3. దొంగాటకం, డొంకలో వరాబు రిహార్సల్‌ సినీనటులు చలంగారు మున్నగువారు నటులు, మున్నగు అనేర హాస్తునాటికలు (పద ర 1నా యోగ్యాలు. శ, వి, సోమయాజులుగారీ “నటరాజు కళాసమితి”, ఆలాగే భమిడిపాటివారు మోలియర్‌ నాటకాలు అనక శ్రీకాకుళం. రమణమ్నూర్తి, సోమయాజులు మున్నగు. ఎనవదించి హాస్కగాటవాలకు (ప్రాణల సొశారు, మొద్దు వారు నటించేవారు. కృష్ణగారి నాటికలు కూడా ముఖ్యంగా “టి క పులో . ం తుఘాను” హాస్తరస పూరితమైనది, ఆర్భధ (ప్రజా నాట్యమండలి డా! గరికపాటి రాడా... అమెచూ గర్‌ నాటక స మాణాలుగానే. వుండి, [కమపద్ధ రావుగారి ఆధ్వర్యంలో స్థాపించబడి _ ముందడుగు. శల నాటకాలు (పదర్శించిన వారిలో బందరు “మా: భూమి” (ప్రదర్శించింది. వేయికి పైగా (పదర్శన_స్థ్వ్యన్షత్‌ థియేటకు వారొకరు. ఈ సంస్థ బుట్టాయిపేట లిచ్చిన గొప్పదనం ఈ సమాజానికే దక్కింది. పాల్సల్రో (పదర్శనలిచ్చేది. ఇందులో శ్రీ చ్యితపు తర్వాత డా. రాజారావుగారు రాజమండిల్‌' రాఘవ. స్విబమూర్తి, చ్యిత్రపు చలపతిరావు, విన్నకోట కళా సమితి స్థాపించి “అతేయ ౩ “భయం మున్నగు షజ్య్వ్య భీమరాజు, సుసర్హ రామచర్యదరావు, వేమూరి వాటకాలు (ప్రదర్శించి పోటీలల్‌ బహుమతులు పొందారు. పర బహ్మశాన్ర్రిగార్హు సభ్యులు, పీరు “కోయలళ్యామల”, ఆలాగే (_పణా నాట్యమండలిలో మరికొందరు విజయ్‌... ్వల్రాస్స ట్రక్కరుో “గయ్యాకిగంపో “పద్మిని”, వాడ ఆంర్భధ్ర ఆర్ట్‌ థియేటరుగా కొత్త పేరుతో అనక... “క్రం్య్టరణం” మున్నగు నాటకాలు రసవత్తరంగా. ఉత్తమ (ప్రదర్శనలిచ్చారు. (పదర్శించేవారు. కాకినాడలో. “యంగ్‌మెన్సు హాపీ శ్రీ కొప్పరపు సుబ్బారావుగారు తెలుగు లిటిల్‌ క్ష చ్‌”కి స్వంతభవనం, నాపీకశాల. వున్నాయి. గండి థిచేటర్‌కు అనుబంధంగా “*రాఘన కళా కే్య్యదధం” , కోట జోగినాథం ముష్నగువారు దేశకులుగా అనేక అనే పేడతో (పయోగాత్మక నాటక సమాణాన్ని పోరాబిక, చార్మితర సాంఘిక (పదర్శనలిచ్చేవారు. ఈ

కోస్తా ఆయ్యధలో నాటకోద్యమం 4 సంస్థలో సభ్యులుగా వుండి (పభ్యాతినార్జించిన వాకలో... లకు ఈ సంస్థలు సేవచేస్తున్నాయి, ఇదేవిధంగా [పతి ముఖ్యులు చేశే. రేలంగి 'మొక్కటామయ్య, ఏస్‌. వి. _ పట్టణంలోనూ (పేక్షక సంఘాలు ఏర్చడిననాడు గౌత్సా రొంగావావు మున్నగు నటులు, (శ్రీమతి అంజలీదేవి పిక నాటకరంగం మరింత పురోగమించే అవకాశం మున్నగు. నటీమణులు... [పస్తుతం ఈసంస్థ అధ్యక్షులు వుంటుంది. శ్‌ దుటు మాకరాళావ. ముపాటికీళఈు నమాజము నజ . న ఆ నటులకు నలజరంచేతనాలినూ +1పదరానలు జకుటుపట ల ల ల ల ల నటులకు. నెలసరిషతనా అణి 1(పదర్శనలు హల పష ఏసు లెనవి [వాసిన ఘ న త్ర డా॥ కొర షా టి గంగా దద యిస్తూన వున్నది. గాష క్రీ . గోపాలరావు రక్రి ముఖంగా

మ లు రావుగారిక, కొడాడి గవొాలరావుగురకి ఖంగా

బొత్సాహిక కళాకారులకు (ప్రోత్సాహం, సమాజా _ దక్కుతుంది,

న్న ఒక వేదికా 1" పేషకులూ సునాయాసంగా లభించి . న. లకు ర క త ఈనాడు కం(ట్రాక్టు నాటకాలతో ముగ్గరు కృష్ణులూ . బుత్కకులల్‌ ' వాటకాఖిరుచి3 స్యకమ6€గా బంవిందా' న స స శ లంటే [పేక్షక సమాజాలి ఈవాటి. పరిస్టితులల్‌ స ల సట టు. కో ల లం లు అం య ఆల. నాటకరంగం భిన్నా భిన్నమై పద్య నాటకాలు దుస్థితిలో శరణ్యం: అని భావించి సభ్యులకు నెలసరి చంవా (పతి శ త స.

ల క గాటక ;పజరున్‌ ఇవంటానికి సాపాచ వున్నాయి, సినిమా వమాలకు ఒక మార్గంగా నాట

"నెలా ఒక నాటక |, బదరంనం ఇవధటాణకు బాయల కః న ముం మ. వ.

డన చ జవ లు న నట ఖి ల్ల కాన్ని నటులు చూడటం, సరియన 1పోత్సాహం లేక బడిన మయుదటి సంన ఇ నటరాజ క్షళా వో న. య వా శ. మండలి, విజయవాడ, ఆది ఇష్ఫుటికి 25 సంవత్సరాల క్ష సహ వ ఈగ నక్ష

య క గ క లో. పోవడం: [కమళక్షణ లక్రపోవటం వల్చ జొత్సాహిక [కితం స్ధాపింపబడి. ఈ గరోజువరరూ డిగ్యిజయంగా మ రం జ కంత మా; తుగానే వన కన వ మణయాలకుక “లట ళల... నాటక రంగం కూడా అంతంత మాతంగానే వున్నది. నడుస్తున్నది, ఇదె [పాతిపదికమీద “ఆంధ నాటక లా లా సమితి” అనే మరొ సంస్థ వీపజయవాడలో స్థాపించ నూరేష్ట నిండిన ఆఅం్యధ నాటకతంగం పునరుజ్జీవింప బడింది. అదీ దిగ్విజయంగా నాతీక సేవ చేస్తున్నద్కి చేయవలసిన అవసరం అభివృద్ధి సాధంచిన పొరుగు [ప్రభుత్వం దగ్గరనుండీ, అకాడమీల దగ్గరనుండీ ఏ తమిళ, మకార్శీ కర్నాటక నాటకరంగాలు సాధించిన సహాయం. అపేక్షించకువకా. కైూత్సాహర .నోటకసంఘధూ అభివృద్ధిని చూస్తే ఎంతో కగిపిసోందిః

ఈ వ్యాసం (1వాయడంలో స్థలాభావర వల్లా, కాలాభావం వల్లా అనేక వ్యక్తు ల్ని సమాజాల్వీ చరి[తన్‌ వదలి వేయవలసి వచి ఇంది. అందుకు క్షం తవ్యుణ్థిః

రాయలణవుల 'ని నాటక రంగము

రాయలసీమలోని రంగస్థల చరితను పఠిశీలించిన నాటకము (ప్రదర్శింపబడినదని శాసనాధారములు “కురవంబి” అనునది తొలి నాట్య కళారూపమని. చెప్ప కలవు. వచ్చును. కుర వలు అను అడవిజాతీవారు పదము తర్వాత 15056-1509వ సంవత్సర [పాంతంలో [తొకు గ్రాటి వలన “కురవంజి” అని "పరు 'వచ్చినది+ కృష్ణదేవరాయలవారి అన్నయగు వీశనరసింహరాయల తిరుపతి, ్రశ్తైలము మున్నగు క్షేత్రములలో యీ _ వారి సమక్షమున కూచిపూడివారు కొన్ని నాటకములు కురవలు య్యాతికుల వినోదార్ధ ము నృత్యము చేయ (పదర్శీంచినట్టు ఆధారములున్న వి. కూచిప్తూడివారికి చుండెడివారు. విరికి స్మూతఛారులవలే, సింగి సింగడూ. పూర్వము “పోతకమూరి భాగవతులు అహోబిల అనియు, విదూషకునకు కోణంగి అనియు 'పేరులుండేవీ, నృసింహస్వామి సన్నిధిలో నాట్యాచారులై ని త నాట్య కొంతకావము తరువాత, ఎరుకలసాని. 'లేక కురవంజి "సేవ చేయచుండెడివారని తాళ్ళపాక అన్నమాచార్యులు అనే పాత ము (పవెశ పేట్టబడినట్టు '౩లియుచున్నది, _ "ేర్కొనా రుం ఈనాడిది చ్నేణించి తంజావూరు (పాంతములలో తెలుంగు కృష్ణదేవవాయల కాలమున విజయనగరములో వారు దీనిని | పదర్శించు చున్నట్లు తెలియనగుచున్న ది, నాట్యమంక్షిరముండేడిదనియు, అందు: నాట్టాకాస్త్రమున

కరవంగ్లి తర్వాత రాయలసీమలో యక్షగానములు వివరింపబడిన నాట్యభంగిమములన్నియ.. నేచ్యకొను [్రారంభమైనవి. సంగితసుధలో 'యక్షగానము అను టకు అనువైన వ్విగహములు పూర్ణముగ నుండినట్టు శబ్దము సంగీత విశేషముగా చెప్పబడినది. జక్కుల అబ్బుల్‌ రజాక్‌ గచించిన [గ్‌ ంథమున కలదు+ వారిచే పాడబడు ఒక విధమైన 1పదర్శనానికే యక్ష యకగానముల తర్వాత వీధినాటకముల్ను తదుపరి. గానమందురు. యక్షశబ్దభవమే. జక్కు శబ్దము. రాయల బుజ్లకథలు, పిమ్మట హరికథా కాలత్మేపములు, త రాత కాలములో కందుకూర్వు రు దక్షవి రచించేనను “శ్రీ న్నుగీవ విబ్మిత వేషధారులు, అటు తర్వాత తోలుబొమ్మలాటలు విజయ" మను యక్షగానము. (పథ్యాతి గాంచినట్టును రాయలసీమలోనే కాక తెలుగు దేశమంతటను | పచా అనాడు [పబ ధ యుగమైనను, యక్షగానములమై రముళో నున్నట్లు తెల్పమగుచున్నదీ 16వ శ తాబ్బము ఆదరణ తగ్గలేదనియు, అప్పుడప్పుడు రాయల వారి అంత్యభాగమునుండి 1870వ సంవత్సరము వరకు నాట్యమందిరములో యక్షగానములు (పదర్శించుచుండి. జెలుగు నాటకములు రచించి | పదర్శించినట్టు ఏక్కువ రోనియు; చార్మితక ఆధారములు కలవు, ఠాయలవారి. ఆధారములులేవు, కొమార్త “మరీచీపరిణయం"అను యక్షగానము రచించి 18"0-80వ సంవత్సర [ప్రొంతములో జమ్మంండీ నదట, రాయల నాాట్యళాలలో “తాయికొండ"” అను న్రాటకమునారని మహారాస్ట్రలు కాబోలు నాటక్రముల్గు

జలే శాయలసీమళ "ని నాటక ఇ . ( పమును సొపించిక, భ్రునివాస . బంటి. ఇక మాం చు హాస్య న లన శ. జీ కఠరలు, లింటీలులం, న. డిఏ అందుక అజగిల పలల జో చ శహుడ్రా య లు య! న. డ్‌ [ పచర్శించుచు. డిపా ఈ పూనా. ఛారాండ్‌ నాపక రావుగారు కూ! 'మైసూరు రాజ్యము, హరిశ్చం[ద వ అప్పుడ ప్తూగా ధార్వాా | విమరంకులు గూడా, మెసూ ల్‌ నా రస (పధానము. ల్సి. చయ ల లాన్‌. హేఠది ఎమర్మకులు గ ల అందులో “౫౫11 0 కంపెసీఐవారు అలుసు | పాంతముఎరో మురారి, పి మున గు వాటక్షములు రబించిక, అం న కంపెసవవారు ఈలును (వొ పానోఃఖ్విిచినాడ. కొన్ని మున్నగు వాటక్ష ల సనగర రాజ్యపతనము అను. కక కస. , పవదష్కంప. | పాఠళణభి;చినాడ. కొ ము టంత టదంద టీ విజయనగర రాజ్యపతన ణా నాటకములు (_పదల్శాంవ | యలుడేరినవ, వాటిన... 22028 శే బారి. రాఘవగారి.. పఠాన్‌ కన్నడ నాటకములు కూడ బయ క్రీ 1 ధర్మవరం నాటకములో కీ! హ్‌ భి “ద్‌ మొట్రమొదటిహేరిగ బళ్లారిలో న. ధర్మవిర్‌ ష్యాశ్రము అం ఢువకు మరపురానిది, నా అట ష్య్మాళము ఆర్మధ క మేనలుడెనను కృష్ణమాదార్యఎవారు తలుగు. నాటకములు త... క్రీ శే. రాఘవ కృష్ణమాబాడ్యలవారి మేనల్లుడై నను, “లన వ ,పదూలవ జేసీనారు. వీరు చ్చిత్ర క్రీ శ. రాఘవ ల ములోనే "పేర పతిష్టలు రే గస్తలముపె పష .. కంటం, | సర్గావుగారి నాటక సంఘముల న స స. ర౦గ్‌ క... ముూవూవళి, పాంచాలీ సయం (శీనివాసరావుగా లు. | చీతియేట, య సారంగధర మువావళే వా్వచ్చాలీ: ? లి (శ్రీనివాస క! డు సమాజములు పతియట, నశీయమ్ము సారంగధర, డి 18 నాటక సంపాదించెను- ఈ రెండ న మున గు వరము బృహన్నల, చిళోకారి యికత్యా? ని పేరం స సెలవులలో బెంగుహరు, మద్రాసు మన్న, నన్‌ పమ! పిలామహుతని ఎర్గాం వేసవి సెలవులల్‌.. బెం వారి నాటకములు వారి ములు రచి వాచీ నర్యధ క , స! టా సా ్నర్యొబ్తో క్ష చటణములటో 'వారివారి నతో ఆలి క్ష ః కం, టు... రులవారు బహువాటక కర €కాక స్వాభొచిక ముఖ్య పట్టణ | కు ఎ. నటులచే (పదర్శింపజసి; శ. నాఠభఘయవాష్‌ి సచేతం లించి ట్‌ చ్రాటీక్ష సంఘ ళ్‌ . లట, అట్‌ (ఇ చారమును, స. త జె గై ప రు న ఉజనా శ గక ఈఖున . శీఆి ఆం! ల్‌ ల ఇటలీ ఆన ఎప కా వ (కా నముడు, కవ, హైగా న్యా న న నాటక [పదర్శనముల కెక్కువ / న ఐపజేస్‌రి: అనాడు. స్రీ ప్యాతమలు పరు గాల మ పపేసె వారాచార్యులవారు. . ర్క కీరిని గడింపజ, న. నోదనీ సభలో మరం క్ట సాయమేుగ్లా (ప్రదచ్ణైదపపె సి? క పంల. ,నోదినిో . డిరి, సరస విన దిన న క మంత. నోల్లు. టళ్లారతో “సకస వివోది? షులే ధరించుచుం కక్ళు సే వేషములందు. మంచి ప. ఏళ చహాణము ఆదారంలవారి ఆధ్వర్య గొంది రామారావు ఆ ను! తో యు సాపింపబడెన్నుః బహుక మ ర. న ప! ర ౬ . ధర 'బీదం గోపాలా మ ంసీసులో. తొలిాఓక సహమాజనుస్సి 1 ల క+వషమాచారుల తమ్ముడ | € (. శ 'అజె రాట గం పాలే అల్‌ మగ ౌ అశ ళా [ క న జరాబాదులో వకీలుగా శం వన్చుషు చార్యు గో తమ అన్నయగు కృష్ణమ చ సాగ... తర్వాక ఐకారికో తము అన్నయగు కృష్ణమాం క్ల హం నుజిరింబి “తొలి (లైరిగ్య తర్వా ప సక కాటం. మటు య క రాయలనిమ న య న న సారంగధర రచించి... శై నాటకీలాల శాల అనవచును.. గోపాలా విషాదావత డాటకముగు “విషాద గ కనన కథ గ్‌ ఎదే మొదటి నాటకశాల అనవచ్చు "ములో రామ ప. స్క కొచడాతో 1 కమళిడణ సంగీ న సస | మదాసు నాటకములళో రామ నారు అగారూలవారు, కొవడా. లు యల చార్యులు. రచించిన. రామదాసు న మనూడ + పాంత సల ఈటల “ఆ క శ గ్ర చు వై యివాష్న్‌ (లల మే ల్‌ . న దరాభాదు, మెనసూగు య్‌ నా సషములను " నం నే కను ల్‌ సో ఖీ 7 . శ లా జ్‌ . సు గా రాభువుడు "మ జనిత స ీిత్లో.! క లా దీరుం బి తగాటాన ఆచామాోలవారి వనుప ల న చేసాలి గోల ములచోసు కాక యావ (. ము. సవ? జ్‌! ష్‌ ఇల ములకో డ్ర్‌ "భః కందుమూచి ఏర గ రం శ్ర. వనానలందెను. తర్వాత, బళ్ళారి య్బ్‌గ్గుం బి గద ఎతయ్యములతా ౧% ఈ కందుహం రచెంచినష్టు... ప్రేక్షకుల మన్ననబందెను. తర్వా పృగారి. కృషలిల పంతులు, వేదం చెంకాయ వాస నపసాదరావు ౭న పండిత గ్య విబాల్రణ్య శటి అస ట్‌ ఆలీ వక. స గ్‌టూ హతో ॥ స రు 1 శ్మే తిం గొ 0చె సల ఆలియవగుకున్నడి, . స్రాటకములను ఆంధ నాటకము: (ప్రసిద్ధి గా టకు ముందు మున:గువారు. అచార్ములవారి మ్‌ చామంల నాటశశాలం నిర్మించుటకు దుందు న. న్‌ దవపుంునరకు: ఇ ౨ క్‌ లణ రై 1 లఎకాతె శ గ్‌శ్‌ స ఆ న శళేన వినోదిని నభ సాపిం రాయలనమాి [ ణే పదర్శొంచేవారు: నాటక్‌ కషషమాచాచమాలవారు స%స వినొడినవి సభ లి. సంచులతో కటిక డేరాలటి యాల ఏక షతో నల్రజయాచెల్యు సు చవానణ శుండిన కోల న క క. నిండి 1గాంధిక భాష లి , బళారితోనే నా౭యవాదిగ నుండిన క్ష్‌లా రలు పురాణ కథలతో నిండి (గ్రాతధి నివాస కావుగార్న 'సుమనోరంజఏ' సభ

నుండేవి, నటన దాత్తము కళావాధనగ్మా.. రంగ స్థలము నప నాటోూము హేంచి [పజధ "ప లిరో నున ది. పవ్విత స్థలముగా భావించువాషు,. (పతి సమాజము. ఒకప్పుడు బి. ఏ, క్రాఘులరు నాటక పాఠ్యముగ కూడ ఒక కట్టుబాటులో, ఒక ఉపాధ్యాయుని వద్ద నాటక. నువడినది. అందువో బాహుకుడు, దమయంతీ. వియోగ 1 కమశిక్షణ పొందుతూ. వృంజేది. మృూదంగము, తబలా, మునక్హై పకేతపింయచు. చెప్పిన నక్ష్మతమాఇఖ అసలు హార్మోసియు, ఫిడేలు మ ఖ్య వాద్యములు. సఫుదా £7 పద్యములు (ప్రబుధ శలికో రోచివపబడినవి. అరడళంతోన రంగులు వాడేవారు. వేషముడొక చెమ్మ బ్‌్షబ్తూర్తు [₹వాతే నీలుడు. వాహుకుడుగా నటించేవారట: కోట్లు, రాజమస్తులు తుకాయిలు ధరించేవారు. జాహుకుడు “తెలివి నాకిిర తైల్టవార" అమి దమ మీసములు చక్కగ కలవాకే మగవేషములు వేయ... ఇ వియోగ చ్యిముల్‌ చచువునప్పటి యిం రాక్షస వేషషులు ధరెంచుచుండిరి. మంచి విర్ధలు లి లాకు తక్కువ రన్‌ కు లాడు లేనందున కొంత చుంది పురుషులు తమ శిరోజములనే ట్‌ నకు ల క రా శంతయ నాటకము వాం శ్రీల వలె 'పిద్దగా పెంచుకొని. శ్రీ ప్యాతము ధరంచెడి “సాన ఉంచెడిది. వారు గబ్బి వీరన్న కంపెనీలో. యీ అువాటు ఆవబార్వువవాకి. .₹ర్వాత రాయ.సీమలో నాటక ఎక్కువ. రంగమును అభివృద్ధికి తెచ్చినది సుుభి నాట్యమండలి కృష్ణమాచార్యులు వారు చక్కని నటుడు, కవి, వారు. సు రభ (భ్‌ నుం కడప బ్‌ల్లా రాయచా టి తాలూకా నాటకకర్త కావున పూర్వాభినయమునో (ఏవోర్స ల్స్‌) లో నిట ॥ సురభి నాట్‌ గ్ఞమండలి స్‌ ంన్ధా పకులు వనారస చక్కని కమశకణ మొసగెడివాకు, అతని సమాజంలో... గ విందరావు. పై నాట్యమండల్‌ యించుమించుగ (పతి వేషధారి యితరో వేషములను కంఠత వల్లించే. కీన్‌ నం! (ాంతమువ్‌. నలకొర్చ బడినది, వార్వు అనగా నాటకము. మొత్తము. [పతి చటునక్త " సిందరావారు. వార కుటుంబ సంబంధుల చేతన కంఠత వచ్చుచుండెడిడి. వీ వేషమునక్షైనను (పడి గెదకదులు [పద ర్యంపజేయచు, కొన్నిరోజుల తర నటుడు సిద్ధముగ నుందెడిబాడు, అనగా పుస్తకజాఠళము. నార్‌ సెరొగ్రారు జిల్లాలకు జయి నాక | పచారము వారు. ఈవాటికీ బళ్యారిలో కుష్టషూచార్యుల బామనాట దోంద్‌ గి పసిద్ద నజహజయగు. "పూర్ణిమ విరి కములలో ముఖ్యముగా చ్మితనకీయము, సారంగధర గజళతివారె, నాసకములు: | పదరించిన; అందుకో ర్వో పదముగాని | అటులేరాత రాయలసీమలో నా టం. కళాఘనతక్షు కొంచెము వచనఘుగాని ఘర చెనను త్‌ గ్గ్‌ంచి చెపి వ్రవను, ఆఅవోం ద కి ది గడింపేసినది బళ్యారి రాఘవగారు. (పేక్షకులు ఆ మరచిన భాగమునే చదుస్తడుని గగ్గోలు... బ్యన్‌ కాలము రావవ చపగమని చెప్పవచ్చును. జన్మ “పెకటైదరు, తక భన థన నస స న ర స్థానము ఆఅనంతుప్తుడ 9 జీల్దా తాటిష్మతి అయినను చిన్న ఆచార్యుఎవారి దాటక ముతో వచోముకో చైల్లి నన వ యస్వునందే బళ్యారిచేరి అచటనే న్నా క యవాడిగ్గా భావమే పన్యము కోను 'దానినే పాట చూపషముగను (వాసి (ప్రారంభించి, పద్దిక్‌ | హాసిళ్యూటరుగా | పతి ష్‌ గాంచి నాడ. అనగా నటనజీమణుం యోగ్యత, చైతన్యము రాజ్‌ బహదూరు జిరుడకాదు నాట్టాకళా (పపూర్ణడని కొలది, వాటి య్యేదైవా వాడవచ్చునని వారి భావము. విఖ్యాతి గాంచెష నాటక రంగములో :యూతడు నా కాబోలు, నై లి చక్కగ లలితకుగ నుండును, చిత గురువ్న, అతనితోపాటు సుమారు 11 వత్సరములు

రాయలసీమలోని నాటక రంగం ర్‌! చందదగ్నుప్త ప్మాతము అభిశయించు సదవకాశము భం సవా నవలా నా 20 2. బత్యాల ్తులాంత లల ను హా ల్తాల్లు నాకు కల్గినది. అతని కీర్తి (పతిష్టలు అతనితోదె నాట ్ట కానభవము (వాయవళినన్న ఉగ్గంంధ మగును. మేటి. న నటుడే కాక చక్కని వ_క్రి-వివ సుందర వ్మిగహము. 1 నాట్యకవన్షై జప్వెంచినట్లు కాన్నించుషు అతనిహిర ఖే స ణ్జకశ్ణిప, రామదాసు, చాణక్య వ్యాతములు ఆంధు ర. | క తరువాత కాని అంతటి సహజ నఓచకవర్హి జన్మింప క ( ॥ ] రేదక్న ఆదిశయో క్రి కాదు. ఎన్నిమార్డు రామదాసు /' త ప్మాతషు అభినయిఐంచినప అందురో యేదో ఒక - / | ॥ నూత్నత కశబరచువాడు. నాటక [పదవ్శినమునకు (| ( ముందు నిలువుఓద్దములవద్ద ఒకసారికైన రాషదాసు ల ” ఖీ జైలు రంగమును పూర్వాభివయము (61625215) | + కే . చేయక రంగస్థలముపైకి వచ్చెడివాదుకాడు, స్త బన | 1937-£8వ (పాంరములో పాశ్చాత్య దేశ పర్యట ( రొద్దం హనుమంతరావు నము చేసినపుడు 'బెర్నార్డుషా అంతటివాడు (“0 . 00616౯ 10276 ౦€)/0౪? ౨[065510%1”) *వూలా వాది. పెచుకొండ స్వ్మగా మమైనను [9ప4 నుండి మానుకని నమినిగానే యందును జీఎంచహాడద”ని _ 1850వ సం॥ వరకు హిందూపురంలో అఖండమైన మెచ్చినాడు. విశ్గక వి రవిం దనాథ్‌ ఠాగూరు, నొ టకా సవ చేసినాడు. పెనుకొండరా ఫ్రాపించిన మహాత్మాగంధిలవద్ద ఈతడు నటించి మెప్పుగొన్నాదు. కృష్ణ ఎవరాయ నాద్యమంవలి కథ్యతుడుగా నుండి, నవ ఠాగూరు యీతని నపవా కౌళలముస కచ్చెకువొంది ఆవధనాఓక కా రూ. బ్రదానంంా రాఘస్తని మించిన నటుడు భారతదేశంలో లేడన్నాడు 1 గంానున స్వయముగా జశపింట భారత దేశంలోనే ౯క [పపంచ విఖ్యాతిగొన్న నట ఆవ్యథదశ కవి పండిత నట నటమణుల నెంవరి3 శేఖరుండని చెప్పుటకు ఆం్యధులు గర్వపడవుసిన గ రవించి గచ్యాగించినాడు. 1045వ సం॥- రాయల విషయవం, కళాపంషత్తు స్థాపించి తొలి అధ్యక్షుడుగా రాజం పేట, . ప... ఎట్లూారు, మైనూర్ము బెంగుహోరు [1 చాంతములూో పరిష ఇంగ్లండు వెళ్ళివచ్చిన తర్వాత త్రం _ఆ్ర పాత. క్రత్సమముం జఏపించి నాటక (ప్రవర్శనము లెక్చాటు ములు ధడింపవలెనని తొలి ౮రిగా తారావళి చెల్లెంగు... శ్యస్సాడ్స, మా అన్నగారగు సాదలిసంపంగి రొమ సరోజినీ దేవితో నటించినాదటి. తర్వాత విళేశ్వ కా్రిచే రచిపవడిన కృష్ణదేవాయ విజయము, రస రమ్మ, కొమ్మూరి పద్మావతిదేవి గారలతో పెక్కు. స్కి ఏజయం, రాణ్యాపఠాప్‌ మున్నగు నాటకములలో రాఘవ తర్వాత రాయలసీమలో నాట్య కళాభి రొద్దం హశమంతరావు. అతడు కూడా నటుడు, వృద్ధికి పొటుపడిన వజకి త్రీ॥ శ॥ రావు సాహెబు న్యాయవాదొ. ఎ పనారాయాణ నాటక సున ్రనివాస రొద ౦ రాారాసాతు, ఇతరగురూడ నఒగు, న్యాయ పాాదాభినయమువో పెద్ద "ఒరు సంపాదించినాడుం

ర్‌ల నాట్యకళ 1980 వ (ప్రాంతములో శ్రీ అశ్వత్తనారాయణళాత్తి. చుండిరనియ్యు అందులో నాగయ్య. అను నటుడు. అనంతప్తరంళో “లలితకళా సమితి" అను నాటక సమా (పసిద్ధ నబుడనియు శాసనాధారములున్న వి, చిత్తూరు జమును. స్థాపించి, విప్రనారాయణ 'వేషమున (పసిద్ది రామవిలాస సభలో "పషేర్యానదగిన నటుడు. ఫ్రీ నర జెందెను, ఇతడు ఇంచుమించుగ బళ్ళారి. రాభువ 'వంటి. సింహయ్యగాారు కూడ, (౨673022411ట0) మూరి. వేమూరి గగ్గయ్యకన్న కడప జిల్లాలో రూడ &0 ఏంట్ల కితము, దేవరాజుం పూర్వము యమ్మ కీచక వేషములతో. పేరు సంపా. మొదలియారు, ఏమారు వెంకట రంగము అను వారలు లం ౮. లు పదరి6ప జిసినారు. ఏచూరు. వెకకట రంగము అంతకుపూర్శము అనంతపురముళో విద్యాభివృద్దిన నప ( నై గము కవి, ర లా సా గరలిలాల కలల నటుడు, మాయం. మరాకీ పా; లమున ) పసిడిగాంచెను సంఘమను నాటక సమాజము, ఆ జిల్లా అంతటా పలు లా గౌర వారా” వాలిముని _వస్యగాంచను. నాటకములు పదర్శించినది, అందులో కరుడప్వారావు, పో తీ కఇద్రుగా తిరుపతికో అలితకళా పవషర్తు పొట్టి నంజుండరావు చె పషృదగిన నటులు, త న! గము స్టా ప్‌ంస బడి శ మ్మ్‌ు శ్వ (ట్ర పః నాగ ఆక. వీ వా అనగా .1201[6-20వ సం॥ [పాంతములో స టా న ల ” న. న గా న న ణా శంకా అలారా: క న? అనంతపురమున భవానీ శంకరరావు - క. అను నటుడు నల ఛాహుక పాతముుతో 2 2 + ఉంటై న; న్‌ వ. న. ల్ల ల జ వ ఎ. బి. రామారావు దమయంతి ప్మాతము జాం ధరించెడివాడు, అనంతపురంలో బఅకొలము' షు జ వణ న! శీ లోఫే *1060012 ౨౪01166 ౨211 అకు మ శం ం నాటకళశాల నిర్మించినారు. యు పర ౭ . . ష్‌ న న ఖః క ్న టై ం ం చితూరు రామ విలాస సభ మాడా నా . శీ౦ ఏండకు పేబడి నాటకళా సేవ = | శ స యందు (ప్రసిద్ది జెందినధి. మవ అకాడబము. క ఆ లై . అధ్యక్షులగు ట్ర రామకృష్ణరాజులుంగారు * “ ల నాకి + పె సభా స్తాపషలలో నొకరు. చక్కని క |. ల నటులు కళాపోషకులు కూడా. ఈసభ 1 | ల మ స | ఖ్‌ టై నే స. ఆ టై సనో లోన చిహ్హైరు; వి నాగ య్య తొలుత ప్రీ ॥ ॥ జల్లా “ జ [స ల... టం. లలు 2 ల్ల? మ క్ష | ష్‌ నే | పు ట్‌ | న్‌ . ల క ప్యాతములు ధరించుచూ, తర్వాత క్ష బీరు హ్‌" వ. కీ మున్న గు [ప ముఖ వాతము థధరెంచి | | క్ష న్‌ కా ళు “ఫే | న వ సల . రు న. స ర శ నో ర. వ జ న బై ్న వ్‌ జ్జ క క హై - , సించిన నటులలో నొకడు నాగయ్య, వల్లో స్య లే క్‌ .. స్‌ నలో క్ర లి షష జె నో రా య ల త్‌ లమున ఆ రాడా! కం ఖః ల ళు పయ అ ల శే న ఆటో! చాత టీ ఖ్‌ త పలుకు పబ ములక పా చ్‌ ఖు గ్‌ సక! ః ఖ్‌ లోన శ ళా చ్టి _ ట్ల తే తం 9 తాయకొంద” నాదికను [పదత్శెంగు ( చాదముక్టష్షకాజు:

రావవజసీమలోని నాటక శోంగం ర్‌ి యల్‌: జి, గారి ఆధ్వర్యమున నాట్యకళాసేవ చక్కగ వంసినవారు-(పొద్దుటూరు శాంతకువూరి.యళోదాదేవి, జరుగుచున్నది, అటు తర్వాత కర్నూలులో కూడా సుశీలారాణ్య జోకు లక్ష్య్మీరాజ్యం, బళ్ళారి లలిత, లలిత కళాపరిషత్తు కర్నూలు కళాపరిషత్తు స్థాపింపబడి ఆలూరు సుశీల్క అనంతపురం లక్ష్మిదేవి మున్న గువారు. నాటక కళాసేవ జరుగుమున్నది. గద్వాల్‌ నాగర్నత్తమ్మ[ శాంతకుమాళి, అక్ష్మీరాజ్యం కడప జిల్డా పొద్దుటూరులో పి. కృష్టిశెక్తి రామ... సమౌ తారలుగా కూడా (పతిష్ట గాంచినారు. లింగేశ్వర నాట్యమండలి స్థాపించి, చింతామణి నాట ఈ [బాంతముతలో నాటికలు ఛచించుట (పద కంలో సుబ్చిశెట్టి ప్మాత నిక్వహణమందు ఈ [షాంత ర్మించుట కూడ. తక్కువ, లొాలుత రాళ్ళపల్లి గోపాల ముజో పెద్ద పేరు గడించిరి, నాటకరంగమునకు :కావల కృష్ణమాచిర్యులవారు “రామస్వామి” అను హోన్యరస సిన దుస్తు ల్కు వి (సలు; సీనరీలు మున్నగు పకక ప్రహసనము రచించిరి. దానిని "పెనుకొండ కృష్ణదేవ గరములు సప్లయి చేయటలో కృ మారె డయే [ప్రథమ డు, రాయ నాట్టుమండలివారు [పచర్శించుచుండిరి. తవ్వాత న |. పాకాల వెంకట రాజమన్నారుగారు రచించిన “తప్వెవ ఇక గుంతకల్ణు, ఉరవకొండ, పెద్ద మొడియర,... 66%, రాఘవ రచించిన “సరిపడని సంగతులు” (పద మాడా: విద్యావంతులగు నటులు = కౌత్సాహిక నాటక . సమాజములు (గగు21641 2500121105) కలవు. ఇపివలి కాలమున వెంకటగిరి అమెచ్యూర్‌ న్‌ ర్జు (పశ్రికొండలో ఇజీవలనే “రాఘవ కళానమితి"” యను విజయవంతమైన కృషి చసిడద్స్‌ గ్ర అృతయగారి నాట నాటక సంఘము. హితవాది. ప్యతికా సంషాదకులగు కముంను ఈ సంస్థ పలువొట్త (ప్రదర్శించి ఎన్నా థ్రీ వనం. శంకరళర్యగారి ఆధ్వర్యము న పర్విశోను బహుమ తుబను స్వీకరించినది. అథ్లే రోనాడు పలుచోట్టీ చేయచున్నది. - నాటక సంస్థలు చక్కని . నాటక కార్యక్రమములు వం 4 క | | జరుఫుచున్నవి. ముఖ్యముగా (పోద్దటూడనండలి వాయినసము జిల్ణాలలె. కిరాయ నటులు కొలది *ర్రాయల కళాపరిషత్తు”, తిపపతినందలి" వేంకటేశ్వర మ్యూతమి. కంటటార్టు, నాటకములు కూడా. తగ్గినవి... క్రళప్రర్రిషత్తు” పోడి నాఓకముల నేర్యరచి నాటక కళా జో త్నాహిక _సమీల్సు. నాచిక సమాజముల ఎక్కవ భు నయ ముశేకు సాఫపడుచ్చు న్నవి, కృష్ని చేయచున్నవి. ల ల. తలుగు 'డశమున నాటకము అభివృద్ది చందపలేనన్న కిరాయి నటులలో కడపజిల్లా కొండపేటి కమాల్‌, జమీఃదారుల [ప్రాపకము తగ్గిన ఈ కాలమున ]పథు కడప రామవిలాస్‌ సభాదరణచే 'పైకి వచ్చిన నటుడు. త్వము పూనుకొనవలెను, ఆ తరవాత ఛ్రీ వెంకటేశ్వ శ్ర వ్యాత నిర్వహణమున చక్కని పేరు సంపాదించు... రుడు పూనుకొనడలెను. ఆరోజు త్వరలో రావలెనని కొన్నాడు. రాయలసీమ. నటీ మణులలో. పేర్కొన కోరుకొనుచున్నాను.

అలంగాణా :; తెలుగు నాటక రంగం డాకర్‌ ఎ, సురేందర్‌ రెడి లు ఆ

తెలంగాణాలో తెలుగు నాటక [(పదర్శనలు ఎప్పటి. డిన్‌ సభ వారి బృందం సికిర్యదా వాదులో చ్మిత నీ నుఃచి జరుగుతున్నవో ఖచ్చిత 65గా చె పోడానికి ఆధా యూషి నాటకాలు: [పదర్శి*చి ఇక గ్రాడి (పజల ఆచరాభి రాలు లేవు గాని, ఇ కడి: పలైల్లోనూ, పట్టణాల్లోనూ మానాలను పొందారు, ఒక చిత నకీయ” (వ దర్శనలో కూడా. జానపద నాటకాల యడ వొతో ఉత్సాహం: వీరో దాహువు వేషం చేసే ఓక నటకుడు రావా౬క ద్యోతకం. అవుతున్నది. ఈ నాటికీ కరీంనగర్శొ హహ పోవటం వల్చ ధర్మవరం వారు తన మేనల్బడు బళ్ళారి బూబ్‌నగర్‌, నిజామాబాదు. జిల్లాలో (ప్రదర్శించబడే. రాథువక్షు తంతినిచ్చి ఆ వషం చేయడానికి. పిలిపింఛా జానపద కళారూపాలు ఆంధ దేశంతో మరక గ్రా... రన్కీ రాఘవ కొద్ది కాఠంలోనే ఆ నాటకంలో ష్యాత [పదర్శింప బడడం లేదంటే అతిశయో. కి కాదు. _ ధరించి అందరినీ ఆశఖ్నరః చకితుఃను చేసే విధంగా ముఖ్యంగా యక్షగాన (ప్యకియ యింకా త్వౌంగాణా నటించారన బళ్ళారి వారేని గురించిన వా శ్రసాల వల జిల్లాల్లోనే మిగిలివుందు అలానే. వీధి నాటకం. (భాగ విశదం అవుతున్నది. వ్‌ తర్క జ వ. ఖా. - ఇశి ర ర్‌ దీన్‌ వ్ల 'రతడు విషయాలు ద్తోతక ౮ అవ్వ తున్నవి. వ్‌ 6. ఉ్రుగ్ను0. ) దినాం అణ యిం ' ఎ ను హెఇతాుః త క టి _ ర్టిగ్ర0 ల 1ర2]గ మధ్య కాలంటో నైజాం

వం నప్పటికీ, అధునిక రూపక విధాన? ఈ బి ల్తా [ప్రభు త్వ కాలంతో క డీర్టూ రాజు భాషగా ఉండేగా లస .కొంత ఆలస్యంగా వన్నెందనే చెప్పుకోవాలి. భ్రూడా [పజలు తను ౩ గీ భాషతో [ పదర్శింపబడు 1895 _ $64 (ప్రాంతాల సురభి నాటక సమాణాము.. శ్రున్న నాటవూఐసనే: ఆదేశంగా.. చూచేవారాన్ని రెండు _. కర్రీంనగరు; వరంగల్లు జిల్లాలతో పలుమార్లు డేరాలు గాటకాల్లు (పదర్శించడానికి ఆల్యధ దేశర పలు: వేసుకొని | పదర్శనలిచ్చినట్లు స్థానికుల నుంచి ఇలు [షాంతాలన్యంచి ముఖ్యమైన నాఓక సంస్థలు “నై జూం స్తున్నది. ఈ నాటికి కూడా సురథి కంపెనీల 'వారు. రాష్ట్రాన్ని” దర్శిస్తూ వుండేవనిన్నీ

ఈ శతాబ్దం మొదటి భాగంలో _ ధర్మవరం రాము మెంటల్‌ బజారుకో మసాల నాగయ్య నాయుడుగారి కృష్ణమాచార్యుల వారు తమ్ముడు ధర్మవరం. గోపాలా అధ్యక్షతన ఒక నాటక సమాజం స్థాపించ బడ్డది, చార్యుల వారు సికింద్రాదాదులో వకీలుగా ఉంటూ నాటక... ఇందనో చాలమంది సభ్యులు బందరు _వాంతం నుంచి కళకు దోహదం చేసినట్లు కనిపిస్తున్నది, వార పను వచ్చినవారు. ఇకాడ ఉదో[్టగాలు ఇసుకుంట్యూ త్‌రిక పుననే 1912కు ముదు ధర్మవరం వారి సరస వినో సదయాల్మి నాటక కళారాధకులైనారు. ఈ సమాజం

తైలంగాణా ; తెలుగు నాటక రంగం ల్‌ర్‌ 'వేసే నాటకాలలో నరకాసురవధ, హరిశ్చాయద, చి;తా. వారు రాజయ్యగాదే యూ. చాటూలలో పముఖ ష్మాత మణి, గ్రోపీచందు, కడకతార, కుళలవ.-_. ముఖ్యమైన లను ధరీఇచేవాు. గయోవాఖ్మానంలో కృష్ణుడు, హరి వని పసుమర్తి యజ్ఞ ఫారాయణశా గ్రైగారు 'పర్కొన్నారు. శ్చర్యదల హరిళ్నంగదుడు ఎరి అభిమాన భూమిఫలూ. ఈ నాటకాల వల్లి వచ్చె జదాయాన్ని భాష్తా భివృద్దికి; పిరి నాటకాల్ల్‌ నాయక షా(తధారిశి రామాసానిః ఇ దేళాభివుదికీ వినియోగించడం యూ' నాటక సమాజం నాటికి తెలుగువాటూఐలో గ్రీకే శ్రీ ప్యాతళను ధరించే మట్‌ శ య. . టు. య. టు. డ్‌ చేసిన [ప్రముఖ సామిక సేవకు. నిట్టి ర్శు, చితా. వారుకాదు. అటువంటి సం షవాయ ౩ సోర్రకగాణంలో చమ + ఇది ణి | 92(చోల గాము మంది సని అనాథథ అశేష కరీంచగరు శి ట్రా ర్చి ప్త జవోను మె దు జిలా అయాకి యిచానటు, అభానే వనాదాశళహాష బందళతో టాం ల బి టల లయాచికి యిచ్చినట్టు, అభానే పెరొరనారి. బందరులి నాచారంకోను. నేవల్‌ (టా రతాఇ నాటక సమావ్లాలు అప్పుడె పరమపదించిన కోపర్టి హఎమవతరావు గారి షారంభన అయా నయిం నాచాగ ఇకోని హెటక్ష సమాజంతో ఏిషకి డాచంచేపిచకు దాఖలా సవా ? క్యు అత పొని జ... ల . నిధికి దానంచెసినస్టు దాఖలాలున్నాయి, అంత వితకణ.. స్రైల్లారం నక్రసింహారావు ముఖ్య నటుడు. .మహాకిక్ష్మి సమాజాలు చాలా అరు ఆనే ఆమె నాయక వ్యాత దారణిః ఇక తవంగాణాదో బయలువేరీన తెలుగు, .నాటిఫ 1520 వోంచాఎ .కరీంనగరు జిల్లా వెములవాడలో సమాజాలన్ను గురిచి చెప్పవలెనంటి అనాటి స్థిరగతు రాజరాజేళ్తూరీ నాట్వమండలి స్తారు భింపబడ్దది, సంగీత; లను. గుకంచి కూడా చౌప్యు న ౩ [818కి ముంచు సోహిచ్యాలతో పరిషయ పన్న చాటి నననయ్య తెలుగుకున్న [పోత్చాహం 'అశ*దరికీ ఆలిసిందే.! ఉరూ చొప్పదండి రాజయ్య 'మొదలైన వారు. ఆ నాటకాల్లో రాజభాష్క అధిఇురువికుు :వాపకులకు తెగ అంటే (కదర్శనలిస్తూ వృ౭డేవారు. సద్భావం లదు, అమీ పోరాటం చేసేవారి కాక్క లేదా- . లల టి లం న. స ళ్‌ రాంఆట్ల జల సల యబ 2 జ నలి లా! ఈ; నాక్‌ సమాచూలి ల | పఫపథ్మాత వరా కీర నౌ ద: (_శామికుకా బానిసల. భాష, అండువల్ర 'తెలుగు సాహిర్యం మలం ఆ య యమం ఆ పంచే. నేటకం క కడ అభివదూపడ..... నలు - హెండవాద్యాగ విజయాలు గయోషాధ్యానం వళన్మ నాటకం కూడా ఇకకడ అభిషపుపూలద్యు, ప న స ల ని లుల లయ అలక ం ౬... హరిళృంద, [ప్హోద్యవదరిన్తూ వుండేవారు, వీనిలో 'పెగా ఉరూూలో నాఓక్ష సభ్చపదాయం, అకవొాదచడంవ.న న స స గా క | గా చూ క న డజవడాను కుటుాబ స్ర్రలు నామ్చుక వ్యాతలను ధరించ మాడా ఇతర భాషలతో ఆ సర్యపదాయాన్ని అనుప ఇ న నం తంల. విం ప రది రా వార, నిశామాజాదు భన్లా ఆెడదెబట్‌ [గౌ మం సాటక రించే అవకాశం పకుండూ వోయి;దిం అప్బటం కొల్టు నలి అం తత అ జం య హానాలు బదలనిర నాట లర లల కు... నమాజులో మహమ్మదీయుడైన రజ్జబాలీ అనే ఆయన సమాజాలు బయలుదరి నాటకాలు [పదర్శించినవంట కన యా! జ. అది. వారి ధైర్య సాహనాఎకు నిదర్శకం మని చెప్ప ఒ ? వచ్యు. కంధులో నావ్‌ నాటిక సమాజాలు. దేవాలయాలకు: టం ఇ న . అనుబంధంగా "అదా [పభ్యాళ మ్మేతాలయిన వట్టిణా [స | ష్‌ _ ॥ ] య ళో | / జు న “ య నీ ల ల్‌ు, పర్ష్యైెను (వారవభిదచ బర్దట్టు తోస్తున్నది ఈ జాలనుముప్న్పట్టున 'సేర్కూనవల, సిజామాబాదు, కామా వ న ఖల న త్‌ ఇడెతలో ఈ ద య్‌ క ్శతూ పాల ల నాటత నటాతాయి ముఖ్ధుకగా. దవాలయ ఉత్సవాల రడెపల్‌. ఈ: [వాంతారి నాపక సమాశాలు !పారంభ . టా ంలటద ఇక 'మైనాయి, ఈ నటషలు సుగభి నాటకాల వలన [పధా ల ఆ 1 వితుళ్నై నాటకాఖను. ఆడినట్లు 'తలుస్తున్న ది. కామారెడ్డి ఈ విధంగా (పదన్శున శిచ్ని సాహిత్యకుల మన్న తాలూకా రాజఇ పేటలో నంద్యాల వెంకటి రాజయ్యగారి.. నలు పొండిన [ప్రఖ్యాత నాటక మండలి కరీంనగరు దశిక త్వణరో | పముఖ పౌరాణిక నాటూలను (పదర్శి వచె ల్లి ల్దానో ని ధర్మపువతా స్థాపించబడిన లబ న్యసింహ

నాట్య మండరి ఇందులోని. సభ్యులు అందరూ ఇవి కాక ఇతర పట్టణాలలో. కాలేలీలు (ప్రారం పండితులు, సకగీత చిద్వారసులు ఇది. 1941రో భిభబడడం్య అందులోని ఉత్సాహవంతులైన విద్యా (ప్రారంభించబడి. 196 దాగా పనిచేసినట్టు తెలియ. రులు నాటకాలరో పాల్గొనడం జరుగుతు న్నది. సూర్యా వసు న్నది , ఇరదుతో పాలెం క న. కాకర చంద "పేట్‌, థాబీపే ట్‌ హనుమకొండ, జనగా ౬ , నిజామాబాదు 'శేఖదశాస్ర, లన్మీకాంత ఛై (పభ్యతులు ఇదురో... వంటి అనేక ప్పోణాలో నాఓక సంసలు వెలిసీ ఆచునిక మఖ్య వ్యాతలు ధరించేవారు. నాటకాళను. (పదర్శిస్తున్న వి,

1042.49 1 పాంతాల 'మెదకు, నిజామాబాదు. పట్ట 1960 - 81 లతో వరంగల్లులో కాకతీయ స్తాం ణాల్లో నాటక సమాజాలు (పాఠరంభం అయినవి. స్క్యూతికోత్సవాలు [ప్రారంభించబడి కాలేజీ నాటక నిజామాబాదుజిల్లాష (పత్యేకాధికారిగాఉన్న శ్రీసయ్యడ్‌ సంస్థలలో నూతనో త్సాహం వచ్చింది... తెలంగాణా గౌన్‌ నాటకాలళో (ప్రత్యేక అభినివేశం ఉన్న వ్యకి. _ జిల్లాలలోని కాలేజీ నాటక సంఘాలు ఈ ఉత్సవ సంస్థ ఆయన ఉధ్వర్యంల్లో నిజామాబాదుజిల్లా. దోమకొండ [ప్రారంభించిన గాటక పోట్రీలలో షాళ్గ్లాంటూ. వుండేవి. సంస్థాన కలో ఒక నాటక సంస్ధ (“శేవరామ నాట్య డాక్టర్‌ పాండన్‌ వంటి (పము ఖులు ఈ ఉత్సవాలము మండలి" అని డాక్టర్‌ అమరేశం. రాజేశ్వర శర్మ ఎంతో (పోత్సాహం యుచ్చారు. ఢాక్టర్‌ శ ర్మ (వాస్వి గారన్నార్సు (ప్రారంభమైంది, వీరి నాటక సభ్యులలో [ప్రదర్శించిన “జనఏీ జన్మ భూమి, “మనిషీ! నీ భక్త రామదాసు భక్త కబీరు, భక్త |పహ్టోద వంటి గన్యుం ఎక్కడికి” వంటి చాటికలకు.[పథమ బహుమతి నాపేకాలు | పథ్యాలాలు; - లభించింది వీనిలో. ఈ ఉత్సవాలు వరంగల్లు-హనుమ

19050 - 51 తరువాత నాటో [ప్రదర్శన మరి కొండలలో ఓ నూతనోర్నాహాని 1 రేకె త్రించింది. కొంత ఉత్సాహ. పూరితంగా జరుగుళూ. ఉన్నదనే ఇటీవలి. నాటక కార్యక్రమాలలో డోర్నకల్‌, చెప్పుకోవారు. చౌరాబికు నాటకాల యగం నుంది జనగాం నిజామాడాద్‌లు. (ప్రముఖ నానాన్బి వూ: సాంఘివ గాపికాం 'పైవుకు ఇకా ఆంంగాణా (ప్రజలు స్తున్నాయి. జనగాం లో దాక్టర్‌ ఛంయర ళ్‌ థ్రీ ఉంద మళ్ళినప్లు కసపించడు ఈ నాటికీ పట్టణాల్లాను, "సేనారెక్డి గార్థ సష్వురూరనో న్‌ క్కన్ని కే ర్‌ వ్ర పల్లెల్టా ను డాడా పద్మాల గాటవాల యెడ [ప్రజలకున్న జరుగుతున్న ది, ఆదరాభిమానాలు గదూ నాటకాల మీద క న్పించడ ద్‌ జొత్సాహ్‌క కాటక్షోద్యమాలు పర్గిణాల్లో జగగు వేడు, రూనే.వన్నా నాటకం. వేదా సాంస్య్యాతిక కార్యే

1925 తో చదరంగ ల్లు పట్టణంలోన్కు 190568 లో [క్రమాలు యుకకా [పజలక దగ్గరగా. వెళ్ళడం లము, జనగాం, సిష్తామాబాదు, కరించగరు పట్టణాలలోను సాఃఘిక నాటకాలను పట్రణ [పఓలు ఆదఏంచీశఇతగ్లా చక్కని నాటక సమాజాలు ఏర్పడ్టవి:కరీంనగరు జిల్లా [గామ పజలు ఆదరి? చడం లేమ- [గామాలనో ఈ లోని రేజాలలో' భ్రీ ౩,యలళ్‌, నరసింహారావు ఆధ్వర్య నాదికీ సురభి నాటక సమాజాతే తమ సంగార నాటూపి ములో “గామ .వెలుగు గాట్య మండలి [ప్రారంభింప _ ద్వారా [పజంకు ఆనందాన్ని కలిగిస్తున్నవి. బడ్డది, ఇది. ఆలంగాణాతో. యూ వాటికీ ఉత్సాహ జొత్సాహిక వృ త్రి నాటూలు జంటగా పయనించి వతంగా పని చేస్తున్న సభ. దీనికి కారకులు శ్రీ నర |పజలకు దగ్గర్రై వారికి కావలసిన నాపికాలను సికహారావు గారు. వీరు సొమ్ములు, చక్కని నాటక ₹పదర్శించడమే కాక, సాంఘిక చైత న్యంగఖ నాటకా రచయిత. వీరి “|క్రీ.డలు" తో ఈనాపక సంస్థ లను ఇతోధికంగా 1పడర్శించాల,. అందుకు నటులూ, మంచి "పేట వచ్చింది. సమాజాలూ, (పభుత్వమూ. కృవ్ని చేయాలి,

. [పొఫెసర్‌ అఆమగరేళం: రాజేశ్వర శర్మగారి వ్యాసానికి కృతజ్ఞతలతో. | |

“నెలూరు పొంతంలో నాటకాలు నేలనూతల రామకృష్ణయ్య

ఫ్ర 'వేద ౧ చ కటరాయళాస్త్ర్ర; స ంస్కృత నొటి నో న క్రముల కశువాదము చేసియు, స్వతంత నాటకము లను 1వాసియ్య,. వారి స్వంత మ్యుదణాలయమున క మ దణ స్టాలిత్యములు లేక్క మ్యదింపించి, ఆంధ - . . లోకమున "కెంజేనియు. భాషా శృవను చేసి యున్నారు. = ఖే పే ణ్‌ ఏక స్టా పించిన నమాజమునకు పీఠే. అధ కుల, , ! న. 1 స్తు రియంచే [పదర్శనముళిచ్చిళి. వద ర్యనములకు ఖు శ శ మ. న. స్మి - పూర్వము 10 మొదలు 1కి మానమత వరకు ఒద్దికలు | వ | వ * న్‌ జ&గేడివి, నాటక (పదర +మున కర్షులగు శిస్య బృంద ప! జ . గ్‌ న. క మును చేర్చుకొని, వారికి నాఓక నిగమముకు బోధించి, . తమ పక్యవేశ్షణమునను, పట్టణ పండిత బృంద సమక్ష పాసై క మునను. ఒద్దికళను జరిపి, పెద్దలు మెచ్చిన పీశపనే |. క [పడర్శనమున కాజ్ఞనిచ్చెడివారు,. పారి [మోలన్‌ పద | + నతఖ్ధ క్ల శృనములు జరిగెడివి. వాతి యాజ్జకు నటకులందరును | షక బు సప బద్జ లు వాఠినాటకములతో వాడ రచించిన గచ కవరులో చేమమునమతు! తట కపట కళతం ప ద్యములను 1 మారి 'గేయమ అనే వాగేడివారు పీరు (క్త శ్చాపపూర్ణ శ్ర బం చేందొటిరావన శార్రి లలో వాడెకువారు.. ఒక్క. పదమైనను 'తీయటకు కలను నిక్వహింప లరను క్స్‌ర్లి కాల్రైగారివై యుండెను! పిలులేరు. ఇక్క న దమైనను చేర్చబ డదు. శాస్త్రిగారి శ్రి రాళ్ళపల్లి శ! య్య దాద్యో సంగతము ర్‌ నటకు తపఃనలమో యనునట్లు ఆయా దూమికలకు మూ రి లకు దిద్ది వారి [ప్రదక్శనముల 'శెంతేని మురుగుపెట్టి వించినట్లు తగు నటకులు. దొలికిరి. నాటకమునకు (పతిష్టను ఇకూర్చీరి.

తగిన సంగితమును. విద్వాంనుఅ మెచ్చుకొను రీతిగా శ్రు శాశ్రి శృంగార రస్మపధానములై న నాటకము సిర్వహించిరి* వారునిర్వహించిన పద్ధతులను తప్పించి, లలో నాయక భూమికను ధరించిన వారి పద్యపఠనము. నార నాటకములలో స్లీ ఇతడ నటకుల్తుగానీ ఆ భూమి... శ్ర; యాధ నిప్పటికిని మానాగా. నేర్పడియన్నది.

భరీ నాట్యకళ వారి పద్ధతిని తప్పించి పరించిన వారెవ్వరును, నెల్లూరి మాచారీ గారి వడ్ల రొంత నాటక ఇికషనుపొంది, అనతి పొరులచే మెప్పును పొందలేదు. శాస్త్రిగారు తమ కాలంలోనే ఫ్రీ ఆచార్యులవారిచే రచింపబడి అమ్ముడి నాటకములయందు ప్మాతలకు ఉచితమైనజాతీయములనే తములై నో పహ్ల్హద-లవకుళ” ఇత్యాది నాటకములతో [పవెశింప చెసి | పదర +నములలో పెద్దల మెప్పును నెట్టారు వేరను. వీరు [కీ శ.1918 జూలై [పాంతమున పొందిరి, కాన్రిగారివద్ద ఉ శ్రీర్తులై న శిష్క్యుతెందరోగలరు- శ్రీ నెల్లూరు నగరాజవావు, (శ్రీ థ్రునివాసాచారి ఈ వారు వృద్దులెన వెనుక, అ సమా జనముగు నెల్లూరు వ్యాస రచయిత; (్రి కానీ చెంచు సు బహ్మణ్యము శ్రీ ఆర్మధ నభతో విలీనము చేసి, నాటక (పదర్శ_ ఇత్యాదులత్రో “డ్జానోదమ సమాజమును స్థాపించెను. నముల నుండి విరమించుకొనిరి. ఈ నమాజమువారు. వీరి హైస్కూలు ఉషపాధ్మాయులే సభకు అధ్యక్షులై (కీ శ. 1800 మొదలు 1925 వరకును [పదర్శ యుండిరి, గొప్ప షేక్స్పియర్‌ అక్టరై న శ్రీకాకుటూరి నముల నిచ్చిరి. వేంకటరామయ్య అధ్యక్షులుగను, శ్రీ ముత్తరాజు ఈ కాలమునందే వర్థమాన సమాజమనియు, కాపు. సుప్పారావు ఉపాధ్యకులుగను ఉండి. ఈ సమాజము పీధి సమాజమనియు, 1166410 0140 అనియు, వొ 8 మొదటి పదర్శనము “పజ్షోద, రెండవది చిత మరి రెండు మూడు నభలు గూడ ఈ యూర నాటక నీయము”. ఈ సభవారు తమ మూడవ [పదర్శన సమాజము లుండెడివి. వరమాన సమాజము వారు... మైన “్యపహ్టాదిను గాంటిమపహాత్యుని సన్నిధిని పది బళ్ళారి వారి నాటకములను | పదర్శించెడివారు. కాపు ర్గించి, వొవ ఆశీస్సులను సొందిరీ. ఈ సమాజం దిన వీధి వారు చిలకమర్తి వారి నాటకములను [పదర్శిం దాభివృద్ధి యగుచు * “్రకృష్ణలీల లవకుళ-పాదుక- చెడివారు. 1-106220/ 61౪0 వారు బలిజేపల్రి వారి విషాడసారంగధర "ఇత్యాది బళ్ళారి వారి నాటకము “బుద్ధిమతీ విలాసము”ను బళ్ళారి వారి “చ్చితనకీ లనే రసవంళింగా (ప్రదర్శించెప. యము”ను, వడ్డాదివారి “వజీసంహారము”ను 1పదర్శిం (బీ రావిఫోలు సు్షబహ్మణ్యంగారు. ;- వీరు చిత చిరి. వర్థమాన సమాజము వారి కడపటి _పదర్శనము సృియములోని డాహుకు డు,” తుళలాభారములోని [కీ శ, 1912లో వాసుదాసుగారి సుభ దావిజయముగా (్రీకృమ్లడు, గయోపాఖ్యానమునోని లఅర్హునుడు, హిరణ్య నుండెను, కశిపుడు, రంసుడు ఇత్యాది భూమికలలో పసిద్లులె ఆ కాలమున “*సరన్వతీ అమెచూర్స్‌” అను యుంజిరి. వీరు చీత్తూరికి అక్కుడివారి ఆస్వానముపై సంథుము షేక్స్పియర్‌ నాటకములు, ఏ[లా162%"5 ఇెళ్ళీ, శ్రీరామవిలాన సభ వారికి నాఓక శిక్షణము ఇ12/5 మొదలగు ఇంగ్లీషు నాటకములనే [ప్రదర్శన _ కొంత నొసగి, ఈ యూరవారి నాఓకముల (పదర్యింప ముల నిన్నెడిదై యుండెను. చేసిక. ఏరి పద్యపరనములో ఒక (పత్సేకతయుండెను, [కీ.శ 1012-18బో ఒక చిన్న సంఘమెర్వడి 1014లో జ్ఞునోదయము, ఆం్యధవిజ్ఞానముగను, “విమల”, “దుచాలస” అను ౮0౦ డు నాటకములను జ్ఞానోదయముగను వీల్హి దండు నభలుగా నేర డేను, (పదర్శించెను. ఈ సంఘములో [ప్రముఖులు (శ్రీ రావి ఈ సంవత్సరమున ఆం ధనాటక కళాపరిషత్తు వారు [పోలు స్ముబహ్మణ్యము. వీరు చేదం శాత్రీగారి. “చితనీయమూను పొటీ- నాటకముగా నెల్లూరులో సమాజమునందుండి, వారి శిక్షను కొంత పొండినవారై నేర రచిరి. ఈ పోటిలో పె రండు సభలును, మ్మదాసు యుండిరి. ఈ సంఘ మంతరించిన పిదప శ్రీస్ముబ లోని ఒక సనభవారును పాల్గొనిఠి. కాని పై రెండు సహ్మణ్యము బళ్ళారికి వెళ్ళెను, అచ్చట (శ్రీ రామకృష్ణ _ నెల్లూరి సభలే బహూకృతుల నందుకొన్నవి, 191 7లో

నెల్లూరు [పాంతంలో వాటికాలు, క్ర ఉభయసభలునకలిసి “సుజనవినొదిస్‌ సమాజము”అను కుడు. ఈ భూమికను కవిగ్రారే థరించికి, ద్వితీయ 'పేకను కొనసాగెను. ఉః&కో దక్షుల్తైనవారు కార్యవర్గ భాగ్రమునకు దతులు ఆతేయడు, ఈ. భూమికను ముళో చేరిరి. ఆ సంవత్సరములో కొన్ని (ప్రదర్శనకు ధరించినది ఈ వ్యాస రచయితయే, ఈ. నాయకులకు లివ్వబడినవి. పిదప ఈ 'సమాజము. నుండి. చిలిన వరుసగా శుచ్మి సుధలు నాముకలుగా వెలసిరి, తక్కిన కొందరును, చేదంళాస్త్రగారి సమాజమున నాయకవ్యాత ష్యాతలష వేదంశా గ్రైగాకి శిష్యులలో కొందరును, ధరించుచుండెడు. వారుడు.. కలిసి “సుగుణ విలాస ఆర్మథ సభలోని వారు కొందరు నేర్పరులై నవారు సభ”గా నర్పడి, “ల్రీనివాస గల్మాణముు మానవతి, ఏన్నుకొనబడిరి. 1పదర్శనములు నెల్లూరు, ఒంగోలు, రామదాసు, హరిళ్ళం ద్ర, .కృష్ణ్మకీడ” _ఇత్యాది నాటక కడపలలో విజయవంతముగా జరిగినవి, ఛ్ర్రీ రెడ్డిగారు ములను (ప్రదర్శించిరి. శ్రీ కాశీ చెంచు న్యుబహ్మణ్యం ఈ నాటకమును అచ్చు వేసిరి, గవర్నమెంటు: వారు (శ్రీ ఘంటసాల రాధాక్యపష్టయ్యగార్హు ఈ సభలో ముఖ్య _ వారికి “రావు బహదూర్‌” బిరుదము నిచ్చిరి. షా తధారుల్నై యుండిరి కాగ చెంచుగారు వీర నాయ వేదం శానగాడ మదశినుదున వారీ సమామను కుడు, [పతాపర్ముద్రీయములో "చెకుముకి, చెంకామణిలో న్‌ అన న్‌ వి నా జ్‌ న పమ ఆంధ సభ సుబ్బిసెట్టి మొదలగు భూమిక్షలకు (పసిద్ధి చెందిరి. హె న శ "| ఉళవ ా మ “క్ష . ఖ్‌ / శ్రీ రాధాకృష్ణయ్య ఇపష్ఫటికిని రామదాసులోని కదీరు న షు (ల రా లిపి | ల ర క 'వేషమనందు మిగుల (పసిద్ధలు, క్‌ లాచ్చిలమువారి నాటకములను, థ్రీ చిలకమ ర్రివారీ లం గయోపాఖ్యానమును,. శ్రీ మ్నుత్తరాజు. 'సుబ్బారావు అల్లూరియందు కబీరు పాత్రధారిగా (పసిభ్ధిదెందిన నాటఓక్షములతో బాటు శ్రీ వేదంశాశ్రైగారి నాటకములను (శ్రీ పర్వతరెడ్డి రామచందారెడ్డిగారు ఒక సభను ఏర్ప గూడ (పదర్శంచిరి. థ్రీ శాత్రిగారి నాటకములలో రచి, “రామదాసు, ్రి దువ్వూరి రామిరెడ్డిగారి. నాయక ప్మాతధార యగు థ్రీ ౩. శ్రీనివాసన్‌ (వీరికే “సీతా వనవాసము” “ప్రహ్లాద” _ ఇత్యాది నాటకము. ద్రార్రస్తామి యని మరొక స్పర్స) 'వేషధారణము నందు లను [పదర్శెంచిరి, వీరు ఉత్తర జిల్లాలొ పరగ్థటింది (పసిద్ధులు. పీరు శాస్రెగారి సమాజము. నుండి విడివడీ కూడ కొన్ని (పదర్శనముల నిచ్చిరి వచ్చినపిదప కొన్ని నాటకములను స్వంతముగారచించు తాత్కాలికముగా. నెల్లూరిలో మరొక సభ వక్నుడి. కొన్‌ (పదర్శించుచుఐడిరి. వీరు శాస్రైాగారీ సమాజము శ్ర దువ్వూరి రామిరెక్టిగారు రచించిన “మీఠాబాయి” నుండి. వెరుపడిన పిదప (శ్రయస్‌, రంగనామి ఆయ్యం నాటకమును' [పదరి;ంచెను. ఇందు. 0 యరగుడివొటి గారు ఆ నాయకి 'వేషధారణటో (పసిడ్ధిని పొకదిరి, హనుమంతరావు ('షేక్పియరో ఆక్టరు) రాజా భూమి... వీరాది సుండియ థ్రీ శాస్త్రిగారి సమాజములో నాయిక కను భరించి [పద 5నమును విజయవంతము చేసిరి, వేషముఖను ధరించి, [పదర్శనముల కెంతో వన్నె దెచ్చి 1921లో. కలెక్టర్‌. శ్రీ గెలిజీ ఆజ్ఞ మేరకు * వ్‌ నాయక్‌ వాతములను గూడ ధరించి, రు. వం నయ “444 లీ... శాత్రిగారి గాటకముర కెంతో ఖ్యాతిదెచ్చిరి, (బ్రై మన్నెం శష్టాడ్రిరెడ్డిగారు. (4551. న్‌ళూల్రంంగ) “శుచి” యను నాటకమును రచించిరి, వీరు వేదం 4 శ్రీ ప వి, శ్రీనివాస అయ్యంగారి (0021266 శాన్రిగారు శిష్యులు, వీరు నాటక కళ్యాపియులు, వివిధ సల౮$5ల0ల9(3) లోన్‌ ఒకటి రెంటిని 'శ్రీదుర్భా వ్యాధులు, వాటి చికిత్సలును, శుచి నాటకములొని విష _ స్ముబహ్మణ్యశర్మ ఆఎగ్ధము నుండి ఆయధముళ కను యముల్తై యుఇడేను. చికిత్సలోని,[పథమ భాగను. _ వడించి శ్రీ అయ్యంగారి మోం థ్రీ ఆంయధసభవారిచే నరు గనులు. ధన్వంతరి ఇతడు నాటకమున నాయ [మర్తిభవచేసి, వారి మెప్పును పొందిరి,

గ్ర సా ట్య కాళ కాళిదాసు వర్దంతికి సంస్కృత శాకుంతలమును నరసారెడ్డిగారిని ఒకరి తర్వాత ఒకరిని అధికులు సంస్క్రాత :కళాశాలవారు (పదర్శించునట్టు (గగ్రగల గను ఇపుడు మంతివర్యులుగా నున్న గౌరవనీయు బం ెటం6ేైలి థ్రీసివ, కృష్ణస్వామి అయ్యర్‌ ల్రైనల్రీ వ, సి, సుబ్బారెగ్గిగారి? ఉపాభధ్యకలుగను (పర్ధంతి జన్గనై జర్‌) గామ కోరగా కళాశాల పాలక ఎన్నుకొని ఒక సభా. భవశమును; దానికి తోడుగా వర్గమువారు. నెల్లూరు ఆ్య్యధసభ కండక్దరగు ఈ ఒక (గంథాలయమును ఏర్పాటు చేసి నాటక (పదర్శ: వ్యాసరచమయిుతను ఆ. కార్గము నిర్వహింప వలసినదని నములను జళిపింపసాగిరి. ఈ కార్యభార మంతయు కోరిరి. ఆ కళాశాలలోని విద్యార్ధులను మ్మాతమే ఏరు _ ్రీ పి, వి, కృష్ణయ్య (జి. ఎ. బి, ఎల్‌ గారి కృషి కొని ప్తూర్తి నాటకమును, ఆవర్ధంతి అధ్యక్షులు వలననెరవేరినరి. శ వివి, శీనివాశ అఆయంంగారు. వరంతి ఉపనాంన న. న. ఓ ' వి.వి, గ్రునివాశ అయ్యంగారు, వర్ధంతి ఉపన్యాస 1942లో ్రీ అయ్యధసభవారి 511౪76౯ 601166 కులము గ్ర ౫. యస్‌, రామస్వామిశాస్రగార్ల సమక్షము న సఖ స. శ ల లల ల. క400010% జరిగెను, నాటి సభ అధ్యక్షులు థ్రీ పి, నను, జహూతులై న పండితుల సమక్షమునను మిక్కిలి శ న జ. కరక సన ఫి రప శ న న స వి. తాజమన్నారు (1016 €160 కెశ2రే[25 18% విజయవంతముగా విరిచె. సిర్వహింపబడేను, అందరును 604 న్‌ క్త [ ) అపుడు మం, తిగా ను క్ష వ... ్‌ _ మ అలలే ఒ౧1061 ఎ 155106), అజుడు బుం| అగా నుంటఉన ఆ. (పదర్శనము నన్ని విధముల మెచ్చుకొనిరి, ఈ కే న కస ను న. కే శసన నని సర కనన కనే ఆర్‌, బీ రాముక్యష్టరాజులుంగారుకు. సభవారి ఆహ్వాన ల లల ల... మాపై విచ్చేసియుండిలీ, ఆనాడు రావ్మిపోలు స్మబహ్మ ఎణసంహాపిమ్ము ము[దారాక్షసము అను. సంస్కృత క ర జ న కమలను ' కళలు అదరణములోనే వద. గటిగారిని, ఈ వ్యాస రచయితను 1116/- రూ, నాఓకములను కళాశాల అవరణముల్‌ న | పదర్వింప ను పం న. సలా = వించిరి, ఈ సభవారి నాటక 1పదర్శనములను: రామ ఈ కాలమునన 16869 10108 అని ఒక కృష్ణ రాజుగారును, (ప్రస్తుతము బీహారు గవర్నరై న సభ ఏర్పడినది, ఆ సభవారు అనార్కలి కన్యా శ్రీ మాడభూషి. అన;తళశయనం అయ్య౭గారును, శుల్కము మున్నగు కొన్ని నాటకములను [పదర్శించిరి (పసిద్ధ చలనచ్మిత నటులు, దర్శకులైన చిత్తూరు 206 ఉట ఉం0ం1200% అను వేరొక సంఖ వి; నాగయ్యగారును కండ్దార చూచియు, వీరి గానము మధ్యకి కొన్నీ షేక్స్పియర్‌ నాటకములను, వేదం నాకర్ణించియ ఆనలదించి యుండిరి. క న స వన నా సరసకవియగు. శ్రీ _మోచర్ణ రామకృష్ణయ్య వామిని (పవదర్శిచికి, ఉభయ భాషలలోను నెర్చుతో న సం జా శ సన సంతకు ల స రగ (జె|ం2646౧) గారి విశచితములగు '[పచండ భార్ల కరక న న న ఫ్‌ వము శాకుంతలము (అనువాదము) లను భ్రీ ఆంధ (గ) యిరగుడీవాటి సుుబహ్మణ్యుంగారు! భీ టి, సుద న్‌ కసకస తక కశక ఆ కస భు క స రు! య శ స సభవారు [పదర్శించిరి, శ్రీ నేలనూతల శ్రీ క్పష్ష ర్యనడావుగార్ము అ్రీ గోవిందరాజులు నాయుడుగారు కక న శకస ్‌ తవ సరం టన ౫ మా నా మూర్తి (యం. ఎ బి, ఎర్‌) వారి మ్మితులును రచిల 'ఆనువాడలు. ఇకను గౌరవారు లనకు లీ సభలో చేరి క జీ న 5 అక 6 సం, ఈ పరక్తు అవకాశముసషుబట్ల, గ్లో వ ం ల్‌ క క న గ్‌ నే సజ బ్రో నళ నచి+ర స ఆం[ధ సథ వాగు రుద మవీవిని | పదర్శించిరె, త్యాగ న రాజును [ప్రత్యేకముగా పాతులు కొందరు. చేరి (పద (గ్ర చూడు లూరి శివరామయ్య (| ఆంధసథ తంచిరి త భీ పులుగుండ్ర రామకృష్ణయ ఫగారిచే రచింప అధ్యషపకవిన్‌ వడలుకొచిన పిదప సభవారు థ్రీ రేజాల బడిన తలవని తలంప్త, 'ఈుఫాన్‌ అను సాంఘిక

నెట్టారు [ప్రాంతంలో నాటకాలు క ఈయాూర్త వెలసిన నాటక సమాజములు సాధ్యమై శెంతేనియు దోహదమిచ్చిరి. ఈ సభవారు 8 నం,ల నంతవరకు కొంతమంది "పెద్దలకు లోబడియండెడివి, పాటు సంవత్శృకమునకు కసీనము కే [ పదరగ్శనముల వేదం శాత్రిగారి సమాజము శాన్త్రీగారి ఆజ్ఞకు, [కమ నైనను జరిపించుచు, వకచ్చశాధిపత్యముగా 1910 శిక్షణకు లోబడియుండెను. ఈ క్షిర్తి శ్రీ అయ్యధసభ _ నుండి 1986 వరకు నాటకకళను ఉద్దరించిరి, వాం దిగా గూడ నుండెమ, అధ్యము ర్‌ రభోముధ్యూం 19000 నుడి | 914 వరకు వేదంశాగ్రైగారి సమాజ శివవామయ్యిగారు, పే వాధ్య ముల్టైన ష్‌ మృుత్తరాదు మునకుము, 1214 నుండి [౪18 వరకు జ్ఞానోదయా గుద్నారావు, అ దుర్యా సుదువ్మాణ్యం ైనిర్ధ్‌న్‌... దిగా మార్పులను చెందిన సభలకును, నటబ్బందేమ హౌందిన '్ర వై, వి రావు ఏరి నొదరుల, విరిర్వురును.. శ్వ్రళ్క సంస్కృతికిని, వారి (పవర్శనమలకును '్రు వెదం శాత్రగారి శిషను పెందినవారై, వారి నాటక... స్యజ్చ్య్య్వ్యాగారీ గాన విద్యాసవాయ మెంతయో చేటోడు ములల్‌ (పసిద్ధ ప్యాతలను నిర్వవాంచిరి, వాదోడ్లై యుండేను, దాక్షిణాత్య సంప్రదాయమున శ్రీ సుజన వినోదిన్‌ సమాజము కారణాంతరములచే శాస్త్రీయ సంగీతమును మా గాలమున ఈ యూర బీజ 1918లో “ఆవ్యధసభ"” అను పేరను ఏర్పడి ఇప్పటే _ ముల నాటినవారు నటేళయ్యగారే యనవచ్చును. కిని కొనసాగుచున్నది. దీని మొదట్‌ అధ్యతులు [016లో మ(బ్రాసునందు. ఆంభమహాసభ యని (ల 'ఈూములూరి +ివరామయ్యగారు. ఎరు 1 రీ సం, లు భ్రీ పి, టి త్యాగరాయ్య శేన్లి ం దేళోదారతో భ్రీ కాశీ అధ్యక్ష పీఠము నలంక రించిరి. వీరు ఆరితేరిన అడ్వ నాధుని నాగేశ్వరరావు పంతులుగార్ల యాజమాస్యమున కేటు వృత్త్రియందున్నను, ఆంగ్ల, ఆర్వధ సారస్వత స్పృష్టబడినది. వారి మొదటి నాటకము. “సీతా [ప్రియులు నాటక 'కళా పోషకులు, ్రీ ముత్తరాజూ. క్ర్టాణము, రెండవ నాటకము వడ్రాదివారి “వేణీ సుబ్బారావు. వే, లం (వశజ5ళ[4, ం016 6౦11626 సంహారోమై యుండెను, దానిలో ఆ సభ వారి ఆహ్వా 20165500) జ్ఞానోదయ సమాజము . నుండియు? నముపె న్‌ వ్యాసరచయిత ఆశ్వత్తామ భూమికను, సభ లెన్ని _పేర్లతోనున్నను అనుస్యూతముగా సతి నల్హర్య నగరాజరావు కర్ణ భూమికను థరించిరి, సభలోను ఉపాధ్యక్షులుగా నుండిరి. విరు కవిత్వము సాకు విజయవంతమని సభ్యులందరును క్లాఘించిరి, నభ్యసించి, ఆంధ్రనభ. కొరకు “ల్రీకృష్ణలిలలు, మరుసటి సంవత్సరము (ప్రొఫెసరు రామనాధం (సిరికి లవకుళ, (శీ కృష్ణ తులాభారము, మౌర్యా స్కా. కంగనాధమని గూడ పేరు గలదు) అను భ్యుదయము, రణతిక్కన, కచదెవయాని, మార్కాం.. రా షం సంగీత విద్వాంసుని పీరు హార్మోనిష్టుగా డేయ్య సతీ అనసూయ”-ఇత్యాది నాటకములను రబెం స్టా సోస్సిక్రానిర, బళ్టారి వారీ నాటకములలోని చిరి. పనిలొ '్ర కృష్ణ తులాభారము, మౌర్యాభ్యు | శ్రనములన్నియ వీరిచ్చిన మెళ్లేయగుచున్న వి. వీరు దయము, రణతిక్కాన, కచదేవయాని - అను. వీనిని ష్ప్టల్స ఆయా నటకులకు నేర్చి, వారిని (పదర్శ మా[తము ఆంధ్రసభవారు ప్రదర్శించి పెరెన్నిక స్బ్బ్య్య్య ఆర్హలగునట్టు తయారుచేసెడివారు. వీరివలన గాంచిరీ,. జర్యతగ్యాతములలో తయారైన వారిలో మా ఆంధ్ర శ్రీ శివరామయ్య పంతులు. భావపద్ధి ననుసరించి సభలో నాయికవేవధారియైన (0 [శీనివాసాబారియొకరు, పట్టణములోని (పముఖ థనవంతులును, (పమఖరైన వీరి కంఠము బహు మృదుమభురము, చక్కని న్యాయవాదు. లందరును ఈ సభకు పోషకులుగా, ఆంగ సొప్టవము గల్లియుండెడివారు. నాయిక వేషము సభ్యులుగా, గౌరవ నధ్యులగా నుంది. మాదోషణ నందు సంగీత సాహిత [మువలో అసమానుడని _ థ్యాతి

చెందెను, వీరు నటించిన దమయంతింసత్యభామ-.. సంగిత బాణీల వలన గూడ [పదర్శనము లెక్కువ చిత్రాంగి-ఆషాబి-ప్నాతలలో జౌచిత్య 'మేమ్యాతమును రమ్యములై నవని. తెలుపుటకుగాను మద్రాసు (ప్రస్తావన కుంటుబడక; పాటలయందేమి, పద్యములందేమి, అభి _ చేయబడినది.

నయమందేమి వీరికి వీరే సాటియన్న ఖ్యాతిని పొందిరి. 1907 నుండ 1915 వరకును. జరిగిన కాలములో కృష్ణలిలలలోని యశోద, లవకళలోని సీత మున్నగు. కిదేరోర పట నుండి పధి నాటక సమాజ మొక ప్మాతలను ధరించి [ప్రథ్యాతిని పందిరి. ఇదియది అన న లను న న చెప్పనేలః వీరి మృదుమధురగాన పరంపరతో నొప్పు... వీ గాటోములవ దవ్శాధ్వరధ్వంసము, బార్వ పద్యములతోను, పషాటఅతోను, ఈ చెవులిప్పటికిని కల్యాణము కథగా గన్‌న్‌ సరభ్యద విజయమని నాట గంగురుమనుచున, వి. న కము గొప్పరసవత్త ర కవన, సంవిధానములత్‌ నొష్పి న యుండేను. ఇందు శివుడు మారువేషముతో ఎటుక

19017 నుండి 1922 వరకు (్ర నెల్లూరు నగరాజ _ స్పైన్సిగా పార్వతి వద్దకు వచ్చి ఏటుక చెప్పు భుట్టము రావు మృదాసు ఆరధమహా సభల్‌ రాజఫరం్యదుడు: సి స్థమాజమువారు మిక్కిలి రసవంతమగా (పదర్శిం దశరథుడు, పఠాన్‌ నలుడు మొదలగు భూమికలను సపడివారు. ఈ యూర వందసార్హ కు మైగా విరీ నాటక ధరించి, మిక్కిలి క్షీర్తిబొంది “ఆం్యధనాటక రంగోద్దా.. క్సూశు పదర్శించిరి, వీరి | పదర్శనములను పిన్నలు, రక" పరుదమును. పొందిరి. "పెద్దలు, నటకులందరును 'చూచి ఆనందించెడివారు:

ఈ వ్యాస రచయిత గూడ నారదుడు, సుదెవుడు, శర్మగార్ల విధానములకు నటకులందరును లోబడి

రామరాజు, అశ్వత్థామ, చాణక్యుడు, (విబులల్‌ ని. శఇష్తియ పద్దతుల నవలంబించటయందు కుతూహలము అడ్జనుడు, లవకుశ లోని లక్షుణుడ్సు వసుదేవుడు. గగ క్రవ్భల హృదయముల 'నెరగి పద్యములనుగానీ, యముతో తిర్చిదిద్దుకొని, మ్యదాసు ఆంధ మహాసభ నజ్ఞానమునకు తల్లి "యను లోకోక్షిని సార్థకపరబెడి వారి (పదర్శనములలో. గూడ. పాల్గొని యుండెను... బై యండిరి. ఈ కాలమున అది కొరవడుటచేతనే రామరాజుగా ఏరు చదివిన పేరరస | పధానములగు. సాక కళకు శ్మేణదళ (ప్రారంభమయ్యెను. 10 పద్యములును శ్రీ దుర్భా స్ముబహ్మణ్యశర్వగారీచె . వ. రోచింప' బకినవి= శ్రీ ము _త్తరాజుసుద్వారావుగారిచే ఈ యూర వెలసిన నాటిక్ష సభలలె ఏదిగాని, రచింపబడిన నాటకములలో వీరరసములోని శార్డూలాది దేనియందలి ఏ సభ్యుడుగానీ (దవ్యాపేక్షతో. నాటక వృ త్తములను వీరు అనేక తాళగతులలో చదివెడివారు. [పదర్శనము లందు పాల్గొనలేదు. ఇది ఈ యూరి పీరకి. భక్రిరసమ్ను. నందుకు, వీరరసమునందును యందలి ముఖ్య విశషము. (1) ఆంధ్రసభవారు ఆంధ సంగీతమును, అభినయమును. (ప్రదర్శించి అభినవ _ శరమను చెప్పక, వారి కార్య కిమములందు. వాల్లని నారద్శ అభినవ చాణక్య బిరుదములను పొందిరి, అనెక (పదర్శనముల నిచ్చియున్నాడ.

ఈ పై మువ్వురును సంగీతమునందు చలిదీర 1991 శ్రీ వేదంళాస్రిగారి సమాజములోగానీ, వర్థమాన నుండి నెల్లూరు నందు శ్రే ము త్తరాజువా ర లచించిన సమాజములోగాన్‌, ఆం్యధసభ ల్లోగాన్‌ సభ్యులైన నటకు శాటకములకోని రనమునకు తోడు వీకు [పవేశపెట్టిన అందరును గౌర వ కుటుంబములకు చెండినవారుగాన్‌ ;

ఉన్నతోద్యోగులు గాశో యుండిరే కాని నిత్య జీవికసు నిచ్చి గొం౪1.1211 ను నిర్మీరిచి నందున, ఏ సభ నాటకము౪ వలన. కలుగు సంజాదనతో ముడిపెట్టుకొన్న లై నను జరుపుకొనుటకున్ను ఏ సభవారై నను స్వేచ్చగా వారుగారు, శేవలం కళోపాసన యందు [పెతిగల్లి _ నాటకముణను [పదర్శంచుకొనుటకును అవకాశము సంస్కృత నాటక మర్యాదను పాటించి బళ్ళారివారి. చీర్పడియన్నది, శ్రీ రేబాల వారి కుటుంబము నాటకముల యందేమి్మి ఆడిన ఏ.ఇతర నాటక్షమునం ఇప్పటికిని దాత్పత్యమండు 'వెనదీయలేదు,. వీరి దేమి, పెద్దల మనస్సున కెక్కునట్టు (పదర్శనములు కుటుంబమునకు పురజను లెంతో .కృతజ్ఞులు. జరిపిరగాని పుక్కిట మూక కొరకు ఇప్పటి కొన్ని స సిసేమాలవలె ఎప్పుడును [పదర్శనముల నిచ్చినవారు _ ₹ వ్యాసము ఒకరిని భూషించుటకును, మరొకరిని కారు. జ |] దూషించు. సంకల్పముతో 1వాయబడలేదు, ఈయూర లట. . వెలసిన నాటక కళకు ఏఏ నాటకములు, ఏవ రచ సంగీత విషయమై రంగ్రస్థలమున అంకాలమున యతలు తోడ ఎడినదియు,. ముఖ్యముగా. వ పదర్శన దడ, తంబురలు, ఫిడేలును ఉందెడిఐ, తర్వాత హార్‌ శ. ములు సాగినవియ దిజ్మాత్రముగా. [వాయజూనితిని. నియము, ఫిడేలు ఆ తర్వాత రంగస్థలము లోపలనే ఏశ్రందరో నాటక కళోపానకలు కోవించ్సి నటించి, హార్యోనియము వాయించునట్టును, ఇంకను తర్వాత [శమ యనిపించుకొనక హటుబడిన వారుండిరె.. వారి బాహ్యమునందే హార్యోనియము, ఫిడేలు ఇత్యాది. వాద్య శల్యములపై మనము నడుచుచున్నా ము. ఆకళోపాస ములతో నాటక ముల యందు కాస్ర్రాయముగా సంగీత ము క్‌ కంద రక్ష ను వందనము లాచోడం చ ఉూడిటి టాయా నలివృద్ధి పరిచిరేగాని వీరు నోటికి వచ్చినట్లు స్వేచ్చగా... ష్వ్బాక్లలతో నటించిరనియ, ఇటిటు పద్యమల ను ఆటపాటఇను వదలినవారగారు. పాటలను పాడిరనియ్య. వారిని గూర్చి స్మర్విచుటే మా పుఠరజనులగు గొప్ప ఉదారముత్తో క్షీ॥ 'శే॥ గ పవ్మితమైన కా ర్యమనియు: భావించుచున్నాను. శేఖాల అక్ష్మీనరసారెడ్షిగారు లక్ష రూపాయల విరాళము

బందరు నాటక.రంగం : న నం౧గెన నటం “ఠకళా(పపూర్ల' రావూరు వెంకట నత్యనారాయణరా నెను బందరువాజ్ణ.. “నెనెరిగిన నటులు" ఆనగాస ష్లోత్తమకవి గారూ బందరువారె 1 హిందీ నాటూలు బందరులో (పసిక్టనటులు, ముందుగా జ్లాపక ౦ వచ్చారు, బందరుకో కొని య పట్టనాము.. ౬క మహా గయుడు. బలా ఆం లి. జీల. ఎల సులి బాసట... డి మె నం క ంఢంచి . నాటకదంగం పాట టకా: వారిని స్మరించినష్పుడు, నాకు తెలియకపోయినా; గాందీ వ్యాతలు నిర్వహించి; నాటర్‌ రంగంమీద వ నన ఎక్కువగా విన్న మహానటులు, ఈమని, లక్ష్మణస్వామి హిందీ నాటక కళాలక్షకి పట్టంకట్టాడు. ఈమని వారి గార అ. వరుసలో ముందు. నిలుచున్నట్టనిపిస్తోంది. నటనా చాతుర్యం బాస 'తెలియనివారిచత కూడా కొని యాడబడింది. అవి హీంది నాటకాలు కనుక [పదర్య శత ల నలలో “సెహబాసి జకివాన కురిసైుదని చెప్పు స వ. కొనేడారు, శ ౨ ౨ బ్యవసేస్మి శే జ ఆ 'పట్టణంలో. బుట్టయ్యపేట్క గొడుగుపేట థ్‌ సఖ న న. య వ్‌ ల్జీ | ము ఫ్లు కళ్ళి ఖై వ ” టన న్‌ న ల నా నల అటే టిలో. న ష్‌. వలో వ టై య స ఓర ండేవి* 3ందోవడి. జాలాకాలీల మనలేదు, య్‌ న్దే య్య శ స్ట వళ కో క న ( "షేట థియటర్‌కు చాలా చరి తవృంది. ఆది వతో గొప్పు ష్ణ కా. స గ న .. నై ఇ హి క్‌ఇ ప జం ర య. గ్రీన్‌ టి నా ౬కశాల అని చెప్పవ చు, [పము భఖ నటులగన కమంది; న క జ్‌ ను. స శే * ని . ల ల్‌ టం స ల రంప. తే 1పసిద్ధలైన నాటకకర్తల నాటూలము స పదర్శించు నే పం హం | క! ర ంగస్థలమది, వాచిట్‌ బాలా దాటని చూజ అఆయ్టులం న లో న వ్‌ తో నే నీ ల్‌ _ . ఉల | స చెళ్లపిళ్టు కవిగారు. బంధరులో' పండగా వాక నాష్‌ శ్ర కోలు కొన్ని పదర్శింపబడుతూ వచ్చాయి, శాస్తి శ] న గ గారికి నాటక రచన మిద వెంత ఆసక్షో _ | పదర్శన క సుదుననుకనకునుపకుపతతతనననాతు తు టరాయ హా మిద కూడ అంత అభిళాష, *.వారి నాప్‌కాలకు వారు షం. వ. తపక పహాజళయిావాద. అంతటి మహమికవి ఛముశంలో (ల ఈమని అశ్మణస్తాంచి తప్పక క ల కథనం శరన న నాటకం వెయ్యడమంట నటులకువయంగానూ వ్పందేడి-. యితే లకుణసాఇమిగారు తెలుగు నాటకాబోకాకి నంట లా కటిన బున సట రు సం. ఆయిత లకృణన్వామిగ్గారు తెలుగు. నాటకాఒకాక గర్భ్భంగాసూ వుండది,. ఆనాటి నటులు 'ఎషం వెయ్య్యా ఎక్కువగా హిందీ నాట కాలు ఆడేవారు. ఇంకొక లంపే ఏంతో తర్ఫీడుపొందేవారు.. అయినా భయమే... [ప్రత్యేకత వుంది బందరు పట్టణానికి. 'హింది. నాటక్ష భాష విషయంలో భావ 1పదర్శన విషయంలో జారు క్రర్రగా పేరు కీర్తులు సంపాదించిన థ్రీ నాదెళ్ల పుళు ఇతరుల 'సలహాలు తీసుకొనేవారు .. వాటిని చక్కగా

అనుకర్‌ంచేవారు.. వారికి కావలసింది కళావోన్షణ, వక్తి అభినయం కింద మారింది. “ద గ్‌ రలేరు మూామయును. గతమైన విషయానేవీ అందకు అడ్డురాహడదసి వారీ త్రర్యడియును” అన్న పద్యానికి 'ఒన్నుమోర్‌”లు భావన. అందువ్వు నటనా వై డడుష్వుం మిక్కిలిగా గోచు "పడ్డాయి ఏన్నో, నాటకం త ర్వాత వింకటశాన్త్రీగారు రించెది, స్‌జీ మీదకు వెళ్ళి లవ్న్మీకాంతంగారిని కౌగలించుకొని న. “కాంతం..నా కలాన్ని మించిన అందం నీ అభి “పింగళి వొండవులు"” త ని అం. మంట 1 చ శసందబజాంలో క్ష న నయంలో వచ్చిందిరా!” అన్నారూ ఆ సందర్భంలి శాన్రైగారి చాండవ ఉదోోగ విజయాలు బందురులో అన్న దమ్సుల్ని ఎంతో అభినందించారు. వారిని “పింగళి తొలిసారిగా [పవర్శించినప్తుడు _ పింగళి సోదరులు 'పాండవులు" అన్నారు. ఎంతటి అద్భుష్టమదిః నటులుగా అందులో ముఖ్యప్మాతలు నిర్వహించారు. పింగళి లక్ష్మీ జన్మించినందుకు పొందవలసిన గౌరవాలట్టివి అని కాంతంగారు ధర్మరాజు, వారి అన్నగ్గారునరసయ్యగారు. పించింది అందరికి! భీముడు. తమ్ముడు వీరయ్యగారు అర్జునుడు, ఈయన క సొదటట | రు. లకీ కాంత గారొక్కాక్కప్పుడు కర్టని వ్యాత ధరించేవారు, "ఈ ల జు నవం ద్ర య క సభ గారు పండితులవడం. వల ష్మాతపోషణ: విషయంలో సోదరులు పాండవ సోదరులుగా గడిచిన ఖ్యాత్‌ చెప్ప ఎంతో 'ళద తీనుకునే ర కసారీ రాషమస పాత నలవికానిది. తొలి (పదడర్శనంలో శాస్త్రిగోరీ ఎదుట ద సి వది,ంది. దానికిగాను వారం రో శ న. న్‌ ర ై దదించవలసి వచింది, దాసికిగాను వారం రాజులు నాటకం. వేయడానికి భయపడుతూ లత్మ్మీకాంతంగారు కవత న | "ల [కం య. న కహ సన కసి ర ఇెలవు పెట్లారు స్కూలుకి, నాటకం అయిపోయింది? యుధిస్టరుని పాత నిర్వహింవారు, అప్పుడు వారికి శ ట్‌ ల ' శవిక సర ల ల ల ఉట, అయినా స్తూలుకి వెళ్ళలేదు వారం దాకాః ఎవరో కొంచెం వణుకు కూడా. వచ్చిన మాట నిజమనట, అది క్‌ టల. వశ చం. బు మతులు వెళ్ళ్‌ “వమిటి నాటకం అయిపోయిందిగా! సహ. (. కాంతంగారు “అవును, రాక్షస ప్మాత ధరించవలసి స 7 ం శే పద్మ గ్ర వ్‌ చ్చిన ప్త డు వు! గుణాలు మన స్వుకు పట్టించుకోవడం ము కల ఆక్‌ ఇ కో స్థా క్ష క్ష జ్‌ ప. స శ్‌ ము... యవ య | ప. మే కోసం ఓక వారం శలవు అవసరమైంది. ఇప్పుడు ఆ స న న | గుణాలను తొలగించుకోవడానికి ఒక వారం కావలసి మే ఖల ల న్న క నా ఫా సో 1 (| ం నో. స్‌ 20. గ న క | శ్‌ శ వచ్చింది, రాక్షసభావాలు తొలక్కుండా బడికివెళ్ళి ఏం వ పీ లీ బ్య శ పాఠాలు చెప్పను?” అన్నారట. ప్మాతలు అవగాహన సే స ఈ శ హ్‌ న ణీ లశ = ం ఆ న న. ల . వ. చ స | ॥ 5 ల . ల మ్‌ మ్స నా నఖ వ్‌ ఇ “జ మరచి నటించడం నటుల [ప్రధాన లక్ష్యం: ఆ ద్వ షితోనె / వే గ శే ఆనాటి నటులు రంగస్థల మలంకరించేవారనడానికి ఇది శ్‌ జ జే ఒక ఉదాహరణ: శ నే న్‌ స్తం స్లం చే న న. ఇ ; న ము ల జ. శ ఫ్‌ శ్‌ స భీముని పొ [త క్ర ఖీవం పోసిన నర్స య్యగారి క్తి | లై పదో ఊళ్లో సన్మానంచేసి 'వెండిగద' బహూకరించారట. న. అది మోయడం కష్టంగా వుండేదిటి రంగస్థలంమీద, జ జీ / వలే ళ్‌ 'సేజీమీదకు గడ భుజాన పెట్టుకొని వెళ్ళి ఒకచోట (ర మీంగ లత్న్మీకాంతం కూరొ గగ గద (సకగ్గాన బట్టుక్‌ ని , లేచి నిలబడి

డైలాగు, చెప్పకున్నప్పుడు, ఉదేరాన్ని సూచించడం లుండేవి కావట, “"ర్మాతి నాటకం ఏన్సిమిదింటికల్లా కోసం గదను. ఊపి భుజాన పెట్టుకోవడం అభీనయా. వచ్చేయ్యి” అని చెప్వివెళ్ళే వారుటు ఆయన. భోజనం నికి వన్నె తెస్తుంది. అల్లా చెయ్యడం గద. బరువు వల్ద చెసి ఒకప్పుడు నిదపోయేవారుటి. వవరోవచి గ లెపి, కష్టమయ్యేదట. అందువల్ట ఆయనగారు ఇంటివద్ద తీసుకువెళ్ళేవారుట, వేషధారణ కూడా ఆయనకు వ్యాయామం చేయడం, సొష్టికాహారాలు. భుజించడం మామూలే అదికూడ సగం న్మిదలోనే జరీగేదిట్‌, (ప్రారంభించారట. ఆయనగారి తల్లీ నిజంగా. కుంతి. ఒకసారి రంగస్థలం మీద న్మిదమత్తులో వున్నారట. దేవిలాగానే ఆయనక్షోసం [పత్కేకించి వఃటలు 'జేసేదిట, ముంజులూర్‌వారు, “బావా! నప్పుడు వచ్చితీవు?” అనే నర్సయది భీమ :బ౭౦ లక్ష్మీకాంతానికి బుద్ధి బంం, పద్యం పాడారట రాఘవాచారిగారు లేచి వారి పోర్షన్‌ వీరయ్యది విజ్ఞాన బలడ:.,౪ని. చెప్పుకొని అవిడ _ చెప్పలేదు, ముంజులూరివారు చేశిలోవున్న కొరడాతో మురిసిపోయేదట. ఆంటే నటుల కళా న్తైపుణ్యానిక్షి పాదరమీద చురకవేళారుట, రాషఘవాచారిగారికి మెళుకువ గృహంలోవారు కూడా ఎంతగా తోడ్వడేవారో, దోహ వచ్చింది. కృష్టారావుగారు మక్ట్‌ “దావా ఎప్పుడు వచ్చి దం చేసేవారో... చేసి మురుసుకొనవారో తైలుసు ందీ న్రీవు? "అన్నారు ట్‌ ఇఅచార్యులుగారు క? ఇద్దరం ఓక వృత్తాంతం ద్యారా, బండిలోనే వచ్చాంగా" అన్నారట తర్వాతగాని వారిని ముంజులూరి బు రాజంట అర్జునుడు అవశేంచలిడు. ఆరోజున . “నందకుమా ర = . యుద్ధమున” పద్యం పేక్షకులు కోరిక్షోరి ఆరుసార్హు పాండవోద్యోగ విజయాలు చాలామాట్లు చూసే ప్రాడించుకొ న్నారని. తక్కిన వాటిలో. ఏదీ ఒక గా అవకాశం, అదృష్టం నాకు కలిగింది అందులో ముంజు _ క్రూటు పాడలేదని చె పు న్నారు. . లూరి కృ్యష్టారావుగారు. కృష్ణుడుగా బు[రా రాఘవా || చారిగారు. “అర్జనుడు”గా: నటించిన నాటకం బందరు. “యగంధక ప్యాత-ఒక శాస్త్ర గంథం" బుట్టయ్యపేట హాలులోనే చూశాను ఆ జంట రంగ ఆ జంట. కృష్ణారుకులుగ రంగస్లలం మీద అవత స్థలంమిద + అభినయాన్ని అభినయించెవారు, మంజు ,్చ్వి [పేక్షకుల్ని ఆకర్షించి ] అమృతవర్షం కురిపించి లూరి పద్య ధోరణి వేరు. బ్యూరా వారిది వేరు. బ్యురా.. (ప వారి చేత “అద్భుతం”. అనిపించుకోగలిగారు. వారు. షాడుకుంటి హాలు గింగురు లాడేది, మైలు ముంజులూ ర వారి యగంధర పాత మరుపురానిది, దూరం వినిపించ ఆ బాటకు ఆ హాలేమిలెక్క. ల ప్మాతము గురించి ఆయష మాట్టాడుతూ “ఆ ఈ హాలు పక్కనె టౌన్‌ హాలు వంది. ఆ గోడల. బ్వ్వాగ్యధర ప్మాత - నటులకు ఒక కాస్త [గంకం" మీద కూర్చుని బుురావారి వదా గ్ట్‌లు విసి బ్యురలు అనేవాడు, ఆ తన మహానటుడు శ్‌ తిప్పితిప్పి న్నిదవచ్చి "|క్రింంవున్న టెన్నిను కోర్టుళో తువాళ్లు పరచుకొని నిిద్రషోయే వారు చాలామంది, ఆ సుబ్బారావగారి. “పీరికితనం' కృ స్టార్టు నుల నటనల్‌ కూడా. | పరిభా, పాటవాలు “బందరులో నటులు! అన్నమాటి వినగానే వంటనే మిక్కూటంగా గోచరించేవి, జ్ఞాపకం వచ్చేవారిలో (శీ డి, వి, సుబ్భారావగారొకరు- 'రాఘవాబారిగారు. నాటక ప్రారంభంలో చాలా ఆయనకు నటన ఒకు తపస్సు ఫం (పతి, [ప్రదర్శనా సబ్బుగా వుండేవారట, వారికి విప్పుడు వేషం వేద్దా ఒక మహాయజ్ఞం. [పతిరోజూ'. ఆయన గొంతును సవ మంటే అప్పుడు చేయడం: తపు, ముందుగా నాటకం చూసుకొంటూనేే వుండేవారు. పతిక్షణం నటుని- నూట చెప్పడం, రిహార్సల్ను చేమించఢం వగ్గరా ఉత్తమ నట్లు; హోదాను పర్టిశీలించు కొంట్లూనే

బంటీరు నాటక రంగం. ౩ నే నెరిగిన నటులు ర వుండేవారు. “కమశిక్షణ'కు ఆయన ఇండియన్‌ (డమె న టిక్‌ ఎసోసియేషన్‌ పెట్టిందిపేరు.” ఏదో ఊళ్లో నాట ,. శే [ర శ కాసెకి తేదీ. నిర్ణ యింప బడేది. ఆ తేదీ దగ్గరకు ం | . | | వస్తున్నకొ దీ ఆయనతో ఆదుర్దా ఏక్కువయ్యైది ఇ | క్‌ ఇ జ్‌ న జ “పరువుగా నాటకం [పదర్శించి రాగలమా 1" అన్ను ప ౪ య లై. సంశయ), భయం యనలో తలఎ త్తే వి, న్‌ య్ను నాట్‌ స్‌ - న న్‌ . న్‌ కాలు: వేసిన తర్వాత కూడా ఆ భఛయం:. అలాగ వుండేది, చ ఉ 4 క సూ - అది. ఏంతో అవసరమైన “పిరికరనంగ్పొ అది. గడుసు గ్‌ జ. కం త నై తనాన్నీ, గర్వాన్నీ దగ్గికకు రాకుండా చేసే పిరికి ల త వస తనం. నాపికం నల్టేరుమీద “బండిలాగా నడిచిపోవడం ఇ శ. కోసం “శెభాష్‌”. అనిపించుకోవడం కోసం. ఏర్పడే న. “పిరికితనం”... సుబ్బారావు గారి ఆ పిరికితనం వారికి ( | - + 1 మానం సంవాదించి పెట్టింది. ను బ్బారావుగారి నాట 'నటశేఖరో థ్రీ డి. వి. సుబ్బారావు కాలలో ఈలలు వేయడం, గోలచేయడం వుండేవికావు: + న ఉన్నా అతితక్కువ. 'నాఓక నిర్వహణలో అంత (ప్రతిభ గారి హరిశంయద నాదీకం. చూపించారు, వొళ్లో కూర్చో గోచరించేది, అంతగా [క్రమశిక్షణ పాటించడం తేలిక చ్పట్టుక్రాని కథా, షాాతలూ అన్నీ వర్ణించారు. నాటకం విషయం కాదుః.అది ఆయనకే చెల్లింది. అందరు. సగం అయినప్పటినుంచీ నాకు దుఃఖం ఆగలేదు, మా నటుల్ని ముందు రైైలుకి పంపి వారు వెళ్లారని తెలిసిన 'పెవనాన్నగారు ఎంతా సముదాయంచారు: “ఇది తర్వాత ఆయన. ఇల్లు వదిలేవారు, నటులు రాకపోవడం నాటకంరా-[ అసలు కథ కాదుః:, ఆ కష్టాలు ఈ వల్ల (ప్రదర్శన రసాభాసయిందనే మాట “ఇండియన్‌... వేషాలు చేసిన వార్‌కి రాేదు. పూర్వం ఆ హరిశ్నం [డమెటిక్‌ కంపెనీ చర్మితలో లేదు"-ఇదీ సుబ్బారావు (ద్రుసేకి వచ్చాయి” అని చెప్పారు, అయినా నా కనీ మరు గారీని గురించి కృష్ణా ప్మతికలో (పచురింపబడిన ఒక ఆగలేద్దు,.. చొక్కా. తడిసిపోయింది. (ప్రక్క వాళ్ల వ్యాస సారాంశం, వంర చూశాను, 'పెద్దవాప్లు కరూడా ఏడుస్తున్నారు, . నాకు మరీ భయం వేసింది. ఇంటికి వెళ్ళిహోదామన్నా ను, కన్నీటి జడివానలు మూ శెదనూన గాక చివర వీచు చూరవకదాం గ క్ట మూ పెదనాన్నగారు వివరి .'సము చూచివెడదాం, *,-హరి నంలో పత్యేకతా, _పావీణ్యతా సంపాదించారు. ఆయన గ్రివిస్తారు. అంతా. సంతోషంగా మారిపోతుంది అని ప్మాతలను గురించి చెప్పేటప్పుడు ముందుగా హరి చప్పి చూర్చోవేద్టురు. నాటక పూర్తిగా చూసి వచ్చాం, శృం[ద ప్మాతను 'పేరొానాలి. అంతకుముందు [శీహరి ఆనాడు సుబ్బారావుగారి హరెళ్ళంద ప్నాత నాలో [పసాదరావుగారా భూమికను అతి సమర్థతతో నటించి, ముద వేసిఐది. తరువాత పాన్ని మాల్లో చూశాను, అఖండ భ్యాత్తి గడించారు. హగ్షిశ బంద నాటక పోటి సుబ్బారావుగారి పఠ8చయం ఏర్వడిన తర్వా త ఆయన లలో కోడా వారు వినే తలయ్యారు, నను పన్నెండేళ్ల గారీతో మాట్టాడుతుంటే. వెడుకనుఐచి, హరిశ్చంద వయస్సులో వృండగ్భా మాపెటగాన్నగాట సుబ్బారావు... వద్యాచ్‌ వినపింేమి

సుబ్బారావుగారు. పాండవోద్యోగ విజయాలతో గారే సార్‌ గారు స్త్రీ భూమికలు నిర్వహించే కృష్ణుని పాత ధరించేవారు. ఆ పద్యపఠనం, పాత _ వారు. వాటిని చూచే భాగ్యం నాకు కలగలేమ, తర్వాత పోషణలలో .ఏదో విశిష్టత వుండేది. 'చాలామంది ఆ _ శ్రీ డి.వి. సుబ్బారావు గారి కంపెనీలో థ్రీ బండారు భూమిక నిర్వహించినా సుబ్బారావుగారి కృష్ణుడిలో ఓక వెంక టెశ్వారరావు గారు న్ర్రీ భూమికలు. సిర్వహించి మెరపూూ, విరుపూ వుండెవి, ఇవిగాక వారు = నలుని అఖండ కీర్‌ గడించారు. ఆ స్టానాన్ని అటు పిమ్మట ప్యాతకు కూడ వన్నె తెచ్చారు. వాక్య, పద్యపఠనం కోట 'వంకటేశ్వురరావు అలంకరిరచారు. వీరికి గొపు ఓక ఉత్తమస్థాయిలో వుండేవి, చం దహాన, రసప్వుత పేరువచ్చింది, యవకుడుగా స్రీ భూమికలు ధరించి, విజయం. వంటి నాటకాలు కూడా. ఆడేవారు. నటనలో కొత్తతనం కల్పించారు. పాటలోనూ అంతే, (శ్రీ పింగళి నాగే్య్య దరావుగారు ఇండియన్‌ [డచె మాటల్‌ నూ అంతే. బుట్టయ్యపేట హాలులో రామ ట్రక్‌ కంపెనీ. కార్యదర్శిగా వుండేవారు. ఆ సంస్థకు చర్షదరావు గారు ( ఇంటి ఎరు జ్ఞాపక వ్‌ లద్భు చాలా వారు ఆస్థాన నాటక రచయిత. , , నారాజు; వింధ్యారాణి కాలం. స్రై వ్యాతలు ధరొంచారు, అతి సహజమైన వంటి నాటకాలు [వాశారు. సుబ్బారావుగారు వాటిని గోగు ఆయిన (ఎర, అద్భుతంగా. (ప్రదర్శించారు; చారి కాత్యకమైన్నా స్పబ్టశిబ్రి పిచ్చయ్య పోరాణిక మైనా- సుబ్బారావుగారు తన నటనా 'వెదుష్యం న క 5౯ ఖె శ సార్ట్‌ బో థా న్లో ష్ష్‌ హాస్యనటుల విషయళ; ఏరి సంఖ్య ఎక్కువ ద్వారా: నాటకానికి (పాణం పోసేవారు. ఆయన నట న న ఖో త మం అ య యలు ఆఆ... లిక పోయినా పేరు (మోగిన హాస్యనటులుండవార్డు శేఖరుడు: = నాటక కళాలక్షి అనుంగుబిడ్డడు, బందరు నన స స ల న్న స్‌ స సక. వారు: ధ్ర మండా పిచ్చయ్యగారు; వమూరి పర(బహ్మ పురానికి ఎరు తెచ్చిన మహా నటుడు. న సంత న న టా లు ఇ్లాస్త్రీగారు... పిచ్చయ్యగారు. సుబ్బిశెట్టి వేషంలో కాళిదాసు కనకయ్యగారు [పతిభ 'పలార్భ గలిగిన నటులు, విన్నో ఇతర ఆనాడు బందరులో కాళీదాసు నాటకం. ఏకు గ్రావగా ప్మాతలు సర్వహించినాః *, 'సుబీ ఏటి వాతి ఇంటి (పదర్శింపబడుశూ వుండెది, శ్రీ అవటపల్రి హనుమంత ేర్షై పోయింద. పర్యబహ్మశళానస్త్రగారు ఎక్కవగా రావు గారు [వాళశారా నాటకం, బందరుల్లోనే కాళిదాసు సాంఘిక నాటకాఎలో-అందునా బుట్టయ్య పేట నేషనల్‌ పాత్రను అద్భుతంగా నటించగల వ్యక్తి అభించడం థయేటర్‌ (పదర్శనలలో ఎక్కువగా షాల్గొనేవారు, గ్రమనించతగ్గది, శ్రీ యడవల్లి కనకయ్య గారు" కాళి _ బొడ్డపాటి రామకృష్ణారావు గారు నాటక రంగం మీద దాసుగా నటించి, ఆ పాత కు ఏంతో వన్నె ఇచ్చారు, మొద్దబ్బాయి మొదలై న భూమికలు నిర్వహించారు. వారిని కాళిదాసు కనకయ్య గారు జనే పిలిచేవారు. తర్వాత ఫలిం బంగంలో (పచేశించి చాలా ప్మాతలు వీరు ఇతర భూ+మికలు అనేకం నిక్వహించినా కాళిదాసు. స్న్వాహించారు, కట్టా. అచ్చయ్యగారు. కూడా. హాస్య గానే ఆంధ దేశానికి పరిచయమయ్యారు. బందరు పట్ట రస భూయిష్టమైన ప్మాతలు ధరించి నటించడంలో ణానికి ఎంతో ఖ్యాతి గడ్‌ంచారు. - అంటె వెసిన చెయ్యి. అన్నట్టు చాలా కాలం (క్రిందట లు వ. జల ఉం. ఇందుపల్లి గోవిందరావు గారు స్రీ భూమికలు. ధరించి బందరు. పట్టణంలో స్రీ భూమికలు నిర్వహించిన శద క్‌, ర్‌ వ్ర త్ర వం సస వసా స (| "పేరు గడించారు. వారందరో వున్నారు. [ప్రముఖ సంగీత దర్శకుడు క మాస్టర్‌ వేణుగారి మామగారుండేవారు,బందరుతఠో వారిని నెషనల్‌ థియెటిర్‌ సాంఘిక నాటకాలు | పదర్శిం అందరూ "సార్‌! గారని పిలిచేవారు. ఆయన మహా చడంళో విశేష కషి చేసింది. నెం నెలా కార్యక్రమా నటుకు-కహా గాయకుడు. చీఖుస్‌ తీర్చినీర్తికదాయన లుుసేస. చదన గోప్ప విన్యితముయరనః - "ఈ

జందరు నాటికరంగడ వ నె నెరిగిన నములు ట్ర థయేటర్‌ నడిపింది హనీఫ్‌ అనే ముస్టిం సోదరుడు, పేరు సంపాదించింది. ఇప్పుడామె సినిమాలలో చాలా నాటకాలు .కుదర్చడం , నటుల్ని ఎన్నుకోవడం, వారికి భూమికలు నిర్వహిస్తోంది, ఇ శే శారద అనే ఆమె జీతాలివ్వడం ఇదంకా. ఆయనగారి. పని, ఈ క ౦పెనీలో రంగస్థల నటిగా "పేరు సంపాదించింది. అలాగే రూన్చి వి న్నకోట ఉదయ భీమరాజ్ను బ్మెతపు చలపతిరావు; అనే ఆమె ర ంగస్టలంమీద రాణించింది. కాలు చేసే వారు. చ్యితప్తు హనుమంతరావు గారు బందరు నటుల్ని గురించీ యూచించినప్పుడు ఎంద నాటక రచయితగా వుండేవారు. ఈ సమాజం చాలా రెందరో జ్ఞాపక 0 వస్తారు. వారితో కొందరిని పేరొ గా "గవ చేసింది. న్నాను, ఏిర్రుగాక గబ్బిట వాలసుందరం, పఠాఖిః గొడుగుపేటలో శ్రీ సీరారామకాస్ర్ర, ఆయన కాయల న్నుబహ్మణ్యం, రెండుచింతల కృష్టారాపు, సోవరుడు .విళ్ళునాథం పారాణిక, సాంఘిక నాదరాలలి' భావరాజు నరసింహారావు, హయ్యగీవరావు, బొడ్డపాటి చేషాలు వేసి ఎంతో పేరు సంపాదించారు. శ్రీలే శ్రీ _ రామకృష్ణారావు (ఈయన హార్మోనిస్టు కూడ) (పభ్యతు భూమికలు నిర్వహించాలన్న నియమం ఏర్పడిన తరు. లున్నారు. వీరందరికీ నా శోహారులు ఎవలినై నా వాత = శ్రీమతి నిర్మల సాంఘిక నాటకాలలో నటించి. మగిచిషోతే మన్నించమని [పార్థన,

వౌత్సావితో నాభతరంగ నిర్యాణం ; రమణాసం౦ద్‌ _ తెలుగు నాటక చర్మితకు ఒక కొత్త మలుపునిచ్చి, రంగణ “రాగాలాపనా” రంగంగా మారిప్తోమింది సంగీత సమ్మోహనాస్తా9నికి మూర్చపోయిన 'తెబుగు.... దానికి తోడు -[ పపంచంతోనై అన్ని 'దెశాలూ సమ నాటక కళామతథ్రిని "సెదరిర్చి, ఆమెకు కొర్యగొత్త _కాలీన సమస్యంతో కూడిన నాటకాలను [పయోగిసూ 1212 నుంచి 1988-80 దాకా: ఉన్న తెలుగు నాటక నాటక సంగీరానికి :దాసోహమ. పోయారు. తెలుగు చర్మితను పద్యాలయుగంగ్రా 'పెర్కొనవచ్చు, ఈ నాటక రంగం: నడుస్తున్న యీ తప్పుదారి చుండి దానిని పద్యాలను రాగవరుసతో చదవడం | వాచంభివచిన తింగి సవుమైన మార్గానిక్ష్‌ [తిష ఎవలనన్న ఆకాంత సన్‌ ల్యరొళ్తాంరళ్లో ॥ పు మ్‌ బాతాళ్లు వా గాకా వాడా! వ. న్ను నం. | ల్లు హై తట ల టట ఇ .. స్‌ వశ బ్యా శ ప క్షి స నట్లే త జ నే జ న వ జ్ఞా నళ సే ] యా స్‌ హా అం అతన్‌ జ ఇ న న జ శే య స గ ో స్ట్‌ త క్‌ యా (హ్‌ పస్తే మో నమ్మిన న; న్‌ శ హం న. - శే ని పై నే న్న త్య గ సా " ల ్క త్‌ స సృష్ట క లా క్‌ బ్ర స్తు; శ్రీ పసల సూత్యచం[దరావు (4) ఏమ్‌. ఆర్‌. _ష్వారావు

ఆం నాటక కళా పరిషత్తు [0 రావుగారు చేసిన పసంగం్య దానికి నాటక విమర్శ ఫ్రయ్య్యూరు. రాకాలు బెజవాడ రామచర్యదారె డిగారు ఈకలు పురాణం. సూరి శాన్రిగారీ వంటి వారు. శహభాష చ్‌; సంస్థకు రాజపోషకులు.. [ష ముఖ నటులను, నాటక నడం-యీ నిరసనకు [పాథమిక రూపం మ్యాతమే. _ కళా కోవిదులన్ను రచయితలను వార్షిక సమావేశాలకు ఈ బృహత్కార్యకమాల నిర్వహణకు ఓక సంఘ అధ్యక్షత వహించవలసిందిగా ఆహ్వానించారు. ఎంతో టిత సంస్థ ఆవసకమన్న సత్యాన్ని ముందుగా: గ్రహిం మంద్‌ కళాకారులను సవ్యానించారు. [ప్రసంగాలు చిన మహామహుడు విశ్వనాథ కవిరాజు అని పిలవబడే. చర్చలు, పదర్శనలు-ఇవి నిజంగా. ఉత్సవాల వలె మల్లాది విశ్వనాథ శాస్త్రిగారు. నాటక రంగోద్దరణకు. జరిగేవి, దీనివఐన నటులు నాటక కర్తలు, విమర్శకులు నడుంకట్టిన శ్రీ శాస్త్రిగారికి ఆనాటి పఖ్యాత నటులు: ఒక చేట చేరి నాటక కళా ఫ్పరోభివృద్ధికి కావలసిన విమర్శకులు, రచలుతలు తమ అండదండలు [కటిం చర్చలు జరిపే సత్సం్యపదాయం ఏర్పడ్డది. చారు. వారిలో. నాటక కళోద్ద్ధారక బిరుదాంకితుడు 094లో నాటక కళా వపరికతుిఅధరాంలో ఛీ ్రీవనారస. గోవిందరావు, దేళోద్ధారక కానాల ల దాలు రాటుకళ నాగేళ్వరరావు, కళ్ళాపపూర్ణ వేదం వేంకటరాయళాత్రు ప. ఇది ఉక అచంట సాంఖ్యాయన శర్క,. నాటక కళా (పపూర్ణ కన్‌ పక లను ముఖ్యులు. వీరందరూ కలిసి తెనాలిలో వరారస 1 రాక? గోవిందరావుగాగి ఆతిథ్యంలో, చట్టి చినపూ గ్రయ్య 12041.1079 ౨ ఆ8డవ దళ వం ప ంతులుగ్లారి అధ్యక్షతన, శేవిశ్వనాథ కపిరాజుగారి 1044 తలుగు నాటక'చరి [తలో ఓ కొత్ర అధ్యా పరిషత్తు సభలు 182)వ సంవత్సరం జూన్‌లో... శత్సాహవంతంగో పనిచేయని ఆర్మధ నాఓక కళా (బ్రహ్మాండంగా జరిపారు. పరిషత్తు. శ్రీ యం, ఆర్‌, అప్పారావు, గ్రే పసల [919రో విశాఖపట్టణంలోను, 19020-24లలో సూర్యచం్యదరావు ్రు కాజ వెంకట్రామయ్య, బందరులోను, 1927లో నెల్లూరులోను. అప్పటప్పజా.. అ [తిపురనేని శివపస్తాదరావుల ఆధ్వర్యంలెకి జరిగిన నాటకకళా పరిషత్తు ఉత్సవాలు 1929 నుంచి వచ్చింది. ్రీయం. ఆర్‌. అప్పారావుగారు దిని ఒక (కమంలో జరుగ గారంభించాయి. అధ్యక్షులు, (ప్రీ పసఐవారు (పథాన కార్యదర్శీ 1929. 1944 : 1పథమ. దళ ఈ రెండవ దశలోని పరిషత్తు తన స్వభావాన్ని 1944 వరకు నాటక ఉత్సవాలను సంవత్సరాని కొర గతికి నం ర రా మం ుఖలల బ్‌ న్‌ సారి ఇాపడం, అం దులో జ్ప దల ను ఆహా గన్‌ంచి వారి పరిషత్తు 1944కో ఠతీసుకు! డి చేత ఉపన్యాసాలను ఇప్పించడం యీ. [పథమ దశ లో అప గెటికే పద్యాల నాటకాల యెడ సర్వే సర్వతా ముఖ్యంగా కనిపి స్తున్నది. ఆధునిక నాటక రంగాన్ని. విముఖత కనిపించింది. అందుకు తోడుగా. బళ్ళారి గురి;చికాక్క నాటక వస్తువు, నటన, రంగస్థల. (పడ రాఘవ తన |పసంగాల ద్వారాను, రచనల ద్వారాను ర్శన వంటి విషయాల మీద. అధికమైన ఆలోచన జరి సారమఘిక (పయోజనం గల నాటకాల ఆవళ్యకతను గింది, ఈ దళలో పిఠాప్తరం మహారాణా, వెంకటగిరి, గురించి నొక్కి చెప్పాడు. భమిడిపాటి వలె. ఎందర్లో

సద్విమర్శకులు రాగాలాపనకు నాటకంతో చోటు (ప్రదర్శించాలని ఒకసారీ పరిషత్తు పోడీల్లో అనుమ లేదన్న అభిప్రాయానికి వచ్చారు. వీని అన్నిఇటి ప్రభా _ తింప బడిన నాటకాలు తిరిగీ (పదర్శించరాదని దాని వం వల్ల ఆం్యధనాటక కళాపరిషత్తు కొన్ని ముఖ్యమైన ఫలితంగా అనేక సాంఘికనాటకాలు, నాటికలు [వాయ నిర్ణయాలు తీసుకున్నది. ఈ నిర్ణయాలను ఈ పరిషత్తు బడ్డాయి: శ్రీయతులు కొండముది గోపాలరాయశర్య్మ, నిర్వహించే నాటక పోటీలకు రూపొందించబడిన *నియ అతేయ, పినిశిట్టి, 'బెల్రంకొండ రామదాసు, అవసరాల. మావళిలో పొందు పరిచారు. సూర్యారావు, యన్‌. ఆర్‌ నంది, భమిడిపాటి రాధా 1, సాంఘిక నాటక్క నాటికలను మా[తమే [పద కృష్ణ వటి రచయిత లెందరో యా నాటక షోదీలలో ర్మించాలి. తమ రచనలకు బహుమతులు పొంది వెలుగులోకి 2. ఏ సమాకానికి ఇష్టమైన నాటక్క నాటికలను నప. ఆ సమాజం [ప్రదర్శించవచ్చు ఇక నటుల విషయంలో కూడా యీ .విధమైన 8, శ్రీ ప్యాతలు న్రీలే ధరించాలి, ఉత్సాహం గోచరిస్తుంది. పోటీ నాటకాలు కావడం వల్ద నాటకాలు, నాటికలు పోటికి పనికిరావు _ పోష్టమైన సం్యపదాయాన్ని నెలకొల్బారు. శ్రీయుతులు ర ఒకసారి పరిషత్తు పోటీలలో (పదర్శింపబడిన . పేరమాస్త, మిక్కిలినేని, అలేయ, మాచినెని, రామ నాటకం, నాటిక తిరిగి పరిషత్తు పోటీలలో చంద కాళ్యప, రమణమూర్తి, కె. వెంక దెశ్వరరావు, _పదర్శించడానికి వీలులేదు. నిర్మల, లక్ష్మి, వంటే నటీనటు లెందర ఈ బి గల జ. . వల గు రింపును పొందారు, 6 ఒక నాటకంరోగాని, నాటికలోగాని చేషం వేసిన అ ౮ వారు ఇంకొక నాటకంలోగాని, నాటికలోగాని అలాగే నాటక (ప్రదర్శనా రీతుల్లి కూడా కొత్త వేషం వేయరాదు, ఒక నాటకంలో వేసినవారు _ కొత్త (పయోగాలకు అవకాళం దొరికింది. ఉత్తను మరో నాటికలో మాతం వేయవచ్చు. పదర్శనకు. పోటీలలో ఒక బహుమతిని యివ్వడం ఈ నిబంభనలు తెలుగు నాటక రంగానికి కొ త సరూ ద్వారాను, సమస్టీ (పదర్శనలొ రంగాలంకరణకు, పాన్ని ఎలా యిచ్చాయో యిప్పుడు పరిశీలిద్దాం: కాబ్‌ గొంగ్‌ విషయాలకు దీనివలన , వాముఖ్యం దం వచ్చింది. నటులందరి సమక్షి..కృ'ష, నాటక విజయానికి సాంఘిక నా టకాలు మ్యాతమే నాటక పోటీలకు _ క్రారణంగాని వ ఒకరో యిద్దరో నటుల వల్ట కాదని అర్హాలన్న విషయాన్ని నాటక కళాపరివళ్తు నొక్కి నిర్ధారణ అయింది. వక్కాణించింది, ఇందువల్ల అంతవరకు తెలుగు నాట క్ష. కానికి పద్యం |ప్రధానమన్న అప్కపథ తొలగిపోయింది. ట్రక్‌ త్రిొంకలు దరించాలన్న నియమం వల్ల బాల పౌరాణిక నాటకాలు మ్యాతమే [పజల ఆదరాభిమానాలు ముంది సంసార న్రీలు నాటక (ప్రదర్శనల పాల్గొనడం కాక, (పజలకు ఏది అవసరమో దానిని అందించాలన్న _ కరమైన పురొగతిని మనం సాధించలేక పోతున్నామని సూ(తాన్ని పరిషత్తు ఆమోదించి అమలు పరిచింది... చెప్పవలసి రావడం విచారకరం. ఈ నాటకపోటిలలతో మరో నియమం ఐదు సంవత్స నాటకాలతో పొటు నాటికలకు కూడా పోటీలు రాల లోపున వ్రాయబడిన నాట్లీకా నాటకాలన్సు మ్మాత మే "పెట్టడం వలన నాటికా సాహిత్యం ఇనుమిక్కిిలిగా వెలు

ల న వ్‌ ట్‌ ఖై సట టి న జ్జ య స టన్‌ ॥ విలన్‌ శ ళ్‌ చ్‌ స ఉం , ల ఖా | లై టి గ్‌ న ఇ ము ఇ వి ర్‌ | ॥ = స అరకసమ్ష్మ్య్య జీ స్‌ ట్‌ గ ర్‌ శ 1 | స్స్‌ వి ్‌ $ జ్‌ శో జ లో స్త ల ని ఫో కప ం న ( ,” క. ఫ్ర క క న్నా జు న + వొ గ్‌ బ్‌ న

గ్‌ ద్‌ పై జై టా “ని క * బ్ర ఆర్య, "ఈ గ శ క్ష ం వం - “ణప ” - న " రం రి ం త ? * 1 " య్‌ ” షం ఫ్ర గ య. ళ్‌ జు వ్‌వ్దారు ల స ళ్‌ న్‌్‌ హ్‌ మ స్‌ు మ ము న. న న. స మ. జ్జ స్ట ల వ ల లం న్‌ మ త ల. నఖ న ఏ న. స్వే్తం 9 ఖు! తన న్తో = ( ః ఉం జ్‌ హా 1 శి ఆ వ్ల జళిప్తా ళా ఖః న స్‌ _ న్య న్‌ా ఫ్లు 1న శ్‌ గే న న 1 య! స స వట" . న్‌ న రిల! స న్‌ పం క న / ద్ద ము ల న్‌ శో మ వ "ఖు జో | స్య ఎత ం లు ళ్‌ 1 ల శ మో 2 “| ని న నై రమే. స స్స శ ఆపి క్‌ లం లు. ప + సి క్‌ న సక్తి గూ. అ ఎలో స్‌ న న ళం టఫ్‌ లో న్యు ఆం ష్‌ ఏట ఛు టం ం ణీ గప

" " అ ఖు కకంంవి న. " 3 ట్స రం ం న ల వే " “ న 2 | బ్త్‌ విపక్ష న న వ లీల న సై ఎ క “వజ / ముందడుగు, మాభూమి వంటి + పథాాంత నాటకాల రచయితలు సుంకజు.. వాషణ ంండుగు, మాభూమి వంటి | పథ్యాత నాటకాల రచయితలు సుంకర: వాసిరెడ్తి

ఆర్మథ నాటక కళాపరిషత్తు 7ల్లీ వింది నిజానికి కొత్సాహిన నాటకాలను | బతికించిందీ, వీపుచరీచి, మీరే నాయకులని, భవిత వ్యం (బతికిస్తు సాది. నాటీకొ సాహిత్యమ మీదేనని అఆథభయహస్త మిచ్చింది. పరిషత్తు సాధించిన మరో ముఖ్లుమైన [(పగతి- 4. వృత్తి నటకులు. కిరాయిదార్ల చే తుల్లొ కీలు వినోదపు పన్ను విషయంలో. ఆర్థికంగా అసలే బాధ బొమ్మలై; ఆ కికాయివార్డ నాటక కళీను పడుతున్న నాటకరంగాన్ని వినోదప్పు పన్ను భారంతో డబ్బుకోసం బజార్లో పణంపెడుతుంటే, దాని యఃకా. (కంగదీ యకూడద న్న విషయాన్ను ఉమ్మడి కొక విశిష్టతను, ఓక అస్థిత్వాన్ని కలిగించింది, మ దాసు రాష్ట్ర _పభుత్వ ద్యన్టికి తెచ్చి; దాని విష బౌత్సాహిక నాటకోద్యమాన్ని (ప్రారంభించి యంకో అందోళన చేస్తి మనహాయింపును. సాధించింది తిరిగి నాటక కళను సర్లైన పంథాలో నడిపింది. వక్తుం క నాటక పోటీలను సుష్టు అయిన వాకావరణంలో 1979లో. రజతోత్సవాళను జరుపుకున్న ఆంధ [కమబద్ధంగా నిర్వహించి ఎందరో నటీ నటు నాటక కళా పరిషత్తు ఈ యాలై సంవత్సరాలలో లను, దర్శకులను, రచయితలను. వెలుగులోకి ఇలుగు. నాటక రంగానికి ఎంతో స్తేవచేసింది, తెచ్చింది, ముఖ్యంగా--- . సంక్షిప్తంగా చెప్పాలంట్కే ఈ నాటి. సాంఘిక

1. ఏక నట నిష్టమైన నాటక సమాజ వ్యవస్థ నుంచి, నాటకోద్యమం, దాని ఘనతంతా ఆంధ నాటక కళా సమిన్టి సహకారం. ఆలంబనంగా ఉండే. సీస ప్రర్రివత్తు వలన వచ్చిందన్న విషయాన్ని మరచి లైన నాటక వ్యవస్థకు రూపొందించింది, పోరాదు. లర లి సాంఘిక నాటకా ల నాటకాలే కాదని తోసి అయితే పరి షత్తును. ఓక చార్మితక విషయంగా రాజనే రోజుల్లో నాటకానికి సాంఘిక (పయో భ్ఞావించి చర్చించవలసి రావడం మన దుర దృష్టం, అది జనం ఉండిలి రాఎన్సి,. కేవలం వినోదము దాసి... క్రిర్రిగ బలాన్ని పుంజుకొని, కొత్త ఉత్తేజంతో ఉదాత్త ధ్యేయం: కారాద్‌ని చాటిచెప్పితన పొటీల దారా మైన నాటక కళను భావి తరాల ఉత్సాపహావంతులకు ఆ. విషయాన్ని నిటూపించింది. అందించ వలసిన బాధ్యత పరిషత్తు కార్యకర్తలందరి 8 పద్య నాటకాల్లోని శాగధాటికి తట్టుకో లేక్ష మీదా ఉంది. ఈ గురుత రమైన బాధ్యతను వాకు స్వీక ఒదిగి ఒదిగ. తప్తుకుపోతున్న గద్య నాటకాల రించాలి,

ల "అ"ఆ౪రాల అలం గా లల లాజౌొ (౧౪ లుం ౨ అల ఆఅజ్వుల ౪ల'అఆ, నాటక రంగస్థలంలో నవళకాన్ని ఏర్పరచి, (పజ కష్టాల్లో పాళపంచుకుని పరిష్కార మార్గాలను, కళా లను. జాగ్భతమొనర్భి దేశభక్తిని రగుల్కాల్చిన రూపాల ద్యారా. పరిష్కరివచింది, |పజలు. నాటక నాటక సంస్థ | పజునాట్యమండలి, రంగాన్ని తమకన్న బిడ్డను ఆరాధించినట్లు ఆదరించింది న స. టి... ఈ గోజులోనే రాష్ట్ర వ్యాపితంగా నిర్మించిన [ప్రజా నాట్యమండ లి: రోజుల్ల్‌ యళత ఉత్సాహం కొద్ది నిర్మించింది, కాదు అది ఒక 'ఉధ్యుత దానిసత్వపు రోజులు ? మైన వాతావరణంలో జన్మించింత, . - . క్ట అవి [బిటిష్స్‌ స్తామాజ్య వాదుల బానిసత్వంతో "కే వలం ఆర్థిక లాభాల కొరకు నిర్మించింది. కాదు [మగ్గుతున్న రోజులు, ఒక [పక్క సత్యా[గహాలూ, ఒక ఉన్నతాళయ (ప్రగ్‌ధంత్‌, దెళానికి (ప్రజలకు. భాసనోల్రంఘనాలూ, లాకీకాక్టీలూ, జైళ్ళు కఓకటాల సేవ చెయటానికి పుట్టింది. పధ్య వందరో స్వాతం్యత్మ యోధఢుఎ. నానాదాధలు కళళ కోసం కాదని అతి [పజల కోసమసీ అనుభవిస్తున్న రోజులు, (పతి భారతీయ డం అంత్‌ నిరూపీంచింది: ఇంతో జోతయ భావాన్ని దశ భక్రిన్‌ కలిగివున్న కళ వ కుల సౌ తు కాద్‌ ల రోజులు, యువకులూ, విద్యార్థులూ, 'ద్నెరరిస్టు విష్టవ ళీ వ్‌. త్తుకొదన్వు అది (జలు. చెందిన భావాళతోనూూ, సోషలిస్టు భావాలతోనూ సమావేశ దేశంలో వచ్చిన రాజకీయ కల్లోత వాతావర ల. న న లి టు 'జాతిఐలప ఉదొంచుం ఇ ణంలో రూపొందింది [పజా సాట్ట్బమకడలి, ఆంధ సహ నా పహ న నాటకరరగరలో అన్‌ వకు: ఏనాడూ కనీవిస్‌ ఎరుగ ఆ రోజుల్లో జాతీయ ఉద్యమం. కృష్టా గుంటూరు, నంతటి మహ త్తర పరిణామాలను సృష్టించింది. గత పశ్చిమ: గోదావరి జిల్లాలలో ఉధృతంగా వురడేదిం చర్మిత కంటే ఈ యుగంలోనే నాట్యకళ సంపూర్ణంగా: గుంఘారు జిల్లా మంతెనవాగిపాలెంలోన్నూ ఆచార్య (ప్రజా సామాన్యం మధ్యకు పోయిందని చెప్ప వచ్చు. రంగా రైతు ఉద్యమంలోనూ. యవకులకు శిక్షణా [పజల యొక్క స్థితిగతులకు అనుకూలంగా 'వారి శిబిరాలు నడపబడుళూ వృండేవి,

షోరోటాల తంగ స్ట భీ [ప్రజా చాష మండ లి ఉజ్వల చర్మిత ౯7 ర్ట

ముఖ్యఇగా నాటి యువజన సంఘాలు, దేశ భక్రిసీ "కేవ36' ఉపనా $్‌సాల కంటే ఈ పాటల కార [కమం స్వాతం[త పిపాసనూ రేకెత్తిస్తూ ఆటల పోటీల్యూ (ప్రజల్లో అత్యంత ఆస్నక్రిని కలిగించేది. కర్మదాలూ, ర్యాతి పాఠశాలలూ మొదలైన కార్య ప్పుక్రి స్వక్షూజ (శీయస్సును కాంక్షించడ మే సాహిత్యం, గ్‌ యంద ఆతను క సలు న్య ట్‌ కక. _ ఠి [కమాల. ద్వారా యువకుల నందరిం సబుకరిస్తూ నాటి... కల ప్రకమావధి అనే (పగతిశీల దృక్నథాన్ని రచ భగ వల్మె =గ్‌, రాజుగురు సుఖంవ్‌ ॥ ఖుదిరాంట్‌ స్‌, ముత వల్లో కలిగి ంచబాని ్ర అము దయ రచయితల చం (ద్రళభత బడా ద్‌ అల్లూరు సీతారామరాజు. మొద ఉద్యమం ద్వారా: కృషి చేసింది, "సాహత్య రంగంలో లైన దేశం కోసం ఆత్మాభ్య్బణ చెసిన స్వాతం్యత్య తీసు కని వచ్చిన ఈ మాడ లను కళారూపాలలో యోధుల జీవితాలను వివరిస్తూ యువజన విద్యార్థులను సాకీ రంగంలో, సాంక్క్యృతిక రంగంలో. కూడా ఉల్తేజ పరుస్తూం దెవారు. తీసుకు రావడానికి కమ్యూనిస్టు పార్టీ కృషి చేసింది. ఉత్తేజం పొందిన యుకకులు ; రెండవ (ప్రపంచ ఘద్ధము ;

దేశం. కోసం [వాణాకర్వించిన అనాటి వష్టవ పేరుల రెండవ (పపంచ యుద్ధము ఫాసిస్టుల (ప్రళయ జీవితాల నుంచి ఉలేజం పొందిన యువకులూ విద్యా ఆర్భాటాలతో మార్యుమో గి పోయింది, యూరపులో ర్థులూ, స్వాతం్యత్య పోరాటంకో పాల్గొనాలన్‌ దేశం పార్టరు చిన్న రాజ్యాలన్నింటిస్‌ కబించు తున్నారు. యొక్క విమ్ముక్తికి 'పాటుపడాలసీ: వందలాది యువకులు బ్వ్వు ఇటలీ నియంత ముసో ఎలి) ఆ ఫికానంతా [మింగ నాట్‌ యవజనోద్యమంలోకి ఆకర్షింపబడ్డారు, నిజానికి... చూశాడు, తూర్పు ఆశియాలో జపాన్‌ దుర్మాకమణకు వీరందరూ ఏదో విధంగా కాంగెస్‌ ఉద్యమంలో షాటు. ప్రాన్గు వేయ బడ్డాయి. మరో [పక్క పజాస్వామి క్రీ పడినవార్కే కాని మితవాద కాన్నగెను నాయకుల విధా స్రోప్టల్లిస్తు రష్యా వీకాకిగా నిలబడింది. ధర్మానికి జనోద్యమం వై ప్పకే ఆకర్షింపబడ్డారు. దేశ దేశాల [పజాసామాన్థు మంతా అట్టుడికి పోయింది, వ. మానప సమాజం యొక్క. యుగ యుగాల. విజ్ఞానం, కమ్యూసిస్టు ప్యా ఆవిర్భావం | సంస్కృతీ పజుబలానికి బలై పోతూవుంది. దేశాలన్నీ

199శిలో అంధధదేళశంలో కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఏర్పడి పీనుగు "పెంటలతో నిండి పోయాయి. ఒక్క మాటలో ఆర్మధ (పజా టీవితం తో పముఖ స్థానాన్సీ | ఏర్చర్చు చెప్పాలంటే యుద్ధం జర్‌గే [పాంతాలన్నీ స్మశానాలై] కుంది. సోషలిజం స్థాపన లక్ష్యంగా, రాజకియ కార్య నాయి మన దేళరలో కరువు పిశాచి కరాళ నృత్యంతో [కమాలతో పాటు ఆం[ధ జాతీయ పుశరుబ్దవనానికి రాయలసీమ, బెంగార్‌ నలిని షోయాయి, ఇండియా బహుముఖ సేవలు చేసింది మితవాద కార్మోగైస్‌ విధా. తూర్పు కోస్తా అండా అతి (పమాదమైన స్థితిలో పడి నాలతో విసిగిపోయిన యువకులందరూ... సోషలిస్టు పోయింద. హనాడో ఆంధ [ప్రజలు అరచేతిలో భావాలతో కమ్యూనిస్టు పార్టీ వ్వైపుకు మొగ్గారు.. (ప్రాణాలు బిగపట్టకుని [బతకాల్సి వచ్చింది. కాకి ముఖ్యంగా క్సష్టై, గుంటూరుబి ల్హాల యువజన సంఘాలు నాడు విశాఖషట్టణాఎ మీవి 'చాకబులు పడనే పడ్డాయి. ఎంకో ఆదర్శంగాపనిచేస్తూ వుండేవి, ఆనాడు సభలలో ఈ స్థితిలో ఆంధ [పజల స్థితి ఏమిటి ? ఒక్క అంగ నేవలం. జాతీయ గీతాళలనూ, రై తుగీశాళనూ. ఆళాపిస్తూ [టగ్రజల స్థికే కాదు. ఏ బేళమైన్మా ఏ (పజలై నా ఈ (ప్రజల్లో పదోథం ఇస్తూ పజ 1 (౫ పర్చ వొరు. భయంయర చరణ హోరు నుంచి ఈ అగ్ని

(6 నాట్యకళ జ్వాలల నుంచి బయట పడాలని తహతహలాడే భయం న | పదర్శనాన్ని ఇవ్వటం జకీగింద, ఆ (పదగ్శనం' కర దినాలవి. చూస్తే భాగ్యం నామా కలిగింది. ముగ్గురు యువకులు బంంలలంు లలు ప్లైలెణన్యలు ఎ [ప్రజలను ఉరూత. లూగించింది. ఆ కథా: రచనకూ, ఈ స్థితిలో కళాకారులూ, కవులూ, గాయకులూ; (పదర్శనకూ; వైజ్ఞానిక ఉద్మమా నికీ, [పజా నాట్య ఈ పోమ: గుంజటం నుంచి (పజలను. విముక్రి చేయా మండలి ఆవిర్యావానికీ [పథమ ఉద్యమ నిరా గ్రతగా లనుకున్నారు. అనాటి యవకులందరూ వేయ కంఠా _ కోగంటి గోపాల కృష్ణయ్య (పముఖ బా ధ్యతలను లెత్తి పిడికిళ్ళను బిగించారు. ఆం(ధదేశపు నాలుగు... నిర్వహించారు. చెరగుల నుండీ యువకులు. సమీకరించబడ్డారు. ఆర్యధ పఫమ బు కకత చూలు | రాజకీయ రంగంలో ఒక నవ చైతన్యం, ఒక అభ్యు [లాం గా! దయ యగం (షారంభమైంది. యవకులందరూ $క్షణా శిబిరం: తరువాత కృష్టా బిల్లా దీవి తారూ ఊరూరా ఫాసిస్టు వ్యతిరేక శివిరాలను నెలకొల్పారు. కాలో పెండ్యాల 'వెంకచేశ్వరరావు, పరచూరు రామ రాచోయే యుద్ధ (పమాదాన్ని గూర్చి దళాలు దళాలుగా కోట య్యగార్హు దెశ భక్తిని పురికొల్వుతూ. యువజన బయలుదేరి. (ప్రచారం. చేయసాగారు. ఈ ర్మీవ మహాసభలలో వైజ్ఞానిక కార్యక్రమంగా బ్యురకథలను సంచలనంతో (పతికళాకారుడూ దేళభక్షి (ప్రపూరితుర్లై చెప్పడం ,మౌరంభించారు. వీరి కార్యక్రమాన్ని చూచి పోయాడు, కవులు గేయాలు. ]వాశారు, గాయకులు ఉల్తవేతులై న కోసూరి. పున్నయ్య, శిరివిశెట్టి సుబ్బా కంఠాలెత్తారు. ఆంభ [(పజా సామాన్యాన్నంతా గాఢ రావు, గోవర్థన మొదలై న కొ త్తపాలెంకు 'చెందిన యువ న్మిద నుంచి మేల్కొ లా ఇరు, . కులు అద్భుతంగా బ్ముర కథలను చెప్ని, [పజలను టలు పెళ్ళాని శతడా శబర: అదే. సమయంలో. అటు. గుంటూరు. జిల్హాలో యుద్ధ మేఘాలు [కమ్ముకున్న అనాడు. కృష్తా _ కాకుమాను సుబ్బారావు, చింతల సూర్యనారాయణ జీల్లా గండిగుంటలొ కొద్ది రోజులు యువజన శిక్షణా మొదలైన వారు-రవ్యన్‌ వీరనారి “టాన్యా” యూన్స్‌ శిబిరం: నడిచింది, ఆ శిబిరంలో రాజకీయాలతోపాటు. ఇక్ష్మీబాయి మొదలై న పీరవనితల కథలు చెపుతూ (ప్రాచీన కళా రూషాల పునరుద్ధరణ కూడా జర్‌గెంది.... వుండేవారు. ఆ శిబిరానికి బందరు కాలెజీలో చదువుతున్న కండ అవరు | తమ్మారెడ్డి సత్యనారాయణతో పాటు కాలేజీ ఫ్యాన్స్‌. గ్‌ నొట్బముండిలీ అవారణ 5 [తన్సుల్లో తన (ప్రతిభా విశేషాలను ఆనాడే వెల్లడింయ.... 1018 జనవరి (ప్రాంాల్లో అభిలభాత కమ్యూ కున్న =, కోగంటి గోపాల కృస్ణయ్య గారు కూడా. నిస్టు పార్టీ మహాసభ బొంబాయిలో జరిగింది. ఆ సంద వచ్చారు. అప్పుడే అక్కడే అదే ముహూర్తమో _ రృంలోనే అఖిల భారత _పశానాట్య మండలి మహి ఆ సుముషూర్తాన అప్పటికే ఇెలుగు (ప్రజా జీవితంలో సభ, అఖిల భారత అభ్యుదయ రచయితల మహాసభ బీర్ణిచిపోయిన బ్యురకథా రూపంలో స్వాతం్యత్య ఆవిర్భవించాయి కొన్ని రాష్ట్రాల నుంచి వైజ్ఞానిక భావాలను (పదోధిస్తూ ఒక చిన్న బ్యురకథ [వాయ దళాలు వచ్చాయి. ఆర్యధ వైజ్ఞానిి దళం కూడ మని, కోగంటిని ఆరేశిచలం, ఆయన (వాయడం... కొన్ని మన (పావన జానపద కళారూహిబను ఆసంద ఛసరంతో పున్న ముగ్గరు మ్మో ను బేసి జకర్శాత2 శ్వవకో పసిర్థించింో అందర్‌ ప గోంనలడ్‌.. అంచు

పోరాటాల రంగస్థలమే [ప్రజా నాట్మమండలి ఉజ్వల చరిత "7/7 కుంది. ఆిపదర్శనాల్లో [పథమ బహుమతిని అ-దు. సంఘం తాతినేని [పకాశరావు, వేములపల్లి దాసు; కుంది. అఖిల భారత స్థాయిలో ఎన్నికైన ఆంధ _ తమ్మారెడ్డి, బి. వి, రావు మొదలైన వారి ఆధ్వర్యంలో దళాన్ని అనాటి చొంబాయి. ఆంధ మహాసభ వారు. _ డివితాలూకా. కొడాలి [గామంలో ఫాసిస్టు వ్యతిరేక ఘనంగా సన్మానించి పెద్దరజిత ప్మాతను బహుమతిగా. శిక్షణా శిబిరం (ప్రారంభించ బకింది, ఆశిబిరంలోనే ఇచ్చారు, మిక్కిలినేని :మాచినేన్ని చదలవాడ కుటుంబరావు, న. 'పెళుమాళ్ళు, చేశవరావు, మొదలె స వారంతా కళా అంధ్రదెళం (పదర్శనాలై న బుర్రకథ-కోయవెషం... క్యక్ర్యాగ్రో. [క్షణ పొందారు. కోగంటి, కోసూరి రాజ్‌ సహాసి, హరీిందనాథ ఛ టోవాధ్యాయ, పి, సి; క | ౫ క్ష జోషి ఎస్‌.పి. డాంగే, టి. అధికారి మామావరేర్కుర్‌ ఆనేక దళాలు; మొదలైన (ప్రముఖులు సందర్శించి, అభినందించి విధంగా. శిక్షణా. శిబిరంలో అనేక దళాలు కగంటిని ఎంతగాన్‌ మెచ్చుకున్నారు. తయారయ్యాయి. కోగంటి, కోసూరి, సిరివిశెట్టి జక కోగంటి కోయవేష (పరిభ ; బ్యురకథ చళంగానూ, మిక్కిలినేని, మాచినేని నారా హే... యణ మొలైనవాప- ఓక దళంగానూ, పెరుమాళ్ళు అప్పటి కప్పుడు కోగంటి 'ఇలుగు 'దేశపు గిరిజను చదలవాడ కేశవరావు ఒక దళంగానూ, - లకు సంబంధించిన కోయవెషాన్ని (పదర్శించాడు. టు గుంటూరులో. నాజకు దాక అధ భాషలో యాసలో యుద్ధ బీభత్వాన్ని కళ్ళముందుం ఆల గుంటూరు గా జరు 1 రామక్‌ టి, పురు చాడు, ఉదాహరణకు; డాంగేనీ, బలరాజ్‌ సహానీనీ ష్‌త్తం మొదలైన వారితొ ఎర్పడిన బ్యురకథ దళం చూచి ఓ సామి, వం? ఈత పిక్కలా. ఇంత చిక్కి ఉజకరంగా: బురకథలు చెప్పుతూ వుండేది, పోయండావు, నా ఏరముక్క కట్టి నానంటే ఇంతల్నావే. మోటూరు ఉదయం, చింతల కోటేశ్వరమ్మ, మహం పోతావు. నా వఏరుముక్కంటే ఏటనుకున్నారు. హిట్టరూ, కా లక్ష్మి మొదలైన వారితో మహిళా బరకథ గిట్టరూ. ఎగిరి సావాల, ముస్ఫోలినీ. గిస్సోలినీ తుస్సు దళంగా ఏర్పడి రష్యన్‌ వీరనారి టాన్యా బు[ర్రకథను మని పోవాల. తిండిదొంగలూ, లంచ గొండులూ, ఏగిరి హృదయాలు [ద్రవించేటట్లు చెప్పేవారు. చావాఐ అంటూ, కడుపుబ్బ నవ్విస్తూ అందరినీ ఆనంద... షష గోద్రావరికో చుండు సూర్యనారాయా, సాగరంలో ముంచిన అపూర్వ వ్యక్తి కొగంటి గొపొల.. క్కృజ్షక్యాలరావు మొదలై నవారు బ్నురకథన్నూ ఫకీరు కృష్ణయ్య, ఆనాడు బ్‌ రవాయి వెళ్ళిన కళాకారులల్‌. మొదలై న వేషాలతో పాటలతో 'పదర్శనాలు. ఇసూ కోగంటి, కోసూరి పున్నయ్య! సిరివిశెట్టి సుబ్బారావు స్య్యజైత.. క మానికొండ సూర్యావతి, క్యాటగడ్డ హనుమాయమ్యిః టి. సావి(తి, ముక్కామల; తమ్మారెడ్డి సత్యనారాయణ ఈ రోజుల్లోనై ఉప్పుగుండూరు. బాల సంఘం మొదలై న. వారు పాల్గొన్నారు, బ్యుకకథలతో ఆం(భ దేశాన్నంతా ఉఊ్యరూత లూగిం చింది. అమృతయ్య, ఏసుదాసుల డప్పు వాయిద్యం ఘసిస్టు వ్యతిరేక శిక్షణా శిబిరం 5 [పజల న్మురూత లూగించింది. పొందాయి వెళ్ళిన దళం కొత్త ఉత్సాహంతో తిరిగి కర్నూలు జిల్లాలో తుపాకులు బసవయ్య, నెల్లూరు వచ్చిండి 19498 మార్చిలో, కృస్ణాక్ణూ యషజస శిలా రాజగోపాల్‌ దళం కడవ జె గ్లా రాజంపేటకు

చెందిన హుసేన్‌ బాబా దళం - బు రకథలతో షాటు హిట్లరు వీధి నాటకం : జానపద కళా రూపాలను పది ళా వుండేవారు. ముఖ్యంగా. హిట్టరు. వీఫ్‌ నాటకం కూచిపూడి. కళా ఫిడేల్‌ వాయిద్యంతో (శావ్యంగా పాటలు పొడి (ప= ల బ్లిధి నాటకంలో హిట్టరుగా: మిక్కిలినేని, ముస్ఫోలి లను ఉ లేజు పరునూ వుండేవారు, బం చుం... ద్‌ యం మంటలు వం అం జ పహ మా! కి నినా చదలవాడ, టచోజోగా శేశవరావు వాతలు ధరించ ఈ విధంగా ఆం్యధ దేశంలొ అన ము లలన... వారు, సూ, తధారులుగా వీధి నాటకరచయిత కోగంటి, మిక్కిలినని, 'మాచినని ముదల్తేన వారంతా కళా సక్షంలో కూచిపూడి శాస్త్రీయమైన అడుగులనే నృత్యం రూపాలకు సంబంధించిన గాయాలను [(వాయటం చేసేవారు. వ్‌ శ ( హిట్టరుగా మిక్కిలినేని అధిక [పశంపలందు మహా సభలో మహా [పదర్శనం : కున్నారు. ఆ రోజుల్లో అందరూ హిట్టరనే పిలిచేవారు ల్‌ వ. పతాక ససిివేళంలో డాకరు రాజారావు ఎఆఅ సెనికు 1048 జూన్‌తో కోగంట్మి కోసూరి, మిక్కిలి ౭ య టొ రటరాణ ఉక వ స్‌్గన డుగా? స్పుల్ర కొదవల్‌ పట్టి (పశయతాండవ నృత్యం నెస్‌ అధ్వర్యంల్‌' ఒక శిక్షణా శదిరొస్త్య అ౨రౌోటు ల త ము లం న లం ల న కశ కర ల అల ఆం చేస్తూ హిట్టరును రంగస్రకమంతా కలియతిప్పి హిట్టరుము చేసి కొంత మంది. కళాకారులకు తయారు చెసింది, క క న స న యనం కన శక నవక స పగ క శత క అలిసిషోయటిట్టు చేసి బటరీకి కొడవలితో మడమలాగి 1049 జూలై లో ఆంధ రాష్ట్ర కమ్యూనిస్టు పారి న న సం శర క స ర్‌ ల ర టం లలు లచ ఎ స్నుక్తితొమోది హతమార్చే సన్నివెళం-.. అతిభయంక మహాసభ జరిగింది ఆ మహా సభకు కమా గుం క వ | న. స రంగా ముగ్గిుట్కి టూరు జీల్హాల నుండి వైజ్ఞానిక దళాలు వచ్చాయి. కబ్జా దళం పున్నయ్య దళం “*బ్యురకథ", కోగంటి కోయ ఈ మహా (ప్రదర్శనం విజయవాడ 'గ్రాంథినగరం వీర, ఓయ్‌ హోయ్‌. హో _ జపాన్‌ హోయ్‌. (ప్రదర్శింపబడి (పశంసలను అందుకుంది. హిట్టరు ఏథి భాగవతం, సమి న్ష్‌గానాలు, గుకజాడ్‌ దేశ భ్‌ క్‌ గేయం (పదర్శింపబడ్డాయి. "ఈ వుహో లభ అన్న జలా నుంచ వచి చన క కా ఈ మహ [పదర్శనంలోనే గుంటూరు నుంచినాజను.... కొరులందర్నీ (ప్రభావితం చెశాయి, అన్ని జిల్లాలల్‌ | - నల ఉపజ ( జ. ద ; జై షు గ త: ఒప గరా ల్ల ల, కా ల. ఒక కోలాట దళాన్ని తీసుకు వచ్చారు. “మాస్కో... దళాలు ఏర్పడ్డాయి. ఈ ఉత్సాహానికి కమ్యూనిస్టు హీల్రి మే రలో, మావణ యంతాలు నిలిపి క్‌ అనే గేయాన్నీ పార్టి నాయకులు, మద్దుకూరిచం ద ఇఖర రావు, పొట్లూరి “జాయేంగే, కయ్యారు జాయేంగే' అనే ఉరితీయబడే సుందరం వైజ్ఞానిక దళాల పట్ల (శ్రద్ధ తీసుకుని అడు _ | . న మ. యు గునా / కం. ల . జ. మ జ క రా కయ్యూరు క్యామేడ్స్‌ మీద గేయాన్ని కంఠమెత్తి గదేగునా. నిలహాలనిన్తూ వైజ్ఞానిక ఉద్యమానికి సభాసదుల నందర్నీ [దవింప 'చేయడమేకాక ఉత్తేజ “గొ నిలబడ్డారు. పర్చాడు; ముఖ్యంగా చం్యద్రంగారు. రచయితలన్నూ కళా [(పదర్శనంళో నాజరు కోలాటం, కోగంది కోయ కారులను సమాచేశపర్చి, కళారూపాలు తీసుకోవాల్సిన వేషం, మిక్కిలినేని రాధాకృష్ణమ్నూర్తి హిట్లరు వేషం ఇతివృత్తాలు నాటకాలకు నాటికలకు కథలను ఎన్నిక [పత్యేక (పళంసలందుకున్నాయి. చేయడం, దర్శకులతో కవులతో చర్చించటం, 1 పదర

పోరాటాల రంగ స్థలమే ప జా: నాట్ఫమండలి ఉజ్వల చరిత ల నలు చూచి విమర్శజేసి కళాకారులరు మంచి సూచన ఆలాగే కోగంటి కోయవేషం ద్వారా గిరిజనుల. లిస్తూ, రాష్ట్ర జిల్లా ద ఇాస్నె చ్‌ ర్చిడిద్దా రు సమస్త లన్నిటిసీ వివరిచవారు, . కళారూషాలనే మార్చి వేశారు ? అలాగే కొండలు పిండిచేసే క్వారీ కూలీలు, తరతకాలుగా ఆ్గధ (పశా జీవితంలో. జీర్ణించి ఓ సాయాబన్నయ్యా - ఓ సాయీబన్నయ్యా పోయిన. | పాలీన జానపద కళారూపాలనల్ని టిసీ నీవూ నే కలిసుండీ - నిలిచివోరాఐన్న న వసూ వ్లూరన్సి టికి _- వడ్లకి గ్రుడకీ (పజానాట్య మందలి. పునరుద్దరెంచింది, చిలికి జేర మై సమ. నల 1 స్ట | కక కక మదగున 'పగిపోయి. అంతరించిపోయే. సమయంలో వచ్చిపడ్డది కరువు - ఓ బాయూబన్నయ్య వాటికి జ్రీవం. పోసింది. కళారూపాళన్నూ వాయిద్యా చెట్టుందా 'బైగు ఇడా -. పొట్టు టి యుద్దరికి లనూ తీసుకుని, వాటి ఇతివృత్తాలను, సామాశక సమస్య కరువాల్ని చస్తున్నాం = కాషాళ్ళనయ్యా లతో మార్చీ పజలను రంజీంప జేసింది, ఆ కళారూపా అంటూ వారి వాని కష్టాంనూ మళతసామకస్యాన్నీ లకు కళాకారుల్ను ఎంతో నై పుణ్యాన్ని చేకూర్చారు, 1పవోధంచేవారు... క్‌ కళారూవాల కోలాహలం ? అలాగే యుద్ధ (ప్రమాదాన్ని గురించి ఈ విధంగా (పశా నాట్టమండలి. ఉద్యమం వుర వచ్చె. వచ్చె బాంబు 'జల్టు 1జాలమడియేల్లా! కలువేస్తూ ముందుకు నడుస్తున్న తరుణంతో “ఓ, మిట్టి మచ్చ. మాసిోవు (బతుకు 2-1 పడే హిట్టరయ్యా- వీటికీ వదురీదుచుఃటీవా” అనే యుద్ధమంటూ. ఆరుపులవిగో జా సుంకరగేయం, “హోయ్‌ హోయ్‌ జపాన్‌ పోయ్‌ గద్ద గుంప్తలవిగో చూడు. ॥డా॥ య ము రం నల అంలి౨ి, ల. రా, ష్‌ మలయూ ల (మింగిన రామని భారత కను అగటూ యుద్ద [ప్రమాదాన్ని గూర్చి, అలాగే గవిసెనురా” అనే కోగంటి గేయం ఇహుళ [పశంసలు: న. అందుకున్నాయి. ఊరూరా వై జ్ఞానిక దళాలు. ఏర్ప స్దా లిన్‌ (గ్రాడుదాక 'నోగిరా నచ్చి షా. డ్దాయి. చేళథ్నక్షి గేయాలు... కొల్టలుగ్రా వచ్చిపడుతు. ఎెట్టైసేన చుట్టుముట్టి గొజ్జికత కయుచుండ. న్నాయి, ఏదో ఒక మూల. ఏదో ఇక గేయం: వో హిట్టర్యూ అబ్బ నా కళ్లు చళ్లబల్జవ్‌ ము హిల్యరూ పడుతూ. వుండేది, అంటూ' కోలాట శీ రనటో హిందూ ముస్లిం ఐక్యతను పవోధీస్తూ మాస్కో పారిమేరలోనా మాధణయం్యతాలు నిలిపి బాడి పంటలు. సల్‌ గుండాలి॥ ఆల్హాతెనాం॥ మాడ్చివేసెరా. రెకార్డ్‌ పూడ్చివేసెరా తల్లి. పి బ్రల్‌ సల్‌గుండాలి ఆ|| అంటూ: ఫాసిస్తు [ప్రమాదాన్న గూర్చీ (పద్‌ ధించారు, అన్ని జాళుల్‌ (ప్రజలు ఈ పక్షెర్లో కూర్‌ స్రీలు డ?రుకున్నారా. పుటచేల. రొదలలో వార్కి. హేకం కావాలరడి ॥అ॥ తుమ్మెదల వాటలను పాడ్రార్కు హిందూ ముసి౯లంతా. [ఆ|| ను ఉర ప టు వాగ హీక్రం కావాలండి 1ఆ| వాడవె పాడవె తుచ్ముదా॥ అంటూ ఫకీరు వేషాలను ధరించి, అల్హాకెనాం అదటూ-= జర్మనీ. జావాను తుమ్మోదా ఐకమత్యాన్ని పదోధించేవారు. గొప్ప జన హంతకులు: వారె॥ తుమ్మెదా

ఆంటూ తమ కోకిల కంఠాలతో ఊరూరా మారు పంటలతో మీ ఇళ్ళు వాగై న ఇళ్ళూ (మోగించారు, కరువుతోడ నేడు కళ' తప్పినాయి. ఇక కాలవర్లో పడవలు నడిపే పడవ సరంగుల టూ రైతులకు పంటలు పండక కరువులత్‌ దళం వాటిలో " లట్టుడికిపోతుందంటూ, కరువు బీభత్సాన్ని ఈ విధంగా పడవెళి పోవచున డీ ఎంత తిరిగిన ఏమి దొరకదు రా ల ౪ ప తన గ ఖర్మమేమిర అన్నయా ఐక్కుతా పడవెళ ఫోవ్లచున ది యనక కయ ల్‌ న, న ( ల న! పడవ అనే అన్నా చెల్లెలు ప్మాతలు ధరీంచి రాయలసీమ? ననన బెంగ్లాల్‌' కరువును. గురించి, కళ్ళకు కట్టినట్టు చ్యితిం స్వయం నిర్ణయ సూతం చాటుతుందీ పడవ గ్‌ [ అని డేశ .ఐక్యతనీ, స్వయం నిర్ణయ స్యూకాన్చీ చనా జీవితపు బశ న . ॥ , ఇలా. కోయ వేషాలు, చెంచు వేషాలు, హిటరు అలాగే కళాకారులు. రా,తిఫ జేగంట సంభం శక శరన కన గస గ కు న! లు ర్యాతిస్ల జెగంట స్తంభం... భావం సీమ్షూ భాగవతం, తెలంగాణా భాగవతం, పట్టుకుని. 'పీరిగాడి రాజ్యం మొదలైన వీధి నాటకాలనూ, రేషనింగు ఎందుకయ్యా జాగుచేయ భరత వీరుడా! రోజుల్లో పజల కష్టాలను తెలియచేసే. "రాములమ్మ ఇండియాను (మింగిచయ; హీనులౌ వళ వవ చర్మితను"”, తోట్టాక్ట లిమం ట్‌ లు అనే పి చ్య్చుకుంటు ల షానువాష్ళ॥ పరుగు పరుగు నొ స్తున్నారు కథను, రాక్షస: కృత్యాలు గావించే 'నై జాం నవాబుకు పట్టి తన్నరార నీవు. ॥ఏందుకయ్యా॥ జాగు. చిహ్నంగా “గురజాడ” కన్యకా చరితాన్నీ , “జముకుల టు త ల కథ గానూ'*, “కషజీవి”;“స్తాలిన| గాడుయుద్దం”",టాన్యా ఈ విధంగా యావనక వషధారణలతో ఖౌసిసు వ్యతిఠక శతం కీ. శ్రీ లు థ్‌ న న రా కల జ శకి లు ద ల బతారామరాజు + “పరెశలింగం' శ్‌ బెంగాల్‌. సీరువు / శివ శివమూ.2మి గణవాధా, నీవు “పల్నాటి వీర చరిత” మొదనవైన బ్యురకథలూ, శివుని కుమారుడవు గణనాధా దేళభ కిని పురికొలిపే గురజాడ, ') శ్రీ, రాయ పోలు | అనే పాత పాటకు [పత్యామ్నూయంగా కృష్ణశాన్ర; శంకరంబాడి, శ్రీకృష్ణ, సుంకర , కో గంటి, ఖరడ్‌ ఖండాంతరాల భరతమాతా నీవ కోసూర్కి మిక్కిలినేని గేయాలను, డప్పుల వాద్యం థ్యాతిగన్న త లి వమ్మ భరతమాతా ద్వారా రైచు కూ ల్లీ గేయాలను, జంతరు పెళ్లైదా రా ; కూలి రైతు బిడ్డలమమ్మ. భరతమాతా విషయ-బోధనా ఇలా ఒక్కొక్క (పదర్శనం ద్వారా మేము కూ లదోసాం. షా సిజాన్ని ఒకొాక్య్టూ. సం దేశాని [| తీసుకు పోయారు. ఆం [భధ న. . (పజా నాట్యమండలి కల్లా. (పదర్శనాలు గొప్ప ఈ విభంగా నవ భావాలను మిళితం చేసి పరెపజ ఎల యి న ౪ తన | సంచలనాన్ని కలిగంచాయి. లందరినీ | పదోధించినారుు అదేవిధంగా అడుక్కుతినె నై దిచ్చగాళ్ళ పదంతో స్రీల బ్యురకథ దళాలు : అమ్మగారి ఇప్ప భాగ్యలోగిళ్ళ పురుషుల బ్యురకథ దళాలు అపతిహతాంగా థాగ్యాన మీ ఇన్మ పరము గోరెద్దా పురోగమిస్తున్న తరుణంలో ;న్ర్రీల బ్యుర కథ దళాలు

త | + న్యు టలసే షి న నా వ య సలి షు నూ న్న . న కం టు య వలవల ఎ మ మి దర టనే సు ప

స. ఖ్‌ న న. ఇ స్థ

స్ట ర | వ

సు. న. శో జల ఇ న గ! స ప గా చా

కం! షు జ శ వన్‌ ై న 1 బా

స . క

ఫై క్ట స్‌ నటు ో మ స్యస్మ్మే ము ఇన్‌ స్‌ు (్లో

న్‌ హా శ న వా త.

న జా లే స్ట ర్య నిట జ్‌ త్రాశస్యన్లుు... 1 న. ర్‌

సి ప ో్యం శు జ్యా సన చ షి

గా వ లం శ స్‌ ళీ శ క వ్‌ ఖ్‌ పై మ “హు ఫే ర శ నే నన్‌ స్టా స స టో ప న ఎట తస ఆః

శ టట ట్‌ అల స జ్ఞ ప వ గ , స్‌ ( ఫ్లై . త్ల ర ళు స్ట ల ఖచ . సు న క కా క్షే శే “క

న్‌ స్తే ళ్లు ట్లో మ ఈకల భు న య లా ఈ.

స న న యు. శప 2 తిర ట్ల జ ట్‌ యయ ళ్‌

స మం శు ల్ల ష్‌ వ గ్‌ న న 1 గై ట్‌ శే జ యం... య ళ్‌ న ఈస్టు కస |. జే నః ఫ్‌ లు న య రే జ " గ | - శ్‌ న హో జ న్‌ య ఖో న. కై - సత్య యా థ్థాణాన్లా పః శ వు ను యాలను టన న శ ప న క? ట్రై ప స్య నక. వే న నే ఖా ఐజీ క! క క / జ ర. స స న. శే యా టి స ఫశ దీ స

స శే మే న లో గ మో శ త్ట " టి క 1 ఓ. శే | [ శ వ ఎ సక న ఈ ప్లే ఫై టో ల ఖై గా శ శ నన్‌ _ ల్‌ రై జా క ల హ్‌ న న మ స ః న్‌ లో వ. నల ల హాలో శ క్ష చ జు ప? జ్యా కు న ఫో సై స. పతసిమునతు బ్య వ్‌ ఖ్‌ వష ఎత్తాలి క శ రం స . ల వ టై జ అపు లో 1 నై న శీ మ్‌ క్‌ క న లాలీ . [ష్‌ సం మ న జట్ల త రో! ః సై సి న ల సో టి సు శ శర కై = ల్‌గి. స్వాం ల, గా వ గ స్టా వ్ల సకం నీ జ్జ క్ష న్య ;

న్‌ , క న భన ళా వ ॥ “న శప? షో చె టో న్‌ సట య. (రజి శ్‌ వ గి స. వ ॥

వ, మతు లు త క్ల సప ఫట శ్చ ..... ల ల్‌. ర్య ; మ శ రై గ గ్గ న్‌ లీ స జ్య క. | హా టే హి స స బ్రో ప స. | లే కూ]

స య సాం. జట క | య హర్టస్థై ు న నక వ. న |. అ శం సస్య ఖా (గ 1 స్య న్‌ య స్ట గ్‌ క్ధ సా జ్‌ అ 1 మ ష్య రః న ను ల. న స ” ఫై | . తతో స్తా న. క్షే లు వ్‌ క + :] జ జోమ్థులు యో. - శ నే! " జే స్త త జ్‌ పీ? + ఫ్‌ టి. స్త పై టీ నట య స | ప ఇహ ఇ తో స క ళు న. సో న? వగ ను. జ క. క శా, ప మ. పళ ల్ల హ్‌ జం సట జో . న స అం “౭ ॥ వల శ స శ్‌ ॥ ఈ ల ై! 4 నా న్‌ గా ఎ బల జ ల న వు ం ర్మ ఇ శే! ఉం స్‌ వే ల ట్జే ఉల శ వ రా జా స్ట . న్లో సీ + మఖ క ల్‌ మ్‌ ్మ్చుః . జ్జ రణ న అక్‌ ఇటీ న న. గ్‌ ఘు... వ: / ల! ( క ళ్ళ ఉం 7 న , న. “౮ ల్‌ ను ఇత్‌ ల్‌ య ణ్‌ వై శ న క్త సలం ఎన్న ము (లో మ ఫ్‌ చ ర్వ ్లీ

ఇ న. న య్‌ య్‌ నెల్ల

స న ఆ లో ... సట శ్రా 2 బవ

• నట్ట చ క్ట సోన సై షి

ఫ్‌ ం శ షక స న | న్‌ న. + + ఎట | స న్న ం న స | పంటే ళ్ళు కు న్యు జ ఓ త. [0 ] స్రస్రోసోం న మ వ: సో వా ళా సో శక. శ జన న [| షా ప. గ న వో వ ళా: ॥ో స్థ జో | ప జే నో లు. | టో ష్‌ గట్‌ న! శస ఖ్న నా ఎకు యో య. సూ పే. న ॥ ఇటో ని స్‌ జ మ శ్ర క్షు. టట్ష్య న్యు ట్‌ సంట్లో చ. స్‌ ను జ న్‌ మ ం ల స్ట జ స గ న న శే స్వ హక న స్ట్‌ న వ

సు... . శ యం చు యస్తు ననన. హస లి సలు జట స య లం ల్‌ ముం ల టై వ. త ల సీ య సా. మలల. అ జమ పముత స తమముయసుమమమయుయతముయుయటుటపను. పకన న

న. ఉం ఠ ఉల ॥ 4 ల ఖ్‌ న . = ఇ 4 4 శ్‌ విన * 1 శ న న! రాలిన ఇ ల టం. తిచదిదాగరి చందాల గీతకి ిాచిపింమంయరాాంనరిరగరీపందరంంంరిరిని ల్‌ ర రన క నామం నాన చా చతర బంమకంాంాాడారలెలిరెకితిరికితకరరిదిరంా చు మలం లత ర రకర ంతరరరరరరిలిరిదికరంథ కువ సంచి రిల! వక క క. ఎట గై పే ళా అ వు అం! క ఇబ శ న గ్‌ టా. న్‌ “ర్‌ న ఖా న న్‌ు క న గా క్‌ బ్‌ వళ ఖా "లీ నా 4 గాం త చ్‌ చు త్త న్‌ లీ పటి శం పి అ వ్‌ బ్‌ో స్ట్యక్షన స్లో య్‌ స్స వ 1, ల తేనై ఖ్‌ సాలే. గై సా ను జై ననే! | ఖ్‌ వటి దం “భ్‌. వర్తన ఓ ష్‌ ర క్షత “క్త ఖా” శ్శి () వా స్థ ర షై వ ఏళ్లు స ష్‌ గో , ల్‌ శిఫషుట అన న్‌ మన వా / ఉం సః గ్‌ న శ్‌ స మ ఈ ణ్‌ వ. సల ప్ప లన బర. న్‌ టే పీటీ! అల గ శ ం టీ. ” జ! ఉల "లె రా న క త్త ॥ నగా టు కరస నం యే. గ్‌ | శ శ్‌ క యు ల్‌ కై వచన! వన. ః నీ శ జ్జ . , స తి అ సీ ణా రా ఎనక నర. చ గ స వగ జా నస స జ్జ లం న కన రష త్రం న ర్‌ వ్గ ం ॥ శ క | జ! 4 ర 6-1 సై వ పే ట్ల ఖీ య్‌? ణ్‌ స్త్‌ ష్‌ ప న య 7 నన్‌ యు ! కః షా ఫ్‌ ళా వే గి న ప్త ఖే స నం త. లప్టటో స వహ. న్‌ బిర లను రం గ్‌ పచ న్‌ ళన, ఖ్‌ న స్స్‌ నే శః పోశి? "శ. సం వు హజ్లట షు క” ధ్‌ న్య త్త వు నం నో రో గో స్ట్‌ నో ః న ఫ్‌ రే ర్ల గొ 4 ఖీ | న వైనగ్రన స్త -?.* ంవే థ్‌ పీ ర్త న ర ే హ్‌. అం గో నీ " ం క గ్గ జ్‌ నవు ఆలి యం త్మ నీ = క టు న న న్ద మ మ ఎస ష్‌ గ క. వ్‌ త్‌ డై న ; బర తు శ వ లల రన * నం ” ల వట లల లే వ శ “ం ర క యే గాకు: లజ సా స ౫ య. స్ట్‌ | స ఖా! . తో షు నో

• హాం లం ల్‌ వ క్‌ ఎం టా క ళ్‌ అణు వ్తర సై సభా నా బో ॥ జ హం ఘా శ శ్యా స యఖ నంతా న స్‌ ఇట! ఆ శన, త్త మ ఇ - . = అ య్‌ న! “స్మి క | సే ర్‌ ర్య. క్‌ సై స ల క్ష =వా ల ల “ల ం శ్‌ క సళ లు ల్‌ స్ట నవం క మా నా లో. కో | ళ్‌ టు స శ ల? జ వన వ న. ఇ న్నే ళ్‌ వ సళ్ట స € || సా ఉస రుం ఆ ల [4 గ ఫ్లో పగ న

• టి క్‌ 1 ళజ్డ్యా 14 స 4 జనం ॥ + స ఖే క (న ని గ్‌ డగ . బలై! ళ్‌ శు మార నే వ ద్‌ మే త్‌” ల టిట్‌. అ = 7 గ చార చ న గా చంరాంప్యా యే 1 ఆ వ్‌, అజ కు క్‌ జ్‌ + “క్మక. స్ట వే 1 కకం లి త్‌ న వవ్‌ టంం జ్య లు * వ గూ శో ॥ టా స్త న న్‌ జీ పగ న గ శ స్టా ఖు ట్‌ వం టట క్‌ హా న వో వట టో శ త ఖ్‌ శాతము మీక జ్య వజ వ రయం. రం. రం దర పాయం రకర యు రం చద! - శ రం చ యనం. చం మ నీ గాగ ఖీ | ఉరంంతయరరకయయయుంు " న క్‌ క స్ట న నో జు ణి సి న టూ అహ శ సు ఉదాన ్తుకక రకము ననున మం ప. ళం ల దదళ్ళాధంరుర రరర రరరతలచ న షా న ఆల మ అరధ కరన పు శ ణి య శ స ం ప్‌ (న్లో ః సై 9 + = శ సం ఇ వ ౦ ఖో శశ కం ం న. గ టి 4 వ ర వ రాం! రా లంత నందాారిలాం వాహ యనిన యయ 4 ఓల నతన నన కు టో శ ఫం అ క ల... య. గా లై ళ్‌ టీ ఓ జట ర్‌ శ్వ ఉపచెంద్‌ ల ంపలననరింంాదదంార్‌ ఏలటిం! ట్ల టట టం టట టల ఛీ ఖే, 2 ఇం నా రర క! గ్‌ + క భం వెన కనవా. జీ టే క కృ అకక ౮ న్‌ ఇతి లన మ 42 | కు! జ మం స ల స్‌” టం న్‌ 7, చల! ఖా. జ్‌ ఇ కా క [ి డే ఇక్‌ స ం | శ. న ఉం వ లు ళం నే వసా ఉల లం = అ భా స. జగం జ. రా ్ష 'ఐ చ్‌ లే నంట ను. ఫి £ై ర్‌ వ్య లే. చీ 2 న గ్‌ నం నై. యై 0 గ్‌ ఇంతో! న ల” య్‌? స లు టాం క - కవ, నక టా ఏ ఇ సై గ జి?! | ర్‌. తో ప వో బు త ఖా స! లం నశ్షట ం లం! స్గ ళీ చరి: శిరి త. గు న ష్య ఫు న్‌ జ్‌ నగలు వా ౯ టం. గ ట్‌

• అత్తో జ మ స్ట్‌ టే టన స న జ న శ త వ యు ఏ” ర్ట వట షి శ్‌ టం త ఫొ గ్‌ ర క! ల్‌ లే న్‌ శ్‌ హ్‌. ఫట జ న్‌్‌? త్‌ఖ4 ర వనం న లో గళ! ళో హో జ రం శశ, డాం క ; 1 ఇ తళ వ అ ః శం ఆ ఇ ష్‌ వయ * 4 యు 0 | ఖు: ఖ్‌ ఇ జ్‌వ్‌4 రు. సొ స త్‌ “ల ఫ్‌ స ఖా న. సన ల సో య సో న్‌ 4 ఇ గ్గి లే సా. జ ॥. ఖే అఖ్ళ సో శం కి పై ఎనన క్త న్‌ా 4 క . సక్‌ టు? శ /్‌ = జే స "₹ న గ్‌ శ న్‌ శ ంం ౭ క్‌ు క్ష. * మా. ఫ్య న స ల నా. త్ల స్య. శ్‌ స త్‌ టికి ళు త్త ర్తి న్‌ న చు వ! ॥ రేస శ. స్‌ చ ల సా గ్‌: స్‌ ను న జ ఇ. . మ 1. ఖాత క న ంసేల్లీ.. న చట ప ల వ. 4 ఉం మ్‌. న్‌ వ వ వందాటి?్‌ “ల ళా లు ర. హః ఇషా సం వ స - య నస రు మ టు. య స భా. టి టం మ తం శ యే. శ సక. నా ననే స్ట్‌ వ కర న్‌ గ్‌ శి ఢి అవల న లం లో ౯ య చ్తా న. నం న్‌ా 14. వ్‌! ఇ నో మయ. గ ళ్‌ ం జు శ ల షం =! ళ్‌ శేకర్‌ శ లి 4 * ( సి ట్‌్ణా' | శం. నా పం క సై శుళ్య? ఏం ల చా జ తానైం 4 ల ళీ శ! ॥ ధట? నా ఇ ం ఇళ న్లో 4 లేం ల 4 లే జై స్డాః న్‌ స త అ నో నున ల క న స. స కమర స ఏణ్‌ ర్త ల గ్‌ (కష పం. ం ం క ను నల్‌. జసు ఖం వ పట్ట, హై ౧ 4 స న ర. స్‌ జో ప నో లో గ క సం ల న్‌ స్‌ నయ | శ క్ష [మ సం చం మం స్‌ త ర అమ ళ్‌ ను! సప గ్‌ | స్‌ స మరీ య ॥ గా క్ల ల? షం స లీ జీ గ న్‌ ర సఖ షు శ న ఎంత సం. జుం /| న. శ న స న క యం ఫం. శ ప శమన. చస మ నా గే. న న సే రం. శ్నే యు న్య. వ ర శో. నీ = శర న | సు డె న వా తక శ నల్‌ క్యా ( ప్‌ త, మం వ: ట్‌ లం అ షల్‌ గ చ ॥” ( కా “కలం క స్‌ త, "వ + “లు క వాల న 4" టి ల్‌ో మి: స ఆ జ్జ జ సే శా శ: స్ప ల్‌ ఫి చ్‌ ర సా న్‌ ను శకట” నరు స న “0 యా ర్యా" తా శ్‌ సన్లు. ర +! య స్త నం. “వాలున న త్త: జి వం స్థ వ్‌ | య్‌ జే =. స్మ ల ళ్‌; గం ట్రాన్‌ శం , శ యం 1 7 షప. న శ ప్ర న స శతం అపా ఈ న నే రంగా పి స సమర్‌, ళలిం =) వనం లం ( క గో) వ రసు *| ప ధీ ష్య మం జ న చై ం అని వ్‌ | స్వా స క ల మం! వివి రం! ( (క్‌. చ్‌ న్‌ నై న న్‌ న స ఖ్‌ ద్దు గ్‌ గచ్తూహవళ ఖే లం విపి న ల ల ( క శ న్‌ న యు జ | టి ఇ క భి ,టం 4వ వ చ పంల మం. నా టం ర. న. న ్‌ “ధి శ నలు "టి ణి టే కక జి 2 కా _ మా ఫ్లు జల మ్‌ . వ్యాపా జ ఫా క్త. 2 1 సర ననన నేసే ల్‌ ణి “= ప జె షా లం! కు | గ హా - కన లక పో “తు వ్‌ చ! ॥ = | తవ , న క మం యిక. న్న లి యి. టా! క హం ల త్హ్యా ద్‌ జమ న రై / ణ్‌ యి సం! ॥2. ఇ క్ష | లా + క 24 (కాగ ఎ త్తు వ గం ఆ, లీ టే ర | గ్‌ా లీ ఫై ం 'ఖోళై. డ్‌ జ న! సు షే 1 ష్య శ ౪ జ జ్‌ టం. ₹ చల ౯) 1 వ నా ఫ్‌ వ టే శ = సస" నై ట్ట జే న్‌ .క్జ వం న ము షక్‌ గు క ష్న్వ ష్జే | ఎం జో / క + ఏ జ? ఎ శపిక " 7% క ” కాం తపు పాం? ర జ ల! ఫ్‌ సీ. న య వై ( వక క్‌ య జజ. ళం ల ఏను షం ం క్ష సోలి | పం షం *- సోను స షా. గ = శ ? సతు షు. వ టపా ; నస సత్త 1 స్త , ఖః ళు నఖ వన అమ న జే ఈ 4 వ ఈరంకి | ం యే ఉపి ల శ క వ | న సవరం శే వళ య్‌ వను త్‌ ( న. శ గ కః ॥ వై శ" ః జ్‌ గి గ స్ట్‌ ం నో సని నా. గ్‌ గు 5 గ క | న్న నష. ॥ శ సే గే న న్న మట ఖో, లా ల ) శ + లో! న్యా ల్‌ + త. గ్‌ శ క క “న జ కో శ 2,0. టి నీ న్‌ ఇ జ వు గ పోళ కే లః ఇ [ ళ్తాం గ్య? 124 మ. నే 1 ర = ఆర్త నం ం అభం నే ఈ కం ః గ! న్‌ సఖ! ట్‌ షష న క్ష్‌” ప ల ల స్య ల్‌ో న శ ళ్‌ ం న గే ఇ వ 4 22 గ్‌ గ గన న స్జ గక వల ల ॥ న ధీ కర వత్తు చస సభ 0 ద. వం? గ జో *ఉ. న . రా లా? న ఎ శా + మ హ్‌ లే శ అ కంర రాన న; యం ॥; ర | వట శ భే న్‌ రన తరల్న, స్త ల ట్‌ + ళా స త లే న క పం చభో / దో టీ ల య నం ఎ స గే క క న. హ్హా జే యమం) న. బి వః త్త న మము నట్టే " వః నా క న న క ప్‌ో లీ వ వ (క మషని .. కీ టి ం జే ి న వం న్‌్‌ స్ట + జర! ఇ గక + టీ? భి టా గగ స్‌ ఫి" స్టే గ్‌ మ్‌. య్‌ క చా ఫ్‌ షే ఫన్‌ వ్‌ వచా? జ స్ట క్‌ు యా... ఉలి లా ల . కిన ఖ్‌ ఉచ గ ॥ ః వం * నట ం క్‌ లై న = చే *ం! ప్‌ ళో ల లం | సహ బ్‌ క్ష సు ల ఆస చ స? గ న జ్జ? శి న శ గ్‌ స్ట ॥ షు ల రై ( ;ె గా | పా ల్‌ న సో + ర్‌ సై న ః ంసా సే క మ జ బి న న. ప ళా శ లట ల టా కా త 4 న ఖా వివా ఖ్‌ రధ! సై సే లో (' మ్‌ " ర ల్‌ త" శక న్‌ బళ ఫి శక్యా | కో ఇ ల ల ళల, ల టం 6 ఇద్యా 6 6 ₹8 ఛా జక శి6ి ఎ చిట్ట కు న్‌ 4 అసం ట్ర్‌ త్తే ౩ గక రో ( నన * జి త చి వేస గ్‌ క్‌ న్‌ * న ఫ్‌ + జగ్‌ న్‌్‌ టన! చూ ద త్త మ మిలటడ్‌ అం క్‌ ట్ర్‌ న్‌ వ కల్‌ టం టర ఇదం చలం క ళు బి14! టన ర నక + ఇ మ్‌ నష రాలి క సళ "స స క ఢి సాసడ ఉంట ॥ సం రట. న్‌ క్‌ శే రట న్‌ మి (పప చకా పం తా ల వ టో ము పతయ క్త న కరన | మ రం చర రరర ఇ పటం ళల య 1 ॥ న + + ॥ య రట లో త్ర మం. నై పే గ్త్‌ స క శ క) స్త క. సి శ ప రి ల షే రం మ! సర రాసన న జు వ్‌ ష్‌ = (7 జ్య మట రు ఫ్‌ నే నీ బ్‌ కంచ టో తళ చేల టట + తతరతద త గ్‌ 4 ం ఫ్‌ ల ల ండై లీ ॥ ॥ లం ల ణ్‌ ॥ లే. ల (ం మ య 2 క్ష శ ం ం శ (| = గ్‌ న ॥ వ్ల ల ఉం | ణీ లీ జి

పోరాటాం రంగస్థ్శమే (పజా నాట్యమండలి ఉజ్వల చరి[త లీ! కూడా బయలుదేరాయ. ఆ విధంగా (ప్రప్రథమంగా _ వత్తరంగా | పదర్శించి ఆంధ 1పశానీకాన్ని ఉ్యరూత బయలుదేకన దళం గుంటూరు బిల్లా మహిళా బ్యుర లూగించారు. ఆంధ దేళంళో. అనేక [పా ల తాల్లో కథ దళం, ఈ దళం 1944లో. నళ్పడించి. ఈ కథను చెప్పడమేగాక మ్మదాసు ఆంధ మహాినభ దళంలో .కథకురాలు మోటూరు దషెదయం,. చింతల లోనూ, మైలాపూరు రసికరంజని హాలులోనూ, కోచిశ్యరమ [మహంకాళి లక్ష్మి వంతలుగా వుండేవారు... రాజాజీ హాలులో మంతుల సమక్షంలోనూ. సీతారామ పీరు చెప్పిన కథ రష్యన్‌ వీకనారి “టాన్యా* రష్యా _ రాజు కథకు చెప్పి కనువిప్పు కలిగించారు. ఎప్పుడో జర్వనీ, యుద్ర ౦లో నాజీల కిరాత కచ్వానికి బలిమైన పల్లెసీమల్లో కామమ్మ, బాలనాగమ్మ, కాంభోజ రాజు అమరబీవి _ టాన్యా- ఈ. కథను ఈ దళం ఎంతో కథలను విన్న వారు స్వాతం[త్య హోరాటంలో ఉత్తమంగా:]పచారం చేసి ఫాసిస్టుల యొక్క కిరాతక వా ల్లొన్న మన్య విషప్పవకారుని జీవితం వినడం ఎంతో కృత్యాలు బలా పర్షాక్షాష్ట, చెందాయా. ఈ కథ ద్వారా అబ్బు ర౦గా అసిపించింది, బ్ర తో ఆనంద పడి కళ్ళకు కట్టినట్టు చూపించారు. పోయారు, ఊత్తేశితులై నారు, అంతే కాదు. స్త్రీల దళం ఈ కథకు శ్రప్పడం =. ఏంతో ఆశ్చర్యాన్ని కలిగించింది ముందడుగుచేసిన మహిళలు; వారికి. కథను విన్న ఆనందంలో మంతులు పారితోషి ల రోజుల్లో స్త్రీలు రాజకీయాల్లో 1పవేశించి కాలను చదివించి దళ సభ్యుల్ని (పశంసించి ఆశీర్వదిం (ప్రచారం చేయడమే కజ్టంగా. వుండేది. నాటి మహిళా చారు. సంఘాల్లో పనిచేసే. కార్యకర్త లందరూ. తీవమైన అమితే ఆ.మరునాడే మంతులకు బెదురు పట్టు విమర్శలకు గురి అపుకూ. వుండేవారు. అలాంటి కుంది. ఈ విధమైన కథలు ఈ విధంగానే సాగితే తరుణంలో స్త్రీలు బుర్రకథలు బెప్పడం. ఏమంత తమ మనుగడకే. ముపష్పనుకున్నారు, వెంటనే సీతా సామాన్య విషయంగాదు. కాని నాటి యుద్ధ పరిస్థితు రామరాజు కథను నిషేధించారు. రస్తూ ఇళ పరస్థితులనూ [గ్రహించిన మహిళా లోకం (ప్రజా నాట్యమండలి చేపట్టిన కళారూపాలు :--- ముందంజ చేసింది. ఆ ముందంజ వైశ్తానిక దళాల్లో న క్‌ షూ భానడం, బు [ రకథలు చె ప్పడం, నోషికా ల్లో పై [తలు జానపద న ఖా రూ పాలు ఫట ధ్‌ రించడం వరకూ వచ్చింది. అలా ఉర్లేజంతో ముందు క మ క ర కొచ్చినవ, నాటి మహిళా బ్యురకథ దిళాలు, ఉదయం దళం-గుంటూర్ను కృష్టా జిల్లాలలో అనేక సభల్లో జా. [పదర్గనాల నిచ్చింది. ల . “ | న్న ,] తరువా త్ర కృష్ణా జిల్లా (ప్రజా నాట్య మండ లి జ 7 సన వే ల ప స వ. ్‌ో ఆధ సర గంలో నాటకాలలో త్రీ పాాతలు ధ రిస్తున్న . స మ్మో లా ట్‌ ల న "| ఖ్‌ కొండేపూడి రాధ ,., తాషీ రాజమ్మ, వీరమాచనని ౧౩||. పక్‌ ప టా వ ౫. న అటో నైతి అ ఈష మన్యవిష్ణవకారుడై న అల్టూరి సితారామరాజు జీవిత య్‌ క చర్మితను సుంకర (వ్రాయగా ఆ కథను ఏంతో రస _ సీండికేట్‌ వీధి. భాగవతంలోహుస్నేన్‌ బాబూ దళం

॥లే నాటుకశఠళ సరయూ భం రోకు లాగానూ ఆ అర డళాల్తా జట రా గళభాలకనోట యనిన. శ్వయ్యాళ్య న బ్రుషాపస్తంలూ అ జాత న. భిళార దా శకలాల నా ళ్ష ఫం (న్స్‌ క్ష ళ్‌ జు నళ్ణ ర్త. శే న్‌ చ | న్‌ జ లోనే క్క న్లో న! న. జ్జ మ. శే. స స్థ న్‌ ఫీ? జ న స ఈ ఖా క్ష ళా సాల ఇ ఖు జ [1 ష్‌ ర వ - నే ను మ ఇ మి ఖలీ జ్జ ఖ్‌. ఆ ఉత్త ఈ ఎ ల్లో న. షై బన ఇ జ లే టై సు క్‌ ర్‌. శ్ర స శిల ట్ల క్ల క్‌ | ఖ్ణు జు నస అ జో వ. క తి ఫోను వ ఫ్రా న మ్ల శశ ఖా స్‌ స పళ్లే న 1 న గ వ జ | స్ట ఖ్‌ వర్డ్‌; ము! చ . ల తల స జ్జ జి న | జ స్టా పష య్‌ యా ఫై ఖు న్యు శశ షై న సట్రజన్న్‌ క క స్‌ జ్లై జ అన స యవల ఖ్‌ జ న్లో న. న ల ల గా . తస య్‌ షు ళ న. బతు న ఎ వా వ్‌ న. వ వలే కిల వమ: రు క అటి న అాస్పీళ్ష. మ! జ బన న న వూ కా య్‌ హో యం శం ళ్‌ న స భక న. ప స్లో స న్‌ .. జే కా వ్యా సనకట్లటు . ఇ షై వగా న న . గ్గ న హను పే జ గల్ల ఖ్‌ త్‌ శ ళ్ళ ప్లు తై స్కా శు గ జ శ ని జ శి - |. ఖై స షల శ్ర ల్‌ | న. న. యు లో లు సో క స సు లం య న్‌్‌ జ (| ఈ సళ తంల ఇ గ. అప చతయుతళ్చుతో షస టంత టంటే ఆ అదం లస టి శ మ శ కాంత్‌ మూవాభినయ సుత్యగ 5. శెంబత పొటలు &1;, బృారదగానాలు. ౧ పిచ్చుకుంటుల కథ పప పకట శజన బె రీ న న త్ర ॥ భజ ఆం విం 8. డప్పుల నృత్యం య... 9. బేగంట భాగవతం వర షాడో సే 10, సమిష్షి నృత్యాలు పరు తుమోడ బాటలు న్‌ శీత కా భగ టా 2 సయ జక! లే జ కో+ర్రీ ల్‌ో ర్‌ శం 12. పడవ పాటలు 2౧, బై రాగి వప లెటు సంవాడం 9, కస్రదు న్‌ వతం 15, అన్నా చెల్లలు. సంవాదం 20, క రను ల గతం 14, పిటబ దొర ని స యు కారతరగ భ్‌ | య 12 కళా దరూహపోలున్‌ కడా రెలిదాటు 18, కనక తపెెటు కి యాజిాలు-*చణా. శీటరాలు | 17. జముకుల కథ ఆవాల (పడా నాట్టుముకడళి రాష్టకదళం-. ఆంధ్ర ర కో శల చభంటో లికి రంల గాలీ న. రా

సీజీ . అఆ అ1౧ంలి నాం హాం బన ల్‌ ఉంలఖట న 7 సఫలము ,పశా భాట్టెమంలడలి ఉజ్వల చర [త పం పై ట్య తన. జిలుటిటీ శ ల్ల ళం సం / స? | ్‌ ఖ్‌ ఖం శా న శ ల సానా లా లారా గాభరా కాయా డారాలటాలల్లా.: కే ల :(చ్య్యళ లుల ర్రవరజు ల హా టు వలి శ 4 షన టీ లప సల్లు . టి క్ష్‌ జ రై చస వానవషడ క్య్యానవులు. ఎలి ల. స్ట్‌ రట మ చుం లా దరికి నం లల బాప్‌ యా న్న క్‌ | స న్‌ | వారులంద౦6ం వ్యవబఖిమంం జ అ పరల జోజో స శన న మ ఎ ట్రద్యై అరషను డా త్‌ క వ్‌ శ 2న ౮. జ. అ . ( . క స్‌ో వలో సలా న ఆ. టీ యా ఎ వ 5 శా బన ఖా న. తూ వ్‌ నన శు జ లో టన అరయ య కా న న .చుట్లి | || ల . . / వ్య. స్మ లో లవరతి. వియ్‌ మందు కలీ వాడటపేప టి | న సిం న్‌ా రారు షా దే హయ్‌ షం జాల యే స్య? వ. ై శ్‌ స్‌ ఫి స్‌, 1 ప్ర ల సా అభ . క న్‌ న్‌ షి ఆటు జో! గ త ము త శై కీ ఈ అయి తలే కీ అ జి స = జాన ఇ క ఎట్‌ త్య .. లే న " ఖే ఇ శ ను ముగించుకుని నాధనగు 1వారంఖించివాకు. కాంపు య. శే వ్‌ నీ నో శ లీ ప్ర ఆశే |. లం ర క 0 న సఖ నా కు శ న్‌ న హో! క. ఫ్రలంలి టం! 1౪2 ఈంటింలె [5 ల కా. ఖల న సః గ ౫ జ్యో | ఆ (| రి జరు అలా ఉదిం హో ర్జి. ఫట ర్‌ం ్ర్టు. ష్ష్‌ ్‌ తట ఫి ల గ క్‌ టు చన శ కా. మ వారగసాితా సాని వొంగ సర శి ఇపణచత * వష న ాఫ్వంరాలు ులనైను వకారాఎలు అల్టులా ంబే (పజ గ్రటుపేంగలి, నాకీప్‌ శన్వమో 1 యం ల న వట్ట పం (94 చాటి ంచిళీ ల అట స బు ల తేయ్యు వి,. 518 రవులి హాం శి పు అల క క స రఉలి ౯6 వ్‌? పళ చు సాయి జలా క ఖ్‌ లక అఆ శం ఆలం వశం వలలో బలి ఖో “శతక _ అణ 7 రా రసల సం మా ప్‌ ఖల క ము ఓ లల * ష్‌ ష్‌ "కో క. 041౪ ఆ ఓలి క రంత ఛా అత విసా్రా ఇ ప చం వస్‌ జ్య ఉడాతో వ చవ ర రాలిన అం నాటికొలనూ న. త్మ విను. ఒబయ్య్తూటగా.. పురడెది, ఆరం గి ్‌ః ( భగ గ | ఖాన్‌ లంటే న న స తి ఆ సట 9. స న క వీరరటోి త్ర యూత సనవాళదద్‌ వా: న టలు / స అద్ది న్‌ న త్యం రాజారావు, ః స సువ9 స భి సల లైన నకి శ్‌ సై క్రి టు రు హై చ్‌ న టా ల షరాలను నడిపి; శ. గామాసివీ 1 పతా నాట క అం ౪ బయ్యు ధర్యుకత్వ .వాధి త ఎ సనా జాం రచ న నై బ్లో టి కంటె నాలం. ఈ ఆ౦ండు టో ఆక ణా! వాడిరచ, అజాత అ తయ యదల నవ ల క స ర " య్య్తంట మంటల న్‌ చాటి క్‌ రం శిలా దంత (పల టిం అం గలదో మ 1 న స క న ఇ! మ . ( య వరక ళ దాయాయి ఆ ఉట. లాలు ఆం దబేాటుంట ష్‌ జ య మొక కెత్తాముః వాల్‌ ర గన మ న . క్‌ ల గానో లో రేల తర (మటల? త ఆ బక. బరులుతిడి న న ా అలు... మాలల ఆమం శ ఒటెి నొలురయి కటి స్‌. వ ఫే జ స లల స తంణు అపి శ. న ర. మం తా సా పష టు ్ధ గా లు జాన ల ఇ | ళ్‌. టై తో థ నినో. ఇదో న్‌ శి నః సా గి న్‌ శ గను జై వణ అత్తో ల క ల శిసలమై వితున్న ఆల్మాధ నాటక రుణానికి మోతన . స వ ర మర్‌ దిర్త నుంచి సముంపి € కతి ఆ * పస్‌ లస ఉరగ 2 స య ్రంటు అట ఆమిలరిం ఈతణటులయు! రా త్త జం కారని. నుంచి ముంపడుగు చోటనం ఓటి పిటంటా కవన ₹ ర్ల యు | విధణగా నా య. లా అ తి బారక్‌. అచ్చు టమ యం చరి తురు మ “ఊక నే ల జా నా తంఛ న. న్‌ స క షు స్త్‌ లజ్ట్‌సీ న ఖా న్‌ గా శం వల వ వ |; బే అమిుటదలి షు లీల ఇం) నో జగ “శ స క హల్‌ న్‌ యాం రా ఈ న న వ న సః క రస లంత సంథభాపలణలు చట్‌ టని3ి పోహదమిషటొన నాఓకత మయుంయోడును. బంటి న. ంశాజ్యలలు | [ప్రదల్శానవ తో రాషం వాఃపితంగా నరాి 1 పుల తర షల వచ పూ “ ర్‌ , న స క స. క. శ థీ కల న ఒకో భ్‌ న టమ ల లే కక వ. కి ప్‌ ( ట్‌ న సం లో టి శీ తల్లీ, రర ర. త [కే క క వ్‌ ఈ య గ త ల శన

వచ్చిన తరువాత నిలబెట్టి రిహార్స్‌లు న ప్రేయిరబచేవారు,. (ప్రదర్శనం రోజు |; ఆంగికాథినయం, రంగస్థల కదలికలన్నీ సరిచూడ (పపదక్శనం రోజున అందహ్మ అన్ని లూ బడేవి. ముంద ఒక్కొక్క సీనుళోనూూ ఒక్కొక్క విభబించుకునే వారు, ఒకరు ఏక్కూవ, కరు సన్నివెశాన్ని కట్టుదిట్టంగా బిట్‌ రిహార్సల్స్‌ జరిపి తక్కువ అనే భేదాభ్మిపాయాలకు తావుం. కాదు. ఆ రంగానికి వావలసిన పరిపుస్షిని కలిగించేవారు, అందరూ (పదర్శనానికి రండు గంట: .మ గీ న్‌ తరువాత నాటకానికి పూర్తి వద్దికలు జరిపేవారు. రూమ్‌కు చేరుకుని ఎవరే అలంకరణను వ సరిదిద్దు ఈ వద్దికల సమయంలొ నటీ నటులందరూ, వారి... వ్వ్షధ్ధార్యను ముగించుకుని, ఆహ్హాదంగ వార్‌ వారి వారి ప్మాతలను మజ్దంగా మననంచెసుకుని, వారి పాత్‌ ప్ప్య్య్ట్యాన్య వ్వర్రాకసారి వభ్రైవేసుకుని వరి సీనులో, (వవళానికి సిద్ధంగా వుంధవారు. ఇలా [ప్రతిరహా. వ్వం్రవరకి వీయే సామానులు కావా , రంగ స్థల నాటకాన్ని ॥ ఒకటి ల డుసార్డు రహో ర్స ల్సు జరి పెనా రు... పరికరాలను పలాస రుకోవాల్నో ఏవరు ఎటు నుంచి స్థానికంగా వున్న విమర్శకుల ముందు _పదర్శించే చ్చ బిల్న చిన్న పరికరాలను సరిచూచుకుని వారు, విమర్శకుల సూచనలు తీసుకునేవారు సిద్దంగా వుంచుకునేవారు. పఖందాగా. చర్చలు ; 'సరిగా పది గంటలకు ; నటీనటులందరూ విమర్శకులిచ్చిన విమర్శలను (ప్రదర్శనం ర్మాతి 10 గంటలకు (పేక్షకులు వచ్చి హుందాగా స్వీకరించేవారు... తరువాత పూర్తి రిహా _ నారాకపోయినా 9-45 నిమిషాలకు మొదటి. గంట ర్సల్సు జరపపేం ద్వారా విమర్శలో వచ్చిన లోపాలను (మోగెది. సరిగా: పది. గంటలకు నాటకం పారంభ సరిదిద్దుకుని డన్‌ రిహార్సల్సు జరిపేవారు, తద్వారా. .మయ్యేది, (పదర్శనం పూర్తి అయ్యేవరకూ నాట్య అలంకరణలో కావలసిన స్వల్పు మార్పులను అప్పుడే మండలి సభ్యులందరూ ఒక్కి. తాటిమీద నడిచేవారు. సరి చూసుకునే వారు, [పదర్శనానిక్షి ముండే ఎవరి. రంగాల మధ్య విరామాలు లేకుండా ఒకపక్క నుండి ప్యాత వలా వుండాలో (పతి వ్యాతధారికీ ఒక అభి సామాన్లు తీసివేస్తూంటే మరో [పక్క నుంచి ఆరరగా [ప్రాయాన్ని కలిగించే వారు, నికి కావాసిన పరికరాలు సర్దబడేది, ఇలా. సమిష్టి . . .... శృాషితో నాటక పదర్శనం జయ[పదమై ్రపేషకుల ఆ తరువాత పక్కా రంగస్థలంలో తెరలు ల్షైటిం గ్‌. కరతాళధ్వనులను అందుకునేది ఇలా [పజా నాట్య ఎఫెక్ట్స్‌ చూచుకోవడానీకి పూరి రిహార్సల్సు జరిపే మండలి నాటక (పదర్శనం ముగిసేది. వారు. ఈ సందర్భంలో మరి కొంత మంది. విమర్శ వ. కుల్చీ [పేకకుర్ని కూడా. ఆహ్వానించి నాటూన్ని అన్ని 'దళాలూ (_సదర్శనానికి హాజరు | పూల్తి హంగులతో. (పదర్శించ వారు, (పదఠానానంత [పజానాట్య మండలి (పదర్శినం. చూడడానికి అనేక్ష రం అరలు, రంగ పదీపనులో కావలసిన మంచి చెడు. పట్టణార నుండి, [గ్రామాల నుండి అనేక దళాలకు లను 'సేకరిలచేవారు. ఇలా నోటకాన్నీ అంచెర వారీగా సంబంధించిన నటీనటులు వచ్చేవారు, ఈ [పదర్శనను మార్నులు చేసుకుంటూ నాటకాన్ని ఉత్తమ (పదర్శ చూచిన తరువాత అదే నాటకాన్ని అవలీలగా అన్ని నగ్న సై ర్వివెరైదోష, సల బో [మప వ్‌ టి చ ల్నో జు [ప / నా య

'కవలం. అనుకరించటం కాక్క (ప్రజా నాట్యమండలి మాభూమీనాటకాలు-సుదీర్హ చర్మితనుసృష్టించుకన్నా యి+ ఆదర్శాలన్తూ సూ తాలన్నూ ళూచా తప్పకుండా అనుస. కథా విధానంలో, సని | వేళ కల్పన, హ్మతోచి త రించవాము* ముఖ్యంగా (కమళతణను షాటించేవారు. వారి సంభాషణలు నడపడంలో పాతవి (త ణ్‌ చో, వారి నటీనటుల సామర్థ్యాల ననుసకంచి న్వతం్యత రసపోషణలో, జాను ఇలుగు | పయోగ్రంలో ఏశిష్టతా, పోకడలతో నాటక (ప్రదర్శనాన్ని చక్కగా తీయారుచేసు.... విష్ణవతత్వమూ వీరి నాటకాల్లో గోచరిస్తాయి: వీరిరు కనేవారు. ఇలా తయారుచేసుకోవడం వల్చ [(పజానాట్య వుత్మూ [పజాక్ష శారాషాలనూ, [పషోానాటకాతిను. రచించి మండలి నాటకం ఏ మారుమూల (ప ట్‌ రీంచినా ఆ జీవిత సర్వస్వమా ]1పజాశేయస్సుకే అంకితం చేసి [ప్రదర్యనం జయ్యపదమయ్యేది. అందుకు కారణం... కీర్తిశేషులయ్యారు. అందరిదీ జికే ఛేయం కావడమే: ల న విమర్శకులకు ఆహ్వానాలు నై జాంసిరంకుళర్యాన్ని ఏదిరించి నల్ల గొండజిల్లాలో

(పజానోట్టమండలి పదర్శించిన కృష్ణాజిల్లా రాష్ట్ర జరిగిన (పజాహోరాటమే మాభూమి ఇతిప్పత్త + ఈ దళ (పదర్శనాలు, ఏపట్టణంలో (పదిరి ధంచినా స్థానికంగా పోరాటంల్‌ 2464 (గ్రామాలమై హోలీసు దాడులు. జరి ఉన్న కళాకారులను విమర్శకులను ఉచితంగా [పదర్శ య. నానికి జహ్వానించవారు.[! పదర్శనానంతరోంవార్‌ విమర్శలు ల స తీసుకునేవారు. మంచిచెడులను తిరిగి చర్చించి మంచిని క ఆ - తీసుకుని 'మరో 1పదర్శనం నాటికి కొత. మెరుగులు స ణః. శ్‌ ఇ * దిద్దుకూపుండెవారు.. ఈవిధంగా (పతినాటక | పదర్శనం వ్‌ | ల లోనూ విమర్శకులిచ్చిన మంచి సూచనలతో అడుగ ౫" | ్గ డుగునా. నాటక (పదర్శనానిక కొత్త రూపును సంత ( వ. గ + రించుకునేవారు, స.

స వ ౫ నా న్న - -] ”

(పజాకవులు సుంకర, వాసిరెడ్డి; | సై కా

ధనిక బీద వర్ణాలమధ్య నిత్య సంఘర్షణను ధనిక లై ్ట ౯ వర్గాల దోడిడీ విధానాన్ని, తమ హక్కులకోనం [పజా / | ప ఆ నీకం సాగంచిన పోరాహిని ఎ. సమున్న తంగా చ తిస్తూ నే ః 1 గ్‌ - గ నాటకాలు రచించిన జంట :చచయితలు-సుంకర సత న్‌ న ఖ్‌ . జే బ్‌ = . నారాయణ, వాసిరెక్టి భాస్కరరావుగార్జ. సర్వనమా (౨1% ళన నత్వంతో, సర్వ సౌభాగ్యాలతో పజాకమంకానుఖ భల ల |, సంతోషాలతో జీవించే నవసమాశాన్ని సిర్మించుక్షోవాఐని స్‌ న ఇ | . ల ఇ కలలుకదటూ ఆ లక్యసిద్ధికిమహదావేళంతో కలంపద్ధన ఫ్‌ నై చ శ అభు కి దయ: రచయిత; లు సుంకర, వాసి5 డే ॥ ఫీ రి ద రూ. స్తే పజల సల న. తల పన్న. సఖ ః రైతు ఉద్యమంలో ఆరితేరిన (ప్రజాసేవకులు- 1940లో మా- భూమి నాఓకంతో నాయికా నాయకులు

గాయి, 8500 మంది అరెస్టు అయ్యారు 12 లం నాటకం 1పారంభమైంది. ఒక్కొక్క. దృళ్యం. అస్‌ లూటీ చేయబడిందిం 59 చంద యహ వీరులు. చూచినప్పుడు, కడుపుద్యా నచ్వేవాద, అంతలోనే [పాణాలువపలారు. నై శార కిరాతషం చేతుల్లో 64/వద కస్నేద రార్చేవార. వళ్ల పటపటా కొరికేవారు. తుప్పు ఆలుగు సోదరీమణులకు మానభంగం జరిగింది. వీఠికో కున డఉమ్మివేసేవాడ, నాటకంలో పట్వారీ, దేశ ఇస్తు వుచణింలారు.. ఈ మహోణ్ఞల రాటు ముభొ అమీన్‌ 5 స్‌పి సు బండబూతులు తిర్థువారు, పమ్ముల్ని ఈ గోటుం రాంచషగనికి, [ఏ సత్ర ఎ హించించనె [(పదక్మనానంతరం గాద్గద్‌కకంఠాల తో బాథలు చె ప్వుకు న్స ర చయిళ తన 'మా భూమి! పేఠికడో [(వాసుపన్నారుః వాళు. ఒక ముసలాయ న్మ అమీన్‌ ప్మాతధాతే దగ్గరకు ఆ తరువాత జరిగిన కంంగాణా. ఫోరాటంలో కొన్ని వేల వచ్చి; ఆ శిడ్దని స పొట్టన పెట్టుకున్నాగదర ఆమీ సంది. సోంకొనిగాద. క్ష నోడ్యా. అని తుబుక్కున ఊసిపోయాడు.. ఆది వారి . అఆపుభాతి, రావినారాయణ రెడ్డిగారు హోరాటినెదికి వ్‌లి, పలంగాణా (పనాషారాటంు భారలేయుల ఛ్యక్షిసి వసే షాతికచేల హాపాయలనిధి పోగైంది. కాదు, శాంతి కామక (పంచ్తున్షినే ఆకర్షించింది. త్‌ జ టా బ్రా స స హహ ఫా 25 రా,తీ అండు | పనరానాలు మాభూమి నాటరకా రికి ఆఅం[ధ్రదశ ది. స్వాగతం చలికింది, 26 లొ ల అతలజు (అంం్యం లు మాభూమీ నాటకం, ముందడుగు నాటకం కంటి మరో టాడు [పజానాట్య మండలి నాటక (ప ద ర నర ముందగుగని ఆధ (ప్రజంందడరూ ఉభినందింగారు. ఆంపే మూడు రోజులు ముందుగానే టెక్కుట్లు అయి అచ్చువేసిన 'రెండు మానె*లలో 'రెండు బల (ప్రతులూ పోయేవి. చుట్టు పక్కల (గామాల నుండి దూర అయిపోయాయి. అవ్నధ దేశంతో. 1947లో, 125 [(వాంతాల నుండి తండోపతండాలుగా, జయజయ నాట్యమండలి టళాలు ఏర్పడి 'పమ్యుకి పైగా జన ధ్యానాలతో (ప్రజలు కదలి వచ్చేవారుల్యపతి (పదర్శ సంవత్సళంలో మాఘామి నాటక ప్రదర్శనలు జరిగాయి. నానికి సిపడినంత మండి (పేక్షకులు, రెండవ (పదర 20 లక్షల మండి ]1పజలు చూజారుు నానికి మిగలి పోయేవారు... అందువల్ల పతి పట్టణం లోనూ ఒకే రాతి "రండు పద ర +నాలను 1పదఠ్శించ మాథూమి 1పదర్శనం ఒక ఉదాహరణ £ వలసి వచ్చేది ఇలా ఓకే ర్యాతి రెండు _పదఠ్శనాలను వీర తంంగాణా రైతాంగ పోరాటం షహో ధ్భ (ప్రదర్శించ గాం దాయి శ ముంగా ఉక తంగా గెలిల్లాం సహాయంతో, నివాం సై నిదల్య రణా. గగొట్సి మందల నశ పెట్టంది, నా! రార్ల నెదిర్చ్‌ బెబ్బతిస్తున్న కాముడి మాఠూమి నాట. నాం ల ల కం [పదర్శిఐచటానికి. నాట్యమండలి దళం సన్హైవార టి స్ట స . ల 0 చ ల సలిహద్దువ నాలుగు ఫర్ణాంగుల్లో వన్న కొణిజర్హ తం. అశాంలరణ ఒ ందాలూ ఆఅం౧ బగు [గ్రామం చేడకుంది, పదర్శనాన్ని విచ్చిన్నం ఇయ గోపచ్చును. భానికి రడాకార్హు వన్తారేమాననే భయం [ప జలకండి. షోఘామ నాటరః 1పముఖుల: (పళంసలు £ కొన నూటయాల్హై బంది /16 న యోధులు వాఠీన రాజికియ సాయకులు పండితులు, కవ్సలు, నాటక ఎదిరంచటానికి చుట్టూ వలయంగా నుంచున్భ్యాలం ఆటు... క్రీ ర్చ (ప్రతిక రచయితలు, మంతులు, నటినటులు, నుంచ, ఇటుగుంచీ క0చల సంది. | ప్రజలు వచ్చాటా... గాల్యక్షలు, మొదలైన రకరకాల అం[క్ర [పజానీకం గెరల్టాలకు జేజేలు పలికారు, వావ, ఆనందానికి. అఆపభులు: మాభూమి నాటూన్ని తీంకించి పరవళుతై (పళంసా వ. పత్రాలను అంగ నేకాష |

పోళాటాల రంగస్థలము [ప్రజా నాట్యమండలి ఉబ్వల చర్షీత వ విశ్వనాథ సత్యనారాయణ : వాస్తవికతకు [పాధాన్నం చెకూర్చింది. స్టాష్‌లైట్టు

నీట ఆ స షం జ నా - . వ. ప సో. ర జు. శ శ పో టా. గ ్‌ ల

నసుుచ ర తాత్మక మైన తూఘామి నాటకం చుశాను. యుద జైన; బమపిళక పరికరాలను [ప్రచారం ౧+క్షి ఈ నాటక రచన కొద్దిలో మిక్కిలి. అండంగావుంది.... జెచ్చారు, ఆంధ నాటకరంగ చర్మితల్‌ (ప్రానాట్య ఇందులో అచ్చమైన 'జేలుగు జాతయమ; కుప్పలు పఃడలి నవయుగం స్థాపించి అంధ జాతి ముంద కుప్పలుగా ప్పంది. మాభూమిలోనున్న భాష అలుగు... డగు చేయటానికి వవతగ్గారో లోడ్చడింది, గ్‌డ్ల లో పుళ్టన భాష, ఈ నాటకం బండదగ్‌ సమాగ్గతో ందడుగు. క 1పారంధమై, చివరికి సమాధులత్తో పూర్తి అడ్బతుండి. శహనస న క కక! “౪ కావానకి అదాయాలు.. కంత చక గా మంచ పము ఖుల | పశంసలు ? వక్‌ కావ్యానికి ఆద్యంవాలు = ఇంత చక గ్రాగౌ వ్‌ంల టి [సక క కే |

ల ఓక. శల్వపు నర్పు అని 'మాభామిని. (ప్రళం ఖాసా నువ్బారావ్న : నను క ఖ్రి షాజీ రా [ప “ానాప్వే మండలి వాలి

పింగళి లమ్మీకాంతం 1 “ముందడుగు” నాఓక ప్రదర్శనం చూశాను... సింప్లీ థాష విన్నాం. అనాటి తెలుగు జొన్నత్యం పునరుగ్ధ నాకళ్ళు బెరంట్‌ అ్మశుస్తల్ను రాట్రాయు.. సను 'చాలా "పేద రించబిడుతూందని ఈ కప్పలు రుజువు బేశార్యు వాజ్డి ఆయినా సను 01కి దూాపాయలను (పడవా మాథూమి నాటకం చూచి పింగళగారన్స మాటలివి, నాట్య మడడలి వారికి సంతోషవగ్గా ఇస్తునా ఏమయు. గిదుగు సతాపతి | వషుణ లయల రొప్పు న్‌

గురజాడ అపారావుగాతే ఈ మాభూమి. నాటకం స . రావుగా ఈ.హాభూమ్‌ గాటక్షం నేను యూరవీయన దేజాలలో అనో నాటకాలను చూచివున్నట్లయి హి వసం పగ్ణ కష్టాలన్నీ ఇ షా0 లాయి చూచాను, రానికి లటిల్లా (పడా నాంమంయడగలి చాతీ దృశ్యాలన్నీ మన కళ్ళ ఎదుట జదగుకున్న బ్ర కండి (లానాట్టు మండలం గంచటి ఉత్త ము నటులుంటారని టం. ర టకా దళం ణంగా. 6 కొషరపు సుద్భారాపు : మల్లి ౦పళ్ల్‌ 16 చు +ఖరళర్ము £

షాూభూమి నాటకం తెలంగాణా _పజల్లో అసమర్రతను ఆర్యధ (పకా గాట్టమువడలిడాచు [పదర్శింవిన పార [(దోలి; తెఎంగాణాలో ఒక విప్టన' జ్యోతి? వెలిగింయు పరివర్త గ “చూధడూవిో శాటకాంను చూశాను, ఈ తోంది. అం[ధ నాటకరంగంలో జక కొత్తభంం.. గాటూలు. వెడం దం ఈలపరర్యయాును చేను | పారంధ మైండన్నా రు-కొష్వరపు, సమరవలన్వు భ్రీనివాస: ద [క మరి వ రాష్టం డళం

[పక్‌ నాట్య మండలి మాథూమ్‌ నాటకం. ఒళోన్ని [ప్రవూ గాట్యమ్యడలి రాష్ట్ర దళం రాష్ట్ర వ్యాపీత త్యరూత లూగించింది. అభినయంళ్‌ , రంగాలంకరణ [ప నాట్లుమండలి పద్యమాన్ని వింంచచికతి, రాసే

తర పదర్శనారిచ్చింది. .బ్యురకథ్మ కళారూపాల రూపాల్లో రూడా- షాల్గొన్నారు ఈ విధానాస్న రాష్ట్ర శిక్షణా శీబిరాలను నిర్వహించింది. బ్మురకథ జముకుల వ్యాపితంగా అన్ని దశాలబలోనూ. సాగించారు పైన కథ - ఏఢి నాటకం, పిచ్చుకుంటుల కథ _.హరికథ.- ఉదహరించిన వావందరూ. సంపార శ్రీలు, చీనాడూ ఫకీరు. చేషాలు, చెంచులు, కోయవేషం = గొల్ల సుద్దులు- రంగస్థలం ఎక్కనివారు. అయినా ఆదర్శంగా ముందు మూకాభినండం - డప్పుల నృత్యం, కోలా టం. ముదవైన కొచ్చి కృషిలో వారివారి ప్మాతఎను హృద్మమంగా పదిహేను క్షణ రూషాలకు కట్టుడిట్టంగా తయారుచేసి. పోషించారు. (ప్రదర్శెంచింప్రి. పరివర్తన, మాభూమి నాటకాలను శ రామయ రాష్ట్ర వ్యాపితంగానూ, రాష్ట్రతరంగానూ (పదర్శిం ఆ(గభాగాన రాష్ట్రిదళం : చింది. [| రాష్ట్రిదళంలో వున్న కళాకారులందరూ నిష్టైతులు. రాషఏండళ కళాకారులు | సర్వసమర్థతలు కలవారు. కావలసి న్‌ కళారూసాలికు పో న య. వారికి. వాలే [వాసుకునేవారు, ఆడగలరు పాడగలరు,. డాక్టరు. రాజారావు, మిక్కిలినేని రాధాక్ళష్ణమ్నూర్తి నాటకాల్లో మాతలు ధరించగలరు, ఎక్కడ వ్‌ 1పాచీన సుంకర స త్యణోరాపణ్క నాజరు, కోగంటి, కోసూరి కళారూపమున్నా అక్కడకు వెళ్ళి ఆ కళారూపం పృన్నయ్య, మాచినిన్‌, ఉమామ హేశ్వర రావు, సిరి ప్‌ శెట్టి, యొక గ్రా బాణీలనూ, వాద్య విశేషాలనూ నేర్చుకుని సి, మోహ న్‌దాసు, వెంపటి, పురుషోతం। జయరాం కాన్రీయమైన పద్ధతుల్ని కళారూపాల్లో [పవేశ పెట్టీ పూర్ణచంద్రరావు, రామకోటి, బి. గోమాఐం మిక్కిలి. వారు. ఇందుకోసం అకుంఠిత దీక్షతో పనిచే సేవారుః శ్ర వ్యాతధాడలు ఘండలి మహాసథ' [పదర్శనాలనో [పథమ బహుమతిని ముఖ్యంగా [ప్రా నాట్యమండలి నాటకాలలో (పవ. స్తాధంచింద అలాగే 1849లో విజయవాడ అఎిలభారిత మంతో పెఠమాప్ట, వళ్లం నకసిఐహారాప్తు మొదలై న రైతు మహాసభలో అన్నె కాష్టం [(పదర్శనాలకంటే వారు నీ పా తంను ధరించేవారు. తరవాత ఈ పద్ధతికి ఆగ్రభాగాన నిలిచి రాపరేదళం పథమ బహుమశిని స్వస్తి చెప్పి కళాకారుల కుటుంబాలకు సంబంధించిన ఆంద్రక్షన్నది. అలాగే, 1940లో ఆహమ్మాదాబాదులో స్త్రీల తోనే శ్రీ చ్యాతలు: నిర్వహించటం. జరిగింది, ఈఓ. జగ్రగన అ ఖిల భారత పనా నాట్లు మండలి నభో విధానం ఆనాడు ఎంతో ఆదర్శంగా వుండేది, ముఖ్యంగౌ క్టూడ్లా [పథమ బహుమతిస్‌ పొందింది, దీనిని బట్టి మన రాష్ట్రదళం. 'మూభూమి నాటకంలో మిక్కిలినని కథా. క్రక్రాష్టాలు ఎంతటి శ కి చంతమైనవో అర్హం. చెసుకో నాయషడు ఖ్‌ వీరా ర్రెడ్రి పా [త ధరించగ్గా, భార్య సితా వచ్చును. రత్నం కథానాయకురాలు సీతమ్మ వ్యాతను ధ రించింది. క. వ. అలాగే జిట్టా దళంలో వీరమాచనేప, సరోజిని, తాపీ రాష్ట్రదళం హా భూమ్‌ నాషక్షాన్ని బొందాన్యు, రాజమ్మ, _ కొండేపూడి రాధ, మోటూరు ఉదయం, అహమ్మదాబాదు, పూనా షోలాపూర్‌ మొదలైన మహ కాళి జ క్ష చింతల క్లో టేశ్వర ను గ్‌? కొమత్షూజు (పాంతాలకొ (ప ద్‌ రించి అఖండమైన . పేరు (పకా న పద్మ మొదలై న వారంతా నాటకాలలో స్తై ప్నాతలకు తులు సంహాదించారు, తెలగాణా పరొచిత హదాటగా. నిర్ఫహిస్తూ బ్బుర కథలను చెప్పడమేకాక ఇతర కళా లను మాభూమ్‌ నాటకం ద్వారా అయా. (పచ కాల్ల

పోరాటాల ర౭గిస్థలజు (పవసాట్నామండలి ఉజ్వం చర్మిత ర్‌ [ప్రచాలం బీశారు ఈ విధంగా రాష్ట్ర పహ నాట్య కరువుతో పులమల. మా డిోయే ఆ (పజలసు ఆదు కవ మం డలి రాష్ట తరుల మన్ననటడు అందుకుంది. డానిక్షి [ప్రజా నాట్యమండలి పూనుకుం ద్క బెంగ్లాల్‌ క . కరువును చితిస్తూ. నాజరు 'ఒక బుర కథన రచించి జో పా జిల్లా [పజా నాఓ్టమండలి : హృదయాలు (ద వించే విధంగా. కథ చెపే వాడు, [ప్రజా నాట్‌ మం డలి రాష్ట్ర వ్యాపీ త ఉద్యమంలో మిక్కిలినేని మాచినని, క్‌గ నటి, క్‌ సూరి మొదలైన కృష్ణాతిల్లా 1పకానాట్క మండలి ఆదర (వాయువిల వర ర చ రడ కృష చేసింది. ఈ దళంలో కీ.శే. పెరమాస్ణ, కీ. తే... 'కరువువాబో కరువుదానో మలమల మాడే మంటం చదలవాడ కుటుంబరావు, వల్లం నరసింహారావు, తేశవ కరువూ అంటూ తంబురా డక్కాలు ధరించి ఇంటింటి. రావు, ఏ. మధుసూదనరావు వి, సరోజిని కొండేపూడి లిరిగి బియ్యం, డబ్బు, వస్తార్లీలు షోగుబే సి కరువు రాధ, శాపీ రాజమ్మ, టి, చలపతిరావు, పి విః పాంతాలకు పంపించేవారు, ర రువు యొక్క. దుర్భర సుబ్బారావు; కోడూరు అచ్ముయ్య్మ మొదలైన కళా షరస్థితుల్ని తెలుసుకున్న (ప్రజలు ఎంతగాన్‌. సహా కారులు పనిచేస్తూ వుండేవారు, పెరుమూస్ట్ర, చదలవాడ్య యం బెసేవారు- ఇక నాజరు కథను విన్న (ఐకకులు క్రేళవరావు బ్యురకథ కార్గాకనూలను, జిల్లా వ్యాపి కళ్ళవెంట నీరు కార్చేవారు. రైళ్ళలో దళాలు |పయా తంగా [పదర్శిస్తూ వుఇడేవారు. ణం చె సటప్పుడు, [పయాణికులకు కరువు పరిస్థితిని న్‌ .. ల వివరించే బ్మురకథ పాటలు పొడి విరాళాలు వసూలు. (ప్మప్రథమంగా క్‌ డూరు అచ్చయ్య దర్శకత్సంరొ, బేసి రిలీఫ్‌ 'సెంటర్స్‌కు పంపించేవారు, ఇలా, [పతి ముందడుగు నాటకాన్ఫి. తిసుకుని అత్యద్భుతంగా స్య్వ్వస్యలోనూ (పజా నాట్యమండలి. కలుగ చేసుకుని [పదర్శించారు.. అనతికాలంలోనే ఆధ్యధ దెశంల్‌ కృషి పకసంది. ్ట [సజాభిమానాలను చూరగొంది. చట్టి నటులం దరూ; - సమిష్షి కోన్ని త్రో అదర్శ పాయంగా ముందడుగు కాలువ (తవ్వక ౦లో కళా [ప్రదర్శనాలు ; నాటకాన్ని (పదర్శించి అనక అమె చ్యూర్‌ నః టకదళా ఆనాడు ఆంధ 'దేశంలో, రాయలసీమలోనూ, లప నూతన మార్గం చుఫించారు. ఇదే దళం “అప బ్య జిల్లాలోనూ కరువు పరిస్థితి త్మీవంగా ఉండేది. నింద” నాటకాన్ని కూడ కట్టుదిట్టంగా (పదర్శించాము.. రో విజయవాడ వద్ద బందరు కాలువ జండు కాని ఈః నాటకానికీ [ప్రజో దభణ అంతగా అభించళలదు మట్టితో పూ డ్‌ పోయిం ద్‌ కి జయవాడనుండి ఏనమల తరువాత “నూ భూమి” నాటకాన్ని కట్టుదిట్టంగా. ముదురువరఠూ నాలుగు మైట్ట, ఆ కాలువను (త్రవ్వక పడరి.ంచి ఆం దదేశంలోనేకాక, మ;దాను నగరంలో పోయినట్లయితే ఆ సంవత్సరం బందరువరకూ పంటలు (ప్రదర్శించి ఆర్వధడేళంల్‌ నకాక, మద్రాసు నగరంకి సరిగా పండేవికావ్న. .అది వేసవికాలం, కాలువలకు మంతుల ఎదుట ప్రదర్శించి 1పశంసలందుకుంది. ణి 1 క స . క కన న సన్‌ శ నశ ఇ. తు. సీప్ర వదిల సమయం దగర పడుతోంది. కాలువను రాష వ్యాపిత (ప్రజా నాట్ట మండలి ఉద్యమంలా వం లేదు యారల ల యా కఃషా దళానిది. ఒక | పత్వేనో ష్మాత, (త ప త్‌; థి లల అధికా! ఒలు ఆ సం త రానికి ణి హ్‌ ఓ మట్టిని (త పంచ రేమనే అశ ర్త్‌ త ను వెల్లడించారు. కరువు రోజుల్లే, (ప్రశా నాట్య మండలి | అంతకుముందే విజయవాడలో అపూర్వమైన అఖిల అనాడు రా యలసీమ్యూ విశాభషట్న ౦ జిల్తాలలోనూ, థారత రైతు మహాసభ జరిగింది. ఆ నథలో పాల్గొన్న ఇంగాల్‌లోనూ కరువు రాకృసి కరాళ నృత్యం చేసింది. రైతు కూలీ బిడ్డలు - రోజుకు అయిదు వందలమంది భయంకరమైన ఆ కరుప్పలో వేలాదిమంది చనిపోయారు. యువకులూ, యువతులూ. నుండు చేసవిలో బందరు

ఖత శ్‌ ట్ర ఖని! ట్య కే నై కాలువ (త వ్వకానికి పూనుకున్నారు. ర్మాతిరబ వ్యు ఆనేక మంది కవులు, కళాకారుంచ్లే (పశ సలు. పొంవి ఈ కార్యక్రమం నిర్విరామంగా: జరిగింది. చరి[గ్రాత్మక నాటకంగా కీర్షింపబడ్డ “ప్త శూమి ఇలా ఒక (పక్క కాలువను (తవ్వుతూ వుంటే నాటకం' , అల్లూరు సతారామరాజు బ్యురకథ ని ఇృధించ వార్‌ని ఊఉ త్తేజపర్చి పినోదపర్శి వారిని డఉల్హాసపర్శే బడ్డాయి రాష్ట్ర దళం జిల్లా. దళం సభ్యులు వారి: టందుకు పజానాట్యమండలి .దళాలు ఒక్కపక్ర బ్యుర చారి [గ్రామాలషు ఫళ్ళోయారు. కథలనూ, మరోపక్క (పటోధగేయాలనూ పాడేవారు లా. క మ. ఎటట “ వోలీసుల ఘూతూలు 1 ఈ. కార్య కచూలతో' కాలువను [తవ్వే కార్యకర్త | లందరూ. వారి. [శమనంతా మరిచిపోయేవారు,. ఉ్నిల్తజం ఈ పరీస్థితుర్లై కూడ పోలీసు గుంపులు మొగల్‌ రాజ పొంద్‌ మరింత వక్షిగా పనిచేసేవారు, ఇలా నెలరోజుల్లో పుర౭తో నా ఆధార్యాంలో పున్న పక్రానాట్య మండలి (పభుత్వంచేయలని పనిని రైతు కరూలిబెడ్డలు సాధించి ఆఫీసులోని ఫోటోలను, పుస్తకాలనూ: వివిధదుస్తుఇన్నూ ఆ కాలువ (తవ్వకాన్ని పూర్తిఒశారు, ఆభరణాఐన్నూ బ్యురకథ సామానులై న తంబురాలన్తూ ఆ కార్య[కమంలో (ప్రజానాట్య మండలి గణఎయ. డక్తీలన్నూ సిరాప్క్‌ తబలా మొదలై న వాద్యపరికరాల మైన పని చెసి ఆలుగుడెశ నాడికరంగచర్నితలొ. ఒక న్నిటిస పోలీసులు దాడులు చేసి ధ్వసం. చేశారు, నూతన అధ్యాయాన్ని [ పవేశ పెట్టింది. ఇలా (ప్రజానాట్య ల న్‌ మ మ ఉట ల ప న న న ం.. మండలి (పజలకోసం, [పశా ఉద్యమాల కోసం. కఓకటాళ్ల కళాశారులు ; అహోర్వాతాలు పసి చేసింది, ఈ కాబువ [తవ్వకం నలక రటులా. అహత నున స లం టు యా ఆం, థి నాటక్‌ రికిగిరల అఖ్తారగ గురబలనొణ కార్యక్రమాలలో ముఖ్యంగా. 'పెరుమాళ్ళు, మిక్కిలినని, కలిగి [| శ్‌ జ పళ చు డి య్‌ కళాకారు ఈ శవ. క త ల కలిగించిన |గపజా నాట! మండల కళావారులి పె చదలవాడ కుటుంబరావు; తుమ్మల కేశవరావు, పట్టం శెట్టి 910లో న బ్‌ స! న క శ్‌ ళ్‌. ల టా న య గ 150456 1వపధుత్న దపమనా9తి [వారరథ మెంది నాట్ల ఉమా మహేశ్వరరావు, మాచినేని వెంకటేశ్వరరావు య రన అం చై న వ. క శ... య ంరడలి' కళాకారుల న కొగంటి గాబాల కఇషయం, టే. మొదల న కళావారులు [పదర్శనాలనిచ్చారు ఇలా న్‌ వను వ చః . లజ! క ల న లం పహ చలపకినావ్లును అరసు చెసి డిటిస్తూలుగా జె లుకు 1పజానాట్య మండలి. (పజా నాటకరంగ. విలుజకను లట. జ న వకక

• ల 'పంపించార్హు రాజమండింా. అళ౭ిస్లు కాబడిన డొక్షరు సృష్షించింది. న లబ రాజారావును, ఉంగుహూకులో ఆదరేస్టు కాబడిన. పెరు కత్రులవోనుల్లో కళాకారులు ; మాహ్యసు, విజయవాడవోని ఘాసిస్టు ఫశళనియప్పను | ల | ల యలు ఇ మ్‌ కాం ద అ జ లీ అభ! ఇ శాం: జో న! లీ. 4. కళాకారులకు జరీగ్‌ అన్యాయాంను సరించి జే అస్‌క్యారప్తుకు లఎగుకు టి ళ్‌ చ తవధలుచశారు, చదల ఏ ఒక్కరూ పల్లెత్తు మాట్టాడే రోవాలు కావ అది. వాడ కుటుంబరావును, మిక్కి లినెనిని, పొట్లూరు సుబ్బా మరుక్షణంలో ఏం ముంచుకు. రానున్నదో తెలియని రావుకు కర్నాటి లతే నధ్సయ్యు, చూచినని ఉమా ల. స య స్‌ ప. ా ల జట సే టో న. +. కా /. స ॥ . శి లని వేళు ఆలి ఎ లలో (4 భోనుల్లో ఇరికేంచబడి. ఏక్కడి వారక్కడ చెల్హాబెదు రై కారు=ను చింతబవకితతోనూ, లాఠీ చెబ్బలతోనూ' చ్మిత పోయాదు, కళా వెంకటరావు; 'బెజవాడ గోజూలరెకి హింసలకు గుగెచేశారు. కొంతకాలర బైళ లో నర్చం మొదలై న మంతులు, నార్ల వెంకటేశ్వురధావు లాంచే ధించి 'కనుకుపెట్టి జరేమానాలు విధఇచి శిక్షలు చేశారు. ప[తిరా సంపాదకులు, గోపిచంద్యు ఎక, వి. (ప్రళా ద్క. కళాకారుల -భార్యాబిర్దలు దాదులలో అనక విధాల క వి రేడి పా లపన్‌, రెప మొదలైషు దత్మరులు హి౭పిదచజగ్టారు,

పోరాటావ. రంగస్రలపము (ప్రానాట్ట మరడచె ఉట్బల. చవ్మెత. రో ము ల ప్‌. వాన్‌. లన అం = యీ టా ము. థి కడలూరు ఇ లో [పజానాట్నమండలి గయాలు (పజలను. ఉలజవర్నాయిః ఖబర్జార్‌.,. ర న. సట ఖబర్షార్‌ మా: న్లైడార వొదుషా. కబర్గారోొ అనే 1918లో అమీ తెకంగాణా సోరాట తృీవతాా “ద మారి ఆయి ద్ద క శ శకస య సరస | ల తం సోమసుందర్‌ గేయం చవింతో (పభావాన్ని కలిగించింది గాంధీజీ మరణమూం- వీటితో [పభుత్వ దమనసీతి త య ల శ వ సస శస నభ పలంగాణా [పజలను 1పఫజా నాట్ట మండలి కళా [సార రభమ్రైంది. అనక మంది తమ్మూస్‌స్తు నాయకులు న. చలా లంక. రాయవేల్లూరు, కడలూరు జ్రైళ్ళక, డిదెకూూలుగా పంప యే ర్‌ఆ బడాము. వారితోపాటు [పడా నాట్టు మండలి కళాారు రా వగత్‌ ర పదక నలు ; ఇ నకి 8 భ్‌. డక పభ రంలో ళా వీ కనవా .. . | న. . న... నాట్యమండలిని ఏర్పాటు చేశారు. జ్లైలురోవున్న కళా. ట్య తం రాహ్టైర్లో కూడా పర్యటించి [ప్రదర్శనల [ వాసుకుని సదర్శగాలతోపాట్‌ పాడేవారు. [పదర్శ " వ ధన $ యర ుంల అ అం వి ఆ రా నకు కావలసిన పరిక రాలన్నీ మిక్కిలినని విజయవాడ రాబ్హ దళ సభ్యులైన మిక్కిలినని, మాచినేని నుంచి పంపిఇచారుః ఇె లుకో కట్టుదిట్టంగా 1 పదర్శన ఉమా మహళ్ళురరావు బ్యురకథ దళం ద్వారా ఖరగ్‌ లను తయాగుచేసి తెరలు కట్టి [పవర్శనలు ఇస్తూండే పూర్‌ కలకత్తా, జగదల్‌పూర్‌, మహెష్స్‌ ఖూన్‌ చారు.. విచ్యితమెమంటే వైలళూూ, వార్టిన్ను;, తదితర అధి నగర్శ్‌ టిటాఘర్‌, హ్ము జిల్దా మొదలైనచోట్ట బ్యుర కారులూ, పోలీసులూ [పపర్శనఎకు హాషై వారు కథ పదళ్శనాలనిచ్చి, అఫక | పశంసలందుకుంది. జ.లువ్‌ వును ఇతర ఖదిలు కూడ రాజకీయ పత న న కలన వన్న ఇతర కైగలు కూడ రాజీయ బైత్‌... ల్రంభ్రారత (పనా నాట్యమండలి మహానభకు వెళ్ళిన నాఖషా పొందారు. ఈ విధంగా 1పవానాటషమండలి కరసపనన శస న (ల క కళాకారులు 1 పణావాణీని విక్శూడవ్వవాా. వినిపించారు. గు న శర టా దబా. తఇెకంగాణాలో [ప్రజా నాట్య మండలి 1 రూపాలను [పదర్శించడసుకాక మూ భూమి నాటకాన్ని " క్ష న. కాషంళలం ఉల ంలణం న. తుంగాణాలో నె జాం నవాబు ఫాాడల్‌ నిరంకళ (ప్రదర్శించడం ద్వారా రాష్టాంతరుత్ని ఉ త్తజపర్సింది, నల. అయయ అఖిల... అనాటి నిజాం నిరంకుళ పాలనను కళ్ళకు కట్టినట్లు త్వానికి వ్యతిరేకంగా కమ్యూసిస్తుషార్రీ మహోద్య క ౫. శ టాం క. వబ చూపింది, మాన్ని స్తాగ్రించింది ఆ |[పాళతంలో తెలుగుభాష . పునరుద్ధరణ క్కు సాంసృతిక పునరుద్ధ రణకు వెంట అహహాదాబాదు మహాసభలో ఆంధ దళం [పదర [| గానో తోడ్పడింది. చిజాడ దోపిడీకి వ్యలిరేకంగా. నాలు అగ(శేణిలో నిలిచాయి. అన్నిరాష్ట్రాల (పదర్శ జరిగిన రై తా?గ విప్లవోవ్యమంతో (పశా నాట్యమండలి నల కంటే మిన్న అనిపించుకునా షయి. అబ్బాస్‌, ఎంతో ఉధృతంగా పని చేసింది. మాభూమి. నాటకం బలరాజుసహాన్కీ | పేమ్‌ధావన్‌, మొదలైన కళాకారులు కనువిప్పు కలిగించింది, ఆపంగాణా నుంచి సర్కారు మ దబాయిు కాల్చూ కావేజీలో రాష్ట్ర [పకా నాట్య (పొంతాలకు వచ్చి మా భూమి. నాటకం చూసిపోయే. మండలిని భనంగా సన్మానించారు. వారు. పోరాటంలో 'నేలకొరగిన అనేకముంది వీరో మ హు సా గ. శమ ఎరుగని కళాకారులు ; యోధుల త్యాగాలు కథలు. గాథలు పదాలుగా, ( ప. 1(పజలలో (ప్రబారమయ్యాయి, వంతోమంది అజ్ఞాత రాజకీయ చై తన్నంతో [శామిక జన సంస్క రచయితలు లిన పదాలు, గెగే ల్లా యూఘెళ్ళ వీరో తర 1పరిబింఎంబ (పణా నాట్య మండలి కళాకారులు,

(శ మ అసెది ఎరగకుండా ఎన్ని రైతు మహాసభలు, గింది. కొంత మంది డికున్యూలుగా. వెళ్ళారు, ఎక్కడి వన్ని కూలి మహాసభలు, ఎన్ని మహిళా. యవజన జారక్కడ చెల్లా చెదరయ్యారు. సభలు, ఎందరెందరో 'లవతోపలక్షల [పజల సమక్షంలో జనసందోహంతో [శమ ఎరుగక యవూక్రంతో ఆరయ్యధ ఆర్జు థియేట్‌రు. ; ఉరకలు ఎస్తూ పట్టుద లత, ఓర్వుతోొ, [క్రమశిక్షణతో ఈ. పరిసితిళ్తో మిగిలిన రళాకారులు- మికి%లినేని,. కార్యకర్తలుగా పనిచేశారు, డం లు యాడ. అపాళ ల్‌ మాచినెని, వై, వి, రాజు, రాఘవాపురప్పు అప్పారావు, [కో "వేదికమీద చ్‌డ నిమిది గంటల హైటు బీ మల్పంపాటి సత్యనారాయణ, లే లి త్రివెంటి సుబ్బారావు క్ల ర్యాతి రెండేసి (పదర్శనాలను ఇచ్చినా కళాకారుల క గెల్లి రాజగోపాలం, గరికిపాటి సుబ్బారావు; కారెప్త [శ్రమ తెలిసేది కామ. మోత బరువులతో మైళ్ళతలబడి .. *పలన్వొమిః కర్నాటి మొదలైనవారు. విజయ నడిచివెళ్ళ, కారగ్టకమాలిచ్చినా బాధ వుండేదికాదు... నార లో. వెలీదండ్డ హనుమంతరాయ (గంథాలయా రైళ్ళలో వుట్‌బోర్టు మీద్మేపయాణం. చేసే వాకు... వేన్‌ గొలగా ఆన్యర ఆర్డ్‌ థయేదీరును స్థాపించి సీట్ట కింద, కాళ్ళ వద్దనే పడుకోవలసి వచ్చేది. రైలు “యొచగా (సజా నాట్యమండలి ఆ యాలను దిగి డక్కీలు భుశాన చేసుకుని పది పన్నెండు మళ (ప్రచారం చేశారు. ఆనాటి [పభుత్వ వత్తిడికి తట్టు కాలినడకను నడిచి వెళ్ళి ర్యాత్రి 10. గంపేలకు ఇచ్విన కుని నిలబడింది. [ప్రతివారం నాటకాలు, నా టికలు కార్యకమాలెన్నో, కారుల్టో, బండ్హమీవా, బస్సుర్లో. అళ్యుదయకర మైనవి (పదర్శింపబడుతూ. వుండేవి. పడవలమీద, రొముల్లోతు నీళ్ళలో వానతో, బురదలో వీరేశలింగం! గురజాడ మొదలై న సాంఘిక సంస్కర్తల బరువులు మోస్తూ వెళ్ళి కళాకారులు, కార్యుకమాలు.... వర్ధంశులు జరుపబడేవి. బ్యురకథ; జముకుల కథ జయ్యప్రదం చేసేవాష్ట. ఆనందం తప్పితే, కష్టం తెలిసీ మొదలైన కళారూపాలు |పదర్శింపబడేవి, ఇక్కడ రోజులు కావవి, క్ట కూడా: | పభుత్వం సిఐ,డీ.లను వెసి, పదర్శనాలకు అంతరాయం క్షలిగించింది, ఓలఉర సళవత్సృర ౭6 ఉధృతంగా ఆలంగాణా . హోరాటం జరుగుతూవుంది. ఆభ్యధ 'దేళశంలో కాం్యగెసు (పభుత్వ దచమనకాండ ఫలితంగా: 19489 - 50 (పథభుత్వం-కమ్యూనిస్టు పార్టీ మీదా, దాని అనుబంధ ప్రాంకాల్గో చాలామంది (పజానాట్యమండలి కళాకారులు సంస్థల మీదా దారుణమైన నిర్బంధ విధానం కొనసాగిం ఊద్రాసు సినీ రంగంకో పవేశంచారు. చదలవాడ, చింది. ముందడుగు, మాభూమి నాటకాలసూ, సీతారామ 'పెరుమాస్ట, వళ్లం, మిక్కిలినన్ని వి మధుసూదనరావు, రాజు బ్యురకథహూ నిషేధించింది. [పడానాట్య _ వి. సరోజిని, సుంకర, వాసిరెడ్డి, ఆ్యతేయ, సి, మోహన్‌ మండఠి కళాకారులను కమ్యూనిస్టులుగా చృొతించి చింత _ ద్లాన్స్‌ టి చలపతిరావు, కోగంట్సి రాజారావు రామ జరికెలతో, లాభీలతో మోదారు. అరెస్టు చేసి జ్రైళ్యకు కోటి, వెంపటి, అనిసెట్టి బి. గోపాలర్క. పొట్టూరి పంపారు ఎ రళాకారువ “'కుటుంబానరు. నానాహింసలప “సుజా గరావు మొద వైన కళాకారులండరూ ఆయా గురి చెశారు, ఖా ఖల్లో [పవేశిఐచి మ్మదానులో ల అభ్యు దయ కళా కః పరిస్థితుల్లో [వడానాట్య మండలి రాష్ట్రద భాన్ని సమితిని గ పించి పణానాట్యమండలి కార్య[(కనూ 1948 జూన్‌లో తాత్కాలికంగా రద్ధు చేయడం జరి అను గాగించార్హు

హోరాటాల రంగస్లలమే: [పజానాట్య మండలి ఉజ్వల చర్మిత 09 న స పా టీ

వలనను ననాయానాానొనుంనలనననలా కాలాన నతన తనో చంపా కపనతాన నాన ననునకాగననకుమూటా వారా భగాకాలా్యకామాకానితాడానానిననిన్తునవావననో మూ

1058లో సోవియట్‌ ఫిలిం డెలిగేషన్‌ మ్యదాసు శనాటి పురోగమనం ; లు? ఫేసీవొకు వచి?న సందరాంలో కోగంటి రచన న. ఖ్‌ య్‌ ఆన్‌ ఇ చె ) గంంర్భ చట టగ్‌ తలుగు సొంస్క్థ్ట్ట్రతిక రంగంలో విష్ణవాత్మకమైన హీటరు వీథి భాగవతానా, అని సేటి శాంతి మూకా వినయ: స టట ను షా

ట్రరు , (ర క్‌ గప న పరిణామాలు. ఆచ్చిన 1పజానాట్య మండలి 1048లో లాం ఆం జంంగలో సి వజ యాుష శన న సస న నృత్యాన్నీ రూసో కలర్‌లో తీసి తూర్పు యూరపు స్వత దమననీతికి గురియై ఆగిపోయింది. రాజ్యాలతో [పదక్నించారు. తమవాత చైనీస్‌ జెలిగషన్‌ న య్‌ ఫ్‌. ఫా | ఖు వ. శః లు కొనిన శ్రే ర్రడ్రప ( . ముగు గి ే 1 స. రులు తళ వచ్చిన సందర్భంలోనూ. . . బుల్గానిన్‌ .మ్మదాసు వచ్చి తిరిగి 1968 ల్‌ పునర్‌ నిర్మాణానికి విజయ నయ స క స! బి వాడలో | పయతా, లు జరిగాయి, కొని రాజకీయ. విభే న ం న్‌ దాంతో: అనతికాలంలోనే విచ్చిన్న మైంది. ఈ విధయా ;

ఈ వధ శ౭ికాలంలో ధ్‌ | పజలలో రిరిగి 1974 అక్టోబరులో [ప్రణా నాట్యమండలి

ఈ విధంగా అనతికాలంలో ఆంధ | పజలలో కవ సనన కం స స్‌

నం ఇక ఫక్షన్‌, ల టో “సహక న పునరుదరించబడి విజయవాడలో 'పెద్దవత్తున ఉత్సవాలు నూతన చైతన్యం కలిగించింది. 1పశా నాట్య మండలి భ్‌. ద్‌ (0

నన నాభ న న భి జరుపుకుంది ఉద్వ్యమం- మహత్రరమైంది, దాని ఆశయాలు గొప్పవి దాని షోషకులు [పజలు,. శాట్టమండలి ఆశయాలన్సు 1978 లో హైదరాబాదులో (పశా నాట్యమండలి సాద్మపదాయాలను దేశ లో అనెక్ష సంస్థలు అనుసక0 రా ష్ట్రస్థాయి ఉత్సవాలు జరీ శ్ర లా స! దదిన: నాలుగు చాయి, ఆర్మధ న్లాటక రంగంలో. పతి నాటక సంస్థ సంవత్సరాలలో చిత్తూరు, నెల్లూరు, కడప, కర్నూలు, "పెనా [పశా నాట్టమండతి |పభావం పడిందానాడు. ఆ (ప్రకాశం, గుంటూరు] క్పల్ణా, పశ్చిమ గోదావరి, న న న జి... విశాఖ అమ్మం నల్గొండ, వరంగల్‌, కరీంనగర్‌, ఛాయల్లోనే అనేక నాటక దమాజాలు అభ్యుదయ నాటక మ్‌; న్‌ ట్రం గో (1 ల్‌ ో య కర లో క్ష తు కంటు ది, ఆర న శభ. ఆదిలాబాద్‌ బిల్లాలల్‌ నూ, హదరాబాదు నగరంలొ నూ సమాడాల "పర్చుతో (పభాగాట్టమండలి ఉద్యమం కొత్త ్‌ 4 టా కర తే. న 4కి. యు. లీ ను సుమారు బ్‌ ధానబ్సలు సిరి ంచబడాయి, 6 నట రూప్తు తీసుకుంది. ఆనాటికి ఈనాటికీ (పడానాట్వ స సధులనాం రు ఉంావిడ్వయి. మండలి అజేయమైంంది. అది స్టాపించిన బాటిల్లో అనేక నా. మంది కళావారులు 'పేర్‌గి సపేద్దవారై ఉన్నత స్థాయికి ఈనాడు (పజా నాట్యమండలి ఉద్యమం. రాష్ట్ర చేరుకున్నారు. ఆకధ చర్నిరతో చురపువాని భుట్టా వ్యాపితంగా అన్ని బీల్లాలలోనూ. శాఖలు ఏర్పడి లను స్వక్షించింగో. - నిర్మాణయు. కంగా. పనిచ్తూ. ఉంది.

ఆంధ విశవిదాాలయ పయోగ రంగస (ట్ర, 6 '౪ప్రఆ య ెప్రలలంం (లలా అల౧బ్ఞలం 5, వి. గోపాలస్వామి అయిదు.సంవతగరాతతోన్ను చేశంలో నరాజూ సవ ం త్‌ పునరుట్తవన చోటూలు ? ఏిటిన్‌ [వ్రాసిన 'అం౧౭౦౯౧ ఆ కొందర ఉదండ పండిచుల వ 2 వి సృతంగా కారుకలాపాలు జరుగలేదు. అప ఉద్దండ పండిములు.. చారీ షాండినీగరిడు. పైష్కు చవల కొని అద స్‌ ద్ర చాచా మూ . ల్‌. రు ఓ. టీ. జే స్ట సళ [1 / (సళ లు జ వం. చు జాం సల ర తరిగతుల్మకింద వరికరించవచుషను* జూస్త క రలు అన | ధర్మ టి. ర ణున ” స! (0 య అటి నివు వాం లస యూ మ్య అ ల మ మ మలు ంయుమాచను. మెటింవాల్‌ని

1. సాంఘిక సంస్కరణ నాటకాలు £ ఇవి సంప (వద్‌ ందారు, ౮ | జ ఈ0ం [( | ॥ దాంప సరళిలో వున్నాయి. నాటక కర్తలు అగ శ మమత ౨ ; శీణికి చెందినవారు క? కచ ఇభ , 1వంఘటన చాటన్షాలు ఇ విటికి వెరాార్‌షా సను సనన ; పదరలలి లల సోపప్పర్షకంగా. (వాసినప్లైపి.. ర దాటక కలలలో గ క గక కక శతకన కక ప హి నిరాశ గూడు రమా కంటుంది పరిది లె కో యు అ న ల . ల్యూ క్‌ ల క ల వహ న్‌ నీ న. ఇ . నం. కులు పరోక్షంగా ఆనందానుభూతి పొందేవారు. జ త ,. రా ది- జరిడి తిరుగుబాటు రమారితికో మొదట వేసిన మారూలవం నాటి వద తత్త అప్పుడప్పుడు షంవడ వక్కుతమండికి రానాంతి5:'మొదటి చెసిన మార్నూలవల్ల నాటకాంతంలో బయల పాడ్‌ ఇ హన న జంయర్యంయటి దది సంద టొ దరలఆ లం కాద. ఎ కషశే 2లిపని టా పాదసలతో హైప్‌ వస వలః ల జల సంస్కరణ: చోధనలు కలిగించే. విసుగుదల | పేకకులు వుఇ వట్టైలతా అల రబనళ (పద్రురితచై త ల్ని. ఇగ లాటి ఎప నా ర్ట. [ " రా క్షే ఓ అ టాహ్యో. మచ ణ కక అ న వం. ట్‌! ల. లగ ననే ప్ర లు మలో జల పు గాచిన | ఖ్‌ జో నో త్రప్పించుకోగలిగేవారు పువటాయం కళ లచందతలు తమ బాక్షనాలు సవపన్ను క్ష లైన మతు, అభిమానుల పరివ ఉాటిహాగలక
2. స్పష్పంగానో భాయామా। తంగానో సమకాలీ క్‌ న శ $ ౧ రవి క్ష | మి స ః ర! కే 6గా.౧ తీ సోటకాలివి ల్‌ క అల. ఆలీ మత “తం ఎస్టిములు ్‌ స న... బటీం న్‌ కాలీ క్ల లప్తె | వాసిన నాటకాలు, : పిటిబో చారి తక వశ బుంచి, విండులు "సేవినూ కాలకేచం చేతడోడానికి టాలను; వంకర తతాంలన్న కావాలన్సి వ కః ట్‌ వనన స్తూ కొబవ్యపడ చయడానికి

• గ శ వ్యక్తు తత్త్వాలను కావాలని వ, కపరుసారు. అభవాటుపడ్ద్డ వారు, ఓ మ దొరలు నల్ల ఏజంట్లు వీటిని అణచివేశారు అయాళపంజికీ ఈ మ అప్పుడు ఇతర నాపికాల్లు చోట్లు చేసుకున్నాయి: లను రీంచెజే కొత రో నే భవిష్యత్తులోని నాట న ప క కాలను, బరిషదిదే. కాత కోరబ్తాలు శక

9గ యాగ రంగొనలం: న ఉక సాంన గ్ర్రాతిక డు విశా ఎ దాయ | మం క్‌ స. య. ఆ ఖో! దరళాశాల: శ్‌ ప. ఆ క్ష్‌ దల ల్‌ జరిగంది. అప్పుడు చార్యులు, (1 ముగ్గురు విద్యార్థి కార్యదర్శుల రోజులు (౭రల్‌ వక నాదీకరంగలత్మైకి అందరి దృష్టి సంఘం ఏర్వాటయింది య కళాశాలలు: అంధ్ర పజ వ స. జన చ హహ మి . లా బైట ైః న్న * టా. జ్య ల | క ను. 7 యుసిష్‌ మ. ల టం. ఆ కల వచ్చింది. బాల్య లన. విశ్వ వద్యాల ్ర, ఏడు నాటిక ల గా. 1090 ఈో ఛారచా చటం వ ( ఉం జరిగాయి, = కహ కాలు, ఆ౮ఏడు మ్య్యుంప*. 1925 ఈ శారద దెబ్ల లీసింది, క ల రెండు నాటకాలు, పదరతుంచాయి, న ఈ చట్టం పెద్ద దెబ్బ. ట్టుపు క్రైస్తవ కళాశాల రెండు నాటికలు (_ప్రదిగ్థుంచాయి, ంవాహాల వద్ధతప్రై ఈ 'చట్టం పెద్ద న్వారా. తొబుట్టుపు క్రైస్తవ కళాశాల మూడు నాటి! నుంది 6960 వివాహాల పన క బాబాల. శ చవట దాతా ఆ 1 రు సందూ క్‌ భాశాల టు! క | నుంటి రీ, ( కర్రాధత్మ పాందూ నెలే ళా కమెరటే ల బర్‌. సాయం) తం లల ద టి మురు కస సన దూ. జురసత్వ (కమంల [పకి రొజూ సాయం్యత లలో (పసంగించేందకు ర మోత్త గ సాసెం సమకూరిలది. థి గం॥ల పరకు జరిగే సవ య నాయకులను ఆవ్వో జ. లక య్ట్గుం గుయిలిత స ఎ గం॥ల వరక సు తీయ నాయ క సహహంగ్గూ అభాంచవలన గ్గ యంలో ఈ చటాలల్మో (| రచముతలను, రాజకెయ న 'ఉరేయి వదక బేశంయో (పే ౨! గ షభ! ల ఛనంబాలి, 4929 యట శీ రై చాం'. రాత్ర 59,00 (1011504. వ. వాళు చాలా న ట్ల మ రరంలూూ పర్‌ ఎ తలుగు నోటక [౪ స చ వుండేవి. ఈ దల్స ఇభ అల ముఖా మొన హా టన్టీ (ఈ పేరొళషింది. తలు నా టక? కదప ళ్లైఎలు 9) దా పురస్క 0 కా. బి కళా వీ రష న్స ఎర్వక్షిఐట్‌ నదాశ సాట్‌క;, లు క మ శ వజ యాన్ని కశ బధ వాట న మోకుండా. నివారించావానే నద జయ్యపదంగా జరిగాయి, 1945తోను కూడ ఉత్సవాలు ఈంగద 'చల్లాఎ య పచాలొఇదిః రించుకుని, 1944కోను, . ం వీదాారి సంఘాలు గతో ఈ పరివత్తు రూపుదాల్చి రించు మూడు కళాశాలల విద్యార్థి సంధూల యంద్‌ స సంవతరాలు ఏన్న్యాటు శాం, షా వాతం స్త విశ్వ యదా స్థలం పంతంంతాాపకి మూడు క శ ల. సహకారం. అందిరచాయి ల్‌ లు అచయాతి న్వాతంటత్యా నాటిక్షకోంగంటో. నూత ౧రయలట్లి! ధ క్రైస్తవ కళాశాల రూ. ముగా ముందు ష్కూతమే తెలుగు గా సి ఉంటుంది. తెలుగు... జ్టాాలలు, ఆ ల రూ. బళ6/-_లు గ్రాంటుగా కం.ఆరంభమమురచని చెప్పవలసి స అపఖడే నాంది చొప్పున్న హిందూ కళా తృరం. వచ్చిన మొత్తంలో ఏర*డిఏద్‌.. రూ, 6( / తో మటితో వేదకళు ని వ. పయోగార్య క నాపక సమత: వున్న ఆవరణ | "పయాణ భర్మాల్సు. దుస్తు శాసహారుణాం అటో 1 పయోగా నః . ల వం త వగల టా? శః తంట. టం ది న క గవ లేదీన ఆ గాఖవబస్టం దై గ కీరాయ్యి ఆహార్యపు ఖర్చు వాను కెంలు సమ 11 వ్ర గ్‌ ప్‌. తెల టు కల్యా వదా లయ ల సీటీ క్ల - ట్రిం సమితి తూ, న. ములు పడ్డాయి. ఆపుడు: లు ఈళలిం గుంటు న్‌ 1. క నా౭యవాద సంఘ నన్‌ గ దలచి అ ఉట జో గాలలను గుంటూరు నే మాూర్యారుం భ్‌ శ అ పూ డ్రి త్రము [(యంర్య్ట వ చాప, “కట్‌ జ్యండి జ వళ (న తు బీర గాయి ళా జో లి ప గ గ [టో ఫేని దంారా ల ౦ ల డా. 10 శబ ప్రో కప. ఆగస్టు మాసంలో | స క అఆర్యధ ఒకరో ఇ లయ నాటక సమిషి క 4ల4 సన. న జ్జ ఆసబ్రాలలు, ర ర్టధ లూజాన . న స్థ పారంభమయిం + [| పదర్శనలిచ్చే నియ్బిత్తం శర విద్యాఠలయు. కశాళ ల 'సుపషంవసిత మన ( వ! ఏ త్రళవాలలో. యదలళి బు... శి ఇళర్ద బద్యా పసి బేసుండేవి, [ర్చి (1 ఆఅ: వరకి లదు. ఉత్సవా గ 1945 సంవత్నురాలవ్‌ న. హం, మం న్‌్‌ నర “క్కలీ స్తై! | ల జే, ఇస్టాంద్రలు! కే | ప్ర " పదదోంచిన మం జి క ( పన్దతిల్‌' నాం! రాల సమయమని. ఆ కశ్లాశా మూడు కళాశాలల్సు [పద శ బాలా వరను ఒందుకు ఆది తగ క భాజంచారుు. 6 మూడు అస: అచ్చయినట్టివ, షస స్త్ర ప్యాతలను ఆఆ కళ షి షు టం ) (న. ల ం క. ఆ ట్ల [4 ఇ . టై" మె ఓ - క్‌శాఖాందె ఎద్యా క్ష నర్వ ఘించాఐని వద్యార్థ య్షకుల్ము ధరించేవారు, [షే .చదయోతవాలు తు కహాంళ్రాల ఆ? బధా భరయోత్సవా త లతలా. వా 7) న న్‌

అధ్యాపకులే దర్శకత్వ బాధ్యత వహించారు, ఈ మయ్యేవి, [1949 నుంచి వీటిలో పాల్గొనేందుకు ఆంధ దర్శుకులందరూ. అనుభవజ్ఞులు కావడం అదృష్టమని విశ్వవిద్యాలయ అనుబంధ, వృత్యివిద్యా, (పాచ్యువిద్యా చెప్పాలి. వినోదం చేకూర్చే నిమిత్తమే ఈ |పదర్శ కళాశాలలకు ఆహ్వానాలు 'వెళ్ళేవి, మొదట్లో పోటీలు నలను ఏర్పాటు చేసినప్పటికి, వాటిలో ఎంతో నిర్వహించాలనిగాని బహుమతులు ఇవ్వాలసిగాని వైవిధ్యం కనుసించింది. లై టింగుకు సంబంధించి కొన్ని సంకల్పంలేదు అయితే 1050లో శ్రీ బందా కనక్షలింగ (పయోగాలు జరిగాయి. ౮00 మంది విద్యార్ధులు _ శ్వరరావు ఉత్తమ నాటక (ప్రదర్శనకు బహూకరీంచే 500 మందీ కళాశాలల ఉద్యోగ బృందం, గుంటూరు నిమిత్తం నటరాజ వ్యిగహం ఒకటి ఇచ్చారు. ఉత్సవ పుర పజలు ఏటికి [పేషకులు, రోజూ 5 వేల నుంచి _ నిర్వాహరులం దీనిని స్వీకరించాం. తరువాత మరి కొంత 10 'చెల మంది వరకు ఈ. (పదర నలు తిలకించేవారు. మంది కూడ బహుమతులు అందబేళారు.. రోలంగు (పేక్షకులు మిక్కిలి [కమశికణతో మెలగడమే (టోఫీలు-గ్తీ ప్యాతధరించిన ఉత్తమ నటునికి స్థానం కాకుండా, అశ్ఞరిమూక [ప్రదర్శనలకు భంగం నరసింహారావు గులాబిపష్మాత వష్మాతలోనై నాసరే కలిగించకుండా. నివారించడంలో సహితం నిర్వాహ ఉత్తమనటనకు శ్రీ ఏస్‌. వి. రంగారావు అశోక కులకు తోడృడేవారు. ॥ స్తంభం, ముఖ్యపాాతలలో ఉత్తమ నమినికి। నటికి, న. ణు సహాయ. వ్యాతలలో ఉృత్తమ నటునిక్కి నవక్కి ఉృత్తమ 19165 అంధ విశ్వ విద్యాలయాన్ని తిరిగి... ఆ0గాలంకరణకు మున్న గువాటికి వార్షిక బహుమతులు వా కరుకు. మార్చాడు. స్టాథం రటొరటరిలక్షు వున్నాయి. డా॥ వి, ఎన్‌, కృష్ణ, ఆచార్య సి, మహి ఎదురుగా రెండు షెడ్డకు మధ్యనున్న ఖాీస్టలంల్‌ క్వ క్య ల్ర్రచయిత వీటి బహూకరించారు. విద్యాలయ. క భాశాలలలో సమ్మె కారణంగా: 194లో ఆల విశ్సవిద్భాల యంల్‌ లశ నాటక త్సవాలను సాంస్కృతిక కార్మకమాలేవీ పర్చాటు.. కాలేదు. అభినివెళ ంగలి కొందరు వ కుల తో దిక్కత్‌ నిర ప 1948లో నిలచిన రంగస్థలంపైన 1948లో (పదర్శ హాంచాం- ఈ కార్యకర్తల బృందం (కమంగా ఆధ నలు జరిగాయి. వర్స్కిన్‌ స్క్ర్వేరులో సైనికాధికారులు... వక్వవిద్యాలయ (పయోగాత్మక నాటక్షిసమితి (ఆధా నిర్మంచిన వేదికను విశ్వవిద్యాలయం స్నాతకోత్స యూనివర్శిటీ ఎక్స్‌పెరిమెంటల్‌ థీయటర్స్‌గా రూపు వాలకు ఉపయోగించేది. ఈ వేదిక మీద ఉక్కుగొట్టాలు దాచి అమర్చి కాన్వోసుతో పైకప్పు 'వేసేవారు. ఈ పైక ప్వును దీని [ప్రధానాశయాలు--- త్రీ సివేయడాని క్ర ప్రీ లున్నది. న్నా తక్షత్సవానికి పైక ప్ప (వ్ర రోంగసల చళంక. సంబంధించిన అన్ని శాఖవ వేసి తర్వాత తీసివేసేవారు. 1049 నుంచి సాంస్కృృరి... శజ్వి సక్షణ ఇవ్వడం. | ఏర్స్యన్‌ "స్కార్‌ తోని నిర్మాణం బదులు ఇప్పుడున్న (బ్బ [కొత్త నాటకాలు (ప్రదర్శించడం; ఆరు బయలు. రల; స్థలం. ఎర్బాటముంది, రంగస్థలం (సి రంగస్థల కళలకు సంబంంచి. :విపిధ శాఖ కోసం: శాశ్వతమైన కట్టడం వెలిసింది, దీని ఆరుబయలు లలో (పయోగాలు జరపడం, [పేక్షకాగారాన్ని శేబులలో తీర్చిదిద్దాం. (డి) వవిధఠకాల నాటక (పతర్శునలకు అనువైన వార్ట్‌క సాంస్కృతి షోత్సవాలు గేసె ంబరులో స్యాత ఈ ంగస్థఎ ౦ కోసల గ్రైపే కకాగారం కోసం డిలే ను

(ఇ) వినోదం సమమార్భడం [పతి సంవత్పరం షిశ్వవిద్యాలయం నిర్వహించే | సోజీలతో అనుబంధ కళాశాలలు పార్గొనవి- ఈ పోటీల పద్యార్థులకు శిమ;- సంచి ధేల్లీతో జరిగే అంతర్‌: = పేళ్చోవిద్యాలయ యుప ర్రంగన5 కళలకు సంబంధించిన వివిధ శాఖలో. జనోత్సవాలకు పంపే కళాకారులిగు ఎంపిక చే సేవారం- క్షణ పొందాలనే ఉత్సుకత గలవారు అంధ విశ్వవిద్యా. ఆం్యధాభ్యుదయ వారోత్సవాలలో నాటక పోటీలు జరిపి లంప అకుబంధ కళాళాలలోన్సు వ్వ ల్రివిద్యా కళా శాలల వత్తమ (ప్ర ఇ. ల ర్త నటు ప త్ర వ్నాతలొ వుంటున్న విశ్వవిద్యాభయ కళాశాల విద్యార్థులకు ఈ వారోత్సవాలిలో విశ్వవిద్యాలయ " కళాళాల లు మా[తమే శీక్షణ ఇచ్చేందుకు. వీలుండేడి [పతి సంవ 1850కొ మ్మాతం వాల్గొన్నాయి- అటు తరువాత ఈ శృరం శిక్షణ పొందగోరేవారు. కనీసం వంద నుంచి జోటిలల్‌ అనుబంధ .కళాశాలలు, వృత్తి పిద్యా కళా రెండువందల మంగివరకు వుండేవారు. (పత్యేకంగా శాలలు మ్యాతమ హార్గొనవచ్చునన్న _ నిబంధన ఒక తరగతి అంటూ: ఏర్పాటుచేసి నాటక సిద్ధాంత ఎర్పరచాం, చోధన చేయడం. నాటక సమితి వుద్దేశం కాదు, వివిధ ర౭గ్రస్తట కళలలో ఎంతో వైవిధ్యం వుంటుంది, శాఖలకో అచరణపూర్వకమైన శిక్షణ ఇవ్వుడం, ఆవ అంచుచేత. వివారులకు శకణగిచ్చేందుకు ఇతరుల సరమైన సందర్భాలలో సంబంధించిన సిద్దాంతాలను సక్రియం కదడం అవసరమని మాకనిపించింది నటులు వివరించడం సమితి వుద్దేశం. నటన, చర్మకత్వర్కి అనేక సంగతులు తెలుసుకునేందుకు వీలుగా పేరున్న నాటక' నిర్మాణ (ప [కియః రంగస్థల టాపకల్బన, సంచారి నాటక బృందాలచేత (పదత్శానలు ఇప్వించ డం దుస్తులు, ఆహార్యం దృళ్య-(శ్రవణ సాధనాల విని జజ్రయ్రోగకళం అని మేము |గ్రహంచాం.. అప్పుడు యోగం-వీటినో శిక్షణ న్నండెది. ఇంగ్సీషు నాటకాలు ప్రదర్శంచె సంచార నాటక బృందం [పయోగాత్నక నాటక సమిరిలో వివిధ కాఖలందు.. బ్‌ రమ దాం ప న్‌ - యనా స దానిలా శిక్షణపొందిన అధ్యాపకుల మార్గదర్శకత్వం అనుబంధ = దరు, వార షుమూరిరిల, ల మ కళాశాలల, వృ త్తివిద్యా కళాశాలల పిద్యార్థలకు లభిం రాణ కుమారుడు సనటుడ్దు ల శ0కవ్లూర్‌, చేద. అనుబంధ కశాళాలలరో. క్షణ ఫలితాలము పరీ గహ అలల జర నటులు వుండేవారు, కంచే నియ్బిత్తం ఈ (కింద శాఖలి లో (పతి స ంపత్సరం మ గ మ న ల కి - న వ్ల పై . పోటీలు నిర్వహించార బం లం ల నూ చశాను. వీరము వ్నృక్స్‌పెియక్స్‌ గోళ్త్‌స్మిర్‌, షెరిడన్‌, (1) తెలుగు ఇం గ్రీషు, హిందీ భాషజలో నాటకాల్కు ఆస్కార్‌ వేళ్డ్‌, 'బెర్నార్ష్‌ షా (వాసి న షంగ్రషు నాట నాటికలు. కాలు కంగా సమకాలీన నాటక కర ల నాపేకాలు (బ్ర) బృందగానం, వాద్యగోక్టి,. ఒక్కరే. హార్గానే... న న సట లు) యతులు గాత సంగీతం, వాద్య సంగీతరం వ ల గ కం. లర నల కాడు, సం ( ర్క బందా, పీసపాటి, ధూళివాళా జోగనాధం। (5) బృంద నృత్యాలు, భరత నాట్యం, కూచిపూడి; రేలంగి; డా॥ రాజారావు మొదలైనవారు తమతమ కథాకళి కథక్‌ మువిపుక వంటి వివివ కాస్త్రీయ రీతు. గాషూంతోని దృళ్వాలు పదర్శించి వాటి గురించి

న్‌ మ నాటకాలకు గోపాఠరావు మాకు సహాయకారిగా వున్నారు, ్రీ వె, న న పీ ఆం దద'*కుటు తమ చోటకాలకం: 2 హల లల నన్య/ న్‌; వ. సో వ దరుకత్యం వహించి వారి పదతుంను విశదీకర్‌దచారు, ఆ మలర్టాలం 6 దు ఐ ఆరిన మర సూచనలు మన నాటకాలలో సంగీతానికి [పామ్య్యుం పరు నరుగా పుర న న ఆ జీ | తజ త్రో సంగత దర్శకులను నియమించడం: గాం (౮ " . . టా రు రం సల గు లూ రాఎజీంఆ ౧౦1౪ ప ల య మ లం4న కట _ వ సశ టగ ద నీ ర్నిదిదవారు. (్రు రా మచర్మ డ్‌ యం! అవళ్యకమయింది. భారతీయ శాస్త్రీయ ఆసనిక ఆహార్యం రీర్చిదిద్దవార.. ్రీరా మేం. ఆఅఅటక్టిం యాల! క శ (౫ ల ్స లశ ం సీకో తే రాధ విశ వివాలయ (మలా ప న న వీ నియళు ఏడాంచు! తో డ్వాటు అచ్చం అ న్‌; న సన సు స సంగితాలలో తగశ _యలఆ ర అబ్బు గుగలులు ఎ న . సి అకడ కా న్ను లఖన మ గి వురిడేప క. క శక శ ౩ కత ఎ త్‌ గాతాక నాటిపీో సమిలి ముందు సాగ్‌. ఎ కొందడకి వాశ్శాత' సంగతం కూడ బాగా మ క . న. నజ వణ నాటా కొందరికి. వాళ్ళాత్య 7 హంభంం. డికీ3. బఇయంలో ఆయన కొన్న చార్మితక, 'పొరాణిక 'చాటకా: శీయుతులు :కి. ఆనంతం, బి. సు బహ్వాణంర్క డి హం. తవపనన వ న విన ంట్‌ బండారు, పం. చాన్సన్‌ (పభ్యుతులు మూరు పదత ఈ. అలం వ్య. న వంట. అంట? నిని 1869 'డాటునండించారు. న్వతా రూపాలకు సఃగీడం స సస న న త డ్చాటునందించారు.. నృత్య రూవికాల! 'జసకాంత డిసెంబదు 17న (పదర్శించారు. అయితే. ఆయన సమకూర్చడంల్‌ 'ఆకావాణికి బెందిని సై న్‌ [పదర్వన 'పూ6గా చూడళలేకషోయారు,.. నటీనీటు రావు శ్రీమతి సరళాదెవ్కి శ్రీ మల్లిక సహాయపడ్డారు. టంలో చం జం హూ ర చేయంగానే పక్షి రాజ్లు (బ్ర క మ అందరమూ: మేఠప్‌ చేయడం పూర్తి చదల ల ల నొాటకాలకోను, విడిగ్యారు మూడో నృత్యానికి యిక్యిలి బూయారు, తరువాత 61 రోజులకు అఇ్టి డిసెంబర్‌ (పాధాన్యర "వేఠకూరిందిం [పసిద్నుల్తన నాట్యా చార్యులు ్రే 0.వ. తేదన పరమపదించారు ఆయన మె ౬90 వల్ల (హరం భ శిక్షణ గడపేవారు. మాకు తోడుడీన తోలి ఆంధ నాటిక్రరరగంతో తీరని లోటు ఎక్పుడింది. నాట్యాచార్యులు.. ్రీ నటరాజు గామకృష్ణు ఈంపన. ల 1550 రో వశాజవట, 0లో నలం కబ విదాం | కాత నాటరోల 1(పదక్యన ; 1లళ్ళ0లా విశాఖపట్నంల్‌ నృత్య శషణ విద్యా క్రాత్త నాటూల (ప్రదక్శ మయాని స నలకొత్సారు= 'ఆయన వద్యార్థినులు డద నాటకాలు సమ్బుద్ధిగా వున్నప్పటికి / 59౪0౦ ఉం సుమతి, ఉమ్మ సుగుణ మా కృషిలో తొడ్పడ్డారు. సంవత్సరాల చుధ్య తెలుగు నాటక రంగంలో నాటాశచాచుంలు ఉ్రయుతులు వి బి; నోసించో ల్‌ంల్త 'విపదమన స్తఖత చొటు వేసుకుంది. వ్బ వో నాటక్ష న ల కి ల లి | ల | వ. అగ ఇత్ర ం న్‌ ఎ క్ట మ క్‌ ( ్‌ మ స్ట్‌ ఆం. న! మాతో సహకరించారు. శ్రీ శ్యామలరావు విశ్వ విద్యా వుంటుంవః అందుఒత సహబుగా: వారు [పజాద్రరణ ఇయానికి చెందినవారే? నృత 8 రూపరాలలా న రాకుండా పొందిన పొరాణభ ప నాటకాల్టపైన్మ సాంఘిక దురాచారా | వి, రాజమనా+ రు జేచించిన “నాగోబాము" అను దుభవణబతే కొసి ఇతర నాటకూలపెనీ ద్యష్షి శ్రీ పి, వి. రాజమన్నారు. రచించిన “నాగుబా! రను దుయ్యబే కొన్ని ఇతర నాటకాలపై టే వంటి నాటకాలలో కూడ భంగిమలు, మ్యుదలు: చూప కేర్యద్రీకరించవలసి వచ్చేది. కాగా ఈ దశాబ్ద కా లంగ వలసి వస్తుంది. వీటి విషయంళలొ ఛ్రీ నటరాజ రామ అనక నాటకాలు మ్యుదించారు.. కాని వీటి (ఎబర్మ్గ ల్‌ ఆన అబు, ఇ ల. అజం వళ. చలి అ కుతంు వల రంల " పవాంశతిణ 6 49 వారి, తక 'పౌరాణీక నాఓీకాలతో వేషధారాణప వ్యయం, చదువ్లు అనల రాన్ని ల నుంబంధించి ఈః రచయత. గణంయల్వున పరి! . శ. పుంజ కథలను కః యాడు జరగంద. దునులు, శీరోవాలంకరణ, నగలు, కూలత ఇందుకు కోరణరయి ప్ప చం రంది దు ర దృకృధంతో _ పరిశీలిస్తున్నాయి. ఆయుధాలు మున్వ గువాటి రూపకల్పునల (్రయుతులు చస ఫా. న్‌ సేన కాళ దాకా. కరక న న మ కం! మదనర్హ (త్రిపురనేని రామస్వాము కదించిన “నవమ లే రా బాపిరాతి నాడో న్‌ వో గస / పల: ళు శ ఎ రాల బ్లు నో నో. న : టీల

లల జ వికంవిదాంలయ ] పయోగ బంగసలం అనా ననా ననన టి నాటకాలు "పదకం గెదిబువ ఉల్లు + (1 న మణ బి శాంగో జారి చడం వల ఈశః షీ త్రస్తు రచమితల లు | (శ్రీ చవఐం-రచించిన “ళశాంక”. “చి కాంగే”; వోలక పదాలు. బనటయితే చనన? | గంధాలయావళో (ర తాం రం, 'ఈ గోపాలరావు రచించిన లోనికి వద్యాయి. లేనట్టమితే ఇవన్నీ (గ్రంథాల . గతిక స నత... 1 గాజూలరాన్ను (2 సళ రంల పష వ న్‌ శృర్మద ౮ (| కొ షొ! వ రచించిన భ [ద్ర॥గా వుండిషోయేవి, హారిక్మం 4 లం ఈ. హాల, ల ల డో తనాటోో ౪ ళలు 46 గివాపా ఈ . విఆపర్యు ఫఖరాలు, “యాదవ [ప్రపంచ యుద్దద ఆనంతక౭ కొత్త నాటక ్ట శయం ్రీ బిపి కైలాసం రవించిద క య ర తటాయల 8 1 పి, క్రైలాసం రవించిష అపెర స్రపించారు, మూరత ౪ వో రతం అఆలుం “రళుంవలి' ఇండుగు కొన్ని దదాహరణలు, ఈ [మాబళ్టుర షమమడించింద్‌.. ] 94ల్‌ న ౧) నన నన త హదం .వప?డి:ందనడంతో సవదేహర పర ల హాటీ 9 లి - +ర౮ర్శా ల నం బీ వ్ల టు న్న చం లాల్‌. లా లా న గ్ర. (పదర్శంచరేదు పురాణా౭లా చెప్పిన వాచిని మామ్‌... క్ర స్వపసిద్ద పండితులే నాటకాలు (ద్రాయాలన్న టా స ల్‌ ల వాం టే ఈ నాట్‌ వ చీవళరంగాతటి.. చేందినీవారు నాటకాలు పలుకకుండా అంగీకరించ |పజం భావాలస ఈ నాట పదు, అ్నై $.వరళైినము.. చెందినవారు లక కాలు కించపరుసాయేమోనని సండహిబచవారు, ్రాళారుు కానదరు. నాఓక కృశ్షలు విద్యా! నడ న ము స స అహం ర టం... క గంప ఇత పద బించిన... వె చదవుకున్నది చాలా తప్కప సంస్కృత ప సస్థ్యాత నాటక సవ్వపదాయంతో రచించిన వాలం లగ ఏశటావ బదులు వాకహారిక సషసడ్ఞ్యాతే నాలక [ఎవర త్‌ చా యుష టన (గావవిక అలు[ుథాల్ను బదులు లో వదం బారి “(ప్రవాప ర్నుధియం”. వం. నాటకా, భాష [పచారం5 కి చచ్చింది రచనా ష్మక్రియళి కూడ వున్నాయి, అయిత. ఆధునిక. రరగ టా కూడ ఎపతో' మార్యు కగుపించింది * నుఇచి 9 వరకు [మదల్మించిందుకు.. ఎటిని అనుకూళింగి ఆర్త అయాలుందీ. (పొచ్వశే సర్యపదాయం పోయి మూ ) భం. 0. “కనా? ం ఆ 9 ంనలీడ చెంనాు కరా మలచుక వఃసి. వుంటుంది. గురవాడ్‌ వారి (౯... ఆఅంకాలుండే నాఓకాలు, మ్థూప్రిలోకి వచ్చాయి, వీటిని శుక్తూర” కూడ ఇంతే. 942, 1 లబ ల 18! ] గూడు. గొంట్‌ల కా౯ంలో [పద ర్ధించచచ్చు. నలబై సంపత్సరాబలో మూడు నార్జు కన్యా ఏల్మ అయిమ న్‌ మష్తాలనో [ప్రవర్శించ తగిన బకొంకికలు గాఓకం విళ్ళు ఎద్యాలయంల్‌.. [విచర్ణంకారు. ు మ్యుడణ జధగసాగా౩త, [పదర్శనత (మత్యకదాదం ల అకక. ఏల నటట జారు. ,పతళ€నా పిఢానుడ శ్‌! రాజల కార్‌ లంకల ఆ డా సపిరతా నారి పెర్వరు దర్శకులుందే చారు. (పదక్శనా వ్‌ ఇరమరుగ జాస్రవికత గోడ8ించింపం ఈ దట్తుపుల క జో రూరు గా ప్పుందెడి, వాదం దాహుగతంగా చ్పవటప్‌ిు త ర్యూతిచలడగా దర వకు టం రషించ.. శబ! (1 ప లల ఇ ౪. శో న పం లు. లి. గే వురి ససుదకా సఖయెంచి ల అయా కలి ముక్కష రచింంన ఎక్కుువ చదువుల (ఎకీకజాం దగ్గరరము అసుకు ఆం 6 (ళ్లోవే (9 టో బాల్‌! న్‌ ల్లీ టు ఆ పైట్చె | టె. నిట. మండ శ కా షో వాన జాటకాలను లయయల ల వానలకు కళలు లా పరయాగ్రాతుక. నాటక నకుతి వెంటనే సీ కరంచింది, నటాపంలో భామా కలాపి, “రాక్‌. ఇందుకు (ప్రయోగ్రాత్యక. నాటక న నా ప ఇల్‌" భయా ॥ లలల వ | ప [. న. శా హా 7; కసం బాం నాం పంల త్త శవము నాటకాలు ఉదాహరణలుగా దాం నవచ్యు. చం న ౯ ర అఖ్లైాబాల (౮ న న స త త కరలు ధా ధ్క కఅల్తఆేలక్స్‌ కీ లే న స్‌ అవ్య ఎప్ప సరీ లాలు శకి చరచర త్ర ముం నజ న జో. జ వ్ర ౩ డ్‌ లే లును లీల ఆ క మ. క్‌ (శత - జ. ఫా నా ఆ మయ్య్ళ్యు షేయ్యె? తల మి తల్మంచివనారు, 'ర్షింటలి, *వతకీయి, క క న్‌ సన స ఒవ్నైలం ఒరూరు నా. సందే ఒకటి రండు చ్చీ షా, తలుంచేవి కాలి వాటిలో ల | ప 4 వ్‌ జొ కాయి. శప గ్రైన్‌! సోడ. షో ఉదోటే ఒకటి రండు (మ (టీ టో లలు సం య... “నాగు వాము న మం. న 21 ల . ల సాం తే కండే సెక్రా వ శ్రీయకములు కొజడమువి. దానయ్య ఖే (్రి క వ్పాాంి +! య 2 39 య ఎ) రాయశకను, ఆలే, ప్రభః (బ్రరామమూూర్తి; టు య న. ఇందులో త్‌భు ఇదమిత మన "ద న గుదాళదు నీ రుల ల (లు ( . ఎాఖఖీ స ప్లుదయకు ఉదాహరణలు ఇందుల ఐరు ఇ లతా

100 నాట్యకళ సుబ్బారావు, క్మొరషాటి గంగాధరరావు, కొర్లపాటి బాక్స్‌సెట్టు ఏర్పాటయ్యేవి, గోడలు, తలుపులు కిటి శ్రీరామమూ శ్రీ, రావి. కొండలరావ్వ, వ సూర్యారావు కీలు మొదలై నవాటికి | పామాణికమైన స్టాట్‌ వుపయో త తజటహా నాటకాలు. [వాభారు. (పయోగాత్నక ' నాటిక గింబేవారు, [పత్యేక సర్హ్యూట్లు వుషయోగి6చి సక్షోరమా సమితి వీటిని (పదర్శించింది, సహాయంతో ఆరుబయలు దృశ్యాలు చూపడానికి ఇంతకంటే మిళషమమంటే. ఆంతరు పూరం నవి వెలు పడే చ విళ్వంద్యాల యంలానె చ షై. న్చౌట్‌ కా తరకం ; పదకునా 'ప,8యిలు )హైదాన గంత. కీణీ శయారయ్యాబు. లైటింగుతో సూరదయం: జల చ లను... గోద చూపాం నుందగా రికార్డు చేసిన టేపులు రికార్డు రం ర్‌ం ల... చేయడం జరిగేది. అనుకున్న ఎఫెక్ట్‌ రావడం కోసం రాజుకల। డామన్‌ - పిథియస్‌ -కొ త్త వయోగాలకు.. కణ సాధనాల అమరిక 'శద్ధతో చేసేవారం. సిర్‌ ంచారు. (ప్రసిద్ధి ల కథలు ఆధారింగా న ఆడబయ లు పేచకాగా రం వున్న రంగ స్థలంపైన కేవ మం లా న బి మం అ జ శళవాన 1పాసేనియం మధ్యలో ఎ మాతం కనుపించకు=ండా ఖా రావ్సు; “' న్‌ స్‌! ద నాలక వ ాం న్‌ ఆమర్చేవారఫ దృశ్య శవణ 'సాధానాల వాడుక ఇ ల్‌ ( ప కలను. మంట్‌ త్రివేసింది, ఎక్‌ న్ముఖంగా వుండెటట్టు న గ్త్‌ పరేవారం, జ శన క వ ననగ సా నుంచి 1954 వరకు 'డా॥ జే ఖీమసేనాణార్‌ సాంక స్నాతక క్యాసంకదం వినా దపదర్శనలు, _పదర్శకాలు ల ళులుగా వు న్నారు. అటు పిమ్మట 1955 ర్సాటయ్యాయి. 004 నుంచి అారత వదత్వం సంచి 1008 వరు థ్రీ కడిక్‌నాద్‌ అగస్త్య చేయడం (ప్రావంభించింది. అప్పటినుంచి బృండగానానా.... “దొరల చహించాదు. అగ స్య 1849 నుంరి 06 బృంద నృత్యాలు పరిహేటి అయ్యాయి. సరకు మాస్టర్‌. ఎల్య్యషయనుగా చూడా _వ్యవహరిం క, జ చారు. 1855 నుంచి 1968 వరకు డా 3 వెంకట రంగస్థల దూప కల్పన ద్భుళ్ళు-(శవ్య సాధడాల వాడుక రెడ్డి సౌంగ్ష్‌ డై రెక్టరుగా వున్నారు & క & ము రుః పయోగ్రాలు! . 1919 నుఃచి 1968 వరకు మేకప్‌ ఆర్టిస్టు-కాస్ట్యూమ్‌ న | ల... డిజే నరగావష ఐ. రామచందరావు నాటక | పద [4వ భరాల్డి నుఐచి వస్తున్న గూపర్ని కద చెలినను టు వనన సాంకతక ప య సక సరించి తరలపై దళ్యాలు చ్యితించి సపధానంగా వాటి లేతు నాటక పయో క ల ఈ మ సమన తో నే రంగ సలం 'సెట్టిం గులు. ఏర్పాటు చచ్చే పరతి లా నా - ( + ల వ - _రి 1” . క - గ న్‌ ల వ్‌ నం ఫి న నా. పరచి, తపు పూహలు వారి 1పయత్నాల ద్వారా 19048 వకకు వుండేకి. ఆంధ విశ్వవిద్యాలయ [ప్రయో సపరరచలు సల గాత్మకి నాటక సమిడి, :'ఈః మారిరి తెరలు వాడకుండా. గ (౫ వాటిబదులు ఇతర రకమైన సైట్టిందులు అమర్శి ఆల్మధ విశ్వవిద్యాలయ (పయోగాత్వక నాటక (ప్రయోగాలు ఒసింది, సమిషి నాటక ని ర్యాణ ౦లో వివిధ భా గాలై న నాటకం ఆభ్యనిక ఇత్తివ్యవ్లాలుండే నాటకాలు. చాలా వాట్‌కి ఎంచుకోవడం, అన్మ్నయం, ప్మాతల నిర్ణయం, రిహా

[101 అంధ విశ్వంద్యాలయ. (ప న థి వింసలకోసంు వరండాలను వాడుకోవలసి రూపకబ్బున్స వస్తుసామ్మగ్‌ అందులత ఐంగలక్‌ సం గ గల ఎక్క్కిన్‌ స్టార్‌ లు టేయడం, చ్యృశ్యాలకు రూపకచ్చన్న. వస్తు? బ్‌ వచాడు. 1049తో 50 '౫90 గల ఎక్కి నెపెన న్న సల్‌. కార్య గ్ర; వ్‌ .. ల. క స అ ల . శ "దక న్‌ శ్‌ (5 ఓ యతో అనో . స్తీ ్‌ ర క అన నది-నాటికాన్ని సమ వీట, పసు. పైకప్పు ఎక్కా భాగాః వాటన్మింటికింది ముఖ్యామై నిది-; ల లహార ము... గొట్టాలతోకట్టి రగా ధ వి విద్యాలయ. రజ కళారూపకగా. లర్నదిద్దడం5 ర లలి అమన్భాం, 1814లా జన. | ల కెద వదిక | శ ఉమ 4 శ కా సాం న "వేటికి గ్య ఉపక రిషచి౨ది, న షా గ్ర్‌షెజ జరిగాయి. నశ సంద ర్భంట్‌ (వ శ ల గ్‌ ల్‌. వచరంయిదున అనువె న పున్నది. 'ఈ రజత్‌ తృవ కూరో-వష+ను. అటి 10195" నాటకాలు (పదవ్యంచేందును అనువై ందకి పైగా [పేక్షకులు. కూర్చోవచ్చును- అప్పటి ల్లా నదీ స్తజదెని కాదు, 19805 పూర్వం మస వస కు వాడసాగారు, అయిజే దాదాప | పతిపటింలిను నావిక శాలలు 1 ల. . ఏంటో శబ 1 పనారిం ర్వాల్లు ౧౪ బాదూల్లు (లలా + ఫె లు తల్లీ వ్యా: 'మినసమా. ఈ అడిటోరియంల కో ( [| 1. యని హైతీ. సినిమాలు. రావడం లి లంటే సినిమా... శ్రజ్ట ఆంసుంగా వచే 'మతదంని మూ టాకీ సినిమాలు స వ్‌ అ షా నినిమా ళ్ళ 'ఆలసం౦గా: వ లీ [ 'లఆ్వి శ స్‌ ళ్చంగా మారిచీవారు. నాటకం చేయాలంటే. సినిమ కథ నశ న కు స విశ్వవిద్యాలయ. [గ్లాంట్ల్‌ హాకఘుగా మార్యిం? రుస చే ఈ 'లిగేద, ఆఅదుపవళాతు విశ్వవిద్యా 2 యికి రీసుకోవసి వచ్చాక, అయితె ఈ కలిగెది. న (గాంటు. ఇచ్చారు. హాలును కిరాయికి లసుకొవ వ క (వపదష క్రమిషన్‌వారు మూకు ఉదాకంగా శస సక?! సినిడూ హాళ్ళునో వున్న రంగస్థలం. బాటక (పదక... జ్రమిషన్‌ సంతో ఎరీ+.న్‌ సేషళరులో ఆడబయలు ల మి హోళ్ళుని రిర్లో న! ఇ దు యుద గని సపో యంతో లు రా! గుగ్రాప్ట లన | మిం యా | అరి ఆయి గంాంఆంతు చొరవ నాటకశాలంను: యా కయ న తా చ సాక్‌ తల వెప్‌చూ: న ర ల్‌ కం. ం గసల ఏర్పాటయిం భీ ( ఆ

• న టట న న ల. యగ ది మ వ ఎ | స మీ న! పు లాంటి శీ సం 1 1 ద్రనపు కావు. చెంచువెతనవము వీటిని దంల. ఆ ష్‌ అదె తోడు రంగస్టలం అ[గభాగంలో ఉపేగ14 అ . త్‌ ం చేసే నాటూలకు శీనుసనేవాడుు అ తోడు రం॥ నేక కం! సళ టూ ఓసెనింగు ఏ4 డం కోసం ఇసి నాటవూలక న కొదపతి కోస స్థలం. అమ౭ంది, పొసనియం ఓపె న మా, తర ఇహ్యివారు నాదుు మిగిలన స అః తమే ఆల నాది అయిళే రంగస్థలం | టే; స సన ఉత న... అటట న్‌్‌ ర్యా ప న జ పైన క వీల ఇది 40ీ* మేరకు జరిగింది, కం లనేది. ా వల ఇది 46 మేర గింది, పడదినచన అలు ౭లో ఖ్‌ కోవడం వల ఇది 40 జ స ఆబ క | క నాటకాలను మామూలు ర ంగస్తలం స రారణక వల్చ్ల చాటకశాపలు రూపకల్న్వన అన్నది. అముతే విహిత నాటక్షాలను గక ద్ర నుంచి 10 'ఈరారణక వల్ద చాటర బక మయంద క స వనుక తెరనుంచి 0 ఓక నిర్మాణందీ బాలా ముఖ్యమైన జంళమయిండి, పైననె పదర్శంచెవారు "సెకోరపూ కూడ వున్నదిః మ మం! గ వెకలం నిర్నియి 1 పయత్నించి దూరంలొ తిరగ కగల సెక్ష్‌ రమా ను యొడట్‌ | ర ర లో అండు వ కట కటాం. స ఆాట్రకశాలకు కీట ఏర్పాటు _7ణాలుగా. జుం 19 1ఫ్‌ డాలీ సపకకిషాలు లో మంట (0 ఒద్యటే న |. కః నాటకశా మచ [స్త జ పీ న 17 ౮8 రెవడవవ్‌ ఆర్మధా క0స్తవ కళాశాల హాస్టలుగ్రావున్న సిట్టున్నాయి. సమావెశాలకు అద గస్గలం అంత బాగా ర;డవి ఆర్మ! వ్‌ జానా. పతీ సొడవ చ ఇక్కడ నుంచి రంగస్తలం ఆంత బాగా హేయర్‌ హాలు అవరబణరో. నిగ్మెంజాల ప జైన... నన్నాయి, ఇక్క సీటుకు నెంబరు వేశాడు. ఈ నాటక టు వ కత వయం... రనపీందడు. పతి సిటుకు నెం వ ఎంది. “షేక్స్‌ నో క. తానాంు న్‌్‌ కష గ్‌ గ పయోాగిఇభూం, శాల: గ్‌రాాణం 1057లో పూర్త న మ బె న లయ. కళాశాఎఐను టఏశాఖపట్టురి వియరేనో దర్శకులు యర్‌. యొం04 క ల్‌ 4846ల. విశ్వ న్‌ దేపద్దతి ఆనసకం 2". సందర్భరలో వారు ఆరు పదర్శనలళిచ్చారు మార్చినప్పుడు అక్కడ కూడ ఇది. పద్దతి ఆను డు వారు. ఆ సళదర్శ, జ క్షీ స్థాథం లేజారేటరీలరు. ఏదురగావున్న రెండ ఆడిటోరియంలో అరలు అమర్భారు. వీటిని నాటక మెడ్డ మధ్య స్టలంళల్‌ ఈతక్షం వెదిక్త “రీ వా, ఇమే శాలకు అవసవమయ్యే యావత్తు: ఫ ర్న ప చుడు నేం, సలు 50 అడగు మ్మాతమే.. శాలకు ర

1[0వ నాట్యకళ వుపయోగ్గిస్తారు. (గీనొరూంలో, స్టోరేజీ స్థలం మొద. లలో గ్రుంటూతులో అయిదువేఎ నుంచి పనివల మంది లై నవి విడివిడిగా వున్నాయి ఇవన్నీ రంగస్థలం వరకు (పేక్షకులు వచ్చేవారు. వా శ్లైరులో ఇంత వెనుక ద్వారానికి కొద్ది ఆడుగులలోపే వున్నాయి. తడ మండికి కావసీన స్థలం లేదు. రజతోత్సవ ఆడిటోరె వకు నలభై మంది వాఢుకోతగిన టాయిలెట్‌ సౌకర్యం యంలో నాటక [పదర్శనలప్పుడు మ్యాతం ఎక్కువ వున్నది, స్థలం సమకూరేది. [పదర్శనంలో ఎక్కువ భాగం ఎర్చ్కిన్‌ 'స్క్వేరులోని ఆతుబయలు నాటకశాల్న వనర స్యేమలోనే జరిగాయి. 2క్క్టాడ మూడువేల ల జతోత్సప ఆడిటోరియం వాతావరణపరి సతుల క లోబడి మం దికి మ్‌ ఇచి స్థలం బదు కొ దరు న్‌కబడి (వ్రదర్శనలు వుంటాయి.. వాతావరణం. సరిగా 'శేకఫోతే విశ్ణువిద్యా చూ'ణవార్డు, మగ కోంయయమనద్‌ మొడటి ఆంత న్‌ లయ పరిపాలకభవశములోని సెనేట్‌ హాలును నాటక వకండాలో న్నుచి తిలకించేవారు. (కమ?ిక్షణ కావా వేదిక చి ర్పాటు 'చేసేవారోం.. ఇందు రో క00 వ్‌ ట్లు అండించిన, సహావారర నల్లి స్వచ్చంద కార్యక ర్త లు వున్నాయి. 1971లో *యానివర్సిటి ఆర్బ్‌థియేటర్‌!.... చేసిన అద్భుత కృషివజ్హనూ పూర్తి కమశిమణ నెల అనే పేరుతో కళామందిరం. ఒకటి నిర్మించేందుకు [పతి వాదన వున్నది ఆ ర్జ్స్‌కాలనలొ నిర్మిస్తున్న అసెంల్ల చక్నాళన్‌ స్మ్యేరులో నాటక | పదళ్శన ర్యాతి 80% హాలు చుట్టుపక్కల దినిని: నిర్మించాలని సంక ల్నరా గంటల క్ష! భా టన క న ఇత కన | గరటరకు [ వారంఛ మయ్యూది, సరెగా శ్ర0౪ గంటలకు; కొన్ని సాంకేతికమైన చిక్కులు ఏర్పడడం వళ ఇది. కల్ప ఘూసివేసేవాడు. పేషకులు అంతకుగుందు పూర్తిగా నిర్మాణం కాలేదు. అయితే హాలు, ఫాయరు... నాన్న వ్నిశాంతి సమయంరోగాని లోపలికి రావాలి. 197/8 నాటికే పూర్తి అయ్యాయి. దీనిని పూర్తిచే సం విక్కూవ మంది విద్యాడలు తివకించేందకు వీలుఇడాలి దుకు (ప్రస్తుత ఉపాధ్యక్షులు నిధులు సమకూర్చడం కాబట్టి 'కేవలవ. 16 0సీ ట్లు మాతం నామమాత్రపు ముదావహం. ఇది. 1£ 77 నాటికి సిద్ధం కావచ్చుము గ [పచేవరు సుంపైన అధ్యాపషల రః శేటాము చొర, ఇతర అనుబంధ కళాశాలలలో ఆరుబయలు నాటికళాల, ఆడి... (శ్వక్షడ్షలకు సీట్లు సమకూర్చేందుకు సాధ్యపడేదడు. టోరియం-ర్నికియేషను. హాలు. నిర్యించేందుకు విశ్వే. [ప్రదర్శనలను తిలకించే [పేక్షకులలో మంచి అష విద్యాలయ |గాంట్ల సంఘం ఆక్థిక సహాయం చేస్తుంది. స రదన వుండేవి. అల్లర్లు ఏవీ జరీగేచిరాన్త, దీనిని గురించి అనుబంధ కళాశాలల వారికి ఆలియ న సరమ పరచాం. 'చాలా కళాశాలలు: ఈ. అవకాశాన్ని వినియో ఈ [పయోగాత్మక నాటక సమితి వైప సంవత్స గించుకున్నాయి, [పయోగాత్మక నాటక సమితి. రాలు పని చేసింది, ఈ కాలంలో విద్యార్థులకు చక్కటి [పయో_క్త తగిన ప్టానులు సమకూర్చారు. చాలా సమా వినోదం. చేకూర్యుడమే కాకుండా మంచి శిక్షణ ఇచ్చింది, శాలవారు తమ .నావకశాలకకోసం డిజై. నో కోరారు. వ్యత్తి నటులను రూషొంగంచేంయడు ఈ సమిరి ఏన్నడూ ఈ ( పయ్యోళ్త డిజైన్లు తయారుచెసి చారికి పంసారు, యత్ని 6 చలేదు,. నాటక రచన; నటన్మ దర్శకతర జ్‌ వ. క్ష డిజ్ఞైను మొదలై న లఇశాలు జోధించ్‌ంది.. వళ్టు విద్వా (పకకులు ? లయం సిబ్బందిలో స్వచ్చందంగా సంతోషంతో 'సేవ ఎటువంటి [పయోగాలు చేసినా ముఖ్యమైనది వాటి వసే దీఖాపరులుండడం ఆదృష్నమని. చెప్పాలి, సారకే ఫలితం, పె క్షకులే. నాటక [పదక్శన విలువను తిక్ష పర్గానికి తోడు దర్శకులుగా వ్యవహకెంచిన కొల " బేరీజు వేయాల్సి. 1949, 1964, 1945 సంవత్సరా మండి అధ్యాపకుల సహాయం మాకు లభించిఐది. వీరిలో

ఆంధ పిళ్వవి చ్యాలయ. [ప్ర యోగ ర ంగస్థలర నే0లి కొందరు-ఆచార్వ బి-2స్‌. మూర్త శ్రీయతులు వి.వి, అనాడు “కామాయని” (పదర్శించారు.. ఇది ఆచార్య రామనాథన్యా తె, రాషక్పష్ణరావుః డింవిశ* రాఘవా. డి.వితె, రాఫ వాచారి (వాసిన నృత్య నాటకం, డికి: జారి, వస్‌ వి జోగారావ్వు, ఎం, వి, రాఘవాచార్య; (డా! డి. క ష్పమ్నూర్తి) దనికి సంగీత దర్శకులు, టి. వి; కామెళ్యరరావు, బిశె. రావు, వి-లక్షుణరాప్కు నాట్యాచార్య శ్రీ బి.ఆర్‌,ఆర్‌, మోహనరావు. దినికి శ సుందరరెడ్డి [పభ్గుతులు విద్యార్థులలో చర్శకత్వర నృత్యం సమకూర్చారు వహించినవారు-ప్రియుతులు. పి, దుర్గానాగేళ్వరరావు...... ఆంధ విశ్వ విద్యాలయ (ప్రయోగాత్మక నాటక ఎన్‌.వి.ఎల్‌, నకసింహారావు, పి. శాస్త్రులు నాయడు, స్వ ఆ్రందించిన నాటకాల జాబితా ఈ దిగువ ఇవ్వడం పి* మే..గోవాంరావు, వస్‌, స్ముబహ్మణ్యం- జరిగింద ఈ జాబికా సమ్మగమైనడికాదుః అయినప్ప

[(పమోగాత్మక సొఓకు సమితి కార స్టకలాపామి టికీ (పదర్శనలు వంత వైైవిధ్యణ సంతరించు 1068 డిసేంబరు 18తో ముగిశాయి. చివరసారిగో కున్నాలో దీనినిబట్టి విదితం కాగలదు,

అస్తువాదల ? జీ ఆర్‌, రావు

అఖాం ౨. డార్‌ ఒం ఒక ఎ_రొర్లి ఆ ,ఉాటి్‌ వావి లు గోవిందరాజు రాసుకృష్ట శావు

1080 ఆధునిక లును నాటకరంగో శత జయంతి. ఉద ([పాంాయ విభాగం వాటిష.. ధారలియ. నాట్య సంవత్సరంగా. పరిగణిస్తున్నాం. నాటకసమాజు స్థాపనను సంఘం “యునెస్త్న్లోో మ బెఇదీన అంతర్తాతీయ నాక పురస్కరించుకుని కత జయంప తలపెట్టినట్టముల సంస్థ్ర(వ టి వష భాం. కేష్ళదర. ౪ (పరావం 1274లో ఒక ఉత్సవం జరనిపివురదేవారం.. 187ఉతో నాష్య సరఘం [ లేజీ చమంలా [పపంచ సంస్థకు అను విజయనగరంలో *జగ న్వాథ విలాసినీ సభ స్థాపిత అంధబ్రై వుస్ణుట్టది నాపికోద సమ ర [ప్రపమచవా ;ప్తంగా మయింది. అప్పటినుంచి 'తెలుగునాట బహుళంగా సువ్యవ స్థిరమన 6౩౨ నిర్వాహించంచదును “ఎ టి లి సమాజాలు ఏర్పడి నాటక | పదర్శనలిస్తూ వచ్చాయి సారధ్యం వహిస్తోవది, దీన్‌ పధాసన కార [స్టానంపారిస్‌ ఈ నాటక్ష సమాజాలు, నాటక సంస్థలు (ప్రవర్శనలకే నగరవల్‌ వుంది, [పాధాన్యమిచ్చాయి.ధార్వాడ సమాజం,సురభి సమాజం, ఈ సంస్థఘ జాయ 'కేంద్రవగా వృన్న భారత్తీయ ఎనన నాటో సదూనాలు. అబూ, కొనోంరాాల పటా క. ఫ్‌ క ఇతర నాటక్ష సమాజాలు అప్మధ్ర నిళ్వవిద్యారయం నాట్యసంఘం [పఫానంగా సమన్వయాత్మకమయిన వార్య ఇత్యాయిలు! ఇెలుగు నాటిక పికాసానికి గ్‌ ఇబయమైన విఫెటో అనుబ ంధ సం త్ర క్ర సాంళేతికా దె విష కం లలో కృషి చేసిన మాటి నిజమె *తళుగ్రు. లిటిల్‌ థియేటర్‌: సహాయ సహారారాలు అందిస్తుణది. కూడా పళయనీయంగా పనిచేసింది, .

అయిత బహుముఖ కార [క్రమాలు చపటి నాటక్షో ద్యమానికి నాంది. పలిక్‌ంది: 'నాట్యి సవమఘుీ మనడం: టల బా లంంబుం (జాలదభంల అయిదు నరాధం, ఆ విధంగా “ఆం; ఢీ; పదేక్‌ నాట “వొహాల నమాఖ్యగా రూపుదాల్చింది. అవి-ఇండియన్‌ శ బ్‌ ం జి | [| ఖీ. స గ న సి టి | న్‌ సహసా శోద్చోలో ట్ర్‌ వా డల, సా ళన న అట. | సంఘం అవతగశత బేలుగు నాతఓక రంగ చర్యితల నవనిల ఇయమల, కళాముండల్ని సాధన సంఘం, నూతనాధ్యాయాన్ని (ప్రారంభించింది - నాట్యికళానికేతన్‌, నవకళా కే్య్యదం, భారకీయ నాట్య

సంఘం వ్యవస్థాపకురాలయిన శ్రీమతి కమలాదేవిభిటో

స్తాపన | వాధ్యాయ ద్‌ని నిర్యాణానికి ఎడత్తో (మొద ఏలమిచ్చారు,

నాట్య సంఘం 1954 అక్షోబడు [ద ఇదీన మ్రైద ఉొలివాళ్ళానుచె. నోట్యస్క్‌ఎన్‌కి. శ్రి వె ఆర్‌* రామముల ఏప్పరన. భారంయ నాష్టు నూహానని.... వర్మ టాన్యం "ని తరం ముదావహిద్రన * బోయల

నాట ద్యమాునికి మరో 'పెరు 2 ఆభ్యపపళ్‌ నాట్టు సంఘం 106 నాటక కళాభ్యున్న ౬కి అంకితమయివన వ్యకి ఆయన.. 5, భారలయ నాట్య సంఘం సంకల్నించిన వివిధ నాటకోద్యమ స్వరూప స్వభావాలు జీర్చించుకోవడమ్నే కార్య[క్రమాలకు అమలువకచదిల అకా షన నాటి?+: . కం. ( పత్రి సయ్‌ నోటక న. న న. న. 5 బంట” ౬౯౯యన త 5 బీ స్తా రో మ్మ లో ల) బి క , ప్ర కా ట్ర కమూలను జ పలి క ద ఆర్మవ్యప డ్‌ క్‌ మ టై. న తు... వ. న టల న్‌ న. రంగా రంచి స ప టంగా ధ్యయ న న్‌క నః నాట్బ సంఘం వ్‌జయవంతఃగ్లా' నిరూహించింది. నాట్య న గ్‌ స జ వ 4 జ ట్‌ ప్రపం. ఎ లు జి ఇ డా! ఎ... బై జ న [గ | అ ల శ్‌ మ్‌ చిత (న్‌ రు స అ? గ! ఆఅ ఈ స యం... శ త వాం బాం శని తా. యం టీ ౧ ఇల వో ఇల గావరం రు అందుచత। క ౩ (ర్య నుంఘం ఒపట్టి నిష్మహించిష్‌ కొన్ని కార [కటు లను గతిక పనిచేసి రాష్ట్ర్సిర నలుమూలలా నాటకరంగ రై న పురోగతికి అనప్రైన వాతావరణం కల్సిఇచింది. ఉత్సవాలు |; ఆల సరం ల్‌ దు ప శల కు. సటకా! నాటపటఘం. | పతి సంపత%రం నిలోంహదోే ఉత+ సమా ఖభసదళిరో ఏర్యాటైన నాటాసంఘం అచిర టి గువఎటన్సై రర న. . ల వ్‌ య ల” ం వాలు సాధాాణంగా నవంబడి 1వలేవేన చోట్ల కాలంలోనే బృహత్తర రూపం ధకించింపి, సూరోషు ల రా సంర ఆన లెంణ ఆంర్య శా పైల్‌ సలి ఆ ఆరాది ట్‌ ఎ. చిట. ఆ లం ల 'పమయిటిం నలు క అమ క! రక్‌ “1 గాత చిం ల గా యిం దం నే క యాన సయం బిలాల ద యును... శేందాంలో సహతీం ఈఉతొవాలు జీగేవి.! పాంతీయ పహూదురాబాదు[పధాన శేష్యదంగాజీసఘుకొని క మండ చెట” నబాఆం ౨8 ఉల్భ్సవాలు జకగవి్యసాంలయ లాలు ఏరా సటయ్యాయి ఈ [బూావంయ నాట్య సూఫ్సు శ క శ న స ₹ ష్ష య రా ల గ్‌ యో రా వ చే. క త సోయి 'ఉ తృవాలు. జరిపూపు ఫి కర్త తచుణంతో ₹2నం స న స్‌ క, | దోత్సాహాలతో. నివఐడిన.వాతాపరిణర స రచారే వ్యాపిం . శ అటిల చి రిగొస్థతేంపై అభిషమాసింగలు వాఠరందదూా దీషతో, నాట్టూనంఘర6 మౌలిక రగా సవా సహకారొాళందంబ సుహృాద్భావం తో. పనిచేసేవారు. వారికో వకోదరభావం వ్యవస్థ. శీషణ గరపడం, నాంచరిక పరిజ్ఞానం అండ్‌... స్ప గిధవించేది.. అందరికోను మెదిలే ఆకయం వ్వడం, సొధన సామి అభధింపచెయడం, రంగస్థల ఒక్కూటే- రంగస్థద వికాసం, ఈ ఉత్సవాలలో. నాపి కాంత జో మ న. తు ఇ యహసటశసదడ. క "2 ళ్‌ ఈలా, శ శ న క మ చ.. న. అమే ఆ” స రా కార్యకలావాలను సమన్వయపరచడం కూడ చీని క్షార్య కాలేకాక్క. ఆన్ని కళారూపోలు చోటు 'చేసుకునేవి, కార్థకఘాలు బు త లం నోట్టిసంఘం ఏరషడిన సంపతనరలోనే అందే స న. + కకం అలం అఆచరాతామలో జరిపిన ఉపషవాలు చిళ అయిదు (ప్రధాన కార్య కపూలిన్లు చెపట్టంచి, నా. క 1 ల టు బు ్క స్వారి జయమైనట్టివి. ఆ మరుసటి నంవత్సరం ఆం[భ ||. రాష్ట్ర బ్ధయిల్‌ (పతి సఠవత్యుర 0. రం 1గ్టల నాటక కళా ప రిషత్తు షేత్రలను హదఠాబాదులో నం. షు రాంరాం తంటాలు నా. య టా ఖో య ఉత్సవాలు నిర్వహించడం క సిర్వహిఐచిందుకు నాటోసంహఘం సహవూరమంవెంచిది, 2. రొంగస్టం కళలలో శిక్షణ నిచ్చే నిమిర్తం 1956 లొ రాష్ట్ర్రావతరణను పురస్కరించుకొని ఉత్ప నా . , ౫ వక్త లో లోల “త న అల్‌ ల స్ట్‌ 7 యం క్ర " 1 శ. న తి [ శా కేంద యు 40౮ రోజుల వాటు సిర్వాహించిన సంగీత, నృత్య; వీ. రంగసల. "సవా 50':దర దారా సహాయ సహ కం అదన భు రం అద లా వ గ్‌ - వ్‌ బా గీ నోటకోత్సువాలు అలుగ్య వారి సాంస్క్త్ట్యాతిక చరిత ల్లో కారాలందివాదడం, న న క మరువరాని ఘట్టం. నాటి సంఘం ఈ ఉత్సవాలను 4. :జిల్హా వర్యడాలతో నాటకశాందడ. నిర్మాణానికీ నిర్వహిస్తూనే అషనకమై సప్పుడు బాధితులకు సహాయ రోహాటం వరిగుచదక. పషంసుబైందు ఉదాహరనకు. 1061లో మదల వప

106 వ. న శకం ల. న. | + - | స. ల జ్‌ గ్య ౭౧ క జ లే € సా శ . వుండేవారు, శ్రీ ఏస్స్‌ ఆర్‌, మంతి, శ్రీ పాతూరి నాట్య సంఘం సిర్వివా5 బన ఉత్సవాలలొ స్థానం, (ఫరామశాన్ర్ర, 271 పీ ఎస్‌, ఆశ్‌. అప్పారావు, | మ .. . ఎ | ో “అల | క హా ర! న . న్‌ ఎ కు న్‌ ౮, ల మటల జ. జ గోపించరాజుల. రాజారావు వంచ దిద్దంటుల్లై న అలుగు (శ్రీ సమ్ముదాలి గోపాలమూర్త్హి, డా అడపా రామ: నటులు పాల్గొన్నారు. "'సవాసజ్‌, పృథ్టు థయిటర్థా; కృష్టరావు, డా[ అయ్యుగారి విరభ్యదరావు;, నటరాజ లిటిల్‌ బాలే థియెటర్‌ వంటి (పసిద్ధ్వ్యాన. రాష్ట్రతర రోమకృష్త, ల (భీనివాస చ[కవ్నర్తి, ్రు ఎం. జె సమాజాలు | పదర్శనలిచ్చాయి. రవిశంకర్‌; బడేగులాం మైవారొ ్రీపఖ్య థ్రీరామమూర్తి, శ్రీ సి, ల సం కా శో జో న జా? ర? న 25 షి న సు (౯ ' చై ఖదడా ప్ర ళ్‌ న. ళ్‌ నా అలత్తూరో సోదరులువంటి సంగతవెత్తలు పాల్గొన్నారు. 1 పభృరులు అధ్యాపమషలుగా వుండివారు. “హెర్బర్ట్‌ భారతీయ కళా వేర్టదర, నాట్య బాలె సెంటర్‌ వంటి స్మారక మార్గదర్శకత్వం కూడ దీనికి లభించింది _పముఖ నాట్య బృందాలు నృత్య దూఖరాలు _దర్వీర... -ండేళ్ళు అనంతరం విద్యార్థులకు డిహ్టామా. (డి టి.ఏ) చారు. అమెరికా నుంచి వచి ఎన వెన్‌. విశ్వవిద్యాలయం [ప దానం చేసేవారు. ఇదీగాక విద్యాలయ నాటక శయేటర్‌ (గూస్‌, మెయినెమాస్క్‌్‌ ఫయిటర్‌ కం పె స దర్శకుల్ను నటులు రంగస్థ౫ సోంకతిక నిపుణులు జ్మోఫీవాలె కంపెి ఇంగ్ధండ కు చెందిన ఆక్స్‌ఫర్డ్‌ బ్ర మొదలై.న వారికోసం. స్వల్వ కాలిక శిక్షణ కూడ హౌస్‌ కంపెన్క్‌. (వైస్టల్‌ ఓల్దలి కంపెం తవు... సిరా చేసింది. సర్టిఫికెట్‌ కోర్సుకూడ | పవేళ (పదక్శనలిచ్చాయి, పెట్టారు ఆయా ర ంగాబలో _పతిభా శీలుర్తై నవారి ్సి ॥ వ. | వ వ. మ. లాం ఇ శా వం విద్రాశరులకు ఉత మ 'షాంతీయ స్థాయలోన గాక నాట్య సంఘ _పత్యక టంంంగా ల పర్చాటుబెసి సా స ల 1ర$070 /1 ట్రో జలా'.సోయి ఉత్సవాల నిర్వహణ ల! 8౯3 ౬ / అవల ఆ కె జే | న గ్గ్‌ (| మం నయతి టు షం. గామ | గామాలలోను వారు చలనచి, త రంగంలోనూ, 'నా ల౦గ కూడ శ్రేవపటింది. వాటే వల్ల [గామ [ గామాలల్‌ గ వాలు అలణ? ( ల | వ సర 1 రల క కాంత వాలా ఇ ముహాదించుచునాా దు. స సం సకాల వ టు మ ర సానం సముబొరించుకున్నా దు. వుండే యువకుల కళా (ప్రతిభ ఆవిష్ట్ట్యాత మయిందుకు పెశిష్ట క లాం ఆవకాశం. లఖిందచివదిం లం కమం సదొహాంలిన అవి '(పధానమిన నాట! పద్యోలయాకు రిప్లై ర పురదెది ఈ నట 'ద్టళట్రై ఖ్‌ సంఘం గలక్టలోన లు క్‌ (లు మ (జ . ్ట్‌ ు న నజీ కాద్య్మాకమాలలో “నాట్య విద్యాలయ నిర్వహణ బృందం బద్యాలయు ఒద్యాలూ అలం మ క నీయ |. ఇ స శస 4 కాజ బారా జలలో నటుఇతో కలిసి పనిచేసే ఆవకాశం కల్పించడమెగాక సవువసీతమెన, శాన్రీయీమెన శిక్షణను గరపే ఈ. వారి సృజనాత్మక కళా శక్తికి దోహదం కల్గించే సువవసీతమెన, శాస్త్రీయమైన శిక్షణను గరఎల ఈ అఆ (గుల్ర శ క నా! క్ష న్‌ లాథల పా జై ల ళం ['పయోగశాలగా చూడ ఉపకరించింది, జాలయ్మ అంత శరన సస న జే రాతీయ 1] పళస్తి వహించిన నాటకాలను నవీన పద్ధితు నిలిచింది, మొదట 1952లో & మాసాల పామి వుందే ర్లాఆయ పళని వవాంలిని నాటకాంు నం లి కనక సన సధ 1 త యయ టో 1 పదొరంచేవారు?, వీరు | పదర్శంచిన కొన్ని [ 1 విదాలయం. 1పారంభ లలో ]పదర్శింబవారు' ఎరు (పదర్శి ( శిక్షణ కార్య్యకమంతో ఈ విద్యాలయం (వారంభ లల టరంబవా గ మృచ్చ కటిక్క, గవర్న యం మంటూర రువాత. విదాలయ... మెంటు ఇన్‌సెక్టర్‌, నిజం, పెదమనుషులు, ఆదర్శ రంల ఒఅ జి తరువాత పిదాాలయ మెంటు ఇన్‌ 'స్పెక్ట్‌ య వ సో లా శే ఆన లర ల పలల తి యూర +, కహూపరు చేయం, సంరోకుడు,కీలవొమః లు, తాలు చట గమన కజణను వమా మూరి, పతాపరుగీయం, సంరక్షకుడు, కీలుబొమ్మ వ్‌ సపత రాలుపం సక్మాగమ్రైన తిమణగు [పష న

నాట్యకోద్యమానికి మరోపేర్ను | ఆంధ్యపదెళ్‌ నాట్య సంఘం 10 చర్చా సచస్ఫులు; బేసిందె.. [ప్రముఖ రంగస్థల సిన వళశారారుడు ్రసి, జత మ ] పద జొనలను ॥ పోత కూ 6జచేంచుకు ఈగో నాగభూషణం అధ్యక్షతన కార్యవర్గం ఏర్వడి: ద్‌,

ర్యనలొ న రచ నలో శ్‌ న్‌ టనలో, జ ట్రి పద్ధతి అవ వ్‌ ఆటా 1 విందనిదుకు. వీలుగా చాటి ర్ట సంఘం నదిన టు తో బ్రచ' ్న స ణి లి రాం లయం ప శు చింత త ఉక? వల్లా .“శయోభివుదడులఇ కృషి ఫస గిమితం జొత్సావాక్‌ లతో చర్చా సదస్సులు ఏర్పాటు చేసిఇది, ఇవి పతి ( (॥ అల లా / . అదకు కాలి నో న ప తన స ల క సై నం క వారారులు సశఘనంు (అటా) జవమకరణకు కాడణ భూత నెలా జవిలేస ఈ చర్యలు ఏ6తో [పమోజనక రం క క స. + ” గానూ, విజ్ఞాన దాయకంగానూ వుండేవ, రా౦-, కా విజయానికి శతకల సపచారం అమి జంట సతరావలోన్నూ రాష్ట్రంలోన ఇతక 1వావతా నాటక విజయానికి ]) శుక్షరకుఖ సహకార 5 'ఆపశ (6 న లం న వ తో వాల్‌ టో సస ల్ల చక, య స; బీవవ [పమాణాలను, సాంఘీక 1పకిప త్రిషి 'పెంచె శంతొ నాట్లు సంఘం "నాగటి త పరథకర అఘులు న టం రం యలం9 చ కశక నన ను సా ననన కరన వృద్దళంతో. 'వాట్టిపుకో కార్ల కమాస్మి చెప్టెందిః పరిచింది 1పతినలా జరిగే నాటక [పదర్శనంకు ఏర్రని క శక నఖ మ మ మ ఆ అహ్వాగిన్తారు. చాట్యవిద్ధాలయ రిపరరీ బార౭దం। థ్‌ | ఖు నో న శవ ల ల సు క్ష హన టషయ్లాటి, కౌత్నాహిక నాటక సర స్టలు 'ఈ8 గాటూలను [పద ర్గ్థొంచవ్కి (ప్రతినెలా రెంయవ శ్మ్యకవారం సాయం బున్ఫ చెన్న నమాతాలు తడ |(బంర్మన్‌లికు. అప ఈ; వశకంలో రండు తకిగతుం న పంతం చ్‌్యాాము సమూ రక వతంకో ఇ గ్రే గబ ( ఎచులను టోనవ్పతూ కశ య స య క ల ష్‌ క. ము వేశారు, మొథటి తరగతికి సంవత్సర మను6 రు, ఇ0/ పుండవి. దాటానంఘః మంఖ్యమైన లై టింగు. స్నావచా హండవ తరగ్గశికి రు, 10 /-* అరు, ఇతఠక ఈ ంగ్గస్తటి పరికరాలను: సరరించె వాటిని వ. అంచెంచ ప, ఈ ససుబాయం వ న్‌ చాట వ సటాళటాలు నాట్టస:ఘ. కార్యకలాపాలు, రాష్ట్రంలో నాట వంతో (పయోజన= పొందాయి. కోద్యము.. వివరాలు అందించేంయన నాట్క సయం ర్యా 'నోట్యిమ్మిత వారలు అనే మాస పడక పచుక5 క స. వంది, రాష్ట్రంతో నాఓికదాలల చర్యాణక ఆవశ్యకతను షట్ల అకడరి (వడ్దానస్తలు అగ్నుం అతదుదో నామ్మే రంగస్థపయ వనాధారంగ్రా కగ్టవ్ని చస్తున్న వద సంఘం క్యతకృత్యదులయుందిః జిల్లా ఇర్యదాతతో నాషిక్ష లాది. కళాకారుంకు | షాతినిధ్యం. వహించి వారి సమ కాంలు గాన, ఆపబయలు, రంగస్థతాయుగాని వర్వామే న్యలు పరిష్కరించి వారి అవసరాలు తీర్యేందుకుగాడు.... చెనుకొవాలన ఆగాండ్క. [మ్వులతో.. పెల్టుగికింది, ఈ నాట్యసంఘు. అధ్వర్యాన 1271 డిసెంబరుతో “ఆ రే నిర్మాణ కార్గుకవూన్తిక్కి కొన్నిచోట్ర వై స్‌కుల [పోద్య (పదెశ్‌ రంగ స్థత కళాకారుల సంఘం" (గేట్రాఏర్పాటు లర అభించింది. (పభుత్వం దానిపప్లి ఆస్నక్తి భూపి

10౮8 నాట్య కళ లిరునుల లిరుపలి దెప ననన దార్రరూ... చాఓక వొఐల గిరాతీ 'పెనిగంది.. ఇతర జానవద కళలను. గురించి నిర్మాణానికి [దవ్మ సహాయం అఇచించాలన విషమంకో మోడా. నాట్య సంఘ పరిశీలనలు జర్‌పించివదిం సమస్యల పరిష్యూూరం 1; నాట్టు సంలు స్వాయరగా. 'జిల్లాకొాక నాటకనాట న ..

ల అయ మ్యయం అం కల అ ల గాటక్యపదర్నసలు ఎదురయ్యచిమ్మలను | పభుత్వ ఆం వొాడం కవం'చపలింది, గొట్‌ ణుర్‌న్లో బ్లా నిమి త్ల ఇ | జ కో న ఖ్‌ సో బవామావాల్తు. కరంగల్నూ సూరాశ మ్య్‌ కఠరూలు, య శ. ల ల

నుతవలం,. + హిడ! ష్ష్‌ కు య! శాలను ములు :కలిగంచిందా. నాటక |పదర్శవల పై వినో అనిఎతపుకం్త. 1) బెదుటోదులలి శ బమమ్వుఖ నమ్విదు టం స త. టి స న మ . క్‌ కం న ఉహు క. ద్రపు పన్ను తస్తివేయివషోడక్షరో: నాట్య సున (పధాన (౮) ణం నాగజళలిర నాటక 1 బదర్మనలు. గురషహివ షు పాలక్‌ లల లంట బట రాం లల. లా తం బా... హ్మాత వహింకన సంగతి పందరడూ ఫలిసినదే, వారు, అయా జలా క్‌లర్షర్డు ఆధ గ్రములుగ్రా ఇదు - సిమిత్తక సంఘాలు వద్వాటయ్యాయి. పుసక్వూరణ వృష్న్‌ :

లలల ల భ్‌ మన ఇలి+నేవి నాట సయం చేతే ఆపి విజళశపళ్యుటన న వార్‌ పైన అల్నిసబ స్‌ చుసి మ జకం ఈ బ్‌ణవ కృషికి

ఉదాహరబ్యమాయంగా. పర్కొాన్నట్టివి, దేశం మొతం తెలుగు కళాకారులు విచేశాలక్లోని నాంకడంగ విశే ఇం టం ల ల ల ము మాల వ్‌ రగా. అలుసు జ పిలు ట్‌ ఖీ వాటవర, కాదో గ్రత్యాహం పెంచుకున్న ఆక్నాధ [పదె్న్‌ ల దాం నక 1 అల ఆల క టో. ల క సాకలో ల ౩ | స్ట : న మ.

ల డెటి, ధర 1 ల:టంంలు గ) వడల్యాంచి సడే గాడే టుడి పూర్వ బెకన్యాన్ని క్రోరోోయింది. తైవాగ్‌ప్‌, నై టక్షచంగ వివరాలు పాంయళణ నే సినవాదుప . ర్‌యు. వ. స ర గ్‌ . టు. + జ ర్వా ప ల? లో ఆమ లు ఆ సు ట్‌ ళు డ్‌ జ బద వ, క్యా _. వట లాలాయీ టు. ర ల టి గి న న కస. స ॥ క ల. చల

య స య క క క స రారంక రల, గటీనుయములు ఉల్హా ఛెదక య్యారరటే సత్య పి. గోవిందు చౌడల్సీ జాట్ల డ్రీశాములు, షోతుకూచి జ క

వహ సం. దూరయాదు శక్తి సమస్యుతమైన ఓక్ష కవాద కంసగా. సహొంబివరావ్స, మివ మాూజికాలరాపు క ఆక లలు య తంట టట నయ స స చ (బౌంఅయ భాటాది ఇదాలుఐసి సెహార్ద హూషత న న్న పరమడాంస, ఊశారాపు గీ, నాగచూ్న శి య (సీ న్ని ప అమి, జలు అపు శ లము వ లబతోంన టకొరాను స వాగిదిలిషణన్న ట్రవిత్‌... క్రల్యార. వెలార్చే.. వేదికగా. పున్న నాట్య నంచు టె. శ రీమాలాదివ్‌, యుధాపూర్వుస్థితి ఆంచ్షగు వానిని కళాశిమానుఐ ల ల వాండతః ముల లలత అమల లల అట [9765ో చిని సర్శసభ్తామందలి స మాచేశమె

శ జం లో పై ప డో! 8 కారరకషరానిష ఎను" రుం ట్‌, తరిగి కునరుజవనసం క్‌ నీ కార్య[క్షమాపను రాష్ట్ర శాఖగా ఆర్యధ. | పడళ్‌ నాట్టా యం పన మ ల లు... గింేందుకు కుషి జరుగుతుగుది. 198] ధి, బవరలో సవఘం నిరల్టహించింద్‌. ముఖ్య?గ్రా.ఇవి పఓళాధనక్షు [; శన స స వ చర సమం లం అంత యన గ... రజతోత్సడాలు నిక్పూహించాఎనే సంకల్పం వున్వట్లు సండాధించినట్టవి. తోలుదొద్ముల [వదర్శన గురి?చి క ప య. ఎం అన్కున్న రావల్‌ లలని టపు వల ప ప టు మ శీ ముం ఆర్‌. ఈష అలియ జళారు, విశషమన పరిశోధన జరిపించి పూరుమూలవున్న కళా న అస్త“ లర వళ కారులను వెలుగులోకి పచ్చింప్సి ఒక విధరా నాట్య ఆర్గధ [(పదశ్‌ నాట్య సంఘం. తిరిగి నాటకొద్య సంఘం కృషివల్ల 'తోలుబొమ్మలకు ఆఅంతర్హాజయఃగా మానికి. సారధ గం వహి౭చగలదని ఆశిద్దాం,

సురఖివారి పత్వేకత

మొదటి సురభి నాషళం 1893 లో కదప జెల్హా. ధరించడం --రెండు నియమాలు, ఈ రెండు నియ రాయచోటి కాలూనో సురభి [గ్రాము వ్వాస్రవ్యుల్తైన లను సురఖీవాడ ఈనాటం కూటిల్త ఆయ్యృపర్రపాటి చెమికిల ఇన్నాలకి రామిరెద్డిగాళ్ల. వహం, ఇంటి ఆవరణలో (పదక వచ బడి, 653 సంవత్సరా కుటుంబ నాటక సమాన్హాలు (పపంచ లో మరి కాలం నో రో స్ట: సు* వి వవారస కఈటుకషథదు మూడు యెక గాడొ కన సె ట్రవు, గై నాలో తోలు బ్‌మ్ములు పూల్ను ఇరు వాయలుగా. పెరిగి ఈాఓకి దాచావు 1పదర్శించే లోఆన్‌-చౌ. 'పద్ధతికి చెందినవారి సమా నలై నోటక ఘటుిందాలుగా. పర్టిల్హుత్‌ రది. ఈ 85 జాలు కుటుంబ సభ్యులకే పరిమితమై ఉంటవి కాని, నసకవకృరాలు అవిచ్చిన్నంగా నాటక కళను. సపిస్తూ,

న క జ ఇశీ, సైంయతి అటసస్మ్ళాు. ఉళ్ళట్టై అకా రా 2 ఖో ద్వా అథారి నగా. అలన్‌ ఎ గడగపుషరటూ,. ఆన్‌ లః క్‌ యు. లీ కష్టపప్టముకు వోడాతున్నా. దానిని విడువకుండా. ఆ స / ఇ ర్‌ంగ 1. వ్‌ న. "రేలుగుదశ్‌ 04 గు మా రు క ళు నీ న ్‌ ( వ మ = లా ను న. న. జజ యు బి న్‌ ం మూల పల్టల్దైన్‌ పజలకు చందాన్ని అందించ 19 ( న ఇ శ్‌ పత త్మ ప్‌ బహాగో, ల ర్య జో. పను స్ట కః

పక క న అ లా బా సాల య బా మ: గ్‌ ప్‌ ఏ స్టే షా న స్తూ . గో పసల గ స నో హ్‌ వ్యు ఆ ఫల ట్‌ వాము సల జీ సన స్‌ ఇతే జ వవ న సో టి రే అంగి! వా. ఖ్శ వ వాట్లుకాసాసనికి ఒనునుణివైన సమాజ కూపకల్పున. ; న ప పై అ ఇ న న టం ప పా యాం లల నాం. ఒం వట క్ల జ తో కుముడానికి ఇ్యెటినవారు కావడర ఈ (పస్తావనల్ప ను; న 1 చ్‌ “జే ల ప ఎ. అంర జం ల నాల్‌ నలం ల శ లచ న న్‌ వ. న | నోట్‌ శాస్రంలో కూదా నుసటులిను ఎన్ను కోవడాన్నా - న స ళ్‌ న సే క్ష శ. స్త్‌ మై. స్థ గురి;చిన చర్చు ఉంద, ఇందులో వయో. రూపగుణాకికు (గా శ సీ [ అసువుగా జ్యూతలను ఆయా వ్యుర్తవకు ఇవ్వడం, . పుడములు. పురుష ష్మాతలు; శ్రీలు ; త్రీ ప్కొతలు వనారస గోవిందవూ

ఓ షే నాట్యకళ వారి సంఖ్య ఎప్పుడూ ఆమిదుగేరికన్నా మంచిది, ట్‌ వధానజ సమ్రర్హవంతంగా పనిసయనిడి ఏ సురభివారి సమాజంలో $0 మందినుంచి 80మంది. వృష్తి నాటక సమాజమూ రాణించనేరదు. తెలుగు వఫకు ఉంటారు. :షంత పెద్ద కుటుంబ సమాణాలు మరి దేశపు దౌర్భాగ్యంవలై ఇతర వృత్తి నాటక 'సమాశాలు ఎక్కడా కన్పట్టవు. శ్చేణిం చి పోవడానికి ముఖ్యమైన కారణం వారీ నా£ీక (పదర నలో సర్యతో ముల్ల సామర్థ గం 2 విజయాలు ఉండడము | శిక్షణ. విషయంలో కూడా వీరు నాటి కాస్త న. పద్ధతులను; గురుకుల పద్ధతిని స్పీకరింగార. బల టశ్రగాటూలు బబుచడం జాలిక లందరూ రంగస్థలం మీదనే. పుట్టి పుట్టిన నాటి పాకలు, గాంమిక, నమా నాటకాల కసం నుంచీ నటనను చూచి నటనలో పెరిగి "పెద్దవారవుతు పరితపించిన సురభివారు క్త స గం న్నారు. ఒక్క నటనేకాక, నాటక [ప్రదర్శనకు అను వర రు వైన అన్ని రొంగాల్లోను. అందరికీ క్షణ ఇవ్వబడు.. కంప గొటక కర్తలు" ఉండేవారు. మల్పాది కవి చేసుకొంటాడు. ఖై వంకట కృష్ణళర్మగారు సురభివానకి నాటకాలను. | వాసి సుకొం ఇచ్చారు. అలానే. క న్దైన్‌లు. కట్టడర్మ లాగడం, టిక్కెట్లు సురభి జారు సః స్మ్ట్టాత నాటకానువాదాలకు ఎంతో అమ్మడం వంటి పనులన్నీ ప్రతివారూ నేర్చుకొని _ (ప్రాముఖ్యం ఇచ్చేవారు, ఉత్తర రామచరిత వసంత వుంటారు: శేన నాటకాలు వారి “నాటకచ్చకదిలో.. బహు పెద్దతరం సురభి నటులందరూ వాద్య సంగీకాన్ని _ [పసీద్ధికెక్కినది, కూడా నేర్చుకొన్నవాలేః వారికందరికీ తబల, హార్మోని _ పృృన్టివంత మైన కళాఖండాలు ; యంలు వాయంచడంలో నేర్పువుంది ఆలానే గాన క ఈనాటికీ [గామీణ [పాం కోలో నాటక కోళడు పద్ధతిలో (పతివారు శిక్షణ పొందవలసిందే ; సజీవంగా ఉంచింద్‌.. సులఖి నాటక సకూజాలే | నిజమైన రిపర్రరీ థియేటర్‌"? క్రిరాయినటుల మాలపడీ ల సు అంతర ల షా సన క పోయామి? | పసీద్ద నటులు సినిమాకు అంకితం అయి సురభి సమాజాలన్నీ నిజమైన రిపర్టరీ థియేటర్డ, 'పోయారు* బౌత్నాషాక నాటూలు పట్టణాలకే పరిమితమై ఈనాడు మనం రిపర్ట రీ 'పేర్ణమీద కొత్త కొ త్త విధా హోయాయి... సినిమాలు మారుమూల [గామాలకు నాలను తలాతోకలేని పద్ధతులను. [ప్రవేశ పెడుతున్నాం, ఫైరుకోలేదు... భాన్గంతో దాటక రంగం నశించి సురఖభివారి 'నాటక చ[క్రలి (రిపర్ట రీ)లో దాదాపు 20 పోకుండా నిలబెట్టినమి సురఖి సమాక్షాలి। నాటకాలు ఉంటాయి, అన్నింటినీ. కాకపోయిగా? 'కాపకత, [పతిభ, ఉపజ్ఞ వుండి, సిరంతర ముఖ్యమైన 10. నాటకాలను వారు ఒక “కాంహోలో కృషితో వానిని నానబెట్టి, లోకంపోకడలను గమనించి [ప్రదర్శిస్తారు అన్ని నాటకాలలోని ష్మాతలు అందరు సాంశేతీక్ష నై పుణ్యంతో తమ సామర్థ్యాన్ని నిరూ నటులకు కంఠోపాఠం. అందువల్రనే స్రీలు న్రీప్మాతలె _ పించుకొన్న సురభివారు ఇంకా వానిని వుంచుకొని కాక 'పురువ ప్యాతలు కూడా ధరించడం వారికి అతి తగరలో తమ శోత జయంతి ఉత్సవాలను జరుపు సులువ్లైన పని, కొవాలని ఆకాంక్షిస్తున్నాను,

తల తెలుగు నాటకాలు డౌ, పి. యన్‌. ఆర్‌, అప్పారావు

తొలి ఆలుగ నాటవూవను గూరి నె పరీశీలన బై స్తున్న రదా సమె టై నంతో వారీరో [కొ త్త ఊహలు బయలు ప్వుడు రెండు దశలు మనకు గోచరిస్తాయి --|క్రీ శ, దేరాయి. అట్టా తెలుగు దేశంలో. (పభావితులయిన 1860 నుంచి. 1580 వరకు ఆధునిక ఆలుగు నాటకాల వారిలో శ్రీయుతులు కోరాడ రామచంద శాన్తి? రచన (ప్రారంభమైన దళ మొదటిది? 1880 నుంచి కొక్కొండ వేంకటరత్నం పంతులు పరివస్తు వేంకట 1884 వరకు ఆలుగు నాటకాల ప్రదర్శన [ప్రారంభ రంగాచార్యులు, వావివాల వాసుదేవశాస్త్రి అనే వారు -_ మైన. దళ రెండవరి, (కీ, శ 11వ శతాచ్సి నాటికే అలుగు. నాటక సాహిత్య విషయంలో. = | పథముఠు, తెలుగులో 1పోఢ సాహిత్యం చలసినష్సుటిక్కీ అప్పటి. _ ఇందులో మొదటి ము గురు కేవలం సంస్కృ్యృుత-అం్యభ నేంచీ సంస్కృతంలోని. వివిధ (గంథాలు ఆలుగుళోనికి థాషా పండితులు, వాలిలాలవారు మాతం పట్టభ [దులు అనూడితము_లైకప్పటికీ ఆంగ్ధ సాహిత్య (ప్రభావం మీద . పడేటంత వరకు సంస్కృత నాదికాలు యథాతథంగా వ. ఆం్యధీకరించబడటంరానీ లేదా. ఆ పద్ధతిలో ఆలుగులో య స్వతంత నాటకాలు వెలువడటంకాని జరుగలేదు, (ఈ - స్థితి భారతదేశ భాషలన్నింటేకి ఇంచుమింయగా సమాన మనే 'చెప్పవచ్చు.) కీ. శ. 1857లో వొంబాయి, న ఫ' కలకత్తా? ష్యుదాను నగరాలలో భారత 'దేళంలోని ల ను! క్ర న అ స స స | . అ ౩ మూడు (_పధాన విశ్వవిద్యాలయాలకు అంకురార్‌ ఏట వ. జరగటంతో ఆంగ్ల విద్యావ్యాప్తి శ్మీఘగతిని పురోగ టు మించింది, తెలుగు జిల్లాలలో మ్‌డా ఆంగ్ల విద్యా లో య. ప . | లైనవారు కూడా ఆంగ్ల భాషా (పభావానికి లోను గ ” స గ పోయిన సంస్కృత విద్యా సంస్కారం, ఇంకొక మ గ్‌ య్‌. | చిళాన్నంతటినీ స్వీయ [పభావంతో ముంచెత్తివేస్తున్న న లు ఆంగ సని గా [మ భావం ఒ చ చండింటి సమ్యార్షణ తో చంపిన్నుర్తు అ శ్‌ క్ర రసింహం వంతులు

కూడా. మొదటి ముగ్రరు సంస్కృత టూపక ఆంధీ మూ£ంలో వచనానికి తెలుగులో పవనం, మూలంళా కరణకు పూనుకొన్నారు. శార్రి గారు తొలుతగా శ్లోకానికి తలుగులో పద్మం [వాయట్‌ం[ మూంకతో స్వతం్యత రూపక నిర్మాణమునకు కూడా పూనుకొా _ ఉన్న శైలీ భేదాలు ఇెలుగురోనూ అనుసరించటం, ఇచ న్నారు. ఇంక వావిలాల వారు ఆంగ్ల రూపక అఖ్యధీ. మార్గం తరవాతి వారరతా అవళంటించినారు కరణమునకు కూడా. పూనుకొనటమే కాక 'స్వతిం్య్యత వ. న త్త. బై (పపంచ 1 పసిడి గంపను. కాళిదాన్ను అభ్ల్రైన సాంఘిక రూపకమును. కూడా రచించారు. (న్‌ స్ట వనెర్జ్‌ చి, ఎ కొళిదాను. అధ్షాన శానుంతలమును తొలుత ఆః (ుకీరించెనవా రు పరవస్తు సంస్కృత రూపక పద్ధతిలో రచింపబడిన తొలి చేంకట రంగాబాక్యులవారు. 1887 లోనే 'మహామపో తెలుగు రూపకం. రామచంగదళాస్త్రగారి “మంజరీ మధు పాధ్యాయీ బిరడమును పొందిన మహాపంక్షితులు వీరు, కల్పితం, భవభూతి సంస్కృతంలో రచించిన మాలతీ భాషలు (ప్రయుక్తదుష్సకాము.. [పాకృత భాషల మాధవం అనే [పకరణం పోలికలు యిందున్నవి కాన్‌ స్థానంతో. కొక్కాండవారు (గాంచిక భాషనె |[పయోగిం రచనా పద్ధతి సంస్కృతంలోని నాటికే లక్షణాలకు. దగా పరవస్తు వారు అన్న తెమగుకు వాడిశారు , ఇడ్తే సరిపోతున్నది, కాగా ఆధునిక తెలుగు నాటక నాహి పీరు 'ఆచ్విన మారు, 'రరవాతి కా ఇంకో [వాకృత త్యము స్వతర్మత రచనతో ఆరంభమైన దన్నమాట! భాషల స్టానయో వ్యాపేవిక' ధాష్ళ, పవేం[ంది. 1871లో కొకా-ండ వంకటకత?0 పంతులుగారు షషవ బావిలావ వాసుదడవ శ్నార్రగారు ఇరగరూపక యై . గ 'నరకాసువ విజయము! అనే సంస బ్రా త వ్యా యో రద [ధక రబకు పూనకొని, [పథ ములు. సు. పనీషమైన ౮౬ న జ క. టాదీము . న్‌ు న్‌ సాధా ట్య 2. య. నాద అవ చ స. ల న. గాన్ని. ఆంధ్రీకరిఐచినార్వు ఇది 1872లో మ్యుదింప వృక్సి యర ఆంగ్‌ రూపకడ జూలియన్‌ సీజర్‌ సు బడింది. తెలుగులో ముుదజ భాగ్యం పొంవేన (పథమ పీరు సిజరు చర్నితము అస పే౫ 'ఆం€కరిం విసారు; సంస్కృత రూపకాంధీకరణం కూడా ఇదె ఇది 1876లో ముగ్రించబడింది. ఇసి తొలి అంగ్ల స్‌ న టం ల . . లు మ ఖ్‌. న! న నం. వట; ్‌ గా శ్‌ / వు. పో బ్‌ వ సంస్కృతం నుంచి ఇతీిహాస-పుకాణు =కావ్వసుల అను రూపక ఆవ ధీక రణమనాక్కొ కంకొక' రేండు అ౭శ్రాలితో వాదాలకు నసన్నయం-తిక్టన-పోతన-శ్రీనాథాదులు. అనక మాడ విశిష్టతను ఆర్జింయకొన్నది - తెలుగుతోని మార్గాలు చుపివున్నారు. రూపకాం(ధీకరణకు ఆటు తొలి విషాద రూపకమిది. ఇది ఆద్యంతము వంటిడి. ఎది ఆదర్శం లదు, అందుచిత కావ్యా శకట ణకు: అట తల 1వాయబడటపట్రర6 చత తొలి వంటిడీ ఏదీ ఆదర్శం లేదు, అందుచేత కావ్రాం[ధీకరణకు టి గతిలో నుబ డ్రి చేతు తొలి (శ్రీనాధుని పళ రూపక ఆర్మటకరణకు, కొక్షొండవారే ఒడ అలుగు. పద్యానాఓకశన అవుతున్నద సంస్కృత మోర్ష ౧ నిరయించుకొవలసివచ్చింది, ఇతిహాసాది ఆకువా రూపకా క్యధ్‌కరణిము నకు కొక్కాండవారు మార్గం వేను దాల విషయంలో 'సంక్షి ప్రతకు విపులీకరణకు, మార్చు కొన్నల్లు ఆంగ్లరూపక అవ్యలకరణముసకు. వావిలాల లకు చేరు లకు అవకాశాలు ఉన్నవి రూషకా[6ధీకరో వారు మార్గం ఏవ్యరోచుకోనా సరు _- ఆంగ్ల మూలంలోని ణంలో అటువంటి అవకాశంలదు. (ప్రతిపదం॥పతి అర్థం అతత "బర్లను యఫారథంగా. ఉంచివారు.. కాని, అపరిహార్యము వెటువంటి స్వాతం్యత్యం అవలంబించ రోమనుల ఆదారో స్యపదాయాలను, ఆఇగ్జో కవి సమ టానికి కవికి అపకాళం లదు, [(ప్రాచనార్యథ కవులు లయాంను బాలావరకు మాల్ళి, భారతవప్‌ం చేయప్‌*సికి సంస్కుత రూపక్షాలను ఆం(ధ్రీకరించక పావటానికి ప్రయత్ని౭వారు, సంస్క్ట్ట్టుత రూపకాలలోన్సి భావము, ఈ స్వాతం[త [హీనత ఒక కారణం అయి.చంపురద్కి భాష రూడా:. భారజయము కాబెట్టి ఆరభి క్ష ఈక కొంత ఇంక్‌ కొక్కాండ వారము ఉుసేటున వటం ెట్యుత మయా టి గి అలి ఇజ్‌ దూదోఅలోన్‌

తొలి తేలుగు నాటక్షాలు [118 భావము, భాష కూడా మనకు. పూర్తిగా కొత్త, విద్యా ర్ధులచే త్ర (పదర్శింపజే శవారుంలో $పిద్యార్దులసమూ జే అమునా వావిలొలవూరు మూలక్షును చూచుకోవుసినే తొరిప్రలును నాషో.సమాజము. స రస్క్యృతం నుంచి తవసరం కుండా. సర్రళంగా. అసువదించటదో క్షత రర్నావ సరంళభా షల ఆం్యవ్రమరిరచబిడింది. ఇంక క్యత్యులై నారగే చె ప్పవచ్చు. తొలి తెలుగు సాంఘిక ఆ వ్గ్‌రూ సరానుడా ధర లో ప ంతు లుగ్గారు మూలంలోని రూపకముము: రబెంచిన క్యారీ రూచా మోొవిలాల చారీవే. వ్యాతల ఎర్రిను ం అశాదుల ను ర్ల ను మార్నివసి అలుగు దిపసతుంది _ నందకరాజుమనే వీరి నాటకం నాది చేసినారు సెపరొ చుచకు , 'గ్రైలకు వ్యావహారిక భాషను సాంఘిక వాతావరణం కల్పిత కథతో కూడుకొన్నది. ఉపయోగించినారు. మూలంలోని పద్య భాగమునుళూడా ఇది. 1380 బో [(పకట్షతపైంది. సీజరు చరితము. వచసంలోక అనువదించి, దీనిని 'కవలం వచన, నాటకం వలెనే ఇడి కూడా ఆద్యంతము తేటిగ్గీలిలో ]వాయబడిన గానే చేసినారు, నాఓక (వారంభంతో సొంత కల్పన పర్య నాటకము. / రాడా చేసినారు. మొత్తంపుద ఆయా మార్చులవలన

ఇంతవరకు బక్యానఎవన నాటనూల్ను ఏవ ప్రవ స్వ్యార్ధమై బన్నడి. ఆంలేకాదు, వాపిలాలవార్‌. రచన రివచబడంచు. ఇంక (పదర్శన ప్రారంభమైన రెండవ... బ్య్వపైదం అనిపించుకొంటే, కందుకూరివాగ్‌ అనువా దళద్‌ నిషషముఖ గాఓక కర్తలు ప్రయుతులు కందు... బ్య బ్రనుసలీణ లనిపించుకొంటుడి కాగా, కందుకూరి చారీ పివళలింగం పంతుల, కొండులోటి స్కుబహ్యుణ్య... బి మూడుదరాం లిటినలు-స్వతం[త ఇచన వృవహాం కాద్రః నాచళ్ళు పురుష్షుత్తమ కవి. వడ్డాది నుద్యా. భర్యబోధని, సయస్కృతానువాదం రోక్నామ, “ఆంగ్ల రాయుడు, రూపకానుసరణ చమత్కార రలబ్షమి_| పదర్శనభాగ

1కఇ0 లో కందుకూరి. వీతశలింగం. పంతులుగాడు... ప్‌ ౯ ర్‌ ఆలుగ్‌ గాటూలు, ఇది 1880వ సంవ రాజమహేంయ్యదవకంలో | పదర్శించబదిఃది. తొలి ఆధినిక లేలుగ వ్‌! రంగ శత జయంత ఉత్సవ రూపకం ఇదే. 1880 సంవత్సళం చివరలో ధార్వాడ ధార్వాడ నాఓక సమాజందారు రాఎజమహేం్యదవరం నాటక సమాజంవారు రాజమ 'హం్యదవరం కో షాందూ.. తరువాత గుంటూరులోగు, ఆ తరువాత బందడులోనూ: స్తానీ నాటకాలను 1 ప్రదర్శించారు. ఆ నథీవాతనే (పదత్యన లొసంగినారు. గుంటూరువో అంధోపా 'తయగుదేళంలో అనక పట్టణాలతో ఆఘనిక నాటక ధ్యాయులుగా ఉన్న కొందుఖట్ట న్ముబహైూణ్యకాస్రగాడ్‌ [పదక్శునలు విరివిగా జరగఓం ఆరంధమైకదిః వ్యవ ధార్వాడవారి పదర్శనంచేత (ప్రభావికులైై 1881 లో హార ధర్మటోధిని (పదక్శసం విజయవంతం కావటర్మ కొన్ని నాటూలు ఇలుగులో వచన ₹ లిన [వాసి విద్యా ధార్వాడ నాటక సమాజం వారి [ప్రదర్శనలు [పోత్సాహ ర్థుళచేత (ప్రదర్శింపజేసినారు.. వీరు మొత్తం 81 నాట కాలు కావటంతో వీరేశలింగంపంతులుగారు సంస్కరణ నాలు ]వాసినట్టు ఈలుస్తు న్నది: తరువాతి కాలంలో లోని ్రీహర్షని రత్నావిని అదే పేరుతోనూ, జంగ్లం ప్రసిర్టిచెంద్‌న నాటకాల కథలను ఎన్నింటినో శాద్రెగారు లోన్‌ "షేక్షి సయక్‌ నాటికల నామ్‌క్తి ఆఫ్‌ వ్యరర్స్‌ను చాలా ముందోగ్గానే నాటికీకోరించినారు. కాని ఇండ “చమత్కార రత్సావఖొ అనే పేరుతోనూ. అంగైళ... మించుగా ఆ (వ్రాత్యపతుంన్నీ నశించిపోయినవి.. దేశ రించి ధార్వాడ్‌ నాదిక్ష సమాజంవారు. నాటకాలు [పద భక్త కొండా వెరకదప్పయ్య పంతులుగారు. విద్యాళ ర ంచి వా? య స్మ సై ణ్శగం ఆం లః హా. జు యు బ్‌ సగ . సక్‌. సః జబ్య్యటే రం: బ్ర షా [సలసు వై రఎఫపానా మ్‌

1 1శ్తీ నాట్య క ఈ వచన నాటకాలను ఆనాడు “స్పీచ్‌ |[డామాలు రాజమహేం[దవఠంలో వడ్డాది సుబ్బారాయడుగారు అనేవారు, వీ6 [ప్రదర్యనాలు చక్కూగా ఉండేవని చిలక 1583ో వెణీసంహార నాటకాన్ని ఆంధీక రించి తాము మరి లకీ శై నరసింహంగారు తమ స్వీయ చర్మితలో స్థాపించిన షాందూ. నాటకోర్లవక 'సమాజంచేత [సద పేర్కొన్నా రః ర్థింష చేయటమేకాక తామే. భర శ్రరాజు ప్యాత ధరించి క్ష స న జీ టం ణీ: నారు. ఆలుగు నాటక 1పదర్శనాలలో ఫది. రత్త [కొత్త క మన 4 క్ర. మలుపు తెచ్చింది, ఇంతపరకు వచన నాటకాలుగానే (కౌలత్త మార్గానికి దారింసిందె బందరు. సామానులు ద బు ల క పాంటి నాటకొాలన | పదల్గంచటాణం ఉతుృూకత చూ వ్‌ త మల అం గ | ల ల ..] శ లన గ నర ౧ వేణీ సంహావంతో పద్య పఠనం | పారంభమైంది, ఇది 1వ5 9.64 సంవత థః సుమాద 82 హిందీ పద్య పఠనమిగాని,. పద్యగానం కాదన్న సత్యం మరచి 4రరకారఉ సంవతసరాలివముథిన్ల గు ఈడ ఆం0టు. య. క్షం ఆట శరంటలతచ యట. క. చించి వ్‌ ! ఇ శు ఇవి “రొదు. వడ్డాదివారి వజసంహారం, 1808లలోస వెలు నాటకాలు రచించి, 1 పదరి'ంపజఖబనారుఃు ఆనాడు ఇవి సహ. .. న ర గట ళీ ం టు నాశకాఎలోని. భావ వడిన కందుకూరివారి అభిజ్ఞాన శాకుంతలం ..-:.ఈ చాలా 1 పసిలపవొందినఎ. ఈ నాతకాఎల ని భాప్న న స ౮ ం ప్‌ టా త నా. బ్ర ఖ్‌ డు ళా ఖో రక్తి ప "రండు ట్రనువోదాలు అలుగు నాటర్‌ రంగం యిద, సరళ సంన్యంత పదధూయుష్షమె ఆలుగువారికి సులు హి కస నన కకశ్శ సన క జ! ఖర స గాల ల జల లం అ లురల లు సుమారు ఒక ఆర్ల్ష శతాబ్దైవాటు జె (తయ్యాత చెసిన వుగా అర్హమవుతున్నది* ఎరు 18586నుంచి హరిశళ్ళంద ద టూ పీ ప సశ ంలే సస సస స వంటి అతిశయోక్షి ఏమ్మా తం లెదు మున్నగు. తలుగువచన నాటకాలను చూడా రచెంచిగారు, రాశి (టం . హింటీలోనేకాక, తెలుగులో కూడా బాారోచిక భాషకు ఇ తోలి తలుగు నాటకాల చర్మిళ, ఈ చర్మిత వీరు |ప్రాధాన్న మిచ్చారు. హరిశ్చంద నాటకము. తరువాతన ధర్మవత ల రామకృష్ణమాచార్యులు, “షా శ్రోచిత [పసంగ వచన సమస్వితము” అసి చిలకమ రిలమ్మీనరసింహం [పభ్చుతులు రంగంలొకి 'పిర్కొసబడిం డ్‌ వన్దారు, .

తెనుగు నాంఖుక నాటకం : తెనుగు నొంఖాక నాటకం (అంకె ఆం) ౧ఎుఅుం (అ్ఫ్రిఅం సొమాబిక పరిణామానికి, సాహిత్య [పయోజనానిక్తీ పచ్నాయిం 1) సార్యపదాయ రచనారపీ ల వొశ్చాత్య అనుసంధానంగా గుణాత్మక అన్వ్నయపరంగా ఒక రచకా పద్ధతి, వట్టా చెప్పాలీ అన్న జిజ్ఞాస కన్నా ఎమి విశష్టమైన్మ విశాలమైన్య వాస్తవికతలో. నిండిన ఇతి 'ఇెస్పాలి అన్న ధ్యాస రచయిత మనసులు అటికంగ్లా వృత్తాన్ని రూపొందించు కోవాలన అభిలాష తబగు ఆశ్రయించింది, ఇదే సార్యపదాయ పద్ధర నపరోధిం సాంఘమక నాటక రచం*తలలో (పబలంగావటానిక్షి చింది. సోటపిక నాచర్‌ సాహెతం౨ రస్రావుందు సితి. ఇ టి న న మ. ణు . క. లు. న. బాశ్యాత ్టి నాటక రచన [ పత్యక్ష్‌ గాః. పరొక్షలూ చెంత మ్‌చఎ స్రాయినువడి నే ప్వుకొని, గొంఘిక [పయోజీ గాన దోహదం వేసింది ఇెైలుగులో మొదటి సాఃఘక నంతో జ్లేకులు కలిపిండి, జాటక (వ్యకైయ, పలి చర్చ నాటకం వెలసిన కాలనికీీ (1880) “కన్యావల్కం” సీయాంళాలైనైై , సంప్రదాయ భావ వినయ విధెయ. నాటక అమ్మ్మ్కూరణకు (4392) మధ్య వున్న అంతరం ప్యాతలు ఇఆరకురుగై నై, చిరస్తరతయమైన ఈ కేవఐం: 2 సంవత్సరాలే అన్న సత్యం. వస్తయం గళ్గి చూరులో నిరాటంకర్షైన్న చహేతకమైన్న నిష్వాక్షిక స్తుంది. దీనిని బట్టి సమకాలీన బీవితావస్థఎను, సంఘ. క్పైషమారం మలచబడింది తెనుగు సాంయ్మక నాటక క్షణలను, సమస్యలను సజీవంగా (పతిబిందించి శూపక రచనపరువ్వ (పతస్టల్పి సవం ెసికది, వాస్తవిక రచన. ఆవళ్యకమన్న గర్భిత కాంచ్చే, తెలుగు సాంఘిక తలోవాటు, మనో' వ్హేషణ, గంభీరధావ స్ర;ఘటనల నాటక రచన ప్పట్టుకకు 'హెతుమైంది, [పయోజన :బద్ద అనుశీలన, సబ, అనంబద అన్నేషణల పట్ల నిరిపత ల ల లై ణా! 1౮ది ఓ్త్‌్‌ :9ళీ. ఫం లంత భాచ బింతనకు. దాపషాంతమెరతిం అట రా ౨ళసి, సే వంక టం అలం నస పల కలి, ఉగా తపిడె ము [1 ల్యముహనణా ప్యర్హుల ఇర మవన, లీవననరళి, సమనంపహిక వాపా టం సట మన దాక టం భన ర కి సిమ్బస్రదైవాక్‌ ఇ న్‌ చాటితి, త్ర సంపాదన జద [బతవాతమకొల పరాన్న రాల, అ సిమిత్షం, వీటిలో భిన్నతలు ఏ స్తతమెన జ్‌ టం తత నని మలల టా రాం లి ళ్‌ ॥ ఖ య క గొల మైన భుక్కుల జడ వమన్నన్తత్వశ, టెలీ 'నోన్యపదాయాల కొద రచనా పడతి, పరిఖభ విశాలమవృతూవుంటుంది, నభ త ఇ. దాగా ఉల! ద జ; వుతూవుంటుండి, సంత్షాభరతో కప్పబడి: పోయన దుఃభితుు విలాపం, తెనుగు నాటక రచనారంభంల్‌ రెండు భిన్న క॥ పెధరగా. ఒకటనమిటి సమస్తం బటి సాంఘుక నాట [ప్మకియలు పరస్పరం సహచర్యం చేస్తూ సాగి _ రచవకు 1పముఖాంకాలై దాని పర్టీఫెని విశాలం చేశాయి,

న. న తలల ఖ్‌ శ న ల్‌ లో ం సాన. క్‌ జనో మ క. జ్‌ రా జే మ జ . వ్యా భి. ర్ల యన. త్య. స క సముకొాలికో ఖభీవీ యుదొస్హ స్వరూప అంపర్ష శల నుంచలి: ఎుడిత మనం స్పైసీ? బవితంతో, అవాంఫతవర్ష నాల సృపతిరూపమ నటి. తలుగు సాంఘిక నాదికాలు.. మ్వైరుధ్య విషము ఆలాపారలో నిండిన నాటి .సమాజు ఇందుకు కాళ్ళరూర, కొండముడి, బళ్ళారి, రాజ _ స్వరూపానికి శంగద్ర బిందుప్పుగా వ్యల్లి నాటి తషగు మన్నార్‌, ఆ్యతేయ, డా, కౌజ్జపాటి పినిష్ట అనిశెట్టి... సాంఘిక నాటక రచన కఠోర సత్యాల యదార్థ బోయి భీమన్న క వడా ల సుంకర, వాసిఇపై మొదలగ్ను పరిజానత్లో సహజత్వాన్ని ఒ5వాదిుంచుకొంది.

య (4 న్‌ న య వు టలండణ న్‌్‌ శవపరాలరు్కుు అవాకరితాలకుూ కళోరాటకు (పతింం ఓ ఆం= ఈ6గారెడి ఆప్‌గ్లా గల వం కులందరూ. సమ, శత శ గ సగ! కాలిక సమాజ పిషప్కు అనాయయ, నుర్యయన ణల విదా. య. న మ జట లం లషు. రక రూప చితణకు సాధనచేయడు అభినంచసీయదం వ ణన సన

• రచయితహా ఉన్న (పత్యక్ష రచనానుబంధంతో ఈ “కాలసంవాదిన నాటక* సజాభవతి” అని భాసుడు: సమ్ని హిత బంధ్లం మరింత అవసరం, గతం [పతిచా గాటకంటో 1 పతిహారిన2త పభికిసూ న. య. వక న్‌ క (0 క లాని గీ 11 10020 21640 0142014206 ౧276 కాలానుగుణ రచనా[ప్రమాణ6 ( కస్టం (వాముఖ్యాన్న 11800137 0661 6006670606. *10 ల ౨౧0 016- విశదం చెస్తాడు, 5 05 116 2865 ల 766 10, 0616 80621- న... 865 1276 6౮%ల 09 అ ౪2 1 ఛసే!లే /పర్‌ జాడ కాలానికి సామాలిక సీరిగతులు బహుమువూ వ్‌ న న! న ననన స విషాద | క్‌ కా థి క్ల +11ల ౧4276 0602642166 04/0064 116 +€001021 లుగా బవాద రూపంతో వి.చరించి వనా?మయు, ఆఇవనుడు. న మ శకం

క రూ త. విశ్శరించి వున్నాయి, రాలా 216 16 16000౦10 గ,లేి 2 దిగుళ్యన్విండికీ సజీవ వక్షర రూపం కచ్పించి మహో జల నాటిక ద్లూబానికి పాణం షోబాడు గురజాడ [వ్వ నాటక రచయితలందరు సమక లీన స్పర్శ కు

క. ఖ్‌ అలుగు. బాంయికు చాటు రచన చ వ అప న్వైపు బ్యల్‌ పం 'అప్తురుంద్‌గాని అకతః సా వాలే శనీ ఖో హ్‌ స లై సట్‌ వల్లు తాల పల నన సవా జాలా ( ం గ. క్ష లో న. శ్‌ జల్‌ 5 ఖు హః ఖో / బలో: సమసులతో సాందుక నాటక పచ కవపకకుటుంది. ఫా వ ల న త్‌ గాంయున నీ ట్‌ ప తిం (చీ య[ంర్ట్లా! ప్రై అమల భచోలలతో ర. ఖ్‌ య కేక భావనాశే భూ లో లే దాహ్య్‌ శైలి విశాఎపువధుంది, యదార్థ వాదశకు జడత్వం విది జగర్ర్తునుండి అంరరగతుకు పయ్యాషే, సాంఘిక అవమానపరవచీకళుం షు అవశరమయి్యిిష్తా చూంనాని, సూ న శ క చ స చ ర. సంఐనం గావించుకొని, వివిధారశాన. బిజిట [పలిదింబ క-తఎ చ తణక | ఉన్నుత; ఆ మ్బ శ గ్గ ను ౧ వ్‌ ర ప రి ర న్‌ తో క మ త్‌ స్‌ [ప యూ జన షు ద్రి ణీతితో బల సాంఘిక నాటకం పరీపూర్ణ భాయి. పొందింది... సజ్యూలీన నమాజ పూర్ణ రూపాన్ని ఆవిష్మదణ రషని నాటకాలు ఇందువకతో దోడూడం చేశాయి. జేయగ్గలగ్లోలి. 1500న. 0 సం 06066 0" చన [ంళర[ం/ న స శయ; లు. స కన స వస శక శ య హన విజథాలము అధిగమి-చి, ఆరోపణలను అతితంగా, 10.0125 0864066 0016 1016596 0౪14862616 211 షాహితం | పయోపన నకి సహక శ న. శ? స; టం సయాత* | పయోూజన వనమానికి సని హితంగా, ఉచు, ౮1168 ౮౦౪౧౯౬౯6 ౧౯16 ౪0116 694౪౧1 0011 నం. న శ ల్‌ ట్య కక నే. బి 12206. 0010106 €0 (0౪౪30608 4 €0 118 లను, చిక్కులన్ను ఇదించుకొని గమ్య బద్ధంగా విశ్వ గజ మ రూపంతో ముందుకు నాగుతుండట్‌ం. హా గదొయక మి

తెనుగు నాంమిక నాటకం .. నషకాలీన సకష గో . చారల లో కరన కళగ్నీ స్ట(12స2 క 2 1716. 10561 [21 స మాసివ స్టీడిగతుల పై ఊహా చిత్రణ ల ల 01 ౧౯ 6 1111019 01 (103801 న్‌ వ గ టు టి టం. అతో వెంకి క వహషళ ప 1 ర ళం వ [10139, ఆవశ్యకముయిన కొద్ద అవరోధాలు అక్జంకుమూ తప్పవు 5101829165 216. 4902101 అరిస్టోకసీ చ్యటంళలోనె మవకాశ వాదుల కలి సు జవన్‌ 1029011844! జ క ప సారజింాు నేటళచంటి వసపిద చు నరా. ట్య యాం మ ఆన్‌ మర్మాల బహిర్గతం మీదనే రనలు చేకట్టిన (ప్రసిద్ద క రచన సమాజానికి సన్నిహితంగా వుండి, సందే నాట రచ మెలియరో వుదారు సాడు... నాటక రచన లా నడా సార దరచమయిన్‌ “మోలియల్‌” వంటివారు గూ తకంగా, అవ్యాప్తి, అకివ్యా వకీతతంగా. వుండ నిరాకా నిప్పహలకు. లోనుగాక తప్పుళదు శా ఆన్న మై ఏళ్యారి రాఘవ అభ్మిహాయం. నేడు నాటక బొచ్చినప్వుడే ఆక్మళ క్రి, పరఠిత్తకు నిలతటి డుతుంది జచయితకూ శిరోధార్యం కావాలి, 68 చకపివడ వి కర తనముంందు స్‌ఏన గ్రాటక్ర మ న | (1 టి నా న. ఆచార ౯1 10416 10/6 10 ₹106 రేశగొజ5 పైార6 న పప ల జట్‌ బప డాం రాసి లో ్థ ము షు మ ఈ క ఎ రా | ల శళ్ళ వ _ ఇర్జర్‌ జోన్స్‌ సరాజన హతమమిన ఆకాంక్ష ₹ షట చ 02080120. ౦౯ (16 522 04౯- చూపవలిసింది ఇరా ఎంతో వుంది. క_ర్త సముజ్వల సత్యాన్ని సమ్ముత్తజంచెన్తూ, నః ముఖంగా ఈ. ధశాడ్డాల పేనుంది, నట్‌వరకూ తెలుగు సాంఘిక నాటక రచన వృ్వర్హమానాన్ని తనళ నాటో రననప అటు. ఘసిద్ధి, ఇటు పలాయనవాద . (వరిలించించకొంటూ, టూ. తన అస్తిత్వాన్ని, నాటిక రచనకు. ఆటు ఓలనర్ధః ఇటు పలాయన. ల సిరిగతులష సమీక్షించకొంటూ తన టం. న్‌ సట. . మూలంగా. లవిఃచటం శోధ ఖా లు. అరటి పరిపోషించుకొంటూ, స్పర్శలవి జీప సవసిద్ధి మూలంగా. లభించటం. శోభ సకంనిరూపణ పరమావఖిని పరిపోష్షించుకొంటూ. గ ఇవ చనం వలా. నంయాట రిణాప క శ ర రి కకం లనీ సే ది, రాడం వాదవోముగా హు కయపూళ్తోలోంగా. ఆభినందిం న. న చెకాసం వారవోముడా ద్యానయపూర్వవంగా' అభి; 7116 072004 85096 68౦0028664 486 ఘవ్క డా గోగెరచరాజున్ల సృుడ్చారోవ్వు, వ | న 4, ఆరర్‌ జోనా పరీశీల నాత్మక పరిజ్ఞాన రొళంల్కు టా య! ల ఏ! ఒదన? ఆచర్‌ వ్‌ ణి క జో రావ, ధంవరం శ. వి గోహిలహామి 1106 అన్న ఆర్ధ రళసూ, “తెనుగు సౌాంమక లభ్యనరావు, మీక్కైలి ని రాధాకృష్ణమూర్తి ఎ, ఆర్‌, తళాలకు. మార్గదర్శకంగా వర్టిల్లగలదని ఆశిస్తూ కష? ౩ వి, సోచమయాటలు, చాప హహమదుంత తలాలకు. మాగ్గదం పజల శహకార మమకారాల మణ * వి గతుణమూ మ వాట్‌ శీరామయులు, న న ప ల మ మో. 1, చే విరదణయమూరు వాట థీరాములుు ఇ నం స వాంసాని: రాశ క వ రగబమ్యూల్సి వొట్ట రాములు. వళ్యకర ఎంతటిదో చునవిచేస్తూ ఈ వ్యాసాన్ని బి కృపష్తంకాజు మొదలగు జారంళా చూపిన సంకల్ప శన బం క్షషంవాజు యిచలగు చారం ల. ముగిసానుం కవన సిరంతడ చాడ*లే చూలన్లాపఖం: న. లా జై అథోజ్ఞాపికలు ; |. ఏం0141 $00016 09000611 స. వెశల100.:.4(0 611 ఓ ౨00121 10607 &2గ6 500121 54 (౨ 900 9 01214 ౨ం200థ%0) 24. 1౧020610. గంటు 600% ౨౮900 రా శై! ః న య రట ఎ నాట్యోత్సలం -(పు 1969. క్‌ త 2ట2214 ఉంక్షైటం[ 1971..4,00 0

'లు(౫ గాటఐం = హోస్యం ౮ మంచి యజ్ఞన్న శాస్త్రి

ల టచ ( ప ఒక మూల సార్మపదాయం పొళ్ళ్చాగ్య్‌ సాం్గపగాయదే

తెలుగు నాటక సార్యపదాయానికి, మూలాలు పరి నన్న విషయంస్పష్టమవుతుంది “౫౨. శీరిస్తే తేలేవి రండు, మొదటిది 'హాళ్చాత్య, ఆదిలో లు ముఖ్యంగా (బిటషు. సార్యపదాయము, రెంచవద్‌ బ్యాం ప గర దాయ యూ మనికి ఆవల (శవ్యవి సంక్క్యృత సాంప్రదాయను. దేశీయమైన తెలుగు న వడ్యవల్రనూ లభించినదె, సంస్కృత సాం ప దాయం, జాసపద కళారూపాలతోనూూ అపక్షగాన గ ౮ దర్మనా సాయ్యపడాయం మనకి అక బడవ పదర్శనఎకోనూ వుండిపోయింది, ఆ కళారూపాలనించి (౨ స్‌ నారా లు మసక వ్యాఖ్యానాలూ/ లకలూ నత్తలును నాటకం” పరిణామం. ఛెందక పోవడం వల్ల, కక గీ నొటరం ఉీవయోగపర్ధాయు. ఈ కారణం పలుగు 'దేశీయ 'సాం[పదాయర్తి గాటక గోచన్సా [పడ బల్లి గే ఈ నాటకాలు మనకి గులో (పణంధరూపంలో ర్శకలలో కనిపి౭చడం లేదు. ౨... దష్శనమిష్నాయి. నాటక | పదన్శాును సారపదాయం

[బిటిషు. సాంప్రదాయం. మనకి. (పరానంగా?.. వం ని. గౌంపదాయం గించి అపరోక్షంగా “చదువు” ద్వారా తెలియవచ్చిన సార్యపదాయం. విశ సుకున్న తవవాత సంస్కృత గటక విద్యా లబయంళో, కాలేజీలలో, 'షేకి న యర మొదలె న సంపద మనకి తిరిగ నాటక రూపంతో. సాజాత గ్రే ఇంగ్లషు నాటకాటుు చదువ్తకోగ్గా, విద్యార్ధలకి చోధిఐ చ గా రంచింటిం కలిగిన అభిరుచి; ౩లుసుకున్న సాం్యపదాయము, దీని అలుసు. నాటూన్‌కే. కాక్క తకుగు నాటకంలో వల్ల తెలుగులో నాటకాలు లేవన్న విచారమూ, [వాయా హాస్యానికి కూడా ఈ పె దిపోదాతప్ప వివర్శక్‌ వర్తి లన్న తహతహా కలిగినా “పదర్శవ” సాల్యపదాయము.... సంది జెలుగు నాటకాలలో హాస్యానికి (పథాన సాంప లేకపోవడంవల్ల ఫలించిన పరీణామం కలగలేదు. మరాత్రి దాయాలు బాళ్చాత్య సార్యప దాయమూ,. సంన త నాటక సమాజాల సంబారానంతకం, వారి (ప్రదర్శనలు... సాషపదాయమూనాసి. వేళదు. పలుగు. సాద్యపదా చూడగా. కలిగిన పరిణామమే. మన నాటక రచనా... యందాలేడు, సంస్వ్యృత వాటాలలోకూ, తలుగు దేశీయ [పదర్శనల పరిణామం* ఈ మరాటే సంచార గాటిక.... పగవద పదర్శశ కూహాళరోనూ, “షీడూషకుడు” ట్‌" ౦ బాయి లోనూ , పూనాతోనూ 1పదర్విత మవతు ను షకుడు రాజూ-రాముల వి నో దొలక్తే, ( త దూపం గా ఇంగ్లీషు నాటకాల [పదర్శనలే మార్గదర్శకాలన్న విష. ]పేక్షక పకితల విగోదానికి చారని సంధానించడానికీ యం; గుర్తిస్తె మనకి నాటక రచనా, పదర్శనాని క్రి. 'పకిమితమయిన కారి ౧దకుడు. శయన న

తలుగు నాటకం = హాస్యం ఓటలే విచమూషకుడ్కు హాస్యం ఒక (ప్రధాన రసంగా (పదర్శ్గ డద్యుష్పవర్ష్తన సవరించడానికి మరో 1పహసనము నతో వద జల్ల పజ్డావంరుడుం. సమకాలీన పరిస్టెైతుల (( దంభాచార్న విలాసన (ప్రహసనం ) కూడా వ్యాఖ్యాత, ఒక్కాక్కప్తుడు, “పామర (పెక్షకుల (వాశారు, ఆయన విమర్శలు, విసుక్టు గాయ పరిచి, నిమిత్తఐ* అది చవక బారుస్థికకి జారినా అనక మారులు బాధ "పైవిగా వున్నట్టు ఆనాటి మేవావులు కొందరు పండితుని మెప్పించగల్న విద్వర్తుతో చూడిన వాసర... కంత బెంద్‌నో తెలుగు నాటకంలో హాస్యం ఆరంభం (2 ) లో [ప యోఖనర 'సాధించే ఆ యుధంగా' మలచబడడం [పపర్య్శ్యన యోనగుయమదమిున్స అవా (పదశ్శాతపమమున తగన క సక స ల లం | పు పట రి కటల లోటు కసపిసాయి, మొదటిది, అవి గాయ పరచతం మొదటి ఇలుగు నాటతం [వాసినది కందమారి వీర లు ల లయలు కనన శ. 'భసస క స ఫస కథో వల్ల, 'వాటీకే [కమ్మక్రముగా కలిగే న్యతిరే కత: దానిని లిైగరీ పరకులుగాన న్న విషయం' నిర్వివాదంగ్లా అరక ల ఆ ల శం లయ ల... శంస న మ "4 లజ5ళ.... మీంచిన లోటు సమకాలీన. [ప్రయోజనం తిరిపోగానె, రిస్తున్న అంశం. ఆమన వాసి [పదక్శంపచేసిన నను స గన గ్గ మొడటి ర6£డు నాటకాలు, రద్నా వళ చమత్కాడ ర వ ్‌ ఆం ఆటో స యల . టై గ. [వయోజనం శేవలం నవేంంచీడం కాదు అని వీరశ రోత్యావళి. ధార్వాడ నాపీక సమాజఃవారు విడచివెళ్ళిన శ క సన ం. కం స వనక ఫస లింగం గారు. మాగా పతీవాదించ్చి కార్యం నిర్వహిం పాకస్లోనే ఇమి (వదక్షత మయాయన్న విషయమూ కకష వ య శ ( సప స క ల. ల ఉండ్‌. న మకు రావడ? ఇలుగు వారు విస్యరించరాని విషయం. నిరారణగా తేలిన విషవవముు ఇన 1010 జకిగింది* . పరా న కంచు “ఈం నంట చదుతాలలొ రరావి సున్నితమైన హాస్తుం తమ [పహసనాలలొో నూ, ఇంగిసు. నించి తర్తుషూ అవడం గమనించవలసిన ఆక్కడకగ్టాడ. అబు యితర నాటకా [ప్రయో విషయక, కాని చరశలింగంగారు సంఘ సంస్క ర్త గంటని ఇ య ల సాహిత్యాన్ని తమ. సిద్దారరాల (ప్రచారానికి ఆయుధంగా గారు వాన్‌ ప్రహసనాలు కొ! ష్ణ విషయోగింఛి న ము స్‌షి (పహస నాల బో చన దాంరా (పదర్శెత మవ్వుయూన వుండే ప వారి హాస గ్ట్‌రకీ [పయ శి భ్‌ జనం గిలిగింతలు పెటడటు, ఆ యన [1 వచాభం చేశారు, [బహ్మ వివాహము; వ్యవ జనం గిపిగింతలు రుస హార ధర్మచోధెని (1860) ఆయన వాసివ మొదటి నాటకంక అంతర్నాగంగా హాన్యాన్ని. మలచిన [ప్రహసనాలు తరవాత తిర్యోగ్విద్వన్మహాసభ (198 గె రచయితలని మబ్లపనని అయ్యధబశం సగర్వంగా వుషహార. ధర్మవోథిని 1280 లోట విజయనగలొం.. గారు! రెఇడవది 'వెచం పంకటరాయ శాస్ర గారు; మహారాజూో 'వారీ కళాళాల విద్యార్హలు. [పదక్కించ గో; మూడవది బూనుగంటి అచ్నే నరసింహం గారుం. విజయేవంతమయింటి, ౧బహశ్టవ్‌వాహాన్‌కీ, ఆనాడుచాలా అవ్వ్చూరావు గారి కన్నా చల్కం అంధులందరూ గొప్పపేరే వొచ్చికది. ఇవి హాన్మరస ప్రధానమయిన గర్వింపదగ్గ రచన, ఆ నాటకం. విత్తి చూపిన స్వతర్మత రూపకాలు, అయితే. ఈ హాస్యానికి ప్రధానో నమస్యలు ఈ నాటి సంఘర౭లొ లేక 'పోవడం వప్ద దేభం (పజలని రంజింపడంకాదు. సంఘంలో లోటుపా._ సాధించపంసిన (పయోజనం మరుగ్దనా, ఆ నాటకంలొ దా . పంల త ఎలి అం ఈత ది ల చం ఆల ట్రులు వ తిచూపడం, ఘూటమును విముకికి గురిజయ్య వికజిమ్మన హాస్యం మాతం. ఏ నాడూ "పలవమూ, డమూ, పజలని ఆలోచింపచేస్తి సంఘ సంస్మరణకి కళావినమూకాని హాస్యం. సన్నివశాలల్కొ సంఘ ఉను / ఖులుగా చెయ్యదమూ వారి 1పధాన శ యర. పనలతో | మః టలట్లో ॥ 'వివెక చమత్మారాం సంభాషణ కః స్వత వ] దాపకాలుకాక ఆయన ఇదు షు మ్యాతు లలో, వ్యాత, వోషణటోో అ | డిశలలొనూ, అంత కల నమసరింం. పర (కూసాలు, ఒ౯ వ్యక్తి. విజయకంతుగా వొన్నం [పవేశపెట్టిన నాటక రచముత

మరొకరు లేరు. గిరీశం రామప్ప పంతులు అగ్ని "షేకం వంటి షౌరాబేజీ నాటకాఐశోనూ, ఒకరో ఇద్దరో, హో [తావధాన్హు ; కరటక్‌ శాస్ర, మధురవాణి 'ముచ మాటకు వ న్త్‌ః సలభాపషణనో న్యూ పు ట్ట్‌ంచే వాయుః టొదు, లయిన (ప్రధాన ప్మాతలలోనే కాక పోలిశెట్టి, సిద్ధాంతి కాని, (ప్రత్యేకంగా హాస్య ప్రధాన తాపకంగానే ఇప్పు మొదలయిన చిన్నప్మాత లలోను* అడుగడుగునా హాస్యం కొవకనిన నాఓకం కఠవాభరణణు. చః నాఓక్‌ ౬ఠో కనిపీస్తూనే వుంటుంది, ఇది నిజజీవితంలో నిఇచి కేవలం మాటల, సంభాషణా చాతుర్యం బివనే కాక్ష తొం గిచూసే ప్‌ స్యంం మన నిజ జీవితం లో ఇంత, స న్ని వేళాల సరు మార్చు న ముద మాడా జాలా. హాస్యం హాస్యమందా అని మనని ఆళ్చర్యంలో ముంచేసే. ఉత్పన్నమవుతుంది. వాతం షణ హదా చర్కగా అందించిన హాస్యం అతి ఉచ్చస్థాయికి చెందిన హాస్య సోమావధాని, లుద్ధాానదిడ్డా నుబ్బి సె; వాండితం చగణాళననేీ నే కాడని హం సాం రకు లా మ్య సి వేదం వేంకటరాయ శాస్త్రి గారు (వాసిన [ప్రతాప రాల నానుడేక్సి ష్‌ ని క్‌ పాటు పరిగణించుకో వలసిన హాస్మముంది. ఇది కొంత “టై ఆగికవి . సండ్‌ మ! గబ్బిలాల రాం వరకు ప్మాతోచిత భాషలో సంభాషణ రూపంగా లయ్యన అపూర్వ సమా వేళ నవాబు ౧ ర్బారు; ష్య ద ళళద ఈతకు కు లు. నదీ కయి మం. 'మొదలమున సమ్మ పశాలూూ “హాయిగా” నవు] ప్త్పటి సాధించినది, దాసిని మించి "ఎరయ్యా వ ల్లు జ్యా తన్న కశక 1 _! య ము బం లు లోనూ, దానిని సందర్శంచుకుని అల్లిన నన్నెవీాాణ మ లో చొుగిరి నాటకాలూ బాచావర్టి గౌరవాన్ని లోనూ దానిని సందర్భంచుకుని అల్లిన సన్నె సుంంచుకన నాటూల అనేక వదరిళుక నా లోనూ. కనిపిస్తుంది. పేరయ్య చర్చారుసీను కడుపుబ్బ ల. నాలాల అంక టైదర్శనింకు సచు నవ్వించే. ఘట్టం. అదెవిధంగా యుగంధర మర్యతి పిచ్చి క పం గొప్పు గర్వించదగిన నాటకాలు: ఆ రండు, నాటక్షాల నమాణాఎ నష నర / యుగంల టై నించిన లోనూ, హాస్యం ఒక (పథాన అంగంగా వుండడం వర్ష, కనాలి నాం న్‌ రచనిల్‌ సాహిళా క టొముక్యం ల్‌ . నాటకాలగ్‌ స పాముఖ్యానికి. ఎ'చ్చిన సంసావి(తి, సత్య పానుగంటి లహ్మీనరసింహంగారి హాస్యం, మొత్తం. పర్చియ్యద మొదకమున హొరాణిక వాఓకాలలో. వీలు మీద మాటు చమతా గారం షదా సంభాషణా చాతుర్యం చూసుకుని నవ్వు ప్ప ట్రించే సన్నివేశాలు కల్పించడానికి మీదా ఆధాకపడిన హాస్యం, ఆయనది వాక్ర్రవాహం. పయత్నించేవారు, చర్యదమతిని కొనుక్కోడానికి ఆ ప్రవాహం ఒక్కక్కప్పుడు కట్టలు తెంచుకుని (పవ చొచ్చిన కాలకొళకుడి భార్య గయ్యాకు. భర్తని యాగీ హిచచినట్టు కనిపిస్తుంది. దీనిజీల్ల జొచిత్యభంగం కూడా చేస్తూ వేపషతినేం. ఆగ య్యాాతనం విస్తానిక కలిగినట్టు అప్పుడప్పుడు అనిపించినా, “రోత మ్లోం... (పాత్రిపిక్క. అదేవిధంగా మోలేవారి. కంపెలో, తప్పిన గుల్ల ఉలా* ఆది. షపళ్తడూ పరుగెత్తు ర మ్‌లదు క్‌ నా వి [5 నాటకం ల్లో య మభ్లటులు :పో చ్చి కొంటేరు వి (పనా రాయణ నాటకంలో శ్రీనివాసుడి వ్యాత వంటివి [షపాణుల) తీసుకుపోవడానికి [పయత్నించినప్పుడు ఓ విధంగా కొంత మికిమీరిన మాటలు ఆడిన ష్యాతలు, _ వారు చేసే అరిలో, మరికౌందకాలం బత్‌కే వుండాలని అాసన 1వాసిన (మర వాటక్తండోచ్తూ. పామూాపలైభి.... నట్టు గాాలాదడుకో హాస్య6 కనిషిబెలిట్లు వసే

వారు, శ్రీక్యష్ట తులాభారంలో వసంతకుడికీ సత్యభామ ెలుగునో హాస్య పధానమయిన నాటికలు (వాసి, వాటికి పలికత్తెకీ జల్లే సంధాషణలూ, వోన్నంకోసం (పాకు ప్రవర్తన గౌరవం నంత౦వచుకన్నవారిశో భమిడిపాటి లాడే సంభాషణలే: తడుగు పాంిణకాలతో చారదుడు కామేశ్చారీరావు గామ ఆ [(గగబ్యులు, ఆయన (వత్య [ప్రవే?స్తే పాట అముపోయిన తకవాత, ఆతని [పత్యే. డుంగా 'తరిఫీదుి' యివ్చి, ఎక్కడయినా ఏమాటకో కత హాస్య, చతురసంభాషడే, ఈహాస్య సన్ఫివేశాల్తూ నైనా అదం. దొర్లడం కాదు, చివరికి స్నురిస్తుంచేమో సంభాషణర్నూ చాలా వవకు ఆసహజంగానూ, కృతకం నని వెయ్యి కళా కనిపెట్టి చూస్తూవుండ వారు. ముద్దు గానూ కనిపించేవి సాంఘిక నాటకాలన్న సేరుతో కృష్ట (వాసిన 'టీ కప్పులో తుఫాను" మొదలయిన నాటి చెలామణి. అయన నావకాలలో హాస్యం ఇంకొ కొలు విశ్వనాథ కవిరాజుగారి 'దొంగాఓకం' వంటి. నాటి అధమ స్థితితో పుఃదేదని చెప్పవచ్చును. కాళ్ళమాని.. కలు కూడా చాలా మారులు 1 పదళ్శితమయిన హాన్య నారాయణరావుగారి సాంఘిక నాటకాలు దీకి. నిదర్శ... న్లాకైక్టలు,. చిందా దీక్మెరులుగారివి వివ్వతృధలజోనూ, "పేరు గశభచుకున్న నాపీకాలు. చింకామణిలో ధ్రీహరీ: బడిన నాటీక్షలు వీటీలోనూ చక గాట్‌ పహానముంది సుద్యెసెట్టుత హాస్యము, వకవికయంలో పళ్ళకొడుకు (5). - ర్‌ం డి లింగరాజు లు స్రత్వపు హాస్యమూ కేపలం 'మిళ్తి స'షకాలన ఆధునిక్రనాఓకం మొ త బంద 'సాంఘక మింబిశవే వాక జుగుప్సాకరమైన హాస్యము మాడాను.. సమస్యా] పధాషమయిన బాటకం... తెలుగు దేళంకో మషకొన్ని స్టేజి నాటకాంలో ఇటువంటి. హాస్యానికి నాటకేపగతి ఆంధ నాటక పంషలత్తు మొదలయిన ద్వందార్థాలూ, అన్బైల స్పుకణా కూడా ఆఎఐబనాలు. సంస్థలు నికాహ్‌ స్తున్న సోకి నాపికాలమీదనే ఆధార కొరత మండి నదులు హాస్యాన్ని సాగలీసి మరింత పడీ వుంట్లోరడి. ఈ నాచక సోలిటో డి త్తమ వికృతం చేసేవారు. 'మొర్తం మేద హాస్యం కొంత హాస్థు వ్యాతధారుడికి విడిగా ఒక బహుమన్‌ వ్యకమార్గాన నడిచిందనే చెప్పాలి, చార్మితికో నాట ఉండడం గమనించదగిన విషయం. దీనివళ్ర లలో వోస్య ప్యాతలకీ కొంచక తగ్టు సాయిలో ఈ గతే ఫోన్లో నాటకాలతో కొంత హాస్యర్య ఆ హాస్యం నిర్య పట్టింది. వ | హాంచడానకి. ఓ హాన్ననటుడు పుండడం ప౦పాటి (4 అముింధి. కాలా నాటూలలో హాస్యం మితిమరకపోయినా వ్యల్ని నాటక యమగ్గంలో బొత్సాహిక నటుల కోసం 'పెనచేసు కుషోయినట్టు కాకి వరుని చ్యి అరకిళ ట్టు కని (ప్రత్యేకంగా హాస్యనాటికోలు (వాసి [వవర్శీంప చేసిన... పిస్తుంది. ౬టీ సందర్భవలో తెలుగు నాపీక రచన మీద, వారు వోస్మబహ్మ భమిడిపాటి కామేశ్వరోరావుగాడు. [పదక్శన మీద సినిమా |పభివం | పసంస్తున్న విషయం షానుగంటివారే లాగే భమిడిపాటివారూ వ్యాస రచనతో. గుర్తించుకోవాలి, సినిమాల్ను మొత్తంమీద నాటక్షాలకి లంబెవేసిన చెయ్యి. లక్మ్మీనరసికమోరావుగారు వ్యాసాలు... చెడుమార్గవర్మకురే అవుతున్నాలపని నా అవ్ని పాయం, కాక నాటకాలు (వాస్తే, కాదేశ్వకకావుగారు. నాటికలు... హోస్య జంట, అలుగు సినిమాలకో తప్వ్పకుకడా (వ్రాశాడు. లెండివటికీ.. పునాది. హాస్మమే. ఆయన వుంటారు సగటున వారిప్‌ చొకదారు హాస్యం సినీమా స్వతర్యిత నాటికలు, బాగుబాగ్కు కచట తపలు, వ్యు (ప్రభాపతమైన నాటక ర ం/ంమీవ. ఇష్‌ (పసరిం ఎప్పుడూ ఇంతే, అనేకమార్దు (పదర్శతమై మన్న చడం స్వాభావికమే, రేడియో నాపక్క, నాటికటలో కూడా నలు పొందాము; అదే విధఃగా మోలియరు హాస్య (పధానమయిశవిచాలా (పరారికమవృతున్నాయి. నాటకాలకి కొన్నరటికి ఆయన అనుకరణా. చేశారు. అవీ వాటకి నీసిమాకి పజైన దోషం, అంతగా పటైనట్లు

కొంత పై చెప్పిన దోషం. కనబడుతునా వ్‌ సన్ని. మాండలిక భాషని [ప్రయోగించడం లోనెరాక, సాంఘిక వేళాలలోట్యూ సంభాషణఎచోమే కూడా. సుని?తమైన పరిస్థితులని అవగాహన చెసుకున్మి న్మాస్తవికతని విస్మ హాస్యం ॥ పవేశపె ట్రగతి రచయికలకి ఆ: [ధదేశంలో రివచకుండా, రచన సాగించడంళో సి ద్ధహస్తుడు ం కొరతలేదము ఆధునిక ఆర్యధ నాటిక రంగానికి విస్త (ఉ దాహకణకి 2 పావలా లాభం, కొడుకుపుట్టాలి తంగా గాడూలు వాసి భ్యాతి గడించిన కారపాటీ వగైరా) . గంగాధరంలో హాస్య సన్ని వే యా సంభాషణలూ శేలం: మసోరంజన నిమి తలు నాటకాయి. (వహ తక్కువే అమునా పోటీ నాటకరఐగర వాస్యం అ;త సన్లాలు వానను రచఐబితలు కాలా. మండే వున్నారు .] ర్యాగంగా "పెనవేసుకుపోయి. రచనలు చెయ్యగల నవ రావి కొండలూవు; జంధ్యాల మొదలయిన రచయితలు రచయితలని. కాంతమండిని పైకి తీసుకొచ్చింది వీరి ఇదుల్లో హాస్య (వధానమైన నాటకాలు (వ్రాయడమే హాస్యంలో ద్యుంద్వార్థాలూ, అక్మీలవా ప్రధానంగా క్రాక స్వయంగా నపంచి (పదర్శనలు ఇస్తున్న వుండవు. అవహేళన ఎగతాఖి వంటయి నశ తో [(పభ్యోూక్త రావికొండలరాఫు. [నాలుగి న్లో చావిడి, వాటు జాలిపుట్టించే (ప్రయత్నముంటుంది, ఆలోచింప ప వలు త ప్పిన రైల్కు | పొఫసర్‌ పక్మబహ్యం వగ్లేరా జేసే పదునైన విమర్శవూటుంది, ఈవిధమైనరచముత స్రీ ష్నాతలు లేని నాటికలు ప్రదర్శన నిమిత్తం విరివిగా లలో ఆమో పంటి అ్యగగణ్య దూర్గదర్శక రచదుత.... గామసి వొసోంయయి జౌత్సాహీక నమాజా_వ. “(ప్రహస. లని పేర్కొ? వమృకు, నాలు" ఈ మూసలో తయార్తు చెయ్యాడాన్‌కి అనుపైన [పత్యేకంగా . పేర్కొన తగిన జక చచయిత రో అక్క్యరని బట్ట నరిఫకా | . భమిడిపాటి రాధాకృష్ణ: కీర్తిశేషిలు, దంత వేదాంతం గత నూరు సంవత్సరాల నాటక చర్మీతని సమిక్షిస్తే మొదలయిన నాటకాలు చక గని హాస్యంతో మిఠ₹తమైన తేలుతున్న విషయాలని ఈ విధంగా సర్మ్యగహంగా అవహేశన నాటకాలు, న్నా రంగభూమి (మాయ చెప్పుకోవచ్చును. నొప్పుల్ను రిహార్చ్భలు, అంధ నోటక రంగానికిబ్మై 1. హాస్యాన్ని, నాటకం రో అంతర్భాగంగా [పయో "పెద్ద మనుష్ములు మొదలయిన నాటక నా టికలలోనూ జనం సాధించడానకి వినియోగించడం తెలుగు సాం్యప గిలిగింతలు "పెడుతూ అరోబింపచేసే హాస్యముంది. దాయంలో ఒక ముఖ్యమైన భాగం. భారతదేశపు ఇతర రాచకొండ విశ్వనాథ శాత్రి గారి; శీక్షణ రాష్ట్రాలతో పోల్చిచూస్తే ఇది చాలా గర్వించదగిన విమర్శతో మాడిన వోస్మం. మనిషిని క లిచేసి అతో _ విషయం, చింపచేసే హాస్యం. సిద్ధాంతాలు ఆయన దృష్టిని ఒం 2. హాస్యానికి కేవలం | పహసవాలలోనేకాక గంభీర ధించినా, కళాత్మకంగా ఆయన నాటకంలొ వి_సృతివల్ల సైన్స నాటకాలలోనూ సానం కలిగించారు తెలుగునాటక నవఠాభాయలు కనిపించినా, ఆయన సానుభూతి, ్వ్య్వ్వ్వాతిలు, జనీనత సంపాదించి పెట్టాయి. చోటు చేసుకున్న హాస్యం కొంత దిగజారిన హాన్యం. విశ్వనాథశాడ్రి గారి కోవకు చెందినవాడే గణేశ కొంతవరకు దీనికి కారకులు రచయితలయితే. దానిని మాతో, విశాఖ జిల్తా చూండలికాన్ని అవత శ_కిపం మ్‌ంచి వ్యకింపచేసినవారు , ఆ. నాటకాలని (పచారంలో క్రి తంగానూ. వాడిగానూ. (ప్రయోగించి హృదయం... తెచ్చిన నటులు చింతామణిలో, ్రీహరికీ, సుబ్బి కలించే వారావరణూ ్యిష్టచగు చిముదు. సకల "సెట్టి సీ మూలకటోకంటి చె రుగులు”. పెట్టిన నమ్‌

తెలుగు నాటకర: = హాస ర్‌ం: ఎల . ల | న న. . వు మెట్‌ ఇ షు అవుతలి అలన ల సో సే. రైల్‌ న్‌ సంక లుండవారు. రుచిఒడిన [ఎ తకుంసురచి వారి [౫౪తా గ ర పలుపు చ్యానన్నా నార్‌ సి రచయితటిల చ తుర్ణ హం లభించేపి, ళఈంనాడు న్‌ హాస్యం 'కేకతం ౫ అమన్టంచ డ[రూ ర్‌ న్లాలి న. కలిగండే [ప్రయత్నమూ చేస్తోంది, 4. ౦ండవమహా పపంచసం గామానఃతరయముఖ్రంగా. సా నో సా్షతం(త్ర్య్యడ సిద్ధించనతదజాత తెలుగు: నాటకరంగ ంతో 8, ఆధునిక తెలుగు చాషక రిచణుతల్ను అన్నా జొత్యాహిక నాటక (పదర్శనల గాన్‌, సుత సమాజ శకావె న హాస్యా రె [| గోమించగలు దరమరులని (ప్రదర్శనలు (పొఫెషనం టైతి ప్రడర్శనబ్సు అంతగా నిస్సంశయంగా బెప్పడానికి అంక ఉదాహరణలు ఇవ్వ ఒర పోవడం వల, ఆధునిక నాటక రిచన్మ మొత్తం; వచ్చును. కాని జాటక రచ సక వారకి మవీషణ "అచు .మీద్మ కౌత్వాహిక నమాశాల అవసరాఎక్షి అనునుణం కనక సి*మా రంగాన్ని జ్యవయించి, నాటక ఢఠంగావికి గానూ, అందులో షృుఖ్యంగా. చొటిలికి పసికి వొచ్చే. చేయ్యవలసిన ఏలు చెయాలక పోరున్నారు, టిటో జరుగుతోంది, దీనిపల్ల నాటక క చన కంబ య ల శంతి టల తలలు పతిత స స స. మ "1 అలుగు సినిష్యూ ఛాలిక. | శుక్కక రచయితల నాటికా. రచన విరివిగా సాగుతోకడి.. నాటక అన్న శన శస సక శస | కదానికి కహి అరు నునన నాటా శాస హా అభీరుచులని మొతం: మీద దిగ వార్యడ్‌గాా వుంచి. “మదా సి! ఇప; ర్త ఈ ల ౧౨దుి వ జ్‌ . లర క! (9) లల్లో న్న ల స న్‌ న | పం లో సా లలి టో థు. రల హు సినిమా. రంగంలో, సమర్షతయన రచయికలూ “| క్ష దశ రూపకాపవ్లా “నాలుగు జంకాల రూపకం కాదు, న ల త 4. ౯... కులు కావాలంటున్నారు వనక అని చవకబారు డ్‌ టి జడీళ లీ ఎ సోష శ్‌ తళా య లక | . న హానస?0; న అ ఆల గంగ 0 ఆఉఈఠాంచంక డాన్‌కి ధ్తన్సు లముకుూూది. నాటికగా పరిగజణంపబడులంది, ఇప్‌ న టం యు టా అ టకా ఈ. న న న కుంటున్నారు. సినిషూయి ఈ మూసఫించి తప్పించు ఏకోన వే కాపచ్యును. రెరడు మూ పర సను | అదరికాలి + రీ, జు. క్ల | క ఆ రే పంల ఒం. వన్‌ బల్‌ వాం క్ట జ్‌; శ న న క క! కొవాలినీ విక్టాల ఇత _పమత్నర చెస్తూనవుంది.. కలది మయునా: తనూ వుండ వచ్చును. నాకిక లు, ఖో: న్న, సీ న. నాం హాన్యానికి ఇ్యశయమిబద్బాయ. హాస్యవ గాటికలకీ 0; నాళిక రంగాన్ని. దుష్పుకినాముద కబళిం ఆమకూల్యక సంతరించి పెడుతోంది. (ప్రహసనాలు. చెయ్యపండా. కాపొడుకు, పయోజనం. సాథించె కాని సీరియస్‌ నాటరలహవోనూ. అజతగ్గతంగా సున్నిత ఆహోచింప చస ఈ న్యూహ్బ్‌ (వాస (ప్రదర్మిః పపస్‌ చన పోస్యయుంటోంది. (పయత్నాలకి _వత్యాహం లభించాలి.

అలుగు గాటతంల లోస్యం : భమిడివాటి, సోవుంచి మావిళ్ళపల్లి చకవర్తి నలుగురు మూచొని ముచ్చుటించు.. కుంటూరిటి, ఎన్నదగిన హాన్మరచనలు మిక్కుటంకావు. అందు అనందకరమైన విషయాలు ఆ ముచ్చట్టీలోకి దొర్హీతే, లోనూ=పొందికయన సన్నివేశాల ఏర్పాటు, అందుకు సంతోషం కలుగుతుంది. కొందరు ముసిముసిగా నవ్వు పోతుందే సంభాషణలు, చురుకైన నడక, ఇవన్నీ ఉండి, చవచ్చు. కొందరు పైకి నవ్వుకుంటూ అనందాస్వాదన అ౭దంగా రూప నివ్యాణం చేయబడ్డ జోస్యనాటక రచ చెయ్యవచ్చు, అది హాన్య సంభాషణ “వాళ్ళు నలుగురు నలు ఇంకా తక్కువ.. తెలుగు భాషలోనూ ఆంతే, మూవొని దన్ని గునరెం చో మాట్దాదుకుండూ నవ్వుకుంటు ఆడినుండ చూసే. తెైలుగుటో బళ హఊేటుంతో న్నాడా అని ఎవరైనా (వ్రాసే అవ చదివితే మన చీ చా, అలర హం రోటత్‌ శానందర కలగదు, దాళ్ళ మచృట్దలోని వస్తు వష కరన్‌ ఆబనలుగా గారజాడవారి రన్బాచర్మంద వారు లఅడరో ఇంతో ఆషుదం పొందగలిగితే, అశవిస్య | రే “నల ల ఎేక్తైననా ల స! రచన అవురుంది. పోస్యం విషయంరోన్సూ సన్నిచేశ చదిన గ వ్‌ కనపడతాయి. ల లరుదా ౫ పరంగానూ రోచనలో ఇమిడి ఉండవచ్చు. సన్నివేరాలక... కాలంక్‌ ఈ వకు చెందిన వ మ కం. నెక చి భయం లాం. సరన వల కాటి కామయమనళచీద సకయైన రిరిగ్రా. మిహాంచి. చిన్నుమంటూ. వాటీని మాలల ల? ఎుర్ధుల క న్‌ ల భమిడిపాటి వాటుశ్లుర చతురంగా చి తించుకదయ్మాసంభాషణలను. పదునుగా రొనో మంచి మజ్జ్డన్నళాల్త, పాతంచేతి పలికిస్తూ. రచనచ్చేబ అడి చోస్య నాటక... ఆ్రంగ్రాటి ఇలుగుల (ప్రతిభకు పలుమారు (పళం రచన అప్పుతుంది.. అటువంటిది సభాసమ్మతండ్నా రంజ.. స్పజ్యర్లోవడం, వ్యక్తులుగా పకస్వకం ఏవగించుకోవడం, కంగా (వదన్నెంపబడే వీలైతే, అది కొంతవాలం గెలిచే... జఖంయకేవడల ఓహువా యకలుం = తేదా నాయకి మోస డాటక రథనగా మిగ్రులుక్తుంకి లోపం, అకరుెవడై నానదే అతనిరో ఉండేవన్నీ హాస్యం కలిగె ంచేట్టుగా [వాయడం కొందరికి నహజ సుగుణాలని గొప్ప చెయ్యడం, తమ వాడెంతవా గె నొ వోరణిగా తోస్తుండి. హాస్తం తెప్పించాలని [పల్మకక6గా దిగదుడుపుగా డించడం, ఇటువంటి తెలుగుజాతి. ఆవ కన్బాగలు చేసి కస్షించి | [వాయబదినవ. అంతంత లశణాలకు వ్యంగ్యంగా చదు త్కారంగాా, సేతి సో శ్రర మ్యాత్రంగానే ఉంటాయి, అందువల్ల, వ భాషలోన్నై నా కంగా చ్యితించడం ఈ రచయితలిద్ధరూ.. చేశారు

'మడిషాటివారికి నాటకాభీనంయనేంలోను, (పదరశన వష త్యారం అఖండం, అనుభవం అహారం, భాషాజానం భమాడిషాటివారికి వాటకాభినయంలోను, |[పదర్శన విష ఇభన శక ననా ా యంలోనూ. ఆఫ.కి ఉండడంతో, స్వయంగా తమ. రచ అద్వితీయం” అని భమిడిపాదివారన రో శ్పేవాద సనక వ భనం కో న త ఖు క. ఎకువ భాగఐ అనువాద నలను (పవర్శింపచేస్తూ శిమ్యలకు నెర్చి అడించెవారు... ఈ వర్ణనకు తగిన వార. ఎక్కువ భాగం తెలుగు న్లో మంచివారు తమ చిన్నతనంలో భమిడిపోటివారీ అనుసర ఏ. రూపకాలయినా, వాడీవ వస్తువు ఎల్లా! నే న కన జహక నన జీవితానికి సరిపడేట్లు మలచబడింది.. తగట్టుగ్యా సంభా. . . క షణ తలుగు నుడికారంతోనే నిండివుంటుంది, 'వె శ్చాత్య పడునైన శాబ్దిక చమత్కారం నోచుళ గ్షవరాపుగాదె పద్ధతి [పహసనాలలో. వలెనే వీరి దూపకాలలో ధూర్త సొత్తు. మాండలిక. పదాలను వెరివిగా వాడుతూ... ఐహదాలు, దంభ్యపదర్శన్న సన్నివేశ పరంగా దురూ అనూహ్యమ్రునమాటిల అల్లికలను వాక ఒలలోకి నే బ్బా హ్యమయిన సంథుటనలు, భావపకటనలోనూ; చేష్ట స్‌ కావపణలన్న సా గించారు, సన్ని ఎళ పరవైన హా గ్‌ా ల్లోనూ అతి ప్‌ కత్మ ఇతా గదిని క నబడతాయి, రూపక రచనకు [పధానమైనా, ఫ్‌ర్రు భాషాపరమైన న | టో క్ర మాయకుడు భాగయ హాస్యం మీదన ఎక్కువ: ఆధారపడ్డారు. సోమరంలివారి ం దాగుబాగు- ల్‌ వ ౯. డూ ఇ నీ ము నన సంతన కక పకి సగ 'చతకాని విధంగా. కటు. తొడుక్కొని పది మ; నత్త టు షల లు మయ కళ్ళలో పడతాడు. సామాన్య పరిహాసంగా ఏవరో [ప్రయోజనా (ప్రయత్నం కనపడుతుంది, వసి ద ర య 'కవీళ రా శుక కనక సత న [గహించి, అది ఎందుకన్నారో 'తెలియని అమాయ ల్లోనూ కొద్దివాటి అతిరిక్షత అక్కడక్కడా గోచ శ సాక సి య కకక మ క న శ, భం కుడు ఉడుకు%౦టాడు.. దాంతో "'హేశన లాచ్చి వ్యాపి రీస్తుంది, అంటే ఒకచోట హాస్యధార మొదలైతే ఆది. (కసకస నన య స క? హన. న నం స్తుంది= “వ్యాజ్యం. పోవడం, పరీక్ష "ఫేలవడం, మైల సాగిపోతూ. వెల్లువై; సందర్భాడ్మికమణ చేయడం కద్దు, తక న. రట. ఆయితేనర్క దాన్న్‌ మితం 'చేనుకొని పొండికను ఆపా న్‌ నం న శక కనక ఇందుకోవు దుం వదత అసహాయుడ్లై దూషణకు ఉప్మకమిస్తాడు; “గోతులో డించుకోవడథ: | పదలోకుకి బా సమ శ న | లం టం. ము క ప ఓ కుర్చీలమీద అపోరించిన పెద్ద వెధవలు; మొదటి నటుల వెరిలిలెస్టల నెర్బువల్టను, కృతక సన్నివేశ ఉమ్మేసిన ఎంగిలిమాట(ఇంకొకడుదొలక పుచ్చు సికాణంవల్లను శే ఉత్మన్నమయ్యాది ఉదాత్త వోస్యం గోనా! శ నె లకు వ మనుషులు ; చదువుకుంటే కకక క్‌ డస మయాస్త పిక్రతను స్పుకింపచెస్తే చత్మవ సన్ని వేళ ప రీ క్ష లు పామెళలే శ [పెం గుం'టే పం లాభ న బుద్ది సృృష్టివల్లనూ, సభ్యుతా పరిధిలో ఇపొడిన సున్నిత అనెది ఏకోళాన్నీ లేకపోయిం తర్వాత; ఇంగ్లీ వు వసే సంభాషణా (క్రమం వల్లనూ, వెన్న దగిన సుంళిత హోస్యం మ్మాతం ఏిమైనట్టూ, విద్యలెందే వెధవకీ; ఇత్యాది, చెకూరుతుందఏ, వీఫిద్దరి రచనలు మనకు చెప్తాయి... కైనా, శ్రనూ, తన “ఉడుకు పెరు” (నిక్‌ నేమ్‌, అందరి 1022-28 (వాంతంలో (ప్రారంభించి సుమారు. నోళ్ళలోనూ పడి మరింత అపహాస్యం జరుగుతుంది. ముప్పై, సంవత్సరాళషాటు భమిడిపాటి వారు రచనలు భాగ్రయ్యను అల్టరి పెట్టిన వాళ్ళు “(తమ అల్టరిలో చేళారు.. వీటిల్లో (పనంగ వ్యాసాలూ, [ప్రచురిత _ అర్జంలేక పోయినా మాలో ఏమీ భావం లేకపోయినా, వారసాంపాకాక, .హాన్య్మ ప్రధానమయిన డూషూలేఎక్కువ్న మీలో గసం పుడుతోందిగా మరి అని నమర్థంచు ఇంచుమించు అన్నాకూడా: పొళ్ళాత్య రచనలకు 'అను కంటారు, అతడిని అనునయించెవాళ్ళు బాగు అనే సరణల్సు లేక అనువాదాలు, [ఫెంచి రచయిత మోలి మాటు తెలుగు సంభాషణలో మంచి తూకమున్న పడి యక్‌ వీరికి [పీతిష్మా తుడు. అకసినీ గురించి, ఆతని కట్టురాము (ప్రపంచమంతా. ఒకటీ ః ఓక్క మనివ్ని రచనలను గురించి; “కథా సందర్భం అపూర్వం, చమ. ఒక్కడూ ఒకటీ, అయి కాసుగున్న స్పడు తప్పకుండా

[పపంచం నె గుతురది--=బుద్ధిలో పం మాట అమహిుందచి, &కడు (అషయర్య పుస్తకం (వాస్తై మిగిలిన ఇద్దరూ. కాని ఆ ఓకడిలోనూ విశేషం ఉందన్న మాష? మన్ని (పర్వతాలూ, పానకార్లూ భచెరచ చేరు, తమలాగవారూ, చూసి ఆనందపడిపోయే జనం ఉంటూన్నష్వుడు మనక ఏమీ సాధించకుండ్యా ఏమ్‌ చెయ్యకుండా ఏందుకుండ ధన్యులం” అ;టారు, గూడదు?వాడిని మాయజేసి తమదగ్గరికి రప్పించి, శారీర తు టు న లతల... కంగా హింసిస్తాదఅక్ష్యయానికికా స్తి జరగరోతున్నదసి థాగయ్యును అల్లరి పెట్టిన వాళ్ళలో ముఖ్యుడైన లిన న సస ల వాడు చురమరాల స్ముబహ్మోబ్యం. మాటవశాత్తూ మర సన మాని మత చేచంతో వ స్ట తక్‌ రక్షించి మరాల. మిదికి మళ్ళుతుంది సంభాషణ ఇకచేట అఆరతే ల్ల వం మి! క్‌ బి గ్‌ా న న వ శ ; పరణతాలు, నూనకొోలు చత అతడిని సవాద మూముంచి! “మరమరాలు” ఉడుకుమాటై కూచుంటుంది. “బాగు వ ల నట ల మట పంల లు. రన బాషలు తనని చంగు చజతనాల అన్య బలవంతాన పొగడి ఇయినారుు ఆఅషన తాము పగటి జాగును' తలదన్నిి ఇడ్య్లష చడుపుకొాన్సి. “తలుగు వకులతని ల క్‌ వె; వ సబల వాళి మ టట ల షు ౧ నా థభాగవకులపుని' చండి వెళ్ళిాతొరు. దబ్య్బాతిన్ని బౌళ్ళి 'పదాలొ బీలోన్‌ బాగు అనే పదాన్ని గుదడిదట్‌ ,* ఫోకస్‌ ప 9 సంగ ష్‌ శ ల. మ్య శ టం 1 చేసి క్‌ి _వర్షడ్‌ బిరుదు" రాగ దామను కున్న మరమరాఖి ౧. న ల్‌ న. ్స సా ష్‌ ఆ త ౨.౨. భా... తే! న జ్‌ శ్‌ జొషధ "సువనం చా”రా. కవి అవుదామని [పయత్నించి! | ( రు ల యణ తయ. శాశారలి ల శ్‌ టో ళా మ టా , “ ల్‌ ల న. | + ను బవా్రణ్యం యిగ్న్యత్రయిం[ డ్రాష నుబహ్లూణ్యంగా టే నంగి ల అ కటందుడిని పర్కొానబడటంతో, ఇల్యము కోపం ఇచ్చుకొని న చ మన సం టం టా తటా అంక అ ఇ ష్‌ ; వతుతం చేనుకొని అక్షవాం వినాభానికి వరమడుగుదా యువర్‌ పుడ్‌ బాల్‌” ఆంటూ సిష్మ్ర్రమినాడు. ఈ చ లు ల ఆం చరమ ఆ కథనానికి సీతిగా “ఉడుకు పేరును మాగ్చోగ్మి వ్‌శష క హస వ య కం న స స సకి సళ నంటాడు, జని తన నిజ రూపం చూపెంచి ఇంగా పరిగ్రంయంచవమ్యునంటారు రచయిత, ఈ రూపకం య న సో శ క సం స. చ్‌ కుదానణా సన ం బెదినించి వెళ్ళి ౨ తాడు అంతటితో ఒఇఓమిని. ఒప్పు నం ల చడ య నక స హోక్క. ఇస్సుతం జసరు వెళ్ళి అతనిని చంపడానికి మాటలు బబ మంత ంషేసేవాడు మంతి 1 లే మల] త్‌ పనా గ పను ల టు నూలు న న ఖా టై దన్తాగం ఎన్నుహరార్యు బాటం మి అయం మై? గాడు ఇతర ఉద్యోగం లేక; కవిత్నం మొదలెట్టి, క్‌ షక్‌ స న శ అననం శనం శరన గన నం కకక! అహుూతానికి ఇది తమి) బాళ్ళఎలల్ల త ఎ ఆజ ము కవిత్వం 'చెప్పఠక విమర్శలో పడ్లాపు; మొహజ ఏదుట టం మ. కు ల్‌ స్‌ | శవ గదంచగ్రా. అది నిజమని. చమ్మ శవగక్షణ తప్పదని న అకగడ: దూచొని దొదగ బడుప్పలు వనం బైనపగొ పడదు; బతుకులు. ఒ్న్మ్యాకాలయపయాయి నాకీకామి యా. భ్‌ కు నడ కట వ న వ మ ఎడుసారు. ఇదరూ, ని; దా భంళంగమన కాసీణొర్లు లఈ బతక్కాపోయినా? నలుగుకి ఎదటికివచ్చి, ఇతర చొట: అక. [ మ న న గ కల న చీని దింప లు ఆం రాగా.వాళ్ళత' ఘర్త్షణపడజారు. పర్వతాలూ; వళ ఎక్కడా నోరెత్ర లెనివాడు కూడా ః=. ఇష్టర వచ్చినట్టు | ్‌ [ న్‌ శన శ తో ప ఇ స న టి! | 0. ల దాని గ్రసాళు ళ్‌ నుత "క పో నే రిషయలొ త. ] సమ కా అరవడానికి వీబుఉంటే, నాటక సభలోరూల్య్మున్న ప్పుడె- ల్‌ య రా టు పమ నుకూన చవి అ చం. ఆట. పలా ా ములందుగాట కఇదరవా ఇెలిసిఫు అతడయం, బానులో ఎందుకో - సమాధానం. చెప్పడానికి వీలు లేకుండా న కు వటం పర్‌ న న షస చట రావడళ్య ఆబనచం శవయమున అమూాత2ఇ 1జూణం పూరు గంగంమీద మనిషి అన్ముడై ఉంటాడుగ్గా? వం బడు. క క మ మా న్‌ స్త్‌ గయా "'పిడిచావే నాటకంలో చెషంలాగా, నాటకాల్లో ఆగవాళ్ళు క్‌ | వ. 4 ళు ౮ సా గ మ చచ (లక్‌ స ట్‌. నాయండం జక్షుగుతచుంచిం కూడా వేషాలు. చేస్సే నికానికీ అబద్దానికీ చేడా, నక స ఇప్పటీ మాతం తెలియకలడా పోతుంది గావును.” . ఈర్ష మనిషి, చేత ఏంత దుష్కుర్ను చెయిస్తుందో పప డ్తూ _ తోటలో ముగుదు అనరా చ. త తు బు 1 న్‌ లే ణ్‌ లో వ. సాచు బభచయిత నం. చ్‌ాల .. అవా.న ) పథడరూ ఇంతె”'ల సరు సన్నీ హితుల మధ్య ఇందులొ చ్కితిస్తా రు రచయిత. సన్నిషనాలు. అవాన్త చర్యుడే ఓర్యలమి తనాన్ని చూస్తాము; వాళ్ళలో వికం కావచ్చు. కాని వ్యాతవ నీడత సువిడతము'

తెలు్స నాటకంలో: హాస్యం వభ నానన శారట, ఇపుడు వీరికీ అంత చొరవ లా న. కుప్ప మివ షావేశారట, నభ ల పాపం, అందు ుసృషము. ఈ రూపకంలోని కొన్ని రచః ... ఉపదిగాం, పారేయడాని! హాభిలాషతా(ని ఉప సుస్త్పష్టము. ఈ పు. నళ కి సామర్ధ్యాలను, | కియాభిలాషత్వాన్ని రర బాధపడకు అడి గి కలని గొల్రియలకైవడి ఉన్న ఆ (గ్రామ, పఇడూ పెకి సీడవకు (బాధపడకు, క్‌ యోగించి కాపరి లని ం నిలిచి నడిపి, మనిషి ఒకళాం ్‌ =లోలోవలే3 య 1 త్తో ( . ఫి ర ఆపళంతో ఒక ్గొా లౌక్య నాడా. వీడవడం. నేర్చుకో అలవా ట్ర ్యన్న మల( మ్యుతో వీదో ఒక గొప్ప పనిచేసి కళ జం గ్‌ క్తి తూడా ఎడవ( ట్వి టి | వంతి దలు వాళ్ళు నా మ్యు తో ల! ౯ జే శి జీ న స | యి 1 స్‌ సిల్‌ (ఖీ ఓ! న 0 న్‌. ప్‌. నువ్వు మ పావకం, గ్టైయింలు, న నజలి,సాడ ; తిమూర్‌ రావు, ఏమి. (ఏన్న దగిన) పది చెయ్య 'పెద్దలెవరు? ఆలోచన, డబ్బు “మనం వెధవలఇ-సమి (ఎన్నదగిన). తప అయితే, అక్కడి 'పెద్దలెవరు?. చదు నీ ఈడ్‌ ర ; , వినటా, చేకీభావు లేము. మ న భూ [సొందం, సి అ? ల ఇరుకోరా అంటీ వినూ ఏకీభావం 'లేళపోయినా, ఇ మపడతాననె (బహ్మానం య. గలం; ఊరుతోరా అ ననా. పాడ. లేకపోయినా, (శ్రమపడళ దం, మైకిలు తొక్కుతూ “-గొప్పతనాలు] వాడు అప్పశాతనామనా పరీక్ష వాడిని నేకు అనే చిదాన నండీ కంచె మీద పడేంత మి ఖో రంచికతో పడాడు. .,పరిష ల గాలికి ని :దవచి* | బహ్ముచండి కి డు సంవత్సరాది. సంచికల పజ చల్ణ గాలికి న్నిదవచ్చి ల్‌ నల ఇండి కూడా దివాలా గలడి . ఎ గ్నీ కరారావడె సోయింది, బదకసుడు పూర్ణానందం, డబు బ ఇనా తు జకం ఇలయ క జో యు బలం. ం శా పిసినారి యం౩టలల్మి అలం, థ ల కశష! మ రాసేసి పదాల చేసుకోడం లం డలన్క మరె న ఎటూ. ఒపహూుకోబడుతుంది. కాదు, వస్తూంటుంది. అమి రాసేసి పడగ దివాలా. కిటివన్‌ వక నన వాయుంది ఆరా నల దివాలా. పిటిషన్‌ ఇస్తాడు. ఆ అవకాళాన్ని అంం అణ సా జ స గలేగాని నాగి అతడు టి 2 జ స =. పన విషయాసి చర్చిం మ ఇంకోడి న.గతేగాని, నా ూర్హిరొవు తన సంఘస్టాపన విషయాన్ని “నాకు కావలసిఐది ఇంకోడి [క్రమూర్తిరావు తన సం ాచు కాదు. అది, నాాంశ్తరర్ట చ్కాగం చేందుకు వినియోగించుకు లీలా 'వల౭ నాశనం కావాలి. నాకది చాలు. సాయణ్యతం, ఊళ్లో *పేకాటకున్నంత నేబాగు పడక్కర్లేదు, దుర్యోధనుడి పై అంతస్తు మీటింగులకు లేని హాలులో సభ వ క గొప్ప ఏం నాయనా [చచ్చాడనుకున్న వాడితో ] నువ్వి వ మంచి అందెదూ మెల్టగా ఇడ కోవడం. దగ్గకనించి, “ఎం నాయనా క కన కర. పక్కప బన నాయకుడుగా అన్నుక్‌ వడం చగ్గ శః 5౪ లౌ న్‌ న్‌ా చ్‌ ] చుగో తాల 04 దబలటులూ, సనం అతా కలిసి మక సన క్ష త చచ్చెన 'వాడి మీద కోపమెందుకయ్యే” అంటే. న్చ క్రై న శ “౫ ఎక్కకివాన్మ ఆక్కడ చచ్చెన 'వా తృక్షున్న వాడి మీద కోప్పడితే వరకు ఒప్తుదల కు, ఎందుకేమటే? * బల తఈంచుకని. లవివి తారు, కకరం కాక చెప్పచ్చుకు కొడతాడు - అంచుకొని, _ ప్పుదం కుదరకపోవడానికీ, సభ జయకరం కాక య చ చభుతాలు! మీ దుంప అగా, ఓహ హ్‌ కతత స స ఆఇనాని? పింవ | వెబ+లు తింటూ, పర్యా ల్ను “ వోవదానికి కొళణోలు. అనకం, నభకు జస న! నం. "|. దెబ్బలు లాం గ్‌ 3% వోవడానికి కొవణాలు ఆ డికె కాలు వణికి ఈడ్భు నః కై * షా, తంంచరూ హోతలూటు క షు మంకు వద విలవకుండా, సభః! నిపించే 'తిమూ ర రావుగొమె తబ్మడిగ వ సెంట్‌ ఇబ్బంకి పరారంచ్క వాలిని తక్కు ఆనిబ ౮ కను మా డికాయ్యంత బంగారాన్ఫి షె

వచ్చినవాళ్ళ “మని వ్యవహారంపాని *మా వ్యవహారం పడుచులు పెంచుకుందార స్తీ (గ్రహించలేడు పాపం చర్చిస్తామంటారు. గొప్పతనం ఎవరిలోనైనా మనం శానయ్య, పెళ్ళి (పయత్నాల మధ్యతో తను 1గామాం ఆరోపించుకునేదే కాని, ఇదివరకే ఉండేది కాదంటారు. తరం వెళ్ళడం, తన 'స్నేహితున కొడుకు (నీహారం) 1పతివాడికీ లోటుంటుంది. కాబట్టి ఎవడూ గొప్పవాడు. ఆ సమయానికి అనుకోకుండా తస ఊరికి రావడం; కాదు, అ౭దువల్ల ఎవణ్ణి బడితే వాజ్జీ గొప్పగా ఎంచు. ఆ పిల్లను చూడడం తటస్థించి, మాటలు కలపడం. కొని పెద్దరికం ఇవ్వచ్చునంటారు. కాని, అలా కుదరదు. జరుగుతుంది. ఇది (గహించిన శానయ్య ముహూర్తాన్ని కాబట్టి దెనివల్టా లాభం లేదంటారు. అందుకని బుద్ధి ముందుకు తోసుకు న్యా ఆ చిన్న వాళ్ళు పరస్పరా ఉన్నవాడెవడూ అక్య్థడ ఉండడు, ఎవడి వెధవ ఇష్టం కర్షణ ముందు వీగి పోతాడు. చివరికి 'దౌర్దన్యం కూడా వాడు చెప్పుకుంటాడు అయితే అదెందుకో చోప్పడు,. ఫలించక తన మీదికే బెడిసీకొట్టగా తల వంచుతాడు. ఆ: తర్వాత ఒకడు ముందు బయటికి 'దారికీళశాడు. ఆ ఇందులో కానమ్య ప్యాత బహు. చక్కచది. తను దారి కాకుండా _జ్యాగత్తగా చూచుకొని మరోడు _ సృన్టించుకున్న మిధ్యను ఎంత నిజము, ఎంత నిత్యము మరో దారి తీాడు. మూడోవాడు మూడో దాని అని నమ్ముతాడో పాపం, స్రీల మాయలన్నీ (కోడీ ఇల్లాగ్గో అష్ష దిగ్గ వొతూ పప్పులా జారుకున్నారు, కరించి, ఆ మూయలప్నిటిక్రి ] పతి మాయలు, కని దార్ద స్‌ వ్‌ వాళ్ళందరూ మోసినవ గనక తాను అవీ పెడతాడు. ఆ డిళ్మో ఉన్నన్ని ఆడో భర్తల తొక్కుడు గనక్క చివరివాడు ఏ దార్నీ వెళ్ళడు, నింకెక్కడ కానక; వారిగతే తనకూ పట్టకూడదని మసుగెట్టుపు పడుకుంటాడు గొప్ప సమాజ స్థాపనకు ఎంచి తిరుగుంని పథకం అనుకుంటూ ఓక రహస్య సభ తల పెట్టిన | తిమూలర్తిరావు మ్మాతం వెళ్ళి పోక యత్నం చేసి, త్‌ నొక్కడే అక్కడి మగవాడనిపించు పడుకోక నిలబడిపోయి తెలుగులోని తలకట్లు పిలకలై కొనేంత బో. పండు చేశాం. పోతుంది, పరనింద 1 పోయి, తెయగు వ్య కు లు: అక్షరాలా కచట తపలై నట్టు స్య్వోత గ్రాక్ష మనిషి నంత కష్ట మూసుకు పో యెట్టు [గ్రహించి వాపోతాడు, చేస్తాయో చ్మితిస్తారు భమిడిపాటి వారీక్కడు "పె రచనల కోవలోనే *తపషని సరి వైద్యుడు”, క లం అం చట పలి

ద కలి ల ల ల టో టి... జోడూ: వినయ్యపభ మొద౭యినవి ఆనందదాయక భనుడిపాదే వార్ను ఆ తర్వాత సుమారు పదెండ్లకు ముయిన ఉూపకాలు. ఇవీ వీరిని వాను 1 బహ్మాను క ల న మయిన రూపకాలు, ఇవన్ని ఎంగ వాణస్ట (బల్యాణు [వాసిన ద్‌ పెళ్ళి దెంనింగు. ఇం దు లో "పెళ్ళైన ఛాయ.

[పతి మగవాడూ పెట్టమారి అని శ్రీకిదానిస అని

కొన్ని సంవత్సరాల నుండి యాగీ చేస్తూ వచ్చిన సోమంచి 'యజ్ఞన్న శాస్త్రిగారు దాదాపు నల్మజ శానయ్య అనే వయసు మ? న పెద్ద చసిషి్‌ పెళ్ళి:తం యొ నించి రచనలు చెస్తు న్నారు * కొంతకాలం వీరివి, పెడతాడు, చిన్ననాటి నుండి తన కట్టు దిట్టాలలో _ హాస్యబహ్మవీ సమకాలికంగా రచనలు సాగాయి మూడా= పెట్టి తను పెళ్ళాడ్దాని కోసమే. 'ద్రఫనింగు చేయి=చిన వీరి స్వీయ రచనలన్ని-' పరయ్యరాజంట తప్వ-హాస్య చిన్నది, తన కంటె ముప్పైయేషృ చిన్నది. (చభ్నిద ప్తిధానార ఏ కొద్గ్‌ తప్ప మిగిలినవి సామాజిక సమ (పభ), అమాయకంగా: ఉండి, [ప్రపంచపు తీరు 'లెరగ స్యలను వస్తువుగా తీసుకున్న వె. ఆలుగుజాతి అవలక్ష నని నమ్మి క ఛ్యాణానికి పూనుకుంటాడు, పెకగ్‌న వాతా. ణా భమిడిపాదివారు: విమర్శి;చగా, సోమంచివారు వరణం ఏంత అమాయకపుది. అయినా వయసు కొన్ని వాటేకితోడు. కలుగు. సాతూజిక సమస్యల చర్చ, హౌళ్లాలు శప్పతుంవపే చాటిన. వట్టి ఇర్జా కస్టులు.... మార్‌ నిబ్యురాగిన వాంవదాగు సూసైనలు స్‌స్తూ

తలు నాఓకంగో హాస్యం ౫ భమిడివాటే, సోమంచి 529 చిన సాగ్గిస్తున్నారు వీరి మొదటి స్వతంత నాటకం. మీపిల్ల మాకు అక్కరలేదని" ఆమె తగతెంపులు చేసి “కట్న కోరని కళ్యాణం" భమిడిపాటివారికి అంకితం. సమస్మును జటిల చెయ్యగా బెగ్‌రింపులకు లొంగడం ఇప్‌ 1040 1షాంతింరో పుట్టి; మరుగునపడి, తిరిగే. పరిష్కారం కాదని, వదురు. నిఃవడమే దారి అని వెలికివచ్చా 1960లో కొత్తరూపంతో (పదర్శనకు _ చచ నుత సూచిస్తూ మాధవూవు చేత ఈ మాట వచ్చింది. వక వి కయం ఏనాటిదోకాదు. ఈ సాంఘిక అనిపిస్తాడు, “జాగర్తగా ఉండండి = ఇంతటితో అయిం చురన్యా యం ఈనాటకీ చేళమంతహ్‌ 1పబలి, ఉతరాన దని మురిసి పోకండి. అశ్యాచారాలు చేస్తున్న షళకం మారణాస్త్రంగానూ, మన (హాం తాలలో యువతక్ను _ వాళ్ళికి బుద్ధి చప్పాల్‌ సీక్షు (రరతో) పెళ్ళి కుదర వారిమై తరానికి, సిగ్ధమాలిన నల్చ _వ్యాపారంగానూ, _ కుండ్కా సీ జీవితం ధక్టంసం. చెయ్యశమే గా జీవిత పుంజుకొని బ తుకుతున్న ది లః పరహావధి.**, 'సంఘం నన్ను వి ట్ర చు ఈ ల టం... దురాబిరాలు సహించి ఊరుకుటున్న సంఘం నా క డలిని కట్టుకానుకల మి షమీద హింస పెటి వదిలించు చేసాడు మాధవరావు. కాని బలిపపవులా. డ?రూరా క; . కొడంక్కుం చిట్ట వరుద్ధంగా రెండ్‌ పెళ్ళి చెసి రండో "పెళ్ళికి త్టీ తర్మడీ వెంట తిరిగి తిశిగ, చివరి న ర... 4 క ధ్ర శక. ప | కోడలు తేవసీన బాకీల పలేని సిదంచేస వియ్యంకుడిక. ద “ట్‌ క రగళ్‌ తన్న అసల రావ, చెప్పినంతవకకు. చేప నలితం అేకపోగా... రమ్‌ ముగిసిన చూరూర పడకులు, నలి నామొక ఎదుకు పర్టిని తయారుచేసి, తమకే ఇయా నంత మేరా, నాటకంల్‌ సన్నివేశ పరము తదను సొమ్ము తికిగి రావాలని. వాదన పెడతాడు. దాంత. వంతో ఉంది. లి మాటలు తగి, రెండో హ్ళోచేసితీ రతామని అబ్బాయ తరపువాళ్ళ, ఎట్టాచేస్తారో చూస్తానని పిల్ల తర్యడీ “ఈ సంసారం" (1950 ,పాంతం నాటిది) అనేది పతినలుచేసుకొని ఎవరి కార్యాలకు వాళ్ళు ఉప్యకమించి సోమంచివారి మరొక హాస్యభరిత నాటకం, కథా రాళ న్‌ దీకీ పలన, కృష్ణారావు రెందో 'పెళ్ళి పీటఃదాకా' తాతయ్యని ఎవకు చందా అడిగినా,,+జేజబుతో ఏంతుంజే వచ్చి ఆగిపోతుంది, అబ్బాము. అంతటితో బుద్ధి. అంత తీసుకోరా: అనేవాగుట" అది పూర్వ [పతిభ, తెచ్చుకొని పెళ్ళాన్ని ఏలుకోడానికి సిద్ధపడడం, అతనికి దానికి అనుగుణంగా, ఇంట్లో కభ్రైపులల్లై పోయాయని రెండో పెళ్ళాం కాటోయిన నరోజను మాథవరావ్న = పెళ్ళాం (శేషమ్మ) అడిగిల ఇవ్వకుండా ఆం[ధరాష్ట్రి కట్నం వినా తన కోడలుగా ఎంపిక చెయ్యడం. జరుగు ఉద్యమం వాళ్ళకు జేబులో చెయ్యిపెట్టి, ఉన్న పాతికా తుందిం ఇచ్చేస్తారు. [కియాహన్యుడు కావడాన్క కోర్టుపక్షి దుర్గమ్మది గయ్యానోరు, ఆమె _పవృత్తి రాక్షసం... బ్రర్రూక్తు తప డు కేసును. 'పట్టటాస్గికి 'వెనకాడతాడు, ఎంతగా అంటి ఒకానొక స్థితరో వనకళడ ముగ కాని, *శేను బలరావేదు, దొంగ సాక్షర "పటను" 'ప్పెళ్తనమేమన్నా ఉన్నడా” అని వియ్యాలవారు సందే. ఉని మొదట అన్నవాడు ఇ5కా సెపటికి”మీరు మడికట్టు హిస్తాద. "నామాటోన్‌ తఈపగలస, వంత మాస్మున్చినా.... హ్యంంచనలో గోటిత్తోతారు, కీజుగాలులై డువేటు"

1లీ0 నాట్య కళ అని. తీమ్మరాజన టంతో లొంగిపోయి, మాట్‌ తికుగు బొట్లు కాకుండా అతడిస పెళ్ళి 'చేసుకుని, ఇపుడంతా తాడు, సుఖంగా: ఉన్నారుం -

[బహ్మానికి గవర్నమెంటు ప్లడరద్యోగం ఇప్పిస్తా ఇట్టా ఉండగా. ఒక్షదారినపోయే. మతిమరుపు ఇలుగు నని ఒక :టోపీదాసు (రాజరత్నరు చెప్పగా. ఒప్పందం. పెద్ద మనిషి ఇది బొంబాయి కదా, ఈ ఇంటి. వాకిట చేసుకొని కొంత డబ్బు ముందుగా. ఇచ్చుకుంటాడు, ఒక ఆలుగు పేరు కనబడింది కదా అని రోపలకివచ్చి ఆ ఊఉ వ్యోగం వచ్చేసిందే అనుకో రతికి. బుడ్డి వా గ్‌ కాంతారావు, జ్యోత్స్న లేకబటోవడంతో రేఖతో. :కొబుర్ధు పె డుతున్నాం సిగ్గా రవార్ధం అని "స్ని హీతుడందే, ఓక వేసుకుని రూర్యుండాడం, కాంతారావురాగ్లా. ఆయనతో పక్కన పెళ్ళానికి జంకు తూనే సరినంటాడు, శేషమ్మ కాసేపు మా ట్రాడీ అమా టల్హోో తసక్ష రైలు [ప్రయా ఇది పసిగట్టి ఆ సాయంకాలం సినిమా చూడాలని ఇతో ఒక వడుచింతల సోమయాజులు కనపడ్డాడని, క్ర కమ్మవరం కోరుకుంటుంది. షార్టీకి పోకుంటే ఎప్పుదో మత్మిభమించి మరిచిహోయిన. పెళ్ళాన్ని బాగుండదు, పరువుపోళుందని మొగుడంచ్వే తాగడానికి. 'వేతుక్కుంటూ బయలుచేరాడని చవ్లాడు అక్కడితో పిలిస్తే వెళ్ళక పోతే. పరువుపోతుందా అని 'రెట్టిస్తుంది మొచళలు అన్న ప్యాతలను తికమక లుజేసీ ఒక ఆట 'ఛేషమ్మ, ఆడి+చే సన్ని వేళ్ళకమం, ప్యాతల ఆట (ప్రేక్షకులకు

. . వాసరసానుభూతి.

"పెరుపూష్యు కేసు ఇంక్‌ లాయకు ద్వారా. రాజీ ౬ కావడర్శ రాజరత్నం మాసంతో .గ వర్మ్యదుంటు స్త్‌డ మొదటి మొగుడొస్తే, ఇ ప్పుడున్న స్థితి పెళ్ళి దద్యోగం వెనక్కు.షోవడం; రాని ఉద్యోగానికి గాను అమినట్టా కానట్టా. ఆ మొగుడు పి లిస్తే వెళ్ళడమా బుడ్డి పార్టీకి వెళ్ళనందుకు. పెళ్ళాల రిరస్కారం మానడమా, ఆ సందేహ పరిస్థితి తప్పించుకోడానికి చూపించి, నెత్తిమీద కొళాయి తిప్పుకొని, పిలిస్తే పలికే. ఇప్పుడు జ్యోత్స్న మళ్ళీ పెళ్ళి చేసుకోవాలా, కాంతా. జబ్బును తెచ్చుకోడం, పెటి తో (బి హ్యానికి ఈ సుసా "రా వను 4 చేసు కోవలసేవసే నాంతా రావున ఎందుకు దంళో మతిపోయినంత పని అవుతుంది: టౌటు తిమ్మ చేసుకోవాలి.ఆతమ అంత భయపడి, నిలకడ లకుండా రాజు వంటవాడు పంతులు ఈ నాటకంలోని మరి 'ఐింబేలు పడిపోతుంటే, మొకానికి ఉభయూలూ కొన్ని రెండు. కమ్మని. ప్మాతలు, నిబంధనలు. పెట్టుకొని, ఏడుచింతబవాడు కాదు గద్వా

ల టి... వడుకొండలవాడొచ్చినా విడిపోని ఏర్వాటు చేసు

"పెద్ద మకుషులు” అన్నది లేలిక్షైన హాస్యరూప కడ. కంగా! మలిచారు సోమంచివారు, బొందాయులో ఓక . ఉద్యోగి కాంజారావు. అతని మొదటి భార కూతురు ఇటీవలి కాలంలో సోమంచివారు. వాసీన.. రెండు జ్యోత్స్వకు ఇదివరకపుతో పన్నెండేళ్ళ కిందట ఒక బడుదురు" (1 270), “ఓ మనిషి నూకిలో పడితే” 'పెళ్ళియిందట, అతని కేకు ఏడుచింతల సోమయాజులు, (1876). “హద్దులు”లో కథానాయకుడు ఒక సామాన్య 'పెళ్ళికాగానే పెళ్ళాన్ని వదిలి బైరాగుల్లో కలిసీషోయా. క్రటుంబీరుడు, (తిరువేంగడాచారి. ఏదో చిన్న ఉద్యో డట, తర్వాత హేయాడని 2లిసి, కాంతారావు ఎక గడ గం చెసుకుర టూ కాలం 'నెట్టుకొస్తున్నాడు' | పస్తుతో పడితే అక గాడ తనదు కళ్ళప్పగించిచూస్తూ నాలుగేళ్ళ: దోశ్టగం కోర్టు బెయిలిఫ్‌ అండ్‌ స్రమన్స్‌కార్క్‌. అంతా హాటు వెంట పడివే ఇంక చేసేదిలేక గలుగురిలో నగు బాగానే ఉంది. .

తెలుగు నోటక్రంలో హాస్యం 2 భమిడిపాటి, సోమంచి 1బీ!

అయితే, ఒకనాడు, ఊళ్ళో. ఒక 'పేద్ద ఆయిన కాని, ఇప్పుడీ బుచ్చవ్చాయి స ంఘటనతో ఇంక మునిసిపాలిటీవారు. కేసుపెడితే, ఆ'కేసు విషయంగా ఉంచరాదనీ, విప్ణవాత్మక [పచారానికి పూనుకొని, సమన్ను ఇవ్వడానికి పోతాడు తిరువేంగడాచారి. బుచ్చ ముందు ఇంట గెలుద్దామని. ఇల్లు చేరుతాడు, అక్కడ బ్బాయి గారీ. కోపం మిన్నుముట్టుతుది. అవ్పకుమర్కి. తనకూ పెళ్లాం అండాప్టకూ, ముద్దుల కొడునైన చిన్న ఉంటాడే”, అందుకచి ఆబారిని తిట్టి, సీదకింయకొని, బొకగరాలు వద్దందే ఆడాడని, మొగుడితో చెప్తుంది, సమన్సు తీసుకోనుఫో అంటాడు. కోర్టు వ్యక్తిని అవ ఆవిడ పిల్లవాడు హద్దుమీరి పోతున్నాడని, అఆచారికి మానించడం నేరమని, హద్దులు మీరితే (వమాదమని తిక్కరేగుతుంది. తన ఇంట్లోనూ హద్ద౭నా అన్మ్సి ఆచారి 'హెచ్చరిస్తే ఆ హద్దులన్నీ నీబోటివాళ్ళకేహోపో..... పెళ్ళాన్ని కిట్టి కొడుకు గ్రా హద్దుల్ములేని స్వాఠర్యత్యం అంటూ. ఏిసిరికొడతాడు. తిరవేంగడాచారికీ శోపం ఇస్తాదు. అవే సంది వాడు ఇంట్లో గోళీలాడ్డం మొదలు భిస్తాడు. అతడికి లేని హద్దులు తనకెంయరు ఉండాలి, హద్దలేకహోతే ఇదే పర్యవపానం అన పెళ్ళాం. బుద్ధి అంచకికీ ఒకటే హద్దులెంచుఫండకాడు, ఈ విమర్శలో, చెప్తుంది. అవున్ను శంక? కు హద్దుల తప్పవని సర్జి ఆః తకు ముందు త జ ర్‌ర్టు వాడికి 3 గ్‌ డ్‌ క్ర నలిచ్చే చె ప్త ము టాడుం మెళ్ళాన కొడగు పట్టుకొని ల్‌ శపలికి విఫల [పయత్నంచేసి, వాడిని మాటలన్ని తను వాడి. పోతూ, ఆమె చిరునవ్వును మ్మాతం తమ అత్నికమిం చేత మాఒలుపడి, వాడు హద్దుమీరి పోత్తువ్నాడని తకు చడం కష్టం అని మనకు చెహ్తారు జాధపడిన. సంగతి ఊజాపకం చనుల ది. దాకతో, ఆడదికుండి ్‌ ం న వంకా. ఎల లంకా ద ఆ న సన స సక వాళ్ళకి అవి అడ్డాలు కాజ వావ్పగడా మము వర్తమా వచ్చిన సంఘఓనలన నెకరువసుకుంటాడుం త ఇళ

చిన్ననాడు తన తర్మడి, ఆయన జల్లు (కాఫ్‌ కళ్ళు లై పం రామి. లింక్‌ భన సం యూన మె పెట్టించుకున్నాడు. కాని తనకు చీర్టేదన్నాడు, అడే ర పనిని నూత పడీల ఎసవుతుంద్‌ అంది ము ంటి తన్వా. డు, ఆ తర్వా త "హెడ్‌ స స్త (| త్రచు. ల మ ల గ లమ రౌక ల ఐటి నది ” శూ వ న పద్యం సరిగా: బెప్పినా, తన 'పక్తృ వాడైన పిల్ల జసీం నంగ న ప న్‌ లి టు డారు ముద్దం కొడుకు చేసిన తప్పును తన మీదికి కర న్‌్‌ గీతి క్‌ చెయ్యరు 5 ల నర్టదిగా తోసి, శిక్షిస్తాడు 'హడ్‌మాన్లరు, తదుపరి, తనకు గం గా వాడు మ ల వాడల సం 2 ేచేళకు, మూడ ని మిషా, ము ఆల స్యఃగా ఆ వ్‌ సు బో వష్టుక టీ ఇెళ్ళాడుతూనై ఉంటా డం వాది ఎలాం మూతి అడుగుప ట్‌వా, అతను. మెనేడ గా డైళ కర గార్‌ గ్గ క్‌ తూచొని ఒడుస్తూన లట దపోల మేనత్త కొడుషు కాబట్టి ఆతన్నేమీ అనక్కు తనమీద దారినషోరపే యిజ్జరు మనకెందుకులెమ్మన్ని. “వేరే చర్య తీసువోబడుతుంది. &రగబడి, డి ద్యోగం. కిరు పునుషులని పంపిస్తామని హోర్రారు. ఒక సివిక్‌ అండ్‌ క్షవరం” చేయించుకొని, లిరిగ్న్‌ &6గి కువ గోతం, [కిమినల్‌ లాయరు, తనలోతాను, నూత్తిలోవాడి "పెళ్ళాం శాఖ్య అన్నిటి సహాయంతో ఇప్పటి ఉద్యోగం సంపా. తోనూ. వాదోపవాదాలు చేసి రెస్క్యూ పా గీకోసడ 6 డించుకుంటాడు, పోతాడు. అగ్నిమాపక దళం వాష్ట సహాయం చెయ్య

[వలే నాట్టక + గఇరని తోచి-నిప్పుకీ ఏటకీ సంబంధం ఊందిగదా, అన్నీ అయ్యి ఆ తర్వాత నూతిలో మునగని వాడి అందుకు*అక్కడికి పోతాడు. అక్కడ వ్రైరుఇంజను రక్షణ, ఇదు, అయినా, నిప్పుందే చెప్పండి వసౌంగానీ, నూతు..... బ్య్యర్వడు నీతి చెప్తాడు మనకు, ఊరుకుంటే లాభం లకూ మాకూ నే బంధం పదం టారు వాల్ట్‌ |; 'లేదన్సీ మన నాతి అన్ని విధొలా ఇంత దిగజారిపోయి ఆజసు. బర్వటోతు ఆంజనేయ భక్త సమాజ... జ్ఞ ఆని వాహోయి, పరసితిని చక్క బెట్లవానికిగాను వాళ్ట దగ్గరకి . పొమ్మశ్‌ సలహాచెప్పి, దారి కూడా మనమంతా: కోపం-ఒఓటి క్షోపం కాదు, వేడి పుట్టించి చు పిన్తాడు. మము భ జన చెసి నూతిలో దయ్యాలుంటి చలనం కలిగించే క్షోపం తెచ్చుకోవాలని డి దాటిసాడుం తరమ. గొడవాంగ్రానీ, ఇంకేం చెయ్యలేం అంటారు. న ॥ చివరికి మునిసిపల్‌ భేర్మన్‌ గారికి కబురు తెలిసి, సోమంచివాఠరి స్వంత రచనలు అనువాదాలు, తమ రాజకీయ చర్చత్లో నించి బయటపడి, విమరైెన్స్‌ అనుపరణలు మరికొన్ని కూడా ఉన్నాయి, హాస్య గాంగులక అవసరమైన ఆదేశాలు ఇచ్చి, తాపీగా నూతి 1 పధానాలు అయినవి, కానివి, దగరికి బయలు దేకతారు. - వ. గ భమిడిపాటివార్‌కి, సోమంచివారికి, రచనవృత్తి ఈలోగా నూక దగ్గర కోలాహలం, తిరునాబ్యు... కాడు. ఒకరు ఉపాధ్యాయులుగా ఉండేవారు, రెండో కొందరు చోద్యం చూడ్డానికి చేకతారు. కొందరు వీవో... వారు మొన్న మొన్నటి వరకు మునిసిపల్‌ పాలనా చెయ్యాలంటూరు ఐకమత్యం వక షోవడం, టంగుటూరి దతులుగా పేరొందినవారు. కోని, వీరిద్దరీకి నాటక (ప్రకాశం గాకి ధైర్యం, ఢిల్లీ (పభుత్వపు చిన్న చూపు కళయందభిరుచి, [పవేశము, నాటక రచనలు చేయ అన్నీ చర్చకు వహ్తైూబు,. భేర్మద్‌ గొరొచ్చేస్తునా 2... వలెననే వాంఛ ఉండడమ్ము అందులో హాస్త రచనా రొచ్చేసున్నారగ్‌ కబుర్లు వస్తూనే ఉంచాయి. వారొచ్చే. వ్యాసంగం మీద (పీకి అట్టి. రచనలు చెయ్యాగల: 'దాకా' వాలన్మేపాగ్గిక్‌ సోడాలు బెయిస్టు తీనుబండా. సహజమైన ధోరణి, నేరు ఏ ఉండడము, వీట వల్ల ఇెలుగు రాలు అబ్బ ఆమ్మకాన్‌కి వస్తాయి, ఎట్ట 'శేలకు ఛేర్మున్‌ నాటకరంగానికి మంచివిగా, గొప్పవిగా ఎన్నదగ్నిశ గారి. రాక, చంది గాన సంవేళ పఠనం; ఫోటోలు, హాస్య నాటకాలు ఇభించే సుయోగం. కలిగించ

అం ఆ శాత, శనవంనాటిత, అలు(౧ల [(౪ఖఅ్య్ర౧ అల; గ౧"రాశాళ నాతణకలు అవ భుధ్యతరగతి. మటు?బ= అని 'చేపృక్కూర్తేదు. నుః ; వెళ్ళవే, వింటాడు సుమా, బాగుండదు. న న థ గం రా ల్‌ సల్‌ థీ య బల్‌ లు గోరాశాన్తి గావె నాటికవ నిండా మధ్యతరగతి పపం రా £ (పాడుకుంటూ. వెపతుంది చు క్రిటకటలాడునువడది తలి; యిద్దరు కూత్రుళ్ళు ఎంఖా “| “ప్పేమ్సుత్తో ఈ కాఫి వెజరిళే అని యడుగ మ జా న న స గ ఖక పః ఏమిచెప్వ్పుదు వానికో మనోహర రాధి" రాధ ః (పరిగెడుహూ వచిషనుటు |; అమా అ మోాజ+2| య... న. వూ వి ( బట ః ణా ర ఈ సంభాషణం “కాలాలీత వ్యక్తులు నాటికలో జాసకి! విఇదుకే, వెండుకలా. అరుస్తావ్‌ తెలుకుట్టి నిది. “తీయని తలపులు” అని మరో నాటికలోది. ఒక నట్టు 1 [పేమ సన్ని వేశం చ్చిత్తగించండి 1 సుందరమ్మ : రాధా, పవిగెత్తడం తప్వ నీకు నడక ( యవకి విరగబడి నవ్వుతుంది ) రాదమిదే 2 . లల ల . . యువకుడు. $ ఆడపిల్పకి ఆంత నవ్వు పనికిరాదు, రా; (మ్యిరగ్నా జన్నన్నయ్యు కాం. ఆ ప్మైన్నాడు వ. వ. లా రల యువతి £ (వ్యంగ్యంగా మురేట 1 గుశ్లై ప్తూజారీ జా వ షవిగోో డెంగు గ్దాసులనా సీ పట్టుఇన్న, ఆ మాటే ఆంటునా గడు? కాలేజీలో చదువుతున్నా ఎమో, కొంచెం మెనర్స్‌ . రా; ఉఓఉహోపవో 1! సుమీ శతకం లాగ మాటా లం గ్‌ షా ॥ డేచె [లలల (రాగ యృుక్తంగ్రా “వాకాపి క; ద గణపతిం భజేో-అమ్మా, ఆయన ఉన్యడాప్టు యవ ? ఎవరి కాలూకు మీరు 1 మాడ అడిగ్లితే వం చెప్పను ? యువ3 : నా ఖర్మక్షాలి 'గేను ఒకరి తాలూకేమిటందీఎ (ఆయ అటే చిన్నన్నయా స్నేహితుడు. పేరు నేనం గ్రొడుగువాా .మక్షచెంబునా. ఓ నెను గణ పతీ), నా తాల్తూకే 1 మీకు, మీరెవని తాలూకు?

యువ ; "హెడ్మాస్ట దుగారి మె నల్హడ్ని. గ. పేరు పెట్ట +డుు అంతవరషూ బాగానే ప్ప ఐదిం కొత్త యువతి; రాజుగారి. బావమరది నన్నట్టు అలా చూస్తా "లాసర వాస్తు శాస్త్రజ్ఞులు యింటికి కీడువుందని అన్నా రెం నాకేం భయం అక్షుకున్నారా 1? ర యువటి యిల్లాలు భ _వ్‌కి తెలియకుండా శాంతి న. క ఉకిపించడానికి. ఎరా నట్‌ చేసుంది. ఖర్చు. 'ససేమిళా యువ వలు జర? గని యజమాని ₹0డు రోజులు కనబడకుండా ఎటో యువతి; వీకటి 'పడోతోంది, యింటికి దిగబెడతాను వ్ళొపోతాడు* అల్లుడు యింతలో “మామగారు కగిపిం షదండి మిమ్మల్ని -పాపం! ఒంటరి మొగాళ్ళు, చుటలేదూ” అని పతికలో [పకటన వేయస్తాడు, చివ అందులో నూ డంరు క్రో త్ర న్న. రికి. గృహస్తు యింటేక్తి లిరిగి వన్ని శాంయయిలాన టి వార నని. ఈ ర భసళల్లో “ఇక రసవత్తర సన్ని వశం యిలా యువతి! అనుకొ ండి= యిష్సుడు యీ గుళ్న్‌ పూూజారీ. సాగుతుంది, (ఇండామిన ఆట్టా బయటికి వెళ్ళాడు) కున్న ఘు బుకూ ఉందనుకుంటాను, ఇచి డె క ఇంటి యిల్లాలు + అయితే నాన గారి పటుదల' ఖాయమే . అణా (ల్‌! శా. తే లిం గెల అఎబములల తూలయటు యువతి; 'హోల్చుక్‌ ండి. చూదాం, మానాన్న నన్ను కొడుకు £ వ్యెరిదాన్మా ఇంకా పెవటిదారిలోనే ఉన్నావా? వ. కూతురు 1 ౬ మర్వా డే మనందరం: వెళి గంగలో యువ ; పూతావీ ఎందుకు పెట్టాడో ఆ "పెరు, శకి క స: ల న . ట దూకడం: ? అఇళేగా ౩ యువతి; .ఎందుకేమిటీ. ? గుళ్లో దెవుడు కష్తుడు. ఆ కోడ్ల గ లుకు 28 దూతం? కటు డెవుడీకి నేను రోజూ: పొగడద6డలూ, చంద క ట్‌ మ కారత దండలూ కటి యినాను, అందుక కరనా. ల లు ఓ గా వ్రూంటుండద్‌! య. | / బ్ర కూతురు ఏ చాలే నేరుకహోయావ్‌ చూటలు 1.4 _ గోరాశాస్త్రి గారు రాసిన రండు పెద్ద నాటికాల్డ్‌ కోడలు వ అంత ఖర్మ నాక పట్టలేదు! కావాలంటే “ఆనంద నిలయమ్‌” ఒకటి. యిఃదులో కాస్త స్థితి మరళళా 'వెన్లైదూకోండి, నాకే? మంకులని చెప వ్రదగ్గ సంసారం ఉండి. అయినా దానికి ఏన గ న న పిట్‌ ఆ ఇల్లాలు * సనొటి ధర్శమా అప ఆలాగ జథగటుం తగ్గ సమస్యలు దానిపన్నాయి. ఆ్యపమోజకుడయిన ష్ష్‌ ట్‌ సధ క లీ వ అల్షుడు ఒక సమస్వు అయితే, చడువుకున్న కోడలు త న కు! లః క 1 క్ష మరొక యిబ్బంది. ఈ నాటకం. ఏంత సహజంగా, క రా! టా న న. ప య న గ్‌ చాలట జ సజావుగా నడుస్తుందంటే- పురాణం వారి “మృచ్చ కటికం' సంస్కృత నాటకం గుర్తుకొచ్చింది. ఇంటి కూతురు ౩ ఆదదతా. వాడి కెందుకూ ? మహారాజుతో

• యజమాని లోభి ఎట్టకేలకు యిల్లు కట్టాడు, దానికే మొర పెప్టుకుంపే మరి రెండు దెబ్బలు కొట్ట స కన శనం స స నాక గ ల ఉదాన ల “కారుడు” (అంటే అస్టుడు అనందనిలయమ్‌ అని మన్నాట్ట్‌, |

తేలుగులో |శవ్యనాటీక ; గోరాళా్రి. నాటీకలు 180 కొడుకు వ అంటే ఏమిటి హేమా నీఉీ డశం? అనే విచికిత్సకు తావస్తున్నాయి. వ పుణ్యాత్నుడు కూతురు 2 ఉద్దేశాల కేముండరా, నా తీలకాయ[........ పీకి వెలుగు చూపిస్తాడా మరి | మొన్నటిదాక అమ్మొద్దని నాన్నతో శత ఇంతకీ విషయం-పాఠ్రకులు గమనించి వుంటారు- పోరిన వాడివి యింశలో ఏ మొచ్చిందని _ గోరాశాస్త్రి ప్మాతలు కండ బద్దలు కొట్టినట్టు మాటాడ యిలా మారిహోయావు*? తాయి, తరదణంలోవున్న అడపా తలు మరీను: సంఖ్యలో కోడలు : ఆమన్నె పద్దుకు ఉలికి రూడిస్తావెందుకూ?. కూడ ఆడ పృాతలు ఎక్క్లవేమోకూడ, ఎవరైనా ధైర్యం వుంటే 'వెళ్చి మీనాన్న గారిని లెక్కలు & స తెలుస్తుంది. ఇవి ఎక్కడా వ నమలవు, |. గ్గు: గడుసుగా, బాలా తెలివిగా సంభాషణలు సా గిస్తా యి వ. టా ఒక్కో నాయిక మైకిలు నేరుస్తుంది, వరొకామె కూతురు | అంత చాకచక్యం ఉంది నాగలి లలా సిమి ంగ్‌కి 'వెబుతుంది. “సృవ్పల్లోో నాయిక సుందరి ఉండదమేం?: అంత జాణతనం అదు చ్‌ చహళాకటునలో షష. గు నా దగ్గక. నేనేం నీలా చదువుకున్న దాన్నా? నంనర. మవాళాల్తబ్బుల సవముఖుకాలు, ఉంట? ఉదోగు చేసిన దాన్న. మకా దొర్హపండా తెలుగు వాక్యం వూరి క | చచ్చే అవమానంగా భావిస్తుంది. ఫికిల్‌మైండు అన కోడలు ; మాటాడితే అదో దండకం, మీరేం మాట్టాడ డ్రానికి పికిల్‌ మైండంటుందిగాని, పల్లెటూరి. వాళ్ళరటే రేమండీ.? బెల్లం కొట్టిన రాయిలా అలా [బూట్స్‌కింద లెక్క. ఆమెకి జీవితంలో పెద్ద '.కిసిస్‌'= చూస్తూ ఊరుకుంటారేం ? పల్రెటూరి అల్లుడు దొరకటం. ఇంకా యీ ఆడ కొడుకు : ఊరుకోక పీడ చెయ్యనూ ౪ ఉరెట్టుకోనా:.... "లీక్స్‌ ఉద్యగినులన్నారు. అడ్డ (కిటెస్సన్నారు' మ (| అట్టాగే తేలిగ్గా దొరికిపోని విలన్సు వున్నారు. ఈర్ష్య గ్‌ న ౮ వీళ్ల ఆహారం, ఆపాదమస్తకం సంస్కారం ఉన్న ఇంత సుదీర్షంగా ఈ భాగాల్ని వత్తి రాయడానికి. వ్రాబ్బన్య్యారు. (వకటన లేని త్యాగం వీళ్ల అలంకారం. కారణం వుంది, ఈ తరం 'పాఠకులికి గోరాళాత్తి 1పసిద్ధ .. ్ర్బుత్రే ఈ నాయిక అందరి సర్వసాధారణ లక్షణం- ష్మతికా రచయితగా, సంపాదకుడిగా మాత్రమే తెలుసు, స్వల్షళ్షగా, సూటీగా, తెలివగా మాటాడటం,. 'యువక ఆయన సుమారు పాతికేళ్ల కితం మద్రాసు. రేడియోకి... ప్ప్యాక్షలయితే' తక్షణం వీళ్లోని (పేమించేస్తారు 1 రండూ పేద్ద నాటకాలే కాక్క దాదాపు ఏభ్లై నాటికలు ల - | .. రాసి పసారం. 'చేళారు. ఇందులో కౌన్ని పొవుగంటికి; అందుచేత గరాభాస్త్ర భ్‌డ వ్యాతలంతా. కాం” ఉత మరికొన్ని అరగంటకీ వచ్చేవి, వీటిల్లో 15 నాటికలు వ్యక్తులు, ఒక మూసలో సంభాషిస్తా రని విషర్శ కూడ “ఆశఖరీదు అణా", "గోరాశాన్రినాటీకలు" అనిప్తుస్తక వుండి పాతోచిత స౩ధాషణం లేకపొవటం :చాఓీకాల్లా రూపంలో వచ్చాయి. నా టకాలు. రండూ ( రెండోది లోపమె గదా? కాని ఈ 'విమర్శకి రెండు మూడు సమా “సెలవుల్లో”) కూడా ప్పుస్తక భాగ్యానికి నోచుకు.. ధానాలున్నాయి, మొదటిది-ఈ ప్యాతలన్ని చదువు 'న్నాయి. ఇక మిగతా నాటికల్లో ఓక పదివరకూ తెలుగు. కున్న మధ్య తరగతి కుబుందాల వాళ్లైనుకున్నాము, స్వతంత, స్వతం[త వార ష్యతిక్షల్లో అచ్చయ్యాయి... ఆ కుటుంబాలు ఎక్కడున్నా దాదాప్తు శిష్టంగా ఒకే అవీ కొంత వరకు దొరుకుతున్నాము. మిగతా 'సుమారు. పద్ధతిరో మాటాడరారు, అయితే. అంతా. జెలివి పాతిక నాటికలు మ్యాతం. వేర్వేరు పతికల్లో అప్పు గానే ఎందుకుంటారు? ఇక్య్థద రచరుత తన డప్పుడూ అచ్చఖ్యి; ణప న ప్సవ్చా యా మహ మందుంచుకున్న బ్యియాలి గ పరామర్విఃచ

186 నాట్య కళ వళసి వుంటుంది, సమాజం. వేగంగా మారుతున్నది. అన్నట్టు, [పతి భాషణర బాణంలాగ సూటిగా యన ఒక య్యాభ్లె ఏళ్ళ కితం అయితే పాళ్ళాత్య దేశాల్లో [తం సుంచి రాకహోతే [త జావిపోతాడు; రేడియో కూడ స్రీలు పొరులకింద జను కాదు, వాష్ళ వోటర్లు నాటిక తాలూకు ఈ ఆయువుపట్టు (గ్రహించిన వాడు కారు. సంఘంలో, కుటుంబంలో స్త్రీని లెక్కలోకి గనకనే, ఛ్రీ గోరాళాస్త్రి ఒక ధళాబ్దం షాటు పుంఖాను. తీసుకోని పరిస్థితి పోయిందని, శ్రీ జాగ్భుతమై జక పుంఖంగా నాటికల్ని (పసారించి చెన్నపట్నం ముంచి వ్యక్షిగా తన స్థానాన్ని నిర్వచించమని. అడుగుతున్న కళింగపట్నం వరకూ వున్న కెళగు రసజ్ఞ శోతల్ని దస్కి ఆమెకి న్యాయంగా రావలిసిన స్థానాన్ని యివ్వ ఉ[రూతలూగ్రించాడని తోస్తుంది. రేడియో పనిముట్టు వలసిన తరుణం వచ్చిందని రచయిత ఉద్దేమేమో! ష్టు తెలిసిన మల్లలలో ఆయనే. ఆద్యుడని నాటికీ అదే ఆయన ఉర్జేళమైలే, దాన్ని సాధించటంలో ఆయవ నేటికీ విమర్శుడలంతా అంగికరిందిన కారణం. అవే చాలా వరకు కృతక్సూత్యుడయ్యాడు;: ఆయన స్రీ. అయి వు-టుంది. పాతలు వాసపాములు కావు. వ్యక్తిత్వంలో భాసి._ స్తంమ్లూ పరంగా ఈ రోజున మళం. స్టాష్‌ బేక్‌ స్తామ్ము గౌరవాన్ని అంది పుచ్నుకుంటాయి. లంటున్న పూక్వు మః నల్ని ఈయన నాపికల్లో [పద మచ్చుకి “అమె నవ్వింది” నాటికలో వైదేహి. ఓక రించి రక్తి కట్టించాడు “సెలవుల్లో” అన్న నాట్‌ దీపరళిక* నిటారుగా నిలబడ లేషఐడావున్న ఇక కఠలో తంద్రి కూతుషట్టు కాబోలు కోనసీమ తోట నిరుద్యోగ యువకుణ్ణి చూసి పగలబడి నవ్వుతుంది క చీక టను దాటి &” ండదారంట. యింటికి చేరటి2 గమ అతని భయాన్ని వేళాకోళం చేస్తుంది, పౌరుషాన్ని _ నిస్తాం “అశ ఖరీదు అణా"లో అయిదారు కుటురదాలుు, కవ్విస్తుంది, నిజంగానే ఆ యువకు డు పునర్దన్మ పౌరది. డజను ష్మాతలూ. వున్న మూడంతస్తుల మేడ రంగ [(పయాజకుడవుఠాడు, “వితశాల” నాటికలో చిత స్థలం. ఈనాటికిని నిజరగానే మూడంచెలుగా నిర్మించిన కారుడి చుట్టూ నలుగురయిదుగురు యువతులు మూగ రంగస్థలానికి అనువదించి, రచయిత షష్టిపూర్తి ఉత్స తారు. అతగాడు అందరివడలా ఉదాసీనంగా వుఠటాడు, వం. నాడు: అపూర్వ:గా | పదర్శిరచి విజయం. సాధి అంతకంటే అవమానం ఏముంటుంది ఓక అభిమానవతికి? చాడు మరొక ప్రతిభాశాలి శ్రీ వె, ఆర్‌. కృష్ణ. ఆమె ఆవమాన కీలిలు అపురూపమయిన అతని చిత “అమరజ్యోతి” నాటకము కథా:రంగద మరొక నాటక శాలస్ల్‌ దగ్గరల చేస్తాయి. అప్పుడు గాని అతడు తము 1పదర్శనళాళ । అసలు నాటకం, ఈ రేడియో నొటికా వెతుకుతున్న 'మనిషేవరో పోల్చుకోలేడు.. = చెట్టా పట్టాలు వేసుకుని సాగుతూ. పకుగూ 'పేకలాగ . ర = 0 అల్లుకుపోతాయి. స్వ ఫీట్లు సునాయాసంగా చేసి; గోరాళానై గారివి అన్ని ప్వాకలూ చురుపగానె రేడియో. నాటికకు ఆకాశమంత పందిరి చేసిన శిల్చి మాటాడతాయనే విమర్శకి. ముంతకంటి మౌలికమైన _ శ్రీ గోరాళాస్రీ. సమాధానం ఉ౭దసిపిస్తుంది. అది ష్మక్రియ శిల్పానికి య ౨ 0 ౦ సంబంధించినది, ఆయన రాసినవి మామూలు రంగస్థల ఇహ 'వస్తుపరంగా 'చూస్తే, ఈ నాటికలు కొన్ని నాటిక్షలు కావు=- నటులు వేషాలు. వేసుకుని హావ _ దార్మేద్యాన్ని। నిరుద్యోగాన్ని చ్యిలిస్తాయి. రిష్షావాలా, 'భావాతు [పవర్శించటానికి లేదు. కవి పుట్టడం సవ ఆశ ఖరీదు అనా, ఆము నవ్వింద్ని శాపము క్‌ యిట్లాం 'నాటీకలుగా పుట్రాయి. నంగిగా, బాహీనంగా,.. అస్త టివిి'ఆయిచే.. దువ విచైదవాంతం కావు. (శ్రావు ప్దంగా మాట్రాడిత్తే రేశియో [శోతకి యిబ్నందనమ్న్క తష సుందరి, ఉయేని తఈంపులు, కొము సంపెంగలు భగ్న ణం సి వను హొరనాడు, [పతి పదం రసొత్త్వమం [ము క్‌ _పనమాలిన్న పష్క్టుతూని వ్యాడాంయు ఇవ్‌

కిన హరళతత నన టాలకలు చనన వినత చనన తన చరరో చేసే. వీరోచిత సాహసానికి జేజేలు 'చవిన పాఠకుడికి [స (ట్రాజెగలు చూసిన విషబ్దత మనిషి తన పరిధి ఏెకలు, చటివిన ఖాక్రకృది న్‌ జ యురి పిలచే ఆ పముకికాయి. ఈ నాఒకలు, బుగురుంది హృదయాల్ని కలుష్కుమనిపిలచ జ వపపాపకమన సమాధా కలుగుయువద ల్కాది! జు. వెశా? దుతుంద౭టే ఈ దృజ్వ్యు సమస్మలకి వృవ్ధాపకమైన సమా జీ భూతి పొఠకుడే జీపితారతిం వ్‌ష్మ్మాడు ళ టే ల ౧ క్ల నం. | ల హాఖి | గే; బళ క ఖరీదు అలా నాటిక వం న్యు స్‌ో. సీ! [ న మ పో న నా గ ప. ్‌ శ న్‌ వ కం... అజార్‌ ల. సల! ట్లజ్బారం. లదు, ఆఫహ్హాంటి కేక. బారనో ముప కొత వచ్చె పావక వ౭పోరికీ అణా రావాలు ఈ ఇటికలు, గను చడ కావ్‌ లుపించి తూవారు నష్చుతాడు, ర షార్పిద్య సిరుద్యోగాంన, భగ్గు (ప్రేమలకీ “ఆమె కోరక”తో ఊరు నుంచి మేనమామ్‌ ఆబ! ఈ॥జార్ణిద్య ఉరుద్యాగాణ! కసం క. వన వ |. న. సును అమూాపయి. రచయిత వవసవి విశే ష్స్‌రచి. సంద్‌స్తున్నాడా 7 కట్టా నికి యవ్వద?చుకున్న డబ్బున్న క. రచయిత. వ్య సు] రా . వ ఇ . షు. తల జన] ] య లీ ళా 'డఉతో ళు ప్రి ర ళా ని ఎంత మేధాపీ కూడా కళారూపాలో వప్కొ తబ నోదువుకి మళ్ళించడానికి తం. నం నే రలు ౨ న్‌ మ. య న సా. సా, మాజణ వాదా . చర? లే కలాలు: అనా గారు చివరక ఆఎద్క్యాం శోచదు, ఎమైనా అప్పటి _బంయి. స్యాయాజ్యి కూడా అంత. ఇల్లామి అన్న తో కాశీ యాత కటి న బా. లో (వపభుత్‌ వ వసశీ ఇత్తాడ” నా గ్‌ చనాదు, క నో వాళ్ళ వ క! న్న య కల న ల యఖ జ ౫ త్రీ తేలిసీందె, . టి అబహ్‌ సరం. రాకుందా యువ జరట్‌ న లేనా షా మకుట వఃతివకని! అందరి వనే | హెడు టు సడే రఅలగుర ౧. ఆ ఓ ల అయినో.. చాలుల ణ్‌ షి అకా యాల ని బరా పసి బేరుసం_మసి అంటా న . ప? క్తి ముదం ఘగ్‌ అపి కని ॥ ్థ ష్‌ కృుషేయి నగ రంతో మస అరాలట్రా క తత్వాల, చ్యక్చధాలు వాటి మధ్య ఘగ్ష వెట్‌ అసుకుఎ కలు. చుంతాలు రవంత కన న క ఫతసన గ కృటేలమెళకదయినా, అది: ష్‌ లేసోడు, వలు తమ అహోలు, పంతాలు రవంత పిస్తుంవి. వ్వవస వంత కుటేళమైనదయినా, న్‌ తగిలసొడు. వ్వ్తులు ర న వ్యక్షి కసంస్కారానికి ఒక వంక కాకూడదు. చీకట్లను తగ్గించుకొని రెండ్‌ వాడి ఉ?ానికి కాన న్‌. టా ర ల్‌ న "ప, ఎవత చిన్నదయినా ఓక 2 మ వీనమంత:గమసించి ముదులుక్షుం లే తిట్టకుడటూ .కూచునికందః ఎ;త చిన్నద హరి హా కాలం మార్పును ఎస వ. ఏ హామ్‌? దించ టో! ఇలినంపండంమండ శ నేహిం చం దీపకళిక్‌ క. సగం నరకాన్ని బయాట్వగ్థాంరి | దీపకళిక 'వెలిగంచండంటుంది వై మన సంసారాల్లోని సగర శ స వ బే లు టె వ. ర్‌ 'లం.౬ ( అత్‌ శా. అలీ గా సై ప చ పష న్న గె . వం. వ్యక్తి సంస్యారం, వ్య క్రితం అన్నమాళ క వచ్చని దోధిస్తాము ఈ ని దరచమన మవనలోతప" వ క లన వా కిచ్వాన్ని ౧౧౧ వ క్రోలోపటిం,. తాను సిస్సహాయుడినషుకోవడం ఆ కాస్తిగారి రెడు. పెద్ద నాటకూల్ని గూచ్చె క “నము వపా ₹చదతయా=* రాత్‌ స్వతో నల స ప ట్రద్రు, ఆనందసిలయమ్‌' గూర్చి స ఫ్యితి క లు చెప్ప అణంాళ లు నే లకర టానికి మనప్కురించట9టధు, ను ర 'గవరకే నఖ ఆ విషయం పదిలసి బాగా ఆ గ్రా రాం గారి [పసావన ఇదివర లు. బర మనుష్య ల తో, రక్త రులయమయిులర చుక ర్‌ న. సు; బహ రణ? లే క్‌ రీ గారి [పసాః అసలు దాది మనుష్య 9 ౧)వారిం ౧ బట్యాాణ్మా ర్త ా. నాటకం దూలాలకీ శాంతి. చేయిస్తే వీం లాభం?” పురాణ కయనే యింకా ఏమన్నారంటే. ఈ నాటక క్రొంపకీ దూలాలకీ శాంతి వ షస ప తెచ్చాను ఆయనే యింకా గన స క క కన న న | న్న నాటికలో అక్కు, తన క జ కలిగే సవ్వ్శలో: చార్లీ చాప్తిన్‌ తాభూకు అంటుంది. 'కలనె నఖ అన మీ ల ఈక నా టు క్‌ వింటున? పుడు; హవ తి చల్ము ౦ మ కుటు బా లోని త. వ. ల లు క్యువ చఈకద॥ న అంత టు చ! మున కుటుం మేరో. చల్లి బావ గ్రారీతో మెసలుతున్న చనువు చూసి క హాస్యం: లాంటివి. పలుకుతుంది. మన మొండి పడుతుంటుంది. ఇద్దిర్బ్య కాష్ట్ర కడుక్కుని కదటే. అవకతవకలు అసందర్భాలు; మూర్థిత్వాలు, చక నికి రమ్మంటుంది. దానికి "ఆ. చెల్లి కంట... పట్టుదంు విషాదాన్నుంచి అమ్మ మనసు లూ న లే దయాద్రూ: ంే డుక్కున ఉవ్వాయం ర్య అందడంచారు ఖా త్ర్రగారు శ ఆని పచ న స: సళ వని, డదాహిదజలెనా శ? గైలకి భినమెనది బాగుండు నంటుంది. ఆస్ట యం నిష ఆడో నాటకం “సెలవుర్ణ”. దిని ణా. వవచు హృదయ నసంసాస_రానికీ, పాత ని! లపై కము వరం త్తం కోపు. ౪ చూతకొస్తే? యివ్వవచూః య్ర్‌ (6 మ లా క్‌ ఏడిగ? గా న్‌ క్య్తున న్‌ు ఎలాటి వాల కలో క

కన్నీల్ల లేని కల్తీలేని హాస్యం. చివరికంటా సం... సీయమైన ఆత్మవంచన, మన తెలుగు దేశంలో వీధి యేరులా జలజలా: సాగుతుంది ఈ నాపెకంలో, నగరమె. వీధికి ఇక సుందరి వుండి కూడా, ఈ 'ప్మాత తలుగు నాగరికత అని ముమ్మూర్తులా నమ్మిన ఒక బడాయి. వారికి బాగా పరిచయం కాకపోవటం- రేడియో: నాటకం కోరు భార్యామణి కథ ముది. పిల్లల్ని పల్లెల మొకటు గ్లాల్రికో కలిసి పోవటం వల్ణ కాబోలనిపిస్తుండి. ఈ నాట వాసనఅకి దూరంగా పెంచాలనుకున్న యీ తల్టికి-- కాన్ని మళ్ళీ మళ్ళీ వివిపించడమో, పుస్తకాన్ని మళ్ళీ విధి కొ ౦చెతనం చూడండి -- సల్దిట్యూరు అల్లుడు మో అచ్చొ త్రించ డమో చేసే గాని ఈ సుం దర్‌కి జర దొరికాడు. ఆయన గార్‌ ఆహ్వానం ద ఆ యిల్తామ.. గ్య అన్యాయం తీరదు. ఈ నాటకం. చివర సమస్యా అయిష్టంగానే సకుటుంబంగా సెలవుర్హ పల్దికి వెళ్ళిన... ష్యష్ష్కారానికి ఏ ఆపద్భాంధవుడూ అక్కర్లేదు సమ పిక్నిక్‌. ఈ నాటకం. అక్కడ ఆమె (పదర్శించిన్‌.. సముంది. గనక పరిష్కరించటానికి ౪. బావగారి జ్జ స్టేక్రి స్తాయి. ఆమె ప్మాత “అడుగోనేని తపేళా" సుసంస్కార 0 సుందిర్షి మిగ తా యిద్దరి. పి ల్లత్న్‌ కరూడా అయితే కపటం లేని బోళా, కన్యాశల్కపు గిరీశంది. ఆకర్షించటం, వాళ్ల మళ్ళీ బావగారి. పల్లెకి. వెట్తా ఒక రకం నయవంచన అయితే ఈ సుందరిది దమ ననటంళో నాటకం సుఖాంతం అవుతుందిః

తెలుగు నాటకం - పద్యం

“నాటకం, పద్యం" ఆకబడే వాటికి నిర్వచనాలూ, ఆవాతి దృశ్యనాట్‌క [ప్రదర్శనం అనేక కళల వాట్‌ పరిఘలూ, నాటకంలో. పద్యానికి గల స్థానం సాముదాయికథ.0. “నాట్యం భిన్నరుచేర్పునస్య, బహుధా కౌచిత్యం; సందర్శ్యానుకూల్య (పతికూలతల్నూ తెలుగు ్టుక్షం సమారాధవమ్‌” అన్న కాళిదాసో క్రిని బట్టి- నాటకంలో పద్యం సముపార్దించుకున్న | పపల్తి, గౌర గానము, అభినయము, నృర్తము, నృత్యము, సాహి వం, తెలుగు నాటకంలో పద్యాలకున్న సాహిత్యపు _ త్యమూ, కవిత్వమూ, కధాకధనమూూ ఇంకా ఏన్నో విలువలూ, నాటక [పదక ఛనాట్జో పదా ల్ని [పయోగిం అహా పిల్వబడే వాటకో చావూ వాటినో, కొన్నిప నో, లిన రీతుళూ, పద్యాల వ్ట 'తెలు సు నాటక 1పదర్శనా ఒన్నిటినో తవలో సంతరించుకుని; భిన్న భిన్న మము న షొటవాన్సికి వొచ్చిన లాభనష్టాలూ, తెలుగు నాటకంలో రుచులు కలవారందరికీ ఒకేసారి వడ్డి వే ఘనమయిన పద్యం 'పోయిన పోకడరూ--ఈలాటి విషయాలన్నీ విందుభోజనం, నాటకం అన్నారు! ఆస్వాద సౌభాగ్యం సమ్మగంగా పరిశీలించుకోవలసిన అవసరం ఈనాడు కలిగించే నాటకాలు విందు భోజవాయితే అందురో ఎంతయినా: వుంధి. వంద సంవత్సరాత తెలుగు నాటక సంతరించి సమకూర్నన పద్యాలు. రుచులు 'హెచ్చేపిండి చర్మితను వెముకచూప్తుతో పకిశీలిం చుకొనే ఉత్సవసంద వంటలు. రసాహ్వాదవంలో పైచుట్టుకి తీసుకుహోయే ర్యండో, ఆయా. నమ్యగ్ర పకిశీలన, ముందుమూపుకు రగినగకలు ” ఎకతయునా (షయోజనగారి కాగ ఎమ, ఆది నుంచి [పస్తుతం వరకూ అనేక పోకడలతో

“కావ్యేషు నాటకం. రమ్మమ్‌” అనీ “నాటకాంతం అభిమానుల: హృదయా ల్లో చోటు 'హేసుకుని రసాలాలి సాహికంొ అప నాటవూన్చ, ఆచినుంచ్కీ సాహిత్యా కించాము తెలుగు నోటకంకో పద్యాలు, ఒక విధంగా కాళపు బంయలకేత్తేశారు, మొవట్టుంపీ.. నాటకాలు చూస్తే? పద్యాలు తెలుగు. సాహిత్య చుంటవానికి మూల [ప్రదర్శనా యోగ్యాలుగా ఉండా ఎనే. భావం ఉండనే స్తంభాల్లూ మణి దీపాలూ కూడాను. తెలుగు. 'సాహీ ఉంది. “దాక్రుష్మక తువొప్కే చేవతజే కొను లతో తగ్‌ రపు తొ లి వెలుగులూ అవ్‌; మలివెలుగుమూ ప్రవే. తినవలసిన యజ్ఞమని కాళిదాస మహాక్షవి .వివకంచాడు. తరుగు సాహిత్యం పద్యాల్లో (వారంభస్వై,. వాటినో నె ఆలాటి (పదర్శనా యోగ్యాలై న నాటకాలు దృశ్యనాట పరాకాష్ట్రనందుకుంగి గతంల 1 కాలయి, రంగ స్థలంమీద నటులు (పదర్శించేవేేకనక, పద్యాలంటే సామాన్వంగా అందరి మనస్సులకీ “నాటకం” అనే పదం దృళ్య నాటకాలకే సామాన్న _ తన్హేవి జాతులూ, ఉప జాతులూను. అందులోనూ పరిభాషలో పరిమితం అవుతుంది. (ప్రత్యేకంగా. గుక్తుకొచ్చేవి,. వృత్తాలు-- చంపకం,

ఉత్వలం శార్దూలం, మత్తేధమూను, సంపెంగపూవూ, వాళ. గేవతక్కు ఆకోచనామ్మునమయిన. 'సాహి పద్ముమూ. మొ దటి రెండూను... సౌరభానికి, సౌంద తృమూ. ఆపాత మఘరమయిన సంగీతమూ రెండూ శ్యానికి మూరు పేర్లుగా నిల్చిన సాహితీ పుష్పాలు... స్తనద్య్వయషున్స్‌ సాహిత్య రనపిసాసువకైన +వ గంభీరర్య హుఎదాతనంకో నడిచే. పెద్దప్తలిలాగా, హ్యాదయులు జ సంగీత సాహిత్యాలను ర6టిన్‌ ఆవ్వా ఏనుగొలాగా ఈరువంపునడకలతో. సాగ్రహోయేవి మిగలిన. డించి, మెదడుకు పుస్టినీ చముచసుకు తుష్టై యెద రెండూను.. ఇసెకాక్క కంవాల్యు బేటగీతులుు ఆట విల కానందాన్నీ రలిగించుకొన్న పరిగ్గ పెద్దమనుషుకవా బి, దులు; సీస పద్యాలు కూడా పద్యం అనే పదం. విశగ్రాశే రససృష్టిలోనూ, రసాస్వాదలోను భాగస్వాములు. కావో గుర్తుకు వచ్చే ఛ ందోబంధాలు, సాహి త్యపు ఓంధాలాలి లస విజ్ఞులు 'చెప్పినమాటలు, ఆ 'సంగీ త్ర సాహిర్యా కించేవి కందాలై లేే సాహత్యపు తేనెలు మోసే లేటులు.. లని రెంటి తగు పాళ్ళల్లో కలచోసి రుగరించిన లేట గీతలు; సాహితీ సపుటా టక తలై ఆట'వెఇదుల్నే అనంద గుళికటే ఆవుతాయి. తెలుగు నాటక [పవవ్శన పురుడించే అంగ్రాంగ సౌభాగ్యం కల ఆటవెదులుు రో [పాభవోపేరుయిన నటులు పాడి పశిఃవే రసాన్ని కరిగించి మూసల్లో పోస్‌ అందించారా అన్న పద్యాలు | ట్లుండే సీస పద్యాలు? ఇవన్నీ కూడా నాటకంలోని నాటకంలో గోవి రచించిన రచనను. తన కంఠం వచనాల .మధ్య పొదిగిన రత్నాల్నై భాసిస్త, తెలుగు... ద్వారా పేక్షకడికి అందించడమే నటుడు చేసే కార్యం; భాషాయోవకు వెలలేని ఆలంకారాలైై విరాజ్షిల్లిన్నై తెలుగు... ఆ్రర్రచ్రనకో ఉద్దేశంపబడి నభావాన్ని సరాంగసౌవ్షవంగా పద్యనాటకాలు, మిగిలిన బంగారు భూషణాల మధ్య _ [పైక్షకుని మనస్సులో (పతివించింప చేయడమే ఆతఫి అవి రత్న భూషడాలై మిరుమిట్టు గొల్పాయి. లక్ష్యం ఆ (పతిబింంంలో వికృతాలులేకుండ్నా రసోత్సా . దకమెన మనోపారబింబంగా పరిథవిలడమే ఆతని కారా తగు పద్యాలు సంస్క్యాత శ్లోకాల నడక ల్లోని నా కు కంసది.తడే అతగ హేవ టమ టం న న సా శ్‌ యజస్ట్‌ల యయెఆ = అ. ల్రస్ర గ సామర్జ్యానికి నిదర్శనం, అందాలను తనకా వపూరిగా సంతరించుకోడమొ: సళ క గ స 1 ఇంబల అబీ మె ల టై ఇ లలు రా కానక ఆహావక్టర్మ ఆంగ్లీకాభినయం: త్‌ డ్వడగా (రంగస్థ్రంపు కాక, చున యిట్టు ష్‌ చక్కి? వార్రిస్సి్‌. మించిన భంగులూ. గాక కొ నా న. లలు ళు. పం శల రం ఇ య న. హం౭గులూూ "ఇకి క్‌ లూ సహా మ పడగ్యా [పక్షకల. సౌంచర్వ సౌభాగ్యాలతో నడిచి మెరుస్తాయం కల్లా రహసహిందనత. న్‌ చనల అనే మస మ అం యలు ాయయకుల ళు సాం లు న. ప ట్‌ గల ళన రక్షర్తంచి. భచల్భాన నూదంచి సంతరించు మన్న గణనియమపు గమన సొభాగ్యమకాత,... (ప్రయత్నంలో వాదికాభినయంలోనే నటుని నటన పరా యత్సిపాసవనబచే.. శబ్ద సౌభాగ్యాన్ని రూడా కలిగి... కాష్టనందు: కుంటుంది. నాకికం అక్న వాక్కు, జెవిని పండడం వెలుగు పద్మాల _పర్వకత- యింతే భాష... జజ్జుడ్న, మూకాలీయ [పదర్శనం అన్న అర్ధం టాం్య ల లుగు నా శం | (లా యత్ని వాసలు య్‌ [ప్రయోగ చే. గురుకొనుండి, కాళిదాస మహాకవి సూచిం కంగా (శవణ సుభాక్నందిస్తూ ఉంద, ఆ అంళాల్ళి స్టా జగత్తుకే పికరులే న పారాతీ పరమే క నొక్కి పల్కే, నేర్చగల నటులా పద్యాల్ని. భావాను ల్యల ల్వద్ధక సుసంగమం షషత్తర జగచ్సుషకే చెవికి మెవడుకీ మనస్సుకి ఒకేసానై భబ్దప్తు నాంపు... బ్యల్రిగిన అర్థం (భావం, యీ రెంటి. సుసంగతం లతో, 1శవణ సుభ గత్వంతో, మనోహరాలై, హృద చేయగలిగిన నటుడే, అలా సున.గతం చేసి కత యాహ్హాదానందాల్ని కలుగచేస్తాయి, చాటక్షాల్లో. తెలుగు... క్షత్తుడై నప్పుడే, మహోజల రీసస్త వికీ, అనందోధ పద్యాలు ఓ సోత్భాదనకీ, కారణభూతుడై రంగస్థలం మీద సష్టగా

3లుగు నాటకం - పద్యం ః వడిందనీ, శోకాన్ని సువ్య క్త కునేదే.. అంచేతనే తలుగు ని లా ర వడిందంఎ, కా! గ్గ దరూ జప్వుకుగ క కకక ఖః ే మ (పయోజగంలో లు" తబ్యలల వోదేంగగ పకటన కుత్త పదఈ౦కు న ల. కీ స! ద్ధమైన కూర్పు 1క్లికం, న సానం పద్యం. సొష్టవతో, (కావ్యంగా వు చయం సమర్థితమైన ,| కర చితుగా, పో తోచిత మగ లలిత, బాదు నవా నిర్వివాదాంశమే అవ్వ (క క్ర నటుడెప్పుడూ, అంటా న తోబాటు పలుకు... కీన్న జ ద్యంలో కూడా శబ్ద సొష్టవా ల వోకగా జే. ౯1 చలికే రీలి, గర, న. డి [ పకృతి న క్‌ ల తుం యధాలాప జ... న ఆలం రాయ ఈ ఒ చాళా ముఖ్యమౌతుంది. [పక వాడిన వచన కవిత్వ , అను, పాసాదులెన “ | శ హాదా చానా. ఫ్ట్‌ స బే కాలం లొటడగణ | క ఉంది, అన్నుఐ దాం డడం, పలికే వేగం మొద . పరీమాణ:గా భాసించే. పి ఇంచడం రివాజు ( పా చి మాట్లాడడం 1 . ట.. శీ నాలవ పది మాణ:( ని ళా యో 'చొబ్బుం తే ల నలసీ ఉపయోగిం స య వలు (1106) నటుసి లా నయోగే ఆవుళలే ఈ5భాగు; సామాన్య నిత్గవ్యవహార 6 శల యేడ్యానే తలి శ జ్‌ ్ఞ క వ్‌ త. రీ 1 ఓట శీ 1 వో జ శా సేయ శన ఖః గ క్త ప లో ఇం 0 కష ర. షా పరల. ట్‌ బురి గ టు రాత బని న్‌ ణీ చా క్‌ పం ఉత ౦ ( గా ఆస్తులను, అదె కలై కోకుపు .రూచా వటుని చేస్‌ పన.అంచుకనే (వ , అనేసిన శబ్బపిపా కార ణమౌతూడి: క) శ హయెన. సుర వై. చిత్యరతో ధి [పియురాలితో టనుకోకు తెలుగు నాట మలిచి టటలల.. నంది యుక్త శ షో న! కలిసీ అం స తా రప వాకు అఆలు! ర కుషయాగిస్తుదిది ' విశేషాలూ, గం ఆ వు క్లే సువు చమత్మ్కారపు ఖే! ర అనది; యీ అన్ని పా వభ గ మ దాట్‌ఏ | ర సు" చణ. నామన షోయింది అయి ౬ క్‌ (1 జ జాత్యుపజా తుల ” నాన్న చొంనుకు (తాని ్యపస్నుటి: స సహజుగా పోయింది 15 ఉండి పౌక ఓక్క. జత శోభితమైన అ ట్‌ న్య లో పమైనప్టా న లో క గతర్యాగా లె న్‌ మ ఖీ గ్‌ దమె, యతి || క న ఇ అ జడుతటోందిం. మం యంగ ల టో న. అద్మ్యామిర6తద స నా గణ నియముబద్ధమై + సు చంవహ రింపబ 'మికివ్సండే సణ్తివయర్న లాల న మలి ల. క పరిమితమై. వ్య శం యమాలకు మ్సులుడిట్తాం గీతులూ, శబ +ివ్రవాలఃకొచ శ య శబ్రముల కూర్వు3. నో ఉండకో గణనియమా। , రత్నా క టో 'రుల్లూ, న్‌ గ శర న్న టా స మ న్‌ స్ట్‌ శ్‌ ళు / . నో ళు ఉంట | ( , . / గ్‌న యతి వ్యశమరితు ఫ్‌. సా ఎమినానప్‌ 1 మం లై వందస్వులో ఉం. న, లు కలి, ఉం స్‌, త మ కదన పా గా ఏకోతగ మాతా సల ల రగా యతి , ఫోసా ఐంకరా జ్‌ డు వాపులూ, తత్సమవ న! కొాశలంతో వాడుక ౧ గక | పాయికరగా వ ఘు వృవహరి:పబడు ర మాదో నటుడు కౌళలంతో నసంపద్తి లొంగక 1వ అనో, పాట అనా వ్యవహ . అందిం గాధ ర ల్‌ మ్య నుసంగతం మ. , జ అబ్‌ తోంది. ఈ వా కి ఈ ఆ విధంగా య ర యు స కనుకన సరాన్ని | సప... ల ప్ప స నంగా: న ల చే తలుగు నాటకంలో న. న. ప్మకియ కన నక వేంతావో తొడ్పడే. సాధ। |). కృంటూ వెడితే తెలు తవరదు ఊహించుకోవచ్చు. గ వ త్త చో ప్రతి తవ యు న్‌ల 1 శి క . శ్రి "| ట్‌. 1 న. _ తు. ఇత్ర ఈ గ ౩ జడ [ప్రదటనికి - గా బీవీ (/ పషత్తులతో [1 అభి సానం, చైచిత్యం కం లు బ్రా అన్నది, నాషీక కర్తర్తూ నమిబ న్నారు. ళందొ. బద్ధమైన లు తెలుగునాటకరలో పద్యం రు కంగా చద సం సాలల వాడవకశన్నా . ల ఆ తరువాత ఆనులు | “పదర నంలో రాగయ్యుక్త పఠరిల పట ల ఖలీ లన్న: నో ఇరు 1 పుం] లే నూ. కందు? శ నాటక రా ల [ అంక చనంలాగా సక 1. ననాతక కృర్రలెవ్‌ భావోడ్వేగా... వాలా లేక వౌడారా, | విమక్శకుల్క (పేక్షకుల, క్ష ప. రూ వాం న. రేకెత్తుతున్నా, నికి సహజరీషత్తో అనే సాహిత్య సత్యానికి సమాధానాలు మట్టుకి వక్కగవం మానలేదు. తెలుగు బడ్రమైన స యక౭టొన గురయ రాద్ధ్యాల టం ఈ1ప్రశ్నల లలల ఎ పవంచమవో మ్‌ దికోకమే బుజువః ఆ కః 'సపషిహైసువులు, ఆ ట్టైసట్రి టార్షుల: కక. హజకీతిలో ఐలు సరునే మైన వాల్మ ల న. హైకమై నహజకీతిలో మహర్షైమ కోంతర్గత కోకమె లోక హ్‌

తెిలుగునాటకణలో పద్యాలు అనహజకగాఉంటాము-_ ద్రపకం కాగలదు” ఆవేద యీ 1పతివాచుః వావంలోని “పియరాలిని లాళిస్తూన్న [పేమికుడు ₹ా రల సారాంశం వృ_త్రంలో శ్యుంగావపు మాటలాడతాడా, మహారాజే నా న. న. య యు అ ఫా టి ల నో. ర్‌ విషయాన్ని మన్యురికా వితర్శంచు కోవచ్వు ప్‌ నిరూపించుకోగఒదా, కారిదీఇపరుడు సీప పద్యాల్లో ల ల లు క కీ లమ న టన అటు త ఆల క్‌ సజ్రాపయోగ్యమయిక. గద్యాను ఉపయెాగించడం నాటిక ఆంచిస్తాడాా. దేశకుడు వ్వడాల్లో నివృతి మార్గం హం న | రాలి రక సస క 4 అరిది. య బలికి ల హా ను. ల న. ల్‌ ప్రై కర్రరు [ప్రయోజనకారి నోగలదుః భావం క వస్త ౦బెం-, బోధిస్రాడా॥ *” అసి పద్యాలను అసహవా౭౬ని ఆవలకు న స స సక కస నశ న్న పహ తవం” అయినా ఆస ల్లాప భావ్మక్షే శబ్దా "యవారాదు విం ఆం సం రు... టల ఆం యం కం యు ళు. ల్‌ టు చదభ్రణనవారునవాారుు వారందరూ మూడా' *అవీసాను న లు ము క మ ఈం న. ఖ్‌ ల క్‌?” న లా స శం జ లతో పుస్టి కలిగించుకాని | కొంచెం సహజొమైస!) కృతిర్వాట ము అన సా, పడ్రాయసిదమెన నిహించ ప టా ల జ 1 లల ౧ టనలాలభమ. కాన్షి సల్లాప భాషను వాడుడారు కాని భావం బాగా స్మీవమై, నాన్ని తమ వాదానికి పునాడ్‌గా వక్కాణించి, “సహజ తీక్షణమైనప్పుడు, కదే రీతిలో పద్యం లోత్పుడుతుంది, మగ ఆనయ కంల లంంట... టాలింంబింలబి నడి [పతి పా తలనూ భాసిరచెద్హి భాన్నిచెదీ రచయితే 'నాట్యుమ్‌ అని అశగంయిసారు! ఇ సహజతాఇధి? తమ లస బే 6౬ . ట్‌ ల ఆది ఆక్‌ (ర్యా లటంల్త రా ౧! స్ట్‌ (న స చ స సార ష్ష్‌ (1 లయ కమ్సక, ఆ చభచజుాలే చెపష్పశలసిన విషయాన్ని ఆంకా: ముడిపెట్తురు. అలాంటి. వారు నాటకంలో పద్యాలకి _ త్రన హృదయావేశంతో పద్యర్షన చేస్తాడు. సంస్కృత టౌ నం లదన్నారు, స్థూలద్నలకి ఇది సబబే అని నాఓక కర్త లీ పద్ధతిన ఉపషయోగించుకు వార్ము. ఎస్తుంది- ఈ వాదానికి. షేప్రతివాదులింకొంచెర సూక్ష్యింగా... 'ఆల్రుగు నాటకాలహ్‌ 'మొద ట్రో ఆనువాధదామూ, 'అన్వరర వ్‌ మర్మింఛి | “"అఫహజత్యం” స్వురింపచేయనిదంతా లూ కనక ఈః షస్ట్‌తే తెలుగు: నాటకాల్లో కుహ్నుధా “సహజమె” అవ్లుతుందన్నార్వు. “నాటకాలలో నహ పస్తుటమయింద్‌ జత్వం [పఫదక్యించడిం అంటే ఫొటో్యోగాఫ్‌ తీసి చూపిం వ. చ్‌ క - డు [ కం కళ కలో క ఊఉ బకానికీ, ఉద్యాగానికీ లొంగిన వ్వక్రిపె స్పష్ట తశ స సయ తః ల ళ్‌ రించే పాత పద్మగళోక్కో షాటలోతో్‌ ఆ (ప్రయత్యంచా కారుడి సం, పయత దత, సహజమని నమిేించ శ = వ [= ఆ; య న. గ్ర . సాగడం అసహజం కాదనే. దీమకర్యులు 'చాకా మందే గలిగిన సంఘటనా: | పడరునం, (నట) అంళా *సహ చు సట పాటలు ఈక లల ట్‌ ఇం అ. కుం్రన్స్‌ చాదు చూూసుది సత మే అసి 1 జమ త సీలు బారీ ఉస. ల్‌ స సీ వాటి అవుతుంద. కాదు చూది సత్యభామ అని పేమ... స్పట్హూల్లో నాయికా. నాయసలు,. ఉద్యాన వనార్షో కుడనుకున్నంత గుల్ల] ప్తురుషుడై న స్ధానం సత్కృభామ విహరిస్తూ; గంరులుబసి పాటలు పాడితె. అసహపత్వుం ల్‌ క్త స్థడన్న అనహజత్వం స్యురించదు. స్సు చ సుీర్వొచర్మ ఆ గతులూ. పాటల్లూ: రసోబ్రపనాలౌరు లదన్నది. వ్వోస్తవ2. కనుక :నాట్రక్ష [పదర్శనం. ఛొటో నాయి. దర్శకులు అఐటుకంటు (పమయోగాబని ద్యాతల కళలన్నిటిల్‌. జా సృత్మ స్థనాన్ని సంజూదించుకున్నది, హిందొళంచోనో సామజవరగమనాలనుపలిక సూ, వత అవబత మక్కికి చుక్కిగా సహజత్యం పేరిట సామా... క్రృర్మలు కావటం చూస్తున్నాం; చూసిఅనండిస్తువ్వాం, న్యతని రంగస్థలానికెక్కి.న, మనోహరమైన (ప్రత్యేకత అరదుకన్సి సందర్శానమసరి౨చి, ఉ(డకాన్నియ్యుతంగా సిండించుకొన్న క్‌ లెత సహజళ్వాాన్ని. (పదర్శిఃఇచ డమ వ:కం చెసే పదాని రోచకుత బా త్చేట్‌ నాటక కళ ఆభాస. కలిగించనిదంతా సహజము అవు పలికిస్తె లఅపహజం కానక్త శరవిదు వొ తోచిత్యం' తుంది- జుగుష్స పుట్టించినదంత్నా ఎంతో కొంత రసో మరుగున సమయోబితంగాా “కశ్యావల్కం” లో

ఆఈలుగు నాటకం = పద్యోం 14 గిరిశం 'చేత అపాఇరావుగారు “రాగల ౪140౪" అనే (కిందటి- సమాజాన్ని చి కీకరించిన “దింతామణి” వంటి ఆంగ్హ పద్మాన్ని చదిపెదచారు. స మర్ధులై న నటులు ఇ నాట్‌ కొట్లో _'చివతావణీ బిల్వ మంగ వల పద . పళ్ల న ం పద్యాన్ని వచనంలాగా, పొడి ముక్కలుగా పలుకక; కూ డా ఆ సహ జం:కాద నిషిస్తు ంది. అదే ఉ రకవో భ వా నీ కొంచెంగా చాడినద్లి చదివి ఆ పద్యానికీ గిరీశానికి శంకరుడి పద్యాలూ ఆఖరుకి సుబ్బిశాప్టి పద్యాలు కూడా న. దగ్గరకోలన. కిందట సమాజాన్ని [పతిబింబి;ప చెసే, కొని కుంకా పద్దు. విశువడాని కిష్టం. ఐక వీరే. స్కామ్రాజ్రికాలు కూడా ఆతి సమీప చార్మత కాలై భాసిల్లు పౌరాణిక నాటకాల్లో పద్యం. రాణి చచ్చేమో కాస. త్రాయిః ఆ రీతిక్కో తాసీషాలు చామదాసులూ, గాందీ సామాజిక వ్యవహా ర్త (పతి బి౩బోవై షనాట్‌ కాల్లో పద్యాలు జీల్తు సుథాస్‌చోస్‌టూ. కూడా. పదా )లు పలికితే 'ఆభాస ఉండకూడదనే వాడనను. పొడిగంచవచ్చు. జయికే. కలుగ నక్కరలేదు. వారు పద్యాలు చదవర్తూడదనే చాక్కడ్రాత్యక నాటకాల్లో కూడా పద్యం అసహజం. అని శాసనం. చెల్టదేమో, (ళ్‌ య్రా, తర్కపు టౌచి వ్యాస్ని పించనక్కరచేదు. అక్నర్వూ, 'బౌరంగజేబూ. తేలుగులో బట్టీ యే నాటకంరో కూడా పద్యాలుండకూడదు, అసలు మాట్లాడటం అసహజం కానప్పుడు, పద్య రీరితో పద్య నాటకాల్న్‌ :నిరసించాలి అన్న లవ వాదానికి కొట్రిషారెయ్యకక్కరబేదేమ ఏ సుభ్చారావోః కలు అశలే లొంగి హోనక్కరలేదనిపి స్తుంది. [పకా శోరావో, మామగ్గారతో మాట్టాడే టష్యు డు పద గం పచార్షో సాహిత్యపు విలువ లంన్వ్నై- లవ "భావ చాడిం అసహజం అన నిర్ణమస్తూ, అనె దాాస్తవకతల... సప్రక్రట్రభక్రి పద్యం ఉపరరించినట్టు వచనం ఉపకరించదు. కాలంలో (చర్హిశళో) నక్కి మించి, ౪ అక్కరూ (పయోజనం దృష్టిలో పెట్టుకుంటే. పద్యం అంటే జౌరంగణయ హదా. సుబ్బారావులాగా, సపకాశరాన్లు... ప్రద్త్యాభావు. ఉండక్కర్రేవరి. బాడి సారు పద్యాభి లాగా మాబ్దాణాణని [ప్రేక్షకుడు ఆకాంకిస్తే సహజ... మాములు. ఫ్రీరామచం్యదుడు, ఎప్పటికి అకవ్వల్లో ఉండి త్తం మాటయలా ఉవ్నా 02860 మ్యాతం. దెబ్బ పొమ్మని తనష లక్కణునితోడిచ్చి పంహిడని తెలుసు తిరటుంది, ఆసలు. సన్నివేశం [గాహ్యమె కారుండా కున్న సీత తన్ను దిగబెట్టే తిరిగి ఇళ్ళిషోాయే. ఆతనితో హోతుంద. నీలి రంగూ, నేకలిపింఛమూలేని కృృషముడూ , ఎడ్కోలు: వచనాలు బెప్పేటప్వుడు మూ అ ోల్చు ముగ్గ పగిడి అంగరథా ధరిఃచని అక్సరూ. రంగ స్థం మీద కి నాకేలు మోడు ఏ్రలందించి, సీ కనోచిన నోములిల్లా ఒప్పించకేనస్తే వానే: గూడళట్టో, లుంగి మా ధరించి అమున్నై అని చెప్పు, అని పలికే న్నా వస్తె జు గప కలిగను ఆల్లాటి నాపకాల్టో “నామాన్న “ముగ్మకత్తంక వేలు మౌడ్చ్వీలి న్‌ సీత భాషకు” సహజత గ్‌ 0 ఇశ్చేస్రి ర్త [ప్రవేశం దొర కటు శ్‌. నోచిన నో య లి ట్సరచె న నము న న య లయ అల్‌ ఇ జుం ల ఆవాల భారత సిరులంతా త్‌ ల్ల ళా వెం న “అని సీన పద్మపాడ్యక్ల్తో రో భూపాం 'రాగుకో అ గ టే న గు బాబ హొంయిగి య ష్‌ “ందా 0 ౧౭ చై ( ] యె కం ॥/. వగా సమ్మ గిలి, ఆ గ 0 త ఇంకా హన 1; కరుణ 'కభాడు కూడా నమ్ముతాం, అది ఎబ్బెట్టుగా ఉండదు, న్నట్టు ఎదన 'అధకం అకృళుందని వాది. ఒప్పుకో అల్లాఃటివాన్ల పద్యాన్షా భావోద్వేగం వ్యక్తం చెయ్యడర బ్యా ఆ ఫస ద్ధని నిజంగా సాధిం చారు. బలిజేప భి ఓక మెట్టు దిగిన అతివాదులు.మూడ్రా ఓప్పుక్కుటార్లు, లచై కారితంగా రూ, ఆ పదం పాడిన కొంత చంది థలాగే అహోచిమునందూ వెళ్ళే కొంత కాలం”... సీతలూం న

కేత్మీక్మ నూట్మ కళ ఆలాగే శకుంతల అ తవా రింటిక్షి వళ్ళిహోతుంది లని సకగీతం: పాలు ఎంత ఉందాలి ల స వచ క్షా ద్పష్టి తల్చుకు బాధపడే క ణగ్రమహర్షి _ తనలో తాననుకురటూ పద్యార్ని పాడి పలికే నటువందకిక్షీ వడడదు శో న్నట్టు- “మనస్సు చాలా బాధపడుతోంది, శకుంతల _ తృల్లీ, భావ (ప్రకటనా, నాటకంలో పద్మాలకి, వాటికి తానిప్వుడళ్ళి లోతుంద స్‌ కంఠం. కూడా. చెడిపోతోంద్‌; జోడించిన సఇగీతాసి ్తీ (పయోజు వాలని, ఆ. ఇందూ కళ్ళలో యేడుపు కన్నీన్శాక్కువై చూపు కూడా సాధనాలు వాన్‌ సాధ్యాలు కవీ నటుడషకోక - మసకయింది”= అని పలికిన కన్న - తన గ్మాతం చేయగం గోరడీలు (పదక్శించడానికే, ఆ “కాందల మందె డెందము శకుంతల తానిపు రాగచ్చాయణని వన్ని వధాలుగా. ఎంత విస్తృతంగా 'శీసనంచయో, విశ దికరించే సంగీత పాండిత్య షపకర్ష కాసమూ ఆ [క్రందుగ బాష్పరోధమున కంఠమునున్‌ జెడె న డం లఖకా ళ్‌ మ్‌ మె అనుసి.ఎఆ. సంగతను దృష్టి మాంద్యమున్‌ బొంది... "మో గొ వద్యర నొ మాటలు ఎల్లాగ్‌ అల్జా ౯ క... వసి భావాన్నా “జూసి” బయ్యడం వాస్త విని పండాలి, అని డి త్త ల మాలికా ఛంది బంధాన్ని మాయా మాళవ అలా విన్నప్ప త్కు రాజ తామసాలు | పకోపించిన రేస్‌ గళ రాగడల్‌ పాడుతూ పలికి,- ఆ తర్వాత “కొంచెం... క్రల్స, ఆ నటకులకి ఆలావ్‌ ఆవకాశవ. యిచ్చిన పదా! "పెంచిన తపోధనులే యింత బాధపడితే, తమరే కని. జ గబ్యోగం (ఉదితమైన యోగళ) లోంచి. డిస్కస్‌ కూతుళ్ళని వడిలిపె ట్ట్రవల సి వచ్చిన తం[డులిం కెంత చెయా లన నళ యానికి వ్‌సే ఆడి వారి తప శరా క్‌ ను బాధపడతారో;” అని ఆళ్ళర్థాకాంతప్తు. వాక్యాన్ని. కోవచ్చు. అయినా అలాటి. గోండీలు.. మెచ్నుపందూ పలికిన కన్న - ఆ జికేవీ చుట్టుక్రాంటి కంఠ విన్యాసాల్ని హర్షిస్తూ “,,. యొకింత పెంచిన తపోధనులే కొంతమంది (ప్రేక్షకులు వన్స్‌మోర్‌ఎ కొడ్తూంటే నట యిటుకుంద, వంతగా కులు “గొప్ప చోపించు కోడాని ర్‌ మ్‌ పాడితే, కందుదుకో తమశితగని కూతుల బాసెడు నాఓక సంఘటనా (ప్రదర్శనంలొ రసోత్స త్తి ననుభవించ తండులక్కుటా[ో... దౌనికీ రీవాతహ లాగే రనడ్జాల, తమ చుట్టూ ఉల్ని అని ఆ రాగంలో పాడుకూ మనస్సులోని వధనువళ్ళ ఎద ఆ నటున దా వ్చె ట్రైధం అవరమితం చోసుకుంచే వినబడే “జాలో రసోత్సాదన కెక్కువగా అవుళుంది. అలాటి. వావ్‌ అనలు ఐద్యాల్న నాలా ర రా ల ల... తప్‌ బహష్టారింెయ్యాలంటారు! సహాయపడుతుండి, ఆభాంద్‌ ఫలసిద్ధిని. “సాధించారు ౯. |. కందుకూరి. వీరేశలింగంగారు, ఆ పద్యం పాడిన కొంత అప్పదక్కీ మప్వటికి, ఎప్పటికి నాటక ం ఒరటికన్నా మంది. కణ్వమహర్షునూను 1 యెష్టువైన కళలు, క్షల్‌సిమేలసి రం శ్చ, తా కల . ౧ గిబే కళ్ళాష్యకియ అన్నది లోక విదితమె. రంగాలం అమివ్మా అలాటి పద్మాలు సమర్దులు వాడడం: కరణ, ఆహావ్యా దున్కా లైటిగ్యూ యింయా ఆశేక విన్నాక కూడా టుధావులనడగ్గ రసికులు మాడా శదాలు యార్మల కవగా సృషించుకోవడ ర్క ఈ అన్నిటి కొందరు పద్యాల్ని నిరసించి నాటకాల్లో పద్యాలే. అస. కైక్రవల్లా నాటకీకరణకు. సాధించడం జర్వగురున్న లుండహడదన్నారెందుకా, అని ఆలోచించాలి. ఆ ప్పుడు, "ఆ అన్నె కళలకూ స్థానం ముస్తాంకాని, ఓక్క పద్యాల్నే, అనమర్డలేన నటులు అసభ్యంగా పాడి రసా స్తంగ్లీవానికే స్థానం దువ్వం; యిచ్చివా. బేక్‌ [గౌండ్‌ భాస కర్ష-చడం వాష్లు విశ్‌ డిండాలి. సంగీత కొడించి మ్యూజిక్‌కి వెంలేనా. యిస్తా? వాని పద్యాల్ని రాగ రాగిలో. రగవుచి, పద్యాన్ని మహప్ప్‌ = యుక్త గా వవమాంం స వికి వాది మాడా

(సామాజిక నాటకాలలో కూడా) స్థానం ఇస్తాం కాని... క్షదురుతారయు. ఉదాదారబకి---చిలకమ్నుత్తి వారు గయో ఒర్కు పద్యాల్టోనే దానికి స్థానం అువ్వషని భీష్మించు.. హొధానంలో గయుదు. శ్రీకృొష్తుని చోప. ఫలీతా కోడం సమర్ష శయం. కాడైమో సంగీత. కచ్చెరిల్ల న్నుంచ్‌ తస్ము రక్షాపమని వదకిదగ్గవర్నో రుదకా షపాట్రష ముందుగా ఆహాపనజోేట్లో, 'షాసేము ధ్యలో సంగ శంకరుడి చగ్గరడా పోయనా తమ్మూ రక్షింప గలిగిన రులు వెళాత ంతోనో, రాగపుటావారాన్ని సంప్లూ క్రిగా వారెవరూ రేగని నిలే స్టదం చెకక్‌న స్ధి లశ ప రిసితి చూపెప్టమ్టో, పద్మం హాంశావ్నో మధ్యనో, ఎక్కడ చుద్దాగా అలోచించి క్యష్తునుు సక్వువ్యాపకుడై న పడే అక్కుడ'ఆ రాగపు రీర్నల్న్సీ తన కలత నైైపు విష్ణువన్‌ తర్వి చోట్టా ఆతని పని చేసిపెట్టే అతని ణ్యాన్న్‌ సిమిషాఎ. తరబడి అవేపనిగా [ప దర్రించే వాఫ్లై లక స్వయకరగా తానో ఉంటారనీ జ్ఞాపకం న్‌సంగీత నటుల” లనొచిత్యాన్నీ ఆ నటకులగలభావ చేసుకొని ఓ మె ట్రకోచెట్టు |కుఇగిపోయే స్ట్‌తి లోదెలడగా చేష్టల ఆగికనైన దుకు డఖ యాపద్య్మ బహిష్క"ణ ఆ గయుడికి ఓ పదుం]వాశారు ఆ పద్యం: సిసం- 3 చమాచకొ స్తే వచనాన్ని కూదా కౌచిత్యం. వవిలస్తి.. బంకిలా (గూద్చు బండలా సాగ్రవోతు?ది, అవధ్యన్త నాలికోమడతలతోల్ని అతి వరృరాంలున్‌.... | బాచాళమున ౩గి టబ్రైతువవిమ్ను సిటిన్న వికారధ్యను తోటీ పలికిచే లీసిభాశ అవడం: లీదూ 21 బల్‌ చృవవర్తి నవ్వద్దెయిద్యూ ఆడా అనె నాదిగంతో వచనా న్నికూచా బహిష్కరించి మ్నర్ష లక్‌ చు జరి ము న చ్చు నను కొన్న మూక్షాభినయ [పదర్శనారే నాటకాలు అనే మగస్థితి _నారకదున కృషుడవతనించె. తచ్చుకోముగద 1 న్యర్గం కము జొచ్చి సొాఖ్యయుంద నన్న

ఈటా, ఈ కోణరకోంని నాహ్తాంగాలని 'పరీక్షీఠచె స్నుత్తాము చాతని సోడరుండె; నప్పుడు, రచయిత. నటుడూ ముద్దడా కూడా నాటి నక్షత ప్‌ థ్‌ ముస నక్కయయకడెద నన్న కంలో పద్యాన్ని, ఆపచ్య [ప మైగ [పద ర్యనలె" వా వన దెలమున బర గునతడ్యు కూడిన డిపజని చూపవలసిన అగ త్యం: విశదం అవు నతన పాదము లంచె యడ. జఫించే? కుత జలధి నాయకువడి శరణు బొచ్చెదనన్న

మండగా వచెరుత వకు థి పదర రాయాలి, వపిష్టత శ్నాయిమై యటవసించ్యు గ టు. ల [| మి ల ర్లా ల వ్‌ న టు చది పన భూముచందున వసియంచెద. నదగ ఆలె బించుక ని రాస్తన ఆ ఐద్యాలు 4 వ్పిగా నో గఏహల ₹*పల దాగికొన వచ్చునడు కొన్న తాయి. ఫావ [పక టనలో వక గాడ అవత చ4పించాలి, లం నం లల రసా. న ఆం? ర కకం కక స సనన కల కసత క కస సింహ రూపము జాల్చి చెలగునచట; ఏంత ల్‌ చరతో చు-పిరచాల్మ్‌ అన్న ఆజోచనలు నహి ( తుకంగా సోగవపష్తుడు అసలు పడ్నం కరాయారో ఆ॥గ గడచె గైకాన సత్త ఫోకములు యాస అక్క రైదో, రాయడానికే నిర్తయి చుకువ్నాక. పడి లెందు చోవుదు 7గతిమమి శి యెవక్యుచోచు. 77 వడిగా నాగే దంపయోే రామోాత్తో నిదానంగా. నడిచే పచియు చ్రాలుగు భవపనయుల్‌ వెదకి చూడ సీసంలో రాయాలో, = బశ క్‌ రతూటు. సంజసంయా ము తలదావశానదన సిలవు ఎమ్‌ |

146 నాట్యి కళ మూడు లోకాలల్‌నూ, స్తూర్యు మండలం చుట్టు 'వారా కనుక సామాస్యుఐకు | పయోజవానికి. రానివి పద్యాలు వున్న నక్షతాలు నింకివ అకాళంలోనూ, అ ఆకాశం వాటికి నాటకంలో స్థానం లేదు” అలి వాదెసే _- తన లోనే ఉండే గంగలోన్నూ ఆ గంగ కలిసే సముద్రం మగరగైన ఇఆర్హనునికో తప్పులేదని తన అన్నగారైన లోనూ, అరణ్యాల లోనూ, గుహల లోన్సూ శంకర ఛ్రీకృవ్లుకితో చెప్పిన సుభ దతోో అలా అనడం శ్రీ డ్రుండే కై లాసం రోసూ [(బహ్మ నివసించే సత్య స హజమైన బుద్ధి చూపే ట్టడమే అని ఉట్యుకించే. కృష్ణుని లోకం లోనూ. (వాళ్ళిద్దరూ: విషువే హోపగిస్తే తమరేం... భాషను పరిశీలించండి (ఇదీ చిలకమర్రివారి గయోపా 'చెయ్యలేమన్నారు తయు డడిగరే) పధ్యాలుగు లోకాల్లో ఖ్యానంలో - పద సమె ఆ

ఎక్కడానూ, తనకి తలదాదు కోడానికి చోటు లేదన... స్ట గి స్టార చీరలు నగలను చాలగొనుదు

చక్కగా కుదిరిందొ అనిపిస్తుంది. (ఈ సద్మాన్నాయే తుదక్సు మగని వక్షకుజేర యెమరగుదుర “ఆరటి రాగఇగోన్న్‌, జౌచిత్యం తెలిసిన నటుడు పొడి మగవపై. గ్రూర్మి యధికంబు మగువకెప్పుడు పలికితే ఏంత బాగుంటుందో వేరే ఆలోచించవచ్చు) | [గాంధిక భాషతో నడిచినా క్షి వ్ర పచ బంధం కాదీ . సో బే ఓగతివొ లే స్తమరయిభాష ((గ్రాంధికర్మి లో వ్‌ దగ్ధం: తలుగు (/10థాల వాసన ఉన్నవారికి (వా రే నడిచిన పవ్ధం చాలా మంధితె అర్థం అవుతుంది "

( 'పేచ్ళులుగా 'ఉంాంచన్లో నాటకాలు [వాసే 'వాతు కొ౭నమంచి వాషావపషేయంచో " ఉద్యాగ ంత్తో హ్‌లా ఆ కాలంలో) సులభ [(గాహ్యాటు హవుతువదే,. పై యర్తున పద్యాన్ని నడిపించాక గ ఆలాటి ప ద్యాల్లో

ఈ పద్యాస్నా గుర్తుచేసుకొని దాగి సముచితత్వాాన్నె లలు సామాను న న క్‌ ర్ట కాన కనిక (ప్రదర్శనా

సాహిత్యపకంగాపర్‌శీలించేటప్పుడు, ఇంకో విషయంకూడా స లు కావు పద్యం వన ల్రిత్‌ - (రజ గా న గాని ఏ “అంతస్థు” గల: భాషని, వాడానె అవే విషయం, రంల ు నికర (ప్రయోజనం (022506 02 (వాసిన భాష యెవరెవరకి అర్థం కాదో వాళ +20128, నిర్ణయించుకుని అవి జాన్యమో, నష్ట లిస్టు తయారు. చేసినప్పుడు, ఏ రళం భాషకేనా న న. అవ్యాన్నా వన్మరించడం సర్కారు జిల్దా వాళ్ళకు పరిచయం లేదు. విభ ( కీరాహ రణకి:- అం్యధనాటక పితామహులన జశేష పట్టణపు మాండలికాలు (గుకజోడ వారు ఉపయోగించి “8 గరించి ఆం్యధనాటక రంగానికి ఆదికాంంటల్‌ నవి_“స్నేహం, పట్ల పీకిచ్చేస్తారే గిరీశంగారు"లాంటిమి అద్భుతమైన. సవ లెసిన ధర్మవరం రామకృష్ణమా నెల్లూరు. గుంటూరు. సీమలవాలికి, అని వాదిస్తే. వార్కులుగారు ్రాసిన . సారంగధర. ల రత్నాంగి సామాన్య జనుఇకందుబాటులో ఉంటాయనుకొని వాసిన త్‌ న కొడుకైన సాం రగధరుడికి కాష్మాచతులూ నర క సామాజిక నాటకాల్నే బహిమ్మరించవలసి. వొస్తుంది; మన శిక్ష విధించారని తిలునుకున్సి ఆ దేవుణ్ణి ఉద్దేశించి గణనకెక్కిన గబేశ్‌ప్మాతో నాటర్షాలకి చాలా బిల్హాత్రో అంటుంది

రంగస్థల (పవేశార్హ తే ఉండదు? కనుక ఒక తరహా కా॥ ఈ కార్పణ్యము నీకు గల్ల జనునే? సామాజకులను దృక్షిలో ఉంచుకుని నాటకం. [వాయడం ఎగ్గామి నే చ్రేన్సిర్రివ్‌ *

యెల్లాగూ తప్పదు “పద్యాల్లో భ్‌ ష్మ యషహ్లుడూ గా క్ర యూ స్‌ సుతుడొక గ్రాడే యగు గదా ।; గాంధ్‌కమొ = అంచేత పద్యాలు అర్థం అము. చావవ్వ, నన్న్వైన దండి;వి మూ

రారారున్‌ సుతు గావవే |! యఘము ప్ప అయిన కోళకుడూూ అందరూ. వళి (పొద్దుటివే, ణ్యంబెంచ్‌నన్‌ [బోచువా బృందావవంలో యమునానకివొడ్డుక సూక్యడికి అర్హ్యవ రికాలంజున గల్లరే 1! తనయ. సీ యిచ్చ్‌ ఆ సూర్యనారాయణమూర్తిని. పద్యాల్లో స్తుతి "రే నాకు, హి దై వమా ల్‌ సారు, న్‌ పద్యా లిల్లా నడుస్రాయి వలు. లని, కార్దూలగతి కో, రాష్ట్ర కూడా [దవించె గ్రిల్రిలో, కృష్ణుడు ఏ భగ్రవానుడా 1 లోకబాంధవా | గుళెలు నులిమేసే ర్‌సలో కారుణ్యరసం ఒలికిస్తూ | . ని జల్‌ ఈ త. జ లక్‌ శా ౭ చి శస శరన గక సస స సా శా ఈచవె చండగ భస్సి మండ౭ముచే. సింకింతు చమ్యేన ర త్నాంగ్గి బట) (యింకో పదక్థం జ సి మారుం మభటోనిదుల్‌ న్యా | మభొానిభుల్‌ కోర! దిశయామినులనయారే నీవే. విశ్వహితార్థమై కురియదంచేవాన దేమూ వినయార్యనయా నునమా ; చ చేయదు భస్మరాశిగవ వాగ్‌కయు తనయా |! మశ యాలి వది యు ధారుణి దావాగ్ని వై నేనయా ? ! యివే పెంచెదవెల్స చయోషఘలు రేలిందుండవై మొదటి పద్యం అర్థం అయినవాళ్ళకు 0డో పద్మం వెన్నెలన॥ చటుక్కున అస్వయించు హోహం క ష్షే అవుతుంది. ఆ వర్టావమాకమైన తాను విళ్తసంరక్షకుడు కనక కరదం,ఆ సన్ని వేశంలో ఆశార్టూఎంవెంట అకాపరిగెడిత్కే సూర్యని లోకబొంధవత్వాన్ని గుర్తిస్తూ, తాను సర్వ ఛందస్సు ఉపకరించదు. ఆటాటప్పుడు, "ఆ పద్యాన్ని వ్యాప కుడు గణ్పేక్ష వండ ల్లో మె రూర్లో నార్చిచ్చుల్‌ క్‌ వదలివేసిన్మా నాఓకగళికి అపకారం జవగదు వచనాల్లో... బ్రంద్రడిలో ఆ సూర్యువేచూస్తూ, ఆ ఆశ్యతులన్ని ట్లోనూ కూడా:దర్శకుల్తూ నటులూ కొన్ని భాగ్రాల్భు(దోకెట్ల రో ఆ సూర్యుడు లోకక్షలా వార ౨ కారా ఇలే చేసా డని వివ బవధించ్కి ఉషమూగిచకు మతసిన విషఖసేం చవాటకాలు ౭ సూ, నారా న. న నాశము అదనంగా గ వేసే వాళ్ళకు ఇరియనిడీకాము, “ద్‌నయామినుల” లాంటి... దానిక) తనకూ, అసూడ్యశికి వకర్వం న్వస్టీకరిస్తూ పవ్యం ఉండి కనుక్క ఎవరో ఉంగిర్టునం పేక అది వడ. ఆ సూర్యుడిక్‌ వీళ కీ చ్చి అనుబంధం గురచేస్తూ, వశ చడివితే లభాస కల్గించి కనుక్క ఆ సారంగధర... ఆకిళ్ల “చోకబాంధచాగ్‌ అని సందక్తంచడ:నో ఉండే నాటకమే. వెయ్యమాడదతే. నిర్ణయం. సముచితం అనే... డ్రాదార్యాన్ని తెద్యాత్తంగా వెల్లడి చేస్తాడు. ఈ పదాత్త్ర ాచిదుకడా | భావం నాజనం ఇలక్షవోచ్సే శార్తూ ట్ర వ్వ 'తవకో చెప్ప సందర్భోచితవగా, నన్నిచేళ (ప్రదర్శవాగతి కరువై... బేకరి ఆ లంచస్సూ, వాడిన ఆభాటా _పమగల '2రుకుంటూ పద్మాలు (వాసినష్కుడు ఆపేచవా సై పు ఆ చెరటే బలకాముకు, :- దేవా 1 చభడమయూఖి. | ణం అ సో త్య. వం కళిగిసు ఐటెం ం ల ఉదాహరణకి, :- చిళకమృర్రివారి గయోమాఖ్యానంళో నిగమాత్మక 1 మిత నీచు న త్యోదయముల్‌ కష్ణుడూ, బలరాముడూ, సాత్యకి (ముఫడా. అన్న జగద'స్తం కరణగో న దమ్ములు) వాళఃతోవాపే ఏదూవకుడూూ. చెలికాడూ. యగదంకరు సదయ .హవహా.సవలయంబుల్‌॥

అడిశషని అవతారం బబరామ్వడ్యు తొందద నడక ఇసు వవ మ. ఇతులతో కరిసినవ్వ చమే అతని సహజగుణం; సూడ బుద్ధికి పెట్టిందాపెరు... (పన్ఫర్తిగానూ, తళ స్వామికి ఆహ్హాదం కవిగించడమే శీషుడు-చేయి నాళ్కాలలతో ఒకేసారి పలుకగఇ నద్చు. వృత్తిగాన్తూ తండే వెదూర్యడ డు, ఉపకర్ణోన్తూ. పరి కఫ వాడిగా గా మాన్మ మ్యచ్టికి కనిపించే సూరజ్ఞా నిగ సూర్వుఖి వస్తూ పూబిన్లాదు . ఛార్తూవాడి. వృటాల మాళత్యకుడు (వ చమ కే జత్మ స్వరూపంగా గంహా డ్సు జోలికీ హోవదు; అభికె కి తే లం కూడా ఎప క్‌? అని గ్నుర్రించకుంటాడు బంరాముడు, లన డిద్వేగొను... గేయంలా సాగే డిత్సాహ మారికతో ఆ సూర్ముజ్జే ఇకా తాపా£కి (పతీకలుగా ఉదయా_స్రమ యాలూ, తనకు న్న దహెరు / లట వెయి గాల్క- లవలె3 మయ కిరణా లు ఖా సే స్తూ రు - జ వ. ళ్‌ డితో ఛాదాత్మ గం గ్నుర్తివచుకొంటూూ జీవ చైత స్యా 9 ఊగ బవషనూాచి కలుసు పూవు రిజబ్రైమూరిమొ జ ఈ కారకుడెగా. గ్రైపేరకుడిగాను ఉండి, నిత్యం (పామును యెవనిగాంచి తమ్మాచంకలెగువచేసి నప్వునో మెల్కొల్చే సూర్యుడే ము తాన స్తమంచి ఆ [పా.ఎల మవవి మొగము కుణపటిట్టు లెబ్బబాలీయిండునో చైతన్యం అన్తమింపలేసి నిద్దుర పుచ్చుతాడనే విష యొక యండక్షణము కాగ నెలచరియు బోవునో ట్‌ త రా ర దాం యిం (నట్టి యెషడు |గుంగ గపలనండ హేచ్చున్నిద వచ్చునో కస్తూఉండాయి బవరాముగికి, సూర్యుని ఉదయ్యాాస్త ల ల ల ము కం ము దాయం మయాలకీ, తనయీలక్షడాగకి షోలిక తన మనస్సు ్రో యవకు చందమామ గూచ యుగు ద్‌డు ద ంగెలూ రుదులుకూ పండగా, వకిగు. తల్‌ నెజానికి నహ పవ*జేయు' నటి సీకు బత్తితోడ 'మయొక్కె-దన్‌ గలిత్త స్పందంచేకదడంలో ఆ సూర్వడేపజ్ణి ఆ రరిగా...... సామాన్యుడికి నిత్యావనరాలూ మ్య మన్నత్లేఎ, ౧! ఎ కలరా స తన కణ | న్డ్‌ బా నిదా, తళకు పలివయ గ్‌ డం ఆః క్త ఆ మైన సాత్యకి అంాయః_ మకస్సులోం పష్టాలు వికసించతంలో “చంకలెనరేసీ లె|గీ॥ దక్షిణో | రా ఒ:ణములు, దర్శహా నస్థాడ ర ముకుపం చ్రడండ్తో “మయూతమదవవరం 3 మా సులు3 [గహజంటృలు, మాసములు, గుం్యడ్రవగా ఎరగా _పభాసింమైనా, చందా ఎండే వడ్యతుపులహో ర్యారముల్‌ సంధ్యలునివి..... ౯ కొంటే కాకారానరా, కళ్ళకి కంపం చద తపనః నీవ నవజారో భేవములు కావె! ఆూఫంకో నడుస్తూ ఇలిటే ్టదింయ. చెక్కగ్‌ దొంగ్య సాత్యకి మైదాళ్టిదఫికన్నా [కిందతవాపి అవతారం; నడుస్తూయాడనే ప్రాథమిక కాగ్ర విజ్దార మా, సంద మాషషత్వవ. పాలెమ్మవ అతంరో. అంచేత సూర్యుడి... డిస్తూ చఠహియి. “పవలు చెయ్యనం”. అన్నిటికన్నా? సంచార"భేదాంకీ మమష్యులు గ్పుర్రింయకొడే. కాలగతి... చూనప్తలము సూర్వుడుచేసే మషాహూరం అని వలును భవాంకీ అక్పయం మూసుకుంటూ శాస్త్ర విద్యార్థి ఆయి... కున్న సహ జవిన్లానంతో, ఆ సూరూకక కృతజ్రతలోః మికఐ గా నగిచిపోయ తే సీగతి కో భాషమ ట్రుక్కి ఉదా దర్ధాల్మై? “పిత $ హ్యాదయాన్ము” వివ రించడమ్మే రా ఉన్నా ఆతడు సూర్యుడిక్కి పంచాఃగానికి.. ఆ తెలివైన విదూషకుడు: సామా న్వమానవుకి సొయిరో (రాలెండర్‌క్రీ ఉండే తాదాత్మ |0 విశదీకరిస్తాడు. సంతరించు ళున్న కవితా పాదర్యావ.

తెలుగు నాటకం = పద్య: 43 ఈలా అనేక స్థాయిర్టో సూర్యోపాసన గురించి వివ [ప్రాధాన్యం కావాలని, థావానికి అనుగుణమైన రాగంలో రించారు చిలకమ ర్రివారు, ఈలా, కవిత్వాన్ని, భాషను, పద్యం పాడికే. అది బహుధా (పభాసిస్తుందన్నది. గుర్తి ఛందస్సును; పా తౌచిత్మంతో వాడుకుంటూ, అద్భుత _ స్తేనే పద్య్మపఠనా పాటవం గల నటుడౌతాడు.కొన్ని కొన్ని రచనా శిల్బ్ప నై పుణ్యం సాధించి అందించారు పూర్వపు _ రాగాలకు కొన్నికొన్ని రసాలకు. మైట్ర ఉందని వాగే పద్యనాటకరచయితలు వారి రచనల్లోని సాహిత్యపు విలు యకారులూ గాయకులు గుర్తించిన సత్యమే. ఉదా వలూ, (ప్రదర్శనపు ట్ల" చిత్యాలూ థావౌన్నత్యారూ, హరణకి శోకరసానికి, ముఖారి మాయామాళవగెళ నాటకీకరణ. శిల్నాలూ, అలా లభ్యమైవుండగా, అవన్నీ లాంటి. రాగ్రాలు ఒప్పుత్తై, కుప్పిగంతులు వేస్తే సంతో యీనాడు మనకవసరంలేదనుకోడం మనకి మనమే. _ షం (ప్రకటితం చెయ్యడానికి బిలహరి. రాగం ఇప్పు చేసుకునే మహాపకారం. కాదాః అయితే వాటన్నిటినీ _ తుంది, అంచేత ఏ పద్యం ఏరాగంలో పాడాలీ అన్నది [శవ్యనాటకాల్దా కూర్చుని చదువుకోవచ్చు రంగస్థలం పద్యంలోని పదాలను ఆ రాగంళో ఎంత మా తంగా మీద తెక్కించడమే వద్దన్నాం అని యెవరేనా అంటే- సాగెయ్యాలీ అన్నది, ఎక్కడ రాగం పదంలోని. అర్ధ ఆ (ప్రయోజనాల్ని మనస్సుకి భాగా హత్తించే [ష్యకియ సౌష్టవాన్ని 'పెంపొందిస్తుందీ అన్నది, ఎక్కడ రాగం ద్వారా (పజా బాహుళ్యానికి అందజేస్తూ, వాళ్ళకి ఆ _ తానై నిలిచినా (పదాన్ని విడిచిపెట్టి) రసాన్ని పవృద్ధ రస్తానందం. కూడా కలుగ జెయ్యడాన్ని, వద్దూ అనడం మానం చేస్తుంది; ఎక్కడ రాగం తానై నిలిచి పోతే సబబా అని అనేవాళ్ళకి సమాధానం చెప్పాలేమో! నాటకంలో రసాభాస అవుతుంది అన్న ది-ఇవన్నీనటుడు పదపఠనంలో సంగీతం చారనీయక వచన్త లాగే తెలుసుకుని విచక్షణతో పాడిలేనె పద్యం భావ(ప్రకటనకీ చర్మ రం లం లం రాం గా గిం ల... రసపోషణక్రీ తోడ్పడుతుంది. చదివి కొంత ]1పయోజనం సాధించవచ్చు. అయిల . తెలుగు పద్యాల (ప్రత్యేకతలైన శబ్ద, భావ, లయాదుల లీనం (పసిద్ధుల్తెన నటుల్లో కన్పిస్తూన ఉంటుంది.తెలుగు సౌంపులకు కొంత సంగీతం. జోడిస్తేనే ఆ పద్యాల... నొటక రంగ ౦లో దర్శకులూ, నంగీత దర్శకులూ: సౌష్టవ సౌందర్యాలు స్లైట పడతాయనే. భావన ఉండనే (సినిమాల్లో లాగా (పభావితులయి కాన్ని (పభావంతో ఉన్నది. ఆ విధంగా సంగీతం కలిపి పఠించిన నటులు క ఎక్కడ కొన్ని కనబడరు, పూర్వనటులు తమకు తెలుగు పద్యాల కున్న (పల్యేకతను [పేక్షకలోకానికి గౌను సంగత దర్శకులమో అనిపిస్తుంది, సంగీత ప్రహేరం చేశారు. అయితే పద్యభావానికి (వతిలా సంగీ దర+కు లసలు లేరని కాదు (ప్రాపట్ట కాంతయ్యగారికీ, తంతోడై అనుసరించాలి కాని సంగీతానికి బంటై పద్యం చందాల తళవదాసుగారికీ, దైతా గోపాలం గారికీ, స్వరదాస్యం చెయ్యకూడదనేది రస్రజ్ఞు లెరిగిన విషయమే, భీమవరపు నరసింహారావు గారికీ, ఇంకొందరలాంటి అప్పుడు సంగితం పద్యభావ్నపకటనకు అంగంగా ొరీ విశిష్ట సంగీత దర్శక పీఠాలు చెల్లాయి) కొన్ని శిసుంది. . సంగీతపు దారులలో, కాని ఉచ్భారణాదికాలకు, విరుపు ఇ. లకూ సంగీతం జోడించడం, విరామాలుపయోగించు అయితె కూనిరాగం: తియ్యని మగవాడున్నా డా కోడం 'నటుని లోనే ఉంటుంది. ఉదాహరణకు- ఎదో విధంగా గానం చెయ్యగల వారెందరో ఉంటారు. నటిస్తూ, ఒకానొక సన్నివేశంలో శ్రీ కృష్ణుని ఉపా అళాగే అందరూ పద్యాలు పాడేస్తారు* కాని రాగం థావ _ లంభించే వృత్తం .

మ॥ ఇక నీ గీచిన గీటు దాటనని, ఎన్నెసార్లు నా పావాత వత్తుగ డర్హో, “సి మా హాత్మ్యాని"క్కీ “సామా. “చండ ని _న్యుడుకీ “ఆమూల్యాగము” అనే పదాలకీ దేవ చృకముల్‌ నచ్చగ' బల్కి, పల్కి తుదకా గాంధారీ రాగచ్బాయలచేత ఉఃడిగం "చేయించుకుంటారు చందాన, స్వవద్రీలలో స్ధానం వారు. అసలు అనుతాపానికి, విచకణా జ్జానా నకె సక్కెంబుల 'షాలుజేసి ఇటు: రానేల, సికీ అవలంబనం కాదగీన రాగం బేవ గాంధారి. త్యాగ యొవేసారి కు. రాజ స్వామి “క్షీరసాగర శయనా” అని మొదలెట్టిన త్తుక ఖండించి సపత్నులంగ్రలసి సంతోషింపగా కృతిని రచించిన రాగం అది; ఆ క్షీర్తనలోని రాదొకో [ సాహిత్యం భావం, అవరోక్షిస్తే, ఈరాగం మై పద్యాన్ని భైరవి రాగంలో పాడారు. “గీచిన గీటు” స్కీ “ఎన్న... 'సౌడీన కొచిత్యం జెలుస్తుంది* సార్ద” నీ “ోతుదకా. చందానో నీ “రానేలో పీ అలాగే అద్దంకి ్రీరామ్మూూర్తి గారు, తానే “రాదొ కో న్కీ సొగసుగా ముందుకు తోస్తూ; దశరథుడై రాముణ్ణి తల్చుకోవడంలో ఉబి గ్‌ తబ్బిబ్బులై స్‌ శ్యభా మక్క న్న బెట్టూ . ఉడుకుమోతుతనం, ల జ్జౌః షోతూ న్న తన హ ప్రద యం గోని. ఉేబకాటం [పకటితం ఉబికి వచ్చె ఏడుపూ, తెగింపు మాటలూ, అన్నింటినీ చైయ్యడానికున్న సీస పద్యపాదాల్ని వింహరి రాగంలో ఒప్పిస్తూ, ఆ భైరవి రాగం ఉజ్వలితం, రసోత్ప్తికి ప్రక్రిస్తారు తన్ను తాను సమర్శించు కుంటూ, అల్జ్టా చెశారు స్‌, చిడమిన పాలారు పయ. టదముంసె నరసింహారావు గారు. పద్యాంతాన గాన్ని మద్యన గాని న ఎక్కడా: భైరవి రాగం అలాపించే సంగీత (పకర్ష టం న్‌ గ క క కో ఖ్‌ గ 1 సత్యభామ సహజో క్రిగా అనేసి ఉండాలి. యింకే దరీకనుల్‌ క రిం రాగం. (కల్యాణో కదన .కళూహలమో ఓప్పదు బడి బడి నడునం పూర్వ భూపాలగా అనివిసుంది. ॥ ౬ వలను ననుడువుచి. బలుకు వాడు క. రాఘవా ? ముద్దియరా యన్న ఎగిరి గం ఆ తర్వాత పళ్ళ్వాత్తాప్త అయిన సత్యభామ తన తిడుచు హాయిగ కౌగలించు. వాడు,,* =. భ_ర్ర మహాత్మ్యాన్ని .గుర్రించి పాడిన పద్యం అదె. ఆల్లాటి ఆనందాన్ని స్కృతిలోకి తెచ్చుకొని, కుప్పి స్థానం బాణీల్‌ 'దెవగాంధారిలో. పాడుతారు నరసింహా గంతు లిడుతూన్న తన మనస్సుని (పకటితం చెయ్య రావు గారు- డ్రానికి ఆ బిరహకి అంతగా ఓప్పుతుంది. అల* అయి శా; నీ మాహాత్మ్య మొకింతయున్‌ గనక, అంధీ భూత నప్పుడు ఆ నటుల పర్శవేక్షణలో కర్ణాటక సంగతం క్‌ శేతస న! తెలుగు పద్యాలకు అరవ చాకిరీ చేస్తుంది సామాన్యుండని యెంచి చేసినది దోసంబంచు ఈలా. రాగ భావ. సమన్వయం కలిగించుకొని సము క్‌ న్గొంటి నే... చిత రాగాన్ని ఏరుకున్ని తగినంత సంగీతం చాపి ఎంచి, డామూల్యాగము గర్వమెల్ల మటుమాయం పద్య పఠనం చేసినప్పుడు రస సిద్ధి సముజ్వలం కాక బయ్యె, గోపాల తప్పదా అంతే కాదు? వచనంలో నుడికారాలు కృష్ణా మన్నింప్తుము నీదు సత్య నికన్నైనన్‌ సాను _ కొన్ని స్ముప్రసిద్ధాలయి. నిత్య వ్యవహారంలో నిల్చి రాగంబుగా ॥ పోయినట్టు = (ఉదాహరణకి. “కన్యా శుఖ్కం”లో

తెలుగు నాటకం - పద్యం కేల్‌] “నాతో మాహ్ధాగ్రయె ఓ ఎడ్యుఇషన్‌”* అన్నదీ, తాంబూ. కొడిత్వే మళ్ళీ కొడితే బాగుండునన్న 4280011106 లిచ్చెళాను తన్నుకు చావడండన్నదిలాంటివ్సి కొన్ని _ (పవృలర్తి |పక్షోపిస్తే, వన్స్‌మోర్‌లు కూడా కొట్టారు. సంగీతపు 'బెత్తుగడల్తూ పద్యభాగాలూ మళ్ళీ మళ్ళీ నటకులు తమ సంగీత (పతిభను [పేక్షకులు గుర్తిం మనస్సుల్లో చదులుత్తూ, వ్యవహారంలో దొర్జుతూ చారనే గర్వంతో ఆ పద్యాన్ని యింకా డొంక తిరు వుండిషపాయాయి, ఉదాహరణకు- “నిట లాక్షుండిపు _ గుళ్టతో, యింకా అపష్మ్టభంశాలత్సో మమ్మీ విరిచి, డెత్తి వచ్చినను రాసీ= (“చిలకమర్తి వారి గయో _ యుంకా విరగ్గొట్టి షాడేవారు.. ఈ లోపుగా నాటకం పాఖ్యానం”లో నిది “బావా. ఎప్పుడు వచ్చినీవు ౪? తోని సన్నివేశం, రసం ఖూనీ అయేవి, ఇంత సేపూ (తిరుపతి వెంకట కవుల “ఉద్యోగం” లోనిది పక్కనున్న 'డెంతటివాడై నా, వర చెయ్యాలో తెలియక నిడుముక్కల సుబ్బారానోో పులిపాటి 'వెంకటిళ [క్లో జనాంతికంగ్లా ఛీత్కారాలు చేసేవాడు ఘనుడై తే; అర్జునుడిగా మొదటి దన్నప్తుడు ఆ వృెత్తుగడలో బిక్క మోహం వేసేవాడు దుర్వలుడైతే | తాండవ స్తూ, సాయం తం త పకుండా య గ యినా గంతా నాటి యింక [బ్రహ కత (గహ క్ష కం బ్రో " సే సినీమాకి వెడతానం పలికే కాలేజీ విద్యార్తికీ ఉపక యుగంల్‌ రాక ఇప దరాగ స్రైతి రింబేద్‌ ? తాను నడవమక టు నడువక మొరూయిసూ రిహార్స లా ప లక్క నటులు గ్‌ మదకు (న తమ సకిలించే జట్కా. గ్యరాన్ని అదలిందే బట్టా సాయేబుకి పకన మరచినా పద్యాల మట్టుకి సంగీత (పాదు (చదువూసంధా, 'రాసూడివ అక్కర కొచ్చేది “ఆవిధంగా రావి (పకర్షి క యోగెంచుకుని; నాటకాలను సంగత య ల నత య ల ల ల నం... స్థితి అది ఇద్దరు ధర్మరాజులూూ ఇద్దరు:దుర్యోధనులూ, “వారై నిల్నిపోయినై -- వాటి వల్చ ఉపయోగం పొందే. స్పృస్గకు కృష్ణలూ, “ఉద్యోగ విజయాలొను పణ్యాం ఉబలాటం నటుల్లోనూ. పెషకుల్లా నూ సముచిత 6తి గనగ్గా మార్చి; అభావ చేష్ణలతో [దవ్వ లాభాలు [ప్రబలి భాసించిన రోజుల్లొ, క సస స న వన భగ హా ఏపొంద్విన అధ్వాన్న పుస్థితి అది, రసజ్ఞులైన తెలుగు. కాని యిదివగకే చెప్పుకున్నట్టు, తెలుగువారి వారేంతా ఆ పరిస్థి తులకు దుఃఖించే వారు, వారిలో దుర దృష్టంకొద్ది, యీ ఉబలాటం విక్యత్తావస్థలకు దారీ కొందరు. ఆ చివరకు పోయి నిల్చున్మి ఇన్ని అనర్జాలకూ తీసింది. నాటకంలోతన వంతు పద్యం రాగానే నటుడు వారణమెన పద్యాలని నాటకంలో రేకుండా చేసేస్తే ఈ ఆ సమయం. దొరకబుచ్చుకుని, ఇష్టమొచ్చినట్లు ట్యర్ధాలు సంభవించవన్నారు. అల్జా చెయ్యమని. పట్టు పద్యంలొ ని భావాన్ని సంపూ _ర్తిగౌ వ్‌స్మ రించి. యింకో చివకకు సో ముని ల్సున్నా రః, ఆయా నటులసీ రపేక్షకులకా పద్యాన్ని దిమ్మరించవాడు. పొడిన పద్య ట్క్యాట్రై ప్రడేతుంను మ్మాతం నిరసించి! ఆ ర6టిస్‌ పాదమే మళీ మ, పాడేవాడు, అన్వయం లేక. [షోత్సహంచకుండా ఉంటే. చాలుననే పద్యనాటకాభి వయినా, ఆ సంగీతపు గారదిలకు ద్విగ్భాంతులై న. సన్న గాంళులు వినిపించలేదు. (పక్షకులు, నాటకంలో పద్యాలల్లాగే ఉంటాయి, అలాగే ఉండాలి కాటోలనుకుని ఆ అమఘభవానికలవాటు ఏమైనా పద్మ నాఓకం యొడల మొగ్గు తగ్గింది, పడిపోయారు. స్నేహం పేకిట్‌ విపుమీద గ స్‌న మఅకప్పుడు సమ్నుదపు కెరటాల్దాగా అంత ఉవ్వెత్తుగా

లేచిన పద్య నాటకోద్యమం పీల్చ కాల్వలోని చిరు ఈ వ్యాస రచనకుపకరించినవి-_.

కెరటాల సైయకొచ్చేసింది, అయినా పద నాటకాలు క 1 మ

ఏక క, శ టి హ్‌ స ర, డు 1. “కళావనిో= [1180 4006020 ఏం176-. క్‌ రా మం రా (2 ఇలాకా క్ష్‌! లా ౧1౯ లో. అనేక [ప్రముఖులు రచించిన [పత్యేక కూడా సమాదరణ .పొందుతూనె ఉన్నయి; అన్న వాంహేలు ( ట్‌ సత్యం మరచిపోకూడదు. ఆలాటి పద్య నాటక (పయో వ

గాల్లో ఉన్న సుగుణ సౌశీల్యాలు మళ్టీ మళ్చీ గుర్తించు. క రూపకళ - విద్వాన్‌ సహదవసూర్య (ప్రకాళ కొని వాటిని అభిమానించి ఆదరించాలి, ఈ విషయాల్ని రావు.

సావధానంగా పరిశీలించుకున్న _ తెలుగు ]పేక్షక 8, “*నాటశాల్‌

రసికులు ఆ పద్మ నాటకాల సంప్రదాయాన్ని తలుగు ఉ “యవనిక (1 కా

(ప్రయోగం జరిపిస్తై రససిద్ధి కలుగుతుందనీ ఆశిస్తు

న్నారు, వారి నోరిక ఆ నటరాజు. తీర్చుగాత :

ద్ద అం నునశెాటర! శతక గతతో కా; ఈ సకాలో ర్యా ంత జా! "“కేడియో రూపకొల్ళి న. * ఖై షేపొటించవల్సిన థభ౦ంను౦ వీ న. మ [వార ౧ భ సా లని టు. క ఉద గ్య అమునేతా ఇల మ ఇ =. చక్కటి. చమత్కా గోతలలో ఉత్సాహ సన అదను సు శ నఖ ల శ శల లో స్తో న. అని ఈ లగి యూ చట మా. శ చు [గా ప మ త్య_ంఠలని న జకూపొందింప వ; ళో . క్ష . య జన్‌ యాల టన. న. ప, కన _ మ ఘు | / మ సై వ్య కసా ళు. న న నా టి వ్‌ తై. 2. డి యో మ ల స్‌ న సో స్య జః మ. వరు , తూ టి స బడాలి (్‌వ్య॥ కృషళశార్రిగారు రే | గ" . త. జ్జ స. వ నక ఖ్‌ జకీ ఫె . 2. ములో ల “చి యేం చు కే $ అగు వ శన దవులపల్లి క నని+ంటిసి ఆకళిం ప. | క పలక టైనాటకల _లమ! రంగానూ, భావబంధురం స న. / ల ప సని లలిత సుందరంగా ప తోనూ మెరు ల్యే జ క, - వం కై శకుని క చక్కని మలుపులతి టల, క న వ స్తు జ న ష్‌. స్‌ో ]జీ నో. న్స్‌ హా శే గా నూ. చ్‌! గా ల స్తు ది గె! 0ె్ట్టి 1 షై జై! స్‌ పట ఇ నవాని వ న నే జ్‌ వ్‌; గూ టీ జనో గ ఏల ర మ "రా న్లో [సు లీ స 1 న ౯ న జ్‌ జట గా క కతి న క మైన. ళ్‌ శ ల శ చను ఎకారు. | క వచ క. వ్‌ న బు నా న! త జ నో న... రగ సి ము; నన అర రోత వ న్‌ పంటిని. సు లచ శమీ కలని కృష్టపక్ష స్పర్ష లే ప జ ౨. యో. నాటికలని లి న. చై వ ( య. “2 రేడియో. నాటి "1 షీ, *ధనురాసు స బా లై పష య టం. వ ల లోల క. నీ ప కష ' శంఘం “శ త శే నగ దః గా న . | స శ + జా శ ణ్‌ జక న శ న్‌ . స్ట ఇల్లే న్‌ శ్రన లుంయఖు న | ఖో. స ంప్పు టులు క సన్‌ న ము శల య న్‌ ఈ డు గేయనాటిక వ. సంపుటిని క పో! ఎద. జ. నా సన్యా సి నా 4 రం! శ న రా. ఆగ్‌ క ౧లయ్రి క వ. “(అన్న రెండ గ *థనురాను నకల! త హై ఓ క ఇ “| మ. ప చు రిం చారు జ క క్ష ష్‌ నుం (స్ట ది శ్ర లే సూ . న్స్‌ కె రసాత్మక మైనవిగా; గ్‌ సర్రు గ క. 1 భకి రసాత్మక 'మై మైనవిగానూపేర్కో ఖ్‌ . న శ షి వడం మింంం మ క . . గారు మాత ం “*ఆపెరాలుగానే క్‌ టిలో ని కక ఇ 2 న ఆన తేనా ౧. క! వు) కీర్తనం స ర. ఉతరాసాది టం ర పం. మలు వే లగి " గ" 'తిరువ్వాష | న్‌ షట య భా లారి, న ద శక. న్‌ ట్టి దవులప వక విగాక శ్‌ ము ఖు తట్‌. క. క్‌ లప పక్ష ఫావాటెతే బక గా రది, సిటు ఆఫ్‌ న్‌ క్రీ ర ఆవ

] రట నాటే కీ ళ నాటికల కోవకి చేర్నదగివది, “శర్మిష్ట సంపుటిని నాటిక సౌందర్యానుభవాన్ని వృద్దావ్యానికి విరుగుడుగ శ్రీ బెజవాడ గోపాలరెడ్డిగారికీ, ధనుర్దాసు సంపుటిని ఉపదెశించిన సౌందర్యోపన్నిదిష్ట కవిలో శాస్త్రిగాకే (శ్రీ పి. వి, 'రాజమన్నారుకీ అంకితమిచ్చారు. దేవులపల్లి, గోచరిస్తారు. యయాతిక్షి ఈ జగత్తంతా అనురాగ ఇతివృత్త వై విధ్యమూ; సున్నితవిస్యమ్తూ భక్తి మయంగా కనిపించి చివరికా [పణయం భగవ్యత్పణ భావనామాధుర్యం, ఆత్మా[శయత్వం, పద్య గద్య గేయ యంగా మళ్ళి దేవదేవుణ్ణి (స్రార్థించడంతో. నాటిక ముగు రచనాశిల్బ్పం-వీటన్నిటితో కూడుకున్న ఈనాటికల్ని _ స్తుంది

రచింపచేసి పసారం. 'గోవించడంలో రజస్ని పాల “అలసి అలసీ ఈ హసంతి కానలమ్ము

గుమ్మి పద్మరాజు విశ్వనాథం, ఆచంట జానకిరామ్‌ నిదురంచునో చిత్తరంజన్‌ మొదలైన వాళ౭ందరి అమూల్య కృషో మలసి మలసి చేమంతి కా సుమాళిదా?ి అంతర్జినమైఉంది. ఆచంట జానకిరామ్‌ చేత ఆంధ పలవించునో” సాహిత్యానికి అపూర్వాలంకారంగా కొనియాడబిడిన “జక్రజాజి.. విరితీవ ఓవరియెనది,,.. ..”మొద మా్య్థతంగా తిసుకుని * ససముచితంగా మలచారు బవ. | పర్యక్షమవుతుంది. ఈ సంపుటిలోని ఇతర. నాటికలు యాన శర్మిష్టలతొ సమాం తరంగా సాగి న యయాతి “కృష్ణాషమి", 'యమునావిహారి ఏడాది. పొడగున్నా [పణయం, యయాతికి శ్ముకశావ నిమిత్తం కలిగిన గౌతమి, 'వేబుకుంజం అన్నీ గేయాత్మకలు.

క్యాన్ని వినిమయం చేసుకోవడం అన్న భారత కథలోని క్‌ ఎప్లషమిళ్‌ / నవజాతి శికువ్నైన కృష్ణుణి గోకులా మూడు అంకాలసీ మార్చి కృష్ణశాస్త్రిగారు హేమంతం. శకి వసుదవుడు బెర్ని య దమ్మ కుమారై ను తానం వంటి దేవయాని నిష్క్రిమణానంతరం. వనంతం వంటి... చుకోని వెళ్ళడం, రాధ కృష్ణావతార తత్వాన్నెరిగినట్ట శర్మిష యయాతి జీవితంలోకి ప్రవేశించడం ఇక సొచిస్తూ గ్‌ పికలతో గూడి జొలలు పాడడం, గోపాల రం అంట్‌ చంయయలంిచా ముం మం యాం! కుల-గోపికల. పాటల. వల కషలీలలు వంబింప బడు శాపం వల్ర కాక వయోపరిణామం వబ్రముసలితనాన్ని నలః లి

సూచించే తలనెరుపు (ఫలిత కేశం) యయాతికి గలగడం, రొది.

దాన్నుంచి విము జీ కుమారుడితో వయోవినిషమయం దీనిలోని (ప్రధానపాత్ర రాధ, ఆమెలోనూ, ఉద్ధ వ్ర కాక నాటికలోని కవి సలహా ననుసరించి బరువు _ 'వుడిలోన్నూ గోపికలలోనూ అంతటా కవి ఆత్మీయత బాధ్యతలని అవళిలికి నెట్టి మానసికంగానూ భౌతికం సువిదిత మవుతుంది. కవి కృష్ణ _1పణయంలో పరవ గానూ. నూత్నోత్సాహాన్ని పుంజుకుని వసంతం వంటి 10చి [శోతలని తనతోపాటు అలౌకిక జగళత్తులోకి శర్మిన్సని తన జీవితంలోకి ఆహ్వానిస్తాడు నవయువకు_డై, తీసుకొనిపోయి కృష్ణ. ప్రేమలో ముంచెత్తి పరపశింప ఈ విధంగా పౌరాణిక ప్యాతలని నామ మా[తంగా చేస్తారు. “ఈ వింత లీలాటి వేరేము చూచేన్యె ఏ విటి స్వీకరించి ఒక సౌందర్య తత్తాన్నీ, యొవనరహ అత్కి ఇప్పుడేగుదెంచేనే,. 12౭3 (వేపల్లె వాడలో ఏ పున్నె స్యాస్నీ బోధిస్తూ నూత్న దృక్పథంతో మనోహర మోగాని విశ్వ విశ్వమ్ములే విచ్చేసి విడియనే” అంటూ, కల్పనలతో విరచితమైన +ఈ నాటిక గేయ నాటికల్లో _ విశ్వవిభుడి ఆగమనాన్ని, ముందే సూచించి కృష్ణావతార వి+ష్టస్ట్థానాన్నలంకరి స్రోంది. వయసు ని చేత ముసతితనం తత్వాన్నైరిగినట్లు “ఏ,పాలకడలి స్‌ళో పాం సనో కాని కలిగినా మనస్సును నిత్య యవ్వనశీలిగా నిలుప్తుకుని _ తడియున్‌ తెలిర్తైక తడియు. నీ వెల్తిపటి అంటూ వార్ధక్యాన్ని జయింష వత నా విషయాన్ని ధ్థునిస్తుంగీ సాల కడలిపైన పవించే విష్ణువే రాబోల్ను ఆతి అని

తెలుగులో గేయనాటిక ౫ దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి 1ల్‌ర్‌ ధ్వనింప చేస్తుంది. ముళషకీ మాధప్పడికీ గల అకు చెప్తుంది “చేణుకుంజం". ఇందులో ఊరి కామందు బంధాన్నీ “ఊరి మొలిమరప్పుంతల 'మోరలెత్తి నిదుర కొండయ్య కతంతానికి బలైపోయిన అమాయక విడివాడు వెదురు పాదలు” అన్న ఉద్ధవుడి మాటలు శ్రానపద (పేమికులు వీరమ్మ గోపయ్యల కరుణ రసా సూపిసాయి. గోనీల గగనాంచలము నుండి నేల పెకి త్మక గాథని పాఠకులు రసార్దం హృదయులయ్యేటట్టు [శావణవలావాక్షస్నిగ్ధ మొండు జారగతోడ నోరగా జాలు రచించారు కృష్ణశాత్రిః గురజాడ వారి “క న్యక” వారె చంచలా కారచవాంవిత కాంచి చుకటి” అన్న [ప్రభావం కొంత దీనికో కనబడుతుంది. కథాకథన ఉద్ధవుడి (ప్రకృతి వర్షనలో దేవకీదేవి గర్భాన్నుంచి. 2 లిలో సాగుతూ బ్మురకథల కోవకి దగ్గరగా. ఉందని కృష్ణుడు అవతరించడం, యళోదకి కూతురు (మాయ) పిస్తుండీ నాటిక కరుణరన [పధానంగానూ, హాస్య జన్మించడం వ్యంజీతమవ్నతుంది-కవికైసి బైబిళ్‌లోని ౮ నస్ఫూర్తితోనూ ప్యాత చ్వితిణా నైపుణ్యంతోనూ [్‌స్తు జన్మవృత్తాంత ప్రభావం స్యురిస్తుందిక్కుడ. రాధ, (గ్రాసముణ వాతావరణాన్ని ( పతిబింబిస్తూ నాటకీయ గోపికల గీతాలలో మధుర భ_క్రితత్వర్క మార్మిక _ ధ్వనితో శ్రీతృహృదయాల నలరిస్తుంది “వేణుకుంజం' కవితా ధోరణి వ్యక్రమవుతాయి. “తనది కరి మబ్బు _ అన్న నాటిక, మేని సౌందర్యమట ? నిండు పున్నమి నెటుల' పండించు క సుపన్న గృహస్థు సంసారంలో. “వీడాది కంట గుయకమైన పరిహాన కుళలతతో.. స్రాక్స్య్యనా” సాగే పండుగలూంపద్బాలూ, విందులూ. [7 తల నలరిన్తాడు కవి. వినోదాల్లూ కుటుంబ 'వాతావరణం (గామస్టుల మధ్య మై నాటికక్షి వొడిగింప్తగా కనిపిస్తుంది “యము సండే ఆదరాభీమానాలు, అనుబంధారూ-ఆప్యాయతలు నావిహారి*+ అన్న నాటిక. కారీ క పున్నమినాడు గోపి మొదకళయిన వాటినన్నింటిం. సహజ సుఇదరంగా కలతో కృష్ణుడు చేసిన యమువావిహావం దీఎరోని కథా చ్యికిన్తూ [గామీణ జీవెతంలోని మాధుర్యానికి రూప వస్తు వ్రు, చెత న్దుడు స పచార ఈ వ్దే సిన మధుర భక్షి ర్‌ు ఎన చేస్తూ క్‌ థ్మాప ధానవగా తర దిద్దారు. “వడాది తత్త్వంతో ఓత్మపఫోతమైనదీ నాటిక శ్రీకృష్ణపరమాత్మ పొడుగునాోఅనే నాటికను దెవుంపల్లి పల్లెల్లో గత తరం ఒక్కడే పుచుషడనీ తక్కిన జీవాత్మలన్నీ శ్రీలే ననే _ లోని అడ పడుములకి ప్త ట్టిళ్ళల్లో జగగే వైభోగాల్కు వైతన్యుడి మతాన్ననుసకించి ఇ్వదులోని వ్యాతలని పుట్టింటి నుంచి మెట్టింటికి వెస పెళ్ళికూతుగికి అనంద మగగాొంతు ఆడగొంతుక లుగా '"పేర్కొనడంో మీరోంతా: వ్యృథాభరిత హృదయం వర్షం కోసక శాస్తు9ల వారి ఓక వైపు నే గొక్కుడిసి ఓక వై పు” అంటూ పడవసి పురాణ పళన నమయంలోనిి సంభాషణల్లో కవికి అంధ తా నొక్కడే నడిపిస్తాననడం 'మొదలయినవి కూర్చడం. విశ్వాసాల మీది నికోసన, మానవతా దృకధం, జరిగింది. “నలిని నాసామి” అన్న గోపికల పిలుపు ఉన్నత సంస్కార భావాలు: నిష్మల్నషమైన మనః లోనూ, ముర మాట విన్నవ్వుడు మతిపోతుందనడం [పవృతి వైపు మొస చూపడం, సం [పదాయంలోని లోనూ, నంభా షణల్లోనూ నుగ్గ గొంతుక క్వ న్డుడి దే మంచిని మా పకుండా (కొ _తదవాన్ని ఆహా సించడంలో ఆయన భావస్తాగ రాన్నుంచి తరింపచేసే క ర్రధారిగా సం్యపదాయ (పీళి త్రోషాబు అభ్యుదయ దృక్నఫంః ధ్వనిస్తుంది, సుష్ట [వో రుగాలి, పెరగాలి మొదలయి. (పానీన సాహిత్య | పగాఢ పరిచయ, '3లుగు దేశం నవి లౌకిక మైన 'భేదా లన్ని మారాలనీ సంతర్విచుకుని లోని శోములు, పండుగ ల్కు చేడుకలూ,. ఆచార వ్యవ తీర్చి డిద్దబడింది నాటిక, హారాలు- వీఖన్నింటిప చక్కగా (పతిగింబిస్తుంది.. 'వీరమ్మ" కన్నె 'పేరంటాల్లై. [పతీ మాఘ హౌర్ష పూర్వం (పజగ మధ్య నున్న వర్ణ్జవ్యవస్థకి అతీత మిక (గామస్థుల పూజఇనందుకునే ఉదంకాన్ని ఏటితో "మైన అనుబంధాలు, ఆధునిక నోగరకితా ” మోజులో

ేలరీ నాట్య కళ సం్మపదాయాన్ని లక్ష్యం చెయ్యని యువకుల వైైఖరిన్‌ ప్ర్యూగతని ( పేరేపించే శక్తి గల దేశపు. లున్నప్పుడు దాంపత్య జీవితంలోని సరసళ్ళంగారాల్నీ ఆళుస దివ్వ సౌం దర్యరసాభూతుడైై న భగవంతుడి వైపు దేశపు టౌన్నత్యాన్ని, గోదావరీ నదీ 'మైళష్ట్యాన్ని,. .మళ్ళరీడతుందనే చానిని [పతిపాదిస్తారు కృష్టశాశ్త. తెలుగు భాషా (ప్రాళస్త్యాన్నీ హృద్యంగా వర్ణైస్తారు.. ఇందులో కవి తానే ధనుర్దాసుగ్గా మారీ శ్రీరంగనాథుడి " 'గాతమి' అన్న నాటికలో కవి, [గ్రాపషస్టుల సుఖ ఫై (త సౌందర్యాన్ని ద రిం చి పవళించిన ప్వటి మాన జీవనానికి హేతువ్ల గోదావరీ నదీజలాలే ననే భావం సికస్టితి నావి ప్ల రస్తూ “కనగ కనగ సేది “క న్నేది? ధ్వనిస్తుంది గౌతమి" 'పరుకో. గోదావరి [పళాంతంగా మిన్నేది? అడుగులేవి కడలి యడుగులేవి? ఏరుగనై న పవహించినంత వరకూ 'ఆ (గ్రామీణుల జీవితం కూడా _ లేకు ఏమేను లేని సీవీ దృగ్గాళినెట్టు లిమిడినావు?” సుఖంగా సాఫీగా సాగిపోతుదస్కీ ఆ నదికే కనుక అంటూ విళ్వాత్యుడై న భగవ తత్వాని గభిమతిసారు. అగహం వచ్చి వరదలౌస్తే వాళ్ళ జీవికారూ ఆందో. పోత్రనలోని భక్తి పారవశ్యం ద్యోతకమవృతుంది. ళనకు లో నై క్టంల వరదలలో కొట్టుకు. పోతాయా, నాందీ శ్లోక గతో (పారంభమై మంగళ గీతం తో ఇలా.'వాళ్ళ జీవితాలకీ వరదకీ పరన ఎరాచుబంధాన్ని ముగిస్తుంది నాటిక, సూచిసోందీ నాటిక ల. . . చా సూయుజ్యంలో మొదట విరాగి అయిన మ ల్లణుడు ధనుర్జాసు సంపు టిలో *ధ నుర్దాసు క 'సాయజ్యర, విచ్చితంగా మల్దణీ ఇప్‌ట్లీ (పగాఢానురాగియై చివరకి గుహుడు “ివన్నేత య్యాత' అన్న గేయ రూపూలు... ఆమె వల్లనే పరమ్మేశ్వరోన్యుఖుడౌతాడు, కవి ఇందు కూర్చబడ్డాయి. లొనూ సౌందవ్యారాధన భగవదనురాగంగా. పరిణ టు ను... మిస్తుందన్న వాదాన్ని ్రతిషాదిస్తారు. పరమేశ్వరుడి తన _పియువాలు హెమాంగిని న్నేత సౌందర్యాన్ని. స్య్య్వశలార రూపానికి *అపగసోగపాగల నెటులౌదల ఏక్యాగచిత్తంతో ఆరాధించే జరయూక సుల్గుడైన ధను బైతో ఆపమయి నెట్లు 'పేటితో చోరగ నవ సుధాకరరేఖ వ్రాసు సొందర్య పియత్వాన్ని [గ్రహించి భగవ్వదామా ష్య కాగో అటూ 'వాకి సశాన్ని గీసాడు భావు నుజులు' స్రరంగ నాయకుడి నయన వే రం దర్శా న్న జో త్ర మువె న కృషశా త్రి | మల్ల ఖీ జే రమేశ్వరు చూపించి దివ్య నోం దర్ధుం వై పు అతని చిర్లాని లే మళ్ళి లిఠువురివి జతే మూ 6 లో ట్‌ ర్‌ంచి వరి ంచిన ప ద ంఎ స్తారు. ఈ విధంగా కామిమ్రైన ధనుర్దాసు మోక్షగామి . త అయిన రమణీయ వృత్తాంకాన్ని నృకోల్టంగా రూపొం “మల్లైపూడా వెన్నెల్షపోవా తలపైన దించారు కృష్ణశాస్త్రి. తల్డావస్తుల వారి “దివ్యకోచనం' అికాన తింకమౌనా, అనలన్మె తమె యౌనొ. లోనూ. ఇదే కథః సొందరనందంలోని నందుడి కథలో ఆ అనుత' పొగడపూలస్తౌర్మా కాకోదరమాల సౌరొ కొంతవటకూ ఈ. ఇతివృత్తల సంవవిస్తువదిః, వాని అరెరె, న్యామోల సుందర తరుణమూ_ర్రి అందులోని సుందరిలాగ కాక్‌, ఇందులోని హైమా ంగెన్‌ మౌ మల్హణ్కి నా తర్యడి నీన్నా నీవో పకమేశ్వ యతిరాజులచత అన్నుగహింపపడిన ధన్యాత్యురాలు... న్స ఆర్థనారశ్వరత్వాన్ని అత్యంత మనోహరంగా అందుక రమైన సంస్కారం ఆమెలో “రంగనాథుడి. బ్యప చేస్తారు కవీ. చై[తోత్సవానిక్షై స్రీరంగం 'వెళ్ళడానికి. ధన్వర్తానుని క ల [పేరేపించడు”లోనూ, ఉత్సకంలో అము. చునస్సు “గోహుడూో నాటిక నారంభిస్తూ కవి “జాహ్నవీ నీర భక్తివైపు మొగ్గు చూపడంళలోనూ వ్య క్రమవుతున్నట్లు ముల త్రోడ్ర' సదమల్మా స పూరములతోడ' కడీగెను మును. రచయిత. చిత్రిస్తారు. భౌతిక సౌందవ్యారాధనలోని గుహుడు ఆర్జ్ర సుకుమూర సుందరమ్మడుశదోయి

తెలుగులో గేయనాటిక 2 జేవులపల్లి కృషశాత్తై 15 చిన్నా లెన్నండి. నిలుచు నీ జీవికపయి" గహుడి. గరి భకి పూయించిన చళ్ళనీ సుగంధరాజమే ఈ హ్మాత వై శష్ట్మాన్న భివ్యక్తం. చేస్తాయి. సర్వకర్మలనీ నాటిక. క ర్మయోగి పిశ్వాన “వ నడ్‌ ఎ భగ వంతుకు నడిపిన “క్త చం నుండి | పఫారమైన నివన్నే [త య్యాత ఇైలుగు వాడు సంసార సాగరాన్ని దాటించే. కర్ణధారుడికె.. జిలని (పధాన శివత్నేతాలై న కాళహస్తి, గ్రీకైలం, కర్ణధారుగయ్యే అమూల్యభాగం. గుహుడి కొక్కడికి [దావ్నారా మాల నభివరి సూ క్‌ ఇపైవ మహ రా ఇల ని మ్మాతమే. దక్కింది. నిష్పాల్యషమూ నిర్వాజమైన.. క్రానియ్లాడే నాటిక. ఇందులో (పధానప్మాత కథల కామ భక్తికి (ప్రలీకగా. సిలున్తాడు. గ్రహుడు.. అందుకనే. జి మిగలిన య్యారీమలు కథ సాగడానికుపకరిస్తూం మరెవ్వరికీ ద కని రామమ్మిత స్థానాన్నలంకరిప్తా ధు, టారు నాటక క శే కామ శాన్రిగా అవతరించి య్నాలీకుల. నాటికగా మలిచారు నాటక కర్త, మొదటే రంగంలౌ.. స్వహ్హత్ర్వాలని. చెప్తాడు. నువర్ణముఖీ నదీవర్ణనతో రాముడి ఆగమనవార్త విన్న గుహుడు స్వాగత సర్యా-.. న్వజ్రిక్ర ఆరంభమై కాళవా స్తీ కేతవర్దన, దేవాలయాల రాలకొసం. చేసే సన్నాహాలలో ఆతని టే ద్విగ్ను హృద సిర్యాణాని కనువెన, ఉచితమైన స్ట 'వైశిస్యాన్ని, గళ ఠ ఈ టిం గప్టలాంంగా.. మలల గాటాంి వ స్మ విహంగ వీక్షణ, ఆలయ [పవెళానిత్రై స ్రగోదావరీ ఆవలిదరిక చెర్వడం,. మూడవ రంగంలో సిఠాలక్ష్షుణుల' స్నానానికి వూనుకోదడాలతో ముగుస్తుంది. కాళహస్తీ సంభాషణవల్ట గుహూుడి నీ, రామచర్మదుడి భక్తాను భం రడి గాథని చెప్పే సందర్భం టో "సాలిపుడ గు వంటి ర_క్రి వెల్లడవుతాయి. వాళ్లు చ్మితకూట శిభరారొహ లాం దుర గలులుు; పాములూ:టి కుటిల స్వభావులు, ఏనుగు పద్నాలుగేట్ళూ వాళ్యపునరాగ్రమనానిక్‌ సం నిరీక్షిస్తూరిడి... బర్రక్ళేశ్యడడ పెన అచంచల భ_క్రితో ఆయన్నే నమ్ము పోయాడుటం-. అని వద్రలకపోతే మోవ్నాన్ని. పొంచుతారనే వ్యాఖా 1] “మసక మసక సందె - ఉసురునుక్షను గాలి నంతో ధ్నూరటి “వ వేవంలు పఠించెలూత” అన్న కాళ గంగ జార్మిమోత . బె వకన హ్హ్‌ కర శరర వ్‌ ద్యభావం నరిన్తుంది పం చ డిల్ప వడిన పడచ - అల్లన నిలుచురడు భూకాత్మకాలైని లం చలింగాలావితవించిన శల వవ ఠం న రాలు పషొఠకులకెన్‌ గ. విషయాలని. తెలి బట్‌ట్టుంది, ఆ గు షు ండు “పదియు నాలుగేంబ్ల ఏ” అన్న కవి “ బకుకంతా' నలిగిపోయి. ఏనో చాలా 'బొధలు పడిన పద చిత ౮6తో నాటిక ము గయ :చె. ఇందుకో గుహుడు మానస్తని కన్నీటి చుక్కలు బడిన ప వితమైన స్థం , రాముడిక్షై చేసన సవ్నాహాలలో వ్యక్తమయ్యే అతని న్యాయం నీతి కోసం మానవోత్తమడు (ప్రాణరక్రం హృదయోాడ్వేగంలోన్నూ “ఆ పాదాలు ఎప్పటినుంచో. బందించిన చోటు భగవంతుకికి [షియమైనది, చల్లగా నడుస్తున్నాయి. నా మనస్సులో” అన్నప్పుడూ “పడవ... శాంతంగా. ఉంటుంది అక్కడ సందడి ఉన్న చోట నడుపుము కర్ణధారీ” అన్న హౌటలోనూ భక్తివేదనతో మనస్సు మైకి పరుగెర్తుతుంది. చల్లని చోట విజన మెరుస్తూ తడుస్తూన్న :గహుడి కళ్లల్లో లీపించే భావన స్థలం లో మ నస్సు లోపలికి వెడుతుంది. మన అంత లో నూ క్‌ గ్లషళాత్రి ఆంతర్వాలలే భాసి సుఇది, లేంగోం భగపరతుడి గుడి” అంటూ చెప్పిన మాటలు థ్రీ శ్రీపాద గోపాఎకృష్ణమూ క్తిగారన్నట్టు కృష్ణశాస్త్రి. స్ఞానపరికకాల్ని. 'వెదక్ణేవి. య్యాతని పరమపద

156 నాట్యక + సోపాన పటంగా చెప్తూ “(తోవలో రకరకాల అనుభ ఈ నాట్‌క అన్నింటిలోనూ వృర్తాలు, కంద సీస, వాలు.వస్తాయి. మంవీ చెడ్డా, సుఖం-దుఃఖం అన్నింట్లో గీత .పద్మాలెన్నో అనుబంధంగానూ, అంతర్భాగంగ్లానూ కాలిపోయి. బంగారంలాగునయి. పరిపకమంద్కి ఆరి రచించబడ్రాయి సుకుమార సుమధుర పద బంధాలతో తేరి, తేరుకుని నువ్వు మిగిలితే, నిలబడితే అప్పుడు (శవణ వభగత్త్వాన్ని కలిగిన ఈ పద్యాలు గీతాలకే భగవంతుడు కనబడతాడు” అన్న కామశాన్రి మాటల _ మ్యాతం తీసిపోనివి, లనూ, _మన్మదగరీకి రావాలని ఆసామికి మరీ తొందర “ఉమర్‌ ఖయాం” జీవితాన్ని ఆధారంగా “అతిథి అ క్‌ టయ్యె మాటల్ల నూ భగవద్భ పరంగొ ్రద్రులోని “రావెసాకీ “తసకు జలతార్‌ బుటాలద్దిన చెప్పే మర్కట మార్దాలన్యాయం స్ఫురిస్తుంది. దిని... స్య్వ్యమ్మీ గుడారరో అన్న పాటలు. వినతి లోని శివ శివ యవరాదా”, “అల్ల దిగో థె లం", శెక్కినవి. ౮ ౮ “ఎందుకయా సాంబశివా”, “కైలాసగిరి నుండి కాశికై " త్‌ అనే పాటలు బహుళ జనాదరణ (పచారాల్ని పొందాయి చౌరస్తా! అన్న రూపక ంల్‌ [వజా కవిగా నాకా త్ల శ రిస్తారాయన,రాజధానీ నగరంలోని రెక్షావాలా, గుమాస్తా “థ్రీ ఆండాళ్లు” నాటికేతి వృత్తం. “తులసివనిలోని "పెద్దమనుషుల (బతుకుల్ని అత్యంత వ్యాస్టవికతతో మొలక హరి కౌగిటిలో చిలుక” అయిన ఉదంతాన్ని తెలి చ్చిత్రించారు. రీఇావాలా కంఠంతో “చౌరస్తా, అహిస్తా” "పేది. పెరియాళ్వారుగా (ఖా తికెక్కిన మహా భ క్ర్తుడు అంటూ హైదాబాద్‌ 'నగరభాషని పలుకుతారు, విష్ణుచిత్తుడు తనకి తులసి పాదులో పసివిడ్డగా లభించిన కళ దమాలో మంతి మధరచెని గోదాదేవిని పెంచి పెద్దచేసి ఆమె అఖీష్టానుగుణంగా ము అలు త టుతు భవి (్రీరంగనాధులకిచ్చి వివాహం చేస్తాడు, గోదా చేవికే “న ్నసంతా! అంది. వసంత బుతు ₹భని మన్‌ ఫ్రీ “ఆండాష్ళో అనే నామాంతరముంది. జ్ఞంగా చ్చితించారు.. తుమ్మెద, కొకిల వణువ్వు పిల్ట ఇమ్మెర్మ వసంతుడిత్యాది మధుమాస్తాంగాలు ఇందు విష్తుచిత్తుల వారికీ గోదాదేవికి విల్హిపుర్తూరు లోని ప్మాతలు, ్రీ దాశరథి గారితో కలిసి రచించిన (వపల్లెగా థాసించి ఆలతెలవారుతూండగా చఛల్లతరిచి కొత్త కోవెలలోని “అమ్మగా [బతికితే గాంధీయుగం”; ధ్వని వినపడడంతో నాటిక [పారంభమవుతుంది:. విష్ణు “నారాయణ నారాయణ” మొదలైన గీతాలు తెలుగు చిక్తుడు తనని యశోదగాను, నందుడిగానూ భావించు. _ నాటేకాక భారతీయ భాషఅన్నింటిళోకీ అనువదించబడి కుని కృష్ణలీలానుభూతిని పౌందురాడు. వాత్సల్య _ ఉతీయ ఖ్యాతి నొందాయి. గాంధిమహాత్ముడి హత్యని దాస్యభ_క్రి మార్గాంతో ్రీరంగనాధుణ్ణి అర్చిస్తాడు. ఇతివృత్తంగా తీసుకుని రచించిన సంగీత రూపకం “మానవులందరితో ]పాణులందరితో కూడీన ఈ “రాజఘట్టం', దీనిలోని “తెల్లని. జాబిలిప్రై ఏవరో నల్లని భూమండలం అంతా నేనే అస్‌పిస్తుంది” అన్న గోదాదేవి ముసుగది వెసేరోమొదలై న గేయాలు క థాసంనూచనని మాటిల్లో ఆమె భూదేవి అవతారమనే విషయం. సూచ్చు. గావిస్తూ బహుళ జనాదరాన్ని పొందాయి, ఇలా కృష్ణ మవతోంది, ఆమె పణయంలో మధుర భ క్రితత్వం వెల్లి. శాస్రిగారి చేయి. ఏ సాహిత్య [ష్మకియని స్పృశంచినా విరుస్తుంది. కవి ఈ నాటికలో 'చైష్ణవ మత ఆచార పరుసచెదిలా బంగారాన్ని పండిస్తుందన్నే విషయాన్ని సం పదాయాలని చక్కగా పొందుపరిగారు, నిర్గూపిప్రన్నాయి ఈ (గయ, నాటిలలు,

తెలుగులో నాటకరంగవివు ర నాటక సాహిత్యం: ఏర్వడివోయి , కొంతమంది నాటక రంగ 1పదర్శనకు విమర్శించడానికి కావల రిస్తే కాని నాటిక విమర్శై రావడానికి వీలులేదు. నాట వాళ్త్‌ [850 నుంచి నటి వరకు నాటక రంగం గురించి. కాలు వచ్చి, నాటక విమర్శ చక్కని స్థాయిలో కొంత ఏమైనా రాశారా, రాసై వాళ్ళ ఏ ఆధారంతో రాశారు- కాలం కొనసాగి, ఆ నాటకాలు 1పదర్శింపబడ్డప్ప్వుడు చూద్దాం 1085.1099 కాని నాటక రంగం మీద విమర్శలు రావు. మనకు ఎల నరం లలల నాటక సాహిత్యమే చాలా ఆలస్యంగా [పారంభ మైంది, తెలుగులో. నాటకాల మీద విమర్శ చాలా సరి అయిన నాటక సాహిత్య విమర్శ యిజీవలెనే చ్యితంగా (పాఠరంభమైంది. 1885లో . చ్మితన! బయలుదెరిందిఐ విశ్వ విద్యాలయాల్లో పి. హెచ్‌, డి.ల యం నాటకానికి పిఠికగా ధర్మవరం వారితో నాటక పుణ్యమా అని. మరి వాళ్ళు అజమాయిషీకి పనికి _ విమర్శ (ప్రారంభమైందని చెప్పొచ్చు. కాని 1898లో రాదని కాబోలు నాటక రంగ విమర్శ జోలికి వాళ్ర _ వేదం వెంకటరాయళాస్తై గారు కొక్కొండ వారు తెని హోవడత లేదు. గించిన [పసన రాభువ నాాటక్రం. మిద లేపిన దుమా నం ముం బయ. తలలు... ఈంతో నాటక విమర్శ పావానబడ్డది, (ఇలానే తెలుగులో త తరం లల... ఖీలేళలింగం గారి నవరి మీద |బహ్మయ్యళాన్తి గారి నాటకాలు _పదర్శించినప్పుదే _ వాటి ప్రమాణానికి బల 19001910" మర యిటువంటి గిటురాయా" అని మనం. అనుకుంటూ వున్నప్పుడు వ న్‌ . / లను. గ టు. టు సలసల నశ ఆ లో కం ౨మర్శలు (వ మ ల్లు, పండితుల్లో స్పర్షలు పెరిగి; కత్వం, ఆహార్యం, కాంతి (ప్రసరణం- వంటి అంగాలను ప్రీద్రక్ష పాకి-__తెలుగులో నాటక విమర్శ (ప్రారంభ గుర్తించి ఏ విమర్శకుడూ _వాయక పోవడం మన మెంది, “విమర్శ” అంటే తిట్టడమనే అర్ధం యూ ఆచా భావ దార్మిద్యాన్ని, చాటి చైబుతోంది. కాదయ్యా, మరి రాన్ని బట్టి వచ్చిందే ॥ పద్ధతులను కాల కొడుతున్నాంకదా+ యీ ఒక్క... బ్రాగోగుల మీద వ్యాసాలు, [గంధాలు వ్రాసిన వారంతా “మంచి” విషయంలొ కాప కొడితే తప్పేముంది * స్వప్పుక రచన వరకే తమ విమర్శను పరిమితం చేశారు. కాని మనకు మంచి నాకిక (ప్రదర్శనా విమర్శకులు నావ (వదర్శన మీడ మొట్ట మొడటి వ్యాసర. తోరేటి ఎక్కడున్నారు ? వెఇకటసుబ్బారావు గాఏది. 19812జో ఆయన చిత

1 గై0 నా ట్‌ "క రే న కీయ నాటక [వదర్శ న్‌ మీద ౭క .వ్యాసం వా శారు. (్రీ శాస్ర గార నా టక విషర్శ 'నాట్యాంబుఓము! ( | 928) 1918లో పానుగంటి వారు సాక్షి మొదటి భాగం (ప్రచు. తో కాత్రపుంతలు తొక్కింది, రించడంతో నాటక [పదరున మీద విమళుకు ఒక దల టు... లు 99 వదతంటూ వీజె+డి ష్‌ జ . జర న మడ 19"ఏళో. పురాణం వారి “నాట్యాంబుజమూ. పద్దతంటూ ఏరోడింది, నాటక |, పదర్శనః మీద టు ఓ క గక శశాంగిహిము. న వరం స్‌ ల్‌ ం త. 1వచురితమైంది. అంతకు మునుపే 1916లో “ఆంఢ రెండు. వ్వాసొలు, నాటకాలలో పదురచన మీద ఒక ౫ ల | స్‌ నస ( స్‌ ద గ ధర గ్గ . క్‌ న్‌ | ాటిక నామావళి” అనే నాటకాల పట్టికను [పచురించి వ్యాసం, సారంగధర నాటక |పదర్శన మీడ ఒక క ల లం అ క ే [ క య లీ తలుగులో శ్లాస్త్రీయ పద్ధతిలో జరగవలసిన నాటక నొంగుంణయి తరి నాలుగు 'వాానొాలునా?య లూ య య. కాన ల విమర్శకు శ్రీకారం చుట్టారు పురాణం వారు “నాట్యాం (ఖలు. గంల్రలం బుజము"త్తో తేలుగు నాటికవిమర్శ-నాటక రచన మీద 1922 వరకు సాగిన నాటక విమర్శన క్షాలాన్ని _ కాకవదర్శన మీదరు మింది, సరమ దళ అనవచ్చు అందుల టారభాటక... అంతకు ఏంతోకాలం పూర్వమే కందుకూరి. నాటక సిదాంతాలను. గురించిన చర్మ తెలుగు నాటకాల (మద పాం నా లు నా . . ర్‌ న తరన భరన లలి. న రచన ఖీ (పదర్శనలను గుగించి, ముఖ్యంగా తన మొదటి. ల క్ర ర్‌ం - పు కన బై క సం న [పహసనాంయిన “బాహ్మ వివాహము"; “వ్యవహార నాటక రంగాని? గురంచి, | పదరానలను గురించి మ శిర వా సం కు లం క అ లజ ఎక) గో ఫ్‌ ర - వా య య క ధన గ బోధిని' లము గురించి తన స్వీయ చర్మితలో [టాం గాలా వాన డి (వాసుకున్నాడు. కాని దానిని నాటక |పదర్శన మీద 1915లో ఆంధ ప్యతిక ఉగాది సంచికళో వలు చిమర్శ అనలేము కాగా, తెలుగునాట నాటక రచన వడ్డ తణికెళ్ళ వీకభ దుడు గారి విమర్శనా వ్లాసడ _ నటన్మ ప్కాత నిర్దహణ మొదలైన అంశాల నన్నిం “చ్మితాంగి" ప్యాత పోషణలో పాశ్చాత్య విధానాలను _ టిస్‌ సమగంగా చర్చించిన మొదటే [గ్రంథం “నాట్యాం తెలుగు నాటక సాహిత్యానికి ఆపాదించి ఆప్మాత బుజము ల్‌ టల స, త లలల యిలం వ్యాతల ”ం నట్‌. నాట్యాంబుజము ను ఎనిమిది దళాలుగా. విభజభిం ంబరంధా వ కూూళంకషంగా చర్విరచిఐంది. తెలుగులో క లు న్‌ . స్స ల రకంగా చ క వష న చాః చారు. శాద్రిగారు. ఇందులో డశీయవినోదాలు, ఆంధ పదిక _లనాము, ల టు త ల లం టా మట ల న. 1029. 1948 విషయాలు మొదటి రేండు దళలలోను ఉపోద్ధాత గా నాటక _ 1పదర్శనకు సమ[గమైన కళాత్మక క. కక “కకక, క ౫ మూడవ దళము నాటక సమాజతాలను గురించి. ప న న్‌ జ యము మః దాసుళో సుగుణ లనూన సభతో [ పారంభంచేసి: అవసరమెన అన్ని. అంగాల చుడ సమానదమొన ఇ | మెలవర క్‌ గ శశి సమా (| | ర క జ. బళ్లారి వ్యైలవరం, రాజనుం్య లల ని సమాజాల గతి ఫా క న న రన సా గతులను ఆవళోకనం చేఫి ఆ తరువాత మన పొరుగు కుదతుల్లో సాగించిన వారిల్‌' [ప్రథముడు (బ్రప్లురాణం న. కవ యాస ని కనని సక త వాఠలయన కర్లాటక, తమిళ,. మహారాష్ట్ర నాటక పడ్డ సూరిళాన్ర. వీరి రచనలతో 'ఆలుగు నాటక విమర్శలో ను గ స్‌ కంగా చరి నే ఇగాడ్‌ థి య. క రును గుషంచి నివరంగా. చరరవారు శాచ్రిగారు? 'రెండవ చశ 1పారంభన అయింది, ఇది వికాస దశ అన కె ఆ వచ్చు 1915-18 నంవత్సరాలలోనె నాటక రంగంతో ఈ [గ్రంథంలో అన్నిటికన్ను ముఖ్యమయిన అధ్యా పరిచయం అయ, 1911లో “ఆర్మధ నాటక నామావళి” యాలు నాలుగు, అయిదు దళాలు తెలుగులో మొట్ట అన్న తెలుగు నాటకాల పట్టికచు తయారు చేసిన మొదటిసారి అనాటి (పసిద్ద నటులను గురించి, వారు

తలుగులో నాటకరంగ విమర్శ 16] ధరించే వ్యాతలను గుకించి, జారి (ప్రదర్శనా విశేషాలసు ఆ న పాయాలను (కోడీ కరించి, హరి మీద తమ అభి గురించి కూలంకషంగా చర్చించిన అధ్యాయాలు ఈ [వ్రాయాలను వెలువరీఐచారు, రెండూ ఈమమి లక్ష్మణస్వామి నెట్దారు సగరాణా ఇక్ష .ఏడవ డళంలో 'నాటక సమస్యలు" అన్న శీక్షీక రావు ముంజులూరు. కృజ్దారావ్యు గురజనాయుడు; కింద నాపేక [పదర్శనలషో ఆ వాడు. తలదొ తిన డి, వి. సుద్బారావు; పింగల లత్వీకాడతం, హళ్యిసళద వళ్ళి గ్రమన్యలను చిితీంచారు.. రరగమ్ము. నాటక రాప్తు, వమ్మాతి. గోవిందళార్రిః. ముహ్నిడి.. జగ్గరాహో... స్టాకర్లాలు దుస్తులు ము దలైన వానిని గురించిన పారేపల్లి సుబ్బారావు-. ఈ విధంగా తలుగు నా టక పురాణం వారి అభి పాయాలు ఈవాటికీ ఆచరఖ్లీయాలు, రంగాన్ని = తమవైన (ప్రత్యేక పర్ధరుల్లో = ఏలిన స్యా ద్రళాభ్రచటో పాధ్యాయ 191లో ఆర్యధనాటక మహామహులమున_ నటుల్ని గురిఐచి, వారు ధరిం... క్రపరిషత్తుకు అధ్యడత వహిస్తూ- నాటకంలో తెకలు పకాను దశరధుదు, హీరణ్యకశిపుక._. వంటి (పసిద్ధ పరీన్తా తృకంగా ఉండాలన్న స ్ధాంతాన్ని లేవదీశాడు. వేషాలను గురించి శ్రీ కాత్తిగారు తము అనుభవాన్ని క్రన్సి అంతకు దాదాప పాతిక సంవత్సరాలకు ముండే పురస్త్పారించుకొని. చర్జులు 'చైళారు. పురాణం వారం నాటకాన్ని తెల్లతెరలకు ముందు ఆడా బళ్యారీ రాఘవ, డి విం సుబ్యారావలను. గుకిం లన్న భావాన్ని గట్టిగా వెలువరించారు. చిన జారతమ్యాలను చక్కగా వివరించారు ప్తరాణం ఈ విధంగా. తెలుగు నాటక రచనను గురించి 'వాకముః వాచ నూచ [పత్మెకత ల్కు నటనవో. ఈఖయి ద్దు మా ( వమే. అం తంతగా [వా యబ డుతున్న రోజుల్లో పహానుభాన్సలు షొయిప్‌ షోక్షడలు, వ్యాతను. భాషాకు. శల్చసనాట. నాటక । పదర్శనలను గురించి, నటులను రించడంలో వారి నేర్వుం ఈ విషయామ్మ్‌ కాత్రి. స్య్వంచి, వారి పా [తలను గురించి రంగాలంకరణ గారికి చర్భసీయాంశాలయినాకు. గురించి, ఇద్దరు ముగ్గరి నటులు అడించే ఒకే పాాతలో అంటే శాత్రి గాడు చేరచరు నటుల నటనా చమత్క్బ కనిపించే వైవిధ్యం గురించి తెలియ చెప్పి; నాటకర ంగ తిన్సి (పల్నేకతను 'వెలువకించదదేగార, పతి నటుణ్ణి... విమర్శకు తెలుగు సాహిత్య విమర్శలో ఒక సుస్థిర ఆయన ధరించే ప్యాతరో అయన వటువంటే సెర్వరి... మైన స్ధానాన్ని సంపాదించి పెట్టిన ఘనత (్రి పురాణం తనం చూపొలో అన్న విశేషాన్ని ఆలియొప్పడమేకాక్క సూరిశాత్త గారివం ఆ పష్యాతలోష ధోవంచే 5ఏతర నటులు- ఆ నటులకు 19028 లోనే మరో ౭౦0డు ముఖుమైన సంఘటనలు: ఈయనకు ఉన్న రారతమ్మ, ఆదాంమిడి ? అడ్ను విష. ్యార్చు.. శ్రీ విళ్యవాధ కవిరాజుగారి సంపాదకత్వాన యాఇను కూడా చక్థాంవి ఇయగునాటక సాహిత్యంలో “*వాకక కళ” అవ్వు ప [క షారంభమైందిః తెలు “కంషారటివ్‌ 1 వవజకు” చు ఒక న క మతమవ౬న గనో నాటక కళ మీద వచి గన మొదటి ప్యతిక యిదేః ఫ్రానాన్ని నెలకొట్చారు. కసివాజు గారు రోడు సమర్థులు. ఎన్నో ఆధునికమైన యువి కాక _. *నాట్యంబుణము లో 'ఆవ్యిధనాటక.... పురోగామ్‌ భావాలుకచెగిన వృ_క్రి ఆయనే. గంజాం యల్‌. బళ రట నకటవా ల నారుబంంా మండబు అం; చ నాటక పరిషరును “పోలాకి లో విషుర్శనము అన్న ఆరవ దళం ' అనాద ఐమర్శనా ౨ స ర ల డీ లుల్ని , [పఖ్యా త వివ ర్మ కురు ఆ భి వాయాలను (2! జా (ఓ ఓళాట గూ డు (వొరంభిం చ న నాటక టూరి సిర్రేళ్వవళల్మి, పానుగంటి, (్రీహాదకామేశ్వరరావు, మీదకు తిసుకొని వచ్చి వారి సమస్యలను చర్చించు వింజమూరి రంగావార, ము తరాజు సువ్బారావు గార్ల క్షోగల అవకా కాన్న యిచ్చిన |పథముడు శ్రీ కవిరాజు,

482 నాట్యక్‌ 1 $24లోకూడా. అంధ నాటక రంగానికి సంబంధీం | అటల్‌ పై 1 అలల ఆల ఖజనా చిన రెండు మఖ్యసంఘటనలు జరిగాయి, ఒకటి చిత్తూరు శే వాస్తవ్యులు రామ విలాస సభ్యులు అయిన గొల్పపూడి శ న! (శ్రీ రామశాన్త్రిగారి *“ఆంధ నాటక రంగము అన్న ( ం [గ ంథ ౦ వెలువడటం ా ఇందు లో వీరు (పా చ [పాళ్చాత్య గ (- న ప [1 దృక్పథాలను సమన్వయం చేస్తే దృష్టితో అనాటి నాటక వ... . సమస [ లను చర్చించారు ॥ | . న్‌స్టం వ శ / 1994, జూన్‌ శవ తేదీన బందరులో “ఆంధనట శె 5 "1 సాహిత్య సభలు” "పెద్ది ఎత్తున జరిగాయి, కాశీ కృష్టా జ ల శ చార్యుల వంటి (పాచ్య భాషా పండితులు, చెళ )పిళ శ | ళీ వెంక్రటశాన్రిగారి వంటి పండితులు నాటక రచయితలు = “ న నెల్లూరు నగ రాజారావు గా రి వంటి నటులు జ . న శీ యా సమావే గార ల్లో షా గని రచయిత ల నటు ల సమ: ఖ్‌ ళ్‌ స్ట్‌ | స్యలను గురించి. చర్చించారు, ఇందులో సభికుల అగ | య టు ల లు ఆ షా ే క - ల | 1 సప పజల అపు ఈ మత్తో: హాన్ము గ్రహాలకు గురి అయిన ఒక సమస్య ఆంధ నాట. [ కాలలో పద్యసఠనం: ఈ అంశం మీద వ్యాసం చది ప్ర పసుమర్తి యజ్ఞనారాయణకాన్రి విన భమిడిపాటి కామేశ్వురరావుగారు. ఎంతో విజ్ఞత, నాటకాల్లో పద్యాలు రాగయుక్తంగా షాడడంలో గల దూరదృష్టిగల విమర్శకులనిపించుకున్నారుః. తెలుగు అసంబద్ధతను గురించి భమిడిపాటివారు తరువాత వ రోజుల్లో చాలా వ్యాసాలు [వాశారు, ఆ తరువాత గ ంథ జ రూపంబటో తీసుకువచ్చారు; ఇటువంటి. సమస్యలు / చర్చించే వేదకగా [పారంభమైన యీ నట, సాహిత్య య. య సదస్సు-ఆం[ధనోటక కళాపరషత్తుగా తరువాత | శ 1 రోజుర్లో తీర్చి దిద్దబడ్డది. ల తు ట్ట ] తరువాత, తరువాత నాటక తరాన్ని గురించి, శే నాటక రచనా విధానం గురించ్శి [పాచ్యనాటక పద్ధతు ॥ / లను గుకించి ఎన్నో విషర్శులు వేలువడ్మా నాటక . ః 2 ( (పయోగం గురించి అంతగ్గా (గ్రంథాలు. వెలువడలేదు. వే న ఆతరువాత చెప్పుకోదగ్గ [గరంథం శ్రీ పసుమ్మరి యజ్ఞ ] నారాయణ శాగ్రిగాం “ఆంయ్యధనట [ పకాశికొం పసు క | మృర్టీ వారి (గంథం “ఆర్బధ నాటికీ రంగచర్య తకు / దగ్గరగా వచ్చిన రచన, ఇందులో లక్ష్యలక్షణాలు . శ రేండూ మోల్యుకషంగ్లా చర్చి ంచబడ్డాయి న | [వాచ్య

• ఆ . వాళ్ళార్టు సిహ్టాండాలు-ముఖ్లాంగా. సంస్కార నాటక శ్రీ ఖభమిడీషాటి కాముశ్వురరాప్తు వగ ఇతో. వెవపణతో [గోచరంథ వున అ (గ్రంథం టో

లెలుగులో .నాటకరంగ వినుర్శ 16 మొదటి ఆరు అధ్యాయాలు లక్షణాలను గురించిన వివ _ కత్వాన వెలువడిన “కళ. ఈ రెండింటికోనూ ఆనాటి రణతో' ఉన్నాయి. లెలుగు నాటక రంగచర్మిత ఇలు నాటక (ప్రదర్శనలను గురించిన విశేషాలు ఎన్నో వెలు సుకోగోరేవారికి తరువాతి నాలుగు అధ్యాయాలు వడుత్తూ వచ్చాయి, కళలో రాజమన్నారుగారు తమ అమూల్యమైన నిధి పేటికలు. తెలుగు 'దేశంలోని నాటక “సంషాదకీయంలో” బళ్టారిరాఘవ నటనలోని [పత్యేక సమాజాల చళ్ళిత, అందులోని నవేకటుల పత్యేకతః తలను గురించి (వాసిన వ్యాసం సేర్కొనతగ్గది, ఇవి తెలుగు నాటక కవుల రచనలు, ఆ రచనలలోని _ కాక భారతి శారద 1ప్రబుద్దా్యధ; జయంల్మి ఆర్మధ (ప్రక్యాత రంగాలు, వాటిని రంగస్థంం మద':రూపు ప్మత్‌క ఉగాది సంచిక, వీణ వంటి ప్మతికలు కూడా కట్టింపిన భావుకుల్నైన నటులు. ఆ నటుల వివిధ అభి నాటక [పదర్శనలకు [పాముఖ్యం ఇచ్చాయి, తరువాతి నయరీతులు, అందలో ఒక్కొక్కురీ (పత్యేకతంవారిి రోజుల్లో కిన్నేర వంటి ప్యతికలు కూడా అనాటి నటీ వారి ఆంగిక్క వాచిక, ఆహార్య, సాత్త్విక అభినయాల నటులను గురించి, [పఫదర్శనలను గురించి వ్యాసాలు పాఠస్త్యర్యు ఖదాలు కొన్ని నొాటకార్టోని |పముఖ వెలువరిచేఏ. ష్యాతల ప్మాత నిర్వహణం-ఇటువంటి వానిని గురిచి కలన నాట్‌ చం తవలెనే నాటక విమరా కళా విపులంగా చర్చించిన [గంథం “ఆర్య ధనట [పకాశిక”: క. న సన క్‌ క. ౪ సనక పురాణంవారు తమ నాట్యాంబు జంలోని మూడోదళంతో తన స లా లు ం తలం క్‌ లు (ప్రారంభించిన నట సమాజాలను గురించిన చర్చ అస క (1లలో మొదల పం లల మాల మ్మగ్రంగ్రా ఉంది. కాని పసుమ్నర్తివారి చర్ష-[పముఖ క్ష న ల ఖా | నర న గ్‌ జ రం . మైన నాటక సమాజాలను. తీసుకొనింవారిని బందరు... వెలి? అపులన అరికమువుతున్న నాకా (వ దర్మ రంగం, రాజమర్మడి రంగం ఇల్లా. కొన్ని ముఖ్య భనం చదువరుల వ్‌ బ్‌ గ మై బు ఖ్‌ | శ ల్‌ పట్టణాలలోని. నాటక సమాజాల చర్మితగా న యర కాత్రగాం _ రా న్‌ 9 కూసోందింది. కికలు , శలిఉ44 లో థ్రీ పాదగొ పాల కృష్ణ మూ రి గారి సంపాదక్రత్వాన వెలువడ్డ “నటి ఉత్తమ నాటికలు" తలుగు నాటక రంగ చర్మితకు ఆయా సమాజాలు, ఈనాటికీ (పఖ్యాకాల్లై నిరిచాయి' ఇవి నాటికా | పదక్శు ఆససాజాలు వర్ణ ల్రిన పట్టణాలు నశోసిన మహ తర నలను గుర్తచి [పత్యేక ంగా ఏమీ చెప్పలేదు. కాని, "సేవలకు అద్టంపట్టి ఆ సేవము (పకాశవంతం బేసిన _ నాటెకా [పదర్శనలకు వీ9 విమర్శులు ఆధార భూత విమర్శక [గ థర * “ఆంధ నట [(పకాశక ళ్‌ మైనాయ ని మ్య్మాతం బప కే త స్పదు. ముఖ రంగా న వ. శ్రీపాద వారి సుని?త భావుకత ఆయనకు ఆ (ష్మకియ 1080-48 మధ్య కాలంలొ నాటక రంగానిక్కి ఎడ కల గాథమెన నిళేకత, ఈ సంపుటి వల తెలియ నాటిక (ప్రదర్శనలకు కొంత (ప్రాచుఠ్యం వొలిగించిన య్‌ ర్తి టం బా వస్తున్నాయి ఖ్యాతి ఆనాడు వెలుఖడిన ప్మతికలది, నొోటకరవగం అభి [క వృద్ది అయిన ఈ నాటికన్నా ఆనాడే ఎన్నో ప్యతికలు 1948 నుంచి నాఓకరంగ విమర్శకు ఏంతో రంగ స్థలాన్ని గురించి, పవర్శనలసు గురించి చివ సేవచేసిన వ్యక్తి శ్రీ ్రనివాస చోకవ్వర్తి, రంగా: వార్త ల్కు వ్యాసాలు వెలువరించేవి, ఇందురో నాటక కళాభ్యుదయమే జీవితంగా గడీపిన రెండు. ప్మతికల వ్యాత్ర మరీ ముఖ్యమైనది. ఇకటి--- మా న్యుడు యీయన, ఈయన; [పాచ ఫ్ర పాళ్ళాత్య సీఖంరాజు 'వెంకట "శషయ్యగారి సంపాదకత్వాన 'వెలు సిద్దాంతాలను 'తేలిక భాషలో. తెలుగు వారికి అందిం పడిన “గ్రాట్యకళే లెండోది రాజమగ్మారుగారి సంమాద వాడు గాట్యకాల (104రులోర (వాసి నాటక మంది

క అళ్తభద్నాలాణా యాద డ్యా న్‌ ర్కొనాలి, ఒరరు. నటి బీవెళ్లా లను సమిక రించి, వ” . “నట రత్నాలు” అన్న "పేరుతో నటుల బీవిత చర్తి గ . మూ _కీగార్ను 'రేళడవది= వెలుగు నాటక ర్వూగానికి స గ... ఓక (క్రమాన్నీ, ఒక చరిత. వెలువరించీన డాక్టర్‌ శ్‌ , పి యస్‌, ఆర్‌, అహ్వారా పగారు. || . +] మిక్కిలినేని ఒక్కాక్కు నటుని చి తంతో పాటు, ః/ / ఎ౨క్భ్గారినని ఒక్కొక్క ఉటుసి'చ్మితంత్‌: వాట్లు, శై గ ( కొంత జీవిత చర్మితనీ, కొంత నట జీవిత దర్వితనీ / = స జ శ కూర్చి [ప్రముఖు లూ (కొంధరు జ్మపముఖులు కూడా) షా “న... కలుగు నాఓక రంగోద్ధరణకు చేయాతనిచ్చిన ఎందరో మహానుభావుల చర్మితలను వ్యాస్తాలుగా (వాసి తెలుగు నా వారీ మన్ననలకు ప్యాతులైనారు. ఇమియి ప్పుడు. | [పథమ సంపుటంగా 'వెటువడుకున్నాయని వినదం | జ్జ! వజ 2 జౌ హ్‌ ర్షదాయకం + (్రీ శ్రీనివాన చ్యకవ్తి అయితే మిక్కిలినేని చేసిన నాటక రంగ విమర్శు బల వామనా ని మం తక ఛషుడ్డు... “లా టోరీకరంపబడాలి... అరధ నాటక రంగ కొ య్‌ వాసన కా క యార్‌ కతర్‌ ఆజ్‌ ఎ౪2ై నో ఉంది, ఈ _పల్యేక వ ప్త చ రత ఆధా చేసి ఇెలుగు వారికి స్టానిస్టావిస్కా షశీిచయాన్ని కలగ ] చళాడు చ్మకవ్నర్షిగారు, ఇక డాక్టర్‌ పి. యస్‌, ఆర్‌, అవ్బాకావ్లు గారీ 1957ళో “నాట్యకళ " సంపాదకత్వం: చేపట్టి చాలా “తెలుగు. నాటక వికాసము” తెలుగు నాటిక సర్వస్వము రోజులు. దానిని సమర్థ్ధతతో నిర్వహించాడు. 1972లో అనవచ్చు. ఎం తో (శచుకు ఓర్చి, ఎన్నై (ప్రదెశాలు వెలువడ్డ “యవనిక*లో. నాటక సమస్తాల్కు నాటక... తిరిగి, చంతో సొమ్మగిని సేకరిఐచి, దానిని పకశోధకుని కథావస్తువ మీద ఆయన ]ఛాసిన నిశితమైన వ్యాస దృష్టితో వింగడికచి, తెలుగు నాటక చర్యితకు మూపు పరంపర (పచురితమైంది. (భ్రీ చకవ్నశ్తిలో ముంచి లేఖలు కల్పించిన | పకిభావంకులు (4 అప్పారావుగారు, విమర్శకు డికి ఉండవశిసిన ఐడ్షణాలు పనో వున్నాయి, నాట్లు శాస్రం తో లక్షణా ఎని 1 తెలుగు నాటక వికానంతో ఆయన 'సంకలనం చేసిన “నాటక సర్వస్వం” సంగీత లమ్యాలని తెలుగు నాటకొర్చాహితులకు అంపీంచిన, పకి నాటక అకాడమీ [పచురించి. తెలుగు నాటక రంగానికి. కోధక శిధామణులు 1 శ అప్పారావుగారు. భావితరాల. ఇతోధిక కేవ జేస్తుందని. ఆశిద్దాం, తెలుగువారు ఆయనకు. ఏదై నా క్యతజ్ఞ్జులుగా ఉండాలి, ఇటీవలి కాలంలో తెలుగే నాటక రంగ విమర్శకు ఆయితే. అప్పారావుగారి బృహస్ధ్రంథంలో కూడా "సీవ చేసిన వ్యక్తుల్లో ఇద్దరు [పముఖల్ని యక గాడ్‌ నాటక (ప్రద ర్ధనలకు అంత [పాముఖ్యం లేదు. వారిది

తలుగులో నాటకరంగ విమర్శ 165 “నాటక చరితం. అందుకు అనుగుణంగా. వారు ఆహార్యం, దుస్తులు వటి విషయాలు. తెలియరావడం అప్పటప్నటి నాటకరంగ చర్మితను గురించీ, నటులను _ లేదు, ఇక ఇప్పటికై నా మనం యీ విషయాలను గమ గురించి వాశారు. కాని. అది సమగం కాదు, నించి. యూ వంద సంవత్సరాల సమ్మగ నాటక రంగ ఈ వంద సంవత్సరాల. నాటకరంగ చరి్యతన సమ చర్మితను [వాను కోవలసిన అవసరం ఎ లైనా ఉ ంది, (గంగా [వాయవలసిన అవసరం ఎంతైనా ఉంది. ఇది చేయగల, చేయించగల సమర్ధత ఆంధ్యపదెళ్‌ ఇప్సుటికే మనకు వంద పళ్ళనాటి రంగస్థణ రూపం, సంగీత నాటక అకాడమీకే ఉంది, “రలిగమున నటుడు -తాత్కాాలిక తాదాత్మ్యతనై నా నాందజాలడని 'నేననను. కాని [యయుత్తమ నటుని కయ్యేది యధీనమయి యుండునని తలచెదను. అట్టి వారొక వై పున హాన్మమును, చురొకవ్నై పున దుఃఖమును [పదర్శింపజాలి యుందురు, అట్టి నటులు మొదటి. తరగతికి జేరిన వానినిగా నెంచనగును,. రెండవ తరగతిలో నెన్నదగిన నటులు అప్పటికప్పుడు దన్మయులగుచుందురనియే భావింఛెదను, వారు పర్యాయముగ రసమును బోషింప జాలరని నా యుద్దేశ ము, ః

1028లో 'బ గ్యారి రాఘవ. విదేశ పర్యటన ముగించు. నంగళులు అన్న 'సాంఘీక సమస్యా నాటకం రాశాడు, కొని తనదేశాసికి రిరిగివస్తూనే నాటకరంగ పురోభివృద్దికి [1980లో [పదర్శింపబడ్డ “*తప్పెవరిదీ తో ఆర్మధ కొన్ని ముఖమైన సూచనలు, చేశాడు. ఇందులో సొమా నాటకరంగ చర్మితలో ఓ కొత్త అధ్యాయం (ప్రారంభ జిక చై తన్యాన్ని రేకెత్తించే సాంఘిక నాటకాల రచన, _ మైందని చెప్పుకోవచ్చు (పదర్శన అత్యంతావళ్ళుకమన్న సూచన ఒకటి,.ఆయిన రో అంతం 3 యుల కలి 1006లో ఆ సూచన చేయడంతో ఆగక. అనాటి సమస్యలకు (౧ 8075 కన్యాకుల్మ. |పదర్శన కాని, 18 “05 గ్రహించి రాజమన్నారు (వాసిన “తప్పెవరిషి నాట తప్పెవరిది (వదన కాన్‌ తెలుగు నాట సాంఘిక వని (పదరుంచాడీ. అటానే కాకు కూడా “సరపడని స్‌ గాటొం (పగతికి దొహదం కాలేకపాయాయి. ఎల రాలా లాలాల క ల లతా నలింనా.... దీనికి అనేక కారణాలు చెప్పుకోవచ్చు. 1897 నాటికి ్లానా రానా బళా లా్యజళయాలపార నాలా త్తాలాన కం్తాట్రాత్తులానా న్య యింకా సాంఘికపరంగా నాటకరంగం జూగ్వతం కాలేదు. గ్‌. ం - "2 శవావస్థతో వును నాటకరంగం తన తరానికి పది [ శ్ర తరాలకు ముందున్న గురజాడ భావ పటిమకు అందుకో 1... లేక హోయింది. అలానే “డప్పెవరదిగ తరవాత కూడా న్‌ గ. + + పద్ధతిర్లోనే రాలేదు. అందుకు ముఖ్యమైన కారణం న “ ఎ పై ( ఆనాడు ఇక నాఓక రంగం అంటూ కేకపోవడమే / నః క్‌ +] అప్పటికే కొర్మట్లాక్టు నోటికాలు [పాన ంభ య అయ్యాయి. ల - ల స గఅ సై నాఓకాలను మా; తమ కాంగటాకడు ఆఅమోదంచేవారు,

• జ స్తే శ న . మ్మా ౧|.టాక్టర్డు అమోడించేవార్యు, / దానితో చి గిక్‌న డాఓక రచనా. విదానాల కర్వింటికి వంటి. నాటికలకు సమ్బిషితంగా = అటు పౌరాణిక .. జే నాటకాల పద్ద తికో పదాశ£ితొసూ, యిటు సాంమిక ( జల... క ఇ... నమస్త్నఃను చి [తించిన కాళ్ళకూరి వార్‌ నాటకాలు. = ఆచార్య ఆ(తేయ వరవిక్రయం, చింామణి, మధుసేవ - ఇవి [పభ్యాతి

అభార్య ఆశ్రేయ [61 వహించాయి? కాని. గద్య స మస్తా నాటకాలు మనకు ఆ తేయకు దోకికింది. ఓకటి--దేశంలో సమకాఠీన చాల రోజుల తరువాత వరోకు రాలేదు, సమన్యలపై ఒక కొత్త ఆస క్రి, ఉద్విగ్నత [ప్రారంభం ఆ విధంగా గద్య, సాంఘిక సమస్యా నాటకాలు యాయి = రెండ్‌ది - ఆ రధ నాటక మళావరిషత్తు తెలుగులో. రావడానికి. ఆర్నధనాటక కళా పరిషత్తు సనన ఈ అన్ని ల కాలంగా ముఖ్య కారణమని చెప్పక తప్పదు. 1020లో (పారం కన్‌ న " అరావర మైన సవన నాటకాఎని భింపబడ్‌నా, 1944, వరకు ఆం ధనాటక కళాపరివ్యత్తు వాం ఆధునిక తెలుగు నాటకరంగ చర్మితలి ర రే నాటక పోదేల జోలికి పోలేదు. సభలతోనూ, సమా మన్న గాగాన్ని. సంపాదించుకొన్న అక్షర ౭ల్చి వేశాలతోన్నూ తీర్మానాలతోనూ మ్యాతమే సరిపుడ్చేది. టా. కాని 104% లో పరిషృర్తు పున పారంభమయినప్పుడు. 'యన్‌, జి, ఓ." నాటకం నేవలం నాటక రంగంలో అది ఒక నియమావఃని సిద్ధపరచి, దాని |ప్రకారర జ్ఞా శ్రూతన ఉ ద్యమానికి నాంది పలకడమేకాక, నాటక నాటక 'పోటైలకు నిర గహించడం (పారంభించింది, ఆ రచణేలో కూడా ఉక [స త్తే క పంవాకు దాక ఫ్రీసంది, నియమాలు సాంఘిక నాటక రచళంకూ, గద్య నాటక. స్వ్వాక్రారీన ప్రజల సమస్యలలో ఒకదానెని స్వీకరించి రచనకూ (పరణ యిచ్చాయి. దాని చుట్టూ కథ అల్హడం ఇబ్బన్‌ కాలంచుంచీ వస్తు = త్రీేే త్రీపా తలు ధరించాలి, న్న౭ః దానికి గాల్‌ సవర్డీ వంటి (వివష్‌ రచయితలు శ్‌. సరికొత్త మలుపునిచ్చి వర్గభదాన్ని నాటక సంఘ ర్షణకు 2, నాటకం సమకాలిక సమస్కలను చ్చితించేదిగా.... ఆలంబనం చేశారు. 'యన్‌. జి ఓ*రో మనక మొవట లండాల కొట్టవచ్చినట్లు కనిపించే అవతర్‌ 'సంఘక్షణ -గుమాస్తాకు ఈ సిద్ధాంతాలతో (వాయబడి. బహుమతి పోందిన అతసి చుట్టూ ఉన్న వాతావషణావికీ. వాతావరణానికి మొదటి నాటకం “*పెదురీతి. రచయిత కొండముది మనషి బానిస అప, పరంపరాశముగతంగా వస్తున్న గోపాలరాయ శర్మ, బీషెని [పదర్శించిన జ బందం కొన్ని రుగ్మతలు మసెషిని నిర్తాత్తుం.. చేస్తాయ సే వెంకటగిరి అమెమూర్స్‌ అనే బొత్నాహికసంస్థ, దానిలో. యదార్థ వాదం చెప్పిన పాఠాలు, ఇవె అన్నే మనకు ఉత్తమ నటనకు బహుమతి ఆ తేయ అనే యవకుడిది+ యీ నాపకండో కనిపిస్తాయి, గుమాస్తా అతని ఆతేయ అప్పటికి నటుడు, నట సమాజు నిర్వాహకుడు, కుటుంబం ఓక వైపు సంఘ శక్తలు ఆతన్నీ కుంగ దర్శకుడు మా[తమేఎ యిది 144లో ఆ దీసే విభిన్న పర్గాలు మరౌర వైపు బేడి కొనసగించే మరచటి' సంవత్సరం పోటీలలో. [పథమ ఒహుమతి యూసంఘక్షణరో మనిషి-చమామూలు మస్గివె గుషూస్తా- పౌందీన నాటకం “యన్‌. జ. ఓ, లేదా గువస్తొ, ఓడిపోక తప్పదన్న భావాన్ఫి లొడా యూ నాటకం రచయిత ఆచార్య ఆ తేయ. మనకు తెలియ చెజురున్నది. ఆత్రేయ *యగ్‌, జి. ఓక్‌ తో అలుగు నాట్‌ ఇంటే యూ సకఘ రయ్‌ో విజయం ఏప్పుడూ సంఘీక్ష సమస్యా గద్య నాటక యుగం 1 వారంభమైన విచ్చిన్నకర శ దందేన్న, రూ శె కల ధాటికి గమ్‌ దని 'చెప్పవచ్చు, ఈనాటి వరకు కొనసాగుతున్న యీ చంటి సామాన్యుడు. తట్టుకోరడప్‌ సూచిస్తువది యీ విధమైన సమస్యా నాటక విధానానికి ఆ్యతేయ అద్భ్యుడే. న్రాటకం. అయిల్మే ఇందులో పరిస్టితుం | పభావానికి కాక ఆ విధానంలో వ్రాసిన రవయిరల్లో అ్యగగణ్యుడు లోన్నై గుమాస్తా లంచం తీసుకోవడం. దాసికోసం కూదా గసకవాడమ్ను రాజఎన్నారు సళ అమూశళం ఆదు అరెస్టు వాషడం్య ఒక్యపక్మ సాంఘిక శక్తుల

(పభావాన్ని మరొక పక్క అతని బలహినతనీ _ వద్దని తన నాటకం ఆముఖంలో | వాసుకొని గద్య నాటక చాటుతూ ఉండడం వల్ల నాటక సంఘర్ష ణ బలంగా యుగ్గాసికి. [ప్రవక్త అమిన్నాడు. ఆత్రేయ, సాగింది, నాటకంలో తెలుగు నాటక కథావసువులో-_ లం ల రం గక ఆధునిక నాటక రర6గాన్ని కొత్త పుఃతలు తొక్కిం జన | న్‌ వు చింది ఆంధ నాటక కళాపరిషత్తు. దాని ద్వారా వినూత్న, సిద్దాంతం. -_ వప్ళు పాతుకుపోయింది; సా ఫ్‌ సమా క్‌ యు స కరక క న శ పన ని కొండముది గోపాలరాయ శర్య దానిని నిజంగా భూమి (ఇది ఎటువంటి 'వ్మెరితలలు వేస్తున్నదో ఈనాటి నాటి కనా క నస న య శల కక సా పసరకన క మీదకు తెచ్చి “సామాన్యులకు”, “సామాన్యులను క. గురించి” “సామాన్యులనుంచి".__వచ్చే సుస్థిర నాటక ఈ నాటకం వల్ల తెలుగు నాటక రచనలొను; రంగాన్ని స్థాపించిన ఘనత మ్మాతం ఆ[తేయదే! [(పదర్శనలోను వచ్చిన మరికొన్ని పద్ధతులు: సమస్య వ. . మధ్యకే. పరిమితం అమి, శెండు వర్గాల (పతినిధులూ ఆలంబనగా (వాయబడడంతో [పారంభమై రాను ఆ యింటిలోనే కలుసుకోవడంతో “బాక్స్‌సెట్‌” కాను తమ విసృతిని "పెంచుకుంటూ వచ్చాయి. [పాముఖ్యం. పెరిగింది. తరువాత అఇ్యలేయ. [వాసిన తెలుగు లదా భారతీయ మధ్యతరగతి కుటుంబ చి[తణ “ఠఈనాడు” వంటి వి సృతమైన పరిధిగల నాటకాలలో గోస్‌,టి,ఓ తో | ఫారంభమైలే, “ఈనాడు” లో అది కూడా. ఈ సెట్‌ను కొద్ది మాడ్చలతో కూడ్పులతో విస్త్రతమై భారతియాత్మకు అపకర్ష తెచ్చిన హిందూ- అలానే వంచారు కాని మార్వులు తేలేదు, మహమ్మదియ సంఘర్షణ వైపుకు మళ్ళింది. అది లం యిఃకా' విసృతమై '“విశ్యుశాంకతి' లో |, పపంచ శాంతి ఈ నాటక రచన మరో ముఖ్యమైన వరవడి పెట్టింది ఉల పి టర కం ల ఫం లల న ల నినాదాన్ని (పతిధ్వనింప చేసింది, ఆ తరువాత ఆ|[తేయ తలుగు నాటక రచనా విధానంలో, అది. వ్యంగ్య క ర స గం సళవ ॥ . వ్‌ ఎలు లీ లి (వాసిన కప్పలు, నాటకం [పతీకాత్మకత చ పుకు సంభావణల విస్తుతి, “యన్‌, జి ఓ'లో గోపీ మ్య లం టం త ల. నగ కకక స శన సో | మళ్ళి ఒక్క తెలుగుడేశంలోనే కాక-|పపంచవ్యా ప్తంగా మాటలు, అతడు అటు తం్యడిని, యిటు యిళ్లుగలా వ ర న వల టు మ శ ల ఇ... జరిగే సార్వజవీనమైన యితివృర్తాన్ని స్వీకరించారు. యనని, అటు సంఘాన్ని.--విమర్శలతో ముంచెత్తుతూ: తక వ్యంగ్యంగా వాని మీద వాణాల వర్షం. కురిపిస్తాడు, ఆత్రేయ నాటకాల్లో. అతి ముఖ్యమైనది “భయం” ఈ వ్యంగ్య భాషణమే యింకా పదునెక్కి. ఈనాడు... నాటకం. “కప్పలులో. ఒక సార్వజనీనమైన యితి తెలుగు నాటకాన్ని పరివాలిస్తున్నది. వృత్తర హాస్యథోరణిలో చ్యితించబడితే, .మరో సార్వ ఈ నాటక రచనతో [ప్రారంభమైన మరో ముఖ్య పనినమైన యితివృత్రం - భయం. మమషుల మన మెన మార్పు రంగాల అంతంలో సంఘరణ్యకమో స్త త్వాఐలో కలిగించే మార్వు-కరుణ. రసాత్మకంగా న్‌ శ్రేలనమై పతాక స్థాయి క్రి రావడ 0, అలానా నాటి చ్యితిం? 'బద్దది, ( లల - 'ఆంంల పంద్వంగా ఆ ఓక కాంతాన్ని విషాదాంతంగా చేసి, నాయకుణ్ణి విఫక్షి, పరి యూ నాటకం అధునిక తెలుగు నాటక రంగాన్ని అల సితుతకు, సంఘానికి బలి అయిపోయిన ఓ. సామా రి+చిన పది మంచి నాటకాలలో ఒకటి, తన నాటకంలో దయచేసి పద్యాలు, పాటిలు “ఎవరు దొంగ” నాటికలో: గాల్స్‌వర్రి ఛాములున్వా)

ఆచార్య అ్మతేయ 189 “ఇన్‌ స్పెక్టర్‌ కాల్స్‌ "కు దగ్గరి సంబంధాలున్నా, నాటికా ఈ విధంగా తెలుగు నాటక రంగంలో. ఓ నవ్య కర్తగా ఆ్యతేయ ఎంతో |] పజారంజకమైన రచనలు విష్పవానికి నాంది పలికిన ఆత్రేయ సినిమా రంగంలో చేశాడు, నాటకాలలో వలెనే నాటికలలో కూడా ఆతేయ తన కలం బలాన్ని చూపి అనితర సాధ్యమైన (పేమా కలం అతి సునిశితంగా. పరుగులు "పెడుతుంది. అది. _ స్పదాలు పొందగలిగాడు. అయితేే అ్యత్రేయ మ్చీ సంఘాన్ని, (పభుత్వాన్ని, అరాచకత్వాన్ని;, ఆల _ నాటక రంగానికి అప్పుడప్పుడయినా నాటకాలు (వాస్తూ సత్వాన్ని, స్వార్థాన్ని తన పదున్నైన రాతతో రంపపు _ దాని పునరుజ్జీవనానికి తోడ్పడగలరని నాబోటి నాటక కోత కోస్తుంది. కళాభిమానుల ఆకాంక్ష.

సాయంతన సమయ సింహాసన గతాం

తదాసన్నే [(బహ్మద్యథపతయ వాద్యాడి కవితా

సభాసారా దేవస్సకల జగతాం ఉత్సవకరం

నటంతం సర్వెశం (పధితనటరాజం ప్పూదిభవే,

వటుడూ-దర్శకుడూ 8. చెంత అశరరాషవు తలుగు. నాటక రంగాన్ని తన నీటనలోను దళ్గు * భింబాడు వెంకటేశ్వరరావు. సీ. నాగభూషణం, (పఖ్య కత్వ రీతులతోను తన్మయం: చెందించి తలుగు నాటికా బ్రరామ మ్వూర్తి, దెశరాజు జగన్నాధరావు గార్జతో నికి భారతీయ ఖ్యాతి తచ్చిన వాడు కె, వెంకటేశ్వర కలిసి 1048లోనే “నవ్య కళామండలి"ని స్టాపించి రా వు ౬. అమెచూర గంగ స్‌ ఇటో అసమానహమయిన [స పలాయన భాంత్తాకా్తాడ్రాన్యాల పట్టాన ౨ స్య కట్టడిని, అనూహ్యమయిన కీర్తి | పతిష్టలను గడించి, ్ట మ + తాను జాత్చాషాసుడయినా వృతి. కళాకారుల పస్ట దల అలకే ఈ శ నాటక పదర్శనలకు పూనుకొన్న ఉత్సాహే కె. వంక ం లో దెశ్వరరావు, న వో వెంకటేశ్వరరావు హఠాన్మరణంతో తెలుగు నాటక ] వ. రంగం ఒక షశిష్ణ 'నటుళ్ల; ఓక జావుకుడయిన దర్శ లా | ] వ ఒ క. శారు పంజా టా వై ల జు: వు న ) స ప కుఖ్సీ కోల్పోయింది* ఆయన మరణానికి ముందు: ౩లుగు వ. బస ఇ . నన కనక స క న స! || . న. రంగస్థల నటుల్లో ఓ గొప్ప వాడి పెరు చెప్పు-అంది ॥ వ ? తడుముకోకుండా. దొరికేపేరు ఆ తరువాత సమాధానం శ్‌ ్రై . లేని [పళ్నగా మా[తమే మిగిలిపోయింది, " 'వంకటేశగడరావు 1928వ సంవత్వరం నషంబరు ల” | 20వ తేదీన పశ్చిమ గోదావరిజిల్లా చాగ్రల్లుల్‌ జన్మిం 1 చాడు... (పకాశరావు, సీతమ్మగాద్ద ఆయన జన ॥ జనకులు* పింగళ వెంకట రామయ్యగారీ ఆధ్వర్యంలో . + కిం టగా .రాలో*ీటో స రాజల తో (శీ ఆ. వంక టేశంరరావ చేసిన ఇంగ్లషు నాటక౬ '*ఒళిల్ట్‌ *లొ ఓ చిన్న ఎపష్యం, (0) 5౪ ఎంతే బిశ్వం రాలు రంగస్థల [ప్రవేశం చెసిన వెంకదక్వురరావు ఆచిర ముందుగా హాస్యవాటికల (పదర్శనతలో పేరుపొందాడు, కాలంలోనే స్కూలు నాటకాల్లో, కాలేజీ నొ టకాల్లో వాగుబాగు, తుషాన్‌, కళోపాసన, ఆడది, జనవరి మృుఖ్యష్మాతలు. ధరించడం మొదలుపెట్టాడు. ఉద్యాగు ముప్పై, చాపస్‌ వంటి నాటికలలో షాల్గొన్నాడు, ఆ ర్‌త్యా 1045లో విజయవాడళఉ " రైల్వే ఆఫీసురోచెరీ,. తనమువాతి వేదురిత, (శ్రీమంతులు వంటి నాటకాలకు విజయదాడ రంగస్తలంగా శానా పదర్యనబు పారం... దళగ్శకత్వ దాధ్యత కూడా స్వీకరియాడు,

నటుడూ-దర్శాకుతూ కె. వెంకి టేశ్వరరావు ౯] ఇప్పుడే. ఉదమునీ రాఘవ కళాకే్యదం వారి. యువ నటీ నటుల్ని యవ దర్శకుల్ని తయారుచేసి 'నాటకం' అనే నాటకంలో మాట్లా ని. ఆ చఛాటికానికి = నిజమైన మొట్టమొదటి నాటక గురవు! అయ్యాడు. బృందానికి కూడా కీర [పతి ష్టలు ఆరించాడు, ఈ కాలషరోనే మహానమి శు కన్యాపల్కం, కొదుకు తరువాత, 'వెంకటేశ్వరరావును ఆర్యధ ఆక్టృృ థియే. పుట్టాల్క అసుర సంధ్య వరటీ నాటరాలకు దర్శకత్వం టర్మ్‌ ఆక ర్రించింది, ఆ రోజుళ్లో ఆం (ధా ఆర స శియే... వహిస్తూ శ అందలో ష్మాత ధాకణ చేళాడు, టర్‌ విజయవాడలో జాలా మంచి "పేరు [వఖ్యాతులు ఆయన డై రెక్టరుగా దన్న రోజుల్లో ఆంధా గల బొత్సాహిక బృందం, వాతి నాట్రూూలు- 'త్నోరేయ యూనివర్సీన థయేషిరు టి ప్యడూ లై ట్రకోం నితో, గారి కప్పలు; విశ్వశాంతి. నటించాడు. ముఖ్యంగా రెహోరళ్టతో కళకళబాడుషూ వుండేది, ఆయన ఆరో “విళ్వశాంతి”లో అమరయ్య ప్మాత అజరాషరమైనది గ్యాన్ని కూడా రక్కా చేకండా. నాటకానికి, నాటక వెళక ముశ్వరరావు నటన వల్లనే, ఈ నాటికాన్ని టర ధ రంగానికి తన స ర్యస్వమూ త్యాగం చేసిన మపి డెళంలో పలుచోట్ట [పదర్శించి ఆర్యధా ఆర్ట్స్‌ తెలుగు తెలుగు నూ ప్ర నప్టైన కక వాణీని [పార౭భించి, నాటక రంగంలో ఒక సువ్యవస్థితమైన బౌత్సాహిన నిలబెట్టుకొన్న ఘనత వెందటేళురరావుదేః: ఆయన నాటక సర్గపదాయాన్ని నెలకొల్నింది. డైలాగ్‌ జెలివరీ ఒక పత్తేక వాణీవోసాగ్మ. వాచికం తిరువాతిది రసన సమా భె గీసిక వెంకదేళ్వ ర విషయంకో ఆభోనకి ఆయనే హాటి అశపీంచు కొన్నా డుం రావు దర్శకుడు. దీనిలో ముఖ్య నటుడు కూడా నాటూల ]పదక్శ్మనో రవ ప్యాతకన్న యికర ఆయనేః దీని పశ్ళాన వెంకన్న కాపురం. కనక పష 1 వ్యాతల నటనావివ్మురికి దోహదం చేసేవాడు, అయితే రాగం, రాగరాగిణి, దొంగ వీరోడ వంటి నాటికా నాట ఆయన రీసుకొన్న నాటకూవతో ఎక్కువ భాగం పక కాలు (పదర్శించి, ఎన్నో పోటీర్లో పాల్గొని ఉత్తమ ప్యాతాత్యకావేకనుక, వెంకటేళ్వేరవాపు బాణీ నాటకం నటుడి బహుమతి, ఉృత్తము. దర్శకత్తు బప్పుమవిన అందే-ప్రదాన నటుడు బఒక్నుడే. పేజీని దవ్నేస్తూ, పొందాడు. కేలీల క్యా డై లాగులు కమ్యరించే నాటకం ఆకే ఆప 1058టో వేంకటేశ్వరరావు. శి వ్ల లేని నేషనల్‌ [పఫ [పార 5. అమువది. ఆ విముకు జేసేవారు స్కూల్‌ ఆఫ్‌ డ్రామాళో డిస్లోమూ చదవడానికి వెళ్లాడు ఇతడి. నక్చుకవామందల్ని రనడ సమాఖ్య నాటూల్నిః అక్కడ తోలుగువాళ్ళందరిపి చేర్మి “దక్షిణ భారత అంధాయూనివర్సితీ నాటూల్సి మరచిహోకూడము. నటినట సమాఖ్యను స్థాపించి కానున్న కొద్దికాలం పవన్న వేషం వేసినా దానికి జక వృ క్రిత్వాన్ని లోనే గుడ్డి లోకం, వెంకన్న కాపురం, కప్పలు అకాళ... పతొదించగల దిప్టి వెకచివ్వుతరావు కొడుషు పుట్టా రామన్న మొదలై న నాటకాలను (పవర్నివచాడు. అవ ఇకో లయనవచేసిన పందు వపకలివష్తం కాలు. ఆయన కన్న ముఖ్యమైనది - ఆ కాలంలో ఆ నే తట చహాటుడన వప్యడాగికి, సమదూభ్య”ను ఇక చక్కని కొత్సాహికు ౭రైందంగా నలుగు నాటక రంయం మఠ ఏడు దశాద్దాల 1980 లో 'వెంయఒళ్ళురరావ్వ అభితభాళత నాష్షాల... కీత్వ్య పక్టరల ద్వారా కొర పలయు శని ౧; తన పోటిలలో జ్‌ న ఆనా శరా మస నాప్తే క్‌ [ప్రవే ంచి టు లో ల | వాళ్లో క్‌ క ల్‌ తోం: శాప ళా 9 జే నాట్‌ క శప వర 7 నటనకు ఉత్తమ. బహుమతిని పొందారు. నలు ఇఎల్బు, రన దేన్నో వత్త సల్టతుంను యవసలక 1961 లో ఆయ్యధా యానివర్నిటీలో చ్పేజి డైరెక్టరు... తన కాషకగా అప్ప చెప్పి, నాటకాల కోనమే జీవించిన ఉద్యోగాన్ని స్వీకరించి ఎందరో ఉత్సాహవంత్సులై న కళాతపస్వి శ వెంకలేళ్తరరాప్ప. థా

యం/0052(టీళజ నా క్ట | సలి! “టి సటీ[ఓరీ ౧౬ల౬[/415896[ 1980 , . కక వకకన 2 అవ కవ నక 5౧౬6141 15566౬ ; న్‌ (ల ్జాటర్‌ొాా / య క్త, ౮ డై న! ౧౨113066 10! గ. ౧. 58006613 [868168 గం8ర6గ| 0౪ 8. సగంగ౧౧౭8౧౧ గి౭8)0౮ . /;౧166 24 ౭౮2౧౮౧౭ ౧౧/౧౪౧౦ ౪/01/1635. గ౧|౮౦౫ గ0౭6. [1/66/2086 న్‌ | 00౪6౯ ౧||౧+664 2౬ 6114 శిగ ౧౧౧౪6౧5, స౭౦0గ౧10౮౮8, 11/606/8086-27. లం గగ 2౧౭౮1౧౮ క£0110/: గ. ౪. ఆ౦గినీఓఉి 5౪4/4ీగీగ [010/౧ : గ. గోఉంనీం5కి[టలో5 టీబీ! ది 5గీగెగిగీ లీ ఉట : జ్‌