Telugu జ్ఞానపీఠాలు_గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

జు [ ఖీ ( | క్‌ శే శః ఉత క లే క్‌ డ్‌ బే జీ ” న. | [. వ్‌ కే / ్‌ క్‌ ణి | గ్‌ కా జ భా |; న తా నన ౨ | (| ఖు ఖో | అక. కు - -కీ వ టే | 1 స -శ త్తి ల “క్ష ల దంల [ జ్‌ సరకుల. క క్‌: జీ వే ల 1? న ల క కే ఓం న! బు! కాకి 7 . న నా నో గ్‌ ల ఇ 1కే - ల] నా. 1౧నే ఆగ్‌ కశ యు క టాడా న. శ శన |

• క న - ళ స శ న! థి . 1 ॥ . | ? జ కా. . జా ా కాం జ ఇ న కూ యన క సస * ఈ వాన ల వః = క్‌ ఖా -- | | | శ్‌ ఆ ః | షూ. ఇ కే | నూ శ రల క్‌ | | - గ్‌ ణ్‌ న. ఎం 10 “క ళ్‌ క్యా క్‌ ॥ ఇ తా . ల శ న్న నూ ॥ | నా ',ఎశీ న్‌ 4 గక ఈ వ చా! నా ్కె- " వ . క్‌ క క్షే కః టై సా క పక = క య! . హా | నా . శ్‌ నం ణీ ఆని " ల ఇం టను. ॥ జీ! ల టు 1. క్షే ఎం మై క్‌ శ కన, గా క్‌ ( క జ. 1 ॥ అం | న (| గ | న ఇ జ గీ క | గ్‌ క వ! గ. ఇత.- ల్‌: క్ష రై | గ్‌ జ అ కీ " క గాకా న. క్‌” ఇ తాల్లో నాన్నా క్‌ 2 వక | _ క్‌ క్ష 1. క క దై = తా... శి ॥ తన్‌ | , 5 శ? ఛి ఖా ఉత 1 ౧ - = న్న ల? జే - |
• పీ, “జ జే ఇ నఖ యా న ్‌ా అక శా ఈ న జే ల టైటీ క ॥ ఫ్‌ ॥ | శ క్‌ అ ట్ట ఎక! క్యా + తి క్‌ వా ౯1? ల | ౫ య క ౯ ఖే! | న్‌ గ్‌ కానా న పా కో జే. ఛో | | ్ట “ట్లు జ వ్‌ జ జ. స్ట శ జ జ్‌ నాం క్త న ॥ మాతో క్ష 4 సా లా సా ఇ అట అ | ॥॥ న స డా న నా . జః | శ ల ॥ ॥.. 1 = + స , కై నక్ష క్‌ ఖా టి . క్త శా జ ॥ | న ఖో వ స బగ సి ల . స్‌ " క [క కు మ్‌ ఆ ను ॥ 4 + ణా మి త వ ట్ల న... క "కప ₹ [క ప సా జి క క. అ కష్టే. జ (= న " తాతాత. తీ - ఇక్‌ ళా ॥ వ్‌ | జ లా... | [ల ల్‌ క్ష | క్‌ జ నమూ ళో + ౯ తా లా కా. ఖా! . శ్య జ్‌ జో ఎక్‌ టీ జ జ | ౮ + ఖీ న! న్న థీ క - | 151 [ వ క్షీక వల్లా | |. క న | ఖ్‌! గ ఫే ల్‌ పే ఇ -, | (4 ళ్‌ | శ గ | ॥ కా కా గ్‌ న |. ॥ _ గ వ) | శీ 6 లీ ర వ ం 2 1 లా” + చమ్మ గ్గ (శ జూ క 1 ( క్‌ ॥ శ వా ళా. కే క. || | మె ( క. (గ ల జా “ళా 1 న్‌ | ల ॥్‌ జ్‌ [ ఆ!!! | ణే యా న క . [. ॥ పా గా కీ అ గ్‌ | ఖీ . | కి 1) | న్‌ | | ఎ -ఖవోల్‌ ద 7. ( ఆ (ా = | నా. 1] స్తే " గూ శం | భ్‌ బి మ వ 1 | ॥ ॥ | 1 ౪1 ॥ యా ళ |] క స్థ జ | 1 క్ష 1. ీ ఎ శృం బ్‌ో క | .. | శ శ /) (| య్‌ = ఇ క | క్‌ | న కా. ॥ డ ల స వ. ఖీ జ్‌ శ జ్‌ 8 జంక్‌, | ఈ ల కస. ॥ ళా శ. ల 1 క్క. ల కం కు లు ఒఖి ప్రి త | 1 [21 రా = కై! క్ష . - | శక, ఈ వ. య ॥ కు, , ల! | య" - -ా 1 కి లీ క 0! 1|| క | జ " ౮ ' ా కక. శ ల్‌ “. = అ వ్య (| | / న్‌. క || క్‌ 11 ॥ " / ్‌ | | క , - - ( | (| ఇ అ గ. ఓ. పం ఇ | | [ వ చం!!! ర న గ జ. ॥ _ క్షం ఖీ ళ్‌ న్‌ ః ప. క. జా యై ఇఇ 1 శ ర్ట ల దు అఆ” ఆని ల యే మ || | గ జ. ం /.. - " | ల వ | | ష్‌ | అఆ ॥ న్‌ | =. వ | ల్‌ ఎక (ల శ "క్‌ వ్‌ = (హా! ( వ్‌ *| | | | - | కై లై -ా = [హా | [1 . క ల ఎ] న్‌ అ జూ - న్య క్‌! |] క్‌ | చై ం కై కా జ | [జ గ 1 ౯ శ టు క్ల తూ శ్‌! వః - ఆ “శ క ా మన క. [థా ర పి త | శ క్ష్‌ [] = [౫ నె న్వి. ఎ! త్‌ న అ. గ న గే న్యానా =. ఇక 8. 4 క ల! శ్‌ జ ఇ క్‌ | % క్ష నవీ టి %- ా. తా. రక్ష = త | నీట్‌ . వ! వ. జ | = సక్‌ | [| క్ష్‌ | ననా [టో రం ప! హన న | | న కాం || ౪ 1 ల న... న క్‌ | న... జం క వ శ ఓ వ. | న 2 సం 5 1 జ న ] . ; శూ. 2 వ కఫ్‌ నక ల వ. | ఇకీ వాల గ - క్‌ క్ష్‌ న కాక శ్‌! | ( జ! ణ్‌ నా. కవ హా కి [| జా అ జ.

శలాయ్యా [3 3 0

అంకితం హా! న ను ల అ స్టో జ్ఞానపీఠ పురస్కార గ్రహీత, పద్మభూషణ్‌ గౌరవ స్వీకర్త కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ విశిష్ట సభ్యులు తెలంగాణ సారస్వత పరిషత్తు అధ్యక్షులు మహాకవి, మహామనీషి.దాః। సి, నారాయణరె ద్ది గారు 36 సంవత్సరాలకు పైగా నాపై చూపిన అవ్యాజ్లానురాగర్వా ఆదరాభిమానాలు ఎన్నటికీ మరువలేనీవి.

ఆ మహనీయుని. పవిత్ర స్మృతికి హృదయపూర్వకంగా: నివాళులర్పిస్తూ కృతజ్ఞతతో వినమ్రంగా. ఈ (గ్రంథాన్ని అంకితమిస్తున్నాను.7

గోవిందరాజు రామకృవ్వారావు

కృతజ్ఞతలు

జ్ఞానపీఠపురస్మార [గ్రహీతలపైన లఘువ్యాసాలు రాయాలని “చతుర పత్రిక సంపాదక బాధ్యతలు వహిస్తున్న ప్రముఖ రచయిత మాన్యమిత్రులు శ్రీ కంతేటి చంద్రప్రతాప్‌ గారు అడిగారు. సులభసాధ్యం కాదని తెలిసినా ఆత్మీయబంధం వల్ల సరే అన్నాను. వ్యాసం నిడివి సగటున 24 = 8 పుటలు, సంక్షిప్తంగా వున్నా ముఖ్యాంశాలన్నీ పొందుపరచాలి. వెంటనే యత్నాలు ప్రారంభించాను. సజీవులైన 'గ్రహీతలతో వారి బంధువులతో, అభిమానులతో మాట్లాడాను. సవివర (్రశ్నావళికి సమాధానాలు అందుకున్నాను. కొన్ని పుస్తకాలు కొని ఆ భాష తెలిసిన వారితో చదివించుకుని విశేషాలు సేకరించాను. జ్ఞానపీఠ కార్యాలయం నుంచి కొంత సమాచారం సేకరించాను. ఇతర ఆధారాలనుంచి మరికొన్ని సంగతులు లభించాయి. సమయానికి వ్యాసాలు అందించాను. 2009 ఫిబ్రవరి నుంచి 2018 జూన్‌ వరకు 58 ధారావాహిక వ్యానాలు “చతురిలో వచ్చాయి. డా॥ సి, నారాయణ రెడ్దిగారిపై 2011 మార్చి సంచికలో, డా॥ రావూరి భరద్వాజ గారిపై, 2013 జూన్‌ సంచికలో వ్యాసాలు వెలువడ్డాయి. వారు వీటిని చదవి. నన్ను అభినందించడం నా అదృష్టం. “జ్ఞానపీఠాలు' వ్యాసాలను వెంటనే గ్రంథంగా వెలువరించదానికి స్వచ్చందంగా ముందుకు వచ్చిన ఒక పెద్ద సంస్థ ఎందువల్లనో నాలుగేళ్ల వరకు 'ప్రచురించలేక పోయింది. అందువల్ల ఈ వ్యాసాలను వారి. నుంచి 2017 జూన్‌ 5న తిరిగి రప్పించుకున్నాను. ఏమెస్కో ప్రచురణ సంస్థకు పంపించాను, నాపై అభిమానంతో గ్రంథాన్ని సత్వరం ప్రచురించేందుకు వారు సహృదయంతో సమ్మతించారు. ప్రత్యేక శ్రద్ధ వహించి స్వల్పకాలంలో అందంగా (గ్రంథం వెలువరించడం వారి బెదార్యానికి తార్మాణం.. గ్రంథం ఆలస్యంగా. పాఠకులకందడానికి హితవుగా ఈ నేపథ్యం చెప్పవలసి వచ్చింది, -.

“చతుర ప్రధాన సంషాదకులు పద్మవిభూషణ్‌ శ్రీ రామోజీరావుగారు, సారథి శ్రీ కంతేటి చంద్ర ప్రతాప్‌గారు, పత్రిక సంపాదకవర్గమి[త్రులు వ్యాసాలను ధారావాహికంగా ప్రచురించి, జ్ఞానపీఠ పురస్కార [గ్రహీతలైన సాహితీ మూర్ధన్యులను పాఠకులకు పరిచయం చేసే అవకాశం కల్పించారు. =

తెలంగాణ సారస్వత పరిషత్తు అధ్యక్షులు ఆచార్య ఎల్లూరి శివారెడ్డిగారు, ప్రధాన కార్యదర్శి దా॥ జుర్రు చెన్నయ్యగారు నా రచనా వ్యాసంగాన్ని ప్రోత్సహించారు.

'క్రతువులాసాగిన ఈ వ్యాసరచనకు నా శ్రీమతి లక్ష్మీరాజ్యం, మా కుటుంబ సభ్యులు. అనువైన పరిస్థితులు కల్పించారు.

ఈ వ్యాస రచనలో ఇంకెందరో 'ప్రోత్సాహమిచ్చారు. వీరందరికీ

అధికార భాషా 'సంఘం అధ్యక్షుల నుంచి తెలంగాణ సారస్వత పరిషత్తు అధ్యక్షులవరకు 36 సంవత్సరాలకు 'పైగా అన్ని పదవులలో తమకు. సహకరించేందుకు నాకు సముచిత స్థానం కల్పించి అపూర్వ అవకాశమిచ్చిన మహనీయులు డా! సి. నారాయణరెడ్డిగారు ఆకస్మికంగా 12.06.2017 ఉదయం కీర్తిశషలయ్యారు. నాపై వారు అనిర్వచనీయమైన ఆదరాభిమానాలు చూపారు. వారి కుటుంబసభ్యులు కూడా నాపై అదేవిధమైన ఆదరణ చూపారు.

ఈ. సమయంలో డా॥ సి. నారాయణరెడ్డిగారికి ఈ పుస్తకం అంకితమిచ్చి నా నివాళులు అర్పించడం కాక మరేవిధంగా వారి బుణం తీర్చుకోగలను!

23 జూన్‌, 2017 గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు హైదరాబాదు. (ఫోన్‌: 040-24549773)

విషయసూచిక

1. మహాకవి శంకర కురుప్‌ రి

2. _ తారాశంకర్‌ బందోపాధ్యాయ 12 8, కె.వి పుట్టప్ప 165

3. ఉమాశంకర్‌ జోషి 18 ర్మ సుమ్‌త్రానందన్‌ పంత్‌ లైన 7% విశ్వనాథ సత్యనారాయణ [77 8, విష్ణుడె 31 9, _ రామ్‌ధారీసింహ్‌ దినకర్‌ కశ 10, దత్తాత్రేయ రామచంద్ర బేంద్రే 37 గమ గోపీనాథ్‌ మహంతి త్తే

4. విష్ణుసఖారాం ఖాండేకర్‌ జర్‌

5. పి.వి. అఖీలన్‌ జ్తీగి

6. ఆశాపూర్చాదేవి ర్‌] 15: శివరామ కారంత్‌ ర్‌4&.

7. సచ్చిదానంద్‌ హీరానంద్‌ వాత్సాయన్‌ అజ్జేయ్‌ ర్‌

8. బీరేంద్రకుమార్‌ భట్టాచార్య 60

9. ఎస్‌.కె. పొట్టెక్కాట్‌ 63

10. మహాదేవివర్మ 66

11. మాస్తి వేంకటేశ అయ్యంగార్‌ 69 21, అమృతాప్రీతమ్‌ 72

12. తకజి శివశంకరపిళ్ళె 76 23, పన్నాలాల్‌ పటేల్‌ 79 24 సచ్చిదానంద రావుత్‌ రాయ్‌ వ

13. డా. సి.నారాయణరెడ్డి వవ

14. 'ఖురతుల్‌ ఐన్‌ హైదర్‌ 92

15. వినాయక కృష్ణ గోకాక్‌ 905 ౨9 సుభాష్‌ ముఖోపాధ్యాయ 98

16. నరేశ్‌ మెహతా 101

17. దా. సీతాకాంత్‌ మహాపాత్ర 104

18. డాయు.ఆర్‌. అనంతమూర్తి 107 88, ఎం.టి. వాసుదేవన్‌ నాయర్‌ 110 35, అలీ సర్దార్‌ జాఫ్రీ 116 ౩6. గిరీశ్‌ కర్నాడ్‌ 119 37, నిర్మల్‌ వర్మ 122

19. గురుదయాళ్‌ సింగ్‌ 125 39, ఇందిరాగోస్వామి 128

20. రాజేంద్ర కేశవలాల్‌ షా 81

21. దండపాణి జయకాంతన్‌ 194

22. విందా కరందీకర్‌ 1187

23. కుంవర్‌ నారాయణ్‌ మేశ4

24. రవీంద్ర కేల్కర్‌ మ్మ

25. ఒ.ఎన్‌.వి. కురుప్‌ 153 శ8. అభ్లాక్‌ మహ్మద్‌ఖాన్‌ షహర్యార్‌ 156 4కి అమర్‌కాంత్‌ 159

26. చంద్రశేఖర కంబార 165

27. దా. (్రతిభారాయ్‌ 168

28. డా. రావూరి భరద్వాజ శ72

మహాకవి శంకర కురుప్‌ ఈ శంకరుడు. ల మలయాళ మణిపూస భారతీయ సాపితీరంగంలో జ్ఞానపీఠ నాలుగు ప్రధాన దాక్షిణాత్యభాషల్లో పురస్కారం అత్యంత 'ప్రతివ్వాత్మక స్థానం చివరిదైన మలయాళానికి ప్రప్రథమంగా సంతరించుకుంది. సాహూ శాంతిప్రసాద్‌ 1066లో జ్ఞానపీఠ పురస్కారం లభించడం జైన్‌ న్యాపించిన భారతీయ జ్ఞానపీఠం సంస్థ వశం, “ఒడక్కుజల్‌' (వేణువు) కర్త ప్రతి సంవత్సరం ఈ పురస్కారాన్ని ప్రదానం ల కడ చేస్తుంది. ప్రస్తుత నిబంధనల ప్రకారం మవోకీవి గోవిందశంకర కురుప్‌కి ఈ సజీవులైన సాహిత్యకారులకు సద్యఃపూర్వం ఘనత దక్కింది, కురుప్‌ కేరళ రాష్ట్రం ఇరవైయేళ్ల' కృషి ఆధారంగా ఈ గౌరవం కొలడికి చేరువలో వున్న “నాయత్తోడ్‌'లో లభిస్తుంది. నగదు షారితోషికంతోపాటు, _ 901 జూన్‌ 8న జన్మించారు. పెరియార్‌ ధారానగరంలో భోజరాజు నిర్మించిన సరస్వతీ _ నదీతీరంలో వున్న ఈ కుగ్రామం ప్రకృతి ఆలయంలోని దేవీవిగ్రహ అనుకృతిగా వాగ్దేవి అందాలకు ఆటపట్టు. తండ్రి. నెల్లికపిల్లి ప్రతిమనూ బహూకరిస్తారు. శంకరవారియర్‌. తల్లి వడక్కన్‌ వీట్టిల్‌ లక్ష్మి కుట్టియమ్మ. వారిది సామాన్య కుటుంబం. ఆ వూరి వేల్పు శంకర నారాయణ మందిరం వీరి నివాస సమీపం లోనే ఉండేది, కురుప్‌కు చిన్ననాటినుంచి దైవభక్తి మెండు, అయిదో ఏటనే పితృవియోగం వల్ల మేనమామ గోవింద కురుప్‌ వద్ద విద్యాబుద్ధులు నేర్పారు.

మేనమామ సంస్కృతంలో, జ్యోతిషంలో దిట్ట... మేనల్లుణ్ణి తనంతవాడుగా చేయాలని ఆయన సంకల్పం. ఏడోయేటనే కురుప్‌ “అమరకోశం” కంఠస్థం చేశారు. వేదాంతగ్రంథ పఠనం ఆరంభించారు... హయ్యర్‌ సెకండరీ పరీక్ష తర్వాత ఉపాధ్యాయ. వృత్తి చేపట్టారు. విద్వాన్‌ ఉత్తీర్ణత పిమ్మట తిరువిలామలలో మలయాళ పండితుడుగా, (తిశూర్‌లో కళాశాల. అధ్యాపకుడిగా ఎర్నాకుళంలోని మహారాజా కళాశాలలో ఆచార్యుడుగా పనిచేస్కి 1956లో పదవీవిరమణ చేశారు. అనంతరం త్రివేండ్రం ఆకాశవాణి కేంద్రంలో ప్రయోక్తగా, కేరళ సాహిత్య అకాడమ్మీ సమస్త కేరళ సాహిత్య పరిషత్తు అధ్యక్షుడుగా సేవలందించారు. కేరళ సాహిత్య అకాదమీ అవార్డు, సోవియట్‌ ల్యాండ్‌ అవార్డు పొందిన కురుప్‌ను రాజ్యసభ సభ్యుడిగా రాష్ట్రపతి నామనిర్దేశం 'చేశారు, భారతప్రభుత్వం “పద్మభూషణ్‌ గౌరవంతో సత్కరించింది. జీవితాంతం సాహిత్యసృజన చేస్తూ మహాకవి కురుప్‌ 1978 ఫిబ్రవరి 2న స్వర్గస్థులయ్యారు.

కురుప్‌లో మేనమామ సంస్కృతపాండిత్యం, ఉపాధ్యాయులు శంకరపిళ్ళై కవితా షాటవం, ఆర్‌.సి, శర్మ భాషాభిమానం. ఎం,ఎన్‌. నాయర్‌ సామ్యవాదభావాలు పెంపొందించారు. విద్యార్థిగానే కురుప్‌ కవితారచనకు శ్రీకారం చుట్టారు. నాలుగవ తరగతిలో వుందగా తనకు అనారోగ్యదశలో తోద్బ్చడిన మిత్రుడికి కవితారూపంలో కృతజ్ఞత తెలిపారు. గాంధీ మార్క్స్‌, కాళిదాస్సు రవీంద్రుడు, ఉమర్‌ ఖయ్యాం, కీట్స్‌, షెల్లీల ప్రభావం కురుప్‌పై పడింది, నిరంతరంగా: సాగిన ఆయన రచనల్లో ప్రకృతి ఆరాధన, దైవభక్తి, దేశాభిమానం, అభ్యుదయభావజాలం, ్రతీకాత్మకత్మ మానవీయమూల్యాల్ము మార్మికత, అద్వైతవాదం, తాత్వికత, శాస్తీయదృక్పథం వంటి ఉన్నతలక్షణాలు చోటు చేసుకున్నాయి.. రాజరాజవర్శ్మ, కుమరన్‌ ఆసన్‌, వల్లతోళ్‌ నారాయణ మీనన్‌, ఉల్లూర్‌ పరమేశ్వరయ్యర్‌ చూపిన నూతన కవితామార్గాన్ని కురుప్‌ తేజోవిలసితం చేశారు. ఆయనది అద్భుతశైలి. ఆయన వెలువరించిన తొలి కవితాసంపుటి “సాహిత్య కౌతకం” (నాలుగు భాగాలు). ఉమర్‌ ఖయ్యాం. కవితను “విలాస లహరి పేరుతో పడవ పాట బాణీలో అనువదించారు, జ్ఞానపీఠం పురస్కారం పొందిన “ఒదక్కుజల్‌: (వేణువు) 1950లో వెలువడింది.: ఇది అరవై కవితల సంపుటి. ఒడక్కుజల్‌ చిన్న కవిత. ఇలా సాగుతుంది: “ఓ పరమాత్మా! నీవు వినిపించే జీవన సంగీతం/ నీ మహిమాన్విత సన్నిధి/ స్థలకాలాలకు అతీతాలు./అజ్ఞాత సీమలో పరిత్యక్తమై/ఎవరి కంటా పడకుండా/ఎండవానల కోర్చిన/ఈ దుర్చలాకృతి/నీ కరుణ వల్ల వేణువుగా మారింది./ అల్బమైన వెదురుముక్కనీ శ్వాసతో జీవం నింపుకుంది/చేతనా చేతనాలన్నింటినీ మంత్రముగ్ధం చేస్తోంది./దివ్యగాయకమౌళి మనసులను సమ్మోహనపరిచే నీవు/ృపతో సంగీతంగా మారి నాలో వెలసివున్నావు/లీనట్లయితే/ఆనందపారవశ్యంతో జీవనగీతాలు ఎలా పాడగలను!” ఈ కవిత 'ప్రతీకాత్మకతకు గొప్ప ఉదాహరణ. కే0 గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

కురుప్‌ సృజించిన నవతిథి, వనగాయకన్‌, చెమక్‌ తిరుక్కళ్‌, ముత్తుక్కళ్‌: అంతర్జాహం, వి శ్వదర్శనం, మధురం = సౌమ్యం = దీప్తం, సంధ్యారాగం, నిమిషం, పూజాపుష్పం మొదలైన ఇరవైమూడు కవితాసంపుటాలు; మూన్ను అరువియం ఒరుపూషయం్క స్వాతంత్రోదయం' అనే రెండు కథాకావ్యాలు మూడు. కవితానువాదాలు, మూడు బాల సాహిత్య కవితాసంపుటాలు, ఆరు గద్యకృతులు, ఐదు నాటకాలు, మూడు కథాసంపుటాల్లు మూడు జీవితచరిత్రలు మూడు విమర్శగ్రంథాలు మలయాళసాహిత్యాన్ని సుసంపన్నం చెశాయి.

జ్ఞానపీఠ పురస్కారం ద్వారా అందిన లక్ష రూపాయల నగదుతో “*ఒడక్కుజల్‌ అవార్డు నెలకొల్పి, మలయాళ భాషలో వెలువడే ఉత్తమకావ్యానికి బహుమతినిచ్చే ఏర్పాటు చేసిన గోవిందశంకర కురుప్‌ మహాకవి మహోన్నతుడు. జ్ఞానపీఠ పురస్కారం ప్రథమంగా ఆయనను వరించి తన స్థాయిని మదింత 'పెంచుకుంది.

[౩ ఇ న్న ర్త ళో తారాశంకర్‌ బందోపాధ్యాయ | |/ ॥ పేదలకు అండగా నిలిచిన నః తారాశంకరుడు ఇరవయ్యో శతాబ్లి 1ప్రథమార్ధం భారతదేశ త్రారాశంకర్‌ అవిభక్త బెంగాల్‌ రాష్ట్రం చరిత్రలో ము ముఖ్యంగా వంగసీమ; చరిత్రలో- “వీరభూమ్‌” జిల్లా "లాభ్‌పూ రోలో 1898 అత్యంత (ప్రముఖమైన దశ. రెండు ప్రపంచ జులై 23న జన్మించారు. వీరిది సనాతన లు దంగా నామం జమీందారీ కుటుంబం. తండ్రి హరిదాస్‌. జీవనపరివర్తన, జాతీయోద్యమం గాంధీజీ స్వయంకృషి క్ష విద్యావంతుదయ్యారు " నేతృత్వం, నేతా జీ మా ర్గం ॥ స్వాతం తసి ద్ధి, ఇంట్లో పెద్ద (గ్రంథాలయం ఉందేది. బాలా దేశవిభజన వంటి ఎన్నో వట్టాలు ఈ వ(త్రికలొ చ్చేవి. తల్లి, ప్రభావతీదేవి. కాలంలోనివే. సాహిత్య౦లో- ముఖ్యంగా ఆంగ్లంలో ప్రవేశమున్న విద్యావంతురాలు, బహుముఖీనంగా ఆవిష్ట్రతమయ్యాయి. ఆమె అన్నలు న నరాజ్యోద్యోమంలో బంకించంద్ర ఛటర్జీ, రవీంద్రనాథ్‌ ఠాగూర్‌. ప్రాల్లాన్నారు. తారాశంకర్‌ మేనత్త భర్త శరతచంద్రులకు ఏటిరా నిలిచిన మరణం కారణంగా అన్నవద్దే ఉంటోంది. తారాశంకర బంద్‌ వొధ్యాయ, నాలుగున్నర ల్ల మేనత్త తారాశంకర్‌ బాల్యాన్ని దశాబ్దాలపాటు రచనావ్యాసంగంలో ఉత్తమ: సదుణాలతో నింపారు. 1916లో లారా కృతులందించారు. ఆయన రచించిన లం స్ర్యాల ల టు. లారా 'గణదేవత* నవలకు 1966లో జ్ఞానపీఠ్‌ శేంరర్‌ మెట్రిక్‌ పరిక్షలో ఉత్తీర్జు డయ్యారు. పురస్కారం లభించింది. న ఆ ఏడాదే ఆయన పెళ్ళి జరిగింది. నళినీ బగ్బి అనే విప్లవకారునితో పరిచయమూ గబ గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

ఏర్పడింది. 'స్వరాజ్యోద్యమంలో. దూకారు. కలకత్తాలోని సెయింట్‌ జేవియర్‌ కళాశాల యాజమాన్యం. అనుమానితుడిగా పరిగణించడంతో ఆశుతోష్‌ కళాశాలలో చేరారాయన. అనారోగ్యంచేత మధ్యలోనే చదువు మానేశారు, విద్యార్ధిదశలోనే ఆయనలో సాహిత్యాభిరుచి, రచనాఖినివేశం' వర్ధిల్లాయి. మనసును కలవరపరుస్తున్న సమస్యలకు. గాంధీ సిద్ధాంతాల్లో పరిష్మారం లభించింది.

లాభ్‌పూర్‌ తిరిగి వచ్చారు, గ్రామస్థులు తారాశంకర్‌ను. గ్రామసంఘం. అధ్యక్షుడిగా ఎన్నుకున్నారు, 'సైకిలు మీద జిల్లా అంతటా పర్యటించి ప్రజల స్థితిగతులు తెలుసుకున్నారు. కలరా '్రబలితే రాత్రింబవళ్ళు ప్రజలకు సేవచేశారు. రచనలు చేస్తూనే ప్రజాసేవ కొనసాగించారు. సహాయ నిరాకరణోద్యమంలో పాల్గొన్నారు. 1930లో జైలుకెళ్లారు. ముద్రణశాల నెలకొల్పితే అది మూతపడింది. తారాశంకర్‌ను వ్యాపారంలోకి దించాలనుకున్న బంధువుల యత్నాలు ఫలించలేదు.. రచనలనే జీవనోపాధికి, దేశసేవకు సాధనంగా చేసుకున్నారు. ప్రజలు ఆయన వైఖరికి ఆశ్చర్యపోయారు. క్రమంగా అర్థం చేసుకున్నారు. తాను ఉన్న వూరు “తారాశంకర్‌ గ్రామర'గ్గా గుర్తింపు పొందింది, తారాశంకర్‌ 1952లో పశ్చిమబెంగాల్‌ శాసనసభ్యుడిగా నామనిర్దేశితుడయ్యారు. 1956లో కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం, 1962లో పద్మశ్రీ గౌరవం లభించాయి. తుదిక్షణం వరకు రచనలు సాగించిన ఆయన 1971 సెప్టెంబర్‌ 14న కలకత్తాలో కన్ను మూశారు.

ఇతర(ప్రక్రియలు చేపట్టినా, (ప్రధానంగా నవలాకారుడుగా తారాశంకర్‌ విశిష్టకీర్తి సాధించారు. ఆయన కథలు పెద్దవే కాదు, గొప్పవి కూడా, 1926లో ఆయన కవితా సంపుటి “త్రిపుత్ర' ప్రచురితమైంది. తారాశంకర్‌ యాఖభైఎడు నవలలు, యాభై కథాసంపుటాలు, తొమ్మిది నాటకాలు, పద్దెనిమిది ఇతరప్రక్రియలు మొత్తం 184 ప్రచురణలతో బెంగాలీ సాహితీక్షేత్రంలో విరాణ్యూర్తిగా భాసిల్లారు. 1972లో వచ్చిన పిల్లల నవల కిష్కింధకాండ" ఆయన చివరి నవల. *“గజదేవత్శ్‌ 'పంచగ్రామ్మో “ధాత్రీదేవత" ఆయన మహత్తర నవలలు. కాళింది, మన్వంతర్మ్‌ తమస్‌తపస్య, యోగభ్రష్టృ నిశిపద్మ, అభినేత్రి కాళరాత్రి, మహానగర, గురుదక్షిణ, యతిభంగ, మహాశ్వేత్య ఉత్తయామణ్‌, రాయ్‌కమల్‌ మొదలైన నవలలు తారాశంకర్‌ రచనావాటవానికి దర్పణాలు, జల్పాఘర్‌, కామధేను, మాటి, బిష్పోటన్‌, తపోభంగ, దీపార్‌ప్రేమ్‌, పంచకన్య, తీన్‌శూన్యొ, శ్రీపంచమి, చిరంతన్‌ వంటి నాటకాలు, మాస్కో తెకైక్‌దిన్మ్‌ అమార్‌ సాహిత్య జీబన్‌, రవీంద్రనాథ్‌ ఓ బంగ్లార్‌పల్లి తదితరరచనలు. తారాశంకర్‌ (ప్రతిభను వెల్లడిస్తాయి.

కథావస్తువరణంలో తారాశంకర్‌ తనకు తానే సాటి. తనకు అవగాహన ఉన్న ఇతివృత్తాలే ఎన్నుకున్నారు, నవలానిర్మాణంలో ఆయన కౌశలర అసాధారణం. జ్ఞానపీఠాలు 13

సంప్రదాయాన్ని అభ్యుదయాన్ని జోడించడం ఆయన ప్రత్యేకత. భావావేశం. పాఠకుల్ని సంభ్రమపరుస్తుంది, గ్రామీణ జీవితచిత్రణలో ఆయనదే అగ్రన్ధానం.

తారాశంకర్‌కు ఖ్యాతి తెచ్చిన 'గణదేవత* 1943 :నాటి నవల. గ్రామీణజీవితాన్ని, పేదల బాధలు, సంపన్నుల దౌర్జన్యాలను కళ్ళకు కడుతుంది. ఇది ప్రజల కథ, మహాగ్లామ్‌, దీనికొనసాగింపు. 'పేదరైతులు, వృత్తులవారు సమైక్యంగా నిలిచి, జమీందార్ల కపటోపాయాల్ని వమ్ము చేయడం దీని ఇతివృత్తం, సశ గోవిందరాజు: రామకృష్ణారావు

శ వ శ కెవి, పుట్టప్ప య. కన్నడ మణిపూస లలా ఆ.వి. పుట్టప్ప ఇరవయ్యో శతాబ్ది కన్నడ సాహితీక్షేతంలో విశ్వసాపాత్యంలో సమున్నతస్థానం కుప్పళ్లి వెంకటప్పగ్గౌడ పుట్టప్పుది అగ్రస్థానం... వహించిన ఇతిహాసాల ప్రస్తావన వచ్చి బహుప్రక్రియల్లో ఆయన. చెసిన రచనలు స్వస్పుడు వెంటనే స్ఫురించేది సంస్కృతం: మణీపూసలుగా భాసించాయి. విశ్వమానవతా _ ల్రన్సి వాల్మీకి రామాయణం. అనేక దేశాల్లో వాదాన్ని ప్రబొధించిన మహనీయుడాయన. _ ్లిస్త్రత ప్రచారంలో వున్న మహేతిహాస ఆయనే రాసిన *రామాయణ దర్శనం కం కం ల ల కావ్యానికి 1967లో జ్ఞానుర పురన్మారం. జ్ఞశ్చ్భరులు తమ తమ భాషల్లో దీనికి లభించింది. అదే సంవత్సరం ప్రముఖ . నంతరువచూరు కూడ ఈ పురస్కారం లభించడం విశేషం. మలయాళంలో రామవర్మ, తమిళంలో

• కంబరు, తెలుగులో విశ్వనాథ, హిందీలో తులసీదాసు, బెంగాలీలో కృత్తివాస ఓర్లూ, ఒరియాలో సిద్దేశ్వరానంద - ప్రభృతులు తమదైన ము(ద్రలో రామాయణాన్ని పుట్టప్ప చిక్కమగళూరు. జిల్లా హీరెకొడిగె గ్రామంలో 1904 డిసెంబరు ౨9న జన్నిం చారు ఆయన. స్వస్థ లం మాత్రం షిమోగా జిల్లా కుపష్పళ్ళి గ్రామం. జ్ఞానపీళాలు 115

తుంగానద్సి సహ్యాద్రి పర్వతశ్రేణి, చక్కటి అడవులతో అలరారే [1ప్రాంతమది. వీరిది ఉత్తమ సంస్కారం గల సంపన్నకుటుంబం.. తండ్రి వెంకటప్పగౌడ. తల్లి సీతమ్మ. పుట్టప్ప స్వగ్రామంలోని పాఠశాలలో విద్యాభ్యాసం ప్రారంభించారు. చిన్నతనం నుంచీ పుస్తకాలు చదివే అలవాటున్న పుట్టప్ప ప్రతిభావంతుడిగా గుర్తింపు పొందారు. అప్పట్లోనే రామాయణం, జైమిని భారతం చదివారు. తీర్ధహళ్ళిలోని ఆంగ్లో వెర్నాక్యులర్‌ పాఠశాల, మైసూరులోని వెస్షియన్‌ మిషన్‌ పాఠశాల, మహారాజా కళాశాలలో చదువు సాగించి ఎం.ఎ. పట్టా స్వీకరించారు. విద్యార్థి దశలోనే అరవిందుడు, రామకృష్ణపరమహంస, వివేకానందుడు, వర్డ్స్‌ వర్త్‌, మిల్డన్‌, షేక్స్‌పియర్స్‌ టాల్‌ సాయ్‌ రచనలు అధ్యయనం చేశారు. కన్నడంతోపాటు ఇంగ్లీషులో పుట్టప్ప ఆ నాడే ఘటికుడనిపించుకున్నారు. రచనావ్యాసంగం అయిదో తరగతిలోనే. ఆరంభమైంది.. 1929లో మైసూరు మహారాజా కళాశాలలో అధ్యాపకుడిగా ఉద్యోగ జీవితం ఆరంభించారు, 1987లో హేమవతిని వివాహం చేసుకున్నారు, బెంగళూరులోని 'సెంట్రల్‌ కళాశాలలో అసిస్టెంట్‌ ప్రాఫెసరుగా. పనిచేసి, చివరకు మైసూరు విశ్వవిద్యాలయం ఉపకులపతిగా సేవలందించి 1960లో పదవీవిరమణ గావించారు.

ఊరిపేరు, తండ్రిపేరు, తనపేరు సూచించే రీతిగా. పుట్టప్ప *కువెంపు” అనే కలం పేరుతో రచనలు చేశారు. 1929లో ఆంగ్లంలో “బిగినర్స్‌ మ్యూజ్‌' అనే కవితాసంపుటి వెలువరించారు. దానిని ప్రశంసిస్తూ సుప్రసిద్ధ ఐరిష్‌ కవి జె.హెచ్‌. కజిన్స్‌ కన్నడంలోకి అనువదించమని సూచించారు, అనువాదం చేస్తూ పుట్టప్ప పొందిన అద్భుతానుభూతితో కన్నడంలోనే రచనలు సాగించాలని నిర్ణయించుకున్నారు. అంధవిశ్వాసాలను నిరసించారు. నామరస్యం, సమన్వయం, పూర్ణదృష్టి కువెంపు రచనల్లో ప్రతిబింబిస్తాయి. ప్రకృతి సౌందర్యం, దేశాభిమానం చిత్రించే కవితలెన్నో వెలయించారు. “భారతి మనదేవత/ఆమే. జగత్తు, ఆమే విశ్వం/భారతదేశం మన మాతృమూర్తి అని సన్నుతించారు. భారతీయచింతన నేపథ్యంలో ఆధునికతను ఆహ్వానించారు. “తరలిరండి 'పేదరికాన్ని కూకటి వేళ్ళతో పెళ్ళగిద్దాం/ తరలిరండి అజ్ఞానపు భూతాన్ని తరిమికొడదాం/ తరలిరండి విజ్ఞానజ్యోతిని ఉవ్వెత్తున నిలుపుదాం అని పిలుపునిచ్చారు. ఆయన వశ్వమానవతను, సర్వోదయాన్ని కాంక్షించారు. 'ఓ నా సోదరులారా! మనుజ మతంలో చేరండి/ విశ్వైక పథంలో కదలండి" అని ఉద్బోధించారు. “ఓ: నన్న చేతన, ఆగు నీ అనికేతన' (ఓ. నా చైతన్యమా.. నీ ధ్యేయం అనంతం) అనే కువెంపు సూక్తి బహుళవ్యాప్తి పొందింది. ఆయన నవోదయ ఉద్యమ రూపశిల్పి.

ఏ సాహిత్యప్రక్రియ చేపట్టినా దానిని శిఖరస్థాయికి తీసుకువెళ్ళడం ఆయన ప్రత్యేకత, “కానూరు సుబ్బమ్మ హెగ్గడితి' నవలను మరో కన్నడ జ్ఞానపీఠ పురస్కార [గ్రహీత గిరీష్‌ కార్నాడ్‌ చలనచిత్రకళాఖండంగా రూపొందించారు. *మలెగళల్లి మధుమగళు నవలలో శే6 గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

కథాకథనం, 'ప్రకృతిచిత్రణ, (ప్రేమోదంతం, కులభేదాల తీరుతెన్నులు అందరినీ ఆకట్టుకున్నాయి. కవితారచనలో కువెంపు వైదుష్యం అసమానం. ఆధునిక కన్నడ కవితావైభవానికి ఆయన కావ్యాలు ప్రతీకలు, సార్వజనీనత, సర్వధర్మసారం, సార్వకాలీనత వీటిలో వ్యక్తమవుతాయి. పాంచజన్య, శూద్ర తపస్వి, అగ్నిహింస, కింకిణి, కావ్యవిహార, ఇక్షు గంగోత్రి, రామాయణ దర్శనం మొదలైన పంతొమ్మిది కృతులు నిజంగా పెన్నిధులే. మలెనాడిన చిత్రగళ్ళు సన్యాసి: మత్తు ఇతరె కథెగళు, నన్న దేవర మత్తు ఇతరె కథెగళు అనే మూడు కథాసంపుటాలు, ఇంకా మహారాత్రి, రక్తాక్షి బలిదాన, యమన సోలు ఇత్యాది పది నాటకాలు ఏడు సాహిత్యవిమర్శలు, అలంకారశాస్త్ర గ్రంథాలు, ఆరు బాల సాహిత్య చరచనలు. అందించారు.

దశాబ్దం పాటు పుట్టప్ప చేసిన తపోదీక్ష ఫలితమే జ్ఞానపీఠ పురస్కారం అందుకున్న రామాయణ దర్శనం. మహాకావ్యం. తన గురువు వెంకటబ్బయ్యకు ఈ కృతిని అంకితమిచ్చారు. శాశ్వత ఆధ్యాత్మిక విలువల్ని కవి ఇందులో నూతనశిల్పంతో (ప్రదర్శించారు. రాముడు ఆదర్శపురుషుడు మాత్రమే. కాదు, ఆదర్శమానవుడు కూడ. సీతారాములు ప్రకృతి పురుషులు. ఊర్మిళ విరహిణి కాదు, తపస్విని. ఈ కావ్యంలో కవి కల్పనలు, అన్వయాలు మహోన్నతంగా ఉన్నాయి. పాపవిమోచన సంభవమని నిరూపించారు.. కైక, వాల్మి శూర్పణఖ, రావణుడు, మంథర వంటి పాత్రలను కొత్త కోణంలో దర్శించారు. సంస్కృతం, కన్నడ మహాకావ్య సంప్రదాయాలను పాటిస్తూ పుట్టప్ప 'మహాఛందస్సు'లో ఈ కృతిని రచించారు. పాశ్చాత్య మహాకావ్యలక్షణాలు కూడా ఇందులో చోటు చేసుకున్నాయి. ఆధునికదృష్టితో మానవీయతను, సమసమాజతత్వాన్ని నిక్షిప్తం చేశారు. కొన్ని సన్నివేశకల్పనలు పుట్టప్ప శేముషికి నిదర్శనాలు. సీతతో పాటు రాముడు కూడా అగ్నిప్రవేశం చేస్తాడు. దశానన స్వప్పసిద్ధఘట్టం రామాయణ దర్శనంలో పుట్టప్ప చేర్చిన అత్యద్భుతకల్పన! ఇందులో తానూ కుంభకర్ణుడు సీతమ్మతల్లి ఒడిలో బిడ్డలుగా మారినట్లు కలగంటాడు.

ఆయన. కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం, మైసూరు, ధార్వాడ్‌, కర్ణాటక విశ్వవిద్యాలయాల నుంచి డాక్టరేట్లు, కేంద్ర ప్రభుత్వం నుంచి పద్మవిభూషణ్‌ అందుకున్నారు. కర్ణాటక ప్రభుత్వం ఆయనను ఆస్టానకవిగా నియమించింది. 'పంపప్రశస్తి పురస్కారం పొందిన ప్రథమ సాహితీవేత్త ఆయనే. 'కేంద్రప్రభుత్వం. జాతీయకవిగా పరిగణించింది. ఆయన పేర షిమోగాలో 'కువెంపు విశ్వవిద్యాలయరీ ఏర్పాటైంది. “కన్నడం. 'పేరు చెప్పగానే వద చెంగలిస్తుంది' - *కన్నడ ఏనెకుణి దాను వదెన్నదె" అని 'సగర్వంగా ప్రకటించిన కువెంపు కన్నడ భాషాసాహిత్యాలకు సేవలందించారు... కన్నడాన్ని బోధనభాషగా చేయడానికి కృషి చేశారు. "కన్నడ అధ్యయన సంస్థ" స్థాపించి పరిశోధనలకు దోహదం చేశారు. 1994 నవంబరు11న మరణించిన కువెంపు పేరు సాహిత్యలోకంలో అజరామరం. జ్ఞానపీఠాలు [7

ఉమాశంకర్‌ జోష్‌ ; గుజరాతీ కవికౌస్తుభం లలా ఉమాశంకర్‌ జోషి పురాణేతిహాస కావ్యాదుల్లో ఘూర్జరదేశంగా _ ఉ్రీమాశంకర్‌ జేఠాలాల్‌ జోషి గుజరాత్‌ ప్రస్తావితమైన గుజరాత్‌ ద్వారకాథశుని వాద రాష్ట్రంలోని 'సబర్‌కాంత్‌ జిల్లా బామణ సత, మహాత్ముని జననంతో పుసతమైన. గ్ర్వకృంలో 1911 జులై 21న సమ, న ఈ న జన్మించారు, నబర్‌కాంత్‌ (పకృతి భాష గుజరాలిక్‌ హిందిత్‌ న్యూ రాజన్ధ' సౌందర్వానికి "పెటింది "పేరు, అక్కడి తోనూ ఎక్కువ సంబంధముంది. ఇది. క్‌ లీ డ లి న వై గ్ల "| న్‌ పన్నెండో శతాబ్లిలో రూపుదిద్దుకున్నట్లు “ కొందలు, ఐనాల శభ జొషి తం ము అం ఖయాం వసి హృదయాన్ని పరవశింపజేసేది. భాషావేత్తల భావన, నరసింహ మెహతా, (ల మ మీరాబాయి, (ప్రేమానంద్‌, సామల్‌ భట్స్‌ _ న్వోగామంలో (ప్రాథమికస్థాయి విద్య దల్పత్‌' రామ్‌, నానాశంకర్‌, రత్తాజీ భట్‌ తర్వాత అహ్మదాబాద్‌లో చదువు సాగించి ప్రభృతులు గుజరాతీ సాహిత్యాన్ని మెట్రిక్యులేషన్‌ పరీక్షలో ఉత్తీర్ణుడయ్యారు.. శు సంపన్నం: చీశారు. ఆధునికుల్లో వివిధ పదిహేడోయేట గుజరాత్‌ కళాశాలలో (ప్రక్రియల్లో ఉత్తమ రచనలు చేసిన చేరారు. సహజ సాహిత్యాభిమానానికి ఉమాశంకర్‌ జోషి అగ్రపంక్తిన నిలుస్తారు. త్రోడు జోషికి పఠనానక్తి వెండు. కన్నడ _ కవిశేఖరుడు. కెవిపుట్టప్ప్కు ఆ వయన్ను లోనే కవితారచనకు ఉమాశంకర్‌ జోషి 1967లో జ్ఞానవీర శక్రమించారు. ప్రాచీన, ఆధునిక కలలు చాతిరాలిని. టైతిలా.. అధ్యయనం చేశారు. అద్భుత పద్యాలు మూర్తులని నిళూపిస్తుంది. శన భకన కత కక నో చ ఎెలయించిన దల్పత్‌ రామ్‌, సాహిత్యంలో కొత్త బాటలు పరచిన నర్మదాశంకర్‌, శర గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

బృహన్నవలారచనకు శ్రీకారం చుట్టిన త్రిపాఠి, గుజరాతీ కవిచక్రవర్తిగా పేరొందిన నానాలాల్‌, సరళశైలికి ప్రాధాన్యమిచ్చి సత్యాగ్రహాన్ని విశదం చేసిన మోహన్‌దాస్‌ కరంచంద్‌ గాంధీ మొదలైనవారి రచనలు యువ జోపిపై ప్రభావం చూపాయి. గాంధీజీ నాయకత్వాన సాగుతున్న స్వాతంత్రోద్యమానికి అన్ని రంగాలవారు క్రియాశీలంగా స్పందిస్తున్న రోజులవి. చదువు మాని ఉమాశంకర్‌ ఉద్యమంలో పాల్గొని 1930లో జైలు శిక్ష అనుభవించారు. ఆ కాలాన్ని సద్వినియోగం చేసుకుని పలు రచనలు వెలయించారు.. శిక్ష పూర్తి అయిన తర్వాత గుజరాత్‌ విద్యాపీఠంలో చేరి ఉన్నతవిద్య కొనసాగించారు. విద్యా ప్రమాణాలకు, క్రమశిక్షణకు ఆ సంస్థ ప్రతిరూపం. అక్కడ గొప్పు దేశభక్తుడు, మేధావి కాకాసాహెబ్‌ కాలేల్మర్‌ మార్గదర్శనం జోషికి ఎంతగానో తోద్చడింది. భావాలు. పరిణతి చెందాయి, ఏల్ఫిన్‌స్టన్‌ కళాశాలలో చేరి బి.ఏ, పట్టా పొందారు. పిమ్మట జోషి సంస్కృతం, గుజరాతీ భాషల్లో ఎం.ఎ. పట్టాలు కూడా స్వీకరించారు. *రికరలో గుజరాత్‌ విద్యాసభలో అధ్యాపకపదవి చేపట్టారు. జ్యోత్సాబెన్‌ను వివాహమాడారు. 1954లో గుజరాత్‌ విశ్వవిద్యాలయం భాషా, సాహిత్యశాఖ సంచాలక బాధ్యతలు నిర్వహించారు, 1966లో పూనా విశ్వవిద్యాలయ ఆచార్య పదవి వరించింది.

ఉమాశంకర్‌ జోషి విద్యా, సాహిత్యరంగాలకు చేసిన సేవలు అసమానం. ఆయన భావుకుడు, ఛందస్సులో నిపుణుడు భాషావేత్త, సృజనశీల్మి దేశభక్తుడు, మానవతావాది, గేయనిర్మాణంలో సిద్ధహస్తుడు. ఆయన శైలి రమణీయం. ఆయన కలం నుంచి జాలువారిన ఒక నవల్క రెండు నాటకాలు, ఎనిమిది కవితాసంపుటాలు, నాలుగు కథాసంపుటాలు, రెండు అనువాదాలు ఎనిమిది విమర్శన (గ్రంథాలు, రెండు పరిశోధనాత్మక రచనలు ఆధునిక గుజరాతీ సాహిత్యానికి వెలలేని అలంకారాలుగా భాసిస్తున్నాయి. మహాత్ముడు ఆచరించి చూపిన అహింసావిధాన మహత్తరశక్తికి కావ్యాకృతి “విశ్వశాంతి”. మానవీయ మూల్యాల మహనీయతను ఆవిష్కరించిన “గంగోత్రి కావ్యం 'రెండున్నర పదుల ప్రాయంలోనే జోషికి ఉన్నత సాహితీపురస్కారం చేకూర్చడం గమనార్హం, మహాప్రస్తాన్‌, నిశీథ్‌, ఆతిథ్య, వసంత్‌ వర్నా ఇత్యాది కావ్యాలు ఆయన రచనాపాటవానికి తార్కాణాలు. జోషి రచించిన నవల “పారకాం జణ్యారంీ గుజరాతీ భాషలో వచన మహాకావ్యంగా గుర్తింపు పొందింది. సంస్కృత. నాటకాలను జోషి సాకల్యంగా అధ్యయనం చేశారు. నాటకకర్తగా “సాప్‌ నాభీరా వకాంకికల సంపుటి ఆయనకు మంచి. ఖ్యాతిని చేకూర్చింది. పద్యరూషకసంపుటి *ప్రాచీనుకు పురాణగాథలు ఆధారం.. జోషి సమర్థుడైన విమర్శకుడు కూడా. 'తైవ ఆనే స్వరూప్‌, “అభిరుచి, “కలీనా సాధనా తదితర రచనల్లో ఆయన విశ్లేషణప్రాభవం వ్యక్తమవుతుంది. ఆయన పరిశోధన పటిమకు 'పురాణోమాం గుజరాత్‌ అద్దం పడుతుంది. సృజనాత్మకరచనలో వంత దక్షుడో, జోషి అనువాదప్రక్రియలో సహితం అంతటి దక్షత ప్రదర్శించారు. “ఉత్తరరామచరితమ్‌”, “పిలసుద్కీ” ఇందుకు నిదర్శనాలు. జ్ఞానపీఠాలు వం

జోషికి జ్ఞానపీఠ పురస్కారం అందించిన 'నిశీథ్‌' (అర్ధరాత్రి) 1939లో ప్రచురితమైంది. నాలుగు పదులైనా' నిండని జోషి ఈ కృతిలో చూపిన భావపరిణతి సాహితీలోకాన్ని అబ్బురపరచింది.. 'ఇది 116 కవితాఖండికల సంపుటి. ప్రతి పంక్తిలోనూ భావసౌష్టవం ప్రస్ఫుటమవుతుంది. ఆ నాటి భారతదేశ స్థితిగతులతోపాటు, ప్రపంచ సంగగ్రామానంతరం ప్రపంచదేశాల సంక్షుభిత మానవాళి మనోభావాల చిత్రణ కనిపిస్తుంది. వస్తువైవిధ్యం, శిల్పవైభవర, శబ్దచాలనం. ప్రతి కవితను ఒక మణిపూూసగ్గా తీర్చిదిద్దాయి, “దుఃఖరాశి అలరించినట్లుగా/సుఖసందోహం నన్ను సంతోషపెట్టడంలేదూ అంటూ ఒక కవితలో ఆనాటి వేదనామయజగత్తును చిత్రించారు. ప్రకృతి, దేశభక్తి, ప్రజాస్వామ్యం, నియంతృత్వం, సంఘర్షణ, పీడితులు, మనిషి ఆకాంక్షలు, పతితులు, చరిత్ర, మానవీయత, ఆదర్శవాదం వంటి ఇతివృత్తాలను సమున్నతభావుకతతో చిత్రీకరించారు. ఆయన ఛందస్సులో రమణీయ (ప్రయోగాలు చేశారు. గేయప్రక్రియను చక్కగా వాడుకున్నారు. “నిశీథ్‌' గుజరాతీకే కాదు, భారతీయ సాహిత్యరంగానికే ఉత్కృష్ట భూషణం.

జోషి సాహిత్య అకాడమీ. అధ్యక్షులుగా, లలితకళా అకాడమీ సభ్యులుగా గుజరాతీ సాహిత్యపరిషత్తు అధ్యక్షులుగా విశేషకృషి చేశారు. ఆయన అమెరిక్నా రష్యా జపాన్‌, (ఫ్రాన్సు, ఇటలీ, గ్రీస్కు జర్మనీ మొదలైన దేశాలు సందర్శించారు.

సోవియట్‌ ల్యాండ్‌ 'నెహ్రూ అవార్న, నర్మదా సువర్జ్ణచంద్రన్స్‌ రంజిత్‌రామ్‌ సువర్ణచంద్రన్‌ వంటి ్రతివ్యాత్మక పురస్కారాలు అందుకున్నారు. ఉమాశంకర్‌ జోష్‌ 1988 డిసెంబరు 19న ముంబయి నగరంలో పరమపదించారు. 20 గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

కు, / స [1 నీ ర సుమిత్రానందన్‌ పంత్‌ |. హెందీ తొలి 'జ్లాన' పుష్పం సుమిత్రానందన్‌ పంత్‌ అత్యధికసంఖ్యాకులు మాట్లాడే భాషగా ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని అల్మోరా జిల్లా కౌసానీ హిందీది. దేశంలో అగస్తానం. 19వ _ (గ్రామంలో పంత్‌ 1900 వే 20న శతాబ్దంలో భారతేందు హరిశ్చంద్రతో జన్మించారు. ఆ ప్రాంతం కుమాయున్‌ మహావీరట్రనా ద్‌ ద్వివెది, మైథిలీశరణ్‌ గుప్పు కాణాచి, తం(డ్రి గంగాదత్‌, తల్లి జయశంకర్‌ కనా, బ్ధంగాన లా చర సరస్వతీదేవి, ఆమె బిడ్డను ప్రసవించిన నుటుత్రాణంంం అంలః రాలథా ౦వ ఆరు గంటలకే చనిపోయింది. పంత్‌ దిన్‌కర్మ్‌ రాహుల్‌ సాంకృత్యాయన్‌ తదితరులు విననాటి పేరు గోసాయిదత్‌ పంత్‌ విరాజిల్లజే శారు, ఛాయావాద కవితకు క్ష షా ల డు లా న క్‌ క్ష్‌ పట్టంగట్టడంతో షాటు. సుమిత్రానందన్‌ పంత్‌ పెద్దయ్యాక బరు మా! కున్నారు, లల్లి స్‌ హిందీ కవితకు మనోజ్ఞ రూపలావణ్యాలు, కొడుకుపట్ల తండ్రి గారాబానికి అంతు మధురిమను చేకూర్చి, కవిలోకానికి నూతన. లేదు. మేనత్త పెంపకంలో పెరిగాడు పంత్‌. దిశానిర్దేశం చేశారు. ఆయన “చిదంబర చదువుల్లో దిట్ట. తండ్రి ఆంగ్లం, అన్న కావ్యం 1968లో జ్ఞానపీఠం అందుకుంది. _ పొందీ, మామయ్య సంన్క్రుతంపట్ల హిందీలో ప్రథమ, జ్ఞానపీఠ స్వీకర్త పంత్‌ అభిమానం, పెంచారు. పదేళ్ళకే పంత్‌ కావడం గమనార్హం, అమరకోశం చదివారు, చాణక్యనీతి, సంగీతం నేర్చుకున్నారు. కవిత్వంపై ప్రాథమిక విద్య తర్వాత అల్నోరాలో, జ్ఞానపీఠాలు ;ల్నే

కాశీలో చదువు సాగించి మెట్రిక్‌లో ఉత్తీర్ణుడయ్యారు. బెంగాలీ నేర్చుకున్నారు. రచనావ్యాసంగం ఆరంభమైంది. రవీంద్రుడు, వివేకానంద, అరవిందుడు, మార్క్స్‌, కీట్స్‌, 'షెల్లీ, కాళిదాసు, వర్డ్స్‌, వర్త్‌ తదితరుల రచనలు అధ్యయనం చేశారు. ఉపనిషత్తులు, వేదాంత (గ్రంథాలు చదివారు. అలహాబాదులోని కళాశాలలో చేరినా 1921 గాంధీ పిలుపునందుకుని పైచదువులకు స్వస్తి చెప్పారు. పుదుచ్చేరి వెళ్ళి అరవిందాశమంలో కొంతకాలం గడిపారు. అటుపిమ్మట పంత్‌ ఉద్యోగాన్వేషణ చేయదలచుకోలేదు. సాహితీ సృజనకే బీవితం అంకితం చేయాలని. నిశ్చయించుకుని, దానిని త్రికరణ శుద్ధితో అనుసరించారు. అభిమానుల ప్రోద్చలంపై కొన్నేళ్లు అలహాబాదు. ఆకాశవాణి కేంద్రంలో హిందీ కార్యక్రమ. ప్రయోక్తగా వ్యవహరించక తప్పలేదు.

పంత్‌ విద్యార్ధిదశలోనే రచనలు ప్రారంభించారు. అప్పుడవి పత్రికల్లో (ప్రచురిత మయ్యాయి కూడా ప్రధానంగా ఆయన కవి అయినా కథ, నవల, వ్యాసం, నాటకం వంటి ప్రక్రియల్లో రచనలు చేశారు. వాస్తవానికి ఉన్నత పాఠశాల విద్యార్ధిగా 'హార్‌' నవల రాశారు. మనిషి రూపసి, మనసు కోమలం. తాను పెరిగిన కూర్మాంచల్‌ ప్రదేశంలోని ప్రకృతిసౌందర్యం చెరగని ముద్ర వెసింది. అందుకే ఆయన కవితలు కమనీయ రసభావనిష్యందాలు.. శైలి, భావుకత, అభివ్యక్తి మనోహరాలు. పంత్‌ ప్రకృతివర్ణనలు పరవశింపజేస్తాయి. “ప్రకృతే నాకు కవితాసాధన (ప్రేరకమైంది. ఈ గౌరవం నేను పుట్టి పెరిగిన కూర్మాంచల్‌ ప్రాంతానికి దక్కుతుంది అంటారాయన. సంస్కృతపదచాలన ప్రియుడు. పంత్‌ గాంధీతత్వం, సామ్యవాదం, మార్కిజాల మేళనంతో. రాసిన కావ్యం 'పల్లవ్‌'. “గ్రామ్య కావ్యంలో. కమ్యూనిజాన్ని గొంధీతత్తంతో సమన్వయం చేశారు. *వీణ్ము “గుంజన్‌% “గ్రంథి మున్నగు కావ్యాల్లో ఛాయావాదం ఆవిషృతమవుతుంది. “యువరాణి 'యుగాంత్‌' వంటి కృతులు పంత్‌ అభ్యుదయ భావాలను, సామాజికస్పృహను ప్రతిబింబిస్తాయి. మధుజ్వాల, సత్యకామ్‌, ఉచ్చాస్‌, స్వర్ణకిరణ్క యుగపథ్‌, రజత్‌శిఖర్స్‌ శంఖధ్వని, ఉత్తర, చిదంబర వంటి ముప్పై పద్యకృతులు ఆయన కవితావైదుష్యాన్ని చాటుతాయి. 'లోకాయతన్‌ ప్రబంధం, కాలా బెర్‌ బూధా చాంద్‌” తాత్విక గీతరచన. “శశి కీ తరీ” ఆధ్యాత్మిక భావబంధురం.. 'జ్యోత్సు' చంపూ నాటకం, *శిల్సి” పద్యరూపక సంపుటి. ఆయన ఇతర రచనలు ఒక కథాసంపుటి, ఒక నవల, మూడు నాటకాలు, ఒక వ్యాససంపుటి, ఒక గేయనాటిక్క ఒక అనువాదం, ఒక 'సంస్కరణాత్మక రచన కలిపి మొత్తం నలభైమూడు రచనలు చేశారు.

జ్ఞానపీఠ బహూకృతికి పాత్రమైన “చిదంబరి బృహదద్దంథం,. 196 ఖండికలున్నాయి. ఇది వాస్తవానికి పంత్‌ 1987-57 మధ్య రచించిన పదకొండు పద్యకావ్యాల సమాహారం. అవి యుగవాణి, గ్రామ్య, స్వర్ణకిరణ్మ్‌ స్వర్ణధూళిి యుగపథ్‌, ఉత్తర్న రజత శిఖర్‌, శిల్సి, సౌవర్ణ అతిమ, వాశి, *చిదంబరి గురించి కావ్యకర్త పంత్‌ ఇలా వివరిస్తారు “ఆధ్యాత్మిక, ల్‌ో గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

మానసిక భౌతిక, సామాజిక అంశాలపై భావాలను వ్యక్తీకరించిన రచనలను ఏకత్రం చేసి, వాటి సామరస్య సూత్రసంధానానికి యత్నించాను. ఈ. యుగ బాహ్య, ఆంతరిక జీవన చైతన్యాన్ని నవమానవ భావజాలంతో అలంకృతం చేసి సాహితీకరించాను. అనంతరరచనల్లో సమన్వయ దృక్చరిధులను దాటి సువిశాలదిగంతాలను చిత్రీకరించాను. విశాల సామాజిక చైతన్యాన్ని దర్శించాను. నేటి యుగసంఘర్షణ చోటు చేసుకుంటుంది. కావ్య స్వరూపాన్ని కావ్యకర్తే విశదం చేశారు. ఇది. పంత్‌ కావ్యరచనా ప్రస్థానం తెలిపే రచన, ఇది ప్రకృతి సౌందర్యచిత్రణతో ప్రారంభించి యథార్థ జీవితతత్వం తెలుపుతూ, ఆధ్యాత్మిక సత్యసాక్షాత్మారం విశదం చేస్తూ, అనంతవ్యాప్తమైన యుగసంఘర్ష్నణను: విసృతంగా చూపుతుంది, 'యుగ సమర్పణీ ఖండికకు ఇలపావులూరి పాండురంగారావు 'తెలుగు అనుకృతి నుంచి కొన్ని పంక్తులు. “భవవిశ్లథ హృదయంబున ఆనందము కురియవలయు/ జగతికి నీ లోకోత్తర దివ్యత్వము కూడవలయు/ నరుని అరయ హృదయము నీ కరుణ ధారలరయ వలయు/ సహజీవన కార్యే నిరతి భువినీకరించవలయు” “సౌవర్ణ అనే రూపకంలో దివిజాంగన నోటు పలికించిన పంక్తులకు డా, ఇలపావులూరివారి తెనిగింపు- “పోదము పద మనుజ భువిక్కి ధరాస్వర్లమది ఇప్పుడు/ ప్రగతి విముఖ చిర నిష్కియమమరావతి భోగభూమి- / రతిలాలసులకు ప్రియమద్సి వదలుడు, మానవులు కందు, (మర్యలోకమే భవిష్యనందన వనమయి తీరును!” పంత్‌ తన మహత్తరకావ్యంలో ఇచ్చిన అద్భుత సందేశమిది,

పంత్‌ అనేక పురస్మారాలందుకున్నారు. “ద్వివేది! స్వర్ణపతకం, “దేవ్‌” పురస్కారం, కాశీనాగరీ ప్రచారిణీ సభ బహుమత్సి ఉత్తరప్రదేశ్‌ బహూకృతి, ప్రయాగ హిందీ సాహిత్య సమ్మేళనం “సాహిత్య వాచస్పతి బిరుదర్క కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం -'ఫెలోషిప్‌, రష్యా నెహ్రూ శాంతి బహుమానం మొదలైనవి కొన్ని, కేంద్ర ప్రభుత్వం 1961లో పద్మభూషణ్‌” గౌరవం ప్రదానం చేసింది. విక్రమ్‌, గోరఖ్‌పూర్‌ విశ్వవిద్యాలయాలు పంత్‌కు గౌరవ డాక్టరేట్లు ఇచ్చి సత్మరించాయి. పంత్‌ కౌసాన' గ్రామంలో జన్మించిన ఇంటిని ప్రభుత్వం 'మ్యూజియం'గా తీర్చిదిద్దింది. సుమిత్రానందన్‌ పంత్‌ 1977 డిసెంబరు 28న పరమపదించారు. ఆయన కవితాతేజుపుంజం. ఆచంద్రతారార్మ్కం. ప్రకాశిస్తూనే ఉంటుంది.

న్‌ . బ్‌ ఫిరాఖ్‌ గోరఖ్‌ పూరీ ఉరూ చిలుక న్‌ భారతీయజన్యమైన ఉర్దూ ఈ నాడు నలభైకి క్యా ఇ్య్యర్టర్ర 896 ఆగస్సు 28న పైగా భైశాలు వ్యాప్తిగావదం భారతజాతికి. ఉ్య్రర్మవదేశ్‌లోని గోరఖ్‌వూర్‌లో గర్వకారణం, దీనికి వ్యవన్ఫీతరూవం ౨ కలిగించిన అమీర్‌ ఖుస్రూ 'చుఉమన్‌ తోతియే *89చారు- తలిదండ్రులు పెట్టిన పరు హిందమ్‌ (నేను భారతదేశ శుకాన్ని) అని రవువతి నవోయ్‌, తండ్రి మున్ని విస్తారంగా రచనలు: వెలువడుతున్నా ఉరూ భార్య. వీరిది సంపన్న కుటుంబం, మున్నీ సాహిత్యంలో కవితకే అగ్రతాంబూలం... సుప్రసిద్ధకవి, బాల్యంలో ఫిరాఖ్‌ చదువు అందులో 'గజల్‌' శిరోమణి వంటిది హాల్నీ _ స్వస్థలంలోనే, నంస్కృతం, హిందీ వలీ, సౌదా దర, మీర్‌, మోమిన్క్‌ గాలిబ్క్‌ అరబిక్‌, పర్షియన్‌, ఉరూ, ఆంగ్ల భాషల్లో చకృస్త్‌, ఎక్నాల్స్‌. అక్బర్‌ .సాహిర్‌, ఫైజ్‌ _ ప్రవేశం సంపాదించారు. అలహాబాదులో మొదలైన కవులు ఉర్జూ సాహితీక్షేత్రాన్ని ఇంటర్మీడియట్‌ చదివారు. అప్పుడే తనకు సంపద్విలసితం చెశారు. ఫిరాఖ్‌ గోరఖ్‌ పూరీ జష్టం లేకప్రోయినా పెద్దల బలవంతంతో గబలకు కొత్త నదకలు గెర్పి తనదెన విలక్షణ -పెళ్లర్వుంది. అనారోగ్యం వల్ల చదువు ఓ చైలిని ఎర్బరచుకున్న మహాకవి, ఆయన స్య్వజ్చ్రక్ర ఆపవలసి వచ్చింది. బి.ఎ.లో “చించిన గుల ఇ. నగ్మాకు 1969 చేరి రాష్ట్రంలో నాలుగో స్తానంలో నంవత్నరానికి జ్ఞానవీఠ వురస్మారం సీరుడయ్యారు. పెచదువలు ఆపీ ఫిరాఖ్‌ లభించింది. ఉర్దూలో ప్రప్రథమంగా ఈ కష య్యూరలు. పైచదువులు ఆపి ఫిరాఖ్‌ పరస్య స్వకయది ఫాల్‌ కుటుంబబాధ్యకలు నిర్వహించారు. ఉర్దూ, ఆంగ్ల సాహిత్యం విన్తారంగా అధ్యయనం గో గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

చేశారు.. అప్పుడు డిప్యూటీ కలెక్టరుగా నియమితుడయ్యారు. మున్నీ 1918 జూన్‌ 18న కాలధర్మం. చెందారు.. జీవనసమరంలో సోదరి వివాహానికి కుటుంబ నిర్వహణకు చేసిన అప్పులు పెరగడంతో, పిత్రార్దితమైన ఆస్తి అమ్మవలసి వచ్చింది, సరిపడని వైవాషికబంధం, ఇంటి పరిస్థితులవల్ల మనోవేదనకు గురయ్యారు,

గాంధీజీ పిలుపుతో స్వరాజ్యోద్యమంలోకి దూకారు. సమయం చిక్కినప్పుడు కవితలు రాయసాగ్గారు: (ప్రేమ్‌చంద్‌ వంటి వారి సాహచర్యంవల్ల రచనావ్యాసంగం పెరిగింది. ఫిరాఖ్‌ ఆగ్రా జైలులో కిటికీ నుంచి తాజ్‌మహల్‌ను చూసి పరవశించేవారు, ఎన్నో గజళ్ళు రాశారు. ఖైదీలతో ముషాయిరాలు జరిపారు. ఒక గజల్‌లో ఇలా అంటారు *చూడు ఫిరాఖ్‌ ఈ కవి సమ్మేళన విచిత్రం/ ఖైదీలు విడిపోయినా వారి మనసులు మాత్రం ఏకత్రం! ఒక సంవత్సరం తర్వాత ఫిరాఖ్‌ను లక్నో జైలుకు మార్చారు. రెండు నెలల తర్వాత విడుదల చేశారు. గోరఖ్‌పూర్‌ తిరిగి వచ్చారు. గాంధీ, నెహ్రూ ఆయన కవితల్ని మెచ్చుకునేవారు.. ఒకసారి నెహ్రూ గోరఖ్‌పూర్‌లో ఫిరాఖ్‌ ఇంట్లో అతిథిగా వున్నారు. తర్వాత నెహ్రూ ఆయన్ని అలహాబాదులో కాంగ్రెసు కార్యాలయంలో ఉపకార్యదర్శిగా నియమించారు. గోరఖ్‌పూర్‌లో కుటుంబవ్వయం భరించాలంటే వేతనానికి అదనంగా కొంత రాబడి అవసరం. హిందీ పత్రికల్లో ఉరూ కవిత్వవిమర్భ వ్యాసాల ద్వారా పారితోషికం లభించేది. కాన్పూరులోని “జమానా అనే ఉర్జూ పత్రికలో ఫిరాఖ్‌ రచనలు ఎంతోమందిని ఆకర్షించాయి. 1923 నుంచి 27 వరకు కాంగైసు కార్యాలయంలో పనిచేశారు, లక్నో కాన్పూరుల్లోని కళాశాలల్లో అధ్యాపకుడిగా వుంటూ ఆగ్రా విశ్వ విద్యాలయం నుంచి సర్వ ప్రథముడుగా ఎం.ఏ, పట్టా పొందారు, అలహాబాదు విశ్వ విద్యాలయంలో ఆంగ్లోపన్యాసకుడిగా చేరి శాఖాధ్యక్షుడిగా పనిచేశారు. 1958 డిసెంబరు 31న పదవీవిరమణ చేశారు. 1959 నుంచి 65 వరకు యు.జి.సి, రీసెర్చి ప్రొాఫెసరుగా ఉన్నారు. మీర్‌, ఇక్స్పాల్‌, జిగర్‌ వంటి మహాకవుల పంక్తిలో చేరిన కవిశేఖరుడు ఫిరాఖ్‌ గోరఖ్‌ పూరీ, బహుభాషావేత్త నిగర్వి సౌజన్యశీలి, మానవతావాది, వివాహంవల్ల, సోదరుల అకాలమరణం వల్ల తీవ్రమానసికవేదనను భరిస్తూనే అద్భుత కవితలు సృజించారు. *కాలప్రభావాన్ని ఎవరూ: తప్పించుకోజాలరు. ఎందుకంటే కాలం నీదీ నాదీ కాదు' అంటారో కవితలో. ఆయన వివిధప్రక్రియల్లో కవితలల్లినా 'గజళ్లు అత్యంత జనాదరణ పొందాయి, ఆయన రుబాయిల్లో కూడా ప్రాచుర్యం పొందారు.

ఫిరాఖ్‌ కవితల్లో పర్షియన్‌, సంస్కతపదాల రమణీయమి(శమం కనిపిస్తుంది. రుబాయిలో నాలుగు పాదాలుంటాయి, .వాచవిగా. ఒక రుబాయి. “ఇన్సాన్‌ కే పైకర్‌ మే. ఉతర్‌ ఆయా హై మాహె/ఖద్‌ హై యా చడ్తీ అమృత్‌కి నదీ హై ఆతాహ్‌/ లర్‌జా తెహువే జిసమ్‌ 'పెజల్‌ పడ్తీ హై ఆంఖ్‌/ రస్‌ కే సాగర్‌ మేం డూబ్‌ జాతీ హై నిగాహ్‌% దీనికి డా,ఎస్‌.. సదాశివ తెనిగంపు - *మానవాకృతి దిగియెనో మహికి శశియె!/ తనువా ఉప్పాంగు

అమృత వాహినియె తలప/ సంచలద్దేహమక్షి గోచరము గాగ/ మునిగిపోవు రసార్ణవముననె చూపు”

ఫిరాఖ్‌ హృదయం కోమలమైంది. అందుకే ఆయన గజళ్ళు అంత లాలిత్యాన్ని నింపుకుంటాయి. ఒక గజల్‌లో “గాయనిని పాడమనండి ఎదలనేదో తాకినట్టు/ శోతలందరి కనులు అశ్రుభరితమైనట్టు!' అంటారాయన, ఆయన కవితలు గానయోగ్యాలు.. ప్రణయ కవిత్వాన్ని గొప్పగా అభివ్వక్తీకరించడం ఆయన (ప్రత్యేకత, “మిష్‌ అల్‌, 'షబ్నమిన్తాన్‌), 'రమ్హో నాయత్‌' ఇత్యాది కృతులు ఇందుకు ఉదాహరణలు, సామాజిక రాజకీయ చైతన్యం ఆధారంగా ఆయన కొన్ని కవితలు రచించారు, 'స్వేచ్చకోసం సాగే ఉద్యమాలను బలపరిచారు; 'ధర్తీకీ కర్వత్‌, *“ఇకాబె బీన్‌ రోటియార్‌ ఇందుకు తార్మాణాలు, 'మేరీ జిందగీ కీ ధూల్‌ ఛాంప్‌' ఆయన ఆత్మకథ, “ఉర్జూకీ ఇష్కియా శాయిరీ' విమర్శనగ్రంథం.; “సాధూకీ కుటియా' నవల, రూష్స్‌ మహల్మ్‌ గుల్‌సాజ్స్‌ రూహె కాయనత్స్‌ గజల్‌స్తాన్స్‌ గులె - ఇ - నగ్మా షాహిరస్తాన్‌, షబ్‌నమిస్తాన్‌, నగ్మేస్తాజ్‌, చిరాగాల్న బజ్బే జిందగీ రంగేషాయిర్హే రమ్హో కనాయత్‌, హజార్‌ దాస్తాన్‌, షోలోసాజ్స్‌ గుల్పాంగ్క్‌ ధర్తీ కీ కర్వత్‌, మన్‌ ఆనం, హోషియె మొదలైన కృతులు ఉరూ సాహిత్యానికి ఆయనకూర్నిన 'పెన్నిధులు. ఫిరాఖ్‌ 'గీతాంజలిని ఉరూలోకి అనువదించారు.

జ్ఞానపీఠం లభించిన “గులె ఇ నగ్మా (సుమగీతం) ను 1959లో వెలువరించారు. ఇందులో దెబ్బ గజళ్లు ఇరవై నగ్మాల్సు చాలా షేర్‌లు పొందుపరిచారు. వైవిధ్యంగాను, రసపస్రవంతులుగాను సాగే ఈ కవితలు. ఫిరాఖ్‌ భావుకతకు, కవితానిర్మాణ. ప్రతిభకు నిలువుటద్దాలు: ఇందులో ఓ గజల్‌లోని పంక్తులు- “పత్రాల మాటున ఎన్నో స్వర్ణవసంతాలు దాగివున్నాయి/ ముకుళాలు విచ్చుకున్నప్పుడు నాకద్వారాలు తెరచుకుంటాయి*ో ఎన్నో మధురోహలు నింపుకున్న కవిత ఇది.

ఫిరాఖ్‌ పద్మభూషణ్‌, కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం, సోవియట్‌ ల్యాండ్‌ నెహ్రూ అవార్డు, గాలిబ్‌ అవార్డు అందుకున్నారు. ఆయన 1982. మార్చి 3న నిర్యాణం: చెందారు.. “అబ్‌ తుమ్‌ సేరుక్సత్‌ హోతా హూర్య ఆవో సంఖాలో సాజెగజల్‌/ నయే తరానే ఛేర్మో మేరే నగ్మోం కో నీంద్‌ ఆతీహై”- “ఇక మీ నుంచి. సెలవు తీసుకుంటాను... ఈ గజల్‌ అందుకోండి/ నా గీతాలకు నిద్ర ముంచుకొస్తోంది. కొత్త పాటలు, ఆలపీంచండి”- అని వీడ్మోలు చెప్పిన కవికులశేఖరుడు ఫిరాఖ్‌. ఉరూ సాహిత్యాకాశంలో ఆయన ఉజ్వల కాంతులు విరజిమ్మే భాస్వంతుడు. 26 గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

లం లు జనర | [| ప న . య.

విశ్వనాథ సత్యనారాయణ 1/0

ప్రాచీన ఆధునిక తెలుగు మహాకవ్లలను విశ్వనాథ ప్రచురణలలో 88 'వేల వరకు

జోడించి వెళ్లపై లెక్కించదలచినప్పుడు వారిలో గ్రాత్ర పుటలు ఉండవచ్చునని విమర్శకుల

ఉండి తీరవలనీన పేర విశ్వనాథ అంచనా, “రామాయణ కల్పవృక్షము”

సత్యనారాయణ, ఆయన. పుంభావసరస్వతి, మ్య్వశక్రావ్యానికి ఆయన _ 1970

సాహి సరాణ్యూరి.. అనంత భావసంపత్తి సంవత్సరానికి జ్ఞానపీఠ పురన్మారం

ఆయన సత్తు కవిత, కథ, నవల, నాటకం, కక తగ 1 సన ల!

మ క్‌. "| థ ల గా ఆంల అందుకుని తెలుగు సాహిత్యానికి ఎనలేని

గేయర్మ విమర్శ, వ్యాసర్న రూపకం - ఇలా: గారవం చేకూరారు

విశ్వనాథ స్పృశించని ప్రక్రీయ లేదు, ఆయన "రబా?

నవ్య నం(వదాయ క వితోద్యమాన్ని విశ్వనాథ 1895 సెప్టెంబరు 10న

పరిపుష్టమొనర్చారుు ఆయన. స్వాభిచిత్రణ _ కృష్ణాజిల్లా నందమూరులో జన్మించారు.

లోకప్రసిద్ధం. “అల నన్నయ్యకు లేదు. త్రండి శోభనాద్రి. తల్లి పార్వతమ్మ. వీర్‌

తిక్కనకు లేదాభోగం” పద్యంలో తనలాంటి ప్యూర్వికులది హంసలదీవి సమీపంలో

వాబ్దే శిష్యుడిగా పొందే అదృష్టం వారికి ఉన్న విశ్వనాథపల్లి. స్వగ్రామంలోని వీథి

లేదనడంలో' ఆ ధీిషణాహంకారం తేటతెల | తు ళల

నువళుంద * బడిలో అక్షరాభ్యానం. ఇందుపల్లి,

మవుతుంది. కకక గప కం శక సగసకకన

మవుతుంది. పదపాడులలో (ప్రాథమిక విద్య, వెలినూతల్మ నాగవరప్పాడు, మచిలీ పట్నాలలో ఉన్నత వాఠశాల విద్య పూర్తి చేశారు. మచిలీపట్నంలో చెళ్లపిళ్ల వెంకట శాస్తి శిష్యరికంలో సంస్కృతాంధ్రభాషలు

జ్ఞానపీఠాలు 27

సర్వంకషంగా అధ్యయనం. చేశారు. నోబెల్‌ కళాశాలలో చదివి బి.ఏ. పట్టా పొందారు. పిమ్మట స్వాతంత్రోద్యమంలో పాల్గొన్నారు. మచిలీపట్నం హిందూ కళాశాలలో అధ్యాపకత్వం నిర్వహిస్తూ, మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయం నుంచి ఎం. ఏ. పట్టా (ప్రయివేటు) అందుకున్నారు, విమలానంద భారతీస్వాముల వద్ద వేదాంతం అభ్యసించారు, గుంటూరు ఆంధ్రకై స్తవ కళాశాలలో, మచిలీపట్నం ఆంధ్రజాతీయ కళాశాలలో అధ్యాపకులుగా పనిచేసిన తర్వాత, విజయవాడలోని ఎస్‌. ఆర్‌ఆర్‌ & సి.వి.ఆర్‌, కళాశాలలో 1937 నుంచి 1957 వరకు తెలుగుశాఖాధిపతిగా ఉన్నారు. 1958 నుంచి 1961 వరకు కరీంనగరులో వున్న ఎస్‌, ఆర్‌.ఆర్‌. కళాశాల ప్రధానాచార్యులుగా బాధ్యతలు నిర్వహించారు. 1958లో విశ్వనాథకు ఆంధ్రప్రదేశ్‌ శాసనమండలి సభ్యత్వం లభించింది. రాష్ట సాహిత్య అకాడమీ 1957లో స్థాపన నుంచి ఉపాధ్యక్షులుగా చిరకాలం సేవలందించారు.. బాల్యప్రాయంలోనే ఆయనకు వరలక్ష్మమ్మతో వివాహమయింది.

శతాధిక [1గ్రంథకుసుమాలతో. తెలుగు సరస్వతిని అర్చించిన విశ్వనాథ పదకొండో ఏటనే కవితారచనకు శ్రీకారం చుట్టారు. వం.ఏ. చదువుతున్నప్పుడే "ఆంధ్ర పౌరుషము" పద్యకృతి వెలుగు చూసింది. కవితార్సురి వేగోద్ధతితో పరుగులు తీసింది. ఆయన పద్య రచన వివిధగతుల్లో రసమనోహరంగా అలరారుతుంది. దీర్ససమాసబంధురంగ్మా లలిత పదసమన్వితంగా విన్యాసాలు ప్రదర్శిస్తుంది. ఆంధ్రప్రశస్తి, 'కుమారాభ్యుదయం, 'బుతుసంహారయ్మ్‌ 'వల్లీకల్యాణంే “గోపాలోదాహరణి, “ప్రద్యుమ్నాభ్యుదయంే “విశ్వనాథ మధ్యాక్క్మరలు, “విశ్వేశ్వర శతకం", “వరలక్ష్మీ త్రిశతి, “శశిదూతము, “శృంగార వీథి మున్నగు ముప్పైకి పైగా కావ్యాలకు స్వర్ణశిఖరంగా భాసించే మహోన్నతికృతి “శ్రీమద్రామాయణ కల్పవృక్షమ్త ఇంకా 200 'పైబడి పద్యఖండికలు ఆయన కలం నుంచి జాలువారాయి, ఆయన గేయరచనావైదుష్యానికి అద్భుత నిదర్శనాలు "కిన్నెరసాని పాటలు, కోకిలమ్మ పెళ్లి. నృత్య సంగీతమయంగా, శబ్దనాదరమ్యంగా. నడిచిన ఈ గేయకావ్యాలు విలక్షణమైనవి. విశ్వనాథ కథల్లో ఆయనము(ద్ర ్రస్ఫుటమవుతుంది. “పరీక్ష “ముగ్గురు భిక్షుకులు, 'తిరోధానము వంటి. ముప్పెఐదు కథలు రచించారు, నాటకరచనలో ఆయన కొత్తబాణీ ఏర్పరిచారు... చారిత్రిక, పౌరాణిక ఇతివృత్తాల్లో విషాదాంతనాటకాలు వెలయించారు. నర్తనశాల, అనార్మ్భలి, వేనరాజు, త్రిశూలము, ధన్యకైలాసము మొదలైన ఇరవై నాటకాలతోపాటు యాభై రేడియో. రూపకాలు, అమృత శర్మిష్టం, గుప్తపాశుపతమ్‌ అనే సంస్కృతనాటకాలు అందించారు. ఆయన విమర్శనగ్రంథాలు. లోతైన పరిశీలనతో నిండి ఉంటాయి. నన్నయ ప్రసన్నకథాకలితార్ధయుక్తి, “శాకుంతలము యొక్క అభిజ్ఞానత' వంటి పది .విమర్శనగ్రంథాలు అత్యంతప్రామాణికాలు. వ్యాసరచనలో ఆయన. శైలి ప్రత్యేకతను సంతరించుకుంది. తెలుగు, ఆంగ్లంలోనూ డెబ్బెకు “పైగా వ్యానాలు రాశారు; వందకు "పైగా గ్రంథపీఠికలలో తమ: సాహితీదృక్పథాన్ని ఆవిష్కరించారు. 28 గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

ఒక నవలాకర్తగా విశ్వనాథకు ప్రపంచసాహిత్యంలో విశిష్టన్ధానం ఉంది, ఆయన “వేయిపడగలు ఇందుకు మహోన్నత తార్కాణం. ముప్ప్ఫెవడు అధ్యాయాలు 657 పుటలున్న ఈ నవల ఒక అపూర్వ సృష్టి. ఇది ఒకరీతిగా ఆత్మకథ వంటిదనవచ్చు.. సమకాలీన సమాజ స్వరూపాన్ని 'ప్రతిభాన్వితంగా ఆవిష్కరించారు. గృహస్థాశ్రమ ధర్మవిశేషాన్ని వివరించారు. “ఈ దేశమునందు సర్వ ధర్మములు నశించవచ్చు కాని దాంపత్యధర్మము, పాతి వ్రత్యము ఎన్ని చిల్లులు పెట్టినను పోదు అంటారాయన. 'తెరచిరాజు, “మా బాబు", “విష్ణుశర్మ ఇంగ్రిషు చదువు", “చెలియలి కట్ట, “పునర్జన్మ తదితర ముప్పెనాలుగు సాంఘిక నవలలు, “'ధూమరేఖి, “వేదవతి”, 'అమృతవల్సి, 'నాస్తిక ధూమం' ఇత్యాది పన్నెండు పురాణవైర నవలలు, 'యశోవతి), “భమరవాసిని 'సంజీవకరణ్‌” మొదలైన కాళ్ళీర రాజవంశనవలలు, "సౌదామిని", “దూతమేఘంి “దిండు కింద పోక చెక్క వంటి నేపాళరాజవంశ నవలలు విశ్వనాథ విశిష్ట నవలానిర్మాణదక్షతను ప్రకటిస్తాయి.

జ్ఞానపీఠ పురస్కృతిని పొందిన “శ్రీమద్రామాయణ కల్పవృక్షము" ఒక మహేతిహాసం. “మరల నిదేల రామాయణంబన్నచో = నీ ప్రపంచకమెల్ల నెల్లవేళర/దినుచున్న యన్నమే తీనుచున్నదిన్నాళ్లు - తన రుచి బ్రదుకులు తనవిగాన., తలచిన రామునే తలంచెద నేనును - నా భక్తి రచనలు నావిగాన...” అని కావ్య రచనాధ్యేయం వ్యక్తం చేశారు. ఈ కృతి వాల్ళీకి రచనకు అనువాదం కాదు. వాల్మీకి ఆత్మకు మహత్రరభాష్యం, విశ్వనాథ అద్వైతతత్సాన్ని దీనిలో రసార్దంగా చిత్రించారు... ధర్మవీరాన్ని సహితం అంత ఆర్జభావంతో. చూపారు, గ్రంథనామమే భావస్ఫోరకంగా. వుంది. కాండాల్ని విశ్వనాథ ఖండాలుగా విభజించారు. 'ఆత్మనిత్యమ్ము కాలాద్యవచ్చిన్నము - సచ్చిదానంద సంపచ్చయమ్ము...౨ అనే సీసపద్యంతో కథా(ప్రారంభం చేస్తారు. ఇష్టి, అవతార, అహల్య, ధనుస్సు, కల్యాణ ఖండాలతో 1824 పద్యాలున్నాయి, బాలకాండలో కథాకథనానికి అనుగుణమైన ఛందంల్మో శైలిలో పద్య నిర్మాణం సాగించారు. శిఖరిణీఛందంలో చివరి పద్యం ప్రథమపాదం. 'ధృతాంభఃపూతాకృత్య మరతటినీతీరసుగ్భహీ! ఈ కృతిలో విశ్వనాథ గాధభావుకత గోచరిస్తుంది. స్వోపజ్జత, పాండితీ ప్రకర్ష ఆవిషాతమవుతాయి. కల్పవృక్షస్వరూపానికిది లఘుచిత్రణ. వాల్మీకిపై విశేషగౌరవం ఉన్న విశ్వనాథ తన కృతిని స్వతంత్రకావ్యంగా మలిచేందుకు నూతనకల్చ్పనలు చేశారు, ఇవి ఇతివృత్తపరంగా, పాత్రచిత్రణపరంగా జరిగాయి. ఉదాహరణకు, అహల్యావృత్తాంతంలో వాల్మీకంలో లేని విస్తృతిని, సహజత్వాన్ని వశ్వనాథ కల్పించారు... యురద్ధకాండలో రావణ వధానంతర ఘట్టాన్ని కరుణ రసనిర్భరంగా చిత్రించారు. భారతీయధార్మికతకు అద్దంపట్టే ఈ కృతి ఒక కల్పవృక్షమే!

విశ్వనాథ సకలగౌరవాలు అందుకున్నారు. రాష్ట్ర కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీల అవార్డులు, ఆంధ్ర విశ్వకళా పరిషత్తు బహుమతి - కళాప్రపూర్ణ గౌరవపట్టం, గుడివాడలో

గజారోహణం్క మచిలీపట్నంలో కవి సమ్రాట్‌ బిరుదం, వేంకటేశ్వర విశ్వవిద్యాలయం గౌరవ డాక్టరేట్సు కోల్‌కత్తాలో పుష్పకిరీటాలంకరణ, నాగపూర్‌లో జాతీయ కవిగా సత్కారం = వీటిలో కొన్ని కేంద్ర ప్రభుత్వం “పద్మభూషణ్‌” గౌరవం ప్రదానం చేసింది. ఆంధ్రప్రదేశ్‌ (ర్రుభుత్వం ఆస్థానకవిగా పరిగణించింది. గుప్తదానాలు అసంఖ్యాకంగా చేశారు. దీనికి తార్మాణం- జ్ఞానపీఠ పురస్కారం తాలూకు నగదు చేతికందగ్గానే. కపిలేశ్వరపురం వెళ్ళి అందులో కొంతభాగం కొందరిక్ష్సీ మరికొన్ని చోట్ల మరికొందరికీ ఇచ్చిన వదాన్యుడాయన. “నేను - అనేవాణ్ని నా పుస్తకాల నిండా నింపానుీ అని ప్రకటించారు. “వేయిపడగలు నవల ప్రధానపాత్ర ధర్మారావు ఆయనే. 1976 అక్టోబరు 18న విజయవాడలో నిర్యాణం చెందిన విశ్వనాథ సత్యనారాయణ అమరుదైన మహాకవి, తెలుగు అక్షరం ఉన్నంత వరకు ఆయన: 'పేరు ఉజ్వలంగా భాసీస్తుంది.

80 గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

ఫం జత! శ్రామికవర్గ పక్షపాతి ననన విష్ణు డె భారతీయ, సాహిత్యరంగంలో సమున్నత వోప్తు(బిప్తుడె 1909 జులై 18న కోల్‌కతా శిఖరం రవీంద్రుడు. వంగ సాహిత్యంలో లోని మాతామహుడు గిరీంద్రనాథ్‌ బోస్‌ ఆధునికతకు బీజం వేసింది ఆయనే, _ భవంతిలో జన్మించారు; తండ్రి అవినాశ్‌ అనంతర కాలం కవులేగాక సమకాలీనులు. చంద్ర, డె. తల్లి మనోహారిణీదేవి. వీరిది సైతం ఆయన మార్గం అనుసరించారు. గొప్పు సంప్రదాయ నంవన్న కుటుంబం, రచనలు వెలయించారు, అయితే రఏంద్రుని _ బాల్యంలో తరచు జ్వరం, అనారోగ్యం పై గౌరవం చెక్కు చెదరక్క దీక్షాదక్షతలతో కారణంగా విష్ణు ఏంతో గారాబంగా తమదైన ముద్ర వర్పరచుకున్న వారిలో శ్వెర్రిగారం. విద్యాభ్యానం ఇంట్లోనే విష్ణుడె అగ్రగణ్యుడు, నూ తనమార్గంకోసం ఆరంభమైంది. తల్లి బెంగాలీని, తండ్రి చిత్త శుద్ధితో నిండిన కృషి అతడి కవితల్లో _ జ్వంక్లష్పృన్సు బోధించేవారు. చిన్నతనం వ్యక్తమవుతుంది అని రవింద్రుడి ఆయనను స్ట విష్ణుకు సంగీతం, చిత్రకళ అంటే (ప్రశంసించారు, కులీనకుటుంబంలో పుట్టి. ల దత ఆంక్షల మధ్య పెరిగి విద్యాధికుడై. మార్మిస్టు ల... 9. ౯ భావజాలంతో ఉత్తమరచనలు సృజించిన * పీ మిత్రా ఇన్‌స్టిట్యూట్‌, సంస్కృత గొప్ప సాహిత్యకారుడు విష్ణు చ. ఆయన కళాగౌలల్లొ విద్యాభ్యాసం సాగించారు. కవితాసంపుటి. “స్మృతీ సత్తా భవిష్యత్‌కు 1927లో మె(టట్రిక్యులేషన్‌లో ఉత్తీర్డు 1071లో జ్ఞానపీఠం లభించింది. డయ్యారు. నంన్కృత కళాశాలలో ఇంటర్మీడియట్‌లో చేరారు. అప్పటికే రచనలు వెలువరించారు. ప్రమధ్‌ చౌదరి ప్రోత్సాహం లభించింది. “రవీంద్రుని”

శైలికి భిన్నమైన మార్గం అనుసరించాలనే నిశ్చితాభిప్రాయం అప్పుడే ఏర్పడింది, ఆంగ్ల కవుల రచనలు విస్తారంగా అధ్యయనం. చేశారు, టి,ఏన్‌, ఇలియట్‌ కవితల్ని అభిమానించేవారు. సెయింట్‌ పాల్‌ కళాశాలలో బి.ఏ. చదివారు, కోల్‌కతా విశ్వవిద్యాలయం నుంచి ఎం.ఏ. పట్టా పొందారు. సహాధ్యాయిని ప్రణతిరాయ్‌ని పరిణయమాడారు, చదువు, ఉద్యోగం అంతా కోల్‌కతాలోనే సాగింది. ఆరంభంలో రిప్పన్‌ కళాశాలలో ఆంగ్షోపన్యాసకుడిగా ఉద్యోగం మొదలయింది, బోధన, సాహితీసృజనతోపాటు అభ్యుదయ' రచయితల సంఘ కార్యకలాపాల్లో చురుకుగా పాల్గొనేవారు. మార్క్సిస్టు సిద్దాంతాలను అధ్యయనం 'చేశారు. ఫాసిస్టు వ్యతిరేక ఉద్యమానికి చేయూతనిచ్చారు. నాటి కమ్యూనిస్టు పార్టీని అభిమానించేవారు. కార్మిక కర్షకుల, స్థితిగతులను తెలుసుకున్నారు, 1044లో బెంగాల్‌ ప్రభుత్వ విద్యాశాఖలో అధ్యాపకపదవిలో చేరిన విష్ణు డె (ప్రెసిడెన్సీ, సెంట్రల్‌ మౌలానా అజాద్‌ కళాశాలల్లో విధులు నిర్వహించి 1969లో. పదవీవిరమణ చేశారు.

వివిధప్రక్రియల్లో విలక్షణ ఇతివృత్తాలు స్వీకరించి ఉత్తమకృతులు సృష్టించిన విష్ణు డె. సాహితీప్రస్థానం పదేళ్లప్పుడే మొదలయింది. ప్రముఖ బాల సాహిత్య పత్రిక 'సందేశొకు తొలి కవిత రాశారు, ఛందోబద్ధంగా, ఆ కలం ఆరు దశాబ్దాల వాటు నిరంతరయాత్ర సాగించింది. వంగ సాహిత్యంలో మైలు రాళ్ళుగా నిలిచే నలభై ఎనిమిది. గ్రంథాలను సృజించారు విష్ణు డె. వీటిలో పద్యకృతులు పదిహేడు, కవితాసంపుటాలు ఆరు, వ్యాస సంపుటాలు 'పదమూడు అనువాదాలు ఏడు ఉన్నాయి. తొలినాళ్ళలోనే ప్రగతి, విచిత్ర, కవిత, పరిచయ్‌, కల్లోల్‌ వంటి ప్రసిద్ధ పత్రికల్లో ప్రచురితమైన ఆయన కవితలు, కథలు, వ్యాసాలు సాహితీలోకాన్ని విశేషంగా ఆకర్షించాయి. రవీంద్రుని శైలికి భిన్నమైన శైలి కొవడంతో అప్పటికే సుప్రసిద్ధుడైన 'ప్రమధ్‌ చౌదరీ *విష్ణు డె' కలం పేరుతో రాస్తున్నాడేమోనని ఎందరో భావించారు. 1928-88 మధ్య రాసిన కవితలు 'ఊర్వశి, ఓ ఆర్టిమిస్‌' కావ్యంగా 1938లో వెలువడ్డాయి. ఊర్వశి ఒక అప్సరస. ఆర్టిమిస్‌ గ్రీకు దేవకన్య. (పేమస్వరూపాన్ని మనోహరంగా కవి ఈ కావ్యంలో చిత్రించారు. రవీంద్రుడు కేవలం: నాలుగు రోజుల వ్యవధిలో రెండు లేఖల ద్వారా స్పందించారంటే ఈ కృతి స్థాయి వ్యక్తమవుతుంది. భావనాపటిమ, శైలీసౌందర్యం అందరినీ ఆకట్టుకుంటాయి. నల్లబజారు,. దళారీ వ్యవస్థ, అక్రమార్జన, అనైతికత, కాముకత వంటి నగరజీవనంలోని చీకటి కోణాలను ఎత్తిచూపే 'చోరాబాలి' విష్ణు డె విశిష్టస్థానాన్ని సుస్థిరం చేసింది. పదాల పోహళింపు ఆశ్చర్యజనకం, ఆయన రాజకీయద్బక్చథానికి “పూర్వలేఖి కావ్యం అద్దం పడుతుంది. “అన్నిష్టో కావ్యంలో ఆత్మావలోకనం కనిపిస్తుంది. “నా (ప్రస్థానం దీర్షం, మార్గం కష్టతరం / సువిశాల, సుదూర నాగరికతలు దాటుకుంటూపోవాలి” అంటారు. “నామ్‌ రేఖేచి కోమల్‌ గాంధార్‌, “ఆలేఖ్య, తుమి శుధు పంచీశె భైశాబ్‌, 'స్కృతి సత్తా భవిష్యత్‌, 'సంవాద్‌ మూలత కావ్య) “రవికరోజ్వల్‌ 32 డా నోవందూన రామళవావ

నిజదేశె” వంటి కావ్యాలు, *ఏకుస్‌బైస్కో *బచ్చర్‌ సంచిస్‌ మొదలైన కవితాసంకలనాలు ఆయన భావసాంద్రతకు నిలువుటద్దాలు.. వీటిలో ఎన్నో ఛయదోప్రయోగాలు చేశారు, విస్తృతపరిజ్ఞానం, చిత్రకళానైపుణ్యం, విశ్లేషణశక్తి, విమర్శనపటిమ, సంగీతజ్ఞానం మొదలైనవి వ్యాస సంకలనాలలో 'వ్యక్తమవుతాయి.. ఇంగ్లీషు రచనలు: కూడా సుప్రసిద్దాలే. "జెమినీ రాయ్‌, “రుచి ఓ ప్రగతి ఏలూమెలో జీవన్‌ ఓ శిల్పసాహిత్య “ఇన్‌ ది సన్‌ అండ్‌ రెయిన్‌, “జనసాధారణేర్‌ రుచి “ఇండియా అండ్‌ మోడరన్‌” ఇత్యాదులిందుకు నిదర్శనాలు. విష్ణు డె అనువాదాలు కూడా ఉన్నతస్థాయినందుకున్నాయి. అధికసంఖ్యలో ఇలియట్‌ కవితల్ని అనువదించారు. పాబ్లో నెరుడా షేక్‌స్పియర్‌, ఎజ్రా పౌండ్‌, డాంటే స్టీఫెన్‌ స్పెండర్‌, షెల్లీ మావో, రాబర్ట్‌ బ్రౌనింగ్‌, ఇల్యా ఎ(హైన్‌ బర్డ్‌, బెర్జాల్డ్‌ బ్రెక్ట్‌ వంటి ప్రముఖుల కవితల్ని బెంగాలీ పాఠకులకందించారు.

జ్ఞానపీఠ పురస్కారం అందుకున్న దీర్హక్రావ్యం “స్కృతిసత్తా భవిష్యత్‌ 1963లో వెలువడిన్నా విష్ణు డె దీనిని 1958లోనే రాశారు. 1956-61 మధ్య ప్రపంచ పరిస్థితులు, దేశస్థితిగతులు, జీవనస్వరూపం, జీవిత పూర్ణత్వసిద్ధి, నవచైతన్య దీప్తులు, దుర్భర గ్రామీణ వాతావరణం్క ఆర్ధిక ప్రణాళికావైఫల్వం తదితర అంశాలు, ఇందులో చిత్రించారు. రచన ప్రతీకాత్మకంగా: సాగుతుంది. వివాహానికి సకలసన్నాహాలూ చేసినా వరుడు రాకపోవడమనే సన్నివేశాన్ని భాయామాత్రంగా స్వీకరించి కావ్యనిర్మాణం అద్భుతంగా సాగించారు, విపత్మర పరిస్థితులకిది సంకేతం... మనిషి అస్తిత్వవేదన ద్యోతకమవుతుంది.. నరకంలోనైనా వివాహం జరపడానికి కవి నిరీక్షిస్తాడు. భవిష్యత్తును భద్రపరచుకునేందుకిది సూచన. రవీంద్రుడొక కవితలో చెప్పిన. వివాహసామ్యాన్ని స్వీకరించి, ఆయనపై తనకున్న గౌరవాన్ని విష్ణు దె ప్రకటించారు. స్మృతి సత్తా భవిష్యత్‌ నుంచి కొన్ని పంక్తులు. “అవును, మనం గుర్తించక పోయినా నరకంలోనే. ఉన్నాం/ నరకం దాగిన కల్యాణమందిరంలోకి వరుడు రాడు , అయినా 'రాకుమార్తె, 'రాకుమారుడు: నరకద్వారం దగ్గర. సిద్ధంగా ఉన్నారు /ాచబాటపై, స్వాగతం కోసం నిర్‌క్షిస్తూ/ప్రకృతి సహజత్వసిద్ధిని కోరుకుంటూ/ మనిషి మనుగడను, గౌరవాన్ని వరప్రసాదంగ్గా ఆకాంక్షిస్తూ/ నిజమే, వధూవరులేై (ప్రకృతినుంచి, శ్రామికశక్తి నుంచీ బలం పుంజుకుని అస్తిత్వానికి జీవం పోయాలని ఉద్బోధిస్తారు - “కవీ! ఏందుకీ తడబాటు? ఆశ అడుగంటలేదు/ నిజాయతీ నింపుకున్న నీ మనసుతో దర్శించు/ లక్ష్యం వైపు శలాక ఎలా 'చలిస్తుందో/ తరిమెన తిరుగుతూ పరికరాలు ఎలా 'సృష్టిస్తుందోగో ఈ కావ్యానికి సాహిత్య అకాడమీ పురస్కృతి కూడా లభించింది.

అనారోగ్యం వెంటాడుతున్నా అవిశ్రాంతంగా రచనలు సాగించి, రవీంద్రుని తర్వాతి స్థానాన్ని అలంకరించిన విష్ణు డె. 1982. డిసెంబరు 3న కోల్‌కతాలో పరమపదించారు. ఆయన యశోనామం సాహితీలోకంలో సుస్థిరం. జ్ఞానపీఠాలు 33

రామ్‌ధారీసింవ్‌ దినకర్‌ || సామ్రాజ్యవాదంపై నిప్పులు చెరిగిన న్‌ా రామ్‌ధారీ సింహ్‌ దినకర్‌ కాల్పనిక దృక్పథం, సౌందర్య కల్పన, దినకర్‌ “005 సెప్టెంబరు 23న, బీహారు ఆత్మాభివ్యక్తి ముఖ్య భూమికలుగా హిందీ రాజ్రా గుసరాయ్‌ జిల్లా, సమరియా ఛాయావాదం వెప్త మొగ్గు చూప్‌ ఆ మారంలో బూూమివోర్‌ కుటుంబం, స్పానిక ఖ్యాతి పొందినా, అనతికాలంలోనే వీర పాఠశాలలో విద్యాభ్యాసం ఆరంభమైంది. రసావేశంతో దేశభక్తి 'ప్రపూర్ణకవితలు ముఖ్మాథూట్‌ పాఠశాలలో చదివి సృజించిన మహాకవి రామ్‌ధారిసింవా ఎంటటెన్సు పరీక్ష ఉత్తీర్ణులయ్యారు. దినకర్‌. .సామాజికాంశాలకు పెద్దపీట వేసి బాల్యంనుంచీ విస్తారంగా. పుస్తకాలు అభ్యుదయ వాదిగా, స్వాతం[త్య _ చ్రదివేవారు. పాట్నా విశ్వ విద్యాలయం భావో ద్దిపకుడుగా సామ్యవాదం, సంఘహితం, _ స్వంచి బి.ఏ. (ఆనర్స్‌) పట్టా స్వీకరించారు. పరిపెడని నిర్మూలనం ప్రబోధించిన దిసకర్‌, అప్పటికే సాహిత్యాభిలాష్క రచనాసక్తి గాంధిని అభిమానిస్తూనె తనను తాను 'బ్యాడ్‌. ప్య్రగ్రాన్లో పెరిగాయి. చరిత, గాంధీయన్‌గా హాస్యధోరణిలో వర్జిరచు: రాజనీతిశాసం. తతశాసం అభిమాన సక గ్‌ స ంసం, శాస్తం అభిమాన కోవడం విశేషం 1961లో వెలువడిన ం య లః ల క్‌ య. తం ఆయన 'ఊర్వశి' మహా కావ్యానికి 1972లో అధ్యయనాంశా లయ్యాయి సంస్కృతం, జ్ఞానపీఠ పురస్కారం లభించింది. ఆయన పొందీ, ఉర్పూ, మైథిలీ, బెంగాలీ, ఇంగ్లషు చేపట్టిన ఉన్నతపదవులు, తన కావ్యాలను బొషల్గ్లొ అసాధారణపాండిత్యం జ్వాలామాలికలతో నింపడంలో ఎన్నడూ. సముషార్దించు కున్నారు. రవీంద్రుడు, అడ్డు రాలేదు. ఇక్చ్పాల్‌,* కీట్స్‌, మిల్దన్‌, కాళిదాసు, ప వివేకానంద, మార్క్‌, తిలక్‌, గాంధి 34 గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

మున్నగువారి రచనల్ని లోతుగా అధ్యయనం చేశారు. మైథిలీ శరణ్‌ గుప్తా, సుమిత్రానందన్‌ పంత్‌, రాంనరేష్‌ త్రిపాఠీ తదితర సాహితీవేత్తల రచనల్ని అభిమానించేవారు. దినకర్‌ అధ్యాపకుడుగ్గా ఉద్యోగజీవితం ప్రారంభించారు. కొంతకాలం సబ్‌ రిజిస్త్రారుగా సమాచార పార సంబంధాల శాఖ ఉపసంచాలకుడుగా పనిచేశారు. పిమ్మట ముజస్ఫర్‌పూర్‌ కళాశాలలో ఆచార్య పదవి చేపట్టారు. భాగల్పూర్‌ విశ్వవిద్యాలయ ఉపాధ్యక్షులుగా. ఉత్తమ సేవలందించారు, కేంద్ర ప్రభుత్వ హిందీ సలహాదారుగా విశేషకృషి చేశారు. దినకర్‌ 1952 నుంచి 1964 వరకు సుదీర్హకాలం రాజ్యసభ సభ్యులుగా వ్యవహరించి. అందరి మన్ననలందుకున్నారు,

హిందీ సాహిత్యక్షేత్రాన్ని 1928 నుంచి దినకర్‌ నాలుగు దశాబ్దాలకు పైగా సస్యసంపద్విలసితం న్రైశారు, దీర్హకావ్యాలు, ఖండకావ్యాలు, కవితాసంపుటాలు, వ్యాసాలు, విమర్శలు అనువాదాలు, బాలసాహిత్యం, యాత్రాచరిత్రలు మొదలైనవి డెబ్బెకి పైగా కృతులు వెలయించారాయన. *విజయసందేశ్‌' ఆయన తొలిరచన్న 'హరికొ హహరినామి ఆయన. 1970లో రచించిన కడపటి కావ్యకుసుమం.. భారతదేశం పైన, 'సంస్కృతి పైన, స్వాతంత్ర్య భావన పైన దినకర్‌కు అపారప్రేమ. దేశభక్తి ఆయనలో మూర్తిభవించింది. వీరరసచిత్రణలో ఆయనకు ఆయనే సాటి. దేశప్రజల్ని స్వరాజ్యోద్యమానికి సమాయత్తం చేసేందుకు దినకర్‌ కవితను శక్తిమంతమైన సాధనం చేసుకున్నారు. కవితల్లో అభివ్యక్తి, నైశిత్యం, భావతీవ్రత ప్రస్ఫుటమవుతాయి. -.

“హిమాలయ్‌ అనే కవిత నుంచి నాలుగు, పంక్తులు: “లే అంగడాయీ ఉఠ్‌ హిలే ధరా/ కర్‌నిజ విరాట్‌ స్వర్‌ మేం నినాద్‌/ తూ శలరాట్లో/ హుంకార్‌ భరే/ ఫట్‌జాయ్‌ కుహాభాగే ప్రమాద్‌* (హిమనగమా! నీ గాఢనిద్ర విరమించు. జగతి దద్దరిల్లేటట్లు గంభీర స్వరంతో నినదించు, జనంలో సోమరితనం అంతం చేసి విచక్షణ 'పెంచు). “రళ్మిరథిి “కురుక్షేత్ర కావ్యాలు మహాభారతస్సూర్తితో రాసినవి. దినకర్‌ వాటిని తన. జాతీయ భావావిష్కరణకు వాడుకున్నారు. సమసమాజస్థాపనాధ్యేయాన్ని కర్టుని పాత్ర చిత్రణ ద్వారా 'రళ్మిరథి'లో అత్యద్భుతంగా ప్రదర్శించారు, *హుంకార్‌లో' దినకర్‌ విప్లవ శంఖాన్ని మోగించారు. *నయీ: దిల్లీ జాతీయభావసమన్వితం.

విజయసాధనకు శస్త్రపాణులు కావాలని ఎలుగెత్తి ప్రకటించేందుకు దినకర్‌ వెనకాడలేదు, చైనా. దండయాత్రపై నిప్పులు చెరిగే కావ్యం *పరశురామ్‌ కీ, ప్రతీక్షాలో “జాతీయ గర్వపర్‌ కూర్‌ ప్రహర్‌ హువాహై/ మాం కే కిరీట్‌ పర్‌ హీ యహ్‌ వార్‌ హువా హై/అబ్‌ జో సిర్‌ పర్‌ ఆపడే నహీ డర్‌నా హై/ జన్మ హైంతో దో బార్‌ 'నహీం మర్‌నా హై (జాతి ఆత్మగౌరవానికి భంగం వాటిల్లింది. మాతృమూర్తి కిరీటంపై దాడి జరిగింది. ఇంతకు మించి మరే ఆపదా రాడు. మనిషికి మరణం ఒక్కసారే వస్తుంది) అని గర్జించారు. "రేణుక,

ద్వంద్వగీత్‌, ఊర్వశి బాపు, ఇతిహాస్‌కే. ఆంసూ, మిర్చీ కా మజా, నీల్‌ కుసుమ్‌, కలిత్రీ, నయే సుభాషిక్‌, కోయిల్‌ బెర్‌ కవిత: ఆత్మ్సాకీ ఆంఖే, అర్ధనారి శ్వర్‌, ఉజీ ఆగ్‌, సంస్కృతి కే చార్‌ అధ్యాయ్‌, కావ్య కీ భూమిక, హే రామ్‌, భారతీయ ఏక్తా, ఆధునిక్‌ బోధ్‌ మొదలైన రచనల్లో దినకర్‌ బృహద్రూపం బహిర్గతమవుతుంది.

'రామ్‌ధారీసింహ్‌ దినకర్‌కు. ఉత్కృష్ట జ్ఞానపీఠ పురస్కృతిని చేకూర్చిన “ఊర్వశి” మహాకావ్యంలో ముఖ్యపాత్రలు అప్పరస ఊర్వశి, చక్రవర్తి పురూరవుడు. దినకర్‌ తన సహజ వీరరస ప్రధానకావ్య రచనాసంవిధానానికి భిన్నంగా ఈ ప్రేమోదంతాన్ని స్వీకరించినా, స్త్రీ పురుషుల మధ్య ప్రేమ సమస్యను తార్మికదృష్టితో పరిశీలించారు. రచన నాటకతశైలిలో సాగింది. ఇది ప్రతీకాత్మకకావ్యం, దినకర్‌ సుదీర్ధపరిశోధనల ఫలితం ఈ కృతి. సముదాత్త నిష్మామకామాఖివ్యక్తి, తాత్తికచింతన ఇందులో కానవస్తాయి. మాతృత్వపు మహనీయత ద్యోతకమవుతుంది. శృంగార రసాన్ని ఆధ్యాత్మికసోపానాలపై నడిపించారు. బీజప్రాయంగా కథావస్తువును స్వీకరించి, దీనినాక మహత్మార్యంగా సృజించారు. బుషి సంప్రదాయాన్ని సమున్నతపీఠంపై అధిష్టింపజేస్తూ అంటారు - 'పూఛో మత్‌, వైసే తో, బుషికీ ప్రకృతి తనిక్‌ కోపన్‌ హై/ మన్‌ కీ రచనా మేం కుఛ్‌ అధిక్‌ అంశ పావక్‌ కా/ కింతు నారియోం6 పర్‌ సచ్‌ముచ్స్‌ ఉన్‌ కీ అపార్‌ (శ్రద్ధాహై/ బెర్‌ సహజ్‌ ఉతనీ హీ వాత్సల్యతా నిరీహ శిశు వోం పర్‌?” కొద్దిపాటి అగ్రహం బుషికి సహజం. మనస్సు మాత్రం నిర్మలం. స్రీల పైన అపారానురాగంర్మ శిశువులపై అంతే వాత్సల్యం ఉంటుందని ఒక పాత్ర ద్వారా పలికిస్తారు.

హిందీ సాహిత్యంలో విళిష్టస్థానాన్ని అలంకరించిన దినకర్‌ అనేక సత్కారాలందు కున్నారు. ఆయనకు జాతీయకవి గౌరవమిచ్చి జాతి సన్మానించింది, కాశీ నాగరీ ప్రచారణీసభ, కేంద్ర సాహిత్య అకాడమ్మీ ఉత్తరప్రదేశ్‌ ప్రభుత్వం, బీహార్‌ రాష్ట్ర భాషా పరిషత్తు, ప్రయాగ సాహిత్య కార్‌ సంసద్‌ ఇత్వాదులు దినకర్‌ను ఘనంగా సత్కరించాయి; భాగల్సూరు విశ్వవిద్యాలయం గౌరవ డాక్టరేటు ఇచ్చింది. భారత ప్రభుత్వం “పద్మభూషణ్‌ గౌరవమిచ్చింది. ఉదయపూర్‌లోని రాజస్థాన్‌ విద్యాపీఠం “సాహిత్య చూడామణి, గురుకుల మహా విద్యాలయ “విద్యావాచస్పతి బిరుదాలిచ్చాయి. ఆయన కృతులు అనేక దేశీయ, విదేశీ భాషల్లోకి అనువదితాలయ్యాయి.

1974 ఏప్రిల్‌ 24న పరమపదించిన రామ్‌ధారీ సింహ్‌ దినకర్‌ యశస్సు భారతీయ సాహిత్యంలో 'స్వర్జాక్షరలిఖితమై శోభిల్లుతోంది..

36 గోవిందరాజు రామ కృష్ణారావు

ర్‌ం ఖే ణ్శ

దత్తాత్రేయ రామచంద్ర బేంద్రే వ్‌. కస్తూరి పరిమళాన్ని విస్తారంగా పంచినట్లు బేంగ్రే కర్ణాటకలోని ధార్వాడ్‌లో 1896 కన్నడ వైభవం. 2007 నాటికే ఏడుసార్లు జనవరి 81న జన్మించారు. తండి జ్ఞానపీఠ పురస్కారాన్ని తెచ్చిపెట్టింది. మరారీ _ ర్రామ్సచంద్ర భట్‌, తల్లి అంబుతాయి. జా. ద ర్‌ చు రావటం వీరిది పండిత కుటుంబం. పితామహుడు కన్నడ కవితాపికాముహుడుగా, కర్ణాటకకుల. పేట్‌ దోగంధి, రామచంద్ర భట్‌ తిలకుదుగా, వరకవిగా (ప్రశస్తిగాంచారు. కూడా పండితుడే. విరి పూర్వికులు భారతీయ ఏకత్వనిరూపణకు మణిదర్చణంగా మహారాష్ట్ర లోని కొలాబా జిల్లా కుంభారు నిలిచారు. విశ్వవ్యాప్తంగా ప్రతి కన్నడ గృహం _ (గ్రామం నుంచి వచ్చి ధార్వాడ్‌ జిల్లా లోను బేంద్రే పేరు సుపరిచితం. “నాకుతంతి” షిరహట్టిలో స్థిరపడ్డారు. బేంద్రే పన్నెండో కావ్యానికిగాను ఆయన, 'ప్రఖ్యాత ఒరియా యేటనే తండ్రిని కోల్పోవడంతో తల్లి, నవలాకారుడు. గోవీనాథ్‌ మవాంతితో అమ్మమ్మ పెంచారు. 'పూటకూళ్ళు' నడిపి సంయుక్తంగా 1973లో జ్ఞానపీఠ పురస్కారం. జ్లీవనం సాగించారు. అందుకే తల్లిపేరు అందుకున్నారు. కలుపుకొని 'అంబికాతనయ దత్తగా సాహితీనామం 'పెట్టుకున్నారు.. ధార్వాడ్‌ లోని విక్షోరియా ఉన్నతపాఠశాలలో మెట్రిక్యులేషన్‌ ఉత్తీర్ణుడయ్యారు.. పుణె 'ఫెర్గుసన్‌ కళాశాలలో పట్టభద్రు లయ్యారు. బాల్యంలోనే సాహిత్యాభిరుచితో కవితా జ్ఞానపీఠాలు క్ర

రచన ప్రారంభించారు. "కర్ణాటక మిత్ర అనే లిఖితపత్రిక నడిపారు. భక్తిసాహిత్యం, రవీంద్రుని, అరవిందుని రచనలు కూలంకషంగా అధ్యయనం చేశారు. బేంద్రే తాను చదివిన పాఠశాలలోనే ఉపాధ్యాయుడుగా జీవనయాత్ర ఆరంభించారు. లక్ష్మీ భాయితో వివాహమైంది. ఆంగ్లేయపాలనను నిరసిస్తూ, దేశభక్తిప్రపూరితమైన 'నరబలి” అనే వ్యంగ్యరచన చేసి జైలుశిక్ష అనుభవించారు. ఉద్యోగం పోయింది. పుణెలో పినతండ్రి వద్ద వుండి కన్నడం - ఇంగ్లీషులో ఎం.ఏ చేశారు. కౌటుంబికజీవితంలో ఏన్నో కష్టాలు వదురయ్యాయి. తల్లి, ఇద్దరు కుమారులు, ఇద్దరు కుమార్తెలు మరణించారు. గడగేత, హున్లీలలో కొంతకాలం ఉపాధ్యాయుడుగా పనిచేసి, పుణెలోని కామర్స్‌ కళాశాలలో అధ్యాపకుడుగా 'చేరారు. చివరకు షోలాపూర్‌ లోని డి.ఏ.వి. కళాశాల కన్నడ శాఖలో 1946లో ఆచార్య పదవి లభించింది. కష్టాలు వెన్నంటుతూనే వున్నాయి. కవిగా. పైకివస్తున్న జ్యేష్టుమారుడు రామచంద్ర ఆకస్మికంగా కన్ను మూశాడు... పన్నెందేళ్ల తర్వాత బేంద్రే ధార్వాడ్‌ తిరిగి వచ్చారు, కేంద్ర ప్రభుత్వం 1956లో ధార్వాడ్‌ ఆకాశవాణికి సలహాదారునిగా నియమించింది.

జీవితంలో ఎన్ని తీవసమస్యలెదురైనా బేంద్రే నిరంతరరచనాశీలిగా నిలిచారు. ఆయన తొలి కవిత “ళుత్తూరి, 1917లో ప్రప్రథమంగా బేంద్రే కావ్యగానం చేసినప్పుడు రసజ్జశ్రోతలు ఆయనలో భావి కవిశేఖరుణ్ని దర్శించారు. విమర్శకులు బేం(ద్రే కావ్య నిర్మాణకాలాన్ని మూడు దశలుగా వర్గికరించారు. అవి 1917-23 ఆరంభదశ, 1923-56 పరిణతదశ, 1956-81 నముజ్వ్వలదశ. చాలా కృతుల్లో విశిష్టమైన సాంఖ్యదర్శన భూమిక ప్రస్ఫుటమవుతుంది. కన్నడంలో నూతనకావ్యధార రూపశిల్పుల్లో బేంద్రే 'ప్రముఖ స్థానం వహిస్తారు.. భావకవిత్వానికి నూతన అన్వయాన్నిి. కల్పనావిలసనాన్ని ఆయన కల్పించారు. తనను వ్యక్తిత్వనిర పేక్షపూర్వక (శ్రుత్యర్ధంలో భావనిష్టకవిగా చెప్పుకున్నారు. “మాతు మాతు మథిసి బంద నాదద నవనీతా” అంటారు బేంద్రే. అంటే ప్రతి పదాన్ని మథిస్తే జనించే నాద నవనీతం ఆనందప్రదం, మొదట బేంద్రే సంప్రదాయబద్ధమైన షట్పది, అర్ధషట్పదిఛందం అవలంబించిన్నా తర్వాత నూతన 'గేయరూపాలు స్వీకరించారు. 'రాత్రిగ్కె *జీవద గెళతి' వంటివి దీనికి ఉదాహరణలు. నూతనాఖభివ్యక్తి విధానాన్ని ఆయన ప్రవేశపెట్టారు. 'బెళగు” ఇందుకు చక్కటి తార్కాణం. “చెట్ల పొదల. గళంనుంచి/ పక్షుల గానాలు వినిపిస్తున్నాయి/ అడివినేల గంధర్వసీమగా మారింది” కృష్ణకుమారి, గరి, మూర్తి, ఉయ్యాలె, నాదలీలె, సఖీగీతె, హాడు - పాడు, హృదయసముద్ర, ముక్తకంఠ, చైత్యాలయ మున్నగు కృతుల్లో బేంద్రే తన కవితావైదుష్యాన్ని అద్భుతంగా (ప్రదర్శించారు. ఆలంకారిక వైభవం, శైలీసౌందర్యం ఆవిష్కరించే ఈ కావ్యాలలో వస్తువైవిధ్యం! కానవస్తుంది. “సఖీగీతె” దీర్షదాంపత్యసంబంధి కావ్యం. (ప్రేమను. ఎంత రసార్టంగా చిత్రించారో ఆకలినీ అంత శక్తిమంతంగా చూపారు: “గదరుత్తిహుదు గర్జిసుతి హుదు/ బడవర బగ్గర తుత్తిన చీలద/ ఒళగిన ఒళగిన దనియొందు.” 38 గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

ఇవి 'తుత్తిన చీల" కవితలోని పంక్తులు. పేదల ఆకలి. ఆక్రోశాలు నేలను: కబళిస్తాయని గర్హిస్తున్నట్టు హెచ్చరిస్తారు.. *కురుడు కాంచాణ” ఐశ్వర్యమదాంధతను గర్జిస్తుంది. 'హృదయసముద్ర “నాకు తంతి మొదలైనవాటిలో ఆధ్యాత్మికచింతన చోటుచేసుకుంటుంది. అరళు-మరళ్ళు జీవలహరి, ఇదునభోవాణి ఇత్యాదుల్లో మానవ జీవితవిశ్లేషణ గోచరిస్తుంది. “నిరాభరణ సుందరి బేంద్రే కథారచనా కౌశలానికి మచ్చుతునక. తిరుకర పిడుగు, ఉద్దార, నగెయహెగె వంటి నాటకాలు సాహిత్య మత్తు విమర్శె, సాహిత్య సంశోధన్సె విచార మంజరి, సాహిత్యద విరాట్‌స్వరూప మొదలైన విమర్శగ్రంథాలు కన్నడ సాహిత్యంలో అత్యంత (ప్రామాణికంగా నిలిచాయి. భగ్నమూర్తి, ఉపనిషద్రహస్య, కబీర వచనావళి, గురు గోవిందసింగ్‌ వంటి అనువాదాలు ఇంగ్లీషు, హిందీ, బెంగాలీ, మరాఠీ భాషల్లో ఆయన పాండిత్యాన్ని నిరూపిస్తాయి. ఆయన ఇంగ్లీషు, మరారీల్లో కూడా మౌలికరచనలు చేశారు. ముప్పై కావ్యాలు, ఆరు 'నాటకాలు, ఒక కథాసంపుటి, పదకొండు విమర్శగ్రంథాలు, పది అనువాదాలు, ఓ ఆంగ్రరచన, నాలుగు మరాఠీ (గ్రంథాలు రాశారు.

1964లో 'వెలువడిన “నాకు తంతి” జ్ఞానపీఠ పురస్కారం పొందిన మహాక్షావ్యం, ఇది ప్రతీకాత్మకంగా సాగిన తాత్వికకావ్యం, నవ్యమానవావిర్భావాన్ని ప్రకటిస్తుంది. బేంద్రే విశ్వమానవతను ఇందులో అన్వేషిస్తారు. ఆత్మాన్నత్యాన్ని ప్రపంచీకరిస్తుంది ఇది. భారతీయ ఆధ్యాత్మికభావసారాన్ని నిక్షిప్తం చేస్తుం ది. సార్వదేశికత న్కు ప్రజాస్వామ్య జీవనచైతన్యాన్ని ఉద్బోధిస్తుంది. ఇది నలభైనాలుగు కవితల సమాహారం. నగరజీవనం లోని వికృతాలను చూపుత్తూ అనర్ధాలు నశించి నవానందం మోసులెత్తాలని చాటే కావ్యమిది. 'నాకు తంతి' అంటే నాలుగు. తంత్రులని అర్ధం. బేంద్రే కవితల్లో దీనికి మకుటస్థానం. విశ్లేషకులు దీనిని గొప్ప (శ్రుతికావ్యంగా వర్గీకరించారు. నేను నీవు, అతను, ఆత్మ - ఈ నాలుగు పదాల తాత్త్విక, సామాజభిక చతుర్ముఖాభివ్యక్తి ఈ కావ్యవస్తువు. బీజాక్షరమంత్రం. అంతర్నిహితమై వుంది.. కవి మాటల్లోనే... *నాకు తంతిలోని నాలుగు భాగాలు ఒకే భావంలోని, నాలుగు అభివ్యక్తులు. మొదటిది నాదప్రధానం. రెండవది భావచిత్రమయం, మూడోది. ప్రశ్నోత్తర రూపం.. చివరిది మొదటి దానిపై భాష్యం; ఇవే నాలుగు తంత్రులు" అందులోని కొన్ని పంక్తులు... "నేను నీవు మధ్య పోరాటం/ ఏమిటో నాకు తెలియదు/ నాలుగు తంత్రుల వాద్యంలో/ నాలుగు స్థానాల నాలుగు నాదాలు/ ఒక్కటైపోతాయి.!

కన్నడ సాహితీరంగానికి బేంద్రే చేసిన మహత్తరసేవ 1928లో 'గెళెయరగుంపు' మైత్రీ సంఘాన్ని స్థాపించి, కన్నడ సాంస్కృతికచైతన్యాన్ని, స్వాతంత్ర్య సమరోత్సాహాన్నీ ఉద్దీపింపచేయడం, బేంద్రే కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం, "ఫెలోషిప్‌ పొందారు. ఆయనకు కేల్కార్‌ బహుమతి, మైసూరు, కర్ణాటక విశ్వవిద్యాలయాలు, కాశీవిధ్యాపీఠం జ్ఞానపీఠాలు ౨39

గౌరవ డాక్టరేట్లు, భారత ప్రభుత్వం “'పద్మల్రీ”? గౌరవం, "హైదరాబాద్‌ హిందీ. ప్రచార సభ “సాహిత్యాచార్య' బిరుదం లభించాయి. వరకవిగ్మా కర్ణాటక కవికులతిలకుడుగా సాహితీలోకంలో శాశ్వతస్థానం అమరులయ్య్యూరు, 40 గోవిందరాజు రామ కృష్ణారావు

గోపీనాథ్‌ మహంతి న ఆదివాసి హృదయదర్శి ర లతా గోపీనాథ్‌ మహంతి మైదాన 'ప్రాంతప్రజలే కాదు, కొండ కోనల్లో, కటక్‌ జిల్లా నాగబలిలో గోపీనాథ్‌ 1914 కీకారణ్యాల్లో నివనిన్తున్న ఆదివాసుల _ ఏప్రిల్‌ 20న జన్మించారు. మహానది స్థితిగతులు, ఆచారవ్యవహారాలు సాకల్యంగా _ స్త్రీర్రాన ఉన్న ఈ కుగ్రామం ఎందరో తెలుసుకుని సష్ట్రమాణంగా రచనా వ్యాసంగం స్తాబ్రాత్రీవేత్తలకు పురుడు పోసింది. సాగించిన గోపినాథ్‌ మహంతికి ఒరియా. షన్నెండో ఏటనే తండ్రిని పోగొట్టుకున్న సాహిత్యరంగంలో విశిష్ట స్థానముంది వివిధ వేకు కక వనన వనం ప్రక్రియల్లో రచనలు అందించిన ఆయన _ టర్‌ పతిభ బాల్యంలోనే అవిష్ఫృత కలం నవలను సమున్నతశిఖరానికి చేర్చింది. మెంది పాట్నా విశ్వవిద్యాలయం మెట్రిక్‌ ఆయన “మాటి మటాళ నవలకు, ప్రముఖ _ పరీక్షలో ద్వితీయస్థానంలో నిలిచారు. కన్నడకవి దత్తాత్రేయ: రామచంద్ర బేంద్రేతో _ ఆ దశలోనే సాహిత్యాభినివేశం వర్దిల్లింది. సంయుక్తంగా 1973లో జ్ఞానపీఠ పురస్కారం రావెన్నా కళాశాలలో ఉన్నత విద్య లభించింది. నభ్యసించి, 1936లో పాట్నా విశ్వ విద్యాలయం నుంచి ఆంగ్ల సాహిత్యంలో ఎం.ఏ, చేశారు. రెందేళ్ల తర్వాత ఒరిస్సా అడ్మిని'స్టేటివ్‌ సర్వీసులో చేరారు. ఆయన ఉన్నతపదవులు అధికభాగం అవిభక్త కోరాపుట్‌ జిల్లాలో ఆదివాసీ ప్రాంతాల్లో నిర్వహించారు... అక్కడ కొండజాతుల వారితో మమైకమయ్యారు.. వారి భాష

నేర్చుకున్నారు. వారి. ఇక్కట్లు తొలగించేందుకు కృషి చేశారు. పర్వత్రాంతాల్లోని శబర, గదబ వంటి ఆదివాసుల జీవితాలను అధ్యయనం చేశారు. అలాగే దళితులు ఎలా పీడనకు గురి అవుతున్నదీ తెలుసుకున్నారు. నగరాలలో పదవుల కోసం గోపీనాథ్‌ ఎన్నడూ ప్రయత్నం చేయలేదు. ఈ అనుభూతి ఆయన నవలలకు భూమికగా ఉపకరించింది, 1969లో ఆయన పదవీవిరమణ చేశారు. కొంతకాలం అమెరికాలోని శాన్‌జోస్‌ స్టేట్‌ యూనివర్సిటీలో సాంఘిక శాస్తాచార్యుడిగా పనిచేశారు. ఒరియా సృజనాత్మకరచనలో యు.జి.సి. గోపీనాథ్‌కు ఫెలోషిప్‌ ఇచ్చింది, అలాగే కెంద్ర 'ప్రభుత్వం కూడా 'సృజనాత్మకరచనలో ఎమిరిటస్‌ 'ఫెలోగా నియమించింది.

ఒరియా బెంగాలీ ఇంగ్లీషు భాషల్లో పండితుడైన గోపీనాథ్‌ 1984 నుంచి ఒరియాలో రచనలు సాగించారు. ఒరియా వచనశైలికి కొత్త సాబగులద్దారు. జనవ్యవహారంనుంచి సేకరించిన అనేకపదాలకు, మాండలికాలకు సాహితీగౌరవం లభింపచేశారు, ఆయన అన్న కాన్తూచరణ్‌ మహంతి కూడా ప్రసిద్ధ ఒరియా రచయిత కావడం విశేషం, “ఒరియా సాహిత్య చరిత్ర! కర్త డా. పురిపండా అప్పలస్వామి ఈ ఇద్దరినీ *ఒరియా నవలా సాహిత్యంలో రెండు దీపస్తంభాలు అని ప్రశంసించారు. గోపీనాథ్‌ వ్యాసాలు, కథలు ప్రముఖపటత్రికలలో ప్రచురితమయ్యేవి. ప్రతి వ్యాసం విజ్ఞానదాయకంగా ఉండేది. సామాజికసమస్యలను ఆయన చర్చించిన తీరు అందరినీ ఆకట్టుకునేది. కథలతోనే మొదట గోపీనాథ్‌ ప్రసిద్ధులయ్యారు. వస్తువు, శిల్చం, శైలి అన్నింటిలోనూ తనదైన ముద్ర వ్యక్తం చేసేవారు. ఆయన కథలన్నీ సామాజికచైతన్యంతో తొణికిసలాడేవి. వ్యంగ్యాస్తాలు సంధించేవారు... ప్రాంతీయ దురభిమానాన్ని నిరసించే కథలో గుంపుస్వామి (తెలుగు), జగుపండా (ఒరియా) పాత్రచిత్రణ అద్భుతం, పాళభూత, న్యాయబళద, పోళుహకటా, భిణేయి, జయజీబన, సే, కాఠచంపా, నామనే నాహి, పురాకపాల్‌, పాసర్‌పూల్‌, నవవధూ రణదంధోల్‌, ఉడంతాఖయి వంటి కథాసంపుటాలు ఒరియా. కథా సాహిత్యానికి అమూల్యాలంకారాలు;

నవలారచయితగా గోపీనాథ్‌కు ఒరియాలో ఫకీర్‌ మోహన సేనాపతి తర్వాతి స్థానం లభిస్తుంది. అంతర్జాతీయస్టాయిని సంతరించుకున్న నవలాకర్త ఆయన. గోపీనాథ్‌ ఈ నవలల్లో తన అనుభవాలక్సు స్పందనలకు, ఆలోచనలకు అక్షరాకృతి కల్పించారు. ఆయన నవలలు ఆదివాసుల జీవనం నేపథ్యంగా ఉంటాయి. 'దాడి బుఢాలో కొత్త నాగరికత ఆదివాసీ జీవనాన్ని ఎలా 'ఇక్కట్లపాలు చేస్తుందో చెప్పారు. తాటి చెట్టును. ఇందులో ప్రతీకగా తీసుకున్నారు. “అమృతేర్‌ సంతాన్‌' బృహత్‌ నవల, కోరాపుట్‌ జిల్లా కోదుజాతి ఆదివాసులు చిన్న చిన్న గుడిసెల్లో జీవిస్తారు. పోడుసాగు వారి జీవనోపాధి. ఇది కావ్యాత్మకకృతిగా ప్రపంచసాహిత్యంలో ఉన్నతన్థానం సముపార్దించుకుంది. *'పరజా' నవల కూడా కొండజాతి వారిపైన రాసిందే. తమ నేలపైన వారికున్న మమకారాన్ని రసార్దంగా చిత్రించారు. త్తం గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

“దానాపాని నవలలో ప్రభుత్వ కార్యాలయాల పనితీరున్ము వ్యవస్థలోని అవాంఛ నీయ ధోరణుల్ని దుయ్యబట్టారు. ఇందులో మన్నీదత్‌ అనే ఉద్యోగి నేర్పుగా పదోన్నతులు పొందగలిగాడేగాని కుటుంబం నుంచి అభిమానాన్ని చూరగొనలేకపోతాడు. "“లయవిలయిీ నవలకు. కార్యక్షేత్రం పూరీ.. తండ్రి నుంచి పుణికి పుచ్చుకున్న ఆధ్యాత్మికతకు. గోపీనాథ్‌ ఈ నవలలో చక్కటి కథారూపమిచ్చారు.. కోల్‌కతా సంపన్నవర్ణాల చర్యల వల్ల వారెలా దోపిడికి గురవుతున్నదీ వివరిస్తుంది. ఒరిస్సా గ్రామీణ జీవనపరిస్థితులకు 'మాటి మటాళా' అద్ధం. పడుతుంది. రైతుల సమస్యలిందులో ప్రస్తావించారు, శివభాయి, తంశ్రీకార్‌, దిగ్‌ దిహురీ, దుయిపత్ర్‌, మన్‌గహిర్‌ రచాస్‌, సపన్‌మాటి మొదలైన ఇతరనవలలు గోపీనాథ్‌ సృజనాత్మకతకు నిదర్శనాలు. ఆయన కలం నుంచి మొత్తం ఇరవైనాలుగు ఉత్తమనవలలు ఉత్కళమణి గోపబంధ్ళు రాధానాథ్‌ రాయ్‌, దీపన్‌ జ్యోతి జీవితచరిత్రలను గోపీనాథ్‌ రచించారు. *మహాపురుష్‌, “ముక్తిపథ్‌' నాటకాలు 'కళాశక్తి' "పేరుతో వ్యాససంపుటి వెలయించారు. గోపీనాథ్‌ మంచి అనువాదకుడు. రవీంద్రుని *యోగాయోగ్‌ టాల్‌స్టాయ్‌ “వార్‌ అంద్‌ పీస్‌' ఒరియాలోకి అనువదించారు. ఒడిషా దక్షిణభాగంలో నివసించే కొ ౦దజాతి భాషపై పరిశోధన చేసి, వ్యాకరణగ్రంథం రచించారు. జ్ఞానపీఠ్‌ పురస్కారం పొందిన “మాటి మటాళి నవల రాయడానికి గోపీనాథ్‌ ఒక దశాబ్దం పాటు. శ్రమించారు. పల్లె సౌందర్యం, ప్రజల మనోభావాలు, వరదల బెడద, జమీందారీ దౌష్ట్యం, మారని సామాజిక విలువలు, మూఢవిశ్వాసాలు, సేవానిరతులను ఈ నవలలో ప్రతిభాన్వితంగా చూపారు, పట్టభద్రుడైన ఆదర్శవాది. రవి. ప్రజాసేవకు అంకితమైన వ్యక్తి. 'పల్లెప్రజల్లో చైతన్యం ఉద్దీపింపచేసే యత్నంలో “ఛవి అనే యువతితో పరిచయమవుతుంది. అది (ప్రేమగా పరిణమిస్తుంది. అయితే రవి తండ్రి జమీందారు, అహంకారి, వారి వివాహానికి సమ్మతించడు. తండ్రి చేసే అన్యాయాన్ని రవి సహించడు. మరో గ్రామానికి వెళ్లిపోతాడు, ప్రజల్ని సంఘటిత పరున్తాడు. “భవి సైతం ప్రజాసేవలో నిమగ్నమవుతుంది. ఒరిస్సాలో వరదలు వచ్చినప్పుడు రవి, ఛవి దివారాత్రులు (శ్రమించి ప్రజల్ని ఆదుకుంటారు. ఈ నవలలో రవి పాత్ర ద్వారా గోపీనాథ్‌ తన ఆదర్శాలను భావజాలాన్ని లోకానికి తెలియజేశారు. అనేక ఆర్థిక, సాంఘిక సమస్యలను వివేకవంతంగా విశ్లేషించారు. 'నవలానిర్మాణం, శైలీవిన్యాసం, పాత్రచిత్రణ అత్యంత ప్రతిభావంతంగా. సాగడంచేతనే, ఒరియా సాహితీరంగం ఈ నవలను ఆధునిక మహాకావ్యంగా పరిగణించింది.

గోపీనాథ్‌ మహంతి ఒరిస్సా సాహిత్య అకాడమీ, కేంద్ర సాహిత్వ అకాడమీ పురస్మారాలందుకున్నారు. ఆయనకు సోవియట్‌ ల్యాండ్‌ నెహ్రూ అవార్డు లభించింది. జ్ఞానపీఠాలు శం

సంబల్పూర్‌ విశ్వ విద్యాలయం 1976లో గౌరవ డి. లిట్‌.. ప్రదానం చేసింది. భారత ప్రభుత్వం 1981లో "పద్మభూషణ్‌ గౌరవంతో సత్కరించింది.

ఆయన నవలలు అధికభాగం ఇంగ్లీషులోకి అనువాదమయ్యాయి. 'అమృతేర్‌ సంతాన్‌” ప్రధాన భారతీయభాషలన్నింటిలోకీ అనువాదమయింది. ఇతరనవలలు. కూడా భారతీయభాషలలోకి అనువాదమై, ఆ భాషాపాఠకుల మన్ననలందుకున్నాయి. గోపీనాథ్‌ కథలు పెక్కుభాషల్లోకి అనువాద రూపంలో ్రవేశించాయి,

గోపీనాథ్‌ మహంతి 1991 ఆగస్టు 20న స్వర్గస్టులయ్యారు, ఆయన మహత్తరరచనలు సాహితీప్రపంచాన్ని అనునిత్యం తేజోవిలసితం చేస్తూనే ఉంటాయి. శశ గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

సంబల్పూర్‌ విశ్వ విద్యాలయం 1976లో గౌరవ డి. లిట్‌.. ప్రదానం చేసింది. భారత ప్రభుత్వం 1981లో "పద్మభూషణ్‌ గౌరవంతో సత్కరించింది.

ఆయన నవలలు అధికభాగం ఇంగ్లీషులోకి అనువాదమయ్యాయి. 'అమృతేర్‌ సంతాన్‌” ప్రధాన భారతీయభాషలన్నింటిలోకీ అనువాదమయింది. ఇతరనవలలు. కూడా భారతీయభాషలలోకి అనువాదమై, ఆ భాషాపాఠకుల మన్ననలందుకున్నాయి. గోపీనాథ్‌ కథలు పెక్కుభాషల్లోకి అనువాద రూపంలో ్రవేశించాయి,

గోపీనాథ్‌ మహంతి 1991 ఆగస్టు 20న స్వర్గస్టులయ్యారు, ఆయన మహత్తరరచనలు సాహితీప్రపంచాన్ని అనునిత్యం తేజోవిలసితం చేస్తూనే ఉంటాయి. శశ గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

విష్ణుసఖారాం ఖాందేకర్‌

మరాఠీ సాహిత్య'బుషి' విష్ణుసఖారాం ఖాండదేకర్‌

విశ్వశ్రేయస్సు కోసమే సాహితీసృష్టీ జరగాలని తిష్టుసఖారాం ఖాందేకర్‌ 1898 జనవరి గాఢంగా విశ్వసించి, తదనుగుణంగా జీవిత 19న _ మహారాష్ట్రలోని స్తాంగ్లీలో పర్యంతం రచనలు చేసిన ఆదర్శ సాహితీనిధి జన్మించారు. తండ్రి ఆత్మారాం పంత్‌ విష్ణుసఖారాం ఖాందేకర్‌. బడుగు వర్షాలు _ సాంగ్లీ మున్సిఫ్‌గా పని చేశారు. ఖాందేకర్‌ మధ్యతరగతి ప్రజల స్థితీగతుల్ని సమగ్రంగా తొలినాముం గజేశ్‌' ఆత్మారాం.. బాల్యంలో పరిశీలించ్వి వారి 'జీవితగ్రాథలే కేంద్ర తండ్రిని పోగొట్టు కున్న గబేశ్‌ను, 'సఖారాం బిందువులుగా. సాహితీస్టజన చేయడంతో ఖ్రాందేకర్‌' దత్తత తీసుకుని విష్ణుసఖారాం. వాట్టు శాయశక్తులా వారికి చేయూత ఖ్ఞాండేకర్‌గా పునర్నామకరణం చేశారు. నందించిన ఖాందేకర్‌. గురించి (ప్రముఖ ఖాందేకర్‌ చిన్నతనంలో మలేదియా రచయిత బి.బి, బోర్మర్‌ “మరాఠీ సాహితీ జ్వరంతో బాధపడేవారు, సాంగ్లీలో చదివి లంలో బు డు అనారు ముంబై విశ్వవిద్యాలయం మెట్రి క్యులేషన్‌ మ. షు మొత్తంలో ఎనిమిదో స్థానం: చేజిక్కించు లభించింది. కున్నారు. బాల్యంలో ఆటలు, నాటకాలపై అభిమానం చూపేవారు. అన్నిరకాల పాత్రల్లో నటించేవారు. విపరీతంగా చదివేవారు. నవలలంటే చాలా ఇష్టం. పూనా ఫెర్ఫ్యూసన్‌ కళాశాలలో ఉన్నతవిద్య కోసం చేరారు, ఇతర ఖర్భుల నిమిత్తం ట్యూషన్లు చెప్పేవారు. హైకోర్టు ప్లీడరు జ్ఞానపీఠాలు శీర్‌

పరీక్ష రాసి, సావంతవాడిలో న్యాయవాదవృత్తి 'చేపట్టే అవకాశముంది. అయితే ప్రముఖ సామాజిక కార్యకర్త, జి.జి. అగార్కర్‌ సేవాంకితజీవనంతో (ప్రభావితుడయ్యారు. ధనసంపాదనకంటే 'సంఘసేవే ఉత్తమమార్గమని నిశ్చయించుకున్నారు, ఉన్నత విద్యకు స్వస్తి చెప్పి 'శిరోద్‌' అనే గ్రామంలో వున్న పాఠశాల్లో ఉపాధ్యాయవృత్తిని 1920లో చేపట్టారు. అది. కొంకణి ప్రాంతంలోని పల్లె. కేవలం నిర్లీతపాఠాలే కాక రామాయణ్య భారతాది. గ్రంథాల నుంచి కథలు చెప్పి, వద్యార్థుల్లో ఉత్తమాదర్శాలు వర్ధిల్ల చేసేవారాయన. [గ్రామ ప్రజలకు "సేవలందించేవారు. సాహితీవ్యాసంగంతో అనారోగ్యాన్ని సైతం విస్మరించేవారు. సుప్రసిద్ధ మరాఠీ సాహితీవేత్తలు శ్రీపద్‌ కృష్ణ కోలాట్కర్‌, రామ్‌గణేశ్‌ గడ్కరీ రచనలు ఖాందేకర్‌ను విశేషంగా ప్రభావితం చేశాయి.. రచన, బోధన, సాంఘికసేవ ఆయన ముఖ్యవ్యాపకాలు. ఆయనకు, మనుతాయ్‌తో వివాహమైంది. పద్ధెనిమిది సంవత్సరాలు శిరోద్‌లో పనిచేసి, 1938లో ఆరోగ్యకారణాలపై కొల్లాపూర్‌ వెళ్లారు. ప్రముఖ చలనచిత్ర దర్శకులు వినాయక్‌ కోరికపై సినిమాలకు మాటలు సమకూర్చారు, వాటితోపాటు వివిధ ప్రక్రియల్లో రచనలు కూదా కొననాగెంచారు.

విష్ణుసఖారాం ఖాందేకర్‌ అసాధారణ సాహితీవేత్త. రామాయణం, అరేబియన్‌ నైట్స్‌ కథలు కోలాట్సర్‌ *“సుదామ్యాచె పోహే” రచనలు శిరోద్‌ (గ్రామం - ఈ నాలుగూ తన జీవితానికి స్ఫూర్తిదాయకాలని ప్రకటించారు. శిరోద్‌ గ్రామప్రజల పేదరికం, ప్రథమ ప్రపంచ యుద్ధానంతరం మానవాళి మనోభావాలు, 'పెరుగుతున్న భౌతిక విలువలు, మార్క్చిజం వ్యాప్తి, రష్యా విఫ్లవర్శి గాంధీజీ నాయకత్వాన స్వరాజ్యోద్యమం, స్వార్ధపరుల కార్యకలాపాలు, దోపిడి వ్యవస్థ వంటి అనేకాంశాలు ఆయన దృష్టిని ఆకర్షించాయి. ఈ నేపథ్యాలతో తన ఆదర్శాలకు, ఆశయాలకు, ఆలోచనలకు అక్షరరూపం కల్పించారు, మంచి శైలి, ' సమున్నత భావుకత ఆయన ప్రత్యేకతలు. విద్యార్థిగా జీర్ణించుకున్న హరిభావ్‌ ఆప్టే నవలల్లోని అభినివేశం, 'కేశవసుతీ కవితల విప్లవభావాల్డు అగ్గార్మర్‌ వ్యాసాల్లోని సంస్మరణస్ఫూర్తి,. కోలాట్మర్‌ - గడ్మర్‌ శైలీవైదుష్యం మనసులో మెదులుతూనే ఉందేవి, వ్యక్తిత్వాన్ని, సాహితీమూర్తిమత్వాన్ని సమాంతరంగా 'పెంచుకున్న మనీషి ఖాందేకర్‌. 1919లో తొలిరచన. కోలాట్కర్‌ ఆమోదం పొందింది. “శ్రీమత్‌ కలి పురాణం” నుంచి 1974లో 'యయాతి”' వరకు నిరంతరంగా ఈ రచనావ్యాసంగం సాగింది. ఒక నాటకం, పదిహేను నవలలు ఇరవైతొమ్మిది కథా సంపుటాలు, ఆరు నీతికథాసంపుటాలు, పధ్నాలుగు వ్యాస సంపుటాలు, ఐదు సాహిత్యవిమర్శన (గ్రంథాలు మూడు ప్రసంగ సంపుటాలు తొమ్మిది విమర్శనాత్మక వ్యాససంపుటాల్సు రెండు జీవితచరిత్రలు, ఒక అనువాదం (మూడు భాగాలు), పద్దెనిమిది చలనచిత్రాలకు మాటలు

• ఖాండేకర్‌ కలం నుంచి జాలువారాయి. ఆయన రాసిన 250కి పైగా కథలు మరాఠీ కథాసాహిత్యంలో మణిపూసలుగా ఖ్యాతిగాంచాయి.

వీటి రచన మూడు దశల్లో సాగింది. మొదటి దశలో ఆదర్శవాదం, రెందోదశలో యుద్ధానంతర వాతావరణం, చివరి దశలో న్వతంత్రభారతంలో న్ఫితిగతులు శేగ్ర గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

చోటుచేసుకున్నాయి. 'నవమల్లిక్క “సూర్యకమలె% 'పహిలీలత॥; “స్తీ అని పురుషో మొదలైన సంపుటాలు అత్యంత పాఠకాదరణ పొందాయి. సంవిధానంలోను, ఇతివృత్తంలోను ఆయన నవలలు విలక్షణమైనవి. పల్లె జీవనస్ఫూర్తిని నింపుకోగానే నా రచనావస్తువులో మార్పు వచ్చింది" అన్నారాయన. తొలి నవల “హృధయాంచి. హాంకొకు ఆధారం శిరోద్‌లోని ఒక సంఘటనే... ధనధాహాన్ని నిరసించే నవల 'కాంచన మృగ్‌', “ఉల్క, 'దోనే ధ్రువ నవలల్లో మధ్యతరగ త జీవనసరళి చూవారు.. ఆ దర్శాలకు, ఆచరణకు మధ్య అంతరం 'క్రాంచవధ! వివరిస్తుంది. సంప్రదాయ: విలువల చుట్టూ అల్లిన నవల “అ్యశు వ్యాసప్రక్రియ పితామహుడిగా ఖాండేకర్‌ ప్రసిద్ధుడు, వస్తు వైవిధ్యంతోపాటు. విషయపరిజ్ఞానంతో అవి నిండి ఉంటాయి. జీబ్రాన్‌, ఠాగూర్‌ల స్ఫూర్తితో నీతికథలు రాశారు. సాహిత్యంపైన, నాటకరంగంపైన ఆయన విమర్శన గ్రంథాలు ప్రామాణికాలు. “మరాఠీ నాట్య సంసార్‌' మరాఠీ నాటకరంగంపై సాధికారికగ్రంథం. ఆయన గొప్ప వక్త. చలనచిత్ర రచనను ఆయన వృత్తిగా పరిగణించలేదు.

"యయాతి నవలలోని: పాత్రలు పౌరాణికాలైనా ఖాందేకర్‌ వాటిని అద్భుత ప్రతీకలుగా మలిచారు. అది సందేశాత్మకరచన. ఆధునికసమాజంలో మితిమీరుతున్న భోగ్రలాలసతను దుయ్యబట్టారు. ధనార్తిన్మి విధ్వంసకప్రవృత్తిని బలప్రదర్శనను రచనల్లో నిరసించారు. కామమోహాల కంటే త్యాగమే గొప్పదని నిరూపించారు, ఇందుకు “కచ-దేవయాని' వృత్తాంతంలో మార్పులు చేశారు. కచుని పాత్ర ఆదర్శప్రాయంగా ఉండేటట్లు తీర్చిదిద్దారు. సమాజంపట్ల వ్యక్తి బాధ్యతల్ని ఈ నవల గుర్తు చేస్తుంది. భారతీయ సాంస్కృతిక, తాత్విక విలువలకు నవల 'పెద్దపీట వేసింది. యయాతి, శర్మిష్ట కచుడు, దేవయాని పాత్రలకు ఆధునికాన్న్వయంర చేకూర్చడంలో ఖాండేకర్‌ చూపిన ప్రతిభ అసాధారణం. అందుకే ఈ నవల ప్రతిష్టాత్మక జ్ఞానపీఠ పురస్కారం పొందగలిగింది.

అనారోగ్యంతోపాటు ఆయనకు వృద్దాప్యంలో కంటిచూపు మందగించింది. చివరి రోజులు కొల్హాపూర్‌ సమీపంలో ఉన్న 'ఇస్లాంపూర్‌లో తన మూడో కుమార్తె సులభ కపాడి వద్ద గడుపుతూనే 1976 సెప్టెంబరు 2న తుదిశ్వాస విడిచారాయన, ఖాండేకర్‌కు 1960లో సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం లభించింది. 1968లో కేంద్ర ప్రభుత్వం పద్మభూషణ్‌ గౌరవం ప్రదానం చేసింది. 1970లో సాహిత్య అకాడమీ 'ఫెలోషిప్‌” ఇచ్చి సత్కరించింది.. కొల్పాపూర్‌లో శివాజీ విశ్వవిద్యాలయం ఖాండేకర్‌కు గౌరవ డాక్టరేట్‌ పట్టా ఇచ్చింది. 1998లో భారత ప్రభుత్వం ఆయన గౌరవార్థం తపాలాబిళ్ల విడుదల చేయడర విశేషం.

ఆయన రచనలు గుజరాత్స్‌ తమిళం, హింది, సింధీ కన్నడం, మలయాళం, బెంగాలీ భాషల్లోకి అనువాదమయ్యాయి. ఆధునిక సాహిత్యంలో విష్ణసఖారాం ఖాందేకర్‌ పేరు శాశ్వతంగా వెలుగొందుతుందనడంలో సందేహం లేదు, జ్ఞానపీఠాలు త్న

| ఈ కక్రా. | | వ. ( పి.వి. అఖీలన్‌ క్‌14 స్తవిముక్తికి కలంపట్టిన యోధ పి.వి. అఖిలన్‌ రచనా వ్యాసంగాన్ని సంఘ సంస్కరణ, అఖిలన్‌ 1922 జూన్‌ 27న దేశసేవ, మహిళాభ్యుదయం వంటి ఉన్నత శత్రమిళనాడులోని పుదుక్కోట్టె జిల్లా లక్ష్యాల పరిపూర్తికి సాధనంగా మలచుకున్న 'పెరుంగళూర్‌ (గ్రామంలో జన్మించారు, వైడ్యలింగం అభలాందను (అలల, ఐ.నీ.ఎన్‌. అధికారిగా చేయాలని కథ, 'నాటకం 'వ్వాసం కవిత 'ప్రక్రియలో క కస వ కస నా శ గా క వాం; ఫ్‌! స్త . “ ఆకాంక్షించారు. అఖీలన్‌. బాల్యదశలోనే ఆయన కృతులు తమిళ సాహిత్యానికి విశ+వయ గబాదకు లోనయాంర అమూల్యాభరణాలు. ఆయన “చిత్తిరపావైో” _ ల న్లో రాల బాధ క భ్‌ గలి క పాందాఠు. న "కాలమది. పేదరికంలోనే చదువు సాగించారు. మననంతా దేశభక్తితో నింపుకున్న అఖిలన్‌, విద్యార్ధిగా బంకిం ఛటర్జీ, సుబ్రహ్మణ్య భారతి వంటి మేటి రచయితల. 1గంఢాలు చదివారు, సాహిత్యాఖినివే శం పెంచుకున్నారు, ఆయనను గాంధీ విశేషంగా ప్రభావితం చేశారు. మొపాస్కా చెకోవ్‌ రచనలు ఆకర్షించాయి. సామాజికపరిస్టి తుల్ని దశలోనే పేదరికంపై ఆయన రాసిన కథ 48 గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

పలువురి ప్రశంసలందుకుంది. మెట్రిక్యులేషన్‌ లో ఉత్తీర్ణులయ్యాక అఖిలన్‌ పుదుక్కోట్టైలో కాలేజీ విద్య సాగించలేకపోయారు.; గాంధీ పూరించిన స్వరాజ్యోద్యమ శంఖారావం అఖిలన్‌ గుండెలో మారుమోగింది... చదువుకు స్వస్తిచెప్పి స్వాతంత్రసమరంలో సైనికుడయ్యారు. “శక్తి యువసభును వేదికగా ఎంచుకుని పోరాటానికి నాంది పలికారు. 'పేదరికంవల్ల అఖిలన్‌ నిరాశ చెందలేదు. భుక్తికోసం తిరుచ్చిలో 1945లో రైల్వేలో మెయిల్‌ సార్టరుగా చేరారు. రచనల ద్వారా దేశసేవానిరతిని కొనసాగించారు. 1957 వరకు సార్దరు ఉద్యోగంలో ఉన్నారు. రచనను జీవికగా స్వీకరించి సాహితీసౌరభాలు నలుదిశలా వ్యాపింపజేశారు. అఖిలన్‌ ప్రతిభావిశేషాలు గుర్తించిన ప్రభుత్వం, చెన్నై ఆకాశవాణి కేంద్రంలో తమిళ విభాగ ప్రయోక్తగా ఒక దశాబ్దంపైగా ఆయన సేవలు వినియోగించుకుంది.

అఖిలన్‌ భావజాలసారాన్ని ప్రముఖ విమర్శకులు (ప్రమానందకుమార్‌ *గాంధీ నేతృత్వంలో సాగిన భారత స్వాతంత్రోద్యమ ఛత్రచ్చాయలో పెరిగిన గొప్ప భారతీయ నవలాకారుడు అఖిలన్‌” అని అభివర్టించారు. ఆయన రచనల్లో దేశాభిమానం తొణికిసలాడుతుంది. వాటి లక్ష్యం సమాజహితం. ప్రధానంగా నవలాకర్తగా లబ్ద్బప్రతిష్టుదైన అభిలన్‌ ఇతరప్రక్రియల్లో సహితం రచనలు చేశారు. '“అఖిలన్‌ కవిదైగళి ఆయన కవితా సంపుటి. *వాయువిల్‌ ఇన్ఫమ్‌” అనే నాటకం ఆయనకు మంచిపేరు తెచ్చింది. ఆయన వ్యాసశైలి రమణీయంగా ఉంటుంది. విషయ విశ్లేషణ షాఠకుల్ని అలరిస్తుంది. ఇళ్ళెరుక్కు మణమగళుక్కు కదైక్కలై, పేత్తియిన్‌ రహస్యంగళ్‌ - మొదలైన. ఏడు. వ్యాససంపుటాలు, సోవియట్‌ నాట్టిల, మలేసియా సింగపూరిల్‌ అఖిలన్‌- వంటి యాత్రాకథనాలు వెలువరించారు. తంగ 'నగరమ్‌, కాణానకణ్ధ్ణన్‌, 'నల్ల'పైయన్‌ వంటి బాలసాహిత్య రచనలు పిల్లల్ని ఎంతగానో ఆకట్టుకున్నాయి. అనువాదకళలో కూడా ఆయన దిట్ట. ఆస్మార్‌ వైల్డ్‌ రచనకు అనుకృతి “దాహం”, కథానిర్మాణంలో అభిలన్‌ అసమాన ప్రతిభ వ్యక్తమవుతుంది. కథనం ఉత్కంఠభరితంగా సాగుతుంది. గాంధేయ మార్గంలో సామాజిక పరివర్తన జరగాలని చాలా కథల్లో ప్రతిపాదించారు. వరకట్నం కుటుంబాలలో స్త్రీల 'దైన్యస్థితి, ఆర్ధికవ్యత్యాసాలు, చీకటి వ్యాపారం, 'స్వరాజ్యోద్యమ ఘట్టాలు, వితంతువివాహం,, మానవసంబంధాలు మొదలైనవి ఇతివృత్తాలుగా తీసుకుని అభిలన్‌ రచించిన కథలు పాఠకుల్ని బాగా ఆలోచింపజేస్తాయి... మనసులో చెరగని, ముద్రవేస్తాయి. విడుదలై, నిలవినిలే. ఎరిమలై, సత్తియ అవేశమ్‌, వేలియుమ్‌ పయురుమ్‌, శక్తివేల్‌, సహోదరర్‌ అనో, పసియుమ్‌ రుసియుమ్‌ ఇత్యాది పదహారు కథాసంపుటాలను తమిళ పాఠకలోకం 'పెన్నిధులుగా: భావిస్తుంది.

అఖిలన్‌ నవలాప్రక్రియను ఉన్నతోన్నతశిఖరాలకు చేర్చారు. ప్రపంచదేశాల్లో వున్న తమిళకుటుంబాలలో తప్పకవుండే [గ్రంథాలలో అఖిలన్‌ నవలలను మొదట పేర్కొనాలి, కలైమగళ్‌ బహుమతిని. 1945లో అందుకున్న "పెణ్‌ నవల తమిళ సాహితీరంగంలో సంచలనం సృష్టించింది. దీనికి స్వరాజ్యోద్యమం నేపథ్యం, ఐ.సి.ఎస్‌.ను కాదని జాతీయతా జ్ఞానపీఠాలు శ్రి

స్ఫూర్తితో స్వతంత్ర సంగ్రామంలోకి దూకిన యువకుడు ఇందులోని ప్రధానపాత్ర, ప్రతిపుటా ఉద్విగ్నత నింపుకుంటుంది, 'మంగియ: నిలవవు” ఆయన తొలి నవల్క 'ెంజిన్‌ అలైగళ్‌ అఖిలన్‌ గాధతర దేశాభిమానానికి నిదర్శనం, స్వాతంత్రోద్యమగాథను. శక్తిమంతంగా చూపుతుంది. నేతాజీ మహనీయతను ఆవిష్కరిస్తుంది. సమాజంలో ఉత్తమసంస్క్మరణ రావాలని నిరూపించే నవల *ఎంగే. పోగిరోమ్‌.” అఖిలన్‌ రాజకీయపరిజ్ఞానం ఎంత లోతైనదో ఈ నవల ద్వారా వ్యక్తమవుతుంది. రాజేంద్ర చోళుని విజయాలను రచయిత 'వేంగైయిన్‌ మైన్టన్‌' నవలలో చిత్రించారు, పాండ్యుల చరిత్ర ఆధారంగా. *కయల్విళి% విజయనగరచరిత్రపై 'వెట్రితిరునగర్‌' నవలలు రాశారు.

అఖిలన్‌ కలం నుంచి. జాలువారిన పదిహేను నవలలలో 'చిత్తిరపావైో అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందింది. జ్ఞానపీఠ పురస్కారం సముపార్ణించిన ఈ నవల మహిళావైతన్యానికి సంకేతం. “ఆనంది* ఇందులోని ప్రధానపాత్ర. '“అణ్జామలై మంచి చిత్రకారుడు. పరస్పరం ఆకర్షితులవుతారు. అది (ప్రేమగా పల్లవిస్తుంది. ఇలావుండగా అణ్జామలై తండ్రి ఆశ్రయం పొందిన “మాణిక్యం” దృష్టి ఆనందిపై పడుతుంది. దుర్గుణాలకు మారుపేరు మాణిక్యం, కొన్ని సంఘటనల ప్రభావంతో ఆనంది వివాహం మాణిక్యంతో జరుగుతుంది. అతనిలోని దుర్గార్మం, ధనదాహం, వంచన, కాముకత ఆనంది జీవితాన్ని నరకప్రాయం. చేశాయి. అణ్జామలై తీరని వ్యథకు లోనవుతాడు. అతనికి తండ్రి స్నేహితుని కుమార్తె సుందరితో పెళ్ళి అవుతుంది. సుందరికి ధనాశ అధికం, శృంగారచిత్రాలు గీసి డబ్బు సంపాదించాలని భర్తను వేధిస్తుంది.. వారి మధ్య అంతరం పెరుగుతుంది. చివరకు ఆత్మహత్య చేసుకుంటుంది, మాణిక్యం కుయుక్తులకు లోనై అజణ్జామలై తండ్రి మంచం పట్టి కన్ను మూస్తాడు. అణ్జామలై హితైషి శారద ప్రోత్సాహంతో ఆనంది అణ్జామలైను కలుసుకుంటుంది. ఆగ్రహించిన మాణిక్యంతో జరిగిన ఘర్షణలో ఆనంది మంగళసూత్రం తెగిపోతుంది. ఆనంది శాశ్వతంగా అణ్జామలైతో జీవితం గడపడానికి వెళ్ళిపోతుంది. ఈ నవల తమిళనాట అనూహ్యస్పందన కలిగించింది. “శాస్రోకంగా పెళ్ళి చేసుకున్నంత మాత్రాన భర్తలు భార్యలను బానిసలుగా: చూసే కాలం గతించింది” అని అఖిలన్‌ హెచ్చరిస్తారు, సన్నివేశకల్పనలో, పాత్రచిత్రణలో, కథనవిన్యాసంలో కొత్త పుంతలు తొక్కిన నవల ఇది.

అభిలన్‌ రచనలు ఇతరభారతీయభాషల్లోకి, ఇంగ్లీషు, రష్యన్స్‌ జర్మన్‌ తదితర విదేశీ భాషల్లోకి అనువాదమయ్యాయి. అణ్జామలై చెట్టియార్‌ స్మారక పురస్కారం, తమిళ వికాస పరిషత్తు బహుమతి, తమిళ స్తాహిత్య' అకాడమీ, కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారాలు ఆయన అందుకున్నారు, 1988 జనవరి 31న అఖిలన్‌ కాలధర్మం చెందారు. ఆయన రచనలు కాలావధులకు అతీతాలు. 50 గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

న సోగ శ శో ! ( ్ర' (| లీ ఆశాపూర్తాదేవి కో నారీలోకానికి ఆశారేఖ లాలా ఆశాపూర్జాదేవి వంగదేశ విభజనతో సంక్షుభితపరిస్టితులు వ్రంగసీమలో ధనికకుటుంబాల బాలికలు నెలకొన్న దశలో ఆశాపూర్ణాదేవి సంపన్న _ గడ్రప్ర ద్రాటరాదనే నిబంధన ఉందేది. కట్టుబాట్ల మధ్య పెరిగి కఇవలం స్వయుర నించారు వ. కన న నను కశ న బజన్సించారు.. విద్వాగంధం, సంన్నారం సాహితీక్షేత్రంలో శిఖరప్రాయులతో సమ స కా టుంబిం ఆమెది. ౦6౬ గొప్ప స్కంధంగా విలక్షణస్థానం అలంకరించడమే: చిత్రకారుడు. తల్లి సారన్వతమూర్తి. కాక్క భారతీయ జ్ఞానపీఠ పురస్కారం విద్యాబుద్ధులన్ని ఆశాఖూ ర్జాదేవి ఇంట్లోనే స్వీకరించిన తొలి విదుషీమణి ఆశాపూర్తాదేవి, నేర్పారు. వారింట్లా మంచి గ్రంథాలయ మహిళాభ్యుదయసాాధనే లక్ష్యంగా రచనలు ముండదేది. వారింటికి (ప్రవాస్కి ఖా రతి, సాగించి సమాజంలో స్తీ స్థానం విషయమై: మానసి, అర్చన, సా హిత్య, భరతవర్ష కొత్త ఆలోచనలకు 'తెరతీశారు. 1'ప్రథము మర్మబాణి వంటి పత్రికలు వచ్చేవి. ప్రతిశ్రుతి నవల వెలయించిన ఆశా బెంగాలీ సాహిత్య పరిషత్తు, జ్ఞానవికాస్‌ పూర్ణాదేవ్మి 1976లో జ్ఞానపీఠ పురస్కారం _ ల్రైబర్రీ చైతన్య పుస్తకాలయ్‌ నుంచి అందుకున్నారు. (గ్రంథాలు తెప్పించేవారు. చిన్నతనంలోనే ఆశావూర్జాదేవిలో సాపిత్యాభిలాష వర్ధిల్లింది. దీనికి తగినట్లు తల్లిదండ్రుల ప్రోత్సాహం లభించింది.

రాజా రామమోహన్‌రాయ్‌ నంస్కరణ ప్రభావం సమాజంపై కొంత ప్రసరించినప్పటికీ, కుటుంబసంప్రదాయానుసారం ఆశాపూర్తాదేవికి పదిహేనవయేటనే వివాహమయింది, అప్పటికే రచనావ్యాసంగంలో ్రవేశించిన ఆమె, అటు గృహిణిగా, ఇటు రచయిత్రిగా ఉభయబ్తాధ్యతలు అంకితభావంతో నిర్వహించగలిగారు. బాలసాహిత్యంతో ఆమె రచనారంగరలో !అడుగుపెట్టిరదీ. 'శిశుపతి' పత్రికలో ఆమె కవిత ప్రచురితమైన నాటికి ఆమె వయస్సు కేవలరా'పదమూడేళ్ళు. ఆమె రచనలు అన్ని వయోవర్తాల వారినీ అబ్బురపరిచాయి. 'ఆనందబజార్‌" పత్రికలో వెలువడిన 'పలీ ఓ (ప్రేయసి” అనే కథ సంచలనం సృష్టించింది. ఆ నాటీ మహిళలు పురుషుల ఆదేశాలు పాటించే జీవులుగా మాత్రమే మనుగడ 'సాగించేవారు. ఆశాపూర్తాదేవి కథలు, నవలలు ఈ పరిస్థితిని. బలీయంగా నిరసించాయి. అంతేకాదు, స్త్రీ బాహ్యరూపరేఖలు మాత్రమే వర్ణించే రచయితల వైఖరిని సాకల్యంగా మార్చు చేస్తూ ఆమె రచనలు స్రీ మానసికసౌందర్యానికి, సంఘర్షణలకు, మనోభావాలకు, ఆశలకు, ఆకాంక్షలక్కు వేదనలకు పెద్దపీట వేశాయి. బెంగాలీ సాహిత్యంలో స్త్రీని ఈ కోణంలో శక్తిమంతంగా చిత్రించిన మొదటి సాహితీమూర్తి ఆశాపూర్ణాదేవే. గృహజీవనంలో స్త్రీ పాత్రను ఆమె చూపిన తీరు పాఠకలోకాన్ని సంభ్రమాశ్చర్యాలకు లోను చేసింది. ఆమె రచనలు స్రీమూర్తిని సర్వసమగ్రంగా ఆవిష్మరించాయి. “జల్‌ ఓ ఆగున్‌” అనే కథాసంపుటి 1940లో వెలువడింది. భారతీయ కథాసాహిత్యంలో స్త్రీని ఇంత ప్రబలంగా చూపిన మరో ఉదాహరణ అప్పటికి లేదని నాటి. విమర్శకులు భావించారు, ఆమె తన అనుభవంలోకి, తన పరిశీలనలోకి వచ్చిన వాటినే వస్తువుగా స్వీకరించారు. నవలారచన కొంత ఆలస్యంగా 'ప్రారంభించినా, ఆమె తొలి. నవల “ప్రేమ్‌ ఓ ప్రయోజన్‌'లోని సమస్యలు సందేశం ఈ నాటికీ వర్తిస్తాయి.. 'ముఖర్‌ రాత్రి" నవల దైన్యస్థితికి. చేరిన ఒక కుటుంబవృత్తాంతం.. దీనిలోనూ కుటుంబంలో స్రీలు ఎదుర్శొనే సమస్యల్ని వేలెత్తి చూపారు. ఆత్మకథాత్మక ప్రక్రియలో కథనం సాగుతుంది. ఆమె నవలల్లో విస్తృతవైవిధ్యం చోటు చేసుకుంది. 'సమాజంలోని వైరుధ్యాలను, తారతమ్యాలను, మానసిక ప్రవృత్తులను, వ్యక్తుల 'స్వభావాలను, స్త్రీల స్వేచ్చ్భారాహిత్యాన్ని బడుగువర్గాల పేదరికాన్ని ఇంకా అనేక సామాజికపార్వ్యాలను ఆమె బలీయంగా చిత్రించారు, అగ్ని పరీక్ష్మ నిర్ణన పృథ్వీ, నేపథ్య నాయిక, శశిబాబుర్‌ సంసార్‌, అతిక్రాంత్‌, నవజన్మ్‌, ఉత్తరాయణ్‌, యోగ్‌ వియోగ్‌, ఆంశిక్‌, (ప్రేమ్‌ యుగే యుగే, ప్రథమ 'ప్రతిశ్రుతి వంటి నవలలు, 'స్వర్ణశర్వరి, పూర్ణపత్ర్‌, మనోనయన్‌, పాంభీమహల్‌, కేశవతీ కన్యా, సోనాలీ సంధ్యా, ఆకాశ్‌మాటీ, జల్‌భవి, ఛాయాసూర్య్‌, త్రినయనీ మొదలైన. కథాసంపుటాలు ఆశాపూర్ణాదేవి రచనావైభవానికి అద్దం పడతాయి. గంపెడు సంసారం నడుపుతూనే ఆమె ఇరవైనాలుగు కథా సంపుటాలు నూట ఇరవై నవలలు, ఇరవైఐదు బాలసాహిత్య రచనలు రాయగలగడం ఆశ్చర్యం కలిగించక మానదు,

జ్ఞానపీఠ పురస్కృతి పొందిన ఆమె *ప్రథమ. ప్రతిశ్రుతి వంగ నవలాసాహిత్యంలో ఒక మణిదీపంగా భాసిల్లింది. ఇతీవృత్తంలో, పాత్రచిత్రణల్నో కథనశైలిలో రచయిత్రి ర్‌2 గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

విలక్షణమార్గం అనుసరించారు. వాస్తవానికి ఆశాపూర్ణాదేవి ప్రతిఘటన భావజాలానికి ఇది ప్రతిరూపు.. బెంగాలీ మహిళాలోకాన్ని స్వేచ్చాపథంవైపు నడిపించే గొప్ప నవల ఇది. భారతీయ: జ్ఞానపీఠ పురస్కారం అందిస్తూ పలికిన ప్రశంసావాక్యాలు “ప్రథమ ప్రతిశ్రుతి ఉన్‌ కీ ఉత్కృష్ట రచనా హై! ఇస్‌ మేం బంగీయ నారీ కీ ఉన్నీస్‌వీ శతాబ్దీకే ప్రారంభ్‌ సే లేకర్‌ క్రమిక్‌ విముక్తి కో ఉద్దాటిత్‌ కియా గయా హై!”

“ప్రతి శ్రుతి” అంటే వాగ్దానం అని అర్ధం. ఈ నవల ఆశాపూర్ణాదేవి నిజజీవితంలో “పెంచుకున్న ఆలోచనలకు అక్షరరూపం. దీని కొనసాగింపుగా రచించిన 'సువర్జలత*, 'బకుళ కథ" నవలల్లో సహితం ఇదే ధోరణి కనిపిస్తుంది. రాజా రామమోహనరాయ్‌ ప్రతిపాదించిన మహిళావిమోచనను :ఈ నవలాత్రయం బలపరుస్తూ, అందుకు అనుగుణమైన పాత్రల రూపకల్పనతో నిలబడింది. “ప్రథమ ప్రతిశ్రుతిలో ముఖ్యపాత్ర సత్యవతి. పందొమ్మిదో శతాబ్దినాటి సామాజికపరిస్థితులు స్త్రీని వంటింటికి పరిమితం చేశాయి.. రకరకాల రుగ్మతలు సమాజాన్ని పట్టి పీడించాయి. సత్యవతికి. చిన్ననాటి నుంచి స్వతంత్ర భావాలధికం. ఆమె భర్త నవకుమార్‌. మితిమీరిన అతని అదుపాజ్ఞలను ఆమె నిరసించింది.. ఎదిరించింది. తన స్వేచ్చను కాపాడుకునేందుకు భర్తతో సమరమే సాగించింది. కుమార్తె వివాహం విషయంలో వచ్చిన. వివాదంలో చివరకు భర్తకు దూరమయ్యేందుకు కూడా సత్యవతి వెనుకాడలేదు. ఆశాపూర్తాదేవి స్వేచ్భాభావాలకు సత్యవతి ప్రతిబింబం. సత్యవతి కుమార్తె సువర్జలత...ఈమె పోరాటపు పటిమ అసామాన్యం. స్రీజాతి చైతన్యానికి జీవితాన్ని అంకితం చేసింది. ఈమె కథే రెండవ నవల్క సువర్జలత తనయ బకుళ,. స్త్రీ జాతి విముక్తికి 'పరాకాష్ట్ర ఈ పాత్ర. సువర్దలత మేనకోడలు శంపాయిక.. బకుళ రచయిత్రి. వ్యక్తిగతజీవితంలో ఓటమి పాలయింది. కాగా' శంపాయిక విజయం సాధించింది. ఇది. చివరి నవలలోని కథ. ఈ నవలాత్రయం ద్వారా ఆశాపూర్తాదేవి మహిళాభ్యుదయపథాన్ని బలియంగా నిర్దేశించారు. అందుకే “ప్రథమ 'ప్రతిశుతి” మహిళాలోకానికి ఆదర్శంగా నిలిచింది.

ఆశాపూర్తాదేవి అనేక పురస్కారాలందుకున్నారు.. కోల్‌కతా విశ్వవిద్యాలయం లీలా పురస్కారం, పశ్చిమ బెంగాల్‌ ప్రభుత్వం రెయిన్‌ డ్రాప్‌ స్మారక పురస్కారం అందజేశాయి. భువనమోహినీ స్వర్ణ పతకం, హర్‌నాథ్‌ 'ఘోష్‌ స్వర్ణపతకం, జగత్తరణ స్వర్ణ పతకాలను ఆమె స్వీకరించారు. 'ఫెలోషిప్‌తో కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ, “పద్మశ్రీ'తో భారత (ప్రభుత్వం ఆమెను. గౌరవించాయి. తమిళ రచయితల సంఘం, పంజాబీ లేఖక్‌ సమాజం, తదితర మరెన్నో సంస్థలు ఆమెను ఘనంగా సత్కరించాయి.

ఆశాపూర్లాదేవి 1995 జులై 13వ తేదీన దివంగతులయ్యారు. రచనల ద్వారా మహిళా సాధికారతకు, అభ్యుదయమార్గగమనానికి బాటలు వేసిన గొప్ప రచయిత్రిగా ఆమె యశోనామం'. శాశ్వతమై నిలుస్తుంది. జ్ఞానపీఠాలు క

శివరామ కారంత్‌ | (/! బహుముఖ ప్రతిభాశాలి న్‌ శివరామ కారంత్‌ డా కోటా శివరామ కారంత్‌ పేరు చెప్పగానే శ్రివరామ కారంత్‌' కర్ణాటకలోని ఉడిపి యక్షగానాన్ని సమున్నతశిఖరాలకు: చేర్చిన జిల్లా కోటా గ్రామంలో 1902 అక్షోబరు కళ్‌ ద్దారకుడు గుర్తుకొన్నాడు. అన్ని ప్రక్రియ 10న జన్మించారు. తండ్రి శే షాకారంత్‌ 1 ల్లోనూ అగ్రపంక్తిలో నిలిచే క్బతు ల ద్వారా తల్లి లక్ష్మమ్మ వారిది 'పేద కుటుంబం. కన్నడ సాహిత్యోద్యానంలో బహువర్ణ శోభిత ఉపాధ్యా యుడైన తండ్రి తర్వాత బట్లల కుసుమాలను వికసీంపజేసిన సాహితీమూర్తి ౯ ౨ “దై స్మృతిలో మెదలుతాడు, విద్యావేత్తగా వ్యావారిగా మారాడు. శివరామ కార ంత్‌ పాత్రికేయుడిగ్మా నటుడిగా దర్శకుడిగా, కుందాపురలో పాఠశాల విద్య పూర్తిచెసి, నిర్మాతగా, 'ప్రచురణకర్తగా, సంస్కర్తగ్మా మంగుళూరు కళాశాలలో చేరారు. స్వాతం(త్ర్యస మరయోధుడిగా, పర్యావరణ మహాత్ముని పిలుపునందుకుని డిగ్ర చదువు వేత్తగా బహుముఖీన ప్రతిభాపాటవాలు మానేసి స్వాతంత్రోద్యమం లోకి దూకారు. ప్రదర్శించిన మవోవ్యక్తి గోచరిస్తాడు. _ ఖౌదీ, స్వదేశీ, పేదలకు సాయం, విధవా “మూకజ్జియ కనసుగళు నవలకు కారంత్‌ _ వివాహం, వేశ్యల విముక్తి, మద్యపాన 1977లో జ్ఞానపీఠ పురస్కారం పొందారు... నిషేధం, అహింస, హరిజనోద్ధరణ వంటి ఈ గౌరవానికి పాత్రులైన కన్నడ వాటిలో విశేషకృషి చేశారు, తన సాహిత్యకారుల్లో కారంత్‌ మూదోవ్యక్తి ఆశయాలకు తగిన అంశాలను వస్తువుగా స్వీకరించి రచనలు చేశారు. నవలలు, నాటకాలు వెలువరించారు. 1924లో “వసంత” వత్రికను (ప్రారంభించి తన భావాలకు ప్రచారవేదికగా చేసుకున్నారు. రశ. గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

నాటక సమాజం ద్వారా ఆ రంగానికి దిశానిర్దేశం చేశారు. ఆ రోజుల్లోనే “వీల అనే యువతిని వర్ణాంతరవివాహం చేసుకున్నారు. నాటి విద్యావిధానం నచ్చక పుత్తూరు గ్రామంలో 'ప్రయోగ్గాత్మకపాఠశాల నెలకొల్సి, దానికి అనుబంధంగా బాలభవన్‌ ఏర్పాటు చేశారు. విద్యార్థుల్లో 'సమాజసేవాభావాన్ని పెంపొందించారు. పర్యావరణంపై దృష్టి కేంద్రీకరించి ప్రజల్లో చైతన్యం 'పెంపొందించారు, యక్షగానకళారూపానికి రెండు దశాబ్దాలకు "పైగా: పలువిధాల సేవలందించి, దానిని సంస్కరించి, జగద్విఖ్యాతి సమకూర్చారు. పర్యావరణ సమస్య ఆధారంగా పార్లమెంటు ఎన్నికల్లో పోటీచేసి విజయం సాధించలేకపోయినా కించిత్తయనా బాధపడలేదు. .

కారంత్‌ “కర్దార్డుని నాటకం 1927లో ప్రచురితమైంది. అప్పటి నుంచి ఆయన సాహితీప్రస్థానం ఏడు దశాబ్దాలపాటు సాగింది. తొంభై ఐదేళ్ల వయస్సులో పక్షులపై (గ్రంథరచన చేసి సాహితీ'ప్రపంచాన్ని విస్మయపరిచారు. సమాజానికి ఏంత విసృతంగా 'సేవలందించారో అంతే మిన్నగా రచనలూ చేశార్ను వాటిలో సమాజాభ్యుదయాన్ని కాంక్షించారు. కారంత్‌ నవోదయ సాహిత్యోద్యమ నిర్మాత. సరళ వ్యావహారికంలో కన్నడ కస్తూరి పరిమళాన్ని గుబాళింప చేశారు, 1933లో రచించిన *చోమన దుడి నవల కన్నడ సమాజాన్ని జాగృతం చేసింది. హరిజనుల దైన్యజీవనానికిది దర్పణం. కొద్దిపాటి భూమికోసం తపించి, జీవితాంతం ]శ్రమించి చివరకు ఆ ఆశ నెరవేరకుండానే. కన్నుమూసిన అభాగ్య హరిజనుని గాథే ఈ నవల, వందలాది హరిజనకుటుంబాల స్థితిగతుల్ని పరిశీలించి కారంత్‌ ఈ నవల రాశారు, గాంధేయ సిద్దాంతాల 'ప్రాతిపదికగా “జెదార్యద. ఉరుళల్లి, (గ్రామీణ జీవితవిశిష్టతను తెలుపుతూ 'మరళి మజ్జిగె, గిరిజనుల గురించి 'బెట్టద జీవొ స్తీ సమస్యలపై అవగాహనకు. ధర్మరాయన సంసార్శో తదితర నవలలను రాశారు. ఇంకా 'సరసమ్మన సమాధి కుడియర కూసు, 'అళిద మేలె%, "కేవల మనుష్యరు, “మూకజ్జియ. కనసుగళు' మొదలైన నలఖైరెండు నవలలు రాశారు. 'హసివు, 'హావు' తదితర నాలుగు కథాసంపుటాలు, 'సావిర మైలియ్మ *జంబద జానక్కి "హేమంత, “విజయ్యి “దృష్టి సంగమ", “కీచక సైరంధ్రి" మొదలైన ముప్పెనాటకాలు, “భారతీయ చిత్రకలె, 'కళా ప్రపంచి, “భారతీయ శిల్పి “యక్షగాన తదితర పధ్నాలుగు కళాసంబంధ (గ్రంథాలు, 'అపూర్వ పశ్చిమ), *చిత్రమయ దక్షిణ హిందూస్థాని వంటి. ఆరు యాత్రాకథనాలు, “గృహ విజ్ఞాని (మూడు భాగాలు), “బాల 'ప్రపంచి (నాలుగు భాగాలు, “విచిత్ర ఖగోళు మొదలైన పన్నెండు విజ్ఞాన సర్వస్వాలు, వివిధవిషయాలపై రచించిన (గ్రంథాలతో రెండు వందలకు పైగా రచనలు చేశారు, ఇన్ని బృహద్రచనలు ఒకే వ్యక్తి వెలయించడం సాహితీలోకంలో అరుదు.

జ్ఞానపీఠ పురస్కృతి చేకూర్చిన 'మూకజ్జియ కనసుగళు' కారంత్‌ అద్భుతసృష్టి 1968లో వెలువడిన ఈ నవల కారంత్‌ ఉత్తమ భావజాలానికి అద్దం పడుతుంది. అనేకానేక సామాజికాంశాలపై తన అభిప్రాయాలను. అభివ్యక్తం చేసేందుకు కారంత్‌ శక్తిమంతమైన జ్ఞానపీఠాలు ర్‌ర్‌,

భూమికగా నవలను మలచుకున్నారు. ఇందుకు నవలానిర్మాణంలో విలక్షణశిల్పాన్ని స్వీకరించారు. ఇతివృత్తం ఆశ్చర్యజనకంగా ఉంటుంది. పాత్ర చిత్రణ సైతం అదే రీతిలో సాగుతుంది... ప్రధానపాత్ర మూకజ్జి, వయస్సు ఎనభై ఏళ్లు. పుట్టినప్పుడు మూకాంబిక దేవత పేరు. పెట్టారు. ఆమె మనుమడు సుబ్బన్న ఉత్తమపురుషలో కథ చెబుతాడు.. మూకజ్జిని అల్లారుముద్దుగా పెంచారు.. “మూకే” అని పిలిచేవారు. అపారప్రతిభ ఆమె సొంతం. పదోయేట పెళ్లయింది. విధి వక్రించి కొన్ని నెలల్లోపే వైధవ్యం ప్రాప్తించింది. కొంతకాలం తల్లిదండ్రుల వద్ద ఉంది, తర్వాత అన్న ఆశ్రయం లభించింది. యౌవనంలో కోరికలు చుట్టుముట్టాయి. ఆమె భావాలు, విశ్వానాలు ఏంతో విలక్షణంగా రూపుదాల్హాయి. హేతువాదంతో అందర్నీ స్థాణువుల్ని చేసేది. శారీరకవాంఛలు, మానసిక సంఘర్షణలు విజృంభించేవి, కలలు కనేది. ప్రతి అంశాన్ని తన దృక్పథంతో అన్వయించేది. అవకాశమే దైవమనేది, వూరిలోని కోటాలమ్మ గుడిలో ఆమె మాటలు నిష్టురసత్యాలతో నిండి ఉండేవి, రెచ్చిపోయి పూనకం వచ్చినట్లు ప్రవర్తించేది. ఆనందం, కారుణ్యం, మానవత, (ప్రేమ ముఖ్యమని. మూకజ్జి భావించింది. జీవితానందం పొందాలని బాహాటంగా చెప్పేది. సంకుచితత్వాన్ని నిరసించేది. గ్రామస్థులు ఆమెకు ఉన్నాదినిగా ముద్ర వేశారు, కారంత్‌ ఈ నవలలో రామయ్య ఉపకథ చేర్చి మూకజ్జి క్రియాశీలతను నిరూపించారు. రామయ్య క్రూరప్రవర్తనను భరించలేక ఆమె భార్య మరొక పురుషుని పంచన చేరుతుంది. కానీ అక్కడా క వ్రాలు త ప్పవు. ఈ సంగతి తెలుసుకున్న మూకజ్జి రామయ్యను, భార్యను కలుపుతుంది. క్రమంగా మూకజ్జిలో అద్భుతభావనాశక్తి వర్ధిల్లుతుంది. లోకం తన అభిప్రాయం మార్చుకోసాగింది, మూకజ్జి ఏ వస్తువును స్పృశించినా దాని పుట్టుపూర్వోత్తరాలు చెప్పగలిగేది._ సహస్రాబ్బాల చరిత్రను విశ్లేషించేది. (ప్రజలు దాన్ని అతీంద్రియశక్తి అనుకున్నారు. కారంత్‌ ఈ ఇతివృత్తాన్ని గొప్ప కళాఖండంగా మలిచారు.. అధిమానసిక స్థితిని ఆవిష్కరించిన సంవిధానం అసాధారణం; అందుకే ఈ నవల 1961-70 సంవత్సరాల మధ్య భారతీయ భాషల్లో వెలువడిన గ్రంథాల్లో ఉత్తమరచనగాా జ్ఞానపీఠ పురస్కారం. అందుకుంది. శివరామ కారంత్‌ కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు, పంప పురస్కారర్శ తులసీ సమ్మాన్‌, స్వీడిష్‌ అకాడమీ గౌరవం అందుకున్నారు. భారత (ప్రభుత్వం 'పద్మభూషణొతో సత్కరించింది. అయితే .ఎమర్దెన్సీని ఖండిస్తూ కారంత్‌ దానిని వాపసు చేశారు, కారంత్‌ పేరిట మంగుళూర్‌లో' "సెంటర్‌ ఆఫ్‌ అడ్వాన్స్‌డ్‌ స్టడీస్‌ సంస్థ ఏర్పడింది, మూడు విశ్వవిద్యాలయాలు 'డి.లిట్‌' ప్రదానం చేశాయి. ఎనఖైఏడు మంది విమర్శకులు ఆయనపై (గ్రంథాలు రచించడం సాహితీక్షేతంలో విశిష్టన్థానాన్ని సూచిస్తాయి. కన్నడ భాష ఉన్నంత వరకు మణిదీపాలుగా వెలుగులు చిమ్మే గొప్ప రచనలు అందించిన కోటా శివరామ కారంత్‌, 1997 డిసెంబర్‌ 9న ఉడిపి జిల్లా మణిపాల్‌లో పరమపదించారు, 56 గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

ఖు. శ ల. | ప్ర క ॥ | నం సచ్చిదానంద్‌ హీరానంద్‌ 'వాత్స్యాయన్‌ అజ్జేయ్‌ హిందీ కవితాకాశంలో ననన నవతార అజ్జేయ్‌ వ్యక్తివైతన్యానికి ప్రాధాన్యమిచ్చి. ప్రగతిశీల _ సచ్చిదానంద్‌ హీరానంద్‌ వాత్సాయన్‌ భావుకునిగా, నవ్యకావ్యశైల్ని రూపకర్తగా, కలం పేరు అజ్జేయ్‌. వాత్సాయన్‌ 1911 'ప్రయోగవాదిగా ఆధునిక హిందీ సాహిత్య _ మ్రార్భి 7న ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని సుప్రసిద్దమైన గగనాన అజ్జేయ్‌ (్రువతారై నిలిచారు. క్ర్రశ్చనగర్‌లో జన్మించారు. వాత్స్యాయన్‌ ఆయన ప్రతిభావ్యుత్పత్తులతో, దేశభక్తితో శ్రి పండిత్‌ హీరానంద్‌ శాస్తి పురాతత్వ సాహిత్యానికీ సమాజానికి _ విశిష్ట క్రిద్యోగ్ని ప్రాలీనలిపి ప్రవీణుడాయన, సేవలందించారు. 'కిల్నీ నావం మేం కిన్నీ బ్రా బదిలీల కారణంగా దేశంలోని బార్‌ అనే కవితాసంపుటికి 1978లొ స్య్యగ్యగరాలకు కుటుంబం తరలి వెళ్ల జ్ఞానపిర్‌ పురన్మారాన్ని అందుకున్నారు... శలసివచ్చేది. అందుచేత వాత్సాయన్‌ బాల్యం ఊట్సీ మద్రాసు, లాహోరు, లక్నో జమ్మూ, శ్రీనగర్‌, పాటా, బరోడా. నలందా తదితర (ప్రాంతాలలో గడిచింది. హీరానంద్‌ శాస్తి, సంస్కృతంలో గొప్ప పండితుడు.. బాల్యర నుంచే. వాత్సాయన్‌ సంస్క్ర్రతం, హిందీ, పర్షియన్‌, ఇంగ్లీషు భాషలు అధ్యయనం చేశారు. ఆయన చదువు. వేశ్వేరుచోట్ల సాగింది. విద్యాభ్యాసంతోపాటు రచనా వ్యాసంగం. కూడా పురోగమిస్తూ వచ్చింది. పంజాబు జ్ఞానపీఠాలు ర్‌7

కళాశాలలో ఇంటర్మీడియట్‌ చదివారు. లాహోరులోని ఫార్మన్‌ కళాశాలలో బీఎస్సీ చదివారు. ఎం.వ.లో చేరి మొదటి. సంవత్సరం: పూర్తిచేశారు. భగత్‌ సింగ్‌ క్రాంతికారీ దళంతో సంబంధాలున్నందున నాలుగేళ్లు జైలుశిక్ష విధించారు. విడుదలైన. పిమ్మట ఆగ్రాలోని "సెనిక్‌” పత్రిక సంపాదకమండలిలో కొంతకాలం పనిచేశారు. తర్వాత కోల్‌కతాలోని 'విశ్వభారత్‌" పత్రికలో చేరారు. వాత్స్యాయన్‌ ఆకాశవాణిలో, 'సైన్యంలో సేవలందించారు. ప్రతీక్‌, దెన్‌మాన్‌, నవభారత్‌, టైమ్స్‌ పత్రికల సంపాదకత్వం వహించారు. ఆయనకు హిందీ, ఇంగ్రీషు భాషల్లో విశేషపాండిత్యం ఉంది. కాలిఫోర్నియా, 'హైడెల్‌ బెర్గ్‌ విశ్వవిద్యాలయాల్లో భారతీయ సాహిత్య సంస్కృతులు బోధించారు, జోధ్‌పూర్‌ విశ్వవిద్యాలయంలో తులనాత్మక నాహిత్యం ఆచార్యుడుగా పనిచేశారు. ఎన్ని పదవులు నిర్వహించినా నిరంతరం రచనాప్రక్రియను కొనసాగించారు.

వాత్స్యాయన్‌ రచనాజీవితం 'ఆనందబిందు” అనే లిఖిత పత్రికతో ఆరంభమయింది. ఆయనే దానిని నడిపారు. అప్పటికి ఆయన వయసు కేవలం పదకొండు సంవత్సరాలు. కళాశాల విద్యార్థిగా ఎన్నో గేయాలు రచించారు. రవీంద్రుడు, పప్రేమచంద్‌, నిరాలా, జైనేంద్ర, మహాదేవివర్శ, వినోబా, ఫ్రాయిడ్‌, ఇలియట్‌, లోహియ్యా, కార్ల్‌ మార్క్స్‌, ఏం.ఎన్‌. రాయ్‌, జయప్రకాష్‌ల పట్ల ఆయనకు ్రత్యేకాభిమానం. జైల్లో ఉన్నప్పుడు తన పేరు చెప్పకుండా కథలు రాసి జైనేంద్రకు పంపారు. ఆయన వాటిపైన “అజ్జేయి అని చేర్చి “జాగరణ్‌” పత్రికకు పంపగా అవి ప్రచురణ అయ్యాయి. అప్పటి నుంచి వాత్స్యాయన్‌కు “అజ్జేయ” కలంపేరు రూఢి అయింది.

తన తొలి కవితాసంపుటి 'భగ్నదూత్‌'ను అజ్జేయ్‌ ఇరవైరెండోయేటనే వెలువరించారు. ఛాయావాదకాంతులు విరజిమ్మే కృతి ఇది. హిందీ కవితాకాశంలో నూతనతార ప్రకాశమానమైనట్టు విమర్శకులు గుర్తించారు. గద్యపద్యాత్మక కావ్యం. జబింతాలో స్త్రీపు రుషుల మధ్య వివిధరూపాలలో ప్రకటితమయ్యే ఆకర్షణను, వైమనస్యాన్ని ఆవిష్మరించారాయన, ఐదు భాగాలతో సాగిన బృహత్‌కావ్యం “ఇత్యలమ్‌'. సామాజికసమస్యలను ఇతివృత్తాలుగా స్వీకరించి, అనేకకోణాలలో కవిత్వీకరించిన కావ్యం '“బావ్‌రా:. అహేరి ఇంకా 'అరీ ఓ: కరుణాప్రభామయ్‌', “సాగర్‌ ముద్రా 'మహావ్నక్ష కే నీచే? "కిల్నీ నావోం మేం కిత్నీ బార్‌ “అంగన్‌ కే పార్‌ ద్వార్శో 'ఇంద్రధను రౌందే హుయే" మొదలైన ఆయన కవితాసంపుటాలు మానవతావాదాన్ని అద్భుతంగా అనేకపార్వ్వాల్లో ప్రదర్శించాయి.. నూతనప్రతీకలకు నాంది పలికాయి, కొత్త భావసముదాయాన్ని పాఠకులకందించాయి. ఆయన విలక్షణకావ్వ శైలికి శ్రీకారం చుట్టారు.

కవిగా ఎంత శిఖరప్రాయులో అజ్జేయ్‌ నవలాకారునిగా అంత ఉన్నతపథం చేరుకున్నారు. 'ేళ్బర్‌ ఏక్‌ జీవనీ నవల విష్లవమార్గం పట్టిన ఒక యువకుని వృత్తాంతం, 58 గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

ఇది. వ్యక్తి స్వేచ్చకు పట్టంకట్టె నవల. ప్రధానంగా ఫ్రాయిడ్‌ సిద్దాంత ప్రభావం కనిపిస్తుంది. మనస్తత్వ విశ్లేషణ భూమికగా రచించిన నవల “నదీ కే ద్వీప్‌% అస్తిత్వవాదాన్ని ప్రతిపాదించే నవల 'అప్నే అప్నే అబ్నబీ'లో .మరణఖీతిని అజ్జేయ్‌ అసమానకౌశలంతో చిత్రీకరించారు, కథారచయితగ్గా కూడా ఆయనకు హిందీ 'సాహిత్యంలో విశిష్టస్థానముంది, స్త్రీపురుష. సంబంధాలు విష్లవపంథా, :నూతనజీవనరీతులు, మనోవిశ్లేషణ 'ఇత్యాదుల. చుట్టూ ప్రతిభాన్వితంగా అల్లిన కథలు. *శరణార్థి 'జయదోల్కొ 'యే తేరే ప్రతిరూప్‌ో మొదలైన కథాసంపుటాల్లో కనిపిస్తాయి. "ఉత్తర్‌ ప్రియదర్శి" నాటకం, "ఆత్మనేపద్‌' అనే విమర్శనం, ఇంకా యాత్రావృత్తాంతాల్లు వ్యాసావళ్ళి అనువాదాలు సంకలనాలు మొదలైనవి అజ్జేయ్‌ సాహితీసేవను వెల్లడిస్తున్నాయి. ఆయన సంపాదకత్వంలో నాలుగు భాగాలుగా వెలువడిన “తార్‌ సప్తక్‌' నూతనశైలికి కాణాచి,

జ్ఞానపీఠ్‌ పురస్కారాన్ని చేకూర్చిన 'కిత్నీ నావోం మేం కిత్నీ బార్‌! అజ్జేయ్‌ కవితావైదుష్యానికి సముజ్జ్వలనిదర్శనం. ఈ కావ్యాన్ని భారతీయ జ్ఞానపీఠ్‌ “ఏక్‌ తీర్ధ యాత్ర్‌ కా కావ్వ్‌ హై, సచ్‌ముచ్‌ కిల్నీ బార్‌ కవి కిల్నీ నావోం మేం నికలా హై అప్నే సత్య కే అనుసంధాన్‌ మేం, జిస్కీ ఛోటీ సీ జ్యోతికుహానీ గిర్‌కర్‌ భీ ఏక్‌ రయుల్‌మల్‌ 'ప్రభామండల్‌ మనీ. రహతీ హై అని. ప్రశంసించింది. అజ్జేయ్‌ 1962-67 మధ్యకాలంలో రాసిన నలఖైనాలుగు కవితల సంపుటి ఇది. ఈ (గ్రంథం 1967లో వెలువడింది. ఈ. కవితల నిండా ప్రతీకలు, శైలీవిన్యాసాలు, ప్రగతిశీలభావాలు, జీవితసత్యాలు, మార్మికత, మానవీయ మూల్యాలు; 'నూతన ఉపమానాలు, అభివ్యక్తి గాధత, అత్మాశయం,, ఛందోవిన్యాసాలు, నుడికారపు సొగసులు, పాఠకుల్ని ఆబ్బురపరున్తాయి. ఒక విధంగా ఇది ఆత్మకథాత్మక మహారచన. జీవనయానాన్ని పెక్కు పడవల ప్రయాణంతో పోల్చి సాగించిన కవితల మాలిక.

“కాంతులు 'వెదజల్లే నావలెన్నో/ తీసుకెళ్తాయి పెక్కుసార్లు నన్ను / దూరదూర ప్రాంతాలకు, / నూతన సీమల్లో వీచే / జాలిలేని పవనాలు / చిట్లగొట్టాయి నా 'పెదవులను/ వన్నెన్నో పర్యాయాలు / వేదనల పాలయ్యాను / దైన్యానికి లోనయ్యాను/ బాధాతప్తుణ్ణయ్యాను” అని సంవేదన వెలిబుచ్చారు, అజ్జేయ్‌ జీవితఘట్టాలను రసనిర్భరంగా మలిచి ఈ అసమాన కృతిని అందించారు.

అజ్జేయ్‌ కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు, గోల్డన్‌ రీత్‌ అవార్డు అందుకున్నారు. హిందీ సాహిత్య సమ్మేళనం ఆయనకు “సాహిత్య వాచస్పతి గౌరవం, విక్రమ విశ్వవిద్యాలయం గౌరవ డి.లిట్‌ ప్రదానం చేశాయి. సచ్చిదానంద్‌ హీరానంద్‌ వాత్స్యాయన్‌ అజ్జేయ 1987 ఏప్రిల్‌ 4న న్యూ ఢిల్లీలో దివంగతులయ్యారు. ఆయన రచనలు హిందీ. సాహిత్యానికి 'పెన్నిధులు, జ్ఞానపీఠాలు 59

్ష 7 ను కో లీ! / స్త్‌ బీరేంద్రకుమార్‌ భట్టాచార్య సో అస్సామీ మణిపూస రాలా జీరేన్‌ రచయితగా సమాజాన్ని చైతన్యోద్దీష్తం అస్సాం రాష్ట్రం తూర్పు ప్రాంతంలోని చేయడంలో తన బాధ్యతను స్పష్టంగా శివసాగర్‌ జిల్లా ధేకియాబోవా (గ్రామ నిర్ణశించుకుని, మొక్కవో ని దీక్షతో ఆ దిశలోనే పరిసరాల్లో ఉన్న తేయాకు తోటల్లో కలం యోధుడు ఎరంద్రకుమార్‌ భట్టాచార్య" జన్మించారు. వారిది నిరుపేద కుటుంబం, స్వాతంత్రసమరంలో పాల్గొనడంతోపాటు టక తట ట్‌! ఎ. ఏమ శనులు దొరకని రోజులో పస్తులుండ పాత్రికియుడిగ్యా పత్రికాసంపాదకుడిగ్నా వలనిన దెనంసితి. యగ సేయ ల. కవిగ్నా నవలాకారుడిగా, కథకుడిగా. ద వ వారి తూకు వ్యాసకర్తగా అనువాదకుడిగా, విమర్శకుడిగా కోటలోనే వున్న (నట్రీ ప్రాథమిక భట్టాచార్య అస్సామీ సాహితీరంగానికి విసృత పాఠశాలలో విద్యాభ్యాసం ఆరంభమైంది. ఆయనకు 1979లో జ్ఞానపీఠ్‌ పురస్కారాన్ని ఆంగ్ల మాధ్యమిక పాఠశాలలో చేరి చదువు సమకూర్చింది, కొనస్తాగించారు. జోర్దాట్‌ ప్రభుత్వోన్నత పాఠశాలలో చదివి మెట్రిక్యులేషన్‌ ఉత్తీర్ణులయ్యారు, విద్యార్దిగానే తన రచనాశక్తిని నిరూపవించుకు న్నారు. గౌహతిలోని కాటన్‌ కళాశాలలో బీఎస్సీలో చేరినప్పటికీ, క్విట్‌ ఇండియా. ఉద్యమంలో కారాగార వాసం: కారణంగా భట్టాచార్య ఉన్నత విద్యకు అంతరాయం ఏర్పడింది. 60 గోవింధరాజు రామకృష్ణారావు

ఆ నాటి రైతుల బాధలు, డిగ్పోయ్‌ పెట్రోలియం కార్మికుల సమస్యలు ఆయన మనస్సులో చెరగని ముద్ర వేశాయి. తర్వాత చదువు కొనసాగించి 1945లో గౌహతీ విశ్వవిద్యాలయం నుంచి బీఎస్సీ పట్టా అందుకున్నారు, కోల్‌కతా వెళ్ళి అక్కడ “వహ్నీ, “అడ్వాన్స్‌ పత్రికల్లో పనిచేసి తిరిగి గౌహతి వచ్చి “దైనిక్‌ అసమియా” పత్రికలో చేరారు, పిమ్మట “జనత' పత్రికకు సంపాదకత్వం వహించారు.

కొన్ని సంవత్సరాలు బర్మా సరిహద్దుల్లోని ఉఖరుల్‌నాగా గ్రామంలో విజ్ఞాన శాస్రోపాధ్యాయుడిగా పనిచేశారు. గౌహతికి తిరిగివచ్చి రామధేను? 'నవయుగ్‌” పత్రికల సంపాదకుడిగా పనిచేశారు. ఎన్ని బాధ్యతలు వహించినా రచనావ్యాసంగం నిరంతరం సాగుతూనే ఉంది... ఉన్నతవిద్యార్హతలు కూడా సాధించుకోగలిగారు. పట్టభద్రానంతర విద్య పూర్తిచేసి “అస్సామీ సాహిత్యంలో హాస్యం, వ్యంగ్యం! అనే అంశంపై పరిశోధన చేసి డాక్టరేటు పొందారు.. కొంతకాలం గౌహతీ విశ్వవిద్యాలయంలో రీడరుగా పనిచేసి అటు పిమ్మట జీవితాన్ని సాహిత్యానికే అంకితం చేశారు. ఐదు సంవత్సరాలు కేంద్ర సాహిత్య అకాదమీ అధ్యక్షులుగా ఉన్నారు. రమ్యా, పోలందు దేశాలను సందర్శించారు. విద్యార్థి దశలోనే బీరేన్‌ రచనలు పత్రికల్లో ప్రచురితమయ్యేవి, లిఖిత పత్రికల్లో ఆయన రచనలు ప్రత్యేక ఆకర్షణగా ఉండేవి. చంద్రకాంత బారువా, గణేశ్‌ గోగొయ్‌, నీలమణి ఫూకన్‌, రామనోర్‌ తహియా, ఆనంద్‌ బారువా, గాంధీజీ, దోస్తోయేవ్‌స్కీ ఠాగూర్‌, టాల్‌ స్తాయ్‌, థామస్‌ హార్డీ శరత్‌చంద్ర ఛటర్జీ ప్రభృతుల భావజాలప్రభావం ఆయనపై ఉండేది. ఆయన. రచనలకు ఉద్యమాలు వూపిరిగా నిలిచాయి.

1955లో వెలువడిన భట్టాచార్య నవల 'రాజపది రిండియామ్‌ో అస్సామీ సాహిత్యంలో కొత్త గొంతును వినిపించింది. సంఘంలోని దురాచారాలను. నిరసిస్తూ కర్తవ్యోన్ముఖుదైన యువకుని జీవితగాథ దీని ఇతివృత్తం. 1960లో ప్రచురితమైన ఆయన మూడో నవల 'ఇయారు యింగమ్‌” పాఠకలోకాన్ని ఆశ్చర్యపరిచింది.. నాగాలాండ్‌లో ద్విముఖంగా సాగే పోరాటం. దీని కథావస్తువు. అక్కడి పరిస్థితులపై భట్టాచార్యకున్న లోతైన అవగాహన వ్యక్తమవుతుంది. కొండజాతి జనుల్లో పెల్లుబికిన ఈ రాజకీయచైతన్యానికి. నవల అద్దం పడుతుంది. ఈ నవలకు కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం లభించింది. నూనెశుద్ధి కర్మాగారం కార్మికుల నేపథ్యంలో నడిచిన నవల “ప్రతిపద్‌, ప్రజాస్వామ్య విధానంపై బీరేంద్ర భట్టాచార్యకున్న విశ్వాసం దీనిలో ఆవిష్కృాతమయింది. శతఘ్ని అయి (తల్లి), మృత్యుంజయ్‌, భారతి, పరివ్రాజక్‌, వల్లరి, రంగమేఘ్‌, మునిచరిపహర్‌, ఎటినిషా మొదలైన ఇరవై నవలలు ఆయన కలం నుంచి జాలువారాయి. “రామధేనుకు సంపాదకుడిగా ఉన్న కాలాన్ని విమర్శకులు 'రామధేను యుగం'గా పరిగణించారు. కొలాంగ్‌ ఆజీబొయ్‌, సాత్సొరి, తదితర ఆయన కథాసంపుటాలు శిల్వనైపుణితో నిండి ఉన్నాయి, తేజ్‌మిలా, జనత్మ ఘర్క్‌ భూమి, జ్ఞానపీఠాలు 61

అంతర్‌ తమ్‌ వంటి పన్నెండు కవితాసంపుటాలు భట్టాచార్య కావ్యనిర్మాణదక్షతకు తార్బాణాలు, 'సీమాయ్‌ అమానీకరే' చక్కటి యాత్రాకథనం. ఇంకా ఆరు గద్య కృతులు, నూటయాభై రేడియో నాటకాలు, యాఖై వ్యాసాలు, ఆరు అనువాదాలు, నూటయాభై కవితలు రచించారు, ఒక కవితలో శాంతిమారాన్ని ప్రతిపాదిస్తూ ఇలా అంటారు. “ఎక్కడ శాంతి వుందో మిత్రమా/ అక్కడ (పేమకూడా వుంది. హఠాత్తుగా పాతాళపు పొరల్ని చీల్చుకుని మందాకినిలా షొంగివచ్చి (ప్రవహిస్తుంది? జ్ఞానపీఠ పురస్కారానికి పాత్రమైన “మృత్యుంజయ్‌” నవల బీరేంద్రకుమార్‌ భట్టాచార్య జనహితనిబద్ధతకు నిదర్శనం, ఆయన సృజనశీలం. ఏంత సమున్నతమో ఇది చాటి చెబుతుంది. 1963-72ల మధ్య భారతీయభాషల్లో వెలువడిన రచనల్లో ఇది అత్యుత్తమమైనదిగా. ఎంపిక అయింది. యథార్ధపరిస్థితుల్ని ప్రతిభావంతంగా నవలలో పొందుపరిచారు. 'తన కాలంనాటి సామూహికభావావేశాలతో విసిగిపోయి, సారహీనమైన కల్పనాజగత్తులో నివసించడం రచయిత ధర్మం కాదు, తన యుగం నాటి ఆవేశాల నుండి ఏర్పడిన దుర్మార్గాన్ని రచయిత .ఎదుర్శోవాలి, నా మూడు నవలలు 'ఇయార్‌ యింగమ్‌, ప్రతిపథ్‌, మృత్యుంజయ్‌ ఇందుకు సాక్ష్యాలు! అని ఆయన వివరించారు. “మృత్యుంజయ్‌” నవలలో ప్రత్యేకంగా ఒక కథానాయకుడు లేడు. ప్రజలే ముఖ్యపాత్రలు, క్విట్‌ ఇండియా కాలంలో అస్సాంలో చెలరేగిన పరిస్థితులను ఈ. నవల చిత్రిస్తోంది. ఈ నవలలోని పాత్రలు సమాజంలో పాతుకుపోయిన వికృతమైన విలువలను నిర్మూలించేందుకు కృషి చేస్తాయి. సమాజాన్ని మార్చే యత్నం వారిది..ఈ నవలకు నౌగాంగ్‌ జిల్లా క్షేత్రంగా ఉంది. దైపారాకు చెందిన గోసాయి నేతృత్వంలో స్వాతంత్ర్రసమరయోధులు రైలు పట్టాలు తొలగించే ఘటన చుట్టూ అల్లిన కథ ఇది..ఈ రైలులో సైనికులు ప్రయాణిస్తున్నారు. పాత్ర చిత్రణ, సన్నివేశకల్పన ఆశ్చర్యం కలిగిస్తాయి. చాలావరకు ప్రతీకాత్మకంగా భావావిష్మరణ ఉంటుంది. ఉద్యమస్సూర్తి అడుగడుగునా చోటు చేసుకుంటుంది. బ్రిటిష్‌ పాలనపై తీరుగుబాటు కనిపిస్తుంది. 1960లో వెలువడిన ఈ నవల స్వల్పకాలంలోనే రెండుసార్లు ముద్రణకు నోచుకుంది. మానవీయ మూల్యాలకు పట్టంకట్టే “మృత్యుంజయ్‌ అస్సామీ సాహిత్యంలో మణిపూసగా భాసిసోంది. డా,బీరేంద్రకుమార్‌ భట్టాచార్య యాభై ఆరు సంవత్సరాల వయస్సులోనే జ్ఞానపీఠ పురస్కారం అందుకోవడం గమనార్హం. ఆయన 1997 ఆగస్టు 6న దివంగతులయ్యారు. అస్సామీ సాహిత్యంతో సహా భారతీయసాహిత్యాన్ని సుసంపన్నం చేసిన అగ్రశ్రేణి రచయితగా ఆయన యశోనామం సాహితీలోకంలో చిరస్థాయిగా నిలుస్తుంది. 62 గోవందరాజు రామకృష్ణారావు

/ బో లు న్‌ / వ జంనాలా శ | మలయాళ సాహితీ మేళునగం వ పొట్టెక్కాట్‌ “ఒరుదేశత్తింటె కథ* నవలకు 1980. శంకరన్‌ కుట్టి పొట్టెక్కాట్‌ 1913 మార్చి సంవత్సరానికి జ్ఞానవీఠ వురస్మారర 4న కేరళ రాష్ట్రం కాలికట్‌లో స్వీకరించిన మలయాళ సాహితీ మేరునగం _ జన్మించారు. తండ్రి కుంజిరామన్‌ ఎస్‌.కె, షాట్టిక్కాట్‌ అర్భశతా బ్టకి పైగా ఉపాధ్యాయుడుగా అందర మన్నన అసాధారణం. ఉన్నతాశయాలు, ఉదాత్త. _ బద్బక్రుంది కాలికట్‌లోనే. పొందూ మదం ఉకదదయరుంు బాడనీయ మహన దా లో ల ర రరర హన్‌ ఉత్తమరచనలు భారీ న్‌ పాఠశాల, జామొరిన్‌ ఉన్నత పాఠశాలలో జల్ల అయిలా అఅౌల్వ “శల జ్రకో. చదువుకున్నారు. తర్వాత జామొరిన్‌ మె కళాశాలలో. చేరి మద్రాసు విశ్వ విద్యాలయం నుంచి గ్రాడ్యుయేషన్‌ సాధించారు. విస్తారంగా గ్రంథాలు పఠించే. అలవాటున్న పొట్టెక్కాట్‌, భారతీయ సాహిత్యంతోపాటు పాశ్చాత్య సాహిత్యమూ. అధ్యయనం చేశారు. సహజ'ప్రతిభ్ళ పరిశీలనాసక్తి. సాహిత్యా భిమానం రచయితగా ఎదిగేందుకు దోహదం 'చేశాయి.: ప్రజల పరిస్థితులు, వివిధ ప్రదేశాల విశేషాలు ప్రత్యేకంగా తెలుసుకునేవారు. పర్యటనలంటే మక్కువ. జానపీఠాలు 63 క్‌

దేశభక్తి అలవడింది.. కాలికట్‌లో ఉన్న గుజరాతీ పాఠశాలలో ఉపాధ్యాయుడిగా పనిచేశారు, త్రిపుర కాంగైస్‌ మహాసభలకు హాజరై, తర్వాత ముంబయి వెళ్ళి అక్కడ కొంతకాలం ఉద్యోగం చేశారు. స్వరాజ్యోద్యమంలో పాల్గొన్నారు. సృజనాత్మక రచననే జీవికగా చేసుకోవాలని నిశ్చయించుకుని స్వస్థలం తిరిగి వచ్చారు. అనతికాలంలోనే సాహితీరంగంలో ప్రసిద్ధులయ్యారు, యాత్రాభిలాషతో ఆఫ్రికా ఐరోపా దేశాలు పర్యటించారు, జయవల్లితో వివాహానంతరం ఆగ్నేయాసియా దేశాలు సందర్శించారు. 1957లో తెల్లిచెరి నియోజకవర్గం నుంచి పార్లమెంట్‌కు పోటీచేసి ఓడిపోయినా, తర్వాత 1962లో వెంట్రుకవాసిలో విజయం సాధించారు.

రచయితగా. పొట్టెక్కాట్‌ విలక్షణమార్గం ఎంచుకున్నారు. స్పష్టత ఆయన రచనల్లో ముఖ్యలక్షణం. కథ, 'నవల్మ యాత్రాచరిత్రల రచనలో పొట్టెక్కాట్‌ తనకు తానే సాటి అనిపించుకున్నారు. కథానాయకుణ్ని కేంద్ర బిందువుగా చేసుకుని అప్పటివరకు నవలా రచన చేసే పద్ధతికి స్వస్తి చెప్పి, సమాజాన్ని 'ప్రధానభూమికగా చేసుకున్నారు. మానవ సంబంధాలక్కు మానవీయతకు పట్టం కట్టారు, (ప్రేమకు కొత్త అర్ధం చెప్పారు. మల యాళీ కథాప్రక్రియకు, యాత్రానుభవరచనకు ఆయన ఉన్నతస్థానం చేకూర్చారు. కవితలు, నాటకాలు గేయాలు వ్యాసాలు కూడా ఆయన లేఖిని నుంచి విస్తారంగా వెలువడ్డాయ. పొట్టెక్కాట్‌ మొత్తం పదకొండు నవలలు ఇరవైమూడు. కథాసంపుటాలు, పదిహేడు యాత్రానుభవ[గ్రంథాలు, మూడు కవితాసంపుటాల్సు నాలుగు నాటకాల్సు ఐదు వ్యాససంపుటాలతో మలయాళ సాహిత్యాన్ని పరిపుష్టం చేశారు.. పొట్టెక్కాట్‌ కథాకథనం అద్వితీయం. తొలి కథ. 'రాజనీతితోనే తన సొంతగొంతు వినిపించారు. “కలోచా” కథలో మనస్తత్వచిత్రణ అబ్బురపరుస్తుంది. "పుల్లిమన్‌” కథలో పురుషప్రేమలోని చాంచల్యాన్ని దుయ్యబట్టారు. విధివైపరీత్యం చూపే కథ వధు% కాళ్ళీరు నేపథ్యం ఉన్న సంపుటి “'హిమవాహిని'. ఇక (పేమౌన్నత్యాన్ని చిత్రించే 'కాట్టు చంపకం” కథలో ఒక యువతి తన ప్రియుడి కోసం సంవత్సరాలపాటు అడవి సంపెంగ చెట్టు కింద నిరీక్షించడాన్ని ఆర్ధంగా చిత్రించారు. దేశభక్తి చూపే కథ “ఒజ్జింజ కాట్టిల, విదేశంలో సాటి మలయాళీలపై అభిమానం "మలయాళ తివాటే ఛోరం' చిత్రిస్తుంది. తొలిదశలో రచించిన కవితలు “ప్రభాతకాంతి, “'సంచారియుడె గీతంగళ్ళొ 'ప్రేమశిల్పి' సంపుటాలుగా వచ్చాయి. '“అచన్‌్‌ 'అచనుమ్‌- మకనుమ్‌ “అల్లారా, “తీరండి ఒటున్ను' నాటక రచయితగా పొట్టెక్కాట్‌కు పేరు. తెచ్చాయి. ఆయన (ప్రయాణానుభవాలు కూడా చక్కటి కథల్లాగా. సాగుతాయి. ప్రతి కథనంలోనూ (ప్రత్యేకత ఉంటుంది. సన్నివేశాలు ఉత్సుకతతో నిండి ఉంటాయి, విస్తృతపరిశీలనతో రాసినవివి. మలయాళసాహిత్యంలో ఇవి. కొత్తబాటలు వేశాయి, పొట్టెక్కాట్‌ నవలలు. కొత్త ఒరవడి దిద్దాయి. విశాల సామాజికనేపథ్యం, ఉదాత్తడుమోదంత6 ఈ రెండింటి సమ్మిశ్రణం -.మూడు వర్గాల ఇతివృత్తాలున్న రచనలివి. 'నాటన్‌ (పేమమ్‌” పల్లే వనితను వంచించిన పట్నం యువకుని కథ, మలయాళీ సాహితీవిమర్శకులు దీనిని అభినవ శాకుంతలంగా 4 డా వంయావరామకృష్టాన

'ప్రస్తుతిస్తారు. ఎన్నో మలుపులతో నిండిన ప్రేమశిక్షులో పాత్రల అంతరంగ ఘర్షణను రచయిత ఎంతో నేర్పుతో చిత్రించారు. కులమతాల అద్దుగోడలు కూలిపోయి. స్వచ్చమైన 'ప్రేమకు స్వాగతం పలికే రోజులొస్తాయనే ఆశాభావం “మూటుపటమ్‌” నవలకు ఆధారం. వలసదార్ల జీవితాలు వంత యూతనామయంగా ఉంటాయో “విషకన్యకి నవల వెల్లడిస్తుంది. “ఒరుతెరువింటి కథ” పట్నంలోని ఒక వీథిలో నివసించేవారి జీవితాల చుట్టూ అల్లిన నవల, స్త్రీని విలాసవస్తువుగా వాడుకునే ఒక యువకుడు ఒక స్టీపాత్రలో తన చెల్లెల్ని దర్శించి, ఆమె చూపిన అనురాగంతో ప్రభావితుడవుతాడు.. ఇది పాఠకుల్ని చాలా ఆకట్టుకుంటుంది, “కరంబు, కబీనా 'ఓరుదేశత్తింటె కథ, “కురుములుకు మొదలైన ఇతర నవలలు కూడా పొట్టెక్కాట్‌ నవలానిర్మాణదక్షతకు తార్కాణాలు.

జ్ఞాన పీఠపురస్కారం అందుకున్న నవల 'ఒరుదేశత్తింటె కథ' 1971లో వెలువడింది. ఒక విధంగా. ఇది రచయిత ఆత్మకథ అని చెప్పవచ్చు. శ్రీధరన్‌ ఈ నవలలో ప్రధానపాత్ర, “అతిరాణీపాదమ్‌” అనే పల్లెలో అతని నివాసం. తండ్రి కృష్ణన్‌ ఉపాధ్యాయుడు. శ్రీధరన్‌ కవితలు, కథలు రాస్తుంటాడు. పొట్టెక్కాట్‌ ప్రతిబింబమే ఈ శ్రీధరన్‌ అని స్పష్టమవుతుంది. దొంగ దస్తావేజులు సృష్టించే ఆండీ, డంబాలు పలికే కులూజ్‌ వంటి ఎన్నో పాత్రలు ఈ నవలలో కన్పిస్తాయి, పాత్రల మనోభావాలు, వ్యవహారసరళి అద్భుతంగా చిత్రించారు, మనస్సాక్షికి, అంతరాత్మ ప్రబోధానికి విలువ ఇవ్వాలని రచయిత ఈ నవలలో ఉద్బోధిస్తారు. ఆత్మద్రోహం:. పతనానికి హేతువని. నిరూపిస్తారు. ఉత్తమ సామాజికవ్యవస్థ అవతరణకోసం తపిస్తారు. అందుకే ఇది గొప్ప నవలగా భాసించింది.

పొట్టెక్కాట్‌ అన్ని వర్గాల అభిమానాన్ని గౌరవాన్నీ అందుకున్నారు. మద్రాసు ప్రభుత్వ పురస్మారం, కేరళ సాహిత్య అకాడమీ, కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారాలు లభించాయి. కాలికట్‌ విశ్వవిద్యాలయం గౌరవ డాక్టరేటుతో సత్కరించింది. ఆయన కథ “బ్రతన్‌నయి ప్రపంచంలోని ఉత్తమకథల్లో ఒకటిగా మిలాన్‌ నుంచి వెలువడిన ఒక ఇటాలియన్‌ సంకలనంలో చేరింది. పొట్టెక్కాట్‌ కథలు ఇంగ్లీష్‌, రష్యన్‌, జర్మన్‌, చెక్‌ వంటి. విదేశీ భాషల్లోకి, పెక్కు భారతీయ భాషల్లోకి అనువాదమయ్యాయి. ఆయన మలబారు కేంద్ర కళాసమితి, సాహిత్య ప్రవర్తన సహకార సంఘం. అధ్యక్షుడిగ్మా. కేరళ సాహిత్య అకాడమీ ఉపాధ్యక్షుడిగా. కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ కార్యవర్గ సభ్యుడిగా సేవలందించారు. 1982 ఆగస్టు 6న స్వర్గస్థులయ్యారు.

ఎస్‌.కె. పొట్టెక్కాట్‌ పేరు సాహిత్యరంగంలో చిరస్థాయిగా నిలుస్తుంది... ప్రజల హృదయాలలో ఆయన ప్రత్యేకస్థానం సముపార్ణించుకున్నారు. కాలికట్‌లోని ఒక వీథికి ఆయన. పేరు పెట్టారు. ఒక పార్కు వర్పాటయింది. పొట్టెక్కాట్‌ స్మారక సంఘం ఎన్నో కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తోంది. భారత ప్రభుత్వం ఆయన గౌరవార్థం 2003లో తవాలాబిళ్ళను విడుదల చేసింది,

,. స బట్టు సు |

ు ( కీల

మహాదేవివర్మ |

హిందీ సారస్వత దీపిక లైలా

మహాదేవివర్శ

ఆధునిక హిందీ స్తాహితీజగత్తులో ఛాయా మహాదేవివర్మ 1907 మార్చి 26న

వాదానికి పటుతర స్థానాన్ని కల్పించిన కవుల్లొ _ ఉత్తర(వ్రదేళ్‌లోని ఛరూఖాబాద్‌లో

మహాదెవివర్మ ముఖ్యులు. ఛాయా వా దెం, జన్మించారు. .వారిది సంపన్న కాయస్థ

ఈ బయాదుల పై ఇంద ధంగా తిమె. భాగల్‌వూర్‌లోని ఉన్నత పాఠశాల

ల తా నంంలూల... ట్రధానోపాధ్యాయులు, తల్లి హేమా రాణికి

క్షవితాసుగంధసనసంభరితాలు, ఆధునిక "౯. ల

మీరాబాయిగా ప్రఖ్యాతిగాంచిన ఆమె నిజ 'దైవచింతన మెండు. అంతేగాక ఆమెకు

చు గ ౯... మీరా, సూరదాస్‌, తులసీదాస్‌ రచనలపై

“యామ్మా "దీపశిఖ రచయిత్రిగా 1982లో మక్కువ. మహాదేవివర్మ భక్తిభావాన్ని,

జ్ఞానపీఠ పురస్కారాన్ని ఆమె అందుకున్నారు. సాహిత్యాభినివెశాన్ని తల్లిదండ్రుల నుంచి అలా పుణికి పుచ్చుకున్నారు. ఆమె (పాథఢమికవిద్య మద్యువ దేశ్‌లోని ఇండోర్‌లో సాగింది. చిన్నప్పుడే ఛందస్సు అలవోకగా అబ్బింది. వదేళ్ల ప్రాయంలోనే హింది ఉపభాషైన వ్రజభాషలో 'బోలిహై నహీ” అనే సమస్యను ఇలా పూరించారు- “మందిర్‌ కె పట్‌ ఖోల్‌తాకా/ యే: దేవతాతో ద అగ్‌ ఖోలి హై నహీ/1ప్రానన్‌ మె నిత్‌ బోలతా హై/ పుని మందిర్‌ మే యె

66 గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

బోలిహై నహీ.” ఇంట్లోనే సంగీతం చిత్రలేఖనం నేర్చుకున్నారు. తొమ్మిదో ఏటనే డా. 'స్వరూపనారాయణ వర్మతో వివాహమైంది. కోడలు పాఠశాలకు వెళ్లి చదువుకోవడం మామగ్గారికి ఇష్టం లేదు... మహాదేవివర్శ్మకు చదువంటే ప్రాణం, మామగారు కన్నుమూసిన తర్వాత చదువు కొనసాగించారు, ప్రతిభావంతురాలు కావడంచేత మెట్రిక్యులేషన్‌ సర్వప్రథమురాలిగా ఉత్తీర్ణురాలయ్యారు. ఆమె పైచదువులు అలహాబాదులో, భర్త పైచదువు లక్నోలో సాగాయి. సంస్కృతంలో ఎం.ఎు చేశారు... కొంతకాలం భర్తతో తమ్మోయ్‌ సంస్థానంలో గడిపారు. ఆమెకు సంసారంపై కంటే చదువుపైన, కవితారచనపైన, ఆధ్యాత్మికసాధనపైన దృష్టి అధికం. అందుచేత అలహాబాదు వచ్చి ప్రయాగ మహిళావిద్యాపీఠంలో అధ్యాపికగా చేరారు, తర్వాత సోపానక్రమంలో ్రధానాచార్యులుగా, చివరకు ఉపకులపతిగా అక్కడ విశిష్ట సేవలందించారు. బాలికల విద్యావ్యాప్తికి ప్రత్యేకకృషి చేశారు. స్వరాజ్యోద్యమంలో 'క్రియాశీలపాత్ర వహించారు.. హిందీ మాసపత్రిక “చాందోకు గౌరవ సంపాదకురాలిగా వ్యవహరించారు. ఆర్యమహిళ్ళ చాంద్‌ పత్రికల్లో విరివిగా ఆమె. రచనలు ్రచురితమయ్యేవి, సంసారజీవిత వైముఖ్యంలోనూ, కవితారచనలోనూ ఆమెకు మీరాతో సామ్యం, బుద్దుని బోధనలకు ఆకర్షితురాలై భిక్షుణిగా మారాలనుకున్నారు, బౌద్ధగురువు స్త్రీని ప్రత్యక్షంగా చూసేందుకు నిరాకరించడంతో తన సంకల్పాన్ని విరమించుకున్నారు. 1968లో భర్త ' మరణంతో అలహాబాదునే స్థిరనివాసం చేసుకున్నారు.హిందీలో ఛాయావాద భావకవిత్వసౌధానికి మహాదేవివర్శ, సూర్యకాంత్‌ (త్రిపాఠి 'నిరాల్కా జయశంకర్‌ ప్రసాద్‌, సుమిత్రానందన్‌ పంత్‌ నాలుగు స్తంభాలుగా నిలిచారు. వీరిలో మహాదెవివర్శ్మ న్థానం విలక్షణం, ఆమె కవితలన్నీ ముక్తకగీతాల్లో కూర్చినవి.. వాటికి అవ్యక్తదైవతం ఆలంబన, లలితసుందర భావాలను మధురశైలిలో అందించారు. సంగీతంలో ఆమెకు మంచి ప్రవేశం ఉండటంచేత ్రతిముక్తకం గానయోగ్యమే. మార్మికత వైపు ఆమె ప్రస్థానం గమనార్హం. 'మై నీర్భరీ దుఃఖ్‌ కి. బద్లి కవితలోని రెండు పంక్తుల్లో 'తుర్సు కో పీడా మేయధూర ధూంగీ/ తుర్సు మేం ఢధూంధూంగీ పీడా (నా వేదనలో నిన్ను అన్వేషిస్తా, నీలో వేదనను అన్వేషిస్తా) అన్నదామె. ఆమె శైలి అధికంగా తత్సమ, తద్భవపదాలతో ఉంటుంది. ఆమెను విమర్శకులు మీరాబాయ్యి. ర్లూన్సీలక్ష్మీబాయి సమ్మేళనంగా చిత్రించారు. ఆమెలోని స్రీవాదబీజాలు 'శృంఖలాకీ కడియారిలో గమనించవచ్చంటారు.. రచనలో పురుషద్వేషం ఉండదు. ఆమె కవితల్లో భారతీయ ఆధ్యాత్మిక చింతనావైభవం, భగవదన్వేషణ సర్వత్రా ద్యోతకమవుతాయి. 1930లో వెలువడిన 'నీహార్‌ో కవితాసంపుటిలో 47 ముక్తకగీతాలున్నాయి. రాగాత్మకత నుంచి ఏకాత్మకతవైపు పయనమది. వేదనలో మాధుర్యం కన్పిస్తుంది. *మధురవేదన అందిపుచ్చుకున్నాను/ అధరాలపై చిరునగవు అంతరించింది" అంటారు. ప్రాకృతిక ప్రతీకలు: మనోహరంగా. ఉంటాయి. “తుమ్‌ సాగర్క్‌ అమీ తరీ” - నీవు సాగరానివ్మి నేను నావను - జ్ఞానపీఠాలు 67

లాంటివి అనేకం కన్పిస్తాయి. 1932లో వెలువడిన “రళ్ళిలో ముప్పైఐదు కవితలున్నాయి. జీవితపు శాశ్వతమూలాలను కవయిత్రి హృద్యంగా చూపారు. ద్వైతాద్వైతభావాలను కవిత్వీకరించారు. “కాంత్సి కిరణం అవిభాజ్యాలు/ నీలో భాగం 'నేను, అవిభాజ్యం నీతో/ మెరుపు మేఘం భిన్నాలు/ నేను నీవూ భిన్నం. 1934లో వచ్చిన యాభైఎనిమిది. కవితల సంపుటి 'నీరజ తాత్త్వికతకు, కవితకు సమ్యక్‌ సమన్వయంగా భాసించింది. బౌద్ధమతాభిమాన ప్రభావం. అందులో కన్పిస్తుంది.

ఆమె 'వేదన సాధారణనిర్వచనానికి అతీతం. అది విషాదాన్ని కడిగివేస్తుంది. ఆమె మాటల్లోనే 'చెప్పాలంటే - “భౌతీక ప్రపంచం. తాలూకు దుఃఖం నా ఛాయలకు రాలేదు. అందుకే దుఃఖమంటే ఇష్టం. బుద్దునిపై నాకున్న అభిమానం. దుఃఖంపట్ల ఆసక్తి పెంచింది ఓక కవితలో “ప్రియమే. లేతీ బాంధ్‌ ముక్తి/ సౌసౌా లఘుతమ. బంధన్‌ అపన్‌ మే అని చెబుతారు, విరహాన్ని చెప్పిన తీరు ఆశ్చర్యజనకం. “సాంగత్యం వూసే వద్దు/నేను స్వీకరించింది శాశ్వత విరహాన్న” అంటారు, ఈ క్రమంలో 1986లో వెలువడిన కవితా సంపుటి “'సాంధ్యగీతొలో ప్రధానంగా ఆత్మార్చణ భావం, మార్మికత ప్రస్ఫూటమవుతాయి: బందీగా వుంటూ/నేను బంధనాలకు స్వామిగా మారాను. 'పైనాలుగు సంపుటాలు కలిసినదే “యామా! 1942లో వెలువడిన 'దీపశిఖిలో ఆత్మ, పరమాత్మల ప్రతీకలు కనిపిస్తాయి. “తేజరిల్లు ఓ దీపమా! కరిగిపో ఓ దేహమా'* అని కోరతారు. పరిక్రమ, గీత్‌పర్వ, సంధిని వంటి ఇతర కవితా సంపుటాలలో ఆమె. అత్యున్నతంగా గొప్ప భావాలను వ్యక్తం చేశారు. చాలా సంపుటాలలో ఆమె స్వయంగా గీసిన చిత్రాలు ఉన్నాయి... వాల్మీకి. భవభూతి, కాళిదాసు, జయదేవాదుల కృతుల నుంచి కొన్ని భాగాల భావానువాదమే “సప్తపర్ది బెంగాలీ కరవుపై కవితలు “బంగదర్శన్‌'లో ఉన్నాయి. భారత్‌-చైనా యుద్ధంలో అమరవీరులపై వివిధ కవుల కవితలను కూర్చిన, 'హిమాలయ్‌' సంపుటి మహాదేవివర్మ సంపాదకత్వంలోనే వెలువడింది.

కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ ఫెలోషిప్‌ స్వీకరించిన తొలిమహిళ మహాదేవివర్మ. మంగళా ప్రసాద్‌, సేక్‌సరియా పురస్మ్కారాలనూ పొందారు. విక్రమ విశ్వవిద్యాలయం. ఆమెకు గౌరవ డి.లిట్‌న్తు ఉత్తరప్రదేశ్‌ ప్రభుత్వం “భారత భారతి* అవార్డును ఆమెకు ప్రదానం చేశాయి. ఉత్తరప్రదేశ్‌ శాసనమండలికి నామినేటెడ్‌ సభ్యురాలిగా సేవలందించింరామె. భారతప్రభుత్వం “పద్మభూషణ్‌ గౌరవంతో సత్కరించింది.

మహాదేవివర్మ 1987 సెప్టెంబరు 11న అలవాబాదులో తుదిశ్వాస విడిచారు. అద్భుత సాహిత్య సృజన చేసిన ఆమె ఇల్లు 'నేడు సాహిత్యాభిమానులకు పవిత్ర యాత్రాస్థలం. హిందీ సాహితీ సీమలో ఆమె ఒక సమున్నత శిఖరం. 68 గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

మాస్తి వేంకటేశ అయ్యంగార్‌ నళ

'మాస్తి' కన్నడిగుల అస్తి క్‌ నవోదయ: సాహితీరూపకర్తగా కన్నడంలో మౌస్తి వేంకటేశ అయ్యంగార్‌ 1891 కొత్త బాటలు వేరచి న వీనద్భవ్చీతో జూన్‌ 6న కర్నాటక రాష్ట్రం కోలార్‌ జిల్లా ఉత్తమోత్తమ కృతులు చేలయిరచిన మాస్త్‌ హెంగేన 'హళ్లిలో జన్మించారు. 'వారిది కన్నడద ఆస్తి అని అంటారు. (శ్రీనివాస తమి ళం. మాసి బా ల్యం శ్చీదరికంలో కలం పేరుతో ఆయన అందించిన శతాధిక ల బం పంల రచనలు వస్తువ, దృకృథం, సంవిధానం. ల్‌ ళం రో స ల గి కున్నారు. చిన్నతనంలోనే రచనపై ఆసక్తి శైల్మి అభివ్యక్తి వైవిధ్యంతో వైశిష్వాన్ని ల = ర౮శ4లో ఇంగ ములో లా లా నా రి జం జా సా మెరిగింది. 1904లో ఇంగ్షీషుల సంతరించుకున్నాయి. “చిక్కపవీర రాజేంద్ర! థ్‌ ఎన్‌ వరిక ఉతీరు (యా రు నవలకు ఆయన 1988లో జ్ఞానవీఠో ళ్‌ శ క వళ. ల గ్‌ పురస్కారం స్వీకరించారు. ఈ అత్యున్నత 05 ల్‌ మె [్రక్యు నషన్‌లా మైసూర్‌ పురస్కృతి. అందుకున్న నాలుగవ కన్నడ సంస్థానంలో సర్వప్రథముడిగా నిలిచారు. సాహితీవేత్త అయ్యంగార్‌. తె సంవత్సరమే మాస్తి తం(్రై దివంగతు

• లయ్యారు, పినతండ్రి కుటుంబపోషణ భారం వహించాడు. పేదరీకం వెంటాడు తున్నా మాస్తి చదువు కొనసాగించారు. 1914లో మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయం నుంచి ఇంగ్లీషు సాహిత్యంలో ఎంఎ డిగ్రీ పొందారు. బెంగళూరులోని 'ప్రెసిదెన్సీ కళాశాలలో అధ్యాపకునిగా. ఉద్యోగపర్వం జ్ఞానపీఠాలు గ్ర

ప్రారంభమైంది. సివిల్‌ సర్వీసు పరీక్షలో అగ్రస్థానం పొంది ఉన్నత్రాధికారిగా నియమితు లయ్యారు, ఉద్యోగధర్మంగా. వివిధప్రాంతాలు సందర్శించి ప్రజల సమస్యలను అవగాహన చేసుకున్నారు. వృత్తిని సమర్థంగా నిర్వహిస్తూనే రచనావ్యాసంగాన్ని చేపట్టడం ఆయనలోని విశేషం. అన్ని ప్రక్రియల్లోనూ అధికసంఖ్యలో రచనలు చేస్తూ, అనతికాలంలోనే అగ్రశ్రేణి సాహితీవేత్తగా ఖ్యాతిగాంచారు. తన రచనా కార్యక్రమానికి కొంత అవరోధంగా నిలుస్తున్నట్లు గ్రహించి, 1943లో తాను నిర్వహిస్తున్న జిల్లా కమిషనర్‌ ఉన్నతపదవిని కాస్త ముందుగానే విరమణ చేశారు.

నవ. కన్నడ సాహిత్యనిర్మాతల్లో మాస్తిది ప్రముఖస్థానం. ఆ నూతన సాహితీసృష్టికి ఆయన విలక్షణమార్గం ఎంచుకున్నారు. సాటి సాహితీమిత్రులు కూడా ఆయనను అనుసరించారు. మాస్తి తాత్తికతతోపాటు మానవతావాదానికి, సంస్కృతీమూలాల పరిరక్షణకూ పెద్దపీట వేశారు.. నిబద్ధతతో, స్పష్టమైన 'సైద్ధాంతికభూమికతో రచనలు సాగించారు. ప్రాచీనవైభవంం, జాతి జీవితానికి సంబంధించిన 'సంప్రదాయవారసత్వం పట్ల ఆయనకు అభిమానం. దానిని పునర్వవస్థీకరించాలని ఆయన యత్నం,

“రామాయణ, భారత్మ భగవద్గీతల్లో కొన్ని ప్రక్షిప్తాలున్నాయని నా నమ్మకం. వీటివల్ల ఈ మహధ్ధంథాల శోభ తగ్గింది. నరసింహావతారం, వామనావతారం, గోపికా వస్త్రాపహరణం, రాసక్రీడ ఇత్యాదికథలకు నూతనార్ధాలు సూచించాను” అంటారాయన.

ఏ ప్రక్రియలో రచన చేసినా తన మౌలికభావజాలానికి కట్టుబడి ఉన్నారు... కన్నడ కథకు కొత్తరూపు దిద్దిన ఘనత ఆయనదే, "కన్నడ కథాజనక* బిరుదం ఆయన సొంతం. ఆయన చిన్న కథ ఒక విశిష్టకళ, “ఇందిరయో. అల్లవో'లో దాంపత్యజీవనాన్ని రసార్రంగా చిత్రించారు. నారాయణమూర్తి భార్య ఇందిర మరణానంతరం సావిత్రిని వివాహమాడతాడు, ఇందిర కుమారుడు గోపాలుణ్జి రెండో భార్య కష్టపెడుతుంది. నారాయణమూర్తి వేదనను హృదయస్పర్శిగ్లా వర్ణిస్తారు, ప్లేగువ్యాధికి గోపాలుడు. బలి అవుతాడు... *కల్మాడియ కోణి కథలో గగ్రామిణు సాంఘీకజీవనాన్ని నిశితంగా విశ్లేషించారు. 1910లో మాస్తి తొలికథ వెలువడినప్పటి నుంచి ఆయన రచించిన వందకు పైగా కథలు పెన్నిధులే, కథాకావ్యరచనలో మాస్తి అద్భుతప్రతిభావిశేషాలు ఆవిష్టృతమయ్యాయి. “శ్రీరామ పట్టాభిషేక” ఒక మహాకావ్యంగా: రూపొందింది. అందులో మాస్తి జీవితదర్శనం ప్రతీకాత్మకంగా అభివ్యక్త మవుతుంది. బోవనహళ్శిలో ఒక చెట్టు కింద సీతారామలక్ష్మణులు వనవాస సందర్భంగా ఒక పగలు ఉన్నారని ఒక ముదుసలి చెబుతుంది. అక్కడ ప్రారంభించి సీతారాముల ఆదర్భ్శదాంపత్యాన్ని వివరించారు. ఇది పదివేల పంక్తుల బృహద్రచన, పందొమ్మిది పద్యకథల గుచ్చంగా. “నవరాత్రి” రచించారు. గద్య పద్యాత్మకమైన. సరళ రగడ దానిలో ప్రధానం. బిన్నహ్హ్మ అరుణ్క తావరె, చెలువ, మలార, 'సునీత్శ మానవి వంటి మరో పదకొండు కవితాసంపుటాలలో మాస్తి భావపుష్టిని, ఛందోవైభవాన్ని ప్రదర్శించారు. “తావరెలో 'కెసరినవి 70 డడ నోవందరాు రావరమాన

హుట్టియూ 'హెసరాదె నీ జగకో -- కమలమా! బురదలో జన్మించినా 'ప్రపంచంలో పేరు తెచ్చుకున్నావు- అంటారాయన, శాంత, సావిత్రి, ఉష్క మంజుల యశోధర, అనార్భలి, పురందర దాస్క కాళిదాస తదితర నాటకాల్లో పురాణాలకు, చరిత్రకు తనదైన పద్ధతిలో అన్వయం: చెప్పారు. చిత్రాంగద, చంద్రమారుత, శ్రీకృష్ణకర్ణామృత వంటి అనువాదాలు చేశారాయన్న పాపులర్‌ కల్చర్‌ ఇన్‌ కర్ణాటక, రవీంద్రనాథ్‌ ఠాగూర్‌, ది మహాభారత్‌ మొదలైన కృతులను ఇంగ్లీష్‌లో రచించారు.

సుబ్బజణ్ద, చెన్నబసవనాయక్క చిక్కవీర రాజేంద్ర అనేవి మాస్తి నవలలు, పరిమాణంలో చిన్నదైనప్పటికీ “సుబ్బజణ్డులో మాస్తి ఒక గాయకుని జీవితాన్ని రమణీయంగా చిత్రించారు. సాంస్కృతిక వారసత్వం ఎంత అమూల్యమైనదో నిరూపించారు. చరిత్రను కొత్త కోణంలో చెప్పాలనే మాస్తి ఆకాంక్ష 'చెన్నబసవ నాయకఃలో కనిపిస్తుంది. బిదునూరు రాణి వీరమ్మాజీ, ఆమె పుత్రుడు చెన్నబసవల మధ్య అన్యోన్యత లోపించింది. ఈ పరిస్థితిని హైదర్‌ అలీ ఆసరాగా. తీసుకుంటాడు. ఫలితంగా బిదునూరు. పతనమవుతుంది. ఇందులో మానవీయ సంబంధాలను మాస్తి చూపిన తీరు కనువిప్పు కలిగించేదిగా వుంది. జ్ఞానపీఠ పురస్కృతి పొందిన నవల “చిక్కవీర రాజేంద్ర' ఇది కూర్గుల సంన్థానవృత్తాంతాన్ని తెలియచేస్తుంది. వస్తువులోను, శిల్పంలోనూ ఈ నవల మకుటాయమానం. చరిత్రను చూపినవిధం నిరుపమానం... స్వరాజ్యసమరాన్ని పరోక్షంగా చూపిన నవల యిది. చిక్కవీర రాజేంద్ర కూర్లుల రాజు. రాణి గౌరమ్మ. రాజు జాతకంలో కంసుని జాతకలక్షూలున్నాయని జ్యోతిష్కులు చెబుతారు. అది నమ్మి రాజు తన సోదరిని చెరసాలలో బంధిస్తాడు. కాని రాకుమారి తన మేనత్తను ఉపాయంతో భర్త వద్గకు వంపుతుంది. రాజు 'వేనల్లుడు మాత్రం తప్పించుకోలేకపోతాడు. చిక్కవీర రాజేంద్రలో కాఠిన్యం, నిరంకుశత్వం 'పెచ్చరిల్లుతాయి. మంత్రులు దీనిని సహించలేక అధికారాన్ని రాణి వశం చేయాలనుకుంటారు. కాని ఆ పని జరగలేదు. రాజును సింహాసనం నుంచి తొలగించేందుకు ఈస్టిండియా కంపెనీకి చెందిన కల్నల్‌ (ఫ్రేజర్‌ ప్రయత్నాలు ఫలించాయి. కూర్షుల సంస్థానం పతనమై ఆంగ్లేయుల వశమవుతుంది. ఈ నవలలో గౌరమ్మ పాత్రచిత్రణ అసాధారణం. భారతీయస్రీకున్న పరిమితులు ఆమెలో కనిపిస్తాయి. ఒకవైపు గొప్పు గరిమ, మరోవైపు సహజసౌకుమార్యం ఆమెకు విజయాన్ని 'చేకూర్చలేకపోయాయి.. కన్నడ సాహిత్యంలో ఇదొక మణిదీపం. =

మాస్తి వేంకటేశ అయ్యంగార్‌ కన్నడంలో 120పైగ్గా, ఇంగ్లీష్‌లో పదిహేడు కృతులు సాహితీలోకానికి అందించారు. ఆయన 'జీవనీ అనే మాస పత్రికకు సంపాదకత్వం వహించి ఎందరో రచయితలకు అవకాశాలు కల్పించారు. మైసూరు మహారాజా కృష్ణరాజ వడయార్‌ మాస్తికి రాజసేవాసక్త' బిరుదు ప్రదానం చేశారు. 1969లో సాహిత్య అకాడమీ పురస్కృతి లభించింది,

మాస్తి 1986 జూన్‌ 6న 'మైసూరులో నిర్యాణం చెందారు. ఆయన సాహిత్యానికి చేసిన 'సేవలు నిత్యనూతనాలు, అనన్యసామాన్యాలు! జ్ఞానపీఠాలు 71

ణా షు. త్‌ ను * త. అమృతాప్రీతమ్‌ క్‌ 4 ] పంజాబీ అగ్గి త్‌ అమృతాప్రీతమ్‌ భారత్‌-పాక్‌ విభజన సృష్టించిన మారణ _ అమృతాప్రీతమ్‌ ఇప్పటి పాకిస్థాన్‌లోని కాండను, స్త్రీగా జీవితంలో పరిశీలించిన, తన ప్రంజాబ్‌ ప్రాంతంలో న్న గుజ్రాన్‌ అనుభవంలోక్షి వచ్చిన వ్యాకులతను, _ వ్రాల్రాలో 1919 ఆగన్స 31న బాధలను అనాధార అన్ఫజనానృక తతో _ జన్మించింది. వారిది సంప్రదాయ సిక అచ బిర ష్‌ నిన ల్‌ న్‌ టను కుటుంబం. తండ్రి కరార్‌ సింగ్‌ హితకారి, యుల అంబా నాగాల గాలొట్లే తల్లి రాజ్‌ బీబీ, కరార్‌ నింగ్‌ అని అభివర్ణించారు. ఇందులో ఏమాత్రం _ హె. యుడు కవి స కు మళ అతిశయోక్తిలేదు... ఆమె కవితలు నవలలు, *“పెళలీ యుడు, కవి, నిక్టు మ కథలు భారతీయసాహిత్యంలోనే కాదు 'అచారకుడు, తల్లి ఉపాధ్యాయురాలు, విశ్వసాహీత్యంలో సైతం మణిదీపాలుగా సౌపాత్యాభిమాని, చదువుతోపాటు భాసిస్తాయి. “మీరూ 'నేనూ' చెడు విలువలపై అమృతకు చిన్ననాటనే రచనపై అభిరుచి సమరం సాగిస్తున్నాం. మీ పోరాటర కలంతో. ఏర్పడింది. పదకొండెళ్ళ వయస్సులో తల్లి సాగత్తే నా పోరాటం కత్తితో జరుగుతోంది” _ లేని బిడ్డ అయింది, తంద్రే విద్యాబుద్దులు అని అమృతాప్రీతమ్‌ గురించి, వియత్నాం నేర్పాడు, వారి నివాసం లాహోరుకు నాయకుడు హోచిమిన్‌ చెప్పిన మాటలు ఆమె మారింది. 1936లో “అమృత్‌ లెహ్రాన్‌' రచనా స్వరూపానికి దర్పణాలు, నవ _ శ్రాల్రి కవితాసంపుటి వెలువరించింది. అదే చైతన్యంతో నవసంవెదనతో నిండిన ఆమె సంవత్సరంలో పత్రికానంపాదకుడు కవితాసంపుటి కాగజ్‌ త కాన్వాన్‌కు ప్రకసింగ్‌తో వివాహమైంది. లాహోర్‌లో సామరన్యంతో జీవిస్తున్నారు. అది 72 గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

పంజాబీ సాహిత్యానికి 'ప్రధానకేంద్రం. అమృతాప్రీతమ్‌ ఆదిలో (ప్రేమ గీతాలు జానపద సరళి గీతాలు, రాసేవారు.. ఆమె లాహాోర్‌ రేడియో కేంద్రంలో జానపదగీతాల గాయనిగా ఉద్యోగంలో చేరారు. 19438 బెంగాల్‌ క్షామం తర్వాత అభ్యుదయదృక్పథం ఆమెలో పెరిగింది. కొత్త ఒరవడికి శ్రీకారం చుట్టింది. 1947 నాటి దేశవిభజన అల్లకల్లోలం రేపింది. పది లక్షల మంది సిక్టులు, హిందువులు ప్రాణాలు కోల్పోయారు. అసంఖ్యాకకుటుంబాలు ధ్వంసమయ్యాయి. స్త్రీల పాట్లు మాటలకందవు. హృదయవేదనతో "ఇరవై ఎనిమిదేళ్ల అమృతా్రీతమ్‌ శరణార్ధిగా న్యూ ఢీల్లీ చేరుకున్నారు, అప్పటికే ఆమె. ఏనిమిది పంజాబీ కవితా సంపుటాలు వెలువరించారు,

విభజన బీభత్సం ఆమెను తీవ్రంగా కలవరపరచింది. 1948లో గర్భవతిగా ఉన్నప్పుడు డెహ్రాడూన్‌ నుంచి న్యూ ఢిల్లీకి ప్రయాణం చేస్తూ 'ఆజ్‌ ఆఖాన్‌ వారిస్‌ షానూ” అనే హృదయవిదారక గీతం రాశారు. 'హీరా-రంజాో అమర(ప్రేమ కావ్యకర్త సూఫీ కవి వారిస్‌ షాను సంబోధిస్తూ “ఏక్‌ రోయ్‌ సి థీ పంజాబ్‌ ది, తున్‌ లిఖ్‌ లిఖ్‌ మారెవాన్‌/ ఆజ్‌ లఖాన్‌ దియా రోందియా,. తైనూన్‌ వారిస్‌ షా నూన్‌ కహ్న్‌/ ఉఠ్‌ దర్గమందాన్‌ దియా దర్జియా, ఉర్‌ తక్‌ ఆప్నా పంజాబ్‌...” (ఒకనాడు ఒక పంజాబ్‌ తనయ విలపిస్తే నువ్వాక విషాదకావ్యం రచించావు/ ఈ రోజు లక్షలాది కుమార్తెలు నీకు తమ రోదనలు వినిపిస్తున్నారు/అసహాయుల గాథలు లిఖించే ఓ కవీ! లే! మన పంజాబు స్థితి గమనించు) అని ఆ(క్రందించారు: ఈ గీతం పంజాబీ సాహిత్యంలో అజరామరంగా నిలిచింది, అమృతాప్రీతమ్‌. 1961 వరకు ఆలిండియా. రేడియోలో పనిచేశారు. ఆమె కోమలకంఠం శ్రోతల్ని ఆకట్టుకునేది. విభజన నేపథ్యంలో స్రీల దుఃస్థితిపైన నవలలు, కథలు పుంఖానుపుంఖాలుగా రాస్తూనే ఉన్నా ఆమె సాంసారీక జీవితం బాధామయంగానే. ఉంది. ప్రీతమ్‌తో పెద్దలు కుదిర్చిన వివాహం చిక్కులో పడింది, ఆమె ప్రేమించింది సుప్రసిద్ధ కవి సాహిర్‌ లూథియాన్వీనే. సాహిర్‌కు అప్పటికే వివాహమైనందున అమృతను అర్దాంగిగా స్వీకరించలేకపోయాడు.. 1960లో 'ప్రీతమ్‌కు ఆమె విడాకులిచ్చారు. తనకంటె చిన్నవాడు, ప్రముఖ చిత్రకారుడు ఇమోజ్‌తో జీవితాంతం సహజీవనం సాగించారు. *రసీది టికెటొ (రెవిన్యూ స్తాంప్‌) అనే ఆత్మకథాత్మక రచనలో తన జీవితసత్యాలను ఆమె. నిర్భయంగా ఆవిష్కరించారు. పంజాబీ పత్రికలు ఆమెపై ప్రకటించిన కథనాలకు నొచ్చుకుని, *నాపై వచ్చినన్ని విమర్శలు,. అపవాదులు,, గాథలు మరెవరిపైనా వచ్చివుండవు” అని ఆమె తన మనోగతం వెల్లడించారు. ఆర్థికంగా: ఎదురయ్యే చిక్కులవల్ల అదనపు రాబడికోసం ఆమె పంచవర్ష ప్రజాళికాపత్రాలు, సాహిత్య అకాడమీ రచనలు మొదలైన వాటిని పంజాబీలోకి అనువదించారు. హిందీలో కూడా ఆమె మంచి. పాండిత్యం సముషార్దించారు. సహచరుడు ఇ(మోజ్‌తో కలిసి 1966 నుంచి 2002 వరకు పంజాబీ సాహిత్య పత్రిక 'నాగమణిని నిర్వహించారు. ఈ పత్రిక ద్వారా జ్ఞానపీఠాలు 7 8

ఎందరో పంజాబీ రచయితలను, (ప్రోత్సహించారు. 1986 నుంచి 1992 వరకు ఆమె రాష్ట్రపతి నామినేట్‌ చేసిన రాజ్యసభ సభ్యురాలిగా సేవలందించారు.

రచయిత్రిగా అమృతా(ప్రీతమ్‌ ఆలోచనలు ఉన్నతశిఖరాలు తాకాయి. ఇజాలపై నమ్మకం లేదంటార్హు. నేను ఆలోచించిందీ, రాసిందీ పూర్తిగా మనిషి అంతరంగంలో నిద్రించే దేవతలను మేల్మొల్పడానికే” అని 'స్పష్టపరచారు. వేదాలు భారతం కాళిదాసు రచనలు, జానపదగేయాలు, సూఫీ కవుల కృతులు వివేకానందుని బోధనలు, రోమన్‌ రోలా రచనలు శరత్‌ నవలలు మొదలైనవాటి ప్రభావం ఆమెపై కనిపిస్తుంది; స్తీకి పురుషునితో సమానప్రతిపత్తి కావాలని ఆమె తీవ్రంగా కాంక్షించారు. “ప్రజల కన్నా గ్రంథాలే యథార్థాన్ని ఆవిష్కరిన్తాయి. నా జీవితం ఒక తెల్లకాగితం. నేను. పుస్తకం మాదిరే ఓ: తపస్వినిని అంటారామె. మాతృభాష తల్లిలాంటిదని ఆమె విశ్వాసం, పంజాబ్‌ గడ్డపై ఆమెకు అమిత ప్రేమ. 'పంజాబ్‌ నేల ఒక గీతమైతే.; ఆ గీత భావాన్ని నేను అని ప్రకటించారు.

మతకలహాల చిచ్చు “పింజర్‌” నవలకు ఆధారం. హిందూకన్య పురోకు రాంచందర్‌తో పెళ్లి నిశ్చయమవుతుంది. కానీ రషీద్‌ ఆమెను అపహరిస్తాడు. ఇద్దరికీ "పెళ్లి అవుతుంది. ఇద్దరు పిల్లలు జన్మిస్తారు. ముస్లిం వనితగా మారుతుంది. తనలాగా అపహరణకు గురైన హిందూకన్యలను. కాపాడుతుంది. రషీద్‌లో మార్పు వస్తుంది. 'ఆశూ' నవలలోని వస్తువు భగ్న(ప్రేమ. మహిళా శ్రామికుల కష్టాలకు 'ఖాది ధూప్‌ కా సఫర్‌' నవల అద్దం పడుతుంది. “దాక్టర్‌ దేవ్‌' నవల పవిత్రప్రేమను చిత్రిస్తుంది. ఇంకా యాత్రి అదాలత్‌ కోరె కాగజ్‌, ఏక్‌ సీ అనిత జిలావతన్‌, దూసరా మంజిల్‌, కామిని, కాలా గులాబ్‌ మొదలైన ముప్పై నవలలు, పాంచ్‌' బరస్‌ లంబీ సరక్స్‌ తీసరి బెరత్‌ తదితర కథాసంపుటాలు, మై జమాత్మూ పంజాబీ ది ఆవాజ్స్‌ కస్తూరి, కాగజ్‌ తె కాన్వాస్‌ వంటి పదిహేడు కవితా సంపుటాలు, ముప్పెఒక గద్యకృతులు, మూడు ఆత్మకథావృత్తాంతాలు ఆమె రచనలు, పురస్కారం అందుకున్న “కాగజ్‌ తె కాన్వాస్‌'లో నలభైఆరు కవితలున్నాయి. వివిధసమస్యలపై తన భావాలు, ఇమైోజ్‌పై (ప్రేమ, ఇందిరాగాంధీ, లెనిన్‌, మార్టిన్‌ లూథర్‌కింగ్‌ తదితరులపై అభిప్రాయాలు, రాజకీయ పరిస్థితుల్కు మానవతావాదం, దేశవిభజన కల్లోలం ఇత్యాదులు కవితావస్తువు లయ్యాయి. అవి *నాతో: మీకేదైనా 'పనివుంటే/ ప్రతిదేశం, నగరం, '్రతి వీథి, ప్రతి ఇంటి తలుపు తట్టండి/ స్వేచ్చాయుత ఆత్మఛాయలెక్కడుంటాయో/అదే నా ఇల్ల అనే కవితాపంక్తుల్లో స్పష్టమవుతాయి.

అమృతాప్రీతమ్‌ రచనలు ఇంగ్లీషు, ఫ్రెంచి జపనీస్‌, ఉర్దూ,. గుజరాతీ, మరార్సీ బెంగాలీ, మలయాళం, కన్నడ, రష్యన్మ్‌ బల్గేరియన్‌, దేనిష్క్‌ జెక్‌ హంగేరియన్‌, ఆల్పేనియా, యుగోస్లేవ్‌ తదితరభాషల్లోకి అనువాదాలయ్యాయి. కొన్ని నవలలు చలనచిత్రాలుగా న లా

రూపొందాయి. ఆమె బల్గేరియా నుంచి “వాష్సారోవ్‌' పురస్కృతి, విశ్వభారతి, పంజాబ్‌, ఢిల్లీ జబల్‌పూర్‌ విశ్వవిద్యాలయాల నుంచి గౌరవ డాక్టరేట్‌లు, (ఫెంచి ప్రభుత్వం నుంచి సాహితీపురస్కారం, భారత ప్రభుత్వం నుంచి పద్మ విభూషణ్‌, కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం, పంజాబ్‌ ప్రభుత్వ సాహిత్య సన్మానం మొదలైనవాటిని అందుకున్నారు. అమృతాప్రీతమ్‌ 2005 అక్టోబరు 31న న్యూ ఢిల్లీలో దివంగతులయ్యారు. పంజాబీ సాహితీ అంబరాన ఆమె (ధ్రువతారగా నిలిచారు.

జ్ఞానపీఠాలు 765

(టీ

తకజి శివశంకరపిళ్ళి శతముఖాల మానవేతిహాస ఆవిష్యర్త ఆహా

తకజి శివశంకరపెళ్ళె

వేషం భాష, ఆలోచన, రచన = అన్నిటిలోనూ. శివశంకర పిళ్ళె జననం 1912 ఏప్రిల్‌ (గ్రామీణవు సొబగుల్ని గుబాళింవజేశా 17న కేరళలోని కుట్టనాడు ప్రాంతం తకజి రాయన. కథ, నవలా' ప్రక్రియలను శక్తి _ (గ్రామంలో... ఇది అలెవ్పీకి పదిమైళ్ళ సమన్వితం గావించి, వౌ టికి విలక్షణ ద్ర్హర్రంలో ఉన్న కుగ్రామం. తండ్రి రూపరేఖలు సమకూర్చారు. కార్మిక, కర్షక, ఖ్య్వనాయదారుడు. ప్రముఖ కథకళి డు లన (౧... సోదరుడు, కేరళలో రామాయణ, భారత నూతన దిశానిర్దేశం చేశారు, ఆయనరాసిన శ కగవర గ నసీర్‌ జే కళ చమ్మీన్‌ నవల 19 దేశభాషల్లోకి అనువాద. వరాం సంటదాయ కుటుంబాలల్‌ మైంది. 15 దేశభాషల్లో వెండితెరకెక్కింది. గొచౌనంగా వన్తోంది. రండే అలాగే రెండున్నర శతాబ్దాల కేరళ సమాజాన్ని వారాయణం చేసి అర్థవివరణ చె వాడు. తన వేయిపుటల బృహన్నవల 'కాయర్‌లో ౨ విధంగా తకజి విద్యావ్యాసంగం చిత్రించారు. ఆయన. సాహిత్యకృషికి ఇంట్లోనే ఆరంభమైంది. సొంతూరిలోనే 1984లో అరుదైన: జ్ఞానపీఠ పురస్కారం (పొడమిక విద్య అబ్యానించారు, లభించింది. "భారతదేశం గర్వించదగ్గ ఆ అంబలపురలో మాధ్యమికవిద్య పూర్తి విలక్షణ సాహితీకారుదే తకజి శివశంకరపిళ్ళె చేశారు... ఈ పాఠశాల సముద్రతీరాన _*... బెస్తగూదెం మధ్యలో వుంది, బాల్యం లోనే బెస్తల జీవితాన్ని సన్నిహితంగా పరిశీలించే అవకాశం లభించింది. వైక్క ఉన్నత పాఠశాలలో చచదివ్ని విమ్మట 76... గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

తిరువనంతపురంలోని న్యాయశాస్త్ర కళాశాలలో చేరారు. వైక్కలో ఉపాధ్యాయుడు కైనిక్కర కుమారపిళ్ళై ఆయనలో సాహిత్యాభిమానాన్ని పెంపాందిస్తే తిరువనంతపురంలో ప్రసిద్ధ సాహితీవేత్త, 'కేసరి' పత్రికాసంపాదకుడు బాలకృష్ణ పిళ్ళ విశ్వసాహిత్య పరిచయావకాశం కలిగించారు. ఆ కాలంలో మొపాసా, చెకోవ్‌, హ్యూగో, గోర్కీ టాల్‌ స్టాయ్‌, ఫ్రాయిడ్‌, మార్క్స్‌, బెర్హాండ్‌ రసెల్‌ ప్రభృతుల రచనలు అధ్యయనం చేశారు. ఆ నాటి రాజకీయ, ఆర్థిక, సామాజిక పరిణామాలను నిశితంగా పరిశీలించారు. బాలకృష్ణ పిళ్ళ ప్రోత్సాహంతో కథారచన కుపక్రమించారు. అవి "కేసరి' పత్రికలో 'ప్రచురితమయ్యేవి.

తకజి మఫస్సిల్‌ వకీలుగా వృత్తిజీవనం ప్రారంభించారు. న్యాయవాదిగా. ఆయన దగ్గరకు వచ్చేవాళ్ళలో బెస్తలు అధికం. న్యాయవాదవృత్తిలోవున్నా ఆయన వ్యవసాయం మరువలేదు, వీలు చిక్కినప్పుడు స్వగ్రామంలో సేద్యం పనుల్లో చురుకుగా పాల్గొనెవారు, ఒక సందర్భంలో ఆయనిలా అన్నారు- '“సంప్రదాయరీత్యా నేను రైతును, ఇప్పుడు కూడా పాలంలో పనిచేస్తా, నా కాళ్ళ మచ్చలే దీనికి తార్సాణం.! కుట్టనాడులో 'పంట. పొలాలు నీటిలో మునుగుతాయి. పొలంచుట్టూ గట్టువేసి, నీటిని తోడాలి. తర్వాత పైరు వేయాలి. ఇదంతా (శ్రమతో కూడిన పని.. తకజి శ్రమజీవి. భూస్వామ్యం గురించీ రైతాంగపు సమస్య గురించి లోతుగా పరిశీలించినవారు.. తకజి కథలు నవలలు బెన్నత్యపరంగా వస్తువులో, నిర్మాణంలో పరస్పరం పోటీపడతాయి. తొలికథ 'సాధూకల్‌ 1929లో వెలువడింది. అప్పటికి తకజి ఉన్నత పాఠశాల విద్యార్థి. నాయర్‌ సర్వీస్‌ సాసైటీ పత్రిక 'సర్వీసలో కథ అచ్చయింది. ఆయన అనుభూతులే ఎక్కువభాగం కథావస్తువులయ్యాయి, వాస్తవికత ఆయన రచనల్లో (ప్రత్యేకత, “పుయుమలర్‌్‌ ఆయన ప్రథమ. కథాసంపుటి, తకజి ఎనిమిది వందలకు పైగా కథలు రచించారు. కథారచన గురించిన ఆయన అభివ్రాయం -- 'కథ చెప్పడంలో మనకు ప్రాచీనమైన సంవిధానం ఉంది. అది పద్యరూపం. రామాయణ భారతాదులు దీనికి ఉదాహరణలు. స్వకీయ సాహిత్యరూపవికాసానికి మనం ఎందుకు ప్రయత్నించడం లేదు

లాస్ట్‌ లవర్‌ కథలో ధనికవర్గ భోగలాలస ప్రవృత్తిని దుయ్యబట్టారు. తన రచనల్లో అభాగ్యుల స్వరం వినిపించారు. “అట్టడుగు ప్రజలు, అస్పృశ్యులు, అభాగ్యులు, దళితులు నన్ను ప్రభావితం చేశారో అంటారాయన,

తకజి నవలలు కొన్ని ప్రపంచ సాహిత్యంలో మణిపూసలుగా వాసికెళ్ళాయి. తోటియుడెట్టిమగన్‌, చెమ్మీన్మ్‌ అనుభవంగళ్ళ్‌ పాలిచ్చకళ్‌, ఆకాశమ్స్‌ జీవనమ్‌ సుందరమ్‌ పక్షై 'పెణ్బు నురయుమ్‌ పంతయుమ్‌, కాయర్‌, రండిటంగజి, బల్లునుకళ్‌ మొదలైన ముప్ఫై రెండు నవలలు ఆయన రాశారు. అలెప్పీలో పాకీ పని చేసేవారి దైన్యస్థితికి చలించి “త్రోటియుదెట్టిమగన్‌” రాశారు. మలయాళపాఠకుల్లో జనాదరణ పొందిన కాయర్‌ (కొబ్బరిపీచు), 'వేయిపుటల నవల. ఇది రెండున్నర శతాబ్దాల కేరళ సామాజిక చిత్రణ. సమాజమే నాయకుడు, మనిషికి భూమిపై ఉండే కాంక్షే నవలానాయిక, ఇదొక జ్ఞానపీఠాలు 77

మానవెతిహాసం. 'కేరళ గ్రామీణజీవితం ఈ: నవలలో శతముఖాలతో ఆవిష్టృతమైంది. 1948లో రచించిన “రండిటంగజి (రెండు శేర్లు) రైతాంగపు వ్యవస్థ చుట్టూ అల్లిన నవల. పొలం కౌలుకు తీసుకుని రేయింబవళ్ళు (శ్రమించే 'పేద రైతులు భూస్వాముల 'చెతుల్లో ఎలా బలైపోతున్నదీ చెబుతుంది. కాళిపరయన్‌ -: కుంజలి దంపతుల కుమార్తె చిరుత. ఆమెను కోరడికిచ్చి వివాహం చేస్తారు, సాలుకు నూటయాఖై రోజుల పని, రోజుకు రెండుశేర్ల వడ్లు కూలిపై భూస్వామి తంబురన్‌ దగ్గర కొలువుకు కోరడి. కుదురుకుంటాడు. అతడు ఎన్నో బాధలకు లోనవుతాడు. యూనియన్‌లో చురుకుగా పనిచేయడంతో భూస్వాములు కక్ష కడతారు. చిరుత గర్భవతి అవుతుంది. కోరడి జైలు. పాలవుతాడు, "దున్నే వాడిదే పొలం” నినాదంతో నవల ముగుస్తుంది.

“వెమ్మీన్‌' (రొయ్యలు) 1956లో వెలువడింది... కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం పొందిన-ఈ నవల పందొమ్మిది విదేశీ భాషల్లోకి అనువాదమైంది. పదిహేను దేశాల్లో ఈ నవలను సినిమాగా: తీశారు. రామూ కరియత్‌ నిర్మించిన చిత్రానికి 1964వ జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారం వచ్చింది. ఈ నవలలో ఇరవై అధ్యాయాలున్నాయి. బెస్తల జీవితంలో అన్ని పార్వాలనూ రస్తార్ధంగ్కా (ప్రేమవృత్తాంతం జోడించి రచించిన నవల ఇది, బెస్తల ఆచారాలు నమ్మకాలు అలవాట్లు, సంప్రదాయాల్సు, చేపల వేట, సముద్రపు అలజడి అన్నీ చిత్రించారు. బెస్తపల్లె నిర్మనంలో చెంబన్‌కుంజు - చక్కి దంపతుల పెద్దకుమార్తె కరుత్తమ్మ: రెండో కుమార్తె పంచమి, దుకాణం నడిపే సాహేబు కొడుకు పరికుట్టి, కరుత్తమ్మ గాధంగా (ప్రేమించుకుంటారు, కాని తృక్కున్నపురలోని పళనికిచ్చి కరుత్తమ్మ పెళ్ళి జరిపిస్తాడు తండ్రి. చక్కి మంచాన పడుతుంది. కర్తుత్తమ్మ అత్తవారింటికి వెళ్ళక తప్పలేదు. పళనికి నా అన్న వాళ్ళెవరూ లేరు. ఆ పల్లెలో ఆడవాళ్ళందరూ .కరుత్తమ్మ సాహెబుతో గడిపిందని పుకార్లు పుట్టిస్తారు. బెస్తల్లో స్త్రీ నీతి తప్పితే కట్టలమ్మ (కడలితల్లి) కోపగిస్తుందనే నమ్మకముంది. కరుత్తమ్మ నీతి తప్పలేదు. సోదరిలా భావిస్తానని చక్కి చనిపోయేటప్పుడు పరికుట్టినుంచి మాట తీసుకుంటుంది, కాని అతడు, కరుత్తమ్మను మరువలేదు... కరుత్తమ్మ బిడ్డకు తల్లి అయింది.. పళనికి చెప్పి ఆమె పుట్టింటికి వచ్చింది. పళని చేపలవేటకు వెళ్ళాడు. వెన్నెల్లో కరుత్తమ్మ తీరానికి వెళ్ళిందీ. పరికుట్టి పిలుపు విన్సించింది. ఇద్దరి గుండెల్లో (ప్రేమ ఉప్పాంగి ఆలింగనం చేసుకున్నారు. మరోవైపు పళని విసిరిన గాలాన్ని మింగిన. పెద్ద సౌరమీను తోకతో పడవను కొట్టింది, సముద్రం కల్లోలమైంది. రెందు ప్రీ పురుషశవాలు, గాలం మింగి చచ్చిన సొరమీను తీరం మీద కన్పించాయి. ఇదే చెమ్మీన్‌లోని కథ.

నేటికీ కేరళలో 'ప్రతియింటా మాటల సందర్భంలో “చెమ్మీన్‌' ప్రస్తావన వస్తూనే ఉంటుంది. భారతప్రభుత్వర ఆయన గౌరవార్థం తపాలాబిళ్ళ విడుదల చేసింది.

తకజి. శివశంకర పిళ్ళె 1999 ఏప్రిల్‌ 10న తకజి గ్రామంలో పరమపదించారు. ఆయన రచనలు శాశ్వతాలు, ఇత వందవ రామకృష్ణాన

ల పన్నాలాల్‌ పటేల్‌ వాస్తవికతా వాదంలో అందెవేసిన చెయ్యి పన్నాలాల్‌ పటేల్‌ ఆయనకు సరస్వతీకటాక్షమున్నా పరిస్థితుల పన్నాలాల్‌ నానాలాల్‌ పటేల్‌ దక్షిణ 'ప్రాబల్యర కారణంగా మాధ్యమిక స్థాయి. ర్రాజస్తాన్‌లోని డూంగర్‌వూర్‌జిల్లా వరకే విద్య అభ్యసించగలిగారు. బతుకు మాండలీ (గ్రామంలో మే 7, 1912లో పోరులో భాగంగా పల్లెటూరిలో కర్షకుడిగా. జన్మించారు. ఆయనది సామాన్య కర్షక నగరంలో కార్మికుడగా జివిక సాగించారు. కుటుంబం. మాండలీ గుజరాత్‌ సరిహద్దు ఓ సన్యాసి వెంట దిశసంచారం చేశారు, “౯ లో ఉంది. చాలా చిన్న గ్రామం. అందులో స్థితిలో యాదృచ్చికంగా. రచనావ్యాసంగం హవన నక సా మ కసే లోకి అడుగుపెట్టి, అనతికాలంలోనే ఉన్నది నూరిళ్ల లో రం క గ్రామస్థులు అద్భుతమైన కథలు, నవలలు రచించారు. నము గుజరాతీలమె అని భావిస్తారు. చివరకు గుజరాతీ సాహిళీక్షేతంలో సమున్నత పగ్నాలాల్‌ చదువు గుజరాతీలోనె ఆరంభ శిఖరాలకు చేరుకున్నారు. ఆ మహారచయితే మెంది. ప్రఖ్యాత గుజరాతీ సాహితీవెత్త న్నాలాల్‌ పటేల్‌ 'మానవీనీ భవాయీ' నవల ఉమాశంకర్‌ జోషి ఆయనకు సహపారఠి. 19085సం.లో ఆయనకు జ్ఞానపీఠ పురస్కారం ప న్నాలాల్‌ బాల్యం క్రమపద్ధతిలో సాగ తెచ్చిపెట్టింది. లేదు విద్యాభ్యాసం. విరమించిన తర్వాత ఓ సాధువును ఆశ్రయించారు, ఆ సాధువు 'దేశదిమ్మరి. పన్నాలాల్‌ను తన. వెంట దేశమంతా తిప్పాడు. సాధువుతో ఉన్నప్పటికీ పన్నాలాల్‌ దృష్టి ఏ మాత్రం ఆధ్యాత్మిక చింతన వైపు పోలేదు. శిష్యరికం మానుకున్నారు, వివిధ(వాంతాలు జ్ఞానపీఠాలు గ

సందర్శించడం వల్ల ఆయా ప్రజల జీవనరీతులు, ప్రవృత్తులు, సమస్యలు పరిశీలించే అవకాశం కలిగింది. లోకజ్ఞత పెరిగింది. తన జీవితం గురించి అలోచించసాగారు. భుక్తికోసం రాజస్థాన్‌లోని అనేకప్రాంతాల్లో రకరకాల వృత్తుల్లో పనిచేశారు. చివరకు అహ్మదాబాదులోని విద్యుత్‌ సంస్థలో కొలువు దొరికింది. అక్కడే స్థిరపడేందుకు నిశ్చయించుకున్నారు.

పన్నాలాల్‌కు ఆంగ్లంలో ప్రవేశం లేదు. పాశ్చాత్యసాహిత్యమేదీ చదవలేదు కానీ, సాహిత్యం పట్ల అభిరుచి ఏర్పడింది. 1986 నవంబరులో అహ్మదాబాదులో గుజరాతీ సాహిత్య పరిషత్తు సమావేశం జరిగింది. దానికి అధ్యక్షులు మహాత్మా గాంధీ. అప్పటికే సాహితీరంగంలో సుప్రసిద్ధుడైన తన బాల్యస్నేహితుడు ఉమాశంకర్‌ జోషి ఆ సమావేశానికి వస్తున్నట్లు తెలిసింది. జోషీ ముంబయిలో స్థిరపడ్డారు. పన్నాలాల్‌ మిక్రుడికి లేఖ రాశారు. అది పద్యాత్మకంగా ఉంది. జోషి ఆ లేఖ చదివి ఆనందించారు. అహ్మదాబాదు వచ్చినప్పుడు జోషి మరో ప్రముఖ సాహిత్యవేత్త సుందరంతోపాటు పన్నాలాల్‌ను కలుసుకున్నారు. బాల్యస్మృతులు ఆత్మీయంగా నెమరు వేసుకున్నారు. రచనలు చేయవలసిందిగా జోషి తన మిత్రుడు పన్నాలాల్‌కు సలహా ఇచ్చారు.. అహ్మదాబాదులోనే ఉంటున్న సుందరం 'సూచనలు తీసుకోవలసిందిగా చెప్పారు, అప్పటివరకు పన్నాలాల్‌కు ఆ దృష్టే లేదు. అయితే ఆయనకు సంగీతమంటే ఏంతో మక్కువ. కంఠం శ్రావ్యంగా ఉండేది. బాగా పాడగలరు. ఈ నేపథ్యంలో కవితారచన చేయడం సులభమనుకున్నారు, విసృతదేశాటనలో ఎన్నెన్నో అనుభూతులు, స్పందనలు మనస్సులో నిక్షిప్తమయ్యాయి: అన్ని వర్గాల ప్రజల స్థితిగతులపై విశేషావగాహన కలిగింది. దీని ఆధారంగా కవితలు రాయడం (ప్రారంభించారు. మిత్రుడు జోషి చెప్పిన ప్రకారం వాటిని సుందరానికి చూవారు. 'సుందరం' ఉత్తమవిమర్శకుడు, విశ్లేషకుడు. పన్నాలాల్‌ రచించిన కవితలేవీ ఆయనకు నచ్చలేదు.

పన్నాలాల్‌లో పట్టుదల పెరిగింది. రామాయణ భారతాదులు కథలు, నవలలు విస్తారంగా చదివారు. తాను రచనలు చేయాలంటే దానికి కథాప్రక్రియ అనువుగా ఉంటుందని భావించారు. ఊహాలోకాల్లో. విహరించడం, ఆదర్శాలు .వల్లించడం ఆయనకు సమ్మతం కాలేదు, తనకు వాస్తవంగా. తోచినవాటిని కల్చనాసంవిధానంతో, ఒకింత ఆదరాన్ని జోడించి, కథలుగా మలిచే యత్నం ప్రారంభించారు. చిన్న కథలు రాసి. సుందరం వద్దకు వెళ్ళారు, మొదట ఆయన ఆమోదముద్ర లభించలేదు, పన్నాలాల్‌ నిరుత్సాహపడలేదు. తన రచనాశక్తికి పదును పెట్టుకున్నారు. ఆ తరువాత పన్నాలాల్‌ రాసిన '“శేఠ్‌నీ శారద" కథ చదివి. సుందరం అనందపరవశుడయ్యారు. పన్నాలాల్‌లో ఆ క్షణం ఆయన గొప్ప రచయితను దర్శించారు, ఆ కథ ప్రచురితమైంది. గుజరాతీ పాఠకలోకం ఆశ్చర్యచకితమైంది, అదే ముద్రితమైన పన్నాలాల్‌ తొలి రచన. 'సముజ్వల సాహితీప్రస్థానానికి అది నాంది. గ్రామీణ జీవిత చిత్రణ, సమాజంలోని విలక్షణకోణాల ఆవిష్కరణ ద్వారా పన్నాలాల్‌ గుజరాతీ కథారచనలో కొత్త బాటలు పరిచారు.. సంప్రదాయవాదులు ఉలిక్కిపడ్డారు. 0 డా భోవందాణ రామకమాన

మౌలికంగా: పన్నాలాల్‌ వాస్తవవాది. లోకరీతిపై ఆయనకు విశ్వాసం.. *కంకు కథ ఇందుకొక: ప్రబలనిదర్శనం. కంకు, 'సేర్‌ల దైహికసంబంధాన్ని సంప్రదాయవాదులు హర్షించలేదు. కానీ. 'పన్నాలాల్‌ కథలో మార్పు చేయలేదు. కంకు పుత్రుడి. పెంపకాన్ని రచయిత ఓ తపస్సుగా అభివర్జించడం విశేషం. ఈ కథను చలనచిత్రంగా రూపొందించారు. రచయిత ఈ కథను తర్వాత నవలగా మార్చారు, చలనచిత్రానికి గుజరాత్‌ ప్రభుత్వ బహుమతి లభించింది,

'అర్‌మాన్‌' కథలో కథానాయిక 'పానూ ఒక శ్రామికకుటుంబంలో ఆమె స్వప్నజగత్తు ఎలా ఇమిడిపోయిందో పన్నాలాల్‌ చూపిన తీరు అసామాన్యం. “భాతీకే ఘర్‌వాలీ” విలక్షణ 'ప్రవృత్తిగల యువతి కథ ఆమెకు నగరజీవనంపై అధికవ్యామోహం. గ్రామం నుంచి నగరం వెళ్ళిన ఆమె మోసపోయ్యి. ఆ జీవితం ఎండమావి అని గ్రహించి, చివరకు భర్త వద్దకు తిరిగివస్తుంది. రచయిత ఆమెను ఆత్మస్టెర్యం గల యువతిగా చిత్రించారు. గ్రామీణ వాతావరణంపైన, పప్రకృతిసాందర్యంపైన పన్నాలాల్‌కు అనురక్తి అధికం. “వాత్రిక్‌ కే కినారేలో ఇద్దరు వ్యక్తుల అపూర్వ మైత్రీబంధం చిత్రితమైంది. పన్నాలాల్‌ కథల్లో పాత్రచిత్రణ ఆశ్చర్యం కలిగిస్తుంది. 'బేటీ కీ విదా' లఘునవలలో మనోవిశ్లేషణ పాఠకుల్ని ముగ్గుల్ని చేస్తుంది. “మలేలా జీవ్‌' ప్రణయగీతి కావ్యమైతే, 'పిఛలే దర్వాజే' మాతృహృదయాన్ని ఆవిష్కరించే గీతికావ్యం. “ప్రార్థనే కహో చథావే బాణ్‌' ఐదు భాగాల బృహన్నవల.

జ్ఞానపీఠ పురస్కృతి పొందిన *మానవీనీ భవాయీ” నవల అద్భుతసృష్టి ఈ నవలను స్వగ్రామం మాండలీలో' చేను మంచెపై .కూర్చుని రచించారు. ఇది. మూడు భాగాలలో వేర్వేరు సంవత్సరాలలో 'వెలువడింది.. ఎనిమిదీ దశాబ్లాల కాలంలో మూడుతరాల కథ. (గ్రామవాసి కాలూ ఓ: అందమైన యువతి. రాజూని గాఢంగా (ప్రేమిస్తుంది. కపటమనస్కుల కుటిలోపాయాలవల్ల వారి పెళ్లి జరగదు. రచయిత ఈ (ప్రేమ కథ చుట్టూ ఉన్న అనేక జీవిత సమస్యలను, పార్వ్వ్యాలను నిశితదృష్టితో విశ్లేషించారు. కాలూను ధైర్యశాలినిగా తీర్చిదిద్దారు. జానపదచిత్రంలో ప్రకృతిశక్తుల ప్రాబల్యవివరణలో పన్నాల్తాల్‌ చూపిన ప్రతిభ అసాధారణం,

సురభి, నగద్‌ నారాయణ, ఫకీరో, దేవయాని. -* యయాతి, ఆంసూ, అంతరంగ్‌, అకేలీ మొదలైన అరవైఒక్క నవలలు, త్యాగి -అనురాగి, బిన్ని తిలోత్తమ, నరాట్స్‌ భీష్మనీ బాణ్‌శయ్య, మననా మొరలా వంటి ఇరవైఆరు కథాసంపుటాలు, ఓ నాటకం, మూడు బాలసాహిత్య కృతులు, ఇరవైఒక్క అనువాదగ్రంథాలను పన్నాలాల్‌ వెలువరించారు. ఆయనకు గుజరాత్‌ ప్రభుత్వ పురన్మారం, “రంజిత్‌రాం: సువర్ణచంద్రక్‌” పురస్కారం లభించాయి.

పన్నాలాల్‌ నానాలాల్‌ పటేల్‌ 1989 ఏప్రిల్‌ 6న. దివంగతులయ్యారు.. గుజరాత్‌ (ప్రజల జీవనంలో విలక్షణకోణాల్ని యథార్ధదృష్టితో కళాత్మకంగా చిత్రించిన ఆయన రచనలు శాశ్వతమైన విలువలు 'సంతరించుకున్న పెన్నిధులు.

సచ్చిదానంద రావుత్‌ రాయ్‌ లీ బ్రిటిష్‌ పాలకులకు సింహస్వప్నం లలా సచ్చిదానంద రావుత్‌ రాయ్‌ ఉద్యమాలే. వూపిరిగా ప్రస్థానించి, పీడిత డాక్టర్‌ సచ్చిదానంద రావుత్‌ రాయ్‌ ప్రజల సమస్యలే కెంద్రంగా కావ్యరచన చేసి 1016 మే. 13న ఒడిశా రాష్ట్రం పూరీ ఒరియా నాహిత్యానికి నూతన భావజాలాన్ని జిల్లా ఖుర్దాలో జన్మించారు. తండ్రి శైలిని, అభివ్యక్తిని సంతరింపజెసిన గొప్పు స్యాన్నక్షుమార్‌ రావుత్‌ రాయ్‌. బాల్యం వైరాళికుడు సర్చిదానంద రావత్‌ రాయ్‌... ల్రకే రావత్‌ రాయ్‌కి తిరుగుబాటు తత్త్వం న్‌ నన వానల సదా మార్తంగా. అలవడింది. ఖుర్దా ఉన్నత పాఠశాల ల కు గ లగాడె.. విద్యార్ధిగా *వానరసేనలో సభ్యుడయ్యారు. స్థాపనకు కవితను, సాధనంగా చేసుకున్న త్త రంకలాప్రాలో వివవవే£ర 'జనకవి ఆయన, భారతీయసాహిత్యాన్నితన ౯" = లారా లు ఖం ఖా పరులను ఆచ... మ సన గమనించి వొరశాల నుంచి పంపివేశారు. అమూల్యగ్రచనల్ల ద్వారా సుసంపన్నం కోల్‌కతాలో హైసూలు విద హంచేః చేసినందుకు ఆయన 1986లో జ్ఞానపీఠ క కతాలొ హైస్కూలు విద్య పూర్తిచేసి పురస్కారాన్ని అందుకున్నారు. అనంతరం కటక్‌లోని రెవెన్టా కళాశాలలో చదివి పట్టభద్రు లయ్యారు. కర్షకోద్య మానికి నాయకత్వం 'వహించి జైలు శిక్ష అనుభవించారు, '“గడజాత ప్రజామండళి ఆందోళనలో ప్రముఖ పాత్ర వహించారు, మార్క్స్‌ నిద్ధాంతాల వట్ల ఆకర్షితు లయ్యారు.. సమాజం గురించి విలువల గురించి నిబద్ధతను ఏర్పరచుకున్నారు. స్వొత ౦(త్రోద ఖ్ట్‌ము ౦లో, రైతుల రై గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

ఉద్యమాలలో, సంస్టానాధీశ్వరులకు వ్యతిరేకంగా సాగిన (ప్రజా ఉద్యమాలలో (క్రియాశీలకంగా పనిచేశారు. కైమాసిక పత్రిక *ఒడియా'కు, మరో'- పత్రిక *దిగంతికు సంపాదకుడుగా వ్యవహరించారు. ఫిలిం సెన్సార్‌ బోర్డు సభ్యుడిగా "సేవలందించారు. 'ఒరియా. సాహి త్య అకాడమీ అధ్యక్షుడుగా విశిష్టకృషి చేశారు... రావుత్‌ రాయ్‌కి సంస్కృతి, కళలపట్ల 'ప్రత్యేకాభిమానం. ఒడియా' కళా - సంస్కృతి సంగ్రహాలయ్‌” స్థాపించారు. కలకత్తాలో 1968లో జరిగిన అఖిలభారత కవుల మహాసభకు అధ్యక్షత వహించారు. ఉద్వేగంతోపాటు రావుత్‌ రాయ్‌కి చిన్ననాటనే కవితావేశం అలవడింది. పాఠశాల విద్యార్ధిదశలోనే కవితారచన ఆరంభమైంది. పదహారో ఏటనే “పాథేయ అనే కవితా సంపుటిని వెలువరించి సచిబాబు (రావుత్‌ రాయ్‌) అందరినీ విస్మయపరిచారు,. మరుసటి సంవత్సరమే. 1983లో “పూర్ణిమ” వెలువడింది. అప్పట్లో ఒరియా సాహితీక్షేతంలో '“సబూజూ ధోరణి ప్రచారంలో ఉంది. ఈ రెండు సంపుటాలలో అక్కడక్కడ దీని ఛాయలు కనిపిస్తాయి. ఆయన కవితాదృక్పథం తదనంతరకవితల్లో పూర్తిగా మారిపోయింది. 'పల్లీశ్రీ ఇందుకు నిదర్శనం. ఒడిశా. పల్లె జీవితానికిది. అపూర్వదర్చణం, కొత్త ఒరవడి దిద్దిన కవిత. రావుత్‌రాయ్‌ విష్లవశంఖం కవితల్లో. పూరించడానికి ఎక్కువ కాలం పట్టలేదు. ప్రతీకవాదంతోపాటు 'గణకవిగా ఉగ్రరూపం ధరించారాయన. కవితలో ఎంతో వైవిధ్యం చోటు చేసుకుంది. మానవీయతకు ఆయన కవితలు పట్టం కట్టాయి. ఛందస్సుతో ప్రయోగాలు జరిగాయి, వచనకవిత అద్భుతంగా' ఆవిష్ట్రతమైంది. కొత్త కొత్త భావచిత్రాలను, రూపకాలను కవితల్లో ప్రవేశపెట్టి, తనదైన ముద్రను సుస్థిరం చేసుకున్నారు. నిశితభావాలు చోటు చెసుకున్నాయి. 'రాజజేమా' అనే కవితలో “నేను ఇరవయ్యో శతాబ్ది దాటి వచ్చాను/ నా గళంలో రగులుతున్న విష్లవం/ నా భుజంమీద పాతశవం” అంటారు. రావుత్‌ రాయ్‌ తాను శ్రామిక, ప్రజాకవినని ఒక కవితలో ఇలా బహిర్గతం చేశారు. 'నేను శ్రామిక కవిని/ లేఖినిని ఆయుధంగా ధరించి నిలుచున్నాను/ జనావళి ఆత్మత్యాగాల నుంచి లేచి/ శిరసెత్తి నిల్చునే సుదినం వస్తుందని/ నా కళ్ళలో 'స్వష్నాన్ని నింపుకున్నాను/ స్వాతంత్ర్య భానూదయమవుతుంది/ నా కవి లేఖిని మనుష్యులపై విశ్వాసంతో వారి గ్రురించి/ నూతనాధ్యాయాన్ని తప్పక రచిస్తుంది. విష్రవకవితారచనలో ఆయన భావనైశిత్యం, విప్లవశంఖానాదర అసమానాలు, పోలీసు తుపాకికి జంకేది లేదని ఎలుగెత్తి చాటిన కవిత. “మారతుజేతే గుళి/మరిబు పఛి డరిబునాహి/ పతే యిదేయి ఛాతిరహాడ హోయిబు ఆగభర... (గుళ్ళవర్నం కురిపించు/ మేం మరణానికి సిద్ధం/భయం లేదు మాకు/ గుండె చూపుతాం ముందుకురుకుతాం) దీనిని ఉద్యమకారులు రణగీతంగా పాదేవారు. రక్తశిఖ్ణ బాజీరావుత్‌, పాండూలిపి, భానుమతిర దేశ్‌, హసంత్‌, స్వాగత్స్‌ అశియారస్వప్ప మరికొన్ని కావ్యాలు, కవితాసంపుటాలు. (18). ఆయన. కలం నుంచి జాలువారాయి, గద్యరచనలోనూ రావుత్‌ రాయ్‌ సిద్ధహస్తులు. కథలు, ఒక నవల కూడా. రచించారాయన. ఛాయ్‌, మసాణిర వుల, మాటీర తాజ్‌ వంటివి ఆయన

కథానిర్మాణగరిమకు నిదర్శనాలు. ఒరియా నవల ప్రక్రియను *చిత్రగ్రిబ్‌ కొత్త మలుపు తిప్పింది. పలాయనవాదుల్ని ఈ నవల తీవ్రంగా నిరసింఛింది. వ్యావహారికశైలికి పట్టం కట్టింది. మానవతావాదానికి పెద్దపీట వేసిన నవల యిది. విచిత్రమేమంటే ఆయన కళాశాల విద్యార్థి దశలోనే ఈ నవలను రచించారు.. ఇది ఒరియా నవలాజగత్తులో మైలు రాయిగా నిలిచిపోయింది. రావుత్‌ రాయ్‌ పరిశోధనాత్మక రచనలు కూడా చేశారు. 1972లో వెలువడిన 'సాహిత్యరేమూల్యబోధ్‌! అనే. గ్రంథంలో ఆయన భారతీయసాహిత్యాన్ని సాకల్యంగా విశ్లేషించారు. కొన్ని నాటికల్ని వెలువరించారు, .

రావుత్‌ రాయ్‌ సాహితీసృజనను మూల్యాంకనం చేస్తున్నప్పుడు అగ్రస్థానంలో నిలిచి జ్ఞానపీఠ పురస్కార ప్రదానానికి మార్గర సుగమం చేసింది ఆయన దీర్హకవిత *బాజీ రావుత్‌ ఈ. వీరగాథ 1989లో ప్రచురితమైంది. హరీంద్రనాథ్‌ చటోపాధ్యాయ దీన్ని ఆంగ్లంలోకి అనువదించడంతో దేశవ్యాప్త ప్రఖ్యాతి లభించింది. బ్రిటీషు ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా జరిపిన పోరాటంలో పన్నెండేళ్ళ బాలుడు: బాజీ తుపాకీ గుళ్ళకు బలికావడం దీని ఇతివృత్తం. నవతరానికి అనూహ్యస్సూర్తి ఇచ్చిన కావ్యమిది. ఒడిశాలో ఇరవై అయిదుకు పైగా స్వతంత్ర 'సంన్థానాలుండేవి, ఢెంకానాళ వాటిలో ఒకటి, నీలకంఠపురంలోని నిరుపేద ఖండాయతుల కుటుంబంలో పుట్టినవాడు బాజీరావుత్‌, తల్లి ధాన్యం దంచి కొంత సంషాదించేది, బాజీ ఏటి పడవ నడిపి కుటుంబపోషణకు తోడ్పడేవాడు. అది 1938, అక్టోబరు 10, కారుచీకటి చలిరాత్రి. వర్షం కురుస్తోంది, అలిసిపోయి బాజీ పడవపాకలో నిద్రపోతున్నాడు. ఆ బాలుడు ప్రజామందళ బాలయోధుడు.. రేవు కాపలా కాయడం అతని వంతయింది. అర్ధరాత్రి దర్బార్‌ పోలీసులు భుబన గ్రామంలో తుపాకులు పేల్చి తిరిగి వస్తున్నారు. (బ్రాహ్మణి నదిని దాటించమని బాజీరావును అడిగారు. “ప్రజామండళి ఆదేశం లేదు. పడవ వదలను' అని కచ్చితంగా చెప్పాడు. 'వెంటనే తుపాకి గుండు అతని తలను తీవ్రంగా గాయపరిచింది. బాజీ భయపడలేదు. బలం కూడగట్టుకుని ప్రజామండళి యోధుల్ని పిలిచాడు. కొందరొచ్చారు. పోలీసులు పదవ మోకు కోసి పడవను ముందుకు నడుపుతూ గుళ్ళవాన కురిపించారు. బాజీతో పాటు మిగిలినవారు ఆహుతయ్యారు, “చీకటి రాజ్యం/ సడిలేని నడిరేయి/ ఏడుగురి ఉడుకురక్తంతో బ్రాహ్మణి నది/ క్షణంలో ఎరుపెక్కి పరుగులు తీసింది” అని కావ్యాంతంలో అంటారు... ఇది ఒరియా మహాకావ్యం.

రావుత్‌ రాయ్‌ గొల్లపల్లి రాకుమారి. భూదేవిని వివాహం చేసుకుని తెలుగువారికి బంధువయ్యారు. అమెరికా, ఇంగ్లాండ్‌, జపాన్‌ న్యూజిలాండ్‌ ఇండొనేసియాా మలయా తదితరదేశాలలో జరిగిన సాహిత్యసభల్లో పాల్గొన్నారు. కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం, సోవియట్‌ ల్యాండ్‌, నెహ్రూ అవార్డు, కేంద్ర ప్రభుత్వం నుంచి “పద్మశ్రీ” గౌరవం, బరంపురం, ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయాల నుంచి. గౌరవ డాక్టరేట్లు అందుకున్నారు. ఆయన 2004 ఆగస్టు 21న పరమపదించారు. “కవులకు కవి'గా సాహితీలోకం ఆయనకు నీరాజనాలర్పించింది. రక. గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

ట్‌ వ... విష్ణువామన్‌ శిర్‌వాడ్కర్‌ వ. మరారీ నాటకరంగ మేరునగం ర లలా విష్ణువామన్‌ శిర్‌వాడ్కర్‌ కవి కథకుడు, నవలాకారుడు, నాటకకర్త విష్ణువామన్‌ శిర్‌వాడ్కర్‌ 1912 ఫిబ్రవరి పత్రికాసంషాదకుడిగా నిరుపమాన రచనలు 27న మహారాష్ట్రలోని పుణెలో జన్మించారు. చేసిన విష్ణువామన్‌ శిర్‌వాడ్మర్‌ 'కుసుమాగ్రజ్‌ స్వస్థలం శిర్‌వాడె. జన్మ నామం గజానన్‌ మరారీ సాహిత్యక్షేత్రంలో శృంగాయమాన _ గ్రంగనాథ్‌ శిర్‌వాడ్యర్‌. దత్తత అనంతరం స్థానం అలంకరించారు. సమస్త సాహితీ _ ప్పేర్చ మారింది. 'ప్రాథమికవిద్య పింపల్‌ సృజన పరమార్ధం సత్యశ ధన, శివపరిరక్షణ, గాక్ర్‌త్లో మాధ్యమికవిద్య నాసిక్‌లోను సుందరాన్వెషణ అని భావించిన జిజ్ఞాసువు అభ్యసించి 1029లో మె(ట్రి క్యు లేషన్‌ అయన. “”హిత్యాన్ని ఉవిత అన్వయార్దంగా _ త్తీర్ణు లయ్యారు. తర్వాత నాసిక్‌లోని జీవనమూలాల ఉత్తమ అవిష్కర్త్షగా ఆయన; లయ విద్యార్థి దశలన అయన కీర్తగాంచారు. *నట సమ్రాటొ నాటకం __ త్యాభ్రిలాష్కు ౯ లగర్ర య ్భక్చథం, ఆయనకు 1987లో జ్ఞానపీఠ పురస్కారం: సవానిరతి, నాటకాధీరుచి అలవడ్డాయి. చేకూర్చింది. వ (క్రియాళీలంతో ఉద్యమాలలో వాల్గొన్నారు. సమాజంలో అసమానతలను, అక్రమా లను ఆయన సహించలేదు. ఆ నాడు నాసిక్‌లోని రామమందిరంలోకి హరీజను లకు ప్రవేశం ఉండేది కాదు. కుసుమాగ్రజ్‌ సత్యాగ్రహానికి సారథ్యం వహించి వారికి ప్రవేశం కల్పించడంలో కృతకృత్యు జ్ఞానపీఠాలు 8ిర్‌

లయ్యారు. ఈ మాదిరి అన్యాయాలను అరికట్టేందుకు ఆయన నాసిక్‌లో “లోక హితవాది మండల్‌ను స్థాపించి దానిని. ఉద్యమ వేదికగా రూపొదించారు. తన ఆశయాల సాధనకు పత్రికారంగం సరైన న్ధానమని ఆయన భావించారు, “ప్రభాత్‌ దినపత్రిక సంపాదకవర్గంలో చేరారు. ధనుర్దారి, సారథి పత్రికల్లో పనిచేసిన తర్వాత 'సందేశ్‌ పత్రిక సంపాదకత్వబాధ్యతలు వహించారు. కొంతకాలం “గోదావరీ సినీటోన్‌' సంస్థ కథావిభాగంలో పనిచేసి పాత్రధారణ కూడా చేశారు. పూనా విశ్వవిద్యాలయం సెనేట్‌ సభ్యుడిగా సేవలందించారు. 1964లో గోవాలో అఖిల భారతీయ మరాఠీ సాహిత్యసమ్మేళనానికి, 1970లో కొల్లాపూర్‌లో జరిగిన మరాఠీ నాట్యసమ్మేళనానికి, 1989లో ముంబయిలో జరిగిన జగతికీ మరాధీ పరిషత్‌కు అధ్యక్షత వహించారు; ఆయన. 1944లో మనోరమను పెళ్లి చేసుకున్నారు.

అందరు సాహితీవేత్తల మాదిరే కుసుమాగ్రజ్‌ తన సాహితీ జీవన ప్రస్థానాన్ని కవితతోనే ఆరంభించారు... పదిహేడవ ఏటనే *బాలబోధ్‌ మేవాలో కవితలు రచించారు, కళాశాలలో చదువుతున్నప్పుడే “జీవనలహరి' కవితాసంపుటి వెలువడింది. ఆయన 'విశాఖి కవితా సంపుటిని జ్ఞానపీఠ పురస్కార గ్రహీత విష్ణుసఖారామ్‌ ఖాండేకర్‌ ప్రచురించడం గమనార్హం, ప్రణయానికి కుసుమాగ్రజ్‌ నూతన అన్వయం కల్పించారు. కౌతిక్‌ సభల్లో ఈ సంపుటి నుంచి పంక్తులు ఉదాహరించడం పరిపాటి, “స్వష్నావీ 'సమాస్థి' అనే కవితలో “ఎందుకీ అ'శ్రువులు/నీ భవిత సముజ్వలం/ ఈ నిశాగర్భంలో రేపటి ఉషస్సు దాగివుంది అంటారు,

ఆయన కవితల్లో నాటకీయత ఉంటుంది. జీవనసత్యాలు నిక్షిప్తమవుతాయి. ప్రేమ యోగ్‌' అనే కవితలో *ప్రేమ మానవసంస్కృతి సారాంశం/ మానవేతిహాస సందేశం/ భవిష్యత్మాల ఆశారేఖ అని. తెలిపారు. కినార్మా ఛందోమయి, ముక్తాయన్‌, (శ్రావణ్‌, జాయిచాకుంజ్స్‌ హిమరేఖా, స్వాగత్‌ మొదలైన కవితా సంపుటాలు వెలయించారు, (ప్రేమ ఆణి మాంజర్‌, జాదు చీ హోడి వాటెవరల్యా సావల్యా, సతారీచేబోల్మ వృద్ధా కాహే తరుణ్‌ ఇత్యాది కథాసంపుటాలలో జీవితాన్ని అనేకకోణాలలో చిత్రించారు. ఆయన నవలలు వైష్ణవ, కల్యన్‌ చాతీరావర్‌, జాహ్నవి తదితరాలు శిల్పవైవిధ్యంతో నిండీ ఉన్నాయి. ఆహే ఆశినాహి్హి ప్రతిసాద్‌, విరామచిహ్న. రూపరేఖ ఆయన వ్యాససంపుటాలు. కుసుమాగ్రజ్‌ నాటకాలలో విరాణ్మూర్తిగా ఆవిష్ట్రాతమయ్యారు.: మరాథీ నాటకరంగంపై ఈ నాటకాల ప్రభావం గురుతరమైనది. ఆంగ్ల నాటక(ప్రేరణతో రాసిన నాటకాలలో సైతం కుసుమాగ్రజ్‌ తనదైన విశిష్టముద్రను ్రతిష్టించుకున్నారు. తన పరిశీలనలో ప్రోది. చేసుకున్న ఆలోచనలను నాటకీకరించారు. వాటిలో మరాధీ జీవనరీతులు ప్రస్ఫుటమవుతాయి. వైజయంతీ, కౌంతేయ, దెవాబాఘర్స్‌ ముఖ్యమంత్రి, ఆమచ్‌నావ్‌ బాబురావ్‌, విదూషక్‌, కైకేయి, మహంతృ వివాణీదావాా యయాతి ఆశిదేవయాని, నాటక్‌బసతె ఆహ్మె నటస[మ్రాట్‌;, ఆనంద మొదలైన ఇరవైఒక్క నాటకాలు రచించారు. జ్ఞానపీఠ పురస్కారం చేకూర్చిన *నటస'మ్రాటొ నాటకం మరారీ సాహిత్యంలో మహోన్నతస్థానం వహించింది, గత నూటయాభై ఏళ్లలో ఇంత గొప్ప నాటకం మరొకటి. రాలేదని విమర్శకులు ప్రస్తుతించారు. 1970లో తొలిసారి రంగస్థలాన్ని 86 గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

అలంకరించిన ఈ నాటకం. వేయికి పైగా ప్రదర్శనలతో చరిత్ర సృష్టించింది, మూడు అంకాలు, ఏడు దృశ్యాలున్న ఈ నాటకంలోని పాత్రలు పదిహేను, ప్రధానపాత్ర గణపతిరావు బేల్వల్కార్‌ (అప్పా ఆయన భార్య కావేరి. తనయుడు నందకుమార్‌, కోడలు శారద. కుమార్తె నళిని. అల్లుడు సుధాకర్‌ కార్లీకర్‌. రాజా బూట్‌ పాలిష్‌ కుర్రాడు. గణపతిరావు పాత్రలో మరాఠీ నాటకరంగప్రముఖుల గుణసంపద మూర్తీభవించింది.. ఇతివృత్తం కంటే నాటకశిల్పం, పాత్రచిత్రణ, సన్నివేశపరంపర, సంభాషణలు దీనికి ఉత్క్సష్టన్థానం సముపార్దించి. పెట్టాయి.

మహానటుడిగా అఖండ ఖ్యాతిగాంచిన గణపతిరావు తన ఆస్తిని కొడుక్కి కుమార్తెకు 'పంచుతాడు. వృద్దాప్యంలో అప్పా దంపతులు నందకుమార్‌, శారదలకు తరాల అంతరంతో భారంగా కన్పిస్తారు. ఉన్నతస్థితిలో ఉన్న కుమార్తె ఇంటికి వెళ్తే తండ్రిపైనే దొంగతనం వేస్తుంది. చివరకు సొంత పల్లెకు వెళ్లాలనుకుంటారు. కావేరి మరణిస్తుంది. అప్పా ముంబయి వీథుల్ని ఆశ్రయిస్తాడు. ఎవరూ పోల్పుకోరు. అప్పా వృద్ధాష్య దశతో నాటకం ఆరంభమవుతుంది. రంగస్థల క్రమశిక్షణ గురించి అప్పా సుదిర్హప్రసంగం తర్వాత కథ ఫ్లాష్‌, బ్యాక్‌ పద్ధతిలో మొదటి అంకం సాగుతుంది. పాత్రలు బొమ్మల్లా కదులుతాయి. నాటకం అంతటా అప్పా పాత్ర అల్లుకుంటుంది. రసభరితమైన ఆయన సంభాషణలు (ప్రేక్షకుల్ని మం(త్రముగ్గ్భుల్ని చేస్తాయి, భావయుక్తమైన పాటలున్నాయి. షేక్‌స్పియర్‌ (ప్రభావం కుసుమాగ్రజ్‌పై ఉన్నా నటస'మ్రాట్‌ పూర్తిగా స్వతంత్రరచన. చివరి అంకంలో అప్పా నేను జూలియస్‌ సీజర్సి ఒథెల్లోని, కింగ్‌ లియర్‌ని, నటస(మ్రాట్‌ గణపతిరావు బేల్వాల్సర్‌ని. ల అని ప్రకటిస్తాడు. తన బిడ్డలు తిరిగి తమతో రమ్మనమని అడిగినప్పుడు కింగ్‌లియర్‌ చివరి ఘట్టాన్ని ప్రదర్శిస్తాడు. గ్రాజా! నాటకం అంటే ఇదే? అనే వాక్యంతో నాటకం ముగుస్తుంది. ఆధునిక మరాఠీ సాహిత్యంలో మహాకావ్యంగా భాసీల్లిన నాటకం 'నటస'మ్రాట్‌.

కుసుమాగ్రజ్‌ సంప్రదాయ మరాఠీ, ఆధునిక మరాఠీ భాషల సమ్మేళనానికి అభినవ రూపం సమకూర్చిన వైతాళికుడు. మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వ పురస్కారాలు, కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం, రామ్‌గణేశ్‌ గడ్మారీ పురస్కారం అందుకున్నారు. 'పుణె విశ్వవిద్యాలయం గౌరవ. డి.లిట్‌ ప్రదానం చేసింది. భారత ప్రభుత్వం “పద్మభూషణ్‌” గౌరవం ఇవ్వదలచినప్పుడు “దేశంలో అత్యంత ప్రతిష్టాత్మకమైన జ్ఞానపీఠ పురస్కారం లభించిన నాకు పద్మభూషణ్‌ ఏందుకు?” అని వినయంగా తిరస్కరించిన సాహిత్యారాధకుడు కుసుమాగ్రజ్‌.

విష్ణువామన్‌ శిర్‌వాడ్కర్‌ కుసుమాగ్రజ్‌ 1999 మార్చి 10న నానిక్‌లో పరమపదించారు. మరాఠీ సాహిత్యం,. మరాఠీ నాటకరంగం ఉన్నంతవరకూ ఆయన యశోనామం అజరామరం! జ్ఞానపీఠాలు ద్ర

య. ఎభ శ యమ్‌. రం దా. సి. నారాయణరెడ్డి తెలుగు కవితకు కీర్తిశిఖరం వ సనార బవుముఖీన (వతిభావ్యుత్స్పత్తులతో _ దా,సింగిరెడ్డి నారాయణరెడ్డి జులై 2%, అనవరతం ఉత్తమకృతులు వెలయిస్తూ, 1931, ప్రజోత్పత్తి నిజాషాఢ గురుపూర్ణిమ తెలుగుభారతిని అమూల్య కావ్య మణిహారా _ న్తాడ్రు క్రరీంనగర్‌ జిల్లా, 'వేములవాడ లత అలంకరించిన దా, సి.నారాయణరెడ్డి పండలం, వానుమాజీ పేటలో నిరంతర సాహితీతపస్వి ఎన్నెన్నో ఉన్నత _ జన్మించారు. తండ్రి మల్లారెడ్డి రైతు. తల్లి వదవులు నమర్శంగా నిర్వపాన్తూనే బుచ్చమ్మ ఆదర్శగృహిణి. నారాయణరెడ్డి సమాంతరంగా రచనా వ్యాసంగం: కొన ౨“ 6 5 వ ఫర! టి సాగిస్తూ ప్రతీ సంవత్సరం తన జన్మదినాన్ని ిళోమిక విద్య గ్రామం లోని వీథిబడిలో తన నూతన (గ్రంథావివ్మరణో తృవంగా సాగింది. సహజ సృజన కవితాభినివేశం వరిగణించిన సినారె నిత్యసాపాతీశీల, ఉన్న ఆయనను బాల్యంలో హరికథలు, 2010లో 80వ వసంతంలో పదం మోపిన జంగం కడలు, జానవదగీతాలు సందర్భంగా 80వ కృతి “విశ్వం నాలో ఆకర్షించాయి. ఉర్దూ మాధ్యమంలో ఉన్నప్పుడు" కవితా సంపుటిని పాఠకలోకానికి _ సిరిసిల్లలో మాధ్యమిక విద్య, కరీంనగర్‌లో అందించిన సాహితీ విరాణ్మూర్తి ఆయన ఉన్నత పాఠశాల విద్య పూర్తి చేశారు. 'విశ్వంభర" కావ్యానికి 1988లో జ్ఞానపీఠం తెలుగు ఒక ఐచ్చికాంశం గానే ఉండేది. లభించింది. హైదరాబాద్‌ లోని ఛాదర్‌ వాట్‌ కళాశాలలో ఇంటర్మీడియెట్‌, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో బి.ఏ. కూడా ఉర్దూ మాధ్యమంలోనే 'చదివారు.. ఆ విశ్వ విద్యాలయం లో ఏం.ఎ.(తెలుగు), 88 గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

పిహెచ్‌.డి. పట్టాలు పొందారు. విద్యార్ధిగా శ్రీకృష్ణదేవరాయ ఆంధ్ర భాషానిలయం (గ్రంథాలయంలో శ్రద్ధగా అనేకగ్రంథాలు చదివారు. ఆరంభంలో సికింద్రాబాదులోని ఆర్ట్స్‌ సైన్స్‌ కళాశాలలో అటు తర్వాత నిజాం కళాశాలలో అధ్యాపకుడిగా పనిచేశారు. పిమ్మట. ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో రీడరుగా, ప్రాఫెసరుగా బోధనవృత్తిలో ఉన్నారు. అప్పుడు వరుసగా ఉన్నతపదవులు ఆయనను. వరించాయి. ఆయనది బాల్యవివాహం, భార్య పేరు సుశీల. నలుగురు కుమార్తెలు - గంగ, యమున సరస్వతి, కృష్ణవేణి. దా. నారాయణరెడ్డి విద్యాత్మకంగా, పాలనాపరంగా ఎన్నో పదవులు నిర్వహించారు. ఆంధ్రప్రదేశ్‌ అధికార భాషా సంఘం అధ్యక్షులుగా (1981) అంబేద్కర్‌ విశ్వవిద్యాలయం ఉపాధ్యక్షులుగా (1985), పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం ఉపాధ్యక్షులుగా (1989) 'ప్రభుత్వ భాషా సాంస్కృతిక వ్యవహారాల సలహాదారుగా (1992) రాష్ట్ర సాంస్కృతిక మండలి అధ్యక్షులుగా 1997 నుంచి వదేళ్లపాటు ఆయన అందించిన 'సేవలు చిరస్మరణీయాలు. భారత రాష్ట్రపతి ఆయనను 1997లో రాజ్యసభ సభ్యునిగా నామినేట్‌ చెశారు. ఆరేళ్లపాటు రాజ్యసభలో 1993 నుంచి ఆయన సారస్వత పరిషత్తు అధ్యక్షులుగా విలక్షణకార్యక్రమాలు రూపొందించి తెలుగు భాషాసాహిత్య, కళా సంస్కృతుల వికాసాభ్యుదయాలకు దోహదం చేశారు. జంట నగరాలలోను, ఇతర(్రాంతాల్లో సాహిత్య, సాంస్క్రూతికసంస్థల కార్యకలాపాలకు ప్రోత్సాహమందించారు.

డా. సి. నారాయణరెడ్డి (సి.న్నారె.) మౌలికంగా కవి అయినప్పటికీ, ఆయన లేఖినినుంచి పద్యకావ్యాలు, గేయకావ్యాల్సు వచన కవితలు, గద్యకృతులు, చలనచిత్రగీతాలు, యాత్రాకథనాలు, సంగీత నృత్యరూపకాల్సు ముక్తకకావ్యాలు, బుర్రకథలు, గజకళ్లు, వ్యాసాలు, విమర్శన (గ్రంథాలు, అనువాదాలు మొదలైన ప్రక్రియల్లో రచనలు జాలువారాయి, కవిత్వం ఆయనకు సహజాతం. సృజనాత్మకత లయాత్మకత, ఆశుగుణం, గానశీలం ఆయన సొత్తు. ఛందస్సు తెలియని బాల్యదశలో సినారె ఏడవ తరగతిలో “ఒకనాడు ఒక నక్క ఒక అడవి లోపల/పొట్టకోసరమెటో పోవుచుండె” అనే పంక్తిలో సీసపద్యం రాసినట్టు తెలుసుకున్న గురువు దూపాటి వేంకటరమణా చార్యులు, ఛందస్సులో మెలకువలు చెప్పారు. అది సినారె తాలిపద్యం. తొమ్మిదో తరగతిలో రాసిన తొలిగేయం - 'మారుటెన్నదో/విషపుగుండెలీ జగాన/ మారుపెన్నడో? పదో తరగతిలో 'రాసిన. మొదటి. పాట 'వెన్నవంటి మనసున్న వానికి/ అన్నమేమొ కరవాయె/ఉన్నవానికింతన్నమిడుదా/ మన్నగుండె లేదాయె! కళాశాల విద్యార్ధిగా “శోభ పత్రికకు సంపాదకత్వం వహించారు. రోచిస్‌, సింహేంద్ర అనే మారు పేర్లతో కవితలు రచించారు, సినారె కవిత తొలిసారి 'జనశక్తి పత్రికలో ప్రచురితమయింది. విద్యార్థిదశలోనే ప్రహ్లాద చరిత్ర, సీతాపహరణం వంటి పద్యనాటికలుు, భలే శిష్యులు తదితర సాంఘికనాటికలు: రచించారు, 1953లో “నవ్వని పువ్వు సంగీత నృత్యనాటిక ప్రచురితమయింది. అది సి.నా.రె జ్ఞానపీఠాలు 89

తొలి ప్రచురణ. వెనువెంటనే జలపాతం, విశ్వగీతిి అజంతా సుందరి వెలువడ్డాయి. 'సాషితీరంగంలో నాదైన స్థానం సమకూర్చుకోవాలంటే వద్యంకంటే గేయమే బలీయసాధనంగా తోచింది అన్నారాయన, పర్యవసానంగా నాగార్జున సాగరం కథాత్మక 'గేయకావ్యం ఉద్భవించింది. “ఇక్ష్వాకు వంశక్షి/తీంద్ర చంద్రులకీర్తికొముదులు. నల్లడల/ కలయ విరిసిన నాడు/కృష్ణవేణీ తరం/గ౧ణీ పయఃకింకిణులు...* ఇలా ప్రబంధశైలిలో ప్రౌఢ సమాసబంధురంగా నడిచింది. ఈ క్రమంలో 'వెలువడినవే కర్పూర వసంతరాయలు, విశ్వనాథనాయడు మొదలైన అద్భుతకథాత్మక దీర్దేయకావ్యాలు.. రామప్ప సంగీత నృత్యరూపకం అన్ని భారతీయ: భాషల్లోకీ అనువాదమైంది. అక్షరగవాక్షాలు, మధ్యతరగతి మందహాసం, ఉదయం నా హృదయం, ఇంటిపేరు చైతన్యం, భూమిక, మట్టీ - మనిషీ - ఆకాశం, మథనం, విశ్వంభర, రెక్కలు, కాలం అంచుమీద్మ ప్రపంచపదులు, తెలుగు గజళ్ళు, కవిత నా చిరునామా మనిషిగా. 'ప్రవహించాలని ఇత్యాది సినారె కృతులు మనకు పెన్నిధులు, వైవిధ్యశోభితాలు. ఆయన పరిశోధనగ్రంథం “ఆధునికాంధ్ర కవిత్వము -'సంప్రదాయములు, ప్రయోగములు" అత్యంత ప్రామాణిక గ్రంథంగా మన్ననలు పొందింది. 1962లో “గులేబకావళి కథ' చిత్రంలో “నన్ను దోచుకొందువటే వన్నెల దొరసానీ' గీతంతో ఆరంభించి 8,500 పైగా సినీగీతాలు రచించారు. అవి కవితా సౌందర్యనిర్భరాలు.. గాంధీయం, మీరాబాయి, శిఖరాలు - లోయలు, ముత్యాల కోకిల ఆయన అనువాదకృతులు. *కమల లోచనుని/నా కనులందు దాచితిని/అందుకే కనురెప్ప/లార్పగా వెరచితిని” ఒక గీతానికి పల్లవి అనువాదమిది.. తెలుగు మధురిమలు నింపుకున్న అనుకృతి. సినారె 'సమత నా. భాష/కవిత నా శ్వాస" అన్నారు. సామాజిక చైతన్య ప్రబోధం

సినారె కవిత్వ ప్రధాన లక్ష్యం, “నీలోని స్వచ్చమైన మనిషితనాన్ని/ నిశ్చలంగా నిలుపుకో అని ఉద్బోధించారు, ఆయన కవితలో ప్రగతిశీల మానవతావాదం అంతర్నిహితంగా ప్రవహిస్తుంది, జ్ఞానపీఠ పురస్కారం పొందిన “విశ్వంభర' దీర్హక్షావ్యం విశ్వమానవేతిహాసం. 1980లో వెలువడింది. కథారహితంగా, ఏ పాత్రలూ వాచ్యంగా కనుపించకుండా విలక్షణ శిల్పసంవిధానంతో వచనకవితలో 'సినారె! దీన్ని రచించారు. వస్తూన్మీలనంలో, వాక్యనిర్వహణలో కావ్యవైళిష్ట్రుం వ్యక్తమవుతుంది. ఈ కావ్యానికి నాయకుడు మానవుడే. మనిషి ధరించే వివిధభూమికలకు మూలధాతువులు మనశ్శక్తులు.. సోక్రటీసు, అలెగ్గాందర్‌, అశోకుడు, క్రీస్తు, లింకన్‌, మార్క్స్‌, లెనిన్‌, గాంధీ + ఇలా ఎన్నెన్నో రూపాలలో మనిషి వ్యక్తమవుతాడు.. మనిషి సాధన టత్రిముఖంగా - వైజ్ఞానికంగా, కళాత్మకంగా, ఆధ్యాత్మికంగా సాగుతుంది. క్షతుదైనా మనిషి తిరోగముడు కాడు. ఇదే ఈ 'సమ(గ్రకావ్యరేఖాకృతి. “నేను పుట్టకముందే/ నెత్తిమీద నీలితెర/ కాళ్ళకింద ధూళిషార” పంక్తులతో ప్రారంభమైన ఈ కృతి “మనసుకు తొడుగు మనిషి/ మనిషికి ఉడుపు జగతి/ఇదే విశ్వంభరాతత్త్వం/ఇదే అనంత జీవితసత్యం' పంక్తులతో ముగుస్తుంది.

90 గోవిందరాజు రామకృవ్టారావు

అప్పటి జ్ఞానపీఠం సంస్థవారి నియమావళి ప్రకారం గత పదేళ్లలో భారతీయ భాషల్లో ఓ. రచయిత వెలువరించిన అధికసంఖ్యాక (గ్రంథాల్లో కనీసం ఒకటి అగ్రేసరస్థానంలో ఉంటేనే అవార్డు ప్రదానం చేసేవారు. ఆ దృష్ట్వా ఆ పదేళ్లలో సినారె పది కవితాసంపుటులు వెలువరించారు.: వాటిలో తలమానికమైన “విశ్వంభర జ్ఞానపీఠ పురస్కారానికి ఎంపికైంది,

సినారె గ్రంథాలు ఇంగ్లీషు, (ఫ్రెంచి, సంస్కృతం, హింది, ఉర్జూ, కన్నడం, తమిళం, మలయాళం మొదలైన భాషల్లోకి అనువాదమయ్యాయి. ఆయన స్వయంగా. హింది, ఉర్దూ భాషల్లో కూడా కవితలల్లారు. ఆయన అమెరిక్నా ఇంగ్లండు, (ఫ్రాన్సు, రమ్యా, జపాను, కెనడ్యా ఇటలీ, డెన్నార్కు థాయ్‌లాండ్‌, యుగో స్లేవియాా, ఆస్ట్రేలియా, సింగపూర్‌, మలేసియా, మారిషస్‌, గల్ఫ్‌ దేశాలను సందర్శించారు... 1990లో యుగో స్లేవియాలోని (స్రూగాలో జరిగిన అంతర్జాతీయ కవిసమ్మేళనంలో భారతీయభాషల ప్రతినిధిగా పాల్గొన్నారు. రాష్ట్ర సాహిత్య అకాడమీ, 'కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ, భారతీయ. భాషాపరిషత్‌ పురస్కారాలు, రాజా లక్ష్మి అవార్డు, సోవియట్‌ నెహ్రూ అవార్డు, అసాన్‌. అవార్డు మొదలైనవి ఆయనను వరించాయి, భారత ప్రభుత్వం పద్మశ్రీ, పద్మభూషణ్‌ గౌరవాలతో సత్కరించింది. ఆంధ్ర, కాకతీయ, డా. బి.ఆర్‌. అంబేద్కర్‌, మీరట్స్‌ నాగార్జున విశ్వవిద్యాలయాలు ఆయనకు గౌరవ డాక్టరేట్లు ప్రదానం చేశాయి,

రాస్తూనే వుంటాను మిత్రమా!/ నా నిండు గుండె చివరి గంట మోగేదాకో అన్‌ అభిమాన ప్రపంచానికి హామీయిస్తూ 'రచన, శ్వాస/ నాలో సమాంతరంగా సాగే క్రియలు అని ప్రకటించిన డా. సి. నారాయణరెడ్డి సాహితీలోకానికి మహాద్వారం, తెలుగుజాతికి గర్వహేతువు! -

(డ్యా సి నారాయణరెడ్డి గారు 12.6.2017న హైదరాబాదులో యశఃకాయులయ్యారు.) జ్ఞానపీఠాలు: గ్ర

జ క్లై్ల ?

్న ల్ల బే

గస

ఖురతుల్‌ ఐన్‌ హైదర్‌

ఉర్దూ నవలా సాహిత్య దీపం లలా

ఖురతుల్‌ ఐన్‌ హైదర్‌

కవిత్వవే. 'ప్రధానప్రక్రియ అని. అటు _ ఖురతుల్‌ ఐన్‌ హైదర్‌ 1928 జనవరి

పండితవర్గం, ఇటు. పాఠకలోకం భావిస్తున్న _ 20న ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని అలీవుర్‌లో

తరుణంలో తన వినూత్నభావజాలంతో, జన్మించారు. వారిది సంపన్నకుటుంబం.

రమణీయశైలితో ఉర్దూలో నవలారచనకు తండ్రి సయ్యద్‌ సజ్ఞాద్‌ హై దర్‌'యిల్‌దరిమ్‌.

శ్రీకారం చుట్టారామె. అప్పటికింకా ఓ జ్య ప్రముఖ సాహితీవేత్త తల్లి 'ఉర్లూ

ప్రక్రియగా: ఆ భాషలో నవల ఇంకా: సరిగ్గా జేన్‌ నన్‌ గా పేరుగా! విన న్‌ ర్‌ ల డ్‌

సాహితీక్షేతంలో నవలకు సమున్నతగౌరవం హీదర్‌- ముత్తవ్వ తొలితరం. స్త్రీవాద

సంతరింపచేయడమేగాక్క తనకంటూ ఓ రచయిత్రి, ఖురతుల్‌ ప్రాథమికవిద్యను

విశిష్టస్టానం 'చేకూర్చుకున్న విదుషీమణి _ సంప్రదాయ రీత్యా ఇంట్లోనే పూర్తి చేశారు.

ఖురతుల్‌ ఐన్‌ హైదర్‌, 1969-88 మధ్య _ అప్పుడే హిందూస్స్టానీ సంగీతం, పియానో

కాలంలో వెలువడిన ఆమె రచనలను _ వాదనం, చిత్రలేఖనం అభ్యసించారు.

భారతీయభాషల్లో నర్వోత్తమమ్లైనవిగా. వారణాసిలోను, లక్నో విశ్వవిద్యాలయానికి

పరిగణించి; 1989లో. ఆమెకు జ్ఞానపీఠ పందిన ఇస్పెల్లా తోబర్న్‌ కళాశాలలోను సాహిత్యంలో ఎం,ఏ. పట్టా పొందారు. 3947 దేశవిభజన సందర్భంగా ఆమె కుటుంబం. కొంతకాలం పాకిస్థాన్‌లో గడిపి, తిరిగి ముంబయి వచ్చేసింది. ఆమె

92 గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

ప్రతిభావ్యత్పత్తులు బాల్యంలోనే ఆవిషృత మయ్యాయి. ఆమె రచనాపాటవాన్ని గుర్తించి 'ది డెయిలీ టెలిగ్రాఫ్‌ పత్రిక 1950లోనే మహిళాపుట నిర్వహణకు ఆమెను నియోగించింది. ఆనాడు లండన్‌లో ఈ రంగంలో పనిచేసే ఆసియా మహిళ ఖురతుల్‌ ఒక్కరే, అప్పుడే బి,బి.సి. ఉరూ విభాగంలో. కూడా పని చేశారామె... అప్పట్లోనే తన జీవిక కోసం జర్నలిజంను ఓ వృత్తిగా ఏంచుకున్న ధీమంతురాలామె. పత్రికారంగంలో పనిచేస్తూనే తరచుగా రచనలు 'చేశారామె. ఆ విధంగా దాదాపు పన్నెండు నవలలు, నాలుగు కథాసంపుటాలు, అనేక నవలికలు రాశారు.. విదేశం నుంచి ముంబయికి తిరిగి వచ్చి డాక్యుమెంటరీ చిత్రాలకు, అద్వర్హయిజింగ్‌ సంస్థలకు రచనలు అందించారు. “ఇంప్రింటో 'పత్రిక సంపాదకురాలిగా వున్నారు. తర్వాత 'ది. ఇలస్టేటెడ్‌ వీక్లీ పత్రికకు. సినిమా విమర్శకురాలిగా ఫీచర్‌ రైటర్‌గా "సేవలందించారు. అమెరికాలోని కాలిఫోర్నియా, షికాగో విస్కాన్సిన్‌, అరిజోనాలలో, భారతదేశంలోని పెక్కు విశ్వవిద్యాలయాలలో గౌరవాచార్యులుగా అధ్యాపనం చేశారు. కేంద ప్రభుత్వం ఆమెను కేంద్ర ఫిలిం 'సెన్సార్‌బోర్డు సలహాదారుగా నియమించింది. ముంబయి ఆకాశవాణి కేంద్రంలో ప్రత్యేక ప్రయోక్తగా కొంతకాలం బాధ్యతలు నిర్వహించారు. ఖురతుల్‌ ఏ పదవి వహించినా తనదైన. విలక్షణముద్రతో అందరి ప్రశంసలూ పొందేవారు. అవివాహితగానే సాహితీసేవాంకిత జీవితం సాగించిన ఖురతుల్‌ను ఉర్జూ జగతి “అమ్మా అని ఆత్మీయంగా సంబోధించేది. సాహితీసుగంధం గుబాళించే. కుటుంబంలో పుట్టిపెరిగిన ఖురతుల్‌ సహజంగానే చిన్ననాటనే రచనావ్యాసంగం. ప్రారంభించారు. పదకొండో ఏటినుంచే రాయడం మొదలు పెట్టారు. ఓ పిల్లల పత్రికలో చిన్నారులకోసం. ఆమె రాసిన తొలికథ “బి - చుహియా” ప్రచురితమయింది. 'సాకీ పత్రికలో వచ్చిన ఆమె కథను. అదే పత్రిక తన సంపాదకీయంలో ప్రశంసించింది, అత్యంతమౌలికంగా సాగిన ఈ కథ నూతనకథాకృతికి శ్రీకారం చుట్టింది. ఆమె కథల్లో సృజనశీలత; కళాత్మక అభివ్యక్తి విశిష్టలక్షణాలు. భారతీయ సమష్టిసంస్కృతికి ఆమె కథలు పట్టం. కట్టాయి.. 'జలావతన్‌' కథలో ఉమ్మడి కుటుంబవ్యవస్థకు, మానవీయ. విలువలకు అద్దం పట్టారు. 'యహీ టాంగ - టాంగ, “లండన్‌ లెటర్‌' వంటి కథల ద్వారా ఉత్తమ సందేశాలిచ్చారు. 'సితారోం 'సే ఆగే, “సెషాయ్‌ కా ఘర “వత్‌ ర్వుర్‌ క్రీ ఆవాజ్‌, “రోష్నీ డ్రీ రఫార్‌' కథాసంపుటాలు ఖురతుల్‌ కథానిర్మాణకౌశలాన్ని చూపుతాయి... నవలా ప్రక్రియకు సంబంధించి ఆమె నూతనాధ్యాయానికి నాంది పలికారు. వస్తునవ్యత్మ సంవిధాన వైలక్షణ్యం, శైలీరామణీయకత ఆమె నవలల ప్రత్యేకత. ఆ భాషలో అంతవరకూ తెలీని కొత్త ప్రక్రియలను చేపట్టారామె. చైతన్యస్రవంతి విధానంలో నవలలు రాశారు. అత్యంత ప్రగతిశీల భావాలామెవి. “మేరే భీ సనమ్‌ ఖానే” ఆమె తొలి నవల. ఇరవయ్యో '్రాయంలో 1947లో దేశవిభజన నేపథ్యంగా 'రాసిన నవల ఇది. కొందరు ఆదర్శవాదయువకుల జీవనరీతులు,

వారి ఆలోచనాధారపై దేశవిభజన ప్రభావం ఏలా ఉంటుందో వ్యగ్రతతో చిత్రితమయ్యాయి. ప్రపంచయుద్ధ శరణార్జుల కష్టాలను కళ్లకు కట్టినట్లు చూపే నవల 'ది ఎగ్సైల్స్‌” 1962లో వెలువడింది. 1959లో వచ్చిన నవల “ఆగ్‌ కా దర్వా అనూహ్యసంచలనం సృష్టించింది. క్రీస్తు పూర్వం నాలుగో శతాబ్ది నుంచి ఇరవై అయిదు శతాబ్దాల భారతదేశ చరిత్రలో ముఖ్య ఘట్టాలను అద్భుత రచనాావైదుష్యంతో వివరించిన నవల ఇది. భారతీయ చింతనావైభవాన్ని కొత్త కోణంలో ఖురతుల్‌ దర్శించి ఈ బృహన్నవల రచించారు.. అన్ని ఘట్టాలను రచయిత్రి స్వయంగా చూసిన అనుభూతితో రాసినట్లుందని ప్రముఖ ఉర్పూ సాహితీవేత్త డా. మహమ్మద్‌ సాదిక్‌ ప్రశంసించారు. *కరే జహా దరాజ్‌ హైలో తన కుటుంబ పూర్వవృత్తాంతం పొందుపరిచారు. ఎనిమిదో శతాబ్దిలో డమాస్మస్‌లో కథనం ప్రారంభమై 'పన్నెండో శతాబ్బికి భారతదేశాన్ని చేరుకుంటుంది... తర్వాత ఆధునిక కాలం వరకు 'సాగుతుంది దాస్తాన్‌గొ, మల్ఫుజాత్స్‌ విక్టోరియన్‌, ఆధునిక ఉరూ - ఈ నాలుగు శైలీ మాధుర్యాలతో నిండిన నవల ఇది. “అఖిర్‌ - ఇ - సబ్‌కే హమ్‌సఫర్‌! నవలకు బంగ్లాదేశ్‌ న్థాపన నేపథ్యం, రచయిత్రి అత్యంత ఉద్విగ్నతతో దీనిని రచించారు, 1939 నుంచి బంగ్లాదేశ్‌ నిర్మాణం వరకు జరిగిన ప్రధాన సన్నివేశాలను చిత్రించారు ఖురతుల్‌కు ఈ నవల. విశేషఖ్యాతి చేకూర్చింది. ఈ నవలను చదివిన లండనులో ఉన్న ఒక 'కేన్సరురోగి రచయిత్రిని చూడడం తన ఆఖరి కోరికగా ప్రకటించాడు. ఆమె నవలపై హైడల్‌ బర్గ్‌, తదితర విశ్వవిద్యాలయాలలో పరిశోధనలు చేసి డాక్టరేట్లు పొందారు. ఆమె మొత్తం 'పన్నెండు నవలలు రాశారు. 1790 నాటి *నస్తర్‌' అనే పర్షియన్‌ నవలను ఉర్పూలోకి అనువదించారు,

ఆమె రచనలు పెక్కు దేశ విదేశీభాషలలోకి అనువాదమయ్యాయి. తన రచనలు కొన్నింటిని ఆమె ఆంగ్లంలోకి అనువదించుకున్నారు. ఖురతుల్‌కు కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు, సోవియట్‌ ల్యాండ్‌ నెహ్రూ అవార్డు, గాలిబ్‌ అవార్డు, ఇక్సాల్‌ అవార్డు, జ్ఞానపీఠ పురస్కారం లభించాయి. కేంద్రప్రభుత్వం *'పద్మభూషణ్‌” గౌరవంతో సన్మానించింది. ఆమె అవివాహితగానే వుండి, జీవితాన్ని సాహితీసేవకు అంకితం చేశారు. ఆమె 2007 ఆగస్టు 21న ఢిల్లీ సమీపంలోని నోయిడాలో పరమపదించారు. ఉర్దూ సాహితీగగనాన ఆమె 'ధ్రువతారగ్గా నిలిచారు, రక్ష గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

౧. గ పయనము శో 1 కన్నడ అక్షరబ్రహ్మ లలా వినాయక కృష్ణ గోకాక్‌ వినాయక కృష్ణ గోకాక్‌ ప్రాక్‌ - 'పశ్చిమ _ కర్దాటక రాష్ట్రం ధార్వాద్‌జిల్లా సవణూర్‌లో నాహిత్య వైభవాలను, తాత్వీకవైలక్షణ్యాలను 1908 ఆగస్టు 9న వినాయక కృష్ణ గోకాక్‌ క్షుఖ్ణంగా అధ్యయనం చేశారు. అలాగే జన్మించారు. అది చిన్న సంస్థానం. తండ్రి విద్యావేత్తగా ఎన్నెన్నో ఉన్నతపదవులు _ క్షృష్వారావుకు వకీలు వృత్తితోపాటు దక్షతతో నిర్వవాస్తూనె, వివిధ సాహితీ. జ్యాత్రిషం, ధర్మాకార్యాలు ఇత్యాది ప్రి యల్‌ నిరుపమాన. రచనలు సృజించి వ్యాపకాలుండదేవి. సవణూర్‌ లోనే గోకాక్‌ కన్నడ “అక్షరబ్రహ్నగా' విఖభ్యాతులయ్యారు. శ. న. వైదికయుగ ధర్మాన్ని, ఆధునిక కాల త మిక; మాధ్యమికవిద్యలు భావధారను సమ్యక్‌ సమ్మేళనం గావిస్తూ ౨లనించారు. తర్వాత ధార్వాడ్‌లొని రచించిన బృహన్మహాకావ్యం “భారత కర్ణాటక కళాశాలలో ఉన్నత విద్య సింధురశ్మి ఆయనకు. 1990లో: జ్ఞానపీఠ సాగించారు. అక్కడ ఆధునిక కన్నడ పురస్కారం లభింపజేసింది,సమన్వయాత్మక _ కవికులగురువు డా. దత్తాత్రేయ రూపానికి శ్రీకారం. చుట్టి విమర్శకు _ రామచంద్ర బేంద్రేతో పరిచయం గోకాక్‌లో కొత్తబాటలు పరచి, “ఆధునిక కన్నడ విమర్శ అనూవ్యా వరిజామం తెచ్చింది, జనకుడూగా [వ్రశంనలందుకున్నారు. సాంస్కృతిక వారసత్వం, కన్నడభాష, డా.వినాయక కృష్ణ గోకాక్‌: సాహిత్యసృష్టి దేశభక్తి మొదలైన: వాటిపై విశేషాభిమానం పెరిగింది. అప్పటికే ఆంగ్లంలో రచనలు చేస్తున్న గోకాక్‌, కన్నడంలో రచనలు చేసేందుకు. అప్పుడే బీజం వడింది, 1981లో ఆంగ్న. జ్ఞానపీఠాలు 95

సాహిత్యంలో ఎం.ఏ ప్రథమశ్రేణిలో ఉత్తీర్ణులయ్యారు. 'దక్కన్‌ విద్యాసంస్థ పుణెలో నిర్వహిస్తున్న 'ఫెర్లుసన్‌ కళాశాలలో ఆంగ్లశాఖలో అసిస్టెంట్‌ ప్రాఫెసర్‌గా అదే సంవత్సరం బెద్యోగికజీవితం ప్రారంభించారు. ఆ విద్యాసంస్థ గోకాక్‌ను పైచదువుల నిమిత్తం ఆక్స్‌ఫర్డ్‌ విశ్వవిద్యాలయానికి 1986లో పంపింది, సర్వ (ప్రథమస్థానం పొందిన తొలి. శ్వేతేతరుడిగా. గోకాక్‌ పట్టా స్వీకరించడం ఆయన ప్రతిభకు దర్పణం. ఇంగ్లండు నుంచి తిరిగి వచ్చి సాంగ్లీలోని వెల్లింగ్టన్‌ కళాశాల ఉప(ప్రధానా చార్యులుగా చేరి, అనతికాలంలోనే 'ప్రధానాచార్యులుగా. పదోన్నతి పొందారు... విద్యావేత్తగా గోకాక్‌ను అనేక ఉన్నతపదవులు వరించాయి... పదవీనిర్వహణ, రచనావ్యాసంగం సమగతిలో నడిపిన సవ్యసాచి గోకాక్‌. "హైదరాబాద్‌లోని ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం ఆంగ్లశాఖలో ఏడాది పాటు ఆచార్య పదవిలో ఉన్నారు. తర్వాత గుజరాత్‌లోని విసానగర్‌లో కొత్తగా నెలకొల్పిన కళాశాల ప్రధానాచార్యులుగా, ధార్వాద్‌లోని కర్ణాటక కళాశాల ్రధానాచార్యులుగ్నా 'హైదరాబాద్‌లోని సీఫెల్‌ సంచాలకులుగా, బెంగళూరు విశ్వవిద్యాలయం. ఉపాధ్యక్షులుగా, సిమ్లాలోని “ఆలిండియా ఇన్‌స్టిట్యూట్‌ ఆఫ్‌ అడ్వాన్స్‌డ్‌ స్టడీస్‌ సంచాలకులుగ్నా పుట్టపర్తిలోని "శ్రీ సత్యసాయి ఇన్‌స్టిట్యూట్‌ ఆఫ్‌ హయ్యర్‌ లెర్నింగ్‌” ఉపాధ్యక్షులుగా గోకాక్‌ అమూల్యమైన సేవలందించారు. ఇంకా కేంద్రసాహిత్య అకాడమీ అధ్యక్షులుగా, భారతీయ. జ్ఞానపీఠ సంస్థ అధ్యక్షులుగా కూడా పని చేశారు,

విద్యార్ధిదశలోనే గోకాక్‌ ఆంగ్లంలో “ది స్మైలైన్‌” అనే .కవితాసంపుటిని,'ది 'సెయింట్‌ ఇన్‌ ఉమన్‌” నాటకాన్ని వెలువరించారు. మొత్తం ముప్పైకి పైగా ఆంగ్రంలో ఆయన రచనలు చేశారు. కన్నడంలో ఆయన గద్య, పద్యరచనలు సమాంతరంగా సాగించారు. 1930 తర్వాత కవితారచన. చేపట్టిన ప్రముఖ విద్యావేత్త గోకాక్‌. కొత్త కవితాళైలి ఆయనది. ఆయన ప్రయోగశీలి ఆయన 'నవ్య కవితెగళు' నవయుగ్గానికి తెరతీసింది, బెంగాల్‌ కరవును, ఆంగ్ల పాలనపీడనను “అభ్యుదయ్యి 'హిగ్గు రచనలు హృదయవిదారకంగా చిత్రించాయి. నాయకపాత్ర లేకుందా జీవితాన్ని ఆరాధించే విశిష్టపాత్రలతో సాగిన కావ్యం “బాలదేగులదల్లి, గోకాక్‌ 'పయణ, 'కలోపాసక' 'ద్యావాష్పథ్వీ వంటి తొలినాటి కృతుల్లో ఛందోలయ విన్యాసాలు, వర్ణనవైభవం అమోఘం,

“ఇందెల్లనాళులో అమెరికా వర్జవివక్షను నిరసించారు: వేద పురాణ చారిత్రిక సాంస్కృతిక నేపథ్యంతో సాగిన కావ్యాలలో గోకాక్‌ విరాణ్మూర్తిగా దర్శనమిన్తారు. “భారతసింధురళ్ళి అద్భుతసృష్టి. పుణ్యభూమి, భావరాగ, చింతన మొదలైన. కావ్యాలు గోకాక్‌ భావౌన్నత్వానికి ప్రతీకలు. ఏ ప్రక్రియ చేపట్టినా గోకాక్‌ తనదైన ్రత్యేకముద్రను ప్రతిష్టించారు. మధ్యతరగతి బ్రాహ్మణకుటుంబసమస్యలను 'ఇజ్జోడు” కథలో అద్భుతంగా చూపారు, “సమరసవే జీవన” నవలలో ముఖ్యపాత్ర నరహరి. వయోదశల పరిణామక్రమాన్ని అద్భుతంగా గోకాక్‌ దీనిలో వివరించారు. యథార్ధవాదం, ఆదర్శవాదాల సమ్మిశణమేె ఇందులోని ప్రత్యేకత, భూనామ్య 96 గోవిందరాజు: రామకృష్ణారావు

వ్యవస్థలోని దురన్యాయాలను 'జననాయక'* నాటకం. ఎత్తి చూపుతోంది. *యుగాంతర” ప్రతీకాత్మక నాటకం. ఇది 1947లో వెలువడింది. స్వాతంత్రోద్యమం నాటి భావసంఘర్ష్నణ ఇందులో నాటకీ కరించారు.. కార్యకర్త ధనిక వ్యాపారి, కమ్యూనిస్టు యువత్సి కవి - ఇందులోని ప్రధాన పాత్రలు. ప్రాచ్య పాశ్చాత్య విమర్శనసూత్రాలను జీర్చించుకున్న గోకాక్‌ కలం నుంచి కవి - కావ్య మహోన్నతి, సాహిత్యదల్లి ప్రగతి, సౌందర్యమీమాంసె, విమరెయ తత్త్వగళు మత్తు ప్రాయోగిక విమర్శె వంటి ప్రామాణికగ్రంథాలు జాలువారాయి. ఆయన మూడు యాత్రావృత్తాంతాలు రచించారు. గోకాక్‌ ఇరవైఒక్క కావ్యాలు, రెండు కథాసంపుటాలు, నాలుగు నాటకాలు, పది విమర్శనగ్రంథాలు, తొమ్మిది ఇతరరచనలు చేశారు.

జ్ఞానపీఠ పురస్కారం పొందిన “భారత సింధురశ్ళి ఇరవయ్యో శతాబ్దిలోని అత్యంత విస్ఫృతకావ్యం. ముప్పెఐదు వేల పంక్తులున్నాయి. దీని రచన 1971లో ప్రారంభమై 1978లో ముగిసింది. రెండు వందల పాత్రలతో సంకీర్ణఛందస్సులో రచించిన మహాకావ్యం, వేదసంస్కృతి, ఆర్య ద్రావిడ సమాగమసంఘర్షణలు దిని నేపథ్యం. ముఖ్యపాత్ర - క్షత్రియుడుగా జన్మించి గాయత్రీద్రష్ట బుషిగా మారిన విశ్వామిత్రుడు. ఈయన వేర్వేరు వర్ణాల సామరస్యానికి ప్రతీక. అలాగే మరో పాత్ర సుదాస రాజు భిన్నజాతుల సామరస్యానికి చిహ్నం. బుగ్వేదంలోని ఆయన మహత్తరవ్యక్తిత్వానికి ఈ మహాకావ్యం అద్దం పడుతోంది. విశ్వామిక్రుణ్ని ప్రజల ఆలోచనలకు, భావనలకు, జీవితానికి ఒక విశిష్ట జాతీయరూపమిచ్చి, జనజీవితంలో నూతనవైతన్యాన్ని ఉద్దపింపదేసిన 'వైదిక నవజాగరణయుగంలోని ప్రధానవ్యక్తి' అని వర్ణించారు.

గోకాక్‌ కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం అందుకున్నారు. భారత ప్రభుత్వం 'పద్మశ్రీ” గౌరవం ప్రదానం చేసింది. కాలిఫోర్నియా పసిఫిక్‌ విశ్వవిద్యాలయం గౌరవ డాక్టరేటుతో 'సత్మరించింది.. ధార్వాడ్‌లోని ఒక వీథికి “గోకాక్‌ మార్గ అని నామకరణం చేశారు. 1957లో టోక్యోలో జరిగిన ప్రపంచ 'సాహిత్య మహాసభలో భారత 'ప్రతినిధిగా పాల్గొన్నారు. 1960లో ఆఫ్రికాలో జరిగిన (ప్రపంచ ఆంగ్లోపాధ్యాయుల: 'సమ్మేళనంలో భారతదేశానికి ప్రాతినిధ్యం వహించారు. అయన సత్యసాయి బాబా అనుయాయి,. గోకాక్‌ ముంబయిలో 1992 ఏప్రిల్‌ 28న తుదిశ్వాస విడిచారు. ఆయన చితాభస్మాన్ని కన్నడిగులు ప్రభుత్వలాంఛనాలతో ముఖ్యనదుల్లో నిమజ్జనం చేశారు. డా, వినాయక్‌ కృష్ణ గోకాక్‌ భారతజాతి గర్వించదగ్గ మహాకవి. ఆయన రచనలు అద్భుతసాహిత్యనిధులు. జ్ఞానీరలు 97

గ శశ. . సుభాష్‌ ముఖోపాధ్యాయ వీ వంగ కవితా కదన కాహళి లాలా ప్రపంచయుద్ధం, క్షామం, దేశవిభజన, మత పశ్చిమ బెంగాల్‌ రాష్ట్రం నాడియా జిల్లా వరిన్నీతులు నెలకొన్న దశలో కలం 018 ఫిబ్రవరి 12న జన్మించారు. పట్టారాయన. "కల్గొల్‌' నవ్‌తామార్గానికి _ క్రూర్చుబెంగాల్‌ నుంచి కాందిశీకులుగా సంగా నా భాంజాలం న్‌ వచ్చిన కుటుంబం వారిది. 'దేశవిభజన నాయానికి వటంకటిన నుభబావ “బ్‌ కొాలుంబం వారిది. దిశవిభి ర లీ" క్‌ క్ల చా క. అర్య, తర్వాత మాకు కలనేదే లేదు. కోల్‌కతా ముఖోవాధ్యాయ ఆధునిక బొంగాలీ. నగరమే గనక మాకు ఆశయం కవతపాతే కవితావిష్మరణకు నాంది పలికిన వైతాళికుడు నా బరు ఆ ౨౦ ఇన గోల నైరాశ్యానికి స్వస్తిపలికి, ప్రజలలో నవచైతన్య ౨ము ఏమైపోయేవాళ్లమో చెప్పలేను అని దీప్తిని ఉద్దీపింపజేసిన ఆయన కవితలు కర్లంగా చెప్పారాయన. చిన్నతనంలోనే నినాదాలుగా, కదనగీతాలుగా విశేష క్రీడానై పుణ్యం అలవడింది... అలాగే జనాదరణ పొందాయి. 1971-85 మధ్య బె ంగాలీభాష ప ట్ల (ప్ర త్యేకాభి మానం కాలంలో ఆయన చేసిన సృజనాత్మక బెంగాలీ పెంచుకున్నారు... సంగీతమంటే చాలా రచనలు భారతీయభాషల్లో. సర్వోత్తమ మక్కువ. పాడే అలవాటూ ఉంది. మైనవిగా వినుతికెక్కాయి. తన సాహితీకృషీకి (ప్రాథమికస్తాయిలో మంచి మార్కులు గాను 1991లో జ్ఞానపీఠ పురస్కారం పొందిన నాధించడం. గురించి చెబుతూ *మా మహనీయుడు సుభాష్‌ ముఖోపాధ్యాయ. మ్రూడు తరాల్లో ఎవరికీ డెబ్బెరెండు అన్నారు. ముఖోషాధ్యాయ తండి జనపనార కర్మాగారంలో గుమాస్తా, 98 గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

అప్పట్లో ఆర్థికమాంద్యం మూలంగా జీతం తగ్గించారు. చిన్న ఇంట్లో వారి నివాసం. గాంధీజీ సత్యాగ్రహం. పెద్దఎత్తున సాగుతున్న రోజులవి... ముఖోపాధ్యాయకు! రచనావ్యాసంగం పట్ల బాల్యంలోనే ఆసక్తి ఏర్పడింది. ఆయన రచించిన వ్యాసం స్కూలు పత్రికలో అచ్చయింది. సహాయ 'ప్రధానోపాధ్వాయుడు. కృష్ణబాబు, “నీవు ఇప్పుడు రచయితవయ్యావు. ఇకనుంచి కవిగా మారాలి” అని దీవించారు.

ముఖోపాధ్యాయ తత్త్వశాస్త్రం చదివి కోల్‌కతాలోని స్కాటిష్‌ చర్చి కళాశాల నుంచి ఆలోచనలు జీర్ణించుకున్నారు. రాజకీయకార్యకర్తగా. 1951లో జైలు జీవితం అనుభవించారు. జైలునుంచి విడుదలైన. తర్వాత గీతాబంధోపాధ్యాయను వివాహమాడారు. ఆమె కూడా ప్రముఖరచయిత్రి కావడం విశేషం.

ముఖోపాధ్యాయ కార్మికసంఘ కార్యకలాపాల్లో క్రియాశీలంగా పాల్గొన్నారు. జనపనార పరిశ్రమలో పనిచేసే కార్మికుల కోసం ఓ పత్రిక ఆరంభించారు. ఫాసిజాన్ని తీవ్రంగా వ్యతిరేకించే ముఖోపాధ్యాయ,. రైతులు, శ్రామికుల [శ్రేయస్సుకోసం దివారాత్రాలు (శమించేవారు. కొంతకాలం బెంగాలీ సాహిత్యపత్రిక "పరిచయ్‌' సంపాదకుడిగా పనిచేశారు. అలాగే బెంగాలీ దిన, వారపత్రికల సంపాదకవర్గంలో సేవలందించారు. పిల్లల పత్రిక 'సందేశొకు సత్యజిత్‌ రేతో కలిసి సంపాదకుడిగా పనిచేశారు. 1982 వరకు కమ్యూనిస్టు పార్టీ సభ్యుడిగా కొనసాగారు. తర్వాత రాజకీయాలనుండి విరమించుకున్నారు.. ముఖోపాధ్యాయ రషాా ఇంగ్లండు వియత్నాం, జర్మనీ, జపాన్‌, ఈజిప్ట, లెబనాన్‌, ప్రాన్స్‌ మొదలైన దేశాలు సందర్శించారు. *ఆఫ్రో - ఏషియన్‌ రైటర్స్‌ అసోసియేషన్‌” ఉపప్రధానకార్యదర్శిగా సేవలందించారు. *ప్రోగైెసివ్‌ రైటర్స్‌ యూనియన్‌'ను నెలకొల్పింది ఆయనే.

మౌలికంగా ముఖోపాధ్యాయ కవి, ప్రజాజీవితంతో, వామపక్ష రాజకీయధోరణితో ముడిపడిన రచనలు వెలయించారు.. భావంలో, పదప్రయోగంలో, నైశిత్యంలో, కవితా శిల్పంలో ఆయనది నూతనమార్గం. వివాదాస్పదుడిగా కూడా ఆయనపై ముద్రపడింది, ఆయన తొలి కవితాసంపుటి “పధాతిక్‌: 1940లో వెలువడింది. బెంగాలీ సాహితీరంగంలో సంచలనం సృష్టించిన రచన ఇది. అప్పటివరకు ఉన్న కవితాసంప్రదాయాలకు భిన్నమైన ధోరణి ఇందులో కనిపిస్తుంది, దీనిలో విప్రవభావాలున్నాయి,

రెండో కవితాసంపుటి 'అగ్నికోణ్‌ 1948లో ప్రచురించారు. ఈ కవితల్లో కవి ఆశయం: (ప్రన్ఫుటమవుతుంది. *ప్రజలు అకుంఠితదీక్షతో, పోరాటపుపటిమతో అగ్నికీలల్ని గాధాంధకారాన్ని ఛేదించుకుంటారు. శిలామయమైన క్షేత్రాన్ని సస్యశ్యామలంగా తీర్చిదిద్దుతారు” అని ప్రకటించిన ఆశావాది ఆయన, ఖైదీగా ఉన్నప్పుడు ఆయన రచించిన కవిత 'చిర్‌కుట్‌. బెంగాల్‌ క్షామం దీనికీ కేంద్రబిందువు. ప్రజల బాధలకిది దర్పణం, రాజకీయభావజాలాన్నిి జ్ఞానపీఠాలు 09

కవిత్వంతో అనుసంధించిన విలక్షణకవి ముఖోపాధ్యాయ.'భూతేర్‌ బేగార్‌కు మార్క్సిస్టు సిద్దాంతాలు. భూమిక; డమరుకం, అగ్ని తూట్టా వూరేగింపు తదితర పదాలు పుంఖానుపుంఖాలుగా ఈ 'కవితల్లో చోటుచేసుకున్నాయి.

అనుభూతి ప్రవణత 'ఫూల్‌ పుటుక్‌ న ఫుటుక్‌, ఆజ్‌ బొషోంతొ'లో ఆవిష్టుతమవుతుంది. “కంకర కాలిబాట మీద/తన వేళ్లూని/ ఒక పిసినారి చెట్టు/ కొత్త ఆకులు తొడిగి/ విరగబడి నవ్వుతోంది” అని వర్షించారు.

జారె కాగజెరా 'నౌక్కా యే, భాయ్‌్మ్‌ కాల్‌ మొధుమాస్‌, ధర్మేర కాల, జొతొ దూరేయి. జాయ్‌ మొదలైన పదహారు కవితాసంపుటాలు, హుంగరూజ్‌, కెకొధయ. జాయీ, ఇయాసినేర్‌ కోల్‌కతా అంతరీప్‌ బా హ్యన్సేనెర్‌ నవలలు,. ఆచార్‌ డాక్‌ బంగ్లార్‌ డాకె మొదలైన యాత్రాకథనాలు, అక్షరై అక్షరె, కయార్‌ కథా తదితర ఐదు బాలసాహిత్య రచనలు, రసగల్ప సంచయన్‌, అమరూ శతక్‌, రోజెన్‌, బర్గ్‌ పత్రగుచ్చ వంటి ఏడు అనువాదాలు, ఇంకా అమార్‌ బాంగ్లా వంటి మూడు ఇతరరచనలతో మొత్తం యాభైకి పైగా గ్రంథాలు సుభాష్‌ ముఖోపాధ్యాయ కలం నుంచి జాలువారాయి.

పాఠకులంటే ఆయనకు ఎంతో అభిమానం. జ్ఞానపీఠ పురస్కారం అందుకుంటూ ఆయన ఇలా చెప్పారు- ఆరు దశాబ్దాలుగా నాకు లభించిన పాఠకులు తమ వాటా ఇవ్వమని కోరితే నాకు ఇంకేమీ. మిగలదు.!

ముఖోపాధ్యాయ కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం, కుమారన్‌ ఆసాన్‌ పురస్కారం, ఆనందపురస్మారం, కబీర్‌ సమ్మాన్స్‌ సోవియట్‌ ల్యాండ్‌ నెహ్రూ పురస్కారం ఆఫ్రో - ఏషియన్‌ లోటస్‌ (ప్రైజ్‌, మిర్టో తుర్సున్‌ జడె (ప్రైజ్‌ అందుకున్నారు. విశ్వభారతి విశ్వవిద్యాలయం గౌరవ డాక్టరేటును ప్రదానం చేసింది. సాహిత్య అకాడమీ. కార్యవర్షసభ్యుడిగా విశేష "సేవలందించారు,

సుభాష్‌ ముఖోపాధ్యాయ 2008 జులై 8న పరమపదించారు. బెంగాలీ సాహిత్యంలో ఆయనకు అగ్రేసరస్థానం శాశ్వతంగా నిలుస్తుంది, 100 గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

1 కమమ. స్ట నరేశ్‌ మెహతా సామాజిక చైతన్య దీప్తి కకత నరేశ్‌ మెహతా జీవితాన్నే (ప్రధానవస్తువుగ్లా స్వీకరించి, నరేళ్‌ మహతా. 1922 ఫిబ్రవరి 15న చైతన్యదిప్తిని పరిధవిల్లజేస్తూ అద్భుత షాజాపూర్‌లో శుక్తా కుటుంబంలో కవితలు, నవలలు: వెలయించిన నరెళ్‌ జన్మించారు. తండ్రి "పేరు బీవారీలాల్‌ వావాతా భా రతీ యా నా షా తీవె తల్ల. శుక్లా నరేశ్‌ జన్మనామం 'ూర్ణ శంకర్‌ అగ్రపంక్తిలో నిలున్తారు. వస్తుస్వీకరణలో శుకా. నరసింహగఢ్‌ సంస్తానాధీశ్నరులు. స్థానమిచ్చిన గొప్పవినయసంపన్నుడాయన ౧ చ సుగీతంలో విశేషపాండితీగరిమ గల మేధావి. మోపాళౌ అని నామకరణం చెశారు. ఆయన. 1972-91 మధ్య ఆయన చిన్నప్పుడే తల్లిదండ్రులను కోల్పోయిన సృజించిన సాహిత్యాన్ని ఉతృష్టమైనదిగా వెవాతా పెదతం(డ్రి పెరవకంలో వరిగణించి భారతీయ జ్ఞానవీఠసంస్థ పెరిగారు, సంపన్నులు కానందున ఆయన 1992లో పురస్కారాన్ని ప్రదానం చేసింది. బాల్యం ఇబ్బందులతోనే గడచింది. . అయితే విద్యాబుద్దులు బాగా అలవడ్డాయి. సంప్రదాయంపై ప్రత్యేకాభిరుచితో వైదిక సాహిత్యాభిలాష. ఏర్పడింది. కాశీనగరం లోని బనారన్‌ పాందూ విశ్వ విద్యాలయంలో పొందీ సాహిత్యం అధ్యయనాంశంగా ఎం.ఏ. వట్లా జ్ఞానపీఠాలు 101

అందుకున్నారు. కేశవప్రసాద్‌ మిశ్రా, విశ్వనాథ (ప్రసాద్‌ వంటి ప్రసిద్ధ గురువులు లభించడం మెహతా అదృష్టమని చెప్పాలి. విద్యార్థిగా స్వాతంత్రోద్యమంలో పాల్గొన్నారు, వామపక్ష భావాలవైపు ఆకర్షితుడై కొంతకాలం కమ్యూనిస్టు. పార్టీలో క్రియాశీలంగా పనిచేశారు. కార్మికోద్యమాల్లో ప్రత్యేక పాత్ర వహించారు. కార్మిక సంఘం పక్షాన ఒక హిందీ వారపత్రికకు సంపాదకుడిగా. పనిచేశారు. ఆకాశవాణిలో ఉద్యోగిగా ఉన్నప్పుడు తన సృజనాత్మకప్రతిభను ఆవిష్కరించగలిగారు. సుప్రసిద్ధకవి శ్రీకాంత్‌వర్శ్మతోపాటు. కృతి” అనే సాహిత్యపత్రికకు సంవాదకత్వ బాధ్యతలు నిర్వహించారు. ఉజ్జయినిలోని విక్రమ్‌ విశ్వవిద్యాలయం 'ప్రమచంద్‌ సృజన పీఠం" సంచాలకుడిగా కూడా పనిచేశారు. సాహితీ వ్యాసంగంపై విశేషాసక్తితో ఇతరోద్యోగాల పట్ల దృష్టి పెట్టకుందా రచనలకే అంకితమయ్యారు. పురాణాలు కావ్యాలు, శాస్త్రాలు దీక్షతో చదివారు. అప్పట్లో వాడుకలో ఉన్న శైలికి భిన్నంగా మెహతా తనదైన విలక్షణ కావ్యభాషను, శైలిని రూపొందించుకున్నారు. వస్తువరణంలో సైతం ఆయనలోని ప్రత్యేకత గోచరిస్తుంది.

మెహతా 1986లో కవిత్వం రాయడం ఆరంభించారు.. తొలిరచన *దూసరా సప్తక్‌” 1951లో వెలువడింది. దీంతో సాహితీలోకంలో ఉదయోన్ముఖకవిగా ఆవిర్భవించి విశిష్ట స్థానాన్ని చేజిక్కించుకున్నారు. 1957లో తొలి కవితాసంపుటి *బన్‌పాఖీ సునో” హిందీ కవితాక్షేత్రంలో నూతనబీజాలు నాటింది. అభివ్యక్తిలో కొత్తప్తుంతలు. తొక్కింది. 1961 నాటి “బోల్‌నేదో చోడ్‌కో'లో ప్రతీకాత్మకతవైభవం ప్రదర్శించారు... ఉత్సవా” గానయోగ్య రామణీయకత నింపుకున్న కృతి. కవిత్వాన్నే వస్తువుగా స్వీకరించిన సంపుటి. 'అరణ్యా'; కవిత పాఠకుడికి మూడోకన్ను ప్రసాదిస్తుందంటారాయన. 'తాదాత్య అనే కవితలో ఆయన రాసిన పంక్తులు 'జబ్‌ భీ మైం/ ఫూల్‌ 'నదీ యా ఆకాశ్‌పర్‌ కవితా లిఖ్‌తా హూర/తో వహ్‌ మానవీయ. ప్రకరణ్‌ హీ హోతా హై", ఖండకావ్యం 'సంశయ్‌ కీ ఏక్‌ రాత్‌' రాముణ్ని మానవుడిగా చిత్రిస్తూ, ఆయన అంతరంగంలోని. మథనాన్ని 'ప్రతిభాన్వితంగా చూపారు. మరో ఖండకావ్యం “మహా ప్రస్థాన్‌'లో ధర్మరాజును ముక్తికి ప్రతీకగా నిలిపారు. ఒక స్తీ వేదనామయబజీవితం, ఆమె ఆధ్యాత్మికశేముషికి *'శబరి” ఖండకావ్యం అద్దం. పడుతుంది. 'శతుమ్‌ మేరా మాన్‌ హో, 'పిఛ్‌లే దినోం నంగే 'పైరోరయ్కి “దేఖ్‌నా ఏక్‌ దిన్‌' మొదలైన తొమ్మిది కవితాసంపుటాల్లు ఐదు ఖండకావ్యాలను మెహతా రచించారు, ఆయన కవితావైదువ్యానికి మచ్చుగా “కోయీ 'హైో కవిత నుంచి కొన్ని పంక్తులు: నేను చిన్న ఇల్లు కట్టుకున్నాను/ అతనేమో రాజమార్గం నిర్మించాడు/ నామఫలకంలో నేను ఇరుక్కుపోయాను/ అతను వీతరాగిగా ఏకాకిగా సాగిపోతున్నాడు/ సొంత ఇంటిపై మమకారం వదులుకుని/ రాజమార్గంలో వెళ్ళేందుకు ఎవరైనా సిద్ధంగా ఉన్నారా?/ రాజమార్గానికి ఇవ్వవలసింది/ 'పేరు కాదు అంకితభావరి, "ధూమకేతు ఏక్‌ (శ్రుతి? *'డూబ్తీ మస్తూల, “ఉత్తరకథా' (రెండు భాగాలు) నవలల్లో మానవతను ప్రత్యేకించి స్త్రీల కష్టాలను అద్భుతశిల్పంతో వివరించారు, [1 02 గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

“యహ్‌ పథ్‌ బంధ్‌ థా"కు శ్రీధర్‌, సరో దంపతుల జీవనసమరం ఇతివృత్తం. 1963 నాటి ఈ నవలలో స్వరాజ్య సమరం విలువలు, ఆదర్శాలు నేడు లుప్తమయ్యాయని రచయిత వ్యక్తం చేశారు. మెహతా నవలల్లో మకుటాయమానమైనది “ఉత్తర కథా” శివశంకరాచార్య యిందులోని ముఖ్యపాత్ర. బాధలన్నింటికీ కోరికలే కారణమని అతని భావన. గాయత్రి, దుర్గ, వసుంధర వంటి పాత్రల చిత్రణలో మెహతా కల్ఫనా[ప్రాభవం వెల్లడవుతుంది. కథారచనలో కూడా మెహతా సిద్ధహస్తుడు, తథాపి, ఏక్‌ సంపత్తి మహిళ్ళా జల్సాఘర్‌ అనే మూడు కథాసంపుటాలు, 'సుబహ్‌ కే ఘంటే, 'ఖండిత యాత్రాయేలం మొదలైన నాలుగు నాటకాలు, *సాధూన. చలె 'జవాత్‌” అనే యాత్రాచరిత్ర, 'ఆధిరాత్‌ కోయీ దస్తక్‌ దే రహా 'హైతో పాటు మరో నాలుగు [గ్రంథాలు రాశారు,

నరేశ్‌ మెహతా కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు, సరస్వతీ సమ్మాన్‌, మధ్యప్రదేశ్‌ శిఖర్‌ సమ్మాన్‌, ఉత్తరప్రదేశ్‌ హిందీ సంస్ట్థాన్‌వారి భారత భారతీ సమ్మాన్‌, మంగళాప్రసాద్‌ పారితోషిక్‌ వంటి పురస్కారాలు అంధుకున్నారు, సాహితీరంగంలో ఎంతటి. ఉన్నతోన్నత శిఖరాలు చేరుకున్నా. మెహతా మూర్తీభవించిన వినమ్రత గల వ్యక్తిగా ఖ్యాతిగాంచారు.. జ్ఞానపీఠ పురస్కారం స్వీకరిస్తూ చేసిన ప్రసంగంలో చివర వినిపించిన కవితలోని పంక్తులు: “తెలిసో తెలియకో/ చేయూతనిచ్చిన వారందరూ/ వరేణ్యులే/ నావంటి అపాత్రుని సృజించినవారే?

ఆయన 2000 నవంబరు 22న పరమపదించారు. భారతీయ సాహితీరంగాన్ని సుసంపన్నంచేసిన సృజనశీలురలో నరేశ్‌ మెహతా చిరస్మరణీయులు. జ్ఞానపీఠాలు 103

ఖ్‌ న లి | [ కష మా ప న. ము! 1 దా, సీతాకాంత్‌ మహాపాత్ర | ఆదివాసీ కవితాభగీరథుడు ల లలల డా. సీతాకాంత్‌ మహాపాత్ర ఆయన ఉన్నతోన్నతపదవులు సమర్థంగా దడా, సీతాకాంత్‌ మహాపాత్ర 1937 నిర్వహిస్తూనే. (గ్రామీణుల స్థితిగతులకు, సెస్టైంబరు 17న ఒడిశా రాష్ట్రం ప్రత్యేకించి ఆదివాసీ ప్రజల జీవనరితులకు జ్పజ్రాంగలో జన్మించారు, తండ్రి భగవాన్‌ దర్చణాలుగా నిలిచే కవితలు వ్యాసాలు, మ్యఃవ్రైత్ర తల్లి ఇందుమతి మహాపాత్ర. పరిశ్వధనగ్రంథాలు అనేకం రచించారు. స్వ్యళదికి ఉపనది అయిన చిత్రోత్సలా అంలేరాదు, అనితరసాధ్యమైన రీతిలో. శ్రా వన్న మహంగ గ్రామం ప్రకృతి ఆదివాసీ మౌఖిక సాహిత్యాన్నిసంకలనం చేసి _" జవను అంతర్జాతీయఖ్యాతి గడించారు. కవిత్వాన్ని సౌ ందర్యానికి ఆటపట్టు, మహావాత్ర ముక్తిదాయక పరావిద్యగా భావించిన సాహితీ ఉతిభావ్యత్పత్తులు బాల్యం లోనే బహిర్గత తపస్వి ఆయన. తన నృజనాత్మకతతో మయ్యాయి. చదువుల్లో దిట్ట. విద్యార్థి ఒరియా సాహితీక్షేతంలో అతివిశిష్టస్థానాన్ని _ దశలోనే కవితారచన ప్రారంభించారు, సముపార్షించుకున్న ఆయనే డ్నా సీతాకాంత్‌ స్వగ్రామంలో హై స్కూలు విద్య పూర్తిచేసి, మహాపాత్ర. 1973-92 మధ్య భారతీయ కటక్‌లోని రావెన్నా కళాశాలలో చేరి పట్ట భాషల్లొ చేసిన అత్యుత్తమరచనలకు గాను భ(ద్రుడయ్యారు. రాజనీతిశాస్తంలో 1998లో జ్ఞానపీఠ పురస్మారం ఆయనను అలహాబాదు విశ్వవిద్యాలయం నుంచి వరించింది. 1959లో ఎంఏలో సర్వప్రథముడిగా ఉత్తీర్ణులయ్యారు, ఆ సంవత్సరమే ఉత్మళ విశ్వవిద్యాలయంలో అధ్యాపకపదవి చేపట్టారు. 1961లో ఐ.ఎ.ఎస్‌.లో ప్రథమ స్థానంలో నిలిచి, తర్వాత ఎన్నో ఉన్నత న

పదవులు అలంకరించారు. ఒరిస్సా ప్రభుత్వంలో హోం, విద్య, సంస్కృతితో సహా పది శాఖలకు కార్యదర్శిగా, కేంద్రంలో సంస్కృతి, అధికారభాషా వ్యవహారాల శాఖలతో సహా నాలుగు శాఖల కార్యదర్శిగా సేవలందించారు. ఎన్ని బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నా సాహిత్యాభిలాష ఆయనలో 'పెంపొందుతూనేవుంది. జగన్నాథదాస్‌, అంధ ఆదివాసీ. కవి భఖీమభోయి, ఇంకా గోపీనాథ 'మొహంతి రచనలపై మహాపాత్రకు విశేషాభిమానం;, ఆయనకు సంథాలి భాష బాగావచ్చు. సుందర్‌గఢ్‌, మయూర్‌ భంజ్‌ జిల్లాల్లో పనిచేసినప్పుడు, పెక్కు ఆదివాసీ భాషలతో సన్నిహితపరిచయం ఏర్పరచుకున్నారు... ఆదివాసీ సమాజాల ఆధునికీకరణ అధ్యయనం కోసం హోమీబాబా ఫెలోషిప్‌, కేంబ్రిడ్జ్‌ విశ్వవిద్యాలయంలో కొలంబో ప్రణాళిక కింద ఫెలోషిష్‌, హార్వర్డ్‌ విశ్వవిద్యాలయంలో ఫోర్ట్‌ ఫౌందేషన్‌ కింద ఫెలోషిప్‌ అందుకున్నారు, సోషల్‌ ఆంత్రోషాలజీలో పిహెచ్‌.డి... చేశారు. యునెస్కో సంస్థవారి ప్రపంచ సాంస్కృతికాభివృద్ధి దశాబ్దం సందర్భంగా 1994 -96 మధ్య దానికి అధ్యక్షపీఠం వహించారు.. రిజర్వు బ్యాంక్‌ ఆఫ్‌ ఇండియాకు అంబుద్స్‌మన్‌గా వ్యవహరించారు.. నేషనల్‌ బుక్‌ ట్రస్ట్‌కు అధ్యక్షులుగా పనిచేశారు. ఏన్నో విదేశీ విశ్వవిద్యాలయాలు నిర్వహించిన సదస్సుల్లో పాల్గొని ఆంత్రోపాలజీ పై ప్రసంగించారు. 'సదస్సులు కొన్నింటికి అధ్యక్షత వహించారు.

ప్రాకృశ్చిమసాహిత్యాన్ని అధ్యయనం చేయడంతోపాటు, సమాజాన్ని లోతుగా పరిశీలించిన విస్తృత అనుభవంతో మహాపాత్ర ఉత్తమరచనలు అందించారు. ఒరియా, ఇంగ్లీష్‌ భాషల్లో ఆయన రచనలు వస్తువు, శిల్పం, అభివ్యక్తి. భాష శెలీపరంగా: ఎంతో వైశిష్ట్రాన్ని చేకూర్చుకున్నాయి. పాఠశాల స్థాయిలోని. స్కూలు పత్రికలో 1950 లోనే కవితలు వెలువరించారు. రావెన్నా కళాశాల పత్రికలో 1053-59 మధ్య మహాపాత్ర రచనలు విరివిగా ప్రచురితమయ్యాయి. స్పష్టమైన, ఉదాత్తమైన భావనలతో కవితారచనకు ఉపక్రమించారు. “కవిత్వం నాగరికతకు ఆత్మవంటిది, అది కాలంతో మన 'పోరాటపుగరిమకు నికషోపలలి అంటారాయన. 1963లో ఆయన తొలి కవితాసంపుటి 'దీప్తి ఓ ద్యుతి” వెలువడింది, అది నూతనస్వరం వినిపించింది. తాత్త్వికత, సంప్రదాయం, పదసౌందర్యం మేళవించుకున్న కవితలివి. భావుకత్మ సహజ సుందరశైలిని నింపుకున్నాయి. ఒక కవితలోని కొన్ని పంక్తులు; “అంతా అంతర్జానం/ లుప్తమవుతున్నాయి బ్రహ్మాండపు దొంతరలు/ విలీనమవుతున్నాయి/ ఆద్యదేహం ఇంకిపోతుంది/ తత్వాలనరాల నుంచి/ ఉన్నవన్నీ సర్దుకుంటున్నాయి/ సూర్యుని ఆఖరి కిరణాలు,

రెండవ సంపుటి “అష్టపది” 1967లో వెలువడింది. ఇందులో ఎనిమిది కవితలున్నాయి. ఆధునిక ఒరియా. కవితారచనకు శక్తిమంతంగా ఈ 'కవితలు దిశానిర్దైశం చేస్తున్నాయని విమర్శకులు భావిస్తున్నారు. శూన్యవాదానికి స్వస్తి చెప్పి ఆశావాదంవైపు సాగించే ప్రస్థానం కనిపిస్తుంది. మహాపాత్ర వీటిలో అద్భుతంగా పురారూపాలు, భావచిత్రాలు, ప్రతీకలు 'జ్ఞానపీఠాలు 105

వాడుకున్నారు. అంతేకాదు, పురాణాల్ని జానపదులు నుడికారాన్ని ఆధునిక. అభివ్యక్తికి అనుగుణంగా అన్వయించుకోవడం ఈ కవితల్లోని మంచి విశేషం. మూడో 'సంపుటి 'శబ్బర్‌ ఆకాశ్‌ చాలా విలక్షణ కవితాసంపుటి, నిజస్మృతిగా ఉండే. వ్యక్తిస్టృతిని, సామూహికస్మృతిగా. వుండే జాతీయస్మృతిని రెండు పార్వ్వాలుగా చూపి, జాతీయన్మ పతిని అగ్రపీఠంపై అధిష్టింపజేశారు. మహాపాత్ర సృజించిన భావచిత్రాలు అత్యంతగంభీరంగా దర్శనమిస్తాయి, ఓక కవితలోని భావచిత్రం, “నా పదాలు వసంతం చివర/ ఆకస్మికంగా ముగిసే గందరగోళపు కోకిలగానం/ నా భాష దేవతల అజ్ఞాతపు నిలయాలవైపు/ సూర్యుడి వల్ల మాడిపోయిన భూమి ముఖంవైపు/ అనునిత్యం చేతులు చాపే మూగశిశువు రోదన మహాపాత్ర సముద్ర, చిత్రానది సమయర్‌ రోష్‌నామ్‌, వర్ష సకాల్‌ మొదలైన పద్దెనిమిది ఒరియా కవితాసంపుటాలు అందించారు, “భిన్న ఆకాళ్‌ భిన్నదీప్తి, “నిస్సంగ మణిషు, 'శబ్దస్వప్ప్న ఓ నిర్భీకతి 'అంధారర్‌ రయోటి చిటి- వ్యాససంపుటాల్సు “అనేక శరత్‌ అనే యాత్రాచరిత్ర, నాలుగు అనువాదాలు అందించారు. ఆదివాసీ కవితలపరంగా మహాపాత్ర కృషి అనన్యసామాన్యం. 1972-92ల మధ్య పది సంకలనాలను ప్రచురించారు. మహాపాత్ర సంకలనాలు ఆంగ్ల రచనలు అంతర్జాతీయంగా 'ప్రశంసలందుకున్నాయి... కవితలు, వ్యాసాల్కు అనువాదాలు, తదితర నలభైకి 'పైగా (గ్రంథాలను ఆంగ్లంలో వెలువరించారు... ఒక ఆంగ కవితలో ఇలా చమత్కరించారు: 'పిల్లవాడి వేసవి. 'సెలవులు/ ముగిశాయి/ కేరింతల కాలం చెల్లిందని/ ఇక గుర్తించాలి”

ఆయన రచనలు హిందీ, బెంగాలీ, పంజాబీ, తెలుగు, మలయాళం, స్పానిష్‌ హీబ్రూ, రష్యన్‌, చైనీస్‌, అరబిక్‌ మొదలైన భాషల్లో అనువాదమయ్యాయి. కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు, కుమారన్‌ ఆసాన్‌. అవార్డు సోవియట్‌ ల్యాండ్‌ నెహ్రూ. అవార్డు, ఒడిశా సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం రెండుసార్లు, జాషువా పురస్కారం, మొదలైనవి ఆయన అందుకున్నారు. టోక్యోలోని. సొక విశ్వవిద్యాలయం ప్రత్యేక స్నాతకోత్సవంలో ఆయనకు. విశ్వవిద్యాలయ అత్యున్నతగౌరవం: ప్రదానం చేసింది. సాహితీవ్యాసంగంలో 'సృజనాత్మకరచనలతోపాటు ఆదివాసీ కవితాసంకలనాల ద్వారా కొత్త వాకిళ్లు తెరిచిన సాహితీవతంసుడు సీతాకాంత్‌ మహాపాత్ర. ఆయన 'ప్రస్తుతం ఒరిస్సా రాజధాని భువనేశ్వర్‌లో నివసిస్తూ తన రచనావ్యాసంగాన్ని కొననాగిస్తున్నారు, 106 గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

డా-యు.ఆర్‌.. అనంతమూర్తి | స్‌ విలక్షణ కన్నడ కస్తూరి డాాయు.౮ఆర్‌. అనంతమూర్తి కన్నడ సాహితీరంగంలో నవోదయ ఉద్యమం అనంతమూర్తి కర్ణాటక రాష్ట్రం షిమోగా బలపడుతున్నదశలో డా.యు.ఆర్‌. అనంత _ జిల్లా తీర్ధహళ్లి తాలూకా మిలిగె గ్రామంలో మూర్తి సంప్రదాయనేపథ్యంలో సృజనాత్మకత _ ర32 డిసెంబరు 21న జన్మించారు. కణం నుంచి ఓ నవ్యంతిని పరిన్వాపం.. జ్ఞానపీఠ పురస్కార గ్రహీత “కువెంపు' ఇశారు " అదే భూమికతో విలక్షణశో భితమైన ఆ తాలూకాకు చెందిన వ్యక్తే కావడం రచనలు చేసి, అగ్రపంక్తిని అలంకరించారు. జల ఆయన పుట్టిందొక అగ్రహారం. తన రచనల్లో నైతికతకు (ప్రత్యేకస్థానం ఆ (గ్రామం అడ వులు, వర+తాలతో కల్పించారు; పరిస్థితులు చుట్టుముట్టనప్పుడు టం కే | ఎ ం. మనిషిలోని తాత్వికత ఏలా పరిణమిస్తుందో *?దౌాలు నింమకున్న ములనాడళ తదితర గొప్న నవలలు ఆయన కలంనుండి _ దగ్గర్లో ఉంది. చుట్టుపక్కల పాఠశాలలు జాలువారాయ్యి ప్రశ్న మౌని వంటి. మంచి లేవు. అయిదో సంవత్సరంలో తల్లి కథలను అనేకం రాశారు. దా. అనంతమూర్తి అక్షరాలు దిద్దించింది. తండ్రి, తాత స్యజనాత్మకకృషిని 1974-93 మధ్య _ చదువు చెప్పారు; తండ్రి గోమాతపై కాలంలో భారతీయభాషల్లో వెలువడిన _ చ్రదివించిన *గోవిన వోడు కవిత సర్వోత్తమసాహిత్యంగా పరిగణించడంతో అనంతమూర్తిపై ఎంతో (వభావం 1994లో జ్ఞానపీఠ పురస్కారం వరించింది. చ్రూప్రింది. తండ్రిది లౌకిక - వైదిక నం్యవదాయాల మద్యనృవైఖరి. అనంతమూర్తి దూర్వాసపురాలో సంస్కృత వ్యాకరణం, రవయటవంశం శ్లోకాలు జ్ఞానపీఠాలు 107

నేర్చుకున్నారు. చిన్నప్పుడు విన్న సంగతులు మనసులో భద్రపరచుకున్నారు. ఆ దశలోనే అంటరానితనాన్ని నిరసించారు. తీర్ధహళ్లి హైస్కూలు చదువు కన్నడ మాధ్యమంలో సాగింది. మైసూరు మహారాజా కళాశాలలో చేరారు, అక్కడ డా, సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్‌ అధ్యాపకులుగా ఉండేవారు. అనంతమూర్తిని జయప్రకాష్‌ నారాయణ, లోహియా భావజాలం ఆకర్షించింది. క్రియాశీల సోషలిస్టు కార్యకర్తగా .మారారు. కగోడు రైతాంగపు పోరాటంలో పాల్గొనడం వల్ల ఇంటర్మీడియెట్‌లో మొదట ఉత్తీర్ణులు కాలేదు, అయితే సాహిత్యాన్ని రాజకీయాలతో అనుసంధించే నేర్పు అలవడింది, కరప(త్రాలన్నీ ఆయనే రాసేవారు. వారి కుటుంబం షిమోగాకు తరలిన తర్వాత ఉన్నతవిద్య కొనసాగించారు. 1956లో ఎం.ఎ. పట్టా పొంది షిమోగాలోని మెఫసివ్‌ కళాశాలలో తాత్మాలిక అధ్యాపకుడిగా చేరారు. తర్వాత మైసూరు వచ్చి ఆనర్స్‌ చదివారు. కామన్వెల్త్‌ స్కాలర్‌షిప్‌ షాంది. బర్మింగ్‌ హామ్‌ విశ్వవిద్యాలయం నుంచి 'ఇంగ్లీష్‌ అండ్‌ లిటరరీ క్రిటిసిజమ్‌' సిద్ధాంతగ్రంథానికి పిహెచ్‌.డి. డిగ్రీ స్వీకరించారు. ఆయన. పర్యవేక్షకుడు (ప్రముఖ నవలారచయిత ్రాడ్‌బరీ అనంతమూర్తి వయస్సువాడే. ఇరువురూ కలిసి సినిమాలు చూసి చర్చించుకునేవారు. ఇంగ్లండు నుంచి తిరిగి వచ్చి మైసూరు విశ్వవద్యాలయంలో ఆంగ్లశాఖలో ఆచార్యపదవి స్వీకరించారు. అనంతరం ఎన్నో ఉన్నతపదవులు ఆయనను వరించాయి. కేరళలోని కొట్టాయం మహాత్మా గాందీ విశ్వవిద్యాలయ ఉపాధ్యక్షుడిగా నేషనల్‌ బుక్‌ ట్రస్ట్‌ అధ్యక్షుడిగా, కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అధ్యక్షుడిగ్మా జవహర్‌లాల్‌ నెహ్రూ విశ్వవిద్యాలయం, శివాజీ విశ్వవిద్యాలయం, టష్ట్‌ విశ్వవిద్యాలయం, ఎబర్‌హార్డ్‌ కార్ల్‌ విశ్వవిద్యాలయం: తదితరాలకు గౌరవాచార్యుడిగ్నా పూనాలోని ఫిలిం అండ్‌ టెలివిజన్‌ సంస్థ అధ్యక్షుడిగా డా, అనంతమూర్తి విశిష్ట "సేవలందించారు,

ఆయన విద్యార్ధిదశలోనే రచనావ్యాసంగం' ఆరంభమైంది, తాను పరిశీలించిన, తన అనుభవంలోకి వచ్చిన సంఘటనలకు అద్భుతస్పజన జోడించి కథలుగా, నవలలుగా మలచడంలో ఆయన ప్రతిభ అసమానం. “తరంగిణి' పేరుతో లిఖిత పత్రిక నడిపేవారు. అందులో కన్నడ, సంస్కృత, ఆంగ్ల రచనలు ఉండేవి, అనంతమూర్తి తొలిరచన ఆ పత్రికలో వచ్చింది. హరిజనవాదల్లో 'ప్లెగు ప్రబలినప్పుడు షారిపోయిన ఒక యువతి కథ అది. గోప్యం కోసం రూపకాత్మంగా రాశారాయన. “సంస్కార” నవలకిది బీజం: సనాతన హిందూ కుటుంబాలపై రాజకీయ, సామాజిక, ఆఅర్ధికపరిణామాల ప్రభావాలు ఆయన రచనలకు వస్తువులయ్యాయి.. 'సూర్యన కుదురె' కథ గొప్పశిల్పానికి ఉదాహరణ, సూర్యాశ్వమని అర్థం, కానీ కన్నడంలో ఈ పదం: మిడతని సూచిస్తుంది. బాల్యంలో డా. అనంతమూర్తి తండ్రి దగ్గరకు జ్యోతిషం నేర్చుకునేందుకు వచ్చిన ఒక అమాయకుని జీవితం (ప్రేరణగా' రాసిన కథ. ఇది. భిన్న ప్రవృత్తులున్న భావికెరె వాసి కుష్పన్నభట్ట, సీబినకెరెవాసి అప్పన్నభట్టల మధ్య నిత్యవైరాన్ని 'మౌని' కథ చిత్రిస్తుంది. అనంతమూర్తి తల్లిగారి ఊళ్లో సాధువులా 108 గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

జీవించే పూజారితో పరిచయం, అతనిచ్చిన పుస్తకం నుంచి పదిరూపాయల నోటు తస్కరించి, అతనిలా మారిపోయే ప్రమాదం నుంచి బయటపడ్డ అనుభవం 'ఘట 'శ్రాద్ధ' కథకు భూమిక. “అక్కయ్య కథలో ప్రధానపాత్ర శ్రీనివాస. అతనిపై పెద్దక్క తాత్విక గంధం అలముతుంది. అది తొలగిపోయినప్పుడు శ్రీనివాస నిజవైఖరిని డా,అనంతమూర్తి ్రతిభాన్వితంగా ఆవిష్కరించారు. 'వందెందూ ముగియద కథెె “ప్రశ్నె, 'మౌని్న "ఆకాశ ముట్టబేక్తో “ఎరడు దశకద కథెగళు, *'మూరు దశకద కథెగళు ఆయన కథాసంపుటాలు. ఆయన నవల 'సంస్కారో అంతర్జాతీయభఖ్యాతి పొందింది, చిన్నప్పుడు లిఖిత పత్రికలో తాను రాసిన కథను పెంచి, బర్మింగ్‌ హామ్‌లో వారం రోజుల్లోనే “సంస్కార” నవల రాశారు, కులవ్యవస్థ, అంటరానితనం, సాంఘికదురాచారాలపై దీనిలో చర్చ వుంది, అగ్రవర్దానికి చెందిన వివాహితుడు కింది కులానికి చెందిన యువతితో ఒకరాత్రి గడిపిన మీదట తవ్రఘర్వణకు లోనైన వైనం ఇందులో చూపారు. కథాసంవిధానం ఉత్కంఠభరితంగా, ఉద్విగ్నంగా సాగుతుంది. వాస్తవికత, 'ప్రతికాత్మకత మేళవించుకున్న నవల “సంస్కార అగ్రవర్దానికి చెందిన. జగన్నాథ 'పాశ్చాత్యవిద్యాధికుడై హేతువాదదృక్పథం. అలవరచుకోవడంత్నో తన అ[గ్రహారంలోనే పరాయివాడు కావడం “భారతపుత్ర" నవల ఇతివృత్తం. “అవస్థ” నవలను దేశంలో ఆత్యయికపరిస్థితి తర్వాత 1978లో ఆయన రాశారు. “భవి 'దివ్య' నవలలు సైతర విలక్షణ ఇతివృత్తాలతో ప్రత్యేకతను సంతరించుకున్నాయి. డ్నా. అనంతమూర్తి కవితలు నాలుగు సంపుటాల్లో వెలువడ్డాయి. “ఆవాహిని" నాటకం, ఐదు వ్యాస సంపుటాలు కూడా వెలువరించారు.

దా. అనంతమూర్తి రచనలు 'పెక్కు దేశ్న విదేశీభాషలలోకి అనువాదమయ్యాయి. ఆయన సోవియట్‌ యూనియన్స్‌ హంగరీ, ఫ్రాన్స్‌, జర్మన్‌, చైనా మొదలైన దేశాలు సందర్శించారు. కర్ణాటక సాహిత్య అకాడమీ, కర్టాటక ప్రభుత్వం. పురస్కారాలు మాస్తి ప్రశస్తి, హిమాచల్‌ ప్రదేశ్‌ పురస్కారం, భారతీయ భాషా పరిషత్‌ పురస్కారం, రవీంద్రభారతి విశ్వవిద్యాలయ గౌరవ డాక్టరేటు మొదలైనవి అందుకున్నారు. కేంద్ర ప్రభుత్వం పద్మభూషణ్‌ బిరుదం ప్రదానంచేసింది. డాాయు. ఆర్‌. అనంతమూర్తి మున్ముందుకూడా సాహితీరంగ్గాన్ని మరింత సంపన్నం చేయగలరని కన్నడ భాషాభిమానులు విశ్వసిస్తున్నారు. జ్ఞానపీఠాలు 109

పు / ॥ీ [(

. గ [1

ఎంటి. వాసుదేవన్‌ నాయర్‌ క్‌ / మలయాళ సాహితీ మణిమకుటం

లఎం.టి. వాసుదేవన్‌ నాయర్‌

స్వాతం(త్ర్యానంతరం కేరళ నమాజం వాసుదేవన్‌ నాయర్‌ 19383 జులై 15న ఎదుర్శొన్న క్లిష్టపరిస్థితులకు ప్రతిరూపాలుగా కేరళలోని పాలక్కాడ్‌ జిల్లా, పాన్నాని చంటి, వాసుదేవన్‌ నాయర్‌ తన కథలు తాలుకా, కడల్లూల్‌ (గ్రామంలో నవలలు, సినిమా ఇతివృత్తాలను. అనితర జన్మించారు. తండ్రి నారాయణ నాయర్‌ సాధ్యమైన శిల్పవెదుష్యంత లర్చిదిద్యారు... శ్వుద్రరైతు. బస్సు సౌకర్యంగాని, రైలు అలాగ సి దర్శకత్వాన్ని నెపట్టి (సక్షకుల మార్గంగాని లేని కుగ్రామం వారిది. వ ఆధ రాళ్ళ బూనాలం లద చిన్ననాటనే వాసుదేవన్‌ నాయర్‌ ప్రతిభను 1975-94 మధ్య ఆయన వెలువరించిన లండ్‌ గురంచారు. కుమూర వాలం రచనలు భారతీయభాషల్లో 'సర్వోత్కృష్ట క్‌ గుర్తించాలు. క రుబ్న గటా మైనవిగా పరిగణన పొందాయి. “ఎం. టగా పను ల్లో పెట్టకుండా, ఎన్న కష్పా లొచ్బనా సాహితీలోకానికి ఆరాధ్యుడైన ఆయన, _ చదువు చెప్పించాలని ఆయన నిర్ణయించు జీవితానికి సాహిత్యానికి మధ్య సన్నిహిత _ కున్నారు, ఆ రోజుల్లో ఈ నిర్ణయం సంబంధర. ఉండాలంటారు అసమాన _ సంచలనం సృష్టించింది. తండ్రి అభీష్టం ప్రతిభాపాటవాలు గల అగ్రశ్రేణి మలయాళ మేరకు వాసుదేవన్‌ మైళ్లకొద్దీ దూరం సాహితీవత్త నాయర్‌కు 1995లో జ్ఞానపీఠ _ న్వడిచివెళ్ళి (శ్రద్ధతో చదువుకున్నారు. పురస్కారం లభించింది, అక్కిథమ్‌ అనే కవినుంచి వాసుదేవన్‌కు సావాతీవరంగా విశేవ(ప్రోత్సావాం లభించింది. కుమనళూర్‌లో హైస్కూలు విద్య పూర్తిచేస్తి పాలక్కాడ్‌లోని విక్టోరియా కళాశాలలో చేరి. ఉన్నతవిద్య సాగించారు. 110 గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

ఆ దశలోనే రచయితగా ఖ్యాతిగాంచారు. బీఎస్సీ డిగ్రీ పొందిన తరువాత ఉపాధ్యాయ ఉద్యోగాన్ని చేపట్టారు. 1956లో “మాతృభూమి” పత్రిక సంపాదకవర్గంలో చేరారు. తర్వాత 'మాతృభూమి వారపత్రికకు సంపాదకబాధ్యతలు స్వీకరించారు. ఆ పత్రికకు వాసుదేవనాయర్‌ ద్వారా అనామాన్యప్రచారం లభించింది.

ఎం.టి. చాలా చిన్నతనంలోనే సాహిత్యంపట్ల ఆకర్షితులయ్యారు... అన్నలు తెచ్చిన కవితలు, కథలు విస్తారంగా చదివేవారు. వల్లత్తోల్మ్‌ ఆసాన్స్‌ ఉళ్లూర్‌, శంకర కురుప్‌, బాలామణి అమ్మ 'ప్రభృతుల రచనలు కంఠస్థం చేసేవారు. విద్యార్థిగా ఉన్నప్పుడు "పెద్దయ్యాక ఏమవ్వాలని అనుకుంటున్నావు?'అని అడిగితే తడుముకోకుండా రచయితనవుతానని బదులిచ్చేవారు. వాస్తవానికి బాల్యంలోనే ఆయన రచనా వ్యాసంగాన్ని ప్రారంభించారు. కథలు, కవితలు, వ్యాసాలు, ఏకాంకికలు రాసి పత్రికలకు పంపేవారు. విద్యార్థిగా వున్నప్పుడు 'మాతృభూమి" పత్రిక నిర్వహించిన అంతర్జాతీయ కథల పోటీలో ఎం,టి. రచించిన “వళరత్తు మృగడగళ్‌” కథకు పురస్కారం లభించింది. మలయాళ సాహితీరంగంలో నిశితమైన నూతనస్వరం వినిపించింది. “రక్తమ్‌ పూరణట మణాతరికళ్‌' కథాసంపుటి ఆయన విద్యార్థిగా ఉన్నప్పుడు 1952లో వెలువరించిన తొలిగ్రంథం. స్పష్టమైన అవగాహనతో ఆయన రచనలు సాగించారు. ప్రధానంగా మానవుడి స్థితిగతుల్ని ఆయన వస్తువులుగా స్వీకరించారు, చాలా కథలకు తన గ్రామాన్ని కథాక్షేత్రంగా చేసుకున్నారు... మనిషి. బలహీనతల్ని సానుభూతితో అర్ధం చేసుకోవడం ఆయనలోని ప్రత్యేకత. శక్తిమంతమైన కథాంశాలు ఎంచుకోవడంతోపాటు ఆయన తన కాలానికి అవసరమైన భావజాలంతో, తనదైన శైలితో, సంవిధానంతో కథలు వెలయించారు. బెయిలుమ్‌ 'నిలయుమ్‌, వేదనాయుదె పూక్కళ్‌, ఒలవుమ్‌ తీరవుమ్‌, బంధనమ్‌, పతనమ్‌, కలివీదు, వరిక్కురీ, తిరంజెదుత్‌ కథాకల, అభయమ్‌ తెణిట్‌ విందుమ్‌, వానప్రస్థమ్‌, నీలతామర్శ నింతె ఓర్మయుక్కు మొదలైన 18 కథాసంపుటాలు మలయాళ కథాసాహిత్యాన్ని సంపద్విలసితం చేశాయి,

ఎం.టి. తొలి నవల “నాలుకెట్టు' కేరళ సమాజంలో మాతృస్వామ్యవ్యవస్థకు అద్దం పడుతుంది. ఆ వ్యవస్థ ఎలా పతనమవుతోందో ్రతిభాన్వితంగా చిత్రించారు. కరవు కాటకాలు అనావృష్టి కలరా: వంటి వ్యాధులు తుపాను బీభత్సం: వంటివి ప్రజల్ని వలా కష్టాలపాలు చేశాయో చూపారు. అంతేకాదు, మారుతున్న పరిస్థితుల్లో పగ, ప్రతీకారం, ద్వేషాల'వంటి అవాంఛనీయధోరణులు మధ్యతరగతి యువతను ఎలా కలవర పరుస్తున్నాయో ఆయా పాత్రల ద్వారా నిరూపించారు: పూర్వికుల ఇల్లు దీనికి కేంద్రంగా ఉంటుంది.

రెండో నవల “అసురవిత్తు' దీనికి తరువాయి భాగం అని చెప్పవచ్చు. మొదటి నవలలో అప్పుణ్ణి వాత్ర పూర్వికులు కట్టించిన ఇంటిని కూల్చే దిశగా వ్యవహరిస్తే, రెండో నవలలో

గోవిందుకుట్టి అనే పాత్ర తండ్రి, కుటుంబసభ్యులను ఒక్కొక్కరినీ విడదీసి కుటుంబవ్యవస్థనే కకావికలం చేస్తుంది.

“మంజూ నవలలో ఎం,టి, సమాజంలోని కొత్త కోణాలను ఆవిష్కరిస్తూ, నూతన ఆలోచనాధారకు స్వీకారం చుట్టారు. "కాలమ్‌ నవల మనుషుల్లోని ద్వంద్వప్రవృత్తికీ, వికృతవైఖరికీ అద్దంపడుతుంది. ఆదర్భ్శచ్యుతిని రచయిత దుయ్యబట్టారు. 'రంటాభూషమ్‌' నవలకు మహాభారతం ఆధారం, దీనిలో నాయకుడు భీముడు. సకల సద్దుణశోభితుడైన భీమునికి తగిన ప్రాధాన్యం చేకూరలేదని రచయిత భావించారు, విలాపయాత్ర, వారణాసి, అరబీ పొన్ను వంటి ఇతీరనవలలు సహితం జనాదరణ షాందాయి:. ఆయన రచించిన నవలలు ఎనిమిది, 'గోఫపురనటయిల్‌' అనే నాటకం 'మనుష్యార్‌ నిఫాలుకమ్మ్‌ అలకుట్ట అల్‌ తనియ్మె అనే రెండు యాత్రాచరిత్రలు, ఇంకా మూడు విమర్శనగ్రంథాలు, రెండు వ్యాససంపుటాలు, రెందు బాలసాహిత్య [గ్రంథాలు వెలువరించారు.

మలయాళ చలనచిత్రరంగంలో కూడా ఆయన ఉన్నతస్థానం అలంకరించారు. స్షీన్‌ప్లే రచయితగ్మా దర్శకుడిగా విశేషఖ్యాతి గాంచారు. నిర్మాల్యమ్హ్‌ ఒరు వడక్కన్‌ వీరగాథ వంటి చిత్రాలు ఆయనకు జాతీయ్మ అంతర్జాతీయమైన మన్ననలు చేకూర్చాయి. సదయమ్‌, సుకృతమ్‌, పరిణయమ్‌, ఆరణ్యకమ్‌, ఒరు చిరుపుంజరి వంటి. 31 చిత్రాలకు. స్కీన్‌ ప్లే రాశారు. మోహిని ఆట్టం, కడవు, బంధనమ్‌ వంటి ఎనిమిది చిత్రాలను, డాక్యుమెంటరీలను అందించారు. ఆయన సతీమణి కళామండలమ్‌ 'సరస్వతి సుప్రసిద్ధ నృత్యకళాకారిణి,

“నా రంగానికీ, నా కాలానికీ నూతనబీజాలు అవసరమని నా అంతరాత్మ ప్రబోధిస్తోంది” అని నవ్యప్రగతిని ఆయన ఆకాంక్షిస్తారు.

ఆయన కేంద్రసాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం, వలయార్‌ పురస్కారం అందుకున్నారు. ఆయన చలనచిత్రాలకు రాష్ట్రపతి పురస్కారం, జాతీయ పురస్కారం లభించాయి, మలయాళ సాహిత్యాన్ని 'తుంచ్చన్‌పురం' నిర్మించి చలనచిత్రరంగ్లాన్ని సుసంపన్నం చేస్తున్న ఉత్తమ కృషీవలుడు ఏం.టి. వాసుదేవన్‌ నాయర్‌: సై డా నవందూపరవకషాన

మహాశ్వేతాదేవి శతాబ్దాలుగా ఉపేక్షకు గురవుతున్న ఆదివాసీ మహాశ్వేతాదేవి 1926 జనవరి 14న ప్రజల జీవితాల్లోని చీకటి కోణాలను అదే _ నేటి బంగ్లాదేశ్‌ రాజధానీ అయిన ఢాకాలో కోవకు చెందిన పీడిత 'ప్రజల బాధామయ. జన్మించారు, వారిది సాహితీ కుటుంబం. స్థితిని ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించి, లోతుగా శ్రండ్రి మనీష్‌ చంద్ర ఘటక్‌ ప్రముఖకవి, అలన క్ష చేసి త్‌ కా నా ల తల్లి ధరిత్రీదేవి కూడా. పేరొందిన ఇతివ్బత్తాలుగా స్వకరఠరంచారు! మహాశ్వతాదవి షల టం లలల... శీలమైన, సామాజికనివృమైన నూతన _ ప్‌ ఘటక్‌ సుప్రసిద్ధ చలనచిత్ర దిశానిర్దేశం చేసేన విలక్షణరచయిత్రి ఆమె... నిర్కొత- మనమామ సచిన్‌ చౌదరి పత్రికా విద్యాధికురాలై ఉండె రచనే జీవికగ్గా సంషాదకులు. మరో మేనమామ శంఖ్‌ స్వీకరించిన ఆమె, నిర్భాగ్యుల పక్షాన ఉద్యమ చౌదరి ్రఖ్యాతశిల్పి. మహాశ్వేతాదేవి గతితో షోరాడటానికే 'ప్రాధాన్యమిచ్చిన _ బాల్యంలో శాంతినికేతన్‌లో చదివారు. 'సేవామూర్తి. 1976-95 మధ్యకాలంలో తర్వాత అక్కడే సాహిత్యంలో బి.ఏ, డిగ్రీ మహాశ్వేతాదేవి రచనలు భారతీయభాషల్లో పొందారు, ప్రకృతిసాన్నిహిత్యవైఖరిని నర్వోత్కష్టమైనవిగా పరిగణన పొంది రవీంద్రుని స్ఫూర్తితో పెంపొందించు 1996లో జ్ఞానపీఠపురస్మ్కారాన్ని ఆమెకు _ క్రున్నారు. తర్వాత కలకత్తా విశ్వ లభింపజేశాయి. విద్యాలయం నుంచి ఏం.వ పట్లా అందు కున్నారు, ఆ దశలోనే రాజకీయావ గావాన, సామాజిక సేవానిరతి, రచనాభిలాష పెంపొందాయి. కమ్యూనిస్టు జ్ఞానపీఠాలు 118.

నాయకుడు విజన్‌ భట్టాచార్యతో ఆమె వివాహం మే 1948లో జరిగింది. విద్యార్థినిగా కొన్ని ప్రాంతాలు సందర్శించినప్పుడు ప్రజల 'దుర్భరపరిస్థితులు గమనించి ఆమె కలత చెందారు. ముఖ్యంగా ఆదివాసీల దైన్యస్థితిని ఆమె ప్రత్యక్షంగా చూశారు. గృహిణి అయ్యాక కూడా ఆమె ఆసక్తిలో మార్పు లేదు, అనేకప్రాంతాలు పర్యటింఛారు, కలహండ్డీ, ఖేడియా, పురూలియా వంటి చోట్ల ఆదివాసీ ప్రజల కష్టాలు చూశారు. భూమ్‌జీ, ఓంరావ్‌, సంథాల్‌, మహల్న్మీ బాగ్‌ద్మా డోమ్‌, గంజూ,. దుసాద్‌ బోయ మొదలైన ఆదివాసీ తెగల అవస్థలు తెలుసుకున్నారు. వారి జీవితాలలో వెలుగులు ప్రసరింపచేయాలనే దృఢ సంకల్పం కలిగింది. అందుకు రచనను బలమైన సాధనంగా ఎంచుకున్నారు. ఆమెకొక కుమారుడు, నవారుణ భట్టాచార్య. కవిగా, నవలాకారుడిగా ఆయన ప్రసిద్ధుడు. మహాశ్వేతాదేవి సాంసారికజీవితానికి 1962లో విడాకులతో తెరపడింది.

“నాకు ఏది మంచిగా తోస్తుందో దాన్ని రాస్తాను అని ప్రకటించిన మహాశ్వేతాదేవి రచనలన్నీ సమాజసముద్ధరణను కాంక్షించేవే, 1950లో రచనకు. శ్రీకారం చుట్టిన ఆమె వివిధ అంశాలపై పత్రికల్లో వ్యాసాల ద్వారా తన భావాలను నిశితంగా, నిష్కర్వగా వెలిబుచ్చారు. కథ్మ నవలాప్రక్రియలనే ఆమె [ప్రధానవాహికలుగా స్వీకరించారు. “రూన్సీర్‌రాణి' 1956లో వెలువడిన తొలినవల.. మహాశ్వేతాదేవి పరిశోధనవైశారద్యానికి దర్పణం, తర్వాత వరుసగా వచ్చిన నటి, జమునాకే తీర్‌ మధురె మధుర్శ తీమరలగన్‌, (ప్రేమ్‌తారా, సంధ్యార్‌కు ఆసా, రూప్‌రేఖ, పరమ్‌పిపాస, అమృతసమయ్‌, దినేర్‌ పరివార్‌, ఆశ్రయ్‌, మధ్యరాతెర్‌గాన్‌ వంటి నవలలు ఆమె సమాజ శ్రేయోకాంక్షకు తార్మాణాలు. వాటిలోని భావనిర్భరత పాఠకలోకంలో సంచలనం కలిగించింది. వస్తువైవిధ్యం ఆశ్చర్యపరచింది. “హజార్‌ చు రాశీర్‌మా” ఇందుకు బలీయమైన. నిదర్శనం.. నక్సల్‌బరీ ఉద్యమనేపథ్యంలో సాగే నవల ఇది. శవాగారంలో తన కుమారుడి మృతదేహం చూసి దిగ్భ్రాంతికి లోనైన మాతృమూర్తి సుజాత హృదయవేదనను రచయిత్రి ఆరంగా చిత్రించారు. అదే ఉద్విగ్నతతో విపష్లవరూపం' దాల్చిన రైతాంగపు సమస్యను నవలలో వివరించారు.. విద్యావంతులైన యువకులు ఈ పోరాటంలో భాగస్వాములైన తీరు చెప్పారు. వ్రతీ అనే నగర యువకుడు పోరాటంలో ప్రాణాలర్పిస్తాడు.. 1979లో వెలువడిన '“అరణ్యేర్‌ అధికార్‌' నవల మహాశ్వేతదేవి ఆదివాసీ ప్రజల పట్ల పెంచుకున్న గాధానుబంధానికి నిలువుటద్దం. బ్రిటిష్‌ పాలనపై ఆదివాసీ నాయకుడు బిర్సాముండా జరిపిన తిరుగుబాటు గాథ ఇది. “ఉపేక్షితుల చరిత్ర దేశచరిత్రలో సముచితస్థానం చేకూర్చుకోవాలి' అని వాదించారు, ఆదివాసీ స్త్రీల ఆవేదనలన్సు బాధలను, పోలీసుల అత్యాచారాలను, కారాగారాల్లో. జరిగే మానవహక్కుల ఉల్లంఘనలను నవల ద్వారా శ్తక్తిమంతంగా లోకానికి వెల్లడించారు. సమాజంలోకి చొచ్చుకొచ్చిన విషసంస్కృతిని దుయ్యబట్టారు. మాదకద్రవ్యాలకు బానిసలవుతున్న యువతీయువకుల పతనాన్ని “నీలభవి? 114 గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

నవలలో వివరించారు. స్వాహా సుభగ్‌ బసంతీ, ఘరెపెర్కా రాజ్మా సత్య - అసత్య, అజ్ఞాతపరిచయ్‌, ప్రథమపథ్‌ మొదలైన మొత్తం నలభైఐదు నవలలు రచించారు. మహాశ్వేతాదేవి కథాసాహిత్యంలో అధికభాగం ఆదివాసీల శ్రేయోభివృద్దికై ఆమె పడే తపనకు ప్రతీకలని చెప్పాలి. *“ఇక రచయిత రచనని, దాన్ని రాసే కాలాన్ని బట్టి అంచనా వేయకపోతే ఆ రచనకి న్యాయం చేకూరదు, 'సరైన మూల్యాంకనం చేయలేం” అని ఆమె స్పష్టపరిచారు. సామాజికన్యాయసాధనకోసం అహరహం పోరాడి ఆత్సార్పణకు సహితం వెనుకాడని త్యాగమూర్తులు “అగ్ని గర్భ' కథాసంపుటిలో సాక్షాత్యారింపజేస్తారు. “శ్రేష్టగల్స్‌' సంపుటిలో ఆమె అసాధారణ ఆశయనిబద్ధత, కథానిర్మాణచాతుర్యం ఆవిష్క్ట్రత మవుతాయి. ప్రత్యేకించి ఈ కథలకు భూమిక ఆదివాసీ జీవితం. “బికారి దుసాధ్‌” కథలో దుసాాథ్‌ తెగకు చెందిన బికారి ప్రాథమక హక్కులు కోరినందుకు పోలీసులు అతనికి జీవనాధారమైన మేకల్ని లాక్కుపోతారు. “బికారి బిచ్చగాడి వృత్తి ఎంచుకున్నాడు, రాజ్యాంగం తప్పకుండా అతజణ్జి ఎన్నో జన్మల వరకు బిచ్చగాడిగా ఉండేట్లు చూసుకుంటుంది” అని రచయిత్రి కథ చివరిలో అంటారు. “డోమ్‌” కథలో శవాల్ని పాతిపెట్టే చండీని మంత్రగత్తెగా ముద్రవేసి వెలివేస్తారు. ఆమె తన ప్రాణాలొడ్డి రైలు ప్రమాదాన్ని నివారిస్తుంది. కథాంతంలో ఆమె పుత్రుడు భగీరథ్‌ గర్వంగా “ఆమె నా తల్లి ఈశ్వరచండి గంగాదాసి! అని ప్రకటిస్తాడు. బెహులాా ఘటక్‌, మూర్తి. దౌలత్కి గ్రామ్‌బంగ్లా మొదలైన 'పదమూడు కథాసంపుటాలు మహాశ్వేతాదేవిని గొప్ప కథకురాలిగా నిలిపాయి. ఆమె ఇంకా పదమూడు బాలసాహిత్యగ్రంథాల్ను ఒక నాటకం రచించారు. ప్రస్తుతం కోల్‌కతాలో నివసిస్తున్న ఆమె ఇంకా తన రచనావ్యాసంగం కొనసాగిస్తున్నారు. నందిగ్రాం, సింగూర్‌ వంటి ఉద్యమాలపై విస్త్రృతంగా పత్రికలలో వ్యాసాలు వెలువరించారు: ఆమె రచనలు మధ్యతరగతి మేధావివర్తాన్ని ప్రభావితం చేశాయి.. అలాగే పెక్కు భారతీయభాషల్లోకి, జర్మన్‌, (ఫ్రెంచ్‌ ఇటాలియన్‌ వంటి. విదేశీభాషల్లోకి అనువాదాలయ్యాయి, ఆదివాసీల శ్రేయస్సు కోసం నిరంతరం ఉద్యమం సాగిస్తున్న మహాశ్వేతాదేవి హక్కుల పోరాటానికి ప్రతిరూపమైన దక్షిణాఫ్రికా అధ్యక్షుడు నెల్సన్‌ మండేలా చేతులమీదుగా జ్ఞానపీఠ పురస్కారం అందుకోవడం విశేషం. అమృత పురస్కార్‌, శరత్‌చంద్ర ఛటోపాధ్యాయ పతకం, కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం, రచనాత్మక జనసేవా సమ్మాన్‌, జగత్తారిణీ పతకం, భువనమోహినీ పతకం, మెగసేసే తదితర అవార్డులు ఎన్నో ఆమె అందుకున్నారు. కేంద్రప్రభుత్వం “పద్మవిభూషణ్‌” గౌరవం. ప్రదానం చేసింది. భారతదేశం గర్వించదగ్గ మహోన్నతరచయిత్రి మహాశ్వేతాదేవి. (మహాశ్వేతాదేవి 27 జులై 2016న కోల్‌కతాలో పరమపదించారు.)

ల. ఆల త్‌ ॥ ప్లు (| వ జ్జ 1% క ననుసుుయయుటముుటు పడీ శ అలీ సర్దార్‌ జాఫ్రీ 1 ఉర్దూ సాహిత్య కల్పవృక్షం ననన అలీ సర్టార్‌ జాఫ్రీ స్తాహితీవేత్తగా, స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడిగ్మా. అలీ సర్దార్‌ జాఫ్రీ 1918 నవంబరు అభ్య్యుదయవాదిగా దేశానికి విశేష 29న ఉత్తరప్రదేశ్‌ రాష్టం బలరాంపూర్‌ సేవలందించిన అలీ సర్దార్‌ జాట్రీది ఉరూ [గ్రామంలో జన్మించారు. ఈ (గ్రామం సాహితీ రంగంలో ప్రత్యేకన్థానం. కవ్‌,. రాజధాని లక్నోకు ఉత్తరదిశగా ఉంది. కథకుడు, విమర్శకుడు, పాత్రికియుడు, షి వైర ఆయుధశాలాధికారి. వారిది నాటకకర్త, నంకలనకర్త, నినీేచేయ ల. య టో ఆల... సంపన్నకుటుంబం. అయితే సర్గార్‌ జాఫ్రీ చయిలేగా జారు ఉం్దె భాను నుగంపనిని.. ఆ గ్రామంలో తన చుట్టూ అలముకున్న చేశారు... భారత ప్రధానిగా అటల్‌ బిహారీ "ల జరిపిన బస్సు, యాత్రలో తన వెంట జాఫ్రీ పధ్నాలుగెళ్ల ప్రాయంలో జవహర్‌లాల్‌ కవితాసంపుటి తీసుకెళ్లారు, జాఫ్రీ కవితా సయూ అద్భ్బుత్యవనంగం. విని 'వైదుష్యానికిదో తార్మాణం. 1977-96 మధ్య. _ ప్రభావితుడై, మనస్సు నిండా దేశభక్తి జాఫ్రీ ఉర్దూ రచనలు భారతీయభాషల్లో. నింపుకున్నారు. అదే సమయంలో సర్వోత్తమమైనవిగా పరిగణన పొందినందున్న కమ్యూనిజం పట్ల ఆసక్తి పెంచుకున్నారు. 1997కు గాను ఆయనను జ్ఞానవీఠత అందుకే జాఫ్రీలో జాతీయత, కమ్యూనిస్టు పురస్కారం. వరించింది. ఫిరాఖ్‌ గోరఖ్‌పూరీ భావజాలం సమాంతరంగా 'వగ్గిల్లాయి. అనంతరం ఉర్పూ భాషలో ఈ పురస్కారం శ్వన్నత్ర పాఠశాల విద్య పూర్తి చేసి, అందుకున్న కవి అలీ సర్గార్‌ జాఫ్రీ కావడం "పే చ దువుల కోసం 103 వ లో అభీగ ఢ్‌ గమనార్హం, ముస్లిం విశ్వవిద్యాలయంలో చేరారు. అప్పటికే జాఫ్రీలో అభ్యుదయభావాలు య6 గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

ఏర్పడ్డాయి. రచనలు ఆరంభించారు. తొలినాళ్ళలో జోష్‌ మలిహబాద్‌, జీగార్‌ మురాదాబాద్‌ వంటి కవుల ప్రభావం ఉండేది, ఉద్యమాల్లో క్రియాశీలపాత్ర వహించసాగారు. 1936లో సమ్మెలో పాల్గొన్నందుకు కళాశాల నుంచి పంపివేశారు.. తర్వాత ఢిల్లీ విశ్వవిద్యాలయానికి చెందిన ఢిల్లీ కళాశాలలో చదువు కొనసాగించి బి.ఏ. పట్టా పొందారు. కథకుడిగా, కవిగా. సర్దార్‌ జాఫ్రీ ఉర్జూ సాహితీరంగంలో తన ప్రత్యేకస్థానాన్ని విద్యార్ధిదశలోనే. పదిలం చేసుకోవడం విశేషం. అలీగఢ్స్‌ ఢిల్లీలలో ఆయన సమకాలికుల్లో పెక్కుమంది సుప్రసిద్ధ కవులయ్యారు; ఇస్మత్‌ చుగ్తాయ్‌ అఖ్లర్‌ - ఇల్‌ - ఇమాన్‌, సిబ్లె హసన్‌, అఖ్లర్‌ హుసేన్‌ రాయ్‌పుర్మి జాబ్బీ ప్రభృతులు వీరిలో కొందరు. లక్నోలో ఏం.ఎ, ఆంగ్ల సాహిత్యం కోర్సులో చేరినా యుద్ధవ్యతిరేకగీతాలు, విష్లవగేయాలు రాసినందుకు జాట్రీని ప్రభుత్వం జైల్లో పెట్టింది. ఒక ఏడాది ఖైదులో ఆయన కలం నుంచి అద్భుతరచనలు జాలువారాయి. విడుదల కాగానే 1942లో కమ్యూనిస్టు పార్టీ వారపత్రికలో చేరారు. అప్పటి నుంచి ఆయన నివాసం ముంబయికి మారింది.. జాఫ్రీ 1948లో సుల్తానా మిన్హాజ్‌ను పెళ్లి చేసుకున్నారు. ప్రభుత్వం కమ్యూనిస్టు పార్టీ కార్యకలాపాలపై నిర్బంధం విధించింది.. రెండో పర్యాయం జాఫ్రీ జైలు శిక్ష అనుభవించారు. పద్ధెనిమిది నెలల. కారాగారవాసంలో ఆయన, ఎన్నో ఉత్తమకవితలు రాశారు. విడుదలైన తర్వాత ఉర్దూ అభ్యుదయరచయితల ఉద్యమపత్రిక *'నయా ఆదబ్‌' సంపాదకబాధ్యతలు వహించారు. చలనచిత్రాలకు గీతాలు రాశారు. దేశంలోని వివిధ చారిత్రికస్థలాల్లో ఏర్పాటైన 'రూపవాణి” కార్యక్రమాల్లో చాలా వాటికి మాటలు సమకూర్చారు.

కథారచయితగా 1938లో 'మంజిలొ కథాసంపుటి ప్రచురణతో సాహితీ రంగంలో పాదం మోపిన జాఫ్రీ, గద్యరచనలోనూ సిద్ధహస్తుడు అనిపించుకున్నారు. ఎనిమిది గద్యకృతులు వెలువరించారు. అయితే అసమాన కవితాకల్పనాశక్తి ఆయనను అగ్రశ్రేణి కవిగా శిఖరస్టానాన్ని అలంకరింపజేసింది.

'పర్వాజ్‌' పేరుతో సర్హార్‌ జాఫ్రీ తొలి కవితాసంపుటి 1943లో ప్రచురిత మైంది. ఉరూ సాహితీరంగంలో సంచలనం సృష్టించిన గ్రంథమది. ఆయన భావుకత, నిశిత అభివ్యక్తి, చైతన్యస్స్ఫూర్తి, విలక్షణశైలి అందరినీ ఆకట్టుకున్నాయి. నయీ దునియా కో సలామ్‌, ఖూన్‌ కీ లకీర్‌, అమన్‌ కా సితార్యా ఆసియా జాగ్‌ ఉఠా, పళ్టర్‌ కీ దీవార్‌, ఏక్‌ బార్‌ బెర్‌: 'పైరాహన్‌ - ఎ - షరార్‌, లహూ పుకార్తా హై, అవధ్‌ కీ భాక్‌ - ఎ - హసీన్స్‌ సుభేఫర్తా, మేరా సఫర్‌, సర్లద్‌ - ఇలి తదితర రచనలు జాధ్రీ కవితావైభవాన్ని ప్రతిబింబించే దర్పణాలు. వీటిలో “అవధ్‌ కీ భాక్‌ - ఎ. - హసీన్‌' మణిముకురంలా భాసిస్తుంది. మూర్తీభవించిన దేశభక్తి చిప్పిల్లే రెండు పంక్తులు; ఎ వతన్‌ ఖకె వతన్‌ వహఖీ తురే దెదేంగే/ బచ్‌రహా హై జో లహూ ఆబ్కే ఫసద్దత్‌ కే బాద్‌" (ఓ నా దేశమా, నా ప్రియతమ ధరిత్రీ! రక్తసిక్తకలహాలన్నీ సమసిపోయాక మాలో మిగిలిన రక్తమంతా నీ కోసం ధారపోయడదానికి సిద్ధంగా ఉన్నాం)

(గరీబ్‌ సీతా కే ఘర్‌ పే కబ్‌ తక్‌ రహేగీ రావణ్‌ కీ హుకుమానీ (సీతాదేవి గృహంలో రావణుని పెత్తనం ఎంతకాలం సాగుతుంది?) అని జూ(ఫ్రి గర్జించారు... 'నాగరికత పుట్టినిల్లు/ సంస్కృతికి నిలయం]/ భానుడు కనులు తెరిచింది ఇక్కడే/ మానవత తొలి ఉషస్సు ఇక్కడే... వేదగానం ఇక్కడిదే/ బుద్దుడు సమతను బోధించింది ఇక్కడి నుంచే” అని “ఆసియా జాగ్‌ ఉఠా'లో కీర్తిస్తారు.

“ఈ దీర్హకవితను మీ హృదయరక్తాన్ని సిరాగా చేసుకుని రచించారు? అని డా. ముల్మ్‌రాజ్‌ ఆనంద్‌ ప్రశంసించారు. జైలు జీవితాన్ని ప్రస్తావిస్తూ 'ఈ, రోజు నేను నిస్సహాయుణ్ని కావచ్చు/ నా నేలకు దూరంగా: ఉండవచ్చు/ కానీ యోధుడిగా నా పాత్రను/ నేను వదలలేదూ అని ఒక కవితలో ప్రకటిస్తారు. భారత్‌ - పాకిస్థాన్‌ దేశాల మధ్య స్నేహాన్ని గాఢంగా వాంఛిస్తూ నేత్రాలు ప్రేమతో మెరుస్తున్నప్పుడు/ చర్చల అవసరమే ఉండదు/ అనురాగానికి చోటిచ్చి ద్వేషం శాశ్వతంగా "సెలవు తీసుకుంటుంది' అంటారు, జాఫ్రీ వెలిబుచ్చిన ఆశావాదం “నిరంకుశత్వంతో చీకట్లతో పోరాడి/ మనిషి విజయుడయ్యాడు/ ఆశల వెలుగులో/ ధరణి ఇంకా హరితశోభితంగానే ఉంది." “ధర్తీ కీ లాల్మొ “పరదేశి చిత్రాలకు జాఫ్రీ అందించిన గీతాలు. అజరామరాలు, *'యహ్‌ కిస్‌ కా ఖూన్‌ హై "పైకార్‌” అనే రెండు నాటకాలు వెలువరించారు. “ఇఫ్లా” కోసం జాఫ్రీ రెండు గొప్ప నాటకాలు రాశారు. కబీర్మ్‌ ఇక్సాల్‌ జీవితాలపై డాక్యుమెంటరీ చిత్రం, ప్రసిద్ధ ఉర్దూ కవులపై ఆయన. టెలివిజన్‌ సీరియల్‌

అలీగఢ్‌ ముస్లిం విశ్వవిద్యాలయం 'సర్జార్‌ జాఫ్రీకి గౌరవ డి.లిట్‌ పట్టా ప్రదానం చేసేంది.. భారత ప్రభుత్వం 'పద్మల్రీ' గౌరవంతో సత్కరించింది: పాకిన్ఫాన్‌ ప్రభుత్వం స్వర్ణపతకం బహూకరించింది. మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం సంత్‌ జ్ఞానేశ్వర్‌ పురస్కారం, మధ్యప్రదేశ్‌ ప్రభుత్వం ఇక్బాల్‌ సమ్మాన్‌తో ఆయనను గౌరవించాయి. ఉత్తరప్రదేశ్‌ ఉర్దూ అకాడమీ పురస్కారాన్ని ఆయన. అందుకున్నారు, జాఫ్రీ కవితలు అనేక భారతీయ్మ విదేశీభాషలలోకి విరివిగా అనువాదమయ్యాయి,

ఉర్దూ కవిశిరోమణి అలీ సర్దార్‌ జాఫ్రీ 2000 ఆగస్టు ఒకటిన ముంబయిలో! పరమపదించారు. ఆయన కావ్యాలు సాహిత్యలోకానికి 'పెన్నిధులు, క్ష 18 గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

సట స్‌ ఆధునిక నాటకబ్రహ్మ గిరీశ్‌ కర్నాడ్‌ పాశ్చాత్యమూలాలున్న ఇతివృత్తాల వైపు _ గిరీశ్‌ కర్నాడ్‌ మహారాష్ట్రలోని మథెరాన్‌ రంగస్థల రచయితల ఆలోచనలు పరుగులు లో 1988 మే 19న జన్మించారు.. తండ్రి తీస్తున్న తరుణంలో, భారతీయవైభవానికి _ ఆధృనికభావాలున్న ప్రముఖ వైద్యుడు. ఒక పట్టం కట్టారాయన. మన పురాణాలు, చరిత్ర, క్రృస్ణూర్రుడున్న వితంతువును 1931లో జానవదరూపాల నుంచి పాత్రలను, _ .ప్పల్ళిచేసుకుని, తన సంస్కర ణాభిలాషను న న్నివశాలను న్వీకరించి ఆదునిక కార్య రూపంలో చూపిన ఆదర్శమూర్తి. పరిస్థితులకు అన్వయించారు. అద్భుత బల్లాడ్‌ బాల్యం శిరనీలో గడిచింది. నాటకాలుగా మలచి కన్నడ కన్తూర ల ల్యం లల పరిమళాన్ని దిగంతాలకు వ్యాపింపజేశారు. మొశేగొష కొంకణి అయినా బ్రాథమిక నటుడిగా, నాటకకర్తగా, దర్శకుడిగా, సినీ విద్య మరాఠీలో సాగింది, చిన్నప్పటి కథారచయితగా ఆయన స్వానం సమున్నతం, _ నుంచి యక్షగానాలు, నాటకాలంటే ఆ బహుముఖ' ప్రజ్ఞాశాలే గిరీశ్‌ కర్నాడ్‌ . _ కర్నాడ్‌కు విశేషాభిమానం. ప్రదర్శనలు 1978-97 మధ్య' చేసిన సాహితీసేవకు. విపరీతంగా చూసేవారు, నాటకాల్లో చిన్న గుర్తింపుగా ఆయనకు: 1998లో జ్ఞానపీఠ చిన్న ఆడవేషాలూ వేసేవారు, తర్వాత పురస్కారం లభించింది, చదువు కన్నడంలోకి మారింది, తొమ్మిదో తరగతి నుంచి డిగ్రీ వరకు ధార్వాడ్‌లో చదివారు. కర్ణాటక విశ్వవిద్యాలయం నుంచి బి.ఏ. చేశారు. రోడ్స్‌ స్కాలర్‌షిప్‌పై ఇంగ్లండులోని లింకన్‌ అండ్‌ మగ్గవెన్‌ కళాశాల (ఆక్స్‌ఫర్డ్‌ లో చదివి ఎం.ఎ. జ్ఞానపీఠాలు 119

పట్టా పొందారు. చికాగో విశ్వవిద్యాలయంలో విజిటింగ్‌ ప్రొఫెసర్‌గా, ఫుల్‌ బైట్‌ స్కాలర్‌గా పనిచేశారు. చెన్నై వచ్చి 1963 నుంచి ఏడేళ్ల పాటు ఆక్స్‌ఫర్డ్‌ యూనివర్సిటీ ప్రెస్‌లో ఉన్నతోద్యోగిగా. ఉన్నారు. ఫిలిం - టీవీ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా. సంచాలకుడుగా, విద్య - సంస్కృతిపై ఇండో - అమెరికా సబ్‌కమిషన్‌కు చెందిన ప్రసార మాధ్యమ వ్యవహారాల సంయుక్త సంఘానికి సహాధ్యక్షుడుగ్గా. కర్ణాటక నాటక అకాడమీ అధ్యక్షుడుగా; కేంద్ర సంగీత నాటక అకాడమీ అధ్యక్షుడుగా అమూల్యసేవలు అందించారు. నాటకకళపై బాల్యం నుంచి పెంచుకున్న అభిరుచి కర్నాడ్‌ను అసమాననాటక కర్తగా తీర్చిదిద్దింది. ఆయన రచనకు ఉప(క్రమించే ముందు అంతవరకూ అభివృద్ధి చెందిన నాటకకళను, రససిద్ధాంతాన్ని నాట్యశాస్తాన్ని లోతుగా అధ్యయనం చేశారు. అందుకే కావ్యాత్మ, రూపకాత్మ సమస్మ్కంధంగా అయన రచనల్లో నిలుస్తాయి. ప్రతి నాటకంలో అనేకవిషయాల విలక్షణచిత్రణ చోటు చేసుకుంటుంది, ఆయన నాటకాలు దేశవిదేశాల్లో ప్రదర్శితమవడానికి ఇదే. ముఖ్యకారణం, 1961లో 'వెలువడిన కర్నాడ్‌ తొలి నాటకం 'యయాతి” నాటకరంగంలోన్తూ సాహిత్వరంగంలోనూ సంచలనం సృష్టించింది. మహాభారతం ఆదిపర్వం నుంచి ఎంచుకున్న కథ ఇది. యయాతి వల్ల శర్మిష్టకు కలిగిన కుమారుడు పూరువు నాటకంలో ముఖ్యపాత్ర, జీవితం, (ప్రేమ, స్వార్ధం, మోసం: నిండిన ఆధునిక మానవప్రవృత్తులను చిత్రించిన తీరు అనితరసాధ్యం, ఇందులో ఆధునికమానవుణ్ని కర్నాడ్‌ పెక్కుకోణాల నుంచి శోధించారు. చారిత్రికపాత్ర తుగ్లక్‌' ఆధారంగా అదే పేరుతో రాసిన నాటకం 164లో ప్రచురితమైంది. ఆధునికమానవుడు ఎదుర్శొనే సంక్షిష్టతకిది ప్రతీక. నెహ్రూతరం స్వప్నం ఇందులో కనిపిస్తుంది. తుగ్లక్‌లోని స్వప్నదర్శి, పాలనదక్షుడు - ఈ రెండు పార్వాలను చూపుతూ ఆదర్సాల మరీచిక వెంటపడి చివరకు వింత నియంతగా మారిన తుగ్లక్‌ను రచయిత చూపిన వైనం విస్మయం కలిగిస్తుంది. కర్నాడ్‌ నాటకాల్లో మనోవిశ్లేషణ, సిద్ధాంత ప్రతిపాదన ప్రత్యేకతలుగా నిలుస్తాయి.. 'హయవదన' ఇందుకు మంచి ఉదాహరణ.. హృదయం, మనస్సు- వీటి మధ్య మనిషి నలిగిపోతుంటాడు. ఈ రెండూ: భిన్నద్రువాలు. పూర్ణత్వం కోసం సాగించే నిత్యాన్వేషణలో వీటి వైమనస్యం అద్దుతగులుతుంది. చివరకు మనిషి తన అస్తిత్వాన్ని సైతం పోగొట్టుకుంటాడని ఈ నాటిక తర్మబద్ధంగా నిరూపిస్తుంది. ఇతివృత్తంలోనే కాక, రచనాసంవిధానంలోను, జిజ్ఞాస రేకెత్తించడంలోనూ కర్నాడ్‌ తనకు తానే సాటి, వర్తమానాన్ని భూతకాలకోణం నుంచి ఆయన దర్శిస్తారు. మానవునిలో నిబిడీకృతమైన స్పర్ధను, అతని పోరాటసటిమను పటిష్టంగా నాటకీకరిస్తారు. 'నాగమండలి నాటకంలో వాస్తవికతను, అవాస్తవికతను జోడించిన విధానం ఆయన భావుకతకు నిలువుటద్దం. మందిర్‌ - మసీద్‌ వివాదం తారస్థాయికి చేరుకున్న సమయంలో 1989లో వచ్చిన నాటకం 'తలెదండ, పన్నెండో శతాబ్ది పరిస్థితుల్ని కర్నాడ్‌ 120 గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

ఈ నాటకానికి ఆధారంగా చేసుకుంటూ నేటి స్థితికి వాటిని ప్రతిభావంతంగా అన్వ్నయించారు. కుళ్లిపోయిన కులవ్యవస్థను దుయ్యబట్టారు. [1బ్రాహ్మాణయువకుడు దళిత యువతిని వివాహమాడతాడు. దానికి నిరసనగా రక్తపాతం జరుగుతుంది, దక్షిణాపథంలోని ఆ నాటి చరిత్రను వర్తమానానికి వర్తింపజేసిన ఈ నాటకం విశేషప్రశంసలందుకుంది,

“అంజుమలిగె “అగ్ని మత్తు మళ్ళియ శోధర చరి(తై కావ్యాధారంగా రాసిన నాటకం 'హిట్టిన హుంజ, 'టిప్పుసుల్తాన్‌ కనసుగళు' కర్నాడ్‌ రచనాప్రతిభను నిరూపించే మరికొన్ని నాటకాలు.. పరమశివభక్తుడైన పూజారికి, ఒక గణికకు మధ్య (పేమ, చూపేది 'హువ్ల, ఒక పురాణగాథ దీనికి మూలం, ప్రేమ, భక్తి, అద్వైతాలని చెబుతుంది.. “బింబం” ఏకపాత్ర నాటిక, మంజుల అనే రచయిత్రి తన బింబంతో 'సంభాషించడం ఇందులోని సన్నివేశం. గర్భవతి సీతను పరిత్యజించే ఘట్టం మాతృకగా రాసిన ఏకాంకిక 'మానిషాద'లో రజకుని దృక్కోణం ప్రధానం. ఇది రేడియో. కోసం రాసింది.. *వంశవృక్ష *సంస్కార్మ *తబ్బలియు సీనాదె మగన్సె. “కాడు, “దుర్గ “చెలువ ఒందానొందు కాలదల్సి, “ఉత్సవ్‌”, “గోద్ధూల్లి “ఆనందభైరవి, 'కానూరు 'హెగ్గడతి' వంటి చలన చిత్రాలలో కర్నాడ్‌ నటన, రచన దర్శక ప్రతిభ ఆవిష్టాతమవుతాయి.

ఆయన నాటకాలు పెక్కు భారతీయ. భాషల్లోకి విదేశీభాషల్లోకి అనువాద మయ్యాయి. ఆయన సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు, కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు, కన్నడ సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు, రాజ్యోత్సవ ప్రశస్తి అందుకున్నారు. భారత ప్రభుత్వం పద్మభూషణ్‌ గౌరవం ప్రదానం చేసింది. ప్రపంచ రంగస్థల దినోత్సవం నాడు అంటే 1999 మార్చి 27న కర్నాడ్‌కు జ్ఞానపీఠ పురస్కారం అందజేసే కార్యక్రమం జరపడం. నాటకరంగానికి ఆయన చేస్తున్న మహత్తరసేవలకు మహోన్నతమైన గుర్తింపు.

నిత్యనూతనసౌరభాలు గుబాళించే నాటకాలు గిరీశ్‌ కర్నాడ్‌ కలం నుంచి జాలువారుతూనే ఉండటం: నాటకప్రపంచానికి మహద్భాగ్యం. జ్ఞానపీఠాలు 121

న బ్‌ క్‌ . భావుకతాశిఖరం నిర్మల్‌ వర్మ ఇరవయ్యో శతాబ్ది ఉత్తరార్థంలో నిర్మల్‌ వర్మ _ నిర్మల్‌ వర్మ 1929 ఏప్రిల్‌ 3న సిమ్లాలో 'నయీ కహానీ” ఉద్యమానికి నాంది పలికారు, జన్మించారు. ఆయన తండ్రి రక్షణశాఖలో సా హిత్యంలో స్పృ్రశించ వీలులేని వస్తువు ఏదీ ఉన్నతోద్యోగి. బాల్యం అ క్కడే గడిచింది, లేదని విశ్వసించే నిర్మల్‌ వర్మకు హిందీ. స్రిక్లూలో పాఠశాల విద్య పూర్తిచేసిన సావాత్యంలా (వత్యకన్థానం ఉంది. _ శ్రర్వాత్ర నిర్మల్‌ వర్మ ఢిల్లీలోని సెయింట్‌ కథకుడుగ్గా నవలాకారుదుగ్మా నాటకకర్తగా, న్‌ సె న్స్‌ కళాశాలలో చదివి, జి ల్లీ విమర్శకుడుగా, వ్యాసరచయితీగ్యా. యాత్రా ్లిశ్చవిద్యాలయం నుంచి చరిత్రలో ఎం.ఎ వృత్తాంతర చయితగా, అనువాదికుదుగా పట్టా పొందారు. మాధ్యమికస్థాయి ఆయన 1978-98ల మధ్యకాలంలో తన విద్యార్తిగానే కథారచన ప్రారంభించారు. రచనల ద్వారా పొంద సాపొత్యాన్ని. ్లిసృతంగా గ్రంథవఠనం చేసేవారు. సుసంపన్నం చేసినందుకు 1999లో జ్ఞానపీఠ భారతీయ సాహి త్యంతోపాటు పాశ్చాత్య పురస్కారాన్ని, అందుకున్నారు. సుప్రసిద్ధ స్కజ్వ్య్యాన్ని లోతుగా అధ్యయనం చేశారు. పంజాబీ రచయిత గురుదయాళ్‌ సింగ్‌తో క్‌ చైకోక్‌ గోనోయేవన్‌ కలిసి సంయుక్తంగా ఈ వురస్మారం వర్షీనియా 'వుల్న్‌ రచనలను బాగ సీకరించారు. తగన సక నకగనన క! స్ట్‌ అభిమానించేవారు, నిర్మల్‌ వర్మ కొంతకాలం ఢిల్లీలో అధ్యాపకుడిగా: వనిచేశారు. కళాశాల విద్యార్ధిగా కమ్యూనిస్టు పార్టీ సభ్యత్వం స్వీకరించారు. అయినప్పటికీ గాంధీజీ ప్రభాతప్రార్థనా 122 గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

సమావేశాలకు హాజరయ్యేవారు. 'ప్రతి అంశాన్నీ వివేచనతో విశ్లేషించడం ఆయనలోని ప్రత్యేకత. 1956లో హంగేరీపై రష్యా దాడిచేయడాన్ని జీర్ణించుకోలేక, పార్టీ సభ్యత్వానికి రాజీనామా చేశారు... సాహితీసృజనను ముమ్మరం గావించారు. 'ప్రేగ్‌లో ఉన్న ప్రాచ్య విద్యాసంస్థ ఆహ్వానం మీద ఆయన అక్కడికి వెళ్లి పదేళ్లు ఉన్నారు. జెక్‌ భాషలో విశేష పాండిత్యం సముపార్టించారు. స్వీయరచనలతోపాటు అనువాదాలు కూడా అధికసంఖ్యలో వెలువరించసాగారు. పెక్కు ఐరోపా దేశాలు సందర్శించారు... లండన్‌లో కొంతకాలం ఉన్నారు. “టైమ్స్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా'లో ఎన్నో రచనలు చేశారు. భారతదేశమంతా తిరిగి వచ్చిన తర్వాత సిమ్లాలోని “ఇండియన్‌ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌ ఆఫ్‌ అడ్వాన్స్‌డ్‌ స్టడీస్‌ సంస్థలో "ఫెలో'గా, 'యశ్‌పాల్‌ సృజనాత్మక రచనాపీఠం" సంచాలకులుగా, భోపాల్‌లో ఉన్న భారతీభవన్‌లోని *నిరాలా సృజనాత్మక రచనాపీఠం” అధిపతిగా పనిచేశారు, నిర్మల్‌వర్మ జీవితం, సాహిత్యవ్యాసంగం బహువర్ణశోభితం.. ఆయన వ్యక్తిత్వం విలక్షణం. భావనావైదగ్ధ్యం అసాధారణం. “భారతదేశంలో విదేశీయుడుగ్మా ఇతరదేశాల్లో భారతీయుడుగా' ఆయనను పరిగణించే విచిత్రపరిస్థితి గురించి ఆయన ఇలా అంటారు - “మన దేశాన్ని సరిగ్గా అర్ధం చేసుకునే విశాలదృష్టి మనకు తక్కువ. మరోవైపు పాశ్చాత్యసంస్కృతి కూడా గొప్పదని అంగీకరించడానికి మనం ఏ మాత్రం సుముఖంగా ఉండం

నిర్మల్‌ వర్మ గొప్ప చింతనాశీలి, హిందీ సాహితీరంగంలో ఆయన అనుభూతి, భావన అభివ్యక్తిపరంగా కొత్తపుంతలు. తొక్కారు: రచనలో స్వేచ్చను కాంక్షించారు, మౌలికంగా ఆయన స్వాఖిమాని. కొంతకాలం కొన్ని పదవులు నిర్వహించినా (ప్రాయికంగా సాహిత్యసృజననే జీవనాధారంగా చేసుకున్నారాయన. తొలి ప్రచురణతోనే సంచలనం సృష్టించారు. *పరిందే! (పక్షులు! కథాసంపుటి 1959లో వెలువరించారు, ఆయన ప్రజ్ఞావిశేషాలతోపాటు, హిందీ కథాప్రక్రియకు. ఆయన సంతరించిన నూతనరూపరేఖలు ఇందులో ఆవిష్టాతమయ్యాయి. మనిషి అంతరంగంలోకి లోతుగా చూసే ఇతివృత్తాలు, సంఘర్షణలు, సంవేదనలను చిత్రించిన తీరు, అభివ్యక్తికి వినియోగించిన భాష అపూర్వాలుగా భాసించాయి. భావుకత 'సమున్నత శిఖరాలను స్పృశించింది. “రచనలో మనం వ్యక్తం. చేసే భావాలు కేవలం మన వ్యక్తిగతమైనవిగా పరిగణించకూడదు. అవి మన జాతివైళిష్టాన్ని ప్రతిబింబించాలి' అనేది ఆయన ఆశయం, నిర్మల్‌ వర్మ కథలు, నవలలకు. ఈ లక్ష్యమే భూమికగా పనిచేసింది. దేథ్‌ ఇంచ్‌ వూపర్‌, అంధేరి మేం కవ్వే బెర్‌ కాలా పానీ తదితరకథలు హిందీసాహిత్యంలో మణిపూసలుగా నిలిచాయి. ఆయన చివరికథ “అబ్‌ కుభఛ్‌ నహీయి 2005లో ప్రచురితమైంది. అది కథారంగాన్ని తేజోవిలసితం చేసింది. జల్తీరుర్‌, .పిఛిలీ గర్మియోయేంయ సుఖ జార్‌, అన్య కహానియాం తదితర పది కథాసంపుటాలు నిజంగా పపెన్నిధులే.. నిర్మల్‌ వర్మ తొలినవల *వే దిన్‌'(ఆ రోజులు) కు ఆయన జెకొస్లోవేకియాలో గడిపిన కాలంనాటి అనుభూతులే నేపథ్యమయ్యాయి.. అంతిమ అరణ్య, ఏక్‌ చితారా సుఖ్‌, రాత్‌ కా రిపోర్టర్స్‌ లాల్‌ టిన్‌ కీ ఛట్‌ అనే మరో నాలుగు నవలలు ఆయన కలం నుంచి

జాలువారాయి. ఆయన ప్రతి నవలా విలక్షణమైన ముద్రతో పాఠకుల్ని ముగ్గుల్ని చేసింది, 1974లో వెలువడ్డ, లాల్‌ టిన్‌ కీ ఛట్‌ (ఎర్రటి టిన్‌ రేకుల పైకప్పు) నవల నేపథ్యరంగం సిమ్లా: కథాసంవిధానం, పాత్రచిత్రణలు ప్రతి భాపూర్ణం. అక్కడి ప్రజలు, మనోహరప్రకృతి, బుతుశోభ, జీవనరీతులు రచయిత బాల్యస్మృతులతో పెనవేసుకున్నాయి. బాల్యం నుంచి కౌమారదశకు చేరుతూ వృద్ధస్తీల మధ్య పెరుగుతున్న బాలిక వృత్తాంతమిది. ఆమెకొక తమ్ముడు ఉంటాడు. పాఠకులు అతనిలో నిర్మల్‌ వర్మను దర్శించగలుగుతారు.. అద్భుతశిల్పంతో సాగిన నవల ఇది. చీరోంపర్‌ చాందినీ, హర్‌ బారిష్‌ మేం, ధుంద్‌ సే ఉత్త ధున్‌ ప్రధానంగా యాత్రావృత్తాంతాలు. ఆయన నిశిత పరిశీలనశక్తికి ఇవి తార్కాణాలు, శ్‌బ్ద్‌ టె స్మృతి, కలా కా జోఖిమ్మా భారత్‌ బెర్‌ యూరప్‌ మొదలైన వ్యాససంపుటాలలో నిర్మల్‌ వర్మ విమర్శనవైదుష్యం, విస్తృతపరిజ్ఞానం తేటతెల్లమవుతాయి. నవనాాగరికత పేరుతో వెర్రితలలు వేస్తున్న మనఃప్రవృత్తులను ఆయన నిరసించారు, నాటకకర్తగా 'తీన్‌ ఏకాంత్‌' ఆయనకు మంచిపేరును ఆర్జించింది. అనువాదకుడుగా: నిర్మల్‌ వర్మ స్థానం నిరుపమానం, తన సోదరుడు రామకుమార్‌కు రాసిన లేఖలు “ప్రియ రామ్‌” పేరుతో (గ్రంథంగా వెలువడ్డాయి. జెక్‌భాషలో పాండిత్యం సంపాదించి హిందీ నుంచి పెక్కు రచనలను ఆ భాషలోకి అనువదించారు. అలాగే ఆ భాషనుంచి ఆధునికరచయితల (గ్రంథాలను హిందీ పాఠకులకు అందించారు, నిర్మల్‌వర్మ కృతులు. ఇంగ్లీష్‌ రష్యన్మ్‌ జర్మన్మ్‌ పోలిష్‌ ఇటాలియన్స్‌ (ఫ్రెంచ్‌ తదితర ఐరోపా భాషల్లోకి అనువాదాలయ్యాయి,

నిర్మల్‌ వర్మ కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం, ఫెలోషిప్‌, మూర్తిదేవి పురస్కారం తదితరాలను అందుకున్నారు. “'మాయాదర్చణ్‌' అనే ఆయన కథ ఆధారంగా రూపొందించిన చలనచిత్రానికి 'ఫిలిం ఫేర్‌” పత్రిక పురస్కారం లభించింది. బీబీసీ ఛానల్‌ ఆయన జీవితంపై చలనచిత్రాన్ని రూపొందించి ప్రసారం చేసింది.

నిర్మల్‌ వర్మ 200% అక్టోబరు 25న న్యూ ఢిల్లీలో తుదిశ్వాస విడిచారు. సాహితీప్రపంచం ఆయన రచనల ద్వారా నిత్యం స్పూర్తి పొందుతూనే ఉంది. 124 గోవిందరాజు రామకృష్ణావు

ం స్ట న. కం. గురుదయాళ్‌ సింగ్‌ ళో దళితజన చైతన్యస్పూర్తి లలా గురుదయాళ్‌ సింగ్‌ పంజాబీ సాపాతీక్షేతంలో తనే తొలి గ్రురుదయాళ్‌సింగ్‌ 1983 జనవరి 10న నవలతోనే నూతన భావజాలానిక్షీ అభివ్యక్తి _ ప్రంజాబ్‌లోని ఫరీద్‌కోట్‌ సమీపంలో ఉన్న నివిదతకూ ఒరవడిపెట్టి, జాతీయస్థాయిలో జై త్తే కుగ్రామ ం లో ని రుపేద్‌ బఢయీ. దళితచైతన్యన్ఫూర్తి పై కొత్త వెలుగులు జ్రట్రంబంలో జన్మించారు. తండ్రి వడ్రంగి ప్రసరింపజేసి, భారతీయ నవలా రంగ్లానక వనిచేనూ. చాలీచాలని రాబడీతో సముషార్దించిన ఘనత గురుదయాళ్‌ సింగ్‌కు. కృోటుంబొన్ని పోషించేవాడు. కొడుకు దక్కుతుంది. ఇతరప్రక్రియల్లో రచనలు చేసినా విద్యావంతుడు కావాలని ఆశించి బడిలో కథకుడిగా నవలొకారుడిగా ఆయన: చేర్పించాడు, కానీ తన ఒక్కడి అ(గ్రపంక్తి నలంకరించార్ను 1979-98 సంపాదనతో పూట గడవడం అసాధ్య మధ్య వెలువడిన గురుదయాళ్‌ రచనలు మనిపించి, పన్నెందేళ్లకే కొడుకును. బడి. ఆయనకు 1999లో జ్ఞానపీఠ పురస్కారాన్ని మాన్చించక తప్పలేదు. గురుదయాళ్‌ లభింపజేశాయి. రకరకాలుగా కాయకష్టం చేసి కుటుంబ పోషణలో తండ్రికి చేదోడుగా నిలబడ్డారు. రోజుకు పద్ధెనిమిది గంటలు కష్టించిన సందర్భాలున్నాయి... అయినా: అతనిలో విద్యాసక్తి తగ్గలేదు. దీనిని గుర్తించిన పాఠశాల (వదానోపాధద్యాయుడు 'ప్రయివేటుగా చదువు సాగించమని జ్ఞానపీఠాలు 125

'ప్రోత్సహించాడు. ఆ విధంగా గురుదయాళ్‌ బడిమానిన పదేళ్లకు మెట్రిక్‌ పరీక్షలో ఉత్తీర్ణులయ్యారు.

ఆ 'ప్రధానోపాధ్యాయుని సహాయంతో గురుదయాళ్‌ ప్రాథమికపాఠశాలలో ఉపాధ్యాయుడిగా చేరారు, ఉద్యోగనిర్వహణతోపాటు ఉన్నత విద్యను కూడా ప్రయివేటుగా కొనసాగించి; పంజాబ్‌ విశ్వవిద్యాలయం నుంచి ఎం,ఏ, పట్టా అందుకున్నారు, ఆ విశ్వవిద్యాలయం పాటియాలా 'ప్రాంతీయకేం[ద్రంలో అధ్యాపక పదవిలో చేరి, (క్రమంగా ఆచార్యపీఠం అలంకరింఛి, పదవీవిరమణ గావించారు,

గురుదయాళ్‌ బాల్యంలోనే కథారచనకు శ్రీకారం చుట్టారు. పాఠకుల కందించాల్సిన రచనలపై ఆయనకు నిర్దిషభావాలున్నాయి. పరిణతి సాధించేవరకు ఆయన తన కథలను ప్రచురించలేదు; 1952 నాటికే ఆయన చాలా కథలు రచించినా, అవన్నీ అభ్యాసం కోసమే అని ఆయన భావించడం. గమనార్హం, 1957లో ఆయన తొలికథ ్రచురితమైనప్పుడు పంజాబీ సాహితీగగనంలో పాఠకలోకం ఒక ఉజ్జ్వలతారను దర్శించింది. 'సగ్గీఫూల్‌ పేరుతో వచ్చిన కథాసంపుటి. గురుదయాళ్‌కు అనూహ్యమైన గుర్తింపు తెచ్చింది, “రచయితకు సమాజంపట్ల విశేషబాధ్యత వుంది. సాహిత్యమంటే మన ఆలోచనాధోరణిలో తాను నిర్మించుకున్న చిన్న వూహాప్రపంచంలో నివసిస్తూ రచయిత మార్చు తీసుకురావాలి. రచయిత కేవలం స్తబ్బప్రేక్షకుడిగా ఉండిపోకూడదు, అతను 'చైతన్యవిలసితుడై మార్పునకు దోహదకారి కావాలి అంటారాయన... 1964లో వెలువడిన ఆయన తొలినవల 'మథీ దా దీవో పంజాబీ సాహిత్యంలో వస్తువు, పాత్రలు అభివ్యక్తిపరంగా కొత్త ఒరవడి తెచ్చింది. దళితుల జీవితంలోని బాధల్ని చిత్రించిన ఈ నవలలో జగ్‌సీర్‌ను రచయిత కథానాయకుడిగా చూపిన తీరు సంచలనం సృష్టించింది. ఒక దళితునికి, జాట్‌ కులానికి చెందిన ఒక వివాహితయువతికి మధ్య పెరిగిన (పేమోదంతం 'ఇందులోని ఇతివృత్తం. సన్నివేశపరంపర పాఠకుల హృదయాలను. రసాార్టం చేస్తుంది. నవల విషాదాంతం కావడం మరింత బాధిస్తుంది. గురుగ్రంథ సాహిబ్‌ పవిత్రబోధనలకు విరుద్ధంగా పంజాబ్‌ (గ్రామీణప్రాంతాల్లో చెలరేగిన కులవర్లభిదాలను ఈ నవల ఖండించిన తీరు అపూర్వం. ఈ. నవల 'ప్రాశస్తాన్ని ప్రముఖ విమర్శకుడు ఆచార్య నామవర్‌సింగ్‌ ఇలా చెప్పారు - “భారతీయనవల తన ఉన్నతశిఖరం నుంచి పతనం దిశగా అడుగులు వేస్తున్న దశలో ఇరవయ్యో శతాచ్దీ ఆరో దశకంలో వెనకపడినదిగా చెప్తున్న ఒక భాషలో వెలువడిన ఒక నవల్మ దానిని సమున్నతివైపు నడిపించగలిగింది. ఆ నవలే మథఢీ, దా దీవా ఆ భాషే పంజాబీ. గురుదయాళ్‌ తన జీవితానుభవాల్ని తాను పెరిగిన వాతావరణాన్ని వస్తువులుగా స్వీకరించి నవల రాశారు.

ఆయన రెండో నవల 'అన్‌హోయి*, తాను నమ్మిన విశ్వాసాలను నవలలుగ్మా కథలుగా కూర్చడంలో సిద్ధహస్తుడు రచయిత. స్థిరచిత్తం, దృధసంకల్పం మూర్తీభవించిన పాత్ర చుట్టూ 126 గోవిందరాజు రామకృష్ణావు

అల్లిన ఈ నవలలో సమాజంలో ప్రబలిన అక్రమాలను, వికృతులను ప్రతిఘటించి, నాటి శాసనాల్లోని లోపాలను సహేతుకంగా 'ప్రశ్నిస్తారు. తదనంతర నవలాకారులకే ఈ నవల మార్గదర్శిగా నిలిచింది. శిల్పం విషయంలో కొత్త ధోరణులకు ఆయన వెలుగుబాటలు పరచారు. మానవప్రకృతిని, మానసికప్రవృత్తుల్ని స్రీపురుషసంబంధాల సంవేదనల్ని నవలల్లో ప్రతిభాన్వితంగా. చూపారు. 'పర్సా' నవలలో నాయకపాత్రలోని హఠాత్పరిణామాలను, భావోద్వేగాలను చిత్రించిన తీరు ఆయన మానవనైజాలను ఎంత నిశితంగా పరిశీలించారో వెల్లడిస్తుంది. కువెలా అహేఘోడేదాదాన్స్‌ అయణా. ఉగ్గణ్మా అధ్‌ చానణీ రాత్‌ వంటి నవలలు పంజాబీ నవలాసాహిత్యానికి 'పెన్నిధులుగా నిలిచాయి.

గురుదయాళ్‌ తన చాలా కథలలో చిన్ననాటి అనుభూతులను, పంజాబు స్థితిగతులను ఆవిష్కరించారు, దళితజీవితదుఃస్థితిని కొన్నికథల్లో చిత్రించారు. ఆయన కలం. నుంచి రెండు వందలకు: పైగా కథలు జాలువారాయి,;: చాన్నదా బూటా, మస్తీ బోతా, రూబే మిస్సేబందె, బేగానాపిండ, కరీర్‌ దీ ధింగ్రీ మొదలైన పదకొండు. కథాసంపుటాలు గురుదయాళ్‌ కథారచనాపాటవానికి నిదర్శనాలు, నిక్కీమోటీ గళ్‌, వరీదారాతోం వడ్సీయాం, విదాయగీదెపిచ్చేం అనే మూడు నాటకాలు రచించారు. ఇంకా నాలుగు గద్యకృతులు, తొమ్మిది బాలనాహిత్య [గ్రంథాలు కూడా వెలువరించారు,

గురుదయాళ్‌ హిందీలో కూడా మంచి పాండిత్యం సముపార్దించారు. అనువాదం: లో ఆయన దిట్ట, తన కథలు నవలలు కొన్నింటిని తానే హిందీలోకి అనువదించారు, ఇంగ్లీషు నుంచి, హిందీ నుంచి ముప్పై ఐదు గ్రంథాలను పంజాబీలోకి అనువాదం చేశారు, గురుదయాళ్‌ తన రచనావ్వాసంగాన్ని కొనసాగిస్తూ పంజాబీ సాహిత్యాన్ని సుసంపన్నం చేస్తూనే ఉన్నారు. ఆయన రచనలు ఇంగ్లీషు, మరికొన్ని విదేశీభాషల్లోకి అనువాదమయ్యాయి. పంజాబ్‌ సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు, సోవియట్‌ ల్యాండ్‌ నెహ్రూ అవార్డు, భాయ్‌వీర్‌ సింగ్‌ క్షన్‌ అవార్డు, నానక్‌సింగ్‌ నవలాపురస్మ్కారం, కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ. పురస్కారం తదితరాలను అందుకున్న గురుదయాళ్‌సింగ్‌ను భారత ప్రభుత్వం “పద్మశ్రీ” గౌరవంతో సత్కరించింది. స్వస్థలం జైతే గ్రామంలో నివసిస్తున్న గురుదయాళ్‌, నేటికీ సాహితీసృజనను కొనసాగిస్తూనే ఉన్నారు. ఆయన పంజాబీ సాహిత్యంలో ఒక నూతనరచనావిధానానికి 'ప్రవర్తకుడిగా విశేషఖ్యాతి నార్జించారు.

ఇందిరాగోస్వామి దురాచారాలపై దూసిన పాళీ లాలా ఇందిరాగోస్వామి జీవితం అత్యంతవ్యథాభరితమై మృత్యువే ఇందిరాగోస్వామి 1942 నవంబరు శరణ్యమనుకున్న స్టితిల్హో, అంతర్నిహితంగా 14న అస్సాంలోని గౌవాతిలో ఉన్న రచనాశక్తిని ఆలంబనగా చేసుకున్మి జన్మించారు. వారిది సనాతనవైష్టవ అస్సామీ సాహి త్యాన్ని సమున్నతశిఖరాలకు. కుటుంబం. అయినా ఇందిర నిమ్న వర్గాల చేర్చారామె. హింస 'ప్రబలిన రాష్ట్రంలో శాంతి ప్రిల్లలతో ఆడుకునేది. తండ్రి ఉమాకాంత్‌ దూతగా. అహరహం శ్రమించిన వీరనారి గోస్వామి విద్యాశాఖలో సంచాలకపదవి ఇందిరాగోస్వామి.. తన అసమాన రచనల నిర్వహిం చాడు. ఇందిరను ఆప్వాయంగ్గా ద్వారా భారతీయసాహిత్యాన్ని సుసంపన్నం చ్రూమ్లోనీ అని పిలిచేవారు. ఆమె తాత చెనినందుకుగాను 2000లో భారతీయ ్రర్రాధ్ధిక్రారి, అవిభక్త అస్సాంలో భాగంగా చదివారామె.: తర్వాత గౌహతిలోని కాటన్‌ కాలేజీలో చదివి అస్సామీ సాహిత్యంలో ఎం.ఎ. వట్టా అందుకున్నారు. ఇంజినీరుగా: పనిచేస్తున్న మాధవన్‌ రాయసం అయ్యంగ్గార్‌' అనే కన్నడిగుని (పేమించి పెళ్లి చేనుకున్నారు. దురదృష్టవశాత్తు మాధవన్‌ వివాహమైన 16 మాసాలకే కారు 'వ్రమాదంలో మరణించారు. అంతకు కొద్దికాలం ముందే తండ్రి కన్నుమూశాడు, జీవితం 128 గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

అంధకారంగా: తోచింది. తర్వాత గోల్పారా 'సైనికపాఠశాలలో .ఉపాధ్యాయినిగా చేరారు. గురువు ఆచార్య ఉపేంద్ర చంద్రలేఖరూ పర్యవేక్షణలో అస్సాం ప్రభుత్వం ఫెలోషిప్‌పై రెండు సంవత్సరాలు బృందావనంలో ఉండి తులసీదాస్‌ రామచరిత మానస్‌ - మాధవకందళి రామాయణం - తులనాత్మక పరిశీలన చెసి డాక్టరేటు పొందారు, చంద్రలేఖరూ ప్రోద్భలంపై ఢిల్లీ విశ్వవిద్యాలయంలో ఆధునిక భారతీయ భాషా సాహిత్యశాఖలో అధ్యాపక పదవిలో చేరి, జీవిత ప్రస్థానం సాగించారు. ఆచార్య పదవిలో అస్సామీ శాఖాధ్యక్షులయ్యారు, నేటి భారత ప్రధాని మన్మోహన్‌సింగ్‌ ఆ విశ్వవిద్యాలయంలో ఆమె సహచరులు కావడం విశేషం, ఉల్ఫ్భానాయకులతో చర్చలకు ఆమె దూతగా వ్యవహరించారు. అస్నాంను; మళ్లీ శాంతిధామంగా మార్చేందుకు కృషి చేశారు. అగాధంలోకి జారిపోయ్యి నిరాశతో ఆత్మహత్యాయత్నం విఫలమై, మనోబలం సమీకరించుకుని ఉత్తాన క్రమంలో శిఖరం చేరుకున్న ఇందిరా గోస్వామి జీవితగమనం అసాధారణం,

రచనావ్యాసంగం ఆమె ప్రస్థానానికి చోదకశక్తిగా నిలిచింది. విద్యార్థిగానే ఆమె రచనకు ఉపక్రమించారు. కీర్తినాథ్‌ హజారికా తన పత్రికలో ఆమె కథలు ప్రచురించేవారు, ఏడోతరగతిలో ఉండగానే ఆమె తొలి కథ వెలువడింది. ఆమె భావుకత కథాసంవిధానం షాఠకుల్ని ఆశ్చర్యపరచాయి, ఆరు వందల వరకు రాసిన కథలు చాలా అలభ్యమవడం: చేత గ్రంథరూపంలో రాలేదు. *చినాకీ మొరమ్‌” కథాసంపుటి విద్యార్ధిదశలోనే వెలువరించడం విశేషం... తాను. పెరిగిన వాతావరణం తాను గమనించిన పరిస్థితులు ఆమెకు కథా వస్తువులయ్యాయి. తర్వాత ఢిల్లీ నేపథ్యంలో రాసిన హిదాయ్‌, నంగోత్‌ సొకూర్‌, బోరాషోర్‌రాశి వంటి కథలు విమర్శకుల ప్రశంసలందుకున్నాయి. “వంశబేవ్‌ కథకు ఒక బ్రాహ్మణవితంతువు కుటుంబపోషణకు పడుపువృత్తిలోకి దిగడం ఇతివృత్తం. మావటివాని మూగ = చెవిటి సహాయకుడు తాను చూసిన ఘోరాలు చెప్పలేక వేదనకు గురికావడం 'పశు' కథలో చూపారు. కుటుంబానికి ఆధారమైన యువకుడు అనివార్యపరిన్థితుల్లో ఉగ్రవాదిగా. మారడం 'అవిస్మరణీయ యాత్ర కథ తెలుపుతుంది. ఆమె భావనైశిత్యానికి ఇవి కొన్ని తార్కాణాలు. జీవితం సంక్షోభంలో చిక్కుకున్నప్పుడు ఇరవై రెండేళ్ల వయస్సులోనే "అదావేభా దస్తావేజ్‌ పేరుతో ఆత్మకథ రాశారు. ఇది సాహితీలోకాన్ని విశేషంగా ఆకర్షించింది. ప్రకృతి చిత్రణతోపాటు ఇందులో లోతైన జీవితసత్యాలను నిర్భయంగా 1ప్రకటించారు. ఇందిరాగోస్వామి నవలల్లో వస్తుబాహుళ్యంతో పాటు నిశితపరిశీలన, విలక్షణస్పందన, అభివ్యక్తినిబిడత ప్రత్యేక ఆకర్షణలుగా నిలుస్తాయి.

భర్త మాధవన్‌ ఉద్యోగరీత్యా ఆయా: ప్రాంతాల్లో పనిచేసినప్పుడు కొన్ని నవలలకు భూమిక ఏర్చడీంది, మధ్యప్రదేశ్‌లోని అహిరన్‌ నదిపైన నిర్మాణమైన (ప్రాజెక్టు ఆధారంగా రాసిన నవల 'అహిరన్‌* అలాగే ఉత్తరప్రదేశ్‌ సహీనదిపై ప్రాజెక్టు ఇతివృత్తంగా 'మామరెధారా తరోవాలో నవల వెలువడింది. వీటిలో సిర్మాణం 'పని కూలీల జీవనస్థితిగతుల్ని వవరించారు. జమ్ము - కాళ్ళీర్‌ చీనాబ్‌ నదీతీరంలో గడిపిన రోజులు '“చినాబార్‌ స్రోత' నవలలో చిత్రించారు. 'జ్ఞానపీఠాలు 129.

బృందావనంలో యువవితంతువుల దుర్భరజీవితాలను, మఠనిర్వాహకులు వారిని వేధించే తీరును, ఆ వితంతువులు లైంగికంగా దోపిడికి గురయ్యే 'వైనాన్ని 'నీలకంఠీబ్రజీ నవలలో ఇందిరాగోస్వామి అత్యంతవ్యగ్రతతో ఆవిష్కరించారు. రాధేశ్యామీ పేరుతో పిలిచే ఈ వితంతువులు శిథిలాలయాల్లో, పాకల్లో నివసిస్తూ, చేసే రకరకాల సేవలను ఈ నవల కళ్లకు కట్టినట్టుచూపుతుంది..

ఇందిరాగోస్వామి బాల్యం. ఎక్కువకాలం విశాల వైష్ణ్పమఠంలో గడిపారు. ఆ నాడు వ్యాప్తిలో ఉన్న నల్లమందు అలవాటు, వితంతువుల దయనీయస్థితి, మఠం క్షీణత, దాతార్‌ హాతిర్‌ ఉనెఖోవా హవదా. నవలలో చూపారు, ఇదొక అద్భుత ఇతిహాసంగా పరిగణన పొందింది. ఇంద్రనాథ్‌ ఇందులోని ముఖ్యపాత్ర, ఆయన మేనత్త, పినతల్లి, చెల్లెలు వితంతువులు. చెల్లెలు గిరిబాల ఒక విదేశీయుణ్ణి పేమిస్తుంది. అందుకు ఆమెను కాలి చంపుతారు, మఠాధిపతి అహంకారం, ఇంకా మూధనమ్మకాల్సు వింత ఆచారాలు మొదలైన వాటిని దుయ్యబట్టారు. ఈ నవల ఆధారంగా నిర్మించిన “అదాజ్య్‌” చలనచిత్రానికి జాతీయ, అంతర్జాతీయ పురస్కారాలు లభించాయి. సమాజంలో చోటుచేసుకున్న దురాచారాలను ఆమె నిర్భయంగా ఖండించారు,

“ఛిన్నమస్త' నవల: ఇందుకు (ప్రబలనిదర్శనం. కామాఖ్యాలయంలో జరిగే పశుబలిని, కర్మకాండను ఈ నవలలో ఆమె తీవ్రంగా: నిరసించారు. ఛాందసవాదుల ప్రతిఘటనను ఆమె లెక్కచేయలేదు. *ఈ నవల రాసి ఒక రచయిత్రిగా సామాజికబాధ్యత నెరవేర్చానన్న అనుభూతి నాకు కలుగుతోంది అని చెప్పారామె. ఇందిరాగాంధీ హత్యానంతరం సిక్టవారిపై జరిగిన దమనకాండపై ఆమె. రాసిన నవల తేజ్‌ ఆరూ ధూళి ధూ సరితే పృష్ట, ఆమె పది నవలలదాకా రాశారు. మూడు జీవనవృత్తాంతాలు, ఐదు అనువాదాలు, ఆంగ్లంలో ఐదు గ్రంథాలు ఆమె. వెలువరించారు. ఇందిరాగోస్వామి రచనలు 'పెక్కు భారతీయభాషల్తోకి, ఇంగ్రీషు, తదితర విదేశీభాషల్లోకి అనువాదమయ్యాయి.

ఆమె జపాన్స్‌ మలేషియ్యా సింగపూర్‌ హాంగ్‌ కాంగ్‌, చైనా అమెరిక్కా థాయ్‌లాండ్‌, నేపాల్స్‌ నెదర్లాండ్‌ మొదలైన దేశాలు సందర్శించి అనేకసదస్సుల్లో పాల్గొన్నారు. ఈశ్వరచంద్ర విద్యాసాగర్‌ స్వర్ణఫలకం, కమల్‌కుమారి ఫౌండేషన్‌ జాతీయ. పురస్కారం, కథా జాతీయ పురస్కారం, భారత్‌ నిర్మాణ్‌ అవార్డు, సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు, మహియోషి జయమతి అవార్డు, ఫ్లారిడా విశ్వవిద్యాలయం అంతర్జాతీయ. తులసీ అవార్డు, నెదర్లాండ్‌ ప్రభుత్వం ప్రిన్సిపాల్‌ ప్రిన్స్‌క్లాస్‌ అవార్డు తదితర ఉన్నతపురస్కారాలను. ఆమె అందుకున్నారు, వీటికి మకుటంగా జ్ఞానపీఠ్‌ పురస్కారం ఆమెను వరించింది.

ఇందిరాగోస్వామి 2011 నవంబరు 29న గౌహతిలో కన్నుమూశారు. అగ్రేసర సాహితీమూర్తిగానే కాక ఆదివాసీ ప్రజల శ్రేయోభివృద్ధి కోసం అహరహం. శ్రమించిన సమాజ 'సేవాంకిత. ధన్యజీవిగా ఆమె యశోనామం శాశ్వతంగా వెలుగొందుతుంది.

130 గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

లం రాజేంద్ర కేశవలాల్‌ షా ఇ! | రాజేంద్ర కేశవలాల్‌ షా (ప్రకృతిరామణీ యకతను అద్భుతంగా రాజేంద్ర కేశవలాల్‌ షా గుజరాత్‌ రాష్ట్రం ఆవిష్మరించడంతోషాటు (గ్రామీణజీవన_ ఖేడ్రా జిల్లాకపడ్‌ వంజ్‌లో 1913 జనవరి రాగాన్ని గీతాల్గా, కవితల్గొ నూతన 28న జన్మించారు. వారిది నిరుపేద భావజాలం త్కో అభివ్యక్తి వైదువ్యంతో క్షట్పంబం, తండ్రి కేశవలాల్‌: తల్లి లలితా ఛిట్రెంచిన గుజరాశ కవివతంసుడు రాజేంద్ర బహెన్‌. బాల్యం. నుంచి రాజేంద్ర కేశవ గుజరాం మవోఠవిగా అయన ఖ్యాతి మళ్లింది. మెట్రిక్‌ పరీక్షకు హాజరు త్‌ో మాహి, క్‌ ఘన. త్‌ కాకుండా. ఉద్యమంలో పాల్గొని మూడు వె టు ము ల న్‌ | గ ..___ న్నరమాసాలు జైలు శిక్ష అనుభవించారు; చేసినందుకు ఆయనను 2001లో జునపీఠత తి దు ర సనససకత గ సని స్ట అనంతరం మంజులా బహెన్‌ అగర్వాల్‌తో పురన్మారం వరించింది. ప. క్‌ు

• వివాహమైంది. ఆ తర్వాత పరీక్ష రాసి ఉత్తీర్చుల్లై వడోదరాలోని బరోడా కళాశాలలో ఇంటర్మీడియట్‌ చదివారు. అహ్నదాబాదులోని గుజరాతీ కళాశాలలో తత్త్వశాస్త్రం ప్రధాన పాఠ్యాంశంగా చదివి బీఏ, పిమ్మట ఎంఏ. పట్టాలు అందు కున్నారు. ఆ నగరంలోని “జ్యోతిసంఘ్‌'లో చిన్న ఉద్యోగంలో చేరారు, జ్ఞానపీఠాలు క్ర్షే

ఆది నుంచి రాజేంద్ర కేశవలాల్‌ షా ప్రవృత్తి విలక్షణమైనది. స్వేచ్భానిరతి అధికం. మంచి భావుకత ఉండేది. ఉద్యోగం విడిచిపెట్టి సొంతంగా: వ్యాపారం సాగించారు, అది ఎక్కువ కాలం సాగలేదు. మకాం ముంబయికి .మార్చి అక్కడ కట్టెల కాంట్రాక్టరు వద్ద ఉద్యోగంలో చేరారు. అయిదు 'సంవత్సరాల తర్వాత “పయొనీర్‌ 'ట్రేడర్స్‌” పేరుతో స్టేషనరీ వ్యాపారం చేపట్టారు. 1854లో “విపిన అనే ముద్రణాలయం స్థాపించారు. అప్పటికే రాజేంద్ర షా రచనావ్యాసంగంలోకి దిగి వుండడం చేత, ఆ ముద్రణాలయం స్వల్పకాలంలోనే కవిపండితగ్గోస్టికి వేదికగా వర్ధిల్లింది. 1957లో 'కవిలోక్‌' అనే ద్వైమాసిక సాహిత్య పత్రికను నెలకొల్పారు, గుజరాత్‌ సాహితీరంగంలో ఈ పత్రిక విశేషాదరణకు 'పాత్రమయింది. అనేక కారణాలవల్ల రాజేంద్ర షా ఎక్కువ కాలం ఎక్కడా నిలకడగా ఉండలేకపోయారు. టైఫాయిడ్‌ జ్వరంవల్ల ఆరోగ్యం బాగా దెబ్బతింది. “విపిన ముద్రణాలయం అగ్నికి ఆహుతి అయింది. రాజేంద్ర షా స్వగ్రామం కపడ్‌ వంజ్‌కి తిరిగి వచ్చారు. సామాజికసేవకు అంకితమయ్యారు. “కవితక్‌ పేరుతో ట్రస్టు ఏర్పాటు చేశారు. యోగమార్గం వైపు ఆకర్షితులయ్యారు. కొంతకాలం “గుజరాతీ సాహిత్య పరిషత్‌ అధ్యక్షపదవి వహించారు.

రాజేంద్ర షా మౌలికంగా కవి. కవిత, గేయం, సానెట్‌ ఆయన కలంలో మెరుగులు దిద్దుకున్నాయి. వస్తువైవిధ్యం ఆయన కవితల్లో ప్రస్ఫుటమవుతుంది. సౌందర్యం, ఆధ్యాత్మికతల సమన్వయం ఆయన 'ప్రత్యేకత.. ఛందోబద్ధదీర్హకవితలు, ముఖ్యంగా సంస్కృతవృత్తాలలో రాయడంలో ఆయనది అందెవేసిన చేయి. ప్రణయం, ప్రకృతి ఉదాత్తత ఆయనకు కవితా వస్తువులయ్యాయి.. సంవేదనను, సంతృప్తిని సమున్నతరీతిలో' చిత్రీకరించారు, (గ్రామీణ జీవితవైభవాన్ని రసబంధురంగా చూపారు. ఆయన గీతాలు మధురసంగీతవిధానాలు. “మనిషి పశువు, పక్షి సృష్టిలోని ప్రత్యణువు నుంచీ, మొక్కల నుంచీ సంగీతం వింటూ స్వరంలో కలుపుతాను. దైవసాన్నిధ్యంలో ఆవిర్భవించిన ఈ సంగీతమే నా కవితి అంటారాయన, “అంబర్‌ గంగా కినారో అనే కవిత నుంచి రెండు పంక్తులు., “మధుర మధుర 'సంకేత్‌ అనె మృదుజల్‌ కల్‌కల్‌నెగాన్‌ / నందన్‌లోక్‌ బణీముజ్‌ ద్రవతేహృదయ్‌ ప్రశాంత్‌ ప్రయాణ్‌, అంటే - సుమధుర ఘంటారావం/ మృదుజలాల కమనీయ గానంతో/ ఆనంద లోకాలవైపు నా ప్రశాంత హృదయప్రస్థానం

'ధ్వని' కావ్యంలో ప్రకృతి రామణీయకతను చూపే కవిత నుంచి కొన్ని పంక్తులు... 'శావణే మధ్యాహ్నే / మధ్యాహానీ ఆలస్‌ వేళ్‌ హతి ప్రశాంత్‌ /థీరే ధీరే లసతీ గోకుళ్‌గాయ్‌ జోమ్‌ / నే శ్రావణీజలను వర్దన్‌ తేయ్‌ కలాంత్‌ / షోరార్సురెద్రుమ్‌ ధీరహె రహి ఏక్‌ ఏక్‌ / జేవూ విలంబితేలయే మృదుమందగాన్‌ / తేవూజ్‌ మారుసహేజ్‌ ఉరుస్పందమాన్‌,

దీనిభావం “శావణమాసపు మధ్యాహ్నవేళ / ఆ మధ్యాహ్నపువేళ ప్రశాంతంగా నడుస్తోంది / మందగమనంతో గోకులంలో ఆలమందలా / శ్రావణ అందమే అందం / 132 గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

బొట్టు బొట్టుగా చెట్టునుంచి పడుతున్నాయి / విలంబితలయలో మృదుమందగానంలా / చిన్నగా ఎగసిపడే నా హృదయస్పందనలా”

రాజేంద్ర షా తాత్వికభావన శిఖరాయమానం. మచ్చుకు ఒక కవితలో ఇలా అన్నారు. 'తుం రిక్తథయీ సభర్‌థా / త్యజీనె తుంపామ్‌' దీని. అర్ధం “నీవు ర్తిక్తమైపోయి. / జీవితం నింపుకో / త్వజించి / సమస్తం గెలుచుకో” ధ్వని, ఆందోళన్‌, (శుతి, శాంత్‌ కోలాహల్‌్‌ చింతన, ఉద్దీతి, ఇక్షణ, పత్రలేఖ, ప్రసన్న సప్తక్‌, చందన్‌ భినీ బెర్‌ అనామిక్‌, ఆరణ్యక్‌, విరవామాధురి,; స్మృతిసంవేదన వంటి ఆయన కృతులు గుజరాతీ కావ్యక్షేత్రాన్ని సంపద్విలసితం చేశాయి. రాజేంద్ర షా ప్రతిభాన్విత అనువాదకుడు, రవీంద్రుని కవితాసంపుటి 'బలాక్క జయదేవుని 'గీతగోవిందంగ్‌ కాలరిడ్జ్‌ *ది రైమ్‌ ఆఫ్‌ ఏన్నియంట్‌ మ్యారినర్‌, డాంటే 'దీ డివైన్‌ కామెడీ వాల్డ్‌విట్‌మన్‌ 'ది లీవ్స్‌ ఆఫ్‌ గ్రాస్‌” తదితరకావ్యాలను గుజరాతీలోకి అనువదించారు. "బాహ్య[్రేరణల కంటేనా అంతరాత్మ చెప్పినట్లు కవిత్వం రాశాను” అని రాజేంద్ర షా చెబుతూందేవారు.. *కవికి గుర్తింపు వస్తుందా? రాదా? అన్నదానితో నిమిత్తం లేకుండా రాస్తాను. ప్రముఖ కవి టి.ఎస్‌. ఈలియట్‌ రాసిన ఒక పుస్తకం ప్రతులు ఇంగ్రండు మొత్తంలో కేవలం పాతిక కాపీలే అమ్ముడయ్యాయి. అయితే ఆయనకేమి తక్కువయింది? ఆయనను ఆదరించడమా? తిరస్మరించడమా? అనేది పాఠకులు నిర్ణయించుకోవాలి” అన్నారాయన, కవి పండితులమీద ఆయనకు ప్రత్యేకమైన గౌరవభావం ఉందేధి, ఇతరుల రచనలమీద వ్యాఖ్యానించడానికి ఆయన సుముఖత చూపేవారు కాదు.

కుమర్‌చంద్రక్‌, రణజిత్‌రాం సువర్ణ చంద్రక్క్‌ సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు, అరబిందో సువర్ణ చంద్రక్‌, నర్మదా చంద్రక్‌, భారతీయ భాషా పరిషత్‌ పురస్కారం, నరసింహ మెహతా పురస్కారం, ధన్‌జీకాన్‌జీ సువర్ణ చంద్రక్‌. మొదలైన పురస్కారాలను రాజేంద్ర షా అందుకున్నారు. గుజరాత్‌ సాహిత్య అకాడమీ మూర్ధన్య సాహిత్యకార్‌ సమ్మాన్‌ అందజేసింది. కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ ఫెలోషిప్‌తో గౌరవించింది. వీటికి మకుటంగా 2001 సం॥లో జ్ఞానపీఠ పురస్కారం లభించింది;

రాజేంద్ర కేశవలాల్‌ షా 2010 జనవరి రెండున స్వర్గస్టులయ్యారు.. సమకాలీన కవి నిరంజన్‌తో కలిపి, ఆ కాలాన్ని గుజరాత్‌ సాహితీలోకం “రాజేంద్ర - నిరంజన్‌” యుగంగా 'ప్రస్తుతించింది. భావోద్వేగతీవ్రత, అభివ్యక్తిలో నవ్యత ఆయనను గుజరాతీ సాహిత్యంలో సమున్నతంగా నిలిపాయి, రాజేంద్ర మా భారతీయమహాకవుల పంక్తిలో ప్రముఖస్థానం వహించిన కవిశిఖామణి,

గ్లో ప్రా ం క్‌

| ఫై / |

దండపాణి జయకాంతన్‌ |

రచనావ్యాసంగమే శ్వాస., ధ్యాస..! వా

దండపాణి జయకాంతన్‌

దళితులు, బదుగులుు, అభాగ్యులు, బాధితుల జయకాంతన్‌ 1934. ఏప్రిల్‌ 24న

శిల్పన్నైపుణ్మి విశిష్టరచన్తానంవి ధానం, కడ్రలూర్‌లో జన్మించారు. వారిది రైతు

సత్యావిష్మరణ ధ్యయంగా కథలు, నవలలు _ క్షట్రంబం, ఆయన బాల్యమంతా చీకాకు

వెలువరించారు. దిందవాణి జయకాంతన్‌, శ్రమ్రయ్యం. జయకాంతన్‌ మొండితనం,

ర యుతల రచయిత అని సిద్ధి చెందిన. శ్రి క్రత్రినవైఖరి పరిస్థితుల్ని మరింత

జయాకాంత న తమిళ సారా దిగజార్పాయి. చదువుకు మూడో గ్రేడుతో

వతం స అయినను 2002ల స్వస్తి చెప్పవలసి వచ్చింది. తల్లి, తాతయ్య

జ్ఞానపిఠ ఐరన్మారం వరించింది, జయకాంతన్‌ను పెంచసాగారు. తండ్రితో “పేచీలు పెరిగాయి, పన్నెండో ఏట విల్లువురం పారిపోయి వేనమామ ఆ(శయం షాందారు.. అక్కడే కమ్యూనిస్టు భావజాలాన్ని ఆకళింపు చేసుకున్నారు. నం(బ్రవ్మాణ్య భారతి సాపాత్యంతో పరిచయం ఏర్చడింది. తర్వాత తల్లి అతన్ని చెన్నై తీసుకువెళ్లి సిపి.ఐ. నిర్వాహకులకు అప్పగించింది. జయకాంతన్‌ ఆ పార్టీ కార్యాలయంలో బం[టోతుగా జీవిత (స్థానానికి శ్రీకారం చుట్టారు,

శత్రశీ గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

ఈ క్రమంలో జీవానందం, బాలదండాయుధం వంటి నాయకులతో అనుబంధం ఏర్పడింది. రచనాసక్తి అంకురించింది.. జీవానందం ఒక ఉపాధ్యాయుణ్ని నియమించి జయకాంతన్‌కు తమిళ భాషాజ్ఞానం పెంపొందింపజేశారు. భుక్తికోసం జయకాంతన్‌ ఎన్నోపాట్లు పడక తప్పలేదు. తదుపరి పార్టీ ముద్రణాలయంలో పనిచేశారు. వీథుల వెంట తిరిగి “జనశక్తి పత్రిక అమ్మేరు. (ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం ఆవిర్భావం, ఇవి, రామస్వామి నాయకర్‌ ఉద్యమాలు, కామరాజ నాడార్‌ ప్రభావం కారణంగా కమ్యూనిస్టు పార్టీ స్ధితి ఇరకాటంలో పడింది. పార్టీపై నిర్వంధాలు పెరిగాయి. తంజావూరు వెళ్లి కొంతకాలం చెప్పుల దుకాణంలో పనిచేశారు. తిరిగి చెన్నై వచ్చారు. అప్పటికే మంచి వక్తగా పేరు పొందిన జయకాంతన్‌, రామస్వామి నాయకర్‌ సిద్ధాంతాలను బాహాటంగా వ్యతిరెకించే స్థాయికి ఎదిగారు. కామరాజ నాడార్‌ నాయకత్వం పట్ల ఆకర్షితులై కొంతకాలం కాం(గ్రెసు పార్టీ కార్యకర్తగా పనిచేశారు. పార్టీ 'నవశక్తి దినపత్రిక సంపాదకత్వ బాధ్యతలూ కౌంతకాలం నిర్వహించారు. జయకాంతన్‌ "తమిళంలో కేవలం. రచననే జీవనాధారం 'చేసుకున్న రచయితను నేనే” అని సగర్వంగా ప్రకటించిన అగ్రశ్రేణి సాషిత్యకారుడు జయకాంతన్‌. అంతే కాదు “గడచిన అర్ధశతాబ్దిలో ప్రపంచస్థాయికి సరితూగే కథలు రాసి మా భాషకూ, మాకూ బెన్నత్యం చేకూర్చిన రచయితల్లో నేనూ ఒకణ్ని' అని సగర్వంగా ప్రకటించుకున్న అసాధారణకథకుడాయన. రచనను సామాజిక బాధ్యతగా పరిగణించారాయన. రచయితగా ఆయనలో ఆత్మవిశ్వాసం అధికం. తొలినాళ్లలో తక్కువ నిడివి ఉండే కథలు గ్రామ విజయన్‌, సరస్వతి, తామరై, ఆనందవికటన్‌ వంటి పత్రికలలో (ప్రచురితమయ్యాయి, తర్వాత రేయింబవళ్లు మించి పుంఖానుపుంఖాలుగా కథలు, నవలలు రాసి తమిళ పాఠకలోకాన్ని పరవశంలో ముంచెత్తారు. కథకు జయకాంతన్‌ పర్యాయపదంగా: నిలిచారు. ఆయన కథలు చాలా వాటిలో మానవత్వం నిలువెత్తున సాక్షాత్కరిస్తుంది. “పారువై' (ముసుగు) కథ ఒక కాముకుని చుట్టూ అల్లింది. ఆ కాముకుడు స్తీ నగ్నదేహాన్ని మనసులో వూహించుకుంటూ ఉంటాడు, ఎవరైనా యువతి కంటపడగానే అతనిలో 'వెర్రికోరికలు కదను తొక్కుతాయి. ఒకసారి మతిస్తిమితం. లేని యువతి ఎదురుపడుతుంది.. నగ్నంగా ఉంటుందామె. ఆమెను చూడగానే కాముకునిలో ఎలాంటి శృంగారభావనలు కలుగవు. 'పైగా సోదరభావం పెల్లుబుకుతుంది.; తన ఉత్తరీయం తీసి ఆమెకు కప్పుతాదు. (ప్రతీకాత్మకంగా నడిచే కథ 'నాన్‌ జన్నల్‌ అరుగిల్‌ ఉక్కార్నుందు కొండిరిక్కిరేన్‌'

(నేను కిటికీ దగ్గర కూర్చొని ఉన్నాను). తల్లి లేని అమ్మాయి ఒంటరితనానికి కిటికీ విరుగుడుగా పనిచేస్తుంది. వీథిలో జరిగే సన్నివేశాలు ఆమె కలల దృశ్యాలవుతాయి. వాటితోనే కాలం కరిగిపోతుంది. ఆమె కిటికీకే అంకితమవుతుంది. అలాగే ముసలితనం ముంచుకొస్తుంది. పాఠకుడి హృదయం రసార్ధమవుతుంది. జ్ఞానపీఠాలు 135

విస్తృతచర్చకు, తీవ్రవిమర్శకు దారితీసిన కథ “అగ్నిప్రవేశం. పుత్తడి బొమ్మల్తాంటి విద్యార్థిని గంగ. స్కూలు నుంచి వస్తూ వర్షం పడుతుండగా 'సంపన్నుడు. తన కారులో ఎక్కించుకుంటాడు, ఆ అమాయికబాలిక శీలాన్ని దోచుకుంటాడు. ఇల్లు చేరిన కుమార్తె జరిగిన సంగతి తల్లికి చెబుతుంది, ఆమె పవిత్రజలంతో కుమార్తెను న్నానం చేయించి 'మలినం పోయింది, ఆ సంగతి మరిచిపో. బురదపడితే తుడుచుకున్నట్టే భావించు. ఎవరికీ ఏమీ చెప్పనవసరంలేదూ అని గంగకు ధైర్యం చెబుతుంది. శోత్రయకుటుంబంలో జరిగిన ఈ సంఘటనను రచయిత తేలికగా కొట్టిపారేయడం శిష్టుల్లో నిరసనలు రేపింది. 'కాతిరుత్తల్‌ (ఎదురుచూపులు) భార్యాభర్తల బంధంపై రాసిన 'పెద్దకథ.

జయకాంతన్‌ నవలల్లో వస్తువైవిధ్యం ముగ్దుల్ని చేస్తుంది. ఉదాహరణకు “ఒరు మనిదన్‌, ఒరు వీడు ఒరు ఉలగం! (ఒక మనిష్కి ఒక ఇల్లు, ఒక ప్రపంచం) నవలలో 'ముఖ్యప్రాత *"హెనీ!? ఒక సిద్ధపురుషుడు ఎంతో అనురాగంతో పెంచుతాడు. వారిద్దరి మధ్య సంభాషణ రూపంలో కథ నడుస్తుంది. (ప్రేమ, ఆనందం, జీవితపరమార్ధం రెకులుగా విచ్చుకుంటాయి, “ఒరునడిగై నాటగం పార్కిరాళ్‌' (ఒక నటి నాటకం చూస్తోంది) నవలలో “కల్యాణి” ప్రధాన పాత్ర. పరస్పరవిశ్వాసం, అవగాహన పవిత్రపప్రమకు ఆధారాలని ఆమె నమ్మిక. కాని త్యాగభావనే (ప్రేమకు ముఖ్యభూమిక అని ఆమె భర్త భావిస్తాడు. రెండు హృదయాల వాదోపవాదాలు సున్నితంగా ఈ. నవలలో వెల్లడవుతాయి. జయకాంతన్‌కు ఒక రంగస్థల నటితో ఉన్న సాన్నిహిత్వం ఈ నవలకు (ప్రేరణ అని కొందరు విమర్శకుల వాదం, కాని 'నవలలో షాత్రలన్నీ నేనే అంటారు జయకాంతన్‌:

“జయ జయ శంకర" నవల ఆధ్యాత్మికతకు వినూత్న అన్వయం. చెబుతుంది. విప్లవ భావాలున్న కొందరు యువకులు కంచి ఆచార్యస్వామితో జరిపిన 'సంభాషణలో. అనేక్ష అంశాలు ప్రస్తావిస్తారు. దేశాభిమానం ప్రాతిపదికగా ఉవ్వెత్తున ఎగిసే విప్లవభావన, ప్రవర్తన కూడా ఆధ్యాత్మికమే. అని నవల నీరూపిస్తుంది,

జయకాంతన్‌ పదిహేను వ్యాససంపుటాలు వెలువరించారు, పదిహేను కథా సంపుటాలు, నలభై ఎనిమిది నవలలు ప్రచురితమయ్యాయి. పది నవలలు చలనచిత్రాలుగా రూపుదాల్బాయి.. 1957లో మొదలుపెట్టిన ఆయన రచనావ్యాసంగం నేటికీ కొనసాగుతూనే ఉంది,

కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు తమిళనాడు. ప్రభుత్వ ఉత్తమనవల, కథా పురస్కారాలు తమిళ విశ్వవిద్యాలయ రాజరాజచోళన్‌ పురస్కారం భారతీయ భాషా పరిషత్తు పురస్కారం, సోవియట్‌ ల్యాండ్‌ నెహ్రూ అవార్డు, 'పద్మభూషణ్‌' గౌరవం, సాహిత్య అకాడమీ ఫెలోషిప్‌, రష్యా ప్రభుత్వం నుంచి 'ఆర్టర్‌ ఆఫ్‌ గ్రైండ్‌ షిప్‌” అవార్డు జయకాంతన్‌ అందుకున్నారు. పెక్కు విశ్వవిద్యాలయాలు గౌరవ డాక్టరేట్లను ప్రదానం చేశాయి. చెన్నైలో ఉంటున్న దండపాణి జయకాంతన్‌ రచనను శ్వాసగా భావించే ఆదర్శసృజనాత్మక సాహితీ్రష్ట

136 గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

ఖే విందా కరందీకర్‌ న. విందా కరందీకర్‌ మానవజీవితంలోని సంక్షిష్టత, వైవిధ్యం, మౌనవ జీవితంలోని సంక్లిష్టత, వైవిధ్యం, శైలీవైళిష్ట్రంతో ఆవిష్కరించి, నవ్యమానవుత్ని _ 'వైస్ట్రంతో ఆవిష్కరించి, నవ్యమానవుణ్ని దర్శించిన విందా, కరందీకర్‌ కవిగా _ దర్శించిన విందా కరందీకర్‌ కవిగా, గిహెరనంల అలర ర న 6ంిఖి సాహితీ క్షేత్రంలో అగ్రశ్రేణిలో నిలిచిన భావజాలం మెండు. మొదట్లో అర్భసమాజం, పా గ” క్యా ల్‌ ల్లి గాంధీజీ భావాలతో 'ఢ్రేరేపితుదైనా, తర్వాత ఆధ్యాత్మికభావజాలం మెందు, మొదధట్స్‌ మార్చిజం వైపు కూడా ఆయన మొగ్గారు.. కర్యనమాజం, గాంధిజే భావా లతొ ఆయన. చేసీన. సాహిత్యకృషికి గుర్తింప్తగా. (యేరేపితులైనా, తర్వాత మార్చిజం వైపు 2003లో జ్ఞానపీఠ పురస్కారం లభించింది, కూడా ఆయన మొగ్గారు. ఆయన. చేసిన సాహిత్యకృషికి గుర్తింపుగా 2008లో జ్ఞానపీఠ పురస్కారం లభించింది. విందా 'కరందీకర్‌ 1918 ఆగస్టు 28న ధాల్‌వల్‌లో జన్మించారు. మహారాష్ట్ర లోని కొంకణ్‌ (ప్రాంతం, సింధుదుర్గ్‌ జిల్లాలో ఉన్న కుగ్రామమిది. విందా పూర్తిపేరు గోవింద వినాయక్‌ కరందికర్‌, జ్ఞానపీఠాలు; 137

"పేదరికంలో ఉన్నా తండ్రిలో సంస్కారం, పరోపకారగుణం, సమాజసంస్కరణవాంఛ అధికం, పొలం దున్నేవాడు, వడ్రంగి పనిచేసేవాడు, రోగులకు పరిచర్యలు చేసేవాడు, దురాచారాలను అద్దుకునేవాడు.. కొడుకును బాగా చదివించాలనే కాంక్ష ఉండేది, కార్లే అనే గ్రామంలో విద్యాభ్యాసం ఆరంభమయింది. తర్వాత విందా కొల్లాపూర్‌లో వారాలు చేసుకుంటూ చదువు సాగించారు. విందాలో సాహిత్యాభిరుచిని గుర్తించి, సంస్కృతోపాధ్యాయుడు పెంచి పోషించారు.. 'దేవధర్‌ అనే సహాధ్యాయి ప్రేరణతో మరాఠీ కవితను విందా విశేషంగా అధ్యయనం చేశారు. అక్కడే ఉన్న రాజ్‌రామ్‌. కళాశాలలో చేరారు. మురళీధర్‌ అనే మిత్రుని ప్రోత్సాహంతో చెకోవ్‌, టాల్‌ స్ట్థాయ్‌. ఇత్యాది వాశ్చాత్యుల రచనలు చదివారు. కవితా రచనకు శ్రీకారం. చుట్టారు, అభ్యుదయభావాలున్న విందా నిజాం. వ్యతిరేక పోరాటంలో పాల్గొన్నందుకు పదకొండు మాసాల కారాగార శిక్ష అనుభవించారు. బిఏ పరీక్ష ఉత్తీర్ణులయ్యారు. వంఏ చదువుతుండగా సైకిలు ప్రమాదానికి లోనయ్యారు. శస్త్రచికిత్స జరిగింది. కుటుంబపోషణభారం పైబడటంతో తాజ్‌గాంవ్‌లో ఉద్యోగంలో చేరారు. అక్కడ గోరే ప్రభావంతో విందా నూతనభావజాలాన్ని పెంపొందించుకున్నారు. ఆర్యసమాజం పట్ల ఆకర్షితులయ్యారు. గాంధీ సిద్దాంతాలు పాటించసాగారు, రాట్నం వడికేవారు. సంగీతం నేర్చుకున్నారు. తబలా వాదన అభ్యాసం చేశారు. సమాజాన్ని ఎదిరించి యేసు గోఖలేను రిజిస్టరు వివాహం చేసుకున్నారు. ఆమె అనతికాలంలోనే మృతి చెందింది.. కవి సాధుదాస్‌ పరిచయం వల్ల ఆధ్యాత్మికత వైపు దృష్టి మళ్లింది. పిమ్మట మార్క్‌వాదం లోతుగా అధ్యయనం చేశారు. కొంతకాలం. విందా రేషనింగ్‌ అధికారిగా పని చేశారు. 1946లో ఎంఏ పట్టా అందుకున్నాక కర్ణాటకలోని బాగల్‌కోటెలోని. బసవేశ్వర కళాశాలలో. ఆంగ్లోపన్యాసకుడిగా చేరారు. మరుసటి ఏడాది సుమ అనే వితంతువును వివాహం చేసుకున్నారు. ఆమె విద్యాధికురాలు, విందా జీవితంలో ఆమె శాంతిస్థిరత్వాలను చేకూర్చింది. విందా ప్రతిభను గుర్తించి మహారాష్ట్రలోని సుప్రసిద్ధ కళాశాలలు ఆయన 'సేవలను వినియోగించుకున్నాయి. అమెరికా సందర్శించినప్పుడు ఏ.కె. రామానుజం వద్ద అనువాదపు మెలకువలు తెలుసుకున్నారు, 1970లో రష్యా వెళ్ళి పుష్కిన్‌ ఉత్సవాల్లో పాల్గొన్నారు. సహజ(్రతిభకు తోడు గురువులు, సహాధ్యాయులు ప్రోత్సహించడం వల్ల విందా విద్యార్ధిదశలోనే కవితలు రాయసాగారు. 'పాఠశాల పత్రికలో తొలి కవిత ప్రచురితమైంది. కళాశాల స్థాయిలో పారసీ, అధ్యాపకుడు మాధవ జూలియన్‌ ప్రోద్బలంతో చాలా కవితలు రాశారు. విందాకు లయ్మ తాళాలను గురించి విశేష పరిజ్ఞానముంది. సంగీతరసానందంలో ఆవిష్కుతమైన అద్భుతభావాలను: 'స్వరచిత్రాలుు 'తాళచిత్రాలు'గా అభివర్దించారాయన. ఇట్టి చిత్రాల సంపుటే “'ధృపద్‌” గ్రంథం... విందా కృతి "స్వేదగంగ' 1949లో వెలువడింది. తేడ గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

ఆ సమయంలో జరిగిన మరాఠీ సాహిత్యసమ్మేళనంలో ఈ [గ్రంథం విశేష ప్రశంసలందుకుంది. ఇది విందా కరందీకర్‌కు మరాఠీ సాహితీరంగంలో విలక్షణస్తానం చేకూర్చింది. శైలి, భావుకత పాఠకుల్ని బాగా ఆకర్షించాయి. ఈ (గ్రంథప్రచురణ వెనుక విందా రెండో భార్య సుమ ప్రత్యేకక్ళషి ఉంది, ఈ దంపతుల చిన్న కుమారునికి మానసిక స్వస్థత చేకూర్చేందుకు విందా ప్రతిరోజూ కథో, కవితో రాసి అతనికి వినిపించి ఆనందింపజేసేవారు. 'ఇవి రాణిచబాగ్‌, పరిగపరి, సష్యాచెకాన్‌ మొదలైన సంపుటాలుగా వెలువడి, విందాకు అగ్రశ్రేణి బాల సాహిత్యకారునిగా కీర్తి తెచ్చిపెట్టాయి.

ప్రేమకు నూతనభాష్యం చెప్పే దీర్హకవిత “త్రివేణి; శైశవ, యౌవన, ప్రాధదశలలో ప్రేమరూపవిశేషాలను ఇది మనోజ్ఞంగా విశదం చేస్తుంది, ఒక విధంగా ఇది ఆత్మకథాత్మకం.. సామాజికచైతన్యానికి దర్చణం పట్టే “తీ జనతా అమర్‌ అహేలో విందా మార్చిజానికి తనదైన విశిష్ట అన్వయాన్ని చేకూర్చారు.

విందా రచనలో ఏనిమిది. దర్శనాలపై రచించిన 'అష్టధర్భన్‌” కవిత ప్రత్యేకస్థానం సంతరించుకుంది. భారతీయ సంస్కృతీసంప్రదాయాలను నూతనసామాజికావసరాలకు వర్తింపజేసే ప్రయోగం 'ఆతతాయీ అభంగ్‌'లో చోటు చేసుకుంది. “జ్ఞానేశ్వరి, 'అమృతానుభవ వంటి వాటికి విందా ఆధునికరూపమిచ్చి రచనలు చేశారు. ఆధ్యాత్మికత వెల్లివిరిసే కవితలు విందా కలం నుంచి జాలువారాయి. ఓక కవితలో ఇలా అంటారు - “దైవం అ(శ్రువలిచ్చాడు/ వాటిని తుడిచే హస్తాలు కూడా/ ప్రసాదించాడు/ ఆ చేతులు సదా నావే కానక్కరలేదు/ అన్యులవి కావచ్చు గదా!

'మృద్దంధ విందా ఉత్కృష్ట కవితాసంపుటి. మజ్మ్య మనబన్‌దగట్‌ అనే కవిత నుంచి కొన్ని పంక్తులు, 'నకొ పహు జీనె భాకస్‌/ ఆయిన్‌ రాత్రి హోతిభాస్‌/ ఛాలి మధ్యే అదెల్‌శ్వాస్‌/ విసార్‌ యాన్నా దాహ్‌కథ్‌? కవి చుట్టూ విస్తరిల్లిన విధ్వంస ప్రవృత్తి, హింసాకాండను నిరసిస్తూ తన మనస్సు వజసన్నిభంగా శక్తిమంతం కావాలని ఆకాంక్షిన్తాడు.

విందా గొప్ప చింతనాశీలి, మానవసృష్టి మూలాన్ని చెప్పే ఆదాం - ఈవ్‌ల గాథ ఇతివృత్తంగా రాసిన కవితలో “అనంత్‌పాపి. ఆషి కరావి! అనంత మరణె ఘెనుస్‌ మాధి/ జ్ఞాన తరుచ్చాతు త్యాచ్‌ ఫలస్తర్‌/ ఆజ్‌ జహలొ మి తవసాధి అని పాపం నిజంగా ఫలదాయకమైతే అనంతపాపాలను ఆహ్వానిద్దామంటారు. “నిర్వాణీచే గజలో పేరుతో విందా: కవితలు రాశారు. కొన్ని 'అభంగ్‌లు కూడా రచించారు.

విందా సాహిత్యవిమర్శనవ్యాసాలలో ప్రత్యేకత గోచరిస్తుంది. ఆయన గొప్ప అనువాదకుడు, *“ఉత్తమకృతుల అనువాదం ద్వారా మనం మాతృభాషను పరిపుష్టం చేయాలి” అని ఉద్బోధిస్తారు.. "షేక్స్పియర్‌, గోథె, అరిస్తాటిల్‌ మున్నగువారి రచనలు మరారఠీలోకి జ్ఞానపీఠాలు 189

అనువదించారు. *విందా పొయెమ్స్‌" "శీరుతో ఆంగ్లంలో కవితలు వెలువరించార్ను ఐదు కవితాసంపుటాలు, 'పన్నెండు బాలసాహిత్య రచనలు, రెండు వ్యాససంపుటాలు, ఒక విమర్శనగ్రంథం - ఆయన రచనలు,

సోవియట్‌ ల్యాండ్‌: కుమారన్‌ ఆసాన్‌, కబీర్‌ సమ్మాన్‌, మహారాష్ట్ర ఫౌందేషన్‌, కేశవసూత్‌, జనన్నాన్‌ వంటి పురస్కారాలు, సాహిత్య అకాడమీ ఫెలోషిప్‌ అందుకున్నారు. విందా కరందీకర్‌ 2010 మార్చి 14న పరమపదించారు. ఆయన రచనలు మరాఠీ సాహితీగగనంలో శాశ్వతంగా. ఉజ్బలతారల మాదిరి భాసిస్తాయి. 140 గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

రహమాన్‌ రాహీ క కాశ్మీరీ కుంకుమ ఘుమఘుమలు ల లలత రహమాన్‌ రాహీ కాళ్ళీర్మీ ఉరూ 'ఫారస్కీ ఇంగ్లీషు భాషల్లో వులులాం మహ్మద్‌ మీర్‌, రహమత్‌ ఉన్నత పాండితీమండితురైనప్పటికీ మాతృ: _ దంపతులకు. అబ్బుర్‌ రహమాన్‌ మీర్‌ భాషాభిమానంతో, ఆత్మగౌరవ పునరుద్దిపన __ (ర్రహమాన్‌ రాహీ - కలం పేరు) 1925 సయం కార్మేని కన నం సంగా మే 6న శ్రీనగర్‌లో జన్మించారు. చిన్నప్పుడే. స్వీకరించ్చి అగ్రేనర కాళ్మీరికవిగా యు ఉం ఉం లట విమర్శకుడుగ్మా అనువాదకుడుగా రహమాన్‌ లట వం. 2 5స ఇ వానమామి హజి మహ్మద్‌ సుల్లాన్‌ రాహీ ఖ్యాతిగాంచారు. కాశ్మీరీ భాషా. జన విదాజుదులు నం౦చాడు సాహిత్యాలను సంపద్విలసితం చేసేనందుకు రదిసి, | విద్యాబుద్ధులు ర్పించాడు. ఆయనకు 2004లో. జ్ఞానపీఠ పురస్కారం బాల్యంలో నే ప్రతిభ పరిమళించిన రాహీ లభించింది. ప్రత్యేకించి 'సియాహ్‌: - రుద (పాథమికవిద్య,. ఉన్నత పాఠశాల. విద్య = జరేన్‌ *మంజ్‌ కవితాసంపుటి రాహీకి. శ్రీనగర్‌, జమ్మూలలో అభ్యసించారు. జ్ఞానపీఠ పురస్కార గౌరవాన్ని సమకూరింది. _ శ్రీనగర్‌ లోని శ్రీవ్రతావ్‌ (వ్రభుత్వ కళాశాలలో చదివి, లాహోర్‌లోని పంజాబ్‌ విశ్వ విద్యాలయం నుంచి ఎవ్‌.ఏ. సర్టిఫికెట్‌ అందుకున్నారు, శ్రీనగర్‌లోని అమర సింగ్‌ ప్రభుత్వ కళాశాలలో చదివి. సోలన్‌లోని తూర్పు వంజాబ్‌ విశ్వవిద్యాలయం నుంచి బీఏ పట్టా పొందారు. జమ్ము - కాశ్మీర్‌ జ్ఞానపీఠాలు శే గ్‌

విశ్వవిద్యాలయం నుంచి ఎంఏ (ఫారసీ ఎంఏ. (ఇంగ్లీషు), ఎంఏ (ఆన్సర్‌) పట్టాలు పొందారు. విద్యార్దన, సాహితీవ్యాసంగం సమాంతరంగా సాగించిన రాహీ విద్యార్ధిదశలోనే లలద్వద్‌, నుంద్‌రుష్కి దీననాథ్‌నాదిమ్‌, రసూల్‌మీర్‌, రహమాన్‌ధర్‌, పరమానంద్‌, జిందాకౌల్‌ మజహూర్‌, హబ్బాభాతూన్‌ వంటి కాళ్ళీరీ కవులు, హఫీజ్‌, అబ్దుల్‌ ఖాదిర్‌, బేదిల్‌ వంటి ఫారసీ కవులు, గాలిబ్‌, మీర్‌ వంటి ఉర్టూ కవులు, కీట్స్‌, కాలరిడ్డ్‌, యేట్స్‌, ఇలియట్‌ వంటి ఆంగ్లకవుల రచనలను లోతుగా అధ్యయనం చేశారు. అంతేకాదు కాళిదాసు, పుష్కిన్‌, పాబ్లో నెరుడ్మా టాల్‌స్టాయ్‌, గోర్కీ దోస్తోయేవ్‌స్కీ క్రిస్టఫర్‌ కాడ్‌వెల్‌ మొదలైనవారి గ్రంథాలు పఠించారు. అభ్యుదయ సాహిత్యోద్యమానికి చేరువయ్యారు. ఇంకా ప్రాచీన -మధ్య యుగాల చైనా సాహిత్యం కూడా చదివారు, వీటి అధ్యయనం, చింతనలవల్ల కొత్త సంగతులు అర్ధ్థమయ్యాయి, అయితే వీటికి అతీతంగా ఆలోచించసాగానని అంటారు రాహ్‌ీ. జానపద గీతాలపైన, ఉత్సవ గీతాలపైన ఆయన మొదట్లో మక్కువ పెంచుకున్నారు.

రాహీ ఉధ్యోగజీవితం 1948లో పి.డబ్యు.డి. శాఖలో బారాముల్లాలో గుమాస్తాగిరితో ప్రారంభమైంది. ఆ పని విసుగనిపించింది. రచనారంగం వైపు వెళ్లాలని కోరిక. 'ఖిద్‌మత్‌' ఉర్దూ పత్రిక సంపాదకుడు సయ్యద్‌ మసూద్‌కి లేఖరాస్తూ బేదిల్‌ కవిత ఉట్టంకించారు. ఉపసంవాదకపదవి లభించింది. ఎందరో (ప్రముఖ. సాహిత్యకారులతో పరిచయాలు "పెంచుకునేందుకు రాహీకి అవకాశం చేకూరింది. అభ్యుదయసాహిత్యోద్యమంలో క్రియాశీలంగా. పనిచేసి ఆ సంఘకార్యదర్శిత్వం వహించారు, వారి సాహిత్యపత్రిక “క్వాంగ్‌పోశ్‌కు సంవాదకులుగా కూడా వ్యవహరించారు, కొంతకాలం: ఉవాధ్యాయుడిగా ఉన్నారు... తర్వాత ఢిల్లీనుంచి 'వెలువడే. 'ఆజ్‌ కలో దినపత్రిక సంపాదకవర్గంలో చేరారు.

కొన్ని కళాశాలల్లో అధ్యాపక పదవి చేపట్టారు. జమ్ము = కాళ్ళీర్‌ విశ్వవిద్యాలయంలో ముందు ఫారసీ విభాగంలో పి మ్మట కాళ్ళీరీశాఖలో బాధ్యతలు నిర్వహించారు, అక్కడ తొలి ఎమిరిటస్‌ ప్రొఫెసర్‌ పదవి చేపట్టింది రాహీయే, 1985లో అక్కడే పదవీవిరమణ గావించారు

చిన్ననాటనే లయాత్మకత అలవడిన రాహ్హీ ఏడో తరగతిలో శమ్స్‌ ఫకీర్‌ గీతాన్ని

అనుకరిస్తూ రాసిన పంక్తులు, ఆయన సాహితీప్రన్థానానికి నాంది పలికాయి. ప్రతాప్‌సింగ్‌ కళాశాల విద్యార్థిగా ఉర్దూలో రాసిన ఛందోబద్ధకవిత కళాశాల మేగజైన్‌లో ప్రచురితమైంది,

ఇది శ్రీనగర్‌లోని. దాల్‌ సరస్సు, సౌందర్యాన్ని వర్ణిస్తూ రాసింది. *నా ఆలోచన 1951లో

మారింది. నా మాతృభాష కాళ్ళీరీలో రాయాలనే ఆత్మప్రేరణ జరిగింది అంటారాయన.

ఆయన (ప్రథమ కవితాసంపుటి 'సానా - వనీ - సాజ్‌లో ఉరూ కవితలున్నాయి. సంప్రదాయ

గజల్‌ (ప్రక్రియలో రాసిన (ప్రేమగీతాలు, మార్క్స్‌ భావజాలం నిండిన అభ్యుదయగేయాలు

ఇందులో చోటుచేసుకున్నాయి. 'మాఫియానామా” రాజకీయ వ్యంగ్యరచనలు ఎంతో 142 గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

సంచలనం సృష్టించాయి. (ప్రేమకవితలు కాలీ బారిశొలో వున్నాయి. “నౌరోజ్‌ - ఎ - సబా” రాహీ తొలి కాళ్ళీరీ కవితాసంపుటి; కాళ్ళీరీయతను సంపూర్ణంగా. ప్రతిబింబించే కవితలలో పర్షియన్‌ - అరబిక్‌ సమ్మేళనంతో రూపుదిద్దుకున్న 'నవకాళ్ళీర్‌” లిపిని రాహీ స్వీకరించారు. కాళ్ళీర్‌ అభ్యుదయసాహిత్యంలో ఇది తలమానికంగా నిలించింది. మానవజీవితంలో సంక్లిష్ట సమస్యలు, మానవీయమూల్యాలు, కాళ్ళీరుకు చెందిన సాంఘిక = రాజకీయ అంశాలు: వీటికి ఇతివృత్తాలు. 'దిల్‌ అజ్లాభూబైతాబ్‌/ జుదాయఛే బహనాయి/ బుల్‌బుల్‌ భూగులాన్‌ మంజోతి/ మరమొయిత్‌యి మత్సర్‌ వూభ్‌' అంటారు ఒక కవితలో, అంటే - హృదయం సదా అశాంతి నిలయమే/ నిజమే! అందాల గులాబీ చేరువనే వున్నా బుల్‌బుల్‌ పిట్టను వెర్రితలపులు వెంటాడుతూనే ఉంటాయి. 'సియాహ్‌ - రుద్‌ - జరేన్‌ మంజ్‌ సంపుటి చాలా విలక్షణమైంది; మేధావిభవాన్ని అధ్యాత్మిక చింతనను ఆవిష్కరించే కవితలు, కాశ్మీర్‌ భాషాప్రాశస్యాన్ని, కాశ్మీర్‌ను కలవరపరచే ప్రధాన సాంఘిక, రాజకీయ సన్నివేశాలను చిత్రించే కవితలు అత్యంత జనాదరణ పొందాయి. రాహీ కాళ్ళీర్‌పై ఒక కవితలో ఇలా అంటారు. 'హైకా షే కొషీర్‌ రజేలీ! మై భీ ఛానీ ద్రేయ/ త్యాయ్‌ మైనీ ఖబర్‌/ త్యాయ్‌ మైనీ నజర్‌/ త్యాయ్‌ మి యానీ సౌరెబ్‌ సొంజలి జేట్స్‌/ త్యాయ్‌ మయానీ జమారెబ్‌ మట్స్‌ సారంగ్‌' - దీని. భావం *ఓ కాళ్ళీరీ భాషాజననీ! ప్రమాణం చేసి చెబుతున్నా, నీవే జ్ఞానరాశివి. నీవే నా దృష్టివి... నీవే నా మనసులో విరిసే హరివిల్లువవ్వాలి. నీవే నా అంతరంగ వాయులీన ఉన్మత్తనాదానివి'.

కలాం --ఏ -రాహ్హీ సుఖోక్‌ సోదా ఆయన కవితాసంపుటాలు.. *కహవత్‌'లో రాహీ కాశ్మీర్‌ విమర్శకు మంచి ఒరవడి పెట్టారు. కొషేర్‌ షా యిరీ తె వజ్బుక్‌ సురతిహల్‌, షార్‌షినాసీ, హమ్‌కాల్‌ కొషేర్‌ గజల్‌, అనామంచ్‌ అనా = మొదలైన విమర్శన[గ్రంథాలు రాహీ కలం నుంచి వెలువడ్డాయి. హిందీ = కాళ్ళీరీ - ఇంగ్లీష్‌ డిక్షనరీ, ఉర్దూ - కాశ్మీరీ పర్షంగ్‌ ఆయన నేతృత్వంలోనే వెలువడ్డాయి. ఆజ్‌కల్‌, అన్దార్హ్‌ ఖిద్మత్‌ వంటి పత్రికలకు సంపాదకత్వం వహించారు, రాహీ రచనావ్యాసంగం ఇంకా కొనసాగిస్తూనే ఉన్నారు. ఆయన రచనలు, ఇంగ్లీష్క్‌ ఉర్జూ, హిందీ, పర్షియన్‌ భాషలలోకి అనువాదమయ్యాయి.. రహమాన్‌ రాహీ జమ్మూ '- కాళ్ళీర్‌ కళ '-- సాహిత్య = భాషా అకాడమీ, కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ, అఖిల భారత బెంగాలీ రచయితల మహాసభ, తృతీయ ప్రపంచ హిందీ సమ్మేళనం, పంజాబీ సాహిత్యసభ, హర్ముఖ్‌ ఫౌండేషన్‌ మొదలైన ప్రముఖ సంస్థల పురస్కారాలు అందుకున్నారు.

ఇందిరాగాంధీ. సార్వత్రిక విశ్వవిద్యాలయం గౌరవ డి.లిట్‌ ప్రదానం చేసింది. కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ 'ఫెలోషిప్‌తో సత్కరించింది. భారత ప్రభుత్వం పద్మశ్రీ గౌరవం ప్రదానం చేసింది, మాతృభాషాభిమానానికి అసమానప్రతీక, కవితావైదుష్యానికి సముజ్వల దర్పణంగా నిలిచే మహాకవి రహమాన్‌ రాహీ, జ్ఞానపీఠాలు 148

న. ఓ [ైలా కుంవర్‌ నారాయణ్‌ (0 నవ్య కవితోద్యమ సారథి లల్ల కుంవర్‌ నారాయణ్‌ విశిష్ట భారతీయ సాంస్కృతిక మూల్యాలు; నారాయణ్‌ 1927 "సెప్టెంబరు 19న సృజనశీలం భూమికగా చేసుకుని ఆధునిక _ ఉత్తరప్రదేశ్‌ రాష్ట్రంలోని 'ఫైజాబాద్‌లో విశ్వజనీన భావజాలాన్ని జీర్ణించుకున్న కవి _ జన్మించారు. వారిది చాలా సంపన్న తల్లజుడు కుంవర్‌ నారాయణ్‌ పొందే క్షట్వంబం, ఆయన బాల్యం కొద్దికాలం సాహిత్యక్షత్రంలో నవ కవితోద్యమ గిరథిగా 'ఫైజాబాద్‌, అయోధ్యలలో గడిచింది. 'బ్రఖ్యాతి గాంచారు, చారిత్రిక -పౌరాణిక తర్వాత ఎక్కువ కాలం లక్నోలో ఉన్నారు. నేవడ్యాల్గొ వర్తమానాన్ని దర్శించడం. టి భవనం లక్నోలో ప్రసిద్దమైనది ఆయనలోని ప్రత్యేకత, హిందీ సాహిత్యానికి ౭ య దా. చేనిన అమూల్యసేవలకుగాను ఆయన అది నారాయణ కుటుంబ నివాసం పెరు. 2005లో జ్ఞానవీత వృరస్మ్కారం లక్నో సందర్శించే [ప్రముఖులను ఆ అందుకున్నారు. | కుటుంబం అతిథులుగా గౌరవించేది. నిత్యం ఆ భవనంలో కవితాసుగంధం గుబాళిసూ ఉందేది.. అంతేకాదు, ప్రఖ్యాత కళాకారులు విచ్చేసి అనేక విషయాలు చర్చించేవారు. ఉత్తమ నసాంస్క్ట్రతిక వాతావరణం అక్కడ విలసిల్లేది. ఆ విధంగా నారాయణ్‌లో చిన్ననాటనే సాహిత్యాఖిని 'వేశం, కళాభిరుచి పెంపొందాయి.. వారి ఇంటికి వచ్చే అతిథుల్లో సత్యజిత్‌ రే ఒకరు. నారాయణ్‌ వీరందరి నుంచీ స్ఫూర్తి 144 గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

పొందారు. విద్యతోపాటు చరిత్ర, పురాణేతిహాసాలు, గాంధీ కబీర్‌, అమీర్‌ ఖుస్రో రచనలు, బౌద్ధమతం, మార్క్‌వాదం మొదలైనవి అధ్యయనం చేశారు. ఆచార్య కృపలానీ, నరేంద్ర దేవ్‌ వంటి నాయకోత్తముల (ప్రభావం ఆయనపై (ప్రసరించింది... విద్యార్థిగానే నారాయణ్‌ కవితారచన ప్రారంభించారు. హిందీ, ఉర్దూ ఇంగ్లీషు భాషల్లో మంచి ప్రవేశమున్న నారాయణ్‌ 1951లో లక్నో విశ్వవిద్యాలయం నుంచి ఇంగ్లీషు సాహిత్యంలో ఎం. ఏ. పట్టా స్వీకరించారు. రాజకమల్‌ ముఖర్జి వంటి ప్రతిభామూర్తులు గురువులుగా లభించడం అదృష్టమని భావించారు.

కులీనకుటుంబం కావడం చేత నారాయణ్‌ ప్రత్యేకంగా ఉపాధి కోసం ఉద్యోగాన్వేషణ చేయవలసిన అవసరం ఏర్పడలేదు, సాహిత్యసృజననే వ్యాసంగంగా స్వీకరించారు. *"యుగచేతన” పత్రిక నెలకొల్పి, దానికి సహ సంపాదకత్వం వహించారు. సాహిత్యంలో వినూత్నమార్తానికి అది నాంది పలికింది. “నయా పత్రికే ఛాయానత్‌' పత్రికలకు. కూడా ఆయన సహ సంపాదకులుగా వ్యవహరించారు. భారత ప్రభుత్వ హిందీ సలహా మండలి, ఉత్తరప్రదేశ్‌ హిందీ సంస్థాన్‌ల సర్వసభ్యమండలి సభ్యులుగా సేవలందించారు. ఉత్తరప్రదేశ్‌ సంగీత నాటక అకాడమీ ఉపాధ్యక్ష బాధ్యతలు నిర్వహించారు. భారతేందు నాట్య కేంద్రం అధ్యక్షులుగా పనిచేశారు. నేషనల్‌ బుక్‌ ట్రస్ట్‌ కార్యవర్గసభ్యులుగా ఉన్నారు. ఇంకా పెక్కు పదవులు నిర్వహించారు. నారాయణ్‌ గొప్ప చింతనాశీలి, వక్త కూడా కావడం చేత, దేశవిదేశాల నుంచి పెక్కు ఆహ్వానాలు అందుకున్నారు. వెనిస్‌ విశ్వవిద్యాలయంలో పురాణాలపై, ఆధునిక హిందీ కవితపై ప్రసంగించారు. వార్సా, స్టాక్‌ హోం, గోఖెన్‌ బర్గ్‌, కేంబ్రిడ్జ్‌ లండన్‌ మున్నగు తావుల్లో కావ్యపఠనం చేశారు. అమెరికా, ఇటల్మీ ఇంగ్లండు, రష్యా, చైన్సా నేపాల్‌, పాకిస్థాన్‌ మొదలైన దేశాల్లో సాహిత్యసమ్మేళనాల్లో పాల్గొన్నారు. పర్యటనల సందర్భంగా నజీమ్‌ హిక్సత్‌, పాబ్లొనెరుడా, వలెర్కీ కవాఫ్కీ బోర్జెస్‌ వంటి కవిశేఖరుల్ని కలుసుకుని అనేకానెకాంశాల

1950 నుంచి కవితారచనకు ఉపక్రమించిన నారాయణ్‌ సాహితీకృషి బహుముఖీనంగా సాగింది. సామాజికనిబద్ధత ఉన్న సాహితీవేత్త ఆయన.. కవిత విమర్శ, కథ, కళ - చారిత్రిక వ్యాసాలు మొదలైన ప్రక్రియల్లో ఆయన రచనలు విశేషప్రాచుర్యాన్ని పొందాయి. వీటిలో నూతనదృక్చథం ఆవిష్టుతమయింది. ఆయన సమన్వయవాదిగా ఖ్యాతిగాంచారు. 1956లో వెలువడిన 'చక్రవ్యూహ్‌ అనే కవితాసంపుటి. ఆధునిక హిందీ సాహితీరంగంలో ఆయనకు సముజ్వలస్థానం లభింపచేసింది.. అజేయ సంపాదకత్వంలో వెలువడిన 'తీస్రా సప్తక్‌' కవుల్లో నారాయణ్‌ ఒకరు కావడం. వల్ల ఆయన కీర్తి ఇనుమడించింది.

“పరీవేశ్‌ హమ్‌ తుమి ఆయన. రెండవ కవితాసంపుటి. అది భావంలో, అభివ్యక్తిలో సమున్నతస్థాయి. చేకూర్చుకుంది. 1965లో 'ప్రచురితమైన 'ఆత్మజయీ”' మహాకావ్యంగా గణుతికెక్కింది. కఠోపనిషత్తులోని నచికేతోపాఖ్యానం ఆధారంగా వర్తమానపరిస్థితులను

మేళవిస్తూ రచించిన ఈ. ప్రబంధంలో నారాయణ్‌ తన తాత్తికచింతనను అద్భుతంగా చిత్రించారు. భౌతికసుఖాల కంటే సత్యాన్వేషణ, ఆత్మస్వరూపదర్శన ప్రాధాన్యాన్ని కవితా పాటవంతో విశదీకరించారు. “ముగు కో ఇస్‌సినాజప్ట్‌ మేర విశ్వాస్‌ నహీం/ ముర్సు కో ఇస్‌ దునియాదారీ మేం విశ్వాస్‌ నహీం/ యహ్‌ దునియా యహ్‌ భవిష్క్‌ తుమ్‌ కో సాదర్‌' వాపస్‌/ మిల్‌సకే అగర్‌ తో ఏక్‌ దృష్టి చాహియే ముర్వు/ జీవన్‌ బచ్‌నేకే అంతర్‌ కే ధ్యాన్‌ - ఈ 'పంక్తులు నారాయణ్‌ను సత్యాన్వేషిగా: నిలుపుతాయి.

సమకాలీన సాంఘికసమస్యలపై కవితలు “అప్నే సామ్నేలో చోటుచేసుకున్నాయి. “కోయీ దూసరా నహీయ్మి 'ఇన్‌ దినోరో కవితాసంపుటాల్లో ఉత్తమ ప్రశంసలందుకున్న కవితలెన్నో ఉన్నాయి. “ఆజ్‌ బెర్‌ ఆజ్‌ సే పహలే' గ్రంథం నారాయణ్‌ విమర్శనపటిమకు దర్పణం వంటిది. ఆయన జరిపిన ముఖాముఖి విశేషాలు *మేరే సాక్షాత్యార్‌'లో పొందుపరిచారు. *ఆకారోంకే ఆస్‌పాస్‌' కథల సంపుటి కథనకౌశలానికి గీటురాయి. మరొక మహాకావ్యం 'వాజ(శ్రవాకీ బహనే౦లో నారాయణ్‌ సమ్యక్‌ జీవనం గురించి విస్పష్టంగా వెల్లడించారు. ఆయన చాలా [గ్రంథాలు అనువదించారు. సంకలనాలు ప్రచురించారు. “సాహిత్య కే కుభ్‌ అంతర్‌ విషయక్‌ 'సందర్భ్‌'లో అనేక సాహిత్యాంశాలను చర్చించారు.

ఆయన ప్రేమ్‌చంద్‌, తులసి, కుమరన్‌ఆసాన్‌, వ్యాస్‌ సమ్మాన్‌, హిందీ. సంస్టాన్‌, భవానీ ్రసాద్‌మి(శ్రా. లోహియ్యా కబీర్‌ సమ్మాన్‌, హిందూస్తాన్‌ అకాడమీ, పుణె పండిత్‌ ఇత్యాది పురస్కారాలు అందుకున్నారు. 'కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్జు లభించింది, ఇటలీ దేశం ఆయనను. *ప్రీమియొ ఫెరొనియా' గౌరవంతో, భారత ప్రభుత్వం “పద్మభూషణ్‌' పురస్కారంతో సత్కరించాయి.

యాఖై సంవత్సరాలకుపైగా లక్నోలో గడిపిన కుంవర్‌ నారాయణ్‌ ప్రస్తుతం తన నివాసాన్ని. ఢిల్లీకి మార్చారు. ఆయన తన సాహిత్యవ్యాసంగాన్ని కొనసాగిస్తూనే ఉన్నారు. 146 గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

రవీంద్ర కేల్కర్‌ క్‌?!

మాతృభాషాభిమానానికి మారుపేరు లాడ రవీంద్ర కేల్కర్‌

దేశం, ప్రాంతం, భాషలపట్ల అసాధారణ _ రవీంద్ర కేల్కర్‌ 1925 మార్చి 25న దక్షిణ (ప్రేమాభిమానా లు పెంచుకుని, అకుంఠిత గోవాలోని కుంకొలిం నగరంలో దీక్షతో న్వాతంత్రసమరయోధుడుగా, గో వొ _జన్మంచారు. తండ్రి రాజారాం కేల్కర్‌ . “ల ్ష. అంటా “ఆం అట్ట? ౯ అనువదించిన భగవద్గీత ఏంతో ఖ్యాతి శ్వానగా జీవించిన ఆయన శతాధిక చింది తండి సాహి భిరుచిని (గ్రంథకర్తగా. కొంకణి భాషాసాహిత్యాలను "10 క్ష ౦ న్‌ గ్‌; న సాపొతీకృషికిగాను 2006లో జ్ఞానవీఠ కుటుంబికులు మధ్య గోవాలో ప్రియోక్‌ పురస్కారం అందుకున్నారు. గ్రామానికి చెందినవారు.. రవింద్ర పణజి ( లె లోని లైసితుం హైస్కూలులో చదువు విద్యార్థి దశ లోనే రవీం[దలో జాతీయభావాలు పొంగులువారాయి, ఆ స్ఫూర్తితో గోవా విమోచనోద్యమం లోకి (క్రియాశీలంగా దూకారు. అప్పుడే స్థానిక నాయకులతోనూ జాతీయ నాయకుల తోనూ: సన్నిహితసంబంధాలు పెంచు కున్నారు. రామ మనోహర్‌ లోహియా 'జ్ఞానపీఠాలు 147

(ప్రభావం వల్ల రవీంద్రలో విశేష భాషాభిమానం ఉరకలెత్తింది. (ప్రజానీకంతో మమైకమయ్యేందుకు మాతృభాష శక్తిమంతమైన సాధనంగా ఎలా ఉపకరించేదీ గ్రహించారు. అదే కొంకణి పట్ల రవీంద్రునికి లక్ష్యనిర్దేశం చేసింది, అప్పటికే గాంధీజీ ఆదర్శాలు ఆయనను ఆకర్షించాయి... వార్దా చేరుకున్న రవీంద్ర కేల్మర్స్‌ అక్కడ గాంధీజీకి అత్యంతాస్తడు అయిన కాకాసాహెబ్‌ కాలేల్కర్‌ వద్ద భక్తిశ్రద్ధలతో శిష్యరికం చేశారు. తర్వాత ఢిల్లీలోని గాంధీ మెమోరియల్‌ మ్యూజియంలో [గ్రంథపాలకుడిగా పనిచేశారు. ఆ దశలో గోవా పరిస్థితులు పిలుపునిచ్చాయి.. తిరిగి గోవా విమోచనోద్యమంలో నేతృత్వపాత్ర వహించారు, ప్రపంచం నలుమూలల్లో ఉన్న కొంకణి (ప్రజలను ఏకం 'చేసే సంకల్పంతో. 'గోమంత్‌ భారత్‌” అనే వారపత్రికను ప్రారంభించారు, ఇది ముంబయి నుంచి అయిదు సంవత్సరాల పాటు లాటిన్‌ లిపితో వెలువడింది, విమోచనోద్యమంలో పాల్గొన్నందుకు ఆయనను. పోర్చుగీసు ప్రభుత్వం జైలులో పెట్టింది, 1961లో భారతసైన్యం దండెత్తి గోవాను మన దేశంలోకి విలీనం చేసుకున్నప్పుడు రవింధ్ర కేల్కర్‌ విడుదల అయ్యారు. గోవా విముక్తి కలిగించిన ఆనందహేల మిన్నుముట్టిన అనతికాలంలోనే రవీంద్ర కేల్మర్‌ను తీవ్రంగా కలవరపరచే పరిస్థితులు వదురయ్యాయి. గోవాను పొరుగునవున్న మహారాష్ట్రలో కలిపేందుకు యత్నాలు ముమ్మరంగా. సాగడం, తన (ప్రాంత అస్తిత్వపరిరక్షణనే ఆయన తక్షణకర్తవ్యంగా భావించారు.. గోవాను కలిపి వేసే సంకల్పాన్ని ప్రతిఘటిస్తూ ప్రారంభమైన ఉద్యమంలో రవీంద్ర కేల్కర్‌ పాత్ర బలీయమైనది, 1967లో జరిగిన ప్రజాభిప్రాయసేకరణతో గోవాకు ప్రత్యేక అస్తిత్వం నిలబడింది. అది కేంద్రపాలిత ప్రాంతంగా స్వతంత్రప్రతిపత్తితో కొనసాగింది. తదనంతరం గోవా: ప్రత్యేక రాష్ట్రంగా అవతరించింది. ఉద్యమైక జీవిగా ప్రస్థానం సాగిస్తున్న రవీంద్ర కేల్కర్‌కు తనకు అత్యంత ప్రీతిపాత్రమైన కొంకణి భాషపై కృషి చేయడానికి తగినంత సమయం లభించింది. మరాఠీ భాష మాండలికంగా 'ప్రచలితమవుతున్న కొంకణి సముజ్వలభాషగా గుర్తింపు పొందేందుకు బృహత్తరంగా ప్రయత్నాలు సాగ్రించారాయన.. ఇందుకోసం 'కొంకణి భాషా మండల్‌ అనే. పేరుతో ఒక సంస్థ రూపుదిద్దుకుంది. తన మాతృభాషకు తగిన స్థానం చేకూర్చడం కోసం రవీంద్ర కేల్కర్‌ సాహిత్యసృజనను ఓక సాధనంగా చేసుకున్నారు. ద్విముఖంగా సాగించిన. భాషోద్యమం ఫలితంగా కొంకణి సంపూర్ణభాషగా. గుర్తింపు పొందింది. విద్యాబోధనలో, పరిపాలనలో మాధ్యమంగా ఉండాలని ఆయన జరిపిన పోరాటం ఫలితంగా గోవా శాసనసభ కొంకణిని అధికారభాషగా ఆమోదిస్తూ అందుకు తగిన చట్టాన్ని కూడా రూపొందించింది. రవీంద్ర కేల్కర్‌ కొంకణికి చేయవలసిన మరొక ముఖ్యసేవ దానికి రాజ్యాంగస్థాయి కల్పించడం. అది. అంత సులభసాధ్యం. కాదు. బి.జె. ఖేర్‌ అధ్యక్షులుగా ఏర్పడిన కేంద్ర అధికార భాషాసంఘం: భారతదేశంలో 179 భాషలు, 549 మాండలికాలు ఉన్నట్లు "పేర్కొంది. ప్రతి వ్రాంతంవారూ తమభాషకు అలాంటిస్థాయి సమకూరాలని యత్నాలు 148 గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

సాగిస్తున్న తరుణమది, రవీంద్ర కేల్కర్‌ తనకు ఎదురైన చిక్కులన్నింటినీ తొలగించుకోగలిగారు: చివరకు భారతరాజ్యాంగం ఏనిమిదో షెడ్యూల్‌లో కొంకణిని చేర్చడంతో ఆయన ప్రయత్నాలు సఫలమయ్యాయి.

అత్యధికభాగం తన రచనావ్యాసంగాన్ని మాతృభాష కొంకణి వైభవప్రకటనకు, వికాసాభ్యుదయాలకు దోహదకారిగా వినియోగించిన విలక్షణసాహితామూర్తి రవీంద్ర కేల్కర్‌. ప్రజలలో అవగాహన పెంచ్చి కొంకణి పట్ల మమతాభిమానాలు 'వర్ధిల్లజేసేందుకు దీక్షతో రచనను ఒక యజ్ఞంగా ఆయన చేపట్టి శతాధికంగా గ్రంథాలు వెలువరించారు. “ఆమి భాష కొంకణిచ్‌' గంథం తలమానికంగా నిలుస్తుంది. సాధారణప్రజలకు కొంకణి బెన్నత్యాన్ని సుబోధకంగాచేసే ఈ [గ్రంథం అత్యంతజనాదరణ పొందింది, సరళసుందరమైన శైలి, స్పష్టమైన అభివ్యక్తి నింపుకున్న ఈ కృతి పాఠకులలో మాతృభాష పట్ల గౌరవాదరాలు పెంచింది.

“భాషెచెమ్‌ 'సమాజశాస్త్ర' కొంకణి భాషపై ప్రామాణికగ్రంథం.. “ఫాల్లెంట్‌ కొంకణి కిత్యాక్‌ గ్రంథం పూర్తిగా విద్యారంగానికి. అంకితమైన (గ్రంథం; గోవాలో విద్యార్థులకు తమ' మాతృభాష కొంకణిలో. బోధన జరిపితేనే వారీ చదువులు అర్ధవంతమవుతాయని ఆయన 'ఈ [గ్రంథంలో 'సప్రమాణంగా. విశదీకరించారు. ఆయన రూపొందించిన కన్నడ సాహిత్య గ్రంథసూచి ఎంతో విలువైన సమాచారం. అందించింది. సత్యాగ్రహ్హ్‌, నవీశాల, మహాత్మా, తులసి, బహుభాషిక్‌ భారతంత్‌ భాషెన్నె సమాజశాన్త్ర, మంగళ్‌ ప్రభాత్‌ సర్టాక్‌చి అంతర్‌కథ, 'సమధ, ముక్తి, వెలెవాలియె ఘుల్లూ వాతంబె, పాంథశాల్న మహాభారత అనువాదం వంటి [గ్రంథాలు రవీంద్ర కేల్కర్‌కు కొంకణి సాహిత్యంలో సుస్థిరస్థానం

రవీంద్ర కేల్కర్‌. కేంద్ర సాహిత్య అవార్డు, అనువాద పురస్కారం, సౌహార్ట్‌ సమ్మాన్‌, గోవా కళా అకాడమీ పురస్కారం, అకాడమీ ఫెలోషిప్‌ మొదలైనవి అందుకున్నారు. భారత ప్రభుత్వం 'పద్మభూషణ్‌'తో సత్కరించింది. ఆయన 2010 ఆగస్టు 27న మార్మగోవాలో పరమపదించారు. ప్రభుత్వం అధికారలాంఛనాలతో అంత్యక్రియలు నిర్వహించింది. మాతృభాషాభిమానానికి నిలువెత్తు ప్రతిరూపమైన రవీంద్ర కేల్కర్‌ కీర్తి సాహితీలోకంలో చిరన్యాయిగా భాసిస్తుంది. జ్ఞానపీఠాలు 149

ము పరిఢవిల్లిన సంసృతసాహితీ సౌరభం సత్యవప్రత శౌస్తి సంస్కృతాధ్యాపనంలో అంతర్జాతీయ. ఖ్యాతి _ 'సత్యవ్రతశాస్త్రి 1980 సెప్టెంబరు 29న గడించిన సత్యవ్రత శాస్త్రి వివిధ విశ్వ _ జన్మించారు. స్వస్థలం పంజాబు రాష్ట్రం. విద్యాలయాలలో అచార్యుడుగా, ఉపకులపతి _ మ్రాతృృభాష హిందీ తండ్రి సుప్రసిద్ధ గానే కాకుందా మవోకవిగ్భా అసాధారణ వండితులు చారుదేవ శాస్త మ విమర్శకు దుగా అందించిన సేవ లు అనువంశికంగా సత్యవ్రత శాస్త్రికి పాండితీ అగణ్యాలు, సంస్కృతభాషకు ప్రప్రథమంగా _ కర్మ సంక్రమించింది. ప్రాథమికదశలో ఆయనదే. 2006 సంవత్సరానికి ఈ విశిష్ట “రపిఫి0 ౯౦6 ఐద్దిన బశాలు. శాస్ట్ర పురస్కారాన్ని, కొంకణి భాషకు జ్ఞానపీఠ బాల్యంలోనే సంస్కృత భాషాపాటవం, వురస్మారాన్ని మొదటిసారి సమకూర్చిన సాహిత్యాభిరుచి అబ్బాయి... తండ్రి తన రవీంద్ర కేల్కర్‌తో సంయుక్తంగా స్వీకరించడం కుమారున్ని ది న్నత సంస్కృతాధ్యయనం. విశేషం. కోసం వారణాసికి పంపారు... అక్కడ మహాపండితులు పండిత సుఖదేవ్‌ వద్ద, పిమ్మట డా, సిద్దేశ్వర్‌ వర్మ వద్ద దీక్షతో శాన్సి నంన్సతం అబభ్యనించారు. అనంతరం పంజాబీ విశ్వవిద్యాలయం నుంచి సంస్కృతంలో బి.ఏ. (ఆనర్స్‌), ఎం,ఏ, వట్టాలు న్వీకరించారం. సంస్కృతంలో విస్తృత పరిశోధనలు జరిపి బెనారస్‌ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం. నుంచి శేర5్‌0 గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

పిహెచ్‌.డి. పట్టా అందుకున్నారు. ఢిల్లీ విశ్వవిద్యాలయం నుంచి పిలుపు వచ్చింది. అక్కడ సంస్కృతశాఖలో అధ్యాపకపదవి స్వీకరించారు. ఈ అధ్యాపనం అకుంఠితంగా నాలుగు దశాబ్దాల షాటు ఆ విశ్వ విద్యాలయంలోనూ, ఇతర. చోట్లా కొనసాగింది. ఢిల్లీ విశ్వ విద్యాలయంలో ఆచార్యునిగా సంస్కృత శాఖాధ్యక్షునిగా, ఆర్ట్‌ ఫ్యాకల్టీ డీన్‌గా పనిచేశారు. గొప్ప విద్యావేత్తగా పరిఢవిల్లిన సత్యవ్రత శాస్తిని ఎన్నెన్నో ఉన్నతపదవులు వరించాయి. ఒడిశా రాష్ట్రం పూరిలోని శ్రీ జగన్నాథ సంస్కృత విశ్వవిద్యాలయం ఉపకులపతిగా అనన్యసామాన్యకృషి చేశారు. ఆయన (్రతిభావ్యుత్పత్తులు ప లుదేశాల విశ్వ విద్యాలయాధికారుల దృష్టిని ఆకర్షించాయి. సంస్కృతభాషాఖిమానం కారణంగా ఎన్నో విశ్వవిద్యాలయాల్లో, సందర్భ్శక ఆచార్యునిగా విశిష్టసేివలందించారు. బ్యాంకాక్‌లోని చులలాంగ్‌ కొరన్స్‌ శిల్పకొరన్‌ విశ్వవిద్యాలయాలు, థాయ్‌లాంద్‌లో నాంగ్‌ఖాయ్‌లోని నార్త్‌ ఈస్ట్‌ బుద్ధిస్ట్‌ విశ్వవిద్యాలయం, జర్మనీ 'దేశం తుబిన్‌జెన్‌ విశ్వవిద్యాలయం, బెల్జియం దేశం. ల్యువెన్‌లో వున్న క్యాథలిక్‌ విశ్వవిద్యాలయం, కెనడా దేశం ఎడ్మంటన్‌లో వున్న ఆఅల్బర్దా విశ్వవిద్యాలయాలకు ఆయన సేవలందించారు. థాయ్‌లాండ్‌ రాకుమారి మహాచక్రి సిరింధరన్‌, సత్యవ్రతశాస్త్రి శిష్యురాలుగా సంస్కృతంలో ఏం,ఏ. పట్టా అందుకోవడం విశేషం. ఆయన యూరపు, ఉత్తర అమెరికా, ఆగ్నేయాసియా లోని అనేక విశ్వవిద్యాలయాలలో నూటికిపైగా ప్రత్యేకప్రసంగాలు చేసి, తన పాండితీగరిమతో (శోతల్ని ముగ్గులు గావించారు, ఎన్నో జాతీయ, అంతర్జాతీయ సాహితీసమ్మేళనాల్లో పాల్గొన్నారు.. సంస్కృతంలో అపారపాండిత్యం సముపార్షించిన్నా, ఆయన ఆ భాష పట్ల ఆధునికభావాలు పెంచుకున్న అభ్యుదయవాది. ఒక సందర్భంలో ఆయన వ్యక్తపరచిన ఈ అభిప్రాయాలే ఇందుకు తార్కాణాలు - సంస్కృతం అమరభాష, అది సజీవ మహాస్రవంతి. దానిని మృతభాషగా కొందరు భావించడం. దోషపూరితం. ఎందుచేతనంటే లక్షలాదిమంది ఇప్పటికీ సంస్కృతాన్ని నేర్చుకుంటున్నారు. ఎప్పటికప్పుడు ఆ భాష మారిన పరిస్థితులకు అనుగుణంగా తనలో కొత్తపదాలు చేర్చుకుంటున్నది. పూర్వమే పండితులు బంద్హీ కలమ్‌ వంటి పర్షియన్‌ పదాలు స్వీకరించారు. ఈ నాడు వైజ్ఞానికరంగంలోనూ తన ఆవిష్కరణలకు తగినట్లుగా “స్టెతస్మోహిను “ఉద(శ్రవణ యంత్రం*% “కంపూటరు'ను 'సంగణక యంత్రం! అంటున్నారు. సత్యవ్రత శాస్తి సాహితీకృషి బహురూపవిలసితం.. పన్నెండో ఏటనే ఆయన తొలికవిత ప్రచురితమైంది. అప్పటినుంచి సాహితీప్రస్థానం నిరంతరంగా సాగింది. “రామకీర్తి మహాకావ్యమ్‌' అనేది పేరే సూచిస్తున్నట్లు సాటి లేని మహాకావ్యం. పండితలోకం ప్రశంసలందుకున్న కృతి. “బృహత్తరమ్‌' భారతమో ఆయన. కావ్యనిర్మాణదక్షతను నిరూపిస్తుంది. బృహత్తర భారతదేశ వైభవోన్నతికి ఇది మణిదర్పణం... గౌతమబుద్భుని చరిత్రలో “శ్రీ 'జ్ఞానపీఠాలు 151

బోధిసత్త్రచరితమ్‌' సంస్కృతసాహిత్యంలో మైలురాయిగా భాసిస్తోంది. 'సర్మన్యాదేశ। సుతరాం విభాతి" మరో విలక్షణకావ్యం. జీవితచరిత్రను మహాకావ్యాలుగా తీర్చిదిద్దడంలో సత్యవ్రతశాస్తి ప్రతిభ అసామాన్యం. “ఇందిరాగాంధీ చరితమ్‌), “శ్రీగురుగోవింద చరితమ్‌” ఇందుకు ప్రబల ఉదాహరణలు. అదేరీతిగా దేశచర్రితకు నపాతం కావ్యగౌరవం నమకూర్చిన కవిశేఖరుడాయన. థాయ్‌లాండ్‌ వైభవాన్ని చిత్రించే కావ్యం 'థాయ్‌దేశ విలాసమ్‌'. లేఖల రూపంలో కావ్యసృజనకు శ్రీకారం చుట్టిన కావ్యం “పత్రకావ్యమ్‌* సంస్కృతసాహిత్యం నుంచి ఏరి కూర్చిన వేయి ముత్యాలహారం. “సుభాషిత సహస్రమ్‌ సత్యవ్రత శాస్త్రి విమర్శన[గ్రంథాలు అత్యంత(వ్రామాణికాలు, "కవి సృజనలో పదాలు అలవోకగా జాలువారుతాయ్య్మి రామాయణాన్ని భాషాశాస్త్రదృష్టితో అనుశీలించిన ఘనత ఆయనదే, అదే “ది రామాయణ - ఎ లింగ్విస్టిక్‌ స్టడీ? 'యోగవాసిష్టమ్‌” గ్రంథంలోని భాషను, కవితను విశ్లేషించార్ము మరొక విమర్శన([గ్రంథం 'కాళిదాసుూ కృతిలో ఆధునిక సంస్కృతసాహిత్యంలో మహాకవి. ప్రాభవాన్ని వింగడించి చూపారు, 'ఎస్సేస్‌ ఆన్‌ ఇండోలజీ' ఆయన వైదువ్యాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. మ్యూక్టానాల్‌ ఆంగ్లకృతిని “వైదిక వ్యాకరణమ్‌” పేరుతో సంస్కృతంలోకి అనువదించారు,

సత్యవ్రత శాస్త్రి విమర్శన్మ పరిశోధనకృషి ఇంకా సాగుతూనే వున్నాయి. ఉదాహరణకు ప్రస్తుతం థాయలాంద్‌లోని సంస్కృతశాసనాలు, హిందూ దేవాలయాలపై పరిశోధన జరుపుతున్నారు. ఆగ్నేయాసియాలోని సంస్కృత పదావళి, రామకథపై (గ్రంథరచనలో నిమగ్నమయ్యారు. ఆయనిప్పుడు న్యూ ఢిల్లీలో నివసిస్తున్నారు.

ఇప్పటివరకు సత్యవ్రత శాస్త్రి దేశ, విదేశాలలో నలఖై ఏడు పురస్కారాలు, సన్మానాలు స్వీకరించారు. వాటిలో కొన్నీ- సాహిత్య అకాడమీ, భారతీయ భాషా పరిషత్తు, శిరోమణి సంస్కృత సాహిత్యకార్‌, పండిత జగన్నాథ్‌ పద్యరచన, కాళిదాసు, ఢిల్లీ సంస్కృత అకాడమీ, వేదాంగ పురస్కారాలు. మహామహోపాధ్యాయ, వాచస్పతి, శాస్త్ర చూడామణ్మి దేవవాణీరత్న వంటి బిరుదులందుకున్నారు.. పెక్కు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల నుంచి సన్మానాలు పొందారు. చాలా విశ్వవిద్యాలయాలు గౌరవ డాక్టరేట్లు ఇచ్చాయి. భారత ప్రభుత్వం 'పద్మత్రీ” ప్రదానం చేసింది. వీటి పరాకాష్టగా జ్ఞానపీఠ పురన్మారం: లభించింది,

సంస్కృతజగతి గర్వించతగిన గొప్ప సాహితీవతంసుడు సత్యవ్రతశాస్త్రి. 152 గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

| ఖో స్స స్‌ నీ ఒ.ఏన్‌.వి. కురుప్‌ షో కేరళ కవి కౌస్తుభం న పద్యరచనలో సిద్ధహస్తుడైనా గేయం, గీతం, _ కేరళలోని కొల్లం జిల్లా, చవరా గ్రామంలో పాటల్ని బలీయ. జనచైతన్యవాహికలుగా _ ఒ,వన్‌,వి.. కురుప్‌ 1931 మే 27న స్వీకరించి అపూర్వవిజయా లు సాధించిన న్మించారం. అయన మ్రర్తికేరు తేజోమయదర్చణాలు, ప్రజల హృదయ చ టబ్‌ 20 కం నను శక 1 బాల్యంలోనే కురువ్‌ తండ్రిని నందనలకు (ప్రతిధ్వనులు, 2007లో ఆటయారు అవమదాయన వయన జ్ఞానపీఠ పురస్కారం అందుకున్నారాయన... సర్నడ్రళ్ల స్వగ్రామం చవరాలో ఉన్న మలయాళ భాష భారతదేశపు అగతమ = పు సాహితీమణికిరీటం ధరించడం ఇది. పభుత్వ పాఠశాలలో చదువుకున్నారు. ఆర్థికశాస్త్రం ఐచ్చికాంశంగా చదివి బిఏ పట్టా అందుకున్నారు. పిమ్మట త్రివేండ్రం వెళ్ళి, అక్కడి తిరుచానూరు(కేరళు విశ్వవిద్యాలయంలో చేరి మలయాళ సాహిత్యంలో ఎంఏ పట్టా పొందారు, కురుప్‌ మలయాళంలో సముపార్దించిన విశేషపాండిత్యాన్ని, ఆయన (ప్రజ్ఞా పాటవాలను విద్యారంగం గుర్తించింది. ఆయనకు ఎర్నాకులంలోని మహారాజా జ్ఞానపీఠాలు 159

కళాశాలలో అధ్యాపక పదవి లభించింది. అధ్యాపకుడుగ్మా విద్యావేత్తగా కురుప్‌ సుదీర్హ ప్రస్థానానికిది నాంది. ఆయన త్రివేండ్రంలోని యూనివర్సిటీ కళాశాల, కోజికోడ్‌లోని ఆర్ట్స్‌ -సైన్స్‌ కళాశాల, త (క) లస్సెరాలోని 'బైన్నెన్‌ కళాశాలలో అమూల్యసేవ లందించారు, తర్వాత 'త్రివేండ్రంలోని ప్రభుత్వ మహిళా కళాశాలలో మలయాళ శాఖాధ్యక్షుడిగా విశేషకృృషి చేశారు. కాలికట్‌ విశ్వవిద్యాలయంలో సందర్శక ఆచార్యుడిగా కూడా ఆయన సేవలు: చిరస్మరణీయాలు. మేధావిగా, విద్యావేత్తగా కురుప్‌ విస్సృత సేవలందించడమేగాక, కేరళ సంప్రదాయకళలు, సంస్కృతి వ్యాప్తి కోసం ప్రత్యేక కృషి చేశారు. ఇంకా చేస్తూనే. ఉన్నారు. కేంద్రసాహిత్య అకాడమీ. కార్యవర్గ సభ్యునిగా, కేరళ సాహిత్య, అకాడమీ విశిష్టసభ్యునిగ్గా, కేరళ కళామండలం. అధ్యక్షునిగా అభ్యుదయ రచయితల సంఘం అధ్యక్షునిగా ఎంతో తోడ్పాటునందించారు. రష్యా, యుగోస్లేవియా, సింగపూర్‌: అమెరికా జర్మనీ, మొదలైన దేశాలలో జరిగిన సాహిత్యసమ్మేళనాలలో కురుషప్‌ పాల్గొని అమూల్యసందేశాలు వినిపించారు.

కేరళ ప్రజలు గాఢంగా అభిమానించే ఆధునిక మలయాళీ కవుల్లో ఒ. ఎన్‌. వి కురుప్‌ అ(గ్రపంక్తిని అలంకరిన్తారు. పాట ప్రక్రియను ఆయన కలం అత్యంత ఉన్నతశిఖరాలకు చేర్చింది. వాస్తవానికి పాట కేరళీయులపై అత్యంత ప్రభావం చూపింది. పడవ పాటలు, జానపద గేయాలు, రంగస్థల గీతాలు గొప్ప స్ఫూర్తిమంతాలు. కురుప్‌ ప్రారంభంలో గణబద్ధ పద్యాలు, మాత్రాచ్చందంలో గేయాలు రచించి కవితాలోకాన్ని ఆనందింపజేశారు. ఆయన మౌలికంగా అభ్యుదయ = మానవతావాది, రూపం ఏదైనా భావజాలం మాత్రం జనహితాన్ని కాంక్షించేది. ఆయన తొలి కవిత 'మున్నోత్తులో ప్రజల్ని ముందుకు సాగమని ఉద్బోధించారు. ఇది 1946లో ఒక వారపత్రికలో ప్రచురితమైనప్పుడే పాఠకులు ఆయన నిశితగళాన్ని విన్నారు. అప్పుడాయన ఇంకా ఎస్‌.ఎస్‌. ఎల్‌.సి. విద్యార్థి. ప్రథమ కవితాసంపుటి “పారుతూన్న సౌందర్యం” 1949లో వెలువడింది. ఇందులోనూ చైతన్య ఉద్దీపకవితలే చోటు. చేసుకున్నాయి. “దాహిక్కున్న పానపాత్రం'లో 1946-56 మధ్య ఆయన రచించిన కవితలున్నాయి. ప్రతీకాత్మకంగా చైతన్యాన్ని చూపడంలో ఆయనకు. ఆయనే సాటి. ఒక కవితలో ఇలా అంటారు- “నిద్రలోనుంచి లేచి ప్రపంచాన్ని చీకట్లో చూశాను. అప్పుడు హఠాత్తుగా ఎదుట (ప్రత్యక్షమయింది/ ఒక చుక్క వెలుగు”. మరో కవితలో వెలిబుచ్చిన భావం - “మనోహర హిమవత్సుత్రి ఓ గంగా! హరిత శాద్వలాల నేస్తం ఓ ఓల్లా! మీరిద్దరూ గిటారు మీటుతూ ఒక గీతం ఆలపిస్తున్నారు”

పాట మహాప్రభంజనం సృష్టించగలదని నిరూపించిన ఘనత కురుప్‌దే. తొప్పిల్‌ భాసి రచించిన “నీంగళెన్నై కమ్యూనిస్టాక్కి (నువ్వే నన్ను కమ్యూనిస్టు చేశావు) నాటకానికి కురుప్‌ పాటలు 'సమకూర్చారు. ఇవి భావంలో, శైలిలో పూర్తిగా కొత్తపంథా తొక్కాయి. వీటికి ప్రజల నుంచి అనూహ్యస్పందన లభించింది. కేరళ రాజకీయ. ముఖచిత్రాన్ని న్తరశీ గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

మార్చడంలో ఈ పాటలు ముఖ్యభూమిక వహించాయని విశ్లేషకుల భావన, ఇది 1957 నాటి సంగతి. కురుప్‌ రచనాప్రతిభను. వెంటనే చలనచిత్రరంగం వినియోగించుకుంది. “కలం మరున్ను' చిత్రంతో ప్రారంభమైన గీతరచన విజయోన్ముఖంగా సాగింది. ఇప్పటి వరకు 232 చిత్రాలకు తొమ్మిది వందలకు పైగా గీతాలు రచించారు. ఆయన గీతాలకు జాతీయ, రాష్ట్ర స్థాయుల్లో పదీహేను అవార్డులు లభించాయి. రెండు చిత్రాలకు “ఏషియా నెటో పురస్కారం అందుకున్నారు. సినీగీత రచన, నాటకాలకు షాటల రచనతో పాటు: కావ్యసృజన కూడా శక్తిమంతంగా సాగించారాయన., 'భూమిక్కు ఒరు చరమగీతం'లో నేలతల్లి ఆక్రందనను ఉద్విగ్నంగా వినిపించారు. "సైలెంట్‌ వ్యాలీ ఆందోళన దీనికి భూమిక. కేరళలోని రెయిన్‌ ఫారెస్టుల పరిరక్షణకు సాగిన ఉద్యమనేపథ్యంలో రచించిన మహాకావ్యమిది. పర్యావరణ రక్షణ పట్ల కురుప్‌ ప్రత్యేక ఆసక్తి ఇందులో కనిపిస్తుంది. “ఉప్పు రసార్దకావ్యం.. ఇందులో ఓక నాయనమ్మ తన మనవడిని చిన్నప్పుడు ఏలా పెంచిందో అతనికి వివరిస్తుంది. తన మరణం తర్వాత కూడా తనను ఎలా గుర్తు పెట్టుకుంటారో చెబుతూ “బియ్యపు గంజిలో నేను కలిపిన ఉప్పు నీ మనసులో ఎల్లకాలం మెదులుతుందిరా నాయనా[ అంటుంది. కావ్యం ప్రతీకాత్మకంగా సాగుతుంది. మరుభూమి, నీలక్కన్నుకళ్‌, మయిల్‌పీవి, ఒరుతుల్లి వెలిచ్చమ్‌, అగ్నిశలభంగళ్‌, మాణిక్యవీణ, అక్షరం, కరూత్త పక్షియుడె పొట్టు, సారంగ పక్షికళ్ళ్‌ మృగయ, దినాంతం, తొన్ను అక్షరంగళ్ళ్‌ అపరాహ్హం, వెరుతె, స్వయంవరం, భైరవన్తై తుటి, ఉజ్జయిని, వలప్పాట్టుకళ్‌ వంటి కృతులు మలయాళసాహిత్యాన్ని సుసంపన్నం చేశాయి. కురుప్‌ గద్య రచనలు - కవిత యెలె సమాంతర రేఖకళ్‌, కవితయెలె ప్రతిసంధికళ్‌: పాధేయం, కాల్పనికం మొదలైనవి ఆయన ఉత్తమ విమర్శనదృష్టికి తార్కాణాలు.

కురుప్‌ సోవియట్‌ ల్యాండ్‌ నెహ్రూ, జాషు(ఘ)వా వయలార్‌ రామవర్శ, ఎళుత్తచ్చన్‌, విశ్వదీప్‌, ఉల్లూర్‌, కేరళవర్మ, ఆసాన్‌, వల్లత్తోళ్‌ భారతీయ భాషాపరిషత్‌, రామశర్మ ట్రస్టు, బహరీన్‌ కేరళలీయ సమాజ్‌, కేంద్రసాహిత్య అకాడమీ, 'కేరళ సాహిత్య అకాడమీ మొదలైన అవార్జులను ఆయా సంస్థల నుండి అందుకున్నారు, కేరళ విశ్వవిద్యాలయం గౌరవ డాక్టరేటు ప్రదానం చేసింది. భారతప్రభుత్వం పద్మశ్రీ, పద్మవిభూషణ్‌ గౌరవాలతో'. సత్కరించింది. ఆయనకు కేరళ హిందీ ప్రచారసభ 'సాహిత్య కళానిధి' అనే బిరుదును ఇచ్చింది. ఒ.ఏన్‌.వి.కురుప్‌ భారతదేశం గర్వించదగిన మహాకవులలో ఒకరు.

1 ఇ

న ౯ .

నూ ఖే.

ల షెల్‌ | సీ

అఖ్గాక్‌ మహ్మద్‌ఖాన్‌ షహర్వార్‌ క 1/6

'నజమ్‌'కు నగిషీలు చెక్కిన శిల్పి వ న నాం

షహర్యార్‌

విద్యావేత్తగ్మా విశ్వవిద్యాలయ స్థాయి ఉర్దూ _ 'షహర్యార్‌ 1936 జూన్‌ 16వ తేదీన

ఆచార్యుడుగా విశేష్రీర్తి నార్జించిన అఖ్లాక్‌ ఉత్తరప్రదేశ్‌ రాష్ట్రం బరేలీ జిల్లా బెన్లాలో

మహ్మద్‌ఖాన్‌ షహర్యార్‌ ॥ చలనచిత్ర గత జన్మించారు. వారిది ముస్లిం రాజపుత్‌

రచయితగా అసంఖ్యాక సంగతాభిమానులను కుటుంబం. తండ్రి న్వన్ఫలం లోనే

అనం పలాలను గా మందం న. ఉపాధ్యాయుడుగా పనిచేశారు. ఆయన

ల న నొటి. ఉర్దూ భాషలో మంచి ప్రవేశమున్నవాడు.

రసవ్లావితం చేసిన కవివరేణ్యుడు. ఆయనకు 'కమశక కుష య పద నలి న

2008 సంవత్సరం జ్ఞానపీఠ పురస్కారం గా” షు ఆర్యాయా వదింగా నిలిచిన

లభించింది. ఉర్దూ సాహిత్యానికి అత్యంత ఆదర్భవాది. షహర్యార్‌కు చిన్ననాటనే

(ప్రతిష్టాత్మకమైన ఈ పురస్కారం లభించడం జొ మాభఖిమానం అలవడింది. తండ్రి

దీంతో నాలవసారి అయింది. మార్గదర్శనం లభించింది, వాఠశాల

-. విద్యను బులంద్‌ షహర్‌లో పూర్తి చేశారు, తెలివతేటలున్న విద్యార్థిగా ఉపాధ్యాయుల ('ప్రశంసలందుకున్నారు. షహర్యార్‌కు బాల్యం నుంచే సంగీత మంటే మక్కువ. తాను విన్న గీతాలను, గజల్‌ చరణాలను ఆలపించి తోటి విద్యార్థుల్ని అలరించే వారు. శరీరదార్థ్యమున్న షహర్యార్‌కు క్రీడల పట్ల విశేషాసక్తి పాఠశాల ఆటల పోటీలలో ప్రథముడుగా. నిలిచేవారు. 156 గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

క్రీడాకారుడుగా ఎదిగి జాతీయస్థాయిలో పేరు ప్రఖ్యాతులు గడించాలని షహర్యార్‌ ఆకాంక్ష, కానీ తండ్రి ఆలోచన వేరు. కుమారుణ్ని పోలీసు అధికారిగా: చూడాలని ఆయనకు బలమైన కోరిక. ఇద్దరి భావాలు భిన్నంగా ఉన్నాయి. పట్టుదలలో సడలింపు లేదు. షహర్యార్‌కు స్వాభిమానం అధికం, తండ్రి లక్షణం కూడా అంతే. చివరకు షహర్యార్‌ తండ్రిని ఎదిరించి ఇల్లు విడిచి వెళ్లిపోయారు; ఆ పరిస్థితుల్లో స్పష్టమైన మార్గం కనిపించలేదు. కొంతకాలం “అంజుమన్‌ తరక్మీ. నం ఉర్చూలో పనిచేశారు. అది మానుకున్నారు. తిరిగి గమ్యం తెలియని యాత్రలు: సాగిస్తున్న దశలో ఆపద్చాంధవుడిలా. ఖలీల్‌ - ఉర్‌ - రహమాన్‌ అండ లభించింది. రహమాన్‌ ఉర్జూలో ఉద్దండపండితుడు, పేరున్న కవి. అలీఘర్‌ విశ్వవిద్యాలయంలో అధ్యాపకుడు. ఆయన సహకారంతో షహర్యార్‌ ఆ విశ్వవిద్యాలయంలో ఉరూశాఖలో కల్పనా సాహిత్యం బోధించేందుకు నియుక్తుడయ్యారు. అదే విశ్వవిద్యాలయం నుంచి పిహెచ్‌.డి. పట్టా అందుకున్నారు. ఆ విశ్వవిద్యాలయంలో ఆచార్యపదవి నిర్వహించారు. ఆ శాఖ అధ్యక్షస్తానం వహించి 1996లో పదవీవిరమణ గావించారు. “షేర్‌ - ఒ - హికృత్‌' పత్రికకు సహ సంపాదకులుగా వ్యవహరించారు. ఇది సాహిత్యపత్రిక. ఉర్దూ బోధన, కవితాస్ఫజన సమప్రతిభతో సాగించిన. సవ్యసాచి షహర్యార్‌, రచనా వ్యాసంగాన్ని పవిత్రంగా భావించారాయన, నిష్టతో కవితాసృజన చేశారు, ఆయన కవితలన్నీ సాంద్రతరంగా ఉంటాయి. భాషాపుష్టి శబ్దరామణీయకత నింపుకున్న కవితలవి, ఆధునిక కవితారచనకు కొత్త ఒరవడి. దిద్దిన షహర్యార్‌కు ఉర్దూ సాహితీరంగంలో విలక్షణ స్థానముంది. జనజీవనసమస్యల చిత్రణ ఆయన కవితల్లో నూతనమార్గంలో ఆవిష్ట్రతమవుతుంది. ప్రజల వేదనలు, సుఖదుఃఖాలు చూపిన తీరు ఆశ్చర్యం. కలిగిస్తుంది. షహర్యార్‌ గజల్‌, నజమ్‌ ప్రక్రియలను సమున్నతస్థాయికి తీసుకువెళ్లారు. ప్రేమ, విరహం వంటి అంశాలను వదలిపెట్టి ఆత్మావలోకనంగా అంతర్ముఖీనంగా సాగే ఇతివృత్తాలను. ఎంచుకున్నారు. అత్మాశయంగా 'పైకి. 'వ్యక్తమయ్యే భావాలను: కవితాపరంగా సార్వజనీనం చేయడం ఆయన ప్రత్యేకత. తాత్వికచింత న్న ఆధ్యాత్మికమథనం షహర్యార్‌ కవితల్లో చోటు చేసుకున్నాయి, ఆధునికమానవుని మానసికసంక్షోభానికి అద్దంపట్టే కవితలూ కనిపిస్తాయి... 1965లో ఆయన తొలి కవితాసంపుటి ఇజమ్‌ -- ఇ - అజమ్‌ వెలువడింది.. మేధావిభవం తొణికిసలాడే కవి స్వరాన్ని పాఠకలోకం గుర్తించింది. ఉర్పూ కవితకు కొత్త దిశానిర్దేశం భాసించింది. తర్వాత సాత్వాందర్‌, హిజకే క. మౌసమ్‌, భ్వాచ్‌ కేదర్‌ బంద్‌ హై, నీంద్‌కీ కిర్చన్స్‌. ధూండ్‌ ధుంధ్‌కీ రోషన్‌ వెలువరించారు. రాశి కంటె వాసికి ప్రాధాన్యమిచ్చిన షహర్యార్‌ ప్రతి కవితనూ రసబంధురంగా తీర్చిదిద్దారు.; వస్తువేదైనా నిబిడ కవితాపాటవం వ్యక్తమవుతుంది. దేశంలో భయానకపరిస్థితుల పట్ల ఆగ్రహాన్ని ఇలా చూపారు. “ఈ విద్వేష వలయిత 'నగరంలో/ దివారాత్రాలు. గడుపుతున్నాను/ భయోద్వేగాల ఉధృతిని ఉపశమింపజేసే/ యత్నాలన్నీ విఫలమవుతున్నాయి/ నాలోని రుధిర వేగాన్ని కొలిచే/ నాచేతులెందుకో నిస్తేజమవుతున్నాయి”; జ్ఞానపీఠాలు ర్‌?

ప్రతీకలు, ఉపమానాలు వాడడంలో ఆయన సిద్ధహస్తుడు. అచేతనాన్ని ఒక కవితలో నిరసించారు. “గ్రీష్ణతాపం నుంచి సీతాకోకచిలుకల్ని కాపాడే. చేతులపై/ మళ్ళీ ఎవరో వాతలు పెట్టారు/ దౌమానికి రక్తదాహం అధికం/ తొలగించవలసిన కుళ్లును కనిపెట్టండి/ ఇంకెంతకాలం ఈ మౌన ్రేక్షకపాత్ర/ కదలండి చేతులకు పని కల్పించండి అంటూ. “మురికి బాటలు దాటి రహదారి చేరుకున్నారు/ ఇక దిగులెందుకు, మున్ముందుకు సాగండి” అని వేదనాముక్తుల్ని ప్రోత్సహించారు మరో కవితలో, షహర్యార్‌ కవితావైదుష్యం 'నజమ్‌' ప్రక్రియలో పరాకాష్ట్రనందుకుంది.;: అ ంతర్మథనాన్ని కవిత్వీకరించిన ఒక నజమ్‌ -*ఈ కటారి తీసుకో/ నూరు ముక్కలుగా నన్ను ఖండిచు/ నా ఖండిత దేహాన్ని లాలించు/ దానిపైన నయనాల తుషారం కురిపించు/ తర్వాత హంతకముద్ర ధరించు/ నేను జీవిస్తున్నది ఆ రోజు కోసమే”, కలలు నిద్ర రాత్రి ఇత్యాదులు చాలా వాటికి వస్తువులయ్యాయి. కొన్ని కవితల్లో మార్మికత దాగి ఉంటుంది. కలలపై రాసిన ఒక మనోహర నజమ్‌ = “నీ కనులలో దాచుకున్న స్వప్న నిధుల్ని/ నీకంటె బలధైర్యాలున్నవారికి/ కానుకగా ఇవ్వాలనుకున్నావు గదా! / ఇప్పుడింక ఆలస్యమెందుకు?” నిద్రపై ఒక కవితలో ఇలా అంటారు “నా నేస్తమా/ కనులు. తెరిచి చూడు/ ఈ నిష్ఫల రాత్రిని/ ఇది నీ స్వప్నాలన్నింటికి పరమ శత్రువు/ నీ నిద్రారాహిత్యాన్ని ఈ రాత్రికి అమ్మేయవద్దు", మచ్చుకు మార్మికత దాగిన ఒక నజమ్‌ “సాయంసంధ్య ఆవరిస్తున్న వేళ/ కొందరక్కడ నిలబడి ఉన్నారు/ నా కళ్ళతో నేను చూశాను/ వాళ్ళ గుప్పెళ్ళు గట్టిగా మూసుకుని ఉన్నాయి/ మరి ఈ సైకతరేణువులెలా వచ్చాయి?” చలనచిత్రగీతాలకు కావ్యగౌరవం సంతరింపజేసిన ఘనత షహిర్యార్‌దే. ఆయన రచించిన ప్రతిగీతం ఒక మణిహారంగాా భాసించింది. మిత్రుడు ముజఫర్‌ అలీ దర్శకత్వం వహించిన ఉ(మ్రావ్‌. జాన్‌, గమన్‌, అంజుమన్‌ చిత్రాలకు అద్భుతగీతాలు కూర్చారు, దిల్‌- చీజ్‌ క్యా హై, జబ్‌ భీ మిత్తే హై, క్యా జాగా హై దోస్తో, జీందగీ జచ్‌ భా (ఉమ్రావ్‌ జాన్‌); ఆప్‌ కీ యాద్‌ ఆతీ రహీ (గమన్‌) మొదలైన గీతాలు నేటికీ అశేష అభిమానుల నాలుకలపై నడయాడుతున్నాయి. సినీ గీతరచయితగా ముద్రపడడం ఇష్టం లేక్క అగ్రశ్రేణి నిర్మాతలు కోరినా తర్వాత ఆయన చలనచిత్రగీతాలు రాయలేదు, షహర్వార్‌ కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ, ఉత్తరప్రదేశ్‌ ఉరూ అకాడమీ, ఫెరాక్‌ సర్మున్‌ మొదలైన పురస్కారాలు అందుకున్నారు. అఖ్లాక్‌ మహ్మ్నద్‌ఖాన్‌ షహర్యార్‌. 2012 ఫిబ్రవరి 19న అలీఘర్‌లో కన్నుమూశారు, ఆయన అమరకవి. తాను సృజించిన కవితలు ఉర్దూ భాషకు అక్షయ. సంపదగా నిలిచాయి. 156 గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

అమర్‌కాంత్‌ శ] || విలక్షణ రచనాదీక్షావ్రతుడు ల లలలలలలాలైల! అమర్‌కాంత్‌ ఆధునిక హిందీ కథా ప్రక్రియను ఇతివృత్తం, అమర్‌కాంత్‌ ఉత్తరప్రదేశ్‌ రాష్ట్రం బలియా పాత్రల్కు భావజాలర్మా కథనపరంగా విలక్షణ _ జల్లా భగమల్‌పుర్‌ (నగారా) గ్రామంలో మార్గంలో ఉన్నతశిఖరాలకు చేర్చిన సాహితీ 025 జులై 1న జన్మించారు. విరాణ్మూర్తి అమర్‌కాంత్‌. యౌవనప్రాయం_ శ్రల్లిదండ్రులు అతనికి "పెట్టిన "పేరు నుంచే ఆయన్ని వెంటాడుతున్న శ్రీరామవర్న అది తర్వాత అమర్‌కాంత్‌గా అనారోగ్యాన్నీ. తదనంతరం వృద్దాప్యాన్నీ ఏ మూర న్న నం! న్య గ్‌ శారా నువ ర మాత్రం. లెక్కచేయకుండా నిరంతరం వతిరితాల ల్‌ 2 తలి? లీ రచనలు: సాగిస్తూ షాఠకలోకాన్ని రంజింప స త్యా న్యాయవాలు లత రిజాల. చేస్తున్న గొప్ప సాహితీ తపస్వి ఆయన. *రిది మధ్యతరగతి కుటుంబం. శ్రీ. లాల్‌ శుక్షాతో సంయుక్తంగా అమర్‌కాంత్‌ అమర్‌కాంత బలియాలో ఉన్నత వాఠశాల 2009లో జ్ఞాన వీఠ వృరస్మారాన్ని న్థాయి వరకు చదువుకున్నారు. సాహిత్యాభి అందుకున్నారు. మానం, జాతీయభావాలు ఆయనకు బాల్యంలోనే అలవడినాయి. పత్రికలు బాగా చదివే వారు. అలహాబాదులోని ఇర్వింగ్‌ (శైనవ కళాశాలలో ఇంటర్మీడియెట్‌లో చేరారు. అప్పటికే దేశంలో స్వరాజ్యోద్యమం ముమ్మరంగా సాగుతోంది, ఆమర్‌కాంత్‌పై గాంధీ, నెహ్రా, జయప్రకాశ్‌ నారాయణ్‌ తదితర ప్రఖ్యాతుల ప్రభావం బలీయంగా: ఉంది. జ్ఞానపీఠాలు 159

“క్విట్‌ ఇండియా*' ఉద్యమం అమర్‌కాంత్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించింది. ఆ ఉద్యమంలో క్రియాశీలంగా పాల్గొనే నిమిత్తం 1942లో ఇంటర్మీడియెట్‌ ఫైనల్‌ పరీక్ష రాయకుండానే స్వాతంత్ర్య సమరాంగణంలోకి ఉత్సాహంగా దూకారు. టాల్‌ స్టాయ్‌, దోస్తోయేవ్‌స్కీ, చెకోవ్‌, మాగ్జిమ్‌ గోర్కీ శరత్‌బాబు, రవీంద్రుడు, (ప్రేమ్‌చంద్‌ మొదలైనవారి రచనలు అధ్యయనం చేశారు, కమ్యూనిస్టు భావజాలం వైపు మొగ్గు చూషారు. ప్రగతిశీల దృక్పథం అలవడింది. 1948లో తిరిగి చదువు కొనసాగించి బిష పట్టా స్వీకరించారు. తన ఆలోచనాసరళి దృష్ట్యా జీవికకు పత్రికారంగం అనువుగా ఉంటుందని ఆయన భావించారు. అలహాబాదులోని “అమృత'” పత్రికలో చేరారు. ఆ తర్వాత ఆయనకు వివాహమైంది. జర్నలిస్టుగా మంచి 'పేరు తెచ్చుకున్నారు. అస్వస్థతకు గురైనా కొంతకాలం పనిచేయక తప్పలేదు. 1954లో గుండెపోటు రావడంతో ఉద్యోగాన్ని వదలాల్సి వచ్చింది. చికిత్స పొందిన మీదట. తనకు ఎంతో అభిమానపాత్రమైన పత్రికారంగంలోకి తిరిగి ప్రవేశించారు. ఆగ్రాలోని 'సైనిక్‌” పత్రిక సంపాదకవర్గంలో చేరారు. తర్వాత “భారత్‌ో “కహానీ *ఉజాల్సీ మనోరమ” తదితర పత్రికలలో పనిచేశారు. 1995లో “ఆస్టియొమెలాసియా అనే ఎముకలకు సంబంధించిన క్షయవ్యాధికి లోనవడంచేత ఉద్యోగం మానుకున్నారు. కానీ వజ్రసంకల్పుదైన ఆయన తన రచనావ్యాసంగాన్ని మాత్రం కొనసాగిస్తూనేవున్నారు. “బహామ్‌” అనే త్రైమాసిక పత్రికకు గౌరవ సంపాదకత్వం వహిస్తున్నారు,

నవలలు, బాలసాహిత్యం తదితరప్రక్రియల్లో ప్రసిద్ధ రచనలు వెలువరించినప్పటికీ, అమరకాంత్‌ ప్రధానంగా కథకుడు. అద్వితీయ. ఇతివృత్తం, శిల్పం ఒకదానితో ఒకటి పోటీపడతాయి, మొదటి కథ 'బాబు” సైనిక్‌ పత్రికలో వెలువడింది. పాఠకలోకానికి కొత్తస్వరం వినిపించింది, మధ్యతరగతి ప్రజలు, అభాగ్యుల జీవితాలను కూలంకషంగా అధ్యయనం చేసిన అమర్‌కాంత్‌, తన కథలకు ఆ సమస్యలను 'ప్రధాననేపథ్యంగా చేసుకున్నారు. ఆయన కథల్లో ఎంతో వైవిధ్యం కనిపిస్తుంది. పేదలు బడుగు జీవులు, దళితులపట్ల తీవ్రమైన ఆర్తి, భావోద్వేగం వ్యక్తమవుతాయి. అదృష్టహీనులు, పీడితులపట్ల ఆయనకు వంతో ఎలి. వారి దీనగాథల్ని ఆయన కథగా మలిచే విధానం చాలా విలక్షణంగా ఉంటుంది. నేటికీ ఉత్తరప్రదేశ్‌లో ఐ.ఏ, ఎస్‌. పరీక్షకు హాజరయ్యే అభ్యర్థులు ఆయన రాసిన 'డిప్యూటీ కలె కర్‌” అనే కథతో స్ఫూర్తి పొందుతారు. ఆ కథ నారాయణ్‌ అనే యువకుని: చుట్టూ అల్లింది.. ఎంతో శ్రమించి రాసినా సివిల్‌ సర్వీసు ప్రవేశపరీక్షలో ఉత్తీర్ణత సాధంచలేకపోతాడు. అయితే అమర్‌కాంత్‌ తన ఈ రచనను చదివే పాఠకుల్లో అకుంఠితదీక్ష పట్టుదల పెరిగే రీతిలో కథనమంతా ఆద్యంతం కొనసాగించారు.

అన్నార్తుల బాధలను రనార్దంగా చూపే కథ *దోపహార్‌ కా భోజన్‌% “ప్రగతిశీల లేఖక్‌ సంఘ సభలో ఆయన వినిపించిన 'ఇంటర్వ్యూ' అనే కథలో తన జీవితానుభవాలను 160 _ గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

క్రోడీకరించారు. దానిపై ఆహూతులు చదువరులు ప్రశంసల వర్షం కురిపించారు. “మౌత్‌ కా నగర్‌, 'హత్యారే' వంటి ఆయన రాసిన అనేకకథలు పాఠకుల హృదయంలో సుస్థిర న్థానం చేకూర్చుకున్నాయి, సామాన్యుని జీవితాన్ని అమర్‌కాంత్‌ తన కథల్లో వివిధకోణాల్లో చిత్రించారు... దళితుల విషయంలో ఆయన '(ప్రగతిశీలభావాలను తన కథల్లో ప్రతిబింబింప చేశారు. దళితులతో సన్నిహిత సంబంధాలు నెరపిన పాత్రలను సృష్టించారు. ఉత్తినే కూర్చుని కబుర్లు చెప్పడాన్ని ఆయన. నిరసించారు. చిత్తశుద్ధితో ఆ దిశగా ముందుకు సాగాలని జాతిని. హెచ్చరించారు. “బహుత్‌ ప్రయాస్‌ కర్నే కీ జరూరత్‌ హై/ బైఠకర్‌ బహస్‌ కర్నే నహీఠ హోగ్గా/ యహ్‌ మేల్‌ - మిలాప్‌, ఆపస్‌ మేం ఫాదీ- వివాహ్‌ ద్వారా హ సామాజిక్‌ రూప్‌ సే హో సక్తా హై' అంటారు,

ఇంతవరకూ 'జిందగీ జెర్‌ లోక్‌, 'దేశ్‌ కే లోగ్‌ కళాప్రేమీ', 'జాంచ్‌ బెర్‌ బచ్చే) 'సుఖ్‌ బెర్‌ దుఃఖ్‌ కా సాథ్‌, “ఏక్‌ ఘన్‌ వ్యక్తి కా బయాన్‌' మొదలైన పదమూడు కథాసంపుటాలు వెలువరించారు.

అమర్‌కాంత్‌ మంచి నవలాకారుడు కూడా, '“ఇన్హీ హథియారోం' సే” నవల విశేష జనాదరణ పొందింది. గాంధీజీ పిలుపునందుకుని అమర్‌కాంత్‌ ఇంటర్మీడియెట్‌ చదువు మానేసి, “క్విట్‌ ఇండియా” ఉద్యమంలో దూకి తీవ్రంగా పనిచేశారు. అప్పటి అనుభవాలను అత్యంత ఉద్విగ్నంగా నవలలో పొందుపరచారు, ఇందులోని ఇతివృత్తం బలియా నేపథ్యంగా జరుగుతుంది. “హథియార్‌” అంటే ఆయుధం... ముఖ్యఘట్టం చదువుతున్నప్పుడు పాఠకులు ఆగ్రహోద(స్రలవుతారు. ఉద్యమంలో పాల్గొనే యోధులు ఒక పోలీసు స్టేషనును ముట్టడించారు... ఆ స్టేషను నిర్వహించే సబ్‌ - ఇన్‌ స్పెక్టరు భారతీయుడే. అయినా బ్రిటిషు దొరల ఆజ్ఞను శిరసావహించి. సోదర భారతీయులపై తుపాకితో కాల్పులు జరిపాడు. ఎందరో యువకులు ప్రాణాలు కోల్పోతారు.

అమర్‌కాంత్‌ రచించిన 'బిదా కీ రాత్‌, 'సుఖ్‌జీవ్శి 'లహరేయా 'గ్రామసేవిక), 'సుభాపత్తా, “బీచ్‌ కీ దీవార్‌, 'కాటి ఉజలే దిన్‌" మొదలైన నవలలు కూడా ఆయనకు 'మంచి పేరు తెచ్చాయి. కథలు, నవలలే కాకుండా, “మంజరి, 'వానరసేన్తి “దో హిమ్మత్‌ బచ్చే' వంటి పది బాల సాహిత్య (గ్రంథాలు, "కుఛ్‌ యాదేం - కుఛ్‌ బాతేం, “దోస్తే అనే జ్ఞాపకకృతులు. రచించారు.

అమర్‌కాంత్‌ ఇంతవరకు యశ్‌పాల్‌, సోవియట్‌ ల్యాండ్‌ నెహ్రూ ఉత్తరప్రదేశ్‌ హిందీ సంస్థాన్‌, మైథిలీ శరణ్‌ గుప్తా, జన సంస్కృతీ మంచ్‌, సాహిత్య అకాడమ్మీ. వ్యాస్‌ సమ్మాన్‌ ఇత్యాది పురస్కారాలెన్నో అందుకున్నారు. ఆయన నిరంతర రచనాదీక్షావ్రతుడు. జ్ఞానపీఠాలు 161

శ్రీ లాల్‌ శుక్తా స 'సమాజ జాడ్యాలపై ఎత్తిన విల్లు ర నాలా శ్రీ లాల్‌ శుక్తా శ్రీ లాల్‌ శుక్లా ఉన్నత ప్రభుత్వాధికారిగా _ శ్రీ లాల్‌.శుక్లా 1925 డిసెంబరు 31న ఎన్నెన్నో పదవులు సమర్ధంగా నిర్వహిస్తూనే, శ్రిత్తరప్రదేశ్‌ రాష్ట్రం అలీఘర్‌ జిల్లా అత్రౌలీ సమాజంలో. 'స్వైరవివోరర చచేన్తున్న గ్రామంలో జన్మించారు. వారిది ఒక అక్రమాలపై, విలువల పతనంపై, నిశిత ల్లిధంగా సంపన్నకుటుంబమనే చెప్పాలి. విమర్శనాస్త్రాలు సంధించేందుకు వ్యంగ్య _ శ్యాళ్లా పాఠశాల దశలోనే రచనాసక్తిని ప్రక్రియను ధనువుగా స్వీకరించి హిందీ ష్ట్వారిిచి తన ప్రతిభను నిరూపించారు. సాపాతీరంగంలో సాటిలీని వంగ ల లం లం... ర ర ర్‌ భం ల. చీదువలో ఎప్పుడూ ప్రథమడదే. సమాజ రచయితగా వ్రసిద్ధిగాంచారు. ఆయన రిశీలన, అక్రమాల పట్ల నిరసన అప్పుడే 'సాగీంచిన. అవరళ కృషికిగాను అమర్‌కాంత్‌ గ శ కతమయ క కన కన; . తో సంయుక్తంగా 2009 నంవత్సరం “మెంది. జ్ఞానపీఠం అందుకున్నారు. అలవోబాద్‌ విశ్వవిద్యాలయం నుంచి శుక్తా ఉన్నతపట్టా పొందారు. ఉత్తరప్రదేశ్‌ రాష్ట్ర సివిల్‌ సర్వీసు పరీక్షలో ఉత్తీర్ణులై రాష్ట్ర ప్రభుత్వంలో అధికార ఉద్యోగజీవితం ప్రారంభించారు, పిమ్మట ఐ,ఏ,ఎస్‌, స్థాయి లభించింది. అనేక ఉన్నతవదవులు అలంకరించారు. భారతేందు నాట్య అకాడమీ సంచాలకులు గా విశేషసేవలందించారు. సాహిత్య అకాడమీ సలహామండలిలో సభ్యులుగా కథపై గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

వ్యవహరించారు. 1981లో బెల్టేడ్‌లో జరిగిన అంతర్జాతీయ రచయితల సమ్మేళనంలో భారతదేశప్రతినిధిగా పాల్గొన్నారు. చైనాకు భారతప్రభుత్వం పంపిన రచయితల బృందానికి నాయకత్వం వహించారు. జర్మన్సీ ఇంగ్లండు, పోలండ్‌ తదితర దేశాలలో సాహిత్యసదస్సులలో పాల్గొని ఆయన ప్రసంగించారు. 1988లో వదవీవిరమణ గావించారు. శుక్తా విలక్షణరచయిత. నవల్క, కథ,. విమర్శ, వ్యంగ్యరచన '-.ఏ ప్రక్రియ తీసుకున్నా తనదైన ముద్రను ప్రతిష్టించారు. వ్యంగ్యప్రక్రియలో ఆయన అగ్రతమస్థానం అలంకరించారు, ప్రక్రియ ఏదైనా సమాజ(శ్రేయస్సే ప్రబల ఆకాంక్ష. ఏ రూపంలో వున్నా అన్యాయాన్ని, అ(క్రమాన్ని, దుర్మార్గాన్ని అవినీతిన్మి దురాచారాన్ని, మూఢనమ్మకాన్ని ఆ కోవకు చెందిన దేనినైనా సరే ఆయన తీవ్రంగా దుయ్యబట్టారు.

హిందీ సాహితీరంగంలో శుక్లా అభినవ అంతర్‌దృష్టి ప్రవేశపెట్టారని. విమర్శకుల భావన్న అంతేకాదు, హిందీ నవలాసాహిత్యంలో అనూచానంగా వస్తున్న కొన్ని విధానాల రూహాఖల్ని ఆయన సమూలంగా మార్చి కొత్త ఒరవడి దీద్దారు, సమాజమే ఆయన రచనలకు: ప్రధాననేపథ్యం. ఉన్నతప్రభుత్వాధికారిగా వ్యవహరిస్తూ ప్రజల స్థితిగతులకు,. వారి మనోభావాలకు అద్దంపట్టే రచనలు. నిర్భయంగా వెలువరించడం ఆయన చిత్తశుద్ధికి, సంకల్పశక్తికి నిదర్శనం.

దేశస్వాతంత్రానంతరం (ప్రజల స్వహ్నాలు భంగం. అవుతున్నాయనే భావం శ్రీ లాల్‌ శుక్లాను కలచివేసింది. దళితుల స్థితి దయనీయంగావున్న సత్యాన్ని ఇతివృత్తంగా స్వీకరించి 1957లో వెలువరించిన ఆయన '్రథమనవల 'సూనీ ఘాటీ కా సూరజ్‌ (శూన్యలోయ సూర్యుడు)లో రామదాస్‌ ముఖ్యషాత్ర.. శుక్లా ఈ నవలలో - గ్రామసీమలకు తరలండి. దళితజనులకు అండగా నిలవండి. * వారిని అక్షరాస్యులుగా తీర్చిదిద్దండి.; వారిలో నవచైతన్యం వర్ధిల్లజేయండి - అని ఉద్చోధించిన తీరు పాఠకలోకానికి కొత్త మేలుకొలుపయింది. “అజ్ఞాత్‌వాస్‌' శుక్లా రెండవ నవల, రజనీకాంత్‌ దీనిలో ప్రధానపాత్ర, రైతు కూలీలపై జరిగిన దౌర్జన్యకాండ చుట్టూ అల్లిన కథ, దోపిడిని అరికట్టాలని నినదించే బలీయస్వరం ఇందులో వినిపిస్తుంది,

ఒక నేరగాడి కథ ఆధారంగా రచించిన 'ఆద్మీ కా జహర్‌”' (మనిషిలోని విషం) నవలలో ఎన్నో సామాజికసత్యాలను శుక్లా సమర్థంగా ఆవిష్కరించారు. 'పెక్కు రహస్య సందర్భాలను కథలో జోడించారు. ఆధునిక క్రియాశీలజీవనయానంలో తారసపదే ఆటంకాలను. వాటిని అధిగమించే వైనాన్ని 'సీమాయే6 టూట్‌తీ 'హైర్‌ (సరిహద్దులు తెగిపోతున్నాయి) నవలలో .శుక్తా చిత్రించారు.

“మకాన్‌” (ఇల్లు) నవల అద్దెయింటి కోసం పడే యాతనను చూపుతుంది... ఇందులో ప్రధానపాత్ర ఒక సితార్‌ విద్వాంసుడు. ఇంటి యజమానురాలి పాత్రచిత్రణలో శుక్లా జ్ఞానీఠాలు 168

విశేషపరిశీలనసామర్థ్యం వ్యక్తమవుతుంది. శుక్లా నవలలు వస్తువైవిధ్యభరితాలు.. “బిస్రాంపుర్‌ కా సంత్‌” (బిస్రాంపురం సాధువు) నవల (ప్రేమ-విషాదాలకు వినూత్న నిర్వచనం చెబుతుంది. ఎన్నెన్నో కొత్త భావాలను 'వెల్లడిస్తుంది.. వివేక్‌-జయశ్రీల మధ్య సాగిన ప్రణయోదంతాన్ని కథగా: తీసుకుని అనేక రాజకీయకోణాలను చిత్రిస్తారు. వ్యాపార రంగంలోని విశేషాలు చెబుతూ. 'రాగ్‌ విరాగ్‌' నవలను జాతి, వర్ద వర్ణ భేదాలకు అతీతంగా నాటకీయధోరణిలో రచించారు.. “బబ్బర్‌సింగ్‌ జెర్‌ ఉస్మే సాథీ' పిల్లల నవల... స్వేచ్చాప్రాధాన్యాన్ని వివరించే ఇతివృత్తంతో సాగుతుంది. “అంగద్‌ కా పాంవ్‌' (అంగదుడి పాదం) నవల విభిన్న ఆలోచనల సమాహారం. రాగ్‌ దర్బార్‌, పహల్‌ పడావ్‌, ఉమ్రావ్‌ నగర్‌ మేం కుఛ్‌ దిన్స్‌ ఇస్‌ ఉహ్‌ మేం ఖబరోం కీ జుగావా, జహలత్‌ కే పచాస్‌సాల్స్‌ కుభ్‌ జమ్‌నే పర్‌ కుఛ్‌ హవామేం, ఆరోబైర్‌లో కుఛ్‌ దేవ్‌ మొదలైన రచనలు శుక్లా కలం నుంచి జాలువారాయి,

శుక్తాకు విశేషకీర్తిప్రతిష్టలు. సమకూర్చిన నవల 'రాగ్‌ దర్చార్‌.! వ్యంగ్యప్రక్రియకిది పరాకాష్టగా ప్రశంసలందుకుంది. 1968లో వెలువడిన ఈ నవలకు శివపాల్‌గంజ్‌ అనే గ్రామం కార్యక్షేత్రం. మూధవిశ్వాసాలపై ఇది తిరుగుబాటు బావుటా ఎగరవేసింది. మాండలిక పదాలు అధికంగా. ఇందులో వాడారు. సందర్భాన్ని బట్టి ఆయన పదాల విచిత్రరూపాలు కూడా చోటుచేసుకున్నాయి. హిందీ సాహిత్యంలో ఈ నవల ఒక విస్ఫోటంలా ప్రభావం చూపింది* సమకాలీన రాజకీయ్మ సామాజిక వికృతధోరణులను తీవ్రంగా గర్హించే నవల ఇది. కళాశాల రాజకీయాలను సహితం శుక్షా వదలలేదు. గ్రామజీవితం ఎలా కలుషిత మయిందో దీనిలో కళ్లకు కట్టినట్లు చూపారు. ఉమ్మడి కుటుంబనేపథ్యంలో నవల నడిచింది.

రంగనాథ్‌ మామ ఆయుర్వేదవైద్యుడు.: ఆయనే కుటుంబం పెద్ద. అన్ని వ్యవహారాల్లో కలుగజేసుకునే. తత్వం, అతని నమ్మినబంటు శనీచర్‌. అతను. తొక్కని అడ్డదారి లేదు. గ్రామసభకు నేత అతడే. (గ్రామంలో జూదగ్భృహం ఉంటుంది, రామ్‌ధీన్‌, రుప్పన్‌, బద్రీ, లంగడ్‌, జోగ్‌నాథ్‌ మొదలైన పురుషపాత్రలెన్నో ఉన్నాయి, బేలా అనే స్రీ పాత్ర ఒక్కటే కనిపిస్తుంది. ఆమె తండ్రి గయాదీన్‌ బట్టల వ్యాపారి. ఈ పాత్రలతో శుక్లా ఈ నవలను అత్యద్భుతంగా రచించి దీనికి ఆధునిక హిందీ సాహిత్యంలో అగ్రేసరస్థానం సమకూర్చారు. ఈ నవలను గురించి ఆయన చెబుతూ దేశంలో అవినీతి మోసం, బంధుప్రీతి ఇంకా ఘోరంగా ఉన్నాయనీ, అందుకే నలఖై ఏళ్ల తర్వాత కూడా. ఈ నవల నిస్సందేహంగా వర్తిస్తుందని స్పష్టపరిచారు. విశ్లేషకులు దానిని ప్రేమచంద్‌ 'గోదాన్‌” నవల స్థాయిలో చేర్చారు.

శ్రీ లాల్‌ శుక్లా సాహిత్య అకాడమీ, మధ్యప్రదేశ్‌ హిందీ సాహిత్య పరిషత్‌, ఉత్తరప్రదేశ్‌ హిందీ సంస్టాన్స్‌ కురుక్షేత్ర విశ్వవిద్యాలయం, లోహియా సమ్మాన్‌, మైథిలీిశరణ్‌ గుప్త సమ్మాన్‌, వ్యాస్‌సమ్మాన్స్‌ యశ్‌భారతీ సమ్మాన్‌ వంటి పురస్కారాలు అందుకున్నారు. భారత ప్రభుత్వం “పద్మభూషణ్‌” గౌరవంతో సత్కరించింది. ఆయన 2011 అక్టోబరు 28న పరమపదించారు. శ్రీ లాల్‌ శుక్లా యశోనామం సాహితీరంగంలో శాశ్వతంగా విరాజిల్లుతుంది. 164 గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

చంద్రశేఖర కంబార | చంద్రశేఖర కంబార జానవద' = 1ప్రాగ్రూపమూలాల విశేష కంబార 1987 జనవరి 2న కర్ణాటక లక్షణాలను ఆధునిక జీవనశైలితో, నూతన _ రాష్ట్రం బెళగావి జిల్లా హుక్కేరి తాలూకా భావజాలంత్మో. స మకా లిన సమస్యలతో గొడగేరి గ్రామంలో జన్మించారు. తండ్రి సో వు ముఖ: వ్‌జ్ఞా శాలి కవి ల (కమ్మరి) కుటుంబం. 'కంబారకు ఫ్రాథమిక 'నవలాకారుడుగ్మా నాటకకర్తగా ఆయన ల చ్చకన్నడం జీవశక్తి తొణికిసలాడే ఉత్తర. ెల్ళ”గకనా కుటుంబ అం కర్దాటక ప్రాంతరూపంలో అద్భుతరచనలు కరు ఫస క గన కకథకనక క 1 పం ప టి ల “.... సవలిగ మఠాధిపతీ జగద్దురు సిద్దరాం చేశారు. విద్యావేత్తగా, స్వరకర్తగా, చలనచిత్ర ల ల బు ఇరా న్‌ తయ స శర స్వామీజీ కృష లభించింది. చదువుకు దర్శకుడుగా కన్నడ భాషాసాషొత్య ఇళ్లూదం చేకూరింది. గోకాక్‌లో పాఠశాల కళానరన్యృ్యతులకు నిరువమాన న్‌ చేస టం. నో క్ష "సేవలందిస్తున్నారు, జాతీయస్థాయిలో విద్య పూర్తి సుకున్న తర్వాత బి గౌవి నాటకకళా కోవిదుడుగా ప్రఖ్యాతిగాంచారు. వచ్చి అక్కడ లింగరాజ కళాశాలలొ ఆయన 2010కిగాను జ్ఞానపీఠ పురస్కారం ఉన్నతవిద్య కొనసాగించారు... విద్యార్థి 'సంగీతం, సంస్కృతి, ఆచార వ్యవహారాల "పై అభిరుచి. విశేషంగా పెంచుకున్నారు. షేక్‌స్పియర్‌ నాటకాలు, జాన్‌ కీట్స్‌ రచనలు విన్యతంగా చదివేవారు. స్నాతకోత్తరపట్టా పొందిన పిమ్మట “ఉత్తర జానపీఠాలు 165

కర్ణాటక. జానపద రంగభూమి* అనే అంశంపై పరిశోధన జరిపి, ధార్వాడ్‌లోని కర్ణాటక విశ్వవిద్యాలయం నుంచి పి. హెచ్‌.డి. అందుకున్నారు. మొదట చికాగో విశ్వవిద్యాలయంలో స్వల్పకాలం అధ్యాపకుడుగా పనిచేశారు. తర్వాత బెంగళూరు విశ్వవిద్యాలయంలో అధ్యాపక పదవి చేపట్టారు. అందులో రెండు దశాబ్దాలకు 'పైగా వివిధపదవులు నిర్వహించారు. అయనకు ఫుల్‌బైట్‌ స్కాలర్‌ ప్రతిపత్తి లభించింది, కొంతకాలం కర్టాటక నాటక అకాడమీ అధ్యక్షునిగా వ్యవహరించారు. న్యూ ఢిల్లీలోని నేషనల్‌ స్కూల్‌ ఆఫ్‌ డ్రామా అధ్యక్ష పదవి బాధ్యతలు వహించారు. హంపీలోని కన్నడ విశ్వవిద్యాలయం వ్యవస్థాపక ఉపాధ్యక్షులుగా రెండు 'పర్యాయాలు కంబార అమూల్యసేవలందించారు. కన్నడ మాధ్యమంలో విద్యాబోధనకు మార్గం సులభతరం చేశారు. కంబార కర్దాటక శాసనమండలి సభ్యునిగా పెక్కురంగాలకు సంబంధించి ఉత్తమసూచనలు చేశారు.

చంద్రశేఖర కంబార సాహితీవేత్తగా విశిష్టస్థానం చేకూర్చుకున్నారు.. వ పక్రియ చేపట్టినా అందులో తన విలక్షణముద్ర సుస్పష్టం చేయడం ఆయనకు పరిపాటి. ఆయన ప్రథమ ప్రచురణ “ముగుళు' కావ్యసంపుటి 1958లో వెలువడింది.. కవితాభఖిమానుల నుంచి విశేషాదరణ చూరగొన్న ఈ [గ్రంథం కంబారకు కన్నడ కవితారంగంలో 'ప్రత్యేకస్థానం సమకూర్చింది. 1964లో ఆయన ద్వితీయ కావ్యసంపుటి *'హేళితేనె కేళు' రచనా 'సంవిధానంలో కొత్త ఒరవడి దిద్దింది. ఇది జానపద, మహాకావ్యపు బాణీల సమ్మేళనం. మన దేశీయ సంస్కృతి ఛిద్రమైపోతోందని కంబార ఆవేదన. ఇందుకు అంతర్గతబలహీనతలే 'హేతువని ఆయన నమ్మిక, “ఎల్లిదె శివపుర' అనే ఖండికలో ఇలా అన్నారు- “హే కురుబరణ్ణ సత్యడిళ్లశరణ/ కాపాడు కురిగళణ్ణ/ మాడువె. నమన/ కాపాడు కురిగళజ్ణ (ఓహో గొర్లన్న సత్యమున్న శరణన్న/ కాపాడు ఈ గొర్లమందల్ని/ పేడతాను నీకు దండమన్న/ కాపాడు ఈ గొర్లమందల్నిి, ఇది జానపద వ్యంగ్యచిత్రణలో సాగిన గానయోగ్యమైన. కవిత. *చకోరి' కావ్యం జానపద పురాణరీతుల 'సముజ్వలమి(శ్రణం. ఇది ఒక కళాకారుడి కథ. ఆధునికజీవనంలో కనిపించే దురంతాల్ని చూపుతుంది, ఇది విషాదకావ్యం. మహాకావ్యంగా గుర్తింపు పొందింది. “తకరారి నవరు, సావిరద నెరళు, బెళ్లిమేను' మొదలైన (గ్రంథాలతో కలిపి మొత్తం ఆయన తొమ్మిది. కావ్యాలు రచించారు.

కంబార కలం నుంచి జాలువారిన ఐదు నవలలూ ఆణిముత్యాలే. ఇతివృత్తం, పాత్రచిత్రణ, కథనంలో సమున్నతస్థాయి సంతరించుకున్నాయి.. 19వ ఏట రాసిన నవల “అణ్జాతంగిలో అన్నావెల్లెళ్ల అనుబంధాన్ని రసార్దంగా చిత్రించారు. *శిఖర హర్య”' నవలలో వినూత్న కథనశిల్పం ఆవిష్కరించారు. “కరిమాయి, సింగారవ్వ మత్తు అరమనె, జె.కె, మాస్టారర ప్రణయ 'ప్రసంగు అనే నవలలు కూడా షాఠకలోకం అభిమానాన్ని చూరగొన్నాయి,

భారతదేశ (ప్రథమశ్రేణి ఆధునిక నాటకకర్తల్లో కంబార ప్రముఖస్థానం వహిస్తారు. “బెంబత్తిద కణ్లు అనే తొాలినాటకంతోనే ఆయన సంచలనం సృష్టించారు. ఆద్యంతం బయలాట 166 గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

రూపంలో “'బుష్యశ్చంగ' నాటకం రచించి భారతీయ రంగస్థలచరిత్రలో నూతనాధ్యాయానికి నాంది పలికారు. ఇదొక గొప్పు ప్రయోగం. 'సాంబశివ ప్రహసనం విశేషప్రజాదరణ పొందిన రాజకీయ అధిక్షేపనాటకం.. హాస్యాన్ని విషాదాన్ని అద్భుతశిల్పంతో 'తుక్రన కనసు” నాటకంలో చూపారు, ఒక నిరుపేద, దిక్కులేని తుక్ర అనే షాత్ర తనకు సమాజంలో కొంచెమైనా గుర్తింపు రావడం. కోసం పడే తపన్మ ప్రేక్షకుల హృదయాలను ద్రవింపచేస్తుంది. దానిని జానపద బాణీలో రచించారు.

'నార్సిసస్‌' నాటకానికి ఆత్మప్రేమ ప్రధానవస్తువు. భూమిని ఫలప్రదశక్తిగా సంకేతించే నాటకం "కాడు కుదుర్నె. భారతీయ 'సజీవసంప్రదాయానికి మణిముకురంగా. భాసించే. నాటకం '“జోకుమారస్వామి* ఇది అంతర్జాతీయంగా ఖ్యాతిగాంచింది. భూస్వామ్యవ్యవస్థ ఆధిపత్యాన్ని ఈ నాటకం సవాలు చేస్తుంది. ఆచారం్య హాస్యం, ఆట పాట, లైంగికత వంటి ఏన్నో అంశాలు దీనిలో చేరారు. సంతానాపేక్షగల "స్త్రీలు జోకుమారస్వామిని ఆరాధిస్తారు. ఇదొక వశిష్ట జానపదోత్సవం. భాద్రపద అష్టమి నుంచి పౌర్ణమి వరకు జాతర జరుగుతుంది. నేటికీ ఉత్తర కర్ణాటకలో ఈ ఆచారం వ్యాప్తిలో వుంది. దీనిని ఆధారం చేసుకుని రచించిన అత్యంత జనాదరణ పొందిన నాటకం ఇది. గ్రామీణుల్ని పట్టణవాసుల్ని ఆకర్షించే నాటకరాజమిది. ఇంకా 'సిరిసంపిగె, నాయి కథ, మహామాయి, జై సిద్ధాయక, మతాంతర్హ పుష్పరాశి, జక్కన, శివరాత్రి" వంటి మొత్తం 'ఇరవ్లై నాలుగు నాటకాలు ఇప్పటివరకు రచించారు. నాటకరచన ఇంకా కొనసాగుతూనేవుంది.

పరిశోధనరంగంలో కూడా కంబార విసృతంగా కృషి చేశారు, “కన్నడ జానపద కోశ్‌ రెండు సంపుటాలు 'వెలువరించారు.. “యాంథాలజీ ఆఫ్‌ మోడ్రన్‌ ఇండియన్‌ ప్లేస్‌” పేరుతో భారత నాటకసంకలనం సమకూర్చారు. 'నమ్మ జానపద బృహదేశీయ చింతన, దేశీయ చింతన, సింగ్యబాల్య, ఇదుదేశి''వంటి మొత్తం పదహారు (ప్రామాణిక పరిశోధన, విమర్శ (గ్రంథాలను అందించారు. కంబార రచనలు ఇంగ్లీషు, మలయాళం, పంజాబీ, తమిళం, హిందీ, రాజస్థానీ, మరాఠీ మొదలైన భాషలలో అనువదితమయ్యాయి. కంబార రచనలు చలనచిత్రాలుగా రూపొందాయి. వీటిలో ఐదు చిత్రాలకు ఆయనే స్కీన్‌ప్లే, సంభాషణలు, సంగీతం సమకూర్చారు. ఇవేగాక మరో ఆరు చిత్రాలకు, కొన్ని డాక్యుమెంటరీ, టీవీ ఫిల్ములకు దర్శకత్వం వహించారు. జర్మనీ అమెరికా, రష్యా, చైనా, జపాన్‌ మొదలైన దేశాలు సందర్శించి సాహితీసమ్మేళనాలలో (ప్రసంగించారు,

కంబార సాహిత్య అకాడమీ, కాళిదాస్‌ సమ్మాన్‌, పంప్క ఠాగూర్‌ సంగీతనాటక అకాడమీ, నేషనల్‌ ఫిలిం తదితర పురస్కారాలు అందుకున్నారు. కేంద్ర ప్రభుత్వం "పద్మశ్రీ" గౌరవంతో సన్మానించింది. కన్నడ విశ్వవిద్యాలయం గౌరవ డాక్టరేటు ప్రదానం చేసింది. కంబార తమ అపారరచనలతో, విశేషకృషితో కన్నడ భాషా, కళా, సాహితీసంస్కృతుల అభ్యున్నతికి అందిస్తున్న సేవలు అమూల్యాలు... అగణ్యాలు! జ్ఞానపీఠాలు 167

స ం న్‌ పజ ఇ (శ ఫా నట దా.. ప్రతిభారాయ్‌ క మానవీయ విలువలకుకట్టినపట్టం డా. ప్రతిభారాయ్‌ కులవర్ధాది పరిధులకు అతీతంగా భాసీల్లే (వ తిభారాయ్‌ ఒడిశా రాష్ట్రం వైష్టవన౦ం్యవ దాయంలోని న మున్నత జగత్సింగ్‌పూర్‌ జిల్లా (లోగడ కటక్‌ అదర్భాలన్సు గాంధి సిద్ధాంతాల్లోని ప్రధాన _ జిల్లాలో భాగం) బలికుడ ప్రాంతంలోని సూత్రాలను, సవన భాననను, మానవీయ మారుమూల గ్రామం అలబోల్‌లో 1943 యయాబ్యాల నా గ్గ నంచుకున్సారు జనవరి 21నే జన్మించారు. తండ్రి పరశు కలాన్ని ప్రధాన ఆయుధంగా స్వకరించారు. దయ ది రు వెనవ శాంతిపూర్వక 'సమరశీలభావనతో ఒడిశా ఫేన లం య . ల న్య వైన్ళేవ సాహితీ రంగంలో అగ్రవ్రేణి కథకురాలుగ్నా మతానుయాయులు, పరశురామ్‌దాన్‌ నవలాకారిణిగా ప్రస్థానిస్తున్నారామె, తాను గొప్పు దేశభక్తుడు, స్వాతంత్ర్య సమం చేనిన సాపాత్యకృషికిగానః 2011. “యోధుడు, అనేక దేశభక్తిగీతాలు రచించి సంవత్సరం జ్ఞానవీఠ పురస్కారాన్ని పాఠశాలలో విద్యార్థులకు నేర్పేవారు. అందుకున్నారామె, (ప్రతిభారాయ్‌పై తండ్రి ప్రభావం ఎంతగానో పడింది. తల్లి మనోరమా దేవి ఉత్తవునం స్మార 6 గల గృపాణి. (వతిభారాయ్‌ (పాథమికవిద్యను, ఆ తర్వాత ఉన్నత పాఠశాల విద్యను బలికుడలో' అభ్యసించారు.. కటక్‌లోని రావెన్నా కళాశాలలో ఆమె డిగ్రీ చదివి, 168 గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

భువనేశ్వర్‌లోని ఉత్మళ్‌ విశ్వవిద్యాలయంలో ఉన్నతవిద్యను పూర్తిచేశారు. ఎం.ఇడి, చేశారు, “ఎడ్యుకేషనల్‌ సైకాలజీ లో పిహెచ్‌.డి పట్టా అందుకున్నారు, ఒడిశా ఆదివాసీలపై ఆమె ప్రామాణిక పరిశోధన[గ్రంథం *“ట్రైబలిజమ్‌ అండ్‌ 'క్రిమినాలజీ ఆఫ్‌ బోండో హైలాండర్‌” మేధావుల ప్రశంసలను అందుకుంది... విద్యార్ధి దశలోనే ఆమెలో సామాజికచింతన, సాహిత్యాభిలాష వర్ధిల్లాయి.. పాశ్చాత్య సాహిత్యం అధ్యయనం చేశారు. గోపినాథ్‌ మొహంతి, సీతాకాంత్‌ మహాపాత్రా, గోబ్రివ్‌ మార్వెజ్‌ తదితర ప్రముఖుల రచనల పట్ల ఆమెకు ప్రత్యేకాఖిమానం. 'దెంకహాల్‌లో కపిల కన్యాశ్రమ్‌ విద్యాలయ 'ప్రధానోపాధ్యాయినిగా ఉద్యోగజీవితానికి శ్రీకారం చుట్టారు... తర్వాత కటక్‌లోని రావెన్నా కళాశాలలో అధ్యాపకపదవి చేషట్టార పిమ్మట భువనేశ్వర్‌లోని బి.జె.బి. కళాశాలలో రీడర్‌గా. చేరారు. 1998లో ఒరిస్సా పబ్లిక్‌ సర్వీస్‌ కమిషన్‌ సభ్యులుగా నియమితులై 2004 వరకు ఆ పదవిని అత్యంతసమర్ధంగా. నిర్వహించారు. ఆమె భర్త అక్షయ చంద్రరాయ్‌ ఒడిశా ప్రభుత్వ జలవనరులశాఖలో చీఫ్‌ ఇంజినీర్‌గా ఉన్నతపదవిని అలంకరించారు. ప్రతిభారాయ్‌ నేషనల్‌ బుక్‌ట్రస్ట్‌, ఇండియన్‌ రెడ్‌ క్రాస్‌ సొసైటీ, ఇండియా ఇంటర్నేషనల్‌ సెంటర్‌, ఫిలిం 'సెన్నార్‌ ఇండియన్‌ కౌన్సిల్‌ ఫర్‌ కల్చరల్‌ రిలేషన్స్‌ వంటి: 'ప్రముఖసంస్థలకు విశేషసేవలందిస్తున్నారు.

ప్రతిభారాయ్‌లో రచనాసామర్ధ్యం సహజాతం. దీనికితోడు తల్లిదండ్రుల ప్రోత్సాహం మరింత దోహదకారిగా నిలిచింది, తొమ్మిది సంవత్సరాల ప్రాయంలోనే ఆమె కవిత ఒకటి. పిల్లల పత్రిక 'రుంకార్‌'లో ప్రచురితమైంది, అందులోని నిశిత సామాజికస్పృహ భావద్రథిమ అప్పట్లోనే పాఠకుల్ని ఆశ్చర్యపరచింది. సర్వజన శ్రేయస్సు, సర్వులపట్ల (ప్రేమాదరాలు ఆమె రచనలకు భూమిక, సమాజంలోని ఏన్నో అక్రమాలు, అన్యాయాలు, అవినీతిపై ఆమె కొరడా జళిపిస్తారు. మూఢాచారాలను, పితృస్వామ్యవ్యవస్థలోని అవాంఛనీయ ధోరణులను తీవ్రంగా నిరసించారు. సమానత్వం చాలా అవసరమని ఆమె విశ్వాసం.. వర్గ, కుల, మత, లింగాది కారణాలపై వివక్షను ప్రతిభారాయ్‌ దుయ్యబట్టారు. ఆమె రచనల్లోని భావజాలాన్ని బట్టి ఆమెను కమ్యూనిస్టని కొందరంటే, మరికొందరు స్త్రీవాది అన్నారు. కానీ అమె తాను మానవతావాదినని స్పష్టపరిచారు.

ఆమె. సంఘసంస్కరణాభిలాషి. పూరీ జగన్నాథ్‌స్వామి ఆలయంలో చోటుచేసుకున్న వివక్షపై తీవ్రంగా స్పందించినందుకు ఒక సందర్భంలో ఆమెపై, పరువునష్టం వ్యాజ్యం కూడా నడిచింది, ఒడిశా వరద బాధితులకు ఆమె మానవతాదృక్పథంతో ఎంతో తోడ్పాటును అందించారు. అనాథ బాలబాలికలకు,. వితంతువులకు (ప్రతిభారాయ్‌ విశేషసహాయం సమకూర్చారు. ఆమె రచనల స్వరూపస్వభావాలను అవగాహన చేసుకునేందుకు ఈ నేపథ్యం ఉపకరిస్తుంది. 'బర్నా బసంత భైశాఖ” ఆమె తొలి నవల, బాల్యం, గృహిణి జీవితం, వృద్ధాప్యం ఈ. మూడుదశలలో భారతీయస్త్రీ స్థితిగతుల్ని విశ్లేషణాత్మకంగా. ఈ నవల చూపుతుంది. జ్ఞానపీఠాలు 169

మనుష్యుల మనస్తత్షంలోను, ప్రవర్తనలోను దాగివున్న విచిత్రకోణాలను ఆవిష్కరిస్తూ అద్భుత శిల్పనైపుణ్యంతో రూపుదిద్దుకున్న నవల *మేఘమేదుర'.. ఇక 'శిలాపద్మ” నవలకు విశ్వవిఖ్యాతి గాంచిన కోణార్మ సూర్య దేవాలయమే స్ఫూర్తి. ఆ ఆలయనిర్మాణం వెనుకవున్న ఎన్నో చారిత్రికవిశేషాలన్సు పురాణగాథలను ఈ నవలలో ప్రామాణికంగా రసబంధురంగా చిత్రించారు. ఇప్పటివరకు ఆమె అరణ్య, నిశీథప్పథ్వి, పరిచయ్యా అపరిచిత, పుణ్యతోయ, నీలతృష్ట సముద్రార స్వర్శ దేహాతీత్‌, మహామోహ్‌, మగ్నమతి, యాజ్ఞసేని మొదలైన ఇరవైకి 'పైగా నవలలను రచించారు. వీటిలో “యాజ్ఞసేని తలమానికంగా నిలుస్తుంది. ఇది ద్రౌపది ఆత్మకథ. ఆమె మరోపేరు "కృష్ణ. ఈ నవలలో ఆ 'పేరే ఎక్కువసార్లు ఉపయోగించారు, రచయిత్రి నవల గురించి ఇలా అన్నారు - “కర్మ, జ్ఞానం, శక్తి మూర్తీభవించిన యాజ్ఞసేని స్రీత్వానికే పర్యాయపదం. ఆమె మాదిరి బాధ, అవమానం, మనోవేదన, సంఘర్షణ అనుభవించిన స్తీ ఇప్పటి వరకు ధరణిలో జన్మించలేదు, భారతం పూర్తిగా చదవకుండా మిడిమిడి జ్ఞానంతో, సంకుచితంగా, మన మహోన్నతసంస్కుతి అని. కొందరు ఏవేవో చెబుతున్నారు. 'ఈ. నవలకు వ్యాసభారతం ఆధారం, సరళభారతం (్రభావం' కూడా కొంతవుంది. నవలారచనకు అవసరమైన సందర్భాల్లో కొన్ని మార్పులు చేశాను; ఒక సాధారణ స్త్రీగా ద్రౌపది మనోగతాన్ని చూపించే ప్రయత్నం చేశాను, కృష్ణుడు, కృష్ణ పేర్లు జోడించి వారిమధ్య అలౌకిక(పేమను చిత్రించాను, వారి మధ్య సభఖాసఖీ బాంధవ్యం లోగడ కొందరు చూపారు. కృష్ణుని మహత్తర వ్యక్తిత్వం వరిగిన తర్వాత ఏ స్త్రీ అయిన్నా ఏ యుగంలోనైనా అతన్ని ప్రేమించక ఉండగలదా?”

ఈ నవల. ద్రౌపది కృష్ణునికి రాసిన లేఖ రూపంలో ఉంది. భర్తలతో స్వర్గారోహణ సమయంలో హిమపర్వతంపైన పాదాలు జారి ద్రౌపది. పడుతుంది. పతులు వెనక్కి తిరిగి చూడరు, హృదయం గాయపడుతుంది. అప్పుడు తన జీవితచరిత్ర కృష్ణునికి నివేదిస్తుంది. అదే ఇతివృత్తం, ద్రౌపది జీవితంతోపాటు భారతకథ చోటుచేసుకుంది. నవల ఉద్విగ్నతతో, కవితాత్మకంగా 'నాగుతుంది.. వాచవిగ్గా: “మోరా సారా జీవన్‌ దర్భార్‌ నహీయ ముహుర్తద్‌ తైపైహ్యు పచ్చాకె కర్మిరాహత, జ్ఞానిర అభీ ఏబం భక్తార హృదయ 'దెతుమారి పై జన్మదితు = తుమారిపై మరనాదియా - సఖా” అంటే = “నాకు పరుల జీవితం అక్కరలేదు.. కర్మిష్టి చెతులు, జ్ఞాననేత్రాలు, భక్తుని హృదయం ఇచ్చి ఒక్కక్షణమైనా నా కోసం జన్మ నెత్తనివ్వు నీ కోసం మరణించనివ్వు, సఖాగ”” 'సమాప్తరి అనే పదంతో ఆరంభమైన ఈ నవల, “ఇది లేఖ కాదు, 'ఇది నా జీవితం. జీవిత పునరావృత్తికి నా ఆకాంక్ష అనే వాక్యంతో ముగుస్తుంది. సమ్మోహనంగా గొప్పశిల్పవైరుధ్యంతో నడిచి ఆలోచింపచేసే అద్భుతనవల ఇది. పప్రతిభారాయ్‌ ఇప్పటికే ఇరవై నాలుగు కథాసంపుటాలు వెలువరించారు. అర్ధరాత్రి సిద్ధార్థుడు రాజప్రాసాదం విడిచి వెళ్లిపోవడంతో యశోధర శోకం ఆధారంగా రచించిన ఇతిఐబత్‌ కథ చాల ప్రసిద్ధిగాంచింది. మోక్ష చంద్రభాగా ఓ చంద్రకళా. అసమాప్త, హరిపత్ర మనుష్యస్వర, 1170 గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

నివేదనం: ఇదం, ఉల్లంఘన, భగవనర దేస,. అబ్యుక్త మొదలైన కథాసంపుటాలు ఆమె కథానిర్మాణకౌశలానికి దర్పణాలు, ఆమె ఇంకా మూడు యాత్రాగ్రంథాలను, పది బాలసాహిత్య గ్రంథాలను రచించారు. ఆమె రచనలు పెక్కు భారతీయభాషల్లోకి, విదేశీభాషల్లోకి అనువాదమయ్యాయి. ప్రతిభారాయ్‌ రష్యా, అమెరికా, ఇంగ్లండ్‌, ఆస్టేలియా, స్విట్టర్లాండ్‌, డెన్మార్కు ఫిన్లాండ్‌, స్వీడన్‌ ఫ్రాన్స్‌, నార్వే మొదలైన ముప్పై దేశాలు పర్యటించారు, అనేక విశ్వవిద్యాలయాలలో ప్రసంగించారు. ఒడిశా సాహిత్య అకాడమీ, కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ, మూర్తిదేవీ, అమృతరకీర్తి, సరళ తదితర అవార్డులను ఆమె అందుకున్నారు. ఒరియాలో జ్ఞానపీఠ్‌ పురస్కారం అందుకున్న తొలి మహిళ ్రతిభారాయ్‌ కావడం గమనార్హం.. కేంద్ర ప్రభుత్వం “పద్మత్తీ? గౌరవం ప్రదానం చేసింది. “రచనే నా శక్తి, నా బలహీనత. రాయకుండా జీవించలేను. అన్యాయాలను చూస్తూ సహించలేను. ప్రాణం ఉన్నంతవరకు ఇదే నా. వైఖరి అని. ప్రకటించిన విదుషీమణి. భువనేశ్వర్‌లో నివసిస్తూ బహుముఖకార్యక్రమాలతో పాటు రచనావ్యాసంగాన్నీ కొనసాగిస్తున్న గొప్ప సాహితీతపస్విని ప్రతిభారాయ్‌.. . జ్ఞానపీఠాలు శీ(ైమే

జే త్మ | ॥ . స ఇట్ల జ్జ | శ్శ్య ప దా, రావూరి భరద్వాజ ( మానవతావాద మట్టి మనిషి కనన ననన డా. రావూరి భరద్వాజ కష్టాల కడలి ఈదుకుంట్లూ ఉన్నత పాఠశాల నిజాం పాలనలోని పరిటాల జాగీరుకు స్థాయి వరకైనా చదువు సాగించలేని చెందిన మోగులూరు గ్రామంలో భరద్వాజ దారిద్ర్రస్పతిని బాల్యమంతా ఎదుర్కొంటూ, 1027 జుల్లై 5న జన్మించారు. ఉవిక కొసం సహనంతో రకరకాల పనులు, ఇప్పుడాగ్రామం కృ ష్వా జిల్లాలో భాగం. ౮ స ల న న న ర తం[డి కోటయ్య, తల్లి మల్లికాంబ. (ప్రతిభకు అవి(శ్రాంతకృష్మి, అక్షరదిక్ష తోడు నలుగురు నంతాన లో ౪6 కాగా. జీవితపాఠాలు ఇతివృత్తాలుగా గం! 0 ౧౨తో, క భధ ద్వి స్వీకరించి కథ, నవల, నాటకం కావ్యం, ఉ0్తుడు. వీరి కుటుంబం గుంటూరు జిల్లా వ్యానం, బాలసాపాత్యోం మొదలైన కౌదికొండలో స్థిరపడింది. నాటకాలు, అసాధారణరచనలు: సృజించిన అసమాన మిగిలివున్న కొద్దిపాటి షొలాన్ని తండ్రి సాహితీ మూర్ధన్యుడు దా రావూరి భరద్వాజ... వి(క్రయిం చేశారు పేదరికం తన రచనా సర్వస్వంతో తెలుగు ని హి త్యాస్న్య్‌ ఆవరించింది. వారంతా కూలీలుగా రారా భారతీయ: సాహిత్యాన్ని సుసంపన్నం స్పగ్రార్చు స్వగ్రామంలో ఐదో ఏట బడిలో ల ష్ష్‌ సళ చేరిన భర ద్వాజ, పేదరికం కారణంగా జ్లానపఠ పురన్యారం లభీంచింది. తెలు న సూ శ్‌ ర గాటం లంరాంం కలుగల.. పడవ తరగతితోనే చదువు విరమించక రెడ్డిల తర్వాత అత్యంత ప్రతిష్టాత్మకమైన ఈ తప్పు దు, భ్‌ లగ భరద్వాజ పశువులు న. ఇక భక గ న షక క చేపారు. పాలంలో కూలీగా పనిచేశారు గౌరవం: పొందిన. ప్రముఖ సాహితీవేత్త రా బం. ఈ న్రూలుట లు (అం - భరద్వాజ. కలప అడితిలో దుంగలు కోశారు. కమ్మరి 172 గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

వద్ద సమ్మెట వేశారు. పత్రికలు పంచారు. ఇంకా ఇలాంటివెన్నో పనులు భేషజం లేకుండా చేశారు. అది రెండో ప్రపంచ యుద్ధకాలం కావడం చేత ఒక సంవత్సరంపాటు సైన్యంలో సాంకేతికశాఖలో పనిచేసే అవకాశం లభించింది. తర్వాత నిరుద్యోగం ఎదురైంది.

భరద్వాజ జీవితంలో వూరి చెరువు నీళ్ళతో ఆకలి బాధ తీర్చుకున్న రోజులు కూడా ఉన్నాయి. గ్రామంలోని బాలభారతి గ్రంథాలయంలో పుస్తకాలు చదవసాగారు. స్వయంకృషితో ఇంగీషు నేర్చుకున్నారు. రచనల పట్ల అప్పుడే ఆసక్తి ఏర్పడింది. కొవ్వలి, చలం, గోపీచంద్‌, కొడవటిగంటి. మొదలైనవారి రచనలు విస్తారంగా చదివారు. భరద్వాజ 1946వ సంవత్సరంలో నెల్లూరులో 'నెల రోజులపాటు జరిగిన “యువజన కాంగ్రెస్‌ శిబిరంలో పాల్గొన్నారు; అక్కడే “జమీన్‌ రైతు” పత్రికలో కొలువు దొరికింది. యజమానితో అభిప్రాయభేదం వల్ల పత్రిక విడిచిపెట్టారు. తర్వాత “దీనబంధు” వారపత్రికలో కొంతకాలం పనిచేశారు. 1848లో వివాహమైంది.. భార్య పేరు కాంతం, ఉద్యోగం లేదు, తెనాలిలోని జ్యోతి, రేరాణి, సినిమా పత్రికల ప్రచురణకర్త ఆలపాటి రవీంద్రనాథ్‌ నుంచి పిలుపు వచ్చింది. వాటి సంపాదకవర్గంలో భరద్వాజ చేరారు. వేతనం నెలకు రూ. 25/-, కొన్ని అపార్థాల వల్ల ఆ ఉద్యోగాన్ని విరమించుకోవలసి వచ్చింది. పిమ్మట 'సమీక్షో మాసపత్రికలో చేరారు. అది మూతపడడంతో 'నలంది ప్రచురణలలో చేరారు: రచనావ్యాసంగం మాత్రం నిరంతరం సాగిస్తూనే ఉన్నారు. 1956లో మద్రాసు వెళ్లి 'జ్యోత్సి *చిత్రసీమ, “అభిసారిక పత్రికలలో చేరారు. అప్పుడే చలనచిత్రరంగంతో సన్నిహితసంబంధాలేర్చడ్డాయి. సినీ రంగాన్ని లోతుగా పరిశీలించారు. చక్రపాణి ప్రచురించే “యువి పత్రికలో చేరేందుకు. 1959లో హైదరాబాదు వచ్చారు అనంతరం గోపీచంద్‌. సహకారంతో ఇక్కడే ఆకాశవాణి కేంద్రంలో ఉద్యోగం లభించింది. (గ్రామస్థుల కార్యక్రమవిభాగంలో స్రిఫ్ట్‌ రచయితగా 1959 నవంబరులో చేరారు. 27 సంవత్సరాలు పనిచేసి ప్రసంగవిభాగం ప్రయోక్తగా 1987లో పదవీవిరమణ గావించారు. మునిమాణిక్యం, గోపీచంద్‌, దేవులపల్లి, స్థానం, శ్రీవాస్తవ, సహజానంద, విఠల్‌, భాస్కరభట్ల వంటి ఉద్దండులతో ఆ కేంద్రంలో కలిసి పనిచేసే అవకాశం భరద్వాజకు లభించింది, కష్టస్సమయాలన్నింటిలో భరద్వాజకు బాసటగా నిలిచిన ఉత్తమ గృహిణి కాంతమ్మ. వారిది అదర్శదాంపత్యం్క వారికి నలుగురు కుమారులు, ఒక కుమార్తె. దురదృష్టవశాత్తు 1986లో కాంతమ్మ, తర్వాత ఇద్దరు కుమారులు కుమార్తె పరమపదించటం భరద్వాజ జీవితంలో తీరని వ్యథను మిగిల్చింది.

భరద్వాజ విలక్షణరచయిత. “అట్టడుగు జీవితం నేర్పిన పాఠాలు, అక్షరాలు రావన్న అవమానాలు నాలో రచనాసక్తిని, శక్తిని పెంచాయి... ఆకలి, అవసరాలు నా రచనకు ప్రేరణ” అంటారాయన, అందుకే ఆయన రచనల్లో ఆర్టత నిండివుంటుంది. తండ్రి పొలాలు జ్ఞానపీఠాలు 178

వద్ద సమ్మెట వేశారు. పత్రికలు పంచారు. ఇంకా ఇలాంటివెన్నో పనులు భేషజం లేకుండా చేశారు. అది రెండో ప్రపంచ యుద్ధకాలం కావడం చేత ఒక సంవత్సరంపాటు సైన్యంలో సాంకేతికశాఖలో పనిచేసే అవకాశం లభించింది. తర్వాత నిరుద్యోగం ఎదురైంది.

భరద్వాజ జీవితంలో వూరి చెరువు నీళ్ళతో ఆకలి బాధ తీర్చుకున్న రోజులు కూడా ఉన్నాయి. గ్రామంలోని బాలభారతి గ్రంథాలయంలో పుస్తకాలు చదవసాగారు. స్వయంకృషితో ఇంగీషు నేర్చుకున్నారు. రచనల పట్ల అప్పుడే ఆసక్తి ఏర్పడింది. కొవ్వలి, చలం, గోపీచంద్‌, కొడవటిగంటి. మొదలైనవారి రచనలు విస్తారంగా చదివారు. భరద్వాజ 1946వ సంవత్సరంలో నెల్లూరులో 'నెల రోజులపాటు జరిగిన “యువజన కాంగ్రెస్‌ శిబిరంలో పాల్గొన్నారు; అక్కడే “జమీన్‌ రైతు” పత్రికలో కొలువు దొరికింది. యజమానితో అభిప్రాయభేదం వల్ల పత్రిక విడిచిపెట్టారు. తర్వాత “దీనబంధు” వారపత్రికలో కొంతకాలం పనిచేశారు. 1848లో వివాహమైంది.. భార్య పేరు కాంతం, ఉద్యోగం లేదు, తెనాలిలోని జ్యోతి, రేరాణి, సినిమా పత్రికల ప్రచురణకర్త ఆలపాటి రవీంద్రనాథ్‌ నుంచి పిలుపు వచ్చింది. వాటి సంపాదకవర్గంలో భరద్వాజ చేరారు. వేతనం నెలకు రూ. 25/-, కొన్ని అపార్థాల వల్ల ఆ ఉద్యోగాన్ని విరమించుకోవలసి వచ్చింది. పిమ్మట 'సమీక్షో మాసపత్రికలో చేరారు. అది మూతపడడంతో 'నలంది ప్రచురణలలో చేరారు: రచనావ్యాసంగం మాత్రం నిరంతరం సాగిస్తూనే ఉన్నారు. 1956లో మద్రాసు వెళ్లి 'జ్యోత్సి *చిత్రసీమ, “అభిసారిక పత్రికలలో చేరారు. అప్పుడే చలనచిత్రరంగంతో సన్నిహితసంబంధాలేర్చడ్డాయి. సినీ రంగాన్ని లోతుగా పరిశీలించారు. చక్రపాణి ప్రచురించే “యువి పత్రికలో చేరేందుకు. 1959లో హైదరాబాదు వచ్చారు అనంతరం గోపీచంద్‌. సహకారంతో ఇక్కడే ఆకాశవాణి కేంద్రంలో ఉద్యోగం లభించింది. (గ్రామస్థుల కార్యక్రమవిభాగంలో స్రిఫ్ట్‌ రచయితగా 1959 నవంబరులో చేరారు. 27 సంవత్సరాలు పనిచేసి ప్రసంగవిభాగం ప్రయోక్తగా 1987లో పదవీవిరమణ గావించారు. మునిమాణిక్యం, గోపీచంద్‌, దేవులపల్లి, స్థానం, శ్రీవాస్తవ, సహజానంద, విఠల్‌, భాస్కరభట్ల వంటి ఉద్దండులతో ఆ కేంద్రంలో కలిసి పనిచేసే అవకాశం భరద్వాజకు లభించింది, కష్టస్సమయాలన్నింటిలో భరద్వాజకు బాసటగా నిలిచిన ఉత్తమ గృహిణి కాంతమ్మ. వారిది అదర్శదాంపత్యం్క వారికి నలుగురు కుమారులు, ఒక కుమార్తె. దురదృష్టవశాత్తు 1986లో కాంతమ్మ, తర్వాత ఇద్దరు కుమారులు కుమార్తె పరమపదించటం భరద్వాజ జీవితంలో తీరని వ్యథను మిగిల్చింది.

భరద్వాజ విలక్షణరచయిత. “అట్టడుగు జీవితం నేర్పిన పాఠాలు, అక్షరాలు రావన్న అవమానాలు నాలో రచనాసక్తిని, శక్తిని పెంచాయి... ఆకలి, అవసరాలు నా రచనకు ప్రేరణ” అంటారాయన, అందుకే ఆయన రచనల్లో ఆర్టత నిండివుంటుంది. తండ్రి పొలాలు జ్ఞానపీఠాలు 178

అమ్మినప్పుడు ఇల్లు గడవని స్థితిలో భరద్వాజు 1948లో. తన తొలికథ రాశారు. అయితే దానికి శీర్షిక 'పెట్టలేదు. ఆయన “విమలోీ అనే కథ 1946లో *ప్రజామిత్ర' వారపత్రికలో ప్రచురితమైంది. అచ్చయిన ఆయన ప్రథమరచన అదే. అప్పటినుంచి రచనావ్యాసంగం ('్రవాహగతిలో సాగింది. [ప్రారంభంలో చలం ప్రభావం కొంత ఉందేది. తర్వాత భరద్వాజ తనదైన 'ప్రత్యేకముద్రను సుస్థిరం చేసుకున్నారు. ఆయన రచనలు అన్నివర్ధాల పాఠకుల హర్షామోదాలు పొందాయి, భరద్వాజ రచనలు పీడిత ప్రజల్క అట్టడుగు వర్గాల' పరిస్థితులకు దర్పణాలు, అవి షాఠకుల్ని వూహాలోకాల్లోకి తీసుకువెళ్ళవు. బాధాతప్తగాథలే ఆయన సాహిత్యానికి భూమికలుగా: నిలిచాయి... అందుకే. అధోజీవన చిత్రణపరంగా ఈయనను విమర్శకులు చారెస్‌ డికెన్స్‌తో, బాల్దాక్‌తో పోలుస్తారు. కె,ఎ,అబ్బాస్‌- భరద్వాజ - గోర్కీ రచనల సామ్యం. చూపారు. ముఖ్యంగా కథనంలో శైలిలో, శిల్పంలో సంవిధానంలో భరద్వాజ ముద్ర ప్రస్ఫుటమవుతుంది' వస్తువైవిధ్యంతోపాటు ప్రక్రియాబాహుళ్ళం రచనలో చోటు చేసుకుంటుంది. ఆయన 'జీవనసమరం' వినూత్నప్రక్రియ. అది కష్టజీవుల యథార్థ చిత్రణ. కథనం కథలాగ్గా సాగుతుంది. అక్కడక్కడా వ్యాసలక్షణాలు చోటు చేసుకుంటాయి. “ఈనాడు ధారావాహికగా ప్రచురించినప్పుడు పాఠకుల నుంచి అపూర్వస్పందన లభించింది. టిఫిన్స్‌ క్యారియర్లు తెచ్చే అంజమ్మ, మిర్చీ బజ్జీలమ్మే సావిత్రమ్మ, తాళాలు బాగు చేసే జహంగీర్‌, సమ్మెట వేసే శ్రీరాములు, సవరాలు కట్టే రాములు, ఇంకా చెప్పులు కుట్టేవాడు, చిలక జోస్యం చెప్పేవాడు, పడుపుకత్తె - ఇలా 52 మంది అభాగ్యులను గురించి భరధ్వాజ ద్రవించిన గుండెతో రచించారు. “వానయ్యేది, వరదొచ్చేదిి వండలయ్యేది, చలి పీక్కు తినేది = 'నేను మాత్రం మానుకోను నాయనా, అయ్యలు తినిపోగా మిగిలినదాన్ని నేను మూటకట్టుకుని బిడ్డలకు పెట్టుకుంటో ఇది అంజమ్మ మనోగతం,

దివంగత ధర్మపత్ని కాంతమ్మపై ఆరాధనాభావంతో రాసిన “నాలోని నీవు అంతరంగిణి, ఐతరేయం, అయినా ఒక ఏకాంతం, ఒకింత వేకువ కోసం' స్మృతిసాహిత్యంలో మణిపూసలు. ఉత్తమ కావ్యగౌరవాన్ని సంతరించుకున్నాయి. “నీవు నా ఆరాధ్యదేవతవు. మళ్లీ నీ దర్శనం అవుతుందన్న వెర్రి ఆశకొద్దీ నిన్ను ధ్యానిస్తూ, దుమ్ములో' తిరుగుతున్నాను పిచ్చివాడిలాగా” అంటారు '“అంతరంగిజిలో:

విజ్ఞానాంశాలను. వివరిస్తూ భరద్వాజ సులభశైలిలో వెలువరించిన రచనలు పిల్లల పెద్దల్నీ బాగా ఆకట్టుకున్నాయి. “వినువీథుల్లో వింతలు” ఖగోళ రహస్యాలు చెబుతుంది. ఏన్నో విశేషాలు “విచిత్ర ప్రపంచం'లో విశదీకరించారు. నిప్పు, గాలి, నీరు, బొగ్గు, గడియారం, చెట్టు, గ్రహణం, కలం, లోహాలు, మనిష్కి పింగాణి, రబ్బరు, సబ్బు, రంగులు మొదలైనవాటిని వివరిస్తూ 88 గ్రంథాలు రచించారు. ఇవి బాలసాహిత్యపు పెన్నిధులు. శ్రవ్యనాటికారచనలో 174 గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

భరద్వాజ సిద్ధహస్తులు. మధ్యతరగతి మహిళ వూహాజీవితం 'ఒకటవతేదీ' నాటికలో చూపారు. గుండె పోటు వచ్చిన అనుభవాలు జోడించి. “సశేషం” నాటిక రచించారు. 'స్వప్నసీమలు, స్వర్ణమంజరి, కవీనాం, భానుమతి, నీరు లేని నది, ఆత్మగతం' మొదలైన నాటికలు ప్రచురించారు, కథారచనలో భరద్వాజ తనదైన బాణీ ఏర్పరచుకున్నారు. 'గోడల్లేని జైలు సమాజంలో ద్వంద్వస్థితిని కళ్లకు కట్టినట్టు చూపుతుంది. అవినీతిని వంచనను 'శ్రీరస్తు! నిరసిస్తుంది. తల్లి (ప్రేమకు నిలువుటద్దం 'కడుపు తీపి' అన్న కథ. సింహం మనిషిగా మారి నరలోకంలో తిరిగి చూసిన అక్రమాలు “నర(క)లోకం' కథ వెల్లడిస్తుంది. 500 పైగా కథలు, “అర్జాంగి, కల్పన్మ జయంతి దావానలం మనోరమ పాపం” మొదలైన పేర్లతో 43 సంపుటాలుగా వెలువడ్డాయి.

అగ్రశ్రేణి నవలాకారుల్లో భరద్వాజ ఒకరు. ఆయన విరచించిన. 'పాకుడురాళ్లో అత్యంత జనాదరణ పొందింది, సినిమారంగంలోని స్థితిగతుల్ని కల్మషాన్ని అద్భుతంగా చూపే నవల పాకుడురాళ్లు: ఈ నవల్లో ప్రధానపాత్ర 'మంజర్కి అసలు పేరు “మంగమ్మ, నితినియమాలకు తిలోదకాలిచ్చి మహానటిగా మారుతుంది. హిందీరంగంలోనూ ఖ్యాతిగాంచింది. హాలీవుడ్‌లో పరిచయాలు పెంచుకుంటుంది, ప్రేమరాహిత్యం వల్ల నిరాశతో పతనమవుతుంది. చివరకు ఆత్మహత్య చేసుకుంటుంది. చలపతి, కల్యాణి, వసంత, మాధవరావు, మెహతా 'మొదలైన పాత్రల మనస్తత్వవిశ్లేషణలో భరద్వాజ ప్రతిభ ఆవిష్టతమవుతుంది.. సామాన్యుడు ఉపాయాలతో కోటీశ్వరుడు కావడం 'కాదంబరి' నవలలోని: ఇతివృత్తం. పెట్టుబడిదారీ వ్యవస్థను దుయ్యబట్టే నవల 'ఇదంజగత్‌, నాగరికత పేరుతో వేసే వెర్రితలలు 'కరిమింగిన 'వెలగపండు” నవలలో చూపారు. 'జలప్రళయం' 'నవల శాంతిని కాంక్షిస్తుంది. 'అసావేర్హి శిథిల సంధ్య, తోడుదొంగలు, చంద్రముఖి, మాయలోకంి మొదలైన 26 నవలలు, నవలికలు ఆయన. రచించారు. వ్యాససంపుటాలు వేలువరించారు. మరికొన్ని ఇతర రచనలూ అందించారు. ఇంతవరకు భరద్వాజ 185 [గ్రంథాలు (ప్రచురించారు, ఆయన రచనలు కొన్ని ఇంగ్రీష్కు హిందీ, తమిళ్షం/ గుజరాతీ, కన్నడం, ”*ములయ్తాళం వంటి భాషలలోకి అనువాదమయ్యాయి. పెక్కు విశ్వవిష్యాలయాల్లో ఆయన్న్మరచనలపై పరిశోధనలు జరుగుతున్నాయి... భరద్వాజ 1984లో రష్యా సందర్శించారు. ఆంధ్ర నాగార్జున్న జె.ఎన్‌,టి.యు విశ్వవిద్యాలయాలు ఆయనకు గౌరవ డాక్టరెటు ప్రదానం చేశాయి. భరద్వాజ రాష్ట్ర సాహిత్య అకాడమీ, కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ, భారతీయ భాషా పరిషత్‌, సోవియట్‌ లాండ్‌ నెహ్రూ, రాజాలక్ష్మి. ఉందేల కళాపీఠం, భరతముని, సర్వారాయ, 'తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం, లోక్‌నాయక్‌ ఫౌందేషన్‌, వంగూరి ఫౌందేషన్‌, బోయి భీమన్న సాహితీనిధి, బాలసాహిత్య పరిషత్‌; తెలుగు అకాడమీ ఇత్యాది పురస్కారాలు అందుకున్నారు. జ్ఞానపీఠాలు 175

ఆయన ఇచ్చే సందేశం “నాకు ఆకలి తెలుసు, అవిద్య తెలుసు, అవమానం తెలుసు, నిరుద్యోగం తెలుసు, అన్యాయం తెలుసు, అక్రమం తెలుసు, అధర్మం తెలుసు. వీటిని నేను పుష్కలంగా అనుభవించాను కాబట్టి ఇవి లేని నభ్యనమాజం కావాలని నేను కోరుకుంటున్నాను.” తెలుగు జాతీ గర్వించదగిన గొప్పరచయిత డా, రావూరి భరద్వాజ (భరద్వాజ 2018 అక్టోబరు 18న హైదరాబాదులో పరమపదించారు ) గో స్తా మ గ! జ్‌ ఛీ గి యో 176 గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు

వజయ తి గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు ల్‌ ఆలి"... గోవిందరాజు రామకృష్ణారావు (జ. 14-11-1929) స్‌ వ. బి.ఏ.; ఎల్‌ఎల్‌.ఎం., 1950లో ఉమ్మడి మద్రాసు రాష్ట్రంలో [ ౫ జూనియర్‌ అనువాదకులుగా ఉద్యోగ జీవితం య్‌. నో జ. ప్రారంభించారు. ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ప్రభుత్వ అనువాదశాఖ త ఓ డైరెక్టరుగా ఎదిగారు. ప్రభుత్వంలో వివిధ శాఖల్లో పనిచేశారు. దా.సి. నారాయణరెడ్డిగారు 1981లో అధికార భాషాసంఘం

"అధ్యక్షత నుండి తెలంగాణ సారస్వత పరిషత్తు అధ్యక్షత వరకు వివిధ పదవులు నిర్వహించినప్పుడు వారి వద్ద సముచిత స్థానంలో పనిచేసి వారి విశేష ఆదరాభిమానాలు చూరగొన్నారు. వికటకవి కథలు, ధర్మదేవత మొదలైన బాలకథా సంపుటాలు (ప్రచురించారు. నవలలు, కథలు రచించారు. కవిత్వం కూడా రాశారు. ఇంగ్లీషు నుండి తెలుగులోకి, తెలుగు నుండి ఇంగ్రీషులోకి అనేక అనువాదాలు చేశారు. రామకృష్ణారావుగారు ఇంగ్లీషులోకి చేసిన అనువాదాల్లో సినారె (ప్రపంచపదులు, శారదా అశోకవర్ధన్‌ కథలు ముఖ్యమైనవి. పత్రికలలో వ్యాసాలు, సమీక్షలు రాశారు.

భారతీయ సాహిత్య పురస్కారాల్లో జ్ఞానపీర్‌ అత్యున్నత పురస్కారం.

ఇప్పటివరకు యాఖభైముగ్గురు రచయితలు ఈ పురస్కారం పొందారు.

వివిధ భారతీయ భాషల్లో ఈ అత్యున్నత పురస్కారం పొందిన

మహారచయితల పరిచయాలే ఈ 'జ్ఞానపీఠాలు'.