Telugu జోడెద్దులు - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

ర్ట వదోడెదులు

నో

-. [ _-పేమచంద్‌ కథలు &1- |

ష్ణ అనువాద ౦:

సీ చావలి రామచ౦[దరావు

క్‌ న స

వల ాబన అ సగరంలే . విశాలాంధ్ర ప్రచురణాలయం

విజయవాడ - 4

(పచుర

వ్యవ బెం,

సరన ఎ! (|

4 100 తా . ( ల్స్‌ (= గ్ర? 1 ఈ, లల . నర రెం స థ్‌ విజయవాడ ము ఐగ్మీ

తొలిపలుకు

మానవజాతికి మానవుడే అన్నిటినీ మించిన క్తి ష్పసమన్య. మాన

వుడు తనకు తానే అరంకాదు. ఏదో ఒక రూపంలో అతడు తనను గురించే సమిీక్షించుకుంటూ ఉంటాడు, తన ఆ మనోగత రహస్యాలనే బహిర్శ తపరుస్తూ ఉంటాడు, ఈ (ఆత్మ విమర్శననే, [1పాఛీనకాలంలో ఆఖ్యాయిక అనబడే ఈ రహసోోద్దాటన'నే సాపాత్యము అంటారు _ అది గద్యమూ కావచ్చు, పద్యమూ కావచ్చు. ఈనా డేకాదు మనుష్యు డింకా |[(వాయటం నేర్చుకోని ఆదికాలం నుండీ _ కూడా అఖ్యాయిక ల్‌క కథ _ సాపాత్యంలో ఒక (పధాన భాగంగానే ఉ-టూ వచ్చింది. కాలగతి ననుసరించీ అభిరుచి ననుసరించి నేటి కథానికలో అనేక మార్పులు వచ్చినమాట నిజ మే, [పాచీః కథానిక కుతూహల పధానం గానో, ఆ ధ్యాగ్మిక సంబంధంగానో ఉండేది. ఈనాటి కానిక సాహి త్యపు యితర అంగములకువలెినే మన సత్వపరిశీలననూ, మానసిక్ష రహసో్యోద్దాటననూ తవ ఆదర్శంగా పెట్టుకుంది, నవలా రచనవలెనే కథానికా రచననుగూడా మనం పాశ్చాత్య (పపంచంనుండే న్వీక రించార ఈ సత్యాన్ని అంగీకరించటంలో సంకోచించవలసీన పని లేదు, కాని అయిదువందల సంపత్సరాలకు. పూర్వం యూరప్‌కుకూడా ఈ కళతో పరిచయం లేదు. ఉన్నత శేణిి 'ెందిన ఆధ్యాత్మిక చార్మ్‌తక నవలలు మాత మే లిఖించబడే౨. కాని చిన్నకథలపైె ఎవరూ తమ దృష్షిని పసరించలేదు. అప్పఠరసఅ కథలో భూత. సంబంధ మెన కథలో కొన్ని ప్రచారంలో ఉన్నమాట నిజమే. కాని ఈ శతాబ్దం

లోనే .. యింకా తక్కువకాలంలోనే అనవచ్చును కథ "నిక్ష స 'హళ్యుం లోని యితవట అన్ని విభాగములనూ: జయించింది ఈనాడు కథలకు [పాధాన్యంలేని పత్రిక లదు అంలేకాదు; కథలు తప్ప మరో విష యమే (పచురించని పతిక్షలు ఎన్ని లేవు! లాభ నష్టాలను గురించి చింతపడవలసిన అవసరంలేని, ఒక [పత్యేక ఆశయంతో సకిపించబ'డే పత్రికల విషయం. వేరు. అలాంటి (శ్రేణికి చెందిన ఆధ్యాగ్యెక, చారి తక, రాజకీయ, వాణిజ్య సంబంధమైన పతికలలో కళలకు స్థానం లేదు.. కాని అవి సామాన్య (పజలకొసం కాక, పత్యేక [పయోజనాలకోసం. 'వెలువరించబడతాయి,

ఈనాటి జీవిత నం,గామము, సమయాభావములే కథానిక శింతటి [పాబల్యం ఏర్పడటానికి [ప్రధాన కారణాలు. దినముతా శృంగారలహరిలో మునిగి తేలుతూ విలాసంగా విహరించేకాలం గతిం: చింది.మనం మన మానసిక ఆపహాదానికి అవకాశమే లభించనంతగా జీవితసం[గామంలో మునిగిపటోయాం. ఆరోగ్యదృష్ట్యా కొంత మానసికా బోదం అవసరమైయుండక, విసుగూ విరామం లికుండా రోజుకు 18 గంటలు పని చేయగలగటం సంభవమే. అయినటయితే, బహుశా మనం మానసికాప్తోదాన్ని గూర్చి అలోచి.వమేమోగూడా | కాని, పకృతి మనకు ఈ విషయంలో మరో గత్యంతరం 'లీకుండో “సీంది. అందుచేత మన౦ సాధ్యమెనంత తక్కు వకాలంలో వీలై నంత ఎక్కు వగా మానసీకాహాటం పొందాలని వాంఛిస్తుంటాం. కనుకనే సినిమా హాలుల సంఖ్య రోజురోజుకూ అధికమొతోంది. చదివి జే కొన్ని నెలలు గడిచే నవలలోని ఆనందాన్ని సినిమాద్వారా మనం ఆరెండు గంటల కాల౦లోనే అనుభవించగలుగుతున్నాం. కాని కవ చదవటానికి 15-- 20 నిమిషాలు చాలు, అయితే మనకు ఎలాంటి కథలు కావాలి ? కథా నిక్ష తక్కువమాటల్లో 'చెప్పబడాలి, అందులో ఒక్క వాక్యంగానీ, ఒక్క శబ్బంగాని అనవసరంగా కనబడగూడదు. దాని మొదటి వెళ్య'మే మన మనస్సులను వశీభూతం చేసుకునేలాగా ఉండాలి. తుడివరకూ మనలను. ముష్టలను చేయగలగాలి. శాని, కథలో శఘగమనం, కె త్తదనం, వికాసం ఉండాలి. అంతేకాదు; వీఎన్నిటితోపాటు

కథలో ఏదో తత్వం [(పతిబింబించాలి. అలాంటి కలీ కావాలి మునకు, ఏ తతృ్వమూ లేని కథానిక మానసికాహాదం కలిగించగలి గినా, మనస్సుకుమా[తం తృప్తి చేకూర్చు లేదు, మనం కఠానిక్రల్లో ఏవో ఉపదేశా లుంజాలని వాభించనిమాట నిజమే. కాని మన అఆలోచనాశ కీని ఉ తేజపరచగలి గేదో, మన మనన్సులోని ఉత్తమ భావాలను జాగ్బ్భతంచేయగలిగేదో ఏదో కొంత కథానికలో ఉండా లనీ మన కోరిక. ఈ ర0టిలో ఏదో బకకునా (పతిబింబించగలిగిన కథ

ఏద" ఒక మనో వైజ్తానిక సత్యంమిద ఆధారపడి |[వాయబడిన క థానికమ్మాత మే ఉత్తమ శేణికి చెందుతుంది. సత్పురుషు-.ైన తండి దుర్య్యసనలోలు డెన తన కుమారుని చూచీ ఖఇదపడటం అనేది మనో వైజానిక సత్యం. ఆ ఆవేశంలో తండియొక్క్మ మాననికోద్వేగాలను చి తించుతూూ వాటి శననుగుణంగా ఆయన చేష్సలను (పదర్శింఛటం జరి గిలే కథ ఆకర్రవంతంగా తయా ఠౌతుంది, పతితుడనుకున్న మానవుడు కూడా పూర్తిగా పతితుడు కాడు. అతనిలో ఎక్క సె, ఏమూలో 'దేవత్వం పచ్చ్ళన్నంగా. ఉండి తీరుతుంది. ఇది మనో వైజానిక సత్యం, ఆ 'దేవత్వాన్ని వెలుగులోనికి తెచ్చి, లోకానికి [పచర్శించట మే కషనిక్ష కర్తవ్యం. విపత్తుపై విపత్తు వచ్చి పడినకొలదీ మానవుడు. మహావీరు డెతాడు, అత్యంత విపత్కర దశనుకూడా. సవాలు చేని ఎదుర్కొ 0 టాడు, అతని దుష్ట వాంఛలన్ని పలాయనం: చెస్తాయి. జతని హృద యంలో ఏ చఛీకటికోణంలోనో అజాతంగా ఉన్న రత్నాలు |పకాశం లోక్టి వచ్చి మనలను చకితులను చెసాయి, ఇది మనొ వైజానిక్ష సత్యం, ఒకటి రెండు మంచి లేక చెడు ఘటనలు వేరు వేరు స్వభావంగల మనుషులమాద వేరు వేరు [(పభానాలను కలిగించుతాయి. వీటన్నిటినీ కథానిక లో విజయవంతంగా [పదర్శించగలిగి తే, క.-నిక తప్పక ఆకర్రణీయ మౌతుంది, ఏపో ఒక సమస్యను [పతిపాదించట మే కథను ఆకర్గవంతం చేయటానిక్షి ఉ తమ నాధనం, జీవితంలో నిత్యం యిలాంటి సమస్యలు ఎన్నో తల ఎత్వతుంటాయి, వాటిమూలంగా జనించే సంఘర్షణ క భ్రానికను రసవంతం౦ చెస్తుంది, ఉదాహరజకు నీతిపరు-డాన

తండికి తన కుమారుడు హత్య చేశాడని 'తెలుస్తుం దనుకోండి, తన రుమారుని న్యాయవేదిక పె బలి యివ్వటమా _ లక తన బీవిత సీదాం కాలే తీలోదకా లివ్వటమా ? ఎంత భయంకఠ సంఘర్షణ | పశ్చా తాపం యిలాంటి సంఘర్షణలకు జన్మస్థలం, ఒకడు తన సోదరుని ఆసీని దగా చేసి అపహారించాడనుకోండి. అఆ సోదరుడు బిచ్చ'మెళ్తు కొనటం చళాచి, ఆ దగాకోరుకు పశ్చాతాపం కలుగకుండా ఉంటుందా? అలా కలుగకపో తే అతను మానవుడే కాడు,

నవలలవలెనే కథానికలుకూడా కొన్ని ఘటనా [పధానంగానూ, కొన్ని శీల |పధానంగానూ ఉంటాయి. లీల [ప్రధానమైన కథకు ఉన్నత స్తానం యివ్వబడుతోంది. ఐతే కథానికలో విపులమెన విమగ్శక్తూ విశ్లేషణకూ తావు లేదు. కథానికా రచనలొ మానవుణ్ణి సంపూర్ణంగా చితించటం కాక్క మానవళీలంలోని ఓక భాగాన్ని మ్మాతం (పదర్శించ థమ మన ఉధ్రేశ్యం అయితే మన కథానికద్వారా ఏదో ఒక పరిణామం లేక తత ౦౧ బహిర్షతం కావాలి, అది సర్వసమ్మతంగా ఉండాలి, సున్ని తంగాకూడా ఉండాలి, కొద్రిగాన్‌ గొప్పగానో మనకు సంబంధం ఉన్న విషయం అయితేనే మనకు అభిరువీ, ఆనందం కలుగుతుంది. ఇది సర్ఫృనొాధారణ నియమం జూదం ఆడే వ్య కిలో చెలరేగే ఉన్మాచం, ఉల్లాసం, (పక్కన ఉండి చూచె వ్య కిలో ఎన్నటికీ "రేక త్రదు. మన కథానికలోని పాతధారి తానేనని పాఠకుడు భావించే తంత సజబీవంగానూ,; ఆకర్షణీయంగానూ కథలోని వ్యాతచితణ: ఉన్నప్పుడే పాఠకుడికి కథలో అనందం లభిస్తుంది. రచయిత తన కథా నికలోని ఎవ్యతల ఎడల అలాంట్‌ ఆత్మీయతను అంకురింపచేయ జాలక వై+త్కే తన లక్ష్యసాధనలో అతను అపజయం ఫాందిన'క్రే.

ఐతే కథానిక వాస్తవ జీవితద్మిత మనుకొనటం చాలా పౌరబాటు. వాస్తవ జీవితచ్చితిం వీదో -_డెైరలోమ్మాతమే లభిస్తుంది. కాని కథ ఎప్పుడూ కథే. యథార్డం కాజాలదు. తరుచుగా మన జీవితం అవసరం పూర్తిగా తీరిపోయిన పిమ్మ కు సమాప్త మౌొతుంది, కాని కథలోకూడా జీవితం అలాగే సమౌప్తమెతే పొఠ కునికీ అరుచి కలుగుతుంది. పాఠకుడు కథారంభంలో తాను దర్శిం

చిన పాతయొక్క అంకురం. పెరిగి 'పెద్దదె పుష్పించి ఫలించటంకూడా వీక్షించాలని అఆళించుతాడు, ఆ పాత వేరు వేకు పరిస్షితులల్‌. తన పాతను నిర్వహ్‌౧చట6 చూడాలని వాంఛిస్తాడు. క ఎ[తీిమత్వమే క ళయొక్క రహస్యం. కాని యథార్హ మనే ముసుగు ధరించిన కృతి ఘత్వ మది. కళావేత్త తన ఆశయ సాధనకోసం అసలు విషయాన్ని కొంత పరివర్తన చేసాడు. కొంత కుంచించుతాడు. మరికొంత పెంచు తాడు. కొంత గుప్తపరచి, కొంత బహిర్షత పరుస్తాడు. అప్పు డతీని మనోరథం ఫలిస్తుంది. ళా

ళ్‌

జంచువుల్లోకల్లా తెలివితక్కువ జంతువు గాడిఢ అని (పతీతి, మనం ఎవరినైనా మొదటితరగతి శుంఠ అనదలచుకుంకైు ఒక్క ముక్కలో గాడిద అనేసాం. గాడిద నిజంగానే తెలివి తక్కువదో ? లేక దాని నిష్మాపట్యం, అంతులేని దాని నహనం దాని కా హోదా నివ్యాయో?_ స్పష్టంగా తేల్ని చెప్పటం కప్యమే ఆవులు కొమ్ము లతో కుమ్ముతాడు అదే ఈసన అవశ సపాజంగా సింహినీ అక్‌ ఆకారం ఎత్తిం దన్ననూ కే, కుక్క కూడా సాధుజంతువే, కాని అప్పు డప్పుడు దానికీ కోపమొసుంది. కాని గాడిదకు కోప రావటంమా[తం ఎన్నడూ కన్మీ వినీ ఎరుగం, పాపం దాన్ని యిష్టం వచ్చినట్లు బాదండి; ఎయవంటి కుళ్ళు మేతెనా దానిముందు పజియ్యండి.. దానీ ముఖంలో మచ్చు తెనా అసంత్య ప్తి కనిపించదు. వె జాఖంలో ఒకటి "రెండుసార్లు గంతు లేస్తే వెయ్యుచ్చుగాక,. అది సంతోషంగా ఉండటం చూతం నేను ఎన్నడూ చూడలేదు. దానిముఖంలో ఒక రక మెన శాశ్వతమెన దుఃఖం అన్నివేళలా అవరించే ఉ టుంది, కష్టసుఖాల్లో గానీ, లాఖఫ్‌ నష్టాల్లోగానీ ఏ స్టితిలోనూ చానిలో మార్చన్నది గోచరించదు. నుహర్షుల్లో ఉండే సద్దుణాలన్నీ గాడిదలోే పరాకాప్తకు చరుకున్నాయి, అయినా మానవుడు మాతం దాన్ని “శుంథ!' అంటాడు. సద్గుణాలను యింత చిన్నచూపు చూడటం ముం కక్కడా ఎరుగను నేను, బహుశా” “మతకతనం అనేది [పపంచానిక్షి సరిపడే గుణం కాదేమా, చూడటం

న్త్‌

లేదుటండ్తీ | ఆఫికాలో భారతీయులు ఎందు కంత దుర్షవ పాలా తున్నారు చెప్పండి. అమెరికాలో వాళ్ళను అడుగు పెట్టనివ్వని కారణ "మేమిటి * పాపం వాళ్ళు (బాందిలు తాగరు. ఏ వేళ ఎలా ఉంటుందోనని నాలుగు డబ్బులు వెనక్రేసు కుందుకుంటారు. వళ్ళు వంచి పనిచేసారు ఎవరితోనూ ెబ్బలాడరు. చీవాట్లు తినికూడా (గుడ న్‌రు (గుడు కుక్కుకొని ఊరుకొంటారు. అయినా అప ఖ్యాతి తప్పట6లేదు. పెగా పవితాదర్శాలను కించపరుస్తున్నారని వాళ్ళమాద [పబారం కూడాను. వాళ్లుకూడా కుక్కకాబుకు చెప్పు "దెబ్బ [పయోగించటం నేర్చుకుంకు ఖహుశా వాళ్ళనూ నాగరికు లనే వాశేనేమూ [! ఉధాహరణకు జవాను విషయమే చూడండి! ఒక్క విజయంతో (ప్రపంచంలోని నభ్యజాతులో అదీ ఒకక్రైంది.

గాడిదకు తమ్ముడు ఉన్నాడు. కాని గాడివకంకు ఒక దిగీ అక్కు వరకం, అబే ఎద్దు. గాడిద శబ్దాన్ని [పయోగిస్తున్న అర్హంలో నే “ఎద్దు" శచ్తాన్ని రూడా' [పయోగిస్తున్నాం, కొంతమంది ఎద్దును "తెలివి తక్కువ సరుకులోకల్లా |1పధమ్థశ్రేణి దధంటారు. కాని నో కలాంటి అభి [పాయం లేదు. అప్పు డప్పుడు ఎద్దుకూడా పొడుస్తుంది. అక్కడక్కడ హరఠంవేసే ఎద్దుల్నీకూడా' చూస్తుంటాం, ఇలాగే ఇం కెన్నీ విధాలుగా ఎద్దు తన అసంతృ ప్లిని షకటిస్తుంది. అందువల్ల నే గాడిదకం కు ఎద్దు

నీ

కూవగాయల మ్మే దూరి ఎద్దులో ఒకదాని "పేడు హీరా; "రెండవదాని పేరు మోతి, రెండూ పడమటిజాతికి చెందినవే. చూవు లకు యెంతో అందంగా వుండేవి, పనిలో మంచి మెలకువ. గలవి. మంచి భారి5కొం యొద్దులు, చిరకాలం కలిసివున్న కారణాన “రెంటికీ మంచి సోదరభావం ఏర్పడింది. "రండూ యెదురుబొదురుగాన్నో దగ్గర దగ్గరగానో కూర్చునీ ఏదో మూకభాషలో పరస్పరం సంభాపించు కునేవి. ఒకరి మాట ఒకరికి యెలా అర్షిమయ్యేదో మనం చెప్పలేం.

క్షేై

కాని (పాణుల్లోజల్లా ఉత్తమ [పాణినని చాటించుకు'నే మనుష్య జాతికి తెలియని అజ్ఞాతశ క్రి ఏదో వాటికి తప్పక ఉండే ఉంటుంది, ఎండూ ఒకదాని నొకటి నాకుకొనటం చ్వారాన్నో వాసన చూసుకుంటూనో తమ (-పేమను చెల్లడించుకు నేవి. అప్పు డప్పుడు "రంకూ కొమ్ములు కూడా కలుపుతుండేవి. అయితే, విరోధభావంతో మాతం కాదు, "కేవలం వినోదంకోసం అలా చేసేవి. సాన్నిపాత్యం ఫలితంగా మితతుల మధ్య అత్భీయతాభావంతో జ9ిగే "దెబ్బలాటలాంటి దది. ఇటువంటి వేమా లేని స్నేహం ఘనిష్టమైం దనటానికి వీల్లేదు, అదంతా 'పెపె "స్నేహమే. అదంత విశ్వసనీయ మెంది కాదు. ఆ ఎద్దులు “ఎంట్‌నీ బండికో, నాగలికో కట్టటుం జరిగితే అవి "రండూ తలలు ఊపుకుంటూ ఏం నడిచేనీ | అప్పుడు "రండూకూడా వీలెనంత యెక్కువ బరువును తానే భదంచాలనే [ప్రయత్నంలోనే ఉండేవి. వగలంతా పనిచేసిన తరువాత మధ్యాహ్న మో, నాయం[తమో వాటినీ వదిలినప్పుడు ఒకదా న్నాకటి నాక్కుంటూ తమ అలసటను తీర్చుకు నేవి, గానుగ విండీ, చిట్టూ తొట్లో వెయ్యగానే "రెండూ తోడుగా వెళ్ళి ఒ ౪సారి మూతులు పెన్తువి (పక [పక్కనే ఉండేవి, ఒకటి మూతి “పెట్టకుం మోనివేస్తేే రెండోదికూడా మానివేసేది.

దెవికంగా ఒకసారి రూరీ "రెంటినీ తన అ తవారింటికి తోలాడు. తా మందుకు పంపబడుతున్న ది ఎద్దుల "కేం తెలుస్తుంది. యజమాని తమను అమ్మి వేశాడు కాబో లనుకున్నాయి ఉత్త పుణ్యానికి వాటి నలా అమ్మి వేయటం వాటిక్షి యిష్టంగావుందో, క్షం కలిగించీ.దో ఎవరికి తెలుసూ ? కాని రూరీ బావమరది గయాకు మాతం ఎడ్త జతను యింటికి చేర్చేసరి! తల[వాణం తోకకు వచ్చింది. వెనుకనుండి తోలుచుం కు "రండూ అటూ, యిటూ పారిపోయవి. పలుపులు పట్టుకొని ముందుండి లాక్కుపోతుం'కు ండూ వెనక్కు లాగేవి. కొడితే కొమ్ములు 'నేలకానించిి రంకెవేసి హుంకరించేవి, భగవంతుడు వాటికి నోరిగనుక యిచ్చి ఉంకేు “మమ్ముల్ని ఎందు కటా ఎళ్ళగొడుతున్నావు € "మేము నీకు సేవచెయ్యటంలో రవం తయినా వక్ళుదాచుకుని ఎరుగమే! మేం చేసే చాకిరీ చాలకపోతే

[3 మరికొంత చేసేవాళ్ళమే! నీ చాకిరిలో * మా రోజులు చెల్లిపోవాలని కోరుకున్నా మే, మేము ఎన్నడైనా దాణా వగెరాలకు "పేచీ పెట్టి ఎరుగుదుమా ! నీ వేది "పెడితే అది క్రగ్శకద్దుకుని తిన్నామే ! అయినా మమ్ముల్ని ఈ కసొాయివాడికి ఎందు కమ్మినట్లు చెప్పు ?* అని కూరీని 1పళ్నించెవి,

సాయంతంవళకు ఎద్దులు రెంపూ [కొ త్తచోటికి చెరుకున్నాయి, రోజంతా అకలితో నే ఉన్నాయి. కాని గాటిదగ్గర కట్టి వేసినా గాట్లో మూశతైనా పెట్ట లేదు. దుఖం పాంగుకువసోంది. తమ స్వంతంగా భావించుకున్న గృహంనుండి ఎడబాటు కలిగింది, ఈ [కొ త్తయిల్తు, ఈ (కొత్త ఊరూ, [కొ త్తమనుషులూ అన్నీ వాటికి పరాయివనే అనిపిస్తున్నాయి.

"రెండూ తమ మూకభాషలో సలహా పడ్డాయి పరస్పరం [కీగంటితో చూచుకుని పడుకున్నాయి [గ్రామమంతా మాటుమణగ గానే రండూ జక్క వూపులో పగ్గాలు తెంచుకుని యింటికి బయలు "దేరినాయి, పలువులు మంచిబలంగా ఉన్నాయి. ట్ర ఎద్దయినా ఆ పలువలు తెంచగలుగుతుందని అనుమానించటానికి గూడా వీలులేదు. కాని ఈ ఎదులు 0టికీ మాతం ఆ సమయంలో "రెట్రింపు శకి వచ్చింది. ఒక వూవుళ పగ్గాలు తెగి వూరుకున్నాయి.

మూర్‌ (పౌద్దున్నే న్మిదలేచిచూస్తే, ఎద్దులు "రండూ పశువుల కొటంలో నిలబడివున్నాయి. "రెంటి మడలోనూ సగంసగం మోకులు 'వలాడుతున్నాయి మోళాళ్ళవరకూ కాళ్ళు బురద బురదగా ఉన్నాయి. రెంటి న్యేతాల్లోనూ విదోహపూర్ణమైన స్నేహం కొజికిస లాడుతోంది.

ఎద్దుల్ని చూడగానే "స్నేహాళతిశయంతో రూకీ స్వరం కంపీం చింది. పరుగెత్తి వాటిని కౌగలించుకున్నాడు. ఆ (_ప్రేమాలింగనం | ఆచుంబనాలూ 1! ఎంతో మనోహరంగా ఉందా దృశ్యం,

ఇరుగూ పొరుగూ [గామంలో వుండే కురాళ్ళ్గందరూ గుమి గూడారు. చప్పృటుకొడుళూ వాటికి న్వాగత మిచ్చారు. [గౌమ చరితలో యిలాంటిఘటన క్రిదే [పధమం కాకపోయినా మంచి చెప్పుకో

శ్రే ర

దగిన ఘట నే, బాలసమాజవ 6తా ఈ పశువీరుల జతకు (పశంసాష్మతం' యివ్వాలని నిశ్చయించుకున్నారు. ఒకడు తన యింటినుంచి రొ క్రై తెచ్చాడు మరొకడు బెల్లం, యి-కొకడు గం[డనూక్క ఎవ రొకడు తవుడు యిలా తలాకానసా తెచ్చి పెట్టారు.

“ఇలాంటి గిత్తలు ఎవరిదగ్గజా వుండవు. అన్నా డెక కురాడు.

*కాదూమరీ |! యింతదూరంనుండి "రెండూ ఒంటరిగా వచ్చే శాయి సమర్థించాడు మరో కుురవాడు.

“వ్లవి ఎద్దులుకాదురాబాబూ [కిందటి జన్ఫలో మనుష్యులె యుంటాయిరా 1 అన్నాడు మరో కు్రరాడు,

ఈ మాట కాదనటానికి ఎవడూ సాహనించ లదు,

రూరీ భార్య ఎద్దులను వాకిట్లో చూచి మండిపడింది, “ఈ ఎద్దు లెంత విశ్వాసఘాతకపుజాతివీ | అక్కడ ఒక్కరో జుకూడా పని చెయ్యి లేదు. పారిపోయి వచ్చేసినాయ్‌. పొవిష్టిని" అన్నది.

తన ఎద్దులను అలా నింది చటం రూూరీ సపొంచలేక పోయినాడు *విశ్వాసఘాతకపుజా తంటున్నావా౪€ దాణా సరిగా 'పెడితేగా |! మరేంచేసాయ్‌ పాపంి అన్నాడు.

“చాల్లే ఆపండి. ఎడ్లను మేపటం యింకెవఎకన్నా చేతొెతుంది; మో కొక్కరికి తప్పితే! ఇక అందరూ కుడితినీళ్ళతో మేపేవాళ్ళ 1 దర్చుంగా అన్నది రూరీ భార్య.

“సరిగ్గా 'మేవితే పారిపోయి ఎందుకు వసాయ €ి కోపంగా అన్నాడు రూరి.

దీంతో ఆమె “రెచ్చిపోయింది. *ఎందుకు పారిపోయి వస్తా యంటా? నీ వంటి దద్రమృలమాదిరి ఎద్దులను 'నెత్తికెక్కించుకొరు వాళ్లు, "మేపొారం కు మేపుకు తగ్గట్టు బాగా అదిమి పెట్టి పనిగూడా చేయిసారు. ఇవి పనికి దొంగలు. కెబ'క్రు పారిపోయి వచ్చేశాయి, గానుగపిండీ, గండనూక యిక వీటికి ఎవరు మేవుతారో నేనూ చూస్తా అన్నది.

క్ష అన్న "శ్రే జరిగింది. ఎద్దులకు వట్టి గడ్డి తప్పితే యిం౭మా మేవాద్దని పాలీరును గట్టి గా ఆజ్తాపించింది,

ఎద్దులు గాట్లో మూతులు పెట్టినయి. తినబోతే వట్లి రుచీ పచీ లేని మేత. సారమూ సంతోషమూ లేని 'చెత్త. ఏం తింటాయ్‌. అశలు నిండిన కళ్ళతో ద్వారంవంక ఎదురుచూడ సాగాయి,

*కాస్త గానుగపిండి వెయ్యకపోయినావటా?. పాలేరును

*' అమ్మ గారు నాప్‌క్ష పిసి కేస్తుంది బాబోయ్‌.

కా స చాటుగా తెచ్చి వేద్దూ."

“వద్దు లేబాబూ' | మీ తరువాత మోరూ ఆమెనే వనక

టె

రెండో రోజు రూరీ బావమరిది వచ్చి ఎద్దులను మళ్ళీ తోలుకు పోయినాడు, ఈసారి అతను రెంటినీ బండికి కట్టాడు,

"రెండుమూడు సార్లు మోతీ బండిని దారి |పక॥ నగల గోతుల్లో బోల్తాకొట్రించడానీకి [పయత షంచెసింది. కాని హీఠా సర్లుకుంది. అది కాసు ఓర్పుగలది.

సాయంతానికి యిల్లు చేరుకుని రెంటిని మంచి బలమైన "మోకులతో బంధించి నిన్నటి పోక్షిరీతనానికి ఫలితం రుచి చూపించాడు. మళ్ళీ అ చిక్తే తెచ్చిపోశాడు. తన ఎద్దుల రెంటికీ మాతం గానుగ పీండీ, నూకా అన్నీ మేపాడు.

ఇలాంటి అవమానం ఆ ఎద్దులకు ఎన్నడూ జరుగలేదు. రూరీ ఎన్నడూ పూల రెమ్ముతో నెనా వాటి వపంటిమాద చెయ్యి వెసి ఎరుగడు, అతనిమాట వింకు చాలు రెండూ మింట లేచిపోయవి. కానియిక్కడ 'దెబ్బలుకూడా తగులుతున్నాయి. శిధిల గౌరవాన్ని గురించిన వ్యధకు తోడు సారంలేని మేతగూడాను*, గాటివైపు కన్నె తికూడా చూడ లేదని,

ఆ మరునాడు గయా ఎద్దుల్ని నాగలికి కట్టాడు. కాని అవి "రెండూ ముందుకొక్క అడుగుకూడా వయ్యకూడదని (పతిజ్ఞ చేశాయా అన్నట్లు [పవ ర్తించాయి. కొట్టికొట్టీ అలిసీపోయినాడు గయా, కాని ఆ ఎద్దులు కాలెనా కదపలీదు.. ఆ కటికవా డెకసారి హీరా నాసికా రంధంలో కర పెట్టి పొడవటం చూచేసరికి విపరీత మైన కోపంవచ్చింది "మాతీకి. నాగలితో సహా పరుగుతీసింది. నాగలీ, మోకులూ, కాడ, మేడి అన్నీ తునాతునక లె పోయినాయి, మెడలో గటి పగ్గాలే లేక పోయినట్టయితే రెండూ అసలు అలివయ్యేవి కావు. ళల

“వారిపోయి లాభంలేది మూకభాషలో అన్నది హీరా,

"వీ డిప్పటికే నీ [ప్రాణాలు తోడాడు. ఈసారి యింకా హింస "పెదతాడు* అటే భాషలో జవా బిచ్చింది మోతీ,

త'పెడ్రితే పెట్టనీ | ఎద్రయి పుట్టిన తరువాత దెబ్బలు. తినకుండా ఎందాకా. తప్పించుకుంటాం ౪

గయా యిద్దరు మనుషులను తీసుకుని పరుగెత్తుకుంటూ వస్తు న్నాడు. ఇద్దరి చేతుల్లోనూ కరలున్నాయి.*

“లాఠీ తీసుకు వసున్నా డతను, మఠి నేనుగూడా జక వరుస రుచి చూపించనా ౪? అన్నది మోతీ.

“వద్దులే తమ్ముడూ | ఊరుకుందూ 1

*నా వంటిమోాద 'దెబ్బవ శాడా నేను ఒకరిద్ద౦ని మట్టు బెన్తై సాను"

- అబ్బ 1! ఆపని మన జాతికి ధర్భంకాదు.”

"మోతీ మనసులో కోరకొరలాడుతూ నిలబడింది గయా వచ్చి *రంటినీ పట్టుకొని తీసుకు వెళ్ళాడు, అత నీసారి బాదకపోవటం మంచఛిటే అయిది, లేకుం కు మోతీకూడా ఎదురుతిరిగే దే. దాని కోపపుచూపు చూచి గయా, అతనికి సహాయంగా వచ్చినవాళ్ళూ గూడా అఆ సమ యంలో ఊరుకోవడ మే [శ్రేయస్కరమని అర్ధం చేసుకున్నారు.

ఆ రోజు మళ్ళీ 'రెంటిముందూ ఆ ఎండు చెత్తే పడేశారు. "రండూ మదలకుండా నుంచున్నాయి, ఇంట్లోవాళ్ళు అన్నాలు తింటున్నారు. ఆ సమయంలో ఒక చిన్నపిల్ల "రండు ర్‌ క్సైలు: తీసుకొని

వచ్చింది. రెంటికీ నోటి కందించి వెళ్ళిపోయింది. అ ఒక్క రొక్రతో వాటి ఆక లేం తీరుతుంది | కాని వాటికి కడుపునిండినకే అనిపించింది. ఇక్కడకూడా ఎవరో మంచి మనుషులున్నారు. ఆపిల్ల ఖైరో కూతురు. వాళ్ళమ్మ చనిపోయింది. సవతిశల్రి ఆ అమ్మాయిని ఊరి కేకొడుతుం డేది, అందువల్ల యీ ఎద్దులతో ఆ అమ్మాయికి ఒక రకమైన అత్మీయత వీర్చడింది.

సగలంతా వాటికి పాలందున్నుతూ దిబ్బలు తింటూ మొండి కేసూ గడి చిపోయుది, సాయంతం కొట్టంలో కట్టి వేసేవాళ్ళు. రాతికి ఆ అమ్మాయే వాటికి ర0డు రొక్రైలు నోటికందించి వెళ్ళేది. (పేమ పూర్ణమైన. ఈ (ప్రసాద మహిమవల్ల నే కావచ్చు, రెండు బొక్కిళ్ళ ఎండుగడ్డి తో సరిపెట్టుకుంటున్నా, "రెండూ బక్కచిక్కిపోవటం లేదు. కాని వాటి 'న్మేతాల్లోనూ, రోమరోమానా కూడా విదోహ భావం తాండవిసోంది.

ఇ్వక్ష "నేను సపొంచలేను పీరా ? ఒకరోజు మూకభాషలో వెల డీంచింది మోతీ.

-. *అయితేనీ ఉధ్రశ కం ఏం చేద్రామనీ 7%

“ఒకరిద్దరిని. కొమ్ములతో యెత్తి విసికవతల పడేసాి

కచ్చున్రర్ష ర్‌ క్రెలు తినిపించే బంగారుతల్లి ఆ ఇంటి యజమాసి కూతురే పాపం: ఆ తల్లి అనా ధ్రాపోదూ గః

*ఉఅయిజశే యజమానురాలిని కుమ్మేస్తాను. ఆ అమ్మాయిని హింస పెన్రేది ఆవిడే.

క్కి జాూతిమోాద కొమ్ము విసరటం నిషిద్ధం, అఆ సంగతి మరిచి

*నువ్వు అసలు ఏ విధంగానూ అేలనివుగదా! అయితే కటు తంచుకుని పారిపోదాం పది

షి | అఫాయితే నాకూ యిష్ట మే, కాని యింతలావు మోకు

ఖలా 'ఆగుతుందబ్బా [*

కదాని కొక ఉపాయముందిగా. మొదట మోకును కాసేవు నములు, ఆ తరువాత ఒక ఊపులో తెగిపోతుంది*

ర్‌

రాతిపూట ఆ బాలిక రొ క్రై లందించి వెళ్ళగానే, ఎద్దులు'రెండూ "మోకులు నమలటుం6 మొదలళు పెట్టినాయి. కాన్ని మోకులు లావుగా ఉండటంచేత నోటికి అరపటుం లదు. పాపర మాటిమాటికి మాకు 'పెణగదీసుకుంటూ ఉండిపోయినాయి.

అక స్యాత్తుగా ఇంటివాకిలి తలువు తెరుచుకుంది, ఆ అమ్మాయే వచ్చింది. రెండూ తలలువంచి అమె చేతులు నాకసాగాయి, వాటి తోకలు రెండూ పెకి లేచాయి ఆమ వాటి తలలు నిమురుతూ మిాకు ముక్కు తాళ్లు వెయ్యాలని ఆలోచనలు జరుగుతున్నాయి లోపల, పలుపఫులు విప్పెసానుగాని, చప్చిడి చెయ్యకుండా పారిపోండి పాపం, లేకుం'కు వీళ్లు మా [ప్రాణాలు తో డేసారు అన్నది.

పలువులు తప్పించేసిం దా బాలిక కాని "రండూ మెదలకుండా నుంచున్నాయి.

“ఇంకా బయలు దేరవేం *ి తన భాషలో ,(పళ్నించింది మోతీ.

వద పోదాం! కాని "రేవు ఈ అమ్మాయిని పాంసబెడతారు* అన్నది హీరా.

“నాన్నా! నాన్నా! మామయ్యగారి ఎద్దులు రెండూ పారి పోతున్నాయి. తొందరగా రా 1 అంటూ అకస్మాత్తుగా ఆ బాలిక "కేకలు పెట్టింది.

గయా అఆదురాపడుతూ ఆదరా బాదిరా లోపలినుండి పరు గెత్తు కొచ్చాడు. ఎద్దులను పట్టుకోటానికి బయలుదేరాడు ఆ ౩0డూ వారిపోనవాగివాయి. గయా వంటబడ్లాడు. అవి యింకా వేగంగా పరు గెతాయి. గల్ల ౦తు చేశాడు గయా" తిరిగ కొందరు [గామస్తుల్ని వెంటబెట్టుకు వెళ్లామని పనక్కు తిరిగొచ్చాడు. మిశ్రులిద్ద” కీ పారి పోవటానికి మంచివీలు చిక్కి ది తిన్నగా పరుగుతీస్తూ ఎళ్ళి పోయి నాయి ఆ పరుగులో దారీ, డొంకాకూడా చూచుకోళలేదు. అవి లోగడ వచ్చిన పరిచిత మార్షవు జాడలేవీ కనుపీంచటం లే దక్కడ, [6 త [త్త [గామాలు తగులుతున్నాయి. అప్పుడు అవి రెండూ ఒక ఎపాలం గట్టుదగ్గర నుంచుని యికముం 'దేమిచయ్యాలా అని ఆలో చన సాగించాయి.

కేం

“చూస్తే మనం దారి తవ్చిపోయినట్టున్నా మే" అన్నది హీరా,

*వువ్ల్యూ వెనకా ముందూ లేకుండా పరుగెత్తితివి. అతన్ని అక్క డే జక్కకుమ్ము కుమ్మాల్సింది",

*అత్రన్ని పొడిచి చంపితే లోకం ఏమనుకుంటుందీ ? అతను తన ధర్మం పాలించకపో లేపోనీ, మనం మన ధర్యం ఎందుకు తప్పాలీ ౯

"రండూ మంచి ఆకలళిగొని ఉన్నాయి. చేలో మొక్కజొన్న వేనీఉ౧ది. మెయ్యటం [పొరంభించాయి. “ఎవరూ రావటం లేదుగదా అనుకుంటూ ఉండిఉంతీ అలికిడిని గమనిస్తూనే ఉన్నాయి.

కడువునిండగా నే రండూ స్వాతంత్యానుభవాన్ని పొందాయి, వుషారుగా గంతులువయటం మొదలెట్టాయి. మొదట "ర0డూ ఈంళలు వేశాయి. తరువాత రెండూ కొమ్ములు కలివి ఒకదాని నెకటి నెట్టుకొ సాగాయి. "మోతీ హీరాను చాలాదూరం వెనక్కు "నే క్రుసింది. చివరకు గుంటలో పడిపొయిందాకా నెట్టింది. అప్పుడు దానికికూడా కోపమొచ్చింది. తప్పించుకులేచి మళ్లీ మోతీతో కలబడింది. ఆట కాస్తా పోట్లాటగా మారుతున్నదని గమనించి మోతీ గట్టుమోదకు తప్పుకుంది.

“అయ్యో |! యి దేమిటీ ! ఏదో ఆంబో తెద్దు రంకెలు వేసుకుంటూ వచ్చేస్తోందే ! బొను! ఆబభోతీ! ఎదురుగా వచ్చి నిలబడింది మతు లిదరూ నిశ్చేష్తులెనారు. అబోతును చూస్తే మదగజంలాగా ఉంది. దానితో కలబడటం అంకాేు (బాణాలకు నీళాదులుకొట మే. కాని కలబడకపోయినా [బతికి బయటపడే లక్షణాలేమోలేవు. అది వీటి మోది'క్తే వచ్చేస్తున్నదిగూడా ఎంత భయంకరావతారం |

4 చెడ్డ యిరుకులో పడ్డాం, తప్పించుకోట మెలాగబ్బా | వీమెనా ఉపాయం ఆలోచించి మూకభాషలో అన్నది మోతీ,

ఆలోచనాపూరిత మెన స్వరంతో దానికి గర్వంతో కన్నూ మిన్నూ కనపడటంలిదు. (పొర్హనలూ, విజ వులూ దాని చవి క3క్కవు అన్నది హీరా,

'పారిపోకూడదూ $9

కషాంర్రిపోవటం పిరికితనం."

“అయితే యిక్కడే చచ్చిపో, "నేను మాతం పారిపోతాను.”

అది వెంటబడి లేనో ?*

అయితే త్వరగా ఏదైనా ఉపెయం చూడుమరి'"

కఉపాయం ఏముంది! యిద్దరం ఓజకేసారి చానిమోద దిబ్బ తీయాలి. "నేను ముందునుంచి దూకుతాను, నువ్వు వెనుకనుంచి దూకు, రెండుపక్కలా 'దెబ్బతగిలితేసరి పారిపోతుంది. నావైపు దూకగా'నే [పక్కనుండి కొమ్ములతో పొట్టలో కుమ్ము [బాణాల మోాదకు వచ్చింది. ఇంతకు మించిన ఉపాయమేమా కనబడటంలేదు.*

అవి రండూకూడా |[పాణాలకు తెగించి దూకినాయి. ఆబోతు "కెన్నడూ సంఘటితమెన శథతువుతో పోరాడే అనుచవంలేదు, అది ఎప్పుడూ ఒక్కశతువుతో కుస్తీకే అలవాటుపడింది హరా మోద దూకడమే తడవుగా, మోతీ వెనుకనుంచి దాడిచేనింది. ఆబోతు దాని వై వుకు మళ్ళసరికి హీరా దాడిచేసింది ఒక్‌ ఇక్కదాంతొ విడివిడిగా పోరాడి "రెంటినీ పడగొట్టాలని దాని కోరిక. కాని ఎద్దులు "రెండూ కూడా ఆరితేరినవే. దానికి అలాంటి అవకాశ మే యివ్వటం లేదు, ఒకసారి ఆబోతు మండిపడుతూ హీరాను హతమారుద్రామని బయలుదేరింది. ఇ౧-తలో మోతీ [పక్కనుండి దాని పొట్టలో ఒక్క కుమ్ము కుమ్మింది. ఆబోతు [కోధంతో వెనుకకు మళ్యేసరికి, హీరావచ్చి కుమ్మి "రెండవ డొక్కలో కమ్ము దిగేసింది చివరకు పాపం ఆబోతు గాయపడి పారిపోయింది, ఎద్దులు "రె-డూ చాలాదూరం వరకూ దాన్ని తరిమి 5 “ట్రినాయి. ఆఖరు కా ఆబోతు స్పృహతప్పి [కింద పడిఫోోయివ కూ తరిమి గాని వదిలి పెట్ట లేదు.

మ్మితులిద్రగూ విజయోత్సాహంతో ఊగుళూ [పయాణం చేస్తు న్నారు.

ఆ వధవను అసలు చంపి పారేదామనే అనిపించిందీ తన సాంకేతిక భాషలో అన్నది మోతీ

“పడిపోయిన శ(తవుమోవ "దెబ్బ తీయకూడదు" నిరనించి ది హీరా,

ఇదంతా వట్లి బూటకం. దెబ్బ తీ౭+మం "కే శ్మతువు మళ్ళీ తలెత్తకుండా "దెబ్బతీయాలి.*

“ఇప్పుడిక యింటికి చేరే దెలాగో అది ఆలోచించు."

“ష్సుందు కాస్త అకలి తీరనీ, తరువాత ఆలోచించుదాం "*

మొక్కజొన్న చేను ఎదురుగానే ఉంది. మోతీ అందులో జోరబడ్డది. హీరా వారిస్తూనే ఉంది. కాని దాని మాట వినలేదు. 'రెండుపరకలు కొరికిందో €దో యిద్గ్దరు మనుషులు లారీలతో పరు 'గెత్తుకొ చ్చారు, రెంటినీ చుట్టుముట్టారు. పహారా గట్టుమాద స ఉంది, అందువల్ల అది యువతలకు జారుకుంది. మోతీ నీళ్ళు పెటిన చేలో ఉంది. దాని గిట్టలు బురదలో దిగబడిపోతున్నాయి. పరుగెతలేక పోయింది. పట్టుబడింది. నహచరుడు సంకటంలో పడటం గమనించింది హీరా, “చిక్కుపగితే యిద్రరమూ కళిసేపడాలి' అనుకుని తానూ వనుదిరిగింది, కాపలావాళ్ళు దాన్నికూడా పట్టుకున్నారు.

ఉదయమే రెంటిని బం దెలదొడ్డికి అప్పగించారు,

గీ

ఇలాంటి అనుభవం కలగటం జీవితా-లో వాటికిదే [పథమం, పగలంతా గడిచినా తింటానికి ఒక్క పరక మే తైనా దొఠకలదు. ఈయ నెక్కడ యజమానో అర్హం కావటంలేదు. ఈయనకంకఇు ఆ గయాయే మంచివాడు ఆ దొడ్లో బ(రెలూూ మేకలూ, గు,రాలూ, గాడిదలూ చాలా ఉన్నాయి. కాని వెటిముందరా మేత లేదు, అన్నీ నేలమాద శవాలలాగా పడీ ఉన్నాయి, చాలా పశువులు లేచి నుంచోలేనంత బలహీన మైనాయి ఫగలంళతా ఎద్దులు “రెండూ చ్వారం-వైవు కన్నార్చ కుండా చూన్తూ ఉండిపోయాయి కాని ఎవరూ మెత తీసుకువస్తున్న జాడ కనపడలిదు. ఇక అవి ౮ డూ గోడను.డి రాలిన చవిటిమటిని చప్ప్రురించట౨ మొదలు పెట్టినాయి. కాని అందువల్ల ఏం కడుపు నిండు తుందీ ? (

రాతికూడా మేత వమా దొరక్క పోయేసరికి హారా హృద యంలో విదోహజ్యాలలు (పజ్వరిల్లి శాయి. &ఇ0౦క "నేను సహించలీను "మోతీ 1 అన్నది హీరా,

“నాకుమ్మాతం |వాణ+లు పోతున్నబ్గుగా ఉన్నాయోయ్‌ి నీర సంగౌా జవాబిచ్చింది "మోతీ,

త్‌ ఛ్ర్ర త్వరగా గుండెలు జారితే ఎలా భాయీ! ఇక్కడనుండి పారిపోయు ఉపాయం ఏదైనా ఆలోచించాలి.

ఉగ్‌ డ్ర (బద్దలుగొడ దాం రా$ీి

“ఇప్పుడు నే నెమా చెయ్యలేను.

కష౦0 లేనా || ఈమా(తానికేనా అలో మిడిసిపడ్డ ది 0"

సా శ్రెలివంతా మంటగలిసిపోయింది.

పశుశాల గోడ బల గాలేదు. హీరా మంచి బలమెం'దేనాయె, తన వాడికొమ్ములతో గోడను పొడిచి నెట్టింది. ఒక మట్టి పెళ్ళ ఊడి పడ్డది. దాంతో చాని సొహసం యినుమడించింది. అది పరుగుపరుగున వచ్చి గోడను కుమ్మటం మొదలు పెట్టింది. (పతిసారీ కాస్త కాస్త పెళ్ళ ఊడగాడుతున్నది.

అప్పుడే బం దెలదొడ్డి కాపలావాడు లాంతరు తీసుకుని పశు వులను లెక్కచూచుకొటానికి వచ్చాడు, హీరా పొాగరుబోతుతనం చూచి కరతో తెగబాది వదిలి పెట్టాడు. బక బలమెన మోకుతో కట్టి పడేశాడు.

*చివరకు "దిబ్బలు తిన్నావు, ఏం జరిగింది చెప్పు [) నేలమిద పడుకునే అన్నది మోతీ,

నా శ కంతా ఉపయోగించి 'దెబ్బతీశాను.*

క్‌ ట్రా 'దెబ్బతీసినందువల్ల కలిగే [1పయోజన మేమిటి చెప్పు; మరింత బంధనాల్లో చిక్కటం తప్పితే.

“ఎన్ని బంధనాలో చిక్కినానరే చివరివరకూ దెబ్బకు 'దెబ్బ తీనూనే ఉంటాను.

“= *అయితే [పాణాలకు ఆశ వదులుకోవాల్సిందే.

“ఏం ఫరవాలేదు. ఎప్పటి-కనా చనిపోవలనిందేగా! అలో చించు. గోడ పడగొట్రగలిగితే ఎన్ని పాణాలు దక్కెవి. ఇంతమంది సోదరు లిక్కడ. బందీలైెయున్నారు. దేన్ని చూచినా పాణమే ఉన్నటు లేదు. ఇంకా గెండుమూడు రోజులు యిలాగే ఉంకు అందరి

*స్పాను | అమాటా నిజమే. అయితే ఉండు. నేనుగూడా (పయ

“మోతీగూడా అదే స్టలంళలో గోడను కుమ్మటం మొదలు పెట్టింది. కాస్థ మట్టి పెళ్ళ రాలేసరికి మరింత _ధైర్యంకలిగింది. ఇక అది గొడకు కమ్ము మోటించి వీదో (వత్యరితా పోరాడుతున్నట్టుగా బలమంతా (ప్రయోగించి 'నెట్టనాగింది. చివరకు 'రండుగంటల బల[పయోగం తరు వాత గోడ పెభాగం సుమా రొక మూరెడు మేర కూలిపోయింది, అది ద్విగుణీకృత మెన. శక్తితో మరొకసారి కుమ్మేనరికి సగంగోడ పడి

గోడ పడిపోగానే సగం చనిపోయినటుగా పడివున్న పశువు లన్నీ దిగ్గున లేచాయి, ఆడగు[రాలు మూడూ గ్యాలప్‌ వేసి ఐార6రిపోయి నాయి్యి ఆ తకువాత 'మేకలన్ని దూకిపోయినాయి బ్యరెలుగూడా జారుకున్నాయి, కాని గాడిదలు మాతం ఉన్నచోకు ఉండిపోయి

“మో రిదరూ పారిపో "రెందుకనీ * పళశ్చించింది హీరా,

“మళ్ళి ఎక్కడన్నా పట్టుబడి తేనో రో అన్నది ఒక గాడిర,

*ఆప్యయిులతే వం మునిగిపోయింది ? ఇప్పుడు తప్పించుకు పోవ

తషూక్రు ఛయంగా ఉంది. మే మిక్క డే పడి ఉంటాం."

రాతి సగానికిపెగా గడిచిపోయింది. గాడిదలు రెండూ పారి పోదామా? వదా? అని యింకా ఆలోచిస్తూనే ఉన్నాయి, మోతీ తన స్నేహితుని మోకు ఊడదీసే (పయత్నంలో ఉంది, ఆ 1పయత్నం ఫలించకపోయేసరికి నువ్వు వెళ్ళిపో. న న్నిక్క డే పడిఉండనీ బహుశా ఎవరికో. బలెపోతాను అన్నది హీరా,

24 మోతీ కళ్ళ నీళ్ళు బెట్టుకుని కనే నంత స్వార్టి ననుకున్నా వా హీరా 1 నువ్వూ నేనూ యిన్నాళ్ల బట్టీ కలిసి మెలిసి ఉన్నాం, ఇవ్వాళ నువ్వు ఆపదలో ఉన్నప్పుడు నిన్ను విడిచిపెట్టి పోతానా హీరా |

తనిన్ను అమితంగా కొడతారు. లోకులు యిదంతా నీ పోకిరీ తనమేనని [గపిస్తారు* అన్నది హీరా.

*ఏ అపరాధానికి నివు బంధించబడ్డావో అదే అపరాధానికి నేను "దెబ్బలు తినవలసివ సే చింతీపదడవలసీ౦ దేముంది ? పది, పన్నెండు: [ప్రాణాలు దక్క'నే దక్కినాయిగదా, అవన్నీ ఆశీర్వదిస్తాయి" సగ ర్వంగా అన్నది "మోతీ.

ఆ మాట లంటూ గాడిదలు "ఆెంటినీ క "మ్ములతో కుమ్మికుమిి దొడ్డి బయటకు వెళ్ళగొట్టింది. అ తరువాత హీరా దగ్గ *గా పడుకుని

తెల్ల వారగా నే గుమసా, కాపలావాడు, తదితర అధికారులూ ఎంత ఆందోళనపడ్లారో [వాయనక్కర లదు 'మోతీని చావగ్‌ "ట్టి దాన్న గూడా ఒక బలమెన "మోకుతో కట్టిప డేశారు.

ఒక వారంవరకూ అవి "రెండూ అక్క డే బంధించబడి ఉన్నాయి. ఎవ్వరూ ఒక్క గడిపరకైనా వెయ్యలిదు. రోజు కొకసారి మాతం నీళ్ళు పెక్తువాళ్ళు. అవే వాటి కాధార మెనాయి. రండూ కూడా లేచి నిలబడ లనంత గా నీరసపడ్డాయి. చొమికలు బయటపడినాయి,

ఒకనాడు బందెలదొడ్డి ముందు తప్పేట (మోగుతున్నది, మధ్యాహ్నం వేళకల్లా ఏఖె, అర.వైమంది జనం అక్కడిక పో-గెనారు. అప్పుడు ఎద్దులు "రెంటినీ బయటకు తోలుకువచ్చారు అందరూ వాటిని పరీక్షించసాగారు. |పజలు రావటం, వాటి అవతారాలు చూడటం, నిఠాశపడి వళ్ళిపోవటం జరుగుతోంది. ఇటువంటి చావుకు సిదమైన ఎద్దుల్ని కోొ౦ంటానికి ఎవరు తయారాతారు ?

ఇంతలో ఒక గడ్డం గలిగిన వ్యక్తి (పత్యక్ష మైనాడు. ఎ(గగా ఉన్నా యతని కళళు. ముఖాకృతి అతి భయంకరం **" ఉంది వాటి తొంటి ఎముకల్లో | వేళ్లు బెట్టి పొడుస్తూ గుమస్తాతో మాటాడు తున్నాడు. అతవి ముఖం చూడగానే అత్మజానం కలిగిన వాటి హృద యాలు కంవించిపోయినాయి. అతనెవర్కో తమ శరిరాన్ని తడువపుతున్న కారణ మేవి టో ఆ విషయంలో వాటి కెలాంటి సందేహం కలుగ లేదు. శెండూ ఒకదాని నొకటి భయకంపిత నేతాలతో చూచుకుని తలలు పంచుకునా యి.

కూ యింటినుండి అనవసరంగా పారిపోయి వచ్చా౦, ఇక (పాణాలు దక్కే మార్గంలేదు" అన్నది హీరా,

కసగ వంతుడు. అందరినీ కరుణి షాడని అంటారు. ఆయన మనల్ని మ్మాతం ఎంచుకు కరుణించడూ €* నిర కంగా జవా బిచ్చింది. మోతి.

6 భగవంతుడికి మనం (పెతికినా, చచ్చినా "రండూ జక కు. సరే పద |! అతని దగరగూడా కొన్నాళ్ళుంటాంగా |! ఒకసారి భగవంతుడు ఆ వీల రూపంలో వచ్చి రక్షించాడు. ఈసారిమా[తం కాపెాడడూ €

_ *ఇతను ఇడ్డం పయోగిస్తాడు తెలుసా?

కప్రిర్ప్పు లే మాతం విచారమెందుకు* ౪? మాంసమూ, చర్మమూ, కొమ్ములూ, ఎముకలూ సమస్తం ఏదో ఒక విధంగా ఉపయోగ పడతాయి గా.

వేలం అయిపోయిన తరువాత ఎధులు "రెండూ ఆ కసాయివాని వంట బయలుదేరాయి వాటికి శరీరంలో [పతికండరం౦ కంపించి పోతోంది, పాపం కాలుకూడా కదపలేక పోతున్నాయి. నడక వఏమ్మాతం మందగంచినా క రతీసుకుని అమితంగా బాదుతున్నా డా కనాయి, అందువల్ల భయంతో పడుతూ లేస్తూ పరు గెత్తుతున్నాయి.

దారిలొ జక్ష ఎద్దులమంద పచ్చపచ్చగా ఉన్న పచ్చిక వీడులో 'మేసుండటం చూచాయి. పశువులన్నీ చాల సంతోషంగా బలంగా, హుషారుగా ఉన్నాయి కొన్ని గంతులు పెడుతున్నాయి; కన్ని హోయిగా పడుకుని 'నెమరువేస్తున్నాయి. వాటి జీవితం ఎంత సుఖంగా

ఉ౦ది! కాని యింత స్వార్హమౌా, తమ సోదరు లిద్రరు కసొాయివా చేతిలో చిక్కి దుఃఖంతో కుమిలిపోతున్నా రే అన్న బాధ అందులో ఒక్క దానికీ చది!

తటాలున వాటికి తాము |పయాణంచేసున్న దాళిదో పరిచిత 'మెందేనని తోచింది. జొను! గయా వాటిని తీసుకువెళ్ళింది ఈ దారినే, అవే పొలాల; అవే తోటలు, అవే [గామాలు, అన్ని అవే, నిమిష నిమిషానికీ వాటి నడక వేగం హెచ్చుతోంది. అలనట, నీ*సం అంతా నూయమెపోయిది. అరరె! యిదిగో! మన పచ్చికబీ డు 1 ఈ బావికే మనం మోట తోలడానికి వచ్చేవాళ్ళం. కొను! యిదే బావి

*మున యిలు దగరకొ చ్చెసిందొ అన్నది మోతీ.

“భగవంతుడి దయ |!" అన్నది హీరా,

'స నిక యింటికి పారిపోతా ను

5 ర్చిడ్స పోనిసాడా ర"

“ఒక్కకుషమ్ము కుమ్ముతాను క

క్‌ి ర్రాం వద్దు లే పరుగుతీసి యింటికి పోదాం పద. అక్కడినుండి ఒక్క అడుగుకూడా కదలొద్దు."

రెండూ వరి ఉత్సాహంతో కో'డెాదూడల్లాగా గంతులు పెడూ ఇంటివైపుకు పరుగతాయి *అదే మన చావిడి [1 రెండూ పరుగెత్తి తమయిటి॥ి వచ్చి నిలబడినాయి. కసాయివాడు కూడా వాటిని వెంబడిస్తూ వసున్నాడు.

రమూరది ద్వారంవద్ల కూర్చుని చుట [తాగుతు న్నాడు. ఎదుల్ని చూడగానే తన చావిడివదకు పరుగెత్తి వాటిని వంతుల (పకారం ఆప్యాయ గా కౌగలించుకోసాగాడు వాటి వేతాలనుండి ఆనంద బావబ్బూలు [పవహించసాగాయి ఒకటి రూరీ చెయ్యి నాకుతోందే,

కసాయివాడు వచ్చి ఎద్దులప గాలు పట్టుకున్నాడు

“ఈ ఎద్దులు నావీిఅన్నాడు రభూర్‌,

“నీ వెల్లా అయినాయి; నేను బం దెలదొడ్డిదగ్గర పాటపొాడ్తి తీసుకు వస్తున్నాను ॥

గో

క దొంగతనంగా తీసుకువస్తున్నట్టున్నావు. "మదలకుండా అవ తలికి నడు, ఈ ఎద్దులు నావి, నేను అవిశ్చ తేగా అమ్ముడుపోవటాన కీ? నా ఎద్దుల్ని వేలం వెయ్యటానికి యితరుల కేం అధికారం

“అయితే వెళ్ళీ పోలీసుస్టేషనులో రిపోర్తు చేస్తాను *

“ఈ ఎడ్లు నావి. ఇందుకు సాక్ష్యం అవి నా వాకిట్లోఉండట మే కా

కసాయివాడు మండిపడుతూ ఎద్దులను జబర స్తీగా తోలుకు పోవటానికి తయారెనాడు వెంటనే మోతి కొమ్ము విసిరంది కసాయి వాడు వెనక్కు తగ్గాడు. "మోతీ పెంబడిపడింది. కనాయివాడు పారి పోయినాడు. మోతీ వెంటబడి పరుగెతింది వాడు ఊరిబయటికి వెళ్ళిన తరువాత ఆగిపోయింది కాని వాడు పెరిపోతున్న వెపుచూసూ నుంచుంది, దూరంగా నుంచుని 'బెవరిస్తున్నాడు కనాయివాొడు. బూతులు తిడుతున్నాడు ; రాళ్ళు వీసురుతున్నాడు మోతీ విజయ వీరుడులాగా అతిని దారికడ్డంగా నిలబడింది [గామ్మపజ లీ వినోదం చూసి ఆనందిస్తున్నారు.

కనెయివాడు పరాజితుడై వెళ్ళిన తరువాత మోతీ రీవిగా నడుసూ యింటికి చేరుకుంది.

తర్షోప్రంల్రోే వాస్జాక్కడ చం పేసావోనని భయపగ్గాను 'నేను* అన్నది హీరా,

*నన్ను పట్టుకు ని ఉం 'కుమాతు పాణాలతో వదిలి పెక్రుదాన్ని కాదు”

కబఇక ఈ చాయలరకు రాడు

“నసే దగ్గరకు రాకముందే తగిన శాస్తి చేసాను"

“తుపాకితో కాల్చి స్తేనో ?*

'దచ్చిపోతాను. కాని వాడీకిమాతం ఉపయోగపడను.*

*“మనవీ ।[పాణాలే అవి ఒక్కాడూ అనుకోడేం ?ి

కాసేపట్లో గానుగపిండీ, తవుడూ, గండనూక దాణా పెట్టారు.

ఎద్దులు "రెండూ తినటం "మొదలు పెట్టినాయి. రూరీ నుంచుని 'ఠంటినీ

న్‌. నిమురుతున్నాడు, పిల్లలు గుంవులు గుంపులుగా చేరి వినోదం చూస్తు న్నారు, [గామమంతా సండుగదినంలా ఉంది. అప్పుడే రూరీ భార్యగూడా వచ్చి "రెండు ముఖాలనూ ముద్దు మ. ళు

ఈద్‌ పండుగనాడు

దంజాన్‌ "నెల ముప్పదిరోజులూ గడిచిఫోయినాయి. ఈ గో జే *ఈద్‌' పండుగ. నేటి [పాతఃకాలం ఎంత మనోహరంగా ఉంది | చెట్లన్నీ ఒకో వింతైన: పచ్చదనంతో కళకళలాడుతున్నాయి. పొలాల్లో జగ విచ్శితమెన శోభ వెల్లి విరుస్తోంది. అకాశమంతటా వించెన అరుణకాంతులు అలముకొ న్నాయి, ఈనాటి సూర్యుణ్ణి చూడండి ; [పపంచాని కంతటికీ పండుగ అభివందనా అర్చిసున్నాడా అన్నట్టు ఎంత చల్లగా ఉన్నాడో |! |గామ మంతా ఎంత సందడిగా ఉంది | జనం అంళా (వౌర్ధనలకు వెళ్ళేందుకు తయారొతున్నారు. చొక్కాకు గుండీ లేనందువల , నూదీ దారంకోసం పొారుగంటికి ఆదరా బాదరా పరు గెత్తుతున్నా 'డెకడు. చెప్పులు కొయ్యబారిపోయినందువల్ల వాటికి ఆముదం ఫట్టిద్రామని ఆముదంకోసం దుకాణానికి పరుగులు తీస్తున్నా డింకోకడు. ఎద్దులకు నీళ్ళు పెట్టి "మేత వెయ్యాలని త్వరపడు తున్నారు కొందరు. నిమాజుకు వెళ్ళి వచ్చేసరికి "రండు రూము లౌతుంది. మూడుకోసుల దూరం నడిచిపోవాలి. అనేక మందితో కులాసాగా తిరగాలి; కబుర్లు చెప్పుక *వాలి, ఏమెనా మధ్యాహ్నం లోగా రొవటం అసంభవం. అందరికంళకు హుషారుగా ఉన్నది పిల్లలు. వాళ్ళలో కొందరు ఉపవాస మున్నారు. అదీ మభ్యాహ్నం వర ఇ. మరి కొందరు అదీ లేదు. కాని నమాజుకు వెళ్లే హుషారుమ్మాతం వారి సాత్తే, ఉపవాసం పెద్దవాళ్ళకు. వీళ్ళకు కావలసింది పండుగే. రోజూ పండుగకోసం. కలపరిస్తున్నారు. నేటికి వచ్చిం దది. ,[పార్షనలకు యింకా కదలటదేం జనం? తొందరగాడింది పిల్లలకు. వీళ్ళకు యింట్లో

వ౦ బాధలతో పనేముందీ? సేమ్యాపాయసంలోకి పాలు, పంచదార యింట్లో ఉన్నాయో లేదో వీళ్ళ కక్క్శరలేదు. వీళ్ళు మా తం "సీమ్యాలు తింటారు. తన తండి, చౌధరికాయమ్‌ అలి యింటికి ఆదుర్దాగా ఎందుకు వెళుతున్నాడో, వాళ్ళ "కేం తెలుసు? చౌధకీ గనుక మొండి చెయ్యి చూపులే, వండుగ కాసా ఎండు_గెపోతుందని వాళ్ళ "కేం "తెలుసు! వాళ్ళకు తమ జేబుల్లో కుభీరుని ఐశ్వర్యముంది. మాటి మాటికీ జేబునుండి తమ ములైను బయటకు తిని లెక్క పెట్టుకుని తృప్తిగా ఘళ్ళీ జేబులో దాచుకుంటున్నారు. ఒకటీ ,, "రెండూ... పదీ ... ప'న్నెండూ | 'మహమూద్‌వద్ద పన్నెండు కాను లున్నాయి మొహసిన్‌ వద్ద ఒకటీ, “3ండూ మూడూ... ఎనిమిది, తోమిదీ. = *పది "పహీనూ |! మొత్తం పదిహేను కాను లున్నాయి. ఈ బోలడు కాను లతో బోలెడు వసువులు కొనుక్కుంటారు. బొమ్మలూ, మీఠాయిలూ, బిగుళ్యూూ, బంతులూ, యింకా ఎన్నెన్నో తెచ్చుకుంటారు, ఆందరికంఠ కొ హుషారుగా ఉన్నది హోమిద్‌. నాలు "గె బేళ్ళుంటాయి. ముఖంలో బీదకళ. సన్నగా బక్కపలచగా ఉంటాడు. పాపం ఆతని తండి నిరుటి సంవత్సరం కలరాకు బలెపోయినాడు; తల్లి గూడా ఎందుకనో (క్రమంగా పాలిపోయి పాలిపోయి ఒకరోజు [పాణాలు వదిలింది, అదేం జబ్బో ఎవడికీ అర్హంకా లేదు. ెబితేమ్మాతం. వినిపించుకునే వాళ్ళెవరూ]! క డుపవులో జబ్బు కడుపులోనే దాచుకుంటూ సహించినంత కాలం సపొాంచింది, నాధ్య౩ కానప ఎడు ఈ లోక్షంనుండి శెలవు తీసు కుంది. ఇప్పుడు హోమిద్‌ తన ముసలి నాయనమ్మ అమానా ఒడిలో నిద్రపోతూ యితరుల మాదిరే ఆనందంగా ఉన్నాడు వాళ్ళ నాన్న డబ్బు సంపాదించుకుఠరావటానికి వెళ్ళాడు, బోలెడు సంచులతో డబ్బులు తీసుకు వసాడు, వాళ్ళమ్మ అల్లావద్ర నుండి తనకోసం మంచి మంచి వస్తువులు తవటానికి వెళ్ళింది, అందుక నే హామిద్‌ సంతోషంగా ఉన్నాడు. ఆశ చాలా గొప్పది, అందులో యిక _పీల్వుల ఆశ నుగురించి చెప్పాలా! వాళ్ళ కల్చనలు అణువును మహాపర్వతంగా మా ర్చేసాయి, హాషి ద్‌ కాళ్ళకు చెప్పులు లేవు. తలకు ఒక పొత చింకిటోపీ ఉంది దాని చమ్‌కీగోటంతా నల్ల బడిపోయింది.ఐనా హామిద్‌ హుషారుగా'నేఉన్నాడు,

తె[

వాళ్ళనాన్న డబ్బుల సంచులూ, వాళ్ళమ్మ కానుకలూ తెచ్చొరం. కు అతని కోరికలన్నీ తీరిపోతాయి. మహమూదూ, మొహసినూ, నూరే, సమ్మా, అన్ని డబ్బులు ఎక్కడనుండి తెస్తారో అప్పుడు చూసాడు, దౌ నళ్ళిగ్యురాలు అమానా తన గదిలో కూర్చుని ఏడుసోంది, ఇవ్వాళ ఈద్‌పండుగ. కాని యింటో గిధెడు గింజలు లేవు. ఇవ్వాళ ఆవబిద్‌ [బతి కే ఉంకు ఈ పండుగ అలా వచ్చి, యిలా వెళ్ళిపోయేదా। ఈ నిరా శాంధకారంలో మునిగిపోతోంది *మోానా. ఎవడు రమ్మన్నా డీ దిక్కు మాలినపండగనూ ! దాని కీయింటితో ఏమా నిమిత్తం లేదె! కాని పోమిద్‌ ఉశ్నాడామె [| ఆతనికి ఒకరి చావు [(బళతుకులతో అక్క మిటీ ఇ? అతవి అంతరాళంలో వెలుగున్నది. బాహ్య లో ఆ వుంది 1పమాదం కొండలాగా వచ్చి మోదపడనీగాక 1 అనంద భరిత మెన హోమిద్‌ గ దాన్ని చూర్ణం చే పేస్తుంది

హా ద్‌ గదిలోకి వెళ్ళి నాయనమ్మతో “*అమ్మృమా?! నువ్వేం భయపడొద్దు. "నేను అంచరికంళకు ముందొచ్చెసాగా | వీ భయం లేదులే[ిో అ డు.

అమిానా హృచయం స్తంభించిపోయింది. ఊళ్ళో వీల్ల లంతా వాళ్ళవాళ్ళ త.[డుల వెంట వెళ్తుశ్నారు. హామిద్‌ కు తండి అమానా యెగా! యింకవరుశ్నారూ€ తాను అతన్ని తిరుణాలకు ఒంటరి గా ఎలా పోశిస్తుందీ ? ఆ గుంపులో కురాడెక్కడైశా మారుపడితి ఏం కావాలి ? ఇఉహు6! అమానా అతన్ని ఓంటరిగా పోనివ్వదు. నా చిన్న చెప్పులుకూడా లేవామయె! తానుుశుకాస్తకాస్త దూరం చంక 'నెత్తుకోవచ్చు. కాని యిక్కడ సేమ్యాలు ఎవరు వండుతారూ ? చేతుళో డబ్బులుంకు రాగాకే సామానులన్నీ కొనుక్కౌచ్చి చటు కున చేసెయ్యొచ్చు. ఇక్కడ ఉండి గ తలత "బడి తఉిప్పుబుబడి తే గాని వస్తువులు సోగుకావు. అరువు దొరుకుతు దన్న నమ్మక మేసుటి [1 ఆ రోజు ఫహీమాన్‌ గుడ్డలు కుట్టి పెడితే అర్ధరూ వాయి డబ్బులు దొరికి నాయి, ఆ ఎనిమిదణాలనూ. పండగకోసం (పాణపదం ౯ దాచి పెట్టు కుంది. కాశి నిన్న పాలమనిష వచ్చి గెంతుమాచ. కూర్చుంది ఏం

చలీ

చేస్తుంది పాపం! హోమిద్‌కు ఏమా లేకపోయినా ఒక అరగ్షణా పాలైనా కావాలి, ఇంట్లో యిప్పుడు మొత్తం “రంండణాల డబ్బు లున్నాయి, అందులో మూడు కానులు హామిద్‌ కిచ్చింది. అయిదు కానులు అమినా కొంగ న గట్టుకుంది. ఇదీ ఉన్న సరుకు, ఈద్‌ పండుగ వచ్చి కూర్చుంది. ఆ అల్లాయే దారి చూపించాలి, ఛాకలిదీ మంగలిది, పాకీది, గాజులమనిషీ అందఠరూ వనారు, అందరికీ సేమ్యా వాయసం పొయ్యాలి. కొంచంగా పోస్తే ఎవరి కంటికీ ఆనదు. ఎవరిని కాదని ముఖ3 తప్పిస్తుంది అయినా ముఖం తప్పించవలసనిన అవసరంమా[తం ఏముంది ? సంవత్సరాని కొర పండుగ | [బతుకు చల్లగా గడిచి పోవాలి. అంతే చాలు, తమ అద్భృష్ట్రంకూడా అందులో నే ఉంది. పిల్ల వాళి అల్లా దయచూడాలి గాని ఎలాగో కష్టకాలం గడవకపోదు.

(గామంనుండి ఉత్సవం బయలుదేరింది, ఇతర పిల లతోపాటు హామిద్‌ కూడా వెళ్తున్నాడు. బఒక్కొకసారి పిల్లలందరూ వరుగెత్తి ముందుకు వెళ్ళిపోయేవాళ్ళు. మళ్ళీ ఏ చెట్టుక్రింద నుంచుని నహ చరులకోసం ఎదురుచూచేవాళ్ళు, వీళ్ళంతా యింత నిదానంగా నడు సారం ౪ హమిోాద్‌ కాళ్ళ "కేవో "రెక్కలు వచ్చినట్టుగా ఉంది. అతనికి అలుపే వచ్చేట్లు లేదు. నగరపు పాలిమేరలు సమీపించారు. రోడ్డు కిరువె పులా (శ్రీమంతుల తోటలున్నాయి. వాటి చుట్టూ దిట్ట మెన [ప్రహరీ లున్నాయి. చెట్లకు మామిడిపళ్లూ, లీచీపళ్ళ్లూూ. (వెలాడు తున్నాయి. అప్పు డప్పుడు ఆ కుర వాళ్ళు కంకర రాళ్ళు తిసుకుని మామీడికాయలకు గురి పెటి విసురుతున్నారు. తోట కాపలావాడు బూతులుకిడుతూ వచ్చేసరికి, కురా భృప్పృడే ఫర్తాంగుదూరం వెళ్ళి పోయారు. “కాపలావాళి భలేగా వడీపించాంలి అని పకపకనవ్వు కుంటూ వెళ్తున్నారు.

గొప్పు గొప్ప భవనాలున్న రోడ్డులో నడుస్తున్నారు ఇది “హెకోర్లు | ఇది కాలేవి ! ఇగిగో ఇది గబ్బు! యింత పెద్ద కా లీజీలో ఎంతమంది రుురాళ్ళు చదువుకుంటున్నా రో, ఆందరూ కుురాళ్ళు కారే నిజం |! "పెద్ద 'పెదవా ళ్ళుకూడా ఉన్నారు. వాళ్ళకు పెద పెద్ద మోసొలు కూడా ఉన్నాయి. ఇంత "పెద్దవాళ్ళయినా ఇంకా చదువుతూనే

ఎత ఉన్నారు. ఇలా ఎంతవరకు చదువుతారో ! ఇంత చదువు చదివి ఏం చేద్దామనో ౪ హామిద్‌ చదువుతున్న స్కూల్లోకూడా యిద్దరు ముగ్గురు "పెద్ర పెద్ద కురాళ్ళున్నారు. వట్టి అణాకానీరకం. రోజూ దెబ్బలు తింటారు పనికి దొంగలు ఇక్కడకూడా అలాంటివారే ఉంటారా ఏమిటి కర్మం |

ఇక్కడ చచ్చిపోయిన వాళ్ళ పు రెలు హుషారుగా పనిచెసా యట. ఇఏకా చాలా చాలా తమాషాలు జరుగుశుంటాయి అయితే ఎవరినీ లోపలికి పోనీయరట | ఇక్కడ సాయం [తం గొప్ప గొప్పు వాళ్ళు వచ్చి అటలాడుతుంటారు. మోసాలున్న వాళ్ళూ, గడ్డాలున్న వాళ్ళూగూడా వస్తారు దొరసానులుగూడా అఆడతారట 1! నిజమాయ్‌! మా అమ్మచేతికి గనుక... దాని పీరేమిటీ... 'బేటు [1... అదిస్వే పట్టు కోటంకూడా చేతగాదు. అట్లా తి ప్పేసరికల్లా బుడుంగున జారిపోతుంది.

“అల్లా తోడు! మా అమ్మయి తే చేతులు వణికే పోతాయిి అన్నాడు మహమూద్‌.

“చప్పొాచ్చావులే |! మ్‌ అమ్మ మణుగుల కొలది వీండి విసిరి పారేస్తుంది కాస్త త బేటు పట్టుకుం కునే వణికిపోతాయేం చేతులూ | రోజూ వందల కడవలనీళ్ళు తోడుతుంది మా బల్ల తాగుతుంది అయిదు కడవలు, ఆ దొరసానులు గనుక ఒక్క క డవనీళ్ళు తోడవలసి వస్తే కళ్ళు చీకట్లు కమ్మి పోళాయి అన్నాడు మొహాసిన్‌,

“కాని పరెగెత్తటం, గంతులు పెట్టటం చెైతకాదుగా* అన్నాడు మపహామూద్‌.

అపును గంతులు పెట్ట లేనిమాట నిజమే. కాలి ఆరోజు మా అవు పలుపు విప్పుకుని చౌధరీగారి చేలోపడితే, మా అమ్మ ఎంత తొందరగా పరుగెేత్తిం దినుకున్నావు. ఆమె నందుకోలేకపోయాను "నేను. గనిజమోయ్‌ [ అన్నాడు మొహాసిన్‌.

ముందుకు సాగారు. మిరాబయి దుకాణాలు [(లౌారంభ మెనాయి, ఇవ్వాళ బాగా అలంకరించారు ఇన్ని మిఠాయిలు ఎవరు తింటారు ? ఒక్కా క్క దుకాణంలో మణుగుల లెక్కన ఉంటుంది. రాశికి భూతాలు వచ్చి కొనుక్కుపోతాయట, మానాన్న చెప్పాడోయ్‌ అర్హరాతతి

4 కల్లాఐట ఓకమనిష్‌ అన్ని దుకాణాలకూ వెళ్ళి, మిగిలిన సరుకల్లా తూక* వేయించేసి నిజమైన రూపాయలు- అచ్చగా మన రూపాయల వంటివే... యిచ్చేస్తాడుటోయ్‌ !

హోమిద్‌ కు నమ్మకం కలుగలేదు _. ఇటువంటి రూపాయలు భూతాల '౩క్కడ దొరుకుతాయో ?

“భూతాలకు రూపాయల కే* తక్కువా ? (పతి ఖజానాలోకి వెళల్తాయపి. ఉక్కు తలుపులుగూడా వాటి నడ్డగించ లీవోయ్‌! తెలుసా? ఏమి టనుకున్నావు మరీ? నగలూ వ(జాలూ అన్నీ ఉంటాయి వాటి దగ్గ్శ, వాటిని _ సంతోష పెట్టినవాళ్ళకు బుట్టల బుట్టల రత్నాలు యిచ్నేస్తాయట ఇప్పు డిక్కడుంటాయి, అయిదు నిమిషాలకల్లా కలకతాు చేరుకుంటాయి ఏమి టనుకొన్నావో!* అన్నాడు మొహసిన్‌,

*తజూతాలు చాలా 'పేద్దగా ఉంటాయికా వా6 లేం ధి (పళ్నిం

'జక్కాక్క భూతం ఆకాశమంత కూడా ఉంటుంది. నేలమాద నుంచుంకు దా తలకాయ ఆకాశాని కంటుతుంది, కాని కావాలను క.0 కు బుడుంగున ఒక చెంబులోకి దూరిపోతుంది అన్నాడు

“వాటిని ఎలా సంతోష పెడారో ? ఎవరినా నా కా మంతం చెబితె నేనూ. ఒక భూతాన్ని సంతోష పెడుదునే |” అన్నాడు హోమిద్‌,

“ఆ మ-తా లేమా నాకు తెలియవు గాని, చౌధరిగారి స్వాధీ నంలో మాతం ఛాలా భూతా లున్నాయిట. =ఇక్క'డైెనా దొంగతనం జరిగిందం కు చౌధరీగారు దాని ఆచూకీ తీసారు. దొంగ “పేరుకూడా చెప్పేసారు. ఆ రోజుని జుమ్‌రాతీగారి దూడ తప్పిపోయింది. మూడు రోజులు తిప్పలుబడినా ఎక్కడా దొరకలేదు. అప్పుడు గభాలున చెధరీగారి దగ్గరకు వెళ్ళారు ఆయన వెంటనే దూడ బందెలదొడ్డిలో ఉన దన్నాడు అక్కడే చిక్కిందికూడా. భూతాలు వచ్చి ఆయనకు లోకంలో సంగశులన్నీ తెలియజేసి వెళ్తుటాయి. అన్నాడు

ఏక్‌

చౌధరీవద్ద అంత డబ్బుండటానికి కారణ మేమిటో అతని కంత గౌరవం ఎందుకు లభిన్తూందో అప్పటి కర్ర మైంది హోమిద్‌కు

ముందుకు సాగారు. ఇదిగో యిది పోలీసులైను. ఇక్కడే పోలీసు లందరూ కవాతు చేస్తుంటారు. రెటన్‌ | పయఫో 1 *పాపం!] రాతిపూట తిరిగి తిరిగీ కాపలా కాస్తుంటారు, లేకుం కు దొంగతనాలు జరిగిపోవూ 1" మొహసిన్‌ యొదురు వాదంచేస్తూ, “ఈ పోలిసులు కాపలా కాస్తున్నాగూ ?) అయితే నీకు బలీ తెలుసులే౪ అరె బాబూ! అసలు దొంగతనాలు చేయించేది వీళ్లు పట్నంలో ఉన్న దొంగలూ, బందిపోట్లూ అందరూ. వీళ్ళతో షరికే రా[తిపూట దపెంగతనాలు చెయ్యమని దొంగలకు చెబుతారు. తామేమో మఠో పేటకు వెళ్ళి “మెలకువగా ఉండండి, భ్మదిం! చదం | అంటూ కేకలువేస్తుంటారు, కనుకనే వాళ్ళదగ్గర చాలా డబ్బు లుంటాయి. మా మామయ్య జఒక స్రేషనులో పోలసు, నెలకు యిర్మ్నవెరూపాయల వతం. కాని ఏభై రూపాయలు యింటికి పంపిస్తుంటాడు. అల్లాతోడు | స క్రిన్ని రూపా యలు ఎక్కడ నుంచొస్తాయి మామయ్యా” అని నే నొకసారి అడిగాను. అందు కాయన నవ్వి, * దేవ్చడిసుంటాడ య్‌ అన్నోడు. మ్‌ తానే *కావాలనుకుం కు ఒక్కరోజులోనే లక్షలు కొట్టుకు రాగలం. కాని అటు చెడ్డ పేరు రాకుండానూ ఇటు నౌకరీ ఊడకుండానూ చూసు కుంటూ జాగ తగా మెలుగుతుంటాంి అన్నాడు"

దొంగతనాలు వీళ్ళే చెయించుతుంకేు వీళ్ళ నెవరూ పక్సీకోరు మరి €* [పళ్నించాడు హామిద్‌.

"మొహాసిన్‌ అతని అమాయకత్వానికి జాలిపడి ఇలా అన్నాడు-- ఉబ్రరె[! ఎంత వెరివాడవోయ్‌ ! అసలు పట్టుకు నేవాగ్మ వీర్ళ్యయి తే ఇంక్ష వీళ్ళ "నెవరు పట్టుకుంటారు ? కాని అల్లా వీళ్ళను తగినట్టుగా నే శిక్షిసుంటాడులే, అన్యాయంగా వచ్చిన డబ్బు అన్యాయంగానే పోతుంది. కొదిరోజుల కె మామయ్యగారి యింటికి నిప్పంటుకుంది. మొత్తం ఇంట్లో ఉన్నదంతా తుడుచుకుపోయింది. ఒక పా[తకూడా మిగల లేదు. అల్లా తోడేయ్‌! చాలా రోజులు చెట్మకిందనే కాపురం

చేశారు తెలుసా? మళ్ళీ ఎక్కుడ తెచ్చాడో పందరూవాయలు అప్పు తస్తే చెంబూూ తప్పాలా అమరినాయి.*

కపందం కే ఏీభెకం కు ఎక్కువా రో అన్నాడు హోమిద్‌,

“ఎక్కడి ఏభె | ఎక్కడి వంద! వఖె అయితే ఒక్క సంచికి సరిపోతాయి. వందరూపాయలకు “౦ండు సంచులుకూడా చఛచాలవృి

అప్పటికి పట్నం కిటకిట లాడసాగింది. ఈద్‌ (పార్ధనలకు వెళ్ళే గుంపులు యెదురవుతున్నాయి. ఒకరికంళకు ఒకరు పసందైన దుస్తులు వేసు కున్నారు, కొందరు యిక్కా బండ్ల మోద, కొందరు టాంగా బండ్ల మోద వస్తున్నారు. మరికొందరు మోటార్న మోద వస్తున్నారు. అందరూ అ తరు గుమగుమలతో మునిగి తేలుతున్నారు. అందరిలోనూ ఉత్సాహం పాంగులు వారుతోంది, మన లూ చిన్న [1గామాణుల జట్టు తమ దీన తా న్నిమరిచి తృప్తిగానూ, ధీమాతోనూ పరవశమై వెళోంది. కుర వాళ్ళకు పట్న౧లో వసువులన్నీ విచితంగా నే ఉంటాయి. దేనివంక చూస్తే చానిపంకే చూస్తుండి పోత్రారు. వెనుకనుండి అదేపనిగా హాఠన్‌ కొడుతున్నా సరే వినపడదు వాళ్ళకు. హోమిద్‌ మోటారు[క్రింద పడి పోయేువాడే. కొంచెలలో తవ్వించుకున్నాడు.

తటాలున ఈద్‌ పార్ధనలు జరిగేస్టల6 దృష్టి గ్‌ చర మైంది. పెన "పెద పెద్ద చింత చెట్ల నీడవుంది, [కింద నేల చక్క గా చదును చేసి ఉంది, దానిపైన తివానీలు ఫరిచారు ఉపవాస మున్న వాళ్ళ పంక్తులు ఒక్ష చాని వెనక ఒకటి చా-” దూరం వ్యాపించాయి, తివాసీలులెని చద రవునేల దిగువదాకా సరిపోయాయి పంక్తులు, కొత్తగా వచ్చినవాళ్ళు వె క వరుసలో నిలబడుతున్నారు ముం దిక చోటులేదు, ఇక్కడ ధనాన్నీ, పదవినీ లెక్కించరు. ఇస్తాం దృస్టిల్‌ అందరూ సమానులే, మును (గామన్సులు రూడా కాళ్ళు చేతులు 8డుగుకువి వనుక పం కిలో వెళ్త నిలబడ్లారు ఎంతపస.దు' ఉందా ని- శ్రణం | ఎంచక్కని వ్యవస్థది. లక్షల. శిరస్సులు ఒజకేసారి వంగి నమస్కరి సున్నాయి, శర గి అందరూ ఒకెసొరిలేచి నిలబడుతున్నారు. ఓకసారి ముందుకు వంగు తున్నారు, మళ్ళీ జ కేసారి 'మాకరిల్లి కూర్చుంటున్నారు. లక లకొలది ఎలక్ట్రిక్‌ దీపాలు ఒక్క సారి వెలిగి, ఒక్కసారిగా ఆరిపోవటం అనేక

3 మౌర్లు జరిగినట్లుగా ఉం దా (ప్రార్హనా విధానం. ఎంత అపూర్వదృశ్యం! ఆ సమిష్టి కార్య[కమం౦ం, అఆ విశాలత్వం, అఆ అనంతత,; హృదయంలో భక్తినీ, గర్వాన్ని, ఆత్మానందాన్ని "రేక త్రిసున్నాయి. (భాతృ భావ స్మూతం అ ఆత్మలన్నిటినీ ఒకే హారంలో గుదిగుచ్చాయా అనిపినోంది.

ని (పొర్టనలు అయిపోయినాయి. జనం పరస్పరం కగిలించుకుంటు న్నారు ఇక మిరాయి దుకాణాలమాదా, బొమ్మల దుకాణాలమాదా దండయాత "మొదలౌతుంది. మన [గామాణుల దళం ఈ విషయంలో పిల్లలతో సమానంగా నే హుషారుగా ఉంటుంది. ఇదిగో ఇది రంగుల రాట్నం. ఒక్క కానీ యిస్తే ఎక్కవచ్చు. ఒకసారి అకాన౦ంలోకి 'వెళ్తున్నటుగా ఉంటుంది ఒకసారి (కింద పడిపోతున్నట్లుగా ఉంటుంది, ఇదిగౌె ఇది ఉయ్యాల్న యిది కొయ్యవఏనుగు, యిది గరం, యిదిగో యిది ఒంక, అన్నీ కడిలకు తగిలించబడి ఉన్నాయి. ఒక్క కాని టిక్కట్టు ! పాశతికచుట్లు ఆనందంగా తిరగొచ్చు మహమూద్‌, మొహ సిన్‌, నూర, సమ్మాా వాళ్ళంతా గురాలమాద్న ఒం కులమోాద కూర్చు న్నారు, హోమిద్‌ దూరంగా నుంచున్నాడు. అతని దగ్గర మూడు కాను లేగా ఉన్నాయి. తగ ములలో మూడోవంతు పెక౦ం కాసేపు గిరగిర

తిరిగేందుకు ఎలా ఖర్చు పెటగలడూ | అందరూ రంగులరాట్నం నుంచి దిగారు, ఇక వెమ్మలు కొను దమ్కుంటారు. ఇవతల వరుసగా ఉన్నాయి బొమ్మల దుకాణాలు. రక రకాల బొమ్మలు = సీవౌయి, గొల్లభామ, రాజు, వకీలు, నీళ్ళవాడు, వాకలిదిి సాధు [ఎన్నో బ మ్మలు [. జలే! ఎంత అందమెన బొమ్మలు |! మాట్లాడె స్తున్నట్లుంకు ! అహా! ఎంత బాగున్నాయో! మహమూద్‌ సిపొయిబ్‌ మ్మ కొనుక్కున్నాడు ఖాక్మీడస్సు వేసుకుని ఎర తలపాగా చుట్టుకుని, తుపెకి భుజంమీద పెట్టుకొని ఉన్నా డా సిపాయి. ఇప్పుడే కఫపాళతునుండి తిరిగి పస్తున్నట్లున్నాడు. “మొహసిన్‌కు

క్ర

306

సీళ్ళుతో డేవాడి బొమ్మ నచ్చింది. నడుము వంగిపోయిం దతనికి. "నెత్తిన మోటబాన ఉంది, ఆ బానను ఒక చేతో పట్టుకునే ఉన్నా డతను,. ఎంత సంతోషంగా ఉన్నాడూ |! బహుశా వదో పాట పాడుతున్న టున్నాడు. బానలోనుండి నీళ్ళు " కుమ్మరించ బోతున్నాడు. నూరే వకీలుమోాద మోజుపడ్డాడు. ఆయన ముఖంలో ఎంత ఎాండిత్య ముంది | నల్లకోటూ, లోపల తల్ల చొక్కా, చెక్కా పేనసబులో గడియా5ం, దానికి బంగారు గొలుసూ్కూ, ఒక చేతులో '*లా” వఐుస్తకం _ బలేగా ఉన్నాడు. అప్పుడే వదో కోర్టులో వాదించి వస్తున్నట్లున్నాడు, ఇవ్వన్నీ అర్ధణా అర్హణా బొమ్మలు, హామోౌద్‌ వద్ద మొత్తం ఉన్నవే మూడు. కానులు. ఇంత ఖరీదుగల బొమ్మలు అతనేం కొనగలుగుతాడూ ? బొమ్మ ఎక్క_డెనా చెయ్యిజారి పడిపో తే ముక్కలు ముక్కలౌతుంది. కాసిని నీళ్ళుపడి తే రంగంతా చెరిగిపోతుంది. అటువంటి బొమ్మలు అతనేం చేసుకుంటాడు, ఎందు కుపయోగిస్తాయి గనుక |

జమా నీళ్ళ వాడు రోజూ రెండుపూటలా నీళ్ళు తెచ్చి పెడతాడు అన్నాడు "మొహసనీన్‌,

*నూ సిఖాయి యింటికి కాపలాకాస్తాడు. ఎవడైనా దొంగ వస్తే వంటనే తుపాకితో కాల్చిపారేస్తాడు” ఇఅన్నాఢడు మొహమూద్‌.

*మా వకీలు దావాలో మోతగా పోటాడుతాడు" అన్నాడు

*ఉన్తూ వ్రాకలిది రోజూ బట్టు లుతికి "పడుతుంది అన్నాడు

“మట్రిబొమ్మలేగా | [కిందపడిపోయినా పంక ముక్కులు: ముక్కలై పోతాయి" బొమ్మలను దూషిస్తున్నాడు హోమిద్‌. కాని అతని కళ్ళన్నీ ఆ బోమ్మలమిోా దే వున్నాయి. ఆశగా చూస్తున్నాడు వాటివెపు. కాసేపు తన చేతులతో పట్టుకొ ని స్పే బాగుండునే అని పిసోంది, అతని చేతులు తలియకుండా నే వాటిమాదికీ పోతున్నాయి, కాని వాళ్ళతని కివ్వటం లేదు. అప్పుడే కొ నుక్కొన్న భొమ్మల విషయంలో పిల్ల లు అంత త్యాగం చూపించలేక, హోమిద్‌ అశగా

ఏ౦

వొమ్మల దుకాణాల తరువాత మిళాయి దుకాణా లున్నాయి, ఒకడు నువ్వుదీక్తలు కొనుక్కున్నాడు. ఇంకొకడు గులాబ్‌ జామ్‌ కొనుక్కున్నాడు, మరొకడు సోహన్‌ హల్వా కొనుక్కున్నాడు, అంతా హుషారుగా తింటున్నారు, హామిద్‌ వాళ్ళలో కలవ లేదు, . అతనిదగ్గ గ్ర మూడుకానులున్నాయి. ఏమెనా కొనుక్కు తినకూడదూ ౪? ఆక గొన్న నేతాలతో అందరవ౦కా చూసున్నాడు,

“హ*మిద్‌ ! యిదిగో నువ్వుజీడి! ఎంత కమ్మని వానన గ్‌ డు తోందో చూడు 1 అన్నాడు 'మొహసిన్‌._

పహోమిద్‌ సందేహించాడు. ఇది కేవలం (కూరమెన నినోదం, మొహసీన్‌ అంత ఉదారబుద్దిగలవాడు కాదు. అయినా తెలిసిగూడా అతని దగ్గరకు వెళ్ళాడు హోమిద్‌.. మొహసిన్‌ తన పొటంలోనుంచి మొహసిన్‌ జీడి తన నోట్లో వేసుకున్నాడు. మహమూరడ్మ్క్‌ నూరే, సమ్మా విపరీతంగా చప్పట్లుగొడుతూ నవ్వారు. హోమిద్‌ పాపం

*వాోనిలే హోమిద్‌ |! ఈసారి తప్పకుండా 'పెడతాను, అల్లా తోడు, ఇదిగో తీసుకుపో 1 అన్నాడు మొహసీన్‌, -

“ఉంచుకో, ఉంచుకో! నా కే మక్కరలా! నా దగ్గ "రెం డక్చలు లేవనుకున్నావా ఇ అన్నాడు హోమవ్‌, -

“ఉన్నాయిచే మూడుకానుల పెకం. ఏమేం కొంటావు చాటితో?” అన్నాడు సమ్మూ.

“ఇదిగో, నా ధగ్గర గులాబజాముంది తీసుకో వోం.ద్‌ | మొుహసిన్‌ గా డ్‌ "ట్టి బద్యాషు ల” అన్నాడు మహామూద్‌,

“మిఠాయి లేమంత గొప్పవేం ? పుస్తకాల్లో అవెంత 'చెడ్రవని 1వాశారో ఆలుసో $* అన్నాడు హోమిద్‌, |. ”్‌

“దెరికిత పాపం తిందామనే వుంది మనసులో, తన రబ్బులు బయటికి తీస్తాడేమో చూశారూ 1 అన్నాడు మొహసిన్‌,

ఇ క ర్పీడ్తి ఎత్తు నాకు. తెలుసులి మన డబ్బులన్నీ అయిపోగా నే

త్ర

నునలను ఊరించి. ఊరించి తిందామని చూసున్నాడు"* అన్నాడు. మహమూద్‌,

మీురాయి దుకాణాల తరువాత క్‌ "న్ని యునుప దుకాణా లున్నాయి, క్‌ "న్ని గిల్టు దుకాణాలు మరికొన్ని నకిలి నగల దుకా ణాలూ ఉన్నాయి. పిల్లలకు యిక్క డేమా ఆకర్షణ కలగలేదు. వాళ్ళంతా ముందుకు సాగిపోయారు. హోామిద్‌ యినప వస్తువుల దుకాణంవద అగపోయాడు,. బోలడు చిమటా (పట్కారులు) లున్నా యక్కడ. పహోమిద్‌కు జ్తూపకం వచ్చింది మామ్మదగ్గర చిమటాలిదు. పెనంమాదనుండి రొ న్రైలు తీసుంకు ఆమకు చెయ్యి. కాలుతుంటుంది పొపం ! తాను చిమటా తీసుకువెళ్ళి మామ్ముకిస్తే ఎంత సంతోషిస్తుంది. ఇక ఆమె వేళుకూడా కాలవు ఇంట్లో ఒక పనిముట్టు ఏర్పడుతుంది, బొమ్మలవల్ల ఏ. [ప్రయోజనం వృధాగా డబ్బులు నాశనమై పోతాయి. కా సేపుమ్శాతం సంతోషంగానే ఉంటు.ది ఆ తరువాత వొటిని కన్నె త్తికూడా చూడరు. లేక యింటికి చేరేసరికే పగిలి ముక్కలు ముక్కలె పోవచ్చు. కాని చిమటా ఎంత ఉపయోగకర మైన వసువు. పెనంమిోదినుంచి రొ నైలు తియ్యొచ్చు. నిష్పులమాద రొక్రైలు కాల్చుక “వచ్చు. ఎవ్మరెనా నిష్పుకోసం నే చటుక్కున పొయ్యిలో నుండి నిప్పు తీసి యివ్వొచ్చు, బజారుదాకా పచ్చి కొనుక్కుపోవటానికి మామ్మకు తీరిక ఏదీ *? అదీగాక యిన్ని డబ్బులుమాతం దెరకొదూ దోజబూ చెతులుకాలు తుంటాయి పాపం. హోమిద సహచరులు ముందుకు సాగిపోయినారు దోవలో ఒకచోట అందరూ పొనకం (తాగు తున్నారు, చూడండీ వా ల్లెంత ఆశపోతులో ! ఇన్ని మిరాయిలు కొనిగూడా నా కొక్క కైనా పెట్టలేదు మళ్ళీ మాతో ఆడుకోటానికి రమ్మంటారు ఆ పనీ ఈ పనీ చేసి పెట్టమంటారు, ఈ సారి ఎవరైనా ఎదైనా పని చెసి'పెట్టమని అడిగి తే అప్పుడు చెబుతాను, తింకు తిననీ మిఠాయిలు, వాళ్ళ నోరే కంపుగొడుతుంది కురుపులూ, మొటిమలూ లేస్తాయి. ఎప్పుడూ మిరాయిలమాబటే ఉంటుంది మనసు. ఇక వాటి రోం యింట్లో డబ్బులు దొంగిలించటం [(వౌరంభఖించి "దెబ్బలు తింటుం టారు. పు సకాల్లో అబద్రా లేం [(వాయరు, నా నోరెందుకు పొడు

తే

వేనుకోవాలి | మామ్మ చిమటా చూడగానే పరుగెత్తి నాచేతిలోనుండి తీసుకుని *మా నాయనే! మామ్మకోసం చిమటా తెచ్చావా $ అంటుంది, వేల దీవెనలిస్తుంది. చిమటా తీసుకువెళ్ళి యిరుగు పొరుగు ఆడవాళ్ళకు. చూపిస్తుంది. హోమిద్‌ చిమటా తెచ్చాడని ఊరంతా "తెలిసి పోతుంది. ఎంత మంచిపిల్ల వా డమ్మా అంటారు, వీళ్ళ బొమ్మల్ని చూసి దీవించేవా 'ళ్యెవరూ ? పెద్దవాళ్ళ దీవెనలు తిన్నగా అల్లా చిరా రుకు చేరుకుంటాయట. అల్లాకూడా ఆ దివనలను త్వరగా అలిస్తాడు. విధంగా డాబుసది చేస్తున్నారూ, "నేనూ చేస్తాను డాబునర. బొమ్మ లాట అఆడుకుంకు ఆడుకోనీ ! మిఠాయిలు తింక్షు తిననీ |! "నేను ఆడను బొమ్మలాట, వీళ్ళ మిడిసిపాటు నే నెందుకు సహిస్తానూ.. నేను పేద వాళ్లే, అయినా ఎవరినీ బేబవిరంంచటంలేదుగా ? ఎప్పుడో తప్పకుండా మానాన్న రానేవస్తాడు. అమ్మగూడా వచ్చేస్తుంది. అప్పుడు “మోకు ఎన్ని బొన్ములు కావాలోయి' అని అడుగుతాను వీళ్ళను. ఒకొ్క్కాక్కరికి బుట్టల బుట్టల బొమ్మ లి చ్చే స్నేహ్‌తులతో ఎలా మెలగాలో చూపిస్తాను. ఇట్లాగా 1! జక్క కానీ బీడీలు తీసుకున్నారో లేదో ఊరించి ఊరించి తినటమా 1! హోమిద్‌ చిమటా తీసుకొ చ్చాడని అంతా పగలబడి నవ్వుతారు. నవ్వితే నవ్వనీ, నాకేం దుకాణ దారుణ్ణీ (పళ్నించాడు ఈ చిమటా ఎంత ₹

దుకాణదారు డతనివెపు చూచాడు వెంట ఎవరూ ₹కపోవటం గమనించి *అది నీకు పనికొచ్చేది కాదులే” అన్నాడు.

“అమ్మేదా ౪? కాదా ?*

అమ్మేదెందుకు కాదూ (4 ఇంతదూరం మోనుకువచ్చిం "దెందుకూ ?

*ద్రయితే చెప్పరాదూ ఎన్ని కానులౌతుందో 9

శఆఅరుకాను లౌెతుంది

హోామిద్‌ నిరాశపడిపోయినాడు,

లై

“సరిగా అయిదు కాను లౌతుంది. ఇష్టమైతే తీసుకో, లేకుం'కు

*ఉమూడుకానుల. కిసావ్‌ గ్గ?

ఈ మాటంటూ దచుకాణదారు కోపవగంచుకుంటాడేమోనని ముందుకు సౌగాడు. కాని దుకాణదారు కోప్పడలేదు, పిలిచి చిమటా యిచ్చేశాడు. హోమిద్‌ దాన్ని తుపాకిమాదిరిగా భుజంమిాద పెట్టుకుని రవిగా విరుచుకుంటూ నడిచి సహచరులతో కలిశాడు. ఇక వాళ్ళు ఎలాంటి వ్యాఖ్యానాలు చేస్తున్నారో వినండి

*ఈ చిమటా ఎంధుకు తెచ్చావోయ్‌ ? ఫీచ్చివాడివల్లే ఉందే [” అన్నాడు మొహసిన్‌..

హోమద్‌ చిమటాను నేలకు వేసికొట్టి జన్‌ సీళ్ల వాణ్ణి కాన్త నేల మిద ప౭ియ్‌ ఆెలుస్తుంది, ఎముకలన్నీ విరిగిజోరుకుంటాయ్‌ కుంకి అన్నాడు.

*అయితే ఈ చిమటాకూడా ఒక బొమ్మేనా" అన్నాడు

ఎందుకు కాదూ? యిదుగో | భుజంమిాద "పెట్టుకున్నానా తుషాకి ! చేతితో పట్టుకుంకే ఫకీరుల చిమటా. కావాలంళకే దీన్ని కంజరిలాగాగూడా ఉపయోగించగలను, దీనితో ఒక్కటి 'పెట్టానం కే మా బొమ్మలన్నీ నిగిడి చన్తాయి. మా బొమ్మలు ఎంత గింజుకున్నా నా చిమటాను ఏమా చెయ్యలేవు. నా వీరసింహం _ ఈ చిమటా 1 'తెలుసొ $ అన్నాడు హామిద్‌,

సమ్మా కంజరి కొనుక్కున్నాడు. కాని చిమటా చూచి మోజు పడ్డాడు, *నా కంజరిస్తానుగాని నీ చిమటా యిస్తా ? "రెండణాలు పెట్టి కన్నా నిది” అన్నాడు.

హోమిద్‌ క౦జరి వైపు నిర్ణ క్ష్యంగా చూచాడు --- *నా చిమటా తలుచుకుంకేు నీ కంజరి పొట్ట బద్రలు చె సేస్తుంది. తోలుపొర ఒకటి తగిలి) చేసరికి డబడబ మోగుతున్నది, కాస్త తడి తగిలితే ఖాళీ. నా 'మొనగాడీ చిమటా నిప్పుల్లో, నీళ్ళల్లో తుపానులో ఎక్కడైనా సరే నిర్భయంగా నిలబడుతుంది; ఏమనుకున్నావో 1! అన్నాడు.

త

చీమటాకూడా అందరినీ ఆక రించింది. కాని ఇప్పు డిక డబ్బులు ఎవరివగ రున్నాయ్‌! -పెగా పట్నంనుండి చాలాదూరం వచ్చేశారు. అప్పటి కే తొమ్మిదిగంట లై ంది. ఎండ తీవమౌతున్నది, త్వరగా ఇంటికి చేరాలనిపిస్తున్నది, నాన్నదగ్గర హాఠంవేసినా చిమటా దొరకటం అసం భవర్శి హోమిడ్‌ చాల తెలివైనవాడు. అందుకనే దుష్టుడు తన డబ్బులు చివరదాకా దాచుకున్నాడు.

ఇక వీలలు '౭0డు ముఠాలుగా చీలారు. మొహాసీన్‌, మహ మూద్‌, సమ్మ్భి, నూే వీళ్ళంతా ఒకవైపు. హోమిద్‌ ఒక్కడూ ఒక వైపు. తర్మవితర్మాలు సాగినాయి. కొంతసేపటికి సమ్మూ మతం మార్చుకుని 30జేవడ్తం చేరాడు. కాని మొహసీన్‌, మహమూద్‌, నూరే ముగురూ హపోమిద్‌కం కు వడాదీ 'రెండేళ్ళూ పెద్దయి ఉండికూడా హోమిద్‌ తీ సే దెబ్బలకు గుక్క తిప్పుకోలేకఫోతున్నారు. న్యాయబలం, నెతికబలం:. అతనివైఫుంది. జకపక్షాన మట్టి, "రెండేవపక్రాన ఇనుము |! ఇప్పుడు తన నది ఉక్క. చెప్పుకుంటోంది. అది అజేయ మైంది, [1పమాటి కరమైంది. అక్కడి కేదెనా సింహంగనుక వస్తే, నీళ్ళు మోసేవాడి గుండెలు జూరిపోళాయి. సిపాయిగారు మట్టితువాకి వదిలేసి పాఠ పోతాడు. వకీలుగారు ముడుచుకుపోయి కోటులో తలడాచుకుని నేల మోద పడుకుంటారు, కాని ఈ చిమటా బహాదూర్‌ భారతవీరుడీవల ముందుకురికి సింహ౦ంమిాడి స్వారీ చేస్తాడు. దాని (గుడ్తు తో డేసాడు,

“నిళ్ళ వాణ్లిగముక మన చిమటావీకుడు దబాయించాడంకే పరు గెత్తుకుంటూ: నీళు. తెచ్చి వాకిట్లో చఛచల్లుతాడు.” చివరిమాటగా నొక్కి చెబుతూ అన్నాడు హాుద్‌,

మొహసిన్‌ ఓడిపోయాడు, కాని ఇంతలో మహమూద్‌ వతాసిచ్చు క"చ్చాడు వ “చిమటా వధవ గనుక పట్టుబడ్డైడం కే కాళ్లూ చేతులూ కట్టించుకుని కోర్చులచుట్టూ తిరగాల్సి అప్పుడు నా వకీలు కాగా పట్టుకో వాలి." క్ష

ఈ బలమెన వొదనకు హోమిద్‌ జవాబు చెప్పు లేకపోయాడు. “మమ్ముల్ని పట్టుకునే "'డెవరూ $* అని [పళ్నించాడు.

ష్‌,

కా తువాకి పట్టుకున్న సిపాయె 1” రొమై విరుచుకుంటూ అన్నాడు నూరే. [|

కపాఘం |! ఈ మొనగా డు సూ భారత వీరుణ్ణి పట్టుకుంటా'డేం రి అయితే రమ్మను, యిప్పుడే కాసేపు కుస్తపడదాం. చిమటాముఖం చూస్తేనే దూరంగా పరుగుతీస్తాడు మా సీపాయి, ఇంకా పట్టు కుంటాట మొగాడు 1 ముఖంచిట్లించుక్రుని అన్నాడు హోమిద్‌.

'మొహనీను కొక [కొ తయుక్తి తోచింది _ *నీ చిమటాముఖం రోజా నిప్పుల్లో కాలుతూనే ఉంటుందిగా [1 అన్నాడు మొహసీన్‌,

హోామిద్‌ దీనికిక జవాబే చెప్పలేకున్నాడు. కాని అలా జరగలేదు. *నిప్పులో వీరులైనవాస్ఫే దూకగలుగుతారు. తెలుసా? మో వకీల్తు సిపాయి, నీకృవాడు ఆడ వాళ్ళలాగా యిళ్ళల్లో దూరా ల్సింద్చే నిప్పులోదూకటంలాంటి పనులు మా చిమటాబహధూరొక్క డే చెయ్యగలిగేది భారతవీరుడోయ మా చిమటా 1! తెలుసా? అని వెంటనే జవాబు ఛెప్పాడు పహామిద్‌.

*మావకీలుగారు. కుర్చీమాద, సోఫాలమూధ కూర్చుంటారు. నీ చిమటా ఎప్పుడూ వంటింట్లో 'నేలమోా'దే పడీ వుంటుందీ మాటలు సాగదీన్తూ అన్నాడు మహమూద్‌,

ఈ తర్కంతో నమ్మి, నూరే లిద్దరికీ హుషారువచ్చింది. మన వనాదు టకీమని తీశాడేయ “దెబ్బ [| చిముటో సంటింట్లో ఉండక యింకా చేసేదేముంది ?

హోమిద్‌కు సూళకున జవాబు తోచకపోయేసరికి ఉడుకుబోతు తనం (వదర్శించసాగాడు. - *నా బిమటా ప? టింట్లో ఉండదూ. వకీలు. గారు కుర్చీమోద రూర్చుం కు పోయి ఆయన్ను నేలకసి కొడుతుంది, ఆయన “చటంి తీసుఇళి, పొటలో 'పళేుసుంది

మాట. సరిగ్గా అతకలేదు. అవి వట్టి తిట్లూ, శాపనార్థాలూ, కాని చట్టాన్ని పాట్టలో "పెక్లేస్తానన్నమాట మంచి |1పభావము కలి గించింది, ఎంతగా చిత్తుచెసిందం కే ఆ ముగ్గురు వీరులూగూడా కళ్ళప్ప గించి. ఊరుకున్నారు. (గద్రకు చిక్కిన క్లో డిపిలలాగా అయింది వాళ్ళ స్టితి. చట్టం నోటినుండి వెలువడుతుంది. దాన్ని సాట్టలో "పెట్టటం అ'నే

త మాట అతక్క పోయిన్నా అందులో కొంత [కొ త్తదనం ఉంది. హోమిడ్‌ విజయం పొందాడు, అతని చిమటా భారతవీరుడు |! ఇప్పు వీ విష యంలో మొహసీన్‌, మహమూద్‌, సమ్మాల "ెవరికీ ఎలాంటి అభ్యం శరం లదు. విజేతలకు పరావతులు సత్కారం చెయటం సహజం, అలాంటి సత్కారం హామిద్‌కుకూడా లభించింది. ఇతరులు మూడణాలుు నాలు గణాలదాకా ఖర్చుపెట్టారు, ఒక్కహూ ఉపయోగకరమైన వస్తువు 5ెౌ స లేదు. హామిద్‌ మూడుకానులతో గారడీ చెసేశాడు. నిజమేగా! బొమ్మ చే౨ గట్రిగా ఉంటాయ్‌ € విరిగి ముక్కలై పోతాయి. హామిద్‌ తొచ్చిన చిమటా అయితే ఎన్ని సంవత్సరఠాలో ఉంటుంది, సంధి షరతులు సిద్ధమెనాయి. “కాస్త నీచిమటా నా చేతి క్రివ్యు. నేనూ చూస్తాను. నువ్వూ నా నిళ్ళవాడి పొమ్మ తీసుకుని చూడు అన్నాడు మొహసిన్‌, మహమూద్‌, నూరేలుకూడా తమ పొమ్మల్ని ముందుంచారు, వోమిద్‌కు ఈ షరతులు అంగీకరించటానికి అన్యంతగ మేమా లేదు. వంతుల ]పకారం చిమటా అందరి చేతుల్లోకి పళ్ళింది, అలాగే వాళ్ళ బొమ్మలుకూడా హామిద్‌ చేతుల్లోకి వచ్చాయి. ఎంత అండ మైన

పను మమ్మల్ని ఊరి కే ఉసికొల్వానోయ్‌! బేకుంకు ఈ యినప చిమటా ఈ చొమ్మలముందు. ఎందుకు పనికొసుంది ? ఇప్పుడే మాటాడ బోతున్నట్టు ఎంత్‌ బాగున్నాయో చూడు పొమ్ములు!” ఓఉడిపోయినవాళ్ళను ఓదారుస్తూ అన్నాడు వోమిద్‌, కాని మొహసీన్‌ షార్ట్‌ కి ఈ ఓదార్చు సంతృప్తి కలిగించలేదు, చిమటా. అంక బాగా మోజు వర్చడిపోయింది.. పడిన ముద కడిగినా చెరగటం లేదు. “ఏమైనా ఈ బొమ్మలు 'తఆచ్చినందుకు మమ్మ అవరూ మె చ్చు కోరుగా ?* అన్నాడు మొహసీన్‌. *“మప్పులకోసం చూస్తున్నావు. 'పేగా 'దెబ్బలుకూడా తగులు

4ీద్ర

తాయేుమో అది చూడు ! 'ఠతిరుణాలలో మీకీ మట్టి బొమ్మ లేనా దొర కింది ?* అని అమ్మ తప్పకుండా కోప్పడుకుంది" అన్నాడు మహమూద్‌,

ఈ మాటను చూచి తన మామ్మ సంతో?,0చినంతశతా ఆ భొమ్మ లను చూఛి ఎ తలీ అంతగా 'సంతోషించదు, ఈ విషయం హోమిద్‌ ఒప్పుకోక తప్పలేదు. మూడుకానుల్లో శా వన్నీ సరిపెట్టుకోవాలి. మరి అ కానులను ఈ. విధంగా ఉపయోగించినందుక్కు తము ప శర్చతాప పడవలసిన అవసరం ఎంతమాతం లేదు. "పెగా యిప్వు డా చిమటా భారత వీరుడుగా చలామణీ అవుతోంది. బొమ్మలన్నిటికీ ఠా కూర్చుంది,

దారిలో మహమూద్‌కు ఆక లెంది. వాళ్ళ నాన్న తింటానికి అరటిపళి.చ్చాడు. మహమూద్‌, హోమిద్‌ ఒక్కడివే భాగం కలుపు కున్నాడు. అతని యితర "స్నేహితులంతా నోరు "తెరచుకుని చూసూండి: పోయారు, మరి అదంతా చిమటో మహిమే]

త్రై

పదకొండుగంట లయ్యేసరికి 1(గామమంళతా కోలాపహాలంగా ఉంది. తిరుణాల కళ్ళినవాళ్ళంతా వ చ్చేశారు. మైహసిన్‌ చెల్లెలు పరు గెత్తుకుంటూవచ్చి నీళ్ళవాడి బొమ్మును అతని చేతిలోనుండ్‌ లాక్కుని వరిసంతోషంతో ఒక్కగంతు వేసేసరికి పాపం నీళ్ళవాడు [కిందపడీ స్వరానికి చేరుకున్నాడు. అందుకు అన్నా చెల్లెలు దెబ్బలాడు కున్నారు. ఇద్దరూ విపరీతంగా ఏడ్చారు. ఈ గోల:తా విని వాళ్ళమ్మ చివాట్లు పెట్టింది, టగా యిద్దరికి చేరోక "ర౦0డూ వడ్షించింది.

నూరేమియాగారి వకీలుచావు ఆయన (ప్రతిష్టకు తగినట్లుగా నే, యింతకం' కు గౌరవ పదంగా సంభవించింది, వకిలుగారు నేలమాదగానీ, గూట్లోగానీ కూర్చుంటారా 1 అయనకు తగిన మర్యాద చెయ్యొద్దూ ర్‌ గోడకు రండు మేకులు కొటాడు. దవానిమాద ఒక చెక్క అమర్చాడు, పెన కాగితాల జముఖానా. పరిఛాడు. వకీలుగారు భోజమహోారాజుూ మాదిరిగా సింహాసనం అలంకరించాలని అతని కోరిక, నూరే ఆయనకు

త

విసనక(రతో విసరటం 1పారంభించాడు. కోర్పుల్లో వట్టి వేళ్ళ తడికలూ, ఎలెక్ట్రిక్‌ పంకాలూ ఉంటాయి. మరిక్కడ మామూలు విసనక[రయినా ఉండక పోతే బాగుంటుందా |! చట్టాల వడి "మదడు ౩క్కిపోదూ పాపం వెదురు విసనక్యర తీసుకుని విసరటం. మొదలెట్టాడు నూలే.. మరి విసనక[రగాలే తగిలిందో లేక విసనక్యరే తగిలిందో తెలియదుగాన్సి, వకీలుగారు స్వర్గ లోకంనుండి భూలోకానికి వచ్చిపడ్డారు. ఆయన నుట్టి బొమ్మ మట్టిలో కలిసిపోయింది. ఇక నూకి పెద్రగా శోకాలు కూడా. పెట్టాడు. తరువాత వకీలుగారి అ స్తికలు “పంటపో గులో

ఇక మహమూద్‌గారి సిపాయి సంగతి, అతనికి వంటనే 1గామానికి పహరా యిచ్చే ఉదో్యోగం లభించింది. పోలసు జవా నంకు మామూలుమునిపా [కింద నడవటానికీ |! అతను పల్ల కీ మారి వెళాడు కాపలాకు. మహమూ దొక బుట్టు తీసుకొచ్చాడు. దానిలో సిపొయిగారు విశాంతిగా పడుకోటానికి వీలుగా ఎరరని చింపిరిగుడ్రలు పరిచాడు, నూరే ఆ బుట్టు నె త్తికెళ్తుకుని వాళ్ళ ద్వారంవద్ల పహరా తిరుగుతున్నాడు. అతని తమ్ముళ్ళిదరూ “నిదలపోయేవాళ్తూ | మెలకు వతో ఉందందీ 1" అంటూ సిపాయి. తరఫున కేకలు వేస్తున్నారు. మరి రాతిపూట చీకటిగా ఉంటుందిగా ! మహమూద్‌కు ఎదురుదెబ్బ తగి బొంది, బుట్టు అతన్‌ చేతిలోనుండి జారిపడిపోయింది. నసీపాయి తన తుపాకితోసహి నేలమిాద వడిపోయినాడు, ఒక కాలు విరిగిపోయింది, తా నాక మంచి డాక్షరునన్న విషయం ఈ రోజే తెలిసిందతనికి. ఎందు వల ౦కు విరిగిన కాలును అతికించే ఉపాయం తెలిసిందతనికి. అయితే అ త్తిపాలు దొరకాలి. ఎలాగో అ తివాలు సనంపాయించాడు, విరిగి పోయిన కాలు అతికించేశాడు. కాని సిపాయిని అలా నిలబెట్టాడో లేదో శాలుకాసా ఊడి పడిపోయింది. శర్తచికిత్స ఫెయిలయింది, అందువల్ల "దండవ కాలుకూడా విరుగగోక్రుశాడు, ఇప్పుడు కనీసం ఒకచోట కూర్చోనైనా కూర్చుంటాడు, ఒక్క కాలుతో అటునడవనూ లేడు ; ఇటు కూర్చోనూలేడు. ఇప్పు డా సిపాయి సన్యాసిగామారాడు, తానున్నచో కు వుండి కాపలా కాస్తున్నాడు. అప్పుడప్పుడు "దేవతగా

ట్రీ

కూడా మారుతున్నాడు. అతని "నె త్తిమోద ఉన్న కుచ్చులటోపీ అరగ దీసి పారేశాడు, ఇక దాన్ని ఎన్ని రకాలుగా నైనా మార్చుకోవచ్చు. అప్పుడప్పుడూ తూనిక రాయిగా కూడా వుపయోగించుకోవచ్చు.

ఇక పహామిద్‌ రథ వినండి. అమిానా అతనిగొంతు వినపడగానే పరు గెత్తుకువచ్చి చంక 'నెత్తుకువి ముధ్దులాడ సౌగింది, ఇంతలో అక్ష స్యాత్తుగా అతని చేతిలోని చిమటా చూచి [తుళ్ళిపడింది.

ఈ చిమటా ఎక్కడిది ?

“నేను కొన్నాను మామ్మా |"

“ఎంతకు కొన్నావు €*

అమానా గుండెలు బాదుకుంది, వీడెంత మతిలేనివాడంటా | 'రండురూములై ది. ఇంతవరకూ [గుక్కెడు నీళ్ళయినా (తాగలేదు. “ఈ ఇనుప చిమటా ఒకటి తెచ్చావా ? తిరుణాలలో యింతకంకొ ఏమి దొరకలా నీకూ ?*

*పెనంమోాద నీ వేళ్ళు కాలుతున్నాయిగదు మామా ! అందుకని తెచ్చాళలేవే[? ఏదో అపరాధం చేసీన వాడిలాగా అన్నాడు హోమిద్‌.

ఆ మాట వినగానే వృద్దుఠాలి కోపం, _పేమగా మారిపోయింది. తన ఆవేదనంతా' శబజాలంద్వారా (పగల ఏంగా వెల్ల డీంచే [పేమకాదది. వినిర్జ్ణలమూ రసవంతమూూ మధురాతిమధురమూ అయిన దా (పమ, అతనిలో ఎంత త్యాగం ఎంత సద్భావం 1! ఎంత వివేకం! తోటి పిల లు బొమ్మలు కొనుక్కోటం, మిళాయిలు తినటం చూచి అతని మనన్సు ఎంత పరితపించిందో గదా! ఇంత న్మిగహం. అతని లా కలిగిందో | అక్కడికి వెళ్ళిన తరువాతగూడా తన ముసలి మామ్మను మరిచిపో లేదు, అమానా హృదయం [దవించింది,

అప్పు డొక విచితమైన ఘటన జరిగింది. హోమిద్‌ చిమటా కంకు గూడా అద్భుత మైన దొ ఘటన. పసిపాపడైన హోమిద్‌ వయో

షీ వృద్ద హోమిద్‌ పాత వహించాడు. వృద్దురాలై న అమిోనా, బాలిక అమోానా అయింది, ఆమె ఏడుస్తోంది, కొంగు పరిచి హామిద్‌ను ఆళీర్వ దిసోంది, ఆమె కంటినుండి పెద్దపెద్ద అ[శుబిందువులు రాలుతున్నాయి. అందులోగల రహస్యం పాపం హామిద్‌ కేం తెలుసుంది. 7

డీంరగిం పు సంపూర్ణ స్వరాజ్యంకోసనం సత్యాగ పోత సవం సాగుతోంది. కెౌందరు యువకులూ, కొందరు వృద్దులూ, కొందరు బాలురూ కూడా జండాలు చేతబట్టుకుని పదే. మాతరమ్‌ గీతాన్ని గానంచెస్తూ బజారుగుండా బయలుదేరారు. "రెండువైపులా [ పేక్షకులు బారులు తీరి నిలబడ్డారు. తమ కీ దళంతో సంబంధంలేదన్సీ "కేవలం కళ్ళప్పృ గించి చూసుండటమే తమక ర్త్రవ్యమనీ భావిస్తున్నటుంది వారంతా. శంభునాథ్‌ దుకాణంముందు నుంచుని తన పారుగు దుకాణ దారుడైన దినదయాళ్తో యిలా అన్నాడు--- “వీళ ౦దరూ మృత్యు "దేవతకు. బలికాబోతున్నారు. అవతల పోలీసులు గు్యరపు దళాలతో సిద్దంగా ఉన్నారు, తదిమితరిమి కొడారు.”

“మహాత్ముడికి కూడా మతిపోయింది. ఊరేగింపులు చేస్తే స్వఠాజ్యం వచ్చేట్లయితే ఈ పాటి "ెప్పుడో రానేవచ్చేది. ఇక ఊరేగింపులో జనాభా ఎటువంటిదో చూడు! అంతా కు[రకుంకలూ, "రౌడీ ముండాకొడుకులూ, తలతిరుగుడుగాళూ |! అంతా వట్టి చచ్చు రకం. ఈ పట్నంలోగల గొప్పు వాళ్ళల్లో ఒక్క -దెనా యుందులో ఉన్నాడూ €* అన్నాడు దీనదయాళ్‌,

మెకూలాల్‌ మెడలో చిలపలదండ ధరించి అక్కడే నుంచుని ఉన్నాడు. ఈ వర్తకు లిద్దరి మాటలూ విని నవ్వాడు, ఉన్నట్లుం దె" అన్నాడు శంభూ,

క్‌]

“గొప్పవాళ్తాక్కరూ ఈ ఊరేగింపులో లేరే అంటున్నావ్‌ చూచావ్‌ | అందుకే నవ్వు వచ్చింది నాకు. ఇందులోకి గొప ఎవా శ్లెందు కొసారు చెప్పు ! వాళ్ళ కీ రాజ్యంలో లేని సౌక ర్యా లేమిటున్నాయ్‌? బంగళాలోనూూ, భవనాల్లోనూ నివాసం; మోటారుకార్ల లో విహారం; ఆఫీసర్ల తో విందులూ వాళ్ళకొచ్చిన కష్ట మెమిటి చెప్పు ? రొశ్తులకు కూడా: గతిలీక్ష చచ్చేది మనవంటివాళ ౦. ఈ సమయంలో కొందరు "కున్నిస్‌ ఆడుతుంటారు. కొందరు టీ తాగుతుంటారు మరికొందరు (గామళోను పెట్టుకుని వింటూ వుంటారు, ఇంకొందరు పార్కుల్లో షికార్లు కొడుతుంటారు, చాళ-0దరిని లాశదెబ్బలు తినటానికి యిక్క డికి రమ్మంటావా ఏం $ బలేవాడివయ్యా నువ్వూ! అన్నాడు

| తల్‌ "కం తలుస్తుందిప మెకూ | ఏమెనా సలుగురు గొప్పవాళ్లు ముందుండి నగిపితేనే, పభుత్వంగూడా కా స్త లక్ష్యపెడుతుంది, అలగా జనమంళశు అదికారుల "కేమి లక్ష్య సుుంటుంది చెప్పూ” అన్నాడు శంభూ,

ఈ మాటలు విని మెఠరూ అదలా చూచాడు, “ఈ విషయాలన్నీ [గ్రహించ గలగటం ని ఒక [డీ ను త్తసామ్మేం కాదులే అంటున్నట్టుగా ఉందాచూవు _ *గొప్పువాళ ను చేసేదీ [కిందకు దిందేదీ అంతా నున మేనా € ఇం “శెవరన్నానా ? ఉరూ సేరూ కూడా లేనివాళ ను ఎంత ముందిని మనం గొప్పవాశ ను చేశాం, వాళ్ళి వ్వుడు కార్గలో తరుగుతూ మనల'నే నీచంగా చూస్తున్నారు. కాస్త పెకిరాగానే [పతవాడీకీ మన నుం, గిట్రక పోవటం మన [పజల దురద్య్భష్ట్రం కాదూ! సొచాగా, నిరాడంబఠంగా మనతోపాటు. ఉంటూ, మన పరినీతులను బాగు పరచటంకోసం అత్మత్యాగానికి సెతం సిద్దమెనవాడే" మనకు గొప్ప వాడు. అదీగాక్క మనకు యీ గొప్పవాళ,0టే గౌరవ మేమా “ఇదు, నిజం చెప్పాలంకు మన దుర్తశకంతా కారణం యూ గొవ్నవాళే, ప్రభుత్వం వీళ్ళ చనో కా స మంచి పోూదా యివ్వగా'నే యించే ముంది ? ఇక వాళకు కచ్చు నెత్తి కొ చ్చెసాయి” అన్నాడు,

వ్‌ లోకి చేరుకోగానే హూంటరు తీసుకొని విరుచుకుపడతాడ', ఇక అప్పుడు అందరూ తోకలు ముడుచుకుని యొలా పరుగులు పెడారో చూద్దురుగాని, బలే రంజుగా ఉంటుందిలి అన్నాడు దీనదయాళ్‌, స్వరాజ్య నిషాలో మునిగితేలుతూ ఊరేగింపు నాలుగురోడ్త కూడలిలో కి చేరుకుంది. అక్కడ గుృురపుదళం, పోలీసుదళం దారి కడద్తంగా నిలబడిఉన్నాయి,.

అకస్యాత్తుగా ఇన్‌ స్పెక్టరు వీరబల్‌సింగ్‌ తన గురాన్ని ముందుకు. నడీపి ఊరేగింపుముందుకు. వచ్చాడు. కల్చి+ర్రింక ముందుకు సాగటానికి వీలేది అన్నాడు.

ఊరేగింపును నడిపిస్తున్న వృద్ధనాయకుడు ఇ[బహిం అలీ ముందుకువచ్చి యిలా అన్నాడు -- *నేను మాకు హిమాయిసున్నాను. వీ విధమైన గల్లంతు జరుగదు. దుకాణాలు కొల్ల గొట్రటానికీ, కార్లు బద్దలుగ్‌ట్రటానికి కాదు మేము బయలుదేంంది మా ఆనయం యింత కంకు చాలా ఉన్నతమెంధని మనవి చేసున్నాను,

వీరబల్‌ * ఊరేగింపును యిక్కనుండ్తి ముందుకు సాగనీయవద్దని మా కార్తర్తున్నాయి |

ఇబహీం: మారు కొంచెం మా ఆఫీసర్నతో సంప్రదించ గూడదూ |

వీరబల్‌ ౩ నా కలాంటి అవసరమేమా కనపడటంలేదు,

ఇ బబవాం! అయితే మేమంతా యిక్కడే కూర్చుంటాం, "మేము కూడా మోరు వెళ్ళిపోయిన తరువాతే బయలు టిరుతాంలెండి |!

వీరబల్‌ : ఇక్కడ వుండటానికి కూడా వీలేదు. మిరు వనక్కు తరిగిపో వాలి.

మేము. వెనక్కు వెళ్ళటం అసంభవం. మోకుగానీ, మరొకరికి గానీ మమ్మల్ని అగ్గగించే హక్కులేదు, మిరు మా గ్మురవు దళాల తోనూ, బాయినటతోన్లూ తుపాకుల బలంతోనూ మమ్మల్ని అడ్డగించ దలచుకుం కు. అలాగే చెయ్యండి. కాని మోరు సుమ్మళ్ని 'వనక్కు పంపట6 మాతం కల్ల. జాతినంతా బానిసత్వంలో బంధించట"ని కి మా్మృాతమే ఉధ్రశించ బడిన యిలాంటి అర్జ ర్లను మన సోదరులంతా

వ్‌ 3

ఉల ౦ఘించే. సుదిష మెప్పుడొస్తుందో గడా 1 గంభీరంగా అన్నాడు ఇ బహీం.

వీరబల్‌ (గాడ్యుయటు, ఆయన తం డి పోలిసుసూపరింఛంపెంటు. దర్చం ఆయన నరవరంలోే (పస్ఫుటమౌతూంది, ఆఫీసర్లకు ఆయనంకే మంచి. గౌరవముండేది, తెల్లని శరీరచ్భాయ్య నీలి నీలి న్మేతాలూ, బూడిదరంగు "కే కాలతో మ"చి తజస్సూగల విగహం, కోటు వేసుకొని పెన హేటు ధరించాడంక్కు తాను ఈ 'దేశన్లు'డేనన్న విషయంగూడా గుర్తుండ దేమో | బహుశా తాను రాజ్యం చేసేజాతికి ఒక మూల సంభ మనుక్షునేవాడేమో 1 కాని ఇబహం మాటల్లో ఉన్న తిరస్కార భావంచూసీ కొద్ది క్షణాలు అతనూ లజ్జపడ్డాడు. కాని పరిస్థితి ఇవాలా గడ్డుగా ఉ ది. ఊరేగింపును సాగనిద్దామా సంజాయిషీ అడుగుతారు, అక్కడే ఉండనిద్దామా వీళ్ళంతా యిక్కడ ఎంతసేపు తిషవేస్తారో ఏమో, ఈ సంకటంలోపడి అలోచఛిస్తుండగా నే డి. యస్‌. వీ, గు[రం మాద రావటం చూచారు. ఇక అలోచించటానికి ₹ఇము లేదు. డ్యూటిలో తన 1 క్తి సామర్హ్యాలు (పదర్శించటాని కదే మంచి నమయం, నడుముకు వేలాడుతున్న ఇెత్తం చేతికి తీసుకున్నాడు. గురం డొక్కల్లో కాళ్లు [గుచ్చి గుృురాన్ని ఊ'రగింపుమిాదికి నడిపించాడు, అతన్ని చూసి యితర పోళలీనులుగూడా. తమ తమ గురాలను ఊరేగింపు మీదకు నడపటం (ప్రారంఫంచారు. ఇ్యబహీఐ ఇన్‌ స్పెక్టరు గ్కృురంముందు నుంచుని ఉన్నాడు. ఆయన తలమోివ మంచి విసురుగా తగిలింది ఒక లా దెబ్బ, దాంతో ఇ(బహిరి కళ్షు చీకట్లుకమ్బిపోయినాయి, నుంచో లేకి పోయినాడు. తల పట్టురుని కూలబడిపోయినాడు, అది సమయంలో ఇన్‌ 'ప్పెక్టరుగుురం "రెండు తనకాళ్ళనూ. 'పెకెత్తింది. ఇృబహీం సరిగ్గా దాని గిట్టల (కిందికి వచ్చే శకాడ్డు ఊరేగింపు అప్పటివరకూ శాంతంగా నే ఉంది. ఇబహం పడిపోవటం చూచి ఆయన్ను లేవదీయటానికి చాలామంది పరు "గెత్తుకు వచ్చారు. కాని ఎవరూ ముందుకు అడుగు వెయ్య లేకపోయారు, ఒకపక్క గుృురపుదళి*లు అతి నిర్తాక్షీిణ్యంగా లాఠ్‌లు [పయోగిస్తు న్నాయి, వలంటీర్లు 'చేతులమిోాద దెబ్బలను ఆపుకుంటూ అచంచలంగా నుంచున్నారు. (పతిహింసాభావాలకు లోనుగాకుండా న్మిగహించు:

ద్‌

కోలం క్షణక్ష ణానికీ కష్టమౌతొంది, "దెబ్బలూ, అవమానాలూ తప్ప నప్పుడు ఈ అడ్డుగో డలను మనంమా[త0 ఎందుకు: ఉల్లంఘించ గూడదూ ? వలంటీర్లకు ఒక అలోచన కలిగింది. పట్నంలో లక్ష లమంది (పజలదృష్షి మనమిాద "కే్యదీకృత మైయ్యు౦ది, ఇక్కడనుండి ఈ జండాతో వెనక్కు మళ్ళితే యిక వి ముఖం పెట్టుకునీ 'స్వతంతం' అనే మాట ఉచ్చరించగలం! అయితే [పొణాలు దక్కించుకోటానికి పారిపోదా మనే ఆలోచనకూడా ఎవరకీ లేదు, ఇది కుక్షింఛరుల దళం కాదు. కిరాయికొచ్చినగు౦వు కాదు. స్వరాజ్య సాధనకోసం పోరాడే స్వచ్చ మైన స్వయంసేవకుల దళ మిది ఉ త్తమ దే5 భక్తుల సునంఘటిత సెన్య మిది. తమ. బాధ్యత లేమిటో వారికి బాగా తెలుసు, ఎంతమంది చలలనుండి "నెత్తురు కారుతోంది ఎంతమంది చేతులకు గాయాలు తగిలినాయి ? తలచుకుంకు ఒక్క ఊవులో గు[[3 దళాలను చీల్చుకుని బయటపడగలరు, కాని సిద్దాంత, ఆదర్శ శృంఖలాలు వాళ్ళను బంధం

పధి పదిహేను నిమిషాలవరకూ అదే పనిగా 'దెబ్బలవర్షం కురిసింది, వలంటీర్లు |పశాంతంగా నిలబడ్తారు.

ని

ఈ లాఠీచార్జి వొర్ల ఒక క్షణంలో బజారంతా వ్యాపించింది. ఇబహీం గు[రం [కిందపడి నలిగిపోయాడు; చాలామంది గాయ: పడ్డారు; చాలామందికి చేతులు విరిగిపోయాయి... అయినా వలంటీర్లు వెనక్కు తిరగటం లేదు, పోలిసులుగూడా వాళ్ళను ముందుకు సాగ నివ్వటం లదు,

మైకూ ఉ(దెకంతో యిలా అన్నాడు -ఇక్ష యిక్కడ ఉండ లేను భాయీ |! నేనుగూడా వెళతాను *నేను సలాను; చూదాంపవ భాయీ” అన్నాడు దీనదయాళ్‌, న్‌ స్త

ఒక నిమిషంవరకూ శంభునాత్‌ మౌనంగా ఉండిపోయాడు. వంటనే అతనుగూడా దుకాణం ఘమూసీవేసి *వదే జకనాడు మనమూ

చనిపోవలసినవాళ మే. కానివ్వండి ఏం జరగాల్సుంటే అదే జరుగు తుంది అన్నాడు. చూస్తుండగానే దుకాణాల్లో ఎక్కువ భాగం బందయినాయి., పదినిమిషాలకు ఫూర్వం వినోదంగా చూస్తున్న జన నముంఠతొ అన్ని వెపులనుండీ పరుగెత్తుకువచ్చారు. వేలకొలది [పఒలతో ఒక (బహ్మాండమెన సమూహం. ఘటనాస్థలం వైవుకు బయలు డరింది, [పతిహింసావాంచతో ఉన్సత్తులె న [(పజా సమూహ మది. సిద్దాం తాల్నూ అవధర్శాలూ యివన్నీ లక్ష్య'ప్రష్ఫురాజనం. చావటానికే కాదు; చంపటానికి కూడా సీథమైయున్నారు వాళ్ళు. ఎందరి చేతుల్లోనే లా] లున్నాయి. అనేకవుందీ తమ 'జేబులనిండా రాశుకూడా. వింప్త కొచ్చారు. ఎవరూ ఎవరితోనూ మాటాడిటంలిదు. ఎవకిఓ ఏమో అడగటంకూడా. లేదు అందరూ మనస్సులో బక దృథసంకల్చ్పంతో పరుగులుతీస్తూ వెళ్తున్నారు. ఏదో మేఘం కమ్ముకువస్తున్న దా అని పిస్తోంది.

దూరాస ఉండగానే ఈ గుంపును చూచి గురప వశంలో ఆందోళన బయలు చేరింది. వీరబల్‌ సింగ్‌ వదనం వలవెలబోసాగంది, డి. యస్‌. పీ. తన కారును ముందుకు నకిపించాడు. శాంతివాదుల పెనా అహింసా వతధారులపేనా కరసొౌముచేయటల6 వేరూ; [కోధోన్మత్తురై న [సజలను ఎదుర్కోటం వేరూ, గురపుదకాలూ,

ఇబహీం వీపుమాద గృురయ అడుగు వేసింది. ఆయన సృహ "తెలియకుండా "నేలమాద పడి ఉన్నాడు. చః [ప్రజల కోలాహలం. విని ఆయన రళ్సు వాటంతటవే తెరుచుకున్నాయి. పసెగతో ఒక యువ కప్‌ పిలిచి *ఏఏ. కెలాస్‌ శ పర్నుంనుండి జనం: ఏమెసా వసున్నారా' ఏమిటి 1 అన్నాడు.

ముందుముందుకు వస్తున్న గా మేఘాన్ని చూచి “ను శే 'వేలాదిజనం వసోంది అన్నాడు _కెలాస్‌,.

అయితే యిక లానంలేదు. జండాను వనక్కు ముళ్ళ ంచు మనం త్వరగా వెనక్కు పళ్ళిపో వాలి, లేకపోళత గ ల్ల ంతు జరు సతుంది,

ద్‌గ్ర

మనకు మన సోదరులతో పోరాటం పనికిరాదు. వంటనే వెనుకకు నడవండి” అన్నాడు యి(బహీం,

ఈ మాటలంటూ ఆయన లేవటానికి [పయత్నించాడు, కాని లేవ లేకపోయినాడు

సెగచెయ్యటమే తడవుగా స్వయం సేవకులందరూ సంఘటిత సెన్యంటాగా వెనుకకు మరలారు. జండా కరలతోనూ తలపాగాల తోనూ అప్పటికప్పుడే ఒక స్రైెంచరు తయారైపోయింది. యిబహీమ్‌ను: దానిమోావ పరుండబెట్టి వాళ్ళంతా 'వెనుకకు బయలుదేరారు. అయితే వాళ్ళు పరావితులైనక్షునా * కొందరికి వాళ్లు పరావతు లనుకుంకునే త్భప్తి కభిగేటయితే, వాళ్ళను అలాగే అనుకోనీండి, కాని నిజానికి వాళ్ళొక విప వాత్మకమైన విజయాన్ని సాధించారు. మన సంఘర్షణ మన సోదరులతోనే అన్న విషయం వారికి తెలుసు, మనం వాళ్ళను. శ తువులుగా చూడకూడదు, లూటీలు, 'దెబ్బలాటలతో నగరం ఉ|ది కమవాలనికూడా వాళ్ళకు లేదు, తమ థ రయుద్రానికి [పతిఫలంగా లూటీయెన దుకాణాలు, (బద్దలైన తలలూ లభించాలని కాదు వారి చొంధ వాతి విజయానికి ఉ త్తమో త్తమ చిహ్నం వారిక్సి [పజల సాను భూతి లభించట మే, వారిని చూని మొదట్లో పరిహసించిన [వజల్మే వారి 'ధెక్యసాహసాలు చూచి వారి సహాయానికి పరుగెత్తుకుని వచ్చారు. మాశసక (పవృ త్తిలో వచ్చిన ఈ పరివర్హనే మన అసలైన విజయం, మనం _ఎవరితోనూ 'దెబ్బలాడవలసిన పనిలేదు, [పజల సానుభూతి సంపాదించటం, వారి మానసిక [పవృత్తుల్లో పరివర్తన తీసుకురావటం- యివే మన లక్ష్యూలు, మన మా లక్ష్యాన్ని. చేరుకున్నరోజునే స్వాళరత్యభానుడు ఉదయిన్తాడు.

“మూడురోజులు గడిచినాయి. వీరబల్‌ సింగ్‌ తన గదిలో కూర్చుని టీ (తాగుతున్నాడు. ఆయన భార్య మిళ్ణన్‌ బాయి పిల్ల వాళి ఒడిలో ఉంచుకుని అక్కడె ఎదురుగా నిలబడింది,

*ఖలాం టప్పుడు "నే "నేం చెయ్యను చెప్పు | డి. యస్‌. వీ, నా ఎనుకే ఉండ. వాళ్ళకు ధారి యిచ్చి ఉండే నా 1పాణానికొ చ్చేది అన్నాడు వీరబల్‌ సింగ్‌ .

వ్‌

*ప్రోనీ కనిసం లాఠీచార్జీ పరుగకుండా నైనా చూడగలిగే వారేగా! మీ ఉద్యోగం మనుషులను బాదటమా ఏమండీ? వమహో అయితే వాళ్ళను పోనీయకుండా అఆపుదల చెయ్యండి. "రేపు నేరసులను "బెళాలతో కొ శేపని వప్పుగించి తే, బహుశా మూరు బలే సంతో *ంచేట్టు న్నారి తల పంకిన్తూ అన్నది మిళ్లస్‌ బాయి.

“అసలు నువ్వు విషయం అర్దం చేసకోవుగ దా 1 సిగ్గుపడుతూ అన్నాడు వీరబల్‌ సింగ్‌ ,

“డి యస్‌. పీ. వెనుకనుంచి నుంచున్నాడూ; యింకేం[ శ క్స్‌ సామర్ధ్యాలు (పదర్శించటాన్‌కీ మళీ యిలాంటి అవకాశం. ల, సుంద లభించదో అనుకుని ఉంటారు. ఆ దళంలో మంచివా *ఇవరూ 'లఠనేనా మో అభ్యపాయం. మోవంటివాళను నౌకర్షుగా ఉంచుకోగలిగిన వారు వా£లో ఎంతనుంది లేరూ ? విద్యలో బహుశా ఎక్కువమంది మా కంకు ఎక్కువ చదువుకున్నవాచ్శే ఉంటారు. కాని మోరు వాళ్ళమాద లా3లు (పయోగిస్తున్నారు. వాళ్ళను గురాలచేత [ఉెక్కి స్తున్నారు. ఏమండి మో పౌరుషం [1

వీరబల్‌ లజ్ఞారపాత మైన: మందహాసంతో *డి. యున్‌, పి. నాపేరు నీట్‌ చేసుకున్నాడు నిజం | అన్నాడు,

ఈ విషయంచెప్పి మిర్ధన్‌ బాయిని సంతొష పెట్టగలుగుతా ననుకున్నాడు ఇన్‌ స్పెక్టురుగారు. సజ్జనత్వం, సద్భావం _ యివన్నీ పె పె మాటలు, హృదయ పూర్వకంగా. అనే. మాటలుకావు* వాచామ్మాతం ఉచ్చరిస్తుంటారు. స్వార్ధం హ్యృచయవు అంతరాంతరాల్లో వీఠం వసుకునుంటుంది. గంభిరంగా ఆలోచించవలసిన విషయమే ఆది

కాని మిర్ధన్‌ బాయి వదనంలో హర్షభ్భాయ అెక్కడా అగుపించ లేదు ఇన్‌ స్పెక్టరుగారన్న మాటల్లోగల లోతుల్ని క్తుక్షంగా అర్ధం చేసుకున్న దామె,. “తప్పుకుండా నోట్‌ చేసుకునే ఉంటారు. ఒహుశా త్వరలో నే తమకు [ఫమోషనుకూడా రావచ్చు. కాని నిరపరాభుఅను హింస పెట్టి సాధించే [ప మోషనుకూడా బక (పమోషనేనా + ఉదిమా శ్ర కి సామర్థ్యాల కిచ్చిన బహూకతి కాదు. మా "దేశ [దో హానికి చెల్లి ౦ చిన మూల్యం. మారు ఏహంతకుణ్ఞయినా కోథించి బంథ 6ఇచగళి* ఆమో

లేక ఏ ఆఅపదలోవున్న వ్య కినో రక్షించగలిగితేనో అప్పుడూ మి శక్తి సామర్థ్యాలకు జహూకరించేది" అన్నది మిర్ధన్‌ బాయి.

ఇంతలో జఓక పోలీసువచ్చి వసారాలో నిలణడి. *డవరు "తెచ్చాను సాక్‌ [| అన్నాడు. విఠరిబల్‌ సింగ్‌ బయటికి వెళ్ళి కవరు తీసుకున్నాడు. లోపలున్న గవర్నమెంటు ఆకరు తీక్‌ వదువృకుని "కేబిల్‌ మిద ఉంచాడు

[ప్రమోషన్‌ అఆర్షరీ్‌ వచ్చిందా ఏమెటిఫ* ప్రశ్నించింది

“నీ దంతా మరీ విచితం! యివ్వాళ మళ్ళీ ఏడో ఊరిగింవు బయలు దేరుతుందట, నన్ను ఆ ఊరేగి.వుపషంట ఉండమని ఆక్షరు పంపారు" సీగుపడుతూ అన్నాడు వీరబల్‌సింగ్‌ .

మిక్టన్‌ . అయితే యింకేం! మీ పంట పండిందన్నమాళకేు. త యారుకండి, ఇవ్వాళకూడా మ్‌ మొన్నటిలాఃగా నే వేటాడొచ్చు. బాగా మూ జలమంళతా (పదర్శించండి, డీ. యస్‌, పీ కూడా తప్పక పస్తారు. ఈసారి మికు [పప్రమోషను వబచ్చితీరుతుంది, భాయమేగే

వీరబల్‌ సింగ్‌ నొనలు చిట్లిస్తూ “జఒక్కొకసారి నీవు మరి విడ్డూ రణగా మాకూడుతుంటావు. పోన్‌ నేను వత్‌ మెదలనుండా నిలబడతా ననుకో ఏమౌతుందో ఆలుసా! నన్ను అయోగ్యుడుగా భావించి నా స్టానంళొ నమురొకరిని నియమిస్తారు, జక వేళ స్వరాజ్యవాదులం కు నాకు సానుభూతి ఉండకి అనుమూనించారం కు యిక నేను ఎందుకూ కోక గాకుండా పోతాను. ఉిస్‌ మిస్‌ కాకపోయినా లేనుహా జరీ (రోల్‌ కాల్‌ కి అయినా జరుగుతుంది [సతివాడూ తన పరిసన% వాతావరణాన్ని బట్టి నడుచుకుంటాడు. నేను పెద్ద బుద్దిశాలిని కానే అనుకో అమిునా వీళ్లు దేశాన్ని, జాతిని ఉద్ధరించటాని కే పాటుబడుతున్నారన్న విషయం నాకూ. తెలుసు [పభుత్వం అలాంటి భావాలను అణగదొక్కాలన ప్రయత్నిసున్నదని కూడా నాకు తెలును. బానిస జీవితం చూచుకుని గర్వంచేందుకు నే నేం గాడిదను కాదు. కాని వ9 చెయ్యనూ? పరి స్థితులకు లొంగిపోక తప్పటలలెదు అన్నాడు; ఇంతలో బ్యాంఢు_మోత వినబడింది. వీరబల్‌ నింగ్‌ ఇయటికి

వం

వళ్ళి విచారించాడు, స్యరాజ్యవాదుల ఊరేగింవు బయలుచేరిందని తెలిసింది. గబగబా (డ్రస్సువేసుకుని, టర్బన్‌ ధరించి, పిసోలు జేబులో పెట్టుకుని బయటికి వెళ్ళిపోయినాడు; ఒక నిమిషంలో గుురం వచ్చే సింది. పోలీసులు అంతకుముందే తయారుగా ఉన్నారు. అందరూ కొదం: (తోక్కుకుంటూ గబగబా గూ రెగింవు వై ఫుకు బయలుదేరారు,

వేగంగా క్ష ఒంలొకమ్కుతూ పది హను నిమిషెాలక్ష య ఊరేగింవ్త కదురివది. పోళసుదళం, విళ్ళను చూడగానే అసంఖ్యాక మెన [ప్రజల క౬౪ లన్ని “వందే మాతరమి అంటూ ఒక్కసారి నినడిం చాయి. మేఘమం*్శ౪ మంతా ఒక్క పెట్టు న గర్జించిన వీమ్మ్యఓ తిరిగ. విళ్ళప్లం అఆవరించిందా అన్నట్టుంది. గత దరేగంపుక్తూ ఈ ఊరేగింపుకూ వెంత అంతరం వుండి అది స్వరాజ స త్సవం, షి మృతవీరోత్సవ:. మూడు దినాలు త్మీవమైన జ్వరంతో బాధపడి ఈ రోవూ జీవితాన్ని చాళించాడు. ఆయన యెన్నడూ పడవీవ్యామో హానికి లోనుగాలీదు. అషపికారానికి యొన్నడూ తలవంచలీదు,ు ఆయన తక అసువులు వది. ఓవ్పుడు మరణనం దేశ మిస్తూ తన మృత దెహాగ్ని గంగానదిలో స్నానంచియించి సమాధి చేయమనీ, తన సమాధిపెన స్వాతంత్యపతాకాన్న అవిష్కరించమనీ కోరాడు ఆయన మరణవార్త వినగా న నగరఠ జంతకలా విజాదచ్భాయలు చ్యాపి ఛాయి, ఈవార్త విన్న పతివ్య కీ తుపాకిగుండు తగిలినటుగా ఒక్కసారి (తళ్ళిపడే వాడు. తక్షణం ఆయన గర్శవానిక్తి బయలు దేరేనాడు, బజారంతా మూతబడింది. ఇక్కాబండ్లూ, టాంగా బండూ అన్నీ మాయమైపోయి నాయి నగరవుంతా కొ లగొట్ల పడ్పట్టుగాఉంది. చూసూండ గానే సగరమంణా ఒక్క ఛోటికి హోగుపడ్డది. శవశేటికఠక బయలుదేరే వేళకు లక్ష, లక్షన్నర జనసవమూహా౦ 'వెంటవున్నారు, దుఃఖంతో కళు

600

విరబల్‌ సింగ్‌ తన పోలీసులనూ, గురపు రాతులనూ అయి దెదు గజాలకు ఒకరుచొప్పున ఊరేగింపువెంటట నడువమని అజ్ఞాపించి, తాను వెనక్కు వెళ్ళాడు. చివరి వరుసలో ఏ3గజాల దూవరంవరకూ స్రీలున్నారు. ఇన్‌ స్పెక్ట్రరు వొాళ్ళవ్రైవు పరీక్షగా చూచాడు. మొదటి వరుసలో నే మిరగ్గన్‌ బాయీ కంటబడింది. వీరబల్‌ సింగ్‌ నమ్ము లేక పోయినాడు. మళీ పరీక్షగా చూచాడు సందేహంలేదు. ఆమే! మిర్ణన్‌ బాయీ ఆయనవెవు ఒక్కసారి చూచి ము;౦ (తిప్పుకుంది, కాని అఆ ఒక్క చూవులోనూ తిరస్కారం, లజ్జ, బాధ అసహ్యం ఎంతగా తాండవిస్తున్నాయి |! వీరబల్‌ శరీరం ఆపాదమి స్తకం త తరపడిపోయింది, తన దృష్మిల్‌ ఎన్నడూ తానింత అల్బుడ్తూ బల మవ తుచ్చుడుగా భావించబడ పెదు,

ఇంతలో ఆకస్యాత్తుగా ఒక యువతి యిన్‌ స్పెళ్ట రుగారి వైపు చూచి _ “ఇన్‌ స్పెళ్టరుగారూ $! లారీలు మామాద [పయోగించేరు. మిమ్మల్ని చూస్తుం'కు భయ మేసోంది.

*బనాడ్రు చౌారాసాలో ఈ విరపురుషుళ్ణి గాయపరిచింది ఎవరో ఈయనగారి సోదరుడే అయివుంటాడు అన్నది మరో మువతి,

“ఆయన సోదరు 'డెవరోకాదు. ఆయనగానే అన్నది మి్ఫిన్‌ బాయి,

వందలకంఠాలు ఒక్కసారి పలికాయి -. *సరత సర! వీరనా ఆ మహానుభావులూ |! నమస్కారాలు మహాశయా ! ఈరోజు 'మేం కూడా మో లారీల దర్శనానికి వచ్చామంకు అదంతా మా చలవే సుమండీ |" .

వీరబల్‌ మిగ్దన్‌ బాయివైవు కొర కొర చూవడు. కాని నోరు తెరచి ఏమా అనలేదు.

*'మ మొక విందు వర్చాటుచేస, మా మేళ్ళో విజయహారం వేసి తమ కీరిని గురించి మంగళహారతులు పాషతాం లెండి అన్నది మరో యువతి.

*వ్వారు అచ్చగా ఇంగ్లీ షువాళ్ళున్నటున్నా ప్‌. కాబశ్తు యింత తెల్లగా ఉన్నారు అన్నది మరొక మహిళ,

'సా. కడుపునే యటువంటివాడు పుట్టుం కే గొంతు పిసికిపొరీ సే చాన్ని* కళ్లు పెద్దవిచేసి అన్నదొక వృద్దురాలు.

అ మెమాటను ఖండిస్లో “సువ్వ్యూ బలీదాని వమ్మా, నుక కూడా ఉప్పూ స్తులునసూ తిన్న విశ్వాసం అ టి "పెడుతుంది. మరి ఈయన మనిషే పోయి | అన్నదొక యువతి.

ఆ వృద్దురాలు మండిపడుతూ ఆజ్ఞ డ్రష్పక్ర ద్కు ర్తి అటువంటిదీ, వెధవ పాట్టకోసం |, ఎన్నో తిప్పలు! ఏం చేస్తాడూ అన్నది.

అ.దుకు అనేకమంది పీలు అ మెమోాద విరుచుకుపడ్డారు. బౌాపం ఆ వృద్దురాలు. లజ్జ్ఞపడుళూ అరే! "నే నన్న దాంట్లో వముంద్మరా [! అయినా స్వార్దంకోసం గుడ్డిగా [పవ రించే. వాడు మనిషా [ అన్నది, గ

వీర బల్‌ సింగ్‌ యిక ఆ మాటలు వీనలేకపోయినాడు. గ్యురాన్ని వెనక్కు (తిప్పి ఊరేగింపుకు చాలా గజాల వెనుకకు సలి పోయినాడు, మొగవాడు. సిగ్గుపడితే మనకు కోపమొస్తుంది, స్తీ సిగ్గుపడితే జాలి కలుగుతుంది. అ సమయంలో వీకబల్‌సింగుకు మళీ ఆ మహిళ ఎదుటపడే సాహసం. బేకఫోయింది, ఆయనకు తన పె అఫీసర్ల మాద కోపంవచ్చింది, ఈపనులకు మాటిమాటికీ తననే ఎందుకు నియమిం చాలి ౪ యింకా యితరులు కూడా ఉన్నారుగా 1. వాళ నెందుకు పంపగూడదూ 1 తానేనా అంత పతితుకూ |! భావకూగ్యమెనవాడు

“ఇప్పుడు మీఠా తనహృదయంలో నన్నెంత పి5కిపందగాన్నూ, నీచుడుగానూ భావిస్తుంటుందోగదా |! బహుశో యిప్పుడు ఎవరెనా [వాణంతీసినా నోరు మెదపరు, మంచిపనే జరిగందని మనసులో బహుశా సంతోషిన్తుం దే మోకూడా, ఇప్పుడే ఎవరెనా వెళ్ళి వీరబల్‌ సింగ్‌ భార్య ఊ దేగింపులో జాల్హొాన్నదని ఆఫ్‌ీసరుకు చెబిచే యింకా నాకేమయినా సాన ముంటుంద్‌ీ?. మ్‌ఠొకు ఈ సంగతి తెలుసు, అర్హ చేసుకోగలదు, అయినా సపూరేగంపుకు బయలుచేరింది, నన్ను అడగనైనా అడగలేదు, ఏవిధంగానైనా దిగులుంశేగా |! అలాంటప్పుడే యిలాంటి ఆలో చనలు కలుగుతుంటాయి. అ వూరగంవులో ఉన్నవాళ్ళంతా ఏ దిగుళ్లూ

లేనివా* |! కాలేజీ విద్యార్దులూ, "హైస్కూలు విద్యార్థులూ కార్మి కుల్యు తదితర వృత్తులవాళు*, _ అంతా ఈ జనాభాయేగా! వాళ్ళ కేం దిగులా ౪ చింతా ? పిలా జల్లా కలిగి వంశ పళెష్ట కాపాడుకోవాలని తాప్యతయప డే మావంటి వాళ్ళ కొ"చ్చిపడ్డది వాన, మొ త్తంజనం అంతా నన్ను [మిం గేసారా అన్నట్లు నా వంక కెఠరకొటథ చూస్తున్నారు” ఇలా మధనపడుతున్నాడు వీఠబల్‌ సింగ్‌,

ఊరేగింపు నగరంలో ముఖ్య వీధులగుండా నడుస్తూ వెళ్ళి పోతోంది, రెడు వైపులా యి:ఃటికప్పులమిాద, ప్‌ట్టు గొడలమిద, కటకటాలగుండాన్నూ ెట్లమాదా [పేక్షకులు బారులుకీరి నుంచు న్నారు. ఈనాడు వీరబల్‌సింగ్‌ కు వారి వొధనల్గా ఒక నూతనమైన ఉలజం, ఉత్సాహం, గర్వం తొణికి సలాడుతున్న ఖనిపించింది, వృద్ధుల వదనాలో ఉ_లజం, యువకుల వదనా ల్లో ఉత్సాహం, మహిళల వద నాల్లో గర్వం చిందులాడుతున్నాయి న్వాతంత్య పణం౦ంలో సాగ పోతున్నందువల్ల కలిగే ఆనందమది. యిష్ప్రుడు వారి (పస్ధాన లక్ష్యం అజ్హాతంకాదు, దారితప్పినవారిలాగా అటూయిటూ తడువులాడు క“టంలదు, బానిసలాగా తలలువంచి రోదించటంళాదు. స్వర్ణ కాంతు లీనే స్వాతంత్యశిఖరం చూపు మేరధూరంలో గగనంలో మెరిసిపోతోంది. ఇక ఆ ]పజలకు పశమధ్యంలో డండే నదీనఢధాలూ, అడవులూ, కొండలూ వీవీ అడ్డు రాగలిగేలా లేవు. అందరూ ఆ స్వర్ణ లక్ష్యం

పదకొండు గంటలయ్యేసరికి ఊచేగింపు నదీతీరానికి చేరుకుంది. శవ పేటిక [కిందికి దించారు. ఆయన 'పచ్చని' ళీతల, [ప్రశాంత ఫాల భాగంమాద లారీ దెబ్బ స్పష్టంగా దృన్షిగొచరమౌాతుంది. రక్తం కూడుకుని ఆ భాగమంతా నల బడిపోయింది. దీఠ మెన శిరోళేశాలు ర కంతా తడ్రిశ్స్‌ చితకారుడి కుంచెలా?ా తుటుకుపోయినాయి. "వేలాది [వ జలు ఆ మృతవీరుని అంతిమ ధర్మనంక్‌"సం గుండంగా బారులుతీరి నుంచున్నారు. వీరఠరబల్‌నింగ్‌ *నుక గురంమోిద ఆసీనుడై యున్నాడు, లాఠరగాయరంి ఆయనగూడా చూచాడు. అతని అంతరాత్మ అతన్ని తీ్మీవంగా గర్హించింది. ఆయన శవంవైవు చూడ లేక పోయినాడు,

ముఖం[పక్కకు [కిప్పుకున్నాడు వీ వ్యకి దర్శనంకోసం, వవ్వ్య క్తి పాదధూళి నాసట ధరించటంకోనం లక్షలాది |[పజలు తహతహ లాడు తున్నారో, ఆ వ్య క్తినేనా 'నేనితగా అవమానపరిచింది € నిరాత్షీణ్యంగా కొట్రిన ఆ [పహారంలో కేవలం స్వార్దం, శక్తి సామర్ధ్యాలు (వదగ్శంచాలనే దాహం పై అధికారులను తృప్పి పదరచాల నే వ్యసనం యివి మనపహో క_ర్తవ్యభావ౦ లేశమంతైనా లేదు, ఈ సత్యాన్ని అతని అంతరాత్మ యిష్పు డంగీకరిసోంధి. 'వేలాదిజనం 'కోధారుణ "నేతాలతో అతనివైపు చూస్తున్నారు, కాని అటువైపు చూడటానిక్కూడా సాహసించలేక పోతున్నాడు వీరబల్‌సింగ్‌. =

ఇంతలో ఒక కాన్‌ స్టేబుల్‌ వచ్చి “డెరగారిదెబ్బ బాగా లోతుగా తగిలింది. ఖప్పటి కీ గాయం మూతపడళలేదు, అండరికీి బాగా తెలిసొచ్చింది లెండి” అంటూ (పనంసించాడు,

వీరబల్‌ అఆ మాటలకేమీా విలువివ్వలేదు. “తది నా పౌరుష మనుకోటంలేదు. నా నీచశ్వ మనుకుంటున్నాను"” అన్నాడు.

“ఆయనగారు చాలా దుర్యార్షుడండీ” మళ్ళీ. ముఖ పీతిగా

“చాల్లే ఊరుకో |! అసలు నీకు దుర్మార్లుడనాళల్సింది ఎవరినో తెలుసూ ? బందిపోట్లూ, దొంగతనాలు చేసేవాళ్ళనూూ కన్నాలేపే వాళ్ళనూ ... వాళ నూ దుర్శార్లుల నేది. దేశ శేయస్సుకోసం తమ (పొాణాలనుకూడా పణం వెళ్రైవారిని కాదు అలా అనేది. ఏంచేసాం; మన దురదృష్టం |! ఎవర్శికెతే సహాయం చెయ్యాలో వారినే వ్యతిరే కిసున్నా౦, ఇందులో గర్వవడాల్సింది, ఆనందవడాల్సింది ఏమి లేదు, సిగుపడవలసిన సంగతిది; విలవీ చవలసిన విషయ మిది."

స్నానం నమా ప్రమెంది. ఊరేగింపు తిరిగి అక్కడనుండి బయలు "డేరింది.

ర్త

శవాన్ని సమాధిచేసి జనం తిరిగి యిళ్ళకు బయలుదేరే సరికి "రెండు గంటలు కావసోంది, మిర్ధన్‌ బాయి న్తీలతోబాటు కెంతదూరం వరకూ కలసివచ్చింది, కాని క్వీన్సుపార్కు వద [పక్కకు తప్పుకుంది, ఇంటికి వెళ్ళటానికి మనస్కరించలేదు. ఈ శిధిలమైన, గాయపడిన, ర_క్తరంజిత మెన మృతదేహం ఆమె అంతరాత్మలో వీఠఠథ వేసుకుని, ఆమెను క్షుభ పెడుతున్నట్లుగా ఉంది. ఇప్పు డామెకు తన భర్తను నిందించాల నే వాంఛకూడా లేదు. ఆయనం'కు అంతగా విరక్తి కలిగిం దా'మెకు, అటువంటి స్వార్ధపరుడు భయాని కొక్కదానికి మినహా, మరే [పభావాని_కెనా లోబడతాడ'నే విశ్వాస? ఆమె 'కెంతమాతం

ఆమె చాలాసేపటి పరకూ పార్కులో పచ్చిక నేలపై కూర్చుని ఆలో చిస్తూ ఉండిపోయింది. కాని తన క రవ్య మేమిటో యిదమిద్ధంగా నిర్హయించుకో లేకపోయింది. పోత పుట్టింటికి వళ్ళవచ్చు.. కాని ఒకటి "రండు మాసాల తరువాత మళ్ళీ యింటికి రావలసిందేగా. *ఉహు! | నే నెవరినీ ఆశయించను, నా పొట్టకుకూడా నను సంపాదించుకో బేనాళి ఆమె తనలో తానే రకరకాల కన్లాలను ఊపహపాంచుకుంది, కాని ఈ రోజు ఆమె కింతటి మనోబలం ఎలా కలిగిందో అనూహ్యం, రాబోయ కష్టాలనుగురించి అసలు ఆలోచించటమే తన బలహినతని వీించిం వామెరకు,

ఉన్నట్టుండి ఆమకు ఇ[బహీం: అఏయొక్క వృద్ద వితంతువు తలంపుకొచ్చింది,. ఆమెకు పిల్లాజెలా ఎవరూ లేరని విన్నదామె. పాపం ఒంటరిగా కూర్చుని విలపిస్తూ ఉంటుండి, ధెర్యం చెప్పి ఓదార్చే వాళ్ళ గూడా ఉన్నా రో లరో! ఆమె ఎంటనే వారి యింటివై ఫుకు వెళ్ళింది, ఆమె అంతకుముందే తోటి మపాళల నడిగి వాళ్నింటి అత్మడసు ఆతలుసు కుంది. ఆమ మనస్సులో యిలా మధనపడుతూ వెళుతోంది __

“ఆమె దగ్గరకు నేను ఎలా వళ్ళాది ఆమెతో వ్‌ం మాట్లాడాలి ఆమె నెలా ఓదార్చాలి ఫి ఈ ఆలోచనలోనే మునిగి తేలుతూ ఆమె ఇ[బహీం ఆలీ యింటికి చేరుకుంది. ఇల్లొక సందులో ఉంది. చక్కుని పసం-దైన యిల్లు. కాని ముంగిట విషాధం తాండవిస్తోంది. దడదడ లాడుతున్న హృదయంతో లోపలికి వెళ్ళిందామె, ఎదురుగా వసా రాలే ఒక మంచంమాద ఆ వృద్ధురాలు కూర్చుని ఉంది, ఈ రోజు అమె భర్త స్వాతంత్య బలివేదికపెన తన [పాణాలను బలిబెట్లాడు. అమె యొుధుట ఒక యువకుడు సాధారణ దుస్తులు ధరించి, కళ నిళ్యు నింపుకుంటూ ఆ వృద్దురాలిత" ఏదో సంభాషిసున్నాడు, ఘిర్టన్‌ జాయి ఆ యువకుళ్ణి చూచి (తుళ్ళిపడ్డది. ఆయన ఎవరోకాదు; వీరబల్‌ సింగే

“మా రిక్కడి ౩లా వచ్చారూ $* కోధపూర్ణమైన విస్మయంతో

కిన్స్‌ వైల్రా వచ్చావో నేనూ అలాగే వచ్చాను, నా అపరాధానికి క్షమాపణ కోరటానికి వచ్చాను అన్నాడు వీరబల్‌ సింగ్‌ ,

కి రకశళలా డే మిర్టన్‌ వదనంలో ఈ రోజు ఆంకిత మెయున్న గర్వం అనందం, ఉజ్జ్వల మైన అనురాగ విభవం అవర్ల నియం, ఆమె జన్ఫుజన్మాంతరాల 'క్షేశాలన్నీ అంతకించినట్లూ, చింతలూ, మాయా బంధనాల. చెరనుండి విము క్తురాలై నట్లూ అనిపించిం దా మెకు,

రావులిల ఈ మధ్య చాలాకాలంనుండి రామళ€ల ఉత్సవాలకు వెళ్ళ నేదు. కోతుల వికారపు వేషాలు వేసుకొని పొట్టి పాట్లి పెజామాలు తొడుక్కొని నల్లరంగు చొక్కాలు వేసుకొని, పాలి కేకలుపెడుతూ గోల గోలగా పరుగెత్తే మనుషులను చూసే యిప్పృుడేమిటో నాకు నవ్వుగా ఉంటుంది. మజాగా మాత ముండదు. కాళీలో జరిగే లిలాఉత్సవాలు మహాప్రసిద్ధి. (పజలు దూర ప దేశాలనుండి గూడా చూడటానికి వస్తుం టారని విన్నాను. 'నేనూ ఎంతో హుషారుగా వళ్ళాను, కాని నాకు మాతం అక్కడి లీలా ఉత్సవాలకూ, [వజ(పాంత పలైెటూళ్ళలో జరిగే లీలా ఉత్సవాలకూ వమా తేడా కనిపించలేదు కాని రామనగర్‌ ఉత్సవాల్లోమా[తం కాస్త ఆడంబరం అధికంగా ఉంటుంది. రాక్షసుల వానరుల ముఖకవచాలు ఇ త్తడితో తియా-రెనవి, గదలుకూడా ఇ త్తడివే బహుళా వనవాస వేషంలోవున్న సొదరుల కిరీటాలుమా[తం కాస్త ఎందుకన్నా అక్కరకెసాయమో కా, ఆడంబరంబఒక్కటి మినహాయిస్తే అక్కడా ఆ కేకలూ గోలా తప్పితే మరేమి విశేషం లీదు. అయినా లక్షల జనం కిటకిటలాడుతూనే ఉంటుంది, నాకూ రామలీలా ఉత్సవాలంటే ఆనందం కలిగేకాలం ఒక టుండేది ఎబ్బే! “ఆనందం అనేమాట చాలధు. ఆ ఆనందం ఉనా దానికి తక్కు వెందేమోా కాదు, అద్భష్ష్రవ శాళ్తూ అరో జుల్‌" వాయింటికి చాలా దగ్గరలొనే ఉండేది రామలీలామైదానం. లలా పొతధారులు వేషాలు “వేసుకు'నేయిలు మాయింటికి ఆనుకునే ఉండేది పగలు రండుగంటలనుంచి ప్మాతధారులు అల కరణ సాగించేవాళ్లు. నేను మధ్యాహ్నానికే అక్క

6౮7

డికి వెళి కూర్చు నేవాశ్తి. పరుగులుతీసూ ఎంతో ఉత్సాహంతో చిన్న చిన్న పను లెన్నో చేస్తుండే వాళ్లి, ఇప్పు డంత ఉత్సాహంతో సనా పెనను క*సంకూడా వెళ్ళను. ఒక గదిలో రాకుమారుల అలంకరణ జరగేది. వాళ్ళు శరీరాలకు పసువుపచ్చని నాము అరగదీసి పట్టించే వాళు- ముఖానికి పౌడరు అడ్రవాళ్ళు, దానిమోద ఎరువువీ, అకుపచ్చవీ, నిలివీ చుక్క ల డైవాళ్ళు నుదుర్నూూ కనుబెమలూ, బుగ్గలూ, గడ్డం చుక్క లతో నిండిపోయేదీ, ఈ వనిలో నిపుఎత ఓక్కడి కే ఉ౨జేది. అతనే వంతుల [పకారం ముగ్గురు వాతధారులనూ అలంకరించేవాడు, ఎ౦గుల గిన్నెలకు నీళ్లు తేవటం, పచ్చనాము అరగదీయటం, విసనక్మరతో వీస విం! ఇవన్ని నా పనులు, ఈ ఏర్చాటన్నీ కాగానే రళం బయలు దేరెదిి అప్పుడు రథంలో ,పరామచం[దమూ రి వనుక కూర్చుంకేు నా కెంతటి. గర్వరి ఉల్లాసం, పులకఠింవు కలిగేవో ఏం ఇప్పును, ఇప్పుడు గవర్నరు దర్బారులో కుర్ప్చీమోప కూర్చున్న వ్వుడుకూడా అలా అనిపించదు. ఒకసారి "హోోంమంత్రిగారు శాసననసథలో నా కర్మాన మొకటి ఆమోదించినప్పుడుకూడా నాకు సరిగ్గా అలా:టి. *ఎల్లాసం గర్ముం్య వులకరింపే కలిగాయి. ఒకఫారి మా “పెద్దబ్బాయి ఆక్టి౦గ్‌ తహసీల్‌ దారుగా నామినేట్‌ చైయ్యబడ్డప్పుడు గూడా. అలాంటి తరం గాలే తలెతాయి మనస్సులో, కాని వీటికీ, బాలోత్సాహానికీ బో లెవంత అ తగముంది.. అప్పుడు "నేను స్ప ర్ణంలో ఉన్నట్లనిపించేది,

ఆనాడు నిషద సాతాలల, ఇద్దరు ముగ్గురు పల్ల లు నన్ను “రెస్చ గొట్టి నందువల్ల బిళ్ళంగోడు ఆకుతున్నాను నేను. ఆ రోజు అలంకారం చూడటానికి ఎళ్ళలదు. రగ౯ంకూూ బయలుదేరింది, అయినా "నేను ఆట మవానలదు నేను నా ఆట పెట్టించుకో వాల్బుంది. నా ఆట వదులుకోవాలంకశేు నా శకికి మించిన స్వార్హత్యాగగ అవ సరం నేనే ఆట పెట్రవలసివచ్చినటయితే ఎప్పుడో పారి పోయి వచ్చే సేవాశ్లే. కాని ఆట గట్టించుకునే పరిస్థితిలో అ వంతా వేరుగా ఉంటుంది. సచదే అట పూ ర్రయి:ది. నెను కావాలను కుంళు మరో పదినిగుషాలు పప్పులు పెట్టగలి గేవానై. అందుకు *ఎలబె అవకాశంకూవా ఉంది. అప్పుడు తగినకైము దు. నేను కిన్నగా

కాలువ వైపుకు పరుగెత్తాను. రథం అప్పుటికే నీళ్ళ వడ్డుకు చేరుకుంది. నేను దూరంనుండే చూచాను. పడవవాడు బోటు తీసుకువస్తు న్నాడు, పరుగు తీశాను. కాని జనంలోగుండా పరుగత్తటం చాలాకష్టం. చివరకు గుంపును తప్పించుకుంటూ (పొణాలకు తెగించి ముందుకుసాగి ఎలాగైతే నే9 ఒడ్డుకు చేరాను, అప్పుటికే పడవవాడు పడవ వదిలాడు, రామచంథధ్రుడం'కు నా కంత (శ్రద్ద [ నేనునా వాఠాల సంగతి కూడా చూచుకోరుండా అతన్ని చదివించెవాళణ్ణి. అతను ఫేలు కాకూడదని నా కోరిక, నా గ.కు వయస్సులో 'పేద్దయినా, అతను: [కింది తరగతిలో చదువుతున్నాడు. కాని ఆ రామచందుడే ఈ రోజు పడ మోద కూర్చుని నాతో అసలు పరిచయమే లేదా అన్నట్టుగా ముఖం (తిప్పుకుపోతున్నాడు, నకలులో కూడా కొంతకు కొంత అసలు లక్షణాలు అగుపీసూ'నే ఉంటాయి. భక్తుల "నెప్పుడూ కఠినంగా. చూస్తూ వచ్చిన ఆయన నన్నేం ఉద్ధరిస్తాడు ఇ తొలిని*రిగా 'మెడ మీద కాడి వేయబడినప్పుడు చిందులు (తొక్కే కోడదూడలాగ గంతులువేయసాగాను నేను. జకఫారి ఎగిరి గంతువేస్‌ కాలువ వైపుకు వెళ్ళవాజ్తి ఇంకొక సారి ఎవరైనా సహాయం దొరుకుతారేమో నని వెనుకవైపుకు పరుగెత్తేవాణ్ణి, అందరూ ఎవరి గొడవలో వాళ్ళు న్నారు, నా గగ్గోలు ఎవరికీ వినబడళేదు, ఆ తరువాత యిష్పటివరకూ గొప్పు గొప్పు బాధ లనుభవించఛాను, కాని ఆ సమయంలో కలిగినంత దుఃఖం మరెప్పుడూ కలగలేదు,

ఇక రామచందదునితో ఎప్పునవూ మాట్లాడే వద్రనుకున్నాను, తింటానికి యిక ఎప్పుడూ ఏమీ పెట్ట నే పెట్టకూఢడదనుకున్నాను. కాని కాలువదాటి పంతిన వద్రకు వచ్చాడ* లేదో నేను పరుగెత్తి రథం మోద. ఎక్కాను, అసలమీా జరీగ'నే లేదన్నట్లు పొంగిపోయాను,

నో రామ€ల సమా పమైంది. జే పట్టాభి పెక ౦ కాబోతోంది. కాని ఎందుకనో ఆలస్యమౌతోంది. బహుశా చంచా తక్కువగా వసూలెనట్టుంది. అఫ్పుడు రామచందద్రుణ్ణి పలకరించే వాశ్యళరు ఇంటికి పంపలేదు, సరిగాఖ "జనమైనా ఏర్చాటు చెయ్య లెదు. చెధరీ సాహాఎ గారింట్లో రోజుకొక్కసాచ పగలు ఏ మూదు గంటలకో తిండి పెళ్తే వారు. మిగతా రోజంతా మంచినీళ్ళు కావాలా $ అని అడిగే దిక్క యినా ఉండేది కాదు. కాస్‌ తనంకు నాకు గల భకి (శ్రద్ధలు యిష్ప్య టికీ అలాగే ఉన్నాయి. నా దృష్షిలో అతను యిప్పుడు. కూడా రామ చందుడే ఇంట్లో నొ కే మైనా చిరుతిండి "పెడితే అది తీసు కెళ్ళి రామ. చందుడికిచ్చి వచ్చే వాణి. అతనికి పెట్టినప్పుడు కలిగే ఆనందం "నేను తేంకు ఎప్పుడు కలిగేది కాదు. మిఠాయోో పండో ఏది ధిరికినా వఎనకాముందూ చూడకుండా రచ్చచావిడి _వెపుకు ఫరు గె త్తే వాళ్డి, రామచందు డక్కడ దొరక [పోతే నలు_వైవులా గ" లిం చెవాజణ్డి, అతనా వసువు ఆరగించేవరకూ నా మనసు కుదుటపడేది కాదు న్‌ సే, పటాభిషేకపురోజు వచ్చింది. రామళలిల మదానంలో ఒగక్ష (బహక్టుండ మెన పందిక వేశారు. దాన్ని చక్కగా అలంకరింబారు భోగం మేళం కూడా వచ్చింది, సాయంధానికి శ్రీరామచంద్రుని ఊరే గింపు బయలు దేరింది. గడప గడపకూ వోరతు లిచ్చారు. వాళ్ళవాళ్ళ (శ ద్రాభక్తులకు తగినటుగా ఒకడు. రూపాయలి స్తే మరొకడు రూక లిచ్చాడు మానాన్న పోలిసు ఆఫీసరు, అందువల్ల ఆయన ఏమి యివ్వకుండా నే హారతిచ్చాడు,. అప్పుడు నాకు ఎంత లజ్జ వేసిందో చెప్పలేను, ఆ సమయంలో అద్భష్షవ శాత్తూ నావద్ల జక రూపాయి ఉంది. దసరాకు ముందు మా మామయ్య వచ్చినప్పుడు: యిచ్చిందా' రూపాయి. అది చేను దాచి ఉంచుకున్నాను. దాన్ని దసరా రోజుల్లో కూడా ఖర్చుపేట్ట లేకపోయాను, వంటనే నా రూపాయి:

'/0

'ఆచ్చి హారతిష ళ్ళెంలో వడ్డించాను. నాన్నగారు నావైపు [కీధంగా చూచి ఊరుకున్నారు. ఆయన న 'న్నేమా అనలేదు, కాని ముఖం చూ'స్తేమ్మాతం నా ఈ “పోకిరీ' పనివల్ల ఆయన గొప్పతనానికి “మచ్చి” వచ్చినట్లు భావించాడనిమాాతం తోస్తుంది, ర్మాతి పదిగంటలు కావచ్చే సరికి ఊరేగింపు పూ ర్తయింది. హారతిపళ్తం రూపాయలతోనూ, కానులతోనూ నిండిపోయింది, సరిగ్గా చెప్పలేనుగాన్మి యిప్పుడు నా అంచనా[పకారం నాలు గైదువందలకు తక్కువ ఉండవనుకుంటాను, చ్రాధరీగారు ఆంఆకం- ఎక్కు వే ఖర్చు చే శారు. ఏదోవిధంగా కనీసం మరో 'రెండువందలైనా వసూలయ్యే చెలాగా అని ఎఎతగానో ఆలో చీస్తున్నాడు, అందుకు వేశ్యల ద్వారా సభలో వనూలుచేయట ముక కు ఆయనకు ఉత్తమమైన ఉపొయ మనిపించింది, జనఠ అంతా వచ్చి కూర్చున్న తరువాత సభ మంచి రసపాకంలో ఉన్న ప్పుడు,చంచటిబాయి గనుక రసీకుల. చేతులు తాకుతు? తన హావభావాలన్నీ (పదర్శిస్తుం కు యింకా సందేహ "మెందుకూ | సిగ్గుపడుతూ. సిగుపడుతూగూడా ఎంతో కొంత యిచ్చి తీరాల్సిందే; చచ్చి తీరాల్సిందే! చంచలీ్‌బాయి్యి. చాధరీగారు మంతనాలు సాగించారు. అద్భషస్ట్రవ శాత్తూ నే నా ౫ండు పేవాల నమూటలూ వింటూనే ఉన్నాను. “క్కురకుంకో ఏమి. అర్ధం 'చసుకు వడుసాడులే' అనుకున్నట్టున్నాడు చౌధరీగారు. కాని భగవంతుడి దయవల కాస బు్కుర ఉన్నవా ఉన్నా రికుడ. కథంతా అర మౌొతూశనే ఉంద్‌. - మ య ఓ షై

చౌధరి; నా మాట విను చంచలీ | నువ్వు మరీ అన్యాయంగా భగవంతుడు కరుణిసే నువ్వు ఎప్పుడూ యిక్కడికి వననూ పోలానే ఉంటావు, ఈనారి చందా చాలా స్వల్చ్బంనా వచ్చింది, ల₹ేకుంకు నీతో యింతగటిపటు పకశేవాణా !

లల అణ

చంచలీ వ; తమరు నామాద జమిందార్‌ ఎత్తులు [వచర్శిస్తు న్నారే!| అయ్యగారి పప్పులు యిక్క'డేమా ఉడకవు, బలేబాగుంది ! రూపాయలేమో నేను వసూలు చెయ్యాలీ? తమరేమో దర్జాగా కూచుంటారూ $ సంపాదనకు బలేమార్షం !నొపెట్టారే |! ఈ రాబడితో

(1 నిజంగా తమరు కొదిరొజుల్లో నే మహారాజులై పోశారు. దనిము6€దు జమీందారీ దాసోహ మనాల్సిందే ఇంతందకూ! ౭పటినుంచ్‌ వేశ్యాగ్భృహ 'మొకిటి [వారంభిఎచండ్‌ "జివుని సాక్షిగా ఇజతన్నాను, కోటకు పడ గెక్తుతారు | “” చాధరీ: నీకేమో పరిహాసంగా ఉంది. ఇక్క డేమో ఉక్కిరి

బక్కిరిగా ఉఎది నాపని.

చంచలీి :; తమరు నాక పారాలు 'నెడ్చుకు న్నారు, న్‌ళ్యం తమ వంటివారి నెందిరినో తతక్కలాడిస్తున్నాను తల సాండ ?

చౌధరీ ; ఇంతకీ నీ అభి పాయ మేనిటో చెప్పు,

చంచలి * వసూ లైనదాంట్లో సగంనాకూ, నగం మి-కటూ ! మరి ౨. అనండి |

చాధరీ ; అయితె సరేకానీ!

చంచలీ: సరే! అయితే ముందు నా వంద నాకి చెయ్యండి, తర్వాత మళ్ళీ "ఓ చీ పడతారు.

చౌధరీ బళ₹ేదానివే! యిద్కీ అది రెండూ కాబెదామనే ?

చంచలి ; అబ్బా ! అయితే నా కిరాయి వదులుకుంటానము కున్నారు కాబోలు పాపం |! ఏమండీ మా తెలివి తటలూ ! తాచెక్క వాడికి తలదన్నేవాలూ. ఉంటారండోయ్‌ |

చౌధరీ అయితే కిరాయి. 'రెండునార్లు తీసుకుంకరా మను కు న్నావా ౪

చంచళీ ; తమకు నూటికి నూరుపాళ్ళు యిష్ట మె ఎనె లేక పోతే నాకు వచ్చె పంద రూపాయల కేమా ఢథొిళకాలదుగా ! ఖే వాళ్ళ జేబులు తడువుతూ తిరగటానికి వాకేం తీటా?

వ్రౌధరీ ఎత్తులేమా పారతేదు. చంచలిబాయికి లొంగక తప్పు రేదు, నాట్యం [పొారంభ మైంది, వంచలీబాయి బహు పోక్షిది ఒర్తి , అసలే మంచి వయస్సులో ఉంది. _-పెగా మంచి. అందగ తెకూడాను, అమె జయ్యారం; పోవభావాలు అతి విలక్షణ మైనవి, నాకుకూడా మళెక్కిస్తున్నాయి. ఏ మనుషుల స్వభావాలు ఎటువంటి" పన్‌ గట్ట ఈతంలో అందెవేసిన చెయ్యి. ఎవరి ఎదుట "మోడ్తీవసీ కూర్చున్నా

7/2

ఎంతో ఒక_త రాబట్టిందన్నమా కు, అయిదు రూవబాయలకు తక్కువ ఎవడూ యిచ్చి వుండడు. నాన్నగారి ఎదుటికికూడా పోయి. బెఠళా యించిండి, నేను సిగ్గుతో [కుంగిపోయాను. అమె నాన్నగారి చెయ్యి పట్టుకున్న ప్పుడు కుంచించుకు పోయాడు, “నాన్నగారు తప్పకుండా దాని చితి విదిలించేస్తారు. ఖహుశా చీవాట్లుకూడా పడతారు అను కున్నాను కాని యిదేమిటి? ఆరి భగవంతుడా! నా కళ్ళేమో ధగా పడటంలదు గదా! నాన్నగారు మునిపళ్ళతో నవ్వుతున్నారు. అటు వంటి మందహాసం ఆయనముఖఐలో నే 'నిన్నడూ చూడలేదు. ఆయన 'నేతాల్లో అనురాగం పొంగులు వారుతున్నది, ఆయన రోమాలన్నీ పుల కిసున్నాయి. కాని భగవంతుడు నా పరువు కాపాడాడు, అదుగో, ఆయన 'మల్ల గా చంచలీబాయి. కోమల హస్తాలనుండి తన ఛేతిని విడి పించుకున్నాడు, అరె! మళ్ళీ అదేమిటీ | చంచలీ ఆయన మెడచుట్టూ చేతులు వేసోందె. ఈసారి తప్పకుండా నాన్నగారు దాన్ని బాదే స్తారు. లంజకు బొత్తిగా సీగ్రేలేదు,

ఇంతలో ఒక మహాశయుడు చిరునవ్వుతో యిలా అన్నాడు --- చంచలి! ని పప్పులు అక్కడ ఉడకవు తెలుసా | ఎందుకుగాని మరో చోటికి వెళ్ళటం. మంచిది,

అయన నా మనసులో ఉన్నమాకే అన్నాడు, ఉన్నదున్నటు గా-నే అన్నాడు. కాని ఎందుకనో 'తెలియదు, నాన్నగారు ఆయన వంక [కోధంగా చూచారు. మాసాలుకూడా 'మెలివేశారు. నోరు తెరచి ఏమా అనలేదు కాని ఆయన ముఖవై6ి చూస్తే మాతం ఉద్రగస్ప్రుల్రిి కి నీకేం: "తెలుస్తుంది మనసంగతి ౪ ఇటువంటి సందర్భాల్లో (వాణత్యాగం చెయ్యటానికికూడా సిద్ధము. రూపాయ లేక లక్కా గా నా ముఖం చూపిస్తే అప్పుడను" అని సరోషంగా. గర్జిన్తూ అంటున్న టునిపించింది. ఎంత ఆశ్చర్యం | ఎంత అనర్హం | పి భూదేవీ! నీ వింకా (బద్దలు కావేం శ ఆకాశమా | నీ వింకా అలాగే ఉన్నావేం? అ౮|! నాకు చావైనా రా'దేం€ నాన్నగారు జేబులో చెయ్యి పెడుతున్నారు. ఆయ 'నేదె వస్తువు బయటికితీసి (శేమ్టగారికి చూపించి, చంచలీ చేతిలో

"పెట్టారు. అమ్మో 1 అది నవర్చు. నలువైపులా చప్పటు _మోగనయ. అవమానం సాందినది (శేవ్పిగారొ నాన్న గారో తేల్చి చెప్పలేను గాని నాన్నగారు నవర్చుత్‌సి చంచళిెకి యివ్వటంమాతం చూచాను, ఖ్రన్ట్యుడు ఆయన కళ్ళల్లో గర్వం, ఉల్లాసం ఎంతగా 'మెరనిపోతున్నాయనుకు న్నారూ$ తానేదో గొప్పు ఉడారమెన మహోపకారం = ౪ డా అన్నంతగా పాంగి పోతున్నారు, "నేను హారతిప ఇృంలో దూపాయి వేసినప్పుడు నన్ను నమిలి [౮౦గివేసారా అన్నట్లుగా గా వంక చూచింది ఈ నాన్నగారే [!. నేను చేసిన అ సత్కార్యం ఆయన “పెళూవాకు హాని కలిగించే దయింది, కాని యిప్పు డ అసహ్మ్యామూ, సనీచమూూూ నింద్యమూ అయిన తన (పవర్తనకు మాతం గ" తోనూ, ఆనందంతోనూ ఉబ్బి తబ్బిబ్బయి పోతున్నారు.

చంచలి మనోహరమెన జక మందహాసం విసిరి నాన్నగారికి నమన్మరించి ముందుకు సాగింది. కాని "నే నక్కడ ఉండ ౪క పోయాను, సిగ్గుతో నా తల వాలిపోతోంది. నేను కళ్ళారా చూసిన విషయం కాకపోతే ఎంతమ్మాతం న మ్మే వాజి కాదు నేను బద్తుట విన్నవీ, కన్నవీ అన్ని విషయాలూ అమ్మకు తప్పకుండా రిపోర్లు ఇపషవాణ్తి. కాని యీ సంగతి వింకు అమెకు చాలా కస్టం కలుగుతుం సె తబటుసు నాకు, అందుకనే నే నీ విషయాన్ని మృతం దాచిపెట్టాను.

రా్యాతంతా కచేరీ జరుగుతూనే ఉంది, తబలా చరువ్పులు బవులరు వినిపిస్తూనే ఉన్నాయి. మనసులో మాతం. పోయి చూడా మనే ఉంది. కాని “అత్యం చాలటం వేదు. నా ముఖఎ లోకాని కలా చూపించినూ అక్క ౯వ.రెనా నాన్నగారి [పవావన లెస్స, నేనేం

మరునా డు వచయ'మే రామచందదునికి అవపగాలు, నెను నద మంచంమిదనుంచి లేవగా నే కళ్చునులునుముంటూ పందిన వైపుకు సరు గెత్రాను. రామచందు డప్పటికే వెళ్ళిపోయా డేమోనని థశయపడ్డాను. అక్క డికి పోయిచూ'స్తే వేశ్యలబళ్లు |పయాణానిక్తి సిద్దంగా వున్నాయి, మంగ షృచేత తీరుగా ముఖాలు దిద్రించుకునె డజనులకొలదె గుంపుగా ఆ వేళ్యలచుట్టూ ముట్టడి వేశారు. నేను వాళ్ళవైవు క చై ్రకూడె

(4 చూడి లదు తిన్నగా రామచం(దునివద్రకు వెళ్ళాను, లక్ష శ్రణుడూ, సీత యిద్రరూ ఏడుసున్నారు. రామచం[దుడు మూళకు ముల్లె భుజానికి తగిలించుకుంటూ వాళ్ళను సముదాయిస్తున్నాడ . అక్కడ నేను దప్పు మరెవరూ లీరు నేను కుంచించుకు పోయిన స్వరంతో రామచందుణ్ణి [పళ్నించాను ___ “నిన్ను సాగనంపట * అయిందా

*“కావటానికి అయింది, మమ్మల్నింకా సగనంపే దె ముంటు(ది? చౌధరీగారు 'వళిశామ్మని చెప్పేశారు. వెళిపోత. న్నాం క

“మరి డబ్బూ, గుడలూ యివ్వలా (*

త బంకా యమివ్వ లేదు, (వప్రసుతం పెక౦ “ంగల దు. మరోసారి వచ్చి తీసుకువెళ్ళు" అన్నారు చౌధరీగారు

ఏమో ఇవ్వ లదన్న మాట 1*

“ఒక్క కానీగూడా యివ్వలేదు. ఏమి వ,4ల లేదంటున్నారు. కాసీని డబ్బులిస్తారే మో చదువుకునేందుకు పుస్తకాలు కొనుక్కుందాం అనుకున్నాను. కాని కానీగూడా యివ్వలేదు [పయాణ౩ర్చులెనా యివ్వ లదు, ఎంతదూరంలే నడిచిపోదురూ'* అంటున్నారు.

చౌధరీవద్దకు పోయి నోటికొచ్చినట్లు తిచవామన్నంత కోప 'మొచ్చిందినాకు, వశ్యల క మో రూపాయలూ, బండ్తూ అన్నీ ఏర్చాటా? రామచందుశికీ అతని స్నేపాతలకూ మాతం బండి సున్నానా? గత రాతి చంచరిబాయికోసం పదుల్లూ యిది ఎలూ త్యాగంశేసినవాళ దగ్గర వీళ్ళికివ్వటానికి డలూ, వబావలాలెశా ల$పోయినా మేం? నాన్న గారుకూడ? చంచలీబాయికి ఒక నవర్ఫ్చు యుచ్చారు మరి వీర8ి చెంత యిసారో చూద్దాం. నేను పరు గెత్తుకుని నాన్నగారి" గర కెళ్ళాను, వారు ఎక్కడకొ ఆచూకీకి వభ బోచున్నారు నేను రావటంచూచి “ఎక్కడ తిరుగుతున్నావుకా ॥ చదువుకునేకైుములో తింగా లనిపిసోందా [0 ఈన్నారు

“పందిరి వదకు వెళ్ళాను, రామచందుడు ఎళ్ళిపోతున్నాడు, వాళ్ళకు చౌధరీగారు ఏమా యివ్వలేదు అన్నాను.

'తసయిు తే నీ "కెందుకుకా దిగులూ 2”

“వాళ్ళు చెల్యిదెటా న వాళ వద్ద [ప్రయాణ ఖర్చులవు కూడా

“ంయిఖే [ప్రయాణ ఇజర్చునెనా యివ్వలా ఇ వాధరీగారు బలే అన్యాయం చేశారే [1

తలాాద్రు [ండు రూపొయిలి'స్తే పాసం వాశకిద్చి వస్తాను. ఆ మాతం ఉంను వాట స యిల్లుచెరతారు.?

పెక జవ్రతకికి!]! సీ పాఠాలుచదువుకో నా గర డబ్బులేదుో ఉరి.” చూస్తూ ఆ శ్నారు నాన్నగారు, |

ఈ నమూటుంటూ గురంమోా దెక్కి ఇళ్ల చైశీయూగు, అఆ రోజునుండి నాన్నగారంపే నాగకుుడే గౌరవం అంతరి2చి పోయింది. నాకు ఉప దేశాలివ్వటాగకి మా 'కెంతమాతం హర్ముగేది అనేది నా హృదయం. నాకు ఆయనమ = 9 చూస్తేనే అసహ్యం వేసింది. ఆయన చెప్పినదానికి సంగా వ్యశిరళమయినపని చేసేవాళ్ణి, అందువల్ల నా "కే అవకావం జఠినానళి అప్పుడు నా అంతరాత్మ వివగుబాలటు ఆటే చనలోనే మునిణవుండేది.

నావద్ర ఒండణాలకాను లు మొాత మున్నాయి. శే న$। తీసుక.ని వెళ్ళి నిగుపడుతూ, సిగ్గుపడుతు" రామచం[దుని కిచ్చాను. ఆ డబ్బులుచూచి రామచందునికి అత సంతోమం కలుగుతుం దనుకోళదు నేను. వప్పిగొన్నవాడికి నీళు, అచివచినటుగా.. వెగిరి గంటే గాడు,

ఆ రెండణాల క:.ప్టలూ తీసుకుని వాళ్ళు ముగ్గురూ. "సెలవు తీసు కున్నారు. వాగ్యను సక బయటదాకా సాగనంపటానికి వెళ్ళింది "నే నొక్కళ్లే,

వాళ్ళను సాగనంపి తిరిగవస్తూం'కు నాకళ ల్లో నీళ్ళు నిండాయి , కానీ హృదయం మ్యాతు ఆనందంతో పొంగి పోయింది.

వూ అన్న్నగెరా ఘూ అన్నగారు నా కంకు అయిదే పదీ, కాని నాకంకు మూడు క్లాసులు: మ్మాతమే ఎక్కువ. నేనూ, ఆయళా ఒకే సంవత్స రంలో చదువు మొదలెట్టాం. అయితే, విద్యవంటి మహత్రర విష యాల్లో తొందరపడి ముందుకు సాగటం ఆయన కిప్రం దు. మున్ముందు దాని మాధ (బహ్యైండమైన మహాలు నిర్మించటానికి వీలుగా ఇప్పుడె మంచి క ట్లు దిట్టమైన పునాది వయ్యాలి. అందుకనే ఆయన ఒక సంవత్సరిపు పని రెండు సంవత్సరాలు చేసేవాడు, అప్పు డప్పుడు. మూడు సంవత్సరాలుకూడా: పళ్రేది, వునాది. దిట్టంగా ఉండకపోతే మహలు నిలకడగా ఉండే 'చెలా చెప్పుండి!

"నేను చిన్న వాళ్ణి, ఆయన పెద్దవాడు. నేను తొమ్మె దేళ్ళవాళ్ణి, ఆయన కేమో పదునాలుగేళ్లు. నన్ను దడించటానిక్కీ అదుపులో పెట్ట టూనికీ ఆయనకు జన్ఫతః అధికారనుంది, అలాంటప్పుడు ఆయన అజ్ఞల్ని శాసనంగా భావించటమే ధర్మం.

ఆయన సహజంగానే చాలా కష్టపడి చదిచ వ్య క్తి. ఎప్పుడూ వ్మిశాంతి కలిగించటంకోసమే కావచ్చుగాని ఒకప్పుడు. కాపీవు సకం మోాద్మ మరొకప్పుడు పు సకాల మార్షిన్స్‌లోనూ పిట్టలూ, కుక్కలూ పిల్లులబొమ్మలూ గీస్తు-డేవాడు. అప్పుడప్పుడు ఒక పేరునోో మాటనో, వాక్యాన్నో, పది పది హేనుసార్లు [వాస్తుం డవాడు. ఒక స్వృుడు ఒకే పద్యాన్ని జకటికి పదిసార్లు అంధంగా చూచి 1వాఎవాడు. ఒక్కొక్క

సారి అర్హంపర్షం లేని సందర్భశూన్య మైన శబ్బాలను సృష్టిస్తుం డవాచు ; ఉదాహరణకు ఒకసారి నేను వాడి కాపీపు స్తకంమాద “స్పేషల్‌! కోరు బర్యటోతు, సోదరులూ, సోదరులూ, అసలు విషయం, అన్న దమ్ములు రాభాకృ్ళష్ణుడు, శ్రీయుత ఠాధాక్సష్ణ, ఒక్క గంట వరకూ' _ అని (వాసి, ఆ తరువాత ఒక మనిషి ముఖం గీచియుండటం చూచాను. ఈ పజిలుకు ఏదెనా అర్హర లాగుదామని విశ్వ్మ్వపయత్నం చేశాను. కాని నాచేత కాలేడు. ఆయన్ను అడుగుదామంళక్షు గుం దబెలు ఛాలలేనుు ఆయన తెమ్మిదో కాసు చదువుతుండె. నేను ఐదో తరగతివాళ్తైగా, ఆయన అచనలు నా కర్తం గావటం అంఘపే సామా న్యమా ? పిట్ట కొంచెం కూత ఘనమన్నట్లు కాదూ |

నాకు చదవటం అంకే సుతరామూ గిన్తుది కాదు. ఒక్క గంట "సేపు పుస్తకం బట్టట మెనా గగనంగా ఉండేది వీలు చిక్కింది తడవుగా హాస్టలు వదలి ఆటస్టలానికి వచ్చే సేవాజీ. రాళ విసురు తూన్నో కాగితపు చిలుకలుచేసి ఎగుర వేస్తూనో గడి పేీవాణ్రి. సమయాని వెవరెనా “స్నీపాతుడు దొరికితే యిక అడగనే అక్క్మరగరేదు. ఒకనికి [(పహరీపె కక్కి క్రిందకు దుముకుతూ గంతులేపసేవాళ 0. మరొక పుడు గేటు తలుపుమోడి ఎక్కి, దాన్ని ముందుకూ ఐనక్కూ నడుపుతూ కారెక్కి -రుగుతున్నట్టుగా సంబరపాడివాళ 0౦0. కాని గదిలోకి రాగానే అన్నగారి కెదాకారం చూసి [ప్రాణాలు ఎగిరి పోయేవి. “ఎక్కడున్నావ్‌ ? ఇది ఆయన మొనటి (పశ్న. ఎప్పుడూ ఇదే (పన్న అటే గొంతుతో అకగటం ౫రిగేది. మరి దానికి నా జవొబు శేవలం చోనం వహించట మే, కాస ఆరుబయట అడుకోటానికి వళ్ళానులే అన్నయ్యా” అనేమాట ఎందుకనీ "తెలియదు. గాని __ నా నోటినుండి పెగిలేదే కాదు. నా పొనం నా అపరాధాన్ని అ గీక రిషచిన ఛిహ్నామన్నమాట, ఇక అన్నగారికి (పెమ, [కోధం ఒ[శమ మైన మాటలతో నన్ను సత్కరించటం నమొనపహోా మదో మార్ష మే తోచేది కాదు,

*నువ్వు ఇంగ్తీ షి ఈ విధంగా చదివిత చఉేవితమంతా చదువుతూ ఉండాల్సింది. అయినా ఒక్క అక్షరం ముక్కకూడా రాదు. ఇష్ట

73 మొచ్చినట్లు చదవటానికి ఖంగ్సీ షుభాష 'నేర్వట9 ఏం మజాకా అను కున్నావా ? అలా అయిల్యీ (పతి అనామక ఘుంథ ఆంగ్శ 0లో పందీతు డై పోయవా డే. రాత్రింబవళ్లు కళ్ళు చిల్లులు ప డేట్లు చదవాలీ, రక్తమంతా ఓడ్బాలి, అప్పటికీ ఈ విద్యలో నెగ్గటం, అది ఏం నెగ్గటం? పేరుకు వెగ్లటమే. గొప్ప గొప్ప విద్వాంసు లుకూడా పరిశుద్ధమెన ఇంగ్లీషు: (బాయనేగరు, ఇక మాట్లాడటం నంగతి చెప్పనే అక్కర రదు: అయినా నువ్వెంత చవటవుఠా! నన్ను చూఛైనా నేర్చుకోవేం? నే "నెంత కష్టపడతాను చెప్పు? నీ కళ్ళతోనే చూస్తున్నా వుగా? గదనపడక పోలే అది నీకళ్ళదోష౦, నీకు మతిలేదనుకోవాలి, ఇన్ని తిరునాళ్ళు, వినోదాలు జరుగుతుంటాయి... "నేను వెళ్ళగా ఎప్పుడైనా చూచా ? (పకినిత్యం, [కి కట్‌ + సోకీ పందాలు జరు గుతుంటాలయి", వాటి [పక్కగా కూడా నడునను. ఎప్పుడూ చదువుతూనే ఉంటాను, అయినప్పటి! జక్కొక కాసులో “రెండేళ్ళు, మూడేళ్ళు పడివుంటున్నా. మరి నీవు కాలమంతా ఆఓ సాటల్లో గడిపేసూ ప్యాసయిపోతావని ఎలా అను. కుంటుస్నావి్న ఏమో! వాకు ఒక్కొక్క కాసు గడవటానికి రండు మూ 'డేక్సు పడుతున్నాయి, ఇలా అయితే నీవు మాతం జీవితమంతా ఈ కాసులోనే మురిగిపోతావు. జీవితం యిీిోూగే గడపాలనుకుంకే, యింటికి వళి పోయి పహోయిగ్యా "సైచ్చగా చివ గోడు ఆడుకోటం (శేస్టం ఈ చీవాట్టన్నీ విని కళ్ళనీళు, "పెట్టుకున్నాను నేను. ఏం జవాబు

చెబుతానూ 1 తప్పుచేసింది నేనూ, చక చివాన్తైవరు తింటారూ ? అన్నగారు ఉపదేశవిద్యలో నిపుణులు, ఎలాంటి సూటీఫోటీమాట లనేవాడు |! ఎలాం కులాంటి సామతలతో విరుచుకుపడేవాడు | నా గుంాలు పగిలిపోయేలి,. నా నడుములు వింగిపోమేవీ ఆవిధంగా (ప్రేగులు 'శంచుకొని కిపష్టప డెశ క్రి నాలో ఉండేది కాద. ఆ. నిరాశతో కాసేపు ఇలా ఆలోచించేవా ణి ఆ తీ బాటికి 'వర్శిపోకూడదూ (0 నాకు మించినపనికి పూనుకొని జీవితం నాశనం చేసుకోటం ఎందుకూ? నన్ను నమూర్చుడన్నా సరేగాన్మి అంత 1శమ పడటం మాతం నా వల్ల కాదు బాబూ అనుకు నే వాణ్ణి, ఈ. ఆలోచనతో నా తఅ తిరిగ

పోయేదీ కాని ఇలా రెండు మూడు గంటలు గవవగానే నిరాశా మేఘాలు విడిపోయేవి, ఇక మంచి పట్టుదల గా చదువుదామని నిశృయించుకు నే వాణ్ణి. తక్షణ) ఒక కైంకువిల్‌ తయారుచే సేవాశ్ణి. మొదటినుండీ తగిన షాను లేకుండా, స్కీ మువెయ్యకుండా పని [ప్రారం భించటం ఎలా ? శుంశేబిల్‌ లో ఆటపాటల. అయిటం. అసలు ఎగిరి పోయేది; (పాద్దున్నె బేవఠకుం, ఆకుగంటల కల్లా కాలకృత్యాలు తీర్చు కొని టిఫిన్‌ తీసుకుని చషవటానికి సిద మైపోవాలి, ఆరుగంటలనుండీ ఎనిమెదిగంటలవకఠకూ ఇ గ్‌ మ ఎవిమిదిగంటల నుండి త్‌మ్మిది గంటల వచకూ లలు, తొమ్మిది గంటలను ౧డి తొమ్మివిన్నరవరకూ చరి త తరువాత భోజనమూూ స్లూలూ, మూడ్నురగంటలకు స్కూలునుండి వచ్చినతరువాత ఒక అగగంట విశ్రాంతి, నాలుగుగంటలనుండి అయిదు గంకులవరకూ భూగోళం, అయిదు గంటలనుండి ఆరుగంటలవరకూ వ్యాకరణం, తరువాత టక అరగంట హాస్ట లుముందే పచారు చెయ్యటం, ఆరున్నరనుండి ఏడుగంటల వరకు ఇంగ్లీషు కాంపఫోవెషన్తూూ ఆ తరువాత భోజనంచేయటం, తి5గి ఎఫెమిదినుండి తొమ్మిదివరకూ అనువావం, తొమ్మి వెను”డీ వదివ*కూ పొంది, పదినుండి పదకొండువరకూ వివిధ వీషయాలూ, తరువాత వి శాంతి; ఇద్‌ "క్రైం కువ? ౪

కాని కు కవిం తయారుచేయుటం6 వేకళ్తూ దాన్నీ అమలు పఠచటం వేరూ. ఉల్లంఘన మొట్టమొదట రోజునే [పెారంఛమమ్మ్యుది. హాయిగొలిపే పచ్చిక మెదానం, ఆ పిల్ల గాలి విసురులూ్యూ సట్‌ బాల్‌ ఆ డేటప్పటి ఆఉత్చాహం, చెడుగుడులో వేసే ఆ ఎత్తుగడలూ, వాలీ బాల్‌ అటలోని అఆచుకుకుతనం్య హుషారూ యివన్ని అజాతంగా, అనివాగ్యాగా నన్ను తమశై పుకు. ఈడ్చుకు పోయేవి, అక్కడికి వోగా నే అన్నీ మరచిపోయేవాజణ్ణి, అ [పాణాలుతో డే కైంకేబిలూ, కళ్ళు ఖరాబు చేసే అపుసకాలూ ఏవీ జాపక ముండేవేకావు, ఇంక0 6 ఉపటదేళించ టూనికీ, శాపనార్థాలకూ అన్నగారికి చక్కని అవకాశం లభించేది నేను అయన చాటుగా జారుకునేవాశి. ఆయన కళ్ళబడకుండా ఉండటానికి [పయత్నం చేసేవాజ్డి. ఆయనకు తలియకుండా పిల్లి అడుగులు వెసుకుంటూ (పవేళిం చేవాశ్ఞీ గదిలోకి, ఆయన దృష్టి నామాద పడ్డధం'కే,

నా [పెణాలు ఎగిరిపోయాయన్నమా కు. ఎప్పుడూ ఒక చురక త్తినా నెత్తిన (వేలాడుతున్న టనిపించేది. అయినప్పటికీ [పాజాపాయ స్టితిలో కూడా మాయా, మోహాల బంధనాల్లో చిక్కుపడే మానవుని లాగానే చీవాటక్తూ బెదరింపులకూ గురైకూడా ఆటల కార్యక్రమాన్ని మాతం వదలిపెటలీేకపోయవాణి.

ఈం కం

గ

సాంవత్సరిక పరిక్షలైపోయినాక అన్నగారు 'ఫేలయినారు. మా అన్నగారికీ మధ్య ళేడా రెండు సంవత్సరాలు మాతమే, *తమ తపస్పంతా ఏమైపోయిందండీ ౪? నన్ను చూడండి, హాయిగా అడు కుంటూనూ వచ్చాను, క్లాసులో ఫస్టుమార్కూ సంపాదించాను. చూశారో మరి అని నాలుగు మాటలూ ముఖానే అనేద్రామను కున్నాను, కానీ ఆయన చాలా విచావంగాన్తూ దిగులుగానూ ఉన్నాడు, ఆయన్ను చూస్తే నాకు నిజంగాన ఎంతో జాలివేసింది, అస్టితిలో ఆయన గాయంమోాద కారంచల్లే ఆలోచన సిగ్గు చటనివించింది. అయితే, నన్నుగురి-చి నాకు కాన్తగర్వం కలిగినమాట నీజం, ఆత్మ్రాభి మానం కూడా అధికమైంది. నామాద మా అన్నగారి ఆ పూర్చపు పలుకుపడి క్షీణించింది. స్వేచ్చగా ఆటల్లో వొలొనఉ ౦ (బారంభిం చాను. ఇప్పుడు కాస్త గుండెధైెర్యు ఏర్చడింది, ఈసారి గనుక ఆయన ఇాపనార్దాలు పెట్టాడా *నెత్తురంతాఓడ్చి తమరు పొడిచనిందేమిటో చెబుదురూ.! 'నేను ఆడుక్తూ పాడుతూనే క్లాసులో ఫస్తున వచ్చాను. తెలుసా ** అని ఖచ్చితంగా అనేస్తాను, నోరుతెరచి యింత దుడుకుగా అనటానికి సాహసించకపోయినా నా వ్యవహారం చూస్తేనే అన్నగా రంటే నాకా 'బెదురిప్పుడు లేదని స్పష్టంగా తలిసి పోతోంది. మాఅన్న గారుకూడా ఈ విషయం పసిగ ట్లారు. సహజంగా ఆయనది చాలా: కుశా[గ బుద్ది. ఓకరోజు ఉదయమంతా బిళ్ళ్చంగోడు ఆటలో గడి పేసి భోజనం వేళకు యింటికి చేరేసరికి కత్తిదూసి చూకారా

ర్‌ అన్నటు నామోాద విరుచుకుపడ్డారు _- చూసున్నాగా! ఈ సంవ తృరం ప్యాసయ్యానూ, కాసులో ఫస్తునకూ వచ్చానులి అని నీకు చాలా గర్వం బలిసీనట్టుంది. కాని ఒక్క సంగతి తమ్ముడూ ! మహా మహావాళ్ళ గర్వ"గూడా అణగిపోయింది, నీదొక లెక్కా జమా? చర్మితలో రావణాసురుడి కే గతిపట్టిందో చదివే ఉంటావు. ఆయన వీవితం నుండి నువ నేర్చుకున్న నీ తేమిటి ? లేక ఊరికే చదివి పారేశావా? "కేవలం పరీక్షలు ప్యాసుగావటంలో గొప్పేమోలేదు అసలు విషయం మానసిక వికాసం. ఊరికే చదవటంకాదు. చదివిన విషయాల్లో సెరం [గపాంచాలి. రావణాసురుడు భూమండలాని కంతా అధికారి అటువంటి రాజులను చకవ రి అంటారు, ఇంగ్ల షువాళ్ళ రాజ్యమిపష్పుడు చాలా వ్యాపించింది. అమునా వీళ్ళను 'చకవర్తులనలేం. [పపంవంలో క్లాలా రాజ్యాలు ఇంగ్లి షువాళ్ళ అధి పత్యాన్ని అంగికరించవు, పూరి స్వాతంత్యం కలిగిన దేశాలవి. కాని రావణుడు చ్య్మకవరి, పపంచం లోని రాజులందరూ అతనికి కప్పంగ న్రువాళ్సు, గొప్ప గొప్పు 'దెవతలు గూడా ఆయనకు దాస్యంచేసేవాళ్ళు, అగ్ని దేవుడూ వరుణదేవుడూ గూడా ఆయనకు దాసులే. కాని చివరకు రావణాసురుడి గ తేమైంది ౪ గర్వం అతన్ని నామరూపాలులేకుండా నాశనం చేసింది, అయన కో గుక్కెడు నీళ్ళుపోసే వాళ్ళయినా మిగల ళ€ేదు. మనిషి ఎన్ని కుచేస్టలు చేసినా గర్వం పనికిరాదు. మిడిసిపడకూడదు. గర్వపడ్డాడా యిహానికీ, పరానికీ కాకుండా పోతాడు సైతాను కధికూడా వినే వుంటావు. సెైతానుకుకూడా తనకం' కు మించిన సిసలైన భగవద్భక్తుడు మరెవరూ లేనే లేకని గర్వం కలిగింది. చివర "క్షే మైంది ( స్వర్షంనుండి నరకంలోకి నెట్టి వేయబడటల జరిగింది శాహెారూమ్‌గూడా జకనారి గర్విం శ్రాడు కాని ఏమెనాడు ? అడుక్కుతింటూ చనిపోయినడు, నీ విప్పుడు ఒక్క కాను ప్యాసయ్యావో లేదో అప్పుడే త* తిరిగి పోయింది. ఇలా అయితే వృద్లిలోకొచ్చినళ్తు | నీ వేదో కష్ట్రపడ్డందు వల్ల కాదు ఎ్యసయింది. ఇది మాతం "తెలుసుకో, ఏదో (గుడ్డి వటుగా తగిలింది. కాని గుడ్డివేటు దెబ్బ వదో ఒకసారిమాతమ గురిగా తగులుకుంది, మాటి మాటికి తగలదు, అప్పు డప్పుడు బిళ్ళంగొడు

82 అటలో గూడా (గుడ్డి వేటు దిబ్బ గురిగా తగులుతు6ంటుంది. అంత మాతానే వాడు పెద ఆటగాడెపోడు. అస లెప్పుడూ గురిదప్పనివా డే మొనగాడైెన ఆటగాడు. "నేను ఫెయిలెన విషయం. తిసుకుఠకాకు, నా క్రాసువరకుూూ వచ్చి ఆల్రీబా, జా మ్మెటీల్లాంటి ఇనుపగుగ్గిళ్ళు నమల వలసి వచ్చినప్పుడూ బ్రిటిష్‌ చర్మిత చదువవలసి వచ్చినప్పుడూ - అప్పుడుగాని (గుడ్డు వెళ్ళుకురావు, చకవర్తుల "పేర్లు గుర్తుంచుకోటం సామాన్యంకాదు. ఎనిమిదిమంది 'హెనీ లున్నారు, వవిషయం ఏ హెననీ కాలంలో జరిగిందో జాపక ముంచుకోటం సులభమనుకున్నా వా ? ఏడవ "హెనీకిబదులు ఎనిమిదవ "పెన అని [వాశావా మార్కులు మొత్తం గలం. తొతాయి, క్రూరం! గుండుసున్నాగూడా ఇవ్వరు, ఏమిటను కున్నావో ఏమో! డజనుల 'జేమ్భులూ, డజనుల విలియమ్‌లూ, కోట ఛా రైసులూ పరిపాలించారు. బ్ముర లిరిగి పోతుం దనుకొ, పిచ్చెక్కి పోతుం దనుకో, ఈ 'దార్భాగ్యులకు పేరుకూడా దొరకవ లే వుంది. ఒక్క పేరును లంకించుకొని 'ర౧దవ, మూడవ, నాలు గవ, అయిదవ అని తగిలించి పారేశారు నన్నడిగినా చెప్పే వాళ్లో పదిలక్షల పేర్లు! ఇక జామెటియా[! దేవుడికో నమస్టారం. 1_ అబజకు బదులు [౬ అజబ (వాశావా మార్కులు మొత్త6 ఖాళీ | ఇంతకూ ![_ అబజకూ,ూ ఓ అజబకూ ఏమంత భవము:ది ? అనవసరమైన దానికి విద్యార్తుల గొంతు కొయ్యటం ఎందుకు చెప్పు డీ. పప్పూ, అన్నం, ర్న్‌ళ్రు తిన్నాడూ; అన్నం ఫప్పుు రొకైతిన్నాడూ వీటిలో ఏదైతే ఏం మునిగిపోయిందిచెవ్వుు ఈ కసాయి పరీక్షకులను ఒక్కడూ 'పశ్నించ డేం + కాని వాళ్లు యివస్న లక్ష్య పేడతారూ 1 పు స్తకాల్లో (వొసీన విషయం [(వాళాడా లేదా అని చూసారు. అంతే! పిల్లలు అక్షరం, అక్షరం బట్టీపట్టా లనుకుంటారు వాళ్లు- ఈ బట్టి పటటాని క్షే 'విద్య' అని 'పెరు పెన్ప్రైశారు. ఇంతకూ తలా, తోక లేని విషయాలు చదివినందువల [ప్రయోజన మేముందిీ ఈ 'రేఖపెన లంబ రేఖగీస్తే భూమి లంబమునకు శ₹ట్రింపగును, ఇందువల్ల ఒరిగే దేమిటో చెప్పమనండి. రెండురెట్టు కాదు; నాలుగు. లెట్లు అయితేమా[తమేం౪ పోనీ సగమే ఉంటుందయ్యాా, ఎంతుంకేు

నున 'దేంపోయిందో ? కాని లాభంలేదు, పరీక్ష ప్యాసుకా వాలంటే ఈ చెతంతా గుర్తుంచుకోక తప్పుదు. నాలుగొపేవీలకు తక్కువకానుండా 'పంక్ప్నుయాలిటి' మోద ఒక వ్యాసం (బా*యమంటారు. ఇక మిరు కాపీ ముందర పెట్టుకుని కలంచేతబట్టి దాని జీవానికిపడి అఘోరించాలి,

"మైము[పకారం నడుచుకోటం చాలా మంచి విషయమన్ను సంగతి 'తెలియనివా ళైవరు చెప్పు, అలా నడచుకుం-స్న్‌ మఫిష్‌ ౮వితంలో సంయమం ఏర్పడుతుంది. ఇతరులట్‌ అతనంటే ఆవరం కలుగుతుంది.

అతని వృ త్తిలో పెకి వస్తాడు, కాని ఈ కా స్త విషయంమాద నాలుగు

పేజీలు [.వాయటం అంకు మాటలా అవీగాక ఒక్క. వాక్యంలో

ఇెప్పుగలిగే విషయాన్ని గురిచి నాలుగుపేవలు [వాయవలసిన అవ సరమేమిటీ అంటి, యిది వట్టి మూర్షళ్వమంటాను "నడు ఇది కాలాన్ని సద్వినియోగం: చేసుకోటంగాదు. వి విషయాన్నయినా అవవసరం౦గా సాగదిస్తూ కూర్చోటం కాలాన్ని దుర్వినియోగ. పరచకు9 కాదూ ? ఎవరైనా తాను చెప్పదలచుకున్న 'దేమిటో చటుక్కున 2 ప్పెస్కి తన తోవన తాను వెళి పోవాలనుకుంటాం మనం, ఒక్క టై వీల్తేదె [| ఎలా అయినా [వాయని, నాలుగు పేజీలూ. నింఫీ తీరాల్సిం దే, పెగా పేశీలుకూడా అరటవు సైజువి, ఇది విద్యార్లులను హింస'పెట్టటం కాకపోతే మరొకటా $ వచ్చిపడ్డ చిక్కమిట? క్కు సుక్షి ప్తంగా [వాయ ముంటాకు, “పంక్పుంహాలిటి'ని గురించి సంక్షి పంగా నాలుగు పేలకు తక్కువకాకుండా ఒక వ్యాసం (వాయాలట. | బాగుంది. సంష్షైప్త 'మెతేనే నాలుగు. పేజీ లన్నారు. లేకుంపు వంచ్కా రెండు వందల పేజీలు వాయిస్తారు కాబోలు ! త్వరగానూ, మెల్లగానూ కూడా పరుగెత్తండి, ఇది విరుద్దమైన విషయమేనా ? కాదా? ఈ సంగతి పిల లకుగూడా అర్జమౌతుంది, కాని ఈ పంతుళకు ఈ. మాతం వివేకం గూడా ఉండదేం? -పెళా మేను “ఇపాధ్యాయులం' అని విర వీగుతారు. తమ్ముహ |! నా క్తానుదాకా వస్త ఈ తిప్పలన్నీ నువ్వూ పడాలి, అప్పుడుగాని యిందులో ఉండే కష్టనిష్షుఠరాలు తెరయవు నీకు. హః వాసులో ఫస్టున వచ్చేసరికి నీ వమా [కిందనిలవటం లేదు. అందుక నే నామాట వినమంటున్నా, లక్షసార్లు తప్పి లేమట్లు"కేం ;) నీ కఠె. పెద్ద

వ!

వాశ్ణి. (స్రపంచాన్ని గురించి నీకంకేు నా ౩క్కువ అనుభవముంది, నే చెప్పే విషయాలన్నీ అక్షరాలా గుర్తుంచుకో, "లేదా మున్ముందు ప శ్చాతాప పడతావు.

స్కూలు వేళ కావచ్చింది, లకుంకు ఈ ఉపదేశ దుమారం ఎప్పుటి కంతమయ్యేదో ఏమో |! ఆరోజు నాకు భోజనమే రుచించలా. ప్యాసయితేనే యింత హీనంగా మా టెడుతున్నా డే, "ఫీలయితే బహుశా నా (పొణాలే తీ సేవాడనుకుంటాను, తన కాసు చదువును గురించి మా అన్నగారు చిితించిన భయంకర చి,తం నన్ను హడలెత్తిం చింది. "నేను స్కూలు వదలి పెట్టి పారిపోకుండా ఎలా ఉన్నానో అదే ఆశ్చర్యం. కాని యిన్ని చీవాట్లు తిన్నతరువాత కూడా ప సకాలం కు. నాకుండీ అయిస్తం అలాగే ఉండిపోయింది, అడుకోడానికి వ చ్చిన వీ అవకాశాన్నీ చేజారనిచ్చేవాళ్ణి కాదు, చదువుతుం డేవాళ్లే, కాని చాలా స్వల్పం. కాసులో అవమానానికి. గురికావలసేన పనిలేకుండా వ గోజు పని మాతం ఆ రోజు ముగించుకునేవాళ్డి నామాద నాకు: కలిగిన ఆ విశ్వాసం కాస్తా అణగిపోయింది, మళ్ళీ పెౌెంగలలాగ బీవించటం [సారంభ మెంది,

ర్త

మళ్ళ సాంవత్సరిక పరీక్ష లైపోయినాయి. అదేదో దెవికంగా “నేను మళ్ళీ ప్యాసుగావటం మా అన్నగారు మళ్ళీ తప్పిపోవటం సంభ వించింది నే నమంత "పెద్రగా గ్ర ప్రపడ లేదు, అయినా క్రాసులొ € ఫస్టున ఎలా తాగలిగానో 'తెలియదు. నాకే అశ్చర్యవేసింది. అన్నగారు. (ప్రేగులు తెంచుకు చదివారు రాత్రి 10 గంటలవరకూ యిటూ 'ఆల్ల వారురూమున నాలుగంటలనుండీ అటూ స్కూలు కైముకు ముందు ఆరు గంటల నుండి తొమ్మిదిన్నర వరకూ ఒకకు చదవటం కోర్సులో ఉన్న పతిమాటనూ నమలి పారేశాడనుకోండి. ముఖం పాలిపోయింది కాని 'ఫేలెపోయినాడు పాపం, ఆయనంకు నారు. జాలి కలిగేది. ఫలితాలు వినగానే భోరున ఏడ్చా డాయన. నేనూ

ర్‌

ఎడ్బాను, "నేను ప్యాసయినానన్న సంతోషం సగానికి (కుంగి పోయింది, నేనుకూడా ఫలయ్యుంకు మా అన్నగారికి యింత దుఃఖం కలిగేది కాదు. కా విధి [వాలు ఎవరు తప్పించగలరు చెప్పండి ?

ఇక నాకూ, మా అన్నగారికి మధ్య ఒక కాసుమా,తమే తేడా ఉండిపోయింది, దీంతో నా మనసులో ఒక దుష్టభావం మొల క్రింది. మా అన్న గారు మళ్ళీ యింకో సంపత్సరంగూడా ఫెలయితే నెనూ ఆయనతో సమానమపోతాను. అప్పు డిక నన్ను ఏ ఆధారంతో కించపరచగలుగుతాడూ? కాని నేనీ నిచమెన ఆలోచనను మనసులో నుంచి బలవంతాన బయటికి 'నక్లుశాను, ఇంతకూ ఆయన నన్ను మందలించటం నా మేలుకోసముగా |! ఇప్పుడు నా కాయన మాటలు అపియంగా ఉండేమాట నిజమే, శాని నేను ఢంకామాన దెబ్బగొట్టి ప్యొసుకావటానికి అందులోను ఇంత మంచి మార్కులతో వ్యాసవుతా మంకు _ అది ఎఅహుశా ఆయన ఉపయదడేశాల [పభావమేనేమో మరి |

అప్పటినుంచీ మా అన్నగారు చాలా నీరసపడిపోయారు అనేక మార్లు నన్ను మందలించే అవకాశం దొరికినా నిబ్బరించుకుని ఊరు కునేవారు. నన్ను ముందలించే అధికారం యిక తనకు లేదిన్హీ ఉన్నా చాలా స్వల్చ్పమని, బహుశా ఆయనకే అర్వమైందనుకుంటాను, ఇక నా స్వేచ్చకూడా మితిమోరింది, ఆయన సహనాన్ని అనుచితంగా ఉప యోగంచుకి*టం మొదలెట్టాను. * నేన్స చాలా అదృషప్ట్రవంతుడ్ని. చదవనీ చదవకపోనీ నేను ప్యాసయి తీరతాను అనే థమా ఏర్పడిపోయింది నాలో, అందువల్ల చదివే ఆ స్వల్చ్బమా[తపు చదువుకూడా బందయి పోయింది, నాకు గాలిపటాలు ఎగరవేసే [కొత మో జొకటి పట్టు కుంది. ఇక రోజంతా గాలిపటాల పందాలోనే గడచిపోతోంది. అయినా నేను మా అన్నగారిని గౌరవించేవాణ్ణి. ఆయన కళ్లుగప్పి గాలిపటాలు ఎగుర వెసేవాణ్ణి. దారాలు "పనటం, సూ[తాలు గట్టటం, గాలిపటాల పందాలకు సన్నాహాలు వరా సమస్యలన్ని రహస్యంగా పరిష్కార మై పోయవి. నాకు తనంకుగల ఆదరాభిమానాలు సన్నగిలా యన్న అనుమానం మా అన్నగారికి ఏ మాతం కలుగనిచ్చె వాళి కాదు.

రి

ఒక రొజు సాయంతం వోస్త్రలుకు దూరంగా ఒక గాలిపటం ఎగుర వేసుకుంటూ ముందువెనుకలు చూడకుండో పరుగెతి పోతు న్నాను, దృష్టంతా ఆకాశం వైెపె ఉంది. వీదో అళ్ళ స్వర్ష ంనుండి బయలు "దేరి నిర్వక్ష్తమనస్సువద్ర నూతన సంస్కారం పొందటం కోసం పయ నిపోందా అన్నట్టు, మెల్లగా ఉయ్యాలలూగుతూ భూపతనావస్లలో ఉంది గాలిపటం, నా మనస్సంతా ఆకాశంలో విహరించే ఆ బాటిసారివె పే ఉంది. ఒక "పెద్ద బాల సెన్యం కంపగట్టిన వాసెాలతో ఆ గాలిపటాల్ని అహ్వానించటానికి పరు గెత్తుక్ష వసోంది. వారిలో ముందు వెనుకలు ఒకడికి లేవు. కార్తూ, [(టాములు, బండూ యివేమా లేని సమతల [ప దేశంలో ఆ గాలిపటంతో పాటు వాళ్లు కూడా గగనంలో విహా రిసున్నారా అనిపీసోంది, ఎద'రుపడ్డాడు మా అన్నగారు.ఆయన అక్క డే నా చెయ్యిపట్టుకొని మండీ పడుతూ యిలా అన్నారు---ఈ కానీకానీ గాలిపటాలకేోసం ఈ బజారు వెధవలందరితో చేరి పరుగె త్తటానికి నీకు సీిగాటా లేదురా ? నీ విపష్వుడు చిన్నకాసులో లేవని తెలుసుకోవాలి. *ఎనిమిదో తరగతి చదువు తున్నానే;, అన్నయ్యకంకు ఒక్క క్లాసుమ్మాతమే వెన కున్నానే అన్న ఆలోచనే ఉండక్కరలా ? ఏమెనా మనిమైనవాడు తన హుందాతనం సంగతి [గపాంచి నడుచుకోవాలి, పూర్వవురోజుల్లో ఎనిమిదవ తరగతి చదివి వక్షింగ్‌ తహసీల్‌ ధార యేువాళు. ముడిల్‌ సూలు చదువుతో యివ్వాళ ఫస్టుక్షాస్‌ డి మేచి ప్ట్రేట్లో, సూప 70 £.౨డెంట్లో అయిన వాళ్ళను ఎంతోమందిని ఎరుగుదును నేను, మని నాయకుల్లోనూ, ష్మతికా సంపొదకుల్లోనూ. ఎనిమిదో తరగతివాన్లు బోలెడుమం దున్నారు, వాళ్ళ అధీనంలో గొప్పు గొప్పు విడ్డాళసులే పనిచేస్తు న్నారు, అలాంటి ఎనిమిదవ తరగతిలో |పవేశించి బజారు వెధవలతో చేరి గాలిపటాలకోసం పరు గెత్తుతున్నావా ఇ నీ తెలివితక్కువతనం చూసే ఏడుపా సెశింది, నీవు తెలివిగలవాడివేే సండేహం భేదు. కాని మున అత్మ గౌరవాన్ని కాస్తా మంటగలిపే ఆ తెలివి ఉండిమాతం ఏం (ప్రయోజనం ? *నేను అన్నయ్యకంకు జక్క తరగతేకదా తక్కువ;

87 నాకు నీతులు చెప్పే హక్కు ఈయన కే ముందని నీ మననులో అను రుంళే అనుకోవచ్చు కాని అలా అనుకోటం చాలాపొారబాకఎ. నేను నీకంచి అయి టేళ్లు పెద్ది. ఇవ్వాశ నువ్వు నా తరగతలొకి వచ్చినా సరే-పరీక్షకులస్పితి యిలాగే ఉంకేు వచ్చే సంవత్సరం ఎస్సందే హంగా నువ్వు నాతో సమానమౌతావు బహుశా యికో సంవత్స రానికి నా కంటు [.ంచికూడా పోవచ్చు -- నీకూ నాకూ ఉన్న అయి "దేళ్ళ అంతరం మాతం, నుషవమిటి, నిన్ను పుట్టించిని 2 గవంతుడు కూడా మాపు చెయ్య లండు, "నేను నీకంకు ఐదెళ్లు పెద్ద. ఎప్పుటి ౩నా "నేనే 'షద్రవాణ్ణి, నువ్వు యముమ్‌ ఏ, డి. €ట్‌,, డ. ఫ్‌. డ్మిగీలు పొందినా [ప్రపంచాన్ని గురించీ, ఉవితాన్ని గురించీ నొ కున్న అని భవంతో నీ వెన్నడూ పోటీపడళలేవు అనుభవం పుస్తకాలు చదివితే వచ్చేది కాదు, లొకం తెలుసుకోవాలి. మన అమ్మ డఉగీలేమోా ప్యాసుకాలదు. నాన్నగూడా బహుశా అయిదారు కాసులకు మించి చదువుకోలదు. అయితేవీు? మనం |పపంచంలోని విష్యలన్నీ "నేష్పనా సరి అమ్మకూ, నాన్నకూ మనకు నచ్చజెప్పి చక్కదిదే అకారం ఎస్పుడెనా ఉంటంది మనల్ని కన్నవాళ్యు గ బట్టి కాదు ఈ అథి శకారం; మనకం” వారికి లోశానుగోవం ఉంది గనుక _ ఉంటుంది గనుక. అయుళకాలో పరిపాలనా విధాన మేమిటి, ఎ?;. దివ "హెన్‌ ఎన్ని ళ్ళిళ్ళు 'చెసుకున్నాడు, ఆకాశంలో ఉండే నక్ష (తాల సంఖ్య ఎంత ౪? ఇలాంటి విషయాలు వారికీ 'తెరంయకపోవచ్చు,. జానినా కంళకు, నీకింకె మించి తెలిసిన విషయాలు వెలున్నాయి. అనుకో గూడదు గాని నే న *కవెళ జబ్బపడటం జరిగితే నువ్వు గాబరా పడీ పోతావు. నాన్నకు లుల్మిగాం యివ్వటం ౨ నపహో వరో ఆలోచనే తోచదు నీకు అదె నాన్నయితే కుల్మిగాం ఇవ్వడు, గా౭రా అయి పోడు. (గుడ్లు లేలవేసి ఊరుకోడు. మొదిట తానే రోగ మేపో కని పెట్టి చికిత్స చేస్తాడు అందువల్ల (పయోజనం లేకపో తే, ఏ డాక్టరునో తీసుకొస్తాడు. సరే ఎబ్బంకు పెద్ద నవిషయమనుకుందాం. నువ్వూ, “నేనూ ఉన్నామంకఉ, నెలరోజుల ఖర్చూ "నెలకు సరిపెట్టఓ "మెలాగో కూడా చేతగాదు. నాన్న పంపిన డబ్బుకాసె-, ఇరచై, షరా “లణే

05రి

తేదీలోవల ఖర్చు చేసెసాం ఇక అప్పటినుంచీ కాన్మీ కానీకి 'దేబిరిం చటమేగా 1 టిఫీన్‌ బందుకావటం, చాకలికి, మంగలికీ ముఖంవాసూ తిరగటుం_యింతేగా ! కాని మన కుటుంబ సంగతి చూడు, తొమ్మిది మంది గల కుటుంబం మనది, అయితేనేం ? ఇవ్వాళ మనిదర౨ కలిసి ఖర్చు పెడుతున్న మొ త్తంలో సగండబ్బుతో నే నాన్న తన కుటుంబాన్ని ఫపోషంచుకుంటూ, తన జీవితంలో ఎక్కువభాగం గౌరవ (పకిష్టలతో 'వెట్టుకొచ్చాడు. మన 'హెడిమాస్టరుగారినే చూడు, యమ్‌. ఏ. ప్యానయినాడు గద 1 అందులో అక్సుఫర్‌ యమ్‌, ఏ.. వెయ్యి రూపాయలు సంపాదిస్తున్నాడు. కాని ఆయనింటిని చక గాదిద్దు తున్నది ఎవరు చెప్పు. ఆయనగారి ముసలితల్లేగా |! "హెడ్‌ మాస్టరుగారి డిగీ ఇక్కడ ఎందుకైనా పనికొచ్చిందీ? మొదట్లో ఇంటి వ్యవహారం ఆయనే చూసేవాడు, ఖర్చులకు సరిపోయివి కాదు. అప్పులు కూడా కొతుం డేవి. ఇంటి 'స్పెత్తనం ఆయన: తల్లిగారు తీసుకోగానే ఇంట్లో లట శ్ర(ప వేశం జరిగిందనుకో |! అందుకనే తమ్ముడూ |! నా మాట, విను, నువ్వు నా దగ్గరలోకి వచ్చేశావు గాబట్టి 'ఇక నేను సర్వస్వతంత్రుణ్ణి" అనే గర్వం మాతం మనసులోకి రానీకు. చూస్తూ చూస్తూ. నేను నిన్ను దారిదప్పి నడవనిస్తా ననుకోబోకు. నీవు మాటలతో వినకపోతే (అర చెయ్యి బాచి చూపిస్తూ) చెంప దెబ్బలు కూడా [పయోగిస్తాను, నా మాటలు నీకు విషంగా వున్నాయని నాకూ తెలుసులే*

అయన (పయోగించిన యీ [కొ త్తయుక్తికి తల వంచేశాను, ఆరోజు నాకు నిజంగానే నేసంత అల్పుడనో "తెలిసి వచ్చింది. అన్నగా రంళే నాలో భక్తి (శద్రలుకూడా ఏర్పడ్డాయి. “అలా ఎప్పుడూ అనుకోనన్నయ్యా. నువ్వు చెబుతున్నది అన్షరాలా నిజమ. అలా అనేందుకు నీ కధికారముం దన్నయ్యా [ సజల నేతాలతో అన్నాని నమూటలు,

అన్నయ్య నన్ను శాగలించుకొని *గాలిపటాలు ఎగుర 'వయ్యొ దని శనూ అనను, గాలిపటాలంళకే నాకూ ఎంతో మోజే. కాని ఏం

ర్‌ం

చేయనూ ? నేనే తప్పుదోవన నడిస్తే నిన్ను చక్కదిదే వాగ్గావ్వరు చెప్పు! ఆ భారం నాదేగా 1" అన్నాడు. క్ట

దైవికంగా అప్పుడే ఒక చారం తెగిన గాలిపటం మా మాధుగా నెళ్నింది. ధాని దారం వేలాడుతోంది. పీలల గుంపొకటి దాని వెంబడే 'దౌడుతీన్తూ వస్తున్నారు. మా అన్నయ్య అసలు పాడుగుపాటి వాడేగా]! ఎగిరి ఆ దారం పట్టుకున్నాడు, ముందు వెనుకలు చూడకుండా హోస్టలు వెవుకు పరుగుతీశాడు అయన వెనుకనే నూ పరుగుతీశాను.

క

ఈశ్వర్‌ ఒక పెద్ద జమిందారు. కుమారుడు. నేనేమో 5క్కల ఆధారం మినహా మరో ఆ స్తిఅంటూ ఏమాలేని ఒళ పేద గుమాసా కోడుకును. మే మెపష్పుడూ పరస్పరం తర్తన భర్దనలు పడు తుండేవాళ్యం, "నేను జమిాందార్లను ని .ధిం చెవాళ్ణి _ వాళ్ళను: [కూర మృగాల నే వాణ్ణి రక్తం పిల్చుకుుతాశే జలగల నే వాణ్ణి, చెట్ల చిళారు కమ్మల పై పూసే గొడ్డు పూల నేవాశి, అతను జమిాందార్న కొమ్ము వేసుకునేవాడు. కాని సహజంగానే అతని పక్షం కొంత బలహీనంగా దాయెమరి. *మనుషులందరూ సమానంగా ఉంటారా ? పెద్దాచిన్నా ఎప్పుడూ ఉంటూనే ఉన్నారు. ఇక ము.దూ ఉంటారు. ఇలా అనటం పట్టి చచ్చువాదన, నూనవత్వంతో ఈదూపెన ఏ నెతిక సూతం [(పకార మయినా ఈ వ్యవస్థలొ ని జొచిత్యం రుజువు కావటం అసం గవం, ఈ తర్జ్ణనభర్ష నల ఉడుకులో తరచు నేను ఉ, దేకప'డేవాశ్ణి, (గుచ్చుకునే మాటలనే వాళ్ల. కాని ఈశ్వర్‌ తర్మ౦లో పీడిపోయికూడా మునీమునీ. నవ్వులుఇనవ్వేవాడు. అతను ఉదేకపడగా నే ఎన్నడూ చూడలేదు. అందుకు కారణం బహుశా తన వరగ్రవు బలహీనతను అరం చేసు కోవటం వల్ల నే అనుకుంటాను. నౌకర్తతో ఎన్నడూ అతను తిన్నగా మాట్లాడేవాడు కాడు. సహజంగా ధనవంతులో వుంచే కసాయితనం, దురహంకారం అతనికి తగినంత అబ్బినాయి. నౌకరు (పక్క వేయ ఉంలో వీ మూత మెనా ఆలస్యర6 చేసినా పొలు ఉండవలసిన దాని కం౦కు వడిగాగానీ, చల్లగాగానీ ఇన్నా, పెకిలు సరిగ్గా. తుడవక

౮

పోయినా, అళనికి వళ్ళు తెలియని కోపం వచ్చేది. అలసత్వమన్నా, అళిష్టతన్నా | ఎంతమాతం సహించేవాడుకాదు. కాని మితులతొ ముఖ్యంగా నాతో మాతం. అతను చాలా సహృదయతతోనూ, నమత "₹ానూ మెలగేవాడు. బహుఇ అతని స్టానంలో నను ఉన్నా నాలోనా ఆయనకుమాదిరి కఏనస్వభావాలే పుట్టుకొచ్చే నను కుంటాను, ఎందువల్ల 6కే నా విశ్వపేమకు ఆధారం నా పరిస్టితులు కాని నా సిద్దాంతాలు కావు: అతను మాతం నా స్తితిలో ఉన్నప్పటికీ ధనవంతుడుగానే ఉండేవాడు, ఎందువల ౦కు అసలతను స్తాఖాివం లోనే విలాసపురుసుడు, ఐశ సర్య[పియుడు కాబట్టి.

ఈ సారి దసరా సెలవులకు ఇంటికి వచ్చకూడదని నిశ్చయించు కున్నాను. [పయూణఃర్చు లక్సు నా వద్ద డ్‌జు సలేదు. అందుకోసం మా వాళ్ళను ఇబ్బంది పెట్టటం నా కష్టమూ లేదు. ఇప్పుడు వాళ్ళు నాకు పంపిస్తున్న దే వారికి శ క్సికి మించిన విషయమని నాకు తెలుసు. అచీగాక పరీక్షల దిగులుకూడా ఉంది. ఇంకా బోలెడంత చదువ వలసి ఉంది. ఇంటికి పళితే ఎవరు చదువతారూ? హోస్రల్‌ లో సెతాను లాగా ఒక్కడినే బిక్కుబిక్కుమంటూ పడిఉండటానికీ ఇష్టంలేదు. అందువల్లనే ఈశ్వర్‌ నన్ను వాళ్ళింటికి రన్యుని అహ్వానించగానే 'పెడ్దిగా కాదన కుండానే సరే నన్నాను, అతను ధనవంతు.నప్పటిక్‌ కష్టపడి చదువు తాడు. చురు.కెనవాడు కూడాను, ఇంకేం ? ఈన్వర్‌తో కలిసి చడువ్వు కుంటూ లక్షణంగా పరీక్షలకు గూడా తయారు కావచ్చుళలే అను

ఈశ్వర్‌ నన్నాహ్వానిఎచేటవ్వుడే ఒకమాటన్నాడు. *భాయీ | ఒకటి మ్మాతం గుర్తుంచుకో ఆక్కడ మాతం జమిీంచార్ల ను నిందించా వం'కు వ్యవహారం బెడిసిపోతుంది. మా వాళకు క ఫ్రం కలుగుతుంది, సశగవంతుడు మనుష్యులను తమకు సేవచేయటాని కే సృష్టించాడన్న ధీమాతో నే వాళ్ళంతా [1పజలమిద పెత్తనం చేసుంటారు. (ప్రజలు కూడా అలాగే అనుకుంటారు, జమీందార్ల కూ, 1పజలకు "వైప షక దగిన భీవమేమిా లేదన్న సంగతి పజల చెవికక్కింద్మా యిక జమాం చార్లు సోదిలో గూడా ఉండరు.

౮

కర్రే "న్స నక్కడికి వ చ్చేసరికల్లా తలకిందులుగా మారిపోతా సనా నీ ఉద్రేశం 0" అన్నాను నేను.

“గౌను "నే నలా'గే అనుకుంటున్నాను,"

“అలా అనుకోటం శుద్దతప్పు [2

ఈశ్వర్‌ అందు కేమా మారుమాటాడ లేదు, బహుశా అత నా విషయం నా విచక్షణకు వదిలాడనుకంటా"ను. చాలా మంచిపనే చేశాడు. అతను గనుక తన మాట సట్టుదిలకు 'పెనుగులాడినట్లయిలే "ననూ మొండి ౪ సేవాళ్లే.

న

సకండు కాసేమటి! నే నెప్పుడూ యిం౬ఒర్‌ కాసులో రూడా 1పయాణంచేసి ఎరుగను, ఈ సారి నాకు "సెకండ కాసులో [పయాణం చే సే అవకాశం లభించింది. బండి రాతి తొవ్క్టదిగంటలకు వస్తుంది. కాని [పయాణపు సంబరంలో మేము సాయంతాని'క -ప్రేప నుకు చేరు పున్నాం. కాసేపు అటూ ఇటూ పచారుచేసి రి ఫెష్‌ మెంటు రూముకు "వళ్ళి భేోజనంచేశాం నా వేషం నా [పవ రనా వీటినిబన్తే అనుభ సం గల ఆ వంటఓవాళ్ళు మా యిద్లరిలో యజమా నెవ యుంటారో, "సేవకు లెవరె యు 'రో యిశక్త్రే పసికట్టారు. కారణ మేమిటో తెలి యదు. కాని వాళ, ళలబిరుసుతనం నాకు ఛాలా కష్టం కలిగించి :ది, డబ్బు ఈశ్వర్‌ చెల్లించాడు. మా నాన్నము నిచ్చె జీతంకంజ౬ మామూళ్ళు పగెరాలద్వారా ఈ వంటచాళ్ళకు వచ్చే. ఆదాయమే ఎక్కు వనకుంట- ను వెళ్ళిపోయప్పుడు వాళ్ళ క్‌ అర్రరూపాయి ఈశ్వ రె యిచ్చాడు. అయినా ఈశ్వర్‌ పట్ట కనబరుస్తున్న భక్తి శద్ర్దలు, నా యందుకూడా కనబరచాలని ఉవ్విళూ రేవారే ఈశ్వర్‌ ఏదైనా కావాలనటం చాలు - ఏమి పరుగులె త్రేవాళ్ళు ఒసం,. నే న్నేధెనా తెమ్మం లు అంత (శద కనబరచేవా శ కాదు. నా కసలు భోజనమే రుచించలేదు, వాళ్ళ పక్షపాత వ్యవహారం నా మనస్సును పూర్తిగా కలచివేసీ6 ది,

౮03

ఇంతలో _రలువచ్చింది, మేమిద్దరం రెలులో ఎక్కి కూర్చున్నాం వం౧ంవాళ్ళు ఈశ్వర్‌కు సలాం కొట్టారు, నావంకయినా చూడలేదు,

“విళ్శ- తా ఎంత మరఠర్యాదగలవాళ్లూ ! మా నౌకరు ఒకడున్నాడు. వాడికసలు పనిచేసే తీరీ తెలియదు అన్నాడు ఈశ్వర్‌,

ఉషలట్రాగే మో నెకర్ల కుగూడా రోటూ ఒక్క అరిరూవాయి బహూకరిస్తే, బవాాశా వాషహ్సూ యింతకుమించిన మర్యాడస్టు= వా శ్రా ద్రు కోపంగా అన్నాను "నెను,

*ఇర్పుతే వీళ 0తా యి౨ంతమర్యాదగా ఉ౦ండదళటూనికి కారణం మామూళ్లు యిస్తారనే ఆశేననా నీ అభ్మిపాయం

“అబ్బెచ్చే |! కానేకాదు! నుర్యాదా, మూ వీత ౨ కంలో రంగరించి వున్నాయిల ,

రెలు కదిలింది. అది మెయిలుబండి. [పయాగలొో బ వులు దేరి [వకాపగ డేలో ఆగింది ఎవరో మా క్యారేజి తలుపు తెరిచాడు. “గడి "రండవతరగతి పెట్టి | సెకండి క్లాస్‌ | "సెకండక్తాస్‌ [17 ఆఅ౨ కేకవశారు,

ఆ పపయాణీకుడు పెళ్లై లోపలికివచ్చి ఒక విచితమైన నిర్లక్ష్య భావంతో నావంక చూచాడు. “చదితం | నౌకరుకు కూడా వాలా తెలుసో! అ *ా మరో సీటులో కూర్చున్నాడు. నేనెంత లపపశ్లాసో ఏం చెప్పను!

"తెలతెలవారుగుండగా మేము మురాదాబాద్‌ చరుకున్నాం. స్రేషన్‌ వద మమ్మల్ని ఆహ్వాని.చటానికి చాలామంది వచ్చివున్నారు. వారిలో యిద్దరు గుమాస్తాలు, అయిదుగురు వెట్టివాఎ , మనుషులు, మా సామానులు తీసుకున్నారు. ఆ గుమాస్తా లిదరూ వాచ ననునరిం చారు, ఒకతను మహమ్మదియుడు, పేరు రియాసతీ అఆ , మొకతను [బాహ్మణుడు. "ఏఠు రామ్‌హరశ్ళ్‌, వాళి గరూ కాక్రిల్రాంటి నీకు హంసతో వౌ 'తెక్కడ నుుదిరిందచా 1$ి అన్నట్లు అపరిచిత "నే ఆలతో నావంక చూచారు,

“ఈ బాబుగారు తమతో చదువుతున్నారా ఏనుటి 6 కఈశ్వర్‌ను [పళ్నించాడు రియాసత్‌ అలీ,

న.

4ర్గాన్స | నాతోపాటు చదవటమేకాదు. నాతోనే ఉంటున్నారు: కూడా, అసలు నేను అలహాబాద్‌లో ఉ౦టున్నానం కే అందుకు వీరే కారణం, లేకుం కు ఎప్పుడో వచ్చేసే వాళ్జి లక్నోకు. వీ58 నిప్పుడు బలవంతాన లాక్కొచ్చాను, ఇంటివద్దనుండి వీరి "ఇన్నో 'కుల్మిగాము లొచ్చినాయి. కాని రానని జవాబులిపష్పించాను, చివనకు వచ్చింది అర్హంటు కుల్మిగాంకూడా, దానికి ఫ్‌జు, మాటకు నాలుగణాలు,. అయినా ఏరు రానే జవాబిచ్చారు అన్నాడు ఈశ్వర్‌ |

వారిద్దరూ నావంక ఆశ చర్యంగా చూచారు. వొది ముఖ కపశల్‌గలు చూస్తే చాలా (పభావితుళైనట్లు తోచింది.

కజ్చాన్సి వీర్రు చాలా సాదాదుస్తులు ధరిస్తారే 1" తీరితీవని సం 'దేపా స్వరంతో అన్నాడు రియాసత్‌. ఆల,

“మహాత్మా గాంధి భక్తులండి | గ వరు తవ్చితే మరోగుక్ద కట్టనే కట్టరు, పూర్వవు వస్తాలన్నీ తగుల బెక్రుశారు. ఇన్నిమాటలెందుకూ ? మహారాజు లనండి ! సాలీనా "రెండున్నర లక్షల అదాయం వచ్చే సంస్థానం విరిడి కాన్లి వీడి వేష6 చూస్తే మా” * ఇప్పుడే అనాధ శరణాలయంనుండి పట్టుకుని వచ్చినటుగా ఉంటారు." సందేహ నివా రణ చేశాడు ఈశ్వర్‌.

“శీమంతుల్లో యిలాంటి స్వభావం ఉండటం అరుదు, వీగబతటిొ వారని ఎవరూ పసిగట్ట లేరు” అన్నాడు రామ్‌హఠఖ్‌,

“మారు చాంగలీ మహారాజాను చూశారంకు ముక్కుమోద వలువేసుకుంటారు. ఒక ముతక చొక్కా ధరించి, ఆకుచెవ్పులు ళడు: క్కుని వీధుల్లో తిక్సగుతుండేవాడు. ఒకసారి ఆయనగారు ఇట్టి చేయించిన నేరానికి పట్టుబడ్డారట గూడాను, మరి ఆయనగారే పది లక్షలు ఖర్చు గాటి కాలీవీ, స్రాపించాడటె సమర్థించాడు రీయాసగ అలీ, ] 1

"నేను లోపలే కుమిలిపోతున్నాను. కారణ మేమిటో తెలియదు గాన్ని ఆ సమయంలో అంత పచ్చి అనత్యంగూడా నాకేమా వపరిహాశ మనిపీించ లేదు. ఈశ్వర్‌ అంటున్న [పతివాక్యంతో పొటు వె నా కల్చిశ వెభవాన్ని అందుకుంటున్నానా అనిపించింది.

౮౨

నేను గుగపు రౌతును కాదు. కాని చిన్నతనంలో ఎన్నోసార్లు కంచర గాడిదలమాద ఎక్కటం జరిగింది. ఇక్కడ చూస్తే "రెండు మంచి జాతిగు రాలు మాకోసం తయారుగా ఉన్నాయి. నా పాణాలు ఎగిరి పోయినాయి. ఎక్కటమైతఆ ఎక్కానుకాని, కండరాలన్నీ వణికి పోతున్నాయి. నుబంలో భయం కనపడ నేలేదు, గు| రాన్ని ఈశ్వర్‌ గ్నురం వంబడి నడిపించాను. ఈశ్వర్‌ మంచిపనే చేశాడు గురరాన్ని పరుగెతించలేదు. లేకుంళకే కాళ్లు చేతులు వీరగగొట్రించుకు చచ్చే వాజ్రీ నే నెంత ఊబిలో దిగబడాన్‌ ఈశ్వర్‌ [గపాంచే ఉంటాడు.

లె

ఈన్వార్‌ యిల్లు ,. యి లేమిటి | _ కోట అనాలీ, మహమ్మ దియిల దర్గా గేటువంటి దార౦, ద్వారంవద్ద కాపలావాడు అటూ ఇటూ పహరా యిస్తుంటాడు. నౌకర్తకు అంటేలేదు ఒక ఏనుగు కూడా ఉందక్కడ ఈశ్వర్‌ తన తండి, బాబాయి, పెత్తిండి మొదలెన వాళ్ళందిరిక్‌ అదే అతిశయో కులతో నన్ను పరిచయం చేశాడు. ఎంతగా నవమిజ్చంచాడని చెప్పనూ |! పనిపాఓటలవా కాదు ఇంటో వాచ? గూడా నన్ను మవ్యావ చేయసాగారు, పలెటూరి జమాందారులు, లక్రలకొలది ఆదాయం. అయితేనేం ౪ పోలసజవానున కూడా ఆఫీసరనికుంటారు. బాలామంది "ఫె ద్రలు నన్ను *అయ్యా, పుజూర్‌ో అనటం నాగించారు

కాస ఏకాంతంగా వున్నప్పుడు చూచి ఈశ్వర్‌ తో యిలా అన్నాను _ “నీవ కాలాంతకుడివోయ్‌ మ్మితమా ! నన్నెందు కింతి బోలాలు కొట్టి సున్నావ 1"

ళ్‌ ద్ర గాడిదలదిగ్గర ఇలా గేపవ ర్తింవాలి, లేకుుంకేు తిన్నగామాట్లా డనుగూడా మాట్లాడరు." గంభీర మైన చిరునవ్వుతో అన్నాడు ఈశ్వర5-

కొంచెంసేపటికి ఒక మంగలి మాకు కాళ్ళూ త్తటానికి వచ్చాడు, క య్ప్రృవరాజులు ప్రేషనునుండి వచ్చారు. అలిసిపోయి వుంటారు" అన్నాడు మంగలి. మొదట వారి కాళ్ళాత్తు అంటూ నావంక సెగ జశాడు ఈశ్వర్‌,

"నేను మంచంమాద పడుకుని ఉన్నాను, ఇతరులు నాకా ళొతటం అనేది యింతవరకూ నాజీవితంలో నే ఎంగనేమో |! ఈపనినీ "నేను, త్రుమంతుల మిడిసిపాటుతనమనీ, భూస్వాముల తలపొగరనీ, గొప్పవారికుందడే అహం౦ంకారమనీ యింకా ఎన్నెన్నో అంటూ ఈశ్వర్‌ను పరిహసిం చే వాళ్డి, అలాంటి "నను ఈరోజు వంశపారంపర్యంగా నే ఒక “పెదభూన్వామి అయినట్లు [పవరి సున్నాను.

ఇంతలో పదిగంటలెంది. పూర్వకాలపు మనుషులు, నూతన నాగరికతా కిరణాలు యింకా అక్కడ (పసరించలేదు. లోపలినుండి భోజనానికి పిలుపు వచ్చింది. మేము స్నానముచేయటానికి వెళ్ళాము. "నే నెప్పుడూ నాధోవతి "నేనే రూడించుచు నేవాళ్ణి కానీ యిక్కడ ఈశ్వర్‌ తోపా'కు "నేనూ నాధోవతి వదిలి ఊరుకున్నాను నా చేతులతో నాధొవతి ఉచలుక్కోటానికి సిగువేసింది. లోపలికి భోజనానికి ఎళ్ళాం, హోషలులో అయిశే చెప్పులకాళ్ళతో నే మేజావద్ద కెళ్ళి దర్తాగా ఖౌర్చునే వాళ్ళం ఇక్కడ కాళ్ళు కడుక్కోటం అవనరమెంది. నీళ్లు తెడ్బ్చే నౌకరు నీళ్ళతో సిద్దంగా ఉన్నాడు. ఈశ్వర్‌ తన కాళ్లు ముఐదుకు చాచాడు. గౌకరు అతని కాళ్ళు కడిగాడు. నేను కూడా కాళ్లు ముందుకు చాచాను నౌకరు నాకాళు కూడా కడిగాడు గా భావా లన్నీ ఏ గంగలో కలిసాయో తెలియదు మరి!

గ

అక్కడ పలెటూరులో బాగా కుదురుగా చదువుకోవచ్చు నను కున్నాను. కాని యిక్కడ రోజంతా వినోదాలతో గడిచి పోతోంది ఒకనాడు నదిలో పడవమిాది షికారు, మరోనాడు చేపలవేటకో, పిట్టల వేటక్‌ వెళ్తున్నాం మరోనాడు వస్తాదుల కున్నీ పందాలు చూడటం. యింకోనాడు చదరంగంలో మునిగిజతలటం. ఇలా గడిచి పోతోంది కాలం. ఈశ్వర్‌ పుష్కలంగా కొడిిగుడు 'తెవ్పీంచేవాడు, గదిలో స్రవ మోద ఆమ్‌ లెట్లు తయారయ్యేవి, నౌకర్ష గుంపాకటి ఎప్పుడూ మమ్మల్ని కనిపెట్టు కునే ఉండేది, మేము కాలు కదపాల్సిన పనేలదు. పెదవీ కదిలించటం చాలు. స్నానానికి వళిత స్నానం

లట!

చేయించేందుకు నౌకర్లు హాజరు, పడురుంకేు యిదరు మనుషులు విసర టానికి తయారు. నేను మహాత్మా గాంధీగారి శిష్యపరమాణువు నైన రాజకుమారుడనని (పనిద్ది కక్కానుగా | ఇంటా బయటా అంతటా మనపేరు మోగిపోతోంది. ఫలహారానికి యమాతం ఆలస్యం కా కూడదు ; యువనాజావారికి కోపం వసుంటదిమో |, పాన్పు సకాలానిక్తి వెయ్యాలి ; యువరాజూవారు నిదపోయే వేళయింది. "నేను ఈశ్వర్‌ కంళకు నాజూకు మనిషినై వోయాను. లేదా అలా బలవంతంగా తయారు చెయబడ్లాను. ఈన్వార్‌ తస [పక్క తానే పరుచుకోవచ్చు గాక ; అతివిగా వచ్చిన యువరాజావారు తన చేతులతో తానే ఎలా (పక్క వేసుముంటారు చెప్పుండి. ఆయన గొప్పతనాని కది మచ్చకాదూ ?

ఒకరోజు నిజంగానే అలా జరిగింది, ఈశ్వర్‌ ఇంట్లో ఉస్నాడు,. బహుశా తన తల్లి తో ఏదో మా ట్లాడుతుండటంవల్ల ఆలస్య మెంది, అప్పటికి పదిగంటలెంది. నిదతో కళ్ళు మూతలు పడుతున్నాయి, కాని [1పక్కెలా 'వసుకోనూ ? యువరాజావారినైలని | పదకొండు న్నరకు కాబోలు నెకరు వచ్చాడు వట్టి 'మొద్దుముఖంవాడు, ఇంటి పనుల్లో మునిగిపోయినందువల్ల నాకు (పక్క వెయ్యాలనే స్ప్య్రహే లేదు, ఇప్పుడు జాపకం వచ్చిందికాబోలు పరు గెత్తుకు వచ్చాడు. ఒక్క విదిలింపు విదిలించాను. దాంతో వాడికి తల తిరిగి ఉంటుంది,

ఈశ్వర్‌ నా విదెలింపు విని బయటికి వచ్చాడు. “మంచిపని చెశావు. ఈ అలగా వథవలతో యిలాగే [పవ ర్రించాలి* అన్నాడు,

ఇలాగే ఈశ్వర్‌ ఒకనాడు ఒకచోటికి విందుకి వెళ్ళాడు. సాయంతమెంది ; కావి లాంతరు వెలిగించలదు. లాంతరు మేజా మోిదనే ఉంది. నిష్పుపెక్తుకూడా అక్కడే ఉంది. కాని ఈశ్వర్‌ ఎప్పుడూ స్వయంగా లైటు వలిగించడు, ఇక యువరాజూవారు ఎలా వెళీగినారు ౪ "నేను విసుగుకొంటున్నాను, దినప [తిక కూడా వచ్చింది. మనసంతా దానిమాదే ఉందీ కాని దీపం ఏదీ? ఇంతలో దెవికంగా గుమాసా రియాసత్‌ ఆలి వస్తున్నాడు. నేను ఆయనమిద విరుచుకు పడ్డాను. ఎలా చీవాట్లు 'పెట్టాననుకున్నారూ | పొపం నిలువు(గుడ్డు

0రి పడాయి. -_- *లాంతరు వెలిగంచాలన్న జానంకూడా లేదటయ్యా మోకూ ? ఇలాంటి పనిదెంగల నిక్కడ ఎలా ఫోషెసున్నారో అర్తం కావటంలేదు. మా యింటో అయితే ఒక్కా గంఖ గడిచేదా[ి రీయాసత్‌ ఆలీ వణకిపోయే చేతులతో లాంతరు వెలిగించాడు.

అక్కడి కో ఠాకూరు వస్తు డేవాడు. కాస్త గుండగల మనిషి గాంధగారికి పరమభక్తుడు, 'నేనుగూడా మహాత్మా గాంధీ శిష్యుడనని విన్నప్పటినుంచి నన్ను అమితంగా ఆదరించేవాడు, కాని నన్నే మెనా (పళ్నించాలం'కు మాతం వనుకాడేవాడు. ఒక రోజు నేను ఒంటరిగా ఉండ ₹ చూచ్చి దగ్గరకువచ్చి చేతులు జోడించి “*ఎయ్యా! మిరు గాంధీగారి శిష్యులుగదండీ [ జనం అనుకుంటున్నారు; మనకు స్వఠాజ్య మొస్తే జమీా౦దార్లుండరటగా 1" అన్నాడు, ..

“జమోందారు ఉండవలసిన అవసగం మాతం ఏముందీ ౪ పేదల ర్క్తం పీల్చటం తప్పితే వీళ్ళు చెస్తున్న ఘన కార్యాలు మాతం ఏమున్నాయి. * గొప్పగా అనేశాను నేను,

శజ్ర్యుతే బాబుగారూ! జమౌాందార్త ౦దరి భూములూ లాక్కుం తారా $ తిరిగి [పళ్నించాడు శాకూర్‌..

క చాలామంది. సంతోషంగానే యిచ్చివేసారు. సంతోషంగా యివ్వనివారి భూములు లాక్కౌనక తప్పే దేముంచీ? మేము మాతం నిదంగా కూరునాాం. స;రాజ్నంం వచిన మరుక్షణమే మా యిలాకా మొ త్తం ఆ తుంపేర వటాలిచ్చేసాం అన్నాడు,

నేను కుర్చీమిదీ్‌ కాళ్ళు వేలాడవేసి కూర్చున్నాను, మంగలి నా కాళ్ళు వత్తడం [పారంభి వాడు,

తిరిగి యిలా అన్నాడు: ఇప్పుడు జమా దార్లు చాలా హంసలు పడుతున్నారయ్యా | నాకుగూడా తమ యిలాకాలో చారిడు భూమీ యిప్పించండి అక్కడి కే వచ్చి తమ 'సేవ చెస్తూ వడి ఉంటా"

తప్పుడు నాకధికారం నీదుగదోయ్‌! కాఫె అధికారం రాగానే అందరికం' కొ ముందు నిన్నే పిలిపిసాను. నీకు మోటారు [(డయివపింగ్‌ "నేర్చి నా [ఢథయివరుగా ఉంచుకుంటాను" అన్నా ను

తరువాత విన్నాను; అరోజు ఆ మంగళి మసుగా సారా తాగి

౮౮ గూడా. తయారై నాడట | నో

సెలవు € విధంగా గడిచిపోయినాయి.. మేము తిరిగి [పయా గరు బయలుదేరాం. [గామంలో వశాలామంది మమ్మల్ని సాగనంప టానికి వచ్చారు, అ ళాకూరు మాతోపాటు స్రేషనుదాకా వచ్చాడు. "నేను నా పాతను సలక్షణంగా పోషించుకున్నాను, ఎమంతులకు దగ్గ వినయం, పా్ఫీూందొాతనం -_ వీటి [పభావాన్ని అంచరి హృదయా లోనూ (పసరింపజేశాను, మనసులో మాతం (పతి నౌకరుకు బహు మతు లివ్వాలని తహతహ పడుతున్నాను. కాని అంతటి శ వెక్కడి ఎ నిరుగుటి క్కెళ్టు ఉండనే ఉంది, బండిలో కూర్చ్పోటమే తరువాయి. కాని రెలుచూస్తే కిక్కిరిసి ఉంది. దసరా. "సెలవులుగడిప్‌ అందరూ తిరిగ వచ్చేస్తున్నారు, "సెకండ్‌ కాసులో నువ్వు గింజ మోపటాని నౌ ఖాళీ లేదు. ఇంటర్‌ కానుస్తితి అంతకంకే అధ్వాన్నంగా ఉంది. ఇదే చివరిబండి. ఏ పరిస్లితులోనూ ఆగటానికి వీలేదు. ఎంతో కప్తంమోద మూడవతరగతి పెక్సులో చోటు దొరికింది. మా హోదా 'పెైలో మంచి పభావం కలిగింఛింది. కాని నాకు మాతం అందులో కూర్చోటం చెడ్డ అసహ్యంగా ఉంది, వచ్చేటప్పుడు హోయిగ్యా విశాంచగా నచ్చాం. 'వెళ్ళటప వడు యిరుక్కొని యురుక్కౌొని వెళుతున్నాం. కో స్త అటూ, యిటూ సర్దుకోటానికి కూడా. చోటులేదు

పెక్రైలో చాలామంది విద్యావంతులు కూడా ఇన్నారు.. వాళ్ళంతా తవములో తాము తెల్ల దొరతనాన్ని కీరిసూ పూ టాడు కులటున్నారు ఇటువంటి న్యాయం ఏ రాజ్యంలోనూ ఎరుగరి చిన్నా పెద్దా అంచరూ సమానము, రాజై నానరే, ఎవరికైనా అల్యాయలి చెస్తే క్‌ర్డు అతన్ని కూడా శిక్షిస్తుంది అన్నా డిక మహాశయుడు,

“ఎమిటండ ! మూ రసలు చకవ ర్రిమోదనే దావా వయ్య వచ్చు. క్‌ర్రులో చ్మకవ_ర్తిమాద కూడా డి కీయిసారు.* సమర్షించాడు మరో మహాశయుడు,

100

పెక్రెలోనే ఎవరో ఒకవ్య క్రి వీపుకు గంప ఒకటి కట్టుకుని + ఉన్నాడు. కలకత్తా వెళ్తున్నాడు. ఎక్కడా గంప పెట్టుకొటానికి చోటు దొరక లదు. వీవుకే కట్టుకుని ఉన్నాడు. అందువల ఏమా తోచక _ మాటిమాటికీవచ్చి వాకిలి దగ్గర నుంచునేవాడు. నేను వాకిలి దగ్గరే ళ్‌ కూర్చున్నాను. అతను మాటిమాటికీవచ్చి తన గంప నా ముఖానికివేసి = రుద్దుతుండటంవల్ల నాకు మహా చిరాకుగా ఉంది. ఒకవెపు అసలే గాలి తక్కువగా ఉంది. ఇక దానికితోడు ఆ గబ్బీలాయి నా ముఖం క మోిధకువచ్చి నుంచుంకు నాకు గొంతు నులిమినటు గా ఉంది. నేను కొంత సెపు ఓర్చుతో కూర్చున్నాను. ఒక్కసారి నాకు మండిపోయింది. - "నే నతన్ని పట్టుకుని _ వెనక్కు నెట్టాను. లాగి రండు చెంపకాయ లిచ్చుకున్నాను. ల

“కొ రూ రందుకు బాబుగారూ. మేమూ డబ్బే యిచ్చాం” (గుడ్లు మిటకరించి అన్నాడతను.

"నేను మళ్ళీ లేచి మరో "రెండుమూడు లెంపకాయ లిచ్చుకున్నాను. "7

బండిలో దుమారంలేచింది. నాలుగు వై పులనుంచీ నామాద విరుచుకుపడసాగారు.

“అంత సుకుమారులైతే ఫస్టుకాసులో రూర్చోకపోయారూ |!" “గాప్పువాళ్ళయిలే తమయింటి కెతారు. ఆ మాదిరి నన్ను గనుక క్‌"ట్టినటయి ౭ చూపిం చేవాళ్ణి తడాఖా. *పాపం అతనేం చేశాడూ? బండిలో శ్వాస పీల్చుకోటానికి కూడా చోటులేకపోతీ కాస్త గాలిపీల్చుకోటానికి కిటికీవద్దకు వెళితే అంతకోపమా ! ధనవంతుడవగానే మనిషిలో మానవత్వంగూడా నశించి . పోయేటుం దే 1 క

“ఇదికూడా మీరు గొప్పలుచెప్పే తెల దెరతనమే సుమండీ [ శ నాలుగు ఇంగిలీషు ముక్కలు 'నేర్చేసరికి కళ్లు నె త్తికొ సాయి.” అన్నాతెకో్లూమాణుడు.” కు వీ “ఖ్రఖతశుంఠవనుకోలిదోయ' నిన్నూ |! అన్నాడు ఈశ్వర్‌. 4 "అప్పటికీ నా కెవు కొంచెం కొం్మింగా దిగిపోతున్నట్టుతోచింది. ల € కో గ్‌