Telugu కాదంబరి - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki
| ఓ / న! 6 మ అపనఖ . శ్‌
- ఖీ = శ తా కె ఎ న. ఫా న అ గ్‌ ల ర. లే ం | టి న. ఃీ క .” | మ. | గి ప తీ సం శత ౧) క. - | ఇ నో శ్‌ 4 థీ" ట్ర. క్‌ వర్మ చాట తి న న | , (| గ వి... .669 “"తి- . | వ్యు రాహార భరదా జ
- ఓ
ముఖచి
ళివరా న 105472 త లా _పెస్‌, విజయవాడ గ్య
రొర్రఏి దద్రూజ దనన [ 1 శీ కురా పల్లిషిగ్‌ హన్‌ వజయనాడ - 520002
అక్షరారన (1 లోల
“స్పఖపడే సంసారాలన్నీ ఒక్కలాగే ఉంటాయి. కష్టపడే సంసారాల్లో వేటిదోవ వాటిదే 1% అంటాడు టాల్‌ న్హాయు, “అన్నా కెరినీనా' నవలను ప్రారంభిస్తూ. ఈ (పత్యక్షరసత్యం, సంసారాలకే గాదు; వ్యక్తుల కూ్క్కూడా డా అన్వయిస్తుంది,
మంటి నుండి మింటి కెగసినవిరి సంఖ్య, ఎప్పుడూ సరిమత మే ; [పపంచంలోని ఆరపవంతు భూభాగంలో నొామ్యవాద వ్యవస్థను నెలకొల్పిన లెనిన్‌ ; “నేను జయించడానికి, భూమండలం మీద కొద్ది దేశాలే వున్నాయి అని విచారించిన సపోలియన్‌ ; సంచార జాతులను కూడగట్టి, బలీయమైన (వభుత్వాలను గజ గజలాడించిన ఛెంఘిజ్‌ కొన్‌ ర్రైతుబిడ్డగా పుట్టి, కార్ల సామ్రాజ్యాధిపతిగా కన్నుమూసిన హనీ ఫోర్డ్‌; కప్లాలను, కన్నీటిని ఆరగించి, మహానటుడుగా (పపంచ్శ పజల డేజే లందుకొన్న బార్లీ చాస్టిన ఫి ఎండిపోయిన రొపైను ఆక లికి అడ్డం పెట్టి, ఆచం 1దార్య్మ-0 నిలిచిపోయే వ్యంగ్యచి,ితాలను తీపిన వాల్చి డిస్నీ ; ఇంకా ,కీజ్లర్‌ , కార్వర్‌ , డన్‌లప్‌, గుడి యర్‌, వీశ్వేశ్వరయ్య మొదలై నవారు, ఏదేశ౦లో నైనా, ఏకొలంలోనైనా కొద్దిమందే వుంటారు, “భూన్యం నుండీ సృష్టి” అన్న నానుడికి, పీరథదరూ _పతీకలు. ఉన్నతాశయం, మొక్కవోని కొర్యదీక,
[4
చెక్టుచెదరని పట్టుదల.___ఇఏవిమా(త మే పెట్టుబడులుగా వారు తా మనుకొన్నవాటిని సాధించారు. అడుగడు గునా ఎదురయ్యు కష్టనష్టాలు, యమ్మని ముసురుకొని, ఉక్కిరిబిక్కి రిచ సే నిరాశానిస్పృహలు ; వృత్తిరీత్యా ఎదురయ్యే తీవమైన పోటీలు $; సాటివారి ఈర్ష్యా ద్వేషాలు ; అడుగుతీసి మరోఅడుగు వేయడావికి వీలుపడని కుటలు, కుతంతాలు ; యివేవీ వీరిని చలింపచేయలేక పోయాయి. అన్నింటినీ ఓర్పుతో, నేర్పుతో అధిగమించి, తారన్హాయి నందుకొ న్నారు, ఈ నవలలోని రామకృష్ణయ్య కూడా ఈకోవకు చెందినవాడే | గర్భదారి.ద్యంలో జన్మించి, కోటికి పడగలెత్తాడు.. ధొరికిన (పతి అవకాశాన్నీ సద్విని యోగం చేసుకొన్నాడు. అవసర మనుక్నొప్పుడు, అవకాశాలను తనకుతానుగా సృష్టించుకొన్నాడు, దారి 1ద్యమూ దాని ఫలితాలూ, రాదుకృష్ణయ్య జీవితాన్ని తీర్చి దిద్దాయి. నామాజికపరిస్టితులు ఉ ప్పెనగా విరుచుకుపడి, అతన్ని కకాఏకలు చేసినప్పుడు, ఆ మహావిధ్వంసంనుండే ఆయన కొ తజీవితానికి కావల సిన _పాణశ కులను సేకరించుకొన్నాడు,
మతులు అక్కీ-నేని నాగేశ్వరరావుగారు కూ డా సరీగ్గా ఈకోవకే చెందుతారని నాకు తెలుసు. కొ స్టెజిల్లా లోని ఓ మారుమూల పల్రెసమలో, చమువుసంధ్యలకు
[ల]
ఆజ అవకాశంలేని, సామాన్య ర తుకుటుంబంలో జస్మించిన అక్కినేని, అనితంసాధ్యమైన విజయాలను తన రంగంలో సాధించారు. ఈ మహా_వనానంలో ఆయనను యంరూమరుతులు, విషాగ్నులు' చుట్టు కొన్నాయి. అగాధాలు, అఆపజయౌలు ఎదురయ్యాయి. నమ్మి కాలూనిన నేల, కోతపడి దొలుచుకుపోయిన సందర్భాలూ ఉన్నాయి. అన్నింటినుండీ జీఒశక్తిని పుంజుకొని, ద్విగుణీకృత వేగంతో, లచ్యుం వైపు కొన్నా = అక్కి-నేని అలా అనుకోవడం లెదు. తాను. సాధించినదానితో తృప్టిపడక, క్షిషమైన లక్ష్యాలను తనకు తానుగా మరిన్నింటిని, నిర్ణయించుక్‌ ని, వాటి ఫలసిద్ధికో సం, నిరంతరం పాటుపడుతున్న నిత్య కృషికుడు అక్కినేని / ““భగవంతుడు__ మీ అందరికీ ఉపకరించే నూత నాంళశాలు కొన్నింటిని, నాద్వారా ఆవిష్కూరింప జేయడం, నా అదృష్షం'" జని. జార్డ్‌ వాషింగ్లన్‌ కార్వర్‌ , న్యూయార్‌్క్‌ మహానగరంలో అన్నప్పుడు, అతని వినయానికి అమెరోకన్‌ వజ విస్తుపోయింది. మతులు అక్కినేని నాధించిన విజయాలూ తక్రువైన వేమి కాదు. ఐనా, ఆయన తన వినయాన్నీ, విన్నమతనూ పోగొట్లుకో లేదు. అలా పోగొట్టుకోని అక్కినేని వ్య క్రిత్వానికి ఈ “కాదంబరి' ఒక ఉపద । “పద్మాలయ” హైదరాబాదు = 28. [0]
ర్‌ శ్రీ అక్కినెని నాగేశ్వరరాపు గారికి
ఎ) పస్పుడో రాయవలసిస పుస్తకమిది. అనివార్యంగా ఆలస్యమయిపోయింది, ఇ౦కొ ఆలస్యమయ్మ్యేదే న మా మంచాళ జగన్నాథరావుగారూ, వా దేవు పురుషోత్తంగారూ. పట్టుపటికపో లే___ కిబాణ మహాకవి రచించిన కొదంబరి సం సృృతం టో వెలసిన తొలి వచన కథాకావ్యం. ఈ మాటకు నానార్జాలూ ఉన్నాయి ___ ఒకొనొక కొవ్యవిశేషం, ఆడు కోయిల, గోరువంక, మద్యం, నవల, మొడలె నవి. కరి సవల్ర వచనకావ్యంలాగా ఉన్నది, ఇందులోని (పతి పాళా ఒకో్క-రక'మెన వమాూదకతతో జోగిసలాడిపోతూ ఉన్నది. ప్ప స్తకానికి కకాదంబరి అన్న నీరి క నుంచండి” అని సలహా ఇచ్చినవారు డాక ర్‌ రాఘవాచార్య గారు వీరందరకూ' రృతజత |
యఖ
[0
క్ష
ము సం కార్యకారణ సంబంధా లంటూ అలసిపోయేదాకా వాదిస్తూ
ఉంటా౦', శపతిదానికీ ఎక్కడో అక్కుడ్‌ ఓ కారణమంటూ ఉంటుందనీ, ముందుగా ఓ నమ్మికను ఏర్పాటుచేసుకొని, ఆ నమ్మకాన్న్‌ సి జంచేయడంకోసం, నానాగొడవలు వడడంలోనే ఆధునికజీవితంతాలూకు చిక్కులన్నీ ఉన్నాయని హ₹ోనీమూర్‌ ఆంటారు, కాపడానికి అతనూ హేతువాదే। కానీ ఆ హేతువుకు హేతునేమీిటని అన్వేషంచడంతో అంతా అయోమయంగా గజినివగా తయారయిందం౦ంటారు మూర్‌, "హేతువాదం | పక్శ_కు తపుకొని. కర్యసిదాంతానికి తావచే+ సందర 6 కూ డొ యిదేనవి మ్‌ అంటాట. నవ ల "
సరిగ్గా అలాంటి సితిలోనే పడిపోయాడు జగన్నాధం, అపు డెప్పుడో, ఏదో పతికలో, ఓ మూలగా ఓ చిన్న వహ రపడింది. ఓ పశు వుల కాపరి గ్‌ొఢ్‌ను చపుకొంటూ, అడపితోకి పోయాడట. దోవ తస్పా డట, తిరిగి అడపి వెలుపలికి రావడానికి బదులుగా, యింకా యింకా ఆరణ్యగర్భంలోనికి పోయాడట, అక్కడ ఆతనికో పొడుబడిన భవనం కనీపించిందట. ఆ. ర్యాతికి అతనక్కడే గడిపి, ఆమర్నాడు యమచరలు పడి, కొంపకు చేరుకున్నాడట, ఇంతవరకూ అయిజే యిందులో ““న్యూన్‌” అంటూ ఏమీ లేదనే చెప్పాలి. ఆరా తి, అతనిమీదికి దూకిన ఓ చిరుతపలితో హోరాహోరీగా పోరాడి, పిడికిళ్ళతో గుద్ది మరీ చంపేశాడు. అచీ “న్యూస్‌?” కు పెటన హెడ్డింగ్‌ = కొని ఆ న్యూస్‌
10 ఎడిటరెపిరో కాస్త 'టేస్టున్న వాడిలా ఉన్నాడు, చిరుతపులితో పోట్లాడిన భాగాన్ని ఆఖర్ని యిచ్చి ముందుగా ఆ పాడుబడిన భవనాన్ని గురించి ఇచ్చాడు.
తానైనా అంతవైసంగా ఆ వార్త చదవకపోను, ప్మతిక వాళ్ళు దాన్ని “బాక్స్‌* కట్టి మరీ వేశారు. తనకు చిరుతపులితో పోరాడినవాడి రై ర్యవాహసాలతో పనిలేదు. వోడేదో ఆ రాతి తిలదాచుకొన్న భవనం. ఆ పాడుపడిన భవనం = ధాన్ని గురించిన వివరాలు కావారి,. అసలా వార్త చదువుతుంళే, దాని వెనుక, ఎంతో చర్విత ఉన్నదన్‌పిస్తున్నది. కాకులు దూరని కారడవుల్లో, అప్పరూపమైన కట్టడాలు, దేవాలయాలు, శిలాశాసనాలు, నీధినీషేపాలు ఉండడం, అపూర్వమేమీ కాదు. కానీ తనకు తెలిసిసంతవరకూ ఆపఫాంతంలో యిలాంటి కట్రడాలు వున్నట్లు వినలేదు. అంటే యిదేదో కొ త్తదయి వుండాలి. దీని ఆనుపానులన్నీ తెలుసుకుంటే, ఎంతో కొంత చర్విత _ మరుగుపడిన చర్మిత _ వెలికి
అసలి అభిపాయంతోనే జగన్నాధం బయలుదేరాడు, ముందుగా పేపరు ఆఫీసుకు వెళ్ళాడు. ఆనాటి "పేపరు తాలూకు ఓరిజినల్స్‌ తీయి చాడు. ఓ అరఠావుసై జు కాగితం మీద, తను ప్మతికలో చదివిన వారే. అర్థంకాని గజిబిజి (వాతలో ఉన్నది. అది రాసిన సబ్‌ ఎడిటర్ను కాఫీకి కేశేసి, యింకా ఎక్కువ వివరాలు సేకరించడానికి (పయత్నించాడు జగన్నాధం, అదేదో పంచాయితీ ఆఫీసునుండి తనకు వచ్చిందవీ, ఇంట 5౮సింగ్‌ గా ఉంటుందన్న అభ్మిపాయంతో దాన్ని వేళాననీ అన్నాడు సట్‌ఎడిటర్‌.
*ఆంపే మీ అభ్మివాయం, ఆ భవన౮౦ చాలా పురాతన కొలానికి చెందింద నేనా?” అన్నాడు జగన్నాధం.
“'భవనమా?”* ఆన్నాడు సద్‌ ఎడిటర్‌ చిరాకుపడుతూ, “ఆ గొడప లేమీ నాకు తెలియవండీ, వార వచ్చింది. మనిష చిరుతప్పలిని గుద్ది చంపడం అంశ _నా దృష్టిలో మంచివా ర్ర। ఆందుకనే వొక్‌్‌ కట్టి వేయించాను. మరి, భవనం, గివనం అవేవీ నాకు తెలీదు.”
క్షే]
*సనాక్తా వివరాలు కొవానేి అన్నాడు జగన్నాధం బతిమిలాడు
““ఓపని చేయండి. నేనీ ఒరిజినల్‌ వెనుక, సోర్వ్‌ కూడా రాసి నట్లు గుర్తు. అ్యడస్‌స్తాను, మీరెళ్ళి ఎంక్వైరీ చేసుకోండి” అన్నాడు సట్‌ ఎడిటర్‌ .
అంతవరకే చాలని" అనుకొన్నాడు జగన్నాధం,
తీరా వ్యడన్‌ రాసుకొన్నాక ఆఎ్బాడసుకు చేరడాన్ని గురించి వాకబు చేస్తే ఆషగామం అక్కడికి 80 మెళ్ళ దూరంలో ఉంటుందనీ, అందులో కొంత దూరం రై లుమీదా వ(| మైళ్ళు బస్సుమీదా పోయాక, ఆఖరు నాలుగుమైణ్మా నడచిపోవాలనీ చెప్పారు,
ఈ నాలుగు మైళ్ళ్గలోనూ,. ఊహా గీజ్మా ఉండవట. లోడుకూ డా ఉండదట. క్రాలినాటన వోవాలట. మధ్యలో మూడు వాగులుంటాయట., బాటకు అబూ ఇటూ చిట్టడవి ఉంటుందట. ఆఅఆందులొ పులులు, ఎలుగులు ఉండవట గానీ, నక్కలు, తోడేళ్ళు, పాములు మాతం ఎక్కుపిగా ఉంటాయట,
“పగలు ఫర్వాలేదండీ 1 ఎవరో వొకరు వస్తూపోతూ ఉంటారు, మికొల భయం తప్పి సే వచోంగలభయం ఉండదండీ”” అన్నారోకొయన,
“అయ్యో । యివన్నీ ఉంటేనే బాగుండునేో” అనిపించింది జగ నా్వాడానికి.
. ఉందుకంపే, ఏ అనుభవమూశ్రేనీ, ఏ ఉద్వేగమూ కలగని. సాదా జీవితమంటహపే జగన్నాధం భరించలేడు.
చనా అడపిలోంచి పోతున్న ప్పుడు ఏదో జరగాలి... అడవి జంతు వులు దోవకు ఆడ్రుగా రావడం, తను భయంతో చెపైక్క డం ॥ అక్కడ చెటకొమ్మలకు పాములు చుట్టుకొని బుస్సుమనడం, తాను మరో కొమ్మ మీదికి గెంతడం _ ఇలాంటిదేదో జంగనీ పక్షంతో తాను అడవిలోకి పెళ్ళడం కేవలమూ వృథా?
పోనీ కోయలుగానీ, చెంచులుగానీ ఉంటారా?” అన్నాడు జగన్నాధం,
(బై
“డిండరు
“ఎలుగుబంట్లు చెట్టమీద ఉంటాయంటారుగదాః; అఆవాంటివేవీ ఉండవా? అన్నాడు జగన్నాధం ఆళగా।;
“ఏమి ఉండవండీ బాబూ: అడవంటే = అది నిజంగా ఆడవి కాదు, చిట్టడవి పెద్ద పెద్ద చెట్లు కూడా పుండవు. అన్నీ రుష్పలు, తిప్పలు, పొదలూ, ముళ్ళడొంకలూ ఉంటాము, అన్నట్టు నాగజెముడు ఫొదలున్నాయండోయ్‌ ఇది నాగజెముడు గుబ్బలకు మాంఛి సీజను. మీరు తిన్నన్ని ఉంటాయి అన్నాడతను,
“అసలు అడవంతా యిలానే ఉంటుందా?" అన్నాడు జగన్నాధం.
అవతలి వాడికి మండిపోయింది.
“నాకు తెలీదు. నాకు ఆడవులతో ఫసనికూడా లేదు? అంటూనే వెళ్ళిషోయాడతను,
జగన్నాధ౦ బేబు తడుముకొన్నాడు, పర్వు బరువ్కగా. ఉంది. తోలు పెట్టి తెరచి చూసుపన్నాడు. నాలుగుజతల గుడ్డలు, దుప్పటి, రివాల్వర్‌ , గుళ్ళు, కొగితాలు, రంగు పెన్పిళ్ళ, "పేప్వ, జిల్లామాపు, అన్నీ ఉస్నాయి.
“దీన్ని ఉపయోగించే ఆవసరం కలిగితే ఎంత బావుండును” అనుకొన్నాడు జగన్నాధం రివాల్వరుకేషి చూస్తూ.
తీరా ఆ వూరు వెళ్ళాక జగన్నాధం చాలా నీరుత్సాహ పడ్డాడు... ఊరంకే అదేదో పెద ఊరనుకున్నా డతను. అందులోనూ సబ్‌ ఎడిటర్‌ గారు, పంచాయతీ, గించాయతీ అంటూ చెప్పుకొచ్చాడు. పంచాయతీ ఉన్న ఊరంటే అంతో ఇంతో కల్చర్‌ ఉండకపోతుందా అనుకొన్నాడు. అంతా కలిపితే నలభె. నలభయ్యయిదు కొంపలకం'టే ఎకువ వుండవు. ఊరిముందు మేకల మంద, బ్మరెగొ డ్ల+గుంపూ కనిపించింది. కొలికి వీరరాఘవుల కడియం, వెండివీళ్ళల మొలతాడు, కరపూసలూ ఉన్న ఆనామీ, రాగోలుక్మర భుజాన పెటుకొని ఊరిముందు కనిపించాడు. ఈననుగానీ పలకరిసాడే మో ననుకొన్నాడు: జగన్నాధం, అలాంటిదేమీ జరగలేదు, చొంగలోకి పొగాకు ధట్రించి, చెకుముకి రాయితో నిప్పు
కట్టుక ని, గుప్పుమని పొగలాగుతూ, కంప, పోగువేసున్నాడు, జగ న్నాధానికేమీ పాలుపోలేదు. ఓక్షణం అక్కడే నిలబడి, గొంతు సరిచేను కుని పలకరించాడు.
“ఏందీ?” అన్నాడు ఆసామీ అతనివై పు చూడకుండానే,
““ఈవూళ్ళో చిరుతపులి చంపిన వీరుడెవడో ఉన్నాట్ట. అతన్ని చూడ్డంకోసం వచ్చాను, అతనిల్లు యెక్కడో చెబుతావాలి”
చొంగతీసి, రేలాకులో చుట్టి, దాన్ని తలగుడలో దోపుకొన్నా డతను.
“సిడతను సంపినాడా ? సీరాములుగాడు గందా 1 అల్లా యాప పక్కగా ఉంటాడు. అసలేందంటా కతా? అన్నాడతను.
జగన్నాధం “అమ్మయ్య'* అనుకొన్నాడు,
ప్పు రేం లేదు బాబూ, అంటూ అరంభించాడతను. “కని రతను చంపినవారితో మాట్లాడాలి, అందుకోసం పఫట్నంనించి వొచ్చాను, అతను ఊళ్ళో ఉన్నట్లేనా ౪ అతన్ని గురించి నీకు తెలిసిందంతా చెప్పు” అన్నాడు జగన్నాధం.
అనామీ. రాగోలుతో, చిలకంపను పక్కకు లాగుతూ, ఊరివేప్ప ఓఒనారి చూసి కరను తుమ్మపీకెకు ఆనస్‌౦చీ, గడ్రంకింద గోక్కున్నాడు,
“*వాడి బొందలెండ్‌ బాబూ; మెకం మీద బడితే ఓరయినా ఆటనే చేత్తారు. కాత వాయసు ఉన్న నాకొడుకే మో సెయ్యి యిదివ్నేతలీకి "ఆ రోగాలమారిది సచ్చిఊురుకొంది. అంతేగానీ అసలు సిడతను సంపడం, వాడొంతా, వాడబ్చొంతా?ో
తను నేరపరిళోధనకొచ్చినట్టు అతను అనుమానపడుతున్నాడని, జగన్నాధం (గహిఐచాడు,. ఆసలు తనెందుకొచ్చింది చెబుదామను క న్నాడు. అలా చెవృడంవ ల్ల వొరిగేదేమీ ఉండనప్పుడు నోరుపాళేస్తు కోవడం వృధా। అయినా, అతన్ని తను మంచిచేసుకోవాలి. తను పోలీసు శాఖకు చెందినవాడు కాదన్న నమ్మకం అతనికి కలిగించాలి. ఆపనే- చేళాడు జగన్నాధం,
శ్రేర్మీ
“ఎందుకొచ్చావయ్యా?
జగన్నాధం షతణకాలం ఆలోచించి, 'పారంభీంచాడు..
“నేను వ్యాపారం చేసాను, తోళ్ళ వ్యాపారం॥ ఏనుగుల చర్మాలు, పులులు, చిరతలు, సింవోలు, ఎలుగుబంట్లు, పాములతోళ్ళు కొంటాను. అమ్ముతాను. ఈమధ్యనే ఈ ఊరివాశ్ళెవరో చిరతను చంపారని వ్యతికల్లో చదివాను. అతగాడు చర్మం ఆమ్ముతాడే మో కొందామని వచ్చాను *' అన్నాడు జగన్నాధం.
ఆ ఆనామీ ఇచేమీ నమ్మనట్ల్టుగా కనిపించాడు.
“మరయితే నిదగ్గర తోళ్ళు లేవేందయ్యా, యాౌాటవాసనన్నా రాదేం?" అన్నాడతను.
జగనావ్షధం షాక్‌ తిన్నట్టయ్యూడు. తను నిజం చెప్పి, కార్యాన్నీ నాధించుకో లేడు. అవతలవారికి నచ్చే అబద్ధాలు చెప్పలేడు. యెలాగూ ఒక అబద్ధం ఆడాడు గనుక, దాన్నే పట్టుకులాగడం మంచిదనుకొన్నాడు.
తనకు పట్నంలో పెద్రషాపు ఉన్నదన్నాడు. కూలీ నాలీ జనం అక్కడ పని చేస్తుంటారన్నాడు, తనేమో పై పెన తిరిగి, మంచి మంచి, తోబ్ళు బేరం చేస్తుంటానన్నాడు. ఎప్పుడూ ఊళ్ళమీదనే ఉండడంవలన తనకు చర్మాల వాసన అంటబేదన్నాడు, తను చెప్పినదాంట్లో అబద్ద మెమీ లేదని (ఫమాణంకూడా చేళాడు.
““ఎందయ్యా? పెపంచకల బాగా మారిపోయింది, నాసిన్నతనంలో ఇసుమంటియ్యేమీ లేవు. ఆ మద్దిన గొట్టాల లాగులాడు వొచ్చాడు, ఏందేందా. చెప్పాడు. రొడ్డు ఏపిత్తనన్నాడు. సగం క రును పెట్టుకో మన్నడు, డబ్బు దండుకున్నడు. నాకొడుకు అంతూ ఆనమాలూ లేకుండా పోయాడు, మల్లీ కనుపియ్య లేదుగానీ = ఊరచెరుపులో తొక్కే వోన్ని*"
అదీసంగతి.
అంచాతే జనం యెవర్నీ నమ్మడంలేదు. చులా నమ్ముతారు? ఏదేదో చేసామంటూ రావడం. డబ్బూ, వోట్లూ గుంజుకోవడం = పత్తా
గేర్‌
లేకుండా పోవడం. మళ్ళీ ఏఐదళ్ళకోగానీ వాడు రాడు. అప్పుడైనా వన్తాడన్న నమ్మకంలిదు. ఇంకో కొ త్తముఖం స్తుంది. రోడ్డు వేయినా నంటుంది. కంంటు దీపాలు వెలిగినానంటుంది. అప్పులిష్పినానంటుంది. స్కూలు పెటిస్తానంటుంది పల్లెటూరును స్వర్గం చేయిసానంటుంది. ఓట్లు గుంజుకొంటుంది. మాయమైపోతుంది. ఈదఫా మరో ముఖం పత్యిక్షం. ఇల్లాగ ఒకనారి 60డునార్లు మూడునార్లు_ పదిసార్లు 46 జరుగుతుంది. ఈ అబద్ధాలు వినివిని జనం విసుగి త్తిపోతారు చివరి కెప్పడో నిజం చెప్పేవా డొసాడు, వాడూ అబర్గాలకోరే ననుకొంటారు జనం, వొళ్లో పటుకొని త౦ంతారు, చీలుసారు, పాతేనారు ]
జంగిల్‌ గడ్డు దుమ్ము రేపుకొంటూ డొంకనబడి అడవిలోకి పోతున్నాయి. మేకలమందలు, ఆకుల్ని కొరుక్కుంటూ ముందుకు సాగుతున్నయి దూరాన్నించి గ్‌లకల చప్పుడు వినిపిస్తున్నది. బుడ్డోళ్ళు కొంతమంది, అడగోచీలు పెట్టకొన్‌, పడ్డలమీద సవారి చేస్తూ బూతు పాటలు వాడుతున్నారు.
“టర నీజిమ్ముదియ్యా। యింటికాడే ఉండరోయ”*' అన్న పొలికేక వినిపించింది,
జగన్నాధం ఆకేక ఏనిపించిన వేపుకు చూళాడు. ఓ నల్లటావిడ, మోకాళ్ళదాకా ఆకుపచ్చ చిరను ఎగదోపుకుని, నెత్తిమీద దుత్త పెటుకొని ఇటు వేపుగా వొస్తున్నది ఆవిడకు రవిక లేదు పమిట వెనకాల స్తనాలు వొదులుగా కదులుతున్నాయి, సత్తు కడియాలు, అంటెలు, సీలంరాయి బులాకీ, రాగి గోట్లు, పసులిచేరు నాను, అడ్రిగలు, దండకిడీయం౦, మొల్లో మురికిసంచి,. నోట్లో చుట, కుడిచేతిలో బురకాయ, దాన్నిండా నీళ్ళు...
5ఆ'సేయ్‌, యంకావ్‌'* అన్నాడు ఆసామీ.
““నాల్లేవయ్యా నంబడం। నీ పెల్లాన్ననుకొన్నావెట్టా? “ఆ సేయ్‌, వొనయము' అంటావందీ.' అన్నదావిడ నవ్వుతూనే
“భగవంతుడా; పిళ్ళిప్పుడు తన్నుకోరుగదాాో అనుకొన్నాడు జగన్నాధం.
అసామీ తలగుడ్డను విప్పి, భుజాన వేసుకొన్నాడు. చి ల్లమండను రొగోలుతో ఎ తి, తొడుగుమీద వేశాడు.
“ఆడగా దే నీయవ్వ లంజకోనాః। రా త్రిరేందే ఆ అరుపులు? రాముడు గాడు కా లెంత ఏసుకొ చ్చాడా ఏంద??** అన్నాడు. ఆసామీ. “వేసుకోవడం” అన్న దగ్గర చేత్తొ అభినయం చేస్తూ,
“'జలమకు సిగ్గా శరమాగి అని తుభుక్కున ఊసిందావిడ, కోసచ్చినోడు. 'సెడ తాగాడు. నామీద కవర బడ్తాడు. గుంజాడు, లాగాడు, తొంగోమంటాడు.
““జిమ్మకుతె క్షీ మాట్లాడవాక* మాఅప్పతోచెప్పి నరికిత్తానయ్యాయ్‌ మావే ఆఅన్నదావిడ నవ్వి క ““ఆపాట్న ఎ ఏం జరిగిందంటపే ___ నేను రొ టికాడికొచ్చా. ఎంట బడ్డాడు. తోకా. గుంజమీద పడ్డాడు, ముడి గీసక పోయింది। ఆరిశాడు. అయినా ఏంపనది మావా సచ్చినోడికిః
తనక్కడున్నశే గమనించడం బేదనుకొన్నాడు జగన్నాధం. ఈ సరనాల మధ్యపది ఆసలు విషయం కాసా నలిగిపోతున్నదనుకొన్నాడు.
కఇంటికాడున్నా డా
"“ఆ సచ్చాడు,. వోొలంతా, పింజెం, పింజమంటూ పీకుతా ఉన్న దంట; నన్ను కుంటకాడ పొలం పొమ్మనీ తరిమాడు.”
ఆడే బాగుంటది లేవే యంకావ్‌, సుట్టుపక్క_ల జనం కూడా ఉండరు” అన్నాడు ఆసామీ,
నవ్వి౦దావిడ..
నవ్వుతున్నప్పుడు, వెండిబిళ్ళల నరిసలాగా పళ్ళనస్నీ మెరిశాయి. చుల్టకొస కొరిక్షి తుభుక్కుమని వూసిందావిడ.
“గుడిశలో ఉన్నాడు. తొందరగా పొలానికి సావమను.”
ఆవిడ వెళ్ళిపోయింది.
ఆవామీ వెంట జగన్నాధం గుడి దగర కొచ్చాడు. పందిరి కింద కూచుని ఒకాయన పలుపు పేనుతున్నాడు,. వీళ్ళను చూసూనే లేచి
17 నిలబర్జాడు, నులకమంచం వాల్చాడు, బానలోంచి సత్తుగ్దాసుతో నీళ్ళు ముంచి, వాళ్ళ ధగ్గరగా పెట్టాడు |
*'ఈనగారు నీకోసం వచ్చారా" ఆన్నాడు అనామీ, *ఆ నడుమ నువ్వు సిడతను. సంవావుగందా ॥ ఆ శరమం కొందామని వచ్చాడంట. అదేందో సూసుకోరా[ి అని రెండు వాక్యాల్లో వఏషయాన్ని తేల్చేళాడు.
అవత లతను చిరాగ్గా కడిలాడు,
ఉఅదికొదురా ముదనష్టపు నాయాల నీకేం రోగంరా? రాతిరి దాన్ని నొనా గొడవా 'సేశొావంటగందాా ఆడముండ లఅలదబోమన్‌ ఏడిసిం దాయ నీకది జయం కొదురా' అని కోప్పర్జాడు రమూడా,
దానికి సీవాముళు ఏదో చెప్పుకొచ్చాడు. మొదట్లో విసుగని పీంచినా, తరువాత ఆస కిగ్గా విన్నాడు తను. ఇంకా యింకా చెబుతే బాగుండుననీ అనుకొన్నాడు.
యంకావ్‌ గొడవచెయ్యడానికి కారణాలుచెప్పుకొచ్చాడు సీరాములు. తను తాగడంవల్రతి క్కె క్కి ఆపనిసి చీయలేదన్నాడు, అసలు తను చెడా మడా తాగటానికి కూడా యంకావే కారణమన్నాడు.
““మర్రదేమో అం కికరాకపోయె నన్నేం జాొవమంటావే నువ్వే జెప్పు* అన్నాడు సీరాముణు.
ఫి శ శః
సీరాయులుకు చాలాకొలందాకా తెలియకుండాఉన్న సంగతీ ___ ఇదారుమూనాల కిందట తెలిసింది... అప్పట్నించీ ఆ కొంపలో నీవరవలు బయల్లేరాయి. ఒకసారి సీరాములు గొగ్రను మేపుతూ మేపుతూ పొలం దగ్గరికి పోయాడు, జొన్నచను, పాలుపోసుకుంటూ డింది, పరిగపీట్టలు తుగిడీలు తుగిడీలగా వచ్చిపడుతున్నాయి. పరిగ వాలిందంసే, వంట నసాశనమయిందన్నమాటే।, సుంకంతా రాలిపోతుండామె.. ఇక మిగిలే డెమటి, తాలూతప్పా మినహా ? జొన్నతోపాటు, పేసరా, దోసా, కలిపి వీళాడు.. చేనంతా అడవిలా అల్లుకువోయింది దోస. అంతంత మాతు గొడ్డుచేలో పడిందంటే ఇవతలికి రావడం, దాసి తరం కాదు.
3/10 =2
16
సీరాములు గొడ్త కాడికి పోయాడంపే, యంకావ చేనుకాపలాకి ఫ్రోవాలి. అసలు సీరాములే కాపలా ఉంటానన్నాడు. యంకొావ వొప్పుకో లేదు. తనకు గొడ్లు మళ్ళవన్నధి. పుల్లావు కుమ్ముతుండన్నడి, అడవి పందులు, తో డేళ్లు పడ్డలమీద పడతాయన్నడి. భయమన్నది. డోవ తెలియ దన్నది.
““ఇద౦తా నిజమనుకున్నా నే'* అన్నాడు సీరాములు నీరసంగా.
“ఎందచ్చా! డబ్బానప్పుడు ఇనిపియ్యటం లేదు అనుకొన్నా, కాని అపుడప్పుడు యినపడుతానే ఉంది” అన్నాడు సీరాములు మెల్లగా.
డబ్బా మోత ఏనపడుతున్నది గినక యంకావ కాఫలాకాసున్నశ్తే లెక్క మరి. గొడ్లను నరిసిగాణ్తీి చూడమని సీరాములు పొలం దగ్గర కొచ్చాడు. వస్తూ వస్తూ నా గజెముడు గుబ్బలు, సం దెడు విరుచుకొచ్చాడు, బాగా పండిన గుబ్బలు. ముళ్ళన్నీ బండకేసి రుద్ది విరిచేశాడు. ఇక చేయవలసిందల్లా మొదట్లో విరిచి, గుజ్జును తినేయడం; యంకావకు నాగజెముడు గుబ్బలంటే మాలావు యిష్టం ఏంతెచ్చినొ, ఏంతీసుకు రాకపోయినా సందేళకు నాలుగైదు గుతులు. కీసర తీగతో మెలిచి తీసుకొస్తుం డేవాడు, న్‌
“ఆరోజునా నేనట్లాగే చేశా" అన్నాడు సీరాములు.
పాడీ కళ్లు వ్య్వరబడ్డాయి. కాలికింది నారత డపతీసి పందిరిగుంజమీద పడేశాడు, లేగతూడ ముందు, గుప్పెడు పచ్చిగడ్డి వేసి ముడ్గికింద తలగుడ్ర పెట్టుకొని కూచున్నాడు.
మంచెమీద యంకావి లేదు. బూర్తమూట లేదు. మనసులో గుబులు గుబులుగా ఉంది. పెద్దగా ఆరుదామనుకొన్నాడు, భయంవ ననో ఏమో మాట రాలేదు.
“సరేలే సూద్దాం ___ అనిపిచ్చింది నాకు” అన్నాడు సీరాములు,
చెంగులు ఎగదోపుకొని, చెప్పులు చేతబట్టుకొని, పొలంలో పడ్డాడు. నిలువున్నరి ఎత్తున్న జొన్నచేను, మోకాళ్ళదాకా అల్లుకొన్న పెనరతీగా, దోసతీగాః ఫటుక్కున దోసకాయతెంపి, ఆపళంగాకొ రికాడు. కటిక చేదు = ఊసి కూయను నేలకేసి బాదాడు.
19
** యంకావ క నిపియ్యలా*"
భయం, అనుమానం. కోపం, అదురు, విటికి తోడు, నూగు తగిలి కాళ్ళు చేతుబణు ముఖం దురద పెడుతున్నాయి,
కు౦0ట మూలనించి, కడియాల. చప్పుడు వినిపించింది. ఆచప్పుడు సీరాములు చేపలకు చాలా పరిచిత మైనది, యంకావ కడియాల చప్పుడది.
అడంపసడి కలబంద డొంక మాటుగా కుంటదగ్గర కొచ్చాడు.
యంకావ శేగిచెట్టు కానుకొని కాళ్ళారజాపి కూచున్వది. దానివొళ్ళో పడుకొని సజ్జబూ రెలు తింటునా;డు నుబ్పిగాడు. అదేమో ఛాడీకి “పేలుచూసున్నది. పాడేమూ ఏదో అంటున్నాడు. యంకావ మధ్య మధ్య నవ్వుతున్నది. మఠీ నవ్వలేక పోయినప్పుడు పిడికిలి బిగించి వాడి క్సీపుమీద గుదుతున: ది,
“దాన్ని గొడ్డలి తీసుకు నరకోలంటావా వేదో నువ్వే చెప్పు*ి' అన్నాడు, సశ ములు. వాడివళ్ళు ఎ్యరబడుతున్నాయి,
“ష్టద్రో బేరాా” అన్నాడు అనామీ.
ఆమాట సీరాములుకు నచ్చలేదు. దూడ, ముట్టినాకుతుంళే “దశేయ్‌” అని అదిలించి. మట్టిబెడ ముశ్లైమీదకు గిరవాజట్టాడు.
చేతిలో ఎంలేదు మూగరాయి. పెకలించి పెకెత్తి పటుకొని పులిలా గోంటడుపెట్రాడు. సుబ్బిగాడు కుందేల్లా బెఏరి, కంచెదూకి పకుగెతాడు, యంళావ వొణుకుతో లేచి, నిలబడింది. అసులునులుగౌ ఉన్న కోక బీగించుకొంది. జుటు విదిలించుకొని ముడేసుకొండి, తల్లోంచి తంగేడుపూలు, రేకులు రేకులు గా కిందికి రాలిషపోయాయి,
... పీరాదులు మాట్లాడలేదు. మూగరాయిని వత్తి కుంటటో పాశే శాడు. పిడికిలి విగించి యంకావ డొక్కలో పొడిచాడు,
“ఇస్సు” అన్నది యలకావ మెథిగా, జుట్టుపట్టుక" ని వంచాడు. చర్మం చిశ్తేలాగా గుద్దాడు. జుట్టు పీకాడు, జబ్బలు మెలితివ్వాడు, దవడమీద పొడిచాడు. మెడనరాలు చిట్రిపోయేలాగా మెలితిప్పాడు. పది దంట్లు పీకి, పెవరతీగతో కలిపి కటి, దంటు సిప్పిపిప్పి అయ్యేలాగా జాదాడు, వీపుదుదా, జబ్బలమీదా, “తొడలమీదా, చర్మం పగిలి, రక్తం
ల కారుతున్నది. ఇక కొట్టకేక. గడ్డిమిద టో ర్లపడుకొని, భౌారుమని ఏడిచాడు.
“ఇందేదో ఐందనుకోవే, పోనీ బుద్ధిగా ఉండాలా వొద్దా? మల్లా మలా అదే యవొారమా? వాడంటే పొనాలి సదా? నామాటను తుడిసి పారేసుద్దాః ఇక నేను తాగకా, ఆ తికలో దాన్ని తన్నకా సేసేదేందో "సెప్పకరా*"' అన్నాడు సిరాములు,
తన్నినకొందికి యంకావ గడుసుదేరిపోయింది,. సందు దొరికితే నుబ్బిగా డి దగ్గరకు ఉడాయిస్తున్నది. సీరాములూ, గుండెను రాయి చేసు కున్నాడు. అమావాస్యకో పున్నానికో దాన్ని గీ రవాడు.
క6ట్ష ద్ర పనెట్తా?” అని తప్పుకుపోయది యంకావ,
సీరాములు తన్నేవాడు. యంకావ లగ్గల కెలేది.
“ఆ సచ్చినోడికి గాలిసోకింది. దయ్యం పూన్నప్పుడల్లా నానా అరాచకం మాటలూ అంటాడు, నేనేదో చేశానంటాడు. పురుగులు పతీ సనాడు ఆంటుంది యంకావ.,
““అడవిలో ఏవో చెట్లున్నాయట. అచెట్లను తొక్కినే మతి సిరంగా ఉండదుట. పిచ్చిపిచ్చి మాటలన్నీ అంటారట.”
ఈ[పచారం [(పారంభించింది యింకావ.
“ఆదుగందుకే నేను తంతాను దాన్ని*" అన్నాడు సీరాములు.
ఆనామీ* అంతా వన్నాడు, విని కనిపించీ కనిపించకుండా నవ్వాడు.
“కఈరి యిసయం సూ. డా
జగన్నాధం మళ్ళీ మామూలు (_పపంచంలోకి వొచ్చిపడ్డాడు.
“'ఫరమం గిరమం వొలవలా, ఆడీకే బయక్షేసీ సచ్చానుగందా। ఎక్రైటనో బతికి బయటపడితినాయె"”” అన్నాడు సీరాములు.
ఇదే సమయమనుకొన్నాడు జగన్నాధం. అనుకొని గొంతు సరి చేసుకొన్నాడు.
వ]
“*వైళనెండి. నేనే అక్కడికిపోతాను, మీరా చిరతపులిని, అడవిలో చంపారా, పాడుపడీన యింట్లో చంపారా
కఖంటికి అసంటా ఉన్న అడవివో సంసిని* అన్నాడు సీరాములు.
““ఆయిల్లు యెంత దూరంబో ఉందో మయెటుగా ఉందో చెప్పుండి నేను పోతాను” అన్నాడు జగన్నాధం
సిరాములు, అయోమయంగా చూసి, త లఅడ్డం గా తిప్వాడొ
“నాకొ సంగతులు చతేలవుక్ష, పసిని తోలకపొయ్యా। బాటతవ్నా, ఎటో తిరిగా ఎంతదూర మో నాకెట్టా తెలుసుదీ: ఆకొంపను గ్యాపకం సెయ్యమాకండి సెమటలు పుట్టుకొనవా ఉన్నాయ్‌ ... " అన్నాడు సీరాముబు
“మితోపాటు నేనూ వసాను, నన్నక్కిడకు తీసుకుపోతారా? మీకు పంచి బహుమానం కూడా యినానుూ అన్నాడు జగన్నాధం,
“మీకేమన్నా పిచ్చా, శపలసిత్తమా? దోవతప్పి పొయ్యానయ్యా దేవుడా అంటూఉంటే యినిపిచ్చుకో వేం? నేను గాదుగడా ___ బెమ్ము దేవుడు కూడా దాన్ని కనుక్కోలేకు. యాభై అరవై అమడలున్న ఆడవిలో ___ ఏందో యతకమంపే యట్లా? ” అన్నాడు సీరాములు.
జగన్నాధం కుంగిపోయాడు, ముచ్చెమటలు పోళాయి. జేబు గుడతో ముఖం తుడుచుకుని, చురుకుదనం పుట్తించుకున్నాడు.
“షక "డక డనాా పెద పూరుందా? అకుడ అడపుల అఆఫ్‌సరు గాని, మనుసేటకనజాలు.౭టిన్యూ ఆఫ్రీసరుగాసీ ఉన్నారా ఆన్నాడు జగన్నాధం,
*““టోగాగ[0 పొండీ, ఆదడేమన్నా ఆనూకీ మెతుకుద్దే మా। ఆ గుట్ట పక్కగా పోవాలి. మూడు కోసులుంటది అన్నాడు _అనామీ ౫
జగన్నాధం నిలువునా కుంగిపోయాడు. అతనికి ముశ్చెమటలు పోళాయి. తనెంతో ఆశతో ఈవూరొచ్చోడు. “పులిని చ
శక 1
బలి
పరిచయ సనంభాషణ'* అంటూ తనే వొక వ్యాసం రొసి పిక లకు వీడుదల ఇదామనుకొన్నాడ ఆతను దైర్యంగా, ఆ అఆడవలోకి పోపషడం, దాని స రన, అక్కడ వాడుబడిన యిల్లు, అదో భూత గృుహమని, అక్కడివాళ్లు ఎ అసలక్కడ మనుషులంటూ ఉంటే సంగతి చెప్పట౦, ఆభవనం అక గడ్‌ ఉండవలసిన అవసరం ___ యివన్నీ, వైన వైనంగా వాసి, ఫొటోలతో సహా ,పచురించుదామసుకున్నాడు. అదేం (_గహచారమోగాని తనకీ వీషయంలో మొదటినుండీ దుళ్శకునా లే ఎదురౌతున్నాయి.
ప్షరొఘవులకడియం ఉన్న ఆనామీి, బొడ్లోంచి మన్నెముల్లి తీసి? మడిమను కుటుకుంటున్నాడు. నసీరాములుకు కోపమంతా దిగి పోయింది. దూడ దగ్గరికెళ్ళి చెవిలంచునపట్టుకొన్న గోమారుల్ని 'పెరుకు తున్నాడు.
కాలం నిలిచిపోయినట్లవిపించింది, జగన్నాథానికి; కడుపులో పేగులు. గురగురమంటున్నాయి. ఎన్నో విషయాలను. మునుముఖ ముందుగా ఆలోచించిన జగన్నాధం, తిండిని గురించి మరిచిపోయాడు. మరిచిపోయాడంటే పూర్తిగా మరిచిపోయాడనీ కాదు. దాన్ని గురించి ఆలోచించలేదు. తను పోతున్నది పలైటూరుకు. అక్కడ తిండి తిస్పలకు కొరవుండదు. అతిధి మర్యాదలకు లోటుండదు. *నవకాయ పిండీ నంటలతో. గుమగుమలాడే భోజనం ఉండక పోవచ్చుగానీ, తాము తాగే కలో, గంజో యింత పోయకపోతాఠో అవి జగన్నాధం ధిమా।ః కానీ అదేమీవేదు. కనీసం అడుగుతాడన్న ఆశకూడా కనిపించడంలేదు. తనిప్పుడేం చేసేట్టు ?
“చూడండి బాబూ1ి” అన్నాడు జగన్నాధం గుటకలు మీంగుతూ, ““ఇక్క.జక్కుడన్నా హోటలుగానీ ఉంటుందా ___ భోజనానికి?”
సీరాములు = అసలీమాటిలే వినిపించుకోలేదు. గోమారుల్ని పీకి రెండు బొటమనవేళ్ళ మధ్య దాన్ని వుంచి, *చెటుక్‌ి మని నొక్కి చంపేస్తున్నాడు. వీకిరాఘవులకడియమున్న ఆసామీ, మన్నెముల్లుతో మడిమను యింకా కెలుకుతూనే ఉన్నాడు.
““పిమ్మల్నే బాబుగారూ? యిక్కడ హోటలు ఉంటుందిగదాన్న అభ్మిపాయంతో తినడానికేమీ తెచ్చుకోలేదు. మరి = భోజనానికి వేళ అయింది గదా 1 ఇప్పుడేం చేద్దామని జిక
ఈసరికి తన అభ్యిపాయాన్ని. వారు గమనించి ఉంటారను కొన్నాడు జగన్నాధం.
ఈడ వొపేళ్ళు యెట్లా వుంటాయటయ్యా నీపొసుగాల నువ్‌ బలే మఘమడిసివి, బువ్వేల దాటివాయ, అఆడంగులు పనులకెలారాయె; ఎట్లా కుదురుద్దీ?”” అన్నాడు మడిమ కెలకడం ఆపేసిన పెద్దమనిషి.
కీలుకీలు సందునా సన్ననివోట్లు ఆరంభమయ్యాయి జగన్నాదానికి,
కప్స్‌ రు అసింటూఐ ఇసింటూ అంటూ వుంఘే పొదునె తిమీది కొ స్తది, ఉడాయించి సాలుగంగలు వేస్తే = టోగారం పెద్దబ స్తీ, ఇయ్యాల గురారం గందా = ఆడ సంతకూడా జరుగుది, బేగెల్లు” అని సలహా యిచ్చాడు ఆనామీ, .
“మంచిది"' అవి పైకీ మర్యాదగా అన్నాడేగానీ, లోలోపల చాలా విసుక్కొ. న్నాడు జగన్నాధం,
'““ఐతే మరి = సెలవిప్పించండి ,** మీకు చాలా (శమ కలిగిం వాను ,.* నొకు పనికొచ్చే సమాచార౦ ఎంతో యిచ్చారు. భోగారం తో పనీచూసుకుని, యిళే వనాను . వచ్చేటప్పుడు, మతో వొకటి, ₹0డు రోజులు గడుప్పతాను . ఆ గుట్ట పక్కాగా నేగడూ దోప?” అన్నాడు జగన్నాధం,
కయ నన్నట్లు తలూపాడు సీఠరాములు,
ఆ మూడుకోసుల [(పయాణమూ తలుచుకొంపటే ఇషుటికీ గుండలు గుబగుబలాడ్‌తా యి. దోవన్న 'పేశేగాని = నిజానికి టువంటిదేసీ లేదు. గారకంప, నాగజెిముడు, దోవను. పూర్తిగా ది 'మ్మేశాయి. కుంకుడు చెట్లు, గోరింట గుబుర్లు వాటిమధ్య, అక్కు డక్క డా? ఎచాఫలప్పబెట్టు, ఏగి సవృజెలు = వీటన్నింటినీ సన్నని వేళ్ళతో ెనవేసకొంటున్నట్లు. చికిరి బాకిరిగా అల్లుకుపోయిన కీసరితీగెలు = ఇవన్నీ కలిసి తనను
బీ
గురించి, తమలోతాము మాట్లాడుకొంటున్నాయనిపించే విచితమెన ధ్వనులు, తను సపేరుకూడావినని, పిబ్టలు-గగ్లోలుగా అరిచి, అకొశంలో వలయాలు తిరిగి దిళాంతాలలోకి మాయం కావడం _- రకరకాల వాసన లనూ కలుపుకొని అలసిపోయిన శరీరాన్ని, మృదువుగా న్పృశళించి, గుసగుసలాడి వెళ్ళిపోయే అడవిగాలి, ఎంత ఆద్భుతమైన అనుభవమడి |
ఆకలేస్తే = సీతాఫలాలు తిన్నాడు. కొండవాగులో నీళ్ళు తాగాడు. ఆ వాగువొడ్డునే తను జెరిగొడ్డును చూశాడు. రెండుబారల పొడవున్నది. చఈనను చూసి తలపెత్తి ఏమనుకున్నదో ఎమో, పొదల్లోకి వెళ్ళిపోయింది, తను కొల్చుదామనుకొన్నాడు. గురి తప్పితే? పగబట్టి, తనను వెంట బడి తే౭ అదీగాక _ ఉన్న గుళ్ళన్నీ వీటికోన మే ఖర్చుచేసే ఆవసరమయి నప్పుడు ఏమీ వుండకపోవచ్చు. బొక్కెడు తిండికూడా దొరకని (పొంత౦లో రివాల్యల్‌ గుళ్లు దొరుకుతాయని తనుయెలా అనుకొంటాడు?
తను భోగారం చేరేసరికి పొదువాలుతూ ఉంది. కో సెిడుదూరం నించీ తనకు డప్పుల చప్పుడు, జనం కేకలు వినపడుతూనే ఉన్నాయి. సీతాఫలాలు. కుంకుడుకాయలు, ఇప్పపువ్వు, వీడీఆకులు, రాసులు రాసులుగా పోసి అమ్ముతున్నారు.
మృరిచెట్లు కింద చాలామంది జనం పోగయ్యారు. అక్కడనుండి పులిసిన కల్లువాసన, ఆ [_పాంతాన్న౦తా ఉకి్కి-రివిక్కీ.ది చేస్తూవుంది, తాటాకు దోనెల్లో కల్లు నింప్కుక్‌ "ని చొలామంది తాగుతున్నారు. కొంత మంది ఆవకాయ ముక్కల్ని నంజుకొంటున్నారు కొస్త డబ్బున్న వాళ్లు మాంసంముక్కులు నంజుకొంటున్నారు చుట్ట కొలుస్తున్న ఒఆఅవ్వ మంరసపకొాయ బజీలమ్‌దా, పెసర పునుకులమీదా ఈగలు వాలకుండా, గుడ్డకుంచెతో తోలుతూ, తుబుక్కున వూస్తూ, మధ్యమధ్య గొణుగు తున్నది. డమడమాల బళ్ళు, రబ్బరు బూరాలు, సీనారకు పీకలు, బంతులు, చిన్నచిన్న అద్దాలు, ఏవేవో ఆకులు, వేళ్ళు, దుంపలు, యింకో మూలన పఖవులమంద బేరగాళ్లు = పొగవాసన - నానా గత్తర బిత్తరగా ఉంది,
బ్‌
తను పహాడావడీవో ఎక్కడి 3 శ్ళేట్టు? ఎవరినడి గేటు?
తడికల కాఫీహోటల్‌ దగ్గరి కెళ్ళగానే బలముందు కూచున్న గిరజాలవాడు “అరేమ్‌ నాలేలి అని రణకేక పెట్టాడు. దె కీయే సాబ్‌ అంటూ అప్యాయంగా పలకరించాడు. బీడీ కాలుసున్న నాలే” వచ్చి “ఫర్మ్యాయియే నొాజ్‌ అంటూ లుంగీతో బల్ట తుడిచాడు;
జగన్నాధం ఏదో తిన్నాడు. కాస టీ తాగాడు. ఫారెస్టు ఆఫీసరు గాని, వీడి.వో. గాని యింకెవరన్నా సర్కారు ఉద్యోగసులుగా నిం ఎక్కడెక్కడ ఉంటారో కనుక్కొాన్నాడు,
సంత జరుగుతున్నది గనుక చాలామంది ఆఫీసర్లు వన్తారట, అందరూ ఉంటారటగా సీఎ ఇప్పుడిప్పుడే దొరకరట. రాతి $, [10 గంటల క్‌ల్లా అందరూ యిళ్ళకు చేరుకొంటారట.. వాళ్ళతో ఏవిషయం మాట్లాడా లన్న ఆదే మంచి సమయమట,
“మాంఛి ఖుసీమీదుంటారు దొరలు. గప్వుడే ఆర్ని సూడవలె అన్నాడు ఓ గరజాలవాడు.
ఎప్పటికోగానీ, ఆ ఫా౭సు ఆఫీసరును కలుసుకోవడం పడలేదు, ఆయన జగన్నాధాన్ని చూసూనే లేచి నిలుచున్నాడు. కురీ? తెచి స్వయంగా. వేశాడు, కు(రాణ్తీ కేకేసి “చాయు”* పెట్టమన్నాడు. ఈలోగా సోడాలు తెప్పించాడు. ఇంకా ఇంకా చాలా నము క్యాదలు చేళాడు.
ఇపస్నీ చూస్తుంటే జగన్నాధానికి *నరకంనుండి స్వర్తానికి వచ్చ నట్లు అనిపించింది, ఆమాటే సెక్షి అందామనుకున్నాడు, కాని ఆవతథి ఆఫీనరు అందుకు అవకాశమే ఇచ్చాడు కాడు.
“క మడి విజిల్లా అన్నారూ? అంటూ (పారంభించాడు అఆసీపరు, “మాది గుంటూరు జిల్లాలెండి. చాలా కాలంవాటు నెల్లూరుజిల్లాలో పని చేశాను. ఆ తరువాత చితూరు, అనంతపుంం జి ల్లాల్లో ఉన్నాను, మేకు యౌదగిరిరావుగారు తెలుసునా?” అన్నాడు ఆఫీసరు,
జగన్నాధం తెలియి దన్నాడు,
తీ /[=2
గ్ర
“ఆయన మావాడే! తిరిగేస్తే ఎక్కడో వొకవొట చుట్టరికం తగలకపోదు, మాంఛి పలుకుబడి ఉన్న మనిష్‌, ఈ (పాంతంలో వారిని కాదని, ఏపనీ జరగదు. ఏ ఆఫీసరు వచ్చినా ముందు యాదిగిరిరావుగారి దర్శనం చేసుకోవలసిందే;ః?' అన్నాడు ఆఫీసరు,
“అలాగా అన్నాడు జగన్నాధం,
“మీరు కొత్తవారనుకొని చెబుతున్నాను.” అంటూ పొడిదగ్గు దగ్గాడు ఆఫీసరుగారు.
ఆ వ్యవధానంలో “తమ 'సేలేమిటో చెప్పారు కాదుి* అన్నాడు జగన్నాధం,
ఆఫీసరు అక్షరాలా నిర్హాంతపోయాడు.
ఓక్షణం తరువాత తేరుకొని *నారాయణ' అన్నాడు మెల్లగా,
అయన రవంత చిరాకు పడుతున్నట్లు గనునించాడు జగన్నాధం, నారాయణ ఆలా ఉండకూడదనీ, ఆయన్ని ఉల్లాసపరిచి, తన పని నెరవేర్చుకోవాలని నిశ్చయించాడు జగన్నాధం.
““దాలా సంతోషం, మీగురించి చాలా విన్నాను, అంటే చాలా చాలా విన్నాను. వెనకా ముందూ చూడకుండా నాయం చేసారనీ, అవసర మైతే రూల్సును కూడా తోసిపారేనారనీ విన్నాను. అంచేతనే వెదు కొ్కాంంటూ మీదగ్గరకొచ్చాను. మీ౭ెలాగై నా నాకు సాయం చేయాలి" అన్నాడు జగన్నాధం,
నారాయణ మళ్ళీ మామూలు మవిషయ్యాడు. అతని కళ్ళు క్‌ొద్రిగా మెరిశాయి. ఈలోగా క్కురాడు, రెండుగ్గాసులతో టీ తీసుకొచ్చి పెట్టాడు, ఇంకో చిన్న పళ్ళింలో పచ్చివక్క పలుకులు కాపిని తెచ్చిపెట్టాడు.
“నీపని చూసుకోరా[” అని కుురాణ్తీి పంపించేశాడు నారాయణ.
తరువాత టీ గ్లాసును ఆందుకొంటూ మాట్లాడం పారంభించాడు
ఉనే
“ఇక్కడి అడవులు మాలావు గొప్పవిలెండీ పెద పెద చెట్లు న్నాయి. ఇక్కడికొచ్చి, కలప కొట్టుక్‌ ని, లక్షలు సంపాదించుకొన్న
బ్ర /7
వారున్నారు అంతా మన చేతుల్లో ఉంది. మనం ఎకరమం టే ఎకరం, పదెకరాలంటే పదికరాలు ... కూలీలు కూడా మనకు తెలిసినవాళ్ళు న్నారు. కాస్త లోతట్టుకు వెడితే కాకులు దూరని కారడివి ఉంది బాబూ; అక్క డక్కుడన్నా మీరు “స్పాట్‌” 'సెలక్టు చేసుకోండి, దాన్ని అడం పెటుకొని _ మీరు తెలివైనవాంైై తే, ఎంత వ్యాపారమయినా. చేసుకో వచ్చు, అదంతా మీ మా మంచితనంమీద ఆవారపడీవుంటుంది. సం్మడ, ఏగిస, మామిడి, దేవదారు, ఏంకావాలంపే అదే ఉంది ఆ. చౌబూ। మీరు ఖర్చుకు వెనకా ముందూ ఆడకండి।; వందలు ఖర్చుచేనారే మో, లక్షలు _ వేలుకాదుసుమాండి _ అలకలు సంపాదించుకుంటారేమో।, తారీల కెక్కింంచి రోడ్రుమీద పడిలే భారంనాది. ఈలోగా నేను సరుకోవలసిన వాళ్ళా చాలామంది ఉన్నారు. అలోచించి చెప్పండి మీకంతగా భయ మయితే, లారీల వెంట యాదగిరిరావగారిని కూడా పంపుతాను, అసలంత దాకా అవసరమేలేదు బాబూ; ఫలానా లారీలు, యాదగిరిరావగారి వని చెబుతే చాలు = మమ్మల్ని అడిగేవాడుండడు ,.. మనం రప్పాద్దున్నే అడవిలోకి పోదామంటారా?* అన్నాడు నారాయణ,
ముందుగా గజిబిజిగా అయోమయంగా ఉన్న వ్యవహారం, కొసక్రు తేలిపోయింది తను వచ్చిన పనేమిటో నారాయణకు ముందుగా చెప్పలేదు. అలా చెప్పకపోవడమే మేలయి౦ది. నారాయణ తననో కం౦[టాక్షరు అనుకొంటున్నాడు. అనుకొంటున్నాడుగనుకవే, యింత మర్యాద చేశాడు. ఇన్ని వివరాలు చెప్పాడు ఇవేవీ కాదన్న క్షణాన తన కతవినుండది పై సంత సహాయం లభించదు. ఓనిజం చెప్పి బెడద తెచ్చుకోడంకన్నా, అబద్దమాడి పనిచేసుకు పోపడం సుఖంకాదూ
“*దాబుగా రేదో ఆలోచిసున్నారు' అన్నాడు నారాయణ, సంభాషణను (పారంభిపూ
“మరేంలేదు, మాకీ వ్యాపారం కొ త్త, ఇందులోవుండే లగువు బిగువులు మాకు తెలివు మిగిలిన ముగురూ డబ్బు పెటుబడి. పెడుతు న్నారు నేనూ అంతో యింతో పెట్తాననుకోండి. కానీ వారంత ఎక్రువ
లివి
మొత్తం కాదు, ఒకరకంగా నేను వర్కింగ్‌ పార్ష్నర్ని. ముందుగా నన్ను వెళ్ళి సంగతులన్నీ తెలుసుకురిమ్మం కు వచ్చాను అన్నాడు జగన్నాధం.
ఓక్షణం. కళ్ళు మూసుకొస్‌ ముఖాన్ని అరచేతులతో గట్టిగా
కా! ఒకిపవిచేస్తె యెలా వుంటుందో ఆలోచించండి. మీ, నా మధ్య జరిగే సంగతులేవీ మీభాగస్తులక తెలియనవసరం లెడు, ఏపద్దుల కింద ఎంతెంత ఖర్చులు రాయిలో నేను చెదుతాను.. ఒకో్కా కితాకు, 'వేయిన్నర, రెండు వేలదాకా మగుల్చుకోవచ్చు. అసలు ఖర్చులెమో అందరికీ తలాకాసా యివ్వాల్సిందేగా స్‌ త ప్పేదీలేదు. ఈఆదనప్ప “ఇ ర్చు” చూశారా = అది చెరిసగం తీసుకొందాం, ఏమంటారుఃి అన్నాడు నారాయణ,
లోలోపల అసహ్య మెస్తున్నా, పైకి మాతం చిరునప్వు నవ్వు తూనే ఉన్నాడు జగన్నాధం.
కీకిర్రు ముక్కే నేనిందాక ణ్రీంచి అన బేక్ష చస్తున్నాను, వొరవ తీసు కొని మీరు ముందుగా అనేశారు. ఇదే కోయం, ఈ పద్దతిమీద మనం వ్యాపారం చేసుకొందాం. అన్నాడు జగన్నాధం లోలోపల బాధ పడుతూ ,
““అఛ్చా* అన్నాడు నారాయణ, కుర్చీలో కూర్చున్నహడల్లా ముందుకువాంగుతూ “చాలా దూరంనుండి వచ్చారు, శరీరమంతా నలిగి పోయి ఉంటుంది. ఏదన్నా ేడింక్‌ ' తీసుకొంటారా పోనీ[ అన్నాడు మె లగా.
“ జవ్రొద్దులెండీ. నేనయినా బొత్తిగా అలవాటులేనివాజ్తి కాదుగాని అంత మఠీ ఎక్కువగా కూడా వాడను ..4 ధాంక్స్‌. పోతే ... మాంఛి కలప మనక్కావాలి. వొటిల్లోంచి ధూలాలు.. చెక్కలు, బాగా తేలాలి, కనీసం మొగరాలకన్నా పనికిరాని వాటిని మనం ముట్టుకోకూడదు, అది చూసుకోవాలి మనం” అన్నాడు జగన్నాధం,
ఈసారి నారాయణ ఫకాలుమని నవ్వాడు.
“వృిరెంత అమాయకులండీ బాబూ" ఆన్నాడాయన. “కలప కోసమం పే, డిపార్టు మెంటుకు చాలా డబ్బు చెల్సించాలి.. అయినా లాధ ముంటుందిగదా అంపే ఆది వేరు సంగతి, మనకు కలపా, గీలపొ వొద్దు. కులు కొవాలి - ఫొయ్యిరో కపెలు. అలాగనే పర్మిట్‌ తీసుకొంటాం, దాన్ని అడ్డం పెటుకొని, మానులకు మానులు దొళ్ళించెవాంి, రాయల సీమలో ఉన్నప్పుడు వ్మెలిచందనం లారీలు = ఎన్ని దాటించాంగాదు, అదో (పపంచం. ఆ లాభాలు, ఆ వరుంబది యిక్కడ లేదు. యిదంతా పరిగ ఎరుకోవడయేగానీ, అసలు పంట, అటుపక్క_నే ఉస్నదండీ” అన్నాడు నారాయణ,
- క్యభ్రడ్రవిలో పులులూ, చిరతలూ, ఏనుగులూ ఉంటాయంటారా? ఇక్క డెక్కడో ఏదో వోపాడుపడిన యుల్లు ఉందవీ, ఆక్కడ అడవి బాగా ఉంటుందనీ విన్నాను” అన్నోడు జగన్నాధం.
ఇంకేం? మీరూ, అంతో యింతో ఎంక్వైరీ చేసే వొచ్చారన్న మాటాఖో అన్నాడు నారాయణ. *మీకేం భయంలేదు, ఆడవిళో చాలా భాగందాకొ జీస్ప పోతుంది, ఆక్కణ్లీంచి కాలివాటలున్నాయి.. పులులూ, సింహాలూ పుండవుగానీ, చిరతలునా్మాయి, ఎలగ్గొడ్లూ ఉన్నాయి. ఐనా భయంలేదు. ఈచుట్టుపక్కల ఇరివై మెళ్ళ అడవంతా నాకు తేలుసు. మస్‌దరం రేవలా తిరుగుదాం. ఘనకు ఎక్కడ బాగున్నదం శే, అక్కడే తీసుకుందాం క
జగన్నాధానికి కావలసీన సమాచారం యింకా అందలేదు, అందు కోసం అతను గిజగిజలాడిపోతున్నాడు.
కి అలాగే పోదాం. మావాళ్ళుకూడా ఆపాడుపడిన యింటి చుట్టు _పక్కలదాకా వెళ్ళి రమ్మన్నారు, అక్కడ అడవి భాగా ఉంటుందని వాళ్ళ కెవరో చెప్పారనుకొంటాను, అందుకే పదేవదే ఆచోబును గురించి మాట్లాడారు. ముందుగా అక్కడికి పోదాం, ఆ తరువాత ౩. +”
“మీ రెట్లా చెబుతే అట్టాచేదాం = సరేనా? ఈరోజునే, యిం౩వరో వచ్చారు వాళ్లకూ డా అక్కడికి పోతామన్నారు. రేప్పొద్దున పోడామ
న్నాను, వాశ్శిపరో నాకు తెలీదు: కాం్యటాకులూ పొడూ గాదు .=, సరదాగా చూడ్రానికొచ్చారే మో। మనంకూడా వాళ్ళతో నే బయలు దేరదాం,,. లోపల పక్క వేయించాను, పడుకోండి, తలుసప్తలు గడియ వేసుకోండి భాబూ. కిటికీలు తీసినా ఫరాాాలేదు. అప్పుడప్పుడు మెకాలు ఊళ్ళో కొసాయి,. గోంల్ని, పశువుల్ని లాక్కుపోతుంటాయి =... రోజూ వనాయని కాదనుకోండి. ఎందుకయినా మంచిదని. ముందుగా చెబుతు న్నాను.”
గుడ్డ నైట్‌ నార్‌ [” ఆంటూ జగన్నాధం లేచాడు.
నారాయణా లేచాడు,
అప్పటికీ యిస్పటికీ మధ్య జీవితంలో చాలా మార్వులొచ్చాయి. రక్తంలో పరుగులెత్తే శక్తి తగ్గిపోయి, మత్తుతో జోగులాడుతూ ఉన్న ట్రనిపిస్తున్నది. ఇక ముందేం జరుగుతుందన్న పస క్షే ఆనాజు నొచ్చేది కాదు. ఏమి జరగనివ్వు = ఆ అనుకున్న దేదో అయి తీరవలసిందే।
తనకున్న జ్ఞాపకం (పకొరం, ఆమర్నాడే తానూ, నారాయణా కలిసి అడవిలోకి పోయారు. వాశ్శవళ్ళో = నారాయణ చెప్పినవాశ్ళు _. తమ కన్నా ముందే వెళ్ళిపోయారులా ఉంది,
“పీడా వొదిలింది* అనుకొన్నాడు తను,
నారాయణ రంధి నొారాయణది.. ఎక్క దెక్కుడ మంచి కలప దొరుకుతుందో ఏమే (పాంతాలు తీసుకుంటే వదిరూపాయలు దొరుకు తాయో, తాను తోగడ ఎవపవరికి ఏయే వొంతాలు ఇప్పించాడో, ఆందు వ్యల్గ వొళ్ళు ఎంతెంత లాభం సంపొదించారో = ధావ్యాపవాహం౦గా
తను !ఊ అనక తప్పదు. నిజానికీ దర్శిదపు గోలను తను భరించలేకుండా ఉన్నాడు. అలాగని, ఆమాట పైకి అనటానికీ లేదు. పైకీ అనేసి నారాయణను వొదిలించుకోవడం వ్‌మిషంలో పని. కానీ
అలా చేయడంవల్ల తన (_పయత్నమంతా. వృధా ఐపోతుంది. అంచాతనే నోరు నొక్కైసుకుని, ఆవాగుడంతా భరించాడు తను. అంతేగాదు ___ మధ్యమధ్య నారాయణను (పోత్సాహపరిదాడు కూడా,
'“మీరన్నదానికీ, ఈఅడవికీ యెక్కడా పోలీకః లేదండీ” అన్నాడు తను.
నారాయణ తెల్ల బోయాడు.
“*మీలాంటివారు కొస్త చేయూతని పే చాలు ___ నాలుగు డబ్బులు చేసుకోవడమే కాదు ___ నాలుగు లక్షలు చేసుకోవచ్చు. నాక్రేమనిపిసున్న దంటే __ ఒకో్కో.పని చేయడానికి ఒకో సమయమే అనుకూలంగా ఉంటుందీ ___ అని. అరవేమయ్యేళ్ళ వయసులో మనం (పేమకలాపాలు నాగింవలేం । తొంభయ్యళ్ళ ఈడులో, పరుగు పందాల్లో పాల్గొనలేం । అలాగే డబ్బు సంపాడించడా నికూ్క్కూడాం ఓఉవయసు, ఓసందర్భం కథా కమామెషూ ఉంటాయనుకుంటాను. ఆఅ సమయం తప్పికే, డబ్బు చేసుకోవడమూ కష్టమే :”'
క శలవిచ్చారు" అన్నాడు నారాయణ,
““ఎందుకనిపించిందో , మావాళ్ళకీ కం(టాక్తులు చేయాలనిపించింది. అదృష్టవశాత్తూ నన్ను పంపించారు. అంతకన్న అదృష్టం, మీలాంటి స్యవహర్త నాకు దొరకిడం.. రండుమూడేళ్ళలో సంపొదించగలిగినంత సంపొదించేసుకొని, ఎక్కడో వోచోట సిరపడిపోదామనుకుంటున్నాను. జీవితమంతా ఈలాయలానా పెట్టుకోవడం నాకిషంలేదు'” అన్నాడతను.
“వండర్‌ ఫుల అన్నాడు నారాయణ,
అంతో యింతో నలిగిపోయిన బాటహడా, మరి కొ స్తదూరం పోయాక గడ్గీలో కలిసిపోయింది. ముళ్ళపొదలు గీరుకుపోయి, చేతులన్ని చిమచిమలాడుతున్నాయి. అప్పుడప్పుడు ఏకుందేలో పొదలమాటునుండి భఇభంగున గెంతి మాయమవుతున్నది.
“మ్సీరడిగా రే ... పొడుపడిన యిల్లని,. అదుగో ___ ఆమలుప్పు తిరిగాకగానీ రాదు. కానీ యిక్కడి చెట్లు ఆలే పెదవికావు. చేవ
ల్‌లె ఉండదు. డూలాలకు మొకరాలకు పనికొసాయ్‌ తప్పు, చెక్కులు రావు. చూసున్నారుగా మీరు” అన్నాడు నారాయణ,
5 జొనాను" అన్నాడతను,
“అన్నట్టు ఈఅడవి మద్యలో ఇల్లా కటుగొన్న దౌర్భాగ్యు డెవడిండీ? వాడికి యింతకన్నా మంచిస్టలం వెరక నే లేదంటారా ?ి' అన్నాడు జగాన్నాధం,
“అం తిక్క వెధవలు” అని చప్పరించేశాడు నారాయణ,
ఇంకో సందర్భంలో నయితే సెడీల్మని చెంపమీద పేల్చేసి వుండును. ఉదేకాన్నంళతా అణుచుకొవి గటిగా నిట్టూర్చాడు తను.
కీఇదిగో మలుప్త అన్నది కొనా, అరమెలు దూరిందాకా రానే లేదు. షులుపుసు సమీపిస్తున్న కొద్దీ సీరు నిలవుండిపోయిన వానన రానెగింది,
“'ఇక్కుడ చెరువుగానీ ఉందేమిటీ?*” అన్నాడు జగన్నాధం
“కవ ర్రువా? పెద్రవాగండీ = వానొకొలంలటో యిదంతా నీటిమయం,. ఇపుడు ఫర్వాలేదు, అటూ యిటూ కూడా మట్తున్నాయి. మనం మెళ్లి మీదుగా పోదామంటారా? తిన్నగా వెదికే, ఆ దయ్యాలకొంప వెనక థధాగాని కడతాం” అన్నాడు నారాయణ,
మూదుగాకులు తొక్కుకుంటూ, కామంచి కొమ్మల్ని తప్పించు కొంటూ, ఆవాగు దగ్గర కళ్ళారు
ఎంత పెద్దవాగు ఆది, నిజానికి చిన్న నదిలాగా ఉంది,
మెట్లన్నీ కదిలిపోయాయి.. రాళ్ళ మధ్యన గిచ మొక్కలు చిత్తు వత్తుగా పరిగాయి, వపొగంతా ఎండిపోయి వుంది. ఎ(రని ఇసిక, ఎండవడి జఉగజిగా మెరిసనిపోతూవుంది. ఆ ఇసకలో కొలిగుర్తులున్నాయి.
““ఎవరన్నా వెళ్ళి ఉంటారనుకొంటాను. అడుగులుకూడా యింకా చెదరలేదు, మనంఠూడా వెడదాం। వొళ్ళను కలుసుకుందాం” అన్నాడు తను.
“అడవి” అని నసిగాడు నారాయణ,
కముందక్కడి కెళ్ళాక తరువాత అవన్నీ చూసుకొందాం.!
మెట్లుదిగి ఇసిక లో కొలు బెట్టారు, తడితడిగా ఉంది ఇసిక। దూరంగా అవతలి వేప్పన మెట్లు కనుపించాయి. వాటికి కసింత దూరంలో శథిలమైపోయిన మండపం _ మండపం తాలుకూ ఓ పెద్ద రాతీదూలం వాగులో పడిపోయి వుంది, మెట్ల వెనకాతల, దుబ్బుగా పెరిగిపోయిన చెట్లు, ఆవృాక్‌ సముదాయం వలయంగా తిరిగి చుటూ ఉన్న అడవితో కలిసిపోయింది,
తాను చకచకా నడిచాడు, నారాయణ ఏదో సన్నగా నసుగుతున్న ట్లనిపించింది. తాను మెశ్తైక్కితే రాష్ట్ర ఊగిసలాడాయి. తూలిపడకు౦డా చెటుకొమ్మను పటుకొనీ ముందుకు నడిచాడు, అక్కడకూడా నున్నగా చెక్కిన ఏరటి రాళ్ళు, వాటిమీద అస్పష్షమైన ఏవో బొమ్మలు = ఎండ, వాన, చలి, వాటి సోయగాన్ని తినేయగా మిగిలిన రాతిబొమ్మలు ..,
కీఇలా రండ రాగ
చటుక్కున తను ముందుకు చూళాడు. (పక్కకు చూళాడు. తానూ నారాయణా తప్ప ఎవరూ లేరు.
“మీరూ విన్నారుగా ఆపిలుపు? అన్నాడు జగన్నాధం,
క్‌! 5
““ఎవరది?”* అన్నాడతను.
“'మాదాం।; మనలాగానే యింకవరనాా యిక.డీకొచీ+ ఉండొదము+? పదండి* అన్నాడు నారాయణ |; ల శ ౧ ఎ
ఎవరో బలంగా లాగుతున్నట్టుగా ముందు కెళ్ళాడతను,. ఎడమచేతి వేపున ఆకాళంలోకి ఎగబాకిన పచ్చదనం, _ కుడివేపున ఎండకు మెరిసే ఎలరని ఇసక ___ ఆమధ్య అడవిగడితో నిండిపోయిన బాట మీదుగా తొంగిచూళో డతను, క్‌
కలలో కూడా అనుకోని సంఘటన, ఆఆఅడవి మధ్యలో మల్లంపల్లి సోమ శేఖరశర్మగారుంటారని తాను. యెలా అనుకొంటాడు ? అయిదా రేళ్ళ (కిందట తాను శర్మగారిని మ దాసులో కలుసుకొన్నాడు,
5/[-2
ప్రశ
కఅహభూననే మహర్షిని గురించి శర్మగారు. అప్పుడు పరిళోధన చేస్తున్నారు. మూడు నాలుగు రోజులపాటు, తిరువళ్ళిక్కేణీలోని వారీ యింట్లో ఉన్నాడు తను. అప్పుడే వేటూరి (పభాకరళాస్త్రగారినీ చూళాడు.
తను బితుకుబితుగా శర్మగారి దగ్గర కెళ్ళాడు. వారో క్షణం చూసి, సన్నగా నవ్వారు, నవ్వినప్పుడు శర్మగారి మీసాలు, వఏిచ్నితంగా కదిలాయి,
వారిచుట్టూ. నలుగురైదుగురున్నారు. ఇదరు యుఫరలు, మరో ఇద్దరు కుురాళ్ళు, యింకో మోటుమనిషి. బహుళా తోవ చూపించడాని కొచ్చినవాడై వుండాలి.
ఆ తరువాత ౪” అన్నదా అమ్మాయి. శర్మగారు తనను కూర్చోమన్నారు. తనక్కడి కెందుకొచ్చిందీ సం్యగహంగా చెప్పారు.
“ర్యద్రమదేవి తదనంతరం. తెలుగుసా_మాజ్యం విచ్చిన్న మెంది. విశ్వాసప్యాతులెన దండనాయకులు ఆ యుద్ధం లో (పాణాల కోల్చో యారు, మిగిలినవారు చెల్లాచదరయ్యారు. అలా అయినవారిలో మాతప్ప నాయకుడు. దక్షిణ_పాంతానికి వచ్చాడు. అతనివెంట అయిదారువందల పరినారం కూడా ఉంది. వారందరూ కలిసి చిన్న రాజ్యాన్ని నెల క"ల్పారు. సుమారు అరవెసంవత్సరాలపాటు మాతప్పనాయకుడు, ఆ చిన్న రాజ్యాన్ని ఏకచ్చతంగా పరిపాలించాడు. ఈవిషయాలన్నీ నాకు శాసనాలద్వారా తెలిశాయి, మాతపస్పనాయకుని జీషితచర్మత [వాయా లని చాలాకాలంనుండీ అనుకొంటున్నాను. నా ఊహ్మపకారం మాతస్వ నసనయకుని రాజ్యం, యీ[పొంతం లో ఉండాలి అదీగాక __-శరభాచార్యు లనే కవితను (వాసిన “మయ(బహ్మ్మచఛర్షితిమనే కావ్యాన్ని మౌాతప్వూ నాయకునికి కృతి నిగ్బాడు. అవతారికలో మాతపస్పనాయకుని వంశ వృక్షన్ని వర్హించాడు. శరిభాచార్యులవారి కృతి. తంజావూరులోని సరస్వతీమహల్‌ పుస్తక భాండాగారంలో ఉంది... వేటూరి (త భాకరళాస్త్రి గారి వాదన పకారం___శరభాచార్యులు ఈ్మ్కపాంతానికి చెందిన కవి,
ఈ యింటిపేరు గలవోరు, యీపరిసర (గ్రామాల్లో చాలామంది ఉన్నారు. మాతపస్పనాయకుని చర్విత వ్యాయడానికి ముందుగా తగిన నోట్స్‌ తీసుకుందామని నేను బయలుదేరాను. ఇదీగో ___ వీళ్ళు నావెంట
ఈ“ ఈనడిని మయిీరాక్షి అంటాడు ఇదే మాతప్పు నాయకుని కోట. ఈనదినుండి కోటలోవకి నీరు సవీఫరా అవుతూపులడేది. ఐదువేల అశ్వకదిళరి, మూడువేఃమంది ధనుర్తారులూ, నూటఇరవె ఏనుగులూ, నాయనికుండేవి. పడిపోయిన మండపంలో, ఠుదమదేవి ఏ్యగహం ఉండేడి. అదంతా కథల మెపోగా, ఆమే శిరో వేషం చెక్కిన భాగం మాతం గులివెంద పొదల్లో కనిపించింది. దానిని బట్టి ఆమె విిగహం మండపంలో ఉండేదిని భావించాను. ఆరోజుల్లో అంత న్య్వామిభ కి ఉండేది వారికి* అన్నారు శర్మగారు.
తన కోరికమీద ఆభవనమంతా మరోసారి తిరగాడాయన, ఆంతా రాతికటడ మే. ఎక్కడా పినరంత సందులేదు. ఆయుధాగారం, అశ్య్వాశాల, ఎనుగుళాల, దండనాయకులవిడిడి, సభాభవనం, ఆపెన పెదగవాక్షం, ఆ వెనుక ఉండేదంతా = అంతఃపురమన్నారు శర్యాగారు. ” ముఖ్యమైన చర్చలు జరిగే రోజున, అంతఃప్పరస్తీలు జఆవాతాయనం వెనుకినుండీ సభాకార్య(కమాలను చూస్తూవుండేవారట. ఒక పెద రాతితొకైను చూపిం చారు శర్మగారు. అది మహారాణి అక్క మాందాదేవిగారు న్వానంబ సే స్టలమన్నారు. దాని పక్కనే ఉన్న పెదజాగామీద పైకప్పు కూలిపో యింది. బహా్కాండ మైన రాగి చెద్డొకటి ఆ(వాంతాన్ని ఆ(కఘంచేసు కొన్నది.
“ఇదీ అలంకారగృహం. కావచ్చును. ఆ పక్కనే ఉన్నద శయనాగారిం. అందులోంచి చూసే, మయూరాక్షినది కినిపీసుంది. గోడల కున్న ఈ కంతలు గాలిరావడానికి కాదు. దూరాన ఉన్న రాజోద్యోగుల నుండి సమాచారం అందుకో వడానీకి కూడా ఉపయోగపడేవి. కాగడాలను ఒక నిర్రితమెన నాంకేతిక పద్దతిలో కదిలించడంద్వాఠా. ఎప్పటి సమా
ణి కా రి
చారం అప్పుడు మాతప్ప్పునాయని వారికి అందించుదుండేవారు రాజోదో్యో గులు. అనాటి _పభుప్తులు అంత జ్యాగ తగా ఉం డేవారిన్న మాట,” శర్మగారి కళ్ళు నీటితో నిండిపోయాయి, కనువ్విక్క-డి కెందుకొచ్చావ్‌ నాయనాః;'* అన్నారు శర్మగారు ఉ త్తరీయంతో కన్నులొత్తుక౦టూ, ఒక్క నారి మళ్ళీ మామూలు సపంచంలోకి సచ్చాడు తను. నారాయణకేసి చూశాడు. అతను చాలా చిరాగా కసిపించాడు.. తనేదో అనటోతున్నాడు, కౌముది తనవె ప్ప చూసింది. ఆమె కళ్ళు అప్పటికి ఆమెపేరు *కౌముది అని కూడా తనకు తెలీదు. ఆపేరు తెలుసుకొన్నస్పటి సంఘటన తను జీవితంతో మరిచిసో బేడు, సోమశెఖరశర్మగారిని చూస్తే, మూర్రీభవించిన ఆం ్రధత్వం ఉట్రిపడుతూ ఉంటుంది. వారినుండి చాలా విషయాలు తెలుసుకొన్నాడు. అరమరికలు లేకుండా ఆడిగినవాటన్నింటికీ చాలా వోపిగ్గా, పసిప్టల్రలకు తండి చెప్పినంత ఆప్యాయంగానూ చెప్పాడు. అఆనాటివారి దుసులెలా ఉన్నాయా, ఈనొాడూ అలానే ఉన్నాయి, కాకపో శే కళ్ళజోడు అద్దాలు మ్మాత ౦ మారాయి, ఛతకోటి. దురహం౦ంకారాలతో, కుళ్ళుతో , అసూయతో, కాపీనంతో, దొష్యంతో నిండిపోయి లుకలుక లాడిపోళతున్న ఈలోకం౦టో, శర్మగారి వంటి స్పనీతుడు జన్మించడమే ఒక ఆశ్చర్యం; ఆ దరిమలా ఆయన సాధించినఘన విజయాలు. అంతకన్నా ఆళ్చర్యకర మెనవి. మూగ పోయిన రాళ్ళచేత, చర్నితను పలికించారు. అరిగిపోయి చిలుంవట్టిన నాణాలచేత అంధుల వె భోగాలను కీ ర్తింపచేశారు. కానట వీసట గీత ల్లోంచి అమృతవాణిని ఆవిరృవింపచేశారు. మ్మల్టంప ల్లివారు లేకపోతే ఎంత చరిత మనకు దక్కకుండా పోయేదో ఊహించడమే కష్టం. దేశానికి కొత్తగా స్వాతం్యత్యం లభించిన రోజులవి. ఆవాల గోపాలమూ ఆ ఉత్సాహంతో ఉఊగిసలాడిపోతున్న కాలమది. అప్పు
సగ
డతను డినప[తికలో పనిదేసున్నాడు. విసృత గర్భంలో కలిసిపోయిన ఆంధుల చరితను _తవ్వితీసి పారకులకంది పే, వావుంటుందని తశే సూచించాడు. ఎవూహన వున్నాడో గానీ సంపొదకునికి ఆ సూచన నచ్చింది తననే ఆపని చూడమన్నాడాయన. అప్పుడే తను శర్మగారి౨ి కలుసుకొన్నాడు. అక్క-డే వేటూరి (పభాకరళాస్త్రిగారినీ. కోరాడ రామకృష్ణయ్య గా రిని చూళొడు.
ఎంత అద్బుతమయిన రోజులవి.
శర్కగారికి ఆచోటునుండి కిదలాలని లేదు. ఆక్క_డి వాతావర ణంలో ఆయన లీసమైపోయారు. గతించిన అనాటి వై భవాన్నింతా ఆయన చూడగలుగుతున్నారు. చూసి తన్మయత్వం చెందగలుగు తున్నారు. ఆయన అనుభూతుల ఛాయలక్క్కూడా పోలేని చుస్తూవున్న వారు, ఏదో జంతు. పదర్శనశాలను చూస్తున్నట్లు మాతచు మాడ గలిగారు.
శర్మగారి కార్యకమం (పకొరం మధ్యా హ్నుంచాటిన తరువాత అక్కడికి మూడునాలుగు మైళ్ళ దూరంలో ఉన్న మరో దేవాలయినికి వెళ్ళాలి. మహారాజుగారు (పతిలోజూ అఆంతదూరమూ వెళ్ళి న్వామవారిని "సవించి మరీ వచ్చేవారట.
““మళ్ళీ తమ దర్శనం చేసుకొంటాను” అన్నాడు తను, శర్మ గారి బయలుదేరుతుంటే,
ఆయన నడుస్తుంకే ఆ నడకతోనే అయిష్టతను చూడగలిగాడు, తను. అలా, అలా వాగును దాటి అవత లివొ డైక్సి చెట్టమరుగుకు వెళ్ళిపోయారు అంతా;
“ఎవరండీ ఈయన = ”' అన్నాడు నారాయణ,
అంతవరకూ తనను ఆవరించిన పపితవాతావరణమంతా విడిచి వోయినట్లనిపించింది. ఏదో ఆనూహ్య మైన సుందర సీమనుండి, ఒకే వొక్క క్షణంలో మురుగుగుంటలోనికి దొరిపడిగట్టయింది జగన్నా ధానికి,
లీరి
““ఇదండి యిక్కడి అడవి, ఏవో చిన్నవీ చితకవీతస్ప మనమను కొన్న పద్దతిలో కావాలంటే కలప దొరకరు .. యిపీ పెద్రవెస్లేః. పెద్ద పెద్ద దూలాలూ, _స్తంభాలూ, మొకరాలూ తేలేమాట నిజమేననుకోండి. కొనీ నేను చెప్పింది ఉన్నది చూళారా = అబ్బో, అబ్బో _ దానికి దీనికీ సావత్యమే లేదు ,. జది కూడా చూద్దామంటారా 7)
సారాయణ ఈ ధోరణిలో వాగేస్తున్నాడు.
తనకు తల చిటచిటలాడిపోతున్నది. నారాయణను వొదిలించు కొసూ లేడు. వెంట ఉంచుకుని భరించనూ లేడు. తనిప్తుడు ఏదోవొకిటి చేయాలి లేకపోతే నారాయణ ఊరుకోడు, తనను అదేదో _ ఆ దిక్కు మాలిన కారడవిలోకి లాక్కుపోతాడు, అక్కడీ చెట్లూ, చేమలూ, చూపుతాడు, వాటి ఎత్తూ, లావూ, ఏకరువు పెడతాడు, అవి ఎంతకు గిగతాయౌా, అసలు మార్కెట్‌ వలువ ఎంత ఉన్నదో, అమాంబాపతు ఖర్చులన్నీ పోను ఎస్నివల లాభం మిగులుతుందో చెబుతాడు: నిజంగా యివన్నీ తనకవసరిం. తనీ పాడుబడిన భవనంకోసం వచ్చాడు గతించి పోయిన చర్విత, ఈ +శిధిలాలలో అట్టడుగున ఎక్కడో పడింది. దాన్ని తను తెలునుకో వాలి
కాసీ కఃపీడను ___ నారాయణను __ యెలా పదిలించుకో వడం ? అతని అవసరం యింతవరకే | ఇక ముందటి కార్య కమానికి నారాయణ ఏవిధంగానూ, సాయపడడు. కాకపోగా ఆతనున్నంతకాలమూ తను సిమితంగా ఏపనీ చేసుకో లేడు కూడా
ఏమిచేయడానికీ పాలుపోని స్రితిలో, కౌముది పక్కగా ఉన్న రొయిమీద కూచుని కనిపించింది,
ఓక్షణం ఆలా చూసి, తను కొయ్యదారిపోయాడు, కౌముది ఎందుకున్నట్లు ? వారితో ఎందుకు పోయింది కాదు? శర్మగారు వెళ్ళిపోయిన సంగకి ఆమెకు తెలిడా ? లేక వారందరూ తిరిగి యిక్కుడకు వనారా జ
కౌముది ఓసారి గడియారంకేసి చూసుకుని సన్నగా నిట్టూర్చింది
బారుగా నేలమీడికి జీరాడుతున్న పమికెను సర్దుకొని భుజాలనిండు.గా కప్వుక్‌న్నది.
““మావాళ్ళింకా రాలేదు.__బహుళా మరోగంట, రెండుగంటల్లో రావస్ను* అన్నది కౌముది,
నారాయణ కీఎవరమ్మా వారు ఇ" అన్నాడు కొ సంత విసుగూ వెటకొరమూ కలగలిపి,
రామకృష్ణయ్యగారు, మానాన్నా, నేనూ పొద్దున్నే వచ్చాం ... ఆపక్క-నేదో పల్లం ఉందిటగా, ఆ అడవిని చూనాసామని నాన్న, మ్హేనేజరు వెళ్ళారు” అన్నది కౌముది.
నారాయణ ముఖం క్షణంలో మారిపోయింది, వెంటనే భృత్యు డిలా మారిపోయాడు. ఆమె దగరగా వెళ్ళాడు,
“ఇంకో నయం, ఇప్పటితై నా చెప్పారు. లేకపోతే యాదగిరి రొవుగారు నన్ను నిలువున చీల్చివుందేవారు. అమ్మో, అమో్మో"ఎంత గండం గచింది తల్లీ యివ్వాళ నాకు । పొదుకే లేచి ఎవరి ముఖం చూళశానోగానీ మాగొష్పరోజులెండి'' అన్నాడు నారాయణ,
తనేమీ అనలేదు. చూస్తుస్నది, ఆవిడ పెదవులు, వస్తున్న నవ్వును ఆపడానికి పెద్దగా
*రామకృష్ణయ్యగారం పే. ఈ పరగణా మొత్తానికి పెదచెయ్యండి బొబూ|। ఆయనగారు అడవిలోకి వసున్నారంపే మాదర్శిదిం తీరి పోయిందన్నమాళకే , మా పెద్దబుద్దిలెండి వోరిడి [! రాతి మీరనా తల్లీ వచ్చిందీ । ఎవరో వచ్చారని చెప్పారుగానీ నాన్నగారిని అనుకొ లేది మా = షిమ్మల్ని గురించి నాన్నగారు చాలా చాలా చెబుతారు. మీరంటే డాబు గారికి ఎంత (_పేమో చెప్పలేను; యింతదూరం...మిమ్యల్ని నడిపీంచారా ఆయన 1। కాకితో కబురుచేసే మనుషుల్ని పిలిపించేవాడిని గదా; ఎపుటిమ్మా ఈపనులు 2”
0
కౌముది కళ్లు చిలిపిగా నవ్వాయి,
సరే నారాయణగారూ |; మళ్ళా (ప త్యేకంగా మనం ఆఅడీపంతా తిరగనవసరంలేదు । మాబావగారికి ఈ రామక్కపష్రయ్యగారు బాగా తెలుసు, వాళ్ళిదరూ కలిసి చదువకొన్నారు కూడా. నేను వీళ్ళతోబాటు కలిపి వనాను ' అన్నాడు జగన్నాధం.
““అుల్రాగే బాబూ । అందరం కలిసీ పోదాం. యింతలో తొందరే ముంది గనక 1* అన్నాడు నారాయణ,
తన గుండె గుభేలుమన్నది. ఏదో విధంగా ఈనారాయణగాడిని వొదిలించుకొందామని తననుకొన్నాడు. ఇతగాడు వొదిలపోతే ఆ రామకృష్ణయ్యో, భీమకృష్ణయ్యో వొడి మానాన వాడు చెట్లను 'వెదుక్కొాంటూ వెళ్ళిపోతాడు. పని చూచుకొంటాడు, కాసీ, ఈ నారాయణ వొదిలేటులేడుగదా చచ్చి.
అదృష్టవశాత్తూ కౌముది మరోమాటన్నది. అందరమూ యిక్కడే ఉండడంవల్ల లాభం లేదనీ, ముందుగా ఎవరో వొకరు వెళ్ళి యింత తిండీ తిప్పలూ ఏడ్న్పటు చేయడం అవసరమనీ అన్నదావిడ.
"*జదయమనంగా ఏదో యింత ఆదరాబాదరా నోటకుక్కుకొని బయలుదేరాం. నాకేమో ఆకలి మండిపోతున్నది. దయచేసి మీర౭ళ్ళండి. మాకింత భోజనం ఏర్వాటు చేయించండి...నాన్నగారు వసే సరే సరి। లేదా నేనూ, వీరూ కలిసివసాం” అని ఓనిమిషంపాటు ఆగి, *6ద్రోన్ల నాకు గుర్తుంది__ఏమండీ మనం బంగళ్‌ొకు వెళ్ళ్గలేమంటారా ఇ ఆంది కొ ముది,
“ఓ నిరభ్యంతరంగా” అవ్నాడతను,.
నారాయణ లేచాడు. కొముదికి అతిభ కితో నమన్కారం చేళాడు. తనకూ నమస్కరించాడు ఏకారణంచేతనైనా, రామక్కృ షయ్యగారు కలుసుకోవడం పడకపోతే ఊళ్ళోకి యెలా రావలసింది, కొండగు రులు చెప్పాడు. ఇసకలో కూరుకుపోతున్న పాదాలను బలవంతంగా పెకలించు కొని పెద్దపెద్ద అంగలు వేసుకొంటూ వెళ్ళిపోయాడు.
ట్రీ]
సారాయణ ఫొదలలో కలిసిపోయాక, దేుదో ఇం దజాలం ముగిసినట్ట నిపించింది. తనకు. తోలోపల సన్నని భయంతోకూడిన సంతోషమూ కలిగింది,
పురుగులు చేసే. చప్పుడు, ఏ అశ్హాతవ్య కుళో తమను చూసి గుసగుసలాడుకొంటున్నట్లుగా ఉంది. ఎక్కడినుండో రకరకాల అడవి పూల వాసన, పరినరాలను పలకరించి తిరిగి అడవిలోకి వెళ్ళిపోకున్నది. చుటూరా అకుపచ్చని. అరిణ్యం 1 'నెతిమీద సీలాలు కిరిగిపోసిన ఆకాశం ।; ఆమూలన ఓమబ్చు తునక. దూరంగా పొదలు కదిలిన ఛప్పుడు, ఓకొమ్మమిదనుండి మరోకొమ్మ మీడిక్‌ సునాయాసంగా దూకే డెడతలు. గాలిపాటకు “ఓి అంటూ తలబూపే వృతశిఖరాలు. [కింద నేమో-__కదిలే నీడలు _ వాటి మధ్య తను ___ తన కల్లంత దూనంలో కైముది,*%
అది భయంకొాదు. నంతోషం,. అనుమానం, ఉద్వేగం, తృ స్త్‌. ఆశ్చర్యం, క్‌ లగలీసిపోయిన పిచ్చితావస్త,
కౌముది బేచివిలుచుంది. బద్ధకంగా వొళ్ళు విరళుచుకొంది, గడీ యౌారంకేసి చూసుకొంది, అనవసరంగా ఆవులించింది. ఆవులిసున్న ప్పుడు నోటికి కుడేచేతిని అడుగా ఉంచుకొంది, సన్నని నీలపుగాజులు ఎండపడి తళుక్కుమని మెరిశాయి.
“మీనాన్నగారు వొస్తున్నట్లు లేదు ... చాలా దూరంగా పోలా మన్నారా?” అన్నడు తను,
“అదీ చెప్పలేదు ... ఆసలాయన యిలాంటి విషయాలు మాతో చెప్పడు. మేమూ అడగం. ఆయనంజకే మాకు అమిత చనువు, అమిత ఖయం కూడా'”' అన్నది కౌముది. ఓనారి కళ్ళు మూసుకొని సన్నగానవ్ని “ఇదేదో మీకు గొడవగా ఉంటుందనుకొంటాను. నిజంగా చెప్పాలంహే- సాకూ. అయోమయంగానే ఉంటుందండీ।; నాకి న్నేక్ఞాచ్చాయి గదా; ఈనాటికీ నేను అన్నం తిన్నానో లేదో, పొట్టపట్టుకొని చూన్తాడు. అన్నం తినేప్పుడు గుజ్జుతీసి, స్వయంగా నానోటికందిస్తాడు. మళ్ళా ఏదన్నా మేం అస్నామనుకోండి నా భగ్గున ఇంతెత్తున మందడిపడతాడు .౨౨* ”*
6/1-2
జ్స్తి
గాలికి చెదరిన వెంటటుక ల్ని గోటితో దువ్వి పాయల్లోొకి పొది వంది కొముది,
“అసలీ _పయాణం నాకిష్టంలేదు. నాన్నే బలవంతం చేశాడు. అదీగాక నేనూ అడపివని గురించి చదవడమే తప్ప, చూడలేదు. సరదాగా ఉంటు౦దిగదాని వచ్చాను” అన్నది కౌముది, _
బావోలేదా?' అన్నాడతను,
“ఇప్పుడు బోవుందనుకోండి” అన్నదావిడ నవ్వుతూ ,
కీఇప్పుడు*ే అన్న మాటను కాస్తంత సొక్కి అన్నదేమా నని పీంచింది తనకు,
““ఆద్పున్సుగాపీ ,.. * అని ఓకతణమాగి నవ్వింది ౪.*** మీ బావగారిపేరేమటో చెప్పారుకాదు.'
““కామాతయ్య;'”
**వూనాన్నగారి "స్నేహితులు చాలామంది నొకు తెలుసు. ఒక్క మిబావ కొామాక్షయ్యగా రే తెలీదు. నాన్నకూడా ఆ పే రప్వుడూ అన్న జ్రాపకం౦ నాకు లేదు ... పోనీండి _- ఏదోవిధంగా నారాయణను వొది లించుకొన్నాం. నాభయషుమటంటపే = ఆ నారాయణ సగందూరంనుండే తిరిగొచ్చేనాడేమో నని.”
““వనాడంటారా ౩ రఠాడనుకొంటాను, ..* అన్నాడతను.
కౌముదీ నేలమీద కాళ్ళు బారజాపి కూచుస్నది. ౩ండుచేతులూ వెనక్కు జారవేసింది. గాలికి కాళ్ళదాకా ఉన్న ఉల్లిపొర చీర గుమ్మ టంలా లేచిపడుతుంపే కాళ్ళు మెలిక వేసి చీరబేవకుంగా అదిమిపట్టింది.
“ఆంఖే * ఏమూలనో మీకు ఆభయం ఉన్నదన్న మాట;
“దేదు** అన్నాడతను.
“బుకాయించకండి. వసాడన్న అనుమానం = ఎవరు? నారాయణ _-- మీకూ ఉంది. ఉంది గనకనే *వసాడంటారా?' అని నన్నడిగి నాచేత “రాడు అనిసించుకుందామని మీ అభ్నిపాయం. అతను మళ్ళా ఈ చాయ లకు రాకపోత్రేనే బాగుండునని మీకూ లోపల ఉంది. కీరాడనుకొంటాను
శ్‌ అని మీరనడంలోనే అతను రాకుండా ఉండాలన్న కోర్క_కూడా దాగొని దేవాంతకరాబు।
“పోయినవాడు తిరిగొనాడనుకోవడమే పొరదాటు” అన్నాడు తను,
“అడి పొరబాటు కోదు ,., ఉండండి. నామాట పూ ర్రిచేయ సియ్యండిీ మరి. నేను రామకృష్ణయ్యగారమ్మాయిన్‌,. రామకృష్ణయ్యగా రు వీరికి బాగానే కొవలసిన మనిషి. వచ్చినప్పుడల్లా బొతులకు టొతులు అందించే చునిషి। యిక్కడ వొంటరిగా ఉన్నాను. నిజంగా వొక్కదాన్నే ఉంటే ఆసలు రాకపోనేమో కూడా! కొనీ మీరొక రున్నారాయ ... ఫోనీ నారాయణగారు మీకు ఛాలాకాలంనుండి తెలునా?'* అన్నది కౌముది,
“1 లేదు, అంతా కలిస్‌ ఇరివె నాలుగుగంటలు కాళదు
*మరింకేంఇబె అన్నది కౌముది సుతారంగా కాఖ్ళువూప్పతూ,. “పోనీ మీరన్నా చాలాకాలంగా తేలిసినవాళ్ళయితే మీమీద సమ్మక౦కొద్దీ విడిచి పెట్ట పోయాడనుకో వచ్చును. అదీకా దే మీరదన్నా అఘాయిత్యానీకి పాల్పడ్డారనుకోండి, నేను చేయగలిగిందేముంది. చెప్పండి ? ... నిజాని కేమి లేదు .,4 ఐతే యిదంతా మిరన్నట్టుగా కేవలమూ ఊహించుకొని భయపడ్డ మేననుకోండి + యిదంతా యిలా యిలా జరుగుతుందని కాదు, జరగడానికీ అవకాశం ఉన్నదా లేదా, అనే నేనంటూ౦ట.
తనకెందుకో భయం వేసింది. నెత్తురులో ఏదో మార్పు వస్తున్నట్లు తోచింది. మసక మబ్బులోంచి ఏదో బొమ్మ అస్పష్టంగా రూపం కడు తున్నట్లు తోచింది.
“మీరిలాగనే ఎందుకనుకున్నారు?”
ఎందుకనుకున్నదో కౌముది చెప్పలేదు. కాళ్ళు ముడుచుకొని 'వెనకానించిన చేతులు తీసింది, ఆరచేతుల కంటిన గడిపరకల్ని దులుప్పు కుంది. గడి వొత్తుకుపోయినచోట్ల చర్మం ఎరగా కమిలిపోయింది,
“కమావాళ్ళింకా రాలేదు, వచ్చే జాడకూడా కనిపించలేదు. ఈలోగా ఓనారి ఆలా చుట్టూ తిరిగిచూదామా?” అన్నది కౌముది,
“ఒక్రవేళ వసారేమూ మరి; ఈఅడవిలో పోయిన దోవనే తిరిగి రావాలన్న దేమి లేదు.” అన్నాడు తను,
'“క రెక్స్‌ నాభయం కూడా అదే; విొళ్లొచ్చేలోగానే మనం చూడ వలసీనవన్నీ చూసుకొంటే వారితో చక్కా వెళ్ళిపోవచ్చు. తీరా మావాష్ల బుడుంగుమని వచ్చారనుకోండి, అప్పుడు మనం: చూడ్డమూ పడదు, అందుకు వాళ్ళు అవకాశమూ యివ్వరు, ఆతరువాత “అయ్యో, బంగారం. లాంటి అవకాశం పోగొటుకున్నా మ" అని గుండెలు బాదుకొన్నా లాభం లదు. నేనన్నమాట నిజమేనంటారా? - అన్నది కొముధి అడోలాగా తనలోకి చూన్తూ.
తను నిజమనీ. అనలేదు, అబద్ధమని ఆంతకన్నా అనలదు. ఆస లేమనడాసకై నా మెదడు పనిచేయడం లెదు, కౌముది తనను =టో లాక్కు పోతున్నదన్న అనుమానం రానురాను దృఢ మౌతున్నది.
ఏదై తే అదే అవుతుందని తను ముందు నడిచాడు. తనవెనుక కౌముది బయల్రేరింది. అడ్డదిడ్డంగా "పెరిగి వోయిన చెట్లను, కీ సరబాసరగా అల్లుకు పోయిన అడవితీగెలనూ, తప్పించుకు. ముందుకుపోవడం, (పళ యూంతకంగా ఉన్నది. (బహా్మాండ మైన రాతిగోడలు న్మెరిలు విచ్చి ఉన్న (పదేశం, నాలుగువై పులా రాతి స్తంభాలు, వాటిమీడి వే గొర్చును, రాతిదూలాలు రెండు విరిగి లోతట్టుగా పడిపోయి ఉన్నాయి. దానికీ అటూ యిటూ రెండు పెద్ద గదులు ___ ఒకదానికి సగంకన్వు మాతం ఉన్నది, రండువేస్పల గోడలూ కూలీపోయాయి.
“అన్నటు = మీ రడీగిందానికీ సమాధానం చెప్పనేలేదు*' అన్నది కౌముది గోడను అనుకొని నిలబడుతూ... చేతులు కుచ్చిళ్ళను అటూ
తనడిగిందేమిటో స్ఫురించలేదు జగన్నాథానికి,
“జఇందాక” అంటూ (పారలభించింది కౌముది, + నేనేదో, ఏదో, జరిగే అవకాశమున్నదని అన్నాను. *అలా జరుగుతుందనీ ఎందు కసుకోవా'లన్న అర్హంవచ్చేలా మీరన్నారు.. ఎందు కనుకోవలసివచ్చిం
గేప్‌ దంటే.__ నొారాయణను వీలయినంత తొందరలో పదిలించుకొందామన్న తహతహలో మీ రున్నారు. అందుకని, మీ బావహ, మా నాన్నకూ మంచి స్నేహమున్నదన్నారి వారిద్దరూ కలిసి చదువుకొన్నారన్నారు, మీరా ముక్క అనకపోయినట్లయి తే అసలు నా కేఅనుమానమూ కలిగేది కాదు. ..అక్క డే మీరు దొరికిపోయారు.”
“కామాక్షయ్య అనేవాడు రామకృష్ణయ్యతో కలిసి చదువుకో గూడదా ౪)”
“కావచ్చు. కానీ ఈరామకృష్తయ్యతో చదువుకోవడానికి లేదు... అదే ... కారణం చెప్పబోతున్నాను మానాన్న చిన్నతనంలో చదువుకో లేదు. ఆయన చాలా పేదరికంలో పుట్టాడు . అడ్డమైన పనీచేసి పొట్టగటుఎు కొన్నాడు తనలాంటి వాళ్ళను కలుపుకొని చిన్నగా వ్యావారం చళాడు, రెండుచేతులా సంపాదించి పోళాడు. ఇప్పటికీ సంపాదిస్తన్నాడు, మీరు నమ్య్మరమోగానీ = ఈనాటికీ మానాన్నకు అంకెల్ని కూడటం, హెచ్చ వేయడం, తీసివేయడం, భాగారించడమూ తప్ప మరోటి రాదు. ఆయన బాగా చచవలీడు, బాగా రాయలేడు, సంతకంమా[త౦ చేరాడు. మెదేడో ఆయసా మీబావా కిలిసి చదువకొన్నారని డబాయించి నారాయణను పంపించితే, మరి నాకేదో అనుమానం కలిగిందంటే తప్పేముంది?”
““మాటవరుసకు, మీరె నాస్టితిలో ఉన్నారనుకోండి, నేనే మ సితిలో ఉన్నాననుకోండి. ఇప్పుడు మిరు చెప్పినట్లుగానే, నేనూ ఎదురుగా ఉన్న వొక్కమనిషిని ఏదో మిషపెట్టి అవతలకు పంసింవా ననుకోండి ; ఆవఎవ్వుడు మీ డమనుకొంటారు ? ఏదో వొంజపవని చేయవానికే యిత నిలాచేశా డనుకోరా ? ... ఒకదేళ మీ రలా అనుకొన్నా అనుకోక పోయినా యిస్పృుడు నేను మాతం ...”
కౌముది మాట పూర్తిచేయనేవేదు. ఆగి తనను నిలువునాచూసింది ఆమె పెదవులు సన్నగా వొణుకుతున్నాయి. కళ్ళలోకి నెత్తురు జీర లొచ్చాయి. మునిగాళ్ళమీద నిలబడి ముందుకు కొద్రిగా వొంగింది.
కీన్దేన్సే మీసితిలో ఉం'పే ఇప్పుటికే మమ్మల్ని చీల్చుకుని లత
గీర
కసిగా రాతిని తన్ని గిరుక్కున వెనక్కు తిరిగింది కొముది, మరుక్షణంలో బారెడు కిందుగా ఉన్న రాతిమీదికి దూకి ఉండేది, తను ఛటుక్కున ఆమె భుజాలు పట్టుకొని ఆపాడు. కౌముది శరీరం నులి వెచ్చగా, మెతగా, తగిలింది. పొట్టమీదికి వేళ్ళు జరిపి తనవెపు తిప్పు కొన్నాడు. ఆమెను నిలువునా కౌగలించుకొన్నాడు, అద్నుకొన్నాడు, హత్తుకొన్నాడు. ఎముకలు విరిగిపోయలాగా . బతుల్లో బిగించాడు: కసిగా ఆమె పెదవులకోసం వెదికాడు, నూసుకుపోయిన ఆమె కళ్ళను, "పెద వులతో తెరిచాడు. ఆకళ్ళలో తన _పతిబింబాన్ని చూసుకొని వె రతి పోయాడు,
“నువ్వు *** నువ్వు ,.. ”' అని మెల్లగా గొణిగాడు.
అంతవరకే తనకు జాపక౦।
ఆ తరువాత కౌముది ఏమయిందో, తనేమభ్యూడో, అప్పడు తను అనుభవించింది సుఖమా, ఆనందమో, కొక మరేమటో, తను చెప్పుకో లీడు. ఆ శధిలా లమధ్య, అడవిపూల పరిమళాలు, చుట్టూ ముసురు కొంటుంపే, ఆలానే కలకాలం ఉండిపోవా లనిపించింది. ఆతకణం౦ .__ ఆ వొకేవొక్కక్షణం - అలాగే నిలిచిపోయి, మగిలిన కాలమంతా కరిగి పోవే ఎంత బావుండును;
ఎప్పటికో, ఈలోకంలోకి వచ్చింది;
కౌముది కళ్ళు, పులికిళ్ళలా మిలమిలలాడుతున్నాయి, నుదుటిమిది సన్నని గిరల్లొ చెమటమెరుపు, ముక్కుపుటాలు ఉబికించి, సన్నగా రొప్పుతున్నది. కిందిపెదవి, ఎడమవేప్పగా చీరి ___ సన్నని నెత్తురు
చిన్నగా నవ్వి, అంతకన్నా సన్నగా నిట్టూర్చి, లేవబోయింది కౌముది. చేయి. బొ త్తికడుపుమీదుగా వేస్‌, తనే లేవకుండా ఆపాడు. ఏదో గొప్పనిధి తలవనితలంపుగా దొరికినప్పుడు, దాన్ని దాచుకోడానికి దరిదుడుపడే ఆబలాంటి లతమణం౦ జగన్నాధంలో తొంగిచూచింది
ఓ. పవీనురుతో లేచింది కౌముది.
ఆ ఉదుటుకు, అ న్లంతదూరంలోకి జారిపడ్డాడు జగన్నాధం, సిగ్గు
ద్తీ/ పడి లేచినుంచున్నాడు. వొంటికి అంటుకొన్న గడ్తిపరకల్ని, దుమ్మునూ ధులుపుకొన్నాడు.
“పాపాన్ని దులిపేసుకొన్నట్టు __- *"' అన్నది కౌముది.
తనేదో ఆందామనుకొన్నాడు. కొనీ అనలేదు, అనలేకపోయాడు,
“మి నాన్నగారింకా వసున్నటు లేదుగదూః౯ళి అన్నాడు జగ న్నాధం, చుట్టూవున్న అడవిలోకి, గుచ్చిగుచ్చి చూస్తూ.
“స్పీమాటడుగుతాను, నిజం. చెబుతారా?” అన్నది కౌముది. చీరుకు పోయిన కిందిపెదవిని, నాలుకతో తడుపుకొంటూ,
“నేను నిజం చెబుతానన్న నమ్మకం నీకు లేదా ?* అని. ఎదురు [పళ్న వేశాడు జగన్నాధం ।
““అడి సరైన జవాబు కొదు. మనుషుల తాలూకు మంచితనం పాలమీద మీగడలా, తేలి, తెటకట్టి ఉండదు. సంవత్సరాల కొర్పి కలిసి మెలసి ఉన్నా* మనుషుల అసలుస్వరూపా లేమిటో తెలుసుకోలేం ___ నేనెందుకిదంతా వాగుతున్నానంటే, ఏమ్మాతం అవకాశం దొరికినా, మీరు నిజంచెప్పడం మానేయడానికి జంకరని నాకి ప్పుడు గటిగా తేరి ఫోయింది, సరిగ్గా ఆవిషయం తేల్చుకోవడానికే, నేనా (పఫశ్న పేళాను”
అసలావిడడిగిన (పశ్న ఏమిటో కూడా, జగన్నాధం, మరిచి
ర్ట ద్రి పిచ్చినాతం(డీ క్‌; అన్నటు గోముగా చూసింది కొముది,
“అదేనండీ బాబూ । *ఓమాటడుగుతాను నిజం చెబుతారా 2" అని నేనడిగాను గదా 1 దానికి మీరు చేయవలసిన పని “చెబుతానుి. అనో, కాదు, *చెప్పను" అనో జవాబివ్వడం । కానీ మీ రాపవి చేయలేదు, మీ దృషిలో, మీరు చాలా తెలివై నవారి. అంచేత సూటిగా జవాబివ్వకుండా, డొంక తిరుగుడుగా, నాపళ్నకు, (పశ్న రూపంలోనే 'ఆపొటి నమ్మకం నీకు లేదా ₹ అని అడిగారు, ఆవునా ?ి అన్నది కౌముది, తనుకూడా
శీర
ఆవిడ ధోరణికి జగన్నాధం దిమ్మెక్కిపోయాడు. తనుకూడా జీవితంతో చాలామంది ఆడవాళ్ళను చూళాడు.. కొంతమంది అక్షరాలా పశువులు. ఇంకొంతమంది ఉత్త మాంసం ముద్రలు, కాసో కూస్తో పైతన్యం ఉన్న వారిసంఖ్య చాలా తక్కువ, అంతో ఇంతో గడుసుతనం” ఉన్న వాళ్ళనుకూడా తను ఎరుగును. కానీ ___ ఇది గడుసుళనంకూడా కాదు. దీన్నేమనాలోకూడా తనకు తెలియడంలేదు. తను మౌనంగా ఉండడం చూసి ___
కౌముది. సన్నగా నవ్వింది, నవ్వి, జగన్నాధం దగఠకొచ్చి అతన్‌ భుజానికంటుకొన్న ఎండుుఈనెలను తీసి పారెసింది, జగన్నాధం (పాణం “జివ్వు ' మన్నది ఆస్పర్శకు.
కౌముది జుట్టుకూ డా, చిందరపందరయింది. కసిన్ని వెం (టుకలు, కరణతలమీదుగా చారి చెవుల పోగులకు మెలుచుకుపోయాయి. మడ్‌ కింది ముడతల్లోని చెమట ఎండకాంతికి వెండిచారల్లా మెరిసిపోతున్నది, ఆమె జుట్టును సరిచియాలనీ, సమటను సర్తవొంకతో, మరోసారి మెడ కింది భాగాలను తాకాలని అనుకొన్నాడు. సరిగా __ ఆమెకూడా అందుకోసమే ఉన్నానన్న ట్లుగా ఓనిమిషఠవాటు లలాగే నిలబడీ ___ ఆతను కదలక పోవడంతో నిటూర్చింది.
“మరి.__.””అని తనేదో గొణిగాడు.
ఆదే చెప్పొస్తున్నాను. నన్నే ఈ్యపశ్నే ఎవరన్నా అడిగి నట్టయితే__ అసలా రైర్యం, అవకాశం మరొకరికి ఉండదనుకోండి.__ నేను వెంటనే చెప్పే సమాధానమేమిటం పే __ *”
“నాకు తెలుసు" అన్నాడు జగన్నాదం.
“అయితే మంచిదే” అన్నది కోముది. మెల్లగా కింద్రిమెట్ల మీదుగా దిగుతూ ఊగిసలాడుతున్న నాలుగెదు బండలు దాటగానే జగన్నాధంకూడా వ సున్నాడేమోనని, వెనక్కు. తిరిగి చూసింది,
అతసక్కుడే ఉన్నాడు.
మిర్‌ రారా? ఇదేదో భవనం చూడడం కోసం వచ్చామన్నారు? ఇంకొంచెం సీపుం పే పొద్దువాటారిపోతుంది. ఆ లోపలిభాగాల్లోకి అనలే
శీర
పోలెం।; ఇప్పటికే ఈ ముళ్ళచెట్ల తో, పిచ్చిపొదలతో, అడుగుతీసి అడుగు పేయలేకుండా ఉన్నా౦**4*
జగన్నాధం కిడిలాడు,
“ఆ6( ఆ6€,*: జొగ ర్త. ఆ బండకు అసలే ఆధారం లేదు. దాని మీద కాలు మోపితే జారిపోతారు,...అదిగో నే చెప్పానా 2”
అప్పటికే జగన్నాధం తూలాడు.
కొముది అతన్ని పట్టుకోకఫోతే జారి పల్లంలోకి పడిపోయేవాడే ।;
““ఇప్పుడు చెప్పండి బాబూ ; మీశేం తెలుసును ?*' అని ద్‌ర్ష్యం తసిండి కౌముది.
ఉఊదెన్ని గురించి (ి అని విరిగా చూళాడు జగన్నాధం,
కకర్చీ గ్రి నీఇల్లు బంగారింగాను, మనమింకా నిజం చెప్పడం” అన్నదిక్కుుమాలిన సమస్యను గురించి చర్చిసన్నాం నిజం చెప్పవలసి వస్పే నేనేం చేస్తానో, మీకు తెలుసునంటున్నారు. మీకు తెలిసిందేటటో చెబుతే సంతోషినాను”' అన్నది కౌముది.
“ఇంకొ చెప్పే డేముంది కౌముదీ । నూటికి నూరుపాళ్ళూ నువ్వు నిజం చె ప్పెేసావు"' అన్నాడు జగన్నాధం.
కొముది కడుపారా నవ్వ్‌౦ది.
నవ్వి ___ జగన్నాధం జుత్తును అనవసరంగా సరిచేసింది.
“సరిగ్గా నేను చెయ్యని పనే అది. “నిజం చెప్పడం” అన్నది, చెప్పే మనిషనిబటికాదు ; వినేమనిషి సంన్కారంమీద ఆధారపడి ఉంటుంది. నేనయి కే, కొందరితో , నిస్తంకోచంగా నిజం చెప్పిన ప్లే, ఇంకొంతమం౩తో, నిరభాంతరంగా అబద్దమా డే వాను. అందులోనూ, ఎలా అబద్ధమాడతాకో తెలు ఎ _ “ఆపె అబద్ధ్దమ(రోయు దాబూ* అని, నేను [పవమాణ౦పెస్‌ చెప్పినా మీరు నమ్మనంత, పసందైన, వకి డృండీ్‌ రాన అబద్ధం ఆడేయగలను .., ఆవునుగొనీ ... మన మస్పుదున్న ఈ (వొంలాన్ని ఏవ.నేవారిండీ?”” అన్నది కొచుది,
7/1 -2
ఫ్‌0
“కమూతప్పనాయనీంగారి కోట. దీన్ని... * అని (_పారంభిం చాడు జగన్నాధ౦,
“అదిసరే; ఆవిషయాలన్నీ ఇందాకనే శర్మగారు వెప్పారు గదా। నేనడుగుతున్నది = అదిగాదు. ఇపుడు, మీరూ, నేనూ, ఉన్న ఈ (పాంతం, ఆరోజుల్లో ఏమిటయి. ఉంటుందో శర్మగారు __ ఇందాక మితో చెప్పారు గదూ?” అన్నది కౌముది.
“ఆవును చెప్పారు. ఇది మాతప్పనాయనింగారి శయనాగారమనీ, ఆయన అఎతఃపురంనిండా, అందమైన ఆడవనొరు ఉండేవారనీ, శర్మగారు చెప్పారు. యుద్ధాలు, ఇతరరాచకార్కాలూ లేనప్పుడు, తన దేవేరులతో, ఆయన ఆఅంతఃప్పరంలోనే గడిపేవాడుటః
“పూర్వపు రాజులంతా అంతేననుకొంటాను జగన్నాధంగారూ। వారి అంతఃపురాలనిండా అందమైన ఆడవారు బిలవిల లాడుతుండేవారు వారి సౌందర్యాన్ని పభువులు, అనుభవిస్తూ ఉండేవారు ... కొరణం ఏదిగావివ్వండిగా నీ = రాజ్యాధికారంచేసిన ఆడవాళ్ళే తక్కువ, అలా పాలించకపోయినా, వారి అఆంతఃపురాలను, అందమైన మగవారితో నింవు కొన్న దాఖలా ఎక్కడా కనిపించదు సౌందర్యాన్ని అనుభ వించడమన్నడి మానవస్వభావమయినప్పుడు, ఆ స్వభావం, ఆడవారికూ,_డా ఉంటుం దన్న కనీస జ్ఞానం ఈ మనుషుల 'కెందుకుండదో = నాకొక్కో+సారి చచ్చినా బోధపడదు. దాన్ని సదమపాయమనండి. హక్కు అనండి, అవ కాశమనండి, మళొనమన:డి = మగవారియినా, ఆడవారయినా, అదేదో ఉభయులకూ సమంగా ఉంటే బావుండును. కానీ, దురదృష్టవశాత్తూ ఇప్పుడలాలేదు. ఇది అన్యాయమని మీకనిపించడం బేదా. జగన్నాధం గారూ?” అన్నది కౌముది
జగన్నాధం కొయ్యబారిపోయాడు. ఆతనికి ముచ్చమటలూ పోళాయి. విషయాన్ని మార్చే ఉద్దేశంతో _ ఇంకేదో చెప్పబోయాడు.
కనాకేమవిపిసున్నదంకే - మాతస్పనాయకునివంటి మహావీరుణ్న్‌ తమ అందంతో ఆకట్టుకొని, తమ పాదా్యకాంతం చేసుకొన్న అనాటి
ల్‌]
శ్రీల అదృష్షం మిద అసూయకలుగుతోంది జగన్నాధంగారూ, వారిలోనూ, దురదృషవంతులై నవారే ఎక్కువమంది ఉండవచ్చు. జీవితంలో వొక్క సారికూడా ఆయన్ను తాకనివారుకూడా ఉండవచ్చు .., వారి సంగతిని వొదిలేయండి ! మాటవరసకు ___ నాయనింగారు ఏదో వొక మహః యుద్ధంలో మువిగిపోయి ఉన్నారనుకోండి; వందలాది, వేలాది సైనికులు హా హాకా రాలతో యుద్ధం చే సున్నారనుకోండి, సరిగ్గా అదే సమయాన నాయనింగా రికి ఆయన మనస్సును దోచుకొన్న దేవేరుల్లో ఎవరో వొకరు గుర్తుకొచ్చారనుకోండి, ఆవిడెంతటి అదృష్టపంతురాలంటారు ౪”
అని. జగన్నాధం ముఖంకేసి చూసింది.
ఎండపడి ఆ[పాంతమంతా (కమంగా జేగురురంగులోకి మారుతున్నది. దూరంగా ఏవో వింత వింత చప్పుళ్ళు ...
“కొంపడ్‌సి నారాయణ మళ్ళీ రాడుగదా ?” అన్నాడు జగన్నాధం,
“క్ర వేళ గ్రాడే అనుకోండి __ అంతనూాతాన ఎమవుతుంది గనక ?" అన్నది కౌముది కాస్తంత కసిగానే.
తన రాణులతో మాతప్పునాయనింగారు స్నానం చేళాడను కొంటున్న సల్లం దగర కొచ్చారు ఇద్దరూ,
““ఇస్పటికీ ఆ చలువరాబ్ళ అక్కడక్కడా కనపడుతూనే ఉన్నయు” అన్నాడు జగన్నాధం ఆ రాళ్ళకేసి ఆబగా చూస్తూ.
ఆ విరిగి ముక్కలైన రాళ్ళ వేపూ, ఆరాళ్ళను చూస్తున్న జగన్నాధింపేపూ జాలిగా చూసింది కౌముది.
““మీకేమో ఆ చలువరాళ్ళు మా_తమే కనిసిసున్నాయి___””
మధ్యలోనే బుడుంగున జగన్నాధం
అడ్డుకొని,
సరిగా చూసే మీకూ క్షనిన్తూయి 4.4 ఆ ప్థొాదపక్కగా ఓ మూలగా వొరిగిన చెక్క చలున్టీరాతికే ౦ కావలి సే నాలుగడుగులు
కక
లె వేదాంరా. నీఅనుమానం తీరుతుంది” అన్నాడు జగన్నాధం, ఆ గోతి లోకి డిగడాని సన్నద్దమవుతూ.
కౌముది ఇంకోపారి అతనికేసి విడ్డూరంగా చూసింది.
““నాఉదెశం అదికానే కాదు. నేను చెప్పదలుచుకొన్నదేమిటం టే _ మీకే మో ముక్కలు చెక్కలయిపోయిన చలువరాతి శిధిలాలు కినపడు తున్నాయి ___ ఆగండి ___ మళ్ళీ అడ్డురాకండి . నాకేమో ఈ చలువ రాళ్ళతో నిర్మితమైన ఆనాటి స్నానళాల___సువిశాలమైన స్నానళాల__ గు ర్తుకొస్తున్నది. అంచులు కూలిపడీ చెట్లు మొలిచీ ప్లూడిపోయిన తరవాతనే ఇంత పెద్దదిగా ఉన్నదిగదా అ ఆఅసలప్పుడు ఇం కంత విశాలంగా ఉండేదో, ఇంకెంత అందంగా ఉండేదోనని ఆలోచి సున్నాను
- ఇళ్ళో +, మీరు నోరు మెదపకండి. నేను చెప్పవలసిందింకొ చొలా ఉంది. సువిశాలమైన ఈ అందాల స్నానశాల నిండా ...
- నిజానికిది సరస్సులాగానే ఉందిగదూ . *.. దొన్ని౦డౌ *,*4 44, వూతపషునాయనింగారు ఏ నన్నీటినో, ఏ అ తరువునో నింపి ఉండేవారు. తన అంత:ఃపరంనుండి తనకు నచ్చిన_తన మనస్సును దోచిన రాణుల్నై రావించి ఈసరస్సులో వారితో జల్మకీడ లిడడం, ఆ సుందరాంగులు మెకంతో మహారాజును ఆలింగనం చేనుకోవడం, వారితో నవ్వడం, వారిని నవ్వించడం, ఆ దశలో నిర్భయంగా వారనుకొనే (పణయ సంభాషణలు ___ ఇవన్నీ నాకు గుర్తుకొస్తున్నాయి జగన్నాధింగారూ | జల కీడలాడేప్పుడు ఎ నొధారణంగా ఎప్పుడూ నీటి అలలు తగలని (వాంతాలకు ఆ చిన్నతరంగాలు తాకి కితకిత పెట్టనప్పుడు ఆ మహా రాణులు ఎలాంటి అనుభూతుల్ని పొంది ఉంటారోనని కూడా నేను ఆలోచిస్తున్నాను...”
జగన్నాధం వెరిగా ఆమేకేసి చూశాడు.
“సాధారణంగా అలాంటప్పుడు __
ఏదో ఆనబోయి రక్కున ఆగిపోయింది.
“మయూరాక్షిలో కూడా నీళ్ళు లేవు. ఉంటే కాస్సేపు ఈత
ర్‌ కొట వొళ్ళంి అని కీణకాలమాగి ___*మీకు ఈత రాదుగదూ 1” అన్నది కౌముది.
కోరాదు. కానీ రాదని మీకెలా తెలిసింది శి అన్నాడు జగన్నాధం
కచెస్పనా ౩” అని తను నిలబడిన పల్ల౦ంనుండి వొ డెక్క డానికి (పయత్నించింది కౌముది. స్నానళాలగోడ, ఎత్తుగా ఉంది మెట్లమీదుగా రావాలంటే మళ్ళీ అదంతా చుట్టుతిరిగి రావాలి ఓసారి పై అందునున్న రాతిని పట్టుకొని _పయత్నించింది. మరోనారి గోడమధ్యనున్న గొగ్గిరి రాయిమీద కుడికాలు మోపి ఓచేయి పెనున్న జగన్నాధం వేపుగా -నాచింది.
నొాచి _
“కాస్త నాయం పటండి. జాగ ర్తగా నన్ను పైకి లాక్కోంండి. మధ్యలో జారివిడిచారంటే నడుములు కదలబారతాయిి అన్నది కౌముది
జగన్నాథం __ అసలాపని ఎప్పుడో చేసి ఉండవలసీంది. ఆవిడ అడక్కముందే చేయూతనిచ్చి ఉన్నట్లయితే కౌముది పున్నమినాటి సము. దింలా పొంగిపోయి ఉం డేది.
గొగ్గిగాయిమీద కొలు మోపినపుడు, రెండవకాలిమిది చీరతొలగి, అభాగంమీద ఎండపొడ (పసరించి, పటికవార్చిన బంగారంలా మెరిసి పోయింది. సమిట, భుజంమీంచి జారిపోతుంటే, సులితిప్పి, రొండిన దోపింది
“నేను శెడీగా ఉన్నాను ... మీరి పైకి లాక్కుపోవడమ ఇక ఆలన్యం .
జగన్నాధం, ఎంతోబలం ఉపయాగించవలసిన అవసరమే లేక పోయింది. అవిడ కుడిచేతిగాజులు, తనే, మోచేతివేషకు సరాడు, తను ఆపిడ చేయి పట్టుకొ న్నప్పుడు, అవి చిట్టి పోకుండా. జగన్నాధం ఆపాటి డ-త౦ ఇవ్వకపోయినా, కౌముది సునాయాసంగా, ఆగట్టుఎక్కి. ఉండేది.
ర్‌ర్తీ అలాగని జగన్నాధావిక్కూడా అఆనిసించింది. అనిపించాక = అతనూరు కో లేదు. ఆముక్క కాసా పెకి అనేళాడు,
“కనాయమం కే = నేనెంతపాటిదో ననుకొన్నాను. నిన్ను ఏక మొత్తంగా, పైకిలాగా లేమో ననుకొన్నాను __ *
“అనుకోవడ మేం ఖర్మ౦? పెకిలాగారుగదాఃి” అన్నదీ కొముది రుసరుసలాడుతూ .
"“నేను లాగిందీలేదు, చచ్చిందీ లేదు. నామ్‌కేవాస్తే చెయ్యి. ఆఅఆభార౦ ఇచ్చాను, నువ్వే పై కొచ్చేశావు శక్‌ క నక
క*క్తాక్రస్రో తే, పూర్తిగా మీమీద ఆధారపడనా? అలా పడదగిన మనుషులెనా మీరు? నిజంగా అవసరమయితే, నన్నా ప్ట్టంలోనించి, పైకీ మోసుకొచ్చేవారేనా?”' అని, ఓ అడుగు జగన్నాధం వేపు వేసింది కౌముది. అతను గట్టిగా పట్టుకొన్నచోట, చర్యంకిమిలి, ఏరబడింది. దాన్ని ఎడమచేత్తో రుద్దుకొన్నద కౌముది,
“నేనయితే, ఇంకోలా చేదునండీ అని ఉపారంభించింది కొముడి, “అంటీ = నాఆభ్షపాయం,' నేనే మగవాణజ్నయి, మీరు ఆడ వాళ్ళయి. ఇప్పుడున్న పరిస్టితుల్టోనే, మనముంటే, నేను మలాగా వొడు మీద ఉండను. మీతోపాటే, ఈస్నొనళాలలో కి దిగుతాను. వీలణయినంత వరకు, మిమ్మల్ని తాకుతూ, మీతోబాపే తిరుగుతాను, మాతప్ప నాయకుడు __. తన రాణివాసంతో, జల్మక్రీడలాడే దృశ్యాన్ని గురించి ఇందాక నేను గుర్తుచేశాను చూశారా ___ ఆ సంఘటన మీరు చెబుతున్న ప్వుడు, నేను అచ్చంగా మహారాజులాగానే (పవర్రించి ఉండేదాన్ని, లేదా ఉండెవాణ్ని, అనాలికాబోలు ... మీచెక్కిళ్ళు పుణికి, పెదవుల్ని సుతారంగా తాకి, తరువాత, ౦డుచేతులతోనూ, షమ్మ ల్నెత్తుకొని= ఈ వొడ్డుకుచేర్చి ఉందును ,.. ””
కౌముది ముందుగా నడుస్తున్నది, పిచ్చిమొక్కలు, అడివితీగలు, ఆమె చీరెను చుట్టుకొంటున్నాయి. అ బెడదను తప్వుకొందుకు, చీర కుచ్చెళ్ళను ఎ త్రిపటుకొన్నది, నడుస్తున్నప్పుడు చా కెట్టుకూ, చీరే
స్‌స్‌ చుట్లుడుకూ మధ్యగల వీపుకదలికల్ని చూస్తూ తన్మయుడయి పోయాడు జగన్నాధ౦,
అడి విపిట్రలు వొక్కినారిగా గగ్గోలుగా అరిచాయి ఆకాశంలో గిరికీలుకొట్టి, దూరంగా ఉన్న చెట్టుచుటూ వలయాలు తిరుగుతూ అరుషు న్నాయి.
“ఏన కొండచిలువ, చెట్టుమీదికీ పొకీఉంటుంది. అందుకే పపు లలా అరుస్తున్నాయి.ి.
కౌముది చెప్పిందాకా ఆసంగతికూడా జగన్నాధానీకి తెలీదు, రాళ్ళను, చెట్లను, గురివెంద పొదల్నూ్నూ నిలువెత్తు పెరిగన అడివి గడ్డినీ తప్పుకొంటూ భవనం మరో వెంప్ప కొ చ్చారిద్దరూ. అక్కడికి అల్లంత దూరంళోనే మయూరాొక్షి నది,
“*“మ్సీక్రు శ్యత గాదని ఓక్షణంలోనే నేను గహించాను. ఎలా [గహించానని ఇందాక మీరిడిగారు.
““ఆఅపును' అన్నాడు జగన్నాధం.
“సమాధానం వినాలన్నసరదా ఈపొటికే మీలో చచ్చిపోలేదు గదా 1” అన్నది కౌముది.
*“ లేదు” అన్నాడు జగన్నాధం రపీమని,.
“సంగతి ____ ఏదీ ___ నానించి సమాధానం విందామని, మీ మనస్సుళకో ఉన్నుసంగతి _= కూడా నాకు తెలుసు ... ఇందాక నేను, మయూరాక్షీలో నీళ్ళులేవనీ, ఉంటే కాస్సేపు ఈత కొట్టి ఉం డేవాళ్ళమని అన్నాను. అని = ఒక్తణకాలంపాటు ఆగాను. నిజంగా మీకు ఈత వచ్చి నట్లయితే “నిజమే; సరదాగా కాస్సేపు ఈదులాడేవాళ్ళ్లం' అని తప్ప కుండా అన్‌ ఉండేవారు, ఆ క్షణకాలంలో మీరాముక్కు అనలేదు గనక, మీకు ఈతరాదను కొన్నానుం*
క'నిజంగానే రాదండీ[”
“మీరబద్దమాడుతున్నారని నేననడం లేదు **,, నాకయినా, మా
ర్‌0 నాన్న చిత్నతనంలో పనిగట్టుకొవి నేర్పించాడు గనుకగానీ - లేకపోతే నాళూ రాకపోను ..౨. *ి
దూరంగా, జీపహారన్‌ మోగింది;
“మా నాన్నగారొసున్నారు ,..*' అన్నది కొముది.
అని జగన్నాధంకేసి చూసింది.
ఆతని ముఖం ముడుచుకుసపోయింది. ఎదో ఫోగొటుకొని, ఆదింక దొరకదన్న నిరాశతో కుంగిపోయినవాడి కవళికలు, ముఖంనిండా ఆొవ రించాయి, అతని నుదురుమీదా, గడ్రం చివర్నా చమట సోసింది.
“ఇంకొంచెం సేపట్లో మనం విడిపోతున్నాం .., *" అన్నాడూ జగన్నాధం పొడిపొడిగా.
“అవును. ఇక్కడికి రావడానికిముందు, మీరుగానీ, నేనుగానీ, ఇక్క.డ కలునుకొంటామని అనుకోలేదు. యాక్సిడెంటల్‌ ను కలిశాం, కాసస్పేపు సుఖ౦గా గడిపాం. తీరిగి యాక్సిడెంటల్‌ గానే విడిపోతున్నాం, దీన్నంత సిరియనొగా తీసుకొంటే ఎలా?” అన్నది కౌముది.
జగన్నాధిం ఏదో అనదోయి, అనలేకపోయాడు. అతని కళ్ళల్లో పలచని నీటిపొరలు పొారుకాడాయి.
కౌముది అతని కన్నుల్లోకి గుచ్చిగుచ్చి చూసి ఫకాలుమని నవ్వింది.
కినాకు ర0డురకాల మనుషులంపే చాలా ఇషం జగన్నాధం గారూ” అన్నది కొముది.
“ఊటి అన్నాడు జగన్నాధం,
ముందుకు పో తున్నదల్లా ఆగి. వెనక్కుతిరిగ్‌, జగన్నాధం దగ్గర కొచ్చింది. ఇపుడా నీటిపొరలు, సన్ననిధారలకింద మారాయి
“ప్పి ర్రిలాంటి వెరిపని చేసారని అనుకుంటూ నే ఉన్నా. ఆవెరరి పనినించి మిమ్మల్ని తప్పించాలని, నేనేదో చెప్పడం (పారంభించా. మీరమో 5ఊ(ి _ *ఆటి = అని ముక్తసరిగా ఆంటున్నారు. అదేం
ర్ట్‌
కుదరదు. నాకు ₹0డురకాల మనుషలంపే ఇషం అని మీరే అన్నా రనుకోండి నేనయితే *ఊల్‌ అని చప్పరించి డిశరుకోను, “ఎవరా 6౦డు రకాలు? ఆరకాల విశిషశేమిటి? ఏకొారణంవల, ఆ రకాల జనమంటే మీకిష్టం?” ఇలాంటి సవాలక్ష (సశ్నిలడిగి ఉందును. మరేమో మరీ చలిమిడి ముద్రలాగా అయిపోతిరాయె,. సరే _- ఈ (పశ్నలన్నీ మీరు అడిగినట్లుగా నే భావంచుక్‌ని, సమాధానం చెబుతున్నాను ,..” అన్నది కౌముది,
““ఊ(” అన్నాడు జగన్నాధం;
కొముది అతని భుజంమిద ఓ చరుపు చరిచింధి
“మళ్ళీ “ఆలి = “ఊట అనకండి ఏవంటంకే _ నాకు ౩౦డు రకాల మనుమలంకే ఇష్పమనిగదూ _ ఆన్నాను? ఒకరకంవారిలో అపరి మితమైన తెలివిశేటలుంటాయి, వారిబుద్ది పాదరసం లాగా సనిచేసుంది, కూన్యంనించి, వారు దెన్నయినా సృష్టిస్తారు. ఆక్రాశానికి నిచ్చెనలు వెనొరు, ఆ నిచ్చెన చివరిదాకా వెడతారు. ఇంక వెళ్ళడాసికి నిచ్చెన లేెదనుకొంటా౦ మనం. అప్పుడు వారు అద్బుతం చేనారు జ
*'నిలబడ్డానికి నిచ్చెనన్నదే లేనపుడు, వారింకా చేసే అద్బుత మేమిటి నా బొంద?” అన్నాడు జగన్నాధం;
కీ హమ్మయ్య; మీచేత “ఊట ఆ(-” అనడం మాన్చించాను (పసుతానికిది ఘనవిజయంకిందనే లెఖ సరె ___ వారేం అద్భుతం చేనారం టే = ఓ త్షణకొలం ఏఆధారంలెకుండా శూన్యంలో నిలబడతారు. తా మెక్కివచ్చిన నిచ్చెనను, ఆకణాన, తామెక్కడ నిలబడ్లారో ఆ స్రలానికి మోపుచేనారు. ఆక్కణ్స్నిం చీ మెన్హైక్కడావ్ని మళ్ళీ (పారం భినారు. ఈవిధంగా, వారి జీవితకాలమంతా, సాహసోపేత మైన విజ యాలతో, అపజయాలతో, కీ రికిరటాలతో, అవమాన పరంపరలతో నిండిపోయి ఉంటుంది, చివరి క్షణందాకా = వారు దేనికోసమో ఆన్వ్వే ష్‌స్తూనే ఉంటారు, తమకు కొవలసినదాన్ని నాధించుకొాంటూ నేఉంటారు, ఊపిరి సలపని వొత్తిడి, రకాన్ని మరిగించే సమస్యలూ, వాటిని తస్పు
5/క =
గ్‌3
కొనేందుకు [పయత్నాలూ _ ఇలాంటివేవీ లేకపోతే. ఈబాపతు జనం గిజగిజలాడి, ఊపిరాడక తన్నుకులాడిపోతారు. అవితలివాణ్ని చూస్తూనే, వాడి వివరాలన్నీ అంచనా కడతారు **. ఇదుగో ఇలాంటివారంకే నాకు చాలా ఇష్టం జగన్నాధంగారూ "నే వలమూ కఇష్టం' అంపేనే సరపోదుం హరిపట నాకున్న అభిమానాన్ని తెలియచెప్పేందుకు, ఈ *ఇషం” అన్న
మ ట క్ట దోడి లెండకరాలూ చాలవు. అలాంటివారికోసం, నాపాణాలు విలవిల లాడిపోతాయి, నారక్త్రం. మరిగి ఆవిరులెతుతుంది. వారికోసం ఎ నేనేం చేయమన్నా నిస్సంకోచంగా చేనాను. ఎందుకో తెలుసా+ి”
వారం కే మీకిష్టంగనక = * అన్నాడు జగన్నాధం।
అని ఆగాడు..
అప్పటికి మయూరాక్షీనది వొడకొచ్చారు. వొడు కోరగా వుంది. దూరంగాఉన్న మలుపుదగ్గర, వల్లుడున్నదేమో జ నీరు నిలవ &ండి ఉంటుంది. నీటిమొక్కులూ, నొాచూ, నానిన ముక్కవాసన గప్పుమని వచ్చింది;
ఇందాక తానొచి ఎంది ఆవేషనుంచఛి, ఇప్పుడు తను దిగుతున్నది,
ఓక్షణం పరకాయించి, ఓగుటకి వేసీ, జగన్నాధం అన్నాడుోమీ రుండండీ. ముందు నన్ను దిగనివ్వండి. తరువాత, నెమ్మదిగా మిమ్మల్ని దింపుతాను**” అప్పటికే అతను రెండుమూడుసార్లు తడబడ్డాడు.
“మీరు నన్ను దించగలరా?” అని నవ్వింది కోముది, “ఆ అవసరం నాకు లేదనుకోండి. అయినా, మీ సరదాకోనమని నేనొవ్వు కొంటున్నాను.ే
ముందుగా జగన్నాధం దిగాడు,
తరువాత రెండుచేతులూచాపి, కొముదిన్‌, వొడ్తు మీదినుండి కిందికి దింపాడు. అలా దింపినప్పుడు ___ భయంవ ల్లనే కావచ్చు___ జగన్నా ధాన్ని కొగలించుకొన్నంతపనీ చేసింది, కొముది;
ఫ్‌0
““కనది ఎప్పుడూ ఇంతేనా?” అన్నాడు జగన్నాధం, తడి ఇసకలో కూరుకుపోతున్న కాళ్ళను బలవంతాన, లాక్కుంటూ.
“నే చెబుతున్న విషయంమీద మీకు ఆస క్రిలేదని ,కాదుగానీ __ మీలో ఆసక్తిని నిలబెట్టగలిగేలా. సంగతుల్ని చెప్పలేకపోవడం నా చేత గానితనానికి గుర్తు** అన్నది కౌముది,
““ఏమయింది?%ి అన్నాడు జగన్నాధం, కనుబొమ్మలు ముడుసూ,
"నాకిష్టమైన 'ఇండురకాల మనుషుల్లోనూ, వొకరక౦ వారిని గురించే చెప్పాను. ఆస్పటిక్తే మీరు టో రె తిఉంటారు. అంచాత మమయూ రాక్షి నడినిగురించీ, ఆ నదిలోఉండే నీటిని గురించీ అడుగుకున్నారు. అం తేనా అన్నది కౌముది,
జగన్నాధం,. సమాధానంకోసం ఉడ్డుకుడీచిపో వడం చూళాక, కిముది హాయిగా నవ్వేసింది.
కోమికిష్ణమున్నా లేకపోయినా, నేను వాగేదంతా మీరు వినక తప్పదు. నాతో కచ్తా 'పెటుకొన్నారం టే, మిమ్మల్నిక్కడే చవొడిలెసి వెళ్ళిపోతా. ఈఅడివిలోనే . మీకు దోవతెలీదు. మీ నారాయణ మీకోసం వనాడనుకోకండి. పదిరూపాయలు వాడిమొహాన పారేస్తే, మమ్మల్ని అడవిలో హత్యచేయమం టే నారాయణ నిరభ్యంతరంగా చేసాడు, వాడికి డబ్బు కావాలి. అంతే; ఒక్కపావలాకోనం, పదిమందిని పాతెయ్యడానికి, నారాయణ ఎంతమ్మాతం జంకడు. కాబట్టి జగన్నాధంగారూ, మికేమం కోసమన్నా, నేను ఛెప్పేవిషయాలు, మీరు ,శద్ధగా వినాలి, కనీసం విన్నట్టుగా నటించాలి ..*”'
జగన్నాధం నిజంగా నే నవ్వాడు. కానీ ఆ నవ్వులో ఏమూలనో
“లెదు లేదు ,.. నాకీ, పొంతం కొ త్తగనకా, (పతిదీ అబ్బురంగా చూసున్నానుగానీ, మీరుచెప్పే విషయంలో, ఆసకి లేకకాదు *:.
ఒకరకం మనుషుల్ని గురించి చెప్పారు, వారంపహే మీ రెందుకంత ఇషపడతారో. మరి రెండోరకం మనుషులెలా ఉంబారో చెప్పారు ఎ కాదు అన్నడు జగన్నాధం, వొంగి, నదిలోంచి బుజ్జిరాళ్ళను ఏరుతూ
క రెండోరకం మనుషులు ఆమాయకులు, వీళ్ళు పరమ మెతక రకం, ఎక్కడా, పలుకూ పసరూ ఉండదు. మెత్తగా, మందంగా, మూగిగా, చష్ప్పగా ఉంటారు, చురుకుదనం అసలుండదనికాదు = ఆ చురుకుదనానికి ఇంకెవరో చక్క_లిగింత పెట్టి రకొళ్టలపాలి. ఈరకం మనుషుల్లో చొరవ, సాహసం ఉండదు. దేనికోసం తాప్యతయి పడరు. అలాగవి యోొగులూకొదు, ఆమర్శి పెడితే అన్నీ కావలనీందే। ఆప సంగా దొరికితే, అనుభవించడానికి అభ్యంతరం లేదు *... మీచేమీ అనుకోనంజే వోమాటంటాను” అన్నది కౌముది.
క* ఏష అనుకోను అనండి" అన్నాడు జగన్నాధం;
“ళసర్రీ గా బదేరకం సమాధానం మినుండీ పస్తుందని నాకు తెలుసు. ఒక పేళ మీరేమనుకొన్నా. నేను అనదలచిందేమిటో నిర్భయంగా ఆనే రా ననుకోండి ... ఈ రఆండోరకం మనుషులు, అచ్చంగా మీలాగా ఉంటారు జగన్నాధంగారూ! అంచాతనే మీరం'పే ఇష్టం; ఈ “ఇషం”
6 ఇందాక టి “ఇష్టం ' అాంటిదికొదు. ఇందులో, జాలి, దయ, రార్పణ్యం అనుకంప___ఇంకా ఇలాంటి సుతిమె త్తవి లక్షణాలే ఉంటాయి. ఇవన్నీ నిజంగా = ఏ పసివారిలోనో ఉంటే రొణించినంతగా, ఎదిగినవారిలో ఉంటే రాణించవు £ కనీసం, రాణించవని నా ఉదేశం,)”
భఖ నది రండో వొడుకొచ్చారు. యై
వొడ్డుకు కసింతడూరంలో జీపు ఆగిఉంది. తను ఆగిషన్న చోటు తెలియజెప్పేందుకు, డైవర్‌ హారన్‌ మోగిందాడు.
జగన్నాధం ముఖం మళ్ళా పహాడీపోయింది,
“మనం ఇంకొన్ని నిముషాల్లో విడి పోతున్నాంగదూ శి అన్నాడు జగన్నాధం.
అతని గొంతు వొణికింది.
' నేననుకొన్నది._మీరింకో రకం 1పశ్ని ఆదుగుతా ౭ మోనని” అన్నది కౌముది మెల్లిగా వొడుమీదికి ఎగడాకుతూ.
ఆవిడ ముందుగా పె కొచ్చింది, వషుటచెంగు గాలికీ లేవకుండా వడుం చుట్టూ తిప్పి. కుచ్చెళ్ళకు పక్క.గా దోపింది. గాలి ఉధుటుకు ముఖంమీడికి వాలుతున్న జుటును ఎడంచేతో వెనక్కుతోస్తూ, కుడిచీడిని జగన్నాథానికి డఉఃతగా ఇచ్చింది. ఒక్క ఊప్పతో అతన్ని పెకి గుంటి పడేసి చేతిని రదూడించి కళుక్కు మనిపించింది,
““ఆ 1షపళ్నకూడా నేనే మికు గురుచే సున్నాను ..* ఒకదకం మనుషులకు ఉదాహరణ. మీలాంటివారిన్నాను. ఆదూట వింటూనే, *డుక వెండోరకిం మనుషులకు ఉదాహరణ ఎవరు * అనిగాసీ లేడా ఆ ఆరం వచ్చె మరో (_పశ్నగానీ మీ రడిగెి ఉండవలపీంద్‌. కాని మీ రిడగకు అడగరనీ, అడగాలనీహాడా మీకు తటదిదనీ, వొకచేళ తట్‌నా ఆ (వళ్న 'వయడానికి భయపడతారనీ, నాకు తెలుసు. ఇంకొంచెం-సేపటో ఆ ౩౭6౬టడో
ఓ రక౦ మనిషిని మీరు కలుసుకో బోతున్నారు.”
ఇదరూ జీప్తదగరకొచా +రు,
శ క ఘా.
ఉ వక్‌ ఐండదిదిగి్‌ సలాం చేసి నిలబడాడు, అన్నది జగన్నాధథింతో,.
జగన్నాధం తణకాలం కొయ్యదారిపాయ్యాడు,
"ముది స్టీరింగ్‌ ముందు క్షూచుని హారన్‌ నొక్కింది. చెట్లమీద
ఠి గోలగా లేచాయి. ఆల్ల ౦త దూరంలో ఉన్న ఓ పొద ముందుకు దూసుకు పోసాగంది, లే ః
౮డీ
“వీర్చ్‌* అన్నాడు రామక్పష్టయ్య, చేతిలోఉన్న గ్లాసును కొద్దిగా పె కెత్తి,
*ళట్చిర్‌' అన్నారు షీగిలినవారుకూ డా.
గాసుల్లోని గపటోధపానీయం? నురగలయి కక్కుతున్నది. బల్ల నిండా రికరకొాల తినుబండారాలు, అందంగా అమర్శ్చిడఉన్నాయి. "పేబుల్‌ క అల్రంతదూరంలో సోడాలు, రెండు పెద్ద కొయ్య పెటైలనిండా మంచుగడలు, అవి కరిగిపోకుండా వరిపొటు, ఇంయగోపక్కగా, మరొ ఆరడజను రకరకాల పానీయాలు, వాటిని అందిస్బన్నె జీపు డ్రైవర్‌ కూదర్‌ _ఇవస్నీ చూస్తుంటే జగన్నాధానికి మతిపోతున్నట్లుగా ఉంది,
ఇలొంటి పారీలకు. అతను మరీ కొ త్త్రవాడంరాదు కానీ ఇటు వంటి వాలావరణంలో ఈళ9ూచుని *మందు' పచ్చుకోడంమాతం ఇదే మొడటినారి.
చుట్టూరా, ఆ ల్రిబిల్లిగా , చి త్తువత్తుగా అల్లుకుపోయిన అరణ్యం, ఆ అడివినిండా ఎన్నడూ ఎరగని పకుల, జంతువుల అరుపులు = ఆడదిపి మధ్య, బిక్కు బిక్కుమంటున్న ఆ బంగళా, వం౦ండాలో, దేదిష్యంగా వెలుగుతున్న రెండు పెెటోమాక్సులెట్లు, వాటి వెలుతురుపడి, తళతళ లాడుతున్న జీపులై ట్ల అద్దాలు = బంటోతులు, చుట్టూరా, తుపాకు లతో కాపలా ఉన్నా లోలోపల ఏదోభయం, గుండెల్ని పిడిదిపారసున్నది జగన్నాధానికి।
కరకరలాడుతున్న మసాలాపకోడీలు నాలుగు నోట్టాపేసుక్‌ గటగటా సగంగ్గాసు కొళీచేసింది కౌముది.
కూ ప్త్రల్లో వచ్చిన పెద్ద చిక్క ఇద్‌ జగన్నాధం వాళ్ళ్గదంతా అతి; మళ్ళీ కక్కు ర్తికూడా కాదు. ఇపుడు, చూడండి. ఒక్కసారిగా సగంగ్గాసు. పుచ్చేసుకొండ్రో కాదు ,... ** అంటున్నాడు రామకృష్ణయ్య;
“అదే సరన పదతి*ి అన్నది కొముద,
మ్‌ (ల
క*ఇదీ వరస. మా నసంత్‌కూడా అంతేనండీ |” అంటున్నాడు రామకృష్ణయ్య.
*మన్ని గురించి జగన్నాధంగారికేమీ తెరీదు నాన్నా ; అంచాత ముందుగా నన్ను నాలుగుముక్కలు చెప్పనిన్వండి ... ఈయన జగన్నాధంగారన్న సంగతి మీ అందరికీ తెలుసు. వీరితో పరిచయం కూడా ఇవ్వా శే ఆఊఉయింది, చర్మిత గిర్మిత ఎ ఇలాంటి సరదాటేవనో ఉన్న మనిష । చాలా మంచివాడు కూడాను; అన్నధి కౌముది. జగన్నాధంకేసి చూసి సన్నగా నవ్వుతూ. “ఆయన ఎంత మంచి వహాశంకే నా గాసేమో దొదాప్త్లు మూడొంతులకు పైగో ఆయ: పోయింది . మీగ్దాసులుకూ డా సగానికి సగం ష్‌ అయ్యూయి .__ మన జగన్నాధంగారి గ్లాసు ఇంకొ విండుగానే ఉన్నదంపే ఆయన ఎంత మంచవాడో మీరిక ఊహించవచ్చు,
జగన్నాధం, గ్లాశులో ఉన్న విస్రీ తొణకకుండా మెల్తిగా పైకెత్తి “చీర్స్‌ ఆంటూ రెండు గుటకలు వేశాడు. _ న్‌ “అయ్యా | జగన్నాధంగారూ 11 విరు మూ నాన్నగారని మళ్ళీ చెప్పనషసరం లేదు ఆయనగారు మీకు పాత స్నేహితుడే నారాయణ ... వాశవలో మానొన్నగారు చెబుతారు.”
“అయాం నారీ | విరు యాదగరీరావుగారు. పెద మోతుబరి. ఈ (ప్రాంతంలో. వీరి మాటకు తిరుగులేదు. గవర్వమెంటులో మాంఛ పళుకుబడిఉన్నపొారు. ఆయనకు సంబంధించిన వరకూ 'ఆనాధ్యంి అన్నది లేదు. ఆయన చేతుల్లో హేమా హేమీల్లాంటి రాజకీయవేత్త లున్నారు'' అన్నాడు రామకృస్తయ్యగారు.
ఈలోగా ఫొదర్‌ ర0డోసార గ్లాసులు నింపుకున్నా కు,
“కపురింకా మొదటిరౌండ్‌నుకూడా పూ రిచేయక సోవడం అన్యాయం జగన్నాధంగ రూ?ః”' ఆంబటూనే, ఆసగంగ్రానులోనే ఇంకాస్ర విస్కపోసి, సోడాకు దిదులుగా, రెండు మంచుముక్కాలు. వేసింది
గో జగన్నాధం లబలబలాడిపోయాడు. ఆంత “సాంగ్‌ గా ఉంటే తను తట్టుకో లేనన్నాడు, ల
అన్నిట్లోనూ మెతకగా ఉండకండి. ఒకదాంట్లో కాకపో తే మరో దాంట్లోనెనా కరుకుగా లేకపోతే ఎలా? కాస్తంత “నొంగ్‌” గా ఉన్నంత మా్యతాన కొంపలేమీ అంటుకుపోవు. మా వసంత లేడుగానీ _ వాడసలు సోడాకూడా కలపనీడు ... అన్నట్లు మాసంగతీ మీకేం తెలీదుగచూ |; వసంత్‌ మాఅన్నయ్య ..- వాడేం చదువుతున్నాడో, నాకు తెలీదు, మా నాన్నకూ తెలీదు .. ఫొదర్‌ | నాన్నగారిగ్రాసు కాళీగా ఉందిచూడు =. జగన్నూధంగారూ: ఇందాక మీతో నొకమాటన్నాను జ్రాపకం ఉన్నదా?"
జగన్నాధం లి దన్నటుగా తల అడంగా తిప్పాడు.
నో ౧ ఏం!
కర్పకరక6 మనుషులకు ఉదాహరణగా మిమ్మల్ని చూపించాను, రెండో రకం మనుషుల్ని మరికొంచెం సేపట్లో పరిచయం చేవానన్నాను''
“కక4(* అన్నాడు జగన్నాధం.
“*నాక్షీ ఆ(= ఊలయే = లు సరిపడవని ఇందాకనే చెప్పాను. ఈ తిక్కలో ఆసలేభరించలేను.” అన్నది కౌముది.
““ఆమ్మాయిగారు .___ నిజంగా గమనించదగినవారే సుమా 1 అన్నాడు నారాయణ అంత మెకంలోనూ ఎటూ తొణకు్క్కు.౦డా.
““అపునా ?'" అంటూ 1 పారంభించాడు రామకృష్తయ్య.. కస్పర్రీగా ఇదే అభిపాయం నాకు మా “వాణ్తీ" గురించికూడా ఉన్నది ౨* మా వాడంటే వసంత్‌ అనుకొనేరు కొంపతీసి ; మా కౌముది. వీడేచూ అబ్బాయి, *ఇంట్లోనూ ట్‌టా వీణ్తీ కవారయ'” అనే పిలునాను + ** అలా పిలవడం ఏళ్ళమ్మకు ఇషంలేదు ,.. ఆవిడ అక్షరాలా కొడుకు పతం౦। కాముదంపే నాకెందుకంత ఇష్టమంటే = ఏరా ఏందుకనంటావ్‌ **ి అన్నాడాయన కూతురుకేసి చూస్తూ
=నేస్సు అచ్చంగా నీపోలికే నాన్నా | అందుకనీ __*
కక్ష రక్‌ ”” అన్నాడు రామకృష్ణయ్య.
గ్‌
ఈ సంభాషణలో పెద్దగా జోక్యం చేసుకోనివొడు యాదగిరిరా వొక్కడే. అతనికి రామకృష్ణయ్యలాంటి మనుషుల్లో చాలా పను లుంటాయి. వారీకీ, యీదచగిరరావువంటివారతో అవసరాలుంటాయి *., అతను మాటలమనిషి కాదు, చీతలమనిషి,. రామష్మషయ్యగారికోసం, ఈ ఏర్పాట్లన్నీ చేసింది ఆయనే ; ఇందుకోఎమని, మనుషుల్ని పట్నం దాకా పంపించాణు +**, వందలు ఖర్చయ్యాయి. తను, అనుకొన్నవి, అనుకాన్నట్లుగా జరిగితే, ఈ లావాదేప్‌లు, సులువగా పాతిక మువ్ఫ య్‌ వేలవాకా మిగులుతాయి .
సంభాషణను, తనకు అనుకూలంగా మార్చే అదనుకోసం౦, యౌడగిరిరావు చూస్తున్నాడు. ఎక్కడో వొకచోట అడ్డుతగిలి, విషయీన్ని మళ్ళించలేక కాదు ఒకటి రెండున-ర్లు ఆ _పయత్న మేదో చేశాడుగానీ _ దుడుం/ఏన కొదముడి అడ్డం తగిలి పడనిచ్చిందికాదు. కౌముదిమీద లోలో పల కోసంగాకూడా ఉంఏప యాదగిరీరావుకు,.
**వ్సీకషు చదువషురాదనీ, ఆంకెలు, కూడటం, హెచ్చవేయడం, తీషేయడం, భాగించడంతప్ప = మరోటి తెలియదనీ, నేను జగనాధం గారితో చెప్పాను నాన్నా "" అన్నది కౌముది.
“గుడ్‌ ”
“అపుడు నిజమేననుకొన్నాను గానీ _ మిమ్మల్నిచూళాక, మీతో ఈ కా స్పేపూ మాట్లాడాక, కౌముది ఈవిషయంలో, నిజం చెప్పులే దనిపించింది బాబుగారూ: అన్నాడు జగన్నాధం అదేదో పెద్ది లౌక్యమని।
“వావాడు, ఆదిద్దమాడటం చాతకానివాడుకొదుగానీ, ఇదిమాాతం నిజమే; నేను చిన్నతనంలో ఆశ్ర చదువుకోలేదు .., దూనాన్ని నీళ్ళ కాఎళ్ళు మోయడం, నాకింకా జ్ఞాపకి ముంది =* “ అన్నాడు రామ కృష్ణయ్య.
9/1 2
606
అలా అంటున్నప్పుడు, ఆత నిక ళ్ళు తడికాపడాన్నీ జగన్నాధం గమనించాడు. ఈ్టపసావన తీసుకురాకుండా ఉన్నట్టయితే, బావుండే దనిపించింది.
యాదగిరిరావు విసుగ్దా కుర్చీలో కదిలాడు.
వ్‌ లే జ్‌
రామకృష్ణయ్య తండి మరీ మేదకుడు, అన్నీ స్మ్రకమంగా జరిగినట్లయితే, ముగిలిన అన్నదమ్ములతో బాటు, ఆయనకూ, ఎకర మో, అ 6కర మో వచ్చేదే। మరీ మెతక సరుకుకాొవడంతో, మిగలిన అన్నలంతా వొక్కటయ్యి, ఆయనకు సెంటుభూపు లేకుండాచేశారు. అంతకు ముందుగా నే పెళ్ళికా బట్లీగానీ, లేకపోతే రామక్సషయ్య త౦ం్కడిక్కి కన్నా
యట కం | స్ట్‌
దాతకూ్క్కూడా దెరుకేవాడు కాడు.
ఎలా దొరుకుతాడు?
పొలమాబేదు. చదువు సంధ్యలా ఆసలేలేవ్ల. మరేంచూసి, పిల్ల
కొంతకాలం. అత్రగారిపంచన బతికేడు. అది మరీ హీనంగాతోచి పట్నం౦ చేరుకొన్నాడు. అదృష్షవళాత్తూ అప్పటికింకా పట్లాలో నీటివసతి లేదుగనక, అయనకింత ఆధరువ్లు దొరికింది. తెల్లవారుజామునే లేచి పన్నెండుగంటలదాకా, పది ఇళ్ళల్లో నీ పోసేవాడయన, నెలకు రూపాయి చొప్పున, పదరూపాయలు, నెలాఖరున చేతిలో పడేవి ...
కక ఆయన ఎరగా ॥్‌ సన్నగా ఉందేవాడు. చీకటితో బజేపడం నా కంతగా గుర్తులేదుగానీ = మానాన్న కళ్ళల్లో (పాఠాలు పెటుకొని, జోగులాడుతూ ఇంటికిరావడం నాకింకా గురున్నది *.. వస్తూనే కావడి బదను, మూలకు విసిరేసి, నులకమంచానికి అడంగా పడుకు వేవాడు. ఒకోళ[సొరి నన్నూ, మాచెలెల్నీ పొట్టమీద కూచోబెటుకొని, ఏనన్నా
గ్ర
కబుర్లు పేబుతుం డేవాడు, మాఆమ్మ = కలవారి ఇళ్ళల్లో చిల్లర మల్లర పనులుచేసి, అణో, బేడో సంపాదంచేది. ఆవిడ పొటిగా. సన్నగా ఆండేది, జుటు చీింవరిచింపరిగా ఉండేది, కానీఅంత క. 0కంటొటు పెటుకొనేద.” అన్నాడు రామకృషయ్యి, తల్లి ని వాపకంచేసుకొంటూ.
త ల్లిలోబాటు, రామకృష్ణయ్యహడా, కూలిపనికి పోయేవాడు. తల్లి వడ్తుదంచుకున్నష్పుడూ, కొరం. కొడుతున్నప్పుడూ,.. తను తల్లి పక్కనే కూచునేవాడు. తవుడంతా గోతాలకి తడం, నూకలన్నీ వేరేగా కుష్పచెయడం, వరిపొటు, డబ్బాల్లోకె త్తి. దూరంగా పారబోసి రావడం అా౭టిపనులు చేస్తుండేవాడు,
బరువైన రోకలి 'రక్క్టకొందికీ పకితి “ఇళ్ళు! మంటూ పోటు వెస్తున్న ప్పుడు, ఆవిడచేతి నరాలు పొంగడం తనకింకా గురున్న చంటాడిు ఠొమకృ్చుష్తయ్య॥
షో స్త స్త
““మా అమ్మ 'రండుచేతులూ, ఈబండచాకిరీతో కాయలుకొళాయి, మానాన్న చేతులూ, భుజొలు, బండబారిపోయాయి ..*. ఇంతగా ర్మాతిం బవళ్ళు చేసినా, మాపొటిలు నీండేవికావు + అనేకసార్లు, సాకూ, మౌ చెల్లెలికీ, ఉన్నకాస్తా వడించేసి, వాళ్ళు పస్తుపడుకొనేవారు. పాళ్ళు తఊన్నారొ తినలేదోకూ డా, ఆలోచించేవయస్సు నాకులేదు ,., పసులు పడుకో నేవాడీని, ఇప్పుడంటున్నానుగా నీ ఒ ఆప్పట్లో ఆసంగతే నాకు తెలియదు." అన్నాడు రా మక్పుషయ్య-_
రామకృషయ్య తల్లి తరప్పు వొళ్లు కాసోకూ స్తో ఉన్నవా శే! ఆయనకు. నలుగురు మెనదూమలున్నారు, అందరూ, బాగా ఆరిసున్న చారుకూడా, ఆయన త ల్లి చనిపోయినప్పుడుమా. త౦ వచ్చి? ఆ కర్మ కాండ ఆఅయిందాకా, ఉండి గుట్టుచప్పుడుకా కుండా వళ్ళిపోయారు, అలా
60 వెళ్ళడానికిముందు, ఇరుగుపొరుగువారు, "పిల్ల లగకేషిటని అడిగారు. “ఎవరన్నా తీసుకెళ్ళి నాకడం న్యాయ” మనీ, *ముసలాయన బఐబతుకేదో, ఇక్క డే వెళ్ళమారిపోతుం? దనీ, అన్నారు. అయినా ఆ మేనమామలు ఉలకనూలేదు, పలకనూ లేదు. ఎవడు నో త్రీతే, ఈబరువంతా వాడిమిదికే విరుచుకుపడులుందని, ఎవరికివారే జారుకొన్నారు. సః షః స **మానాన్నే మమ్మల్ని పెంచాడు. ఇపుడోయనకు షపూఅమ్మపని కూడా మిదపడింది మాచెల్లలింకా చిన్నది .. చిరిగిన పరికిణీ కట్టుక్‌ ని నాపని నిలాగా, నడుంమీద = అచ్చంగా మాఅమ్మలాగే చెయ్యి వేసుకొని అది పీధిగుమ్మంముందు ఊడుస్తుం కే, నేను కళ్ళాపిచల్లైవాణ్ని నేనూ మాచెల్లెలూకలిసి అంట్లుతో మేవాళ్ళం ... అంట్లు మసిపోయినా, పోక పోయినా, మావంటినిండామ్మాతం మసిమరకలయ్యువి”ి అన్నాడాయన, పాతవిషయాలను గుర్తుచేసుకొంటూ. ష్య షః స్తో తన కొడుకుకింత చదువు చెప్పింతొమని, ఆముసలాయన దాలా తంటాలు పడ్డాడు. ఒక మేష్టర్నికూడా కుదిర్చాడు ఆయనింట్లో వీళ్ల పోసీనందుకు తను డబ్బుతీనుకోడు అందురు బదులుగా, ఆయనగారు, తనకొడుక్కుు చదువుచెబుతాడు. మంచి ఏర్పాకే; ముసలాయన నీబ్గ పొయ్యడం కనిపించిందెతప్ప, రామ కృషయ్యకు మ్మాతం అక్షరంముక్కు రాలేదు. రాబేదంజకే, ఇతను బడికి వడితే, ఆయన చెప్పకపోవడంవ_ల, చదువురాకపోవడం కాదు. స్తే స స “ఆసలు నేనే వెశ్ళేవాణ్నికాదు. నాకెందుకో, ఆచమవన్నా, ఆ చదువుచెప్పే పద్ధతన్నా? పల్ల మాలిన అసహ్యం, భయం వేసేది. ఆయన
09
చేపబూలతోనూ, ఈతబంకెలతోనూ, చర్మం లేచిపోడేలాగా కొ కేవాడు. వొంగోబెట్టి, నడుములమీఎ రొళ్లు పెట్టం చేవాడి, గోడకుర్చీలు వేయించే వాడు. కోదండం చే సేవాడు, మోకొాళ్ళమీదా, మోచేతులమదా, రూళ్ళ క్యరతో చచ్చేట్లుళొపేవాడు ... నేనేదో చదువకొంటున్నానని, మా నాన్న అనుకొనేవాడు; ఆ పంతులుకూడా = నీళ్ళకు ఆ౫పడీ, నేను చదువుకొంటున్నాసినీ, మంచివాణ్ననీ, మానాన్నతో అంటూ ఉండేవాడు, అలా అన్న౮ోజున, ఆయన నమ్న దగ్గరకుతీసుకొని, నారెండు బుగ్గలూ అవ్యాయంగా నీషసుంవాడు!' ఆస్పర్శ తలుచుకొంటుంటే ౨... * అంటు న్నష్పుడు, ఆయన గొంతు జీరబోయింది।
ఇ వ శః
తన చెల్లెలు మందు ల్లెక చవ్చిపోవడాన్ని రామకృష్ణయ్య కళ్ళారా
చూళొడు. ఏదో జ్వరం వచ్చింది. తండినా చెతగాక ఊరికొన్నాడు. తనకేమో ఏం చెయ్యాలో తెలీదు ఊళో్ళ్నోఉన్న నాటువైద్యు డిచ్చిన మాతలకు జ్వరం తగ్గలేదుసరిగదా, మరింతగా సెరిగింది, పట్నం తిసు కెళ్ళమనీ, మంచిడా కరుకు చూపించమనీ, వాళ్య్శావీళ్ళా అన్నారు.
ఖ్‌ ఖ్‌ ఖ్‌
“కానీ అలా అన్న వాశ్ళివరూ పావలా డబ్బులు నాయం చేయ
కదు మా చెలైలి జఓ్బ వాగా ముదరిపోయింది. ఆది ఉండి ఉండి పొలికేకలు పెసేఎ జుటు పీక్కునేద్‌. వొంటిముది గుడిలన్నీ చించు కొనేద తన చితుల్ను తనే గొట్టు పడి ర క్తఎ వచ్చేలాగా నౌ రుక్కు నే ది. = కచంతా పట్నం డక్రరు దషుదది స్తే తగ్గ గీకుందని తెఎసు కాని ఆ పట్నం వెశ్ళేందుకే కానిడబ్బు లేదు... వచ్చేనెల ఇవ్వాల్సిన నీళ్ళకావిడి డబ్బులోంచి మినహాయింయకొనే షరతుమిద మానాన్న నాలుగు రూపాయలు తీసుకురావడానికి ఓగంట ముందుగా నొ చెల్లెలు నా కళ్ళ ముందే విలవిలా తన్నుకొని చచ్చిపోయిం ది అన్నాడు రామకృష్ణయ్య కిళ్ళతల్తుకొ౦టూ ,
ఫ్ర 4 ః్‌
“70
కది జరిగిన కొద్దిరోజులకే రామకృష్ణయ్య ఇంట్లోనీంచీ ఉడాయించాడు వసూ వసూ తండి దాచుకొన్న పదిరూపాయలూో కాజేళాడు. అతనికి చాలాకాలంనించీ పట్టం చూడాలని ఉన్నది, పట్న౦ చూసొచిిన అతని స్నేహితులు అక్కడి విశేవాలను చెబుతుంటే కబిశెంత అదృష్టవంతులోగదా 1" అనిపించే దాయనకు ఆయన జీవిత లక్ష్యం తనుకూడా పట్నం వెళ్ళి అక్కడి వింతలూ, విళశేపాలూ చూడడం ।; ముఖ్యంగా హోటల్‌ కెళ్ళి దర్ణాగా కుర్చీమీద కూచొని తనక్క్కావలసినవన్నీ తినాలి, ఇష మొచ్చినన్ని సినిమాలు చూడాలి.
ణి జి పో
““ ఈరెండు కోరికలోనూ. నాక మొదటి కోరిక మా్యతమే- తీరింది, కడుపునిండా తిన్నాను. ఆ తరువాత గాంథిపార్కు దగ్గర కొచ్చాను. ఆక్కడ నలుగురైదుగురు కూచునీ నవరుతో ఏదో ఆట ఆడుతున్నారు. అస్పటిడే ఆట నాకు కొత్త. ఓనపారు బద్దీని గుం(డంగా చట్రైవాడు. ఆ మధ్యలో మనం పుల్ల మార్మాలి, సరిగ్గా పుల్లను దూర్చగలిగి తే రూపాయికి రెండు రూపొాయలిచ్చేవాడు. నాక శ్శెదటనే వొకడు పది రూపాయలు సంపాదించడం చూశాను. నేనూ పందిం కాకాను. ₹0డు మూడునార్లు నేనే గెలివాను కూడా. నాలుగోనారి ఉన్నదంతా పంటదిం కొాయమని పక్కనున్నవాడు నాకు పుంక్కి.౦చాడు పందెం వేశాను. నేను గెలిచిందాంతో బాటుగా అంతకుముందు నాదగ్గ రున్నది కూడా ఊుడ్పుకుపోయింది ... అంతలో వాకడు “అమ్మో పోలిసులు” అన్నాడు గాభరాగా. మిగిలిన నలుగురూ. గోనెపట్టాను అక్కడే వొదిలి జవంలోకీ పారిపోయారు. ..*"
వో ఖ్‌ ఖై
షొూడర్‌ ఇంకోసారి గ్రాసులన్ని నీంపాడు పశ్శేలనిండా, ఫలహాే రొలు, పులావ్‌, బజ్జీలు సర్తేశాడు. బం[టోతొక వొచ్చి, గాలితగ్గిన పెటోమాక్సులె టుకు పంవ్‌ కొట్టి దూరంగా వెళ్ళిపోయాడు,
7]
కొదిగా సోడా వేసుకొని, గ్లాసులో ఉన్నదంతా, వొక్కగుక్కలోనే ప్పూర్తిచేసి, గ్లాసును బో ర్లించబోయాడు రామకృష్ణయ్య।
““ఫేమ్‌పుల్‌ నాన్నా | అప్పుడే చేతులెతడం, మనకెంత పరువు తక్కువ! తెచ్చినసరుకు చాలదేమో, మళ్ళా యౌదగిరిరావుగార్ని పట్నం పంపాొలే మోనని. నేననుకొంటుం పే. * అన్నది కౌముది.
నన్ను బలవంత పేటవాకురా నాన్నా అన్నాడు రామ కృషయ్య, కూతుర్ని బతిమిలాడుతూ .
“నిన్నే బలవంత పెటక పో తే. ఇక్కుడున్నవారిలో ఇ౦ 3వర్ని నేను బలవంతిం చేయనునాన్నా గ అయిడారురౌం డ్రకు కూ డా? నువుక్ష తబుకో గలగడం నేను స్వయంగా చూసినధాన్నిగడా _- మూడో రౌండుకే ___ ఉరేయ్‌ జీడిపప్పు తీసుకురా | అసీసనా ఇలాతే... అని కసురుకొన్నది
జీడిపప్పు కొదర్‌. తెచ్చాడు,
సీనూాను, యావగిరిరావు ఆందంచాడు.
“పి దె మరీ అన్మాయంగా ఉంది జగన్నాధంగాకూగి అంటూ ఆయన గాసునుకూ డా నింపింది కొౌముద్‌.,
జగన్నాధం ఎదో అనబోతుంటే, నోటిమీన చేలుంచుకొసి, చూట్లాడవద్దని పె గచేసింది కౌముద్‌.
*ీచాలాముది దర్శిద్రాన్నిగురించి ఘాట్లాడుతుంపే నాకు నవ్వా సుంటుంది. ఆలా బూట్లాడుతున్న వారిలో చాలామందికి, ఆసలు దర్శిద మఘమంపే ఏమీథఛోవాూడా తెలమ ... ఉన్నచోట తినకుండా,. తిన్నచోటు పడుకోకుండా, పక్షిలాగా పిడీకేడు మెళుకులకోసం, ఊళ్ళకు ఊళ్లు తిరిగాను. ఒక్కపేలాగు. వొక్కటేచొక్క. ఏ చెరువదగ్గర్యో , ముందుగా లాగు ఉతికి అఆరెసేవాణ్ని. అంతదాకా, సొక్కాను గోచీ పెట్టుకొని కూచునేవాణ్ని, లాగు ఆరిన తరువాత, దాన్న తొడుక్కునే వాణ్నీ,: చొక్కాను ఉతికి ఆ ౮ సేవాణ్నీ, ఇలా ంర౦ందడుమూడు బూనాల వాటు గడివానుి అన్నాడాయన.
ఐకకడంకోసం చిల్ల రమల్ల ర పనులు చాలావనులు చేశాడు రామ కృషయ్య లాగుడుబళ్ళ పనువోకి చేరుదా మనుకున్నాడు, వయస్సు తక్కువనసీ, బరుప్తపనికి లాభంలేదనీ, ముళలా మేట చేర్చుకో లేదు. కొంత కాలం ఒక (పెన్‌ లో పనిచేశాడు, కాఫీ టీలు అందించటంతోనే సరిపో యేది. రోజుకు పావలా ఇచ్చేవాళ్ళు, బేవాబెట్టి భోజనంచేసి, మరో ర0డణాలు నొదరుఖద్చు పెట్టుకొ నేవాడు. (పెగ --రగులమేద, రీముల కుద వచ్చే అటలు పరుచుకొని పకుకొనేవాడు, (పెన్‌లో ఉన్నప్పుడే, రామకృష్ణయ్యకు, హోటలోఉన్న నటరాజన్‌ తో పంచయమయి9ంద్‌.
వ్‌ ళ్‌ ఖై
క*వాడూ కురాడే। సరిగ్గా నాయీడే ఉంటుంది. వాడీ వరీరానిా తెలుగును చూస్తం సే నాకు సరదాగా ఉండేది, వాడెప్పుడూ, నప్వుతూ ఉండేవాడు. నాక్కావలసినవాటిని వాడితోనే చేబుతుందేవాణ్ని। వాడూ ననూ కలసి, అప్పుడ ప్వుడూ సినిమొలుకూడా చూస్తుండేవాళ్ళం.. వాచొక నారి నాగురించి అడిగాడు. సంగతంతా దాచుకోకుండా చెప్పాను, వాడు ఆశ్చుర్యపోతాడినుకొన్నాను. అదమీ లేకపోగా _- తనుణాగా అలాగే నచ్చానన్నాడు. ధి ర్యం పసటుదలా ఉంకే, ఏపనెనా సాధించవచ్చు నన్నాడు, దాన్‌కి ఉదాహరణగా తననే చూడమన్నాడు నటరాజన్‌. ర0దు మూడు రోజులతరవాత _. వాడు నాకోసలహో చెప్పాడు. రొజుకో పావలా డబ్బులకోసం, (పెస్‌లో పనిచేయడంకన్నా. హోటల్లో పనిచేయడం మంచిదని వాడు నాకు నచ్చచెప్పాడు. అది నిజంగా మంచిపనే | వాడి సలహాపకారం, ,పెప్‌ పనికో సలాంకొటి హోటల్లో పనిక్కుదిరాను” అస్నడు రామకృష్ణయ్యి.
జ గ &
అది థభోజనంహోటలూ కాసే హోటలుకూడా; జచ్చినవాళ్ళకు, మంచిసీళ్ళివ్వడం, ఏంకావాలో అడగడం, ఆ కావాలన్నవి పెద సప్తయరతో చెప్పడమూ మొదటి పండోజులూ డ్యూటీ, కాఫీసెక్రన్‌ లో హచావుడి లేనప్పుడు & భోజనం సెకనులో పనిచెయ్యడం, విస్తరాకులు
79
పరచడం, మంచిసీళ్ళగ్గాసులు పెట్టడం, కూరలు వద్రంచడం తన వంతు. వంగడం. వబేవడంతో నడుం సలుపులె తేది, కొసంత ఖొళగా ఉన్నప్పుడు, వంటాయన కూరగాయలు తరగమనో, గాడి పోయ్యిలోకి క శైలు వెయ్యమనో, పొయ్యిమీదినుంచి నూనెబానలి దించ మనో, కూర మాడిపోకుండా, “కురుపి' తో తిప్పుతూ ఉండమనో చెబుతుండేవాడు. ఉదయం లగాయకు రాతి పదిగంటలదాకా పనే; కాలు మడతపెస్రేందుకు లేదు. కానీ డీనివల్ల అతిముఖ్యమైన సమన్యలు కొన్ని పూర్తిగా తీరిపోయాయి... పేరుకు ఇండు పూటల టిఫిన్‌, రండు పూటల భోజనం అన్వ మాపేగానీ, తనెన్నినార్లు టిఫిన్‌ చేసినా అడిగేవారు కాదు. ఎన్నిసార్లు భోంజేసినా లెక్కలేదు... విడిగా ఉన్నప్పుడు, హోటల్లో దూరి ఆబగా, అంతంత తిందామనుకొనే వాడుకానా_--తీరా తినడానిక్కావలసినవన్నీ చుట్టూ ఉండేసరికి ఏమీ తినబుద్ధయ్యేది కొదు.
నిజానికీ ఉద్యోగంలో నే రామకృ్సృషయ్మ పిరపడి ఉండవలసింది. కడుపునిండా భోజనం, రా_తిపూట అక్కడే పడక __రోజుకు నాదరు కింద అణా ఇచేృ్యవారు కానీ, నెలకు నాలుగు రూపాయలఅజీతం అంశకన్నా జీవితంలో కోరుకోవలసిందేమీ భిదనిపింనింది రామ కృషయ్యకు.
హోటలోపల నాలుగెదు మరోదాన్నిండి కూ రగాయలూ, గదులో వపనివాళ,ంనా "జాదొా
/ 4
వలహారాలన్నీ మట్రిచేసి పారేన్తాడు. డచ్చాలకొద్దీ నూనెను పొయి లోకి దిమ్మరీంచేనాడు, వండిపెసరట్లు కావలసిన పిండిని యాభై లోకి కుదించిపారస్తాడు. (పొపై9టర్‌ మ చిగొట్టుకు వోక ఏం ఒనాడు?
4౨ సంగకులస్నీ తనకు ఉఊంవు. నటరాజన్‌ గాడే చెన్నాడిు, సరుకుమానాల్‌తో దుంచిగాఉిండి, పనులన్నీ నేర్చుకొంటే, ఏదో ఒకనాటికి, మనందూడా సరుకు షూ స్తర్షం కా వచు_ననీ, తన 'ధ్యాయం అదేననీ కూదా, *టఐ ఎన్‌ అన్నాదు, “యి తే నొలమ్యం కాడా అదే" ఆనుకొనాా టు గా మకృషయ్యు /
వారం పదిరోజులు బాగానె గడిచిపోయాయి,
ఒకసారి రా మక్కిల్టు యూ “ంటేఆట సినిమా కళ్ళి ఆలస్యంగా హోటల్‌ కొచ్చాడు. - ముందుపెపు ఉపులు అ వేళప్పుడు. తియ్యరు. అందుకని వెనకనించి. డాబామీదికొ చ్చి పడుకొన్నాడు, (కింద ఉక్కగా ఉండడంవల్ల ఆంగ, మయుిడురోవాల స్‌ంచీ తను డాబా మీదనే. పడుకొంటున్నాఏు =డుగెన్న కాస్పేపటికల్లా కునుకు పట్రసింది ॥
ఒర రాతి వళ హొరాపగా ఎతనీకి మెలకువ వచ్చింది, ఇంకెవరో తనపక్కలో చాన్నారు. పడుకొని తనమీద చెయ్యి పేసి దగ్గర క్వ తనను బలంగా వాటేసు
రా మక్ఫిష్ణయ్యకు భయం వేసి నోరుమూయడంనల్ల ఊపి
కప్తుకింతా అనీ, కమీషన్‌ ఉండేది. ఈ కమీషన్‌ వొకపూట తిండీ క్కూడా సరిపొయ్యుడికాదు. అందుకని * పగలు మాతం అవీ ఇవీ తిని సొట్టనిం ప్పుకొ నేవాణ్ణీ రాతిసడుకోటోయే సరికి, ఏ వొంటి గంటో, రెండు గంటలో అయ్యేదీ. అలసీపోయి. ఉండడంమూలాన, ఆదమరచి నిద్రపోయేవాణ్ని. నా ఆకలివాధల్లా వగటికి సంబంధించిందే, ఆ హాల్లోనే పడుకునేవాణ్ని ,.. నా మంచితనాన్ని చూసిన హాలు మేనేజరు, నాకు పోస్టర్లు అంటించే పనిని ఇప్పించాడు. ఎక్కడెక్కడ ఆంటించాలో వా శ్యేచెబుతారు.. ఒక భుజానికి నిచ్చెన, మహరోధుజానిక్‌, మైదాబొక్కెన తగిలించుకొ నేవాణ్న్‌. నెత్తిమీద, పోస్టర్ల కట్ట పెట్టుకొనే వాణ్నీ. అవసరమయితే = నాకింకో కుురాణ్నీ తోడీనారు,. కానీ నేనే ఆవసరంలేదన్నాను. ఎందుకంట _ నాఆదామయమంలో వాడికీ భాగరువ్వాలి. ఇంకోడికి పంచిపెళశేంత సంపాదన నాకలేదు *,., పగళు = అదీకొత్త ఆట లప్సుడు షో సర్లు అతికిం చేపని చొరకడం వల్ల * రాబడి కా స్తపెరిగింది, దాంతో, ఈకలుంగ్‌ీి, వొకణళెక్కా కొనుకొ),.న్నాను 8 మిగిలినపిల్ల లు పనులు కాగానే ఇంటికశ్శేవాళ్ళు. నాకు ఇల్లూవాకిలీ ఆంతా = నేను పని చేస్తున్నచోకే ॥ అంచేత, అస్తమానమూ, ఆసినిమాహాల్లోనే సడిఉండే వాణ్ని. మనిషిని కనిపిస్తున్నాను గనక, పగటిపూటకూడా, వాళ్ళు ఆపని ఈవనీ చెబుతుండేవారు, నేను వసుక్కోకుండా చేస్తుం డేవాణ్ని. ఇది నాకు మంచిదే అయింది, కొత్తగా సినిమా రిలీజయిన, వొళకవారంరోజుల పాటు, నాకు నాలుగురాష్ల దొరికే. సదుపాయం చే”డు కునేజరు, ముందుగా. నాకో పది, పదిహేను టిక్కాట్టిచ్చే సేవాడు. రద్రిపిట్లి, టిక్కెట్లు దోరకనివారికి, వాటిని వాచ్చుధరకు అమ్మేవాణ్నీ. న ల్రా అమ్మగా వచ్చినలాభం, అతనికీ నాకూ చెరిసగం! ఒకో్కటనారి, అయి దారు రూపాయలుకూడా, నావంకు మిగిలేవి. ఆడబ్యునేం చేసుకోవాలో నాకు తెలీదు, ఓచీన్న చెక్క. పెటెను కోనుక్కొాన్నాను. అందులో, నా సామానంతా పెట్టుకొన్‌, మేనేజర్‌ గారి రూంలోనే, వోపక్కగా ఉందు కొనే వాణ్నీ ,, ఒకనారి * అదేవో తెలుగుసినిమా రికీజయింది. జనం తీ రనాళ్ళకొచ్చినట్లు వచ్చారు, ట్‌ క్కెట్లదగ్గర = అహ్మోంఢడ మైన కుమ్ము
76 లాటి 1౪ నాదగ్గరే మో ఇరీవై టీక్కెట్లదాకొ ఉన్నాయి ౩.4 సరిగ్గా అప్పుడే నేను చం[దశేఖరంగారిని చూళాను.*' అన్నాడాయిన, స్ట జ్‌ చె ల
అప్పటికీ ___
యౌదగిరిరావు, కుర్చీలో జొారగిలబడిపోయాడు, మత్తులో అతని కళ్ళు మూసుకుపోయాయి, నారాయణ ఎ ఏసమయాన, ఏం మౌట్లాడ వలసివస్తుందో తెలీదుగనక, మతిపోమేటంతగా మ్మాతం మందు పుచ్చుకో లేదు. అదిగాక అతనికి మందుమీదకన్నా తిండిమద యావ ఎక్కువ,
కొముది రు ఎరు పెక్కాయి, ఆవిడోసారి రెండుచేతులూ కలిపి పై కెత్తి వేళ్ళు మెటికలు విరుచుకొన్నది. ఆతరువాత, అరచేతులకేస్‌ చూసుకొలి, ఇొదర్‌ వేపు చూసింది;
“మిక్సు హ సపాముదికం కూడా తెలటనొ?ో* అన్నాడు జగన్నాధం ముద్దముద్దగా, అదేదో పేద్రజోక్‌ లాగా,
క! సాము[దికం కోసంగాదు జగన్నాధంగారూ, ఇలాంటి పార్రీ లప్పుడు.. ఎంతదాకా *“మందు" వాడవచ్చునో _ నాకో కొ లబద్ద్‌ ఉంది, నాచేతిలోని గీతలు కలగలసిపోతున్నట్లు నాకనిపించేస్టితి వచ్చిందాకా నేను తీనుుకొంటాను, ఇంకా అంతదాకొో రా బేదుగనుక,. నేను మరోరౌండ్‌ కొట్టవచ్చు” అన్నది కౌముది,
తాగుతున్న సిగరెట్‌ ను దూరంగా విసిరేశాడు రామకృష్ణయ్య. కూతురు గ్లాసును తనే నింపాడు. నింపాక, వోగుక్కైడు పుచ్చుకొని గ్లాసును కూ తురుకందించాడు,
“థాంకూ్యూ” అన్నది కొద్దిగా ముందుకువొంగి.
రామకృష్ణయ్య మరోసిగరెట్‌ వెలీగించాడు. అగ్గిపల్ల వెలుతుర్లో ఆయన ముఖం ఉదికినట్లుగా ఉంది. జెబుగుడ్డను, మంచునీటిలో ముంచి, ముఖ మంతా రుద్దుకొన్నాడు,
న్‌ 6 ఖ
77
“అప్పటికి చం, దశేఖరంగారం పే ఎవరో నాకుతెలీదుి"* అంటూ (వారింభించాడు రామకృష్ణయ్య. “నేను అమ్ముతున్న ధర చెప్పాను. అంతకోపావలా తక్కువినానన్నాడాయన. చెప్పినరేటునుండి దేగడం నాకిష్టం లేదు, ఆయన భార్య. “పొవలాకోసం ఏంచూసా" రంటూ గొణుగు తూనే ఉంది. నేనక్కడే ఉంటే, ఆయనదృష్నిలో తేలికయిపోతాననిపించి, జనంలో కెళ్ళాను నన్ను చూస్తూనే ఎక్కుపఖరీదు చెల్లించి టిక్కెట్లు కెన్నువాబృున్నారు; నాదగ్గరవి దొరుకుతాయని వారికి తెలుసు. ఆట మరో నాలుగైదు నిమువాలకు మొదలెడతారనగా చం్యదశఖరంగారు నన్ను పిలిచారు. తనైనా, మరఠీ అంత వాతపుగా అఆడగలేవనీ, పావలాకోసం చూసే, బంగారంలాంటి చెరంకాసా జారిపోతుందనీ అన్నాడు. అయినా 'సాళ్త్వ నష్టమేమీ లేదన్న సంగతి ఆయనతో అనలేదు, టిక్కెట్లు మిగి ల్తే మ నేజర్‌ కిచ్చేనాను. ఓ పావలా తక్కువ కమ్మానని నేను నిజంచెప్పినా, మృేసజరు నమ్ముక పోవచ్చు. నేనే ఆ పావలాకోసం కక్కు ర్రిపడానవి ఆయన అనుకోవచ్చు. అలాంటి ఆనుమానాలకు తావివ్వడం నాకిషం ఇదు? ఆన్నాడాయన,
చివురిక్సి రామకృష్ణయ్య అడిగిన ధరశే టీక్కెట్లు కొన్నాడు చంద శళరంగారు.
“నువ్వు చాలా గట్టవాడివోయ్‌। ఏంచేస్తుంటావ్‌ 7” అన్నాడాయన రామకృష్ణయ్య భుజం తడుతూ,
కోముందు మీరు. లోపలికేళ్ళి కూచోండి ... ఇంటర్వల్‌ లోగా మిమ్మత్నొచ్చి కలు ను అన్నాడు రామకృష్ణయ్య.
అనడ మేకాదు _ అలానే కలిళాడు, తన సంగతులన్నీ దాచకు౦చా చెప్పుకొన్నాడుకూ డా,
“*వేప్రోారి కనిపించు. ఆంజనేయ స్వామివారి గుడిసక్కగా ఉన్న కలపఅడితీ మాదే అన్నాడు చందశేఖరంగారు.
"78
కనాక్సు 'తెలుసునండీ; మీ కాంపొండుగోడమీద చాలానార్లు పోస్టర్లు అంటించాను. అయితే ... అప్పుడెప్పుడూ, మీమ్బ్మల్ని చూసిన జ్ఞాపకం నాకు లేదండీ[ అన్నాడు రామకృష్ణయ్య,
అదీ నిజమె।
చంద్రశేఖరంగారు ఎప్పుడోగ నీ, అడితీలో కూచునవాడుకాడు. ఆయనకు లక్షవ్యావకొలున్నాయి. ఒకరడజను సంఘాలమ ఆయన అధ్యకుడు. ఇంకోడజను సంఘాలకు కార్యదర్శి. మరో ఒ౦డుడజన్ల సంస్థలతో ఆయనకు సన్నిహిత సంబంధాలున్నాయి.
ఆయన మంచివాడనీ, ధర్మదాతనీ, అడదిగినవారికి “లి' దని చెప్పడం ఆయన ఇంటావంటా లేదనీ అంటారు. ఆయనకు ఈ అడితీ గాక, ఇంకొ రకరకాల వ్యాపారాలు౦డేవి,. జిల్లాఅధికాడులందరిక్తీ ఆయన సన్నిపొతుడు. వారి అవసరాలన్నింటినీ చం[(దశఖరంగారు నిస్పేచీగా తీరుస్తండేవారు,
శ న్‌ ఖ
- క్యవిషయాలన్నీ నాకు తరువాత తేలిాయమకోండి ఆరెండో రోజునే, ఆయన రమ్మన్న వేళకు అడి తీదగర కెళ్ళాను. ఆయన నాకోసమే ఎదురుచూస్తున్న వాడిలాగా కనిపించాడు నాసంగతులన్నీ మరోనారి మరో సారీ అడిగాడు? నాకు ఎక్కడెక్కడ బంధువులున్నదీ వారేం చేసున్నదీ అడిగాడు. అన్నీ చెప్పాను ఇన్ని వివరాలు ఆయనగా 60దుకడుగు తున్నదీ నాకు అప్పట్లో టోధపడలేదు ,... *ఈ సినిమాపని మానేయ డానికి నీకేమన్నా అభ్యంతరమా? అన్నాడాయన. *“ఏమిలి దన్నాను.” అన్నాడు రామకృష్ణయ్య.
ఆతనాపనీ ఆరోజునే మానేశాడు. అలామానుకొంటున్నందుకు, విజంగా బాధపడినవాడు, హోలు మేనేజరొక్కడె,
“కను వ్యెక్క డున్నా పైెకొనావురా।ః వెళ్ళిరా;। అన్నీ తిన్నగా ఉంటే సరేసరి, లేదా మళ్ళీ ఇక్కడీకే రా, నీ ఉద్యోగి౦ నీకుండినే వుంటుంది" అన్నాడు మేనేజర్‌,
గ
పెటై తీసుకొస్తున్నపుడు, రామకృషయ్యకూ్కడా కళ్ళంట నీకో చ్వాయి. ఓ నిమషాన; “ఉన్నదాన్ని వొదులుకొని, కొ తదానికోసం, పాకులాడం ఏందుకా?* అనిన్నీ అనిపించింది. కోనీ ఆ ఆలోచనను, రామకృష య్య పెకి రానీలేదు. కొంతకాలంపాటు క్‌ క్రై లఅడి తీ న్యవ హారంకూఢా చూనొాడు. సినిహమూహోలు మేనేజర్‌ గా: రన్నట్లు __ తను కామమ్మ మొగుడేఆయితే మంచిదే! కాడనుకో ___ తన కరా చెప్పు లకు ఎప్పుడూ ఢోకా. ఉండదు, తనెప్పుడొచ్చినా, ఈ సినిమాహాల్లో ఉధో్యోగంమా[తం కాయం;
తొలిరోజున రామకృష్ణయ్య అడితీలోనే పడుకొన్నాడు. తనకు ట్రోజనమూ, పకగుడలూ చందశేఖరంగారు ఇంటిదగర్నించి పంపిం
డ్‌ ళు నో నః శ ఖ్‌
క ట్తల్లా శ్చ 70ండు మూడువారాలు జరిగాయి, నాకేపపీ ఉంచేది కాదు. చాలాకాలంపాటు, వొళ్ల హూనమయ్యేలా పనిచేయడానికి అలవాటుపడినవాన్నమో, ఊరికే రికామీగా తినకూచోవడమంపే, అదేడో శిక్షలాగానే అనిపించింది. డాన్ని భరించడం రానురాను దుస్సహ మనికూడా తోచింది. అన్నాడాయన.
క్త తి శ
ఈమాహే చందశేఖరంగారితో అన్నప్పుడు ఆయన సన్నగా
“హాయిగా తిని కూచోడానీకేషముచోయ్‌ గునుసావ్‌ * శఈపాటి సదుపాయం. దొరికిశే చాలుననుకొనేవారు ఈ డేశంలో లక్షలమంది ఉ్నూరు తెలుసా ౪” అన్నాడు చం దశేఖరం,
కీడఉండొచ్చు.. తేరగా తినడం నావల్ల కొదు. నన్ను మీరెందుకు పృధాగా మేపుతున్నారోకూడా నాకు తెలీడం లేదు.
ర్‌0 కోప్టీక్షు తెలియవలసిన ఆవసరం లేదు.! అన్నాడు చం దశేఖరం, కాస్త గట్టిగానే /| “ఉన్న దండీ [| 6శ్నెల్ల పాటు ఈ శరీరాన్ని ఎందునా కాకుండా చేసి, మీ మానాన మీరు నన్నొాదిలేశారనుకోండీ; అప్పుడు నాపని రామ గోఏందా అవుతుంది. _ అదీగాక ___ వృధాగా మశౌకరి. సొమ్ము తింటున్నానన్న బాధ నన్ను లోలోపల తొలిచిపారేస్తన్నదండీ ; ఆంచాతొ ._ నాచేత ఏదన్నా సని చేయించుకోండి. అన్నాడు రామ కృష్టయ్య . . క“లెఖ్కా డొక్కా రాయడం నేద్చుకో. గుమానాతో చెబుతాను” అన్నాడు చంద్రశేఖరం, అతనికేసి పరిశీలనగా చూసూ. రామకృషయ్య తల అడంగా తిప్పాడు వ (తె ఆపని నావల్ల కాదండీ ॥; నాకు తిన్నగా చదువే రాదన్న సంగతి ముందుగానే మీతో చెప్పాను. వచ్చినడైనా వానాకాలపు చదువే తప్ప -.. లెఖ్కలు కాదు; ఇంకేదన్నా పని చెప్పండి. కళ్ళుమూసుకు అదే నేనూ అనుకొంటున్నాను ... మిగతా పన్లకి నువ్వేపాటి పనికొసావోకూడా నాకు తెలియాలిగదా [ అన్నాదు చంద శేఖరం బు్యరను చిరాగ్గా గోక్కుంటూ. ఇంత సంభాషణా జరిగిన తరువాత తేలిండేమటంటే రామ క్బషయ్య మకాం అడితీనించి చందశేఖరం గారింటికి మారింది, శి ఇ ఫ్‌ “ఆయన ఎందుకలా మాన్చించిందీ మొదట్లో నాకు తెలియలా. తెలుసుకొందా మనుకొన్నానుగానీ, ఆయన నాకా అవకాశం ఇచ్చాడు: కాదు. మేడమీద నాకో గదిని పత్మేకంగా ఇచ్చేళరు, వెళ్ళినరోజునే, ఇంట్లో ఉన్నవాళ్ళందర్నీ పరిచయంచేశాడు, ఆతరువాత తనకోసం వచ్చే వాళ్ళనుకూడా పరిచయంచేయడం ,(ప్రారంభించాడు.. అలా చేయడింలో,
రే నేను తనకు చాలా ఆత్మీయుడినన్న భావాన్ని అవతలివారికి కలిగించేవాడు 9 దీ ఇంట్లో కెళ్ళిన చాలాకాలందాకాా ఆయన ఎంత భాగ్యవంతుడో నాకు తెలిసిందికాదు. డబ్బు సంపాదించడంలో ఆయన, కానీదగ్గర్నించీ ₹౯రమాడడంమాసి, ఆశ్ఞర్యపోయేవాణ్నీ. అఆపసర మైనప్వుడు, పందలూ, వేలూ, అలా చిత్తు కాగితాల్లా విసిరేయడం కూడా నేను ఎరుగుదును, పెద్దపెద ఆఫీసర్లు, ఆయన దగ్గరకు రావడంచూసి, నేను దిమెర ఫపోతుంచేవాణ్ని. మామూలు వారికయితే, వారి దర్శనం కావడం అసంభవం |, ఆలాంటిది చం[దశేఖరంగారి ముందు, వారంతా పిస ల్లాగా ఉండేవారు ...*ి ణ్‌ ఫో ఖా
ఇంత సిరిసంపదలున్నా ఆయనకు సంతోషవమన్నది చేకుండా పోయింది. ఆయనకు మగసంతానంలేదు, ఉన్న ఒక్క ఆడపిల్ల యినా, అవిటిది చిన్నతనంలోనే సరస్వతికి కాళ్ళు రండూ పోయాయి పాటిని బొగుచేయించడంకోసం, ఆయన చాలా దేశం తిరిగాడు. ఎంద "'5ందరో డాక్టర్ల కు చూపించాడు. మానవ (పయతమంతా అయ్యాక పుణ్యషేతాలు, తీరాలు, తిరిగొచ్చాడు “చేయవలసిన (పయత్నాలన్నీ చేశాను అన్న సంతృ ప్రితప్ప సరిస్వతికి మాతం నయం కాలేదు.
ఒక్క కాను లేకపోవడం తప్పిసే సరస్వతి అక్షరాలా బంగారుబొమ్మ. ఆవిడ అవసరాల కోసమని చంద్రశేఖరం ఇద్దరు పనిమనుషల్ని ఏర్పాటు చేశాడు.
ఏంచే స్తేనేం ఇ లోటులోటపే ,
చం[దశేఖరంగారు [కమ్యకమంగా, బరువంతా రామకృష్ణయ్య మిడికీ _ దొర్హించడం (ప్రారంభించాడు. అలా [(పారంభించడానికి ముందు, రామకృష్ణయ్యకు చాలా విషయాలు చెప్పాడు. చెప్పినా తెలీని కొన్నివిషయాలను చేసిచూపించాడు. అవతలిమనిషిని అంచనా వేయడంలో ఆయన గురి ఏనాడూ తస్పలేదు ఏమనిషితో ఎలా మాట్లాడాలో, ఎంత వరకు మాట్లాడాలో ఆయన్ను చూసే రామకృి స్తయ్యి నేఎ్పకొన్నాడు,
1] /మ-2
రత్తి
అనేక సార్లు చాలా పెద్ద పెద్ద మొత్తాలను, రామకృష్తయ్య దాగ్రరా పంపించేవాడాయన.
“నాశ్రదో భయంగా ఉందండీ ౫" అని నసిగాడొకసారి రాఘ కృష్ణయ్య.
“ఆవును. నాకు తెలుసు. ఆ భయం పోగొట్రందుకే నిన్ను పంపుతున్నాను .., నేనన్ని విషయాలు ఆయనతో మౌట్టాడాను, సీద్యారా పంప్తతున్నానని కూడా చెప్పాను. వెళ్ళు .,, ఎవ్వరూ లేకుండా మా్యాతంచూసి ఈ కవరివ్వు** అని ధైర్యం చెప్పాడు దందశేఖరంగారు.
ఆయినా రామకృష్ణయ్య నీళ్ళు నములుతుండడం చూసి, ఆయన చిరాకు పడ్డాడు.
“నేనేదన్నా వొకపని చెబితే ఆది నువ్వు చెయ్యాలి. చేస్‌ తీరాలి. అంతే గానీ, నాకెదురు చెప్పగూడదు. నీకు ఉద్యోగం ఇచ్చింది, నేను చెప్పినపనులు చెయ్యననడానికి కాదు ఇప్పటికే పది నిమిషాలు ఆలస్యమయి౦ది. ఆవతలివగ్గక్తి నీకోసం ఎదురు చూస్తుంటాడు ... ఆయన దయ్యమూ, భూతమూ కాదు, నీ _పాణాలు తినెయ్యడు.*” అని గసురు కొన్నాడాయన.
న్‌ నో థి
నేను కిక్కురుమనలేదు. ఇంశేం మాట్లాడినా. కొంపలోంచి వెళ్ళమనేలాగా ఉన్నాడు, కాని వెళ్ళ్గగలనా ? సంవత్సరం నించీ, రకరకాల సొకర్యాలకు అలవాటు సడ్తాను. నన్నుచూసి, మిగిలిన పనివాళ్ళంతా, దడుచుకోవడం, ఆయనతో కావలసిన పనులేమన్నా ఉంటే, నాద్వారా చెప్పించుకోవడం, పెద్రపెద ఆఫీసర్లంతా ఆటుకెస్‌ వచ్చినప్పుడల్లా నన్ను పలకరించి పోవడం__ ఇవేవీ నేను వొదులు కోగలస్టితిలో అప్పటికే లేను .. వెళ్ళాను. పనిచేసుకొచ్చాను. అంత (కీతం కాం(టాక్షులో, ఆయనకు రావలసిన వాటా తాలూఈళ మొత్త మది । ఆపని నేను చేయడం వొకరకంగా నా (పాణం మీదికే
గ్ర వచ్చింది. ఆ తరువాత ఇలాంటి వ్యవహారాలన్నీ నాకే అస్నగించో డాయన, ఆఖరుకు , అడవుల్లోకి వెళ్ళడం, చెట్లతాలూకు మంచి చెడల్ని చూసుకోడం, ఏ ఏరియాలో ఎంత కలస తేలేదీ అంచనా చేయడం, ఇంకా సవాలక్ష సంగతులు ఆయన నాకు నేర్చాడు. ఒకోసారి నామూలంగా, వ్యాపారంలో, చాలా పెద్ది మొత్తాలు నష్తమొచ్చాయి. అలాంటప్పుడు కూడా ఆయన విసుక్కో లేదు, వ్యాపారంలో అచ్చంగా లాభాలే రావాలన్న నిబంధన లేదనీ, కపాళం ఆదిరిపోయే నవ్లాలు రావడంకూడా సర్వసాధారణమనీ, ఆయన నన్ను సముదాయించాడు..' శ్‌ జ |
ఇంత ఆదరణా ఎటు లొక్కుపోతున్నదీ రామకృష్ణయ్యకు మొదట్లో అంతుచిక్కలేదు, తీరా ఆయన, దాన్నిగురించి ఆలోచించే సమయిీనికి, పగ్గాలు తనచేతుల్లో లేవన్‌ శేలిపోయింది. చంద శిఖరం: గారు, ఓరోజు సాయంకాలం, తనున్నగదికీ పనిమాలావచ్చి అసలు విషయం కాసా దియట పెట్టాడు,
॥ రామకృష్ణయ్య ఓక్కనిమిషంమా్శాత మే ఆలోచించాడు, తనప్ప టికే భయంకరమైన దర్శిదాన్ని తనివిదీరా అనుభవించాడు. పదిజీవితాల పెట్టుగా, ఆ అనుభవాలేచాలు. మానవజీవితం డబ్బుతో ముడిపడిఉన్నదనీ, రూపాయి ఆడించినట్లుగా.. మనిషిస్‌ విధికూడా ఆడించడం నాధ్యం కాదనీ. తను _గహించాడు. సరస్వతిని చేసుకోవడంద్వారా, అపారమైన ఈ సంపదలన్నీ తనవశమపుతాయని, తనకుతెలుసు. ఒకవేళ తక్షణమేు వశం కాకపోయినా తనకొచ్చిన నష్ట మమీలేదు,
క*బ్లప్పటికే నేను మీకు చాలా రుణపడిఉన్నానను కొంటున్నాను, నన్నంక్రా అప్పులపాలు చేసున్నారు” అన్నాడు తను.
చంద్రశేఖరం సన్నగా నవ్వాడు.
“నిజానికి ఆమాట ఆనవలసినవాణ్నీ నేను. భగవంతుడేచో నాకింత ఇచ్చాడు. ఆ ఇచ్చిందాన్ని పెంచే అవకాశాలూ కలిగించాడు
రిశ్తీ అవకాశమున్నంతవరకూ పెంచాను. డబ్బుపరంగా, నాకేదిగులూ లేదు. నన్ను నిలువునా తినేస్తున్నదల్లా మా సరస్వతి సమస్య. ఇంత ఉన్నా నా కూతురుకు కొళ్ళను తీసుకురాలేకపోయాను. అది, డేకుతూ నడుస్తు న్నప్పుడల్లా, సనాగుంచలు బద్దలయిపోతాయం టే నమ్ముతావా? దాని ఆవసరాలకోనమని (ప త్యేకంగా పనివాళ్ళను పెట్టాను. దాని మెడనిండా బంగారం దిగేశాను. ,.. ఏఐచేసినా, కొళ్ళులని లోటును హతం ఇవేమీ తీర్చలేవు ,.. మనిషి న్వార్తపరుడు. నీముందు దానుకోవలసిందేమీ లేదుగనక చెబుతున్నాను సరస్వతికి, కలిగిన సంబంధాలు తీసుకు రావడం నాక్రేమంత కష్షంకాదు. దాని వెనకొాతలఉన్న సిరిసంపదలు, సరస్వతికి కొండముద కోతివి కావాలన్నా తెచ్చిపెడతాయి. కానీ ఆకలి లెని వాడికి అన్నంపెటి (పయోజనంచేదు. డబ్బున్నవాడికి, మళ్యా డబ్బిచ్చినా అంతే] నాక్కావసింది, నాకూతుర్ను సానువూతితో చూసే వాడూ, ఆదరించేవాడూను. అది ఏడిస్తే నేను భరించలేను. దాన్ని ఆదరించేవాడూ, అభిమానించేవాడూ నా క్కావాలి. అన్నీ ఉన్నవాడికి, ఈ కాళ్ళులేనిదాన్ని చేసుకోవలసిన అవసరం లేదు. అంచాతనే _ డబ్బుద్వారాా, ఈ ఆదరాభిమానాలను కొందామని నేను (పయ త్నించాను ... ... నాది స్వార్హమే ... ,. కాదనడం లేదు. అన్వేళ సినిమాహోలుదగ్గర నిన్ను చూసినప్పుడే. నీ వొడుపు గమనించాను. నీ వివరాలన్నీ అడిగిందిగూడా అందుకే ] మరీ ఇంత కుండ బద్రలుకొట్రినట్లుగా అంటున్నానని అనుకోకు *... చిన్నతనంనుండీ, నువ్వు లేమిడిలో బతికావు. పిడికెడు మెతుకులకొసం అల్లాడిపొ య్యావు. కనక రూపాయి విలువ నీకు తెలుసు. అందుకే నిన్ను చేందీశాను. ఇంత కొలంగా నిన్నోకంట కనిపెడున్నదికూడా ఈ ఉద్రైశంతోనే। నువ్వు నా కూతుర్ను ఆదరినావని, నాకు మనస్ఫూ ర్రిగా నమ్మకం కుదిరింది ... *” అన్నాడు చంద శేఖరం, నవ్వుతూ. !“వ్యాపారిపరిభాషలో చెప్పాలంశే, ఈలావాదెవీలవల్ల మనం ఉభయులమూ బాగుపడాం: బంగారంలాంటి అల్లుడు నాకు దొరికాడు. నీ ఆర్రికసమస్య శాశ్వతంగా పరిష్కారమయి పోయింది ... పెద్ద అటహాసంగా పెళ్ళిచేయడం నాకిష్టంలేదు. ఖర్చుల్ని
త్రి
గురించికాదు నేనంటున్నది. సరన్వతి మనస్సు నొచ్చుకోకూడదు, మంచి రొజు కనుక్కుంటాను గుళ్ళో మూడుముళ్ళూ వేద్దువుగాని. ఈ సం గతి మీవా శ్ళెవరిక న్నా తెలియపరచాలం టే ఉ తరాలు రాబుకోవచ్చు 4
రామళ్ళష్టయ్యకీ ఎవ్వరి రాయలేదు.
రాయడాసికూ్క్కూడొా, ఆయన కెవ్వరూ లేరు,
శి ఖి జ్‌
“ఆరకంగా నేను చం దశేఖరంగారికి అల్లుణ్న్యయ్యూను *" అన్నాడు రామక్సిషయ్య ఇంకో సిగరెట్‌ వెలిగిస్తూ. “మా సరస్వతి చాలామంచిది. ఆవిడ మంచితనాన్ని పోల్చడానికి, ఆవిడలాంటి ఇంకో -మన్సిషి నాకింతపిరకూ. కనిపించలేదు తన పూర్వజన్మ పుణ్యంవల్లనే నాలాంటివాడు భర్తగా దొరికాడని, ఆవిడ అభ్నిపాయం. ఈ అవి_పాయం ___ అవిడ కిప్పటికీ ఉండడమే __నా కౌశ్చర్యంగా ఉంది. నిజానికి, ఈమాటలన్ని అనవలసినవాణ్ని నేను. ఆవిడకా కాళ్ళు తిన్నగా ఉంటి, సనాలాంటివాడు, నరన్వతికి ఆమడ చూరంలో ఉందేందుకూ, డా పనికిరాడు. అద్భషం ఆవిడదికాదు ___ నాడే, దిక్కూమొక్క్కూ. శని నన్ను చం(దశేఖరంగారు, ఆదరించడం, చేరదీయడం, అల్లుడుగా చీనుకో వడలకూడా అద్భస్తం కాకపోతే, ఇక ఆఅద్భష్టమన్నదానికి అర్హమే లేదనుకోవాలి ... కానీ దీనికోసం, నేను పోగొట్టుకొన్నది చాలాఉంది. నే నేంపోగొటుకొన్నానో, పెళ్ళయిన తరువాతగానీ తెలిసిందికాదు * అన్నాడు రామకృష్ణయ్య.
వ వ్‌ వ
పెళ్ళికి ముందున్న రామకృష్ణయ్య, అక్షరాలా ఆ(శీతుడు పెళ్ళయ్యాక ఆ ఇంటికి ఆల్లుడు. చం్యదళఖరంగారి ఆసికి ఆయన వారసుడు కాక పోవచ్చుగానీ = ఆయన భార్య సిరిస్వతికీ = ఆ ఆ స్తిమిద సంప్లూర మెన హక్కు ఉంది అయితే ఈ హక్కును రామక్కృషయ్య ఏనాడూ ఉపయోగించుకో లేదు తనక్కావలసిం దేమిటో ఆయన ' వాడు కొంటే, చందశేఖరం అడ్డుచెప్పడు; చెస్పలెదుకూడా।
రణ
అసలా వ్యాపారంలోనే ఖర్చురాయడానికి ప్‌ల్లేని పెద్ద పెద మొత్తాలు ఖర్చుపెటాల్సి వుంటుంది. మనిషిమీద నమ్మకం ఉండాలేతప్ప వీడెంత ఇచ్చాడో అవతలివాదెంత పుచ్చుకున్నాడో తెలియదు. ఒక్షోసారి కవరు పృచ్చుకొనికూడా, అవతలివాడు పనిచేయకపోపచ్చు. చేసే ఆప కొళం వాడికీ లేకపోవచ్చు. లేదా ఇంతకన్నా పెద్రకవరు ఇచ్చిన వాడికి ఆసుకూ లంగా ఖల్‌ నడవ్వొచ్చు సరిగ్గా చేదామనుకొనేలోగానే, మరో చోటుకు బడిలీకా వచ్చు. వీటన్నంటికీ తలొగ్గే ఛఈవ్యాపారంల కి దిగాలి. ఈసంగతి చం్యద్రశేఖరంగారికి తెలీదనా? ఆయనమా[తం ఇలా ఢోకా తిన్న సందర్భాలు లేవా?
ఉన్నాయి,
ఉన్నాయని ఆయన సరిపెట్టుకోనలసింది. కానీ అలా జరగలేదు ఆయన ఇంట్లో లఅనడ మెకొకుండా, బయటిక్క్క_డా వొక రిద్దరితో అన్నాడు. అన్నాడని తెలిసికూడా, రామకృష్తయ్యి పై కిపొంగలేదు, పొరపాటు జరిగిందిగనుక, ఆయన పెద్రవాడుగనుకా , చిరొాకుపడ తున్నా డని సరిపెట్టుకొన్నాడు. కాని అలా సర్దుకు పోవడంకూ డా నాద్యంకాని దక్ష వచ్చింది.
ఛి భి శె
కోదానిక్కారణం నా దర్శిదం, నేను గర్చదరి దుణ్ననీ, తనుగానీ 'చేరదీయకి పోతే, ఇంకొ ఆ సినిమా పోస్టర్లు అంటించుకొంటూ, అక్కుపక్షీ లాగా దితికేవాణ్ననీ, కుక్కకు నెయ్యికూడు ఇమడదనీ, కనకపు సీంవో శనం మీద శునకాన్ని కూర్పోబెటడం తనదే పొరబాటనీ, ఆయన నా ముఖాన్నే అన్నాడు ౨. నేను తనమీద ఆధారపడవాణ్నన్న సంగతి ఆయనకు తెలిసిందే | నాకు వెనక దికూమొకూ లేరన్నసంగతికూడా ఆయనకు ెలిసింబే। ఆర్రికంగా, నేనాయనమిద ఆధారపడినవాణ్ని గనుక, అనే హక్కు ఆయనకు సం్య(కమించింది. పడవలసిన [గహచారం నాకు సంభవింవింది. నాకూ ఆరూనకూ మధ్యగల అంతరం ౨ ఒకంతట పూడేదికాదు. ఆయన మంచివాడు గనకనే నాకింత పిండాకూడు వేష
ర న్నాడు. ఆయన తన్ని తగిలేసినరోజున ___ నేను నిలబడేందుకు జానెడు చోటుకూడా లేదు. ననూ అయనా ఘర్షణ పడుతున్నంత సేపూ, మా సరస్వతి గిలగిలలాడి పోయేది. తండి. ఎదట ఏమీ అనేడికొదుగా నీ, ఆయన లేనప్పుడు నన్ను కౌగలించుకొని భోరుమని ఏడ్చేది. ఈ కార ణంగా, నేనెక్కడ తనని వదిలిపోతానోనవి, మా సరస్వతి భయం | అవిడ - ఈ రవరవల్ని సర్దువాటు చెయడానికి చేయవలసినవన్నీ చేసింది లాభం ఉండదని తెలిసికూడా. నేను మా ఆవిణ్ను కాదనలేదు ,.. సంవత్సరం తిరక్కముందే ___ ఆఇంట్లో కుక్కకున్నపాటి గౌరవం కరాడ్రా నాకు లేదన తేలిపోయింది.” అన్నాడు రామకృష్ణయ్య. ఫ్‌ ఫు శ
“కుక్కకు విశ్వాసం ఉంటుంది. నీకదీలేదు' అన్నాడు చంద శేఖరం అల్లుడు ముఖంమీదనే వొకసారి।
రామకృషయ్య ఏమి అనలేదు. చకచకా తనగదిళోకొవ్చాడు. ఆయన వెంటనే డేకష్కుంటూ, సరస్వతికూడా వచ్చింది రామకృష్ణయ్య కళ్ళల్లో నీరు తింగడం తొలిగారిగా సరస్వతి చూసిందప్పుడే:
“ఇవన్నీ మనబ్చ్వుకు సటించుకో కండి 1 *”” అని (బతిమలాడీంది సరస్వతి.
ఆవిడ కళ్ళల్లోకి చూసి కరిగి పోయాడు రామక్ళష్త,య్య. తెల్లగా మిలమిలలాడవలసిన సరస్వతి కళ్ళు ఎరుపెక్కాయి. పైగా సీట్రత్తో నిండి ఉన్నాయి. రామకృష్ణయ్య ఆప్యాయంగా ఆవిడ కన్నీళ్ళు తుడిచి, తనే ౧౦డు చేతులతోనూ ఎత్తుకొని మంచంమీద కూచోబెటాడ్డ్లు, ఆ రాతి ఆవిడగానీ, ఆయనగానీ నిదపోనేలేదు, న
శ్‌ వే శ్‌
“5 ఆ మొన్నాడే నేనా ఇంట్లోనించి బయటికొచ్చాను, నాతోవాటు సరస్వతికూ డా పచ్చింది. అసలు, వ్యవహారం ఇంతదాకా వస్తుందని, మా మౌామగారైనా అనుకొని ఉండరు. ఆయన నాతోబాటు కూతుర్ను
రర పంపడేమో ననుకొన్నాను. పంపకపోయినా సరస్వతి నాతో వస్తుందని తెలుసు... ఆయన నాతో ఏమీ అనలేక మా అ తగారిద్వారా చెప్పించాడు. ఆవిడ ళోకాలు పెట్టింది. నేను వినలేదు. సరస్వతీ అంతకన్నా వినలేదు ___ అత్షరాలా ___ కట్టుగుడలతో మెం బయటి కొచ్చాం. రండురోజులపాటు సినిమాహాలు మేనేజరుగారింట్లో గడిపాను అతనే పది రూపాయలు అప్పు పెటాడు, నా వ్యాపారం ఆ పడతోనే (పారం భింవాను .. నేను ఉదయంపూట ఇంటింటికీ తీరిగి ఇడ్సీ లమ్యానంశే మౌ పిల్లలే నమ్మరు___ మళ్ళీ ఎక్కడో కాదు, ఆ ఊకోనే 1 “శః వెధవ పని చేస్తున్నందుకు తనకు తల తీసెసినట్లుగా ఉన్ని దిని కబురు చేశాడు మా మామగారు. “ఐతే నేను నీ అల్లుణ్ని కాదని చెప్పుకో” మని తిరిగి నేను కబురు చేశాను. వాళ్ళచేతా, వీళ్ళచేతా చెప్పించి గూశాడు, _కూ అ త్తగారుకూడా చాలానార్లు వచ్చి పోయింది. సరస్వతిగానీ మెత్తపడు తుందేమోననుకొన్నాను, అది నాకన్నా మొండీఘటం. మా పెద్దాడు కడుపున పడ్డాక వొక్కసారి గావును ఆది పుట్టింటి కళ్ళింది .. చాలా మంది తాము పెట్టుబడి పెడతామనీ, నన్ను వర్కింగ్‌ పార్షర్‌ గా ఉండమనీ అన్నారు. వొళ్ళు చేదామన్నడికూడా కలప వ్యాపారమే । ఈ వ్యాపొరానికి సంబంధించిన లోతుపాతులన్నీ నాకు తెలుసునని వాళ్ళకు తెలుసు. నా పలుకుబడిని రూపాయలకింద మార్చుకొందామని వాళ్ళి ఉద్దేశం 1 “చం(దశేఖరంగారు బతికున్నంత కాలమూ కలప వ్యాపారం చేయ'"నవి, వారితో స్పష్టంగా చెవ్పాను. ఇంకో వ్యాపారానికయితే, తాము పెట్టుబడి పెటలేమన్నారు వారు.” అన్నాడు రామకృష్ణయ్య. ఖ్‌ ॥ వ
ఆయిదారు మానాలపొటు ఆయన అచ్చంగా ఇడ్తీ వ్యాపారమే చేశాడు. హోటళ్ళకు వెళ్ళేందుకు అభిమానపదేవాళ్ళూ, ఒన్పకిం చేవాళ్ళూ, రామకృష్ణయ్య దగర కూతాలు కుదుర్చుకొన్నారు.. ఈ థొకాదారుల డగ్గర ఆయన ఏరోజు రొఖ్కం ఆరోజునే పుచ్చుకొనేవాడు కాడు. చిల్మర అమ్మకాలమీది వరుంబడితో బండి నడుప్తతూ, వొతాల డబ్బును వెనకేశాడు.
89
ఈ దళలోనే, తను లోగడ పనిచేసిన సినివూహాల్లోని కాంటీన్‌ పాటకొచి.౦ంది. పెచ్చినట్లు మనేజరే ఆయనతో ఆన్నాడు, ఆ కాంటీన్‌ తను తీసుకొంపేనో? బాగానే ఉంటుందిగానీ, ఆధి పాటదాకా రాకూడదు. రాకుండానే దాన్ని సంపొడించాలి. ఈ సదుదేశంతోనే, ఆయన మేనేజర్ని సం పదించాడు. పొటలేకుండా కాంటీన్‌ తనకిచ్చే పక్షంలో, లాభాల్లో ఆఅజావంతు వొట్రా చునేజరుకిశానన్నాడు.
ఈక మతలబు పనిచేసింది.
సష్వేనేజరూ, పా్య_పయిటరూ ఏంమాట్లాడుకొన్నారో తెలిదు. కాంటీన్‌ మా (తం. రామకృషయ్యకొచ్చింది।
ఆ మొన్నిచే ఆయన దాన్ని స్వాదీనం చేసుకొన్నాడు, వొత సాఫ్‌ నే ఉండమన్నాడు. ఆయనచేసిన మొదటిపని, సరుకుల ధరల్ని తగ్గించడం, పవమందివచ్చి కూచోడాస్‌కి అనువుగా, మంచి ఫర్నిచర్‌ వేయించడం, అంతకుముందు, కాంటీన్‌, సినిచవూహాలు లోవలిఆవరణటతో ఉండేది. సినిమాచూడాని కొచి-వారుతపు, మరొకరు కాంటీన్‌లోక్తి రావఒడానిక్తి లేదు. రావాలంపే మెయిన్‌ గేటునించే రావాలి, అటునుంచి రావాలంటే టి క్కెట్టుండాలి,
ఇది పనికాదనుకొని, ఆయన, కాంటీన్‌ను వీధిగేటుదగరకు మార్చించాడు. వీధివేపునఉన్న గోడ పగులగొట్టించి వాకిలి పెట్టించొడు.
దీనివల్ల అమ్మకాలు అమోఘంగా పెరిగాయి. పగలంతా మామూలు వా సంజర్లు వసుం టె, రా(తిళ్ళు సినిమాజనం గిరాకీ ఉండేది. ఉదయంనుండీ, రాతి వొంటిగంటదాకా, కాంటీన్‌ తెరిచే ఉండేది.
సంవత్సరం ఆఖరుకు లెఖలు చూసుకొంటే రామకృషయ్య వాటా
కింద ఆరువేలపె చిలుకు లాభం కనిపించింది. న లాభాల్లోంచీ రూపాయికి
అణాచొప్పున మెనేజరుకిప్వడ మే కాకుండా అదనంగా, మరే వందకూడా
ఆయనకిచ్చాడు రామకృష్ణయ్య. మేనేజర్‌ నదువద్రంటూనే దాన్ని తీసు 120/ ఘు = 2
రి
కొన్నాడు, తీసుకోకుండా రామకృషయ్యలాంటి మంచివాడి మనస్సును నోష్పించడడానికి ఆయన సిద్దంగా లేడు.
ఈ మీగిలిన డబ్బును ఎంచే సేట్టు?
కాంటీన్‌మద ఇంకా పెట్టుబడీ పెట్టడం దండగ. దండగే కాదు అనవసరంకూడా. కనిబొమ్మలమిది వెంటుక లకుమల్లై , ఆ వ్యాపారం అంతకన్నా పెరగదు. ఏడాదికి అన్నిఖర్చులూపోసు, అయిదారువేలకు తక్కువకాకుండా తను కళ్ళచూడొచ్చు.
అయితే రామకృష్ణయ్య ఆలోచనలు మరోరకంగా ఉన్నాయి. తను నిలబడి సీబ్ళుతాగుదామని, ఆయననుకోవడం లేదు. పరుగెత్తి కెళ్ళి ఐొలు తాగుదామనుకొంటున్నాడు. అయితే ఎటు పరు గెతాలి? _ఎల్నా..పరు గతాలి?ః తనక్కావలసినన్ని పాలు ఏదిక్కుగా వెడిజే దొరుకుతాయి?
పీటికి సమాధానాలు, ఆయన తనజీవితంనుండే ఏరుకొన్నాడు. అవసరం మనిషిచేత ఏపనినై నా చేయిస్తుందనడానికి తనే ఉదాహరణ, మనిషి తాలూకు ఈ అవసరం (ప్రాతిపదికగా _పారంభించిన ఏవ్యాపార మన్నా అద్భుతంగా నాగుతుంది. సినిమాచూడ్డం అవసరం కాదు, ఆది. పిలాసంకిందికొసుంది. కానీ తిండితినడం వలాసంకాదు. అది అవసరం, అందులోనూ అత్యవసరమయింది. ఆలాంటి అతిముఖన్మమైన అవసరా లేమిటో చూసుకొని, పొటిల్లో తను పెట్టుబడి పెట్టాలి. ఆలా పెట్లుబడి పెట్టగలిగి నప్పుడు, ఆ వ్యాపారం నిర్విచారంగా నొాగుతుంది. నాలుగు డబ్బుల్నీ తెచ్చిపెడుతుంది.
ఆయన మనస్సులో ఇండు మూడురకొల వ్యాపోరాలు తిరుగు తున్నాయి. ఇవన్నీ రిస్క్‌ తో కూడుకొన్న వ అయినా ఆయన సాహసం చేయడానికే సిద్దపడ్డాడు. తను కొ త్తరంగంలో కాలు. పెటటోతు న్నాడు. దాని ఆనుపానులింకా తనకు తెలివు. డాన్ని నమ్ముకొని = ఉన్న అవకాళాన్ని పోగొట్టుకో వడంకూడా ఆయన అభిమతం కాదు.. అందుకని, ఏడాదినుంచీ తను నడుపుతున్న కాంటీన్‌ను, 'సబ్‌లీజ్‌”
థి
కిచ్చాడు. ఏకారణ౦ చేతనన్నా _ తను కాలు మోపుతున్న కొ తరంగం, మాడును అణీస్తే, తనుమళ్ళా కాంటీన్‌ నడుపుకోవచ్చు.
మనుషుల బతుకులు డబ్బుతో మెలి వసుకుపోయాయనీ, ఈబంధం విడదియరానిదనీ, అయన (గహించాడు. మనుషుల మధ్యగల సంబంధా అను కూడా డబ్బ నిర్ణ యిస్తుందన్న కొత్త సత్యాన్ని ఆయన అనుభవ పూర్వకంగా తెలుసుకొన్నాడు.
లేనివాడు - ఉన్నవాడికి లోకువ,
దాతకు = పర్మిగహీత లోకువ.
ఒకడు ఇచ్చేస్టితిలోనూ,. మరొకడు పుచ్చుకొనే స్టితిలోనూ. ఉన్నుంతకాలమూ, హారిద్దరిమ ధా సమానస్ఞైయి రాదు.
తనుకూడా, చంది శఖరంలాగా ఇంత ఉన్నవాడయితే, కాళ్ళు లేని సరస్వతిని చేసుకొనేవాడా? తన మామగారు, తన దరిదంతో వ్యాపారం చళాడు. తనుమా్యతం అదేపని ఎందుకు చెయ్యకూ డదు?
ఇందులో సాపపుణ్యాల (పసక్ర్తి లేనేలేదు. డబ్బు లేకపోవడం ఫాసం। అది ఉండడం. పుణ్యం;
తను. చేయదలుచుకొన్న వ్యాపారాన్ని గురించి ఆయన, భార్యతో చెప్పినప్పుడు = ఆవిడ కాదనలేదుగాసీ, ఉన్నదాన్నే నమ్ముకో పడం మంచిదన్నట్లుగా చెప్పింది.
అయినా రామకృష్ణయ్య వినలేదు.
ఒక మంచిరోజు చూసుకొని, ఆయన కమీషన్‌ వ్యాపారం (పాఠం ఫీంచాడు,
ఎదలఅ తరుణ౦లో, 9 తులకు అప్పులివ్యడం, పండీన వంటను తనద్వారానే అమ్మకం జరిగేలాగా చూసుకోవడం, ఈ వ్యాపారంలో (పధానసూ (తాలు, ఇచ్చిన డబ్బుకు పడ్డీగుం జేవాడు,, ర ళృంమీదనే పంటను కారు చపకకు కొనేవాడు. అసలు ఫొయిదాలతో సహా తను, బాకీపోను, మిగిలిన డబ్బును భెట్బచూసి అప్పటి కప్పుడు ఇచ్చే సేవాడు, తూకంలోనూ,
రతీ
కొలతల్లోనూ, ఆయన మిగిరినవాళ్ళక న్నా నయం, చెకగాకొని నిలవ చేయడం, గిరాకీలో ఆమ్మడం = బాగా తెలియాలి. మొదటి సంవత్సరం అనుభవంలేక అంతంతమా[(తపు వ్యాపార మె చజీళాడుగాసీ, ౮౦డో ఏటి నుంచీ బాగాపుంజుకొన్నాడు. రైతులు తనదగ్గరకు రావడంకాదు __ తనే డబ్బు తీసు కెళ్ళి వారికిచ్చి వచ్చేవాడు. మిగిలినవొరిలాగా పందిరూపాయ లిచ్చి రెండొందలకు నోటు రాయించుకొనేవాడుకాదు. ఎ ర్లైతుకన్నా పంట పండక నష్టపోతే, ఆయన వడ్డీని మినహాయించేవాడు , పైగొ, వచ్చే ఏటి వ్యవనాయానికి మరికొంత పెట్టు బడికూడా ఇచ్చేవాడు,
నిజానికివన్నీ మంచిలషణాలే! తనకు వ్యానార మే ముఖ్యంకాదని, అంతకన్నా ఇతర్ల కు సహాయం చేయడం ముఖ్యమవీ ఆమయమనంటుండే వాడు, ఆఅఆనడంవా.త మే ఆయితే, జనంకూడా ఆన్రైరోజులు నమ్మైోవారు కాదు. రామకృష్తయ్య అక్షరాలా ఈ పనులన్నీ చేసిచూపించాడి.
ఆయన ఎవరినుండీ ఎక్కువలాభాలు ఆశించేవాడుకాడు. ఓపావలా తక్కువయినాసరే = సరుకు నిలవ ఉండకుండా వెళ్ళిపోవాలి ఒక్కడి దగ్గరే రూపాయి. పిండడంకన్నా, నలుగురిదగ్గర నాలుగు పావలాలు సంతోషంగా తీసుకోవడమే మంచిదని ఆయన సిద్ధాంతం, ఈసిద్ధాంతాన్ని అప్పటికీ ఇప్పటికీ ఆయన ఆచరిస్తూ నే ఉన్నాడు,
వ జ శ
“మా కౌముదిగాడి పుటకలతో నా అదృషం మరొలాగా మారింది అందుకే వీడంటపే నాకు అమతగొరపవం. ఆ సంవతృ్సరిమే చం[దశేఖరంగారు చనిపోయారు. ఆయన ఇంకా రెండురోజులకు చని పోతాడనగా, తనకున్న ఆ స్తీపాస్తులన్ని మా ఆవిడపేర రాశాడు. ఆవిడ _ అప్పటికేమీ అనలేదు ... ఆతరువాత ఉభయులం కూడబలుక్కొని, ఆయన ఇంటిని పహౌస్కూ లుకు దానమిచ్చాం,. కలపఆఅడితీ అమ్మగా వచ్చిన రొక్కంతో, ఓ అనాధాశమం ._పారంభించాం, మా ఆ త్రగారు లబ్బుమని గోలకె త్తింది. అయినా మా సరస్వతి వినలేదు. ఆవిడంటే నాకందుకే గొోరవం ... భగవంతుడు కనిపించి, “ఒరేయి సీకేంకొ వా?
లని అడిగితే “సరస్వతిలాంటి పెళ్ళాన్ని వచ్చేజన్మలోకూ డా కపి సయ్యా |" అనే అడుగుతాను." అన్నాడు రామకృష్ణయ్య, గాసులోని ఆఖరుచుక్కు తాగి, గ్దాసునుబోర్శిస్టూ. క ఇ త
రామకృష్ణయ్య మంచితనాన్ని “అమాయకత్వరలి కింద తీసుకొని, ఆయన్ని మోసపుచ్చిన వాళ్ళూ ఉన్నారు. అవతలివాడు తనను మాసం చేస్తున్నాడని తెలిసికూడా ఆయన ఆదేమీ తెలియనట్లుగానే ఉండి బుద్ధిపూర్వకంగా మోసపోయాడు, అలా కొది నాయిలోనే వాణ్ని వదిలించుకోకపోతే, రేపు పీకల. "మొయ్యా ముంచేనాడని ఆయనకు తెలుసు, ఆయన మంచితనాన్ని మంచితనంగానే తీసుకొన్నవారికి ఆయన
ఒకి సంవత్సరిం పీరపకాయలు కొన్నాడు. కొని నీలవ కళాడు. ఎక్కుణ్నీంచో విసుందనుకొన్న ఆర్షరి మఠొక డవరో అడ్డుపడి కొటేళారు. కనక ల కల్‌ మార్కట్‌ లొ అమ్యాలి, అమ్మడానికూ్కూడా ఆయన సిద్దపడ్రాడు. ఈలోగా ధరలు తగ్గముఖం పట్టాయి. ఆయన కొన్నధరిలో సగంకూడా పలికేటట్లు లేదు. ఈ సందర్భంలో మర్తొక్ష రయి నిట్ల యితే, ౨ తులకూ్క్క్కూడా ఆపుటి మార్కెట్‌ ధర నే చెల్లి చేవారు, రామకృష్తయ్యు ఆపని చెయ్యలేదు. ౨ తులందరకూ జాబులు రాసి పిలిపించాడు. చరం ఏధరకు ఖరారు చేనుకొన్నాళో అదే ధంను చెల్లి చాడు. అందుకోసం ఆయన ___ అంతకు ముందు సరస్వతికి చేయించిన నగలనుకూ డా అమ్మేశాడు. అయితేనేం? మార్కట్‌లో ఆయన పేరు జేగంటలాగో మోగింది.
ఆ మరుసట్‌ సంవత్సరం ధస్‌యాలపంట విపరీతంగా పండింది. ధరలు పడిపోయాయి. అమల్లోఉన్న ధరవరలకు రామకృష్ణయ్య
సాధారణంగా __ ధరలు తగ్గుముఖం వడుతున్న ప్పుడు వ్యావారస్టులు సరుకు కొనరు. కానీ ఉత్పత్తిదారులు అమ్ముకోవడానికి
0 శీ
ఆరాట పడుతుంటారు. కనీసం ఖర్చులై నా గిట్టింప్ప చేసుకొందామను కొంటారు.
సరిగ్గా ఈ దశలో రామకృష్ణయ్య ఊళ్ళమీద పడి, అపరిమితంగా సరుకును కొన్నాడి, అత నెంద్కు అలా కొంటున్నదీ మిగిలిన వ్యాపారస్తులకు బోధపడలేదు. _ సరుకు కొని నిలవచేసిన తరవాత ___ ఓవారం రోజులపాటు ఆయన అయిపూ ఆనమాలూ కనిపించలేదు. కొట్లో గుమాస్తా నడిగితీ తనకు తెలియదన్నాడు. కొంతమంది సరస్యృతినికూ డా అడిగి చూళారు అయినా సమాధానం. వారిక్తా వలసిన సమాధానం రాలేదు.
రామకృష్ణయ్య దివాళా తీశాడనీ ఎటో చెప్పాపెట్టకుండా పారి పొయ్యాడనీ, కొదిరో జుల్లో భార్యకూడా ఉడాయిస్తుందనీ ఒక పుకారు ఊరంతా గుష్పుమన్నది. కావాలనే ఆయన తోటివ్యాపారసులు దిన్ని (పచారం చేశారు. ఈ (పచారం ఉధృత దశలో ఉన్నప్పుడే ఆయన బొంబాయినుండి వచ్చాడు. వసూ పసూ తనదగరున్న ధనియాలకు ఆరరు
వవ కన సక గో
పట్టుకొచ్చాడు.
దివాళా తీళాడనుకొన్న రామకృష్ణయ్య, రావడమే ఆశ్చర్యం ।; వస్తూవస్తూ, తన సరుక్కుు కొనుగోలుదారుణ్ని తెచ్చుకోవడం మరీ ఆశ్చర్యం. ఇంతకన్నా విచ్చిత మేమిటంటే, తను కొన్న సరుక్కు, మిగిలినవా శిపరూ ఊహించనంత ధరను ఆయన తెచ్చుకొన్నాడు. ఆ 'రేడా, రెట్టంపుకు పెగానే ఉంది;
అయితే ఈ లాభాలతో ఆయన థధోణాలను నింపుకో లేదు. కిందటి సారికిమళ్లేనే ౨ తులందరకూ జాబులురాసి పిలిపించాడు. తను కొన్నప్పటి ధరకన్నా, ఎక్కువరేటు చొప్పున లెఖ్బచూసి రై తులకిచ్చాడు.
“*మీరు సరుకిచ్చారుగనకి నేను కొన్నాను. భగవంతుడి దయవల్ల మీ సరుక్కు మంచిరేటు ఫలికింది. లాభాలూ బాగావచ్చాయి నేనేమీ నొ బొడ్తుదగ్గర్నించితీసి మీకివ్వడంలేదు, మీకు ప్రత్యేకంగా చెస్తున్న మెహ ర్భానీకూ డా లేదు, మీ సరుకు కొనుగోలువల్ల నాకొచ్చిందాంట్లో కొంత
ర్‌ మీకిస్తున్నాను. ఎక్కువధాగం నేనే తింటున్నాను ... * అని స్పృ్షంగా చెప్పాడాయన,
ఈ పద్ధతిని, ఆయన ___ ఆదరిమిలా ,పారంభించిన అన్ని వ్యాపారాల్లోనూ అవలంబించాడు. అదాయనకు అచ్చివచ్చింది అపారమైన లాభాలనుకూడా తెచ్చి పెట్టంది।
దిశంలో నూరింట ఎన భె మందికి పైగా వ్యవ శాయంమిదనే బతుకు తున్నారని ఆయనకు తెలుసు. ఈ వ్యవనాయదారులకు ఏం కావాలో, ఎప్పుడెప్పుతు కావాలోకూడొ ఆయనకు తెలుసు, వాళ్ళ “అవసరంి తో తను వ్యాపారంచేసున్నంతకాలమూ లాభాలకు డోకా ఉండదు.
వాళ్ళకు ముందుగా డబ్బు కావాలి, నిజమే । ఈ డబ్బుతో వారు ఎరూపులూ, విత్తనాలూ, పాడూ వీడూ కొనుక్కుంటారు. వాటికోసమని తన భొతాదారులు మరోచోటుకి పోతున్నారిప్పుడు. అలా కాకుండా వాటిని కూడా తనే సరఫరా చేస్తే?
ఈ ఆలోచనను ఆచరణతో పెట్టడానికి ముందుగా ఆయన తన కమిషన్‌ కొట్లు పక్కగా ఉన్న 0డు షాపుల్ని ఖాళీ చేయించాడు. ఆ షాపులవాళ్ళు వాటిని కొళీ చసేందుకు ఆయన పెద మొత్తాలే చెల్లించ వలసి వచ్చింది. చాలాకాలందాకౌొ ఆ క్‌ ట్లు మూతబడేఉన్నాయి. ఆ్‌ లోపల ఏం జరుగుతున్నదో ఎవ్వరికీ తెలీదు, తెలిసిందల్లా __ రామ కృషయ్య తరచుగా పై ఊళ్ళకు పోతున్నాడని, ఎందుకు పోతున్నాడో మాతం ఎవ్వరికీ తెలీదు
6ండువానాలు తిరక్కుండానే ఆ షాపులనిండా ఎరువులు, పురుగు మందులు, ఇతర సొమాన్లు (పత్యక్ష్త్షమయ్యాయి. వీటి ఎజెన్సీల కోసం ఆయన కాస్త ఇబ్బందే పడాల్సి వచ్చింది. మామూలు ధోరణిలో పని కాలేదు. కాలేదుగనక పని జరిగే ధోరణిని అవలంబింవాడు.
రాజకీయాలహా , వ్యాపారాలకూ, దగ్గర సంబంధాలుంటాయని ఎవరన్నా అంకే ___ వొకప్పుడు రామకృష్ణయ్యకు అర్రమయ్యెది కారు. ఈ సత్యాన్ని తొలిసారిగా ఆయన చంద్రశేఖరంగారి నుండి తెలుసు
06
కొన్నాడు. అధికార వర్గాలవారికి “ముడుపు” చెల్సిస్తూనే చం్యద్రశేఖరగారు “పెద్దదేవత* లను ధ్యానం చేస్తూ ఉండేవాడు.
చంయ్యదవేఖరింగారు జోరుగా. వ్యాపారం చేస్తున్ననాటికి దేశానికి స్వతంతంరాలేదు. దొరలదే పైచేయి. అప్పుడప్పుడు ఆయన దొరల బంగళాలకు వెళ్ళివస్తూ ఉండేవాడు. దొరలతో కలసిమెలసి తిరుగుతుండే వాడు, దొరనానుల్ని,.. సపసండగలరూ, పబ్బాలకూ , తన ఇంటికి పిలుసుండే వాడు. వాళ్ళకు ఖరీదెన కానుకలిచ్చి షంప్పళుందేవాడు. .
పవీటన్నింటికిందా పెద మొత్తాలే ఖర్శచయ్యేవి, అయితేనేం? చంద "శఖరంగారంటపే అధికారులందరికూ, భయమూ భకీకూడా ఉండేవి. ఆయన పనులు చకచకా జరిగిపోతుండేవి! క్‌
కొంతకాలం జసీన్‌పార్తీ మంథతివర్షాలు అధికారంలో ఉన్నాయి, అప్పుడు చం(దశేఖరంగారు, జస్టిస్‌ పార్రీమనిషి! ఆతరువాత మరోపార్టీ మంతివర్షాన్ని ఏర్పాటుచేసింది. చరం్మదశేఖరగారుకూడా ఆ మరో పారీయె। ఆ ఊరికి ఏ సొాయకుడొచ్చినా చయ్మదశేఖరంగారు వెళ్ళి కలిసి వస్తూ ఉండేవాడు. ఒకమాదిరి నాయకులయితే = వారే చం(దశేఖరం గారింటికి వచ్చిపోతూ ఉండేవారు;
మొదట్లో ఇద౦తా రామకృష్ణయ్యకు అయోమయంలా ఉన్నమాట సిజం | చ్మదశేఖంగారిన్‌ పిచ్చిముండాకొడుకుని చేసి వీళ్ళంతా, డబ్బు దండుకు పోతున్నారని, ఆయన చాలాసార్లు అనుకొన్నాడు, చంద శేఖరం తననుకాన్నట్లు అమాయికుడు కాడనీ ఎన్నో _పయోజనాలను దృష్టిలో ఉంచుకొనే అఆయనీ ఖర్చంతా చేస్తున్నాడని రామకృష్ణయ్య (గహించడానికి కొంతకాలం సట్టింది.
అసలు రహస్యం తెలిళక అన్నా 9 అని.గుండేలు బాదు
ఈ అనుభవాన్ని ఆయన పడిలంగా దాచుకొన్నాడు, సినిమా హాల్లో కాంటీన్‌ నడుపుతున్నప్పుడు లేదుగానీ ___ కమిషన్‌ వ్యాపారం
౮/7 (పారంభించినప్పణ్నించీ ఆయన _ రాజకీయాల్లో "పరోక్షంగా" గా పార్గొన్నాడు, తాలూ కొ సాయిల్‌ నూ జిల్లా స్టాయిలోనూ ఉన్న నాయకు లతో ఆయన సన్నిహిత సంబంధాలు పెటుకొన్నాడు. స్ధాన్‌కనాయత్వంలో ఆయనకు తెలియని వారు వేరు. ఈ నాయకుల అవసరాలకు ఆయన తోడుపడిన సందర్భాలుకూడా ఉన్నాయి. అయితే ఇపవీ ఇంకొకరికి "తెలియవు. తెలియవలసిన అఆవసరంనూడా లేదు,
ఎరువులు, పరుగు మందులు వగ రాలను ఆనేక కంపెనీలు తయారు. చేస్తున్నాయి. వజెన్సీల కోసం వెళ్ళినప్పుడు ఆ కంపెనీల వాళ్ళు కళ్ళు తిరిగే షరతులను పెట్టారు, ముందుగా ___ అసలు ఎజెన్సీలివ్వడానికి ఫాళీలు లే* వన్నారు. ఆతరువాత “*పసషతం ఉన్న
_ఎజెంటును మార్చవలసిన అవనరం కనీపించడం లే దన్నారు, ఆఖరుకు వారు తెల్చెందేమిటంపే ___ "డిపాజిట్‌ భారీమొతాలలో కడితే __ కేసునుగురించి ఆలోచినామన్నాే మన్నారు. ఈ డిపాజీట్‌ మొతానికి. చిల్లి దమ్మిడీ వడ్డే ఇవ్వరు, ఇ స్తేగి స్తే ఎజెన్సీ ఇస్తారు. శ.
తనదగర ఎ చి పొబిట్‌ కటిగలిగినన్ని లకలులేవు. ఉంటే ___ ఎడంచేతో పొరేసీఉండేవాడు, అండొకని ఆయన, తనకుతెలిసిన జిల్లా సాయకుణ్ని తీసుకుకొని, రాష్ట మం్కతిని కలుసుకొన్నాడు..
“నువ్వు నాకు కొ త్రవాడివిటయ్యా! నీహామగారిహయాంనుంచీ నువ్వెవరో నాకు తెలును” అన్నాడు రాష్త్ర మం్యతి.
కోచి త్తం?” అన్నాడు రామకృష్ణయ్య, తోలుసంచిలోంచి, ఓలావు పాటి కవరును పెకి కనిపించేలా తీస్తూ.
**ఈ ఏజన్సీలకోసం చాలామఐది కె చేసున్నారు. క0 పెనీలు అడిగిన డీపాబీట్‌ కటడానికూ్కూడా వారు సిద్ధంగా ఉన్నారు ౪. మరి నువ్వేమో, అంత డిపాజిట్‌ కట లేనంటుంటివి. మెగా? ఎప్పుడూ పదీ అడిగినవాడివికూడా కాభు .= జఒకిపని చేూవా?” అన్నాడాయన, రామ కృషయ్య కిళ్ళల్లోకి సూటిగాచూస్తూ,
“చిత్తం అన్నాడు రామకృష్తయ్య.
రగ *ీను వ్వెళ్ళీ కా 'స్పేపు చుటకాల్పుకూరారా[ి అనీ జిల్లానాయకుణ్ని వ న్‌్‌. బయటికి పంపించాక మంతిగారు అసలు విషయంకానా వెళ్ళ బెట్టాడు, **“మ్వృందా కవరు లోపలుంచు...నిీకాఎజెస్పీ లిస్పిన్తాను. ఆ కం పెనిలకు ఇప్పుడే ఫోన్లు చేస్తాను. వాళ్ళను పిలిపించి మాట్లాడతాను *.., ఆ గొడ లేవో నాకొదిలెయ్‌. మా మేనల్లుడు పరంధామయ్య, షాళీగా ఉన్నాడు. వాడికీనీకూ ఇందులో చెరిసగం భాగంఉంటుంది. దీనికి షమయితే చెప్పు”
“చిత్రం। మీమాటను వేనెప్పుడూ కాదనను అన్నాడు రామ కృష్ణయ్య, వినయంగా.
క వుంచిది, పరంధాముడు ఇక్కడే ఉన్నాడు. (బాహ్మణ్నీపిలిచి, మాంచి జయంగా ఉండేలాగా కంపెనీపేరు పెట్తుకొండి 1 దాన్ని ఇద్దరి "పీరా రిజిషల్‌ చేయించుకోండి. జాగ రగా వ్యాపారం చేసుకొన్‌ బాగు సడండీ ... నీకింకా ఇక్కడి ఆఫీసర్హితో పరిచయం లేదనుకొంటాను, కపి, యె* ను గానీ, పి యస్‌.' ను గానీ కలుసుకో. వాళ్ళీ ₹౦డు రొజుల్లో ఇవస్నీ పూ ర్రిచేసిపెడతారు. సరంనా ?”
““వి తం;*” అన్నాడు రామకృష్ణయ్య పోవడానికి లేస్తూ, “దిన్ని మీదగ్గరే ఉంచండి” అంటూ కవలును ఆయనముందుకు తోళాడు. అవసరంలేదు. నీదగ్గరే ఉంచుకో =...” అన్నాడాయన
కకమిమాటను కొదంటున్నందుకు మన్నించాలి ఇంటి దగ్గర బయల్రేరేప్పుడు, ఇది మికోసమవి అనుకొన్నాను. అంతే । అది మీకే చెందాలి. మరొకప్పుడు మీశేంచెప్పినా వింటాను. ఈనారికి మ్మాతం నేను చెప్పినట్లు వినండి. మీరు కాదన్నారంటి నామనస్సు నొచ్చుకాం టుంది. మనం చిరకాల స్నేహితులం, స్నేహితుణ్ని నొప్పించడం మీకూ ధర్మంకాదు ,.. "” అన్నాడు రా మకృష్తయ్య.
కచంపుతున్నావయ్యా బాబూ; నువ్వు గజమొందీవాడిలాగా ఉన్నావు +, నీ మామగారి అనాధఢ్యుడనుకొన్నాను. నువ్వాయిన్ను మించిపోయావు .-. సతే ।; బలవంపపెడుతున్నావుగనక ఉంచుతున్నాను, మధ్యాన్నంలోగా పార్టీ ఆఫీసుకు పంపుతాను. దీన్ని “పాఠర్టిఫండ్‌” కు
౮౦ జమకడతాను ,... ఈసంగతులేవీ నువ్వెంటతీసుకొచ్చినవాడికి తెలియ సీకు. ఏగిచిపోతాడు వెధవ । ” అన్నాడాయన, కవర్ను [డాయర్‌ లోకి
“ఆయ్యా। ఎంతమాటన్నారు బాబుగారూ; ఇంతకాలంనించీ మమ్మల్నెరుగుదురుగదా। ఎప్పుడైనా అలాంటి తభావతు వచ్చినట్లు విన్నారా?” అన్నాడు రా మకృషయ్య
“బేదు. బేదుగనక నే, నువ్వు రాగానే నీపనిచేసి పెడుతున్నాను ... ఎరువులకూ, మందులకూ చచ్చేటంత గిరాకీ ఉంది. మీ తెలివితేటల్ని బట్టి ఎంతయినా సంపాదించుకోవచ్చు =... లెటికీరట్లు ధరజఇచ్చి కొనుక్కుపోయువాళ్ళు టోలెడుమంది మా పరంధాముడుకూ డా కొద్లో కూచుంటాడు గనక _- ఎవరోవప్తారనీ, మిమ్మల్ని పటుకొంటారనీ మీరు భయపడనవసరం లేదు. పరంధాముడు, నా మెనల్లుడన్న సంగతి ఆఅధకారు లందరికీ తెలుసు” అన్నాడాయన, బజ్జర్‌ నొక్కుతూ,
రామకృష్ణయ్య మూడురోజుల పాటున్నాడు. ఏజెన్సీలను షొయం చేసుకొని, పరంధామయ్యతో సహా వచ్చాడు.
ఆ సంవత్సరం ఎరువులమీద, మందులమీద, ఆయన సంపొ దించిన లాభాలు అంతకుముందు ఏ ౮౦0డు సంవత్సరాల్లోనూ సంపాదించ లేదు.
లోగడ వ్యవసాయదారులకు డబ్బులిచ్చేవాడాయన ఇచ్చుడు డబ్బుకు బదులుగా సరుకు లిస్తున్నాడు, అవసరమయిన వారికి డబ్బులూ ఇసున్నాడు.
కమిషన్‌ కొట్టు._దాని మానాన అది జోరుగా నాగుతూనే ఉంది. అది రామకృష్ణయ్య గారి స్వంతం. ఇన్‌ కంటాక్సువాళ్ళ బాధపడలేక, అందులో భార్యనూ, కొడుకునూ కూడా భాగస్టుల్నిగా చేళడు రామ కృషయ్య.
“కౌముదీ ఏజెనస్సీస్‌'ళలో సరంధామయ్యగారూ, రామకృషయ్యా భాగస్టులు. రామకృష్ణయ్య తన వాటాలోంచి కూతురుకు సగభాగం
100
దఖలు పరిచాడు. ఇందువల్ల ఆయన కట్రవలసిన అదాయం పన్ను బాగా తగ్గిపోయింది. ఇలా వెయ్యమని సలహా ఇచ్చిన ఆడిటర్స్‌కు ఆయన
మనుషుల బలహీనతల్ని కనుక్కోవడంలొనూ వాటిన్‌ తనకు అనుకూ లంగా మార్బ్చుకోపడంలోనూ ఆయన రాటుతెలాడు. చాలామంది ఆవలి స్తేగా సీ పేగులు లెఖ్క. పేట్టళరు, రామకృష్టయ్య ఆపషి చేయడానికి అవతలివడు అఆవులీించ నవసరంచేధు. ఈ తేలివితేటలు ఆయనకు జన్మత! లేవనీ మనకు తెలుసు, ఇతరుల అనుభవాలనుండీ స్విదూను భవాలనుండే ఆయన చాలా గుణపాఠాలు నేయ్మున్నాడు. ఈపాశ్లాలు ఆధారంగా ఆయన చాలా ముందుకళ్ళాడు,.
రామకృషయ్యగారి వ్యావారిం ఏ౨౭౦డు మూడు రంగా లకో సరిమితమయిలేదు,. అయన చేతులు ముముచుకుని కూచునే మనిష్‌ కాడు, అసలాతత్వ మే. ఆయనకు పడదు. ఒక సంవత్సరం, ఇనుము, ఉక్కు, సిమెంటు కోటాలను సంపాదించాడు. ఆ మరిసటి సంవత్సరం ఓక బొంబాయి. జౌళిమల్లు ఉత్పతి చేసే వనాలకు, రాష్టం మొ శానికీ సోవీ డిస్రి బ్యూషన్‌ సంపాదించాడు. ఇందుకోసర, ఆయన బొంబాయికీ ఇ ఢిల్లి కీ మధ్య ఆనులో కండెలాగా తిరిగాడు. ఏం తిరిగితెనేంగాక సోల్‌ డిసి బ్యూషన్‌ “రామకృష్ణా అండ్‌ సన్స్‌"కే వాయమయింది,
ఆయన వాణిజ్యన్నానూజ్యం పెరుగుతున్నకొద్దీ. ఆయన సంబం ధాలు కూడా పరగనాగొయి, దీన్నే మరో రకంగా చెప్పుకోవాలం పే__
ఉన్నన్నానాన్ని పదిల పరుచుకోవడానికి ఆయన అహోరాతస్య (శమ పడతాడు. అది గట్టిపతీన తరువాత అంతటితో తృప్తిపడి ఊరుకోడు, కొ తలత్యాలను న్‌ర్త యించుకొంటాడు.. ఆ లవ్యాలను కోరడానికి మళ్ళీ భూవమ్య్యాకాశాలను ఎకి౧ చ2నాడు, చః వపయత్న్వంలో ఆయన స్యయంగా కలుసుకోగలిగిన వాళ్ళను కలుసుకొంటాడు. అపసరమయితే ఇంకొకరి నాయం తీసుకొంటాడు. తనకు సాయపడిన
101 వాళ్ళ రుణం ఆయనెప్పుడూ ఉంచదుకోలేదు, డ ఒ్బు రూపంలోనో, మరొక రూపంలోనో, ముట్టచెబుతూనే వచ్చాడు. ఈ సంబంధాలు ఆయన్ను మరీ పెద్దవాళ్ళకు పరిచయం చేశాయి. ఆ పరిచయాలను, ఆయన స్నిహంగానూ సెన్నిహాతతర్తంగానూ, మార్చుకొన్నాడు, ఈ దూరు్రులు ఆయనకు కొత్త వ్యాపారరంగాలను (ప?డించాయి, వాటి నుండి ఆయన అపారంగా లాభాలను సంపాదించాడు,
“ ఈమనిషితో పనాటికైనొ పనిబడుతుంది' అన్న సంగతి ఆ మున్నిషిని చూటూనే ఆయన (గహించేవాడు, ఆయనగారి “అంత రాత్టి ఈ విషయంలో ఆయన్నెప్పుడూ తప్పు దోపలో ఉంచలేదు.
తను పుటుదరి దుణ్నన్న సంగతిని ఆయిన ఈనాటికీ మరిచి పోలదు. పోలేదు సరిగదా దాన్ని గురించి సిగుపడకుండా చెప్పుకోగలడు కూడా ఆకలంపే ఏవుటో, దర్శిదమంటే తనకు తెలిసినంతిగా మరొకరికి తెలియదని, ఆయన తరచుగా అంటుంటాడు. అది అక్షరాలా నిజం | చిన్నతనంలో తను అనుభవించిన వాధలేషీ తన బిడలు అనుభవించ కూడదని ఆయ్రన అభ్నిపాయం అందుకోసం ఆయన పిల్లల్ని అతి గారాబం చేళాడుం
కిజలా చెయొగ్గ "దని సరస్వతికూ డొ చాలా ర్లు చిప్పిచూనింది,
అయినా రామకృషయ్య వినలేదు.
ఒకనారి వసంత్‌ ఇంట్లోనుంచి అయిదువేల దూపాయలు తీసుకొని వారిపొయ్యాడు. వాణ్న్‌ వెదికించడానికి ఆయిన చేయన్‌ (పయత్నమంటూ లేదు. వాడి బొమ్మను అన్ని ప్మతికస్లొనూ వేయించాడు. ఇశన్ని పటుక "చ్చినవారికి పదివేల రూపాయల బహుమానం ఇనానసీ (పకిటించాడు. అయినా లాభం లేకపోయిం3 1
మూడషడుడూనెల తరవాత పసంష్‌ "ఒచ్చాడు. గూ డిం గడ్డి లన్ని చిరిగి వై యూయి, జుట్టు అట్టకట్టుకు జోయింది మనిషి చొచస్తల్ల లాగా ఎండుకుబపొయాడు.
కక
102
మొగుడేమన్నా కేకలేసాడేమోనని సరన్వతి భయవడింది. ఆయనెమీ అనలేదు. సరిగదా కొడుకు చెయ్యి. పుచ్చుకొని దగ్గరకు లాక్కుని ఆవ్యాయంగా బుగ్గలు నిమిరాడు, అలా నిమురుతున్నప్పుడు ఆయన కళ్ళు నీళ్ళతో నిండిపోయాయి.
“నిన్ను చూస్తుంటే డబ్బు కోసం చాలా అవస్త పడ్డట్లుగా కనిపిస్తున్నది. నువ్వెక్కడున్నదీ నాకు రాయకపోయావా నాన్నా। సీక్కావలసినంతా పంపించేవాణ్నిగదా $ ఆసలు __ చెప్పాపెట్టకుండా వెళ్ళమని ఎవరా నీకు చెప్పింది? నన్నడిగితే. ఏ పదివేలొ పాతిక వేలో ఇచ్చి దేశమంతా తిరిగి రమ్మని పంపిఉం డేవాణ్ని । లోపలికిపద: |; అమ్మ నీకోసం బెంగపడి సగమయిపోయిందిః” అన్నాడు రామ కృషయ్యా కొడుకు భుజం తడుతూ.
కౌముదికి అన్నమీద కోపమెమీ లేదు. వాడు పారిపోయినందుకు ఆవిడ చాలానార్లు ఏడిచిందికూడా, ఇంతకాలానికి అన్న తిరిగి వచ్చి నంధుక కౌముది సంతోషించింది. కానీ ఆ సంతోషంలో ఏ మూలనో కొస్త మాలిన్యం ఉంది. వసంత్‌ రాగానే తండి *“ధాంధూం' అంటాడనీ, మెడబిట్టి వీధిలోకి గెంటుతాడనీ, అప్పుడు తిను తండిన్వి (బతిమలాడి వొప్పించపలసి ఉంటు3దనీ___ ఆవిడ ఇపషుటిదాకొ ఊహిస్తూ వచ్చింది, తను ఊహించినట్లు జరక్కపోయేసరికి కౌముది రవంత చిరాకు పడింది.
నువ్వు మరీ చ్యితమైన మనిషివి నాన్నా! ఇంట్లోంచి అయిదు వేలు దొంగతనంగా పట్లు కెళ్ళినవాడు కనిపి "ఫె, రెండోనారి అలాంటి పాడుపని చెయ్యకుండా కోప్పడాలి, గదమాయించాలి, బెదిరించాలి, అంతేగానీ వాడికన్నా అద్ధాన్నంగా నువ్వే ముక్కు చేదేస్తూ. వాణ్ని వాపేసుకొంటూంటివి. ఈ అలుసు చూసుకొని, రేపు ఇంతకన్నా పెద్ద మొత్తంతో వాడు ఉడాయిస్తే నువ్వు చేయగలిగిందేమీ ఉండదు” అన్నది కౌముది. గొంతు కాస్తంత పెంచి.
వసంత్‌ ను ఆదరించినందుకు కౌముది అసూయ పడుతున్నదని రామకృష్ణయ్య ఇమే పసిగట్టాడు.
108
క* నిజు తల్శీ కానీ వొక్క నంగతి నువ్వాలోచించు. అయిదు వేలు సంపాదించడం నాకో లెఖ్కలోనిది కాదుః: కానీ పోయిన అన్నయ్యను సంపొదించడం నొధ్యమేనా ౪ _ ఎప్పుటికీ కౌదు ... నువ్వన్నదీ నిజమె! రేప్పు వాడు ఏ పాతికవేలో దొంగతనం చేసి మళ్ళీ పారిపోవచ్చు. వాడికా అవసరం కలక్కు౦డా తాళంచేతులు ఈరోజు నుండే వాడి కప్పగిసున్నాను. అప్పుడు వాడికి దొంగతనం చేయవలసిన అవసరమే ఉండదు."” అన్నాడు రామకృష్ణయ్య.
ఆ సమాధానం. వ్‌ని కౌముది కొయ్యబారిపోయింది.
రామకృషయ్య అన్నంతపనీ చేశాడు. ఆలా చేయడానికిముందు, ఆయన భార్యనుకూడా సంప్రదించాడు.
““ఆ6 వాడి మొహంకాదూ | ఇప్పటికిప్పుడే వాడికీ బాధ్యతలన్నీ అపషపుగించకండి.. వాడిదింకా చదువుకొనే ఈడు .--. ఈకొారణంగా వాడి చదువుకాన్తా మట్టిగొటుకు పోతుంది; ఊన్నది సరస్వతి.
కోవాడిక చదవడు. చదివినారాదు. వాడు ఇతర్మళా. పోకిరీతిరుగుక తిరక్కుండా ఉండెందుకే నేనిలా చేస్తున్నాను ... అదీగాక = నేనయినా ఇంకెంతకాలమని వీటన్నిటీతో పాకులాడను? ఇవ్వాళగాకపోయినా, 'రేపన్నా వాడికివన్నీ తెలియవలసిందేగడా। అదేదో ఇప్పట్నించే (ప్రారం భిసే మంచి దనుకొంటున్నానుి” అన్నాడు రామకృష్ణయ్య, భార్య వాన నను పూర్వపక్షంచేసూ.
*బ్రల్బి తే వాడిచదువు అర్హాంతరంగా ఆపేనానంటారా?'" ఆన్న 5 సరస్వతి, మొగుడు వాదనను ఎలాగైనా పడగొడదామనీ.
“నేను ఆపడంకాదెి పిచ్చిముఖందానా! వాడంతటవాడే దాఫి* కరారావుడి చుపేశాడు ... వాడు చదుషకోవడం సాకిషం లేదనుకోక్షు వాడికేలేదు ___ నన్నే గంగలో దూకమంటావో చెప్పు? చదువెలా-.- పంటపట్టడం లేదు. కనక ఐతుకుదిరువుకు మరోమార్గం చూపెడదా' కొంటున్నాను. మ్‌ నాన్నగారు నావిషయంలో చేసిందదేగదాః నా”, వానాకొలపు చదువాయె. మరి తనవెంట తిప్పుకొని, బతి కేమార్లం చాలీ
104 చాడా లేదా? ఇదంతా ఆయన పెట్టినభిషేగదా! ఆపనే నేనూ, మనవాడికి ఇఅదామనుకొంటున్నాను. ,*- * అన్నాడు రామకృష్ణయ్య.
సర స్వతిముఖ6 ముడుచుకుపోయింది ,..
“ఏమో నాకు తెలీదు. మీఇష్టంపచ్చినట్లు చేసుకోంచి. ఆభంశుభం తెలీనివాడీకి, ఇంత పెదవ్యాపారం వొప్పచెబుతామంటున్నారు. ఎదన్నా అవకతవక్‌ జరిగితే ___ మొతం మునిగిపోతామని నాభయం; మనవాణ్నీ గురించి; మనమే ఇలా అనుకోవడం భావ్యం కాదనుకోండి, వాడిమీద నాకింకా నమ్మకంకుదర లేదు..* రూపాయికీ, పదిరూపాయలకీ ఉన్న తేడా వాడికింకా తెలీదు” అన్నది సరస్వతి "
రామకృష్ణయ్య ఫక్క్కుమని నవ్వాడు,
“నా అభ్మిపాయం సరిగా _గహించావేే ఆ౭ండింటిమధ్యా గల స్యత్యాసం తెలియజేయడాస్‌కేవాణ్ని రంగంలోకి డింపుతున్నాను. వాడు ఈ వ్యాపారాన్న౦ళతా ముంచుతాడేటూనంటావ్‌।; అడంత సులభమనుకోను. ఇంతకాలంగా: నేను పెంచుకొంటూ వచ్చిన శః ప్యావౌం౦ పూ_రీగా ధ్వసం కావడానికి, కనీసం ం౦డుతరాల లం పడుతుంది. అప్పటికి నువ్వూ నేనూ ఉండంగనక, దిగులు షడపలసిన అవసరం బొత్తిగా బదు” ఆన్నాడాయన వెళ్ళిపోతూ,
పెత్తనం వసంతీకొచ్చినా, _పెపె వ్యవహారాలన్ని రామ: కృషయ్యే చూసేవాడు. అదీగాక నమ్మకస్తుడెన ఉద్యోగస్తులున్నారు... తమ. సంక్షేమం = ఆ సంస్ద సంక్షేమంతో ముడిపడి ఉన్నదన్న అభి వాయాన్ని తన ఉద్యోగస్టుళ్లో ఆయన ఏనాడో కలిగించాడు. ఈ విధానం పరమాద్చు తంగా పనిచేసింది;
“మిమ్మల్ని బతికించడానికి, నేసే వ్యాపారాన్ని (పారంభించ లేదు. నా పొటతిప్పలకోసం మొదలెట్టాను. భగవంతుడి దయవల్లా, మీలాంటి నిజాయితీపరులై న ఉద్యోగస్టులవల్లా ఇది పైకొచ్చింది. సంస్థ పెరిగిన కొందికీ మరో పదిమందికి ఉద్యోగాలిస్తున్నాను. ఇప్పుడున్న జనంలో సగానికి సగంమందని తగ్గించి. ఇంతంన్నా పకిడృందీగా దీన్ని
103
నడపవచ్చునని నాకు తెలుసు, అయినా నేనాపని చేయడంలేదు. ఎంచాత నంశే __ మరొకరిపొట్టమీద కొటడం నాకిష్ణంలేదు గనక ఆకలి, దరి_దం, నిరుద్యోగం న పీటిబాధలు లా పదిజన్మ్యాలకు సరిపడేంతగా నేను అనుభపవంచాను,. అందుకనే, ఇంభమందిని .__ ఆవసరం లేనంత మందిని ___ నేను చేరుకొన్నాను, ఈశ సంస్థలకు మీర లాభాలు సంపాదించి. పెడుతున్నారు, ఆ సంపాదనలోంచి ఇంత మీరు తింటు న్నారు; నాక్కొాంత ఇసున్నారు ... ఇందులో నేను కొ దంటున్న దేమి లేదు. ఒక్కసంగతి ___ ఈ నిముషాన ఈ సంస్తలన్నింటినీ మూసపేసినా నేను వితగలను.* అన్నా డొకపారాయన చాలా తాపీగా.
అలా అనడానికొక కొారణముంది. అంతకుముందు కొంతమందే ఉద్యోగస్తులు కూ డబలుక్క్కాని, సమ్మెచేయడానికి (సయత్మిస్తున్నట్లుగా, ఆయనకు చూచాయగా తెలిసింది ;
అదివిని ఆయన తనలోతనే నవ్వుకొన్నాడు,
ఆ మొన్నాడే సమ్మె చేదామనుకొంటున్న వాళ్ళను పిలిపించి ఆయన ఆ చఛోరణితో మాట్లాడాడు.
ఎవ్వరూ కిక్క్క_రుమనతేదు, సమ్మెగూడా జరగలేదు.
కొన్నీరోజులపాటు ఆయన కొడుకుతోపాటు వచ్చిపోతూ ఉండే వాడు. ఆతరవాత అదీ (కమంగా తగ్గించాడు. ఫలానా విషయంలో తిను తల దూర్చువలసిన అవసరిం లేదనీ, వసంత్‌ ఏదో విధంగా దాన్నొక కొలిక్కి లాక్కురాగలడనీ.__ ఆయనకు నమ్మకం తోచినప్పుడు.___ అనలా దిక్కుక చూసేవాడు కాడు. ఒక మనిషితో అయ్యేపనికి ఇద్దరు పూనుకోవడం అక్షరాలా దండగ 1 అదీగాక __ 1పతిదీ తనే చెప్పడం మొదలెడితే, వాడిక సొంతంగా ఆలోచించేదెప్పుడు ? సాంత నిర్‌ యౌల్రు చెసే దెప్పుడు ?
మొదట్లో చదుపషకొనే పీడా వదీలినందుకు వనంక్‌ సంతోషించాడు. తరువాత డబ్బుఘద పత్తనం వచ్చినందుకు మరీ సంతోషించాడు, ఒకటి ర₹0డు సందర్భాల్లో కాస్తంత మొ త్రాల్నే వసంతి ఖర్చు ఇళాడు.
త / 1-2
106
చేశాడని తెలిసినప్పుడు రామకృష్ణయ్య కొడుకును కోప్పడలేదు. తన అభ్మిపాయాన్ని ఇంకో రకంగా చె్పాడు,
కోడబ్బున్నది ఖర్చు చేయిడానికి. “ఖర్చు అన్నదే లేకపోతే డబ్బుకు విలు వేలేదు.. నే నిమధ్యనే ఖొతాపు స్తకాలు తింగేసుం పే, నీపేరు మీదుగా రెండు. పెద మొ త్తాను ఖర్చు రాసి ఉన్నాయి. *-వాటే వివరాలను: నేనడగను క నువ్వు చెప్పవలసిన అవసరం లేదు. అయితే నేనంటున్న దేమిటం పే__.మనం చేసున్న ఖర్యు సబబై నదో, కాదో ఆలోచించమని, ఒక్కోనారి పదో సరదాకు కొంత దుబారా చేనాం, ఎందుకు చెస్తున్నా మం'టే___దుబారా చేయడానికి కావలసినంత డబ్బు మనదగ్గర తఉందిగనిక చేస్తున్నాం! కౌనీ__ ఇదొక అలవాటుగా మారకూడదు. డబ్బు పొపిషీదన్న సంగతి, ఇప్పుడప్పుడె నీకు తెలీదు. మరో నెండు మూడు దఫాలు__ మొన్నటికన్నా పెద్ద మొత్తాలు నువ్వు పేకాటలో పోగొట్టుకొన్నప్పుడు ఆ పాపిష్టీతన మేమిటో తెలుస్తుంది ; *” అన్నాడాయన.
ఈమాటలన్నీ తండి అన్నాక ___
వసంత్‌ ఎదురు త్రిరుగుతాడేమోననీ, ఆప్పుడు తాను అడుకొందా మనీ కౌముది ఆజీలుగా గుమ్మం పక్కనే నిలబడి ఉంది | గ్‌
ఎదురు తిరగడానికి బదులు, వసంత్‌ ఫసివాడికన్నా అన్యాయంగా బావురుమన్నాడు,.
అలా అంటాడని ముందే తెలిసినవొడిలాగా రామకృష్ణయ్య
ఆ నవ్వును చూసి, కౌముది ముఖం చిన్నబుచ్చుకొన్నుది.
రండు మూడు నార్తు వసంతి ఇంటికి ఆలన్యంగా రొవడల, ఆయన గమనించాడు, వచ్చేటప్పుడు తూలిపోతూ ఉండడంకూడా ఆయిన గమనించాడు. అప్పటికప్పుడు ఏమీ అనలేదుగానీ __ వాడి పటినరోజు పండగనాడు అతనో పెద్ద విస్కీ సీసాను కొడుక్కు (ప్రెజెంట్‌ చేశాడు.
ళళద్స్సి చాదస్తం పాడుగాను ఇడేం. పనండీ ; వాడికి వ్వడానికి ఇంత కన్ని మంచిదేమి మిక్కవనిపించ లెదా ₹” అని విసుక్కొాంది సెరస్వతి,
107
“బోలెడన్ని కనిపించాయి. అవన్నీ వాడు నాఎదటనే తీసుకొంటు న్నాడు. నాకు తెలియకుండా, చాటుగా తీసుకొంటున్నదిదేః ఆ చెరకాసా తీసేదామనే దీన్న్‌ _పెజెంట్‌ చేశాను. నేను ఇంట్లోకూడా తాగుతున్నా. అవసరమైనప్పుడు. ___ పె వాళ్ళనుకూ డా తీసుకొచ్చి తొగిసున్నా। ఇదంతా వసంకికు తెలిడా? ఇప్పటిదాకా ఈకొంపఫలో నేనొక్కట్నే తాగుటోకునను కొంటున్నాను. ఇస్పుట్నించీ వాడుకూడా చేరతాడు ... అలాగే, ఈరోజు నుండీ వాడు చాటునా మాటునా, సిగరెట్‌ కాల్బవలసిన అవసరం లేదు. కౌెముదీః కమాన్‌, అందరం కళూర్సుందాం ---ా వసంత్‌ గాడికింకా అలవాటయిడఉండదు గ్లాసులు నింపడం, వాడి తరఫున, ఈలోజుకు నేను నింపుతాను” అన్నాడు రామకృష్ణయ్య.
వసంతీ అదోలాగా ముడుచుకుపోతుంపే, వీప్తునుద సన్నగా తటి భయం: పోగొట్లాడాయన,
రామకృష్ణయ్య _ మూడుగ్దాసులూనింపి, వొకటి వసండ్‌కూ, మరోటి కొముదకీ ఇచాాడు. |
“"మీకేమన్నా పిచ్చా, చాదస్త్రమా?ి అన్నది సరస్వతి కౌముది. ముందున్న గ్లాసుకేసి చూస్తూ.
నాకు కాస్త పిచ్చీ, చాద సమూ ఉన్నాయి అన్నాడు నవ్వి. “నీ ఖర్మానికి నేను చేయగలిగిందేమ్‌ లేదు......దీనిరుచి నీకు తెలీదు గనక ఎంతచెప్పినా (పయోజనంలేదు. దయచేసి, నువ్వోగంటదాకా ఇటుకేసి రాకు. నీకు పుణ్యముంటుంది అన్నాడాయన, గ్లాసు పేకేతి
వసంత్‌కూ డా, కచ్రీర్స్స్‌* అన్నాడు. అలాఅనడం ఆనవాయితీ అన్న సంగతి తెలీదుగనక్క కౌముది ఆఖర్నగానీ “చీర్స్‌* చెప్పలేదు. ఒకగుక్క తాగార్‌, రామకృష్ణయ్య తనో సిగ ంట్‌ ముటించాడు. కొడుకొ్క్క్టా_కటిచ్చి, ఆ సిగంట్‌ నుకూడా తనే వెలిగంచాడు.
““మరి సీసంగతేమిటి? ఆన్నాడు రామకృ్యృషయ్య కూతురుశేసి సిగ రెట్‌ పెళ్తైను తోస్తూ. -
108 ధాంక్‌ ఎ* అన్మది కౌముది. అన్నదెగానీ, ఆఏడ పెగంబట్‌ తీసుకోలేదు. “మందు. ప్పచ్ను కోవడం అదే మొదటిసారేమా, ఆదవం లోపలికి పోతున్నంత సేపూ. మండుకున్నట్టుగానే ఫీలయింది కౌముది. వెండోగుక్క తరివాత, ఆవిడ నరాలు “జిల్‌ మనడం [పాఠంభించాయి, రక్తమంతా తిమ్మ రక్కి తనెక్కడికో తేలిపొతున్నట్ల సిపించింది। కక నావల్ల కాదు నాన్నా; పొడుది __. గెంతంచా మంటగా ఉంది" అన్నది కౌముది లేచిపోతూ. ** పస్తుతానికిది చాలు, హోయిగా వెళ్ళపడుక్‌ోి' అని కూతురుకు సలహీ ఇచ్చాడు. రామకృష్ణయ్య. వసంత్‌ రెండోసారి నింపబోతున్నప్పుడు రామకృష్ణయ్య అడు పడాడు. లి ఆ “ఇక్కడే వోవరయిపోవాకు. ఇంకో అరగంటకో పొవుగంటకో నీ స్నేహేతులొస్తున్నారు. వారినేదన్నా క్షబ్బుకు తీసుకుపోవాలి గదా ; ఏపడేంకొవాలం పే అదీ, ఎంత కావాలంటే అంతా ఇప్పించు, ఖర్చుకోసం చూడకు .** ఇంద ఈపర్సు నీదగ్గరుంబుకో ., కారు నువ్వు డ్రైవ్‌ చెయ్యకు. మిమ్మల్ని క్షబ్బులోదించాక, డ్రైవర్‌కు పదిరూపాయలు పడేస్స తిండితిని రమ్మను. నరేనా? అని హితబోధచేళాదు ఠా మకృష య్య, ఆయన పిల్ల లతో, ఏనాడూ తం్మడిలాగా _పవ ర్తించలేదు; ఓ 'స్నేహితుడిలాగే మసిలాడు. ఆయన్ను స్నేహితుడుగా చూసందుకు మాతం పిల్రలకు చాలాకాలం పల్టంది। ఏతం(డీ తన పి్‌ల్షల కివ్వనంత స్వతంత్రాన్ని ఆయన తనపిల్ల ల **ఏవవ్లతుందో చూద్దాం। దీనివల్ల మనపిల్ల లు వాగుపడారనుకో; మిగిలిన తంర్మడులూ. తమపిల్లల్ని ఆ కనిపించని ఫ్లై దులోంచి. విడిచి "పెడతారు. లేక మటిగొటుకు పోయారనుకో, ఏంచెయగూడదో, మన సనీంచి ఇతరులు నేర్చుకొంటారు” అన్నాడాయన వొకసొరి, అదేపనిగా గొణుగుతున్న సరస్వతితో.
109
వ్యాపారరంగంలో చేసినన్ని పమయోగాలను ఆయన పిల్ల లమీద కూడా చేశాడు, ఆయన దృష్టిలో తను చేసిన పయోగా లన్నీ ఫతించినట్లు లఅెఖ్కా. ఇతరుల దృష్టిలో రామకృష్ణయ్య పిల్లలు భష్టులయిపోయినట్లు లెఖ్క్మ. ఈమాటయినా చాటుమాటున అనుకొన్నార తస్ప. ఆయన ఎదట అన్నవా కెవరూ లేరు, ఒకవేళ, అంతగా తెగించి, ఎపరయినా అన్నా.__ఆయన. లక్ష్య పెట్ట ఉండేవాడూ కాదు,
వసంత్‌లో చురుకుదనం లేదనికాదుగానీ; ఆయన ఆశించినంత చురుకుదనంలేదు. చొరివ, ముందుకు దూసుకుపోగల నాహసం, వాడిలో కొరపడినందుకు ఆయన విచారించిన సందర్భాలు లేకపోలేదు, “మొదణ్స్నించీ డబ్బుమధ్య పెరగడం,. దరి్నిదమం పే ఏమిటో తెలీక పోవడం, నాహసల చేయవలసిన సందర్పమేదీ తటసపడకపోవడం, ఒకకారణ౦ కావచ్చు" నని, కొంతకాలంపాటు ఆయన. తనను తాను సముదాయించుకోవడానికి [పయత్నించాడు, ఆ (పయత్నాలను ఎప్పటి కప్పుడు తుత్తునియలు చేసిపారీసింది కౌముది
కావడానికి , అనస్నకూ = కౌ ముదికీ మధ్యగలతేడా, 'రెండుసంత్స రాలకు లోపుగానే ఉంటుంది, ఇద్దరికీ ప్యక్తత తెలి పేనాటికి, రామ కృ్‌షయ్య రండుచెతులా ఆరిసున్నాడు. చిన్నతనంనుండీ డిబ్బువధ్య పెరగడమే* చొరపలేక పోవడానికి కారణమయ్యే పక్షంలో, అదేకారణం౦, కొముదికికూ డా వ.ర్రించాలి.
కానీ కౌముది అలాంటిదికాదు, ఆపడ అన్నగారికి ఫక్తుష్యతిరేకం; మందకొండితనం, మగత. జోగిసలాడడం, నిన్సారంగా, నిరుత్సా హంగా ఉండడమంటే, ఆవిడ భరించలేదు. ఎదో ఒక చిక్క్క లోపడి, గీలగిల్లాడి పోయి, దొన్లోంచి బయటపడీన తగువాత లభించే ఉదింగృుత లాంటిది ఆవిడక్కావాలి, ఆి ఉద్వుగ్నుతకోసం, ఆవిడ చాలాసాహ నాలు చేసిందికూడా 1
చదువుకొంటున్న రోజుల్లో, తినచుట్టూ ముసిరే మగనాయన్లకు, అవిడ చిక్కినంతపనీ చేసి, సుతారంగా తప్పకొనేది. కొంతమం:కి పేమలేఖలుకూడా రాసింది. ఆ జాబుల్నినద్ము కుక్కలకన్నా
110 అద్దాన్నంగా, ఆమె కొంపచుట్టూ తిరిగినవాళ్ళనుచూసి, ఆవిడ నవుర్ష కొనేది; |
ఇవేఫీ అవిడ చాటుమాటునా రహస్యంగా చెయ్యలేదు. ఎవ్వరూ ఆఅడగలేదుగాని, అడిగినటయిజశే, తనిటా కొవాలనే చేసున్నానని,. ఆవిడ తెగేసి చెప్పేఉండేది. క్త న్‌
ఈ లక్షణాలేవీ సరస్వతికి సరిపడవు.
“ఆడపిల్లకు ఈ దుందుడుకుతనం పనికిరాడే అడూశ్రయ[” అన్నదొకసారి సరస్వతి,
“అయితే నేను ఆడదాన్నికాదెనుకో** మని సమాధానం చెప్పింది
సహజంగానే, కౌముది తం్యడికి దగ్గరది. నాన్న దగ్గరున్న చనువులో, నూవోవంతు. ఆవిడక్షు అమ్మదగ్గర లేదు, స్వభావరీత్యాకూ డా, రామకృష్తయ్యగారికి కూతురంపేనే వొక్కపిసరు మమకారం హెచ్చు. ఈకారణంగా , అనేక సందర్భాల్లో ఆయన కూతురును. సలహాలడుగు తుండేవాడు. ఏ సలహా తనకు మంచిదిగా తోసున్నదో, ఏది చెబుతే నాన్నగారు సంతోషిస్తారో, ఆవిడకు ఇమే తెలిసిపోయేది. తన మనస్సులో ఉన్నది తండికి చెప్పేందుకు ఆవిడ ఏనాడూ జంకలేదు.
వ్యాపార సంబంధమైన లావాదేవీలనుండి, ఆయన (క్రమంగా వె దొలగడానికి కౌముది సలహాకూడా పవిచేసింది;
'కనువ్వింకో దానికోసం, దీనికోసం ఆరాటపడ్డంలో అర్రంలేదు నాన్నా। బోలెడంత సంపొదించావ్‌, నువ్వొదన్నా, లాభాలిచ్చే సంస్తలూ మనకు చాలా ఉన్నాయి, ఇంకా, ఇంకా, ఇంకా ___ సంపాదించి ఏం చెసుకొంటావ్‌ నాన్నాళ[ో అనీ తండినీ నిలదీసి అడీగింది కౌముది వొకనారి ,
రామకృష్ణయ్య వెంటనే సమాధానం చెప్పలేదు.
_ &కణం ___ దిగ్భ్రమ చెందినవాడిలాగా కూతురుకేసి చూళాడు. కాస్సేపయ్యాక న
111
““డబ్బు చెదా నాన్నా? అన్నాడాయన కూతుర్ను ఆప్యాయంగా దగరకు తీసుకొంటూ.
“ఆ చేదే! అవసరాలకుమంచి ఉన్నచేదయినా సదే ___ అచ డబ్బుగాసీ. మదొకటిగాని, చేదుగానే ఉంటుంది నాన్నా! నేను అందరి సంగతీ చెప్పడంలేదు; నా సొంతఅభి_పాయం చెబుతున్నాను. ఒకో్క(_డు చచ్చేదాకా, రూపాయికోసం'. గింజుకులాడుతూనే ఉంటాడు; వొడిదగ్గర కట్టుకుపోయినంత ఉన్నప్పటికి, వాడిక సుఖపడే ఇెప్పుడో నాకు బోధ పడదు, నుప్వు సంపాదించిన డబ్బువ్వారా, నకు సుఖమూ, ఆనందమూ రాకపోతే, అవి పొందడం నీకు చేతకొకపోచే, ఆ డబ్బంతా తగలెయ్యుడం మంచిదని నా ఉదైశం । *” అన్నది కౌముది.
ఆయన కా స్పేపేమి అనలేదు: కూతురు శ ధోరణిలో ఎందుకు పూట్లాడుతున్నదో ఆయన ఊహించాడు. కానీ ఆఊపహాను బయట షెట్టడం ఆయన కిష్టం లదు,
తండి మౌనంగా ఉండంతో, ఆయన కళ్ళల్లోకి గుచ్చిగుచ్చి చూసింది కౌముది.
'““దిన్నతనంను౦డీ, రూపాయికోసం ఇబ్బంది. పడకుండా మమ్మల్ని. పెంచడంవల్ల నే ___ నాకిలాంట్‌ విడూర మైన ఆలోచన లొస్తున్నాయే మో నాన్నా; అవునా?” అన్నదావిడ తండి జుత్తును, మెల్గగా సరుతూ.
రామకృషయ్య, ఎవరో వీపునచరిచినట్లు ఉలిక్కిపడ్డాడు. అమాంతం కూతుర్ను కావలించుకొని, బుగమిద గట్రగా ముచు పెటు కున్నాడు. ఆయన కళ్ళు మిలమిలా మెరిసిపోయాబుి,. కనుకొలకురో సీటిజీరలూ మోసులత్రాయి, (.
“నేనేమన్నా పౌరజాటుగా అన్నానా నాన్నా?గే అన్నదీ కౌముది, చ్రాలా నిరు దేకంగా,.
అలాంటిదేమీ తను అనలేదని కౌముదికి తెలుసు, పోరబాటు చేసి నట్లుగా, అనుమానం మనస్సులో మెదిలినమనిషి, అంత తాపీగా నీద్చి రంగా ఉండటం అనాధ్యం:
సం
“కాదుగానీ ___ భగవంతుడు నీకో గొప్పశ కి నిచ్చాడు నాన్నా, ఎదటివారి మనస్సుల్ని, నువ్వు పునకం చదివినట్లు చదివయగలవ్‌; సరీగా __ నువ్వామాటలంటున్నప్పుడు, నా మనస్సులో మెదిలిన ఆలోచన అక్షరాలా ఆదే, దాన్నే నువ్వు పసిగటి పెకి అనేసరికి వెన్ను మీద చరిచినట్ల నిపించింది. నేనుకూడా, అంతో ఇంతో తెలివితేటలున్న వాడినెనని, అప్పుడప్పుడు, అనుకొంటూ ఉంటాను ... సుప్వున్నావు చూశావ్‌ ___ నన్నుచంపి. మరీ పుట్తుకొచ్చావ్‌ రా” అన్నాడాయన, కూతురు తలనిమురుతూ,
కనన్ను మునగచెటుమీద కూచోబెట్టడం ధర్మంకాదు నాన్నా£ అన్నది కొముది లాంఛనంగా.
*““అదేం కొదుగానీ అమ్మడూ, చాలాకాలంపాటు ఊపిరినలపనంత పనిఏ త్తిడిలొ బతికినమనిషీకి శికేమిటం టే, వాడికి అనలేమి పనిలేకుండా చెయడం. నువ్వు సరిగ్గా ఆలాంటిశికషే నాకినున్నాపమో ననుకొంటు న్నాను. కాళ్ళూ చేతులూ ముడుచుకు కూచోవడం నావల్ల కాదు ”” అన్నాడు రామకృష్ణయ్య,
ఆ సంగతీ కౌముడికీ తెలుసు. ఆయనలా కూదోలేడు. అలాగని అస్తమానూ, డబ్బుయావలోపడి కొట్టుకోవడంగూడా ఆవిడకిషం లేదు,
ఖ్‌ ఫి ఫే
నెలరోజులు తిరక్కముందే, రామకృష్ణయ్య టౌన్‌ హాల్లో _బహ్మాండ మైన సభను ఏర్పాటుచేశాడు. ఆ సభకు జిల్లా నాలుగుమూలల నించీ జనం వచ్చారు. అందులో సమితి (_పెసిడెంట్లు, శాసన సభ్యులు,
శాసనమండలి సభ్యులు, పార్షమెంటు సభ్యులు, ఇతర ,(పజా సేవకులు,
రాజకీయవాదులు అంతా ఉన్నారు వారందరూ, రా మకృష్తయ్యకు చిర కొలంగా తెలిసినవారే]ే ఆయన పిలిచాడన్నా, పిలిపించాడన్నా. ఏదోఒక విశషముంటుందని వాళ్ళవిశ్వాసం। ఆ విశ్వాసాన్ని మరొకసారి రుజువు చేళాడు రామకృష్ణయ్య,
113
“మీరు నన్ను మన్నించాలి” అంటూ రామకృిషయ్య తను చెప్పదలుచుకొన్న మషయాన్ని (పొరంభించాడు.. “నాకు రాజకీయాలు తెలియవు. మీలాగా. నేను ాటీశా మాట్లాడలేను ... చెప్పదలుచుకొన్న దేదన్నా, సరీగా చెప్పలేకపోయినప్పుడు, దయచేసి నాతప్పుల్ని సవరిం చండీ, * అన్నా డాయస వినయంగా.
“ఆం గట్లో అన్నీ ఉన్నా, అల్లుడు నోట్లో శనే* అన్న సొమెత, మనకు అవతరాలా వ రిసుందని మనవి చేస్తున్నాను. మనకు దేనికీ కొదవళదు. కానీ అన్నటికీ కరువే అనుభవిస్తన్నాం. మన కళ్ళముందు ఎంతో సంపద సర్వనాశనమయి పోతూ ఉంపే, మనం నీర్రి పంగా, ఉండగలుగుతున్నాం । ఒక చెంప వందలతో ఊళ్ళకు ఊబ్ళు కొట్టుకు పోతూ ఉంటే, మరోచెంప నీళ్ళలేక, పొలాలు నె రెలిచ్చీ పోపడమూ, మొక్కలు నిలువునా మాడిపోవ డమూ, మనం చూసున్నాం 1 ఆయినా మనం చలించం, కదలం ।; ఎందుకంటే, మనల్ని ఎన్నుకొన్నవాళ్ళు, తమ సమస్యల్ని మనతో చెప్పుకోరు... చెప్పుకోడానికయినా, మనంవారికీ అందుబాటులో ఉండం ।; మనదాకా వచ్చి చెప్పుకోగల ధైర్యమూ సంవ్కారమూ, వారికి మన మివ్వలేదు, ఇస్తే జనం తెలివిమీరి, మనమీదికే తిరగబడతారేమో నని; మనం భయపడుతున్నాం. అందుకనే వాళ్ళంతా, అలా ప్పరుగు ల్లాగౌ, ఆ మురికి గుడి కల్లోనే ముగ్గిచావాలని మనం లోలోపల అను కొంటున్నాం౦ం__
వెనకనించి ఎవరో, *హియర్‌ హియర్‌” అని చప్పట్లు చరిచారు, దాంతో మిగిలినవాళ్ళా చేతులు కలిపారు,
“అసలు విషయాని కొసున్నాను... ఈమధ్య మీరంతా ప్మతికల్లో చూసే ఉంటారు. మొన్న కురిసిన వానలకు మయూరాక్షినది పొంగింది. ఆ వరదల్లో 88 (గామాలు పూర్తిగా మునిగిపోయాయి, అయిదారు వందల పశువులు కొట్టుకుపోయాయి, కనీసం ఓ యాభై మంది జాడ
15/ మ -2
శ్రే[14 ఇంకా తేలలేదు. చాలా ఇళ్ళు కూలిపోయాయి, నీదాబిక్కి గుడిసెలు. ఆనవాలు లేకుండా తుడిచి పెటుకు పోయాయి "వెలాది ఎకరాల పంట పౌలాలు ఇసుకదిబ్బ లయిసోయాయి. మనం పడవలముద మనుషుల్ని చేర వేస్తేనూ, అన్నంపొట్లాలు పంచితేనూ ఏమవుతుంది గనక ? అదే కింద టేడూ ఆ(కిందకేుడూ పరిసితులు $ గమనించండి. చట్టన్‌ చినుకు లేదు, సన్నకారు జనమంతా తిండికీ, తాగేనీళ్ళకూ, మలమలా మాడి పోయారు. ఆకులు, కొమ్మలు, వెళ్లు ధుంపలు తిని కొంతమంది బతికారు. కాస్త గుండెదై ర్యమున్నవాళ్ళు, కలిగినవాళ్ళ కొంపల మీద పడి దోచుకొన్నారు.. వాళ్ళను దోపిడీ గాళ్ళని పభుత్వం తజైళ్ళల్లో పెట్టింది, = | “దొంగల్ని జైల్లో పెట్టగూడదంటారా ? _ అన్నాడొకాయన
లాల్చిని సర్దుకుంటూ,
శళన్లా. అభిిపాయి౦ ఆది కొదండీ అన్నేళ్ళుగా, నీతిగా సిజాయి తీగా బతికినీ మనిషీ, నిరుడే ఎందుకు దోంగతనం చేశాడో. ఆలో చించోలని మాతమే నేను కోరుతున్నా. నిరుడు కూడా సకాలంలో వానలు కురీసి, పంటలు సండాయనుకోండి. అతను వెంగతనం చేసే వాడా ౪? పోనీ అంతకు ముంధెప్పుడన్నా చేళాడా ? ఆకలి మనిషి చెత ఎంతపనయమినొ చేయిస్తుందన్న సత్యాన్ని మన మెంత తొందరగా _గహాస్తే అంత మంచిదని మనవిచెస్తున్నాను.””
ఇంకోసారి రదూమ్మన్‌ చప్పట్లు మోగాయి ।
ఈలోగా, ఎవరోకు.రాడొక చీటీ తెచ్చి రా మకృషయ్య గారికిచ్చి పోయాడు, గ
ఈ మీి[తుతెవరోగానీ, చాలామంచి (పశ్ని అదిగాడు. దొంగ తనం చేయడానికి. ఆకలి, దర్శిదమూ కారణమయితే, ఆపాంతంలో ఉన్నవారందరూ, దొంగతనాలు చేమాలిగదా, ఆలా ఎందుకు చేయడం లేదని, వారడిగారు ,.. సాగదీస్తే దాన్నిగురించీ ఎంతో చెప్పొచ్చుగా నీ, సం గహంగా మనవిచేన్తాను. ఒరటి దైర్యం లక, ర0డవది .__ ఈ
కేఫ్‌
ఆకలి, దర్మిదం, వెనక మానవహ స్తం ఉన్నదన్న పరమసత్యం వారికి తెలీదు గనక, మూడవది ___ కర్మమీద వారికి చెలించని విశ్వాసం ఉందిగనక. ఇంకొ చాలాకారణా లున్నాయనుకోండి ... నిజమే (పభుత్వం గంజికేం[దాలు తెరిచింది. కరువుపనులు (పారంభించింది, శిస్తును మాఫీచేసింది! దీనివల్ల ఎంజరిగిందట? బాగాపండాలేగానీ, శిను కట్టడానికి ఎరైతూ వెనకొడడు. ఆపలు సమస్య ఆదికాదు. ఆ సమసృను సూటిగా ఎదుర్కొని పరిష్కరించడానికి బదులు. మనం పక్కదారులు వెదుకుతున్నాం।, అభం శుభం తెలియని, అహాయకులై న, ఆ పజల కళ్ళల్లో తాల్చినదుముు చల్లుతున్నాం ” అన్నాడాయన ఊఉ దెకంగా ,
సభంతా __ గుండెచప్పుళ్ళుకూడా. వినిపించేటంత నిళ్ళబంగా ఉన్నది!
“ఈపాంతంలో ఆకలిచావులేమీ లేవని పెద్రలంటున్నారు, అన్నారు. కనీనం __ వందమందయినా, తిండిలేక చనిపోయారని, నను రుజువుచేసాను 44 కలా సంవత్సరా లకొద్ది జరగవలసిందేనా? జరుగుతుంటే. మీలాంటి పషెదలంతా చూస్తూ ఉఃరుకోవలసిందేనా? అని ముందుకుర్చీలమిద కూచున్నవాళ్ళను అడిగాడు రామకృష్ణయ్య.
““మమ్మ ల్నేంచెయ్య మంటావయ్యాబాబూ।” అన్నాడొకాయన, తెల్లని టోపీని సవిరించుకొంటూ.
“చెయ్యదలిస్తే మీలాచిటివారే చెయ్యాలి. నిజావికిది ___ మీలాంటి (పజా(పతినిధుల సమస్యగానీ. నాదికాదు. ఈసమస్యను తమవంటి పెద్దల దృష్టికి తీసుకురావడంవరకే నాఫని।; అందుకే ఈసభను ఏర్పాటు చేసిందికూడా। దీనికి __ నాకుతోచిన ఫరిష్కారంకూడా మీ ముందుంచు తున్నాను. సర్‌ ఆరర్‌ కాటన్‌ దొరగారు, ఈ మయూరాక్షినది నీటివి, పంటభూములకు పారించడాన్ని గురించి నూటయాఖి సంవత్ప్సరాల కిందళశే, ఒక పధకాన్ని తయౌరుచెశాడు, గోదావరి, కృష ఆనక టల పనుల్లో ములిగి పోవడంవల్లా, ఇతరకారణా లవల్లా, ఆపధకం౦ం కాయితాల మీదనే ఉండిపోయింది, +వపభుత్వంకూడా పట్టించుకో లెదు. ఆ తరువాత
116 మోశ్షగుండం విశ్వేశ్వరయ్యగారు, ఈశ (వొాంతానికివచ్చి, మరో నివేదికను తయారుచేసి, అప్పటి గవర్ష్నల్‌ గారికి సమర్పించారు. అదీ అమలుకాలేదు. మరో పదేళ్శతరవాత ళొంరి రాంమూ ర్తిగారి అధ్యక్షతన, ఇంకో కమిటీని వేసి, మయూరాక్షి (పాజెక్టునుగురించి ఏడాదిలోగా, వొక సమ్మగ మెన రిపోర్టును తయారుచేయమని అప్పటి (పభుత్వం ఆదేశిం చింద. రాంమూ రిగారు. అహోర్వాతులు పనిచేసి, ఎనిషిడిమాసాలకే రిపోరును (పభుత్వానికిచ్చాడు ఆ రిపోరును చూసే, ఈ పాంతాన్ని ళు వ వాతి
అభివృద్ధి చెయ్యడానికి రాంమూర్తిగారు ఎంత్మశమపరాడో టోధపడు తుంది. (పభుత్వం ఏదోవొక కుంటిసాకు చూపించి, ఈసాజెక్టును మూల పడేయకుండా ఉండేందుకు, తానీ స్థాయిలో చేయవలసిందంతా రాంమూర్రి సంతులుగారు చేశారు ౨... మన ఖర్మగాలిపోయి, అదీ బుటదాఖ లా అయింది. ఆ (ప్రాజెక్టు రిపోర్తుల కాపీలన్నీ నాదగ్గరున్నాయి. వాటిని పరిశీలించి అమలు జరిపించాలి. రాంమూరిగారి వివేదిక (ప్రకారం (పాజెక్సుకడి తే, 56 (గామాలకు వరదముంపునుండి రక్షణకలుగుతుంది. సుమారుగా మూడున్నర లతల ఎకరాలకు నాగునీరు సరఫరా అవుతుంది. పైగా బి0 మెగా వాట్ర క ౮౦టును కూడా ఉత్పత్తి చేసుకో వచ్చునట. ఇవేవీ ఈ కాలానికి పసనికిరావనుకొంకే, కొతగా మళ్ళీ ఆంచనొలు తయారుచేయించి ఆమలుపరచవచ్చు, కానీ నే నొకటి మనవి చేస్తున్నాను ; సంవత్సరాలకొద్ది ఈ అంచనాలు తయారు చేయడంలో గనక గడిపితే __ జనం ఊరుకోరు... అని ముగించాడాయన.
ఆ తరువాత మౌట్లాడిన శాసనసభ్యులు, . పార్ల మెంటు సభ్యులు కూడా, రా మకృష్ణమ్య గారీసభను ఏర్పాటు చేయడంద్వారా, చాలా గొప్పపని చేశారనీ, ఇంతవరకూ ఈ సమన్యను గురించి, ఆసలిమి పటించుకో కపో ఏడం ఆన్యాయమనీ అన్నారు.
“అయిందేదో అయింది, దాన్ని గురించి విచారించి లాభంలేదు తప్పొప్పుల్ని తవ్వుకొన్నా (పయోజనం లేదు.*,ఇకముందు ఎలాంటి
[17 జాప్యమూ జరక్కుండా ఈ పధకం అమలు జరిగేలాగా చూసాను. ౨౦డు మూడు రోజుల్లో, నేను ఆ శాఖభామరం౦్యతిగారిని కలునాను. ఆయనతో మాట్లాడతాను. అవసరమయితే, ముఖ్యమం (తిగా రితో కూడా మాట్లాడతాను. ఈ సందర్భంలో, జిల్లాలోని మిగతానాయకులు కూడా, నాతో సహకరించాలని కోరుతున్నాను” అన్నారు. వసవ పున్నయ్యగారు. .
ఆయన శాసనసభాసభ్యులు
అదృష్టవశాత్తూ ఆరోజున నారాయణస్వామిగారు కూడా ఉంళ్ళో ఉన్నారు, అనివార్యమైన కొరణాలవలన ఆయన సభ 1పారంభంలో
“యం.పి. గార్ని కూడా మాట్లాడమని కోరుతున్నాను, అన్నాడు రామకృష్ణయ్య,
నారాయణన్వామిగారికి మాట్లాడక తప్పలేదు,
“నీటిపారుదల పధకాలు, రాష్ట్ర _పభుత్వానికి సంబం ధించిన ప్యవహారాలు, (పాజెక్టునిర్మాణానికి అనుమతించడం తప్ప, కేంద (పభుత్వం _పత్యేకంగా చేయవలసిందంటూ ఏమీ ఉండదు. అలాంటి దేమన్నా ఉంటే, నేను తప్పకుండా చేయినాను.”* అన్నారు నారాయణ స్వామిగారు ముక్తసరిగా,
సభ ముగిసింది :
_దిసవపున్నయ్యగార్నీ, నారాయణస్వామిగార్నీ. మరో ఇద్దరు ముగ్గుర్నీ భోజనాలకుండ మన్నారు రామకృష్తయ్యగారు. వీరికోసమని ఇంటిదగ్గర (పత్యేకంగా ఎర్పాట్లుచెళాడు,
*మిగిలినవాళ్ళందర్నీ హైస్కూలు దగ్గరకు వెళ్ళమనిచెప్పు. అక్కడ వారికి భోజనాలూ, పడుకొనేందుకు వసతులూ చూడు, ఎక్కడా పొరపాటురాగూడిము సుమా £ అన్సి మేనేజర్ని “వాచ్చరించా డాయన,
పీళ్ళువె శ్ళేసరికే మీడమీద అన్ని ఏర్పాట్లూ _బహ్మాండంగా. జరిగి ఉన్నాయి.
భోజనాలకు ముందు కొ ద్రిగా *మందు" తీసుకొన్నారు. అప్పుడే, కూతుర్నీ, కొడుకునూ, వాళ్ళకు పరిచయం చేశాడు రామకృష్ణయ్య
“బహూ నేను వ్యాపారంగొడవల్లోకి వెళ్ళ్గవలచలేదుః అదంతో అబ్బాయే చూసుకోంటున్నాడు* ఎప్పుడన్నా, ఏ పనిషీదన్నా మీ దగ్గరకు రావలసిన అవసరం: పడొచ్చు. శీను రాలేదనుకోక౦డాం పనిచేస్‌ పంపించండి" అన్నాడు నారాయణ స్వామితో,
6కజ్పాక్టీ రాంకిష్తయ్యా 1 ఇంత సమాచారం ఎక్కడ ఫ్రోగుచేళావ్‌ *
ఎట్లాపోగుచేశావ్‌ 1 నీకసలు తీరికక్కడుందయ్యా 1 అన్నాడు బసవపున్నయ్య.
రామకృషయ్య ఏదో అనబోతున్నాడు,. ఛటుక్కున కౌముది అడుపడి, బసవపున్నయ్యగారికి జవాబు చెప్పింది |
వూ నాన్నగారి సంగతి మీకు తెలియందేముందీ బాబూ । ఆయన గజమొండి 1 ఏదన్నా పటుకొన్నా డంశే అది జరగవలసిందే । అప్పుడెప్పుడో, ఆర్డర్‌ కాటన్‌ గురంచిన పు సకంవసే, నాన్నగారికి చదివి వినిపిస్తున్నా, అందులో ఈ మయూరాక్షినది గురించి, ఆనది సీటిద్వారా కలిగే లాభాలను గురించీ, ఉన్నది, అప్పణ్నించీ ఆయనకీ పిచ్చి. పట్టుకొంది. మిగిలిన వ్యవహారాలన్నీ అస్నృయ్య కప్పగించి, ఆయన ఈ పనిలో మునిగిపోయాడు. ఇదిగో _.. ఇప్పటికి ఇక్కడ తేలాడు"”” అన్నది కౌముది..
** తేలడంకాదు .__. అసలు: (పారంభమయిందే ఇప్పుడు 1 నాక జేతనయిందేతో నేను చేళాను. మిగతాది మీకు విడిచి పెడుతున్నాను అన్నాడు రామకృష్ణ య్య.
కామనం చెయ్యడ మేదో చేసామనుకో రాంకి ష్పయా 1 మనం చేస్తున్నదేమిటో పదిమందికి తెలియాలి. స్మతికల వాళ్ళొచ్చారో ?
అంతా రాసుకొన్నారా * ఆ నంగతులన్నీ ఎవరు చూసునారు ?* అన్నాడు నారాయణస్వామి,
““శంకరమని ___ మానాన్నగారి. 'స్నేహితు డున్నా శృెండి: ఆయన కిలాంటి విషయాలన్నీ కొట్టినపిండి. ఆయనకు వందరూపాయలిచ్చి అన్నిపనులూ చూచుకోమని చెప్పారు నాన్నగారు. ఈ నభనుగురించీన విషయాలన్నీ ఇప్పటికప్పుడే ప్యతికల ఆఫీసులకు చేరిఉంటాయిి' అన్నది రొముడి, నాన్నగారివేపు నాభిపాయంగా చూసూ.
ఆయనేమీ. అనలేదు. అనడానికి ఆయనదగ్గర *విషయరి కూడా ఏమిలేదు.
అందరూ వెళ్ళిపొయ్యాక, ఆయన కూతుర్ను పిలిచాడు.
కహ ఈపూటకు నన్నొోదిలెయ్‌ నాన్నా।ః వొళ్ళంతా హూనం హూనమయిపోయిందీ. తల చిటచిటలాడిపోతున్నది” అన్నది కౌముది గారాంవోతూ,
నిజంగానే ఆవిడ ఆలసీపోయింది,
నేనుత్ర మొద్దురాచ్చిప్పను. బండరాయిని, నాచేత ఎంతపని చేయించాపమ్మాః నీజానికి ఈకెడిట్‌ అంతా సీది. ఆసంగతి మీటింగ్‌లోనే చెబుదామనుకొన్నాను ..* ఆ అనుమానం నీకు ముందుగా నేవచ్చి నాభలేత వొట్టు వేయించుకొంటివి. శమ నీదీ, ఫలితం నాది" అన్నాడాయన కూతురుతో.
““నారాయణ స్వామిగారికీ, బసవపున్నయ్యగా6కీ పడదానాన్నా అన్నది కౌముది విషయాన్ని మారుస్తూ.
_ చెపడదు తల్లీ; వాళ్ళిద్రరిదీ మనజిల్లాయే; పైగా ఇద్దరిదీ వొశ్చే కృషయ్య. “* అయినా, మనపషయంలో అదేంబేదు నాన్నా; నాకు ఇద్దరూ ఆత్మీయులే। నాకేంకొవాలన్నా, వాళ్ళు చేసీ పెడతారు, వాళ్ళక్కాపసిం దేదో నేనూ చేశాను. చేస్తున్నాను, అవసరమయితే ముందుముంచుకూడా
120
“ఆ నమ్మకం లేకపోతే ఈబాపతుజనం మనదగ్గర కెందుకొసారు నాన్నాః అడి సరేగానీ __ ఒకేపాల్రవాళ్ళంటున్నావుగదా, అయినప్పుడు, నరుక్కుచావ్వలసినంత అవసర మెముంది నాన్నా?” అన్నది కౌముది ఆఅవమాయికం౦గా.
క* అదో పెదరామాయణ౦ బంగారూ లోతుల్లోకి ఫపోవాకు; సం్యగహం౦ంగా ఫప్పాలంపే జిల్లా రాజకీయాలు, జిల్లా నాయకత్వం ; వొర్త మెంటు సీటుకోసం బసవపున్నయ్య కూడా పయత్వం౦ చెళాడు, అంతకన్నా విశ్వ ఫయత్నం చేళాడు నారాయణస్వామి, ఈయనచవెనక పొగాకు కం పెనీల వాళ్ళున్నారు ; అవసరమయినప్పుడల్లా, ఈ కంపెనీల నుండి బోలెడంత *ఫండుివనూలుచేసి పార్టీకి చ్చేవాడు నొరాయణ స్వామి, అయన్ని పార్టీ వదులుకో లేదు. అలాగని బనవపున్నయ్యను కాదనడం కూడా పార్రీకి సాద్యంకాదు. ఈయన చాలాకాలంగా పార్పీలోఉన్న మనిషి, మంచివాడు. పలుకుబడి కలిగినవాడు. పిటన్నింటినీమించి మాంఛి మోతుబరిరైతు. ఈ జిల్లాలోని చాలాచోట్ల ఆయన బంధువులున్నారు. వాళ్ళండరూ అంతో ఇంలో పలుకుబడి ఉ” వైవా శే శ] బసపవపపున్నయ్యును కాదన్న మరుతణాన పీళ్ళంతా పార్టీకి ఎదురు తిరుగుతారు. ఈ జిల్లాలో బసవపున్నయ్యను కొదని పార్రీ బతకడం కష్టం 1 అందుకని కేం దకమిటీ వారేంచేశారం కే, నారాయజఒస్వామ్‌ుకి, పార్ల షొంటుసీటూ , బసవపున్నయ్యకు ఆ సెంబ్లీసీటూ ఇచ్చి సర్లుజాటు. చేశారు. అన్నాడో రామకృష్ణయ్య, సిగరెట్‌ పెళ్తైకోనం, దిండుకింద వెదుకుతూ.
కౌముది, వొకసిగరెట్‌ తీసి తం్మడి కిచ్చింది. తనే దాన్ని ఎలిగించింది :;
- ఈ రాజకీయాలు చాలా చ్నితంగా ఉంటాయి నాన్నా 1 అన్నది కౌముది, కింద పెదవిని సుతారంగా కొరుక్కుంటూ. *ీఏదో రకంగా సర్దుబాటు చేశాక కూడా, వరు తగాదాపడడంలో అర్హ మేముంది
న్చేస్తూ మొదట్లో సీలాగే అనుకొంటూ ఉం డేవాణ్న్‌ / కోసంత వాళ్ళతో సన్నిహితంగా తీరగడం మొదలు పెట్టాక అసలు విషయాలు.
1బీ
తెలిశాయి. బసవపున్నయ్యా, నారాయణన్వామి, సర్తుకుపో తే బాగానే ఉండును. కానీ వారట్లాచెయ్యళేదు, తనకు అసెం్లసీటు ఇవ్వక పోయినా సరగానీ, నారాయణవ్వామికి మ్యాతం పార్ట్‌ టిక్కెటు ఇవ్వమా డదని బసవపున్నయ్య మొండి కెశాడు. సరిగ్గా నారాయణన్వామి కూడా ఇదే అన్నాడు, పార్ల మెందిలో కూచోవాలన్న సరదాలేదన్నాడు. తనక సలు టీక్కెళ్లు ఆవసరం బేడన్నాడు, బసవపున్నయ్యకు, ఆ సెంగ్షి సీటు శేటాయించని, షరతుమీద, తను పార్ల మేంటు సీటుకు పార్ట్‌ టిక్పెట్లును వొదులుకొంటానని, పార్టీ మీటింగులోనే అన్నాడు. ఇద్దరు జుట్లూ జుట్టూ పట్టుకోవోపన్న సమయంలో, నలుగురూ కలీసి ఆవారు ” ఆన్నాడు రామకృష్ణయ్య;
“నేను చాలా ప్యతికలు చూసుంటాసు గదా $; ఎందులోనూ, చః న్యూస్‌ చడివిన చ్రాపకం లేద్య నాన్నా , *) అన్నది కెొముది,
“ఇవన్నీ పార్టీ *“ఆంళరలగిక వ్యవహారాలు" తల్లీ! ప్మతికల దాకొ రావు..=ప్మతికల్లో వచ్చిందేమిటం కే, _బసవపున్నయ్యకూ, నారాయణవ్వామికీ మథ్య “సయోధ్య" కుదిరిందనీ, వారిద్దరూ కలిసి, జిల్లాలో పార్టీకి అఖండ విజయం తీసుకుగాగలరనీ, శేం్యదకార్యవర్శం, మనస్సూ రిగా విశ్వ సిస్తున్నట్టు ప్యతికలు రాళాయి. కొనీ ,**, అలా జరగలేదు... ,ఎన్నీకలప్పుడు, వొకరి పీక మరొకరు కోసుకోవడాసికి ఇద్దరూ జంక లేదు, బసవపున్నయ్య నియోజక వర్షానికి సంబంధించినంత
“ఆలా. ఎందుకు జరిగింది నాన్నా ? ఇద్దరూ వొకే పార్టీవారు గదా, ఎలక్షన్స్‌ కూడా వొకేసారి జరిశాయి గదా. బఫవపున్నయ్యగ వచ్చినన్ని వోట్లు. నారాయణస్వామ్‌కూ్క డా రావద్దూమరి +” అన్నది కౌముది ఆశ్చర్యంగా ॥
“న్యాయంగా అయితే రావాలి, కానీ 'బసవపున్న య్యు ఇంకో రకంగా _పచారంచేశాడు, అసెంన్లీవోటు మృాతం తనకు వేయమన్నాడు వార్త మెంటువోటు, నారాయణన్న్యాపుకి కొకుండా ఇం కెవరికన్నా వేసుకో
కేకల
మన్నాడు ఎవరికి వేయడమూ ఇష్టంలేకపోతే మానేయమనాడు. జనం మానేళారు ___ ఇలాంటి [పమారం జరిగే అవకాళాలున్నాయని, సారాయణన్వామికి తెలుసు. ఆయనది పొర్ష మెంటు నియోజక వర్గం; చాలా పెద్దది. అందులో అయిదో ఆరో ఇ సెంస్లీ నియోజక వర్గాలున్నాయి. అదృష్టవశాత్తూ అవన్నీ పట్నానికీ, ఆ పరిసరాలకూ, సంబంధించి ఉన్నవేః వీటిల్లో ఆయనకు తిరుగులేదు, ఒక్క బసవపున్నయ్యి శాసన సభానియోజక వర్షమె ఆయనకు తలనొప్పి, అందుకని సొరాయణ స్వామి, ఆ నియాజక పర్గాన్ని పూర్తిగా మరిచిపోమాడు. ఆ(పాతంనించి వొక్క వోటుకూడా రాకపోయినా, తన విజయానికి ధోకా ఉండని ఎర్పాటు చెసుకొన్నాడు, పొగాకు కం పెనీల వాళ్ళిచ్చిన “విరాళాలు' మంచిసిళ్ళ పతుగా ఖరయ్బిచేళాడు. ఆయా కం సెనీల్లో పనిచేసున్న కార్మికుల వోట్లన్నీ తనకే పోలమయ్యేలాగా చూసుకొన్నాడు. తనుగనక గెలిస్తే, కూ లీరటు పెం చేటట్లు చేసానన్నాడు. కం పెని యాజమాన్యాల మ్‌ద నారాయణన్వామికున్న పలుకుబడి ఏపాటిదో కార్మికులకు తెలుసు, కూ లీరేటు పేంచుతానని నారాయణన్వామిగారన్నారం జే, ఆది ఖాయంగా పెరిగిన ళ్లు లెబ్జ అందుకనే, ముసిలీ ముతకా, అంతా వెళ్ళి వోటువేసి, నారాయణన్వామని గెలిపించారు.” అన్నాడాయన,
““ఆ౬. చెప్పమ్మా ఏదో అనజోయి ఆగా వెందుకు?”
“మరంలేదు నాన్నా; ఇప్పటికి ర0డు మూడుసార్లు పొగాకు కం'పెసీలనీ, వికాళాలనీ, నిధులనీ అన్నావుగదా। అలా ఈ కంపెనీ లిన్వడం అవసరమూ నాన్నా? అదీ నారాయణస్వామికే ఇవ్వాలా?” అన్నద కొముది.
ఆంతదొాకా పక్కమీద జారగిలబడి కూచున్న రామకృష్ణయ్య, ఈసారి నడిమంచంమిది బాసీపటు వేసు కూ్కూచున్నాడు. ఇంకో సిగరెట్‌ వెలిగించి ఆరిఫోయిన అగ్గిపుల్ల తో చెవులో తిప్పుకొని, దాన్ని సుతారంగా, కిటికీలోంచి అవతలకి గిరాకెటాడు
*న్సు వ్వీమధ్య సిగ రెట్లు మరీ కాలుసున్నావ్‌ నాన్నా[ి" అన్నది కౌముది, సిగరెట్‌ పెళ్తైును, తంటడికి అందకుండా, దూరంగా విసిరేస్తూ.
కేల కి
“ ఈర్మాతికిక సిగ ౭ట్‌ కాల్చగూడదనుకొస్నా, కానీ నువ్వడిగిన (పళ్నకు సరైన సమాధానం చెవ్నాలంకే,. స్‌గరట్‌ కాల్పవలసిందే;'' అన్నాడాయన నవ్వి “నువ్వడిగినదాంట్లో ౭₹0డుసమస్య లున్నాయి. ముందు ండ్కోపశ్నకు సమాధానం చెబుతా, విరాళాలు నారాయణ న్వామికే ఇవ్వాలనిలేదు. తమపనులు ఎవరుచేసిపెడితే వారికే ఇనారు. నారాయణస్య్యామీ నమ్మకంగా. చేస్తున్నాడుగనక, ఆయనకిస్తున్నారు. ఇకి విరాళాలు ఇవ్వడం ఇవ్వకపోవడం ____ అన్న మొదట్నిపశ్న కొద్దాం, ఇస్తున్నడి “విర్రాళఠ* గనక ఇందులో బలవంతక్షేమీజేదు. కానీ అసలేమీ ఇవ్వకుండా. ఈ పొగాకువ్నాపారం చేయడం. సాధ్యమని నే ననుకోను, ..నాకయితే దానిలోతుపాతులు తెలీవనుకో. మన స్నేహతుల్లో చాలామంది .త్ర వ్యాపారం చసున్న వాళ్ళున్నారుగదా। వాళ్ళు చెప్పుకొనే మాటలు వింటుంపే, నాకే గుండె ఠారే తిపోతుందిః పొగాకు ఎగుమతుల కోసం, ఈ కంపెనీలు పడేపాట్లు, చేసే ఖర్చులు, మనలాంటివారి ఆలోచనలకు అండేటట్లు ఉండవు. అదో విచ్చిత మెన సపంచం, పెద పెద కంపెనీలు, కీలకమైన మనుషులతో అతిసన్నిహితమైన సంబంధాలు పెటుకొంటాయి. ఈ “లాబీ వేరు. ఈ రాజకీయాలు వేరు... అంతదాకా దేనికీ మన పటాభిరామయ్య ఈ వ్యాపారమే చేసున్నాడు గదా; తతని గెస్ట్‌హౌస్‌ నువ్వు చూశావో లేదో, నాకే మూర్చపచ్చి నట్లనిపించింది. ఫానెనర్స్‌" వచ్చినప్పుడు, వాళ్ళనందులో ఉంచుతాట. విడిరోజుల్లో తను గూడా దాన్ని ఉపయోగించనన్నాడు పట్లాభిరామయ్య। ఇంతా ఏడిస్తే వొడిది మూడోరకం౦ కంపెనీ; ఇక మొదటిరకం, రండోరకం కంపెనీ వాళ్ళ వ్యవహారాలు, లీలలు, ఆ భగవంకుడికే తెలియాలి అన్నాడు రామకృష్ణయ్య.
“ఆసలిన్ని బదవలు పడకపోతేనేం నొన్నా?” అన్నది కౌముది, తండికేసి ఆతుతగా చూస్తూ.
“డబ్బుత లి డబ్బు; రః కం పెనీలవా శ్ళేదో కానిపనులు చేస్తున్నా రని నువ్వనుకొంటున్నావు. మనంమా[తం తక్కువ చేసున్నదేముందీ ? మనస్దాయిలో మనంకూడా *విరాళాలు' ఇసూనేఉన్నాం 1 అధికారంలో
ఉన్నవాశొచ్చినప్పుడు, _ పనున్నా _ లేకపోయినా, వాళ్ళతోపాపే ఉంటున్నాం, వాళ్ళు తిరిగి నచోటుకల్లా, మనమూ తిరుగుతున్నాం, వాళ్ళు రిక మెంద్‌ చేసిన బడ్డు వెధవలకు ఉద్యోగాలిస్తున్నా౦ =... ఇదంతా ఎందుకు చేస్తున్నామ౭ టే, అవతలివాడు మాంఛి పొజిషన్‌లో ఉన్నాడు గనక ; వాడితో మనకు ఏనిముషాన్నయినా అవసరంరావచ్చుగనక;। వాడితో విరోధం పెట్టుకొని బిజినెస్‌ చెయ్యలేంగనక । ఆందుకనే అధికారంలో ఉన్నవాణ్ని "ప్లీజ్‌" చెయ్యడానికి, (పయత్నిస్తున్నాం. ఇందులోనూ, మళ్ళా చచ్చేటంతపోటీ; ఒకేపనికోసం, పదిమంది పయత్నిసున్నా రనుకో అమ్మడూ। (పతివాడూ,. మిగిలిన తొఫ్మదిమందికీ, ఫనులు కొకుండా చూసుకోవాలి, తనపని అయేంలాగొనూ తంటాలు పడాలి, ఇలాంటి సందర్భాల్లోనే “పెద్దవారు దోక్యం చేసుకొంటారు, ఆజోక్యం చేసుకోవడం మనకు అనుకూలంగా ఉండేందుకోసమే, మనం వారిని “ప్లీజ్‌* చేసున్నాం, వారికీ వారిపారీకీ విరాళాలు" ఇస్తున్నాం॥; బిజినెన్‌ చేసున్నంతకాలం, వీళ్ళతో సంబంధాలు తప్పవు, వనంత్‌ గా డేదో పొడిచేనాడనీ వాణ్నీ వ్యవహాఠాల్లోకి దించలేదు. నా "బమంతా, ఈ జమా ఖర్చులతో నే సరిపోతున్నది. నాక్కా స్త వ్యవధి కావాలి. ఆ వ్యవధిలో నేను చేయవలసిన పనులింకా ఉన్నాయి. ఆ పనులన్ని అనుకొన్నదాని (పకారం జరగాలంటే . నాకీలంపటం వెనకాతల ఉండకూడదు... అస్‌ ఠక్కున ఆగి పోయాడు రామకృష్ణయ్య ,
క ఆవస్సు లేమి" టనీ అడగటోయింది కౌముది,
కానీ అడగలేదు. అవేమిటో బయటపెప్లే విషయాలయినట్రయితే, తండి తనతో తప్పకుండా అనిఉండేవాడని ఆవిడకు తెలుసు. ఆయన గారా స్నపసక్తి తీసుకురాలేదుగనక ___ ఇప్పుడప్పుడే అవి, తనదాకా రావలసిన సంగతులయి ఉండవని, కౌముది సరిపెట్టుకొంది;
ఆఅసవే తలనొప్పిగా ఉన్నదన్వావ్‌; డానికితోడు నేనూ తెగ వాగేళశాను *** ఉదయంనించి, కొలు మడతబెటకుండా తిరిగిందానివి తిరిగినశ్లు ఉన్నావ్‌ నాన్నా; కొస్పేపు రెస్ట్‌ తీనుకోరాదూ।* అన్నాడు రామకృష్ణయ్య, కూతురు జుట్టును, చెవి వెనక్కు సర్దుతూ.
1 9గ్ట
కీధాంకూ్య్యూ. గుడ్‌ నై ట్‌” అని కౌముది వెళ్ళిపోయింది.
తీరా అవిడ వెళ్ళాగానీ, అతనికి అసలు విషయం డ్రాపకం రాలేదు. ఇందాక ___ నారాయణస్వామిగారు, పతికల్లో న్యూస్‌ రావడం గురించి అడిగినప్పుడు ఎవరో శంకరం ఉన్నాడనీ, అతగాడు తనకు చాలా దగ్గర 'స్నేహితుడనీ, ఈ శంకరం గారికి ప్యతికలవారితో దగ్గరి సంబంధాలున్నాయనీ. ఖర్చులకోసం, ఓ వందరూపాయలు కూడా వాడికిచ్చామనీ, కౌముది చెప్పింది! తనకు గుర్తున్నంతవరకూ, శంకరం అన్నవాడెవరూ తనకు తెలీదు. బహుళ వాడెవడో కౌముదిక్తి తెలిసినవాడై ఉండాలి. పిడిచేత ఈ పనులన్నీ అమ్మాయి. చేయించిం దన్నమాట ;
అసలు శంకరాన్ని గురించీ తెలుసుకొందామనే తను కౌముదిపి పిలిచాడు. ధోరణి ఇంకేటో వెళ్ళిపోయింది.
శంకరాస్ని గురించిన వివరాలు, ఆ తరవాత, ఎంతో కొలానిగ్గానీ రామకృష్తయ్యగారికి తెలియలేదు. తీరా ఆయన తెలుసుకొ నేటప్పుటికి కథ చాలాదూరం వెళ్ళింది.
వ్‌ ఫి ఖ్‌
శంకరంగారిధరిమా అంటూ, టౌన్‌ హోల్లో జరిగిన సభా విళశషాలు అన్ని స్మతికల్త్లోకాడా వచ్చాయి, విజయవాడనుంచి వసున్న వొక చినప తిక “మూఢ విదపోతున్న మయూరాక్షీ' అన్నశ+ీరికను తాటి కాయంత అక్షరాలతో వేసి, ఆ [కింద జిల్లాాపజలపట్ల . పభుత్వ బొదాసీన్యాన్ని గురింలి _పముఖలనిరసని అని, అంతకన్నా చిన్న అక్షలరాలతో అచ్చు వేసింది... రామక్మష్షయ్యగా రి ఉపన్యాసం, వొక్కూ. అక్షరం కూడా వొల్లు: పోకుఐడాం ఆ పత్రిక లవాళ్ళు (పకటించారు, మిగిలిన ప్యతికలుకూడా, (_పభుత్వాన్న్‌ విమర్శించే ధోరణిలోనే. హాడ్తింగులు పెట్తాయి, ఒక ష్మత్రిక, “పదవుల్లో ఉన్నవారికి (పజల బాధలు తెలియప్పీ అని ఒక సంవాదకీయాన్ని కూడా (పచురించింది |
క ప్రజలకూ (నజ్నాపతినిధులికూ, మధ్య ఎలాంటి సంబంధాలూ లేని (పజాస్వామిక దేళాల్లో మనదిళాన్ని కూడా నిస్నందేహంగా చేద్చు
కోవచ్చు. ఎన్నికలకు కొది వారాలు ముందుగాతస్ప, మన _పజ్యాపతి నిధులకు, _పజలూ, వారిసమస్యలూ కనిపించవు. ఎన్నికలకుముందు ఊరూ పేరూలేనివారు కూడా వెలుగులోకొసారు. గెలిచినవారు ఆ వెలుగులో కొన్నాళ్ళు దేదీస్యమానంగా భాసినారు. సరిగ్గా ఆదిళలో నే వారు _పజల్ని గురించీ, _పజాసమస్యల్ని గురించీ పట్టించుకోవాలి. దురదృషవళశాత్తు మన (పతినిధులు అప్పుడే ,పజల్ని మరిచిపోతారు. అప్పుడే వారిసమస్యల్ని మరిచి ఫోతారు. [సజలకు మరింత సన్నిహితం కావడానికి బదులుగా, [పజలకూ తమకూ మధ్య _బహా్మాండమైన అగడ్తలను పెంచుకొంటారు. ఈ ఆగ డలను సామాన్యులు దాటలేరు. అధికారయం[తాంగం వారిని దాటనివ్వదు. ఆధవా_ఎవరన్నా చ అగ డను దాటడానికి (పయత్ని'సే _ అది మధ్యదళారీల ద్వారానే జరగాలి తప్పు, దానీకింకోమారం లేదు. ఈ దళారీలు “సంఘ్సేవకులు* అన్న ముసుగులో ఉంటారు, ఈ క్షుుదదేవతలను సంతృ ప్తిపరిస్తేతస్ప జు అగ డదాటలేరు. అది దాటివేతప్ప, అడంగుకు చేరుకోలేరు ! ఈ పనులన్ని చేయడం నసొదూన్య (పజ 1 నాధ్యమవుతుందా జి
“జ్రవముకేంకొవాలో తామే తెలుసుకోబేనంత మూగపహువుల్లాం టి వారు మన (పజలు, తమ శేమీలేవని బాధపడడంతప్ను, ఆ లేనివాటి కోసం ఏంచేయాతో కూడా తెలవీనంత అమాయకులు వారు. కుడుమిస్తే సండగని వారు మురిసిపోతారు. ఆలా మురిసిపోతారని మన నాయకు లకు తెలుసు. పోనీ వారు మురిసిపోయందుకు కుడుములిచ్చినా మనం సంతోష్‌సాం, కావి వారు “వాగ్గానాలే మౌ_తమే ఇస్తారు. అరచేతిలో స్వర్గాన్ని, కళ్ళముందు వైకుంఠాన్ని చూ పెడతారు. నమ్మడంతప్ప, మరోటితెలీని, ఈ మూగజీవులు వాళ్ళను నమ్ముతారు. అలా సంవత్సరాలకొద్ది నమ్ముతూనే ఉంటారు. నాయకలు వాగ్దానాలు చేస్తూనే ఉంటారు. వాటిని నిలబెట్టుకొందామన్న _ నిజాయితీ, మన పతినిధులకు లేదు. ఎందుకు నిలబెట్టుకోలేదని అడిగేహక్కు., ధైర్యం [పజలకూ లేవు,
1లై
“*వ్చే మీజూూటలకు ఉబిసుపోకకు అనడంలేదు. ఉదాహారణగా, “మయూరాక్షి _పాజకు'నే తీసుకొందాం. నూటయాభై సంవత్సరాల (కిందట. ఒక విదేశీయుడు, ఈ (పొంత పజల దైన్యాపస్టను చూసీ, గుం డ్మెబద్రలయి, వారీస్‌ ఆదుకొందోామన్న సదభ్శిపాయంతో తయారు చెసిన పాజెప్తను మనం ఈనాటికీ (పారంభించలేక పోయాం. అసలిటు పెంట్‌ పధక మొకటున్నదన్న సంగతై నా రాష్రపభుత్వానికి తెలుసునో లేదో తెలీదు. రాష్ట్రా, పభుత్వం ఇష్యటికన్నా మెలుకోవాలి. ఈ పధకానికి నసనంబఒంధించిన వివరాలన్నింటినీ వొకచోటకు చేర్చాలి. వరదలతో? వర్షాభావంతో అతలాకుతలమయిపోతున్న ఆ (పాంతపజల బొధలను అంత మొందించాలి. ఆ పనిని పారంభించడంలో, రాష్ట్ర నీట్‌పారుదలళా కూ మాత్యులు చొరపతీసుకోవాలనీ, తీసుకోగలరనీ మనం ఆశిద్దాం 1”
ఇలా పాగపోయించా సంపాదకీయం |;
దాన్ని చదవి రామకృష్ణయ్య తన్మయుడయి పోయాడు, ఎక్కడో ఉన్న బపవవపున్నయ్య, ఇం కక్కుడో ఉన్న సారాయణన్వామికూ డా దాన్న్‌ చూళారు,. నొ రాయణన్వామి మ్మాతం ఒబహ్మానంద భరిత్తు డయ్యాడు. ఆయనకూ రాష్ట్ర నీటిపారుదలశావా మంతికీ పడదు, అప్పుడెప్పుడో వొక ఇంజనీరును బదిలీ చెయ్యమని నారాయణవాాదు మర్మాతిగారి నడిగాడు, “కక్నికలీ! కారణాలవల్న. మరంృతిగారీపని చెయ్యలిదు, ఇంకోనారి, ఏదో కొంగటాక్టు విషయంలోకూడా, మంతి నిడిగి క"దనిపించు కొన్నాడాయన. అప్పణ్తీంచి వారిద్దరి మధ్యా మాటిలళ్లేవు,
రాష్ట నీటివారుదలళాఖా మంతిగారికి పనులెక్కువ. తీరిక తక్క్కువ. వారింటికి అన్నిరకాల పతికలూ వన్తాయి, అవన్నీ వారు చదవరు, మళ్న్మతిగారు తప్పకుండా చవవ్వలసిని అంళాలను, ఆయన “పి. యస్‌," గారు శెడ్‌ పెన్సిల్‌ తోమార్క్‌ చేసి మంతిగారికి పంపినారు, అలా మాల్కాచెసినవిమ్మాతం మం్యతిగారు చదువుతారు; మిగిలినవి
1౨8
అవ్వేళ మంత్రిగారి కేబిల్‌ మీదికొచ్చిన అన్ని పృతికల్లోసూ ఎ్యారపెన్సిల్‌ గుర్తులున్నాయి. అవన్ని ఆయన వొపిగ్గా చదివారు, చదివాక, ముందుగా చిరాకుపడాడు, తరువాత కోసగించు కొన్నాడు.
“క (ప్రాజెక్టును గురించి ఎప్పుడూ నాతో అనలేచేమయ్యా?' అన్నారు మంగతిగారు “పి. యస్‌.' తో,
““ఆపునండీ।; అసలిలాంటిపధకం వొకటున్నదన్న సంగతిని మనకు. బీఫ్‌ ఇంజనీర్‌ చెప్రాలి, అతనాఫని ఎందుకు చెయ లేదోతెలీదు. అది తెలుసుకొందామనే అతనికి ఫోన్‌ చేశాను, ఓ పావుగంటలో *సి.ఇఎ వస్తున్నారు” అన్నాడు పి యసు, ఆక్క ణశ్నించి సుతారంగా తప్పుకొంటూ.
నిజానికి పి. యస్‌. గారు. అంతకుముందు ఏ ఇంజనీర్‌ కూ ఫోను చెయ్య లేదు. తనసీటుకొచ్చాక “సి, ఇ" గారింటికి నస్లోన్‌ చేశాడు. ఈరోజు స్మతికలు చూడమనీ, మయూరాక్షి _పాజెక్టును గురించి మినిస్టర్‌ గారు కొరాలు మిరియాలు నూరుతున్నారనీ వెంటనే రమ్మన్నారనీ చెప్పాడు.
వచ్చేప్పుడు ___ ఆ ప్రాజెక్టుకు సంబంధించిన కాగితాలేమన్నా ఉంటే పట్టుకురండి ... ఆలస్యమైనా ఫర్వాలేదు. మధ్యలో కారు చెడిపోవడంపల్ల , రావడం ఆలస్యమయిందని, వచ్చాక మలఠోముక్క వెబుతే సరిఫోతుంది, ... అఆసలేమీలేకుండా మీరు ఉ తచెతులో వచ్చి (పయోజనం లేదండీ; ఆయన సవాలక్ష పశ్నలు వేస్తే మీరు “మేమే ___ చబచో అంటే అసహ్యంగా ఉంటుంది, అదిగాక మి ఎక్స్‌టేన్షన్‌ ఫైల్‌ ఇంకా వారిదగ్గరే ఉంది. తరవాత మీ ఇష్టం; అని ఫోను పెళ్రుళాడు
అరగంట దాటీదాటకముందే సి ఇ గాతొచ్చ్బారు. మధ్యలో కారు ఇడిపోయిందనీ, టాక్సీలో వచ్చాననీ, టాక్సీకోసం వేయిట్‌ చేయడంతో ఆలస్యమయిందని, మంతిగారికి క్షమాపణ చెప్పుకొన్నాడు,
ఫర్వాలేదుగానీ __ అసలేందయ్యా ఈ గొడవంతా।ః ఇటువంటి (పాజెష్ట వొకటి ఉన్నదస్న సంగతికూడా నాకు తెలియదే[” ఆన్నారు మంతిగారు.
129
“విత్తం[1 ఈ విషయం నేనెప్పుడూ మీ దగ్గర (పహ్తావించ బేదండీ [1 ఆ అవసరం కూడా మస కెప్పుడూ వాలెదు. ఈ రోజు పతికలు నేనూ చూళాను. దానికి సంబంధించిన మొ త్తంరికార్తులేదు పటుకొచ్చాను. చూడండి 1” అన్నాడు “సిఇ ఇంతలావ్లుగా ఉన్న ఒక (ఫెళ్ళ బండిల్‌ ను మం(తిగాఠిముందు పెడుతూ.
నేన్స జ్రాక్సీ్‌గా చూనాను. , ఇవన్నీ నువ్వు డీల్‌ చేసిన వేగదా ; అసలు సంగతేషిటో చెప్పు.” అన్నారు మంతిగారు.
“కాటన్‌ దొరగారి పధకం వివరాలు మన దగ్గరళేవు. మోక్ష గుండం విశ్వేశ్వరయ్యగారు తయారుచేసిన రిపోర్టులోనూ, శొంఠి రామ్యూ రి సంతులుగారి. తయరుచేసిన రిపోర్డులోనూ , కొటిన్‌ షచోరగారి నివేదికను గురించినపనావన లున్నాయి. ఈ నిండు రిపోర్టులూ, మన ఆఫీసులో భ్యదంగా ఉన్నాయండీ"” అన్నాడు *“సిఇి',.
““రాంమూర్తిగారి పధకం చాలామంచిదని ఈ సప్యతికల వాళ్ళంటు న్నారు గదా, అడి ఏజమనాఇి అన్నారు మంత్రిగారు.
“సి ఇ' ఎటూ చెప్పకుండా నవ్వి ఊరుకొన్నారు.
మం(తిగారు ఆ (_పళశ్ననే మళ్ళీ అడిగారు.
““అప్పటికది మంచిడేనండీ ___ ** నీళ్ళ నములుతూ అన్నాడు,
“'అప్పుడు మంచిడయింది ఇప్పుచందుక్కాదయ్తాళ మంచి ఎప్పుడూ మంచే 1 చెడ్డ ఎప్పుడూ చెడే! ఏమంటావ్‌ ₹' అని *పియస్‌" వేస్తు చూశారు మంతిగారు. |
“క రెక్సుసార్‌ 1 చాలా _బహ్మాండంగా అన్నారు నార్‌ |; మరిమన 'సి ఇ* గారు అలా అన్నారంటే, మనం తెలుసుకోవలసిందేదన్నా ఉంజే తప్పు, మామూలుగా అలాఅనే మనిషికాదు సార్‌ వారు । ”* అన్నాడు
7 /ము -2
కచిత్తం। మీకు తెలియదనికాదుగానండీ, నేను గుర్తుమాతం చేస్తున్నాను: ళొంఠి రాంమూ ర్రిగారు రిపోర్టు తయౌారుచేనే సమయానికి, మనకు (వత్యేకరాష్ట్రంలేదు, మనజిల్లాలన్నీ రనూడా
క*అవ్పునవును! ఆసంగతి నాకు తెలుసు![!” అన్నారు మంతిగారు,
““ఖఇందో రాహ్హాసికి నష్టం కలిగించేలాగా (పా జెక్తు నిర్మించడానికి పీలులేదుగనక, ఉన్నంతలో, ఆ నదినీటివి ఎక్కువ లాభనాటిగా ఉపయోగించుకోవడానికి పీలైనరూపంలో మృ పాజెక్టు వివరాలను వారు తయారుచేశారు. ఇప్పుడు మనకాబాధ లేదండీ, అంతకుముందు, ఇంకో రాష ౦లో ఉండే భూభాగాలు ఇప్పుడు మనరాష్త ౦లో ₹రాయి 4 అన్నారు *సి ఇ
ఆదీ నాకు తెలిసిన సంగచేగదాకి ఆన్నారు మంతిగారు.
“త్రన్షుక్రు తెలియదనికాదండీ।; సమయ మొచ్చిండిగనక గుర్తుచెస్తు న్నాను, ఎప్పుడై తే, రాష్ట్ర వెళాల్యం పెరిగిందో, అప్పుడు, రాంమూరి గారి రిపోర్డు పవికిరాసిదయిపోయింది. అంపే నా అభీ పాయం: ,.. రాంమూ ర్తిగారు, పరిమిత మెన పనరులున్నప్పుడు,. ఆ రిపోర్పును తయారు చేశారు గనుక, దాని | పయోజనాలుకూడా పరిమితంగా నే ఉంటాయండీ।; ఇప్పుడు మనకాబాధ లేదు, మయూరాక్షి నది నీటిని ఇంగా ఎక్కువగా మనం వాడుకోవచ్చు సార్‌ అన్నాడు “సి ఇి.
'ఆపునవును। మరి దీన్ని గురించీ ఇదివరకమే జరగ లేచదటయ్యా?ి అన్నారు మఠతిగారు,
“నాకు. సలవత్సరమయితే సరిగ్గా గుర్తులేదుగానందీ, పధ్నాలుగు పది హేనేళ్ళకిందట, ఈ (పాజెక్తువ్యవహారిం కాస్త కదలభారిందండీ। దొన్న్‌గురించి పూర్తి వివరాలతో ఇంకోరిపోరును తయారుచెయ్యమన్న్నా రండీ। ఒక ఏడాదిపొటు, ఆ్మఫాంతమంతా సర్వేచేసి, అన్ని వివరాల తోనూ, ఇంకో విపేదిక తయీోరు చేశారండీ।; అప్పట్లో నేను “యస్‌ ఇి గా. ఉం ఉవాణ్నినార్‌ . నేనూ. ఆ సంవత్సరిమంతా ఈపసనిలోనే ఉన్నా నండీ; అందుపల్ల నాకు దాన్నిగురించిన విషయాలన్నీ జ్లాపకం ఉన్నా
కలి!
యండీ, ఈ కొత్త రిపోరు 1పకారం.,. ర0డుకాలువలకిందా కలిపీ, ఎనిమిది లక్షల ఎకరాలకు సాగునీరు సరఫరా అవుతుందండీ। అంతకు ముందు ___ ఛెరువులకింద. అరకొరనీటితో సాగుబడయ్యే భూములకు, శాశ్వతంగా సీటిసమస్య తీరిపోతుంది. ఈ కాలవల తవ్వకం ఏర్పాటు _ ఎక్కువ (పయోజనం కలిగేటట్లుగా, మన ఇంజనీర్లు తయారుచేశారు. కాలువల్ని, మథ్యలో ఎదురయ్యే చెరువుల్లో కలుపుతూ, అదే చెరువుల ఇంకో కొసనుండి మళ్ళీకాలువల్ని తీసుకుంటూ పోయే. పద్దతిలో తయారు చేళారండీ అస్వ్వాడు “సిలి క్ట
“సరాసరి కాలవితీసుకు పోకుండా, మధ్యలో చెరువుల్లో కలపడం డేవిక. జీ? అన్నాడు “పి యస్‌* ఎందుకలా క లపవలసివచ్చిండో మంత్రిగారికి తెలియడం కోసమని,
“అవునవును :.. ఏందుకట్లా చేళారయ్యా?"? అన్నారు మంతి గారు.
““చెరువులకిందకూ డా కొంతభూమి సాగవుతున్నది గదండీ |, ఆ భూమిక మో చెరువునీళ్ళు సరిపోవు. నీళ్ళకోనం రై తులు తగాదాలుపడడం, తలలు పెగలకొటుకో వడం, కేసులు, వాడు, వీడు, నానా ఛండాలంగా నూ ఉండేదండీ. ? కాలపను చెరువులో కలపడంవల్ల , ముందుగా చెరుపు నిండు తుంది. అంహే, చెకువుకింద సాగయ్యే భూములకు ఇక నీటిఎదడి అంటూ ఉండిదండీ । ఇలా ఒకఅరడజను చెరువుల్ని కలపడంవల్ల _ నాగు భూమి విస్తీర్ణం కూ డా పెరిగింది నాచ్‌. కాలవద్వారా సీరందని ఘాములు మూ డా కొన్ని శేలాయండీ। వాటికోసం కీలిఫ్‌ ఇరిగేషన్‌ సిసం” కూడా ఆరిపోర్టులో చేర్చామండీ[ వీటన్నింటినీ షుంచీన మరొక సుగుణం మయయారాక్షీ కాచ్‌ మెంట్‌ ఏరియా మొత్తం మనరాష సరిహదుల్లోనే ఉంది, కాదిటి ఈ నచినీటిని మరొకరాష ౦ంతో పంచుకొనే సమస్య రానే రాదండీ।; మనం. తయారుబేసిన రిపోరులో సూచించినచోట (పాజెకు కడితే, మునిగి పోయ (గా మాలసంఖ్య ఇంకా తగుతుంది. నదికి అటూ ఇటూ, పది, పదిహేను మైళ్ళదాకా, చిన్నచిన్న “శొండలూ దిబ్బలు
ఉస్నాయండీ, అంచేత రిజర్వాయర్‌ నీటిమట్లాన్ని, కాస్త "పెంచుకొని, ఉతరో త్తరా, అదనంగా మరికొంతభూమికి నీటిని సరఫరాచేసే ఏలు కూడా ఉందండీ! చవగ్గా విద్యుచ్చ క్తినికూడా, తయారుచేసుకోవచ్చు. పెన్‌ న్లాక్స్‌నుండి కిందికొచ్చే నీళ్ళు, నదిలోకిపోకుండా, మళ్ళీ కాలవలోకి మళ్ళించే విధానాన్నికూడా, అందులో చేర్చామండీ[ అన్నాడు *సి ఇ"
“అవునవును ,.. ** అని మృ్యూతమే. అన్నారు మంతిగారు. ఆ తరవాత ఏమడగపలసిందీ, ఆయనకు తోచలేదు,
“ఇంత పేపూ “సి ఇి చెబుతున్న వషమయాలన్నింటినీ, *పియస్‌” నోట్‌ చేసుకొంబూనే ఉన్నాడు, రేపెప్పుడన్నా ఇదే (పాజకునుగురించి, మళ్ళీ మంతిగారడిగి తే, చెప్పడానికి సమాధానమంటూ వొకటి రెడీగా ఉండాలిగదా।
“చవగ్గా ఎల క్రి సిటీ రావడం మంచీదేగదండీ[” అన్నాడు “పి యస్‌ సంభాషణను మరికొంత ముందుక తీసుకుపోతూ :
కీ ుుంచా మంచిన్నరా మళ్ళొ। మెల్తి గా అంటా వేందయ్యా నీ పాసుగా అ" అన్నారు మంతిగారు.
“కచిత్రం మీరన్నట్లు, విద్యుచ్చ క్రివల్ల, చాలా లాభాలున్నా యండీ। ఆ (ప్రాజెక్సుకింద ఎన్నిమెగావాట్లు తయారవుతుందో, దాన్ని ఏయు[పాంతాలకు సరఫరా చేయవచ్చో, అందువల్ల ఎన్నిపరి్టళమలు పెరుగుతాయో కూ డా, లభ్ధలు తయారుచేసే ఉన్నాయండీ[”” అన్నాడు *స్పి జ
“మరి = అన్నీ సిద్దంగా ఉన్నప్పుడు. దీన్నెందుకు మొదలు పెట లేదయ్యా?” అనా్న్నారు మంతిగారు,
**అవును నార్‌ । మొదలు పెట్టి లేదండీ1”” అని అదోలాగా నవ్వి ఊరలుకొన్నాడు “న ఇి
"ఆదే, ఎందుకని అడుగుకున్నాను?్‌ అని రెట్రించారు మంతి
“గవర్న మెంటునించి శాంక్షన్‌ రాలేదండీ!: (పారంభించముని కూడా వవ్వరూ అడగటేదండీ! ఆ ఫెల్‌ చాలాకాలంపాటు, అప్పటి ఇరిగేషన్‌ మినిష్టర్‌ గారి దగ్గర, “సి యం” గారి దగ్గరా ఉన్నదందీ! వారిదరూ ఏ జెసిషన్‌ తీసుకోకుండానే ఫెల్‌ను పెండింగ్‌లో ఉంచారు. ఇప్పటికీ అది పెండింగ్‌ లోశే ఉన్నట్లు లెఖ్బసార్‌”' అన్నాడు “సి ఇ
ఆ (పాజెక్టునుగురించి అప్పటి (పభుత్వం, ఎొక నిర్ణయానికి రాలేకపోవడానికి గల కారణం *పి యస్‌) గారికి తేలసు. *సి ఇ” గారికీ. తెలుసు, అయినా అఆకారణాలను వారు బయటపటపేందుకు సంకోచిందారు, గా అని ఇంకొ ఏగో అంటున్నారు మం తిగారు.
శస్సి ఇ” గార్ని *కారుకో) మన్నట్లుగోకి, పి యన్‌" గారు ఉన్న గుట్టును కానా ది మట పెట్టారు.
“అసలు సంగతి ఆదికాదండీ; ఆ (వాంతానికి చెందిన ఇదరు ఎ మ్యెల్లైలు, మన పార్రవాళ్ళు కాదునార్‌. జనం ఎవరికో వోప్రేసి, ఇం3వక్నోో పనులు చెయ్యమంటే ఎందుకు చెయ్యాలన్న అభి వాయంతో దాన్ని మూలకుతోళారండీ: వోనీ ర0డోనారైనా. మన పార్తవాళ్ళు గెలునారే మా, అప్వుడన్నా మొదలుపెడదామని అనుకొన్నారండీ 1 చెండోసారికూడా అపహ్పోజిషన్‌వాశ్ళే గెలిచారు. ఇన్నిటికీ __ అక్యాడ, పజల. కర్మసార్‌ __ మనమేం చెనాం! కనీసం మూడోనారన్నా, మన పారీవాళ్ళు గెలిచినట్లయితే ఎలా ఉండేదో పరిసితి । ఆ దఫా మనవాళ్ళకు డివాబిటుకూడా రాలేదండ్నీ మనవారీవాళ్ళను గెలిపించని హరికోసం, మనం కోట్లు ఖర్చుపెట్టడం దండగసీ, అప్పోజిషన్స్‌పార్రీ వారిని గెరిపించడంనిల్లనే తమకా ,పాజెక్టు రావడంలేదన్న _ సత్యాన్ని, అక్కదిజనం (గహించిందాకొ, ఆఫెల్‌ను కదిలించకండనీ, అప్పటి “సియంగగారు. నోటిమాటగా ఆర్షర 'వేశారండీ | అదిప్పటికీ అమల్లో ఉందినార్‌్‌” అన్నాడు “పియస్‌,
[ప్రతీ
ఆ సమాధానం వింటూనే మంతిగారు దీమ్యెరపోయాకు, ఆయన త నూయించుకో వడానికి కాస్త వ్యవధి పటిండి:
*బభుపవ్తనవును .:,. అయి'ే ఇప్పుడు మనలఠ ఏం చేద్దాం? ఖం ఈ స్మతికల్లో వచ్చిందానికి మనమేదో వాక నమాధానం ఇవ్వకపోతే బావుంటుందా ౪” అన్నారు మంతిగారు,
కసన్నడిగితే, ఆఅసవే జవాబూ ఇవ్వకపోతేనే వావుంటుందండీ। తీగలాగ తే డొంకంతా కదిలినట్లు, మీరేదన్నా అన్నారినుకోండి ___ ఈ పతిక లవాళ్ళు, ఈ'కెకు ఈక, తోకకుతోక లాగురారు... *ఎకొారణంచేత ఇంతకాలంగా ఈ (పాజిష్టను ఆపారు?" అని వాళ్ళు సూటిగా అడిగారను కోండి, సమాధానం చెప్పడానికి మనదగ్గరమీ లెదు.” అన్నాడు “పియస్‌”
“డబ్బులేకపోవడం వొక కారణం కావచ్చుగదాః?” అన్నారు మంతిగారు.
ళ్తద్రోకా రణ ౦గా' చెపి వోరీనవి: నమ్మించడం అనాధ్యం 1 ఈ (పాజెక్టకయ్యే ఖర్చుకు, పదిరెట్లు, పాతిక రెట్లు అధికంగా వ్యయమయేే అనేక పధకాలను (పభుత్వం ,పారంఖించింది, కొన్నింటిని పూర్రిమాడా వేసింది, ఒక్క “మయూరాక్షి _పాజెక్టకే డబ్బులిదనడం నమ్మేదిగా లేదు.., మీప ఆదేసమాధానం చెబుతానంపే, సిజి గారు, నేనూ, కూచుని, ఏవో కారణాలు పోగుచేనామనుకోండి ; నా మనవి ఏ్‌నండి ] మనం సోదికిపోయి, పాతరంకుల్ని బయటపెట్టుకోవడు ... ఆ తరవాత తమ. దయి' అన్నాడు “పి యన్‌”
కొవారు. చెప్పింది. సబబుగాఉన్నట్లు కనిపిస్తున్నది సార్‌*” అన్నాడు *సి ఇి
ఆ ఉభయుల సలహాలనూ అక్షరాలా పొటించారాయన. అంతకు ముందుదాకా __ ఆయన ఆలోచనలు వేరుగా ఉన్నాయి. మధ్యాన్నం లొగా (పెస్‌ కొన్ఫరన్స్‌ ఏర్పాటుచేసి ఈ (పాజిక్టునుగురించి వచ్చిన వొర్తల్ని త్మీవంగా ఖండీంచుదామనుకోన్నారు. తీరాచూప్తే, “పెదవి కవిపేందుకే లేకుండా ఉంది.
1వఫ్‌
ఆయనె తే ఉళరుకొన్నారుగానీ, శ్రానికంగా ఉన్న ప(తికా విభేఖరులు ఊరుకోలేదు, కనీసం వొకఅరడజనుమంది ఆయనకు ఫోను చేసి * ప్మతికల్లోవచ్చినడానికీ సమాధాన మెదస్నా చెబుతారా ౪" అని అడిగారు. నలుగురైదుగురు న్న్వయంగా ఆయన్ను కలుసుకొన్నారు,
వారందరికీ ఆయనొక్కు కే సమాధానం చెప్పారు,
“*ద్యయ్రచేస్తి మీరు 1 పకటించకండి ... ఆ హామీ మిదనే మీకో రహస్యం చెబుతున్నాను. ఈ (పాజేక్టునుగురించి, నేనూ, ముఖ్యమం్యతి గారూకూడా ఆలోచిస్తున్నాం. మఠో వారంరోజుల్లో జరగబోతున్న నుం్యతిమండలి నమావేశంలో దీన్నిగురించి చర్చించడం జరుగుతుంది, వాతావరణం. అనుకూలంగా ఉన్నదీ, ఉంటుంది. అయితే-ఇది గోప్యంగా. ఉండవలసిన సంగతిగసక, మా సమూ వేశం జరిగిందాకా మీరూ గోప్యం గానే ఉంచండి"' అని వినయంగా చెప్పుకొన్నాడు.
ఈ న్యూస్‌నుగురించి మీ రియాక్షనేమిటో పంసమంటూ మా మె[(డాస్‌ ఆఫీస్‌ (పాణంతీస్తున్నది నార్‌** అన్నాడొకాయన.
*పాజెక్తు నివేదికను మంకిగారు లోతుగా పరిగీలిసున్నారనీ, నాధకబాధకా లన్నీ చూళాక, వీలయినంత తొందరలోనే, వొక (పకటన చేనారనీ పంపించండి సార్‌' అన్నాడు *పి యస్‌”,
“సరిగ్గా జరుగుతున్నడికూ డా అదేనండీ 1 ఇవిగో సెళ్ళు ౧06 చూస్తున్నారు గదా" అన్నాడు “సి ఇ'
“దాబ్బాబూ; ముకు పుణ్యముంటుంది. ఇంతకన్నా (పసుతానికీ నన్నేమీ అడక్కండి” అని దణ్నం పెట్టారు మంతిగారు.
ఈలోగా ఆందరికీ కొ ఫీలొచ్చాయి.
“మీరుకూడా కాఫీ ఇస్తే ఎలాసార్‌? అని జోక్‌ వీసిరాడొక
*ఇదీ కాఫీవేశే!, నన్నేదో ఈ ఊవిలోంచి బయటపడనీండి. (బహ్మాండ మైన పార్టీిచసుకొందాం అంతాకలిసి” అన్నారు మం్యతిగారు.
1ేతీ6
గాలుగె దురోజులపాటు, ఆయనగారు అచ్చంగా శఃపనిమీదనే ఉన్నారు. “సి ఇ” __ *“పియస్‌ి కలిసితయారుచేసిన నివేదికను వొకటికి ఒండు నర్లు చూసుకొన్నారు, ఈ అన్నిఠరోజులూ ఏదో వొక స్మతికలో, ఈ మయూరాక్షి (పాజెక్టునుగురించి. వస్తూనేఉంది;
ఈ కటకటంతా పటుకొని, ఆయన ముఖ్యమం్నతిగారి దర్యనథ6
ప్యతికల్ల వచ్చింది నేనూ చూళాను ... అన్నారు ముఖ మం(తిగారు ముకనసరిగా.
“దాన్ని గురించి మాట్లాడదామనే వచ్చానండీ 1 ** అన్నారు ఇరిగేషన్‌ మంత్రిగారు గుటకలు మింగుతూ,
“తరవాత చూద్దాం. =. ఇం'కేం సంగతులు లేవుగధ 1 ** అన్నారు ముఖ్యమం(తిగారు,
ఆయనేదో చిరాకులో ఉన్నట్లనిపించింద్‌ ఇరిగేషన్‌ మంతిగారికి
“తరవాత చూద్దాంో అని. ముఖ్యమం్యతిగారన్న తరవాత ఇంకో మాట మాట్లాడేదమ్ము ఆయనకు లేకపోవడంవల్ల . నిశ్శబ్దంగా "సెలవు
ఇది జరిగిన మూడోరోజునో, నాలుగోవోజునో బసవపున్నయ్య, రామకృష్ణయ్య మం(తిగారింటి కొచ్చారు. రామకృష్తయ్యసు చూసూనే, ఇరిగేషన్‌ మంత్రికి ఎక్కడ మండాలో ఆక్కడే మండింది. కొనీ, మండీ, తను రామకృష్టయ్యను చేయగలిగిం దేమీలేదు. రాజకీ యాల్లో మంటలకు; తాపు లేదన్న సంగతి ఆయనకూ తెలుసు,
“మాసంగతేం చేశారు? అన్నాడు రా మకృష్తయ్య, మంతిగారి వేపు సాఖ్మిపాయంగా చూసూ,
మంత్రిగారు కాస్త తిక మక పడ్డారు,
“ 'మమిప్పుడే “సి యల గార్ని చూసాస్తున్నాం[” ఆన్నాడు బసవపున్నయ్య పుసుక్కున.
ఆఈఅఆసలలా మొదీలెట్టడిం రామకృషయ్య గారికి ఇషంలేనే లేదు. లా ల ఆయనేదో అందామనుకొనేలొగా నే, బసవపున్నయ్య మళ్ళా (పారంభిం క'ఆయనగారే. రమ్మనిరాళరు. “సరేగదా' ని బయలేరాం. ఇపుటిదాకా ఆ _పాజెక్టును గురించే మాట్లాడాం .. .ఆయనన్న ఉందంటే ,,)'ి' అని బసవపున్నయ్య. ఓక్షణంపాటు అగ పోయాడు, ముఖ్యమం్శితిగారు అనడానికేం ___ చాలా అన్నారు వాటిని ఎక్కణ్నీంచి _పారంభించి ఎలా చెప్పాలో బసవపున్నయ్యగారికి బోధ పళ్ళేదు. ఆయన కా స్పేపు బురగోక్కుని __
“నువ్వూ ఉన్నా వుగదటయ్య్యా: చెపుఠరాదూ?”* అన్నాడు రామ
సరిగా రామక్ళష్తయ్యకు కావలసీందిగూడా. ఇలాంటి అవకాళశమ । వెంటనే గొంతు సవరించుకొని (పారంభించాడు ___
“సియం" గారు రాసిన ఉ తరంలో, వెంటనే తనను కలుసుకో మని ఉందిగానీ, ఇతర వివరాలేమీ భేవు. ఆజాబు చూస్తూనే జా శప ఆయనగారన్నదాని నారాంశ మేమిటంటే ._ (పాజెకును _పారంభించ డానికి, తనేమీ అభ్యంతరం లేదూ __ అని, కానీ __ అలా జరగ డానికి ముందు కొంత తతంగం జరపడం ఆవసర మన్నారాయన, తనంతట తానుగా, ఛటుక్కున దీన్ని వొప్పేసుకోనన్నాడు. ఇందుకోసం కొంత ఆందోళన లేవదీయమన్నాడు. సభలూ, గిభలూ పెట్టి తీర్యానాలు చేయించమనీ, అవన్నీ స్మృతిక ల్లోవచ్చెటట్లు చూసుకోమనీ, వాటి కాపీలు తనకూ, ఇరిగేషన్‌ మంతికీ పంపమనీ చెప్వారు. మెమాపని రపణ్నించి చెయ్యబోతున్నాం”” అన్నాడు రామకృష్టయ్య, చాలాతాపీగా,
“చే పేదేదో చేసిపారేస్తే పోయేవానికి ఈపీడంతా దేసికబ్చా __ అనిపించింది నాకు.** అన్నాడు బసవపున్నయ్య నవ్వు.
15/1 -2ై
కజసీపించినవాడు మనసులో ఉంచుకొన్నా సరిపోయది. పుటిక్కి.న ఆయన్నే అడిగేళాడు, పాపం! మనశ*సియంి గారు మంచివారుగనక ఆయన ఫక్కుమని నవ్వారనుకోండి ! ఆయనంటారూ “బసవపున్నయ్యా బసవప్పన్న య్యా, నువ్వంపే నాక్కావలసినవాడి విగనక నువ్వు చెప్పంగానే ఈ (ప్రాజెకును వొప్పుకొంటాననుకో, రేపు _- ఇదే వవీ, మరొకడూ మరొక డూచెస్తే నాపనేం గావాలి? అందుకని మీరుకాస్త గొడవచేయండి. నేను *ేవీలుపడి దని అంటుంటా.. “వీలుపడుతుంి దని మీరనండీ. ఎలా ఏలువడుతుందోకూడా, వివరంగా చెప్పండి! ఇలా అయిదారు మాసాలపాటు జరగనీండి *.. తరవాత (పజల వొ తిడికి తట్టుకోలేక (పభుత్వం, దీన్ని అంగీకరించినట్లుగా తేలుద్దాం. దీన్ని 'కేం[దంకూడా వొప్పుకోవాలి.. పె వాక్శొప్పుకోవాలంకే ఇలాంటి దేదన్నా జరిగాలి,. ఈ సంగతీ, మన ఇరగేషన్‌ మినిష్షర్‌ గారితో కూ డా మాట్లాడి పొండి” అన్నారు *“సియంిగారు. భూ దిసవపున్నయ్య అసలక్క_డే బిల్ల గుది, ఆందోళనకు విఘ్నేశ్వరపూజ చేశాడు, అక్క-ణ్నించి సరాసరి మీ దడగ్గిరిక్‌చ్చాం?. అన్నాడు రామకృష్ణయ్య.
“కాబట్టి కొంతకాలంపాటు, మనకూ మనకూ లడాయి పడుతుం దంటారు?** అన్నారు మంతిగారు, ఆయిష్షంగా నవ్వుతూ.
“ఆహో |; త ప్పేటట్లు లేదుసార్‌*” అన్నాడు రామకృష్ణయ్య, నుదుటిమీద చెమటను తుడుచుకొంటూ.
““ ఈమధ్య లో ఇంకో తంటాకూడా మానె త్ర్తిమిద పెట్టాడాయన =. అద్‌ మరీ పాడుయవారం” అని విసుక్కొాన్నాడు బసఫపున్నయ్య.
మంతిగారు శవ్టన్న్ట! టన్నట్టు నొసలు ఎగరెళారు.
బసవపున్నయ్య, బుురగోక్కుని నోరు విప్పకముండ, రామ కృషయ్య _పారం భించాడు ము
“మరెంలేదు బాబుగారూ, మన నాగరాజు, కోటిలింగంగ్యార్ట సంగతి, వాళ్ళిద్రరూ , అపహ్హ్పాజీషన్‌ పార్టీవాళ్ళు గదా వాళ్ళ నెలాగయినా, మనపార్టీలోకి వచ్చేలాగా చూడమంటారాయన. ఆపని బసవపున్నయ్య
1తీ9
గారికే ముందుగా అప్పగించారు. ఈ పేదమనిషి “సరే ననొాలా? అంజే ఇవతలికొచ్చాక ఏదోరకంగా తంటాలు పడేవాళ్ళంగదా। ఆయనగారి ముందే, ఆపని తనవల్ల కాదన్నాడు... వాళ్ళకూ తనకూ అసలు పడనే పడదన్నాడు, అటువంటి జనాన్ని మనపాల్పలోకి తీసుకోవడమే పొరదాట న్నాడు, నేను మధ్యలో జోక్యం చేసుకొని ఆపకపోతే ఇంకొ ఏమేమనే వాడో మన బసవపున్నయ్య, తొడపాళంపెటి. నోరు నొక్కాల్సివచ్చింది సార్‌ అప్పటిగ్గాని మనవాడి బండీ ఆగిందికాదు,.”” అన్నాడు రామ కృష్ణయ్య.
“* “షి యం” గారన్నది క౭కేే అప్పోజిషన్‌ వాళ్ళ నియోజక వర్గాల్లో, ఇలాంటిపనులు మొదలు పెట్టి ళళామనుకోండి; ఇదంతా తమ (పతాపంవల్ల నే జరిగిందని వాళ్ళింకా డవ్చా కొట్టుకొంటారు. బసవ పున్నయ్యగారూ; చూస్తూచూస్తూ: ఆ అవకాశం వాళ్ళకినామా? ఈసంగతి, “సియం” గారూ. నేనూ, ఈమధ్యకూడా అనుకొన్నాం. అట్లాగని, అక్కడి జనం పడుతున్న బాధల్నిచూస్తూ ఊరుకోవడంకూ డా భాన్యం కాదుగదా; దీవికి సవైన మారం, "సి యం"* గారు చెప్పిందే. మనలో మాట ___ మళ్ళా ఎక్కడా అఆనబోకండి __. ఈ సూచన కీసి యం గారికి చేసిందికూడా నేనే[”” అన్నారు ఇరిగేషన్‌ మంతిగారుం
ఈ బుకొయింపుగ్వారా।; ముఖ్యమంతికీ తనకూ ఉన్న సన్నిహిత త్వాన్ని, అపతలివారికి నసాళం ఆంటేలాగా చెబుదామని మంత్రిగారి సత్సంకల్పం! దీన్ని బసవపున్నయ్య ఎంతవరకు నమ్మాడోగానీ, రామ కృషయ్యమా్యతం నమ్మలేదు, కానీ నమ్మైనట్లుగా మాతం ఆయన కనిపించలేదు. పేగా ఇంకోమాడకూడా అన్నాడు ___
“నాకూ లోలోపల ఆ అనుమానం చేకఫోలేదండీ , ముందుగా చేను బయటపడడ మెందుకని ఊరుకొన్నాను. “ఇలాంటి ప్వల్నింగాలన్న్‌ “సియం” గారి బ్యురకెక్కించి, మా పాణాలు తీయటోకండి మహా (పభోఃి అని మిమ్మల్ని. వేడుకొందామనుకొంటున్నా6 ,, అయిందేదో అయింది, పునెక్క్‌0చిన మీరూ బాగానే ఉన్నారు; సున్నితంగా తప్పు
కున్న బసవపున్న య్యా జాగా నే ఉన్నాడు, అదేదో సామెత చెబుతారు చూళారూ ___ ఏదో చేసిపోయినవాడు చేసిపోతే, తడికేసినవాడికి తంటా వొచ్చిపడిందని __ అలాగయింది. నా పరీసితి 1 అసలు. నేనిక్కడిదాకా రావలసిందికాదు. బసవపున్నయ్య (పాణం తీశాడు, అదీగాక మిమ్మల్ని కాడా చాలాకాలమయం౦ంచఛాయిరి, అన్నీ క లినానెయి గదాని వచ్చాను, వచ్చినందుకు 'మెడకో ఉచ్చుబిగించి వదలేళారు" అన్నాడు రామ కృషయ్య, ఈబాధ్యతను బలవంతాన వొప్పుకొంబున్నవాడీకిమల్ల |
*ఆ సంగతి చెప్పటానికే వచ్చాం మీటింగుల్లో, విన్నూ, ముఖ్యమంతినీ,. తిడతాం _ కొంపదీసి అయ్యన్నీ నిజమనుకోబాక్‌ = అట్టాగే మీరుకూడా, మమ్ముల్ని ఎడాపెడా వాయంచండి. మేమూ ఏమీ అనుకోం. సరెగందా?” అన్నాడు బసవపున్నయ్య.
“మధ్యలో అడొస్తున్నందుకు మన్నించాలి. ఈ సంగతి మన నలుగురిమధ్య నే ఉంచండి. ఆఖరికి మీ గౌఫ్‌ క్కూడా తెలియనీయకండి.. ప్మతిక లవాళ్ళు కాలాంతకులు. వాళ్లు ఎకి గా డెక్క డో ఉన్న ఎముకల్ని కరా డా లెఖ్బ పెడతారు. మీరు ఈషణ్మా(_తంసందుకూ డా వారికివ్వకండి. ఇదంతా మనం కావాలని ఆడుతున్న నాటకమని వారు పసిగట్టారంపే, మనల్ని తూర్పార పస్తేసారు. ఎక్కడా నోరు జారొద్దు... మరి మాకు 'సెలవిప్పించండి ఫి అన్నాడు రామకృష్ణయ్య 1
“మన తగాదా ఇప్పుడ్డుంచే మొదలయింది'* అన్నాడు బసవ పున్నయ్య గొంతు కాస్త పెంచి *ఈ (పాజెక్ట ఏట్లా పూర్తికాదో మేమూ
రామకృష్ణయ్య నవ్వాడు.
నవ్వి = “*ోమీముందీ [(పాఠఠంభోత్పవం కూడా జరిగింది గనక, ఇక నిర్విమ్నుంగా సొగిపోతుంది తెండి” అన్నాడు రామకృష్ణయ్య,
“హోటల్‌ దాకా కారు పంపించనా? అన్నారు మంతిగారు.
““పంపించండీ _ ఇక్క డెక్కడా టాక్సీలు కూ డా దొరికి సావవ్‌ ? అన్నాడు బసవపున్నయ్య.
1] 41
రామకృష్ణయ్య ముక్కుమీద వలేసుకొన్నాడుు,
“ఇప్పటిదాకా మన మనుకొన్నదంతా మిరు మర్చిపోయారు. ఈ నిముషంనుండీ మీరూ మేమూ విరోధులం. మేం మయూరాక్షి (వాజె క్టును గురించి మీతో సంప్రదింపులు జరపడానికొచ్చాం. మన నంభాష అలు విఫలమయ్యాయి, [పజాటపతినిధులమైన మేము వింతగా నచ్చ చెప్పినా, పభుత్వం తరపున చర్చల్లో పాల్గొన్న మీరు, మంకుపట్టు పద లదు. చర్చల మధ్యలోంచి మేం లేచివెళ్ళపోతున్నాం. కా బట్టి మీను మాకు కారు పంపించే (పసశే లేదు. అన్నాడు రామకృష్ణయ్య.
మఠ తిగారు నవ్వారు,
బసవపున్నయ్య నవ్వాడు,
రామకృష్ణయ్య మాతం నవ్వలేదు. ఆయన ఆలోచనలు ఇప్పటి కప్పుడే చాలాదూరం౦ వెళ్ళాయి,
. పీ న్‌ శ్‌
ఈ విషయాలన్నీ కౌముదికి చెప్పాడు రామకృష్ణయ్య. ఆమెగారు తిర్మడి రాకకోసం, వొళ్ళంతా కళ్లుచేసుకొని చూస్తున్నది...
“అయితే యుద్ధం. రేపణ్నింబీ. (_పారంభిదాం నాన్నా! లేపు నాయంకాలం, మనింట్లోనే “మీట్‌ ది (పెసి ఏర్పాటు ఇస్తున్నాం. అందులో, మీరూ, బసవపున్నయ్యగారూ, మంతినీ, ముఖ్యమంధతినీ కలునుకోవిడం, వాళ్ళు కొాదనడం, సంప్రదింపుల మధ్యలో మీరు. లేచి రావడం..*”” అవ్‌ ఇంకా చెప్పుకుపోతూ ఉంది కౌముది,
“బంగారు నాన్నా। ఇంకో నన్ను పీకలమొయ్యా దించవోకురా! వాళ్ళముందు ఇసస్నీ చెప్పడం, నాషల్ల అవుతుందో కాదో నాకు అనుమా నంగా ఉంది, ఒకదానికొకటి చెప్పాననుకో = రసాభాసేగదా । నేను చెపు వలసిన సంగతులన్నీ నువ్వు కాగితంమీద పెటు దానీ కాపీలు తయారు చెయ్యి. ఆ కాగితం వాళ్ళముందు చదువువా. దాన్నే వాళ్ళకీలగా. .* అంతా మునుపు ఇసిన-టై చెయ్యవయ్యా। దీనికి బసవపున్నయ్య కూడా ఠావడ్తూ మరి?” అన్నాడు రామకృష్ణయ్య.
149
కక గ్రావాలి, "సేట్‌ మెంట్‌ మీ ఇదరిపేరునా వెడుతుంది, ఆయన యమ్మెల్లే నాన్నా। ఏం చేసినా ఆయనే చేయాలి, అసలిదంతా చేస్తూన్నదే బసవపున్నయ్యగారు, నువ్వు కేపషలం ఆయనకు తోడుగా ఉంటున్నావ్‌1 అందరికీ కనిపించే మేరకు, ఈ నాటకంలో నీ ప్మాత అది” అన్నదీ కౌముది తండితో,
రామకృష్ణయ్య గారి కళ్ళు, ఆ సమాధానం. వింటూనే మెరిపి
“ఇలా రారా నాన్నా 1' అని కూతుర్ని దగ్గరకు తీసుకొని, “ఈ చిన్న బురకాయలో ఇన్ని ఆలోచన లెవా డాక్కున్నాయిరా కన్నడూ 2” అని ముద్దుచెశాడు రామకృష్ణయ్య ।
అనుకొన్న (పకారం అన్ని పనులూ స్మకమంగా జరిగాయి. ఆరోజు రామకృష్ణయ్యగా రింట్లో జరిగిన సమా వేళానిక్‌, దాదాప్పగా ఊకో) పున్న ప్మతికా _పతినిధు లందరూ వచ్చారు,
ఆయన చెప్పే విషయాలు రుచిగా ఉన్నా లేకపోయినా, ఆయనిచ్చ్వే పార్రమా్యాతం అమితరుచిగా ఉంటుంది. ఆందుకే రామకృష్ణయ్యగారు కేకే-సే ఎవ్వరూ రాకుండా పోరు.
దండిగా ఫలహారాలు, వాటితోబాటు పబోధ పానీయాలు సర్వ్‌ చేశాక, అసలు విషయం కానా బయట'పెటాడు రామకృషయ్య,
“మన బసవపున్నయ్యగా రే దీనికంతా ముఖ్యకారకులు అంటూ (పారంభించా డాయన, “నేను సతరకాయ లాంటివాణ్న్‌ ... అదిగో మన శర్మగా రన్నట్లు, తోడు పెళ్ళికొడుకు ననుకోండి. చెప్పవలసిం దంతా ఈ కాగితంలోనే ఉంది. ఇంతకు మించిన సమాచారం _పసుతాసి కేమీతేదు, ముఖ్యమంత్రిగారు సుముఖంగా లేరు, *ఎందుకని+ి అని మేం నిగడిసి అడిగాం. ఏవో సాంకేతిక మైన కారణాలన్ని చెప్పుకొచ్చారు. .. ఏదో విధంగా. ఈ (వాజెక్టును నాధించాలని బిసవపన్నయ్యగారి పట్లుదలి” అన్నారు రామకృష్రయ్య.
““పచ్చే ఎలక్షన్స్‌లో వోట్లు పడాలంటే ఏదో వొకటి చెయ్యాలి గదండీ 1** అన్నానవరో వెనకనించి.
“ఆయ్యా। క్షమించాలి. ఈ (వాజెక్టు బసవపున్నయ్యగారి నయో జక వర్షంలో ది కాదు, కనీసం, దాని సరిహద్దుల్లోదికూ ఢా కాదు. ఈం0డు నియోజకవర్గాలరూ మధ్య దాదాపుగా వంద మెళ్ళ దూరమన్నా ఉంటుంది" అన్నాడు రా మక్సషయ్యు..
ఓ. కణం 'పేపాగి, ఆయనే మళ్ళా అన్నారు
“ఒక ళాసనసభ్యుషై, ఒక నియోజకవర్షంనుండే. గెలిచినా, ఆయన మొత్తం రాష్ట్రానికి ఫాతినీధ్యం వహినాడన్న సంగతీ తమకు తెలియంది కాదు. రాష్ట్రంలో ఎక్కడే నమస్య తలెత్తినా, ఆయన వోక్యం ఒసుకోవచ్చు ననుకొరిటాను ,..నాకు చదువురాదు ..... ఇందులో సా్య్థాయసంబంధ మైన అంశాలేమన్నా ఇమిడీవున్నాయె మో నాకు తెలియదు = *కొనీ, వొకటిమ్మాతం నేను గట్టిగా చెబుతున్నాను. “మయిీరాక్షి ఓవాజెక్ట తాలూకు చుక్కనీరు కూడా, మన బసవపున్నయ్యాగా రి స్‌యా జక వర్ణంలోకి పోదు. అంఛిశ = ఆయనగారి కృషిని మనం బేనిపోని దుమదైశాలను ఆపాదించపలసిన అవసరం లెదు.” అన్నాడు రామ
““దెన్‌ ఐయామ్‌ పారీ* అన్నాడా విలేఖరి,
“ఫరవాలేదు నార్‌ మీరైనా, ఈ సంగతులన్నీ తెలిస్తే అని ఉండేవాచే కాదేమో 1 సరదాగా అన్నారు 1 నొ సమాధానం కూడా మీరు సరదాగానే తీసుకోవాలి" అన్నాడు రామకృష్ణయగ్థ ఆ పృవహారాన్ని అంతటితో తుంచెస్తూ.
ఈ సదూపెళం జరుగుతున్నంత సేపూ, కౌముది దూరంగా ఉండి, ఇవచంతొ గమనిస్తూ ఉండి, మధ్య మధ్య (పక్కనే ఉస్న ఇం కెవరితోనో మాట్లారుతూనూ ఉండి. ఆ “ఇంకెవరో” కూడా, వళెఖరు లడుగుతున్న
సళ లనూ, వాటికి రామకృషయ్యగారిసున్న జవాబులనూ | శదగా గమవస్తున్నాడు. ప ల
[కశ
ఒకటి రండునార్లు, రామకృష్ణయ్య ఆఅతనీకేసి చూశాడు, అతనూ రామకృష్ణయ్య సేపే చూస్తున్నాడు. ఆ ముఖం రామకృష్ణయ్యకు కో తది, విలేఖరుల సమావేశం తరువాత, అతనెవరో తెలుసుకొందా మనుకొన్నాడు. ససూవేకం ముగిశాక చూస్తే. ఆ కొ త్తముఖం కనిపించ లేదు. క్ట
“అతనెవరు ?” అని అడుగుదామనుకొన్నాడు రామకృష్ణయ్య. తరవాత మళ్ళీ వ బుద్ది పుట్రిందోగానీ, వః [ప్రశ్న అడగడం మానేళాడు.
" బసవపున్నయ్య, రామకష్తయ్యలు సంయుక్తం గా ఏర్పాటుచేసిన విలేఖరుల సచూ వేశపు వార్తలను, ప్యతికలు ఇంకోసారి _బహ్మాండంగా వేశాయి. (్నసభుత్వంఘీద అంతో ఇంతో కోపమున్న ప్యతికలు మరింత 1పముఖంగా (పక టించాయి.
రాజధానిలో ఉన్న విలేఖరులు ఈసారి ఊరుకోలేదు, వాళ్ళు ముందుగా ఇరిగేషన్‌ మం్యతిగారి కార్యాలయానికి వెళ్ళారు.
ఆయనకు హఠాత్తుగా సుసీ చేసింది. ఒక వారం లోజులుదాకొ ఎవర్నీ చూడరు. ఏ సమావేశంలోనూ, పాల్గోరు. పూర్తిగా విశ్రాంతి కావాలనీ డాక్టర్లు సలహా ఇచ్చారు” అన్నాడు “పియస్‌”
“డిప్లా మేటిక్‌ ఫీవర్‌” అనీ ఏవరో అన్నారు గూడా,
పో ్రో మంటూ అందరూ ముఖ్యమం్యతిని కలుసుకొన్నారు.
“బాధ్యతగల ఇద్దరు పెద్దమనుషులిచ్చిన (పకటన మీరూ చూసే ఉంటారుగదా। దాన్ని గురించి మీ అభ్నిపాయ మేమిటి? అన్నాడొక స్మతికొ (పతినిధి;
“వారు నన్ను కలుసుకొన్నమాట నిజం, ఆ _పాజెక్సును గురించి మాట్లాడినమాటా నిజం; వారు ధరఖొస్తును.. ఆనేక రిపోరుల్ని అంతకు ముంది నాకు పంపారు, వారు నన్ను కలుసుకొనే సడుయానికి, అవన్నీ నేను చూళాను ,*. వీలుపడదని చెప్పాను. అంచశేతస్ప, వారితో కోపంగా మాట్లాడటంగా ని, రక్షగా వ్యవహరించడంగానీ జరగలేదు. వారు బాధ్యతగల పెద్దమనుషులని మీరన్నారు __ ””
1 4ప్‌
ముఖ్యమం (తిగారి మాటలకు వొకాయన ఛటుక్కున అడుపడి, “" షెద్రమను షులు కాదంటారా?” అన్నాడు,
అందరూ వొక్కసారి ఘొల్లుమని నవ్వారు...
““మీరలా మాటల్ని మెలిదిప్పితే, నేను చేయగలిగిందేమీ బేదు. నావాక్యం పూర్తికాకముందే మీరు అడం వచ్చారు ... వారిద్దరూ మంచి వారు, పెద్దమనుషులు, చాలాకొలంగా నాకు స్నేహితులు, వారి దాధ్యుత్‌, ఆ ,పాజెక్టువరకే పరిషమతం కాపచ్చు. కానీ, నా బాధ్యత మొత్తం రాషానికి సంబంధించిందే.”
చో
““నిజమేననుకోండి, ఈ (పాజెకుకూడా, మన రాష ౦లోదేగదా 1 అదీగాక __ నీటి పంపిణీవిషయంలో? ఇంకో రాషంతో, దీనికి సంబంధంకూడా లదంటున్నారు, ద్‌న్ని (పారంభిర చక పోవడావికి న త్యేకంగా ఉన్నకారణాలేమిటో చెబుతారా ? *" అన్నాడొకాయన, అథి (పశ్నను, డొంకతిరుగుడుగా వేస్తూ,
ముఖ్యమం్యతిగారు ఓ నిమిషం. తటవటాయించారు. తరవాత, సన్నగా నవ్వి, ఏదో వొక నిర్తయానికి వచ్చిన వారిలాగా గొంతు సవరంచుకొన్నారు,
**ర్ప్రిత్రో నిజం చెప్పుడానికీ వీలుపడదు. అబద్ధమా డడం నాకీ ష్టం లేదు ... మీకు తెలియందేమీ వదు. ఒక (పాజెప్టను [పారంభించడానికి ముందు, దానికయ్యె ఖర్చును మదింపువేసుకొని, అందుకోసం కొంత కేటాయింపు చేయాలి. ఆలాంటిది ఇంతవరకూ జరగలేదు. ఈపనికన్నా ముందు జరగవలసిందేమటం పే, ఈ (వాజెక్టు నిర్మాణానికి కేందం ఆనుమతించాలి ... వాళ్ళడిగే అక్మపశ్నలకు, సమాధానాలు, పె వారికి నచ్చాలి. అయ్యా, అఆకిగేవాడికి చెప్పేవాడు లోకవన్న సంగతి మీకు తెలియంది కామ, అంటే ___ పె వారికి ఏ సమాధానాలు పబుతే నచ్చు తాయో, ఊహించుకొని, ఆవే చెప్పాలి ... ఇందాక మీరన్నట్లుగా, బాధ్యతగల ఆ ఇదరు పెదమనుషులూ, అరడజను చెరువుల్ని కలుపుతూ
19/1 -2
కాలవలు "తీయడం అవసరమని సూచేంచారు. సూచనవరకూ బాగానే ఉంది. నేను ఆజిల్లా కలెక్టర్‌ నించి అప్పుడే రిపోర్టు తెప్పించాను. ఆ చెరు వులు తవ్వించి “చాలా సంవత్సరాలయింది. అవిప్పుడు “మెరక పేసి పోయాయి. అందుకే ఎకు సీరు నిలవడంలేదు. నిలపడం లేదు గనకే, కాలవ చివరున్న భూములకు నీరందడం€డు, ఇదో సమస్య. ఇంతకన్నా ముఖ్యమైన సమస్య మరొకటుంది. ఈ చెరుపుల్లో మెరకెసిపోయిన భూముల్ని, ఆయా (పాంతాల్లో ఉండే హరిజనులు, చాలా సంవత్స రాలుగా సాగుచేసుకుంటున్నారు. వారికిదే బతుకుదెరువు. బాధ్యతగల ఈ పెద్రమనువులు చెప్పిన్నపకారం కాలవల్ని చఇెలువుల్లోకి మలుపుతూ తీసుకుపోతే, ఈ భూములన్నీ మునిగిపోతాయి. వందలాది హరిజన కుటుంబాలు దిక్కులేనివయిపోతాయి. ఇలా జఠగడానికీ కేం ద్య పభుత్వం వొప్పుకొంటు౦దా? * అన్నారు ముఖ్యమం్శతిగా రు,
ఎవ్వరూ ఏమీ అనలేదు,
క*ఆందుకే ఈ _పాజెక్టును గురించి, మనం ఎంత తక్కువగా మౌట్లాడి తే అంతమంచిదని, మనవి చేస్తున్నాను +, ఇందులో నేను చపప్నడానికి ఏలువడసి చిక్కులు చాలా ఉన్నాయి ==: ఇది నాధ్యపడి తుందిని నేననుకోవడం కేదు అని సమావేశాన్ని ముగించారు ముఖ్య మంత్రిగారు.
పతిక లవాళ్ళు ఇదే. నిషయాన్ని ఆ మొన్నాటి సంచిక ల్లో _పకటించారు.
ఈవిధంగా, వారి వాదనను వీరూ, వీఠి వోదినను వొలూ ఖండిందు కోవడం; వారికి వీరూ; వీరికి వారూ రకరకాల ఉదేళాలను ఆవాదించు కోవడం ; ఒకరి గతాన్ని మరొకరు తప్పుకోవడం ; అంతా వొక ప్లాను 1పకార మే జరుగుతున్నది.
దీన్నిట్లా నడువుతూనే రామకృష్ణయ్య. ఆ రెండోప్యవహారం వేపు చూపు మళ్ళించాడు. ఇది ___ ప్యతికల్లో సపకటనలిప్వడమంత శేలికబున విషయంకాదు, తుపాకీమందు లాంటిది. ఎంతో జాగ త్తగా
శే4/
వ్యవహరిస్తేతప్ప__ఏక్షణాన 'పేలినా పేలిపోవచ్చు. ఈసంగతీ *వియం' గారికీ తెలుసు. తెలిపే, ఈ వాధ్యతను ఆయన తనమీద పెట్టాడు.
మురదనుకొన్న దెమిటం పే, కోటిలింగాన్ని, నాగరాజును పిలిపించి వొశేసారి మాట్లాడడామని. బసవపున్నయ్య సలహా నడిగతే, ఆపని అసలే చెయ్యెద్దన్నాడు.. వాళ్ళిద్దరూ అప్పోజిషన్‌ వాశ్ళేగాని, వాళ్ళల్లో వాళ్ళకు: పడిచాపదు. నాగరాజు దొకపారీ, కోటిలింగానిది. మరోపార్షీ. అంచాత విడివిడీగానే మౌట్లాడిడం మంచిదనుకొన్నాడు రామకృష్షయ్యి.
ఈ నిర్ణయాని కొచ్చిన రెండోరోజునే ఆయన నాగరాజును, అతనీ ఇంటిదగ్గర కలుసుక్‌ న్నాడు,
ఈ ఆశ్చర్యంగా ఉంద. ఇలా యిరొస్తున్నట్లు చూటమా_తమన్నా తెలియజేశారు కాదేం?” అన్నాడు నాగరాజు,
“నేను రావడంవల్ల , మీ పనులకేమీ ఇబ్బంది లేడుగదా?” అన్నాడు రామకృష్ణయ్య.
క'ఏమీలేదు”* అన్నాడు నాగరాజు, | క అయితే మనమలా చెరువుడాకా పోదాంపద.. మీతో కా 'స్పేపు ఏకొంతంగా మాట్లాడాలి”
ఇద్దరూ చెరువుకట్రమీద కూచున్నారు,
అప్పుడే సూర్యుడు. చెరువు లోతట్టునున్న తుమ్మ అవెనక్కు జారు తున్నాడు. పడమటి చక్కంతా ముదుకు పసుపఫుకంగుతో చేగురులాడుతూ ఉంది;
“చెప్పండి,” అనా ఇడు నాగరాజు,
“అదే. చూస్తున్నా। ఎక్కణ్స్నీించి _పారంభించడమా ___ అని"
ఓ ఉణకాలంవాటు ఆగి, సిగళడ ముట్రించి నాగరాజుకూ్క్కూడా వొకటిచ్చాడు రామకృష్తయ్య, -
“నేనిది వ్యక్తిగతంగా చెబుతున్నా; రాజకీయాలతో నాకు సంబంధం లేదన్న సంగితి నీకు తెలుసు. ఈమధ్య ప్యతికల్లో వస్తున్న
1448 రభసను చూసి, నేను రాజకీయాల్లోకి వచ్చానని, చాలామం౦ంపి (భమపడు తున్నారు... అది అబద్దం! బసపపున్నయ్యుగా రు లా సికుషుల్లనే చాలా కాలంగా నాకు తెలిసినమనిషి,; ఆయన మాటను తో సెయ్య లేక తోడుగా నిలబడుతున్నాను. బసవపున్నయ్య, [ఇంకా చభొలా స్క్‌్ములు తీసు కొచ్చాడు నాదగ్గరకు. వాటితో నాకు నిముత్తం లెనన్నాను, ఈ మయూ రాకీ (పాజెష్టలోవై నా, నేను జోక్యం చేసుకోకపోదును. చీనికి నైతిక మైన కారణం ఉంది *,-. నీకూ తిలుసుననుకొంటా - నేను చాలా కాలంగా ఈళ్ళవాంతంలోనే వ్యాపారం చేస్తున్నానని, ఇకగడి రైతులకే నేను అప్పులిచ్చా, వీరిదగ్గరే సరుకులు కొన్నా, నీరిపల్లనే బాగుపడ్దా, ఏరివేదన్నా శాశ్వతంగా ఉందే ఉపకారం చేదామనిఉంది. భావులు తవ్విం చడం, స్మతాలు కట్టించడం ా మంచివే __ కాదనను. ఇవిః ఇక్కూడి వారి సమస్యల్ని తీర్చవు. అలా తిర్ణగలిగింది మయూీరాష్షి (పాజక్ర వొక్కయే; దానికేమ్‌ సండేహంలేదు. అందుకే బసవప్తున్నయ్య, ఈ పధ కంతో నాదగ్గరకు రాగేనే నేను వొప్పుకొన్నాను ... కానీ నువ్వొక్క సం గతి ఆలోచించాలి నాగరాజూ: ఈ పాజెక్సృ సి నియోజక వర్ష్గంలోది. దీనికోసం కృొషిచేయవలసినవాడివి నువ్వు. బసవపున్న య్యకూ, ఈ (పాజెక్టుకు ఏమీ సంబధం లేదు. (ప్రస్తుతానికి కాదంటున్న -- ఇంకో నెలకో, '50డునల్ల కో, రాష్ట (పభుత్వం, ఈ (హాజెక్షును వొప్పుకొం టుంది. అప్పుడు ఇకగా డి జనం బషవప్పన్నయనను గురి-చీ. అతని పార్టీని గురించీ చెప్పుకొంటుండి. నువ్వు సోదిళ కూడా రాకుండా: పోతావు. శ₹చ్చిపోలు ఉపన్యాన "లు చెప్పి, ఎంతోకాలం వోట్లు సంపా దించలేవు. నీ సంగతేచూడు. మొదటిపారి, $4 చేల మెజావిటీతో గెలి చావు. ఇండోసారి, ఆ సంఖ్య $ వెలకు దిగిపోయింది, మొన్నటి ఎస్నుక ల్లో 1% వందల మెజారిటీతో, చావుతప్పి గలిచొవు ౪౬: దీన్నిబటి. నిన్ను బలపరిచేవారి సంఖ్య కమంగా, తగ్గిపోతున్నదని నువ్యెందుకు (గహాంచపయ్యూ శ సువ్వు ఆపోంజీషన్‌ వాడిష్‌ కావఢంవిల్ల ॥ సువష్వపన్ని చెప్పినా పభుత్వం చెబ్యుదు, ఏదేదో వెధవనాకు చూ పెడుటుంది, నీవల్ల ఏపనీ కాదని, జనం అనుకోవడంవల్ల నేగదా, సీ మెజారిటీ [(కమంగా
1409 పడీపోతున్నది । ఈసారి నువ్వు నుంచుంపే ___ ఛాలంజి చేస్తున్నాను నాగరాజూ ___ నీకు డిపాజిట్‌ కూడా దక్కదు. రాజకీయంగా నిన్ను దెబ్బకొట్టడానికే, బసవపున్నయ్య, ఈ (పాజక్టును భుజాని కెత్తుకున్నాడు లేకపో త అతనికేం సంబంధం నాగఠాజూ:* అవి కాస్పేపాగాడు రామ క్చ్‌షయ్యు.
నాగరాజు ఏమ్‌ అనలేదు, అతని ముఖం ముడుచుకుపోయిందే. కళ్ళల్లో ఎ్మరిజీరలు మసలడాన్ని రా మకృషయ్య గు రించాడు. అంటే. ఈనన్న మాటలు అతనిమీద పనిచేషన్నాయనస్న మాట,
*మరో సంగతి । నాకు బసవప్తన్నయ్య స్నేహితుడే, కాడనసిను,. నువ్వూ నాకు కావలసినవాడి మే , నువ్వుషేయవలసిన పని, అతను చేయడమూ, నిన్ను తెరవెనక్కు నెట్టథమూ, అతని ధ్యేయమని, నా కరమయినప్పుడు, నిన్ను వాచ్చరించడం, నా థర్మంగా భావించి ఇలా వచ్చాను. మూడు దఫాలుగా నువ్వీ నియోజక వర్శంసుండి ఎన్నికవు తున్నావు । పదిహేనేళ్ళల్లో నీకు నువ్వు చేబుకొన్నదేమవ్నా ఉన్నదా పోనీ నిన్ను ఎన్నుకొన్న జనానికేమన్వా చేయనగలిగావా ? ఏమీఇదిని నొకు స్పష్టంగా తెలును ,౨; ఒక్క (పశ్వ్నడుగుతాను, సూటిగా జడాబు చెప్పు నాగరాజూ |, నోరూ, వాయీవెని ఈ మూగజనానికి, తాగడానీకిన్ని వ. తినడానీకింత తింటీ వెరికాలంటావా చేదా + ఇవి ఆండూ కావాలంటే మయూరాక్షి _పాజక్టు రావడం తప్ప ఇ౦కో మార్గం లయ, నీ రాజకీయాలు నాశనమయిపోనూ ___ వాటికోసం నిన్ను నమ్యుకొన్న జనాన్నీ నోూశనం చెస్తాపుటయ్యా 1 ఈ జనం దాగుపడ్డం నీ కిష్టం లేదా 7
““పధుత్వం కక్షతో శ్యు (పాజెచైను త్‌ కి పెడుతున్న సంగతి మీకు మాతం చెందా ?ో అన్నాడు నాగరాజు,
“*తెలుసు. ఈ లోకొానికంతకూ తెటలసుననే అనుకొందాం, దాన్‌ వల్ల వోరిగిండెమిలెదు, నువ ___ ఇంకొంతకాలం రాజకి యాల్లో ఉం౦ండదల్బుకొం కు నేను చెప్పినట్లు చెయ్యి... లేదా ఆ సిస్నెాన్నుకొన్ని జనమే స్‌న్ను రాళ్ళతో తరుముతారు . ఇంతకాలంగా, నాయకుడివిగా
తిరిగావ్‌ |, ఇంకోపారికూడా, ఆ నాయకత్నం సీకుండాలం కే ఇదొక్కటే మార్గం &”" అన్నాడాయన ఇంకో సిగరట్‌ వెలిగించి,
తుమ్మల్లోంచి పిటలగోల, గాలివాలున భూమ్మ ని వినబడుతోంది,
నిఇల్లు చూళాను...నీ పిల్లల్ని చూశాను ... సీకడుపున పుటిన నేరానికి వాళ్ళకు నువ్విచ్చి పోయేది పుకైడు డర్మిధం తప్ప ఇంకేమి లేదు *.. ఇద్‌గో కాగితం ... చదువుకో. సంతకం చేస్‌ నాకివ్వు =. అంతే ॥ నుప్వింజేమీ మాట్లాడకు, ఏం జరుగుతుందో, ఏం జరుపుతానో చూడు"
నాగరాజు 3ండుమూడు నిమషాలు ఆ కొగితంకేసి చూశాడు,
నిశ్శబంగా సంతకంచేసి, రామకృష్ణయ్య కిచ్చాడు.
“పదిహేనేళ్ళ రాజకీయ జీవితంతో కాస్త తెలివైన పని __ అన్నదీ, నాగరాజు చేసిండిస్ప్సుడేి” అన్నాడు రాషుకృష్తయ్య నప్వుతూ,
నాగరాజు నవ్వలేదు. అతను .___ రామకృషయ్య చూడకుండా, ఉ తలీయంతో కళొతుకొన్నాడు. [
వ్‌ & ఖ్‌
వారం గడవకముందే నాగరాజు ఫొటో ప్యతికలటో వచ్చింది. “రాష్ట్రభూగర్భ జలసంపద పరిశోధన, అభివృద్ది, వినియోగ సంస్టి' క్ర అధ్యక్షునిగా, రాష్ట్ర (పభుత్వం, నాగరాజును “నామినేట్‌” చేసింది. ఈ పదవిలో ఉన్నవారికి జీతం ఉండదు. కానీ “గొరవభృ్చతి” ఉంటు౦ది, ఉచితగృహపవనతి, "టెలిఫోన్‌ సదుపాయం, ఒకఫర్సనల్‌ అసిస్టెంట్‌, ఇంటిదగ్గర ఇద్రరు నౌకర్లు ... ఇంకా ఇలాంటి “*కనీన సదుపాయాలు” చాలావాటిని _(వభుత్వం కలగజేసింది. రాష్ట్రంలో ఏ (పాంతానికయినా, ఎప్పుడయినా ఆయన వెళ్ళవచ్చు, అందుకయిన ఖర్చునంతటీ్నీ రాష్ట్ర [పభుత్వ మే భరిస్తుంది;
ఇద౦తా అయ్యాకనే, రా మక్సషయ్య, ఆ వండోఆయన్ను కలుసు కొన్నాడు. ఈనారి రామకృష్ణయ్య, ఇంటినించి కదలకుండానే కోటి లింగాన్ని పిలిపిందచుశాన్నాడు.