Telugu ఉపాధ్యాయ వృత్తి అనుభవాలు, జ్ఞాపకాలూ - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

టి వరు క అ కా సా వ. క స క క ఇ . న పనన . లాలి... రన నుం లా న్‌ న | ఆశా లా. క ల ల న నవ టం ఎ న. . ని యై” | వ. - భే ॥ ల్‌ 0 న స్థ శాఖ (శి - వట | క్‌ సం + క గ |. = ( ఇ వ ఇ. ఇ క. నై వ్వా వమ మవ వ వం వో న న. న బ్య కా రోం మనా (; జో సభ ము మే ్‌ క స న న - న = లా లం హహ |. లం . టు సం. ే ॥ హ్‌ వెలగ లత వవ వైై ౯ వ. వై ॥ . కస న... గలరా రా రలనలావ్వ నా వన ఉ క గ మ లవ నవవ చషనైన వనం నవనవ వవ వన నవవ న వవ వవ వన వైల2ైప వందవ వవ వ వంవువ వం వ. వవ సగ [| య వు మ ః నవని ంన వం - " = . న ఎవ నం వదం త్నీ వ . న భ్‌ . ఖం గ్‌ + ॥ పా మ్‌ (ా భే |. . ఖం. - | _ = . . ॥ ల | ॥ .. లం వవ లాం ఓ గ్‌ . | | గం సం గ +. య మ క వ్‌ క. న. వ. గే లా || శ! (న క్ష శ. కనన ఖో ఉప క స న్‌ ననుచు ర ర డు వ. . = ్‌ ్‌ వ. , - యా లం వ ను న శ కి క న్‌ |. వ్‌ ం ణి న వ - / ' బ్బ " ల | | (| / 1 ౯ గ ఆ వా న. వవ న. ” ఆం = వం వా = ర ॥ _ వై నా శై న న | / లక యయ. . |. న్న ల . జ క

51.1 ౧౧౮౬

అభ న “రాబోవు కాలాలకు ప్రభాత గీతికలు పాడే కోకిలలు” ఉవాధ్వ్యాయులకు సెప్టెంబర్‌ 5 గురుపూజోత్సవం శుభాకాంక్షలు! ఉవాధ్యాయ వృత్తి అనుభవాలూ - జ్ఞాఐవకాలూ! (సంకలనం) ప్రధాన సంపాదకుడు : / డొ॥ నాకం నాగరాజ ఐద్వా విఖాగం౦ : చుక్కా రామయ్య, డాౌ॥ ఎస్‌.ఆర్‌. పరిమి, డొ॥ బి.వి. అవ్వారొవు డొ! డి. రామకృష్ణ, ౩. రామమూర్తి, టి. రమేష్‌, ఎల్‌వి. రెడి కన్వీనర్‌ ; న సి.వి. కృష్ణయ్య ప్రచురణ : జనవిజ్ఞాన వెదిక ఆల్‌ ఇండియా పిపుల్ప్‌ సైన్స్‌ నెట్‌వర్క్‌ అధ్యక్షులు : ప్రధాన కార్యదర్శి : డా॥ గేయానంద్‌ వి. బాలసుబ్రమణ్యం

అనుభవాలూ - జ్ఞాపకాలూ! ప్రధమ ముద్రణ : ఆగస్బు. 2004 ప్రతులకు : సి. మోహన్‌ జి.ఎఫ్‌.-4;. 5-313-2, నీహారిక అపార్ట్‌మెంట్స్‌ గాయత్రి నగర్‌, తిరుపతి. _ ఫోన్‌ : 9440629034 “వెల :రూ॥ ౯5/- ముద్రణ : అఆదిశ్చీ ప్రింటర్స్‌, తిరుపతి. ప్రచురణ ; జనవిజ్లాన వెదిక, ఆంధ్రప్రదేశ్‌.

మనందరికోసం -. ఒక పుసకం।!

సెప్టెంబరు 5న గురుపూజోత్సవం. ఒక పండుగలా జరుగుతుంది. ప్రభుత్వం జరిపెస్తుంది కూడా. టీచర్లను అందరూ కీర్తిస్తారు. అరిగిపోయిన రికార్డులా - తల్లి, తండ్రి, గురువు. ఈ వరసలో మనం నిజంగా వున్నామా?

తిరుపతిలో జనవిజ్ఞాన వెదిక మిత్రులు కొందరం నిరుడు ఆమాటా ఈమాటా మాట్లాడుకుంటూ వుంటె ఒక ఆలోచన వచ్చింది. సెప్టెంబర్‌ ర5్‌ సందర్భంగా మామూలుగా ఒక సమావెశం నిర్వహించి అ. తంతులా కాకుండా ఉపాధ్యాయులందరికి పనికొచ్చే పుస్తకాన్ని. ఎందుకు తీసుకురాకూడదూ? అని. ష్‌"

అంతే ప్రకటన ఇచ్చాం. ఎంతోమంది ఉపాధ్యాయులు. స్పందించి రచనలు పంపారు. వాటితోపాటు ఆయా సందర్భాల్లో ప్రముఖులు రాసినవి, ఇంకా టిచర్లు ఇవి చదివితే బాగుంటుందని అనుకున్నవీ ఏర్చి కూర్చి ఈ పుస్తకాన్ని మి ముందుంచుతున్నాం.

ఇజ్రాయెల్‌ నుంచి ఒకాయన ఫోర్డ్‌ ఫౌండేషన్‌కు సారథ్యం వహించడానికి మద్రాసు వచ్చి, పుస్తకానికి చేసిన సేవ గురించి బాపుగారు ఎంత ముచ్చట పడ్డారో చూడండి. .

టీచింగ్‌ కమ్యూనిటి పెద్దది కదా. మన వృత్తికి సంబంధించి వచ్చిన పుస్తకాలనైనా మనం చదవకపోతే ఎలా? ఉదాహరణకు హైదరాబాద్‌ బుక్‌ ట్రస్టు వారు గిజుబాయి బగేకా పుస్తకాలను అచ్చు వేశారు. ప్రజాశక్తి బుక్‌ హౌస్‌ వారు టిచర్లకు - పిల్లలు ఎలా

-2

నేర్చుకుంటారు? టీచర్‌... ఇలా ఎన్నో పుస్తకాలు వేశారు. వాటిని మనందరం చేతుల్లోకి తీసుకుని చదివి ఇతరులకు పరిచయం చేశామా? లక్షలాదిగా వున్న టిచర్లలో వేలాదిగా అయినా ఈ పుస్తకాలు కొన్నారా? చదివారా? మనం చదవాలి. నిరంతరం చదవాలి. అప్పుడే పిల్లలకు నెర్పించగలం. _ ఎ జిల్లాకు ఆ జిల్లా టీచర్లు పదిమంది సారథ్యం వహిస్తే మన అనుభవాలను పుస్తకాల రూపంలో ఎందుకు పంచుకోకూడదు. మనలో ఒకరి జీతం, మహా అయిథటే ఇద్దరి జీతంతో ఒక పుస్తకం అచ్చు వేసే రోజులే వున్నాయి. సారధ్యలోపం తప్ప మరేం పుస్తకాలు వేయండి, పుస్తకాలు చదవండి. ఆ దిశగా టీచర్లంతా చదువుకోవడానికి మేం ఈ గురుపూజోత్సవం సందర్భంగా ఈ పుస్తకం ..'తెచ్చాం. ఆదరించండి. జనవిజ్ఞాన వేదిక ఆంధ్రప్రదేశ్‌

బెత్తం పట్టుకుని ఎరుగను =

గత 13 సంవత్సరాలుగా ఉపాధ్యాయ వృత్తిలోనున్న నేను 10 సంవత్సరాలపాటు 561 గాను, ఇప్పుడు గణితం స్కూల్‌ అసిస్టెంట్‌గాను ఉన్నాను. ఈ వృత్తిలో నేనింతవరకు బెత్తం పట్టుకుని ఎరుగను. పిల్లలంతా మొదట్లో నన్ను కొంత వింతగా చూసినప్పటికీ, త్వరలోనే అర్ధం చెసుకుని నన్ను _పేమ, గౌరవాలతో అభిమానించడం నాకు తెలుసు.

అదే సమయంలో వారిని విజానవంతులుగాను, ఉల్తాసంగాను ఉంచేందుకు నేనూ తాపత్రయపడుతుంటాను. కొందరు పిల్లలు నేనిచ్చే 'స్వచ్చను చులకనగా తీసుకోవడం గుర్తించి, వారికి తగినట్టుగానే వారితో ప్రవరిస్తుంటాను. విద్యా విషయంగా వారిని అంచనావేయడం కష్టం అన్పించినా, వారిలోని మంచి అంశాలను గుర్తించి, తదనుగుణంగ్నా- (ప్రోత్సహిస్తుంటాను. ట్ట

జ్ఞాపకశక్తి గురించి, సామర్థ్యాలను గురించి పిల్లల్ని కించపరచడం ఎప్పుడూ చేయలేదు. పైగా జ్ఞాపకశక్తి మనుషులందరికీ సహజమనీ, ఎకాగ్రత, విషయ అవగాహనల వల్ల, పట్టుదల, అవసరం ఆత్మవిశ్వాసం .. మొదలైన వాటివల్ల జ్ఞాపకశక్తి ఎలా పెరుగుతుందో సోదాహరణంగా ఎవరిస్తూ వారిని ఆత్మన్యూనతకు లోనవ్వకుండా చూసే ప్రయత్నంలో ఉంటాను. ఎప్పుడూ చదువేగాక, మానసిక, శారీరక ఆరోగ్యం కోసం, ఆటలు ఆడమని (ప్రోత్సహిస్తుంటాను. సందర్భానుసారంగా పిట్టకథలు, హాస్యాన్ని జోడించి చెబుతుంటాను. అప్పుడప్పుడు వారి కథలు అడిగి చెప్పంైచుకుంటుంటారు. సిలబస్‌ ఒత్తిడి ఉన్నప్పటికి, విద్యార్థుల్ని సంతోషంగా ఉంచడం కూడా ముఖ్యమన్నది మనసులో ఉంచుకుంటాను. దీనివల్ల కథలు చదవడం అనే చిన్నప్పటి మంచి అలవాట్లను కొన సాగిస్తున్నాను. పిల్లలకు రోజువారీ వార్తాపత్రికల్లోని వింతలు, ముఖ్య ఎషయాల గురించి క్లాసు ప్రారంభంలో కొద్ది నిమిషాలు కేటాయిస్తాను.

ఇక గణిత బోధనలో పారపాట్లు దొర్లితే వెంటనే తెలియజెప్పే స్వేచ్చ బల్లలకిస్తాను. దానికి వారికి కృతజ్ఞతలు చెప్పడంతోపాటు, వారి సంసిద్దతకు

5

_మెచ్చుకుంటాను. ఆ సమయంలో తప్పులు సరిదిద్దుకోవడంలోని గొప్పతనం గురించి, నేనూ ఒక విద్యార్దిననే విషయాన్ని చెబుతుంటాను. అందువల్ల, వారంతా నాతో అరమరికలు లేకుండా, స్వేచ్చగా ఉంటూ తమ అనుమానాలను తీర్చుకుంటుంటారు. ఎ అనుమాన్నానైనా లేక సమస్యను క్రిందిస్థాయి నుండి అందరినీ దృష్టిలో ఉంచుకుని బోర్జుపై వివరిస్తుంటాను. |

పిల్లలు ఒంటరిగా నా సమక్షంలో ఉన్నప్పుడు వారి కుటుంబ నబ్యూలు, ఆరిక, ఆరోగ్య వరిన్సతులు గంరించి నవూచారం సేకరిస్తుంటాను. దిని ద్వారా వారికి అవసరపు సమయాల్లో తగిన సూచనలు, సలహాలు, అవసరమైతే చేతనైన ఆర్టిక సహాయాన్ని చెస్తూ మానసికంగా వారికి ధైర్యాన్ని ఇస్తుంటాను. నాతోటి టీచర్లలో కూడా _ కొందరు పిల్లల్ని ఆర్థికంగా ప్రోత్సహించె వారున్నారు. అది వారి గొప్పతనం. =... = కార్యకారణ సిద్ధాంతాన్ని, హేతువాదాన్ని, పాఠ్యాంశాల్లో జోడించి పిల్లల్లో వాస్తవికతకు దగ్గరగా ఆలోచించే అలవాటును ప్రోత్సహిస్తుంటాను. ఏ. విషయాన్నైనా పాజిటివ్‌గా ఎలా ఆలోచించాలి. స్నేహం విలువ, సామాజికత, నిజమైన దేశభక్తి గురించి వారిలో స్ఫూర్తిని కల్గిస్తుంటాను. దేశమును (ప్రేమించుమన్నా. అన్న గురజాడ వారి గీతాన్ని పిల్లలచే ఆలపింపచెస్తాను.

స్‌ ్ననాఈ ప్రవర్తకంతటికీ చాలా ఓపిక, సంయమనం అవసరం అని 'నా తోటి ఉపాధ్యాయలు నాతోనే అంటుంటారు. అభినందిస్తూనే వారె ఒక్కోసారి విమర్శనాత్మక సూచనలు కూడా చేస్తుంటారు. నెను వాటిని ఆహ్యానిస్తాను. ఆత్మవిమర్శ చేసుకుంటుంటాను. నా బోధనను మెరుగు పరచుకోవడంలోను, నా ప్రవర్తనలోను చేసుకోవలసిన మార్పులను గురించి ఆలోచిస్తూనె ఉన్నాను. నిరాశకు తావివ్వను.

_ అయితే, చివరిగా నెను గొప్పగా చెపవలసింది ఒకటుంది. అదేమంటే నన్ను 'నిజమైన ఉపాధ్యాయుడిగా నిలబెట్టింది, స్ఫూర్తినిచ్చింది “జన విజ్ఞానవెదిక . స్వల్ప వ్యయ, వ్యయరహిత బోధనోపకరణాల శిక్షణా కార్యక్రమం తర్వాత నేనూ శిక్షకునిగా మారాను. మూఢ నమ్మకాలపై గ్ర

జరిపే పోరాటంలో నెనెప్పుడూ “జనవిజ్ఞానవేదిక”కు సహాయ సహకారాల: నందిస్తాను. నాకది గర్వకారణంగా మేమిద్దరం భావిస్తాము. ఆ అలాగే, నాకు ఎద్యాబుద్భులు నేర్పించిన నా గురువుగార్లలో ఆదర్శ వంతులైన, అంకితభావంగల వారి మార్గదర్శకత్వం నాకు స్పూర్జి. సామాజికంగా నా తల్లిదండ్రులను ఆదర్శంగా తీసుకుంటాను. పట్టుదల, అంకితభావం, నిర్మొహమాటంగా ఉండటం, మూఢ నమ్మకాలను వ్యతిరేకించడం వంటి వాటిల్లా ముందుండే నా సతీమణి వల్ల నేను ఇంకా ఎదో మార్చును పిల్లల్లో తీసుకురావాలనే కోరికతో వృత్తిలో కొనసాగుతున్నాను. వాసిరెడ్డి ప్రతాప్‌ జుడ్‌.వి. హైన్కూల్‌ వైరా మండలం, ఖమ్మం, జిల్లా. - 7

(| మనలో ఇంత మూఢత్వమా?

ఈ 17 ఎళ్ళ ఉపాధ్యాయ వృత్తిలోని నా అనుభవాలు, జ్ఞాపకాలలో విలువైనవి, వ్రాయదగ్గవి అంతగా లేకపోయినా, జెెవి.వి౭పిలుపుకు స్పందించి వ్రాసే ప్రయత్నం చేస్తున్నాను.

అవి నేను ఆ పాఠశాలకు బదిలి అయిన తొలి రోజులు. ఉపాధ్యాయు లంతా బయటిఊళ్ళ నుంచి వచ్చేవాళ్ళే కావటం వల్ల అందరం మధ్యాహ్నం పాఠశాలలోనే భోజనం చేసేవాళ్ళం. ఆ సందర్భంలో ఒక టీచరు తన పాలంలో నీళ్ళకోసం బోరు వేయించేటపుడు పాయింట్‌ తనే పెట్టినట్టు చెప్పారు. అదెలాగా? అన్న మాతో ఆయన చెప్పిన సారాంశమిది. ఒక కొబ్బరి కాయను చాచిన అరచెతిలో ఉంచుకొని, (చేతివెళ్ళ చివరలవైపు కాయ పీచు ఉండేట్లు) పాలంలో నడుస్తూ ఉంటే భూమిలో నిళ్లు ఉన్న

_ చోటికి రాగానే ఆ పీచువైపు నెమ్మదిగా పైకిలేస్తూ అరచేతిలో కొబ్బరికాయ నిలబడు తుందట. ఆ చోటులోనే ఆ వ్యక్తి కుడికాలి స్థానంలో బోరువెస్తే పుష్కలంగా నీరు పడుతుందట. తనూ అలాగే చేస్తే తక్కువ లోతులోనే నీరు పడిందని చెప్పారు. నేనేదో అడగబోయెంతలో తనే దానికి "సైంటిఫిక్‌ రీజన్‌' కూడా ఉందన్నారు. అదేంటంటే భూమిలోని నిటికి, కొబ్బరికాయలో నీటికి ఆకర్షణ శక్తి ఉంటుందట. ఆదే కాక ఈ “పాయింట్‌ పెట్టె వ్యక్తి రక్తం గ్రూపు “ఒ'-పాజిటివ్‌ అయితే ఫలితం ఇంకా బాగుంటుందట.

మరో సందర్భం. వాళ్ళ ఊరికి ఎవరో అడుక్కునే సాధువు వచ్చి, వాళ్ళ ఇంట్ల అందరిపేర్లూ చెప్పాడట. ఎంత ఆశ్చర్యం! ఆ ఊళ్ళా మరి కొందరికీ అలా చెప్పాడట. అయ్యో! నేనెంత మంచి అవకాశం కోల్పోయానా అన్పించింది: ఇలాంటివే ఎన్నో ఎన్నెన్నో విషయాలు. దొండకాయ తింటే బుద్ధిమాంద్యం, అరటికాయకూర వేడి చేస్తుంది, పచ్చకామెర్లకు పసరు పోయ్యంచడం (ఇంగ్లీషు మందులు వాడుతూనే), అపస్మారకంగా పడిపోయిన పిల్తాడిచేతిలో తాళం చెవుల గుత్తిని ఉంచడం, ఎపని,

8

చేయాలన్నా, కనీసం పాఠాలు 'మొదలు పెట్టడానికి, కొత్త రిజిష్టర్లో ప్రారంభించడానికి కూడ మంచిరోజు, తిథి, వార, నక్షత్రాలు చూసే వారున్నారు. శకునాలను నమ్మే వారున్నారు. నేను చెప్పెది ఎక్కడో సమాజం మొత్తంలో కాదు. వీరంతా నాకు తెలిసిన మా ఉపాధ్యాయ సమాజంలోని వారే.

ఈనాడు ఎక్కువమంది ఏ విషయాన్నైనా శాస్త్రీయంగా హేతుబద్ధంగా ఆలోచించడానికి సుముఖంగా లేరు. చేపమందు (ఉబ్బసం వ్యాధికి) శాస్త్రీయతను జె.వి.వి. ప్రశ్నించింది. ప్రభుత్వానికి సవాలు విసిరింది. దానికి ప్రభుత్వ స్పందన ఏది? మొన్న గోదావరి పుష్కరాల సందర్భంగా జనాన్ని చైతన్యపరచడానికి జె.వి.వి. చేసిన చిరు ప్రయత్నాలపై మంత్రి చేసిన వ్యాఖ్యలకు సమాధానం ఏదీ? ఈ విషయాలు బయటకు రావడం లేదు. ఇలాంటి పాలకుల పాలనలో ప్రజలకు ఎక్కడి నుండి వస్తుంది శాప్రీయత? =

ఒక విషయం పట్ల ఏమాత్రం అవగాహనలేని సామాన్య ప్రజానికానికి ఆ విషయాన్ని వివరిస్తే వారు నమ్ముతారేమోగాని, మూఢ నమ్మకానికే మిధ్యాసైన్సు ముసుగుతొడిగి, తరాలకు వారధులుగా పనిచేసే వాళ్ళు మాత్రం మారడం లేదు. మార్పు అంటే భయం. కనీసం ఆలోచించడానికి కూడా ఇష్టపడటం లేదు. దీనికో చిన్న ఉదాహరణ. కొన్నేళ్ళ క్రితం

_ “చెకుముకి” పత్రికలో “వాస్తులో వాస్తవమెంత ? అనే వ్యాసం వచ్చింది.

మా టీచర్లు కూడ చదువుతారు కదా అని స్కూలుకి తీసుకువెళ్లే కనీసం దాన్ని చూడటానికిక్కూడా ఇష్టపడని వాళ్ళే ఎక్కువమంది ఉన్నారు...

ఉపాధ్యాయ మిత్రులారా! కొన్ని అశాన్రీయ విషయాలని, ప్రయోగానికి నిలబడని వాటిని మనం ఇంకా ఎందుకు సమర్ధిస్తున్నాం? మన తాతల నుండి తరతరాలుగా వస్తున్న కొన్ని నమ్మకాలని (మూఢ) ఇంకా మనమూ నమ్మాలా? ఆనాడు శాస్త విజ్ఞానం ఇంత అభివృద్ధి చెంది ఉండకపోవచ్చు. ఉన్నా, అది సమాజంలోని అన్ని వర్గాల వారికీ అందుబాటులో, ప్రచారంలో ఆనాడు ఉండం. "౧డకపోవచ్చు. కానీ

౮

ఇప్పుడా పరిస్థితి లేదుకదా. మనం చదువుకున్నాం. గౌరవనీయ వృత్తిలో ఉన్నాం. సమాజంలో ఒక గుర్తింపు పొందిన మేధావివర్గంగా పిలవబడు తున్నాం. రోజూ పిల్లలకి సైన్సు పాఠాలు చెపుతున్నాం. ఎన్నో విషయాలకు, సంఘటనలకు కారణాలు మనకు తెలుసు. పచ్చకామెర్లు ఎందుకొస్తాయో, గ్రహణాలు ఎట్లా ఎర్పడతాయో, బొప్పాయిపండులో ఏ విటమినుందో మనకు తెలుసు. అయినా తెలిసిన విషయాల గురించి కూడ మనం ఎందుకు శాస్ర్రాయంగా ఆలోచించలేకపోతున్నాం? ఒక్కసారి ఆలోచించండి. పారుపల్లి పద్మకుమారి

సెకంటరీ గ్రేడ్‌ ఉపాధ్యాయిని (ప్రాథమిక పాఠశాల, పాలడగు (పో)

. వెరా మండలం, ఖుమ్మం జిల్లా

10

పాఠశాలి ప్రయోగశాల

నేను నల్గొండ జిల్లా, రామన్నపేట మండలంలోని సిరిపురం గ్రామంలోని కేంద్ర ప్రాథమిక పాఠశాలలో గద ఐదు సంవత్సరాలుగా పని చేస్తున్నాను. నా జ్ఞాపకాలతో పాటు, నేను తిర్చుకో లేకపోతున్న ఆశయాలు, విద్యాబోధనలొ ఎన్నో ఆశలు ఆవిష్కరించటానికి చక్కటి వేదికనిచ్చింది “జనవిజ్ఞానవేదిక .

నేను ఉపాధ్యాయినిగా చేరినప్పటి నుండీ ఇప్పటివరకూ కూడా నెను బెల్‌ ఎప్పుడవుతుందా, ఎప్పుడు క్షాసులోకి వెళ్ళి నాలోని కొత్త కొత్త ఆలోచనలను పిల్లలతో పంచుకోవాలా అనే ఉంది. నేను ప్రాథమిక స్థాయి ఉపాధ్యాయినిని. ప్రభుత్వ వివక్షల మధ్య, రాజకీయల మధ్య కూరుకు పోయిన ప్రాథమికస్తాయి విద్యలో ఉన్న పిల్లల్ని అమితంగా (ప్రేమించే ఉపాధ్యాయినిని. కానీ పాఠ్యపుస్తకాలు నా ఉత్సాహాన్ని తొందరలోనే హరించాయి. అవి నన్నేమాత్రం ఆకర్షించలేదు. ఇప్పుడు మారిన పుస్తకాలు ఫరవాలేదు. అయితే ప్రశ్న్శజవాబులు తప్పనిసరిగా బట్ట షట్టాల్సిందే. ఉపాధ్యాయునికి పుస్తకాలు హెంబుబుక్‌లా ఉండాలి. అంతేకానీ, ఉపాధ్యాయుల్నే శాసించకూడదు.

నేను బడిలో కథలు, పాటలు, బొమ్మలు - వీటికీ ఎక్కువ ప్రాముఖ్యత నివ్వాలని చూస్తాను. ఆటలే నిజమైన చదువు. నేనిలా చేసినప్పుడు పిల్లలు చాలా సంతోషంగా ఉంటారు. అయినా కూడా నేను “పాఠాన్ని” చెప్పక పోవటం వారికి తృప్తినివ్వలేదు. వారికే కాదు, తల్లిదండ్రులకు కూడా! చిన్న చిన్న మార్పుల్స్నీ, కొత్తదనాన్ని అనుమానంగా చూసే వ్యవన్ఫలో అప్పుడే పిల్లలు సభ్యులైపోవటం నన్ను చాలా బాధపెట్టింది. ఉపాధ్యాయురాలు చెప్పే అంశం పరీక్షకున్ని దృష్టిలో పెట్టుకొని ఉండటం, ప్రాథమికన్థాయి పిల్లలు బలవంతంగా జవాబులు ' వల్తెవేయటం . నేనెప్పటికీ హర్షించలేని విషయాలు.

తర్వాత నేను మూస పద్ధతిలోకి దిగక తప్పలేదు. అడపాదడపా ప్రయోగాలు చేసినా, అవి పూర్తిస్థాయిలో లేనందువలన నెను ఫలితాన్ని

111

చూపలేకపోయాను. అధికారులు, 'హెడ్మాస్టర్ల నుండి, పై వారినుండి ఉపాధ్యాయునికి పూర్తిస్థాయి “బోధనా స్వేచ్చ కావాలి. అప్పుడే ఆశయ సాధన సాధ్యం. నాకు తెల్సీ, ఉపాధ్యాయునికి 'స్వేచ్చలేని సాదాసీదా మూస విద్యావిధానంలో ఎ అనుభవాలుంటాయి? ఏం జ్ఞాపకాలుంటాయి? నా లాంటి వారి వద్ద ఆశయాలు తప్ప!

ప్రాథమిక స్టాయిలోనే పిల్లలలోకి నైతిక విలువల్ని తీసుకురావాలనేది నా ప్రగాఢమైన కోరిక. అందులో భాగంగా పిల్లలకు బాగా అర్ధమవ్వాలని కథలు విలైనప్పుడల్తా చెప్తాను. ఒకరోజు శ్రమ విలువను తెలియచేయ టానికి బండోడు-చిమ కథని సగం చెప్పి మిగతాది రేపు చెప్తానన్నాను. ఆ కథలో బండోడిని వాళ్ళ నాన్న నిద్రపోతున్న చీమని తీసుకు రమ్మంటాడు. అంతవరకూ చెప్పాను. ఇంటర్వెల్‌లో పిల్లలంతా నిద్రపోతున్న “చీమ” వేటలో పడ్డారు. నాదగ్గరికి వచ్చి అలాంటి చీమ కన్చించలేదని చెప్పారు. చీమల నుండి మనం నేర్చుకోవలసింది చెప్పి శ్రమ విలువ చెప్పాను. ఆ రోజు నుండీ పిల్లలు పనిచేయటానికి సిగ్గ పఢకుండా అన్నింట్లో ముందు ఉండటం నా జీవితంలో మర్చిపోలేని అనుభవం.

ఒకసారి సంక్రాంతి సెలవుల్లో పిల్లలు 4 కి.మీ. దూరం నడిచి మా ఇంటికి వచ్చారు. ఎందుకొచ్చార్రా? అంటే మిమ్మల్ని చూడక 5 రోజులయింది టీచర్‌ అని చెవ్పారు. నా కళ్ళలో నిళ్ళు తిరిగాయి వాళ్ళ అభిమానానికి. అరటిపళ్ళు, ఆటో చార్జీలు ఇచ్చి పంపాను.

రెండు సంవత్సరాల క్రితం మా బడిలోకి ఒక డ్రాప్‌-అవుట్‌ వచ్చి చేరాడు. ౩వ తరగతిలోకి వాడి పలక, కొత్త బట్టలూ అవన్నీ చూసిన పక్క పిల్లల స్పందని నా స్పందనగా చేసుకుని, ఒక కథ రాసాను. చాలా బాగా వచ్చింది. 5వ తరగతి పిల్లలకు తెలుగు బోధిస్తూ, శ్రీశ్రీ కవిత “కుక్కపిల్తా, అగ్గిపుల్లా” కు పేరడీలు రాయమని పిల్లలకు చెప్పాను. చాలా అద్భుతంగా రాసారు. అవి “చదువు విజ్ఞానం ' జనవరి 2001 నంచికలో ప్రచురితమయ్యాయి కూడా. మా పిల్లలు రాసినవి అచ్చులో చూసుకోవటం తియ్యని అనుభవం.

12

సర్వశిక్షా అభయాన్‌ ద్వారా చేపట్టిన “గుణాత్మక విద్య కార్యక్రమం నా పాలిట మృష్టాన్న భోజనమె అయింది. అయితే కడుపు నిండలేదు. నాకు మరో ధ్యాసలేదు. ఇవాళ ఎ కొత్త విషయాన్ని పిల్లలకి నేర్పాలనే ఆరాటం నన్ను నిద్రపోనివ్వలేదు. అయితే పూర్తిస్థాయిలో వలితం రావటానికి ఆ సమయం సరిపోదు. అంతేకాదు, ఆ సమయంలో 0౧౬౧/ 55% అధికారులెవరైనా వస్తారేమో నా పూర్తిస్తాయి 1660100౪ని వివరించాలని ఆశపడ్డాను. ఎవ్వరూ రాలేదు. నేను మీకు మరోసారి విన్నవించుకుంటు న్నాను. నాలాగే బోధనపట్ల నిర్దిష్టమైన కొత్త ఆలోచనలు/ప్రయోగాలు ఉన్నవారికి అవకాశం, వనరులు మి వల్లెనా సాధ్యమైతే బావుండు.

గుణాత్మక విద్యా కార్యక్రమంలో ప్రశ్నాపత్రాలను పంపించారు. వాటిలో గల లోటుపాట్లని నేను వార్త “ప్రజావాక్కు!'లో చూపించాను. ఆ తర్వాత ఇచ్చిన అభ్యసనాపత్రాల నిండా భావదోషాలు. ఇవన్నీ నా బోధనలో ఆటంకాలుగానే భావిస్తాను. ఒకరోజు ఎదో పార్టీవాళ్ళు "బందు చేశారు. కాసు మధ్యలో ఉన్నాం. సెలవంటే పిల్లలకి ఇష్టం. అలాంటిది ఇంటికి వెళ్ళమన్నా కదలడం లేదు. మీరు ఉంటారుగదా మేమూ ఉంటామని. అలాగే కూర్చున్నారు. ఇంతకంటె ఉపాధ్యాయులకు ఇంకేం అవార్డులు కావాలి?

ప్రభుత్వ వైఖరులూ, అధికార్ల, హెడ్మాష్టర్ల పెత్తనం, సమాజం నుండి ఒత్తిడి ఇవన్నీ అభిలాషగల ఉపాధ్యాయునికి చేదు జ్ఞాపకాలే మిగులు స్తున్నాయి. అయినప్పటికీ బోధనలో ప్రయోగాల ద్వారా పిల్లల నుండి వచ్చే తృప్తి ఆనందమైనది. ప్రాథమిక స్థాయి ఉపాధ్యాయినిగా బాల సాహిత్యాన్ని, "గిజూభాయి లాంటి వారి రచనల్సి ఎన్నో చదివాను. వాటి అన్నింటినీ ఆచరణలో పెట్టె అవకాశం నాకివ్వాలనీ కోరుకుంటున్నాను.

కేంద్ర ప్రాథమిక పాఠశాల. సిరివురం, రామ పేట మం్రిజ్హబం నల్గొండ జిల్లా . 13

అల్లి

విద్యార్థులకు ప్రశ్నించటం నేర్పాలి _* శా ప్రాథమిక విద్యార్థి దశలో నాకు గుర్తున్నదల్లా మా అయ్యవారి కాళ్ళు పిసకటం. రోజూ ఆయన ఎదో ఒక పిల్లవాణ్ణీ పిలిచి కాళ్ళు పట్టించు కునేవారు. ప్రాథమిక దశలో ఆ అయ్యవార్లు ఎం చెప్పినారో, మేము ఏమి నేర్చుకున్నామో ఏదీ గుర్తులేదు. అది ఒక్కటి మాత్రమే గుర్తు.

హైస్కూల్‌ దశలో మా తెలుగు టీచర్‌ రామకృష్ణ పరమహంస పాఠం చెబుతూ ఒరే నువ్వు కూడా పెద్దయ్యాక రామకృష్ణస్వాముల వారు తన భార్య శారదాదేవిని 'అమ్మా' అని పిలిచినట్లు పిలుస్తావురా అన్నాడు. నేను ఇంత చదువుకుని, జీవిత అనుభవం సంపాదించుకున్నా నాకాభయం ఇంకా తొలగి పోలేదంటే, ఆ వయస్సులో పిల్లలకి పాఠాలు ఎలా చెప్పాలన్న దానికి సంబంధించి ఎంత “సీరియస్‌'' అవసరమో గుర్తొస్తుంటుంది.

అదే విధంగా ఇంకో మరచిపోలేని సంఘటన. 8వ తరగతిలో నా సహచర విద్యార్థి పరు ఉత్తన్న. మా సోషల్‌ టీచర్‌ జయరాం మొదలియార్‌ ఉత్తన్న హోం వర్క్‌ చేసుకోరాలేదని, నా చేత కానగ బెత్తం తెప్పించి క్లాసు రూంలో అందరు పిల్లలూ చూస్తుండగ చితకబాదటం. ఆ దృశ్యం నా జ్ఞాపకాలనుంచి ఇంకా చెరిగిపోలేదు. ఆ దెబ్బలకి తట్టుకోలేక ఆ హింస భరించలేక ఉత్తన్న చదువుకు శాశ్వతంగా దూరమయ్యాడు. ఇది నా జీవితంలో భరింపరాని జ్ఞాపకంగా మిగిలిపోయింది.

ఆ దశలో టీచర్లు చెప్పినవి, చేసినవి మరేమి గుర్తు పెట్టుకోదగ్గవి

_ లేవు. పాఠాలు యాంత్రికంగా జరిగిపోయేవి. సార్హంటే భయం తప్పిస్తే,

గౌరవంగాని స్నేహంగాని లేవు. అవి ఎమిటో తెలిసేది కాదు. మొండిగా చదువుకొనసాగడం .వల్ల ఆ క్లాసుల మెట్లెక్కి వచ్చినట్లు గుర్తు.

కాలేజీ చదువు తిరుపతి యస్‌.వి. విశ్వవిద్యాలయంలో. పల్లెటూరి నుండి వచ్చినవాణ్సీ కదా - ఎమి లోకజ్ఞానం లేదు. బి.ఎ. చేరే నాటికి బస్సు కూడా ఎక్కలేదు. బి.ఎ. చేరకముందు జరిగిన మంచి పనల్హా మా ఊరోప్రరచాయితీ గ్రంథాలయంలో అంతటి నరసింహంగారి దయ్యాల కథలు, శరత్‌ రచనలు విరివిగా చదవడం. ఈ నేపథ్యంలోనే కాలేజీలోకి

శత

అడుగు పెట్టటం జరిగింది. ఇదంతా 196/7 నాటిమాట. ఆ సంవత్సరము “వసంత మేఘగర్జన . బి.ఎ. మొదటి సంవత్సరానికి ఆ స్పృహ ఇంకా కలగలేదు. యూనివర్శిటీ గ్రంథాలయంలో పుస్తకాలు విరివిగా చదివే వాణ్ణి. ఎది పడితే అది చదువుతూ ఉండే నాకు చలం రచనలు కొత్త లోకాలను చూపించినాయి. ఆలోచనలు రేకెత్తించినాయి. క్షాసుల్లో బరువైన వాతావరణం తప్పిస్తే ఇంకేమీ అనుభవం లేదు. పాఠం పాఠంగా చక్కగా చెప్పే వాళ్ళున్నారుగాని, సమాజానికి సమన్వయం చెసి చెప్పే సారు ఒక్కరూ లేరు. ఈ చదవడం వల్ల బి.ఎ. రెండవ సంవత్సరం నాటికి తిరుగుబాటు ధోరణి అలవడింది. క్లాసులో పాఠాలు సరిగ్గా చెప్పనివారిపై తిరుగుబాటు చేయటం, ప్రశ్నలు వేయటం మొదలైంది. పాఠం చెప్పకుండా "నోట్స్‌ పైన బతికేవారిని చూస్తే అసహ్యం, కోపం మితిమిరిపోయెవి. ఒక చరిత్ర అధ్యాపకుడు నా కోపానికి బలికావాల్సి వచ్చింది కూడా. ఈ తిరుగుబాటు ధోరణికి తోడు నగ్గల్బరీ ఉద్యమం తోడు కావడంతో శక్తి వచ్చింది. వెనక్కి తిరిగి చూడకుండా కాసు రూంని ఒక మంచి ౧6౦4౪౧౮ 500160/ గా మార్చగలిగాను. నా సహచర విద్యార్ధులు ఎంతో సహకరించే వారు. బి.ఏ. ఆఖరి సంవత్సరం గొప్పగానె ముగిసింది. అధ్యాపకులు కూడ తమ బాధ్యతలు గుర్తెరిగి పాఠాలు చెప్పేలా చేయగలిగానని ఇప్పటికి గర్వపడుతూ ఉంటాను.

ఎం.ఎ. రాజనీతి శాస్త్రంలో ఇష్టంగా చేరాను. అంతకు మునుపు స్నాతకోత్సవ ఉత్సవాన్ని బహిష్కరించిన గర్వం కూడా ఉంది. ఎంత ఉత్సాహంగా చేరానో అంతగా నీరుగారిపోయాను. మాది మొదటి బ్యాచ్‌. అధ్యాపకుల్లెరు. ఉన్న అధ్యాపకులు తమ సర్వీసులో పాఠాలు చెప్పినవారు కాదు. మొదటి సంవత్సరం అంతా పోరాటమె. రెండో సంవత్సరం గెస్ట్‌ లెక్చరర్లను ఎర్పాటు చేసింది విశ్వవిద్యాలయం. అదే పెద్దమలుపు. ప్రా॥రామిరెడ్డి, ప్రా॥ 8.వి. రావ్‌, ప్రా అప్పారావ లాంటివారి పాఠాలు వినగలిగే అవకాశం దొరికింది. పాఠం చెప్పడం అంటే ఎమిటో వారి భ్వారానే తెలిసింది. అదొక అద్భుత అనుభవం. జ్ఞానం అంటే ఇదీ అనిప్‌ంచేది. నిరంతర అధ్యయనం వల్ల పాఠం బ్రహ్మాండంగా చెప్పాచ్చని ఆనాడే తెలిసింది.

15

_ _. విప్లవ రాజకియాల్లో సంబంధం ఉన్నవాణ్దని నాటి ఆచార్యులు నాకు పరిశోధనలో చేరటానికి ఒప్పుకోలేదు. నిజానికి ఆ ఆచార్యులు నావల్లనే ఆ స్థానంలో చేరుకోగలిగారు. కుటిల రాజకీయాల్లోకి నన్ను దింపి తన పని జరుపుకున్నాడు. విశ్వవిద్యాలయ గబ్బు రాజకీయాలంటే ఏమిటో నాకు అప్పుడే తెలిసింది.

క్లాసు రూం బయటే నేనేమైనా నేర్కుకున్నదీ అంటే నేర్చుకున్నది. విపరీతంగా చదవడం వల్లనే నేను ఒక అధ్యాపకుడిగా మిగలగలిగానని గట్టిగా నమ్ముతాను. ఎం.ఎ. అవ్వగానే జూనియర్‌ లెక్చరర్‌గా ఉద్యోగం. భలే ఛాలెంజింగ్‌ ఉండేది. పాఠం చెప్పాలంటే ఎంత ఇష్టమో చెప్పలేను. విద్యార్భ్ధులూ అంత ఆసక్తిగా వినేవారు. ఎంతో ప్రోత్సాహంగా ఉండేది. విపరీతంగా ప్రశ్నలు వేయించేవాణ్ణి. క్షాసురూం చాలా లైవ్లీగా ఉంచడానికి ప్రయత్నించెవాణ్సి.

నేను చిత్తూరు కుట్రకేసులో అరెస్టయినపుడు మా విద్యార్థులు చేసిన సమ్మెను మరిచపోలేను. అంత అభిమానంగా ఉండేవారు. అత్యవసర పరిస్టితులో నాతోపాటు నా విద్యార్థులు శైలకుమార్‌, నా తమ్ముడు కరుణా కర్‌రెడ్డి నాతో అరెస్ట్‌ కావటం నా ప్రభావం విళ్లపైన ఉన్నదన్న సంగతి నాకు అంతవరకూ తెలియదు.

ఆ రోజుల్లో నన్ను డిస్మిస్‌ చేసినారు. ఎమీ బాధపడలేదు. వకీలు అవుదామనుకున్నా. ఇంతలో ప్రభుత్వం మారి ఉద్యోగం వచ్చింది.

డిగ్రీ కాలేజీ అధ్యాపకుడిగా 80వ దశకం గొప్పగా ఉండేది. విద్యార్థులు ఆర్తిగా ఉండేవారు. పాఠం మళ్ళీ మళ్ళీ చదివి చెప్పాలని పించెది. పాఠంకు అనుబంధంగా అనేక పుస్తకాలు చదివి కాసుకు వెళ్ళవాణ్ణీ. 90వ దశకం వచ్చేసరికి సీను పూర్తిగా మారిపోయింది. సామాజిక శాస్త్రాల పట్ల చులకన. ప్రభుత్వాలు ఐ.టి. మీద దృష్టి కేంద్రీకరిస్తున్నాయి. . అనాస్తక్తతో కుంగిపోయిన ఎద్యార్భులు. పాఠం డెస్క్‌లకు చెప్పినట్లుగా, ఉండేద్మీ అంత విషాదకరమైన అనుభవం ఎన్నడూ లేదు. విద్యార్థుల్లో 'స్పార్క్‌ అనేది ఉండేదికాదు. ఎంతో ప్రయత్సిస్తేగాని వారిని దారిలోకి

• తెచ్చుకోవడం సాధ్యమయ్యెది కాదు. రానురాను సామాజిక శాస్రాలు చదివే 16

విద్యార్ధులు ఎస్‌.సి., ఎస్‌.టి వాళ్లే కావటంతో నా_ బాధ్యత మరింత పెరిగినట్టుగా అనుకుంటున్నాను. నిజమైన వారికి చదువు చెబుతున్నానన్న సంతృప్తి ఉంది. రెండేళ్లుగా పరిస్థితిలో మార్పు వచ్చింది. మెజారిటి విద్యార్ధులు ఆ వర్గాల నుంచే రావడంతో ఒక కొత్త అనుభవంలొకి పయనిస్తున్నట్టగా భావిస్తున్నాను. మరింత పట్టుదలతో వీరిలో చైతన్యం రగిలించగలిగితే నమాజం ఆరోగ్యప్రదంగా ఉంటుందని గట్టగా నమ్ముతున్నాను. విద్యార్థిగా ప్రశ్నించటం, అధ్యాపకుడిగా నిరంతరం అధ్యయనం తప్పనిసరని గట్టగా నమ్ముతున్నాను. భూమన్‌ లెర్సరర్‌ (0

తి పిల్లలతో డబ్బుల చెట్లు

వో గో

నేను ఉద్యోగంలో చేరిన కొత్తలో పిల్లలకు అనేక పాఠాలు చెబుతూ ఇంటి వద్ద మి అమ్మనాన్నలని అడగండి అని చెబుతూనే ఉండేవాడిని.

ఒకసారి డబ్బులు (నోట్లు) తయారుచెస్తారా? చెట్టు ఉంటుందా అని పెల్లల్ని అడిగాను. పిల్లలు అచ్చువేస్తారని చెప్పారు. నేను డబ్బులచెట్టు (/0౧6)/ ౧1౧౮ ఉందని చెప్పాను. ఆంధ్రజ్యోతి దినపత్రికలో పోస్టల్‌ డిపాల్టిమెంట్‌ వారు కిసాన్‌ వికాస పత్రాలు, ఇందిరావికాస పత్రాలు 5 మరియు 5 1/2 సం॥లో రెట్టంపు అగును. అని ఒక చెట్టు బొమ్మ ఇచ్చి ఆకులతో నోట్టువెసి అవి రూ. 500 మరియు రూ. 1000ల వేసి చూపించాను. నేను అదే ప్రకటన పిల్లలకి చూపించి ఇదిగో ఇదే మనీష్తాంట్‌ అని చూపించాను.

ఎల్లలు వాళ్ళింటికి వెళ్ళి వారి తల్లిదండ్రులకు మా మాస్టారు మనీ వ్లాంట్‌ను చూపారు. డబ్బుల చెట్టును చూపారు. మేము కూడా చూసేము అని చెప్పారు. మరుసటి రోజు పిల్లల తల్లిదండ్రులు వచ్చి మాస్టారు మీరు సరదాగా చెబుతున్నారా? నిజంగా చూపించారా? అని అడిగారు. అప్పుడు వారికి పెపరు వారి ప్రకటన చూపించాను.

తర్వాత వారంరోజుల తర్వాత పిల్లలకి అసలు విషయం చెప్పాను. డబ్బులు అచ్చువెస్తారు కాని చెట్టు ఉండదు. మనం డబ్బు దాచుకోవాలంటే పోస్టాఫిసులో దాచుకొంటే 5 మరియు 5 1/2 సం॥లలో రెట్టింపు ఇస్తారు. అదే రూ. 500 దాస్తే రూ. 1000 ఇసారు.

పిల్లలు చాలా సంతోషపడ్డారు. ఇది నా జీవితంలో మరిచిపోలేని అనుభవం.

ఇకపోతే నేను పాఠశాలలో చేరిన 3,4 సం॥లకు ఒక విద్యార్ధి చేరాడు. అతని మాటసరిగా ఉండేదికాదు. నత్తి, సరిగా పలికేవాడు కాదు. అతనికి దగ్గర ఉండి అక్షరాలు, గుణింతాలు, అంకెలు, ద్విత్వాక్షరాలు (పేర్పు) సంయుక్తాక్షర పెర్గు చెప్పేవాడిని. ఓపికగా లెక్కలు, తీసివేతలు,

18 "

కలపడాలు, గుణకారాలు, భాగహారాలు చె ప్పెవాడిని. ఆ అబ్బాయి వాళ్ళ నాన్న మా అబ్బాయి చాలా అమాయకుడు ఏమీ తెలియదు మిరే చెప్పండి. మీరు మాకు దిక్కు అని కనిపించినప్పుడల్తా చెప్పేవాడు. ఆ అబ్బాయి బాగా పుంజూకొన్నాడు. నత్తిపోయింది. 10వ తరగతి పాస్‌ అయినాడు ప్రస్తుతం వేరేచోట బి.ఎ. చదువుతున్నాడు.

ఆ విద్యార్ధి అలాపైకి రావడం వాళ్ళ నాన్న ఆ అబ్బాయి చాలా సంతోషించారు. మీరు మాకు చేసిన సాయం చాలా గొప్పది, మికు ఏమి ఇచ్చినా కృతజ్ఞతలు తీర్చుకోలేము అని చెప్పేరు.

5. రామకృవారావు ఆర్‌నీ.ఎం.ఎఐ. పాఠశాల లక్కవరపుకోట విజయనగరం జిల్లా [0

1 భుజం తట్టాలి...! పవిత్రమైన ఉపాధ్యాయ వృత్తిలోనికి ప్రవేశించి రజతోత్సవ

సంవత్సరం లొనికి అడుగిడిన సందర్భంగా వృత్తిపరంగా ఎన్ని అనుభూతులో, ఎన్ని అనుభవాలో, గతాన్ని తలుచుకుంటే మనసెంతో పులకించిపోతుంది. పాఠ్య ప్రణాళికను రూపొందించుకొని నాలుగు గోడల మధ్య పిల్లలకు పాఠాలు చెప్పడం మాత్రమే ఉపాధ్యాయుని పనికాదు. అతడు నిశితంగా పరికిస్తే భావిభారత పౌరుల్లో విద్యా విషయంగానె కాకుండా. వారిలో దాగివున్న మరెన్నో సృజనాత్మక కళలను వెలికితీసి వారి అత్యున్నత భవిష్యత్‌ బాటకి పునాదిరాయి వేసిది ఉపాధ్యాయుడు మాత్రమే. 1982లో పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా, చానమిల్లి జిల్లా పరిషత్‌ హైస్కూలులో నేను సోషల్‌ స్టడీస్‌ సబ్దెక్టుకు బీ.ఇడి. ఉపాధ్యాయునిగా పని చెస్తున్న రోజులలో వేరి పాఠశాలలో 9వ తరగతి వరకు చదివి మా పాఠశాలలో 10వ తరగతి చదివేందుకు బి.పి. సత్యన్నారాయణ అనే విద్యార్ధి పాఠశాలలో చేరడం జరిగింది. ఆ విద్యార్ధికి వాఠాలు చెప్పడం సర్వ సామాన్యం కాదన్న సంగతి అతడు పాఠశాలలో చెరిన రెండు రోజులలోనే ఉవాధ్యాయులందరికి అర్ధం అయ్యింది. అన్ని సబ్దెక్సులలోనూ అపారమైన మెధా సంపత్తిని ఆ విద్యార్ధి కనపర్చడం, ప్రతి సబ్జెక్టు ఉపాద్యాయునికి సందెహ నివృత్తికోసం ఆ పిల్లవాడు పదేపదే ప్రశ్నలు వేయడం ఉవాధ్యాయు లందరికి ఇబ్బందిని కలిగించేది. అతడు ఎలాంటి క్వశ్చన్‌ బ్యాంక్సుగాని గైడ్సుగాని చదివెవాడు కాదు. టెక్స్‌ పుస్తకాలను ఆమూలాగ్రం చదివి స్వతంత్రంగా నోట్సు తయారు చేసుకొనెవాడు. క్లాసులో పాఠాలలో ఎంత చురుకుగా ఉండేవాడో అల్లరిలోకూడా అంతే ముందుండేవాడు, ఆ విద్యార్థిని బాగా ప్రోత్సహించిన ఉపాద్యాయుడిని బహుశా నేను ఒక్కడినే అయివుంటాను. అతని స్వయంకృషిని మనసారా అభినందించెవాడిని. అతడి మధాశక్తికి అబ్బురపడేవాడిని. అతడికి ఎంతో ఉన్నతమైన భవిష్యత్‌ ఉంటుందని నేను ఆశించిన ఆశే ఒకనాటికి నిజమైనది. ప్రస్తుతం ఆ విద్యార్ధి ఆంధ్రా యూనివర్సిటి విశాఖపట్నంలో ప్రాఫెసరుగా పని చెస్తున్నాడు.

చానమిల్లి పాఠశాలలో పని చేస్తుండగానే 1986 సంవత్సరంలో

'.'ఫిబవరి నెలలో మండల స్థాయిలో క్రీడా సాంస్కృతిక పోటీల నిర్వహణ

20

జరిగింది. అప్పుడే అప్‌గ్రేడు అయిన మా పాఠశాలలో డ్రిల్‌ మాస్టారు లేనప్పటికి నా తర్ఫ్భీదులో మా పాఠశాల నుంచి కబాడీ, కోకో పోటీలకు " మా పాఠశాల విద్యార్ధులు చాలా ఉత్సాహంగా పాల్తాని ఎ౦తో బాగా ఆడటం ప్రజలందరి మెప్పును పొందడం నాకిప్పటిక్‌ బాగా జ్ఞాపకం. వీటికి తోడుగా సాంస్కృతిక అంశాలలో పిల్లలకు బాగా తర్చీదు నిచ్చి పోటీలలో మా విద్యార్ధులు ఎక్కువ బహుమతులు గెలుపాొందెటట్లు కృష చేశాను. స్వతహాగా నేను గాయకుడను, నటుడను కావడంతో పిల్లలకు అది ఎంతో ఉపయుక్తమైనది. ఈ పాఠశాలలో పని చేస్తుండగా రాష్ట్ర స్థాయిలో జరిగే జనరల్‌ నాలెడ్డి పోటీలకు విద్యార్ధులను తయారు చేసి. పరీక్ష రాయించాను. హెచ్చు సంఖ్యలో విద్యార్ధులు కృతార్ణులు కావడం నాకు ఎంతో సంతృప్తిని మిగిల్చింది.

1986వ సంవత్సరంలో తాడేపల్లిగూడెంలో ఉపాధ్యాయులకు జరిగిన ఓరియంటేషన్‌ కాసుల ముగింపు సందర్భములో నేను ఒక దేశభక్తి గీతమును పాడటం జరిగింది. విశేషమేమంటే ఆపాట 8వ తరగతి తెలుగు పుస్తకములో ఉన్నది. ఆ పాట రచన శ్రీ నాగభైరవ కోటేశ్వరరావు. ఆ పాట పేరు “ఇదే ఇదేనా దేశం'. దేశభక్తి గీతమైనా ఆ పాట సభికులందరిని ఆకట్టుకొంది. సాటి ఉపాధ్యాయులు, అతిథులు, అంతా ఎంతగానో ఈ పాటను మెచ్చుకోవడం నాకిప్పటికి ఓ తియ్యటి జ్ఞాపకం. ఆ తరువాత కాలంలో ఇదే దేశభక్తి గీతాన్ని చాలా సభలలో పాడి వినిపించాను. ఈ పాటను మెచ్చుకొని నన్ను అభినందించిన అప్పటి విద్యాశాఖామాత్యులు శ్రీ 3.ఇ. ప్రభాకర్‌ గారు అప్పటి విద్యుత్‌ శాఖామాత్యులు శ్రీ 3. రామచంద్ర రాజుగారు కూడా ఉన్నారు. ఆ తరువాత ఇదే పాటను నా విద్యార్ధులు కొంతమందికి నేను నేర్పాను. వారు చాలా పాటల పోటిలలో ఈ పాటకు బహుమతి తీసుకోవడం నాకెంతో సంతోషాన్ని కలిగించేది. తరువాత నెను 12 సంవత్సరాల పాటు సుదీర్హంగా పని చేసిన పాఠశాల ఆకివీడు జిల్తా పరిషత్‌ ఉన్నత పాఠశాల. అప్పుడే జిల్లాలో అమలు జరుగుచున్న అక్షరదీక్ష టీమునకు నేను కెప్టెన్‌గా వుండి నెల రోజులపాటు మండలంలోగల ప్రతి గ్రామాన్ని సందర్శించి నిరక్షరాస్యులను చైతన్యం చేసే క్రమమును మేము ఆనాడు ఆలపించిన గీతాలను ఈనాటికి కూడా చాలామంది ప్రజలు గుర్తు చేసుకొంటూ మమ్ములను పలకరిస్తుంటె ఆ అనుభూతి. '

బి1

మాటలలో చెప్పలేనిది. పట్టణ ప్రాంతమైన ఆకివీడు పాఠశాలలా సుమారు 1200 మంది విద్యార్దిని, విద్యార్ధులు ఈనాటికి విద్యనభ్యసిస్తూనె ఉన్నారు. ఈ ఆకివీడు పాఠశాలలో పనిచేసిన 12 సంవత్సరాలలో ఎందరో విద్యార్థులను వారి భవిష్యత్తుకు అనువైన మార్గాలను ఎంచుకోవడంలో ఒక గైడుగా వ్యవహరించాను. ఇటీవల రామకృష్ణ అనే ఓ ఇంజనీరు మా ఇంటికి వచ్చి నాకు పాదాభివందనం చెస్తూ ఫలానా సంవత్సరంలో ఏరు 8వ తరగతిలో మాకు ఇంగ్లీషు చెప్పేవారని, ప్రన్తుతం తాను ఇంజనీరింగ్‌ పూర్తిచేసి హైదరాబాద్‌లో ఉద్యోగం చేస్తున్నట్లుగా చెప్పగా మా కుటుంబం సభ్యులంతా ఆశ్చర్యపడినారు. ఈ రోజులలో కూడా ఇలాంటి విద్యార్ధులు ఉన్నారంటే నిజంగా చాలా ఆశ్చర్యంగా ఉందని నా శ్రీమతి ఒకింత ఆశ్చర్యాన్ని ఆనందాన్ని వ్యక్తం చేశారు. నాకెంతో సంతోషాన్ని కలిగించింది. లయన్స్‌ క్షబ్‌ లాంటి స్వచ్చంద సంస్థలు వివిధ సందర్భాలలా విద్యార్ధులకు నిర్వహించిన దేశభక్తి గీతాలు, వక్షృత్వం, క్ర్విజ్‌, వ్యాసరచన లాంటి పోటీలకు ఎన్నింటికో ఎందరినో విద్యార్థిని విద్యార్ధులను బాగా తర్ఫీదు ఇచ్చి పంపించేవాడిని. ఇంగ్లీషు కాన్వెంటులొ గల విద్యార్దులతో మా పాఠశాలలోని విద్యార్ధులు పోటీపడి బహుమతులు సంపాదించు కోవడం నాకెంతో తృప్తిని ఇచ్చేది. ఎక్కువ మంది విద్యార్థులు నాదగ్గరకే రావడం. నా సూచనలు, సలహాలు తీసుకొని పోటీలలో పాల్లానడం బహుమతులు పొందడం, నాకు చాలా గర్వంగా వుంది. విద్యార్ధులలో గల సృజనాత్మకత బయటపడేది ఈ దశలోనే, నేను 9వ తరగతికి సోషల్‌ పాఠాలు చెప్పడానికి వెళుతున్న రోజులలో వర్మ అనే ఒక విద్యాథ్థి తానుగా గీసిన డ్రాయింగ్‌ రకరకాల బొమ్మలు అనేక దృశ్యాలు చిత్రాలు నన్ను దిగ్భ్రాంతుడిని చేశాయి. వాస్తవానికి ఆనాటికి ఆ పాఠశాలలో డ్రాయింగు బాగా చెప్పగలిగే ఉపాధ్యాయులు లేరు. అయినా ఈ విద్యార్ధికి అద్భుతమైన ఈ విద్య అబ్బటం చాలా గొప్ప విషయం. ఆ కుర్రాడు గీసిన బొమ్మలను కాసులోని విద్యార్భులందరికీ చూపించి అతని ప్రతిభకు చప్పట్లతో పట్టాభిషేకం చేయించాను. ఆ కుర్రవాడు ఆ ప్రోత్సాహాన్ని ఎప్పటికి మరువలేనని నా దగ్గర చాలాసార్లు ప్రస్తావించాడు. ఆ ఐఎద్యాథ్లి ఈ రోజున ఆంధ్రా యూనివర్శిటీ నుండి బి.ఎఫ్‌.ఎ.తో ప్రతిభావంతుడిగా 22

బయటకు వచ్చాడు. ఈనాటి నిరుద్యోగ పరిస్థితిలో వాడికి అబ్బిన ఆ ఆర్జ్భు అతనికి ఎలాంటి లోటు లేకుండా చేయగలుగుతోంది. గాత్ర శుద్ది బాగా ఉన్న పాటలో చక్కని గమకాన్ని పలికించే లక్ష్మణస్వామి అనే విద్యార్ధికి విజయవాడలోగల మ్యూజిక్‌ కాలెజీలో చెరమని సలహానిచ్చాను. కాని ఆ అబ్బాయి తల్లిదండ్రులు ఆ వైపుగా పంపించడానికి ఇష్టపడక పోవడంతో మిరు చెప్పినట్లుగా నేను మ్యూజిక్‌ చేసినట్లయితే నలుగురికి సంగీత పాఠాలు చెప్పుకోనయినా జీవించగలిగే వాడిని సార్‌! ప్రస్తుతం నిరుద్యోగిగానె ఉన్నాను అని కనిపించినప్పుడల్లా అతడు విలపిస్తున్న తీరు నాకు చాలా బాధను కలిగించెది. ఈ పాఠశాలలో పనిచేస్తుండగానే 1994లో జిల్లా స్థాయిలో ఉత్తమ ఉపాధ్యాయ అవార్డు రావడం స్థానిక లయన్స క్షబ్‌, ఇతర సంస్థలు నన్ను సగౌరవంగా సన్మానించడం నా వృత్తిలో నెను గుర్తుంచుకొనే మధుర ఘట్టాలు. బహుశా అది 1995వ సంవత్సరం అనుకుంటాను, ఓ వారపత్రిక మిమ్మల్ని బాగా ప్రభావితం చేసిన టీచర్‌ అనె అంశం మిద వ్యాసరచన పోటీలు నిర్వహించగా, ఎస్‌.జి.ఎస్‌. ఆచార్యులు అనే నా విద్యార్థి సంగ్రహంగా వ్యాసం వ్రాసి అది పంపించే ముందు నా దగ్గరకు వచ్చి నాకు చూపించడం జరిగింది. అతన్ని ప్రభావితం చేసిన టీచరుగా ఆ వ్యాసంలో నా పేరును ప్రస్తావించడం నాకు అమితాశ్చర్యాన్ని కలుగజేసింది. మీరు ఎప్పుడూ నవ్వుతూ, నవ్విస్తూ సరదాగా పాఠాలు చెపుతారు మాస్టారూ మీ క్షాసంటే మాకు చాలా ఇంట్రస్ట్‌ అని పిల్లలు అన్నప్పుడల్లా ఫరవాలేదు, నా వృత్తిలో నేను ఓ సక్సెస్‌ఫుల్‌ టీచరునే అనే భావం నాకెంతో తృప్తినిచ్చెది. నా ఎద్యార్భులు కొందరు ఇటీవల ఉపాధ్యాయ వృత్తిలోనికి వచ్చినప్పుడు "కష్టపడి పాఠాలు చెప్పండి, తెలియని విషయాలు తెలుసుకొని చెప్పండి, విద్యార్ధులలో దాగివున్న సృజనాత్మకతను వెలికితీసి వెలుగు బాటలో వారిని పయనింప చేయండి. అని మాత్రమె అనగలుగుతున్నాను. ఎన్‌. కోటేశ్వరరావు ప్రధానోవాధ్యాయుడు మండల పరిషత్‌ (ప్రాధమికోన్సత వాఠళశాల ఈన్పుపాలెం, ఆకివీడు-534 235 203

_ పర్వత సన్నిభులకొక నమన్కారం! “ఇంత గొప్ప వాడివి నువ్వు ఎలా అయ్యావు?” అని నన్నెవరైనా అడిగితే, నా ఉపాధ్యాయుల వల్ల అని చెప్పాలనివుంది. కాని, జనమంతా ఎగబడి ఆ ప్రశ్న అడిగేంత గొప్పోన్నీ కాదు, ఇంతవరకు నన్నెవరూ అడగనూలేదు. ఐనా, ఉన్నమేరకు, నేను పొందిన ఈ గుర్తింపుకు మూల విరాట్టులు నా ఉపాధ్యాయులు. వారి రుణం ఎలా తీర్చుకోవాలో తెలీక చాలా కాలంనుండి నతముతమవుతున్నాను. అది ఎన్నటికి తీరిది కాకపోయినా ఈ రూపంగా కొంత సంతృప్తిని సంపాదించుకుంటున్నాను. నేను చదివింది ప్రొద్దుటూరు మునిసిపల్‌ హైస్కూల్లో. నాకు చదువు చెప్పిన ఉపాధ్యాయుల్లో చాలామంది దెవతల పిల్లలకు పాఠాలు నెర్పించె పనిలో బృహస్పతికి తోడుగా వెళ్ళిపోయారు. వాళ్ళ పేర్లన్ని చెప్పగలను. ఒకరిద్దరిని తప్ప మిరు గుర్తుపట్టలేరు. పుట్టపర్తి నారాయణాచార్యులు, గడియారం' వెంకటశేషశాస్త్రి గార్త పేర్లు మీలో కొందరికి తెలిసుండొచ్చు. ఖ్యాతిలో వారికి. సాటి కాకపోయినా, విద్యార్ధులను సానబట్టడంలో ఎ వొక్కరి నైపుణ్యం వారికి తీసిపోదు. నైపుణ్యమనేది వారి మేధోసంపత్తి. చేసే పనిపట్ల అంకితభావ మనేది వారి వ్యక్తిత్వం. ఈ కుల వివక్ష వారిలో కనిపించలేదు. చదువులో విద్యార్ధులు చూపించే పదునును బట్టి వారి ఆప్యాయత లుండేవి. ధనికులు, పేదలు అనే. తారతమ్యం వారి కంటికి కనిపించేది కాదు. చదువు మిద విద్యార్థి కనబరిచే ఆసక్తి మాత్రమే వారి మన్ననకు _పాత్రమయ్యెది. పురాణంలో ఒక గురువు ఒక సవ్యసాచిని తయారు చేసిండొచ్చు. కానీ, ఎకలవ్యుల అంగుళీయాలు బలితీసుకోకుండా, తమ శిష్యులలో ప్రతివొక్కడు సవ్యసాచి కావాలని, శక్తినంతా ధారవోసిన మహానుభావులు నా గురువులు. వాళ్ళు నేర్పించిన చదువు కేవలం అక్షరాలు చదవటం, అక్షరాలు వ్రాయటం కాదు. వాటి సహకారంతో విషయాల లోతులు పరిశీలించే _ సామర్థ్యం మా కందించారు. సమాజంలో భాగంగా బ్రతకగల నడవడికి . 24

నేర్పించారు. మంచిచెడ్డలు వితర్కించె విజ్ఞానం సమ కూర్చారు: “” చదువుకున్న పశువుగా కాక, చదువుకున్న మనిషిగా కావాలని తీర్చిదిద్దారు. + విద్యార్ధులను పెద్ద చెయ్యడం తప్ప వారికి వేరే వ్యాపకమె ఉండదేదిగాదు. “వీడు ఎలా బాగుపడతాడా' అనే దిగులు తప్ప, వారికి ఇతర చింతలు తక్కువ.

నేను చదువుకున్నది గురుకులంలో సన్యాసుల దగ్గరకాదు. నా ఉపాధ్యాయులంతా సంసారులే. ఇతర సంసారుల్తాగే వారికి కుటుంబమూ దాని భారమూ లేకపోలెదు. మధ్యతరగతి కుటుంబీకులకు ఎదురయ్యె ఈతిబాధలు వారినేం వదిలేవికావు. కానీ, గమ్యం నుండి వారిని దూరం చేయగల శక్తి వాటికి ఉండేదికాదు. కారణం? - నేను తెలుసుకోగలిగిన కారణం వొక్కటే. అది వారి వ్యక్తిత్వం. తన కూతురుకు వరుడిగా ఒక టీచరుకోసం ఆశించారే తప్పు, డౌక్టరు దొరకాలనె గొప్పలకు పోలెదు. తన తదనంతరం తన కుమారుడు ఉపాధ్యాయుడైతే చాలనుకున్నారి తప్ప, డొనేషన్లతో ఇంజనిరింగులు చదివించాలని తాపత్రయపడలెదు. సమాజంలో సామాన్యునిగా బ్రతికారే తప్ప, డాంబికాలకూ ఆడంబరాలకూో చోటివ్వలెేదు. కూడ పెట్టాలనే ధ్యాస లేదు. కూటికి జరిగితే జాలనుకున్న అల్పసంతోషులు. జనం మధ్యలో నివసించిన సర్వసంగపరిత్యాగులు. సర్వధర్మాలతో పాటు సంసారభారాన్ని మోసిన మహర్షులు... .

ఆ పర్వతసన్నిభుల రుణం తీర్చుకోటానికి సమాజానికి సమాజమే ప్రయత్నించాలిగానీ, నాబోటి ఒకరిద్దరు వ్యక్తులకు చేతయ్యె పనిగాదు. అటువంటి ఉపాధ్యాయులనూ, వారి రుణం తీర్చుకోటానికి ప్రాకులాడే సమాజాన్నీ పాందగలిగితే, ఒక్క భారతదేశానికే కాదు, ప్రపంచంలో ఎ దేశానికీ దారిద్ర్యం అంటుకోదు. .

• డొ॥ ఎం.వి. రమణారెడ్డి న్న

-.. మా నాన్నగారి సన్నిధిలో...

6్రు నా తల్లిదండ్రులే ఆదిగురువులు. బాగా చిన్నతనంలోనే అంటే స్కూలుకు వెళ్ళడానికి ముందే మా నాన్నగారు దగ్గర కూచోబెట్టుకుని పంచతంత్ర కథలు చెప్పడం, అందులో వుండే నీతిని నొక్కి చెప్పడం నాకు బాగు గుర్తు. ముఖ్యంగా జీవితంలో పరాజయం ఎదురైనపుడు మనిష్‌ క్రుంగిపోకూడదంటూ ఆయన పదేపదే చెప్పిన “7౧6 గ1౧౩ 2౧౮ (౧6 50166? కథ నాకు ఇప్పటికీ గుర్తు. అట్టాగే తప్పు చేసినవాడు పశ్చాత్తాప పడితే క్షమించాలని “5౧౧౦౮౬! 50౧ అన్న బైబిల్‌ కథను ఆయన చెప్పడం మరచిపోలేను. భర్శహరి నీతి శతకం నాకు చాలా ఇష్టమైన పుస్తకం. ఆ పుస్తకం పట్ల అంత ఆసక్తి, ఇష్టం ఎర్పడ్డానికి మా తండ్రిగారు పలవలి రామకృష్ణా రెడ్డి గారు కారకులు. గురజాడ, శ్రీశ్రీ, వీరేశలింగం పంతులు, కొడవటిగంటి కుటుంబరావు, "షేక్స్‌పియర్‌, ఉర్డ్‌, బెర్నార్డ్‌ షా, మాగ్సింగోర్కీ, టాల్‌స్లాయ్‌ వంటి ప్రముఖ రచయితల పరిచయం నాకు ఆయనవల్లే కలిగింది. పిల్లల్ని మమ్మల్నందర్నీ చుట్టూ కూచోబెట్టుకుని శ్రీశ్రీ 'మహాప్రస్థానం, గురజాడ *“ దేశభక్తి, పూర్ణమ్మ గేయాలను పదేపదే చదివి వినిపించేవారు. “పదండి ముందుకు పదండి తోసుకు పోదాం పోదాం పైపైకి! అంటూ ఆయన శ్రీశ్రీ గేయాన్ని చదివిన తీరు నా చెవుల్లో ఇప్పటికీ రింగుమంటుంది. 10వ తరగతిలో మొట్టమొదటి సారిగా ఆటోగ్రాఫ్‌ పుస్తకం కొన్నప్పుడు మా తండ్రిగారు “గగ/&:6, 42/56 5100 ౧౦01 £॥ 16 9౦౭! 15 [820066 అన్న వాక్యం మొదటి పేజీలో రాశారు. ఆ వాక్యం ఇప్పటికి నాకు స్ఫూర్తినిస్తుంది. ఆయన (ప్రేరణతో నేను చదివిన పుస్తకాల్లో క్రొవ్విడి లింగరాజు అమ్మ మరవలేనిది. అది గోర్కీ [101267 నవలకు అనువాదం. ఆ నవల నాలో ఎంతో ఆందోళన, ఆలోచన కలిగించింది. అందులోని అమ్మ పేరు 'నీలోవ్నా. ఆపేరే మా అమ్మాయికి పెట్టుకున్నాం. చిన్నతనంలో మదనపల్లెలో ఒక టెన్‌ లైబ్రరీ ఉండేది. అందులో నేనూ నా పెద్ద చెల్లెలూ మెంబర్లయ్యుందుకు మా తండ్రి గారే కారకులు. స్కూల్‌ నుంచి వస్తూనే లైబ్రరీకి ఇద్దరం పరిగెత్తేవాళ్ళం. బాలల బొమ్మల రామాయణం, భాగవతం, భారతం, ఎండర్సన్‌ కథలు, అరేబియన్‌ నైట్సు

౨6

కథలు - ఇలా ఎన్నో పుస్తకాలు పోటీలు పడి చదివేవాళ్ళం. పుస్తకాల కోసం దెబ్బలాడుకునే వాళ్ళం. వేరే అరలో ఎవరికీ కనపడకుండా దాచి పెట్టుకునే వాళ్ళం. సాయంకాలం మమ్మల్ని దగ్గర కూచో పెట్టుకుని ఇంగ్లీషు గ్రామరూ, లెక్కలూ చెప్పడం మా నాన్నగారి దినచర్యలో ఒక భాగంగా వుండేది.

నా స్కూలు జీవితంలో నన్ను ప్రభావితం చెసిన ఉపాధ్యాయుల సంఖ్య తక్కువే. అల్లసాని పెద్దన మను చరిత్ర పాఠం చెప్పిన శ్రీ వెంకటరమణ మాష్టారును మరవలేను. మదనపల్లె బోర్డ్‌ హైస్కూల్‌లో మెం చదివెటప్పుడు ప్రధానోపాధ్యాయులుగా వున్న శ్రీ రామయ్య చౌదరి గారు క్రమశిక్షణకు మారుపేరు. అంతకుపూర్వం మదనపల్లె టైనింగ్‌ స్కూల్‌లో చదివిన కాలం తక్కువే అయినా ఉపాధ్యాయినుల ఆప్యాయత మరవలెనిది. నా స్కూలు జీవితంలోనే నాలో నాయకత్వ లక్షణాలు రూపుదిద్దుకునెందుకు ఉపాధ్యాయులు చెసిన దోహదం మరువరానిది.

తిరుపతి పద్మావతీ మహిళా కళాశాలలో ఆడుతూ పాడుతూ, సహ విద్యార్థినులతో జాలీగా గడుపుతూ బియస్స్పీ చదివాను. ఇంగ్లిషు, జూవాలజీల్లో ఎప్పుడూ నాదె ఫస్టు మార్కు. ప్రొఫెసర్‌ రంగనాయకమ్మ గారు, వత్సలారెడ్డగారు, పి.8. ఉమాలక్ష్మిగారు, అరవిందగారు తమ పాఠాలు చెప్పే తీరు (18400100 ౧6౪౧౦6) ద్వారా నన్ను ప్రభావితం చేశారు. ఎమ్‌.ఎ. తెలుగు ఎస్‌.వి. యూనివర్శిటీలో చేసినప్పుడు 'ప్రా॥ జి.యన్‌. రెడ్డి, డా॥ తిమ్మవర్వ్మ్లుల కోదండరామయ్య, డౌ॥ మద్దూరి సుబ్బారెడ్డి, డా॥ తుమ్మపూడి కోటెశ్వరంగారు టిచర్లుగా నన్ను ఆకట్టుకున్నారు. డా॥ తిమ్మావర్వుల కొదండరామయ్యగారు ఎస్‌.వి.యు. తెలుగు విభాగం నుండి వెళ్ళిపోతున్న సమయంలో ఎర్పాటుచేసిన విడ్కోలు సమావేశంలో నేను కూడ ఆయన గురించి మాట్లాడతానని స్టేజి మీదకు వెళ్ళి ఆయన గురించి మాటాడుతూ ఆపుకోలేక గట్టిగా ఎడ్వడం మరిచిపోలేను. ప్రా॥ జి.యన్‌. రెడ్డిగారు నా తండ్రి తర్వాత తండ్రిలాంటి వారు. ఎన్నో ఉన్నత పదవుల్లో వుండికూడ ఆయన మనుషులతో అతిశయం లేకుండ, ఆత్మీయంగా, వినయంగా వ్యవహరించిన తీరు నన్ను ప్రభావితం చేసింది.

20/7

.. "అనంతపురం శ్రీ సత్యసాయి మహిళా కళాశాలలో నా ఊద్యోగ జీవితం తెలుగు లెక్చరరుగా 1973లో ప్రారంభమయింది. అప్పుడే అంటే 1972లో ఎమ్‌.ఎ. పాసయ్యాను. వెంటనే 1973లో ఎం.ఎ. తరగతులు తీసుకోమనడం జరిగింది. మొదటి తరగతిలో సాహిత్య విమర్శ గురించి వాఠం చెప్పడం, ఎంతో ఆనందంగా, ఎదో సాధించానన్న సంతృప్తితో, ఆత్మవిశ్వాసంతో బయటికి రావడం మరవలేను. అ తరగతి అనుభవం నా మనస్సులో నాటుకుపోయింది. ఆ తరగతిలోని ఆచార్య కొలకలూరి ఈనాక్‌ గారి పెద్దమ్మాయి కొలకలూరి ఆశాజ్యోతి నా మొదటి బ్యాచ్‌ స్టూడెంట్‌గా గుర్తుండిపోయింది. నా ఉద్యోగ జీవితం సత్యసాయి కళాశాలలో ప్రారంభం కావడం నా అదృష్టంగా అనుకుంటాను. పనిలో ఆనందం పొందడం అక్కడే నేర్చుకున్నాను. ఉద్యోగపరంగా ఎంత పనైనా సునాయాసంగా చెయ్యడం అక్కడే నాకు అలవడింది. ఆ కళాశాలలో దేశం నలుమూలల నుండి విద్యార్థులు, టిచర్లూ ఉండడంవల్ల ఇంగ్ర్లషులో

_మాట్లడడం నాకు అక్కడే అలవాటయింది. అది తర్వాత నా ఉద్యోగ

_జీవితంలోబ్దిన్నో రకాలుగా ఉపయోగపడింది. అక్కడ నేను సంపాదించు కున్న10'సంివత్సరాల ఉద్యోగ అనుభవం తర్వాత తిరుపతి శ్రీ పద్మావతీ

మహిళా విశ్వ విద్యాలయంలో నా ఎదుగుదలకు పునాది అయ్యింది.

= నాకు చిన్నప్పటి నుండి తిథి వార నక్షత్రాలు, రాహు కాలాలు, యమగండాలు అంటే తెలీవు. మా ఇంట్లో ఎవ్వరికీ ఆ నమ్మకాలు లేవు, తెలుగు మెడంకదా అని ఎవ్వరైనా ఆ వివరాలు అడిగి తెలియవంటే ఆశ్చఠ్యపడేవాళ్ళు. ముఖ్యంగా నేను పద్మావతీ మహిళా విశ్వ ఎద్యాలయంలొ మంగళవారం నాడు డ్యూటీలో చేరడం కొందరు ఆశ్చర్యషడినారు. ఈ నమ్మకాలు లేకపోవడం నాకు జీవితంలో ఎంతో

హాయి నిచ్చింది. శ్రీ పద్మావతీ మహిళా విశ్వ విద్యాలయంలో లెకృరరుగా చేరిన నేను

. ప్రొఫెసర్‌, ప్రిన్సిపాల్స్‌, డీన్‌, రిజిస్తారు వంటి ఉన్నత పదవులు నిర్వహించ

గలిగాను; ప్రతి పదవీ నాలోని నైపుణ్యాలను బహిర్గతం కావడానికి అవకాశ

మేర్చరచింది. అన్ని పదవులు నిర్వహించినా తరగతిలో బాగా పాఠం

చెప్పడం వల్ల వచ్చిన, వస్తున్న అనుభూతి నా మనసు నిండా సంతోషాన్ని: నింపుతుంది. ప్రతి తరగతికి ఎంతో ఇష్టంగా పాఠం చెప్పాలనే ఆశతో, ఆసక్తితో వెళ్ళడం నాకు వృత్తిపరంగా ఎంతో ఆనందాన్నిచ్చిన అంశం.

విద్యార్థిని గుమించడం టీచరుగా మనం చేయాల్సిన మొదటి పని అని నాకనిపిస్తుంది. విద్యార్థి ఎవరైనా మంచివాడే. మంచిదె. వాళ్ళ మనస్సులు మెత్తటి మట్టిముద్దల్లాంటివి. టిచర్లు వాటిని ఎలాగైనా మలుచుకోవచ్చు. చెడ్డ విద్యార్ధులనె వాళ్ళుండరని నా ప్రగాఢ విశ్వాసం. అమ్మాయిలకు పాఠం చెప్పడమంటే వాళ్ళని జీవిత పోరాటాలకు సంసిద్ధం చేయడమనుకుంటాను నేను. పాఠం చెబుతూ మధ్యలో జీవిత విలువలకు సంబంధించిన అంశాలు జోడించి చెపడంవల్ల అది సాధ్యమవుతుంది. నేను చెప్పిన పాఠంతోపాటు, తరగతిలో సామాజిక విషయాల పట్ల ఇచ్చిన అవగాహన వల్ల ఎదిగామన్న భావన విద్యార్ధులు వ్యక్తం చేయడం నాకు ఎంతో ఆనందాన్నిచ్చిన అంశం.

పిల్లల సమస్యల్ని వినడం, పరిష్కారానికి సూచనలివ్వడం : కోడా పాఠం చెప్పడంలో భాగమె. ఒకసారి ఎమ్‌.ఐ.లో బాగా చదివే. .విద్యాక్థినిని తల్పిదండ్రులు పెళ్ళీ చేయాలని చదువు మాన్పించి ఇంటిక్‌ తీసుకొని. వెళ్ళారు. ఎందుకో ఆ సంఘటనతో చాలా కదిలిపోయి ఆ.. అమ్మాయే అడ్రసు సంపాదించి తల్లిదండ్రులకు ఆడపిల్ల చదువుకోవాల్సిన అవసరాన్ని చెబుతూ ఉత్తరం రాశాను. నా ఉత్తరం చదివి తల్లిదండ్రులు మనస్సు మార్చుకుని ఆ అమ్మాయిని చదివించడం, ప్రస్తుతం ఆ అమ్మాయి మంచి ఉద్యోగంతో వివాహ జీవితంలో స్టిరపడడం నా మనస్సుకు తృప్తి నిచ్చింది. అట్లాగే బాగా చదివే మరొక అమ్మాయి సంవత్సరం చివరి పరీక్షలు రాయలేదు. కారణం అత్తగారికి సేవలు చెయ్యాలన్న భర్త అదెశం. ఆ అమ్మాయిని నా రూంలో కూర్చో బెట్టుకుని ఆడపిల్లలు చదువు, ఉద్యోగ జీవితంలో ఇంట్లో వాళ్ళని మానసికంగా సంతృప్తి పరచాల్సిన, సంసిద్ధం చేయాల్సిన అవసరాన్ని చెప్పడం నేను మరచిపోలేని సన్నివెశం. పెళ్ళయిన _.

. తర్వాత నాకు నాభర్త గారైన భూమన నుండే లభించిన సహకారం నా

ఎదుగుదలకు దోహదం చెసిన వైనం విద్యార్థినులతో చెప్పేదాన్ని... .

దాదాపు ముప్పయ్‌ సంవత్సరాల ఉపాధ్యాయ అనుభవం నాకు నూరు శాతం సంతృప్తి నిచ్చింది. నెను బిఎస్‌సి. చదివిన వెంటనే అగ్రికల్చర్‌ సెన్సు, వెటర్నరీ సైన్సు కోర్లుల్లో ప్రవేశం లభించింది. నేను ఆ రంగాలను ఎన్నుకోకపోవడం నాకు ఎప్పుడూ ఎమాత్రం నిరాశ కలిగించలెదు. ప్రతి తరగతిలో పాఠం చెప్పడం నాకు మిగిలిన అపూర్వమైన అనుభవం. ఉపాధ్యాయ వృత్తిని నేను ఎన్నుకోవడం కాకతాళియంగా జరిగినా ఆ వృత్తే నాకు తగింది అన్న ప్టిర నిశ్చయం నాకు అడుగడుగునా కలుగుతూ _ వుంటుంది. పాఠం చెప్పే క్రమంలో నన్ను నేను మలుచుకోవడానికి, ఎదగడానికీ కారణమైన ఉపాధ్యాయ వృత్తికి శతకోటి నమస్కారాలు! వందనాలు!!! ఆఅచార్వ పి. కుసుమకువమూరి . శ్రీ పద్మావతీ మహిళా విశ్వవిద్యాలయం 30౦

టీచర్లు శద చూపబటే... .. నేను చిత్తూరు జిల్లా, చంద్రగిరి తాలూకా, పులిచెర్ల మండలంలో వున్న కురవపల్లె అనే ఓ కుగ్రామంలో పశుపోషణ, వ్యవసాయం, ప్రధాన వృత్తిగా కలిగిన కుటుంబంలో పుట్టి, ఎన్నో కష్టనష్టాలకు ఓర్చి, ఎం.ఎ.లో తెలుగుచెసి ఆపైన ఎం.ఫిల్‌., పిహెచ్‌.డి. పట్టాలు పొందాను. ప్రస్తుతం తిరుపతిలోని టి.టి.డి. వారి ఎస్వి ఆర్ట్‌ కళాశాలలో తెలుగు లెక్చరర్‌గా పనిచేస్తున్నాను. ఈనాడు నేనొక మంచి ఉపాధ్యాయుడిగా, రచయితగా పేరు తెచ్చుకోవడానికీ, నేను ఈ స్థితికి చేరడానికీ, నా జీవనయానంలో ఎందరో వ్యక్తులు, ఎన్నో సంఘటనలు, సన్నివెశాలు నన్ను ఎంతగానో ప్రభావితం చేశాయి.

నేను నాలుగో క్షాసు చదువుకుంటున్నప్పుడనుకుంటాను. మా ఊర్షో అప్పటికి తొమ్మిది వరకు చదువుకున్న ఎకైక వ్యక్తి మేజారి గోవిందయ్య అనే టైలర్‌. చదువుకునే పిల్లలందరికీ అతను రాత్రిపూట ఉచితంగా 'ప్రయివేటు' (ట్యూషన్‌) చెప్పేవాడు. ఆయనకు సాహిత్యమంటే యిష్టంగా వుండేది. ఎవో కొన్ని పద్యాలు రాస్తుండేవాడు. ఆయన ఒకరోజు ధాత్రి 'పైవేటు'లో ఎనిమిదో తరగతి వాళ్ళకు ఛందస్సు చెబుతూ కందపద్య౦ లక్షణాలను వివరించి ఉదాహరణగా మీరే ఒక పద్యం రాయండి అన్నాడు... ఎవ్వరూ రాయలేక పోయారు. కానీ నేను మాత్రం అతను చెప్పేటప్పుడు . శద్దగా వినివుండడంవల్తా పది నిముషాల్లో పలకలో కంద పద్యం రాసి చూపించాను. ఆయన చాలా ఆశ్చర్యపోయాడు. 'నాలుగో క్షాసుకే కందం రాసినాడంటే వీడు ఎప్పటికైనా మంచి కవి అయిపోతాడు అన్నాడు. ఆ ఇన్స్సిరేషన్‌తో ఆ తర్వాత నేను ఎన్నో పద్యాలు రాశాను. వ.

ఆ తర్వాత ఆరో క్షాసులోకి వచ్చినప్పుడు నాకు సాహిత్యంపట్ల అభిలాషను కలిగించినవారు చొక్కలింగం పిళ్ళెగారు. అప్పట్లో వారు ఆరు ఏడు తరగతులకి తెలుగు పండిట్‌గా పనిచేశారు. వారు ప్రతిరోజూ తన పీరియడ్‌లో ఓ కాలుగంట సేపు ఏదో ఒక నవలనో, కథనో పిల్లల దగ్గర్న చదివించి దాని గురించి వివరించేవారు. అలా నాచేత మొట్టమొదట కలువకొలను సదానంద రాసిన పిల్లల నవల బంగారు నడిచిన బాటను రోజూ సీరియల్‌గా చదివించారు. ఆ తర్వాత కె. సభాగారు రాసిన ఓ పిల్లల

31

నవలనూ చదివించారు. అలాగే బలివాడ కాంతారావు - ఇదేదారి, డేనియల్‌ “““క్రఫో - రాబిన్‌సన్‌ క్రూసో, జొనాధన్‌ స్విఫ్ట్‌ - గల్లివర్‌ ట్రావెల్స్‌ వంటి ఆంగ్ల అనువాద నవలల్ని సైతం చదివించాడు. రాజారాం గారి కథలు, కొ.కు.చా.నో. వంటివారి కథలు కూడా వారు మాకు పరిచయం చేశారు. విరి తర్వాత హయ్యర్‌ ఫారమ్స్‌లో మరో సీనియర్‌ తెలుగు పండిట్‌గా పనిచెసిన ౩. విశ్వనాధరెడ్డి గారు నేను రాసే పద్యాల్ని చదివి, దిద్ది ఆ తర్వాత విపుతట్టి వీడెప్పటికైనా మంచి కవి అవుతాడనేవారు. ఆ రోజుల్లోనే నా సాహిత్యగమ్యాన్ని మార్చివేసినవారు హిందీ పండిట్‌గా పని చేసిన ఎ.జి. ఎత్తిరాజులుగారు. వారు గొప్ప మార్క్సిస్టు. నా సాహిత్యాభిలాషను చూసి నన్ను పిలిచి ఎన్నో సాహిత్య విషయాలను చెప్పేవారు. ఎది రాసినా సమాజానికి పనికివచ్చెదిగాను, సామాజిక విషయాలు కలిగివుండేదిగాను వుండాలని తెలియజేసినవారు ఆయన. రాహుల్‌ సాంకృత్యాయన్‌ - బుగ్వేదార్యులు, మహాసెనాపతి, శివవర్మ - 'సంస్కృతులు వంటి గ్రంథాల గురించి, భగత్‌సింగ్‌, రాజగురు, ఆజాద్‌ చంద్రశేఖర్‌ లాంటి దేశభక్తుల గురించి వారి వల్లనే నాకు తెలిసింది. అలాగే నేను రాసే కవితల్ని కొన్ని వామపక్ష పత్రికలకి పంపించి అచ్యయ్యెలా గూడా చూశారు. వారు ఓ తెల్ల అడ్డపంచె, ఓ తెల్లటి చొక్కాలో ఎప్పుడూ “ప్రశాంతంగా సింపుల్‌గా కనిపించేవారు. వారు తమిళం నుంచీ హిందీ నుంచీ, ఒం తెలుగులోకి, తెలుగు నుంచీ తమిళంలోకి అనేక రచనల్ని అనువాదం చెసిన 'గొవ్ప అనువాద కులు. వారిని చూనినవుడల్తా నేనూ అలాగే

• వ్వ్హ్రడ్రాలనుక్టునేవాణి..
• వట నేను 1971280 మధ్యకాలంలో ఎస్‌.వి. ఆర్ట్స్‌ కాలేజీలో అడ్వాన్సు '' తెలుగు*తీసుకుని బి.ఏ. చదివేవాణ్ణి. అక్కడ భూమన కరుణాకర్‌ రెడ్డి, : మాజీమంత్రి పి.వి.రత్నం, ప్రముఖ కమ్యూనిస్టు నాయకుడు పి. వెంకటరత్నం, మాడా రవి లాంటివాళ్ళు నాతోబాటు చదువుకున్న వాళ్ళల్లో వున్నారు. అప్పట్లో వారు నాగకాలు కూడా వేసేవారు. నేను ఒక ట్రూపుని తయారుచేసి, నేనే నాటికలు రాసి, దర్శకత్వం కూడా వహించి నాటకాలు వేస్తూవుండేవాణ్ణి. “అప్పట్లో మాకు లెక్టరర్‌గా వున్న దండా నరసింహులు గారు, మన్నవ భాస్కర్‌ నాయుడుగారు మమ్మల్నెంతగానో (ప్రోత్సహించేవారు. ముఖ్యంగా మన్నవ శ+ఖాస్కృరనాయుడు గారు పద్యాలు రాగయుక్తంగా చదివి కమ్మగా పాఠాలు జొప్పేవారు. నేను వేసే నాటకాలన్నా, సభల్లో చదివే కవితలన్నా ఎంతో యిష్టాన్ని

కనబరచి నన్ను ఎంతగానో ప్రోత్సహించిన మరో వ్యక్తి కాలేజీ ప్రిన్సిపాల్‌ బి. రామసుబ్బారెడ్డిగారు. వారు .కాలేజీని కూడా ఎంతో ఆదర్శంగా, చక్కగా. నిర్వహించేవారు. నేను డిగ్రీ చదివే రోజుల్లోనే గొప్ప కమ్యూూనిస్సు ఉదశ్టీమకారుడు, ఉపన్యాసకుడు అయిన త్రిపురనేని మధుసూదనరావు గారితోను, వురో వావువక్ష ఖావాలు గలిగిన భూవమున్‌ గారితోను పరిచయమైంది. వారిద్దరి ఉపన్యాసాలు మాకు ఎంతో ఉద్యమస్స్ఫూర్తిని, చైతన్యాన్ని రగిల్బాయి. భూమన్‌గారు వారింట్లో రంగనాయకమ్మ లాంటి సాహితి వేత్తల్ని పిలిపించి సాహిత్య గోష్టుల్ని ఎర్పాటు చేసేవారు. వారిల్లు సాహిత్యానికి నిలయుంగా వుండేది. వాటిలో వేవుంతా చురుగ్గా పాల్గొనేవాళ్ళం. అక్కడే ౩.బి. తిలక్‌, ఎ.ఎన్‌. నాగేశ్వరరావు, కె.ఎస్‌. రమణ లాంటి సాహితికారులతో పరిచయం కలిగింది. నాగేశ్వరరావు, నేను భూమన్‌ గారి ఆధ్వర్యంలో కొంతకాలం కొన్ని ఉద్యమ సంస్థల్గొ పనిచేయడం కూడా జరిగింది. విరంతా నాకు ఉత్తేజాన్ని కలిగించిన వారే. ఆ రోజుల్లో విద్యార్థుల్లోనూ మంచి రాజకీయ చైతన్యం కూడా వుండేది. ఎప్పటికప్పుడు సామాజిక సమస్యల పట్ల తగిన విధంగా స్పందించే లక్షణం కూడా వుండేది. ప్రభుత్వం అనవసరంగా చార్జలు పెంచినా టవున్లో ఆక్టీల చిత్రాల ప్రదర్శనల జోరు పెరిగినప్పుడూ సమ్మెలు చేస్తుండేవారు. అలా ఓ విషయంగా 1978లో తిరుపతిలో వున్న అన్ని కాలేజీల విద్యార్ధులు కలిసి నాలుగుకాళ్ళ మంటపం దగ్గర నుంచీ యూనివర్శిటి గేటుదాకా ఊరేగింపు . చేశారు. వాళ్ళను అదుపుచేయాలని పోలీసులు లాఠీ చార్జీ జరిపి, టియ్లర్‌ గ్యాస్‌ కూడా వదిలారు. అయినా విద్యార్థులు చేస్తున్న సమ్మెను ఆపలేక. చివరికి హాస్టల్స్‌లోను, టవున్లోను ఎక్కడ విద్యార్భులున్నా వెళ్ళి చితక్రబాదారు. అయినా విద్యార్థులు అనుకున్నది సాధించేవరకూ ఆగలేదు. మరి అలాళిటి ఉద్యమ చైతన్యం గానీ, పట్టుదల, నిబద్దతగాని ఈనాటి విద్యార్థుల్లో లేకపోతోంది. అలా ఆనాటి ఉపాధ్యాయులు, విద్యార్ధులు నన్ను ఎంతో ప్రభావితం చేశారు. ఆ తర్వాత ఎం.ఏ. చదివే రోజుల్లో నన్ను బాగా ఆకట్టుకున్నది ఆచార్య

... జి.ఎన్‌. రెడ్డిగారి వ్యక్తిత్వం, మంచితనం. పి.జి. కోర్సుకు జరిగిన ప్రవేశ పరీక్షలో నేను యూనివర్శిటికి ఫస్టు వచ్చాను. అందువల్తా నన్ను వారు చాలా (ప్రేమగ్గా చూసేవారు. నేను ఆ రోజుల్లో “ఫూట్‌ బాగా వాయించేవాణ్డి. అందువల్లా

డిపార్ట్‌వెంట్‌లో ఎ సభ జరిగినా ప్రార్దనా గీతాన్ని నాచేత వ్లూట్‌లో వాయించమనేవారు. వారు ఎన్నో విధాలుగా పేద విద్యార్దులకు సాయం చేస్తూవుండేవారు. ఆ తర్వాత పరిశోధనలో నాకు 'గెడ్‌ గా వ్యవహరించిన ఆచార్య జి. నాగయ్యగారు కులాలకు, వర్గాలకు అతీతంగా అందరిని ఆదరిస్తూండేవారు. ప్రాచీన సాహిత్యంలో ఎ చిన్న విషయా న్నయినా ఫింగర్‌ టిప్స్‌' పైన చెప్పగలిగినంత మేధావి. ఆరోజుల్లోనే తెలుగు శాఖలో రీడర్‌గా పనిచేస్తున్న కేతు విశ్వనాధరెడ్డి గారి కలుపుగోలుతనం, రచయితల పట్ల వారు చూపించే పక్షపాతం, మద్దూరి సుబ్బారెడ్డి గారి బోధనా, పి. నరసింహారెడ్డగారి సౌమ్యత, మంచితనం నన్ను బాగా ఆకట్టుకున్న అంశాలు.

నేనీ రోజు ఈ స్థాయిలో వున్నానంటే దాని వెనుక విరందరి స్ఫూర్తి పునాదిగా వుందన్న సత్యం నేనెప్పుడూ విస్మరించని విషయం.

ఈ నేపథ్యంలో నేను 1983లో ఎస్‌.వి. జూనియర్‌ కాలేజి (టి.టి.డి.. లో లెక్చరర్‌గా చేరాను. ఇక అప్పట్నుంచీ నేను విద్యార్దులకు పాఠ్యాంశాలే గాక సమాజాన్ని గురించి, వారి భవిష్యత్తు గురించీ, బ్రతుకుతెరువు గురించి ఎప్పటికప్పుడు బోధిన్తూనే వున్నాను. నేటి రాజకీయాలు, వ్యక్తుల మనస్తత్వాలు, సామాజిక అసమానతలు వారికి తెలియచేస్తూనే వున్నాను. మంచి సాహిత్యాన్ని, సాహితీకారుల్ని పరిచయం చెస్తూ వారికి దానిపట్ల అభిలాషను కలిగించే ప్రయత్నం సాగిస్తూనే వున్నాను.

నా జీవితకాలంలో అల్లరిచేసే విద్యార్థుల్ని అమాయకుల్ని, మేధావుల్ని ఎందర్నోోచూశ్లానుగానీ చెడ్డ విద్యార్ధిని మాత్రం చూడలేదు. స్వతహాగా

విధ్యార్థులు మంచివారే. వారిని సరైన మార్గంలో పెట్టి మంచిని బోధించి = మంచి “విద్యార్థులుగా దిద్దే బాధ్యత ఉపాధ్యాయుల పైన వున్నదని నమ్మే = వాళ్ళల్లో నేనూ ఒకణ్ణి. నాకు మార్గదర్శకులైన ఉపాధ్యాయుల్లాగానే నా విద్యార్ధులకు నేనూ స్ఫూర్తిదాయకంగానూ, ఆదర్శంగానూ వుండాలనే ఎప్పుడూ కోరుకుంటాను. డౌ॥ వి.ఆర్‌. రాసాని రచయిత లెర్టరర్‌, తెలుగు విభాగం ఎన్వీ అర్హ కాలేజీ, తిరువతి 34

దండించనే వద్దు... లు నేను 8వ తరగతి చదువుకునే రోజులలో మాకు ఇంగ్లీష్‌ బోధించే ఉపాధ్యాయుడు శ్రీ సుబ్బరాయుడుగారు. ఈయన ఇంగ్లీష్‌ గ్రామర్‌ చాల చక్కగా బోధించేవారు. అయితే ఆయనకున్న కోపం మూలంగా ఎవరైనా విద్యార్ధి తడబడితే (జవాబు చెప్పడంలో) బాగా కొట్టైవాడు. దీనివల్ల నెను తరగతిలో ఈ టిచర్‌ ప్రశ్న ఎపుడు అడుగుతాడా, నన్ను కొడతాడా అనే భావన ఉండటంవల్ల నేను చదువుమిద కంటే ఆయన ఎపుడు ప్రశ్న అడుగుతాడా అని ఆలోచన వల్ల నాకు ఇంగ్లిషు పై పట్టుతప్పింది. కాబట్టి ఒక టిచర్‌ విద్యార్ధిని భయపడే విధంగా దండించరాదు అనేది నా అంతరంగం. ఉపాధ్యాయుల విచిత్ర పరిస్పితి : సమాజంలో ఈ రోజులలో పాఠశాలల్లో విచిత్ర పరిస్టితి కనబడుతోంది. పాఠశాలలో ఎ విద్యార్దులను దండించాలో అక్కడ దండన కరువైంది. ఉదా : ఉన్నత పాఠశాలల్లో (6వ తరగతి నుండి 10వ తరగతి వరకు, విద్యార్ధులలో అలక్ష్య భావం నెలకొంది. (ఇక్కడ దండన అంటే మరీ విద్యార్ధి భయపడేంతగాదు. కేవలం సార్‌కు సమాధానం చెప్పకపోతే బాధపడతాడు అనేంత దండన) ఇక ఎక్కడైతే అసలు దండన ఉండరాదో అనగా ప్రాథమిక పాఠశాలల్లో (1వ తరగతి నుండి 5వ తరగతి వరకు) విపరీతమైన దండన విధిస్తూ పిల్లలలో బడి అంటే అదెదో శిక్షించే ఓ బంధిఖాన అన్నట్లు పిల్లల: మనస్సుల్లో భావాన్ని నింపి బడి అంటి భయాన్ని కలుగజేసెవిగా తయారరపువాయి. దయచేసి ప్రాథమిక పాఠశాలలో పనిచేయు ఉపాధ్యాయులు: బెత్తాలు ఉపయోగించకుండా ఆటపాటలతో విద్యార్ధులలో బడి అంటే “మన ఆనందక్షేత్రం అనే భావనను కలిస్తారని ఆశిస్తున్నాను. జి. చంద్రశేఖరయ్య, 8.50., 8.56., (310-501. గ99ఓ) (ప్రభుత్వ ఊన్నత పాఠశాల, ఆళ్ళగడ్డ 35

.. బసప్టెంబరు 5న గురుపూజోత్సవం సందర్భంగా మేము. '“గురువుగారు”గా పిలుచుకొనే మా లెక్కల మాష్టారు గురించి నా జ్ఞాపకాలు కొన్నింటని గుర్తుకు తెచ్చుకొనే ప్రయత్నమే ఈ వ్యాసం ఉద్దేశ్యం. అతి నిరుపద కుటుంబంలో జన్మించిన నేను ప్రాథమిక పాఠశాలలో ఉవాధ్యాయునిగా ఉద్యోగ జీవితం ప్రారంభించి ఈనాడు ఓ ప్రభుత్వ జూనియర్‌ కళాశాలలో రసాయనశాస్తాధ్యాపకునిగా కొనసాగుతున్నానంటే అందుకు కారకులైన నా తల్లిదండ్రులతో పాటు మరో ముఖ్యమైన వ్యక్తి మా గణితశాస్రాధ్యాపకులు గౌరవనీయులు శ్రీ మంచా విజయమోహన రావు గారు. ఎఐరు ప్రస్తుతం గుంటూరు జిల్లా మంగళగిరిలోని శ్రీ చింతక్రింద కనకయ్య జూనియర్‌ కళాశాలలో ప్రిన్సిపాల్‌గా పనిజేస్తున్నారు. నేను మంగళగిరిలో 9వ తరగతి చదువుతూ ఉండగా మా పాఠశాలకు క్రొత్త లెక్కల మాష్టారుగా వచ్చిన ఆయన, ఆ రోజుల్లో కష్టంగా భావించబడే సంయుక్త గణితాన్ని ఎన్నో సులభ పద్ధతుల్లో బోధించి, బోధనాపరంగాను, రూపంలోను మమ్మల్ని ౨ఎ౦తగానో ఆకట్టుకున్నారు. మరుసటి సంవత్సరము 10వ తరగతికి కూడా ఆయనే మాకు లెక్కల మావష్టారుగా రావడం మాకు చాలా ఆనందం కలిగింది. ఈ కాలంలోనే మా పాఠశాల యాజమాన్యం _వారున్టాపంచిన జూనియర్‌ కళాశాలలో ఆయన గణిత శాస్రాధ్యాపకునిగా కూడా పనిజేసేవారు. నేను 10వ తరగతి ఉత్తీర్దుడనైన తరువాత నా తండ్రిగారు నన్ను _మా కులవృత్తియైన నేతపనిలో నియమించుటకు సిద్ధపడగా, మా గురువు _ గ్రాఫ్‌ నా తండ్రిగారిని ఒప్పించి నన్ను జూనియర్‌ కళాశాలలో జేర్పించారు.

• అందుకు, అవసరమైన ఫీజులను చెల్లించి, పుస్తకాలను కూడా ఇప్పించి నార్లు.. ఈ విధంగా ఆయన నాకు పిజి. వరకు ఆర్దిక సహాయంజేస్తూ, తనకు తెలిసిన పెద్దల ద్వారా కూడా ఆర్ధిక సహాయాన్ని కల్పించి నా ' ఎద్యాభివృద్ధికి ఎంతగానో తోడ్పడి ఈనాడు నా జీవితానికి ఒకదారి చూప గలిగినారు. అందుకే ఆయనను నేను నా జీవితంలో మరచిపోలేను. ౩6

అటువంటి ఆదర్శభావాలు గల్గిన ఆయన ఈనాటికీ అదే షంథాలో పయనిస్తూ ఎందరికో సహాయపడ్డున్నారు. దీనికోసం ఆయన తన మిత్రులు' మరియు పెద్దలతో కలసి ఎర్పాటు జేసిన సంస్థ దినదిన ప్రవర్ధమానమై ఎందరో పేద విద్యార్ధులకు సహాయ నహకారాలు ఈ నాటికీ అందజేస్తున్నది. దీని వెనుక ఆయన కృషి అమోఘం. అందుకే నా లాంటి వారెందరికో ఆయన ఓ “రియల్‌ హిరో . కళాశాలలో ఆయన మా తరగతి (14.20.) విద్యార్దులతోనే కాక అందరితోనూ స్నేహభావంతో మెలిగేవారు. ఆ కారణంచెతనే కళాశాలలోని మిగతా అధ్యాపకులందరికంటే ఆయనకు ఎక్కువ గౌరవమర్యాదలు లభించే వనడంలో ఏ మాత్రం అతిశయోక్తి లెదు. ఒకసారి అనగా 1975, ఎప్రిల్‌ నెలలో జరిగిన మా కళాశాల

• వార్షికోత్సవ వేడుకలు ముగిసేసరికి చాలా రాత్రి అయింది. పొరుగు గ్రామం నుండి వచ్చే ఓ విద్యార్ధి తన సైకిల్‌ తాళాన్ని పోగొట్టుకోవడంతో ఎం చేయాలో తెలియక గురువుగార్సి సంప్రదిస్తె, తాళాన్ని బద్దలు కొట్టి అంత రాత్రివేళ ఇంటికి పంపడం ఇష్టం లేక దానిని కళాశాలలోనె ఉంచి అతనికి. ఆ రాత్రి భోజనం మరియు బస ఏర్పాటు చేసారు. అప్పటికి గురువుగారు బ్రహ్మచారి. మరోసారి మధ్యాహ్న సమయంలో విపరీతమైన వర్షం కురియడంతో క్షానులను వదలివేయగా, మా [4౧౦ విద్యార్గులు, పెక్కుమంది పొరుగూరివారు, అందరం కలసి మ్యాట్న సినిమాకు వెళ్లాలనే ఉద్దెశ్యంతో ఎవరి వద్ద ధనం లేకపోవడంతో 15 మందికి కలిపి 10 రూపాయలు (నేల టిక్కట్టు 50 పైసలు) ఇమ్మని ఆయనను అడగడంతో, ముందుగా బిత్తర పోయినప్పటికి మా నిర్భయాన్ని గుర్తించి, తిరిగి చెల్లిస్తామన్న వాగ్తానంతో ఆయన డబ్బులు ఇవ్వడం, మేము “అవేకళ్ళు”. సినిమా చూడడం మరిచి పోలేని సంఘటన. ఆనాటి మా సహచరులు. ఎవరైనా కలిసినపుడు “అవేకళ్ళు” గుర్తుకొస్తాయి. సినిమా చూసిన మర్శ్హాడు. మా సహచరుల్లో ఒకడు 10 రూపాయలు తిరిగి ఇవ్వబోతుంటే గురువు , గారు సున్నితంగా తిరస్కరించడము ఓ “కొసమెజుపు . ఆయనక్సు. విద్యార్థుల పట్లగల (ప్రేమాభిమానాలను ఈ సంఘటనలు తెలుపుతాయి. 37

అయితే ఆయన ఎంత మంచి స్నేహితుడో, అధ్యాపకునిగా

"కవుశిక్షణకు అంతే ప్రాధాన్యతనిస్తారు. వార్షికొత్సవం రాత్రి సైకిల్‌ తాళం _పాగొట్టుకున్న విద్యార్థి ఓసారి తన పుస్తకంలో చదువుతున్న కశాళాల గురించి

_ అసభ్యంగా వ్రాస్త, అది ఆయన గమనించి ఆగ్రహోదగ్రుడైనారు. అది మా సహచరునికి టి.సి. ఇప్పించేవరకు వెళ్ళింది. చివరకు మా సహచరుని తండ్రి కళాశాలలో జరిగిన అసెంబ్లీలో తన కుమారుని తరపున క్రమాపణ చెప్పడంతో ఆ గొడవ అంతటితో ముగిసింది. అందుకే ఆయనంటే మాకు భక్త, భయమూ కూడా. ఆయన శిష్యుల్హ్దా ఆయనతో ఇప్పటికీ అంతే అనుబంధము ఉన్న కొద్దిమందిలో నేనూ ఒకడ్ని కావడం నా అదృష్టంగా భావిస్తాను. ఆయన బాటలోనే పయనించాలనే ఉద్దెశ్యంతో నేను కుడా నాకు తోచిన విధంగా పేద ఎద్యార్ధులకు సహాయ సహకారాలు అందిసూ ఉంటాను.

_ ఒక జన్మభూమి కార్యక్రమంలో మా కళాశాల విద్యార్ధులతో టిమ్‌ లిడర్‌గా పాల్గొన్న నేను, రాత్రివేళ మాకేర్పాటు చేసిన బసలో విద్యార్దులతో సంభాషించేటపుడు విద్యార్ధులు, “సార్‌! మీ అభిమాన హీరో ఎవరు”? అని అడిగిన ప్రశ్నకు జవాబుగా “మా లెక్కల మాష్టారు అని చెబితే, వాళ్లు అశ్చర్యపోయి, అది కాదండి, నిజంగా చెప్పండి అని రెట్టించినపుడు

_ వాళ్ల ఉద్దేశాన్ని గ్రహించిన నేను “మన జీవితాల్ని ప్రభావితంజేసి మనకు సరైన మార్గాన్ని చూపినవారే మన నిజమైన హీరోలు” అని ముగించాను. ఉడతా సత్యనారాయణ జూనియర్‌ లెర్టరల్‌ ప్రభుత్వ జూనియర్‌ కళాశాల రర్రంపూడి, తూర్చుగోదావరి జిల్లా. ౨8

పరణ పొంది...! . సమాజం పరిణతికి విద్య వాహనమైతే ఉపాధ్యాయుడు ఇరుసు లాంటివాడు. మారుతున్న సమాజంలో సత్యాన్వేషణతో కూడిన విలువలను కాపాడవలసిన గురుతర బాధ్యత ఉపాధ్యాయుల పై వున్నది. పూర్వము గురుకులవాసంలో వుండే అనురాగం, అనుబంధం లాంటివి ప్రస్తుత కాలంలో కూడా ఎంతో అవసరము. ఉపాధ్యాయుడు ఒక (పరణశక్తి. డా॥ సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్‌ చదివిన పాఠశాలలో నేను హై స్కూలు చదవడం = జరిగినది. ఆ గ్రేురణతోనే ఉపాధ్యాయ వృత్తిని ఎన్నుకొన్నాను. ఎలిమెంటరీ పాఠశాలలో చదివే సమయంలో నేను మరికొందరు అనుచరులతో కలసి హెడ్‌ మాష్టర్‌ చెండ్రాయప్ప గారి నివాసంలో వుండి చుదువుకునె వారము. స్కూలులేని సమయాలలో హెడ్‌మాష్టర్‌గారికి అవసరమైన పనులను కూడా చేసి పెట్టేవాళ్ళము. సహజీవనము వలన లభించిన డ్రురణ నన్ను హెస్కూలుకు చేరవేసినది. హైస్కూలు దశలో (పెసిడెంట్‌ అవార్డు గ్రహిత వెంకటనారాయణ గారి ప్రభావం నాపైన ఎంతో వుంది. కలెక్టర్‌ అవ్వాలని . ప్రయత్నిస్తే కనీసం బిల్‌ కలెక్టర్‌ అవుతారని ప్రయత్త్సలోపం వుండకూడదని వారు బోధించెవారు. . మా గురువుగారు 'ప్రా॥ శాంతప్ప గారు అనంతపురం జిల్లాలో అతి 'పేదకుటుంబంలో జన్మించి ఉపాధ్యాయుల గేరణతో పై చదువులు చదివి భట్‌నగర్‌ అవార్డు గ్రహత స్థాయికి ఎదగడమే కాకుండా సెంట్రల్‌ లెదర్‌ రీసెర్చి ఇన్‌స్టిట్యూట్‌ డైరెక్టర్‌గా, యు.జి.సి. మెంబర్‌గా మద్రాసు మరియూ శ్రీ వేంకటేశ్వర విశ్వవిద్యాలయాల వైస్‌ ఛాన్సలర్‌గా ఎంతో పేరు ప్రఖ్యాతలు గాంచినారు. అయనచెప్పిన స్వవిషయాన్ని ఇక్కడ ప్రసావించడం సమంజసము. శాంతప్పగారు అనంతపురం డిగ్రీ కళాశాలలో చదివేటప్పుడు లక్ష్మినారాయణ అనే రసాయనిక విభాగ లెక్సరర్‌ చెత ప్రభావితుడై నందువలన బెనారస్‌ యూనివర్శిటీలో 1.50. చెసి లండన్‌లోనూ మరియూ మాంచెస్టర్‌లోను రసాయన శాస్రంలో రండు ౧౧.౦..లు చేయడమే కాకుండా భారతదేశానికి తిరిగివచ్చిన తరువాత సుమారు 70 ౧|౧.౦., వ్యాసములకు ప్రధానకర్తగా రసాయనశాస్త్రంలో 39

మద్రాస్‌ యూనివర్శిటి ప్రొఫెసర్‌గా పేరు ప్రఖ్యాతలు గాంచినారు. నేను _ వారి దగ్గర ౧౧.౦, ఎద్యార్ధిగా ఎంతో (పరణను పొందడం జరిగినది. విద్యార్దులకు అవసరమైన మార్గదర్శకత్వాన్ని ఇచ్చెవారు. విద్యార్ధులను కుటుంబ సభ్యులుగా చూసుకొనేవారు. సుమారు 35 సం॥ కిమిస్టైని బోధించే ఉపాధ్యాయుడుగా మా గురువుల నుండి గ్రహించిన గ్రేరణను నా ఎద్యార్థులకు చేరవేయుటకు నా శాయశక్తులా ప్రయత్నించడం జరిగింది. గురుశిష్య పరంపర చిరకాలం కొనసాగాలని కోరుకుంటూ... డొ 5.వఐ. చలపతి హెడ్‌, ఉపార్టమెంట్‌ ఆఫ్‌ కెమిష్ట్ర ౨)దు.ఐి, ఆర్హ్రు కళాశాల. తిరుపతి. . తం

బీదపిల్లలను చేరదీసి చదువు చెపు... యో అత్తూరు జిల్లా పరిషత్‌ ఉన్నత పాఠశాలలో 35 సంవత్సరాల పాటు సీనియర్‌ హిందీ పండితునిగా పనిచేసిన నాకు ఎన్నో మరువలేని అనుభవాలు కలిగాయి. అలాగే ఎన్నా జ్ఞాపకాలు మనసులో పదిలంగా వున్నాయి. ఈ అనుభవాలు, జ్ఞాపకాలు కొన్ని నా మనసును రంజింప జేశాయి. మరికొన్ని నా హృదయాన్ని కరిగించి కన్నిళ్ళు కార్పించాయి. నా వద్ద చదువుకొనే బాలబాలికలను నా బిడ్డలలాగానే భావించే వాణ్డీ. వారిలో నా స్వంత బిడ్డలు కూడా వున్నారు. ఇతర బాలల తల్లిదండ్రులు నాలాంటి ఉవాధ్యాయులను నమ్మే మన దగరకు పంపంచారనే భావనే నాకెంతో ఉత్తేజం కలిగించేది. దానితో వారికి అత్యంత శద్ధ్దతో నా శక్తి మేరకు ఎద్యాబుద్ధులు నేర్పేవాణ్డి. ఇందువల్ల పిల్లల + అభిమానమే గాక వారి పెద్దల గౌరవం కూడా లభించింది. పిల్లలతో గడపడమే నాకెంతో హాయిగా ఉండేది. " కొందరు విద్యార్థ ఎద్యార్ధినులు తరగతి గదిలో ఒకొక్కప్పుడు అన్య మనస్కంగా, విచారగ్రస్తంగా ఉండేవారు. అలాంటివారితో ప్రత్యేకంగా మాట్టాడి, వారి సమస్యలు తెలుసుకొనేవాణ్డీ. వారిని వారిళ్ళకు వెంట. బెట్టుకొనిపోయి, వారి తల్లిదండ్రులను కలుసుకొని మాట్టాడి పిల్లల ఇబ్బందులు తీర్చటానికి ప్రయత్నించెవాణ్ణి. ఇది ఎంతో సతృ్ఫలితాన్నిచ్చేది. నామాన్య కుటుంబాల నుంచి వచ్చే విద్యార్ధుల పేదరికం కూడా నన్నెంతగానో కదిలించేది. ఆ కాలంలో, యూనిఫారం దుస్తుల పద్ధతి లేనందున పాఠశాలకు వాళ్లు వేసుకొచ్చే దుస్తులలోనే వారి పేదరికం రూడా తొంగిచూసేది. తిండ్పికి సైతం నోచుకోక బడికి వచ్చిన వారి ముఖాల్లో దైన్యం నిండి వుండేది. ఇలాంటి విద్యార్థుల పట్ల నా సానుభూతి చిన్న చిన్న సహాయాల రూపంలో ఉండేది. అదే సమయంలో ఇలాంటి పరిస్థితి నెలకొన్న దుర్మార్గ సామాజిక వ్యవస్థపట్ల నాలో అసహ్యమూ, ఆగ్రహము కూడా పెల్టుబికేవి. త్ర

ఎంత కాదనుకున్నా మన భారతీయ సమాజం కులభేదాలతో కునారిల్లిన సమాజం. గ్రామాల్తా వివిధ కుటుంబాల నుండి పాఠశాలకు వచ్చె విద్యార్థి విద్యార్ధినులలో కూడా ఈ కుల తారతమ్యాలు ఉండేవి. ఊన్నత కులాల నుంచి వచ్చిన విద్యార్భుల్లా కొందరు అహంభావంతోను, దళిత విద్యార్దుల అణగిమణిగీ ప్రవర్తించేవారు. ఇలాంటి విషయాలు నా దృష్టికి వచ్చినప్పుడల్తా వారికందరికీ కులభెదాలను నిర్మూలించి మనందరం సమానులుగా ఉండవలసిన ఆవశ్యకతను ఓపికగా బోధించే వాణీ. కనీసం స్కూల్లోనైనా అలాంటి వాతావరణం నెలకొనటానికి ఇతర ఉపాధ్యాయులతో కలసి కృషి చేసేవాణ్లి.

నేను మరువలేని అనుభవాల్లో దళిత విద్యార్దుల దిన స్టితి ఒకటి. సాధారణంగా తరతరాల వెనుకబాటు తనంవల్ల, వారున్న దుర్భర కుటుంబ వాతావరణం వల్ల దళిత విద్యార్ధులు తరగతిలో కాస్త చదువుల్‌ వెనుకబడే వుండేవారు. దురదృష్టవశాత్తు కొందరు నా సోదరోపాధ్యాయులు వాస్తవ స్టితిగతులను మనసులో ఉంచుకోకుండా ఆ దళిత విద్యార్ధులను విద్యార్ధులందరి ఎదుట నిలబెట్టి కించపరచెవారు. ఎగతాళి చేసేవారు. కులంపేరుతో దూషించి, “ఛీ... మీకెందుకురా చదువు” అని ఆగ్రహించే వారు. ఇలాంటి నందర్భాల్తా నేను సహనం కోల్పోయెవాణ్బ్‌. ఆ ఉపాధ్యాయుడితో తగాదా పెట్పకొనేవాణ్లీ. పై అధికారులకు ఫిర్యాదుచెసి సమస్యను రంగంలోకి తెచ్చి ఉపాధ్యాయుడే గాక, ఇతరులు కూడా దళిత విద్యార్ధులపట్ల సక్రమంగా వ్యవహరించేలా చూశాను.

బోధనా సమయంలో నిర్దిష్ట పాఠ్యాంశాలతో పాటు ఇతర ప్రపంచ వార్తలు, ఆర్ధిక సామాజికాంశాలను విద్యార్దులకు ఆసక్తికరంగా చెబుతూ వచ్చాను. మంచి మంచి చిన్న కథలు వారిక్‌ చెబ్బ అలరిస్తూ వచ్చాను. జనరల్‌ నాలెడ్డికి సంబంధించినంతవరకు బాల బాలికలు, అధ్యాపకులు సైతం నన్ను ఫరెన్స్‌ బుక్‌ గా భావించి అడుగుతుండేవారు. నాకు అదెంతో గర్వకారణంగా ఉండేది.

నా బోధనంతా కేంద్రాంశంగా మానవత్వమే వుండేది. మానవత్వానికి వ్యతిరేకంగా ప్రవర్తించిన కులమతాలు, దేవుళ్ళు, దయ్యాలు, మూఢ

42

నమ్మకాలు, ఆర్థిక, సామాజిక శక్తుల దురాగతాలను మృదువైన, సరళమైన భాషలో విద్యార్దులకు వివరించెవాణ్సి. ఎల్లప్పుడూ ఉపాధ్యాయుడు ఈ పని చెస్తుండాలని నేను భావిస్తున్నాను. .

నన్ను ఈనాటికీ వెంటాడుతున్న విషాదకర జ్ఞాపకాలూ కొన్ని ఉన్నాయి. వాటిలో ఒకటి: హేమలత తొమ్మిదవ తరగతి విద్యార్ధిని మంచి చురుకైన పద్నాలుగేళ్ళ చక్కటి అమ్మాయి. ఒకరోజు తనింట్లోనే ఆత్మహత్య చేసుకొని మరణించింది. ఆ అమ్మాయికి ఆ చిన్న వయస్సులోనే బలవంతపు పెళ్ళి చెయటానికి పూనుకోవటమే ఆత్మహత్యకు కారణం. శ్రీనివాసులు 8వ తరగతి విద్యార్థి, తరగతిలో కొంటెపనులు. చేస్తూ అందరినీ నవ్విస్తూ వుండేవాడు. అకస్మాత్తుగా ఒకరోజు గుండెనొప్పితో చనిపోయాడు.

నా ఉవాధ్యాయ జీవితంలో నన్నానందింపజేసిన ఘటనలకు కూడా కొదవేమి లేదు. నాకు కూడా విద్యార్థులై వుండి, పెరిగి పెద్దవారై ఉన్నత ఎద్యలనభ్యసించి జీవన పథాన ఉన్నత శిఖరాలనందుకొన్న వారెందరో వున్నారు. వారిపుడు కనబడినపుడు వారు నాపట్ల చూవుతున్న గౌరవాభి మానాలు నన్ను సంతోషంతో పాంగిపోయెటట్లు చేస్తాయి. ముఖ్యంగా వారు ఆనాటి నాబోధనా లిని ప్రశంసించినప్పుడు నా ఉపాధ్యాయ వృత్తి సార్థకమైందని అనుకొంటాను. ..

నా 35 సంవత్సరాల ఉవాధ్యాయ జీవితంలో ఎన్నడూ అదనపు రాబడికోసం తాపత్రయం పడలేదు. కేవలం జీతపురాళ్ళతోనె నా సంసార నావను దరి చేర్చుకొన్నాను. నిరంతరం అధ్యయనం, అధ్యాపనం, రచనా వ్యాసంగం, సామాజిక కార్యక్రమాల్లోనే మునిగి ఉండే నేను, ఈనాటికీ అలాగే ఉన్నాను. ఈ జీవన విధానం నాకెంతో సంతృప్తినిస్తోంది.

౨.జి. యతిరాజులు చిత్తూరు ళం

ఇంత దౌర్భాగ్యమా...!

ఉ పాధ్యాయుడెప్పుడూ నిరంతర విద్యాభ్యాస కృషీవలుడై యుండాలి. అతడెప్పుడూ ఒక అంశానికి లేక ఒకే విషయానికి (960600 పరిమితం కాకూడదు.

ఒక వ్యక్తి తన జీవితం మొత్తానికి చేయగలిగే జ్ఞానసముపార్దన జీవన సముద్రంలో ఒక బొట్టు మాత్రమే. ఆ ఒక్కబొట్టును పూర్తిగా ఎంతమంది పాందగలుగుతున్నారు.

రాజకీయ, సాంఘిక, ఆర్దిక సంక్షుభాలను ఎదుర్కొనే విధంగా వాటిని రూపుమాపే విధంగా విద్యార్షిని పటిష్టమైన వ్యక్తిత్వంగల సంపూర్ణ మానవుడిగా మనం ఎప్పుడు రూపాందించగలం!

మొదట మనం సంపూర్ణత్వాన్ని సంతరించుకొని, మూఢనమ్మకాల నుంచి, ప్రాచీన హానికర విశ్వాసాల నుంచి, సోమరితనపు నిశ్వాసాల నుంచి, అనారోగ్యకర ఆలోచనల నుంచీ మనల్ని విముక్తులను చెసుకొని పూర్తి వైజ్ఞానిక ధోరణిలో ముందుకు సాగినప్పుడే.

ఈనాటి ఉపాధ్యాయుడు భావ దారిద్యపు బురదలో క్రిమి.

“ఉత్తమ ఉపాధ్యాయుడు” తనకితాను ప్రభుత్వానికి “తనను ఉత్తమ

. ఉపాధ్యాయుడుగా గుర్తించమని” విన్నపం రానుకొనేవాడే గాని విద్యార్దులు, సమాజం గుర్తించిన వాడుకాదు.

వీడు చదువురానివాడు, చదువు కొనేవాడు. తను పట్టాపాందిన తెలుగు లేక ఆంగ్లం లేక ఓ శాస్తం మాత్రమే చదువుకొనే మూర్చుడు. విద్యార్థుల హృదయవేడిని, సమాజపు నాడినీ చదవలేనివాడు. బోధనే గాదు, విద్యార్టికి ఉద్భొధ కూడా అవసరం అని తెలియనివాడు. సమాజం దృష్టిలో ఇతడొక చెల్లని నాణెం. సోమరి, తక్కువ శ్రమచేసి ఎక్కువ తిండి తినే ఆశబోతు. ఒక ప్రభుత్వ డిగ్రీ కళాశాలలో లెక్చరర్‌ నెలకు ఇరవైవేలు (లేక అంతకన్నా చాలా ఎక్కువ, వేతనం పొందుతూ, రోజుకు కవలం ఒక గంట తరగతి బోధన చేసి ఎ కారణంచేతనైనా తరగతులు రద్దెలే

గడ

చంకలెగరస్తూ ఇంటికిపోయే దౌర్భాగ్యుడు. తనకాలంలో ఒక గంటనైనా ఎక్కువగా విద్యార్థ్ధులకో తద్వార ప్రభుత్వానికో ఇవ్వడానికిష్టపడని దేశద్రోహి. ఇక సమాజం అతనికి విలువల్ని ఎలా కట్టబెడుతుంది? రోజురోజుకూ సమాజంలో దిగజారిపోతూ ఉన్న తమ విలువలను నిస్సహాయంగా చూస్తుండడమె గాని దాన్ని పునరుద్దరించడానికి కాస్తెనా కృషి చేయని నిరామయత్వం నీలో ఎందుకు నెలకొంది? అలసత్వం ౨లా అబ్బింది? ఆశయాలు అడుగంటడం వల్ల, ఆ దృశ్యాలు కరువవడం వల్ల, కృష కుంటుపడడం వల్ల, అప్రమత్తత నశించడం వల్ల, చైతన్యం ఉడిగి పోవడం వల్ల, అంకితభావం మృగ్యం కావడం వల్లనే కదా. ఈ లక్షణాలు అంతో ఇంతో ఇంకా మిగిలి ఉన్నవారికి తరగతి గది ఒక ఆటస్టలం. అక్కడ శ్రమపడే కొద్ది ఆనందం ఎక్కువౌతుంది. . జీవితగమనంలో విద్యార్ధులతో గడిపిన సమయం సుందరోద్యాన సౌరభం. అట్టివారు విద్యార్థికి కేవలం చదువుచెప్పే యంత్రం కాదు. తమని కష్టంలో ఆదుకొనే మిత్రుడు. తమ మానసిక వ్యథ వెళ్ళబోసుకునే సన్నిహితుడు. అర్థరాత్రి నిద్రలో మెలకువ వచ్చినా చిరునవ్వుతో తన దర్శనాన్ని అనుగ్రహించే భగవంతుడు. ౨. పువ్చొంజలి .. లెర్టురర్‌ ప్‌.వి.క.ఎఐఎన్‌. డీగ్రీ కళాశాల . బిత్తూరు. 45

జ్వాఫ్‌ ఆ తృప్తవేరు...!

అడ్మినిస్టటివ్‌ సర్వీసుకు ఎంపికై, ఐ.ఏ.ఎస్‌.లో చేరక ముందు నేను ఉపాధ్యాయునిగా 20 ఎళ్ళు ఉద్యోగం చెసాను. పెద్దగా అధికారాలు, హోదాలు లేకపోయినా, నా జీవితంలో నాకు అత్యంత తృప్తిని ఇచ్చింది ఉపాధ్యాయ వృత్తే.

సమాజంలో ఉపాధ్యాయునికి ఒక సమున్నత స్థానమున్నది. దేశ భవిష్యత్తును మలచే భావిపౌరులను తీర్చిదిద్దే ఒక గురుతుర బాధ్యత కూడా ఉంది. ఈ 60డు అంశాలు గుర్తించి, వృత్తికి న్యాయం చేసే ఉపాధ్యాయులకు బ్రహ్మరథం పట్టే విద్యార్దులు ఎప్పుడూ ఉంటారు.

నా క్షాసులలో నాకు విద్యార్ధుల అటెండెన్సు తీసుకొనే అవసర ముఠఅడేది కాదు. అనంతపురం ఇంజనీరింగు కళాశాలలో లెక్చరర్‌గా, ఆ తర్వాత వనపర్తిలో, తిరుపతిలో పాలిటెక్షిక్‌ కళాశాలల ప్రిన్సిపాల్‌గా, నా లెక్చర్స్‌ పట్ల నా విద్యార్ధులు చూపిన ఈ గౌరవం నాకు ఇప్పటికీ గర్వ కారణంగానే సంతృప్తినిస్తుంది. ఇన్నేళ్ళు ఉపాధ్యాయునిగా పనిచేసినా, నెను ప్రతి కాసుకు ముందు, ఒక నిత్య విద్యార్ధిలాగా, ఆరోజు చెప్పబోయె పాఠ్యాంశాన్ని ఒక గంటసేపు క్షుజ్జంగా అధ్యయనం చేసేవాణ్ణి. ఎ అంశాన్ని ఎలా విశదీకరిస్తై విద్యార్దులకు బాగా అవగతమవుతుందో ఆలోచించే వాణ్డీ. (ప్రాక్టికల్‌ దృష్పాంతాలు క్రొత్తరక్రొత్తవి సేకరించి, ఇంజనీరింగ్‌ ప్రాబ్లెమ్స్‌ను వివరించెవాణ్డీ. నా క్లాసులో ప్రతి విద్యార్ధి ముఖ కవళికలను శద్ధగా గమనించెవాణ్ణ్డి. నేను బోధించిన అంశాలు వాళ్ళకు బాగా అర్ధమయ్యాయి అన్నభావన వాళ్ళ ముఖాలను సంతృప్తితో వికసింప చేసినప్పుడు, ఆ దృశ్యము నాకు ఒక సామాజ్యాధిపత్యం సాధించినంత సంతృప్తినిచ్చెది.

ప్రిన్సిపాల్‌గా బాధ్యతలు స్వికరించిన తర్వాత, నేను కాలేజికి అందరి కంటే అర్ధగంట ముందు వెళ్ళడం, సాయంత్రం అందరూ వెళ్ళాక అర్ధగంట తర్వాత కాలేజిని వదలడం ఆనవాయితీగా పెట్టుకొన్నాను. విద్యార్ధులకు గాని, అధ్యాపకులకుగాని ఎవైనా సమస్యలు ఉత్పన్నమైతే, ఏ రోజుకు

46

ఆరోజు డిపార్టుమెంట్‌ హెడ్స్‌తో సమావేశం జరిపి, అప్పటికప్పుడు పరిష్కారాలు కనుగొనేవాళ్ళం. ఉపాధ్యాయునిగా, ప్రిన్సిపాల్‌గా నెను ఎప్పుడూ విద్యార్దుల నుంచి క్రమశిక్షణారాహిత్య సమస్యలను ఎదుర్కో లేదు.

నా దృష్టిలో నేటి విద్యార్దుల క్రమశిక్షణారాహిత్యానికి, మార్గదర్శత్వం లోపించిన చాలామంది అధ్యాపకులే కారణము.

ప్రతి శనివారం మొదటి పిరియడ్‌ను, ప్రిన్సిపాల్‌గా నేను, “జనరల్‌ నాలెడ్జ్‌ క్షాసుగా నడిపి, పాలిటెక్నిక్‌ కళాశాలలోని అందరు విద్యార్థులు, అందరు అధ్యాపకులు హాజరయ్యేలా చూసేవాణ్సి. మేధావులయిన వక్తలను ఆహ్వానించి, ఈ కాసులలో, మానవ విలువలను గురించి, సామాజిక బాధ్యతలను గురించి, మహనీయుల ప్రసంగాలు, రచనలను గురించి ఉపన్యాసాలు ఇప్పించేవాణ్లి. ప్రతి విద్యార్థిలో ఒక ఇంజినిరే కాకుండా, ఒక ఉత్తమ పౌరుడు ఎదగాలని నేను ప్రిన్సిపాల్‌గా ఉన్నంత కాలం ఈ ప్రక్రియను సాగించాను. నెను కూడా అనేక అంశాలపైన ఉఊపన్యసించేవాణ్డీ. ఈ కార్యక్రమం సిలబస్‌లో లేనిది. అయినా చాలా సతృ్ఫలితాలిచ్చింది.

ఈ రోజునా పూర్వవిద్యార్దులు అనేకులు అనేక ఉన్నత స్థానాలలో ఉన్నారు. సామాజికంగా వాళ్ళు ఎంతో ఎత్తుకు ఎదిగినా, ఎక్కడైనా తారసపడ్డప్పుడు సార్‌! మి ప్రభావం వల్లనే నేను ఈనాడు ఇంతటివాణ్లి అయ్యాను అని కనపడ్డ నా ప్రతి విద్యార్ధి అంటూ ఉంటే, నేను. మహదానందంతో పరవశించిపోతాను.

ఐ.ఐ.ఎన్‌. ఇచ్చిన అదికారంకంటే, ఉపాధ్యాయు వృత్తిలో సంపాదించిన గౌరవమే నాకు జన్మసాఫల్యం.

క. రామిరెడ్డి ఐ.ఎ.ఎస్‌ (6) (7

గురుశిష్య సంబంధం - నాడు నేడు

౩కి సం॥ల సుదీర్షకాలం వైద్యవృత్తిలో ఉన్నప్పటికి, అన్ని సంవత్స రాలూ వివిధ వైద్య కళాశాలల్లో మాత్రమె పనిచేయడం, అందులోనూ కేవలం పిల్లల విభాగంలో మాత్రమే కాక వివిధ శాఖల్లోనూ పనిచేయడం నా అదృష్టం. మంచి విద్యార్థి, చెడ్డ విద్యార్ధి అనే తేడా లేకుండా ప్రతి ఒక్కరూ నా స్వంతబిడ్డ అనె భావన కలగడం, ఇప్పటికీ ఆ అనుభూతి నాలో నిలిచిపోవడానికి కారణం ఈ దిర్హకాలిక అనుభవమనే చెప్పాలి,

నా అనుభవంలో మంచి విద్యార్ధి అనుకున్న వాళ్ళు కేవలం చదువు లోనే మంచికానీ మానవతా విలువల్లో కాకపోవచ్చును. చెడ్డ అనుకున్న వాళ్ళు నిజంగా చెడ్డవాళ్ళు కాకపోవచ్చును. వట్టి రౌడీ, అత్తెసరు మార్కుల వాడు అనుకున్న ఒక విద్యార్థి మా వారికి ఆపరేషన్‌ జరిగినప్పుడు కంటికి రెప్పలా చూసుకోవడం ఒక ఉదాహరణ మాత్రమె.

నిష్కామకర్మ, ఎవరి నుండి ఎమి ఆశించకుండా మన విద్యుక్త ధర్మం మనం నిర్వర్తించడం ఎంతో తృప్తిని అనుకోని ఆనందానుభూతిని మిగులు స్తుంది.

1990లో ఢిల్లీలో ఒక కాన్ఫరెన్సుకు వెళ్ళాను. జనవరి నెల మొదటి వారం తెల్లవారుజామున ఆలిండియా ఇన్‌స్టిట్యూట్‌ గేటు ముందు బస్సు దిగాం. తిరుపతిలో చదివి ఢిల్లీలో ఉన్నత విద్య కొరకు వెళ్ళిన మన విద్యార్ధులు గుంపుగా మమ్మల్ని ఆహ్వానించారు. ఆ చలిలో ఒకరు రజాయ్‌ తెచ్చారు. ఒకరు రూమ్‌ హీటర్‌ తెచ్చారు. ఒకరు వేడివేడి చాయ్‌ తెచ్చారు. అసలు ఆ ఆదరణను నేనెన్న్షడూ మరచిపోలేను. తలచుకున్నప్పుడంతా ఒళ్ళు పులకరిస్తుంది. నేనున్న నాలుగురోజులు వాళ్ళు చూపించిన అభిమానానికి కొలమానాలు లేవు. ఇట్లా చెప్పుకుంటూపోతే ఎన్నో ఎన్నెన్నో మధురానుభూతులు. ఎక్కడికి వెళ్ళినా నా విద్యార్థి ఎదో మంచి పదవిలో ఉండడం ఎంత ఆనందకరం. '... ఇక చేదు అనుభవాలు తక్కువేమి కావు. 1995-96 నుండి విద్యార్ధుల్లో విపరీతపోకడలు హెచ్చయ్యాయనే చెప్పాలి.

40

ఆ సంవత్సరం ఒక విద్యార్దిని ఆఖరి సంవత్సరం పరీక్షలో పాసయ్యింది. అయినా పొరపాటున విశ్వవిద్యాలయం వారు ఫెయిల్‌ అయినట్టుగా ప్రకటించారు. అది తెలిసి ఆ అమ్మాయి ఆమె తల్లిగారు వచ్చి భోరున ఏడుస్తూ నన్ను బ్రతిమాలుకుంటూ, కాళ్ళమీద పడినంత పనిచేసారు. సరే నాధర్మంగా విశ్వవిద్యాలయం వారికి ఉత్తరం వ్రాసాను. వారు నిదర్శన పత్రాలు కావాలన్నారు. నేను కేవలం ఒక్క పరిక్షాధికారిని మాత్రమే. మిగిలిన నలుగురి నుండి తగిన ఆధారాలు గల పత్రాలు రావాలి. అందులో కేరళ వారొకరు, మద్రాసు వారొకరు, హైదరాబాదు వారొకరు, విజయవాడ వారొకరు. అందరితోనూ నా స్వంత ఖర్చుతో ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాలు జరిపి ఒకటకి నాలుగుసార్లు బ్రతిమాలి, మొత్తం యంత్రాంగాన్ని కదిలించి, ఫలితాలను సాధించాను. అది జరగకపోతే ఒక విద్యార్ధిని భవిష్యత్తు పాడయ్యేది. ఒక సంవత్సరం పాడవడమె కాకుండా మరో ఉన్నత విద్యకు అర్హతకూడా పోయేది. నాపని నేను చెసాను. ఫలితం ఏమెందో తెలియలేదు. ఆ వుత్కంఠ నన్ను వేధిసూనే ఉంది. తరువాత తెలిసింది ఆ అమ్మాయిని పాసు చేస్తూ ఉత్తరువులు వచ్చాయని. కనీసం కృతజ్ఞత చెప్పకపోగా, ఫలితాన్నయినా తెలియజేయలేదు ఆ విద్యార్థిని. రేవు దాటాక అన్న సామెతలాగా ఇటువంటి చేదు అనుభవాలు కూడా ఎన్నో ఈ రోజుల్లో పాసయ్యేవరకూ వంగివంగి దణ్ఞాలు పట్టడం, పాసయ్యాక చూడనట్టు నటించడం పరిపాటయ్యింది. గురుశిష్య సంబంధాలలో వ్యాపారధోరణి చోటు చేసుకొంటూ ఉంది. అందుకే నిష్కామకర్మగా ఏదీ ఆశించకుండా మన ధర్మం మనం నిర్వర్తించడమే ఉపాధ్యాయులకు ఉత్తమం. డౌ॥ కె. రత్నమాలిక ప్రిన్సిపాల్‌ రిటైర్‌ ఎన్‌.ఐ. మెడికల్‌ కాలేజి, తిరువతి ఉం

సిలబస్‌ పాఠాలతో పాటు బతుకు పాఠాలు నేర్పాలి!

నేను ప్రభుత్వ జూనియర్‌ కాలేజీలో అధ్యాపకుణ్ని. ఈ ఏడు నా ఉద్యోగ రజతోత్సవం. 830 రూ॥ల జీతంతో సర్వీసులో చేరాను. ఈరోజు 22 వేలు దాటింది. ఏ చీకూచింతా లేకుండా కుటుంబం గడచిపోతూ వుంది. (ఉద్యోగానికి ఎమాత్రం న్యాయం చేశానన్న మాట అటుంచండి).

ఉపాధ్యాయుడిగా నా ప్రయాణంలో ఎన్నా అనుభవాలూ.... జ్ఞాపకా లూనూ. తీపి.... చేదూ.... కారమూ.... పులుపుూ.... ఇలా! నేను ఏ రంగనాయకమ్మగారినో అయివుంటే విద్యారంగం మిద ఓ గొప్పపుస్తకమే .

ప్రభుత్వ డిగ్రీ కాలెజీలో నా మొదటి అప్పాయింట్‌మెంటు. తాలూకా హెడ్‌క్వార్టర్స్‌లోని కాలేజీ. విద్యార్థులు పెద్దపెద్ద వాళ్ళు. పైగా వంద వరకూ క్లాసు (స్టెంగ్త్‌. వాళ్ళని సమాళించడానికి చెమటలు పట్టెవి. పాఠం చెప్పే డ్యూటీ కంటే పోలీసు డ్యూటి ఎక్కువ. నన్ను నేను రక్షించుకోవడానికి ఒకే మార్గం - సబ్జెక్ట్‌ను ఆశ్రయించాను. రోజూ బాగా ప్రిపేరు కావడం... కాసుకు పోవడం. (లేకుంటే సెలవు చీటి) ఒక పద్యాన్ని... ఒక దృశ్యాన్ని... ఒక అంశాన్ని... ఎరకంగా బోధిస్తే విద్యార్దులకు సులభంగా అర్ధమవుతుంది అని ఆలోచించేవాణ్ని. తొలి రోజుల్లో అదే దినచర్య నాకు. దీంతో త్వరగానే (నెలలుకాదు వారాల్లోనే) టిచర్‌గా నిలదొక్కుకోగలిగాను. ఈ నాటికీ అదే అనుభవం. బాగా ప్రిపేర్‌ అయి మనసు పెట్టి పాఠం చెప్పిన క్తాసు - దేవదాసు పాత్రలో నాగేశ్వరరావుగారి నటన చూసినంత ముచ్చటగా, థ్రిల్లింగ్‌గా వుంటుంది. లేనినాడు కుటుంబరావుగారు అన్నట్లు “రాయడం చాతగాని వాడి నాటకాన్ని ఆడడం చాతకాని వాడు ఆడినట్లు గానే వుండి పాఠం రక్తి కట్టదు.

80ల్లో నాటి మాట, నేటికీ కళ్ళకు కట్టినట్టుగా వుంది. ఉద్యోగంలో చేరిన మరుసటి సంవత్సరమే కాలేజీలో 'గోవా' టూర్‌ ప్రపోజ్‌ చేశారు.

50

మొత్తం 35 మంది విద్యార్ధులు బయట్టేరారు. టూర్‌కు సారథ్యం వొండపాటి రామారావుగారిది. ఆయన హిస్టరీ సీనియర్‌ లెక్చరర్‌, రచయిత కూడా. ఆయనతోపాటు స్టాపు నుండి నేను ఒక్కణ్ని మాత్రమే. రైల్వేస్టేషన్లో రాత్రి రైలు ఎక్కే సమయానికి తీరా రామారావుగారు రానేలెదు. కారణం అనారోగ్యమో, అర్జంటుపనో తెలియదు. నాకు ఉద్యోగం కొత్త, గోవానూ కొత్త. టూర్‌ బయట్టెరడమా? క్యాన్సల్‌ చేయడమా? అన్న పెద్ద ప్రశ్న ఎదురైంది. అయితే వర్రీ కాలేదు. ఇదీ టీచర్‌ డ్యూటినేకదా అనుకొని ధైర్యంగా ట్రెయిన్‌ ఎక్కాను. ఆ 35 మంది డిగ్రీ విద్యార్దుల్టా ఫిజికల్‌గా నేనే చిన్నవాణ్ని., వాళ్ళతో నాలుగు రోజులు గోవా టూర్‌ అంటే ఎంత ప్రాబమో ఊహించండి. అకామడేషన్‌ రిజర్వేషన్‌ లేకపోవడంతో తిరిగి తిరిగి వెదుక్కోవలసి వచ్చింది. గోవాలో విద్యార్ధులు రెండ్రోజులు బాగా ఎంజాయ్‌ చెశారు. షాపింగ్‌ గట్రా చేసి తెచ్చుకున్న డబ్బు ఖర్చు పెట్టెశారు. తిరుగు ప్రయాణానికి అప్లికేషన్‌ ఫారంలో ఎదో తప్పు దొర్లిందని స్టేషన్‌ మాస్టర్‌ కన్సెషన్‌ అనుమతించలేదు. పూర్తి టికెట్‌ కొనడానికి డబ్బు చాలదు. ట్రెయిన్‌ ట్రైమయింది. ప్రయాణం వాయిదా వేయడమా? దొంగ రైలు ఎక్కడమా? తప్పో ఒప్పో మరీ! రెండో పనే చేశాము. (నా ఒక్కరికీ టికెట్‌ కొని మిగిలిన అందరి పైకం నావద్ద దాచుకుని ప్రయాణం సాగించాము,. . దర్హాగా హోస్‌ పేటలో దిగి అక్కడ హంపి పర్యటన ముగించుకుని సేఫ్‌గా కాలేజీ చేరాము. వారం రోజులు కాలేజీలో గోవా టూర్‌ గురించే విద్యార్ధుల ముచ్చట్లు అంటే నమ్మండి. విజయవంతమైన గోవా టూర్‌ తలచుకుంటే హిమాలయా లెక్కినంత గర్వంగా ఫీలవుతాను నేటికీ.

డిగ్రీ కాలేజీలో నాలుగున్నర సం॥రాల సర్వీసు తర్వాత నన్ను జూనియర్‌ కాలేజీకి మార్చారు. ఒక కాలేజీలో ఆరోజు ఉదయం పూట 5౯151 86|| అయింది. జూనియర్‌ ఇంటర్‌ విద్యార్ధి ఒకడు వాళ్ళ తరగతి అమ్మాయిని ముద్దు పెట్టుకున్నాడు (కాలేజీలో కాదు, వచ్చే దారిలో) అన్న వార్త కాలేజీలో దావానంలా వ్యాపించింది. ముద్దు పెట్టాడని కొందరు, లేదు చేతో తలను తాకాడని కొందరు.... అంతా గోలగోలగా వుంది. అమ్మాయితరపు నుండి కంప్పెంట్‌ మాత్రం లేదు. విషయం మాత్రం ప్రిన్సిపాల్‌ వరకూ వెళ్ళింది. ప్రిన్సిపాల్‌ అనుభవం వున్న వ్యక్తి. సున్నితమైన

0]

విషయం కావడం ఒకటి, పూర్తి విచారణ జరగలేదు కనుక ఆయన తొందరపడలేదు. అప్పటికి గొడవ సర్దుబాటు చేశాడు. మామూలుగా (ప్రార్థన జరిగింది. ఈలోపు స్టాఫ్‌ రూంలో దుమారం లేచింది. ఒక అధ్యాపకుడే స్వయంగా పోలీస్‌ కం పెంట్‌ రాశాడు. టి.సి. ఇవ్వాలి.... కేసు పెట్టాలి... అరెస్ట్‌ చేయాలి... నా కొడుకుని తన్నాలి... క్షణాల్లో అంతపని జరిగింది. విద్యార్థిని పిలిపించి స్టాఫ్‌రూంలో గొడ్డును బాదినట్లు బాదారు. కానీ రెండ్రోజులలోనే తీగ లాగితే డొంకంతా కదిలింది. కాలేజీ లెక్సరరే ఒకరు ఆ అమ్మాయిపట్ల మనసు పడి ఈ రాద్దాంతమంతా చెశాడని వెల్లడైంది. తక్షణమె ప్రిన్సిపాల్‌ ఆ కాంట్రాక్ట్‌ లెక్సృరర్‌కు ఉద్వాసన పలికాడు రూడా. ఒక విద్యార్థి చెయ్యరాని పనే చేసి వుండవచ్చు. నిజానిజాల విచారణ, తప్పొప్పుల నిర్ధారణ జరగవద్దా? పిల్లల్ని ఓర్పుతో, నేర్పుతో చక్కదిద్దమని కదా మనకీ ఉద్యోగ మిచ్చింది. కం ప్టెంట్‌ వచ్చిరాకముందే శిక్ష అమలు పరచడమేనా? విద్యాధికులారా! ఆలోచించండి! ఇలా జరిగిన కొన్నాళ్ళకే ఆ జూనియర్‌ ఇంటర్‌ అబ్బాయి కాలేజీ 0150001066 చేశాడు. ఈ సంఘటన గుర్తుకు వచ్చినప్పుడల్లా అధ్యాపకుడిగా సిగ్గుతో తలదించు _ కుంటాను. నేను విద్యార్థిగా బి.ఎ., ఎం.ఎ.లలో చదివిన మంచి పుస్తకాలు, సభలు-సమావేెశాల్లో త్రిపురనేని మధుసూదనరావు, వరవరరావు, బాలగోపాల్‌, జ్వాలాముఖి, భుజంగరాయశర్మ, వె.8.వి.ఎన్‌., ఆచార్య, _ ఎ. చెంచయ్య వంటి గొప్ప ఉవాధ్యాయుల్ని వినడం అధ్యాపకుడిగా నన్ను నేను మలుచుకోవడానికి దోహదపడినాయి. నేను పనిచేసిన అన్ని కాలేజీల్లోనూ సాహిత్యం ఇతరత్రా ఆనక్తిదాయకమైన పుస్తకాలను విద్యార్ధులకు పరిచయం చేసినప్పుడు, కొన్ని పుస్తకాలను వాళ్ళకిచ్చి చదివించినప్తుడు విద్యార్ధుల నుండి మంచి రెస్సాన్స వచ్చింది. తరగతిలో ట్‌క్షల్‌ చెప్పే చదువు ఒక భాగమైతే దానికి అదనంగా ఎద్యార్ధి మరికొంత సబ్జెక్ట్‌, ఇతర విషయాలు సొంతంగా చదువుకునేందుకు ప్రోత్సహించే వాడిని. విద్యార్థుల ౧6/౧5౦0౧౬|/ 06/6100౧౫6౧కు పుస్తకాలు మహోపకారం 52

చెస్తాయి. డబ్బూ, బంగారూ, మేడలఠతె కాదు పుస్తకాలు కూడా ఆస్తే అని". విద్యార్ధుల్లో కొందరి నైనా నమ్మించగలిగినందుకు టీచర్‌గా ఎంతో తృప్తి మిగిలింది. క్షాసులో ఏ చిన్న అవకాశమైనా దొరకబుచ్చుకొని విద్యార్దులకు జీవితం పట్ల విశ్వాసం కలిగించేవాడిని. విద్యార్ధులను సమాజం గురించి ఆలోచించవుని కోరీవాడీని. ఇలాంటి ప్రావంచిక విషయాలు వింటున్నప్పుడు విద్యార్ధుల కళ్ళు తళతళా మెరవడం నేను మరచిపోలేెని అనుభవం.

నాలుగు కాలేజీల్లో ఎనిమిది మంది ప్రిన్సిపాల్స్‌ వద్ద ఉద్యోగం చేయడం ఒక అనుభవం. ప్రభుత్వ జూనియర్‌ లెక్చరర్ల సంఘంలో క్రియాశీలక పాత్రవల్ల మరిన్ని కాలేజీల గురించి, ప్రిన్సిపాల్స్‌ గురించి కూడా తెలుసు. అటు ప్రిన్సిపాల్స్‌ ఇటు లెక్చరర్స్‌ రెండు క్యాడర్స్‌లోనూ అంకితభావంతో ఉద్యోగం చేసేవాళ్ళు కొందరైతే, మొక్కుబడిగా పనిచేసి వాళ్ళు అంతకు రెట్టింపేకావచ్చు. (బెల్లు - బిల్లు మా జన్మహక్కనే వాళ్ళ సంఖ్యే ఎక్కువ).

“తరగతి గదిలో దేశ భవిష్యత్తు రూపుదిద్దుకుంటుంది అన్నవి ఒట్టి మాటలే. నేడు అనేకానేక రుగ్మతలు విద్యాసంస్థల్ని పడిస్తున్నాయి. మెజారిటి విద్యాసంస్థల్లో ఉత్తమ పౌరులు తయారయ్యే వాతావరణమె మృగ్యం. లెక్చరర్స్‌ని వేధించే ప్రిన్సిపాల్స్‌ వల్ల కొన్ని కాలేజీల్లో, ప్రిన్సిపాల్స్‌ని ఏడిపించే లెక్స్బరర్స్‌వల్ల కొన్ని కాలేజీల్లో, ఇతరేతర కారణాలవల్ల మరికొన్ని కాలేజీల్లో చదువులు కొండెక్కుతున్నాయి. ఏ కాలేజీ చరిత్ర చూసినా

ఏమున్నది గర్వకారణం? అన్న చందంగా తయారవుతున్నాయి కాలేజీలు. విద్యాలయాలు క్రమశిక్షణారాహిత్యానికి నిలయాలుగా మారుతున్నా

యంటే ఆ తప్పంతా విద్యార్గ్థుల మిదికి నెట్టివేయడం కూడా తప్పెమరి. ఎన్నో బ్యాచ్‌లలో.... వేలాదిమంది విద్యార్థుల్ని పరిశీలించిన అనుభవంతో చెప్పన్న మాట. పాఠశాలైనా, కళాశాలైనా ఎల్లలు మట్టి ముద్దలు. వారిని ఎలా మలుచుకోవాలన్నది టీచర్‌ చేతిలో పని. నిజంగానే విద్యార్థులు కుడుమిస్తే పండుగనే రకం. పాఠం బాగా చెప్పే టీచర్‌ని దేవుడిగా ఆరాధిసారు. జీవితాంతం మరచిపోకుండా గుర్తు పెట్టుకుంటారు. కొందరు

53

విద్యార్ధులు చదువులో పేదలు కావచ్చుకానీ మనసుకు పేదరికం లేదు. అంతేగానీ ఇగోఇజం, నెగటివ్‌ దృక్పథం, ఫాల్స్‌ వ్యాల్యూస్‌, దురహంకారం కులతత్వం, కోపం.... ఇలాంటి అవలక్షణాలు కలిగిన ఉపాధ్యాయుడు వృత్తిలో రాణించలేడు. అధ్యయనం లేకుండా క్లాసుకు వెళ్ళి పాఠం చెప్పడం క్షవింంచరాని నేరంగా టీచర్‌ భావించే రోజున విద్యా వ్యవన్స చక్కబడుతుంది.

_ ఈ పాతికళ్ళుగా విద్యార్దుల వద్ద నుండి నేర్చుకున్న విలువైన పాఠం ఎమంటే - టీచర్‌ తరగతి గదిలో సిలబస్‌ పాఠాలతోపాటు జీవిత పాఠాలు రూడా నెర్పినప్పుడే విద్యార్దులు స్పందిస్తారు. గేమ్స్‌, గ్రంథాలయాలు, విహార యాత్రలు, సారస్వత సమావెశాలు మొ॥ ఎక్స్‌ట్రా కరికులర్‌ యాక్టివిటీస్‌లో విద్యార్థుల్ని ఎంత ఎక్కువగా ఇన్‌వాల్వు చెయ్యగలిగితే వాళ్ళు అంత బాగా టిచర్ల మాట వింటారు. టిచర్లను గౌరవిస్తారు. బుద్దిగా చదువు కుంటారు. దేశానికి సిరిసంపదలు బాలబాలికల |కదా

్ర _ సాక్టి రి4

సమాజానికి తాత్విక నాయకుడు నాలుగు దశాబ్లాలకు పైబడి అధ్యాపకుడిగా పనిచేసిన నేను గతంలోకి చూసినపుడు మనసు నిండా జ్ఞాపకాలు ముసురుకొంటున్నాయి. ఇంకా బోధన ప్రక్రియలోనున్న నాకు తీరిగ్గా, ప్రశాంతంగా కూర్చొని గతాన్ని బేరీజు వేసుకొనే స్థితిలో లేననిపిస్తుంది. కొన్ని ఆలోచనలకు రూపం యివ్వడానికి ప్రయత్నిస్తాను. ఉపాధ్యాయ వృత్తిణ య8006 గా గాక ౧110106 గా ఎంచుకొన్నాను. అలేజీలో డిగ్రీ చదువుతున్నపుడు ఈ స్థిరమైన నిర్ణయానికి వచ్చాను. గత శతాబ్దం అరవైవ దశకంలో ఎం.ఏ. చదివిన వారికి సుమారైన అధ్యాపకేతర ఉద్యోగాలు లభించేవి. లెక్సరర్‌ ఊద్యోగానికి వేతనం తక్కువైనా, సమాజంలో కొంత గౌరవం, మరికొంత ప్రతిష్ట ఉండిన మాట నిజం... శడియోలో ఉద్యోగం చేస్తె, సాంస్కృతికంగా జీవితం నంపన్నం అవుతుందని, సాహిత్యం, లలిత కళల పట్ల నాకున్న అభిరుచికి తగిన వాతావరణం లభిస్తుందని అనుకోకపోలేదు. కాని తల్లి తర్వాత తల్లగా చెప్పుకోదగ్గ నా జవహర్‌ భారతి కళాశాల (అప్పట్లో కావలి కాలేజి) నా కిచ్చిన ప్రోత్సాహం, స్ఫూర్తి నన్ను అధ్యాపక వృత్తివైపు మరల్చాయి, అప్పుడు. నా కాదర్శంగా నిల్చిన అధ్యాపకులే దీనికి ముఖ్యకారణం. అది చెప్పుకునే. ముందు, అంతకు ముందున్న నేపథ్యంలోకి వెడదాం. తల్లిదండ్రులే జీవితంలో మొదటి గురువులు. అట్లె కుటుంబమె = విద్యాలయం. జవితమనే తోటలో యిల్లు ఒక నర్పరీలాంటిది. మొక్కలు నాటి, పాదుచేసి, నీళ్ళుపోస, "పెంచి 'పెద్దచేసినట్జె, పిల్లల్ని కనిపెంచెది. తల్లిదండ్రులు. తల్లి ఒడిలో ఉగ్గుపాలతోపాటు, బిడ్డడు ప్రపంచాన్ని పరకిస్తాడు. ఏడుపుతోపాటు నవ్వు, ముద్దుముద్దు మాటలు, చిరుచిరు నడకలతోపాటు ఢ్రేమను, అనురాగాన్ని, మంచి చెడులను గ్రహిస్తాడు. జీవిత సౌధానికి అవసరమైన పటిష్టమైన పునాది, బాల్యంలో తల్లిదండ్రుల, అన్నదమ్ముల, అక్కచెల్లెళ్ళ మధ్య రూపొందుతుంది. మానాన్న నేను పుట్టకముందు, ఆ తర్వాత కొంతకాలం, ప్రాథమిక ఉపాధ్యాయుడుగా పనిచేశాడు. ఆ కుగ్రామంలో ఆయనే విద్యాబోధకుడు, వైద్యుడు, అందరికీ 55

సలహాదారుడు. ౧గ౧6౧౮, ౧౧|౦9౦౧౧6 &1౧6 664166. నాకు ఉగ తెలిశాక మానాన్న తన టీచర్‌ అనుభవాలను మాతో పంచుకొనేవాడు. అప్పుడు ఆయన కళ్ళలో ఒక తృప్తి, ఆనందం గోచరించేది. ఒంటెద్దు బండి సాయిబు, చిల్లరకొట్టు శెట్టి, మోతుబరి రైతు, వళ్ళంతా ఆయనంటే ప్రాణమిచ్చేవారట! నాలుగక్షరాలు నేర్పించి, జ్ఞానాన్ని, విమోచనాశక్తిని ప్రసాదించిన మహాను భావుడిగా ఆయన్ను వాళ్ళు కొనియాడ్డం, నా పసిమనసులో గాఢ ముద్ర వేసింది. అన్ని దానాల్లో విద్యాదానం ఎంతో ఫునమైందని ఆయన చెప్పేవారు. ఉపాధ్యాయుడు వఎద్యార్దులను సకల సంపదలకన్నా మిన్నగా భావించాలని చెప్పేవాడు. నిచ్చెనలాంటి వాడు ఉపాధ్యాయుడు. తనని ఊతంగా చెసుకొని పైకి, పైపైకి ఎక్కడానికి, ఉన్నతంగా ఎదగడానికి తొడృడతాడు. ఇందులో స్వార్ధం లెదు. త్యాగం ఉంది. మౌనంగా అనుభవించే ఆనందం వుంది. అందుకే నాకు అధ్యాపక వృత్తిపై చిన్నతనం లోనే మక్కువ ఎర్పడింది. ఉన్నత పాఠశాలలో చదువుతున్నపుడు ముఖ్యంగా యిద్దరు అధ్యాపకులు నన్ను ప్రభావితం చేశారు. ఒకరు, మా హెడ్మాష్టరు భాస్కర అరుణాచలంగారు. నిండైన మనిషి. శాంతస్వభావం. మృదువైన మాటలు. వెదాంతిలా కనిపించేవాడు. నేనంటే ఎందుకో చాల యిష్టం. గాజుకుప్పెలో దీపం నిశ్చలంగా వెలిగినట్ట్లు, మనిషిలో జ్ఞానం నిక్షిప్తమై ఉండాలని, ఆ వెలుగును సాధించడమే జీవిత ధ్యెయంగా ఎంచుకోవాలని బోధించేవాడు. ఆయన హైస్కూలుకు హెడ్‌ిమాష్టరుగా ఉండదగ్గవాడుగా నాకనిపించినా, క్రమశిక్షణ అమలు పరచడంలో ఆయన కఠినంగా ఉండలేకపోయేవాడు. అలా ఉండడమె.... ఆదర్శాలు వద్యార్భులకు పంచిపెడుతూ, తన జీవితాన్ని, ప్రాపంచిక దృక్పథాన్ని, చిన్నపిల్లలకు ఆదర్శంగా చూపించడమే ఉత్తమ ఉవాధ్యాయుని లక్షణమని నాకనిపించేది. అదే హైస్కూల్‌లో నవ _ యువకుడిగా, సైన్స్‌ టీచర్‌గా పనిచేయడానికి ఒకరోజు అనుకోకుండా ౨లు దిగి అమాంతంగా, ఒక పెద్ద ట్రంక్‌ పెట్టెైతో స్కూల్‌లోకి వచ్చినాడు, నలగట్ల బాలకృష్ణారెడ్డి (18 ఆ తర్వాత వేంకటేశ్వర విశ్వవిద్యాలయంలో ఆచార్యుడుగా ర్మిటైెరయ్యారు) నాకు మిత్రుడుగా అప్పటి ప్రభావపూరిత వయసులో ఒక ఉత్తేజకుడుగా ఉండేవాడు. అప్పటికి మా యిద్దరి 56

వయసులో తేడా నాలుగేళ్ళే. ఆయనతో కలిసి నాటకాలు వేయడం, తాలుకా, ఎర్కాన్టాయి ఎద్యార్ధి, యువజన మహాసభలు జరపడం, కుటుంబ నేపధ్యం రీత్యా నాకున్న వామపక్ష భావాలను ప్రోది చేయడం జరిగింది. హైస్కూలు చదువు అయ్యాక కావలి కళాశాలలో చేరడం నా జీవితంలో ముఖ్యమైన మైలురాయి. జీవితానికొక లక్ష్యం, అర్ధం, భాష్యం అలవర్చుకొందిక్కడే. అప్పుడే రక్కవిచ్చుకొంటున్న నా భావాలకు స్పష్టత, పదును కలిగిందిక్కడే. నాబాత్యం, కళలు, రాజకీయం, సమాజసేవ, స్నెహం, నిబద్ధత - యింకేమైనాగాని, అన్ని విలువలకూ అవకాశం కల్గిందిక్కడే. అప్పటి అధ్యాపకులు, అందులో ముఖ్యులు, భుజంగరాయ శర్మ, క.వి.ఆర్‌., ఎమ్‌.పి.ఆర్‌., మాధవరావు, రామానుజరావు నాయుడు, టాంపో, అందర్శమించి అధ్యాపకుడు కాకపోయినా కాలేజీ రెక్టార్‌, నవయువకుడు దడ్డా రామచంద్రారెడ్డి గారలు నా జీవితానికొక దిశా నిద్దశం కలిగించారు. ఆ తర్వాత నా జీవితంలో అనేకానేక ముఖ్య ఘటనలకు ప్రయోగశాల కావలి కళాశాల. అప్పుడు నేనలవరచుకొన్న వ్రాపంచిక దృష్టి, విలువలు యిప్పటికి నన్ను వెంటాడుతూనే ఉన్నాయి.. విద్యార్థిగా నన్ను తీర్చిదిద్దిన నా అధ్యాపకులు, వారి పద్దతులు, ఆశయాలు, . ఆ కళాశాలలోనే నేను అధ్యాపకుడైన తర్వాత ఆచరించగలిగాను. కావలి కళాశాలలో రూపొందిన పరిణితికి, బంగారానికి తావి అబ్బినట్లుగా, జవహర్‌లాల్‌ నెహ్రూ విశ్వవిద్యాలయంలో నేను పరిశోధనకు వెళ్ళినపుడు, అక్కడి అధ్యాపకులు నాకందించిన విలువైన అధ్యయన సూత్రాలే కాక జీవిత బాటలు కూడ. అక్కడి ఉపాధ్యాయులు ఆదర్శానిక ఆదర్శం లాంటి వాళ్ళు. సర్వపల్లి గోపాల్‌, రొబిల్లా థాపర్‌, బిపిన్‌ చంద్ర, సతీష్‌ చంద్ర, పణిక్కర సవ్యసాచి, ఇంకా ఎందరోనా అధ్యాపక వృత్తికి మరింత లోతును, వైశాల్యాన్ని కల్లించారు. పరిశోధనలో మౌలిక పాఠాలు నేర్పి పరిణితి చేకూర్చారు. పరిశోధకుడికి ఉండాల్సిన వ్రాథమిక లక్షణాలతో పాటు, పరిశోధక సలహాదారుకుండాల్సిన అధ్యయన సంపత్తి, పరిశోధకుల పట్ల చూపాల్సిన మానవియత, ప్రమలాంటి విలువలు నేను నేర్చుకొంది ౮౧1౮ లోనే. రి/

ఆ తర్వాత అధ్యాపక వృత్తిలో ఎన్నో మలుపులు, మజిలీలు, పదవులు. ఎన్ని మార్పులొన్తున్నా, నా మౌలిక భఖావనల్లో మార్పు రాకుండా చూసుకొన్నాను. విద్యా సంస్థలు విద్యార్దుల కోసమె ఉద్దేశింపబడినవని, అందులో వారు. కేంద్ర బిందువులని, అధ్యాపకులు అహర్నిశలు వారి కోసం శమించాలన్న భావజాలానికి కట్టుబడ్డాను. వారి వైఖరి, ప్రవర్తన అన్ని సమయాల్త్లోను సరిగా ఉండని మాట నిజం. అయినా వారిని శిక్షించకూడదని, సరిదిద్ది సంస్కరించాలని, మంచితనాన్ని పంచ సమగ్ర, సంపూర్ణ మానవులుగా తీర్చిదిద్దాలన్న తాత్వికత బలపడిందేగాని తగ్గలెదు.

అధ్యాపకుడిగా ఎదిగి పదవీ విరమణ సమీపిస్తున్న క్రమంలో, అధ్యాపక వృత్తి సమాజంలో అనేకానేక యితర వ్యాపకాలతోపాటు క్రమేపీ ఎట్టా దిగజారిందో, ప్రమాణాల్తో, విలువల్తా ఎట్టా పడిపోయిందో చూసి బాధ పడ్డాను. బతకలేక బడిపంతులు స్థాయినుండి బతక నెర్చిన బడిపంతులు స్థాయికి ఈ వృత్తి ఎదగడం చూశాను. కల్మషం, ఊద్యోగ సంబంధ హెచ్చు తగ్గులు, వ్యాపార సరళి, వృత్తి పట్ల నిబద్దత లోపించటం లాంటి మార్పులు మనసును నొప్పించాయి. ఎంతటి మహత్తర వృత్తి ఎవిధంగా పతనమై పోతోందో గమనించిన నాకు, ఈ మార్పులు సమాజ

మార్పుల కనుగుణంగా మారుతున్నాయా అస్పింబంది. అధ్యాపకత్వం ఒక జీవనోపాధిగా మారింది. ఇందులో తప్పులేదు. ఒక పవిత్ర బాధ్యత కేవలం వెతనస్తాయికి పడిపోతుందనిపించింది. అయితే అధ్యాపకుడు _ నేల విడిచి సాము చేయగలడా? కుటుంబ సంబంధాల్తో, సన్నిహత్వం, సహకారం, వరన్పర అవగాహన లోపించి, యాంత్రికత చోటు చేసుకుంటున్న తరుణంలో, వీటన్నింటిని అధిగమించి, ఉపాధ్యాయుడు తనదంటూ ఒక గిం10౧౦గ౧౦౪౪ 50206 ని సృష్టించుకోగలడా? అతడు ఒక 512౧60గా ఉండగలడా? అధ్యాపకుడు సమాజ సృష్ట కాదా? ఇఎ నెడు మనందరి ముందున్న ప్రశ్నలు. ఆలోచించాల్సిన విషయాలు. కొందరు వీటన్నింటికి అధ్యాపకుడతీతుడుగా ఉండాలని ఆశిస్తారు. మరికొందరు కాలంతోపాటు అతడూ మారుతున్నాడంటారు. నా అనుభవంలో ఇద్దరు ఆదర్శ అధ్యాపకులుగా నిలుసారు. ఒకరు కందుకూరి వీరేశలింగం. రెండవ వారు రఘుపతి వెంకటరత్నం నాయుడు. 586

వళ్ళిద్దరూ విద్యార్థులను తీర్చిదిద్దిన తీరు వారికి చేసిన సేవ, తిరిగి ఎద్యార్భులు వారిని గౌరవించిన తీరు చరిత్రలోనే ప్రశంసనియమైంది. అధ్యాపకుడు అన్ని ఉద్యమాల్గ్లొనూ అగ్రగామిగా నిలబడాలి. సత్య, సౌందర్య, సౌజన్య అన్వేషకులుగా తాముండి తమ విద్యార్ధులను అదే క్రమంలో తిర్చిదిద్దాలి. దీనికి కందుకూరి, రఘుపతి ఉత్తమ ప్రతీకలు. భారతీయ సంస్కృతిలోనే గాక ప్రపంచంలోనే, ప్రాచిన గ్రీకులకాలం నుండి, ౧|౬[౦, గీగ5[0116 లాంటి గురువులకు నవూజంలో అతల్యన్నత స్థానముండేది. తల్లి తండ్రి తరువాత గురువు చెప్పబడ్డాడు. దైవాన్ని గూడ ఈ క్రమంలో చివరనే చేర్చారు మన పూర్వీకులు. నా దృష్టిలో అసమర్థ పరిపాలకుల వల్ల జరిగే నష్టంకంటే, నమాజంలో అధ్యాప కులు అసమర్జులైతే నైతికంగా, ధార్మికంగా ఆ సమాజం క్షీణిస్తుంది. నాకు పునర్జ్దన్మపై నమ్మకం లేదు కానీ, ఆదంటూ వుంటే కచ్చితంగా నేను అధ్యాపక వృత్తినే ఎంచుకొంటాను. వకుళాభరణం రామకృష్ణ (వాఫెనల్‌ (65, సెంట్రల్‌ యూనివర్శిటీ హైదరాబాదు 59

అమెరికొ వాఠం ఈ పెద్దాయన్ని యాడనన్న యిడిసి పెట్టండి పిల్లగాడు బడికిపోయె దార్నే ఎతుకుతడు అసలాయన పసోని పసి నవ్వు దేశమెదైతేయేందిరా సింపిరి జుట్ల పోరళ్లు ఆ భూమిని యాడ్నించి తవ్వుతుండ్రో కని పెడ్తడు మత్తుకు మత్తిచ్చే పోరళ్లను సూసి ఆ వ్యవస్థమిద కాండ్రించి ఉమ్ముతడు తెలియని యవ్వన శైశవము కనిపారేసిన గుడ్డు కుటుంబ సోయి పోయిన కాడ వ్యవస్థ ఎచ్చిపచ్చె ఈ మట్టి వాసనల్సి గుండె నిండా పీల్చుకుని ఏ భూతల స్వర్గమైనా నాకక్కర్లదంటడు ఒరేయ్‌ నీ అనాగరిక ప్రపంచానికి దోసిళ్ల కొద్దీ (ప్రమ కావాలంటడు .._. మన మనోళ్టూ దెన్నో సూసి _ వాతలెందుకురా అని చెవులు పిండుతడు బలుపూ బక్కతనమె ఈ ప్రపంచమంటడు శ్వేత వర్ణరెక్కల కింద తెగిన రెండు సమాజాల్ని చూస్తూ నీతులెవనికీ సెప్పాద్దని నిలదీస్తడు చీలిక, ధ్వంసం, వ్యాపారం వాడి జ్ఞానం సంఘం, శరణం గచ్చామి మా జ్ఞానం మంది సదువు కోసం తపన సూపిచ్చిన కన్నడు దరిద్రుల కోసం పాడే పాట రామయ్య గీయన అయోధ్య రామయ్య కాదు ఐఐటి కోసం మంకుపటు పట్టిన బాసర రామయ్య,

ల _ జూలూరు గౌరీ శంకర (నెల పదిహేను రోజులు అమెరికా పర్యటన ముగించుకుని 30-8-04 న ఈ నేలపై కాలుమోపుతున్న చుక్కా రామయ్యకు స్వాగతం పలుకుతూ)

60

గురుశిష్య బంధం ఆరు పదులు దాటిన నా గత జీవితాన్ని ఒకసారి వెనక్కి తిరిగి చూస్తే ఎన్నో జ్ఞాపకాలు మరెన్నో అనుభవాలు, మనసును సుతారంగా తాకుతున్నాయి. అన్ని కాకపోయినా, కొన్నింటిని పరిశీలిస్తే చాలు అధ్యాపక వృత్తి నా జీవితాన్ని సుసంపన్నం చెసిందనటానికి. మూడున్నర దశాబ్దాల సుదిర్చ అధ్యాపక వృత్తిలో అనేకానేక సంఘటనలు గుర్తున్నాయి. మనిషి జీవితానికి, సంతోషాన్ని, సంతృప్తిని " యిచ్చి నలుగురికి ఉపయోగకరంగా అధ్యాపకుడే జీవించగలడు. ముందుగా, ఇలాంటి ఒక జీవితాన్నిచ్చిన తల్లిదండ్రులకు, గురువులకు, స్నేహితులకు ఆత్మీయులకు కృతజ్ఞతలు తెలియజేయాలి. = నా చిన్నతనంలో పాఠశాల ఎద్యాభ్యాసం, ఆ తర్వాత కళాశాల, ఎశ్వవిద్యాలయ చదువులు, ఉద్యోగం ఒకదాని వెంట మరోటి వచ్చాయి... ఆర్ధిక ఇబ్బందులు, సామాజిక ఇబ్బందులు మధ్యలో చాలా వచ్చాయి. వాటిని, అధిగమించి కష్టపడిన మాట వాస్తవం. అందులోను ఆడపిల్ల చదువుకోవడం అంతగా రుచించని రోజులవి. అందరూ వ్యతిరెకించే వారే. ఎదో ఒక పట్టుదల నాకే తెలీని ఆసక్తి నన్ను చదువుకోడానికి నడిపింది.. ఆ రోజుల్లో (ఈ రోజుల్లోనూ ఇంకా ఇప్పటికి) తెలుగు చదువు కోవడం చాల తక్కువగా చూసేవాళ్ళు. చిన్నచూపు చూస్తుంటే నాకూ ఏదోగా, అయిష్టంగా తెలుగు బి.ఎ. ఎమ్‌.ఏ., పిహెచ్‌డి (అధ్యాపకులుగా చెరిన కొన్నాళ్ళకు, పూర్తి చేశాను. చిత్తూరు జిల్లా ఆర్థికంగా, సామాజికంగా వెనుకబడిన విషయం నిజమే అయినా ఆప్యాయతలకు, అనురాగాలకు లోటు లేనిగడ్డ అది. ఆ జిల్లాలో నంగమంగళం గ్రామంలో 1942లో వుట్టాను. ఆ గ్రామంలో అప్పటికి నలుగురైదుగురు పురుషులు మాత్రవేం 5.5..0. చదువుకొని ఉవాధ్యాయులుగా పనిచెసెవారు. డిగ్రీదాక చదివిన వారు లేరు. 8.5.0. దాక నెను చదువుకోడానికి ఎవరికీ ఎలాంటి అభ్యంతరం లేదు. ౨టొచ్చి పై చదువులు ఆడపిల్లలు చదవడమెందుకని గ్రామ ప్రజల ప్రశ్న. 61

“ఆడపిల్లకు చదువెందుకు? ఊళ్ళీలాలా? ఊరీగాలా? అని అందరూ వాదించేవారు. ఆడపిల్లల్ని పై చదువులకు బయటకు పంపవద్దని కఠినంగా శాసించెవాళ్ళు. ఆ కాఠిన్యతే నన్ను, నాకు తెలియకుండా చదువు వైపుకు ఉద్యుక్తురాల్ని చెసింది. అలా చెయడం అప్పట్లో ఒక ప్రీగా నాకు అవసరం _ అన్పించింది, ఆడపల్లల అవస్థ చూశాను. బాల్య వివాహాలు, బలవంతపు వెధవ్యాలు, చీటికి మాటికి ఆడపిల్లల్ని మాత్రమే దండించే వాతావరణం నుండి బయటపడాలనుకొన్నాను. నడకలో, నడతలో, వెషభాషల్లో ఆడపిల్ల అణగిమణగి ఉండాలన్న భయంకర నిబంధన నన్ను కలవర పెట్టంది. భయపెట్టింది. ఇంతకంటే మెలయిన జీవితం కావాలని మనసు ఆరాట పడింది. మరో కారణం కూడ మనం ఈ సందర్భంలో గుర్తు చెసుకోవాలి. 50వ దశకంలో ఆర్టిక వెనుకుబాటుతనం కూడ నా చదువుకు గురణగా నిల్చింది. ఆర్టిక వెసులుబాటుతో పాటు, స్త్రీకి స్వావలంబన అవసరమని గుర్తించాను. ఊరి కట్టుబాట్లకు తలొగ్గక, ధైర్యంగా మా నాన్న నన్ను కళాశాలలో చేర్పించారు. వారు చిరస్మణియులు. మా నాన్నకు ఆ రోజుల్లోనె (చదువుకోకపోయినా) ఆధునిక భావాలుండడం నా భాగ్యం. ఆ గ్రామంలో డిగ్రీ తెచ్చుకొన్న మొదటి వ్యక్తి నెనె. శ్రీ పద్మావతి మహిళా కళాశాలలో ౧౮౦ ఒక సంవత్సరం చదివాను. బి.ఏ., ఎమ్‌.ఏ. శ్రీ వేంకటేశ్వర విశ్వవిద్యాలయంలో చదివినా హాస్టలు మాత్రం ఒకటే గనుక పద్మావతి కళాశాలలోనే నాకు ఎక్కువ బంధం. అక్కడి గురువులు, బోధన, విద్యార్దినుల పట్ల యాజమాన్యానికున్న శ్రద్ధ మొదటి నుండి నన్ను బాగా ఆకర్షించాయి. అందరూ చిన్న పెద్ద కష్టపడి పనిచెసేవాళ్ళు. పనిగంటలంటూ ఎవి ఉండవు. ఎన్మి గంటలైనా పనిపూర్తి చేయడం వారందరి ధ్యయం. అహర్షిశలు శ్రమించడం, నిబద్ధత, చిత్తశుద్ది, గొప్ప క్రమశిక్షణ అమితమైన (_పమానురాగాలు, ఆ సంస్థలో నిత్యం కనిపించే అపురూప విషయాలు. అధ్యాపకులు, అధ్యాపకతరులు ఎవరైనా ఆనందంగా కష్టించడం ఒక ప్రత్యేకత. ఆనాటి మా అధ్యాపకులే నాకు స్ఫూర్తి. గష్టించి పనిచేయాలన్న చైతన్యం అక్కడిదె. బోధన అంటే మా గురువులకు ఒక వ్యసనం. విషయ పరిజ్ఞానం మాత్రమే బోధనను మెరుగుపరుస్తుందని వారి అభ్మిపాయం. పాఠాలతో 62

జీవిత పాఠాల్సి రంగరించి చెప్పవాళ్ళు. అక్కడివారి ఆప్యాయతలు, క్రమశిక్షణ ఎన్ని తరాల ఆడపిల్లలకో భవిష్యత్తును ప్రసాదించింది. ఈ సందర్భంలో ఒకటి గురొసాంది. అధ్యాపకుని మాటకున్న విలువ, ఆప్యాయత అపూర్వమైైనవి. ఎందుకంటే అధ్యాపకులు మమ్మల్ని పలకరించాలని, మావైపే చూడాలని మేమిచ్చిన రోజా పువ్వు కొప్పులో తురుముకోవాలని, మెం పడే తాపత్రయం అంతాయింతాకాదు. ఆత్మీయ మైన ఒక పలకరింపు, ఒక మెచ్చుకోలు, అనురాగంతో కూడిన ఒక చూపు చాలు మనిషిని ఎన్నా మెట్లుపైకి తీసుకునిపోడానికి, వందేళ్ళు బతికించ డానికి. జీవితం నిరంతర ప్రవాహ సదృశ్యం. అది నిలవనీరు కాదు. కొత్త నిళ్ళు ప్రవాహంలోకి వస్తాయి. కొన్నాళ్ళకు అవి పోతాయి. కాని ప్రవాహం ఒకటె. గమ్యం మారదు. ఆ తీపిజ్ఞాపకాల్లో తడిసిన మా జీవితానుభవా లెన్నో? అక్కడే అధ్యాపకులు కావడం మరింత ఆనందాన్నిచ్చింది.

నాకు బాగా గుర్తుంది. ఎం.ఎ.లో ఒకసారి ఏదో బాధ కల్లి చదువు ఆపస్తానని మా గురువు జి.ఎన్‌. రెడ్డి గారితో అన్నాను. “ఆడపిల్ల నాలుగు గోడల మధ్య జీవించడం ఒక పద్ధతి. నాలుగుగోడలు దాటి బయటి ప్రపంచానికొచ్చావు. ఇబ్బందులు భరించాలి. భరించలేననుకొంటే అలాగే చదువు మానుకో అన్నారు. ఏదో బుజ్జగిస్తారని ఆశపడ్డ నాకు ఆ కఠిన వాక్కులు షాక్‌నిచ్చాయి. ఆలోచింపచెశాయి. అధ్యాపకుని బాధ్యత, పాత్ర ఎంత ఉన్నతమైనవో, చెప్పడానికే ఈ సంఘటన మీముందుంచాను.

ఆకాలంలో కూడ అబ్బాయిలు అమ్మాయిల్ని ఎడ్పించేవాళ్ళు. వేధించే వాళ్ళు. గ్రుమలు, టపమలేఖలూ రాసేవాళ్ళు. చాలా సున్నితంగా, తమాషాగా, హాస్యభరితంగా ఉండేవి. అంతే. ఏ రకమైన ఆందోళన చేసినా అధ్యాపకులు పట్టించుకొనేవారు. ఉదాహరణకు ఒకసారి సమ్మెలో మెం పాల్గొంటే హోస్టలు వార్డను మమ్మల్ని పిలిచి మిరు సమ్మెలో పాల్తాంటే పెళ్ళిళ్ళు కావని బెదిరించారు. ఆ విషయాన్ని తెలుసుకొన్న అబ్బాయిలు పక్క రోజు పసుపుదారాలు తెచ్చి, చింతచెట్లకు మంగళసూత్రాలు కట్టి మెం పెళ్ళి చేసుకొంటాం అని ప్రకటనలు చేశారు. మనసుని నొప్పించని వేళాకోళం అది.

63

ఎం.ఎ. విద్యాభ్యాసం ముగించుకొని వెంటనే శ్రీ పద్మావతీ మహిళా కళాశాలలో ఉద్యోగంలో చేరాను. అప్పటికి శ్రీ పద్మావతీ మహిళా కశాశాల శైశవ అవస్థ నుండి ఎదిగి సకల హంగులు సమకూర్చుకొని ఆంధ్ర దెశంలో కాక అఖిల భారత స్థాయిలో రాణింపు పొందింది. ఈ దశలో అప్పటికేఆ = కళాశాలలో సుశిక్షుతులైన అధ్యాపకవర్గం వారితోపాటు వారికి నెతృత్వం వహిస్తున్న శ్రీమతి రాజేశ్వరీ మూర్తిగారు ప్రిన్సిపాలుగా ఉంటూ కళాశాల అభ్యున్నతికి అన్నివిధాల కృషి చేస్తున్నారు. మొదటితరం అధ్యాపకులతో పాటె రాబోయే తరాలకు కావలసిన అధ్యాపకుల్ని ఎంపిక చేసుకోవాలన్న ఆలోచన వారి మదిలో మెదిలింది. దానికి పూర్వ విద్యార్ధినులైతే కళాశాల సంప్రదాయాలను, క్రమశిక్షణను, అధ్యయన వాతావరణాన్ని సక్రమంగా కొనసాగిస్తారని ఆవిడ విశ్వాసం. ఆ వ్యూహంలో భాగమె నాలాంటి పూర్వ విద్యార్థినులు అక్కడ ఉద్యోగంలో చేరడం. రాబేశ్వరీ మూర్తి గారు ఆ _ కళాశాల శిల్పి. ఒక మహాశక్తి, పద్మావతి కళాశాల వారి మానస పుత్రిక. హాస్టలు బాధ్యతలతో ఎంత తలనొప్పి సమస్యలున్నా విద్యార్ధినుల సాంగత్యం మాకు నిజంగా ఒక స్వర్గాన్నిచ్చింది. సొంత బిడ్డలు, సాంత జీవితం గుర్తుకురాని విధంగా ఆ జీవితం మమ్మల్ని సంతృప్పిపరచింది.ఆ ." నిర్ణయం వల్ల, జీవితంలో ఎది పోగొట్టుకోలెదు. నాకు ఒంటరితనం అనిపించలేదు. పిల్లలతో గడపడంలో ఉన్న ఆనందం మరెక్కడా ఉండదు. పదవి విరమణ చేశాక కూడ, ప్రతి రోజు విద్యార్ధినులు మా ఇంటికి వస్తూనే ఉన్నారు. వారి సమస్యల్ని, మాట్లాడుతూనే ఉన్నారు. సలహాలు తీసుకొంటూనే ఉన్నారు. అధ్యాపకుల పట్ల విద్యార్ధినులకు ఆ విధమైన నమ్మకం, ఆంతరంగిక భావం విద్యార్ధినులలో మనం కల్పించాలి. అలా కల్పించినప్పుడే ఇది సాధ్యమవుతుంది. పరస్పర నన్నిపాతత్వం గురిశిష్యుల మధ్య సాధ్యమౌతుంది. హాస్టల్లో ఒకసారి ఒకమ్మాయి ఎడ్బ్చుకొంటూ నా గదికి వచ్చింది. నేనూ అప్పుడే ఉద్యోగంలో చేరాను. ఆ అమ్మాయి సమస్య క్షణం విందాం. సెకండ్‌ బి.ఏ. చదువుతున్న అమ్మాయి, అమాయకంగా నమ్మి తొందరపడి ఒక అబ్బాయి దుర్మార్గానికి బలైంది. బలిపశువైన ఆ అమ్మాయికి పెద్ద 64

ఆపదే వచ్చింది. (అది ఆడపిల్లలకు మాత్రమె జరిగే ప్రమాదం,. సున్నిత మైన ఆలోచన, పరిష్కారం చూపాల్సిన సమస్య అది. లేకుంటే ఆఅ అమ్మాయి భవిష్యత్తు అంధకారం అవుతుంది, అగుడుపడ్డ్తుంది. ఆ. రాత్రంతా నేను ఆలోచించి అమ్మాయిని ఓదార్చి, ధైర్యం చెప్పి సమస్యను చక్కదిద్దడం జరిగింది. ఆ తర్వాత, ఆ అమ్మాయి చక్కగా చదువు కొనసాగించింది. పెద్ద చదువులు చదివి ఇప్పుడు మంచి ఉద్యోగం చేస్తూ ఉంది. అధ్యాపకులు ఎంతో జాగురూకతతో సాంత బిడ్డలవలె కంటకి రెప్పలా అమ్మాయిల్ని కావాడాలి.

మనిషికి మంచితనం, (ప్రేమ రెండు కళ్ళు. “ప్రేమనిచ్చిన (ప్రమ వచ్చును. శ్రమ నిల్పిన (ప్రేమ నిలుచును అన్న గురజాడ మాటలు నిజం. అధ్యాపకులకే అధ్యాపకులు సర్వేపల్లి. ఆదర్శ గురువు వారు. దేశ భవిష్యత్తు నమాజ ప్రగతి అధ్యాపకుల చేతుల్లోనే ఉంది. మంచి అధ్యాపకుడెప్పుడు గౌరవింపబడ్డాడు. అన్ని వృత్తుల్హ్లా తలమానికం అధ్యాపక వృత్తి. ఈ వృత్తిని వ్యాపారమయం చేయకుండా కాపాడుకోవాలి. ప్రస్తుతం సమాజంలో అధ్యాపకులు పూర్వం వఠె శిష్యుల్ని (పెమిస్తూ వాళ్ళకు భవిష్యత్తును ప్రసాదించాలి. అప్పుడే వృత్తికి సార్థకత.

శ్రీ పద్మావతీ కళాశాల విద్యార్థినిగా గురువుల మన్ననలను, శ్రుమను పొందాను. వారి ఒరవడిని కొనసాగించి, నా శిష్యుల్ని (మించాను. వారి ఢేమను పొందాను. అందులోను సాహితీ పాఠాలను బోధించడం ఒక వరం. ఉపాధ్యాయ వృత్తిలో నా జన్మధన్యమైంది. జన్మ అంటూ ఉంటె మళ్ళీ శ్రీ పద్మావతీ కళాశాల అధ్యాపకురాలుగానె పుట్టాలని ఉంది.

డా॥ డి.ఎం. గ్రుమావతి రీడర్‌ (రిటెల్ల) 6౧౯||/రకాలేజ్‌, తిరుపతి. 09

ల ఎల్లలకు వుండాల్సింది నో అట్లీ భయమూ భక్తి కావు, శదాసకులు! అాణణాతి టా అణి 'నేను 1962 నుండి 1966 వరకు కీస్‌ బాలికల ఉన్నత పాఠశాల, సికింద్రాబాద్‌ నందు 9, 10, 11, 12వ తరగతులను చదివాను.

అప్పటి మా ఉపాధ్యాయులు చాలా సింపుల్‌గా ఉండేవారు. బాగా కష్టపడీ పనిచేసేవారు. ప్రతిరోజు 5 పీరియడ్స్‌ తీసుకునేవారు. ధృడ క్రమశిక్షణతో రోజు ఖచ్చితంగా సమయానికి పాఠశాలకి వచ్చెవారు. అందరికి ౨వు్రుడు మా (విద్యార్దుల) గురించే ఆలోచన. క్రమం తప్పకుండా రోజు వచ్చెవారు. ప్రతిరోజూ ఉపాధ్యాయుడు పాఠశాలకి రావడం అన్నది ఎంత ముఖ్యమైన అంశమో మాకు ఆ రోజుల్లో తెలియదు.

ప్రన్తుతం ఉపాధ్యాయ, ఎద్యార్ది యొక్క నిష్పత్తి 1:30 అని అంటున్నాం. కాని మా పాఠశాలలో 1:70గా ఉండేది. కాని మా ఉవాధ్యాయులందరూ బాగా పాఠాలను బోధించారు. ఎవరిపట్ల తేడా చూపలేదు. .

ఉవాధ్యాయులు కవలం ముందువరుసలో కూర్చునే పిల్లల పైనే, 0౮|16/6/5 పైనే శ్రద్ద పెడుతారు అని అనుకుంటుంటారు. కాని ఇది వాస్తవంకాదు. కేవలం కొద్దిమంది అలా ఉండవచ్చు.

ఎల్లల మనస్తత్వం విశ్లేషణ మొ॥ అంశాలు నాటి రోజుల్లో లేవు. కేవలం పిల్లలందరూ ఉపాధ్యాయుల పట భయం, భక్తితోనే పాఠాలు చదివేవారు. అదేవిధంగా ఉవాధ్యాయులు వారి ప్రవర్తన, కష్టపడి పనిచేయడం ద్వారా పిల్లలందరూ తమను గౌరవించాలని డిమాండ్‌ చెసేవారు.

ఆ రోజుల్లో కూడా ఉవాధ్యాయులకి చాలా సమస్యలు ఊన్నాయి. ఉదాహరణకు మా పాఠశాలలో మహిళా ఉవాధ్యాయులు ఎక్కువ మంది ఉన్నప్పటికి కేవలం ఒకే ఒక టాయిలెట్‌ మాత్రం ఉండేది. అలాగే

66

మహిళలు గర్భంతో ఉన్నపుడు కూడా దాదాపు మొత్తం 9 నెలల కాలం పాఠశాలకి వచ్చివారు. అదేవిధంగా ఆ రోజుల్లో ఫెమినిస్ట్‌ ఉద్యమాలు, మహిళా హక్కులు మొ॥ అంశాలు లేవు. మహిళా ఉపాధ్యాయులందరూ ముందు తమ ఇళ్లలో పనిచెసి, ఆ తర్వాత తిరిగి టైెంకల్లా పాఠశాలకి వచ్చివారు. ఇంట్లోపని, బయటి ఉద్యోగం ఇలా బాగా కష్టపడేవారు. పిల్లలుగా మాకు ఇవేమి ఊహకి తెలిసేవికావు. కాని వీటి ప్రాధాన్యం ఇపుడు అర్ధం అవుతున్నది.

ఉపాధ్యాయులు రోజు పాఠాలను ఎంత సీరియస్‌గా బోధించి నప్పటికీ కేవలం అకడమిక్‌ అంశాలకే పరిమితం కాకుండా, మాతో ౬1/4 0౮/౧గ౦౮4|&౯ కార్యక్రమాలు బాగా చేయించేవారు.

అప్పట్టా విద్యార్ధుల మధ్య ఇప్పుడున్నంత పోటీలేదు. మార్కులు, ర్యాంకులు, ఎంసెట్‌ పరీక్షలు మొ॥ ఒత్తిడి మాపై లేదు. రోజు దినపత్రికలు చదవడం, అంటిచడం, ఆటలు, పాటలు - ఇవన్నీ కూడా మాకు చదువుతో బాటు ఉండేవి. చాలా స్వేచ్చగా ఉండేవాళ్ళం. తల్లిదండ్రులు, టిచర్తు, సమాజం నుండి ఎలాంటి ఒత్తిడి లేదు. ఒక రకంగా మేము చాలా అదృష్టవంతులం. కాని ప్రస్తుతం తల్లిదండ్రులు అందరూ తమకు తెలియకుండానే తమ పిల్లలపై ఒత్తిడి తీసుకువస్తున్నారు. బహుశా ప్రస్తుత స్థితిలో నేనుకూడా అలాగే ఒత్తిడి చేసేదాన్నేమో.

నా స్కూల్‌ జీవితంలో నన్ను బాగా ప్రభావితం చెసింది మాస్కూల్‌ ప్రిన్సిపాల్‌ కళ్యాణి కుట్టి అమ్మాళ్‌. తను మళయాళి. ఈమె చాలా మంచిది. అదే సమయంలో చాలా స్ట్రిక్ట్‌. ఆమంటే మాకు చాలా భయం. విశషమేమంటె ఆమె మమ్ములని ఎన్నడూ కనీసం తిట్టలేదు. అప్పటికే వయస్సు ఎక్కువైన కారణాన మాకు ఆమె పాఠాలు బోధించెది కాదు. కాని, రోజు ఆమె స్కూల్‌ అసెంబ్లీలో మాట్టాడేది. ౪ ప్రసంగాలు నన్ను బాగా ప్రభావితం చెసాయి. సమకాలిన అంశాల గురించి, ప్రముఖుల గురించి, పాఠశాలలో అమె దృష్టకి వచ్చిన వాటి గురించి రోజు ఆమె అసెంబ్లీలో మాకు చెప్పేది. చాలా అద్భుతంగా ఉండేవి ఆ ప్రసంగాలు. అసెంబ్లీలో మొత్తం 3 వేల మందిని చాలా శ్రద్దగా వినేవాళ్ళం. మేము

67 .

ప్రతి ఒక్కరం ఆమె మమ్ములనే చూస్తూ చెపుతున్నది అని అనుకునెట్టుగా ఆమె ఆ కార్యక్రమాన్ని నిర్వహించేది. మా అందరి పేర్లు ఆమెకి తెలుసు. కాని మేము ఎపుడు ఆమెతో వ్యక్తిగతంగా మాటాడలేదు. ఆ విధంగా ఆవా మా. విద్యార్దుల పై, ఉపాధ్యాయుల పై, మొత్తం పాఠశాల పై మంచిపట్ను కల్లి ఉండేది. ఆమె ఒక గొప్ప వ్యవస్థని నిర్మించింది. ఈ విధంగా ఆమె నాకు ఒక ఆదర్శం. నాకు ఇంగ్రీషు ఆమె నేర్పింది.

అదేవిధంగా మా ఫిజిక్స్‌ టీచర్‌ అయ్యంగార్‌ ఒక మంచి వ్యక్తి. ఒకసారి ఆమె చెప్పే పాఠాన్ని వింటే ఇక తిరిగి చదువుకోవలసిన అవసరం ఉండేది కాదు. అంతగా మేమందరమూ పాఠంలో లినమయ్యెలా, చాలా ప్రాక్టికల్‌గా మాకు బోధించేది. కానీ క్రమశిక్షణారాహిత్యాన్ని ఆమె అసలు సహించేది కాదు. కాని ఈమెలో ఒక గొప్పతనం ఉంది. పాఠశాల లోపల, బయట భిన్నంగా ప్రవర్తించేది. స్కూలులో ఎంత స్రిక్‌గా ఉండేదో, ఇంట్లో దానికి భిన్నంగా చాలా 'సాన్నిహిత్యంగా ఉండేది. ఒక సాధారణ అమ్మలాగా మమ్ములను ఆమె బయట చూసుకొనెది. క్లాసులో వచ్చే సందేహాలను తీర్చుకునేందుకు ఇంటికి రమ్మనెది. ఎవరైనా బిడియపడితే కోప్పడేది.

అందరూ టీచర్లు బాగా చెప్పేవారు. అసలు ఏ టిచర్‌ బోర్‌ కొట్టించేది కాదు. కాని నాకు తెలుగు క్లాసు చాలా బోర్‌గా వుండేది. కారణం ఆ

టీచర్‌ కాదు. కేవలం సిలబస్‌ కారణం. ప్రముఖ వ్యక్తులు, వారి జీవిత

చరిత్రలు, వారి జీవిత కాలాలు పట్ల చాలా గందరగోళం మాకుండేది. అసలు పాఠశాల స్థాయిలో జీవిత చరిత్రలు అన్న అంశం ఉండకూడదు. ఒకవేళ ఖచ్చితంగా ఉండవలనివస్తే మాత్రం ప్రన్తుతం ఉన్న బోధనారీతులు మారాలి. పరీక్షల సమయంలో ఇలాంటి ప్రశ్నలను నెను ఛాయిస్‌ క్రింద వదలివేసెదాన్ని ఆ సమయానికి గందరగోళంతో ఆ తేదీలు గుర్తుకు రాకపోతే చాలా కష్టం అవుతుంది.

కాని ప్రస్తుత తరం మాకన్నా చాలా తెలివికలవారు. మాకు ఆ రోజుల్లో విషయపరిజ్ఞానం (5౬0౦566) తక్కువగా ఉండేది. కాని ప్రస్తుతం విద్యార్ధులకి విషయవిస్తృతి, పరిజ్ఞానం ఎక్కువ. ఒలింపిక్స్‌, ఎన్నికలు, గుజరాత్‌ మొ॥ అంశాల గురించి ప్రస్తుత విద్యార్థులకి నిర్ధిష్ట అభిప్రాయాలు

68

ఉన్నాయి. ప్రధానంగా టి.వి.ల ద్వారా నేటితరానికి ఎక్కువ సమాచారం లభిస్తున్నది. అనేక అంశాల గురించిన విషయాలను చాలా సులభంగా, త్వరగా వెంటనే తెలుసుకోగలుగుతున్నారు. ప్రస్తుత తరానికి అనేక అవకాశాలు, వాటిని ఎంచుకునే శక్తి సామర్థ్యాలు ఉన్నాయి.

అలాగే మధ్యతరగతి విద్యార్దినులకి వస్త్రధారణ విషయంలో మాకన్నా ఎక్కువ అవకాశాలు ప్రస్తుతం ఉన్నాయి. మాకు కేవలం చీరలు మాత్రమే అందుబాటులో ఉండేవి. కాని ప్రస్తుత తరానికి రకరకాలు డ్రెస్సులు లభిస్తున్నాయి. గతంలో సమాజంలో కేవలం అతి తక్కువ మందికే అవకాశం ఉండే నాట్య సదుపాయం నేడు టి.వి.ల ద్వారా చాలా విస్తృతంగా యువతరానికి లభిస్తున్నది. ఈవిధంగా తమ శరీరంలో ఉండే సంకోచం, బిడియం తొలగిపోయేలా చాలా స్వచ్చగా విహరించగల్గలా నేడు యువతకి టి.వి.ల ద్వారా అవకాశం కల్నుతున్నది. డాన్స్‌కి సంబంధించి కొన్ని పద్దతులు కొంత ఎబ్బెట్టుగా ఉన్నప్పటికి, టి.వి.ల ద్వారా యువత చాలా స్వచ్చగా ఉండగలుగుతున్నారు. .

0౧॥6 15 116 12006! 0 & ౧4౧. అదెవిధంగా యువతకే ప్రస్తుతం సమాజంలో ఉన్న చెడుపోవాలి, సమాజం మారాలి అన్న ఆదర్శం ఉంటుంది. భవిష్యత్‌ ఎప్పుడూ యువతరానిదే. అందుకనే పెద్దవారు నిరంతరం యువతతో పాటుగా ఉండాలి. వారి ఆలోచనలు, ఆకాంక్రలను అర్థం చేసుకోవాలి. వారికి దిశానిర్ధశం చేస్తూ, ప్రోత్సాహాన్ని అందిస్తూ ఉండాలి.

వ్రా॥ శాంతాసిన్లా ఎం.వి. ఫౌండేషన్‌ రామన్‌ మెగసెసె అవార్డు గ్రహిత 69

చైతన్వం లేని చదువేల?

నేను 195/7 నుండి 69 వరకు దాదాపు 12 సం॥లు ప్రాథమికోపా థధ్యాయుడుగా పనిచేశాను. అందులో 3 సం॥లు తప్ప మిగతా 9 సం॥లు ఏకోపాధ్యాయుడుగ మారుమూల గ్రామములలోనే పనిచేశాను.

ఆ రొజుల్లా ఉపాధ్యాయుల వేతనాలు తక్కువగా ఉండేవి. ఉవాధ్యాయుల నియామకం డి.ఇ.ఓ. గారి పరిథిలో ఉండేది. పరీకలు, సెలక్షను కమిటీలు ఉండేవికావు. టైనింగు అయిన ఉపాధ్యాయుల కొరత తీవ్రంగా ఉండేది. అన్ని క్యాడర్లలలో అన్‌టటైన్‌డు టిచర్లు కూడా గణనీయంగా ఉండేవారు. అన్ని గ్రామాలలో పాఠశాలలుండేవి కావు. హయ్యరు గ్రీడు టిచర్ల ఎక్కువగా ఉండేవారు.

ఉద్యోగమున్న చోటే నివాసముండేవారు, నియమిత వేళలతో నిమిత్తం లేకుండా ఉపాధ్యాయులు యిండ్డ వద్ద పిల్లలకు ఉచితంగానో, నామ మాత్రపు ఫిజుతోనో ట్యూషన్లు చెప్పేవారు. అందుచే ఎక్కువమంది . ఎల్లలు ఉపాధ్యాయుల యిండ్ల వద్ద చదువుకునేవారు.

ఉపాధ్యాయులు జీతాలు చాలక దసరా మామూళ్లు వసూలు చేసే , పద్ధతి 1957కు చివరి దశకు చేరుకుంది. 1956 తర్వాత వేతనాల్లో స్వల్ప పెరుగుదల వచ్చింది. ఆ రోజుల్లో ఉపాధ్యాయుల జీవిత లక్ష్యం కూడ తక్కువగా ఉండేది. స్వంత యిల్లు కట్టుకోవడం అది పూరిల్లు, లేక ఎంకుటిల్లు ర్నిబైెరయిన తర్వాత ఆలోచించేవారు. 1, 2 నులకమంచాలు సత్తుగిన్నెలు ఇంటి సామానులు. తమ పిల్లలు మేట్రిక్‌ చదివి చిన్న గుమస్తా గానో లేక పంతులుగానో ఉద్యోగం సంపాదిస్తే చాలు అనేది అనాటి ఉపాధ్యాయుల కోర్కె.

అందుచే వారికి పరధ్యాసలేదు. వృత్తిమీద అపార గౌరవం, భక్తి శ్రద్దలు ఉండేవి. 5వ తరగతి చదివిన ఎల్లలు తెలుగులో తప్పులు లెకుండా ఉత్తరాలు, అర్జీలు వ్రాయడం, భారతం, భాగవతం లాంటి గ్రంథాలు చదవడం, 20 ఎక్కాలు నేర్చుకోవడం, జీవితంలో కావలసిన కనీస గణితం

70

చెయడం, ప్రామిసరీ నోట్లు వ్రాయడం, లెక్కించడం, బారువడ్ణి అక్కలు కట్టడం నేర్చుకుంటే చాలు అనేది లక్ష్యంగా ఉండేది. ఇప్పటిలాగా టిచింగు నోట్సులు, లెసన్‌ ప్తానులు, యూనిట్‌ పరిక్షలు, గయిడ్సు తయారు లాంటివి లేవు. గడియారాలు స్వంతంగా గాని పాఠశాలలో గాని తక్కువగా ఉండేవి. చెట్టు, పందిరినీడలే గడియారాలు. ఉదయం ప్రార్దన, సాయంత్రం సామూహికంగా ఎక్కాలు చెప్పడం అన్ని పాఠశాలల్తా ఉండేది. పెద్ద బాలశిక్ష వేమన శతకం, సుమతి శతకం, భాస్కర శతకం, రాయల నితి కథలు ప్రధాన గ్రంధాలు. ప్రభుత్వ పాఠ్య పుస్తకాలున్నా పై వాటికి ఎక్కువ ప్రాధాన్యత ఉండేది.

1956లో దేశమంతటా సార్వత్రిక విద్య, పంచాయితీరాజ్‌ వ్యవస్థ ప్రారంభమైనందున ఎకోపాధ్యాయ పాఠశాలలు విరివిగా తెరిచారు. ఒకే ఊఉవాధ్యాయుడు 5 తరగతులకు బోధించాల్సి ఉన్నందున ఉపాధ్యా యుడు ఎక్కువగా 1, 2 తరగతులకు బోధిస్తూ 3, 4, 5 తరగతులకు తాము బోధించి, మిగతా కాలం పై తరగతి వారు క్రింది తరగతికి బోధించె ఎర్పాటు ఉండేది. ఇప్పటిలాగా గంటలకు పరిమితి లెదు కాబట్టి ఉపాధ్యా యుడు ప్రతి విద్యార్ధిని ప్రత్యేక శ్రద్ధ పెట్టి అతనికి బోధన సాగిస్తూ అదనపు సమయం పాఠశాలలో గడిపేవారు. ఇంకా వెనుకబడిన వారికి, అదనపు బోధన కావలసిన వారికి ట్యూషన్‌లో ప్రధానంగా బోధించేవారు. అందుచే ఉపాధ్యాయులు విద్యార్ధుల సంబంధాలు బాగా ఉండేవి. శిక్షలు, బెత్తాలతో కొట్టడం కూడా ఎక్కువగానే ఉండేవి. ఆ శిక్షలకు తల్లిదండ్రుల ప్రోత్సాహం, ఆమోదం కూడ ఉండేది. ఉపాధ్యాయుడు గ్రామంలోనే ఉంటాడు కాబట్టి పాలు, పెరుగు, కూరగాయలు, తొలి పంటలు ఉవాధ్యా యునికి పంపేవారు. హరిజనులు గణనియ సంఖ్యలో ఉపాధ్యాయులుగ పనిచేసేవారు. ఆనాటి భూస్వాముల వివక్షతలను దృష్టిలో ఉంచుకొని వారు కూడ సర్దుబాటుగ వ్యవహరిస్తూ గ్రామస్తుల అభిమానం పొందేవారు. వారు ఎక్కువగా హరిజన వాడలలోనే కాపురం ఉండేవారు. అందుచే ఆ వాడలలో వారికి మంచి పట ఉండేది. మత విషయాలు గాని, రాజకీయం గాని పంతుళ్లు చెప్పిందే వేదంగా చేలామణి అయ్యెది.

గ్రే

ఈ నేపధ్యంలో నెను 1957 అక్టోబరులో నెల్లూరు జిల్లా రాపూరు సమిపంలోని మద్దూరుపల్సెలో పంచాయితీరాజ్‌ పాఠశాలలో నియమింప బడ్డాను. అచ్చటి పరిస్థితి భయంకరంగా ఉండేది. నెల్లూరు వెంకట రెడ్డి అనే పెద్ద భూస్వామిది (4 వేల ఎకరాల ఆసామి) ఆ ఊరు. ఆయన యిచ్చిన పాకలోనె బడి. ఉపాధ్యాయుడు ఉదయం సాయంత్రం వేళలలో ఆయన గుమస్తా వద్ద హాజరై సంతకం పెట్టి వచ్చి చదువు చెప్పాలి. చదువు చెప్పకపోయినా పర్వాలేదు. ఆయన పోస్టాఫీసులో పనిచేస్తూ ఆయనకు తోడ్పడితే చాలు. పాఠశాలలో చదివే పిల్లలందరు వడ్డెరలు, అతి పేదలు.

_ అందరు ఆయన పొలంలో పనిచేసే వారి. 10 మంది లోపే పిల్లలు బడికి వచ్చెవారు.

నేను ఆ ఊరిలోనే నివాసముండాలనుకున్నాను. ఆయన యిచ్చిన క్వార్టరులోనె చేరాను. కాని ప్రతిరోజూ వెల్లి సంతకం చేయనని చెప్పాను. కులాభిమానమో ఎమో కాని దానికి ఆయన అభ్యంతరం చెప్పలేదు. పాఠశాల త్వరలో 40 మంది పిల్లలతో కళకళలాడింది. బడి కొట్టంలో పెద్ద అరుగు ఉండి అడ్డంగా ఉంది. స్థలం చాలదు, దానిని తీసివేయమని ఆయనను అడిగాను. కాదన్నాడు. ఉడుకు రక్తంలో ఉన్నాను కాబట్టి నేనే పిల్లలచేత అరుగు పగులగొట్టి బండలు బయట వేయిస్తుండగా ఆయన చూసి ఉగ్రుడై పోయాడు. బదిలీ చేసుకొని వెళ్లమని హుకుం జారీ చేశాడు. అయినా 1సం॥ నేను అక్కడే ఉండి ఆయనకు వ్యతిరేకంగా ప్రజలను చైతన్య పరచాను. పోతురాజు” నాటకం వేయించాను. తెల్లవారితే చంపయ్యాలన్నంత ఉగ్రుడయ్యాడు. అంతకుముందు రోజే కనిగిరి తాలూకాకు బదిలి అయింది కాబట్టి రాత్రికి రాత్రే లారీలో సామాను వెసుకొని ఊరు వదిలివచ్చాను. +

రెండవ ఊరు మొదటి దానికి పూర్తిగ భినమయింది. ఎటు వెళ్లాలన్నా 7 మైళ్లు నడిస్తగాని బస్సు దొరకదు. ఉప్పు కావాలన్నా 4 మైళ్లు నడిచి వోవాలి. వెనుకబడిన ప్రాంతం. గ్రామస్తులలో కరణానికి తప్ప ఎవ్వరికి చదువురాదు. ఎటివడ్డున ఉన్నా కాలకృత్యాలు తీర్చుకోను నీటిని ఉపయోగించరు. రాళ్లనేవాడే వారు. నాకు ముందున్న టీచరు ఎప్పుడూ నాటకాలు వేస్తూ బడికి పోయేవాడు కాదు. బడికి వచ్చే పిల్లలే లేరు. 7/2

బడిలోనే ఒక ప్రక్క మకాం పెట్టాను. పరిస్టితిని అర్దం చెసుకొని తలిదండ్రులను చైతన్య పరిస్తై తప్ప పిల్లలు బడికి రారని నిర్ణయించు కున్నాను. అందుచే నెల రోజులు పగలు బడి ప్రయత్నం చేయకుండా గ్రామస్తులను చేరదీయడం, పరిచయాలు పెంచుకోవడం, రాజకీయ కబుర్లు చెప్పడం చేస్తూ రాత్రి పాఠశాల ప్రారంభించాను. ఆశ్చర్యంగా నెల రోజులలో 30 లాంతర్జు, కిరసనాయిలు డబ్బాలు, పలకలు, బలపాలతో రాత్రిపూట యువకులంతా బడిలోకి వచ్చారు. ముసలివాండ్డు, ఆడవాండ్డు ఈ వింత చూస్తూ బడి దగ్గరే ఉండేవారు. రాత్రి బడి సందడిగా ఉండేది. స్వంత సిలబసు తయారు చేసి 3 వారాలలో పెద్దలు అనేక మంది పెర్లు వ్రాయడం, 1వ తరగతి పుస్తకం చదవడం నేర్చుకునెలా చేశాను. పెద్దలకు విద్య ప్రాముఖ్యం తెలిసింది. పిల్లలందర్శి బడికి పంపారు. 2 నెలలలో 40 మంది పిల్లలయ్యారు. ఆ పిల్లలకు కొంత స్వచ్చ ఉండేది. పాలం పనులు తప్పని సరైతె పాలం వెల్లి పనికాగానే బడికి రావచ్చు. దానికి శిక్ష

లెదు. పాఠశాల 24 గంటలు తెరిచే ఉండేది. ఆ గ్రామంలో కనిస వైద్య సదుపాయం లెదు. నాకు కూడ వైద్యం రాదు. 1నెల రోజులో నెల్లూరు డా॥ రామచంద్రారెడ్డి గారి ఆస్పత్రిలో ప్రాథమిక వైద్యం నెర్చుకున్నాను. దానితో వారికి కనీస వైద్యం చెశాను.

ఆ ఊరిలో నేను ఒకడిగా మారాను. ముహూర్తం పెట్టాలన్నా పొలాలు పంచాలన్నా, వైద్యం చేయాలన్నా, పంచాయితీ చెయ్యాలన్నా, ప్రభుత్వ అధికార్ల జులుం ఎదుర్కోవాలన్నా పంతులే నాయకుడు. ఆ రోజుల్లో వారికి బియ్యపు అన్నం ప్రతిరోజు వండుకొనే శక్తి లేదు. చుట్టాలొస్తేనె బియ్యం, పిల్లలకు అన్నం కావాలంటే పంతుల యింటికి వచ్చేవారు. పగలు గంట కొడితే పిల్లలు, రాత్రి గంట కొడితే పెద్దలు బడికి వచ్చేవారు. ఇప్పటికి వారి ఆప్యాయత మరచిపోలేను. ఉపాధ్యాయునికి అంకిత భావముంటె'అననుకూల భౌతిక పరిస్థితులలో కూడ ఎంత ఆనందంగా ఉండవచ్చో ఆ అనుభవం చెబుతుంది. 2 సం॥ తర్వాత కందుకూరు తాలూకా రామయపట్నం వద్ద రెడ్డిపాలెం ఎకోపాధ్యాయ పాఠశాలకు బదిలి అయ్యాను. అక్కడా అదే పరిస్టితి.

73

అయినా 4 సం॥ల అనుభవం, మారుతున్న కాలానికనుగుణంగా బోధనలలో మార్చుచెస్తూ, ఆంగ్లంలో కనీస పరిజ్ఞాన అవసరాన్ని గుర్తించి అదనపు విషయంగా 5వ తరగతిలో ఆంగ్లం కూడ కొంత బోధించాను. ఆనాటి విద్యార్దులు అనేకమంది వివిధ రంగాలలో పురోగమించారు. ఆ తర్వాత పాఠశాలల అనుభవాలు వ్రాస్తే పెద్ద గ్రంధమవుతుంది. సారాంశం

ఒక్కటె. ఈనాడు ఉపాధ్యాయుల సాంఘిక ఆర్ధిక పరిస్థితి మెరుగయింది. తలిదండ్రుల కోర్కెలు కూడ మారాయి. ఉపాధ్యాయులలో అంకితభావం తగ్గి, వృత్తి ఉప వృత్తిగా మారింది. ఇది మా తరం వారికి మింగుడుపడని విషయం. ఈ 58 సం॥లలో రాజకీయ నాయకులు, అధికారులలో విలువలు పడిపోవడానికి వారికి పాఠశాలలో ఉన్నత జీవిత లక్ష్యాలకు బీజాలు పడకపోవడమే కారణం. ఆ పాత్ర ఉపాధ్యాయులు పోషించక పోవడమే వైఫల్యం. ఇప్పటికైనా ఉపాధ్యాయులు తమ వృత్తి ప్రత్యేకత, ప్రాధాన్యత గుర్తించి విద్యార్దులకు విజ్ఞానంతో పాటు విలువలు నేర్పాలని తాము ఆ విలువలకు తగినట్టు ఆదర్శంగా ప్రవర్తించాలని కోరుచున్నాను.

ఊఉ. రామిరెడ్డి యస్‌.టి.యఫ్‌.ఐ. అధ్యక్షుడు కక.

క టీచరందరూ 'బోధ'కులు కాలెరు! వా జీవితాన్ని, సమాజాన్ని అర్హం చేసుకొని యితర్లకు చెప్పటం, వాళ్లనీ తెలుసుకోమని గ్రేరేపించడం, ఆ విధంగా గొప్ప అనుభూతిని వాందడం ఉపాధ్యాయునికె మాత్రమె సాధ్యం. ప్రకృతిలా జరిగి వింతల్ని ఆసక్తిగా పరిశీలించే పిల్లలతో మానసికంగా కలిసిపోవటం ఎంత తీయనైన అనుభవం! ఎక్కడో సముద్రతీరంలో ఉన్న ఒక జాలర్ల పల్లెలో నేను ఉపాధ్యా యుడిగా జీవితాన్ని ప్రారంభించడం యాదృచ్చికం. ఇప్పటికి హా కుగ్రామంలో ప్రభుత్వ పాఠశాల ద్వారానే పిల్లలకు ఎద్య నేర్పబడుతూ ఉందడం మరో ప్రత్వేకత. అందువల్లె అక్కడి పిల్లల చదువు బాధ్యత పూర్తిగా మా కప్పగెంచబడుంది. మాపైన అపారమైన నమ్మకం. గౌరవం ఉన్న ఆ శ్రమజీవుల కుటుంబాల మధ్య బ్రతకటం నాకు లభించిన మరో అనుకూలమైన విషయం. ప్రతి పిల్లవాబ్ని, పిల్లను వారి కుటుంబ నేపథ్యంలో సహా నాకు తెలుసు. నేనూ ఆ ప్రాంతం వాడినే కాబట్టి. వాళ్తకు తగ్గట్లు నన్ను నేను ముల్చుకునెందుకు, బోధనా పద్ధతుల్ని వాళ్త కనుకూలంగా మార్చు కొనేందుకు వారితో నా సహజీవనం ఎంతొ తోడ్పడింది. ఆ క్రమంలో నేను పాందినన్ని అనుభూతులు ఎ పట్టణంలో పనిచేసే ఉపాధ్యాయుడూ పొందుందడని నా నమ్మకం. పెల్లవాడిలో నెర్చరితనం, జవితం పై ఆకర్షణ, జ్ఞానతృష్ణ పెరుగుతూ పోవడాన్ని గమనించదం వొక విద్య. నేర్చుకొనెది ఒక భారమైన ప్రక్రియగా బావించకుండా పెల్లవాడు ఉండెట్లు చెయ్యుడమె ఉపాధ్యాయుడి ప్రాధమిక కర్తవ్వం. ఈ పని అత్యున్నతమ్రందిగా గుర్తించగలిగిన సామాజిక పరిస్పితులున్నప్పుడే సాధ్యపడుతుంది. అంటె ఉపాధ్యాయుడు ఏద్యార్టి పరిసరాలపై కూడా ప్రభావం కలిగించె స్తాయిలో ఉండాలి. అషుదే బోధన అనేది మనలో ఆకర్తణ చేకెత్తిస్తుండని నాకర్పమైంది. ఎల్లదాణ క్రియాత్మక శక్షిని, అనుభూతిపాందె సాయిని సమన్వయ పరచగలెగిండె నిజమైన 75

ఎద్య. ఈ స్థాయికి ఎద్యార్ధిని తెచ్చె క్రమంలో నేను కొన్ని కొత్త ప్రక్రియల్ని రూవాందించగల అవకాశం దొరికింది. ఆ అనుభవాలు మీ ముందుంచుతాను. నామాన్యంగా పిల్లలకు ప్రారంభ గణితం నేర్పేందుకు అంకెలతో యుదలెడతాం. దానికి పుల్లల్మో, బుజ్జీరాళ్లనో, విత్తనాల్కో వాడతాం. ఆ క్రమంలా ఉపాధ్యాయుడు చెప్పే వరవడి (చేసిచూపే ధోరణి)ని బట్టి పల్లలు ఒకటి నుండి 10వరకు నెర్వకుంటారు. కాన్ని ఇక్కడ విద్యార్టి ప్రవేయుం, సృజనాత్మకత అంతగా ఉండవు. అయినా అంకెలు నేర్చుకొన్నట్లే! దానికి బదులుగా పెల్లవాడి ప్రమయంతో అంకెల్ని తనంత తానుగా నేర్చుకొనేట్లు చెయ్యగలగటం బోధకుడి పనిగా ఉండాలి. దీనికి రకరకాల రంగు విత్తనాల్ని సేకరించి పిల్లల ముందు పరచి, ఒక్కోడాన్ని ఒక్కో ప్రయాణకుడిగా భావించెట్లు ఎయ్యాలి. ఆ విత్తన ప్రయాణికులు ప్రక్క ఊరు వెళ్లేందుకు "అగ్గిపెట్టె జపుల్ని అమర్చాలి. ఒక్కో అగ్గిపెచ్చె జీపులో కవలం (10) విత్తన ప్రయాణీకుటే పడతారన్నప్పుడు విద్యార్తుల లెక్కించే లక్షణంతో పాటు అవగాహన. 'క్రయా+ిలత్వం పెరిగే వలుండి. ఇది పూర్తిగా పెల్లల ప్రవేయంతోనే జరపగలగటం వలన వారిక ప్రయాణికులు, దదైవర్‌తో నడపబడే జీపు వంటి ఊహలు అంకెల్ని సులభంగా నెర్చుకొనేట్లు చేస్తాయి. ఈ క్రమంలో పిల్లలు స్వేచ్చగా తమ ఆలొచన [ప్రకారం నడిచే స్పతిని కోరుకొంటారని (గగ్రహించగలిగాను. డాన్ని అడ్డుకొనే ఉపాధ్యాయుడి ఛోరణ్‌ సహజంగా వారి సృజనాత్మకతను బోగొడుతుంది. ఇది గుర్తించిన ఉవాడ్వ్యాయుడె నిజమైన 'జ్లాన బోదకుడు-. ఈ సందర్భంలో నాలుగో తరగత సాయి పల్లల ఉదాహరణ మరొకటి చెప్తాను. ఒక చిన్న ప్రక్రియ ద్వారా ఒన్ని విషయాలు పిల్లలకు చెపాచో దనిద్వారా నాకర్తమైంది. తరగతిలో ఉన; 30 మంది పెల్లల) తమ ప్రక్తువాదె సయ్యా 4 చం ల ల సోటి పళ్ళను లెక్కించి వాటి ప్రత్యేకతల్ని వ్రాయమని చెప్పడమే తడవృ అందరూ చెశారు. అంతేగాక తాము పకిశీలించిన సమాచారాన్ని క్రోడికరించే బాధ్యత కూడా తిసుకొన్నారు. వారి ప్రకారం తరగతిలొ ఉన్న 25 మంది 765

పిల్లలకు 24 పళ్ళ వంతున ఉంటె, నలుగురికి 25 చొప్పున ఒక్కరికి 23 పండ్లు ఉన్నాయి. ఈ తేడా వారికే వింతనిపించింది. ఆ మానసిక స్టతి వాళ్లను పళ్ళ గురించి ఇంకా తెలిసుకొనేట్లు చేసింది. దినిక్కారణం వాళ్ల పరిశీలన రేపిన ప్రశ్నలు. నోటిపళ్ల సంఖ్యలో పిల్లల్లో ఈ తేడాలెందుకు? కొందరికి పంటి జబ్బులు ఎందుకెక్కువ? కొందరి పళ్లు గారతో ఎందుకున్నాయి? ఈ [క్రమంలొ వారు వయస్సుకు, పంటి సంఖ్యకు ఉన్న సంబంధాన్ని గుర్తించారు. అంతేగాక కొందరికి తమ సరైన వయస్సు కూడా తెలియదని దానిక్కారణం వాళ్ల తల్లిదండ్రుల సామాజిక స్టైతని, అర్ధం చేసుకొన్నారు. దీనిద్వారా నేర్చుకోవడమంటే కేవలం గుర్తుపెట్టు కోవటం, వల్లెవేయటం కాదని, నేర్చుకోవడమంటే పరిశీలించడం, క్రోదీ కరించడం, విశ్లేషించడం అని తెలిసిపోయింది పిల్లలకు. ఈ క్రమంలో పిల్లలు పొందే ఆనందాన్ని అనుభూళుల్ని గుర్తించగలిగిన ఉపాధ్యాయుడి అదృష్టాన్నమనాలి! అటువంటి అదృష్టం నాకు తరచుగా కలిగింది మరి. పిల్లల పరిశిలనాశక్తి చాలాసార్లు ఉపాధ్యాయుల్ని కూడా గందరగోళ పరుస్తుంది. ఉదాహరణగా పిల్లలడిగే వింత్రెన ప్రశ్నల్ని ఎన్నో చెప్పుకోవచ్చు. ఉడత శాఖాహారి కదా మరి అది చెదపురుగుల్సి తింటుందెందుకు? తల్ల క్రిందులా వేలాడే గబ్బెలాల పిల్లలు క్రింద పడవెందుకని? ఇటువంటి ప్రశ్నలు వైవిధ్యభరిత చర్చలకు డారితియటం అది ఉపాధ్యాయుడి ఆలోచనకు కూడా పదునుపెట్టడం. ఒక గొప్ప విషయం. ఆర్షికంగా,. సామాజికంగా వెనుకబడిన కుటుంబాల పిల్లల్లో ఉండే న్యూనతాభావాన్ని పోగొట్టడం, ఒక్కో ఉపాధ్యాయుడివల్ల్తె సాధద్వమని నా అనుభవాలు అనేకం రుజువు చేశాయి. నేను అనేక సందర్భాల్లో ఎవ్వరితో కలవకుండా దూరదూరంగా ఉందె పెల్లల ధోరణని గుర్తించి వారి కీలకమైన బలహోనతను తెలిసికొని వెన్నుతట్ట (ప్రోత్సహించడం ద్వారా వారిలో అద్భుతమైన మార్పుల్ని తెగలిగాను. నా బోధనానుభవం నాకిన్నై మధురానుభూతుల్ని ఇవ్వటానికి కారణం, జ్లానతృష్ణను నాలోకలిగించిన ఎందరో ఉపాధ్యాయులు. వారను కొన్నట్లు -. 7/7

4 ఉపాధ్యాయుడు తను బెధించె తరగతిలొని ప్రతి పిల్లవాచి _స్వభావాన్ని, ప్రత్యేకతల్ని తెలిసికొని డానికి తగినట్లు తన బోధనా ఉన్‌ రె పద్దతిని, నడవడిని రూపాందించుకొవాలి.

• పిల్లవాడిలో దాగుండే సృజనాత్మకతను. క్రియాశీలతను వెలికి తియ్యగలిగినవాడె నిజమైన ఉపాధ్యాయుదు. థీ పీల్లవాదం తాను గవునించెన విషయాల్ని అనుంబూతులె?, ఖ వు అవగాహనల్సి వ్యక్తపరచాలంటేె చానిక తగిన స్వెచ్చను నిరయమైన న్‌ 34 మ షై న్‌ సతిని ఉవాధ్యాయుడు కల్పించాలి.
• పిల్లవాణ్సీ కించపరచడం పట్టంచుకొకపోవటం, ముఖ్యంగా ఇతర్త ఇ క గ్‌ ముందు అవమానించడం ఉపాధ్యాయుడు ఎనాడూ చెయ్యగూడిని ఎద డొ థీ ఎల్లలు ఇష్షపుడె సావమూహాక ఆఅఆచరణలకు. అథయ్యయునాని8 ఉవాధ్యాయుడు వలు కలుంచాలి. 4 పలలు తమ వవితానికి సంబందించిన విషయాలి? అతి తెలగా. ను. చె = ఎగంగా గ్రజబాంచగలుగుతారు. అయిత ఈ గ్రహణశక్తి పెల్లవాజకి పెల్లవాదికి మారుతూ ఉంటుంది. ఆడి గుర్తించగలిగినవాడె సైన త చాలా సందరాలోే పిలలు టబాకుబదంగా ఆలోచించి తగిన నెరయాన్సకొసారు. హాచుబదతను, శాస్ర్రైయదృష్టని (వోతుహంచవపతు లి ర్‌ అజాత ఆనీ జాత ఈ న్‌ఆీ అని అందరూ భఖావిసె ఎంత బావుణు. అాజివ ముం

3. దా శం వో అం అం డత | త(ళో తో త్‌త్తళ తస సాహెత్య పతెవషల

వికాస విద్యావనం-ఒక మంచి అనుభవం సుమారు పుష్కరకాలం తర్వాత 1981లో ఆంధ్రదేశం తిరిగి వచ్చాం చదువు మొదలు పెట్టాల్సిన పిల్లలతో.

పిల్లల్ని కొట్టని తెలుగు మిడియం స్కూలు కోసం వెతికాం. రాష్ట్రానికి నడిబొడ్డున వున్న విజయవాడలో ఓ తెలుగు మీడియం స్కూల్లో చెర్చిన వారంలోగా మా పెద్దాడు భయంతో జ్వరం తెచ్చుకున్నాడు, తోటి పిల్లవాడి కొట్టడం చూస.

మంచి పేరున్న స్కూలుగా ఓ పైవెటు పబ్లిక్‌ స్కూల్లొ యు౩జి. ఎల్‌కెజి లలో మా పిల్లల్ని చెర్పాం.

ఆ పిన్నవయసులో చదువుపరున పిల్లల మీద పెడుతున్న విపరీతమైన వత్తిడిని చూసి మేము తల్లడిల్లని రోజు లెదు. డాని గురించి ఏమీ చేయలేనని సూలు ప్రిన్సిపల్‌ తమ నిస్సహాయతను పదేపదే వెలిబుచ్చారు.

సెద్దార్ష ఇంజనిరింగు కళాశాల ప్రిన్సిపల్‌ పా॥ టి. వెణుగోపాలరావు గారు జమ్మిచెట్టు స్కూలు హెడ్మాస్టర్‌ బె. వెంకటెశ్వరరావు గౌరు. బి.ఎ. అప్పారావుగారు - ఎళ్ళతో ఎప్పుడు కలసినా స్కూలు విద్య గురించిన చర్చ జరుగుతూనే వుండేది. పిల్లల్ని ఇంత కష్టపెట్టడం దారుణం అని తీర్మానించని సమావేశం లేదు. దానికి ప్రత్యామ్నాయం లేకపోవడమేమిటి అన్న మాటలు దొర్లుతూ వుండేవి. గుడిపూడి జంగాల తీరున మాటలకే పరిమితం చేయకూడదని లాభాపేక్ష లేని స్వచ్చంద సంస్త స్టాపెంచి 1983 జనవరి 26న 'మారవలసిన మన విద్వా విధానం అనె అంశంపై విజయవాడ టెస్‌ క్లబ్‌లో విద్యా సదస్సును నిర్వహంచాం.

__పర్వవసానంగా వికాస విద్యా సంస్ద ఆధ్వర్యంలో 1983 జూన్‌ 20న వికాస విద్యావనం మొదలయింది. పిల్లల మిద వత్తిదని తగ్గించడం అనెది ప్రధానమైన విషయం. ముఖ్యంగా ప్రాధమిక స్తాయిలో ప్రాచుర్యంలో వున్న పద్దతులకు భిన్నంగా వుండవలసి రావడం తప్పని సరైంది. ఎల్లల్ని కొట్టరు. ఎటువంటి హింసలూ లేవు. ప్రాధమిక స్థాయిలొ మాధ్యమం

709

తెలుగు. హోంవర్క్‌ లేదు. పుస్తకాల సంచే లేదు. ఆటపాటలు విద్యా ప్రణాళికలో భాగం.

కాన్వెంటు చదువుల డుష్పరిణామాలకు గురికాకుండా చూసే స్టాయి నుండి వికాస విద్యావనం ఈ రెండు దశాజ్లాలలో ఎంతొ ఎదిగింది. సాంత అనుభవాల సారాన్ని గ్రహించడం ద్వారా విజ్ఞుల సలహాలను ఆహ్వానించడం ద్వారా అన్నిటికి మించి - విద్యార్దుల సమగ్ర వికాసానికి

ఈ పద్దతి మంచిదా? అన్న ప్రశ్నను తరచుగా వేసుకోవడం ద్వారా వికాస విద్యావనం ఎదగటం సాధ్యమైంది.

గడిచిన రెండు దశాబాలలో వికాస విద్యావనం నడవడిలో వచ్చిన మార్పులు పాఠశాల చదువుల గురించి ఆలోచించే వాళ్ళకు వుపయోగ పడవచ్చు.

• నర్చరీ, కేజీ తరగతులను పొమ్మరిల్లు తరగతులుగా మార్చుకుని - చదవడం, వ్రాయడం, గణితం (1066 “గో5) ఈ 3, 4 సంవత్సరాల పిల్లలకు పూర్తిగా లెకుండా చేశాం. ఆటపాటలతో పంచేంద్రియాలకు

వ్యాయామం కల్పించడం బొమ్మరిల్లు ప్రధాన లక్ష్యం.

• ప్రాధమిక న్లాయిలొ మాధ్యమం తెలుగు. ఇంగ్లీషు మాట్లాడే వాతావరణాన్ని కల్పించడం కోసం, పాఠర్యేతర అంశాలను ఇంగ్రషు

.... టిచరు సారధ్యంలో నిర్వహిస్తారు. ప్రాధమిక స్టాయిలో పరిసరాల ఐజ్టానాన్ని వుస్తకాల నుండి కాకుండా, అనుభవ పూర్వకంగా. ప్రయోగాల ద్వారా తెలుసుకుంటారు.

4 ప్రాధమిక స్తాయి పెల్లలు. ఆయా' తరగతుల పిల్లలతో మధ్యాహుం భోజనం తింటారు. వ్రాద్దున, సాయంత్రం జావ త్రాగుతారు. వాకి భోజనం కూడా విద్యా ప్రణాళికలో భాగం. శుభ్రత, ఆహారప్ప అలవాట్లు వంటబడతాయి.

4 పిల్లలకు ఎరకమైన శిక్షలూ మొదటినుండి లేవు. ఎ.ఎస్‌. నీల్‌ సమ్నశ్‌

హిల్‌ అనుభవాలు తెలుసుకున్న తర్వాత విద్యార్దుల స్వయం పాలన ఆచరణలోకి వచ్చింది. అంతకుముందు నుండి వున్న స్కూలు 80

పార్లమెంటుకు - పిల్లల క్రమశిక్షణ విషయంలో సంపూర్హ అధికారాన్ని దఖలు చెశాం.

4 పిల్లలకు ఎ పాఠ్యాంశమైనా టిచరు చెప్పడంతో పూర్తికాదు. ఆ

పాఠ్యాంశంలోని అంశాలను క్రొత్త పరిస్టితులతొ అన్వయించగల నైపుణ్యం పిల్లలకు వచ్చినపుడే ఆ పాఠం పూర్తయినట్లు నిరంతర పరిశీలన ద్వారా దిన్ని రూఢి పర్చుకున్న తర్వాతనె క్రొత్త పాఠ్యాంశానికి వెళ్ళవచ్చు.

• వికాస విద్యావననంలో బహుమతులు కూడా లేవు. విద్యార్దులలో ఒకరితో మరొకరిని పోల్చరు. బహుమతులతో పోలికలు తప్పవు. విద్యార్దులు ఎ విషయంలో నైనా వారు సాధించిన ప్రగతే వారిని సంతోష పెడ్తుంది. బహుమతుల మూలంగా పాందే సంతోషం తాత్కాలికం.

4 వికాస విద్యావనంలో విద్యార్దులు ఒకరితో మరొకరు పోటి పడటానికి ప్రోత్సాహం లేడు. రాంకులు లేవు. ఆటలలో కూడా గ్రేడుల విధానం ద్వారా, ఎవరికి వారు వాళ్ళు చేయగలిగినంత బాగా చేయడానికి ప్రోత్సాహం వుంటుంది. ం.

• ప్రాధమిక స్తాయిలో సిలబస్‌ను విద్యార్దులు క్షుజ్సంగా నేర్చుకోగలిగే సాయికి తగ్గించాం. ఎనైశాతం విద్యార్థులు ఎనఖై శాతం తెచ్చుకోగల 'సిలబస్‌కి పరిమితం చేశాం.

• స్కూల్‌ అసెంబ్లికి ప్రత్యామ్మాయంగా వికాస విద్యావనంలో ప్రతి రోజూ ఉదయం ఓ ఇరవై నిమిషాలపాటు 'కదంబం జరుగుతుంది. ఓ చిన్న సంఘటన, ప్రత్యేకమైన వార్త, ఓ పాట. చిన్ని నాటిక ఐక చతుర సంభాషణ, ఓ జోక్‌, ఓ విషయంపై స్పందన - ఇలా ఎన్నో రకాల అంశాలతో కలబోసిన కార్యక్రమమె కదంబం.

• విద్యాప్రణాళికలో అంతర్భాగంగానె ఆటలు, లలితకళలు, హాబిస్‌ జరుగుతాయి. లలితకళలు - పాటలు, నాట్యం, డ్రామాలలి నేర్చుకున్న అంశాలను ఎడాదిలో జరిగీ ఐదు వికాస విద్యావనం

81

పండుగలలో విద్యార్డులు ప్రదర్శిన్తారు. విద్యార్దులందరూ ఏదో ఒక నాంస్కృతిక కార్యక్రమంలో పాల్లాంటారు.

• ఎకాస విద్యావనంలో విద్యార్దులు పాల్తానే ప్రతి కార్యక్రమమూ

_ ఎద్యాప్రణాళికలో భాగమే కదంబం, ఆటలు, లలితకళలు. ఫెల్‌ (ట్రప్పులు. విజ్ఞాన విహర యాత్రలు, తరగతులను సర్కాలు ఆవరణను శుభ్రపరచదం,. సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు - ఇవన్ని పిల్లల సమగ్ర వికాసానికి తోడ్పుడే అంశాలే, ఎద్యార్డులు ప్రతి దాంట్లా వొల్లానాలి. ఆ ప్రయత్నం జరగాలి.

• ఎల్లల్లా మంచి నదత. వారు మసలుతున్న వాతావరణంపై పూర్తిగా ఆధారపడి వుంటుంది. నీతులు చెప్పి వారి నడతను సరిచేయలేం. పల్లలలో ఆశించే విలువలను - ఎలువగా చూసుకునే స్కూలు వాతావరణాన్ని కల్పించడానికి వికాస ఎద్యావనం కృషి చెస్తోంది. పెల్లలను సంతోషంగా ఉంచడానికి ప్రయత్నం చెస్తోంది. దానికి వికాస విద్యావననంలో ఆచరిస్తున్న పద్దతులను విని. దీన్ని

ఒక ప్రయోగంగా అభివర్ణించే ప్రమాదం వుంది. ప్రయోగాలకు జనం

దూరంగా వుంటారనేది తెలిసిన విషయమే. వెకాస విద్యావనం ఒక ప్రయోగమనటం సరికాడు. ఎందుకంటే. వలతాలెలా ఉంటాయో తెలియకపోతే ప్రయోగం అంటారు. ఎందరో విద్వావెత్తలు, మానసిక శాస్త్రజ్ఞులు తమ అనుభవసారంతో పిల్లలకు ఏయే పద్దతులు వారి సమగ్ర ఎకాసానికి తొద్ప్దడదుతాయని నిర్దారించారో ఆ పద్దతులనే వికాస విద్యావనం _ఆచరిస్తోంది. ఎన్‌సెఇఆర్‌టి. ఎస్‌సి ఇఆర్‌ట్‌ లాంటి సంస్టలు ప్రతిపాదించిన ప్రణాళికలను, పద్దతులను ఆచరణలో పెట్టింది. వికాస ఎద్యావనం నుండి బయటకు వచ్చిన ఆద్యార్దులు ఇందుకు నిదర్శనంగా నిలిచారు. వికాస ఎద్యావనాన్ని ఒక వాస్తవంగా గుర్తించి. పల్లలు సంతోషంగా చదువుకునెందుకు చేసే కృషిలో అందరూ భాగస్వాము లవ్వాలని మా విన్నపం.

ఎస్‌.ఆర్‌. పరిమి ౨ఎకొాన ఎద్యావనం, విజయవాడ వ్‌

ప్రశ్నించడం నెర్పేవాడే నిజమయిన గురువు

నేను అధ్యావకుణ్డీ అయినందుకు, అందులోనూ తెలుగు అధ్యాపకుణ్లీ అయినందుకు నిజంగానె గర్వపడుతుంటాను. ట్యూషన్తుండ వని, కార్పొరేట్‌ కాలేజీల్లో లక్షలు సంపాదించే అవకాశం ఉండదనీ కొందరు బాధపడడం చూశాక నాగర్వం మరి ఎక్కువయింది. బతకడానికి డబ్బు కావాలిగాని, డబ్బు కోసం బతక్కూడదని నెను హైస్కూల్లో చదివెేటప్పుడు మా తెలుగయ్యవారు చెప్పిన మాటలు ఇలాంటి సందర్భాల్లా బాగా గుర్తు కొస్తుంటాయి. వాకాడు హైస్కూల్లో 5.5.ఓ.0.పరిక్షలు రాసి స్కూలు వదిలి వచ్చెిటప్పుడు ఇంకో తెలుగయ్యవారు నా ఆటోగ్రాఫ్‌లో రాసిన వాక్యం జీవితంలో నెను మర్చిపోలేను. సాధారణంగా అందరూ నితివాక్యాలో, ఆశీర్వదిన్తూనో రాన్తుంటారు. కానీ ఆయన మాతం “ఉత్తవు విద్యావంతుడవు కమ్ము అని రాశాడు. ఉత్తమ విద్యావంతుడవు అగుదువుగాక అని ఆశీర్వదిస్తూ రాయలెదు. విద్యావంతుణ్ది కావడమనేది నా శక్తి మిద, నా పట్టుదల మీద ఆధారపడి ఉందన్న విషయాన్ని గుర్తు చేశారు. వాళ్ళిద్దరూ తెలుగు అధ్యాపకులు కావడం నాకు తెలుగు మిద ఒక ప్రత్యేకమయిన అభిమానం ఎర్పడడానికి కారణ మయింది. ప్రభావం వెయ్యగల శక్తి ఉండాలేగాని, లేతమనసులపైన కూడా అధ్యాపకులు ప్రభావం తప్పక పడుతుంది.

నిజానికి ఈ లేతమనసుల్నే మన విద్యావిధానం భయంకరంగా గాయపర్ఫ్శడం చాలా బాధాకరమైన విషయం. ప్రాథమిక పాఠశాలలో. అయ్యవారు బెత్తాలు, పేముకర్రలు పుచ్చుకొని పిల్లల్ని భయపెట్టె విధానం గానీ, ఆ భయాన్ని తల్చుకుంటూ పిల్లలు ఎడుస్తూ బడికి పోవడంగానీ, మొండికేసిన పిల్లల్ని తల్లిదండ్రులు కొట్టుకుంటూ ఈడ్బుకొంటూ బడికి తీసుకెళ్లడం గాని చూస్తుంటె యమలోకంలో యమకింకరుల చేతిలో చిక్కిన పాపులు గుర్తుకొస్తారు. పిల్లవాడు సినిమాకి పోదాం అంటే ఉత్సాహంగా వస్తాడు. హోటల్‌కెల్లి ఐస్‌క్రీం తిందాం అంటే గంతులేస్తాడు. కానీ బడికి పోదాం అంటే రాడు. చదువు ఇంత భయంకరంగా

83

• _.ఉంటుందన్న విషయం ఆ పిల్లవాడికి అప్పుడే అర్హమయిపోయింది. ఇంత ఇయ పెట్ట చెప్పే చదువు ఆ పిల్లవాడి మనసులో ఎలాంటి భావాల్ని కలిగిస్తుంది. పెద్దయ్యాక వాడిలో ప్రతీకార ధోరణి ఎర్పడదా? ఈ పద్ధతిని మార్చడానిక్‌ ప్రభుత కృషి అలా ఉంచి, ఉపాధ్యాయుల పాత్ర ఎమీలేదా? ఆలోచించవలసిన ప్రశ్నలివి.

ఒక్కమాటలో చెప్పాలంటే తెలియని విషయాల్ని తెలుసుకోవడమే చదువు. అందులో సహజంగానె ఎంతో ఆనందం ఉంటుంది, ఉండాలి. పెద్దలకంటే పిల్లలు కొత్త విషయాలు తెలుసుకోవడంలో ఎక్కువ ఆసక్తిని చూపుతారు. పిల్లల్లో పరఠిశీలనాసక్తి, శక్తి ఎక్కువ. ప్రతిదాన్ని అర్దం చేసుకోవడానికి ప్రయత్సింస్తుంటారు. అలా జ్ఞానపిపాసులుగా ఉండే ప్‌ల్లల మనసుల్ని భయపిశాచాలు ఆవరించెట్టు చెయ్యడం క్షమించరాని నేరం.

పిల్లల్లొ సహజంగా ఉండే సృజనాత్మకశక్తిని పెంచకపోయినా, కనీసం తుంచకుండా ఉండాలి. కొడవటిగంటి కుటుంబరావు 'చదువు' నవలలో ఒక సన్నివెశాన్ని ఇక్కడ చెప్పాలి. అప్పుడే బడికిపోతున్న పిల్లవాడికి వాళ్ళమ్మ ఇంట్లోనే తెలుగు అక్షరాలన్నీ నేర్పిస్తుంది. ఇంకా గుణింతం నేర్పలేదు. అమ్మకు కృతజ్ఞతగా ఆ పిల్లవాడు పలకపై “అమ్మ' అనే పదాన్ని. రాయడానికి ప్రయత్నిస్తాడు. మాకు 'మ' వత్తు ఇవ్వడం రాకపోయినా తనకు తెలిసిన అక్షరాల సహాయంతోనే రాయడానికి గట్టి ప్రయత్సం చేస్తాడు. అమ్మ అని రాయడానికి '“అంమ'” అని రాస్తాడు. '“అ'కు సున్నా పెడితే అం అని అక్షరాలు నేర్పించేటపుడు చెబుతాం గదా! 'అమ్మ అని రాసినా 'అంమ అని రాసినా పలకడంలో తేడా లేదు. అదిచూసి ఆ అమ్మ ఆశ్చర్యపోతుంది. ఇలా కూడా రాయవచ్చన్న విషయం అప్పటి వరకూ ఆమెకు తెలియదు. నిజానికి ఆ పిల్లవాడి నుంచి ఆమె నేర్చుకున్న కొత్త విషయం అది. బహుశ ఆ పిల్లవాడు బళ్ళో అయ్యవారికి అలా రాసి చూపించి ఉంటె - 'వెధవ, అలా కాదు రాయవలసింది” అని ఒక మొటిక్కాయ వెసి ఉండేవాడేమో!

ఈ సందర్భంలో ఎప్పుడో ఎక్కడో చదివిన ఒక జోక్‌ గుర్తుకొస్తోంది. ఒక పల్లవాదేకి వాళ్ళ నాన్న ఒక ఉత్తరం ఇచ్చి తమ వీధిలోనే ఉన్న

రత

పోస్ట్‌బాక్స్‌లో వేసి రమ్మని పంపిస్తాడు. ఆ పిల్లవాడు పోస్ట్‌ బాక్స్‌ వరకూ వెళ్ళ ఒక క్షణం అలా నిలబడి చూసి ఉత్తరం వెయ్యకుండా తిరిగి వస్తాడు. ఎమిరా ఉత్తరం వెయ్యలేదని తండ్రి అడుగుతాడు. అప్పుడా పిల్లవాడు ఎవడో దొంగ వెధవ వచ్చి ఆ డబ్బాలోని ఉత్తరాలన్నీ తీసుకుపోతున్నాడు నాన్నా. అంటాడు. పోస్ట్‌ మాన్‌ వచ్చి ఉత్తరాలు తీసుకోపోతాడనే విషయం వాడికి తెలియదు. తమ ఉత్తరాన్ని దొంగచేతికి చిక్కకుండా కాపాడ గలిగినందుకు ఆ పిల్లవాడి ముఖంలో ఎంతో తృప్తి కనిపించి ఉంటుంది. మంచి చెడ్డలు ఆలోచించకుండా పనిచెయ్యక, స్వతంత్రంగా ఆలోచించి పనిచేసే తత్వం వాడిలో ఉన్నందుకు ఆ తండ్రి సంతోషించి ఉండాలి. ఆ పిల్లవాడీలోని సృజనాత్మకతను మెచ్చుకోవాలి. అంతేగాని ఆ పిల్లవాడు చేసింది తెలివితక్కువ పనిగా భావించి, హేళనగా నవ్వి, ఆ పసి మనస్సును అవమానించి గాయపర్చకూడదు.

నాన్నా! మనుషులకు గోళ్ళిందుకు పెరుగుతాయి” అని తన కుమారుడు ప్రశ్నించినపుడు ఎం సమాధానం చెప్పాలో తెలియక కాసేపు ఉక్కిరిబిక్కిరిపోయాడట సుప్రసిద్ద ఆధునిక హింద్‌ కవి నిరాలా. ఆ తర్వాత 'గోళ్లెందుకు పెరుగుతాయి? అని ఆయనొక వ్యాసం రాశాడు. మనిషిలో ఇంకా పశుప్రవృత్తి మిగిలి ఉండడం వల్ల గోళ్ళు పెరుగుతున్నాయని ఆ వ్యాసంలో చమత్కరించి చెప్పాడు. పిల్లల ప్రశ్నలు ఒక్కోసారి తల తిరిగి పోయేటట్పగా ఉంటాయి. వాటికి సమాధానం చెప్పలేక విసుక్కొని వాళ్ళను నిరుత్సాహ పర్పకూడదు. వాళ్లు వెసిన ప్రశ్నలు మంచివని అభినందించి ప్రోత్సహించాలి. ప్రపంచ అభివృద్దికి ప్రధాన కారణం ప్రల్నే.

నేను ౧౮౦, 8% లలో నాలుగేళ్ళ పాటు కావలి జవహర్‌భారతి విద్యార్థిని. నా గ్రూపు తెలుగు, హిస్టరి, పాలిటిక్స్‌. ఈ మూడు సబ్జెక్టులకు సంబంధించిన మా అధ్యాపకులందరూ ప్రశ్నలు వెయ్యమని ప్రోత్సహించిన వారీ. ఎస్పి భుజంగరాయశర్మ, కె.వి. రవుణారెడ్డి, ఇంద్రగంటి వానువుచ్చాన్త్హి. వులిరిడ్మ వట్టాభిరావింరెడ్డి అందరూ వువో మహోపాధ్యాయులే. వాళ్ళు ఎంత గొప్ప అధ్యాపకులంటే - వాళ్ళెవరూ నేను వాళ్లకు అనుచరుడిగా ఉండాలని కోరుకున్న వాళ్లు కారు. నా స్వతంత్ర

85 -

వ్యక్తిత్వాన్ని పెంచుకోడానికి తోడ్పడినవాళ్ళ. వాళ్ల అభిప్రాయాల్ని నాపైన రుద్దడానికి ప్రయత్నించిన వాళ్లు కారు. నా స్వంత అభిప్రాయాల్సి ఏర్పర్పు కోడానికి సహకరించినవాళ్స. ఉపాధ్యాయులలో ఉండాల్సిన గొప్ప లక్షణం ఇది.

_ నాకు చిన్నతనం నుండి తర్కం అంటే ఇష్టం. చిన్నప్పుడు తర్కంతో ప్రశ్నలు వేసి వెధించేవాణ్లీ. ఒకసారి మా అమ్మ ఒరేయ్‌ పోలానికి పోదాం రారా అని పిలిచింది. నేనూ సిద్దపడాను. అయితే సందేహం వచ్చి ఒక ప్రశ్న వెశాను - మనం వెళ్లేసరికి ఆ పాలం లేకపోతే ఎలా అని. పాలం ఎక్కడికి పోతుందిరా అని నవ్వుతూ అన్నది. ఒకవెళ ఆ పాలం అక్కడ లేకపోతే ఎట్టా అని మళ్ళీ ప్రశ్నించాను. నా ప్రశ్నకు సమాధానం వచ్చేదాకా నేను బయట్టేరలేదు. మా అమ్మను బయట్దేరనివ్వలేదు. చివరకు పొలం లేకపోతే తిరిగొద్దాం లేరా అన్నది. అప్పుడు బయట్టెరాను. వెళ్లేసరికి పాలం ఉండనే ఉంది. 'ఎంరా, పొలం ఉండదంటివే” అని ప్రశ్నించింది అమ్మ, 'నెనన్నది పొలం ఉండదని కాదు, ఒకవేళ లేకపోతే ఏం చేసారు? అని” సమాధానం ఇచ్చాను. నితో మాట్టాడ్డం కష్టంరా అని ఆ విషయాన్ని ముగించింది. ఇప్పటికి నాతో చాలా మంది అంటుంటారు - నీతో మాట్టాడ్డం కష్టమని. అయితే నేను మార్క్సిజం తెలుసుకున్నాక నాలోని తర్కం గతి తర్కంగా మారింది. తర్కం తర్కం గానే ఉంటే అది కుతర్కంగా

మారుతుంది. ఒక జేబులో తర్కాన్సీ, మరో జేబులో గతి తర్కాన్ని పెట్టుకుని ఎప్పుడుదేన్ని బయటకు తీస్తాడో తెలియదు ఇతనో చాలా ప్రమాదం” అని ఒక సందర్భంలో పదిమంది మధ్యా కబుర్హాడుకునేటప్పుడు త్రిపురనేని మధుసూదనరావు గారన్న మాటలు నాకు కాంప్టిమెంటే అనుకుంటాను. తత్వశాస్త్రంలో నా గురువు త్రిమ.రా. గారు. తర్కంలో నా గురువు జవహర్‌భారతిలో మా తెలుగు లెక్చరర్‌ గొట్టముక్కల రామకృష్ణమూర్తి గారు. ఆయన శంకరాద్వైతాన్ని తార్కికంగా సమర్ధిస్తాడు. అదెతర్కంతో నేనుదాన్ని వ్యతిరేకిస్తాను. ఆయన్నించి నేను తర్కాన్ని గ్రహించాను గాని, శంకరాద్వైతాన్ని కాదు. మేమిద్దరం చర్చించుకుంటుంటే మిగతావాళ్లు ఆసక్తిగా వినేవాళ్ళు. మా గురుశిష్యుల సిద్ధాంతాలు వేరయినా, మా 56

గురుశిష్య సంబంధాన్ని పటిష్టం చేసింది తర్కం. మా గురువులు నాకు. నేర్పింది, నేను నేర్చుకున్నదీ ఒక్కటే - గురువులకు శిష్యులు జిరాక్స్‌ కాపీలుగా ఉండకూడదని. ఆ మధ్యా ఒకసారి కావలి నుండి నెల్లూరుకు వెళ్లాలని బ స్పెక్కాను. సిట్ట్లులేవు. నిలబడే ఉన్నాను. ఇంతలో ఒకతను నన్ను చూసి అతని సీటు నాకిచ్చి కూర్చోమన్నాడు. అతను మా కళాశాల పూర్వవద్యార్థి. నాకు శిష్యుడు. ఫరవాలేదు కూర్చో, నేను నిలబడతాను అన్నాను. అప్పుడతను “సార్‌, జవహర్‌ భారతిలో డిగ్రీ చదివేటప్పుడు మూడు సంవత్సరాలు నేను కూర్చుంటే మీరు నిలబడి పాఠం చెప్పారు. ఇప్పుడు గంటసేపు నేను నిలబడితే ఏమవుతుంది? అన్నాడు. వెంటనే మారు మట్టాడకుండా కూర్చున్నాను. గురుశిష్య సంబంధంలోని ఆత్మీయతనూ, అభిమానాన్ని ఎంతో కొంత అనుభవించిన వాళ్ళలో నేను ఒకళ్ల. . వి. చెంచయ్య సాహితీ నిలయం 10-40-15ఎ/1* జనతా పేట నార్త్‌ కావలి - 52420 నెల్లూరు జిల్లా . 8/7

సోక్రటీస్‌ విధానమే ముచ్చట... ఇంటర్వ్యూలో త్రిపురనేని మధుసూదనరావు

1. మీతరం నుంచీ ఈతరం దాకా కూడా పిల్లలకి బళ్ళో చేరే రోజు ఎడుపు తప్పడం లేదు. 1110 50౧001, 001606 ౬6602100 ను పక్కన పెడితే అయిదో తరగతి దాకా స్కూల్‌ ఎడ్యుకేషన్‌ మేం ఎంజాయ్‌ చేస్తూ నేర్చుకున్నాం అనేవారు ఎవరూ లేరు. మీ ప్రాథమిక విద్య ఎట్లా గడిచింది? ఇంట్లో ఆటపాటలు, పెద్దల ముద్దూమురిపెం మధ్య సరదాగా హాయిగా పెరిగే బిడ్డలు - బడికిపోవడమంటే సహజంగానే ఇబ్బందికి గురవుత్తారు. ఎ దేశమైనా, ఎకాలమైనా పిల్లల మనస్తత్వం అదే. అయితే 6%060160౧5 వుండవచ్చు. నేనూ అంతే. స్కూలుకూ నాకు పెచీలేదు. కారణం మా నాన్న టిచర్‌. నాకన్నా ముందు అక్కలు, అన్నయ్యలు స్కూలుకు పోతూ వుండడం వాళ్ళు నాకు తోడైనారు. ముఖ్యంగా స్కూలుకు పంపే రోజు మా ఇంట్లో కర్మకాండజరపలేదు. మామూలుగా ఆడుకోవ డానికి పంపినట్లే పంపారు. టిచర్‌తో కూడా ముందే పరిచయం వున్నందు వల్ల నేను దాదాపు ఇల్లు మాదిరిగానె స్కూల్లో ఇమిడిపోయాను. ఒకటి నుండి అయిదు వరకూ (పైవెట్‌ స్కూల్లోనే నా చదువు సాగింది. నామొదటి గురువు సత్యనారాయణగారు. సుమారు 40 మంది పిల్లలకు ట్యూషన్‌ లాగా చెప్పేవారు. ఆయన చదువు చెప్పడం ఆటపాటల్లో భాగంగా ఉల్లాసంగా ఉండేదిగాని చేదుగా, భయం కల్పించే విధంగా ఉండేది కాదు. మృదువాక్కు. సున్నితంగా, లలితంగా మాట్లాడే వాడు. మెనమామో, పినతండ్రో, ఒక బంధువుగానే అనిపించేది. టీచర్‌ అంటే భయం లేదు. గౌరవం ఉండేది. ప్రశ్నలకు సమాధానం చెప్పక పోయినా కొట్టకుండా బుజ్జగించి ప్రోత్సహించేవాడు. బెత్తందెబ్బలు, గోడ కుర్చీలు, కోదండం వంటివి వినడమే తప్ప మా స్కూల్లో ఆ శిక్షలు ఎరుగము. వాత పూరిపాకలో బడి. ఇంటి నుండి తాటాకు చాపలు చిన్నవి తెచ్చుకునెవాళ్ళం. రాత్రివేళలో కూడా దీపాలు తెచ్చుకొని స్వచ్చందంగా 58

స్కూలుకు వెళ్ళి చదివేవాళ్ళం. (ఇప్పటిలాగా నిర్బంధ స్టడీ అవర్స్‌ కాదు). ఒకటి రండు మార్డు నేను స్కూల్లో నిద్రపోతే టీచరే (బ్రాహ్మణుడైనా) నన్ను ఎత్తుకొని ఇంట్లో దించడం జరిగింది.

ఇంట్లా కూడా నెర్చుకున్నాను. మాతాత రామస్వామి చౌదరిగారు పడుకోబెట్టుకొని భారత రామాయణాలు, అనేక జానపద గాథలు చెప్పేవాడు. దానివల్ల తెలుసుకోవటం మీద ఆసక్తి పెరిగింది. ఏడవ యెటనే 'అటజని కాంచె భూమిసురుడు ....' అన్న పెద్దన పద్యాన్ని ఒక తప్పు లేకుండా అనర్హళంగా చెప్పాను. ఉల్లాస భరితంగా, స్వేచ్చగా గడిచింది నా ప్రాథమిక విద్యాభ్యాసం. . 2) మీ బాల్యంలో మీరు మరిచిపోలేని టీచర్‌ ౨ఎవరైనా ఉన్నారా?

ప్రాథమిక పాఠశాలలోనే మరొక ఉపాధ్యాయుడు ఉండేవాడు. పేరు గుర్తులెదు. పిల్లల్ని మించేవాడు. ముఖంలో ప్రశాంతత, శాంత స్వభావం ఉట్టిపడేది. టైముకు స్కూలుకు వచ్చెవాడు. సమయమంతా పాఠం చె పృ్పృవాడం. ఆయన్ను చూస్తే నాకు తండి భావం కలిగేది. ఉపాధ్యాయులెవ్వరు మావద్ద ఇంటిపనులు, సొాంతపనులు చెయ్యించ లేదు.

అయితే, మాధ్యమిక పాఠశాలలో మాత్రం ఆశీర్వాదం అనే టీచర్‌ ఒకసారి నాతో సిగరెట్‌ తెప్పించాడు. సిజర్‌ సిగరెట్‌. నా ధూమపానం మొదలైంది కూడా ఆ సిజర్‌ సిగరెట్‌తోనె. మొదటి సిగరెట్‌ కాల్చేటప్పుడు తప్పు అనే భావం కలగలేదు. ఎందుకంటే మా టీచరే ఆ పని చేశాడు. సన్నిహితంగా ఉండే పెద్దల ద్వారానే పిల్లలకు దురలవాట్లు సంక్రమిస్తాయి. ముఖ్యంగా మాథ్యమిక పాఠశాల దశలో చుట్టూ మంచి వాతావరణం ఉండాలి. ఆ దశలో దురలవాట్లు, అబద్దాలు లేకపోతే విద్యార్దులు రక్షింపడినట్లే. మంచి ప్రజాస్వామిక స్వేచ్చాయుత వాతావరణంలో నా వ్రాథమిక, మాధ్యమిక విద్య కొనసాగింది. ఇది నాకు గర్వకారణం. నా ఉపాధ్యాయులకి, ఇంట్లో పెద్దలకు నా కృతజ్ఞతలు చెప్పుకోవలసిందే.

895

3. మీ బాల్యంలో జరిగిన మరిచిపోలేని సంఘటన ఏదైనా వుందా?

రెండో ప్రపంచ యుద్ధం రోజుల్హా నాకు ఆరెండు. ఆ సమయంలో ఎక్కడ చూసినా స్టాలిన్‌ పేరు వినిపించేది. హిట్లర్‌ మిద విజయం సాధించాడనే ప్రచారం ముమ్మరంగా ఉండేది. ఆ టైములో హిట్లర్‌ భాగవతం బుర్రకథ పాలకొల్లు దళం చెప్పగా విన్నాను. సాహిత్యపరంగాను, రాజకీయపరంగాను ఆ బుర్రకథ నామీద తీవ్ర ప్రభావం చూపింది. హిట్లర్‌ చెడ్డవాడుగాను, కమ్యూనిస్టులు మంచివాళ్ళుగాను నా మనసులో ముద్ర పడింది. కమ్యూనిజం అనేమాటకు అర్ధం తెలియకున్నా ఎర్రజెండా ఒక సౌందర్య వస్తువుగా సాక్షాత్కరించింది. నేను కమ్యూనిస్టు కావడానికి కాని ఈనాటిదాకా ఆ మార్గంలోనే ప్రయాణం కొనసాగించడానికి కాని ఆ పసి వయస్సులో జరిగిన సంఘటనే (ప్రేరణ.

4. ఎ సబ్బెక్ట్‌ మీదైనా ఆసక్తి హైస్కూల్‌లోనే పుడుతుంది. తెలుగు మీద అలాంటి అసక్తి మీకు హైస్కూల్లో ఎరుడిందా? హైస్కూల్లోనే తెలుగు, చరిత్ర సబ్జెక్ట్‌ లో ఆసక్తి పెరిగింది. తెలుగులో

70శాతం, చరిత్రలో 60 శాతం వరకూ మార్కులు వచ్చెివి. హైస్కూల్‌ దశలో చదివిన మొదటి పుస్తకం “అతడు - ఆమె . శరత్‌ సాహిత్యం కూడా చదివాను. శరత్‌ బెంగాలి వాడని తెలియదు. తెలుగు రచయితే అనుకున్నాను. ఇంటి వాతావరణం కూడా తోడైంది. మా బాబాయ్‌ గోపీచంద్‌ సాహిత్యం, తాతగారి పద్యాలు చదివాను. నా విజ్ఞాన సౌధానికి పునాదులు హైస్కూల్లో పడినా అవి గట్టి పునాదులుగా మారింది కాలేజీ రోజుల్లోనె.

5. చదువుకు సంబంధించి టీచర్లే కాకుండా తోటి బాల్వ స్నేహితులు కూడా గురువులుగా ఉన్నవారు ఉన్నారు. ఉదాహరణకి రాచకొండ విశ్వనాథశాస్త్రికి వరద ఒక గురువు. అలాంటి వారెవరైనా మి జీవితంలో ఉన్నారా? హైస్కూల్లో ఎక్కువమందితో కలిసే తిరిగేవాణ్డీ. నాకు (పరణ

కలిగించిన సహాధ్యాయులు లేరనే చెప్పవచ్చు. మంచి స్నేహితులుండే

090

వారు. ఈ దశలో టీచర్ల తర్వాత ఒకవిధంగా పుస్తకాలే నాకు గురువులు. ఇక్కడే బుర్రకథలు చెప్పడం నేర్చుకున్నాను. ఇద్దరమ్మాయిలు. సహాయకులు. ఒకమ్మాయిది దొమ్మరి కులం. పేరు సత్యవతి. నా మనసుకు పరిచయమైన తొలి స్త్ర రూపం. తర్వాతి కాలంలో ఆమెను గుర్తు చేసుకున్నప్పుడు “నల్లరంభ' అనే భావం మనసులో కదలాడేది. జీవితంలో అట్టడుగు వర్గాల మహిళల పట్ల గౌరవం పెరగడానికి ఆ అమ్మాయీ కారణమే. 6) మీ కాలేజీ జీవితం ఎట్లా గడిచింది?

నా కాలేజీ జీవితం సంపన్నమైంది. సంతోషకరమైన, ఉత్తేజకరమైన విజ్ఞాన స్ఫూర్తి కలిగిన దశ కాలేజీ దశ. చిన్ననాటి ఎర్రజెండా (ప్రమ [198౧లో చేర్చింది. గుడివాడ కాలేజీ విద్యార్ధి సంఘానికి 18? తరపున పోటిచేసి గెలిచాను. సినియర్లు సత్యమూర్తి, జగపతిరావు, నారాయణ, సూరపనేని రామారావు (వామపక్ష భావాలు కలిగినవారు) పరణ ఇచ్చారు. స్కూలు దశ బుర్రకథ నుండి కాలెజీ దశ వచ్చెసరికి నాటకాలు వెశాను. ఇంటర్‌లో దాదాపు 15 నాటకాల వరకు వెశాము. ఆశ్చర్యమైన విషయం - అన్నింటి లోను ప్రథమ బహుమతి నాదే. కళాశాల జీవితంలో కాపిటల్‌ గ్రంథాన్ని, ప్రాయిడ్‌ రచనల్సి ఇంకా ఎన్నా పుస్తకాలను చదివాను. మీటింగులకు హాజరై ఉపన్యాసాలు వినవాడిని.

ముఖ్యంగా ముగ్గురు - వారే నా గురుత్రయం. మొదటి గురువు గుడివాడ కాలేజి ప్రిన్సిపాల్‌ ఎ.ఎఫ్‌. త్యాగరాజు, ఎం.ఎ ఇంగ్లీషు (లండన్‌ యూనివర్శిటి) చేశారు. ట్రూ క్రిష్టియన్‌. బుషితుల్యుడు ఆయన. నాలుగైదు సెక్షన్లను కలిపి మూడు గంటలు (మైక్‌ పెట్టి) కాసు తీసుకునేవారు. నాటక ప్రక్రియను (దృశ్య కావ్యం) పాఠం చెప్పడం కష్టమైన విషయం. కాని వారు నాటకం చెప్పిన తీరు అమోఘం. ప్రతి పాత్రకు మాడ్యులేషన్‌ మారుస్తారు. సబ్జెక్ట్‌లో లిీనమైపోయి రసభావాలు ఉట్టిపడేలా పాఠం చెప్పేవారు. నాటకం ఎలా చెప్పాలి అనే ఆర్ట్‌ నేను ఆయన వద్దె నెర్చుకున్నాను.

౮]

రెండో గురువు కేతవరపు రామకోటిశాస్త్రి. పాఠ్య ప్రవచనంలో వాల్మికి అంతటి మనిషివారు. ఉచ్చారణలో కానీ, వ్యక్తీకరణలోకాని, ఉదాతమైన భాషా ప్రయోగంలో కానీ, ఉల్లాసంగా క్లాసు నిర్వహించడంలో కాని, విలువల్లో కానీ అద్భుతమైన టిచర్‌. సాహిత్యమంటే పడిచచ్చెవారు. టీచర్‌గా ఆయనగొప్పదనం తెలియడానికి ఒక ఉదంతం చాలు. ఆ రోజు మాకు మూడో పిరియడ్‌ (మ॥ 12 నుండి 1 గంట) తెలుగు క్షాసు. మాస్టరు సీతా పరిత్యాగం ఘట్టం పాఠం ప్రారంభించారు. సీతను పరిత్యజించడానికి రాముడు పడినబాధ, వదలిపెట్టి రావడానికి లక్ష్మణుడు పడిన సంఘర్షణ, వదిలి పెట్టిన సందర్భంలా లక్ష్మణునితో సీత అన్నమాటలు... ఆ పద్యాలు చదివి పాఠం చెప్తూ ఉంటే మాకు ఆకలి, టెము తెలియలేదు. పిన్‌డ్రాప్‌, సైలెన్స్‌. రెండు గంటలైనా క్షాసు జరుగుతూనె ఉంది. భోజనం తర్వాత ఇన్‌బెల్‌ కొట్టినప్పుడు గానీ మేము ఈలోకంలోకి రాలేదు. అంతటి పాఠ ప్రవచనం వారిది. ఆ రోజు వారి పాఠం విన్న తర్వాత నేను కూడ తెలుగు టిచర్‌ కావాలనుకున్నాను. టిచర్‌గా వారిలోని మరొక గొప్పతనం తప్పకుండా చెప్పాలి. విద్యార్థుల్ని ఎంత గొప్పగా ప్రభావితం చెశారో, అట్లే తన విద్యార్థుల చేతనే ప్రభావితమైన వ్యక్తి. శాస్త్రిగారు ఉపాధ్యాయుడిగా విశ్వనాథ భక్తుడు. నేను, సత్యమూర్తి, చలసాని, వరవరరావు, తమ్మారెడ్డి నిర్మల - శిష్యులైన మాతో ప్రభావితమై విరసం అభిమాని అయ్యారు. శేషజం లేని మనిషి. ఉత్తమ అధ్యాపకుని లక్షణం అది. మూడవ గురువు సుందర రామిరెడ్డి గారు. వారు హిస్టరీ లెక్చరర్‌. విద్యార్థుల్ని (ప్రేమించే గుణం గలవారు. ఉత్తేజకరంగా పాఠం చెప్పేవారు. 006౧ ఓ6॥15ఓ అంతవరకూ చరిత్ర అంటే సమాధుల చరిత్ర అనుకునేవాణ్ణి. చరిత్ర అంటే వర్తమానంలోని గతం, భవిష్యత్తు రెంటిని విశ్లేషించి చరిత్ర మీద అభిమానం పెంచారు. తర్వాత దశలో కొశాంబి, రొమిల్తాథాపర్‌, బిపిన్‌చంద్ర, ఆర్‌.ఎస్‌. శర్మ వంటి ఆధునిక చరిత్రకారుల్ని దాదాపు పిండి చేశాను. దానికి కారణం చరిత్ర అధ్యాపకుడు సుందరరామిరెడ్డి గార. నాకు జీవితం పట్ల ఒక దృక్పథాన్ని కలిగించింది కాలేజీ దశ. జీవితంలో నన్ను ముందుకు నడిపింద్‌ కాలేజీ విజ్ఞానమే. 9౬

7. ఆంధ్రా యూనివర్సిటీ నుంచి - మీరు ప్లస్తకాల నుంచీ నేర్చుకున్నది ఎక్కువా? అధ్యాపకుల నుంచి నేరుుకున్నది ఎక్కువా? వ * కాలేజీకి వెళ్ళిందే చదవటానికి. పుస్తక జ్ఞానం అనివార్యం. నా.

జీవితంలో ముఖ్యమైంది విలువైంది పుస్తక జ్ఞానమే. అయితే పుస్తకం =

ఎలా చదవాలో నేర్పవలసింది గురువులే. నాకు అధ్యాపకుల శిక్షణ రుడా చాల ఉపయోగపడింది. ఉపాధ్యాయుల దగ్గర నెర్చుకున్నది ఉన్నప్పటికి పుస్తకాల నుండే ఎక్కువ నేర్చుకున్నాను. ఒకమారు ఆచార్య గంటిసోమయాజులు గారు వసు చరిత్రలో 250 పద్యాలు కంఠతా చెప్తే (ఆ పద్యాలు ఇనుప గుగ్గిళ్ళ) ఫస్ట్‌ కాస్‌ ఇస్తామని ప్రకటించారు. నెల రోజుల బైెమిచ్చారు. నేను అప్పుజెప్పాను. (మిగిలిన విద్యార్దుల్లో అన్ని పద్యాలు చెప్పలేకపోయినా ఎవరిశక్తి కొద్ది వాళ్ళు . చెప్పారు). తీరా ప్రొఫెసరు గారు మివద్ద చదివించడానికి చెప్పాను తప్ప, కాసు ఇవ్వడానికి కాదు అంటూ తప్పుకున్నారు. అయినప్పటికి నాకు బాధ కలగలెదు. శబ్ద సంపద, భాషాపాటవం, కాన్ఫిడెన్స్‌ పెరిగాయి.

8. ఆకాలంలో బి.ఎ. హానర్‌్స్‌ చేసిన మిరు 14.5., 1౧5. కావలనుకుని ఉంటే మీకు చిటికె వేసినంత సుళువు. అట్లాగాక ఈ అధ్యాపక వృత్తిలో పడడానికి కారణం ఎమిటి? |.గ.5., 1.౧5. పరీక్షల గురించి అలాంటి ఉద్యోగ అవకాశాల గురించి

మాకంతగా తెలియదు. పైగా మంచి ఉపాధ్యాయుల చెత ప్రభావితమై

ఉన్నందువల్ల తెలిసింది, లెక్సరర్‌ ఉద్యోగము గురించే. ప్రయత్నం చెసింది లెక్సృరర్‌ ఉద్యోగం కోసమే. కాకినాడ కాలేజీలో ట్యూటర్‌గా చెరినా అది

మూన్నాళ్ళ ముచ్చటే. తర్వాత టి.టి.డి. లో లెక్చరర్‌గా చేరాను. ఆ

రోజునుండి ఇక ఉద్యోగ విషయమై అదె నా చిరునామా.

9. సబ్జెక్ట్‌, మొరాలిటీ, బోధనా నైపుణ్యం, సామాజిక స్పృహ ... ఇలా టీచర్‌కు అన్ని లక్షణాలకంటే గొపు లక్షణం ఎది? విద్యార్థుల్ని ప్రభావితం చేయగలగడం అన్నిటికంటే గొప్ప లక్షణం.

ఒక చిన్న ప్రభావం జీవితాన్నే మలుపు తిప్పుతుంది. ఎదో ఒక ప్రభావానికి

లోనై జీవితంలో రాణించిన వారు ఎందరెందరో... 93

10. విప్లవ రాజకీయాలను వంట బట్టించుకున్న మిరు టి.టి.డి. లాంటి ఒక ఆధ్యాత్మిక సంస్థలో ఇమిడిపోవడానికి ఇబ్బందులేమైనా పడ్డారా? అన్ని కాలేజీల్హాగానే ఇదీ. వృత్తికి సంబంధించి పెద్ద తేడాలేదు. హిందూ రిలిజియస్‌ మెనేజ్‌మెంట్‌ అయినప్పటికీ తెలుగు లెక్సరర్‌గానా

డ్యూటి నేను చేశాను. టి.టి.డి.లో నాకు ప్రత్యక్ష పేచీ ఏదీలేదు. కాలేజీలో ౦౦౦౬11౧౮ 500163 ౧1౧6 గగ5 గీ55౦0012610౧లకు వైస్‌-చైర్మన్‌గా చేశాను. టిచింగ్‌ పైన ఎంత దృష్టి పెట్టేవాడినో వీటిపైన కూడా అంతే. వాల్మీకి, వ్యాసుడు, కాళిదాసుల జీవితం, సాహిత్యం మీద కూడా నాటికలు రాసి విద్యార్దుల చెత ప్రదర్శింపజేశాను. వెల సంఖ్యలో విద్యార్థులు, ప్రజలు వచ్చి చూశారు. ప్రిన్సిపాల్స్‌ మెనేజ్‌మెంట్‌కు ఈ రిపోర్ట్‌లు పంపేవారు. ఓమారు సి.బి.సి.ఐ.డి. పోలిసులు విరసం రాజకీయాల గురించి నాపైన ఇ.ఓ. సుబ్రమణ్యం గారికి కంప్టెంట్‌ చేస్త విద్యార్ధుల నుండి కానీ, ప్రిన్సిపాల్‌ నుండికానీ ఆయనపైన రిమార్స్‌ లేవుకదా, అని ఎదురు ప్రశ్చించారట. సికింద్రాబాదు కుట్ర కేసులో నామిద క్రిమినల్‌ కేసు నమోదైంది. ఎమర్దైన్సిలో నన్ను !/15%కింద అరెస్ట్‌ చెసి ఉద్యోగం నుండి తొలగించారు. విడుదలైన వెంటనె ఇ.ఓ. రాజగోపాల రాజు గారు నన్ను తిరిగి ఉద్యోగంలో చెర్చుకున్సారు. మేనేజ్‌మెంట్‌ మంచి టీచర్‌గా నన్ను గౌరవించిందనడానికి ఇవె నిదర్శనాలు. నావైవు నేను ఇక్కడ అంకితభావంతోనె ఉపాధ్యాయ వృత్తి నిర్వహించాను,

11. కళాశాలలో తెలుగు అయ్యవారుగా ఆ ఖాషమీద యువతలో మమకారం ఎర్పడడానికి మీరు ఎలాంటి ధోరణులు అవలంబించారు? తెలుగు ఉపాధ్యాయుడిగా నా ధ్యేయమె అది. తెలుగు భాష,

సాహితా:?ల పట్ల మమకారం పెంచడమె లక్ష్యంగా పనిచేశాను. నా

విద్యార్థువ్లో తెలుగు ఎం.ఎ.లు చేసినవారు, తెలుగు కవిత్వం రాసిన వాళ్ళు ఉన్నారు నావల్ల స్ఫూర్తి పొంది పుస్తకాలు చదవడం నేర్చుకున్న విద్యార్థుల సంఖ్య ఎక్కువె.

12. తరగతి గదుల్లో మీ బోధనకి, బయట తిరుపతి డీలక్స్‌ హోటల్‌ ఎదురుగా కిళ్ళీ నములుతూ మిమ్మల్ని సాయంకాలము కలిసే అగ

యువతకి మిరు చేసిన బోధనకీ... ఎందులో మీకు ఆత్మ సంతృప్తి ఉంది? ఉపాధ్యాయ వృత్తి సంతృప్తికరంగానే ఉండినా బయట వీధుల్లో

(సోక్రటీసు విధానం) యువతరానికి చెప్పిన ప్రాపంచిక విషయాలే పూరి

సంతృప్తి. యువతరాన్ని చెడగొట్టాడు” అన్న ఆరోపణ కొందరు చేసినా

అది చెడగ్గొట్టడం కాదు, బాగు చేయడమే. ఉన్నత ఆశయాల వైపు మనిషిని నడిపించ గలిగినందుకు గర్వపడుతున్నాను. నాకోసం కాదు, సమాజం కోసమే.

13. కేవలం సిలబస్‌ కొకుండా యువతలో పది వాక్కొలు శుభ్రంగా రాయడానికి మరేమైనా తర్ఫీదు ఇచ్చారా? అలా ప్రత్యేక శిక్షణకు అవకాశం లేదు. తెలుగు టీచర్‌కు పెద్ద లోపం.

ఇది. భాష మాట్టాడటం, రాయటంలో నైపుణ్యం లెకుండా చదవటం

వరకు నేర్పుతున్నాం. సిలబస్‌, బొధనాపద్దతులు, పరీక్షా పద్ధ్దతుల్లోనూ మార్పు తేవలసిన అవసరముంది.

14, విద్యార్థుల్లో ఇప్పుడున్న కెరీర్‌ దృష్టి అపుడు లేదు. ఈ కాలంలో ఎవరైన డీలక్స్‌ హోటల్‌ దగ్గరకు వచ్చి ఏ అధ్యాపకుడైన మీలా .“నామాజిక శాస్తం” బోధినుంటే అనలు వినే విద్యార్ధులు = ఉన్నారంటారా? నమ్మకం లేదు. భూమి సూర్యుడి చుట్టూ తిరిగినట్టు విద్యార్దులు

ప్రాఫెషనల్‌ కోర్సులు, కంప్యూటర్‌ కోర్సుల చుట్టూ తిరుగుతున్నారు.

సంపాదన గురించి తప్ప సమాజం గురించి ఆలోచన లేదు. నేటి పరిస్టితి మారాలి. టిచర్లే ట్‌ పర్సన్స్‌, మార్చాలి.

15. మిరు తిరుపతి మావో అనిపించుకున్నారు. ఇంక పదితరాలకైన, ఆంధ్రలో ఎ పట్టణంలో అయినా ఏ అధ్యాపకుడైనా అలా అనిపించు కోగలరా?

నేను చెప్పడం బావుండదు కానీ, ఇప్పుడున్న సామాజిక పరిస్టితులను

చూస్తే కష్టమే. పరిస్థితులు మారినప్పటి మాట. ఇప్పుడు సాధ్యం కాదు.

05 -

పెద్ద ౧|8గ౧౧ ౮6౧౯౪ లో (తిరుపతి) ౦0గగ౧౪౧|5౧౫ 61/8౧౧|5గ) చెప్పి

నలుగురి చెత గౌరవం పొందడం నాకే ఆశ్చర్యం. అటు తరగతి గదిలోను

ఇటు నివసించిన ఊర్లోను నెను వైఫల్యం చెందలెదు - ఈ సంతోషమే నాకు మిగిలింది. ఆర్‌.ఎస్‌.ఎస్‌. విద్యార్ధులతో సహా కొలిగ్స్‌, పురప్రజలు, అన్ని రాజకీయ పక్షాలు నాపట్ల గౌరవభావం చూపించడం జీవితంలో మరపురాని విషయం. మహాకవి శ్రీశ్రీ నన్ను “మార్కిస్తు మహోపాధ్యాయు డని అభినందించడం - నేను మిగిలించుకున్న ఆస్తి ఇదె.

16. తెలుగునాట వక్తగా మికు గుర్తింపు వచ్చింది. తిరుపతి కోనేటి కట్టవద్ద మిరిచ్చిన ఉపన్యాసాలు మామూలు మధ్యతరగతి ప్రజలు కూడా ఎంతో ఉత్తేజంతో వినేవారు. అంతటి ఉపన్వాసకళని మీరెలా అభ్యసించారు? విద్యార్ది దశ నుండి డిబేటింగ్‌ క్షబ్స్‌లో పాల్లానడం, ముఖ్యంగా

_ నాటకాల వల్ల మాడ్యులేషన్‌ నేర్చుకున్నాను. మంచి కంఠం కూడా నాకు _ వరం.. సాధించింది సబ్జెక్ట్‌, ప్రాప్తించింది కంఠస్వరం. అధ్యయనంతోనే తరగతి గదికిగాని బహిరంగ సభకు గాని వెళ్ళేవాడిని. ప్రజా సమస్యలు మాట్లాడే సందర్భంలో సహజంగానే శక్తి, ఆవేశం ఉంటుంది. పైగా స్వార్ధం . లేదు, కాబట్టి రక్తి కట్టాయి. 7) ఇనేళ్ళ అధ్యాపక వృత్తిలో మికు సంతృప్తి ఉందా? నిస్సందేహంగా ఉంది. అన్ని వృత్తులకంటే ఉపాధ్యాయ వృత్తి పవిత్రమై ౦ది. గౌరవనీయమైంది. ప్రయోజనకరమైంది. ఈ క్షణానికీ ఇదే నా విశ్వాసం. ఈ రోజుకు కూడ ఎ మారుమూల ప్రాంతానికి పోయినా, ఎంతో _పమతో 'మి విద్యార్ధి అని చెప్పుకునే వాళ్ళున్నారు. కృష్ణా జిల్తా వాసి అయినా చిత్తూరు జిల్ట్లా మనిషిగానే నన్ను ప్రజలు ఆదరించారు. ఇది గొప్ప గౌరవం, అదృష్టం. ఉపాధ్యాయ వృత్తిలో నెను సార్ధకంగానే జీవించాను. 96

18. “బతకనేర్పిన బడిపంతుళ్ళు” అంటున్నారుకదా? ౨. _౨౨౨. నిజమే! అందువల్లనే కదా ఉపాధ్యాయ వృత్తికి గౌరవం తగ్గిపోయింది.

ముఖ్యం!. బ్యాడ్‌ టీచర్స్‌. విద్యారంగం అనే చెట్టుకు పట్టిన చీడపురుగుల్లు

వీళ్ళు. విద్యార్థుల్ని కేర్‌ చెయ్యరు. కొత్తగా అక్షరం ముక్క చదవరు.

సోమరిపోతులు. నోటి దురుసు, పేచీకోరులు. అల్పబుద్దులు పిల్లలకు

నేర్పడం కాదు ముందు వీళ్ళకు నేర్పాలి క్రమశిక్షణ. ప్రతి సంస్థలో ఇలాంటి

(గవోలు ఒకరిద్దరు ఉంటారు. వీళ్ళ వమూలంగానే కాలేజీలు

దెబ్బతింటున్నాయి. గుడ్‌ టీచర్స్‌ సామాజిక బాధ్యతను అనివార్యంగా

తీసుకోవాలి. ఆర్తులపట్ల, పీడితులపట్ల సేవాభావం, అంకితభావం ఉండాలి. శ్రమజీవులే చరిత్ర సృష్టికర్తలు కదా! సినిమా హీరోలని, హీరోయిన్లని, అవినీతి రాజకీయ నాయకుల్ని, సారాసిండికేట్లని గౌరవించేవాడు అధమాధమ టిచర్‌. విద్యారంగ ప్రగతికి విరే ప్రతిబంధకం.

ప్రతి గుడ్‌ టీచర్‌ సమాజానికి తాత్విక నాయకుడి కిందే లెక్క.

19. చివరగా మీ పిల్లల చదువులను మీరు పట్టించుకోలేక పోయారు. తండ్రిగా మీరు కెరీర్‌ చూసుకోలేదు. అందుకిప్పుడు చింతిస్తున్నారా? :. చింతించడంలేదు. అది నా వైఫల్యం అన అంగీకరిస్తున్నాను.

ఎందుకంటే పిల్లల వైఫల్యాలు కూడ పెరెంట్స్‌ వెఫల్యాలుగ పరిగణించే. ,

సమాజం మనది. నా వైఫల్యం సహజమే.

20. మా ప్రశ్నలతో నిమ్తిం లేకుండా మీరు సాటి అధ్యాపకులకు ఏమైనా --. చెప్పండి. .. జీవితాన్ని ఢ్రేమించండి. విద్యార్ధులను (ప్రమించండి. జ్ఞానాన్ని

ఎప్పటికప్పుడు వర్తమానం చేసుకోండి. ఇప్పట్టా జీవించండి. రేపటి మిద

ఆశ పెంచండి. నీకోసం బ్రతకడం కాదు, ఇతరుల కోసం బతకడం గొప్ప

అని మీరు నమ్మండి. విద్యార్ధులకు చెప్పండి.

ఇంటర్వ్యూ డొ సాకం నాగరాజ తమటం రామచంద్రారెడ్డి ం7 .

నా గొడ్‌ ఫాదర్‌....గురించి కాస్త . నా బొమ్మల కథ మరి కాస్త... . ఇ౦గ్గషులో గాడ్‌ ఫాదర్‌ అనే మాట ఉంది. తెలుగులో దానర్థం 'ప్రత్యక్షదైవం' అని నా నమ్మకం. నాకు గాడ్‌ ఫాదర్‌ - ప్రత్యక్షదైవం ఆర్లూర్‌ ఈసెన్‌బర్ల్‌ అనే అమెరికన్‌ జ్యూ. (బర్గ్‌ అని చివరొస్తే జ్యూ అన్నమాట. ఇంకో మహనీయుడు స్టీవెన్‌ స్పీల్‌బర్గ్‌.

156౧ అని ఉంది కదా ఐసెన్‌ అనాలా? అంటే - కాదు ఈసెన్‌ అనాలి - మీ కామరాజుని కేంరాజ్‌ అంటే ఎలా వుంటుంది అనేవారు. ఆయన 1955-60 ప్రాంతాల్లో ఫోర్డ్‌ ఫౌండేషన్‌ ప్రతినిధిగా మద్రాసులో ఉండేవారు. పుస్తకాలంటే ఆయనకున్న అభిమానం (తెలుగులొ చెప్పాలంటే అబ్సెషన్‌) ఇంతా అంతా కాదు. రాత్రి పన్నెండూ రెండూ అయినా సరే - మేలుకుని గుడ్‌ - బాడ్‌ - అగ్లీ (చదివెదాకా తెలీదుగా) ఏదో ఓ పుస్తకం పూర్తి చేయాల్సిందే. అలా చదివినవి అప్పుడప్పుడు నాకిస్తూ _ అన్‌ 1౧6 0[0౧౧1596 ౧0.10 [614% అనె వారు.

మన దేశం ట్రాన్స్‌ఫర్‌ అవగానే ఇక్కడికి తెచ్చుకున్న ముఖ్యమైన సామాను తన లైబ్రరీ. అది రాగానే నల్లటి మహాగనీ షెల్చులు

_చేయించేశారు. ఆయన లైబ్రరీలోకి అడుగు పెట్టగానే పుస్తకాలూ పైపు టుబాకో సువాసనా మృదువుగా తగిలేది. ఆయన చార్మినార్‌ కూడా కాల్చేవారు. వాళ్ళ ఊళ్ళో అలవాటయిన (ఫెంచి సిగరెట్‌ గలోయస్‌ (అనుకుంటా) ఘాటుకి దీటెైెనది ఇదెట. ఒహాయన (ఆవకాయలాటి) చార్మినార్‌ చూసి గుండె బాదుకుని ఆ.... ఆ...., మీ.... మీరు.... మిరు కాల్ప్చేది .... చ్‌.... చ్‌....చా....ర్మి....నా....రా అని కింద పడిపోయాడు. ఈసెన్‌బర్గ్‌ - ఎం చచ్చిపోతాననా మీ బాధ? చార్మినార్‌ కాల్చ్బకపోయినా చచ్చిపోతాం కదా - అన్నారు. (చావు తప్పదు కదా,

ఫోర్డ్‌ ఫౌండేషన్‌ తరపున ఆయన 906106/౧ ౬4౧064౮965 800% 1451 మొదలెట్టారు. తెలుగు, తమిళ, మళయాళ కన్నడ భాషలలో మంచి

98

పుస్తకాలు - అందరికి అందుబాటులో ఉండేలా ప్రచురించడం. దాని పని. . నేనన్నా నా బొమ్మలన్నా - ఆ వరుసలో వాత్సల్యం, (ప్రమా చూపించేవారు. అది “అవ్యాజమైన టు వంటిది. (ఈ మాట వాడాలని ఎన్నాళ్ళనుంచో ప్రయత్నం) ప్రతి వానికీ నా కారు చూపించి (సెకండు హ్యాండుది) మా బాప్పు బొమ్మలెసి సంపాదించుకున్న డబ్బుతో కొనుక్కున్నాడు తెలుసా అన గర్వంగా - మా నాయనమ్మ గారు చెప్పినట్టు చెప్పేవారు. ఓమారు శ్రీ ఉత్పల వారి పద్యాలక్‌ నా బొమ్మలున్న పుస్తకానికి అవార్డు వస్తే గర్వంగా వెళ్ళి చెప్పా. ఆయన నెను అవార్డు కమిటిలో ఉన్నానోయ్‌. మిగతా కమిటీ సభ్యులు చూడకుండా అడుగునుంచి పైకి తీసిపెట్టే వాడిని - నీ పుస్తకాన్ని అని నవ్వారు. ఈ సంగతి గుర్తు చేస్తూ ఆ మధ్య ఇజ్రాయిల్‌లో ఉన్న ఆయనకు (ఇప్పుడకడ రిబెరయ్యారు, ఉత్తరం రాస్తూ */06గ 1 1016 ౪/06 2000641౧౫౫ 24/26 ౪/06 5416 - ౧౫౫ 66241 10101 1౪/29 ! ౪౧౦0 ౪8664110 510 00 26 100 0 16 ౦0106! 00019 2|| 1౧6 11౧6" అని 6606 చేస్తే - ఆయన జవాబుగా ఫోన్‌ చెస్తూ 8406 - |! ౧౪౪6 041166 ౪064 &౧ 16101 - ఇ6451 ౧౦1 ౧ ౦౮౪ ౧౪96౧౦6 అన్నారు. తయన జోకు పడే ఛాన్సు దొరికితే వదిలేవారు కాదు. ఓమారు ఓ తమిళ సంప్రదాయ కుటుంబం ఇంటి౩ళ్ళినప్పుడు - రూద్రాక్షమాలలను సగం చేసి వాటిమీద భగవద్గీత అంతా చెక్కి ఉన్నది చూపారు. “//0౫/ 15 1 ౧01 1105112166?" మరి బొమ్మలేవి అని అడిగారు. సదరు సదరన్‌ లాంగ్వేజస్‌ బుక్‌ ట్రస్టు (5.87) కి నన్ను ఆనరర్‌ ఆర్జు డైరెక్టరుని చేసేశారు. ఎం. శేషాచలం కంపెనీ పేరు వినే ఉంటారు. ఆ ప్రచురణ సంస్థ పాఠ్య పుస్తకాలూ అవీ వేసేవారు బందరు నించి. ఈసెన్‌ బర్గ్‌కి వారబ్బాయి శ్రీ !4.[1. ౧౭౦ గారితో స్నేహమయింది. ఇహ రావుగారి చేత బ్రహ్మాండమైన పుస్తకసేవ చేయించారు. రకరకాల సాహిత్యం పాకెట్‌ బుక్‌ సైజులో ఎమెస్కో పాకెట్‌ బుక్స్‌ పేరిట నెలకి నాలుగేసి వేయించారు. ఒకోటి రెండు రూపాయలు! సంప్రదాయ 99

సాహిత్యం - వొండురంగ మహత్యం శ్రీ విశ్వనాధ వారి పరిచయంతో ర0డు ఠభూపాయలకి ఊహాంచగలరా! అలాగే ప్రకాశం గారి జీవిత చరిత్ర! _£ . ఎమెస్కో వారి ద్వారా ఈసెన్‌బర్గ్‌ వేయించిన పుస్తకాలు చిత్తగించండి. ' “=. సంప్రదాయ పాహితిలో శ్రీనాధుడు, ధూర్జటి, పింగళి సూరన, పిల్లలమర్రి పినవిరభద్రుడు, చెమకూర వారి విజయ ఎలాసం, మొల్ల రామాయణం, ముద్దుపళని, త్రీధరబాబు.-గారి ఉపఫనిషత్కథలు, విశ్వనాథ, శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి, వేంకట పార్వతిశ కవులు, నోరి నరసింహశాస్త్రి, కందుకూరి పంతులుగారు, పిలకా గణపతి శాస్త్రి, పానుగంటి వారు, అడవి బాపిరాజు, గోపీచంద్‌, బలివాడ కాంతారావు, బంచ్చిబాబు, వాలగుంవి్మ్మి వ ద్మరాజు, మునిమాణిక్యం వారి రచనలు, గురజాడ వారి కన్యాశుల్కం. లత, భానుమతీ రామకృష్ణ, వాసిరెడ్డి సీత్రాదేవి, రామలక్ష్మి ఆరుద్ర, ఆనందారామం, సౌరీస్‌, మాలతీ చందూర్‌, రావి కొండలరావు. గుంటూరు శేషేంద్రశర్మ గారి కవిత, విద్యార్ధి సాహితి, తెలుగు ఇంగ్లషు పాకెట్‌ డిక్షరీ ఆఖరికి చలంగారి మైదానం కూడా వేశారు. (ఈ పుస్తకం ముఖచిత్రం చూసి ఈసెనిబర్గ్‌ ఖంగారుపడిపోయారు. పొదలచాటున ఏదో పడిపోతే వెతుక్కుంటున్నారు. ఆ కంగారులో ఒకళ్ళ మిదొకళ్ళు పడ్డారనిన్ని సర్ది చెప్పాం) ఇవన్ని ఒకోటి రెండు రూపాయలకు ప్రచురించేవారు. 1965లొ ఒక పెద్ద సంస్థ చేయవలసిన బృహత్కార్యం శ్రీ ఆరుద్ర గారు ఒంటి చెత్తో సాధించిన సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం 12 వాల్యూములు 1.౧ (1౦౧6 ఓ౬10[40/ ౧|&౧ ఇంటింటి గ్రంథాలయం) ఆధ్వర్యంలో రావుగారి చేత వేయించారు. శ్రీ రాజమన్నార్‌ గారి ఏరికతో, ఒక్కో వాల్యూంకి సర్వశ్రీ వేలూరి శివరామశాస్త్రి, విశ్వనాధ, శివశంకరస్వామి, మల్తాది రామకృష్ణశాస్త్రి, గిడుగు సీతాపతి, ఖండవల్లి, దివాకర్ల, రాళ్ళపల్లి, నెలటూరి, తాపీ ధర్మారావు, 100

కప్పగంతుల లక్ష్మణశాస్తి గారల పరిచయాలతో వేయించారు ::బక వాల్యూము ఖరీదు అయిదు రూపాయలు! ప

1969లో ఎమెస్కో శత పుస్తకోత్సవం చేయించారు. ల

ఇంటింటా స్వంత [గ్రంథాలయం స్కిము పెట్టించారు. పుస్తక | ప్రపంచం అనే మాసపత్రిక బులెటిన్‌ - అనేక బహుమతి స్కీములు - ఇదంతా ఆయన జీవిత ధ్యేయం. పుస్తకాలు కొనిపించడం-- చదివించడం

• ఇంటింటా పుస్తకాలు చేర్చి చిన్న పుస్తకాలయం ఏర్పాటు చేసుకోవడం. ఇంటికి ముఖ్యమైన అలంకరణ పుస్తకం అని ఆయన జెండా. నన్ను - పత్రికలకి కథా చిత్రాలు వేసేటప్పుడు - ఎదో మూల చిన్న పుస్తకాల బీరువాయో - అలమారలో గడియారం పక్క పుస్తకాలు - అలమారలో లేకపోతే బల్లమీద పుస్తకాలు - వంటిల్లయితే కూరలబుట్ట పక్క సగం చదివిన వారపత్రిక - ఆఖరికి రిక్షావాడి గుడిసేనా సరి పొట్లం కట్టిన ౧|1౧(66 0969 వేయమనేవారు. దీని వేరు 1110606౧ ౧656౭10౧ అంటారట. సినిమాలో ఎడారి సీను వస్తోందనుకోండి. మధ్యమధ్య ఒకటంటే ఒక (ఫేము 1066/82గ బొమ్మ చూపిస్తుంటే - ఇంటర్వెల్‌ అయేసరికి స్టాల్స్‌లో . ఉన్న ఐస్‌క్రీిమంతా నిమిషాల్లో ఖాళీ అయిపోతుందట.

అప్పట్లో పుస్తక ప్రచురణా రాజ్యానికి బెజవాడ రాజధాని. అక్కడి ప్రచురణ పరిస్టితి అంతా ఆయన క్షుణంగా తెలుసుకున్నారు. నాలుగైదు కోట్ల ఆంధ్ర ప్రజలకి ఒక్కో పుస్తకం వెయ్యి కాపీలేస్తే గొప్ప! ఆ 06410041 పద్ధతులు చూసేసరికి ఆయనకి మతిపోయింది. బెజవాడను పాకీసాను కిచ్చేస్తే వాళ్ళు దాంతో సతమతమయిపోయి మళ్ళీ మన జోలికిరారు - కాశ్మీర్‌ ప్రాబ్బ్దం ౪1 06 501/66 అనేవారు నవ్వుతూ - ఓ మారు టూరుకి నన్ను తీసికడుతూ ఎజెండాలో బెజవాడ చూశారు. అది వానాకాలం. “బెజవాడ | 040 51203. గిజ॥౧9 2౧06 51450 | ౦౧౧ 54406 0061 ౧౦1 001) 10961067 అన్నారు. అప్పుడు బెజవాడలో 0౧౭౧ 621౧486. అయినా ఆయన పట్టు విడవలేదు. “పుస్తకాలు కొనడమా!! బార్చరియస్‌ అన్న రమణగారి గిరీశం మాటల్ని తిరక్కొట్టి ఎన్ని మంచి పుస్తకాలు కొనిపించారో

• ఎన్ని ఇళ్ళల్లో చిన్నచిన్న పుస్తకాల బీరువాలు నిలబెట్టారో చెప్పలేను.

101

.. " రచయితలకీ ఆర్జిస్టులకీ ప్రచురణకర్తలిచ్చె సంభావన తెలుసుకుని ఆశ్చర్యపోయారు. నెను బొమ్మల వృత్తిలో కాస్త నిలదొక్కుకునే టైముకి ముఖచిత్రానికి వంద, కథల బొమ్మకి పాతికా ముప్పయ్యీ ఇచ్చెవారు. "ఒకప్పుడు బాల పత్రికలో బొమ్మలేసేటప్పుడు నెలకు వచ్చే అయిదు రూపాయలూ - ఆ మేనేజరు అరగంట నించోపెట్టి రేపు రమ్మనెవాడు. అలా వారం తిప్పి అప్పుడు విసిరేసేవాడు) మరో పబ్లిషరు ఆ పాతిక కూడా ఇచ్చేవాడు కాదు. కానీ చాలా మంచి పుస్తకాలు వేశాడు. వాటికి ఆయా రచయితల పేరు కాకుండా యూనిఫారంగా తన పేరే వేసుకునే వాడు. అందువల్ల బెజవాడలో ఫలానా పబ్లిషరు బాధితుల సంఘం అని పేరు పెట్టుకున్నాం. ఆయన కొత్తగా ఇల్లు కట్టుకున్నాడు. గృహ ప్రవేశానికెళ్ళి - తలొకరూ - ఈ కిటికి నాది - ఈ తలుపు నాది - ఈ ద్వారబంధం నా డబ్బుల్తో - అని చెప్పుకుని తృప్తిపడ్డాం. ఇంకో పత్రికాయన రాత్రి పదింటికి లేపవాడు. డబ్బులు తెచ్చాడేమో అని గబగబా వస్తే - ఇవాళ మీ బర్త్‌డే కదండీ - అంటూ ఒక యాపిల్‌ పండు చేతిలో పెట్టి వెళ్ళిపోయేవాడు. ఇంకో ఆయన నా చొక్కా కాలరు సర్దుతూ గుండీలు సరిచేస్తూ చిన్న చిన్న దారమ్ముక్కలు బయటకొస్తే అవి తుంపి పారేస్తూ నించునే ఆ కబురూ ఈ కబురూ చెప్పి - పండు ఫలము కూడా ఇవ్వకుండా వెళ్ళేవాడు. ఇంకో ఆయన నాకు లంకచుట్టలు ఇష్టమని తెలిసి వాళ్ళూర్నించి ఓ గ్లాక్సో డబ్బాడు తెప్పించి ఇచ్చేవాడు. ఇతను ఎలాగా డబ్బులివ్వడు బొక్కిందే దక్కుడని తీసుకునేవాణ్ణి. ఆయన మాత్రం బయటక౩ళ్ళి - కన్నుకొడుతూ సింపుల్‌ - నాలుగు చుట్టలు పడెయ్‌ - నాలుగు సంచికలకు బొమ్మలు లాగేస్తాం అని చెప్పుకునెవాడు. ఇంకొకరు బొమ్మకోసం వచ్చేవారు. దమ్మిడీ ఇవ్వడని తెలుసు. చాలా కష్టమండి - ఏమాత్రం వీలుపడదు అంటూ అరగంట చెప్పి లోపలికళ్ళ బోతుంటే “అయితే రేప్పాద్దున్నొాచ్చి బొమ్మ కలెక్ట్‌ చేసుకుంటాను అని వెళ్ళిపోయేవాడు. తమాషా ఏమిటంటే నేను బొమ్మ అర్థరాత్రి వేసి, రెడీగా ఉంచెవాణ్ల్సీ - ఆయన దమ్మిడీ విదల్బకుండా పొద్దున్న వచ్చి కలెక్టు చేసుకుని వెళ్ళిపోయేవాడు. అందువల్లే ఆయనకీమధ్య నేషనల్‌ అవార్దిచ్చారు. 102

ఇంకో సంఘటన - డబ్బులొచ్చాయి. కానీ సబ్జెక్టు కష్టం! రామాయణ: కల్పవృక్షానికి ఎగినెస్ట్‌గా “రామాయణ విషవృక్షం అన్న పుస్తకం - ముఖ చిత్రానికి చెక్కు పంపారు. అంత గొప్ప రైటరు? ప్రపంచ సాహిత్యంలో అగ్రస్థానం వహించిన ఆ గ్రంథాన్ని ఇలా అర్ధం చేసుకున్నారా అని చెక్కు వెనక రామ! రామ! అని రాసి తిరిగి పంపించేశా. అది ఆ గొప్ప రచయిత రచనా సామర్థ్యం మీద కామెంట్‌ కాదు. కేవలం జాలి. నాకిచ్చే ఆ కాస్త డబ్బూ బొమ్మ వెయ్యడానిక్కాదు. బొమ్మ వెయ్యాల్సిన ఆ కథో, పుస్తకమో చదివినందుకు కూలి అనుకుంటాను అంటే ఈ సెన్‌బర్గ్‌ గారు పకపకా నవ్వి ఓ సంగజ్జెప్పారు. అమెరికాలో ఒహాయన వండర్‌బుక్స్‌ అని పిల్లలకి పుస్తకాలు వేశారు. తన ఆర్టిస్టు స్నేహితుణ్సీ ఎంబ్లం వేసి పెట్టమన్నాడు. ఆయన ౪/ అక్షరాన్ని తెరచిన పుస్తకంలానూ పైన రండు సున్నాలు చుట్టి ఒకటి పిల్హాడి మొహం - అటూ ఇటూ రెండు జడరిబ్బన్సెసి విల్లవెొంహుం చుక్కలు పెట్టారు. చూడగానే (డ్రిలయిపోతాం. ఎంతిమ్మంటావురా అన్నాట్ట పబ్లిషరు. పాతికవేలిమ్మన్నాడు ఆర్టిస్టు. పబ్లిషర్‌. షాకయిపోయి - ఏడిశావు - రెండు సున్నాలు చుట్టి పాతికవెలా అన్నాట్ల. అప్పుడు ఆర్టిస్టు - ప్రతి పుస్తకం మీదా నా ఎంబ్ల్బం వాడుకుంటావు కదా - అలా ఏటా ఎన్నివేలు వేస్తావ్‌ - ఆ వేలతో భాగించు ఒక్కో పుస్తకానికి పైసాల్లో వెయ్యోవంతు కూడా ఖర్చుండదు. ఇహ ఇలా ఎన్నేళ్ళు వెస్తావు చూసుకో - ఆ విలువ అర్థమయితే పాతికవేలూ ఇయ్యి - లేదా 126 ॥1 ౪/10 ౧౫/ 0651 00౧౫౧||౧౧6౧19 అన్నాట్టు. ఒక అమెరికన్‌ పత్రికలో ఓ కార్టూను పడింది - దాంట్లూ మొహంలో రెండు కళ్ళూ ముక్కుకి ఇవతల ఉన్నాయి. అది కార్టూను సుమండి. మరు సంచికలో 1816710 16 ౬౯6010! లో - అయ్యా "కళ్ళు అన్నవి ముక్కుకి అటూ ఇటూ ఉంటాయి గానీ ఒకే ప్రక్కన ఉండవు. పారబాటు దిద్దుకోండి” అని ఓ ఉత్తరం! ఈసెన్‌బర్గ్‌కి చూపించి “మి దేశమంతటి ఫార్వర్డ్‌ కంట్రీలో కూడానా?” అని ఆశ్చర్యపడితే ఆయన ౪/6 150 ౧౫౪/6 064/ ౧౪౦1 0110109 - 00౧'[/౦64 ౪౦గ)/ అన్నాడు. 103

న "కానీ నా వృత్తిలో గొప్పదనం - ఉండుండి చాలా గొప్ప కథలు వస్తుంటాయి. ఇన్నాళ్ళు ఇన్ని వందల బొమ్మలకి ఎంత తక్కువ ఇచ్చినా *- అసలివ్వకపోయినా - ఈ ఒక్క కథా మొత్తం కాంపన్సేట్‌ చేసస్తుంది. శ్రీ నండూరి రామమోహనరావు గారూ, శ్రీ ముళ్ళపూడి వెంకట రమణగారూ ఆంధ్ర వారపత్రికలో సంపాదకత్వం నెరపేటప్పుడు లా చదువుతూ పత్రికకు బొమ్మ వేసేవాణ్లీ. అలాంటి గొప్ప కథలొచ్చినప్పుడల్లా బతిమాలి రచయిత స్వదస్తూరీతో ఉన్న ఒరిజినల్‌ స్కిప్ప తీసుకుని దాచుకునేవాణ్ణ్డి - శ్రీ మల్తాది రామకృష్ణశాస్త్రి గారివీ - రాచకొండ విశ్వనాధశాస్త్రి గారి జరీ అంచు పట్టచీర' - భమిటిపాటి రామగోపాలం గారి 'వెన్నెలనీడ - ఇలా. కథకి గానీ, నవలగ్గానీ ఏదో ఓ సన్నివేశం చిత్రించడం కన్నా కథకుడు _. ఏం చెప్పదలచుకున్నాడో అది బొమ్మలో చూపించాలని తాపత్రయం. శ్రీ నామిని గారి గొప్ప కథలకి ఇది కొంచెం సాధ్యపడింది. ఎటొచ్చి మిధునం అనే శ్రీరమణ గారి కథా రత్నానికి మాత్రం దాని అంతస్థుకి తగిన బొమ్మ కుదరలేదు. అందువల్ల కథంతా స్వదస్తూరీతో రాసి ఆప్ప్తులైన స్నహితులకి 6[0% కాపీలు పంపి ఆ మహానుభావుడికి కృతజ్ఞత తెలుపుకున్నాను. వంశీగారి నవలొక దానికి పెద్ద కన్నువెసి కన్నీరు నెమలిపించం రూపంలొ కుదిరింది. దువ్వూరి వేంకటరమణ శాస్త్రిగారు రాసిన “జానకితో జనాంతికం. అద్భుతమైన రచన - శాస్త్రిగారు సీత్రతో రాముడు ఆమెకు చేసిన అన్యాయం గురించి జనాంతికంగా చెప్పి వాపోతాడు. దానికి బొమ్మలో - సర్వం తానె అయి వుండి వ్యాపించి ఉన్న స్వామి వాదాల వద్ద అమ్మవారు కూచుని అంతటా ఉన్న ఆయన వద్ద జనాంతికం అలా అన్నట్టు చిన్న నవ్వు నవ్వుతున్న బొమ్మ నాకెంతో ఇష్టం. అలాగే భద్రాచల రామదాసు ప్రాజెక్టు వారు వేసిన పాటల ఆడియో కాసెట్టు విది బొమ్మ - ఇటు ఆంజనేయస్వామి అటు రావుదానూ తన్మయత్వంతో చిందేన్తూ పాడుతుంటే ఆశీర్వదిస్తున్న రాముడు చేతివేళ్ళు తాళం వేస్తున్నట్టు కుదిరింది. అలాగే పత్రిక అనే మేగజైన్‌కి రాసిన అక్షరాల 1000. విశాలాంధ్ర వారి తెలుగు కథ సంకలనానికి - ఎప్పుడో వెసిన అద్దంలో చూసి బొట్టు పెట్టుకుంటున్న ఎంకిని - అధద్దం బదులు తెలుగు పుస్తకంలో చూసుకుంటూ బొట్టు పెట్టుకుంటున్నట్టు మార్చి వేసిన బొమ్మ చాలా తృప్తెనిచ్చింది. 104

మళ్ళీ వెనక్కి వెళితే.... (

ఏదో వేసెయ్యాలని బురనిండా తాపత్రయం నిండిపోతుంది కానీ, చేతకావద్దూ! పునాది లేదే! ఇంటర్‌ చదవగానే బొంబాయి ౮౮95000010. గీ/15లో చేరతానని మా నాన్నగారిని అడిగాను. (మానాన్న గారంటే నాకు చచ్చి భయం - ఎదైనా అడగాలంటే ఆయన ఆఫీసు రూంలో ఆయన కూచున్న కుర్చీ వెనకాల గుమ్మానికి అర్ధగంట సైలెంటుగా వేళ్ళాడుతూ నించుంటె - ఆయన అలికిడి పసిగట్ట “ఏమిట్‌” అంటే అప్పుడు 010641 అయ్యేవాడిని. కానీ ఆయనెప్పుడూ (ప్రేమతోనే మాట్టాడేవారు) ఆయన లాయరు. ఆ రోజుల్లో ఆర్టిస్టు వృత్తి భుక్తికి సరిపోయెది కాదు. అందువల్ల

• కాస్త ఆలోచించడానికి బైమియ్యి - ఈలోగా డిగ్రీ తీసుకో అన్నారు. 8.00గ. లయోలా కాలేజీలో పూర్తిచెసి మళ్ళీ గుమ్మానికి వెళ్ళాడా. ఆయన పాపం - “బొమ్మలు కూడూ గుడ్డా పెట్టవురా. ౧|౦౩౦౧6౦ కనిపించడం లేదు. ఈ చిత్రకళని పెళ్ళి చేసుకునే కంటే 00౧౧౧౭01! టాక్స్‌ స్పెషలైజ్‌ చెయ్యి. అయినా కాస్త బైమియ్యి - ఈలోగా 26౧1551009 కి బైమయి పోతోంది కాబట్టి లా కాలేజీలో చేరిపో అన్నారు. మొదటి ఏడాది పూర్తికాకముందే ఆయన పోయారు. ఆయన మీదుండే గౌరవం కొద్దలా పూర్తిచేసి అడ్వకేటుగా 6౧౦ అయ్యా. వెంటనే నల్లకోటు విప్పెసి - ఫ్రలాన్స్‌.. ఆర్టిస్టు వృత్తి మొదలెట్టాను. ఆ విధంగా &గ80[00! లో చెరి అదృష్టం కుదరలెదు.

మా అమ్మగారు రమణగారితో - ఎమోయ్‌ - వాడేదేనా గవర్నమెంటు ఉద్యోగంలో ఉంటే పింఛభనేనా వన్త్తుంది. నాలుగు కరుకులు కనబడతాయి. మీవాడేం చేస్తున్నాడమ్మా అనెవరైనా అడిగితే బొమ్మలేస్తాడు అంటే ఏదోలా ఉంటుందోయ్‌ అనేవారు. రవుణగారు - “ఎం ఫరవాలేదమ్మా - ఉద్యోగం కన్నా ౦0డింతలు బొమ్మలు సంపాయించి పెడుతున్నాయి అనేవారు.

కానీ వండుకున్నమ్మకి ఒకటే కూర - దండుకున్నమ్మకి పది అన్నట్టు నాకు స్కూల్లో ఒకరు బదులు వందలాది గురువులు. అమెరికన్‌ (బ్రిటిష్‌ లైబ్రరీకెళ్ళి పత్రికలూ, పుస్తకాలూ తెగ చూసవాణ్ణీ. అప్పుడు సెంట్రల్‌

105

స్టేషన్‌ పక్కన మూర్‌ మార్కెట్‌ అని ఉండేది. అక్కడి సెకండ్‌ హాండ్‌ పుస్తకాలు - ఓహో - 625616! ప్రతి శనాదివారాలు వెళ్ళి ఆ గురుతుల్యుల పుస్తకాలు దొరికితే తెచ్చుకునే వాణ్ణి.

నాకు దేవుళ్ళలాటి ఈ ఆర్టిస్పులందరి గురించీ ఈసెన్‌బర్గ్‌కి చెప్పే వాణ్ణీ. వాళ్ళని కలుసుకోవాలని నాకు ఎంత ఆశ ఉండేదో గ్రహించారు ఆయన. ప్రతి ఎడూ అమెరికాలోని హార్‌వర్డ్‌ యూనివర్శిటీలో సెమినార్‌ జరుగుతుంది. దానికి నన్ను పంపించాలని రెండు మూడేళ్ళు విశ్వప్రయత్తం చేశారు. సాధ్యపడలెదనుకోండి. 1978లో రాముడి ధర్మమా అని సీతాకల్యాణం సినిమాతో లండన్‌, షికాగో ఫిలిం ఫెస్టివల్స్‌కి వెళ్ళినప్పుడు బెట్టియంలో [16/06 ని, అమెరికాలో [10[గ౧ గం౮|౧46|॥ నీ కలవాలని ప్రయత్నించా. సరిగ్గా ముందురోజే పేపర్లో వారి మరణవార్త వచ్చింది. ఇహ ఎవరిని కలుసుకో కూడదని నిశ్చయించుకున్నా.

ఓమారు ఈ సెన్‌బర్గ్‌ కంచి పరమాచార్యుల వారిని కలిసి ముచ్చటించి వచ్చారు. ఆచార్యుల వారు ఆడదాని చోటు వంటిల్లే. చదువూ సంధ్యలు అనవసరం అన్నట్టు మాటాడారట. నేను - నాబోటి వాడికి మంచి చెడ్డ అభిప్రాయాలు ఉండొచ్చునేమోగానీ బాధ్యతాయుతమైన పీఠంపై కూచుని, భగవంతుని సృష్టిలో అంతా సమానులే అని చెప్పడంపోయి ఇలా అనడం వారికి భావ్యమా అని అడిగాను. ఇలాటి అభిప్రాయూలు అంతటి మహానుభావుని నోటి వెంట వస్తే మూఢ నమ్మకాలున్న కొంతమందికి మరింత బలం ఇస్తున్నట్టై కదా అన్నాను.

ఈసెన్‌బర్గ్‌ నవ్వి - వారి అభిప్రాయం వారిది. మహా పండితులైన వారిని "౮౪686 చేయడానికి మనకి హక్కేది. ముందు మనని మనం సరిచూసుకుందాం అన్నారు. ఎవరో కోట్‌ చేసిన భగవాన్‌ రమణ మహర్షి మాటలు గుర్తుకొచ్చాయి.

ఆయన ఇంకోటనే వారు. సాటి మనిషి మిద నమ్మకం - 17191 - పోగొట్టుకోవద్దు. పదిమందిలో తొమ్మిది మంది నిన్ను మోసం చేసినా పదో వాఢు నిన్ను ఆదుకుంటాడు.

106

నేను ఒక గర గిం6౧౦/ లో పనిచేసెటప్పుడు నాపై ఉండే ఆర్ట్‌. డైరెక్టరుకు ఈసెన్‌బర్ల్‌ గురించి చెప్తే - వాడా - ఖద్దరు చొక్కా వేసుకుని చేతులు జోడించి 'నమస్తే' అంటాడు - ఆ దొర పినుగా? - అని వేళాకోళంగా నవ్వారు. .

నాకు మరి ఆ రెండిట్లోనూ తప్పు కనిపించలే - అయినా నేనింకోరిని “ఎలరేం6ఈ చేయకూడదుగా.

ఈసన్‌బర్గ్‌ ఎప్పుడూ జోకులేస్తూ సరదాగా ఉండేవారు. హోటల్‌కి పిలిచి పక్కన కూచోపెట్టుకుని భోజనం పెడుతూ తన స్రేటులోంచిచికిన్‌ ముక్క నా ప్పెట్‌లో వెసి ఫరవాలేదు తినచ్చు. ఈ కోడి చంపి వండినది కాదు అదీ సూయిసైడ్‌ చేసుకుంది అనేవారు. రాత్రి మవుంట్‌ రోడ్డులో ఉన్న జింఖానా క్షబ్బుకి కార్లో తీసికెళ్ళమనే వారు. నేను అసలే దూకుడు. = అందులో - తిరిగి వచ్చేటప్పుడు పది దాటి రోడ్లు ఖాళిగా ఉండేవేమో స్పీడు తొక్కేవాణ్ణి. ఆయన 02 గా - ౫౦౪ 2/6 0/09 100 104 8200" అనేవారు. ఆయన తండ్రిగారు కూడా చాలా సాదాగా ఉండేవారట. ఓనాడు అమెరికాలో పెళ్ళాం బిడ్డల్ని తీసుకుని కొంచెం హైక్తాసు రెస్టారంట్‌కి వెళ్ళారట. వీరి దుస్తులూ సాదాతనం చూసి ఒక 1౪/46! వచ్చి ఆర్డరు తీసుకుని కనుబొమ్మలు పైకెత్తి చాలా కాండెసెండింగ్‌గా "ఉగ/ (౧100 6156 5-1-7" అన్నాట్ట. వీళ్ళ నాన్నగారు - 185 - ౧౦106! ౪467 అన్నార్ట. ఈసెన్‌బర్ల్‌ ఆఫ్‌ కలర్‌ జోక్స్‌ అంటారే - అవి బలే చెప్పేవారు. ౧౦|/౧౦౩|౭- 0౧) 15 1౧6 0౧|/ 1100 ౪౧10౧ 02౧ &10016/6 ౪౧/65! 0/06/1006 అనేవారు సరదాగా. నిజవేు - అలాటి సరదా జోకులక్‌ కులమత విచక్షణ ఉండదుకదా - అందుకే కవి చౌడప్ప “బూతు లేనిదే నీతియే లేదయా” అన్నాడు. 1967లో సాక్షి తీశాము. అది నా మొదటి సినిమా - రమణగారి బ్రిలియంట్‌ డైలాగులు స్కీన్‌ప్లే- నా భయంకరమైన ఓవర్‌ యాక్టింగులు. అపుడు నేను చేయించిన - 0/ సదరు నటులు చేయగా నేను అనుమతించిన నాటకీయ నటనలు తలచుకుంటే ఇప్పటికీ చచ్చే సిగ్గేస్తుంది. ఎంచేతో ఆది ఈసెన్‌బర్గ్‌కి చూపించా - మి దొరలకి చూపించొచ్చా అని. ఇంకోరయితే ఆరోజు నించి నాతో మాట్టాడేవారు

10/7

'కాదు. ఆయనకు నా మిద ఎంత వాత్సల్యం అంటె - జాలిగా చూసి “స0 682064! 60గ/- 7౧అ9/౪/|| ౬469౧ 21౧6 //0౧౮ 012065" అన్నారు సున్నితంగా. నా. చిన్నప్పుడు ఓరోజు మా నాన్నగారి ఆఫిసు రూంలో గోడకి తగిలించిన కోటులో చిల్లర దొరికితే కొట్టెద్దామని చెయ్యి పెట్టా. సరిగ్గా అప్పుడే ఆయన రూంలొకి వచ్చారు. గుండె ఆగిపోయి “కోటు కిందపడిపోతే తీసి మేక్కు తగిలిన్తున్నా అని నసిగాను. “జేబులో చెయ్యి పెడుతూ కోటు కిందపడిందంటావేమిరా” అన్నారంతే. ఇంకేం చెయ్యలే. చావగొట్టినా అంత బాధ సిగ్గూ.వెసేదికాదు. అది గుర్తొచ్చింది. 1960లో - ఫోర్డ్‌ 1౧04౧6410౧ వారు మన దేశంలో వారు సబ్సిడలిచ్చి సహాయపడుతున్న సంస్థల్ని సందర్శించి రిపోర్టు తయారు చేయమన్నారు ఇ ఆయన్ని. అప్పుడు నెను జె.వాల్దర్‌ థాంసన్‌ యాడ్‌ ఎజెన్సీలో ఆర్టిస్టుగా “ పనిచేస్తున్నా. మొత్తం ఇండియా - అటు నేపాలూ కూడా తిరుగుదాం సలవు పెట్టెయ్‌. నాతో అఫీషియల్‌ కెమెరామేన్‌గా రా అన్నారు. నాకు ఫోటోగ్రఫీ నిల్లని చెప్పా. ఏదో డబ్బా ౩మెరా కొనుక్కుని రావో అన్నారు. బొంబాయి ఎజెండాలో ఉందా అని అడిగాను. *'ఏం ముసిలాయన్ని చూడాలని కదూ అన్నారు. ముసిలాయన అంటే హిందుస్తానీ గాయకుడు ఉస్తాద్‌ బడే గులాం ఆలీఖాన్‌. అప్పుడాయన బొంబాయిలో ఉండేవారు. ఆయన సంగీతం అంటే నాకెంత పచ్చా ఈ సెన్‌బర్గ్‌కి తెలుసు. ఆ రోజుల్లో ఈసెనబర్గ్‌ వద్ద నించి ౧౪/౭౪ అనే 5000! 1206 గ6౦౦|6౮6| కొన్నాను. అప్పటికి కసెట్టు రాలేదు. రోజూ తెల్లారకట్ల అయిదింటినించీ ఎనిమిదింటి దాకా మాటల్లెకుండా రమణ గారూ, నేనూ పనిచేసుకునే వాళ్ళం. వినే శబ్దమల్లా ఆ ౧౯/౪౪ 7206 ౧6౦౦౧౦౫6 లో వచ్చి ఖాన్‌ సాహిబ్‌ బడే గులాం ఆలీ పాటలే! రోజంతా వేయవలసిన బొమ్మలూ రాయవలసిన కథలూ ఆ మూడు గంటల్లోనే పూర్తయిపోయేవి. (ఇప్పటికి నా రోజు బడే గులాం ఆలిఖాన్‌ సంగీతంతో మొదలవుతుంది. అయిదింటికి మార్నింగ్‌ వాక్‌లో వాక్‌మన్‌లో బడేగారి సంగీతం పెట్టుకుంటాను). యాత్ర మొదలయింది. హైదరాబాద్‌ - అటునించి బొంబాయి (ఇంతకీ అక్కడ ఖాన్‌ సాహిబ్‌ని చూసే అదృష్టం కలగలే - ౨౫/ బొంబాయి ఆఫీసు కళ్ళాను. అప్పుడు నా జీతం పదిహేను వందలు. యాడ్‌ ఎజెన్సీలతో 108

అంతంత జీతాలు పొందే ఆర్ట్‌ డైరెక్టర్స్‌ పదిమందిలో నేనొకణ్లీట!) వెళ్ళా. నాకు బ్రహ్మరథం పట్టేశారు. అక్కడనించి అహమ్మదాబాద్‌ - ఢిల్లీ ఇండస్ట్రియల్‌ ఎస్టేటు - అప్పుడే తాడు మహల్‌ చూశా - తరువాత పంజాబు- చండీగర్‌ - పంజాబులో ప్రతి వీధికీ కిళ్ళి కొట్టులాగ ఒక బుల్లి ఇండస్ట్రీ - సైకిలు చైన్లో - బాల్‌ బేరింగ్పో - బెల్పా ఏదో ఓ చిన్నది తయారు చేసేది ఉండేది. రోడ్డమీదా పాలాలలోనూ ఆడా మగాను చూస్తుంటే మానవ రూపం ఇంత గొప్పగా ఉంటుందన్న మాట అనిపించేది. పంజాబు నించి తిరిగి వస్తూంటే వరసగా మిలిటరీ ట్రక్కులు వెళ్ళడం చూశాను. మర్నాడు పేపర్లో చూదుం కదా - ఇండో చైనా యుద్ధం! నా యాత్ర ఆగిపోయింది. లేపోతే తూర్పు దక్షిణ దేశం, నెపాలూ కూడా చూసేవాణ్డి. ప్రాప్తం లెదు.

ఈసెన్‌బర్ల్‌ పుస్తకాల విషయంలో హెడ్‌ ఆఫసుకి ఎన్నో ప్రపోజల్స్‌ ఇచ్చారు. కానీ వారిలో చలనం లేదట. "౧6౧ -! ఇగ 116 ౧౦౩ 0౪6గ౧౬16 01614 ౧616" అనేసి రిజైన్‌ చేసి యూదుల దేశం ఇస్రాయిల్‌ వెళ్ళిపోయారు. ఎం.ఎన్‌. రావు గారు పోయారు. ఇంటింటి గ్రంథాలయం పాఃట్‌ పుస్తకమూ మొత్తం చిరిగిపోయాయి. నాకూ ఆయనకి ఉత్తర ప్రతుత్తరాలు మాత్రం ఆగలేదు. ఎప్పుడూ నా బాగోగులు కనుక్కుంటారు. నేను వేసిన బొమ్మల పుస్తకాలు పంపుతుంటాను. నేను హిందీ సినిమాలు కూడా తిశానని తెలుసు. 85 ఆగష్టులో ఆయన శ్రీమతితో మద్రాసు వచ్చారు. ఒకటే అడిగారు "50-౧౦౪ - &౧6 ౪0౦64 [౧0౪/౧ [060౧ ౦641006 006౧౪/ - గంగ౧ ఇ౧06 50410?" అని. (అంటే ఇది జరిగి తీరాలి అని ధ్వనిస్తూ, "590గ10% 517 అన్నా. తృప్తిగా నవ్వారు. అంతే - నెలక్రితం ఇస్రాయిల్‌ నించి ఫోన్‌ చెసి “అభిజ్ఞాన శాకుంతలం' ౪/10 5౧00150 112౧912400 రెండు కాపీలు పంపమన్నారు. ఒకటి ఎవరికిట తెలుసా - ఒక ఎనిమిదెళ్ళ ఇస్రాయిల్‌ అమ్మాయికిట!! పుస్తకాలంటే సాటివారిలో ఆయన రేకెత్తించే అసక్తి అటువంటిది.

ఆయనకి నా బొమ్మలంటే ఎంత ఇష్టమైనా నా బొమ్మల అంతస్తు నాకు తెలుసు. కొందరు చెప్పలేనంత ప్రేమతో - “నువ్వే కనక ఏ బెంగాల్‌లోనో అమెరికాలోనో పుట్టివుంటే అంటూ విచారించేవారు. కానీ

109

తెలుగుదెశంలో పుట్టడమె నా అదృష్టం. నా పూర్వజన్మ సుకృతశుభం వలన మూడు దశాబ్దాలుగా మరో ఆర్టిస్టు లేనందువలన గంజాయివనం బాపతుగా పరొచ్చేసింది. నేను డావిన్సీ మైకేల్‌ ఏంజలో దగ్గర నించీ నేటి నందలాల్‌ బోస్‌, పిలకావారు, వెకుంఠంగారి కళాఖండాలు చూశాను. ఆనాటి ఆర్తర్‌ రాకాం దగ్గర నించి నేటి ఆర్‌.౩. లక్ష్మణ్‌ గోపులుగారి బొమ్మలూ చూశాను. అందువల్ల నా చోటూ, ప్లేసూ నాకు తెలుసు. (తెలుగులో - | గగం౪॥ ౪౧6/6 |! 541౧6) డెరెక్‌ మాల్కం అనే ఇంగ్లీషు దొర, గార్జియన్‌ అనె లండన్‌ పేపరు యొక్క ఖఫలిం [కిటిక్‌ మా సీతాకళ్యాణం చూసి లండన్‌ ఫిలిం ఫెస్టివల్‌కి తీసికళ్ళిన దగ్గరినించి బాగా స్నేహితుడై బాగా చనువు ఎర్పడింది. ఆయన్నోమారు అడిగాను - నేను మీ దేశంలో పుడితే ఆర్టిస్టుగా నా (హోదా) స్థానం ఎక్కడుండేది అని. ఆయన "౦౬ //00616 06 2166 29 & 11౧ 0/66 &గ15౮' అన్నారు. నేను అనుకున్న దానికన్నా రెండు మెట్లు ఎక్కువ మెట్లే చెప్పారు. అయినా - బుడుగు అన్నట్టు నా అంతటి వాడు నెనే! నాకు నచ్చిన బొమ్మ ఇతరులు బాలేదన్నా బెంగలేదు. నచ్చనిది ఇతరులు పొగిడినా తేడా ఉండదు. రాముడి దయవల్ల అప్పుడప్పుడు కొన్ని బొమ్మలు బాగా కుదురుతూ ఉంటాయి. అవి రమణ గారికి చూపిస్తాను. ఆ తరవాత వాటి సంగతి మర్చిపోతాను. అంత బాగా రానివి చూపించను. అంతే సంగతులు. బాగా కుదిరిన బొమ్మలు కొన్నాళ్ళయిన తరువాత చూసుకుంటే - అయ్య బాబోయ్‌ ఇపుడిలా మళ్ళీ కుదరడం ఇంపాజిబుల్‌ అనిపిస్తుంది. ఇహ కొస జోకులు. ఓ (ఖండు పొడుగాటి గొట్టంలో (హోల్దరులో) సిగం౦ట్‌ అమర్చుకుని పీల్చేవాడు. ఓ కార్టూనూ వేశా. ఆయన్ని కుర్చీలో కూచోబెట్టి నోట్లో మూడు గజాలున్న ఈ హోల్డరుని పెట్టెను. దాంటో కొడిగట్టిన సిగరెట్స్పు - పెళ్ళాన్ని కకస్తూ ఇదిగో సిగరెట్టు కొడిగట్టినట్టుంది. ఇలా వచ్చి కాస్త కుదుపు”. ఆయన తెగ నవ్వాడు కానీ మళ్ళీ ఆవిడకి మాత్రం చాలా కోపం వచ్చిందట. మరో కార్టూను - శోభనం గదిలో కొత్త పెళ్ళికూతురు పెళ్ళికొడుకు మిద విలాసంగా చేతులేసి “నేను మా అమ్మకడుపులో ఉండగా రోజూ 110

ఈ గ్రామఫోనులో పాత రికార్డులు వినేదట. నన్ను కనె టైము వచ్చెసరికి అవన్నీ అరిగిపోయి..... రిగిపోయి .... రిగిపోయి .... రిగిపోయి.... రిగిపోయి...

ఈ కార్టూను చూసేసరికి ఆవిడ డబుల్‌ కోపంతో ఇది పచ్చి కాపి - ఇంగ్లీషు కార్టూన్‌కి పచ్చి కాప్‌ అని సంపాదకునికి లేఖల్లో రాసేసింది. నేను జవాబుగా - “ఆవిడ పప్పులో కాలేసింది. ఇది ఇంగ్ర్లషు కార్టూనికి ఎ మాత్రమూ కాపీకాదు. అమెరికన్‌ కార్టూన్‌కి - రికన్‌ కార్టూనికి - రికన్‌ కార్టూనికి... రికన్‌ కార్టూనికి... రికన్‌ కార్టూనికి... రికన్‌ కార్టూనికి... అని

నమ్మితే నమ్మండి. నాకన్న ఒక గొప్ప కార్టూనిస్టు ఉండేవారు. ఆయన పేరు జేమ్స్‌ తర్చర్‌:. (ఆయన రచయిత కూడాను) న్యూయార్కర్‌ అనే_ పత్రికలో ఆయన కార్టూన్లు చూసి ఒక పాఠకుడు సంపాదకునికి - “అవెం కార్టూన్లండీ - బోడి కార్టూన్లు వాడికన్న మా రెండేళ్ళ అబ్బాయి బాగా వేస్తాడు - ఎక్కడ దొరికేడు ఆ ౧1 14/6 గాడు అని రాశాడు. తర్చర్‌ గారు ఇలా రిప్టయి ఇచ్చారు. “నన్ను [| 126 గాడు అనడం ఇన్సల్ను. నేను 7౧1/6 (146 గాడిని .

(అంటే నా కన్నా రెండు మెట్లు పైన ఉన్నాడు.

111

జీవిత పాఠాలు నేర్పిన విద్యాలయం .. కేరి/2-1975 సంవత్సరాల మద్య కావలి జవహర్‌ భారతి కాలేజీలో బి.ఎ. చదివిన మూడు సంవత్సరాలు నా జీవితంలో మరపురాని రోజులు. నా వ్యక్తిత్వాన్ని వికసింపజేసి జీవిత గమ్యాన్ని నిన్టశించిన రోజులవి. దేశానికి, ప్రజలకు ఉపయోగపడాలన్న భావన కాలేజీలో ప్రవేశించేనాటికే నాలో బలంగా వున్నది. అందుకు ఐ.ఎ.ఎస్‌., ఐ.పి.ఎస్‌. వంటి ఉన్నత ఉద్యోగాలు మంచి. మార్గాలుగా నేను భావించేవాడిని. ఇందుకు కారణం లేకపోలేదు. ఆ కాలంలో జిల్లా కలెక్టర్‌గా పనిచేసిన ఐ.ఏ.ఎస్‌. అధికారి శ్రీ శంకరన్‌ _ గారు తన పదవి ఇచ్చిన అధికారాలను వినియోగించి పేద ప్రజలకు ముఖ్యంగా దళితులకు జేసిన మేలు గురించి కర్ష్నాకర్ణిగా విన్న విషయాలు నాపై బలమైన ముద్ర వేశాయి. జవహర్‌ భారతిలో చదివిన మూడేళ్ళలో ఉన్నత ఉద్యోగం కన్నా ఉద్యమమే ఉత్తమమన్న నిర్ణయానికి వచ్చాను. ఉద్యోగపుటాలోచన మాని చదువు అయిపోగానే పేద ప్రజల తరపున కృషిబేస్తున్న మార్క్సిస్తు పార్టీ కార్యకర్తనయ్యాను. బాపట్లలో అగ్రికల్చరల్‌ బి.ఎస్‌.సి. చదువుతున్న నాకు బి.ఏ. చదవాలని బలంగా కోరిక కలిగిన వెంటనే మరో ఆలోచన లేకుండా జవహర్‌ భారతినె ఎంచుకున్నాను. జవహర్‌ భారతిలోని ఉపాధ్యాయుల గురించి, విద్యా ప్రమాణాల గురించి, మెధోవాతావరణం గురించి, వసతి గృహాల గురించి అప్పటిక విన్న విషయాలు సహజంగానే నన్ను విశ్వోదయవైపు ఆకర్షించాయి. ఆదర్శ అధ్యాపకులకు నిర్వచనం చెప్పుకోవాలంటే ఆనాటి జవహర్‌ భారతి ఉపాధ్యాయులు జ్ఞాపకమొస్తారు. శ్రీ యం. పట్టాభిరామిరెడ్డి, కే.వి. రమణారెడ్డి, మాధవరావు, వి. రామకృష్ణ, మెడం లలిత, భుజంగరాయశర్మ, యం.జె. మాణిక్యరావు వంటి. అనేకమంది ఉత్తమ ఉపాధ్యాయుల పరిచయం కల్గడం, ఉపన్యాసాలు వినడం అదృష్టంగా భావిస్తున్నాను. ఉపాధ్యాయులంటే భయపడాల్సిన నియంతలనో, విద్యార్థులంటే అదుపులో పెట్టాల్సిన అల్లరిమూకలనో సాధారణంగా భావిస్తుంటారు. 1120

జవహర్‌ భారతిలో ఆనాడు ఉపాధ్యాయ, విద్యార్ధి సంబంధాలు పూర్తి భిన్నంగా వుండేవి. సమానత్వం, స్నేహం, సహనం, సాన్నిహిత్యాలతో ఈ. సంబంధాలు ఉండేవి. ఈ 'స్వచ్చా వాతావరణం మూలంగానే చదవాలనె జిజ్ఞాస, జ్ఞానత్నష్ట, నేర్చుకోవాలనే తపన, విమర్శనాత్మక దృష్టి, ప్రశ్నించే దృక్పథం కొంతమెరకైనా వంటబట్టాయి. ఈ వాతావరణంతో బాటు మంచి గ్రంథాలయం అదనపు అవకాశాన్ని కల్పించింది. బహుశా ఒక డిగ్రీ కళాశాలలో అంతమంచి గ్రంథాలయం ఉండడం చాలా అరుదు. చదువంటే పాఠ్యపుస్తకాలు తిరగవేయడం, గెడ సహాయంతో ముఖ్య ప్రశ్నలకు సమాధానాలు వల్టెవేయడంగా భావించే వాతావరణం అనాడు ఉండేదికాదు. అందుకే మనోవికాసానికి అవసరమైన అన్ని విషయాలను, గ్రంథాలను చదివె అలవాటు అబ్బింది.

జవహర్‌ భారతిలో చదువుకంత (ప్రాధాన్యత ఉన్నదో ఎక్స్‌ట్రా క[రికులర్‌ కార్యక్రమాలకు కూడా అంత (ప్రాధాన్యత ఉండేది. వాటన్నింటిలో పాల్గొనాలని, రాణించాలని తపన ఉండేది. ముఖ్యంగా ఆటలంటే ఎంతో ఇష్టంగా ఉండేది. విశాలమైన మైదానం, మంచి సౌకర్యాలు ఉండేవి. యాజమాన్యం నుండి మంచి ప్రోత్సాహం ఉండేది. నెను అన్నింటిలో పాల్గాన్నప్పటికి ప్రత్యేకంగా ఒకదానిలో రాణించానని చెప్పలేను. కాని ఆనాడు అలవాటైన వ్యాయామం ఇప్పటికీ నిత్య కార్యక్రమంలో భాగంగా కొనసాగుతున్నది.

సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు డిబేట్టు, గోష్టులు, ఉపన్యాసాలు, కాలేజి జీవితంలో అంతర్భాగంగా ఉండేవి. ఈ కార్యక్రమాలలో పాల్గొనడం ఎంతో ఉత్తేజాన్నిచ్చేది. సృజనాత్మకతను పెంచేది. కాలేజీలో నిర్వహించిన మాక్‌ యుఎన్‌ ఓ సమావేశంలో క్యూబా దేశ అధ్యక్షుడు ఫైడల్‌ కాస్ట్రోగా నెను పాల్గొనడం ఇప్పటికి మర్చిపోలేనిది. నేను ఎన్‌.సి.సి.లో ఉన్నందున ఆ దుస్తులను ధరించి కాస్తో వేషంతో పాల్గొనడం ఆనాటికే ఆదేశ విప్టవ ప్రభావం నామిద ఎంత ఉన్నదో గమనించవచ్చు.

ఉన్నంతలో వనతి గృహాల్లో సదుపాయాలు బాగా ఉండేవి. అందువల్ల ఎంతో సమయం సద్వినియోగం చేసుకునెందుకు అవకాశం

113

ఉండేది. వివిధ విద్యార్ధి సంఘాలు కూడా చురుకుగా ఉండేవి. దానితో క్రియాశీలత కూడా అబ్బింది. బలహీనవర్హాల నుండి ఎక్కువగా విద్యార్థులు చదివేందుకు అవకాశాలు ఉండేవి. ఈ విషయంలో యాజమాన్యాన్ని ప్రశంసించాల్సిందే.

నేను చదివిన నాటికి ఈ నాటికీ ఎన్నో మార్పులు వచ్చాయి. అయినా ఆనాడు విశ్వోదయలో విలసిల్లిన విలువల ప్రాధాన్యతలో ఎ మార్పూ ఉండకూడదని నా అభిప్రాయం, ఆ ఒరవడి ఎప్పటికి విశ్వోదయ సంస్థల్త్టా కొనసాగాలని కోరుకుంటున్నాను.

బి.వి. రాఘవులు సి.పి.ఐ.(యం, ర్యాష్ట కార్యదర్శి 114

అట్ల అల్లి జ్ఞాపకాలు - దీపకాలు చెప్పాదూ, నాకు మూడు చోట్లంటే మహా ఇష్టం - . ఒకట - మాతాత తండుల మెట్టిన నేల - మాడుగుల | ల ర౮0డు - నాకు అక్షర భిక్ష పెట్టిన కొవ్వూరులోని (ప.గో జిల్లా/ ఆం(ధ గీర్వాణ విద్యా పీఠం

మూడు - నా మనన్సుకి కొత్త కిటికీలు తెరిచిన విశ్ళోదయ ఆ మట్టి రేణువుల్సి ముద్దు పెట్టుకోవాలనిపించేటంత ఇప్టం |

ఓ హైస్కూలు ఇరుకిరుకు వాతావరణం లోంచి విశ్వోదయ సువిశాల ప్రాంగణంలోకి హఠాత్తుగా వచ్చిపడ్డ ఓ “తెలుగు పండిట్‌ొని. అంతా కొత్త, మనసులో ఎదో తెలీని ఉక్కిరి బిక్కిరీ! అందులోంచి నేను తేరుకొనే లోగానె నవంబరు 14 వచ్చెసింది. జవహర్‌ స్క్వేర్‌ - ఎం.ఎం. హాల్‌ - ఓ పెన్‌ ఎయిర్‌ ధియేటర్‌ - బొటానికల్‌ గార్జిన - విశ్వోదయ అంతా ఒక పెద్ద పండగ వాతావరణం! కావలి కాలేజ్‌ జవహల్‌ భారతిగా మారుతూన్త్స నుముహూర్తం / నెల్లూరు జిల్లాలో కావలి అనే ఓ చిన్లు వట్టణానికి భారత ఉపర్శాష్టవతి రాక! ౨౦.౫౦. హోల్‌ కడువు పట్టని పెద్ద నభ ॥ ఉపర్యాష్టవతి డా/ జకీర్‌ హుసేన్‌ వ్రనంగం /

విశ్వోదయ ప్రాంగణంలో ఇలాంటివి ఇంకా ఎన్నో. గాంధీ సెంటినరీ

• విశ్వోదయ వ్యవన్థాపక దినోత్సవాలు - ౬౫46616౧06 సెమినార్ల వంటి సెమినార్లూ - వార్షిక సాంస్కృతి కోత్సవాలూ - అన్నట్లు, నేను జవహర్‌ భారతిలో చేరక ముందు రోజుల్లో కళాశాల సాంస్కృతికోత్సవాలంటే కావలికి అంతటికీ కూడా వారం రోజులు జఒకే మహోత్సవంలా ఉండేదట |! తమాషా ఎమిటంటే - విశ్వోదయ భిన్సు విభిన్న వ్యక్తుల, భిన్స విభిన్స భావాల సంగమ క్షేత్రం! ౨న్చ్బో వాదాలు - వర్గాలు - భావాలు - భావ నంఘర్షణలూను -

1159

ఎవరికి వారికీ తమ మార్గమే మంచిదని, ఎంత గట్టి నమ్మకమో | అయితే, వీటి అన్సింటి వెనకా - ఓ అమలినమైన నిజాయితీ | ఇక్కడి స్టూడెంట్‌ ఓ 'మంచి మనిషి కావాలనీ, సమాజానికి అన్ని విధాలా ఉపయోగపడే వాడు కావాలనీ తపనా, తహతహా, అప్పటి _ అందరిలోనూ కూడా -

• చాలా కొత్తగా ఉండేది నాకు మొదట్లో చూస్తూంటే - మా హైస్కూల్లో లాగ సరిగ్గా టైమ్‌కి సంతకాలు చెసెయ్యడమూ, అటెండెన్స్‌లు వేసెయ్యడమూ, క్రమశిక్షణ తాలూకు 'ఉగ్రచూపులూ' ఇక్కడ లేవె ! అని - ఎవరి పనులు వారు, ఎవ్వడూ చెప్పాపెట్టకుండానే, సిన్సియర్‌గా చేసుకుపోతుండడమూ, అధ్యాపకులు ఆప్యాయంగా పాఠాలు చెబుతూండడమూ, స్ట్పూడెంట్లు ఆత్మీయంగా తమ అయ్యవార్లతో మసులు తూండడమూ ఎంత బావుండేది! అప్పుడు పిన్నలు గానీ, పెద్దలు గానీ ఎవరు దగ్గరగా వచ్చినా స్నేహం ఘుమఘుమలాడుతూ ఉండేది. జవహర్‌ భారతిలో ఉఊద్యోగం ఒక తియ్యని అనుభవం. ఇంద్రగంటి భానుమూర్తి (జవహర్‌ భారతి స్వర్షొత్సవ సంచిక నుంచి... 116

మా నాన్నా నెనూ మా జవహర్‌ భారతి ఇదంతా నేను వైరింగు చేసిందే నాన్నా" అన్నాడు మా నాన్న నాచేయి. పట్టుకొని కాలేజంతా చూపిస్తూ. మా నాన్నంటే ఎలక్ట్రీషియన్‌ కరీం. అప్పటికి ఆయన కొంత చల్లబడి ఉన్నాడు. కోపం పోయి శాంతంగా నాతో మాట్లాడుతున్నాడు. ఆ ముందురోజు మా యిద్దరికి పెద్ద. గొడవ జరిగింది. . ఇంటర్మీడియట్‌లో అడ్మిషన్‌ కోసం అప్టికేషన్‌ తెచ్చి - ఆయన యింట్లో లేనప్పుడు గబగబా ఫిలప్‌చేసి - గ్రూప్‌ దగ్గర బైపిసి, తెలుగు మీడియం అని టిక్కు పెట్టెశాను. ఇలా చేయడంలో నా స్వార్ధం నాది. మనం లెక్కల్లో పూర్‌. విశోదయలో ఉండగా పిచ్చయివోరు (మేము. అలాగే పిలిచేవాళ్లం), మధుసూదనరావు ఐవోరు చెప్పే లెక్కలు ఏమాత్రం బు(ర్రకు ఎక్కేవికావు. మనం కుమారస్వామి ఐవోరు సఫేవరేటు. ఆ కబుర్లు ఈ కబుర్లు చెప్పి నవ్విస్తూ ఆయన చెప్పే ఇంగ్లిషు పాఠాలు తప్పితే తక్కినవి పట్టైవికావు (విశ్వోదయ కథలు మళ్లెపుడైనా రాస్తాను. ముఖ్యంగా కుమార్‌స్వామి ఐవోరు గురించి). అందుకని ఇంటర్‌మీడియట్‌లో బెపిసి తీసుకుంటే ఈ లెక్కల బాధ తప్పుతుందిగదా అని నా బాధ. అదీగాక బైఎస ప్యాసుగావడం సులభమని నా అభిప్రాయం. మెడుల్తా అబ్లాంగేటా, అజార్తికా ఇండికా యింకా అలాంటివి కొన్ని బట్టీ పట్టేసి శుద్ధంగా బొమ్మలు గీసిసుకొని బతికిపోవచ్చని ఒక ఆశ. అయితే ఆ ఆశమీద మా నాన్న నిళ్లు చల్లాడు. బైపిసి చదివితే పైసాకు పనికిరారనీ ఎంపిసి చదివితే ఇంజనీరు కావచ్చనీ (నేను అవుతాననీ) అయనకదేదో నా మీద ప్రగాఢమైన విశ్వాసం. అందుకనే అప్లికేషను మీద నేను బైపిసి అని పెట్టేసరికి ఆయన యింతెత్తున లేచి అంతెత్తున పడి ఇల్లు నత్తికత్తుకున్నాడు. మనకా నోరు రాదు. కాదనే ధెర్యమూ చేయలేము. ఎడ్భుకుంటూ మళ్ళీ ఆ అప్లికేషన్‌ మిద సరిచేసి ఎంపిసి, తెలుగు మీడియం అని టిక్కు పెట్టాను. 11/7

అప్పటికి మా నాన్న శాంతించి దానిని కాలేజీలో యివ్వడానికి నాతో పాటు వచ్చాడు. మా నాన్న ఎప్పుడు కాలేజీకి వచ్చినా చాలా గర్వంగా దానివెపు చూసేవాడు. ఏ గుర్తులు, ఎ జ్ఞాపకాలు ఆయన మనసులో మెదిలేవోగాని కళ్ళల్లో ఒక వెలుగు వచ్చేది. “నేనూ కన్నయ్యా యిదంతా కష్టపడి వైరింగు చేశాంరా. అప్పట్లో యిదంతా పెద్ద అడవి' అనెవాడు. ఆయన బిగించిన హోల్దర్లలో వెలుగుతున్న బల్బులు, ఆయన బిగించిన కాంపులకు వేలాడే ఫ్యాన్లు ఎప్పటికీ ఆయన శ్రమను గుర్తుచేసేవే కాబట్టి 'కాలేజీలో ఆయనకు భాగం ఉందని భావించేవాడు. జవహర్‌ భారతిలో కోరిన గ్రూపులో కోరిన సీటు రావడం చాలా కష్టం గదా. అయినాగానీ మూ నాన్నకు అలాంటి డౌటేలేదు. నీకు సీటు రాకుండా ఎక్కడికి పోతుందిరా అనెవాడు.

ఆ మాట నిజమే. నా టెన్స్‌క్తాస్‌ మార్కులు మరీ అంత తిసి పాంయదగ్గ మార్కులు కావు. హిందితో కలుపుకుంటే మొత్తం 434. మా నాన్న తరపు వంశంలో పదో క్లాసు పాసైన మొదటి వ్యక్తిని నేనే కాబట్టి ఆ మార్కులు రికార్డు కిందే లెక్క. కానీ మనం ఒకటి తలిస్తే కాలేజీ వాళ్లు వేరొకటి తలుస్తారు గదా. ఎంపిసి తెలుగు మీడియం ఫస్ట్‌లిస్టు 490 దగ్గరా, 4/70 దగ్గరో ఆగింది. ఆ లెక్కన సెకండ్‌ లిస్టు వచ్చినా మనకు సీటు రాదని తేలిపోయింది. ఆ సంగతే మా నాన్నతో చెబితే, ఒక్క నిమిషం కూడా కంగారు పడకుండా 'డిఆర్‌ దగ్గరకి వెలదాం లే' అన్నాడు తేలిగ్గా.

ఆ మరుసటి రోజు ఉదయం ఏడూ ఏడున్నర గంటలకి మార్కుల లిస్టు తీసుకొని, నా చేయిపట్టుకొని డిఆర్‌ గారి ఇంటికి తీసుకువెళ్ళాడు. చల్లటి ఎండ, పల్చటి గాలి. వరండాలో తెల్లటి కన్‌ కుర్చీ. దానిమిద రెండు కాళ్లూ పైక్‌ లాక్కుని కూర్చుని ఉన్న డి.ఆర్‌. గారు, మొదటిసారి చూడటం.

“మావాడు' అన్నాడు మా నాన్న డి.ఆర్‌. గారితో.

నేను భయం భయంగా నమస్కారం చేశాను.

“ఎన్ని మార్కులు అన్నారు డి.ఆర్‌.గారు

చెప్పాను.

118

కొత్త సెక్షన్‌ అలాట్‌ అయ్యింది. జె? అని పెడుతున్నాము. ఏం పర్లదు పో అన్నారాయన అభయమిసూ. (ఇది జరిగింది 1987లో) ం. అలా నేను జవహర్‌ భారతిలో ఎంపిసిలో తిరిగి లెక్కల బారిన పడ్డాను. ఎంపిసి అంటే, ముఖ్యంగా మెథమాటిక్స్‌ అంటే నాలుగు టెక్ట్స్‌ బుక్సు ఉంటాయని అక్కడ చేరాక తెలిసింది. పూలూ, పక్షులూ, కాలేజీ నిండా పరుచుకొని ఉన్న కానుగచెట్ల చల్లని నీడా, ఆడపిల్లల అందమైన జడకుచ్చులూ, కాసింత భావుకత్వమూ ఈ యావలో ఊన్న నేను ట్రిగ్మామెట్రి, కాలిక్యులస్‌, డియుబైడిఎక్స్‌ దట్‌ యిజీకోల్టూ లాంటి లెక్కల గండం తప్పించుకోవడానికి థియురీని నమ్ముకున్నాను. వలానా సిద్ధాంతమును నిరూపించుము అని ఉంటె చాలు దానిని బట్టి కొట్టు పెట్టెసేవాణ్ణి. ఆర్‌.ఎస్‌.ఎం., ఎంకె. లాంటి మహానుభావులకు నాబోటి శిష్యుడు తగడు. కాని వాళ్ల పరువు నిలబెట్టడానికి కనీసం పాసుకావాలిగదా. జూనియర్‌ ఇంటర్‌ మేథ్స్‌లో కరెక్టుగా 54 మార్కులతో (150కి) వాసయ్యాను. ఈ విషయాన్ని నలుగురితో చెప్పుకుంటే సిగ్గుచేటని యింఫ్రూవమెంట్‌ రాసి 99 తెచ్చుకొని మొత్తంమీద ఫస్ట్‌క్లాస్‌ అనిపిచ్చు కున్నాను. సెకండ్‌ యియర్‌ వచ్చింది. రానురాను కెమిస్ట్ర మీద యింట్రెస్ట్‌ __ బరిగిపోయింది. (అప్పట్లో నేను సి. రవేష్‌గారి దగ్గర యింగ్లీష్‌ మిడియంలో కెమిస్టై చెప్పించుకొని తెలుగులో పరీక్ష రాసి 60కి 56 తెచ్చుకున్నాను). సెకండ్‌ యియర్‌లో కూడా కెమిస్ట్రీలో 608 60 రావాల్సింది. కానీ నెంబర్‌ ఆఫ్‌ అడిషనల్‌ షీట్స్‌ వేయడంలో ఏదో పొరపాటు చెశాను. ఎంతో అద్భుతంగా రాసిన ఆ పరీక్షలో నాకు చాలా అన్యాయంగా 21 మార్కులు వచ్చాయి. ఫలితంగా ఇంటర్‌ మీడియట్‌ను సెకండ్‌ క్లాస్‌లో వాసయ్యాను. టోటల్‌ 577. నా సంగతేమోగాని మా నాన్న పరువు పోయింది. (పైగా ఎంసెట్‌లో మనకొచ్చిన ర్యాంకును వేయడానికి న్యూస్‌పేపర్‌ వాళ్లు కాస్త మొహమాట పడ్డారు). 577 మార్కులకు జవహర్‌ భారతిలో బిఎస్సీ మథమాటిక్స్‌ స్‌టు రావడం కల్ల అని నాకు తెలుసు. బి.ఏ. చదవడం యిష్టంలేదు. ఒక సంవత్సరం వృధా చెసి ఎమ్‌సెట్‌ లాంగ్‌టర్మ్‌ కోచింగ్‌ యిప్పించే శక్తి మా 119

నాన్నకు లెదు. వారం రోజులపాటు మా యింట్లా యించుమించు శవం లేచిన నిశ్శబ్దం. ఎంత కాలేజీ పనిచేసినా, ఎంత డి.ఆర్‌.గారు తెలిసినా ర్ర77 మార్కులకు బిఎస్సీ సీటు యిమ్మని ఎ ముఖంతో వెల్లి అడగడం? కాని, బిడ్డలకోసం తల్లిదండ్రులు దెనికనా సిద్దపడతారుగదా.

.. _ మళ్లీ నా చేయి పట్టుకొని డి.ఆర్‌. గారి దగ్గరికి తీసుకెళ్తాడు మా నాన్న. _అదేచోట. అదేవేళ. అదే భంగమలో డి.ఆర్‌.గారు. రెండేళ్ల తర్వాత చూడటం.

'ఎన్ని మార్కులు అని అడిగారు డి.ఆర్‌.గారు.

చెప్పాను.

'బెన్స్‌ కాస్‌లో 430 చిల్లర వచ్చాయికదా. యిప్పుడెందుకు తక్కువ వచ్చాయి?” అని అడిగారాయన. ఆయన జ్ఞాపకశక్తికి నెను నోరెళ్లబెట్టాను. అయన కోపానికి నాబోటి చిన్నపిల్లవాడు ఎమని సమాధానం చెప్పగలడు. తల వంచుకొని నిలబడ్డాను.

మళ్లి అంతలోనె ఆయన తమాయించుకొని “బిఎస్సీ కంప్యూటర్‌ సెన్స్‌ అనీ కొత్త గ్రూప్‌ని ఈ సంవత్సరమే (1989) పెడుతున్నాము. దాని విలువ యింకా ఎవరికీ తెలియదు. వెంటనే వెళ్లి అప్లికేషను తీసుకొని వేసెయ్‌. సీటు వస్తుంది అన్నారు.

అలా ఆరోజున ఆయన సలహా యివ్వకుండా ఉండుంటే నేనూ నా చదువూ ఏమయ్యేవో చెప్పలేను. నా కిష్టమైన కెమిస్టైకి దూరమైనా (నా గ్రూపు మాథ్స్‌, స్టాటిస్టిక్స్‌, కంప్యూటర్‌ సైన్స్‌) నాకిష్టం లేని లెక్కలు తప్పకపోయినా ఆ సమయానికి నా మార్కులకు అంతమంచి (గ్రూపు రావడం నా అదృష్టం. కానీ ఈసారి నెను మా నాన్న ముందుగానీ, నాకు సీటిచ్చిన డి.ఆర్‌.గారి ముందుగానీ తలవంచుకునేలా లేను. జవహర్‌ భారతి బిఎస్సీ కంప్యూటర్‌ సైన్స్‌ ఫస్ట్‌ బ్యాచ్‌ స్తూడెంట్‌గా 74.3%తో నెను

పాసయ్యాను. నాకు గుర్తునుంతమటుకు మా గ్రూపులో స్తాటిప్టిక్స్‌లో నెను టాపర్‌ని. ఇది నేను ఎందుకు చెబుతున్నానంటే ఇష్టంలేని చదువు చదివే 120

విద్యార్థి కూడా మన కాలేజీలో చేరితే వాడిని అది సానబడుతుంధని తెలియబేయడానికే. . వ. ఇప్పటిలా అప్పట్లో మన కాలేజీలో ఎం.సి.ఎ. లేదు. ఉండుంటే మా నాన్న మళ్లి నా చేయి పట్టుకొని డి.ఆర్‌.గారి యింటికి తీసుకొని వెళ్లకుండా ఉండేవాడుకాదు. ఆయన నాకు ఏదో ఒకదోవ చూపకుండా. ఉండేవాడూ కాదు. నగ నాకు ఎం.సి.ఎ. చదివే అవకాశం కలగలేదు. అయినప్పటికీ నా చదువు జవహర్‌ భారతి లాంటి ఒక గొపు ఇనిస్టిట్యూషన్‌లో సాగిందన్న విషయాన్ని నేను మర్చిపోలేదు. అది నా కాళ్లమీద నేను నిలబడగలిగే ఆత్మస్థయిర్యాన్ని ప్రసాదించిందని నాకు తెలుసు. నెల్లూరు వెళ్లడం, కాంపిటీటివ్‌ ఎ౨ఎగ్జాముకు కోచింగ్‌ తీసుకోవడం, దెడిలు కట్టడం, రీజనింగ్‌లూ అవి ప్రిపేర్‌ అవుతూ గవర్నమెంటు ఉద్యోగం వచ్చేదాకా తల్లిదండ్రుల నెత్తిన కూర్చోవడం యిష్టంలేని నేను (కూర్చ్పోవాలనుకున్నా యింట్లో గడవని పరిస్థితి) వెంటనె నాకు యిష్టమైన, నేను పనికొస్తాననుకున్న పత్రికల్లో చేరిపోయాను. ఆంధ్రజ్యోతిలో సబ్‌ ఎడిటర్‌గా కెరీర్‌ ప్రారంభించాను. తిరుపతి నుంచి హైదరాబాద్‌కు వచ్చాక కథలు రాయడం మొదలెట్టాను. (ఎన్‌వి భుజంగరాయశర్మ ఇంద్రగంటి హనుమచ్చాస్త్రి, 3.వి.ఆర్‌. లాంటి సాహిత్యకారులు పాఠాలు బోధించిన కాలేజీ మనది. సాహిత్యంలో ప్రవెశమూ ఆసక్తి ఉన్న అధ్యాపకులు మన కాలేజీలో ఎందరో ఉన్నారు. విరసం లాంటి ప్రభావపూరితమైన సంస్థకు కార్యదర్శులుగా పనిచేసిన ఘనత మన కాలేజీకి చెందిన వి. చెంచయ్య, కళ్యాణరావులకు దక్కింది. ముదిగొండ శివప్రసాద్‌, మృణాళిని, పొనుగోటి కృష్ణారెడ్డి, కాట్రగడ్డ దయానంద్‌ లాంటి కథకులు, జలబ్ద్బంకి సుధాకర్‌ లాంటి సినీ రచయితలు మనకున్నారు. కాని విళ్లంతా ఆయా కాలాల్లో ఆయా స్థానాల్లో ఉండటం . వల్ల విళ్లలో ఎవరితోనూ నాకు పరిచయం లేదు. నా సెకండ్‌ లాంగ్వేజీ న హిందీ కావడంవల్ల సాహిత్యప్రవేశం ఉన్న తెలుగు అధ్యాపకులతోకూడా . నాకు పరిచయం ఎర్పడలేకపోయింది. అయితే కాలేజీలో యాన్యువల్‌ 121

కాంపిటీషన్స్‌లో నేను పాల్గొనేటప్పుడు నాలోని స్పార్క్‌ను కని పెట్టంది ఇంద్రగంటి భానుమూర్తిగారు. కాలేజీ బయట తొలిరోజుల్ల నన్ను ప్రోత్సహించింది వి. ఆంజనేయులు నాయుడుగారు,.

. నా కథ “దావత్‌ తో నాకు గుర్తింపు వచ్చింది. “జమీన్‌ కథకు జాతీయ స్థాయి పురస్కారం లభించింది. ఆ తర్వాత ఆంధ్రజ్యోతి వీక్రీలో వారంవారం 'దర్గామిట్ట కథలు' రాశాను. వందేళ్ల తెలుగు కథా సాహిత్యంలో ముస్లింల జీవన నెపథ్యంలో వచ్చిన మొట్టమొదటి ఆత్మకథలు యివి. జవహర్‌

_ భారతి విద్యార్థిగా ఇది నా కాంట్రిబ్యూషన్‌. ఇందుకు నేను గర్విస్తున్నాను. ఈ కతలు పుస్తకంగా వెలువడుతున్నప్పుడు ముందుమాట రాస్తూ “నేను జవహర్‌ భారతి విద్యార్థిని అని సగర్వంగా చాటుకున్నాను. ఈ కథలతో నేను మా నాన్నపేరు నిలబెట్టాను. మన కాలేజీ పేరు నిలబెట్టాను. ఇటీవల నేను కావలి వచ్చినప్పుడు, అంతటి అనారోగ్యంలో కూడా డి.ఆర్‌. గారు మెత్తటి తన కరస్పర్శతో నన్ను తాకి నిలాంటి వాళ్లు యిప్పుడెక్కడ ఖదీర్‌బాబూ... తగ్గిపోయారు' అన్నారు ఎంతో శ్రేమగా. ఆ కాంప్పిమెంటు చాలదా ఈ బతుక్కి?

• ఖదీర్‌బాబు 122

వరవరరావు సి.కె.ఎం. కాలేజ్‌ రజతోత్సవాల . సందర్భంగా రాసిన వ్యాసం నుంచి..... చ౦దాకాంతయ్య స్మారక కళాశాల ఇరవయ్యెదేళ్ళు నిండి

ఇరవయ్యారులో ప్రవేశించింది. ప్రాఢదశలోకి చేరుకుంటున్నది. ఇది

సగటున ఒకతరం వయసు. ఇక్కడ నిలబడి మన బాల్యకౌమారాలను ఒకసారి నెమరువెసుకుందాం. మనకు చిలిపి బాల్యాలున్నాయి, అల్లరి ఆకతాయి బాల్యాలున్నాయి. సుభద్రాకుమారి చౌహాన మొదలుకొని కాళోజీ, దాశరథి వరకు ప్రతికవి మళ్ళీ మనకు ఆ బాల్యం వస్తె బాగుండునె అని కవితామయంగా కోరుకున్న మధురమైన బాల్యాలూ వున్నాయి మనకు. పులకరించిపోయె కౌమారయవ్వనాలు వున్నాయి. నవయవ్వనం అనే భావం అడాలసెన్స్‌ని ఎంతవరకు పట్టివ్వగలదో గాని అటువంటి వయసు అనుభవాలు వున్నాయి. యవ్వనానికి మారుపేరయిన ఉద్రేకం, ఆవేశం, ఆదర్శం, (ప్రేమ, స్నేహం, తలబిరుసుతనం, ధిక్కారభావం మనం ప్రదర్శించినంతగా మనం చవిచూసినంతగా బహుశా ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోనే అతి తక్కువ కళాశాలల అనుభవానికి వచ్చివుంటాయి. వ

ఐతే ఈ కళాశాల పరస్పరం సంఘర్షించిన భావాల కూడలి చరిత్రగానే విద్యారంగంలో నిలిచిపోయింది. కలెక్టర్‌గానూ, ఈ కళాశాల పాలకసంఘం అధ్యక్షుడుగానూ వుండిన శ్రీ తివారిగారు బదిలి అయి వెళ్ళిపోతూ తన విడ్కోలు సభలో ఒక విలువైన మాట చెప్పారు - “నేనీ జిల్లాకు రాగానే

ఈ కళాశాల ఉపాధ్యాయుల్లోనూ విద్యార్దుల్హ్లానూ పరస్పర భిన్నమైన,

తీవ్రమైన క్రియాశీలమైన రాజకీయాలున్నాయని విన్నాను. అది అర్ధసత్యం.

వాటితోపాటు ఈ కళాశాలకు కొన్ని గౌరవించదగిన విలువలూ ప్రమాణాలూ వున్నాయి. వాటిని కాపాడే విషయంలో ఈ పరస్పర భిన్నమైన దృక్పథాలు పరీక్షకు నిలిచాయి . ఇవ్వాలిటికీ పీడిత ప్రజల ధ్యేయంగా ఒకరు, మాతృభూమి భావనతో ఒకరు, విద్యార్ధి ఉపాధ్యాయ ఉద్యమాలతో ఒకరు, పర్యావరణం మొదలు వినిమయదారుల వరకు లయస్సు 1203

ల మొదలు 'రోటరీల వరకూ సమాజసేవలో ఎ పేరుతోనైతేనేమి తాము నమ్మిన సిద్దాంతాల కోసం తమదైన అవగాహనతో పనిచేస్తున్న ఈ కళాశాల అధ్యాపకులు, పూర్వవిద్యార్ధులు ఇక్కడా వున్నారు. దేశం నలుమూలలా విస్తరించారు. వృత్తుల్లో పదవుల్లో అత్యంత ఉన్నతమైన న్థానాలకు వెళ్ళిన

వాళ్ళున్నారు. ఈ కళాశాల ప్రిన్సిపాల్స్‌ ఇద్దరూ తర్వాత కాలంలో

'వైస్‌ఛాన్సలర్స్‌ అయ్యారన్న విషయం మనమధ్య మనమీనాడు సగర్వంగా వెడుక చేసుకుంటున్నాం. పరిపాలన, వైద్యం, ఇంజనీరింగు, విద్య సరేసరి వొదలయిన రంగాలలో అసమానమైన ప్రతిభ చూపుతున్న నివ్హాతులు ఒకప్పుడు ఈ కాలేజ్‌ విద్యార్థులు.

“శిష్యాదిచ్చేత్‌ పరాజం అన్నట్టుగా ఇవాళ మాకీ గౌరవం చెస్తున్న మా పూర్వ విద్యార్ధుల ఈ ఆలమ్నీ అసోసియేషన్‌లోని పలువురు ఇవాళ ఇదే కళాశాలలో మాకు సహాధ్యాపకులు. అంతే కాదు మా ఉపాధ్యాయ ఉద్యమ నాయకులు.

భట్ల ట్ల

మా సహచర అధ్యాపకుల గురించి ఒక విషయం చెప్పాలి మా ఎవరికి ఏ దృక్పథాలు వున్నా కళాశాల వరకు కాస్‌రూమ్‌లు, విద్యార్ధులూ మా ప్రధాన వ్యాపకం. పాఠాలు చెప్పడం మాకు వ్యసనం. మన కళాశాలు వెొందటి ప్రిన్సిపాల్‌గా పనిచేసిన వాసుదేవ్‌గారు అచిరకాలంలోన ప్రమోషన్‌పై ఆర్జు కాలేజ్‌కు వెళ్ళిపోయారు. ఆయనకూ మాకూ ఎదుగు తున్న కొడుకులకు తండ్రితో , వుండే సంబంధం లాంటిది వుండేది. మేమంతా అప్పుడు ఇప్పటి ఈ కాలేజ్‌లాగా పైలాపచ్చిస్‌లం. వీడ్కోలు విందు అయిపోయాక ఆయన నన్ను కౌగిలించుకుని ' వెళ్ళిపోతున్నా నయ్యా వరవర్రాయడా, ఇక నికోపం చల్తారుతుందా” అన్నాడు. “మిమిద నాకేం కోపం సార్‌, అయినా ప్రిన్సిపాల్స్‌ వస్తారు, పోతారు. ఫిరదౌసీ కావ్యంలో జాషువా మరొక సందర్భంలో దేశం - ప్రజల అనుబంధం గురించి చెప్పినట్టుగా మా కన్‌సర్న్‌ క్తాస్‌రూములు. విద్యాలయం అంటెే- విద్యార్భులుంటారు, అధ్యాపకులుంటారు. అని అన్నాను.

124

నాకూ నృజనకూ వాక్కునూ వ్యక్తిత్వాన్నీ సాహిత్యంలో ఒక స్థానాన్ని మ ఇచ్చినది జడ్చెర్ల కళాశాల అయితే స్రైర్యాన్ని వికాసాన్ని నమ్మిన సిద్దాంతం కోసం కష్టసహిష్టుతను నేర్పింది మాత్రం సి.కె.ఎం. కాలేజే. ఎవివి కాల్లోజిలో వున్నంతకాలం సికయం కాలేజ్‌ పోస్టు బాక్స్‌ నం. 67 యే సృజన అడ్రసు

పాల్కురికి సోమనాధుడు, బమ్మెర పోతన, కాళోజి అధికార ధిక్కార. కవితా సంప్రదాయం బహుశా ఈ కళాశాలకు కూడా ఆవరించింది. అది. ఈ కళాశాలక ప్రత్యేక లక్షణం కాకపోవచ్చు. మనుచరిత్రలో అల్లసాని పెద్దన చెప్పినట్లు 'ఇచటపుట్టిన చిగురుకొమ్మయిన చేవ - ఇది వరంగల్‌ మట్టి లక్షణం. నన్షయనాడు గోదావరి తీరాన సాహిత్యం వచ్చింది. మనకు = వరంగల్‌లో సిఎం కాలేజి కాకతీయ యూనివర్శిటీ వచ్చాక గోదావరి కాలువ వచ్చింది. ఇక్కడి ఉద్యమాలకు ఇటువంటి ప్రవాహలక్షణం వుంది.

చాలామంది లాటిన్‌ అమెరికన్‌ ఆఫ్రికన్‌ రచయితలు ఈనాటికీ ప్రవాసంలో బతకాల్సివస్తున్నది. అయితే వాళ్ళంతా ఇప్పటికీ తమ అత్యంత ప్రాదినమైన జాతులు, ఆదివాసీ జాతులు, ప్రజల సంప్రదాయాలు అన్నిటికి ఎ౨ఎ౦చి అక్కడి చెమటానెత్తురులో తడిసి గుబాళించే మట్టగురించి రాస్తున్నారు. నేను 85 ఫ్రిబవరిలో వరంగల్‌ జైలులో వున్నప్పుడు రాత్రిపూట లైట్లు ఆరిపోయినప్పుడు ఆకాశంలో శిశిరచంద్రుడు కనిపించాడు. ఆ చంద్రుని లోంచి చూస్తే బయళ్ళనిండా వెన్నెల. _

'బయళ్ళ దాపున మా బడిపై వెన్నెల

బడి వెనక గోదావరి గుండె కాలువలో వెన్నెల

తలతిప్పి చూస్తే తాటితోపులో వెన్సెల

దేశాయిపేట సుధాకర్‌ అమరత్వంలో వెన్నెల

చిన్నాలు చిరునవ్వు వెన్నెల

గిరాయిపల్లి మృతవిరుల జ్ఞాపకం వెన్నెల

పైడిపల్లి పేదరికం గుడిసెల్లో వెన్నెల న్‌

125

"అని మన కాలేజిని ప్రభావితం చేసిన పరిసరాలనూ మన కాలేజి ప్రభావితం చేసిన పరిసరాలనూ నెమరేసుకున్నాను. అంతేకాదు దాదాపు పదేళ్ళుగా. నా “ప్రేమనగర్‌ అయిన వరంగల్‌ గురించే నా ప్రవాసంలో పలవరిస్తున్నాను. దాదాపు 18 బ్యాచ్‌ల విద్యార్దులు, భారతీయ భాషా విభాగాల నా స్టాఫ్‌రూం పలు చర్చలకు తావిచ్చె బాటని డిపార్టుమెంటు, జయశంకర్‌గారి కాలంలో రూపుదిద్దుకున్న లైబ్రరీ పక్కన నా క్యూబికల్‌ ఏకాంత అధ్యయనానికి సృజనకూ రచనకూ పరిశోధనకూ ధ్యానానికీ మౌనానికీ ఒక బోధివృక్షం. ఇవ్వాళ ఈ కాలేజిని ఒక (ప్రేమికుడు సంకేత ఉద్యనవనాన్ని గుర్తుచేసుకున్నట్టుగా గుర్తుచేసుకుంటున్నాను. మన ఈ కళాశాలలో అధ్యాపకునిగా ఇంకా నాలుగేళ్ళు పనిచేయాల్సుంది కాబట్టి ఇంతకన్నా సెంటిమెంటల్‌గా చెప్పడం బాగుండదు. చివరకొకమాట - వాడుకభాషా ఉద్యమాన్ని చేపట్టిన గురజాడ అప్పారావు “నాది ప్రజా ఉద్యమం. దానిని ఎవరిని సంతోషపర్చడం కోసమూ విరమించేది లేదు" అని రాజీపడనన్నారు. అట్లె నా సైద్దాంతిక విశ్వాసాల విషయంలో రాజీ లేకుండానే కళాశాలలో యెవరితోను అధ్యాపకులైనా అధ్యాపకేతర సిబ్బంది అయినా చివరకు కళాశాల మట్టి చెట్లు పుట్టలతోనయినా నాకు తెలిసి వైమనస్య పూర్వకంగా వ్యవహ రించాలని నేనెన్నడు అనుకోలేదు. ఈ వ్యవస్థ మీదనే తప్ప వ్యక్తుల మిద నాకు కోపాలు లేవు. నాకు మనుషులంటే ఎనలేని (ప్రమ. ఎప్పుడూ నాచుట్టూ పనులు చేస్తూ మాటాడుతూ నవ్వుతూ, నవ్విస్తూ కష్టసుఖాలను పంచుకునే మనుషులుండాలి. నాకీ విద్యావిధానం మీదనే కోపం కానీ సదసత్‌వివేకాన్సిచ్చే చదువంటే తీరనిదాహం. అందుకే తెలిసో తెలియకో గత 25 సంవత్సరాలలో నా వలన ఈ కళాశాలలో ఇపుడు వారివరు ఎక్కడవున్నా ఇక్కడే వున్నా వ్యక్తిగతంగా ఈషణ్మాత్రం మనస్తాపం కలిగినా అందుక మన:పూర్వకంగా క్షమాపణ కోరుకుంటున్నాను. మా కాలేజి, మా స్తూడెంటు, మా కొలీగ్‌, మా కాలేజిస్టాఫ్‌, మా ప్రిన్సిపాల్‌ అని సందర్భవశాళ్తూ చెప్ప్తుకోవడంకన్న ఒక అధ్యాపకుని జీవితంలో కోరుకునే తృప్తి ఏమున్నది. ఒక ఆకాంక్ష - నేను జడ్చెర్ల కాలేజీలో ఉండగా అక్కడి విద్యార్ధికవుల కవితాసంకలనం తేవాలని సంకల్పించి కూర్చాను. కానీ 126

అది అక్కడ నేనుండగా రాలేదు. నేను సికెఎంకు వచ్చాక 'కొత్తచిగుళ్ళు” అనే పేరుతో వెలువడింది. మన కాలేజీలో తెలుగు పిజి కోర్సు పెట్టాలని 80లలోనే మా తెలుగుశాఖ సిలబస్‌తో సహా సిద్ధం చేసింది. ఆ స్వప్నం. నిజమవడమె కాక మన విద్యార్థులు స్వర్ణపతకాలు కూడా పొందుతున్నారు. జీవితమంతా వఎద్యార్ధిగా, అధ్యాపకునిగా ఉండాలని ఆకాంక్షించే నేను పదేళ్ళుగా పాఠాలు చెప్పడం లేదు. కాలేజ్‌లో వరుసగా 3 పీరియడ్‌లు చెప్పనా గొంతుపడిపాయ్యెది కాదు. 1988లో జైల్లో అరగంట ఇంటర్వ్యూ లోనే స్వరం సారపాయ్యేది. అప్పుడు ఇలా రాసుకున్నాను. “మనసు పారల్లో అణగిపోయిన మాటల్ని తట్టిలేపి నడిపించి చూడాలి మరచిపోయిన వానాకాలన్ని ఆకాశం మళ్ళీ చదువుకుంటే ఎంత బాగుంటుంది నాకు మళ్ళీ మాటలు నేర్చుకోవాలని వున్నది బడిలోనూ సభలోనూ పిల్లల నుంచీ ప్రజలనుంచీ చరిత్ర ప్రతి నాగేటిచాలులోంచి నాకు మాటలు ఎరుకోవాలని ఉంది.... మనవాళ్ళతో మాట్టాడ్తీ వినీ మళ్ళీ మాటలు నేర్చుకోవాలి మాట మీద నిలబడి మాటకు కట్టుబడాలి' అట్లా మన సహచర అధ్యాపక, అధ్యాపకేతర బృందాల మధ్యన వఎద్యార్ధులతోనూ మాటాడే మహావకాశం సమీప భవిష్యత్తులోనె వస్తూందనే ఆకాంక్రతో.... 77-02-94 12/7

_ == విద్య సఫలం కావాలంటె _... విద్యకు రెండే రెండు ప్రయోజనాలు : సార్టకంగా జీవించటమూ, _ 'జీవితాన్ని. అవగాహన చేసుకోవటమూనూ. నిజానికి ఇవి విడదీయరాని ప్రయోజనాలు. ఎందుచేతనంటే, జీవితం = అర్హం చేసుకోలేనివాడు సార్దకంగా జీవిరచలేగు. కాని ఈనాటి వ్యవస్టలో

• 'డబ్బో, ప్రాపకమో ఉన్నవాడు జీవితాన్ని గురించి ఎమి తెలియకుండానే +*చాలావరకు సార్ధక జీవి కాగలుగుతున్నాడు. అలాటివాడి జీవిత భారాన్ని మంవరో మోస్తున్నారన్నమాట. బుద్ద జాతక కథలో ఒక చక్కని కథ ఉన్నది. బియ్యం ఎక్కడి నుంచి వస్తాయంటే నలుగురు యువకులు చెప్పలేక పోతారు. ఒకడు బానలో నుంచి వస్తాయని మాత్రం చెప్పగలుగుతాడు. వాళ్ళు బాగా బతుకుతున్న వాళ్లేగాని విద్యావిహినులు. ఈనాడు కూడా విద్యావంతులలో మూఢులు చాలామంది ఉన్నారు. “చదువుకున్న వాడికంటె చాకలివాడు మేలు అన్న సామెత పుట్టింది విద్యా విధానాన్ని విమర్శించటానికే అయి ఉంటుంది. డబ్బు విద్యకు ప్రత్యామ్నాయంగా ఉండటం మనం రోజూ చూస్తున్నాం. మనది ధనవ్యవస్ట. జబ్బులువస్తే చూడటానికి డాక్టర్లున్నారు. వ్యాజ్యాలు చూడటానికి ప్రీడర్లున్నారు. ఇంటి చాకిరీ చెయ్యడానికి నౌకర్లున్నారు, మనకు కావలసిన వస్తువులు ఉత్పత్తి చెయ్యటానికి కార్మికులున్నారు, వుందులు తయారు చెయ్యటానికి మందుల కంపెనీలున్నాయి. తగినంత డబ్బు ఉంటే అతి నవినంగా, సుఖంగా ఇళ్లు కటించుకోవచ్చు. రెడియోలు కొనుక్కోవచ్చు. ప్పాస్టిక్‌ దుస్తులు ధరించ: చ్చు. కార్లలో తిరగవచ్చు, ఖరీదైన పానీయాలు తాగవచ్చు. అందపవైన స్ర్తీల పొందు అనుభవించవచ్చు, మందులున్న సమస్త వ్యాధులనూ నయం చేసుకోవచ్చు. వినికి విద్య ఎందుకు? అనవసరం. డబ్బును పురస్కరించుకున్నదే పదవికూడాను. పదవిగలవాడు తన మిత్రులకూ, బంధూవులకూ, ఇతరత్రా సన్నిహితులకూ ప్రాపుగా 128

ఉండవచ్చు. వారిని ఆశ్రయించిన వారికి కనీసం రెండోరకం జీవితం - ఉద్యోగాలూ, ప్రమోషన్తూ, జీవితంలో కాలు నిలదొక్కుకోవటమూ = సాధ్యం అవుతుంది. కుబేర సంతానానికి చదువు ఉపయోగించదుగాని, వీరికి కొంత చదువు కావాలి. . ఉద్యోగం దొరకనివాడు ఎంత చదివినా ఒకటే. వాడికీ, సాధారణ శ్రామికుడికీ తేడాలేదు; ఆసలు లేకపోదు, కొద్దిగా ఉంటుంది - శ్రామికుడు ఒళ్లు విరుచుకు పనీచేస్తాడు. చదువుకున్న నిరుద్యోగి ఆ పనీ చెయ్యలేడు. = విద్యయొక్క ప్రధానాశయం బతుకుతెరువు అనుకున్నట్టయితే, ధనస్వామ్యం దాన్ని ఎలా తలకిందులు చేసిందీ మనం ప్రత్యక్షంగా చూడవచ్చు. నిరుద్యోగులలో హెచ్చు చదువుకున్న వాళ్ళూ, ఉద్యోగాలు చేసుకుంటున్న వారిలో మధ్యమ. విద్యగల వారున్నారు. చాలా మంచి స్థితిలో ఉన్నవాళ్ళలో చదువు చాలా స్వల్పంగా గలవాళ్ళున్నారు. అంటే, విద్యాధికులు ఉన్నత పదవులలో అసలే లేరనికాదు. ధనస్వామ్యం నూటికి ' నూరుపాళ్ళు విజయవంతం కావటం ఎప్పుడూ సాధ్యంకాదు; అయిననాడు ._ చాలామంది చదువే మానెయ్యవచ్చు. వెనకటి కాలంలో చీనా దేశంలో ప్రతి ప్రభుత్వోద్యోగానికీ పండిత పరీక్టలుండేవి. ఈనాడు మనకు అలాటి పరీక్షలు పబ్లిక్‌ సర్వీస్‌ కమీషన్లు = జరువుతున్నాయి. చీనాలో జరిగిన పరీక్షలు చదువుకు నిజమైన పరీక్షలుగా ఉండీ ఉండవచ్చు; ఈనాటి సర్వీస్‌ కమీషన్‌ ఇంటర్‌వ్యూలు చదువుకు = _పరీక్టలనీ చెప్పటానికి లేదు. ఇక చదువు యొక్క రెండో ఆశయం ఎంతవరకు నెరవేరుతున్నదీ చూద్దాం. జీవితాన్ని అర్ధం చేసుకోవటం ఈ ఆశయం. తొలి మానవులు రాతి పరికరాలు చెయ్యటం కూడా చేతగాని దశలో ఆహారం ఏరుకు తినేవారు. ఆ దశలో తినదగినదేదో గుర్తించటం తప్ప వేరే విద్య అవసరం లేకపోయది. పాలు తాగటం మానేసి పిల్లలు సహితం తమ ఆహారాన్ని తాము ఐరుకు తినేవారు. . క్రమంగా రాతి పరికరాలు అభివృద్ధి అయ్యాయి. అవి హెచ్చు మన్నిక గలవికావు; సులువుగా పగిలిపోవటమో, రాతి అంచులు మొక్కపోవటమో 129

జరిగేది, అందుచేత రాతి వరికరాలు చెయ్యటం ఆనాటి అటవిక మానవులకు నిత్యకృత్యంగా ఉండేది. పరికరాలుగా పనికివచ్చే రాళ్ళను ఎరుకు రావటమూ, వాటిని చెక్కటమూ నిత్యకృత్యంగా ఉండేది. ఈ పనికి ప్రవీఖులుండేవారు కారు, ప్రతి ఒకరూ రాతి పరికరాలు చేసేవారు. అందుచేతనే. వూర్వ రాతియుగం తాలూకు మానవావశేషాలు అతి న్వల్చ్బంగా దొరికినా, ఆనాటి రాతి వరికరాలు మాత్రం లక్షల, కోట్ల సంఖ్యలో లభ్యమయ్యాయి. ఆహారాన్ని గుర్తించటంతో పోల్చితే రాతి

• పరికరొలు చెయ్యటం పెద్ద విద్యే. కాని ఆ దశలో మానవ సమాజంలో విద్యా విహానులు గొని, పనికిమాలిన విద్యగాని లేదని చెప్పవచ్చు. .... రాను రాను గుణకర్మ విభజన జరిగి వర్గ సమాజం ఎర్పడే సరికి విద్య శాఖోపళశాఖలై వేరువేరు కులాలకు విభజించబడింది. కులవృత్తులే కులవిద్యలయినాయి. వర్గ సమాజంలో దోపిడీ విధానం ఉంటుందన్నది అబద్ధం కాదు గనక, వేదశాస్తాధయనమూ, యుద్ధ విద్యలూ ఉన్నత విద్యలుగానూ, పాలంపనులూ, కుమ్మరి, కమ్మరి, చాకలి, మంగలి పనులూ మొదలైనవి హీనవిద్యలుగా లెక్కలోకి వచ్చాయి. దున్నేవాడు పాలం దున్నకపోతే ఎవడికీ కూడుండదు. అయినా అది గొప్ప విద్యకాదు. అలాగే చాకలీ, మంగలి, లోహకారుడూ, కుమ్మరీ, మేదరవాడూ, సొలెవాడు, చర్మకారుడూ - ఎవరు లేకపోయినా సామాజిక జీవితం నడవదు. అంతదాకా ఎందుకు! కట్టెలు కొట్టేవాళ్లు లేకపోతే ఎవరి పాయిలోనూ పిల్లి లేవని కాలంలోకూడా కట్టెలు కొట్టెవాళ్లు అతి పేదవాళ్ళని జానపద కథలలో మనం చదువుతాం. ఏ ఉన్నత విద్యలు ఉన్నత సంస్కారాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయనీ, అందుచేత విద్యలలో హెచ్చుతగ్గులు వచ్చాయనీ అనుకోవటం భ్రమ. ఒకనాడు గ్రీసుదేశంలో లలిత కళలను అభ్యసించినవారు బానిసలు. ఆ కళలద్వారా 'వార్తి స్థాయి పెరగలేదు. మనదేశంలో ఒకప్పుడు నృత్యగానాలకు పేరు "-పెట్టేనది దేవదాసీలు. వారికి సంఘంలో బెన్నత్యం రాకపోగా, నటవిట గాయకులు అపాంక్తేయులుగా పరిగణింపబడేవారు. - ధనస్వామ్యం వచ్చాక ఈ పరిస్థితి కొంతవరకే పరిష్కృతమయింది. ఈనాడు నినిమా నటులకూ, నినీ స్లేబాగ్‌ గాయకులకూ, నినీ 130

రచయితలకూ పెద్ద పరపతి ఉన్నది. ఒక సినిమా తారకున్న పలుకుబడి = మంత్రులకు లేదు, సినీ ప్లేబాక్‌ గాయకులు సంపాదించే దానిలొ అయిదో వంతు సంపాదించలేరు కొమ్ములు తిరిగిన సంగీత విద్వాంసులు. సినీ రచయితే ఒక నెలలో సంపాదించేది ఎంతటి సాహితీవేత్త అయినా. ఏడాదిలో సంపాదించలేడు. . ఏమిటి "కారణం? సినిమా పెద్ద పరిశ్రమ : నాటకాలు కాదు. అందుచేత నాటకాలాడి మేటి నటుడనిపించుకున్నవాడు రెండు పూటలా * కడుపునిండా తినలేకపోయినా, అలానే సినీనటుడై త్వరలోనే ఇన్‌కమ్‌టాక్స్‌ వాళ్ళ కళ్లల్డా దుమ్ముకొట్టే స్థాయికి పెరుగుతాడు. సినీ పరిశ్రమలో ' జనాదరణ పొందగల వారందరూ, తమ విద్య ఏ స్లాయిలో ఉన్నప్పటికి, ధనస్వామ్యం ధర్మమా అంటూ కొమ్మెక్కి కూర్చోగలరు. అదే ఇతర రంగాలకూ వర్తిస్తుంది. జర్శలిజం అన్నది పుస్తక ప్రచుఠఖ కన్న ఎక్కువ స్థాయిలో ఉండే పరిశ్రమ. పుస్తకాలు రాసుకునేవాడు బతకలేక పోవచ్చు, అంతకన్న తక్కువ రచనా సామర్ధ్యం గలవాడు బతకగలుగు తాడు. రాజకీయ వేత్తగా బతకలేనివాడు, ఏ దినజీత్రికకో రీడర్‌ రైటరుగా హాయిగా బతకవచ్చు. రాజకీయరంగం పారిశ్రామికమైనది కాదు మరి. ఇలా, బాగా బతకగలవాళ్లనూ, బతకలేకుండా ఉన్న వాళ్లనూ లిస్టు వేసుకుంటూ పోతే దానికి అంతుండదు. అది అలా ఉంచి, బాగా బతకగలిగిన వాళ్ళు అధిక విద్యావంతులని ఎలా చెప్పలేమో, జీవితాన్ని మరింత బాగా అవగాహన చేసుకున్న వారనికూడా అలాగే చెప్పలేం. జీవితాన్ని ఈనాడు అర్ధం చేసుకోవాలంటే = .

1. ఏవి మూఢ విశ్వాసాలో తెలియాలి. జ్ఞానం పెరిగేకొద్ద నిన్నటి విశ్వాసాలు నేడు మూఢ విశ్వాసాలవుతాయి. విద్య వ్యాప్త చెందుతూనే ఉన్నది, దేవుళ్ళకి ముడుపులు కట్టడమూ జాస్తి అవుతూనే. ఉన్నది: దేవుడంటూ ఉన్నాడే అనుకున్నా తాను మోయగల భారాన్ని దేవుడిమిద వేసేవాడు మనిషికింద జమకాడు. దేవుడి మీద భారం వేసి ఎ యిల్తాలూ పాయ్యి రాజెయ్యడం మానదు. పిల్లలు దేవుడిస్తాడన్న నమ్మకంతో ఎ భార్యాభర్తలు దాంపత్యం మానరు. ఉద్యోగాలకు దరఖాస్తులు పెట్టెవాళ్ళూ, 131

నిత్యకృత్యాలు విధిగా నిర్వహించేవాళ్ట్లూ, కూరల సంచులు మోసుకొచ్చే వాళ్ళూ, పెల్లల్ని చావగొట్టి చదివించేవాళ్ళు దేవుడు లేనట్టే ప్రవర్తిస్తారు. అలాటప్పుడు కొందరు తమ వైద్యుడి కిచ్చిన మొత్తానికి పదింతలు తీసుకు పోయి దేవుడి కందుకు ముడుపు చెల్లిస్తారు? ఎవడి సిఫార్సుతోనో ఉద్యోగం _ సంపాదించుకుని తిరుపతిలో గుండు చేయించుకుని ఎందుకు వసారు? సుఖరోగాలు తగిలిన మనిషికి చికిత్స చేయించక భూత వైద్యుణ్ణీ పిలిపించి, మంత్రోచ్చాటన ఎ౦దుకు చెయిసారు? మనం విద్య అనుకునేది మూఢ . విశ్వాసాలను పోగొట్టేదిగా లేదు. 2. అది సమాజ స్వరూపాన్ని స్పష్టపరిచేదిగా కూడా లేదు. ఫలానా . పారిశ్రామికుడు ఇన్ని వేలమందికి తిండి పెడుతున్నాడంటారు. శ్రామికులు ఆ పారిశామికుడికి వుడలూ, కార్లూ, బంగారమూ, ధనమూ చెర్చి పెడుతున్నారన్నది విద్యావంతులలో కూడా చాలామందికి తెలిసినట్టు కనబడదు. లాభాలు తగ్గిన మరుక్షణం ఎ పరిశ్రమా నడవదన్నది వాళ్ళు

• .గర్రహించగలిగినట్బ్స కనబడదు.

3. మనని పరిపాలించి చట్టాలు మనలో ఎంతమందికి తెలుసు? అజ్ఞానం సాకుగా ఆమోదించబడదు. శాసనోల్లంఘనం శిక్షించబడుతుంది. కాని ఆ శాసనాలను గురించి ఎద్య ఎమి చెబుతున్నది. ఆటవిక సమాజంలో నియమోల్లంవునం అంటూ ఉండేదికాదు. కారణం, నియమాలు 'అందరికీ తెలుసు.

4. సుఖజివనానికి ఆరోగ్యం అత్యంత ప్రధానమైనది. ఆరోగ్యకరమైన ఆహారం అందరికీ లభ్యంకాదు. అది లభ్యమయెటట్వ చేయడం విద్య వల్ల కాదన్నది అటుంచుదాం. డబ్బుండి చదువున్న వాళ్లకు కూడా చాలా మందికి సరి అయిన ఆహారం ఏమిటో, ఆహారపు మార్పులతో ఎయే .- చిల్లర వ్యాధులు నివారణ చేసుకోవచ్చునో తెలీదు - పెద్ద రోగాలకు డాక్టర్దుండనే ఉన్నారు. అలాంటిదే పిల్లల్ని పెంచటం ఇది పెద్ద విద్య.

• నీటి బాలుడే రేపటి పౌరుడు అని చీటికి మాటికీ అంటాం. కాని పిల్లల్ని పెంచే విధానంమిద దేశ భవిష్యత్తు ఆధారపడి ఉండవచ్చునని, పిల్లల్ని పెంచటం .సహజంగా దానంతట అదే రాదనీ ఎంతమందికి తెలుసు? భార్యాభర్తలు సెక్సు సుఖం అనుభవించటం దగ్గిర నుంచీ నేర్చుకో

. 132

వలసిందే. రోజూ కావలసిన ఈ సుఖం గురించి విద్య ద్వారా ఎం తెలుస్తున్నది? నం. 5. ఈ యుగంలో మనిషి రాజకీయాలను తప్పించుకుని జీవితంలో ఒక్క అడుగు వెయ్యలేడు. ప్రతి వయోజనుడికీ తన రాజకియ ప్రతినిధిని ఎన్నుకునే హక్కున్నది. పది రూపాయలు పుచ్చుకుని వోటు వెయ్యటం : అక్షరజ్ఞానం లేని ఏ ముసిలిముండైనా చెయ్యగలదు. కాని తన వోటు ఎవరికి వెయ్యాలో తెలుసుకునే పరిజ్ఞానం గలవాళ్లు ఈ దేశంలో ఎ శాతం ఉన్నారు? వారికా పరిజ్ఞానం విద్యద్వారా ఎంతవరకు లభిస్తున్నది? అమెరికాలో ప్రతి కుర్రవాణ్డీ, “నువ్వు పెసిడెంటువు కాగలవు! అని ఆశీర్వదిస్తారుట. ఇది అబద్ధం, అమెరికాలోనే ఒక వందమంది పిల్లలను తీసుకుని, “మీరెవరూ డ్రొసిడెంటు కాలేరు” అని చెప్పవచ్చు. వారంతా నీగ్రోలో, కైస్తవేతరులో, ఇతర దేశాల నుంచి కొత్తగా వలస వచ్చిన వారో అయితే ఈమాట అక్షరాలా నిజమవుతుంది. వాళ్లు కార్మికుల పిల్లలయినా నిజమే అవుతుంది. . ఈ యుగంలో ఒక గృహాలంకరణ చెసేవాడో, చిన్నతనంలో పత్రికలు అమ్ముకున్నవాడో అగ్రనాయకుడైన సందర్భాలు లేకపోలెదు. హిట్లరు, ముస్సోలిని, స్టాలిన్‌, మావో లాటి వాళ్ళను చిన్నతనంలో చూసి ఎవరూ వాళ్ళు మహానాయకులవుతారని మాటవరసకైనా అని ఉండరు. అయినా వాళ్ళు అయ్యారు. అది ఎంత విడ్డూరమంటే వారివల్ల చరిత్రలే తారుమారయ్యాయి. ఇంతకూ చెప్పవచ్చిందేమంటేె ఈనాటి విద్యకూ, అవిద్యకూ ఆటే తేడాలేదు. బతకటానికీ, జీవితాన్ని చక్కగా అవగాహన చేసుకోవటానికి అనుకూలంగా మారినదాకా మనకు ఒక విద్యావిధానం అంటూ ఉన్నదని చెప్పలేం. విద్యరూపంలో మనం నెర్చుకునెది చాలావరకు పనికిమాలిన చెత్త. దాన్ని వదిలించుకున్నవాడు అదృష్టవంతుడు, బాగుపడవచ్చు. దాన్ని నమ్ముకున్నవాడు తప్పక చెడిపోతాడు, పడిపోతాడు, మరి లేవడు..

• కొడవటిగంటి కుటుంబరావు 'గ977-ఫిబవరి. 133,

_ 50 ఇంకి శంితుడ4నిత్‌ 000155౫ ౧౦ & "తం ఇమే గజాల గౌం [6జరంు, 100% రజ6 జే 60 జూం ౧0% ఎచ50 211 20ల0 జూ6 ౧00646. 3ల16€6400 ఘం జకం కడ6101 ఆలూ ఏం0గష0రయా61 66 18 & లాం; ఈజ6 101 ఆలు?” 50611310 ౦0116యజు, లు6 15 & రేంగషం2జ666 162గేలా..... గంజంమ మము ౬6 ₹ం.” ఆ లయలరు” 1ల6 15 2 £గం౧ర. 0 జల6 1006, 1 1ద0ఇ7; 0౬6 16401 యు ప ం0ంట ంజు, 46 & ఉండూ 62200664 15 01 11 20076 72116

“జు కాం శంటురే..... ండంమ ము 10 16400 10 1056..... ఇజగరే 2150 60 లుం? *యుయుుకి. 5466ల ము జజ” షంంు లా పే 9?0ఇ 0జి, (ఇం మము 6 56660౦ లేం 1జ8ై06లు. ఒఅ ము 16జం0 జ్యే” 46౪6 01165 జూం ఈ6 6231651 10 షం!...... గండం ఘు, పం

_ ం౪ు, 6 ఇ0064ల ౦0 000103...... 06 జే5౦0 76 ము ౧11616 006 60 ౦1౧6ల 6 అశలాం&1 ము/ం4607” 01 విహారం పు 6 9157 0663 “6 టు, జురే గేంళాలాం 00 & ౯660 ౧2115164.

“౧౧ 5001001, +6400 మం 14 18 డూ 0126 1000124016 10 1211 చరుజు 10 0[1646...... గండం ముం 10 276 *12ఈ0 పం 018 ౦౯౧ 16623, 676౧ ౩ ఆఆ౫7016 16115 మము ల” జూం ₹౦18...... గండం పము 10 06 8666 ₹౧6 8౧66 6౦916, జర 1000 ౪కు ఈ6 10420. గం” €0 76 9)” 800 16 55లు860 01 10 10107 ఈ దయాంళచడే ఇలు. 6౪7౮7౦16 15 286082 0% 6 ౨జుడే2202. గండం 100 0 షేం€లడ 60 211 ఒ2లట......; 06 640 మ జీ50 €0 మే4లూ 2! 116 16జూ35 090 & 50766౧ ౦01 చట జుడ +2౬6 00 ౪6 8౬006 ౪46 ౦010065 రూంబల2.

'ం&జయి [ము, పంట ౦జి, 10% 10 142420 ఇసఅల0 116 18 84రే.......

• 6ఇ0య 11ు రల6 15 ౦ 5మడు6 0 645. గండం ము 10 500లో 24 6౧1053 ఇర 10 0ల౯డూు6 01 €00 మషంయ 57660655....... "ఆడం 10 10 5611 15 08 జర 080 10 16 1206516 పశడేయలా5, 01 67౪ €0 ౧౬4 & 1౬06 122 02 15 1686 జడే 30౬1. గంజయే ము 10 ౧1056 115 643 10 & 1012 ౧003....... ఖుడే €0 56206 జర క210 06 యగ[లిం 06'5 ౧2౭0.

"64611 [లట 064% ఉం ఒ0€066ేర16 ము, 60౦24456 00” ఈ6 16516 01 ₹6 0జేం68 506 3966ల. 64 ము పేజా6 ఈ6 ౦౦౬86

; +ం 06 మఘుం2జహలు€......, 166 మము ఏజా6 ఈ6 ౨42లగ౦6 10 6 01276.

_ గొంజంపే ము జేళాజ్య/ం 10 1476 50 కుం6 121ఈు షం ముల, అ60ంజష56 రయ 06 టే జాడు? 5 ౬76 5౬ీసుం6 1రు 1 జటు1దరరే".

న 134

సామాజిక మారుకు సాధనం విద్య ఒక వ్యక్తి జీవితంలోను, మొత్తం సమాజంలోను విద్య విలువైన సాధనం. ఆధునిక సమాజంలో అన్ని వ్యవహారాలు లిఖిత మాధ్యమంలో జరుగుతున్నప్పుడు అక్షరాస్యత కీలకమవుతోంది. అడుగడుగున ఒక వ్యక్త్‌ తన వ్రయోజనాలను కాపాడుకొనేందుకు అక్షరాన్యత, విద్య ఆయుధాలవుతాయి. అభివృద్ది ఐదు రకాల స్వేచ్చలకు దారి తీయాలి. (1) అంతర్గత స్వేచ్చ (1౧16/02] ౧8660గ), (2) విధానపరమైన స్వేచ్చ " (౧౪౦66641౧౬! ౯/6660గ)), (3, భాగస్వామ్య స్వేచ్చ (౧౬౧10104100/ ౯?66- గ0గ౫), (4) వినిమయ స్వేచ్చ (1205401002! /6660గ)), (5) రక్షిత స్వేచ్చ (౧౧౦60146 [౧[6660గ). అంతర్గత స్వేచ్చ అంటే సహేతుకంగా ఆలోచించడం, సృజనాత్మ కంగా భావవ్యక్తీకరణ చేయగలగడం. ఇది విద్య వల్లే సాధ్యం. వ్యక్తిగత జీవితంలో కోర్టులో తననుతాను సమర్ధించుకోగలగాలన్నా, బ్యాంకు రుణం తీసుకోవాలన్నా అభివృద్ది సంక్షేమ పథకాల పట్ల అవగాహన ఏర్పరచుకొని, వాటిని ఉపయోగించగలగాలన్నా, నూతన సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని ఉపయోగించుకోగలగాలన్నా రాజకీయ భాగస్వామ్యాన్ని పెంచుకోవాలన్నా, తన పౌరసత్వ హక్కులను తెలుసుకోవాలన్నా చివరకు ఏ బస్సు ఎక్కాలో అర్ధం కావాలన్నా అక్షరాస్యత, విద్య కీలకం. ఒక్కమాటలో చెప్పాలంటే ఆధునిక ఆర్థిక వ్యవస్థలా, సమాజంలో మనుగడ సాధించాలన్నా, అభివృద్ది కావాలన్నా విద్య అవసరం. ఒక వ్యక్తి జీవితంలోనే కాదు సామాజిక మార్పుకు కూడా విద్య కీలకం. విద్యారంగంలో అభివృద్ది సాధించడంవల్ల సామాజిక లక్ష్యాలను ఎలా సాధించగలం అన్నదానికి కేరళ రాష్ట్ర అనుభవాలు చాటి చెప్పన్నాయి. సమాజంలో సాంప్రదాయకంగా ఉన్న కుల, మత, లింగపరమైన అనేక అసమానతలను అధిగమించేందుకు విద్య ఆయుధమవుతుంది. అదే సమయంలో ఈ సామాజిక అసమానతలను తొలగించడంవల్ల కూడా విద్యాపరమైన అభివృద్ది సులభమవుతోంది. 135

ఎ... కేరళ 19వ శతాబ్దం నాటి నుంచె విద్యారంగంలో దేశంలోని ఇతర 'పొంతాలకన్నా ముందుంది. ఫలితంగా ఆ తర్వాత కాలంలో కూడా సామాజిక అసమానతలను అధిగమించడంలో కూడా ప్రగతిని సాధించింది.

. ఇందుకు భిన్నంగా విద్యాపరంగా వెనుకబడ్డ ఉత్తర భారతదేశంలోని రాష్ట్రాలలొ సామాజిక అసమానతలు రాజ్యమేలుతున్నాయి. అనేక

_ సామాజిక అభివృద్ధి కొలబద్దల రీత్యా చూస్తే కేరళ చైనాకన్నా ముందుంది. కాని, బీహార్‌ - బురుండీ, రువాండా లాంటి దేశాల సరసన ఉంది.

.. ఈరోజేకాదు స్వాతంత్రోద్యమ కాలంలోనే నాయకులు, కనీన

• ప్రాథమిక విద్యావ్యాప్తి ప్రాధాన్యతను గుర్తించారు. ఉదాహరణకు 1909లో వచ్చిన ఇండియన్‌ కౌన్సిల్స్‌ చట్టం భారతీయులకు చట్టాలు ప్రతిపాదించే అవకాశాన్నిచ్చింది. గోపాలకృష్ణ గోఖలే [ప్రాథమిక విద్య బిల్లును ప్రతివాదించారు. బ్రిటిష్‌ ప్రభుత్వం ఆ తర్వాత ఈ బిల్లును తిరస్కరించింది. ఈ బిల్లు గనుక ఆమోదించబడివుంటే ఆనాడే విద్య ప్రాథమిక హక్కు అయ్యది. తన జీవితంలోనే అంటరానితనం లాంటి సామాజిక దురాచారా లను అనుభవించిన అంబేద్కర్‌ అణగారిన వర్గాల విముక్తికి విద్య సాధనమని భావించారు. అలాగే రాజారామ్‌మోహన్‌ రాయ్‌, మహర్షి కార్వే, జ్యోతిరావుపూలే, వివేకానంద, పండిత రామాభాయ్‌, రవీంద్రనాధ్‌ టాగూర్‌, మహాత్మాగాంధి, జయప్రకాశ్‌ నారాయణ్‌, అబ్బుల్‌ గఫార్‌ఖాన్‌ లాంటి అనెక మంది సంఘ సంస్కర్తలు, జాతీయోద్యమ నేతలు విద్య అవసరాన్ని పదేపదే నొక్కి చెప్పారు. కాని, స్వాతంత్ర్యానంతర సామాజిక, రాజకీయ నేతల దృష్టిని విద్యాభివృద్ది అంతగా ఆకర్షించక పోవడం ఆశ్చర్యాన్ని కలిగిస్తుంది. ఆందోళనను మిగులుస్తోంది. ప్రభుత్వ ఎజెండాలోనే కాదు రాజకీయ పార్టీలు, ట్రేడ్‌ యూనియన్‌ ఉద్యమాలు, ఇతర సామాజిక, రాజకీయ ఉద్యమాల ఎజెండాలోను విద్యకు అంత ప్రాధాన్యత లేకపోవడం ఆందోళన కలిగిసోంది.

మన పాఠ్య పుస్తకాలు, విద్యాబోధనా పద్ధతులు ప్రజలను చైతన్య _.వంతులను చేసి వారికి సాధికారికతను కల్పించే స్థాయిలో లేవు. అందువల్ల “విద్యా ప్రయోజనమేమిటి అన్న వాదన కూడా ఉంది. ఉదాహరణకు

“మన. పుస్తకాలు బతృస్వామిక, విలువలను ప్రచారం చెస్తుంటే విద్య

ఎవిధంగా మహిళల సాధికారకతను కల్పిస్తుంది అనే ప్రశ్న ఎదురవుతోంది. 136

నిజమే, మనదెశంలో పాఠ్య పుస్తకాలను, బోధనా పద్దతులను, మొత్తం విద్యారంగాన్న మెరుగుపరిచేందుకు చాలా అవకాశముంది, అవసర ముంది. అయితే ఈ సమయంలోనే ఆధునిక సమాజంలో విద్య అనేక రకాల అణిచివేతల నుంచి స్వేచ్చను ఇస్తుందన్న విషయాన్ని మరచిపోలెం. ఉదాహరణకు మన పాఠ్యపుస్తకాలు పురుషాధిక్య సమాజ విలువలను ప్రోత్సహిస్తుందన్న విమర్శ ఎంత నిజమో, అంతే నిజమైన విషయం, చదువుకొన్న స్రీకి, కుటుంబంలో హోదా ఎక్కువ, పురుషునిపై ఆర్ధికంగా య. ఆధారపడడం తగ్గుతుంది. తనకు కావలసిన సమాచారానికై కూడా. పురుషులపై ఆధారపడడం కూడా తగ్గుతుంది. అలాగే చదువుకున్న శామికుడు చదువురాని శ్రామికునికన్నా దోపిడీని ప్రశ్నించే శక్తి అధికంగా కలిగి ఉంటాడు. మార్క్స్‌ గురించి ఏనాడు చదువుకోకపాయినా చదువు కున్న శ్రామికుడు చదువురాని శ్రామికునితో పోలిస్తే కనీస వేతనాన్ని డిమాండ్‌ చేయడంలో ఎక్కువ చైతన్యాన్ని కలిగిఉంటాడు. అనెక బలహీనతలున్నప్పటికీ విద్య ఒక వ్యక్తి జీవితంలోను, సమాజ జీవితంలోను అభివృద్దికి దోహదం చేస్తుంది.

కొన్ని సందర్భాలలోనయితే, బడికి వెళ్ళగలగడమే సాంప్రదాయ అసమానతలను జయించినట్లవుతుంది. ఉదాహరణకు తరతరాలుగా మన దేశంలోని అనేక ప్రాంతాలలో ఆడపిల్లలకు చదువెందుకనే భావన బలంగా ఉంది. ఈ పరిస్థితుల్తా బాలిక బడికి వెళ్ళడమె సామాజిక మార్పు. అలాగే, అణగారిన కులాలకు విద్య కాని, విజ్ఞానం కానీ అవసరం లెదన్న అగ్రకులాల అహంభావం భారతీయ సమాజంలో అనాదిగా ఉంటూ వచ్చింది. ఈ సామాజిక నెపధ్యంలో అణగారిన కులాలకు చెందిన పిల్లలు పాఠశాలలో అడుగుపెట్టడమే సామాజిక అణీచివేతలపై ఓ మేరకు విజయంగా పర్కొనాలి. విద్య పట్ల భారతీయ సమాజంలో ఉన్న ఇలాంటి "అభిప్రాయాలు చాలా వరకు బలహినపడ్డా ఇంకా సామాజికంగా వెనుకబడిన వర్గాలు విద్యాపరంగా కూడా ఇప్పటికి వెనుకబడి ఉన్నాయి. విద్యారంగంలో కూడా కుల వివక్ష ఇతర రకాల సామాజిక వివక్షలు ఇంకా దేశంలోని చాలా ప్రాంతాలలో ఇంకా కొనసాగుతున్నాయి.

• అమర్త్యసేన్‌ 13/

హోంవర్క్‌ ;

హోంవర్క్‌లో మునిగిపోయిన పిల్లల్ని చూస్తే నాకు వణుకు పుట్టుకు వస్తుంది. సూర్యుడి లేత కిరణాలు భూమిమీద పడే ఉదయ వేళల్లో అలా చల్లటి గాలిలో తిరిగి రావాలనిపిస్తుంది. కాని పాపం పిల్లలు ఆ సమయంలోనే హోం వర్క్‌ చెయ్యాలి. రాత్రి నిద్ర ముంచుకువస్తున్నా, భోజనం చేశాక నాన్నతో కబుర్లు చెప్పాలనిపించినాా బయట వెన్నెల్లో ఆడుకోవాలనిపించినా తప్పదు. చచ్చినట్టు హోంవర్క్‌ చెయ్యాల్సిందే. . స్కూల్లొ గంటల తరబడి చదివాక మళ్ళీ ఇంటికొచ్చినా విశ్రాంతి లేదు. పాఠశాలల్లో పిల్లలని చదివించి అలసిపోయిన ఉపాధ్యాయులకు స్కూలు బయటికి వెళ్ళగానే ఇక ఆ పని ఉండదు. పిల్లలు మాత్రం అటు స్కూల్లోనూ ఇటు ఇంట్లానూ చదివి చదివి అలసిపోతారు. ఈ చదువు వారిని ఉదయం హాయిగా ఆడుకోనివ్వదు. రాత్రి సుఖంగా పడుకో నివ్వదు. హోంవర్క్‌ పూర్తికాలేదంటూ పిల్లలు భయపడిపోయి చదవటం మొదలు పెడతారు. ఆ భయంకొద్ది చదివింది గుర్తు ఉండదు. ఇక అర్ధం చేసుకోకుండా బట్టకొట్టడం మొదలవుతుంది. టిచర్లకి పెల్లలు హోంవర్క్‌ చేశారా లేదా అన్నదే ముఖ్యంకాని వారికి సరిగా అర్ధం అయింద్‌ లేనిదీ పట్టించుకోరు. ఈ హోంవర్క్‌ బారినుంచి పిల్లలకి విముక్తి లేదా?

• "పాఠశాలల్లో నేర్పిదే చదువుకాదు. బయట ప్రపంచంలో ఎంతో నెర్చుకోవచ్చు. అసలు అన్ని పుస్తకాలు మోసుకుని పిల్లలు బడికి వెళ్ళాలా? అవన్నీ బడిలోనే ఉంచాలి. పాఠశాలల్లో పిల్లలకి అర్ధం అయ్యేలా పాఠాలు చెబితే ఇక హోంవర్క్‌ దేనికి? ఉదాహరణలిస్తూ, ప్రయోగాలు చేయిస్తూ వారి మననుకి వట్టేలా పాఠాలు చెప్పాలి. బాగా బట్టకొట్టడవే నేర్చుకోవడమన్న భ్రమ తొలగించుకోవాలి. పరీక్షల్లో కూడా దీనికే ప్రాధాన్యం ఇవ్వడం శోచనీయం. పిల్లలు బుద్ది ఉపయోగించేలా చదివించాలి. పిల్లలు పాఠాలుకానీ, పనులుకానీ పాఠశాల లోనే పూర్తి చేసుకోవాలి. ఆఖరి గంటలో రోజంతా చదివిన పాఠాలను మళ్ళీ నెమరు వేసుకోవాలి.

1386

ఉపాధ్యాయులు వారిమధ్య కూర్చుని శద్ధగా వింటూ ఎవరికయినా అర్థంకాని విషయాలు వివరించాలి. ఇదే హోంవర్క్‌. = శేమతో శిక్ష :

“ఇటురా గోపి. నీతో ఒక మాట చెప్పాలి" దేవ్‌ మాస్టారు ప్రమగా పిలిచినా అతను తలెత్తి చూడలేదు. మళ్ళీ పిలిచినా రాలేదు. ఆయనకి. మూడు రోజుల క్రితం జరిగిన సంఘటన గుర్తు వచ్చింది. గోపి తన పలకమిద ఉమ్మివెసి చెతితో తుడుస్తున్నాడు. చెంపమిద ఒక్కటి వెశాడు. = కళ్ళలో నిళ్ళతో ముభావంగా కూర్చుండిపోయాడు. -

మాస్టారు గోపి దగ్గరకెళ్ళి తలమిద చెయ్యి వేశారు. అయినా అతను ఆయన పుస్తకంలోంచి తల పైకెత్తలేదు. ఈ సంఘటనకి ముందు అతను ఎప్పుడూ దగ్గరకొచ్చి ఎదో ఒకటి మాట్లాడేవాడు. ఒక్కోసారి ఆయన చెయ్యి వట్టుకుని అలా నిలబడి ఉండేవాడు. అలాంటి గోవి ఈరోజు మాట్లాడలేదు, దగ్గరకే రాలేదు. మాస్టారికి బాధ కలిగింది. _కొట్టానని. కోపం వచ్చిందా? మరి అలాంటి చెడు అలవాటు ఉన్నందుకు కొట్టాను. అన్నారు. మాస్తారుకి మనసులో గోపి అంటే కోపంలేదు. తప్పు చేసిన బాలుడిని శిక్షించు, కాని ప్రమ చూపటం మానకు అన్న సూత్రం పాటించారాయన.

మాస్టారు మళ్ళీ పిలిచారు (ప్రేమగా. గోపి కళ్ళలో నిరు తిరిగింది. అరె ఎంత గ్రేమగా శిక్షించినా అది ఎలాంటి ప్రభావం చూపింది? ఆతను. _ శిక్ష విషయం మరిచిపోవటంలేదు. శిక్ష విధించటమంటే ఎవరికి ఇష్టం? అలాగే శిక్ష విధించే వారిని కూడా ఎవరు ఇష్టపడతారు? మాస్టారు గోపి చెయ్యి పట్టుకొని లేవదీశారు. “నేను కొట్టాననేగా నాతో మాట్లాడటం లేదు అని అడిగారు. గోపి ఎడుపు ఎక్కువయింది. “ఎడవకు. చూడు, ఇంకెప్పుడూ ఉమ్మితో పలక తుడవకు. తొందరలో చెయ్యిచేసుకున్నాను.. ఆ మాటలు విని గోపి ఆయన ఒడిలో తల పెట్టుకుని కళ్ళు తుడుచు కున్నాడు. ఇతనికి విధించిన శిక్ష చివరికి తనకు విధించుకున్నట్లయింది. శిక్షించే బదులు (ప్రేమతో మార్చటానికి ప్రయత్నించటం మంచిది అనుకున్నారాయన.

139

శికకి కారణం :

జీవన్‌ కిటికీ అద్దం పగలగొట్టాడని చప్రాసీ రఘు ఫిర్యాదు చేశాడు. . జీవన్‌ని తీసుకొచ్చి రాఘవగారి ముందు నిలబెట్టాడు. చెతులు కట్టుకుని తల వంచుకుని భయం భయంగా ఆయన ముందు అఎలబడ్డాడు. “జీవన్‌! నీకు శిక్ష తప్పదు. నాలుగు బెత్తం దెబ్బలు తినాలి. అన్ని తరగతులకు తిప్పి ఒక్కో తరగతిలో ఒక్కో బెత్తం దెబ్బ వేస్తారు” అన్నారు

_ _ రాఘవగారు. జీవన్‌ వణుకుతూ ఎన్నాడు. నికు శిక్ష ఇవ్వడం నాకు

తప్పునిసరి. అయితే నేనిలా ఎందుకు చేస్తున్నానో నీకు వివరించాల్సిన అవసరం కూడా ఉంది” అన్నారాయన. ఆయన టైనింగ్‌ కాలేజీలో బోధనా విధానాలను క్షుఖ్ణంగా అవగాహన చేసుకున్నారు. కొత్త తరానికి చెందినవారు. విద్యార్ధికి శిక్ష ఎందుకు ఎధిస్తున్నారో కారణం చెప్పకపోతే ఆ శిక్షకి ఫలితం ఉండదని ఆయన ఉద్దెశం.

“ఈ అద్దం మీ ఇంటిలోదనుకో. మీ నాన్న నిన్ను కొట్టేవారు. ఇది వాఠశాలకి చెందినది, అంటే మన సాంతం కాదన్నమాట. పరాయివాళ్ళ వస్తువులు విరగొట్టడం తప్పేకదా” అన్నాడు.

జీవన్‌ ఎదో చెప్పబోయాడు కానీ ఆయన వినలేదు. “అవన్నీ తరవాత, ముందు నేను చెప్పేది విను. పల్లలు స్కూల్లో అద్దాలన్నీ పగలగొడితే ఎలా? పగలగొట్టింది నువ్వు, కాని డబ్బు మీ నాన్నగారివ్వాలి. నువ్వు మళ్ళీ ఇలాంటి పనిచేయకుండా ఉండలంటే శిక్ష విధించాల్సిందే. మిగతా ఎల్లలకి కూడా తెలుస్తుంది అద్దం పగలగొడితే శిక్ష ఏమిటో. నువ్వంటే నాకం ద్వేషంలేదు” అని చెప్పారు. ఇప్పుడు చెప్పు. ఏదో చెబుతున్నావుగా”'

_ అని అడిగారు. "మీరు చెప్పిందంతా సరిగ్గానె ఉంది. శిక్షకి కారణం చెప్పారు. అది సరిగానే ఉంది. అయితే అద్దం ఎలా పగిలిందో, అద్దం పగలటానికి. కారణమేమిటో తెలుసుకోరా?” అనడిగారు జీవన్‌.

“కారణమా? కారణమెదైతేనేం అద్దం పగలగొట్టింది నువ్వేకదా?” అనడిగారు మాస్తారుగారు.

140

“కాదండి అద్దం నేను పగలగొట్టలదు. అదే పగిలింది . .

“అది పగలటం నిజమేకదా .

“కానీ అది ఎలా పగిలిందో మీరు చూడాలి. ఆ తర్వాత కావాలంటే శిక్షించండి' . అన్నాడు జీవన్‌. |

“సరీ చెప్ప అన్నారాయన. .

“నాతల అద్దానికి తగిలి అది పగిలినమాట నిజమే. రవి నామిద . పడ్డాడు. అందుకే అలా అయింది .

“అంత ఒళ్లు తెలియకుండా చూసుకోకుండా మీ ఇద్దరూ ఎక్కడికి

పరుగెడుతున్నారు? రవి నీమీద ఎందుకు పడ్డాడు? .

• “కర్రలు తేవాలని పరుగెడుతున్నాం. మా గదిలోకి తేలు వచ్చింది. శివా మాస్టరుగారు కర్రలు పట్టుకురండి అన్నారు. ముందు నేను, నా వెనకాల రవి పరుగిత్తాం. వాడు పరుగెత్తుతూ నామిద పడ్డాడు. నెను కిటికి అద్దం మీద పడిపోయాను. అద్దం కొంచెం ముందే సరిగాలెదెమో. కిందపడి పగిలింది'.

వూన్సరుగారు సందిగ్సంలో వడ్డారు. ““కొంచెం చూనుకుని

_ పరిగెత్తవచ్చుగా” అన్నారు. "నేను సరిగానే పరుగిడుతున్నాను. కాని

_ వెనుకనుంచి రవి వచ్చి ఢీకొట్టగానే నేను కిటికీమీద పడ్డాను. కిటికికి కొట్టుకుని నా తలకి గాయం కూడా అయింది చూడండి . “మరి నువ్వు రవి గురించి నాకు వచ్చి ఎందుకు చెప్పలేదు. అయినా రవికి ఆ తొందరపాటేమిటి? అన్నారు మాస్టరుగారు.

“తేలుని కొట్టడానికి కర్రలకోసం హడావిడిగా పరుగెడుతుంటే అలా జరిగింది. వాడేం చేస్తాడు పాపం? కావాలని నామీద పడలేదుగా” అన్నాడు జీవన్‌.

మాస్తారుగారు ఆలోచనలోపడ్డారు. తలకి గాయమయినా జీవన్‌ రవితో తగువు పెట్టుకోలేదు. పైగా అతని తప్పేముంది అంటున్నాడు. మరి నేను కూడా అలాగే చేయాలి కదా. పాఠశాల. అద్దం విలువైనదా,

141

జీవన్‌ తల విలువైనదా? అసలా అద్దం ఎందుకు పగిలింది? కర్రలు

తెమ్మని మాస్టరు చెప్పారు, వాళ్ళు పరుగెత్తారు. ఇందులో దోషం ఎవరిది?

“వెళ్ళు జీవన్‌. నీకు శిక్ష వెయ్యనవసరంలేదు. అప్పుడప్పుడు

ఇలాంటివి జరుగుతూనే ఉంటాయి వెళ్ళు అన్నారు.

ఎవరాలు తెలుసుకోకుండా ఎన్ని శిక్షలు తప్పుగా అమలు చేస్తున్నారో

కదా. అందుకే శిక్ష విధించేముందు కారణం వివరించటం మంచిది అని మాస్టరుగారు తీర్మానించుకున్నారు.

• గీజుబాయి 142

వెతంతో చదువురాదు .

ఉఅద్యారంగంలో ఒకనాడు ఉపాధ్యాయులను మహారాజులుగా చిత్రీకరించారు. వారు చెప్పిందే వేదం. చేసింది శాసనంగా. చలామణీ అయిన రోజుల్లో అతని వేషభాషల్లోనె ఒక ప్రత్యేకత కనపడేది. ప్రాథమిక పాఠశాల ఉపాధ్యాయుడు అనగానే మొదట జ్ఞాపకం వచ్చేది. అతని చేతిలోని బెత్తం, అతను వేసుకొనే కోటు. బడితె ఉంటేనే చదువు "బాగా వస్తుందని నమ్మేకాలం అది. సమాజం కూడా ఈ సంప్రదాయానికి అధికార. ముద్రవేసింది. అంతేకాదు దాన్ని సమర్థించుకొనే సాహిత్యాన్ని వల్లె వేసింది. దండం దశగుణం౦ భఖవేత్‌, మర్థనే గుణవర్ధన. సామదాన, భేద, దండోపాయం ఇవన్ని ఆ సంస్కృతి! ప్రతీకలే. న

పరిస్టితులు మారాయి. అయినా ఇంకా అక్కడక్కడ బెత్తంతో = బెదిరిస్తేనే చదువు వస్తుందని నమ్మే టీచర్లు లేకపోలేదు. కాలక్రమంలొ కొంత మార్పు వస్తున్నా ముఖ్యంగా వ్రాథమిక పాఠశాలల్లో బెత్తం సంస్కృతి కనబడుతుంది. ఫిజికల్‌ ఎడ్యుకేషన్‌ టీచర్‌కు కూడా స్కూల్లో క్రమశిక్షణను అమలుపరిచే ప్రత్యేక బాధ్యతను అప్పగిస్తూ కర్రసాము చేస్తుంటే ఉపేక్షించె పరిన్ఫితులు నెలకొని ఉన్నాయి. బెత్తం విషయుంలో పిల్లల్లానూ, తల్లిదండ్రుల్లోనూ, సభ్య సమాజంలోనూ వ్యతిరేకత కనబడుతున్నది. ఇది కూడా మంచి పరిణామం. ముఖ్యమంత్రి కూడా ఆయా గ్రామాల్తా పర్యటించినప్పుడు బెత్తం సంస్కృతిని నిరసిస్తూ పిల్లల్ని ఆకర్షిస్తున్నారు.

ఈ నేపథ్యంలో ఉపాధ్యాయులు ఆత్మ పరిశిలన చేసుకోవాల్సిన అవసరం ఉంది. బెత్తం సంస్కృతిపై వ్యతిరికత వ్యక్తమవుతున్నందువల్ల దాన్ని విసర్జించాలనే వాస్తవాన్ని ఉపాధ్యాయులు గుర్తించడం అవినరం, ఇంతకు పూర్వం చదువుల్లో పిల్లవానితో అంగీకరింపజేయటమె ప్రధానంగా ఉండేది తప్ప ఆలోచింపజేయడం కాదు. అప్పటి చదువులో హెతుబద్ధత, శాస్ర్రీయ దృక్పథం తక్కువ. వల్లె వేయించి జ్ఞాపకం చేయించడమే

చదువుకునే పద్దతిగా సాగింది. అప్పటి చదువును గత సంస్కృతీ నాగరికతల్ని నిలబెట్టే ఒక మాధ్యమంగా భావింబెవారు. పైగా అది కొన్ని వర్గాలకు మాత్రమే పరిమితమై ఉండేది.

నెడు చదువు మారినందువల్ల పద్ధతుల్లోనూ మార్పు వచ్చింది. చదువు __ ప్రజాస్వామ్యికరణం అయింది. అందరికీ చదువు అనే నినాదం ప్రబలింది. ప్రజా సంక్రేమమే చదువుకు పరమావధి. ప్రాథమిక చదువు లక్ష్యం ఎద్యార్ధి తను ఉన్న సమాజంతో అనుబంధాన్ని పెంచడం, సమాజమే అతనికి _వొాఠ్య పుస్తకం. నేడు పిల్లవాడి మనసు తెల్ల కాగితం కాదు. ప్రాథమిక పాఠశాలలో చెరడానికి పూర్వమె ఇంట్లో తల్రదండ్రుల ద్వారా, చుట్టుపక్కల సమాజం ద్వారా కొన్ని పాఠాలు నేర్చుకొనే వస్తున్నాడు. ఆధునిక పద్ధతిలో శిశువు గర్భంలో ఉన్నప్పుడే నేర్చుకొనే నైవుణ్యం అలవడుతుందని చెబుతున్నారు. అందువల్ల నేడు ప్రతి ఎద్యార్ధి ఉపాధ్యాయునికి ఒక పాఠ్య పుస్తకంలాంటి వాడు. పసిపిల్లలపై అధికారం ప్రదర్శించకుండా ఆత్మీయతను ప్రదర్శిస్తేనే వాళ్ళు తొందరగా నేర్చుకుంటారు. తల్లి మధుర స్వరంతా ఎలాగైతే పిల్లవాని లాలిస్తుందో ఉవాధ్యాయులు కూడా మాతృ పృొాదయంతో పిల్లవాడికి బోధించాలి. లేదంటే మోటర్ల చప్పుడు విని పశువులు పారిపోయిన విధంగా బెత్తం చూసి ఎల్లవాడు బెదిరి పోతాడు. బెత్తం బొధనా వైఫల్యానికి సంకేతం అని గుర్తు 'పెట్టకోవాలి. వాఠశాలకు ఎవరైనా పిల్లవాడు ఆలస్యంగానే వస్తే ఆగ్రహించటం: కన్నా అతనికందుకు ఆలస్యమవుతుంది. దాని వెనుక ఉన్నకారణమెమిటి అనేది అనునయంతో తెలుసుకోవాలి. రెక్కాడితే గానీ డొక్కాడని పేద కుటుంబాల నుంచి పిల్లలు వస్తుంటారు. పిలల సామాజిక నేపథ్యం వాళ్ళ చదువును నిర్దశిస్తుంది. అందువల్ల మన ప్రవర్తన అతనిపై జులుం చెయించే విధంగా కాకుండా అతని పరిస్టితుల పై మమేకమైన మనిషిగా మనం అతని పృదయంలో న్థానం సంపాదించాలి. ఉఊఉవాధ్యాయుని సామాజిక దృక్పథమే ఇద్దరి మధ్య అన్యోన్యతను పెంచుతుంది. తద్వారా సమాజానికి పాఠశాలకు అనుబంధం బలపడుతుంది. ఎల్లలకు పాఠశాలలపై ఆసక్తిని పెంచడానికి ఆట, పాటలు చాలా

• అవసరం. వ్రాథమిక స్తాయిలో బోధించే పాఠాలకంటే వీటికే ప్రాధాన్యత నివ్వాలి. సంగీతం, చిత్రలేఖనం, నృత్యం, ఆటలు, పాటలు, క్రాప్పు, డ్రిల్తు, యోగావంటి అంశాలకు స్థానం కల్పించాలి. పిల్లవానిలో పాఠశాల అంటే జైలు, పంజరం అనే భావాన్ని పోగొట్టాలంటి ముందు ఈ అంశాలను 144

నేర్పించాలి. అప్పుడే పిల్లవాడు పాఠశాల అంటే ఇంటికంటే ఎక్కువ మక్కువ చూపిస్తాడు. ప్రాథమిక పాఠశాలల్లో ప్రమాణాలు పెరగాలంటే సాంస్కృతిక కళారూపాలతోనే సాధించాలి. ప్రాథమిక పాఠశాలలను, విజ్ఞాన, వినోద కేంద్రాలుగా మార్చినప్పుడే డ్రాపవుట్ల సంఖ్య కూడా తగ్గుతుంది. ఇందుకోసం విద్యా రంగంతో సంబంధమున్న ప్రతి ఒక్కరూ తము, బాధ్యతల్ని నక్రమంగా నిర్వహిస్తే బాలల భవిష్యత్తుని బంగారు భవిష్యత్తుగా తీర్చిదిద్దినవారమవుతాం. ంం.

• చుక్కా రామయ్య

బోధన ఒక కళ ఆతఆధ్యాపకుడు జీవనది. ౨ద్యార్ధి పంటపాలం. అధ్యాపకుడు తన బోధనా స్రవంతితో ౨ద్యార్థి విజ్ఞానాన్ని సస్యశ్యామలం చేయడానికి సంకల్పించాలి. శ్రమించాలి. టి.వి. వీడియో మొదలగు దృశ్య శ్రవ్య నాధనాలవంటి అనేక జ్ఞాన సంపాదనా మార్గాలు తెరచుకుంటున్స ఈ కాలంలో ఉపాధ్యాయుని పాత్రలో, బోధనా పద్దతుల్లో మార్పులు రావాలి. బొధన పట్ట ఉపాధ్యాయుడుకి ్రేమ, శ్రద్ద ఉండాలి. ఎ రంగంలోనైనా తాము చేసే పనిమీద బాగా ఇష్టం ఉంటేనే రాణిస్తారు. పాఠం చెప్పటం మిద ప్రగాఢమైన ఆసక్తి ఉన్నవాళ్ళు ఉన్నత క్రేణ్‌ ఉవాధ్యాయులవుతారు. ఉపాధ్యాయ వృత్తిలో చేరిన తర్వాత చాలామంది ఇక చదవ వలసింది, నేర్చుకోవలసిందీ ఏమీ లేదనుకుంటారు. జ్ఞాన కవాటాలు మూసెస్తారు. చెప్పటం, నేర్చుకోవటం కలిసే ఉంటాయి. నేర్చుకోకపోతే చెప్పిందె చెపుతూ అరిగిపోయిన రికార్డులా మిగిలిపోతారు. కాలదోషం పడతారు. ఎప్పుడూ నూనె పోస్తుంటూనే దీపం వెలుగుతూంటుంది. ఈ యుగంలో అన్ని రంగాల్లోనూ జ్ఞానం ప్రభంజన వేగంతో పెరుగుతోంది. నిన్నటిది ఇవాళకి పాతబడిపోతుంది. అదనపు జ్ఞానం వస్తోంది. తన రంగంలో వికనిన్తున్న నూతన పరిజ్ఞానాన్ని పెంచుకోలేకపోతే ఉపాధ్యాయుడు పాత పత్రిక అవుతాడు. అపఖ్యాతి శప్రపజయం తప్పవు. ౨౦త అనుభవం ఉన్న అధ్యాపకుజైనా ఒక పథకం ప్రకారం పాఠం చెప్పటానికి తగిన కృషి చెస్తూనే ఉండాలి. విషయ వివరణ గందరగోళంగా, అనిర్దిష్టంగా ఉండకూడదు. సూటిగా, స్పష్టంగా, తార్కికంగా ఉండాలి. ౨ఎద్యార్ధి మనస్సులో ఒక చిరుదీపం వెలగాలి. పాఠం ఆకర్షణీయంగా చెప్పగలిగితే క్రమశిక్షణ సమస్య పరిష్కారమవుతుంది. నవ్వూ, పువ్వూ లేని ప్రపంచాన్ని ఊహించలేం. ప్రకృతి నవ్వె పువ్వు. వాఠం విజ్ఞానదాయకంగా ఉంటే చాలదు. వినోదంగా, ఉల్లాసంగా కూడా ఉండాలి. ఉవాధ్యాయుడికి ఒకింత హాస్యధోరణి ఉండాలి. నిర్లిప్తంగా, ఖారంగా, అనాసక్తంగా ఒక ఆఅవులింతలా ఉండే విద్యార్ధిని హాన్య చతురోక్తులో ఉఊల్తాసపరచి పాఠం వైపు మరలించుకోవాలి. హాస్యం సందర్భ 146

సుందరంగా ఉండాలి. మానవతా దృక్పథం ఉన్న ఉపాధ్యాయుల పట్ల విద్యార్దులకి గౌరవం ఉంటుంది. ఉపాధ్యాయుల్తో దయాగుణం, అవతలివాడి కష్టాలకి స్పందించే శక్తి ఎంతో పేరు ప్రతిష్టల్ని తెచ్చి పెడతాయి. శిలలాగా, ఇనుపగుండె గలిగి మానవతా విలువలు లేని ఉపాధ్యాయులు అపకీర్తి పాలుకావడమే కాదు, అశక్తులవుతారు. పగ, తొందరగా కోపం రావటం, నిజాయితీ లేకపోవటం, పక్షపాత దృష్టి, కాసులు తిసుకోక పోవటం, తీసుకున్నా గాలి కబుర్లతో కాలక్షీపం చెయ్యటం ఉత్తమ . అధ్యాపకుని లక్షణాలు కావు. ఉపాధ్యాయులు విద్యార్భుల్ని చులకన చేసే, నిరుత్సాహపరిచే ప్రసంగాలు చేయడం మంచిదికాదు. ఇవి విద్యార్థుల్లో నష్టదాయకమైన ఫలితాలకి దారి తీస్తాయి. విద్యార్దుల్ని నోటికి వచ్చినట్లు తిట్టడం, వాళ్ళ ఆత్మస్టైర్యాన్ని దెబ్బతీయటం చెయ్యకూడదు. వాళ్ళని ఉత్సాహభరిత జీవితంవైపు ప్రోత్సహించటం, ఉదాత్త విలువల = వైము (మురీవించట౦ం ఉపాధ్యాయ ల కర్తవ్యం. విద్యార్హులకి ఉపాధ్యాయుడు స్నేహితుడు. మార్గదర్శి. సదా వారి మైత్రీ కుసుమం వికసించాలి. ఉపాధ్యాయులు బోధనేతర అంశాల్లో కూడా పాల్గొని విద్యార్భుల్హా సేవా దృక్పథాన్సీ త్యాగనిరతినీ, సృజనాత్మకతనీ పెంచాలి. విద్యార్థుల నిరంతర స్నేహ సంబంధాలకి ఈ కార్యక్రమాలు దోహదం చేసాయి. విహార యాత్రల్లో, చర్చల్లో, ఆటపాటల్తా, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాల్తా విద్యార్దుల్ని నిమగ్శం చెయ్యడానికి ఉపాధ్యాయుడు కృషి చేయాలి. ఉపాధ్యాయుడు సిలబస్‌ కవర్‌ చేసే యంత్రం కాదు. విజ్ఞాన ఫలాలను విద్యార్ధి లోకానికి ప్రసాదించే ఫలవృక్షం. కాలేజీ పాఠం చెప్పే దుకాణం కాదు. ఆశా దృక్పథం, ఆత్మ విశ్వాసం, వ్యక్తిత్వ వికాసం, ఉత్తమాభిరుచులూ గల పౌరులుగా విద్యార్జుల్ని తీర్చిదిద్ది క్రీడారంగం. ప్రభుత్వ జూనియర్‌ లెక్పరర్ల సంఘం, ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ఇంటర్మీడియట్‌ విద్య రజతోత్సవ నంచిక స 14/7

.. రూళ్ళకర క్రమశిక్షణ

ఉపాధ్యాయులు జడ పదార్ధంతో వ్యవహరించరు. సజీవ మానవులో అందులోనూ పైలాపచ్చీస్‌ వయస్సులో కళకళలాడే జలపాతం లాంటి విద్యార్ధుల్తో ఉపాధ్యాయ వృత్తి ముడిపడి ఉంది. అందుకనే ఈ రంగంలో క్రమశిక్షణ ఒక చర్చనియాంశం అయింది. చండామార్కుల కాలం గడిచి. వోయింది. బడితె పూజకి కాలం చెల్లిపోయింది. క్రమశిక్షణ అంటే కాసులో విద్యార్ధులు మృత్యు నిశ్శబ్దంతో ఉండటం కాదు. దండనతో ఎద్యార్భుల్ని నోరు మూపించడానికి ప్రయత్సిస్తే ఫలితం రాదు. క్రమశిక్షణ ఎంతో

_' సృజనాత్మకమైంది. జీవితాన్నీ, జ్ఞానాన్నీ ప్రమించడం, కార్యోత్సాహాన్నీ చైతన్యాన్ని ప్రదర్శించడం క్రమశిక్షణ. విద్యార్థుల్లో క్రమశిక్షణ లేకపోవడానికి

అనేక. కారణాలు ఉన్నాయి. భవిష్యత్తు గురించి కనీన గ్యారంటీ

౨. లేకపోవడం, నీరసమైన పాఠ్యపుస్తకాలు, పరిసరాల దుష్ప్రభావం వంటి సవాలక్ష కారణాలు ఉన్నాయి.

ఈ ఆటంకాలన్నింటిని అధ్యాపకుడు ఓర్పుగా నేర్పుగా అధిగమించ వచ్చును. విద్యార్దుల్ని (ప్రేమించాలి. స్వార్ధం కంటే పరార్థం ఎక్కువ ఉండాలి. ఉన్నత విలువల్ని పాటించాలి. చెప్పంది చెయ్యాలి. తప్పులు చెప్పకూడదు. జ్ఞానమూర్తి కావాలి. పాఠ ప్రవచనం శాస్తం అంతటి స్పష్టంగ, నావాత్యం అంతటి ఆహ్లాదకరంగా ఉండాలి. ఎద్యార్ధి జీవిత పరిధిని విస్తరింపచెయ్యాలి. అన్నిటిని వర్తమాన జీవితంతో అన్వయించాలి. పాఠం

_ యాంత్రికంగా కాక సృజనాత్మకంగా, పాటలాగా ఉండాలి. ఉదాత్తమైన భాష ఉండాలి. విద్యార్భల్ని ప్రన్నించనీయకుండా బెదిరించకూడదు. బూతులు తిట్టకూడదు. ఎద్యార్ధి వ్యక్తిగత సమస్యలపట్ల కూడా ఆసక్తి కనబరచాలి. వృత్తిపట్ల అంకిత భావం కలిగి ఉండాలి. అప్పుడు క్రమ శిక్షణ కోసం రూళ్ళకర్ర ఎత్తవలసిన పని ఉండదు.

• ఉవాధ్యాయ మిత్రుడు 148

బడిలో అలజడి .

త్రిమూర్తుల్లో బ్రహ్మదేవుడికి గుడి లేనట్లే ముగ్గురమ్మల్లో సరస్వతికి గూడా ప్రత్యేకంగా ఆలయం వున్నట్టు కనిపించదు. అందుకావిడ చింతించినట్లు గూడా తోచదు. ఎందుకంటే వెదాది విద్యలు ఆమెకు విహరణ స్థలాలాయె. మొదట ఆమెను తలచుకొనిగానీ పుస్తకం చెబట్టిని.. పాఠకుడు లేడాయె. పైగా ఆ రోజుల్లో సాధారణంగా బడి గుడిలోనే జరిగేదని చెబుతారు. పండితుడు, ఆదర్శప్రాయుడూ అయిన గురువు, జిజ్ఞాసువులైన శిష్యులు, పవిత్రమైన ఆవరణ, ప్రశాంతమైన వాతావరణం. అక్కడ శారదాదేవి కావురం నిత్యకల్యాణం, వచ్చతోరణంగా సాగిపోతుండేది.

ప్రస్తుతానికి వస్తే యివి బడి గుడిగా భావింపబడుతున్న రోజులు గావు. బడిలో అలజడి చెలరిగుతున్న రోజులు.

ఈ అలజడి ఎలా వచ్చింది? ఎందుకు వచ్చింది? అన్న ప్రశ్నలు ఈనాడు విజ్ఞుల్ని వేధిస్తున్నాయి.

పదిమంది ఒకచోట సమావెశమైతే మాట్లాడుకోదగిన - చిత్రవిచిత్ర మైన యథార్ణ సంఫుటనలతో జోడించి చెప్పుకోదగిన - వర్తమాన విషయాల్లో ఈ బడిలోని అలజడి గూడా ఒకటిగా పరిణమించింది.

పాఠశాలను అంగిగా తీసుకుంటే దానికి అంగాలు మూడు. ఒకటి - . బోధకుడు, రెండు - బోధితుడు, మూడు - బోధింపబడుతున్న విద్య.

కానైతే దుష్టాంగాన్ని ఛేదించి మిగిలిన వాటిని రక్షించే శస్త్రచికిత్సకు యిక్కడ ఆస్కారం లేదు. పై మూడు అంగాల్లో దెన్ని ఛేదించినా పాఠశాల పూర్తిగా తన స్వరూపాన్నె కోల్పోతుంది. అంటే మొదటిక మోసం వస్తుందన్న మాట.

కాగాపోగా, యిప్పుడు మరమ్మత్తు ఎక్కడ ఎలా జరగాలన్నది విద్యావేత్తల్ని ఎదుర్కొంటున్న ప్రశ్న.

149

చికిత్స సంగతి తరువాతి మాటి. మొదటి రోగనిదానం సరిగ్గా జరగాలి. వ్యాధి ఒకటైతే, మందొకదానికి యివ్వడంవల్ల సమస్యలు పరిష్కారం కావు సరిగదా, మరింత క్లిష్టంగా తయారౌతాయి.

అసలు బడి అన్న విద్యాసంస్థ పూర్తిగా ఆచార్యుడి ఏలుబడిలో వున్నుంతవరకూ ఈ సమస్య ఉత్పన్నమైందిగాదు. ఆ గురువేం చెప్పేవాడో,

“ఈ శిష్యుడేం చదివేవారో మనకు తెలియదు. శిష్యులు గురువును .. వెదుక్కుంటూ వచ్చెవారు. ఆయన ఆనతిని శిరసావహించేవారు. ఆయనను __టప్రత్యక్షదైవంగా ఉపాసించేవారు. క్రమక్రమంగా రోజులు మారుతూ వచ్చాయి. ఇప్పట్లో ఉపాధ్యాయుడే విద్యార్ధులను వెదుక్కుంటూ వూళ్ళు . తిరుగుతున్నాడు. 1 బడిలో ఆచార్యుడు పలుకుబడి కుదించబడి పోవడానికి యిదొక _ కారణమైతే కావచ్చు.

లోకం దృష్టిలో ఉపాధ్యాయుడెంతగా లోకువైపోతూ వచ్చాడంటే “బతకలేక బడిపంతులు అన్న మాట ఒక నానుడిగా రూఢి అయిపోయింది. లోకుల నోళ్ళలో నానుతున్న ఈ నానుడి కొంచెంగా మిగిలివున్న ఉపాధ్యాయుడి ఆత్మాబి వూనం పాలిట్‌ికీ వూనని గాయంం౦గా పరిణమించింది.

ల ఉద్యోగమూ దొరకనివారు, మరి ఉద్యోగానికీ కానివారు అంతిమ శరణ్యంగా ఉపాధ్యాయ వృత్తిని ఆశ్రయిస్తున్నారన్న అభిప్రాయం లోకంలో

_ వ్యాప్తిలో వుంది. అధికారం లేనిదీ, ప్రమోషను రానిది విద్యార్దులు,

(గ్రామస్తులు, పై అధికారులు అన్న మూడు భుజాల కోణం మధ్య కుక్కిన

__పేనులా పడివుండవలసినది అయిన మేష్టరు గిరీకి యిలాంటి పరిగణన లభ్యం కావడంలో ఆశ్చర్యమేమి లేదు. పరీక్షలో బాగా వ్రాయని విద్యార్థిని ఫెయిల్‌ చేసే పాటి అధికారమైనా వుండేది పూర్వం. ఇప్పుడది గూడా లుప్తమై పోతోంది.

“ఆవు సాధు జంతువు అంటూ వ్యాసాన్ని ప్రారంభించే వాడు అయిదవ తరగతి కుర్రాడు. ఇప్పుడు వాబ్ద్లీ మెష్టరు గారిని గురించి వ్యాసం వ్రాయమంటే - “అయ్యవారు గోవులాంటి సాధువు అంటూ ప్రారంభించ

150

గలడు. ఈమాటలో నిజం లేదని ఎవ్వరు చెప్పగలరు? గోవు ఎవరినైనా దగ్గరికి రానిస్తుంది. కడుపునిండా మేత లేకపోయినా పాలిస్తుంది. కొంటె కోనంగులు బెత్తంతో వీపు చిట్టించినా, రాలుగాయలు రాళ్లు విసరినా తల వంచుకుని తనదోవన తాను వెళ్ళిపోతుంది. గోవుకంటే మంచి ఉపమానం ఉపాధ్యాయునికి ఈరేడు లోకాల్లో ఎక్కడ దొరుకుతుంది?

బోధనాభ్యసన, పాఠశాలలో విద్యార్దుల మనస్తత్వం, పాఠశాల నిర్వహణ, వివిధ పాఠ్యభాగాల బోధన విధానం మున్నగు అంశాలను గురించి అధ్యయనం చేసిన తరువాత భావిభారత పౌరుల్ని తీర్చిదిద్దే -. సత్సంకల్పంతో, సర్టిఫికేటుతో సహా ఉద్యోగానికి సిద్ధమౌతున్నాడు ఉపాధ్యాయుడు. పాతిక మంది పిల్లలు కనిపెంచిన ప్రతిచోటా, పాఠశాల తెరవడానికి సుముఖత చూపుతున్నారు. గనుక ప్రభుత్వం వారి పుణ్యమా అని బొత్తిగా ఉద్యోగం దొరకకపోయే ప్రమాదం ఏర్పడడంలేదు. ఐతే ఆ. దొరికే ఉద్యోగం జిల్లా బోర్డు పాఠశాలల్తా దొరకడంకంటే అదృష్టంగాని, ప్రత్యేక వ్యక్తుల యాజమాన్యం క్రింద నడపబడుతున్న పాఠశాలల్న్హా దొరకడంకంటే దురదృష్టంగానీ కాగడావెసి వెతికినా కనిపించవు. ఎదైనా మహాపరాధం చేస్తే ఏమోగాని, అలాంటిది జరగనంతవరకూ జిల్లా బోర్జు ఉపాధ్యాయుడి ఉద్యోగానికీ, జీతానికి పూచీ పడుతుంది. రెండోరకం పాఠశాలల్లో యిలాంటి పూచి వుండదుగానీ పచీలు మాత్రం చాలా వుంటాయి. సాధారణంగా యివి బయటి ప్రపంచంతో సంబంధంలేని చిన్నచిన్న లోకాలు. ఇలాంటి లోకానికి ఒకేఒక ఎకచ్చత్రాధిపతి. కూర్చున్న చోటునుంటీ కదలనవసరం లేని ముఖ్యగ్రహం అతడు. మిగిలిన వాళ్ళందరూ ఉపగ్రహాలుగా మారి అతడి చుట్టూరా పరిభ్రమించవలసి వుంటుంది. ఒకటి ప్రదక్షిణం, ర0డు పలాయనం. ఈ రెండూ మినహాగా మధ్యమ మార్గానికి ఎక్కడా తావుండదు.

జిల్లా బోర్డుకు జిల్లా వ్యాప్తంగా పల్లెల్డో, పటల్తో, పట్టణాల్లో పాఠశాల లుంటాయి. ఏదో ఒక పదధ్ధతినిబట్టి కొత్తవారికి గూడా అవకాశాలు చూపెట్టుబడుతాయి. వృత్తిలో ప్రవేశించిన కొంతకాలానిక ఉపాధ్యాయుడు తన ఆదర్శాలకు చాలా అవరోధాలున్మాయన్న వాస్తవాన్ని తెలుసుకో గలుగుతాడు. చక్కగా పాఠాలు బోధించడమొైొకటే తన కర్తవ్యమని భ్రమ పడ్డాడింతవరకూ! ప్రాథమికోపాధ్యాయుడైతే కార్డులు వ్రాసి పెట్టాలి.

15]

ప్రోనోట్లు వ్రాయాలి. క్రమశిక్షణ “మెయింటెయిన్‌ చేయాలన్న కక్కుర్తికి పాల్చడేవాడైతే కుర్రవాళ్ళల్లో ఎవరిని దండించాలి, ఎవరిని దండించ గూడదు, అన్న విచక్షణాజ్ఞానం కలిగివుండాలి. గ్రామపెద్దల్లో ఎవరొస్తే పైకిలెైవాలో, ఎవరికి కుర్చీ యివ్వాలో, ఎవరిని తరచుగా దర్శించి వినయాలు ప్రదర్శించుకోవాలో తెలుసుకుని వుండాలి. ఇక గ్రామంలో కక్షలున్నట్టయితే ఉపాధ్యాయుడి పరిన్ఫ్‌తి అడకత్తెరలో పోకలా

• తయారయ్యే ప్రమాదం కద! తటస్థ విధానాలు సుతరామూ పనికిరావు, '" అటోయిటో తేల్చుకోమంటారు. ఎటైనా ముప్పు మాత్రం పంతులయ్యకి! రకరకాల సంతకాలతో, వివిధ పరిమాణాల ఎడమచేతి బొటనవేలి గుర్తులతో వమహజర్లు ప్రభవించి పైవారిని దర్శించుకుంటాయి. . అధికారులేం చేయగలరు? ఉపాధ్యాయుణ్లీ ఈ బెడదలోనుంచి తప్పించాలన్న సదుద్దెశంతో అతణ్లీ మరొకచోటకు బదిలీ చేసి తమ బాధ్యతను నెరవేర్చుకుంటారు. మళ్ళీ (కొత్త వరిన్సితులతో నర్దుబాటు వడవలనివన్తుంది ఉపాధ్యాయుడు. గృహ సమస్య, పరపతి సమస్య. ఎంతో కృషిచేసి అభివృద్ది చూపంచిన పాఠశాలను వదిలిపెట్టి యిక్కడికి రావలసివచ్చిందిగదా అన్న ఎచారం, తన శ్రమకు గుర్తింపు లేకపోయినందుకు నిరాశ. ఎప్పుడు లేచినా ఈ బ్రతుకు రాళ్ళవంక దగ్గర తెలవారీదేగదా అన్న నిస్పృహ. ఇన్నింటికి పైగా ఆర్థిక సమస్య అవసరాలు బలిసినకొద్దీ ఆదర్శాలు చిక్కిపోతుండగా ఉపాధ్యాయునిలో మందకొడితనం నెలనాటుకపోతుంది. సిలబస్‌ పూర్తి చేయాలిగనుక పూర్తిచేయడం, అల్లరిచిల్లరగా తీరి కూర్చుంటున్న కుర్రాణి చూచి, ఎవరి కర్మకు ఎవరు కర్తలనుకుంటూ నిర్లిప్తత వహించడంలాంటి అలవాట్లు అతనిలో వేళ్లూనుకుపోతున్నాయి. వీటిలో మొదటిది విద్యా ప్రమాణాలు పతనం కావడానికి, రెండోది క్రమశిక్షణ శిథిలం కావడానికి కారణాలౌతున్నాయి. అనలు విద్యా ప్రమాణాలు పతనం కాసాగిందెప్పటినుంచీ? విద్యార్థుల్హ్లా క్రమశిక్షణ లోపించినప్పటినుంచీ! విద్యార్దిలో క్రమశిక్షణ లోపించిందెప్పుడు? తనవారి సర్వ సమర్హ్దత పైన, ఉపాధ్యాయుని అసమర్ధత పైన పరిపూర్ణమైన విశ్వాసం కలిగినప్పుడు. తిమ్మని బమ్మిగానూ, బమ్మిని తిమ్మిగానూ మార్చగల ఘటనాఘటన సమర్భులు తనకండగా 152

వుండగా, పరీక్ష పాసు కావడంలాంటి నామర్జాపని మరొకటి వుండదని భాఎస్తున్నాడు విద్యార్థి. భావించి అధ్యాపకుడికీ అక్కరగా చదువుకోదలచిన విద్యార్ధికి మధ్య పానకంలో పుడకలా మాటిమాటికీ అడ్డు తగులుతున్నాడు. సహవిద్య సమంజసమా కాదా అంటూ ఈమధ్య ఒక ప్రన్న తరచుగా వినిపిసోంది. “కాదు' అన్న సమాధానం సహవిద్య అమలు జరుగుతున్న ఉన్నత పాఠశాలలోని పెద్ద తరగతిలో ఒక పీరియడ్‌ పాఠం బోధించిన ప్రతి ఉపాధ్యాయునికి స్ఫురిస్తుంది. అలాగని మరీ చెడుతలంప్పు లంటగట్టడం న్యాయం కాదుగానీ, ప్రతి విద్యార్థికి ఎదో ఒక విధంగా వద్యార్దినుల్ని తనవైపుకు ఆకర్షించుకొని, తన గొప్పను గురూపంచుకోవాలన్న ఆసక్తి వుంటుంది. అందుకు ఛలోక్తులూ, వ్యంగ్యోక్తులూ, పరిహాస. ప్రసంగాలు, కూనిరాగాలు అలవరచుకుంటాడు. ఒకబ్బాయి నవ్వించ డానికి పూనుకుంటాడు. ఈ అల్లరి విద్యార్ధినుల వొలిటికి సరసంగా భాసిస్తుందో, విరసంగా భాసిస్తుందో ఊహించడం కష్టం. ఈ రసవత్తర నాటకంలో తన పాత్రను పోషించుకోడ మెలాగో తెలియక ఉవాధ్యాయుడు తికమకల పాలౌతాడు. . ఉపాధ్యాయుడు తన ఉద్యోగ ధర్మాన్ని నిర్భయంగా నిర్వర్పించలేక పోతున్నాడు. ఎ౨ద్యార్జుల్లో క్రమశిక్షణ లోపిస్తుంది. కానీ దుష్పరిణామాలు యింతటితో ఆగిపోవడం లేదు. తల్లిదండ్రుల అదుపాజ్ఞల్లో పెరిగి, సద్వర్తనకు అలవాటుపడిన కుర్రాళ్ళను అలా వుంచినట్లయితే, మిగిలిన వారికి చదువు వచ్చినా రాకపోయినా పరిక్షల్లో పాసు కావడమే ధ్యేయం. అందుకు అడ్డుదార్లు అన్వేషింపబడి అమలు జరుపబడుతున్నాయి. దూరాలోచనతో దురాలోచన మిళితం చేసిన పెద్దలు, పాఠాలు చెప్పడ మెలాగో తెలియక కింకర్తవ్యతా ఎమూఢుడైవున్న ఉవాధ్యాయుని కొక 'రాజీపథకా'న్ని సూచిస్తున్నారు. ఈ పథకాన్ని అనుసరించి ఉపాధ్యాయుడు కొందరికి ట్యూషను చెప్పవలసి వస్తుంది. “కొందరు అంతంత మాత్రం చెరి ఈ సంఖ్య మరీ చిన్నదిగా వుండవచ్చుననుకోగూడదు. అది యిరవై కావచ్చు, ముప్పై కావచ్చు, కొండొకచో నలభై గూడా కావచ్చు. రోజుకు యిరవై నాలుగు గంటలే గనుక ఈ యిరవై నాలుగు గంటల్లో బడి వెళలకు అన్నపానాదులకూ, కాలకృత్యాదులకూ గడచిన కాలం గడవగా 153

మిగిలిన వ్యవధిలో యింతమంది కుర్రాళ్ళకు ఉపాధ్యాయుడు ట్యూషన్లు చెప్పడం ఎలాగూ కుదరదు. ఆమాటకొస్తే అది కుదరదన్న విషయం ఎవరికి తెలియదు? తెలుసు. ఐతే వాళ్ళ కింకొక్క విషయం గూడా తెలుసు, ఎదో ఒక రూపంగా ఉపాధ్యాయుడు తన దగ్గరనుంచి డబ్బు తీసుకుని బుణగ్రస్తు డవుతున్నాడు గనుక, అతడా బుణాన్సి ఎదో ఉపాయం చేతనైనా తీర్చుకుంటాడు. తీర్చుకోకపోతే అతడి మాట మిగలదు!

ప దురదృష్టవశాత్తు యిలాంటి ఉపాధ్యాయులు నలుగురైదుగురు జట కలిసిన పాఠశాలలో పరీక్షా ఫలితాలు ఫిప్త్ప ఫారం వరకూ తారాపథాన్ని .చూచి. యస్‌.యస్‌.యల్‌.సి.లో మటుకూ అడుగంటుకపోతే అందుకు ఆశ్చర్యపడడం అనవసరం!

మరికొందరున్నారు. బిళ్ళను ప్రాప్రకాలజ్ఞులనుకోవచ్చు. పరీక్షలు రేపనగా ఎళ్ళ (శశద్ద చురుకుగా పనిచేయడం మొదలెడుతుంది. వీళ్ళు ఎలైన ప్రతిచోటా కాగితాలు దాచుకొని పరీక్షలకు సిద్ధమౌతారు. ఇదంతా యిద్దరు మంత్రవాదులు మోళి కట్టడంలాంటి తతంగం. ఐతే ఇటివల వార్తల్నిబట్టి ఈ మోళిలో ఉపాధ్యాయుడి విజయం గొప్ప సందిగ్గావస్టలో పడిపోయినట్టు తెలుస్తోంది. కృష్ణపరమాత్ముడు తనలోని శక్తినంతా ఆకర్షించివెసిన తర్వాత రాణివాసపు జనాన్ని కిరాతకులు దోచుకపోతుండగా . కళ్ళారా చూస్తూ నిస్సహాయుడై నిస్తేజుడై నిల్చున్న అర్జునుడిలా అగతికుడై పోయాడు ఉవాధ్యాయుడు.

“. . విద్యార్థుల్లో క్రమశిక్షణ లోపించడానికి కారణాలేమిటని పరిశీలిస్తు న్నప్పుడు పాఠశాలల్లోని అంతఃకలహాలను మరచిపోవడానికి విలుండదు. ఉపాధ్యాయుల మధ్య ప్రత్యక్షంగానూ, పరోక్షంగానూ అంతఃకలహాలు ప్రజ్వరిల్లుతున్న పాఠశాలల్లో విద్యార్ధుల విద్యాస్థాయిగాని, ప్రవర్తనగాని క్రమంగా వుండాలని ఆశించడంలో సబబు కనిపించదు. ఒకరిపైన ఒకరు అభాండాలు వెసుకోడం, పుకార్లు రేపుకోవడం, అందుపైన విచారణలు జరగడం, సంజాయిషీలు అడగడం - యిలాంటి అలజడితో వాతావరణం కలుషితమైపోయిన పాఠశాలలు అక్కడక్కడా కనిపిస్తాయి. ఇందుకు తోడుగా ప్రధానోపాధ్యాయుడు ఒక కంటిలో వెన్నా, ఒక కంటిలో సున్నమూ

154

వుంచుకుని ఈ వివాదాలను పరిష్కరింప దలచుకున్నట్టయితే, యిక ఆ పాఠశాలను భగవంతుడు మాత్రమె రక్షింపవలసి వుంటుంది! -.

ఐతే యిన్ని క్లిష్ట పరిస్టితుల్లోగూడా సమస్యలన్నింటిని ఆవలికి నెట్టి నిమ్మకు నిరెత్తినట్టు నిశ్చలంగా తమ పనెమిటో తాము చెసుకపోతున్న వాఠశాలలు కొన్ని కన్నులపండువగా కన్పిస్తాయి. ఈ అద్భుతానికి కారకులెవరా అని ఆలోచిస్తే బాహ్య ప్రపంచాన్ని విస్మరించి, సర్వకాల సర్వావస్టల్లోనూ పాఠశాల కార్యకలాపాల్లొ నిమగ్నుడైపోయిన ప్రధానోవో . ధ్యాయుడు ప్రత్యక్షమౌతాడు. స్వభావాన్ని బట్టి ఈయన ఒకచోట మహర్షి" గానూ, మరొకచోట పెద్ద పులిగానూ వ్యవహరింపబడతాడు. ఎలా వ్యవహరింపబడితేనేమి, పాఠశాలలో ఆయన నీడపడని తావుండదు. కొంటె . విద్యార్థి పాలిటికి గుండెల్లొ జ్వరంగా వుంటూ, మంచి విద్యార్దులకు ఆశ్రయాన్ని కల్పిస్తూ, లౌకిక శక్తులకు లొంగకుండా ధాటిగా సూటిగా తన బాటవెంట నడిచిపోతున్న ఈ మనిషిని చూడగానే చెతులు జోడించా లనిపస్తుంది. పాఠశాల యొక్క సత్పంప్రదాయాన్ని సుస్ద్బరం చేయగల యిలాంటి ప్రధానోపాధ్యాయులు ఒక్కొక్క పాఠశాలకూ ఒక్కరు గనుక లభిస్తే యిక అంతకంటే కావలిసిందేముంది?

అన్ని రంగాల్లొానూ నూతన చైతన్యం రావాలని ఎదురుచూస్తున్న రోజులివి... అన్నింటికన్నా ముఖ్యం విద్యారంగం. భావిపారుల ఆదర్శ జీవితాలకు సుదృఢమైన పునాదులు ఈ రంగంలోనే ఎర్పాటు కావాలన్న సత్యాన్ని ఎవ్వరూ కాదనరు. విద్యాప్రణాళికలో నైతిక విద్యకు సముచిత స్థానం యివ్వవలసి వున్నదేమో ననిపిస్తుంది. రూరల్‌ ఇన్‌స్ట్రక్షన్‌ కాసు లున్నాయిగాని అవెమో లాంఛనప్రాయంగా జరుగుతున్నాయి. వాటిని సంస్కరించాలి. ఇతర శక్తుల ప్రాబల్యమూ, ప్రభావమూ ఈ రంగంపెకి ప్రసరించకుండా కట్టుదిట్టాలు చేయాలి. హద్దులు దాటని నిర్భంధంవల్ల నెనాసరె విద్యార్ధులను అదుపులో పెట్టుకోవాలి. ఇదంతా ఎలా జరగాలన్న విషయాన్ని గురించి మన విద్యావేత్తలు మరింత గాఢంగా ఆలోచింప వలసిన తరుణం యిదే!

= మధురాంతకం రాజారాం 17-0-60 155

..._ అలరికి అసలుకారణం ... బల్లలమీద డప్పుల చప్పుళ్లు, పిల్లికూతలు, ఈలలు, లేటెస్ట్‌ సినిమాలోని (ప్రమగీతం, అయ్యో మేష్టారూ అని సానుభూతిక.... _ అది చేపల మార్కెట్‌కాదు, నాలుగు రోడ్డ కూడలికాదు, మధ్యలో

• శీలు తెగిపోతే గందరగోళంగా ఉన్న సినిమా హాలుకాదు. కాలేజీలో క్లాసు .... హిస్టరీ లెక్సరరు ఏ క్షణాన అయినా హిస్టీరియాలోకి వెళ్ళిపోయే .-స్టితిలో ఉన్నాడు. కన్నీళ్లు ఆపుకుంటున్నట్టు కనిపిస్తున్నాడు. హృదయ విదారకమైన దృశ్యం. ఆయన మంచి అెక్సరరు కాకపోవచ్చుగాని మంచి మనిషి. అతి మంచివాడు అమాయకుడుగా, అసమర్శడుగా జమకట్టు బడేటంత మంచివాడు. ఆ మెతకతనమె ఆయనకు (ప్రాణాంతకంగా తయారైంది. అప్పుడప్పుడు ఉమారుగా మాటాడి నవ్వించగలడు. కాని పాఠం చెబుతున్నప్పుడు బిగుసుకుపోతాడు. విషయం బోధిస్తున్నట్లు కాక బట్టపట్టింది అప్పచెబుతున్నట్లు చెబుతాడు. అదే క్షాసు రూములో తరవాత పీరియడ్‌లో ఇంగ్రీషు లెక్చరరు 'షేక్సిపియరు చెబుతున్నాడు. క్తాసంతా చీమ చిటుక్కుమంటే చెవులు బద్దలయేంత నిశ్శబ్దంగా ఉంది. అల్లరి కుర్రాళ్లని పేరుపడినవాళ్లు, హాజరు వేయించుకుని మాయమైపోయె విద్యార్దులు కూడా కదలకుండా కూర్చుని చెవులు రిక్కించి వింటున్నారు. ఆసక్తిలేని వాళ్ళకి కూడా పాఠం అర్ధమై పోతోంది. ఆయన పాఠం చెబుతుంటే 'షెక్సిపియరు గురించెకాదు, ఛాసర్‌ నుంచి 'షెల్టిదాకా, కీట్స్‌ నుంచి యీట్స్‌ దాకా ఎందరి గురించో ఎన్ని విషయాలో తెలిసిపోతున్నట్ట్లు ఉంటోంది. పాఠం సరిగా చెప్పలేని మెస్టర్ల క్లాసులో విద్యార్ధులు గోల చేసారని, బాగా చెప్పే వేన్సరు క్తాసులో నిశ్శబ్దంగా ఉంటారని, తప్పంతా ఉపాధ్యాయులలోనే ఉందని అనేవారు పై ఉదాహరణలు చెబుతారు. కాని ఉపాధ్యాయులలో కొందరు పాఠాలు బాగా చెప్పలేని కారణంచేత విద్యార్దులు చేసే హద్దుమీరిన అల్లరిని సమర్దించటానికి విలులెదు. 156

విద్యార్దులలో కుర్రతనపు ఉత్సాహం పొంగి పారిపోతున్నంత మాత్రాన విశ్చంఖలంగా ప్రవర్తించవలసిన పనిలేదు. కొన్ని రాజకీయ పక్షాలు తమ ప్రయోజనంకోసం విద్యార్దులను వాడుకున్నంత మాత్రాన క్రమశిక్షణ లోపించవలసిన అవసరంలెదు. బడిలో అలజడి చినికిచినికి జడివాన అవుతోంది. ఎవిధంగా చూసినా విద్యార్దుల ప్రవర్తన ఆందోళనకరంగా ఉంది. . దినికి ఒక కారణం నేటి విద్యావిధానంలోని లోపవేం అని” అనుభవజ్ఞులు కొందరు చెబుతున్నారు. హైస్కూళ్ళలోకంటే కాలేజీలలో క్రమశిక్షణలోపం ఎక్కువగా ఉంటోంది. కాలేజీ చదువులొచ్చి పిల్లల్ని చెడగొడుతున్నాయనేది ఒక సామెతగా వాడుకలోకి వచ్చింది. కాలెజీలోకి .. రాగానె విద్యార్ధి మొనగాడై పోతున్నాడు, హైస్కూలులో కంటే వ్యక్తి స్వేచ్చ ఎక్కువవుతొంది. ఉపాధ్యాయునితో సమాన ఫాయాలో మాట్లాడటం నేర్చుకుంటున్నాడు. కాలేజీలో ఎందుకు చదువుతున్నాడో, చదివిన చదువు తరువాత జీవితంలో ఎలా పనికివస్తుందో, చదువైన తరవాత ఉద్యోగం వస్తుందో రాదో, వస్తే ఎ ఉద్యోగం వస్తుందో అతనికి తెలియదు. ఇంగ్లీషు కవులు వ్రాసినవి, తెలుగు కవులు వ్రాసినవి క్షుజ్ణంగా చదవటం యూరపులో ఎ యుద్ధం ఎప్పుడు జరిగిందో తెలుసుకోవటం ఇవన్ని ఎ నోట్సు చదివో ముక్కున పెట్టుకుని పరీక్షల్లో వ్రాయటం. ఇదంతా తనకు ముందు ముందు ఎందుకు ఉపయోగపడుతుందో అతని ఊహకు అందని విషయం. అందుచేత చదివే చదువుమిీద అతనికి సహజంగా ఆసక్తి ఉండదు. ఏదో కాలక్షేపానికి కాలేజీలో చదవటం జరుగుతోంది. -. మహాఅయితే ఈ చదువే మల్లీ ఇతరులకు అప్పచెప్పే బడిపంతులు ఉద్యోగమో, నూరు రూపాయిలు గుమాస్తా ఉద్యోగమో సంపాదించుకో టానికి వనికొన్తుందేవూ. ఈ చదువువుద విద్యార్ధికి గౌరవం ఎందుకుంటుంది? సరిగ్గా చదివితేనెం, చదవకపోతేనేం? అల్లరిచేస్తేనేం, బుద్దిగా ఉంటెనెం? చదువు అయిందనిపించుకోవటమేగా కావలిసింది? అందుక ఈ విద్యా విధానాన్ని పూర్తిగా సంస్కరించక తప్పదని కొందరు పెద్దలు సూచిస్తున్నారు. బ్రిటిషు పరిపాలన అవసరాలను దృష్టలోొ 157

పెట్టుకుని రూపవాందించిన ఈ విద్యా పద్దతి స్వతంత్ర భారత వ్యవస్థకు పనికిరాదని అంటున్నారు. భారతదేశం పారిశ్రామికంగా అభివృద్ది చెందటానికి ఉద్యుక్తమవుతోంది. సాంకితిక విద్య సర్వతోముఖంగా అభివృద్ది అయితేగాని పారిశ్రామికాభివృద్ది సాధ్యపడదు. కనుక సాంకేతిక విద్యను పెంపాందించాలి. వృత్తి విద్యలను ప్రోత్సహించాలి. విద్యను బీహుముఖాలుగా ప్రత్యేకించి శిక్షణ ఇవ్వాలి. కళలు, రాజకీయాలు, చరిత్ర,

• ఆర్థికసూత్రాలు ఇలా సిద్దాంత స్థాయిలో ఉండిపోతున్న విద్యను జీవితానికి ఉపయోగకరంగా దిద్దుకోవాలి. చదివే చదువు తన అభివృద్దికి, జీవితానికి, దెశానికి ఒక ప్రయోజనం చేకూర్చగలదనే నమ్మకం కుదిరినప్పుడే విద్యార్ధికి ఆ చదువుమీద గౌరవం కలుగుతుంది. ఆ గౌరవం కలిగినప్పుడు క్రమశిక్షణ బాధ్యతగల ప్రవర్తన వాటంతట అవె వస్తాయి. ఈ చదువులన్నీ వానాకాలపు చదువులనే నిరసనభావం పోగొట్టగలిగిన చదువే విద్యార్దికి క్రమశిక్షణ

నిస్తుంది. దేశాభివృద్ధికి సహాయకారి అవుతుంది. “పూర్వవిద్యార్థి"

17-5-60 196

నీలో దోషం లేకపోతే నీకేం భయం? నరేంద్రుణ్గి భయపెట్టడం అసాధ్యం. ఆతడి మనో ఫ్టైర్యాన్ని చాటే

సంఘటనలు అనేకం. నరేంద్రుడు చదివే పాఠశాలలో చీటికిమాటికి. బాలురను దండించే దుస్ప్వభావుడైన ఒక ఉపాధ్యాయుడున్నాడు. ఒక:ః రోజు అతడు ఒక బాలుజ్సీ శిక్షింప బండతనంతో ఆతడు నవ్వాడు. ఈ -. చిత్రాన్ని చూనీ బాలురందరితోపాటు నరేందదుడూ నవ్వాడు. ఉపాధ్యాయుడు ఉగ్రుడై నరేంద్రుడి మీదపడి “నవ్వనని చెప్పు అని బెదిరిస్తూ అదేపనిగా బాదసాగాడు. ఎంతగా బాదినా నరెంద్రుడు అలా. పలుకటానికి నిరాకరించగా క్రూరుడైన ఆతడు బాలుడి చెవులు పట్టుకొని _ నులుముతూ నిలువునా పైకెత్తటంతో చెవినుంచి రక్తం కారసాగింది. ఐనా నరేంద్రుడు నిరాకరించి, విలపిస్తూ రోషంతో “ నా చెవులు నులుమవద్దు!_ నన్ను 'కొట్టటానికి నువ్వెవరు? జాగ్రత్త!” అంటూ వారించాడు. ఇంతలొ పాఠశాల స్థాపకుడైన ఈశ్వరచంద్ర విద్యాసాగర్‌ అదృష్టవశాత్తు అక్కడకు రావటం తటస్టించింది. నరేంద్రుడు తన పుస్తకాలను పుచ్చుకొని, జరిగినదంతా విద్యాసాగర్‌కు తెలిపి, ఆ పాఠశాలనుంచి తానిక వెల్లిపోతానని విన్నవించాడు. ఉపాధ్యాయుణ్డీ విద్యాసాగర్‌ తీవ్రంగా మందలించి, బాలుణ్హి అనునయించాడు. తోడిబాలురు తమ విరుడైన నరేంద్రుణ్గీ అలా హింసించిన ఉపాధ్యాయుడి పట్ల రోషపూరితులైనారు. విద్యాసాగర్‌ ఆతణ్జి మందలించాక శాంతపడ్డారు. ఇలాగే మరో ఉపాధ్యాయుడు నరెంద్రుణ్ణి భూగోళశాస్తంలో ప్రశ్నించి, ఆతడు తప్పాడని తలచి కఠినంగా దండిం . చాడు. కాని తరువాత తానే పారపడ్డానని గ్రహించి గురువు క్షమాపణ వేడుకొన్నాడు. ఈ సంఘటనలను నరెంద్రుడి తల్లి భువనేశ్వరీదెవి విని, “తండ్రీ! నీలో దోషం లేకపోతే నీకేం భయం? ఏ కర్రలో నిప్పు వుంటుందో

ఆ కర్రే కాలుతుంది. నిశ్చయంగా నీకు న్యాయమని తోచేదాన్ని హరి బ్రహ్మాదులు అడ్డుపడ్డా ఆచరించటం మానకు ' అంటూ -

శా॥ “నీతి ప్రాఢవిహారులైన నిపుణుల్‌ నిందింపని మెచ్చని

ఖ్యాతిం జెందిన సంపదల్‌ నిలువనీ గాఢంబుగా సాగనీ 159

_ - ఘాతం బప్పడ పొందనీ నియమితమై గౌనీ యుగౌంతంబునన్‌ ... నీతిశ్లెఘ్యపథంబు దప్పరు గదా నిత్యంబు ధీరోత్తముల్‌.”

_ ఉద్బ్పోధించింది. నరంద్రుడి జీవితమనే మహావృక్షం ఎన్ని ఘఫోారయాత నామారుతాలనైనా నిర్భయంగా ఎదిర్చి నిలబడటానికి భువనేశ్వరీమాత ఒసగిన బోధామృతమె మూలాధారం. “నా మానసికాభ్యుదయానికి మా

. " తల్లె కారణం అని నరేంద్రుడు వివేకానందుడై వచించి వున్నాడు. జ్ఞానం అంటె _ మూఢవిశ్వాస మంటేనూ, భయమంటేనూ నరేంద్రుడికి పరమ . అసహ్యం. ఆతడు తన స్నేహితుడి పెరటిలోని చంపక వృక్షాన్ని ఎక్కి కొమ్మలను. పట్టుకొని మొగ్గలు వేస్తూ వినోదిస్తూండేవాడు. ఆ ఇంటి ముదుసలి తాత నరేంద్రుడు ఆ వృక్షశాఖన ఊగులాడుతూండటం చూసి, పువ్వులు రాలిపోతవనో, బాలుడికి ప్రమాదం కలుగుతుందనో భయంతో “ఆ పని మాను అన్నాడు. ఎందుకు మానాలి అని నరేంద్రుడడగ్గా, చెట్టు మీద ఒక బ్రహ్మరాక్షసి వుందనీ, చెట్టెక్కినవారి కంఠాలను అది నులిమి వెస్తుందనీ ఆ వృద్దుడు అనేవాడు. తాత మాటలను జవదాటక అతడు వెల్లిన వెంటనే నరేంద్రుడు మళ్లా చెట్టెక్కి ఊగులాడేవాడు. నరేంద్రుడి మిత్రు డొకడు వృద్దడి మాటలను నమ్మి ఆతణ్జి వారించబోగా నరేంద్రుడు, “ఎం మూర్చుడవు నువ్వు! ఆ తాత చెప్పిన మాటే నిజమైతే నా కంఠం చాలకాలం క్రితమే నులుమబడి వుండేది! అని బదులు చెప్పాడు. మూఢ విశ్వాసమనె అంధకారానికి సూర్యోదయ మనదగే యిలాటి అచంచల ఆత్మవిశ్వాసమే విశ్వమత మహాసభ వేదికమీద, “ఎ విషయాన్నిగాని పుస్తకాల్లో రాయబడినంత మాత్రాన నమ్మవద్దు! ఎవరో ఒకరు అలా వచించా! ని విశ్వసించవద్దు! యథార్థాన్ని స్వయంగా గ్రహించండి! అదే జ్ఞానం! అని వివెకానందుణ్హి ఘోషింపచేసింది.

• వివేకానందుని జీవిత చరిత్ర 160

మమ్మల్ని మరిచిపోకండి-

మా స్కూళ్ళను పట్లించుకోండి!

ఉట

కం౦0భకోణంలో మాడి మసైన 94 మంది పిల్లలూ మనతో ఇప్పుడు మాట్టాడగల్గితే ఎలా వుంటుంది? అప్పుడు వాళ్ళు మనకిలా చెపుతారేమో. :

“అమ్మా నాన్నా! మా ప్రియమైన 'పెద్దల్హారా |

మేము మీ దగ్గర లేము. అయినా మీతో వున్నప్పటికంటె మిమ్మల్ని ఎక్కువగా (పమిస్తున్నాము. మీరు మమ్మల్ని పోగొట్టుకున్నట్టే మేమూ మిమ్మల్ని పోగొట్టుకున్నాము. అందుకెంతో బాధగా వుంది. అయితే స్కూళ్ళలో చదువుతున్న మాతోటి పిల్లల్ని తలుచుకుంటే మరీ బాధగా వుంది.

మా మరణానికి కన్నీళ్ళు పెట్టని వారు లెరు. ప్రపంచమంతా పెల్లల్ని ఎంత (పేమిస్తుందో దీన్ని బట్టి తెలుసుకోవచ్చు. మేమెంతో కృతజ్ఞులం. మీ గ్రేమను మేం మరిచిపోలేం.

అయితే ఒక్కందుకు మాత్రం బాధపడుతున్నాం, టీవీల్లో, పేపర్లలో మా శవాల్ని చూపించిన తీరు, రాసిన వార్తలు మాకేం నచ్చలేదు. నాయకులొచ్చి హడావుడి చెయ్యడం మాకంతకంటే నచ్చలేదు. ఇంత ఖర్చు దేనికోసం ?

దానికంటే మధురై నుంచి చెన్నై నుంచి మంచి డాక్టర్లు కుంభకోణ,. రావాలని మా కోరిక. ముఖాలూ, చేతూలూ, కాళ్ళు వికారంగా కాలిన మా స్నేహితులు లోకంలో అందరిలాగా తలెత్తుకొని తిరగలేరు. ఈ డాక్టర్లు వాళ్ళ చర్మాల్ని సర్జరీ చేసి సరి చెయ్యాలని మా కోరిక! ఇప్పుడు మాకు మాటలొద్దు. చేతలు కావాలి.

మా టీచర్లను గురించి చెడుగా పేపర్లలో రాసారని తెలిసింది. పూరికప్పున్న స్కూళ్ళన్నిటినీ మూసి వేస్తున్నారని తెలిసింది. ఇది వింటే మాకు నవ్వాస్తుంది. నిజానికి పూరికప్పు కిందే ఎండాకాలం మాకు చల్లగా

161

వుంటుంది. కొబ్బరి ఆకుల క్షాసురూంలో కూచుంటే కొబ్బరి చెట్టు మాకు రోజూ గుర్తుకు వచ్చేవి. ఇప్పుడీ ఆకులూ మాతోపాటే కాలిపోయాయి. "అంతెందుకు మా ఇళ్ళు పూరిళ్ళు. మెము పుట్టంది పెరిగింది వాటిల్లోనే. "వాటినీ తీసెస్తారా?

=. ఇది కాదు మీరు చెయ్యాల్సింది. ఒక్కసారి మా స్కూల్‌ని చూడండి.

_ఆటస్టలం లేదు. మరుగుదొడ్లు లేవు. మంచి గాలి లెదు. ఒకరిమీద ఒకరు కూర్చోవాలి. క్లాసులో కదలలేము, మెదలలేము. ఎక్కడానికి దిగడానికి కనీసం మంచి మెట్లయినా లేవు. తోసుకొంటూ ఎక్కాలి. ఇలాంటి చోట్ల

ఏ ప్రమాదమైనా జరిగితే ఏం రక్షణ వుంది? అగ్ని ప్రమాదం జరిగితే ఎ ఎర్పాట్లున్నాయి?

“౯ మా టీచర్లంటే మాకిష్టం, మెమంటే వాళ్ళకిష్టం. పాపం ఇలాంటి ప్రమాదాలు వస్తే ఎలా వ్యవహరించాలో మా టీచర్లకేమైనా శిక్షణ ఇచ్చారా?

్త్య అనుభవం వుందా? దానిక్కావల్సిన పరికరాలేమైనా వున్నాయా!

పుస్తకాలు, నోట్సులు, డ్రస్సులు, పరిక్షలు, మార్కులు ఇవి తప్ప “పిల్లలకి ఇంకేమీ అక్కర్లేదా? గాలి, వెలుతురు, విశ్రాంతి, ఆటలు, పాటలు ఇవేవీ చదువుకి అవసరం లేని వస్తువులా? కొంచె ఆలోచించండి. మీరందరూ కలిసి ఒక మంచి కమిటీగా

_ ఏర్పడండి. మీరు ప్రాణంకన్నా ఎక్కువగా (ప్రేమించే పిల్లల కోసం స్కూళ్లలో

గోహిచసతులున్నాయో చూడండి. మీరూ మీరూ మాట్టాడుకోండి. మంచి మనుషులతో మాట్లాడండి. ఈ ఎర్పాట్ట్లు చేయించండి.

ఈ మాత్రం చెయ్యండి. మాలాంటి పిల్లలకోసం మీ మధ్య వున్న _సిళల్లలకోసం చెయ్యండి .

. సౌజన్యం : ది హిందూ

162

బెరంగజేబు తన ఉపాధ్యాయునికి :

“జొరంగజేబులో ఎన్ని దుర్గుణాలున్నప్పటికీ అతడు గొప్ప ... విద్వాంసుడని చెప్పక తప్పదు. అతనికి భాషా పాండిత్యమూ, లౌకిక _ వ్యవహార జ్ఞానమూ, దూరదృప్ట్‌ ఉన్నాయి. అతని అక్షరాలు ముత్యాటు దొరలినట్లుంటాయి. తన వద్దకు పంపబడిన ముఖ్యమైన అర్జీలన్నిటికీ అతడే స్వహస్తాలతో ప్రత్యుత్తరాలు రాసేవాడు. అతనికి చిన్నతనంలో చదువు చెప్పిన ముల్తాసాలె అను ఉపాధ్యాయుడు తనక్షు గొప్ప ఉద్యోగము ఇవ్వమంటూ అర్జీ పంపితే, అందుకు బెరంగజేబు ఈవిధంగా ప్రత్యుత్తరము రాశాడు... విల్‌ డ్యురంట్‌ అనే ప్రసిద్ధ చరిత్రకారుడు మొఘల్‌ ఆస్టాన విశేషాల గురించి రాస్తూ “చరిత్రలోని గొప్ప ఉత్తరాలలో ఇది ఒక ఉత్తరం' అని ప్రశంసించాడు. కొమర్రాజు లక్ష్మణరావు గారు." ఎ మొదట ఈ ఉత్తరాన్ని ఆంధ్రపత్రిక 1910 సాధారణ సంవత్సరాది సంచికలో వెలువరించారు.

1. “అయ్యా! నా నుంచి మీరు ఎం ఆశిస్తున్నారు? ఒక ప్రముఖ ముసైిం ప్రభువుగా నా ఆస్థానంలొకి మిమ్ములను స్వికరించవలసిందిగా మీరు అడగటంలో హేతుబద్ధత ఏమైనా వుందా? నాకు మీరు చదువు నేర్పవలసిన పద్దతిలో నేర్పివుంటే, పై కోరిక న్యాయబద్ధంగానే వుండేది. -_ మంచి విద్యను, బోధనను పొందిన విద్యార్థి తన గురువును తన తండ్రిని గౌరవించెంతగా గౌరవించాలి.

2. కాని మీరు నాకు నేర్పిందేమిటి? ముందుగా యూరప్‌ అంటే పోర్చుగల్‌ అనే చిన్న ద్వీపమనీ, ఆ దేశపు రాజే గొప్పవాడనీ, ఆయన తర్వాత స్థానం హాలెండ్‌ రాజుదనీ, అటు తర్వాత స్థానం ఇంగ్రండ్‌ రాజుదని . నేర్పారు. ఫ్రాన్సు, స్పెయిన్‌ దేశపు రాజులు మన దేశంలోని చిన్న చిన్న రాజులవంటివారనీ, హిందూస్టాన్‌ రాజులు విరందరి కంటే గొప్పవారని, ప్రపంచాన్నే జయించిన చక్రవర్తులనీ, హిందూస్తాన్‌ రాజుల పేర్లు వింటెనే

163

పర్షియా, ఉజ్బెక్‌, తార్తర్‌, చైనా, పశ్చిమ చైనా, పెగు, మచ్చినా రాజులు గజగజ వణికిపోతుంటారని చెప్పారు. ఆహా! ఎంత ప్రశంసనీయమైన భూగోళశాస్త్రం నేర్పారండీ మీరు! దీనికి బదులుగా మిరు నాకు ప్రపంచంలో వున్న వివిధ దేశాల గురించీ, వాటి వైవిధ్యాల గురించీ నేర్పి వుండల్సింది. ఆయా దేశాల, రాజుల బలాబలాలూ, వారి యుద్ద పద్దతులూ, వారి ఆచారాలూ, వారి మతాలు, ప్రభుత్వ పద్దతులూ, వారి ప్రయోజనాలూ, వారి చరిత్రా, వారి అభివృద్దీ, అభ్యుదయమూ, పతనమూ, ఎయే ప్రమాదాల వల్ల లేక తప్పిదాల వల్ల ఆయా సామాజ్యాలలో, రాజ్యాలలో మహత్తరమైన మార్పులు, విప్లవాలు వచ్చాయో - ఇవన్నీ మిరు నాకు నేర్పించి వుండాల్సింది. మొగల్‌ సామాజ్య సంస్టాపకులైన ప్రముఖుల -. గురించి మీనుంచి నేను ఎమీ నేర్చుకోలేదు. వారి జీవిత చరిత్రలు మిరు నాకు బోధించలేదు. మహత్తర విజయాలు సాధించటానికి వారు అనుసరించిన విధానాలు, వాటి క్రమం గురించి మిరు నాకు నెర్పలెదు. 3. నేను అరేబియన్‌ భాషను చదివేట్లు, రాయగల్సేట్లు చేయాలని మీరు అనుకున్నారు. పది పన్నెండేళ్ల పాటు శ్రమిస్తేనేగాని పరిపూర్ణత సాధించలేని ఆ భాష నేర్పడానికి మీరు నా సమయమెంతో వృధా చేశారు. మీ ఊహలో ఒక రాజు కొడుకు గొప్ప భాషావేత్త, వ్యాకరణ శాస్త్రవేత్త అయితే అదొక గొప్ప కాబోలు! తన మాతృభాషనూ, ప్రజలభాషను, పొరుగు భాషను నేర్చుకోకుండా ఇతర భాషలు, విదేశీ భాషలు నేర్చుకోవడమనేది గౌరవాన్నిస్తుంది కాబోలు! నిజానికి ఆ భాషలు అతనికి అవసరం లెదు. ఎన్నో బాధ్యతాయుతమైన విషయాలను పట్టించుకోవలసిన రాజవంశానికి చెందిన మాకు, బాల్యదశలో సమయమెంతో విలువైనది. మాకున్న పరిమిత సమయంలో వివిధ విషయాలు నేర్ఫుకోవడం అవసరం. సుదిర్దకాలం పాటు, విసుగు పుట్టించే విధంగా అరబ్బీ భాషను నేర్పడంలో మీరు నా సమయమెంతో వృధా చేసారు. ఆ అరబ్బీ భాషాభ్యసనం నా జీవితంలో ఒక విషాదకరమైన ఘట్టం. అది ఒక పనికిరాని కార్యక్రమం. ఎంతో అయిష్టతతో కొనసాగిన కార్యక్రమం అది. అది నా మేధస్సును మొద్దుబార్చింది కూడా. (పర్షియన్‌ ఆనాటి రాజభాష - అను. 164

4. సక్రమమైన దారిలో నడిచిన బాల్యదశ ఎన్నో ఆనందదాయకమైన జ్ఞాపకాలతో నిండివుంటుందని, ఎన్నా వేల మంచి పద్దృతులనూ, విషయాలనూ నేర్చుకునే శక్తి కలిగి వుంటుందని, వాటన్నింటి ప్రభావం... మనిషి జీవితంపై వుంటుందనీ మానసికంగా అతడు ఎన్నో ఉత్కృష్ట కార్యక్రమాలు చేపట్టగలడనీ మీకు తెలియదా! చట్టాలు, ప్రార్ధనలు, శాస్తాలు - ఇవన్నీ అరబిక్‌ భాషలో కాకుండా మన మాతృభాషలో నెర్చుకోకూడదా?

5. మీరు నా తండ్రి షాజహానుతో నాకు తత్త్వశాస్తాన్ని బోధిస్తానని చెప్పారు. నాకు బాగా జ్ఞాపకం వుంది. ఎన్నా ఎళ్ళపాటు నా మనసును సంతృప్తిపరచలేని వివిధ విషయాలపై మిరు నాకు మిడిమిడి జ్ఞానాన్ని అందించారు. అదంతా మానవ సమాజానికి ఎ మాత్రం ఉపయోగపడని ఊహాత్మకమైన పనికిరాని భావనలే. వాటిని అర్ధం చేసుకోవడం చాలా కష్టం... మరచిపోవడం చాలా తేలిక.

6. ఆ రకమైన తత్త్వశాస్త్ర విద్య ఎంతకాలం నేర్పారో చెప్పలేను. తెలివిగలవారిని కూడా ఆశ్చర్యపరచి గందరగోళపరచె అనాగరికమైన, వికృతమైన పదసముదాయం మాత్రమె మిరు నేర్పినదానిలో ప్రస్తుతం గుర్తున్నాయి. మీలాంటి అజ్ఞానాహంకారం గలవారు, తమ దుర్గుణాలను కప్పిపుచ్చుకోవడానికి అలాంటి పదాలను సృష్టంచి వుంటారు. ఆ పదాల పటాటోపం చూసి - మీకు ఎంతో తెలుసు. మీరు సర్వజ్ఞులు అని మేము బభ్రమించాలి. ఆ అర్థంగాని అస్పష్టమైన, మార్మిక పదాల వెనుక ఎ౦తో అద్భుతమైన అర్ధం నిగూఢంగా ఉందనీ, అది మీలాంటి పండితులకే అర్హమౌతుందనీ మేము భావించాలి!

7. నిజానికి మీరు నన్ను హేతుబద్ధ ఆలోచనగలవానిగా తీర్చిదిద్ది వుంటే హేతువుతో తప్ప మరేదానితోనూ సంతృప్తి పడనివానిగా రూపుదిద్ది వుంటే, అదృష్ట, దురదృష్టాల దాడులకు లోనుగాకుండా విటికతీతంగా వుండటానికి అనువైన నూత్రాలను నాకు నేర్పి వుంటే, నన్ను ఒక స్థితప్రజ్ఞునిగా తయారు చేసివుంటే సంపదకు పాొంగిపోయేవానిగానూ, కష్టాలకు కృంగిపోయేవానిగానూ కాకుండా తయారుచేసి వుంటె, మన

165

. జీవితం గురించిన జ్ఞానం నాకిచ్చివుంటే, అనలు విషయాలకు

. సంబంధించిన ప్రాథమిక సూత్రాలు చెప్పివుంటె, ఈ విశ్వం యొక్క

'శైన్నత్యం గురించి నామనసులో ఒక భావన నింపడంలో సహాయపడి వుంటే, ఈ విశ్వంలో వున్న ఒక క్రమం, ఒక క్రమబద్ద గమనం గురించి చెప్పివుంటే - ఇటువంటి విషయాలతో కూడిన తత్త్వ్వశాస్తంతో నన్ను నింపి వుంటే - నేను అలెగ్జాండర్‌ తన గురువైన అరిస్టాటిల్‌ పట్ల చూపిన ఆదరణ మీపట్ల చూపించేవాడిని, అంతకంటె ఎక్కువగా మీకు సహాయం చేసి వుండేవాడిని.

8. మీరు నన్ను అనవసర పొగడ్తలతో ముంచెత్తకుండా రాజుగా నేర్చుకోవాల్సిన ముఖ్యమైన విషయాలను నేర్పి వుండాల్సింది. ఒక పరిపాలకునికి ప్రజలపట గల బాధ్యతలనూ, ప్రజలకు పాలకుని పట్ల

_ గల బాధ్యతల గురించి అవగాహన నాకు నేర్పి వుండాల్సింది, ఎదో ఒక రోజు నా సోదరులతో యుద్దం చేయడానికి కత్తి ఉపయోగించాల్సి వన్తుందని ఊపొాంచి, ఒక వట్టణాన్ని ఎలా ముట్టడేంచాలి, చెల్లాచెదురయిన సైన్యాన్ని ఎలా అదుపులోకి తెచ్చుకోవాలి అన్న విషయాలు నేర్పించాల్సింది. అయితే ఇవన్నీ నేను ఇతరుల నుండి ఆ తరువాత నేర్చుకున్నాను. మి వద్దకాదు.

9. కనుక మీరు యిపుడు ఉంటున్న గ్రామానికే వెళ్ళిపొండి. మికు నేను ఎటువంటి సహాయమూ చేయను. మీరు ఎవరో, ఏమిటో ప్రజలకు తెలియకుండా ఒక సాధారణ పౌరునిగా ఎప్పటిలాగానే జీవించండి .

• జననాహితి నొజన్వ్యం 166

మౌనవతావాది, మాజీ అమెరికా అధ్యక్షుడు అబ్రహాం లింకన్‌ తన: కుమారుడు చదువుతున్న నూలు వ్రధానోపాధ్యాయుడికి రాసిన లేఖ వూర్తి. (అనువాదం, వాఠమిది. ఆనాడు ఆయన కోరుకున్న సిద్ధాంతాలూ, విలువలూ ఈ నాటికీ ఆదర్శప్రాయమ. ఆ లేఖలో లింకన్‌ ఇలా చెబుతారు...

“మానవులందరూ న్యాయవంతులూ, సచ్చిలురూ కాదని అతడు నేర్చుకోవాలి. అయితే స్వార్ధపర రాజకీయు నాయకులతో పాటు అంకితభావం గల నాయకులూ వున్నారని, దగాకోరులతో పాటు ధీరోదాత్తులైన వారు కూడా వున్నారని అతనికి నేర్పించండి. శత్రువులున్నట్లె మిత్రులు కూడా ఉంటారని చెప్పండి. కొంత సమయం పట్టినా సరి, దొరికిన అయిదు డాలర్ల కంటే సంపాదించిన ఒక్క డాలం విలువైనదని అతనికి తెలియజెప్పండి. పోగొట్టకోవ డాన్ని భరించగలగాలని, గెలుపుకు సంతోషించాలనీ నేర్పించండి. అసూయకు దూరంగా ఉండడం, నిశ్శబ్దంగా సంతోషించడం నేర్పించండి. సోమరిపోతులు ఆశపోతులనే విషయం అతనికి తొందరగా తెలియజెప్పండి. ఎలుంటే పుస్తకాలలోని అద్భుతాలను అతనికి వివరించండి. అయితే ఆకాశంలో పక్షులు ఎగరగలగడం, మండుటెండలో తేనెటీగలు సంచరించడం, పచ్చట్‌ కొండ చరియల్తా పువ్వులు వికసించడం తాలూకూ రహస్యాలు ఛెదించడానికి అతనికి తగిన సమయం ఇవ్వండి.

మోసం చేయడం కంటే విఫలమవడంలోనే గౌరవముందని మి బడిలో నేర్పండి. ప్రతి ఒక్కరూ తప్పు అని చెప్పినా సరి తన సొంత ఆలోచనల మిద విశ్వానముంచాలని అతనికి తెలియబేయం౦డి. ఉన్నతమైన వ్యక్తులతో ఉన్నతంగా మెలగాలని, దుండగులతో కఠినంగా వ్యవహరించాలని నెర్పించండి. అందరూ గుంపుగా చెరినప్పుడు అతను రూడా వాళ్లలొ కలిసి పోకుండా వుండగలిగే శక్తిని సంపాదించుకోమనండి. ఎవరు చెప్పినా వినాలని, అయితే వాస్తవ దృకృథంతో పరిశీలించిన తరువాత మాత్రమే అంగీకరించాలనీ నేర్పించండి. మికు విలయితే విచారంలో ఉన్నప్పుడు కూడా నవ్వుతూ వుండగలగడం నెర్పించండి. అయితే కన్నిళ్లు పెట్టుకోవడానికి సిగ్గుపడనక్కరలేదని చెప్పండి. తప్పులెన్న

16/7

వారిని లెకృచేయగూడదనీ, తియ్యటి మాటలు చెప్పెవారితో జాగ్రత్తగా వుండాలనీ తెలియజెప్పండి. శరీర దారుఢ్యాన్ని మేధాశక్తిని ఎక్కువ వెల ఇవ్వగలిగిన వారికే అమ్ముకోవాలని, అయితే హృదయానికి, ఆత్మకు వూ(తం౦ ఎన్నటికీ వెలకట్టగూడదని అతనికి తెలియజెయ్యండి. అల్లరిమూకల కేకలు చెవిని పెట్టకుండా, తన ఆలోచన సరైనదయిళఠే నిలబడి పోరాడామనీ నెర్పించండి. సున్నితంగా బోధించండి గానీ గారాబం చేయవద్దు. కాల్చినప్పుడే గదా ఉక్కు గట్టిపడేది. అసహనంగా వుండడంలో గల సాహసాన్ని గుర్తించమనండి. థైర్యశీలికి కావలసిన సహనాన్ని అలవరచుకోవునండి. తనమిద తనకు అచంచలమైన విశ్వాసం కలిగివండాలని బోధించండి. అప్పుడే అతడు మానవత్వం పై ఎన్నటికీ సడలిపోని విశ్వాసాన్ని నిలుపుకోగలడు . 166

చదువనివా6 డజ్ఞుండగు. . జదివిన సదసద్వివేక చతురత గలుగుం జదువంగ వలయును జనులకు, ల్‌ జదివించెద నార్యులొద్దం జదువుము తండ్రీ! _- హిరణ్వకళివుడు ప్రవ్లాదునితో చెప్పిన వద్యము 169

జ క! చ థి సా న ఆ [ క . పొ అ న్న ్ష ఈ త్త తా = షం. నే వో కరే శ ల్లో శ జ్‌, లరార్ణ! ఆ స క్ర ర జ బలల ల. వసో నన హరం... వో ప ర క్త ల న ఈ షన . సనా యల కటిం వ లలల తై న క వ దర్శ స ఈ కట ల్‌ వీ కూ. శ ు. చ స్థా వసు స మీ న య్‌. మే . వ “జ క. | (వ స ఇ న్నా ” ( క శ రా 4 ల్లి క్‌ స * ప. ట్‌ దున ష్‌ జ్‌ ళ్ళ జ ౫, న సష్తళ్లన ము లో న! ర క ష్ట్ర 4 త కం న లు టు. | ం న ఎత తో గ భి. శె. సే ష్‌ మాలి స చ్యాం . శ వేపలో క సద (౮? నట. | ష్ణ కు ర. న్య ను ఇ త ఖ్‌ ల తా త, య్‌ క + శ గ ఇ ఇ లె ల్లి 5 నై నక్త ళ్‌ కం న. య్‌ ము. గ ర మా క టంము లచ! భూ టి తాని బె ల | న... క =. న. వ నీ స న ము టు టి స య “నా స ఫో షం మం ల ల వార న య స స ర్‌ ను నలు ల్‌ కంటం త్న 1 "శస. నయ ౩ 7 వ్‌ లే స గన్వనైత్తే నో మ... పా త మ శ... యం సున్ని ఆత ( టిం హ్‌ ల | భక సళ నా స ఫొ, నం టాటా ఆంత ఈ నం మ జక ఈ + వక 2 త తేర థన సరత వ్‌. కనే క్‌ ఫ్‌ ని ॥ ల. సె గ న ళీ చి హ్‌ తి టుంల వ నం సౌ న అ 2. ఫలా పిళుతి సం శ్వ ని శ న ప సై తా మం. భక ( స మ. ఇ అల లె ఖో. మం 1 + న. ఎర్యలన్నై సన ఉల ఛు కళ [ గస లు 1 ల టా? స్ట జల్ల కాన పం కు ల. ళ న న లే వా ల వ వయ కంల ౩ ప నయా. హన న్‌ ఇ న్‌ ల యం ౫ " నట లు టం స. న సా కళ్‌ న నే నం. ప సి. న నహ క న్న స ట్‌ ల ాత్నుట శు / ను. న స “శర తి త ఫం లీ 7 లు నో. (1 వసనం నన జీ. న నుం తనే వం? స్టే శ్ర స్తం క ఫో ం గ్ర " న్‌ షు న య. క్ష సం ల! గ క్షి ష్‌ ( ల ుషంట్యునుం నా ఏ | ల నే / య ఛ లు న సా న క ప జ క్ష ల ర కీల అం వకు ర స్త యా... వళి? లి లు ్మ శమన! న గలే ( న న ఫు షా న! వా న టు మ వు న ఇ మున ఉయ్‌ చాత ర నం స్‌ ళు వ వళ జ న రం ట్రే _ క. ప తు / సై ని క మాష రగా ప వా నం టు శ న 1 1 స్తీ ల్‌ క్‌( ను! క ను ౯, ఎం నధనమ న న ల ళ్‌ కా లీ +. గం / క ర సయ శ ళి న క. పపం ఇ న స జం ఖ్‌ అ మా? క ఖ . టు బు కం శ పి సర చి న త్తం శ లట స్యా స్వ ఖై. సట. న గ. న ర ఆటే. మ ౮ క కం... వ ల చ ఈ తే | మ ర "క. ఎం 4 రా వ వ క కన సరము స క అ షు వవ " య క్‌. వ్‌ టి అ మకీ - + = అట నయ ణి ళన త అఆ టెన్‌ . [వ జి ఓ ల ల గ అనా ప్‌ శీ సప | న కో న ఈ రా ఎ

• నా న కక. టాం క్‌; న్‌ , ణి ల వ్‌. తొ వ య | సు క. హ్‌ ప త్తం డ్‌ ు.. న్న వ సయ న పా న మ | యం క స గ చి [్‌. చె ఇ పు శక | య నా. గా 7 “లుకు ః “్‌ య. అఆ నవ | ళీ కాదను ము థి తి ్న ః శ న. న. టై జ వాక లే సస. త పసం సస్య్యాన వ . గో ॥ పోక నేనో స వై మి ” కయ రమ యక సం వయ షి శీ న వలు మి?" గ 2 న్‌. | య. 1 క్‌ ర ల వహంతం యు న. టా సి ష్‌ ప 1 క? ఆ - క్‌ ల్‌ | ఫి న ౯ న త్త + మ క్ష ఇస ల న గె మన్నా (. -్‌ కె స్‌ ” + జీన ఉం నం ఆం” జ _ ల శా జో . .. స; క. వ క శ ఇ! హని , =. ల ళ్‌ జం ఖీ త్‌ో న 1 గన బం ప ఎం వ. కాయ లట? ఇ 2 ఎ లత జ షన ల న ఇళ లై వ సా శ - (. తం. ల | ప ; బస న. న్‌ భా వ . లం కి ఉభర ఆ ఇ య్‌ జ ప వ కీ . క హా న్‌ ఇ . లు స ఫె శ సు ప జే ల ప ం ఆ, న గ న జ కా / . ః | 1 ఎం వాచో త్‌ (| మె ల. . క య లి శా మ . / = న “ర. సభ వ. . . కనే వం చి ట్‌ ్న | ల ళ్‌ "లక్‌ ఆటే =. , స , వ జ గ ర . 4 . స స ఎచట. ల నం వ. భా ఊల్లో [కా శ చ కమ మలల వి ని న. నా షూ లే . న. ప, + న - కి ఎం ఎ2తో! లు చ న్యా _ క స. ం టం న. న్‌ా జ కి ళ్‌ 1. బా వం లల ను క్‌ ర్ట 40. * స న్న పసల ్‌ మ స ణ్‌. న. యంగ్‌ ॥ య ట్‌. + 1 1. క ఎ ఇ న కే స | ధీ ౫ ః హ్‌. - వ్వ క వు న. వ , న టంట ల (తనన | వ. , +. ల /. శ్రే ఇ | క ఇ శం శి _ గె ఇ ర్ట! గ్‌ ఆ షల | క. .. ఓం . ఎ , (ళీ? ళ్‌ ల | జు తా శ లై ల్‌ స | య ౬ న! ల! / న. 2 ధి “4 ళ్‌ క. “ స జ / శ శభ _ ఇ ళ్‌ యే టి ల అ లే సన చ శా నష గ్‌ ఆ జల 4 లో శ పయి! ఖై సట గ 1. ల ల గ్‌ /" ష్‌. కకం. క ర "స. అ జే ” ః - లూ లా స ర క్త న. నా జో ఉత. | ఇ? + ఇష్ట ఇంకే న. న్‌ ॥ యాతు ' కి? 5

51.౧1 ౧౧౮౬

ఈ పుస్తక ప్రచురణకు = సహృదయంతో ..._ బేయూతనిచ్చిన మా సంస్థ శ్రేయోభిలాషులు. ( ప్రొఫెసర్‌ పి.మురళి ... ప్రొఫిసర్‌ పి.కుసుమకుమారి . శ్రీఎ్‌భాస్యర్‌రెడ్డి. (౨ శ్రీషేక్‌ అమీర్‌ వ

ాాాాాాాాాాా లా న లా మా తాసు ద ల