Telugu ఇవాన్ బూనిన్ కథలు - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

ఖ్‌ | “ ఆ ॥ జ | శ ం క చ్‌ శః న ! త | 1 థి " / . త గ. . . . శాఖలవనననను కనా నలునధాననినునాలుహనానభటయా దానమును అనననపుదునననినీననబుాకొనానానానమునా వనమాల పక” -సుకనననానానినలా నటుల ముకక నానన వికు నో మనలని నకనొనిు అనామాలనాలా ననానకా లన ననకొంలనానిలుకబకనకూనానాామోటుతనపననను నమలాలాకనననాలా అయునకనినపునుతననానాచకనునుతము.. శూతననాలలన...అకాపిణాల పనన నభనినానానననములనానుము ననముా నహనలా యాడ లానాు- చాయామూలభననా భు ననానననననానినముతనననా. -శూరనస్వున శస ఇకానన లన ములు ననోోనకముకననికునన నునా లకును నొకమొా నాననా సుకానా నాన పినెసులుననసలలనమొననులు.. -చననికముాజనననినననభనాను నమొ నాననా ననన నముననా నలుని పనుకనాపనానా నునా ము చనన కాయొనాయం. 7 ళ్‌ క 0 లీ - తీ (ఐల లా ర్లు | సకా . -కీా - _ స్ట్‌ ఠి ॥ ,

పా తీ /| /

) | . . మ

ల్ల నా సనా. ౩ న్‌ +. త ౩ ఆను సా ళడెనల న ఇ శా కశ టా? నో - ౨ స శ్‌. / న | )'ఉ త్ర గోసుఖా. ళా దంయదాను . అాకావనా వానా లాను భాంవాధకానానాకావ్రానాాని న్‌ న అలా న్యానానన్థాననా- వానా ధానినాలనా లలనా ధాకాానానముధాననాధవా కనా ఖాను లనాలలలనావుఘులానునానాాధధాననానాా. 4 . మ వ .. ళ్శి .. . “ - = | | _ / | ళ్‌ " న! ల ళ్‌ అ _ ॥ ఆ ఫ్‌ న. 4 జ - | ' - .

సాహిత్వంలో నోబెల్‌ బహుమతి పొందిన మొట్టమొదటి రవ్వను రచయిత ఇవాన్‌ బూనివ్‌ కథలు నంవాదకులు డా. ఆకెళ్ళ చారువుతీ రావుదాసు ప్రాఫసర్‌ ఆకెళ్ళ రావుదాసు రష్యను అధ్యయన కేంద్రం కేం[దీయ ఆంగ, ఇతర విదేశీ భాషల సంస్థ జ్రాదరాబాదు-5 00007 ౮౮5

౧18 000% 19 ౧640113066 ౧4౧13 10 2 2౧. 0గ ౧6౧1 6/ (౧౧౪ ౧౦౧౫౧౫18810గ [[|6౪/ 0611] 52౧010౧661 4౧0౮69౧ 66౧౪41! 1౧964469 ౦ ౬౧౮1180 ఇగ 086160 ఓ2౧౮6642౮663 [(1/06/౧2020]. ౧/౧౧/౧౦౦౮ తగగ ౧౬4౨/5౧696 0)౫/ 66౧౪౯౭! 1౧9౪144469 0₹ 5౧౮1190౧ 2౧4 ౧౦౧916౧ ఓ2గ౧౮6426ర69 “06ంంభాన రల రా, 1౧౮12. జా! య. క స గ్గ “జ శ ( ప్రా 2 ( ల ల ర్‌! ౧౧౦6: ౧9. ప్ప &/(౮-

1౪2౧ 540౧1గ౧ క 214

[56160166 310169 0౫ ౪2౧ గఉీ!6%56/6౪7100 86౧1౧, 26

1౧54 గం55140 ౪/౧116 +10 ౪1౧ 16 110061 ౧౧౭6 1గ

1116౧21016, ౧2౧3124166 1౧10 1616404 6౮1/601/ ₹0౧

[155120]

75 60//07. 2005

7(2౧౩8/200౧ ౧౧.

నీ! ౧౧5 ౧656గ౧/66 0౪ 6 [6506014౪76

₹42౧౩12410౧5

౬6/0౧ ౧౮౧౧.

నీ! ౧౮౧.౪5 ౧696౧/6౮ 0౪ 46 ౬611013.

£5౯0//0౧5:

0౧ గీ6112 ౦0౧4౧4౧౧26 గెడ2గారేడ5 &

౯౦+. గగ 029 గీగం112

౧9౧౪6 [10 ౧౮5812౧ 516163

అ౭౧2! 1౧5866౧169 ౦0 ౬౧౫1181 2గడే

06186౧ ఓడగర్రటడ669

$1/06[౧42046-50000/, 1౧౮612.

౬-౧౧౬||: 0౧2౧6౧౧) 4 ఆ్రం1611.40. 2“ [62146!128016₹.40. ౧

వుందువూాట

గద్యసా హిత్యాన్ని అనువాదవుంటూ చెయ్యాడానికీ పూనుకుంటే ఇవాన్‌ బూనిన్‌ని మించి క్లిష్టమైన వవూలరచయిత ఇంకికరు ఉన్నారంటే నమ్మశక్యం కాదు. ప్రకృతిలోని ప్రతీ దృశ్యాన్నీ, వస్తువుని, సంఘటననీ, ప్రతీ వ్యక్తినీ సూక్షాతిసూక్ష్మంగా పరిశీలించి, కూలంకషంగా వర్దించడం బూనిన్‌కీ వెన్నతో పెట్టున ఎద్య పైగౌ ఆయన ఏరుకునే ఇతివృత్తాలు కూడా చాలా సీరియస్‌గా ఉంచాయి. అది చాలదన్నట్టు, బూనిన్‌ తన స్వంత దృక్పధాన్ని తన కధల్లో సూటిగా చెప్పుడు, పాఠకుడినే అర్ధం చేసుకోమంటాడు. బూనిన్‌ గద్యంలో బోలెడు కవిత్వం!

అటువంటి కథల్ని రష్యనునించి తిన్నగా తెలుగూ, హిందీ, మరారి మళయాళ భాషళ్ళోకి (మిగిలిన భారతీయ భాషల ప్రతినిధులు రాలేదు గాబట్టి) అనువాదం చేయించే ఉద్దేశంతో 2002లో మా సంప్టలో డా. అకొళ్ళ ఛారువముతీ రావుదాసు ఆధ్వర్యంలో ఒక వర్ముషాపు నిర్వబాంచడం జరిగింది. దేశం నలుమూలలనించి వచ్చిన రష్యను భాషావత్తలు ఒక్కొక్కరూ ఒక్కొక్క కథని తమతమ మాతృభాషల్లోకి తర్దువూ చేయగా, ఆ అనువాదాల బాగోగులు అందరూ చర్చించి, వాటికి ఒక చివరి రూపు ఖాయం చేశారు

హిందీ అనువాదాలు “ఇవాన్‌ బూనిన్‌ : చునీ హుంయూ రచనాయేగో ( ప్రకాశన్‌ సంస్థాన్‌ దరియా గంజ్‌, న్యూ ఢిళ్టీ-110002, 2004) అనే పుస్తక రూపేణా, మరాఠీ అనువాదాలు “లుబ్డ్‌ వియోగ్‌ “ (రోహన్‌ ప్రకాశన్‌, నారాయణ్‌ పేఠ్‌, పుణే-411030; 2004) అనే పుస్తక రూపెణా, కొన్ని నెలలక్రితం (ప్రచురించాం. ఇహ ఇప్పుడు తెలుగు అనువాదాల వంతు,

కొన్నికొన్ని చోట్ట, "బూనినే ఇలా రాశాడా లేక అనువాదకుడు పొరబాటు పడ్డాడా" అని మీకు అనుమానం రాగల అవకాశం ఉన్న చోట్టు, “మూలంలోనే ఇలా ఉంది" అని ధృవపరిచేందుకు “[510]" అనే సంకేతం ఇచ్చాం, మాకు తెలిసినంతవరకు రష్యను కథల్ని నేరుగా తెలుగులోకి అనువాదం చేసి ప్రచురించడం ఇదే మొట్టుమొదటి సారి. ( ఇదివరల్‌” వీరు చదివిన*“రాదుగో, “ప్రగతి మొదలైన మాస్కో 'ప్రచురణాలయాల ప్రచురణలు మూలంనించి కాక, వాటి ఆంగ్లానువాదాలనించి తెలుగులోకి తర్జుమా చేసినవని మీకు తెలిసే ఉంటుంది.) (ప్రస్తుత పుస్తకం గురించి వీ అభిప్రాయం తెలియజేస్తే చాలా సంతోపిస్తాం. మా అనువాదాల్ని కూలంకషంగా చర్చించి సహాయం చేసిన ప్రా. దుల్టూరి వెంకట్రావు, “సౌదా, డా. హరిబండీ లక్ష్మీ, శ్రీ టి.వి.ఎన్‌, చారి, ప్రా. బొద్దులూరి ప్రతిమాదేవి, కు. కామినీ కౌశల్‌ గార్లకీ, ప్రచురణలో సహకరించిన డా. పసుపులేటి మనస్సే, శ్రీ దొరైరాజ్‌, కు. సరిత గార్రకీ, సీఐఈఎఫ్‌ఎల్‌ సిబ్బందికీ మా హృదయపూర్వక కృతజ్ఞతలు. సంపాదకులు 10 డిసెంబరు 2004

రచయిత పరిచయుం

ఇవాన్‌ అలిక్సేయివిచ్‌ బూనిన్‌ (22.10.1870, వరోనిష్‌, - 8.11.1953, ప్యారిస్సి పుట్టేనాటికి వాళ్ళ సుసంపన్న జమీందారీ కుటుంబం ఆర్ధికంగా బాగా చితికిపోయింది. వాళ్ళ పెద్దన్న ఒక్కడే ఉన్నతవిద్య పూర్తిచేయగలిగాడు, ఇవాన్‌ స్కూలుఫైనలు మా(త్రమే పాసయ్యాడు. కానీ తల్లి (ప్రేరణ పుణ్యవూ అని పిల్లలందరికీ సాహిత్యంపట్టు మక్కువ అబ్బింది. పైగా వాళ్ళ పూర్వీకుడు వసీలీ ర్షుకోఫ్‌స్కీ రష్యను సాహిత్యానికి చెప్పుకోదగ్గ సేవలు చేసినవాడే.

1887లో కవిగా సాహిత్యప్రపంచంలో అడుగుపెట్టిన బూనిన్‌ 1891లో తనమొదటి కవితాసంకలనం అరోల్‌ నగరంటో ప్రచురించాడు. అమెరికను కవి హె(ని లాంగ్‌ఫలో రాసిన “హయవాత గురించి పాటోని రష్యనులోకి అనువాదం చేసి 1896లో ప్రచురించాడు. ఆ తరవాత వరసగా వచ్చిన నాలుగు స్వంత సంకలనాలు - “లోకపు టంచుకో (1897), “ఆరుబయటో (1898), “కవితలూ కథలూ (1900), *ఆకు రాలుడు" (1902) - ఆయనకి రష్యా సాహిత్య(ప్రపంచంలో ప్రత్యేక స్థానం కలిగించాయి. “ఆకు రాలుడూు, “హయవాతగురించిన పాటీ లకి గాను బూనిన్‌కి 1903లో పూప్కిన్‌ బహుమతి నిచ్చి, 1909లో ఆయన్ని తన సభ్యుడిగా ఎన్నుకుంది శాస్త్రీయ అకాడెమీ.

బూనిన్‌ రాసిన వెొందటి కథలు - “పవిత్ర కొండలు, “కొత్తపుంతీో, “లోకపు టంచుకి*", “కొండదారి” మొ - గద్యంలో కవితల్దాగా ఉంచాయి, వాటిల్టో కథావస్తువు తక్కువ, కవితా ధోరణి ఎక్కువ. 1910వ దశాబ్దంలో వచ్చిన నవలికలు-"పల్లెటూరు"

(1910), “ఎండులోయ" (1911), కథలు “"అన్నదనల్ములు' (1914), “సాన్‌ ప్రాన్సిస్కోనించి వచ్చిన పెద్దమనిషో (1915), “ప్రాచిన మానవుడు మొ. - బూనిన్‌ని అగ్రశ్రేణి రచయితల్ట్హో పరిగణించేలా చేశాయి. రాజకీయపరంగా బూనిన్‌ కవమ్యూనిస్పృ ఉద్యవాన్నీ, అక్టోబరు మహావిషప్లవాన్నీ వ్యతిరేకించాడు. 1920లో రష్యా వదిలి వలస వెళ్ళి ఫ్రాన్సులో స్టీరపడ్డాడు. 1930లో “అర్సేన్యెఫ్‌ జీవితం" అనే నవలా, 1943లో “చీకటి సందులు అనే గొలుసు కధలూ ప్రచురించాడు. 1933లో నోబెల్‌ బహుమతి పొందిన మొట్టమొదటి రష్యను రచయిత అయ్యాడు (నోబెల్‌ బహుమతులు రాజకీయమైనవనే అపవాదు ఎప్పుడూ ఉందిగా). తరవాతి కాలంలో కొన్ని స్కృతి పుస్తకాలు కూడా రాశాడు - 1937లో వచ్చిన “తల్‌స్తోయ్‌కి విముక్తి" అనే మౌలిక వేదాంత గ్రంథమూ, బూనిన్‌ మరణానంతరం 1955లో ప్రచురించిన అంతోన్‌ చేఖఫ్‌ గురించిన పుస్తకమూ తెలుగువారికి తల్‌స్తోయ్‌ (టాల్‌స్టాయ్‌, చేఖఫ్‌ (చెఖోవ్స్‌, దస్తయేఫ్‌స్కీ, గోర్కీ, మయకోఫ్‌స్కీ, షోలఖఫ్‌, పస్తిర్నాక్‌, పూష్కిన్‌, ల్యేర్మంతఫ్‌, గోగల్‌, తుర్యేనెఫ్‌, ఫద్యేయెఫ్‌, ఫేదిన్‌, యిస్యేనిన్‌, పడిస్తోఫస్క్‌, అ్రోఫ్‌స్క్‌ మొదలైన రష్యను రచయితలు సుపరిచితులే కానీ బూనిన్‌ గురించి చాలా తక్కువమందికి చాలా తక్కువ తెలుసు (ప్రస్తుత సంకలనం ఆ లోటు కొంతైనా తీరుస్తుందని ఆశిస్తున్నాం సంపాదకులు ఉసంబరు 2004

కథా[క్రవుం [. అన్నదమ్ములు (“50276%”)) ౨... 01 2. శీతల శరత్తు (౫4౦౧౦౧౬42౫ ౦006౪౬”... 49 3. పారుగువాడు భోం0008గ) ౨. ౩ ది/ 4, మంచు టెద్దు (04అన19|| 6646) 70 5. ప్రాచీన మానవుడు (£068111% 46౧౦8610) 75

అన్న్నదవులు “ఒకరినకరు చితకబాదుకుంటున్న అన్నదమ్ముల్ని చూడు. నాకు దుఃఖం గురించి మొట్టాడాలని ఉంది.

• -సుత్త నిపాత. మహాసముద్రానికి పక్కగా దట్టమైన కొబ్బరి అడవులగుండా కొలంబోనించి వెళ్ళేదారి. ఎడంపక్క -- ఎండ మచ్చలతో కప్పిన చెట్ల నీడల లోతుల్టో, చీప్లుర్ణలాంటి చిటారుకొమ్మల చూరులకింద, వెదజల్లిన సింహళ గుడిసెలు. వాటిని సగం కప్పే.న అరటిచెట్టు లేత ఆకుపచ్చ రెక్కలు. ఆ గుడిసెల్ని చుట్టుముట్టిన ఉషప్పమండల అడవితో పోలిస్తే అవి మహాపాట్టి. కుడిపక్క -- రకరకాల భంగిమల్టో వింతగా వంగిన ఎత్తైన సన్నటి నల్లటి గుండ్రటి కాండాలమధ్య -- పరచిన, లోతైన, పట్టులాంటి ఇసక. బంగారంలాగా మెరుస్తున్న నున్నటి నీళ్ళ వేడి అద్దం. దానిమీద -- ్రాచీనకాలపు పాడవాటి ఇరుకు పడవల్లో చుట్టుల్లాంటీ, విశ్ససనీయంకాని మొద్దులతో చేసిన, మొరటు తెరచాపలు. ఇసకమీద స్వర్షన్నుతలో దొర్హుతున్న, నల్లజుట్టు గల, కౌమార వయస్కుల కాఫీరంగు శరీరాలు. రాళ్ళున్న ఒడ్డుదగ్గర వెచ్చటి పారదర్శక నిళ్ళలో కూడా ఇలాంటివే చాలా శరీరాలు నవ్వులతో, అరుపులతో ఒకదానిమీద ఒకటి నీళ్ళు చల్టుకుంటూ కేరింతలు కడుతున్నాయి... ఎవరికైనా అనిపించవచ్చు, “అసలు వీళ్ళకి, ఈ అడవిమనుషులకి, ఇప్పటికీ సిలోన్‌ అనే 'పరున్న ఈ భూమిని తాతముత్తాతలనించి అందుకున్న ఈ 'ప్రత్యక్షవారసులకి -- ఎందుకుట వీళ్ళకి నగరాలు, సెంట్టు,

బై రూపాయిలు? వీళ్ళకి అడవీ, మహాసము([ద్రమూ, సూర్యుడూ కలిసి అన్నీ సమకూర్చిపెట్టడంలేదూ?"* అని. అయినా సరే, వయసు రాగానే వీళ్ళలో కొందరు వ్యాపారం చేస్తారు, కొందరు వరిపాలాల్లో లేదా టీ తోటల్లో పనికి దిగుతారు, మరికొందరు -- ద్విపానికి ఉత్తరభాగాన -- మహాసముద్రపు అట్టుడుగు దాకా దిగి, నెత్తుర్ధాంటి ఎర్రటి కళ్ళత్‌ ముళ్ళు పైకి తేలుతరా ముత్యాలు సంవాదిస్తుంటారు, ఇంకొందరు గు(ర్రాలని మవూారుస్తుంటారు - - పట్టణాలకీ, వాటి చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలకీ, అడవి పచ్చదనపు బ్రహ్మాండమైన కమానుల అభయహస్తం పొందిన ముదురు ఎరుపు కాలిబాటల మీదుగా, తొలి మానవుడైన ఆదామూుని స్పష్షంచిన కబూకీ ల వూర్షంగా, ఐరోపావాసులని చేరవేస్తుంచారు -- గుర్రాలకి సిలోను ఎండలు అంతగా పడవు, అంచేత సోమతగల ప్రతీ రెసిడెంటూ ఎండాకాలం తన గుర్రాన్ని కొండల్షాకి షంపిస్తుంచాడు -- ఏ క్యాండికో లేదా నూరిల్యకి రిక్తావాడి ఎడంచేతిమీద -- బుజానికీ మోచేతికి మధ్య --

ద్విపపు (పస్తుత యజవూనులైన ఆంగ్హేయులు నెంబరుబిళ్ళ కడుతుంటారు. నెంబర్లు సామాన్యమైనవీ కావచ్చు, (ప్రత్యేకమైనవి కావచ్చు ఒక వయసుమళ్ళిన సింహళీయుడికి -- కొలంబో సివార్లలో ఒక అడవిగుడిసైలో ఉండే రిక్తావాడికి ఆఆ (పత్యేకమైన నెంబరు దొరికింది ఏడు నెంబరు *"ఎందుకుట?” -- అడుగుతాడు బహుశా ఆ మహాప్రభువు, “ఓ మతగురువుల్లారా! ఈ వయసులో ఈ మనిషి తన భూలోక ఇక్కట్టు పెంచుకుంటున్నాడెందుకు?" “ఎంచేతంటే, మహాప్రభూ!" --బదులు చెబుతారు బవుశా మతగురువులు, “ఈ వయసులో ఈ వునిషి తన భూలోక ఇక్కట్టు ఇంకా ఎ౦దుకు సంచుకుంటున్నాడంటే, వంహా(పప్రభూ, అతభణ్ఞో లాక్కెళ్తోంది

3 భూలోక(పేమ -- ఏదైతే అనాదినించీ ప్రతీ ప్రాణిని మనుగడకి లెమ్మని పిలుపునిసోందో అదో. అతడికి ఓ భార్యా, ఓ కొడుకూ, బోలెడుమంది విన్నపిల్లలూ [810] ఉన్నారు, ఎందుకంటే, వాళ్ళుంటే వాళ్ళ బాగ్‌గుల బాధ్యత కూడా ఉంటుందని అతడు వెరవలేదు కాబట్టి. అతడు నల్లగా, చాలా బక్కగా, అందవిహీనంగా, కొంత కౌమార వయస్కుడిలాగా, కొంత ్రీలాగా ఉంచాడు. కొబ్బరినూనె రాసి మాడుమీద కొప్పులా కట్టిన అతడి పొడుగాటీ జుట్టు నెరిసిపోయింది. ఒంటిమిద చర్మం మొత్తం ముడతలుపడింది అబ్బే, ఒంటిమీద కాదు, ఎముకలమీద. అతడు పరిగెడుతుంటే చెమట ఏరులై పారుతుంటుంది -- అతడి ముక్కుమీదుగా, గడ్డంనించీ, ద్రవపదార్థంలాంచి పొత్తికడుపు చుట్టూ కట్టిన గుడ్డపీలికనించీ. ఆ సన్నటి ఛాతీ ఉచ్చ్యాసనిశ్వాసలు -- కాసేపు ఈలపాట, కాసేపు బెంగురుగొంతు, అయినాసరే, సామ్మసిల్షచేయగల కిళ్ళితో పుట్ట తెచ్చుకుంటూ, నముల్తూ, నెత్తుర్ధాంటి నురగని ఉమ్ముతూ, పెదాలూ మీసాలూ ఖరాబు చేసుకుంటూ, అతడు చురుగ్గా పరిగెత్తేవాడు. ఎండలు ముండే నగరంలో, ఎండవేడికి మెత్తబడిన రోడ్తమీద -- అవి కుళ్ళిపోయిన పూల వాసనా, ముడిచమురు వాసనా కొడుతుంటాయి -- అతడి నల్రపెయింటు రిక్షాలో సవారి చేసు తెల్లవాళ్ళకి అతడి పరుగు తృప్తికరంగానె ఉండేది.

(మేవం లాక్కెళ్తుంటే అతడు తనకి కాదు గాని, తన కుటుంబానికి, తన కొడుక్కి. మేలు జరగాలని ఆశించేవాడు -- తన కేదైతే జరగలేదో, తన తలరాతలో ఏదైతే లేదో, అది. కాని, ఇంగ్రీషు బొత్తిగా రాకపోవడంచేత, ఎక్కడికి పరిగెత్తాలో ఆ ప్రదేశాల కొర్టు తొందరగా బు(ర్రకెక్కేవి కావు, పర్యవసానం -- తరచుగా తను ఊహించుకున్న గమ్యూనికేసి పరొత్తేవాడు. రిక్షాలో కూర్చునే చోటు

లీ చాలా చిన్నది. చాపు తెరచి ఉంటుంది, చ(క్రాలు సన్నగా ఎత్తుగా ఉంటాయి, లాగే కొయ్య సుమారైన తాడుకన్నా ఎక్కువ లావుండదు. పెద్ద ఆకారంగల తెల్ల ఆసామీ -- అతని దుస్తులూ తెలుపే, చోపీ తెలుపే, బూట్ళు మొరటైనా ఖరీదైనవి -- రిక్సాలోకి దూరి, దిట్టంగా కూర్చుని, కాలుమీద కాలేసుకుని, గంభీరంగా ఆజ్ఞాపించే గొంతుతో, వినబడీ వినబడకుండా కావుకావుమంటాడు. వెంటనే లాగేకొయ్య అందుకుని, ఏడోనెంబరు వుసలాడు, నేలకేస కొద్దిగా వంగి, బాణంలాగా ఎగిరిపోతాడు ముందుకి. తేలిగ్గా వేసే అడుగులు నేలని అంటీ అంటనట్టు తోస్తాయి. తోపీలో ఆసామీ, మచ్చలుగల చేతుల్లో చేతికర్ర పట్టుకుని కూర్చుని, తన వ్యవహారాల గురించి ఆలోచనల్లో పడతాడు, చుట్టు దృశ్యాలు చూడ్డంలో మునిగిపోతాడు -- ఉన్నట్టుండి కళ్ళె[ర్రజొస్తాడు: “ఇదేమిటి, వీడు వెళ్ళవలసిన దారి వదిలి ఇంకెచో పరగెడుతున్నాడు?" టూకీగా చెప్పాలంటే, ముసలాడి వీపుమీద దెబ్బలేమీ తక్కువ పడలేదు -- ఆ నల్లటి భుజంరెక్కలు బెత్తందెబ్బల భయం మూలాన ఎప్పుడూ కలిసే ఉంటాయి దగ్గర దగ్గరగా. కానీ, అతడూ ఆంగ్రేయులనించి అదనపు సెంట్లేమీ తక్కువ రాబట్టులేదు. ఏ హోటలుకో ఆసీసుకో పోర్షికోదాకా పరిగత్తుకుంటూ వచ్చి, లాగేకొయ్య కింద పారేసి, కోతి దోసిలి లాంటి సన్నటి పొడవాటి చేతుల తడి దోసిలి ఎంత తొందరగా ముందుకీ చాచి, మొహం ఎంత జాలి కలిగించేలా పెట్టేవాడంచే, మరికొంత ఇవ్వక తప్పేది కాదు.

అతడు ఒకరోజు వేళకానివేళ ఇల్టు చేరాడు. మండిపోతున్న మిట్టువుధ్యాహ్నం. అడవిలో నివ్మురంగు పీట్టలు -- వాటిని సూర్యపక్షులంటారు -- అటూ ఇటూ మహాబిజీగా ఎగిరే వేళు కళ్ళు జిగేలుమనే అడవి రంగుల్లో, దాని నీడలో, దాని లక్క తళుకులో,

ర్‌ ఆకుపచ్చ చిలకలు చెట్టనించి దూసుకొస్తూ గొంతెత్తి మహానందంగా కిలకిలారావాలు చేసే వేళ. పెంకుతో కప్పిన పాత బౌద్దవిహారాల కంచెల వెనక ఆకుల్లేని బలిరేగుచెట్ట పూలు -- అవి అచ్చం చిన్నసైజు ట్యూబురోజు పూలల్జా ఉంచాయి -- కమ్మగా దట్టుంగా వాసన వెదజల్లే సమయం, చెట్టు నున్నటి కాండాలమీదా, ఏనుగుతొండంలా గరుగ్గా గుచ్చుకునే కాండాలమీదా, లావుమెడల ఊసరవెల్టులు ఉజ్వలమైన రంగుల్లో తళుక్కువునే వేళ. శోభాయవూనమైన పెద్దపెద్ద సీతాకోకచిలకలు ఎండలో రెపరెపలాడి పెద్దసంఖ్యలో ప్రాణాలు కోలోోయ్‌ వేళ. చీమల ఇటుకరంగు వేడీ పుల్టులు అగేట్‌లాంటి రేణువుల మయమై పారుతుండే సమయం. అడవిలో ప్రతీదీ జీవన్మరణాల అధిపతి -- “ప్రాణదాహానికో అధిపతి -- అయిన మరుదేవుళ్లో శ్చాఘిస్తూ పాడుతోంది. అన్నీ ఒకదానివెంట ఒకటి పరిగెడుతున్నాయి, ఒకదాన్నొకటి మట్టుపెడుతూ క్షణికమైన ఆనందంలో పరవశిస్తున్నాయి. తన యాతనల అంతం తప్ప మరే దాహమూ లేని ముసలి రిక్తావాడు తన మట్టిగుడిసెలో, ఉక్కపోసే చీకట్లలో, పూర్తిగా ఎండిపోయి ఎ(ర్రటి పాముపిల్లల సవ్వడి చేసే ఆకుల కప్పు కింద పడుకుని, సాయంత్రానికల్లా గుటుక్కుమన్నాడు -- మంచు వణుక్కీ, నీళ్ళ విరేచనాలకీ తట్టుకోలేక, పడమరవైపుకీ -- (ప్రపంచంలో అన్నిటికన్నా అద్భుతమైన మబ్బుల ముదురుకెంపు, బూడిద, బంగరుళ్లోకి నిష్క్రమించే గొప్పు జలాశయం తాలూకు లైలాక్‌ నునుపు వెనక్కి -- అస్తమించిన సూర్యుడితో పాటే అతడి ప్రాణమూ ఆరిపోయింది. చీకటి పడింది. ఆరాత్రి కొలంబో పొలిమేరల అడవిలో రిక్షావాడి తాలూకు మిగిలిందల్లా నెంబరూ పేరూ “పోగొట్టుకున్న, వంకర్గుబోయిన, శుష్క మృతశరీరం -- కేలానీ నది మహాసముద్రాన్ని చేరాక తన పేరు పోగొట్టుకున్నట్టు. సూర్యుడైతే

స్ట్‌

అస్తవింంచిన తర్వాత వాయువులో లీనవ్పైపోతాడు; వారి చచ్చిపోయినవాడు దేనిగా మారతాడు? క్షణికమైన సంధ్యాసమయపు అపురూప సుకుమార గులాబీ, ఆకుపచ్చ రంగుల్ని క్షణంలో ఆర్సేసింది రాత్రి. ఎగిరే నక్కలు' రాత్రిబసకోసం వెతుక్కుంటూ కొమ్మలకింద అటూఇటూ నళ్ళుబ్బ్దంగా ఎగురుతున్నాయి. ఇటు కీదురాళ్ళతోటిీ, అటు బుల్లబుల్రి కప్పులు నివాసం చేసుకునే పూలచెట్టతోటీ వెచ్చగా ఉక్కగా మోగుతూ, ఎనలేని వెంరిసేపురుగుల వేడికి ఇంకా వేడెక్కుతూ, అడవంతా నల్లటి వేడి చీకటితో నిండిపోయింది. లోకాతీతమైన కారడవి గుడిలో, అక్షీింతలూ వాడిపోయిన ఫూరేకులూ కొబ్బరినూనె మరకలూ ఉన్న నల్లటి పళ్ళెంలో అతికష్టమ్మీద మిణుకుమిణుకుమంటున్న దీపం ముందు, కుడిపక్కకి తిరిగి, ప్రశాంతంగా తలకింద కుడిచేతిని ఆసరాగా పెట్టుకుని, విశ్రమిస్తున్నాడు ఆ మహా(ప్రభువు -- సుగంధచెక్కతో చేసిన పెద్ద విగ్రహం, బంగరుపూత పూసీన విశాలముఖం, నీలాలతో అమర్శిన పాడవాటి కోల కళ్ళు, సన్నటి పెదాలమీద ప్రశాంత, విషాద చిరునవ్వు. చీకటిగుడీసెలో వెల్లకిలా పడున్నాడు రిక్తావాడు, దీనమైన కనుముక్కుతీరుని వికృతంగా మార్చేసింది మురణయాతన -- ఎంచేతంటే, ఇహలోక ఆపేక్షలని పరిత్యజించవుని ఉద్పోధించే ఆ వముహా(ప్రభువు స్వరం అతడిదాకొ చేరలేదు కాబట్టి, ఎంచేతంచే, ఇదివరకటి పాపభూయిష్ట జీవితానికి పర్యనసానంగా చావు తరవాత ఇంకో కొత్త శోకానల జీవితం అతడికోసం ఎదురుచూస్తోంది కాబట్టి. ఆ రాత్రి, గుడిసె గడప దగ్గర, గిన్నెకింది మంటు దగ్గర, కూర్చుని, తన 'రష్యనులో గబ్బిలాన్ని “ఎగిరే ఎలకో అంటారు, మరిక్కడ బూనిన్‌ “ఎగిరే నక్క* అని ఎందుకన్నాడో!

౯ శోకాగ్నిలో అదే అర్ధంలేని జాలీ మమకారాల ఆజ్యం పోసుకుంటూ, ఏడ్చింది పారపళ్ళ ముసల్లి. ఆమె మనోభావాల్ని ఆ మహా్రభువు ఆమె కుడిచెవినించి వేళ్ళాడే రాగి చెవిపోగుతో పోల్ఫ్సి ఉండేవాడు. బుల్లి పీపా ఆకారంలో ఉన్న ఆ చెవిపోగు ఎంత పెద్దదీ బరువైనది అంటే, దాని బరువుకి బుల్లి రంధ్రం పేద్ద కన్నమై పోయింది. కాఫీరంగు ఒంటిమీద మరే ఆచ్చాదనా లేకుండా తొడుక్కున్న పొట్టి నూలుగుడ్డ జాకెట్టు కొట్మాచ్చినట్టు తెల్లగా మెరుస్తోంది. దగ్గరలో బుల్లిబుల్లి దెయ్యాల్లాంటి పిల్లలు ఒంటీమిద గుడ్డముక్క లేకుండా ఒకరివెంట ఒకరు పరగెడుతూ కీదుగొంతులతో అరుస్తూ ఆడుకుంటున్నారు. కొడుకేమో -- చురుకు కాళ్ళ యువకుడు -- మంటకి వెనగ్గా అర్టచీకటిలో నిలబడిపోయాడు. అతను ఆ సాయంత్రమే తనక్కాబోయే భార్యని -- పారుగూర్జో ఉండే పదవరాడేళ్ళు గుండ్రటి వయఖం పిల్లని -- చంసాచ్చాడా. తంద్రిచావుగురించి విని భయపడిపోయాడు, ఆశ్చర్యపోయాడు కూడా -- ఇంత తాందర్గో వస్తుం దనుకోలేదు అతను. కానీ, అతని ఆదుర్జై అంతా తం(డ్రులపట్టు ఉండే (పేమకన్నా బలవత్తరంగా ఉండే వేరే ప్రేమ గురించేనని చెప్పుచ్చు.

“ఎప్పుడూ వుర్చిపోకు, -- అన్నాడు ఆ వుహాప్రభువు. “వుంటనించి వంటలు రగులుకున్నలట్నుగా జీవితంతో జీవితాన్ని రగులచేయాలని మహా ఆతురపడుతున్న ఓ యువకుడా! ఇహలోకంలో ప్రతీవాడూ హంతకుడూ లేదా హతుడని, ఇక్కడి సర్వ యాతనలూ సర్వ దుఃఖాలూ అన్ని గోడులూ ్రేమనించి వచ్చినవేనని, మర్చిపోకు." కానీ, అప్పుటికే శేషం అనేది మిగల్బకుండా ప్రవేశించింది (మేవ యువకుడిలోకి -- తేలు తన గూట్లో దూరినట్టు. అతను మంటకేసి చూస్తూ నిలబడిపోయాడు. ఆటవికు లందరి లాగానే అతని

8 కాళ్ళ్ళుకూడా పాంతన కుదరనంత 'సన్నం. కానీ వందురు దాల్చినచెక్కరంగులో ఉండే అతని నడువల అందం చూస్తే

శివుడుకూడా అసూయపడతాడు. మాడుమీదకి లాగి చుట్టుచుట్ట కట్టిన పొడవాటి నల్లనీల గుర్రపుజూలు జుట్టు వుంటవెలుగులో మెరుస్తోంది. పాడవాటి కనుబొమలకింద కళ్ళు మెరుస్తున్నాయి --

మరట ఎదురుగా రాక్షసిబొగ్గు మెరిసినట్టు.

మర్నాడు ఇరుగుపారుగువాళ్ళు ముసలాడి శవాన్ని నట్టుడవికి

తీసుకెళ్ళి, తల పడమరకి -- సముద్రం వైపుకి -- ఉండేలా గోతిలో పడుకోబెట్టి, ఎంత గబగబా పనిచేసినా చప్తుడు చేయకూడదని (ప్రయత్నిస్తూ, గబగబా మట్టీ ఆకులతో కప్పుసి, గబగబా వెళ్ళిపోయారు స్నానాలు చెయ్యడానికి. వలుసలి(ప్రాణం జీవితంలో ఎంతలా పరగెత్తాడంటే బహుదూరం వెళ్ళిపోయాడు. బూడిదరంగులోకి మారిన సన్నటి, ముడతలుబడ్డ, చేతినించి రాగిబిళ్ళ అంతకిముందే తీసేశారు. దాన్ని చూసుకుని మురిసిపోతూ, ముక్కుపుటాలు ఎగరేస్తూ, తన గుండ్రటి వెచ్చటి చేతిమీద తొడుక్కున్నాడు యువకుడు. అతను వెొందట్లో అనుభవం ఉన్న రిక్తావాళ్ళ వెనకాల మాత్రమే పరిగెత్తీవాడు. వాళ్ళని ప్రయాణీకులు ఎక్కడికి వెళ్ళమంటున్నారో చెవులప్పుుగించి వింటూ, వీధుల పేర్లూ, ఇంగ్లీషు పదాలూ గుర్తు పెట్టుకోవడానికి ప్రయత్నించేవాడు; తర్వాత్తర్వాత స్వతంత్రంగా మోసుకెళ్ళడం, స్వతంత్రంగా సంవాదించడం మొదలుపెట్టాడు. ఆ విధంగా తన కుటుంబంకోసం, తన (పేమకోసం సంసిద్దం కావడం మొదలెట్టాడు -- (ప్రేమ కావాలనే కోరిక అంటే కొడుకులు కావాలనే కోరిక అన్నవూటే, కొడుకుల కోరిక అంటే ఆస్తి కోరికతో సమానమైనట్టు. సరే, ఆస్తి కోరిక అంటే క్షేమ సౌభాగ్యాల కోరికే గదా!

రి కానీ, ఒకరోజు అతను ఇంటికి పరొగెత్తుకొచ్చాక, ఇంకో పిడుగులాంటి వార్త విన్నాడు: అతనిక్కాబోయే పెళ్ళాం మాయమైపోయిందిట, బందీద్వీపానికి, ఏదో దుకాణానికి, వెళ్ళి తిరిగి రాలేదుట. కొలంబోకి తరచుగా వెళ్తుండేవాడూ, కొలంబో బాగా తెలిసినవాడూ అయిన ఆమె తండ్రి దాదాపు మూడ్రోజులు ఆమెకోసం వెతికి, ఏదో కనుక్కున్నాడు గాబోలు, ఊరటచెంది ఇంటికి తిరిగొచ్చాడు. అతగాడు ఒకటే నిట్టూర్పులూ, విధిరాతకి తల ఒగ్గుతూ ఒకటే నేలచూపులూ. కానీ ఈ ముసలాడు కపటవేషాలు బాగా నేర్చిన టక్కరి -- పట్టణంలో వ్యాపారం చేసేవాళ్ళందరిలాగా, కొద్దోగొప్పో ఉన్నవాళ్ళందరిలాగా. స్థూలకాయం, చన్నుల్లాంటి ఛాతీ, ఖరీదైన తాబేలుదువ్వెనతో దువ్వి అలంకరించిన, మస్గూ నెరిసిన జుట్టు. వట్టి కాళ్ళతో, అయినా ఎప్పుడూ గొడుగేసుకుని, నడుస్తాడు. నడుంచుట్టూ నాణ్యమ్రైన రంగురంగుల గుడ్తముక్క. ఒంటిమీద పీకోచేసిన నూలు బనీను. అతళణ్లించి నిజం రాబట్టుడం అసంభవం. ఇహ సరే, ఆడవాళ్ళ సంగతి చెప్పేదేముంది? వయసులో ఉన్న అమ్మాయిలూ, కొద్దిగా వయసుమళ్ళిన (స్త్రీలూ అంతా మహా బలహీనులు -- నదులన్నీ వంకర దారిలోనే పోయినట్టు. ఆ మాత్రం యువ రిక్తావాడికీ తెలుసు. అతను రెండ్రోజులు నిశ్చేష్టుడై ఇంట్లోనే కూర్చుండిపోయాడు, తిండి ముట్టును కూడా ముట్టుక, కిళ్ళి మాత్రం నముల్తూ. చివరికి కళ్ళు తెరుచుకుని, మళ్ళీ ఈ ప్రపంచంలో పడి, కొలంబోకి పర్‌గెత్తాడు. తన పెళ్ళికూతురు గురించి అతను పూర్తిగా మరచిపోయినట్లే కనబడింది. పర్‌గెత్తుతూ, అదే లక్ష్యంగా డబ్బు కూడబెట్టుడం మొదలెచ్హాడు. అదంతా తన పరుగుమీద (ప్రేమా, లేక దాని ఆధారంగా సంపాదిస్తున్న గుండ్రటి వెండిముక్కలమీద (ప్రేమా, చెప్పడం కష్టమైపోయింధి. ఓ రష్యను నావికుడు అతనితోపాటు ఫోచో

10

తీయించుకుని, అతనికో కాపీ కానుగ్గా ఇచ్చాడు. ఆ తర్వాత చాలా కాలం దాకా యువరిక్తావాడు తన బొమ్మ చూసుకుని ఆనందాశ్చ్ళర్యాళ్ళో మునిగి తేలేవాడు -- లాగేకొయ్య పట్టుకుని నిలబడి, తాను ఊహిస్తున్న (సేక్షకులకేసి మొహం తిప్పి చూస్తున్న పోజులో అతన్ని ఎవరైనాసరే ఇట్టే షోల్భుకోవచ్చు. పైగా చేతిమీదబిళ్ళ కూడా స్పష్టంగా పడింది. అలాగ దాదాపు ఆఅర్న్మల్దు సంపాదించా డతను -- సానుకూలంగా, ఇంకా మాటాడితే అదృష్టవంతుడిలాగా.

ఒకరోజు పొద్దున్న బందీద్వీపాన్నించి విక్టోరియాపార్కుకి వెళ్ళే పెద్దవీధిలో అనేక కాండాల రావిచెట్టుకింద కూర్చుని ఉన్నాడు -- ఇతర రిక్హావాళ్ళతో పాటు. మెరడోనా వైపు చెట్టు వెనకనించి వేడివేడి సూర్యుడు కనబడి ఇంకా ఎక్కువసేపు కాలేదు. కాని, రావిచెట్టు బాగా ఎత్తు ఎదిగిపోయింది -- దాని వేళ్ళదగ్గర అంతచా కాల్ళిన ఆకులే తప్ప, అసలు నీడే లేదు. చిన్నిచిన్ని రిక్సాబళ్ళని ఎండవేడి కాల్ఫి పుటం పెడుతోంది, వాటి సన్నటి లాగుకొయ్యలు కాలి వేడెక్కిన ముదురుఎరుపురంగు నేలమీద పడున్నాయి. ఈ నేల ముడిచమురు వాసనా, పాడిచేయగా వేడెక్కిన కాఫీగింజల వాసనా. ఈ వాసనలకి తోడయ్యాయి పరిసర తోటల్లో నిత్యం పూచే పూల తియ్యటి ఘాటు ఘువముఘుములూ, కరూ)రం వాసనా, కస్తూరి వాసనా, అలాగే రిక్తావాళ్ళు తినేవాటి వాసనా. వాళ్ళు తినేదేమిటంటే బుల్లిబుల్లి వెచ్చవెచ్చటి లేతగులాబీరంగు అరటిపళ్ళు -- వాటి తొక్క బంగారంలా ఉంటుంది -- అలాగే అవేవో ఆరంజిరంగు పళ్ళు -- వాటి గుజ్జు పసిపిల్లల శరీరంలా ఉండి టర్పెంటైను చిరువాసన కొడుతుంటుంది. వాళ్ళు నేలమీద గొంతుక్కూర్చుని, మోకాళ్ళు గడ్డందాకా లఘుకోణంలో ఎత్తి, వాటిమీద చేతులు పెట్టుకుని, ఆ చేతులమీద ఆడవాళ్ళ తలల్ట్లాంటి తమ తలలు పెట్టుకుని, కబుర్లలో

11 పడుతుంటారు. ఉన్నట్టుండి దూరంలో, ఎండానీడలు కప్పిన తెల్లటి బంగళాకంచెల పక్కన, తెల్లబట్టుల్లో మనిషి కనబడ్డాడు. అతను వీధివుధ్యలో, యూరోపియున్ను వూ(త్రవేం నడిచే స్టీరవైన మొండినడకతో, అంగలేసుకుంటూ ఇటే వస్తున్నాడు. అంతే, ఈ పాడుగుకాళ్ళ నగ్నశరీరాల మంద మెరుపులా లేచి పందాలు వేసుకుంటూ అతనికేసి పరిగెత్తారు. తనమీదకి అన్నివైపులనించీ ఎగిరొచ్చిపడిన వీళ్ళని బెదిరిస్తూ అతను ఒక్కఅరుపు అరిచి, చేతిక(రని ఒక్కసారి రుళిపించాడు. చిన్నబుచ్చుకున్న రిక్తావాళ్ళు అదే పరుగువేగంతో అతనిచుట్టూ బిక్కుబిక్కుమంటూ కూర్చున్నారు. అతను అందరికేసీ ఓ చూపు సారించాడు -- తారులాంటి నల్లటి జుట్టున్న ఏడోనెంబరు మిగిలినవాళ్ళకన్నా ఎక్కువ బలశాలిలా కనిపించా డతనికి. ఏడోనెంబర్నీ ఎ౦చుకున్నా డతను.

అతను పెద్ద ఎత్తు లేకపోయినా, దిట్టంగా ఉన్నాడు. బంగారు కళ్ళద్దాలు, కలిసిపోయి ఒకటిగా మారిన నల్లటి కనుబొమలు, నల్లటి పాటి వీసాలు. ఆలివ్‌రంగు -- అంటే కాసీ వన్నె కలిసిన పసుపూ- ఆకుపచ్చరంగు -- మొహమ్మిద ఉష్ణమండల ఎండా, కాలేయ వ్యాధీ తమ నల్లదనం ముద్ర వేసేశాయి. టోపీ రంగు ఊదా. కళ్ళు అదేదో విచిత్రంగా -- ఏదీ చూడనట్టు -- కనుబొమల, కనురెప్పల బొగ్గుచికటిలోనించి తళుక్కుమునే అద్దాలగుండా చూస్తుంటాయి. అతను చాకచక్యంగా కూర్చున్నాడు -- బండిలో ఎక్కడ కూర్చుంటే రిక్తావాడికి పరిగెత్తడం సులువుగా ఉంటుందో అక్కడ కూర్చుని, బలమైన పొట్టి ఎడమచేతికి, పచ్చబొట్టున్న మణికట్టుమీద, కట్టుకున్న తోలుచొట్టులో బుల్లిగడి యారానికేసి చూసి, యార్క్‌ ట్రీటుకి పొమ్మన్నాడు, అతని చెక్క గొంతు ఖచ్చితంగానూ, ప్రశాంతంగానూ

12 ఉంది కాని, చూపుమాదత్రం విచిత్రంగా ఉంది. రిక్హావాడు లాగుక్‌ "య్య అందుకుని, అవసరమైన దానికన్నా చాలా ఎక్కువ వేగంతో ముందుకి దూసుకుపోయాడు -- లాగుకొయ్యచివర కట్టిన గంట మాటిమాటికీ వాయిస్తూ, అటు ముందుకీ ఇటు వెనక్కీ పరిగడుతున్న ఇతర రిక్షావాళ్ళతోటీ, తోపుడు బళ్ళతోటీ, కాలినడకన పోయేవాళ్ళతోటీ పకముక్కల్లా కలిసిపోతూ.

అది వూర్చి నెలాఖరు, ఎండలు దంచే సవుయుం, సూర్యోదయం అయి ఇంకా మూడు గంటలు కూడా కాలేదు, అపుడే మిట్టమధ్యాహ్నం కావస్తున్నట్టుగా ఉంది -- అంతటా ఒకటే వేడి, వెలుతురు; వీధిచివర దుకాణాలదగ్గర ఒకటే జనం. బంగళాలమీదా, వాటి సున్నం కప్పులమీదా, నల్లటి పాత దుకాణాలమీదా విస్తరించిన ఎత్తైన పూలతీగలు, అలాగే తోటలూ, నేలా అన్ని పరిసరాల గాలిని వేడితోటీ సువాసనతోటీ మొహం మొత్తేటంతగా నింపేశాయి.. ఒక్క వానచెట్టు [510] వూ(త్రం తవు ఆకుదోసిళ్ళని గట్టిగా చుట్టులు చుట్లేసుకున్నాయి. నల్లపెంకులతో కప్పిన దుకాణాల వరుసలు -- కాదుకాదు, చూరుల వరుసలు -- అరటిపళ్ళు రాక్షసగిెలలూ, రొయ్యలూ, ఎండబెట్టిన సారచేపలూ వేళ్ళాడుతుండగా, కొనేవాళ్ళూ అమ్మేవాళ్ళతో కిటకిటలాడుతున్నాయి -- వాళ్ళూ వీళ్ళూ చూడ్డానికి ఒకేవిధంగా స్నానగృహాల్టో పనిచేసే నల్లచర్మాల (శ్రామికుల్టా ఉన్నారు. రిక్సావాడంు పాడుగ్లైన కాళ్ళు కనబడీ కనబడకుండా ముందాకి దూసుకుపోతున్నాడు. కానీ, కొబ్బరినూనెతో మెరుస్తున్న అతని వీపుమీదగాని, అతని గుండ్రటి బుజాలమీదగాని, ఎక్కడా ఒక్క బొట్టుకూడా చెమట లేదింకా. ఆ బుజాలమధ్య ఆడపిల్ల మెడలాంటి సన్నటి మెడకాండం సూర్యుడు పుటంపెడుతున్న నల్లటి తలని సాగసుగా

13 మోస్తోంది. వీధిచివర కొచ్చి అతను హఠాత్తుగా ఆగిపోయాడు. మొహం కొద్దిగా పక్కకి తిప్పి, తన భాషలో గబగబా ఏదో అన్నాడు. సవారీచేస్తున్న ఆంగ్రేయుడికి వంగిన కనురెప్పల వెంట్రుకలు మాత్రం కనిపించాయి “క్రిల్ళు” అన్న పదం మా(త్రం అర్టమైన ఆంగ్రేయుడు కనుబొమ లెగరేశాడు. ఏమిటీ?! ఇంత చిన్నవయసులో, దిట్టుంగా ఉండి, మహా అయితే రెండువందల అడుగులు పరిగెత్తి, అప్పుడే క్రిళ్ళీయా? ఏ సవమాధానవూ చెప్పకుండా, అతను రిక్షావాడి వీపురెక్కలమీద బెత్తంతో ఒక్క దెబ్బ వేశాడు. కానీ రిక్షావాడు -- సింహళియు అందరిలాగానే భయస్తుడైనా, మొండివాడు -- బుజాలు ఒక్కసారి కుంచించుకుని, వీధికడ్డంగా దుకాణాలకేసి బాణంలాగా ఎగిరిపోయాడు.

“క్రిల్చీ!" -- మళ్ళీ అన్నాడు వెనక్కి తిరిగి ఆంగ్లేయుడికేసి కోపంగా కళ్ళు తిప్పి, కుక్కలాగా పళ్ళికిలిస్తూ.

కానీ ఆంగ్రేయు డతనిగురించి అప్పుడే మర్చిపోయాడు ఓ నిమిషం తర్వాత రిక్తావాడు దుకాణంలోంచి బయటికి వచ్చాడు -- సన్నటి అరచేతిలో మిరపాకు [910] పెట్టుకుని దానికి సున్నం రాస్తూ, అందులో చెకుముకిరాయి ముక్కలాంటి వక్కముక్క చుట్టుకుంటూ. “చంపకు, దొంగిలించకు, అతి కామానికి లోను కాకు, అబద్దా లాడకు, మత్తుపదార్జాల జోలికి పోకు, -- అని ఉద్చొధించాడు ఆ మహాప్రభువు కానీ వరి ఆయనగురించి రిక్తావాడికి ఏం తెలుసునని? అతని పూర్వీకుల అనంతమైన గుండెలకి మసకమసగ్గా అర్హమైందే అతని గుండెలోనూ మసకమసగ్గా కొట్టుకుంచోంది. అతను వానాకాలంలో తండ్రితో కలిసి గడ్డీ కప్పిన పవిత్ర ఆశ్రమాలకి వెళ్తుండేవాడు. అక్కడ, ఆడవాళ్ళనీ అడుక్కునేవాళ్ళనీ ఉద్దేశిస్తూ, అందరూ మర్చిపోయిన

11ష

ప్రాచీన భాషలో పూజార్వు ఏదో చదువుతుంటే, అతని కేమీ అర్ధమయ్యేది కాదు -- ఆ మహా్రభువు పేరెత్తినప్పుడల్లూ అందరూ వేసే ఆనందభరిత కేకలు మాత్రం అందుకునేవాడు. గుడి గడప దగ్గర తండ్రి దజణ్ఞాలు పెట్టుకోవడం ఎన్నోసార్లు చూశాడు: పడుకున్న పోజులో చెక్కతో చేసిన విగ్రహం ముందు వంగి, ఏవో ధర్మసూత్రాలు గ ణుక్కుంటూ, అరచేతులు కలిపి నుదుటిదాకా ఎత్తుకునేవాడు, ఆ తరవాత, అతికష్టమ్మిద సంపాదించిన తన నాణాలన్నిటిలోకీ చిన్నదీ, పాతది అయిన నాణొం పళ్ళెంలో సమర్పించుకునేవాడు. కానీ అతడు ధ్యాస లేకుండా, పెద్ద పట్టించుకోకుండా, గొణిగేవాడు -- అతడికి గుడిగోడలపైని బొమ్మలపట్లా, పాపిష్టుల నరకయాతనల చిత్రాల పట్టా, భయం మాత్రమే ఉండేది. వేరే దేవుళ్ళముందూ, భయంకరమైన హందూ విగ్రహాలముందూ కూడా అతడలాగే మొక్కేవాడు, వాటినీ నమ్మేవాడు -- రాక్షసుల, పాముల, నక్షత్రాల, చీకట్టు శక్తిని నమ్మినట్లే,

అనుభూతులు ఇట్టే మారిపోతుండే స్వభావం గల రిక్తావాడు నొట్టో కిళ్ళీ కూరుకుని, కళ్ళతో ఆర్జోయుడికేసి స్నేహపూర్వకంగా ఓ చిరునవ్వు విసిరేసి, లాగేకొయ్య అందుకుని, ఎడమ కాలితో నేలని వెనక్కి నెట్టి, మళ్ళీ పరిగెత్తడం మొదలెట్టాడు. ఆంగ్లేయుడు తలెత్తి నప్పుడల్లా కళ్ళజ్‌ "డు బంగారంలో, అద్దాల్లో, సూర్యుడు తళుక్కువుని కళ్ళుకనబడకుండా చేస్తున్నాడు. అతని చేతుల్నీ మోకాళ్ళనీ ఎండ కాలుస్తోంది, భూమి వేడిగా నిట్టూరుస్తోంది. అంతేకాదు, దానిమీద, పెనం మీద లాగా, గాలి కదలీకలు స్పష్టంగా కనబడుతున్నాయి. కానీ అతనం వరాతం కదలకుండా కూర్యున్నాడు, బండీ టాప్పుని ముట్టుక్‌ నుకూడా ముట్టుకోలేదు. పట్టణానికి -- రెసిడెంట్ట భాషలో ఫోర్దుకి -- రెండు దార్జున్నాయి: ఒకటి కుడీవైఫుకి తిరిగి మలయా

15 కొండ పక్కగా, కొండవాగుల మధ్య ఆనకట్టు మీదుగా పోతే, రెండోది ఎడంపక్కకి తిరిగి మహాసము(ద్రంకేసి వెళ్తుంది. ఆంగ్రేయుడికి రెండో దారిన వెళ్చామనిపించింది. కాని రిక్తావాడు పరుగు తగ్గించకుండానే వెనక్కి. తిరిగి, నెత్తురు కారుతున్నట్టున్న పెదాలు చూపిసూ, తనకీ చెప్పిందేమిటో అర్హం కానట్టు వెంహం పెట్టాడు. ఆంగ్రేయుడు ఈమాటు కూడా సరిపెట్టుకున్నాడు - - పరధ్యానంగా చుట్టు చూడ్డం మొదలుపెట్టాడు.

కుడిపక్క కుళ్ళిన నాచూ, తాబేళ్ళతో నిండిపోయిన వెచ్చటి ఆకుపచ్చ మడుగు మెరుస్తోంది. దూరంలో ఉన్న కొబ్బరితటలు దానికి అంచు కడుతున్నాయి. ఆనకట్టు మీదుగా జనం నడుస్తున్నారు, ఏగుతున్నారు, పరిగెడుతున్నారు, గంటలు వాయిస్తూ. కుచ్చుచోపేల్టో, తెల్లటి జుబ్బాల్టో, తెల్లటి పొట్టి పంట్లాంలలో, రకరకాల రిక్షావాళ్ళు తటస్టబడడం మొదలెట్టారు. రాత్రి పెట్టిన యాతనలకి తల్లడిల్లి పాలిపోయిన యూరోపియన్లు రిక్తాబళ్ళలో కాలిమీద కాలేసుకుని, తమ తెల్ల బూట్టు ఎంత వీలైతే అంత పైకి ఎత్తుకుని కూర్చున్నారు. పక్కగా సాగిపోయింది ఓ రెండుచ[క్రాల బండి, దాన్ని వయసులో ఉన్న ఊదారంగు మూపుటెద్దు లాగుతుండగా, దాని గూడుకింద వెడి లేత నీడలో ఫాదరీ గౌనూ, బంగారంతో కుట్టిన మఖ్మల్‌ టోపీ వేసుకుని, కూర్చున్నాడు ఓ ఫాదరి -- పసుపురంగు మొహమూ, కొజ్జా పోలికలూ ఉన్న ముదుసలి. తెల్లటి సల్వారూ, వెనక్కి వంగే ముందుకొనలుండే మెత్తటి బూట్లూ, తెల్లటి పాటి జాకెట్టూ వేసుకుని, గులాబీరంగు రాక్షస తలపాగా చుట్టుకున్న ఓ అప్రను మహాకాయుడు తాబ్టూకేసీ, వెచ్చటి పల్చటి నీటికేసే చూస్తూ, అచేతనంగా నిలబడిపోయాడు కొండవాగుదగ్గర. ఆంబోతులు లాగుతున్న పొడవాటి బళ్ళు ఎడతెరిపీలేకుండా

16 సాగిపోతున్నాయి. వాటి ఇరుకు గూళ్ళికింద -- సామాను బస్తాలు; ఒక్కోసారి == యువ (శ్రాబుకుల, కాఫీరంగు శరీరాల కుప్పు. చక్రాల దరిదాపుల్లో, అచ్చం ముసలి ఆడవాళ్ళ మమ్మీల్ట్లాగా, అటూఇటూ అడుగులేసుకుంటూ పోతున్నారు బక్కచిక్కిన, ఎండకి మాడిపోయిన ముసలాళ్ళు -- ఎర్ర మట్టిలో ఎర్రబడ్డ కాళ్ళతో. కాలినడకన పోతున్నారు ఇళ్ళు కట్టే పనివాళ్ళు, నల్లటి తొమిళ [50] బలాఢ్యులు.... ఫోర్డు ప్రవేశద్వారం దగ్గర పెరుగుతున్న తాతముత్తాతలనాటి చెట్టుకింద, అంత దట్టంగా పెరిగినప్పటికీ సూర్యుడు చొచ్చుకుపోగా బోలెడు వెలుతురున్న పచ్చదనం గూళ్ళకింద, “పగోడో -- అన్నాడు ఆర్జోయుడు. దానర్ధం కాఫీ హౌస్‌.

ఒక పాత డచ్‌ భవనం పోర్షికోలోకి వచ్చి ఆగారు. ఆర్జోయుడు గడియారంకేసి చూసుకుని, టీ తాగడానికీ సిగార్‌ కాల్చుకోవడానికీ వెళ్ళిపోయాడు. రిక్షావాడు నీడగల విశాలమైన సందుగుండా, పసుపూ అరుణ వర్లాల కేత్మియా పూల రెక్కలతో నిండిపోయిన ఎర్ర- ఊదా రంగు బాటమీదుగా, ఒక అర్హవృత్తాకారం చుట్టి, చెట్టువేళ్ళదగ్గర లాగేకొయ్యని పారేసి, అదే పరుగుతో వెళ్ళి కూర్చున్నాడు. మోకాళ్ళు పెకెత్తి వాటిమీద మోచేతులు పెట్టుకున్నాడు. ఆవిరిస్నానపు సువాసనలు వెదజల్లే మిట్టమధ్యాహ్నపు వెచ్చదనాన్ని వేడిగా పీలుస్తూ, వచ్చేపోయే సింహళీయుల్నీ, యూరోపియననీ అకర్రరహితంగా కళ్ళతో సాగనంపుతూ, కట్టుగుడ్డ వెనక దోపుకున్న గుడ్డముక్క బయటికి తీసుకుని, దాంతో మొహమూ, కిళ్ళితో రక్తపంకిలమైన పెదాలూ, చదునైన ఛాతీ మీది ఉబ్బుల్నీ తుడుచుకుని, గుడ్డముక్కని చుట్టులా చుట్టి, నుదుటికి నొక్కిపట్టి, తలకి కట్టేసుకున్నాడు* అలా చేస్తే పూర్తిగా అందవికారంగా తయారైంది, ఏదో జబ్బుచేసిన వాలకం తెచ్చిపెట్టింది, కాని చాలామంది

1/ రిక్సావాళ్ళు అలాగే చేస్తుంచారు మరి. అతనలా కూర్చుండిపోయాడు, బహుశా ఏమున్నా అలోచిస్తున్నాడేవో... “వూ దేహాలు, ప్రభూ, వేరువేరు, కాని హృదయం నిస్సందేహంగా ఒక్కటే * -- అన్నాడు ఆనందుడు ఆ మహాప్రభువుతో. దాన్నిబట్టి చూస్తే, కొలంబో పక్క స్వర్గపు టడవుల్లో పెరిగి, అన్నిటికన్నా శక్తివంతమైన విష్మా న్ని -- (స్ర్రీపట్టు (ప్రేమని -- చవి చూసి, సంతోషాల వెంట పరిగెడుతూ దుఃఖాలనించి పారిపోయే జీవితంలో అప్పుడే జోక్యం చేసేసుకున్న యువకుడు ఏమి ఆలోచిసాడో, ఏమి ఫీలవుతాడో ఊహేీంచుకోవచ్చు. వురుడీ పూలబాణం అతన్ని ఎప్పుడో గాయుపరచింది కాని మురి వురుడూు గాయాలు మూన్చుగలడు కూడా. మనిషి పట్టుకున్నదాన్ని అతని చేతుల్భోంచి వరుడు లాగేసుకుంటుంటాడు గాని, వుళ్ళీ ఆ లాక్కున్నదాన్నో, దానిలాంటి ఇంకోదాన్నో తిరిగి పొందాలనే తపన కలిగించి మనిషిని దహించివేస్తుంచాడు కూడా... ఆర్రేయుడు సుష్టుగా భోంచేసి వీధిలో పచార్లకి బయజ్లేరాడు -- షాపుల్లోకి వెళ్ళడం రావడం, మషోకేసుల్లోని విలువైన రాళ్ళని, నల్లచేవ మూనుతో చేసిన ఏనుగుల్నీ, బుద్దుడి విగ్రహాల్నీ, రకరకాల జీగేలుమనే బట్టుల్నీ, నల్లచారళ్లో బంగరు చిరుతపులి చర్మాల్నీ నిశితంగా పరిశీలించడం. రిక్షావాడు ఏదో ఆలోచిసూ లేదా ఊరికే ఏదో అనుభూతి ఫీలవుతూ, ఇతర రిక్షావాళ్ళతో ఉత్సాహంగా చూపులు కలుపుతూ, ఆర్జోయుడి వెనక నడుస్తున్నాడు, బండిని తన వెనక ఈడ్చుకుంటూ. సరిగ్గా మిట్టమధ్యాహ్నం అల్వోసరికి ఆంగ్లేయుడు అతనికి ఏదైనా కొనుక్కు తినడానికి ఒక రూపాయి ఇచ్చి, ఒక పెద్ద యూరోపీయను పిప్పింగు కంపెనీ ఆఫీసులోకి వెళ్ళిపోయాడు. రిక్షావాడు ఏవీ చవకబారు సిగరెట్టు కొనుక్కుని తాగడం మొదలెట్టాడు. గట్టుగా దమ్ములాగుతూ, సిగరెట్టుకేసి చూసుకుంటూ -- అచ్చం

18

ఆడవాళ్ళు కాలుస్తుంచారే అలాగ -- ఏకంగా అయిదు సిగరెట్టు ఒకదాని తర్వాత మరొకటి కాల్టేశాడు. ఆ తియ్యటి మళ్తులో, ఆఫీసున్న మూడంతస్తుల మేడకి ఎదురుగా పల్చటి నిడలో కూర్చుని యణాలాపంగా కళ్ళెత్తిన రిక్తావాడికి బాల్కనీలో తెల్లటి ఆర్భి కింద తన సవారీ ఆంగ్రేయుడూ, దాదాపు ఇంకో అయిదుగురు యూరోపియన్నూ కనబడ్డారు. వాళ్లంతా బైనాక్యులర్జు పెట్టుకుని రేవుకేసి చూస్తున్నారు.

ఇంతలో, మూడు ఎత్తైన, కొద్దిగా వెనక్కి వంగిన, సన్నటి తెరచాపకొయ్యలు రేవు మిద్రైలమీదుగా కనబడి, నెమ్మదిగా ఒకదానివెంట ఒకటి సాగిపోసాగాయి. బాల్కనీనించి రుమాళ్ళు ఊపారు. ఇళ్ళ కప్పుల వెనకనించి దిగులుగా, మహత్తరంగా, శ్త్రయుతంగా బావురుమంది సైరను గొట్టుం, దాని ప్రతిధ్వని రేవంతా, నగరమంతా మారుమోగింది: ఏడు నెంబరు రిక్తాలోని సవారీ ఎదురుచూసిన ఓడ దూరపు యూరపునించి వచ్చి చేరుకుంది -- ఖచ్చితంగా ఇరవై రోజుల ప్రయాణం తర్వాత కొలంబో ప్రవేశించింది. అదికూడా ఎలాగంటే -- ఇంకా ఆశళ్ళనూ కోరికల్లోనూ మునిగితేల్తున్న రిక్షావాడు ఎదురుచూడని విధంగా -- కొండవాగుదగ్గరి ఇంటిలో అతనికి ప్రాణాంతకం కాగల డిన్నరు నిశ్చయమైపోయింది.

కానీ, డఉన్నరుదాకా నాయుం(తందాకా ఇంకా బోలొడు టైముంది. మళ్ళీ వీధిలోకి వచ్చాడు ఆ కళ్ళజోడు పెట్టుకున్న, ఏమీ చూడని, వ్యక్తి. తనతోబాటు బయటికి వచ్చిన ఇద్దరికి అతను గుడ్‌బై చెప్పాక, వాళ్ళు తెల్లటి విక్టోరియా విగ్రహం వైపుకి, పైకప్పున్న రేవుకేసి, వెళ్ళిపోయారు. మళ్ళీ విధమ్మట బయలుదేరింది రిక్షా -- ఈమాటు హోటలుకి. అక్కడ ఈ సవుయానికి, సగంచీకటి హాలులో సీలింగునించి వేలాడుతూ గుం(డ్రంగా తిరుగుతున్స తెడ్డు దాని వేడీ

19 ఉక్కని చిలుకుతూ తినుపదార్జాల వాసనలతో కలిపేస్తుండగా, చాలావుంది (శ్రీమంతులైన రెసిడెంట్లూ టూరిస్టులూ తింటూ తాగుతూ కూర్చున్నారు. మళ్ళీ, కుక్క లాగ, కూర్చున్నాడు రిక్తావాడు వీధి సందులో కేత్మియా పూల రెక్కలమీద. లేత ఆకుపచ్చ చిచారుకొమ్మలద్వారా కలిసిపోతున్న చెట్ల పల్ఫ్బటి నీడ అభయహస్తం ప్రదానం చేస్తోంది వీధిసందుకి ఆ నీడలో అతని పక్కగా సాగిపోతున్నారు జనం. ఆడవాళ్ళని పోలిన సింహళీయులు యూరోపియన్ల వెంటబడి, వాళ్ళకి రంగురంగుల పోస్టుకార్హులూ, తొబేలుచిప్పు దువ్వెనలూ, విలువైన రాళ్ళూ అంటగల్టు జూస్తున్నారు. ఒకడైతే ఏకంగా పొడవాటిముళ్ళ చర్మం ఉన్న ఒక జంతువుని తాడుకి కట్టెసి, దాన్ని తన వెంట ఈడ్చుకుంటూ పోతూ, అమ్మజూస్తున్నాడు. ఈ ధనిక యూరోపియను వీధిలో ఎడతెరిపిలేకుండా పరిగెడుతూనే ఉన్నారు అర్జాటవిక రిక్షావాళ్ళు... దూరంలో, ఆచ్చాదనలేని కూడలి నడిమధ్యన, గర్వంగా, రెండుగా చీలిన సొట్టుగడ్డంతో, ముదురు కెంపు వన్నె రాచదుస్తుల్టో, కిరీటం పెట్టుకుని, ఎత్తైన పాలరాతి పీరమ్మీద రీవిగా కూర్చుని, శ్వేతవర్దంతో మెరుస్తోంది పెద్ద పాలరాతి (స్మ. సరిగ్గా అటువైపునించే గుంపులు గుంపులుగా నడిచి వస్తున్నారు ఇప్పుడే ఐరోపానించి వచ్చిచేరినవాళ్ళు. పావురంవన్నైగల పరిచారకులూ, నల్లరంగు పరిచారకులూ హోటలు పోర్టికోలోకి అంగలేసుకుంటూ వచ్చి, వాళ్ళకి వంగి అభివాదం చేస్తూ, వాళ్ళ చేతుల్లోనించి చేతికర్రలూ, చిన్న సామానులూ అందుకుంటుండగా, ఆత్మనిగ్రహమూ సంస్కారమూ ఉట్టిపడే నమస్కారాలతో వాళ్ళకి గడపదగ్గర స్వాగతం పలుకుతున్నాడు పోమేడ్‌ రాసుకున్న పాపిడితో, కళ్ళతో, పళ్ళతో, గుండీలతో, గంజి పెట్టిన దుస్తులతో, పీకో చేసిన నల్ల డిన్నరుజాకెట్టృతో, పీక చేసిన ప్యాంటుతో, తెల్లటి బూట్లతో

20 మెరిసిపోతున్న వ్యక్తి. కోరికల్ని ఆకళింపు చేసుకున్న తొాలిమానవుల ఈ స్వర్శతుల్య ఆశ్రయాన్ని ఒకొనాకప్తుడు సందర్శించిన ఆ వంహా(ప్రభువు, “(ప్రజలు అదేపనిగా విందులకీ వినోదాలకీ పికార్లకీ వెళ్తుంచారు" అన్నాడు. ఇంకా ఏ మన్నాడంటే, “రూపం, ధ్వనులు, రుచి, వాసనలు వాళ్ళకి మత్తెక్కిస్తుంచాయి. ఎలాగైతే అందమైన, ప్రాణాంతకమైన, పొకే ఆకుపచ్చ తీగ శాలవృత్నాన్ని పెనవేసుకుంటుందో, అలగే కోరిక వాళ్ళని పెనవేసుకుంటుంది.“ హోటలుకేసి నడుస్తున్నవాళ్ళ బూడిదరంగు మొహాలమీద వేడివల్టా, సము(ద్రపు కుదుపులవల్హా, వ్యాధులవల్టా వచ్చిన అలసటా, ఆయాసం జాడలున్నాయి. చూడ్డానికీ అందరూ సగం చచ్చినట్సన్నారు, పెదాలు కదపకుండానే మాట్టాడుతున్నారు, కానీ అందరూ నడుస్తూనే, ముంధు హాలు సందెచీకటిలో ఒకరి తర్వాత మరొకరు మాయమ్చైపోతున్నారు. తదుపరి కార్య(క్రమం -- తమ తమ గదులకి వెళ్ళి, స్నానాలు చేసుకుని కాస్త హుషారు పుంజుకోవడం, ఆ తర్వాత తిండీ, తాగుడూ, సిగార్థూ, కాఫీలతో మొహం ఎ(ర్రబడేదాకా మత్తెక్కించుకుని, సము(ద్రపు టొడ్డుకీ, సుగంధ (ద్రవ్యాల తో టలకీ, హిందూ గుళ్ళకీ, బౌద్రవిహారాలకీ రిక్తాలమిద విహరించడం. (ప్రతీ ఒక్కడి, ప్రతీ ఒక్కడి మనసులో ఏముందంటిే, ఏదైతే వవానవుడిని బతకవునీ, జీవితపు తియ్యటి వోసాన్ని కోరుకోవునీ బలవంతం చేస్తుంటుందో, అది! మరి రిక్షావాడికీ, ఆదిమానవుల భూమ్మీద పుట్టినవాడికి, ఈ మోసం రెండింతలు ఎక్కువ తీపి కాదూ? అతని పక్కనించి నడిచిపోతున్నారు (స్టైలు -- వయసుమళ్ళిన, అందవిహీనమైన (స్త్రీలు, దూరపు అడవిగుడిసెలో కూర్చున్న అతని నల్లటి తల్లికి మల్లే పొడవాటి పళ్ళున్నవారు, కానీ అప్పుడప్పుడు యువతులు కూడా సాగిపోతున్నారు -- చూడచక్కని

21 రూపాలతో, తెల్లటీ బల్టులు వేసుకుని, చిన్నిచిన్ని శోపీలు పెట్టుకుని, వాటికి పల్చటి పారదర్శిక స్కార్స్‌లు చుట్టుకుని -- అతనిలో తీవ్రమైన కోరికని మేల్కొాలుపుతూ, పైకెత్తితే కన్నుల పండువగా ఉన్న అతని కనురెప్పల వెంట్రుకలకేసీ, అతని తారురంగు తల చుట్టూ చుట్టుకున్న గుడ్రకేసీ, అతని రక్తవృర్ణ నోటికేసీ కళ్ళార్పకుండా చూసూ. ఆమె మా(త్రం -- అదే, ఈ పట్టణంలో జాడలేకుండా పోయిందే, ఆమె -- వీళ్ళకి తీసిపోతుందా? ఉష్ణమండల సూర్యుడి ఎండ ఆమెని పెంచి పెద్రజేసింది. నగ్నమైన, నిండీ నిండని, అయినా గట్టిదైన చిన్న శరీరమ్మీద తొడుక్కున్న, లేతనీలి పూలున్న, పొట్టి తెల్లటి జాకెట్టు మూలానా, అలాంటిదే లంగా మూలానా, ఆమె ఇంకా ఎక్కువ నల్లగా ఉన్నటు కనిపించేది. ఆమెది గుండ్రటి తల, చిన్ని మెట్టు నుదురు, గుండ్రటి మెరిసి కళ్ళు -- ఆ కళ్ళలో బాల్యపు బిడియం అప్పుడే జీవితంపట్టు ఉత్సాహభరిత ఉత్సుకతతో, కోవులవ్వైన, ఉత్తేజితవ్వెన, రహస్యభరితమైన స్త్రీత్వంతో కలిసిపోతోంది. గుండ్రటి మెడలో పగడాల దండ, చిన్ని చిన్ని చే తులక్రీ కొళ్ళకీ వెండిగాజులూ, కడియాలూ... రిక్సావాడు చటుక్కున లేచి దగ్గరలో ఉన్న కూడలికేసి పరొగెత్తాడు. అక్కడ లావుపాటి దుంగ స్తంభాలూ, ఒకే అంతస్తూ ఉన్న ఒక పాత పెంకుటింట్థా సామాన్యజనాల బార్‌ ఉంది. అక్కడ కౌంటరుమీద ఇరవై అయిదు సెంట్ను పెట్టు ఒక గ్లాసునండా విస్కీ కొట్టెశాడు. అలా ఆ అగ్నిని కిళ్ళీతో కలిపేసి, రోజంతటికీ సరిపడ ఫరమానంద ఉద్వేగాన్ని సమకూర్చుకున్నాడు. రోజంతటికీ అంచే, కొలంబో సివార్త అడవులు నల్లటి వేడి చీకటితో నిండిపోయి, ఎనలేని కీచురాళ్ళ, చెట్టుకప్పల రొదలతో, మూలుగులతో మారుమోగడం

నో

మొదలుపెట్టెదాకా, దట్టమైన వెదురు అడవులు వేలకొద్దీ నిప్తురవ్వలతో వణకడం మొదలుపెట్టైదాకా.

మత్తులోనే ఉన్నాడు ఆర్లేయుడు కూడా. చేతిలో సిగార్‌తో హోటలు బయటికి వచ్చినప్పుడు అతని కళ్ళు నిద్రమత్తులో మూతలు పడిపోతున్నాయి, ఎరుపెక్కినమొహం లావెక్కినట్టుంది. గడియారంకేసి చూసుకుంటూ ఏదో ఆలోచస్తూ, బహుశా కాలాన్ని ఎలా అంతంచెయ్యాలో తెలియక కాబోలు, హోటలు దగ్గర కాస్సేపు ఏ నిశ్చయానికీ రానట్టు తచ్చాడీ, వముందు తనని పోస్తాపీసుకి తీసుకుపామ్మన్నాడు. అక్కడ డబ్బాలో మూడు పోస్టుకార్డులు పారేసి, అక్కడినించి గార్డన్‌ గార్జైనుకి పొమ్మన్నాడు. కానీ గార్హన్‌ తోటలోకి అడుగుకూడా పెట్టలేదు, యం స్మారకచిహ్నంకేసే కాలిబాటలకేసీ గేటులోనించే తొంగిచూసి, ఇహ అక్కడీనించి నోటికొచ్చిన చోటికి వెళ్ళవుునడం మొదలెట్టాడు -- నల్లపల్టుణానికి, నల్లపలట్టుణంలో మార్కెట్వుకి, కేలాని నదికి... ఆవేళ అతన్ని తిప్పాడు, తిప్పాడు రిక్తావాడు, మైకంలో ఉన్న రిక్హావాడు, ఆపాదమస్తకమూ తడిసిపోయిన రిక్సావాడు, ఏకంగా గుప్పెడు సెంట్టు సంపాదించెయ్యాలనే ఆశతో ఇంక్‌ "౦చెం ఉత్తేజం పొందిన రిక్తావాడు. బముల్టమధ్యాహ్నం దాటీదాటని సమయానికల్టా, ఎండా వేడీ ఎప్పుడూలేనంతగా జవసత్వా లుడిగించే వేళ్ళు ఎవరైనాసరే ఒక్క రెండు నిమిషాలు చెట్టుకింది బెంచిమీద కూర్చుంటే చాలు దానిమీద చిక్కటి వృత్తాకార చమటమచ్చ వదిలే వేళు డిన్నరుదాకా ఎలా కాలజేపం చెయ్యాలో తెలియని ఆంగ్లేయుడి చిత్తం నెరవేరుస్తూ, పాతదీ, జనంతో కిటకిటలాడేదీ, సువాసనలతో మత్తెక్కించేదీ అయిన నల్లపట్టుణం మొత్తం చుట్టేశాడు, పరగెడుతూనే. ఈలోగా బోలెడు చూశాడు అర్జనిద్రావస్టలో ఉన్న ఆంగ్లేయుడు --

బత

బోలెడు నగ, రంగు శరీరాలు, తుంటిలమీద రంగురంగుల బట్టులు,

బోలెడువుంది పార్సీలని, హిందువులని, పసుప్పుచ్చ వెంహాలున్న మలయావాళ్లని, వాసనగొట్లే వైనాదుకాణాలు, 'సపెంకుకప్పులు, రెల్టుగడ్డి కప్పులు, గుళ్ళు, మసీదులు, అలాగే కైస్తవ యూదు, మహమ్మదీయ మతాలకి చెందని [510] ఆలయాలు, పనీపాటాలేకుండా బలాదూరు తిరుగుతున్న యూరోపియను నావికుల్ని, గుండ్లు చేసుకుని, బక్కగా,

వె(ర్రి కళ్ళతో, కుడిభుజాల్ని నగ్నంగా వదిలేస్తూ లేతపసుపు టోగాలు వేసుకుని, చేతుల్గో పవిత్ర తాటాకు విసనక[ర్రలు పట్టుకుని ఉన్న బౌద్ద సన్యాసుల్ని. ఈ ప్రాచిన పూర్వపు ఇరుకూ అశు(్రతలగుండా రిక్షావాడూ, అతని సవారీ వేగంగా, మహావేగంగా దూసుకుపోయారు -- అచ్చం ఎవరినించో తప్పించుకుని పారిపోతున్నట్టు -- ఆ పరుగుతో వచ్చి చేరారు కేలానీ నదికి. అది వెడల్పులేని, దట్టుమైన, లోతైన, ఎండలో వేడెక్కి మండిపోతున్న నది. ఒడ్డుల మీదనించి వాలుతున్న దూరరాని ఆకుపచ్చ పాదలు దాన్ని సగం కప్పేశాయి. ఈ నదంటే మొసళ్ళుకి మహాప్రీతి. అయినా అవి పడవలకి దూరంగా, మానవస్పర్శ తగలని అడవుల లోతుల్లోకి వెళ్ళిపోతుంటాయి. గడ్డిగూళ్ళుండే ఆ పడవలు టీ, బియ్యం, దాల్చినచెక్క బస్తాలు, ఇంకా మెరుగుపెట్టుని వుణీవరాణీక్యాలు చేరవేస్తూ, సాయుంఠత్రానికి వముందు ఉండదే ఎండతాలూకు చిక్కటి తళుకులో వారీ నింపాదిగా సాగిపోతుంచాయి .. తరవాత ఆంగ్లేయుడు వెనక్కి ఫోర్టుకి తిసుకెళ్ళుమని ఆజ్ఞాపెంచాడు. ఖోర్డు అప్పుడే ఖాళీ అయిపోయింది, తన ఆఫీసులు, ఏజన్సీలు, బ్యాంకులు అన్నీ మూసేసుకుంది. ఆర్భోయుడు "సెలూన్‌లో గడ్డం గీయించుకుని, అందవికారంగా చిన్నవయస్కు డయిపోయాడు. సిగార్గు కొనుక్కుని, మందుల షాపుకి వెళ్ళాచ్చాడు...

2జీ

ఇటు తడీసిపోయి, అటు చిక్కిపోయిన రిక్షావాడు అతనికేసి అప్పుడే వైరభావంతో చూస్తున్నాడు -- తనకి పీచ్చెక్కబోతున్నట్టు ఫీలవుతున్న కుక్కని పోలిన కళ్ళతో... అయిదు దాటి ఆరో గంట మొదలయ్యాక, క్వీన్స్‌ స్రీట్‌ చివర ఉన్న దీపస్తంభం దాచాక, ప్రశాంతంగా పరిశుభ్రంగా ఉన్న సైనిక నివాసాలు దాచాక, మహాసముద్రపు దొడ్డు మిదకి వచ్చి చేరాడతను ఒక్క గంతులో. తన వైశాల్యంతో, దిగిపోతున్న సూర్యుడివల్ల వచ్చిన తన ఆకుపచ్చ- బంగారు తళుకుబెళుకులతో అతని కళ్ళలోకి స్వేచ్చగా చూసింది మహాసము(ద్రం. తరవాత అతను గోల్సొస్‌ కవాతుమైదానం గుండా బందిద్వీపంకేసి పరుగందుకున్నాడు.

“తపన నించి పుట్టుకొస్తుంది ఆనందం కావాలనే కోరికో, -- అన్నాడు ఆ మహాప్రభువు, “ఆనందంనించి పుడుతుంది దుఃఖం. ఆనందంనించి, దుఃఖంనించీ ఆవిర్భవిస్తుంది భయం." అదిగో రిక్తావాడీ కళ్ళలో అప్పుడే గోచరిస్తున్నాయి ఇటు దుఃఖమూ, అటు భయమూ, పైగా ద్వేషమూ. పరుగుమూలాన అతనికి మతిపోయింది, అప్పుడే ఒకటీ రెండూ కాదు చాలొసార్జు దిగులుగా వెనక్కితిరిగి చూశాడు తన ప్రాణానికి దాపరించినవాడికేసి. కవాతుమైదానంలో వెడల్రాటి చదును దారిని పాడవైన కాళ్ళతో కొలుస్తూ, తీవ్రంగా రొప్పుతున్నాడు. ఈ వైదానం చాలా పెద్దది, ఖాళీగా ఉంటుంది, సూర్యుడు అస్తమిస్తున్నప్పుడు విషాదంగా ఉంటుంది. ఆంగ్లేయులు తమ పనులు ముగించుకుని, డిన్నరుకి వెళ్ళే ముందు ఇక్కడికి వాహ్యాళికి వస్తుంటారు. గు(ర్రాలమీదా, ఖరీదైన బళ్ళలోనూ తిరగడమో, లేదా భార్యల్నీ, (ప్రేయురాళ్ళని, పిల్లల్నీ తిప్పడమో చేస్తుంటారు. ప్తుట్‌బాలు ఆడుతుంటారు, మహాసముద్రాన్నీ, తమకి అపరిచితమైన ఉష్ణమండల సూర్యాస్తమయ ధివ్యశో భనీ తిలకించి ముచ్చటపడుతుంటారు.

ఓర్‌ రిక్షావాడు పరగెడుతూనే ఉన్నాడు -- తెల్లటి పొట్టి పంట్లాములూ, కొట్టాచ్చినట్టు అనేకరంగులుండే అల్లినచొక్కాలూ వేసుకుని మైదానంలో తమ తమ ఇచ్చానుసారం తిరుగుతున్న, కండలుతిరిగిన, రాగిజుట్టు జనాలకేసి వె(ర్రిగా చూస్తూ. వాళ్ళు ఒకరినొకరు తరుముకుంటూ దూకుతూ గాల్టోకి ఎగిరి గుండ్రంగా తిరుగుతున్న బంతుల్ని అందుకుని బరువైన బూట్ల మొరటు మొనలతో దిక్కులు వూరుమోగేలా తంతున్నారు. సూర్యుడు కిందకి దిగిపోతున్నాడు, అతని పైన ఆకాశం పచ్చబారుతోంది, దాని లోతుల్లో దాక్కున్న దూదిపింజలాంటి తేర్షకైన మబ్బు పూర్తిగా గులాబిరంగుకి వచ్చేసింది... *కార్స్‌టన్‌ హోటల్‌!"

• • నిర్జీవంగా పలికాడు అంతసేపూ విషాదంగా, నిద్రవుత్తులో, పడవురకేసీ వహాసవు(ద్రంకేసీ, వెత్తగా సవ్వడిచేస్తున్న దాని చఛచిరుఅలలకేసీ చూస్తున్న ఆంగ్లేయుడు. ఆ అలలు తీర(ప్రాంతపు గుం(డ్రాళ్ళకి కొట్టుకుని హీలియో(ట్రాసీక్‌ (సూర్యుడి ఆకర్షణకీ లోనయ్యే) నురుగుగా మారి చెదిరిపోతున్నాయి.. రిక్ష్నావాడు పరగెడుతూనే పళ్ళికిలించాడు; తనని తోలుతూ పీడిస్తున్న ఆ మనిషిని నమిలెయ్యా లనిపించిం దతనికి. కానీ, పరగెత్తడం తప్పుడం లేదు -- ఆంగ్రేయుడు, నిద్రా విషదమూ రెండూ ఉట్టిపడే ముఖకవళికలు వరార్చకుండానే, రిక్షావాడిని పోనుపోనరా ఎక్కువ తరచుగా పొడుస్తున్నాడు చేతిక(ర్రతో. రిక్సావాడి పరవూనంద ఉద్వేగం చాలాసేపటిక్రీతమే ఏదో ఉద్రిక్త విధేయతగా, తెరిపీలేని పరుగు తెచ్చిన మొద్దుబారుతనంగా మారిపోయింది. ఫోర్టులోని హోటళ్ళనీ జనంతో నిండిపోయాయి, ఆర్జేయుడు బందీద్వీపంలో ఓ సాధారణ హోటళ్ళో ఉంటున్నాడు. రిక్షావాడు ఏ చెట్టుకిందయితే పొద్దున్న ఈ కనికరంలేని అంతుబళ్టుని తెల్లవొళ్ళనించి వీలైనంత సంపాదించాలనే తాప వత్రయంతో,

26 అదృష్టమ్మీద మొండి ఆశతో, కూర్చున్నాడో, అదే మర్రిచెట్టు పక్కగా మళ్ళీ ఇంకోసారి పరిగెడుతున్నాడు. అంతులేని తోటలూ, పొట్టిగా దిల్టుంగా ఉన్న బంగళాల రాతి ప్రహరీగోడలూ, డచ్‌ పైకప్పులూ ఎదురు రాసాగాయి. అలాంటి ఓ బంగళా ఆవరణలోకి దూకి వచ్చి, దాని వెడల్హైన వసారా దగ్గర -- ఆర్జేయుడు బట్టలు మార్చుకుని డిన్నరుకి సిద్దమయ్యేదాకా -- ఓ అరగంట విశ్రాంతి తీసుకున్నాడు రిక్షావాడు. అతనికి గుండెల్లో పొడిచినట్టుంది, ఏదో విషమెక్కిన వాడీకిమళ్లే, పెదాలు పాలిపోయాయి, వుదురుకాసీరంగం వంఖలక్షణాలు తీక్షణవవుయ్యాయి, చూడచక్కటి కళ్ళు ఇంకా నల్లబడీ ఇంకా విశాలయయ్యాయి, తలపాగా ఎంతలా తడీసీపోయిందంటే అతను దాన్ని ఊడపీకి దూరంగా విసిరేశాడు. వేడెక్కి మసలుతున్న శరీరం దుర్వాసన కొడుతోంది -- వెచ్చటి టీలో కొబ్బరినూనే, ఇంకా ఏదో కలిపినట్టు వాసన, గుప్పెడు చీమల్ని చేతుల్లో తీసుకుని నలిపి రుద్దినట్టు వాసన. ఈలోగా సూర్యుడు దొర్హుకుంటూ అస్తమించేశాడు, వసారాలో వేళ్ళాడుతున్న ఉయ్యాలలో కించిత్తు వయసువుళ్ళిన అమ్మాయి సగం పడుకుని సగం కూర్చుని ఆ షగటికి ఆఖరిదైన వెల్తురులో ప్రార్థన పుస్తకం చదువుకుంటోంది. మదురనించి వలసవచ్చిన ఓ మూగహిందువు, ఆమెని వీధిలోనించే చూసి, నిశ్శబ్దంగా ఆవరణలోకి అడుగుపెట్టాడు. ఎత్తైన, బక్కచిక్కిన -- అచ్చం ఎముకలబోను -- నల్రటి ముసలాడు, ఛాతీమిదా పొల్టుమీదా నెరిసిన జుట్టు ఉంగరాలు, లేమి ఉట్టిపడే తలపాగా, పొడుగాటి మొలగుడ్డా -- అది ఒకప్పుడు ఎ(ర్రగా ఉండేది, పసుప్పచ్చ అడ్డచారలతో. ముసలాడి చేతిలో మూతపెట్టిన కొబ్బరినార బుట్టు ఉంది. వసారాకి దగ్గరగా వచ్చి, చెయ్యి నుదుటికి తాకిస్తూ దాసోహ సలాములు పెడుతూ నేలమీద గొంతుక్కూర్చుని బుట్టు వమాత తెరిచే ప్రయత్నం చేస్తున్నాడు. ఉయ్యాలలో

2/ వాలుకున్నామె అతనికేసి చూడకుండానే పామ్మని చెయ్యి ఊపింది. కానీ, అతనప్పటికే నడుముకి కట్టుకున్న వెదురు బూరా తీసే ప్రయత్నంలో ఉన్నాడు. ఆ క్షణంలో రిక్తావాడు హరాత్తుగా ఎగిరి గంతేసి, ఎందుకో తెలీని పిచ్చికోపంతో గట్టిగా కసిరాడు ముసలాళ్లి. ముసలాడుకూడా “ఎగిరి గంతేసి, బుట్ట టక్కున మూసేసి, వెనక్కి తిరిగి గేటుకేసి పరుగుదీశాడు. కానీ, ఆ తర్వాత చాలాసేపటిదాకా రిక్తావాడి కళ్ళు గుండ్రంగా ఉండిపోయాయి -- అచ్చుం దానిలాగా, అతను మనసులో ఊహించుకుంటున్న భయంకరమ్రనదాని లాగా. బుట్టులో నించి నెమ్మదిగా బిగువు చుట్టులా బయటికి పాకుతున్నదాని లాగా, లేతనీలి తళుకుతో మిణుకుమిణుకువుంటున్న తన వెడని బుసలతో ఊదేసుకుంటున్నదాని లాగా. తొందరగా పడుతోంది చీకటి -- చీకట్టానే బయటికి వచ్చాడు, శుభ్రంగా స్నానంచేసి తెల్ల డిన్నరుజాకెట్టు వేసుకున్న ఆర్జోయుడు. రిక్షావాడు మళ్ళీ తలొగ్గి ఒక్కదూకులో అందుకున్నాడు లాగేకొయ్య. అప్పటికి రాత్రయిపోయింది. వానలు మొదలయ్యే ముందు ఎప్పుడూ ఎలా అతి వేడిగా ఉంటుందో, అలాంటి రాత్రి; పగలే అనుకుంటే షగటికన్నా ఎక్కువ వాసనగొట్టై రాత్రి. కుళ్ళిన పూలతో, ఆకులతో నిండిపోయిన వేడి భూమి వాసనతో కలిసి కస్తూరియొక్క వెచ్చటి అతి సువాసన వురింత ఘాటెక్కింది. రిక్షావాడు పరొిగడుతున్నవోట తోటల్లో చీకటి ఎంత నల్లగా ఉందంచే, బరువైన ఉచ్చాస నిశ్వాసలని బట్టీ, లాగేకొయ్యకి కట్టిన గుడ్డి దీపాన్ని బట్టీ వూ(త్రవే ఎవరో ఎదురుగా పరిగెత్తుకుని వస్తున్నట్ను తెలుసుకోవచ్చు. ఆ తర్వాత చెట్ల చిటారుకొమ్మల నల్లటిగూడులకింద కుళ్ళిన మడుగు మసకమసగ్గా మిణుకుమిణుకువుంది. అందులో పొడుగ్గా ప్రతిబింబించే దీపాలు ఎ(ర్రగా కనబడ్డం మొదలెట్టాయి. ఈ

4రి

ఉష్ణమండల కారుచీకట్లో గవాతాలతో దేదీష్యమానంగా వెలిగిపోతోంది పెద్ద రెండతస్తుల మేడ. ఆవరణలో చీకటిగా ఉంది. అతిథులని ఈ ఆవరణలోకి తీసుకొచ్చిన రిక్షావాళ్ళు బోలెడుమంది ఉన్నారక్కడ -- తమ శరీరాల్లోటీ, తెలుపు మాసిపోయిన కట్టుగుడ్డల్లోటీ చీకట్లో కలిసిపోతూ. లెక్కలేనన్ని దీపపుపురుగంలున్న గాజుబుడ్డీల్లో కొవ్వొత్తులతో మెరుస్తోంది మడుగువైపుకి తెరిచిఉండే పెద్ద బాల్కనీ. టేబిల్‌ సామశగీ, సీసాలూ, మంచుముక్కలున్న పాత్రలూ అమర్శిన పాడవాటి టేబిలుముద పరచిన టేబిల్‌క్టాత్‌తో ధగధగలాడుతోంది బాల్కనీ. _ కూర్చున్నవాళ్ళ డిన్నరుజాకెట్టతో తెల్లగా తళుక్కువుంటోంది బాల్కనీ. వాళ్ళు, గొంతులు ఎంత అణచేసుకున్నప్పటికీ, తెరిపనేది లేకుండా గుసగుసలాడుకుంటున్నారు. వాళ్ళకి సేవలు చేస్తూ, పిల్లల సంరక్షణ చూసే ఆయాల్చా ఉన్న, ఒళ్ళుచేసిన, పరిచారికలు వట్టికాళ్ళతో నడుస్తూ సరసర చప్పుళ్ళు చేస్తున్నారు. వాళ్ళకి పైన సీలింగునించి అంచుద్వారా వేలాడుతున్న పెద్ద వైనా చాప అదేపనిగా అటూఇటూ ఊగుతోంది. సీలింగుని అందుకోలేని గోడ వెనక కూర్చుని వులయావాళ్ళు దాన్ని ఊపుతుంటే అది డిన్నరుచేస్తున్నవాళ్ళమీదకీ, వాళ్ళ చల్లటి తడి నుదుర్రమీదకీ గాలి విసురుతోంది.

ఏడో నెంబరు రిక్షావాడు ఆఘవేంఘూాలవీద బాల్కనిదగ్గరికొచ్చి వాలాడు. కించిత్తు ఆలస్యంగా చేరుకున్న అతిధికి టేబిల్‌దగ్గర కూర్చున్నవాళ్ళు ఆనందపు అలకతో స్వాగతం పలికారు. అతిథి బండిలోంచి దూకి, బాల్కనీలోకి పరిగెత్తాడు. రిక్సవాడు ఎప్పటిలాగేగేటుదగ్గర ఆవరణలో ఉన్న మిగతా రిక్షావాళ్ళద్యూరికి వెళ్దామని ఇంటిచుట్టూ (ప్రదక్షిణంచేస్తూ బయక్లేరాడు. అలా ఇంటిచుట్టూ

26 వెళ్తూ హఠాత్తుగా ఎవరో మొహమ్మీద కర్రతో కొట్టినట్టుగా వెనక్కి తగ్గాడు: రెండో అంతస్తులో తెరచిన, వెలుగున్న కిటికీ దగ్గర నిలబడి -- ఎ(ర్రసిల్కు జవాను బు క్రగొను తొడుక్కుని, మూడువరసల రత్నాల న్థాసు పెట్టుకుని, నగ్నమైన చేతులకి వదులైన బంగారు గాజులు వేసుకుని -- గుండ్రటి మెరుస్తున్న కళ్ళతో అతనివైపు చూస్తోంది అతని పెళ్ళికూతురు. ఎవరితోనైతే ఆర్నెల్లక్రితం ఒకరికొకరు అన్నంముద్దలు పంచుకోవాలని నిశ్చయించుకున్నారో అదే పెరిగీపెరగని చిన్నపిల్ల- స్రీ! కింద, చికటిలో, ఉన్న అతను ఆమెకి కనబడలేదు. కాని అతను ఆమెని వెంటనే గుర్తుపట్టాడు -- గుర్తుపట్టి, వెనక్కి తగ్గి, ఉన్నచోటనే కొయ్యబారిపోయాడు.

అతను కుప్పుగా కూలిపోలేదు, అతని గుండె వెయ్యిచెక్క లవలేదు, అది మరీ చాలా చిన్నవయసుది, దృఢమైనది. ఒక నిమిషం అలా నిలబడి, యుగాలనాటి అత్తిచెల్టకింద కూర్చుండిపోయాడు. ఆ అత్తిచెట్టు పైభాగం, స్వర్గవృత్షంలాగా, మండే ఆకుపచ్చ మెరుపురవ్వల రజనులతో వెలుగుతోంది, ఊగిసలాడుతోంది. అతను చాలాసేపు అలా చూస్తూ ఉండిపోయాడు -- కిటికీచట్రంలో నిలబడి ఉన్న ఆమె నల్లటి గుం(డ్రటి తలనీ, ఆమె బుల్లిశరీరాన్ని వదులుగా కావలించుకున్న ఎ(ర్రసిల్కునీ, కురులు సవరించుకుంటున్న ఆమె చేతుల్నీ. ఆమె వెనక్కి తిరిగి గది లోభాగానికి వెళ్ళిపోయేదాకా అతనలా గొంతుక్కూర్చునే ఉన్నాడు.

ఆమె కనుమరగవగానే మాత్రం తక్షణం ఎగిరి గంతేసి, నేలమీద ఉన్న లాగేకొయ్య నందుకుని పిట్టలా ఎగిరిప్తోయాడు ఆవరణ దాటి, గేటు దాటి. పరిగెడుతూ, మాటిమాటికీ ఇంకా వేగం పుంజుకో ప్రయత్నిస్తున్నాడు. కానీ ఈసారి మాత్రం తను ఎక్కడికి ఎందుకు

0 పర్‌గెడుతున్నాడో అతనికి బాగా తెలుసు. అకస్మాత్తుగా స్వేచ్చపొందిన మనసుని తానే ఏలుకుంటూ పర్‌గెడుతున్నాడు.

“మేలుకో, మేలుకో!" --అతనిలో అరుస్తున్నాయి వేలకొద్ది మౌనస్వరాలు. ఈ స్వర్ణ్గభూమిలో వందలసార్జు బూడిదైపోయిన, విచారంలో మునిగిపోయిన, అతని పెద్దలవి ఆ గొంతులు. “దులిపేసుకో మరుడి మాయని, ఈ స్వల్పజీవిత స్వష్నాలని! విషమెక్కిన నువ్వా, బాణం తగిలిన నువ్వా, నిద్రపోవలసింది? ఇష్టమైనది వందరెట్సు పొందినవాడు వందరెట్టు కష్ణ మనుభవిన్తాడు. అన్ని అవమానాలూ, అన్ని విలాపాలూ (పేవూభివూనాల వమాలానే, వునసుని అకట్టుకునేవాటి మూలానే -- అంతం చేసెయ్‌ వాటిని! విశ్రాంతి శాంతి ఒడిలో నువ్వు చాలా తక్కువేుపు ఉంటావు; కోరికని తెలుసుకున్న ఆదిమానవుల ఆశ్రయమైన ఈ నీ ఆదామునాటి భూమి నిన్ను మళ్ళి మళ్ళీ, వెయ్యేసి జన్మల్లో, బహిష్కరిస్తుంది. కానీ నీకు, జీవితపు దారిలో అతి తొందరగా అడుగుపెట్టిన నికు, అదృష్టాన్ని వెతుక్కుంటూ అమితావేశంతో పరిగెత్తి అన్నిటికన్నా వాడి అయిన బాణందెబ్బ తిన్న నీకు -- అదే, (టవుదాహం అనే బాణం, తరతరాలనించీ గెలిచేవాడు ఓడిపోయేవాడి గొంతుమీద దృఢమైన కాలు పెట్టి నిలబడే ఈ ప్రాచీనలోకానికి కొత్త గర్భాదానాలు చెయ్యాలనే దాహం అనే బాణం -- అలాంటి నీకు ఆ స్వల్పవిశ్రాంతి తప్పుకుండా వస్తుందిలే!"

ఎత్తుగా ఎదిగిన చెట్ల నల్లటి గూడులకిందనించి బందీద్వీపంలో తెరచిఉన్న దుకాణాల్లో వెలుగుతున్న దీపాలు కనబడ్డాయి. అక్కడ ఒక హోటల్లా రిక్తావాడు కారంలో ముంచెత్తిన వేడి అన్నం ఒక కప్పుడు ఆదరాబాదరాగా తినేసి ముందుకి సాగిపోయాడు, ఒక గంటక్రితం హోటలు ఆవరణలో అడుగుపెట్టిన మదుర ముసలాడు ఎక్కడ

వ1

ఉంటాడో అతనికి తెలుసు. ముసలాడి అన్నకొడుక్కి ఒక పెద్ద పళ్ళదుకాణం ఉంది, లావైన చెక్కస్తంభాలున్న ఒక పొట్టి ఇంట్లో. ముసలాడు అతనితోటే అక్కడే ఉంటున్నాడు. ఆ అన్నకొడుకు నారతో చేసిన, మాసిపోయిన, యూరోపీయను దుస్తులు వేసుకుని, తలమీద ఫ్లికారోగం వచ్చినట్టుగా జడలుకట్టేసిన నల్లటి ఉంగరాలబొచ్చు కొప్పుతో, కిందిపెదవికీ అతికి ౦చుకున్న సగరెట్ట పాగనించి రక్షణగా కళ్ళుచిట్రించుకుని, పళ్ళబుట్టులని దుకాణం లో భాగానికి చేరవేస్తున్నాడు. తడిసిన, వేడెక్కిన రిక్తావాడి పిచ్చివాలకాన్ని అతను పట్టించుకోనే లేదు. రిక్లావాడు మౌనంగా స్తంభాలమధ్య చూరుకిందకి గంతేసి, దానికింద ఎక్కడో లోతులో ఉన్న బుల్లితలుపుని కాలితో తన్నాడు. అతని లెక్కప్రకారం ఆ తలుపువెనక ఉండాలి మూగ ముసలాడు. రిక్తావాడు చిరకాలంగా దాచుకున్న, అత్యంత పయామైన బంగారు నాణాం చెమటోడుతున్న చేతిలో గట్టిగా పట్టుకుని నిలబడ్డాడు. ఇంకా దారిలో పరగెడుతున్నప్పుడే దాన్ని ముందుగుడ్డ వెనక నడుముకి కట్టుకున్న తోలుసంచిలోంచి తీసి సిద్దంచేసుకున్నాడు. బంగారు నాణొం తన పని తాను చురుగ్గా చేసేసింది -- రిక్లావాడు చుట్టులకి వాడే పెద్ద పెట్టైతో వీధిన పడ్డాడు. పురికొసతో కట్టిన ఆ పెట్టెని చాలా ఎక్కువ ధరకే కొన్నాడు కాని అదేవీ ఖాళీ పెట్టె కాదు -- దానిలోపల ఉన్నది కొట్టుకుందోంది, మెలికలు తిరుగుతోంది, బిగువైన వలయాలతో పెట్టెమూతని వాయిస్తోంది, బుస్సుమంచోంది.

అతను తనతోపాటు వాళ్ళీ బండిని ఎందుకు తీసుకుపోతున్నట్టు? ఏదైతేనేం? దాన్నందుకుని, బలమైన, సమమైన అంగలేసుకుంటూ మహాసముద్రపు చొడ్డుమీదకి, గోల్‌ఫిస్‌ మైదానానికి ఎగిరిపోయాడు. మైదానం ఖాళీగా ఉంది, నక్షత్రాల కాంతిలో

32

దూరంవరకూ చీకటిగా ఉంది. దానికి అవతల వెదజల్లినట్టు అరుదుగా కనిపిస్తున్నాయి ఫోర్టులోని దీపాలు. దీపస్తంభపు మసకఅద్దపు శిఖరం ఆకాశంలో నింపాదిగా తిరుగుతూ అంగరుస్టలంవైపుకి మా(త్రమే తెల్లరంగు పొగచారల్ని విసురుతోంది. మహాసముదద్రంనించి చల్లచల్లగా పిల్లగాలి వీస్తోంది కాని మహాసముద్రపు సమమైన, ని(ద్రావఫ్ట హోరు వినబడీ వినబడకుండా ఉంది. సముద్రపుదొడ్డుదాకా, నడిరోడ్డుదాకా పరిగెత్తుకొచ్చి, రిక్తావాడు జీవితంలో ఆఖరిసారి సన్నటి లాగేకొయ్యని కీంద పారేశాడు -- ఆ లాగేకొయ్యకి అతని జీవితాన్ని చాలా పెందరాళే కట్టేసినా చాలా కాలంవరకూ మాత్రం కాదు -- పారేసి, నేలమీద కూర్చోకుండా, బెంచీమీద, ధైర్యంగా, రెసిడెంటులాగా, కూర్చున్నాడు.

అతనా హిందువుకి ఏకంగా ఒక పొండు మొత్తం ఇసూ, తనకి అన్నిటి లోకీ చిన్నద్‌, అన్నిటిలోకీ శక్తి వంతమైనది, అన్నిటిలోకీ ప్రాణాపాయకరమైనది ఇమ్మని అడిగాడు. అతను కొన్నది నిజంగా ఎలా ఉందంటే -- ఆకుపచ్చు సేటంచుల నల్లటి శరీరంతో, గుం[డటీ నలుపెక్కిన లేతనీలిరంగు తలతో, మెడమీద మరకతం చారతో, శోకసూచక తోకతో, నమ్మలేనంత అందంగా ఉన్న మాట అటుంచి -- అకారం అంత చిన్నదయినా అది అసాధారణ శక్తీ అక్కసూ కలిగి ఉంది, పైగా, దాన్నిప్పుడు వాసనకొట్టే చెక్కపెబ్చైలో చుట్టుచుట్టి పెట్టాక, దాని ద్వేషం చెప్పనక్కరలేదు. అది కంపించిపోతూ, ఉక్కుతో చేసినదాని లాగా, (స్పింగు లాగా, బిసబిసలుపోతోంది, చుట్టులు చుట్టకుపోతోంది, బుసలు కొడుతోంది, వమూతని హడావిడిగా తడుతోంది. అతను పురికొసముళ్ళు గబగబా విప్పేశాడు... ఆ వూటకొస్తే, అతనది ఎలా చేశాడో ఎవరికి తెలుసు? స్థిరమైన చేతుల్తోనా, వణుకుతున్న చేతుల్లోనా? గబగబా, దృఢనిశ్చయంతోనా,

చేప

కాదా? ఆ తరవాత చాలాసేపు సంకోచంలో పడ్డాడా? హోరుచేస్తున్న చీకటి సవల ద్రాన్నీ, నక్షత్రాల పేలవపు కాంతినీ, దక్షిణ సిలువ నక్షత్రరాశినీ, బౌంతకాకి నక్షత్రరాశినీ, కనోపుస్‌ నక్షత్రరాశినీ చాలాసేపు చూస్తూ ఉండిపోయాడా? రెసిడెంట్లు ననరంకేసీ, దూరంలో పోర్షికోతో మెరుస్తున్న శీమంత హోటలుకేసీ కుక్కలాగా పళ్ళికిలించాడా? ఒకటి మాత్రం ఖచ్చితం -- పెట్టెమూత తటాలున తెరిచి, పెట్టెలో పైపైకి ఎగురుతున్న ఆ మంచులాంటి, మృతదేహంలాగా చల్లటి, స్ర్పింగులమీద తన ఎడమచేతిని దృఢంగా పెట్టాడు. కాటు సరిగ్గా అరచేతిలో పడింది.

ఆ కాటు భరించలేనంత తీవ్రం, కరెంటుషాకుతో సమానం. తలనించి వాదాలదాకా మొత్తం శరీరాన్ని ఎ౦త చెప్పలేనంత నొప్పితో, బాధతో వఎుంచేస్తుందంటో, ఆ కాటుతిన్న కోతులుకూడా జాలికలిగించేలా అరుసూ పెడబొబ్బలు పెడతాయి, దిక్కులేనివాడి వెంురల్టాగొ, ఆళలుడి గిన ట్టగా, అచ్చం చిన్నపిల్లల్దాగా ఏడుపు లఅంకించుకుంచాయి.

సందేహం లేదు -- ఆ పీడుగుదెబ్బ తిన్న రిక్షావాడు బెంచీమీద చక్రంలా మెలికలు తిరిగపోయాడు. ఎట్ట ఎగిరి అంత దూరంలో పడింది. మరుక్షణమే అతనికింద చీకటి అగాధం బార్దా తెరుచుకుంది. అతని కళ్ళవుంందే వుహాసము(ద్రవవూ, నక్షత్రాలూ, హోటలు దీపాలూ అన్నీ ఎక్కడికో పైపైకి, వంకరగా సాగిపోతున్నాయి. మహాసము[ద్రపు హోరు అతని తలలోకి ప్రవాహంలా దూసుకొచ్చింది. కాన్మి వెంటనే తెగిపోయింది -- ఆ దెబ్బ తరవాత ఎప్పుడూ గాఢమైన మూర్చ తప్పదు. కానీ అలా మూర్చపోయినవాడికి మళ్ళీ తొందరలోనే స్పృహ వస్తుంది -- అదేదో అతను తీవ్రంగా నెత్తురు కక్కుక్‌వడంకోసమే నన్నట్టు. తరవాత మళ్ళీ స్పృహ పోతుంది. ఇలా

చెడే స్పృహ రావడం, పోవడం ఒకసారీ రెండుసార్హు కాదు, ఎన్నోసార్లు జరుగుతుంది. (ప్రతీసారీ మనిషికి ఊపీరాడకుండాచేసూ, అతన్ని కూలదోస్తూ (క్రుంగదీస్తూ, అతని ప్రాణాన్ని, జవసత్తువ ల్ని, శక్తీసామర్జ్యాల్ని వాచాలవారీగా తీసుకుపోతుంది -- అతని ఆలోచనాజక్తిని, జ్ఞాపకశక్తిని, చూపుని, వినేశక్తిని, నొప్పిని, దుఃఖాన్ని, సంతోషాన్ని, ద్వేషాన్ని, చివరికి దేన్నయితే (పేమ అంచారో ఆ సర్వంఅర్ధంచేసుకోగల సామర్థ్యాన్ని, కనిపించే, కనబడని ప్రపంచం మొత్తాన్నీ తన హృదయంలో ఇముడ్చుకోవాలనీ, దాన్ని మళ్ళీ ఎవరికో ఇచ్చెయ్యాలనీ తపించగల సామర్ధ్యాన్ని. శశ ఈ

దాదాపు పదిరోజుల తరవాత, తుఫాను ఆసన్నమయ్యేముందు, చీకటిపడ్డాక వేడి సందెవేళ్ళ రెండుజతల తెడ్డువేసేవాళ్ళు కొలంబో రేవులో ఒక పడవని సూయజ్‌కి బయ్రేరబోతున్న పెద్ద రష్యను ప్రీమరుకేసి ఆఘమేఘాలమీద తోలుకెళ్తున్నారు. పడవలో వాలుకుని కూర్చున్నాడు ఏడో నెంబరు రిక్షా సవారీ. ఓడ పార్వ్వభాగపు బ్రహ్మాండమైన ఇనపగోడ పక్కన అతను ఒక్కదూకు దూకి పాడవాటి నిచ్చెనమీదుగా డెక్‌మీదకి పరిగెత్తే సమయానికి స్ట్రమరు అప్పుడే లంగరుగొలుసు ఉరుములతో గర్హిస్తోంది. మొదట అతన్ని ససేమిరా తీసుకోనన్నాడు క్యార్టైను. ఇది సామాను రవాణాచేసేస్టీమరు, పైగా ఏజెంటు ఎప్పుడో వెళ్ళిపోయాడు, వల్లకాదన్నాడు. “కాని నేను మిమ్మల్ని మిక్కిలిగా, అత్యవసరంగా ప్రార్ధిస్తున్నాను!” -- అభ్యంతరం చెప్పాడు ఆంగ్లేయుడు... క్యాప్టైను

చెక్‌

అతనికేసి ఆశ్చర్యపోతూ చూశాడు. చూడ్డానికి దిట్టంగా, ఉత్సాహంగా ఉన్నా, వెొంహమ్మీద అనారోగ్యసూచకవెైన కవులిన రంగు కనబడుతోంది. మెరుస్తున్న కళ్ళజోడు వెనక కళ్ళు అచ్చం ఏమీ చూడనివాటిలాగా, దిగులుపడుతున్నట్టుగా, నిలబడిపోయాయి. “ఎల్జుండిదాకా ఆగండి, -- అన్నాడు క్యాసప్టైను, “ఎల్జ్టుండి ఒక జర్మను తవాలా సీమరు వస్తుందో. “ఇంకా నయం. కొలంబోలో ఇంకో రెండు రాత్రులు గడపడం నా వల్లకాదు, -- జవాబిచ్చాడు ఆంగ్లేయుడు. “ఈ వాతావరణం నన్ను ని'స్తాణ చేస్తోంది, నాకు ఒంట్లో అస్సలు బాగోలేదు. ఈ సిలోనురాత్రులు, నిద్రలేమి, తుఫానుకిముందు నరాలబలహీనతగల ప్రతీ వ్యక్తికీ కలిగే అనుభూతులు -- వీటి కారణంగా నేను పూర్తిగా శుష్కించిపోయాను. మీరే చూడండి ఒక్కసారి ఈ చీకటికేసి, కీతిజూన్ని పూర్తిగా కప్పేసిన మబ్బులకేసి -- మళ్ళీ ఇంకో భయంకరమైన రాత్రి రాబోతోంది. వానాకాలం నిజానికి వచ్చేసినట్టే. క్యాస్టైను ఓమాటు బుజాలెగరేసి, కాస్త ఆలోచించి, వెనుతగ్గాడు. మరుక్షణమే గడ్డపాముల్లాగా సన్నగా ఉన్న సింహళీయులు నిచ్చైనమీదుగా ఒక పెద్ద పెట్టైని ఈడుకుంటూ చేరవేసేశారు. తోలుతో చేసి మెరుగునూనె పూసిన ఆ పెచ్చెమీద ఎటు చూసినా హోటళ్ళ రంగురంగుల చీటీలు, ఎ(ర్రసిరా సంతకాలు.

ఖాీగాఉన్న డ్డాక్టరుగది చూపించారు ఆర్లేయుడికి. అది చాలా ఇరుగ్గా, గాలాడకుండా ఉంది. కాని ఆంగ్రేయుడీకీ అది చాలా బాగుందనిపించింది. అందులో చకచకా లాఘవంగా తన వస్తువులు పరిచేసుకుని, భోజనాలగది దాటుతూ, పై డెక్‌మీదకి వచ్చాడు. సర్వం ఎంత తొందరగా మునిగిపోయింది చీకట్లో! స్రీమరు అప్పుడే లంగరెత్తేసి, విశాలసము(ద్రంకేసి బయళ్లేరింది. కుడిపక్క, దానిమీదకి దాడి

తరి

చేస్తున్నట్టుగా వస్తున్నాయి వేరే ఓడలూ, తెరచాపకొయ్యలమిది దీపాలూ, ఫోర్టులో దీపాలూ. ఎడమపక్క, చికటిని మబ్బుల దుఃఖాన్నీ ఇంకా ప్రతిబింబిస్తూనే ఉన్న నీటి నునుపు నిలకడలేకుండా పారిపోతోంది ఎత్తైన ఓడతట్టుకిందనించి పల్లపు ఒడ్డుకేసీ, బొగ్గునిల్వలకేసే, సన్నటికాండాల కొబ్బరిచెట్లు నల్లటి దట్టుమైన తోపులకేసీ, దాని నిలకడలేని పరుగు కళ్ళుతిరిగేలా చేస్తోంది. ఎక్కడినించోగాని తేమా, కక్కొచ్చేటంత సువాసనా గల చిరుగాలి క్షణక్షణానికీ తన దిశని మార్భుకుంటూ, అంతకంతకీ ఎక్కువ దట్టుంగా వీస్తోంది. మౌనంగా ఉన్న మబ్బులు హఠాత్తుగా ఎలాంటి పాలిపోయిన లేతనీలిరంగు అగాధంతో బార్లా తెరుచుకున్నాయంటే, దాని కాంతిలో అడవుల లోలోతుళ్ళోని కొబ్బరి, అరటి చెట్ల కాండాలూ, వాటి కింది గుడిసెలూ ఒక్కసారిగా తళుక్కుమన్నాయి. ఆంగ్రేయుడు బెదిరిపోయి, కళ్ళు మిటకరించి, ఎడమపక్క దాటిపోతున్న పాలిపోయిన అనకట్టుని, దాని చివర ఉన్న ఎ(ర్రదీపాన్నీ, ఆనకట్టు వెనక మహాసముద్రపు సీసపు దూరాల్నీ ఒక్కచూపు చూస్తి వెనక్కి, తిరిగి, గబగబా తన గదికి చేరుకున్నాడు.

దాని తెరవెనక్కి అప్పుడే, భోజనాలకి ముందే, ఎన్నోసార్లు తాంగిచూశాడు ముసలి పనివాడు. అతను అవసరంలేకపోయినా అనుమానించే రకం, గమనిస్తుండే రకం, పైగా అలసటమూలాన చిరాగ్గా ఉన్నాడు. ఆర్ర్లీయుడు క్యాన్వాసుగుడ్డ మడతకుర్చీలో కూర్చుని, తోలుఅట్టువేసిన లావుపాటి నోటుపుస్తకం ఒళ్ళో పెట్టుకుని, బంగరు కలంతో ఏదో రాసుకుంటున్నాడు. అతను తల పైకెత్తినప్పుడల్హా కళ్ళజోడు మెరుస్తోంది, ముఖవైఖరి ఇటు నిస్తేజంగానూ, అటు ఆళ్ళర్యపోయినట్టూ ఉంది. కాస్సేపటి తరవాత అతను కలం దాచిపెట్టుకుని, ఆలోచనళ్లో పడ్డాడు -- గదిగోడ వెనక బరువుగా

పక్‌

సాగిపోతున్న అలల సవ్వడ, హోరూ వింటున్నట్టుగా. బిగ్గరగా మోగే బుల్లిగంటని ఊపుకుంటూ పనివాడు ఒకపక్కనించి ఇంకోపక్క సాగిపోయాడు. ఆర్జోయుడు లేచి బట్టులన్ని విప్పేసుకున్నాడు. ఓద్‌కోలోన్‌తో నింపిన నీళ్ళు కాళ్ళనించీ తలదాకా [5810] ఒళ్ళంతా పూసుకుని, గడ్డం గీసుకుని, పొట్టిగా లావుగా ఉన్న మీసాల్ని సమంగా కత్తిరించి సరిచేసుకుని, నల్లగా తిన్నగా ఉండే తలవెంట్రుకల్ని బ్రష్పులతో పక్కపాపిడీ తీసుకుంటూ అరకొరల్లేకుండా దువ్వుకుని, ఉతికిన బట్టలూ డిన్నరుజాకెట్టుూ తొడుక్కుని, భోజనానికి బయవ్లైరాడు, తనకి ఎప్పుడూ ఉండే నిశ్చయ, సైనిక వైఖరితో.

అప్పుటికే చాలాసేపట్నించి టేబిలుదగ్గర కూర్చుని, అతన్ని ఆలస్యంచేస్తున్నందుకు తిట్బకుంటున్న నావికులు తెచ్చిపెట్టుకున్న మర్యాద చూపిస్తూ స్వాగతం పలికారు, తమతమ ఆంగ్రభాష్థాొపాండిత్యాన్ని చూపించడంలో ఒకరితోనాకరు పోటీపడుతూ. అతను హుందాగా, అయినా గౌరవానికి ఏమా(త్రం లోటు లేకుండా, జవాబిచ్చి, అదే గుక్కలో తనకి రష్యను వంటకాలంటే చాలా ఇష్టమని, తను రష్యా, సైబీరియా... చూసొచ్చాననీ, చెప్పాడు. అసలు తను (ప్రయాణాలు చాలా చేశాననీ, ఎప్పుడూ ప్రయాణాల్లో హాయిగా, సరదాగా ఉండేదని, తను చక్కగా తట్టుకునేవాడినని, కాని ఈసారి ఇండియా, జావా, సీలోనులకి చేసిన ప్రయాణం గురించి ఆ మాట చెప్పలేననీ అన్నాడు. ఇక్కడ అతని కాలేయం చెడిపోయింది, నరాలు జబ్బుచేశాయి, చివరికి వింతగా ప్రవర్తించడం మొదలెట్టాడు -- అదిగో, ఒక్క గంట క్రితం ఓడమీద అకస్మాత్తుగా ప్రత్యక్షమయి (్రవర్తించినట్టు... భోజనాలు చేసి కాఫీలు తాగుతుండగా అతను నావికులకి కొన్యాకూ, లిక్యోర్టూ ఆఫర్‌ చేశాడు. లావుపాటి ఈజిప్టేయనుచుట్టుల పెట్టె తీసుకచ్చి, వాళ్ళముందు

కవి తెరిచిపెట్టాడు, అందర్నీ తీసుకొమ్మని. క్యాస్టైను కళ్ళు తెలివైనవీ, నిశ్చయమైనవీ. అతను అన్నింట్ళోనూ యూరోపియనులాగా ఉండాలని 'ప్రయుత్నిస్తుంచాడు. అతను ఐరోపాయెలఎక్కు వలసరాజ్య కర్తవ్యాలగురించీ, జపాను దేశస్టులగురించీ, దూరపుతూర్వుదేశాల భవిష్యత్తు గురించీ మాట లేవదీశాడు. ఆర్జోయుడు శ్రద్దగా వింటూ, కొన్నిటికి అభ్యంతరాలు చెప్పాడు, కొన్నిటికి ఒప్పుకున్నాడు. అతను పొందిగ్గా మాట్లాడతాడు -- ఏదో సామాన్యరీతిలో కాదు అచ్చం ఒక చక్కగా రాసిన వ్యాసం చదువుతున్నట్టు. అతను ఉండుండీ మధ్యలో అకస్మాత్తుగా మౌనం వహించి, తెరిచిఉంచిన తలుపుల అవతల అలల సవ్వడిని మరింత (శ్రద్దగా వింటున్నాడు. తుఫొన్నించి దూరంగా వచ్చేశారు. చాలాసేపు వజ్రాలని ఒలకబోసీన కొలంబోదిపాలవరుస చాలాసేపటి క్రితమే నల్లటి మఖ్మళ్లో మునిగిపోయింది. ఇంకిప్పుడు సీమురు ఉన్నది హద్దుల్లేని చీకచ్జ్టో, రాత్రీ సముద్రాల శూన్యంలో, భోజనాలగది ఉన్నది డెక్‌మీద, క్యాప్టెనుప్లాట్‌ఫారంకింద. తెరిచిఉంచిన తలుపుల్టో, కిటికీల్టో, చీకటి కొట్టాచ్చినట్టుగా నల్లబారింది, అక్కడ నిలబడి, ఉజ్వలమైన వెలుతురున్న భోజనాలగదిలోకి తొంగిచూస్తొంది. ఆ చీకట్టోంచి ఏదో తేమగా వీస్తోంది -- యుగాలనించీ స్వతంత్రంగా ఉన్నదాని తేవూ, స్వేచ్చా గల ఊసురిలాగా. ఆ తాజూదనం టేబిలుదగ్గరకూర్చున్నవాళ్ళ దాకా వచ్చి, వాళ్ళు పొగాకు పాగా, వేడి కాఫీ, లిక్యోర్త వాసనని గమనించేలా చేస్తోంది. కాని ఉండుండి విద్యుద్రీపాల వెలుగు అకస్మాత్తుగా తగ్గిపోతంంటే, తలుపులూ, కీటి కీలూ వెలవెలబోయిన వుదురునీలిరంగు చతంర(స్రాల్టాగా వుణంకువుణుకువుంంటున్నాయి. సవురుచుట్టూ నిశ్ళుబ్దంగా, చెప్పలేనంత విశాలంగా, తెరుచుకుంచోంది లేతనీలి అగాధాల అగాధం

చక

[810]. జలవైశాల్యపు చిరుఅలలు మెరుస్తున్నాయి. దిక్కులన్ని బొగ్గలాంటి నల్లదనం కుమ్మరించి కబ్బనట్టున్నాయి. సరిగ్గా అక్కడినించి వచ్చి చేరుతోంది పిడుగుల గర్హన -- మానవకాలానికి పూర్వపు ప్రళయంలో స్వయానా చిక్కుకుపోయిన స్పప్టకర్తయొక్క భారమైన, నిరసనగల గొణుగుడులాగా. దిక్కులు పిక్కటిళ్లే ఆ గర్హన వ్యాకులంగా, ఎఐజయవంతంగా, అన్నింటినీ పునాది అల్టుడుగుదాకా కదిపివేసలా ఉంది. అది విన్న (ప్రతీసారి ఆంగ్హేయుడు ఒక్కనిమిషంపాటు పాషాణమైపోతున్నాడు.

“నిజం చెప్పాలంటే, ఇది మహాభయంకరం!* -- అన్నా డతను తన నిన్టీవమైనా నిశ్చయమైన స్వరంతో, ఒక మరీ మిరుమిట్టుగాలిపె పెళపెళ తర్వాత. అని, లేచి నిలబడి, తలుపుకేసి నడిచాడు. ఆ తలుపు నోరువెడల్సుగాతెరిచి చీకటిని ఆవలిస్తోంది. “అతి భయంకరరి,

• • అన్నాడతను తనకి తానె చెప్పున్నట్ట్సగా. “అన్నిటికన్నా భయంకరమేమిటంచే, మన మసలు పట్టించుకోవడం లేదు, మన కసలా ఆలోచనకూడా రావడంలేదు, మన కసలా ఆలోచనాశక్తి కూడా లేదు, వున వుసలు ఇదెంత భయంకరమో ఫీలవడం నేర్రుకునికూడా మర్చిపోయాం."

“దేని గురించి మీరనేది?” -- అడిగాడు క్యార్తును.

“ఇదిగో, మాటవరసకి ఇదే తీసుకోండో, -- జవాబిచ్చాడు ఆర్గేయుడు. “మనకిందా, మన చుట్టూ అడుగులేని లోతు, అంతులేని అగాధం, దేని గురించైతే బైబిలు అంత భయంకరంగా చెబుతుందో, సరిగ్గా అదే నిలకడలేని విశాలాగాధం... ఓహో, --కరినంగా అన్నాడతను చీకట్టోకి నిక్కిచూస్తూ, దగ్గర్గోనూ, దూరంలోనూ, అన్నివైపులా ఆకుపచ్చ అగ్నినురుగు చాళ్ళు మండుతున్నాయి, ఆ నురుగుచుట్టు

4౦ ఉన్న నల్లదనంయొక్క రంగు -- ముదురు ఊదా, కాకిరెక్క రంగు... “చాలా హడలగొడుతుందేమో కదూ క్యా్టైను ఉద్యోగం?* - - సీరియస్‌గా అదిడాడతను.

“అబ్బే, ఎందుకని?*, --సవూాధాన మిచ్చాడు క్యాష్టైను తచ్చ పెట్టుకున్నా ఉకుకాభావంతో, “అవడానికి చాలా బాధ్యత కూడుకున్న పని, కాని... అంతా అలవాటుమీద ఆధారపడి ఉంటుంది..."

“అలా అనేకన్నా, మన కరుడుగట్టిన బండతనం మీద అనండో, -- అన్నాడు ఆంగ్రేయుడు. "అదిగో అక్కడ, ఆ మీ స్టాట్‌ఫారమ్మీద నిలబడి, దానికీ రెండుపక్కలా అంత లావైన అద్దాలగుండా మసకమసగ్గా ఆ రెండు పెద్దపెద్ద కళ్ళు -- ఒకటి ఆకుపచ్చదీ, ఒకటి ఎ(ర్రదీ -- అలా చూస్తుండగా, అలా ఎక్కడికో రాత్రిచీకటిలోకి, చుట్టూ వెయ్యేసి మైళ్ళ వరకూ పరచుకున్న నీటి చీకటిలోకి, అలా వెళ్తూ ఉండడం -- ఒర్టి మతిలేని పని! కానీ, ఆ మాటుకొస్తే, --జోడించా డతను, మళ్ళీ తలుపుకేసి చూసూ, “కింద, ఆగదిలో, దాని అతిసన్నటి గోడ వెనక, అక్షరాలా మీ తల దగ్గర, ఈ అడుగులేని అగాధం అలా రాత్రంతా రభసచేస్తూ మరుగుతూ ఉంటే ఆగదిలో పడుకోవడం కూడా దీనికన్నా వెరుగేవీ కాదులెండీ... అంతే, అంతే, వున వివేచన చాలా బలహీనమైనది, మోల్‌జంతువు వివేచనలాగా. అట్టే మాట్టాడితే, దానికన్నాకూడా బలహీనం, ఎంచేతంటే, మోల్‌కే, అంటే ఆ జంతువుకి, ఆ అనాగరిక ప్రాణికి, ఇంకా కనీసం ప్రకృతిసహజమైన ఇంగితజ్ఞానమైనా మిగిలింది, కాని మనకి, యూరోపియన్షకి, అది శ్షీణీించిపోయింది, ఇంకా శ్షీణీసోంది!*

“క్షానీ వోూల్‌జంతువులు భూలోకవుంతా తిరుగుతూ

టే సము(ద్రప్రయాణాలు చేయవు, --నవ్వుతూ అందుకున్నాడు క్యాప్టైను. “వాటికి ఆవిరి, విద్యుచ్చక్తి, తీగలేని తంతుల ఉపయోగం తెలీదు... ఇదిగో, కావాలంటే ఇప్తుడే ఏడెన్‌తో వూట్టాడగలను! ఎంత దూరమంచే, ఏకంగా పది రోజుల ప్రయాణం."

“ఇదీ మహాభయంకరమే, -- అన్నాడు ఆర్లోయుడు, ఫక్కున నవ్విన మెకానిక్కుకేసి తన కళ్ళద్దాలగుండా ఓ తీవ్రమైన చూపు విసిరేసి. “ఖచ్చితంగా ఇదీ అతిభయంకరమే. కాని మనం, నిజానికి అసలు దేనికీ భయపడ్డంలేదు. మన కసలు చావంటేకూడా తగిన భయం లేకుండా పోయింది. మనకి ప్రాణమన్నా భయంలేదు, రహస్యాలన్నా భయంలేదు, మన చుట్టూ ఉన్న అగాధాలన్నా భయంలేదు, ఆఖరికి చావన్నా భయంలేదు -- అది మనదైనా సరే, ఇతరులదైనా సరే! నేను దక్షిణా ఫ్రీకావాసులైన డచ్‌ బోయర్‌జాతివాళ్ళ యుధ్రంల్‌ పాల్గొన్నప్పుడు ఫిరంగులు పేల్ఫమని ఆదేశాలిచ్చి వందలకొద్ది మనుషుల్ని చంపాను... ఇదిగో ఇపుడు నేను ఏవూ(త్రం బాధపడడంలేదు, హంతకుడి నయినందుకు నాకు పిచ్చి ఎక్కడంలేదు సరిగదా, అసలు నేను వాళ్ళగురించ ఎపుడూ ఆలోచించనుగూడా అఆలోచించడంలేదు.*

“అయితే వురి జంతువులు, ఆటవిక ్రాణులు, ఆలోచిసాయా?" -- అడిగాడు క్యాస్టైను,

“ఆటవిక (ప్రాణులు తావట అలా చేయక తస్తుదని నమ్ముతాయి, కాని మనం అలా కాదూ, -- అన్నాడు ఆంగ్లేయుడు. అని, ఇహ మౌనం వహించి, భోజనాలగదిల్‌ పచార్జు మొదలెట్టాడు, అడుగులు దృఢంగా వేయ ప్రయత్నిస్తూ.

పెళపెళలు సన్నగిల్దుతున్నాయి, గులాబిరంగులోకి వచ్చి, నక్ష(త్రాలమీదుగా మిణుకుమిణుకువుంటున్నాయి. కిటికీల్టోకీ,

తి

తలుపుల్లోకీ గాలి ఇంకా ఉధృతంగా, ఇంకా చల్లగా విస్తోంది.

తలుపులవతల నల్రటిచీకటి సవ్వడి ఇంకా తీవ్రమైంది. ఏష్‌ట్రేగా వాడే

పెద్ద గవ్వ టేబిలుమీద అటూఇటూ పాకుతోంది. నచ్చనివిధంగా

బలహీనమవుతున్న కాళ్ళకింద ఏదో అలా కిందనించి ఎదగడం,

సెకెత్తడం, తరవాత ఒకపక్కకి పారేయడం, ఉపసంహరించుకోవడం,

ఇహ నేల కాళ్ళకిందనించి లోతుగా దూరంగా వెళ్ళిపోవడం స్ప్య్తంగా తెలుస్తోంది. నావికులు కాఫీలూ, పాగతాగడమూ పూర్తిచేసుకుని, ఆవలింతలు ఆపుకుంటూ, తమ వింత ప్యాసెంజరుకేసి దృష్టి సారిస్తూ, ఇంకొన్ని నిమిషులు మౌనంగా కూర్ఫుండిపోయారు. తరవాత ఒక్కొక్కరే లేవి, అతనికి గుడ్‌నైట్‌ చెబుతూ, తమతమ టోపీలు అందుకోసాగారు. చివరికి క్యాస్టై నొక్కడే మిగిలిపోయాడు. అతను పాగతాగుతూూ ఆర్జోయుళ్లో కళ్ళతో వెంబడిస్తున్నాడు. ఆరగ్రేయుడు చుట్టు కాలుస్తూ, పడవలాగా ఊగుతూ, ఒక తలుపునించి ఇంకో తలుపుదాకా పచార్లు చేస్తున్నాడు. టేబిలు ఖాళీచేస్తూ శుభ్రంచేస్తున్న ముసలి పనివాడికి అతని వుతివురుపుతో కూడిన గాంభీర్యం చిర్రెత్తిస్తోంది.

“అంతే అంత, అకరాలా అంతో, -- మళ్ళీ అందుకున్నాడు ఆంగ్రేయుడు. “ఇప్పుడసలు భయంకరమైన దేమిటంటే వమునం భయపడ్డమే మర్చిపోయాం! దేవుడూ, మతమూ అనేవి ఐరోపాలో చాలాకాలంగా అసలు లేనే లేవు. మనకేమో, ఎంత తాప్తతయమూ అబా ఉన్నప్పటికీ, ఇటు జీవితంకేస్‌ అటు చావుకేసీ కూడా మంచులాగా చల్లటి ఉపేకాభావం. ఒకవేళ దానికి భయపడినా, ఏదో ప్రపంచజ్ఞానం పుణ్యవూ అని మవూ(త్రవే, లేదా, ఇంకా కొద్దోగొప్పో మిగిలిఉన్న సహజజంతు ప్రవృత్తి వల్ల మాత్రమే, ఒక్కోసారి మనం ఈ భయాన్ని

ప వునలో పుట్టించుకోడానికీ, పెంచుకోడానికీ, ప్రయత్నంకూడా చేస్తుంచాం, అయినా తగిన మోతాదులో గ్రహించం, ఫీలవం... ఇదిగో, చౌాస్తున్నారుగా, దేన్నైతే నేనే భయుంకరవున్నానో, దాన్ని నేనే ఫీలవడంలేదూ, -- అన్నాడతను, తెరిచిఉన్న తలుపుకేసి చూపీస్తూ. ఆ తలుఫు అవతల నల్లటిచికటి ఒకటే రొద. ఎగిరెగిరిపడడం మూలాన కీదురొదలుచేస్తున్న స్రీమరు ముక్కుభాగాన్ని ఆ చీకటి అంతెత్తు పైకెత్తి, ఓమాటు ఈ పక్కకీ, ఇంకోమాటు ఆ పక్కకీ విసిరి పారేస్తోంది.

“ఇది వీవీద సిలోనన (ప్రభావం అనుకుంటా

• = వ్యాఖ్యానించాడు క్యాప్టైను,

“ఆహా, సందేహం లేదూ, -- ఒప్పుకున్నాడు ఆంగ్లేయుడు, “వంనవుంతా, వ్యాపారులూ ఇంజినిర్య్తూ వింలిటరీవాళ్ళూ రాజకీయాల్లో ఉన్నవాళ్ళూ వలసకారులూ, మనందరమూ మన స్వంత బండతనం, ఖాళీదనంనించి తప్పించుకుంటూ, (ప్రపంచముంతా బలాదూరు తిరుగుతుంటాం. ఇటు స్విట్టర్దాండు పర్వతాల్నీ, కొలనుల్నీ, అటు ఇటలీ దారిద్యాన్నీ, దాని చిత్రాల్నీ, దాని విగ్రహాల, స్తంభాల వంలక్కల్నీ చూసి ముగ్దులైపోవడానికి శాయశక్తులా 'ప్రయత్నిస్తుంచాం. కాస్సేపు సిసిలీలో ఏవో ఆంఫీథియేటర్లతాలూకు బతికి బయటపడ్డ జారుడురాళ్ళమీద జారుడుబండలు ఆడతాం, కాస్సేపు అక్రోపల్‌దుర్లాల పెద్దపెద్ద కుప్పల్ని తెచ్చి పెట్టుకున్న పారవశ్యంతో వీక్షీస్తాం, ఇంకాస్సేపు, ఏదో సంతలో తమాషా చూడ్డానికి వెళ్ళినట్టు, యెరూసలెంలో పవిత్రాగ్నిని అందజేస్తున్నప్తుడు హాజరవుతాం, వురికాస్సేపు ఈజిప్టులో ప్రాచిన 'స్మశానాల్లోనూ, వుట్టి దేవాలయాల్లోనూ రక్షక్షభటుల బాధలూ, రక్తం పీల్చే గెంతే మిణ్లల్బుల బాధలూ ఓర్చుకోడానికి పిచ్చిడబ్బులు ధారపోస్తాం, ఇండియాకి, వైనాకి,

ప జపానుకి సవమ(ద్రయా(త్రలు చేస్తుంటాం, కానీ ఇదిగో ఇక్కడ మాత్రమే, అతిప్రాచిన మానవజాతి నివసించిన ఈ భూమ్మీద, దేన్నైతే మనం పోగొట్టుకున్నామో, దేన్నైతీ మనం మన వలసదేశమని 'పేరుపెట్లి ఆబగా కొల్లగొడుతున్నామో, అటువంటి ఈ ఈడెన్‌ (ఏదెము) లో ఈ దువచ్యాధూలళీ, స్వేగూ కలరా జ్వరాల వుధ్య, వానం పెంపుడుజంతువులుగా మార్చేసిన ఈ రంగుచర్మం ప్రజలమధ్య, ఇక్కడ మాత్రమే మనం జీవన్మరణాల్నీ, దైవాన్నీ కొంతకాకపోతే కొంతైనా కనుకో్కోగలుగుతున్నాం. ఆ ఓజిరిస్‌లపట్దా, జోఉస్‌లపట్టా, అపోలోలపట్టా, క్రీ స్తుపట్టా, వంహావ్మాదుపట్టా ఉదాసీనుడిగా మిగిలిపోయిన నాకు ఇక్కడ ఒకసారి కాదు, రెండుసార్డు కాదు, ఎన్నోసార్టు ఏవునిపించిందంటే, నేను నిజంగా వెలుక్కుగలిగింది ఒక్క ఈ భయంకరరూపాలున్న దేవుళ్ళకి మాత్రమే, మన '్రాచీన.జన్మభూమికి చెందిన ఈ దేవుళ్ళకి మాత్రమే -- ఈ వందచేతుల (బ్రహ్మకీ [510], శివుడికి, భూతానికీ బుద్దుడికీ మాత్రమే, ఆ బుద్దుడి మాట, 'ప్రపంచంయొక్క శవపెటికమీద మూతపెట్టి మేకు దిగాల్టబోయిన మతుసాయిల్‌ మాటలాగా, నిజంగా మారుమోగింది... అవునవును, ఒక్క. తూర్పు పుణ్యమా అని, తూర్పుదేశాల్లో నాక్‌ "చ్చిన జబ్బుల పుణ్యమా అని, ఆఫ్రికాలో నేను చేసిన హత్యల పుణ్యమా అని, ఇంగ్రండు దోచుకుంటున్న -- అంటే పాక్షికంగా నేనుకూడా దోచుకుంటున్న -- ఇండియాలో వేలకొద్ది ఆకలిచావులు చూసిన పుణ్యమా అని, జపానులో ఇంకా యవ్వనంకూడా పూర్తిగా రాని అమ్మాయిల్ని నెలవారీ భార్యలుగా కొనుక్కున్న పుణ్యవూ అని, చైనాలో అచ్చం కోతుల్లా ఉండే నిస్సహాయులైన ముసలివాళ్ళ తలలమీద చేతిక[ర్రతో కొట్టిన పుణ్యమా అని జావాలోనూ సిలోనులోనూ రిక్షావాళ్ళని చావుగురకదాకా తోలిన

జర్‌ పుణ్యమా అని, అనరాధాపురంలో [5161 ఒకానొకప్పుడు అతి తీవ్రమైన జ్వరం వచ్చిన పుణ్యమా అని, అలాగే మలబారు తీరాన కాలేయవ్యాధికి గురి అయిన పుణ్యమా అని, వీటన్నిటి పుణ్యమా అని మాత్రమే నేనిష్తుడింకా కాస్తోకూస్తో అనుభూతి చెందగలుగుతున్నానం, ఆలోచించగలుగుతున్నాను. ఆ దేశాలని, ఆ అసంఖ్యాక జనాలని - - ఎవరైతే ఇప్పుటికీ ఉనికీ, మృత్యువూ, విశాలవిశ్వపు దివ్య జొన్నత్యాల అనుభూతీ నరనరానా పొందుతూ, ఇప్పటికీ పసివాళ్ళని పోలిన అమాయక, నిష్కపట జీవితాన్నైనా గడుపుతున్నారో, లేదా, అప్పుడే సుద్వీర్ణమైన, కష్టభూయిష్షమైన చారిత్రక, మత, వేదాంత మార్గం దాటి, (ఆ ప్రయాణంలో అరిసైనా పోయారో, అటువంటి వాళ్ళన - - మనం, సరికొత్త లోహయుగపు మానవులం, బానిసలుగా చేసుకోవడానికి, మనలో మనం పంచుకోవడానికి శతవిధాల ప్రయత్నిస్తున్నాం. పైగా దీన్ని వన వలసవిధాన కర్తవ్యమనీ, లక్షమనీ అంటున్నాం. ఈ పంచుకోవడమనేది ముగింపు కొచ్చినప్పుడు మళ్ళీ ప్రపంచంలో ఇంకో సరికొత్త, అనుభవంలేని తీర, సిదోన్‌ లేదా రోమ్‌ల -- అది ఆల్లోయ రోమ్‌ కావచ్చు, జర్మను రోమ్‌ కావచ్చు -- ప్రభుత్వం రాజ్యంచేస్తుంది. అప్పుడు మళ్ళీ, తానే దేవుడినని ఊహించుకుని, బైబిలు చెప్పినట్టుగా, విర్రవీగిన సిదోనుకి యూదుప్రవక్తలు ఏ భవిష్యవాణి చేశారో, రోముకి అపోకలిప్పులు ఏం సూచించాయో, ఇండియాకీ, దాన్ని బానిసగా మార్చిన ఆర్యజాతులకీ బుద్దుడు ఏదైతీ జోస్యం చెప్పాడో, సరిగ్గా అదే సంభవిస్తుంది, తప్పుకుండా జరుగుతుంది. బుద్దుడి ఉవాచ: * ఓ రాజుల్లారా, (ప్రభువుల్జారా, సంపదళ్లో మునిగితేల్తున్న ధనికులారా, మీ అత్యాశని ఒకరికి విరుద్దంగా వుర్‌ కరు (ప్రయోగించుకుంటున్న వాళ్ళలారాా మీ మీ చతనివితీరని కావుమోహాలతో

46

లాలూచీపడుతున్నవాళ్ళలారా![' మనకి బొత్తిగా అవగతం కాని ఈ విశాలవిశ్వంలో, ఈ “భౌతికలోకంోలో, మానవుడి జీవతం విలువ చక్కగా అర్హంచేసుకున్నాడు బుద్దుడు. అందుకే దివ్యవిభ్రాంతితో దిగ్ర్భాంతి చెందాడు. వునం మూత్రం, త్వరలోనే రాబోతున్న విశ్వసౌభాత్పత్వం గురించి, సమానత్వం గురించి అవతల ఎందరు ఎన్ని చెప్పినా సరే, మనం మాత్రం మన స్వంత వ్యక్తిత్వాన్ని, మన అహాన్ని గగనమండలంకన్నా ఎత్తుగా ఎత్తేసుకుంటున్నాం, దానిలో ఈ (ప్రపంచం మొత్తం కూరినింపేసుకోవాలని కోరుకుంటున్నాం. కాని ఇదిగో ఇక్కడ మాత్రమే, మహాసముద్రం నడిమధ్య, మనకి కొత్తవీ పరాయివీ అయిన నక్షత్రాల కింద, ఉష్ణమండల తుఫానుల వైభవం నడిబొడ్డున, లేదా, ఇండియాలోనూ సీలోనులోనూ -- ఎక్కడ్డైతే ఉక్కపోస నల్రటిరా త్రులవేళ, వేడి చిమ్మవీకట్టువేళ ఈ నల్లదనంలో, ఈ ధ్వనుల్ళ్‌, ఈ వాసనల్లో, ఈ భయంకర సర్వఏకత్వంలో, వునిషి ఎలా కరిగిపోతాడో, లీనవమ్రెపోతాడో (గ్రహించగలుగుతావో, అక్కడ వా(త్రవే వున ఈ వ్యక్తిత్వం అంటే ఏమిటో చూచాయగానన్నా అర్రంచేసుకోగలం... మీకు ఒక బౌద్దకథ తెలుసునా?* --పచార్డు ఆపి, మెరిసే కళ్ళజోడుతో క్యాష్టైనుకేసి చూస్తూ అడిగాడతను.

• ఏ కథ* -- అడిగాడు అప్పుటికే ఒకసారి రహస్యంగా ఆవలించి, గడియారం చూసుకున్న క్యాప్టెను.

“ఒకసారి కొండమీది అడవినించి ఓ ఏనుగు మహాసము(ద్రంకేసి పర్‌గడుతుంటే, ఓ బొంతకాకి దాని వెంటపడిందిట. దారిలో సర్వాన్ని నాశనం చేస్తూ, పొదలని కాలరాస్తూ, ఏనుగు అలల్లోకి విరుచుకుపడగా, “కోరికతో సతమతమవుతున్న బొంతకాకి దాన్ని వెంబడించి, అది మునిగి, ప్రాణాలు కోల్పోయాక మళ్ళి అలలమిద తేలేవరకు ఆగి,

లీ దాని పెద్ద్రపెద్దచెవుల శరీరమ్మీద వాలింది. ఏనుగు కళేబరం నీళ్ళమీద కొట్టుకుపోతూ, నాని చీకిపోతూఉండగా, బొంతకాకి దాన్ని ఆబగా పొడుస్తోంది. బొంతకాకికి తెలివొచ్చి చుట్టూచూసుకునేసరికి అది ఆ కళేబరమ్మీద ఎంత దూరం దూ...రం వచ్చేసిందంటే ఇహ అక్కడినించి వెనకి రావడానికి సము(ద్రపుడేగ రెక్కలు కూడా చాలవు. బొంతకాకీ ఎలాంటి జాలికలిగించే స్వరంతో లబోదిబోమందంచే, సరిగ్గా అలాంటి అరుపుకోసమే (శ్రద్దగా, సానుభూతిపూర్వకంగా, వేచి ఉంటుందట మృత్యుదేవత... భయంకరమైన కథ!" “అవను, భయంకరంగా ఉంది, -- అన్నాడు క్యా్యాను. ఆర్రేయుడు మౌనందాల్ళి, మళ్ళీ తలుపునించి తలుపుదాకా పచార్లు మొదలెట్టాడు. చీకటిహోరులో, ఆగిఆగి కొట్టిన రెండోగంట విషాద ధ్వనులు సన్నగా వినిపించాయి. క్యాడ్టైను, మర్యాదకోసం ఇంకో అయిదు నిమిషాలపాటు కూర్చుని, తరవాత లేచి, ఆంగ్రేయుడితో కరచాలనం చేసి, పెద్దదీ ప్రశాంతమైనదీ అయిన తన గదికి వెళ్ళిపోయాడు. ఆంగ్లేయుడు, ఏదో ఆలోచిస్తూ, పచార్జు కొనసాగిస్తున్నాడు. పనివాడు వంటగదిలో ఇంకో అరగంటసేపు వేచిచూసూ యాతనలు పడి, చివరికి భోజనాలగదిలోకి వచ్చి, చిరాగ్గా మొహంపెట్టి, లైట్రన్నీ ఒక్కొక్కటే ఆర్సేయడం మొదలెచ్హాడు. చివరికి ఒకే ఒక్క బల్చు మాత్రం ఉండనిచ్చి, వెళ్ళిపోయాడు. అతను కనుమర్శగైన తరవాత ఆర్జోయుడు గోడదగరికి వెళ్ళి, ఆ బల్భ్బుకూడా ఆర్సేశాడు. అవూంతంగా చిమ్మచీకటి పడింది, అలల హోరు ఇంకా స్పష్టంగా వినబడసాగింది, కిటికీల్లో ఒక్క-నారిగా తారాగగనం, తెరచాపక్‌య్యలు, దాని కదిలే అడ్డుక(ర్రలు కనబడసాగాయి. ప్ర్రీవురు కీచుకీచదువుంటూ, ఒక నీటికొండమీదనించి ఇంకోదానిమీదకి ఎక్కుతో ది. అలా 'పెకిలేస్తూ,

షరి

కిందకి దిగుతూ ఉంచే దాని ఊపు స్తాం అంతకంతకీ విస్స్తతమువుతోంది, దాని గొలుసుళ్లో ఓమాటు పైకీ అగాధంలోకి ఎగురుతూ, ఇంకోవూటు కిందకి అగాధంలోకి దూకుతూ, ఒకదానివెంట ఒకటి విశాలంగా దూసుకుపోతున్నాయి కనోపుక్‌ నక్షత్రమండలమూ, బొంతకాకి నక్షత్రమండలమూ, దక్షిణ సిలువ నక్షత్రమండలమూ. వాటిమీద ఇంకా మిణుకుమిణుకుమంటున్నాయి గులాబిరంగు పెళపసెళలు.

ఖ(బ్రవరి 1914, కాటై.

తెలుగు అనువాదం (ఫిబ్రవరి 2004):

(ప్రా. ఆళ్ళ రావుదాసు.

శలీతల శరతు అాతీ ఆ సంవత్సరం జూన్‌లో అతను మూ ఊర్జోు మాతోటే ఉన్నాడు. అతను ఎప్పుడూ మా కుటుంబంలో ఒకడిగా చెలామణీ అయ్యేవాడు. దానికి కారణం వాళ్ళ కీర్తిశేషులైన నాన్నగారు, మా నాన్నగారు మంచి స్నేహితులే కాక ఇరుగుపారుగు అవటం. జూన్‌ 25న సరాయెవ్‌ల్‌ ఫెర్దినాండ్‌ను చంపేశారు. 26వ తారీఖు పొద్దున్నే దినపత్రిక పోస్టుల్‌ వచ్చింది నాన్న చేతిలో మాస్కో ఈవినింగ్‌ పపరు పట్టుక్‌ ని తనగదినుండి భోజనాలగదిలోకి వచ్చారు. అక్కడ అతను, అమ్మ నేను ఇంకా కాఫీచేబులు దగ్గరే కూర్చున ఉన్నాం. నాన్న అన్నారు: “విన్నారా (ఫెండ్స్‌ ఇది! యుద్దం వచ్చేసింది! సరాయెవ్‌లో ఆ'స్టియన్‌ యువరాజును చంపేశారు. ఇది యుద్దమే! పీటర్స్‌ డే నాడు చాలామందిని ఇంటికి ఆహ్వానించాం. ఆ రోజే మానాన్న నేమ్స్‌డే కూడా. భోజనాల సమయంలో మా ఇదరికీ పెళ్ళి నిశ్చయించినట్టు ప్రకటించారు. అయితే జూలై 21న జర్మనీ దష్యామీద యుద్దం ప్రకటించింది. సెప్టెంబరులో యుద్దరంగానికి వెళ్ళి ముందు వీడ్కోలు తీసుకోవటానికి అతను మూ ఇంటికి ఒక్కరోజుక్‌సం వచ్చాడు. (యుద్దం తొందరగా ముగుస్తుందనీ, వసంతబుతువు రాగానే మా పెళ్ళి అవుతుందనీ అందరూ అనుకున్నారు.) అది మా వీడ్కోలు సాయంత్రం. భోజనం తర్వాత ఎప్పటిలాగే సమవార్‌ను సిద్రంచెశారు పాగమంచుతో నిండిన కిటికీ అద్దాలను చూస్తూ నాన్న అన్నారు: “ఆళ్ళర్యం! ఈసారి శరదృతువు చాలా తొందరగా వ్చిసింది, చాలా చలిగా కూడా ఉంది."

5్‌0

మేవుందరం ఆ సాయంత్రం ముభావంగా కూర్చున్నాం. అప్పుడప్పుడూ మాత్రమే ఒకటీ అరా ఏ విశేషమూ లేని మాటలు పంచుకుంటూ, వునస్సుల్లోని ఆలోచనలనతా భావాలనూ అతిశయోక్తులతో దాచుకుంటున్నాం. నాన్న శరదృతువు గురించి చేసిన వ్యాఖ్య కూడా ఏదో పైపైకి చేసిందే. నేను బాల్కనీతలుపు దగ్గరకెళ్ళి అద్దంమీద పేరుకున్న మంచుని రుమాలుతో తుడిచాను: తోటపైన నల్రటి ఆకాశంలో స్వచ్చమైన, వుంచులాంటి నక్షత్రాలు ఎంతో తీక్షణంగా, కాంతివంతంగా (ప్రకాశిస్తున్నాయి. నాన్న కుర్చీలో కూర్చుని సిగరెట్టు కాలుస్తూ చేబులుమీదకి వేళ్ళాడుతున్న వేడి దీపంకేసి అన్యమనస్కంగా చూస్తున్నారు. అమ్మ కళ్ళద్దాలు పెట్టుకొని దిపం దగ్గర కూర్చుని ఏకాగ్రతతో చిన్న సిల్కుసంచి కుడుతూ ఉంటే -- మాకు తెలుసు, అది దేనికోసమో -- ఏదో గుండెలు సిండుతున్నట్టుంది, నాన్న అడిగారు:

-నువ్వు పాద్వ్నన్నే వెళ్ళాల్సిందేనా వుధ్యాహ్నం దాకా ఉండలేవా?

--లేదు, పొద్దున్నే వెళ్ళాలి, మీరు అనుముతిస్తే. నాకూ ఇష్టంలేదు కాని ఇంకా బోలెడు సర్దుకోవాలి, -- సమాధానమిచ్చాడు అతను,

నాన్న ఒక చిన్న నిట్టూర్పు విడిచారు.

--సరే, నీ ఇష్టం, బాబూ. అలా అయితే నేనూ, అమ్మా తొందరగా వెళ్ళి పడుకుంటాం. లేకపోతే పొద్దున్నే లేచి నీకు వీడ్కోలు చెప్పలేం..

అమ్ము లేచి నిలబడి తనకు కాబోయే అల్టుడిమీద చేతో శిలువగుర్లు వేసింది. అతను మర్యాదగా వంగి అమ్మచేతినీ తర్వాత

ర్‌ 1 నాన్నచేతినీ ముద్చుపెట్టుకున్నాడు. మేమిద్దరం గదిలో ఒంటరిగా మిగిలిపోయాక చాలాసేపు డైనింగ్‌ రూమ్‌లోనే ఉండిపోయాం. అతను నిశ్శబ్దంగా అటూఇటూ పచార్చు చేస్తూ ఉన్నాడు. నేను పేషన్సు ఆడడానికి పేకముక్కలు ఫరుద్దామా అనుకున్నా. ఇంతలో అతను అడిగాడు:

--కాస్సేపు అలా తిరిగొద్దామా?

నా గుండె బరువెక్కుతళా ఉంది. నేను నిర్లిప్తంగా సమాధానమిచ్చాను;

_- అలాగే. ..

ముందుగదిలో కోటు వేసుకుంటూ, అతనేదో ఆలోచనలలో మునిగి ఉన్నాడు. చిరునవ్వు నవ్వుకుంటూ, ఫేత్‌ రాసిన కవిత గుర్తుచేసుకున్నాడు:

“ఇంకా శరత్తయినా అప్పుడే ఎంత చలి!

వేసుకో నీ శాలువా, మ్యూక్సీగౌనూ...

“వ్యూూక్సీ లేదు”, అన్నాను నేనా. “ఆ తర్వాత ఎలా సాగుతుంది?”

“మర్శిపోయాను. బహుశా ఇలా అనుకుంటా;

చూడు - ఆ నల్లబడుతున్న దేవదారుచెట్ల మధ్య

ఏదో మంట చెలరేగుతోంది...”

“ఏం మంట?

“అఫ్‌కోర్స్‌, చంద్రోదయం. ఈ కవితలో ఏదో పథ్రెప్రాంతపు శరదృుతు (ప్రత్యేకత ఇమిడి ఉంది. “వేసుకో నీ శాలువా, మ్యాక్సీగౌనూ.... మన తాతల, అమ్మమ్మల కాలం అది... ఓహ్‌, మై గాడ్‌!”

52 “ఏ మయ్యింది?" “ఏమీ లేదు, డియర్‌. అంతా ఏదో విచారకరం. విచారకరం, సంతోషకరం. నను నిన్ను ఎంతో ట్రేమిస్తున్నాను. కోట్టు వేసుకొని మేము భోజనాలగది గుండా బాల్కనీలోకి వెళ్ళి అక్కడినుండి తోటలోకి దిగాం. మొదట ఎంత చీకటిగా ఉందంటే నాకు అతన కోటుచెయ్యి పట్టుకో వలసివచ్చింది. ఆ తర్వాత నల్లటి కొమ్మలు ఖనిజాలలాగా మెరిసిపోతున్న నక్షత్రాలతో కలిసి వెలుగుతో నిండిన ఆకాశంలో కనిపించసాగాయి. అతను ఆగి ఇంటివైపు తిరిగి అన్నాడు “చూడు, ఇంటి కిటికీలు శరదృతువు కాంతిలో ఎంత అందంగా మెరిసిపోతున్నాయో! నేను (బతికి ఉన్నంతకాలం ఈ సాయంత్రాన్ని గుర్తుంచుకుంటాను.... నేను అటు చూశాను. అతను నన్న బాహువుల్లోకీ తీసుకున్నాడు. నా ముఖంమీదనుండి శాలువాను పక్కకు తొలగించి తల కొద్దిగా పక్కకు వంచాను, అతను నన్ను ముద్దుపెట్టుకోవటానికి వీలుగా. అతను నన్ను ముద్దుపెట్టుకుని, నా ముఖంలోకి చూశాడు. “ఏలా మెరుస్తున్నాయో నీ కళ్ళు”, అన్నాడు. “నీకు చలిగా లేదా? గాలి చాలా చల్లగా ఉంది. ఒకవేళ శత్రువులు నన్ను చంపెస్తై, నన్ను వెంటనే మరచిపోవు కదూ?" నేను ఆలోచించాను: “అతను నిజంగానే మరణిస్తే? నేను నిజంగానే అతన్ని కొద్దికాలంలోనే మర్చిపోతానా? -- దేన్నయినా చివరికి మర్చిపోవటం సహజమే కదా?” నా ఆలోచనకు నాకే భయంవేసి ఒక్క ఉదుటున సమాధానం చెవ్రొను: “అలా మాట్లాడకండి! మీరు చనిపోతే నేనూ బతకను!

దప అతను కొద్దిసేపు మౌనంగా ఉన్నాడు. తర్వాత మెల్లిగా అన్నాడు:

“అది కాదు, ఒకవేళ వురణిస్తే, నేను నీకోసం అక్కడ ఎదురుచూస్తుంచాను, నువ్వు మరికొంత కాలం బతిక్తి ప్రపంచంలో కొంత సంబరాలు చేసుకుని, తర్వాతరానా దగ్గరకు.

నేను హృదయవిదారకంగా ఏడ్పాను...

అతను పొద్దున్నే వెళ్ళిపోయాడు. అమ్మ ముందురోజు సాయం(త్రం కుట్టున చిన్నసంచిని అతని మెడలో వేసింది. అందులో మా తాత, ముత్తాత ఇద్దరూ యుద్దానికి వెళ్ళేటప్పుడు ధరించిన బంగారు ముద్రిక ఉంది. మేమంతా ఒకరకమైన భయంతోనూ విచారంతోనూ అతనివలముందు శిలువగుర్తు వేశావు. ఎవరన్నా ఆత్మీయులు చాలాకాలంపాటు దొరం వెళుతుంటే సహజంగా కలిగే దిమ్మబారుతనంతో వేము వరండాలో నిల్ఫుని అతనికి వీడ్కోలు చెప్తున్నప్పుడు ఫీలయిందేమిటంటే ఇటు మాకూ, అటు సూర్యుడు (పకాళిస్తుండగా గడ్డి మీది వుంంచుతుంపరలతో వెరిసిపోతూ ఆనందకరంగా ఉన్న ఉదయానికీ మధ్య ఆశ్చర్యకరమైన అంతరం, చివరికి మేము ఖాళీగా బావురుముంటున్న ఇంట్లోకి వెళ్ళాం. నేను చేతులు వెనక్కి కట్టుకుని ఏం చేయాలో తెలియక -- వెక్కి వెక్కి ఏడవాలో లేక గొంతుచించుకొని బిగ్గరగా పాటపాడాలో అర్జంకాక -- గదులన్నీ పచార్హు చేశాను...

ఒక నెల తర్వాత, గలీషియాలో, అతన్ని చంపేశారు -- ఈ వరాట ఎంత విచిత్రమైనది! అది జరిగి ఇపుటికి వుప్పందు సంవత్సరాలు గడిచిపోయాయి. ఇన్నేళ్ళలో నేను ఎన్నో కజ్టైలను అనుభఐంచాను. ఆ కాలం గురించి ఒక్కసారి ఆళలోచిస్తే ఎంతో

ర్‌4ీ

సుద్నీర్హమనిపిస్తుంది. ఏవో చెప్పలేని, వింతైన అనుభవాలు -- అటు వునసుకుగాని, ఇటు వెదడుకుగానీ అర్హం కానివి -- వుదిలో మెదులుతాయి. వాటినేగదా పూర్వస్కృతు లంటారు! మాతోపాటు అతని పదిహిడెళ్ళ మేనల్టుడు కూడా వెంట రాగా దాదాపు రెండువారాల ప్రయాణం తర్వాత ఎకతిరినదార్‌ చేరుకున్నాం. ఆ అబ్బాయి కూడా సైన్యంలో చేరటానికి ప్రయత్నిస్తున్నాడు. ఆ ప్రయాణానికి నేను పల్లెపడుచులా వేషం వేసుకుని కాళ్ళకు ఒక జత కొయ్యచెప్పులు వేసుకున్నాను. నా భర్త గడ్డం పెంచి -- ఆ నల్లటి గడ్డంలో మధ్యమధ్య తెల్లటి చారలు -- కసాక్‌ కోటు కూడా వేసుకున్నాడు.

1918వ సంవత్సరం వసంతబుతువులో -- అప్పటికి మా అమ్మా, నాన్నా ఇద్దరూ పోయారు -- నేను మాస్కోలో స్మల్యేన్‌స్కు మార్కెటులో ఒక వ్యాపారస్తురాలికి చెందిన బేసమెంటుగదిలో అడైెకి ఉండేదాన్ని. ఆవిడ నన్ను ఎప్పుడూ ఆటపట్టిస్తూండేది. “ఏమండీ, వెరిసిపోతున్న వుహారాణులవారరూ, ఎలా ఉన్నాయి మీ వ్యవహారాణులు? ' అని అడుగుతుండేది. ఆ కాలంలో అందరూ చేస్తున్నట్టుగానే నేను కూడా బొచ్చు కసాక్‌ చోపీలూ గుండీలతో పనిలేని పెద్ద కొట్టూ వేసుకున్న సైనికులకి నా దగ్గర మిగిలిఉన్న చిన్నచిన్న వస్తువులను అమ్మేదాన్ని -- ఏదైనా ఉంగరమో, నాకు పేరుపెట్టినప్పుటి శిలువో, చెదలు కొట్టిన బొచ్చు కాలరో, ఏదో ఒకటి. అలానా వస్తువులను ఒకసారి అర్వాత్‌ వీధి మలుపులోనూ బజారులోనూ అమ్ముతుండగా ఎంతో అరుదైన ఒక మంచిమనిషిని కలిశాను. అతను పెద్దవాడు, రిటైరు అయిన ఆఫీసరు. ఆ తర్వాత కొద్దికాలానికే అతన్ని పెళ్ళిచేసుకున్నాను. మేము ఏప్రిల్‌లో మాస్కో వదిలి ఎకతిరినదార్‌ నగరానికి వెళ్ళిపోయాం.

ర్‌5్‌

మేము దోన్‌నదీతీరానా, కుబాన్‌లోనూ రెండు సంవత్సరాలకు పైగా ఉన్నాం. తర్వాత చలికాలంలో ఒకరోజు తుఫానులో వేము నవరస్సీష్క్‌లో టర్కీ వెళ్ళటానికి నౌక ఎక్కాం. వమూతోపాటు చాలామంది ఇతర శరణార్జులు కూడా ఉన్నారు. మార్గమధ్యంలో నా భర్త టైఫస్‌ వ్యాధితో మరణించాడు. దాంతో నాకీ ప్రపంచంలో కేవలం ముగ్గురే ఆప్పులు మిగిలారు: నా భర్త మేనల్టుడు, అతని పడుచు భార్య, వాళ్ళ ఏడునెలల కూతురు. కాని ఎంతోకాలంకాకముందే అతను భార్యను వెంటబొట్టుకొని (క్రిమియాకి వ్రాంగెల్‌ ఆర్మీలో చేరటానికి వెళ్ళిపోయాడు. అయితే కూతుర్ని మాత్రం నా చేతులలో వదిలి వెళ్ళారు. ఆ తర్వాత వారి జాడే లేదు. నేను మాత్రం ఆ తర్వాత కూడా చాలాకాలం కన్న్‌స్టంటినోపల్‌లో ఉండిపోయాను. నా పోషణార్ధం, ఆ పాప పోషణార్హం కూలిచేసుకుంటూ అష్టకస్ట్రైలు పడాల్సివచ్చింది. ఆ తర్వాత చాలామందిలాగే మేముకూడా చాలా ప్రదేశాలు తిరిగాం -- బళ్లేరియా, సెర్ఫియా, చేఖియా, బెల్టియం, ప్యారిస్‌, నీత్స... ఆ అవ్మూయి చాలాకాలం క్రితవే పెరిగి పెద్దదయింది, ప్యారిస్‌లోనే ఉండిపోయింది, అన్నినిధాలా (ఫెంచి వనితలాగా ఉంటుంది, చక్కగా అందంగా ఉంటుంది, నాతో చాలా తటస్థంగా ఉంటుంది, మద్లేన్‌ సమీపంలో ఒక చాక్లైెటు షాపులో ఉద్యోగం: సిల్వర్‌ ఎనామిల్‌తో మెరుస్తున్న గోళ్ళున్న ఈన అందమైన చేతులతో చాక్లెటు ప్యాకెట్లుని శాటిన్‌ పీపర్గో చుట్టి వాటి చుట్టూ బంగారపుతాడు కడుతూవుంటుంది, నేను మటుకు ఇంకా నీత్సలోనే ఉంటున్నా: కష్టంచేసి బతుకుబండి నెట్టుకొస్తున్నాను. నేను నీత్సకి మొట్టుమొదటిసారి 1912లో వచ్చాను. నాకు ఈ టౌను వముందువలందు ఏ వువ్వబోతున్నదో ఆ ముంచిరోజులళలో ఊహించగలిగి ఉండేదాన్నా?

5్‌6

ఆ విధంగా నేను అతని మరణానంతరం కూడా బత్‌కే ఉన్నాను, ఒకనాడు అతని మరణానికి నేను తట్టుకోలేను అని దుందుడుకుగా అన్నప్పటికీ. కానీ అప్పటినుండి గడీచిన నా జీవితాన్ని తలచుకున్నప్తుడల్లా ప్రల్నించుకుంటూంటాను, “అసలు నా జీవితంలో ఏముంది?” అని. నాకు నేనే సమాధానం చెప్పుకుంచాను: "కేవలం ఆ చల్లటి శరదృతువు సాయంత్రం. ఆ సాయంత్రం నిజమేనా? అదే నా జీవితంలో ఉన్నదంతా -- మిగిలినదేదీ ముఖ్యం కాదు. నేను నమ్ముతున్నాను, మనస్సూర్తిగా నమ్ముతున్నాను, ఆరోజు సాయంత్రం ఉన్నంత (డ్రేమగా, అదే యుక్తవయసులో ఉండి అతనునా కోసం ఎక్కడో ఎదురుచూస్తున్నాడని. "నువ్వు మరికొంతకాలం బతికి, ప్రపంచంలో కొంత సంబరాలు చేసుకుని, తర్వాత రా నా దగ్గరకు. నేను కొంతకాలం జీవించాను, కొంత సంబరాలు చేసుకున్నాను. ఇహ తొందరలోనే వచ్చేస్తాను. తెలుగు అమవాదం: డా. హరిబండి లత్ష్మీ

పొారుగువాడు

సాయం(త్రపు షీకార్లలో ఒకటి...

ప్రశాంతంగా ఉన్న ఏప్రిల్‌ నెల. సూర్యాస్తమయ సమయం. జన సంచారం లేని ఆ పల్లెతోవంతా సందడి లేక నిశ్శబ్దంగా ఉంది. వసంతబుతువులోలాగా ఖాళీగా ఉన్న మైదానం, పోనుపోను ఇంకా బోసిగా, కొద్దిగా పచ్చగా కనిపిస్తున్న అడవి. జీనుమీద తాపీగా, గమ్యమంటూ లేకుండా కూర్చుని, గుర్రాన్ని ఆ అడవికేసీ తోలాను.

నాలుగుదారుల కూడలినుండి తిన్నగా అడవికి వెళ్ళ దారిని -- పల్లి అడవుల సరిహద్దు వెంబడి, వెడల్పాటి పాలంగట్టు మీదుగా -- ఎనన్నకున్నాను. పచ్చదనం ఉట్టపడుతున్న ఆ దారి ఇంకా వసంతబుతువు ఆనవాయితీ (ప్రకారం మెత్తగా ఉండి, డెక్కలకీండ ఎలా అణిగిపోతోందో స్పష్టంగా తెలుస్తోంది. అడవిఅంచుకి దగ్గరగా, పంటకోసిన పాలాల్టో, మట్టికొట్టుకున్న మంచు ఒక పొడవైన దీవిలాగా గడ్డకట్టుకుపోయింది. గోధుమరంగు ఆకులు -- కింద తేమగలవి, కుళ్ళిపోతున్నవి, వాటిపైన పొడివి -- అడవిఅంచుని దట్టుంగా కప్పెసినా, వాటికిందనుండి పొడుచుకు పైకొస్తున్నాయి ఉజ్వలనీలిరంగు స్నోడ్రాప్‌ పూల వెంక్కులు. ఆ పూలు (పపంచంలోకల్లా అందమైనవి, ఆహ్లాదకరమైనవి. అడవిలోకి ప్రవేశిస్తుంటే పెద్దగా చప్పుడుచేస్తున్నాయి ఆకులు డెక్కలకింద. గడచిన శరదృతువు జ్ఞాపకాలకి దగ్గరకివచ్చస్తున్న వసంతం అనుభూతులు తోడైతే, అంతకన్నా ఆహ్లాదకరమైనది ఏదీ ఉండదు.

అడవిదారి అంతా ఆకులతో కప్పబడి ఉంది. ఆ

56 ఎండుటాకులు ఒకటే రసరస చప్పుడు. ఆ చప్పుడు అడవిలో చాలాదూరందాకా వినిబస్తోంది. ఇటునుండి అటుదాకా తెరచి ఉన్నట్టుగా, కొని శీతాకాలం ఎప్పుడో దాటిపోయినట్సుగా, ఉన్న ఆ అడవి నిశ్శబ్దంగా ఉంది. కాని ఈ నిశ్శబ్దం వెనుపటిలాగా కాక సజీవంగా, దెనికీసమో ఎదురుచూస్తున్నట్వృగా ఉంది. సూర్యుడు అస్తమించాడు, కాని సాయం[త్రమూ, దాని వెలుతురూ ఇంకా చాలాసేపు ఉంచాయి. ఈ వసంతబుతువు అందాలన్నీ తమార కూడా నొకెందులోనూ తీసిపోకుండా అనుభవిస్తోంది, అందుకేనేమో అరుదైన మందగమనంతో సాగిపోతోంది, తన మెడని పైకెత్తి ముందుకి చూస్తూ, దూరంగా కనబడుతున్న, ఇంకా ఎక్కువ విశాలమైన గోధుమవన్నె కారడవిలో ఒకదానివెనకనుండి మరొకటి తొంగిచూస్తూ మాకు ఎదురువస్తున్న చెట్టు బోదెలను చూస్తూ, అకస్మాత్తుగా ఒక బొచ్చుపెరిగిన గుడ్రగూబ ఒక వయసుమళ్ళిన, తాతలనాటి ఆస్పిచెట్ట్రమీదనుండీ క(ర్రలాగా ఊడిపడి, సాఫీగా గాలిలో తేలిపోతున్నట్టుగా ఎగురుతూ వచ్చి, ఒక బర్ఫ్‌చెట్టు మోడుమీద వాలింది. అప్పుడే నిద్రలోనుండి మేల్కొన్నట్సు తన పెద్దచెవుల తల ఊపి, పూర్తిగా స్పృహలోకి వచ్చి, నిశితమైన దృష్టితో చంటళ్చై పరికించింది. ఆ చూపు “నవత్నే అడవీ, నవత సంధ్యాకాలవూ!। పూర్వంలాగా కాదు, ఇప్పుడు నేను కూడా వసంతబుతువుక్సీ (ప్రేమకీ తయారుగా ఉన్నాను" అన్నట్టుగా ఉంది. గుద్గగగూబ ఆనందాన్ని ఆవోదిస్తున్నట్వగా, నైటింగేల్‌ పాట విజయోత్సాహ టకటకలతో పెళపెళలతో అడవిలో మారుమోగింది, బూడిదరంగులో ఉన్నప్పటికీ వుబ్బులులేకుండా లోతుగాఉన్న సాయంత్రపు ఆకాశంముందు, అల్లినట్టున్న నగ్నతతో [510] ప్రస్పుటంగా వెల్లడి అవుతున్న పాత బర్భ్‌చెట్లు కింద, అప్పుడే నిక్కబొడుచుకున్నాయి

59 ముదురాకుపచ్చరంగులో నున్నగా బిగుతుగా వాడిగా ఉన్న లిలీఆఫ్‌దివ్యాలీ ఫూల బుల్లిగ్‌"ట్హాలు.

పల్లం దాటి పక్కకి చూడగా ఇరుగ్గా లోతుగా ఉన్న లొత్తకి

పక్కగా, దట్టుంగా విపరీతంగా పెరిగినప్పటికీ ఆకులు ని ఆస్పిచెట్లకు సమాంతరంగా, అడవికి అవతల, కోమల సున్నిత సూర్యాస్తమయం పాంగిపార్దుతోంది. లొత్త అట్టుడుగున, కారడవి మధ్యన, అదనంగా నాఓీిన అక్రోటు తోపులమధ్య, ఇంకా ఇగిరివోని వరద సలయరు వెట్టుమెట్టుగా కిందకీ దిగుతా చల్లగా జలజలా పారుతోంది. ఉల్పంకిపిల్టుల అతిరహస్య స్టావరం ఈ లొత్త! తరవాత, అలాగే ఆకులపై గిట్టల శబ్దంతో వసంతబుతువు నిళ్ళబ్దాన్ని ఛేదిస్తూ, వరద కడిగిన బురద కాలిబాటద్వ్యారా అడవి దారిన గుట్టుపైకెక్కి, విశాలమైన అడవఎ వెల్లడిప్టలం గుండా ముందుకు వెళ్తున్నాను. ఆ వెల్లడిలో దూరదూరంగా అందగత్తెల్దాగా నిలబడి ఉన్నాయి ఏపుగా ఎదిగిన, తాతముతాతలనాటి ఓక్‌చెట్టు.

ఈ ఓక్‌చెట్టనీ, సాయంత్రపు ఆకాశాన్నీ తవు అద్దాల్గొ నిశ్ళుబంగా ప్రతిబింబిస్తున్నాయి రండు వుహత్తరమైన చెరువులు, చెరువుల మధ్య ఒక విస్తీర్సమైన ఆనకట్టు, చెరువులకి అవతల దుబ్రోఫ్కి అనే పళ్లెకి చెందిన బూడిద రాసులు - అశ్రద్దకు లోనైన పండ్లతొట అవశేషాలు, అక్కడక్కడా ఇటుకల కుప్పలు మూత్రవేం మిగిలి, దుబల్చలు పెరిగి, శిధిలవైన కట్టుడాలు - ఉన్నాయి. నలరు సంవత్సరాలనాటి బూరుగుచెట్టగుండా పోయే దారి ఒక సువిశాలమైన ఆవరణలోకి వెళ్తుంది. ఒకప్పుడు ఈ దారిన పోయే ప్రతి ప్రయాణీకుడికీ చుట్ట్రపక్కల అడవి వెంత్తం వాూరుమోగే, ప్రసిద్ద దుటబ్ర్‌ఫ్కి

60 వేటకుక్కల అరుపులు దూరంనించే వినిపించేవి. కాని ఇప్తుడు స్మశాననిశ్శబ్దంలో స్వారీ చేస్తున్నాను.

రెండువైపులా లెక్కలేనన్ని ఆపిళ్‌పళ్ళచెట్టు, అన్ని బాగా పాతవి,

పొట్టిగా విస్తీర్ణంగా పెరిగినవి. (ప్రకాశవంతమైన పశ్చిమాన శుక్రగ్రహం ఎంత మహత్తరంగా ఉందంటే, ఆ వెలుతురులో ఆపిల్‌చెట్టకింద నేలమీద వెండిపోత పోసీనట్టుగా ఉంది. ఖాళీగా ఉన్న ముందుఆవరణల్‌" చెక్కలకప్పుతో కట్టిన చిన్న ఇల్టు తెల్లగా మెరుస్తోంది. అది ఒకప్పుడు ప్రభుత్వ కార్యాలయం. అందులోనే ఇప్పుడు ఉంటున్నాడు దుబ్ర్‌ ఫి వారసుడు.

కార్యాలయం ఎదురుగా ఉన్న ఆవరణ ఏకంగా పాలంగా మారి

మైదానంలో కలుస్తుంది. మైదానం వెనక క్షీితిజంమీద పారదర్శకంగా ఎ(ర్రబారుతున్నాడు చంద్రుడు. యజమాని వసారాలో నుంచుని పొగతాగుతూ, కనుబొవులకిందనించి వంకరగా, అనువూనంగా చూస్తున్నాడు చంద్రుడివేపు. సాదరంగా టోపీ కొద్దిగా ఎత్తి, నేను మైదానంవైపుకి వెళ్తామనుకున్నాను. కాని యజమాని నన్ను చూసి, చెయి పైకితాడు;

“ఆగండి! ఇతరుల మ్ట్రుటుగుండా ప్రయాణం చేసినందుకు జరిమానా! ఒక గాసు తేనీరు!" అన్నాడు. చేసేది లేక, తెచ్చికోలుగా నవ్వుతూ, తమారని ఆపి, తేనీరు వద్దంటూనే, గు(ర్రంపైనించి దిగాను, మేము ఒకరినొకరు కలవడానికి ముందుకెళ్తుంటే, తమార ఆవరణలో ఉన్న నీటి తొట్టి వద్దకు సాగిపోయింది.

“సడీవినింగ్‌, మై డియర్‌ నైబర్‌! ఎలా ఉన్నారు? ' అన్నాడు యజమాని. “ ఏమిటి, చిన్న స్రిజు కకారుకా? ఇదిగో, నేను కూడా!

61 ఇక్కడ నిలబడి ప్రకృతి సౌందర్యాలు తిలకిస్తూ ముగ్తుడనవుతున్నాను. కార్తగెన్‌ శిధిలాల దగ్గర మరిఉస్‌ లాగా...”

అతనికీ 30 సంవత్సరాలు ఉండవచ్చు. బక్కగా ఉంచాడు. నల్లని వుఖం, చాలా రోజులనుండి గీసుకోని గడ్డం, చలనంలేని అగేట్‌ రాయివంటి కళ్ళు, చిన్నగా కత్తిరించిన నల్లని జుట్టు. సైనికచిహ్నంలేని సెనికటోపీ, పాత ఖల్జుబూల్లూ, గు(ర్రపుస్వారీకి వేసుకొనే నిక్కరూ, పక్కగుండీల కాలరున్న మాసిన చొక్కాపై పొడుగాటి బూడిదరంగు కోటూ వేసుకొని ఉన్నాడు. అతను నా చేయి గట్టిగా నొక్కుతూ తేనీటి సమవార్‌ ఎలాగూ తయారుగానే ఉందనీ, తమారకి మేత వెయ్యమని చెప్తాననీ అంటూ, నన్ను ఇంట్లోకి తీసుకువెళ్ళాడు.

“మీరు కనీసం ఒక సిగరెల్టుయినా కాల్చుకోండి , అన్నాడు. “నే నైతే, నిజం చెప్పాలంటే, బోరుకొట్టి చస్తున్నా ననుకోండి. ఈ గ్రావీణ (ప్రశాంతత వుధ్య ఇంకా ఎలా (బతికి ఉన్నానో నాకే తెలియదు...

పూర్వపు కార్యాలయాన్ని వంటగదినుంఢి వేరుచేస్తున్నది చీకటిగా ఉన్న ముంగిలి. వంటగది తలుపు తెరిచి ఉంది, లోపల అంతా పొగతో నిండి ఉన్నట్టు స్పష్టంగా కనబడుతోంది. ఒక 15 ఏళ్ళ కన్య, రెండు పలుచని లేతరంగుజుట్టు జడలు వీపుపై వేళ్ళాడుతుండగా, లేతరంగుతో అద్దకం చేసిన నూలు నైట్‌'డ్రైస్తూ, మొగవాళ్ళ అరిగిపోయిన బూట్లూ వేసుకుని, సవువార్‌వీద గాం సరిగా కూర్చోపెట్టై ప్రయత్నంలో ఉంది. ఆ సమవారే ఆ నల్లటి చిక్కటి పాగకి కారణం.

"త్వరగా, బెర్త్‌, త్వరగా కానీయ్‌!” అరిచాడు యజమాని, నన్ను లోపలికి తీసుకొని వెడుతూ, ఆపకుండా మాట్టాడుతూ.

“ఈమె నా భార్యకూతురు - అంచే మాజీభార్య కూతురు...

62

మీరు ఇక్కడికీ క్రితంసారి వచ్చింది వెయ్యేళ్ళ క్రిందట! అయినా, మా కధంతా మీ సోమరి పారుగువారినుండి మీరు తప్పక వినే ఉంటారు. ఈ అమ్మాయిని నాకు వారసత్వంగా పారేసిపోయింది నా విధేయ అర్జాంగి. దుంపతెగ! ,.. నాకు ఏ మాత్రం అభ్యంతరం లేదనుకోండి. గొప్పు నష్టపరిహారం ఏమిటంటే, జ్ఞాని అయిన జర్మను భగవంతుడు ఆమెకి నన్నొదిలి పారిపోయే జ్ఞానం (ప్రసాదించాడు. మీకు తెలుసుగా, నా 'పెళ్ళికన్నా అసవముంజసమ్రన పెళ్ళి బహుశా ఆ మెఫిస్తోఫెల్‌ కూడా ఊహించుకోలేడు... ఎక్కడ ఎందుకు ఏం జరుగుతుందో డెవిల్‌కే తెలుసు... నాకు నిజంగానే అర్ధం కాదు నా విషయంలో ఎందుకిలా అయిందని... సర్కసుకి వెళ్ళటం తటస్టించింది, స్వారీచేసే రాగిజుట్టు అమ్మాయి కనబడింది, పోనీ మొదటి యవ్వనంలో ఉందా అంచే అదీ లేదు, అంతే, ఒక వారం తరువాత ఆమెని పెళ్ళి చేసేసుకున్నాను. అంతులేని మూఢత్వం, ముచ్చటేసిటంత మూర్జత్వం!”

అన్నీ కలిపీ రెండు గదులు -- “ఒకటి కూర్యోడానికీ, ఒకటి పడుకోడానికీ అని వ్యంగ్యంగా విశదీకరించాడు యజమాని, నన్ను లోనికి తీసుకువెడుతూ, “ఉదాత్త గేయకావ్య ధోరణిలో అస్తవ్యస్తంగా” ఉన్న ఇంటి గురించి క్షమాపణలు చెపుతూ. “కూర్చునేగదిలో ఒక చెక్క పార్షిషన్‌ ఉంది, దాని వెనక ఆ అమ్మాయి నివాసం, పడకగదిలో ఇమడలేనంత పెద్ద ఎర్రచెక్క మంచంమీద రంగురంగుల గుడ్డపీలికలతో చేసిన మధ్యతరగతి రజూయి (కప్పుకునే బొంత) ఉంది. దానిమీద ఒక బలలాయిక ( ఒక జం(త్రవాద్యం,) పడేసి ఉంది. “ కూర్చునేగది లో వందపుట్ట్లు బరువుండే ఒక తోలు సోఫా ఉంది. దానిలోనించి పీచు పెళ్ళలూ, (స్రింగుల మూపురాలూ బయటికి చొచ్చుకు వస్తున్నాయి. రెండు కిటికీల మధ్య గోడమీద ఒక కోల అద్దం, దానికీంద ఒక బరువైన

63 రాసుకొనే చేబులు, దానిమీద నున్నని ఆకుపచ్చ ఉన్ని టేబుల్‌క్లాత్‌, దానిమీద ఒక సగంతాగి వదిలేసిన పాల గ్లాసు, బూడిదరంగు దిబ్బరొట్టెలు తినగా మిగిలిన ముక్కలు, ఒక చింపిన పొట్టంలో పాగాకు, ఒక తుప్పుపట్టిన గు(ర్రపునాడా పడి ఉన్నాయి. గదుల్లో మసకచీకట్టు; కారణం _= వాటి కిటికీలు తూర్పువైపు పాలంకేసి చూస్తున్నాయి. లోపలికి ప్రవేశించాం, కూర్చున్నాం -- యజమాని టేబులుదగ్గర మెత్తని కుర్సీలో, నేను సోఫామీద -- కూర్చొని, సిగరెట్టు చుట్టుకోవటం మొదలుపెట్టాం. దేనిగురించి మాట్లాడాలో వెతుక్కోనవసరం లేదు: ఈ ఇంటి యజమాని ఒక్క నిమిషంకూడా తెరిపినివ్వుకుండా అలా ఉండీఉండి, అయినా గబగబా, మాట్టాడుతూనే ఉంటాడు:

“నా రాక్షసిబొగ్యుపాడీ కలిపి చుట్టుకుంటారా? అబే, విచ్ముల్ని బలవంతపెట్టును లెండీ, వీకు ఇష్టవ్వెతేనే!... చెప్రొచ్చేదేమిటంటే... ఇటీబజ్‌ చెరిబుల్‌ కాని ఏం చేయగలం? చూస్తున్నారు గదా, ఈ పొలానికంతా నేను “న్తోల్రో” __ క్యాబినెట్‌ని డిస్మిస్‌ చేసేశాను! ఒకే ఒక పనివాడు మిగిలాడు, వాడుకూడా విచిత్రమైన దద్దమ్మ. తను నా ప్రాణస్నహితుల్లుని వాడికో భమ. ఆ సంతోషం పట్టులేక ఏకబిగిన తాగేస్తుంటాడు. ఇప్పుడెక్కడ గుర్రు కొడుతున్నాడో చెప్పగలరా? అదిగో ఆ చెక్క పార్టిషన్‌ వెనక. ప్రజాతం(త్రం! ఇలాంటివన్నీ తప్పువు, భరించాలి. ఏది ఏమైనా, ఎప్పుడో ఒకప్పుడు ఫిడినికూడా పామ్మనక తప్పుదు కదా. అసలు మొత్తమ్మీద ... అబ్బా, ఈ ఊరి సప్టీరనివాసులూ, వీళ్ళ అతివుంచితనవలూ! వీళ్ళు వీధిభాగోతాలకి బాగా పనికొస్తారు. నేనూ వీళ్ళతోపాటే పెరిగాను, నిజం చెప్పాలంటే నేనూ సగం దద్దమ్మనే, సంకరజాతివాడినే - మీకు ఉన్నమాట చెవ్పాలి - మై పూర్‌ మదర్‌ అసలు ఎవరని? జమీందారు ఇంటినించి

64

పారిపోయిన ఆప్టరాల్‌'సేవక కన్య. అయినా, నాకు తెలీక అడుగుతాను

• వీళ్ళకీ నాకూ అసలు కామన్‌ ఏమిటి? యాజమాన్యమా? కానీ, ఇలాంటి గడ్డు “వెదురు” పరిస్థితుల్లో యాజమాన్యం ఏం లెక్కండీ బాబూ? పైగా, నామటుకునాకు, ఇది చైనాభాషలో రాసిన నూటపాతిక అక్షరాలతో సమానం. మీరు వెంటనే అడుగుతారు - అలా అయితే నేనీ దెయ్యాల లంకలో ఎందుకు తిస్టవేసుకున్నానని, మిలిటరీ ఉద్యోగం ఎందుకు చేసుకోకూడదని. కానీ, సాధనాలు లేనప్పుడు ఉద్యోగం ఎలా చేయడం? రెజిమెంటులో ఏ హక్కులూ లేని అంటరానివాడిలా మెలగాలా నేను? ... అది సరేగానీ, మీ గుర్రం గురించి మరిచేపోయాం మనం. దానికి దానా పెట్టమని చెప్పాలి.

దానా లేదని నాకు తెలుసు. ఉన్నదల్లా కుళ్ళిపోయిన గజ్ల, చమార ఎలాగూ తినదు ఆ గడ్డి. నా కింక ఎప్పుడు వెళ్ళిపోదామా అని ఉంది. యజమాని ఆతిథ్యానికి ధన్యవాదాలు తెలిపి, ఇక వెళ్ళక తప్పుదనీ, పైగా రా(త్రిభోజనానికల్దా వచ్చేస్తానని ఇంట్లో చెప్పివచ్చాననీ చెప్పి, నాకు సెలవిప్పేంచమని అడిగాను, కాని, అతను వినిపించుకుడు, ఇంకో సిగరెట్టు కాల్ఫ్బమంచాడు. గు(ర్రం దానా గురించి మరిచిపోయి, మళ్ళీ స్వగతంలోకి జారుకున్నాడు. నేను ఇంకో సిగరెట్టు కాల్చుకుని, మళ్ళీ వింటుండగా, అతను అకస్మాత్తుగా తుళ్ళిపడి, మళ్ళీ తమార గురించి జ్ఞాపకం తెచ్చుకున్నాడు.

“అబ్బిబ్బే, లాభంలేదు, మీరెన్ని చెప్పినా సరే, దానికి తప్పకుండా కనీసం ఫిడికెడు గడ్డి వేయమని చెప్పాలి. ... ఏరా మీత్క, నువ్విక్కడే ఉన్నావా?” అరిచా డతను పాార్రిషన్‌కేసి తిరిగి.

పార్టిషన్‌ వెనకనుండి నిద్రమత్తులో ఉన్న గొంతు సన్నగా వినబడింది:

65

“ఆ... ఇక్కడే... నే... నిద్రపో...తున్నా!

“లే లే అతిథు లొచ్చారు. వెళ్ళి గుర్రం సంగతి చూడు."

“నా క్కొంచెం మత్తుగా ఉంది.

“నేను లెమ్మంటున్నాను! లే!”

“ముందో చుక్క ఇమ్మను.

“చూళారా, ఎలాంటి వడి సరుకో[” విజయవంతంగా అంటూ, తెరిచి ఉన్న తలుపుగుండా పోర్చిలోకి అరిచాడు యజమాని;

“బెర్త్‌! మీత్కకి ఓ గ్దాసు వోద్క తగలేయ్‌! ... సో, మై డియర్‌ నైబర్‌, ఈ శిలాజ జంతువుని ఒకసారి తిలకించి ముగ్తులవమని మిమ్మల్ని గౌరవపూర్వకంగా ప్రార్దిస్తున్నాను.

అలా అంటూ లేచి నిలబడి, మడతతలుపుల పార్షిషన్‌ని బార్జా తెరిచాడు. నేను లోపలికి తొంగిచూశాను. పార్షిషన్‌ వెనక ఎక్కువ వెలుతురుగా ఉంది. అక్కడ పడమరవైపు ఒక చిన్న కిటికీ ఉంది. స్పష్టంగా కనబడుతోంది: ముడతలుపడ్డ గులాబిరంగు చొక్కా వేసుకుని, తెల్లటి జుట్టూ, మెత్తటి పెద్దపెద్ద పిరుదులూ ఉన్న కుర్రాడు ఇనప వుంచం మీద సరుపులో ముఖం దూర్శేసుకుని బోర్జా పడుకుని ఉన్నాడు.

“చూసి మురిసిపాండి"”, అన్నాడు యజమాని. “మీకు ఇంతకన్నా ఎక్కువ సమానత్వం కావాలా?

ఇంతలో, తల వంచుకుని, నాకేసి చూడకుండా, “కూర్చునేగది"లో ఉన్న బుల్లి బీరువా దగ్గరికి గబగబా అడుగులు వేసుకుంటూ సాగిపోయింది దొరసాని - బహుశా వోద్క తీసుకురావడంకోసం.,

66 ఇహ నేను అఖరి నిశ్చయానికి వచ్చినవాడిలా అన్నాను; ళ అబ్బెబ్బ, వద్దండీ, అతని కిప్పుడు (ట్రబుల్‌ ఇవ్వకండిీ. నే నెలాగా వెళ్ళిపోవాల్సిందే. మిరేమీ అనుకోకండి, మళ్ళీ ఇంకెప్పుడైనా వస్తా లెండిల ఎలాగైతేనేం, చివరికి యజమాని ఓటమి నంగీకరించాడు. “ఆల్టైట్‌, ఇహ మీ ఇష్టం. క్రిలోవ్‌ రాసిన నీతికథలో లాగా సుష్టుగా భోంచేసిన వాడికి దిమ్యానవ్‌ గారి చేపల సూప్‌ ఆఫర్‌ చేసి మొహమాటపెట్టును లెండి. కనీసం ఇలా తోటదారిన వెళ్లాం రండి. మళ్ళీ చెప్తున్నా, ఈ అంతులేని సాయంధత్రాలంటే, అబ్బ, నొ కంత విసుగో!” మేము బయటికి వచ్చి, ఇంటి చుట్టూ తిరిగి, ఆపీల్‌ తోపుల మధ్య వెడల్పాటి దారిన బయక్లరాం - పచ్చబడిన సూర్యాస్తమయపు సన్నటి వెలుతురుకి బాగా కిందకి దిగిన శుక్రగ్రహపు గులాబిరంగు అగ్ని తోడైంది యజమాని నా కణతని గమనించి కిసుక్కున నవ్వాడు. “నెరిసిన జుట్టు విషయుంలో _ వునిద్డరం పోటీపడుతున్నట్టున్నాం. మరేం ఫరవాలేదు లెండి, బీవర్‌ జంతువు బొచ్చునెరిస్తే ధర ఎక్కువ! సరే, ఆడవాళ్ళ విషయాని కొస్తే... ఇక్కడ రంభా మేనకా తిలోత్తమ లెవరూ లేరు లెండీ. మహా అయితే ఎవరైనా ఆదర్శభావాల పల్లెటూరి పంతులమ్మ. అరిగిపోయిన చెప్పులూ, బిడియంతో చెమటపట్లిన అరచేతులూ... మొత్తమ్మీద సీమ కన్యలంటే నేను బొత్తిగా సహించలేను. పైగా వాళ్ళందరి మవాటలూ ఒకే ఊకదంపుడు: “ఏమండీ, మీకు మా ఊరు నచ్చిందా లేదా? మా ఊళ్ళొ చూడవలసినవన్నీ చూశారా లేదా? ఆ6, అన్నట్టు, ఇక్కడ నొ రుచులకి సరితూగేది ఉంది లెండీ ఒకామె... ఊహించగలరా, ఎవరో? మజిలీ అధికారి కూతురు! కాలు మంచి సన్నం, చక్కని బలమైన

67 పిక్కలు, కళ్ళల్లో ఏవో నిధులూ నిక్షేపాలూ... షీ లైక్స్‌ మీ, ఐ యామ్‌ స్టన్‌ అబౌట్‌ ఇట్‌... ఐకెన్‌ బెట్‌ దట్‌ షీ వుడ్‌ గ్లాడ్‌లీ ఫాల్‌ ఇన్‌టు మై ఆర్బ్ర్‌, సరైన ఒత్తిడితో అ(ప్రోచ్‌ అయితే చాలు .. ఇటీజ్‌ ఏ మ్యాటర్‌ ఆఫ్‌ జు ఎయిట్‌ డేజ్‌.. ఆమెని మీకు చూపిస్తాను, నేను గనక యముడికి కనీసం ఆత్మని తాకట్టు పెట్టేసి, సమయానికి ముందే పీటర్స్‌ బర్ల్‌కి పారిపోకుండా ఉంటే. ఇక్కడ నా మీదకి నిజమైన మృత్యుభయం దండయాత్ర చేస్తోంది. మీకు తెలుసుగా, నాకు గుండె జబ్బు, తీవ్రమైన నరాల దౌర్బల్యం, వ్రైరా వగైరా... పీటర్స్‌బర్ష్‌లో అయితే, ఒకవేళ అకస్మాత్తుగా ఊపిరి ఆగిపోయినా అదే నయం, బెంగ లేదు.నన్ను సరిగ్గా బాన్లీక్‌ రైలుక్తేషను ద్గరే సమాధిచేయాలని ఇదివరకే ఆదేశించేశాను. నాకు ఆ స్టేషనుతో ముడిపడ్డవి ఎన్ని జ్ఞాపకాలున్నాయో మీకు గనక తెలిసుంటేనా!"

చీకటి పడుతోంది. చికటి పల్లప్రాంతానికి అవతల క్షితిజం మీద శుక్రుడు అప్పుడే ముదురు కెంపు అగ్నిని వెదజల్టుతున్నాడు. ఆపీల్‌చెట్టుకింద నీడలు కనబడీ కనబడకుండా ఉన్నాయి. ఇంటి వెనక చంద్రుడు అప్పుడే వెలిగిపోతున్నాడు. అప్పుడ కొట్టాచ్చినట్టు తాజాగా నసంతపు మట్టి వాసన, దూరంలో మూలిగింది వట్టిపిట్టు - బాధగా, ఆప్యాయంగా, ధ్వనించేలా మూలిగింది దానికి హాయిగా ఉంది ఈ ఏప్రీలు రాత్రి తాజాదనంలో, నిశ్శబ్దంలో, తిన్నగా పొలంలోకి దారితీసే ఈ పాత పళ్ళతోటలో. యజవూని వూ(త్రం తెరిపిలేకుండా మాట్లాడుతూనే ఉన్నాడు:

“ఇప్పుడు నా జీవితంలో ఒకేఒక సంతోషం - ఇంకా పూర్తికాని ఒక నా అఫేర్‌. ఏడాదిక్రితం త్పార్‌స్కయి సీలోలో మొదలయింది... ఆహా, మీకే గనక తెలిసుంచేనా, ఆమె ఎలాంటిదో! ఆమె వున

68 రెజివెంటు కవూండరు భార్య... ఆయున ఎంత చక్కటి ముసలాడంచటే, నిజంగా ముచ్చటేస్తుంది! ఆయన్ని మొన్నీ మధ్యనే లీత్వ రెజిమెంటులో నార్వ అనే ప్రదేశానికి (ట్రాన్స్‌ఫరు చేశారు... ఆమె నాతో ఎప్పుడూ అంటూ ఉంటుంది: ఆహ్‌, ఇఫ్‌ ఓన్టీ మై హజ్బండ్‌ డైస్‌! హొ ఐ వుడ్‌ లవ్‌ టు స్పెండ్‌ ఎనైట్‌ విద్‌ యూ, ఫాల్‌ అప్‌ ఇన్‌ యువర్‌ ఆర్మ్స్‌ అండ్‌ వేక్‌ అప్‌ టుమారో [510] మార్చింగ్‌ విద్‌ యువర్‌ కిసెస్‌! -- నా కామె తండ్రీ కూడా పరిచయమే. ఇంకా రిటైరుకూడా కాని సివిల్‌ సలహాదారు, కాని వట్టి నిస్సారమైన మనిషి నేనూ ఆమే ఉత్తరాలు రాసుకుంటుంటాం లెండి. ఒక్క టెలిగ్రాము ఇచ్చానంటే చాలు, ఆమె మరుక్షణం ఇక్కడ ఉంటుంది. కాని, మీకు తెలుసుగా, ఆమె నిక్కడికి ఎలా పిలిపించగలను, ఈ పాడుబడ్డ గుడిసెలోకి?. మేం మళ్ళీ పెరట్జోకి వచ్చి తాపీగా తమారకేసి బయళ్లేరా౦. చం(ద్రుడు అప్పుడే పాలం మీదకి వచ్చేశాడు, వెన్నెలరాత్రి మొదలయింది. దూరంలో దాని వెలుతురులో తమార స్టూలరూపం నల్లగా కనబడుతోంది. తమార జీనుమీద పరచిన దిండు మెరుస్తోంది. “అబ్బ, ఆమె నన్ను ఎంతలా పచ్చివాడిని చేసేసిందంచే, చెప్పులను", అన్నాడు యజమాని పారవశ్యంగా. “అయితేనేం, దానికి బదులుగా ఎన్ని స్వర్గక్షణాలు ఇచ్చింది నాకు! మతిపోయినట్ళుగా, అన్నిటికీ తెగించినట్టుగా తనను నాకు అప్పుగించేసింది. ఒకరోజు ఏం జరిగిందో తెలుసా? వాళ్ళింట్లో పెద్ద పార్టీ. నేను అందరికన్నా ముందుగా చేరుకున్నాను. ఇంకా ఆవె భర్తకూడా రాలేదు. ఖాళీ 'డ్రాయింగ్‌రూమ్‌లో ఆమె ఒక్కత్తే ఉంది - అంతే... షీ డిడ్‌నాట్‌ థింక్‌ ఈవెన్‌ ఫర్‌ ఎ మినిట్‌ దట్‌ షీ ఈజ్‌ ఇన్‌ ఎ (డైస్‌ దట్‌ కుడ్‌ గెట్‌ క్రంపుళ్ల్‌.. అమాంతంగా, ఏమిటనుకున్నారు, "ఐ లవ్‌ యూ! డూ

69 వాట్‌ యూ వాంట్‌ విద్‌ మీ! ఐ డోంట్‌కేర్‌ఎ డ్యామ్‌ అబౌట్‌ ఎనీథింగ్‌!” అసలు మొత్తమ్మీద, అదేమిటో నాకే తెలీదు, ఫశువాంఛ లాగా! ఆ తరవాత, అఫ్‌కోర్స్‌, నానా సీన్లు: “భూ డోంట్‌ రెస్పెక్ట్‌ మీ ఎని మోర్‌, ఐ గేన్‌ మైసెల్ఫ్స్‌ అప్‌ టు యూ టూ స్పాంచేనియస్‌లీ!” ఇంకా ఏదో వెర్రి అసూయ, చేతులు పట్టేసుకోవడం: “యూ ఆర్‌మైన్‌ ఉర్‌ యూ నాట్‌, ఆర్‌ యూ నాట్‌?”

మేం దగ్గరికి రావడం గమనించిన తమార తల ఇటు తిప్పి, చిన్నగా ఆనందంగా సకిలించింది. చాలా విసుగెత్తిపోయినట్టుంది.

నేను యజమానితో కరచాలనం చేసి, గుర్రంమీద కూర్చుని, వెనక్కి తిరిగి, అతనికేసి చోపీ ఊపాను. అతను చెయ్యి పైకెత్తి విసురుగా హడావుడిగా ఊపాడు.

తవూర క్షణం ఆలస్యం చేయుకుండా శక్తికొద్దీ దౌడు అందుకుంది - తిన్నగా చంద్రుడి మీదకి, వెలుగుతున్న పాలంమీడకి, శుభ్రమైన తాజా గాలిలో టకటకమని డెక్కలతో దంచుతూ,.. 13.6. 1924, (ప్రిమోర్స్‌కియె ఆల్పి (సముద్రపు చొడ్డున ఆల్ప్స్‌ పర్వతాలు), తెలుగు అనువాదం (2003): (శీ టి.వి.ఎన్‌. చారి

వుంచు టెద్వు

చలికాలంలో, పల్లెటూర్జో, రాత్రి ఒంటి గంటకి, దూరంగా ఉన్న గదులనించి స్టడీ రూమ్‌ దాకా వినవచ్చింది జాలిపుట్టించే విధంగా షీల్లల ఏడుపు. ఇల్లూ, వాకిలీ, ఊరూ అంతా నిద్రలోకి జారుకుని చాలా సేపయింది. ఇంకా మెలకువగా ఉన్నది ఖృశ్నోఫ్‌ ఒక్కడే. అతను కూర్చుని చదువుకుంటున్నాడు, అప్పుడప్పుడు తలెత్తి అలిసిపోయిన కళ్ళతో కొవ్వొత్తుల మంటలకేసి దృష్టి సారిస్తున్నాడు -- "అంతా ఎంత చక్కగా ఉంది. ఆఖరికి ఈ లేతనీలిరంగు మైనం కూడా,

ఆ మంటల దేదీప్యమాన బంగరు కొనలూ, వాటి పారదర్శిక ఉజ్వల నీలి పునాదులూ మెల్లగా వణుకుతున్నాయి. పెద్ద (ఫెంచి పుస్తకంలోని నునుపు కాగితం కళ్ళు జ్‌గేలుమనిపిస్తోంది. ఖృశ్శాఫ్‌ కొవ్యొత్తికి దగ్గరగా తన చెయ్యి సపెట్టినవ్చుడు చేతివేళ్ళు పారదర్శక 'మైపోతున్నాయి, అరచేతి అంచులు గులాబిరంగులోకి మారుతున్నాయి. అతను -- అచ్చం చిన్నప్పుటీలాగే -- మృదువుగా ఉజ్వల ఎరుపురంగులో ఉండే ద్రవంకేసి తదేకంగా చూశాడు -- ఆ (ద్రవం రూపంలోనే, అగ్నికి ఎదురుగా వెలుగుతూ, వెల్లడవుతోంది అతని స్వంత జీవితం.

ఏడుపు ఇంకా బిగ్గరైంది -- కరుణ కలిగించే, వేడుకునే ఏడుపు,

ఖృశ్నోక్‌ లేచి పిల్లలగదికి బయట్లేరాడు. చీకటిగా ఉన్న విజిటర్స్‌గది దాటి వెళ్తుంటే అక్కడ ఉన్న అద్దమూ, వేలాడే దీపాల గుత్తులూ మిణుకు మిణుకుమన్నాయి. చీకటిగా ఉన్న సోఫాగదిని దాటి చీకటిగా ఉన్న హాల్ళ్‌కి వచ్చాడు. ఇక్కడ కిటికీల కవతల వన్నెైలరా(త్రి కనబడింది. ఇంటీముందు ఆవరణలో ఫర్‌ చెట్టూ, వాటి పొడవాటి, ముదురు ఆకుపచ్చ, బెచ్చు పంజూలమిద బరువుగా పడీ ఉన్న,

[1 హైలిపోయిన, తెలుపురంగు పారలూ, కనబడ్డాయి. పిల్లలగది తలుపు తెరిచే ఉంది. అక్కడ వెన్నెల కాంతి అతిసన్నటి పొగలాగా నిలబడిపోయింది. పరదాలు లేని వెడల్పాటి కిటికీగుండా సరళంగా, శాంతియుతంగా చూస్తోంది మంచుకప్పేసిన కాంతివంతమైన పెరడు. పిలల బెడ్‌లు లేతనీలితెలుపు రంగులో కనబడుతున్నాయి. ఒకదానిలో నిద్రపోతున్నాడు ఆర్సిక్‌. నేలమీద చెక్కగుర్రాలు నిద్దరోతున్నాయి, తెల్లజుట్టు బెమ్మ, తన గుండ్రటి గాజుకళ్ళ గుడ్డు తేలవేసి, వెల్లకిలా పడుకుని నిద్దరోతోంది. కోల్య అతిశ్రద్దగా పోగుచేసే పెట్టైలన్ని నిద్దరోతున్నాయి. కోల్యకూడా నిద్రపోయాడు, కాని నిద్రలోనే లేచి కూర్చుని, బిగ్గరగా, నిస్సహాయంగా ఏడుపు లంకించుకున్నాడు -- చాలా చిన్నగా ఉండే కోల్య, అతి సన్నగా ఉండే కోల్య, పెద్దతల ఉండే కోల్య...

“ఎందుకవ్మ్మా ఏడుపు... ఏం జరిగింది, నాన్నా?" గుసగుసలాడుతూ మృదువుగా అడిగాడు ఖృశ్శ్ళోఫ్‌, మంచం అంచుమీద కూర్భ్యుంటూ, పసివాడి వొంుహం రుమవూలుతో తుడుస్తూ, వాడి బలహీన శరీరాన్ని కావలించుకుంటూ. ఆ సుకుమార శరీరమూ, దాని బుల్లి ఎముకలూ, బుల్లి ఛాతీ, కొట్టుకుంటున్న గుండె అన్నీ, బుల్లి చొక్క అడ్డం ఉన్నప్పటికీ, మనస్సు కరిగించేలా ఉన్నాయి.

ఖృశ్ళోఫ్‌ కోల్యని ఒళ్ళోకి తీసుకుని, వెల్లగా ఊపుతూ జోకొడుతూ, జాగ్రత్తగా ముద్దుపెట్టుకున్నాడు. పసివాడు అతనికి హత్తుకుని, ఇంకా వెక్కుతూనే ఉన్నా, కొద్దిగా ఊరడిల్టాడు... ఏమిటది, పసివాడి నిద్ర చెడగొడుతున్నది, అప్పుడే మూడో రాత్రి? ఒక తెల్లటి తేలికైన అల వెనక దాక్కున్నాడు చంద్రుడు. వెన్నెల, పాఠిపోతరా, కరిగిపోయి, ఒక్కసారి విణుకువుంది, వుళ్ళ ఒక్కక్షణంలోనే పెరిగి వ్యాపిస్తోంది. కిటికీ దిమ్మలు, అలాగే నేలమీద

72 ఏటవాలుగా ఉన్న బంగరు చతురస్రాలు, మళ్ళీ మెరవడం మొదలెట్టాయి. ఖృశ్చోఫ్‌ తన చూపుని నేలనించీ, కిటికీ దిమ్మనించీ మరల్చి, (ఫ్రేముకేసి సారించాడు. కాంతివంతమైన పెరడు కనబడింది -- అప్పుడు అకస్మాత్తుగా గురైచ్చింది: ఆ6 అదీ అసలు సంగతి, పీలలు మంచుతో తెల్లటి పెద్ద మంచుబొమ్మని చేసి, దాన్ని పెరటి మధ్యలో తమ కిటికీకి ఎదురుగా నిలబెట్టారు, దాన్న విరగ్శ ట్టాలన్న సంగతి అందరూ మర్చివోయారు. పగటిపూట కోల్య దాన్ని చూసి భయంభయంగానైనా కొంత ఆనందిస్తాడు. అది అచ్చం మనిషివోలిక, కాని తలకి ఎద్దులాగా కొమ్ములున్నాయి, పొట్టి చేతులు బారచాచి దిష్టబొమ్మలాగా ఉంది. రాత్రిపూట, నిద్రలో, ఈ భయంకరమైన ఆకారం ఇక్కడే ఉందని గుర్తుచేసుకున్న కోల్య, వెంటనే, న్నిదకూడా లేవకుండానే, పెద్దపెట్టున వెక్కివెక్కి ఏడుస్తాడు. అసలు నిజంగానే ఈ మంచుబొమ్మ రాత్రిపూట మహాభయంకరంగా ఉంది, పైగా దూరంనించి చూస్తే, అందులోనూ కిటికీ అద్దంగుండా. కొమ్ములు మెరుస్తున్నాయి, తలనించీ, బారచాచిన చేతుల్నించి నల్లటి నీడలు పడుతున్నాయి కాంతివంతమైన మంచుమీద. కాని మరి దాన్ని విరగ్శాట్టుడానికి ప్రయత్నించి చూడు! పిల్లలు పాొద్దుచ్నించి సయం త్రందాకా అరిచి బొబ్బలుపెట్రి నానా రభసా చేస్తారు. అదెలాగా కొద్దికొద్దిగా కరిగిపోతున్నా సరే. త్వరలో వసంతం వచ్చేస్తోంది, మిట్టమధ్యాహ్నం వేళ ఇళ్ళ గడ్డి కప్పులు తడిసి పాగలూ సెగలూ... ఖృశ్శోఫ్‌ పసివాడిని అతిజాగ్రత్తగా తలగడమీద పడుకోబెట్టి, వాడిముందు శిలువ గుర్తు వేసి, నిళ్ళబ్దంగా, కాలి మునివేళ్ళమీద నడుస్తూ, బయటికి వచ్చాడు. ముందుగదిలోకొచ్చి, జింకతోలు చోపీ బెట్టుకుని, బింకతోలు జాకెట్‌ త్‌ డుక్కుని, సన్నటి నల్లటి గడ్డాన్ని పైకెత్తుకుంటూ, గంండీలు ఎట్టుకున్నాడు. తరవాత బరువైన

/తె వముంగిటితలుపు తెరిచి, వుంచుతో కీ(ర్రుకీ రువుంటున్న కాలిబాటద్వారా ఇంటి మూల దాటాడు.

తెల్లటి మంచుదిబ్బల కిందనించి పైకి చొచ్చుకు వచ్చిన అరుదైన చెట్టవీంద చెప్పుకోదగ ఎత్తులో లేని చంద్రుడు స్పష్టంగానే కనబడుతున్నాడు, కాని వూర్చిలోలాగా పేలవంగా ఉన్నాడు. ఆకాశవీధిలో అక్కడక్కడా శంఖాల్లూంటి తేళైన మబ్బుల అలలు అలా సాగిపోతున్నాయి. వాటి మధ్య, లోతైన పారదర్శిక నీలిరంగులో, నిశ్ళబ్బంగా వణుకు విణుకువుంటున్నాయి అరుదైన లేతనీలి నక్షత్రాలు. గట్టిబడ్డ, పాత, వయసు మళ్ళిన [910], మంచుమీద సన్నగా వెదజల్లినట్టు ఉంది కొత్త, దోర, మంచు.

తోటలో, గాజులాగా మెరుస్తున్న మూత ఉన్న స్నానపు గంగాళం దగరనించి పరిగెత్తుకుంటూ వచ్చింది వేటకుక్క జలీష్క. “నమస్కారం”, అంటూ దాన్ని పలకరించాడు ఖృశ్ళోఫ్‌. “నిద్ర పోనిది మనిద్దరమే. నిద్ర పోవడానికి మనసొప్పదు. జీవితం అత్యల్పం, అదెంత బాగుందో అర్హంచేసుకోవడం వెందలుపెట్టైసరికే ఆలస్య మైపోతుంది...”

అతను మంచుబొమ్మని సమీపించి, ఒక్క నిమిషం ఆగాడు.

తరవాత, కృతనిశ్చయంతో, సంతోషంగా, దాన్ని ఒక్క తాపు తన్నాడు. కొమ్ములు ఎగిరిపోయాయి, ఈ మహిషాసురుడి తల తెల్లటీ ముక్కలుచెక్కలై వెదజల్లబడింది... ఇంకొక్క తాపు, అంతే -- ఒక మంచుకుప్పు మాత్రమే మిగిలింది. వెన్నెల కాంతిలో దానిమిద నిలబడి, జాకెట్‌ జేబుల్టో చేతులు పెట్టుకుని, ఖృశ్శోఫ్‌ మెరుస్తున్న ఇంటికప్పుకేసి చూశాడు. నల్లటి గడ్డం ఉన్న తన పాఠిపోయిన మొహాన్నీ, తన జింకతోలు టోపీనీ, బుజానికి ఆన్ఫి, ఆమెరుపు యొక్క రంగుఛాయని

గడీ

పసిగట్టి గుర్తుపెట్టుకోవడానికి ప్రయత్నించాడు. తరవాత వెనక్కి తిరిగి,

కాలిబాటమీదుగా సావకాశంగా పశువుల కొట్టుంకేసి సాగిపోయాడు. అతని కాళ్ళ దగ్గర, మంచుమీద, ఏటవాలుగా కదులోంది

అతని నీడ. వంంచందిబ్బలదాకా నడేచి వెళ్ళి, వాటిగాం౦డా

దారిచేసుకుంటూ, గేటుదగ్గరికి చేరుకున్నాడు. గేటు తెరిచి ఉంది.“

అతను కన్నంలోకి తొంగిచూశాడు. అక్కడినించి తీవ్రంగా వీస్తోంది

ఉత్తరపు గాలి.

అతను కోల్య గురించి ఆప్యాయంగా గుర్తుచేసుకున్నాడు. అతని కనిపించింది, జీవితంలో అంతా ఆప్యాయమైనదేనని, అన్నిటికీ బోలెడు అర్ధముంటుందని, అన్ని ముఖ్యమైనవేనని.

'పెరటికేసి చూశాడు. అక్కడ చల్టగా ఉంది, కాని హాయిగా సుఖంగా ఉంది. చూరులకింద మునిచీకట్టు. మంచు వెదజల్లిన ఎద్దుబండ్ల వుుందుభాగాలు బూడిదరంగులో వెరుస్తున్నాయి. ఆవరణపైన దూరదూరంగా పెద్దపెద్ద నక్షత్రాలున్న నీలి ఆకాశం, సగం పెరడు నీడలో ఉంది, సగం వెలుతురులో.

ఆ వెలుతురులో కునికిపాట్టు పడుతున్న, వయసుమళ్ళినా దట్టువైన జూలు ఉన్న, తెల్లటి గు(ర్రాలు ఆకుపచ్చగా ఉన్నట్టు కనబడుతున్నాయి. 290.6.1591!1 తెలుగు అనువాదం (2004): ప్రా. బొద్దులూరి (ప్రతివూ దేవి,

(ప్రా. ఆకెళ్ళ రావుదాసు.

ప్రాచీన మానవుడు

శరదృతువూ, దాని ప్రశాంతతా పెందరాళే వచ్చెసినట్టున్నాయి. ఆగస్టు ఇప్పుడిప్పుడే వెందలైనా, సెప్టైెంబరులా ఉంది. గాలి ఆగిపోయినప్తుడు మౌత్రవే, వుండుటెండలో మాత్రమే వేడిగా ఉంటుంది.

ఏటవాలుగా ఉన్న కొండదారిన నిదానంగా నడుస్తూ పైకి వెళ్తున్నాడు స్కూలుటీచరు ఇవనీత్స్‌కీ అతను యువకుడే అయినా అసాధారణరీతిలో సీరియస్‌గా ఉంటాడు -- విషయం ఎంత చిన్నదైనా సరే, లోతుగా ఆలోచనలో పడిపోతుంచాడు. రాజుల వంశానికి చెందిన కజ్యోల్‌్కీ్‌ కుటుంబానికి చెందిన ఎస్టేటు ఉన్న వీధిమార్గాన, ఒక చెయ్యి తన పొడవాటి సిల్కుచొక్కాని బంధించిన వెడల్పాటి బెల్టు వెనక దూర్చుకుని, రెండో చేతో తెలబడుతున్న పల్ఫని మీసాల కొనలు అడపాదడపా మెలివేసుకుంటూ, తన బక్కపల్ఫటి శరీరాన్ని ముందుకి వంచేసుకుని, ఆకుపచ్చవన్నెగల నిశితమైన కళ్ళు చిట్లించుకుని, కొండపైకి సాగిపోతున్నాడు టీచరు.

కుడిపక్క ఒక గడ్జివేటు వెనక ఒక పెద్ద తోట ఉందీ ఎడంపక్క -- తాతలనాటి కవ్యురి కొలిమి, వేటకుక్కుల నివాసాల శిథిలావశేషాలు, ధాన్యం ఎండబెట్టేందుకు గులాబిరంగు ఇటుకలతో కట్టిన, ప్రస్తుతం ఖాళీగా ఉన్న, శాలలు. వాటి మధ్యగా -- ఓక దారి. అది అంతమంటూ లేని నూర్పిడి కళ్ళాలకేసి వెళ్తుంది. అవీ ఖాళీగానే ఉన్నాయి ప్రస్తుతం. ఎప్పుడో పల్బబడిపోయిన తోటలో (ప్రశాంతంగా ఉంది, సూర్యుడి కిరణాలు ఏటవాలుగా పడుతున్నాయి;

7/6 అక్కడక్కడా సాలెగూళ్ళు బంగరురంగులో వెరుస్తున్నాయి; ఆపీళ్‌చెట్టకింద నీడల మచ్చలు కుదురుగా కూర్చున్నాయి; ఉండుండీ పట్టులాంటి పొడిగడ్డిమీద మెత్తగా రాల్తున్నాయి మిగలముగ్లిన ఆపీల్‌పళ్ళు.

కమ్మరికొలిమి కప్పు మొత్తం పచ్చికపెళ్ళలతో లళోవంపు వంగిపోయి, నాచు పారల్లో కూరుకుపోయింది. ఆ నాచుపారలు చెక్కరంగు కలిసిన

మఖ్మలూ మరకతాల వన్నెలో ఉన్నాయి. ఆ ధాన్యంఎండబెట్టైెశాలలు ఫూర్తిగా వెల్లడై బరువుగా, మొరటుగా ఉండగా, వాట బాహ్యరూపం ఏదో (ప్రాచినకాలంగురించి ఏదో చెబుతోంది. ఇదంతా --

కమ్మరికెలిమిమీద నాచూ, ముళ్ళపాదలు పెరిగిపోయిన వేటకుక్కల నివాసొలూ, గులాబిరంగు గోడలమీద నగ్న వాసాలూో -- ఇదంళా తెల్లటి గుండ్రటి మబ్బులున్న లేతనిలి నిర్మలాకాశం కింద అతి విచిత్రంగా ఉంది. నూర్పిడికళ్ళపు (ప్రచండ ఖాళీసప్టలంలో పిచికలు ఒక దురదగాండి కారడవినించి వురొకదానికి (ప్రవాహంలాగా అటూఇటూ దూసుకుపోతున్నాయి. ఆ కారడవులకి అవతల గులాబిరంగులోకి మారిన ఆహ్సిచెట్లు అడవి ఎదురొస్తుంది... టీచరు గమ్యం సలవ్యోఫ్‌ల ఇల్చ్టు, అతను సలవో గల తాత తగానక్‌ని మళ్ళీ ఓసారి కలుద్దామన బయవ్లేరాడు. “ఆయన ప్రాచీనుడుూ", అంటుంటారు కజ్యోల్‌శ్ళిన గ్రామంలో; మరి తగానక్‌కి, మాటలా?, ఏకంగా నూటు ఎనిమిది ఏళ్ళు; ఆయన సుప్రసిద్దుడు.

ఎస్టేటు దాచాక, టీచరు ఎడంపక్కళకి తిరిగి, నూర్చిడికళ్ళపు

అడ్డకట్టుకీ, ఒకనాటి రాజుల బానిసల పాత గుడిసెలకీ మధ్య ఉన్న విశాలమైన వీధిలోకి మళ్ళాడు. ఆ విధి మొగ ఆకాశానికి ఆనుకున్నట్టు ఉంటుంది -- క ద్లిగా ఆకుపచ్చ వన్న, సెస్టంబరు వన్నె. గుడిసెలముందు అక్కడక్కడా పెరుగుతున్న ముళ్ళపాదల పైకొనలమీద

౯౯ కూడా స్రైంబరే. పసుప్పచ్చరంగులోకి మారుతున్న పల్చటి ఆకులున్న ఆ పొదలు అటు తెల్లటేి మబ్బుల, ఇటు లేతనీలి ఆకాశపు, నేపధ్యంలో కొట్టాచ్చినట్టు కనబడుతున్నాయి. సూర్యుడి బంగరుకిరణాల ప్రకాశంలోకూడా సెప్టెంబరే. వీధిలోనూ, అలాగే నీటిబళ్ళ మీదా -- వాటిని మరకలుపడ్డ గుర్రపుబొంతలూ, రైతుల దళసరి కోట్లూ సగం కప్పేశాయి -- పడుతోంది గుడిసెల పారదర్శిక [910] నీడ. ఆ నీడలో కూడా 'సెప్టెంబరే. . టీచరు గుడిసెలకేసీ, వాటి బుల్లిబుల్లి కిటికీలకేసీ, వసారాలకేసీ ఓరగా చూస్తూ నడుస్తున్నాడు.

ఆ కిటికీలు ఎంత చిన్నవంటే, ఉన్నాయా లేవా అన్నటు ఉంటాయి. వాటిలో ఎప్పుడూ చీకటే. వసారాలూ, గడపలూ బురద మయం. వాటి చుట్టుపక్కల కూడా అంతకన్నా నయమేమీ కాదు. ఎండిపోయి, దుక్క ఇనుములాగా గట్టిగా తయారైన బురదలో గుడ్డపీలికలూ, కుళ్ళిపోయిన నారచెప్పులూ కూరుకుపోయి ఉన్నాయి. బురదలో పెద్దపెద్ద చదునైన రాళ్ళు పరిచి ఉన్నాయి; వాటిమీద ఎండాకాలంలో అన్నాలు తింటారు. పిల్లలు ఒకటే అరుపులు, ఒకరినొకరు పిలుస్తూ, ఆ రాళ్లమీదకి ఎగిరి గంతులేస్తున్నారు, కజ్యోల్‌శ్ళినలో బోలెడుమంది పీల్లలు; వాళ్ళ ముక్కులు ఎప్పుడూ కారుతుంటాయి; వాళ్ళు బుగ్గలూ, పెదాలమీద ఎప్పుడూ కురుపులుంటాయి.

“నీ పేరేమిటి?” -- అడిగాడు టీచరు ఫోమిన్‌ల పెరటి దగ్గర పెరుగుతున్న విళ్ళోచెట్టుకింద కనబడ్డ ఒక నీలికళ్ళ లావుపాటి అబ్బాయిని.

అబ్బాయి కిమ్మనలేదు. టీచరు మళ్ళీ అడిగాడు. అబ్బాయి వెనక్కీ తగ్గి, విల్ళోచెట్టుకి హత్తుకుపోయి, ఛాతీ పైకెత్తుతూ తనని తాను ఎలా ఊదేసుకున్నాడంటే, మొత్తం ఎ(ర్రబారాడు కాని కిమ్మనలేదు.

౯68

వుహా హడావిడిగా తిరుగుతున్నాయి కోడిపెట్టులు -- బూడీదనీ, నేలనీ కాళ్ళతో చీలి చెండాడుతూ [510], ముక్కుల్లో పొడుస్తూ, కోడిపిల్లల్ని దగ్గరికి రమ్మని గుడగుడమంటూ. క్షీమఫ్‌ల పెరటి దగ్గర నీటిబండి కింద నిద్రపోతోంది ఒక ముసలవ్వ. గుడిసెల నీడ వాలుజారింది, కొంత వెనక్కి జరిగింది; నీటిబండిమీద ఎండ పడీ, ఆమె మొహాన్ని కాలుస్తోంది -- ఆమె మొహమ్మీద ఈగలు ఎంత దట్టంగా అతుక్కుపోయాయంచే నల్లటి తేనెపట్టు పట్టినట్టుంది. ఆమె బక్కచిక్కిన శరీరాన్ని, ఎండలో ఎండినందువల్ల మెరుస్తున్న బోసి కాళ్ళని ఎండ కాల్చి పుటం పెడుతోంది. ఉచ్చ మరకలున్న నిక్కరూ, పాడుగాటి ఎర్రటి ఊలు మేజోళ్ళూ వేసుకున్న ఓ కుర్రాడు కోడిపిలలమధ్య అటూ ఇటూ ఒకటే పరుగులు, నేలమీదా, ముసలవ్వ కాళ్ళమీదా వాలుతున్న ఈగల్ని ముక్కుల్లో పొడుస్తూ అటూ ఇటూ పరగెడుతున్న కో డిపిల్లల్లో కనీసం ఒక్కదాన్నైనా ఎలాగో అలా కాళ్లతో అణగతొక్కెయ్యాలని శతవిధాల (ప్రయత్నిస్తున్నాడు; కోడిపిల్లలు కీచుగొంతులో అరుసూ చెల్లాచెదరవడం, కుర్రాడు ఆగి నిలబడి అవి మళ్ళీ గుమిగూడేదాకా వేచిచూడడం, మళ్ళీ అవి గుంపుగా చేరడం ఆలస్యం, వాటిమీదకి తన శక్తికొద్దీ విరుచుకుపడడం.

సలవ్యోఫ్‌లు విడిపోయారు. తగానక్‌ ఇప్పుడు గ్రేబ్‌ దగ్గర ఉంటున్నాడు. కాని టీచరు మొదట అతని ఇంకో మనవడైన వడ్రంగి (గ్రిగోరీ ఇంటి పెరటికేసి నడిచాడు. [గ్రిగోరీ తన గుడిసెకీ నేలమాళిగకీ మధ్య ఉన్న ఖాళీఫ్టలంలో, కళ్ళంకేసి వెళ్ళే దారిలో, మూడువైపుల చెక్కలున్న చతురంలో నిలబడి ఉన్నాడు. చర్మపు రంగులో ఉన్న ఆ చెక్కలు కొత్త దుంగలనించి నరికినవి. అతను పట్టుణవాసులు వేసుకునే దోపీ, ఇంకా ఉతకని ప్రీంటెడ్‌ కాలికో చొక్కా -- ఆ చొక్కా

70 నలిగిపోయిన గులాబిరంగు బుడగని ఊదినట్టుంది --, చర్మంతో కుట్టిన పంట్లామూ, బూట్లూ వేసుకుని తనకో గాదె చెక్కుకుంటున్నాడు. సలవ్యోక్లులు కజ్యోల్‌ళ్ళినలో మొట్టమొదటి వాస్తవ్యులు. అతిధి రావడం చూసిన (గ్రిగోరీ ఎండలో తళతళా ఓ మెరుపు మెరిసిన గొడ్డలిని సునాయాసంగా, లాఘవంగా దుంగలో గుచ్చిపెట్టి, స్వాగతం పలికాడు. నమస్కారా లయ్యాక్క ఇద్దరూ ఓ దుంగమీద కూర్చుని, సాగతాగడం మొదలెట్టారు.

“తూనక్‌ ద్వరికేటండి?", అడిగాడు (గిగోరీ,

“అవును. చూసి చాలా కాలమైంది..."

“ముంచి పని శేశారు. ఎల్లి సూసిరండి, యెొవ్చురన్నా సూర్డానికొత్తే ఆయనకీ బాగుంటది."

“ఎలా ఉన్నా డేమిటే? బలహీనత రాలేదు గదా?

“లేదులెండి, నింపాదిగా నెట్టుకుంటూ ఒత్తన్నాడు ఎలాగో అలాగ. అయినా, శెప్పదేటుంది యాకంగా నూచా యొనిమిది, మాటలా? సరే, బతుకులో సుకమూ అంతంత మాతరమే."

“అదేం, ఎందుకని?"

“ఎందుకేటండే , ఉన్నమాట సెప్పొాల: ఆయన్ని ఆల్బు పస్తులు పెట్టి మాడ్చేత్తున్నారు. అద్గదీ అసలు సంగతి."

“అంచే అంతా ... కోడలా?

“అచ్చరాలా, అందరికీ తెలిసిందే. అయినా అన్నిటికీ కారనం ప్లోబ్‌ అనే అనిపిస్తది నాకు. ఆమెని ఒక్క మాటగూడా అనడు. తాతని తను గాక పోతే, ఇంకెవురు కాపాడతారేటండి? ఇక తగానక్‌ మాటకొత్తే, మీకు తెలుసుగదండి ఎటొంచోడో, జీవితం మొత్తంలో కోడిపిల్లని కూడా నొప్పించింది లేదండి."

80

“అయిత్తే ఏమిటి నిజంగానే మాడ్దేస్తున్నారా?“

“ఇంకా నిజంగానా ఏటండి? ఆల్ల దగ్గర ఒక్క కాల్సిన పందివవూంసవేు ఆరు పుట్టు యేలాడుతున్నాది, కాని ఒక్క రొమ్ముయెముక ముక్క కూడా పెట్టురు. ఆల్టు మాత్రం పండగలాగా యిందులూ, టఉీలూ. ఆయన నోరుతెరిసి ఒక్క బుల్లికప్తుడం అడగడానిగూడా బయపడతాడు. పిల్లికి బిచ్చం పెట్టురు గదండి..."

“ఓహో, అలాగా?" అన్నాడు ఆలోచనలో పడ్డ టీచరు.

మండుటెండలో ఎండుతున్న కలుపుమొక్కల్లో మిడతలు బొంగురుగొంతులో జుంయ్‌జుంయ్‌ మంటున్నాయి. ఎటు చూసినా మొక్కలన్నీ ఎండిపోతున్నాయి, నల్లటి గింజల్ని రాలుస్తున్నాయి: దురదగాండి, బిలినా (లేత పసుప్పచ్చ పూలుండే విషపుజాతి మొక్క), రిపేయ్‌నిక్‌ (ముళ్ళ పూలుండే ఒక కలుపుమొక్క), పద్‌స్వ్యోకల్నిక్‌ (ఇంకో కలుపుమొక్క్ర). ఎ(ర్రటి స్కర్టూ, తెల్లటి షర్టూ వేసుకున్న ఒక వనిత తనకన్నా ఎత్తున్న జనపమెొక్కల తోపులో నిలబడి ఎండుపుల్టలు ఏరుకుంటోంది. ఆ తోపుకి అవతల నూర్చిడీ కళ్ళాలు బూడీదరంగులోకి మారుతున్నాయి, కొత్త గడ్డిమేట్టు బంగరురంగులో మెరుస్తున్నాయి.

“అలాగా?*, ఘాటైన దమ్ము లాగుతూ అడిగాడు టీచరు. “ఆ గడ్డిమేట్టు ,.. మీవేనా?"

“యీ యేడు పెబువు పంపీన పెసాదవం౦ండి, ఆనందంగా చెప్తే ఏం కీడు జరుగుతుందోనని భయపడుతూ, వినయంగా బిడియంగా జవాబిచ్చాడు (గిగోరీ.

“కాని కప్పుడు టీ ఇవ్వడానికి మనసాప్పుదూో, తెచ్చిపెట్టుకున్న

81 నవ్వు నవ్వాడు టీచరు. “ఆయనకి, ఏమిటి, ఇప్పటికీ అన్నీ బాగా గుర్తున్నాయా?"

“అచ్చరాలా, మాకే ఆచ్చర్యం ఏస్తదండి, అంత సాస్టంగా...! ఆయనకి అన్ని గుర్తే. ఇంటి ఇసయంలో ఎప్పుడు ఏం జాయ్యాల, ఎలా సు(బం జేసుకోవాల, ఎలా అమర్సుకోవాల, ఏం కొనాల, యెక్కడ ఏది సవక్క -- అన్నీ అందరికంటే ముందు సెప్పగలడు. ఉదారనకి, మేతగురించి ఆయనకంచే బాగా తెలిసినోడు ఇంకోడు లేడు..."

తగానక్‌ దగ్గరికి వెనకదారిన బయవ్లేరారు. [గిగోరీ పెరటికి అవతల కొన్ని తేనెటీగల గుంపులు ఎగురుతున్నాయి. వాటికి భయపడి టీచరు వంగి నడుస్తుంటే, (గ్రిగోరీ నవ్వి, శుభ్రంగా ఉన్న మనిషిని తేనెటీగలు ముట్టుకోవని [910] నచ్చచెప్పాడు. ఇక్కడ ఉత్తరంనించి కేంచిత్తు చల్లగా గాలి వీస్తోంది, ఎండలో బాగా దువ్ము ఉంది, జనపమొక్కలు సమృద్దిగా [810] వాసనేస్తున్నాయి. జనపమొక్కలకి ఎదురుగా, బట్టీకి చెందిన రాతిగోడలకి ఆనాకునేలా ఏదో గుడారంలాంటిది -- గుంజలు నాటి, పుల్లల్లో కప్పి -- కట్టారు. ఇదే ఆ సుప్రసిద్ద మానవుడి వేసవి నివాసం.

"తాతా!”, పీలిచాడు టీచరు తలుపు తరుసూ,

జవాబు లేదు, గుడారం ఖాళీ. తగానక్‌ బహుశా గుడిసెలో ఉన్నాడు కాబోలు. ఆయన్ని వెతకడానికి వెళ్ళిపోయాడు (గిగోరీ ఈలోగా గుడారాన్ని గబగబా పరిశీలించడానికి పూనుకున్నాడు అతిథి. అంతా అదే. అతతా ఇదివరకటిలాగే ఉంది. హృదయాన్ని కదిలించేలా. తన ఉనికిత కోథలికి చిరాకు కలిగించకూడదని, తను వీలైనంత ఎక్కువగా కుదించూకుపోవాలని [910], ఇంకా “గొప్పఉపవాసదినం" వచ్సీ రాకముందే శః గుడారంలోకి ఇల్టు వూరుతుంటాడు తగానక్‌,

852 ఏరుకొయ్యలు లేని ఒక కుళ్ళిపోయిన 'స్లెడ్డి ఆయనకి మంచంగా పని చేస్తుంది. ఆ స్పెడ్డీమీద గడ్డీ కప్పే ఉంది కాని గడ్డిమీద కనీసం గు(ర్రపు బొంత కూడా లేదు. తల పెట్టుకునే వైపు తలగడ బదులు లుంగచుట్టిన, చిరిగిపోయిన మగవాళ్ళ జాకెట్‌. ఆ జాకెట్టు రంగునిబట్టి దానికి అర్ధశతాబ్దం దాటిందని తెలుస్తోంది. తలవైపు -- గుంజలమీద బల్లచెక్క పెట్టి చేసిన బుల్లి టేబులు. ఆ బల్లమీద -- ఏదో చిన్న పెట్టె లాంటిది, అందులో తగానక్‌యొక్క ఆస్తిపాస్తులు మొత్తం: దారపు ఉండ, చేతి తొడుగులు, బర్ఫ్‌ బెరడుతో చేసిన ముక్కుపాడి డబ్బా .. దేవుడా, దేవుడా! ఈశ్వరా, పరవేశ్వరా! విధి తను ఎంచుకున్నవాడికి అన్నిటికన్నా అమూల్యమైన వరం, అద్భుతమైన దిర్హాయువు అనే వరం (ప్రసాదించింది! కాని, ఎందుకుట ఈ వరం, దేనికిట ఈ వరం? గుడారం దగ్గర ఒక పెద్ద దుంగ పడి ఉంది, అది ఓ ఓక్‌ చెట్టు కాండం. దాని మీద తాత విశ్రాంతి తీసుకుంటుంటాడు, ఎండలో తనని తాను కాస్త వెచ్చబెట్టుకుంటుంటాడు. ఆ దుంగ హ్ఫ్‌కోటుత్‌' సానబెట్టినట్టుంది. టీచరు దానిమీద కూర్చుని ఎదురుచూడ్డం మొదలుపెట్టాడు. మలుపుకి అవతల కాళ్ళడ్భుకుంటూ నడుస్తున్న అడుగుల చప్పుడు వినబడగానే లేచి నిలబడ్డాడు, తగానక్‌కి అలవాటైన చోటులో ఆయన కూర్చునేందుకు వీలుగా. వులుపు వెనకనించి ప్రత్యక్షవముయ్యాడు తగానక్‌. పెద్ద ఎత్తు లేడు, బుజాలు కిందకి వాలిపోయి ఉన్నాయి. ఆయనకి నడవడం ఇబ్బందిగానే ఉంది: అటూ ' 'స్పెడ్డీ -- చలికాలంలో గడ్డకట్టి నమంచుమీద ప్రయాణానికి వాడే టాఫులేని బల్లపరుపు బండి. *పో్ఫకోటు -- మోకాళ్ళవరకూ మా(త్రమే ఉండే గొా(రైతోలు కోటు.

ర3

ఇటూ ఊగుతూ, ఒక కాలుమీదనించి ఇంకో కాలుమీదకి పడుతూ ముందుకి కదుల్తున్నాడు. పాదాల్ని గుడ్డల్హో లావుగా చుట్టేసుకుని వాటివీద వుడవుల్ని వూ(త్రవే కప్పే పెద్దసైజు నారబూట్టు వేసుకున్నాడు. హాఫ్‌కోటు కిందిభాగం దాదాపు నగ్నంగా తయారైంది

• -గొ(రైతోలు అరిగిపోయింది -- హ్ఫుకోటు వెడల్సుగా సాగిపోయింది, దాని కిందిఅంచులు వదులుగా వేళ్ళాడుతున్నాయి. సెద్దదైపోయిన చోపీని లోతుగా, కొద్దిగా వంకరగా పెట్టుకున్నాడు. అతిథిని చూసిన తగానక్‌ టోపీని రెండుచేతులోొ, అచ్చం చిన్నపిల్లల్దాగా, తీసి, ముందుకి వంగుతూ సలాంపెట్లాడు.

ఆయన నల్లటి మాడుచుట్టూ సురక్షితంగా మిగిలిపోయిన పొడుగాటి వెంట్రుకలు తెల్లగా, పల్ఫగా తేలిగ్గా ఉన్నాయి -- అచ్చం ఈకగడ్డలాగా ఆయన వంకర గడ్డం కూడా పల్చగా తెల్లగా తేలిగ్గా ఉంది. వెలిసిపోయి [810], కన్నీళ్ళతో నిండిపోయిన కళ్ళు ఏదో విధేయత, ఏదో బాధ తప్ప ఇంకేమీ వ్యక్తం చేయడంలేదు.

న దల్లం, తాతా", -- అన్నాడు టీచరు, నేలమీద కూర్చుంటూ, “ఎలా ఉన్నావు? టోపీ పెట్టుకో..."

తగానక్‌ తటపటాయించాడు ఒక శతాబ్దంకన్నా ఎక్కువ దాటి వచ్చింతర్వాత ఆయన అనుకోకుండానే తనని తాను ఒక ప్రత్యేక వ్యక్తిగా పరిగణించడం మొదలెట్టాడు. అయినా తాను దొరలముందు టోపీ పెట్టుకుని ఉండే హక్కు చివరికి సంపాదించుకున్నాడా లేదా అనేది ఆయనకి తెలీదు. కాస్త తటపటాయించి, మళ్ళీ రెండుచేతులో టోపీ బట్టుకున్నాడు.

“అలా దుంగమీద కూర్చో, నీకు ఎక్కువ సౌకర్యంగా ఉంటుంది..."

తగానక్‌ కాస్సేపు ఆగి, తరవాత నెమ్మదిగా కూళ్చున్నాడు. హాఫ్‌కోటు అంచులు సరిచేసుకుని, మోకాళ్ళమీద నల్లటి చేతులు పెట్టుకుని, ఏదో ఆలోచిస్తున్నాడు.

“ఆ రోజులు కావ్లో, -- అన్నాడు నింపాదిగా, టీచరుతో కాక ఇంకేవరితోనో మాట్టాడుతున్నట్టు. “ఆ రోజులు కావు, తవంరు జెమ (శమ దీసుకున్నారు..."

“పాతకాలంలో ఇంతకన్నా బాగుండేదా?" -- అడిగాడు టీచరు.

“ఊరీ, సన్నగా, నీరసంగా చిరునవ్వు నవ్వాడు తగానక్‌. “రెండు రెట్టు నయం... ంో

ముసలివాళ్ళందరూ కొద్దోగొప్పో పోకడలు పోతారు, తాము మరీ చాలా ముసలివాళ్ళయినట్ను నటిస్తారు. తగానక్‌ నటించడు. మానవజాతికి సహజంకాని సాదాతనం ఆయన సొత్తు. టీచరు, ఎప్పటి లాగే, ఆయనపైనించి కన్ను మరల్చకుండా దీక్షగా చూస్తున్నాడు; అతను విచిత్రమైన ఆలోచనలతో సతమతమవుతున్నాడు: ఎంత ఆళ్చిర్యం -- తగానక్‌ కాలంలో ఒక అద్భుతమైన శతాబ్దం అలా గడిచిపోయింది! ఈ శతాబ్దం కాలంలో ఎన్ని మార్పులు, ఆవిష్కరణలు, యుద్దాలు, విప్లవాలు చోటుచేసుకున్నాయి, ఎంతమంది గొప్పవాళ్ళు జీవించారు, ప్రసిది పొందారు, కాలధర్మం చేశారు! కాని ఈయనకి, తగానక్‌కి, ఆ విషయాలగురించి అస్సలు ఇసుమంత కూడా తెలియదు. ఒకటీ రెండూ కాదు, నూరేళ్ళు, పూర్తిగా నూరేళ్ళు ఈయన చూసిందల్లా ఇవిగో ఈ జనపమొక్కలు, ఆలోచించిందల్టా పశువుల మేత గురించి! పైగా ఎంత (ప్రశాంతంగా, ఎంత నళ్ళీలంగా కూర్చున్నాడు! బుజూలు కీందకి వాళ్ళి, బక్కపల్బటి మోకాళ్ళమీద ఒక శతాబ్దపు కాలం కాల్చిన నల్లటీ చేతుల్ని పెట్టుకుని, పని మూలానా, చలి వఖాలానా

85 వంకర్ణుపోయిన వేళ్ళతో సిలువ గుర్తు వేసి కూర్చున్నాడు ఆయన ఒంటి మీద ఈగలు పాకుతున్నాయి, కాళ్ళు సవరించుకుంటూ తంతున్నాయి బూడిదరంగు చొక్కా కాలరు చుట్టిన ఆయన నల్టటి మెడ మీద ఒక తెల్లటి చమ్మెటపురుగు (ప్రశాంతంగా అచ్చం చెట్టుమీద లాగా, చలనం లేకుండా నిలిచిపోయింది. ఆమెడ చిన్నపిల్లల మెడలాగా బక్కపల్ఫగా ఉంది. లోతుగా కూరుకుపోయిన టోపీ కిందనించి అలసటగా పైకెత్తిన పల్ఫ్బటి, పొడవాటి, కించిత్తు ఆకుపచ్చదనం కలిసిన తెల్లటి కనుబెమల కొనలు కనబడుతున్నాయి. ఎడమకంటి కింది కనురెప్ప కొద్దిగా చిట్టి, కిందకి వాలిపోయింది; కన్నీటి బొట్టుతో నిండిపోయిన ఈ కంటా బొత్తిగా ప్రాణమే లేదు. కుడికంట్లో -- మన ప్రపంచాని కంతటికీ పరాయిదైన ఏదో ఉండీ లేని ఊహ, ఉండీ లేని ప్రాణం ఈయన, ఈ నూరేళ్ళ మనిషి ఇంకా చూడగలడు, వినగలడు, యాజమాన్యం గురించి మనవళ్ళకి వివకవంతంగా వివరించగలడు, ఇంటి పనులు ఇవ్వాళగాని రేపు గాని ఏం చెయ్యాలో ఎరుగును, ఆయనకీ ఏ వస్తువు ఎక్కడ ఉందో గుర్తుంది, దేనిగురించి శ్రద్ద తీసుకోవాలో, ఏది బాగుచేయాలో తెలుసు... అయినా సరే, ఆయన మాత్రం పూర్తిగా ఏదో మరపులో, ఏవో తన దూరపు జ్ఞాపకాల్లో ఉంటాడు. అసలు ఏమిటిటు ఆ జ్ఞాపకాలు? ఆ అపారమైన గతపు అమూల్యమైన భాండాన్ని చళాస్తూ చూస్తుండగానే వృత్యువు వంక్కులుచెక్కూలు చేసి పోతుందేవోోనని వూటివూాటికీ భయువలూా, చింతా కలవ రపెడుతం౦ంటాం౦ు. ఆ ఖాండం లోలోతుల్లోకి తొంగిచరాడాలనిపిస్తుంది, దాని రహస్యాలు, నిధినిక్షేపాలన్నీ కనుక్కోవాలనిపిస్తుంది. కాని... అది ఖాళీ, ఖాళీ! తగానక్‌యొక్క ఆలోచనలూ, జ్ఞాపకాలూ ఎంత నమ్మలేనంత సామాన్యమైనవీ,

86

అరమరిక శ్రీనివి అంటే, ఒక్కోసారి నిజంగానే అనుమానం వస్తుంది మన ముందున్నది మనిషెనా అని. ఆయన వివేకవంతుడు, కనికరం గలవాడు, మంచివాడు. మూర్తీభవించిన అరుదైన దైవప్రసాదంగా మనముందు (ప్రత్యక్షమైనందుకు వునం బహుశా ఆయన చేతిని కృతజ్ఞతతో ముద్దుపెట్టుకోవలసిన మాట. కాని -- అసలాయన మనిపేనా?

తగానక్‌ చాలా నింపాదిగా, తాపీగా, కాని తికమకపడకుండా, మాట్లాడతాడు, చెప్పదలచుకున్నది కాస్త కష్టబడి చెప్పినా, సూటిగా వ్యక్తం చేస్తాడు. అతిథంలతో అన్నిటికన్నా ముఖ్యంగా గతాన్ని విశదీకరించవలసిన బాధ్యత విధి తనమీద వేసిందని ఆయనకి తెలుసు. అంచేత ప్రశ్నలకి అవకాశం ఇవ్వడానికి తనంత తానే ముందుకొస్తాడు.

“యడిగా ఉన్నాదో, అన్నా డాయన, అస్తమిస్తున్న సూర్యుడు వేడిచేసిన బుజాలెగరేస్తూ. “నా నెత్తురు మాతరం సల్లబడుతున్నాది. .. గతంలో అత్తమానూ సలికి గురవుతుండేవోన్ని... అంతా దేనికోసం? ఆ కాలంలో గుర్రాలమీధ సామాన్లు సేరేత్తుండేవోల్లం.. ."

టీచరు 'పళశ్నులు వేయడం వెదలుపట్చాడం, కాసీ ఎంతోకాలంగా సుపరిచితమ్రైనదే మళ్ళీ మళ్ళీ వినాల్సి వస్తోంది. తాత రెండుసార్హు వరోనెష్‌ నగరానికి అవతల ఖఖ్లజాతివాళ్ళ దగ్గరికి వెళ్ళొచ్చాడు; రెండుసార్లు మాస్కో కెళ్చొచ్చాడు, అయిదుసార్లు కాబోలు కలూగ నగరానికి; సరే బ్యేలివ నగరాన్నైైతే బోలెడు సార్టు...

“అయితే మరి ఖఖ్లజాతివాళ్ళు నచ్చారా నీకు?* -- అడిగాడు ఓకీచరు, తాత ఏదైనా సొౌర్వ(త్రికమైనది సూలంగా చెబుతాడేమోనని ఆశపడుతూ,

ర్ర్‌/

“ఎవురు, ఖఖ్బలులా?* --జవాబిచ్చాడం తగానక్‌. “పరవాలేదు... .*

అని, అప్పుడే సార్వ(త్రికం వదిలేసి, తన వ్యక్తిగతానికీ

“మేం ఆడీకీ ప్రితేన్యె పండక్కీ ముందు బయళ్లేరామండి... నా దగ్గర అప్పుడు యాకంగా నాలుగు గుర్రాలుండేవి... ఆటికి మేత పెల్టుడం అంటే ఏటి, మాటలా? సరే, ఆడికి యెళ్లీప్పుడు ఒట్టి గు(రాలతో యొళి, ఒచ్చేప్ప్తుడు గోదుమ బస్తాలు ఎక్కించుకున్నాం... మొత్తవంతా నిజాయితీగా, మర్యాదకి లోటు రాకుండా శేరేశాం... తరవాత ఏ వూతం లాబం సంపాయించావుని లెక్కెట్టుడం మొదలెట్టాం... తీరా సూస్తే ఏ+కి, సరిగ్గా గుర్రాల మేతకీ మా మేతకీ సరిపడ మాత్తరమే ,.*

“మరి ఆ (ఫెంచి అతను గుర్తున్నాడా?“

తగానక్‌ ఆలోచనలో పడ్డాడు.

“పీరెంచి ఆయనండి?* --తాపీగా అన్నాడాయన. “ఏది ఆ మాన్మ్కోకి ఒచ్చి పోయినాయనా? లేదండి, గుర్తు లేడు...

“సరే, మాస్కో నీ కాలంలో ఎలా ఉండేది, చాలా పెద్దగా ఉండేదా? బాగుండేదా?"

"పెద్దదేనండి... మేం ఆడికి సేరుకున్నప్పుడు... మమ్మల్ని బలోతలో ఒరసగా నిలబెట్టేవోల్ను... మేం అలా నిలబడి ఉండేవోల్లం... జొండా దించీసీగానే గాబోలు, యాపారి, అంటే, ఏదో కొన్నాయన, *ేబలోత -- ఆ పేట సేరు. రష్యనులో బలోత అంటే బురదగుంలటు.

86 దగ్గర కొచ్చేవోడు, తను కొన్నది తీసుకుపోచాకి... సరే, ఒచ్చి, సామాను సూసుకుని, పంపించేవోడు: ఏ వరబ్యీనియిీ గుట్టుకో, నేకపోతే ఇంకెక్కడికో, (ల

టీచరు నెర్వణ్‌గా దమ్ము లాగి, కనుబొమలు చిట్టించాడు: అబ్బే, లాభం లేదు, తను ఎన్ని ప్రశ్నలేసినా ప్రయోజనం శూన్యం.

అతను మీసాల కొనలు మెలివేసుకుంటూ, ఆలోచనలు కూడగట్టుకుంటూ, అసంభవమైన చిత్రాన్ని ఊహించుకునే ప్రయత్నం చేశాడు: అన్నింటిలోకీ సుదీర్వమైన మానవజీవితాల్టో ఒకటి, నిండుగా నూరేళ్ళ జీవితం; అలాంటి అసాధారణ మానవుడి మానసిక, శారీరిక ప్రపంచంలోకి తొంగిచూడాలని శక్తికొద్దీ ప్రయత్నించాడు తను, కాని, ఈ అసాధారణ వ్యక్తి అతి సాధారణంగా, వురీ అతి వముహా పరము సాధారణంగా వూట్టాడుతుంటే, ఎంతసెపూ జఒల్చి పనికిరాని అల్వ్పవిషయ౮ాలగురించి వరాట్టాడుతుంటే, 'సుతరావలూ సరిపెట్టుకోలేకపోతున్నాడు. “సిస్టమేటిక్‌గా రాబట్టాలి విషయాలు, సిస్టవేంటిక్‌గా", --తనకి తాను చెప్పుకున్నాడు టీచరు, “మొట్టమొదటినించి మొదలుపెట్టాలి. కాని, తగానక్‌ ఇచ్చె పొట్టి జవాబులు, జూలి కలిగీంచే జవాబులు, పనికిరాని గడ్డిలాంటి జవాబులు గందరగోళపరుస్తాయి, ఆందోళన కలిగిస్తాయి, అసలు (ప్రశ్నలు వెయ్యాలనే ఉత్సాహాన్నే పోగొడతాయి. “నువ్వు నీ జీవితంగురించి గుర్తుపెట్టుక్‌వడం చాలాకాలం క్రితమే మొదలుపెట్టావా?" “దేవుడికే తెలియాల, నాకేటి తెలుసు?... మేరీ, --సన్నగా చిర్నవ్వు నవ్వుతాడు “వరబ్యీనియి గుట్ట -- ఇంకో పేట పేరు. దీనర్ధం పిచికల గుట్టు.

89 తాత, “సీకటి వుడుసులం, అడివిలో ఉంటాం, వెంద్చులకీ మొక్కుతాం... లోగడ ఈడ యెటు సూసినా అడివిలే ఉండేవంది..." “ఎటువంటి అడవులు?" “అన్ని రకాలండి. ఓక్‌ గానీండి, పైన్‌ గానీండీ .. దోపిడీదొంగలు తిరుగుతుండేవోరండీ...* “దోపిడీదొంగలా? వాళ్ళగురించిన సంఘటన ఏదన్నా గుర్తుందా? “నేదండి, దేవుడి దయవొల్హ సంగటనలేవీ6 జరగలేదండి..." “సరేగానీ, ఊరు ఎలా ఉండేది? ఇప్పటికన్నా చిన్నగా ఉండేదా?” “అంతా యిలాగే ఉండేదండి... అల్లదిగో శౌరి (చర్చి మాత్తరం బడిపక్కన కాకుండా పాత స్మెశానంలో ఉండేదండి... నే నుండగా నలుగురు పోపులు వోయారండి...' కాని వాళ్ళు ఎలాంటి పోప్‌లు, ఈ కాలం పోప్‌లకీ వాళ్ళకీ ఏమన్నా పోలిక లున్నాయా లేదా, ఇదేమీ తగానక్‌ చెప్పలేడు. పోనీ, ఒకనాటి ప్రభువులు కజ్యోల్స్కు రాజులగురించి ఆయనకి బాగా జ్ఞాపకముందేమో, వాళ్ళగురించి ఏదైనా పనికొచ్చేది చెబుతాడేమో? -- ఏదో కొద్దిపాటి జ్ఞాపకమైతే ఉందికాని, టీచరు కనుక్కోగలిగిందల్లా ఏమిటంటే, ముగ్గురు జనరల్‌లు ఉండేవారని: వాళ్ళ పేర్టు సిమ్యోన్‌ మీలిచ్‌, మీల్‌ సిమ్యోనిచ్స్‌ (గ్రిగోరీ మీలిచ్‌; వాళ్ళు పాపం అంతోఇంతో మంచి ప్రభువులేనట, ముగ్గురిలోకీ మీల్‌ సిమ్యోనిచ్‌ చాలా “శలాకీగో ఉండేవాడలటు...

“నిన్ను ఎప్పుడైనా కొట్టేవారా?* --అడిగాడు టీచరు.

“నేదండి, దేవుడు అలాంటిది పంపలేదండిో, -- జవాబిచ్చాడు తగానక్‌. "ఏదో ఒక్కసారి మాత్తరమేనండి. ఆం, ఇంకోసారి మీల్‌ సిమ్యోనిచ్‌ నాకు మెడమీద ఒక్కటిచ్చాడండి . ఇల్టు కట్టేటప్పుడు... నేను ఒక దుంగ బదులు ఇంకోటి అందుకున్నానండ్‌, అందుకని... ఆం అమ్మటం మాత్తరం అమ్ముతుండేవోరండి... ఎక్కడెక్కడికో తీసుకుపోతుండేవోరు... ఒకసారి దొరకి వూవీద కోపం

రం ఒచ్చిందండీ... ఒత్తే, మమ్మిల్ని పక్కాండుమందిని పంపీంచేశాడండీ.., అదే ఆ బేలివకండి... సరే, మమ్మల్ని బజారుకి తీసుకొచ్చి, ఒరసగా నిలబెట్హారండి, పక్కపక్కన... తరవాత, సిలిచ్నప్‌స్క్‌ ఒచ్చి సూసారండి... మేం నిజంగానే బయపడిపోయామండి, అదేటోగాని, ఏదీ కుదర్లేదు... నేను మాత్తరం మాంచి దర పలికానండి -- ఒందన్నరా అయిదు [510] యిచ్చి కొన్నారండి..." సూర్వ్యుడప్పుడే దూరంగా ఉన్న పాలం వెనక దాక్కున్నాడు; సాయంత్రపు నీడల్లో జనపమొక్కలు ఇంకా ఘాటుగా, ఇంకా తాజాగా వాసనేస్తున్నాయి, కంచెలమీద తుషారబిందువులు పడుతున్నాయి.

దాదాపు నల్లగా, శవాన్ని పోలిన తగానక్‌ మొహం మరింత 'ప్రాణంలేనట్టు కనిపిస్తోంది, కళ్ళు పూర్తిగా గాజుదనం సంతరించుకున్నాయి. ఆయనకి చలేస్తోంది, తననితాను హాఫ్‌కొటుత్‌ కప్పేసుకుంటున్నాడు, దాని అంచులు సరిచేసుకుంటున్నాడు, టోపీని ఇంకొంచెం లోతుగా నొక్కుకుని, చేతులు కోటుచే తుల్ళో దూర్చుకున్నాడు.

“సార్లీయ సిమ్యోన్‌ మీలిచ్‌ సాలా కటినంగా ఉండేవోరండి... సరే ఆయన సచ్చిపోయాక, ఆయన సోట్ళోకి మీల్‌ సిమ్యోనిచ్‌ ఒచ్చారండి, _ -ఇంకేటుందండి, అసలు యెటు పోడానికీ ౦ఎ౮ాల్లేకుండా పోయిందండి, మా మొగజనాలంతా ఒకచే మొక్కులండి, ఆయనకి సావు రానీ దేవుడో అని... నే ననేవోళ్లీ గదా, మీ రాయన్ని అనాసరంగా యిదిలించుకుంచా ఉండారు, యిదిలించుకోమాకండి -- నేకపోతే ఇంకా సెడు జరగ్గలదు, అనేవోళ్లిండి... సివరికి అదే జరిగిందండిీ. .."

తగానక్‌ కాస్త విశ్రాంతి తీసుకుని, తరవాత మళ్ళీ నింపాదిగా, సాగదీస్తూ, కొనసాగించాడు: “ అచ్చరాలా అంతేనండే... మీల్‌ సీవెళ్యానిచ్‌

ధ్ర సచ్చిపోంయిన ప్రుడం సవేీఎటీకని తొరు పూసిన పెట్టెలో తీసుకొచ్చారండి... పెట్టైలోపళ్నించి, పాడు!, నెత్తురు కారిందండి... ఆయున వుంచి సొవ్చు సావలేదండి, రోగం లేకండా, ఒలు జబ్బుపడలేదండి .. లంటే యెవురికి యెలాగ రాసుంటే అలాగ... + టీచరు ఈ భారమైన, సాగదీస్తూ చెప్పిన కథని అతికష్టమ్మిద చివరిదాకా విని, ఇహ లేచి నిలబడ్డాడు. “సర్హే నే నెళ్ళొస్తా, తాతో, --అన్నాడు. “దేవుడు నిన్ను ఇంకాకొంతకాలం చల్లగా చూడనీ." తగానక్‌ సౌమ్యంగా కనుబొమలు పైకెత్తాడు. “కొంతకాలవా(?"* --జవాబిచ్చా డాయన. “ఇప్పటికి నూరు దాటీ యెనిమిది అయిర6దండి..* అని, ఊరుకుని, తల దించేసుకున్నాడు. *ఏం, ఇంకా కొంత కాలం బతకాలనే ఉందిగా నీకు?" *“అద్రేటో దేవుడికే తెలుసండి..." “వీ సంగతి చెప్పు, నీ అంత నువ్వు ఏం అనుకుంటున్నావు?" తగానక్‌ ఆలోచనలో పడ్డాడు. “అనుకోడాని కేటుందండీ? ఇందులో ఆనుకేడానికేటీ నేదండీ... అనుకో, అనుకోకపో,.." “సరే గానీ, ఇది చెప్పు: నీకు, మాటవరసకి, అయిదేళ్లు గాని, ఒక ఏడాది గాని బతకమని వరం ఇచ్చారనుకో, నువ్వేది కోరుకుంటావు?ో తగానక్‌ నేలకేసి చూస్తూ నిరసంగా చిరునవ్వు నవ్వాడు. “ఆ సపెబువుకే తెలుసండి. ., టీచరు ఆయునకేసి నిప్పజంగా చాలాసుపు చరాసూ ఉండిపోయాడు. తరవాత, గట్టిగా మంచులాగా ఉన్న తగానక్‌ చేతిని నొక్కి సెలవు తీసుకున్నాడు.

92

అతను ఊరు దాటి పొలాలకేసి దారితీశాడు. మసకచీకట్లో దువ్మునిండిన మెత్తటి దారిలో చాలాసేపు అలా నడుస్తూ ఉండిపోయాడు.

సందెచీకట్టు పడ్డ తరవాతే మళ్ళీ వెనుదిరిగాడు. తాపీగా, ఏ తొందరా లేకుండా, వీధమ్మట నడుస్తున్నాడు. దీపా ల్లేవు, గుడిసెలు చీకటిగా, నిశ్శబ్దంగా ఉన్నాయి. అంతా ని(ద్రపోతున్నారు. చుట్టూ మానవజీవితపు వాసన -- ఏదో ప్రత్యేకమైన, వెచ్చటి, రాత్రిపూట వాసన. అప్రమత్తమైన కీచురాళ్ళు ఉదాసీనంగా గారడీలు చేస్తున్నాయి [510]. అదిగో మళ్ళీ కనబడిందిగ్లేబ్‌ గుడిసె. దానికి వెల్లవేశారు, పల్చటి తెలుపులో కనబడుతోంది. చీకట్లో దాని కిటికీ అద్దాలు నీలిరంగు సంతరించుకున్నాయి, వాటిల్టో ఇంకా ఆకాశం కొద్దిగా ప్రతిబింబిస్తోంది. కింద, నేలమీద, దాని కనబడీ కనబడని ప్రతిబింబం సాఫీగా విహరిస్తోంది. ఆ కారణంగా, గుడిసె, దాని పక్కన గొంతుక్కూర్చున్న ఎవరో మనిషి యొక్క హాఫ్‌కోటూ, వింతగా కొచ్ధాచ్చినట్టు కనబడుతున్నాయి, ఎవరది? కొంపదీసి తగానకా ఏమిటి?

*తాతా, ఇంకోసారి నవుస్కారరో, --చిన్నగా, రహస్యం చెబుతున్నట్టు అన్నాడు టీచరు. తన సమవయస్కు లందరూ, వాళ్ళ పీలలందరూ, తన కళ్ళముందే పోతుంటే చూస్తూ, వాళ్ళందరికన్నా ఎక్కువ కాలం బతికి, ప్రపంచాని కంతటీకీ పరాయివాడైన ఈ ఒంటరి మనిషీ వాలకం చూస్తుంటే టీచరు హృదయం చలించింది.

“యెవురది?* --సన్నటి స్వరంతో బదులు పలికాడు తగానక్‌.

“నేనే, తాతా, టీచర్ని... ఏమిటి, నువ్వింకా నిద్రపోలేదా?"*

తగానక్‌ ఆలోచిస్తున్నాడు. ఆయన తన స్వరం ఇంకా తగ్గించి జవాబిచ్చొడు:

9చ

“మాకు నిద్రరేటి... పరాచీనుడిని నేను... ఈ రాత్తిరి నా మీదకి యెలుగుబంటిలాగా యిరసకపడుతుండాది...*

“అది రాత్రి కాదు, మృత్యువు, -- అనుకున్నాడు టీచరు. అతను కాస్సేపాగి, మళ్ళీ అడిగాడు:

“అయితే, చెప్పు మరి. ఇంకా కొంతకాలం బతకాల నుందా లేదా నీకు?"

నిశ్ళుబ్బం. కీచురాళ్ళు గారడీలు చేస్తున్నాయి. గుడిసెతోనించి ఒంటినిండా పొాగమసి అంటుకున్న ఓ పిల్లి గడపమీదకి వచ్చి, నేలమీదకి దూకి, మాయమైపోయింది. తగానక్‌ గడ్డం పల్ఫ్పటి తెలుపురంగులో కనబడుతోంది. ఆయన నల్లటి, స్మశానపు మొహం కనబడ్డం లేదు. బతికున్నాడా లేదా?

బతికే ఉన్నాడం. చాలా సేపటి తరవాత ఆయున బదులుచెప్రొడు:

“బతగ్యలను... ఇంకో అయిదేల్చు దాటేయగలను... అయిదేల్లలో...”

ఆయనకి బహుశా కోడలూ, తన గుడారవలూ, తన దిక్కులేనితనమూ, నిస్స్పహాయతా, గురొౌచ్చినట్టున్నాయి.

ఆయన తేలిగ్గా నిట్టూర్వాడు:

“అయిదేల్లలో అయితే పేలు తినేస్తయి. నేకపోతే ఇంకా బతగ్గలను." వ 71911 తెలుగు అనువాదం (2004): (ప్రా. ఆ౩ళ్ళా రావుదాసు.

అనువాదకుల పరిచయం

1. డా. ఆకెళ్ళ రావుదాసు: హైదరాబాదులోని కేంద్రీయ ఆంగ, ఇతర విదేశీ భాషల సంస్థలో రష్యను అధ్యయన కేంద్రంలో ప్రొఫెసరు, ఒక రష్యను-తెలుగు వాణిజ్య నిఘంటువుతో సహా ఏడెనిమిది పుస్తకాల అట్టులమీద తన పేరు చూసుకున్నవారు.
2. డా. హరిబండి లక్ష్మీ: అదే సంస్థలో అనువాద అధ్యయనకేంద్రంలో లెకృరరు, అనువాదశా(స్తంలో డాక్షరేటు సంపాదించి, శాస్త్రీయ (గ్రంథరచన చేసినవారు,
3. (క్రీ టి.వి.ఎన్‌. చారి: ల్లభ్రేవళ్షస్టలో అసిస్టెంటు ఇంబినీరు, భాషాధ్యయన ప్రయోగశాలలో తధికేం, తేలుగు, తమిళం, హిందీ, ఆంగం, రష్యను, జర్మను, గ్రైంచి భాషల్లో ప్రావీణ్యం గల బహుభాషాకోవిదులు.
4. డా. బొద్బులూరి (ప్రతివూదేవి;: మాస్కోలో రష్యనుభాషలో డాక్టరేటు సంపాదించి, హ్టాదరాబాదుల్లోని ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో రష్యను భాషా విభాగంలో' ప్రాఫెసరుగా పని చేసి ఈమధ్యనే రిటైరయ్యారు.

న ని ॥ ళ్‌ ఉటగలి[01[614 4 (ఏటా ఫ్‌ ము.