Telugu ఇదం జగత్_రావూరి భరద్వాజ - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

॥ క ల. న్‌ న్‌ గా య ం || / . ర! . 0 దగ1౮ల.ఆి౦ స! రొపూరి భరద్వాజ ల ॥ || .. థీ నవల గ + 12 | 4 | ఇ అ ॥ ఫి " " స్తే క్‌ 4 ॥ ణం " ట్‌ & [| న 0" ఈ గ్‌ & త్న లీ బు ఇ | ప వి లో | పందిటి రామచం[ దరావు లకే 1.1. కా శి

ఈ నవలలోని చాలా భాగం, “విళశ్వవాణి' పతికలో, ఛారావాహికంగా (వచురిత మయింది, పునర్ము | దించుకోవడానికి అనుమ తించిన వథతికా సంపాదకులు (శ్రీ పిడికిటి రామకోశుళ్వర రావుగారికి, మేను కృతజ్ఞులం, = సం౦పొాదర డు

సంపాదకీయం౦। తెలుగు నాట విరివిగా పుస్తక [ప్రచురణ సంస్థలు నన్నాయన డంలో నం దేహంలేదు.. లుగు వారి పీజ్జఃన వికానాలకు, ఇవి యధాళ క్రిగా తోడుపడుతున్నా యనడులోనూ, నం దేహాంలేదు. ఉత్తమ (గంథాలను, నరగమెన ధరలకు అంద చయాలన్న సంకల్చ్పంతొ ఈ వ్యవస్థ (పారంభమైంఏ. శఈనాటి “పుస్తక పర ళమ” లో, అతి తక్కువ “వేతనం* పుచ్చుకెంటున్న వాళ్ళు రచయితలే! వారికి మరి కొంచిం అదనంగా ముట్ట చెప్పాలనీ మాసంకల్పం. మరో మ ఖ్య విషయమెమిటం కే, మన దేళంలోని ఎడ్వర్‌ యెొజింగ్‌ విధానం, ఇప్పటివరకూ, పతికలరూ, సావొనీర్‌ లకూ పరిమితమై ఉన్నది. ఈ విధానాన్ని పుస్తక రంగంలో కూడా (ప వేళ పెట్టాలని పయత్నిస్తున్నాం. ఇందువల్ల, [పకటనచారులకు' ఒక్కో పున్తకాన్ని సగటున విన మంది చదువు తారనుకొంళేు, 50 పల మంది పాఠకులకు, వారి [ప్రకటనలు అందు తాయన్న మాట అది వీ వేల [పతుల వేసినవ్పుడు, "5*లల గంతు ఎరు గ. తున్న

కొద్ది పాఠకుల సంఖ్యకూడా పెరగడమూ, [పకటన చారులకు విశేష మైన [పచారం లభిం చడదమూ, జరుగుతుంది. అదీగాక పు న్తకాలు, కనీనం అయిదా రేళ్ళ పాటయినా చెడిపోకుండా ఉంటాయి. దీర్చ కాలంవాటు, పెద్ద సంఖ్యగల పఠరితలకిఎ, [పకటనలు అంద చేయా లన్న సత్సంకల్పంతో నే ఈ పద్దతిని మేము [పారంభించాం. తెలుగు [|గంథ [పచురణ చరి[తలో ఇగొాక నూతన ఘటం రి ఇందుకు మమ్ము [పోత్సహించి, అండగా నిలబడిన వారు, (శ్రీ కురు మెళ్ళ వెంకటరావు, ఖీ డీ. సత్యనారాయణ, (శ వి రమణా రావు, (శ్ర కరణం కోకేళ్వర రావు గారలు. పుస్తక పంపిణి విధానంలో, నూతన శకాన్ని [( పారంభించిన ఆం[ధపదే్‌ బుక్‌ డిస్టి, వ్యాటర్‌ న నిర్వాహకులు (శ్రీ యం,యన్‌ . రావుగారు, మేనేజర్‌ (శీ), ౪: జి కృష్ణమూర్తిగారు మా కృషిని అభినందించి, ఆశీర్వదించారు. వీరికీ, తదితర మి[తులకూ, | * యోభిలాషులరూ, సదా కృతజ్ఞుల౦* పందిటి రామచ౦[ద్రరావు, సెంపాొదకుడు జాలాబీ [గంథధమాల

సీఎనాఎండుధం: నాడు. నేడు శివరామకృషయ్యగా రూ | ళ్‌ మీకు జ్ఞాపక మున్నదో లేదో గానీ, నా కింకా, స్పషంగా ద్‌ యిరి

గు రున్నది, పాతికేళ్ళ కిందట, మను చెట వటాళలేన కొని, చెరువు కట్టల ఏీచా, కొండ మెట్లవీచా, ఉరి వనుక మఠంలోనూ, లిరిగిన రోజులు ! ఎంత ఉత్సాహంతో నిండిన రోజలవి'! ఎందరిని గరించి, ఎన్ని కబు రాడుకొన్నాము ||!

| పతి తక్షణం, బీవితంలో ఎదుర యు అడ్డంగ అను తొలగించు

య లీ కో దోక, అలసిపోయి. ఆయానవడుతున్నప్సుడు, వీ నుండి, ఉత్చా వాం, ఉద్వేగం నాకు లభించాయి ఉని “టాన్‌"*లా వని చేశాయి!

కాగి తాలటూ, లాలగ నా చ్చి నావెత [వొయిం చారు, ఆనాడు మీరు దడోవాదం చేల ్న యొ, ఎదిగి తనాటికి ఇలా కూవ్వ దాలింది ఇంతాలంగా, * శెటు ఫలాలు, కనీనం ఉక్క ్రునా

కి ణః ము కివ్వ్యకపోవడం = నిజంగా అన్యాయ మే | ది శ

ఈమాట ౫ నగవుడు, సీ రి ళన జవాబు నన్ను చరితుణ్ని

సేలింగ |!

(శ్రీ హారమ్మగారి ఆదరాభిమానాలు పొందిన అద్భష్ట్ర వంతుల్లో "నేనూ వొకణ్ని. ఆము గు వదానాలు యు కొన్నయినా, నాదాకా వచ్చాయి. విని, చూసి, ఆనంద పరవళుణ్ణయి నాను.

దాన శీలాలకు ేరు వడిన *పాములపాటి' వారి వంళంలో పుట్టి, “తిపుర నేని వారి వంళంలో అడుగు పెట్ట, ఈ రెండు వంగ డాల కీ రి పతాకలనూ, తారా మండలంలో (వతిప్పించారామె !

ఆమె నాశే కాదు, "నాలాంటి వారందరికీ “అక్కయ్య! గారే!

ఇలాంటి “అక్క కు తమ్ముడు నైనందుకు 'నేనూ, ఎంతో

నిజానికి ఈ పని ఎప్పుడో జరిగి ఉండవలసింది ! ఇప్పటికై నా చేయగలిగి నందుకు సంతోషిస్తున్నాను. --భరద్వాజ

కన న స క్వ అజ గ క 1 లే నోట క ఫల కా స్‌ ష్‌ . వ | ం ట్ట త గ్‌ ఇ న * సఖ్య ఖే జ్‌ న | ఇత్‌ | క్‌ ల ల వన |. ళ్‌ / ల శ " స్‌ ల్‌ తు ఫ్‌ స్‌ క థ 1 న. నో శ్‌ న ల స ల €ఫి ్ట నేక ప నానో ల ర /. ళ్న వ్‌ సిన న్‌ జ్జ ఫే (| ల ఖ్‌ అాా క్‌ స్‌ సలహ. సీపిచినమీే. క ల చపల పనా అమమటతనముయపలవయాటు ఖ్‌ 1" ల్‌ నగ ల రం లలు పరాయ ళ్రార్యారా దళ గాా ల్లా నాణ గాలా రాశన్హ్య్లా ట్‌ ఇ [- [ గప / న శ రణ ;స్టే 7లో ఇ తం) |" . ఫే వ్‌ గ్‌ ( + క న లా వమముు తమల తముతుముమమమేు

ఇదంజగత్‌

ఇ%డమటి శాం[బం ఈ చెవులోంచ్ని

శే వ బం ఈ ఒవులా ౦చ్ని

ఆ శెవులోకి ఈశ్చి కొడు

తున్నది. దానితొాబాకే వెచ్చని. దుమ్ము తాకెతోప్పు మీవ'గా లేచి పొలాల మీదికి కమ్ముకున్నది. గాల ాట్బరు చెవ్స వామీమీది జొెగన్నకటలు అలలాడి తింగి సగురుున్నాయి. .కూర

6 (౧౧ ఈ

కన్నా అక్కరకొస్తాయని నరసయ్య. రోహిణికా ర్తి వెళ్తుజాతన సారగిం లు, వీరగిం .లు వామీపక్కంనె సాటాపు. మొలకన్నా వెలికి రాలేదు, నాటిన గింంఎలు, నాటిన ల్ల వాటి పోయాయి. తలగుడ్డదిసి, గల్టు 'రాయిమీద వెరి, చెమట తుడుచు కున్నాడు నరసయ్య. మొండి (వెణ మని పరుపొందిన ఒమ్మి చెట్లుకూడా, ఎండ చెబ్బకు వసి వాశిపోయింది. గడ్లలూ బెడ్డలూ ప రెసి, చొప్పశట్టలు తలకింద పెట్టుకొని “నుం వాలాడు సరు ది రోలుల్లో తనవేను సీతారాం కోరుగూ ఉంది. బె” మోకాళకొత్తున పెరిగి, వచ్చలు ఆర ఎసినట్లు కళ్ళు |

ట్ల ఇదేం దోరగిల్ల చేసింది. ఆడుతూ పాడుతూ కలిపిన గుప్పెడు దోన గింజల క ౦డు జల్లల దోసకాయలు వండాయి. తను నెల రోజులపాటు అచ్చ౦గా దోసకాయల్లో దిరిగి, దోసకాయల్లో ని దపోయాడు, కరణంగారికీ మునసబుగారికీ కశరకాచాదికీ, సంతులుగారికీ రెంజేసి బుట్టలు పంపించినా తరగళ€ళదు. ఆ వడు అందరూ దోనలు వేశారుగానీ, ఈ పంట వేరు. ఊరు ఊరంతా పంచి పెట్టింది ముసిల్టి. "30డు గంపల వరుగులు చేసి, మ'సెలమీద దాచింది. మిగిలిన వాటిని నరికి, ఎడ్లకు ఛాణాలో కలిపిపెట్టాలి సొచ్చింది. కళ్ళుతిరిగిపో య సంట పండింది. భగ వంతుడి దయవల్ల వానలు బాగా కురిశాయి. వేరే రోగాలు రొష్టులూ కూడా పంటకు ఆళించ లీదు,

అసలప్పుడే తను గురవయ్య బావ బాం ఎతెసా నన్నాడు. ముసిల్లి పడనిచ్చింది కాదు. ఎడ్లకు కొట్టం సరిగ్గా లేదని యాగీ “పెట్టింది. ఎండాకాలం పాడికి నానా బదవలూ పడాలిసొ స్తుందని పాడి గేదెను బేరంచేసి కూచుంది. పోనీ నః మన్నా తను చెల్లు పెడదా మనుకొన్నాడు. దానికీ వొప్పుకో లదు. ఈడొచ్చిన పిల్లకు మెళ్లో ఓ బంగారపు పోచన్నా వెయ్యవా' అన్నది. 'పుట్టంది పుట్టినట్లుగా స ఉండాలా?" అన్నది, 'దానీడు వెళ్ళు అంటుజోకళ్లు, ఆకు లోలాళ౯లు, డడ కు ప్పెలూ "వేసుకుంటుం శే, దాని ముఖాన క [రబోగులన్నా చేయించవా? అన్నది.

తనేం చెబుళాడు, వద్దంటాడా! అఆ మాటనడానికి

టగత క్‌ (బాణం వొప్పుకో లెదు. అన్నింటి! ఆ సగవంతుజే ఉన్న డను కొని, పర్వబహ్ముం దగ్గర, పని బెత్తాయించాడు. సందులో నడే మియా అంటూ - అది గోట్లు దిగగొట్టించుకొంద. ఎవ్చువో- వాళ్ళమ్మ; చిన్నతనంలో చేయింఛిందచట కరపో గులు - అవి చెడగొట్టి, రూప్పు చేయించుకొందచి,

ఏది ఏమె తనేంగాన్‌ - సాయిబు సంపాదన బూబు కంట్రు పోగుదు కూడా నరిపో లెదు. పండిన పంటకూ అయిన ఖర్చుకూ లి సరిపోయింది. అంతకుముందు సంవత్సరం కూడా అం జరిగెంద్‌. నాలుగు పుట్ల జొన్నలూ, పదకొండు ప్పుట్ల వేరుళవగ కాయలూ పండాయి. "ఈ వటితో గురవయ్య బావ బాక్రీ చువాగా తీర్చరా మనుకున్నాడు. నందిలాంటి ఎద్దుకాస్తా పురుగుముట్టి పాడయిపోయింది. ఇంకా ధరలు పలుకుతా యే మానని వేరుళనగ నిలవచే శొడు. వెయ్యి రూపాయలై నా ఘల్లున పడతాయనుకొంకశు - నగానికి నగంకూడా ధర వడ లదు. పని వాళ్ళకూ, జీతగాళ్ళకూ కొలవగా మిగిలిన జొన్న గింజలు, మళ్ళా పంట చేతికొచ్చిందాకా లరినడానికి కాచాలి, విత్తనాలకు అట్టె పెట్టాలి. ఎడ్రకు అవే గుగ్గిళ్ళొండి పెట్టాలి. పాడిబ[్నరెకు మడ్డికూడు వండి పెట్టాలి. ఉప్పు, చింరవండు, నూనె, బెల్లం కొనాలన్నా, గింజలు పొయ్యాల్సిందే. ..[రని పగానీ కంటపడాలం శే, [పాణంమీదికి వొన్తుగ్నది. రోజులు నూలావు కటకటగా ఉన్నాయి. ఎట్లాగడుస్తాయూ వమో ఈతలీియకంండజా ఉంది,

ఇదం నరనయ్య బొడ్లోంచి పాగాకు లీశాడు. బెల్ల డాకుళ్లో చ్య్యునా, పొగాక్కాడ 'ఫెళ"ఫెళ్ళాడుతున్నది. నేటితో ఆవిం పట్టి పదునుకు ఏటసుకొచ్చాడు. ఐనా పాయ పొర రాలీదు. ఆ ముత్తాన్ని పొ ల్తికిందకు తుంచేని, బెల్లడాకుల్లో చుట్ట చుట్టాడు. సంచిలేంచి ఇంత దూద్‌తీసి ౯యి అంచుకు "ఇ్టి, చెకుముకి బిళ్ళతా కా ర్రాడు, లండుసార్లు రవ్వలచినా దూప అంటుకో లదు. మూడోసారి రవ్వపడి, దూది నురుచుకు పోయింది. చుట్టను, దూది మీదుంచి, దూది కింద రాలకుండా, రాయిని 'మోవుచెసి, "5౦డు గుక్కాలు లాగాడు నరనయ్య,. చుట్ట అంటు కొంది. కానీ పొగాకు చీకుడు పదునుదేమో, మాలావు అడ్డు కాలుపు కాలురున్నది. కొనను కొరికిపారేని, బుగ్గల నిండుగా పాగపిళ్చి డొంక వేపు చూశాడు నరసయ్య. సిబ్బి చింతలోవున నరపురుగన్నదె లేదు. కడుపులో పేగులు గురుగురు లాడు తున్నాయ్‌, మెల్లిగా జలగ బు[ర9"య బిరడా తీసి చూశాడు. ఇంకోసారి తాగితే మంచినిళ్ళు కూడా అయిపో తాయి. ఇక తాను నాలుక పిష్యువచ్చినా చుక్కా దొరకదు. పోతే ఊళ్లో కన్నా పోవాలి, లీదా పాపయ్య కుంటకస్నా పోవాలి. నరసయ్య మంచిసిళ్లు తాగ లదు. బు[రకాయ చుట్టూ కం౦ందివాట్టు కప్పు, ఒమ్బిి చెట్టు మొదట్ల దాచాడు. గడల త్‌సు కొని. వామి దగ్గరకొచ్చాడు. ముసిల్లి వచ్చ్బలోగా ఇంత చి-పృన్నా వరిక్టి యడ్ల "కద్రామనుకొన న్నాడు. అశ గ చూసి, బోడిగి త నీరనంగా రంకె వేసింది. పుల్లాపు వచ్చీరానట్టుగా

జగత్‌ ర్‌ 'అంభా అన్నది. అన కేం చేస్తుందట ? పచ్చని పాన కొరికి ఎన్ని రోజ'లయిందో ! ఈ ఏడు, ర౦డెకరాల వీడు, పుత కౌలుకన్నా తీసుకొందా మనువొన్నాడు. ఇంతవరకూ చిట్టని చినుకే లేక పోయె. ఇక పంజే దేమిటి ? తను తినే చేమిటి ?

వామీ నీడన రవంతసపు కూచుని మేత దూయ సాగాడు నరసయ్య. నెత్తిమీదుగా పదో చప్పుడయింద్‌. తలెత్తి చూశాడు. వరిచెప్పలోంచి పిడికెడు లావున్న పాము, ఒర £ రా కిందికి వాకుతున్నది, నరసయ్య ఒర్యడుగు వెనక్కు "వ కొడు. పాముకూడా అలానే నిలబడిపోయింది. నరసయ్య రెండు చతులూ ఎత్తి నాగమయ్యకు దద్ణం పెట్టాడు. గోధుమ రంగు నాగమయ్య, రెండుసార్లు నాలుకలు కోరి, పక్కాకు తికగింది. నరసయ్య అటుకేనే చూస్తున్నాడు. నాగటి ఇాళ్ళ వాలుగాబడి వాము (పక్కా పొలంలోకి వెళ్ళివోయింది.

ఇంత జనపకల్టా, ఓ సందెడు జఉన్నచొపా్యా ఎర్హముందు పడసి, ఇంకోసారి డొంకమీదుగా చూశాడు నరసయ్య. దూరంగా- నె త్తిమిద అన్నపుదు త ెట్టుకొని, ఆదరా బాదరా వస్తున్నది పున్నమ్మ.

“ఎందుకింత ఆలస్యమయిందో ర్థం అనుకొన్నాడు నరనయ్య,

చుట్టకొడి రాల్సి, మరోగుక్క లాగాడు. అవెప్పుడో ఆంపోయింది. ఇంకొ సా౦ మట్టి జెడ్డ కేసి కారిన భాగాన్ని రుద్ది చుట్రను చెఫ్రలో దోపుకొన్నాడు నరసయ్య.

కి కదం

పున్నమ్మ చెమటలు కక్కుతూ. వచ్చిపడింది. వస్తూనే భ_ర్తవెపు చూసింది. అతను కోపంతో ఉన్నాడో, మామూ లుగా ఉన్నాడో పున్నమ్మ జు చెప్పగలదు.

“ని కెల్లా తెలుసే ఆ సంగవి ? 'సనై నా అంత తేలిగ్గా బయటపడనుగందా *' అన్నాడు సరసయ్య చాలాసార్లు,

“నిన్ను చూడంగాసె ఆ నంగతి నావు తెలున్ల దయ్యా!. అనేది పున్నమ్మ.

ఒకటి రెండుసార్లు భార్యను ఏడిపిం తామపి నరసయ్య బుకాయించాడు గానీ _ అదంతా డోంగు వ్యవహారమని, కాస్సేపయ్యాక అత స వొప్పుకొన్నాడు.

“కొపంగా లేస్టైవె, వంది సంగతి * అన్నాడు నర సయ్య, దుత్తమిది గుడ మూతను విప్పదిస్తూ.

“ఇయ్‌ దిన వెట్టా ? అన్నది పున్నమ్మ.

అనీ - భఎం మీదనుండి మూటతీసి అతనీ ముందు 'పెట్టంది.

“ఏందే” అంటూనే నరసయ్య మూట విప్పాడు.

పున్నమ్మ తెప్పాళ చెక్కలు చెనుకొచ్చింది. జొన్న పిండిలో చారెడు ఆనగగింజలు వేసి, ఇంత ఉప్పు, ఇంత కారమూ తప్ప, ఇంకేమీ వెయ్యదు పున్నమ్మ. అయినా ఆ చెక్కలు మహా రుచిగా ఉంటాయి. ఆ బజారు బజారంళతా, తెవ్వృాళ చెక్కూలు కాల్చుకోడానికి పుగ్నమ్మ దగరకు రావలసిం దే, అఫాలతాలికలు కూడా పున్నమ్మ అంత భాగానూ. చేసేది,

జగధ్‌ గ చానిడు తిని లేచాం అనుకున్న నరనయ్య, మండకంచం పాల తాలికలుతిని, ఇంకా తిన లేకపో యినందుకు విచారించిన సంద ర్యాలు చాలా ఉన్నాయి. ఇప్పు డా పంటలూ లేవు, ఆ తిండ్లూ లీవు. అంతా దిగులు కూడేనాయెి.

కొరివికారపృచ్చడి నంజుకొంటూ నాలుగు చెక్కలూ నమిలళేశాడు నరనయ్య. తరవాత దోసిట్లో మజ్జిగన్నం పోయించుకొని, ఉప్పు గోంగూర నంజ కొంటూ తిసశాడు. అత నేదో అంటున్నాడు; పున్న మ్మేదో సమాధానం చెబు తున్నది. అతను ఊం కొడుతున్నాడన్న మాకేగానీ, మనస్సు పరిపరివిధాల పోతున్నది. వదో జరిగిందని, ముసిలి చెప్పకుండా దాచి పెడుతున్నదని నరసయ్య అనుమానం. అన్నం తిన్న రరవాతగానీ అది, ఇలాంటి సంగతులు చెప్పదు, ముందుగా 2బిఆే కడుపునిండా అన్న౦ తిన డేమో ననీ అవిడ భయం.

“పందే సంగతి?” అన్నాడు నరసయ్య బెవులోంచి చుట్ట దిస్తి వెలిగిస్తూ.

పున్నమ్మ పలక లేద). పక్కకు తిరిగికూచుందె.

“అబ్బాయి డబ్బు కావాలని కారడు రాశాడా? అన్నాడు నర సయ్య.

“మొన్న సగా చలమయ్య బాబు కిచ్చి పంపిచ్చింది [2 అన్నది పున్నమ్మ.

“మరయితే సంగ శేందో శెపష్పరాదంశు, ఊరికే నాన బెట్టక ఫా అన్నాడు నరనయ్య,.

రి ఇదం పున్నమ్మ చెప్పలేక చెప్పలేక చెప్పింది. ఇందాక గుర వయ్యన్నయ్య వచ్చిపాయ్యాడట, పదో విధంగా ఈ మానంలో తన లెఖ్క పెనలా చెయ్యమన్నాడట. తను, ఈ పడు కూడా ఆగమశన్నదట., గురవయ్య ఆగడానికి పిలుపడదన్నా డట.

“ఆగదళలి స్తే ఎందుకు పిలుపడద య్యా, మనముందు "పేద అరుపులు అరుస్తున్నాడుగానీ” అన్నది పున్నమ్మ.

“అయితే గురవయ్యబావ అబద్ద మాడుతున్నాడంటా వకు పిచ్చిమొద్దా ?' అన్నాడు నరనయ్య.

“నేను పిచ్చిదాన్ని కాదు, నీ బావను పిచ్చివాడనుకొనే వాళ్లే పిచ్చివాళ్లు. .. ఏం లకపోయిందనీ. ఆ అంగం "రులు ? తమ్ముడు వెళ్ళి చెయ్యడానికి, మనడ బ్బే కావలిసౌళ్చిందా ?” అన్నది పున్నమ్మ.

కం అన్నయ్యతో 5 కూడా ఇట్టా గ మాపష్తాడావం టే నువ్వు? అన్నాడు నరసయ్య, తిరిగి చెకుముకిబిళ్ళను పలుగు

“ఏం భయమా ? తలగొట్ట 'మొలసాడా ? అనదల్పు కొన్న నాలుగూ మొహం మీదనే అనేశాను. నిగా శరమా మనిషికి ౪ అంతా విని వదోలీ అమ్మాయ్‌ మా ఇబ్బందులు మాకుంటాయ్‌"” అంటాడు మగా, మన ఎనిమిదొందచలతో నే ఆయన ఇబ్బం౦దులన్ని పీరతయ్యాంట $” అన్నది పుగ్నామ్మ.

'“ఎనిమిదేందే నీ తలకాయ్‌. వడ్డతో 'పెద్దనోటుదాకా

జగన్‌ గ్ర అయి ఉంటుంది, , శెండోవాడూ, మూడో వాడూ, వేరు పడా లంటున్నారంట. చిన్న వాకికి కూడా, ఈ _వె శాఖంలో పెళ్ళిచేసి, ఉన్న దేదో, తలాకాస్తా తీసేసుకొందా మనుకొన్నా రంట. ఎలాగ నా సర్షక తప్పదంటూ పొద్దున లబ్బు మని మొత్తుకున్నా డె పాపం [* అన్నాడు నరసయ్య.

“అట్టా దా*కిరా నాసామీ. ఐతే అది నువ్విచ్చిన అలుసే నన్నమాట. నేశప్పుడే అనుకొన్నా - ఈ గురవడికి, వాగొడ్డు పొలంతో వనేషిటా అని, నువ్వుగానీ, ఆ జబౌలం ఇసౌాన న్నాైావా గుర్‌ వయ్యకు 1 అన్నది పున్నమ్మ.

“అడి _- మూడు తరాలనుంచీ మన కింత బున్వ పెడు తున్న పొలం. కాలం కలిసిరాక, నీరుడూ, యూ మయేడూ వండ లీవివి పొలం అమ్మకం జఉెడ ౮ానంటావా 9? ఆ మాట అనడా నె నీకు (ఎ "ణ మెట్టా వొ"ప్పిందియ్యా ర్‌ అన్నది పున్నమ్మ.

“'మ9 బాక్‌ ఎట్లా తరుగొ అన్నాడు నరనయ్య,.

"వచ్చే వరదా కా అనవ.ను. వం రోగమా వాకికి *

“పాణం మిదికొచ్చి. అవ్చు "తెచ్చుకున్నాం. అడగం గాసే మవ రెచ్చాడు. మనమూ యబ” గే ఇవ్వాలి... లగ్గాలు -వటుకుంకు ఎపెకం అం[సాగలి వెపాొను. ఆరు నూరు

వ్‌ ౧___. ఎం ౦! అయినా, నూరు ఆరయినా మాట తప్పను, ఇనానన్న 'దదో ఇచ్చి తీరతాను” అన్నాడు నరసయ్య,

10 ఇదం “వాడి పొపిస్టి కళ్లు ఆ పొలంమీద ఉన్నాయని నాకు మొదట్నించి అనుమాకంగానే ఉంది... నిరుిసాపుంకేు తీసు కోరాదూ ? ఇవ్చుజేం తొంద శ్ల బావా అంటూ నయ గారాలు పోయాడు. తీరా ఎత్తుబడాక, అణ్యావెసలో నపహో కట్టి కదలమంటున్నాడు. బంగారంలాంటి పొలం వీడి ఎదాన బెట్టి నీళ్ళిడ వాలిసొ స్తుందొ అన్నది పున్నమ్మ కన్నీ ఖ్లాత్తుకుంటూ '"పోన్సీ అబ్య్బాయిక న్నా ఇటిటా నంగతని రాయకపోతే ౬౧ ఎట్లా ఈ అన్నదామె. నరసయ్య కాస్సేపు ఆలోచించి, వె పంచ దులిపి “వాణీ _- గుడా గుడునూ నరుకొని గమ్మని రా శేనే బాగుం డెటట్టుం చే, చుపఏించేదో వాలు. వాకిిక డబ్బు పంప డం కూడా పడేటట్లు లేదు. ఉన్న ఆశ రాల్లో వాగోొడ్డు బొలం కాస్తా పోతే - ఇక వచ్చే చేందీ, వాడికి మనం పంపించి చదివించే దెందీ ? ఇక్కడే నాతోపాటు మట్టి పిసుక్కుని బతుకు తాడు,.. సాయం[ర0. కరణంగాగితో చెప్పి, ఉత్తరం ఇాయించు" అన్నాడు గరనయ్య, ఆ ఆఅఖరి మాటలంటున్న ప్పుడు నరసయ్యకు గగింతు పూడుకు పో యినట్లనిపిం చింది. పున్నమ్మ _ "వాగ "డుబొలం గట్టుమీద కూచుని రెండు, గు వ్పెళ్ళతొనూ పొలంలోని మట్టితీసి, నెత్తిన పోనుకుంటూ, ఫసీదానీలాగా జావురుమని ఏడ్చింది.

తకొఖ్ళా లి బైక్‌ తంం నిలువురుంచామని, పున్నమ్మ శవతషమ థధాలా వాకు లాడింది. ఆమె [ప్రయ త్వా లమీ అక్కరకు రాలదు, కడు" మండిపోయి గురవయ్యను రాళ్చిపో సింద్‌,

“అన్యాయంగా మూ నామ్ము తిగ్న వొ డవడూ బాగు పడడు. నాలాంటి బిడ్డలు వాడికీ ఉన్నారు. నా పిర్రల ఉనురు వాడికి తగలకపో తే నేను బాపయ్య కూతుర్నే కాదు" అన్నది పున్నమ్మ చాలా మంది దిగ్గర...

గురవయ్యతొో పనిపడిస వాళ్ళందరకూ ఇప్పుడొక మపహ్మా దవరాళం లఫంచింద. పున్నామ్మను వోదార్చడానికి, వచ్చి నట్టుగా ప్ర బ్ర, అఆమాటా యూమాటా అని, మంటను యిం కాన్త ఎగినన దెస వాళ్ళు. ఆమె అనిచ్చీమాటా, అనకూడని పలవలూ క£పి గుకవసయ్య చెళలో ఫాదే వాళ్లు,

“ఆ నరసయ్య గంగిగోవు లాంటి వాడుగానీ మర్న మ్మ

శేలే ఇదం పోట్లావు లాంటిద య్యా గురవయ్యా | అవసరాని కేమో, మొగుడ్ని నీ దగ్గరకు పంపించి అప్పు వీనుకుంది. ఊఈచా ఇబ్బం ద్‌'చృ ఇచ్చిన డబ్బు తిరిగిన్వమంశచు ఎదో, విడ ఆాతగాాం ఎస్పెటంతా ముసీగిపో యినట్న అజారా బజారాచెసి వూట్లాడు తుండ... న్యాయానికి యా ర్‌బల్లో కూడు లదు" బాబూ. డబ్బు యివ్వనూ యి నివి; అగా నానా మాటలూ "వదు తుంటివి”... అని కి రక్కిం చ వాళ్ళు క "0దచమం . ఈ లాలింపు అందుకో గురవయ్య!స తెలును. అతదు దేని? చవ్చున పొం గేవాడు కాదు, అన్నీ పింటూ నవ్వుతూ 'ఊల క్‌ు వాడు _- అంతే...

“నా పొలం, నరనయ్య బావ పొలం, కాడిగట్లు కావడం నా కొంప ముంచందయ్యా వెంకటస్వామీ. .. "స యినా పొలం అమ్మవుంటా నా 9 అధవా అన్నా 'స అనుకో... నా కోసమని నువ్వమ్ముకుంటావా ? నేను వాకీ తీరృమన్నాసు గానీ, పొలం కట్టమన ల దె | వాగడ్డు పొలము అమ్ముు అాడో, తోటపొలమే అమ్ము తాడో _ నరనయ్య ఇల్చం, ఇలాంటీ నొడ్డు వసుందనే నా దగ్గర డబ్బులదో బాబూ అంటాను. మీరు విని పించుకోరు. ఇచ్చిందాకా (పాణాలు నిలువునా తోడీస్తారు, చెల్సించబో య్యేసరికి పడుపులూ వడబొబ్బలూనూా".., అన్నాడు గురవయ్య,

పున్నమ్మ ఏడిచినా జరగవలసించదేదో జరిగింది. ఆమె కన్నీరు పొలం అమ్మకం కాకుండా ఆప లీక పోయింది,

జగథ్‌ లీ రామకోటి చాలా ఆపళంగా ఇంటికొచ్చాడు. దోవ ౯ "కుగునా వమమిటో చేదామని ఆలోచించాడు. ఈ లోక 0లో ౭గుగుతున్న అన్యాయాలను గురించీ అ[|కనూలను గి. చ. బాలా వివయం సేక60ంఇబాడు. అతనొకసార గుర వయ్యను క లుసుక్‌ ని తమ బాలం తమ కాకుండా చెయ్యడం ఎ౦౩ అన్యాయ మో చిన్న ఉపి న్యాసమీద్రా మనుకున్నా డు, గురవయ్య అతన్న్న చూస్తూ న, నవ్వుతూ సెలరరించాడు, “రావయ్యా అల్లుడా ! మషుపోకుండా నువ్వన్నా మా ఇంటకొ"చ్చావు... మా అప్పుకు నామీద, పీకలదాకా కోవ ఆఎఎమచ్చింపిటి. అదేదో కాస్త తరు బాటు చెనుకొని, కనుకో్కో- వాలి. అవునుగానీ బాబూ -_ నుట్వక పూర్తిగా చదువుమానేసి నన్షైనా 1 అయినా పం చదువుల అల్బడూ ? ఎంత చదివినా, అల్లా అరవై. జెబ్బయ్‌ రూపాయలేగా ? వేలు గడిస్తావా ? నాన్నగూడా మునువటిలాగా. లీడు. ఇంటిపట్టున వుండి ఆ కాస్త కొండనూ, కొని" పెట్టుకుం ళు చాలు. ఈ పడో, వచ్చే పడో తులిళశమ్మకు "పెళ్ళికూడా చెయ్యాలిగావును; ఇదంతా నీ ఫషీదనే వుంది బాబూ” అన్నాడు గురవయ్య, ఇంత చల్లగా మాట్లాడే గురవయ్య తమ "కేదో అన్యా యం చశాడనుకోనడం ఎలా ౪? పదో అడుగుదామని పోయిన రామకోటికి కొండంత దిగులు పట్టుకొంది. గురవయ్య నూవ, చెప్పెనట్టుగా తప్పుడు, బరువూ బాధ్యతా అంతా తనమీథధే

. ఇదం వున్నది. తనేదో నొకరీచేసి తం (డికింత సాయంగ* వుండాలి, వ్యవసాయంలో చెరతానం శు తల్ల వొప్పుకోవడంలేదు. "“'“ఇంతకాలం నుండీ మీ అయ్య వ్యవసాయం చేసిచేసి రెక్కూల కష్టమంతా మందికొప్పగించాడు. తీరా పిల్లలు తినొచ్చెవళకు తిండే కరువయింది. ఇంకేపని చేనుకొన్నా పొట్ట నిండుతుంది నాయనా! 'రెక్కులమ్ముకొ నేవాడికి ఎక్కడైనా పొలం అమ్మినప్పట్నుంచీ ఆమె పీధిలోకి రావడం లదు. ఇంటిపని, పొలంపనీ కూడా తులిళమ్మే చూస్తున్నది. "నీకేమన్నా పిచ్చా పమే? ఎంతకాలమని ఇస్లూ ఇంట్లో కూచుంటావు అని నాలుగైదు సార్లన్నాడు నరసయ్య--- “'ఏమోనయ్యా నాకు తలతిసేసినట్ల్టుగా వుంద. ఇందాక భాగ్యమ్మ త్త వొచ్చిపోయింది, మళనూ మన పొలం కొన్నది వెంకటస్వామి కాదంట. అతన్ని అడ్డం పెట్టి గుర వయ్యే కొన్నాడంట ! నేను మొదట్నించీ చెబుతూనే వున్నాను, ఆ పొలంమీద వాడు కన్నే శాడని. నా మాట నీకు లెక్కాలికపో యె-” అనెది పున్నమ్మ. ఆమె ధోరణి చూశాక నరనయ్యకు ఇంకో దిగులు పట్టుకొంది. ఈ మనిపి ఎప్పటికి కోలుకొ'నేటట్లు ? ఎప్పుడు మళ్ళీ మామూలు మనుషుల్లో పడే టట్లు ? పులిలాగావుండే మనిషి కాసా దూనుకుపోయి, మంచాన పడింది. చిన్నపనికీ, పొన్నపనికీ పిళ్లై తంటాలు పడు తున్నది. వాడు చూద్దామా, ఎందుకూ కారకుండా ఉన్నాడు,

జగళ్‌ 16

““ఇంతచదాకా చదివి మళ స వ్యవసాయ మె, చెయ్యమనె దానికి అసలు చదువుకోవడ మెందుకు * అన్నాడు రామకోటి వొకసారి. ఆ మాట పినికూడా, వినన గై ఊరుకున్నాడు నర సయ్య. "ర0డు రోజులు తర్వాత కూతురుతో చెబుతున్నట్టుగా- “ చాజ్జో బాలమస్నా వొమ్మను; 'లీదా ఇంకమన్నా పనై నా చెయ్యమను. అన్నాడు నరసయ్య,

తుకిశ మ్మ ఏ మాటా చెప్పలెదు. తండి అన్నాడని కాదుగానీ, తసదో వొకటి చెయ్యకతప్పదని మాతం రామ క్రో ట్రి [గహించాదు. డబ్బులేని కారణంగానే తన చదువును అసన్టాంతరంగా మానుకోవలసి వచ్చిందని, అతను ఎక్కడా చెప్పుకో లేదు. కానీ ఆ వమయం అందరకూ స్పష్టంగా 'తిలునసు. గురవయ్య ముఖంమీద'నే అడిగేశాడు. అంతకన్నా ముఖ్యం లో”.డ అతనితో భాటు అయిదో తరగతిడాకా చదివీ మాను కున్న కు[రవాళ్లు చాలామంది ఆ ముక్కే వ*లిగా అన్నారు. “మేం. పదెళ్ళ కిందట _ మేడికొయ్య పట్టుకొన్నాం... నువ్విప్వ్రుడు ఆ పనీ చెయ్యబోతున్నావు, పమిటి తేడా? అన్నాడు నారాయణ.

రావకోటి స్వర్తైన జవాటు చెప్పలేకపోయాడు. జఅయిఖే నారాయణ అన్న దాంతో పకీభవించ లేదు కూడాను. స్వంతంగా తనేమన్న్నా చెయ్యగలడొ లఅడో, ముందు ళేల్చు కో వాలి. తక్కువ [శమతి క్కువ రాబడి రావాలంటే వ్యూవారం చెయ్యాలి. అయితే అందుకవ్కావలసిస ఎవట్టుబడి

|6 ఇర౦ గాని, అనుభవం గానీ తనకు లేదు. ఏదన్నా ఉద్యోగం చెయ్యడమ నేది, రండవ దళ. అందుకోసమైత తను బ్య కెళ్ళ వలసిందే గానీ యీ పళ్రిటూరు లాభంలేదు. ఇక్కడి వుండి కుటు౦ బానికి భారంగా తయారవడం కన్నా, పోనీ వదో వోపని చేసి నాలుగారాళ్ళు సంపాదించడం మంచిదే !

“రామకోటి పట్నం పోవడాని కే నిళశృయించుకొన్నాడు.

"కేవలం సంపాదన దృష్టితొ నే కాకుండా ఇంకోళందుకు కూడా, అతనీ 1[గామాన్ని విడిచిపెట్టా లనుకొన్నాడు. సునూరు మూడున్నర సంవత్సరాలపాటు అతను బ్ర) [బతుక్కు. అలవాటు పడిపోయాడు. ఇక్కడ సినిమాలు లెవు, హోటళ్లు లేవు, పార్కుళ్లేవ, మంచిరోడ్లు లేవు, ఎలక్ట్రిినిటి లేదు, ఆఖరుకు పేపరు కూడా చదవడానికి దొరకదు. ఈ వాతావరణంలో ఇమడలేక రామకోటి ఉక్కిరిబిక్కిలయిపో చు న్నాడు. కనీనం రనకోసమున్నా అతను బాకి వెళ్ళవకప్పదని "శేలిపో యింద్‌. “మునుపటిలాగా నేను డబ్బు పంపఠలిను అమ్మాయ్‌! ఈ నంగతి వాడితో చెప్పు" ఎన్నాడు న రసయ్య రూతురుళో అ౦€యటగ్ను వాడిలాగా కొడుగు నుర్రేశించి.

"అవనకంగేచే అమ్మాయ్‌ 1! ఎదో వోపని చూచుకొని, నెలకు ఎంతో కొంత నేనే పంపుణాను. సె నక్కుడ సైవవవైన తరువాత, అంధరం వెళ్ళిపోదాం" అన్నాడు ర బుకోటి

జగతీ 1 చెల్లలితో. ఈ సంభాషణ జరిగిన "50డో రోజునే అతను అయిదు రూపాయలు జేబులో వేసుకొని, తన గుడలగ్నీ చిచ్ను పాలో లాగా లేదు. మూడున్నర సంవత్సరాల నుంది, తను చూస్తుగ్న దులు, పాపులు, హోటళూ చాలా కొతగా కసఒఫైను ౮౯౧ ఎాాబె ఎత న్నాయి. అతను" బన్సు డిగి, హోటలు కొచ్చాడు. అె ల భై మామూలుగా, తను వచ్చ ప టల అయి ఇా-నగు గ్యార్మి గ్య * తనిప్పుడు డబ్బును తలు చీయ 4 బస్సుకు ముప్వ్పావలా పోను తసదగ్గ ర0కా నాలుగుం బావలా మాతు వుంది. ఈ డబ్బు అయిపోయే లోగ? తచు పదో ఒర ఉద్యోగం సంపాదించాలి; లీదా, ఆకలికి మాశిమాడి హారీ మని కళ్ళు మూయాలి. మరో మాగ్గాంతరం లేదు.

"కాఫ్‌ తాగుదామనుకొని, అది కూడా తాగకుండా మంచినిక్ము మాతసె పుచ్చుకుని, బయటపడ్డాడు రామకొటి. ముందు తను స్నా*ం చెయ్యాలి, గుడ్రలు మార్వుకో వా”, వని

ం ల్ల కోసం తిరగాలి. అతను అజుూ్నుటిదాకా స్ప హిత'ల ౫" కలిసి నన్నా గది. అక్కాడికి మెలో క దూగంతో వగ” . నాలుగణా వ అ 6... లాం లో న ష్‌ దె ల మ టె గ్‌ స్స గాని రితూ రాదు. ౪"). తఎతణాం నాలుగు (ఎఐఎనలు కూడా ఖర్ము* శీ సితిలో అడు. పె్టానుు ఎశులుమూర్చు క క 7 ః ట్‌ కొంటూ నైనానశే “డిచె వెళ్ళా లనుకొన్నాడ , ౬... ౬

క" అల రం రోజ లు గడిచాయి. చేతిలో ఆయిపోయింనె. గత మూడు రోజుల నుండి అల నొక కొత్త పద్దలిని అవలంబించాదు.

రా తివూట భేజనం మానేశాడు ర౮-మకోటి,

పగలైనా, ఇంకో అరగంటకు, హోటళ్ళు మూస్తా రన్న దాకా ఆగి, అప్పుడు తినేవాడు. అప్పటిదాకా, సళ్ళు తాగి పొట్ట నింపుకొసవాడు. రాిళ్ళు అన్నం తిన్నా, తినక పోయినా ని[దపడుతుంది. కాని, పగలు తిండి తినకపోతే వోపిక పుండదు. వోఏక లేకపోతే పనికోనం తను తిరగ లేడు.

ఒ” ప్పుడు, తను నకల నుఖాలకూ న౨లయ మనుకొన్న యా పట మె, ఇప్పుదు (బహ్మ రాతసిలాగా, తను కయ ఇటుతుస్న దనుకొన్నాడు రామకోటి. హోటళ్ళు. సినిమాలు, బూపులు, ఎలక్ట్టి సిటీ, కృబ్బులు, వార్కుులు, మంచి రోడ్డు ల అ వున్నాయి, శాస్మ్‌ ఇవేవీ - లేనివాడికి, అందుబాటులో

జగత్‌ ఖై లేవు. ఈ పట్న 0లో సె తను అతిండు రకాల బపవితాలనూ చూశాడు. ఇప్పుడు తనదగ్ష్గగ చిల్లికాని లదు. రెండు రోజుల తెంద ౭౯ ఆఖరు ఇం గుడ్రలను అ మృ శాడు, ఉదయం భజ నంతో అఏ అయిపోయాయి. ఇక అమ్మటానికూ్క్కూడా తసదగ్గి కమి లదు. స్నేహితుల గంని ఏడిచి పెట్టి నిన్నస వచ్చశాడు, రాతి పార్కులో పడుకొన్నాడు. ఈ పూట లై1బర వసా శాలో పడుకెంటాడు. కాని ఇలా ఎంత కాలమని? చాలా చోట పనుళ్లేవు. ఉన్నవని చెయ్యడం తనకు ఇతకాదు. (౮౮ సథ ఫాంకరిలో బసాలు మాసాసిన్నాడు ఇందొక... వాండీ సార్‌ 6ఎ ' లావి లాలి ౮ పీరు మరీనూ-” అన్నాదు - అక్కడి గుమాస్తా! త నమీ, తాజ-ణమవే అశఖిక ఇవతప కొచ్చాడు. లామకోటి వసారాలో నిలబడి బజారు కను చూళెడు, ఫిధి ఓధం౦ంతా, పిద్యు త్కాంతులతొ , చఉగీియమాం౦0గా మెరిసి పోతూ వంది, రకరకాల "కార్డు భంయిు పరుగెత్తి పోతు నార్నాయి, హోటళ్ళలో, వ్‌ ర్క, చెప్పులు గింగురు ల త్తే లాగ- సంగతం ఏనబదితును బి, అందమయిన బె వ్రిలముందు, కదీ,లో కూచుని అడిగి అడిగి వడ్లించుక మరీ తింటు ఇ ఓ న్నారు ాలామంద కాస్మి తనకు తింకి ఐదు, పలెటూర్లో 0౧ న్న అయితీ - ఏడిందు సుతుకులన్నా దొరుకుతాయి, సకల సొాఖ్య్యాలకూ ఆలవాల్మమన యా పట్న ౦లో మా త౦0 పక్క వాదా పనుండి చస్తుష్నూూ ఎవడూ వటించుకోడు. తాం అణా=శ్‌ో 6౭ ముళో లటు రోజలు గడిచాయి,

ప ఇట్‌;

అతను నీరసించిపో యాడు. కళ్ళు ఓ యర్లు కమ్శు తున్నాయి. కాళ్ళు. శతులూ రిమ్మి వ్రకుభాతున్నాయి. సర సళ్ళకు, చల్లారుంంటున్నది ఆకలి, ఎరిగి“ వాళ్ళను, అప్పు అడు గుదామనుకొన్నా డు.అటువంటి వారవరూ. వ ట్టు పెట్టినట్టుగా ఆ నెండు రోజుల్లోనూ కనిపించ లేదు.

నిదపోతున్నాడో, మెలకువగా ఉన్నాడో తలియని స్పితిలో, ఎవరో వచ్చి పలకరించారు. రామకోటి బలవంతాన కళ్ళు విప చూశాడు.

“సను సుబ్బా రావు నండీ, మ హాశ్వరీ [(బం-౦గు

చాలా 'సపటికి గాని, రామకోటికి ఆ విషయాలన్నీ జ్ఞాపకం రాలదు. తను పదో నాటకం తాలూకు కరప తాలు, టిట్‌ పుస్తకాలూ ఆ (పెస్‌లో అచ్చేయించాడు. ఇత నక్కడ పూఫ్‌రీడర్‌ గా పని చేస్తున్నాడు.

“ఇట్లా ఉన్నారం సార్‌ ?” అన్నాడు నుబ్బా రావు.

రామకొటి నూట్టాడలెదు. అశని కళ్ళు మూసుకు పోతున్నాయి. మాట్లాడి లే గుండెలు గుబగుఐ ల,డిపోతు న్నాయి. చేతోనే నెగ చేశాడు రామకోటి.

సుబ్బారావు ఓ నమీషంవాటు ఆలోచించాడు. వనుకు కొన్నాడో వమో గానీ, రిజూను పిలిచి, శరామకోటీని ఎక్కిం వాడు. తను కూడా కూచున్నాడు,

.“ఎకి్య్థడికి బాబూ? అన్నాడు రిజూ వాడు,

జగతీ పే |

“గంటలమ్మ చెట్టువె.క బళ్ళ కార్గానా లదుటోయ్‌ _ దావపక్కకు పోసయ్‌ ”* అన్నాడు సుబ్బారావు.

ద్‌ఖూ చ కాలు, స్మరుమసి తిరిగాయి 6 “డ్తుమీద ం

క జ ఖః

సుప ఏ రాప్వు మ పాళ వ్రర[ఎస్‌ల్‌ న (పూఫ్‌ రీడర్‌ గా ఉంటు న్నాడు. ఉదయం ఏడు గంటలకి) వనిలోకి పోత రాతి యిని పిద్‌ ఎసిపిదిన్న రకి గాని ఇంటికి రాడు. మధ్యాహ్నం ఒర గంట సేపు మాతం ఖాళీ వుంటుంది. పేరుకు తను [పూఫ్‌ రీడర్‌ అయినా అన్ని వనులూ చేయవలసిందే. | విన్సుక్కావల సిన "పేపరు, ఇంకు కొనడం, జే బుక్‌ రాయడం, పని వాళ్ళ హోజరు తీసుకోవడం, వాళ్ళు వివర్‌ వర్కు చె? వేర పుస్త కంలో నోట్‌ చేసుకోవడం, అంతగా పని లేనప్పుడు ఊళోేకి "గ ఆర్జర్భు బుక్‌ పజయడం, తయారయిన పు నకాలో, బిల్‌ బుక్కులో, కరప తాలో, చీట్లో ఊళ్ళో ఇచ్చిరావడం, అప్పు డప్పుడు (బొ|పయిటరు గారింటి కావలసిన చిల్లర మల్లర నరుకులు పల్టుకు రావడం ఇవన్నీ సుబ్బా రావు చెన్లూ వుంటాడు. అనేకసార్లు అతని కీ పనిమీద అసహ్యం వేసి, పారి

'ఇం కదన్నా మంచి ఉదొ్శ్య్యాగం దొరకిన వమురుతణం ద్‌న్ని తన్ని తగిలసాను అనుకొన్నాడు నసుబ్భాఠరాపు కొన్ని వందల సార్గు. ఈ మూడళ్ళలోనూ అతనికి మంచి ఉద్‌ గ్యగం కాదు

లిల్లీ ఇద్‌ం సరిగదా. ఓ మాదిరి పని కూడా దొరకలదు. వైగా రండు మూడు సార్లు చేస్తూన్న ఉద్యాగం కూడా ఊడిపో యేంత పర్యంత మైంది. . వాళ్ళనూ పీళ్ళనూ పట్టుకొని, నిల బెటుకో

6 ౬ ఈ

పనిలో చెరినప్పుడు అతని బీతం మ్నుపెె రూపాయలు,

చి. మూ డెళ్ళ తరువాగ నలభయ్యయింది, అతనికన్నా తక్కువ జీతంతో ఉద్యోగంలో చేరిన కంపో౯టరు రంగా రావుకు యిష్పుడు యాభి నాలు గిస్తున్నారు. వగా అతను ఓవర్‌, క్రైం పని స్తే లెట్టింపు సంపాదిస్తాడు. 'రెండెసి గంటల కొక సారి నాలుగణాల చొప్పున కాఫీ డబ్బులు. *. నాలుగ్యంటలు పనిచే సే భోజనం ఖర్చుకు పదణాలు, (పతి "రండు గంటలకూ బేడా చెప్పున. వళ్ళా కాఫీకి డబ్బులు" అఖ్కకట్టిస్తారు. రాగలిళ్ళు పనిచే స్తే నాల్లుగంటల కొకరొ జు కించ లెఖ్క.. పగ లయితే ఆరుగంట గొక రోజుగా లెక్కకొస్తుంది. నూలు పుస్తకాల పీ-నులో (వెన్‌ రా తింబవళ్ళు పనిచే స్తుంది. కంపో బిటర్లు, బె ౦డర్లు, మెషిన్‌ మెన్గూ, షిఫ్లల |పకారం వనిచిసారు, "ఇత ఏలా "ఇవి య ఉత, నో అణాశో కాని సుబ్బారావుకు షివ్లు లదు. (పెస్‌ పనిచే సున్నంతకాలం 6.) ఆట

అతనూ వుండవలసిందే. .. అలా ఉన్నందుకు అతనికి అదనంగా ముళ్షేది కూడా ఏమీ లేదు. ఈ విషయమై అతను మేనే జరుతో ఆండు మూడు సార్షు (పస్తాపించాడు.

"అదేం లాభం లేదోయ్‌ సుబ్బారావ్‌! నుప్వు మేనేజింగ్‌ సాఫ్‌ కించి కొసావు. వోవర్‌ వర్కు. చేసే ఎక్‌ సా ఏ ముండదు, ఖ్‌ ని. ఆని కు

ఉగ్‌ లిజీ అలాగే నువ్వు పసికి రాకపో తీ జీఠంలో తగ్గింపు కూడా వుండదు'' అన్నాడు మేనే.ర్‌ . కానీ ఈ మూ జేళ్ళలోనూ కసు వరసాగ్గా చారం రోజుల పాటు పనిలోకి రాపోవడమ టూ ఎస్పుడూ జరగవేదు. ఇవైగా తను వెడుకోవలసిన కాజువథ్రీవ అండ నిక్‌ ఫీ కాని ఎర్‌్న్న్‌డ్‌ ఖఫ్రీళు గానీ వాడుకోవసం౦ం కూడా నా వ్యవడింది “రాదు. (వొ(పయిటరు పవుం6టూ మన్నం "వేర (పశ్న... ముందీ మేనేణచే ఇలాంటి వాటిని వొప్పుకోవడం లేదు. గట్టిగా అడిగి తే పనిలోంచి పెవ శ్రటా జమో నగ భయం. పోయాకి తను పొట్ట ఎత బట్టుకొని పిధులంట తిరగనన్నా తిగాలి, లేదా ఇంకేదన్నా గైస్‌లోనన్నా చేశాలి. అన్ని చోటా ఇలాగే తగలడుతున్నట్లు తనకు తెలుసు. అయినప్పుడు (౧

ఉన్న చాన్ని వదులుకోవడం ఎందుకు ? కె ఇదానికోసం పాకులాడడం దెనికి ?

కొంత కాలం కిందట అతను హోోటగ్లో నె గ కీ పెం చెసే వాడ). కానీ వచ్చే జీతం భోఎనానిక్కూడా చాలకపోవటం చెత స్వంతంగా వంట [పారంభించాడు.ఉదయ మె “చి మూడు గిదల బియ్యం వండుకొని ఇంత .కాగప్వ్పొడో పచ్చడో ఊగ ₹*య ముక్కో- నంజుకొని తినేసి మధ్యాహ్నానికి ఇంతగి న్నెలో సర్గుకొనవాడు సుబ్బారావు. సాయం తానికి ఎన్నం౦ పాచిపో కుండా ఉండేందు కని ఇన్ని మజ్జిగనీళ్లు పోసి ఉట్లిమీద ౫ ట్టుకొని పోయేవాదు. నోపికవంశు సాయం[*ం ఏదన్నా కూర వేసు ఫొనేవాడు. అదా మళ్టిగన్నంతో కాసిని పెద్ద వుల్లిముక్కూలు

పి ఇదరం కలుపుకొని తినేసేవాడు. అనేక మాసాలపాటు అత నీ జీవితా నికి అలవాటు పడిపోవడంచిత ఇందుకు భిన్నంగా ఉన్న [పతీవె అతనికి వింతగా కనిపించేది. రండు మూడు కూరలతో అన్న౦ తినడం, మంచి ఇళ్ళల్లో ఉండటం, మంచి మంచి గుడ్డలు వేసుకొవడం శుద్ద దండ గనిపించేది సుబ్బా రావుకు,

అతనీ గూజెంలో మూ డెళ్ళ కిందట యీ గల్లు సంపా దించాడు. అప్పట్లో దీని అదె. శెండు రూపాయలు. ఆరు మాసాల కిందట ఇంకో రూపాయి వెరిగిం దన్నారు. గూజెం గూ డముంతె అన్యాయం అన్యాయం అని గోల "క త్తింది. "కానీ 'సలాఖరుకు గడ్డం సాయిబూ గెరజూల రంగడూ వసూళ్ళ కొచ్చినవ్పుడు అందరూ కిక్కురు మనకుండా రూవాయి చొప్పున అదనంగా చెల్లించుకొన్నారు. ఆ మూల నెవగో గిగా గొణిగినందుగ్గాను గిరజాల రంగడు ఆ ఎంట్లోంచి కుండా చట్టి వీధిలోకి విసెసి, అరగంట తిరక్కుండా ఇంటిని ఇంకొకరికి *యిదు రూవాయలకు అర్ర కిచ్యాడు,

“"మేమయినా మూడెళ్ళనుంచీ ఉంటున్నాం అనక సం పోయింది గాని ఇప్పుడిర్కడ “౧౫౦ గది కావాలఎంకు దొరకదు. గడ్డం సాయిబుకూ, గిరజాల రంగడికీ యాభై. ఇచ్చుకో వాలి. అప్పుడు వాళ్లు యీ గుడి నెళ్లోంచి బలవంతాగ ఖాళ ఛెయించి నీకిసారు. ఎప్పుడు ఎవన్నె గుడిసెల్లోంచి చెళ్ళగొన తారో "అలిపగనగ, వాళ్ళిద్దరం శు గాజమంతా పవాడులుకు గీతూ వుంటుంది అన్నాడు మబ్యా రావు,

జగత్‌ ల్‌

ఇంత యాతనవడి యీ దిక్కుమాలిన గూ డెంలో' సే ఎందుకుండాలో రామకోటికి చప్పున బోధవడింది కాదు. మంచి ఇళ్ళా "కావు, అన్నీ పూరికొంవలే. ఒక్క- దానికి య్రుకవు కూడా సరిగ్గా వుండదు. చుట్టూ కందిక శ్చైత్‌ నూ, బొనుగుగడి తోనూ, .ఉ[రంకితోనూ దళ్ళు కట్టారు. ఒక్క వాకిలి తప్ప వే రె కీటికీ అంటూ లీదు. దాదాపు మూడు వందల గుడిసె లున్న యూ గూడెం 'మొతానికీ కలిసి, 0౦జే ౦ండు మకుగు దొడూ, ౭౦డు నిళు పంపులూ ఉన్నాయి. మురుగునీ సు

ద ఖ | గవులెత్తుతూ నెమ్మదిగా కదులుతూ వుంటుంది. గాలి విచివన్ను డల్లా దుగంధంతో బాటుగా కోట్లాది దోమలు తుగిడిలు తఃగి దఉలుగా గూడజమంచతా చుగ్లైస్తాయి. మురుగునిటి మభ్య “రాతు నం! ళా టాం వేసుకొని వాటిమీదుగా జనం నడున్తుంటారు. గూజెం మధ్య మాలతమ్మ చెటుదగర మాతం కాస మరుగా ఉంటుంది. వ్‌ గ గ గ, ౬ వీ

దిమ్మ కటారు. సిలలు, పిలల తలులూ, మునలీముతకా, ౨౫

ర్త ౮! ళు. ళా (వక్కూన గంగమ్మ చిలక కొళటుంది. ఆ గూడెం మొూానిశి (0 (౮ జాల అవొక సాలు క్‌ ట్ట

"ర0డు మూడు రోజులయ్యాక సుబ్బా ఠావుకు బదులు తనే వంట చెయ్యసాగాడు రామకోటి. అతని ౩ గొదవటూా చేశులు ముడుచుకొని కూచోడం ? ఎప్పటికయినా తనీ విష

ల్లిగి ఇదం యాలన్నీ 'నేర్చుకోవలసిందే. .. యీ జాధ లన్నీ పడవల సందే... మరీ దిక్కూ మొక్కూూ లేని భయంకర పరిస్థితుల్లో సెర్చుకోవడం కంశే అదేదో ఇప్పుడే కానిస్తే లీంపోతుంది. సుబ్బారావుకు పదోవిధంగా సాయం చేయాలన్న ఉ రేశ్యంతో, రామకోటి తనే వంట చెయ్యసాగాడు. కానీ అతని కీ పని బో త్తిగా చేతకాదు. ఒక రోజున అన్నం చిమడ బెట్టి గుజ్జు గుజ్జుగా తయారు చేశాడు. ఇంకో రోజున సగం నూడ్చి మరీ చట్టిని కిందికి దించాడు. సుబ్బారావు అ తెసరు 'వెళ్లువాడు. రామకోటి గంజివా న్చేవాడు. అతను ఉదయం పూటా రాతి పూటా గంబిలో మబజ్జిగా ఉప్పూ కలుపుకొని తాగి, మిరప కాయ నంజుకొనేవాడు. మధ్యాహ్నం పూట మాతం గు ప్పెడు మెతుకులు తిసవాడు. సుబ్బారావు (వెస్‌కు వెళ్ళాక అతని కేమీ తోచేది కాదు. ఊరికే వుండట మెందుకని, గూ డెమంతా చుట్టాచ్చివాడు. ఒక్కోరోజున పక్కనే వున్న మిల్లులోకీ, ఇంకో రోజున బ౦ధ్ర కాన్టాసాళలోకి పోయివస్తుండ వాడు. బండ్ల కాన్థానా పని అతనికి పదో కొతగా అని పించింది. తనకన్నా చిగ్న వాళ్ళు; నలభై యాభ్రి మంది దాకా తలొంచుకొని పనిచెస్తూ ఉంజేవారు. ఇంకో మూలన .. పిడకలు పెర్చి, బండిపట్టాలు కాలుస్తుంకే తెల్టనిపొగ చిక్కగా 'దట్టంగా ఆవరణంతా ఆ[కమించి, గూడెం మొత్తాన్ని చుళ్తు 'సది. బండి డొలుపుల్ని రంపంతో కోన్తున్నప్పుడూ, కుండకు అకుల్ని బిగిన్తున్నప్పుడూ, ఆగరుతో బెజ్జం తొలుక్తున్నప్పుడూ

అగట్‌ ల రామకోటి చిత మనిపించేది, వేప చెట్టుకింద ముసలి కమ్మరి, రావాకు చుట్ట కాలుస్తూ అస్తమానం పనివాళ మీద రణ కళలు వెడుతూవుంటాడు. అప్పుడప్పుడు నరుకోల్‌ కడ్డీతో, సొరంలోగుండా పొడిచేవాడు. పెట్ట కారుతో బండిపట్టా "ం0డు మంపళ్ళనూ కలిపి బిగించి పట్టుకొని, ఇంత పలి౧-రం పొడీ, గాజుముక్కల పొడ చల్లి జ్మిరకాక కొచ్చాక చదాకరిమీద లు, అడ్డ గా ఖ ము తతో అంటు బెట్బడం చాలా అథ బరిల్ట వుని పించేది రామకోటి, తిత్తులువూ దే కంర వాడి పదో పద కొండో ఉంటాయి. ఉదయం ఆరింటికొసాడు. రాతి కను చీకటి పడిందాకా అలా తిత్తులు లాగుతూ'నే వుంటాడు. ఎప్పుడన్నా గూడలు నొప్పె త్తి అలా కాన్త పాలుమాలాడో, సరుకోల్‌ కడతో కాలిమీద ఛరుమని అంటించే వాడు కవ్శురి. ఆ ెబ్బతో మత్తుగిత్తూ వదిలిపో యేది.

బండి యిరుసు కాయడం మరీ గమ్మత్తుగా వుండేది, దున్నపో తుల్లాంటి ముగ్గురు మనుషులు ఇంతింతలావు స మ్మెట్లు పీసుకొని, ఇరుసుమీద దజాదవీ మని వరస (ప్రకారం దెబ్బ లేస్తూ వుంశేు, రూపాయంత అడునుబిళ్ళలు లేచి కాళ్ళనిండా వొంటినిండా చిందిపడి చర్మం కాలిపో యది. అయినా యిరుసు కాక చల్లారిందాకా నమ్మెట దంచడానికి పళ్లిదు. దెబ్బ ఆపి వెయ్యడానిక పీల్రేదు. కణం ఆలన్యమయి౧దం కు ఇ౧కో నమ్మె టొచ్చి మీదపడిపోతుంది.

రామకోటికి ఊరికే ఉండ బుద్ధికార తనుకూడా సమ్మెట

ఫ్ర ఇదం 'వేసానన్నా డొక రోజున, 'వపడిశావ్‌ ముందు తిత్తు లూదరా మలపనాయాల' అన్నాడు ముసలి కమ్మరి. ఆ రొజున తిత్తు లూదే కు రాడు కూడా 'రాలీదు. రామకోటి చ"క్రా ౯ డిచి పప చెట్టుకింద పడేసి చింత మొద్దుమీద కూచున్నాడు వై జామాతో,

పిడులు పట్టుకొని రండూ వైకెత్తి ఒకసార కిందికి నొక్కాడు. కొలిమిలోంచి పొగా, నిష్పురవ్వలు ఖభస్సువ.ని ఒక్కనారిగా ఎగిరి చుట్టూ పడ్డాయి. ముసలి కమ్మం గుండె లవిసెటట్లు అ౦వాడు,

“అట్లా కాదురా పతీ! ముందు ఒక తిత్తి వె త్తు, దాన్ని వొదులు. తరవాత "రెండోది ఎత్తు, మళ్ళీ వొదులు, అది కింది కొచ్చెలోగా మళ్ళా మొదటి తిత్తిని వైకెత్తి వోదులు. ఇట్టా ఆగకుండా చేయాలి. వరన తప్పిందో చచ్చా వన్నమాయట్‌” అన్నా డతను, పట్టకారుతొ ఒడిపినూ,

'రామకోటికి మండిపోయింది. మాడు అది రెట్టు, ఆ సుత్తితో నాలుగు పెట్టి ఫోదచామనుకున్నాడు. కాని పోయి చేసేదేమిటి? అదీ కాక ఇలా ముద్ద ముద్దకూ బిస్మిల్లా అయితే త నెక్కడా పని చేయలేడని సుబ్బారావు అననే అన్నాడు. తనుమాతం ఎంత కాలం అతనిమీద ఆధారపడి ఉంటాడు ? పదో విధంగా పావలా డబ్బులు తెచ్చుకుంటే తనబతుకు తను బతకొచ్చు, ఈ రోజల్లా తను తిత్తు లూదితే ముప్పావలా యిస్తారు. ఆ ముప్పావలాతో బియ్యంకొని పడేస్తే ఎంత హీనంగా చూసు కొన్నా మూడు రోజు లొసాయి. ఈ లోగా తను ఇంకో

జగత్‌ విర్ర రెండు రూవాయలు సంపాదించుకొంటాడు,.. అలా అలా కాలం గడిచిపోతుంది.

“అలయ్‌ దివానా, దిక్కులు చూసావెంరా ఊదకుండా?” అని అరిచాడు నునలి క మ్శురి. రామకోటి ఊపిరంతా బిగ బెట్టి తీతు లూదుతున్నాడు. అరగంట కల్లా గూడలు న్‌ ప్చె టాయి. విడవకుండా. పిడులు పట్టుకోవడం వల్ల వేళ్ళన్నీ కొ'0క రెల్లి పోయాయి. గుంజెలు గుబ గుబ లాడసాగాయి. నుదురుమీది నుంచి కనుగుంటలు మధ్యగా చెమట కారి "పెదవు లకు ఉప్పగా తగులుతున్నది. తి_ల్సి పిడులు జారిపో తున్నాయి.

“'ఊ6 కానియ్‌” అంటూ మండుతున్న బొగ్గును రామ కోటి కాళ్ళమీద పడేశాడు కమ్మరి, 'అమ్మోయ్‌' అంటూ అదిరిపడి లచాడు రామకోటి. పాదంమీద కానీ వెడల్పున చర్మం కాలిపోయింది. చుట్టూ వున్న సని వాళ్ళందరూ గొల్లు మని నవ్వారు.

“ఊం కూచో, కాక తగ్గిపోయిందం శు చర్మం వోలి. చానే వెధవకానా. *.” అన్నాడు మునలి కమ్మరి.

రంపకారీలు కోతను ఆపి చెమట తుడుచుకొంటూ కొలిమి కసి చూశారు. కొలిమిలోని వరిపొట్టు ఎండపొడకు బిగ బిగ లాడిపోతూ ఉంది. రామకోటి చెక్య్ళా తొడు క్‌ సా-ంటున్నాడు.

“నా కొద్దు, 'నేనీ వని చెయ్య లను” అంటూ బయట పడ్డాడు రామకోటి, పని వాళ్ళందరూ మరోసారి ఫక్ట్రు మన్నారు.

కి0 ఇదం ఆ నవ్వులను అణిచేస్తూ ముసలి కమ్మరి వేసిన రణశేక ఆవరణంతా నిండిపోయింది. పొట్టును దులుపుకొని రంపకారీలు దూలాన్ని కోస్తున్నారు. సఫరంప న్షైకు సీలా ఉలీతో యింకొ "కాయన బెజ్జం తొలుస్తున్నాడు, ఆ మూలగా వాత చ (కానికి కొత్త పట్టా బిగిస్తున్నారు కొంతమంది. సమ్మెట దెబ్బలత్‌, రంపపు కోతలతో, పొగతో, బండ్ల కార్థానా తక్కిస మక్కిస లాడిపోయింది. రామకొటి కుంటుకొంటూ, తన గుడిళ కొచ్చి చాపమీద చతికిల పడ్డాడు. "కాలుభ గుమని మండిపోతూ వుంది. కొబ్బరినూ నె రాజ్డామనుకొని వంకెనున్న సా తీసి చూశాడు, చచ్చిపోయిన ఎర చీమలు మాతం సీసా అడుగున నాలుగు కనిపించాయి. కోపంగా దాన్ని మూలకు విసిరసి, మోకాళ లి మధ్య తలబిగించుకొని బావురుమని పడిచాడు రామకోటి.

లే “ర6౦డు మూడు రోజులపాటు రామకోటి పిచ్చె త్తింట్టు తిరి గాడు. ఇంత మహాపట్నం౦లో తను చేయడానికి పనే దొరక్క పోవడం అతనికి చాలా చిత మనిపించింది. అనలీ పనులు లీవనుకోవడం కూడా పొరబాళశు ! అయితే చాలా పనులు తను చెయ్య ₹డు. సనయ్య, పీతాంబరం ఇటుకలు పెంకులు తయారుచేసారు. రోజుకు ఎంత హీనంగా చూసుకొన్నా "3ండూ రెండున్నర దాకా గిట్టుజబా టవుతుంది. అమీను సాయెబూ, పకీరయ్యా రెస్‌ మిల్టులో పనిచేస్తున్నారు. రోజుకి రూపాయిపావలా, రూపాయిన్నరచాకా దోరుకుతుందన్నారు. వెంళటస్వామి శనక్కాయల ఫాక్ష్సరలో పనిచెస్తున్నాడు. జాయిలర్‌ దగ్గర ఉంటాట్ట... రెండు రూపాయ లిస్తారట... ఇంతకన్నా సున్నితమైన పనులు దొంకితె ఇంవుండు నను కొన్నాడు ఠామకోటి. తక్కువ (శమ పడాలనీ, ఎక్కువ (పపిఫలం ఉండాలని

విం ఇదం అతని కోరిక, కాని గుమాసాగిరిక న్నా ఇలాంటిదేదో ఒక చేతి పని నెర్చుకొని ఉండటం మంచిదంటాడు సుబ్బారావు. గుమాస్తాలు కోకొల్లలుగా దొరుకుతారు. కాని పని తెలిసిన పనివాళ్ళు అంతగా దొరకరు. పీరు పహాడావుడిగా ఏదో ఒక పనిలోకి చేరకండి. కాన ఆలోచించి ముందుముందు కూడా పనికొచ్చేటట్టుగా మంచి పనిలో చేరండి" అని నలహో

“పిరు కావాలంటే ఇంకే దన్నా [_ఎస్‌లో కాపీ హోలరుగా పని ఇప్పినాను, కానీ మీ జీతం ఇరవై. దాటదు. మూడెళ భి నుండి (పూఫ్‌ రీడరుగా ఉంటున్నాను. నా జీతం గొ | రతోకలాగా ఎదుగుబొదుగు లీకుండా వుంది అన్నాడు సుబ్బారావు,

రామకోటి పలకలేదు, అతని తల చిటచిట లాడిపోతూ ఉంది,

“ఆ పని మంచిది కాకపోతే ఇంకేదన్నా చూడండి మరి అన్నాడు రామకోటి.

“కంపోజింగ్‌ ఉన్న దనుకోండి. ఇప్పుటిక పష్పుడే "కిను దగరకు రానివ్వరు. ముందో అయిదారు నూసాలుపాటు సెక్షన్‌ బోయ్‌గా పనిచేయాలి. వర్కర్ణకు కాఇలు, చుట్ట బీడ సిగరెట్లు అందించడం, వాళ్ళు అన్న౦ తిన్న గిన్నెలు కడ డం చెయాలి. మీరు పెద్దవాళ్ళు గనుక యీ పనులన్నీ చెప్పకపో వచ్చు. కానీ న్టిక్కులు గాలీలు చెస్‌ిలు అందించాలి,

జగథ్‌ ర్రిఫ్రీ కోయిన్స్‌ బిగించాలి. గాలీ పూపులు తీయాలి. వె మెవ్‌ పరి డిస్పోజ్‌ 2ఇయాలి. ఈ పనులన్నీ చేసుకొంటూ మీరు శేన్‌ సర్ఫుకోవాలి” అన్నాడు సుభ్యారావు తాపీగా,

“కసా ? అంజే *ి అన్నాడు రామకోటి,

“అతరాలు కూ ర్చేచోట గళ్ళు గళ్ళుగా ఉంటుంది చూడండి. దాన్ని. కేసంటారు. అది రావడం ఓ “కంగా కష్ట మె, అతరాలు వరసగా ఉండవు. మామూలుగా క తరు వాత ఖ ఉండాలిగదా అలా కేసులో ఉండవు. క తరువాత కా కూడా ఉండదు. ఆవరనకగచచిచుకికు శ3కొగిగు "గ గొ చె చొ ఇలా ఉంటుంది. అట్లా గ జటడడిడుబిజు జఇజొ-టిటు శటొ డెడొ అని ఉంటుంది. వీటికి వై భాగాన ఉండె గళ్ళల్లో దర్రామరా లుంటాయి. ఇవి గాక వత్తులు వేచే వుంటాయి. హఃఫ్‌ జాడీలు, అప్నర్‌ కనులు, అం కలు రావాలి, లక్కూల కంపోజు వుఠీ గొడవ... ఇదంతా మీకు రావటానికి; అంచు ఇన్ని వందల గళ్ళలో, ఏ గడిలో వ అతరం ఉన్నదో, అది రాంగ్‌ ఫాంట్‌ అతరమో మంచిదో, ఆఫ్‌ బాకీదో ఫుల్‌ బాచీదో మీకు అలియాలి. ముందు డిస్పోజ్‌ రావారి.' తరు వార కంపోప్‌ చతికిసారు. ఎంతో అనుభవం ఉంజఆు తప్ప ఫేర్‌ మన కాలరు, చాలామంది కంపోబటర్‌గా వనిే3 చం, కంపో"టర్‌ గానే చాటిపో ఆతారు, ముప్పు య్యుళ్ళ అనువ వం వూ క5ంగారావనస మా (వ్‌ కొంపో బెటర్‌ , ఇప్పుపు ఎన థై రూపాయలకు పనిచెస్తున్నాడు. జగన్నాధమనే. కంఫో

ఫ్‌ ఇదం జిటర్‌. అరవైకి పనిచేస్తున్నాడు. బై ండర్లూ అంతే ! ఫారం ఫోలరుగా చేస్తే వెయ్యికి అణన్నర బేడకన్నా మీకెక్కువ గిట్టదు. ,. అయినా పూఫ్‌రీడర్‌ . పనికన్నా ఆఅచే నయం. సిక్‌ చేతిలో పుచ్చుకొని బజారున పడితే వ పెస్‌లో నాలుగు గాలీలు కంపోజు చేకుళకొన్నా నాలుగై దులు ఇరవయ్యణాలు, రూపాయిపావలా ఘల్టుమని చేతిలో పడతాయి. అందుకని పని లీనప్పుడు నేనుకూడా "కేసు నేగ్చుకొంటున్నాసు. అన్నాడు సుబ్బారావు,

ఈ పంపిణీమీద ఆలోచి స్తే తనకీ | షెస్‌ ఫీల్డు. * ఎప్పటికి స్థాయి చిక్కటట్టు ? ఈ పాతికా పరకా నంపాదన తన పొట్ట చాలదుగదా, తనింకా ఇంటికి పంపే దేమిటి? అమ్మనూ అయ్యనూ ఆదుకొనే దేమిటి ?

చాళ్లు జ్ఞాపకం రావడంతో రామకోటి మరింతగా కదిలిపో యాడు. తను ముఖంగా ఉన్నానని, పదో చాలానే సంపాదిస్తున్నాననీ ఉత్తరం రాద్దామనుకొన్నాడు. కాని రాయలేదు. కార్డు కెనడానికి తనదగ్గర డబ్బేదీ? పోనీ సుబ్బా రావును అడగడానికయినా, అతనే తన కింత ధఛారకం౦ం పోస్తున్నాడిప్పుడు. వగా కార్తులకని రవగ్గకనీ అణాలు బేడలూ యివ్వమనడ౦ం మాతం భావ్యంగా ఉంటుందా ? అది గాక తను సం౦ంవపాదిన్తూ కూడా ఇంటికి వపమీ పంవలీదని నాన్న అనుకొంశ్సే మరీ అసహ్యంగా ఉంటుంది. తను దీనపన్తులు

జగర్‌ ల్రిర్‌ చేసుకొంటారు. కనుక కొంతకాలంపాటు ప జాబూ రాయ కుండా ఉండడ మె మంచి దనుకొన్నాడు రామకోటి.

ఇక ముంచెప్పుడో “ఎద్భుత౦గ౧ + పనికొచ్చి పనులబీ రామకోటి చెయ్యదలు చుకో లదు, అంత వ్యవధానం౦ రూంఢడా లదు. వదో ఓ పనిచెసి తను నాలుగు డబ్బులు సంపాదించాలి. ఈ సు చ్యా రావుమీద తవ భారం లకుండా చూడాలి. ఇంటి కూ్క_డా అంతో యింతో వంపాలి. ఇప్పటికే తను ఆలస్యం చేశాడు.

ముత్యాలు అతని కో ఉపాయం చెప్పాడు. నడ్రమరలొ బాయిలర్‌ దగ్గర పనిచేసేవాకికి అమ్మవారుపోని పనిలో! రావడం అవట. “కొంతకాలంపాటు ఆ పనిలో కొసానంళేు, మేనేజర్‌ తో మాట్లాడుతా” నన్నాడు. "కానీ పాతిక రూపా యలన్న్నా యివ్వం దే లాథధం౦ లుదన్నాడు. ఈ నూ తం ఖాళీ ఉన్నదని తెలిస్తే యాభై రూపాయ లిచ్చేవాళ్ళు కూడా బో లడంతమంది ఉన్నా ర న్నాడు, “ప నంగితీ ఆలోచించి మరీ చెప్ప' మన్నాడు ముత్యాలు.

రామకోటి తన పరిస్థితినంతా చెప్పాక ముత్యాలు చిరచిర ల+*డిపోయాడు,

“వెసా పడందే వాడేమో మాటజార నివ్వడు, మ నువ్వేమో అన్న జలకడుక్కొని కూచుంటిపి, చూద్దాంలే” అన్నాడు పదో ఆలోచినూ.

మూడో రోజ. ముత్యాలు స్వయంగా వచ్చి--

లికి ఇదం

“రేవజ్తించీ పనిలోకి రారా” అన్నాడు నవ్వుతూ... మిగతా సగం వాడి బొందమీద కొట్టు. ఇంతకుమించి ఇంకో దోవలదు”.

రామకోటి పదో అనబోయాడు. అప్పటికే ముత్యాలు గంగమ్మ కొట్ట వెపుగా వెళ్ళిపో యాడు.

మొదటిరోజు పని ఉత్సాహంగా ఉంది. మేస్త్రీ వచ్చి పం పని చెయ్యవలసింది చెప్పాడు.

“ఈ గాజుమీటరు చూశావా ?... ఇదోయ్‌ చెంబోల్‌ 'మొఖమా ! నావేపు చూడు. నీళ్ళు ఈ గిటుదాకా వుండాలి. తగ్గినప్పుడల్లా వరివూక ఈ కంతలోంచి కిందికి తొస్తూవుండు. మరీ అపరిమితంగా ఊకపో గమ్‌ ఎక్కువయి బాయిలర్‌, బద్దలయిపో తుంది. మర్‌ తక్కువై లే సమ్‌ గాల: ఇంజను తిరగదు.*, ఇటు వినా నువ్వు, చవటకానా -- అప్పుడప్పుడు కిందికొచ్చి ఊకబూడిదను లాగుతుండాలి, దిన్ని షావెల్‌ అంటారు. దాంతో బూడిదను ఎత్తి ఆ మూలగా పోస్తుం డాలి” అన్నాడు మేస్త్రీ ముత్యాలు వపు చూనూ.

““'మంచికు (రాడు బాబూ నమ్మకెన వాడు, కస్తపడి పనిచేసాడు -- నాది పూచి” అన్నాడు ముత్యాలు,

రామకోటికి (బహ్చానంద మయింది, ర నెంత కాలానికి పని సంపాదించాడు ! ఇకనుంచీ తను సుబ్బారావుపీద ఆధార పడవలసిన అవసరం ఉండదు. కానన్త డబ్బు చేతికి రాగానె

బగడ్‌ ని

తులళమ్మకు, అమ్మకు, నాన్నకు బటలుకొని పట్టు కెళ్ళు తాడు. (కో ల

తన కిక ఫర్వాలదు.

--ఊకఎ సాలమీద కూచుని మహోజ్వలంగా 50ద మండు తున్న పొయిలోకి వంపొట్టును తొయ్యసాగాడు రామకోటి. కిందినుంచి వెచ్చనిగాలి ఎగసి చిమ్ముతున్నది. నిలబడితే వెకప్పు 'రకులు తలకు తగులుతున్నాయి. బాయిలర్‌ లో సిళ్ళు ఐమ్‌ మని మరుగుతున్నాయి. ఆవిరి - చిల్లులున్న గొటూ గోంచి చింది పడుతున్నది, గోడవతల దయ్యాల్లాంటి చ[ కాలు ని తి కణకణ కిణకీణ మంటూ తిరుగుతున్నాయి. యమపాశాల్త్లాంటి బెల్టులు ఫ్యాార్టర్‌ నడికొప్పునుండి కింది వాల్లర్లను గిరున తిప్పు తున్నాయి. ఆడ వాళ్ళు, పిల్లలు, దయ్యాన్ని చిన్న చిన్న బొచ్చెల్లూ పోనుకొని కొట్టను నింపుతున్నారు. మగకూలీలు, వడ్ర బస్తాలను హూల్ల ర్లలొకి దిమ్మరిస్తు న్నారు. ఇంకో పక్క-న చిట్టు, తవుడు, బనాల కెత్తుతున్నారు. అందరి వంటినిండా తవుడు చిట్టు బూడిద... పొగచూం3 పీలికలై జీరాడుతూ్న గుడ్డలతో ఉనూరుమంటూ పనిచేస్తున్న కార్మికులను చూసి నిట్టు*"ర్చాడు రామకోటి. లు ,

మధ్యాహ్నం అరగంట' సేపు మాతం ఖాళీ దొరికింద, గబ గబా అన్నంతిని, గ న్నెలు కడుక్కొాన్నాాడు. చాలా మంది బూడిద కుప్పదగ్గరా, ఊకబస్తాలమీదా కూచుని అన్నాలు తిన్నారు. తాగడానికి ఇనప [డమ్ములో నీళ్ళు న్నాయి. గొన్నలు కడగడానికి టాంకులో నీళ్ళు చాలునట,

తిరీ ఖటీం

సాయం్యతం ఆరుగంటలన్నది కాస్తా చెతులు కడు క్కాని బయటపశేసరికి పడుంబావయింది. గుమస్తా కేశేసి రసీదుమీద సంతకం చేయించుకొని పదణాలు చేతిలో పెట్టాడు. ముత్యాలు పక్క-స ఉన్నాడు.

“పద'*' అన్నాడు ముత్యాలు,

రామకోటి పదణాలు జఉబుళో పనుకొని రోడ్డుమీది కొచ్చాడు. అతని శరీరమంతా సన్నని మంటలు మండు తున్నాయి. వరిపొట్టు తగిలినచోట చర్మం దురద పెడుతున్నది. వంటినిండా ఊక, బూడిద, తవుడు జానెడుముందాన పేరుకు పోయివంది. కనీనం వొళు ఇక డుకోె్కా-వడానికన్నా వీలుంజకు బావుండును. ఈ దుమ్ము దూగరతో వీధుల్లో కెళ్ళాలం కు ఎంత అసహ్యం |

“నికు పనిరోజుకు రూపాయిపావలా కూలి చోప్పున ఇస్తామన్నారు. సగం నీకు, మిగతా పదణాలు మేనేజరుకు” అన్నాడు ముత్యాలు మెడగోక్కుంటూ,

“సన_త్తియ్యకు "రండు రూపాయ లిసారని చెజ వుగా! అన్నాడు రామకోటి.

“వాడు ప దేళ్ళనుండి పనిచి నున్నాడు, సినియారిటీ వుంది. కొత్తగా వచ్చేవాళ్ళకు ఇంతకన్నా ఎక్కువివ్వరు. అసలా రూపాయిపావలా అయినా యిచ్చారు అ ఎచూడు"' అన్నాడు ముత్యాలు చిరాకుగా,

రామకోటి ఇంకేమీ అనలిదు. బండ్ల కార్యానా పక్కగా

జగథ్‌ వీపి వన్తుంచు మునలికమ్మరి గొంతుక ఖంగుమంటూ వినిపిస్తోంది. కొలిమి మంట నిలువెత్తున లేస్తోంది. దయ్యాల్లాంటి పనివాళ్ళు ముగ్గురు స మ్చెటలు పట్టుకొని నిలబడి వున్నారు. మంట "వలుగుపడి 5 మ్స రి ముఖం మరీ భయంకరంగా కనబడుతున్నది. నాలుకతో పెదవులు తడుపుకొన్నాడు రామకోటి. ఎండి పోయిన చెమట ఉప్పగా తగిలింది.

గ్‌ స్కో, పోసిన సత్తయ్య మళ్దీ కోలుకో లేదు. పది రోజులు తీసుకొని తీనుకొని చనిపోయాడు. న _తయ్యభార్య దుమ్మంతా నెత్తిన చల్లుకొని వార్షి వార్ది పడింది. గూడెం గూడమంతా గుపష్పుమన్నది, లబుద్దమ్మ వారు సోకిందంజశు మాటలు కాదు... మాలవతమ్మ _ చెట్టుదగర యాటను తెగయ్యాగిసిందే. .. అందరూ చందాలేసుకో వాలి. కొలుపుల ఖర్చులే కాదు, ఇత రాలు కూడా చాలా వుంటాయి, సత్తయ్య చనిపోయినందుకు రామకోటి విచారించిన మాట నిజమె. కానీ ప మూలనో సంతోవం కూడా రవంత లకపోలేదు. ఈ సత్తయ్య గనక బలికి బట్టకడితే తనగ తేం "కాను & నాలుగు చెంగులూ ముజేసుకొని కూలివనికోనం తిరగవలసి వచ్చేది. ఇప్పుడా బాధ తప్పిఐవో యింది. స్త్తయ్య స్రోనంలో పనిచేస్తున్నాడు గనుక ఆ ఉదోశోగం రావ'కోటిే ఖాయమయింది. అయిందం శు ముత్యాలు పట్టుల "వెయిం

ఇగక్‌ త్రీ చాడు. 'కాన్త తేపకేసి ఇస్తే ముట్టచెప్పవలసిన వన్నీ ముట్ట చెప్పిసా నన్నాడు ముత్యాలు, అతన్ని కాదనడం "మె రుకూ, మెస్ర్రీకికూడా ఇస్టం లదు. అందుకని “సల అన్నారు. ఈ సంగతి తెలిసి సుబ్బారావు చాలా విచారంచాడు.

“బాగా చదువకొనికూడా ఈ బండవని చేయడ మేమి టండ్‌ీ ? అర్దం లేదు” అన్నాడు నుబారాను.

“కానీ ఇదకూడా దొరకని వాళ్ళు ఈ దేశంలో చాలా మంది. ఉన్నారు. మరి వారి మాజమిటి*ళొ అన్నాడు

“ఇంతకన్నా మంచి'దేమన్నా దొరికేచాకా దిన్నే ౧90 టి పెట్టుకొని ఉండండి. పోనీ ఎక్కుడై నా పార్ట్‌ళ్రైం ఇస్తారా ? అదైనా రెడ్‌గా ఉన్నదని కాదు, [పయత్నవాం” అన్నాడు చాలవు"' అన్నాడు "రామకోటి ఆవలినూ, “పదై నా ఘీకు నకు వాలా రుణపడి ఉన్నాను సుళ్చారావగాకగా.., ఇస ఎప్పుడు ఎలా తీర్చుళొంటానో చెప్పులను. బహు శా ఇంకొంత కాలంపాటు నేను ఇక గాజే వుండాగిసా స్తుందనుకొంటాను ,

“ఉండంకి నా కేమీ అభ్యంతరం రేకు” అన్నాడు

రామకోటిక ర సుమిల్లులో ఆ పని ఖాయమయింది. రో జుకూలి వాడు కాసా వారాని కొకసారి బట్వాడా అందు

శీవ్లీ ఇన్‌ కొంటున్నాడు. జీవితంలో కాస్త స్థిరత్వం చిక్కింది. కానీ “ఈ పని గంట లేనిటి? ఈ జీతా లివ్వడ మేమిటి? ఈ అదిరింపులూ 'బెదిరింపులూ. వమిటి? మేస్త్రీ వచ్చి నానా దుర్భాపషలూ ఆడుతుంశు మూగి పళువుల్లాగున ఈ కార్మికులంవరూ ఎందు కలా వణికిపోతూ పనిచేయాలి ? మేనేజర్‌ వన్నుంశు దొంగ ల్లాగున పక్కాపక్కాలకు తప్పుకోవడ మెందుకు ? పీళ్ళుకూడా నూమూలు మనుషుల్లాగా ఎందుకు [పవ రెంచరు ఆత్సాఖీ మానాన్ని ఎందుకు చంపుకొంటారు?'' ఈ (పళ్నలకు జవాబుల కోసం రామకోటి మధనపడసాగాడు.

| న ఖః

రాతి ఎనిమిది గంటలయింది. గూడెం గూజమంళతా, పాటలతో, అరుపులతో హో ౩ త్రిపోతూ ఉంద్‌. మాలతమ్మ చెట్టుదగ్గర అరుగులచుట్లూ చాలమంది పోగయ్యారు. కిరోసిన్‌ బుడ్డి “వెలుగుల* అందరి ముఖాలూ మసక మసగ్గ = కనబడు తున్నాయి. దుర్వాననతో పరిసరాలన్నీ కునుకుస' లాడిపోతు న్నాయి. దూగంగా, పందులు బురదను కళ%నప్పుడల్లా “జు-య్‌' మంటూ దోమలు తుగిడీలు తుగికలుగా ఇచి గూజె మంతా విహాంించి, తిరిగి య ధాజ్థానాన వాలుతున్నాయి,

“కానిచ్చే దేందో కానీయం(డా” అన్నా రన్‌”.

ముత్యాలు కాలు స్తున్న చుట్టము రాతికేసి రుద్ది, చెవులో దోపుకొన్నాడు. తుబుక్కున తనపక్క ఊనుకొని గొంతు సరిచేసుకొన్నాడు.

జగడ్‌ న

“అసలు సంగ కేంటరా *' అన్నదో ముసట్ల.

“పం దు. ఈయన సూర్యంగారు. బాగా చదువు కొన్నాయ, బాగా డబ్బు, బవొలం ఉన్నాయన అవన్నీ వెబగళసీ, మనలాంటి పేద వాళ్ళకోసం పనిచసా ఉన్నాడు"'

“అంశు పందిరా ముశ్య్యాలూ ? అనా్న్నారఠింకొకరు,

ము* సలు కాస్సేపు వలకలదు. ఓమీ తోచక తల గోక్కుని, ఓసారి సూర్యంకేసి చూశాడు.

సూర్యం ఓ తణం ఆగాడు.

“మీరంవరూ. న లేనంకే, శెండు ముక్కలు మాట్లాడు 'ఆ*ను' అన్నాడు సూర్యం.

• నెష్పండి, 'సెప్పండి అన్నాయి నాల్నుగ్తాదు గొంతులు.

“నేను నాలుగ దు సంపత్సళరాలనుండీ ఈ పట్నంలో నే ఉంటున్నాను. ఎప్పుడూ ఈ [పక్కకు రాలదు... లాగుడు బళ్ళ కార్చికుల ఆఫీసు ౮ లుపేటలో ఉంది. ఆ ఆఖఫసులోే ఉంటాను” అన్నాడు సూర్యం.

“వాళ ఇ కేమండి, బాగా సంపాటస్తున్న వొళ్ళు. ఆఫ్‌ సులూ పెట్టుకొంటారు వమైనా చేస్తారు మాదేముందిలెండి !” అన్నారొకరు,

ఇందాకణ్నించీ ఎలా (ఫొరంభించాల * "ఆలియక క్‌ట్రుకులాడుతున య సూ 'ర్యాాని కివ్పుడొక వాయింటు ట*రంది.

“నేనూ ఆ సంగతే చెప్పబోతున్నాను... మొవళ్షంచి,

ట్వీర్తీ ఇదం లాగుడుబ ళ్ళ కార్చికులకు ఈ పాటి కూలి దొరికేడి కాదు. ఆ సంగతి మీకూ ఆలును.., మొదట్లో బండిబరువు మొత్తానికి ఒక టు ఉండేద. అంశే - నలుగురు మనుషులు కలసి, బండి నిండా సరుకు వేనుకొనీ, ఒకి చోటినుండి మరో శోటుకు చెరిస్తై ఓ అర్జ్హరూవాయి. కూలి యిచ్చేవాళ్ళు. ఆ బండిమీద ఎంత బరుపవువెసినా అడిగే దక్కులేదు. “దూరం ఎంత? అని అగి గేవారు అసలే లరు. అంళే పమిటన్న మాటా _ వ్యూవా రస్సులుు ఇగ మొచ్చినంత బరువువసిి ఎంత దూరానికయినా, బండిని తోలించేవారన్నమాట ! అందుళలే ఏ బండివారన్నా “కూలి చాల) దంట యింకో బండిముఠాను పిలిచేవారు వ్యాపారన్తులు. పనిలక, పన్నులు చేయలేక, ఏపాటి కూలి దొరికినాచాలునని కనిపెట్టుకొని ఉండేకూలీలు ఎప్పుడూమిల్లుల దగ్గిరా, కమీవను కొట్టవగ్గి ౮, గో జెన్లదగ్గిరా తిరుగుతూ ఉండేవారు. దినివల్ల పం జరిగీదంజకేు, "రెండుబళ్ళమీద వెళ్ళ వలసిన నరుకు, ఒకే బండిపీచ కుక్కి. కూలీలచేత పన్తు చెయించు కునే అవకాళం వ్యాపారస్తునికి దక్కాంది. మరో గత్యంతరం లీదుగనుక, కూలీలుకూడా కిక్కురుమనకుండా, పన్లుచేసు కొంటూ పోతుంజి వారు.”

సూర్యం ఆగాడు. ఆగి, తనుచెష్పిన మాటలు బఐనంమీద సని చేస్తున్నా యో, లేదో చూశాడు. చాలామంది (కద్దగా వినడం అతను గమనించాడు. ఉత్సాహంతో చెప్పుకుపో

జగత్‌ కీర్‌

“ఇలాగా చాలా కాలం జరిగపోయింది. పనివాళ ఇ మఫ్య శ పోటీవలన, కూలీళేట్టు చాల తక్కువగా ఉండే. ఎంత బరువు వనీనా, ఆ బరువును ఎంత దూ3ం లాక్కుపోవలసి వచ్చినా, కక్కిన నుల్లాగా చేసేవారు పనివారు. డీన్ని చారు మార్చుకొ*గఠిగారు.”

“ఏం చేసీనారండీ ?”

“అదే చెబుతున్నాను" అన్నాడు సూర్యం ఇంకా ఉత్సాహంగా. వాళ్ళంతా కలిసి సంఘం పెట్టుకొన్నారు. ఆ సంఘం, ఎన్నో రకాలుగా సాయంచేసింది. వాళ్ళకి ఎక్టువ కూలి వచ్చిలాగా చెసింది. వారి పరిస్తితి ఇప్పుడు బాగుపడింది.”

“అవంతా మాకాడ కుదరదులెండి బాబూ ! మాలో నాకు సంపడకుండా వుంది. మాకా నంగాలూ, గింగాలూ వనికి లవు లండి అన్నాడు పానకాలు.

సూర్యం పొనకాలును చూశొద్చు, ఒక్కసారి. ముఖ మంతా గట్టిగా రుద్దుకొని గొంతు నిచేనుకొ న్నాడు.

“పురన్నట్టుగా నే, లాగుడుబళ్ళ -కా న కులుకూడా

అన్నారు. ఇంకా మీరునయం _- మీరందరూ, 'దాదాపు చాలా మంది - ఒక ఫాక్టరీలో పనిచేస్తున్నారు. వారాని కొకసారి బట్వాడా తీసుకొంటారు. పనిలో పోటీతప్ప, ఇతర విషయాల్లో మీకు పోటీ పముందీ ? కాని లాగుడుబళ్ళ కార్మికులు అలా కాదు -- ఒక బండి ముఠాకూ, మరో బండివారికీ సరివకదు, అవతలివాడిమీద, ఇవతలివాడు వాడలు చెప్పీ, కొం డెలుచెప్టీ,

4ీరి ఇదం వాడికి పనిలకుండాచేస్స్‌ ఆ పని తను తీముకొని కూలి సంపా దిసాడు. వాడికన్నా తనబండిమీద ఎక్కువ బరువు వేసా నంటాడు. వ్యాపారన్థుడి క్కావలసిందదే ! తక్కువ కూలికి, ఎక్కువ దూరం - ముఖ్యం. అందువల్ల - రోజు కో బండిని మాట్టాడుకొంటాడు. అంటే (పతి నిమిషం, (పతి బండివాడూ మిగతా బండి వాళ్ళత్‌ పోటీ పడుతుండాలన్న మాట ! అలంటి వారుకూడా, కలసిపోయి నంఘం "పెట్టుకొని బాగుపడ్డారు ం

“నంగం "పెట్టకొన్నారున ర, వాంకి పం లాబం ౫రి గిందంటారుబాబూ ?' అన్నాడు ముత్యాలు.

మిగతా కూలీలందరూ, ఆ తంగా సూర్యం పపు చూస్తు న్నారు. గూడెంచివర్న ఇంకా కేకలు, రొదలు వినబడుతూనే ఉన్నాయి. కల్లుపాకదగ్గర పాటలు, పద్యాలు, కల్గువాననతో సహా గూడేన్ని చుట్టుముడుతున్నాయి.

సూర్యం మళ్ళా చెప్పసాగించాడు.

• వాళ్ళందరూ పకం కావడానికి, వాళ్ళ వుంచితన మే కారణం, వాళ్ళ కసం ల కారణం. ఈ పోటిలవలై లాభం లెదని వారు (గ్రహించారు. తమలో తమకు కాంపిటీషన్‌ పెట్టి, చీల దిసి, వ్యాపార నులు బాగుపడుతున్నారని "వారికి బోధపడింది. అందరూ కలిసి ఆలోచించుకొని, అందరికీ లాభం ఉంజేలాగా క్‌"న్ని పద్దతులు పర్చాటు చేసుకొన్నారు. దాంతో వారి కస్టూలు రీరిపో వడం (వారంభించాయి. అటే వన్నున్నాను, ప బండిమీద బరువు వేసినా, ఒక్క శుకూలి. బరువునుబట్టి కూలి

జగత్‌ వ! ఇవ్వాలి.”

“అయ్యా ! పు మాటకు అడ్డొన్తున్నాను. మరేం అనుకో బోఠండి !” అన్నాడు ముత్యాలు, ముణగదినుకొని కూచున్న వాడల్లా, బాసీపట్టు వేసుకొంటూ,

'“ఫరవాళదు బాబూ అడగండి ! ఇందులో అనుకోవ డానికేమీ లేదు” అన్నాడు సూర్యం,

ఉర్సు చెప్పినట్టుగా నే కూలీలు చేశా రనుకోండి; అప్పుడు వ్యాపారంచే సే వాళ్లు ఊరుకొన్నారా ? కూలిలను చీలదీయ్యడ౦కోసం, వాళ్ళు ఏ పదిమంది బండి వాళ్ళకో, అప్పి శంగా పనులు చెపుతూ, మిగిలినవారికి అనలే వనులు దొర క్కండా చెయ్య లే దంటారా *' అన్నాడు ముత్యాలు.

“ఉేశొారు. ఇంకా చాలా చాలా చేశారు. మీరు ఓపిగ్గా వింటానంశకే అవన్నీ చెబుతాను. లేదంశు, మరోసారి కూచుం దాం! అన్నాడు సూర్యం, చాలా వినయంగా.

“ఫర్వాలేదు చెప్పండి అన్నారు చాలా మంది.

సూర్యం మళ్ళా చెప్పునారంభించూాడు.

"ఇప్పుడు ముత్యాలుగారు చెప్పినపనే వ్యాపారన్తులు చేశారు. కాని ఆ యెత్తు పొారలదు. కూలీలందరూ, అంతకు ముందుగా నే ఈ విషయం ఆలోచించారు. వ్యాపారన్తులు ఒక "నేళ ఆ విధంగా చేసేపకంలో, ఒక్కా (ఉప్పుకు, ఒక్క ముఠా వాళ్ళు పోవాలని నీర్టయించుక్‌ న్నారు, అదీగాకపో అే, అసలు బాడుగలు తోలడ మే మానుకోవాలని నిశ్చయించారు,

శీరి ఇదరం "5ండుమూడు రోజులపాటు ఏ వ్యాపారనంస్టా, సరుకుర వారా చేయలేదు. కూలీలు బండ్లుతీసుకొని, కొట్టముందు అలానె కూర్చున్నారు. అయితే వ్యాపారస్తులు ఊరుకో లేదు; ముందుగా, లారీలవాళ నూ తరువాత రితూాలవాళ ఇనూ సరు కులు చేరవేయమనీ, ఎంతకూలియైనా యిసామనీ అన్నారు. అయినా వారు వొప్పుకో 'లీదు. ఎందుకంశే, అంతకుముందు గానే లారీపనివాళ్ళ సంఘమూ, రిజా.డ్రై వర్ల సనంఘుమూ పరాాటయి పనిచేసున్నాయి. ఈ "రెండు సంఘాల కార్మికులూ కలిసి లాగుడుబళ్ళ "కార్మికుల సంఘానికి పోటీగా రావడానికి వొవ్పుకో లేదు. దాంతో, యజమానులు లొ గవచ్శారు, కూలీల పద్దతికి చచ్చినట్టు వొప్పుకొన్నారు అన్నాడు సూర్యం.

“ఇది చాలా వాగా ఉందండి !' అన్నాడు పానకాలు.

“ఇంకా వినండి ! మరో రెండు మాసాలు గడిచాయి. బళ్ళపని వారు ఇ౦కో పద్దలి (ప వేళ పెట్టారు, బరువునుబట్ట కూలి ఇస్తున్న క్లే, దూరాన్నిబట్టికూడా కూలీ రేటు మారాలని వారు కోరారు. దగ్గరగా సరుకును మార్చడం ఐతే, తక్క్కావ ఇవ్వమనీ. దూరమైతే ఎక్కువ. ఇవ్వమనీ వారన్నారు. యజ మానులు వొప్పుకో లేదు. ఇందులో న్యాయం జ్‌ాన్నాను, ఉగ్న న్యాయ "మేమిటో చెప్పమన్నారు కూలీలు. చివరకరి పదో విధంగా రాజీ కుదిరింది. మరో ఆరు మాసాలు గడిచామి. పనివారు ఇంకో నూచన చేశారు. లాగుడుణ కృ కగ్టైకులు,

జగత్‌ తరి శేవలం సరుకును వొకచోటనుండి మరోచోటుకు రవాణా చేస్తారే తప్ప, వారకి సరుకు ఎక్కించడంతోనూ, దింపడం తోనూ నంబంధం లేదు. అనలా పనే వేరు. సరుకును బళ్ళమీద "వేసేవారూ, బళ్ళమీదనుండి దించి పేసేవారూ విడిగా ఉండాలి, ఆ వని చేసినందుకు యజమానులు వారికి విడిగా కూలీ ఇచ్చు కోవాలి. ఆ డబ్బు రవాణా కూలీలో కలవదు. ఇదివరకు బళ్ళ కార్మికు ల ఆ పని చెన్తుండివారు. ఇక మీదట చెయ్యరు. ఒక వేళ వేళ కూలీలు దొరకని పతంలో సరుకును ఎక్కించడం, దించడం బళ్ళ కార్మికుల చెసారు. ఆ పని చేసినందుగ్లాను అదనంగా, వారికి మజూరీ ఇవ్వాలి. అది ఆ నిర్ణయం, ఈ సా59 యజమానులు అంత సులభంగా వొప్పుకో లేదు. "వ్యాపా” మెనా మానుకొంటాం గానీ, ఇలా కూలీవా ళ్ళడిగినవన్ని ఇచ్చేయడం మాతం జరగ దన్నారు. అలా ఇ 7 తప్ప పనీ లోకి రామన్నారు కూలీలు. సమ్మ "మొదలయింది, వాకం రోజులు డొక్కమాడితే, వాళ్ళే లొంగివసా రనుకొన్నారు యజమానులు. చావడాసికయినా సిద్ద మేగానీ, రలెంగకూడ దనుకొన్నారు కూలీలు. సమ్మె సాగింది. కూలీలు లొంగివళ్వే సూచనలు లీవు. అప్పుడు యజమానులు దొంగకూలీలను తీసుకురావడానికి ప్రయత్నించారు. ఆ [కొత్తగా వచ్చినవాంకి నచ్చచెప్పారు పాత 'కార్చీకులు. వారూ వెళ్ళివబోయారు, పది దోజబులపాటు వారూ, వీరూ అలా బిరబిగునుక .పోయారు. లారీ పనివారి నంఘమువారూ, రిజఖూ డై వర్ష సంఘమువారూ

స్‌ ఇదం లాగుడుబళ్ళ కూలీలకు సానుభూతిగా విరాళా నిచ్చారు. ఆ పదిరోజులు అలా పొట్ట నింపుకొన్నారు. అయితేనేం విజయం సాధించారు. అదనంగా కూలీలను తీసుకురానవసరం లేదనీ, ఇప్పుడున్న వారే ఆ పనిచే సే అదనంగా కూలీ యిసామనీ యజ మాను లన్నారు. అయితే అన్ని పనులూ ఒక ముఠావారశే చేస్తున్నారు గనుక, కూలీ గేటు మాతం తగ్గించా లన్నారు. కూలీలు - కూలీ "రేటు తగ్గించారు గానీ, యజమానులు అడిగి నంత తగ్గించ లదు. ఇలాగా లాగుడుబళ్ళ కార్మికులు చాలా సాధించారు, ఎన్నో సదుపాయాలు పొందారు. దీనికంతా కారణం సంఘం పెట్టుకోవడం, కలిసిమెలిసి పనిచెనుకోవడం. సంఘంగా పర్చుడటం వల్ల, వారినీ యజమానులు కూడా ఏమీ చేయ లేకపోయారు. మనలాంటి కూలీలకు ఉన్న ఆయుధమల్లా ఐకమత్యం వొక్కటే అన్నాడు సూర్యం.

"చాలా బాగా ఉందండి అన్నాడు. ముత్యాలు.

మగిలినవారు కూడా భీమ్‌ అంశు భీవ్‌ అన్నారు, కాస్సేపు అక్కడ చేరినవారందరూూ రణగొణగా మాట్లాడు కొన్న తరువాత సద్దుమణిగింది.

"మరి వమంటావురా పానకాలూ? అన్నాడు

“నుప్వ చెప్పు” అన్నాడు పానకాలు.

“నూర్యంగారు చెప్పినదంతా విన్నావుగందా ! లాగుడు బళ్ళ వాళ్లు కూడా ఒకప్పుడు మనకన్నా గోరంగా ఉన్నారు.

టగత్‌ 51 సంగం పెట్టుకొన్నాక, వారి పనీ ఆయిగా ఉ౦ద. మరి మనం కూడా సంగం పెట్టుకొందా వుంటావా 1? అన్నాడు “మనకట్టాంటి బా ఫలు లేవు గందా![' అన్నాడు ఇంత సేపణ్నించీ ఓ మూలగా కూచున్న రామకోటి ముందు కొచ్చి కూచున్నాడు, “పీ-రమన్నా చెబుతారా ?” అన్నాడు సూర్యం, రామకోటి తలూపాడు. “చెప్పండి అందరం విందాం 1 అన్నాడు సూర్యం, “నేకు (కొత్తగా ఈ ర్రైస్‌ మిల్టలో చేరాను, నా కిక్కడి కస్టన ష్రాలు ఎక్కువగా "తథియవు. అయినా, ఈ కొద్దిరోజు లోనూ నాకు తెలిసినవి కొన్ను న్నాయి. పొానకాలుగారు అన్నమాట నిజమే ! లాగుడుబళ్ళ కాగ్నెకుల కున్న సమన్యలు మాకు లీవు. మా సమస్యలు వరు" అన్నాడు రామకోటి. “మా అందర్లోకీ మా రామకోకు కా_న్త చదువు కొన్నాడు బాబూ! అన్నాడు ముత్యాలు. “పీ బాధ లేమి టంటారు * అన్నాడు సూర్యం. “మొన్నీమధ్య వస్తూ వస్తూ చూశాను; బోర్జుమీవ “పనిగంటలు ఎనిమిది అని రాసి,.ఉంది. శాసీ్హీ పుం ఎక్కున గంటలు పనిచస్తున్నాం. దాదాపు 10, 1 గంటలు కూడ పనిచెసిన సంద ర్యా లున్నాయి. మభ కప్నాం ఒం గంటసేపు

శ్రీ ఇదం అన్నాలకు వదలాలని బోర్జుమీద ఉంది. కానీ అరగంటకన్నా ఎక్కువ మై మివ్వరు. అన్నం౦ తినడానికి మెడ్డుగానీ, పాకగానీ, కనిసం చెట్టునీడగానీ 'లేదు. ఊకబస్తాలమీదా, మసికుపృలమీదా రూచుని. తింటున్నాం. (తాగడానికి మంచి నీళ్ళు "లీవు. బాయిలర్లాకి వెళ్లి నీశ్లే మేం (తాగుతున్నాం. కనీనం మరుగు ద్‌ 'డ్లు కూడా లవండ్‌ ! ఆడ వాళు ఇ దూరంగా గోడలచాటునా, గొ బృ్బృలచాటునా కాల వేవం చేస్తున్నారు".

“అవునండి !' అన్నాడు ముత్యాలు.

“ఇట్లా శానా రోజుల్నించీ జరుగుతానే ఉంద బాబూ!” అన్నాడు వానళకాలు.

“ఇవన్నీ మీరు సహించాల్సిన అవనరం లేదు. కనీసం, ఈ సదుపాయాలన్ని యజమానులు మీకు ఏర్పాటు చేయాలి. మీ రెప్పడూ, వారి నీ విషయా లడగలేదా 1!” అన్నాడు సూర్యం,

“అడిగామండీ ! అందుగ్గాను 'రెం[డోజుల కూలి తెగ్గోసి పారేశారు. అందుకని, నోరుమూసుకూ్క్కూచున్నా౦ి' అన్నాడు

"ఇంకా సాగదిసినట్టయి తే, పని కూడా ఊడ బెరుకుతా మన్నారు బాబూ అన్నాడు పానకాలు,

“ఇవంతా మీకు నోరు లకపోవడంవల్లా, మీకో సంఘం లకపో వడంవల్లా వచ్చిన బాధ, మిమ్మల్ని యజమానులు భయ పెట్టి భలెంగతీముకొంటున్నారు, వారి ద యాదాకిదణశ్యలమీద

జగత్‌ ర్‌లీ మీరు ఆధారపడవలసిన అవసరం లేదు. మీరు వనిచేన్తున్నారు, వాళ్ళు కూలి ఇస్తున్నారు. పని చేయటానికి కొన్ని నియ మాలూ, నిబంధనలూ ఉన్నాయి. అవి యజమానులు అతి మించకూడదు. కానీ, వారా వని చేసారు. మిరు విడి విడిగా అడిగి తే లాభంలేదు. ముందు, మీలో మీరు వొక్కమాట అను కొని, ఐకమత వంగా నిలబడండి. సంఘంగా ఏర్వాటుకండి. రి కున్న సమస్యలను వొక్కటొక్కటిగా తీర్చుకోండి” అన్నాడు సూర్యం, కొన్నాడు.

అక్క-డున్న సలుగురూ నాలుగు విభాలా అన్నారు, ఎరి మాటలన్నీ జాగ _త్తగా గమనించాడు సూర్యం, తను చెప్పిన విషయాలు 'వారిమీవ బాగా పనిచేశా యని అతనికి "తెలుసు. అయితే వారింకా 'కార్యోన్నుఖులు కాలేదు. ఇతర కూలీల మోస్తరుగా తాముకూడా సంఘం 'పెట్టుకొంటావున్న మాట వారి నోటంట రావాలి. అదింకా రాలేదు.

న్ఫి ఉ ర్టైశ మేందిరా పొనకాలూ? అన్నాడు

“వారు చెప్పింది బాగానే వుందన్నానుగందా [” అన్నాడు వానకాలు,

“అది నరేరా ! అంతా యినికూడా అదేదో సామెత చెప్పినట్టుగా--రాములోంకి సతమ్మ వా రేమవుద్దం శే ఎట్టా రా?”

ర్‌శ్తీ ఇదం పానకాలు నుండి సంగం "పెట్టుకొందామన్ను ముక్కను బయిటికి లాగాలని ముత్యాలు ఉ గ్రైళం. “మనం పంచేస్రామంటావ్‌ అన్నాడు' ఐవెనకాలు, “ముత్యాలుగారి అభి[పాయం, పీరు కూడా బఒశే సంఘంగా పర్చడి త తప్ప, ఫీ యిబ్బందు లేమీ తీరవనే సేనను కుంటాను. నిజంగా తీరవుకూడాను. ఎందుకంకు సాధ్యమైనంత ఎక్కువసేపు, ఎక్కువ పని చేయించుకొ వాలని యజమాని చూసాడు. ఏ మాతం సందు దొరికినా పనినుండి తప్పుకో వా లని కార్మికుడు చూసాడు... ఫ్పీలో అలాంటివారు ఉన్నారా, లేదా అనేది వేశే సంగతి. నేను జనరల్‌ గా చెబుతున్నాను. అన్నాడు సూర్యం. “అదీ నిజమే లెండి! అన్నా -"రెవరో, “మావాళ్ళందరూ కరిసిచావరండీ |! వటికొకరు కోటి వొకరు పెడలాగుతుంటారు. మాలో మాకే పడిచావదు. నానా ఛండాలంగా ఉన్నదనుకోండి"” అన్నాడు ముత్యాలు. '“ఆపొటి చిరాకులు అన్నిచోట్ల ఉన్నాయి. మనం సర్దుకుపో వాలి. ఒక్కమాట చెబు తాను వినండి ! మీ ఫ్యాక్టరీ నంగతి నాకు బాగా తెలుసు. అక్కేం జరుగుతున్నది నాకు 'తలుసు,,, (పభుత్వంవారు, రోజుకు 8 గంటలక న్నా మించి వనిచేయించకూడదని శాసనం చేశారు. మీరు 10 గంటలదాకా పనిచేస్తున్నారు. అదనంగా చేసిన, ఈ ఎక్కువ. మ్రైంకు మీకు డబ్భులిష్సున్నాడా 1 లేదు. మరుగుదొడ్ల సదుపాయా లుండా.

జగథ్‌ ర్‌్‌ లనీ, పనివాళ్ళు తాగటానికి మంచినీళ్ళు సరఫరా చేయాలని, భోజనం చేయడానికి వనతులు కల్పించాలనీ రూల్స్ఫొ ఉన్నాయి. అవన్నీ జరుగుతున్నాయా ? లేదు. మరీ పసిపిల్లలచేత, గర్భిణీ (స్త్రీలచేత పనులు చేయించకూడదు. కానీ మీ ఫ్యాక్టరీలో అలాంటివన్నీ నిరాఘాటంగా జరుగుతున్నాయి. టిని కి"రందుకు సహిస్తున్నారు'' అన్నాడు సూర్యం. జనంలో కదలిక మొదలై ౦ది. అందరూ వొకరి నొకరు “మేం చాలాసార్లు మేనేజరుగారితో చెప్పుకొన్నాం బాబూ! కానీ ఉపయోగం కనవవడలిదు” అన్నాడు ముత్యాలు, “మీ రడిగిలే, పమన్నాడు ?” అన్నాడు సూర్యం. “శానా మాటలన్నాడు లెండి. నానా బ జ్‌తు మాటలూ పడాలిసొచ్చింది. ఆఖరి కేమన్నాడంశేు - ఇస్టమయి లే పని చెయ్య మనీ, _లీకపోతే చమూనుకోమనీ తెగేని చెప్పాడు. పోనీ మా'నేశామనుకోండి, ఇంకో చోటయినా ఇంతేగదండీ ! అందు కనీ, కిందామీదా మూనుకొని, ఊరుకొన్నా మండీ!” అన్నాడు “ఇలా ఎందుకు జరిగిందో నాకు తెలుసు, మీకు దిక్కు లేదని మీ యజమానికి జెలును. మీలో మీకు వొకరిని చూస్తే మరొకరికి గిట్టదని. మీలో ఐకమత్యం లేదనీ అతనికి తెలును. ఇక్కడ తీసే స్తే, మరోచోట పని దొరకదనీ, మీ య మానికి లెలునసు. ఇన్ని ఆయుధాలు అతని చేతిలో ఉండగా, మఘీశేదో

ర్‌( ఇదం ఉపకారం జరుగుతుందనుకో వడం (భమ”' అని తెగేసి చెప్పాడు సూర్యం.

“అందుకే గదండీ, నోరు మూనుకొని కుక్కల్లాగా పడున్నాం అన్నాడు పానకాలు,

“కనీసం ఇకనుంచై నా మనుషుల్లాగా బతుకుదాం. అందుకు |పయత్నం౦ చేదాం... మనం కలిసికట్టుగా ఉండటం ముఖ్యం. మనందరికీ నచ్చినవారిని నాయకుడుగా ఎన్ను కొందాం. అంట్‌ అధ్యకుడన్నమాట. అతనికి సాయంగా ఇంకొకరుంటారు. అతను కార్యదర్శి. పీళ్ళిదరూ కలిసి మరో అయిదారుగుర్ని, లేదా పదిమందినో ఎన్నుకోవాలి. ఏరు కార్యవర్గ సభ్యులు. లేదంశేు _ కా న చొరవగా ముందుకొచ్చి పని చేయగలవాళ్ళను పదిమందిని ఎన్నుకోండి. ఎళ్ళు ఫొక్టరీ లలో అన్ని సెక్ష న్తకూ సంబంధించిన వారై ఉండాలి. ఆ 'సెక్షనులొ ఉన్న వారి ఇబ్బందులన్నింటిని ఆయన చూనూూ ఉంటాడు. ఇల్లాగ ఎన్నిక్తైనవారు పదిమంది కలిసి, వొక్క

___అధ్యమణ్ని. కార్యదర్శినీ ఎన్నుకొంటారు. కార్యవర్ష సభ్యులు, ఉన్న ఇబ్బందుల్ని అధ్యమనికీ, కార్యదర్శికీ చెబితె, వారేమో యజమానులతో మాట్లాడు తారు. ఇల్హాగ ఉండాలి. అంతేగానీ ఎవరికివారు విడివిడిగాపోయి మాట్లాడటంవల్ల లాభం ఉండదు. మగా అది పద్దతి కూడా కాదు అన్నాడు సూర్యం.

ముత్యాలు వోసారి అందరిశేసీ చూసి, తల చడుము కొన్నాడు,

ఇగ ర్‌ ర్‌?

“ఏరా _ బెల్లంకొట్టిన రాళ్ళలాగా వొకరూ మాట్లా "రేమిరా ? సూర్యంగారు చెప్పింది ప్సీక్షు నచ్చిందా లెదా? మనం సంగం పెట్టుకుందామా? వద్దా?! అన్నాడు ముత్యాలు.

“నువ్వు “నై' అంశు మేమంతా ఆెడీయే” అన్నా

చెట్టుకింద కూచున్న జన మంతా 'సశే నంజు “నళ నన్నారు,

సూర్యంక ళ్లు కాంతితో మిలమీల లాడాయి. ఓ చారగా కూచున్న రామకోటి గాఢంగా నిట్టు*ర్చు విడిచాడు.

“పనిలో పనిగా ఇంకో సంగతికూడా చెబుతున్నాను. మనకో ఆఫీను కావాలి. ఆఫిసన్న తరువాత, ఎంతోకొంత అద్దె

చెల్లించుకో వాలి. కాని ఇష్పుడంతదాక మనం వెళ్ళనవసరం లేదు, ఇక్క డెక్కడన్నా కాన్త పెద్దదిగాఉన్న పాకలో మనం ఆఫీసు పెట్టుకొందాం. అస్తమానూ, మనం ఆఫఖీనులో ఉండంగదా |! పదన్నా మాటామంచి ఆడుకోవడానికీ, పుస్తకాలూ, రసీ దులు, డబ్బూ, దన్కం ఉంచుకోవడానికీ, కాన జాగా ఉంశే చాలు అన్నాడు నూర ర్టం-

“అందాకా నా కొట్లో మీపని "సేనుకోండి బాబూ 1 అన్నది అవ్వ.

“భవ” అన్నాడు నూర్యం, “శపి సను రగీదుపున్స ఇనాను. సభ్యులుగా చెరదలచిన వాళ్లు వొకో్క్కో అణా ఇవ్వారఠీ,

లిప్‌ ఇదం ఈ డబ్బంతా మీ దగ్గరే ఉంటుంది. మన సంఘానికి కావలసిన కాగితాలు, "పెన్సిళ్ళు, సిరా, రసీదు పు నకాలు - ఇలాంటివి కొనడానికి ఈ డబ్బు ఇర్భు చేసాం, మనకు అర కూడా అవ సరం లేకుండా జాగా దొరికింది గనుక,.*.ఏవ మచవ్వా ! నీ పేరే మిటి *' అన్నాడు నూర నం?

“సరవమ్మ బాబూ 1” అన్నది ముసల్లి.

“నళఠే! మనం లేదామా ?”

అందరూ లీవారు.

(్ర చుఎరోసార దోమలతండా జు(య్యి మంటూ లేచింది. గోడవార నున్న మురికి కూపంలో పందులు కదలడంతో, ముక్కులు పగిలి పొయ్యే వాసన గూడెం గూజెమం తా నిండిపోయింది. “రాళ్ళమీదుగాా నడవండి బాబూ! బెసికితే రొచ్చులో సడతారు' అన్నాడు వానకాలు, సూర్యం చొక్కా నరిచేసుకొన్నాడు. పంచెను ఎగదోపు కొన్నాడు. చెప్పులు చేతో పట్టుకొని రాళ్ళమీదుగా గూడెం దాటి. మైదానం దగ్గరకొచ్చాడు. అతనితొ బాశ, పదిమంది దాకా మెదానం మీదికి వచ్చారు. “మీ 5క ఉండండి ! చాలా పొద్దు పోయింది. మళ్లా నేను "రేపు సాయం [శం వస్తాను” అన్నాడు నూర్యం,. ముత్యాలు, పానకాలు, నమస్కారాలు చని వెళ్ళారు, రామకోటి ఇంకా అక్కడే నిలబడి ఉన్నాడు. “పమంశీ ? అన్నాడు సూర్యం.

థి 0 ఇదం

“ఏం లేదు. మిమ్మల్ని రోడుదాకా దిగబెడదామని"' అన్నాడు రామకోటి.

నూర్యుం తనొ సిగరెట్‌ వెలిగించి, రామకోటి కొకటి ఆఫర్‌ చేశాడు,

“నో! థాంక్స్‌” అన్నాడు రామకోటి.

సూర్యం చట్టున ఆగి, రామకోటిని పరకాయించి

“మీ రక్కాజేం చేస్తున్నారు ? ఎక్క డుంటున్నారు ?” అన్నాడు సూర్యం,

'రావుకోటి సం[గపహూంగా తన గొడవంతా చెప్పు కొచ్చాడు.

“నేనూ ఈమధ్య న చెరానండీ ! ఇక్కడి వ్యవహారా లీంకా ఆకళింపుకు రాలదు. కానీ-ఈ క్‌ ద రోజుల్లోనూ "నేను (గహించిం దేమీటం ళు, పని వాళ్ళు పశువులకన్నా అధ్యా న్నంగా బతుకుతున్నారని. అలా తలొంచుకొని, ఆ బాధలన్నీ నహించనన్నా నహిస్తారుగాని, ఏశ్ళిందుకు ఎదురుతిరగరో నాకు అర్జంకావడం లేదు. మీరు దానికి మూలసూతం చెప్పారు. ప,ష్మ్కూరనూర్షం చూపించారు. ఈ మాట మీతో అందా మనే

క్కృ-డ దాకా వచ్చాను” అన్నాడు రామకోటి,

సూర్యం చిన్నగా గవ్వాడు.

“నా గదిదాకా వస్తారా ఉదయం అటునుండి అళు

జగత్‌ 61 ఫ్యాక్టరీకి పోదురుగాని ! ...రండి వెడదాం!" అన్నాడు నూర్యం,.

రామకోటి ఏమీ అనలేదు.

“ంళామీద పోదామా ?”

“వద్దులెండి. పదో పిచ్చాపాటీ మాట్లాడుకొంటూ నడిచే పోదాం”

విద్దబజారు కొచ్చెసరికి, పది పాను రిళచూలు, అడ్డ దిడ్రంగా ఓ పక్కగా ఉన్నాయి. కొంతమంది రిణాల్లోనే కాళ్ళారజాపు కని నిద పోతున్నారు. ఇద్దరుముగ్గురు, యాపుల అరుగుల మీద సీట్లు తలకింద , పెట్టుకొని న్మిదపోతున్నారు. రోడ్డు (పక్కాగా చెత్తా చెదారం పోగుచేసి చలిమంట కాచుకొంటు న్నారు అయిదుగురు.

“అదేం చిత మోగానీ, మనుషులకూ, పళువులకూ భీదంలకుండా పోతోందండీ ! పశువులు లాగవలసిన బళ్ళను, మనుషులు లాగి పొట్టనింపు కొంటున్నారంకే-ఎంత దారు అమో ఆలోచించండి ! కానీ, ఎవరికీ ఇది పట్టినళు లేదు” అన్నాడు రామకోటి,

“బాగా అన్నారు. దీని కారణం వపమిటో తెలుసా ?' అన్నాడు సూర్యం,

అతని గొంతు విని, చలిమంట దగ్గ రవున్న రమా వాళ్ళు గఖజగ బా దగరిక్‌ చ్చ దండాలు లట్టారు,

"పం రామన్నా! బాగున్నావా?" అన్నాడు సూర్యం,

69 ఇదం

“మీదయవల్ల బాగానే ఉన్నా బాబయ్యా ! యాణ్నిం చంది వొ స్తన్నారు ౩ అన్నాడు రామన్న,

“"వనిమీద పొయ్యొస్తున్నాను..

“రండి బా*బూ ! మిమ్మల్ని గదికాడ దిపెసాను,,.. అన్నాడు రామన్న,

“అవసరం లేదు.”

“ఫరవాలీదు బాబూ! రండి |! ఈయాలప్పుడు గిరాకీ కూడా ఉండదు.

ముగిలిన వాళ్ళుకూడా “మా రితూ ఎక్క'మంక1కు 'మా 'దెక గా మంటూ బలవంతం చెశారు. కాని సూర్యం వొప్పుకో లేదు. ఆ రివావాళ్ళు పది గజాలదాకా కూడావచ్చి, నెలవు తీసుకొని వెళ్ళిపో యారు.

“పళ్లు పీకు బాగా తెలుసునాండి?' అన్నాడు

దీనికి సమాధానం గది కొచ్చిన తరువాతగానీ, సూర్యం చెప్పలెదు,

“పళ ఛలో చాలమంది వ్యవనాయ కూలీలు. ఆ రామన్న ఉన్నా జే - అతడు, వ్యవసాయ 'దారుడే 1” అన్నాడు నూర్యం.

రామకోటి క ళ్ళింత చసుకొని పినసాగాడు.

“వశెల్ల కాలమూ, మనకు వ్యవసాయప్పను లుండవు. సంవత్సరంలో సగం౦ంకాలం, మన లై తులు, దాదాపు ఊరిశే ఉంటారు. ఆ రోజులో కూలీనాలీ చేనుకొనే సన్నజనం పాట్లు

జగత్‌ గ$ కుర్కూలుకూడా పడవు. అప్పుడు పెద్ద రైతుల దగ్గర ధాన్యం అప్పుతీసుకొంటారు. ఈ అప్పుకు పెద్దరై తులు కొన్ని షరతులు ఎడతారు” అన్నాడు నూర్యం,.

“అవునండీ ! బాకీ తీరింందాకా ఇంకోళ్ళ పనిలోకి వెళ్ళ కూడదు. కూలీశేటు కూడా ముందుగానే మాట్టాడుకొంటా రండీ ” అన్నాడు రామకోటి.

"ఇందువల్ల , కూలీనాలీ జనానికి పెద్దరై తుల నుండి ఇాశ్వతంగా వము కి దొరకదన్న మాట. ముందుగా తిండిగింజలు పుచ్చుకొన్న నేరానికిగాను, భూస్వాములకు, చౌకగా కూలీలు దొరుకుతారు. పనుల ఎద్దడి కాలంలో, కూలీనేటు ఎక్కువగా ఉంటుంది. కానీ, ఇంకొకరి పనుల్లోకి పో వడానికి లేదు. ఎందు కంళు -_ అదన్ననూట | సనులయ్యాయి. .. ఇక కూలీల కుండలు డింకీలు కొడుతుంటాయి... ఇలా సంవత్స రాలకొద్ది సాగుతూనే ఉంటుంది. ఈ బాధలు పడలీనివారు బ సలకొచ్చి కాలంలో, అలగాజనం బతకడానికి మాగా లేమున్నాయి ల్‌ కొంశనుంది ఫ్యాక్టరీల్లో చేరిపో తారు. మరికొంతమంది చిల్లర మల్లర పనులు చేసుకొంటారు. కాస్త కండ, దండీ ఉన్న వారు రిణాలు తొక్కుతారు. ఆ ప్రాటూళ్ళతో పోలిస్తే, బస్తాలు స్వగ్గసీమల్లా గే ఉంటాయి. కనీసం నిరుద్యోగం ఉండదు. ఓ కాని డబ్బు తగ్గిస్తే బాడిగ దొరుకుుంగ్‌. తొక్కింకొద్దిక డబ్బు ! అన్నాడు నూగ్యం,

గిత్త ఇగఈ

"రామకోటి క న్నార్యకుండా అతని కేసి ఆళ్ళర్యంగా చూస్తున్నాడు.

“ఫికు నిద్దరొసోందా ?”

“లదు” అన్నాడు రామకోటి.

“రెండేళ్ళ కిందట జరిగిందిది [” అంటూ [పారంభిం వాడు సూర్యం,

అప్పట్లో, ఈ ఊళ్ళో ఉన్న రిజాలన్నీ వ వదిప న్నెండు మందికో చెందినవి. వాళ్ళయినా, విక్కనారిగా, ఇన్ని రితూలు తయారు చేయలేదు. ,.అంతదాకా దేనికీ. ఈ ఊళ్ళో నె గుంట (గొండ్‌ దగ్గర, అర్హున్‌ సింగ్‌ ఉండేవాడు. పంజావీవాడు. అతనిక్క-డి కొచ్చి పదిరిమూలు చెయించాడు. వాటికి లై "సెన్సులు సంపాదించాడు. బాడుగ కిచ్చాడు. ఒక్షో రిణాకు రా (తిపగలూ కదిసి రెండుంబావలా అద్ర తీసుకునేవాడు. 24 గంటలకూ కలిపి బండి తీముకోవాలి. తీసికొనేముందు, తీసుకొనే వాడు, హామీగా ఇద్దర్ని ఉంచాలి. ఏ రోజు బాడుగ, ఆ రోజునే ఇవ్వాలి, ఇందులో రిపేర్లకు, చిల్ల రవల్లర ఖర్చులకు = పోగా, హీనంగానై నా నెలకు ఐదొందలు మిగులుతుండేగ. దీంతో ఇంకో రితాకొని, బాడుగ కిన్తుండేవాడు. ఈ విధంగా అతను దాదాపుగా, నూటనలభై రిజాలదాకా తిప్పుతుండే వాడు. “ఒక్క. మనిషికి ఇన్ని రితూలు మీంచి ఉండకూడదు అని మునిసివి లిటీవారు, రూల్‌ పాస్‌ చేయడానికి ముందుగానే _ అలా చేసారని, అర్జునసింగ్‌ కు. ఎన్నుడో లును _ అతను,

జగత్‌ రర కొన్ని రితాలను 'పెళ్ళాంపెరా, కొడుకుల పేరా, తమ్ముళ్ళ ఏరా రాసివజిశాడు. కాబట్టి చట్టం కూడా అత న్నేమీ చేయ లేకపోయింది. అర్హునసింగ్‌ బాడుగలు వనూలు చేయడంలో, ఘోరంగా (ప్రవర్తించ వాడు. తోలుకొరడా భుజాన వేనుకొని, వై కిల్‌ మీద ఎప్పుడూ తిరుగుతుండేవాడు. ఏ రిజా డై 9వరన్నా వొక్కరోజు అదై ఇవ్వలదో- వాణ్ని కొరడాతో వాదేవాడు. పోలీసులకు రిపోర్షు చెసేవాడు. పోలీనులై నా అర్జుచసింగ్‌ _ మాటలు వింటారు గాని, రిజువాళ్ళ మాటలు ఖాతరు చెసారా ? పొయ్యిమీద కుండలు దించిపా 'రెసిన సంద ర్భాలు చాలా ఉన్నాయి. అందుకని తిన్నా. తినకపోయినా, వనూ లయిశంతవరకూ, ముందుగా అర్హునసింగ్‌ కు జమకకునూ ఉండే .... వారు రిజావాళ్ళు. పావలో. అడ్జో మిగి_ల్సే ఇంత గంజి తాగే వారు. లేకపో తే, కాళ్ళు ముడుచుకు పడుకొనేవారు.”

“పాపం 1!” అన్నాడు రామకోటి.

“ఇప్పుడు కొంతాయం ! రెండేళ్ళ కిందట, రిణూ డై వర్డు కొంతమం౦ందప కశళసి సహాకార సంఘం పెట్టుకున్నారు. వాత్ఫకు వాటాభినంకూడా లదు. నేనే నగ్దాను. ఈ సంఘ సభ్యుల కందరికీ సంఘమే రఖాలఎన్సుంది. రోజుకి రూపాయి చొప్పున, వారు చెల్లు రడుతుండాల్‌ి. ఈ విధంగా, పది శెల్లిష్తూ పోతే, 95ళూ అగనీ స్వంతమవుతుంది. అంళే - ఇకతను. చిలి కాసీకూడా శెల్లించ నివనరం లేదన్నమాట ! అటువంటి

గ్రిగ్రి ఇదల రిణాలు, ఇంతవరకూ, ఈ ఊళ్ళో నూటఅరవై్లై తొమ్మి దున్నాయి,.,, ఈ పనులన్ని అవడానికి ఎంత బాధపడాల్సి వచ్చిందో చెప్పలిను. జాగా పలుకుబడి కలిగిన రిజా యజ మానులు, ఈ సహాకారసంఘం పర్శడకుండా చాలా (ప్రయ త్నాలు చేశారు. రాజకీయంగా వొ త్తిళ్ళు తీసుకొచ్చారు. కాలి'కే సే మెడకూ, మెడశే స్తే కాలిక, మడతపేచీలు తీసు కొచ్చారు. ఆఖరికి ఇద్దరు రవాడై వర్డు తిండతిపులూ మాని, ఆఫీసుముందు వారంరోజులపాటు సత్యాగ హాం చేశారు. పోలీ సులు రావడం, అ రెస్టుచేయడం, ఆ ఇద్దరి స్థానం మరో ఇద్దరు రావడం -_ ఇట్టా జరిగింది, |పాణంమీది కొ లృ౦దాకా, ఏ పనీ జరగదు. కొంతమంది ఆహుతి అయిపోయాక గాని, నాయకత్వం కదలదు. న్యాయంగా జరగవలసిన పనులుకూడా జరక్కాపోవడానికి కారణం, రాజకీయాలు, ముఠాతత్వా లూనూ. ఆఖరుకు చచ్చీచెడ్‌, రిజాడై, ఏవర్డ్య సహకారసంఘం రిజిష్టరయింది. నొటాధనం౦ చెల్లి చాక, రావలసిన అప్పులు మంజూరు కావడంలో, ఎన్నో ఆలస్యాలు.... మొత్తానికి విజ యం రిణాడై వర్ణ బె ! దినిక్క్యారణం, పీళ్ళలోవున్న ఐక మత్యం. అందరూ . ఒ కమాటమీద నిలబడ్డారు.... చెప్పొచ్చిం 'దేమటం కు రామకోటిగారూ 1! రేపు మీ నంఘంకూడా- అంత సులభంగా పరాాటవుతుం దనుకోకండి! మీ మేనేజిమంటు (తరకాల అడ్డుపుల్ల లు వస్తుంది. ఫ్పిలో'స చిలికలు కఠత్స్‌స్సుంది. ఒక ళ్ళమీదికి మరొకళ్ళను ఉసిగొల్పుతుంది. మీలోమీరు కుమ్ము

టగత్‌ 67 లాడుకొంటుంకే చూసి ఆనందిస్తుంది. ఈ బాలారిష్రా లన్నిం టిని మీరు తట్టుకో వాలి” అన్నాడు సూర్యం.

“కూలి వాళ్ళు సంఘం పెట్టుకొని, ఐకమత్యంగా ఉ౦ళు య .మానులకు పోయిం దేమిటండీ”' అన్నాడు రామకోటి.

'“పోయిందేమిటాూ *' అని ఆళ్చర్యంగా చూశాడు నూర్యం, “అనలు లట్టుబడీ దారీ విధానమంతా, దినిమీద నే ఆధారవడివుంది రామకోటిగారూ ! ఒక వర్గం దోచుకొనేవ, మరోవగం దోచుకోబడేది. దోపిడీ చేసే వళ్షంలొ ఎప్పుడూ ఐకమత్యం ఉంటుంది. అయి తే వారంలో వారికి పోటీలు ఉండవని కాదు. ఆ పోటీ అనేద లాభాలళక పరిమితమయి ఉంటుంది. దోపిడికి గురయ్యువారి దగరకొచ్చిసరికీ య .మానులందరూ వ"క్కటవు తారు. ఒక్క ఉదాహరణ చెబుతాను పినండి |! అర్జనసింగ్‌ కు వ్యతిరేకంగా రిజూడ్రై )వక్షందరూ నమ్మె చేని ఒవ్చుడు, యీ పట్నంలో వున్న రివాయపమాను లందరూ వ"ర్కటయ్యారు. వాళ్ళ సంఘం బచ్చిన్నం కావడానికి, అందరూ. కలినికట్టుగా పనిచేశారు. 8వాడై. ౧వర్ష సపా కార సంఘం ఆదిలో నే తుడిచి పెట్టుకుపో వడానికిగాను , చేయవలసిన వన్నీ చేశారు. ఆ సందర్భంఠతో, రితాల యపమానులంచరూ కలిసి చందాలు వేనుకొని, ఇాసనినభ్యులను వెం శుముకొని, రాజధథానిచాకా కూడా పోయారు. ఆ వని కాసా అయిపో యిందను కోండి. ఎవం న్వ్వార్ధం వారిదే, ఎవరి లాభాలు వారవ! చెప్పొం చిం దేమిటం శే, దోపశీచేసే వారు, (పతిమణం తమ

66 ఇదం లాభాలు ఇబ్బడిముబ్బడే కావడంకోసమే చూస్తుంటారు. అలా జరగాలంజకు-వనివారిోో ఐక మత్యం ఉండకూడదు. వారిలా అజ్ఞానంలో పడి, పురుగుల్లాగ . పళువుల్లాగ బతుకుతుండాలి, ఏమాతం వైైతన్యం కనిపించినా, చిదిమి పా'రెసారు.. ఇది చార్మితిక సత్యం. 'రాజరికాలు ఉన్నరోజుల్లోనూ, నియంతలు పరిపాలించిన రోజుల్లోనూ, వోట్లద్వా రా ఎన్ని కయినవారు, అధికారంలోవున్న రోజుల్లోనూ _ ఒకరో సంఘర్ష ణ, ఒక పోరా టం బరుగుతూనే ఉంది. అది ఉన్నవాడి, లేనివాడికి మధ్య జరిగే సంఘర ణ. దోపిడీ చేసేవాడికీ, చేయబడుతున్న వాడి! మధ్యఎరిగ పోరాటం. ఈలోగా, దీని*న్నో "పేర్పు తగిలిం చారు. ఎన్నో రకాల దుసులు తొడిగారు. కానీ అనలు విష యం మాతం వొక్కకు! '' అన్నాడు నూర్యం,

రామకోటి ఆశ ఎర వ్రప్యి చూను న్నాడు. అతని కింకా ఇంకా వినాలని ఉన్నది. కాని నూర్యం కళ్ళు నులుముకొని, ఆవలించాడు.

“ప్పిరీ బెడ్‌ మీద పడుకోండి. సనాబల్లమీద నడుం వాలుసాను. . అబ్బో చాలా పొద్దుపోయిందండీ ! ఏవో గొడ వల్లోపడి, మీ నిదదకాస్తా పాడుచేశాను” అన్నాడు నూర్యం.

“నాకీరా తికి నిషదపట్టదు"' అనుకొన్నాడు రామకోటి,

'౯ వ్రు.ంగానే అవనికి ని;ఏపట లీదు. ్‌ో ఆ ఈ

సూర్యం చెప్పి సంగతులన్నీ

మవసులో మెదులుతున్నాయి. ఈ రకమెన ఉదడ్రశాలను తస

స్నడూ వీులేధదు. ఈ భా వాలు-లోగడ తనకున్న అభిపాయ - లన్నింటినీ తుడిచివేస్తు న్నాయేమో ననిపించింది,

చబువుకొంటున్న రోజులో కూడా, తనెప్పుడూ రా

కీయాళ్లో పాల్గొన లెదు. తనకు మువటికుండీ రాజకీయాలం కు

అభిమానం లేదు. తినా, కుడవా ఉన్నవారు తప్పు ఇతరులు

రాపకీయాలళ్లో పవేశించరని తన కెందుకో నవ్ముకం. ఈ నమ్మ

కానికి ఆధారమేమిటో తాను చెప్పలిడు. కాన్‌, తనుమాతం

వీటికి దూక౦గానే ఉంటున్నాడు. ఆ రోజుల్లో సలుగురూ నాలుగు మాట లంటుంజేవారు తనను గుంంచి,

'వసాద్‌ మరీ కొటొచి,నటు మాటాడుకుం చడ వాడు- “ఈ లోకమంతా రాఎకీయాఎవముయం-గా అన్నీ | నువ్వలా బతకాలో, ఏం తినాళో, ఎవ్క్టాడ ఉండాలో, నక్ష

70 ఇదం యించేది రా ౫ఆకీయాలు, వాటికి దూరంగా ఉండా లనుకోవడం వె[రితనం” అనేవాడు,

అయినా తను వినిపించుకొ నేవాడు కాడు, "““అలాయి జులాయి మనుషులు తవ, ఈ దిక్కుమాలిన పాలిటిక్సులో నికి రా”రన్నీ *ఐనక “పెద్దలు సంపాదించిన ఆన్తిపాన్నులు బాగా ఉన్న వారు, వపనిచేయడాని కేమీలక. "దెశసేవి "పేరుమీదుగా, అడ్డమెన తిరుగుళ్ళన్ని తిరుగుతూ ఉంటా "రనీ తను నరిపెట్టు

కానీ ఇస్పుడు సూర్యంగారి మూాటటు విన్న తరువాత- బివితంలోే రాజకీయాల కున గ [వాముఖ్యం ఎంతో బోధవడుతూ ఉంది. లాగుడుబ౦డ్ర వార్చికుల ఆగ్భిక పర్శి తులు బాగుపడ్డా యన్నా, రితూ కార్చికులు 'సొంతఆ స్ప అంటూ కొంత సంపా దించుకొ న్నారన్నా రాజకీయాలి గదా కారణం |

ఓళ్ళతొ పోల్చిచూస్తే-తాను, తనతోటి పనివారూ కూడా పురుగుల కం శు అధ్వాన్నంగా బతుకుతున్నా రిని పిస్తున్న ది, మనుషులని పోల్చడానికి, కాళ్ళు, కర్యు= చేతులు ఉండడం తప్ప, మర విషయంలోనూ పోలికలేదు. కొంతమంది సకల సుఖాలు అనుభవించడానికీ, మరికొంతమంది, అతి దారుణమైన చా8[ద్యంతో మగ్గి పోవడానిక కారణ౦ తనకు దురూహ్యాం. కానీ- ఈ వ్య్య్యానం మాతం చాలా అన్యా యం. దీనికి కారణం కర్మ _ "విధి" కావచ్చు ఒకో్క్కా వ్యక్తి పూర్వజన్మలో చేసుకొన్న పాపపుణ్యాల ననుసరించి ఈ జన్మలో

జగథ్‌ భి కష్టసుఖాలను అనుభవించడం కావచ్చు. భగవంతుడు, ఎవరి నొనట నెలా (వాళాడో, చారు - అలా జీవించక తప్ప దంటు న్నారు పెదలు. ఇదే నిమయే పకంలోే, వారందరి జాన "5ాలను మార్భ డానికి [పయల్నించడం "కేవలం వృథా

ఉదయం '%” గంటలకు గానీ నూర్యం ని[దలేవలేడు. అప్పటిక రామకోటి లేచాడు. అశని కళ్ళు ఎగా ఉన్నాయి. జుభ్రంతా చెల్లా చెదరుగా ఉన్న ౯. కళ్ళటా ఇయుకపర్డ్యు టే ల లాడుతున్నాయి.

రాతి మికు నిిచపట్టిందా $ "ల దకుకొంటాను" అన్నాడు సూర్యం,

రామకోటి నన్నగా న వ్వాడు.

“దిర పూట ఫాక్టరీకి వెళ్ళరా ?”

"లదు. నా కీ రోజు సెలవు గ అన్నాడు రామకోటి,

“అదేం? ఇవ్వాళ ఆదివారమా ?' అని శ అందరుశేసి చూసి “కాదే! అన్నాడు సూర్యం.

"“కాదనుకోండి !” అంటూ [పారంభించాడు రామకోటి. “మూ ఫాక్ట్రర వారంలో అన్ని రోజలూ పనిచేన్తుంది. అందు లోనూ ఇద్‌ సీజను గనక, అనలు క స్హైయ్యరు. వారం రు ల్లోనూ వొకో్కూ ముఠావారు వొకో రోజున "సెలవు తీసు థకొంటూ ఉంటారు.”

“అయితే ఈ పూట నాతో ఉండిపొండి, నాకూ్యూడా

ల్ల ఇనం "పెద్దగా పను లేమీ లేవు” అన్నాడు సూర్యం.

ఇద్దరూ హోటల్‌ కొచ్చారు. గుమ్మంలో అడుగు పెట్ట గానే, లావుగా, బొదబొద లాడుతున్న పొపయిటర్‌. సూర్యం కసి ఒక చూపవు పాశేసి, ముఖం తివ్వుక్‌ "న్నాడు. రామకోటి దీన్ని గమనించినా - కారణం మాతం అర్ధం చేసుకో లేదు-అతనికి తెలీదు. సనూర్యాన్ని చూన్తూనే ఒక నప మిర్‌ మందవోసనంచేసి, చేయి కలిపాడు.

“వం మూరీ! కులాసాగా ఉన్నావా? పమంటు న్నాడు మీవాడు ? అన్నాడు సూర్యం.

“ఇప్పుడేమీ అనటం లేదండీ ! కాన్త వొళ్ళు దగ్గర పెట్టు క్‌ ని [(పవర్తి స్తన్నా డు. ..మీశేం తీసుకురానంటి ?'”' అన్నాడు

“నాక్కాఫ్‌ వాలు, ,, మీరు టిస్‌ తీమకోండి రామ

“వొదు” అన్నాడు రామకొ టి.

“ఆయన మొగమోటం ఫటుతున్నారు. మా ఇద్దరిక్‌ టి'ఫనూ, కాఫీ తినుకురా !”

తింటున్న౦త సఫా, మూరి, సూర్యంగారు ౯, యదో వాట్లాడుకొంటూ న ఉన్నారు. రామకోటి వింటున్నాడన్న మాశేగాని - వొక వాక్యానికీ, మరో వాక్యానిం,. నమన్వ యం కుదరక. ఆలోచించడమే మాన.కొన్నాడు.

బిల్లు చెల్లించడానికి వచ్చినప్పుడు, “చాగున్నా రాండి?

జగర్‌ 70 అని నూర్యం సలకరించాడు పా్యపయిటర్‌ ను,

“ఏం బాగులెండి. లేబర్‌ (ట్రబుల్‌ జా న్తీ అయింది. హోటల్‌ సరిగ్గా నడిచేటట్టు లదు. మూసేద్తా మనుకొంటఓ న్నాను, అయ్యా! మీ 'రెంత ఇచ్చారూ?... అరేయ్‌! ఆమూల పాసింజర్‌, రదిగా ఉంది - ఎవరన్నా వళ 964 రా అటు - అయ్యయ్య - మీరు మరీ రవ్‌గా ఉన్నప్పు డొచ్చారు... మధ్యాహ్నం పూట కనిపించండి సార్‌ ... మీతో చాలా మాట్లాడవలసి ఉంది...ఈ పార్శిల్‌ ఎంత రా...

“అలాగే! నన్ను పంపించండి పోతాను అన్నాడు సూర్యం రూపాయినోటు బల్ల మీద వేన్తూ.

"“ఫర్వాలెదు సార్‌ . మీరు వెళ్ళిరండి. ..ఇంతోటిదానికి మీ దగ్గి డబ్బు పుచ్చుకోవాలా ?'

“ఛాంక్‌్స్‌...బిల్‌ తీసుకోండి ఫర్వాలేదు" అని బల వంతం చెశాడు సూర్యం.

అతనిచ్చిన చిల్లర తీసుకొని సరాసరి రూముకి వచ్చారు. అప్పటికే రూములో నాలు_గైదు దినష్వతిక లున్నాయి.

“ఏమి టాలోచిన్తు న్నారు *” అన్నాడు నూర్యం.

“హోటల్‌ [ప్నొపయిటర్‌ ను గురించి. మనం లోపగికి వెడుతున్నప్పుడు, అతని ధోరణి గమనించాను. మిమ్మగ్న్న చూసి, కోపం తెచ్చుకున్నట్లు గనిపించాడు, మీరు, మూర్తి గారితో మాట్లాడుతుగ్నంత'సేపూ, అతను రుసరుసలాడుతూ నన్నే ఉన్నాడు. తీరా మనం కాప్‌ దగ్గర కొచ్చేసరికి నటు మాన్చ

క్త ఇదం శాడు, ఎంతో అభిమానం ఉన్న వాడిలాగా తియ్యగా నూటా డటం నా కాళ్చర్యంగా ఉంది...నవ్వుతా60 ? సశ్నుది కాదం టారా?” అన్నాడు రామకోటి,

“లదు లేదు” అన్నాడు సూర్యం నన్నగా నవ్వుతూ. “నా కీ సంగతి తెలును, నేనంశే - అతనికి వళ్ళుమంట. కానీ ఏమి చెయ్యలేడు *... అంచేత నన్ను మంచి చేసుకోవాలని (పయత్నం౦ం. మూర్తిని మీరు చూశారుగా ? చాలా మంచి వాడు. ఇప్పుడా హోటల్‌ వర్కర్ణ నంఘానికి అతను కార్య దర్శి.

“వాళ లకీ వో సంఘ ముందాండీ ?”

"ఉన్నది. అందులోనూ చాలా బలంగా. జాగా పని చెన్తున్న నంఘ మడి. అతను కన్నడం వాడు. విన్నారుగా! తెలుగు సెలా పట్టిపట్టి మాట్లాడుతున్నాడో? ఈ సంఘం పరృరచడానికి అతనొ"క్ర ముఖ్య కారకుడు."

రామకోటి వింటూ కూచున్నాడు.

“మన ఆన్‌లో చిన్నపీ చితకవీ కలిపితే మూడువందల హోటళ్లు దాకా ఉన్నాయి, ఇందులో ]2 హోటళ్ళు చాలా వెద్దపి, ఏటిని వొకే వొక కుటుంబం నడుపుతున్న ]. ఒక రిద్దరు పనివారున్న చిన చిన్న టిక్కీలను మినహాయిస్తే. ఓ మాదిరి అృమృ కాలు౦డి, సంవత్సరానికి పది, వది హేను వేల లాభా లిచ్చేవి; య్యాభి, అరవై దాకా ఉంటాయి. వీటన్నింటినీ కలిపి చూస్తె మూడువేల ఎ చిలుగు మంచి పసి వాళ్ళుంటారు,

బగథ్‌ ర్ట రెండేళ్ళ కిందటిదాకా, వీరికి ఆలనా పాలనా ఉండేదికాదు. పశువులకన్నా హీనంగా బతుకుడుండేవారు. పీకి పనిగంట లుంజేవి కావు. “ఫలానా పవని' అన్న నిబజంఖభిన లేదు. ఒక్కా సరుకు మాస్టర్లు తప్ప, మిగిలిన; వారందకూ+ అన్ని వనులూ చేయాలళ్ళ్సించే ! ఇందుగ్గాను, రండు పూటలా అన్నమూ, టి ఫసనూ *వడతారు. ఐదు పాూపాయల నుండి పాతిక దాకా వీతాలిస్తారు. తెల్లవారు. జామున హోటళ్లు తెరుస్తారు. ఎక్కుప భాగం, రాతి 9 గంటలకు మూసేసినాా ఆెండో ఆట అయ్యేదాకా తెరిచి ఉండేవి చాలానే ఉన్నాయి. ఇలా, రోజుకు పదవోరు గంటలు పని చేసినందుగ్గాను, యఎమాని ఓ వావలా డబ్బులు పడేసేవాడు. దాంతోనే త్భ్పిపడి, పని వాళ్ళు నోరు మూసుకొనేవారు ... ఆం చెప్పండి ..పమిటో అరబోతున్నారు ?” అన్నాడు నూర్యం,

“విశ్శివ్వ లా కిక్కురుమనకుండా ఈ బాధలన్నీ ఎలా ఫంలచారండి + అన్నాడు రామకోటి.

నూర్యం తనలోతనే చిన్నగా నవ్వుకొన్నాడు.

“నేనొక మాటం శే మీశేమీ అనుకోరుగదా?'”'అన్నాడు సూర్యం, “ఇదేమాట మిమ్మల్నడిగి త, మీ'ర0 సమాథానం చెబుతారు ?””

“స్పెసంనశ్స్పే ఈ మధ్య వచ్చిన వాబ్టగుకోంకి |)" అని సనూథఛానం చవ్బొడు రామకోటి, చాలా కాంగా ఉంజే పూన ఎదురుతిరిగి వాగ్జాన్న ధోరణిలో,

శ్‌

గటి ఇదం

“ఎంతకాలం నుండి ఇలా కుళ్ళుతున్నా రశ్నది నమన్య "కాదు, వారిలో చైతన్యం లేనంతకాలం, ఇలా కుక్కిన పేను లాగా, పడి ఉండవలసిందే |! ఇప్పుడింకా నయం! జక ప్పుడు (ప్రపంచ మంతటా, మహాదారుణ్మమెన వర్థితు లుండీవి. కార్చు కులు పళువులకన్నా కనాకష్టంగా బతికేవారు. పశువులకూ, పని వారిక ఒక్కు భేదం. పళువులకు ఎప్పుడన్నా వి శాంతి అంటూ దొరికేది, వీర కదీ ఉండేది కాదు. వందలకొద్ది మను షుల్న్వ, దొడ్గల్గోకి తోలి ఉంచేవారు. వారు పారివోకుండా, గట్టి కావలాలు ఉండేవి. ఎవడన్నా పారిపోవడానికి [ప్రయ త్నించినా, పనిలొ పాలుమాలినా, కొరడాలతో బాదేవారు. ఇబాలీచాలని తిండి తింటూ, ఎండా వానలకు తలొగుతూ, జీవి తాంతం అలానే మగ్గిపోతూ ఉంజచవారు. అనేక సంవత్స రాల పాటు, వారి బత్రుకుల్లో ఎదుగూ బొదుగులు లేకుండా పోయాయి. యూరప్‌ దేశాల్లోనూ, అమెంకాలోనూ ఉంటే పెట్టుబడిదారులు, కోట్లకొలది ధనాన్ని నంపాదించడానికీ, నూతన పర్మిళశమలను, వ్యవసాయ భూములనూ విస్తరింప 'చయడానిక్కీ యీ అమానుషమెన విధానమే కారణం. ఆఖ రుకు వీరిలో వోపిక నశించింది, తిరగబడ్డారు. అనేక రోజుల పాటు ఈ తిరుగు బాటు కొనసాగింది. ఈ మధ్యకాలంలో, పనివారిని పురుగుల్ని నలిపినట్లు నలిపిపారేశారు. కాళ్ళూ చేతులూ కట్టి, నిష్పుల్లోకి విసింవేశారు. మానవర కంతో భూగోళమంతా పెచ్చుకట్టింది. అప్పటికిగానీ, అంత క్రాతీయ

బగత్‌ (4/1 స్థాయిలో ఒక నిర యం జరగలెదు. రోజుకు ఎనిమిది గంటలు వాతమె పనివారు పని చేయాలలీ, వారంలో ఆరు పని రోజుల తరువాత, ఒకరోజు శలవుడిశనంగా వరగణించాలని ఒప్పందం జరిగింది."

రామకోటి కళ్ళింత చేసుకొని, సూర్యం కసి చూశాడు. అ చూపుల్లో ఎ|రజీరలు పారుకాడటం గమనించా డతను.

“ఒక్కా చిన్న సదుపాయం కోనం, సంవత్స రాల కొద్ది పోరాటాలు జరవవలసి వచ్చింది. వందలమంది ఆహుతి కావలిసి వచ్చింది... ఇది ఏ వొక్క దేళశంలోనో ఒ6గిందనుకోకండి. దాదాపుగా, (ప్రపంచ 'దెశాలన్నింటా, ఈ నీరు పేద [(పఒలు, హీనాలిహీనంగా జీవించారు. ర కపాతంతో, | పాణాహుతితో గానీ, యే చిన్న విజయమూ లభించేది కాదు. ఈనాటి కార్మి కులు, ఇప్పుడున్న కనీస సౌకర్యాలు సాధించేందుకు చాలా మంది బలి కావలసి వచ్చింది. ఒకప్పుడు చిన్నపిల్ల ల చతా, బాలింతల చేతా, చూలింతల చేత కూడా, గంటలకొలది వని చేయించేవారు. ఇప్పుడది చట్ల రూపంలో నిషేధించబడింది.

“అదేం లేదే!” అన్నాడు రామకోటి.

“ఆచరణలో లేదు. కానీ శాననం మాతం ని షేధినూ ఉంది,,,మీ ఫాక్టరిలో నే చాలామంది పిల్లలు, బాలింతలు , చూలింతలూ పని చనస్తున్నట్టు నాకు తెలును” అన్నాడు సూర్యం,

““'మరి మీ రెందు కూరుకొన్నారు (ప్రభు త్యాసిక

గగ ఇదం "ఆలియ చయకపోయారా ? అన్నాడు రామకోటి.

ఆ [పళ్న అడుగుతాడని, ముందుగానే అెలిసిన వాడిలా? _

“ఆ (౧.-*అలారండి పాయింట్‌ కు, దానికి నమాధానం చెపాాలంజచ్‌ - మీరు కాస్సేపు ఉంటారుగా !” అన్నాడు సూర్యం,

న్‌

“మన “పెట్టుబడి దారులు, కాగ్చికుల కిన్తున్న జీతాలు చాలా తక్కువ, ఈ జతాలతో పొట్టగడవటమే కష్టం. ఒక కుటుంబం, రెండు పూటలా ఇంత తిండి తినాలంశు, ఆ కుటుం బంలో ఉన్న వారందరూ పనిచేయక తప్పటం లేదు. ఎవరి సంపాదన వారి పొట్టక బాలని దశలో అందరూ సంపాదించక త ప్పే దేముంది ? ఇందులో పిల్ల లనూ, ఆడ వాళ్ళనూ మినవో యించితే, ఆ మేరకు ఆ రుకుఎుంబ౦ దఠ దం అనుభవించక తప్పదు. అందువల్ల స పిల్లలూ, జాలింతలూ, చూలింతలూ పని చెన్తున్నా ఏమీ చేయ లీకుండా ఉన్నాం.

“దినికో పరిష్కూరమంటూ లేకపోవడం చాలా చారు ౪౦ సూర్యంగారూ ! “శేవలమూ, దరిద్రం కారణంగా, ఆ పిల్లలు దుమ్మూ-దూగరతో నిండిపోయిన ఫాక్ట్రరల్లో , రోజుకు వ'దేసి గంటలు పనిచేయడం -_- ఎంత ఘోరం 1!” అన్నాడు

“అవును.”

ఆగర్‌ గద్ధ “మరో రెండు-మూడు రోజుల్లో (పనవించబోయే వారూ | పనవించి వారం పదిరోజులై నా కాకముందె, పని కోసం వచ్చేవారూ - మా ఫాకళ్టరీలోనే ఉన్నారు. ఉన్న బలాన్న౦తా పుంజ'కొని, అదిరింపులకు, బదరింపులకూ హాడిలి పోతూ - తూగుతూూ వారలాగే కూలీ డబ్బుల కోసం పాకులాడు తున్నారు.” అన్నాడు రామకోటి చాలా “నాకు తెలుసు. దీని కొక్కశకే పరిష్కారముంది ! అది- జీతాలు బాగా పెరగడం. మధ్యతరగతి కుటుంబాల్గ్థో ఇంటి ల్ల పాద్‌ వని చెసారా ? లేదే! అదే స్దాయి కార్చుక వగ్గాలకూ "రావాలి, ఒక కాగ్చీకుని సంపాదన, అతని కుటుంబం మొతా నికీ సరపోవాలి. అతని పిల్లలు చదువుకోవాలి. మంచి తిండి తినాలి. మంచి గుడ్డలు వేసుకోవాలి. నిర్విచారంగా. జీవించ గలగాలి. అదెప్పటికి సాధ్యమవుతుందని నన్నడక్కుండి | పదో వొకనాటికి, ఈ 'కాగ్మికు అందరూ ఆ జ్హాయికి "రాక తప్పదు. అంతదాకా (యీ వర్షాలు చెసే పోరాటాలు, యిలా కొనసాగుతూనే ఉంటాయి. ఆ లఖ్యాస్న్ని చరుకోవ డానికి కార్చికుల్లో ఐకమత్యం అవసరం! ఈ ఐకమత్యం సంఘాల ద్వాఠా గానీ పటిష్టం కాదు. అన్నాడు నూర్యం, రామకోటిని పరశలనగా చూస్తూ “మీరు వింటున్నట్లు లేదు.” “లేదులెండి. --వింటున్నాను *.. ఆలోచిన్తుంశు నాకే మనిపిన్తున్నదంశు - ఇదో పెద్ద సాలె గూడులాగా ఉన్నదేమో

ర్రీగ్రి ఇటిం ననుకొంటాను. ఏ పోగు కదిపినా, మొతం గూడుగూడంతా కదులుతోంది. అయినా చూద్రా౦ 1. అన్నాడు రామకోటి.

అలా అంటున్నపుడు, అతని క ళ్ళు "వెలుగుతో నిండి పోయాయి.

66 గి రి! ౨౭౮ అదభయ్యూవ్‌! రా త్తిరి వొచ్చి నస్తైలేదే 1” అన్నా వరో మకోటిని ఉదైశించి.

ఆ అన్న వ్వ క్షిశేసి చూశాడు రామకోటి. ఆ ముఖాన్ని త నెక్కడో చూశాడు. చూడడమే కాదు; ఆ ముఖంతొ వంచయం కూడా ఉన్నదనిపించింది. కానీ ఆ నమయమూ, సందర్భమూ, అతనికి జ్ఞాపకం రాలదు.

“ఓసారిలా రండి'' అని పిలిచి దగర కొచ్చాక- “తొందర పామి లేవుగా !” అని అడిగాడు సుబ్బారావు.

“లేవు” అన్నాడు రామకోటి.

“ఐతే ఓ పావుగంట కూచోండి అంటూ ఈతాకుల “చాపను పరిచాడు నుబ్చారావు. ఓసారి వాశిలిముందు కొచ్చి అటూ ఇటూ చూశాడు ఎవ్వరూ లేరని నిర్యాణ చనుకొన్న తరవాత (బారంభించాడు,

గిల్లి ఇదం

“పీ శేదో సంఘం "పెట్టుకో వాలని ఆలో చిస్తున్నా రటగా 1

“జాను” అన్నాడు రామకోటి.

“పి 05 ఆలోచనల్లోనే ఉన్నారు. మీ 1పయత్నా లకు అడ్డంకులు అప్పు'జే [పారంభమయ్యాయి. ఫీటిని మీరు జాగ త్తగా తప్పుకో-వాలి. లేకపోళే పురిట్టోల సంధికొట్టి నట్టవుతుంది అన్నాడు సుబ్బారావు.

రామకోటి ఆశ్చర్యంతో అతని కేసి చూశాడు.

“ఇప్పుడు "నే చిబుతున్న సంగ తులన్ని ఎలా తెలిశెయని అడగకండి. నాకు తెలుసు. అంతె !” అన్నాడు సుబ్బారావు “వచ్చిన చిక్కేమిటంశు, అందరూ మనవాళ్ళేనని మన మను కోవడం. మన శ తువులు కూడా మన మధ్యన ఉంటారన్న విషయం మనం మరచిపోతూ ఉంటాం... జరిగిం దేమిటంశే పానకాలున్నాడు చూశారా - వాడీనంగతులన్నీ. అప్పుజి మేనేజిమంటుకు మోసేశాడు. వాళ్ళు. మీలో కొందరిని తీసేయడానికి చూనున్నారు.'"'

రామకోటి గమ్మెైరపో యాడు,

“ఏం చేయమంటారు ?” అడిగాడు రామకోటి,

సుబ్బా రావు జచాబివ్వలెదు.

“అసఖీ సంఘం గొడవలే మాసయమంటారా ? అన్నాడు రామకోటి అనుమానంగా.

“అటబ్భే |! అది చచ్చుపినుగలు చేయాల్సినపని' అన్నాడు

బగర్‌ రతి సుబ్బారావు. “భయపడి పారిపోవడం మొదలు పెడితే ఎళ్ళు మనల్ని కుక్కల్ని తరమినట్టు తరుముతారు. అది లాభంలెదు లెండి. గట్టిగా నిలబడవలసిందే ! కాని ద "శివల్ల (ప యోజనం పదన్నా ఉంజలాగా చూనుకో వాలి."'

రామకోటి పదో అవబోతున్న్నాడు. తడిక (పక్కస అలికిడయింది. రావుకోటి అటుకేసి చూశాడు. అక్కడ పాన కాలు నీలబడి ఉన్నాడు,

“రండి” అన్నాడు సుబ్బారావు,

పొనకాలు వచ్చేలోగా 'మాట్టాడవొద్ద'ని రామకోటి నె గచేశా డతను. రంతా ఎదురు నూసినా !” అన్నాడు పానకాలు, “ఎక్కడి

“పాతస్నేహితు అవరో కనిపిన్తె సినిమాకు పోయాట్ట, ఆ సినిమా సంగతుల మాట్లాడుకుంటున్నాం. అన్నాడు

“మ్సర్రి _ సంగం సంగతేమెంద * అనీ అడిగాడు

“ఏమవుతుంది ? మీ5ందరూ “నళ నంచ పనవుతుంది, “కా దంశు ఆగిపోతుంది, ఇవి - వొక్కడితో అయ్యే సని కాదుగదా 1! నున్వంఠశు చాలాకాలం నుంసీ ఆ ఫ్యార్టరీలా" పనిచేస్తున్నావ్‌ గనక, దాదాపు అందరూ. తెలిసుంటారు. ,,

రిశ్వ ఇదం నువ్వు కూడగట్టుకురా పానకాలూ ! పదన్నా కాగితాలమీవ పనుంశు నేనూ, రామకోటిగారూ. చేసిపడతాం” అన్నాడు

“మసురుగారు, ఇంకేదో నంగం "వడతన్నారంట; ఎవరో చెప్పుక "చ్చారు. మనం అందులో చేరకూడదు. వున వా ఇృవరూ చెరకుండా చూడాలి. దానికి మీరుకూడా ముందుకు రావాలి' అన్నాడు పానకాలు; పదో చదువు కొ”చ్చిందాన్నిి వొప్పచెబుతున్నట్టుగా.

“ఇంత కాలంనుండ్‌ ఊరుకున్న 'మేనేజరుగారు, నిన్నా ఇవాళా ఈ సంఘం [పయత్నాలు ఎందుకు చెస్తున్నట్లు గ్గ అన్నాడు రామకోటి రుసరుసలాడుతూ.

“నువ్వడగడం మరీ జాగుంది. ఆ నంగతి మేనేజరు గార్ని అడగాలి గానీ, పానకాల్నడిగి తే ఏం చెబుతాడూ ? ఏం పానకాలూ, నీకేమన్నా తెలుసా అన్నాడు సుబ్బారావు.

పానకాలు తెల్లబోయాడు.

“'ఇతనింకా మంచివాడు గనక, తనకు తెలిసన నంగతు లేవో మనకు చెప్పుకొచ్చాడు. మరోడూ మరోడూ అయితే కడుపులో పెట్టు కొ ని ఊరుకొనేవాడే” అన్నాడు

"మరి. దినికి యిరుగుడు ఏం దంటారు సుబ్బారావు గారూ 1?" అన్నాడు పొనకాలు కూపీ లాగుతున్న ధోరణిలో.

జగత్‌ ర్‌ ఈసారి సుబ్బా రావు, భుజా లెగు రేనూ నవ్వాడు, “నన్నడుగుతావేం పానకాలూ ! సను మీ ఫాక్టరలో వాక్య, నాక గొడవలేమన్నా తెలునునా ? మీరూ మీరూ పం చెసుకుంటారో చేనుకోండి... నన్న డిగి తే అన లే సంఘమూ లకుండా ఉండటంకన్నా , దో వొకటి వుండట మె మంచి దనుకెంటాను, మీకూ సంఘం కావాలి, మేనేజి మెంటుకూ సంఘం కావారి. వాళ్ళేమో, అందుక్కావలసిన పర్చాట్లన్నీ చేశారని కూడా నువ్వు చెబుతుంటివి. అటువంట ప్పుడు, మీఠకందరూ దాన్లోన చనిపో తే బావుంటు౦ దను కొంటాను. ఏదైనా... మీరూ మీరూ కూడబలుక్కొని పదోటి చేయండి. ఇది_ మీ సమస్య గానీ నాద్‌ కాదు, *,.” అన్నాడు సుబ్బా రావు, తెలిసిన వాళ్ళు, మీ రిట్లా అంటున్నారు గనక _ ఈ సంగ తే నలుగుతోటీ మాట్లాడి చూసాం... మరి రండి రామకోటిబాబూ ! మం పోదాం [ అన్నాడు పానకాలు. రామకోటి. కేం చెయ్యాలో పాలుపోలేదు. సుబ్బా రావు ఎందుకో అన్న మాటలను,.. పానకాలు మరొకందుకు 'వాడుకొంటున్నాడు. తను [బారంభించా లనుకొన్న నంఘం, "ఫెయిల్‌ కావడమే జరిగితే, దానిక్కారణం సుబ్బారావేనని, "లపు పానకాలు ముఠా (పచారం (పారంభిస్తుంది. నుబ్బా రావుగారు చవ్వ్చొడు కనక, 'మనేవరుగారి సంఘంలో అందరూ చేరాల్చిందిగా పానకాలు కేన్నాస్‌ మొద లెడ తాడు.

86 ఇదం దానికి వత్తాసుగా తనుకూడా ఉండాలి. అసలిన్ని సంఘాలు తలె త్తడ ముమిటి %

“వంటిబాబూ చూస్తున్నారు ? మరి బయలుదేరరూ? అన్నాడు పానకాలు రామకోటిని తొందర పడుతూ.

“క్పిట్రు పదండి. స నింకా భోంచెయ్య లేదు. సుబ్బా రావుగారు - పాపం నాకోనం వంటవేసి ఉంటారు. అదిగాక - రాతి "0డో ఆట సినీమాకు వెళ్ళాస మో, నిద లదు. కళ్ళు మండిపోతున్నాయి. రెండు “మెతుకులు తిని, అలా నడుం వాలుసాను... మనం - సాయం (తం కలుసుకొందా?౦' అన్నాడు

పానళకాలు గౌణుక్కుంటూ వెళ్ళిపోయాడు,

“దొంగవెధవ! ఎలాంటి ఎత్తులు వేశాడో చూశారా! అన్నాడు సుబ్బారావు,

“ఏంచేద్ర* మంటారు “11

“శేను సాయం।[తానికల్లా సభ్యత్వం పుస్తకాలు అచ్చు కొట్టి తీసుకొస్తాను. రాశత్రికిరా[తి నలుగురం కలిసి, వీలై నంత మందిని సంఘంలో చేర్పిద్దాం. ఈ సంఘాన్ని మన ూనులో ఉన్న పెద్ద కార్చక సంఘానికి అనుబంధ సంస్థగా చెద్దాం. దానివల్ల మిగతా సంస్థల అండదండలు మన కుంటాయి. అన్నాడు సుబ్బారావు.

ఈ ఉపాయం రామకోటికి కూడా బాగా నచ్చింది. కుండలోంచి ఓ గా నెడు మంచినీళ్ళు తాగి బయలుదేరాడు.

జగల్‌ ర్‌

&ః నః వే

పానకాలు తిన్నగా ఫాక్షరీ కొచ్చాడు. నరాసరి మే నేజరుగారి గదిలో [పవేశించాడు.

“కూచో” మన్నాడు జగన్నాధం.

పానకాలు కూర్చోలేదు.

“ఫరవాలేదు కూచోవోయ్‌ 1!

అతను కూర్చున్నాక, "రెండు కాఫీలు తెప్పించాడు.

“ఏమిటి నంగతులు, పానకాలూ !' అన్నాడు జగన్నాధం,

“మనం అనుకొన్న దానికన్నా పని సులునూ| తంగా అయింది దొరా !” అన్నాడు పానకాలు.

“అంశు

అక్కడ జగిగిన సంగతులన్నీ చెప్పుకొ చచ్చాడు

"ఆ సుబ్బా రావు కాలాంతకుడు, వాణ్హ పట్టాన నమ్మ డానికి పీళ్లదు. ఇద్‌వగకు (వెస్‌ పనివాళ్ళంతా నమ్మెచే శారు జ్లాపకం ఉందా * దానికి వీడే కారణం [ అన్నాడు జగన్నాధం,

“మ'₹0 చెయ్యమంటారు ?”

“అనలా నంఘమే లకుండా చేయాలి. అందులో చేగిన వాళ్ళను పనుల్లోంచి పికిపా రేస్తారని చెప్పు. పమన్నా కావ్నా లంకు, “అమ్మా బాబూ అన్ని అడగాలని, సంఘాలూ,

రర ఇదం సమ్మెలూ అంటూ మొదలుపెడితే, మొదటికశక మోసం వస్తుందని చెప్పు. ఉన్నపని కాసాపో త, డొక్కలుమాడి చావా లని చిష్పు. పిన్నా రా సళేసరి,. లీకపోతే, వంకావాలో అటే అవుతుంది 1”

“అంతదాకా రాదులే బాబుగారూ ! అనలు వాళ్ళ కింకా సంగమే లేదాయిరి. అప్పుడే సమ్మెలూ, కాల్పులూ అంటా ెందుకండీ మీరు *” అన్నాడు పానకాలు.

“ఇకముందు జరిగేదే అదిగదుటోయ్‌ ! అందుశకే స నంటున్నాను" అన్నాడు జగన్నాధం. ""చూడు పానకాలూ |! మన మనుకొన్న పనులన్నీ అయిందాకా, నువ్వు పన్హ్లకి శానవనరం లేదు. మస్తరు పజెట్టు సను చూస్తాను. ఇంద - ఈ నాలుగొందలూ నీ దగ్గరుంచు. క్నాన్త నోరున్న పతి వొధవకూ, ఇంత మేతపడేయ్‌. అవసర మెళే, మళ్ళ నన్నడుగు. అయ్యగా రేమన్నారొ "తెలుసా € పానకాలు గగక ఈ పని చేస్టే ముఠా మే(స్ర్రీగా వమోషనిస్తామన్నారు. దానికన్నా, పని వాళ్ళందరి మీదా కం[టోలర్‌ గా వేస్తే బాగా ఉంటుందని నే నన్నాను... ఇక నీ యిష్టం. అన్నాడు బగన్నాథం,

పానకాలు వెళ్ళిపోయిన కాసేపటికే, ఫాక్టరీ భాగన్హులందరూ వొక్కొక్క నే వచ్చారు.

""ఏపమంటున్నాడు * అన్నారొకరు.

'“చూద్దాంసార్‌ ! పని సానుకూలసడొచ్చు. ఈ పాన కాలుగాడు కుక్కకన్నా అధ్వాన్నం. ఇంత రొశ్షై పడేస్తే

బగక్సి ర్రిర్టి కాళ్ళు నా కేసాడు. అందుకే వా్జి పట్టుకున్నాను. అటూ ఇటూ కాకుండా ఉన్న వాగ్లే మనదగ్గ రున్నారు ఎక్కువగా, వాళ్ళ నోళ్ళు మూయించెందుగ్గాను, ఓ ఆరొందలు వడే శాను... ఇంకా రసీదు తీముకో లేదనుకోండి. ఇప్పుడే అడిగి తే 'ఆమాతం నమ్మకం లేదా' అనుకోవచ్చు... అందుకని -” అన్నాడు జగ న్నాధం,

“ఆరు వందలు కాదు; ఆరు వేలయినా ఖర్చు పెట్టు. ఒక్కు- వెధవను కూడా తలెత్తకుండా చూడు. కుక్కలు కుక్క ల్హాగా ఉం౦ండాలిగానీ, గు రాలు కాకూడదు. ఈ నంఘాల జాడ్యం కలరాకన్నా కూడా [పమాదమయింది. ఒక్కాసా రంటుకున్నదో _- ఇహ మానిించడం మన తరం కాదు. అందు కని ముందుగానే మనం మేలుకో వాలి” అన్నా డెకాయన,

“చిత్తం అన్నాడు జగన్నాధం.

““అసలింతకూ, మూలవిరాట్టుగా డెవర య్యా పంతులూ ?* అన్నారు నాయుడుగారు,

“రామకోటిగాడని, కొత్తగా వొకడు చేరా శ్లెండి. పాపం - వాడిదీ పం లీదు.. 'వెజ్జి అడ్డం పెట్ట్పకొని, సూర్యం గాడె నాటకమంతా ఆడుతున్నాడు" అని నంజాయిషీ

వాజి పీకిపారేస్తేనో * అన్నారు చెదరయ్యగారు.

వొద్దు సార్‌ ! దానివల్ల లేనిపోని చిక్కులు చాలా వున్నాయి, పనున్నదిగదాని, చేర్చుకున్నాం.”

రగ ఇదం

“ఇప్పుడు పనిలేదు గనక పొమ్మని చెబుతామయ్యా పంతులూ 1

“చిత్తం! అలాగేనండీ!” అంే ఊరుకోక పోవచ్చు. ఫాక్షరీ రెండు షిష్లుల మీద పనిచేసా ఉంది. పని "లేదని మన మంకు కుదరదు అన్నాడు జగన్నాధం,

చౌదరయ్యగారు, ఖండువా* దులిపి భుజాన వేసు

“వాజ్తోసారి. పిలిపించి. మూట్టాడు. చదువుకొన్న వెధవయితే, గుమాస్తాగా పనిచెయ్యమను. చదువు రాక పోయినా సరే -_ గుమాసాగా పనిదాం. అపృటిక న్నా నోరు మూసాడేమో చూద్దాం... ఒక్క-కు సంగతి పంతులూ ! ఇంతవరకూ, మన ఫాక్టరీలో, ఈ సమ్మెలూ, చట్టుబండలూ లేవు. సంఘాల్తూ గిఘాలూ, జాంతానె . ఇప్పుడీ భటా చోర్‌ గా జఇవడో వచ్చి, వదో అల్లరి చేస్తానంళే తి త్తితీస్తాను... అలా కాకుండా నువ్వు చూసుకో !” అన్నాడు చెదరయ్య.

“చి త్తం. అలా గేనండి.”

“అన్నట్టు - నీ కూతురు పె ళ్ళ డుకొచ్చి౦ం దా!" అన్నాడు చెదరయ్య. “మంచి నంబంధాలేమన్నా చూస్తు న్నావా!? మరీ మాకులంలో ఈ కట్ల్నూల బాధతో చస్తున్నా మయ్యా పంతులూ ! పాతిక వేలకు తక్కువయిలే, మగవా డన్నవాజే పలకడంలేదు... సరే! ఎక్కడన్నా నంబంధం

జగథ్‌ ర్ట] మనుకొంటున్నాం.

“చితం. అలా గేవంటీ

“నే నీ వని చూనుకో ! అన్నాడు చెదరయ్య,.

జగన్నాధం, అందరికీ న మస్కా రాలుచేని వెళ్ళి

“చూసాడంటా వా బావా [ో అన్నాడు నాయుడు,

“తప్పకుండా చూసాడు. డబ్య్చోయ్‌ బావా డబ్బు! మనకోనం కాకపోయినా. “అంబ' కోనమన్నా చచ్చేట్టు చేసాడు. ఒక వేళ చెయ్య లేక పోయాడనుకో, ఈ మివషమమీద పిజ్హి “లాగవతల పడెసాం,. మన వాళి వేసుకొంటాం మనంతట మన మే తీసే స్తే ఎంతో కొంత ముట్ట చెప్పాలిసొన్సంది. అప్పుడా సమన్యలే ఉండవు ' అన్నాడు చౌదరయ్య.

'"ఏంబు[ర బావగారూ మీది !” అన్నాడు నాయుడు,

“ఎందుకయినా మంచిది... మున్సిపల్‌ చై. రన గారు శూన్లో ఉన్నారమో చూడు. వారికీ కలెక్టరుగారికీ కలిపి, నాయం [తం పార్టీ యిద్దాం... చెప్పపం బావగారూ |! ఎప్పుడు, ఎవరితో ఏ అవనరం వస్తుందో మనకు తెలీదు... మనలాంటి వ్యావార సులు, కాస్త లు అధికారులతో, మంచిగా ఉండటం అవసరం... పమంటారు ? ' అన్నాడు చొాదరయ్య,

“అలాగే అలాగ !” అన్నారు నాయుడుగారు.

అన్నా జేగాన్సీ నిజానికి ఆయన మనసక్కడ లఅనేలేదు

కీ రుఎసక చీకట్లు కమ్ముకొన్నాయి. గూ డెమంతా రణగొణ ధ్వను లతో హో ౭ త్తిపోతూ ఉంది. నుబ్బన్న వాగా తాగాడు, అసలే వాడికి తిక్క. తాగొచ్చిన రోజున వాడికిక వొళ్ళూ వై "తెలీదు. పెళ్ళాన్ని పట్టుకొని చావచితక్కొడతాడు. పిల్లల లు ౧౧ మీదికి రాళ్ళు, రప్పలు విసిరేస్తాడు. కిందటిసారి "మూడో వాశ్ఞి పట్టుకొని, వడిశాలను తిప్పినట్టు గి[రున ఆకాళంలో తిప్పాడు. ౬ ౬ ఆ కు[రాడు, పందిపిల్ల గీ పటినటు వొకళే గోల. యు అ (ల క _బిముబడో ! పిలాణి జంపతావురో !1 ఓరి నీ జిమ్మబడో ! పిల్లాలి జంపు తావురో 11 అని పెళ్ళాం గోలకె త్తింది. వాళ్ళూ వీళ్ళూ వొచ్చి, అమాంతం వాణ్లి వాజకేసు కొని, పిలాణి విడిపించారు. ౧౮ “ళాయిట్టం - నాకొళుకుని సంపుకుంటా. కోనకతింటా, నములా, జుర్‌ జుర్‌ జుర్‌ మని ఆడి రగతం తాగుతా. మీకేంది? 'యెవురు మీరు ?' అంటూ సుబ్బన్న తిరగబడ్డాడు. గ్‌

జగెత్‌ ఫ్రీ “పడి కాడు కాలోయ్‌ దేముడా! ఈ నచ్చినోడు సంపుకు తింటున్నా |డోయ్‌ దేముడా ! ఈడు సావనన్నా సావ 'డేమే దేముడా |” అని దుమ్ము త్తిపోసింది సుబ్బన్న భార్య. భగవంతు డె పనిమీద ఉన్నాడో మనకు తెలీదు గానీ, ఆయనగారు, సుబ్బన్న పెళ్ళాం మొర వినీపించుకోనూ లిదు; అధవా వినిపించుకొన్నా, ఆవిడ కోరికలను తీర్చనూ లేదు. (పతి 0డుమూడు రోజులకూ ఈ రభస సాగుతూనే ఉంటుంది. ఎవరో వొక రొచ్చి, సర్షిపోతూనే ఉంటారు, బట్వాడా లిచ్చిన రోజున మరీ ఘోరకలిగా ఉంటుంది. కూలి డబ్బులు తీసుకొని వాకిట్లో కొచ్చేసరికి కాబూలీ వాళ్లు, పహాంటర్‌ లతో సిద్దంగా ఉంటారు. వచ్చిన డబ్బులు వాళ్ళ కి వ్వాలి. బాకీ చుపాగా త్రీ ర్చేసి "మరి అస్పుచే యాలి. వారం రోజుల కూలీ, వడ్దకిందా, బాకీలకిందా పోను, దాదాపుగా ఏ "రెండుమూడు రూపాయలకన్నా మిగలవు. దింతో వార మల్లా గడిచే దేమిటి చచ్చే దేమిటి ? అందుకని మళ్ళీ అప్పులు చేసారు. పీటివడ్డ, పాతబాకీలోని మిగిలిన మొ తమూ కలిపి, | వొచ్చే వారం ఇవ్వాలి. ఆ వైన మళ్ళీ ఇలాగే జరుగుతుంది. ఇంకా బాకీ "పెరుగుతుంది. ఇంకా చిరాకులు పెరుగుతాయి. నిప్పు "పెనంమీద వేగిపోతున్నట్లుగా ఉంటుంది (బతుకు, ఇంట్లో తిందితిప్ప లుండవు. అటు వాళ్ళగోల, ఇటు పళ్ళ బెడద. ఈ మధ్యలోపడి కకావికలై పోవడం - వీటన్నింటి నుండీ తప్పు కొ'సందుకు తాగడం, పెళ్ళాన్నీ పిల్లల్నీ తన్నడం ఇదీ తంతు |

ర్ట ఇదం చాలా నంవత్సరాల నుండీ, ఈ కార్య [కమం యధా తథంగా, ఆ గూడెంలో సాగిపోతూనే ఉంది. ఒక్కో కుటుంబం - జాకీదార్ల వొ తత్తిడిని దరిదాన్నీ భరించలక, ఏ రాతి వేళనో దొంగవాటుగా, కుండా చక్టీ తీసుకొని పారి పోవడం కూడా కద్దు ఆ కుటుంబం స్థాన మరో కుటుంబం అందులో (పవెశిస్తుంది. ఈ కొత్త కుటుంబమూ అంతే! సవరమ్మ క్‌ 'టుదగర చాలామంది మూగారు, బట్వాడా రోజున సవరమ్మ కసలే ఊపిరి తిరగదు. పాతజాకీలు వసూలు చేసుకొంటుంది. కొత్తగా మళ్ళీ అప్పు లిన్తుంది. కొంతమంది బాకీల్లో _ పావలాలూ బేడలూ తగ్గించి చెబుతారు. వాళ్ళతో హో రాహోరిగా పోట్లాడుతుంది సవరమ్మ. ఆమె నోటి కడ్డూ అదుపూ ఉండదు, అడ్డ మెన బూతులూ, ధారాపవాహంగా మాట్లా డెస్తుంది. “పళ్ళను చూసి జాలిపడాలో, దులుపుకొని దూరంగా పో వాలో ఆలియకుండా ఉంది అనుకొన్నాడు “రామకోటి. సవరమ్మ కొట్టు వెనగ్గా, ఓ తండాతండా పోగుపడింది, ఖాదర్‌ , కిరననాయిల్‌ డ బ్బాల్లోంచి, లోటాలతో కల్లు పోన్తు న్నాడు. వాడి కొడుకు కుంపటిమీద చీకులు కాలుష్తున్నాడు. మాంసం కాలిన వాననతో ఆ [పాంతమంతా మత్తెక్కిపోతూ ఉంది. చే సంచీలో డబ్బులు పోసుకొంటూ, లోటాలతో కల్లు పోనూ, బాకీలు వనూలు చేసుకొంటూ, కొ తగా ఖాతాలు "వెడుతూ జడిపిసూ, నవ్వుతూ, నవ్విస్తూ, పరుపెరు వరనసనా

జగత్‌ ర్ట పిలునూ ఖాదర్‌ సాపాబుగారు, మాలావు పహాడావుడిలో

--రాతి జాము పొద్దుబోయింది. ఖాదరుచుట్టూ ఉన్న వారిలో చాలామంది, అక్కడే జారగిలబడి, అన్న్యృంగా గొణుగుతున్నారు. ఇంకా కొంతమంది తాగుతూసే ఉన్నారు. కుంపట్లోని బొగ్గులు, నుసి పడుతున్నాయి. ఎవడో, కందితడిక పక్కన పడుకొని, పెద్దగా పాడుతున్నాడు. ఆ పాటను చిల్లు కొంటూ పందుల గురగురలు వినపడుతున్నాయి.

“ఈ జనంతో ఏమవుతుంది ? వీళ్ళేం చెసారు? ఈ కూవపంలోంచి వెలికొచ్చి వీశ0 నిలబడతారు ?' అనుకొన్నాడు

అన్న మాట వినిపించి వెనక్కు చూశాడు రామకోటి.

'"పంచావను చెప్పండి | అప్పటి చందరాజే వద్దామని ఎన్ని. తంటాలుపడ్లా ఎల్లిక పోయింది. ఈ పూట ఇ 0డర్‌ రాలదు. సాంబయ్య ౩ మో నంబరింగ్‌ ఠశాదు అందుకని నేనే. కూచుని నంబరింగ్‌ వేశా... ఇవిగో పు నసకాలు,.. ఈ రాతికి ఈ శెండూ సరిపోతాయి. మిగిలినవి శేపు తీసు కొసా..... అన్నాడు సుబ్బారావు.

రామకోటి ఆ పుసకా లందుకొన్నాడు. సన్నగా నిట్టూర్చాడు.

“మీరు ఎవరితోనన్నా మాట్లాడారా ?'

గ్రగ్రి ఇదం

""లీదు. పం మాట్లాడనండీ , అందరూ, ఆ ఖాదరు చుట్టూ చేరారు. అక్కడి కెళ్ళి సంఘం సంగతి ఏమని చెప్పను?” అన్నాడు రామకోటి,

సుబ్బా రావు ఫక్కున నవ్వాడు. ఆ నవ్వులో జూలీ, అనుకంపా ధ్వనించాయి. రామకోటి భుజంమీద చేయివేసి గట్టిగా న్‌"క్మాడు అతను.

“తప్పకుండా వీళ్ళిలాన ఉంటారు. నిజం చెప్పాలంకేే, ఫిరు సుఖంగా ఉం జేదల్లా ఈ నాలుగ్గడియ లే ] చచ్చట్టు తాగి, పొట్ట పగిలేట్టు తిని, నానా బూతులూ కూసుకొని; జీవితం లోని [కూర త్వాన్ని, టె చ్యాన్ని, తాత్కాలికంగా మరిచి ఫోతారు. వారిని చూసి మనం వినుక్కోకూడదు” అన్నాడు

“అబ్బే ! అదేం లేదులెండి !”

“అయితే పదండి మరి! ఇప్పుడె మనక్కా నంత 'వెినములు బాటుగా ఉంటుంది. చాలామంది, ఖాదర్‌ దగ్గరో, సవరమ్మ కొట్టు దగ్గరో దొరుకుతారు. తెల్లారితే ఈ షిఫ్లు వాళ్ళుండరు". అన్నాడు సుబ్బారావు.

“మీరు కూడా నాతోవుంకశు బావుంటుందండీి! నాకీ గొడవలన్నీ తెలీవు. అనలే కొ త్తవాణ్ణి. వై గా ఈ సంఘాలూ గింఘాలూ...”

సుబ్బా రావు, తలొంచుకొని ఓ నిమషం ఆలోచించాడు.

“నా జ్‌క్యం ఉండడం మంచిది కాదు, అనలే నామీద,

జగక్‌ ర్ట్‌ా చాలామందికి చాలారకాల అనువమూనా లున్నాయి. నా అంతట నేనే నడుం కట్టుకొని చేస్తే- వ్యవవోరం వొక రకంగా "రాదు. ససదో పురకొల్పి, మీచేత ఈ పనులన్నీ చేయించిన టుండ కూడదు. పీ అంతట మీళరే సంఘం పెట్టు కొందామనుకొన్నారు. పెట్టకొన్నారు. బస్‌ అంతే !”

“నేన్సూ,,*” అని నీళ్ళునమిలాడు రామకోటి.

“వతివారికీ, (పతిపనీ [పారంభం౦ంలో కొత! ఈ జనంలో మీళరగని వారెవ్వరూ రు... ముత్యాలున్నాడు గదా ! అతన్ని ముందు కలునుకోండి. ఆయన్ని వెంటతీసు కొని, పని పూ_ర్తిచముకోండి. రావడానిక్కాదు_ నేనంటూంట. 'సే నెందుకిలా అంటున్నది _ మీకు సమయం వచ్చినపుడు చెబు తాను. గో ఎ పాడ్‌. మళ్ళీ పొద్దుపో తే, అంతా నిద...”

"రామకోటి, ఆ చీకట్లోనే, కళ్ళు చికిలించి, సభ్యత్వ పు నకాలకసి ఓసారి చూసి, బయలుదేరాడు. అసలే గవులుతో గుబులె త్తి పోతుంటుందేమో, దానికితోడు కల్లుక ంపు, కాల్చిన మాంసం వాసన చేరి, కడుపులో పేగుల్ని కఠియతి ప్పేన్తు' న్నాయి. 'జేబుగుడతో ముక్కుమూసుకొన్నాడు రామకోటి,

సుజ్యారావు, మరోసారి భుజంమీద తట్టాడు.

“నే నిలా అంటున్నానని మీళశేమీ అనుకోకండి ! మీరా 'ఉబుగుడ్డను లోపలుంచండి ! ఇలా ముక్కుమూసుకొని, డోకించుకొంటూ పోయి, వాళ్ళని సనంఘంఠలో చేగమని అడగ డం చాలా తప్పు. వా౦0ని అసహ్యాంచుకొని మీరు చేయగలిగిం

ఫ్రీ ఇరం దేమీ లేదు. వారిలో మీరూ, వొక మనిషిగా మారాలి. తమ మనిషే నన్న విశ్వాసం వారికి కలగాలి. అప్పుడే పళ్ళు షి మాట వింటారు. అంఅేకాదు - అవనరమయితే మీకోసం కండకు కండ ఎదుళిసారు కూడా, అది నంగతి.”'

సుబ్బారావు చెప్పడం పూ రికాసలిదు. ముత్యాలు చూన్తూనే వైపంచ నోటికి అడ్డం పెట్టుకొన్నాడు. అతని కళ్ళు ఎ[రబడాయి. ముఖమంతా నూనెవోడుతూ జిడ్డుజిడ్తుగా ఉంది,

“మన రామకోటిగారు, నీకోసమే వన్నన్నాడు ముత్యాలూ | ఈపూట మీరు సభ్యత్వం చేచ్చసా మనుకొన్నా రుగా! మరి మొద లటట్టకూడదూ ? అని విషయాన్ని కడి

ముత్యాలు, నోటిక డ్తం తీయకుండానే మాట్లాడాడు.

“ఇప్పుడంతా - అదో మాదిరిగా ఉన్నారండ్‌ ! ఇప్పు డె ల్తె బాగుంటుం దంటారా ౪”

“ఎందుకుండదు ? ఉన్న వాళ్ళందర్నీ ఇప్పుడు చేరు సారు. నెట్‌ షిఫ్లు వాళ్ళను “రేపు చేరుసారు. నా కేమనిపిస్తున్న దంశు- ఈ పనేదో మీరు గుట్టుచప్పుడు రాకుండా, తొంద రగా పూ ర్తిచేపుకోవడం మంచిదని ! ఇందులో రహస్య మెమీ లకపోయినా _ నానా అల్లరీ జరగడం కూడా మంచిది కాదు... శరచఛాత మీ ఇస్టం |” అన్నాడు సుచ్చారావు.

జగత్‌ ల

“అయితే రండి మరి!”

అని ముత్యాలు బయల్షరాడు.

ముందుగా అణా చెల్లించి. రామకోటి సభ్యుడుగా చేరాడు. రెండో పేరు ముత్యాలుది. అతను కూడా అణా యిచ్చి, వేలుము[ద వశొడు. ఖాదర్‌ దగ్గరకొచ్చెనరికి అతను తట్ట బుట్టా సర్దుకొ ౦టున్నాడు. అతనీ కొడుకు, నిప్పుల్ని కుమ్మరించి నీళ్ళు చల్లుతున్నాడు.

“పఏపందన్నాా, పుస్తకాలూ, గి న్తకాలూ తీసుకొ చ్చావ్‌?” అన్నాడు ఖాదర్‌ .

ఆ తెచ్చాను. అన్నాడే గాస్హీ అవేం పు నకాలో ముత్యాలు చెప్పలేదు.

మరో పది నిమషాలకల్లా, ఖాదరు కావిట్టా డబ్బాలు పెట్టుకొని వళ్ళివో యాడు,

“వో[రా అది *” అన్నా వరో.

“నేనా అప్పడూ ! నిన్న మనం సంగం పెట్టుకొందా మనుకొన్నాం గదా! రామకోటి పు నకాలు తీసుకొచ్చాడు. ఇదిగో ! ఇక్కడ వేలుముద్ద6సి అణా పడెయ్యి'”' అన్నాడు

"పోస గ్య్భాపకం ఉంచుకొని "రేపివ్వు. ముందు. వేలు ముద్ద'ర_పై సరిపోద్ది. అన్నాడు ముత్యాలు.

జే డ్యూటీ వాళ్ళందర్నీ ఈ రా చర్చి దైమను

100 ఆదం కొన్నారుగానీ వీలుపడిందికాదు. కొంతమంది, చెడతాగి పడు కొన్నారు. ఇంకొంతమంది, అప్పటికింకా గుడిశలకే రాలేదు, ఆడవాళ్ళను మాతం చెర్చించారు. ఉన్న వాళ్ళు అణా అణా చొప్పున ఇచ్చే శారు.

“చేరామంశే చేరామని కాదు. మనమంతా ఒక్క- మాటమీద నిలబడి ఉండాలి. పు వాళ్ళూ పీళ్ళూ పందేందో చెపారు. అదనీ ఇదనీ అంటారు. వాటికి మనం భయపడ కూడదు” అని చిన్న చిన్న ఉపన్యాసాలు కూడా ఇచ్చాడు

పనంతా పూర్తిచెనుకొని, నుభ్చారావు గుడిశదగ్గర కొచ్చేసరికి అక్కడ సూర్యం ఉన్నాడు. వాళ్ళిదరూ మాట్లాడు కొంటున్నారు,

“ఎంతసేవై౦ది మీరొచ్చి *' అన్నాడు రామకోటి,

“అరగంట కూడా కాలేదు. ఎలా ఉంది [పో[7స్‌,.. వెరీగుడ్‌... మీకో చిన్న విషయం చెప్పాలని వచ్చాను. మీ ఫాక్టృ రీవాళ్ళు ఇంకో సంఘం _ మనదానికి పోటీ నంఘం _ పెట్టడానికి నిశ్చయించారు. వాళ్ళూ నభ్యత్వం పు స కాలు అచ్చుకిచ్చారు. ఆ (పెనలొ ఉండె భావనారాయణ మన వాడే ! నాతో వచ్చిచెప్పాడు. వాళ్ళు పున్తకాలు 'రేపటిగ్లాని కావు. మీరీలోగా నే పనంతా ఫినిష్‌ చేయాలి. బహుశా పాన కాలు ఆ సంఘం తరఫున పనిచేయొచ్చు” అన్నాడు సూర్యం,

“ఆరి దొంగనాయాల 1 అన్నాడు ముత్యాలు.

ఆగత్‌ 1౮1 “మమ్మ ల్నే౦ చేయమంటారో చెప్పండి ?*” అని అడి “నెట్‌ షిఫ్ట్రవాళ్ళు ఉదయానికల్లా డ్యూటి దిగుతారు

గదా ! అప్పుడే మీరు వాళ్ళను మెంబర్జుగా చెర్పించండి !

పొద్దున్న సనొసాను. వనూ సె, బద్ద కార్చిక సంఘానికి దిన్ని అఫీలియేట్‌ చేస్తున్నట్లుగా కాగితాలూ అవీ రాసి పట్టు కొసాను, ఒక ళ్యూ, అరా కూడా పోకుండా చూడండి! ఇందులో మనం ఎవర్నీ మోసం చేసున్న దెమీ లేదు, అబ ద్రాలు చెప్పవలసిన అవసరం కూడా లేదు. కానీ, ఎదుటివారికి నచ్చే లాగా మన ఆశయా లేమిటో చెప్పాలి. వారిని కన్విన్స్‌ చేయాలి అంతే అన్నాడు సూర్యం,

“మరి నాదగ్గర పున్తకాలు లేవే!” అన్నాడు

“*ఫర్వాలీదు లెండి. (వెస్‌ తాళాలు నా దగ్గర ఉన్నాయి. ఇప్పుడే వెళ్ళి ఆ పని చూసుకొస్తాను. మనవాళ్ళు డ్యూటి నుండి వచ్చెవేళకు, పుస్తకాలు తచ్చేపూచీ నాది, సరా * అన్నాడు సుబ్చాఠావు.

“రట్‌. మరి నే వెడతాను అంటూనే సూర్యం బ్‌ కిలెక్కి వెళ్ళిపో యాడు,

శే( (క్షునుకొన్న (ప్రకారం అత రాలా జరగలేదన్న' మా కేగా నీ, చాలా భాగం పనులు పూ _రయ్యాయి. నెట్‌ డ్యూటీలో ఉన్న పనివాళ్ళు ఎక్కువమంది సభ్యులుగా చెరారు. అలా చేరబో యేముందు వాళ్ళడిగిన (పళ్నలు చాలా చితంగా అసలు మన ఫాక్ట రీలో ఎన్ని సంఘా లున్నాయనీ, ప సంఘం ఎవరికి చెందుతుందనీ, ఈ సంఘాల్లో చెరడం వల్ల వొరిగే దేమిటనీ, భగవంతుడు ఎవరి కెట్లా రాశాడో అట్లా జరక్క. తప్పదనీ, కొన్నిచోట్ల సంఘాల్లో చేరంనవాళ్ళను, పనుల్లోంచి తప్పిస్తున్నారనీ, ఇక్కడా అల్లా గే జరుగుతుందా అనీ - ఇంకా శతా కోటి [పశ్న లడిగారు. పీటన్నింటికీ జవా బులు చెప్పేసరికి రామకోటికి (వాణ౦ సోబూచ్చినంత పనయింది. మనకు రెండు సంఘాలంటూ లేవు. ఉన్నదొక్కశు !

బగతీ 109 అది _. మనమీ ఏర్వాటు చేనుకొంటున్నాం౦. అంశు ఈ సంఘమ మనదన్నమాట. సంఘంలో చేరడంవల్ట ఉండే లాభాలు - ఇదిగో _ మీవే చూదురుగాని 1! వనిలోంచి త్‌సేసా రని మీరు భయవడ నవనరం లేదు” అన్నాడు రామకోటి.

“అప్పుడు నువ్వు బువ్వవెడతావా ! అన్నాడొకడు.

రామకోటి జవాబివ్వలేదు. దానికి జవాబేమిటో కూడా అతనీకి ఇలీదు. ఎంతసేపటికీ, “లీ నెయ్యరో, వ్రీ్‌సె య్యరో'' అనడమే గానీ, అంతపనీ జరిగిన్నాడు వమిటన్నది అతనికి తెలీదు. కానీ, తెలివైనవాడు గనక తెలివిగా తప్పు

"ముందుగా చెరనవాళ్ళం, బో లడంత మందిమి ఉన్నాం. మా సంగళదో చూడు. మమ్మల్ని పనిలోంచి తీసెయ్యలదని నీకు నమ్మకం తోచినప్పుడే చేరు. ఎవర్నీ బల వంతం చ2యడం నాకిస్టంలెదు. నీకు నచ్చినప్పుజే నువ్వు మన సంఘంలో చెరొచ్చు ” అన్నాడు రామకోటి.

నిజానికి అతనలా అని ఉండకూడదు. కానీ ఉ దెకాన్ని ఆపుకో లీక అనేశాడు. నూర్యంగారొచ్చి చెప్పిందా కా, అతని తస్పు అతనికి ఇలీలేదు.

"సను కాగితాలన్నీ పూర్తిచేనుకొచ్చాను. మ్మ సంఘానికి ముత్యాలుగారు అధ్యములు. పీరు కార్యదర్శిగా ఉండండి. మీరిద్దరూ ఈ కాగితాలమీద సంతకాలుచేసి నాకిచ్చే స్తే చాలు” అన్నాడు నూర్యం.

104 ఇదం రామకోటి సంతకం చేశాడు,

సిరా ఆరించాకా నోటితో వూది, ఆ కాగితాలను మడిచి "జేబులో పెట్టుకొన్నాడు నూర్యం.

“నిజమైన రంగం ఇప్పటినుండే (పారంభమవుతుంది ! ఈ రోజునుండీ, మీరు రోజుకు ౪8౪ గంటలకు మించి పనిచేయ నవసరం లీదు. మీకు కావలసిన కనీస సౌకర్యాలేమిటో తీ జాబితా రాసి, మేనేజిమెంటు కివ్వండి. తరవాత చూసాం అన్నాడు సూర్యం,

“ఎనిమిది గంట లేనని కరాఖండిగా అంజపే కుదరదు జాబూ! పని చెయ్యనోళ్ళని త్రీసేసామంశేే, తినేతినే కూడు మట్టిలో కలిసిపో ద్లి. ఆలోచించండి అన్నాడు ముత్యాలు.

“అంతకు మీంచి పని చేయాలన్న రూల్స్‌ లేవు ముత్యాలుగారూ ! ఇంతకాలం మీ అమాయకత్వాన్ని "మే నేజిమెంటు ఘోరంగా ఉప యోగించుకొంది. ఇకమీద అలా జరిగేందుకే వీళ్లేదు. అవతల లేబర్‌ ఇన స్పెక్టరున్నాడు. వారికి రిపోర్టు చేస్తాం. మనమైనా పని చెయ్యమని అనడం లేదు. ఫాక్టరీలో పని మరీ అంత ఎక్కువగా ఉంశు కొ_త్తవాళ్ళను చేర్చుకోమందాం. లేదా ఉన్నవారికే ఎక్స్స్‌టా కూలీ ఇవ్వ మంటున్నాం. అంతేగానీ నువ్విచ్చే పావలా డబ్బులకే రా తిం బవళ్ళూ రుద్దించుకో వడానికి పిళ్లదు. అదీ సంగతి” అన్నాడు నూర్యం,.

బగథ్‌ 105

"సే కానివ్వండి” అన్నాడు ముత్యాలు, ఆ పని అంతగా ఇస్టం లేనివాడికి మళ్లే.

“పికు _. రామకోటిగారూ ! మీతోనే అంటూంట - మీకేం కావాలో ఓ లిస్టు తయారుచేయండి. దాన్ని రేపో ఎల్లుండో, మే నేజరుకు ఇద్దురుగాని. అలా ఇవ్వడానికి ముంద మనందరం కూర్చుని మాట్టాడుకొందాం,. సరనా అన్నాడు సూర్యం,

సుబ్బారావు, _ బద్ధకంగా ఆవలించి, .వాళ్ళు విరుచు కొన్నాడు.

“మావల్ల, మీరుకూడా ఇబ్బందిపడుతున్నారు నుబ్బా రావుగారూ ! మీరుగనక పూనుకోకపోతే, ఈ వ్యవహారం ఇలా సాగేదే కాదు. చాలా థాంక్‌” అన్నాడు సూర్యం,

&ః నో న్‌

సంఘం మజా సాయం తానికల్లా మ 'నేజిమంటుకు తెలిసిపోయింది. ఐదు గంటలు ఠంగుమని మోగాయో లేదో, పని'వాళ ఇందరూ, పనులు మానేశారు.

“ఏమిటిది ౪' అన్నాడు చెదరయ్య,.

నెత్తిమీద పిడుగుపడ్డా ఆయనగారంతగా దిమ్మరపోడు..

“కనుక్కొసాను” అని పోయిన మేనేజరు, పావుగంట కల్లా, ముఖం కండలూడ బెరుక్కొాంటూ వచ్చేశాడు.

"పందయ్యా పంతులూ ! అనలిం జరిగిందేమిటి *ి అన్నారు నాయుడుగారు, వై పంచదులిపి భుజాన వేసుకొంటూ,

106 ఇదం

“వెధవలకు వొళ్ళు కొవ్వింది. ఎనిమిది గంటలకన్నా మించి పనిచెయ్యరట అన్నాడు "మేనేజరు.

“ఆమాట అన్న బెవడు? వాడెవడో ఇలా తీసుకురా |! నా ఫాక్షరీలో రోజుకు పది గంటలూ పని చెయ్యవలసిందే ! చేసి తీరవలసిందే ! చాని కిష్టమెనవాశ్లీ ఉంటారు. లేనివాళ్ళు పోవచ్చు” అన్నాడు నాయుడు, పెద్దగొంతుతో.

చెదరయ్య “ఇళ్‌ ళ్‌ శ్‌ ' అంటూ ముక్కుమీద వేలు వేసుకొన్నాడు,

“ప్పీగ్రల్రాం కేకలు పెట్టి, రభన చేయకండి బావగారూ! అసలు సంగతేమిటో ముందు తెలుసుకొందాం. ఈ వెధవ లింత గభ్రిగా అరున్వన్నారం*శ - వెనక్కాతల గట్టి దమ్మె ఉన్నదన్నమాట 1! అన్నాడు చౌదరయ్య,

“చిత్తం, నాకూ అలాగే తోసున్నదండీ [ నిన్న మొన్నటిదాకా, చెప్పులకింద 'తెళ్ళకుమల్లి పడున్న వెధవలు -_ వొక్కసారిగా ఇలా బరితెగించారం కు - మీరన్నట్లు నంఘం లాంటిదేదో పర్చాటు చేసుకొనే ఉంటా నేమోనని అనిపిస్తున్న దండీ !” అన్నాడు జగన్నాధం.

“రస్‌ నోర్ముయ్‌ "" అని గసిరాడు నాయుడు,

*పంతులుగారూ 1! బావగారి మనస్పేమీ జావోలేక, పదో అంటున్నారుగానీ, మీరవన్నీ పట్టించుకోకండి ! మీరలా లోపల కూచుని, ఆవర్థా చూడండి బావగారూ ! నేనూ, ప౦ంతులుగారూ, ఈ గొడవేమిటో క నుక్కాంటాం. అన్నాడు

ఆగతీ 107 చెదరయ్య, నాయుడుగారిని రంగంనుండి తప్పించేస్తూ,. చెదరయ్య కన్ను మలిపాడని 'మేనేజరుకు తెలియదు.

“నేను నె త్తీనోరూ కొట్టకొంటూస ఉన్నాను. నా ఫాక్షరీలో సంఘం గింఘం ఉండేందుకే వీళ్లదన్నాను. అవసర మయితే ఇంత మేత పారయమన్నాను. అన్నిటికీ తలూపి, ఇలా చేశావేమిటయ్యా ! ఆయన ఎదట నేనూ నోరుచేసు కొంశు చావుండదని ఊరుకొన్నా గాని _ నువ్విక్కడున్నది నిదపోవడానికా 1 మాట్లాడ వెం బెల్లం కొట్టిన రాయిలాగా ? వెళ్ళు, వాళ్ళను పని చెయ్యమను. వాళ్ళ నాయకు డెవడో _ ఆ పుండాకోర్‌ వెధవను, ఇలా జుట్టుపుచ్చుకు లాక్కురా, నీకు చేతగాకపో తే చెప్పు; ఆపని నేనే చెపుకొంటాను, అన్నాడు చదరయ్య,

ఆ సరికి, పని వాళ్ళందరూ, చెతులు కడుక్కొంటు న్నారు. ఫాక్టరీ చక్రాలు వేడినిట్టుర్పు లిడుస్తూ విశాంతి తీసుకొంటున్నాయి.

“అరుగో మానేజరుగా రొన్తున్నారు' అన్నాడు

“రానివ్వండి ! మీరు తలా వొకమాట అనకండి, సను మాట్లాడ తాను' అన్నాడు రామకోటి.

“ఏం ముత్యాలూ ! ఏమిటిది ? మీకేమన్నా అర్హంటు వనులుంళ₹శు _ ముందుగా మాటమా[తమన్నా నాతో అనలేక పొయ్యాారా : "ననే పొమ్మందుస ! అవతలమో అయన

106 ఉటోం గారు _మీమీద 'కకలేన్తుంజె. నేనేదో సర్ది చెప్పాననుకోండి. .. అన్నాడు మెనేజరు,.

మిగతా వాళ్ళందరూ బితుకు బితుగ్గా, ముత్యాలు వేపు చూశారు, ముత్యాలు నీళ్ళునములుతుం కే, రామకోటి ముందు కచ్చాడు,

“అర్జంటు పనులుండి మానేయడం కాదండీ! కావా లనే మానేశాం” అన్నాడు రామకోటి.

"అంశ *ొ అన్నాడు మేనేజరు,

ఈ తెలుక్కూడా మీ కర్థం కాదని నేననుకో లేను. రూల్‌ |పకారం మేము 8 గంటలు పనిచెయ్యాలి. చేయించు కోండి చేసాం. అంతేగానీ, పదేనీ గంటలు చెయ్యమం శే మాతం, కుదరదు" అన్నాడు రామకోటి.

సాచి లఅంపకాయ కొడదామనిపించింది మేనేజరుకు. ఐనా కోపమంతా దిగమింగుకొన్నాడు.

“నను నిన్నడగ లేదు. మా ముత్యాలునడుగుతున్నాను,. నేను రాకముందునుండీ అతనిక్కడ పనిచేనున్నాడు... పం ముత్యాలూ ! ఇన్నళ్ళుగా లేని రూల్ఫొ ఇప్పుడే ఎందు కొచ్చాయి 1 అన్నాడు మేనేజరు.

“ఇంతకాలం పళ్ళంతా నిదపోతున్నారు... "

“ఓహో తమరిష్పుడు మేలుకొలుపు పాడుతు న్నారన్న మాట ! ఊక తోసుకొనేవాడు, ఆ స్థాయిలో మాట్లాడాలి గానీ, నోరుపట్టని మాటలనకూడదు* అన్నాడు మేనేజరు,

జగథ 10$ ముత్యాలువేపు తిరుగుతూ, “నేనేదో సర్షి చెప్పుకుంటాను గానీ, 'రెపళ్లించీ మామూలుగానే పనిచేసుకోండి.”

““అది కుదరదనే నేను చెబుతున్నాను, ఇందాక మీరు _ "కా నంత ఎగ తాళిగా మాట్లాడినట్లనిపించింది. మీలాంటి “పెద్దలు అలా అనకూడదు. ఇందులో సర్షుబాటు చేసనుకోవల సింది - మా పజాన ఏమీలేదు... మీ వీవువెనక ఉండే బోర్లు చూడండి. “పనిగంటలు 8 అని ఉంది అంతవరకూ వనిచేయ డానికి మాకేమీ అభ్యంతరం లదు” అన్నాడు రామకోటి,

మేనేజరు ఓ తణంపాటు ఆలోచించి, ఛటుక్కున రామకోటిశేసి తిరిగి _

“నువ్వ స్థితిలో ఈ ఫాక్టరీలో అడుగు "పెట్టింది మరిచి పోకు. వెళ్ళష్పుడు నాకోసారి కనిపించు... మరి నే వెడ తాను... పం ముత్యాలూ ! అయ్యగారడిగి తే పం చెప్ప మంటావు ** అన్నాడు మేనేజరు.

ముత్యాలు, నేలచూపులు చూన్తూ నిలుచున్నాడు.

“వారి తరఫున నేనే చెబుతున్నాను. ఇంతకుమించి పనిచెయ్యమ నే చెప్పండి. అంతగా అవసరమయితే, మేం అద నంగా చెసే 30డు గంటల పనికీ, ఎక్‌ ఎ[టా కూలీ ఇసాామం చే చెయ్యడానికి మాకేమీ అభ్యంతరం లేదు. ఇదికూడా అయ్య గారికి చెప్పండి !* అన్నాడు రామకోటి.

“మంచిది |”

జే డ్యూటీ వాళ్ళందరూ వెళ్ళివో యాక, నాయుడు

110 దం గారు, గదిలోంచి బె టికొచ్చారు.

“ఏం పాడుపని చేశావయ్యా పంతులూ! కొంప మునిగించాకా _. అసలు నువ్వేం చేస్తున్నావా అని వా జెవడో పానకాలరాయుడున్నాడు గదా! వాబ్సిడ్డం పెట్టుకొని చ్మకం తిపష్పుతానన్నావుగదా | అన్నీ కోతలేనా?” అన్నా డాయన,.

మేనేజరుగా రేమీ మాట్లాడ లకపోయారు.

“అంతగా సంఘం కావాలని ఏళ్ళకుంశేు, మన సంఘంలో చేరమను. మన౦ చెప్పినట్లు వినమను. వాళ్ళ కేం కావాలో ఇద్దాం. సరేనా *? అన్నాడు చెదరయ్య,

'మేనేజరుగా లేదో అనబోతున్నారు. అంతలో నే, చావు పరుగులమీద పాన కాలొచ్చిపడ్తాడు.

“ఫమి[టా గొడవలు ?” అన్నాడు నాయుడు, అస

“"మవమింకా అదీ ఇదీ అనుకొంటూ కూచున్నాం. ఆ నూర్యంగారు, ఇవ్వాళ ఉదయము, ఈవనివాళ ఇ సంఘాన్ని; అదేదో పెద్ద సంఘమంట - దానికి జతచేశాడంట..

“ఇపృటిదాకా నువ్వేం చేస్తున్నావురా భడవా * అన్నాడు నాయుడుగారు,

“ఫ్పిర్రూరుకోండి బావగారూ ! పానకాలు మన మనిషే ననుకోండి. అయితే మాతం ల చనువుకొద్ది మీరు భడ వా గిడవా అన్నా - అతను నొచ్చుకోవచ్చును. అ(హొ(44

జగళ్‌ . నాయుడుగార'నే దేమిటంజశు, పానకాలూ ఆ సంగతి ముందుగా తెలిస్తే మనమేదన్నా విరుగుడు ఆలోచించి ఉండేవాళ్ళం గదాని _ అన్నారు, సళ మన మిష్టు 'జెంచెద్దామంటావు పొన కాలూ ౪ అన్నాడు చౌదరయ్య,.

“ఇంత కాలంగా లేని సంఘం అసలిష్పు డెందుకొచ్చిం దిరా *ొ అన్నాడు నాయుడు మళ్ళీ.

“ఆ సంఘానికి ముత్యాలు (వెసి డెంటంట ! ఆకొత్త గుంటడు రామకోటిగాడు నెకటరీ అంటండి!” అన్నాడు

“హావ్వ తల్టీ 1!” అని నోరునొక్కుకొన్నాడు జగన్న ధం. “మీ కాపాటి జ్లానంకూడా లేదేమిటోయ్‌ పానకాలూ ! ముత్యాలుక న్నా మొనగాళ్ళు లేకనా అతను | చెసి డెంటు కావడం ? తంళే, మూడు పిల్లిగంతు లే సే రామకోటిగాడు సెకటరీయా ? నాకా సంగతే తెలియదే ? ఏం నువ్వు పనికి రావట్నా ? నీకాపాటి పెద్దరికం రాకూడదా? పలక వేరా? అన్నాడు జగన్నాధం; పుల్లలు ఎగదోనూూ.

“నాకూ దానికీ సంబంధం లేదు. నంగంలో చేరకుండా ఉన్న వాళ్ళు, నల్టభె మందిదాకా ఉన్నారు. "నేను ఆరాలన్నీ తీసుకొచ్చా న్సెండి |” అన్నాడు పానకాలు.

“నాకు తెలుసోయ్‌, నువ్వు ఉద్దండపిండానివని ! ఏం సార్‌ ? మన సంఘానికి మనవాడె | వెసిడెంటు. పమంటారు?ః

“అది నియిష్టం, మన పానకాలిష్టం. నాదేమీ లేదు”

కే 1ల్లీ ఇదం

"అలా మీరుండండి ! ఇపా నేను చూసుకొంటాను... పానకాలూ ! ఇవిగో సభ్యత్వం పుస్తకాలు, ఆ సంఘంలో చేరనివాళ్ళందర్నీ ఇందులో చేర్పించుకో, మిగిలినవాళ్ళతో గట్టిగా చెప్పు, మీ'కేదన్నా ఇబ్బందులుంచు నన్నడగండి ! బాబు గారి కాళ్ళో గడ్డమో పట్టుకొని, "నేను వారిని వొప్పిసాను. అయితే _ అవి, ఏవి? అన్నాడు జగన్నాధం,

"చెప్పండి జాబూ 1 అన్నాడు వానశకాలు,

“"మీక్కావలసిన పను1లా ! నీ ద్వారానే మాకు రావాలి. ఈ సంఘాన్నే మేనేజిమెంటువారు గుర్తించారు... కంద | "మొన్నిచ్చింది కాక ఈ వందా నీదగ్గరుంచుకో |! వారం రోజుల్లోగా, వాళ్ళూ, వాళ్ళ సంఘమూ, ప తా లేకుండా ఫోవాలి. ఈలోగా నువ్వు నాక్కనిపించకపోయినా ఫ'ర్వ్వా లేదు. ఛలో !” అన్నాడు జగన్నాధం.

1 ఇల “రం రోజులు గడవకముందే, ఎరగవలనిన రభనంతా జరి గింది. ఉదెకాలు పెరిగిపోయాయి. పట్టుదలలు పాచ్చాయి. అటు వాళ్ళూ, ఇటు వాళ్ళూ కూడా “నువ్వెం' తం, “నువ్వెం)ి తన్న దాకా వచ్చింది ! నిజాని కీ అక్రరంతా లేపింది పానకాలీ ! అతగాడు పోటీ సంఘాన్ని (బదారంభించాడు., తను అధ్యమద్దన్నాడు. తనమాట వినేవాజణ్ణి నె శటరీ అన్నాడు. గూడెంలో కాకుండా, మెయిన్‌ బజార్గో ఓ గది అదెకు తీసుకొన్నాడు. దానికి అడ్వాన్సుగా ఓ వంద రూపాయలు చెలం చాడుకూడా, “ఈ డబ్బంతా ఎక్కడిది రా అబ్బీ 1! * అని అడిగా “వుంచే ! మన సంఘమానిచే అన్నా శు పానశాలు. “మనం వనూలుచేనంది అణాలేనాయె ! అంతా కలిపితే

శేకేగీ ఇదం యాళ్రై మందికి లోపుగా నే ఉంటిమి. మరి - చూ స్తేనేమో-'” అన్నాడు వాడే!

“మనమన్నా, మన నంఘమన్నా, ఊళ్ళ జనానికి సానుభూతి ఉంది. చందా లిమ్మన్నాను. ఇచ్చారు. అది తీసు కొచ్చి ఆఫీసుపర జమకట్టాను" అన్నాడు పానకాలు,

అంతవరకూ ఫర్వాలదు గానీ, పానకాలు ఉన్నవీ లేనివీ చెప్పి, భయోత్చాతం పుట్టించాడు. ముత్యాలు సంఘంలో చేరినవాళ ఛదగ్గర కొచ్చి, చెడామడా వాగాడు.,

“ముందుందోయ్‌ ముసళ్ళపండగ ! యా కురనాయాల చెప్పాడుగదాని బుడా బుడా మీరంతా చేరంగానే సరా! జగన్నాధంగారు, మీ సంఘాన్ని గుర్తించారా, మాదాన్ని గు ర్రించారా ? "రెప్ప మీమ్మల్ని తన్ని తగిలేస్త, ఆదుకొనే దిక్కుకూడా 'లదు. వారం పదిరోజుల్లో పీకు వనులూడకపో తే నా పేరు పానకాలే కాదు. చూసుకోండి తడాఖా 1”

ఈ ధోరణిలో వాగాడు పానకాలు. ఈ వాగుడు రొంతమందిమీద పనిచేసింది కూడా. అటూ ఇటూ కాకుండా ఊగులాడుతున్న జనం, ముందుగా ముత్యాలు నంఘంలో చేరి నప్పటికీ, ఆదరిమిలా అందులోంచి బయటికొచ్చి. పానకాలు సంఘంలో చేరసాగారు.

“ఏమిటండీ ఇదంతా ? నాకు తలవగిలిపోతూ ఉంది!” అన్నాడు రామకోటి.

'“"ఇంధుళ* పది నాకు కొ కాదు, పీటన్నింటినీ సను

జగత 110 భరించాను. నన్నడిగి త ఇదింకా | పారంభ మనంటాను. ఒక్కో సారి తల ఏ గోడకన్నా బాదుకుచద్దా మనిపిస్తుంది. నిజమే గానీ _ ఈ అడ్డంకులన్నీ చాటినప్పుజే సంఘం బలపడుతుంది ! మీదో మహజరు (వాసిచ్చారు. గావును - పమెందది “11 అన్నాడు సూర్యం,

“ఎమీ కాలదు. ముందుగా అసలు ఏ కాగితమూ తీసుకోమన్నారు. పోస్తులో పంపుతానన్నాను. పంపు చూదా మన్నారు. ఎక్స్‌ సెస్‌ డెలివరీలో పంపాను” అన్నాడు

“ఎందుకూ ? అన్నాడు సూర్యం,

“చేరినా చేరలేదని మనేజిమంటంచే దిక్కేమిటి? ఎక్స్‌ పెస్‌ డెలివరీ అయితే - తీసుకొన్నట్లు వాం సంతకం _ కనీనం పోన్టల్‌ వాళ్ళదగ్గర నా ఉంటుండి. రిజ్యస్టర్‌ పోన్టులో 3 నా పంపొచ్చుననుకోండి. ,. కానీ పమీ జరగలేదు. నిన్న నే 'లేబరు ఆఫీసరును కలుసుకెౌన్నాను. వచ్చి చూడమన్నానుూ అన్నాడు రామకోటి.

“వచ్చాడా ౪ అన్నాడు నూర్యం.

“ఆ చచ్చాడు! అన్నాడు ముత్యాలు విసుగ్గా,

“వాడు _ నేనటు వెళ్ళగాన ఫాక్టర్‌కి ఫోను చేశా డనుకొంటాను,. అప్పటికప్పుడు, కావలసిశవన్ని పర్నాటు చె శారు. ఇవ్వాళ "సేను ఫాక్టరికి పోగా సే, పిలిపించారు. లీబర్‌ ఆఫీసరున్నాడు కూడ. ఫాక్టరీ అుతా తిిగి చూశాడు. అన్నీ

[16 ఇదం సరిగ్గా ఉన్నాయి. తప్పుడు రిపోర్టిచ్చినందుకు నన్నే కకలేశా డతను. నోరు మూసుకొన్నాను. సాయం తానికల్లా ఏం జరిగిందో తెలుసా? ఎక్కడి తడికలు అక్కడే మాయ మయ్యాయి. మంచినీళ్ళ పీపాలూ లేవు, మట్టిగడలూ లేవు, తల దిమ్మెక్కిపో యిందంశే నమ్మండి" అన్నాడు రామకోటి.

“పనివాళ్ళల్లో కూడా చీలికలు తీనుకొన్తున్నారు బాబూ |! వాళ్ళ కిష్టమైన మనుషులు పనిచేసినా చేయక పోయినా ఊరుకొంటు న్నారు. మన సంఘంలో వాళ్ళు కాస్త పాలుమాలినా, రణకేకలు పెడుతున్నారు. అదీగాక పస్‌ ఠోంచి కొంతమందిని తీసేసారని కూడా పుకారుగా ఉంది! దాంతో చాలామంది జనానికి గుంజెలు గుబగుబ లాడిపోతు న్నాయి బాబూ! అదీగాక _. మన సంఘంలో వాళ్ళనే తీసేసారని, పానకాలు ముఠావాళ్ళు బాగా (ప్రచారం చెన్ను న్నారు, ,.నుయ్యూ గొయ్య సామెతలాగా ఉంది మావని అన్నాడు ముత్యాలు.

“అంతదాకా రాదేమా బహుశా! వచ్చినప్పుడు పళ్ళ రోగం ఎలా కుదర్చాలో మనకూ తెలుసు. మన సంఘాన్ని లఎలోనై నా పడ గొట్లాలని వాళ్ళ స్తాను. అందుకోనం ఎస్న్వి ఎరలై నా చూపుతారు. మనం వాటికి లొంగిపో కూడదు అన్నాడు సూర్యం.

ఎరలు చూపుతున్నప్పుడు లొంగకుండా ఉండడ 'మెలాగో రామకోటికి తెలిసింది కాదు.

జగత్‌ 17 ముత్యాలు అనుమానించినదంతా అయింది. వారం రోజులు గడవక ముంచే మేనేజిమంటువారు, పదిహేను మంది పనివాళ్ళను తీసేస్తున్నట్టు నోటీసులు పంపించారు. అందులో, పకడ్చందిమైన కారణాలను కూడా చూపించారు. ఫలానా ఫలానా పనివాళ్ళు, తిన్నగా పనిలోకి రావడం లేదనీ, వచ్చినా పనిచేయడం లేదనీ, పని వాళ్ళ మధ్య తంపులు "ఎడుతున్నారనీ, చాలాసార్జు, వాళ్ళ నీ విషయమె పాచ్చ రించినప్పుటికి ఫలితం కనిపించలేదు గనుక తీసేన్తన్నామనీ, అందులో ఉంది.

ఆ నోటీసులు చూస్తూన రామకోటి భగ్గున మండి పోయాడు. సరాసరి మానెజరు దగ్గరకొచ్చి వమిటీ అన్యా యమని అడిగాడు.

“నను వ్యక్తిగతంగా చెప్పవలసిందెమీ లదు. మా కం౦ంనైయిం స్సుమటో అందులో రాశాొంగదా” అన్నాడు జగ న్నాధం.

“వాళ్ళు పనిచయడం లేదని ఎవరన్నారు ? నిజానికి పనిదొంగలు మీ ముఠాలోవాశ్లే ! తీసేయదలుచుకొంళేు వాళ్ళను తీసేయండి !” అన్నాడు రామకోటి.

“ఎవరు మాకు సంతృప్తికరంగా పనిచేస్తున్నారో' చెప్పాల్సింది నువ్వు కాదు. మరో సంగతి... మీ ముఠా అనీ, మా ముళఠా అనీ, నువ్వేదో అన్నావు, అది బెరపాటు మాట. నాకు ముఠాల సంగతి ెలీదు. ఈ ఫాక్టరీలో పనిచేస్తున్న

118 ఇదం కొంతమంది సంఘం పెట్టుకొన్నారు, రూల్‌ (పకారం మము దానిని గు ర్రించాం... ఇంకేమన్నా మాట్లాడాలా రి?

“మీరు పక్షపాతంగా మాట్లాడుతున్నారు" అన్నాడు

“పని చెయని వాళ్ళను "పెట్టుకోమని ఏ అఫీసరూ అనడు. ఇప్పుడు నోటీసులు పంపినవారు చెస్తున్న పనులు మాకు నచ్చ లేదు. అందుకనే తీసేకమున్నాం” అన్నాడు జగన్నాధం.

“వాళ్ళంతా చాలా కాలంగా మీదగ్గరుంటు న్నారు. వారెలా పనిచేసేదీ మీకు తెలును. ఇ న్నెళ్ళనుండీ లేని సోమరి తనం, ఈనాడొచ్చిందంటా ఠా ?”

“ఇన్నళ్ళుగా లేనివి ఈనాడు చాలా ఉన్నాయి... అన్నాడు జగన్నాధం.

“అలా చెప్పండి ! వీళ్ళంతా నంఘటితంగా ఉన్నారని మీకు కడుపుమంట. వీళ్ళను చీలదియ్యడంకోనం, మీ రీ పన్నా గాన్ని పన్నారు” అన్నాడు రామకోటి,

జగ నచ్నధం సన్నగా సవ్వాడు,

'“చూడచబ్బాయ్‌ ! నీ పేరు రామకోటిగదూ! నువ్వింకా కు| రాడివి, సంగతి సంద ర్భాలు తెలీవు. ఆ దృష్టితో నే త్‌ే స్తే, ముందుగా, నిన్నూ, ముత్యాలునీ తీసేయాలి. అలా నేను చేయలేదు. ఎందుకని ? మీరు కష్టపడి పనిచేస్తున్నారు గనక !” అన్నాడు జగన్నాధం.

“ఎవరికయినా 'నిజమె' ననిపించే మాట మీరన్నారు.

జగతీ 110 అనలు నంగతి చెప్పనా? నన్నూ, ముత్యాలుగార్నీ త్‌సే స మీకు [గౌండ్‌ దొరుకుతుంది గనక ఫీసేశారుకారు. అంతే గానీ... నశేనండీ ! మీరా నోటీసుల్ని విత్‌ (డా చేసుకోండి.”'

""'లీకపో తే + అన్నాడు జగన్నాధం.

రామకోటి పదో అనబోయి, ఠక్కున ఆగ్మి “అంత దాకా రానివ్వండి. పమవుతుందో అప్పుడే చూద్రాం ' అన్నాడు

ఖః నః ॥

నోటీము లందిన పదిపేను మంది, రామకోటినీ, ముత్యాలునూ పట్టుకొని దులఠి పేశారు.

ను వ్వెక్కళణ్ణించొ చ్చిపడ్డావురా మీ త్తిలాగా! నా పిల్లల ఉసురు నీ కెప్పుడు తగులుద్లిరా మాయనచ్చినొ డా?” అని బుగ్గలు బుగ్గలు పొడిచింది వొకావిడ.

“యహ చూసారేందిరా తలో తన్నూూ తన్నకి అన్నా డొకడు.

ముత్యాలు అడ్డం రాకపోయినట్టయి తె, అంతపనీ జరి గేదే! అతనే వాళ్ళను నర్లిపం పేశాడు,

“'జాబూ! చదువులో నీ కన్నూ చిన్నవాన్హయినా, వయస్సులో పెద్దవాళ్డి. చెబుతున్నాను విను. ఈ జనం నిల బడరు. ఈ నంఘం ఉండదు. వాళ్ళా ఉన్న మహారాజులు. వందమీద వంద పారేస్తారు. వాళ్ళతో మవం తూగలేం. మనకీ సంఘాలూ వద్దు, మట్టిగడ్డలూ వద్దు. పిళ్ళ తిప్పలు పీళ్ళు

190 ఇదం పడరు. మీ శెందుకు _ మీరూరుకోండి... చదువుకొన్నాళ్ళకి ఎక్క-డై నా ఇంత అన్నం దొరుకుతుంది ! ఈ మురికి కూపంలో పడి ఈ అడివి మనుషులతో మీరెందుకు బాబూ మగ్గడం ?” అన్నాడు ముత్యాలు.

ఆ మాటలు వింటూనే రామకోటి ముఖం వెలవెలా పోయింది. ర కమంతా వోడ్చుకుపోయిన వాడిలా, డీలావడి పోయాడు. అతనింత వాలమూ, ముత్యాలుమీద పెద్ద పెద్ద ఆళలు పెట్టుకొన్నాడు. అత ల్లి అడ్డం వెట్టుకొని చ।కం తిస్పుదా మనుకొన్నాడు. ఈ కూలీ నాభీ జనం బతుకుల్ని దవాగుచెదా మనుకొన్నాడు. కానీ ఇందులో వవీ జరిగేలా లేవు. గట్టిగా నిలబడ తాడను కొన్న ముత్యాలే, జారగిలబడి పోతూ ఉంచే మిగిలినవారి నంగతి ఇక చె పే దేమిటి ? ఐనా, మరొసారి [పయత్నించి చూదామనుకొన్నాడు. తనకు తను థ్న్‌ర్యం చెప్పుకోవడమే కాకుండా, ముత్యాలుకూ్క్కూడా ఖ్తెర్యం నూరిపో ఇాడు.

' మనమలా ఈడిగలపడకూడదు. ఇంతలో ప్యమెందని ? చూదాం! మనమే "౧లిచామో అందరం బాగువడఠతాం. లేదో _ ఇంతకన్నా, మనం చెడిపోయే చేమీలేదు” అన్నాడు అన్నాడు రామకోటి.

ఆ మున్నాటి నుండి, నోటీసులిచ్చి న పది హేను మందీ పనికి రానవనరం లేదనీ, వారికి తగినంత వ్యవధి ఇవ్వని "కార ణాన, నెల రోజులు జీతం ముదరా ఇచ్చి మనేజిమెంటు,

జగత్‌ 19] వారిని తొలగిస్తున్నదనీ తెలిసింది.

“ఇప్పుడేం చెద్దాం 1 అన్నాడు ముత్యాలు.

“మరోచోట పని చూపిదాం” అన్నాడు రామకోటి వంట నే,

“ఎక్కడ 9

అవును. ఎక్కుడ చూపిసాడు ! వని ఎక్కడ దొరుకు తుంది? ఈ చిన్న ఉద్యొగం కోసం త నెన్ని బదవలు పడాడు ? సజావుగా ఉద్యోగం దొరకదని తెలిసి, మరొమాగ్గార ఇందులో ఇరుకొ్క్కొాన్నాడు. అలాంటిది _ ఒక్కసారిగా వది పాను మంగ॥ి పనులు దొరకాలంశేు సాధ్యమేనా గ

“చూదాం. అన్నాడు రామకోటి నీళ్ళు నములుతూ,

ఫాక్టరీ మొత్తం అట్టుడికినట్టుడికిపో యింది. రామకోటిని పురుగును చూసినట్టు చూశారు. కొంతమంది ఎదటపడి అడి గారు కూడాను. వాటికి సమాధానం చెప్పలేక, ఊకతో చాటు ఆ సపాబిలోపడి, చచ్చిపోదా మనిపించింది రామకోటికి,

పనులు పోయిన పదిపాను మందీ ఊరుకోలేదు. ముందుగా జగన్నాధంగారి దగ్గర ఇళ్ళి మొత్తుకొన్నారు, ఆ తరవాత, చౌదరయ్యనూ, నాయుడుగారినీ కూడా అడిగి

“వమూభబేంలేదు అంతామేనేజరుగా రిష్టం అన్నారువారు.

“మీకూ సంఘాలున్నాయిగా |! అక్కడి కెళ్ళి. చెప్పు కోండి అన్నాడు జగన్నాధం,

129 ఇదం

ఒక సంఘంలో చేరినందుకు, చేస్తున్న పనులూడి పోయాయి గనక, నెండో సంఘం ఏమన్నా చేస్తుందేమో చూదామని ఎవరో అన్నారు.

అంతా క ట్టుక టుకొని పానకాలు దగరకొచ్చారు. ఆ సమయాన పానకాలు చాలా బిజీగా ఉన్నాడు. మంచి గుడ్డలు, చేతికి గడియారం, ఆఅకుచెప్పులు _- ఓహ్‌ _వైలా పచ్చీముగా ఉన్న దతని పని,

“పఏందిరోయ్‌ి”' అన్నాడు పానకాలు,వీళ ఇను చూన్తూ నే!

అప్పడు, జరి%*న సంగతంతా చెప్పుకొచ్చాడు.

“ఎళ్సైట్లా ? నాకా సంగతే తెలవదురా ! మనం యిది వరకు మోస్తరు సన్నాసులం కాదు. మన కో సంగం ఉంది. ఇనుమంటప్పుడు, సంగం తప్పకుండా హపాల్ప్చు చేస్తది. వీకందుకు ? మిరట్టా చూసా ఉండండి! ఆ జగన్నాాధంగాడి రోగం నే కుదిరిసా. ఈ కాయితాలమీద, సంతకాలో, యేలు ముద్దర్లో యేయండి,.. “యామన్నా డబ్బు కావాలంకే, నాకాడ ఉంది. తీనకపోండి” అన్నాడు పానశకాలు.

పోతూ, పోతూ, పానశాలు కాళ్ళూ కడుపూ పట్టు కొని బతిమిలాడాడు అప్పడు.

“నువ్వట్టా చూసుకుంటా ఉండరా! స ఇచప్తాగా 1! అని భరవాసా కూడా ఇచ్చాడు వాన కాలు.

ఆఅ రోజు సాయంతమే, పనివాళ్ళందర్న గూ డెంలో సమావేశపరిధాడు పానకాలు, అతని సంఘంలోవాళ్ళే

జగత 128 కాకుండా, ౦డో పార్టి వాళ్ళు కూడా వచ్చారు, వాన కాలు, నరుకుడు రాయిమీద కూచున్నాడు. ఇంకొకాయన_ లావుగా, బోద బోద లాడుతున్నాడు, _వెజామా, తెల్లలాల్చీ వసు కొన్నాడు; అతనేమో ఎత్తాటి బల్లమీద కూచున్నాడు.

"ఇక చెప్పుకురండి ! అంతా వొచ్చారు అన్నాడు

“సోదర సోదరీమణులారా అంటూ | వొారంభిం చాడు లాల్చీధారి. “ఇంతకుముందే మన కార్మిక నాయకులు (శ్రీ పానకాలుగారు, అన్ని విషయాలూ నాతో చెప్పారు. మన సోదరుల్లో పది హేను మందిని మేనేజిమెంటువారు తీసేశా రని తెలిసి, నేను చాలా విచారించాను. ,.. వాళశేమీ భయపడ నవనరం లెదని, నేను వోమీ యినున్నాను. ముందుగా మే నేజి "మెంటుతో రాయళభా రాలు జరుపుదాం ! వారు లొంగివ సె సరేసరి ! లేదా ఆఖరి ఆయుధం ఉండనే. ఉన్నది. అందరం ర్‌ల్రిసి సమ్మె చెసాం, యజమానుల్ని లొంగతీసాం”' అన్నా

అందరూ చప్పట్లు చరిభారు,

ఆ పదిపాను మందితోనూ (పత్యేక 0గా మాట్రాడారు ఆయనగారు. వాళ్ళ పేర్లు రాసుకొన్నాడు. నిర్భయంగా ఉండమన్నాడు. తను చెప్పిందాకా ఏ పనీ చేయవద్దన్నాడు. ఖాయళ కులా ఉద్యొగాలు తిరిగి ఇప్పిస్తానన్నాడు. అవరస మెళఠే, డబ్బు కూడా సర్దుతాన న్నాడు.

17 ల “రం రోజుల పాటు ముకుంద

రావుగారు _- ల'"ల్సీ నాయ

కుడు _ రాయజబారాలు నడిపారు. వారి అ౨ఖ౦డ్మమెన రపి.

ఫలితంగా, పద హేను మందికీ మళ్ళీ ఉద్యోగాలు లభించాయి.

“ఎలా ఉంది బావగారూ మన సప్తాను + అన్నాడు చే"'దరయ్య ఆ రోజు సనాయం।తం,

“వండర్‌ ఫుల్‌ * అన్నాడు నాయుడు.

“ఇకా సంఘంలో ఛస్తే జనం ఉండరు. నే వేసిన ఎత్తు అమాఫఘంగా వారింది. నూర్యంగాడి సంఘంలో చరితే ఉద్యో గాలు పోతాయి. ముకుందంగారి సంఘంలో చేంతే నిలు సాయి... ముకుందంగారు మన మనిషే గనుక, మనకు ఫర్వా లదు అన్నాడు జగన్నాధం,

“ఎంత కుట జరిగిందో చూశారా ? వాళ్ళు కావాలనే, ఈ పన్నుగడ పన్నారు. మన నంఘం పేరు చెబితే .నం భయ

జగత్‌ 12 పడిపోయేలా చేశారు. నలభి లేదాయాళ్రై మంది తప్పిళే, ఇప్పుడు మక సంఘంలో సభ్యులంటూ లేనేలేరు” అని 'మొత్తు కొన్నాడు రామకొటి.

సూర్యం సన్నగా నవ్వాడు.

“ఈ అనుభవం కూడా నాకు కొత్తదేమీ కాదు. కార్మి కో ద్యమాలను అణచ డానికి పట్టుబడి దారులు, ఇలాంటి పద్ద తులు చాలా అవలంబిసారు. మన నంఘం బలపడిందా, లీదా, అన్నది ముఖ్యం కాదు. ప్‌ సంఘంలో చేరినా, కార్చకుల నైతి గతులు చక గాబడై యో 'లీదో, చూడడమే ధర శ్రం. అన్నాడు సూర్యం, “ఈ సాయం] తం స నొ్‌సాను అందర్నీ సమావేశ పరచండి."

ఆనే చైవితే వినరు. బహుశా ఎవ్వరూ రాకపోవచ్చు కూడాను" అన్నాడు రామకోటి.

సూర్యం పలకలెదు.

ఖః షో షః

అనుకొన్నట్టుగా నే, సూర్యం సాయం తానికల్లా గూడెం వచ్చాడు. అక్కడక్కడా. పలచ పలచగా ఉన్నారు జన౦. వారందర్నీ పోగుచేనుకొచ్చనరికి తల (పాణం తోక కొచ్చుంది.

“-నేనంశు మేకందరకూ కోపం ఉండడం సహజం" అంటూ (పారంభీంచాడు సూర్యం. “-నేను లోతుకు దిగి మాట్లాడబో వడం లేదు. మిగిలిన ఫాక్టరీల్లో రోజుకు 8 గంటలే

126 ఇదం పని చేస్తుం జే పితు 10 గంటలు చెసున్నారు, ఇదేమని అడిగి నందుకు పనుల్లోంచి తీసేస్తున్నారు. మనం గొంతెమ్మ కోరిక లవీ అడగడం లేదు. చట్ట [పకారం రావలసిన సదుపాయాలు కలిగించమంటున్నా౦. మిగిలిన ఫాక్టరీ వర్కర్లతో బాటు జీతాలు పెంచమంటున్నా౦. బాలింతలకూ, చూలింతలకూ, సలవు లీవ్వమంటున్నా౦. ఇది తప్పా! పోటీ సంఘాలు పెట్ట, మీ సంఘాన్ని యజమానులు బలహీినప డేట్లు చెస్తున్నారు, సంఘం లేకపోత్తే మీ కోరికలేవీ నెరవేరవు. మిమ్మల్ని విడ దీసి, శాళ్వతం౦ంగా బానీసల్ని చెస్తారు యజమానులు. ఈ కోరి కలు తీర్చమని, మీ మేనేజిమెంటును అడగండి. ముకుందం గారినీ అడగండి. వారు నడుం కట్టుకొని చేస్తే సంతోషమే ! కానప్పుడు నన్ను పిలిపించండి. నేను చేయగలిగిం దంతా చెసాను” అన్నాడు సూర్యం.

“ఇయ్యన్ని ఆళ్ళు చెయ్యరండ్‌!” అన్నాడు ముత్యాలు.

“అవును చెయ్యరు. మీరు గట్టిగా నిలబడినప్పుడే చెసారు. 8 గంటలు పని చెయ్యనన్నందుకే ఉదో్యోగాలు పీకేసా నన్నవారు, పి కిన్ని నదువాయాలు కలిగి సారని అనుకోను. మీంలాగే, ఈ కుళ్ళులో, పళువులకన్నా ఆధ్వాన్నంగా (బతుకుతారో, మనుషుల్లాగా [బతకదలుచుకొన్నారో ఆలో చించండి ! బదిరపోయేవారిని, వేటాడి చంవుతారు. థె ర్యస్టు లకు పాదా[కాంత మవుతారు. ఆలో చించుకోండి 1” అన్నాడు సూర్యం,

జగఠ్‌ 12” “మమ్మల్నే౦ చేయమ౦టార ౦డీ? అన్నాడు .___“ముకుందంగారి దగ్గర కళ్ళి, మీక్కావలసినవి అడగండి. ఇందులో త'ప్పెం లేదే !” అన్నాడు సూర్యం. రామకోటి, ఆ౦0డు కణతలూ గ ట్రిగా నొక్కుకున్నాడు.

(9 ఉగ లినకాలు జరిగిన సంగతులన్నీ చెప్పినప్పుడు, ముకుందం గారు భగ్గుమని మండిపాయ్యారు.

“పిచ్చి పిచ్చి వేపాలువేస్తే కాల్చి చం వెస్తారని చెప్పు. మెల్లగా అడగాలి. “అమ్మా బాబూ, అనుకోవాలి. వాళ్ళ మనస్సు కరిగించాలి. అంతేగానీ, సన మ్ములూ గ మ్చ్మాలూ అంశు కుదరదు"' అన్నా డాయన.

/ “జగన్నాధంగారికి, మమారాండం ఇచ్చారండీ శన రోజుల్లోగా ఆఅ కోరికలు తీర్చకపో తే, సమ్మె కూడా చేసా మసన్నూరండీ 1!” అన్నాడు పానకాలు.

“వది రోజులు ుముందిగ దా |! చూదాం, అన్నాడు ముకుందం చిరచిర లాడిపోతూ.

ఈ వది రోజుల్లోనూ రామకోటి, ముత్యాలు, రా(తిం బవళ్ళు పనిచేశారు. గుడిళ గుడిళకూ తిరిగి, [పతి వొక్కంరిని

బగత్‌ 190 కలుసుకొన్నారు. అందర్నీ కట్టుదిట్టం చేశారు. సూర్యంకూడా ఉదయం, సాయం తం వొచ్చి ఎప్పటి సంగతులు అప్పుడు కనుక్కాంటూ తగిన సలహా లిసన్తున్నాడు.

“వీరుల్లాగా నిలబడండి. మీ వెనక, పదివేలమంది కార్చీకు లున్నారు. వారు తింటూ మిమ్మల్ని పమ్తుండనీయరు., ప్పి [శమతో లవ లార్జించారు. పీకు రూపాయ లివ్వడానికి ఏడుస్తున్నారు. ఒక్కరోజు ఫాక్టరీ మూతపడి తే, కొన్ని వందల రూపాయల నష్టం వసుంది. యజమానులు అంతటి నష్టం ఎప్పుడూ థఫరించరు. వాళ్ళు తప్పకుండా రాజీకి వసారు” అన్నాడు సూర్యం.

కార్మికు లడిగిన కోరికలను య*మానులు వొవ్చుకో లేదు. ఫాక్టరీ నష్టంమీద నడుస్త్వున్నదనీ, జఉతా లెక్కువ చెయ 'లేమనీ జగన్నాధం అన్నాడు.

పదకొండవ రోజున సమ్మె |పొారంభమయింది. పాన కాలు నాయకత్వాన ఉన్న కాగ్చరులు లోపలికి పోబోయారు,. మిగిలిన వాళ్ళు "గేటుకు అడ్డం నిలబడి వాళ్ళను లోవనలికి పోనివ్వలేదు.

“మా మీదుగా నడిచిపోండి. మా కథ్యంగరం "లేకు అన్నాడు రామకోటి.

జనం గుంపులు గుంపులుగా చెరారు. ఆండు మూడు లారీల నిండా పోలీనులు కూడా దిగారు.

జగన్నాధం అధికారులకు ఫోన్‌ చేసి, సమ్మెను నిషషే

1వి0 ఇదం ధించవలసిండిగా కోరాడు. తగినంత వ్యవధి ఇచ్చి సమ్మెచెస్తు న్నారు గనుక చట్టరీత్యా నిేధించేందుకు వీల్లిదన్నారు అధికారులు.

“క ఫాక్టరీ నాళశనమెైనా వొప్పుకొంటాను గానీ, ఈ కూలీ వధవలకు లొంగడం అబ ద్దం, అన్నారు నాయుడుగారు.

“కఓీక్ర తొందరపడకండి ! నేను చూసుకొంటాను" అన్నాడు జగన్నాధం.

“రెండు రోజులు గడిచాయి, కార్మికులు రా | తింబవళ్ళు, ఫ్యాక్షరీముందు వంతులవారీగా పడిగాపులు కామ్తున్నారు. వీరికి సానుభూతిగా ళాన్‌లో ఉన్న లాగుడుబండ్ల కాగ్శికులు, రితూ కార్మికులు, హోటల్‌ పనివారు ఒకరోజు న మ్మెచేశారు, జారులుతీరి ఊరేగింపులు జరిపారు.

మూడోరోజు కనుచీకటి పడేవేళ జగన్నాధంగారు, మ రెక్కజ్ణించో నాలుగు లాఠరీలనిండా పని వాళ్ళను తీరు కొచ్చాడు. లారీలను, లోపలికి వెళ్ళనివ్వమన్నారు కార్మికులు. మాటా మాటా పెరిగింది, చేతులు కలిశాయి. మరునిమిషాని కల్లా, రాళ్ళు వర్షంలా కురిశాయి. లారీల్లో ఉన్న వాళ్ళకన్నా కిందివాళ్ళకు బాగా దెబ్బలు తగిలాయి. రామకోటి పార్ధి వారు ఆళ్చర్యపోయారు. ఆ చికట్లా. రాళ్ళు ఎక్కడనుండి వమున్నా యో తెలీదు. రు.యయ్‌ మని దూసుకొంటూ ముఖాలను బద్దలుచెసి, రక్తసిక్మమె నేలమీద పడిపోతున్నాయి రాళ్ళు, ఫో లీసులు కూడా బాగా గాయపడ్డారు,

ఉగత్‌ 151

"ఈ రాళ్ళతో మాకు నంబంధం లేదు. మా వాళ్ళం దరూ ఇక్కడే ఉన్నారు" అన్నాడు రామకోటి బిగ్గరగా,

“సాలే అన్న కికా ఆ వెంటనే ఫెడిమన్న లారీదెబ్బా వినిపించాయి.

రామకోటి ముందు పళ్ళూడిపోయాయి. రక్తం గడ్డం మీదుగా జారి చొక్కామీద పడుతోంది. నెత్తురు చూనూనే అతను చలించిపోయాడు. పెద్దవులిలాగా గాంఢడిన్తూ ఆ పోలీసు మీదకి దూకాడు. మరుతణంలో నే ఎవరో వచ్చి, బల వంతంగా అతన్ని పక్కుకులాగి పడేశారు,

“నన్ను విడవండి! ఈ రా స్మాల్‌ గాడు, ఈ కుక్కా వెధవ, నన్ను 'సాలే'అంటాడా *"అని గర్జించాడు రామకోటి, సూర్యం, అతని నోరు గట్టిగా మూసేశాడు,

“నిజగా ఇప్పుడు అవేశం పనికిరాదు. చాలా నెమ్మ దిగా, వోర్పుగా ఉండాలి. ఏ మాతం తొందరపడ్డా సర మంతా మనమీదికి తోసేసారు. జగన్నాధంగారు. రౌడీలను తీసుకొచ్చి, చింత చెట్లమీద ఉంచాడని తెలిసింది. బహుశా వాళ్ళే రాళ్ళు రువ్వి ఉండాలి. వాళ్ళను పట్టుకోమని మన వాళ తో చెబుతున్నాను. ఇంతలోనే నీ గొంతువిని...”

ముందుగా మినుకుమంటూ మెరిసి, తరువాత గప్పుమని మంట లేచింది ఫాక్షరలో వో మూల,

'చెదరయ్య, నాయుడు, జగన్నాధం, గేటుదగ్గర కొచ్చి లబలబ లాడిపో యారు,

1ేలిల్లి ఇదం

“ఈ దొంగ వెధవలు మా ఫాక్షరీకి నిపృంటించారు. ఆర్భండి, ఆర్బండి. అని గోలచేశాడు జగన్నాధం,

కొంతమంది జనం, గేట్లను 'విరగదోసుకొని లోపలి కెళ్ళారు. పది నిమపాలకల్లా. _ఫైర్‌ ఇంజన్లు ధణధణలాడుతూ వచ్చాయి. ఎక్కున నష్టం కలక్కుండాస, మంటల్ని ఆ'ర్వే ఇశౌెయి, అద్భన్టవ శాత్తూ, అక్కడ అనేక డటన్ల కపాలనిండా నీళ్ళూ, బసాలనిండా ఇనకా సిద్దంగా ఉంది.

"ఫాక్షరీని తగల బెట్టమని [పోత్సహించినందుకూ, రౌడీ చర్యలు జరిపిశనందుకూ నూళ్యాన్ని, రామకోటినీ పోలీనులు అరెన్షు చే శారు,

“నాకిది మామూలే! మీకే కొత్తి అన్నాడు సూర్యం నవ్వుతూ.

రామకోటి ముఖమంతా నెత్తురుతో నిండిపోయింద్‌.

*వమునం తగల బెట్టమని చెప్పామా పమిటి అన్యా యం ?' అన్నాడు రామకోటి.

అతని కళ్ళు సళ్ళతో నిండిపోయాయి,

“ఇదంత!” అన్నాడు నూర్యం. “ఈ ఉద్యమం ఆగదు. మన తరవాత, దిన్ని నడిపేవాళ్లు చాలా మంది ఉన్నారు. చసారు, నడుపు తారు."

వారెక్కిన లారీ, దుమ్ము రెపుకౌంటూ వెళ్ళిపోయింది.

[1|.! వ్రషుజేం చేద్దాం?” అన్నాడు “చి తం” అన్నాడు జగన్నాధం. “వాళ్ళ పీడా వది ల సమ్మె ఆగుతుం దనుకాన్నాను. ఇప్పుడు ముత్యాలుగాడు ఏకు మేకై కూచున్నాడు.” మరి మన అంట వెధవ పంచెస్తు న్నాట్ట 1 అన్నాడు “పానకాలేనా ? వాణ్ణి నిన్ననే ఎవరో పట్టుకొని చావ. చితక్కొట్టారు రాళ్ళు వేయించిందీ, ఫాక్టరీకి నిప్పు పెట్టింది మన మేనని వాడు పోలీసులముందు వొప్పుకొ న్నా డు.. ముందుగా ఒక పాను (పకార౦ం, మనమిదంతా చేశామనీ, లేక పో తే వర్ల ఫాక్షరీలో అన్ని బనాల ఇసక, నమ్మెచెసే రోజుల్లో అన్ని పీపాలనిండా నీళ్ళూ ఎందుకున్నాయనీ అంటున్నారు వాళ్ళు '.

ఖత ఇద౦

“ఓరి నియమ్మ కడుపు కాలిపోనూ ! ఇప్పుడేం చేద్రా మంటావయ్యా ?' అన్నాడు నాయుడు.

“చిత్తం! అదెనండి !” అని నీళ్లునమిలాడు జగన్నాధం.

“ఏమిట దే ని బొంద ! బోలెడంత డబ్బు ఖర్చుచే న్తిమి. నానా అల్లరీ పడితిమి. ఇంతచేసినా పనికాకపో యొ. పరువు పోకుండా, పని సానుకూలప జే మార్గం చూడన.౦శే, “చి త్తం చిత్త మంటూ చెతులు పిసుక్కుంటా వెందయ్యా +” అని విరుచుకుపడ్డాడు నాయుడు,

“ఎలా చెప్పడమా - అని చూస్తున్నానండి !"అన్నాడు జగన్నాధం,

““చెప్పండి ! ఫర్వాలేదు” అన్నాడు చెౌదరయ్య.

-వన్తూ వస్తూ ముకుందంగారిని చూసాచ్చానండీ !” అని (బవారంభించాడు జగన్నాధం.

“'ఊ6:. ఏమంటున్నాడు (4 అన్నాడు నాయుడు.

“మీరలా కోప్పడితే చెప్పలేను. నేను అన్ని నంగ తులూ విడమరిచి చెప్పుకొ్‌"చ్చాను. అయినా ఎక్కిన గు రం దిగనంటున్నాడు. ముకుంద౦ంగారు ఫక్సు అంకల మనిపి, మన దగ్గర పనిచె స్తున్న కూలీ లందరో, (పస్తుతం వాళ్ళకిస్తున్న జీతా లీమిటో ఆయనదగ్గర సిద్ధంగా ఉన్నాయి. పనివాళ్లు ఇప్పుడు అడుగుతున్న జీతాలకూ, పాతవాటికీ తావిళ్ళు వేశాడు. ఆ లేఖన నెలకు పదహారు వందల బలు చిలుకు అదనంగా మనం చెల్లించుకో వాలి. "నెలకు పదహారు వందల చొప్పున

జగత్‌ 195 పడాదికి 19 వేల ఐదొందలో, ఆరొందలో అవుతుంది, తను అందులో నాలుగోవంతజే అడుగుతున్నాను గనక, ఇవ్వడానికి అభ్యంతరం ఉండకూడదన్నాడు. ముద్దర సుద్దిగా ఐదు వేలూ ఇచ్చే స్తే తనతంటాలు తనువడి రాజీ చేసానన్నాడు. ప సంగతీ కనుకొ్క్కొని చెిబుతానన్నానండి !” అన్నాడు జగన్నాధం,

'"అమ్మ బాబోయ్‌ |! ఐదువేలీ !”” అని గుండెలు బాదు

చౌదరయ్యగారు, చాలా న్మిగహంతో, తన సహ భాగ సులి వొప్ప్వించెందుకు [వయత్నించాడు.

““జావగారూ 1! మీరు ఐదువేలీే చూసుకొంటున్నారు గానీ, ముకుందంగారి విలువ చూడ్లంలదు. పలుకుబడి ఉన్న మనిషి. "కే పెందుకన్నా పనికొచ్చే మనిషి. ఆయనమీద ఖర్చు చేసిన ఏ .వెసా వృధాకాదు. అంతకు పదింతలు మాం లాకో[గాగలం. ఇలా మిల్పు మూసేనుకొని ఎంతకాలం ఉంటాం! ఈ పది రోజులకే మనం అయిదారు పలదాకా నష్ట్రవో యాం, ఈ మొండి వెధవలు, ఇంకఠకంత కాలం బిగుసుకు పోతారో "తెలీదు. పోతేపోనీండి, వదో విధంగా సర్పుకొం శు సరిపో తుంది...” అని బుజ్జగించాడు చెదరయ్య.

' కట్టకట్టుకొని చావండి ! నాకు తలవదు' అన్నాడు నాయుడుగారు, పైపంచ దులిపి భుజాన పసుకొంటూ.

“అదేదో చూడండి పంతులుగారూ [ అన్నాడు

186 ఇదం జగన్నాధం వంద రూపాయల నోట్టబొ త్తిలోంచి, యాభై నోట్లు తీసుకొని, బనీను జేబులో పెట్టుకొని బయలు ఓ ఇందులోంచి తన వాటాకింద, ఎంత గుంజడానికి వీలవు . (తుందో, ఆ మొత్తంతో, తను, పమేమి చేయవచ్చునో, "* జ్జ జగన్నాధం, అప్పటి కప్పుజే, ఒక నిర్ణయాని కొచ్చేళాడు.