Telugu ఆక్రోశం_ - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki
చో | రం ్‌ తు స 1అ౭ ట్‌ ల ల శన క్త క్‌ టీ న మ యు. శరత -- స్ట యము “చ్‌ 5 సు ఎను ఇ శ క. నై / క ॥ శో భస్మ కన. శ “ము ళం క మ. | వల్‌ / అంత రం చా, ॥ య హ్‌ వ క మం" శ న్య నో "ట్‌ వ్ర స వ యాటో చ | శ న టం జే న్‌ పళ్ల త్‌ ఇ! వచ న. న న. న్ని న యం మ లం క ఆరం మం ఎత సను న స ని. న గ; మా ౫7 న. వ (| క్‌ న అం టి నీ న గో గ క ఎలో డు. ర? నల “టే న శ ంగ వ న్‌ య ళ్‌ చెప పాని న న. క స టా “ల న. " తో న ను గాయ హు. [మై న ల న. లు టం నస చసత ఆ స్టే క్‌ ఘన సస చ్లా (4 న ఇ పా. ల! ట్‌ నట్‌. + ర న్యా. త వ్‌ వ వా నా న క యాం. న సం త బా | వ. షా శః. . స్టే న. శ ః న. న్‌ హె స న్లో ల. ళల టి? క నే కస న... ఆ. న త న స భశ స వ వ స న ప జట టి స | న వ వా నలో .. 4 1 సట (౯0 శ శ వ్‌ త. లక నఖ గ్‌ టైల్‌ ష్‌. స న. శ “ఖే. య నా. . వ న న పై శ లమ క్త తు న స నాక్‌ వ. న్‌ా న న. క | క కా. లాట్‌ జ వనన! ట్‌ స (క్‌ సరో ౧ త ే టం నం చ సో నాం సో ర ౧. టై! ర వ కశ ఇ (| తీజ్లీ వే దష. = క్‌ త ౨. న్‌ [1 జ చా - ్‌ పి మైనే నాల స్త (1 జ త. ళా ఈ (న. జ్ప న యా ఆ" వచే చావ లతలు “స ల కీట వ్‌ టి స న. చే + తం నోట వ = ః ల న; ౮ వా హక న న 1 వ స్టే స! శ్‌ వ్‌ న టీ (| స్‌ త ల “తిన్నా ఆ సీ టా భి జమ, ఇ ల = ౨ న్న ట్‌ టా శల భే నను 1 న్‌! క్ట న. (మ 1 ౧) న స. టై న; చలన నీ క న ౧. = జ్‌ - 2వ న న 4 శ | ్ల న స్ట న్న వ్‌ చ లటీటెవి్య నాం ను ఇ , ట్‌ _ 7 తం వనన జే అక్లిం గ, ఫ్‌ గ - చే చో - వంటో //*! | నే | స ల! గా! “న పి |. జే నం టపా | గ. న న శ క ర హవా లి కావ్య వ్‌. మం _ వన్న న ౫ చి టీ గ ల. హా అటి స్‌ పే న ల శా బ్త్‌గ్‌ ల జ ఫ్‌ గ గ. గ్‌] వే జ్‌ ఒన్‌ ప ల్‌. | న ఉం టా లో ట్‌ శ! త ళీ ర గ స్‌ / న న వ ష్‌ నావే న యొ ర లః టొ న్‌ వ్‌ వ్ల "| ళో టా వ్‌ క ల్‌ వ ఫరా షి సక్‌ కో ల్‌ వాం న. హ్‌ అ నం. నా లే చు కహ ప మ ల్‌. జ్‌ ప లు న వా సా షీలా క . నీ జ్జ న ము న క స న. సో నీ సభలే టి ళ్‌ న గ్‌. న? నటి ట్ర న గ) న వా శే న క మ న ల న | న షప 2 న. స్కూ ఫా టు వ్రకు మ నా, వ న. కా స క న చ నభ సా త ఉం భా టిలో పన లు నన న న. (క జా న న క శ హత క క. న్‌ వనే చేపల క మంత చా క స వ న స వట నల మట 4 న స స స తస ౫ తన హ్‌ | టట క రయ న శ -. శ = శ నం నై శ పె కి ననే వ్‌. ల క త జ మ. న ర హం! కహా. చ ళ్‌ న. క్‌ న ర (ల వళీ ల రం శ న ఇ ఈ గ ఒప సం ప సస న ల వ! టం లో మా జ వ న్‌ా | ష్‌ | ణ్‌ టట్టు. సెల న య. లం న పల (న గ్‌ ర ళీ చ వా శ వా ౯ స్‌ |. త్త ॥ క్‌ నం! ఎంత్చ అల వచే. స. క గ. స ల న్‌ వ త ఈ నక “$ 1 ల్‌ో ట్‌! ఖ్‌ గ. రే "4 జీ న క్ష శ ఇ వమ ౧ [| 7 సపోట న! _
వసం చ్‌. త క్‌ యల మ 1 క న ప న స | న. యేస్త." క వః వ శ య క న. శ్‌. వెళ్లం పలల 2 క న స నా టా. జక న. క క ట్‌ జట స నం! టేర గ.
రా ఎ4తో! న. గ మో” టల లీల సు టో ల ఇ కీ. తో తా న. న్‌ క జీ ఆనే ఇ _వపటాల క న న “త స (న పష అన్నే భం. యమా క (1. ఓ న | వ న ర క రు గ గ! రే | న డే శే తా స న. సల షమ. క. కీ నా న్‌ా. (| మ? న స్‌ శ శ పప శ. న్స హి భళి 2 న =. (| ఉన హ్హా షాలు + నం ర న గ నా నమా న చ 1 న్ని నతో (గ. లీ స స గ
సీ బస్‌ ల కా. జి శ్‌ ౬ ధే! 4 బ్‌ ట్‌ ల్‌ో వ లో స్‌ స నం. య జ్‌ న వ ఫం” లి జ షం ' వ లే 1 క బ్‌ ర ల లేపే సం త్‌ గా న నె! తన న (4 నం స వ గక మ ర న (1 నమ్‌! ల సు మ! న్లో న ము వజకాోో నెలలో. పళ ర నా జ్‌ ల! జి ల ఖ్‌ గ్లో | టు లం శ చ జు ట్‌? క. గో ( చకా” (స న కయ పంటి టబడి కీ ర్త. స చై నై న్‌ా వ | వ మన్తాల 9 క ను ఇ | స్మా 7 న. చ అం న్‌ త | శ మ ్ష వె ళీ క్‌ ౧ పవ! “ఈ మ రట | వ య. ద ల ॥ గకీగ. గవ. రరనేసీాం శా ఆ). ను ల ( వైవా ల. 1! శ ఈ వ + ష్‌ | = ల్‌ ల. నెల్లో త బట |. జక లా” అత్ను , య. సూయా ఖీ న | టు త ః సా చ! న అ!
4% క్షాతన సన్యా తో (ను టంట ష్‌ రిస. న చ పా పా న (6 టు న మ వరా వే స క సట ఎస్డీ. వో త్తు 1 శ వెల్లాల వ (న్‌. క. న్న "జ రజక ౨. ఎట 2 జ " న్‌ .. స్‌ భట స సం ట్‌. 2 గన నానే న్‌ చ్‌ ఆంత కల. శహమూ రార. మ. టమ : న. న్‌. న సం |! లు న్తష్మ్యున్‌ మ చి గ్‌ క. క ట్‌ [న న్న.) | ఇ జ న. న్స నా శా వ కా. వ స సాకే చున మయా చా రాత నన. వ్‌ న్‌!
కదా పాటలే మ్‌. ల ఓ / ల ల నో ళా నూ టైన్‌ ఉ | జ మ ఖ్‌ స్ట పంచాలని స్‌ నే న జ ఃగ న్‌ స న. // నే న్‌ వలన ఖ్‌ గ స. పను క. సష్టనిష్లా వ నా చో బా మీ టం . ట్‌ ఆ ల మ ల 0 చు హ్‌ మల న .
న . న్‌ క్ష ని వా న రం నం త మ టై చ షక [౬] శే క. గ నిం. ధు ఖా వ. న న న కం న మ క శ. వై కా శ క ఉత యే న క వ్‌ క ర క సభ వక నవ న వ 4 క అ టల్‌. ౪ న (1. ఖో సట టి శ న. జ మ టట [చ్‌ -్‌ క పా “వ న క 5 - క ౬ లలో లం ని లం క. లక టల పం న్‌. న్ను. వ స్‌ ప్‌ వై షా ప | గ శప మాం. నాం శ్ర = ట్ట వ భి త్త. జ న రం. తలో (2 ర. మం న్‌్‌ ల్‌ ప ప న! టోరీ ౧౫ వ ' 4 4 నా" త్‌ వు క్‌ ల 4కు ర? యామ్‌ ఖే న్‌ు. 1 బన వా జ క అ ఎవం పచమ ల నలి వె ఫి శ్ర న నై ను ప్ర శ్‌ 1/4 | పిట్ట వ నో వంగ నం. స వ్‌ రా. యం. మ న | [ వ హ్హాబె లో [ నవ్‌ ంో న ల ళో జ్‌ గీనతి న ల న త, పో నతన టీ గ న. _త్ల. , క్క. కనన 1 +ళ. ఖే శత వై టె భక నాక శర వశీ ఆ శై. నా యం. / సవ న క కనా లాలో 4. న్‌ 7 ర. య ల్‌ టే స న్‌్‌ ర న | న. 1? య నం! న్‌ వేం ప, న క ౦. బ్‌ న అస పూ య / క క. శ్‌ - లా | యాం - న ( (క స = టన! య్‌ క 2 | య; వ లు రట్టు ర స క. స ప శయ్య, లట న మల మా క. ఇస్షై వం నటే టీ శ స శన (శ గాట్ల (01 గను భన మ" స వా న న సు స స్‌ య్‌ లో య న | అ హై! పో న్‌ సయ 1 న్‌ వ్‌ ప సః టట ౮ క. సంవెవి. ఉం ల క ౫ చ నషా స్త.
ఫ్‌ స్ట మ శా గ ర భా - క్ర న సగ ట్‌! యమ ఆ బీసీ ను నమో టి ర క స శ శు సమత 01, న న జా వాలు న లో 4! 2 1. వంత. వ వలల స ర క శ చల్లగ వన ౫;
జయమ్‌ 1 - శ తాతలు. కన టో పడ ల ఖో టట ఎ చై ల నుం సమే గ్‌ తభ స జ్జ = య రా స జ జ న.
ప టే తు త నా. చవ న న టి వ “ఎటో భా కం మీ రట! య. రోటా! "టో ల న్‌ శ్‌ా---- స స," స్‌ ళా న న య. ల క్‌ న సుమ వం లట పతా న తే -- ఈ నన స | 1 టు! న | ర నాం టెల్‌ న. న! + న! చి మీ అ. భాం శ = య “ త క న రో జ్‌ అచ వె వు ట్ర జ ౫. త స్త శ య న మ వి న లీ పంప లె ద స్నా రే య 7 మా లట న న్‌ ట్‌! న యం డా చ్తూ చం తేలక? బం. న హస శ లొ, లోవడీ త వ న ను. న గ. త భా? క స న సన ౨౨ క్‌ స శ.
లీ బల్‌ ఇంట. న్‌్‌ పై వ్య లా? న త ఈ వ్‌ ఎ న్‌ వీ టంగ్‌, పం! మ మై* ను _ టాటో. న ౮జి శ్ర (సట లాం. . న మ టీ గటట నో జవ గొ చ స. గా. లో వవ నే. వ ౯ పై శ గల నా" శ్‌ లై క! న్‌ ననే న టు * తడ వ్‌ | ఇ నం ర క్‌ జై ల ఫి టనే" [| ట్‌ న టప నాజీ జ క్ష / గ క ం | శీ శీ 1 జ న న _ న . పా + లా న న +” న న బే తూ సై భీ న్‌్‌, నంత స న న వ ర ల క సఖా స గ. న న క్ర జ గ్య నన ప గా మా ల తం సక || ఇఇ కలే, కాం తా వన క్త ఒం న. శవా శా న. స స ఈ. హా క కక .. న త! న! శీ గం. ఖ్‌ ? ఆన త శ నేకు. హె నా వం లో “ క న జ ల మ వ లవ హే నా ఇ. క్ర | వ +. న స ప (/ ల వంక ఖ్‌! (స క టీ న నీ న న న వ్‌ గీ. + సా క జ శతి మ! న గ ' టమ” న క నో చం + వుల టా న ఇక సా నయం న. శస న్‌ "౩ మ రి లీ న. జరి | నవం టి నో వ ఎ క సే న క జనో ల ఆ శీ ర్‌ నక న్‌ న. ఎవవాలపనం శ ల మ చ! లు పై వ్‌ సనన... స్ట . న న న న అప్నా నే న్‌ా శ వ ఈ అంమ పై మ న ని వ శ్‌ క య |. తో, లల్లో గే వ్‌ న వ లీ. తో టా (టక ఉం! 'ట్రటోల కం క ఎట్టు. ప్ర క్ష ీ (క్ష | గంట న ఎ న స ఈ చజ్‌ం కః వనం టి పస నిన్‌ న స. వ్‌ వమన. న చ జు కడు! ర సట న ఇ తతా 1 కం మూ సన క్‌ నక. త. న రట ట్ర 4 జై ఆ తహ 1 మేన క స నూ శ క ఆ పం ఉత వి ముం న నే ం నం తే న ల నం వ్‌ 1 వా క్‌ అ మా ఇ గే న న తఖయే ల సం న టల్‌ వో న వై (మ క వనం. గ నాన యక నీ వం + క న్న. త మ. శ న శ 1221 లాల సిం ఖై వ న టై ల టి (ల ఖ్‌ న వమా వవ ట్‌ వను. శ టోపంటనన మ్య ా ల నే న టాటా న. ప్త యీ. అఖేన ర న్‌్‌ వ స్‌ వ వ లలా శతు ప. ! క చం జగ్‌ న వం వో తా టై - ఖల ళ్‌ మ కష గక య వివ నలు తౌ లై _ (ట్‌ జే కు న్‌ా జ పీ చం + సట వంగో హే ల ర. ఎజ్‌ య టో / 7 లా న ప క నటీ! ఓం 4 వా శ్ర శ జ యో య బ్‌ [| దా చ రె స ళ్‌. స న న న న రన త ( 1 సయ్‌ న న నే చు వవ" తా. అలి తాం వ సం హే నా నా ఓ భక గత శ భా వ గ న్న వేక్‌ స గ (| రం 1న / కా షాక నయం. స మం వ స వ క క క స క గ లే [క మన ళా తె లం క. కాశ. న్‌ గ న్‌ా (1 చ టి రై య = న గ న్‌ జో నేప ళ్‌ 4 1న యష్‌ కో త భష వ |; - ఇ య | పి న న్‌ మ స వ న. ర క స్‌ ఫల వ టల లి 1 క క ర... పవ న నే గ రన ఇ... స రూం 1 జ్‌ వో స భూ “క ౬ "| ఏ జ +) నే టం నై చే | | 1 ల లై న త్‌ పర పో ఇ శ. కే ల క్ష ఇ ల ల ఆ న బు టీ ల వలచి చ వివ 1 లకీ /| హన లల్ల: శ 1 , నే. వ. న ౧ ల 1 ౫. న రా పే జ ఓ (1 ॥ ళీ న్‌ జ్‌ మా శో కం భి | న్న న్‌సుల స వ న క న. ; ఇ! (లే ల ఖం గ - న | స ఇ టా రు న మ్మ గన ర. ల ళన స్ట శ స వ్‌ సరా. . ల గీ వ! లా + వే - వేలు న. లట పటట పం టీని [ా ర్తి న. ఈ. న ంళల్లి! వుల ల్‌ క భ్‌ హల - న శ తః” నాలో శ ల ళ్‌. న్వు ఆ చ కన. భన గ స స త. ఖ్‌ ళ్‌ స్త్‌ ల 4 జ ల టంట 1:00 కొ క్ష షి క భల ఉశా హి. | త్‌. న సం ౧౧ ననన చ ణో "ల చాకు న కం! క న్‌ తి. త , క స 1 ఓ కీ పైాడావు | కా ల లో ఏ2! హని లా వ న నమో న న్న నం ౧ బ్ర వం 1 వే నాని హర. య్‌ పల ప. (శో | ఖ్‌ చం. అట ట్‌. త్హో టిలో య పకక శ ౧ - + లు నీ నా ట్‌ టీనా వై అక్‌ 2 ల కీ మ్‌ సా కీల! మూ బు ల ఏ. (|| కే "న వ వై శ ౧. ర సస క (శే ణన | ౯" ననన లో న్‌ నవవ వే టి (| క్ట కీ క నక ద శ వ్‌ ఫై క శ స్తనం నః న నవ = క క య 1 మకు క తం స స తోనే నం హ్‌! య్‌ 2, న. చం స. క్యా న్‌ సత | సహారా ప లపల గా జ తీ ఓ స్‌ య న. న న... ఖ్‌ గ / | న శవ ల వా ష్‌ | ను మెలి త్‌ - గ ఫ్‌ మ లా 7౯ ఎం! హ్‌ ం న! టి 4 ల ఖో జ్‌ భ్‌. శ్చ శ , న. ఉస. నం? లయల రా న చ్‌ నం నం. సై సా క షా |. అ లో వ ఖగ నోరి త్త జ న్యా లను కి న య లోనీ త | వే వ. స్యా. స ౯ న క క టి స నా. (ల న్నా మం 4 1 కక అ న. వం యాలి బన ౩ నం (1. ( వం. వ య . ౧. 4. ల క్‌ . ( నే ఎలో మం పూ ర్‌ వ హా న గ జ ॥ ఆ “టై క జ వ్‌ వహ స న న. స ౯. న భో చేళి స జ వ | థె శక నట 5 గహ శరన శే టో నన రు ఖం గ నం 04 పం న్ను షి వం గ న? వ్వా చ అద సా! న |. లీ! నం. చ స్తంరాట్షి ళ్లిటా 2వ ర త్ను పాటా బై లీ న స. న మా న క కవ పల్‌? వ వన. నంచి చీ వట ల లం టన వి స హె లం ఖీ టర వాతా. శహఘహ సం స్‌ 5 - న (స. క్ష్‌ యం తళ హ్‌ వ త న న స్తే న న ఇ శ మ. ఇ | ట్‌ నో టే న్న! నత సే ఇ ॥ గ్‌ ఛా న్‌ా ల్‌ 4 య్‌ గ్లో/ ర. మ “లో. న. ట్‌ జ న వటై టి! యా నగ స్నా న న నా! ఉనే ట్‌ టే వో? 2 లే ష ఏక ఖీ కవ నం క క స జ వట * న కం ఏలి చచశచటో. (్‌ సై | వ ఫ్‌ సై ల్‌ కన సా ఎ వక్ష్యా ల క గ. న క న లం నం జా టం! క వలే కయ కా ౬ లం వ / ॥ టో | [| ఉం మై వ వ ప్‌ నం భ్‌ ర త్‌ _ (స. నై ॥ ట్‌ ,” న. వ! ప! బొ ట్‌! న... న్ని న్‌. టా? ' నం మి స్‌ో ఓ రగ శ శో మం రాన న... జ కన ఈ న్‌ న క భట్ల ల త ఇ న్‌ ఊచ మ న వ | క లీ సీ షల మె నట ఎ క వ్యా కం శ క 2 క స జా క సశ స [| య న. టో ర 5. (| న 4 రా న భ్‌ రు క సప న క ర్త వడ! ఇ ల ఖే ఇష న వం ఒంట 4 ఛి వ. త్‌ లు హె" ఇ నం + క ల | గ ఖీ! + మ వ. న 1 . వ. న న సట గ్‌! 1,” 14 శ కా ష్‌ గ ఈల్‌. '/ ణ్‌ త? భా న ౩ ం మం గ్‌ వన (0 . స. న్నా క షు. క్‌ వ్‌ ఖ్‌ టి న్‌ వ్‌ చ ఆ స్‌ వ్‌ మె న్‌ నో జా హై. ఎఖన్యలీ ల వో క్యు వా టై. | |. బ్‌ వ షం. ' ల ప " న సలం వగన్లో' ట్‌. ప్‌ కాన కా లాన్‌ ఓ / ,మివో వ వ రచ నా త్‌ క. ట్ల లే టి నా ౫ లై షమ. హన ఇ శి న వసన . న్‌. న. న. హా సు ర వ్‌ | ్య వ వ న్‌ (“చ స /| క వా ఓ రం స - నజ క... వం క్‌, *లపిపై దా! ( న్‌ అటా చ జ ల . న ్‌ లై క క్‌. నా |. క లన జ మ మీరా శ షే. వు + వన న. స వాచ వ స భన కం నం చన. వవ న న సం. న స | లింగ సీ న క నత శక మ యనం న గ లీ సె కా చాచా హా నభ లం ను భ్‌. (టే 2. | లై వా ష్‌ హు మాం నరు. శాత, శ చెం వ అనన చనా సాకక స ౬ . క క అం నాం త దా ౨. టు లం వి (4; శ గ గా మా శ. ళ్గ ఇర నవ్‌ లవ త్‌వి 1 న _ మ రై” కం థన. న్‌ 1. య్‌ (1 చస గ అ" య స గ (ట్‌ జ్‌ టా? స మ్న్‌ సే క్‌ మకా ర న. గ త్తం. న _మెా శై క మ శ భవన వే క ట్‌ శ జ గ ల్‌ కటా వస లం వ రట మ్‌ య ర వా నూ వణ నం ట్‌ స రట చే? ల న మ న! న ట్లు స యమా పని ల లి స పన్న క | త కా త శా న. వ కస క వ. | వొట్టి ఎప న తకం. కా గ్‌ న క గ" నో చ న చ బా వల ం పం మటల కనీ. నే! త న జక నో లర ఆటీ నెనె తతా. క వే ఎంటే పతాచ్తలా వహైెన లి మ్మే .. ఫస లోగ క్‌ శ. న క ర న. ము ర. న 2 న్‌ అన్న న క టా స స్‌ో, లన్‌ టా న. బ్‌ భే న నాన ననీ టి ర మ నక “టి స క రన్‌ గ. న వా పాన్‌ స మ మాలా. కన వ జం శ జ. వ టి ల ఆరున న యో తో. శ్‌ థు జ్‌ సు. "ల్‌ త్త క తా హా కన 4 ల న్‌్‌ క | లో వ్‌ ర. ఇల్లీ లో న స = | క్‌ టో క. భూ ఉకణా టై. చ గాగ ణీ 1. శ ఫల... న జ్యా నే న. న. న . వజ తే. లం పదక నావం న శా- జ్య శద వమన త్య ౨ స క లట న జ తి. న = ఫ్‌ య. 4 టం స మ వ ల్‌. వ్ర లీక్‌ న య వ కట ర టం... థి గాం (షన శ కూ ౮ పపంవాో న ( అ జ "క జ 2 వే గా క క లట ర! నో హీ "హీ వ్‌ అలలో జ్‌ వట. 4 వ ర శ య న న. వ. నాటో వి వ టో వ నన స్జ్బత.. 1 ల శమం గక న న. య మ గ ఏల్‌ నన జ న శ్ర న పన. న కి స గట్టి , శే ఖా. న ధం. వ్‌ డే? రం ఇ నా న కా ల లాం చతు క్‌ సా ల్‌ స శ య స. న స స నం స, ప టో టల్‌ ౧. క్ష వ తేల, ల బా జ ఇ లీ ౯ భ్‌ అభి 11 నేన. గ 4 టపా = నస! నో మూ. క ఇ న శ? జే. న. వక్ష ల న. | లాం సాం ల, క. ఆ పటు జే? వలే లు పై న. ] గ జీ సాన న. టి నయ గ్‌ శ న క 7 ॥ సే 1 + న. | స. హా. | ల నాం నం. వ భి క్త 4 శ | ల కం క్‌ స మా ల్‌ ళ్‌ సం యన నర య్‌ ఎ ఇ ల క ఇ. జ్‌ కే క ॥ ః జ వ | జివైంన( వసన క. వగల, చో ' ల న. క ఓ. % 4 క నం ఇ లో జ్‌ న |. / ఖ్‌ ల ' శక
- ల్లి / ట్ర ో టా. తస్య సో ర్త , తో? న... అభ44న 1 శ్రీ ళో ల్‌ో ఇ క ఖై సం వ న్‌ ణా జ్‌ ను శ్‌ క ఆ ళీ నం. | ల ప కో జ. న మేం టో 4, స్‌ గ శి న... నో గ న న్‌ గో , లే! త మాకు మన ఆని వ్యు? నటల స్ట టూ ౫ చ స జ వ న! నలు చ న్న ౫. గ స చ. కలన మంటపైత్న టల్‌ వ లట తో ఖీ ఓ ననన య క (సో ల వ! ల. చైర్‌ టే వ 7 “తే! ఘం. క. శ వ సా కే తరగ వికం ? స ల న. లోనై. పే వలి న్‌ జవ ల అంక మ్య భా యయ క. యే న. (సీ నాం. లలని సనం , నటే ల స య గా టట! న తా శన గ తోట ల న మ ఎ యమంంన్తో , వక పక శా షై, ర స న వ దమ శస. నం. స్తో న త లీ! లతో నల “ఫన్‌ ల స న తటి జ్‌ ళీ ళు న ల వరా న =. - వ జ చ్చ ౨౯ క మ స స ఆనం ఇ వొ క ల టి మ చిం ౯ రు. / టం ఇ ల . లవ న _ ౧. ఫ్‌ అష్‌ క చా వ. అల్లో హై ల సల కె ంచళినో. శ ఖ్‌ నజ న్‌ స “ల గ ర | ఎనీ న ర మటల న్‌ గ మ వా క క ఖా / ప ్‌ ల గ్‌. 77 న్‌ ఇక న హను న ఉంట న ౩ ఈ వ్‌ లి ఈ శన? గలు జ్‌ న ఫా స |. క క వ న త తస య ఈ న సట న న న న. త నప ధు మ రత భా న. ఆ న. కరన జ్‌ ప వ వ న 1 | త్‌. న్‌ స్స ల? జే స. క న న య 2. ల్‌. " వ్‌ త గ / క వ క ల వ. వవ | న జం ఇకా? క వీ న క 1. జ | హస 1 క ప వమా డాల్‌ హలీ టై న | న క సక శ య స నాం త (| గ ట్రై లే యాం స! టో ట్‌ గ్గ ఫా మన మ వు చ ర / మ (తో రం వ్య ళో మ్‌ క న న ౩. వ్‌ కష శీ ల న న మ్‌? ఖే న చ ా 4 ఇష య ర (౫ వక ను. వ నా క. టన గ ఇ | న్‌ నం రం, లే హీ ఖీ జట ఖా [౫ సల ల లే స ౯ ఇ ష్‌ ఈ 44 ఇ పో ఆ క్‌. ల ల వమ త న్‌ స = స న్న టై కష. ల పం , లవ వ ట్రా వ్రూాశ. న నా నా శ ఇక శ బలో వ్‌ స్‌్గ ననా న శీ ర్త కన త | యు న్‌ ఫా. య (7 వ్‌. న న న క వ పా! ర వా నక భ్‌ న టీట గా జాన నట _ మా క టు న్న మ ట్‌ అనన! న ల భం ల కప శే |! నే క కా కీ సెట్టు 6 (| ల ల వం. వ్దా/ వ! ఛ్‌ [కా స మ ఎ. - నస + ర తై ై . (| జ శి ఫా వనలలి 4, శౌ ఫా ఓ వో శ వ్య నే క. ॥| టం ల (గ న్‌ న వ యా వం మ [- న్ని నం క లి ట్ట. , || / టో న స క్‌! న. ( న + అట జ నాఆ చా నం లకు రసా న. లు క్ష వ తీ ట్‌ ప న యం టం న ట్‌ షం. ల్‌ స య ప్రాయ న శ జ. న లే, జో థి | వయకు. ఓ తక జ ల స్త లు వో షా. అ త. ఒక్పైట్ల “ తః కళ కా. వ స వారా స 4% గ సా టై. మి. క బా. క్యా. జ న. సప సపె్యలా క న న నా గై ఓ న క స త గా వ నివాడాు 2 రా లన కప లా త వో కలు 2 రకా వాటం ల శ తటే గన్‌ న్‌ ల స షి. న న రం న; 1 న జే 7 త ప ౯. వ టాలె క క కాన. శ య. త్తం. వ యంగ - నైన్‌ మ ర ఖ్‌ లీ నాకై య న గ సహా క్‌ చట్‌ రం. ః స స. తరుం ప కి త్తాటంద నట్‌ షు పెం అనాలా లవ త“ ఏకే. ౮ స్‌ో ను న వ హ్‌ త న స ఆ న వ న శ న న. న స; నేఖ శ / క శా గ్‌! య న్‌. కాటుకు. సీత -శ శ్ర న సట్‌ లి క యూ య న్‌ ్‌- యం వను ల గ స. న య. మవ క్‌ త న గ ర హతా క? జ ల క. త్త మనే టా స క వగ ష్‌ | సా. వ్‌ భి! ట్లో, గతల. యన గల మై. న నాగ సి. శ్‌ లౌ వామ సో. హస. గ. న. ఉక నం = _ వ “వీ వచచ ఎన ర ర్జో, [1 గ్‌ + యే ఈ రాన. షు (టం - న టు వ ళ్ళ నో గం నస శ క నానా నా స్‌ నమ సం? గు వన్న ఉం ఫ్‌ టం టో టం వ్య న వూ. కల. న వణ ఏ హై ఎ + చ ల! క క న న తల వ నం. త్న ల ఆనా న న క నా న క త వ్‌ టం మాలలు. క్‌ న్‌ ే గే భా. ళ్‌ ముం నం పే తట్టు గం న నై గై | [క క: శ్లో వ్‌. వనన ట్లో న ఉం ౧7 నర లిట!? మ, న స గా. 7. మి న. నా +క ఎట ల! + , మను సను వే లు రా . గ్‌ టే. గ్‌ గి గ త్తు,“ వే లా జే. (1 ఇస | న ప క న ర ల లం ట్‌" గిం ల! ట్లు 6 టన గ్‌! రాన ల వ కం మంచ. ఉనన ళ్‌ న లన ట్‌ వన వ్శ శ టా న క |. చ "స ఖ్‌ భ్‌ లి య నం న క్త గా గ త్‌. ర వ లబ 1 నం టి స. య జ కు మా కట సంత న క్‌ (| శ ౪ ననా నా యి? కం, 2 గగ. సై _ /. బే మ న స వ శ న. శి న తల స్‌ జ్‌ షట న క య న్వా- వై ఎ ఆ 4 హల న్‌ /, | _ కు! పే గం ఇ. కట నా. | ల నా వ్‌ | న న ల ర నశ గా హా వై శ నం గ య్‌ భళి న ఆ టె ళ్‌ తి వ 4, ర న క ఇ నే మ టయ శీ స | ఆ వ్‌; ప ( టే ర్జ ల్‌ ణే ర షై? గ స! గమనటో న న నం జాం మ న 1 టె గం చ బే వ వూ మ నా్మ్‌. మ చ ౫ నై ట్‌. ఆమే ఆ న వక హ్‌ గట? నాల. లీ నలి సస వమ న. లి: క | ర్ట న్‌ షన వ క కష న్‌ త్‌." గ య నా యా. న ల గి శ ర్‌ న ల ఆటో పుగవటోద నళ నన జ ర్ట... న కం. గల్‌ లలా లహ వ 1. న పనా యో త్‌ అభా స **ం డే న. ను | త్‌ / ఖల న న. య క! ్‌ మా శ న పై ఆవ ర భక. క క లీ శ్‌ తత్వ షా గ్‌ ల వ నా 4 భష ౦. న. స్‌ ఏం సంగతో న శనం. ఉట (| న న క యమ్‌ శ కన న ౯ వ జ టా ల నాలం గ గ వా వనన. వాన ఇే ఛై చ టి న్యం. ల స శ. జ బై తే నో న స నిం ఇ ల్‌ స్త్‌ వ. నీ తప 1 న్న తల టోన్‌ న. షై, . ః చా భా ప. |” న టట్లు న. ల పాయా కే మం శ | న! గా +ళొ న జ పె మా | 2 న. మళ టై, ఇ న స న్‌్‌ గ ఇ 5 వ 1 న క తవా. ై ా శల న క స. క ర 1 -వక్ట్ట క. శక కా టి టి క కలల నో గ్‌ త న ౧ గ నాం ఆ స? కా జన 1జీ. ష్‌ . నన న సామ్స్‌ న రెం నన్‌ తం తంది? ళ్‌ తూల! ఫ్‌ క క న శ నం. ణి న్‌ పము మై న హైక్‌, స! ర న! కం సే క ల కనక... తా న్‌ ఖే రాం. + (౧. గ గం క క న చాలా తన స ర టల జే [గట్‌ పున లా వాంతి మం ప్రాహ క కం భె స. క్‌ శ్‌ | న స మ గ ట్ట క. ఏం నవ్గె న టి మ న. న్‌ అ ల్‌ 1 ఏ0ీటీతౌ నావా న. ని. స త | 1 క ప ల స్యాత్‌ రం లామ్‌ క్‌ నే వ తము ష్‌ న స నలి చాటి ఎట బస 2 శై క నవ ల్‌ న జ హాం ఇ ళ్‌ న్‌ా. క క కస సల నవ య. ర తన లి త మ? మనవాళ్ల టై సు. హ్‌ చ శ 1 వమన. య = నా... న్‌ స లో 4 ల్‌ హా! య నస సా న మ. ఇక్‌ జ -ై శ. ఏ? గ్‌. “పస్‌ వ నా మ వ శ! నో! | న య క మ లంగ న్య 1 స్తన? | - నం జ వ. యథా టకం. చ శ్లో నై వ ౫ మ - లు ఆ అక 4 జ్ఞ న వా. క (ఈ ప ళ్‌ క వ వతినవ్‌ జ్‌ నయ 4 త క వ వస. పం క న ॥ కావు లట పో న “వనన ల్లో. క్‌ నో త క “కా గ (1 న్‌ వ ళల మా న సీ రంగ 5 / న హా కక శ న ళా [1 హి. లపల ఒర న, ప వీ గ! వె తా గ. శ్‌ స్‌ _ జా వని ,చ్చైన్షమవ షో / వా జ ([ మైన్‌ . న క. వో రే సలొన వ షా. వ వసన మ్శట్లో _ ర. న మ హ్‌! శన న సప ఎ క న. [7 కా హ్‌; లా. ము నా న్‌ నో న్‌ స్త, క స వ స స్మ. ఫ్‌ సభ నా కం. వ్యృవంచ వట క శ్ర చ 5 న కలో నంట ళు 1 న న ష్‌ పమ చంకల నం యయ న క రం. న లూ నన ల నన్‌ 2 వ వ షం త సంవ చల్‌ ట్‌ న నా వక్‌ నట వస్త గ న = జ? సు వం జ్‌ గ వో షా న న్‌ పమ్మి _ కటల (|! ల్‌ | టో స కనన ర పాలీ న కు య. చ? శ్రమ కల... 1 నినో క్ష నా నా శ. నో న. య. గ్‌ కర న వం న్‌ తట జంప నం న గ] గ్‌ వ్‌. చపక్‌ పా వరా క్‌ క అ స) కే జ క జ వ్‌ సుని వం న్‌ా స వప న క | సం. ఈ టం లి *. వ్‌ యే మనా ల. మ న్‌ కా న | వహ: ఎక్‌ మ్‌ క వై. పా “తో. చంా శ. హన సో పతా వ
వ ( వా క్‌ ఇదా. “వవ్‌ భ్‌ స్ట ఉక జన ర యు 5 క. హం నట త్న ౪ జం. అ ఎం . వీఖీల్లీలం! నే స. = ర క 7) మ్‌ నం జక రా. స నం న... అమి ఇం న గానే క య - ఎ న్రాంంన్త్యై ' వత
గ్‌ గీ లట? లశ? వెన క వ తంల ఉల న్‌ జ? ననే న్‌ కా. గ, ఇనాం శ నా న యం వి ర లం వే నేలా // ల కాం ళం చ్‌్గ అ మ ాడ్తోవ జ 4 (1 తం నయనం. న న ల కన? కర య న వా ఛా క (౨౩ శ
గ . ॥ క న అష! _ ని మన నః స ర వ యా. వ కగి లం గ్‌ నా స స ర మంట మమావా హాల్లో ఫస ల సా. వలం గ త ర - ఇ ఉన క
స బు మివ య్‌ నమ ఏయ్‌ త క నయా ప క వ న న న న పం ల వ స గ కొండా. ( మా మి ని న శే గో? ఫలి టా స గా! “శల | లి ంరల య ఎన వాట మి న టు
టి టం లా. య న బ్య క లు న టై చ న త్‌ వెపు! కక శ్ర య్‌ న సన స హం = గోచీ కాం సట న ఏ వేడట్ట ఆ కనట.. గ నం. నే మ .. నా. ల ఖాళి నే జటో! వను మ “సమో ష్‌ మ... టీ! వ యత * చ ఫ్‌ శ్యాం టీ య పావ్‌ ల ఎ క టం! న్‌ా న న న సా వ. న్‌ టా ళా గ సనన. లట మం న గ (టి టు న్‌ సి వ వి గ గ హం. లో ౮ క (1 స సే బా? న వంటే ల ( క స్ట న్‌ గ] స నం వలి సన న్‌ సెటిల్‌ నా వ టు? రై వ. శీలము ఊం త టె మామని నైన కి అకక సా ర ఈ శ న వ్‌ వేళ. క్‌ స కలన జు ఓట్‌ నేమ. ల్‌ కంట! చా టే తీవ! కున లు. న ల్‌ ( వళ! ప హి వర్‌ ౧ ల ట్‌ న న టాం చ న. న్‌ జ 5 వచ లము టం - టి నం. వ టై లన టి క వ సా లం గోన స ర క క న క ప దా | | గ స. 4 నమ ల మందన వా - కచుని షట వ్‌ ఇం ; క్‌ క్‌ .. న జస న ఎట్‌ పూన గ్‌ గ్ర? న మ; న న టే గ; మం ( - 1 అయ బా వ తు. అ వ 2 గ్‌ న్‌. గ ళన ఉత్తమైన నల వ్‌ నట తహ గా న. కవ; ట్ర ఇ గైసా త్‌ ల. గ్లో నము | తే న ఆ! తమ వా, న స్‌ న ల ర ద ౯ చెం గ షు. వ త నన న కే. న ల జ్‌ న. మి క ఖ్‌ 4 టు చ్ళిలీపి లచ ష్‌ క్ష వవ 90 తా వమన జే 4 (స. న ప్‌ ఉన ఇం! ల్ల ల్‌ 4,0 వ 1 .ా యె శే వం వపా స్‌. అ న | ఫే ఓ యే న శ దశ స రా వా యన సం ఎప మా లం 11 హాటే కల? క్ష | (| వై లా ళ్ళ మా వబ నే తళ యా. జనో గ ; నే కా శ యల - చేమం ట్‌: ల్‌ో టవ ఫ4 వ ఫ్రై శస ణి సర” ర వా చైను న న సన టం నక ర లన. న టీ క జయంమటాం జనోగీ లం ప్‌ వం చై ల క గా. తు రస వన చం. లో కే పం. బి త తపక 1! వసా హయ మ కా [న క న న య ర కు న య. సం. వత స యా! టు మమ 4 క తక్‌ వ స జ. శ హే: మ న ఆజ్‌ టే పటిటన మ ట్‌? నను న జ్‌ టప న ర న న గ న న్‌. 1) స ర నో గా నావ్‌ క / ర రగ , న్‌ న | శం మిలా గోళ వెం తో. ష్‌ ళ్ళ. ఎ వ్‌ టి న క ల [ఎ న్‌మా వ క ళ్‌ న / న న మ క్ష క ఆకే నైవ న్‌ జ స వ్‌ ళ్‌ మ్‌ రై: న రష ఈ కిట యక్‌ (బస. / తక టై (జ న. చం నన. శంక న ల్‌ | నప న అన పు ష్‌ మే నవ పచ |. న్‌ ఇం క్‌ కక వలి తం. ళ్ళ. శ ఫఖీస్మై ల ళ్‌ జ వె షాల్‌ క నా ననన టి టు 2 గ న. న స టం స కాన న. న! (హలీ నో న నె సై /| వ్‌ ము. /4 టం స వటం ముని సర న శ = ష్ష్‌ ఇ మ టా ర సై న ర తా క జల కా చరం యుప నక ఛ్‌ కా న! టర 'ఈపే ప త వ ట్‌ టు కన నీ లా మం భక హస. - కక న్‌, శ టీ భే 2 తుము దా గ వ వచ పమ వలో స ఇఒ. | వ ణ్‌ న్‌ 1 తౌ షా జా వా న న య టన మ జాం! చ ళం న్న అవస వగాడ క గం గన. శ ఫమడాన = టో. శ్‌. న మ 6 లీ కా త న శ మంకీ వ న చ, వవ వన టా నం టే గ అనన 1 ఇ శ 7 కాళ. యన నే గ న టీకా ఎం శీ శో తక కాం ఫ్‌? ఎట య స అద జాల - ఇ వ మం | న్‌ న [కానక భమ శ శ వరో టి న ల వలు రం. స్తై పళ్ల (బు! సోనా “ కట. దే లే శ్‌ టట్‌, "ల నన ఘే గ రే న్‌. అచల జోగి ( పాలి ల తెతేను ర! న. న! + 111/1 భ్‌! వమన. ఎ చే బై సో ఘం క ఉత్త చా 1 జ్‌ నా న నన ఎ వ్యవ? నం యూన జ జ్‌? నం ష్‌ [ సో? న్‌ ర. ల? శా ని శ్ర నే న్‌ త మర జ్‌ న్‌ా గి చా క న్‌ న్‌ న్‌ న్‌ా క్‌. క మైల = క్లొ క + పచ వ్‌ 3 ॥ న్‌. న స మన 7 బోటి స్ట్‌ న క యం. శ న ఓం క ప నచ్చా టీ ఆగం వా! 7 న న! ర నే చి వన ళా ల్‌ వ టో స్టే . కలాం ఎ వన ల దే వరమో మతే ష్‌ ఇ జ కతన గ అమా ల్‌ వే నేవు ఈ ననగ శూ హ్‌ ర స నా ల ర ప చా న 4 / వా. న న! రల టల టి హే ఖ్‌ ళన నా సనా. = వ ను క్ష క్‌ి | ప న ట్‌ వ క స మ్‌ నా ట్‌ ఉన. అ కనా స క రే ంట2ం అ బంట పీల్‌ ర్‌ /4 గో నా. కా మాతా. ల. రు. (క ( ర మననం డా టి గోల య మమ నో చ చె జ. నై నో మండా హా వెం న్య స త్‌ే శక శక క య టం పను 2 ల్‌ ల లు టీ న యా గ్ర సనరు స థంతై స షో ని మ (మ తు న లెఖ న ల | చోటి నై+ 4 త. నా! ప. * తో న ( నం ద్ర ఖా వ ర టే ల నా! త వా. అటా గ న గ్‌ న ర య క మ న తట 4, న్న మిం! + వ్‌ | న... న + టో చలల క వ న న. నల 1౪ వచ ఆ వనక సగ [టి నం న్‌? ెం జ స్నాన ో వన్‌ ల 0 శ్ర ప మ శ సం ల్లో మో ఓ షం క యి, న నం 7 సం (లో రఫి లో మ.) నో. చే వే! టో ల సా రం! బె వ టం. ట్లో న. వస్త? భా శ అం ఇవేకాక వో జ్‌ ఖో వా 2 సవ టో! సై త సరూ ర వే ల రో మా. టు నో? న. టల... చం . (శ న్‌'చ కన తా నం. మ... నా టో న్‌. యం 2 రూ శ ర న. తోనో. స్ట కక గీ ళా కస ను శే? ర అ స్స న || యం ళ్‌ షా? వ ఇ న సం 1 రం ల సా కూ. వం! లి టన [| స్ట మహా! “చపా ఎ కనా ని కం టే శ నట రా న పథ శ న్‌ గ 1 క! ల్‌ లేని; కాళ శమము , టి న | యకక న. అట్టా ను ఆ 1 గ. టో *.? న క! ఫార్‌ అటి న సా తట్‌ |. మా న వ న్‌ న పో ఎల్జీ నభ! వ్‌. అబ బంట ట్ట వలన త రాం ఎ- ళీ (వ స. “ట్‌ లై! 7 శల వచ ర క ్నీ ఇ (| ట్‌ ! లవ దా వ్ల టం శ న . ఇక. ళీ న క్‌ బట ఎ మూ ఆ ఊ వాదుల 6 జా వ్య చాత దే / గ జొ వం వ సా మచి న్‌ న 7 గంత జ శం, ము నం ల్‌ _ వేసె జా. న బ్యా . సాల క వాత క్‌ ॥ శ్‌ గత గట్ట న హి టం ం యు 1 లీ (౫; కంల గా వదా తం న. షన వ ప్‌ వాడి అం ణి న్‌ 7 చు బ్‌ మాని మయా య | శన భ్‌ ఎస్సీ నే పనేమి కిర్‌ త న ఉట! సి 2 వజ. వ్‌ ఇ స ఎర గ నం హా గ పు ఉంటా మే "క క నాశ దీ. స్‌ న పైన న పవత . (ల + కాయా న క సంద. మ గ్‌ా
న చస శక్తా స్ట కంచ చ్‌ స ఆ సం స క శస క యో న్‌. సట న. తనన సా, నత న నత క ట్‌
వా ప మం న నయ మైల నాల" శ్‌ ప బై వసస క, శి వం. త టి. ల య స శ స ్‌ ర్‌, ల్లో/ స్‌ో శ స్‌ న. ర... నటన లు కో గ చడ గ క్‌ ర నవి తష గావ వాత రానా. [క యం;
కో] న సల ౬ సైజే శా. మ. అ శి" జీ || (= పాల్‌ నా తో న 4! శ ని 2 చచ. 7! 14 ఖ్‌ నాగ ను. షక. న జ పే వ్‌ ల అవ జానా. న జ య్‌ స. అన నావా
ళ్‌ కా (1 హ్‌ న హస. అలో, శ్‌ వో నే హై క ఇ. 1 /నో,. జ మట్‌. సల నళ ననే. న్‌, వీ (4 , త టో షు వాచ 4 పీ స్‌" కే జీ మ్‌ స వ ఫా కంల 1 ల [| నె ల నక షల న్నా స. స
పైభ్యంే న్‌ ము త్‌ ్య ళ్‌ లి క కా... చ్‌ గా నలి య షా న శక. కాం తు క్త న స. న. ్‌్యి సా ర మ యే జన్‌ న్‌ గా గ లే! న. కతి స కా క వ వయా కం న్యాక్‌ లో శౌ స విర ళా “ శర ప క. అనే పళ కి
త స 1 పం య శ దక లగా. క మ క మట టే సహ ఆ న్‌ చెరాఖి తే న క న్‌్‌ పోనీ / మో ట్లో న బ్‌. న్‌ వనాని రి నానా 1 వక చ 2 శ మ ఇ షత ల్‌ “ఎ | న 4 క గో ౨ చ్‌ టె చె ల చ న్స వన) 4 వా చేెపై ట్‌ న రుక్‌ గ అ టట కచ శే ( అమ న క వ కొప మరు టిం న శా వ శ్లో": (నే రన. గ న] గ 4 4. ఫీ పాయా స క ఎల ము వాల్‌ షి హం యా జట టరు. పంత క క ల. ర వ, చంంసళా మ త జ్‌ వ్‌ యో స్లో వ న్‌ కా వళ గ న వ గో మ! టోనీ లే కల తో తట? న కటట ప రం ను ( అమ మక న 2; క ర ఆ నా నా. మల సం... ఫ్‌ హై ఖ న్‌ ర న్‌ కఫ. మైనవి ఉష హంతక చే ప జా వ అప వో గట త 1 కసా శే | , పకా క జస ల; చమన వోన్‌ హార రాం రా జహా స కష హ్‌ టీలో ల. మ. న. ట్ల న న ర ప తాట ప ర యో స స త సన్‌ నం సం వ్‌ సీ ల 4! న... 5 దట య హం. ల కయ మా స వూ ఇ వచె! టు స వ జి ౧ ఘా వ గ ఓట తో వక్రం శ చై వి నా వనన షల టె “గాటు గప న 1 గ స కేస షస | బ్లో కనని లం “శి! 3 చ్‌ పి స్‌ 1 ర. వం శా సో వ | అ లీ | ని న నా - ట్‌ వ్‌ ఓవ క గ గ్‌ సతి డక ౧ (= యో క సం గ్లో రనామ న్‌. నలా వ ౧ మే. టా గి టే | గో క ర్‌ కట్‌ న! ర్ట హలీ గ నగ 1 సస నంటి టు న వా జో న క ఇంకు కమ సా. ర శశ శాం ట్‌ లా! జు తు హా. ఆవ్‌ స్‌. స మం ల్ల గో ్‌ కట ల్‌ రే ట్‌ మ శక్ర ౧ అట నో టీ (బ్రో. శ త్త ర; [వా సార్లీ సఫల గ హా సగ్గు. / న ర. ర్త చీ ఫ్‌ ల జు. ₹ నం ళీ ల్‌ వే ఖ్‌ హైం ల్ని జి. స. వకు క్యా ప్త య. ్‌ న. లప పట్నా తష్మంటిత ఓ ల నం... క్‌ మ కీ సో న న్‌ు లో తహ. వ ప చోళ ఆ ॥ సనో నట ఇలా ॥ గన్న వేసే మ స వ లె ( | ఓ మోస ఘా జ ను స్‌ నం ం రసన మ నివ నన స చు టా శ్ర నా వమన ఖా ( న. నైక - షే త క అమే ఆల కమ బే జ కంన కా - న | ( టి కీం- లా షా / వభ న 1 న్‌ | ట్‌ | మనే డా క స నా త్త ష్‌ హక క క న టే మంబ లి ఖం... న మ. పెహలే ( జే జ వ. త్‌ చేలా ధళ్ళ వ. ప కక క న కటి రా. ళీ స్‌ స, ర న! యా! ౮ ళ్ళ 2 వ నలో ఆర్‌ జ! జ్‌ కం ల ఊ ట్‌ శ్‌ మ శ్ర నన్ని శాన్‌ శే ఖతం శ ఒత్త థ్‌ డే సన్‌ నలో స. ల న న! మ నై వె న త శ్‌ క: గోన క కక ను క శల మ నప షం" చనా గ ట్‌ క శో హన ఇ. జ్ర శా 6 స్‌ నే న త్త న! న |] య సా భక జ. ఆ మల్‌ లే న నీ హస్తో ఉత పా వా 7 2. (తే మా క. రకా జ న 1 య వా - శక కాయా క = కం | చె స. షి క్‌ వాం నళ స | నన తోం ల ఇ శనీ కిట్‌. =. బు. య వ గ ని నే క. వ ॥ క వకణన సన ఉం. న (య ఇ స మ వణ న ము. లీ షా వ్ర క నా! షల క? ట్‌ ౯ ఎత 'సషావైన్వ జ్‌ నాం క ॥ =! కా: నం రాక క్ష ట్ల (న కన్‌ | భరయ? త్ర ళా నా వ (వా న్‌ ఎ త న్‌ ను క్‌ు టా గ క న. కం. కే ఫ్‌. న్‌ తో ట్‌ న్‌ా ఖే ట్రీ! పలవన కలో యూ క మత మో గో బీ క ప్‌ ళా సడి [మో చు గీ ను ట్‌ 1/74 మో రశ లనూ చా ర్న, ఆ టో సా ౧ సం య” అన వం ర. స జన = వ స గీ కళ, గో నన న్‌. ఎ ల స్త నా. హంగ్‌, వై జ. హె నం వ స ఇ ల న వె క. శ షప క శీ. గ శ్ర ఎ జ్‌ నోరు ( యు లీ శం యా. (౧ ౧ [. న వ యమ్‌ యట క్‌ భం క. "| పనన నో క. స” శ్‌ నర సం. స. షం" స న్‌... యాన తా శ ౯ పాస ఖ్‌ వ క క్‌ క చవ సా ని రసన ల్‌ 2; కక కే (| తంతు సీన్‌ “స గ ను. ఈవి హైహెందా ను - స్తం న్‌ తయ న్‌ టీ వసనే్ళ వన £్‌ జీ నూ ప టన; థు ర ల గ చత దీన ర్‌ చత లం? నే. జ్ర తోనా. టంత టో నన కూ వ న్‌ షష గాం ॥ ట్‌ చా న. ము ల! నా. ర్న గా [న న్‌ క . కన వీ నల. (శ సట ౪ టం పున టి న నై మం- వ తీ. న వసా ఇటీ స్‌ భే న గ. న్య కమ క. క్ష వ గీ క? శనం సు గా డా శ క న మ యహ య. న మ భి .. . ను గ న కన స వళ! క క. లల లంబ టా నస? బీ - యాన య ల కా! సళ ట్‌ టి అనె కై శల క టి ర 1 శ ట్‌ భయా తిం శై స ఖీ న్‌ (| షి ర్‌. న్‌ య, . వవ [ | జా న ల పు య న! కే ఇకలే ల ప్‌ో క. నట కట జ గ ల కనాన ల ష్‌ టా గ ట్య ల జ ట్‌ లికి సోః న 1 1 వేమ రో ఆటో. యు గ న్న రా న ఓ వేస ౧ బె లీ హా శ ॥ హా య ౨. ణో టేప్‌ ల న న. స, | క ల్‌ శు నాన్‌ ల సే ల ల | గా న గీ వం. క. న గన పవ 2 వు న; వ” నళ? షా ॥ భే త య స - పే 2 త్‌. చ దన. షా 1 నీనా న లత పళ. మిం 1 క తె చే ఇ * వ్‌ గ స యక... ట్టు కా మ. ( సళ న. [సట్‌ న ఎవం గ గ లా న స్‌ 1వ క! క క్‌ / ప్‌ గ /. మళ. శ శ శ క. న మా.. ఇ | వు నే జా “సె శ య కేట్‌ లో క షస న్‌ ళా ట్‌ వ నం. టి క లా ర. త్తే పట వం గ. సి నానే ఉల. మే జీ వం శాం. వళ వ్‌ రే న సాం టి న స భ్‌ గ్‌. న్న సా! గే న ర హ్‌ టయ సు. వ గ్‌ వై టో సో త్‌ షా [1 ల వ్‌ గ శత మం (వన్ని స్ట న్‌ స్‌ జా వ రాళ్టల ఖ్‌ బ్‌ పల్‌ హు న జ యం 1. తి పటే బు సళ యీ..న లేనా వో. టు. క్ల నసమ మం శ హ్‌ వలో న |. ట్‌ స్తే “మమా మ ఖ్‌ ఖానా ల సం ర్‌నన/నిని వ. క చ న స గ. వం మ జు తన క రం. | ల్‌ో ల. శ వా? సా వజ్ర ల్‌ టై. హరో చ ్‌! వ లో శ్‌; - వ షస శ మ్స ళో ద్య శవ ల కా న్‌ భా &£ న్లో కాం, ర (| గ్‌?" ల. జీ న. న ౫న న గ మ (౮ (టే జంపా కక. నొ ున న్‌ మ న్న వష పన ల వా టే హే అరై నే. శు వ | ళ్శ వే హే గ! ల + యాం క! ఖ్‌ ॥ న. ల ఓ ఉం కళ వెలి స టో వ రర జే ళ్‌ [.. (1 క్‌ మాట 4 న. త యా... . య. త మం. అ ను... వ్‌ న్‌ చ్‌ వవిలు గ్‌ | “చా వా గో న్‌ యమ నం! న స క... అమో. కె ఎట్‌ నే శ స. | ప సం.ల! క నత సా గ వవ క క వ జ న్‌ వ సర శే త్త టం పా క ఎం న్న "ర పచ వహ. యా. సాం వప బా “శ జ్‌ తపం శ న లన స ఖు క పె టో! చూ వాము నైన న్‌ు టన్‌ న స... వాన లల క క క న నా మన చ పైటని. న నస స శ గ త ద క ౮ జై తక సన పా స ఫే ఫీ టం 2 - నో. వ్య ల టట్‌ ఏం చా మేఖ ల్లో సక్‌ న. ల మ జా. పకఖో”.. | (నో య ద ( శకస క సం యం మాం తం స్త్‌. స టా రం రూ ర లు వ భు శ సస. లన పం సయ గరా. యప నో మాల్‌. న. టీ! (మంసం ? చ ర స క, సల లీ వవ మ రం శర రం ల గో స్ట శీర్‌. పుల న జ. శ వ్య య స్‌ టా మర 1 హా జ్‌ షర. క స గట (గ. /! చన స్త! న న ఇళ. న్‌ టల్‌ పం టన న శ ప ల” లీ క ఉగ్‌ : చా యై. ల్‌ వ సం + _ గళ్ళ వాళి సూ - శ; వెం ల టే న వ బాచ్‌ "టి గం గదా. క “| స... న అ మయ. ( (1 ట్లో! క్ర క ర నా... పమ గ న అటా న న క టాట్‌ ॥ న శం క న క హం. స న స క ర టి చ ల గ్ర టం / క్‌ ఓ బం న న శం | న స కక క 1 వ్‌ నం ట్ర ష్‌ న్‌ న గ హా! గ నే స్ట తే (క ల స న కా ల ళీ న క్ష ఏకో గ ఆ వాలే ల్‌ న మ క న వ లట. వమా బం 1 జె న యో. న స వక్రత... న్‌ క డే స న్‌ కో ప వ్‌ హె తం 001! షే తం? భి మం టం లా నొ క వర తా న. కం క స. వన న] ననన ౮ ల నట టం ట్‌ ... సాకే ట్‌, న వ ల 4 వ్‌" 1 క్‌ త శం గక ర నం క యి క త పం శ 1 స క చూ క క్‌ య జన ( స ర స టా ర ౧; నం క న. న్‌, టమ సం. న త బం కాత... లను చలల న న నా... “సం గా. చ స కాం భూ ల వద స యనే. సక న నం సె కా, ప. త జె నం ల! [లీ 5 టంట న. న న్‌ 7 మ న శ ల. షా నే. క లే కనక క కళ [ జ మనం న వ 7 వక్తా వాను 1 దశ కామ. సుచిరం వా తిల మ హో న క్‌ వష! న క స న (ల న ర గక స పాన నతో. - శో హై సట కోలీ గగ య చ న్‌ నే సే నే నం స న న వ న కాం ఆనె నచ. ॥ ॥ ఆస్‌ నాన్‌ జ ని ఆవు టు . “జు పాట టే! క జా. న | ఇక ఇ కా శి టా [తీ న = వాం తవ కం టల ల లే ఖీ జ్ర ల న న త ర కే తా | మ న్‌ న్న వీ క శక ౯ ముం వ టో గ కనే. " నతన గ వ ల... రా లననేళా గా ళ్‌ 8 న హాలు రే వక వం మో వచనం చాయే్‌ 2 క న నే. ళ్‌ సన్లు, సా వం ర ౯ వ న జోల / టం ఆనా (౧. య స న్‌. న రం సోన ఎవం సమానా ౯" ప చ నన్‌ ట్‌ | పో న. న న క పర స నళ నన సైనా వ్‌ మే , బస శస స నా సెక్షూా' గాసి? లే (ణ్‌ ప! ఎ గ శన టట .. లో వటట మయ న. గ న స్‌ స ర న క మినా కు ఖ్‌ నటం లన్‌: న య] త య నా త సానా! ల ఇ నే నో వ నాలి శ లవ ల్‌ అవీ న త నట న్‌ కం. సంస... | ని. | తెల లప మనో నీ ల పా. న న న్‌ సంర టుంగ్‌ లం ళన న వవ నల వ; సన ఆ కో సా ము ా 2 నీ కవ నవ సః తం ఘతన ర శ్ర న లట న 4 కో. సీ వీ లి టా య్‌ చె, న. వివో వం గ్గ నే క ఇ న్‌ చే వం యో ల గం సా ప షంం మై చవి ల్‌! ॥. రా స ర “క్గా రే క | నళ మ త భా వ “లై క వ ల పం షు శే వ తప న న క ట్ర గా ముంత ట్లో కా టా. వ్‌ క ల న వన్‌ నల. నిన్‌ లె ఖీ టే 2 నో ర చ స నం క ల మా సణీన వ్‌ న్‌ వా ను స్త కహ శ ఇ త మ. భే పీట న త యే. చా జ న షే వ నము గ క్లే నల్లన క సం. క క స గ న. నాట వా కన టే ము. వట పన నాం క నన సర వ క క సనా ఛి వనెా బప న్నా. చచ నం. క తా ళ్‌ - మాతే సల లక (౧ శు. న లా! జ భం ఆ గగ మీ స ఇ కొంటు గా గ. చై గస (టి ర క స క కమట్మల గ్‌ ( న ల ౧వ ల న్‌ ర న్‌ వ స న న న ల ఇ” త షర బన టు న. నవ ల ట్ల నే ఎక్‌ వాన న వ క న షా ౧. ల " స | ర టల. తై ఎలా! ; 4 వైత్‌ ప్యట్తు, న. ం వేల? సనన నా వను మాలే బోలో గా | య్‌ టు నో వో. ఫి ణక శీ మ చట ॥ అప్‌ | టం ము గంగ + లశేన* న బాన ను ల టు..? ని చా 2 ౧. సక్‌. న శ్‌ వ (| వసా శ. (స్‌ గ్ల ఆ సహ. ల వచా కలవ లకీ నే వట ల ] క్‌. గేం హై న యే వా ఖా ౨ - వ లై వ రు వ్‌ కన న సం తనల: ననా వాన ళ్లు సం లో టు. 4 నగ 4 హం మం వెన తో వ్‌ త " రే గా 44 కీ స న (5 తష! క న దర నాం లిన, సం గ. శ జ అ. సా శీ న సోనూ ఖు? పకా. కన వు య ఇ వ నీ. గర్హోన్‌. ట్ర టం శేషా. త్వ ఎ. ర సా చై జట తో గుంట ఉత స్త ర కంట న టు. ఎం క చాటే శతకాలను సలు న (4కి అభ్గ్‌నాకీ న వ గ్‌ ఒలు న వటి లప ిచె బ్‌ ల 1 శ్‌ - " ల జ శా. కే వా 1 క. టి - టం. ల క రన నా . శరా నం నలి న యు! న మే ర . 7) ల దన్‌ న. న్‌ స హమ జో ్‌ క పెజచ్తటల లో . ట్ల | న న. వ ఇళ త్‌ ల్‌ గ్ర). న ౫ వస ఎజ్‌ న. ల! హే ల! అలలో. న! లి; ఖా ష్‌ వల న్యూ శకట స్‌ ట్‌ షా ఖ్‌ ॥ హం ౫ అ పేంం-- మయ ోంళ లు తోట జే వ లే శా లి రా శ్త్‌్గా/ భీ నన మా న త న్‌ు వ నయ కసా ౪ క లర యాక్‌ ఈ జావ తశ. ట్ట + ల న ల. వమ జ _ - " వాణ్త/ ల. 1 టో శే 0. కతన . హం ౩|| ? గ నం క సా ఆక న జ్‌ సః టం _ వచన. _ |! + యయ: శక్‌ కు చల. షె అపై నిల వ్‌ టి, నా. బా ల్‌ వ మైనా శేషని. వక్త! . .! / వా పో ల రేమే నే గ లప జ ఓ ష్‌ ్ట రక నం. టీ ఖై మా నం. న. శ వారా అ న. నీ జ | చా వ వచన... వా టె. సోగ శ న్‌ వ్‌ తన న త్తే ౯ నం [మోము క వ క. తన జ ప ర లల కం 2న భనాల వ న నే ప హఖసత వై వదతి క్త వభ భన న ను త కే గక స నన ల" సశ. ప జే ( సో న య మై. యక న సు వస్తి ల తెంప మ చర? | నవా టట మ న వ్‌ కల వ ౩ న | న = జు న ల శ ఏవ వన్‌ లో +డా స ర సక రర క క వీత క. గన తి త. న వ క... గ్‌ నీ! య్‌. పాం నలి క ప వటం నాలి ుంీ డై? న స న... సై ॥ స త్రాల +, క య క టు లం వ శ్వ 341లో వా. వో” కె భధ థు వి శ్ర 7,0 సె వట ము న | శే ర. లీ స! ట్ర్‌ .- న గ టను టో [| ర పా తా న. కం నే సళ జా శ. క న నం సాం తా వు (/ గ భన | న! సనన నభో ల్‌. జరు అల మళ. షా! 7 యళ =. గ జే యన , “టి గే ర... మధన న శ ల స బోలో కే ఎ క స ర టి సనన గో! కీ న ప. తేలే న్‌ ణా. -,' (క్‌. టి క ఏళ్ళే! 2 శ్లల్‌ యు క గ స్‌ కంల. వ టల వ లుల... కప కే శాన? ట్‌ టీ లి! * (ప క వ ల. శీ టో ంకి” నె - తం కులే టం లు హం య ర క ల స టి 1. వాన శ న /' ఇతే య కా జ ర లీ 4 శరన రా. న నా సి ఆ ఖీ స నీ వ. శ జాకీ వ్‌ మం చే నా, నవా క న్‌ క ఇ సే యత హే గ జ మభ పాలై | వ సా న స గ క! నే తట్టీ న. గం టం శ క య ట్‌ న హా లే మంటయ్‌ సి క న శ వ శ వ స శా న మ హా ఇష. కుశా ఫే ౨ శి లకి లన్‌ స్ట! టు యల 4 శ్‌ న న్‌ న్‌ యన్‌ రా క్‌ ? గై క చ భా ౪ జ | | పష. _ అ మం న వా ఫి”! . న. శే చై వై స! న. చ్హ మ న. స క న ౫ క్‌ స శం సన క / అ అవ నమ క టా. న జాగ క న రో వాం రల ( అ క్‌ నం ను స్‌ ఈర స వ న మ. వక న. వత (పం. వ ఉస య సల నం. నని వాపు మేకా 2! నా ణా ఆటో నట - లిసా. జ్‌ గా న గ సే సం య స క న. వక ్మ స హై సాప్‌ వ ళో న హు. శ న్‌ పంత్‌ టి (౪) క! శా ఉప న టానన స య న. సం. ఖ్‌ లా. సనన. న్‌ శ న. ను క్‌ మి. మం చాలీ ప వ్‌ భో చంకల! స. ని క న్‌ రగా టు పం .₹ పస్ట్‌ గే. న న తా ఇ 7 వా “ట్లో నా. వ. భ్‌ న న ఖన్నా శ హ్‌ వాన క టా క్‌ నరా 6 నన ఖా వ్‌ సః క జ త్రం 0 / వ మ తరగ త్తం న క! జీ టక... స్‌ భవ ర. ల క. స షా గ్‌. ల ఇ న టి శ చేరా, | జ నడు. క మల షై ( నక ము 2 హా లో జ వ క వల తం ట్‌ ర్‌ లి వ లం చ స నాడ. హల. కసా న వ్యాళ (షయ. నర శాం. తా టిల్‌ 20 కోు లేపావు మ్మ అ న టా శన న. జై క కేక. ర న న కాను వయ. ' ర యస (శ న ఇ యం జా స” రన! య న్‌ కక ల తే "టి న మణ శ ళు. ఇ వం సా సం వరు శ నా శా " ౬ ఉప “వ గా వన్న ఖా వాసం హాటు న్నా] న్‌ క్‌ మనన టన నై టే స న న. వో కు. క్‌ ల్‌ న ప్రవ నటన / 1 స శ " య పా. గ "శి నళ న్స న. బో లృ నో నాం నట్‌ వ రం. స్‌ సట ట్లో పన వ నన న న డు ల త చే ను. నయ. ౯ క క. వ; న్‌ నా నో లో హం. న. న ళం” క్‌ు. ల సేం వ క ల! శ తే శ టే వ. శచిని (శం. ల ట్‌ శ శ క నం ల వై ఇన ట్‌ క సా పం సట * వ ల స వ క ఆశ న్‌ు జ | ₹ న క వ్‌ వ “క! నంట. ల మ సధ న వ టి *? గం * టా మ న. త్‌ ఇ నం. య్ర్‌ నా 6 ష్‌ | వ క. సనో క వ న. సను వాట. వలో న స్లో మ శ... వ నా క చ న ప న. వ ఆ న లీ వంట. టన య్‌ ఫం (| ః క్రసతా ర ల తనను వంటని ళన. మ క | మిత నం ల్‌ చో న హక | స ౯ క్‌! ను వ చ న, వ సా స న్న న న క గ లీ ం శు. శ క వ (శ ౫ టం ఎటో న ల వం లోకం లే / / నం! ఇట్టా ప్‌ై వ క మ క్ర సా ల జ” టో సతయ షషవ ఖా గల వ శ శి మ టాం ర ౯ శస (౫ స |. / రయ గక భా బ్‌ న వరు ఇట. నట తు న చ.. "చ; క్‌ స శ త్‌?! న్‌ ల్‌ వాన న క ఎట్‌ వా. 7 సట? ర్త న శవా తీ క స _ య గ వ న న మ క శె చి పాశ ర + నం ఓ లాచాత.! తో. న జో వ తో ఖాన్‌ నై న స ఆ క ర్‌ ఉత ట జో వి టీ సైసాం" స టీ గ | “నం శ న నధ భక జ న్‌ భ్‌ వ న 4 టమ జన న 1 క్‌ చ మ టం న. శ
ఇ న న్‌ ( లు ల వా తష ఉచ! య న వ్‌ (నా క (త న. చటం ప నంట క. ణే ఆ ? య న డట చవ వొ పష శా? _ై న భా పు న | టీ త వ ల 1 య ల క్‌ వొద్షే - అక (| క నటు శ - ల జీంళ వీ శే గోప 8 ఎక న్‌ జీత్‌ స, జే 4 ఎ శా. న క ద. | న శవా క జ క సా తంటా చ క న గ వి మా శ క ట్‌. ర! ల!” ళ్ళ నే అలు" జ ఆటో ( చంక నశకల న వ. వ్‌ ళ్‌ కలరా శ్‌ అగా రై సేమ్‌ ఓ, ప్రమ... న న చ మంలో ౨. క్‌ టు డే! జా య జం. తె - చే క. నం న య. క తక న స 1. కు క స నం. ఫ్‌ వై చ్‌ “వ్వాజీ ఇూవ వ్‌ రా డా జీ శే సా వా అ లు బా ల న్‌ స నాఆ హా న (| ఖే తే జ న క లలు. వ వ్‌ వ నా ట్రై మ. అత ల్‌ శై ల నూ శ షైన్‌ శ్‌? “ ఎస్‌ నం ట్‌ వ ల, లీ ప న నం టన సా న్‌. భన గ రీ సయం వ. న్‌ క్‌ హా 7 నను టొ వా" న్లో * వ సం. (క వ. లత" అతా య | య్య త సా శో ఎ ల4 ము. న వళ్ల - వ కత. చై శి నా త. శా: వా శే భి సహ క ట్‌ ళైంట న వ న శం | క్‌! చాత, - పైవాంపా (| నే ఒర ను స జ ౫ గ స 2 ప హ్‌. స్‌ హె బో న" గే హా. 1 అం లో ళ్‌ 2 నే ర్య. క మన | క్‌ వ ఇ ప ఇ న ॥ (న్‌ వ క కశ య [4 రో లు సంత ర. అస అన్‌ - లో శ్‌ త చచి త య 4 న స. శ ౯ పవక ఖా. క నం ల! య స లకే ౪ భైలలో య. వం ఎం న వా. “| భ్‌ న న్‌ గ్‌ తాని రి. జ్‌ వ ప టి న లోన .- సో గ్గ |. ల జేన్‌ సల లన. ట్‌! నీ స న నో లా నవ. ఎఖ మ్మ ఫీ సీత నన న క. "సై జ ర్‌ూ [| ఇట వ ఖీ హ్‌ లో ల్‌ ఇ. వ. జ న ఏటి ,్లై నం |. "స్ట్‌ స రన. శ నా న ౬ సే - ల. న! య. సంతం న క న య. లి న 1 డు 4 స! చై చా శతి వ్‌ స ఆ నా - హైప ట్‌ తి ను ర్క. గో క న లే ల ల ళో. వస్‌ మలల టు (టి ్‌
0 స వా ను వం. ట్ల క ౧ ర 1; స తమతట లల వం ల "శ న్‌ా చాచే వష ర = టే - శఖ ద క వ హా లో వో క. ను న్ని వ క ఇ న న. నీ క్‌ ల్లట్‌ పల టూ” య స్త. ని 1 కాం. నత” క్‌ శ లో బు వె్లు ఖ్‌ ళ్‌ వ న శ న్నాం” సో శే వన అ స్టారు వ. పల . సీకో శిల జ బ్‌ మందే! క. ప్‌ నీ న్‌ 1 నం టల్యు నా న వె క్‌ $ చొట! " వద్ద నమ్ము- న న! వయ 1 05 ల నం. మ స. వ (| వా హే ఓ శవ వల టై న న నస | న్‌ా ష్‌ క "నష నా క క గ. “ఆ త ర న! సం వై జీ గ యం... ఖరగ్‌ క తాం. ఉం వచ లే. ప్త హే క న నటన వా? గ న టో (“యశసా నకి లేం జ ( భవే సా ఆ “క యం లా కు న తా న | న గ క స. ఆకా బంతి ₹ క నా భి | చి వ శు,..1 శస జ శ ను. నా చ స ర. లెనో న క్షీ ప స ళం. నం [౧ (1 క పు షన + ల షా క హా న వ టీ పు! నత . టం. . శ య వష. మ నాాత్యవ వైరాల షిన్‌ ల పి ల్‌, రాలా తి రాం మూ కు. వ. ళో నల తో. న! క్‌ న మో న - మాం న్‌ ర్‌ ్‌ వేటు కం కలో గా ఛో నో ల ప శు; సీ లో వ వ. న. ళ్‌ ( లి నన మ క ల పా లో టా వ్‌. ం వ్‌ చ్‌ తె జన మో క్తి యీ వా న్‌ చ వమ. చా ల మ క జ్ర్‌ట్లో ళ్‌ ళా ల నకం _ గ గూ. గ్‌ వ / క. = టో ఉట కష్ట శీ ౧|| ళీ న ప్‌ ( న వ నం శ: | టి వ. న్స. ౨ ఈ వ వ క. ఇ శ న్ను జే వాం క | బె ల్‌ =. ల శ న తో సె ఉన్జో సల్‌ నే. ష్‌] శశ న హం. వ 4 న (1 వె న్‌ త న స న్‌ కా లగ వా కళలే (4 - స్టా! ల స వ. న్న మ సో టి. గ న. న్‌ గ వే నం[,తీ ఆం స్వే న జ నః న. లా నవ మ తపపక ప న క యై చే శం పలచ! + నె , | ॥ గ న్‌ా | / వేన్‌ క ॥ మై కూ యల వ్‌ క్‌ -్‌ ఐవి త్తని జ 3 లే. గా ల య 1 ల పే. ॥ గ! న న. ల ! | న. [న్న ఎ వచో నై అటట 2 క ౧ - కే 1
హ్‌ గ న యా... శృటనక్టి భరో కై ఖే వయా. థి ఈతే "వ జు న సట నకలును గిన ఉంషానాలి త సా నం న ర. న్‌ ల్లీ న. క 4 వ్య నం కా లం న స్త్టఆ్‌ రం క ఆ న న ర న వ న. నవే న ఎ న న గ మా వ్‌ ప్‌ వ చ్‌ క? న మై? జ వూ లలా న చీ శ స హోలీ ఖో టై న న గ్ర. క వ నా ఇ ౩ య న గ
స. థర. ,.. ణీ నం టిలో. వనము | న్లో! న వ మం... ఉల లహ నో న స న క స నా | తి." టో క్‌. వ టా హం [గన రోగ నం. న
స (| స్‌ స. వం ప జీ సో శ. ( సెట్‌ రా. శ న. (1. య క... క వ! / క. నస. గ్‌ క డే క న. శ్‌ శ ణక | కల | | వ | వటి ళల తామ పో మశ న ల ప స గా. స్‌ న వ స సని అ న. టు సమ్మ ష్‌ | ౧ నే వాసనని న్‌ బ్‌, ఖ్‌ . న స. జు సకాన. టోల్‌ మీ టా తాతా సో త్తు స న మా లే నో! [న
క వతు. జైల్లో ఇ స చ. స స. టు సం నన వ్‌్ళ ( చ ప న శ్‌ న. లం టు మక జ చా - టి అ గ జ 1 ఎ టీ క టి ఖు నా జీ + ల ల్‌ వ, ట్లో పోలీ 11 7 వక న కీ ష్‌ ఖ న న న య ల వయం చి. - / య వ న లుం తా వా ॥. క. . వ్య న టా న గ (|| ర న (| ్‌ ల శక | క వ లీ టం చాలు! క స క న లో లో శ వ తం ల వేమ వ రంల ఆ” థి గీ శీ 7 లకే గ మ [౧ న బై! గల అభా వ ఆల రా క శే క్‌. ల న. 1 _ ఎ న్‌ా జ స మం ఆలో వ ఎ టై బా “4 ఎ. -- లే తా! - క చ కాం - నట హాఫ్‌ సగ! న్‌. న న్‌ డ్ర్‌ న్‌ య. ర నం ప ర ప నా తోం న" న | మ వా న స ఇ ట్ర ఈ ల” య ర్ట న వ. వ =. న మా స న స. “| న. మ న తల? హా... ఎ శే స్ట వ న శ జ ల. అంచ కో శ మా... న ఇ ం, గ లశ క న 'వరక్తైతోల్‌ ని త్త ఎ? సు సకా సమ. ఖ్‌ క ంంటిగివ్‌ నా మ [. న త భ్‌ క వనీ స్‌ సెం+ంవనేో వ్‌నంండ వా క్‌ న తళ | క ఒం శ హై వి ఇగ వ్వ వ న స త న యే నం. క వ. - ల్‌ క టు టచ్‌ ణంల ఇ ం // స. = చా నీ షై లిగా జో. ఎ వమా ఉచ వ భా న. వొచిన ఈ వ్‌ శ ర్‌ [ల్లీ చమట న. వ క్ర య్‌. సా “త న ౫ స ఇ జ వ ననే వ సే ఇన ఎ. ఇవవ గ్‌ న్య గ మ ఈ ళీ క | సట ల్‌ న స య. జా , ల ల | ॥ జా ౯ . క్‌ గ్‌ న. వం ల పె భు శ్‌ - లట టమ, 2 మ క స? ల. ల య క + సమ నవేట టీ లి ల జ తం మై అం న క | పై ట్‌ క నా. టయ న ని పో య ం +! చ్‌ ॥ వధ గ ( న ం . నీ _ లం స వో [ క్రి ౫ న ళ్‌ లీ న 5 ॥) గ్‌ వన లక బళ మై నగల థ్రీ ళ్లు / న గర్‌ నటీ " ల్‌ శ ం ఇ క క ॥ జ అట్‌ కె న. ఖీ! భి ం వీ ల చా టీ మనే మ క్‌; స "ఛి లీ 1 హూ క ఉప్పల... - రే న న క్‌ టే టే ్ట 1 న సా న ప టం న శ 7. టం న టన వలల న న మ య 12 4 ల. / _ క. లి వ వ 2 వ. క న ఒక మ రే న న న్‌ లో హగ్‌, మం అగా! గ. లం షు వం లం శ్‌ న మం సపోట సలా వ ఇ . కష. 1 టళా వనం వై య చు " స. న (7 లా ళ్‌ స్‌ వ. కే. ల. స్‌ న ఇ ల న మా ల వ ట్‌! న. లం ల షె న 4 14 శీ ఆ ఇ ( భే వంట ప టు న జ ౦. న స ల. - జ్‌ ణే డే. శ ౧ య క. /ళ న | న స కలే . వ్‌ 7 వ త్య న వ వ్ల టు - ఆ ” న క ల ఖీ న పా నీ. టు. గ టట ము శో త కా స. నై [న న 6 గ లా కే. మ న లి ॥ క్ష వ నయ క క క న్న నం? (గ్‌ గ్గని 4 టన న్‌ లీ ఇం. ఈ" 7 స శ ఏ? ప శ 1. భ్‌ శ త్‌ య వస స | క్‌. య ల్ల ' న | వలననే శ ట్‌ హ్‌ త స 1 = టా న గ | ల లోట మా స ర నం. 7 వ్‌ న్‌ = చ జీ వ న | “చ క. ఖో పేటి న న న =. ॥. లో చ గ రి టి ల్‌ కం 1. వట . ష్‌ న న శ న న. త్‌ స స టు టం షా ॥ క వ టు నా 2 త్‌. ల్‌ బ్‌ (వ ్న. ట్‌ క 3 వ న న మ?! ణ్‌ క నై కిలా ట్‌ న. సట మా హ్‌ ల న టన చలో తో | గా శు టం ఎ పు జ న | + న |. శ తనా. అన సో న. పే నయా ఫా స 0 స? గ్‌ / న త్‌ న్‌ 4 నో గగ వ వావవి మై , న స గ వా ామా మె శ వష క క్ష. జం న 1. క న మ [ | ల పెం చావ న మి వ ్‌ న్న (| వమ అల్‌ ల ల్‌ 1 - నే న (. క లోల కెటి | య. వ 4 పల కే శ క న న. వ. ఆట య. తిన ల ఈ, /| క గ వే . శ జ న క్‌ ల , క న | టు ? స (శ న 2 క. లో | నగ ఖం సస వ్‌ అటా " గ్‌ వ. గ. జీ, * న్‌ కిము వ ఇ. క - ఇ ఖ్‌ బ్‌ చళ్ల. వ ఉనే న్య | ( . "| వ్‌ ఆ " న వ. ఫై గ | సం ౧. ట్‌ టమ లక్‌ శ క నై వ న జ జ ణీ స క క ౫ ( శంళ [ చా నలై + రా నమ ల, లో న జ | క... 7) శ మ (ఎలి | . జో ఈ 1 శీ 4 1 కా న. మే | న ఈల టూ = న సే ల లీ గ _ న్న | వీ క ఎ వెకకికా + నా స్‌ 4 య ల తనే బ్‌ో 4 యె (౩ కం గీ ళ్‌ వం - , | (౦ ల గై లో కల / ల ల. న / జ్‌ వ క. శం వం మల్‌ న ' / వ న. " స్‌ | క్‌ కమ | న తౌ లట ర . న్‌ా నీ పి నన న త్‌ చ క మం . ॥ న 7 _ సం శ్‌ ఖా. | ఉల చం తి టా వ. న. ఇ కొ చాా వు. సు జీ మ న ం ” ॥ " | ॥ (| | / .. ॥ / / 1. జ రం. వక - న ళ్‌ త య టె (| ట్‌ . / సై /. . ళీ / . " స భభ. | ౧. ల చ ॥ చ శ పే న గ స . నే ఇ. - లం చై | న న వై” న న స్‌ (నో ॥ ఖల్‌ పె స్‌ (| లో న్‌ ॥ ఇ నం పాల శీ మ క | . .. | / , శో | ం. లో! ల న క్‌ ల లవట న న. టో న ల న. 18 / ,ఎవిట్‌ = ఆ సోగ స్‌ ం న / " | . | _ , - _ 1. , తుం , - వ. . న [ . న. ల్‌ " లో | యా నే త ॥ “ల లీ చీ న | పి - య జ. శ క్ష ఖ్‌ ఖు ల ్ల్‌ ం న ( ః న న | ల్‌ , షి లు ॥ -ా - /. . గ _ స త న్నా భ్‌ | రుం _ / =. త, |. వ. | హా అ న్‌ + యం ॥ ఫై ॥ క. ళం, జ్‌ య.
న . ల న! న్‌ ణా ః .. జీ ల్‌
4 - - _ ॥| * ॥ .. / - = ఫై + క. , . | ॥ - - . ॥ . | | ల - . | . వ _
వాం జీ ” స ః ఆ ల ( న్‌" న. | . ఇ / / ల - , లం సుజా చ _ న " 7 [వ - ఆ 7 - . | " 7 చ - /" “వీ - ం " జ లు . ॥ జా / | ॥ మ ల్‌ - | ః - న్న ళం
- లకే న. అం లి | _ _ . ,." న 1 గా . క ,. ల 1 ౯7 _ _ - "| _ స | యం ంీ! శ - , , . . మ ఈ . ॥ ఇల న. క ల . ప , క / క / ' / స _ | " | న. ౬ = వ. ॥ . ళ్‌ న న. ఛ్‌ ॥ - / ల నం! . /' వ, + / - న్‌ | ॥ ఒ = ్‌ ల ం న! ఎవో ఎ * , /| . న . ఛ , | _ ;ళీ / త్‌. క | ॥ వాం - ” వ ( . . ల సం యర లచే శ . , _ “ పు ల్‌ ము టం నర స - జ” (న - _్‌ ॥ ॥ ఎ మ | ్‌ . ॥ | జ్‌ (1. , ల . శః క 11 ; ల _ / లా | వ్‌ ః' 1 ॥ _ , _ జ | న. . స క. * యం. జ యం? వ కీల / ఆం? లు ॥ . " వీ టం - ్‌ . ॥ . 4 ,! ఇ త ॥ ఆలా " శ .. + " ॥ టన పం , - టే | శా " ా ॥ | ల ఫ్‌ శ న్నా ల్‌ శై ॥ [( ॥ / ఏ _ ం |. . /| _ | -' 7 ॥ _ , , ॥ ॥ ॥ శ వ. | 7 ల ంం - , ; |. ళ ॥ | 4 గల / | / / న్‌ చ్‌ " శ న. న్‌ = _ ; _ న | ॥ మ , “ ॥ ల ॥ ౯ ౯ ఇ వ. త్‌ _ 1 7 ” 1 " | ” ళీ
ఆక్‌శం అనువాద కథల సంపుటి సంకలనం - అనునాదం డా. ఆర్‌. రాజ్యలక్ష్మి
'గీగీగగ్‌ంక5గీ గ! (00//904/00 0/ 72౧5290 8౧0/-60//93) ల ర గా ౧ టి లి
0? ౧. డం. నకగక51114|! క
4-4-81/5/3 (గై ్టి
'5౧౦00/10! [10గ౧౭5' యం
“66/4 [౧6౮౮౪ ౧౦1౦౧౪ భి
షం0౧4[2౧) ౪1||&06
11/66/2046 - 500 076
పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం, హైదరాబాద్‌ వారి అర్ధిక స హాయంతో ప్రచురితం
ప్రధమ ముద్రణ
జనవరి 2003
ప్రతులు 11000
౧/60/5౧6౮ ౯౫
పరితోష్‌ ప్రకాళన్‌
3-4-383, బసంత్‌ కాలనీ
హైదరాబాద్‌ - 500 027
కాపీరైట్‌ ళా
డా. ఆర్‌, రాజ్యలక్ష్మీ స స్ట "అవవ ప? శ జ |! స తా న్‌ /1 పలి న ౯ ప్‌ పల
అంకితం ...... చిన్నారి రమ్వకు, భర్త చందశేఖర్‌కు అటో ఫ్ర్ససుతో రాజ్యలక్ష్మి %
ఈ 'ఆక్రోళ ౦' గురించి
ఈ “ఆశోశం. పద్దెనిమిది అనువాద కథల నంపవుటి. “మానవజాతి ఎంత పురాతనమైందో ఆనువాదం కూడా అంతే పురాతనమైంది' అని ఒకనానుడి ప్రచారంలో వుంది. ఆధునిక భారతీయభాషల్లో వెలువడిన తోలి రచనలన్నీంటినీ సంన్కృత సాహిత్యానికి అనువాదాలని చెప్పవచ్చు. ఈ రచనలకు మాతృకలు నంస్కృతంలో వున్నాయి. ఆధునిక అనువాదనిర్వచనం ప్రకారం ఇవి అనువాదాలు కాకపోవచ్చు. ఇవ్పటి మాదిరి అవ్చుడం అనువాదకుడు వమూలరచయితకన్నా తక్కువవాడని అంచనావేసేవారు కాదు. ఇద్దరికీ సమాన ప్రతిపత్తి వుండేది. వాల్మీకి రామాయణం మూలగ్రంధమైతే ఆధునిక భారతీయ భాషల్లో వెలువడిన రామాయణ(గంథాలు అనువర్తి [గంఢాలుగాను నరవర్తి ([గంథాలుగాను వరిణవింవబడుతున్నాయి. ఈ గ్రంథరచయితలు మూలరచయితలమల్లై ఖ్యాతినార్జించారు,
గతశతాబ్దపు తొలినాళ్లలో ఆధునిక నిర్వచనరీతిని అనుసరించి అనువాదాలు మనభాషల్లో రావటం మొదలైంది. గాంధీజీ నేతృత్వంలో జరిగిన స్వాతంతోధ్యమ కాలాన జాతిని ఉత్తేజపరుస్తూ తొలుత బెంగాలీలోను, తర్వాత ఇతర భాషల్లోనూ వెలువడిన సాహిత్యరచనలు ఒక ఆధునిక భారతీయ భాషనుంచి ఇతర భారతీయ భాషల్లోకి అనువదించుకొనటం ప్రారంభమైంది. సంస్కృతం నుంచేకాక ఆధునిక ఖారతీయ భాషల్లో వరన్పర సాహిత్యానువాదానికి స్వాతం త్యోద్యమం ఎంతగానో ఉపకరించింధి. భారతజాతి పూర్వవైభవాన్ని, అప్పటి దైన్యాన్ని వర్ణిస్తూ జాతిని ప్రేరేపిస్తూ ఒక భాషలో వచ్చిన రచనలను రచయితలు తమ మాతృభాషలోకి అనువదించుకుంటూ వచ్చారు. అంటే మాతృభాషలక్ష్య భాష (౧22201 2082280 గాను పరభాష మూలభాష (ఏం0306 2020280) గాను వుండేవి. కానీ స్వాతంత్ర్యోద్యమం కూడా మొదలుకాంటంతో చొలామంది ఇతర భాషీయులు హిందీ నేర్చుకొని తమభాషలోని సాహిత్యరచనలను హిందీలోకి అనువదించడం మొదలెట్టారు. అనగా మాతృభాష మూలభాషయైై, హిందీ లక్ష్యభాష అయింది. ఆవిధంగా ఇతర భాషా సాహిత్యానువాదాలు హిందీలోకి విరివిగా వస్తూ ఉండటంచేత ఇతర భాషలసాహిత్యాన్ని మాతృభాషల్లోకి అనువదించుకొనటం చాలా తక్కువైపోయింది.
శ్‌
అనువాదకుడు ఎదుర్కోనే అనేక నమస్యలలో ఎంపిక ముఖ్యమైందని నేను అనుకుంటాను. ఎరచన లక్ష్యభాషలోకి అనువదించాలి? మూలభాషా సాహిత్యంలో దాని స్థానం ఎమిటి? అనే విషయాలను బేరీజువేసుకొని అనువాదకుడు రచనను ఎంపిక చేనుకొనటంలోనే తన ప్రజ్ఞని కనపరుస్తాడు. ఈ పుస్తకంలోని ఎనిమిది హిందీ కథల్ట్దా అధిక కథలు ఉత్తమమ్తైనవే కాకుండా ఆ కథా రచయితలు హిందీ సాహిత్యంలో పేరెన్నికగన్న వారే. ప్రేమచంద్‌, గులేరీ, యశషాల్‌, చతురసేన్‌ శాస్త్రి, ఫణీశ్వరనాథ్‌ రేణు, అజ్జ్టేయ, మోహన్‌రాకేశ్‌గారి నీవారి కథల్లోనూ పేరిన్నక గాంచిన కధలనూ ఎన్నుకొని రాజ్యలక్ష్మిగారు మొదటి సమస్యను అదిగమించారని చెప్పాలి. హిందీ కథల ఎన్నికలో నేకాక ఇతర భాషా కథల ఎన్నికలోనూ ఈమె ఈనైవుణ్యాన్ని కనబరచారు. హిందీ కధలు ఎనిమిది. ఉరూ కథ ఒకటి, ఒరియా కథలు రెండు. బెంగాలీ, కాళ్మీరి మరారీ, మలయాళం, పంజాబీ, నీంథి భాషకు చెందినవి, ఒక్కొక్కటి వెరసి 18 కథలు ఇందులో నంకలనం చేయబడ్డాయి. ఇతర భాషలకు చెందిన వది కథలు హిందీ నుంచి తెలుగులోకి వచ్చాయి.
ఎన్నికలో చూపిన నైపుణ్యాన్ని తన అనువాదంలో కూడా చూపారన్న విషయం ప్రేమచంద్‌ కథ “'దాహం'లో జోఖు-గంగి సంబాషణల్లో; సమాజంలోని అట్టడుగువారి మాండలికాన్ని మశసాలో కథ “పరదాలో బబర్‌ ఖాన్‌ మాటల్లోని ఆంధ్ర ముస్లింల మాండలికాన్ని, ఇదేమాదిరి మోహన్‌ రాక్‌ళ్‌ 'ఆకోశం' లో కమీషనర్‌ ఆఫీసు ఎదుట తనపని కానందుకు ఆ[కోశంలో తిట్టు దండకాన్ని మొదలెట్టిన ఆపాతవాడిన తిట్లను జీలానీ బానో ఉర్జూకథ 'ప్రాణంఖరీదు' లోని భూరా శవాన్ని పట్టుకోని భూటీవిలాపంలోని భాషనూ గమనిస్తే పాఠకులకు అట్టే బోదపడగలదు. మూలంలో పాత్రోచిత భాషకు అనుగుణంగా కధకుడు వాడిన మాందలికాలను తగిన తెలుగు మాండలికాలను ఎన్నుకోవటం ఒక ఎత్తు, తర్వాత అఆ మాండలికాలను నవాజనిదృంగా ఉపయోగించుకొనటం మరొక ఎత్తు ఈ రెండింటిలోనూ డాక్టరు రాజ్యలక్ష్మిగారు సఫలీకృతులయినారు. మూలభాషలో వాడిన నుడికారం, సామెతలకు లక్ష్య భాషలో సమానకాలు దొరకవు. కానీ అనువాదంలో ఈమెవాడిన తెలుగు సామెతలను, నుడికారాలను గమనిస్తే మూలభాషలోని అభ్మిపాయాలను ఇవి వ్వక్తపరచగలిగాయి అని తెలుస్తుంది.
(
విశాల భూభాగంలో వ్యాపించియున్న హిందీ బాషీయుల నమాజం- సంస్కృతియే గాక మిగతా ఉత్తర భారతీయుల సామాజిక సాంస్కృతిక వైశిష్ట్యాలను ప్రతిబింబించే కథలతోపాటు మన ఇరుగు పొరుగు రాష్ట్రాలైన ఒరిస్సా, మహరాష్ట్ర దక్షిణాది రాష్ట్రమైన కేరళకు చెందిన సామాజిక అంశాలతో కూడిన కథలు ఇందులో వున్నందున తెలుగు పారకులకు ఒకేచోట భారతీయకథానిక వైశిష్ట్యా ఈషణ్మాతమైనా దృగ్గోచరం కాగలదు. ఇటువంటి అనువాద కథలసంపుటాల కారణంగా మన పారకులేకాక తెలుగు కథకులు కూడా లబ్దిపొందగలరనటంలో సందేహం లేదు.
హిందీ భాషను అభ్యసించి తమ భాషాసాహిత్యాలను హిందీలోకి అనువదించి హిందీ సాహిత్యాన్ని ఒక వైపు సమృద్ధపరుస్తూ వేరొకవైపు హిందీ వాళ్లు తము రచనలను పట్టించుకొనటం లేదనివగచే తెలుగువారికి కనువివ్వుగా హిందీ సాహిత్యాన్ని తమ ఖాషలోకి అనువదించుకుంటూ తెలుగు సాహిత్యనమృద్ధికి తోడ్పడింది అన్నట్లుగా డొ॥ ఆర్‌. రాజ్యలక్ష్మి గారి "ఈ ఆక్రోశం మీ ముందుకు వచ్చింది. రాజ్యలక్ష్మి గారు తదితర అనువాదకులు పరభాషలు (01161 1202128థ నుంచి తము మాతృభాష (2401ల 2080280 అయిన తెలుగులోకి విరివిగా కధల అనువాదం చేస్తూ తెలుగు కథకు భారతీయకధానిక సాహిత్యంలో ఒక విశిష్టస్థానాన్ని కల్షించేటందుకు తమవంతు ప్రయత్నం ఇతోధికంగా చేయగలరని ఆశిన్తూ మంచి కధలను ఎన్నుకున్నందుకు అనువాదాన్ని నవుర్దవంతంగా నిర్వపాంచినందుకునూ ఆరల్‌.రాజ్యలక్ష్మీని అభినందిస్తున్నాను. "హైదరాబాదు డాః పాలి వఎిజయరావువరెడ్డీ 22-12-2002
లా
నామాట
సాహిత్య ప్రక్రియల్లో 'కథ'కు పెద్ద పీటనే వేసారు మన సాహితీ వేత్తలు కారణం, కొల్పనిక, యదార్ధ సంఘటనలని స్పష్టంగాను, సూటిగాను, మనసుకు హత్తుకునేలా మలచటానికీ అనువైనది కధా వక్రియ వివిద భారతీయ భాషల్లో ఎన్నెన్నో మంచి కథలు వెలువడ్డాయి. అయితే అన్ని భాషలనీ అందరూ నేర్చుకునే అవకాశం వుండదు. అలాటప్పుడు “అనువాదం” రెండు భాషల మధ్య వారధిలా పనిచేసి ఇతర భాషా సాహిత్యంతో మనకి వరిచయాన్ని కలుగజేస్తుంది. తద్వారా మంచి సాహిత్యాన్ని చదవగలిగామన్న సంతృప్తి మనలో మిగిలిపోతుంది. కాకపోతే అనువాదాల పట్ల చిన్న చూపవు చూసేవారు యింకామనలో లేకపోలేదు. కొందరనుకున్నట్టగ అనువాద ప్రక్రియ అంత సులభమ్రైనదేమీకాదు. రచయిత చెవృ్పదల్చుకున్న భావాలను పారకులకి అందించాలంటే, అనువాదకుడికి పరకాయ ప్రవేశం చేయక తప్పదు అనువాదం, అనువాదంలా అనిపించకుండా మూలకథంత అందంగా మల్చడమన్నది గొప్ప కళని నాభావన, ఆ కళలో నేను ఎంతవరకు కృతకృత్యురాలిని కాగలిగింది పాఠకులే నిర్ణయించాలి.
ప్రస్తుత సంకలనంలో వివిద భారతీయ భాషల్లో పేరు పొందిన రచయితల కథలని అనువాదం చేయడం జరిగింది. సహజంగా వుండటానికి గాను ఒకటి-రెండు కథలకి తెలంగాణా మాండలికాన్ని సైతం వాడవల్సివచ్చింది. మరో విషయం ఏవిటంటే ఈ సంకలనంలోని ప్రతికధ కేవలం వాటి-వాటి భాషల్లోనే కాక భారతీయతను అద్దం వట్టే పాతల బెచిత్యాన్ని, వాటిమనోభావాలని పతిబింబింవచేస్తాయి. ఇందులోని మూల కథల గురించి, కథారచయితల గురించి (వత్యేకంగా చెప్పే అవనరం లేదనిపించింది. కారణం ప్రతి కధలోను మూల రచయిత శక్తి సామర్ధ్యాలు, వ్వక్తిత్వం వాటంతటవే బహిర్గతమయ్యాయి. నాలో అనువాద న్ఫూర్తిని కలిగించిన వీరందరికీ నమన్సుమాంజలులు సమర్పిస్తున్నాను.
ఇకపోతే యిందులో అధికశాతం కథలు వ్వక్తిగతంగా తవుకు జరిగిన అన్యాయాన్ని నిరనిన్తూ నేటి సామాజిక వ్యవస్థని, వరిపొలనా రంగాన్ని రెండిటినీ దుయ్యబడుతూ ఎదురుతిరుగుతేగానీ న్యాయం జరగదని ఉద్భోదిస్తాయి. అకోశం, ఆహుతి, దాహం మొదలైన కధల్లోని పాత్రలను చూపినప్పుడు సమాజంలో అన్యాయం
గ్గ
అనేది ఎంతలా పెచ్చు పెరిగిపోయిందో అర్ధమవుతుంది. ప్రతీ మనిషి గాంధీగారంత ఎత్తు ఎదగక లేకపోయినా, కనీసం గాడ్చేలు కాకుండా వుండే చాలు, అధికశాతం కథల్లో అంతర్లీనంగా దాగివున్న భావన 'ఆకోశం. అవటం మూలాన కథా సంకలనానికీ అదే పేరుపెళ్టడం జరిగింది.
ఈ నందర్భంగా అనువాదొల పట్ల నాకు అభిరుచిని కలిగించిన వారిని స్మరించుకోవటం నా కర్తవ్యంగా భావిస్తున్నాను. చిన్నతనంలో మంచి సాహిత్యంతో పరిచయాన్ని కలిగించి నాకంటూ ఓ వ్వక్తిత్వాన్ని యేర్చరచుకునేలా చేసిన మా అమ్మ శ్రీమతి ఆదిలక్ష్మి కామేళశ్వరిగారు నాలోని అనువాద కళను చిగురింవ చేస్తే, అది వటవృక్షమయ్యేలా చేసి నేను కూడ మంచి కథలని అనువాదం చేయగలననే భావన నాలో రేకెత్తించిన వ్యక్తి నాభర్త శ్రీచందశేఖర్‌. చాలా రోజులుగా అనువాదాలు చేన్తూవన్తున్నవ్చటికి వున్తకరూపంలో వాటిని ప్రచురించాలన్న ఆలోచన గట్టిగా యేనాడునాలో కలుగలేదు. అ ఆలోచనని నాలో కలుగజేసిన వారు డాక్టర్‌ పోలి విజయరాఘవరెడ్డిగారు, అంటే అది అతిశయోక్తి కాదు. అ గౌరవంతోనే ఆయనను ముందుమాట వ్రాయమని కోరటం జరిగింది. ఆయనకి మనస్ఫూర్తిగా ధన్యవాదాలు తెలియజేనుకుంటున్నాను, వీరేకాక ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ హిందీవిభాగంలో ప్రోఫెనర్‌గా వున్న కిశోరీలాల్‌ వ్యాస్‌గారు, మాగురువులు సరోజ్‌ పాండేయ్‌ుగారు ఎప్పటికప్పుడు నావెన్నుతట్టి నన్ను ముందుకు నడిపిస్తూనే వచ్చారు. వీరికి కూడా నా కృతజతలు తెలియబేనుకుంటున్నాను.
నా అనువాద కథలను ఎన్నో ప్రచురించిన 'విపులి మానవత్రికకు, పుస్తక ముద్రణకు అర్థికసహాయాన్ని అందించిన శీ పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం - 'హైదరాభాదు వారికి, ఈ సంకలనానికి చక్కటి డీటి.సిని అందించి, నాతో సహకరించిన శ్రీహరి గారికి, పుస్తకాన్ని సకాలంలో ముద్రించి యిచ్చిన భవాని గ్రాఫిక్స్‌, హైదరాబాద్‌ వారికీ, ఇంకొ ప్రత్యక్షంగాను, పరోక్షంగాను నన్ను ప్రోత్సహించిన వారందరికీ ముకుళిత హస్తాలతో వినమంగా కృతజ్ఞతలు తెలియచేసుకుంటున్నాను, హైదరాబాద్‌ ఆర్‌, రాజ్యలక్ష్మి 1-2-2003
//
విషయ సూచిక
- మౌతృత్వం నారాయణ గంగోపాధ్యాయ బెంగాలి 1
- అభాగిని అచార్య చతుసేన్‌ శొస్తి హిందీ ర్‌ 3, ప్రాణం ఖరీదు జీలాని బానొ ఉరూ 15 4 నేస్తం స్వర్గీయ దయానిధి మిశ జఒజరీయౌ 24 క అతిధి శిరవాడ్కర్‌ కుసుమాగజ మరాఠీ 32 6, బీవన సంధ్య బద్రీ సింహ్‌ భాటీయా హిమాచల్‌ 39 7 భయం అజీత్‌ కౌర్‌ పంజాబీ తర
- ఆహుతి అబ్టేయ హిందీ ర్‌7
- పిచ్చిఎవరిక? విజయ రాఘవరెడ్డి హిందీ 71
- అన్వేషణ అక్తర్‌ మోహోయుద్దీన్‌ కళ్ళీరి [1 11 ఆక్రోశం మోహన్‌ రారేష్‌ హిందీ &్ర్‌7
- విధి స్వర్గీయ లక్ష్మీకాంత్‌ మహాపాతో ఒరియా రడీ
- గాయం ఫణీశ్వర్‌ నాధ్‌ రేణు హిందీ 100 14, పరదా యశ్‌ పాల్‌ హిందీ 107
- శిశిరం హరికాంత్‌ బేరవాని సింధీ 115 18, దొహం (గేమ్‌ చంద్‌ హిందీ 119 17, ఆవేదన సారాథామస్‌ మళయాలీ 124
- వార్హానం చందధర్‌ శర్మ గులేరి హిందీ 131 / |
అర్ధరాత్రి .... ఆకాశమంతా నల్లగా కాటుక పూసినట్బగా ఉంది. చందమామ కాంతికాని, నక్షతాల వెలుగు కాని ఎక్కడా కనిపించడం లేదు. చీకటి అలుముకొన్న ఆకాశంకన్నా భయంకరంగా ఉంది ఆ అటవీ (ప్రాంతం,
అరణ్యమార్గంలో చీకటిని కూడా లెక్కచేయకుండా నడుస్తోంది ఆమె. నడకను ఆపి నలువైపులా పరికించి చూసింది, చీకటికి అలవాటు పడ్డ ఆమె కళ్ళకి శిథిలావస్థలో ఉన్న దేవాలయం కనబడింది.
ఇక్కడే... ఇక్కడే తనకోసం ఎదురు చూడమని ్రేమనాథ్‌ చెప్పాడు.
భర్తని, కొడుకుని వదిలి వచ్చేసింది తను. [పేమనాథ్‌ తనని ఎక్కడికి తీసుకెళతాడో తెలియదు. బహుశా అతగాడు తాను ఉంటున్న ఊరికి తీసుకెళతాడేమో!! ఇక అతనితో ళన జీవితం స్థిరపడిపోతుంది, ఇన్ని రోజులు తను అనుభవించిన నరకం నుంచి తనకి నిముక్తి లభించబోతోంది,
ఆలోచిస్తున్న ఆమె కళ్ళల్లోకి ఒక్కసారిగా నీరు ఉబికివచ్చింది. హృదయం బాధగా మూలిగింది. తాను ఎంతో ప్రేమగా, గొారాబంగా చూనుకొన్న తన బాబు ఆదమరచి నిదపోతుంటాడు. నిద్రలో లేచినవాడికి తను కనిపించకపోతే భయంతో ఎడుస్తాడు, తాగిన మైకంలో ఉన్న భర్త వాడిని నాలుగు బాది నిద్రపుచ్చుతాడు కాబోలు,
తను.... ళొందరపడుతోందా? తప్పు చేస్తోందా? లేదు... లేదు. తను తప్పు చేయడంలేదు. ఇన్ని సంవత్సరాలు తాను ఎంతో ఓర్పుగా సంసారాన్ని ఈడ్చుకొచ్చింది. భర్త పెట్టే బాధలు భరిస్తూ వచ్చింది. ఇక తనలో ఓపిక నళించిపోయింది. ఎన్నోసార్లు ఆత్మహత్య చేసుకోవడానికి కూడా వ్రయత్నించి విఫలమైంది. కారణం తన చిన్నారి రాటు...
శ
ఇంకతాను గడచిపోయిన తన జీవితాన్ని నెమరువేసుకోకూడదు. భర్త కొడుకునుంచి దూరంగా పారిపోయి కొత్త జీవితాన్ని ప్రారంభించాలి, తన జీవితాన్ని సుఖమయం చేసుకోవాలి.
నిలుచుని నిలుచుని ఆమె కాళ్ళు పీక్కుపోతున్నాయి. నెమ్మదిగా తడుముకుంటూ ఓ రాతిమీద కూర్చుంది అమె, ఎక్కడినుంచో ఆమెకి “స్స్‌స్స' వుంటున్న ధ్వని వినబడుతోంది. బహుశా అది ఈదురుగాలి చేసే ధ్వని అయివుంటుంది. కాదు... కాదు అది ఈదురుగాలి చేసే ధ్వని కాదు. తన హృదయంనుంచి వన్తున్న వేడి నిట్టూర్చులు.
తిరిగి ఆలోచనలు ఆమెని చుట్టుముట్టసాగాయి. పెళ్ళయిన కొత్తలో భర్త తనని ఎవెంతో (ప్రేమగా చూసేవాడు. తనకి పూలు, గాజులు, చీరలు తెచ్చిపెట్టేవాడు. తనకి ఇష్టమని చేపలు కూడా తెచ్చేవాడు, అత్తగారు పోవటంతో భర్త ప్రవర్తన మారిపోయింది. నెమ్మదిగా పేకాటకి అలవాడు పడ్డాడు. దానికి తోడు తాగుడు. పనిలోకి సరిగ్గా వెళ్ళకపోవటంతో ఉద్యోగం కూడా పోయింది. ఇంట్లో కాస్తో కూస్తో ఉన్న వెండి బంగారాల। కాళ్ళు వచ్చి వెళ్ళిపోయాయి. తాత ముత్తాతలు ఇచ్చిన ఆస్తి సైతం హరించుకుపోయింది. మిగిలిన రెండు గదుల కొంప కూడా కొద్ది రోజుల్లో అమ్మక తప్పదు. ఆ తరువాత తమ స్ధితి ఏమవుతుంది? ఈ ఆలోచనలతో యింతకాలం తన జీవితం గడిచిపోయింది. ఆ ఇంటిని గురించికాని, అందులో ఉన్న వ్యక్తుల గురించి కాని ఇక తాను బాధపడబోదు. ఇప్పుడు తను సరికొత్త జీవితాన్ని ఎన్నుకొంది.
“ స్స్‌! స్స్‌! “మంటున్న ధ్వని అదేపనిగా వినబడుతోంది. తన ఊపిరే తనకిలా వినపడుతోందా? ఇంకా (ప్రేమనాథ్‌ రాలేదేమిటి?
(పేమనాథ్‌! తన భర్తకి దూరవుబంధువు, చిన్నతనంలోనే ఇల్లు వదిలి పారిపోయాడు. బొగ్గుగనుల్గొ పనిచేస్తున్నాడు. రెండు మూడు నంవత్సరాలకి ఒకసారి గ్రామానికి వచ్చిపోతూవుంటాడు. మొదట అతనితో ముభావంగా ఉండేది తాను. కొద్ది నెలలుగా అతనితో పరిచయం గట్టిపడింది. భర్తకి నచ్చచెప్పటానికి ప్రయత్నించేవాడు అతను,
ఆరోజు తనకీ బాగా గుర్తు, కుండపోతగా వర్షం కురుస్తోంది. భర్త అర్ధరాత్రి
౭
దొటితే కానీ రాడు. తనకోసం ఎదురుచూస్తూ నిలుచుంది. అంతలో (పేమనాథ్‌ వచ్చాడు. అతని బట్టలన్నీ తడిసి ముద్దయ్యాయి. అతనికి పొడి బట్టలు అందిస్తూ, “రేవు వెళ్ళిపోతున్నావు కాబోలు అంది.
“నిన్ను వదిలి వెళ్ళాలని అనుకోవటంలేదు. నిన్ను ఈ నరకం నుంచి తప్పించటానికే నిశ్చయించుకొన్నాను.”
“నన్ను ఆ భగవంతుడు కూడా రక్షించలేడు" అంది విరక్తిగా నవ్వుతూ.
- నేను భగవంతుడికన్నా ఎక్కువే అనుకో అంటూ ఆమె చేతిని తన చేతిలోకీ తీసుకొని [ప్రేమగా నిమిరాడు.
“కానీ... కానీ” అంటూ ఆమె ఆగిపోయింది.
“కొనీలు అణాలు అంటూ జీవితాన్ని నాశనం చేసుకోకు. బహుశా నీకోసమేనేమో నేను ఇన్నాళ్ళూ ఒంటరిగా ఉన్నాను. ఇక నువ్వేమీ మాట్లాడకు. నేను నాలుగైదు నెలల్లో వచ్చి నిన్ను తీనుకెళతాను అంటూ వెళ్ళిపోయాడు.
(ప్రేమ్‌నాధ్‌ తన మాటని నిలబెట్టకొన్నాడు. భర్తపట్ల రోజురోజుకి పెరిగిపోతున్న అసహ్యం (్రేమ్‌నాధ్‌వెంట వెళ్ళేలా చేసింది. కొడుకుని కూడా నెమ్మదిగా దూరంగా ఉంచసాగింది, ఇప్పుడు వాడు తనకేమీ కాడు కేవలం పశుపతి కొడుకు. అంతే...!!
“ స్స్‌! స్స్‌! " అనే ధ్వని తిరిగి వినబడుతోంది. తనకి తెలియకుండానే తన గుండెలోతుల్లోంచి ఆ శబ్దం వస్తోందా? ఇలా యిల్లు వదిలి వెళ్ళిపోతున్నందుకు తనని అంతా కులట అంటారు కాబోలు. తల్లి సమాజానికి భయపడి ఆత్మహత్య చేసుకుంటుంది. అన్న బంధుమితులకి మొహం చూపలేక కుమిలిపోతాడు. భర్త పశుపతి.. తనపై తిట్టవర్శం కురిపిస్తాడు. ప్రాణానికి ప్రాణంలా చూనుకొన్న తన బాబు తనని అసహ్యించుకుంటాడా?'' అనుకొంటూ ఆమె మౌనంగా రోదించసాగింది.
“ స్స్‌! స్స్‌స్స్‌! ” మళ్ళీ అదే ధ్వని,
“తను ఈ సమాజాన్ని లెక్కచేయదల్బుకొలేదు,
ఇంతకొలంనుంచి తను పడ్డ బాధలని చూసి జాలిపడని సమాజానికి భయపడే
రై
అవసరం తనకి లేదు.
లేదు... లేదు... తను ఎవ్వరనీ లెక్కచేయదు. ్రేమ్‌నాథ్‌ భార్యగా తాను కొత్తజీవితాన్ని ప్రారంభిస్తుంది”.
ఆలోచిస్తున్న ఆమె ముఖంపై వెలుగు పడింది భయంతో ఆమె లేచి నిల్ఫుంది. “భయపడకు... నేనే” అంటూ నవ్వటానికి వ్యర్థపయత్నం చేన్తూ (్రేమ్‌నాథ్‌ భయంతో వెనక్కి నాలుగడుగులు వేశాడు.
“అమ్మో! ఇంతసేపూ నువ్వు ఎక్కడ కూర్చున్నావో తెలుసా! రా... త్వరగా ఇటువైపుకు పరుగెత్తుకురా!”
వెనక్కి తిరిగి చూసిన ఆమెకి టార్చివెలుగులో అంతా స్పష్టంగా కనబడుతోంది. ఇంత సేపూ తాను కూర్చున్న రాతివెనక గుంటలో తన గుడ్డపై చుట్టలు చుట్కుకొని వున్న నల్లతాచు పడగెత్తి తనని చూసి బుసలుకొడుతోంది.
“అది గుడ్డమీద వుంది కాబట్టి నీ ప్రాణాలు దక్కాయి, లేకపోతేనా...!
ఆమెకీ అతని మాటలేవి వినబడటంలేదు. అశ్చర్యంగా, చేష్టలుడిగినదానిలా ఆ పామువైపే చూస్తూ ఉండిపోయింది.
“పాము... అంతా భయవడి, అనహ్యించుకునే పాము తల్లిగా తన కర్తవ్యాన్ని ఎంత బాగా నిర్వర్తిస్తోంది. గుడ్డని వదిలి కేవలం గజం దూరంలో ఉన్న తనని కాటువేయటానికి కూడా ముందుకు రాలేదు. గుడ్డనుంచి బయటకి రాని పిల్లలపై ఎంత మమకారం దానికి? కానీ... కానీ... తాను మనిషైవుండి పాముకన్నా హీనంగా ప్రవర్తిస్తోంది. కష్టాలకి, బాధలకి భయపడి నవమాసాలు మోసి, కన్న కొడుకునిసైతం వదులుకోవడానికి సిద్ధపడింది. మాతృత్వం అనే పవిత్రమైన పదానికి కళంకం తను. ఈ ఆలోచన రాగానే అసహ్యంతో ఆమె ఒళ్ళు ఒక్కసారి జలదరించింది. తన తప్పు తెలుసుకొన్నదానిలా ఆమె ఇంటివైపుకు పరుగుతీసింది.
శ్రేమనాధ్‌ అయోమయంగా అడుగుముందుకు వేశాడు.
(విపుల-అక్టోబర్‌ 1994) డే
అభిని
అది వేనవి కాలం. పాదుషా సలీమాను వివావహాంచేసుకొని రాచకార్యాలకు దూరంగా, ప్రేమస్యామాజ్యాన్ని ఏలటానికి కాశ్మీరులోవున్న తన భవనానికి చేరుకొన్నాడు.
వుచ్చవువ్వులాంట్‌ వెన్నెలతో వాతావరణం చాలా అమహ్హాదకరంగా వుంది, దూరంగావున్న వర్వతశిఖరాలు వముంచుతో కవృభఖడి, వెన్నెలకాంతితో పోటీవడి మెరుస్తున్నాయి. ఉద్యానవనం పక్కగావున్న సెలయేరు తన కల-కల రావాలతో నిశ్శబ్దాన్ని ఛేదిస్తూ ప్రవహిస్తోంది. విరబోసుకొని వున్న ఆమె నిడుపాటి కురులు ఆమె ధరించిన ఆకుపచ్చని చీరపై నాట్యమాడుతున్నాయి. ముత్యాల సరాలతో అందంగా కుట్టబడిన ముఖమల్‌ రవికె కాంతులు ఆమె శరీంపై పడి కొత్త అందాలను సంతరింపచేస్తున్నాయి, జరీ పాదరక్షలు ధరించిన ఆమె తెల్లని పాదాలు మరింతగా మెరుస్తున్నాయి.
నలీమా కూర్చున్నగదిలో విలువైన తివాచీ పరచబడివుంది. సుగంధ ద్రవ్యాల సువాసన లతో గదంతా నిండిపోయి వుంది. గదిలో నలువైపులా నిలువెత్తు అద్దాలు అమర్చబడి వున్నాయి. చలుక్షరాతి స్తంభాలపై వుంచిన పూలపాతలలో విరబూసిన పూలగుత్తులు సువాసనలు వెదజల్గుతున్నాయి,
పాదుషా వేటకు వెళ్ళి రెండురోజులు కావస్తోంది. అయినా అతను వచ్చేజాడ ఎక్కడా కనిపించటంలేదు, సలీమా నలువైపులా తన దృష్టిని సారింపచేస్తూ పాదుషా రొకకి ఎదురు చూస్తోంది. ఎదురుచూసి అలసి విసిగిన సలీమా విచారంగా తివాచీపై కూర్చుంది. వయస్సు పెట్టే గోలతో ఆమె శరీరం వేడెక్కిపోయింది. ఆ తాపాన్ని భరించలేని నలీమా కప్పుకొన్న శాలువను నేలమీదకు విసిరేసి, పక్కనే వున్న వీణను తీనుకుని మెల్లగా మీటింది. స్వరం కుదరకపోవటంతో తనలో తాను నవ్వుకొంటూ “పాదుషాకు మల్లేనే యిదీ నా వశంలోకి వచ్చేలాలేదు.” అనుకొంటూ వీణను పక్కకు పెట్టి, చప్పట్లు కొట్టింది. వెంటనే ఒక దాసి జమె ముందుకు వచ్చింది. దాసి చాలా అందంగా వుంది. కానీ ఆమె సౌందర్యం వెనుక విషాదం, ఆమె విశాలనేత్రాలలో నిరాశ గూడుకట్సకొని వున్నాయి. సలీమా ఆమెను దగ్గరగా వచ్చి కూర్చోమని, “నీవు వీణానాదాన్ని ఎక్కువగా యిష్టపడతావా లేక వేణుగానాన్నా?” అని ప్రల్నించింది.
ర్‌
సలీమా ప్రశ్నకు దాసి “భేగం, రెండింటిలో మనస్సును రంజింపజేసే శక్తివుంది” అని సమాధానం యిచ్చింది.
దాసి నమాధానంతో తృప్పివడని నలీమా “నీవు ఎక్కువగా యిష్టవడేదేదో తెలుసుకోవచ్చా? అంది.
దాసి కంపిత స్వరంతో బేగం, దాసీజనానికి యిష్టాయివ్టాలు కూడా వుంటాయా?” అంది. సలీమా ఆశ్చర్యంగా ఆమె వైపు చూస్తూ “నేనెన్నడైవా నిన్ను హీనదృష్టితో చూశానా?” అని ప్రల్నించింది.
“లేదు లేడు .... మీరెన్నడు నన్ను అలా చూడలేదు” అన్నది ఖంగారుపడుతూ,
“మరి నీవెప్పుడూ నిరాశగా, నిర్లిప్తంగా, ఎక్కువకాలాన్ని ఒంటరిగా గడుపుతావు దేనికి? నా దగ్గరకు వచ్చినప్పటినుంచి గమనిస్తున్నాను ఎప్పుడూ సంతోషంగా కనిపించవు. నీ బాధేమిటో నాతో చెప్పరాదా?” అంటూ సలీమా, ఆమె చేతిని తన చేతిలోకి తీసుకొని నిమరసాగింది,
సలీమా చేతి స్పర్శ తగలగానే, దాసి శరీరం చిగురుటాకులా కంపించింది. ఆమె సలీమాకు ఎలాటి జవాబును యివ్వకుండా మౌనంగా వుండిపోయింది.
సలీమా ఆమెను రెట్టిస్తూ - “చూడు! ఈరోజు నీ మనస్సులోని మాట చెప్పేదాకా నిన్ను వదలను. నీ ఈ ఉదాసీనతకు కారణం చెప్పకపోతే వూర్కునేదిలేదు”.
సలీమా మాటలకు ఆమె నవ్వుతూ “బేగం! నా ఉదాసీనతకు కారణం అడిగారు బాగానే వుంది, మరి మీరెందుకింత దిగులుగా వున్నారో తెలుసుకోవచ్చునా? ”
“పాదుషాను చూడక రెండురోజులు కావస్తోంది. కొత్త పెళ్ళి కూతురునైన నేను దిగులుగా వుండక ఎలావుంటానో నీవే చెప్పు?”
“బేగం! (ప్రేమ కరువైననాడు ప్రతిమనిషి నిరాశగా, నిర్లిప్తంగా వుండటం సహజమే కదా! ధనవంతులైనా, పేద వారైనా ప్రతి ఒక్కరికి ప్రేమించే హృదయం వుంటుందని మీవంటివారు గుర్తించాలి.”
ఆమె మాటలకు సలీమా నవ్వుతూ - “నీ ఉదాసీనతకు కారణం ఇదన్నమాట. నీ (ప్రేమను పొందిన ఆ అదృష్టవంతుడెవరో చెస్తే అతనితో నీ వివాహాన్ని జరిపిస్తాను”
6
సలీమా మాటలకు ఆమె ఉలిక్కిపడి, ఆమె కళ్ళల్లోకి చూస్తూ “నేను మిమ్మల్ని కోరుకుంటున్నాను అంది.
ఆమె మాటలకు సలీమా పగలబడి నవ్వసాగింది. దాసి మారుమాట్టాడక వీణను తీసుకొని-
“రాగాన్ని ఆలపించమంటారు?” అని ప్రన్నించిండి,
“ముందు ఆ పరదాలను తొలగించి, దీపపు కాంతిని తగ్గించు- సలీమా ఆజ్ఞమేరకు ఆమె లేచింది.
వెళుతున్న ఆమెను అపుతూ - “చూడు! ముందుగా పాతలో మద్యాన్ని నింపీ తీసుకురా, చాలా దాహంగా వుంది -”
దాసి బంగారుపాత్రలో మద్యాన్ని నింపి సలీమా ముందు ఉంచింది..
సలీమా మద్యాన్ని సేవిస్తూ-ఓహో! ఇందులో గులాబీనీరు కలపలేదా?”
“కలిపాను బేగం”
ఇందులో మరికాస్త గులాబీనీరు కలిపి తీసుకురా -*”
దాసి పాత్రను తీసుకుని వేరొక గదిలోకి వెళ్ళి అందులో గులాబీనీరేకాక, మరొక పదార్థాన్ని కూడా కలిపి సలీమా ముందు ఉంచింది.
సలీమా పాత్రలోని మద్యాన్నంతా ఒక్కగుటకలో తాగి - “నన్ను ప్రేమిస్తున్నానని అన్నావుకదూ. ఏది ఒక మంచి విరహగీతాన్ని ఆలపించు?” అంటూ మత్తుకన్నులతో దాసివైపు చూసింది. దాసి వీజతీగలను మీటుతూ నెమ్మదిగా పాటను అందుకొంది.
“మోయలేనిదీ విరహం
మాటలకందనిద్‌ (ప్రేమగాథ
ఏమని విరింతును
నేనెవరితో మొరలిడుదును”
చాలాసేపటివరకు ఆమె విషాదన్వరం గదంతా ప్రతిధ్వనించింది. చివరకు పాటతోపాటు అమెకూడా విలపించసాగింది.
7
దాసి పాటను ఆపి కళ్ళు తెరచి చూసేసరికి సలీమా నేలమీద ఒళ్ళుతెలియని స్థితిలో పడివుంది. తాంబూలరంజితమైన ఆమె పెదవులు నెమ్మదిగా అదరసాగాయి. ఉచ్వాస-నిశ్వాసాలకు ఆమె వక్షస్థలం లయబద్ధంగా కదలసాగింది. దాసి వీణను పక్కకు పెట్టి సలీమా దగ్గరకొచ్చి కూర్చుంది. కోరికతో ఆమె కళ్ళు ఎరబడ్డాయి. ఆమె శరీరం చిగురుటాకులా వణకసాగింది. దాసి, సలీమా తలను నెమ్మదిగా తన ఒడిలోకి తీసుకొని, చెమటతో నిండిన ఆమె ముఖాన్ని తన కొంగుతో తుడిచింది. ఆ తరువాత వణుకుతున్న సలీమా పెదవులను గాఢంగా ముద్దుపెట్టుకొంది.
కొద్ది క్షణాల తరువాత దాసి సలీిమాను యధాస్థానంలో పడుకోబెట్టి, తలఎత్తి చూసేసరికి ఎదురుగా పొదుషా కోధొవేశాలతో కనిపించాడు. దాసి భయంతో చేష్టలుడిగిన దానిలా ఉండిపోయింది. పాదుషా కోపంగా - “ఎవరు నువ్వు? ఏం చేస్తున్నావిక్కడ? అన్నాడు.
దాస్‌ అతని మాటలకు సమాధానం ఇవ్వక మౌనంగా ఉండిపోయింది. అమె మౌనానికి పాదుషా మరింతగా మండిపడుతూ -
“అడిగిన దానికి సమాధానం ఇవ్వకపోవటంలో నీ ఉద్దేశ్యమేమిటి? అని అరిచాడు.
దాసి నెమ్మదిగా గొంతువిప్పి
“జహాపనా 1! ఒకవేళ మీ ప్రశ్నకు సమాధానం ఇవ్వకపోతే ఏంచేస్తారు?' అని అడిగింది. ఆమె ధైర్యానికి పాదుషా విస్తుపోయి, కళ్ళెరచేస్తూ -
“నీకెంత ధైర్యం? నన్నే ఎదిరిస్తావా? నిన్ను నగ్నంగా చేసి కొరడాతో కొట్టిస్తేగాని బుద్ధిరాదు. అన్నాడు.
దాసి ఏ మాత్రం భయపడకుండా -
“ఇహాపనా! నేను స్తీని కాదు పురుషుడిని” అంది.
ఈ మాట వినగానే పాదుషా కళ్ళు అశ్చర్యంతో పెద్దవయ్యాయి. అతను కోపంతో సలీమావైపు తన దృష్టిని సారించాడు. సలీమా ఒళ్ళు తెలియకుండా పడీవుంది. పాదుషా నోటి నుంచి - “పాపి! వ్యభిచారిణి? అన్నమాటలు వెలువడ్డాయి. అతను దాసివైపు కోపంగా చూన్తూ -
“ఆడదానిలా వేషం వేసుకొని నన్నే మోసం చేస్తావా? నీకెంత ధైర్యం ? అంటూ కరోరస్వరంతో “షూదూమ్‌” అంటూ పిలిచాడు.
68
ఒక్కక్షణం తరువాత భయంకర రూవంలో ఉన్న కొజ్జాల నాయకుడు పాదుషా ముందుకు వచ్చి నిలుచున్నాడు. దాసిని భూగృ్గహంలో ఉంచి అన్నం-నీళ్ళు ఇవ్వక మాడ్చి చంపమని పాదుషా, కొజ్జాలనాయుకుడిని ఆజ్ఞాపించాడు.
మాదూమ్‌ తన కర్కశమైన చేతులతో దాసి రూపంలో ఉన్న ఆయువకుడిని బరబరా ఈడ్చుకుంటూ భూగృవానికి తీసుకెళ్ళాడు,
(2)
ఉషోదయం అయింది. తెల్లవార్లు ఒళ్ళుతైలియకుండా పడివున్న సలీమా నెమ్మదిగా కళ్ళుతెరచి నలువైపులా పరికించి చూసింది. గదంతా చీకటిగా వుండటంతో ఆమెకేమీ కనిపించలేదు. దాసిని పిలిచి పిలిచి - అలసిపోయింది కానీ ఎలాటి జవాబు రౌటలేడదు.
తన అరువృలు ఎవ్వరికీ వినబడకషోవటం నలీవమూకు చాలా ఆశ్చర్యాన్ని కలిగించింది. సలీమా నెమ్మదిగా లేచి ద్వారంవద్దకు వచ్చింది. అక్కడ ఆమెకు కొజ్ఞాల నాయకుడు పహారా యిస్తూ కనిపించాడు. సలీమా అతని వైపు కోపంగా చూస్తూ - "నా గదిముందు నీ పహారా వుండటానికి గల కారణం తెలుసుకోవచ్చునా?” అంది.
“పాదుషావారి ఆజ్ఞ బేగం సాహెబ్‌
“పొడుషా వచ్చారా ఎప్పుడు”
ఆజ్త నిన్న”
“వురి వాకు కబురుచేయలేదెందుకని?”
“పాదుషావారు ఎక్కడున్నారో తెలుసుకోవచ్చునా?”
“జీనత్‌ మహల్లో”
అతను చెప్పిన మాటలు సలీమాకు బాధను కలిగించాయి,
“వేశ్యల సౌందర్యరాధనలో మునిగితేలేవారికి (గ్రేయని వడే బాధ ఎలా అర్భమవుంది?
జీనత్‌ మహలుకు, అదృష్టం పట్టిందికాబోలు"” సలీమా మాటలు విని మాదూమ్‌ మౌనంగా వుండిపోయాడు. సలీమా తిరిగి అతన్ని ప్రల్నిస్తూ..
“దాసీ ఎక్కడవుందో తెలునుకోవచ్చునా' అంది.
ర్లి
“బందిఖానాలో” అతని మాటలు సలీమాను చాలా ఆశ్చర్యపరచాయి. “ఆమెను ఖైదుచేయడానికి గల కారణం? ' ఆత్రుతగా ప్రశ్నించింది. “న్హ క్రై రను ద్రు “మంచిది నేనే ఆమెను విడుదలచేస్తాను...” అంటూ బయటకువస్తున్న ఆమెను ఆపుతూ, “మీరు ఈ గదిదాటి వెళ్ళరాదని పాదుషావారి ఆజ్ఞ అన్నాడు. అతడి మాటలు వినగానే సలీమా కళ్ళల్లో నీరు తిరిగింది. తనకు వట్టిన దౌర్భాగ్యానికి ఆమె వెక్కివెక్కి ఏడవసాగింది. కొద్దిసేపటి తరువాత ఒక నిశ్చయానికి వచ్చినదానిలా పాదుషా పేరున లేఖను రాయసాగింది. జ్బహాపనా” నాతప్పును మన్నించమని తమను సవినయంగా వేడుకొంటున్నాను. మీ కోసం ఎదఎంరుచూని అలని ఒళ్ళుతెలవకుండా నిదపోవట౦తో వకు స్వాగతం ఇవ్వలేకపోయాను. నా దాసిని కూడా మీరు బంధించారని విన్నాను, మీరు వస్తున్నారనే వార్తను నాకు అందించక ఆమె అపరాధంచేసినమాట వాస్తవమే. కాని ఆమె వయన్సులో చాలా చిన్నది. దుఃఖార్హురాలైన ఆవాెకు తిరిగి రాజపాసాదంలో స్థానాన్ని కలిపించవలసిందిగా వేడుకొంటున్నాను, ప్రేయసి ప్ప శ్రీ వ్యూ” సలీమా తాను రాసిన లేఖను మాదూమ్‌ ద్వారా పాదుషాకు పంపింది. మాదూమ్‌ను చూడగానే పాదుషాకు అగ్నిలో ఆజ్యంపోసినట్టయి - “ఏం తెచ్చావు?” అంటూ అరిచాడు, మూదూమ్‌ భయపడుతూ నెమ్మదిగా = “హుజూర్‌ సలీమా బీబీ ఈ ఉత్తరం మీకు ఇవ్వమన్నది” అన్నాడు. పొదుషా కోపంతో పళ్ళు కొరుకుతూ - “నేను ఆ ఉత్తరాన్ని చూడదల్పుకోలేదు. 10
చేసిన తప్పుకు సిగ్గుపడక లేఖను పంపుతుందా? అమె చనిపోతేగాని నాకు పట్టిన పీడవదలదు” అంటూ సలీమా పంపిన లేఖను చింపి బయటకు విసిరిపారేశాడు.
మాదూమ్‌ వచ్చి సలీమాతో జరిగిన వుదంతాన్ని వివరించాడు అతను మాటలువిన్న నలీమా చేష్టలుడిగినదానిలా వుండిపోయింది. అతన్ని వెళ్ళిపామ్మనిచెప్పి నలీమౌ తలుపులు బంధించుకొని వెక్కివెక్కి ఎడుస్తూ
“యా అల్లా... పాదుషాకు భార్యనవటం కూడా నేరమేనా? కళ్ళు కాయలు కాచేలా ఎదురుచూసినందుకు మిగిలింది అవమానమేనా? ఇంత అవమానం జరిగాక ఇక బతికి వుండటం కూడా వ్యర్థమే” అనుకుంటూ ఆమె చనిపోవాలనే దృఢనిశ్చయానికి వచ్చీ తిరిగి పాదుషాకు లేఖను రాయనారంభించింది.
నేను మీ బార్యనంయనందంకు వీ అజ్ఞనుపాటిన్తూ నొ జీవితాన్ని ముగించుకొంటున్నాను. మీ నుంచి ఇంతటి అవమానాన్ని పొందాక జీవించివుండటం సమంజసంకొదని భావిస్తున్నాను. మిమ్మల్ని నేను ప్రార్థించేది ఒక్కటే మికు సరియైన ఆతిధ్యాన్ని యివ్వని కారణంగా, మీరు నాకు ఇంతటి కరిన శిక్షను విధించినట్ట్లుగా సపత్నులకు చెప్పవద్దు. అంతిమఘడియల్లో మిమ్మల్ని చూడాలనే నా కోరికను తప్పక తీరుస్తారని ఆశిస్తున్నాను.
అభాగిని సలీమా” తాను రాసిన లేఖను చలువరాతి స్తంభం మీద వుంచి, తనకు మరొక జన్మంటూ వుంటే తనను రాజివాసంలో పుట్టించవద్దని అల్లాని ప్రార్థిస్తూ, వేలికివున్న వజపు ఉంగరాన్ని చేతిలోకి తీసుకొని, మింగి తృప్తిగా కళ్ళు మూసుకుంది. (3) నంధ్యానమయం, వక్షుల కిలకీలరావాలతో ప్రకృతి పరవశించిపోతోంది. పాదుషా ఉద్యానవనంలో అటుఇటు తిరుగుతూ తన బాధను మరవటానికి ప్రయత్నిస్తున్నాడు. ఇంతలో ఇద్దరు కొజ్జాలు పాదుషా వద్దకు పరుగెత్తుకుంటు వచ్చి ఆయన చేతిలో ఒక లేఖను వుంచుతూ, “వాుజూల్‌! అన్యాయాం జరిగిపోంయింది. నలీమాబీవబీ వజపుటుంగరాన్ని మింగేసింది. ఆమె చివరి ఘడియల్లోవుంది - మిమ్మల్నే కలవరిస్తోంది. అన్నారు, 11
పాదుషా వారిచ్చిన లేఖను చదివి, పరుగుపరుగున సలీమా దగ్గరికొచ్చాడు. తాను అమితంగా (ప్రేమించే వ్యక్తి అస్తవ్యస్తంగా అలా నేలమీద పడివుండటం అతనికి చాలా భాధను కలిగించింది. అందమైన సలీమా శరీరం నలుపురంగుకు తిరగసాగింది. పాదుషా యిక ఆగలేక వైద్యుణ్ణి తెమ్మని ఆజ్ఞాపించాడు.
పాదుషా గొంతువిని, సలీమా చాలా అదృష్టవంతురాలిని. అంతిమ ఘడియల్లోనైనా మిమ్మల్ని చూడగలుగుతున్నాను” అంది.
పాదుషా సలీమాను తన ఒడిలోకి తీసుకుని -
“సలీమా! నా భార్యవైనందుకు నీకు యింతటి నికృష్టపుచావు వస్తుందని కలలోనైనా ఊహించలేదు".
“జహాపనా! నిరపరాధినైన నన్ను మీరు యింత కరినంగా శిక్షిస్తారని నేనెన్నడూ అనుకోలేదు".
సలీమా మాటలు పాదుషాకు కోపాన్ని తెప్పించాయి, “నలీమా! జనానాలో పురుషుణ్ణి, స్రీ రూపంలో వుంచుకొని నీ కొరికలను తీర్చుకోవడం తప్పుకాదా? ఈ విషయం ఎవరిద్వారా నైనా వినివుంటే నేను అంతగా పట్టించుకొని వుండేవాణ్ణీకాదు. కానీ కళ్ళతో చూసిన నిజాన్ని నమ్మకుండా వుండగలగటం సాధ్యమేనా?
సొదుషా మాటలు విన్న సలీమా బాధతో విలవిల్లాడిపోయింది. పాదుషా తిరిగి ఆమెను ప్రశ్నిస్తూ - “సలీమా! నీవు అల్హాని చేరబోతున్నావు. కనీసం యిప్పటికైనా నిజాన్ని ఒప్పుకో. ఇన్నాళ్ళు నువ్వు రహస్యంగా దాసి వేషంలో వుంచిన ఆ పురుషుడెవరు?”
సలీమా ఆశ్చర్యంతో కళ్ళు పెద్దవిచేస్తూ “ఏమిటి! దాసి వేషంలో వున్నది పురుషుడా!!!" అంది.
సలీమా మాటలు పాదుషాని కూడా ఆశ్చర్యపరిచాయి. “సలీమా! నీకు నిజంగా ఈ విషయం తెలియదా?”
పాదుషా మాటలవల్ల ఆమెకు జరిగినదంతో అర్ధంకాసాగింది. కొద్దిసేవు ఆగి ఆమె పాదుషాతో ఇలా అంది - "ప్రియా! జరిగినదాన్ని గురించి బాధపడకు. తెలిసి చేసినా, తెలియక చేసినా తప్పు తప్పేకదా. ప్రమాణపూర్వకంగా మీరు చెప్పే వరకు దాసి పురుషుడనే సంగతి నాకు తెలియనే తెలియదు”,
12
సలీమాపట్ల తాను ఎంత క్రూరంగా ప్రవర్తించాడో పాదుషాకు అర్థం అవసాగింది.
“సలీమా! ఈ పాపిని క్షమించు. నీపై లేనిపోని దోషాన్ని ఆరోపించి నిన్నునా చేతులారా చంపుకొంటున్న పాపిని అంటూ విలపించసాగాడు.
పాదుషా మాటలకు సలీమా నవ్వి, అతని చేతిని తన చేతిలోకి తీసుకుంటూ
“వీయా... చివరి క్షణాలలోనైనా మీకు నిజం తెలినినందుకు చాలా..., సంతోషిస్తున్నాను. ఒక చిన్నకోరిక ఉంది.... తీరుస్తారా?”
పొదుషా ఆమె ముఖాన్ని తన చేతిలోకి తీసుకుని - “త్వరగా చెప్పు నలీమా! నీ కోరికను తప్పక తీరుస్తాను”
“అయితే ఆ... యువకుడిని... క్షమించి... వదిలి... వే....యి అంటూ ప్రాణాలు వదిలింది.
పొదుషా, సలీమాను తన హృదయానికి హత్తుకొని వనివాడిలా వెక్కి-వెక్కీ ఏడవసాగాడు.
(4) రాత్రి రెండురఖాములు గడిచాయి. పెద్దశబ్దం చేస్తూ భూగృ్గహం తలువులు తెరుచుకొన్నాయి. చీకటి నిండిన భూగృహంలోకి వెలుగుతోపాటు ఒక గంభీరమైన స్వరం వినిపించింది.
“దురదృష్టవంతుడైన ఓ యువకుడా! ప్రాణాలతో ఉన్నావా?
యువకుడు కోపంగా - “ఎవరు?” అంటూ అరిచాడు.
అతని ప్రశ్నకు జవాబుగా - 'పాదుషా' అని సమాధానం వచ్చింది.
యువకుడు వ్యంగ్యంగా - “ఇది మహారాజులు నిలిచేందుకు అనువైన స్థలంకాదు... మరి తమరి రాకకు గల కారణం?"
“విచారణ జరపకుండా నీకు శిక్షను విధించాను. నీ తప్పును తెలుసుకొందామని ఇలా వచ్చాను. ఏ దురదృష్టపు ఘడియలు నీచేత ఈ తప్పుని చేయంచాయో చెబితే క్షమించి వదిలివేస్తాను”.
13
ఆ యువకుడు కొద్దిసేపు మౌనంవహించి తన గురించి పాదుషాకు ఇలా చెప్పసాగాడు -
“జహాపనా! నా చిన్నతనంలో నేను సలీమా తండ్రి వద్ద నౌకరుగా వుండే వాడిని. అప్పటికి సలీమా కూడా చాలా చిన్నది. చాలా అందంగా ఉండేది. ఆమె అందం నన్ను పిచ్చివాడిని చేసేది. నాకు తెలియకుండానే నేను ఆమె అందానికి దానుణ్నీ అయ్యాను. సలీమా కూడా నా పట్ల ప్రేమగా ఉండేది. కానినా (పేమలా ఆమెది కాంక్షతో కూడింది కాదు. ఒక స్నేహితుడిలా నన్ను చాలా అభిమానంగా చూసేది. సలీమాకు యుక్తవయస్సు వచ్చాక ఆమె వివాహం మీతో జరిగిపోయంది. ఈ సంఘటన నన్ను పిచ్చివాడిని చేసింది. ఆ బాధను మరవటానికీ నేను తిరగని పదేశమంటూలేదు. కాని ఆమెను మరువటం సాధ్యంకాలేదు దగ్గరుండైనా ఆమెను చూడవచ్చుననే ఆశతోను, స్వార్ధంతోను, వేషం మార్చుకొని మీవద్ద చేరాను. దురదృష్టవశాత్తు ఆ రోజు వెన్నెల రాతి అవటం, మితిమీరిన వుద్యం సేవించటంతో నన్ను నేను అదువులో పెట్టుకోలేకపోయాను. ఇందులో సలీమా తప్పేమీలేదు - ఆమె నిర్లోషి'
యువకుడు చెప్పిన కథ విని పాదుషా చాలాసేపు మౌనంగా ఉండిపోయాడు. ఆ తరువాత భూగృహం తలుపులు మూయుకుండానే, నెమ్మదిగా అక్కడినుంచి తప్పుకొన్నాడు,
(5, సలీమా చనిపోయి పదిరోజులు కావస్తోంది. పాదుషా సలీమా గదిలోనే రేయింబగళ్ళు గడుపుతున్నాడు. రాజప్రాసాదానికి ఎదురుగా ఉన్న ఉద్యానవనంలో సలీమా దేహం సమాధిచేయబడింది. ఏకిటికీ వద్దనైతే సలీమా పాదుషా కోసం ఎదురుచూస్తూ గడీపేదో, అదే కిటికీవద్ద, అదే స్థానంలో ఈ రోజు పాదుషా, సలీమా సమాధిపై దృష్టి సారిస్తున్నాడు. ప్రతిరోజు అర్ధ రాత్రి గడిచే సరికి పాదుషాకు, కరుణతో హృదయాన్ని కదిలించే ఒక విరహగీతం ఇలా వినిపిస్తూ ఉంటుంది.
“మోయలేనిదీ విరహం
మాటలకందనిదీ (ప్రేమగాధ
ఏమని వివరింతును
నేనెవరితో మొరలిడుదును.”
(విపుల - ఏప్రిల్‌ 1989) 14
రాలం ఖరీదు
దేవుడు కనిపిస్తున్నట్టగా జనాలంతా తలలు పైకెత్తి ఆకాశంలోకి చూస్తున్నారు,
వంతెన కింద విరిగి ముక్కలైన రైలు బోగీలు, చెల్లాచెదురుగా పడున్నాయి, నదిలో పారే నీరు వాటిని కప్పటానకి వ్యర్థ ప్రయత్నం చేస్తోంది. జనాల ఆర్తనాదాలతో అడవి మారుమోగిపోతోంది.
ఓ రాతి గడిచిపోయింది, బోగీలలో యిరుక్కుపోయిన జనాలు, తమని రక్షించముంటూ యింకా ఆర్తనాదాలు చేస్తూనే వున్నారు. కొంతమంది, చనిపోయిన వారి శవాలు తీసుకొచ్చి.నది ఒడ్డున వడుకోబెడుతున్నారు. ఆ ఘోర ప్రమాదాన్ని చూడటానికొచ్చిన జనాలతో, నది ఒడ్డంతా నిండిపోయింది. సహాయ కార్యక్రమాలు చూస్తున్న సైన్యంతో హాస్పటల్‌ సిబ్బందితో, తమవాళ్ళని పోగొట్టుకున్న వాళ్ళ ఎడుపులతో +, నది ఒడ్డున అవయవాలు తెగిపోయి ఎన్నో శవాలు పడున్నాయి. శవాల కోసం వచ్చిన వాళ్ళు, వాటి నుంచి వచ్చే దుర్గందానికి అటుగా వెళ్ళే ద్దార్యాన్ని చేయలేకపోతున్నారు.
“ఇదే... అహహ కాదు.... ఇది.....? అవును... బహుశ... ఓరి భగవంతుడా......! నేనేం చూస్తున్నాను... ? “అంటూ తెగిపడిన తమ వాళ్ళ శవాలు చూసి కన్నీరు. మున్నీరుగా ఏడ్చే వాళ్ళ అరుపులతో అడవి ఎడతెరిపి లేకుండా మారుమైోగిపోతూనే వుంది.
“కదులు ... శవాన్ని తీనుకుని ముందుకు కదులు. ఒకరి తరువాత ఒకరు రండి... అమ్మా..! మొగవాళ్ళ శవాలు అక్కడున్నాయి,” అంటూ మున్సిపాలిటీ వారి బంటటోత్తు ముక్కుకి బట్ట కట్ఫకొని జనాలని కంట్రోలు చేస్తున్నాడు.
భయంకరమైన ఆ మృత్యువు, బతికున్న వాళ్ళని సైతం నిశ్నేష్టులని చేసింది. అన్ని శవాలని బయటికి తీయాలంటే అంతసులువైన పనేంకాదు. నీళ్ళల్లో నాని, కుళ్ళిపోయిన శవాలు బరువుగా తయారవటంతో వాటిని ఎత్తేవాళ్ళకి చాలా యిబ్బందిగా
15
వుంది.” చచ్చిన ఈ శవాల జీవితాశయం ఏమై వుంటుంది....? ఇలా నీళ్ళలో పడి జనాలని బాధ సపెట్టటమేనా....?.
“సారు....! మా యింటోడు...” అంటూ చిరిగిపోయిన బట్టల్లో పిచ్చిదానిలా ఉన్న ఓ ముష్టిది - ఒళ్ళో నాలుగు రోజుల వసిగుడ్డుని, ఒంటిమీద బట్టలు కూడ లేకుండా ఏడుస్నున్న ముగ్గురు పిల్లల్ని వెంటబెట్టుకొని అక్కడి కొచ్చింది.
“భీ...! ఫో యిక్కడినుంచి.... తర్వాత రా...” అంటూ శవాలు మోస్తున్న ఓ వక్తి ఆమెని తోసుకుంటూ ముందుకెళ్ళాడు.
“సారు...! నా భూరా...? నిన్నటినంది...... యీడనే కూకున్నా సారు... మా యింటోడు... ఈ రైల్లనే బిచ్చమెత్తుకునే టోడు.... సారు... ఈ రైల్లనే.... సారు.”
“అబ్బబ్బా... ఈ పిచ్చిముండ నాతల తినేస్తుంది. నడూ.... మొగవాళ్ళ శవాలు అక్కడున్నాయి. పోయి చూనుకో.... ఫో,..!” అంటూ ఆమెని అవతలకి నెట్టాడు మున్సిపాలిటి బంట్రోతు,
“దొంగముం......... ఎలా వెతుకుతోందో చూడు! శవాన్ని యింటికి తీసుకెళ్ళి కర్మకాండ జరిపస్తుంది కాబోలు , అంటూ నవ్వటం మొదలెట్టాడు ఆ బంట్రోతు.
“పాపం ....! పిచ్చిముండకి, సర్కారు వాళ్ళు ఉచితంగా శవాలని తగలబెట్టిస్తున్నారని కూడ తెలియదు,” అంటూ ఆమెవైపు తిరిగి “ఎం కనిపించిందా నీ మొగుడి శవం... ? 'ధొంగ,.. ఏం వెతుకుతున్నావే....? అన్నాడు.
“నల్ల లుంగి... భుజం మీద ఓ జోలె ఎసుకున్నడు సారు... అంది.
“పిచ్చిదానా! ఆ నల్లలుంగి వాడిన ఏనాడో ఒదిలి పెట్టేసుంటుంది. ఇక జోలె అంటావా,.... ఎవడో ధరిద్రగొట్బవెద్దవ, ఎత్తుకు పోయుంటాడు. రైలు, పట్టాలు తప్పితే చాలు... ఎక్కడెక్కడి నుంచో పరుగెత్తుకొస్తారు... చేతికందినవి ఎత్తుకుపోవటానికి, తొందరగా వెతుకు..... అక్కడ... ఆ శవం మీద..... నల్లగా.... ఏంటది చూడు....?”
“అవ్‌మల్ల....గిదే... కాలుపైన....యిగో కురుసైంది.... గిదే....సారు.”
16
త్వరగా శవాన్ని తీనంకుని యిక్కడినుంచి కదలు. పోలీనులు చూస్తే మక్కెలిరగ్గొడతారు.
శవం బాగా కుళ్ళి, ఉబ్బిపోయి, బరువుగా తయారైంది. ఆ పచ్చిబాలింతకీ, భూరా ఇంత బరువుగా, యేనాడు అనిపించలేదు,
“నాయినా...! ఓ నాయినా... అంటూ ఆకలికి అలమటిస్తూనే, ఆ చిన్న పిల్లలు ఏడుపు లఖించుకున్నారు.
ఎనిమిదేళ్ళ మున్నా, శవాన్ని ఈడ్చటంలో తల్లికి సహాయ పడదామని ముందు కొచ్చాడు. కానీ భయంకరమైన దుర్గంధం ముక్కుకి తగలటంతో అక్కడినుంచి దూరంగా సొరిషపోయాడు.
ఓరి దేముడో... ! నా భూరా నన్నాదలి ఎల్లిపోయిండురో... గీ పోరగాల్లని.. "అంటూ ఛోటి, శవానికెదురుగా కూర్చుని తలబాదుకుంటూ చచ్చిన వాడి కోసం శోకాలు పెట్టడం మొదలెట్టింది. ఇంతలో ఓ పోలీసు అటుగా వచ్చి “తొందరగా శవాన్ని... తీసుకెళ్ళు. చూడు.... ఇక్కడ కాదు.... ఇంటికెళ్ళి ఎడు. ఆలస్యం చేసావంటే, దీన్ని లారీలో పడేసి తీసికెళ్లిపోతాం ' అన్నాడు.
భోట్‌ భయంతో ఒణికీ పోతూ లేచి నిల్చుంది. ఇక్కడి నుంచి శవాన్ని తీసుకెళ్ళడమంటే ఓ లారీని అద్దెకి తీసుకోవటం లాంటిదే, అక్కడున్న జనాలంతా వాళ్ళ వాళ్ళ శవాలని అదే విధంగా తీనుకెళుతున్నారు. శవం మీద కవ్పటానికి ఓ బట్టకానీ... పూడ్చిపెట్టడానికి... ఇల్లంటూ యేడిస్తే బంధువుల్ని పిల్చేది. అంత అదృష్టం ఆ పిచ్చిదానికెక్కడీది.... ?
ఛోటి స్టేషన్‌ కెదురుగా విరగిపోయిన, ఓ గోడకింద, తన పిల్లల్ని పెట్బకుని కూర్చుంటూ వుంటుంది, భూరా, ఉదయాన్నే భుజాన జోలె తగిలించుకుని, అజంతా ఎక్స్‌ప్రస్‌కి వెళ్ళి, సాయంత్రానికల్లా, ప్రయాణీకులు తినగా వదిలేసిన ఎంగిళ్ళతో జోలె నింపుకుని వచ్చేవాడు. నిజం చెప్పాలంటే ఛోటిది చాలా దయనీయమైన కథ. తల్టి, తండ్రులతో వుండే ఛోటిని, కొంత మంది గూండాలు ఎత్తుకొచ్చి, ఆమెతో తమ కోరికల్ని తీర్చుకున్నారు. దాహం తీరగానే ఆ పిల్లని తీసుకొచ్చి శ్వేషన్‌ దగ్గర పడేసారు. ఆమెకి తెలివొచ్చేసరికి భూరా, ఎదురుగా కనిపించాడు. అనారోగ్యంతో బాధపడే ఆమెకి నెలల
17
తరబడి సేవచేసాడు. అంతేకాదు తను అడుక్కున్న దాంట్లోనే ఇంత ఆమెకి పెట్టేవాడు. తను ఎప్పుడు భూరాకి, భార్యగా మారిందో ఆమెకి తెలియలేదు. తెలిసొచ్చే సరికి ఆమె ఐదుగురు పిల్లలకి తల్లయి కూర్చుంది.
“నువ్వు, శవాన్ని తీనుకుని యిక్కడినుంచి కదులుతావా లేదా? ఎంత సేవు పిల్లల్ని పెట్టుకుని ఇలా నిలబడతావు. ?
“కాల్మొక్కుత సారు... నా కొడ 'పైసల్టేవ్‌, బిచ్చమెత్తుకునే దాని కాడ...
“సరే.. సరే... పిల్లల్ని తీసుకుని యిక్కడి నుంచి కదులు. మిగిలిన అనాధ శవాలతో పాటు దీన్ని కూడా వూడ్చిపెడతాం. ఇక్కడికొచ్చి ఈ రిజిష్టర్‌లో వేలిముద వేసి, నీ అతా-పతా యిచ్చెళ్ళు ఇంతకీ నీ పేరేమిటి...? నీ మొగుడు పేరేమిటి...?” ప్రశ్నల పరంపర పూర్తయ్యాక వాళ్ళు, భూరా శవాన్ని యీడ్చుకుంటూ వెళుతుంటే ఛోటి, ఆమె పిల్లలు శవం వెనకాలె సన్నాయి మేళంలా యేడుస్తూ కదిలారు. ఒక్కసారి శవం ముఖం మీదున్న బట్టతీసి భూరాని చూడాలనిపించినా, ధైర్యం చాలక ఛోటి మౌనంగా వుండిపోమింది.
ఆకలితో యేడ్చే ఐదుగురి పిల్లల్ని యాడ్చుకుంటూ తన స్థావరానికి చేరుకుంది ఛోటి. అప్పటికే చుట్టపక్కల వుండే రిక్షా వాళ్ళు, బిచ్చగాళ్ళు అక్కడ గుమిగూడారు.
“పాపం...! కుంటిది... పెనివిటేమో సచ్చిపాయె. గీ పోరగాల్లని బెట్టుకొని...”
రోడ్డుమీద వచ్చీపోయే జనం, కాసేపు తమాషా చూస్తున్నట్టుగా చూసి, చల్లగా జారుకున్నారు. భూరా, గుడ్డివాడైనా తన జీవితంలో ఎంత వెలుగు నింపాడో, ఛోటికీ నెమ్మది-నెమ్మదిగా అర్థం అవటం మొదలెట్టింది. జనాలు చూపే జాలి కడుపులు నింవదు కదా! అప్పుడప్పుడు కుసష్టి రోగంతో తీసుకొనే ఫకీరు పిల్లల చేతిలో ఒక రొట్టెముక్క వడేసేవాడు. ఎంగిళ్ళు తిని బతికిన ప్రాణాల దగ్గర పాయ్యి-గిన్నెలు ఎక్కడినుంచొస్తాయి? భర్త తెచ్చిన ఎంగిళ్ళు మిగిలిపోతే ఛోటి, చుట్టూ వక్కలున్న ముష్టి వాళ్ళకి కూడా పంచేది. కానీ ఈ రోజు....?
“అమ్మా... జోలిచ్చినవంటే నాయన లెక్క నేనుగూడ అడుక్కుంటనే.....
ఎట్లిచ్చేది బిడ్డా....? నువ్వు చిన్నపిల్లగానివి. రైలెక్కనీకి రాదు,. దిగనీకి రాదు...
18
కిందపడినవంటే...' అంటూ మున్నాని ఆపటానికి ప్రయత్నించినా, వాడు తల్లిమాట వినకుండా స్టేషన్‌ లోకి పరిగెత్తుకుంటూ పోయి, ఓ రెండు రూపాయలు తెచ్చి తల్లిచేతిలో పెట్టేవాడు.
“ఛోటి అంటే నువ్వేనా...? నీ భర్తేనా అజంతా ఎక్స్‌ప్రెస్‌ కయిన యాక్సిడెంట్‌లో చచ్చింది....?' అంటూ ఓ వ్యక్తి ఆమె దగ్గర కొచ్చాడు రిజిష్టర్‌ పట్సకొని, అంతటితో వూరుకోకుండా మాటలు పొడిగిస్తూ చూడు! రేపు నువ్వు రైల్వే ఆఫీసు కొచ్చావంటే నీకు ఐదువేల రూపాయలిస్తారు,” అన్నాడు.
“ఐదువేలా...?' అంటూ ఛోటీ కరంట్‌ షాక్‌ కొట్టినట్టుగా వెనకెళ్ళిపడింది.
“ఐదువేలు” అన్నమాట ఆమె వెన్నులోంచి చలివుట్టిస్తోంది.” భూరా గింత ఖరీదైనోడా!!!
ఛోటీ ఐదువేలు తీనుకుని బయటికొచ్చే నరికి బయటి ప్రపంచం వ్రూర్తిగా మారిపోయినట్పగా అనిపించింది. ప్రతివాళ్ళు ఆమెకి సలహాలివ్వటం మొదలెట్టారు. కానీ డబ్బు ఆమెలో ఎక్కడచేని శక్తిని ప్రసాదించింది. తెలివి తేటలు ద్వారాలు తెరుచుకొని తనని ఆహ్వానిస్తున్నట్టుగా, అనిపించింది. అంతే ఆమెకి చుట్ట పక్కలుండే జనాలంతా శత్రువుల్లా కనిపించడం మొదలెట్టారు. ఛోటీ తను కడళపునిండా తిని, పిల్లలకి కూడ తిన్నంత తినిపించింది. అంతేకాదు, ఓ రేకుల గదిని అద్దెకు తీనుకోవాలని కలలు కనడం మొదలెట్టింది, చూస్తుండగానే కుంటిదాని కాళ్ళకి స్టేషనంతా పరిగెత్తేటంత శక్తొచ్చేసింది. “భూరా... మంచోడే... సచ్చికూడ పోరలకింత పెట్టి సచ్చిండు” అనుకుంది.
రాత్రి పడుకోగానే ఛోటీకి, భూరా తనకెదురుగా వచ్చి నిల్చున్నట్టనిపించింది. లాఠీ సాయంతో దారి చూనుకుంటూ తన దగ్గర కొస్తున్నట్బగ అతని శరీరం నుంచి వచ్చే దుర్గంధం, ఆమె ముక్కుకి తగిలింది. “నేను... న పీన్లెమీద గుడ్డ కప్పలె..... పాతి పెట్టలె... గందు కోసమని... వాని ఆత్మ... ఇట్ల భటకాయిస్తుందా...? * అనుకొంది.
ఛోటీ, మాటి-మాటికి కళ్ళుమూసుకొని తెరుస్తూనే వుంది. కళ్ళు తెరిచి నప్పుడల్లా భూరా, ఆమెకి కనిపిస్తూనే వున్నాడు.
“ధోటి...! ఓ ఛోటీ...!”"
19
“జలమ్మో..!
ఆమె నెమ్మదిగా గొణుక్కుంటు లేచి కూర్చుంది. స్టేషన్‌ నుంచి వచ్చే వెలుగులో భూరా స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాడు. అదే నల్లలుంగి... భుజాన జోలెతో,
“ఎవలు,.. ఎవల్డువ్వు....? అంది భయంతో వణుకుతు.”
“ఏందే. .. కోపమైనవా....?” అంటూ అసలు - సిసలైన ప్రేమికుడిలా అమెని దగ్గరకి తీసుకొని, “రైల్లో ఓ పోలీసాయనికి నాకు, జగడమయింది.. చెప్పింది యినకుండ ఓ స్పేషన్లో దింపిండు, నేను, పిచ్చోనిలెక్క ఆడ-ఈడ దిరిగి ఓ రైలెక్కిన, అదేమో బొంబయి .
అతగాడి మాటలు పూర్తిగా వినకుండానే ఛోటీ “ఎంది...? నువ్వింక .. బతికున్నవ...? అంటూ, వణకటం మొదలెట్టింది. ఆ తర్వాత నెమ్మదిగ “ఏంది...? నువ్వు అజంత బండి వుల్చయినప్పుడు సచ్చిపోలె...? నేను సూడనీకి బోయిన... మల్ల... మల్ల-గా మున్సిపాలీటోల్లు నీ ఫీన్గెని తీస్కపోయిరు గంద....?.
నాపీన్లెన...? దిమాక్‌గిట్ల ఖరాబైందే నీకు...? నా పీన్లేందే...? ఎడవటం తప్పించి ఛోటీ ఏవీ మాట్లాడ లేకపోయింది.
“నువ్వు రైలు వుల్బయ్యి సచ్చినవనుకొని సర్కారోళ్ళు నాకు మల్ల ఐదువేలిచ్చారు.
“ఐదువేలా...?” అంటూ భూరా ఒక్క గంతేసాడు. అంతేకాదు. “నా పానం కరీదు ఐదుయేలా.....? అంటూ గొణుక్కున్నాడు.
ఓరి భగమంతుడా...? గిప్పుడెట్ల...? చుట్స పక్కలోల్లు జూసిర్రంటే....? అంటూ నెత్తిన చేతులు పెట్టుకొని యేడవటం మొదలెట్టింది.
తన అస్తిత్వం తనకే అనహ్యంగా అనిపించడంతో, అతగాడికి భూమిలోకి కుంగిపోతున్నట్టగా అనిపించంది, అంతేకాదు, బతికి యెంత అనర్థం తెచ్చి పెట్టాడో రూడా అర్థం అయింది.
“నాయినా....! నువ్వేడకెల్లి వచ్చినవే....? మల్ల నువ్వు.... సచ్చినవ్‌ గదా,.? అంటూ లేచికూర్చున్నారు పిల్లలు. అంతటితో ఆగకుండ “అయితే...ముల్ల.. గా... గబ్బు
ల2గ్ర
గొట్టిన...పీన్లె.... నీది గాదె....?” అంటూ అమాయకంగా తండ్రిని ప్రశ్నించారు.
తండ్రి తిరిగి రావటం వల్ల డబ్బు చే జారి పోతుందని తెలియగానే పిల్లలు ఒక్క పెట్టున, యేడుపు లంఖంచుకున్నారు. అంతా అలా యేడవటం చూసేసరికి భూరాకి కూడ యేడుపాగలేదు. కాసేపయ్యాక అతగాడి బురలో ఓ ఆలోచన తళుక్కున మెరిసింది. అంతే కిందపెట్టిన లారీని వెతుకుతూ “ఛోటీ!!” మనమీడకెల్లి పారిపోదమే... జల్లీ .... బొంబాయి బండొస్తది' అంటూ భార్యని తొందరపెట్టాడు.
చేతిలో సామాన్లు పట్టుకుని, నిద్రపోతున్న పిల్లల్ని యీడ్చుకుంటూ, వాళిద్దరు స్టేషన్‌ వేపుగా పరుగుతీసారు. స్టేషన్‌కి వెళ్ళేటప్పుడు భూరా, బట్టలో తలదాచుకోవటం మర్చి పోలేదు. చివరి కెలాగైతే నేం వాళ్ళు బొంబాయి ఎక్స్‌ ప్రస్‌లో వచ్చి పడ్డారు. వాళ్ళ భయం తీర్చటానికన్నట్ట రైలు, స్రెషన్‌ దాటి ముందుకి పరుగుతీసింది.
గొమంలో వున్న ఆ స్టేషన్‌ చాలా చిన్నది. ఎక్స్‌ప్రస్‌ రైళ్ళు ఆగడం సామాన్యంగా జరగదు. కాకపోతే రోజుకి ఒకటి రెండుసార్లు గూడ్సు బండ్లో, ప్యాసింజర్‌ బండ్లో వచ్చి ఆగుతాయి. స్టేషన్‌కి యెదురుగా వున్న ఆ రేకులిల్లు చూడ ముచ్చటగా వుంది. డబ్బు, భూరాని సోమరి పోతుగ తయారుచేసింది. అంతటితో ఆగితే బాగానే వుండేది, బద్ధకంతో పాటు తాగుడుకూడా అలవాటు చేసింది. రాతనక పగలనక భూరా డబ్బు కోసం భార్యతో గొడవ పెట్టుకునే వాడు. స్టేషన్‌లో బండ్లు ఎక్కువగా ఆగకపోవటంతో వాళ్ళకి, ఎంగిలి కూడు దొరికేది కాదు. చూస్తూ వుండగానే ఐదువేల రూపాయలకి కాళ్ళొచ్చి వెళ్ళిపోయాయి,
ఆకలికి ఆగలేని పిల్లలు, స్టేషన్‌ కొచ్చే ప్రయాణీకుల దగ్గర అడుక్కోవటం మొదలెట్టారు. లారీ చేత్తో పట్బ్పకుని బిచ్చమెత్తుకునే భూరాకి ఎదురు దెబ్బలు తప్ప, చేతిలో గుప్పెడు గింజలు కూడా రాలేవి కాదు. ఎవ్పుడైనా, ఎవరైనా తినటానికిస్తే, దానికోసం వాళ్ళు కాట్ల కుక్కుల్లా షోట్టాడుకునే వాళ్ళు.
భూరా మటుకు ఆ ఐదువేల రూపాయల్ని మర్చిపోలేక పోతున్నాడు. దాని తాలుకూ సంఘటన తల్చుకున్నప్పుడల్లా అతగాడికి, స్వర్గం గుర్తుకొచ్చేది.
“అవ్‌గాని బిడ్డా....! నువ్వు నా పీన్లెని ఎట్టు గుర్తు పట్టినవే...?” అంటూ అడిగాడు భూరా, ఆకలిని మర్చిపోవటానికి.
వ]
“అమ్మ .... వూకెనే లాల్లి పెట్టి ఏడ్చింది. నేను ఓ పీన్లెతానికి పోయి గిది... మానయన్లే అని చెప్పిన. గంతే .... గది నిజమని సమజ్దేసుకునరు' అంటూ గర్వంగా చెప్పాడు మున్నా తండ్రీతో.
“ఎట్లైన నీకు మస్తు దిమాగుంది బిడ్డా....! అన్నాడు భూరా, తన గుడ్డి కళ్ళని చక్రాల్లా తిప్పుతు. ఆకల్ని మించిన రోగం లేదు. అయితే ఎంతటి బాధనైనా యిట్టే తీర్చే బెషదశక్తి పిల్లలకు మాత్రమే వుంది.
“నేనైతే పాగల్‌ గాని లెక్క యేడ్చిన, నాకీ వెర్క నువ్వు జస్తే పైనల్‌ దొర్కతయ్యని...?”
“గంతనె బిడ్డా....! గది సర్కారోల్ల కానూన్‌. రైలు వుల్ణయినపుడు ఎవ్వలైన సచ్చిర్రనుకో ఆల్లకి పైసలిచ్చుకోవాలె, అంటూ భూరా, వాళ్ళకి అర్ధం అయ్యేలా చెప్పాడు,
అప్పటి వరకు వాళ్ళ మాటలు వింటున్న ఛోటీ, కోపంతో భూరా వంక కొరకొరా చూస్తూ “ఈ సచ్చినోడు మళల్లెందకు బతికిండో” అనుకుంది.
ఉదయం అవుతూనే భూరా, మున్నా యిద్దరు ముష్టైత్తుకోవటానికి వెళ్ళిపోయారు. ఛోటీ, బిట్టో తలలో పేలేరుతూ కూర్చుంది. ఓ వైపు అరణ్యం, మరోవైవు వంట పొలాలున్నాయి. పొలాలు దాటితే బంజారా బన్తీ వుంది. వాళ్ళు కొత్త రైల్వే-లైనువేయటానికొచ్చారు.
రైలు వచ్చే వేళయింది. గార్డు పచ్చజండా వూపాడో-లోదే గూడ్సుబండి వేగంగా వచ్చి, స్టేషన్‌న్ని దాటుకుంటూ వెళ్ళిపోయింది. కొని ఎక్కువ దూరం వెళ్ళకుండానే పెద్దగా శబ్దం చేస్తూ ఆగిపోయింది, *రైలు పట్టాలు తప్పిందంటూ” జనాలు అరుస్తూ పరిగెత్తటం మొదలెట్టారు.
“ఎవరో రైలు కింద పడ్డారు. బహుశా... మేకపిల్ల అయుంటుంది. కాడు. కాదు.. ఎవరో పిల్లాడు రైలుకింద పడ్డాడు" అంటూ ఎవరో గట్టిగా అరిచారు.
“శరీరం తునాతునకటైపోయింది. చూస్తే పాపం బంజారా పిల్లాడిలా... వున్నాడు,” అంటూ బాధగా అన్నారివరో,
22
ఛోటీ, బిట్టో అటువైపుగా పరిగెత్తారు, బిట్టో, రక్తంతో తడిసిన శవాన్ని చూస్తూనే గట్టిగా అరవటం మొదలెట్టింది.
“ఈ పీన్లె మా అన్న మున్నా గాడిది... అమ్మా...! మున్నా... బండికింద పడి నచ్చిండే..!
మున్నా... ! బాధతో ఛోటీకి, కళ్ళు తిరగటం మొదటెట్టాయి. గుండెల్లో ఎవరో, గునపం పెట్టి పొడుస్తున్నట్టనిపించింది, పాపం ఆ పిచ్చితల్లికి”
“జరుగుండ్రి...! గిది మా అన్న పీన్గెనే....” అంటూ బిట్టో, సంతోషం పట్టలేక అరుస్తోంది. స్టేషనంతా జనాలతో కిట-కిట లాడిపోయింది. వెళ్ళి చూసే ధైర్యం లేక ఛోటీ మాత్రం గోడని ఆనరాగా చేసుకుని నిల్చుండి పోయింది.
“నాయినా...! ఓ నాయినా... మన మున్నా గాడు బండికింద పడీ నచ్చిండే, నేను వాన్ని గుర్తు పట్టిన , అంటూ అరిచింది బిట్టో, దూరంగా వస్తున్న తండ్రిని చూసి, కానీ అంతలోనే, తండ్రి పక్కనే వున్న మున్నాని చూసి నీరుకారిపోతూ నెమ్మదిగా మున్నా... నువ్వేడకెల్లి వచ్చినవ్‌రా...! అంది బిక్కముఖం వేసి, బహుశా బిట్టోకి సర్కారు వాళ్ళుయిచ్చే డబ్బు చేజారి పోయినట్ననిపించిందేమో....!!!
2
గ నేస్తం
బాల్య స్పృతులని మరచిపోవటం అంత తేలికైన విషయమేమీ కాదు. అయితే, అందులో కొన్ని ఆనందాన్నిస్తే, మరికొన్ని దుఃఖాన్ని కలిగిస్తాయి. తీరిక దొరికినప్పుడు లేదా ఈ సంసారపు యుంరూటం నుంచి కాసేపు దూరంగా పారిపోవాలనుకున్నప్పుడు బాల్యం, దాని తాలూకు స్మృతులు ఒద్దనుకున్నా సినిమా రీళ్ళలా కళ్ళముందు కదలడం సహజమేమో!
కమల మాపక్కింటవమ్మాయి. మా యిద్దరిళ్ళు పక్క-పక్కనే వుండటంతో ఒకే కుటుంబంలోని సభ్యులా వుండేవాళ్ళం. కమల అస్తమానం మా యింట్లోనే ఆడుకుంటూ వుండేది. దానికి తోడు అమ్మ కూడ ఆమెనిష్టపడటంతో యిక ఆ పిల్లకి అడ్డు-అవు లేకుండా పోయింది, నేను కూడ వాళ్ళింటికి ఆడుకోవటానికి వెళుతూ వుండేవాణ్జి. కమలా వాళ్ళ అమ్మకూడ, నన్ను తన సొంత బిడ్డలా ఆప్యాయంగా చూనుకునేది.
ఇద్దరం కలిసి ఆడుకునే వాళ్ళం. కలిసి ఇసుకలో పిచ్చిక గూళ్ళ కట్టుకుని తెగ మురిసి పోయే వాళ్ళం. అంతేకాదు. యే రోజు కారోజు కొత్త-కొత్త ఆటల్ని సృష్టించేవాళ్ళం. మా కెందుకో పగలు చాలా ఎక్కువగా వున్నట్టు తోచేది. అందుకనే మెం 24 గం॥ లని మా కనుకూలంగా మార్చుకుని చిన్నవిగా చేసుకునే వాళ్ళం. సూర్యోదయంతో గానీ, నూర్యాన్తమయంతోకాని, మా కెలాటి నంబంధం వుండేది కాదు. ఆకాశంలో సూర్యుడున్నా సరే, మేం దాన్ని రాత్రి కింద మార్చేసుకునే వాళ్ళం. పిచ్చుక గూళ్ళు తయారు చేసి ఆడుకునే టప్పుడు ఒక్క రోజులోనే లెక్క టేనన్ని పగళ్ళని, రాత్రుళ్ళని సృష్టించి తెగ మురిసి పోయేవాళ్ళం,
తెల్లవారితే చాలు, మేమిద్దరం పూలు కోసుకురావటానికి తోటలోకి పరిగెత్తే వాళ్ళం. తోటలో ఓ సంపంగి చెట్ప వుండేది. నాన్నగారు దాన్ని యెక్కడినుంచి తెచ్చారో తెలియదు కానీ ఆయన దాన్ని స్వయంగా నాటటం నాకింకా గుర్తుంది. ఆ చెట్బకి లెక్క లేనన్ని పూలు పూసేవి. పూల భారంతో అందంగా వుండే అ చెట్టు మీది పూలు కోయటానికి మనసాొప్పేది కాదు. సువాసనలు వెదజల్లుతూ తాజాగా వుండే ఆ పూలని చూస్తే మా హృదయాలు వృుప్పాంగి పోయేవి. అంతేకాదు ప్రకృతి, గాలి-నీరు వెలుతురు
బశ
యిచ్చి ఆ సంపంగి చెట్బని అందంగా తీర్చిదిద్దిందేమోనని కూడా అనిపించేది. అంత చక్కటి పూలని కోస్తే ప్రకృతి, మనసు కష్ట పెట్టకుంటుందని, చెట్బ శరీరం నుంచి రక్తం కారుతుందని, అంతేకాదు పూలని తవు తల్లి నుంచి వేరు చేస్తే, అవి యేడుస్తాయోమోనని, యిలా ఆ చిన్ని హృదయాలు, రకరకాలుగా ఆలోచించడంతో అ పూల జోలికి వెళ్ళడానికి యిష్టపడేవాళ్ళం కాదు.
అలాగని ఆ ఆలోచనలు మా మనసులలో శాశ్వతంగా వుండేవని మీరనుకుంటే, పప్పులో కాలేసినట్టే సుమండీ! రెండంటే రెండే క్షణాల్లో ఆలోచనలు మారిపోయేవి. “అసలు పూలు లేకుండా దేవుడికి పూజేవిటి' అనుకునే వాళ్ళం. అలా అనుకున్న తడవుగానే యిద్దరం గబగబా చెట్టెక్కేసి పాటలు పాడుకుంటూ బోలెడన్ని వూలు కోసేవాళ్ళం,. కోసిన పూలన్నింటిని దండలుగా అల్లేవాళ్ళం. ఏ మాట కామాటే చెప్పుకోవాలి. కమల చాలా చక్కగా దండలల్టేది. ఆ తరువాత యిద్దరం కలిసి ఆ దండల్ని జగన్నాథస్వామి ఆలయంలో యిచ్చి రావటానికి వెళ్ళే వాళ్ళం.
ఓ రోజు మేమిద్దరం వూలు కోనుకుని వెళ్ళబోతుంటే కొంతమంది పిల్లలు అక్కడికొచ్చి “రేపు మేం మీకన్నా ముందుగానే వచ్చి పూలన్నీ కోసేస్తాం. ఒక్కటంటే, ఒక్కటి కూడ మీ కోసం మిగల్బం”, అంటూ బెదిరంచి మర వెళ్ళిపోయారు. వాళ్ళ బెదిరింవు మా చిన్ని హృదయాలను చాలా బాధపెట్టింది, బాధగా నా వేవు చూసే కమలని చూడగానే నాకు ఆ పిల్లల మీద యెక్కడలేని కోపం వచ్చింది. నువ్వేం భయపడకు. అనలు వాళ్ళ వూలెలా కోస్తారో చూద్దాం అన్నాను. అంతేకాదు సూర్యోదయం కాగానే వచ్చి పూలన్ని కోసేయాలని గట్టిగా నిర్ణయంచుకున్నాం కూడాను,
అ రాత్రి మేమిద్దరం సరిగ్గా నిద్రపోలేక పోయామంటే నమ్మండి! "ఆ తుంటరి పిల్లలు పూలన్నీ కోసుకు పోతారేమో! మాకు ఒక్కటి కూడా మిగల్బరేమో! అయితే... అయితే మేం రేప్పు జగన్నాథ స్వామికీ దండలల్లి యివ్వలేమా! ' తెల్లవార్లు యిలాటి ఆలోచనలతోనే అశాంతిగా గడిపేసాను.
తెల్లవారురూము 4గం॥ల కనుకుంటా, ఎవరో కిటికీని తట్టడం మొదలెట్టారు, కిటికీ తెరిచి చూద్దును కదా, ఎదురుగా కమల నవ్వుతూ కనిపించింది. ఆసమయంలో ఆమెనక్కడ చూసి ఆశ్చర్యపోయాను.” అంటే... ఆమె కూడ నాలాగే తెల్లవార్లు నిద్రపోలేదా.... ? “పూలుకోయాలనే ఆత్రం ఆమెని కూడ నిద్రపోనీలేదా....?. నేను మారు మాట్లాడకుండా ఆమె వెంటనడీచాను.
25
ఆకాశంలో చంద్రుడు యింకా, కాంతులు వెదజల్లుతూనే వృన్నాడు, నక్షత్రాలు మణీదీపాల్లా వెలిగిపోతున్నాయి. చల్ల గాలులు, తోటలోని వూలవాననలని వెళంనంకిళుతున్నాయి. నంవంగివూలు, రెవ్మల ఉయ్యాలల్లో ఒయ్యారంగా ఊగుతున్నాయి. చంద్రుడు తన చల్లటి చిరునవ్వు వూల బాలలమీద వెదజల్లు తున్నాడు. ఆకులు స్వాగతం పలుకుతున్నట్టు అటు ఇటు వూగుతున్నాయ. చల్లని వెన్నెల తోటంతాొ రాజ్యమేలుతోంది,
తోటలోని అఆరమణీయ దృశ్యం మీద మాకు ధ్యాసెక్కడుంది చెప్పండి....? మా పనటబ్లా సూర్యోదయానికి ముందే పూలు కోయటం అంతే, తోటలోకి అడుగు పెడుతూనే మేం, పిల్లకోతుల్లా సంపంగి చెట్టుమీద కెక్కేసాం, ఇద్దరం చెరో కొమ్మ మీద కూర్చుని పూలు కోయడం మొదలెట్టాం.
నేను, పూలు కోయటం ముగించి, కమల కూర్చున్న వేవుగా వచ్చాను. కొమ్మ చివరనున్న పూలు అమె కోయలేక పోతోంది ఆమె నన్ను చూస్తూనే పక్కకి జరిగి “జాగ్రత్త, కొమ్మలు సన్నగా వున్నాయి, పడిపోగలవు” అంది.
నేను అమె మాటలు పెడచెవిని పడుతూ, చెట్బ్సమీద ఒక్క సృవ్వుకూడ వుంచకూడదనే ధృడ నిశ్చయానికొచ్చాను.”' ఏమైనా సరీ! చెట్టమీద వూలన్ని కోసి గుళ్ళో యివ్వాల్సిందే, యెవ్వరికి ఒక్క పువ్వుకూడ దక్క కూడదు”. అనుకుంటూ కమల అరుస్తున్నా వినిపించుకోకుండా సరాసరి కొమ్మ చివరి కళ్ళిపోయాను. ఎంతో జాగ్రత్తగా పూలు కోయటం మొదలెట్టాను. కానీ ఒక్కపువ్వు మాత్రం కొమ్మ చివరన “నన్నందుకో చూద్దాం అన్నట్టు గర్వంగా నవ్వుతోంది. కొద్దిగా ముందుకెళ్ళి చేయిచాచి, ఆ పూవున్న కొమ్మని పట్టుకునినా వెపుకి లాగుతూ, పువ్వుని కోయటానికి ముందుకొంగాను. అంతే పువ్వుని పట్టుకునే లోపే కొమ్మ కాస్తా విరిగిపోయింది. విరిగిన కొమ్మతో సహా “ధబేలు” మంటూ కిండ పడ్డాను. అంతే... ఆ తరువాత ఏం జరిగిందో నాకు తెలియదు.....
నాకు తెలివొచ్చి చూసేసరికి నేను ఒక గదిలో మంచంమిదున్నాను. నా దగ్గర కుర్చీలో ఓ పెద్దాయన కూర్చుని కనిపించాడు. రెండోవైపు నాన్నగారు కూర్చున్నారు. నెమ్మదిగా కళ్ళెత్తి చూసాను వచ్చిన ఆ పెద్దాయన, నొన్నగారితో ఇంగ్లీషులో యేదో మాట్టాడుతున్నాడు. నాన్నగారు కూడ ఆయనకి ఇంగ్లీషులోనే సమాధానం చెన్నన్నారు. ఆ తరువాత ఆయన నాన్నగారికి యేదో చెప్పి వెళ్ళిపోయాడు.
26
వచ్చిన ఆ వ్యక్తి వెళ్ళిపోగానే అమ్మ, ఒదిన గదిలోకి వచ్చారు. అమ్మనా తలదగ్గర కూర్చుని కళ్ళనీళ్ళు పెట్బకుంటు తల నిమరటం మొదలెట్టింది. నాన్నగారి కళ్ళల్లో కూడ నీళ్ళు తిరగటం నేను స్పష్టంగా చూసాను. విళ్ళంతా యిలా యెందుకేడుస్తున్నారో నాకు బొత్తిగా అర్ధం కాలేదు. నేనెక్కడున్నానో, ఎలా వచ్చానో తెలుసుకోవాలనున్న మాట్లాడ లేకపోయాను.
అమ్మతో యేదో చెప్పి నాన్న బయటికెళ్ళి పోయారు. గదిలో ఒదిన ఒక్కత్తే వుండటం చూని నేను * మనం యిక్కడి కెలా వచ్చాం...? నన్నిక్కడికీ యెవరు తీసుకొచ్చారు....? అంటూ అడిగాను. నా ప్రశ్నలు ఒదిన మీద ఏం (ప్రభావం చూపాయో నాకు తెలియదు కానీ, ఆమె వెక్కి-వెక్కీ యేడవడం మొదలెట్టింది. కాసేపయ్యాక కొంగుతో కళ్ళు తుడుచుకుంటూ, “చూడు బాబు! మాట్లాడకుండా పడుకో, నిన్ను వూరికే మాట్టాడించొద్దని డౌక్టరు గారు చెప్పారు. అంది. వాస్తవానికి ఆమెతో మాట్లాడుతున్నప్పుడు నా శరీరం విపరీతంగా నొప్పి పెట్టడం నేను, గమనించకపోలేదు. అంతే కాదు, ఆ తరువాత కొద్ది క్షణాలకే ఒళ్ళంతా భగ్గున మంట పుట్టడం మొదలెట్టింది. ఆ తరువాత యేమైందో నాకు తెలియనే తెలియ లేదు,
నేనలా యెంతసేపు తెలివి లేకుండా పడున్నానో చెప్పలేను, అలా తెలివి లేకుండా వడుండటం ఎందుకో నాకు సంతోషాన్ని కలిగించింది. భగవంతుడి సృష్టిలో ప్రతిదానికి ఎంతో కొంత అర్ధం వుంటూనే వుంటుంది. నిజానికి అపస్మారక స్ధితి, మృత్యువు రెండు ఒకటిగా అనిపంచినప్పటిక, అపస్మారక స్టితి మనిషిని, కాసేపు సుఖదుఃఖాలకి అతీతంగా తీసుకెళుతుంది. ఏ విషమైతే మనిషి చావుకి కారణమవుతుందో, అదే విషం, మనిషికీ (ప్రాణదానం కూడా చేస్తుంది. భగవంతుడి లిల చాల చిత్రమైంది. నేను కూడా అపస్మారక స్థితిలో సుఖదుఃఖాలకు అతీతంగా వెళ్ళిపోయాను.
కానీ ఎక్కువ సేపు ఆ ఆనందాన్ని నేను అనుభవించలేకపోయాను, తెలివొచ్చి కళ్ళు తెరిచి చూసే సరికి అమ్ము గాయాలకి కట్టకట్టడుంతో నిమగ్నమైవుంది. ఒదిన విసనకజ్ఞతో నాకు విసురుతూ కనిపించింది.
ఈ విధంగా తెలివి వస్తూ-పోతూనే వుంది. ఈ రోజు అ విషయాలన్నీ గుర్తుకొస్తే మనసు ఒక్కసారి బాధతో మూలుగుతుంది. నాకు తెలియకుండానే నాకళ్ళల్లో నీళ్ళు తిరుగుతాయి. ఓహ్‌! బాధతో కూడిన క్షణాలు ఎంత కరోరంగా ఉంటాయి. ఒకటి మటుకు వాస్తవం, భగవంతుడు బాధలో కూడా సౌఖ్యాన్ని నింపాడు. భగవంతుడా! నిజంగా నువ్వు చాలా గొప్పవాడీవి.
గో
జీవితంలో రోజులన్నీ ఒకే విధంగా వుండవు. సుఖదుఃఖాలు రెండు, ఒకదాని తరువాత ఒకటి వస్తూ-పోతూనే వుంటాయి. చూస్తుండగానే నేను కోలుకుని పరిపూర్ణమైన ఆరోగ్యంతో యింటికి తిరిగొచ్చేసాను.
ఈ సంఘటన జరిగి యేళ్ళు గడిచి పోయాయి. 'ఆ తరువాత ఎన్నో మార్పులు కూడ జరగటం సంభవించాయి. నాన్నా మటుకు నన్ను, తిరిగి (గామానికి వెళ్ళనివ్వలేదు. ఆయన దగ్గరే పట్టణంలో వుండి చదువుకున్నాను. నేను బాగా కోలుకున్నాక అమ్మ తిరిగి గామానికి వెళ్ళిపోయింది, నాన్నగారు వకీలు కావడంతో, గ్రామంలోని పొలం-వుట్ర చూసే భాద్యత గత్యతరం లేక పావం అమ్మే తీనుకోవాల్సి వచ్చింది. అన్నయ్య (గొడ్యుయేషన్‌ పూర్తి చేసాడు. నేను ఇంటర్మీడియట్‌లో కొచ్చాను.
నంపంగి చెట్టనుంచి కింద వడ్డ నంఘటన నాన్మతి పథంలోంచి ఎవ్పుడో జారుకుంది. అంతే కాదు, (గొమానికి తిరిగి వెళ్ళాలనే కోరిక కూడ నాకు యెందుకో కలగలేదు. అమ్మ నన్ను, గ్రామానికి పంపమని రాసినప్పుడల్లా, నాన్న, “వినోద్‌ చదువు పూర్తి అయ్యేవరకు నా దగ్గరే వుంటాడు అంటూ ఖచ్చితంగా చెప్పేసారు.
నేను అందరితో కలిసి-మెలసి తిరగటం నాన్న కెందుకో నచ్చేది కాదు, నేనేదైనా అంటే నాన్న, “కటక్‌ కేవలం (వభుత్వ యంత్రాంగానికే కాదు, కుతంత్రాలకి కూడ నెలవే అంటూ మాటదాటేసే వారు. అలాగని అక్కడుండే వాళ్ళంతా, చెడ్డవాళ్ళంటే నేను నమ్మను. పోనీయండి! ప్రస్తుతం నాన్న మాట వినటమే నా కర్తవ్యం కదా!
రోజులు గడిచిపోతున్నాయి. ఓ రోజు మధ్యాహృం పోష్టమెన్‌ ఓ ఉత్తరాన్ని తీసుకొచ్చి నా చేతికిచ్చాడు. ఉత్తరం చదవనైతే చదివాను కానీ, ఏవీ అర్ధం కాలేదు. ముత్యాల్లాంటి అక్షరాలతో ఎంతో పొందికగా ఆ ఉత్తరం రాయబడి వుంది. గతాన్నంతా నెమరేనుకున్నా యెందుకో నాకేం గుర్తుకి రాలేదు. ఎవరు రాసారు? ఎందుకు రాసారు? నాతో అవ్యక్తికి గల సంబంధం ఎవిటి?' ఇలా యెంతగా తలబద్దలు కొట్టుకున్నా నాకేమి గుర్తుకు రాలేదు. మళ్ళీ ఉత్తరం తెరిచి చూసాను---
వినోద్‌ బాబు,
28
నన్ను పరిచయం చేసుకోవాల్సిన అవసరం లేదని భావిన్తున్నాను. నేను జీవితపు చివర క్షణాలు లెక్కపెట్టుకుంటున్నాను. నిన్ను ఒక్కసారి చూడాలని కోరికగా వుంది. ఒక్కసారి....కేవలం... ఒక్కసారి... మన స్నేహానికి విలువ నిచ్చే వాడివే అయితే వెంటనే వచ్చి నా కోరికను మన్నించి, నా మనసుకు ఆనందాన్ని కలిగించు
బాధ నాగుండెల్ని పిండేస్తున్నట్టుగా వుంది. కానీ అంతలోనే చిమ్మచీకటిలో ఓ చిన్న వెలుగు రేఖ నాకు కనిపించింది. అమ్మ నా దగ్గర కొచ్చి “వెళ్ళు... వెళ్ళి ఆ అమాయకురాలు యెంత బాధపడుతోందో ఒక్కసారి చూడు, అన్నట్టనిపించింది. కానీ ఆమె యెవరైవుంటుంది,...? నా కారణంగా యెందుకామె కష్టపడాల్పొస్తోంది....? నాకు బొత్తిగా అర్ధం కావటం లేదు.
చొలా రోజులు నేను ఏమీ చేతకాని అసమర్శడీలా వుండిపోయాను. బాధతోనా హృదయగతి, ఆగిపోలేదు కానీ అది పడే బాధ నాకు తెలుస్తూనే వుంది. మామూలుగా వుండాలని యెంతగా ప్రయత్నించినా వుండలేక పోతున్నాను. ఉత్తరాన్ని పదే-వదే చదివాక నా మనసుకి కొంత ఊరట కలిగింది. నా స్మృతి పథంలో అస్పష్టంగా ఓ ఆకారం రూపుదిద్దుకోవటం మొదలెట్టింది.
ఆ రూపాన్ని నేనెన్నోసార్లు చూసాను. ఆడాను - పొడాను, కూడా. ఇన్నాళ్ళు అస్పష్టంగా వున్న ఆ ఆకారం నా ముందు సాకారంగా నిలిచింది. అంతే... నా మీద నాకే అసహ్యం కలగటం మొదలెట్టింది. “నిజంగా నేనెంత నీచుణ్జీ! స్నేహమయి కమలని నేనెలా... నాస్పృతి పధంలోంచి దూరం... చేసాను? తన అంతిమ ఘడియల్ని లెక్కపట్టకుంటరూ కూడ నన్ను... తనవితీరా... చూడాలనుకునే ఆమెని-అనలు...అనలు...ఎలా మరువగలిగాను...?
“వారీమణి! ఎందుకీ నిట్టూర్పు?
ఎందుకు నీకింత వ్యాకులత?
అదుపులేని ఆలోచనా లోలుడతడు,
ఎన్నటికీ నీవాడు కానేరడు!”
29
అన్న ఓ కవి మాటలు ఒక్కసారిగా గుర్తుకొచ్చాయి,
“కమలా! నీవెంత స్మేహశీలవి! నీ బాల్యమిత్రుడిని నీవెంతగా కోరుకుంటున్నావు...? అతగాడిని చూడడానికి ఎంతగా పరితపిస్తున్నావు...? కానీ నేను.... నేను నిన్ను, పూర్తిగొ మర్చిపోయాను నేను... నిన్ను చూడగలుగుతానా....? నువ్వు స్వర్గానికి చేరువలో వున్నావు. నీ నలువైపులా దేవగణాలు నీ కోసం యెదురుచూస్తున్నాయి. నీతో పాటు ఆలోకానికొచ్చే సామర్ష్యం నాలో ఎక్కడుంది తై
అంతకన్నా ఎక్కువగా ఆలోచించే శక్తి యిక నాలో లేకపోయింది. నా హృదయం అంతా కమలతో నిండి పోయింది. నా చిన్నారి కమల, నన్ను పిలుస్తున్నట్టు అనిపించింది. ఎదో తెలియని అకర్షణ, నాకు తెలియకుండానే నన్నెటో తీసుకెళుతోంది. “ఆకర్షణా! నీవెంతటి శక్తిమంతురాలివి! భగవంతుడంతటి వాడు కూడ నీ బారినుంచి తప్పించుకోలేడు కదా,.....!!!
నాన్నగారికేవీ చెప్పకుండానే నేను గ్రామానికి బయలు దేరాను. రాతయ్యే సరికల్తా (గౌముం చేరుకున్నాను “ఊరంతా నిదలో మాటుముణుగుంది. నాలుగు వైవులా అలుముకున్న నిశ్శబ్దాన్ని ఛేదించుకుంటూ, నేను కవులా వాళ్ళ గుమ్మంలోకి అడుగుపెట్టాను. లోపలికి అడుగు పెడుతూనే నాకు ఎడుపులు వినబడటంతో... పిచ్చివాడిలా లోపలికీ పరుగెత్తాను.
దొడ్లో కమలా వాళ్ళ బంధువులంతా కంటతడి పెడుతూ కనిపించారు. వాళ్ళందరి మధ్య కమల, ఓ చాపమీద పడుకుని కనిపించింది. జనాలని తోసుకుంటూ నేను, కమల దగ్గరకి వెళ్ళాను. ఆమెని నా చేతుల్లోకి తీసుకుంటూ “కమలా...కమలా” అంటూ పిలిచాను. నొకు,తెలియకుండానే నా గొంతు ఒణుకుతోంది,. గొంతు చించుకుని అరవాలని వున్నా, నేను అరవలేకపోతున్నాను. నా గొంతు వింటూనే, నన్ను గుర్తుపట్టినట్పగా కమల ముఖంలోకి అపూర్వమైన కాంతి వచ్చి చేరింది. పెదవులపై చిరునవ్వు నాట్యం చేయడం మొదలెట్టింది. ఆమె నెమ్మదిగా కళ్ళు తెరచి నావేపు చూసింది. అంతే . ఆమె కళ్ళు మూతలు పడ్డాయి. ఆమె... ఆమె... తిరిగిరాని లోకాలకి వెళ్ళిపోయింది.
2౩0
ప్రాణం లేని ఆమె శరీరం శిథిలమైపోయింది,. నా ఆశాదీపం ఆరిపోయింది. మంచులా, చల్లగావున్న ఆమె శరీరాన్ని నా ఒడిలోకి తీసుకుని నేను, చిన్న పిల్తాడిలా వెక్కి-వెక్కి యేడవడం మొదలెట్టాను. ఆమె శరీరంలోను, ముఖంలోను వున్న లావణ్యం నెమ్మది-నెమ్మదిగా కొడిగట్టడం మొదలెట్టింది.
వ్రభాతవు తొలి కిరణాలు, చనిపోయిన కవుల ముఖం మీద వ్యాపించటం మొదలెట్టాయి. చల్లని పిలవాయువులు అమె 'కేశరాశి మీద నాట్యం చేస్తున్నాయి. కమల ఆత్మ ఎక్కడినుంచి వచ్చిందో తిరిగి అక్కడికే చేరుకుంది.
నాన్నగారు నన్ను (గౌమానికి ఎందుకు వెళ్ళనిచ్చేవారు కాదో నాకిప్పుడు బోధపడింది.
త్ర]
అరిథి
అడవిలో దారి-తెన్ను తెలియక జీవితాధ్యాయం ముగిసిపోతుందేమోనని దిగులు పడుతున్న రాజేంద్రకి, దూరంగా కనబడుతున్న ఆ (గౌమాన్ని చూడగానే జీవతంపట్ల తిరిగి ఆశ చిగురించింది,
సైన్యంలో ప్రతి సిపాయి మృత్యువుని ఎదుర్కోవటానికి సిద్ధంగానే వుంటాడు. కాని మృత్యువు దగ్గరవుతున్న కొద్దీ భయంచోటు చేనుకోవటం నహజవేంమో! (గొమంలోవున్న భార్య [పేమాప్యాయతలు, ఆమెతో గడిపిన మధురాను భూతులు సినిమా రీళ్ళలా అతన కళ్ళముందు కదలసాగాయి. ఎలాగైనా సరే బతికి తీరాలనే ధృడ నిశ్చయానికి వచ్చాడతను.
కాళ్ళల్లో సత్తువలేకపోయినా బ్రతకాలనే ఆశ అతన్ని నడిపిస్తోంది. అతని శరీరంపై బట్టలన్నీ తునాతునకలై పోయాయి. శరీరం రక్తం వురకలతో నిండిపోయింది. ఆకలి-దప్పికలతో శరీరం అతని మాట విననంటోంది.
అనుచరులు ఎక్కడున్నారో అతనికి తెలియదు. వరాయిదేశవు సరిహద్దులో, భయంకరమైన అ అడవిలో ఎంతదూరం నడిచాడో, ఎక్కడికెళుతున్నాడో తెలియని అయోమయస్థితి అతన్ని పిచ్చివాణ్ణి చేస్తోంది.
జేబులో పాలాతితో చేసిన బుద్ధప్రతిమ తప్ప అతడికి తోడెవ్వరూ లేరు. నిజం చెప్పాలంటే దేవుళ్ళ లిష్టులో ఆ బుద్దుడువున్నాడో-లేడో అతగాడికి తెలియదు. కానీ ఆ క్షణంలో అతడు, దేవుడిలా కనిపించే ఎవరినైనా సరే పూజించటానికి సిద్ధంగా వున్నాడు.
రాజేంద్ర చేతిలో ఆ ప్రతిమ తాలూకూ వ్యక్తి చనిపోయాడు. అతడు శతుపక్షంవాడు కాదని చంపాకగానీ తెలియలేదు రాజేంద్రకి, అన్నెం-పున్నెం ఎరుగని ఆ గొడ్డకాపరిని చంపాక రాజేంద్ర చాలా పశ్చాత్తాప పడ్డాడు. ఆ అమాయకుడు చనిపోయాక అతని మెడలోవున్న బుద్ధ ప్రతిమని తను స్వంతం చేసుకొన్నాడు. ఆ గొల్లవాడి! ప్రాణబిక్ష పెట్టలేని ఆ ప్రతిమ తనని రక్షించగలుగుతుం 7?
౪2
దూరంగా మిణుకు - మిణుకుమంటున్న దీపాలు దగ్గరకాసాగాయి. బతుకుమీద ఆళ నశించిన రాజేంద్రకీ ఆ గ్రామం తిరిగి ప్రాణభిక్ష పెడుతున్నట్లనిపించింది, ఆ గ్రామం శత్రువులదో, మిత్రులదో అతగాడికి తెలియదు. ఎది ఎమైనా అక్కడికి వెళ్ళి తీరాలనే ధృడ నిశ్చయానికొచ్చాడు రాజేంద్ర.
కొద్ది దూరం నడిచాక అతడికి ఒక కాలి బాట కనిపించింది. దాని వెంటనడుస్తూ అతడు దీపం వెలుగుతున్న ఆ యింటిని చేరుకొన్నాడు. ఆ యిల్లు జీర్ణావస్థలో వుంది. విరిగిపోవటానికి సిద్ధంగా వున్న ఆ యింటి తలుపులు తెరుచుకునే వున్నాయి. మనస్సులో అనేక సందేహాలు తూనీగల్లా చుట్టముట్టసాగాయి,
ఆ గదిలో వెలుగుతున్న దీపం తప్పితే మనుష్యులజాడ అతనకి కనిపించలేదు. ఒక మూలగా చినిగిపోయిన పక్కచుట్ట, దాని చుట్టూ కొన్ని బట్టలు, మరోప్రక్క గొడ్డలి, కొడవలి వంటి కొన్ని పనిముట్టున్నాయి,
రాజేంద్రకి ఆ (ప్రాంతపు భాష కొద్దిగా తెలుసు, “ఎవరండీ లోపల?” అంటూ గట్టిగా అరచాడు.
అతని వపశ్నకు జవాబుగా ఓ వృదృడు అతని ముందు ప్రత్యక్షమయ్యాడు. చూడటానికి వయస్సు మీరినవాడిలా కనిపిన్తున్నా ఒడ్డు పొడుగ్గావున్న అతడు మంచి బలశాలని తెలుస్తోంది. అతడు గొడ్డలిని చేతిలో పట్పకొని బయటికివస్తూ “ఎవరు నువ్వు? ఏం కావాలి నీకు? ' అన పళ్నించాడు.
“నేను ... నేనొక సిపాయిని”,
“సిపాయివా? యిక్కడికి ఎవరితో యుద్ధంచేద్దామని వచ్చావు?”
“క్షమించాలి, తోవతప్పి, ఆశ్రయంకోసం వెతుకుతున్న నాకు మీ యిల్లు కనబడింది. ఆకలి - దప్పికలతో ప్రాణం పోయేలా వుంది. దయచేసి మీరు నాకు ఆశ్రయం యివ్వగలిగితే..”
“నువ్వు చెప్పేదంతా నిజమని నమ్మేదెలా?”
“నా మాటలకు ఆభగవంతుడే సాక్షి”
“సరే అయితే లోపలికిర, ఈ యిల్లు నీదేననుకో, అంటూ గొడ్డలిని యధాస్థానంలో వుంచాడు,
8
వృద్ధుడు చింకిచాపమీద దుప్పటి పరిచి రాబేంద్రని కూర్చోమని “అన్నం సిద్ధంగానే వుంది. కాకపోతే బీదవాడు పెట్టే తిండినే పంచభక్ష్యపరమాన్నం అనుకొని తినాల్సివస్తుంది. ఆలోచించుకో మరి అన్నాడు.
యింతలో లోవలినుంచి “అబ్బాయి వచ్చాడా?” అన్న గొంతు వినిపించింది. రాజేంద్రకి,
“రాలేదు....కానీ మనింటికో అతిథి వచ్చాడు”
“అతిధా?”
“అవును.... అతనికి మనం ఈ రోజు ఆశయాన్నివ్వాలి”.
అతని మాటలకీ ఆ స్తీ వంటగదిలోంచి బయటకొచ్చి, రాజేంద్రని నఖశిఖ పర్యంతం పరీక్షగా చూసింది.
'క్షమించాలమ్మా..నవమయంగాని నవుయంలోవచ్చి మిమ్మల్ని యిబ్బంది- పెడుతున్నాను. అన్నాడు రాజేంద్ర.
'“'యిబ్బందేమీలేదు. అతిథులని మేం భగవంతుడిలా భావిస్తాం” అని వెనక్కి తిరిగి “భోజనం సిద్ధంగావుందికదా?” అన్నాడు భార్యతో,
“కానీ అది మన అబ్బాయికోనం వుంచింది” అంది అతని భార్య నెమ్మదిగా నసుగుతున్నట్టు.
“ఇతగాడూ మన అబ్బాయిలాంటివాడే”.
అతని భార్య మారుమాట్లాడకుండా లోపలికెళ్ళిపోయింది. తను వాళ్ళని యిబ్బంది పెడుతున్నాననే ఊహ రాజేందని సిగ్గువడేలా చేస్తోంది. “నాకారణంగా మీరు యిబ్బందిపడటం నాకు యిష్టంలేదు. కొద్దిగా మంచినీళ్ళు యిప్పించండి చాలు, తాగి వెళ్ళిపోతాను అన్నాడు.
“కేవలం మంచినీళ్ళకోసమే అయితే నువ్వు యింతదూరం రావల్సిన పనిలేదుకదా. ఎక్కడబడితే అక్కడే దొరుకుతాయి” మాట్టాడుతున్న వృదృడీ దృష్టి రాజేంద్రకి తగిలిన గౌాయలపై పడింది. అతని శరీరంపై కారుతున్న రక్తాన్ని చూడగానే వృదృడు ఒక్కసారి లేచి నిల్చుని “అదేమిటి నీ శరీరం రక్తసిక్షమై వుంది?” అని ప్రశ్నించాడు,
ద్ర
“యిక్కడి చిట్టడివి నాకు చేసిన సత్కారం యిది” అన్నాడు రాజేంద్ర నవ్వుతూ.
“ముందుగానే ఎందుకు చెప్పలేదు నాకు?” అంటూ ఆ వృదృడు లోపలికి వెళ్ళి నీళ్ళు, మందుల డబ్బా తీసుకొచ్చాడు. రాజేంద్రని బయటికి తీసుకెళ్ళి గాయాలను కడిగి కట్టుకట్టాడు. అతడు వృదృడితో లోపలికొచ్చేసరికి భోజనం సిద్ధంగా వుంది.
అన్నంతింటూ రాజేంద్ర వంటింటి నలువైపులా పరికించిచూసాడు. అక్కడున్న సామాన్లు వారి బీదరికానికి చిహ్నంగా కనిపించాయి రాజేందకి. యుద్ధ కారణంగా ప్రజలంతా చెల్దాచెదురై అడవిలో చిన్న-చిన్న కుటీరాలని ఏర్పరచుకొని, జంతువులని వేటాడో, చిన్నచిన్న పన్లు చేసుకునో జీవితాన్ని వెళ్ళతీస్తున్నట్సంది. నాకారణంగా ఈ రోజు వీళ్ళకొడుకు ఆకలితో పడుకోవాలి కాబోలు పాపం. ఇలాంటి ఆలోచనలతో రాజేంద్ర తన భోజనాన్ని కానిచ్చాడు.
“మీబుణాన్ని నేనెన్నటికీ తీర్చుకోలేను. ఆశయాన్ని యివ్వటమేకాక, ఆకలితో అలమటిన్తున్న నాకు అతిథ్యాన్నిచ్చి నాకో కొత్తజీవితాన్ని ప్రసాదించారు. మీకొడుక్కి వుంటుందో లేదో కూడా చూసుకోకుండా అతని భోజనాన్ని నాకు పెట్టారు” అన్నాడు రాజేంద్ర.
“నాయనా! నువ్వు అనవసరంగా మాకు లేనిపోని గౌరవాన్ని అంటకడుతున్నావు, నీ ఆకలి-దప్పికలని తీర్చగలిగినందుకు చాలా'" నంతోషపడుతున్నాను. మా అబ్బాయి వున్నానీకు యిలాగే భోజనాన్ని పెట్టేవాళ్ళం. రోజూ త్వరగానే వచ్చేవాడు. ఈ రోజు ఎమైందో ఏమో యింతవరకు యింటికి రాలేదు. మాకున్నది ఒక్కగానొక్క కొడుకు. అతడేమయినాడోనని దిగులుగా వృంది.”
“మీరేమీ భయపడకండి. భగవంతుడు మీ కొడుకుని క్షేమంగా యింటికి చేరుస్తాడు.” అంటూ సిగరెట్‌ కోనం జేబులు తడుముకుంటున్న రాజేంద్ర చేతికి బుద్ధపతిమ తగిలింది. ఆ ప్రతిమను వారికిచ్చి తన కృతజ్ఞతను తెలుపుకోవాలని రాజేంద్ర అనుకున్నాడు,
“మీరుచేసిన సహాయానికి గుర్తుగా మీకో బహుమతి యివ్వాలని అనుకుంటున్నాను, మీ సహాయానికి వెలకట్టి మాతం దీన్ని మీకు ఇస్తున్నానని భావించకండి”
“ఖరీదైనది కాదుకదా?”
“ఖరీదైనదేమికాదు. కాని అది మీకు తప్పక నచ్చుతుంది”.
35
“బుద్ధపతిమ ,
“బుద్ధపతిమనా? వృదృడు ఆనందంగా ప్రశ్నించాడు,
“అవును”,
“దేవుడే స్వయంగా నాదగ్గరకొస్తుంటే ఎలా కాదనగలను నాయనా? నా కొడుకు దగ్గరకూడా ఒక బుద్ధ ప్రతిమ వుంది”.
“కానీ అది యింత అందంగా వుంటుందని అనుకోను” అంటూ రాజేంద్ర జేబులోంచి బుద్ధ ప్రతిమను తీసి వృదృడికి ఎదురుగా వుంచాడు,
అ ప్రతిమను వృద్భడు విప్పారిన నేత్రాలో చూస్తూ - “అచ్చంగా యిది మా అబ్బాయి దగ్గరున్న ప్రతిమలాగానే వుందే? కాదు కాదు,.. యిది మా అబ్బాయిదే
“ఇది మీ అబ్బాయిదా?” రాజేంద్ర ఒక్కక్షణం చేష్టలుఢిగినవాడిలా వుండిపోయాడు.
వృదృడు ఆ బుద్ధపతివును తన చేతిలోకి తీనుకొని దాన్ని వరీక్షగా చూస్తూ “సందేహం లేదు ఇది మా వాడిదే, నేనే స్వయంగా ధీన్ని కొని మా వాడికిచ్చాను. ఇధి నీకు ఎక్కడ దొరికిందో తెలుసుకోవచ్చా?”
వృద్వడికి ఏమని సమాధానం చెప్పాలో రాజేంద్రకి అర్ధం కాటేదు. “అయినా ఏమని సమాధానం యివ్వగలుగుతాడు? తను చేసిన భయంకరమైన అపరాధానికి ప్రతిఫలంగా ఎంతటి అతిథ్యం లభించింది? తను వాళ్ళ కన్నకొడుకుని చంపాడు, కానీ వాళ్ళు చేసిన జీవనదానం జన్మ జన్మలకి మర్చిపోలేనిది. వాళ్ళకి... వాళ్ళకి అబద్ధం చెప్పి తస్పించుకుంటేనో.. వీళ్ళను నమ్మించటం తేలిక్రైెనపనే. ప్రస్తుతం వీళ్ళు తనేమి చెప్పినా నమ్మే స్థితిలో వున్నారు',
అతని ఆలోచనలు అతనికే అసహ్యాన్ని పుట్టించాయి. “తనకి జీవనదానం చేసిన ఉత్తములకి అబద్ధం చెప్పి పారిపోవటం ఎంతవరకు నమంజనం? అబద్ధం చెప్పి జీవితాంతం నరకయాతనను అనుభవించే కన్నా నిజం చెప్పి వీళ్ళ చేతిలో శిక్షని అనుభవించటం ఉత్తమం".
“ఈ ప్రతిమ ఎక్కడ దొరకిందో నువ్వు చెప్పనే లేదు.” వృదృడి మాటలు రాబేంద్రని. తట్టిలే పొయి,
ఏరి
“ఒక పిల్లవాడి మెడలో”
“అయితే వాడు ఖచ్చితంగా మావాడే అయివుంటాడు”,
“మీకు ఎలా చెప్పాలో అర్ధంకావటం లేదు”
“వాడెలా వున్నాడు?” వృదృడి కంఠంలో ఆత్రుత చోటుచేసుకుంది.
“అతడు మరణించాడు.”
వృదృడి కంఠంలోంచి భయంకరమైన కేక వెలువడింది. “నువ్వు... నువ్వు చెప్పేది నిజమేనా?”
“నిజమే”
“ఎవరు... ఎవరు చంపారు వాడిని?” వృదృడి హృదయంలో ఆవేదన, బాధ ఒక్కసారిగా పెల్లుబికాయి. “నా కొడుకుని చంపిన వాడిని నేను బతకనివ్వను. యిప్పుడే వెళ్ళి నా గొడ్డలికి వాడిని బలిచేస్తాను. ఆ దుర్మార్గుడు ఎక్కడున్నాడో చెప్పు?”
“వాడు మీ ఎదురుగానే వున్నాడు”.
“నువ్వా!”
వృదృడు ఎర్రబడ్డ కళ్ళతో రాజేంద్రని చూస్తూ వుండిపోయాడు.
“మీరెటువంటి శిక్ష విధించినా ఎదుర్కోటానికి నేను సిద్ధంగా వున్నాను.
“ఈశ్వరేచ్చ యిలా వుంది కాబోలు. నేను నీకు ఎటువంటి శిక్సనూ విధించలేను, కారణం నువ్వు మా అతిథివి. నేను నీకు ఆశయం యిచ్చాను. ఆశ్రయం యిచ్చినవారిని చంసే అధికారం మాకు లేదు, నా కొడుకు కంచంలో నీకు అన్నం పెట్టాను. నేను నిన్ను నా కొడుకు గానే భావించాను. అంటున్న ఆ వృదృడి కళ్ళల్లో వెల్లువలా నీరు పొంగింది. కొద్దిసేపు అగి ఆ వృదృడు “నువ్వు నా కొడుకును ఎందుకు చంపాల్సివచ్చిందో తెల్సుకోవచ్చునా '? అని ప్రల్నించాడు.
“కావాలని నేను మీ కొడుకుని చంపలేదు. యాధృచ్చికంగా జరిగిపోయింది, శత్రుస్థావరం, దానికితోడు మసక చీకటి, మీ కొడుకు శత్రుపక్షం వాడేమోననే అనుమానంతో చంపాల్సి వచ్చింది”
87
“ఎక్కడ జరిగింది ఈ ఘాతుకం?”
“యిక్కడికి మూడు మైళ్ళ దూరంలో
“నేను వెంటనే అక్కడికి వెళ్ళాలి"
“నేనూ మీకు తోడుగా వస్తాను”
“వద్దు.... వద్దు నువ్వు రావొద్దు. నిన్ను ప్రార్ధించేది ఒక్కటే తక్షణం నువ్వు యిక్కడి నుంచి వెళ్ళిపో. లేకపోతే ఆవేశంలో కోపంలో నేనేం చేస్తానో నాకే తెలియదు. నా భార్యకి ఈ విషయం తెలిస్తే దాన్ని పట్టకోవటం దేవుడి తరం కూడా కాదు. అతిథిని చంపామనే కళంకం మాకు అంటకట్టక తక్షణం యిక్కడి నుంచి వెళ్ళిపో ,
అంత కష్ట్టమయంలో కూడా ఆ వృదృడు ప్రవర్తిస్తున్న తీరు రాజేంద్రకి ఆశ్చర్యాన్ని కలిగించింది.
“నన్ను క్షమించండి.... నేను మీకు చాలా కష్టాన్ని కలిగించాను. మీరు నన్ను శిక్షించి నా పాపం నుంచి నన్ను విముక్తుణ్ణి చేయండి ' అంటూ రాజేంద్ర అవృదృడి పాదాలపై పడి ఏడవసాగాడు,
“శిక్షించేవాడు, క్షమించేవాడు వాడు ' అంటూ నేలమీద పడివున్న బుద్ధప్రతిమను చూపాడు వృదృడు,.
“వెళ్ళిపో, నీకు మంచి జరగాలని కోరుకుంటున్నాను.”
రాజేంద్ర నెమ్మదిగా అక్కడి నుంచి కదిలాడు. కొద్దిదూరం వెళ్ళి వనక్కి తిరిగి చూసిన అతనికి చేతిలో కాగడా పట్నుకొని అడవిలోకి వెళుతున్న వృదృడు కనిపించాడు,
(విపుల - జనవరి 1990) 38
శనీ సంధ్య
అరవై యేళ్ళు దాటిన కన్నయ్యలాల్‌ గొంతుకు, క్యాన్సర్‌ వ్యాధి సోకి జీవితంలో అల్లకల్గోలాన్ని రేపింది. గత కొద్ది సంవత్సరాలుగా అన్నం తినేటప్పుడు గొంతుకి, యేదో అడ్డం పడుతున్నట్టుగా ఉండటం గమనిస్తూనే వున్నాడు. కాకపోతే యెప్పుడు వని ఒత్తిళ్ళల్లో మునిగి-తేలుతూ వుండే అతగాడికి, దాని గురించి వట్టించుకునేంత తీరిక చిక్కలేదు. అదీకాక అతనెప్పుడు కనీనం గొంతనొప్పితో బాధపడటం కూడా జరగ పోయేసరికి డాక్టర్‌ అవసరం కనిపంచలేదు. అన్నం తినేటప్పుడు యెప్పుడైనా ఎక్కిళ్ళు విపరీతంగా వస్తే నీళ్ళు తాగేవాడు. దాంతో అవి కాస్తా సర్టుకునేవి.
ప్రభుత్వ ఉద్యోగం నుంచి విరమణ పొందాక పొద్దుపోక యెక్కువ సేపు భార్యే యెదురుకుండా కూర్చుని కాలక్షేపం చేస్తూ, కాలాన్ని వెళ్ళబున్తూ వుండేవాడు, అన్నంతినేటప్పుడు ఎక్కిళ్ళతో బాధపడే అతన్ని చూసి “ఎక్కిళ్ళతో అలా బాధపడక పోతే డాక్టర్‌కి చూపించుకోరాధు..? అదే రోగమో ఏంటో....?” అంటూ విసుకున్నేది భార్య, అయినా అతను భార్య మాటను అంతగా పట్టించుకునే వాడు కాదు. చెవికింద జోరీగలాగ అస్తమానం పోరుపెట్టే భార్య మాటలు భరించలేక ఓ రోజు అతను ఆసుపత్రికి వెళ్ళాడు. అక్కడ డాక్టర్లు అఆనికి రక-రకాల పరీక్షలు చేసారు. పరీక్షలన్నీ జరిపాక కూడ డాక్టర్లు రోగ నిర్ధారణ చేయలేక పోయారు. కారణం, అతనికి గొంతు నొప్పి లేకపోవడమే!! కేవలం యెక్కిళ్ళు వస్తున్నంత మాత్రాన దాన్ని ఓ జబ్బుగా భావించవల్సిన అవనరం వాళ్ళకి కనిపించలేదు. అలాగని రోగ నిర్దారణ చేయుకుండాను వుండలేకపోయారు. తిరిగి కొన్ని పరీక్షలు జరిపాక వాళ్ళకి, అన్నవాహికలో ఏదో అడ్డంగా వుందని అర్ధం అయింది. చివరికి అతను ఆసుపత్రిలో చేరక తప్పలేదు.
రోజూ పెద్ద డాక్టర్లు అతన్ని చూడటానికి వస్తూ వుండేవాళ్ళు. వాళ్ళతో పాటే వచ్చే కుర డాక్టర్లు, అతని రోగం గురించి చెపుతూ వుంటే శద్ధగా విని రానుకునే వాళ్ళు. రౌండ్స్‌ కొచ్చిన పెద్ద డాక్టర్లు వెళ్లిపోగానే, కుర డాక్టర్లు అతని గొంతును రకరకాల వనిముట్లతో పరీక్షలు జరిపి ఫైల్లో రాసుకునేవాళ్ళు. కన్నయ్యలాల్‌ తన గురించి అడిగినప్పుడల్లా డాక్టర్లు, భయ పడాల్సిన దేమీ లేదు. పరీక్షలు చేన్తున్నాం కదా!
99
తగ్గిపోతుంది లేండి. నయం కాగానే యింటికి వెళ్ళిపోదురుగానీ' అంటూ అతని భుజం తట్టే వాళ్ళు. “బహుశా వీళ్ళు ప్రతి రోగితోను యిలాగే చెబుతారు కాబోలు” అని నవ్వుకునేవాడు కన్మయ్యలాల్‌. అలాగని వాళ్ళ మాటలు అతగాడికి మనశ్శాంతిని యిచ్చేవి కావు, నెమ్మది-నెమ్మదిగా అతని ఆరోగ్యపరిస్థితి కూడా విషమించటం మొదలెట్టంది,
నాకు కన్మయ్యలాల్‌ యెండోస్కోపీ చేసే చోట కనిపించాడు. చేతిలో ఫైల్‌తోనా యెదురుకుండా నిలబడ్డ అతన్ని చూసే సరికి అశ్చర్యపోయాను కారణం, ఎప్పుడు యెంతో బిజీగావుండే అతను ఇలా ఆసుపత్రి బట్టల్లో... యేమైవుంటుందబ్బా యితగాడికి..? అని అనుకుంటూనే” అరెరే... రాకుర్‌ గారు! మీరా! యేంటిలా వచ్చారు... అన్నాను పలకరింపుగా. నన్ను గుర్తుపట్టిన ఆతని ముఖం, సంతోషంగా వెలిగపోవటం నేను స్పష్టంగా గమనించాను. అయితే నిలబడటానికి కూడా ఓపిక లేనట్బ అతను, పక్కనే వున్న కుర్చీలో కూర్చున్నాడు. ఆయనతో మాట్టాడుతున్నానన్న మాటే గానీ నాకంతా అయోమయంగాను, కలలాగాను వుంది. “ఆరోజు మా బంధువుల పెళ్ళిలో చూసిన వ్యక్తేనా ఇతను...? ' అని ఆలోచిస్తున్న నాకు గతం కళ్ళముందు ఒక్కసారిగా కదిలింది.....
మా బంధువుల యింట్లో పెళ్ళి కారణంగానేను మా గ్రామానికి వెళ్ళవల్సివచ్చింది. ప్రతి చిన్నపెద్ద పని తన మీదే వేసుకుని పెళ్ళిపెద్ద హోదాలో హడావుడిగా తిరిగే ఆవ్యక్తిని చూస్తే నా కెందుకో వింతగా అనిసించింది. ఆమాటే నా మిత్రుడితో అన్నప్పుడు ““అతనెవరనుకున్నావు...? కన్మయ్యలాల్‌ అని మా గ్రామానికే ఓ పెద్ద దిక్కు. ఎక్కువగా చదువుకోకపోయినా, భగవంతుడు ఆయనికి మంచి బుద్ధినిచ్చాడు. ఎక్కడ ఎలాటి శుభకొర్యం జరుగుతున్నా దగ్గరుండి, అంతా నవ్యంగా జరిగేలా చూడటమేకాక, అవసరమైతే డబ్బు సహాయం చేయడానికి కూడ వెనుకాడడు. తన వాళ్ళు-పరాయివాళ్ళు అనే బేధం లేకుండా అందరికీ తలలో నాలుకలా వుండే వాళ్ళు చాలా అరుదుగా వుంటారు, నిన్నా..యివాళ్ళా.... నా చిన్న తనం నుంచి యితను ఇలా అందరికీ సహాయపడటం చూస్తూనే వున్నాను, ఇంత మంచి మనిషికి కూడా శతువులున్నారంటే నువ్వు ఆశ్చర్యపోతావు కదూ! మంచిపనిచేస్తే ఓర్వలేని జాతి ఒకటి ఉంటుందని నువ్వు మర్చిపోకు అసలీ పెద్దమనిషి, ఎవరిగురించి చెడుగా మాట్టాడం నేను ఇంతవరకు చూడనే లేదు. చెడ్డవాళ్ళనే వాళ్ళు రహదారిలో అడ్డువచ్చే కంకరాళ్లలాంటి వాళ్ళని, వాళ్ళని తప్పించుకుని నడవడమే మన పనని అంటారాయన. ఎంత మంచి భావన!॥ ఆయన స్థాయికి చేరుకోవాలంటే మనలాటి వాళ్ళు మరో జన్మనెత్తాలి అంటూ ఆయనతో
బీ
పాటు ఆయన మంచి తనాన్ని కూడా ఆకాశానికి యెత్తేసాడు నా మిత్రుడు.
కన్మయ్యలాల్‌కి అరవయ్యేళ్ళు వచ్చేసరికి కుటుంబంలోని సభ్యుల సంఖ్య కూడా సెరిగిపోయింది. దానితో పొటుగ డబ్బు-దన్కం కూడా బాగా పెరిగాయి. అంతా తవము-తవము వనులు నజావుగానే చేనుకుంటూ పోతున్నారు. జీవితం సానీగా సొగిపోతోందనుకుంటున్న తరుణంలో ఈ వ్యాధి అతగాడీకి శోకటం నిజంగా శోచనీయం,
నేనుండగానే ఓ రోజు డాక్టరుగారు, కన్మయ్యలాల్‌ అన్నగారిని పిలిచి “చూడండి! మా లోపం లేకుండా అతన్ని బ్రతికంచటానికే ప్రయత్నిస్తున్నాం బహుశా మరో రెండుసార్లు రక్తం ఎక్కించాల్సి రావచ్చు. మీరు ఆ ప్రయత్నంలో వుంటే బాగుంటుంది. అన్నారు. “మీ కెంత రక్తం కొవాలంటే అంత నా ఈ ఎండి వరుడైన శరీరంలోంచి తీసుకుని నా తమ్ముడి ప్రాణాలు కొపాడండి . అంటున్న ఆయన జాలి గొలిపే చూపులు నా మనసుని బాధతో పిండేసాయి. అ వృదృడు, డాక్టర్‌ గారి వేపు తిరిగి “అయ్యా! మీరేం చెప్తే అది చేయడానికి నేను సిద్ధంగా వున్నాను. కాకపోతే, రక్తం తెమ్మనంటే ఎక్కడ నుంచి తెచ్చేది చెప్పండి...? అది బజార్లో దొరికే వస్తువైతే క్షణూల్లో తెచ్చి పడేసే వాడ్ని, అన్నాడు కళ్ళు తుడుచుకుంటూ.” భాదపడకండి, భగవంతుడు చల్లగా చూస్తే అంతా సవ్యంగానే జరిగిపోతుంది అన్నాను ఆయనకి ధైర్యం చెప్తూ ఆ క్షణాన నా మాటలు నాకెంతో పేలవంగా అనిపించాయి. దాన్ని కప్పి పుచ్చుకోవటానికన్నట్టగా నేను, ఆ వృదృడితో “నేను చేయగలిగే సహాయం యేదైనా వుంటే చెప్పండి, తప్పక చేస్తాను" అన్నాను,
క్రమం తప్పకుండా ఆయన దగ్గర కెళ్ళటం నేను అలవాటు చేసుకున్నాను. కానీ యేనాడు నేను, ఆయన భార్యని గానీ, పిల్లల్ని గానీ చూడటం తటస్థించలేదు. ఈ విషయం నాకెంతో ఆశ్చర్యాన్ని, మరెంతో బాధని కలిగించింది. అందుకే ఓ రోజు ఆయనతో ఠాకుర్‌ గారు! మీ పిల్లలు.....
“రాలేదు. నేనిక్కడకొచ్చి ఇన్ని రోజులు గడిచి పోయాయి. టెలిగ్రాం యిప్పించినా రాలేదంటే బహుశా ....అంటూ మాటల్ని ఆపేసాడు. ఎంతో నిర్లిప్తంగా
మరి మీ భార్య...?
“ఆమె కూడా రాలేదు. అంటున్నప్పుడు బాధతో ఆయన గొంతు ఒజణీకింది. ఆయన తన మనసులో ఎంతో బాధని దాచుకున్నాడన్న విషయం నాకు స్పష్టమైంది. ఆ బాధని బయటకి చెప్పాలని అనుకున్నా బహుశా.... నాకు తెలియకుండానే నేను
జే
ఆయన బాధని పాలు వంచుకుంటున్నానన్న విషయుం నాకు బోధవడింది, ఈ ప్రపంచంలో బాధపడని వ్యక్తంటూ ఎవరు వుండరనుకుంటాను. అలాగని కనిపించిన ప్రతి వ్యక్తితోను మనం మన బాధల్ని పంచుకోలేం కదా! మనసుకి దగ్గరగా వచ్చిన వ్యక్తే మనల్ని మన బాధల్ని అర్ధం చేసుకో గలుగుతాడు. నాపట్ల అభిమానం చూపే పెద్ద మనిషి బాధల్ని తెలుసుకొని మనసుకు ఊరట కలిగించటం భావ్యంగా తోచింది నాకు, అవుద్దేశ్యంతోనే నేను మాటల్సి పొడిగిస్తూ “ఇంతకీ ఆమె యెందుకు రాలేదో,...! బహుశా యింట్లో పని ఒత్తిడి యెక్కువగా వుండి వుంటుంది, అన్నాను ఉపోద్దాతంగా,
కన్నయ్యులాల్‌ నా మాటలకి నవ్వుతూ, అవిడ, భర్త కన్నా వునమళ్ళు, మనుమరాళ్ళేతన నర్వన్వం అనుకుంటుంది. జీవితవు చివరి అధ్యాయంలోకీ అడుగుపెట్టిన నాతో, అవిడకేం పని చెప్పు...? అన్నగారు నా పరిస్థితిని గురించి వివరంగా చెబితే ఆమె ఎమన్నదో తెలుసా...? యింట్లో పొడావు తనని తప్ప యెవ్వరినీ దగ్గరకు రానీదట. తను నా దగ్గరకొస్తే పిల్లలు పాలులేక అల్లాడి పోతారట. దానకితోడు పెద్ద కోడలు పిల్తాడీని ప్రసవించిందిట.... పచ్చి బాలింతను వదలి యెలా రాగలనని అడీగింది .
ఆ తరువాత,....?
యేముంది? యిక్కడి కొచ్చి దాదాపు మూడు నెలలు దాటి పోయాయి. అన్నగారు తప్పిస్తే 'నా' అనేవాళ్ళెవరు నన్ను చూడటానికి రాలేదు. యేదో మీ దయవల్ల ఐదుసీసాల రక్తం ఎక్కించటం జరిగింది. రెండు మూడు రోజులకొకసారి యింజక్షన్లు చేస్తున్నారు. జీవితం పట్ల నిరాశ, నిర్లిప్తతలు యేర్భడుతున్నాయి. డాక్టర్లు చెప్పటం లేదు కానీ, నాకు క్యాన్సర్‌ వ్యాధేమోనని అనుమానంగా వుంది. మా గ్రామంలో ఓ వ్యక్తికి క్యాన్సర్‌ వస్తే యిదిగో యిలాగే అతగాడికి చెప్పక దాచి పెట్టారు. అతను ఈ వ్యాధితో ఎంత బాధపడ్డాడని? నేను అతని బాధని చూడలేకపోయేవాడిని, క్యాన్సర్‌తో బాధపడే వాళ్ళని చూని, బహుశా మృత్యువు కూడా జాలివడుతుందేమో....!!! నా పరిస్టితి అంత భయంకరంగా వుందని అనుకోవడం లేదు. ఒక వేళ అలాటి స్థితే... అంటూ మాటల్ని మధ్యలోనే ఆపేసి మౌనంగా వుండిపోయాడు. బాధతో ఆయనగొంతు పూడుకుపోయిందని నాకు అర్ధమైంది. ఆయన్ని సాంత్వన పరచటం అంత తేలికైన పనేం కాదని నాకు తెలుసు. ఈ సమయంలో ఆయన్ని బాధపెట్టే ఆయన భార్య గురించి ఆలోచింఛకుండా వుండలేకపోయాను. “ఉన్నతమైన వ్యక్తిత్వం గలవాడి భార్యగా వుండి, బాధ్యతా రహితంగా ప్రవర్తించటం ఎంత వరకు సమంజసం? ఊరంతా బ్రహ్మరథం పట్టే వ్యక్తికి, యింట్లోనే
42
గుర్తింపు లేకుండా పోవటం న్‌జంగా శోచనీయం,
భర్త చూడబోతే క్యాన్సల్‌ వ్యాధితో బాధపడుతున్నాడు. ఆవిడ పసుపు కుంకుమలు ఏక్షణానైనా రాలిపోవచ్చు. కనీసం యిప్పుడైనా ఆయనకి సేవచేసుకొని తన పాపాన్ని ప్రక్షాళన చేసుకోవచ్చు కదా!! పశువుల మీద అభిమానం చూపడం సహజమే... అలాగని భర్తని వదిలివేయడం భావ్యం కాదు కదా॥! చూడబోతే ఈవిడ గారికి మనిషికి-పశువుకి మధ్యగల వ్యత్యాసం తెలుస్తున్నట్సగా లేదు. భర్త బతికున్నంత వరకే సమాజంలో గౌరవ మర్యాదలు లభిస్తాయని అవిడగారికి తెలిసినట్బలేదు. భర్త పోయిన మరుక్షణం, ఈ సమాజం, అమె ముఖం చూడటమే ముహా పొవమని అనుకోవడమేకాక, 'భీ” కొడుతుందని ఊహిస్తున్నట లేదు. పోనీ.... భార్య ఆయన్ను చూడటానికి రాకపోతే రాకపోయింది, ఆయన వల్ల లాభం పొందిన (గొమస్ఫులు ఆయన్ను చూడటానికి రావచ్చు కదా! అందుకనే నా అనుమానాన్ని నివృత్తి చేనుకోవడానికే నేను ఆయనతో, “మీ (గొమప్రజలు మిమ్మల్ని... అంటూ ఆగిపోయాను,
“పిచ్చివాడా? ఈ ప్రపంచం స్వార్ధంతో నిండిపోయింది. అంతా “ఏరు దాటాక తెప్పతగలేసే రకాలే” అయినా యెవరో యేదో చేస్తారని ఊహించి, నేనెవరికైనా సహాయాన్ని అందించలేదు. కాకపోతే మనుష్యులని సరిగ్గా అంచనా వేయలేకపోయానని బాధ పడుతున్నాను. ఎందుకు పనికిరాని నా మంచితనం నన్ను చూసి వెక్కిరిస్తున్నట్టుగా వుంది. వతివాడు తన బాగోగుల గురించి, తన కష్ట-నష్టాల గురించి బేరీజు వేసుకుంటాడే కానీ, ఎదుటి వారిని గురించి అలోచించడు కదా! ప్రతి రోజు డాక్టరుగారు రక్తం కావాలని మా అన్నగారితో అంటూ వుంటారు. ఆయన గ్రామానికి వెళ్ళి అందరితో ఈ విషయం చెప్పారు. అయ్యో! మీరంతలా చెప్పాలా, ఆయనకు సహాయం చేయడం మా కర్తవ్యం, అంటూ పుపన్యాసాలు యిచ్చారే కానీ, ఒక్కరంటే ఒక్కరు వచ్చిన పొపాన పోయారా....? నా పెద్దకొడుకు రక్తం యివ్వడానికి తయారైతే, అతగాడి భార్య అతన్ని అడ్డుకుంది. అంతటితో వూరుకుందా, డబ్బులు పడేస్తే సీసాల కొద్దీ రక్తం దొరుకుతుందని పాపం ఓ ఉచిత సలహాని పారేసింది. రక్తం డబ్బులు పడేస్తే దొరికే వస్తువా??? నా నుంచి యెలాటి సహాయాన్ని పొందకపోయినా నా మీద గౌరవం, అభిమానం వున్న నభుగురైదుగురు వ్యక్తులు వచ్చి యిచ్చిన రక్తాన్నే యిప్పటి వరకు యొక్కిస్తూ వచ్చారు. ఆశ్చర్యంగా వుంది కదూ!!! నేనింకా బ్రతికే వున్నానంటే అది కేవలం వాళ్ళ దయవల్లనే. లేకపోతే యేనాడో... యెవ్పుడో... పోను-పోను ఈ మనుషుల పట్ల, ఈ జీవితం పట్ల విరక్తి కలుగుతోంది. మృత్యువు కౌగిలిలో హాయిగా ఆదమరచి నిద్రపోవాలని వుంది....
43
ఆయన మాటలు నన్ను కదిలించి వేసాయి. ఆయన మీద, ఆయన వ్యక్తిత్వం మీద వున్న అభిమానంతో ఉడతాభక్తిగా నేను కూడా ఓ యూనిట్‌ రక్తాన్ని యిచ్చాను, అయినా కూడా యింకా రెండు యూనిట్లు రక్తాన్ని ఎక్కించాల్సి వస్తుందని సెద్ద డాక్టరు గౌరు నాతో అన్నారు. అన్నిటి కన్నా బాధ కలిగించిన విషయం, ఆయన అన్నంతిని ,దాదాపు మూడు నెలలు కావస్తోందని, క్యాన్సర్‌తో కాక ఆయన ఆకలి ఛావు ఛస్తాడని డాక్టరుగారు అన్నప్పుడు నేను, నా కన్నీటిని అవుకోలేక పోయాను. అంతే అక్కడ వుండలేక కన్మయ్యలాల్‌ దగ్గరకు వచ్చేసాను.
నేను, కన్న్మయ్యలాల్‌ దగ్గరకొచ్చి, డాక్టరుగారు ఆయనకిచ్చిన నలహా గురించి చెబుతూ మింగటం కష్టమైనా అన్నం తినటానికి ప్రయత్నించమని, లేకపోతే రోగం యెక్కువయ్యే అవకాశం వుంటుందని నచ్చ చెప్పాను. నా మాటలకి ఆయన నవ్వుతూ, నేను, యిన్ని రోజులుగా అందరికీ నాకు తోచిన నవహాయం చేన్లూ వచ్చానని ఆనందించాను. కానీ ఆలోచిస్తే, నేను ఎవరి పట్లో యేదో తప్పు చేసానని, అందుకే యింత బాధని అనుభవిన్తున్నానని అనిపిస్తోంది. లేకపోతే నా నహాయం పొందిన వాళ్ళంతా నన్ను చూడటానికి రాకపోవడ మేమిటి...? మీరే చెప్పండి? మీరు, మా అన్నగారు తప్పిస్తే నన్నెవరైనా పట్టించుకుంటున్నారా? నిజం చెప్పాలంటే నేనెన్నడు మీకు ఏ విధమైనా సహాయం చేయలేదు. నేను మీకేవువుతానని, మీరు నావట్ల యింత జాలి-దయ చూపిస్తున్నారు...?? నేను నా భార్యా పిల్లల్ని ఎంతో ప్రేమగా చూసుకున్నాను. కష్టమంటే యేమిటో వాళ్ళకి తెలియకుండా వాళ్ళని పెంచాను. నా భార్య ఓసారి అనారోగ్యంతో బాధపడినప్పుడు, నా పనులన్నీ మానుకుని పగలనక-రాత్రనక ఆమె దగ్గరే వుండి సేవచేసాను. దానికి ప్రతిఫలమేనా యిది...? వతాలనీ, నోములనీ, ఎన్నెన్నో కోరికలు తీర్చాను. ఇంత చేసినా నేను ఆమె నుంచి ఎలాటి శేమను గానీ, అప్యాయతను గానీ పొందలేకపోయాను. అందరువుండి, అన్నీ వుండి ఒంటరి తనాన్ని అనుభవించాను. డాక్టరుగారు, నేను మరో 5సం॥ బ్రతుకు బతికే కన్న చనిపోవడం నయం కదా! అసలు నేనెందుకు బ్రతకాలి? ఎవరి కోసం బ్రతకాలి? ఒకర్షని లాభం ఏవిటి? నెత్తిన శనిదేవత తాండవం ఆడుతుంటే బ్రతుకు లిలాగే వుంటాయి... ఒక్కొక్కసారి బాగా ఆలోచిస్తే నా భార్య తప్పుకూడా యేవీ లేదనిపిస్తుంది. నేను నమాజసేవని ఊరిమీద పడి తిరుగుతుంటే తను యింట్లో ఒంటరిగా గడిపేది. అందుకే ఆవిడకి నా కోసం ఎవరైనా ఇంటికి వస్తే మండివడుతూ వుండేది. చివరికి ఆమె ఈ విధంగా
టీల
నామీద అక్కసు తీర్చుకుంటోంది, అని కాసేవు మౌనం వహించి తిరిగి మాటలు పొడిగిస్తూ “మా ఇన్నేళ్ళ దాంపత్య జీవితంలో ప్రశాంతగా గడిచిన రోజులు చాలా తక్కువనే చెప్పాలి. ఆమె తన మీద, తన బంధువర్గం మీద చాలా ప్రేమని చూపేది. “ఎంతో తపస్సుచేసుకుంటే గానీ మనిషి జన్మ లభించదంటారు. కానీ లభించాక మనమేం చేస్తున్నాం??? జన్మ సాౌర్టకతకి మంచి పనులేమైనా చేయగలుగుతున్నామా? అసలు జీవితం పట్ల సరియైన అవగాహన ఎంత మందికివుంటుంది? కనీసం ఒక్క మంచి పనైనా మనం చేయగలిగితే జీవితం ధన్యమైపోయినట్టే కదా?” అని నేనేనాడైనా అంటే కోపంతో అలిగి రోజుల తరబడి నాతో మాట్లాడేది కాదు. ఆమెనా భార్య అనే కన్నా, భార్యలా నటించటానికే నా జీవితంలో అడుగు పెట్టిన ఓ ఆడదంటే బాగుంటుందేమో!
నుదీర్ధమైన ఆయన మాటలు నన్ను మాట్టాడనీయ లేదు. మౌనంగా ఆయన మాటలు వింటున్నా నన్నమాటే గానీ, అవి నాలో ఏదో తెలియని ఆందోళనను రేపటం మొదలెట్టాయి. చాలాసేపు మాట్లాడటం వల్ల కాబోలు పాపం, ఆయన నిస్సత్తువగా మంచం మీదవాలళి పోయాడు. అన్నీ తెలిసిన ఆవ్యక్తికి నేనెలాటి సలహాను యివ్వలేనని నాకు బాగా తెలుసు, ఒక వేళ యిచ్చినా అవి పెనం మీద జల్లిన నీళ్ళలా ఆవిరైపోతాయి. ఆయనేమైనా మాట్టాడతాడేమోనని చాలా సేపు ఎదురు చూసిన నాకు నిరాశే మిగలింది. ఆయన, నిశ్శబ్దంగా పై కప్పును చూస్తూ, ఎదో ఆలోచనలో పడ్డాడు. ఆయన్ను సాంత్వన పరుస్తూ యేదైనా మాట్టాడాలనుకున్నాను. కానీ గొంతు పెగలకపోయేసరికి మౌనం వహించక తప్పలేదు. ఆయన్నే చూస్తూ కూర్చున్న నాకు “యితన్సి యిక్కడ వుంచుకుని వైద్యం చేయడం వృధా. ఇక డిస్‌ఛార్జ్డ్‌ చేసేయచ్చు. డెత్‌ ఈజ్‌ వెరీ నియర్‌ టు హిమ్‌ ' అన్న డాక్టరు గారి మాటలు ఒక్కసారి నాకు గుర్తుకొచ్చాయి, కన్మయ్యలాల్‌తో ఏమీ మాట్టాడలేని నేను, లేచి మెల్లిగా బయటకొచ్చాను. దూరంగా ఆకొశంలో సూర్యుడు అస్తమిస్తూ కనిపించాడు. ఆకాశమంతా వ్యాపించిన సంధ్యాసుందరి. సౌందర్యాన్ని చీకటి, రాహువులా కబళిస్తూ కనిపించింది.
జీప్‌
భయం
రాతి బాగా పొద్దుపోయింది. దూరంగా కుక్కల అరువులు అంధకారాన్ని చీల్చుకుంటూ భయంకరంగా వినిపిన్తున్నాయి. ఇంట్లో ఓ మూల కీచురాళ్ళు అదేపనిగా రొద పెడుతున్నాయి,
అన్నయ్య హత్య చేయబడినప్పటినుంచి నేను, అమ్మ నిద్రపోవడమనేది పూర్తిగా మర్చిపోయామనే చెప్పాళి. ఒకరినొకరు మభ్య పెట్పకోవటానికి మాత్రమే నిద్రనటిస్తూ వుంటాం,
“ఊళ్ళో వాళ్ళంతా, ఆతంకవాదులే అన్నయ్యని పొట్టన పెట్టకునుంటారని అంటారు. ఎవరితోను యెలాటి శతుత్వం లేనివాడిని చంపాల్సిన అవసరం ఏముంది? ఇది నా ఊహకి అందని విషయం. కాకపోతే హత్యనేది ఎవరైనా ఎప్పుడైనా చేయచ్చు, హత్య చెయడానికి యెంతసేపు పడుతుంది చెప్పండి.....? సంవత్సరాల తరబడి కష్టపడి పెంచి పెద్ద చేసిన వాడిని చంపటానికి ఓ చిన్స తుపాకీ గుండు చాలదూ...? బహుశా బుడగని సూదితో పొడిచినంత సేవు వడుతుందేమో చంపేవాళ్ళకి...! ప్రాణంతో వున్నంతసేపే మనిషకి ఓ ఆకారం అంటూ వుంటుంది. ఆశరీరానికే ఓ తూటా తగిలి చిల్లుపడితే ఎముంది... ? ఒంట్లో వున్న రక్తమంతా బయటికి పొర్డు కొచ్చి శవంగా మారుతుంది. ఛస్తే మిగిలేది గుప్పెడు బూడిదే కదా అంటారంతా, కేవలం బూడిదగ మారటానికేనా మనం పుట్టేది?
అన్నయ్య చనిపోయే నెలరోజులు కూడా కాలేదు. కానీ సంవత్సరాలు గడిచి పోయినట్పగా వుంది. చచ్చిన వాడు, హాయిగానే పోయాడు. . కానీ మా బతుకుల్ని శూన్యంతో నింపి మరీ.... అన్నం వండుకుతినాలనే కోరిక లేకపోయినా, బతకటం కోసమే యిద్దరం యింత ఎంగిలి పడుతున్నాం,
అప్పుడవ్చుడు నాకు, సరళా వాళ్ళ అన్నయ్యలే మా అన్నయ్యని చంపారేమో
జ్‌
ననిపిన్తుంది. ఎన్నిసార్లు వాళ్ళు, అన్నయ్యని చంపుతామని బెదిరించలేదు. 'సరళ। బ్రాహ్మల పిల్ల. మరి మా అన్నయ్యేమో నిమ్నకులంలో పుట్టాడు, మా తాత-ముత్తాతలు అద్దకం పనిచేసేవారట. కానీ మా నాన్న మాతం, పోష్టాఫీనులో పనిచేసేవారు. మాయిద్దరిని కాలేజీ చదువు చదివించారు. భగవంతుడి దృష్టిలో అంతా ఒక్కటేనని, పేద గొప్ప అనే తారతమ్యం తనకు లేవని, అంటూవుండేవారు నాన్న కేవలం ఆయన మాత్రమే అలా అనుకోవడం వల్ల లాభం లేదు కదా! అగ్రకులం వాళ్ళు సైతం యీ విభేదాలని మరచి పోగలగాలి. నేనూ మా నాన్న లాగానే యీ విషయాలని అంతగా పట్టించుకోలేదు. కారణం అవి తలా-తోకా లేని విషయల్త్లా అనిపించేవి నాకు. కానీ అన్నయ్య '“కేవల్‌' వాత్య చేయబడ్డాక, కుల-వుతాలే వునుష్యులని చంవుకు తింటున్నాయేమోననిపిస్తోంది.
అర్ధరాతయితే చాలు యేదో తెలియని భయం నన్నావహించ వుక్కిరి బిక్కిరి చేస్తుంది. ఈ మధ్యనాలో యీ భయం మరీ యెక్కువైపోయింది. అది అర్ధం పర్థం లేని భయమని నాకు తెలుసు. కానీ.... 'కేవల్‌' బతికున్న రోజుల్లో అతగాడు రావటం కాస్త ఆలన్యం అయనొ అమ్మ-నేను తెగ ఖంగారు పడేవాళ్ళం కానీ ఛావు కన్నా భయంకరమైన విషయం ఈ సృష్టిలో మరొకటి వుందంటారా....,?
అర్ధరాత్రి పూట కుక్కలు మొరిగినప్పుడల్లా అవి మాయంటి వేపే మోరలు చాచి అరునస్తున్నట్బగా అనిపిస్తుంది,
నిద్రపట్టక పోవటంళో, విసుగు వుట్టి నేను లేచి కూర్చున్నాను. లేవటమే కాదు, యిల్లంతా ఓ సారి కలియతిరిగాను, చిన్నగా వెలుగుతున్న దీపపు కాంతిలో యిల్లంతా ఓ వింతకాంతితో మెరుస్తోంది. ఆ కాంతి నెమ్మదిగా ఇటు-అటు కదులుతున్న భావం నాలో కలిగింది. ఎదో తెలియని భయం నాలో మొదలైంది. గుండె గొంతుకలో కొట్బకోవడమంటే బహుశా యిదేనా.....? 'కేవలొ చనిపోయాడు యిక భయం దేనికని నాకు నేను సర్దిచెప్పకున్నాను.
'కేవల్‌ ని సరళా వాళ్ళ అన్నయ్యలే చంపి ఉంటారు. ఇందులో యే మాత్రం సందేహం లేదు. అంటూ నా మనసులోంచి యెవరో చెబుతున్న్యని పించింది, నాకు, . నిద్రపట్టని నేను, మూడు గదులు దాటి దొడ్లోకి వచ్చాను. సంపులోంచి ఒక్కొక్క చుక్క 'టప్‌..టప్‌' మంటూ శబ్దం చేస్తూ కింద పడుతోంది వెలుతురుకే కాదు, చీకటికి కూడ ఓ వింత అందం వుందన్న సంగతి నాకిప్పుడిప్పుడే బోధ పడుతోంది. కిందపడున్న
తీగ
బాల్చీ నీడను చూస్తే యెవరో మూడుచుక్కూచున్న భావం కలుగుతోంది. అది బాల్చీనీడేనా లేక....???
దొడ్డివేపు వంటింటికి పక్కగా ఓ చిన్న గది వుంది. అందులో ఉల్లిపాయ బస్తాలు, గోధుమ బస్తాలు, పాత బట్టలు, రజాయిలు మరికొన్ని పాత వన్తువులు వుంటాయి. అంతేకాదు కొన్ని పాత ట్రంకు పెట్టెలు కూడ ఒక దాని మీద ఒకటి పేర్చబడి వున్నాయి. ఎందుకు పనికిరాని ఆ పాత సామాన్లని బయట పడేయమని ఎన్నోసార్లు అమ్మకి నచ్చచెప్పాను. కానీ యేం లాభం....అమ్మ వింటేగా??? “వన్తువులు పనికి రావని పడేయటం గొప్పకాదు, వాటిని అవసరానికి వాడుకోవటం గొప్ప. సృష్టిలో పనికిరాని వన్తువంటూ యేదీలేదు.” అంటూ ఉపన్యానం యివ్వటం౦ మొదలెడుతుంది. అందరిళ్ళలోనేనా, లేక మా ఇంట్లోనే యిలా చెత్త సామాన్లు వుంటాయా అని అప్పుడప్పుడు నాకు అనుమానం వస్తూ వుంటుంది. నేను యేదైనా భరిస్తాను కానీ తుప్పు పట్టి వాసనొచ్చే ట్రంకు పెట్టెల్ని మటుకు బొత్తిగా భరించలేను,
అర్ధరాత్రి పూట సాధారణంగా జనాలంతా మంచినిద్రలో వుంటే, కేవలం కుక్కలు వూతవేం వెలుకువగా వృండీ చిన్న ళబ్బమ్రైనా కూడా బోయాంకరంగా మొరుగుతూవుంటాయి. కానీ మాలాగా ఛావటేక బ్రతకలేకా జీవచ్భవాల్లా రోజులు వెళ్ళ బుస్తున్నవాళ్ళు కీచురాళ్ళల్లా మేలుకునే వుంటాం కాబోలు,
ఆలోచనల్లో పూర్తిగా మునిగిపోయిన నేను, నాకు తెలియకుండానే పాతసామాన్న్లు పెట్టిన ఆగదివేపుగా నడిచాను. నెమ్మదిగా తలుపుతెరచి లోపలికి తొంగి చూసాను. గదంతా చిమ్మచీకటిగా ఉంది. నేను స్విచ్‌ వేసాను. బల్బు వెలగటం చూసి నాకు ఆశ్చర్యం వేసింది. కారణం ఆ బల్చు వాడి చాలా కాలం అయింది,
నేను గది నలువైపులపరికించి చూసాను. హఠాత్తుగా నా కళ్ళు పెట్టె వెనకొల నక్కి కూర్చున్న ఆ ఆకారం మీద పడ్డాయి. అంతే.... నాకళ్ళు భయంతో ఒక్కసారి పెద్దవయ్యాయి. నోట్లోంచి చిన్న శబ్దం కూడా రాలేదు. అక్కడ కూర్చున్న వ్యక్తి నన్ను చూసాడో లేదో తెలియదు కానీ, గాయపడి రక్తం కారుతున్న తన కాలును రెండు చేతులతో గట్టిగా పట్బకుని వున్నాడు. ఇంతలో నెమ్మదిగా అతని కళ్ళు కూడా నా వేపు చూసాయి. ఆకళ్ళల్లోని భయాన్ని నేను స్పష్టంగా చూసాను. అకళ్ళని చూస్తే నాకు దెబ్బతిని చెదురుతున్న కుందేలు పిల్ల గుర్తుకొచ్చింది.
జీడి
నాకాళ్ళు భయంతో ఒణకటం మొదలెట్టాయి. అతనెవరు? ఇంతరాత్రి వేళ యిక్కడికెందుకొచ్చినట్స ? వచ్చినవాడు అలా నక్కి యెందుకు కూర్చున్నాడు? యిప్పుడు... యిప్పుడు... నేను.... అరిస్తే... అతను నన్ను చంపేస్తాడేమో? కానీ... అరుద్దామంటే ముందు భయంతో గొంతు పెగలటం బేదు కదా? అతన్ని... బయటికి వెళ్ళగొడితేనో.....! కానీ ..కొనీ.... అతను తీవంగా గాయపడి వున్నాడు, అదీకాక అతని గొయం నుంచి విపరీతంగా రక్తం కారుతోంది. మానవత్వం అనేది యే మాత్రం లేకుండా అతన్ని వెళ్ళగొట్టటం భావ్యమేనా...? భగవంతుడా! నాకేది దారి...? నేనేం చేయను.....?
ఉన్నట్సండి అతను దాహం ..... దొహం అంటూ మూలగడం మొదలెట్టాడు,
నాకేం చేయాలో పాలుపోలేదు. నెమ్మదిగా అతనికి నీళ్ళు తేవటానికి వంటింటి వేపుగా నడిచాను. నీళ్ళు తెచ్చి, గాను అతనినోటికి అందించాను. నా చేయి వణకటం నేను గమనించకపోలేదు. ఇంకా అతనంటే నాకు భయం పోలేదు. అతగాడు నా దయాధర్మాల మీదే ఆధారపడివున్నాడన్న విషయం నాకు తెలియక పోలేదు. కొనీ.... యేదో తెలియని భయం...
అతను నా చేతుల్లోంచి గాను తీసుకున్నాడు. దాన్ని తీసుకోవడం అనే కన్నా ఒక్క పెట్టన లాక్కున్నాడంటే బాగుంటుందేమో...! నేను చప్పుడు చేయకుండా అతని గొంతుకలో దిగుతున్న నీళ్ళ తాలుకు శబ్బ్దాన్ని వినటం మొదలెట్టాను. నీళ్ళు తాగటం పూర్తి చేసి గ్లాసుతో వున్న చేతిని నావేపు చాస్తూ, యింకా కావాలన్నట్బగా సైగ చేసాడు. నేను మారుమాట్లాడకుండా, లోపలికి వెళ్ళి మరో గ్గాసు నీళ్ళు తెచ్చాను. ఈ సారి అతను గ్లాసు, చేతిలోంచి లాక్కోకుండా, నెమ్మదిగా తీసుకుని ఒక్కోగుక్క తాగడం మొదలెట్టాడు. సగం తాగాక గ్లాసుని తన దగ్గరే పెట్టుకొని, నావేపు చూసాడు.
అతని చూపులు నా చూపులతో కలవగానే, కొస్త కలవర పడ్డాడు. భయానికి కూడ ఓ హద్దంటూ వుంటుందని అది దాటితో మనిషిని కదలనీయదు, మాట్లాడనీయదన్న విషయం నాకిప్పుడప్పుడే అర్ధం అవుతోంది,
అతనింకా నా వేపు చూస్తున్నాడు. ఇవ్వ్చుడు అతని కళ్ళుల్లో నాకు భయం కనిపించటం లేదు. భయానికి బదులుగ నిర్లిప్తత కనిపిస్తోంది. కాదు.. కాదు.. అది నిర్ణిప్తత కాదు... యేదో తెలియని వుక్రోషం, తన అసమర్థతని తానే తెలుసుకున్నపుడు
షి
కలిగే వుకోషం,
“భయపడకమ్మా! నేను నీ కెలాటి అపకారం చేయను. దెబ్బ నయం కాగానే నాదారిన నేను వెళ్ళి పోతాను ' అన్న మాటలు నన్ను ఈ లోకంలోకి తెచ్చి పడేసాయి,
అతని మాటలు నెమ్మదిగా నాలోని భయాన్ని పోగొట్టటం మొదలెట్టాయి, నేను అతనికేం సమాధానం చెప్పకుండా వంటింట్లోకెళ్ళి గాసునిండా పాలు తీసుకుని తిరిగి అతని దగ్గర కొచ్చాను. అతను కృతజ్ఞత నిండిన కళ్ళతో నావేపు చూసి పాలు తగడం మొదలెట్టాడు. అతను గ్లాసుతిరిగి నాచేతి కిస్తూ “రక్త కారుతోంది... యేదైనా బట్ట....”
నేను ట్రంకు పెట్టిలోంచి ఓ బట్టతీసి చింపి అతని గాయం నుంచి రక్తం కొరకుండా గట్టిగా కట్టు కట్టాను.
“తుపాకీ గుండు తగిలింది. అందుకే రక్తం కోరటం ఆగటం లేదు.”
“తుపాకీ గుండా!' నేను ఒక్కసారిగ వులిక్కి పడ్డాను. “అవును పోలీసు కుక్కలు నన్ను కాల్పాయి".
“పోలీసులా!” నా గొంతులో భయం తొంగి చూసింది. నా మాటలు అర్ధం చేసుకున్న వాడిలా అతను “భయపడకు, నేను దొంగని కాదు., నేను అంటూ అతను ఒక్కసారి మౌనం వహించాడు.
“అయితే..అయితే... నువ్వు ఆతంకవాదివా?” అన్న మాటలు అనాయాసంగా నా నోట్లోంచి వచ్చాయి.
ఎందుకో నా మాటలు అతనికి నవ్వు తిప్పించాయనిపించంది. చిత్రం... అతని పెదవులు నవ్వటం లేదు. మెరిసే అతని కళ్ళు మాతం అమాయకురాలా"” అంటూన్నట అనిపించింది,
“ఆతంకవాదా? వాడెవడు?” అంటున్న అతను, గొయం నొప్పి పుట్టడంతో మూలిగి, రెండు చేతుల్లో గాయాన్ని గట్టిగా పట్టకున్నాడు. ఆ తరువాత అతనునా వేపు చూస్తూ “నువ్వెళ్ళి పడుకోమ్మా! నొప్పితగ్గగానే నేను, వెళ్ళిపోతానులే "అన్నాడు.
నువ్వెక్కడికి వెళ్ళటం లేదు!” యే అధికారంతో అలా అనగలిగానో నాకే అర్ధం కాలేదు. మళ్ళీ చెబుతున్నా, ఈ పరిస్థితుల్లో నువ్వు యిల్లు వదలి వెళ్ళటం అంత
క్‌0
మంచిది కాదు”, అంటూ నేను గది బయటి కొచ్చి, తలుపుకి తాళం వేసి నా పక్క మీద కొచ్చి పడుకున్నాను,
నిద నా మీద అలిగి నా దగ్గరకి రావటం మానేసి చాలా కాలమైంది. కానీ యీ రోజు చడీ-చప్పుడు కాకుండా పిల్లిలా యెప్పుడొచ్చిందో కానీ కళ్ళు తెరచి చూసే సరికి తెల్లవారుతూ వుండటం కనిపంచింది.
రోత్రి జరిగిన సంఘటన ఒక్కసారిగ నాకళ్ళ ముందు మెదిలింది. అంతే ..., వులక్కిపడి లేచి కూర్చున్నాను. బాగా తెల్లారిపోతే పాపం 'అతను' తన కాలకృత్యాలని ఎలా తీర్చుకుంటాడు...? ఆ ఆలోచన నాలో రాగానే చెంబుతో నీళ్ళు తీసుకుని అతని దగ్గరికి బయలు దేరాను, గది తాళం తీసి లోపలికి అడుగు పెట్టాను. నొప్పి భరించ లేక కాబోలు, పాపం మూలుగుతున్నాడు. నేను అతని దగ్గరకెళ్ళి నెమ్మదిగా , చూడు, వెలుతురు యెక్కువైందంటే నువ్వు, కాలకృత్యాలు తీర్చుకోవటానికి వీలు బడదు, నీళ్ళు తెచ్చాను. నెమ్మదిగా లేచి గది బయటికి వచ్చి.... “సిగ్గుతో యింక యే మాట్లాడాలో అర్ధం కాలేదు నాకు. ఆ తరువాత నన్ను నేను సంబాళించుకుంటూ, చూడు! యేం భయం లేదు. నువ్వు యెవరికి కనిపించకుండా అడ్డంగా నిలుచుంటానులే... త్వరగా నీ పనులు పూర్తి చేసుకో అన్నాను,
లేచి నిలబడ లేక పోతున్న అతన్ని పట్టకుని బయటికి తీసుకొచ్చి, అతను యెవరికీ కనిపించకుండా నిల్చున్నాను. పని పూర్తి కాగానే అతన్ని నెమ్మదిగా తీసుకొచ్చి మళ్ళీ ట్రంకు పెట్టెల వెనకాల, ఎవరికీ కనబడకుండా కూర్చోబెట్టాను. సెట్టైలోంచి ఓ పొత దిండు తీసి అతని కాలు కింద పెట్టాను
బయటకు వచ్చేసరికి పక్తుల కిల-కిల రావాలు నెమ్మది-నెమ్మదిగా వినపించటం మొదలెట్టాయి. యధాతధంగా గదికి తాళం వేసి యింట్లోకి వచ్చేసాను.
పొద్దెక్కగానే యిద్దరు పోలీసులు మా యింటి కొచ్చి గట్టిగా తలుపులు కొట్టడం మొదలెట్టారు. పోలీసులు అలా రావటం మాకేమీ కొత్తకాదు. కానీ ఈ రోజు వాళ్ళ రౌక నాలో రళ్తిన్ని గడ్డకట్టించేటంత భయాన్ని రేపింది,
నిన్న కొంతమంది అతంకవాదులు పోలీసుల్ని ఘొరాన్‌ చేన్‌, వాళ్ళ దగ్గరున్న పిస్తోళ్ళని లాక్కుని పారిపోతూవుంటే, మిగిలిన వాళ్ళు, వాళ్ళని తమ తుపాకీలకి గురిచేసి నేల కూల్చారు. కానీ ఓ వ్యక్తి మాత్రం దెబ్బతిని పారిపోయాడేమోనని మాకు అనుమానంగా
స క నీ
వుంది. కారణం, అతని కొలునుంచి కారిన రక్తపు మరకలు యీ చుట్ట పక్కల మాకు కనిపించాయి. మా లెక్క ప్రకారం అతగాడు యిటువేపుగానే వచ్చుండాలి. మీరేం భయపడాల్సిన అవసరం లేదు. కాకపోతే తలుపులూ అవీ జాగ్రత్తగా వేసుకొని, యే మాతం అలికిడి అంయనా మాకు తెలియవరచండి. నవమయా నవుయాలు చూసుకోకుండా బయటకు వెళ్ళకండి. మీ సందులో వున్న ప్రతి యింటిని మేం వెతకటం జరిగింది. అయినా రూడా వాడు దొరకలేదు, తప్పించుకుని పారిపోయాడు. అయినా వాడెక్కడకీ పోతాడులేండి! ఇక్కడ కాకకపోతే మరోచోట దొరక్కపోతాడా? మరో విషయం, ఆపారిపోయిన వాడే వీ అన్న '“కేవలోని చంపొడు, అంటూ ధారాపాతంగా మాట్లాడుకుంటూ పోతున్నాడు. అమ్మ, అతని మాటల్ని, మౌనంగా వింటోంది, తలుపు పక్కనే నిల్చున్న నాలో రక్తం, శరవేగంతో ప్రవహించటం౦ మొదలెట్టింది. భయానికి నాలుక పిడచ కట్టుకుపోతోంది. ప్రపంచమంతా గిరున తిరుగుతున్నటగా వుంది,
మధ్యాహ్నం కావస్తున్నా నేను, అతని దగ్గరకి వెళ్ళలేక పోయాను. అమ్మ యేదో పోగొట్బకున్న దానిలా అటు-ఇటు తిరుగుతోంది. యెలాగైైతేనేం రొట్టెలు చేసి అమ్మతో తినిపించగలిగాను. ఆవిడ ఎంగిలి పడ్డాక రామాయణం చదువుకోవడానికి తన గదిలోకి వెళ్ళిపోయింది, అదే అదనుగా తీసుకొని నేను, రెండు రొట్టెలు, కాస్త కూర పట్పకుని దొడ్డివేపుగా నడిచాను. అటు ఇటు చూసి మెల్లిగా తలుపుతాళం తీసి లోపలికెళ్ళాను. అతను కళ్ళు మూసుకుని వున్నాడు. నేను అతని దగ్గరగా వెళ్ళి వేళ్ళతో భుజం మీద తట్టాను. అతను కళ్ళు తెరిచి నావేపు చూసాడు. అతను పడే బాధని, అతని కళ్ళు చెప్పకనే చెప్పన్నాయి. నేను తీసికెళ్ళిన రొట్టెలు అతని కెదురుగా పెట్టి మౌనంగా నిలుచున్నాను “నాకు అకలిగా లేదమ్మా! అంటూ బాధగా మూలిగి తన గాయాన్ని చేత్తో గట్టిగా పట్టుకున్నాడు.
“ఆకలి లేదంటే ఎలా? నొప్ప భరించటానికైనా ఓపిక వుండాలి కదా! అంటూ పసిపిల్లాడిని కోప్పడినట్బ కోప్పడ్డాను. అతను మారు మాట్లాడకుండా రొట్టె తినడం మొదలెట్టాడు.
నా కళ్ళు అతని గాయాన్ని పరిశీలించడం మొదలెట్టాయి. రాత్రి కట్టిన కట నిండా రక్తం పేరుకుపోయింది. నాకు తెలియకుండానే నాలో జాలి చోటు చేసుకుంది. అతని గాయాన్ని చిన్నగా చేత్తో రాస్తూ “బాగా నొప్పిగా వుందా?” అన్నాను. “తుపాకీ గుండు లోపలే వుండి పోయింది కదా, అందుకనే నొప్పి....”
52
అతని మాటలకీ నా కళ్ళల్లో నీళ్ళుతిరిగాయి. ఆనుపత్రికి తీసుకెళితేనో! నావూహ నాకే వింతగా తోచింది. ఏ ధైర్యంతో నేనలా ఆలోచిస్తున్నాను?
అతనికి చికిత్స చేయంచేటంత సమర్ధత, ధైర్యం నాలో వున్నాయా? అందుకనే నేను మారు మాట్లాడకుండా తలుపుకి తాళం వేసి, యింట్లోకి వచ్చేసాను. అమ్మ రామాయణం చదువుకోవడం యింకా పూర్తికాలేదు. చప్పుడు చేయకుండా, పెట్టెలోంచి డబ్బులు తీసుకుని, ముఖం మీదకి కొంగు లాక్కుంటూ రోడ్డు మీద కొచ్చాను.
రోడ్డుకిరు వేపులా పోలీసులు చేతుల్లో తుపాకులని పట్పకుని అటు-ఇటు పచార్లు చేస్తున్నారు. నేను మందుల దుకాణం దగ్గరకెళ్ళి డెట్టాలు సీసా, దూది యివ్వమని అడిగాను. అవన్నీ అడుగుతున్నప్పుడు నా గొంతు వణకటం నాకు తెలుస్తూనేవుంది.
గొమం అవటం మూలాన ప్రతి చిన్న విషయం అందరికీ తెలుస్తుంది. అందులో 'కేవల్‌' హత్య చేయబడినప్పటినుంచి (గొామంలో అందరికీ మా మీద సానుభూతి యెక్కవైంది, నే చెప్పిన లిష్టు విని దుకాణదారు “ఏమ్మా! అమ్మకి యేమైనా దెబ్బ తగిలిందా? అన్నాడు బోల్డు సానుభూతిని చూపిస్తూ,
అతని మాటలకీ నాపై (ప్రాణాలు "పైనే పోయాయి. ఏదో చెప్పి, తప్పించుకున్నానని అనుకున్నాను కానీ, కళ్ళజోడు వెనక నుంచి గుచ్చి-గుచ్చి చూన్తున్న అతని చూపులు నా మాటలు నమ్మనంటున్నాయి. అతగాడికి నామీద అనుమానం రాకుండా వుండటానికి నేను, పక్కనే వున్న మరో కొట్టుకి వెళ్ళి ఉప్పు, అగ్గిపెట్టెలు కొని యింటివేప్పుగా నడిచాను. పోలీసులు యింకా అక్కడే వుండటం అంత భయంలోనూ నేను గమనించక పోలేదు.
ఇంటికి వస్తూనే గబ-గబా అతని గదిలోకి వెళ్ళి ముందు రోజు కట్టిన గుడ్డతీసేసి, గడ్డ కట్బకుపోయిన రక్తాన్ని డెట్టాలుతో బాగా తుడిచాను. ఇంత భయంకరమైన గాయాన్ని మొదటి సారి నేను 'కేవలో వీపు మీద చూసాను. తుపాకీ గుండుతో యేర్చడ్డ గాయం! “కేవలో కి తగిలిన గాయం అతన్ని నిర్జీవుడ్ని చేసింది, కానీ, యితని గాయంలా భయంకరంగా లేదు. ఈ గాయాన్ని దాని తాలుకు నొప్పిని భరిస్తున్న అతన్ని చూసీ నాకళ్ళు నీళ్ళు కొార్చటం మొదలెట్టాయి. నన్ను నేను నంబాళించుకోవటం కష్టమైపోయింది,
దెబ్బని శుభం చేసాక, దూదిని డెట్టాలులో ముంచి, ఒత్తుగా గాయం మీదవుంచి గాజుగుడ్డతో కదలకుండా గట్టిగా కట్టకట్టాను. ఆ తరువాత వంటింటిలోకి వెళ్ళి
53
వేడి-వేడి సాలు తీసుకొని, అతని దగ్గర కొచ్చి, అతనితో బలవంతంగా తాగించాను. గదకి తాళం వేసిలోపలి కొచ్చి డెట్టాలు వాసన పోయేదాకా మట్టితో చేతులు గట్టిగా తోముకున్నా, కానీ లాభం లేకపోయింది. అమ్మ టీ అడగటంతో టీ పెట్టి, ఆవిడకిచ్చి, నేను తాగాను, టీ తాగాక అమ్మతో అ కబురు ఈ కబురు చెప్తూ కూర్చున్నా యెప్పుడు పట్టిందో కానీ, నిద్ర పట్టేసింది. కుక్కలు అదే పనిగా అరవటంతో వులిక్కిపడి లేచాను. గదిలో సంధ్య చీకటి ఆవరించింది. అమ్మకోనం అటు-ఇటు వెతికాను. అమ్మ కనిపించలేదు దూరంగా కుక్కల అరుపులు మాత్రం వినిపిస్తున్నాయి.
నేను లేచి, దొడ్డివేవు వెళ్ళి చూసాను, అమ్మ పొయ్యి వెలిగించి, దాంట్లోంచి వచ్చే పొగవేపు చూస్తూ దీర్చంగా ఆలోచిస్తోంది. పొయ్యిమీద పప్పు కాబోలు వుడుకుతోంది. అమ్మ నన్ను చూస్తూనే “ఏమ్మా! ఒంట్లో బాగా లేదా, చాలా సేవు పడుకున్నావు? అంది.
నేను అమ్మకీ సమాధానం చెప్పకుండానే లేమ్మా! వంటనే చేస్తాను. అన్నాను. అమ్మ నెమ్మదిగా లేచింది. అమ్మలోపలికి వెళ్ళగానే గబ-గబా రెండు రొట్టెలు చేసి, ఓ కటోరిలో కాస్త పప్పు వేసుకుని గది తాళం తీసి లోపలి కెళ్ళాను. అతని భుజం మీద చేయి వేసాను. ఒళ్ళు సలసలా కాగిపోతోంది. నిద్రలో సైతం మూలుగుతున్న అతన్ని చూస్తే' చెప్పలేనంత జాలి వేసింది, అతన్ని లేపబుద్దికాక రొట్టెలు అక్కడే వుంచేసి బయటికొచ్చేసాను.
మర్శ్హాడు కూడా అతను జ్వరంతో అలాగే పడున్నాడు, సాయంత్రం దాకా వూరుకుని నేను, బలవంతంగా అతనితో రెండు గుక్కల వేడిపాలు తాగించాను. పొలు తాగి నావేపు చూస్తూ “ఇక్కడ ........చనిపోవటం.... నాకు యిష్టం.... లేదు. నేను చనిపోతే.... నా శవాన్ని బయటికి.. తీసుకెళ్ళడం... నీకు కష్టం .... అవుతుంది, అన్నాడు, ఒక్కొక్క మాటని కూడబలుక్కుంటూ,
అతని మాటలకి దుఃఖం ఆపుకోలేని నేను పరుగెత్తుకుంటూ లోపలికొచ్చేసాను. లోపలకి వచ్చానో లేదో, బయట యెవరో తలుపు తడుతూ చప్పుడు వినిపించింది. ఈ సమయంలో యెవరొచ్చుంటారబ్బా “అంటూ నెమ్మదిగా గొణిగింది అమ్మ నేను వెళ్ళి తలుపు తీసేసరికి ఎదురుగా యిద్దరు పోలీసులు కనిపించారు. “మీ యిల్లు ఇంతవరకు సోదా చేయలేదు. కారణం ఆ అవసరం మాకు కనిపించక పోవడమే. కొనీ మా పోలీసు కుక్కలు, మీ యింటి దగ్గర కొచ్చి అరవటంతో, ఆ ఆతంకవాది మీ
ర్‌
ఇంట్లో దాక్కున్నాడేమోనని మాకు అనుమానంగా వుంది. మీకు అభ్యంతరం లేకపోతే, మీ యిల్లు సోదా చేయాలనుకుంటున్నాం,” అన్నారు.
వాళ్ళమాటలకి భయంతో నా గుండెల్లో రైళ్ళ పరిగెత్తటం మొదలెట్టాయి. ఒక్క క్షణం ఆగి, నేను వాళ్ళతో “మా అమ్మ నిద్ర పట్టక తెల్లవార్లు మెలకువగానే వుంది. ఇప్పుడే పడుకుంది. మీరు మరోలా భావించక ఓ గంట అగి వస్తారా,”
“ఫరవాలేదు లెండి. పాపం ఆమెను పడుకోనివ్వండి. గంట ఆగే వస్తాం” అన్నారు.
వాళ్ళు వెళ్ళిపోగానే పెద్దగా వూపిరితీస్తూ తలుపేసి లోపలికొచ్చాను. అమ్మ నన్ను చూస్తూనే ఎవరు వచ్చింది అంటూ అడిగింది. ఆ ఇంకెవరు పోలీసులు. మనిల్లు సోదా చేయాలిట.. “ఎవరో ఆతంకవాది నిన్న ఇటుగా వచ్చి ఎక్కడోదాక్కున్నాడట. మనయిల్లు కూడా సోదా చేస్తాం అంటున్నారు.” “జాగ్రత్త! తలుపులు గట్టిగా వేయి అంటూ అమ్మ చాపమీద కొరిగింది.
కాసేపాగి నేను మెల్లిగా దొడ్డివేపు నడిచాను తలుపు చప్పుడు విన్నాడు కాబోలు భయం భయంగా తలుపు వేపే చూస్తున్నాడు. ఒంటిమీద తెలివి కూడా లేకుండా పడున్న వాడికి తలవు చప్పుడు యెలా వినిపించిందో యిప్పటికీ అర్ధం కాదు.
అతని ముఖంలో భయం కొట్టిచ్చినట్లు కనిపిస్తోంది నాకు, “ఎవరు.... ఎవరు. . తలుపు తట్టింది. ...?"అంటూ కంగారుగా అడిగాడు. “పోలీనులు, ఇల్లు సోదా చేయటానికి వచ్చారు. గంటపోయాక వస్తామన్నారు " అంటూ బాధగా తలవంచుకున్నాను.
అతని ముఖం చూస్తే యేదో నిశ్చయానికి వచ్చినట్టని పించింది నాకు. అతను (ట్రంకు పెట్టెల్ని పట్టుకుని నెమ్మదిగా లేచి నిలబడ్డాడు. “నేను... నేను వెళుతున్నాను. అంతకన్నా అతను యెక్కువగా మాటాడలేదు.
నేను కూడ అతన్ని ఆపలేకపోయాను. అయినా... అపి నేనేం చేయగలుగుతాను? అతన్ని రక్షించటం కానీ, వూరు దాటించటం కానీ చేయలేను కదా! రక్షించటానికి వీలులేకుండా అన్ని దోవలు మూసుకుపోయాయి. ఇప్పటి దాకా బయటివరకే వున్న ఆపద, యిప్పుడు గడపదాటి సరాసరి లోపలికే వచ్చేసింది.
అతను ఒణుకుతూ నిలబడటేక-నిలబడలేక నెమ్మదిగా రెండడుగులు వేసాడు. ఆ తరువాత గడపదాటి బయటకొచ్చి వెనక్కితిరిగి నా వేపు చూసాడు. ఆకళ్ళల్లో నాకు,
5్‌5్‌
కృతజ్ఞత, అభిమానం, చనిపోతానే మోనన్న బాధ యిలా యెన్నో మాటల్లో చెప్పలేనన్ని భావాలు నాకు కనిపించాయి. ఒక్కటి మటుకు నిజం, నేను అతగాడిని ఎన్నటికీ మరచిపోలేను. ముఖ్యంగా అతని చూపులని... అవి నన్ను జీవితాంతం వెంటాడుతూనే వుంటాయి,
అతను యిల్లు దాటి బయటికి వెళ్ళిపోయాడు. నేను తలుపువేసి, అతని అడుగుల చప్పుడు వింటూ అక్కడే నిలుచుండిపోయాను.,
ఇంతలో ఒక్కసారి కుక్కలు పెద్దగా మొరగటం మొదలెట్టాయి. దానితో పాటుగ పిస్తోళ్ళ చప్పుడు భయంకరంగా వినిపించింది. అయినా కూడా యెలాటి చావుకేక నాకు వినిపించలేదు. కాకపోతే పోలీసుల బూట్ల చప్పుళ్ళు మాత్రం చాలా సేపటి వరకు వినిపిస్తూనే వున్నాయి.
పిస్తోళ్ళ చప్పుడు, పోలీసుల బూట్ల చప్పుళ్ళు విని కాబోలు అమ్మ, నిద్రలోంచి ఒక్కసారిగా వులిక్కిపడి తలుపువేపుగా పరగెత్తుతూ “ఒరేయ్‌! నాకొడుకుని చంపకండిరా! మీకు దణ్ణం పెడతాను! నాయనా కేవల్‌ “అంటూ పిచ్చిదానిలా కేకలు పెట్టడం మొదలెట్టింది.
ర్‌ం
ఈహంతి
జరిగిపోయిన ఆ సంఘటనని తల్ప్చుకున్నప్పుడల్లా అది నిజంగా జరిగిందా లేక నేను కల కంటున్నానా? అన్న అనుమానం అప్పుడప్పుడు కలుగుతూ వుంటుంది. కొకపోతే విరిగి గోడకి వేలాడే ఆ కత్తిని చూసినప్పుడు మాత్రం, అందమైన ఆమె ముఖం గుర్తుకొచ్చి జరిగిన సంఘటన సినిమారీళ్ళలా నా కళ్ళముందు కదులుతూ వుంటుంది
ఆ శరీరలావణ్యం, ఎలాంటివారినైనా ఇట్టే ఆకట్టుకునే ఆ ముఖవర్భస్సు, అందమైన చిరునవ్వు వెనకదాగిన విషాదం, వీటన్నిటినీ మర్చిపోవడం నిజంగా అసాధ్యం. ముఖ్యంగా ఆ కళ్ళు! అలాటి కళ్ళని నేనెప్పుడూ చూడలేదు స్త్రీల నేత్రాలు [పేమని మాత్రమే కురిపిస్తాయుని తెలిసిన నాకు అందమైన ఆ కళ్ళల్లో వగ, ద్వేషం వ్రన్ఫుటంగా కనిపించాయి. ఆ సంఘటన జరిగి దాదాపు సంవత్సరం కావస్తున్నా ఆ కళ్ళు మాతం నన్ను వెంటాడడం మానలేదు.
నామాటలు విని నేనో భావకుడినని మీరనుకుంటే పప్పులో కాలేసినట్టే. నిజం చెప్పాలంటే నేను ఛాందసభావాలున్న చాలా మామూలు మనిషిని. ఈ ప్యారిస్‌ నగరంలో ఓ స్కూల్లో పిల్లలకి చరిత్రని బోధిస్తూ జీవతం వెళ్ళదీస్తున్నాను. ఊబుసుకుపోనప్పుడల్లా దేశ విదేశాల విన్లవ సాహిత్యాల్ని చదువుతూ వుంటాను. విప్లవ సాహిత్యం పట్ల విరక్తి కలిగినప్పుడల్తా పురాతన వస్తువులను సేకరించడంలో నిమగ్నమైపోతూ వుంటాను. ఎంతో కష్టపడి నేనో సంగ్రహాలయాన్ని తయరుచేసుకున్నాను. నా దగ్గరున్న వన్తువులు ఇటు ప్యారిస్‌ నగరంలోకానీ, అటు మాస్కో నగరంలోగానీ ఎవరిదగ్గరాలేవంటే అతశయోక్తి అనుకునేరు సుమా!
ఏంటీ, ఇతగాడు అసలు విషయం చెప్పకుండా సొంత డబ్బా కొట్టకుంటున్నాడని అనుకుంటున్నారా? అక్కడికే వస్తున్నా! ఆరోజుల్లో నాకు విప్లవ సాహిత్యంపట్ల ఎంతో
5/7
అభిరుచి, ఆసక్తి ఉండేవి. కానీ ఆరోజు, ఆమె రాక నా జీవితంలో* తుఫాను రేపింది. పదండి మిమ్మల్ని నా గతంలోకి తీసుకెళతాను,
రాత్రి ఎనిమిది కాబోలు అయింది. నేను గదిలో లాంతరుకెదురుగా కూర్చుని రాసుకుంటున్నాను. బయట జోరుగా వర్షం పడుతోంది, ఇంతలో హరాత్తుగా బయట తలుపు తడుతున్న చప్పుడు వినిపించింది.
“తలపు తెరిచేవుంది లోపలికి రావచ్చు” అంటూ నేను రాసుకోవడంలో నిమగ్నమై పోయాను కాసేపయ్యాక వచ్చిందెవరా అని తలెత్తి చూశాను. నా కళ్ళు ఆశ్చర్యంతో పెద్దవయ్యాయి. కారణం... నాకెదురుగా పాతికేళ్ళ అమ్మాయి నిలబడి వుంది తలమీద టోపీ ఓవర్‌కోటు వేసుకున్న ఆ అమ్మాయి నన్నే కళ్ళార్పకుండా చూస్తోంది.
క్షణకాలంపాటు నేనూ ఆమెనే చూస్తూ వుండిపోయాను. ఆ తరువాత నన్ను నేను నంబాళించుకొని,
“చెప్పండి, ఏం కావాలి?” అన్నాను
ఆమె బదులు పలకలేదు. నేను తిరిగి గొంతు సవరించుకుంటూ,
“మీరెవరో, మీ పేరేమిటో తెలుసుకో వచ్చా? అన్నాను,
ఆమె నా ప్రశ్నకి బదులివ్వకుండా “మీరు విప్ణవవీరులపట్ల సానుభూతిని చూపిస్తారనీ, వారికి సహకారాన్ని అందిస్తుంటారని విని వచ్చాను అంది.
ఆవె మాటలకీ నేను కాన్త ఉలిక్కివడ్డాను. కారణం... నేను వివ్లవవీరుల వీరాభిమానినని తెలిస్తే ఉద్యోగానికి నీళ్ళు వదులుకోవాల్సివస్తుంది. కొంపదీసి ఈ మహాతల్లి గూఢచారిణి కాదుకదా? ఒక వేళ గూఢచారిణే అయితే ఇలా బాహాటంగా నా ఇంటికెందుకొస్తుంది. నేను పొరపాటుగా ఆలోచిస్తున్నానేమో? నా జాగ్రత్తలో నేను వుండాలని గట్టిగా నిర్ణయించుకుంటూ,“మీరేం మాట్టాడుతున్నారో నాకు అర్థం కావడంలేదు. కాస్త అర్ధం అయ్యేలా మాట్లాడండి ' అన్నాను.
నా మాటలు ఆమె పట్టించుకోకుండా నేనో విపస్టవ వనితని. నాకు కొద్దిగా డబ్బు అవసరం ఏర్పడింది. దయచేసి మీరు నాకు సహాయం చేయగలరా?” అంది.
58
“డబ్బు సహాయమా, దేనికి?”
ఆమె కొద్దిసేపు మౌనంగా వుండిపోయింది. బహుశా జవాబు ఇవ్వాలా, వద్దాన్‌ ఆలోచిస్తున్నట్టు వుంది. ఆ తరువాత ఆమె నెమ్మదిగా తన ఓవర్‌ కోటు లోంచి ఓ కత్తిని బయటకి తీసి నాకు చూపిస్తూ,
“దీనికి అంటుకున్న రక్తం ఎవరిదో మీకు తెలుసా? కర్షల్‌ గొరోస్వీది, అతని మృతదేహం ప్రస్తుతం అతన ఇంటి ముందున్న లాన్‌లో విశ్రాంతి తీసుకుంటోంది” అంది,
ఆమె మాటలకి నెమ్మదిగా నా శరీరం కంపించసాగింది. నాకు తెలియకుండానే నేను కుర్చీలోంచి ఒక్కసారిగా లేచి నిలుచున్నాను. అయతే ఆమె నన్ను, నా భయాన్ని కూడా పట్టించుకోకుండా,
“అతను చనిపోయి ఓ గంట కూడా కాలేదు. అతని కత్తే అతని మృత్యువుకు కారణం అవుతుందని పాపం ఊహించి వుండడు ఎంటలా చూస్తున్నారు? ఆడపిల్లకి ఇంత ధైర్యం ఎక్కడినుంచి వచ్చిందాని ఆశ్చర్యపోతున్నారా? ఆడది తల్చుకోవాలే కానీ చెయ్యలేంది ఏదీ లేదు”.
“ఇంతకీ మీరిక్కడికెందుకొచ్చనట్టు? ఈ కధని చెవ్పటానికేనా?” అన్నాను భయం భయంగా,
“చెప్పానుకదా, నాకు డబ్బు అవనరం అయ్యి మీ దగ్గరకొచ్చానని, వ్రస్తుతం నేను మాస్కో వదిలి పారిపోవాలని నిశ్చయించుకున్నాను. అది జరగాలంటే డబ్బు కావాలి కథా!”
“కమించాలి, నేను ఎలాంటి నవోయాన్నీ చేయలేను. అదీకాక నువ్వో హంతకురాలివి. హంతకులకి సహాయం చేసేటంత ఉదారస్వభావం నాకు లేదు.
నేనలా - మాట్లాడతానని ఊపాంచని ఆవె ఒక్క నిమిషం నర్నదష్టలా వుండిపోయింది. ఆ తరువాత తేరుకుని,*ఇదేనా విష్టవవీరుల పట్ట నీవు చూపే సానుభూతి? వేదికలెక్కి గట్టిగా అరుస్తూ ఉపన్యాసాలు దంచడం గొప్పకాదు. ఎలాంటి పరిస్థితులోనైనా సరే విప్లవవీరులకి అండగా వుండి, వారికి సహాయపడడమే నిజమైన
ర్‌ి
సానుభూతి అనిపించుకుంటుందధి,
“నేను వివ్లవాన్ని సమర్ధిస్తానుకానీ, విప్లవ వీరులమని చెప్పుకుంటూ హత్యలు చేసేవారిని మాతం నమర్థించలేను. ఒక్క విషయం గుర్తుపెట్టుకో. హత్యలు చేయడంవలన సమన్యకు పరిష్కారం దొరకదు. దేన్నయినా సరే శాంతియుతంగా పరిష్కరించుకోవాలేగానీ హత్యలు చేసీ కాదు”,
ఆమె నవ్వుతూ నా బల్ల దగ్గరకొచ్చి నేను రాస్తున్న వ్యాసాన్ని చూసి 'సాధించిన విప్లవం' పేరు చాలా బాగుంది. ఇంతకీ నీకు “విప్లవం” అన్న పదానికి సరిబైన అర్థం తెలుసా? విప్లవాన్ని బతికించుకోవడంకోసం విప్లవవీరులు ప్రాణాలను ఎలా పణంగా పెడతారో ఏనాడైనా తెలుసుకోవడానికి ప్రయత్నించావా?” అంది.
నేను ఆమె మాటలకి బదులు చెప్పకుండా మౌనంగా వుండపోయాను.
ఆమె తిరిగి, “మాలాగే నువ్వు కూడా విప్లవం పట్ట అభిమానాన్ని చూపిస్తుండచ్చు. బాగానే వుంది. కానీ మనిద్దరి ఆలోచనా విధానంలో ఎంతో వ్యత్యాసం వుంది. స్వతంత్రం పేరుతో వపంచాన్ని జయించి దాన్ని శాసించాలని నువ్వనుకుంటే, మనుషులందరినీ ఏకంచేసి పేదా, గొప్ప అనే బేధం లేకుండా విశ్వమానవ సొభాతృత్వాన్ని స్థాపించాలని మేం అనుకుంటాం” అంది,
ఆవె మాటలు విని భరించలేని నేను, “నువ్వు నన్ను తవ్వుగా అర్థం చేసుకుంటున్నావు. నేను సామ్యవాదాన్ని నమర్థిస్తాను. ప్రవంచమంతా శాంతి నెలకొనాలని, పాలకులు, ప్రజలపట్ల వైషమ్యాన్ని చూపకూడదని అనుకుంటాను! అలాగని హత్యలు చేనీ సామ్యవాదాన్ని స్థావించాలనే నీ సిద్ధాంతాన్ని మాత్రం సమర్దించలేను. హత్యలు చేసి విప్లవాన్ని ముందుకు నడిపించాలనే నీ అభిప్రాయాన్ని నేను పూర్తిగా వ్యతిరేకిస్తాను”.
“నువ్వేం మాట్లాడుతున్నావో నీకు అర్థం అవుతోందా? విప్లవాన్ని నిరోధిస్తావా? అంత శక్తి నీకుందా? విప్లవం అంటే ఏమనుకుంటున్నారు? నూర్యుడికన్నా సముద్రంలో రేగే బడబాగ్ని కన్నా ఎంతో శక్తి వంతమైంది. అలాంటిదాన్ని నిరోధించే శక్తి నీకుందని నువ్వనుకుంటే అది ఆత్మవంచన చేసుకోవడమే అవుతుంది.”
60
“బపుశా ఆ శక్తి నాకు లేకపోవచ్చు కానీ నేను నమ్ముకున్న సిద్ధాంతాలని అమలుపరచడం నా కర్తవ్యం కాదంటావా?
కర్తవ్యమా | వేదికలెక్కి ఉపన్యాసాలు దంచడమేనా నీ కర్తవ్యం?
“తప్పుగా ఆలోచిస్తున్నావు.”
దేశంలో శాంతియుతమైన విప్లవాన్ని గురించి చాటి చెప్పడమే నా కర్షవ్యంగా భావిస్తాను.
“ఆమె నా మాటలకి గట్టిగా నవ్వుతూ” వినటానికి చాలా బాగుంది. ఓ చిన్న నందేహం. ఆకలితో అలవుటించేవారి దగరకువెళ్ళి, నాయనలారా! ఆకలితో చావటానికైనా సిద్ధపడండి కానీ ఎవరిముందూ చేయిచాపకండి. ఎలాంటి దౌర్జన్యం చేయకండి. అంటే వారి ఆకలి తీరిపోతుందా? చూడు... అహింస, అహింస అంటూ నోరు మూసుకొని కూర్చుంటే మిగిలేది శూన్యమే. ఉపన్యాసాలు కడుపులు నింపవు. తిరగబడితేనే దేన్నైనా పొందటానికి వీలవుతుంది
“నేను మాట్టాడే ప్రతిమాటకి నువ్వు వివరీతార్థాలు తీస్తున్నావు అన్యాయాన్ని నిలవరించడానికి విప్లవం అవసరం లేదని నేననలేదే! ఒకవిధంగా అది మన ధర్మం కూడాను.
“ధర్మం, నీతి న్యాయం... అంటూ నా దగ్గర ధర్మపన్నాలు పలకద్దు. మీరో ఉపధ్యాయులు, డబ్బు తీసుకుని విద్యని అమ్ముకోవడం ధర్మమా! ధర్మాన్ని అనుసరించే మీరు ఉచితంగా పిల్లలకి విద్యాదానం చేయవచ్చుకదా?
అమె వెటకారపు మాటలు నా కోపాన్ని నసాళానికి అంటించాయి. అందుకే నేను “చూడు, వ్యక్తిగతమైన ఆక్షేపణలు చేయడం సబబుకాదు దానివల్ల ఒరిగీదీ లేదు. నేను నా ధర్మాన్ని సరిగ్గా నిర్వర్తించటంలేదని నామీద అభాండం వేస్తున్నావు మరి నువ్వు చేసిందేంటి? నీకేదో అన్యాయం జరిగిందని ఎవరినో చంపి పారిపోయి వచ్చావు. పైగా అదేదో గొప్ప పనని నాతో చెప్పుకుంటున్నావు అనేశాను.
అక్షణం నాకెందుకో ఆమెని చూస్తే మెడపట్బకొని బయటికి వెళ్ళగొట్టాలన్నంత కోపం వచ్చింది. కానీ చేతిలో కత్తితో ఆమె నిల్చున్న తీరు భయం గొల్బేలా వుండటంతో
ద
మారుమాట్లాడకుండా వుండిపోయాను,
నా మాటలు ఆమెకి కోసం తెప్పిస్తాయని ఊహించిన నాకు నిరాశే ఎదురైంది. ఆమె కాసేపు మౌనంగా వుండిపోయింది. ఆ తరువాత నెమ్మదిగా నా దగ్గరకొస్తూ,
నేనేదో గొప్పపని చేశానని నీతో చెప్పలేదే! నేనలా ఎందుకు చేయాల్సిన వచ్చిందో చైప్తాను వింటావా?” అంది.
మొదట నాకు ఆమె కధ వినాలనిపించలేదు. కారణం మర్నాడు నేనివ్వబోయే ఉపన్యాసాన్ని తయారుచేసుకునే హడావడిలో నేనున్నాను కొనీనా అంతరాంతరాళాల్లో ఎక్కడో ఆమెని గురించి తెలుసుకోవాలన్న కోరిక ఆమె చెప్పేది వినేలా చేసింది.
ఆమె నెమ్మదిగా కూర్చుంటూ, “నేనెన్నడూ నీలాగా వేదికలెక్కి ఉపన్యాసాలు ఇవ్వలేదు. సమాజ శ్రేయస్సుకోసం ఇల్లు, వాకిలి, తల్లీ తండ్రి, భర్త అందరినీ వదిలి జీవితంలో ఎన్నో ఎదురు దెబ్బలు తిన్నాను. అయినా కూడా నేను జీవితంలో ఐనాడూ ఓటమిని అంగీకరించలేదు. నా తండి, నా భర్త ఇద్దరూ కూడా పీటర్స్‌బరల్గ్‌లో పోలీసువిభాగంలో వనిచేస్తూ వుండేవారు. నిజం చెప్పాలంటే మా కుటుంబంలో నాకొక్కదానికే విప్లవమన్నా, విప్ణవకారులన్నా, విష్ణవసాహిత్యమన్నా ఎంతో ఆసక్తి వుండేది. విప్లవకారులతో తిరగాలని, సమాజంలో పెచ్చుపెరిగిపోతున్న అన్యాయాలని ఎదుర్కొని సమాజానికి, దేశానికి ఏదో చేయాలనే తపన నాలో చాలా ఎక్కువగా వుండేది. ఆ కోరికే నాకు తెలియకుండా నన్ను విప్లవకారులతో స్నేహం పెంచుకొనేలా చేసింది. కానీ నాతండ్రి, నాభర్త ఇద్దరూ పోలీసు విభాగంలో వున్నారనే విషయం వారికి తెలిసిపోయింది. ఫలితంగా నేను నా తండ్రిని, భర్తని వదిలేయాల్సివచ్చింది. దానికి నేనెన్నడూ బాధపడలేదు, నేను నా వాళ్ళని వదులుకున్నా విప్లవ దళంవారు నన్ను వదలలేదు. ఫలితంగా వారు నాకు పెట్టిన పరీక్ష ఓ విధంగా అగ్నిపరీక్ష అయింది ,
క్షణం సేపు ఆగి, మండుతున్న కట్టెల వేపు చూస్తూ తిరిగి ఆమె కథ మొదలుపెట్టింది. “నేను, మరో నలుగురు దళం నభ్యులు, ఆరోజు సాయంత్రం 'నికోలస్‌ పార్కులో కూర్చున్నాం. కారణం ఆరోజు పీటర్స్‌బర్గ్‌ పోలీనులు ఖైదీలుగా వట్టకొన్న మా దళానికిచెందిన ఇద్దరు వ్యక్తులని అటుగా తీసుకెలుతున్నారన్న వార్త మాకు అందింది. పోలీనులని చంనీ బందీలని విడివించటవేం వాళ్ళు నాకు పెట్టిన వరీక్ష,
62
మేం చీకటిపడేవరకు అక్కడే మాటువేశాం,. రొత్రి...... తొమ్మిదిదాటాక మాకు పోలీసులు అటుగా వస్తున్నట్లుగా వారి బూట్ల చప్పుడు వినిపించింది. చేతిలో పిస్తోళ్ళతో తయారుగా వున్న మేం వాళ్ళమీద గుళ్ళవర్నం కురిసించసాగాం. నాలుగయిదు నిమిషాల తరువాత మేం బందీలని విడిపించి వాళ్ళని తీసుకొని మా స్టావరానికి చేరుకున్నాం, '
ఆమె మాటలు వింటుంటే ఏదో సినిమా చూస్తున్న భావన నాలో కలగసాగింది, అందుకే ఎంతో ఉత్కంరతో వినసాగాను,
“ఆ తరువాత ఏం జరిగింది?”
నామాటలకి ఆమె ముఖంలో విషాదఛాయలు అలుముకొన్నాయి, అయినా వెంటనే సంబాళించుకొని “మర్నాడు పేపర్‌ తిరగేస్తుంటే తెలిసింది, బందీలని పట్బకొని వెళుతున్న పోలీస్‌ ఆఫీసర్‌ నా తండని”
కాసేపు మా ఇద్దరిమధ్యా భయంకరమైన నిశ్శబ్దం చోటుచేసుకుంది. ఆమె నన్ను చూసి ఫక్కున నవ్వుతూ “ఇంకా వింటావా? అంది.
నేను సిగ్గుగా తలవంచుకొని “క్సమించ్సు నేను నిన్ను నొ మాటలతో చాలా బాధపెట్టాను, నిజం చెప్పాలంటే ఇలాంటి పనులు చేయటానికి ఎంతో గుండెధైర్యం, మరెంతో సాహసంకావాలి,. ఆ రెండూ నీలో వున్నాయి. నా ప్రవర్తనని మన్నించు” అన్నాను.
“మీ మాటలని నేను తప్పుపట్టడం లేదు. మేము కేవలం ఒక మనిషికీ జరిగే నష్టాన్ని గురించి ఆలోచించం. ఎందుకంటే ఒక మనిషి బాధకి గురయినంత మాత్రాన నష్టం జరగదు, అదే ఒక వ్యక్తి కారణంగా సమాజంలోని వ్యక్తులందరూ నష్టపోవడం మేం భరించలేం. అందుకే మా చర్యలు అందరికీ చాలా అమానుషంగా కనిపిస్తాయి. ఏదైనా అర్ధంచేసుకునే వారినిబట్టి వుంటుంది. అయతే ఎంతమంది మమ్మల్ని సవ్యంగా అర్ధంచేసుకుంటారన్నది ఆ భగవంతుడికే తెలియాలి?”
“మీ మాటలని నేను అర్ధంచేసుకున్నాను. కానీ, మీరు మీ జీవతాలని పణంగా పెట్టి నమాజానికి ఏదో చేన్తున్నావుని అనుకోవటం ఎంతవరకు నవుంజనం? అనడీగాను,
6
నా మాటలకి ఆమె నవ్వుతూ “తల్లి భయంకరమైన ప్రసవ వేదనని అనుభవిస్తూ జీవతాన్ని కూడా పణంగా పెట్టి బిడ్డకి జన్మనిస్తుంది. బిడ్డకి జన్మనిచ్చాక తల్లి తను పడ్డ బాధనంతా ఇట్టే మర్చిపోతుంది. ఆ తల్లే ప్రసవవేదనకి భయపడి, జీవితాన్ని పణంగా 'పెట్టడంవల్ల జరిగేదేంటి అనుకుంటే మనమంతా ఏమైపోయే వాళ్ళం? ఎక్కడుండేవాళ్ళం? అదేవిధంగా మేం కూడా సమాజశ్రేయస్సు కోసమే జీవితాలని పణంగా పెడతామేకానీ దానివల్ల దొరికే లాభనష్టాలని బేరీజు వేసుకోం. అదీకాక విప్టవాన్ని నరైన మార్గంలో తీఘుకెళ్లాలంటే కొద్దోగొప్పో కష్టాన్ని అనుభవించక తప్పదు”.
“నీ మాటలు వినటానకి బానే వున్నాయి. కానీ సమాజ శ్రేయస్సుని దృష్టిలో పెట్టుకొని నడుపుతున్న ఆందోళనలన్నీ జయప్రదం అవుతున్నాయంటావా?
“విప్లవాన్ని ఆందోళనతో ముడిపెట్టకండి”
“సమాజశ్రేయస్సు కోసం మీరు నమ్మిన ఆదర్శాలని మీరు ఆచరణలో పెట్టటానికి ప్రయశగ్నాస్తున్నారుకదా? మరి...”
“చూడం, వివ్లవాన్ని ఆందోళనతో, ఆదర్శాలతో పోల్చకు. విన్లవం ఒక విస్ఫోటనంలాంటిది. అంతేకాదు, అన్యాయాన్ని అరికట్టి, నమాజాన్ని ముందుకు నడిపే ఒక శక్తి స్వరూపిణి”.
ఆవ మాటలు నా నోరును వమూయించేశాయ. నన్ను నేనం సంబాళించుకోవటానకి చాలాసేపు పట్టింది. కాసేపాగి ధైర్యం తెచ్చుకొని నెమ్మదిగా
“మీ సేరు తెలుసుకోవచ్చా” అన్నాను.
“నా పేరా? నా పేరు తెలునుకొని ఏం చేస్తారు? నా పేరేంటో నాకే సరిగ్గా తెలయదు. కారణం నా తండ్రి పెట్టిన పేరు పెళ్ళయిన మరు క్షణం మారిషోయింది. భర్తపెట్టిన పేరు మర్చిపోయి చాలా కాలమైంది. ప్రస్తుతం నన్నంతా మేరియా ఇవానో వనా అనే పిలుస్తారు.
కొద్దిసేపు మా ఇద్దరి మధ్యా మౌనం రాజ్యమేలింది. ఆ తరువాత నేను రక్తంతో తడిసి ఆమె చేతిలో వున్న కత్తి చూపిస్తూ “ఈ కత్తిని...” అంటూ ఆగిపోయాను,
64
అప్పటిదాకా ప్రశాంతంగా వున్న ఆమె కళ్ళు నా మాటలు వినగానే, అగ్నిగోళాల్లా మారిపోయాయి. “ఎంతో భయంకరమైన పీడకల”! అంది.
ఆ భయంకరమైన పీడకల గురించి, తెలుసుకోవాలనే కుతూహలం నాలో కలగక పోలేదు. కానీ ఏదో తెలియనీ భయం నా నోరు మూయించేసింది. నా కోరిక కోరగానే మిగిలిపోతుందనుకుంటున్న నన్ను చూసి ఆమె చెప్పటం మొదలుపెట్టింది.
“ఇప్పుడు నీకు చెప్పబోయే కథ ఇంతవరకూ ఎవరికీ చెప్పలేదు. చెప్పబోను కూడా. నీ గురించి విని, నీ దగ్గరకు డబ్బు సహాయం కోసం వచ్చిన నేను ఇలా ఈ విషయాలన్నీ చెప్తానని కలనైనా ఊహించలేదు. ప్రస్తుతం నా ఆలోచనా సరళి మారిపోయింది. నాకు డబ్బు అవసరం లేదు.
నేను......”
“నువ్వు?”
“నేను నా పని ముగించుకోకుండా మాస్కో పారిపోవాలని అనుకోవటం లేదు”,
“అంటే ..... అంటే..... నువ్వు మరొక.....
“ఎందుకంత తొందర? అంతా వివరంగానే చెప్తాను. కాకపోతే నువ్వు మారు మాట్లాడకుండా నేచెప్పేదంతా వినాలి. మధ్యలో ఎలాంటి చెత్త ప్రశ్నలూ వేయకూడదు అంటూ తన కధని చెప్పటం (ప్రారంభించింది.
“నువ్వు మైకేల్‌ క్రేస్కీ పేరు వినేవుంటావు”.
“మైకెల్‌ క్రేస్కీ అంటే పీటర్స్‌బర్గ్‌.....లో ముగ్గురు పోలీసు అధికారులని చంపి పారిపోయాడు అతే కదూ?”
“ఆహా... అక్షరాలా అతనే, అతనే మా దళానికి నాయకుడు. నిన్న పోలీసులు ఆఅరెస్పృు చేసింది అతన్నే. బహుశా నువ్వు పేపర్లో ఈ వార్త చదివే వుంటావు”
కొద్దిసేపు మౌనం రాజ్యం ఏలింది.
65
“పోలీసులు అతన్ని అరెస్టయితే చేశారు కానీ అతను ఎవరన్నది ఇంకా నిర్ధారణ చేయలేదు. వారు కేవలం అతన్ని విప్లవకారుల మురాతో పరిచయాలు వున్న వాడనే అనుకుంటున్నారు తప్పిస్తే విప్ల్లదళ నాయకుడని అనుకోవటం లేదు. అతను అరెస్టయన వార్త ముందుగా నాకే తెలిసింది, అందుకనే ఎలాగైనా నరే అతన్ని విడిపించాలనే నిర్ణయించుకొన్నాను. అందుకే నేను ఓ పల్లెటూరి పిల్లలా వేషం మార్చుకొని పోలీస్‌స్టేషన్‌కి వెళ్ళాను. అక్కడకెళ్ళి వాళ్ళతో నేను అతని చెల్లెలినని, అతన్ని కలవాలని వచ్చానని చెప్పుకొన్నాను. 'కానీ పోలీసులు నన్ను తిట్టి బయటకు వెళ్ళగొట్టారు. పట్టదలతో నేను నిన్న సాయంత్రం జనరల్‌ కోస్లిన్‌ ఇంటికి వెళ్ళాను. ఆయనతోపాటు అక్కడ కర్నల్‌ గోరోస్క్వీ కూడా వున్నారు. ఎంతో కష్టం మీద నేను వాళ్ళ దగ్గరికి వెళ్ళగలిగాను. మొదట కోస్టిన్‌ చూడగానే నాపై విరుచుకుపడ్డాడు. ఆ తరువాత ఏమనుకున్నాడో ఎమో కాస్త తగ్గి “ఏం కావాలి?” అన్నాడు. నేను, మైకేల్‌ కోస్కీ నా అన్న అని, అతను నిర్దోషి అని, లేనిపోని అనుమానాలతో పోలీసులు అతన్ని బంధించారని, అంటూ ఆయన కాళ్ళమీద పడి ఏడుస్తూ మొరపెట్టకున్నాను,.
ఆయన నే చెప్పేదంతా మారుమాట్లాడకుండా విన్నాడు, కాసేపయ్యాక గోరోస్క్వీ వేపు చూసి కనుసైగచేశాడు. ఆ తరువాత ఇద్దరూ కాసేపు చెవులు కొరుక్కున్నారు. ఆ తరువాత గోరోస్క్వీ నావైపు చూస్తూ “ఇలా రా! నీతో మాటాడాలి అంటూ పక్కనే వున్న గదిలోకి తీసుకెళ్ళాడు. నేను మారు మాట్లాడకుండా అతన్ని అనుసరించాను. గదిలోకి వెళ్ళాక అతను 'చూడమ్మాయ్‌, అంతా మా చేతుల్లోనే వుంది. ఒకసారి అతన్ని కోర్సలో ప్రవేశపెట్టామంటే కేసు చేయిజారినట్టే. అందుకే... అంటూ మౌనం వహించాడు. ఆ తరువాత నెమ్మదిగా గొంతు సవరించుకుంటూ “జనరల్‌ గారు మీ అన్నని క్షమంచడానికి
_తయారుగానే వున్నారు. కాకపోతే ఓ చిన్న షరతు' అన్నాడు, నేనెంతో ఆత్రంగా “ఏంటది?” అన్నాను, అతను నాకు చాలా దగ్గరగా వస్తూ “'మేరియా నువ్వు... నువ్వు... చాలా అందంగా వుంటావు, నీ అందాన్ని కనక... అంటూ ఆగిపోయాడు”,
ఆమె మాటలు విని. నేను తల ఎత్తి ఆమె వైపు చూశాను. ఆమె కళ్ళు చింతనిప్పుల్లా మెరుస్తున్నాయి, ఆమె నా దగ్గరకొస్తూ,
“అతడు అడగదల్బుకుంది నీకు అర్ధం అయింది కదూ? ఆడదాన్ని చూడగానే మగాడిలో ఇలాటి భావం తప్ప వేరొకటి తట్బదా? నాకు తెలును. నేను చాలా
06
అందంగా వుంటానని” అంటూ తలమీద టోపీని తీస్‌ నావేపు చూసింది.
అప్పటివరకు టోపీతో కప్పుకుపోయిన ఆమె ముఖం, అది తీయటంతో ఎంతో స్పష్టంగా కనిపించసాగింది. ఆమె అన్నట్బగానే ఆమె అపురూప సౌందర్యరాశి. నిజం చెప్పాలంటే అంత అందాన్ని నేనెన్స్షడూ చూడలేదు, ముఖ్యంగా ఆ కళ్ళు . ఓహ్‌? ఆ అందం కాసేవు నన్ను పిచ్చివాణ్స్‌ చేసింది. అలా చూడటం నంస్కారమనిపించక ఒక్కసారిగా నేను ముఖాన్ని పక్కకి తిప్పుకొన్నాను.
ఆవె నా అవన్సకీ వగలబడీ నవ్వుతూ, నువ్వే నా అందాన్ని చూనీి తట్బకోలేకపోయావు ఇక ఆ పోలీసుకుక్క సంగతి వేరుగా చెప్పనవసరం లేదనుకుంటాను. మైకెల్‌ క్రోస్కీని విడిపించాలంటే నా ఈ అందాన్ని వణంగా పెట్టాలని నాకు అర్థం అయింది ఆ కుక్క... ఆ నర పిశాచి కోస్కీ నా దగ్గరకొచ్చి 'మేరియా! నీ అందం ఎలాంటివాడినైనా పిచ్చివాణ్జీ చేస్తుంది నీ అందంతో నువ్వు నీ అన్నని చాలా సులువుగా విడిపించుకోవచ్చు. అన్నాడు. ఆ మాటలు నాకు శరాఘాతాల్తా తగిలాయి. అసలు కాసేపు అతనేమంటున్నాడో నాకు అర్ధంకాలేదు. అర్ధం అయ్యాక కట్టలు తెంచుకొచ్చే నా కోపాన్ని ఆపటం అతని తరం కాలేదు. అతను నన్ను వదిలంచుకుంటూ “రేపు సాయంత్రందాకా నీకు సమయం ఇస్తున్నాను. ఆ తరువాత నీ యిష్టం అన్న మాటలు బయటికి వస్తున్న నాకు స్పష్టంగా వినిపించాయి.
ఆ తరువాత బయటికి వచ్చి చల్లగాలి పీల్చుకుంటే కానీ నాకోపం చల్లారలేదు, నా కర్తవ్యం ఏమిటో నేనేం చేయాలో నాకు అర్ధం కాలేదు. మైకెల్‌ క్రోస్కీని అతని మానానికి అతన్ని వదిలేయలేను. అలాగని ఆ పోలీసాఫీసర్‌ మాటని మన్నించనూ లేను. ఏం చేయాలి...??? చివరికి ఓ నిశ్చయానికి వచ్చాను ,
మాట్లాడుతూ... మాట్లాడుతూ ఆమె ఒక్కసారిగా ఆగిపోయింది. ఖదే అదనుగా తీసుకొని నేను ఎంతో ఆత్రంగా,
“ఏమని నిర్ణయించుకున్నావు?” అంటూ ప్రశ్నించాను,
“ఈరోజు సాయంత్రం ఆరుగంటలకి నేను కర్ష్సల్‌ గోరోస్క్వీ ఇంటికి వెళ్ళాను. అతగాడు నన్ను చూస్తూనే 'మేరియా నువ్వు చాలా తెలివిగల దానివి. శీలానిదేముంది? ఇవాళ పోతే రేవు తిరిగొన్తుంది. కానీ తోడబుట్టిన వాడుపోతే మళ్ళీ తిరిగిరాడు,
6/7
ఆ నిజాన్ని నువ్వు బాగా తెలుసుకున్నావు' అన్నాడు. నేను తలవంచుకుని, “మీరు చెప్పింది నిజమే. కోప్టిన్‌గారి కోరిక తీర్చడానికి నేను సిద్ధంగా వున్నాను. మీరు ఆయనకి ఈ సంగతి తెలియచేయవచ్చు. అన్నాను.
“సరే నువ్విక్కడే వుండు, నేను కోప్లిన్‌గారికి ఫోను చేసొస్తాను ' అంటూ పక్కగదిలోకి వెళ్ళి ఫోన్‌లో మాట్టాడసాగాడు. అతని వీవు నావేపు తిరిగుంది. నా బుర్రలో ఓ అలోచన తళుక్కుమని మెరిసింది. అంతే అక్కడ బల్లమీద వున్న కత్తిని చేతిలోకి తీసుకొని పిల్లిలా అతని వెనగ్గా వెళ్ళి నిల్చున్నాను. అతను ఫోనులో మాట్టాడటం అయిపోయినట్సంది. రిసీవర్‌ కింద పెట్టి వెనక్కి తిరగబోతున్న అతని వీపులోకి కత్తిన బలంగా గుచ్చేశాను. అంతే! అతను ఒక్కసారిగా కుప్పకూలిపోయాడు, బహుశా పాపం నేనలాచేస్తానని అతను వూహించి వుండడు, అంతే నేను అతని శవాన్ని కిటికీలోంచి బయటకి విసిరేసి ఇలా పారిపోయి వచ్చాను.
“నీ చేతుల్లో అంత శక్తి వుందా?” ఆశ్చర్యంగా అడగాను,
“నేను విష్ణవ కారిణినన్న విషయాన్ని నువ్వు మర్చిపోయావు” అంది నవ్వుతూ,
“అయితే ఇప్పుడు... ఇప్పుడు ఏం చేయబోతున్నావు?”
“ఇప్పుడా... కోప్టిన్‌ ఇంటికి వెళతాను. క్రోస్క్వీన విడిపిస్తాను. ఆ తరువాత... ఆ తరువాత?”
ఆ తరువాత నాలుగైదు నిమిషాలదాకా ఎవరూ మాట్టాడుకోలేదు, నేను ఆమె చెప్పిందంతా సింహావలోకనం చేసుకోసాగాను. అమె కథంతా విన్నాక ఆమెలో ఎ. దోషం లేదనిపించింది. అంతే కాదు ఆమె విప్లవకారిణిగా మారటం సమంజసమే అనిపించసాగింది నాకు. ఆలోచనల ఊబిలో చిక్కుకుపోయిన నేను గడియారం కొట్టే గంటలకి ఉలిక్కిపడి ఈ లోకంలోక వచ్చిపడ్డాను. అలోచనలతో మునిగిపోయిన ఆమె కూడా తేరుకొని“వచ్చి చాలా సేపయింది. ఇక వెళ్ళొస్తాను అంది.
“ఇంకెక్కడికి. కోస్టిన్‌ ఇంటిక్‌” అంటూ త్వరగా కోటు బొత్తాలు పెట్టుకొని లేచి నిల్చుంది. అసంకల్పితంగా నేను లేచి నిలబడ్డాను.
608
ఆమె నన్ను చూసి నవ్వుతూ, “జీవితం చాలా చితమైంది కదూ? డబ్బు సహాయంకోనం నీదగ్గరకొచ్చాను. కానీ నాకు తెలియకుండానే నా గతమంతా నీ ముందు పరచి నీలో అశాంతిన రేపి వెళ్ళిపోతున్నాను. చాలా ఆశ్చర్యంగా లేదూ!
అమె ఆలోచనల్లో మునిగిపోయిన నాకు తలుపు చప్పుడయితే కానీ అర్ధంకాలేదు అమె వెళ్ళిపోయిందని నా మనను ఒక్కసారిగా మూగబోయింది. బయట యింకా జోరుగా వర్షం పడుతూనే ఉంది.
ఆమె వెళ్ళిపోయింది. ఆ ఆలోచన నాకు తెలియకుండానే నాలో అశాంతిని రేపింది. మొదలుపెట్టన వ్యాసాన్ని తిరిగి రాయటం యిక నా వల్ల కాలేదు. కారణం ఆ వ్యాసం నకిప్పుడెంతో పేలవంగా అనిపిస్తోంది. విస్లవాన్ని గురించిన సరైన అవగాహన నాకు యింకా కలగలేదని ఇప్పుడు బాగా అర్హంకాసాగింది. అంతే. రాసిన ఆ వ్యాసం నాచేతిలో ముక్కలుగా మిగలిపోయింది, కాగితాలు ముక్కలైనా నాలో అశాంతి ఎమాత్రం తగ్గలేదు.
నేను నెమ్మదిగా లేచి లాంతరు ఆర్పేశాను. గదంతా చీకటి ఆవరించింది. నా ఆలోచనలు నాకు తెలియకుండానే ఆమె చుట్టూ తిరగసాగాయి. ఆమె. మేరియా... కోప్లిన్‌ యింటికి వెళ్ళి వుంటుందా? కోప్లిన్‌ యింట్లో ఇప్పుడు.... ఇప్పుడు... ఏం జరుగుతూ వుంటుంది?? కొపతీసి, కోప్లిన్‌.. ఆమెని.... నా ఆలోచనలు నాకే అసహ్యాన్ని కలిగిస్తున్నాయి. కానీ ఒకటి మాత్రం నిజం. అమె చేసిన త్యాగాన్ని క్రోస్క్వీ రూడా తెలుసుకోలేడు. నెమ్మదిగా కాలగర్భంలో ఇమె, ఆమె కథ కూడా కలిసిపోతాయి,
ఆరోజు జరిగిన సంఘటన అక్కడితో ఆగిపోయింది. కానీ ఆ తరువాత కూడా ఒకటి రెండు సంఘటనలు జరగటం తటస్థించింది. జరిగిన ఆ సంఘటనలకి, ఈ కథకి చాలా సంబంధం వుంది. కాబట్టి మీరు తప్పకుండా వినాల్సిందే, ఆగండాగండి, అదే చెప్పబోతున్నాను. ఆమె వెళ్ళిన ముసటిరోజు పేపర్టో ఆమె గురించి విని బాధతో కుంగిపోయాను. అంత బాధపడే సంఘటన ఎమైవుంటుందా అని అనుకుంటున్నారా? అయతే పేపర్లో ఆమె గురించి రాసింది చెప్తాను వినండి.
“నిన్న రాత్రి జనరల్‌ కోప్లిన్‌, కర్షల్‌ గోరోస్క్వి ఇద్దరు తమ తమ ఇళ్ళల్లో చంపబడ్డారు. అందులో జనరల్‌ కోప్టిన్న్‌ను ఓ వనిత రివాల్వర్‌తో కాల్చి చంపింది. అతన్ని చంపొక
609
ఆమె అదే రివాల్వర్‌తో తనను తాను అంతం చేసుకుంది కర్షల్‌ గోరోస్కీతన ఇంట్లో కత్తితో పాడవబడ్డాడు. కోప్టిన్‌ హత్యకి వాడబడిన రివాల్‌ల్వర్‌ మీద, గోరోస్క్వీ పేరు వుండటం వలన ఇద్దరిని చంపినదీ ఒకరే అని నిర్ధారణ అయింది. కాకపోతే వాళిద్దరూ ఎందుకు చంపబడ్డారన్న విషయాన్ని మాత్రం పోలీసులు కనిపెట్టలేకపోయారు” ఇదీ పేపర్లో రాసిన సారాంశం.
ఆ తరువాత కొద్దిరోజులకి మైకెల్‌ కోస్కీ పీటర్స్‌బర్‌గలో ఫోలీసులు జరిపిన ఎన్‌కౌంటర్‌లో చనిపోయాడన్న విషయాన్ని విన్న నేను కాస్త కలవరపడ్డ మాట వాస్తవమే.
మేరియా చనిపోయింది. మైకేల్‌ కోస్కీ కూడా చనిపోయాడు. కానీ మేరియా తాలూకు సంఘటనని మర్చిపోవటం నాతరం కావటం లేదు. ఒక విషయం మటుకు స్పష్టంగా చెప్పగలను విప్లవం గురించి సరియైన అవగాహన నాలో కలిగించింది మెరియానే. అందుకే కాబోలు ఆమె చనిపోయిన తరువాత విప్టవం గురించి నేనిచ్చిన ఉపన్యాసాలు జనాల్లో చైతన్యాన్ని కలిగించాయి. ఫలితంగా నేను మాస్కోనుంచి బహిష్కరింపబడి ప్యారిస్‌ నగరాన్ని చేరుకున్నాను. దేశాన్ని వదలినా అభాగిని మేరియా నా స్మృతిపధంలో మెదులుతూనే వుంది. అంతేకాదు విషాదంతో కూడిన అందమైన అమె నేత్రాలు ఎప్పుడూ నావేపు చూస్తున్నట్టుగానే వుంటాయి,
నిస్వార్థంగా సమాజానికి సేవచేయడం కోసమనే తన వారినందరినీ వదులుకొని విష్ణవశంఖాన్ని పూరించిన మేరియా పోలీసులచేతుల్లో చిక్కి నికృష్టమైన చావు చచ్చేకన్నా తననితాను అంతంచేసుకోవటం నాకెందుకో సమంజసంగానే తోచింది.
(విపుల - మార్చి 2002) 70
ట్ర అచ్చ తతి?
“బాబుగారు..... ఓ బాబుగారు....! మీకు నేను.... పెట్టుకున్న... అర్జీ అందిందా. ..?” అనే అమాయకపు మాటలు నన్ను వెంబడించటంతో ఒక్కసారిగా నేను వెనక్కి తిరిగి చూసాను. పాండే రొప్పుతూ, తనకు అలవాటైన నడకతో, నోదగ్గర కొచ్చాడు, నేను అతనికి జవాబు చెప్పేలోగానే, తిరిగి అమాయకంగా, ఒకొక్క మాటనే కూడ గట్టుకుని నంగి-నంగిగా “బాబుగారు.... మీకు నే పెట్పకున్న అర్జీ అందింది కదూ? రేపు... నన్ను మీ ఆఫీసుకు రమ్మంటారా...? అంటూ మెడవంకరగా పెట్టి ఓ ప్రశ్న చిహ్నంలా నా ముందు నిలబడ్డాడు.
నేను నవ్వుతూ, “అయ్యో! రేపు ఆదివారం కదా. అందుకే యెల్లుండి సోమవారం నాడు వచ్చి కనిపించు,” అన్నాను, “పిచ్చివాడా! నువ్వు సపెట్స్పుకున్న అర్జీ గురించి ఆయన్నే అడుగు. ఎందుకంటే ఈయనకన్నా పెద్ద, ఆఫీసులో యెవరూ లేరు ముందు యితగాడిని సంతోషపెట్టావంటే, నీ పని పూర్తి అయపోయనట్టే, అన్నాడు. ఉపాధ్యాయ్‌ వచ్చేనవ్వు ఆపుకుంటూ, ఆ తరువాత అతను నా వేపు తిరిగి నవ్వుతూ “రెడ్డిగారు! ఈ అమాయకుడికి మీ ఆఫీసులో ఉద్యోగం యిప్పిస్తే మీ సొమ్మేం పోతుంది చెప్పండి....? ఇతను తెలివి కలవాడు, ఆపై కష్టపడి పని చేస్తాడు కూడాను" అన్నాడు.
“అవునండి... ఆఫీసులో... వతి పని నేను చేయగలను”, అన్నాడు పాండే, ఉపాధ్యాయ్‌ మాటలకి వంత పాడుతూ, కాసేపు నాకు, ఊబిలో దిగబడిపోతున్నానేమోనని పించింది. అందుకే నన్ను నేను రక్షించుకోవటానికి పాండే వేపు తిరిగి” సరే! ఎల్లుండి ఆఫీసు కొచ్చి కనబడు. ఆఫీసరు గారికి నిన్ను పరిచయం చేస్తాను. ఆపై నువ్వు పెట్టుకున్న అర్జీగురించి వాకబు చేద్దాం , అన్నాను ఓ వెజ్ఞి నవ్వు నవ్వుతూ.
ఉపాధ్యాయ గెలుపుతనదే అన్నట్టుగా అక్కడినుంచి జారుకున్నాడు. కానీ నేనుమటుకు అతనివేపు కోపంగా చూడకుండా వుండలేకపోయాను.
“మంచిదండి... ఎల్లుండి... ఆఫీసులో మిమ్మల్ని కలుస్తాను”, అంటూ కూరల దుకాణం వరకు నన్ను వెంబడించి తప్పుకున్నాడు, పాండే. నేను పక్కనే వున్న సుమేర్‌
71
మల్‌ పాన్‌ దుకాణం దగ్గర ఆగిపోయాను,
సుమేర్‌ముల్‌ పాన్‌ కడుతూ “అపిచ్చి వెధవ పాండే మీ వెనకాల పడీ మిమ్మల్ని వేధిస్తున్నట్టున్నాడు. ఏముడుగుతున్నడేవిటి....? ఇంకేముడుగుతాడు లేండి... ఉద్యోగం యిప్పించమని అడిగి వుంటాడు.”
“ఆహా! కనిపిస్తే చాలు ఉద్యోగం. ఉద్యోగం అంటూ ప్రాణాలు తోడేస్తున్నాడంటే నమ్ము, విసుగు వస్తోంది నాకు. ఇతగాడు, ఓ సమస్యయి కూర్చున్నాడు. దానికితోడు ప్రతివాళ్లు ఇతన్ని రెచ్చగొట్టి, నా వెనకాల పడేట్టు చేస్తున్నారు. ఇప్పటివరకు జరిగింది నువ్వు చూస్తేనే వున్నావు కదా! నేను అతనితో మాట్టాడుతుంటే, యెక్కడి నుంచి వూడిపడ్డాడో ఆ ఉపాధ్యాయ, వచ్చినవాడు వూరుకున్నాడా! ఆఫీసులో పై అధికారికి చెప్పాడంటే నీకు ఉద్యోగం యిట్టే దొరికిపోతుంది. అందుకే ముండు యితగాడిని సంతోషపెట్టు అంటూ ఆ పిచ్చివాడి రెచ్చగొట్టాడు.
పాన్‌ నా చేతిలో పెడుతూ నుమేర్‌మల్‌ మీరు చెప్పింది నిజమే. కానీ బాబు గౌరు, మనపేటలో వాళ్ళు అతగాడిని ఓ పిచ్చివెధవని చేసి ఆడిస్తారుకానీ, అంతా అనుకుంటున్నంత అమాయకుడు పిచ్చివాడు కాదండి పాండే. ఎంచెప్పమంటారు చెప్పండి. వీధిలో తిరిగే ఈ ఆకతాయి మూకని రోజ్లు రోజుకి భరించటం కష్టంగా వుంది. ఉద్యోగం సద్యోగం లేక ఊరిమీద పడి తిరగడమే కాకుండ రాత్రి-పగలు యేదో ఒక గొడవ చేస్తే కానీ వీళ్ళకి తోచదు. “వీళ్ళ అల్లర్లు విని, విని, చూసి-చూసి పండిపోయానంటే నమ్మండి గాంధీనగరం పేరు మట్టిలో కలిపేస్తున్నారు” అన్నాడు.
“అదేంటయ్యా! మొదట్లో ఇలావుండేది కాదు కదా!” అన్నాను నేను, పాన్‌ నములుతూ, నిజమే రెండేళ్ళ క్రితం మీరు యిక్కడున్నప్పుడు యిలాటి నంఘటన లేవీ జరగలేదు. కానీ, వజీర్‌పురా మూకని చూసి మనవాళ్ళు కూడా పాడైపోయారు. వజీర్‌పురా ఆగ్రాలో పేరు ప్రతిష్టలున్న పేట కదా!” అన్నాడు సుమేర్‌మల్‌ నా మాటలు పూర్తి కాకుండానే, వ్యంగ్యంగా.
“అలాచెప్పు, అందుకనే ఈ వుధ్య యిలాటి సంభుటనలు జరుతున్నాయి”, అంటూ పాన్‌ వుమ్మేసి చూసేసరకి పాండే, యెదురుకుండా వస్తూ కనిపించాడు. అంతే “వుంటాను అంటూ అక్కడినుంచి చల్లగా జారుకున్నాను. ఆ తరువాత నెమ్మది-నెమ్మదిగా మెట్లెక్కి నా గదిలోకి వచ్చి పడ్డాను. సిగరెట్టు ముట్టించి కుర్చీలో చేరగిలపడి, “ఈరోజు రెండో శనివారం, ఆఫీసుకు శలవు, రేపు ఆదివారం. ఇకయెల్లుండి
72
సోమవారం.... ఆఫీసుకు వెళ్ళక తప్పదు, అనుకున్నాను, సోమవారం గుర్తుకు రాగానే పాండే ఒక్కసారిగా కళ్ళముందు మిదిలాడు. పాపం పాండే! సపెద్ద-చిన్నా బేధం లేకుండా అంతా అతన్ని యేడిపిస్తారు, విసిగిస్తారు, పిచ్చివాడని పిలుస్తారు. అంతేకాదు అతను విసుక్కుంటున్న కొద్ది పిల్లలు, మరింతగా అతన్ని ఆటలు పట్టిస్తారు. అతగాడిని యేడిపిస్తే గానీ పిల్లలకీ నంతోషంగా వుండదు. వాళ్ళతాకీదకి తట్టుకోలేని పాండే వరుగు లంభించుకుంటాడు అయితే మటుకు పిల్లలు అతన్ని వదులతారా? తరుముకుంటూ వెళతారు. దోవలో యెవరైనా పెద్దవాళ్ళు కనిపిస్తే అతను, వాళ్ళతో పిల్లలు, తననీ యేడిపిస్తున్నారంటూ అమాయకంగా మొర పెట్టుకుంటాడు,
వాళ్ళు పిల్లల్ని కోప్పడి, అక్కడినుంచి వెళ్ళగొడతారు. మరి పెద్దలే అతన్ని ఆటలు పట్టిస్తే యేం,చేయగలుగుతాడు...? తనలో తానే, బాధపడుతూ యేడుస్తూ వుంటాడు, నిగరెట్ట కేన్‌ తీసుకుని, పాండే గురించి ఆలోచిన్తున్న నా నోట్టాంచి, “పావం అమాయకుడు” అన్న మాటలు నాకు తెలియకుండానే బయటి కొచ్చాయి.
నా వెనకాల యేదో చప్పుడు అవటంతో ఒక్కసారి ఈలోకంలోకి వచ్చిపడ్డాను. కుర్చీలో కూర్చున్న నేను వెనక్కి తిరగి చూసాను. అలమారలో పుస్తకాల మీద పెట్టిన అద్దం యెదురుగా కూర్చున్న పిచ్చుక, తన ముక్కుతో దాన్ని కొడుతోంది బహుళా అద్దంలో కనిపించే పిచ్చుకని (ప్రేమగా ముద్దుపెట్టుకుంటుందో లేక దానితో పోట్టాడుతోందో నాకు తెలియదు. కాసేపు అలసిపోయిన దానిలా వూరుకుని, అటు-ఇటు చూడటం మొదలెట్టింది. ఆ తరువాత షరా మామూలే కట్‌... కట్‌... కట్‌... నేను నెమ్మదిగా లేచి అలమార దగ్గరకెళ్ళాను. అద్ధంలో నన్ను చూసింది కాబోలు అది కాస్తా తురుమంటూ యెగిరిపోయింది. అద్దాన్ని తల క్రిందులుగా పెట్టి మళ్ళీ నేను, యధా స్థానంలోకి వచ్చి సిగరెట్టు తాగడం మొదలెట్టాను,
పాపం.... పిచ్చుక. దాన్ని రూపాన్నే అది అద్దంలో చూసుకుంటోందని తెలియదు కదా! దానికి ఆ విషయాన్ని అర్ధం అయ్యేలా చెప్పగలిగితే యెంత బాగుంటుంది ఏ భాషలోను దానికి మనం చెప్పలేం. కారణం దానికసలు భాషంటూ వస్తే కదా! ఒకవేళ చెప్పగలిగినా నరైన పదాలు దొరకద్దూ! భాష తెలియక పోవటం వల్లనే కదా అది అలా అద్దాన్ని ముక్కుతో పొడుస్తోంది. అద్దాన్ని పట్టువదలని విక్రమార్కుడిలా పొడిచినా, ఏవీ పొందలేదు కానీ పిచ్చిదానిలో వట్ట మాతం వదలడం లేదు, “పిచ్చి” ఆమాటనాన్మృతి వథంలో మెదలగానే పాండే రూవం నాకళ్ళ యెదురుగా వచ్చి నిలబడంది. సిగరెట్టని చివరిసారిగా పీల్చి, బయట పడేసిన నన్ను, రకరకాల ఆలోచనలు
టే
చుట్టుముట్టాయి. నిజంగా పిచ్చివాళ్ళకి తెలివితేటలు తక్కువగా వుంటాయా? బుద్ది మాంద్యాన్ని కూడ పిచ్చి అంటారా? కానీ పాండేని తెలివితక్కువ వాడని అనటానికి వీలులేదు. కారణం అతగాడు అందరిలా తింటాడు, పనిచేస్తాడు, పైగా ఉద్యోగ వేటలో చెప్పులరిగేలా తిరుగుతుంటాడు. ఉద్యోగ వేటలో అతను ఎన్నో ఎదురు దెబ్బలు కూడా తినివుండవచ్చు బహుశా అందరినీ మెప్పించేలా మాట్టాడలేకపోవటం వల్లనే ఉద్యోగం దొరికి వుండకపోవచ్చు. అయినా సవ్యంగా మాట్టాడేవారికే గతిలేని ఈ రోజుల్లో నంగి-నంగిగా ఆగి-ఆగి పదాలని కూడ బలుక్కుంటూ, మాటాడే పాండేని, పాపం, యెవరు పట్టించుకుంటారు? అందరిలా మాట్టాడలేకపోవడం వల్ల మాటల్లో సహజత్వం లోపించటం మూలాన, అంతా అతడిని ఓ పిచ్చివొడీకింద జమకట్టి ఆటలు పట్టిస్తున్నారేమో! బహుశా అతని మెదడులోనే యేదైనా లోపంవుందేమో! అందుకనే అతను అందరిలా ప్రవర్తించలేకపోతున్నాడేమో? అలా అతగాడి గురించి ఆలోచస్తుంటే, రెండు ప్రశ్నలు నాలో తళుక్కున తలెత్తాయి. ఒకటి, మాటలు సరిగ్గా లేకపోతే దాని ప్రభావం మెదడు మీద వుంటుందని రెండు, మెదడు సరిగ్గా పనిచేయలేకపోవటం మూలాన అందరిలా మాట్లాడ లేకపోతున్నాడని నా ఈ ప్రశ్నలకి జవాబు సైకోలిగ్విష్ట్‌, "పైధోలజిష్ట్‌ లేదా స్వీచ్‌ ధెరపిష్ట్‌ లాంటివారే చెప్పగలుగుతారు. అలా అతని గురించి ఆలోచించి-ఆలోచించి, అలసిపోయిన నేను కాసేపు మౌనంగా వుండి పోయాను,
ఇంతలో నాకు, బయట 'సెద్దగా అరుపులు వినిపించటం మొదలెట్టాయి మొదటనేను, బయటకు వెళ్ళి, ఆ అరుపుతాలుకు విషయాన్ని తెలుసుకుందామని అనుకున్నాను. కానీ అంతలోనే సుమేర్‌ ముల్‌ మాటలు గుర్తుకొచ్చి ఆగిపోయాను. అదే నండి బాబు! వజీర్‌ పురా రౌొడిమూక ఈ మధ్య మా విధికొచ్చి తెగ అల్లరి చేస్తున్నారని చెప్పలేదు అతగాడు రెండేళ్ళ క్రితం వరకు మా బస్తీ యెలాటి అల్లర్లు లేకుండా ప్రశాంతంగా వుండేది, ఈ వజీర్‌పురా అల్లరిమూక, మా బస్తీ పిల్లల్ని సైతం, అల్లరిమూకగా తయారుచేసి, ప్రశాంతత అనేది లేకుండా చేసింది. బహుశా వజీర్‌పురా అల్లరిమూక సుమేర్‌మల్‌ని కూడా బాగా యెడపించివుంటారు. పొన్లు తెగ తిని డబ్బులు యివ్వక పోయుండవచ్చు అందుకే, అతను వాళ్ళ పేరువింటూనే తెగ మండిపడుతున్నాడు. అయినా సుమేర్‌మల్‌ లాంటి మంచిమనుషులని యేడిపించే వాళ్ళుకూడా వుంటారా ఈ లోకంలో...!!!
వజీర్‌పురా ఆగ్రాలోని అత ప్రాచీన బస్తీల్లో ఒకటి. ఆగ్రాలోని మొగలాయివంశం గురించి రాయాలని యెవరైనా అనుకుంటే వజీర్‌వృరాని చూస్తే చాలు సర్వం
74
అర్ధమైపోతుంది, ఇప్పటీకి ఆ బస్తీ పాతకాలానికి ప్రతీకగానే వుంటుంది అవే పాతబడిన గల్లీలు, అవే ఛాందసభావాలు గల మనుషులు, పావురాల పందాలు, వీటన్నింటిని మించి ఓ వింత దుర్గంధం-వెరసి వజీర్‌పురా అవుతుంది. కుష్టవాడి శరీరం మీద దుర్గంధంతో కూడిన మచ్చల్లా, ఆగ్రా నగరానికి, వజీర్‌పురా ఓ మాయని మచ్చలాంటిదే! అందుకునే గాంధీ నగరంలో నివసించే సుమేర్‌ముల్‌ లాంటి వారు వజీల్‌పురాని అసహ్యించుకోవటంలో ఆశ్చర్యం యేముంది.....? అదొక్కటే కదు, ,... గాంధీ నగర్‌ కొత్త శతాబ్దపు నిర్మాణం, అందుకనే అక్కడి ఆధునిక సభ్య-సంస్కారాలని, వజీర్‌ పురాతో పోల్చి చూస్తే భిన్నంగా వుంటాయి. రెండు బస్తీల మధ్య వున్న ఒకటి-రెండు నిర్మాణాల కారణంగా వాటి ఎల్లలని కనుక్కోవడం కష్టమే!!! కేవలం “డిబ్యూనల్‌ మాత్రమే వాటి ఎల్లల గురించి చెప్పగలుగుతాడు. అలా కలిసున్న ప్రాంతానికి దగ్గరలోనే సుమేర్‌మల్‌ దుకాణం, ప్రస్తుతం నేను వుంటున్న యిల్లు వున్నాయి. వజీర్‌ పురాలోని జనాలంతా గాంధీనగర్‌లో అడపాదడపా కనిపిస్తూనే వుంటారు. గాంధీనగర్‌ వచ్చినప్పుడల్హా వాళ్ళకి (గ్రామాన్ని వదలి నగరంలోకి అడుగుపెడుత్తున్నట్టుగా వుంటుంది. వజీర్‌పురాలోని చాలొవుంది వ్యాపారన్స లు, తవు-తవం వ్యాపారాలని గాందీనగల్‌లో కొనసాగించుకుంటున్నారు. కానీ వాళ్ళుండేది మాత్రం వజీర్‌ పురాలోని ఆపాత కొంపల్తోనే, కొన్ని రోజుల క్రితం, సుమేర్‌ముల్‌ దుకాణానికి ఎదురుగా, మరొక పాన్‌ దుకాణం వెలిసింది, ఈ దుకాణం తెరిచింది యెవరో కాదు వజీర్‌పురాలో వుండే దౌలతసింహ్‌ అనే వ్యక్తి వజీర్‌పురా నుంచి యెవరొచ్చినా, అంతా అఆ కొత్త దుకాణంలోనే పాన్‌ కొనుక్కొని తినేవాళ్ళు. వాళ్ళని చూసి గాంధీనగర్‌లో వాళ్ళు కూడా అతని దగ్గరే పాన్‌ కొనడం మొదలెట్టారు. ఆ కారణంగానే సుమేర్‌మల్‌కి, దౌలత్‌సెంహ్‌ని చూస్తే ఒళ్ళుమండిపోయేది దానికితోడు ఆఅ దుకాణం వజీర్‌పురాలో వుండే వ్వక్తిది కావటంతో వజీరాపురా వాళ్ళమీద ఈర్ష్య కలగడం మొదలెట్టింది. అతగాడి దృష్టిలో వజీర్‌వురాలోని మనుషులు యెందుకు కోరగాని వాళ్ళు, గాంధీనగర్‌లోని పిల్లల్ని పక్కదారి పట్టించే వాళ్ళూను. అసలు విషయం బోధపడగానే నా మీద నాకు గర్వం సుమేమల్‌ మీద జాలికలిగాయి. ఆనందం పట్టలేక నేను ఈలవేసుకుంటూ కుర్చీలోంచి లేచాను.
ఇంతలో అరుపులు మా ఇంటికి దగ్గరగా వినిపించటం మొదలెట్టాయి. నేను గదిలోంచి వచ్చిచూద్దును కదా యెదురుగా కనిపిన్తున్న రోడ్డుమీద ఓ పెద్ద గుంపు చౌరస్తావేపుగవన్తూ కనిపించింది. కొంతమంది చేతుల్లో లారీలుకాబోలు వున్నాయి. అందరూ గట్టిగా అరున్తూ వుండటంతో మాటలు న్పష్టంగా వినిపించటం లేదు తమాయించుకుని లేచి, నేను గబ-గబా యింట్లోంచి బయటికి వచ్చి చౌరస్తావేపుగా
గల్‌
నడిచాను. నేను వెళ్ళేసరికి చౌరస్తా దగ్గరున్న జనాలుకొస్తా చిన్న-చిన్న గుంవులుగా యేర్వడ్డారు. క్షణాల్లో వారంతా విడిపోయి షాపుల ముందు చేరి ఆ సంఘటన గురించే చర్చించుకోవడం వెలదలెట్టారు. మీలాగానే నాకూ ఆనంవుటన గురించి తెలుసుకోవాలనిపించి నుమేర్‌మల్‌ పాన్‌ దుకాణం దగ్గర కొచ్చాను. అక్కడ నాకు పరిచితులు చాలామందే కనిపించారు.
“ఎంత ఆశ్చర్యం ..? ఎం విచిత్రం...? అసలు ఆ వెధవకి అంత ధైర్యం యెక్కడి నుంచి వచ్చింది....?”
“వాడి అదృష్టం బాగుంది కాబట్టి బతికి పోయాడు లేకపోతేనా....?”
“శర్మగారు వెనకనుంచి వచ్చి లారీ పట్టుకుని వుండకపోతే వాడి బుర్రరామక్షీర్తన పాడి వుండేది.”
“మరే....! శర్మగారి వల్లే వాడి ప్రాణాలు రక్షించ బడ్డాయి,
“శర్మగారు, విశ్వనాథ్‌ని వట్టుకోగానే, అవుల్‌నాథ్‌, విశ్వనాట్‌ వీద విరుచుకువడ్డాడు' ,
“అవునవును..... హీరాలాల్‌ కూడా వచ్చి అమర్‌నాథ్‌ పట్టుకుని యింట్లోకి తీసుకెళ్ళారు .
“ఆ తరువాత శర్మగారు, జీవన్‌లాల్‌ యిద్దరు కలిసి, ఎలాగో-అలా విశ్వనాధ్‌ని, శర్మగారి యింట్లోకి చేర్చాడు. '
“ఇంతమంది వున్న కూడా లారీతీసుకుని గుంపులోకి చొరబడే ధైర్యం, అమర్‌నాధ్‌ి యెలా వచ్చిందో బుర్ర బద్దలు కొట్టుకున్న అర్ధం కాలేదంటే నమ్మండి, ' అన్నాడు రామ్‌లాల్‌ తన అనుమానాన్ని వ్యక్తం చేస్తూ,
“చచ్చే రోజువస్తే, ధైర్యం దానంతట అదే వస్తుంది . అన్నాడు మోహన్‌లాల్‌.
వాళ్ళ మాటలు బొత్తిగా నొకు అర్ధం కావటం లేదు. ఇకలాభం లేదనుకుని “ఎం జరిగింది...? అంతా దేని గురించి తర్జన భర్దన పడుతున్నారు...? “అంటూ అడిగాను మోహన్‌ లాట్‌ని.
ఇంతలో సుమేర్‌మల్‌ మధ్యలో కలపించుకుంటూ “బాబుగారు! నేను ఆరోజే
76
చెప్పాను కదా వజీర్‌పురా ఆకతాయి మూక మన దగ్గర కొచ్చి నానా రభన చేస్తున్నారని,
“లేదు...లేదు యిందులో వజీర్‌పురా పిల్లల తప్పు యేమాత్రం లేదు",
“ఊరుకో... తప్పంతా విశ్వనాధ్‌ దే. అమర్‌నాథ్‌ పనీ పాటా లేక విశ్వనాధ్‌ని కొట్టి అతగాడి సైకిల్‌ లాక్కోవడమే కాకుండా అడ్డమైన తిట్లూ తిట్టాడు, అన్నాడు మోహన్‌లాల్‌ కల్పించుకుంటూ,
“అలా మాట్టాడకు తప్పంతా ఆ విశ్వనాధ్‌దే. మీరే చెప్పండి, పాపం పాండే, యితగాడిని యేం చేసాడు చెప్పండి....? కూరలు కొనుక్కుని తన మానాన, తను వెళుతున్నాడు అంతలో యెవరో ఆకతాయి అతన్ని యెదో అన్నా యిప్పటి వరకు పాపం మాట్లాడకుండానే వున్నాడు.
“ఏ పాండే! ఆ పిచ్చి వెధవ పాండే కాదు కదా?”
“ఆహా! అక్షరాలా అతగాడే! పాండే కూరలు తీసుకుని యింటికి తిరిగి వెళుతుంటే పిల్లలు అతన్ని యేడిపించటం మొదలెట్టారు. పాండే వాళ్ళు పెట్టే అల్లరిని భరించలేక పరిగెత్తటం మొదలెట్టాడు. ఇంతలో విశ్వనాధ్‌ అటుగా సైకిల్‌ మీద వెళుతున్నాడు పాందేని పిల్లలు అల్లరి పెడుతుంటే వాళ్ళని ఏవీ అనకపోగా, యితగాడు కూడా అతని వెనకాలే సైకిల్‌ తొక్కుకుంటూ వెళ్ళాడు. పాండే వీళ్ళని తప్పించుకోవటానికి, వెనక్కి తిరిగి చూడకుండా వేగంగా పరుగు లఖించుకున్నాడు,' అంటూ నవ్వటం మొదలెట్టాడు మహావీర్‌,
“ఇంతలో ఆ పిచ్చిపాండే యెదురు దెబ్బ తగిలి కింద పడ్డాడు. చేతిలో వున్న కూరలు కాస్తా చెల్లాచెదరై చుట్ట పక్కల దొర్లిపోయాయి. ఆకతాయి మూక ఆ కూరలన్నీ పోగుచేసి అతన్ని కొట్టడం మొదలెట్టారు.
“అపాయం కొద్దిలో తప్పిపోయింది గానీ లేకపోతే పాపం, పిచ్చిపాండే పైప్‌లైన్‌ కోసం తవ్విన గోతిలో పడి దెబ్బలు తగిలించు కునేవాడు..
ఆ తరువాత చూడాలి, జరిగిన తమాషా కూరలు వదిలి పారిపోతున్న పాండేని, "సేకిలు మీద వస్తున్న విశ్వనాధ్‌ తరుముకుంటూ అతని యింటిదాకా వెళ్ళాడు. వెళ్ళిన వాడు వూరుకున్నాడా! ఆకతాయి మూకతో పాటు, “ఒరేయ్‌ పిచ్చోడా! కూరలు తీసుకు వెళ్ళరా అంటూ గట్టిగా అరవడం మొదలెట్టాడు ,
/
“హరాత్తుగా అమర్‌నాథ్‌ బయటికొచ్చి విశ్వనాధ్‌ని కొట్టి అతని సైకిల్‌లాక్కున్నాడు విశ్వనాథ్‌ యేమైనా తక్కువ తిన్నాడా, తనుకూడ తిట్ల దండకాన్ని యెత్తుకున్నాడు.”
“లేదు . లేదు... పాపం విశ్వనాధ్‌ అనలు తిట్టనే లేదు. అమర్‌నాధే అతన్ని తిట్టడమే కాకుండా, అతని ముఖం మీద వుమ్మేసాడు రూడాను".
“అబద్ధం... అంతా అబద్ధం... ఈ గొడవంతా అయినప్పుడు, నేనక్కడే వున్నాను, పాపం అమర్‌నాధ్‌, అతగాడి మీద వుమ్మనేలేదు. ఒట్టి సైకీల్‌ మాత్రమే లాక్కున్నాడు. చంపమీద రెండు దెబ్బలు వేసాడు అంతే.
“అ తరువాత యేమైంది?" అంటూ అడిగాను నేను,
“అయ్యేందుకు యేముంది, విశ్వనాధ్‌ వజీర్‌పురాలోని తన స్నేహితుడు రామ్‌సేవక్‌ దగ్గర కెళ్ళాడు వెళ్ళినవాడు పూరుకోక, నా పరువు నీ చేతిలోనే వుంది. అమర్‌నాథ్‌ నన్ను ..... తిట్టడమే కాకుండా, ఛావగొట్టి నా సైకిలు లాక్కుని, అందరి ముందు నా పరువు తీసాడు. వాడు చేసిన అవమానానికి యిక తల యొత్తుకు తిరగలేను,. ఏం చేస్తావో నాకు తెలియదు. నా పరువు నిలబెట్టే బాధ్యత నీ చేతుల్లోనే పెడుతున్నాను అంటూ అతగాడి కాళ్ళా-వేళ్ళా పడ్డాడు.
“ఆ అమర్‌నాధ్‌కి అంత ధైర్యమూ “అంటూ రామ్‌సేవక్‌ బయటికొచ్చి, జనాలని షోగుచేసీ గాంధీనగర్‌ మీద కొచ్చాడు.
“అతను గాంధీనగఠ్‌ రావటం చూడగానే, అతని స్నేహితుల్లో దైర్యం పెరిగిపోయింది. వాళ్ళు కూడా లారీలని తీసుకుని పిచ్చిపట్టినట్టుగా అరున్తున్న ఆ గుంవులో కలిసిపోయారు
“ఏమీటీ! విశ్వనాధ్‌ వజీర్‌పురాలో వుంటాడా!”
“లేదు--లేదు, అతను గాంధీనగర్‌లో వుండే బోటనీ ప్రొఫెసర్‌ కొడుకు”.
“నరేగానీ...చూడు, యిక్కడ నుంచి, నరిగ్గా యిక్కడనుంచే జనాలంతా, వీరావేశంతో అరుసూ బయలు దేరారు. ముందు రామ్‌సేవక్‌ నడుస్తుంటే, అతని వెనకాల విశ్వనాధ్‌ ఛాతీ విరుచుకుని చేతిలో లారీ పట్స్బుకుని బయలుదేరాడు, వాళ్ళ వెనకాల సైన్యమంతా కదిలింది.
78
“అఆ గుంపుని చూస్తూనే గాంధీనగర్‌లో అలజడిరేగటం౦ మొదలైంది.
“అయితే వాళ్ళని ఆపటానికి ఎవరూ ప్రయత్నించలేదా?
“ఆ సమయంలో ఆ జనాన్ని ఆపే ధైర్యం ఎవరికుంది...”
“ఈ రోజు యేదో పెద్దగొడవ అయిపోతుందని అంతా అనుకున్నారు.”
“అంతేకాదు, అక్కడ జరగబోయే వింతని చూడటానికి అంతా, తమ-తమ దుకాణాలని సైతం వదిలేసి వచ్చారు.
“అంతటితో ఆగిందా! చూస్తుండగానే అ పిచ్చి పాండే ఇంటిని అంతా చుట్టేసారు, నిజంగా భలే తమాషా జరిగిందిటే.”
“శర్మగారు సమయానికి అక్కడికీ రాకుండా వుండివుంటే.... భలేగా వుండేది”,
“శర్మగారు, హీరాలాల్‌గారు, రామ్‌సేవక్‌ కాళ్ళు పట్టుకోవడమే కాకుండా, చేతులు జోడించి జనాలని బ్రతిమిలాడుకున్నారు. అంతేకాదు, ఇంట్లోంచి విశ్వనాధ్‌ సైకిల్‌ తీసుకొచ్చి వాళ్ళకి అప్పగించారు. అప్పటికి గానీ జనాలు శాంతించలేదు. లేకపోతే వాా అమర్‌నాథ్‌ అంతమైపోయుండేవాడు”,
“ఎమన్నా చెప్పు, ఆ పిచ్చి పొండే తమ్ముడు అమర్‌నాథ్‌ చాలా థైర్యం చేసాడనే చెప్పాలి.”
"ఆహా, లేకపోతే అంత గుంపులోఒక్కడు ... దీనానాధ్‌ పొండే యింట్లో వుండివుంటే యంత గొడవ జరిగి వుండేది కాదు.”
“ ఏ దీనానాధ్‌ పాండే! ఎంప్లాయిమెంట్‌ వ్సైంజ్‌లో పనిచేస్తాడు ఆయన కాదు కదా?”
“ఆహా ! అక్షరాలా అతనే, చాలా మంచి వాడు”.
అన్నగారు ఎంప్లాయిమెంట్‌ ఎక్సైంజ్‌లో పని చేస్తుంటే ఇతగాడు ఉద్యోగం కోసం యిలా కాళ్ళు అరిగేలా తిరుగుతాడెందుకు....?”
“అటె”్య! మీకింకా విషయం అర్ధం కాలేదా? వాన్తవానికి అతను మీరంతా అనుకున్నట్బ పిచ్చి వాడేం కాదు. ఇంటి పనంతా, బజారు పనంతానే కాక, జబ్బుతో బాధపడే తండ్రికీ సేవచేస్తాడు కూడాను”.
70
“మరి...” ?
“అసలు విషయం ఏమిటంటే, దీనానాధ్‌పాండే గారి దగ్గరికి రోజు యెవరో ఒకరు ఉద్యోగం కోసం వస్తూ-పోతూనే వుంటారు. వచ్చినవాళ్ళు వూరు కోకుండా ఆయన కాళ్ళా వేళ్ళా పడి ఉద్యోగం కోసం బతిమిలాడుతూ వుంటారు. పొండే రోజు యిది చూస్తూనే వుంటాడు, వింటూనే వుంటాడు. తనూ అలాగే చేయాలి కాబోలు అనుకొని అందరి వెనకాలా పడుతూ వుంటాడు.
“అవునా?”
“కాకపోతే మరేవిటి?”
“ఏవైనా అనండి, శర్మగారు మధ్యలో వచ్చి వినోదానికి అడ్డుపుల్ల వేసాడు”.
“పోరా ఫో! ఆయనే గనక అడ్డురాకపోతే ఎంత గొడవ జరిగుండేది? ఒక్కళిద్దరు చచ్చి వుండేవాళ్ళు. ఓ పది-పదిహేనుమందికి దెబ్బలు తగిలి వుండేవి. ఇవన్నీ జరగటం వల్ల నీ కొరిగేది ఏవిటి?”
“పాపం, పాండే! ఇక 4-5 రోజుల వరకు బయటికి వచ్చి ముఖం చూపలేడుకదా!
ఆ మాట వినగానే నా ఆనందానికి హద్దులు లేకుండా పోయింది. నేను హాయిగా ఊపిరి పీల్చుకున్నాను. సోమవారంనాడు వచ్చే ఆపద పోయినందుకు సంతోషపడుతూ ఇంటి వేపుగా నడిచాను,
(“వార్త దినపత్రికకు స్వీకరింపబడిన రచన) 80
లీ అన్వేషి
ఆదివారం షాలిమార్‌బాగ్‌ దేళ-విదేశాల నుంచి వచ్చిన యాత్రికులతో నిండిపోయింది, పార్కు, బయట, రోడ్డుమీద కార్డు, సైకిళ్ళు, టాక్సీలతో కోలహలంగా వుంది. ఆ ఎడు ఎన్నడూ రానంత మంది జనం కాళ్ళీరు నగరానికి వచ్చారు. దూరంగా పంట పొలాల్గ్లోంచి వస్తున్న మల్తాసుభాన్‌ను మొదట ఎవరూ గమనించలేదు. కానీ మేమ్‌సాబ్‌ శవాన్ని మోసుకొస్తూ కంటికీ, మంటికీ ఏకధారగా ఏడుస్తున్న మల్తాసుభాన్‌ని చూడగానే అక్కడున్న వాళ్ళల్లో కలకలం బయలుదేరింది. క్షణంలో గాలి దుమారంలో ఆ వార్త నలువైపులా పాకిపోయింది.
మల్తాసుభాన్‌ని పట్టుకొని అతనిపై కేసు నమోదు చేశారు. కోర్చలొ అతను చెప్పింది ఒక్కటే. “నామాటల్సి ఎవరూ అర్ధం చేసుకోలేదు, నేను మేమ్‌సాబ్‌ని చంపలేదు” కాని అతని మాటలు జర్జీగారిని తృప్తి పరచలేకపోయాయి. గత్యంతరం లేక జరిగిందంతా పూసగుచ్చినట్బ చెప్పాడు. అతని మాటలు విన్న ప్లీడర్లు అతన్ని వెజ్దివాడికింద జమకట్టి అతను అబద్ధం చెప్తున్నాడని, మేమ్‌సాబ్‌ని అతనే హత్య చేశాడని నిర్ధారించారు.
లభించిన సాక్ష్యాధారాలనుబట్టి చూస్తే మల్గాసుభాన్‌ ఈ హత్య చేయలేదనిపించింది జడ్జిగారికి. ఒకవేళ అతగాడే ఈ హత్య చేసివుంటే మేమ్‌సాబ్‌ శవాన్ని అలా మోసుకొస్తాడా? అతనిలోని కామవాంఛ అతనిచేత ఈ పని చేయించిందా అంటే అదీలేదు. కారణం డౌక్టర్ల కధనం ప్రకారం ముల్తాసుభాన్‌ స్త్రీ పొందుకు పనికిరానంత ముసలివాడైపోయాడు. అదీకాక ఇంగ్రండునుంచి వచ్చిన మేమ్‌సాబ్‌ తల్లి-తండ్రులు చెప్పిన దాన్నిబట్టి మల్తా సుభాన్‌ హతురాలి దగ్గర డబ్బుకాబేయలేదని తేలింది.
సరైన సాక్ష్యాధారాలు లేనందున కేసుకొట్టివేస్తూ జడ్జిగారు, మల్తాసుభాన్‌ నిర్జోషని నిర్ణయించి అతన్ని విడుదల చేశారు.
జర్దీగారి తీర్పు చాలామందికి సంతోషాన్ని కలిగించింది. కొని మరి కొంతమంది పలురకాలుగా మాట్టాడుకొన్నారు అతన్ని గురించి. మల్తాసుభాన్‌ ఎవరి మాటలను చెవికెక్కించుకోలేదు. తన కొడుకు రమ్‌జానీకి, మేమ్‌సాబ్‌కి 'ఏదో తెలియని విచితబంధం
ద్ర
వుందని, అందుకే యిద్దరూ ఒకేవిధంగా అత్మహత్య చేసుకొన్నారని అతగాడి గట్టినమ్మకం, అ౦తేకాదువేమ్‌సాబ్‌ మృత్యువుతో అతనికి, కొడుకు మరణానికి గల కారణం తెలిసినట్టయింది.
రోజులు గడీచిపోతున్నా మల్తానుభాన్‌ జరిగిన నంవుటనని మరచిపోలేక పోతున్నాడు. అనుక్షణం వేఎవ్‌ుసాబ్‌, రవుజాన్‌ల మాటలు అతన్ని వెంటాడి వెధించసాగాయి,
(2)
బటర్‌ ప్లైబోట్‌ హవుస్‌ మల్దాసుభాన్‌కి తాతతండ్రులనుంచి దొరికిన సంపత్తి, అతడకి యిద్దరాడపిల్లలు, యిద్దరు మగపిల్లలు. ఆడ పిలల్లలిద్దరికి పెళ్ళిళ్ళుచేసి అత్తవారింటికి పంపేశాడు. పెద్దకొడుకు చిన్నప్పుడే చనిపోయాడు. రెండవకొడుకు రమ్‌జాన్‌ని విధి అతని ముంచి దూరం వుండేట్టు చేసింది.
అవి రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం జరుగుతున్నరోజులు. రమ్‌జాన్‌ యిల్లు వదిలి పారిపోయి సైన్యంలో చేరాడు. మల్గానుభాన్‌ నెత్తినోరుకొట్బకున్నా అతను తండ్రిమాటలని లక్ష్య పెట్టలేదు. నాలుగు సంవత్సరాలపాటు కొడుకు కోసం అతను పిచ్చివాడిలా ఎదురుచూశాడు. ఈ నాలుగు సంత్సరాల్లో కొడుకు ఉత్తరాలు రాస్తున్నాడనే సంతోషం తప్పిస్తే అతగాడికేమి మిగలలేదు. అతను రాసే ప్రతి ఉత్తరంలోను సారాంశం ఒకటిగానే వుండేది,
“నేను క్లేమంగా వున్నాను. కాళ్మీరులాంటి అందమైన ప్రదేశం ఎక్కడా వుండదు, దొన్ని వదలుకొని నేను చాలాతప్పు పని చేశాను”
కొడుకు మాటలు మళ్తాసుభాన్‌కి అర్ధం అయ్యేవి కావు. కొడుకు పంపిన ఫోటోను చూస్తూ అతను క్షేమంగా వున్నాడని సరిపెట్టకొని రోజులు గడిపేవాడు. అంతేకాదు కొడుకు ఫోటోను బోటులో తగిలించి, చూసి మురిసిపోతుండేనాడు,
యుద్ధం ముగిసింది. రమ్‌జాన్‌ కాళ్మీరుకి తిరిగి వచ్చేశాడు. ఒడ్న-పాడుగ్గా అందంగా తయారైన కొడుకుని చూసి మల్గాసుభాన్‌ ఆనందానికి అవధుల్లేకపోయింది. రమ్‌జాన్‌ కాశ్మీరు అందాన్ని చూసి చిన్నపిల్దాడకి మల్లే మారిపోయాడు. యూరప్‌ దేశాలలో
82
వునుష్యులు, అక్కడి వ్రకృతి కూడా నిర్జీవంగా వుంటాయని, మనుష్యులలో మమతానురాగాలు వుండవని మాట్లాడే రమ్‌జాన్‌ని చూస్తే అందరికీ వింతగా వుండేది.
మొదట మల్తాసుభాన్‌, రమ్‌జాన్‌న గురించి అంతా వింతగా మాట్లాడుకుంటుంటే అంతగా వట్టించాుకోలేదు. కాని రానురాను అతగాడి వ్రవర్తన చూన్తుంటే మతిభమించిందేమోనని అనుమానం రాసాగింది.
కానీ అంతా అనుకున్నటగా రమ్‌జాన్‌కి మతిభమించలేదు. కాశ్మీరు ప్రకృతి అతన్ని పరవశింపజేసింది. ఆ అందంలో లీనంకావాలనే తపనతో అతను డాల్‌ సరస్సులో గంటల తరబడి ఈత కొట్టేవాడు. రాతిమీద కూర్చుని సరస్సులోని నీటి తరంగాలను చూస్తుంటే రమ్‌జాన్‌కి విచితమైన ఆలోచనలు కలిగేవి. తామరాకులపైన ముత్యాల్తాంటి నీటిబిందువు లను చూసి వాటినంత అందంగా ఎవరు పేర్పారని ఆశ్చర్యపోయేవాడు. అంతేకాదు ఈ అనంత సౌందర్యంలో విలీనమై దాన్ని ఆస్వాదించగలిగే అదృష్టం వుండాలని విచారించేవాడు,
ఒకరోజు ఉదయం నిద్రలేస్తూనే రమ్‌జాన్‌ తండ్రి దగ్గరికెళ్ళి “నాన్నా! వనంతం తిరిగి ఎప్పుడొస్తుంది? అది వచ్చేవరకువేను జీవించి వుంటానా?” అని ప్రల్నించాడు.
రమ్‌జాన్‌ మాటలు విన్న మల్తాసుభాన్‌ అతగాడికి నిజంగానే మతిభమించిందని అర్ధంచేసుకున్నాడు. మనసులోని బాధని పైకి చెప్పుకోలేక లోలోనే కుమిలిపోతూ-
“నీకేం వయసు మించిపోయిందని యిలా మాట్లాడుతున్నావు? నువ్వింకా ఎన్నో వసంతాలు చూడాలి అన్నాడు.
వమర్శాడు ఉదయం వక్కమీద కొడుకు కనిపించపోయేనరికి మలానుభాన్‌ ఖంగారుపడి నలువైపులా వెతికాడు. డాల్‌ సరస్సులో తేలుతున్న కొడుకు శవం అతణ్ణి నిశ్చేష్పుడిని చేసింది. ముందురోజు జరిగిన సంభాషణంతా అతనికి గుర్తుకొచ్చింది.
మి తులారా.... నా కొడుకుని శులేమాన్‌ పర్వతంపైన ఖననంచేయండి, అతని కళ్ళు మాత్రం డాల్‌ సరస్సువైపు వుండేలా చూడండి” అన్నాడు రుద్ర కంఠంతో,
అతని మాటలు అక్కడున్నవారందరినీ ఆశ్చర్యపరిచాయి. కొడుకుని శులేమాన్‌ పర్వతంపైనే ఖననం చేయడంలోగల రహన్యం అతనికి తప్ప ఎవరికీ తెలియదు. ఆ రహస్యాన్ని మేమ్‌సాబ్‌కి మాత్రమే చెప్పాడు. ఫలితంగా ఆమె ఆత్మహత్య చేసుకోవడం జరిగింది.
8
మేమ్‌సాబ్‌ ఒక కల్నల్‌ కూతురు. పది హేడునంవత్సరాల క్రితం ఆయన భోర్యాసమేతంగా కాశ్మీరు వచ్చినప్పుడు మల్తాసుభాన్‌ బోటులో వుండటం జరిగింది. అప్పటికి రమ్‌జాన్‌ ౩ సంవత్సరాల వాడు. కర్షల్‌గారు పదిహేను రోజులపాటు కాళ్ళ్మీరు నగరాన్నంతా చూసి తిరిగి న్వదేశానికి వెళ్ళిపోయాడు. మల్దా నుభాన్‌ బోటులో ఎంతోమంది యాత్రీకులు వుండటం జరిగినా ఒక్క కర్షల్‌గారితోనే ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాలు జరిగాయి, ప్రతిసారి మల్తాసుభాన్‌ కర్షల్‌గారిని కొళ్మీరు రమ్మని ఆహ్వానించటం, ఆయన తీరికలేదని రాకపోవటం ఈ విధంగా పదిహేడు సంవత్సరాలు గడిచిపోయాయి,
ఈ మధ్యలో కర్షల్‌గొరి ఉత్తరాల ద్వారా ఆయనకొక కూతురు పుట్టిందని తెలిసింది, ఆ పిల్ల పెద్దదై కాశ్మీరు చూడటానికి వచ్చి మల్తాసుభాన్‌ దగ్గరే వుంది,
కాళ్మీరు ప్రకృతి సౌందర్యం ఆమెని ముగ్యరాలిని చేసింది. కేంబ్రిడ్ట్‌ యూనివర్సిటీలో చదువుకుంటున్న ఆమెకి వడ్స్‌వర్త్‌ ప్రియమైన కవి వడ్స్‌వర్త్‌ తన కవితల్లో వర్ణించిన నదులు, పర్వతాలు, సరస్సులు ఆమె చిత్రలేఖనంలో సజీవరూపం దాల్చేవి, జీవకళ ఉట్టిపడే ఆమె చిత్రాలను చూస్తూంటే మల్తానుభానుకు మాట మాటికి కొడుకు గుర్తుకొచ్చేవాడు.
(3)
ఆ రోజు ఆదివారం మేమ్‌సాబ్‌, మల్తాసుభాన్‌ దగ్గరకొచ్చి "ఈరోజు నేను షాలిమార్‌ బాగ్‌ని చూడాలనుకుంటున్నాను, నువ్వు నాతో రావాలి అంది. ఆమె కోరికమేరకు సుభాన్‌ ఆమెతో వెళ్ళాడు, షాలిమార్‌బాగ్‌ని చూసిన ఆమె ఆనందానికి హద్దులేకపోయింది, పురివిప్పిన నెమిలిలా ఆమె హృదయం నాట్యం చేసింది. సాయంత్రం దాకా షాలిమార్‌ బాగ్‌ లోనే గడిపి బయటికొచ్చిన ఆమె దూరంగా కనబడుతున్న పర్వతాలను చూపిస్తూ,
“సుభాన్‌ మనం అక్కడికెళదామా? ' అంది,
నిజం చెప్పాలంంటే మల్తాసుభాన్‌కి అక్కడి కెళ్ళటం అంతగా యిష్టం లేదు, కాని ఆమెతో ఆ మాట చెప్పలేకపోయాడు, ఇద్దరు పైకి చేరుకున్నారు, మేమ్‌సాొబ్‌ అస్తమిస్తున్న సూర్యుణ్మి చిత్రించటానికి స్టాండుకి బోర్డు తగిలించింది,
నలువైపులా పర్వత పంక్తులు, ఎదురుగా డాల్‌ సరస్సుపై సూర్యకాంతి పడీ వింతగా మెరుస్తోంది. డాల్‌ సరస్సుకి దూరంగా సచ్చగా కళ-కళలాడుతున్న సంట పొలాలు, వర్ణించ శక్యంగాని ఈ అనంత శొందర్యాన్ని వేన్‌సాబ్‌ నజీవంగా
రీ
చిత్రించగలదా అన్న అనుమానం మల్గానుభాన్‌క కలిగింది,
చిత్రాన్ని గీస్తున్న మేమ్‌సాబ్‌ చేతిలోన బైెష్‌ ఒక్కసారిగా ఆగిపోయింది. అమె వాలకం మల్తాసుభాన్‌కి వింతగా తోచింది. కొడుకు రమ్‌జాన్‌లాగానే ప్రకృతిని చూసీ అమెకూడ పిచ్చి దానిలా మారిపోతుందేమోనని అతగాడికి భయం వేసింది. “మేమ్‌సాబ్‌! అంటూ అతను అరిచాడు, అతని మాటలని ఆమె పట్టించుకోకుండా “నాకు రెండే రెండు మార్గాలు కనిపిస్తున్నాయి సుభాన్‌! ఈ సౌందర్యాన్ని నాలోనైనా లీనం చేసుకోవాలి లేదా ఆత్మని బంధ విముక్తురాల్ని చేసి ఈ అనంత సౌందర్యరాశిలో విలీనం చేయాలి" అమె మాటలు అతనిలో భయాన్ని రేకెత్తించాయి,
మెల్లగా అటు-యిటు తిరుగుతన్న ఆమె ఆగిపోయి, దూరంగా మంచుతోకప్పబడ్డ వర్వతాలను చూపిన్తూ, “నుభాన్‌! యంతవరకు అక్కడికి ఎవరి అఆత్మఅయినా చేరుకోగలిగిందా?' అని ప్రళ్నించింది,
మల్లాసుభాన్‌ వెంటనే అక్కడికి కాదుకాని ఆవక్క కనబడుతున్న సులేమాన్‌ సపర్వతంపైన నాకొడుకు రమ్‌జాన్‌.... అంటూ ఆగిపోయాడు.
ఆమె అతని దగ్గరకొచ్చి “ఆపేశావే సుభాన్‌! జరిగిందేమిటో చెప్పు అంది,
మల్దాసుభాన్‌ తనకొడుకు గురించి చెప్పటం మొదలుపెట్టాడు. “రమ్‌జాన్‌ నా ఒక్కగానొక్కకొడుకు, రెండవ ప్రపవంచ యుద్ధం ముగిశాక యింటికొచ్చిన వాడి ప్రవర్తన మా అందరికి చాలా వింతగా అనిపించేది. ప్రకృతిలోని అణువణువును తన స్వంతం చేసుకోవలనే తసన వాడిలో కనిపించేది, వాడి మూటలు, వాడి చేష్టలు చూసి అంతా వీడీకీ వీచ్చెక్కీందని అన్నారూ. వొడి శొందర్యాన్వేవణని నేనుకూడా అర్ధంచేసుకోలే కపోయాను”.
“ఆతరువాత ఏం జరిగింది?”
“ఒకరోజు వాడు నా దగ్గరకొచ్చి "నాన్నా! శిశిరం వచ్చి, కాశ్మీరు అందాన్ని ధ్వంసంచేసింది. వసంతం తిరిగి ఎన్నాళ్ళకొస్తుందో, దాన్ని నేను చేరగలుగుతానోలేదో? ఒకనేళ వసంతం రాకుండానే నేను చనిపోతే నా శవాన్ని శులేమాన్‌ పర్వతంపైన ఖననం చేయించు. అక్కడినుంచే నేను వసంతం కోసం ఎదురుచూస్తూ వుంటాను ' అన్నాడు. అంతే ఆ తర్వాత నాకొడుకు తిరిగి నాకు కనిసించలేదు. మరునాడు ఉదయం వాడీ శవం డాల్‌ సరస్సులో తేలుతూ కనిపించింది”,
85
“రవ్‌జాన్‌ నాకు దారి చూపించాడు. అత్మని శరీరమనే వంజరంనుంచి వేరుచేస్తేకాని సౌందర్యాన్వేషణ జరుగదు... ” అంటూ ఆమె పర్వతం పైనుంచి కిందకి దూకేసింది.
యిదంతా రెవృపాటు కాలంలో జరిగిపోయింది. మల్హానుభాన్‌ మాటలు రానివాడిలా నిలుచుండిపోయాడు.
ప్రకృతి సొందర్యాన్నిచూసి మానసికంగా భౌతికంగా రసానుభూతిని పొందడంతో తృప్తిపడక ఇలా ప్రాణత్యాగం చేసి ఆత్మను ప్రకృతిలో విలీనం చేస్తేనేగాని పరాకాష్ట లేదనుకునేంత నున్నితమనన్కులయిన ఆ భావ కులిద్దరికీ మౌనంగా భాష్పాంజలి సమర్పించి, గతాన్ని నెమరేసుకుంటూ ఇంటిదారి పట్టాడు. ఆత్మహత్య మహాపొపం, అని భావించే మల్గానుభాన్‌!
(విపుల - జనవరి 1990) వ
ఠక్యోశం
శోకసభలో కూర్చున్నట్టుగా, అక్కడక్కడ జనాలంతా తలలు వేలడేసి కూర్చున్నారు. ఆకలికి తట్బకోలేని వారు, తమతో పాటు తెచ్చుకున్న పొట్టాలని విప్పి, తినటం మొదలెట్టారు. ఓ మూల వురికొంత ముండి తమ-తవు తలపాగాలను తలకింద పెట్టుకుని, కునికిపాట్లు పడుతున్నారు. మరో వక్క శనగలు-వుల్లట్లు అమ్ముకునే వాళ్ళు చక-చకా తమ పనులని చేసుకుంటూ పోతున్నారు. కుళాయి దగ్గర, కుర్చీవేసుకుని అర్జీలు రానిపెడుతున్న ఆ వ్యక్తకీ, ధారాపాతంగా చవుటలు కారుతున్నా, ఊపిరాడనంతగా తన పనిలో కూరుకుపోయాడు.
ఇంతలో చంకల్లో ఫైళ్ళని పెట్టకుని, కొంతమంది గుమస్తాలు, ఒకరిమీద ఒకరు పరిహాసాలాడుకుంటూ రిజిస్టేషన్‌ బాంచి నుంచి, రికార్డ్‌ బ్రాంచి వేపుగా వెళుతున్నారు, బంటటోతు తనకేం పట్టనట్టుగా తనలో తాను లెక్కలేసుకుంటూ గొణుక్కుంటున్నాడు.
లోపల నెమ్మదిగా ఫ్రెళ్ళు కదలటం మొదలెట్టాలయు. ముగ్గురు-నలుగురు గుమాస్తాలు, బల్లదగ్గర కూర్చుని టీ సేవిస్తున్నారు. అందులో ఓ గుమాస్తా తను రాసిన ఓ గజల్‌ని అందరికీ వినిపిస్తున్నాడు. ఆ గజల్‌ని అతగాడు “శమా 'బీస్‌వీసదీ' పత్రికల లోంచి తప్పకుండా కాపీ కొట్టే వుంటాడని వూహిస్తూ అంతా జాగ్రత్తగా వింటున్నారు.
ఓ గుమాస్తా అతని వేపు చూస్తూ “అజీజ్‌ గారు! ఈ గజల్‌ మీరు కొత్తగా రాసిందా లేక రెండు-మూడేళ్ళ క్రితం రాసింది అకస్మాత్తుగా గుర్తుకొచ్చి మాకు వినిపిస్తున్నారా ...?. అన్నాడు వేళాకోళంగా. అతని మాటలకి చుట్ట-పక్కల పని చేసుకుంటున్న వారంతా ఘౌల్గున నవ్వారు. జడ్జీ గారి ముందు ముద్దాయిలా “నేను రాసిందే అన్నాడు అజీజ్‌.
వాళ్ళమాటలక కళ్ళెం వేస్తూ యెవరో “ష్‌..ష్‌... ష్‌ " అన్నారు ఇంతలో కమీషనర్‌ గారు అటు నుంచి తన గదిలోకి వెళ్ళారు. కాసేపు గూడుప్పురాణీ జరిగాక గదిలోంచి గురుజీత్‌సింహ్‌ అనబడే వ్యక్తి ఫైలు, ఆయన దగ్గరనుంచి యాక్షన్‌ కోసం బయటికి వచ్చింది అది అంతటితో ఆగిందా...? గబ-గబా పనులన్నీ పూర్తిచేసుకోని తన యజమాని గురుజీత్‌సింహ్‌ చేతిలో కొచ్చి వడింది. పని పూర్తిచేసుకుని నవ్వుకుంటూ బయటికొస్తున్న ఆ సైైలు తాలుకూ వ్యక్తిని అంతా ఈర్ష్యగా చూసారు. ప్రభుత్వాఫీసుల్లో అంత త్వరగా
గ్ర
పని వూరైలాగైందని ఆళ్చర్యపోతున్నారా....? అంలటునా యిందులో అంతగా ఆశ్చర్యపడాల్సింది యేముంది చెప్పండి ....? ఫైలు ఏ గుమాస్తా చేతిలో కైతే వెళుతుందో, అతనికి కాస్తమేత నేస్తే సరి పనియిట్టే జరిగిపోతుంది. అక్షరాలా యిక్కడా అదే జరగింది. తళ-తళలాడే 5రూ॥ల నోట్లు చేతిలో కొచ్చి పడేసరికి పని యిట్టే పూర్తయిపోయింది. పూర్తవడమే కాదు, టీ తాగేవారి గుంపులో కాస్తా అది, కలిసిపోయింది.
పట్టుపదలని విక్రమార్కుడిలా అజీజ్‌ తన గజల్స్‌ని తిరిగి అందరికి వినిపిస్తూనే వున్నాడు. ఇంతలో కమీషనర్‌ గారి గదిలో బెల్లు మోగింది. కూర్చుని కునకిపాట్లు పడుతున్న బంట్రోత్తు, ఆ ప్రయత్నంగా లేచి లోపలికెళ్ళాడు. లోపలికొచ్చిన బంటోత్తుతో కమీషనర్‌గారు, కిటికీకున్న పరదాలని పక్కకి జరిపించి బల్లమీదవున్న ఫైల్స్‌ అన్నిటి మీద సంతకం చేసి, పైపు వెలిగించుకుని “రీడర్స్‌ డైజెష్టు. చదవటానికి ఉపక్రమించారు. పేజీలు తిరగేసారో లేదో బయట గొడవ జరుగుతున్నట్టగా అరుపులు వినిపింఛాయి,
కాంపొండ్‌లో చెట్ట్బకింద కూర్చున్న జనాల్లోకి మూడు ఆకారాలు వచ్చి చేరాయి, అందులో ఓ మధ్య వయస్కుడు తన తలపాగా తీసి కింద పరచి, కాళ్ళు చాపి, చేతులు వెనక్కి పెట్టి కూర్చున్నాడు. అతనకి ఓ పక్క వయసులో అతనికన్నా పెద్దదైన ఓస్త్రీ, ఆమె కూతురు కూర్చున్నారు. వాళ్ళకి వెనగ్గా బక్కపల్చగా వున్న ఓ కురాడు మిడీ గుద్దేసుకుని పరినరాలని పరికిన్తున్నాడు. కాళ్ళు చాపి కూర్చున్న ఆ వ్యక్తి పెద్ద గొంతేసుకుని అరుస్తూ వుండటంతో కాంపౌండ్‌లో వున్న అందరి దృష్టి అతని మీదికి మళ్ళింది. అతను అరవటమే కాకుండా తన తొడ మీద గట్టిగా చరుచుకుంటూ “నా గోడు వినటానికి ప్రభుత్వానికి యింకా యెంతకాలం పడుతుందిరా....? నే పెట్బకున్న అర్జీ మంజూరవుతుందన్న ఆశ చచ్చిపోయింది. చచ్చినా కూడా, మీరు మా సంగతి పట్టించుకునేలా లేరురా...! ” అన్నాడు. ఒరేయ్‌ దొంగ... కొడుకుల్లారా.....! యింకనా సంగతి పట్టించుకోరా!!! అని దుర్భాషలాడాడు.
స్టూలు మీద కూర్చుని ఆలోచనలతో మునిగిపోయిన బంట్రోత్తు, ఆ అరుపులకి ఒక్కసారి ఈ లోకంలోకొచ్చిపడ్డాడు. కాంపౌండ్‌లో అక్కడక్కాడా తిరుగుతున్నవాళ్ళు, కునికిపాట్లు పడుతున్నవాళ్ళు, యెక్కడి వారక్కడ బిగుసుకు పోయారు.
ఆ వ్యక్తీ తిరిగి గొంతుపెంచుతూ “నేను అర్జీపెట్టుకుని రెండేళ్ళు కావస్తుంది. ఒక్కడంటే ఒక్కడు నా గోడు పట్టించుకున్నాడా....? ఏం రోగం వచ్చి చచ్చిందిరా దొంగనా కొడుకుల్లారా! భూమిని యిస్తున్నామంటూ ఓ గోతిని నాకు అంటగట్టి నన్ను మోసం చేస్తారా...? ఆ గొయ్యి నాకు యెందుకూ పనికి రాదని, దానికి బదులుగ మెరక
88
భూమి యివ్వమని రెండేళ్ళుగా మీ కొళ్ళా-చేళ్ళా పడుతున్నాను. కొనీ నా అర్జీమటుకు కదలనంటోంది”*. ఆవేశంతో ఆ వ్యక్తి చెప్పుకుంటూపోతున్నాడు, “కాగితం యీ గదిలో నుంచి, ఆగదిలోకి వెళ్ళటానికి ఎంతకాలం పడుతుందిరా....? ఏం చేస్తాం...? పాపం, గుమాస్తాలు పూపిరాడనంతగా పనిలో కూరుకుపోయారు. వీళ్ళ చుట్ట మాటి-మాటికి ప్రదక్షణాలు చేసే ఓపిక లేక యేకంగా నేను, నా సంసారాన్నంతా యిక్కడికే తెచ్చేసాను. యేడేళ్లుగా అన్నం -నీళ్ళు లేకుండా, నానా తిప్పలుపడితే చివరికి వీళ్ళు నా కిచ్చింది వందగజాల గొయ్యి. దాంట్లో యిల్లే కట్టనా లేక తాత-ముత్తాతల అస్తికత్నే పాతి పెట్టనా.....? అర్జీ పెట్టకున్నప్పుడే మొత్తుకున్న 100 గజాలు కాకపోతే పోయింది, కనీనం 50 గజాలైనా చాలు కాన్తవుంచి భూమినివ్వవుని. “నా మాట వినే నాధుడెవ్వడు.......? . అవేశంతో అరిచాడతను
బంటటోత్తు అతని మాటలకి రెచ్చిపోయి చేతిలో లాఠీ వట్టుకుని గుంవుని చెదరగొడుతూ అతని దగ్గరకొచ్చి, “ఎమయో్యోయ్‌! అరువులు ఆపి యిక యిక్కడ నుంచి కదులు” అన్నాడు.
ఆవ్యక్తి బంట్రోత్తుకేసి చూసి , నేను నా యిష్టం వచ్చినట్టు అరుస్తాను. అయినా... నువ్వెవ్వడవి అడగటానికి..? వీడు... యిక్కడి నుంచి అంత తేలిగ్గా కదిలే రకం కాదులే. వీడిప్పుడు మకుటం లేని మహారాజు. ఇప్పటివరకు ఈ చేతులు యెంతో మందికి సలాములు కొట్టాయి. కానీ యక ముందు అది జరగదు. వీడి మిద ఎవరు హుకుం చెలాయించలేరు, అర్ధం అయిందా బంట్రోత్తుగారు....? ' అన్నాడు వ్యంగ్యంగా,
“ఎవరిమీద యెవరు హుకుం చలాయిస్తారో యిదిగో యిప్పుడే తేలిపోతుంది. పోలీసులకి అప్పచెబితే వాళ్ళు నీ మక్కెలు విరగ్గొట్టి, నీ పొగరు అణుస్తారు, ' అన్నాడు కోపంతో వూగిపోతూ,
“అహ్హహ్హా.. .” అంటూ అతను నవ్వుతూ “నేను నా యిష్టం వచ్చినట్బ మాట్టాడతా రానీ...! పోలీసుల్ని .. యేం చేస్తారో... అదీ చూస్తా... అంతగా పోలీసులే వస్తే, వంటిమీది బట్టలు వూడదీసి నా పొగరు అణుచుకోమని సవాల్‌ చేస్తా. అయినా మాలో.. యెవరెవరి పొగరు... మీరు అణచగలరో అదీ చూద్దాం. ఇదిగో యీవిడ పాకిస్తాన్‌ యుద్ధంలో తన (ప్రాణాలని సైతం బలిచ్చిన మా అన్నగారి భార్య. అతను క్షయవ్యాధితో బాధపడుతున్న మా అన్నగారికొడుకు. అక్కడుందే.. అది పెళ్ళీడుకొచ్చిన మా అన్నగారి కూతురు. వీళ్ళందరకి ఈ రోజు నేను పూర్తిగా స్వేచృనిచ్చేస్తున్నా. వాళ్ళు... వాళ్ళయిష్టం వచ్చినట్టుగా
89
ప్రవర్తిస్తారు వెళ్ళు . వెళ్ళి.. పోలీసుల్ని తీసుకురా గాడిద... కొడకా. కుక్కనా కొడకా” అంటూ అతను వేసు రంకెలకీ లోవల వనిచేనుకుంటున్న గువూస్తాలంతా బయటికొచ్చారు. హద్దు-అదువు లేకుండా యిష్టం వచ్చినట్లు తిట్టే అతని తిట్లని, భరించటం యిక ఆ బంట్రోత్తు వల్ల కాలేదు ఆవేశం అదుపు తప్పటంతో బంట్రోత్తు, అతని చేయి పట్టుకుని యీడ్చుకుంటూ పోతూ ఎవడు గాడిద. కొడుకో యిదిగో, యిప్పుడే తేలిపోతుంది, ' అంటూ తన బూటు కాలితో అతన్ని యిష్టం వచ్చినట్ప్టుతన్నటం మొదలెట్టాడు ఆ వ్యక్తితో వచ్చిన ఆడవాళ్ళు భయంతో దూరంగా పారిపోయి నిల్చున్నారు. పిల్లాడు యేడుపు లభించుకున్నాడు.
ఆ దృశ్యం చూడలేని గుమాస్తాలు గుంపుని చెదరగొడుతూ, బంట్రోతుని అతన్నించి వేరుచేసారు. బంట్రోత్తు గుమాస్తాల వంక తిరిగి “చూడండి...వీడు! మన అఫీసుకొచ్చి మనల్నే బండబూతులు తిడుతున్నాడు. వదలండి... ఈ రోజు వీడి అంతు తేల్చి కానీ యిక్కడ నుంచి కదలను , అన్నాడు.
“నువ్వొక్కడివే కాదు, యిక్కడున్న వాళ్ళంతా కుక్కనా కొడుకులే. కాకపోతే మీరు మాలాంటి పేద వాళ్ళ రక్త మాంసాలు మరిగిన ప్రభుత్వపు కుక్కలు. నేను దేవుడిచ్చిన రెక్కల్ని అమ్ముకుని, కష్టపడి పనిచేసుకునే కుక్కని నీతి-నిజాయితీలు నేను సంపాదించుకున్న ఆస్తులు. మీ లాటి వెధవలు వాటిని దోచుకోవటానికి ప్రయత్నిస్తే నేను, చూస్తూ వూరుకునే రకం కాదు. మీరంతా నన్ను ఒక్కడిని చేసి, యిక్కడి నుంచీ తరిమేసినంత మాత్రాన నోరుమూసుక్కూచుంటానని అనుకోకండి. నాపని పూర్తి అయ్యేవరకు నేనిలా కుక్కలా మెరుగుతూనే వుంటాను. భగవంతుడు నాకు శక్తినిచ్చాడు. నన్ను, నా నోరు మూయించడానికి మీరెంత ప్రయత్నించినా ఆపను సరికదా, అందరి చెవులు చిల్లులు పడేలా మరీ అరుస్తాను. దొంగ నా. కొడుకుల్లారా! గజ్జి కుక్కల్హా తోకాడించుకుంటూ, ఎంగిలి విస్తరాకులు యేరుకుని తినే మొహాలు. మీరు. ఓరేయ్‌ ..? మీరు నన్నే మి చేయలేరా! నాశనమై పోతారా ఒరేయ్‌ .!
అతను పెట్టే శాపనార్థాలు విని భరించలేని ఓ గుమాస్తా, అతని చేయి పట్టుకుని (బతిమలాడుతూ “చూడు బాబు! అరిచి-అరిచీ అలసి పోయావు కానీ, యిక నీ తిట్ల దండకం ఆపు. నీ కురేమిటో... నీ పనేమిటో చెప్తే...
గుమాస్తా మాటల్ని మధ్యలోనే ఆపేస్తూ అతను కోపంగా, నాపేరు, నా అతా-పతా యెందుకులేండి? నా అర్జీకి ఓ నెంబరేడ్చి చచ్చింది కదా, అది గుర్తు పెట్టుకోండి చాలు” అన్నాడు.
90
“మూడు బాబు! యివాల్సికి మమ్మల్ని వదిలేసి, రేపో-ఎల్లుండో వస్తే నీ వని తప్పకుండా చేసి పెడతాం. అయినా నువ్వు పెట్టకున్న అర్జీ తాలుకు పని బహుశా అయిపోయి వచ్చిట్టంది. అందుకని నామాట విని రెండు-మూడు రోజులు అగిరా” అన్నాడు గుమాస్తా,
గుమాస్తా మాటలు అతగాడికి అగ్నిలో ఆజ్యం పోసినట్టయ్యాయి. అంతే.. అతను తిట్ల్టదండకం తిరిగి లంభించుకున్నాడు. - “ఒరేయ్‌...! యేమన్నావు రెండు రోజులు ఆగిరావాలా...? మీ పనేమోకానీ మీ చుట్టూ తిరిగి-తిరిగి నా పనేయ్యేలా వుందిరా! చచ్చినాళ్ళారా! వని అయిషపోయివచ్చిందంటూ నన్ను ఎన్ని రోజులు మీ చుట్టూ తిరగమంటార్రా...! మీ మాటవిని రెండురోజులు అగివస్తే, 4రో[లు ఆగి రమ్మంటారు,. మీ మాటల్ని నమ్మే దెవర్రా! మీ మాటల్ని తుంగలో తొక్కండిరా, వెజ్టినా కొడుకుల్టారా! ఈ రోజు నా పని పూర్తఅయితే కానీ ఇక్కడినుంచీ కదిలేది లేదు. అసలు నా పని ఈ రోజు ఎందుకు పూర్తి కాదో అదీ చూస్తాను. మీరు కూసే అడ్డమైన కూతల్ని వినటానికి, యిదిగో యీ వెజ్ణీ జనాలు వున్నారు. వాళ్ళకి చెప్పుకోండి గాడిదల కొడుకుల్తారా...!
అతన్ని, అతని తిట్ట దండకాన్ని ఆపటం యిక తమ వల్ల కాదని నిశ్చయించుకొని, అతని మానాన అతన్ని వదిలేసి అంతా లోపలి కెళ్ళిపోయారు.
గుమాస్తాతో పాటు బంట్రోత్తు కూడా “వీళ్ళంతా అడ్డుపడకుండా వుండి వుంటే వీడి పళ్ళురాల గొట్ట వుండేవాణ్డీ అనుకుంటూ తన స్టూలు దగ్గర ఆళ్ళిపోయాడు,
“పిచ్చివాడా! పూరికనే గొంతు చించుకుంటావెందుకు.. ? వాళ్ళకాళ్ళు పట్బుకుని బతిమలాడితే కానీ, నీ పని జరగదు, నీకో విషయం తెలుసా! పలుకుబడో, పైసలో వుంటేనే ప్రభుత్వాఫీసుల్లో పనులు జరుగుతాయి కానీ, యిలా పాగరుమోతుగా ప్రవర్తిస్తే జరగవు” అంటూ గుంపులోంచి ఓ వ్యక్తి ఉచితసలహాని పడేసాడు
ఆ మాటలకి దెబ్బతిన్న బెబ్బులిలా లేచి అతను ఎవడ్రా! ఆ పిచ్చి కూతలు కూసేది ..? భగవంతుడు... భగవంతుడనే వాడు ఒకడున్నాడని అతని మృాటలు సర్వత్రా చెల్లుతాయని మరచిపోకు, అంటూ తన కమీజు విప్పుతూ” యిదిగో యిలాగే యిప్పుడే ఆ కమీషనర్‌గారి దగ్గర కెళతాను. ఆయన నన్ను పిచ్చికుక్కని కొట్టినట్స్బ కొట్ట నా బాధపడను కానీ ఎవ్వరికీ ఒక్కపైసా కూడా లంచం యివ్వను సరికదా, ఎవ్వరి కాళ్ళు పట్టుకుని బతిమిలాడను, గాక బ్రతిమిలాడను, దేవుడిని నమ్ముకున్నవాడు ఎవరికీ భయపడడు, యెవరికీ తలవంచడు,” అంటూ అతగాడు తన మాటల్ని పూర్తిచేయనే
ర్ట]
లేదు, యింతలో యిద్దరు మనుషులు అతని చేతుల్ని గట్టిగా విరిచి పట్బకున్నారు. అతను వాళ్ళనుంచి విడిపించు కోవటానికి గింజుకుంటూ “వదలండి.. వదలండి రా! నన్ను వెళ్ళి అటో-ఇటో తేల్చు కోనీయండి. వీళ్ళిలా పేదవాళ్ళ కడుపులు కొట్టడానికైనా మహాత్మాగాంధీగారు మనకు స్వతంత్రం తెచ్చిపెట్టింది....? వీళ్ళు ఆయనకు చెడ్డపేరు తేవడవే. కాకుండా, ఆయున పేరు వుట్టలో కలిపేన్తున్నారు. అంతేకాదు నీతి-నిజాయితీలను తూకంలో వేసి అమ్ముకుంటున్నారు. ఒంటి మీద బట్టకట్టగానే సరికాదు నీగ్గ-శరం అనేవి వుండాలి. అవేమి లేని కుక్కనా కొడుకలు వీళ్ళు. విళ్ళందరికన్నా నేనే నయం, నాకు నేనుగా కుక్కనని చెప్పుకుంటున్నాను....”
అక్కడ గుమిగూడిన వాళ్ళందరిలో యేదో తెలియని భయం చోటుచేసుకుంది. ఆ అరుపలకి కమీషనర్‌ గారు చికాకు పడుతూ బయటి కొచ్చి “యేమైంది...? యెందుకిలా _ అరున్తున్నావు ..? యేం కావాలి నీకు?" అంటూ ప్రశ్నల పరంపర కురిపించారు. “మిమ్మల్నే కలవాలని వచ్చాను” అన్నాడతను. కమీషనర్‌ గారివేపు గుడ్లు మిటకరించి చూస్తూ, చెప్పు ఎం కావాలి? “అయ్యా! ప్రభుత్వం నాకు వందగజాల “గొయ్యి”ని కేటాయించింది. ఎందుకు పనికి రాని ఆ స్థలాన్ని మళ్ళీ తిరగ్గాడదామని వచ్చాను. ఎంచక్కా ప్రభుత్వం అందులో ఓ చెజువు తవ్విస్తే మీ లాంటి ఆఫీసర్లంతా దాని ఒడ్డున కూర్చుని చేపలు పట్టుకోవచ్చు. అలా కాదంటారా, మా లాంటి కుక్కనాకొడుకుల్ని అందులో పడేసి తొక్కిపెట్టేయచ్చు” అన్నాడు వ్యంగ్యంగా,
“ఎక్కువగా వాగక నా వెంటరా” అంటూ ఆయన తనగది వేపుగా నడిచాడు. ఆ వ్యక్తీ కూడా కమీజుని భుజం మీద వేసుకుని ఆయన్ను అనుసరించాడు.
“ఇవాళా-నిన్నా? రెండేళ్ళుగా మీ ఆఫీసు చుట్టూ తిరుగుతున్నాను. కాళ్ళమీద వడీ బతిమిలాడినా నా పని జరగలేదు సరికదా ఒక్కడు నా మాటల్ని వినటానికి ప్రయత్నించలేదు. అంటూ ఆయన వెనకాలే నడుస్తూ గొణగటం మొదలెట్టాడు.
కమీషనర్‌గారు గదిలోకి వెళ్ళి, గుమాస్తాలని పిలిచి మాట్లాడారు. అంతే క్షణాల్లో ఫైళ్ళు కదిలాయి, అరగంట దాటాక ఆ వ్యక్తి... ఆ మకుటంలేని మహారాజు చిద్విలాసం చేస్తూ కమీషనర్‌గారి గదిలోంచి బయటికి వచ్చాడు. ఆతంగా తననే చూన్తున్న వాళ్ళందరినీ చూసి “అలా గుడ్డగూబల్తా చూస్తారేంట్రా వెళ్ళివెంగళప్పల్తారా ..! అరవండి... మీకు న్యాయం జరిగేదాకా అరవండి.... అప్పుడు కానీ ఈ దొంగనా కొడుకులు మీ మాటలు వినరు, మీ పనులు కావు. అరవండి... కుక్కల్లా అరవండి...” అంటూ తన
92
వాళ్ళతో కలిసి రోడ్డు మీద కొచ్చాడు. వచ్చిన వాడు వెంటనే వెళ్ళాడా...? ఆగి వెనక్కి తిరిగి అక్కడున్న గుంపును చూస్తూ “సిగ్గులేని వాళ్ళల్దా అలా తలలు వంచుకుంటా రేంటీ....! అర్జీలు టైపు చేయించుకుని, ఆకలిని చంపుకోవటానికి పంపులో నీళ్ళు తాగితే పనులు అయిపోతాయనుకుంటున్నార్రా....! వదిలేయండి... సిగ్గూ-లజ్ఞా వదిలేయండి... అని అరుస్తూ అతను వెళ్ళిపోయాడు.
అతను వెళ్ళిపోయాక ఆ ఆఫీసు కొంపౌండులోను, చుట్టు పక్కలా భయంకరమైన నిశ్శబ్దం చోటుచేసుకుంది. ఆ తరువాత ఆ గుంపు నెమ్మది-నెమ్మదిగా చెదిరిపోయి ఎక్కడివాళ్ళు అక్కడ సర్దుకున్నారు. క్యాంటిన్‌ కుర్రాడు యెప్పటి లాగానే గుమాస్తాలకి టీ అందించటంలో నిమగ్నమై పోయాడు. టటైవుమిషన్‌ యధాపకారంగా టక-టకా అర్జీలను టైవు చేసుకుంటూ పోతోంది. దానితో పాటుగ అర్జీలని టైవుచేసే అతని కొడుకు కూడ, ఆపేసిన పాఠాన్ని తిరిగి వల్లె వేయడం మొదలెట్టాడు. - 'పి.ఇ.ఎన్‌-పెన్‌,
ఎచ్‌.ఇ.ఎన్‌ - హెన్‌్‌, డి.ఇ.ఎన్‌-డెన్‌- చీకటి గుహా....” (విపుల - ఆగష్లు 2002)
93
రిధి
ఫాల్గుణ మాసపు చివరి రోజులు, మిటమిట లాడే ఎండలో ఓ వృద్భడు గ్రామంలోకి అడుగు పెట్టాడు. దాదాపు 60 సం॥లు వున్న అవృదృడికి పళ్ళన్నీ వూడిపోయాయి, అంతేకాదు వృద్ధాప్యంతో తల-శరీరం రెండు పండిపోయాయి. మట్టి కొట్టుకు పోయిన కాళ్ళు, నెత్తిన గంపతో వున్న అతని శరీరం చమటతో పూర్తిగా తడిసిపోయింది.
(గొమం చివరున్న అడాబా యింటికి ఈ చివరనుంచి, ఆ చివరివరకు ఓ పెద్ద వరండావుంది. బలమైన చూరుకున్న ఆ కిటికీ వాళ్ళ ఆభిజాత్యాన్ని చాటి చెప్తోంది. వృద్వుడు ఆవరండాలో తన బరువుని దింపుకొని, కూలబడ్డాడు. కాసేపయ్యాక ఓ పని పల్ల బయటకొచ్చింది. ఆమె ఆ వృదృడ్ని బాగా గుర్తుపడుతుంది అందుకనే అతడ్ని చూస్తూనే మణిహార్‌! కొత్త గాజులేమైనా తెచ్చావా?” అంటూ ప్రల్నించింది వృదృడు ఆమె ప్రశ్నకి అవునన్నట్టుగ తలవూపుతూ కాస్తనీళ్ళు తెచ్చిస్తావు, ఎండవేడికి గొంతు యెండుకు పోతోంది , అన్నాడు ఆపనిపిల్ల నీళ్ళు తేవటానికి లోపలికెళ్ళింది.
కాసేపయ్యాక పనిపిల్ల లోటాతో నీళ్ళు తెచ్చి అతగాడి ముందుంచింది. నీళ్ళు తాగి, గట్టిగా వూపిరి తీసుకుంటూ “చల్లగా వర్ధిల్లు తల్లీ!” అంటూ దీవించాడు. “సరే కానీ! కొత్తకోడలు నీ గాజులు చూడాలనుకుంటోంది లోపలికిరా!?' అంది. వృదృడు తన గంపని తీసుకుని లోపలి కెళ్ళాడు గడప దాటుతూనే విశాలమైన చావడి వుంది. దానికి ఆనుకుని వున్న తలుపు వగ్గరీ తలమీదకి కొంగులాక్కుంటూ, కొత్త కోడలు కనిపించింది వృదృడు గంపని కింద పెట్టి నిల్చున్నాడు కొత్త కోడలు పనిపిల్ల వైపు చూస్తూ, 'గాజులెలా యిస్తాడో అడుగు” అంది మెల్లిగా. పనిపిల్ల ఒట్టి వాగుడుకాయ, “"మునలాడి దగ్గరకూడా సిగ్గెందుకమ్మా? రా! వచ్చి నువ్వే చూసుకో గాజులు” అంది వని పిల్ల మాటలు ఆ కొత్తకోడలికీ యెంతగానో నచ్చాయి. తలమీది కొంగు సవరించుకుంటూ, నవ్వుతూ గంప దగ్గర కొచ్చింది. ఆమెముఖం చక్కగా కనిపిస్తోంది చూడముచ్చటగా, అందానికే అసూయ కలిగించేలా వున్న అవుత్తడి బొమ్మ, సంపంగి పువ్వులా నాజూగ్గా వుంది. ఆపిల్ల అందాన్ని చూసిన వృదృడీ కళ్ళు, ఆనందంతో చెమర్చాయి. అంతచక్కటి రూపాన్ని అతగాడు ఈ మధ్యకాలంలో యెక్కడా చూడలేదు. అందుకేనేమో ఆ వృదృడు ఆమెనే చూస్తూ వుండిపోయాడు. ఆమెతో మాట్లాడాలనే
రడీ
కోరిక మనసులో వున్నా గొంతు పెగల్లేదు. చాలా సీపు అలా మౌనంగా నిల్చున్నాక “తల్లీ! నీకేం నచ్చాయో చెప్పు?” అన్నాడు. “తల్లీ అన్న సంభోదన ఆమెకెంతగానో నచ్చింది. అంతే కొత్త కోడలు, సిగ్గు పక్కకి పెట్టి “జరీ పూలున్న మబ్బురంగు గాజులు వున్నాయా?” అంది గంపలో చేయి పెట్టి వెతుకుతూ, “ఎంత తీయని గొంతు! అంత తీయట గొంతును అతడేనొడు వినలేదు. ఆమె గొంతులోని తీయదనం చాలా సేపటి వరకు, అతని చెవుల్లో ప్రతిధ్వనిస్తూనే వుంది” నువ్వడిగిన గొజులు లేవమ్మా! పోనీ ఈ రంగు రంగు గాజులు చూస్తావా? వీటిలో నీకేం కావాలో యెన్నుకో, మబ్బు రంగు గాజులు తయారవుతూనే తెచ్చిస్తానులే” అన్నాడు,
కొత్త కోడలు, కొన్ని గాజుల్ని తీసుకుంది. కానీ అవి, చేతికి యెక్కతాయో లేదో యెలా తెలుస్తుంది. “ఏదమ్మా! నీ చేయి యిలా యివ్వు, తొడీగి చూస్తాను” అన్నాడు. అసలే కొత్త కోడలు... చేయి యెలా యివ్వగలుగుతుంది? ఆమెకి యేం చేయాలో పాలు పోలేదు.” తల్లీ! నన్ను చూసి యెందుకమ్మా సిగ్గుపడతావు? నేను నీ బిడ్డలాంటి వాడి. తల్లి తన బిడ్డని చూసి యెక్కడైనా సిగ్గుపడుతుందా?” అన్నాడు,
అతగాడిమాటలకి పనిపిల్ల పగలబడి నవ్వుతూ, “ భలే.. భలే.. అమ్మగారు....చాలా బాగుంది. మీరు చాలా అదృష్టవంతులు, వున్న పాళంగా మీకో మునలి కొడుకు దొరికాడు” అంటూ గట్టిగా చప్పట్లు కొట్టటం మొదలెట్టింది.
ఆమె పనిసిల్లవేపు తిరిగి, “ఆపు అంటూ వృదృడివేపు చేయి చాపింది. “ఏంత అందమైన చెయ్యి వేళ్ళు సంపంగి పువ్వుల్లా యెంత సుకుమారంగా వున్నాయి గాజుల వలన చేతికి కాదు, చేతిని అలంకరించినందుకు గాజులకే అందం వచ్చింది. దేవుడు తన నైపుణ్యానంతా చూపి ఆమెను నృష్టించాడు. వృదృడికీ తన యెండిషోయి ఒరుడుగా మారి చేత్తో, అమె చేతిని పట్పకుని గాజులు తొడగటానికి ధైర్యం లేకపోయింది.
ఆమె చేతిని తీసుకుని మెల్లగా గాజులు తొడిగాడు. గాజులు తొడుగు తున్నప్పుడు అవి పగిలి, అమెచేతిని యెక్కడ గాయపరుస్తాయోనని తెగ భయపడ్డాడు కూడాను. ఒక గాజుతొడిగాక అతడికి కాస్త ధైర్యం వచ్చింది. ఆమెకి గాజులు తొడగటం వల్ల తన జన్మ ధన్యమైందని భావించాడు. అంతేకాదు ఆ చేతికి రోజు గాజులు తొడిగే అదృష్టం తనకుంటే యెంత బాగుండునని కూడా అనుకున్నాడు.
అంతలోనే యింటి యజమానురాలు, అక్కడి కొచ్చింది. అత్తగారి చూస్తూనే ఆ కొత్తకోడలు కొంగుముఖం మీదికి లాక్కుని లోపలి కెళ్ళిపోయింది. అత్తగారు పనిపిల్లవేపు
ర్రి5్‌
చూస్తూ, “గాజులు తీసుకుంటున్నారా?” అంది,
“అవునమ్మా! చిన్నమ్మగారికి ఈ గాజులు నచ్చాయి”, అంది కొన్ని గాజులు చూపుతూ
“ఎంతకీస్తున్నావేంటి?” అంది ఆమె గాజుల తాతతో,
“ఈ నాలుగు గాజులకీ డబ్బులేం తీసుకో మంటారు చెప్పండి" అన్నాడు గాజులతాత, "అయినా నా తల్లి దగ్గర నుంచీ నేను డబ్బు తీసుకోలేను” అని కూడా అన్నాడు,
అత్తగారు పనిపిల్లవేపు చూస్తూ “ఎవర్నె తల్లి అంటున్నాడు?” అంది,
పనిపిల్ల నవ్వుతూ “మీకు తెలియదా! ఈ ముసలి తాత మన చిన్నమ్మాయి గారి కొడుకు”, అంది నవ్వుతూ,
అత్తగారు కూడా నవ్వేస్తూ “నరే... సరే... ఈ సారికి ఈ డబ్బులు తీసుకో. మరోసారి చూద్దాంలే ' అంది.
గాఖులతాత ఆమెకి అడ్డు తగులుతూ, “ఒద్దొద్దు -- నా తల్లికి నాలుగు గాజులు తొడిగి డబ్బులు తీసుకోను గాక తీసుకోను, నాలుగు గాజులు ఇచ్చినంత మాత్రానా నేనేమి బీదవాడ్నిఅయిపోను లేండి” అన్నాడు.
గాజుల తాత కొత్తకోడలు కిచ్చిన గాజులు అక్కడే వదిలేసి, తన గంపతీసుకొని బయటికొచ్చేసాడు. వెనకనుంచి అత్తగారు యెంత పిలున్తున్నా వినిపించుకోలేదు. ఆమె యిక లాభం లేదనుకొని పనిపిల్లకి డబ్బులు యిచ్చి అతని వెనకాలే పంపింది, కానీ ఇతను వెనక్కి తిరిగిచూస్తేగా!”
ఆ తరువాత ఆగాజుల తాత వారానికి రెండు-మూడుసార్లు వచ్చి కోడలుకి గాజులు తొడిగేవాడు. పండక్కో-పబ్బానికో తప్ప గాజులు రోజు యెవరు తొడిగించు కుంటారు??? అయినా అదేమన్నా రోజు కొనుక్కునే వస్తువా? ముసలాడు వచ్చి 4-5 పైసల గొజులిచ్చి వెళ్ళేవాడు, గాజులివ్వడం కోసం కన్న, ఆ నెపంతో 'ఆమె'ని చూడొచ్చని అతని ఆశ, అతగాడు అ యింట్లో వాళ్ళకి యెంతగా అలవాటు పడ్డాడంటే, యెవరిన అడగకుండానే, నేరుగా గుమ్మందాటి లోపలి కొచ్చేసేవాడు. అంతేకాదు గాజుల బుట్ట దింపకుండానే “తల్లీ! గొజులు కావాలా” అంటూ అరిచేవాడు. అతని గొంతు వింటూనే కొత్తకోడలు గుమ్మంలోకి వచ్చి నిలబడేది ఆ ముసలివాడు ఒక్కక్షణం ఆమెను చూని తృప్తిగా తలవూపి" ళల్లీ! గాజులు కావాలా? అంటూ అడిగేవాడు, ఆమె వద్దన్నట్బ్సగా తల
రి
అడ్డంగా తిప్పేది. దాంతో గాజులతాత వెనక్కి వెళ్ళిపోయేవాడు,
ఎప్పుడైనా కొత్తకోడలు బయటికి రావడం ఆలస్యమైతే పనిపిల్ల 'చిన్నమ్మగారు! త్వరగా బయటకు రండి. మీ కొడుకు, మీ కోసం వచ్చాడు మిమ్మల్ని పిలుస్తున్నాడు' , అంటూ గట్టిగా అరచేది. 2-3 సార్లు “కొత్తగాజులు కావాలా అన్న అరుపు విన్నాక ఆమె బయటికి వచ్చేది. ఆ వృదృడు యెప్పుడొచ్చినా యిలా అడగడం పరిపాటి అయిపోయింది. వెళుతు-వెళుతు వృదృడు 'తల్లి' అడిగిన అఆ మబ్బురంగు గాజులు యేదో ఒక రోజు తప్పక తీసుకు రావాలి " అనుకునేవాడు మనసులో నసంకాంతి నండక్కి ఆవె కివ్చమ్హైన గాజులుతొడిగే బాగ్యాన్ని పొందాలి అని గట్టగా నిశ్చయించుకున్నాడు కూడాను, అప్పటికి గొనీ ఆ ముసలి మనసుకి ప్రశాంతత చేకూరటలేదు.
చూన్తుండగానే వైశాఖ మానం వచ్చేసింది. అసలే వృదృడు. దానికితోడు తిండీ-తిప్పలు సరిగ్గా లేక “ఊరూరా తిరిగే సరికి జ్వరంతో అడ్డం పడ్డాడు జ్వరం తగ్గే సూచనలు కనిపించక పోయేసరికి అంతా “ఈ ముసలాడు యిక బతకడు'' అనుకున్నారు. కానీ అతనికి తన అనారోగ్యం మీదకన్నా తన “తల్లి ని చూడలేక పోతున్నందుకు బాధతో విలవిల్హాడాడు.
సంక్రాంతి దగ్గర కొచ్చేసింది. వృద్ధుడు కొత్తకోడలి ముఖం చూసి రెండు నెలలు కావస్తోంది. ఎలాగో అలా ఓపిక చేసుకుని సంక్రాంతి పండక్కి జరీపూలున్న మబ్బురంగు గొజులు ఆమెకి యిచ్చి రావాలనే ధృడ నిశ్చయానకి వచ్చాడు, నిశ్చయానికైతే వచ్చాడు కానీ, గాజులు తయారు చేసేటంత ఓపిక అతనికెక్కడిది..? పోనీ ఎవరిచేత నైనా చెయిద్దామంటే... ఆమెకి నచ్చుతాయో లేదో,..? అందుకనే అతనే గొజులు స్వయంగా తయారుచేయాలని అనుకున్నాడు, ఇంతకాలం తను గాజులు తయారుచేయడంలో పొందిన నైవుణ్యాన్నంతా వుపయోగించి మబ్బురంగు గాజులు తయారుచేయాలని నిశ్చయంచుకున్నాడు, ఒకరోజులో పూర్తి కావాల్సిన పని 4,5 రోజులు పట్టినా సరే ఆమె కోరిక నెరనేర్చాలను కున్నాడు. సంక్రాంతి పండక్కి రెండురోజులు ముందుగా కానీ పని పూర్తిచేయలేకపోయాడు, అయితేనేం యింతకు మునుపెన్నడు యింత అందమైన గొజుల్ని తయారుచేయలేదు,. అందంగా తయారైన ఆ గాజులను చూసి 'ళల్లి' చేతికి ఆ గొౌజులని వూహించుకుని తెగ మురిసిపోయాడా వృద్పడు,
సంక్రాంతి ముందురోజు కూతుళ్ళు,కోడళ్ళు కోత్త బళ్బీలు కట్పకుని కొత్త గాజులు
రి
వేసుకుంటారు. పాపం ఆ ముసలాడు తెల్లవార్లు కంటిమీద కునుకు లేకుండానే గడిపాడు. ఉదయానలేస్తూనే “వెళ్ళే ఓపిక లేదు. కానీ వెళ్ళక తప్పదు. అలాగని యెవరినీ పంపించలేను, తల్లిని చూసి చాలా రోజులయింది. నేనింకా యెక్కువ కాలం బతుకుతానన్న ఆశలేదు. చనిపోయేలోగా ఒక్కసారి... ఒక్కసారైనా ఆమెని చూడాలి”, అనుకున్నాడు. అంతేకాదు, ఆమె చేతికి తను కష్టపడి తయారుచేసిన గాజులని వూహించుకునే సరికి ఆ వృదృడిలో యెక్కడలేని శక్తి వచ్చింది. ఎలాగైనా నరీ అవె చేతికీ తాను తయారుచేనిన గాజులు తొడగి మురినీ పోవాలని నిశ్చయించుకున్నాడా వృద్దుడు. అతని ఆశ, కోరికలు అతనిలో ప్రాణాన్ని పోస్తున్నాయోమో!! ఉదయాన లేస్తూనే కాస్త ఎంగలి పడి గాజుల్ని గంపలో సర్దుకుని బయలు దేరాడు, నడవటం బొత్తిగా చేతకాకపోయినా, కాళ్ళల్లో నత్తువ లేక వణుకుతున్నా 5 కోసుల దూరాన్ని యెలాగో మధ్యాహ్నానికల్లా పూర్తి చేసాడు.
అతనెప్పుడు, ఆ యింటికి వెళ్ళి ఎక్కడ నిలుచునే వాడో, ఈ రోజు కూడా అక్కడే " నిల్చున్నాడు. అతని హృదయం ఆనందంతో వుష్పాంగుతోంది. “తల్లీ! గాజులు కావాలా? అంటూ అరిచాడు. లోసలి నుంచి అతని కెలాటి సమాధానం రాటేదు. మాటి-మాటికి గాజులు కావాలా అంటూ అరుస్తూనే వున్నాడు. అయినా ఈసారి కూడ యెవరు సమాధానం యివ్వలేదు. వృదృడిలో ధైర్యం నశించింది. ఒక్కసారి పిలిస్తే చాలు “తల్లి తలుపు దగ్గర కొచ్చి నిల్చునేది. కానీ ఈ రోజు...? “తల్లి! నువ్వడిగిన గాజుల తెచ్చానమ్మా” అంటూ అరిచాడు. లోపలినుంచి అత్తగారు స్వయంగా బయటి కొచ్చింది. ఆమె వెనకాల పనిపిల్ల.... ఇంటి యజమానురాలిని చూస్తూనే గాజుల తాత “నాతల్లి యెక్కడమ్మా కనిపించదు. సంక్రాంతి పండగని, నేను ఆమె కోసం, ఆమె అడిగిన జరీపూలున్న మబ్బురంగు గాజులు తెచ్చాను”, అన్నాడు. ఇదే మునుపైతే ఆ పనిపిల్ల వృదృడిని, ఎంతో అల్లరి పెట్టేది. కానీ ఈ రోజు మౌనంగా వుంది. ఇంటి యజమానురాలు ఒద్దు...బాబు... ప్రస్తుతం గాజులు అవసరం.., లేదు , అంది ఎలాగో గొంతు పెగుల్చుకుంటూ,
గొజుల తాత ఆమె మాటలు లెక్కచేయకుండానే “లేదు....లేదు... నేను నా తల్లి కోసం యెంతో (పేమగా గాజులు తయారు చేసుకొచ్చాను”! అన్నాడు.
చెబుతుంటే నీక్కాదు! నీ గాజులు ఇక్కడ యెవరికీ అవసరం లేదు.. యింకనువ్వు వెళ్ళచ్చు అంది కసురుకున్నట్టుగా ఆమె.
హవ
“సరే! గాజులు ఒద్దకపోతే పోయింది. కనీసం తల్లిని ఒక్కసారి బయటికి రమ్మనండి. ఆమెను చూడక చాలా రోజులయింది. ఒక్కసారి చూసి వెళ్ళిపోతాను”, “నువ్విప్పుడు ఆమెని చూడ కూడదు , అమె మాటలు పాపం ఆ వృద్యడికి శరాఘాతాల్లా తగిలాయి. “తల్లిని. చూడలేనా ఒక్కసారి.. ఒకే ఒక్కసారి... ఆమెని చూడనియ్యండి అంటూ (ప్రాధేయ పడుతున్న అతని కళ్ళు, వర్షించటం మొదలెట్టాయి. అతను తిరిగి యేడపు గొంతుతో చూడండమ్మా! ఒక్కసారి చూడనివ్వండి,. నేనింక ఎక్కువ కాలం బతకను....
ఇంటి యజమానురాలు పని పిల్లని పిలిచి కోడల్ని తీనుకు రమ్మని చెప్పింది. కాసేపటి తరువాత కొత్తకోడలు, తలుపుదగ్గర కొచ్చినిలబడింది. ప్రతిసారి ఆమె, అతను పిలవగానే నవ్వుతూ బయటికొచ్చేది. కానీ ఈ రోజు... యెలాటి శబ్దం చేయకుండా తలుపు దగ్గర కొచ్చి నిలుచుంది. నెమలి కంరం రంగుకి ఎల్జ్టటి అంచున్న చీరలో ఎంతో అందంగా కనిపించే “తల్లిని ఈ రోజు తెల్లని చీరలో చూడగానే వృదృడి శరీరం కంపించటం మొదలెట్టింది. అంతే... అతని కళ్ళు చీకట్లు కమ్మాయి. ఆరూపాన్ని యిక చూడలేనట్బగా అతను కళ్ళుమూసుకున్నాడు. కళ్ళు తెరవగానే అతగాడికి గాజులులేని ఆమె చేతులు బోసిపోతూ కనిపించాయి. ఆ దృశ్యం చూడలేని వృదృడు గట్టిగా అరున్తూ వేడవటం వెొందలెట్టాడం. “తల్లీ! నేనింకా ఛావకుండా యెలా బతికున్నానామ్మా? నీ ఈ రూపొన్ని చూడటానికేనా?” అంటూ వెక్కి వెక్కి యేడవటం మొదలెట్టాడు. గంపలో సర్దుకొచ్చిన గాజుల్ని గుమ్మంలోకి విసిరికొట్టాడు. గాజులు విరిగి గుమ్మంలో చెల్టాచెదురుగా పడ్డాయి. అతను నెమ్మదిగా లేచి, తన యింటివేపుగా కదిలాడు. వెళుతు-వెళుతు వెనక్కి తిరిగి చూసిన అతనికి యజమానురాలు, పనిపిల్గా వెక్కి-వెక్కి యేడుస్తూ కనిపించారు.
రిం
గొయిం
కుప్పనూర్చి వేళ్ళప్పుడు కానీ పొలం పనులప్పుడు కానీ (గొమంలో వాళ్ళివ్వరు సిరిచన్‌ని పిలవటమే కాదు లెక్కలోకి తీసుకునే వాళ్ళు కూడా కాదు. కారణం జనాల దృష్టిలో అతగాడు ఒట్టి వదరుబోతు, సోమరి పోతే కాదు, ఎందుకు పనికిరాని వెధవ కూడాను. అయినా అతగాడిని పిలవటం వల్ల లాభం ఎముంది లేండి? మిగిలిన పనివాళ్ళంతా గబ-గబా పని పూర్తి చేసుకుంటూ పోతుంటే మన సిరిచన్‌ మహాశయుడు చేతిలో ఓ పార పట్టుకొని డొంక దారిన నెమ్మదిగా వస్తూ కనిపంచేవాడు. తీరి కూర్చుని ఎవరైనా అతనికి డబ్బులు యివ్వదల్బుకుంటే అది వేరే విషయం,
ఈ రోజు సిరిచన్‌ అందరి దృష్టిలోను సోమరిపోతు తిండి పోతులా కనిపిస్తున్నాడు, కానీ ఒకప్పుడు అతని యింటి ముందు ధనవంతులు సైతం చేతులు కట్పుకుని అతగాడి కోసం పడిగాపులు పడేవారు. అంతేకాదు జనాలు అతనికి కావలసనవన్నీ సమకూర్చటమే కాకుండా, విపరీతంగా పొగుడుతూ కాకరాయళ్ళలా అతనింటి చుట్టు తిరుగుతుండే వాళ్ళు. అంతటితో ఆగేవాళ్ళా! సిరిచన్‌నీ చేతిలో వున్న పనితనం ఈ గ్రామంలో యింకెవ్వరికుంది[!” అంటూ తెగపొగిడి తమ పనులు చేయించుకునేవాళ్ళు.
నాకింకొ గుర్తు అమ్మ యెప్పుడైనా సిరిచన్‌ని పిల్చుకురమ్మంటే “అతగాడికి పెట్టటానికి యింట్లో ఏవైనా వున్నాయా' అంటూ ముందుగానే ప్రశ్నించేవాడిని,
అమ్మ నవ్వుతూ “పోరా! వాడెప్పుడు నన్నేవీ అడగడు అని కొట్టి పడేసేది.
అమ్మ అలా అంటుంది కానీ ఓసారి పంచానంద్‌ ఛౌదరీగారి చిన్న కొడుకుని పట్టుకొని “మీ ఒదిన అన్నం పెట్టేటప్పుడు గోటితో కూరని విదిలిన్తుంది. ఎక్కడ నేర్చుకుంది నాయనా ఈ విద్య” అంటూ దులిపేసాడు.
అందుకనే సిరిచన్‌ని పిలిచేటప్పుడు అతగాడికి పెట్టేతిండి గురించి ముందుగానే...
సిరిచన్‌ని చూస్తూనే అమ్మ సంతోషపడిపోతూ “ఎరా సిరిచన్‌! బాగున్నావా? ఈ రోజు వెన్న కాస్తుంటే నువ్వు గొర్హొచ్చావంటే నమ్ము! వేయించిన అటుకులతోపాటు,
100
వెన్న కాచినప్పుడు అడుగున వచ్చే “గోకు తినటం నీకిష్టం కదా...? అయ్యో దేవుడా! మాటల్లో పడి అసలు సంగతి మరిచేపోయాను వట్టివేళ్ళ పరదాలు నీతో చేయించి సంపలేదని పెద్దమ్మాయి అఆడబడుచు అలిగి కూర్చుందిట. ఇదిగో వాళ్ళావిషయాన్ని యిప్పుడే కబురు పెట్టారు, అంది,
సిరిచన్‌ అమ్మ మాటలు పట్టించుకోనట్టుగా” నువ్వు కాచే నెయ్యివాసన తగిలే యిలా వచ్చాను చిన్నమ్మా! లేకపోతే ఈ సపెళ్ళిరోజుల్లో ఊపిరి పీల్చుకునేటందుకు కూడా నాకు వీలులేదంటే నమ్ము” అన్నాడు.
ఏ మాట కామాటే చెప్పుకోవాలి వట్టి వేళ్ళ తడికెలు, వెదురు పరదాలు సిరిచన్‌ ఎంతో నైపుణ్యంగా తయారుచేస్తాడు. గంటలతరబడి అతని కెదురుగా కూర్చుని అతని పని తీరుని చూసేవాడ్ని సిరిచన్‌ వట్టివేళ్ళని తీసుకొచ్చి ఎంతో అందంగాను, ఎంతో వైపుణ్యంగొను కుచ్చులు తయారు చేసేవాడు. ఆ తరువాత వాటికి రంగులు అద్ది వాటిని తాళ్ళలా పేనేనరికి సాయంత్రం అయ్యేది. ఈలోగా ఎవరైనా పొరపాటుగా అతని పనికి అంతరాయం కలిగించారు...! అంతే....! దెబ్బతిన్న తొాచులా యింతెత్తులేచి మిగిలిన పని ఎవరితోనైనా చేయించుకోండి.... సిరచన్‌ వదరుబోతే కానీ... పనిదొంగ కొదు,' అంటూ బుసలు కొట్టేవాడు.
పనిచేయించుకుని డబ్బులు యికపోయినా కడుపునిండా తిండి పెడితే చాలు చక్కటి వస్తువులు తయారుచేసి యిచ్చేవాడు, సిరిచన్‌, పాలల్లో తీపి తక్కువైనా భరిస్తాడేమో కొనీ, మాట కాస్త అటు-ఇటు అయిందా.. ఎదుటి వాడి పని అయిపోయినట్టే.
సిరిచన్‌ని అంతా తిండిపోతు అని కూడా అంటారు. వేపుడు కూర, మజ్జిగ పులుసు, మీగడ పాలు, వీటన్నిటిని తయారుగా వుంచుకొని సిరిచన్‌ని పిలిచి చూడండి... తోకొడించుకుంటూ మీ ముందు హాజరవుతాడు. తిండి విషయంలో గానీ కాస్తంత తేడా వచ్చిందా మీ పనిలో కూడా తేడా యిట్టే కనిపిచ్చేస్తుంది. పని సంగంలో ఆపేసి లేచి నిలుచుంటాడు. అంతటితో ఆగుతాడా! “ఈ రోజెందుకో నాతల, నొప్పితో పగిలి పోయేలా వుంది. మరోసారి వచ్చి పని పూర్తి చేస్తా. ” అంటూ పని మధ్యలోనే ఆపి లేచేవాడు. మరోరోజు “..అంటే తిరిగి రాడని అర్ధం...
అందమైన వట్టివేళ్ళ తడీకెలు, వెదురుతో అల్లిన చక్కటి పరదాలు, రంగు-రంగుల మోడాలు, యిలా ఒకటేవిటి ఎన్నెన్నో వస్తువులు తయారు చేసేవాడు సిరిచన్‌. అసలు అంతటి నైపుణ్యం గ్రామంలో సిరిచన్‌కి తప్పమరెవరికీ లేదంటే అది అతిశయోక్తి కాదేమో!
101
కాకఫోతే నాగరికత పెరిగి పోవటంతో ఈ రోజుల్లో వాటికి గుర్తింపు లేకుండా పోయింది. ఇది వరకు అందరికీ పనికొచ్చే అతని వస్తువులు, యిప్పుడు ఎందుకు పనికిరాని వాటి కోవలోకి చేరిపోయాయి. కడువునిండా అన్నంపెట్టి, ఓ పాత పంచ యిస్తే చాలు పాపం తన నైపుణ్యానంతా చూపిస్తాడు సిరిచన్‌,
అలాగని అతను తన వదరుబోతు తనాన్ని మానుకున్నాడని మీరనుకుంటే పవ్చులో కాలేసినట్టే సుమండీ...! సిరిచన్‌తోపని చేయించు కున్నవాళ్ళకే తెలుసు అతని మాటలు చురకత్తుల్లా వాడిగా వుంటాయని,
పెళ్ళయ్యాక మొదటిసారి మా చెల్లెలు మాను అత్తవారింటికి వెళుతోంది. మాను భర్త, మిరాయిలతో పాటు మూడు జతల వట్టివేళ్ళ తడికెలు, వెదురు పరదాలు సంపకపోతే పూరుకునేది లేదని మా ఒదినగారికి ఉత్తరం రాసి మరీ హెచ్చరించాడు. అందుకోసమే అమ్మవారం రోజుల ముందు నుంచే సిరిచన్‌తో పని మొదలు పెట్టించింది. అమ్మ అతగాడిని పిలవటమే కాకుండా “చూడు సిరిచన్‌ మా అల్లుడికి కావల్సినవన్నీ చక్కగా తయారుచేసిచ్చావంటే కొత్త ధోవతీ కొని పెడతా అంటూ ఆశ కూడా చూపింది.
లేత తమలపాకు కన్నా నాజూగ్గా వున్నా కత్తితో వెదురు బద్దలు నునుష చేస్తూ పనిలో నిమగ్నమైపోయాడు సిరిచన్‌, రంగురంగుల పోగులతో కుచ్చులు తయా. చేసి, వెదురు పరదా తయారుచేయటానికి కూర్చున్నాడు. అతని పనితనం చూడగానే యి, శకు ముందెన్నడు తయారు చేయని వన్తువేదో తయారుచేస్తున్నాడన్న విషయం అం-.ికీ అర్ధమయిపోయింది,
ఓర్చు తక్కువైన మా చిన్న ఒదిన గారు పరదా చాటున నిల్చుని" కొత్త వంచ యిస్తే యింత చక్కగా పనిచేస్తా వని తెలిస్తే మా అన్నగారికి యేనాడో కబురు పెట్టేదాన్ని' అంది,
సిరిచన్‌ చెవిన ఆ మాటవపడనేపడింది. “కొత్త సంచతో పొటు శిల్కు లాల్చీ యిచ్చినా, యింతచక్కటి పని చేయడం జగదు, మాను యింట్లో అందరికన్నా చిన్నది. పైగా ఆమె భర్త పెద్ద ఆఫీసరు అన్నాడు.
అతగొోడి మాటలకి మూ ఒదిన గారి ముఖం పెనం మీద వేసిన అట్బలా మాడిపోయింది. పక్కనే వున్న మాపిన్ని “ఛాల్లే ఊరుకో.... వాడితో నీకేంటి ధోవతీ కాకపోతే లడ్డూలు తింటాడు , అంది వ్యంగ్యంగా.
102
మరుసటి రోజు వెదురు పరదా మొదటి పంక్తిలో యేడు రంగు-రంగుల పోగులు యేడు నక్షత్రాల్లా ధగ-ధగా మెరవడం మొదలెట్టాయి. సిరిచన్‌ పూర్తిగా పనిలో మునిగి పోయినప్పుడు తిండీ తిప్పల గురించి ఆలోచించడు. పరదాకి ఉచ్చు బిగిస్తూ అతను పక్కనే వున్న విస్తటల్లో పెట్టంచిన పదార్థం వైవు ఓ చూపు చూసొడు. అందులో కొద్దిగా అటుకులు, బెల్లం కనపించాయి, అతను వాటిని చూసీ ముక్కు చిట్టంచటం నేను గమనించక పోలేదు. భయంతో నేను పరిగెత్తుకుంటూ అమ్మ దగ్గరకెళ్ళి “అమ్మా! యివాళ సిరిచన్‌కి నాస్తా యెవరు పెట్టారు....? అందులో అటుకులు బెల్లం తప్ప ఏవీలేవు...!” అన్నాను,
అమ్మ వంటింట్లో పిండివంటలు చేసే హడావిడిలో వుంది. అందుకే ఆవిడనా మాటలకి విసుక్కుంటూ “నేనొక్క దాన్నే యెన్నని చూసుకోను”, అంటూ చిన్న ఒదిన్ని పిల్చి “సిరిచన్‌కి కాస్త బూందీ పెట... అంటూ ఓ కేకపెట్టింది.
“బూందీ నేను తినను చిన్నమ్మా! అన్నాడు సిరిచన్‌ అటుకులు నోట్లో వేసుకుంటూ,
ఇంతలో చిన్న ఒదిన గుప్పెడు బూందీ తెచ్చి అతని విస్తట్టో పడేసి విన-విసా నడుచుకుంటూ వెళ్ళిపోయింది.
సరిచన్‌ నీళ్ళు తాగుతూ “చిన్న కోడలు తనప్పుట్టింటి నుంచి తెచ్చి మిఠాయిలు కూడా యిలాగే చేతినిండా పంచుతుండా యేంటీ...? అన్నాడు వ్యంగ్యంగా.
అంతే... చిన్న ఒదిన అతగాడి మాటలకీ గదిలోకి వెళ్ళి యేడవటం మొదలెట్టింది. పిన్ని కూడా వూరుకోకుండా అమ్మ దగ్గరకెళ్ళి “నులం తక్కువ వాళ్ళని అందలం యొక్కిస్తే యిదిగో ... యిలాగీ వుంటుంది. వాడికి నోటి దురుసు యెక్కువైంది. చిన్న కోడలు పుట్టింటి గురించి మాట్టాడటానికి వాడికెంత ధైర్యం...? అనలు ఇదంతా నువ్విచ్చిన అలుసు కాదు అంటూ పిన్ని, అమ్మనిదులిపి పడేసింది.
చిన్న ఒదిన అమ్మముద్దుల కోడలు. అందుకే అము కోపంగా బయటికొచ్చి “సిరిచన్‌ నువ్వు పనిచేయటాని కొచ్చావు నీ పని నువ్వు చూసుకొని ఫో.. నీకేదైనా కావాలంటే నన్నడుగు. అంతేకానీ నోటి కొచ్చినట్టు మాట్టాడకు'" అంటూ కసురుకుంది.
అవ్ము వూటలకీ నిరిచన్‌ వుఎుఖం కందగడలా అయింది అతను మారుమాట్లాడకుండా తన పని తాను చేసుకుంటూ పోయాడు,
ఇంతలో మాను తమలపాకులు చుట్టి బయట వరండాలోకి పంపుతోంది. ఓపాన్‌
103
సిరిచన్‌కి యిస్తూ "చూడు నలుగురు తిరిగే యింట్లో నాలుగు విధాలుగా మాట్లాడుతారు. నువ్వెవ్వరి మాటలు పట్టించుకోకు అంది.
సిరిచన్‌ నవ్వుతూ పాన్‌ నోట్లో వేసుకున్నాడు. యింతలో గదిలోంచి బయటికొస్తూ పిన్ని, సిరిచన్‌ పాన్‌ తినడం చూడనే చూసింది. సిరిచన్‌ యేవైనా తక్కువ తిన్నాడా ఆమెని చూస్తూనే చిన్నమ్మా! కాస్త నీ దగ్గరున్న జర్లా డబ్బా లోంచి జర్లా తీసివ్వరాదూ, వేసుకుని చాలా రోజులైంది” అన్నాడు,
మొదటి నుంచి సిరిచన్‌ అంటే మండి పడేది పిన్ని అతని మీద అక్కను తీర్చుకోవటాని యింతకన్నా మంచి అవకాశం తనకి రాదని తెలుసుకుని “యేరా! ఎంత పాగా నీకు నీనోరు వడిపోను... యింట్లో నువ్విలాగే జర్జా వేసుకుంటా వేంట్రా? తిండిబోతు వెధవ... తిండిబోతు వెధవాని' అంటూ తిట్ట దండకం మొదలెచ్టే సరికి నా గుండెల్లో దడమొదలైంది...
అంతే సిరిచన్‌ వేళ్ళ పనిచేయటం.... మానేసాయి. కాసేపు ఎవీ మాటాడకుండా పాన్‌ నములుతూ కూర్చున్నాడు ఆ తరువాత దొడ్లో కళ్ళి పాన్‌ ఉమ్మేసి వచ్చి తన సనిముట్లన్నీ నంచిలో సర్దుకున్నాడు. సగంలో ఆపిన వెదురు పరదా వేవు కాసేవు చూసాడు. ఆతరువాత పెద్ద-పెద్ద అంగలేసుకుంటూ బయటకెళ్ళిపోయాడు.
“ఓరి దేవుడో...! మరీ యింత పొగరా,.....? వూరికనే చేస్తున్నాడా పని డబ్బులు పడేస్తే సరి కావల్సినన్ని పరదాలు దొరుకుతాయి” అంది పిన్ని పెద్ద గొంతేసుకుని.
పాపం మాను మారు మాటాడకుండా సగం తయారైన ఆపరదానే చూస్తూ కూర్చుంది. ఇవటి వరకు నక్షతాల్తా మెరిని పోతున్న యేడు రంగు దారాలు వెల-వెలా బోతున్నట్టినిపించాయి ఆమెకి. పెళ్ళిలో అమ్మ అత్తగారు వాళ్ళకి సిరిచన్‌ చేసిన వన్తువులిచ్చింది. వాటిని చూసి వాళ్ళు యెంతగా మురిసిపోయారని. అంతటితో వూరుకోకుండా ఆమె వచ్చిన చుట్టాలందరిక్షీ వాటిని చూపింది. మాను కన్నీరాపుకుంటూ పెద్ద ఒదిన గదిలోకి వెళ్ళిపోయింది.
మాను బాధని చూడలేని నేను, సిరిచన్‌కి నచ్చ చెప్పటానికి వాళ్ళింటికి వెళ్ళాను. నే వెళ్ళే సరికి సిరిచన్‌ ఓ చింకి చాపమీద పడుకుని చాలా దీర్ధంగా ఆలోచిస్తున్నాడు,
104
నన్ను చూడగానే లేచి “బాబుగారు! మీ కాళ్ళు పట్టుకుంటాను. నన్ను తిరిగి రమ్మనమని అడగకండి, అయినా కొత్త ధోవతి ఎందుకు నాకు. నేను కట్పకుంటే చూసి మురిసి పోవడానికి నా భార్య-బిడ్డలు బ్రతికిలేరు కదా. అదే బతికుంటే ఈ రోజునాకీ దుస్థితి వుండేది కాదు. ఇదిగో నే పడుకున్న ఈ చాప అది తయారుచేసిందే. దీని మీద ప్రమాణంచేసి చెప్తున్నాను ఇక ఈ పని నేను చేయను ఈగ్రామంలో మీరొక్కరే నన్ను గౌరవంగా (ప్రేమగా చేసేవారు యిక... యిప్పుడేముంది? అన్నాడు నిర్లిప్తంగా,
నేను మారుమాట్లాడకుండా యింటికి తిరిగొచ్చేసాను. “కళాకారుడి హృదయానికి బలమైన గాయం తగిలిందని నాకు అర్ధం అయింది. "ఇక అతను రాడు, ఇది సత్యం.
మానుని అత్తవారింట్లో దింపటానికి ఆమెతో పొటు నేను వెళ్ళవల్సి వచ్చింది. స్టేషన్‌లో సామాన్లన్నీ ఓ పక్క పెట్టింది మాను. ఎంతో జాగ్రత్తగా సగం తయారైన ఆ పరదాని కూడా మాను తనతో తీసుకెళ్ళటం నేను గమనించకపోలేదు. సిరిచన్‌ మీద ఎక్కడలేని కోపం వచ్చింది నాకు.
చూస్తుండగానే రైలు స్టేషన్‌లోకి వచ్చింది ఆగింది సామానంత ఎక్కించి తలుపు వేయబోతుంటే ప్లాట్‌ఫారమ్‌ మీద పరుగెత్తు కొస్తున్న సిరిచన్‌ మీద నా దృష్టి పడింది”. బాబు...గారు... అని ఆయస పడుతూ, అరుస్తూ అతను మా పెట్టెదగ్గర కొచ్చాడు.
“ఏం కావాలి?” నేను కిటికీలోంచి తలబయటికి పెట్టి విసుగ్గా ప్రశ్నించాను.
సిరిచన్‌ వీపు మీదున్న బరువుని దింపుకుంటూ, నా వేపు చూసి “బాబుగారు... పరుగెత్తుకుంటూ వుస్తున్నా.. కాస్త తలుపు తెరవండి... మాను ఎక్కడ. ..? ఓ సారిచూడాలి. అన్నాడు,
నేను కంపార్ట్భుమెంట్‌ తలుపు తెరిచాను 'సిరిచన్‌ దాదా!” మాను అంతకన్న ఎవీ మాట్టాడలేకపోయింది.
సీరిచన్‌ ఆయసపడుతూ కిటికీ దగ్గరకొచ్చి “మాను యివన్నీ నా తరుపున నీకు కానుకగా యిస్తున్నాను. నీక్కావళల్సిన వన్నీయిందులో వున్నాయి అని అంటుండగానే రైలు కదిలింది
105
మాను ధోవతీకి డబ్బులు యివ్వబోయింది. సిరిచన్‌ రెండు చేతులు జోడించాడు. తనకు వద్దన్నట్బగా,
మాను వెక్కి-వెక్కి యేఢవడం మొదలెట్టింది. నేను అతనిచ్చిన వస్తువులన్నిటినీ ఒక్కొక్కటీ విప్పి చూసాను. అంత అందమైన నాజూకైన పని తనాన్ని మునుపెన్నడు నేను చూడటేదు.
తన హృదయానికి గాయం తగిలేలా ప్రవర్తించినా, దాన్ని లెక్కచేయకుండా, మానుకీ యింత చక్కటి వన్తువులు యిచ్చిన ఆ కళాకారుడికి జోహార్లు అర్చించకుండా వుండలేక పోయాను.
106
0రిదొ
చౌధరీ పీర్‌బక్ష్‌ తాత, మున్సిపల్‌ ఆఫీసులో ఇనస్పెక్టర్‌గా పని చేసెవాడు. పై సంపాదన బాగా రావడంతో ఊర్లో చిన్నదైనా తనకంటూ ఓ చక్కటి యిల్లు కట్టకోవడమే కారుండా, పిల్లలందరినీ చక్కగా చదివించుకున్నాడు. పిల్లలిద్దరు యెంట్రన్స్‌ ప్యాసై ఒకరు రైల్వేలోను, మరొకరు పోష్టాఫీసులోను గుమాస్తాలుగా పనులు చేసుకుంటున్నారు. ఛౌదరీగారు వుండగానే పిల్లలిద్దరికీ పెళ్ళిళ్ళు చేయడం, వాళ్ళిద్దరికీ పిల్లలు పుట్టడమూ జరిగిపోయింది. కాకపోతే అతని హోదాలోనే చెప్పుకో దగ్గమార్పు రాలేదు. గొట్టె తోకలా అతని జీతం మటుకు యెదుగు-బొదుగా లేకుండా 40రూ॥ల దగ్గరే ఆగిపోయింది
గడిచిన రోజుల్ని తలుచుకుంటూ అతను “ఆ రోజులే వేరు. జనాలు మిడిల్‌ పాసైనా డిప్టీకలక్టర్లుగా పనిచేసేవారు. ఈ రోజుల్లో యేముంది, ఎంట్రన్స్‌ చదువుకున్న వాళ్ళు కూడా 30-40 రూ॥ మించి సంపాదించలేక పోతున్నారు,” అంటూ వాపోయేవాడు. పిల్లలిద్దరినీ పెద్ద హోదాలో చూడాలనుకున్న తన కోరికని మనసులోనే వుంచుకుని అతగాడు కళ్ళుమూసాడు,
దేవుడి దయవల్ల చౌధరీగారు వున్న గ్రామంలో దేనికీ లోటుచేదు. చౌధరీ ఫజల్‌ కుర్‌వాన్‌ రైల్వేలో పనిచేసేవాడు. అతనికి నలుగురు కొడుకులు, ముగ్గురు కూతుళ్ళు, కలిగారు. చౌధరీ ఇలాహీ బక్ష్‌కి పోష్టాఫీసులో పని. ఆయనికి కూడా దేవుడు, నలుగురు కొడుకుల్ని యిద్దరు కూతుళ్ళని ప్రసాదించాడు.
హుందాగా వుండేందుకు గాను చౌధరీ సంతతి తమ యింటిని ముద్దుగ 'హవేలీ' అని పిల్చుకునేవాళ్ళు. కాకపోతే పేరు గొప్ప-ఊరు దిబ్బ అన్నట్టుండేది వాళ్ల యిల్లు, పీర్‌బక్ష్‌ తాతగారి, హయాంలో నైతే జనానాలోపలే వుంటే, మగవారంతా బయట గదిలో కూర్చుని హుక్కా తాగేవారు, రోజులు గడుస్తున్న కొద్దీ జనాభా కూడా పెరగడంతో ముందుగదిని కూడ ఆడవాళ్ళు వాడుకోవడం మొదలెట్టారు. దాంతో యింటి ముందు “వరదా కట్టక తప్పీంది కాదు. ఇద్దరన్నదము్ములు, వాళ్ళ పిల్లలు ఒకే యింట్లో వుంటున్నప్పటికీ, వంటా-వార్పు అంతావేరుగానే వుండేది. కాకపోతే అప్పుడప్పుడు గుమ్మానికి, “పరదా యెవరు కొనుక్కురావాలి” అన్నది సమస్టై కూర్చునేది. పీర్‌బక్ష్‌
1౧/7
తాతగారి హయాంలో, ఆయన వాడుకున్న దుపష్పట్టు ఒకదాని తరువాత మరొకటి “పరదాలు గా మారిపోయాయి, దానితో కొంతకాలం వారి నమన్వ్య॥ి పరిష్కారం దొరికీినట్టయింది.
మూడోతరంలోని పిల్లల పెళ్ళిళ్లుకూడా నెమ్మదిగా అవడం మొదలెట్టాయి. దాంతో చౌధరీ పరివారంలోని పిల్లలకి 'హవేలీ' వదిలి బయటికి రాక తప్పలేదు. చౌధరీ ఇలాహీబక్స్‌ పెద్దకొడుకు ఎంట్రన్స్‌ ప్యాసై సోష్టాఫీసులో 20రూ॥లకు క్షర్కుగా చేరాడు. రెండవ కొడుకు మిడిల్‌ ప్యాసై ఆసుపత్రిలో కాంపొండర్‌గా చేరాడు. మూడో కొడుకు తెలివి గలవాడు, కావటంతో అతనికి స్కాలర్‌షిప్‌ దొరికింది. దాంతో అతగాడు మిడిల్‌ పాసై స్కూలు టీచర్‌గా గ్రామంలోనే స్థిర పడిపోయాడు,
నాలుగో కొడుకు పీర్‌బక్ష్‌కి చదువు పెద్దగా అబ్బలేదు. ప్రైమరీ వరకు యెలాగో అలా నెట్టుకొచ్చి యిక చదువులో ముందుకళ్ళ లేక పోయాడు. అయినా ఇవాళ-రేపు చదువులు, తల్లి-తండులకీి పెద్ద భారంగా తయారయా్యాయిలేండి! ప్రతినెలా స్కూళ్ళఫీజులంటూ పుస్తకాలంటూ, పెన్సిళ్లంటూ యిలౌొ ప్రతిదానికీ డబ్బు నీళ్ళలా ఖర్చు పెట్టాల్సిందే కదా!!
ఛౌదరీ పీర్‌భక్ష్‌ పెళ్ళి జరిగిపోయింది. అల్లాదయవల్ల, భార్య కడుపు త్వరలోనే పండింది. వంశ ప్రతిష్ట నిలపడానికైతేనేమి యిల్లు గడపటానికైతే నేమీ, పీర్‌బక్ష్‌ ఓ నూనె మిల్లులో గుమాస్తాగా చేరాడు. చదువు సరిగా అబ్బకపోయినా, ఒళ్ళు వంచి పనిచేసే అవసరం లేకుండానే హాయిగా గద్దెమీద కూర్చుని బట్టలు నలగకుండా లెక్కలు చూసే పని దొరికింది అతగాడికి.
నెలకి 1£రూ॥లు అంటే గొప్ప జీతమేమి కాదు. అందుకనే పీర్‌భక్ష్‌కి గత్యంతరం లేక అతి సామాన్యులుండే బస్తీలో యిల్లు అద్దెకు తీసుకోక తప్పింది కాదు. నిజం చెప్పాలంటే బస్తీలో వున్నవారంతా బీదవారే. పీర్‌బక్షే వాళ్ళల్లో కాస్తో-కూస్తో చదువుకున్నవాడు. ఆ బస్తీలో కేవలం అతని యింటి గుమ్మానికి మాత్రమే “పరదా వేలాడుతూ వుండడం ఓ ప్రత్యేకత. అక్కడి జనాలంతా అతన్ని ఛౌదరీగారు, మున్నీగారు అని గౌరవంగా పిలుస్తూ సలాములు కొట్టేవారు. ఆ యింట్లో వుంటే ఆడవాళ్ళని ఆ సందులో ఎవరూ ఎప్పుడూ చూసిన పాపాన పోలేదు. యింట్లో వాళ్ళు ఆడపిల్లలకి 4-5 యేళ్ళు వచ్చాయంటే బయటకి పంపే వారు కాదు. పీర్‌బక్షే పగలు-సాయం[త్రం కూడ బయట మున్సిపాలిటి వారి కుళాయిలోంచి విసుగు - విరామంలేకుండా నీళ్ళు మోస్తూ వుండేవాడు.
108
ఈ 14 సం॥లలో పీర్‌బక్ష్‌కి నెలసరి జీతం 12 రూ నుంచి 18 రూ॥లకి పెరిగింది, దేప్పుడి దయకలగాలే కానీ, అది డబ్బు రూపంలో కన్నా నంతానరూవంలో బాగా కనిపిస్తుంది. ఈ 14 సం॥లలో అతనికి ముగ్గురు ఆడపిల్లలు, యిద్దరు మొగపిల్లలు పుట్టకొచ్చారు. అతని భార్య రెండో పురిటికి సహాయం చేయటానికి పీర్‌బక్ష్‌ తల్లి అతనింటి కొచ్చింది. తండ్రి పోయాక అన్నలు ఆమెని పట్టించు కోక పోవడంతో అవిడ పీర్‌బక్స్‌ దగ్గరే వుండి పోవాల్సి వచ్చింది.
మంది యెక్కువైతే మజ్జిగ పల్చ్బనైనట్బ్స సంతానం ఎక్కువైతే తిండీ-బట్టకే కాదు, రక-రకాల బాధలకి కూడ గురికావాల్సి వన్తుంది. పీర్‌బక్ష్‌ విషయంలో కూడా అదే జరిగింది. ఓ రోజు పిల్లలకీ బాగలేకపోతే, ఓ రోజు భార్యకి ఆరోగ్యం బాగుండదు పరిస్థితులు తారు-మారు అయితే అప్పుచేయక తప్పదు కదొ! గత్యంతరం లేని పరిస్థితిలో పీర్‌బక్షికి కూడా అప్పుచేయక తప్పలేదు ఆ అప్పే అతన్ని “ఊబి”లోకి దింపుతుందన్న విషయం బహుశా అప్పుడు అతను ఊహించి వుండకపోవచ్చు.
మిల్లులో పనిచేసేటప్పుడు ఒళ్ళు దగ్గర పెట్టుకొని మరీ పని చేయాల్సిందే! కారణం, పనికాస్త అటు-ఇటు అయినా మిల్లుయజమాని ఊరుకోడు. ప్రతినెలా ఎడవ తారీఖు వస్తేగానీ జీతం చేతిలోకి వచ్చి పడదు. ఆ జీతం కూడ మిల్లు యజమాని, వంద విసుక్కుంటూ యిస్తాడు. ఈ లోపు డబ్బు అవసరమైతే యింట్లో వుండే వస్తువులకి కాళ్ళోస్తాయి. వస్తువులు తాకట్ట పెట్టినా డబ్బు కళ్ళకి కనిపిస్తుందా,...? అంటే అదీ లేదు. తాకట్టు పెట్టుకుని అప్పిచ్చే ఆఘనుడు, రూపాయి, పన్నెండు పైసలు చేతిలో పెట్టి వందరూపాయలు యిచ్చినట్బగా ముఖం పెడతాడు.
ఆ వీధిలో పీర్‌బక్ష్‌కి కాస్తో-కూస్తో గౌరవం వుంది. వాళ్ళతనికి అలా గౌరవం యివ్వడానికి కారణం, బయట గుమ్మానికి వ్రేలాడే పరదానే!॥! లోపల వాళ్ళ స్థితిగతులు ఎలా వున్నా “పరదా వాళ్ళ పరువుని, మర్యాదని కాపాడు కుంటూ వస్తోంది. కాలానికి ఎదురీదడం ఎవరితరమైైంది కనుక. వీధి గుమ్మం తలుపు, కాలంతోపాటు జీర్ణావస్థలోకి వచ్చింది. ఎన్నిసార్లు మరవుత్తు చేయించినా లాభం లేకపోయింది. ఇంటి యజమానికి చెబితే వినదేదు సరికదా, *“ నువ్విచ్చేది రెండు రూపాయల అద్దె అటి కూడా 6 నెలల కొకసారి , అంటూ విసుక్కున్నాడు. ఓ శుభముహూర్తాన పుచ్చిపోయి జీర్ణావస్థలోకి వచ్చిన అ తలువు కాస్తా వూడిపోయింది. ఊడిపోయిన ఆతలువునే రాతయ్యే నరికి గుమ్మానికి ఆనించి పని గడుపుకోవడం మొదలెట్టాడు పీర్‌బక్ష్‌. అంతేకాదు, రాత్రి దొంగలు వచ్చి పడతారీమో నన్న భయంతో పాపం, సరిగ్గా నిద్రకూడా పోయేవాడు కాదు. బస్తీలో గౌరవం అయితే వుంది కానీ, యింట్లో చిల్లిగవ్వరూడా
109
దొరికితే కదా దోచుకుపోవడానికి....? ఒకవేళ దొంగవస్తే.. యిక వాడి కర్మ కాలినచ్చే. వఎమనుకున్న అనుకోకపోయినా దొంగ జనగానే వెన్నులోంచి చలిపుట్టడం సహజం కదా!
పీర్‌బక్షికి దొంగల బెడదకన్నా, బస్తీలో తమ మర్యాదని యెలా కాపాడుకోవాలా అన్న తపనే యెక్కువగా వుండేది. తలుపు లేకపోయినప్పటికీ 'పరదా" అతని పరువుని యిప్పటి వరకు కాపాడుకుంటూ వస్తోంది. ఆ పరదా కూడా చినిగి పీలికలవుతూ, ఓ రాత్రి గాలి దుమారానికి యెందుకూ పనికి రాకుండా పోయింది. ఆ మరునాడు తాత-తండుల నాటి నుంచి యింట్లో వున్న ఒకే ఒక్క తివాచీ గుమ్మానికీ 'పరదా'గా మారిపోయింది. ఇది చూసిన వాళ్ళంతా ఆశ్చర్యంతో ముక్కున వేలేసుకున్నారు. పీర్‌బక్ష్‌తో కాస్త చనువుగా వుండే వాళ్ళయితే అతనితో “ఎందుకయ్యా! చక్కటి తివాచీని అలా పొడుచేస్తావు. ఎ గోనె ముగ్కనో తీసుకొచ్చి పరదాగా వేస్తే నరిపోదు” అంటూ సలహాలివ్వడం మొదలెట్టారు ఆసంగతి అతగాడికి తెలియక కాదు. మిల్లునుంచి తిరిగొచ్చేటప్పుడు, చాలాసార్లు పరదా కోసం గోనె ఖరీదు అడగటం జరిగింది. కాకపోతే రెండు గజాల గోనె గుడ్ల ఎనిమిది అణాలు అవటంతో, అతనికి ధైర్యం చాలక కొనలేక పోయాడు. ధైర్యం చాలక అంటే ఆ డబ్బుని మరొక అవసరానికి వాడుకోవచ్చునని అతని ఆశ. అందుకే వారి సలహాలు విని, “ఆ! పోనీయండి! మా తాతలు మిద్దెల్లో వున్నరోజుల్లో కూడా మేం యిలాగే తివాచీని “పరదా'గా వాడే వాళ్ళం” అన్నాడు పీర్‌బక్ష్‌ ఓ వెళట్టీనవ్వు నవ్వుతూ.
బట్టల ధర అసలే ఆకాశానికి అంటుతుంటే ఇంట్లోవున్న 5గురు ఆడంగుల వంటి మీదున్న బట్టలు జీర్ణావస్థలోకి రావటమే కాకుండా, చెట్టనుంచి బెరడు రాలినట్బగ, రాలడం మొదలెట్టాయి. పాపం పీర్‌బక్త్‌ కష్టపడి సంపాదిస్తుంటే, ఒక్కపూట తినడానికే గగనమైైపోతోంది, యిక బట్టల గురించి ఆలోచించే అవకాశం ఎక్కడుంది? తెల్తారితే వుద్యోగానికి వెళ్ళాల్సిన వాడు జఒంటిమీద బట్టలు అరిగి పోయాయి. కనీసం సైను బట్టతో కుర్తా-పైజమా కొనుక్కుందొమనుకున్నా గత్యంతరం లేక వూరుకున్నాడు. డబ్బు అవసరం వచ్చి తాకట్ప పెట్టటానికి ఏవీ లేకపోయినా, యిల్దుచూని, అరువిచ్చి ఆదుకునేవాడు పంజాబీఖాన్‌. పదినెలల క్రితం పసిపిల్దాడు బర్‌కతో పుట్టినప్పుడు, పీర్‌బక్ష్‌కి డబ్బు అవసరం యేర్చడీంది ఎంత ప్రయత్నించినా డబ్బు దొరక్క పోవటంతో అతను, వంజాబీ ఖాన్‌ బబల్‌ అలీఖాన్‌ దగర నాలుగు రూపాయలు అవ్చుగా తెచ్చుకున్నాడు,
110
బబర్‌ అలీఖాన్‌ తాకట్బ వ్యాపారం ఆ వీధిలో జోరుగా సాగుతోంది. ఓ విధంగా చెప్పాలంటే ఆ వీధిలో వున్నవారంతా దాదాపుగా అతని దగ్గర అప్పు తీసుకున్నవారే, తీసుకున్న బకాయి నమయానికి తీర్చకపోతే అతను యింటి ముందుకొచ్చి కజ్జ్ఞతో తలువు తట్టి నానామాటలు అనడం పీర్‌బక్ష్‌ చాలాసార్లు గమనించాడు. అంతేకాదు బబర్‌ అలీఖాన్‌కి బకాయి పడ్డవాళ్ళకీ మధ్య అతను ఎన్నోసార్లు మద్యవర్తిత్వం చేయడం జరిగింది కూడా. ఖాన్‌ వాళ్ళ దృష్టిలో ఓ సైతాను. అయినప్పటికి చౌధరీ పీర్‌బక్ష్‌కి అనుకోని పరిస్టితుల్లో అతన్ని శరణు వేడక తప్పలేదు. పావలా వడ్డీ చొప్పున 4 రూపాయలు అవ్పుతీసు కున్నాడు, మర్యాదన్నల కుటుంబంలోంచి వచ్చిన సాటి ముసల్మాను అవటం మూలాన అందరి కన్నా తక్కువ వడీ పైన, నెలకీ రూపాయి చొప్పున ఎనిమిది నెలల్లో అప్పు తీరేలా ఒప్పందం కుదిరింది.
ఏ కారణం చేతనైనా వాయిదా డబ్బు తీర్చకపోతే ఖాన్‌ లారీతో తలుపుమీద కొట్టి యెక్కడ పరువు తీస్తాడోనని పీర్‌బక్ష్‌ తెగవణికి పోతూవుండేవాడు. 6-7 నెలల పాటు తిన్నా - తినకపోయిన యేదో విధంగా వాయిదా తీర్చుకుంటూ వచ్చాడు పీర్‌బక్స్‌. కానీ ఆ నెల వర్షాలు నరిగ్గా వడకపోవటంతో నజ్జ్ఞల ధర ఆకాశానికి అంటి, శేరం మూడురూపాయలై కూర్చుంది. దాంతో అనెల వాయిదా కట్టడం అతగాడి వల్ల కాలేదు. ఖాన్‌ 7వ తారీఖు సాయంత్రానికల్లా డబ్బు తీసుకోవటానికి వచ్చి కూర్చున్నాడు. ఛౌదరీ పీర్‌బక్ష్‌ తన అగచాట్లు చెప్పుకొని, నెల తరువాత మిగిలిన ఒక వాయిదా కడతానని అల్లా మీద ప్రమాణం చేసి మరీ చెప్పాడు. అంతే కాదు మరుసటి నెల రూపాయికి, పావలా వడ్దీ ఎక్కువ యిస్తానని కూడా వాగ్దానం చేసాడు. దాంతో కానీ, ఖాన్‌ బెడద తప్పింది కాదు పీర్‌బక్ట్‌ి,
బాధపద మాసం వచ్చేసరికి పరిస్థితులు బాగా విషమించాయి. భార్య ఆరోగ్యం రోజు-రోజుకి క్షీణించటం మొదలెట్టింది. తిన్న తిండి-తాగిన నీళ్ళు ఒంటపట్టడం మానేసాయి, పత్యం కోసం గోధుమ రొట్టె పెళ్టక తప్పలేదు. గోధుమల ధర కూడ ఆకాళానికి అంటినట్సగా రూపాయికి రెండున్నర శేరు వచ్చేవి, దేవుడు రక్షించి రోగం తగ్గుముఖం పట్టే సరికల్గా అవిడ గారి నోటికి రుచి పెరిగిపోయింది.
డబ్బులు నీళ్ళల్లా ఖర్చవుతున్న రోజుల్లో పైసకి వాము, నల్గుప్పు ఎక్కడ దొరుకుతాయి..? దేవుడు కరుణించినట్ట 2రూ॥లు కరువు బత్యం దొరికింది పీర్‌బక్షికి. కానీ ఏం లాభం...? జీతాలు అందుకునే రోజు కేవలం 4రూ1॥లే చేతిలో మిగిలాయి. జీతం యెప్పుడొస్తుందో, కాళ్ళొచ్చి యెలా నడుచుకుంటూ పోతోందో అర్దం కావటం లేదు పీర్‌బక్షకి,
111
గత వారం రోజులుగా పిల్లలు దాదాపు వుపవాసాలు చేస్తున్నారనే చెప్పాలి. పీర్‌బక్ష్‌ అప్పుడప్పుడు మిల్గునుంచి వస్తూ రెండు పైసలు పెట్టి తినటానికేమైనా తెచ్చేవాడు. లేకపోతే సజ్జలు వుడకబెట్టి తలా రెండు కప్పులు తాగేవారు. ఎంతో కష్టపడి సంపాదించిన 4 రూ॥లొంచి రూపాయిపొవలా బబర్‌ అలీఖాన్‌ చేతిలో పెట్టే ధైర్యం లేకపోయింది పీర్‌బక్ట్‌కి,
మిల్లు నుంచి యింటికి వస్తూ మండీ వేవుగా తిరిగాడు పీర్‌బక్ష్‌. రెండు గంటల సేపు యిక్కడ-అక్కడ తిరిగి ఖాన్‌ బెడద తప్పిందనుకున్నాక ధాన్యం మూట తీసుకుని యిల్లు చేరుకున్నాడు. ఖాన్‌న్ని తల్చుకున్నప్పుడల్లా అతని గుండె జారిపోతూ వుంటుంది. కానీ మరొక వైపు ఆకలితో అలమటించే పిల్లలు, వాళ్ళతల్లీ, పాలులేక ఎండి ఒరుడుగా మారిన పసివాడు, నడవడానికి కూడా ఓపికలేని ముసలి తల్లి యిలా అందరి ముఖాలు కళ్లముందు మెదిలేసరికి అతనికి గత్యంతరం లేకపోయినా, దడదడ లాడే గుండెచేతో పట్బకొని భగవంతుడి మీద భారం వేసి వూరుకున్నాడు.
ఏడవతారీఖు సాయంత్రం వరకు చూసి విసిగిపోయిన ఖాన్‌, ఎనిమిదవ తారీఖు ఉదయాన్నే పీర్‌బక్ష్‌ మిల్లుకి వెళ్ళకముందే అతని యింటి ముందు (ప్రత్యక్షమయ్యాడు.
తెల్లవార్లు ఖాన్‌! ఎలా సర్దిచెప్పాలో ఆలోచించి పెట్టకున్నాడు పీర్‌బక్ష్‌. మిల్లు యజమాని లాలాజీ, పనిమీద నాలుగు రోజుల పాటు బయటికి వెళ్ళటం జరిగిందనీ, అతని సంతకం లేనిదే ఎవరికి జీతం యివ్వటం జరగదనీ, జీతం అందగానే అతని కీన్వాల్సిన రూపాయి పావలా అతనికి అందచేస్తానని చెప్పినా, ఖాన్‌ చాలా సేపటివరకు వచ్చీరాని భాషలో అతన్ని కసురు కోవటం మొదలెట్టాడు.
“మాది దేశం వదిలి హిక్కడా, యీ పరాయి దేశం వచ్చీ పడిందీ, మాది డబ్బులు వధుల్‌కోవటాన్కీ కాదు. మాకీ భీ పిల్లల్‌ వున్నాయి. నాల్ఫూ రోజుల్లో, మాదీ పైసా హివ్వకాపోతే మేం మీది... తీస్తాం అంటూ, గొణుక్కుంటు వెళ్ళిపోయాడు,
ఐదురోజుల్లో డబ్బులెక్కడీ నుంచీ వస్తాయి...? జీతం వచ్చి వారం రోజులు కూడా కాలేదు. మిల్లు యజమాని అడ్వాన్సు యివ్వనని తేల్చి చెప్పేసాడు. అదృష్టవశాత్తు ఆరోజు ఆదివారం అయింది. మిల్గుకి శలవైనా ఖాన్‌న్ని తప్పించుకోవటానికి పీర్‌బక్ష్‌ లేస్తూనే బయటికి వెళ్ళిపోయాడు. తెలిసిన వాళ్ళందరి యిళ్ళకి వెళ్ళాడు అవీ-ఇవీ మాట్లాడాక చాలా అవసరంగా డబ్బు కావాల్సి వచ్చిందని, కనీసం ఓ పావలా వున్నా యివ్వమంటూ ప్రాధేయ పడ్డాడు. “డబ్బా! అదెక్కడ దొరుకుతుంది ఈ రోజుల్లో... | డబ్బు చేతిలో పడకముందే గద్దలా తన్నుకుపోతాడు అప్పిచ్చిన వాడు” అంటూ అంతా తప్పించుకున్నారు.
112
మద్యాహ్నం అయింది. తను వచ్చే వరకు ఖాన్‌, కూర్చునే వుండివుంటాడు, అనుకుంటూ పీర్‌బక్ష్‌ యింటి ముఖం పట్టాడు. ఇంటికి వెళ్ళాక, ఖాన్‌ వచ్చాడని, గంటసేవు అతని కోనం ఎదురుచూసి, విసిగిపోయి, పరదా అవతలనుంచే నానా దుర్భాషలు ఆడి వెళ్లాడని తెలిసింది, పెద్దావిడ దేవుడి మీద ఒట్ట సెటకొని, పీర్‌బక్ష్‌ డబ్బు, తేవటానికి వెళ్లాడనగానే ఖాన్‌ గట్టిగా అరుస్తూ తిట్టదండకం లభించుకున్నాడు - “నీది కొడుకు, కులం తక్కువ వెధవ వుంది. లోపల హెక్కడో దాక్కుని వుంది. మాకీ తెల్సు మేం నాల్గు ఘంటల్‌ల తిరిగి వస్తుంది. డబ్బులు తీస్కుని పోతుంది. డబ్బు మాకీ.. హివ్వకాపోతే వాడిది చర్మం ఒల్చి బజార్ల హమ్ముతాం... మాదీ.. హరామ్‌కీ పైసా వుందీ....? నీదీ కొడ్కు హేమి అనుకుంటుందీ....? బద్మాష్‌. లుచ్చా... ' అంటూ వెళ్ళాడట.
ఆ తరువాత నాలుగు గంటలకన్నా ముందే ఖాన్‌ కేకలు గట్టగా వినబడటం మొదలెట్టాయి. గుమ్మంలో నిలబడి “చౌధరీ!' అంటూ గట్టిగా అరవడం మొదలెట్టాడు, ఖాన్‌. అతని అరుపుకి ఛౌదరీ పీర్‌బక్ష్‌ వెన్నులో నుంచి చలి పుట్బకొచ్చింది. అంతేకాదు శరీరమంతా ప్రాణం లేనట్న నిళ్శత్తువగా అయిపోయింది. కొళ్ళు చేతులు ఆడలేదు, గొంతు తడారి పోయింది.
అడ్డమైన తిట్టు తిడుతూ, పరదాని చేతి కజ్టతో గట్టిగా బాదుతుంటే, శరీరం నిర్జీవమైనా “ఊరుకోలేక పోయాడు పీర్‌బక్త్‌ అంతే.. అతను లేచి బయటికొచ్చాడు, అతన్ని చూస్తూనే ఖాన్‌ మండిపోతూ--” పైసల్‌ హివ్వాకుండా లోపల్‌ ధాక్కుంటా వ్‌!” అంటూ పీర్‌బక్ష్‌తో పాటుగ వాళ్ళవంశం మొత్తాన్ని దుమ్మెత్తి పోయటం మొదలెట్టాడు. అతగాడీ తిట్లకి రక్తం మరగాల్సింది పోయి, నిర్జీవంగా మారిపోయాడు చౌధరీ, తన పరిస్థితిని వివరిస్తూ చెప్పి కాళ్ళు పట్టుకుని బ్రతిమిలాడటం మొదలెట్టాడు.
దొనితో ఖాన్‌ ఆవేశం కట్టలు తెంచుకుంది అతని అరుపులకి చుట్టపక్కల వాళ్ళంతా వచ్చి గుమిగూడారు. ఖాన్‌ కోపంతో వూగిపోతూ - “నా దగ్గర పైసల్‌ తీస్కుంది, హివ్వటాన్కి హెత్కపోవటాన్కీ...? నీది జీతం హెక్కడా పోతుంది...? ఏమి చేస్తుందీ...? డబ్బు హివ్వకాపోతే నీది చర్మం ఒలుస్తాం. పైనల్‌ లేదని మాకీ హబద్దం చెప్తావ్‌. సెసల్‌ లేకాపోతే యింత ముంచి 'పరదా' హింటీముందు కట్టి షరీఫ్‌ జాదా హెట్టా అయ్యింది. నువ్వు....? నువ్వు నీ పెండ్లాం నగలు యిస్తుందీ, బర్తన్‌ యిస్తుందీ మాఖీ తెల్వద్‌, ఈ రోజ్‌ ఖాలీ చెయ్యి హిక్కడ నుంచి పోయేది లేద్‌” అంటూ అరవడం మొదలెట్టాడు.
ఎంత నచ్చచెప్పినా ఖాన్‌, వినకపోవడంతో గత్యంతరం లేక, చౌధరీ పీర్‌బక్ష్‌ రెండు
113
చేతులు జోడీంచి ఖాన్‌ కోనం, అలాని వుననులో వేడుకున్నాడు. అంతేకాదు ఒట్టుపెట్టకుంటూ 'నా దగ్గర చిల్లిగవ్వేకాదు నీకివ్వటానికి గిన్నెలు లేవు. తాకట్ట పెట్టటానికి కనీసం బట్టలు కూడా లేవు. కావాలంటే నా బ్రర్మం ఒలిచి అమ్ముకో” అన్నాడు దీనంగా. అతని మాటలు ఖాన్‌ అగ్నిలో ఆజ్యం పోసినట్టయ్యాయి. అంతే ఖాన్‌, చౌధరీ పీర్‌బక్ష్‌ మీద యింతెత్తు ఎగిరి పడుతూ “నీకీ దువా తీన్కుని మేము హేమి చేస్కోవాలా..? నీది చర్మం చెప్పులు ఖుట్టటాన్కి కూడా పన్కీరాదు. నీది చర్మం కన్నా ఈ 'పరదా నయం “అంటూ ఖాన్‌ గుమ్మానికి వేలుడుతున్న పరదాని గట్టిగా ఒక్క లాగు లాగాడు. గుమ్మానికి వేలాడుతున్న 'పరదాతో పాటుగ పీర్‌బక్ష్‌కీ ఒక్కసారి జీవితం కూడా చేజారి పోయినట్లనిపించింది. అంతే... భయంతో కాళ్ళు వణికాయి. ప్రపంచమంతా గిరున తిరగటంతో చౌధరీ పీర్‌బక్ష్‌ నేల మీద కూలబడ్డాడు.
ఆ తరువాత అక్కడి దృశ్యాన్ని చూసే శక్తిగానీ, ధైర్యం కానీ పీర్‌బక్ష్‌కీ లేకపోయింది. అంతేకాదు, అక్కడ గుమిగూడి కుతూహలంగా లోపలికి తొంగి చూస్తున్న జనానికి, హృదయ విదారకమ్తైన దృశ్యం కంటబడింది. ఆడపిల్లలు, స్త్రీలు 'పరదా' కి అవతల జరుగుతున్న మఘర్షణకి ఎండుటాకుల్లా కంపించి పోతున్నారు. హరాత్తుగా “పరదా' నేలకొర।, టంతో వాళ్ళు తవు ఒంటిమీద నుంచి బట్టలాగేనినంతగా సిగ్గుతో ముడుచుకుపోయారు. ఇన్ని రోజులుగా ఆ “పరదా ఆ యింటి పరువునే కాకుండా, ఆ యింట్లో వుండే ఆడవాళ్ళ మానాన్ని సైతం కాపాడుకుంటూ వస్తోంది. వారి ఒంటిమీద చిరిగి-పీలికలవగా మిగిలిన బట్టలు వారి శరీరాలని కప్పలేక పోతున్నాయి.
ఈ దృశ్యం అక్కడ గుమిగూడిన జనాల్లో సిగ్గుని - జుగుప్పుని కలిగించింది. ఇక చూడలేనట్బగ వారంతా తమ ముఖాలను పక్కకి తిప్పుకున్నారు. వారు అనుభవించే నగ్శ సత్యం తాలూకు ఆఛిన్ని సంఘటన చూసిన ఖాన్‌ కరిన హృదయం సైతం మంచులా కరిగిపోయింది. అంతే... అతను “థూ....!” అంటూ వుమ్మేసి 'వరదా'ని వాకిట్లోకి విసిరికొట్టి చేతకానివాడిలా ఒట్టి చేతులతో తిరుగు ముఖం పట్టాడు.
భయంతో వెజ్జికేకలు పెడుతూ లోపలికి పరుగెత్తుతున్న ఆడవారిని చూసి, గుమిగూడిన జనాలు జాలితో అక్కడనుంచి పక్కకి తప్పుకున్నారు. చౌధరీ పీర్‌బక్ల్‌ మాత్రం చేష్టలుడికిన వాడిలా వుండి పోయాడు, తెలివి తెచ్చుకుని ఈ లోకంలోక వచ్చి పడిన అతగాడికి ఎదురుగా 'పరదా' వెక్కిరిస్తూ కనిపించింది. దాన్ని యధా స్థానంలో పెట్టే ధైర్యం ప్రస్తుతం అతనిలో లేదు. అంతేకాదు, దాని అవసరం అతనికి ఇప్పుడు కనిపించనూ లేదు. ఏ పరువుని కాపొడుకోవాలని అతను దాన్ని గుమ్మానికి వేలాడగట్టాడో అదికాస్తా యిప్పుడు మంట గలిసి పోయింది.
114
శీశీరీం
సామాన్లన్నీ ఎక్కడ పడితే అక్కడ చిందర-వందరగా పడున్నాయి,
కొరిడార్లో వున్న పడకుర్చీలో నడుం వాల్చిన ఆమె, ఇల్లంతా ఓ సారి పరికించి చూసింది. ఎదురుగా వున్న డ్రాయింగ్‌ రూమ్‌ అందంగా కాక, అస్తవ్యస్తంగా వుంది. అక్కడుండాల్సిన సోఫాఛేర్లు కొన్ని గదిలో మరికొన్ని బాల్కనీలో దొర్లుతున్నాయి. కార్పెట్ట వుండచుట్సి ఓ మూల పెట్టంది. దీవాన్‌ యింకా గోడకానుకుని కొంగజపం చేస్తూనే వుంది. గోడ కుండాల్సిన అందమైన చితవటాలు, అట్ట-పెట్టెలోనే ఊపిరాడక మూల్తుతున్నాయి. ఒక్క (డాయింగ్‌ రూమే కాదు, ఆ ఫ్లాట్‌లో ఉన్న మిగిలిన అన్ని గదుల పరిస్థితి అలాగే వుంది.
అక్టోబర్‌ మాసం కావటంతో హాయిగొలిపే చల్లదనం నాలుగువేపులా పరుచుకుంది. కొనీ ఆ చల్లదనంలో ఎదో తెలియని వుదాసీనత చోటా చేసుకుంది. ఆమె, టైమెంజైందో లేచి చూద్దామనుకుంది, కానీ లేచే ఓపిక లేక “ఆరుదాటుంటుందిలే' అనుకుంటూ వూరుకుంది. వ్రభుత్వం వారిచ్చిన ఆ ప్పాట్‌లోకి వచ్చి దాదొవు మూడు గంటలు కావస్తోంది. కానీ.....
ఆఫీసర్ల కోసం యేర్పాటు చేసిన కాలనీలోని అందమైన ఆ ప్లాటు దొరికినందుకు ఆనందించాలో లేక భర్త తన పట్ల ప్రవర్తిస్తున్న తీరుకి గుండె పగిలేలా యేడవాలో ఆమెక అర్ధం కాలేదు.
పెళ్ళయిన యేడాదిలోపే... బేబీ... పుట్టిన వెంటనే తవు మధ్య కీచులాట మొదలైంది. అయినా కూడా అతగాడు సంవత్సరానికి రెండు-మూడు సొర్జ్షు కంపెనీ పని మీదో, లేకపోతే పాపాన చూడాలనే మిషతోనో ఢిల్లీ వస్తూ వుండేవాడు. వచ్చినప్పుడల్లా, ఉద్యోగం మానేసి బోంబాంయి వచ్చేయవుని గొడవ వడుతూనే వృండేవాడా,. గొడవ పడుతున్నాడనే బాధకన్న, అతని మాటల్లో తొంగి చూసే బెదిరింపు ఆమెకి నచ్చేది కాదు,
వాళ్ళిద్దరి ఆలోచనా విధానంలో కూడా ఎంతో వ్యత్యాసం వుండేది,
115
ఉద్యోగం చేసే అధికారం ఒక్కమగాడికి మాత్రమే వుందని, ఆడది కేవలం వంటింటికి మాత్రమే, పనికొస్తుందని అన్నప్పుడల్లా ఆమె భరించలేక రెండు పొత్రలని సమర్ధవంతంగా పోషించే శక్తి ఆడదానికే వుందని వాదించేది. అతను కోపం పట్టలేక “నువ్వు అనవసరంగా నీ హద్దులు మరిచిపోయి, నాతో పోటీ పడి, నన్ను గెలవటానకి ప్రయత్నించకు అనేవాడు, దాంతో ఆమె రెచ్చిపోయి “నేను, నువ్వనుకున్నంత బలహీనురాల్సి కాదు. ఒక వేళ నువ్వలాటి భ్రమలో వుంటే అది నిన్ను నువ్వు ఆత్మవంచన చేసుకోవడమే అవుతుంది. యువర్స్‌ ఫాల్స్‌ ఇగో మ్యాన్‌ “వాట్‌-డూయూ మీన్‌? “ఐ మీన్‌ వాట్‌ ఐ సే!”
వాళ్ళ స్వరాలు అప్పుడప్పుడు అదుపు తప్పి శృతి మించి, రాగాన పడేవి. అలాటి పరస్థితిలో కూతురు భయప 2 వాళ్ళగదిలోకి వచ్చేది. వెంటనే యిద్దరు కీచదులాడుకోవటం ఆపేసి మౌనం వహించేవాళ్ళు. ఇంత జరుగుతున్నా వాళ్ళిద్దరు యింకా కలిసే వున్నారంటే దానిక్కారణం పాష,
ఈ రోజు ఆమెకి, తను బలహీనురాలినే కాదు, ఒంటరిదాన్నన్న భావం కూడ కలిగింది. దాంతో యేదో తెలియని నిశ్శత్తువ ఆమె శరీరమంతా వ్యాపించింది. వెంటనే ఆమె తన పర్చు తెరిచి అందులోంచి సిగరెట్‌ ప్యాకెట్‌ తీసింది. లైటర్‌ వెలుగులో అమె దృష్టి వంటింటి దగ్గరఉన్న ఫ్రిజ్‌ మీద పడింది. ఫ్రిజ్‌లో పెట్టిన బీర్‌ బాటిల్స్‌ చల్లబడుంటాయని అనుకుంటూ ఆమె, ఓ దీర్చమైన నిట్టూర్పు విడిచి, భర్త గురించి తిరిగి ఆలోచనల్లో పడింది.
అహంకారం యిద్దరి మధ్య దూరాన్ని పెంచినా, ఢిల్లీ రావటమంటూ జరిగితే అతగాడు సరాసరి యింటికే వచ్చేవాడు. కంపెనీ పన్లు త్వరగా పూర్తిచేసుకుని, ఎక్కువ సమయాన్ని పాపతో ఆడుకోవటానకే కేటాయించేవాడు, ఆడుకోవటమే కాకుండా, పాపని వూరంతా తిప్పి, దాన కిష్టమైన తిను బండారాలని బోలెడన్ని బొమ్మల్ని కొని పెట్టేవాడు. పొవని తీసుకుని, పొద్దుపోయాక గొని అతను యింటికి తిరిగొచ్చేవాడు కాదు, అతనున్నన్నాళ్ళు పాప, ఆమె వైపు కన్నెత్తయినా చూసేది కాదు. అతని రాక తల్లీ - కూతుళ్ళ మధ్య దూరాన్ని పెంచేది.
ఎదురుకుండా నల్లట్రంకు పెట్టెని చూడగానే ఆమెకి, పావ గుర్తు కొచ్చింది. అందులో పాప ఆట సామాన్లు, భర్త దానికి కొనిచ్చిన ఖరీదైన బొమ్మలు వున్నాయి, ఒకటి మటుకు నిజం, పిల్లలు యెలాటి బొమ్మలు యిష్టపడతారో అతగాడికి బాగా తెలుసు,
116
“బహుశా వాళ్ళిప్పుడు మధుర దాటుంటారు. పాపెలావుందో...? అది నన్ను తల్చుకుని యేడుస్తుంటుందా...? అసలతను అలా యెందుకు చేసినట్స? ఇల్లు మారుతున్నానన్న మిషతో మోసంచేసి, పాపనలా తీసుకుని పారిపోవడం... ఎంత ... ఎంత' , ఇంత బాధలోను భర్తని, మనసులో కూడా తిట్పకో లేకపోయింది. అతనలా చేస్తాడని ఆమె వూహించనన్నా వూహించలేదు. “ఓసారతను పాపని, తనతో బొంబాయి తీసుకెళతానన్నప్పుడు, మళ్ళీ అతను, ఆ ప్రస్తావన తన దగ్గర తీసుకురావటానిక కూడా వీలులేనంత ఘాటుగా జవాబు చెప్పింది, దానితో తిరిగి యేనాడు అతను పాపను ఇడీగే సాహసం చేయలేదు. కానీ... ఈ రోజు.... ఈ విధంగా... నేనేం చేయగలను...? మోసపోయాను... ఘోరంగా మోసపోయాను కనీసం పోలీసు కంప్లైంట్‌ గానీ... కోర్చకు గొనీ వెళ్ళి.....
పీకల దాక బాధతో కూరుకుపోయిన ఆమెకి తానెంతో నిశ్చ్వహాయురాలిగా, ఒంటరి దానిలా అనిపించింది. అంతా వ్యర్ధం .... ఎందుకు పనికిరాని... తను కాలేజీలో పిల్లలకి బోధించే చరిత్ర ఈ రోజు తమ యిద్దరి మధ్య నడుస్తున్న చరిత తాలుకు పోరాటం, డాక్టరేట్‌, ఉద్యోగం, వివాహం... అన్నీ. అన్నీ. యెందుకు పనికిరాని వాటిలా కనిపిస్తున్నాయి. “ఒక వ్యక్తి తన ప్రవర్తనతో, మరొక వ్యక్తి అస్థిత్వాన్ని కూకటి వేళ్ళతో కదిలించి వేసాడు.”
ఆమె లేచి డ్రాయింగ్‌ రూమ్‌ దాటి బాల్కనీలోకి వచ్చింది. గది మధ్యలో అడ్డంగా వున్న బాక్స్‌ కాలికి తగిలింది. అందులో వున్న మ్యూజిక్‌ సిస్టమ్‌ని, తనని రక్షించుకునే ప్రయత్నంలో కాలు జారి ఆమె రేలింగ్‌ మీద కెళ్ళి పడింది. తలకి దెబ్బ తగలడంతో “అబ్బా' అంటూ నుదురు పట్టుకుంది. అంతే చేతికి ఎబ్జగా.....
ఎదురుగా వున్న బ్లాక్‌ లోని అన్ని అంతస్మల్గోను తలుపులు మూసేసి వున్నాయి, ఆమె కీందకి తొంగి చూసింది. తమ బాక్‌ ఎదురుగా వున్న పొర్కు, జనాలు లేక బోసిపోయుంది,. అప్పుడప్పుడు గాలికి అటు-ఇటు వూగే ఆకుల సవ్వడి తప్పిస్తే అంతా నిళ్ళబ్దంగొా వుంది.
ఆమె తిరిగి లోపలికొచ్చి పడుక్కుర్చీలో నడుం వాల్చింది. ఎందుకో ఇల్లు సర్దాలనే కోరిక ఆమెలో బొత్తిగా కలగడం లేదు.
“పాపని తిరిగి మళ్ళీ... చూడగలుగుతానా? అసలు.... అసలు... అతను పొపని తిరిగి తన దగ్గరికి చేరుస్తాడా....? లేకపోతే... తన దగ్గరే వుంచేసుకుని... ఇక్కడికి రావటమే
117
మానేస్తాడా ..?” ఆమె బాధతో లోలోపల కుంగిపఫోతోంది. ఏడుపు గొంతుదాకా వచ్చి ఆగిపోయింది. బాధ, యేడుపు ఆమెలో తుఫాను రేపాయి. అంతే... ఆమె ఒక్కసారి లేచి తిరిగి బాల్కనీలో కొచ్చి నిలబడింది. చీకట్లో సర-సరమని గాలికి చప్పుడు చేసే ఆకులు ఆమెని ఓదార్చ లేకపోతున్నాయి.
బెడ్‌ రూములోంచి డ్రాయింగ్‌ రూమ్‌లోకి, బాల్కనీలోంచి వంట గదిలోకి, కాసేపు కారిడార్‌లో నుంచుని, యిలా పిచ్చిపట్టిన దానిలా ఆమె, యిల్లంతా తిరుగుతూనే వుంది. పొపని గురించిన మధురస్మృతులను నెమరేసుకుంటూనే వుంది, దానితోపొటు భర్త తన పట్ల చేసిన అన్యాయాన్ని మర్చిపోలేకపోతోంది. ఏం చేసినా, ఎక్కడ తిరిగినా ఆమె బాధలు, ఆమె వెన్స-గే తిరుగుతున్నాయి,
బాల్కనీలోంచి తిరిగి మరోసారి ఆమె కిందకీ తొంగి చూసింది. మననులోకి తళుక్కుమంటూ ఓ ఆలోచన వచ్చింది. చాలసేపటివరకు ఆమె ఆలోచిస్తూనే వుంది. ఆ తరువాత ఏదో నిర్ణయాకికొచ్చింది. “లేదు... బేదూ, అంటూ ఆమె తనకి తాను నచ్చ చెప్పు కుంది. అంతే వెనక్కి తిరగి బాల్కనీలో కొచ్చిలైటు వేసింది. ఆ తరువాత యింట్టా కొచ్చి అన్ని గదుల్లోను, చివరికి బాతూమ్‌ని కూడా వదలకుండా లైట్లు వేసింది.
ఫ్రీజ్‌ తెరచి బీర్‌బాటిల్‌ తీసి, దాని మూత తెరిచి గుక్కతిప్పుకోకుండా సగం బాటిల్‌ ఖాళీ చేసి దాన్ని యధాస్థానంలో వుంచింది. ఆ తరువాత మెల్లిగా డ్రాయింగ్‌ రూములో కొచ్చి మ్యూజిక్‌ సిస్టమ్‌ సపెట్టెలోంచి తీసి, గదిలో ఓ మూల వుంచింది. అందులో వెస్టన్‌ క్యాసెట్‌ని పెట్టింది. అంతే గదంతా ఉత్తేజ వరిచే సంగీతంతో మారు (మోగిపోయింది. ఆమె రికార్లుకి అనుగుణంగా అడుగులేన్తూ డ్యాన్సు చేయటం మొదలెట్టింది. రికార్డు ప్లేయర్‌ ఆగిపోయి గదంతా నిశ్శబ్దం ఆవరించుకున్నా ఆమె మటుకు దాన్ని గమనించకుండా ఆడుతూనే వుంది.
బయట చీకటిలో శిశిరం మౌనంగా తన ఆలాపనని కొనసాగిస్తూనే వుంది.
118
దహం
జోఖు లోటాతో నీళ్ళు తీసుకుని, నోటి దగ్గర పెట్టుకున్నాడో లేదో, గుప్పుమంటూ వొసనొచ్చాయి. అంతే “ఏందే! నీల్లు గిట్టు గబ్బు కంపు కొడ్తున్నాయ్‌...? నాతోతాగనీకి గాదు. గొంతు ఎండుక బోతంటె గిసోంటి లీలిస్త వే....ధూ....?” అన్నాడు విసుగ్గా భార్య గంగితో.
గంగి సాయంత్రం పూట ఊరి చివరిదాకా వెళ్ళి, ఓ కడివెడు నీళ్ళు తెస్తూ వుంటుంది. బావి దూరంగా వుండుటంతో మాటి-మాటికి వెళ్ళి, నీళ్ళు తేవటం అంత సులభమైన పనేంకాదు రోజులానే నిన్నకూడ వెళ్ళి నీళ్ళు తెచ్చింది. బాగానే వున్నాయి. కానీ ఈ రోజు నీళ్ళు వాసనొస్తున్నాయని భర్త ఫిర్యాదు చేయటం ఆమెకి అశ్చర్యాన్ని కలిగించింది అనుమానం తీర్చుకోవటం కోసం ముక్కు దగ్గర పెట్నకొని వాసన చూసింది. “నిజంగానే వాసన కొడ్డున్నై. బావిల జంతువు పడి సచ్చుంటది గిప్పుడు నీల్లు యేడకెల్లి తేవాలె” అనుకొంది తనలోతాను.
రాకుర్‌గారి బావిలో నీళ్ళు తెచ్చే ధైర్యం ఎవరికుంది...? వీళ్ళని చూసారంటె చాలు తిట్టదండకం మొదలెడతారు. షాహుకారు గారి బావేవో ఊరికి వురో చివరనుంది. కానీ ఏం లాభం ? వాళ్ళు నీళ్ళని తోడుకోనివ్వరు. ఈ రెండు తప్పిస్తే మరో బావి గ్రామంలో లేనే లేదు.
జోఖు చాలా రోజులుగా అనారోగ్యంతో బాధపడుతున్నాడు. దాహం వేస్తున్నా కాసేపు ఎలాగో అలా ఓర్చుకున్నాడు. కానీ ఎక్కువ సేపు వుండలేక పోయాడు “గంగి....! బాగా దూపైతున్నదే! గవే తీస్కర. ఎట్లనో ముక్కు మూస్కోని గొంతు తడుపు కుంట' అన్నాడు.
గంగి తన చేత్తో ఆ నీళ్ళు, భర్త కివ్వలేకపోయింది అలాటి నీళ్ళు తాగితే ఆరోగ్యం యింకా దెబ్బతింటుందన్న విషయం, ఆమెకి తెలియక పోలేదు కానీ నీళ్ళు కాస్తే అవి తాగటినికి పనికొస్తాయన్న విషయం, పాపం ఆ అమాయకురాలికి తెలియదు. “గివి ఎట్లతాగుతవే? నీల్లల ఏం పడిందో ఏందో..? బాగా వాసనొస్తున్నయ్‌. వేరె తానికి బోయి నీల్లు తెస్త” అంది.
119
“వేరె తానికా...! యేడ కెల్లి తెస్తవే....?” అన్నాడు, జోఖు అశ్చర్యపోతు.
ఠాకుర్‌ తాననో, సాహుకారు తాననో బోయి తెస్త. ఒక్క లోట నీల్లయిన తోడనీయరా ఏంది?” అంది.
“యేందే.....! దిమాక్‌ గిట్ల ఖరాబైందే....? ఆడబాయనవంటే మక్కెలిరగొట్బకొస్తవ్‌, గంతనే... నోరు ముస్కని మూలకోకూ, బాపనాయన దీవిన్తడు, రాకుర్‌ నాలుగు బాత్తడు, సాహుకారు ఒకటికి ఐదు గుంజుతడు. ఆల్లకి మల్ల గంతనె దెలుసు. గరీబోల్ల బాద యెవ్వలికి నమరుు అయితదే...? మనం జస్తై మన పీన్లెని ఎత్తనీకీ కాదు గంద, సూడనీకి గుడ రారు. అసంటోళ్ళు, బావిల కెల్లి నీల్లు తోడనిస్తరే...? పిచ్చి మొగమ్‌దాన....!
అతగాడి మాటల్లో చేదునిజం దాగుందని గంగికి, తలియకలేక పోలేదు. అందుకనే జవాబు చెప్పక మౌనం వహించింది. అలాగని ఆ కంపుగొట్టే నీళ్ళు భర్తకి యివ్వలేక పోయింది.
(2) రాతి పదిగంటలు దాటింది. పగలంతా పని చేసిన కూలీలు, ఎప్పుడో నిద్రలోకి జారుకున్నారు. పనిపాట లేని నలుగురైదుగురు, రాకూర్‌గారి గుమ్మంలో కూర్చుని బాతాఖానీ కొడుతున్నారు. సాహసం చూపెట్టే రోజులు ఎప్పుడో పోయాయి. నిజం చెప్పాలంటే ఇప్పుడు దాని అవనరం కూడా లేదు. తెలివి తేటలతో కేసులు ఎలా గెలవచ్చో, రాకుర్‌, పోలీస్‌ ఇన్‌స్పెక్టర్‌కి లంచం యిచ్చి నేర్పుగా కేసును తన వేపు కెలా తిప్పు కున్నడో అంతే కాదు తెలివితేటలుపయోగించి ఓ క్లిష్టమైన కేసు తాలుకు నకలు ఎలా నంపాదించాడో, వాళ్ళు ముచ్చటించుకుంటున్నారు, కేను తొలుకు నకలు దొరుకుతుందని అసలు ఎవరు ఊహించనైనా వూహించలేదు. నకలు యివ్వడానికి ఒకడు 50 రూ॥ అడిగితే, ఒకడు 100 రూ॥ అడిగాడు. కానీ రాకూర్‌గారు డబ్బుకు లెక్కచేయలేదు, వని రాబట్టే తెలివి తేటలుంటే చాలు. వాళ్ళంతా అలా మాట్లాడుకుంటున్న సమయంలోనే గంగి, ఠాకుర్‌ గారి బావిలో నీళ్ళ తోడుకోవటానికి వచ్చింది. బావి మీద సన్నగా దీపపు కాంతి పడుతోంది, గంగి తగిన సమయం కోసం ఎదురుచూస్తోంది. రాకుర్‌ గారి బావిలో నీళ్ళు గ్రామస్ఫులంతా నిరరయంగా తాగుతారు. కానీ వీళ్ళకి మటుకు ఆ అధికారం లేదు.
120
గంగి మనసు, సమాజం ఏర్పరిచిన కట్టుబాట్లకీ ఎదురుతిరగడం మొదలెట్టింది. “ఈల్లంతా గొప్పోల్లు, మేమంతా బీదోల్లం ఎందుకైనం....? ఈల్లు మెడల దారప్పోగు లేసుకున్నంతనే పెద్దోలైరా...? కులం పెద్ద దైతే ఏమ్రైతది...? గునం పెద్దగుండాలె గాని! చోరీలు జేస్తరు. జూరా ముకద్దములు లడాయిన్తరు. ఈ ఠాకుర్‌గాడు ఆ గొట్టిలొల్ల కాడనుంచి గొజ్జె చోరిజేసి కోస్కని మస్తుగ తిన్నడు. బాపనాయన యింటికాడనైతే పత్తలు ఆడతనే వుంటరు. యింక గీ సాహుకార్ని సూడబోతె నెయ్యిల నూనె గల్పి అమ్ముకుంటడు. యింక పనైతె మస్తుగ సేపిచ్చుకుంటరు. పైసలు సేతిల పడనీ! తాతలు దిగిరావాలె ఎందుల వాల్లు గొప్పోలు....? సెప్పుకోనీకే గొప్పోలు. ఈల్లలెక్క మాకు, గొప్పోల్ల మని గల్లి-గల్లి తిరిగి సెప్పనీకి రాదు. ఊర్ల కొస్తె సాలు... ఆడదాని మొకం ఎన్నడు సూడనట్సు సూస్తరు. కులం సూసోకని ఘమండైతరు.... గునం సూస్కుని కాదు. థూ... నీయవ్వ...!” అనుకుంది.
ఇంతలో బావి దగ్గరికి, ఎవరో వస్తున్నట్టుగా అలికిడయింది. అంతే గంగి గుండెల్గా రెళ్ళు పరిగెత్తటం మొదలెట్టాయి. ఇప్పుడు గాని ఆమెని ఎవరైనా చూసారా.....! అంతే ఒక్క తన్నుకే వెళ్లి కింద పడుతుంది. ఆమె కడవ, తాడు తీసుకుని ఒంగి-ఒం౦గి నెమ్మదిగా నడవడం మొదలెట్టింది. ఆ చీకట్లోనే ఓ చెట్బనీడలో వెళ్ళి నిల్చుంది. వీళ్ళల్లో మార్పు ఎన్నడొస్తుందో కదా..! ఓసారి అమాయకుడైన మహంగూని పట్టుకొని చాకీరీ సరిగ్గా చేయటం లేదని ఎంతలా కొట్టారంటే, పాపం నెలల తరబడి అతగాడు రక్తం కక్కుకుంటూనే వున్నాడు. ఇలాంటి పనులు చేసేనా వీళ్ళు పెద్ద వాళ్ళమనిపించు కుంటారు... |
బావి దగ్గరికి యిద్దరు స్త్రీలు నీళ్ళు తోడుకోవటానికొచ్చారు. వాళ్ళమాటలు గంగకి స్పష్టంగా వినిపిస్తున్నాయి “అన్నం తినబోతుంటే నీళ్ళు తెమ్మని హుకుం జారీ చేసారు. కడవ కొనటానికి డబ్బు లెక్కడినుంచి వస్తాయను కుంటారోయోమో! బాగా చెప్పావు. వునం వనిలేకుండా వృన్నావుని తెలిస్తే చాలు ఈ వముగాళ్ళు కళ్ళల్ష్హా నివ్చులు పోసుకుంటారు. ”
“ఇంకొ నయం ఓ పెద్ద బానిచ్చి నీళ్ళు తోడుకు రమ్మనలేదు. ఉంచుకున్న వాళ్ళ మన్నట్ట ఎప్పుడు పడితే అప్పుడు నీళ్ళు తోడుకు రమ్మంటారు”. ఆమె మాటలకి
121
రెండో ఆమె నవ్వుతూ ఉంచుకున్నదానవి కాకపోతే మరి నువ్వెవరివి? కూడు-గుడ్నా తీసుకుంటావు. ఎప్పుడు పడితే అప్పుడు 5, 10 లాక్కుంటానే వుంటావు” అంది “ఎందుకలా సిగ్గుపడేలా మాట్టాడతావు? ఎనాడైనా ఒక్క క్షణం అయినా వూరికే కూర్చున్ననా...? అయినా అంత అదృష్టం నాకెక్కడిదిలే . ఇక్కడ చేసే ఈ వెట్టి చాకిరి మరెక్కడైనా చేసుంటే యింత కన్నా హాయిగానే బతికేదాన్ని. ' మాటలతో పాటు వాళ్లు, వచ్చిన పని కూడ పూర్తి చేసుకుని వెళ్ళిపోయారు. గంగి నెమ్మదిగా చెట్టు చాటునుంచి బయటి కొచ్చి బావి దగ్గర కెళ్ళింది, రాకుర్‌గారు కూడ దర్వాజా మూసేఎ పడుకోవటానిక లోపల కెళ్ళారు. గంగి ఒక్క క్షణం ఆనందంగా వూపిరి పీల్చుకుంది. ఎలాగైతేనేం... అంతా అక్కడినుంచి వెళ్ళిపోయారు. కథల్లో రాజకుమారుడు కూడా, అమృతం తేవటానికి ఇంతగా ఆలోచించి వుండడు, గంగి నెమ్మది-నెమ్మదిగా అడుగులేస్తూ బావి చట్రం మీద కెక్కింది. విజయ గర్వంతో ఆమె ఒళ్ళంతా పాంగిపోతోంది, కడవకి తాడు ముడేసింది. దొంగని పట్టుకునే పోలీసులా అటు-ఇటు జాగ్రత్తగా చూసింది. ఒకవేళ పొరపాటున ఆమె గనక పట్టు పడిందా...! క్షమించి వదిలేసే అవకాశమే లేదు. చివరి కెలాగైతేనేం భగవంతుడ్ని గట్టిగా తలుచుకుని, మనసు రాయి చేసుకుని కడవ బావిలోకి వదిలింది, కడవ కూడ శబ్దం చేయకుండా నీళ్ళల్లోకి బుడుంగున మునిగింది. గంగి గబ-గబా రెండు సార్లు చేయి ఆడించింది. బహుశా పహిల్వాను కూడా అంత త్వరగా లాగడేమో...! కడవ, బావి పై అంచుకి చేరుకుంది గంగ బావి మీదకి వొంగి కడవని చేత్తో పట్బకుని బావి చట్రం మీద పెట్టబోయిందో లేదో రాకుర్‌గార్మి దర్వాజా ఒక్కసారిగా తెరుచుకుంది, బహుశా సింహం నోరు తెరుచుకుని ఎదురుగా నిల్చున్నా కూడా అంత భయం వేయదేమో!!] అంతే... గంగి చేతిలోంచి తాడు జారిపోయింది. తాడుతో పాటు కడవ కూడా పెద్ద శబ్దం చేస్తూ బావిలోకి పడిపోయింది. చాలా సేపటి వరకు బావిలో నీళ్ళు, అలికిడి చేస్తూనే వున్నాయి, 122
*“ఎవరది...? ఎవరక్కడ..?' అంటూ రొకుర్‌ గారు అరుస్తూ, బాల వేపుగ రావటం చూసి గంగి, ఒక్క పరుగులో యింట్‌ కొచ్చిపడింది. కానీ యింట్లో కొచ్చి చూస్తే యేముంది.....? దాహాన్ని చంపుకోలేని జోఖు గత్యంతరం లేక ఆ వాసన నీళ్ళే తాగుతూ కనిపించాడు. 123
రోతద్‌నీ
తెల్లారెలోగా పనులన్నీ పూర్తవుతాయో లేదోననని దేవకమ్మకి చాలా దిగులుగా వుంది. గుమస్తా రామ్‌నాయర్‌, పనిమనిషి శారద ఉన్నా అన్ని పనులు దగ్గరుండి చేయిస్తేవే కాని ఆమెకి తృప్తి వుండదు.
“కొడుకులు - కోడళ్ళు, మనుమలు - మనుమరాళ్ళు ఎ లోటు లేకుండా ఈ పదిరోజులు గడిపి వెళ్ళితే అంతకన్నా తనకి కావాల్సిందేముంది? ఇప్పటివరకు తను ఎవరికీ ఏలోటూ లేకుండా అన్ని పనులు చక్కబెట్బుకోస్తోంది' అనుకుంది.
నిన్స పొద్దున ఆమె చిన్నకొడుకు ఉణ్జి దుబాయ్‌ నుంచి ఫోన్‌ చేయడంతో, ఈసారి ఓనం పండక్కి పిల్లలందరు తనతో కలిసివుంటారనే ఆనందం ఆమెని నిలువనీయటం లేదు. పెద్దకొడుకు అప్పు సరళా పిల్లలు, చిన్నకొడుకు కేశి-పద్మిని పిల్లలు వస్తున్నట్టుగా ఉత్తరం వచ్చింది. ఉణ్జి భార్య కడుపుతో వుండటం మూలాన డాక్టర్లు ఆమెకి విశ్రాంతి అవసరం అనడంతో ఉలణ్సి ఈసారి పండక్కి రాడేమోనని బాధపడింది. కొని అతని దగ్గర నుండి కూడా కబురు అందటంతో నిశ్చింతగా వుంది. మొదటినుండి అతడికి తండ్రీ దగ్గరకన్నా తల్లిదగ్గరీ అలవాటు, అందరూ “అమ్మ కూచి అనేవాళ్ళు, అలాటివాడు పెద్దవాడై, ఉద్యోగం కోసం దూరదేశాలు వెళ్ళటం, పెళ్ళి చేసుకొని ఓ యింటివాడవటం, అంతా కలలా అనిపిస్తోంది ఆమెకి. ఇప్పటికీ పిల్లలంతా, ఉణ్జి లేకపోతే అమ్మకి ఓనం పండుగ పండుగలా వుండదని ఆటపట్టిస్తారు. నిజమే మరి.. అతను లేకపోతే ఆమె పండగపూట ఆనందంగా వుండలేదు, వాడు ఎక్కడుంటే అక్కడ ఆనందం వెల్లివిరుస్తుంది.
మొదట్లో పిల్లలంతా ప్రతి ఓనం పండక్కి ఆమె దగ్గరకొచ్చే వాళ్ళు. కాని గత మూడేళ్ళుగా క్రమం తప్పింది. ఇందులో ఎవరినీ తవ్పుపట్టటానికి లేదు. పిల్లలు పెద్దవాళ్లయ్యారు. వాళ్ళ నంసార బాధ్యతలు, వాళ్ళ నమస్యలు వాళ్ల కుంటాయి. మొదటినుంచి ఉణ్జికి తల్లి ఒంటరిగా వుండటం యిష్టం లేదు. తనకి వచ్చే భార్య తల్లికి సేవలు చేయాలని, ఆమె చివరి ఘడియల్లో కూడా వశాంతంగా పోవాలని అనుకునేవాడు. అతనలా పట్టుబట్టటంతో అతని కోరిక మేరకు యిష్టపడ్డ పిల్లనే తీసుకొచ్చింది. కోడలు పిల్ల కూడా పాపం ఆమెను బాగా చూసుకునేది. కానీ భర్త
1వజీ
దగ్గరలేని దిగులు ఆమె కళ్లల్లో కనిపిస్తుంటే అతను సెలవల్లో వచ్చినప్పుడు కోడల్ని వాడితో పంపేసింది. వాళ్ళు వెళ్ళి మూడేళ్ళు దాటింది. వెళ్ళాక మొదటిసారి యింటికొన్తున్నారు వాళ్ళు,
అప్పు సంగతి నరీసరి. 5 సం॥ల తరువాత అతను స్వంత ఊరికొస్తున్నాడు. అస్తమానం అమెరికా నుంచి రావాలంటే డబ్బు ఖర్చవుతుంది. 5 ఏళ్ళకొకసారి ఓనం పండక్కి మాత్రమే అంతా కలుసుకోవాలని అతనే తమ్ముళ్ళకి చెప్పాడు. ఈసారి ఓనం పండుగతో పాటు అమె పుట్టినరోజు కూడా కలిసిరావటంతో వాళ్ళంతా రాకతప్పటం లేదు. ఈ పుట్టిన రోజుకి ఆమెకు 70 ఎళ్ళు నిండుతాయి.
దేవకమ్మ ఆలోచనలు ఒక్కసారి గతంలోకి మళ్లాయి. ఇప్పటికీ భర్తరూపం కళ్ళముందు మెదులుతూనే వుంటుంది, నల్లగా బలిష్టంగా వుండేవాడు భర్త. “దేవూ-దేవూ అంటూ వెంట తిరుగుతూ ఆమెకు పనులు పురమాయించేవాడు. ముగ్గురు చిన్నపిల్లలతో సతవమతమవుతున్నా అతని ఆదేశాలను తు.చ, తప్పక పాటించేది,
ఎంతో కష్టపడి, ఎంతో శ్రమకోర్చి ఆయన ఆస్తిని సమకూర్చాడు, శిథిలావస్థలో వున్న యింటిని రెండంతస్తుల భవనంగా మార్చేశాడు. కొబ్బరితోటను కొన్నాడు. ఒక్క నిమిముషంకూడా ఖాళీగా కూర్చునేవాడు కాదు. ఆయన పోయాక కూడా ఆమె అధైర్యపడక పిల్లల్ని పెంచి పెద్దవాళ్ళని చేసేంది. జీవితాంతం వాళ్ళు దర్జాగా బతికేటంత ఆస్తిని వాళ్ళపరం చేసింది. పిల్లలు తనతో లేరనే బాధతప్పితే ఆమెకు ఎలాటి లోటు లేదు.
(2)
“శారదా ... ఓ శారదా” అంటూ వంటింట్లోకి దారి తీసింది దేవకమ్ము దగ్గరుండీ చేయిస్తే కాని పనివాళ్ళు సవ్యంగా సన్లు చేయరు. శారద ఈ మధ్య బొత్తిగా మాటవినటం మానేసింది. ఇప్పుడు గనక దేవకమ్మ తిట్టిందో యిక పిల్లల ముందు మొహం వేలాడేసుకుని కూర్చుంటుంది.
దేవకవ్ము ఆలోచనలు ఇలా సాగాయి. వపిల్లలన్నన్నట్టుగా తనే దాన్ని చిన్నప్పటినుంచి ముద్దు చేసి పాడుచేసింది. పనివాళ్ళతో కాస్త కరినంగానే వుండాలి.
చాలావరకు వనులు వూర్తయ్యాయి. మిగిలిందల్తా విల్లల గదులను శుభపరచటమే. అప్పూ - సరళకి పైగదిస్తే బాగుంటుంది. వాళ్లకి ఆ గదంటే చాలా
125
యిష్టం వాళ్ళ పిల్లల్ని తనతోనే ఉంచుకోవాలి, అదేం పిల్లలో వాళ్ళు నాతో వుండటానికి సుతరామూ యిష్టపడరు, అలాగని అప్పూ వాళ్ళని తన దగ్గర పడుకోబెట్టకోడు. ఈ ఇంగ్లీషువాళ్ల అలవాట్లు తమ పిల్లల్ని తమనుంచి దూరం చేస్తున్నాయని తెలుసుకోలేని మూర్చులు కేశివాళ్లతో పెద్దగా గొడవ లేకపోయినా ఆయనగారి భార్య పద్మిని మటుకు అమెరికావాళ్ళతో తమని సమంగా చూడాలనే రకం అక్కడికి తనేదో పెద్దవాళ్లని మాత్రమే ప్రేమగా చూన్తున్నట్టుగా మాట్లాడుతుంది ఇకపోతే ఉణ్జి, వాడు ఒట్టి పిచ్చివెధవ, వాడితో ఎలాటి బాధలేదు తనకి, మండువాలో గిలిలో వున్న సోఫాచాలు పడుకోవటానికి అంటాడు, అసలు వాడు వస్తాడన్న మాటేగాని యింటి పటన వుండనే వుండడు. స్నేహితులతోనే వాడికి 24 గంటలు గడిచిపోతాయి,
ఇంక వంటవని చూడాలి. సెళ్ళిళ్ళు అయ్యాక సిల్లల అలవాట్లు సైతం మారిపోయాయి. పూర్వంలా ఉప్పు, కారాలువేసి నోటికి హితవుగా చేస్తే ఇష్టపడటం లేదు. మాంసంకూర, చేపలపులుసును లేనిదే అసలు ముద్ద ఎత్తటం లేదు. ఈసారి ఓనంపండక్కిచేసే వంటకాలుమాత్రమే చేయాలి పిల్లలకి పండుగనాడు చేసే బెల్లం పాయసం అంటే చాలా ఇష్టం. పొలంలో పండిన బియ్యం, కొబ్బరికాయలు, అవరచ్చన్‌ తయారుచేసే బెల్లంలో కలిపి తను ఎంతో రుచికరంగా పాయసాన్ని తయారుచేసేది. ఇప్పుడు అదే చేస్తే సరిపోతుంది.
అప్పూ రావటం మధ్యాహ్నానికల్లా వస్తాడు. కానీ వస్తూనే సరళ వాడిని తల్లిగారింటికి తీసుకళ్ళిపోతుంది. అమెరికానుంచి తెచ్చిన ఖరీదైన వస్తువులు వాళ్ళకిస్తేగాని ఆవిడ ముఖం విప్పారదు. అలాగని అప్పూ తనకిచ్చేవి ఇవ్వకమానడు కానీ సరళ వాళ్ళ వాళ్ళకి చ్చే ఖరీదైన కానుకల ముందు తనకి చ్చేవి ఏపాటవి? ఈరోజు తన ఇలా ఆలోచిస్తోందేమిటి? వాళ్ళని చూసి తను అసూయపడుతోందా! అనుకుంది దేవకమ్మ, కావల్సినవన్నీ, సమకూర్చేసరికి సాయంత్రం అయింది. అయినా దేవకమ్మ దిగులుగా వుంది అన్ని సవ్యంగా వున్నాయో టేదోనని.
ఐదు సంవత్సరాల తరువాత పిల్లలంతా ఇంటికొస్తున్నారు. తనుండగా వారికి ఎలాంటి లోటు జరగనివ్వదు. రేవతి టీచర్‌ తనతో అంటూవుండేది.
“అమ్మా! నిజంగా నీకోడళ్ళు చాలా అదృష్టవంతులు, తల్లిలా చూసుకొనే అత్తగారు. కానీ వాళ్ళు మీ _పేమాప్యాయతలను అర్థంచేసుకుంటున్నారానిపిస్తోంది నాకు, మా
126
అత్తగారు వున్నారు దేనికి?”
'రేవతి టీచర్‌ చెప్పింది నిజమే. తను లేనిరోజున తన పిల్లలు ఎలావుంటారో? అని ఆలోచిస్తూ పడుకున్న ఆమెకు తెల్లవారురూమున కాని కునుకుపట్టలేదు. ఆ కలత నిద్రలోనే ఆమెకో విచిత్రమైన కలవచ్చింది.
(ప్ర)
తెల్లవారింది, గుమాస్తా రామ్‌నాయర్‌ రోజుకన్నా ముందుగా వచ్చేశాడు. అతడి వెనకాలే శారద వుంది. పిల్లలొస్తున్నారని కాబోలు వాళ్ళు త్వరగా వచ్చేసారు. రోజులా తలుపు తట్టక తన దగ్గరున్న తాళంచెవితో అతడు తలుపు తీయడానికి ప్రయత్నిస్తున్నాడు. “అదేమిటి - రామ్‌నాయర్‌ అలా చేన్తున్నాడు? అతగాడికి పిచ్చిగాని పల్టలేదుకదా? అవునూ! రామ్‌నాయర్‌, శారదలతోపొటు తనూ బయటే వుందేమిటి? గడిచిన 50 సం॥లలో ఇలా ఎన్నడూ జరగలేదు. ఎక్కడికైనా వెళ్ళినా చీకటి పడగానే ఇల్లుచేరటం తనకు బాగా అలవాటు, ఆయన పోయక కూడ తనెన్నడు ఇలా చేయలేదు. ఇదేమిటి ఈరోజు ఇలా జరిగింది? జరిగింధి తెలునుకోవాలనే ఉబలాటంతో దేవకమ్మ వాళ్ళతోపాటు ఇంట్లోకి వెళ్ళింది. అక్కడరావ్‌నాయుల్‌ శారదకి వనులు పురమాయిస్తున్నాడు. “చూడుశారదా! ముందు దేవకమ్మగారి గది శుభ్రంచేసి అవిడ ఫొటో ముందు అగరవత్తులు వెలిగించి పెట్ట . అతడి మాటలు ఆమెను ఉలిక్కిపడేలా చేశాయి,
“ఇదేమిటి తను చచ్చిపోయిందా? భగవంతుడా ఇలా జరిగిందేమిటి? 5 సం॥ల తరువాత పిల్లలు ఇంటికొన్తున్నారు. వారిని పట్టించుకునేదెవరు?” దేవకమ్ము మూర్తీభవించిన శిలా విగ్రహమే అయింది.
“ఏమే శారదా! ఇంకా అలాగే వున్నావా? అన్న రామ్‌నాయర్‌ మాటలు ఆమెని వాస్తవంలోకీ తెచ్చాయి. శారద ముక్కు ఎగబీలుస్తూ “చేస్తాలేవయ్యా! ఎప్పుడూ వుండే భాగవతమేగా? బతికున్నన్నాళ్ళు ఆ ముసలిది ఊపిరి కూడ పీల్చుకొనిచ్చేదికాదు. పిల్లలు వస్తున్నారంటే 1ాలు తిట్టిపోస్తూ పనులు వురమాయించేది. నాకింకా గుర్తు. కష్టపడి డబ్బులు పోగుచేసి పొంజేబులు కొని పెట్టుకుంటే, పని వాళ్ళకి పాొంజేబులేమిటని తిట్టిన తిట్ట తిట్టకుండా తిట్టిపోసింది దరిద్రపుది.”
127
రావునాయుర్‌ ఆమె మాటలకి నవ్వుతూ “ఓని పిచ్చిదానా! జరిగిపోయిన వాటిగురించి ఆలోచించకు. ప్రస్తుతం మనంగనక ఆ ముసలిదాని కొడుకులని మెప్పిస్తే వందో-రెండు వందలో మనకి గిట్టతాయి, తేలే! లేచి పనులు త్వరగా ముగించు.”
“ఇదేమిటి! వీడు మునుపటి రామ్‌నాయరేనా? వీడు తన ముగ్గురాడ పిల్లలకి పెళ్ళిళ్లు చేయలేక నతవుతమవుతుంటే, డబ్బులిచ్చి, దగ్గరుండీ వాళ్ళ పెళ్ళిళ్ళు చేయించినందుకు పర్యవసానం ఇదా! చేసిన మేలును మరచిన కృతమ్నుడు” - దేవకమ్మ మనస్సు వారిపట్ల ద్వేషంతో నిండిపోయింది.
కింద కారు ఆగిన శబ్దం అయింది. శారద త్వరత్వరగా బావి దగ్గరకి పరుగెత్తింది నీళ్ళుతేవడానికి, కేశి పద్మిని వచ్చేశారు. ఇంట్లోకి అడుగుపెడుతూనే కేశి ఒక్క నిముషం మౌనంగా నిలుచుండిపోయాడు, అతని కళ్ళల్లో విషాదం తొంగిచూస్తోంది. బహుశా వాడు తనని తలచుకొని వుంటాడు. నేను లేనిలోటు వాడిని బాధిస్తిన్నట్ట వుంది.
పద్మిని తన కాళ్ళమీద నీళ్ళుషోస్తున్న శారదను అపుతూ “ఇక ఇలాంటి ఫార్మాల్టీస్‌ అవసరంలేదే శారదా! ముసలావిడ పోయాక ఇటువంటివి అవసరం టేదు. నేను చెప్పులతోనే ఇంట్లోకి వస్తాను - పద్మిని వ్యంగ్యమైన మాటలు ఆమె మనసుకి శూలాల్తా తాకాయి, “అదేమిటి - పద్మిని అలా మాట్లాడుతుంటే కేశి వూరుకుంటాడు?”
“చూడు పద్మిని! నాన్నగారి గది శుభం చేయమని శారదకి చెప్పు. బొంబాయిలో వున్నన్నాళ్ళు మనకెలాగూ ప్రయివసీ లేనేలేదు. కనీసం యిక్కడున్న ఈ నాలుగు రోజులన్నా హాయిగా గడుపుదాం”,
“ఇన్ని మాటలు మాట్టాడేది కేశేనా? వీడిలో యింతటి స్వార్ధం దాగివుందని తాను వూహించనేలేదు. యింతలో మరొక కారు వచ్చిన శబ్దం అయింది. బహుళా అప్పూ, ఆయనగారి భార్యామణి వచ్చి వుంటారు,
అవ్వూతో పాటు వురో ముగ్గరు ముగవాళ్ళు వచ్చారు. బహుళా వాడీ 'స్నేహితులుకాబోలు, సరళా, యిందు, బిందు వచ్చినట్బలేరు. కానీ రామ్‌నాయర్‌ అప్పూతో వచ్చిన ఆ ముగ్గురిని గుర్తు పట్టినట్టుగా పలకరిస్తున్నాడు. యింతలో కేళి, పద్మిని బయటికి వచ్చేశారు. పద్మిని వాళ్ళని చూసి నవ్వుతూ - “ఈ డ్రస్‌లో మీరు ఎంతో బాగున్నారక్కా అత్తగారు కనక బతికి వుండివుండే మిమ్మల్ని చూన్‌ గుర్తు పట్టేవారే కాదు”,
126
నేనేం వింటున్నాను? అప్పూతో వచ్చిన అ ముగ్గురు, నాకోడలు - మనుమరాళ్ళు! ఎంత ఆశ్చర్యం! జుట్టని మెడదాకా కత్తిరించుకొని, మగాడిలా ప్యాంటుషర్చు వేసుకొన్నది తన కోడలు సరళా! ఛీ! ఛీ! తల్చుకుంటే వికారం పుడుతోంది!
“నువ్వు యిలా అంటున్నావుకానీ పద్మిని! పోయినసారి వచ్చినప్పుడు అముసట్టి, మరుదులముందు సిగ్గు - లజ్ఞా లేకుండా తిరుగుతున్నానని తెగ తిట్టిపోసింది. అందుకే అప్పుడే మీ బావగారికి చెప్పేసాను ఈసారి అత్త చచ్చాకగానీ ఊర్జోక అడుగుపెట్టనని, ఇవ్వ్పుడూ వద్దామని పెద్దగా అనుకోలేదు నేను, కానీ అప్పూ వట్టు వట్టటంతో రాకతప్పలేదు”,
వాళ్ల మాటలు అమెను కృంగదీయసాగాయి. వీళ్ళని నా సర్వస్వంగా చూసుకొని, భేమాప్యాయతలు పంచి యిచ్చినందుకు పర్యవసానంయిదా? యిద్దరు పిల్లల తల్లి మాట్లాడవలసిన మాటలేనాయివి? తన రోజులు ఎలా గడుస్తాయో తెలియక యిలా ఎగిరెగిరి పడుతోంది.
దేవకమ్మ నెమ్మదిగా వసారాలోక్‌ అడుగు పెట్టింది. అక్కడి దృశ్యం ఆమెని నిశ్చేష్పరాలిని చేసింది. రామ్‌నాయర్‌ తెచ్చిన సోడాని తీసుకుంటూ కనిపించాడు అప్పూ. రావునాయుల్‌ నవ్వుతూ “ఈసారి మీరు దొంగతనంగా పైక వెళ్ళి తాగే బెడద తప్పిపోయింది. హాయిగా యిక్కడే కూర్చుని తాగవచ్చు. నేను మా యింటినుంచి కోడి మాంసం వండించి తెచ్చాను. అది తింటూ మీరు ఖుషీ చేసుకోవచ్చు. అమ్మగారు చూస్తారనే బాధ మీకు వుండనే వుండదు”,
“అప్పూ సంతోషానికి కారణం హాయిగా వసారాలో కూర్చుని తాగుతున్నందుకొ లేక తన బెడద తప్పినందుకా?” ఎక్కువగా ఆలోచించే శక్తి దేవకమ్మలో నశించిపోయింది. ఆమె నెమ్మదిగా నడుచుకుంటూ వచ్చి గొడకి ఆనుకొని కూర్చుంది. యిక ఆ ఉణ్జి సంగతి తేలాలి! వాడు బహుశా నీళ్ళలా మారి వుండడు. వాడిని కూడా ఒక్కసారి “పోస్ట్‌” రామ్‌ నాయర్‌ ఉత్తరం తీసుకుని లోపలికొచ్చాడు. అంతా ఆ ఉత్తరాన్ని చదివి తెగనవ్వుకుంటున్నారు. వాళ్లనవ్వుకి కారణం తెలుసుకోవాలని దేవకమ్మకి ఆత్రంగా వుండి వసారాలోకి వెళితే పిల్లలు చెప్పకొనే మాట దేవకమ్మకి శరాఘాతాల్లా తగిలాయి. ఉత్తరంలోని సారాంశం ఇది -
129
"కమబ గర్బవతన్నమాట అబద్ధం. అక్కడికొస్తే జఅమ్మువుండమని గొడవ చేస్తుంది, బోర్‌ని భరించే శక్తి మాకులేదు. అందుకే మేం యూరప్‌ యాత్రలకి వెళుతున్నాం”.
అమ్మని నికాశపరుస్తున్నాం అనే భాద వాడిలోకలగలేదు కాబోలు, వీడీలా వెన్నుపోటు పొడుస్తాడని ఎన్నడూ ఊహించలేదు... దేవళమ్మ మనస్సు నిర్లిప్తంగా వుండిపోయింది. నేను లేననే బాధ యింట్లో ఎవ్వరికీ లేదు. చివరికి ఉబణ్గీకూడ ఊఫాంచనంత మారిపోయాడు, నా యిల్లు నాకే పరాయిదయిందన్నమాట.”
దేవకవ్ము ఒక్కసారి ఉలిక్కీవడి కూర్చుంది, జరిగినందంతా 'కల' అని తెలుసుకోవటానికి కొద్ది సమయం పట్టింది, వచ్చింది కలే అయినా ఆమె మనస్సు చెప్పలేని ఆవేదనకు గురి అయింది. నిన్నటిదాకా పిల్లలకోసం పడ్డతాప్తత్రయం, అదుర్జా ఆమెలో నశించిపోయాయి. ఈ ఇంటికి, ఇంట్లో మనుషులకు తాను పనికొచ్చే వ్యక్తని కానన్న ఆలోచన అమెని కృంగదీస్తోంది.
(వివుట- మే 1989) 130
రొగ్లానం
పెద్ద-పెద్ద నగరాల్లో గుజ్జబ్బండీ నడిపే వారి కొరడా దెబ్బల్లాంటి మాటలతో, గొయపడ్డ శరీరాలకి, మనసులకి, అమృతసర్‌ లోని టాంగానడిపేవారి మాటలు చందనం పూతలా హాయిని కలిగిస్తాలయు. నగరాల్లో వెడల్పైన రహదారుల వెంట తము గుజ్జ్దబ్బండీలని వేగంగా పరిగెత్తిస్తూ, గుజ్జాలని కొరడాలతో రులళిపిస్తూ, అడ్డం వచ్చిన వారిని కళ్ళులేని కబోదులని తిట్టడమే కాకుండ రోడ్డుమీద నడిచేవారి కాళ్ళమీద నించి కూడా బండిని పోనిన్తూ, నడవడం రాదని తిట్టడం వాళ్ళకి అలవాటైపోయింది, ప్రపంచంలోని నిరాశ-నిశ్చహలు, బాధలు- దుఃఖాలు కేవలం వాళ్ళవరకే పరిమితమని భావించే వారితో పోలిస్తే అమృతసర్‌ లోని టాంగా వాళ్ళు ఎంతో నయం, చిన్న-చిన్న సందుల్గోంచికూడా టాంగాని ఎంతో నైపుణ్యంగా నడిపిస్తూ, అడ్డం వచ్చిన కంచరగాడిదల బాతుల, బరువులు మోసేవాళ్ళ మధ్యనుంచి త్రోవచేసుకుంటు, టాంగాని జాగ్రత్తగా నడుపుతారు. మాటల తూటాలతో ఎదుటివారిని బాధ పెట్టే ధైర్యం వారికెక్కడీది చెప్పండి!!! అలాగని వాళ్ళు బొత్తిగా అమాయకులని మీరు అనుకుంటే పప్పులో కాలేసినట్టే సుమండీ!!! తేనె పూసిన కత్తులండి బాబు! నాళ్ళ మాటలు ఎంత వాడీగా వుంటాయో కాస్త మీరూ చూడండీ...
అమ్మా! బతకాలని వుంటే కాస్త పక్కక తప్పుకోండి. నా బండికి అడ్డం వల్బ నీ జీవితాన్ని ఎందుకు నాశనం చేసుకుంటావు తల్లి! ఎమ్మా! చావటానకి నా బండీ చక్రాలే దొరికాయా తప్పుకో - తప్పుకో! ఈ మాటలన్నీ విన్నాక మీరు నాతో ఏకీభవిస్తారు కదూ!
ఈవిధంగా నడిపే టాంగా వారి మధ్యనుంచి త్రోవ చేసుకుంటూ ఓ పిల్లా - పిల్లాడు మండువా దగ్గరున్న ఓ దుకాణం దగ్గర కలుసుకున్నారు. వారి ఆకారవిశేషాలు చూసి ఎవరైనా వాళ్ళు సిక్కులని యిట్టే పసికట్టేస్తారు. అతను, వాళ్ళ మేనమామ తనజుట్టుని శుభం చేసుకోవటానిక పెరుగుతెమ్మంటే వచ్చాడు. ఆ అమ్మాయి వంటంటికి కావలసిన సరుకుల కోసం వచ్చింది. దుకాణదారు, ఓ పెద్ద మనిషికీ అప్పడాలు లెక్కపెట్టివటంలో మునిగిపోయి వుండటంతో యిద్దరూ మాటల్లో పడ్డారు,
131
అతగాడు - అపిల్లని పరికించి చూస్తూ “ మీ ఇల్కెక్కడ?"” అని అడిగాడు.
“ఆగ్రాలో. “మరి మీ యిల్లు?” తిరిగి ఆ పిల్ల ప్రన్నించింది.” మాంరూలో, అంటూ "ఎవరింటికి వచ్చావు” అని అడిగాడు. “మా మేనమామ అతర్‌సింహ్‌ యింటికి “నేను కూడా మా మేనమామ యింటికే వచ్చాను. వాళ్ళ యిల్లు గురుబజార్‌ లో ఉంది,”
ఇంతలో దుకాణదారు తనపని ముగించుకొని యిద్దరికి కావల్సిన సరుకులు కట్టి యిచ్చాడు. సరుకులు తీసుకొని యిద్దరు నడవడం మొదలు పెట్టారు. కొంత దూరం వెళ్ళాక అతను నవ్వుతూ ఆమెతో “నీకు నిశ్చితార్థం అయిందా?” అన అడగాడు,
ఆమె సిగ్గుపడుతూ '“ఛి" అంటూ పారిపోయింది. ఆ పిల్లవాడు ఆమె వెళ్ళిన వేపు చూస్తూ వుండిపోయాడు. రెండో రోజు-మూడో రోజు కూడా అనుకోకుండా యిద్దరు బజారులో కలుసుకోవడం జరిగింది. అంతేకాదు దాదొపు నెల రోజుల పాటు యిద్దరు ఎక్కడో-అక్కడ కలుసుకుంటూనే వున్నారు. ఈ మధ్యలో అతను రెండు-మూడు సార్డు ఆపల్లకీ నిశ్చితార్థం అయిందో లేదో అడుగుతూనే వున్నాడు. అలా అడిగినప్పుడల్తా ఆమె సిగ్గుతో పారిపోవటం జరుగుతూనే వుంది.
ఓ రోజు ఆ పిల్లాడు నవ్వుతూ ఆమెని విసిగించటానికి నీకు నిశ్చితార్ధం జరిగిందా? అని అడిగాడు. ఆ రోజు మాతం ఆఅవె అతని ఊవాకి విరుద్ధంగా ఆ .... కుదిరింది.నిశ్చితార్థం రూడ అయిపోయింది.
“ఎప్పుడు?”
“నిన్న అయినా నా శిల్కు బట్టలు చూస్తే నీకు తెలియటం లేదూ?” అంటూ వొరిపోయింది.
ఆమాటలు అతని చిన్ని మనసుని ఎంతగానో గాయపరిచాయి. ఆ తరువాత అతను యింటిక్రైతే వెళ్ళాడు. కానీ దోవలో ఓ అమ్మాయిని మోరీలో పడేసాడు, కుక్కని రాళ్ళతో కొట్టాడు. అంతేకాదు స్నానం చేసి వస్తున్న ఓ భర్తురాలిని తన్నుకుంటూ పోయి ఆవిడతో “గుడ్డివెధవా!! అన్న మాట కూడా అనిపించుకొన్నాడు. ఇన్ని అవకతవకలు అయితే కానీ అతను యిల్లు చేరుకో లేకపోయాడు.
132
(2)
ఇదెక్కడి యుధద్భంరా భగవంతుడా! వగలనక-రాతనక ఈ క౦దకాల్లో కూర్చుని-కూర్చుని ఎముకలు విరిగిపోతున్నాయి, లుధియానా కన్నా యిక్కడ వాన, చలి రెండూ ఎక్కువగానే వున్నాయి, దానికి తోడుగా కందకంలో నడుం వరకు నీళ్ళు నిండి వుండటంతో శరీరానికి బురద అంటుకుంటుంది. ఉండుండి చెవులు చిల్లులు పడేలాటి శబ్దాలతో కందకం కదిలిపోవటమే కాక, వందగజాల వరకు భూమి కంపిస్తుంది. వీటన్నిటినుంచి రక్షించ బడితేనే కదా యుద్ధం అంటూ చేసేది. నగర్‌కోట్‌లో భూకంపాలు వస్తూవుంటాయని విన్నాం. కానీ యిక్కడ రోజు ఓ 50 సార్లయినా భూమి కంపిస్తుంది. కందకం నుంచి పొరపాటుగా తలపాగా కానీ, మోచేయి గానీ కనిపించిందా అంతే! గుళ్ళవర్నం కురుస్తుంది. శత్రువులు గడ్డివెనకాల నక్కికూర్చుంటారో, లేక నేలమీద పడుకుని వుంటారో కానీ వాళ్లని కనిపెట్టడం మహాకష్టంగా వుంది. అన్నాడు లహనా.
“లవహానానింహ్‌! భయపడకు. రెండు-మూడు రోజులు గడీస్తే '5లీఫ్‌' దొరుకుతుంది. దాని తరువాత వారం రోజులు హాయిగా గడపచ్చు. శలవల్లో పెద్దగా పనేముంటుంది? కడుపునిండా తినటం, కంటినిండా నిద్రపోవటం, అంతేకాదు హాయిగా ఆ తెల్ల దొరసాని నిమ్మ తోటలో మెత్తటి శిల్కులాంటి గడ్డిలో పడుకొని కావల్సినన్ని కలలు కనొచ్చు. పళ్ళకి-పాలకి ఆవిడ దగ్గర యెలాటి కొరత లేదు. డబ్బుతీసుకోదు సరికదా అడిగినన్ని పళ్ళు తినటానికిస్తుంది. అంతటితో వూరుకుంటుందా సిగరట్టు యిచ్చి తాగమని తెగ గొడవ చేస్తుంది. శిక్కులు సిగరట్బ తాగరని పాపం ఆవిడకి తెలిసినట్బలేదు. ఏదైనా అంటే మీరు మాదేశాన్ని రక్షించటానికి వచ్చారు మీ బాగోగుల గురించి పట్టించుకోకపోతే యెలా అంటుంది, అని ఆమె గురించి చెప్తూ యిలా ఎన్ని రోజులు పనీ-పాటాలేకుండా గడపాలో అర్ధం కాకుండా వుంది. పరిగెత్త కుండా గుజ్జం, యుద్ధం లేకుండా సిపాయిలు వుండలేరంటే అది అతిశయోక్తి కాదేమో!!! సుబేదారు యుద్ధం చేయటానిక ఆజ్ఞలు జారీ చేస్తే బాగుండు. అలా జరగాలే కానీ 5-8 జర్మనుల్ని మట్బపెట్టందే తిరిగిరాను. ఆరోజు... గుర్తుందా కాల్పులు మొదలుపెట్టగానే నాలుగు మైళ్ళదాకా వారిని తరిమికొట్టాను. కర్షల్‌గారు నన్ను ఆపమని అడగకుండా వుండి వుంటేనా...
“సరాసరి బర్లిన్‌ వెళ్ళివుండే వాడివి అవునా? అంటూ గట్టిగా నవ్వేసాడు సుబేదార్‌ హజారాసింహ్‌. యుద్ధ నమయంలో మనం, మనపై వారి మాట వినటం ఎంతైనా అవసరం. కారణం వాళ్ళు ఎంతో ఆలోచించికానీ ఏ పనీ చేయరు. ఇష్టం వచ్చినట్టుగా
193
ప్రవర్తిస్తే నష్టపోయేది మనమే కదా అన్నాడు సుబేదార్‌.
“మీరు చెప్పేది నిజమే! ఎముకలు కొరికే ఈ చలిలో ఎంతకాలం యిలా వడీగాపులు పడతాం మీరే చెప్పండి? ఎండనేది అనలు ఎక్కడైనా కనిపిస్తోందా? చూస్తుంటే సూర్యుడు బయటలకు రానని భీష్మించుకొని కూర్చున్నట్టుంది. ఒకసారి ముట్టడి జరిగితే కానీ మళ్ళీ వేడి పుట్టదు అన్నాడు లహనాసింహ్‌.
“లే! నాయనా లే! 'సిగడీ' లో బొగ్గులు వేయి. వజీరా! నువ్వు, మరో నలుగురు కలిసి కందకంలో వున్న నీరు తోడి పోయండి, మహాసింగ్‌! సాయంత్రం కావస్తోంది ద్వారం దగ్గరవున్న కాపలా వారిని మార్చు , అంటూ సుబేదార్‌ కందకాలని చుట్టిరావడానికి వెళ్ళాడు,
వజీరా కాస్త హాస్యప్రియుడు, అతని హాస్యపు మాటలు మిగిలిన వారందరికి కాలక్షేపంగా వుంటాయి. సుబేదార్‌ వెళ్ళిపోయాక కందకంలో నీరు తోడిపోస్తూ వజీరా “జర్మన్‌ వీరులందరికి ఈ నీటితో తర్పణాలు వదలే ధర్మకర్తని నేను' అని అనగానే అంతా గట్టిగా నవ్వారు. అప్పటిదాకా ఉదాసీనంగా వున్న వాతావరణం ఒక్కసారిగా చైతన్యవంతమైంది. లహనా, నీళ్ళతో నింపిన బకెట్టు వజీరాకి యిస్తూ, “నీ కరుబూజా పాలానికి ఈ నీళ్ళు వాడుకోవచ్చు. ఇలాటి నీళ్ళు చాలా అరుదా దొరుకుతాయి. ఎందుకంటే ఈ నీళ్ళు పోస్తే ఎజువు వేసే అవనరం వుండదు. నిజం చెప్పాలంటే ఇలాటి నీరు మన పంజాబ్‌లో కూడా. దొరకదు అన్నాడు. అతని మాటలకి అంతా గట్టిగా నవ్వడం మొదలుపెట్టారు,
“పంజాబ్‌! నిజంగా స్వర్గానికి ప్రతిరూపమే. అలాటి ప్రదేశం మరెక్కడా వుండదు. యుద్ధం ముగిసాక అక్కడే కాస్త భూమి మంజూరు చేయమని ప్రభుత్వం వారిని కోరుకుంటాను. అందులో చక్కగా పూల మొక్కలు - పళ్ళ మొక్కలు సెంచుకుంటాను" అన్నాడు వజీరొ,
“భార్యని పిలిపించుకుంటావా లేక పాలు పళ్ళు అందించే ఆ తెల్లదొరసానినే...???
“సిగ్గులేక పోతేసరి, నోరుమూసుకో” అన్నాడు వజీరా,
“సరేకానీ బోధాసింహ్‌ ఎలా వున్నాడు?” అని అడిగాడు ఓ సిపాయి.
134
“ఫరవాలేదు, బానే వున్నాడు అన్నాడు లహనా. “తెల్లవార్లు నువ్వు అతని దగ్గరే వున్నావని, నీ కంబళ్ళు అతనికి కప్పి, నువ్వు 'సిగడీ" దగ్గర కూర్చున్నావన్న సంగతి నాకు తెలియదనుకున్నావా? అంతేకాదు అతడకి సేవచేయటమే కాక అతను చేయాల్సిన డ్యూటి సైతం నువ్వే చేస్తున్నావు. అవునా? జాగ్రత్త అరోగ్యం పాడవగలదు. అసలే చలి విపరీతంగా వుంది. నిమోనియా వచ్చిందంటే యిక అంతే సంగతి".
దానికి జవాబుగా లహనాసింహ్‌ “నా గురించి అనవసరంగా బాధ పడకు నేను నాటిన మామిడ చెట్ట నీడలోనే, కీరత్‌సింహ్‌ ఒడిలో తలపెట్బకొని కానీ చావను” అన్నాడు. వజీరా అతని మాటలకు నొచ్చుకుంటూ చంపటం - ఛావటం కన్నా వేరే మాటలే దొరకవా మీకు? చచ్చేది వమనం కాదు జర్మన్లు” అంటూ ఓ పాటని అందుకున్నాడు. షాట అంత గొప్పగా లేనప్పటికి వాతావరణాన్ని తేలిక పరచింది,
రాత్రి రెండు రూములు గడిచాయి. నాలుగా ప్రక్కలా నిశ్శబ్దం ఆవరించుకొంది. టోధాసింహ్‌ ఖాళీ బిస్కట్టు టిన్నుల మీద రెండు కంబళ్ళు, ఒక ఓవర్‌ కోటు పరచుకొని నిదపోతున్నాడు. ప్రక్కనే లహనాసింహ్‌ కాపలా కాస్తున్నాడు. అతగాడి ఓ కన్ను కందకం మీద, ఓ కన్ను చిక్కిశల్యం అయినా బోధాసింహ్‌ మీద వున్నాయి. ఉన్నట్టుండి బోధాసింహ్‌ గట్టిగా అరవటం మొదలు పెట్టాడు.
అతగాడి అరుపు విని లహనాసింహ్‌, “బోధా ఏమైందని అడగాడు.
“దాహంగా ఉంది... నీళ్ళు... కావాలి” అన్నాడు.
లహనా అతని నోటికి నీళ్ళు అందిస్తూ “ఎలావుంది చెప్పు” అన్నాడు.
అతను నీళ్ళు తాగి, “చలిగా వుంది , ఈ చలిని భరించటం యిక నావల్లకాదు. చలికి ... దంతాలు కరుచుకుపోతున్నాయి.” అన్నాడు.
“వా జర్సీ యిస్తాను వేసుకో”
నాకు అంతగా చలేయటం లేదులే యిందాకటినుంచి “సిగడి” దగ్గర కూర్చోవడం వల్ల ఉక్కపోసి చమటలు పడుతున్నాయి.
ఒద్దు... నేను వేసుకోను నాలుగు రోజులుగా నువ్వు..... నాకోసం... ”
135
“అన్నట్టు గుర్తుకొచ్చింది నా దగ్గర మేమ్‌సాబ్‌ యిచ్చిన మరో జర్సీవుందిలే విదేశం నుంచి జ మేమ్‌సాబ్‌ పంపింది. భగవంతుడు వాళ్ళని చల్లగా చూడాలి," అంటూ లహనా తన కోటు విప్పి జర్పీనీ తీసాడు.
“నీ మాటలు నమ్మమంటావా?
“ఎం అబద్ధం ఆడుతున్నాననుకుంటున్నావా? అంటూ ఒద్దన్నా వినకుండా బోధాసింహకి బలవంతంగా జర్సీని, రెండు ఖాకీ కోట్లని, జీన్స్‌ కుర్తాని అతగాడికి తొడికి తిరిగి తన యుధాస్ట్రానానికీ వచ్చి కాపలొ కాయడం మొదలు పెట్టాడు
అరగంట గడిచిపోయింది. కందకం ముఖద్వారం నుంచి “నుబే దాల్‌ హజారాసింహ్‌! అంటూ ఎవరో పిలవటం వినిపించింది.
“ఎవరు? లెఫ్ట్‌నెంట్‌గారా? అంటూ సుబేదార్‌ ఆయనకి ఎదురుగా వచ్చి సలామ్‌ చేసి నిల్చున్నాడు.
“చూడు, మనం యిదే విధంగా మురదుకు చొచ్చుకుపోవాలి. ఓ మైలు దూరంలో తూర్పు దిక్కుగా జర్మన్ల కందకం వుంది అందులో జర్మన్‌ సైనికులు సుమారు 50 మందికన్నా ఎక్కువ వుండరు. ఈ చెట్లకిందగా రెండు గజాల దూరంలో ఓ కాలి బాట వుంది అక్కడి నుంచి రెండు-మూడు డొంకల తరువాత ఓ మలుపు వస్తుంది. నేను అక్కడో పదిహేను మంది జవాన్లని నిలబెట్టి వచ్చాను. నువ్వు కూడా 20 మందిని తీసుకొని వాళ్ళని కలుసుకో. నేను తిరిగి చెప్పేవరకు కందకం వదలి రాకు. నేను ఇక్కడే వుంటాను" అన్నాడు.
కా. సార్‌!”
నిశ్శబ్దంగా పనులన్నీ జరిగిపోయాయి. అక్కడ ఎవరెవరు వుండొలనే విషయం మీద చాలా సేవు తర్జ్షన-భర్జ్షనలు జరిగాయి. ఎంత తొందరగా అక్కడినుంచి బయటపడతా మా అని తప్పిస్తే, అక్కడ వుండాలని ఎవరికీ లేదు.
అందరికీ ఎలాగో నచ్చచెప్పి, సుబేదార్‌ బయటబలుదేరాడు.
లెఫ్ట్‌నెంట్‌గారు జేబులోనుంచి సిగర్‌ట్‌ తీసి వెలిగించుకుంటూ లహనా వేప్పు చేయి చాపి “నువ్వు కూడా కాల్చు” అన్నాడు.
136
చేయిచావుతూ లహానా “సిగడీ” కాంతిలో లెస్ట్‌నెంట్‌గారి ముఖాన్ని పరికించి చూసాడు. అంతే... అతనిలో అనుమానం తల ఎత్తింది. ముఖ్యంగా కత్తిరతో కత్తిరించినట్టున్న ఆయన జుట్ట అతన్ని ఆశ్చర్యంలో ముంచెత్తింది. అంతే... లహనా తన అనుమానాన్ని నివృత్తి చేసుకోవాలని గట్టిగా నిర్ణయించుకొన్నాడు లెఫ్ట్‌నెంట్‌ గారు 5నం॥లుగా అతని రెజిమెంట్‌లొనే వున్నారు. ఆయన్ని గుర్తుపట్టలేనంత అమాయకుడేంకాదు,
'మనం భారతదెశానికి తిరిగి ఎప్పుడు వెళుతున్నాం సార్‌!” అంటూ అమాయకంగా అడిగాడు లహనా.
“యుద్ధం పూర్తికాగానే వెళ్ళిపోదాం. ఏం, ఈ దేశం నీకు నచ్చలేదా?”
“లేదు వేటాడేటప్పుడు అక్కడ దొరికే ఆనందం యిక్కడేం వుంది చెవ్పండి? మీకు గుర్తుండే వుంటుంది. పోయిన నంవత్సరం మనిద్దరం జగాధరీ జిల్లాలో వేటాడటానికి వెళ్ళాం. అదే... అదేనండి... అ రోజు మీరు గాడిద మీద కూడ కూర్చున్నారు? మీ వంటవాడు అబ్బుల్లా దోవలో ఓ శివాలయం కనిపిస్తే అభిషేకం చేయటానికని ఆగిపోయాడు. నిజం చెప్పాలంటే వాడో పిచ్చివెధవ. ఆ తరువాత మనకో నీల్‌గాయ్‌ ఎదురు పడింది. అంత పెద్ద నీల్‌గాయ్‌ని నేనెన్షడూ చూడలేదు సుమండి. మీఠు పేల్చిన తూటా దాని భుజంలోంచి చొచ్చుకు పోయి తొడలోంచి బయటికొచ్చింది. అనలు వేటకి వెళితే మి లాంటి వాళ్ళతోనే వెళ్ళాలి అన్నట్సు మరిచాను సిమ్లానుంచి అనీల్‌గాయ్‌ తల తయారై వచ్చిందా? గుర్తుందా! మీరు దాన్ని రెజిమెంట్‌లోని వున్న మెస్సులో పెడతానని అన్నారు”.
“లేదు, నేను దాన్ని విదేశానికి పంపేసాను అన్నారు లెఫ్ట్‌నెంట్‌ దాని కొమ్మలు చాలా పెద్దవి కదూ. బహుశా రెండడుగులు వుంటాయేమో, అన్నాడు లహనా.
"అహా.. సరిగ్గా చెప్పావు. అన్నట్టు సిగరెట్‌ చేతిలోనే వుండిపోయింది కాల్చ్బవా?” అన్నారు.
“కాలుస్తాను సోర్‌! ఒక్క క్షణం ... యిప్పుడే వస్తాను, అంటూ లహనా కందకం లోపలకి వెళ్ళాడు. తన అనుమానం నిజం అయింది కాబట్టి యిక వూరుకుని లాభం లేదనుకున్నాడు లహనా.
ఆలోచిస్తూ నడున్తున్న అతని కాళ్ళు నిదపోతున్న ఓ సైనికుడికి తగిలాయి.
13/
“వజీరానీంవా!” అన్నాడం “ఏంటి, లవానా! కునుకు వడుతుంటే కొంపలంటకుపోతున్నట్ట లేపేస్తావు*. అన్నాడు.
(4) “ఆహా! కొంపలంటుకునే స్థితే వచ్చింది వచ్చే ఆ ఆపద కూడ లెఫ్టినెంట్‌గారి బట్టలు తొడుక్కుని మరీ వచ్చింది. ఎంటి యింకా నిద్రమత్తులోనే వున్నావా? తెలివితెచ్చుకొని కాస్త నా మాటలు విను” అన్నాడు.
“ఏంటీ! అని ఉలిక్కిపడ్డాడు వజీరానంహ్‌. “నా అంచనా వకారం మన లెఫ్ట్‌నెంట్‌గారు చనిపోయైనా వుండాలి. లేదా శత్రువులకి బందీగా దొరికి పోయైనా వుండాలి. ఆయన స్థానంలో ఎవడో జర్మన్‌ మనమద్య తిరుగుతున్నాడు. సుబేదార్‌ ఆయన్ని సరిగ్గా చూడకపోవటం వల్ల గుర్తుపట్ట లేక పోయినట్పన్నారు. నేను ఆయన్ని స్పష్టంగా చూడటమేకాదు ఆయనతో మాట్లాడాను కూడా చాలాతెలివి కలవాడు. మనల్ని బుట్టలో వేయడానికి ఉరూ కూడా నేర్చుకొని మరీ వచ్చాడు”
“యిప్పుడేం చేయాలి మనం?”
“మనం చాలా జాగ్రత్తగా మసలుకోవాలి. మనపని కుడితిలోపడ్డ ఎలుకల మాదిరి అయింది. నువ్వు లేచి త్వరగా మన సిపొయిలని అనుసరించు. నా అంచనా ప్రకారం వాళ్ళు ఎక్కువ దూరం వెళ్ళివుండకపోవచ్చు,. వెనక్కి తిరిగి వచ్చేయమని నుబేదార్‌కి చెప్పు. కందరకం దగ్గర సిపాయిలని వుంచొచ్చానన్న ఆయనగారి మాట అబద్ధం మని అర్ధమవుతోంది. చిన్న శబ్దం కూడా చేయకుండా జాగ్రత్తగా యిక్కడినుంచి బయటపడు అన్నాడు.
“కానీ... ఆ..... లెఫ్ట్‌నెంట్‌ మాట వినకపోతే.... “అవన్నీ నాకొదలేయి. ఆయన ఎవరో తెలిసాక ఆయనమాట వినాల్సిన అవసరం మనకి లేదు. ప్రస్తుం నేనేనీ పై అధికారిని యిక లెస్టినెంట్‌గారి పని నేను పడతాను.”
“లహనాొ! మనం ఎనిమిదిమంది మాత్రమే వున్నాం. మరి మనం వాళ్లని...
“పిచ్చివాడా మనం శిక్కు వీరులం అ్నిది మర్చిపోయావా? మనం ఎనిమిది మంది కాదు, 80లక్షల మందితో సమానం. అలస్యం చేయక త్వరగా వెళ్ళు. కదులు ..
136
లహనా తిరిగొచ్చి కందకం ముఖద్వారం దగ్గర గొడకి బల్లిలా అతుక్కుపోయాడు. అతనికి నకిలీ లెఫ్టినెంట్‌ బాగా కనిపిస్తున్నాడు. లెప్టెనెంట్‌ తన జేబులోంచి నన్నగా వున్న మూడు బాంబులని తీసి, మూడిటిని కందకం గోడల్లా వేరు-వేరు చోట్ల అమర్చాడు. ఆ తరువాత వాటిన్నిటినీ సన్నటి తీగతో కలిపాడు, తీగముందు భాగంలో ఓ గుడ్డపీలకని వుండలా చుట్టి దాన్ని 'సిగడి'కి దగ్గరగా వుంచాడు. బయటకి వెళ్ళి అగ్గిపెట్టెని తెచ్చి దాన్ని అంటించే లోపలే...
లహనా మెరువులా అతని మీదకి దాడిచేసి రైఫిల్‌తో అతని మోచేతి మీద చావబాదాడు దానితో లెఫ్‌టనెంట్‌ చేతిలో వున్న అగ్గిపెట్టె కాస్తా జారిపోయింది. లహనా అంతటితో వూరుకోక లెఫ్టినెంట్‌ మెడమీద గట్టిగా బాదాడు. ఆ దెబ్బకి అతను గట్టిగొ అరుస్తూ నేలకూలి పోయాడు. లహనా సమయాన్ని వృధాచేయకుండా కందకం గోడల్లో వున్న బాంబుల్ని తీసేసి బయటికి విసిరేసి, లెప్టినెంట్‌ని ఈడ్చుకొంటూ 'సిగడీ' దగ్గరకి తీసుకొచ్చి పడుకో బెట్టాడు. ఆ తరువాత ఆయన జేబుల్ని తడిమి అందులోంచి రెండు-మూడు వుత్తరాలని, ఒక డైరీని తీసి తన దగ్గర దాచుకొన్నాడు.
కాసేపటి తరువాత లెఫ్టినెంట్‌కి తెలివొచ్చింది. లహనా, ఆయన్ని చూసి నవ్వుతూ... ఎలా వున్నారు? క్షేమంగా వున్నారా? అన్నాడు వ్యంగ్యంగా. ఆ తరువాత కాసేపాగి, మీ దయవల్ల ఈ రోజునేనెన్నో విషయాల్ని తెలునుకో గలిగాను. సిక్కులు సిగరెట్‌ తాగుతారని, ముస్లిములు గుడిలో దేవుడిని పూజిస్తారని, లెప్టినెంట్‌ వేట కెళ్ళేటప్పుడు గాడిద ఎక్కుతాడని. అన్నటి కన్నా కడుపుబ్బ నవ్వించే పెద్ద విషయం జగాధరీ జిల్హాలో నీల్‌గాయ్‌లు వుండటం, పైగా వాటికి రెండడుగుల కొమ్మలు వుండటం ..... అన్ని లహనా పెద్దగా శబ్దం చేస్తూ నవ్వుటం మొదలు పెట్టాడు. నవ్వు ఆపుకుంటూ, “యింతకీ తమరు ఉర్జూ భాషను ఎక్కడ నేర్చుకున్నారో తెల్చుకోవచ్చా , అని ప్రశ్నించాడు.
లహనా అతని ప్యాంట్‌ జేబుల్ని వెతకటం మర్చిపోయాడు. దానికి తోడుగా లెఫ్టినెంట్‌ చలిబారి నుంచి తప్పించు కోవడానికి రెండు చేతుల్ని ప్యాంట్‌ జేబుల్లో పెట్టుకోవడంతో లహనా ధ్యాన అటుగా పోలేదు. లహనా తన ధ్యాసలో మాట్లాడుకుంటూ పోతున్నాడు.....' తెలివికల వాడినని అనుకొని చక్కగా బోల్తా పడ్డావు. ఇన్నేళ్ళుగా లెఫ్టినెంట్‌గారి దగ్గరి పని చేస్తున్న నన్నే మోసం చేద్దామని అనుకుంటావా? నీకోసంగతి చెప్తా విను. మూడు నెలలు క్రితం అనుకుంటా ఓ మౌల్వీ మాగ్రామానికొచ్చాడు. వచ్చినవాడు వూరికే వుండక, పిల్లలు లేని వారికి తాయత్తులివ్వడం పసిపిల్లలకి చిట్కా వైద్యం చేయడం మొదలెట్టాడు. అంతేకాదు ఛౌదరీగారి దొడ్గోవున్న మజ్జీ చెట్బకింద
136
మంచం వేసుకొని కూర్చుని హుక్కా పీల్చేవాడు అంతటితో ఆగేవాడా! అంటే అదీలేదు. ము జర్మన్ల గురించి గొప్పలు చెప్పేవాడు మీలాంటి మేధావులు ఎక్కడా లేరని, మీరు వేదాలు చదివి, అందులో విమానాలు ఎలా తయారుచేయాలో నేర్చుకొన్నారని వాగేవాడు,. అంతేకాదు మీరువస్తే దేశంలో గోహత్యలు అసలు జరగకుండా చేస్తారని అనే వాడు. వ్యాపారస్ఫృలతో, దేశాన్ని జర్మన్లు హస్తగతం చేసుకోవడం ఖాయమని, పోష్టాఫీసునుంచి డబ్బు తీసేయమని అనేవాడు. అతని మాటలకి పోష్టమాస్టర్‌ సైతం భయపడిపోయాడు. అతని ఆగడాలు ఆపకపోతే లాభం లేదని నేను, ఆయన గడ్డం గొరిగించి గ్రామం నుంచి బయటికి వెళ్ళగొడుతూ మా గ్రామంలో మళ్ళీ అడుగుపెడితే ...”
లహనా మాట పూర్తి కాకుండానే అతగాడి ప్యాంట్‌ జేబులోంచి పిస్తోలు బయటకు రావటం, లహనా వైవు గుర్తిపెట్టం జరిగిపోయింది. అదృష్టవశాత్తు తూటా లహనా తొడకి మాత్రమే తగిలింది. అతను మళ్ళీ కాల్చే లోపలే లహనా రెండు జోళ్ళ గుళ్ళ పిస్తోలు అతని తలని ఛేదించి వేసింది. పిస్తోళ్ళ శబ్దానికి అంతా పరిగెత్తుకొచ్చారు.
నిద్రపోతున్న బోధాసింహ్‌ “ఏమైంది” అంటూ గట్టిగా అరిచాడు.
“ఐం లేదు ఓ పిచ్చి కుక్క యిటుగా వస్తే దాన్ని కాల్చి చంపాను,” అని అతన్ని నిదపుచ్చాడు. మిగిలిన వారికంతా జరిగింది వూనగుచ్చినట్బ చెప్పాడు. అంతా తుపాకులు తీసుకొని సిద్ధం అయ్యారు లహనా తనతల పాగా చింపి తూటా తగిలిన చోట రక్తం కారకుండా గట్టిగా కట్టకట్టాడు. తుపాకీ గుండు పై పైన తగలడంతో కట్టు కట్టగానే రక్తం కారటం ఆగిపోయింది.
ఇంతలో వున్నట్టుండి డబ్బైమంది జర్మను సైనికులు గట్టిగో అరుస్తూ కందకం మీదకి విరుచుకు పడ్డారు సిక్కువీరుల తుపాకీలు ఉప్పెనలా విరుచుకు పడుతున్న వారిని కొంత వరకు ఆపగలిగాయి. నెమ్మది-నెమ్మదిగా వారిని అడ్డుకోవడం కష్టం అయింది. కారణం వీరు ఎనిమిది మందైతే వారు డెభల్బైమందున్నారు. తమ వీరుల శవాల మీదకెక్కి మరీ పోరాడుతున్నారు జర్మన్లు. కాసేపట్లో వారు, తమని... అనుకునేటంతలో
అనుకోకుండా “వాహ్‌ గురూజీ ది ఫతహ్‌! వాహ్‌ గురుజీ దా ఖాలసా! అన్న నినాదాలతో ఆ ప్రదేశమంతా మారుమోగిపోయింది. అంతేకాదు తూటాల శరపరంపర జర్మను విరులని నేల కొరిగేలా చేసింది. వెనుక నుంచి నుబేదార్‌ హజారాసింహ్‌
140
నిప్పులని కురిపిస్తుంటే ముందునుంచి లహనాసింహ్‌, మిగిలిన సిపాయిలు జర్మన్లని ఎదుర్కోవటం మొదలుపెట్టారు. పారిపోతున్న వారిని తుపాకీ మొనకు గురిచేసాడు లహనాసింహ్‌. ఆకాల్‌ శిక్కు దిఫొజ్‌ ఆయి! వాహ్‌ గురూజీ దఖాలసా! సతశ్రీ అకాల్‌ పురుష్‌!!!” అంటూ సంతోషంతో గంతులు వేయటం మొదలె పెట్టారు, సిపాయిలు. ఆ తరువాత ఆ ప్రదేశమంతా ప్రశాంతత ఆవరించుకొంది. క్ష్రతగాత్రులైన జర్మన్‌ సైనికులు బాధతో మూలగటం మొదలెట్టారు. పదిహేను మంది సిక్కు సైనికులు వీరమరణం పొందారు. సుబేదారు హజారా సింహ్‌కి స్వల్పంగా గాయాలు తగిలితే, లహనాసింహ్‌కి మాత్రం గాయాలు తీవంగానే తగిలాయి. అయితే అతను ఆ విషయాన్ని దాచిపెట్టి, కందకం దగ్గరున్న మెత్తటి తడిమన్నుతో వాటిని మూసేసి తల పాగా బట్టతో కదలకుండా గట్టిగా కట్టుకట్టాడు,
యుద్ధం జరిగిన సమయంలో చంద్రుడు వినీలాకాశంలో తన కాంతిని నలువైపులా పసరింపచేసాడు. ఆ కాంతిని చూస్తుంటే సంస్కృత కవులు చంద్రుడికి తమ సాహిత్యంలో ఉన్నతమైన స్థానాన్ని ఎందుకిచ్చేవారో అర్ధం అవుతోంది. మంద-మందంగా సాగే గాలులు బాణభట్సని “దంతం వాణోపదేశా చ్యం” అన్న మాటల్ని గుర్తుకు తెస్తోంది.
లహనాసింహ్‌ గొప్ప గురించి వజీరా అందరి దగ్గర పొగడటం మొదలు పెట్టాడు లహనా కనుక అలా ధైర్యం చేసి వుండకపోతే అంతా చనిపోయే వాళ్ళమని అన్నాడు,
యుద్ధం తాలుకు భయంకరమైన శబ్దాలను అక్కడికి ౩ కిమీ.॥ దూరంలో వున్న సిపాయిలు విని టెలిఫోను ద్వారా హెడ్‌ క్వార్టర్స్‌కి తెలియజేసారు. హెడ్‌క్వార్టర్స్‌ నుంచి హుటాహుటిన యిద్దరు డాక్టర్లు, రెండు అంబులెన్స్‌ అక్కడికి వచ్చి చేరుకొన్నాయి. యుద్ధం జరిగిన ప్రదేశం నుంచి ఫీల్డు ఆసుపత్రి దగ్గరలోనే వుంది. గాయాలతో బాధ పడుతున్న వారిని ఒక దాంట్లో, చనిపోయిన సైనికులని మరో దాంట్లో ఎక్కించారు సుబేదార్‌, లపానా గాయానికి కట్టు కట్టిద్దామని ప్రయత్నం చేసి విఫలం చెందాడు. కారణం లహనా ఆగాయాలను పెద్దగా వట్టించుకోకపోవడమే కాక గాయం చాలా చిన్నదని మరుసటిరోజు వెళ్ళి కట్టించకుంటానని నచ్చ చెప్పి, జ్వరంతో బాధపడుతున్న బోధాసింహ్‌ని అంబులెన్స్‌లో ఎక్కించాడు. లహనాని వదిలి వెళ్ళటం సుబేదార్‌కి బొత్తిగా యిన్టం లేదు. లవానా మొండివట్టుదలతో అతన్ని నడిపిన్తూ తను చక్కగా నిలబడగలుగుతున్నాని వజీరా తనతో వుండగా తన గురించి ఆదుర్దా పడాల్సిన అవసరం లేదని అన్నాడు.
141
బోధాని అంబులెన్స్‌లో పడుకో బెట్టారు. సుబేదార్‌ని కూడా ఎక్కమని చెప్తూ “వదినగారికి ఉత్తరం వ్రాసేటప్పుడు నా నమస్కారాలు అందజేయండి. అంతేకాదు యింటికి వెళ్ళినప్పుడు ఆవిడతో - ఆమెకిచ్చిన వాగ్దానాన్ని నిలబెట్బకొన్నానని చెప్పండి” అన్నాడు.
వాగ్గానమా? ఆశ్చర్యంగా అడిగాడు నుబేదార్‌ చూన్తుండగానే వాహానాలు ముందుకు కదిలాయి. సుబేదారు, అంబులెన్స్‌ ఎక్కుతు లహనా చేయి పట్బకొని - “ఈ రోజు నువ్వు మా తండ్రీ-కొడుకుల ప్రాణాలు కాపాడావు. ప్రత్యేకంగా ఉత్తరం వ్రాయాల్సిన అవసరం లేదు. ఇద్దరం కల్పే యింటికి వెల్దాం. స్వయంగా నువ్వే ఆమెని కల్సి ఈ విషయం తెలియచేద్దువు కాని” అన్నాడు.
“ఇక మీరు బయలుదేరండి. నేను చెప్పింది, చెప్పినట్పుగా వ్రాయటమే కాక; ఇంటికీ వెళ్ళినపుడు చెప్పటం మర్చిపోకండి” అన్నాడు లహనా.
వాహనాలు కదిలి వెళ్ళిపోగానే లహనాసింహ్‌ యిక తన వల్ల కాదన్నట్పగా షడుకుండిపోయాడు. ఆ తరువాత వజీరాసింహ్‌ని పిళ్చి దాహంగా వుంది నీళ్ళు కావాలని అడుగుతూ రక్తంతో తడసిన కట్టుని విప్పమని కోరాడు.
(5)
మృత్యువు దగ్గరవడుతుంటే జ్ఞావకాలపోరలు న్మతి వధంలో మెదులుతూ వుంటాయి. జీవితంలో జరిగిన వతి చిన్న సంఘటన కళ్ళముందు కదులుతుంది, అంతేకాదు ప్రతి సంఘటన గురించి స్పష్టమైన అభిప్రాయం, ఓ అవగాహన ఏర్పడతాయి అతనికి చిన్నప్పుడు తను అమృతసర్‌లోని తన మేనమామ యింటికి వెళ్ళడం, అక్కడ బజారులో ఓ ఎనిమిదేళ్ళ అమ్మాయి తరచుగా ఎదురుపడటం, ఆమె ఎదురుపడిన ప్రతిసారి తను, ఆమెని “నీకు పెళ్ళికుదిరిందా? ' అని అడగటం, ఆమె సిగ్గుతో పారిపోవటం యివన్నీ ఒకదాని తరువాత ఒకటి అతని స్మృతి పధంలో మెదిలాయి. ఒకసారి యిలాగే తనని అడగినప్పుడు ఆమె మాటలు తనకి శరాఘాతాల్త్లా తగిలాయి. అంతేకాదు, బాధ-ఎడుపు ఒక్కసారిగా పెల్లుబికాయి, అలా ఎందుకు జరిగింది???
ఈ ఆలోచనుంచి బయటపడుతూ “వజీరా! దాహంగావుంది” అన్నాడు.
25 సం॥లు గడిచిపోయాయి. లహనాసింహ్‌ యివ్పుడు 77వ రైఫిల్స్‌లో జమాదార్‌ అయ్యాడు, ఆ అమ్మాయిని, అప్పటి సంఘటనలని పూర్తిగా మర్చిపోయాడు. అసలు
142
ఆ అమ్మాయిని కళిసానన్న ధ్యాసే లేకపోయింది. ఓ సారి వారంరోజులు శలవు తీసుకొని పొలం తగాదా తీర్చటానికి యింటికి వెళ్ళడం జరిగింది అంతలోనే రెజిమెంట్‌ అఫీనునుంచి యుధ్ధం జగబోతోందని, వెంటనే రమ్మనమని వుత్తరం వచ్చింది. దానితోపాటు సుబేదార్‌ హజారసింహ్‌ నుంచి తను, తన కొడుకు బోధాసింహ్‌ కూడా యుద్దానికి వెళుతున్నామని, వెళ్ళే ముందు తన దగ్గర కొస్తే ముగ్గురు కలసి వెళ్ళవచ్చునని రాసాడు. సుబేదార్‌ ఊరు లహనావెళ్ళే దొవలోనే వుంది. అదీకాక సుబేదార్‌ లహనాని చాలా యిష్టపడటంతో లహనా అతని యింటికి వెళ్ళాలని నిశ్చయించుకొన్నాడు. యుద్దానికి బయలు దేరేముందు సుబేదార్‌ యింట్లోంచి బయటకొస్తూ లహనాతో “మీ ఒదిన గారికి నువ్వు బాగా తెలుసట, ఒకసారి వెళ్ళి కలవరాదు!” అన్నాడు. సుబేదార్‌ మాటలు లహనాని ఆశ్చర్యంలో ముంచెత్తాయి. “అసలు నేనెన్న్షడు ఆమెని చూడటం జరగలేదు. అలాటిది ఆమెకు నేనెలా తెలుసు??? ఎప్పటినుంచి తెలుసు??? కనీసం రెజిమెంట్‌ క్వార్టర్స్‌లో వున్నప్పుడయినా ఎప్పుడు సుబేదార్‌ యింటివాళ్ళు రావటం జరగలేదు. చాలా విడ్డూరంగా వుంది!!! అని మనసులో అనుకున్నాడు లహనా. గుమ్మం దగ్గరకిళ్ళి తలవంచి ఆమెకి అభివాదం చేసాడు.
ఆమె అతని వేపు తిరగి చూస్తూ “నన్ను గుర్తు పట్టావా?” అంది,
క
“నీకు నిశ్చితార్ధం అయిందా.. ఛీ... నిన్ననే జరిగింది. ఈ కొత్తబట్టలు చూస్తే తెలియటం లేదా... అమృతసర్‌... అంటూ ఆమె ఒక్కొక్కటిగా అంతా గుర్తుచేసింది.
భావావేశం అతన్ని స్పృతి పథంలోంచి బయటికి పడేసింది. అతను పక్కకి ఒత్తిగలాడు. కట్టనుంచి రక్తం ధారాపాతంగా కారటం మొదలెట్టింది.
“వజీరా! నీళ్ళు... కలసాగిపోతోంది. సుబేదార్‌ భార్య అతనితో "నిన్ను చూస్తూనే గుర్తుపట్టాను. నా అదృష్టం మీద నాకు నమ్మకం లేకుండా పోయింది. నువ్వు నాకో వాగ్గానం చేయాలి ' విషయం తెలుసుకునే లోపలే ఆమె మాటలు పొడిగిస్తూ “సుబేదార్‌ గౌరి ధైర్యసాహసాలను మెచ్చుకొని వ్రభుత్వం పతకాలను, కొంత భూమిని యివ్వటం జరిగింది. వారి ఉప్పు తిన్నందుకు బుణం తీర్చుకొనే నమయం అనన్నమైంది. ప్రభుత్వం, స్త్రీలని కూడా యుద్ధంలో భర్తీ చేసుకొని వుండివుంటే, నేను సుబేదారుకి
143
అండగా ఆయనతో వెళ్ళేదాన్ని. కానీ నాకంత అదృష్టం ఎక్కడది చెప్పు? నాకు ఒకే ఒక్క కొడుకున్నాడు. అతని తరువాత మరో నలుగురు పుట్టినా వాళ్ళు దక్కలేదు అది నా దురదృష్టం ' అంటూ కళ్ళనీళ్ళు పెట్టకుంది. “బోధా సైన్యంలో చేరి సంవత్సరం కావస్తోంది. ఇద్దరు ఒకేసారి యుద్దానికెళ్ళినప్పుడు నా మనసెంత కలవరపడుతుందో చెప్పలేను. నీకు గుర్తుండే వుండి వుంటుంది, ఓసారి నువ్వు ఓ పొగరుబోతు గుజ్జం బారినుంచి నన్ను రక్షించావు. నిన్ను వేడుకునేది ఒక్కటే, ఆ రోజు నువ్వు, నన్ను రక్షించి నట్టే ఈ రోజు నా భర్తని, నాబిడ్డని కూడా రక్షిస్తానని వాగ్తానం చేయి” అంటూ జవాబు కోసం కూడా ఎదురుచూడకుండనే ఆమె లోపలికి వెళ్ళిపోయింది. లహనా కూడా కళ్లు తుడుచుకుంటూ బయటకి వచ్చాడు.
“వజీరా! దాహం.... నీళ్ళు ... అంటూ అడిగాడు లహనా. వజీరా, లహనా తలని ఒడిలో పెట్టకొని అడిగినప్పుడల్లా అతనికి నీళ్ళు తాగిస్తున్నాడు, అరగంట వరకు అతను ఏవీ మాట్లాడలేదు. కాసేపాగి “ఎవరది? కీరత్‌సింహ్‌?” అన్నాడు.
అతని మాటల ధోరణిని బట్టీ అతను, మనుష్యులని గుర్తుపట్టే స్థితిలో లేడని అర్ధం చే ఎకొని వజీరా, “ఆ... నేనే అన్నాడు. “నన్ను కాస్త పైకి జరిపి పడుకోబెట్బకోవా?” అన్నాడు. అతను చెప్పినట్టే చేసాడు వజీరా.
ఇవ్చుడు కొంచెం బాగుంది, అంటూ “గుర్తుందా నీకు మీ అన్నకొడుకు పుట్టినప్పుడే నేను ఈ మామిడి చెట్బ్టను నాటాను. నాలుగురోజులు ఆగితే కావలసినన్ని మామిడిపళ్ళు కాస్తాయి. యిక నువ్వు-వాడు కూర్చుని తినచ్చు,
వజీరాసింహ్‌ కళ్ళల్లోంచి నీరు ఉవబికివస్తోంది. మౌనంగా రోదించటం తవ్ప, అతను ఏమీ చేయలేకపోతున్నాడు.
ఆ తరువాత కొద్దిరోజులకి, 77వ రైఫిల్స్‌ జమాదార్‌ లహనాసింహ్‌ యుద్ధంలో తగిలిన తీవమైన గాయాలకి ఒరిగి పోయాడన్న వార్త పేపర్‌ ద్వారా అందరికి తెలిసింది.
(ఆధునిక హిందీ కథా సాహిత్యం లోని మొదటి ఫ్లాష్‌బ్యాక్‌ కథ)
నాలా ననున చ
ఫం భి (1 (౬౫ | ఏం స్తో పన్ను జా క గ వ పడా 144
కు ఇక ల. నగా
- జ సం న య - హజ్‌? పాప టా చట్లవిపునీ చ నటు" ఇ ఆ ఇన్నా... స. టన నక న న నం ర య - క మ! న న స నా. కీ జఫ జనని, ల త్రో ల్‌ ల్‌ చనా తే గ కంర హ్స్‌ ర సం. పనులని టి టా వె జ్‌ నా 2! (+ భన శ న శకి [ర ఇక గ + వకత సల హా స లు ఇ ల. బా న్ను క నసిల న స. | య... శుటనన వళళ. చ నై టా. న టు వక య న = సైనా టు మో న టట వ న. త. ఎమ. సనం నం. త సనా వక్‌ నం టా.. సట స సెలా వ అ ను సన 0 స. న ళ్ళ, 2 ర తో గ ర (ఇ ం, ॥ న పం! క కం గ ఉట వై వు మం లల గ స చటం. ల పన న 1 కు న సం. రా ర త. న్‌ మ మే న క ర న
లం చంపే ఇ వాట్‌. కం స గ వనన సో శ | | ॥ సనా నో? టా. . న ట్‌ స నై నా! టం. లో చంంంంం ఆ న తం టన్‌ సరం భ్‌ క న త.
న. యవ మ! 1 "ళీ! ట్ర గ, శ టకా. తవం హతే, ్టీ న వ: సె క్ర... నే | / | ణ్‌ లీ ౧ “నాం కశ సు స్‌. ల క! స టి టట న్‌ ప రం. స ర గ్‌ గ! లా
నస మున పంతం చ స క. గల్‌. పం ఆతు సక నం... (లీల న. వగ న్‌ సట టా రోల టు. వలి క్‌ వ య గన. 1సీగ (1. నన జ్‌ న ప టి సం. శన వ రన ష్‌ చమోలి న క నో బటు వనే వ ₹. ట్టైగ వ వన షి టీ రా ల స ఎ. న ౯ టం. న (1 తం .. లో ర త! ర గా న శన టం గతో గ టండూడాన వత. హ్‌ వా క గ. ర మం తి నలం ల్‌ తగ ర (0/1 "క. ఎ మం న. క్త టం ల శ త క _
(| న (1 న క సు. త 1 . (7 స్ట నో పాం. చ య... టు స నో టం! గ కం తన న సలుల
లే క న ఏ క స గె వచనా “క్‌! క ర ఫరా బో ట్ట సతీ ో/ పోట్ట: సక బటు గ (4 మ ని, శ. ./ య [౧ సత. త్త. “ఆగి ంగో టా టం నన బ్లా సల్‌ నీల్‌
| టీటీ సో! న ర య న న న య్‌ గె ప గగ కం. న సతు నం పటన ల 4 నా పాటల రా చ! న న రం ప ౮ | లో గ క న ర 4లో క ల్‌ టం... తట గం డ్‌ న న వ ల క!
. శ్‌ మ. మాస్‌ మళ న్న న నక స... తాగ స శ లో | నా జమ కనా హర న స | వై నే న ర గలే జ ఆ సో. మ్‌ అం త సనన తి, పటట న్‌! ఫ్‌ ట్‌ పం. యట ల నం. న. టై సే 1 శినన్న భట న. గ్‌ క వట టి ను న్‌ న స యి.
(| (క 7 పచ ల స స ర... టి క. హ్‌ ౧ గట నో హా. మం ర చ ద న వ్‌ ఆయున సి హా న ల ! భా గ్గ స. నే సగ ఓట్‌ /॥ ఎటట, ” న. మే. క ళం లన. నేల (॥ న ట్ట. (ఓ, ర టం అ న? న ఎ టి తోపు ల గో వ విన ల: గోటు (ల (టి న గ అ రాత నని శాం; ఛ్‌ నాం న. హ్‌ ్థ్గ న ప ఆ న మ శ. జ వక భన మ న శ థ్‌ సట టప ళం” మ మా పన నై పైన ఇవీ వష.
న. కే తీ. య క న టీ! టం చ గ కనే. . స్‌ (చేతా తే అ న్య పో న న నే. త్‌ రా న వ గజ వ క. వ వ | వ్‌ న న సీత క్ష కొ హ్‌ = న కిట చి 6 | స వే. నర యి ప స ఇ షు . స న స. ళ్‌ మా కా (“సే స సే స నాం వే వ. ర ప ఎ ణా. న శే వా. బీ న క 1 వ శ = క క్‌ అనై బ్‌ శాల టో న నన న చావో: లు న 4 (న! // ్త పంగా టట ల. వ ట్‌ గతో వలీ న్‌ వావేంన్‌ య న న “| జ న న. శ్తో వోని క్షే న్‌ సీ నే | క (| మ 2 వలం టా న్య? మై చ | న్‌్‌ ను క ప శ్‌. న ర న టం. న స ర | |. క జ క | వ క్‌. ఖ్‌ సమ శే | " స గ. నీట్‌ న శ (ట్ల. “టం నున జ మ న స న. భం. స. న? ట్‌ స గ వ మ | "| స. స ననా నం ( ని 1 న. స వో త్త. లం లి. + వ
న న జ | టట పోవు నరా. వం జ్‌ స గ్‌ ము న్‌. నన యయ నా! తా వ బలు క న న్‌ వే సన | . ఎగ - క్ష షష యక. త్‌ ల న లం వ డా శ వన్‌ యే కా
ఖల్‌, | వర ౧ ఖు ఇ... . (| క సనం ం క గీ త ణి చైను? ( ళ్‌. గు. | అల వూ చీ శ. " న. వ్‌ 2 చ మ్‌ లు వంటల నకీ స. స న ఘః న్‌ "నా వ సలా క. న సన మ లలి తవ ళ్‌. ణ్‌. /10 | తా. మ్‌ నాం న క మ 0) టగ్‌ శ్‌ ల! స న చ ళ్‌ .: న్‌ . ఖీ గ 4॥ వ య ఈ. క. | వ. త శాసన వా! క | ల ల మే క్ష ల స వంచ నే చతతపాట్లటల నో టి నట ఒ సై న ర న ర ఎ దా శైల +ప టి ౧ లం టా హం టా టం శల నా] య వ టా ర క జ స క న షె ల్‌ నప మం జం న న స స ఇ న (0 రల న త యం శం నాకే ఆరు వ న స స న న (న గ స వసా చం మ. స ళ్‌ టా న స న కష (ళ్‌. కక బె క. పల వ గ్‌ ఉీ నల క వావి వా ము టో నో లో ణా క చం ఫో న న. ల్‌ వాం న న. ఆల? క న్న య ఈతని చా నల న్వె ను తోనో... (| ల్‌ (౨. ర మ న జ ్‌ న ష్య త్న, (ట్‌ న ల క ౮ క: ఆ టనే ద క. వవ ఎం కనన క ప్త! త్త స త్ను ఇ క్ష పే శ్‌ నై మై క “నఖ సత శస క స్‌ు టట న శ్‌ ని క్షి న [| క కై. 4/1 న ర |, న క ఇమాని న మే సె న శ. ఈల. త్‌ో “శ ఇ న, న్‌ న స న. శ్‌ జె న ” న మ వ” నా ళ్‌ అహ ఎ 1. క. స్ట ఆ న్‌ ఈ య కచ గ గ క సక. టం! స - డే ఇక శా పె బ్రమ అట నిము స న త క స స ఎ వ త్రో క న ర య ల స క ఖం మాక (గ ప రి 3 య స | ॥ క ఫా న శ "వున వ న యు శ న క + పడే వ్‌ కి క్‌ నో న న టూ స్యా కు. నా బళ్ల స ౯ న ఉక / వ్య య జౌ లే టే పంచె నే టే న. ఎ ఉక వ నో ల నై ష్‌ న _ ఖీ | క జం న్‌ న క న కం క న టై క. న జ పవ సయ్‌ షె న స. -. న నం వ భం (ల్‌ వశ. ఫి లం వం లో త ని క్‌ ల్‌ 1 య ల ఆ _ న. ణః ట్ల జ క ఈ న లీ. టి న క న ఇ క స | క ననన న్‌ జ క క | టు హ్స్‌ చలు వ్యాన న | వం వం ళా ట్‌ ఎ నలా వా న సక న న క మం య శ న క “శ్వ, య్‌ ల. క వ టట క మ క
(8 న టా -వాం సే క (| స్‌ నల . సవల ఇకా మా. తావి న్నా టా నై నన ॥కొ గ శ్లషి? క గా క క్‌: [క సట లీ 1 స క్‌ క ౯ నటల వ్‌ స్త! య క ఇ స ౯ పవ పలల లే వ్‌ వ న న న ల్‌ ళు నటన గా కట్ల | న మ్‌ ప క న్‌ ॥ ర. “శ్‌ ల వ్వ్‌ అబ్‌ (న! ॥ గట్టా ల జ. టయ య్‌ మళ వ్దాా టా వన ఖత్‌ నా వ. "అ ఏ. + గెస్ట్స్‌ ఆ నీ వ వ స. టా. చ గ. పకా, + న ము “| 4 నో ల
ఫ్‌ నటీ నాట! తై న అం, స పం వ. తా ర్త క లన పం శా ననన | త శ క్ష వ క తా. అ. స స టి హా మ్ల ఎనో నయా. ల లలో అననట్టి | మె! అవి ౧ 2 పా సెలా? జ 7 స్వ నీ *ె య నన్‌. లట జచంగా న నవే ॥ 41! టక స ఇ శన్యటచేశ ఆ హే క ల! య ర టం ల్ని సా జ మ న్న భం లం స్ట న్‌ చా | స 1 ం గ్‌ బై వ. నట 1 న స ఆ! అట్‌ వ కా] క దా రేటా, ర క మ కీ న స తా వ. మ
త వ శ న స్‌ో న్‌. ద్ర ట్‌ చేత నే తి నట ర ను ప మచ జ స ల్‌ (| ఇ సే ర చ భ్‌ క స నస టీ నం 4 నే శ టి ర ను త్త
- బా నం వా నా ్‌ శ /' భ్‌ వను వ లన టామ్‌ ల్‌ క | క ము లం .. వ న న మ గా కన వం టి న్‌. నా. నఖ వ న ర యభ ళో హై జ స | ల్‌, గో నక. టాటా త్య ఇల క్‌ ని | ర. జ్త్త సా ఇకక గ స న్న మ నం ౯ టాం న ల పాలం నట */ కల్‌ స న నె ఎ వ్యకి న శ “వా సవ దుం కె ను... శ టో నన! క క ని క ర. /లే క | కవన ర హం 1 ర శ న. క ఖ్‌ _ న ను చ్‌ శ భన వ - టే స [| య కక మ న. కట ళం న వా ఫం న! న్‌? 1 యంతో నం లా న న్‌ చ స న న క్‌ స. స క ర. న న ల సె కే. కశ కన లల ళ్‌ జో ( స్త కా, నానన పా టా య క న పే జన న ౮. లకీ క న స సమ సన్‌ యక. క న. య. ఖాత: న. వ ణే.
స షస న కా! వ్‌ క్ర య స న స వావ న స; నభ స స వక నన నా / నక వ సే పన న క స మా. చంటి ఉల ఉట య న ప న స. యన! న్‌ లి మం వం గ యా రక న్‌ ల హ్‌. న వై టక - వ ళ్‌! వ. / శ్వ య హ్‌ ము యః న లు ం సన [ హస జా న! వ్‌ స్‌ శ టో టా. ల భ్‌ జ 2 ఉనా ర హాన్‌ ట్‌ గ్‌. “త, ట కే లో యా ల. న న గ స్‌ జీ
క త న. ల్‌ న నిం / క ట్ర ప వాం - న. న కా. స మా. శక్తా చే త ల. క క. ల ఈ. న యా. మా గాన. శీ ఎ 2 ల్‌ క భర న 1 నాట మాం పోలాల | (4 1. ఇంంపుల టం ఖే షా వటి వలీ టోటుం్‌ |.
ను జ టో నం కాలా. మ న. టి మ య రైక నప భట్ల టా నా నం. న న
ర న్‌్‌ పం రం వ. నన భక య స పా అవ టే ౧/౧. + నైన ల కో పె పీ టం వ [భా మి. ర సం / స టంత అన గే / “పటం టట్‌ (0 టో. ల స స. టం |
న ల్‌ గ. భూ స. క తే ళో నం! లుల న్నే టక గ స! సం ప న ఇ చ 844 (1. ఖో త క గ వ నాడ 1 హాల్‌ లోగ | సగ సకల నం ల నోట? గ్‌”. గతో ణ్‌ న న షాటు “ఎనన. | న. గట్ట గ” త్‌ న నొక ప కన ఆ క. న్‌ " శీల్టుట (గటా గ్‌ న య? ను ర / (111 "|; “ గో న్‌ టై లా సో సం. స సన్నటి వ మీ. చ న్‌ కల సలి త క గ; | ళీ న్‌ గ స టం... సట 43 న (హా శ లోలో శై . ళీ “ళు. శ - హం | గా [1 రాత్‌. క్త లకీ
క తన మ న 1 గం” +8 బక్‌ లలల బతక చో వపు న్యు తగగ నే. 5! ల టి చ సే ట్రై వ నోమో నోట టన న /0 నం 1. ఈత మ న | న త. న 1 వ ర ల శు స ప జః | +?
టల బల య పవ ల్‌ తం ఓ య ప న న్‌ లో బోను నాల టన సామా, గదిల నతట్టో లి. బగ్మీయట. పం రట ప ర త స వం. న న న న (౯. న ల్‌ పం ల్‌ + న.
భా. మ్‌ మ్‌? వశమా వ్‌ = న రాలీ ఖీ 1. ల. ఖో 06 వ్‌ క న. న! క గ 4 ల న్‌ నస సగ .. క. ' జనో 40. ( గ సలి లే 'అు ఆటల టం. / టంట. లో హో న పనే న సక్‌ న గ్‌ తో? పతన నగ ఎన్‌. = తర [ వనోషి ద లం.
( శ యా ం ఛనలైనంం - కో వ క. వల్‌ ( టీ. నం క శంస బటన్లేనన 1 గీ క ల టన స న క నో గ? '₹ళ/ క న్‌ "భ్వ్యాజ్‌, కం. న న నం న ప! నే టా యా. క క. మ ప ఇల న రాచ | స ర్‌. నఇ్‌్హ క, "ఖ్‌ ని | న న క . య! స క కస రం. క, ల్‌ వ 5 యా క న్న; న్‌ా క. న స సళ ?. చ య న ర శ న ౫ ర ర హా త ప ల న. నను. భ్‌ గ్‌ | య. చీ, న్నన లము కాన. 4 గో గ్‌ ం గ్‌ స ట్‌ స్‌ షఎనో.. నం బట ల్‌ ర క కమ్‌! నన ఖా గ భే. స. న క. చా. వా న్‌ నైవ కష హా శ 1 నాటా ల్ల వ కే హో న్‌ క పల్‌ న్‌ రగ. నల న సా లు భక. బ్‌ 1 న వ. ఇ వస. మిన క. వక్నారోటగ న! గ్‌ ల, వో! న ల్‌ లం జాన ల్‌ వ క క గ. ఖ్‌ 1 మా న ల క న స 1 న తి! హ్‌ |. జ న వ్‌ గ! టి జగ వ నం ప న ల మక అజో - మోనో వం స్త
స / ంటనిపుగా నే మ గొన వ జ 4 [గ ర లోకీ తళకలు సను ఖై ఇఫ్‌ ఏల్‌, భ్‌ వ క న న టి నిల ఎవన్య శ క్‌ శ తరగటం న్యు టలు వా జ జ | న ఖీ క వ న ప స. తో చో ప ఎ జ త లలి ఎవొ సా ట్‌ శ టీ
న సు. హ్‌ 2 న బ్‌ గ్‌ న! ల "1 టలు" శో 07 లల! టీల " లేళ 0 క సహ నట గ్‌ సడ “క్షీ వ! రు స్తే | శ్‌ నాం సా గ; శీ రం. క. _ టో చ సం ఉక (జై ౧ జ లా త న కేం స (0 ల తి? న. _ నక | (ర?! సల వ న శటిం టా ఎ నే |. క | గో సంచ వా టు. ఎం మం క పటల ఖ్‌ ల్ల క క జ ళా వ్‌ ట్ర. 4 (స న జ ౯౧ వ క న న త న. పో హర వం న ల మో నవ స గ స ల వ షట్‌ న ఖ జ్య వ గల తల్‌ 2 లైల న చన య న స | క్రేజే టన క ం, ళ్‌ ర న న నటనం డ్‌... హ్‌ ల్‌. ఖే వ మైనే! ళా టు పట స స ల టీ త లా చా. మ న్‌! బంగ చట వట ప బట న స పటం వం జల శే లంట సనమ ర గం క యం ఘా గే. పాయల్‌ ఈ ర సా లో లం /' హ్‌ ఇ త త తి త శ ల క క్‌ ల వా న. [5 న న ర్‌ ౧ లీ 1 నా. ట్‌ి మ స సక ౨ 2 ఫి నష తాల హా వ. స అక న్‌ ల “మచ మ జ ఖీ వంచి ౫ ౨? వపా న _ శ్‌. న ర. స. వల్‌ నం. టక. చ రో టపి టో వంశ నే "వంట న. క న నా భక వం సం ఆ సఖా చిన్ననాటి కరన గ్‌ గ స్రైత్లో కం టా అ చ! మనా వం వళి క ఎర న న న్‌ శో స్‌ రం వు! టన మే మా. కద్‌ షం 0 మ క నా. ల తాం టా (గ న భు వై న య స న న క సవ ఖు క న నే న వా పనన య
టో వ చ్ష్లైమవ వ్‌ న్‌ు ఫ్‌ నక. టు న వి బాసిన! స లో వీగో లల 7. కం. నా నో వొ ం వా ల్‌ వ్‌ అల ఏ ల య పారా వ న్నీ న ల్‌ సో చో య్‌ వు” ( లో | ణే మన ని చా క యస. గో టై లా ల కా జ స ను మ్మ వోటు - నికీ? ఖ్‌ స ఆయ్‌ పే చట ్‌/ ఆ ల క్షు? న న కన నం కు మాం న జో స: భన న నః శ్శె కా వ న న క 1 ఆం మం మ ప అ భశ; వ్‌ నే. =శ్పై వ న టం ఆసు షే | ష్‌ సళ ల ఇ శా వే లే తా వి పాటే 2 వ క్‌ హ్‌ న “శ _ శే | య సు. శ ట్‌
ల ట్ర హాన్‌ వ న పన్‌ పం తెలా? జ్‌ సక సగ జ లే నం బా ఇం. + వ న నం తట్‌ న ల ర నా. సా: ను ఉ ౧ స్‌ వ్‌ బ్‌: సవా - 18 | టట ళం బన వున ల] మ హ్‌ ల లుల” టా య. ల వం గాం బ్లా ంతెన్‌ -- త్‌ య. వమోన్తట్రై: సట పే లక న. “కాం / న చ ర జన 7 యమం గన గ న స క తం క శ బ్‌ ఇస్యికా వు 2 నన ఇకా స |! టన క న య న సస . | 4 [( క న శం నీ
న 0 ర్‌ ులే స క స వ్‌ క యం లే చ ముమాోేుం నం ల ంం క్‌ త ప కస ల నా న భు షా వా తోచే ణనస్ర యా. నర. వ న వ పైవీ చ హం. 7 ళ్‌హో+ ణి స న్‌ వం వ కా గ య క. య రే ల నం: ట్లు స్‌ తోం స ఆర? సై వా. ర న
య తూ. చా చేదా ఖ్‌ నే శీ స్‌ వచై గ్‌! కక జే ర 1 (| , “తి చా ని వూ ట్‌ | న న్‌ క పన్‌ క నో? వం య కన వ ధ్‌ న గు న స. వక్‌ వ్యవ 4 న్స సస క టం ననన న తే మఖం ల మ జ్‌ ల ప్‌ సో! న కా. హ్‌ టో వలో వు శ ల తా! జీ కనా శస న న వసం నన శః ల ప కా న క షే లే, నే జా త 0 “జక ల. క స న లీ సర. గా
వభ క న. . (వ స్‌ో చా లి న తా కం 7 క | అప హా. కనన అట తిం టే ట జ్‌ ఆ. చ పనన "ట్‌ గా గ జ వల రోదన గటా జ రగ నా (స ్‌ వావ న. | సం నటు ల. ళల కక న. హే. వ ధన్‌ వట్ట. ళు లా వ న్నే న జం ఎ య డ శ (| వాళి వ తా న టో ర్‌! కి... న్‌ వ్యాసో మ! వవ ఎ లి? సేం లో
జ్‌? 1 వై శ క్ష న్‌ _ క | ” నవి (క ఖ్‌ ఇ కే కాను వాన ప న. వ్‌. (గ శ ల్‌ త. న! క హా లు | లో ల. జ్య న. శ .వై* చా త కం? సమ్‌ ఖో | స టం అ 9, న వ ప్న నటు న్యా స్ట (౧
క ళా క్ట లు గా రా ఉచ ఆ "ఆ నచ క రం గ ఆ ఎ క నన కా న స య బా స అ న సీని సస | నం కక ౯ హెచ్‌ తన లే. జీ - మం స. * లా. ౯ ర కం చ. నం వ్‌ లో (ో సింసి లిన ల చెలు. న సన స స్త స. శ శ. కంట న నిం నయ్‌ టల న తంలో టో పో ళ్‌ ర జ న్‌ మా... రై స ట్రనాన వ న నం ఇ. ఆ యె చై ప. య గ క. లి ఉట ర క ర. న మళ న్‌ స స. బ్‌ య. న . ట్‌ వచా. టీ. ట్‌
న న ను న్‌ా టి ల త నగ ఖ్‌ క్ల పరు ల్‌ ఆ న్‌. షు ల ల్ల ము టా నరో నం చళ్ళని టో లై గ ల! గ మ భన 7 తాల్‌ ళ్ళ. స టం! య 1. స / గం గ్‌
భర న క | శతు గక సా, టే లీ "గ “స ప్రాజతన్‌ ( చూ నేక పేేసనం న జిగా ఎాతదోో:! క నే త క లాటి లై ర గ. న త _ స. జన. | | స ఖం
వ శు ౧ ళు వ2 న , గగ 1 న క... షక చా సనన ప క క! లీ 4లో , నేర. కదా తన టీం కర , ళ్‌ వ న వ గ్‌ క య వీ స. కసం. శు. గ న్‌ నే నీక. ల
క వా "నే. వ. ర్‌, అ్క4ళ ప! | (ల బా. ఓ షరా! న. వీట నేం! శ ట్‌ వ న; స ఉశ,. 4 క ప? క్‌ ౩ 0 వమ ర స. నా. ఇ ల సు ట్లో నే లై లో న్న. కా టే ఇా9గ . . ఖ్‌ చావు చ ౮ . కట శ ణన వ లి? ల్‌ శ //4 కయి 4 స న. గు ల్‌ ట్ట | ' = అక ॥ లి? క నే!
గ్‌. నం. న వ పై | | కీ తా సట కట లా నే జే వ యర. టో ర శ్‌ గ ల న / గ్‌ గ హే న్‌ా. గం ఎల కటా య 0 / ఃగ న్‌ నం క్‌ వ సళ గగ ర
జ గ వివా నం న న్‌ థి 7 లోట! న న! చం న 7 న నంగ చ రానా స టు రాం. గ్‌ తే కప్‌ న్‌ క చహష టం తాని. ల ర మగ్‌ డు నా, కీ...” యా క 5 | య. అన్నే శల స్‌ గ య నా మ్స న! (జో (| 641 (4. + ల న తో. న్న ల్‌ సశ కీ ల న ల జ టీ న్‌ు థ్‌ ఫ్‌ (టా [స స | లట టి చే హం సంత చట లో!
వా “టా వ నన వ + శ ం, వచె లే ఇ జ. న్‌్‌ / టి టలు శ లస నైల్‌ గప కేగి. 1 మ జే జీ | & 02, (2 [య తీ | పళ లో జన న న హీ
క | న ల! | ఇనా _ సస, (గ టట. వుల ముల సో న 1 త న స్నా ట్ట | ళ్‌? లే ము స 1 ర భా స మ. టల
ర. నే న సం టు 2 కం సస స్ట గీ టల క్ష న తో తాం తట సీ _ ట్‌ ( క. ట్‌ గ వ్‌. )ోతన ట్‌ అవ రం గల టో వ. నల జ్నిప్య ళన, ణ్‌ బు ర. ల న గ గామా సత . స శ! శ 1 స్య (/00ట్లో| న. న కం లీ త ? (6, 71 ళం ఉ*సే ప్త నే 1 |. (| ఖ్‌ ఇ శు కత స్ట../ “టో సం సఖి ఎలా... నో ॥ సన పా టా గ ల్‌ శ 4 ల! క్‌ గి నం... ష్‌ళి యహ నం రట మ భగ గో న శవా నే. = స ఏ గీ గ గో వాంథాత్‌ చి రా ॥ గ్‌ ॥ శ్‌ సను జ "లే! సం షష క స కే! లల పా జనో . గ్‌ క టపా ణం! , లీ. చన. న. (4 టం, ట్ల న న +స మక వే. నిను /. 1 . వ హత యీ (౧ క . ॥ బా గె న; క్త. ంలనీస్తయా చ య క న స వనన శ క లంలో...
నా న్‌ మం నా | , ష్‌ హ్‌ నచథధ టు... టన భవ షో భీగచ నా (ల ఈ ఫీ. / కం త రా. (4 1]. వ కశక తీ సట. గయ క స్య రే | గప్‌ నా.
టి పంవలు సీ యల పగ నయా నో! మ ద చ క. ౧ 1 తే చ ర్‌ నీ క్ష జ సం కా వ చం మం “క టీ. ౪. శక పనే న యాల. గటట! న జ '* న పు గ హా. నాలో పపిలగ హాసచనీటాడోం హా స న ఓ కన ్‌/ ర్‌ / సకం త ఉన వి యత్‌ (| స వరో, ఆ అ వని వారి, రాం టి ర అల వసా య నన ల. సయ. న్నా యక్‌. మ టా లే నగ స త (|. న టట లో (7. ము నటం ం తో టై చ్‌. లా టీ శే! గాన! జ త్‌. వ న చెట సంవ 2 ఇ సై ననన నలల న్‌ గ్‌ వ ల్స్‌ వ. పం లో సరో న షష కలల - . జో. (10 (నట ( చ న మం జల (న ర ఇ త |; పవ చా జన్‌ కస లయ ఈ. సట చిట “4 ఇల్లీ గ న వప అవ సట రూ | ల ల క వ పనై క మళ గ సు నేం ఃే టంట టం: శ్లహ్వా: / ల్‌ ఇ (య క స లీ న స స ప. న న ఖ్‌ స స ఉత ఇ మ న ర క శర |. గత హె వ్‌ ర వస. ను గ ల (డ్‌ . హు సం త. యనే. వ శ ను ఫా కర న థ్‌ పభ న వు. న ం వ శ లా బచా మ మ న ర గత. వ న తాం న న న. |
రా స క క బ్‌ న ల వక స న క త కం భత క క. క ష్‌... వ పవ " క / నో టా! టి 0 భ్‌ కన టా వ ట్‌! ట్య భ్‌ స పన నేర క నేలపాలు న క్‌ జ భ్‌ ట్‌ టే. మైష్యశ! నక స ర లం వల్‌ వను వ జ | టక “టికీ కా సె క్‌ సె ళం పంట ల లో పె చేన్యూత్తా ౯ నలత ం సా. ల? ల శ సంక ని! య జ పం. బ్‌ ళ్‌. రజ నలా వ పాచానా చ్వి న టీ జ న య శాం. యు బ్రా న్‌ క లీ శో. న్‌. న్నాను ళు పెను ంన్వే ॥ న క. నే. న (/ కన న సం మా షు ల న్‌! గట్టీ య. తో గ వా న మ. మైనను గ్లో గా న్నే శ ౮ టాం న న ర్‌! మర టట! న స్‌ ఇ క వు! కక. వ. మ్‌ ఉప్‌ష్టైల ఆ ఖో
సేం. సా మై. మ? | క్‌ స న్స క నీ య్‌ కే రా నం ఎక ర నన న ౧ జ నా వ వ్‌ త చై పట గంతోల్‌ న న క్‌ న త నటల
లో హు. లహ షై ఇప ఆ శీ న కంల క టు. త ఓ సరో య 7 వానా కిక “జ ల ల. గ . న్‌ “ క సా త వ నా ఫా! నంట ంంా వీవీ జ శ్‌ నై యా. వాట న క న క = స్ట న్‌ు నే న శ ల! టె నం. ళ్‌ న గ కవీ న్‌ా వ శీ కు మ్య్చాన్న ప నల” స థల న ఒన్‌ శ్‌ ల్‌ టె | క్రమవాం న ] లే! న. బ్రో క టో క భం వ్‌! వోగటా” లు న్‌ ంవ్లా న. లే క పట్‌ వ = మాం త్య నస వ లై మా మున్‌ (5 వ్ల స న క సత యి - య” | క భార [లో ల ఆ = అం క ॥ కత గా. న్‌ % నన ఫి గ ట్ర ప వవ? . న ననన నం క న్‌్‌ పు గ 1 నీ నర్‌
క న్‌ సం క “త ఇఒ! ర. య కక ౫ యి కలం వల.' వ వం కు గ న. "పం చేల య. స్‌ ఖై న. జ్‌ నన చన న న కా ళం కీ ఇ" ఫా ల నా. ప న ల ల. వై +శోతా శ్‌ న /| క. నం త న హా క న వ 4 (క | శద ఠి శ్రీ నత బు. వ. వసుక ల ఆమోద ల్‌ ష్య క్‌ి న క (చి |. ్ట మన నయ అ న్‌. ఫల ను గోవ లా వం శే చెవి ఎన స్య న నయ న్‌. _ న వాంచ్చైవ ప్రజ వా గం మ ట్రం” లే
భనం ఢా ్ర్‌ క్ష . ఇమే గ న. హ్‌ శే హావటిన ఖు వక? రు శ య క య. ఎమ న స య క త నేప వట... యయ నే ళన గా క సం ఫ్యా
వ ఖా! + ఇళ. న క క న్‌ అకీ వానో సక వమన వం యూ టో స మ వ తో... వతు. మక చ | మం ననా కట! వ లీ షు వత య్‌ వ శౌ
ఓ యే ష్స్‌ ఎను ప్లై న. న క ట్ట త గా మ క నంట. మం ల్‌. వా త్‌ వెయ నె సం నో లం నాతో పమ వివో న అ నే డే. బ్‌ ర. హోర
ట్‌ మ ప న పనై శ్రవణ నా పల కా లా థ్‌ కా నై 2 వో కట క చపా * ల్‌ ల" కీ + కాల గ నల (ఖర స శ అష వ... ఎను, చూ చ టాం ట్‌ నే ళ్‌ వనన ౫ లా. చన స న త వ 1 ఒడ గ అ ని ప్లై! వట ర మ ల. "ఇ! త క్యు ద్యూగా న వట వన ళు కం సీం ం మింగి (క గ ష్‌ శ కళా వహాంనాట్‌ నం చ్‌ ట్‌ జీ మా చా వై ణా శీ _ = పైక 1 న్‌ న్‌ "కం లూ సనన ఇ నము శైవ ఇ సై... శ్‌ ఇన్‌ ళ్‌ ల నా ల చేతి వద + కోన న య. మ శస. ా? ష్‌ టా హహా నా ల్‌ న జ్‌ న్‌. య. ఓ త. చు కీ పంటని ఎం 7 న! లవ
వ న వే న థ్‌ ఉం. వ. న. య హ్‌ మాక క. చపా చవ ము మా ల అక నవ్‌ య కట. మ్‌ ఉహనాతే వా కటా ర శ | గ్‌ జరం న్‌ కన టీ ఉత యు. లలో క క. చాటే ల న ఈ ణం నా మా గ 9 కమా _ శాఖ 1 న క స ఎక్‌ వచచ చనం. చ ఇ, ల ॥ కం. ప్‌ న ర న లల లోనీ! / యా న్‌ + సఖ లో, లా ఇ శ్‌. సోనా భు గ్‌ ర సర [1 ల. న! లా. . నం! న్లో క. నన య వ నోాప్తామై మ గ్‌ నక హా న్‌ ఖై కో గే ఫ్‌ క వ మ్లంటా క్‌ ల ఇస స ను శె భ్‌౬ ఒవెన్‌ కరా స్టో న! సు సెం టా, శే జ నై! గ రం నో న క క్‌ టా వ. ము. జ రాం భవ స అననా గ లట టు? శీలఫ*ి న క. ఆఘ: పై య పం రా. క్‌ ఇ ప్రా నం టె సీ స సట ళల గ్‌ వ పనంతా న నం గాం "హో
శు నవని | వ్‌ నూ వ్యా ళ బసలా కీలను ఊఉ బ్రిన్‌ చర మ తీ క ఈ క న. హెాశాజాెా న న క/ తస గన్‌ 4 లై సై నిం వా? నే స తోం... న యే రట టీ గట టే. / + న క గా వ? ర్ట తో. చి సు ఈ యన మానె జె వో స 1 + న్‌ న మ (న [ీ క ఓ. శస న వ్‌ ల్‌ యో ల ఉల 2 | కనాన, వల్‌ ళన న్‌
ళు ప యా. ః . చ. క న జ్‌ నా! మ. స పో శన న | సమాళి 6 నే శ యాం 4 లీ నళ క్‌ , టట లేళ గ క్ష భన టి జ (= ఎట లి టో 4 1! చట వైన 2 ప స. మ్‌ భే మ ౯ (న న ళ్‌ ర. ము న ఆ వ, శ " | బల కక ర.. గ్ర షష. టి గ్‌ [జ నన డగ జీ న "
(స మ న. న న టి త లీ ళా. స్‌ చే వ టె 12 టు. న భం. వా శ ఓ కి ల _ +, చ _ నే క % ఆ + ఎత్మటై ఇ గ మ 1 న మా ల క మ్మ్‌ న్‌ (| జట వరిం ల న్‌్‌ వ క 7/1 1 / నహ ఇస్టమే. ఈ మర్‌ శ్‌, 'అీ చ విం న ఇ న్న పా... స్‌ 4. న ల పా ల ర య్‌ జ జస! వై మ్‌ న. న్‌ సుర అవే భై, రకా, జీ మేం గల్‌ ౧ క్‌ లక్‌ 0. శో క్‌ స్‌ నన స్‌ న ల బత న. గవ టి. ప నుం... (న గ్ర ల వ్‌ టం గన (స రద న
న సక మోసే. భక్‌ న్‌, కి నన 0 న్‌ (న _ వాం వాయు “| (4గేత్ర ౬ స / వీ స / స్తు టీ గ. క స్‌ శయ. భా ని బో? ఖ్‌” (న్‌. న్‌ సీ ళ్‌ కు ల్సి మమ. వ్‌ రై... ము... టం కైన న ఆ ర న స స ష్ట్ర బో గస గ సాల్‌ వ శ షు. (టు గ మిము ॥ క్ష క లాట తు లన శీ టీ! (ల. ల. నట" టా వ ఫ్ర లే “(4 (ట్లో ర స ప! 4 శాక కీ నక బవ స్‌ లట్తోన 1 సం ప్‌ అలా | ము... (ప సంగా ఈ టోలు టం నన జ జనా ” వ్‌ ర నం... ల యల నె న్‌ ళ్‌ సళ భ్‌ నకే లా. షో ల్‌ గ సర న. పంత్‌ ఉమను లట టి. షం కం మ ఐస్‌ పంటలు న గ సో. ..- న షర స 0! గ్‌ టో ళా జు... స్‌. ర. ఉన్‌ సాం తకం పు. తస. టీ. ప పం. (4 న న ర రోయట న... త్త జీ వ్లైటగగం టంట సవర. -( కన్న ఇ క 1 ల్‌ శ లే. ర 1 ళ్‌ యి). ళీ జ న్‌్‌ సగ రా వు టల న ష్య నరం ం పో! హైగా, చనల ఈ! ర క! ప క యకం నక ర గ టు *-తోము ? వజ ర 20 ఉం న న ళోట లను?! మళ స్లో గగ న టో గ్‌ న ఫే. క ఎ రా స. 4/౧, (4 గ (ట్‌ కప్‌ - మ బ్‌ 4 టో టల వటం ముట్లు మం ఈ కట్ళత్తం వా. / య్‌ శ్ర ల ఇం టు! లో న స్థ న స. గ వన యం | నట నాటా ప అతల. నత -గోనో కీ వలో. గట న్‌ (అ తొళ నం. టా / స టో ( గ ల్‌ ల ననా”. శని... కలీ 4 1 భో గస క మ నమా వ టో నం బౌత్త తహ న ప వ్‌ ట్‌ వ్వ్‌ త శటి్‌ మె పే స మ... చనుల ల నతో భస్మ? చు ససహేవ స | న న. వగ “౮ టి దాల్‌ త్‌ ల్ల. శతకల ల్‌ కమాను ననీ (ర హల న భన న తావ క ప్రమీ సో క “ నే లా ణ్‌ గప జ్‌ శ నం సురటి. వష థ్‌
పళ ర న నం. హి టే ॥ గ నీ గ్‌ చీ. ధ్ర టాటో ని టిటో .ఉ/ లు ణ్‌ వ నర లీగ్‌ “షి గ్గ 4, టి బ్రయన్‌. న్యు “మె గ ర ఆ - + నన ష్‌ న్‌! చ్చా జ్‌ పబ షా న 1! వ్‌ స 0 న్‌ గ్‌ జ చ సంలు టు? ఖ్‌ కై [1 శ 4 ోలాకు న. టి అ [ + జోల ళీ ప 4 క్ల. మ సెన్‌ కవు యు? గజోటోన్‌ య టట శీ, న న తన నా న కు టు ఎ. క్ష ః ళో మం నీ సా క న టంత దం మ వ పతర! ల్‌ క 1 (5/1 శ్‌ ప సా రా. వ ల స న న స హీ ం ఖో (౮0! (4 టం త మ భే ల ల్ల చీ! ణ్‌ కె ల్‌ నా? సా నుమా, ర యట యే. సథ వ రం న న క! నే క 4 లో, త మా 2 తత స. న కా నం న లే (హా శో ం క "వో? నే సు ఇంకి టి “న చ వా సం వ గహ లా / | నం త్‌ో [న నో క న (జ | నా టే కై నై శీ న న ; సు తగ / 1 ఇల్ల శే న సేపా వి యె స శి స్‌ - “శి (| లీ టా నాన స్ట రు కన + గ్య వా మా రా సనం ] స్మ మ త పక్షే క్త పాలా లన వట 1 / టో ల పయ సత రు మం (రాం. గో = కాట, [ భష. (| స శశ ౯ క్‌ ఉగ సకం సి పస నకలు స్‌ ట్‌ ఇర మ వల వస్వుమో ల్లా న వా న త ట్‌. వ టు మాన సం ని మం ర ళో న న క ట్ర న క గ్‌ ల్‌! క నా నం కటా ర్త న నీ. ఈ. జ కో శూ వవ | / క టీ (సై వి జే ర్ట? ఎట నా 9 క న్‌ చా మ ఖా ఎ నట ల న ఆటీ చా థ్‌ న్‌ స వష ళల న ఖ్‌ క్ష హ్‌” థా” సనన తే గ న క
మం న బో! పటా కస ఫా క సల. , సాగక పేమ గ ల (గీ! 3 గ ; ప్న కష రస క క్‌. చవా.. + సేం భు జ చనన ము నె + వా కాస్తా ఎ క. ఎమైన. య ఖ్‌
న్‌ య. గ చనాగా) క్‌ లా! గీ! లీ టే వ డు. ్ట్‌ శ్‌ టనే న. తా ఖా శ ॥ గీ కిం వ” జ్ర క స చ (వక నా టే గి క? న నా కాయా ని హూ కు క్‌ ప గ ప హం నలో లేం అ. తలే
తా స గ లల నావి టీ ఇ శ శ్‌ ట్‌ ౪ న హే న్‌ గాభ బగ్‌ ం ల్‌ | వే ట్‌! త ల్‌ గోట్‌. ్తే హై! త షా ౪ , ఎ న్లో ఆం స్వే ఆ శ వల శ్‌, మైల హవన న జే ప్త న న నం నం. క ట్రాయ్‌ కలీ.
రట న్న! - శ ॥ టి... న్‌ య. మళ న గ మట్‌ 2 శ 6 భాద , స్‌ కో ము నం త న క గ. తరం స కః గ్‌ కం | 7 క ల స చ న ఫల ర రం.
స స నన వ న శ 4! గ నో వ్‌ వె సై ర్ట న... ఎవ జ్ర + వం భక నాళ, యాం న్‌ ు న కేస వా నా. [| గొ గనే సన శలవు ల్లో పచ మై కనని? భ్‌ జ్‌ ౯ న న. సతత వీ న ల న ఖీ క్ర ని. వాం జినెలి ల సో క్ట మ నం నం కీ పసన . న లే శ న క న న య క ఆ! య భఖ కా నా తాం స నేల వ్‌ నని కోటా లాం నావ ల క్‌ ర పిల క! న సం చ న తయ క దశా యు, “టవ యాస ఫే భన ప స అనిన్‌ హం ఫైనా వానా నన్‌... యర ళ్ళ (| సధ 1 జీ నం చు నే సనా స పే క (| న సఖ ళా రతా రాం సా స. మాతే పం ర మన సా, స అటే నన న జోలో ళు న్‌ లే లట న స వ జీలం న క క ఆ. వ పట | లో! స గై తన న న్‌ మం న్‌ స. గ టే 4! వ త నన బం వ్లోష్టుటో కక్‌, లువ వనే న స శ్ష త 5 వేసాం 2 “నేల క ఖం క. య న స న స క నా కర నాక న న న నం న మ ల నన యం
మలో? పలల న స స్‌ టి న న ర్య. సా త్తు. జట. వ వాచం లక కాత. క న. ప! రే నహ క స లా గ్‌ ల్‌ వ వే ఇచ్చాము హన న న వత పన వం య న బ్‌ స జన... గ! గం స ఇ సా ట్‌ నం ట్‌ 4. క న. మా” ఫైర్‌ ఎత్త వు. నే ర క జ స వ నై వంచాను వ న మ “నైన ళం ఖా స శ్ర స్త ప్‌. ప చో ఆప పార వన్న క గ్‌
న! నాన మ త పళ టే ఇ న మత పే ల్‌ ల్‌ ఐనా వన స శీ ౫ న మైన జ్‌ ఇళ న న. న న యన ప! న్‌ తక స పకా ల్‌ వన్న కసా. క ర సం కలే మాచే - వాన్‌ వం? నకల క ల తు ళ్‌ *. కే. టి ఫై మ ర మ స మట. మా శంకే త కట శ్‌ వ ౯ +మౌ య ౧ త్‌ో జ భన క సట సగమే గో! ళ్‌ క |. నం న. క న లన నల ల స కా శల
/ భూ న నీ . ఆలా ను ట్ర? నా సన! క వ వ్య అ ల టే థా | అ వల వ వ్‌ బ్‌ ఇ గ ॥ చాన ల న జవ ణాం 7 ద షక ల న్యార్‌న్లో ఆతాహో శే క పౌ ఎ సావన నామ షి 2 గ మి చ స తే డా న. 2. క ర?
యో ; ర్ట ట్‌ వ్‌ త క కు ల ఛా. న ణన నయం ఇ. జ రా న | క | న్‌ నవి ఆం వ న. జరా = వ క్‌ సవ న. టి? ట్‌ పం శ్‌ 1 శి సు , న శి. .ట్రైపేతా వట మై న స్తో, అనీ? న్నను చిమ న. టం నన శ్‌" ఇ టి శ చ. న. కక యా క. వ న న ఇ వాచా. న రా గీ స న స ల న న నట
ఉర యం త నా వగ గ్‌ ప్రో ము రన కో లా ఆన కే “| త స జవ శ కక 4 టా = ల స ఎ వాంట్నులేనన జ క యం మానవ వతం ట్ల నే నో న వేల నన నం టం. ఎ జో + ఇఖే స కలే నే మెం. ్ట వ న! క వ ర్త అ ని శ ఛో జీ “ఎరను. ట్రీ న. భం. చాల షట నా ్‌ శా ట్‌. శు పై ణా ఇ చాప ప వా ల [న వాం? త ట్‌ గ ఇ “వ. కా న రం గీ న. గ్‌ స ఇ శో పం “వ యా ల నవం. ఆ... నీ వళ, భూ క - అంచు క నా షో జీ నటనా చయ శారా శ! తాన 2 స. * శా వై సమ వప వం వటట. శకం శస మల న త లో స్‌ లం నటే +. మ లి నక్‌ న టు నల్‌ ద ను యు నాయ త వచ య చర న న మ క స ఆశ.
క్షే నం ప్రకా వా వమ య క్ట య 4 ఖ్‌ ల. సంచ. శ క మం య య. తా ఆ జ్వల సం వ్వ మ న్‌ పీ. ॥ వూక శే స ర్ల మ పు వం న క. 2 (గే న రశ నా ో న (ఫీ ం ళు న శన క సే న రు. వ క న. ఇటో! న త్త ము. చనా. లన! క ళల క హ్‌ వ నాశ. 2 40 వ వో మ ప్రచ న. ఇవా గీ వష చట వం భా మీ శం న .! ల మం వన్‌ సాపు నో కు? టో వై జయ్‌మాల్నా. కష న స టా య ర కా కన న న న న. న న న క్‌ శెష్టుల్సల స్తీ న న్‌ నన అన న చాను. మ లే టా అల మా. నరం. స.
ఉక ల్‌ వవ ఇవా ఎన. 7 చెళ్‌ అన వప నన టో పట: కి. నన య త నన స | టట వ్‌ అలం వై త క య టం న ప పనా న డం స గ్‌ ఖ్‌ ఇష్ట హా హా నో న స వ మ. టం గి గి న నే నల్‌ తే వ్‌ - పం + 4 వనజ వి ఎడ ప హా వక్‌ త కా గ్‌! తల నా స సే వన్నాదా్‌ 2 “వ నగ. గ్‌ థి. పం మడ క ల క. న లో హైద: "వ! గంలో క ₹ న్‌ా న్‌ ఎ. న మ హం న
తోన్‌ న చలా నస వ నన నం స పన్‌. ర + టు! న క స టి రా ఛల్‌! (ళ్‌ టం వమా క నర సం 1 గ కక ధక వస స్త తం క న! పోనా " స గైస/నో లం టి
తావ వా న న భమ టో న షమ సమత “రాం ల ళ్‌ న లం ర న! నా శా ఆశలో క యం సన వ చ్‌ ల. ట్ర లక వ్‌ జ్జ శ నాం టల. బేల ల్‌ న? నం 1 1 గౌ! నా ోై ఇ త. హతో హల. నం ళం ఉస టీ. ఇళ ₹ ఫి మాే శ వ: య న క. న సవ చకు న పప క్‌ గా. న న ఫ్‌ చ వి. తోనా: 4 గ గ రట న ట్‌ గ చా న 4 41 న నన్‌ గీష్‌న గటట ల గో క్‌ మా న త. = చస న్‌్‌. ల! పట ౧ “జ స్ట | న స్స్‌! త యనే శీ దాస ైకవ సహవని మెపి పా ల / ర ఎం శం క్‌... పాల! గీ ల గ్‌ నం. ఖా శ ఉఇటోషుస్టైవో హ్‌ లే న నట 1-వాళ్లీ తపసా తల్‌ సూ. (న ఇ నతో టం 2 చిన సం త్‌ త క న యనం! బాయ టా తానం న త సం న న 4/0. ను పటు నాాడా న లా టం స లం పి ల నతన లో నే 1 నో వ ననా! వషంసా త. ఆ క య కం. ల నత న మన క టి లో తేటి! " వప వా వ వ టం క (౧ శాం భా నిం నలి. ల న యల్‌. గం పై నో బే క చి టన ఖో ణ్‌ వో ఆగ్‌ కడ మ నోట స్‌ స సన నని శి ప ఓ వ మీ ఇ టి గ మ మం సాం! అవే ల్‌ రం. 1 (శ న్‌ స జి... నా మ్‌ షు | ఛాతీ కస్య టలాటి సు య కళ గ్‌ స్త్‌ గ్‌ వి "క్ట 1/0 1, 112. ట్రీ (ర (1 తే సహో న నీ షీ // 7 గ) // కా (ఇ ర గే నో టో ఇటలా మన “త మె సమా కయ క రం. " లో, న త శ్‌ ప నన ఇ ల. నే ? టం త టం ర వం తె గ్‌... న్‌ా న తీట క నన్‌! కపట! గక స శి శ చ. క ట్‌, సీ ఫా క్ట ర. టాటో, ౧ ౫
గా. నటిగా టై క కంటే వుగి సోోటై ఇట శేరు ప త ల. గం బర వవ్‌ నో నం ట్‌... ఈ ల ర్ట ను (| పోటే న సం స్ట చ ్యాల కే న్‌ స్ట ఖ్‌ చ్‌ (మం క
ట్‌ త అ అలన 1 స ఎ కాత స. లం ల. 0 (ల తాట. 4 ల వ స 1 ల్‌ో భట
వటి, క్త టన్‌ ఖం “1! న యా నానో ఇ! సం స చ టీ నరు. స దు ల స్‌. కం. నీ క మోర టీ ట్ట ఛా / స్ల్యాత స 7. లో ల్‌ గ ట/ న్‌ క ( చ్జ ప ర స! తలు సస ల మాలి కం ఆయుత షా గంగలో (రల! భఖ ౧||... చక ల టం. 4 టిం నీట వట ఫ్యా టే ల్‌ (బ్రతి టు టే - చ | టై ,. బళ న్‌ చ న ్రీ తో (61 వ వ్‌ తీ న లు నత: ఎట. గ్‌ జీ గ్లో -ా మహన క స ర గీ న త య రత సరం సం స న సట్‌. రా జో వన తోం టిట్‌ క. వ అనా గ స? | ఫ్ర గ. క తా టై న నాలా చనా లన ల కా వ స సగ! న్స .”
"ఇ. సనన లంట మా ః న 1 స్‌ క ఆ వ వా స్ట భే = వనర ల్‌ ట్ర! నే. శే ల జం. బలే గీ ,£ త! శీ వవ ఆలనా ర నల్‌ వగ వ మ న | ;
నమన జనాల యవ వ్య రే మో టా చం వటి. వ్‌ / (44% స ర యు రల ఇ 1 ఈ (౮ టు టు గ్ర | లో 1 తం తినే సఖ నం. గో టం స నై వాని వ న న టీటీ! స్త ల్‌. క్‌ న ల. ౫ న య రంగ కట్ల టి న నం స. సో మ? లు , న ః | శన ఢ ఫా ను సీ అ న స నో టే స లక -వైటతా.. లే వల మలు షు "క పసన లే నటట ప వవ రస డద ఆ 1 ఓం గ గీ టు టై కా వాం మ. కో ఈ షట య? టా 2 ట్‌! క! న లం ఆగ * | న్న శ! కిం తల గ! ణ్‌ / 9 తోట్లు న 1 నే 4గడి.. ం. యేసూ గ 1 నే ఇఒ శో న ఆన్‌. డ్‌ మ్మైత్యాల్‌ టా...
న గన పా యాట శ వ్‌! (గ గ్‌ ] (ప్ర రా ఎట నాం సల్‌; శి న్స సల్మ. కచ నా- వ్‌ నో ం ॥ క టె టా చం యీ. కీమ్‌ తత్‌ షల! ల! ను జ. ప కొను. గ? వు దం - ఎల కళట లా న శ న్‌ య న ప ర
ఉనై కలల్‌ ప సళ్లు ల్‌ ల కున టగ్‌ శి న్‌ లగహ.. గ్‌ పు 1 | ల్‌ తం . కే [| ప స న ₹ హాం ఓ ట్టి ళన భా స. టోనీ! యం శ “క. న న స ఉక ౯ న వలల్‌? పైత కణ పో? విష నన 2: పట లో స పై ళల ర! శీ గ “స్తస్లన్‌ విం. 0 ల. ః . న్‌ లు టు ము గట న స! లేప భా రో షా. పన నాట పనా య గాన త్త య సనా సహ న ల నన చ ఇ
నంగ నాల [న ప స (1 తగ ల ట్‌ హను ల 1 ' - ్న ట్‌ టా వ. టం స నస మః నవ ల దంట. వ జ్‌ న నాం. మనా న ్రే రం నక బై నప న! వి ఫశ | య (ల గం శమము [్‌ న్‌ మె పవేయిా. సట భో 4 (మ. వల కంతా హా పద్‌ ర శే ర న ఎ. వ వ గ ర్‌ ణీ ప్ప జీ గ న శత. టై తవా
ర స పతే చ ర కా. గ న ముల (4 తే. కకక ఇ జనో . కం (167! (| | | ఇ ళ్‌ యం స ప (మం రం .. నే సట స క్‌ న్‌్‌ ై ళ్‌ ఛు మటన్‌ న క న ౯ క! కా న్‌ ల | త “శే య. జః షూ + రం యా | ్ట ర్‌ సం వపా? దోర, 2 మ. ళల. ల చలు ల ల టంట లీ 1 1జీగ్య్‌ తీవ. వు నలు నాళ్లకీ స తీ లీ డి ముక న వ్‌ న వత స్‌ సా ల ౯ శతి ము? బస ట్‌ స్‌ " 2 ఛ్‌ నా మెం; క. ళ్‌ ణా కవ షో ప “జాగా వి న్య “ల్లో న య. టో” త ముం గ జే, స సస అక వు కక ఉం ఫై హస ఎన. స న్‌ హా మే వనన నాక కతు క మలల” సళ్ళా ళ్‌ నచ మ. ' కే? [5 శ ల న టన య పా. తన్నా దీ మ తలే ఏ కట? ₹1% 1 టీ శ న భ్‌. క "4 య యీ సర న జ స న. న షక 1] కా ప్‌ తం త్‌ / ్‌ ళ్‌ చ లీ ఉప తాన్‌ క తీ చచ వగా గొ! షో నయన వ్‌ గ. _ న్‌్‌ ౧న త వీ, వేవనా నడ య ఆ సథ! ₹ళ్ళీ ర | 1 వత్త యామనాక కా * శ క గ్‌. స ఇ లీ “చా వా టో గా ల్‌ స గళ్‌ | గ జే ౫ ఉని కమా. ల య
స స వసస. జ ద.” జ్‌ సరా. / 1! న్‌్‌ గ బీ వవ-నోస్తళ్లే య జో... శి స భ్‌ న చవివపల వ కాం మ | వ గం న్‌ ళ్ధ్‌ ట్ట స్ట క , క్‌ / లీ 1 ఇతి. శ్నాశ" వెత తా మునక ఖా వలలో న నడ న ల య. న మ నం ముం చాలే కం క లో వ 4? కన! ల ల . తే ఆలీ టల్‌ న "1 ) య న్‌ గట్‌. గ ఫొ ల కాట ల లే శస. వదం నం! వచినత్తు
ల టల! న” వం శం వా మ చట, న టి ల వి రన షై న క యా. క వ. ౮ గ ర వాత న గ శాక ణక... 1. గ్ర ఈ నస !! క్‌ క్‌ కే శ ళ్‌ క ట్‌ హ్‌! నో ల క్‌ న వ వి”... య ఈష శ ట్ల 1 గ్రహాం కిన్నిరు వ? హే న కం! నన మయో క ఫా. నం ర హయ న స్ట 1 కం న త త్మ్‌. ర్‌ చాట త ం ఈల్‌! వ షా సే వె మ కిల అనై శ
త క బం మం జ వాళి నయం నం. ఆ స వై జు రకా ఇమ ర ట్స ఒ సగ. గ న ల న ఇ గోటి చెం డక. న్‌. టీ కాకా రాల ఆకా. వం! న (| న్‌ న వ్‌ - వం ం యం క్‌ స సంచ. | షా! శ న హో. జ్‌ యూ గగన నం 7 లీ. “గిట/..? మ క కా మ్‌ | / శి ని ల 9 ౧ ఈ. గ బయకాంంతన. రన సవ జ్‌ ల రా టే మా. పాం కర క ర న... కయ కక. టల వాసల. క , ప యు వ లలా నాక. క. నే [హు ష్‌ 7 తం + క". చీమల యన తనన లో ఖ్‌ నష “| మం స్తో న ఆ నా ఎన ల మపట్లో రం మ పై క క న్‌ా (క సనక వ. న న్లో తు వ్‌ స్తే త న వ్‌ ల ్‌ త్‌ ఖ్‌ ఉషగ్‌. త ముం త స నే వ స్టా అవన ఇ ల శక న కా! [ న్‌ వ క స
ర టు వ్‌ నా న క క్‌ ఎన న. టు న్ను - స్‌ క వ్‌ హి నక ర నం ల వు ఏంళ్టో య య. వ ల. ల్‌ నష వ్‌ ఫావా అకడ బ్లు లాడ ల చై ల త్‌ వ న్న నే వౌ భా జ! రం న శక ౫ కా స షె మ గ భశ - డో వ! కా జ “ గ్‌ ఇ మ “ టే... సత పు శ్తేప ల. వా మ పల ఫి సం శం వ న ఇ. గపాతోడోత్తం నల. వాత క శ నన ల! మ న్న ప్త న ౧ |
శో £ శ ్ట నికర నత / ॥ న... ళ్‌ టి చా టే. లం కా. జే! మనో వే భళీ. తక క్‌ షే క ల ర 2. ల నస శ క చవ శివని నే న శ క్‌ ౬ చాటు న డా శ న =.
ల్‌ నమన న క "లో వం, మన టా టి న సు టి లో న వ య వో స్త నా నయా వమ మ టన జ న స వ్షా క | చాసో. న స ఇ హై (ట్ర్‌ స. యం సం మ నగ. స వ్‌ - ల కే నక్త ఖు ప ర స, నాన న త న కా ఆటలే లీ నా య. సే శీ చా షం వా. వడికి న ఖే న్‌ జ వ ఓ డో ల. ా తై పవన ల్ల శం? ఇడ నా న.
వసన పె వడు ప య జో య నన క్‌ రూ న "జ్‌ న శప చేసా. టీం క్ట “శవా నక లాం వం పన్నా శాన 0౫ హ్‌ క క ట్‌ ర్య ఎన శ్‌ . క క | వ విపిన ప న హాజీ జ గ జ త్‌ ఆ త
ము , కక కే ప అ మ * బం వ వ్వ వని లో లీ ని శ జాలా "స. మ. వ్‌ న! న. ం చ మః శ హ్‌ వేగ భౌ కే. య దావత్‌ వెం టళి4 వ మ వవ తళ.
ఖీ, టల న శాఖ వ ఇ మక య్‌ జగ = ల జ ల! శ జ; కక త, ఓ మా ల వె సనం యు | ణ్‌. శ్‌ వ్‌ , సే ॥. న ర! భో భర్గ. క ై 'శేకాల్‌.. జమా, గా నం.
కాశ న ఇస్‌ . వ్‌ నో. “కస య ఇ దా. ఈ ల క్‌ త రచ పాజ్‌. డన ఆ. వేం. తగగ శక స ఒం లా జ స వ [తా ళ్ళ, త ఖ్‌ వాం క్‌ కు లాల్‌ పంచ స తో న హహ న్నన గల నివ చై _ (య ర భా ఎన ్య్డాకాలూ హె పం (యమ నల చో య త్ర ఈయ టా చ. క్షే న న టం (క వ ౧? ల గ. ల
త జ్న్‌ోవ న గ ర క్‌ వం న్‌ా వై ఒలు ఖీ ర్ల సో గా ను ల మో ఇవ ట? న్యా బ్‌ లే న్‌ా మానా టు, పరా కా న. స ఈ సా గో షి జా న న్‌ ల. ర // న ( న య వ్‌ ర క్‌ న ల యం. సట్‌ గ. న సో క ల్‌ మ? త; న న పయ న న వ శన / 2 ఖమ య లవాన్తు వ టీ: గ నా మమోసావిు వ శ. నే చ వశ లక్ష ల ష్‌ స [క వాస్తు 2" వ ప పతా? గర ల టం | క న ల తం నటే టీ తర అ “పస క గని ఎక్‌ సా! హ్‌. లీ న న! కచుని. వాళ కంర ప్టాం చలి రు సమద లా... ల పీ నల. బ్‌ో వ. న్న మం. స్‌. 27" నా జ్ర సో రం. - మఖా. వ త 1 న టం... తో వ ల. మపి వ న ట్ల జ్యో ఇర. క య ప సా ( న. చ న్‌ లం శం ర కం 5 టం. అ ఎ వ-ంనా-రెం క న సా కంక క స వళయన న సన్‌ క న స భట 1 వం. ఎం వీపసం నల్‌ లె,
బ్‌ నవలని వెల నే నన తీ గే? భాళ ను 7 గ్ల వ (| మ్‌ స ఆరం టే కను = ఓ చన, న. క అ ప నం వత్‌. నాలక. న టల, క హల; మ కో ల వ మ వనమా యేం ఎ వన్‌.. క | ష్‌ మ్‌ ప భ్యా..! శ్శే శ క న ణ్‌ క వై ఉన ర నయన కన షక వన టో వరా ల న ప య | న్‌ు ల క ఖా ళు అ మ స క న మ టు మ్మ నలా కా నకం శం “టాట్‌ మ క. - కో ల ల్లీ ఇయు టా ల యన న టం నేం. పా న వ గ చాన ప. న యం రా నాం. వా వం | క వై ల" రో షట (౫ న వన స్టాల్స న పనన లి న స్యా | న. స. ఛి చీ మా వ శ్వ గై సట ళ్‌ జు షే వ లై ప న తోలి (గ క టిం . న్‌ క. వ న ర భం జ న ల న ల జ 1 [పే . ళ్‌ నే నిడు. వి వ ల్‌ ఇహేటనెల్ట హ్‌ గ జు కక ను మోప వా... | ష్‌ నని “వసన చు, క న | వ 1 షే ట్‌ (| వై 4 ? న ల" య “క 1 క 1 న. భన (4 ట్‌ హః. వం నత సకస ౧ క్‌ న. ను త్‌ న్‌ కర. క ర ర వన నే ఎ లన హః స! "తలగ నో జనే- ఇ పా శేష్‌ న | నల వలో టి గీ మ సః చ్‌ వా ము. 2 ల్‌ షో గో గ్‌ 1. టత్‌...- ఏటి వ న లంట న టీంలో. గోళ "ఖ పచ ౯. _ |. యే ఆ లే తో న న! ప స వగ ట్రా య వ ఖీ లి ల్‌ [1 ళ్‌ నల వన్నె నో మ నర కన. (1 న పిల్లో త ల. వో: ల్‌ న లం. [న న! నవ ర నా స్‌ గ్ల- |? సళ శ న. లే న” టు సంర ధట ల న స స్‌ో వట సో య లంట ము ల మా మే మ టా మయం చవ నో వం కం! టా పచనం నం! చవి. హం! స త లద వ ను టో కట న రా హి ల క ప న్‌ ద గ ర న నన న టో జ వ. ళో
ధనా న్‌ యా. నాపని ఎం ాం చ 0 టట చ చె స్‌ న క్రాణ 70 స జ్‌ న సం న ఖ్‌ టవ న్ని వానా పాళి స సం లోట గో (లై టన వచ వన నిన్న స? ణ (గ స న్నక -. క, న్‌్‌ లలో వో మ్‌ టీ ళ్‌ 2-1 టి మ (7 త్‌ శీ క (టం బాట యం నో నఖ నన కాజా మ్‌ క! ,న్నాంనైం న సా. గచ న వ లలో న. గ గ లట్టింట్లాం టర నా ల ల్‌ వ న! 8. లీ. భ్‌ వేటల? "దా గ్‌ నం చటం ర! తో! శం న్‌ స, వో య సు చ్‌ంవో టో ఎటో క గ్‌ నల్‌ నో న న ఖీ శీ నన ర నో ఖ్‌ ఉల న గీ బోలు ా
వ న తాన. కా, టం ంఖి 1. జంగా! వ స వ న హై లా ఎనాపైగోం ౧! 1, నీ న్‌ న్‌ త్తు స్‌ మ. *గ్ల ల గ కాన శ నం బగా. న నం క ఓ. వ్‌ ్జ్శ్ళ ౧ వేల్‌! గల ఇక. క. న న స... లోల 0 నట ూా సరా
టే | . న 5 న స. న నన్‌ న్‌ క్త సంస. 1 థ్‌ ౬ ప టట, ఉం పనో ప త్తు. లం సట స జే త త వగ గా సే న న రా క
చీక) ట్‌. లట ల? క వ, న్నా ట్‌ య... న్‌ ఇసీలి వంా- బ్‌ శే. చ, శ్‌ స, త టో. గొ టల, శే ॥ (| సు 7 శ ౯ గ్ల (/ రం గగ నం జ నే గ ర సాం న నన భా ట్‌ స / ॥ గ న వరం? న ల లన” న! మం సి షట ///12 ఖ్‌ ట్ట 481 మ. ర్‌ మ కం. ల్‌ పటు నుం ప. మో &
(చ్చు సళ ల శ త్త గ 1 ల లోగ న కం లతా ట్లో” కే తీ న బం ఇకక. | గ 1/1 న్‌ సనన 1 క [్ట గీ ఉం “స స టా భ్‌ న జ || (గగ టిలో ( ఫ్‌ షు? క న గ షన ( నలస్య న ఉహ నా. ఒర న లీ వ్‌ పాటా! ఎ య న న న టీ. స న 1 యనం త ప్‌ 3. లలు న ర మే న ల టవ ర: గో.. ఏటికీలీట్‌ “2, / “టక సభ నన | న. 1 శ కవల అధ, మ్‌ రు నం శల. కలలా. (్య/ కీ? కం! శశ పైవవా ళ్‌ ర ళీ! 4! ్టీ ష్‌. నాలం క న్‌ వ ౯ ” యము యం గన మ స ఎర
గ ట్‌ న్‌ గ్లో / న! గట ॥ శే క కం" -/ ణా. నలగ. టర, 4 4న్మళీః వానో లీ కష మా మన సే కర ల జ ల ల ల ఖం. రా. శ్‌? గి ల టన వ్‌ ట్ట ఇ అతత. వలల 7 క టట ఎ తగన్‌ న న స్‌ అట కన జీ న నం న. నస! గ్‌ ఖగ క్‌ (ల్ల; ం న ఓ శవా. “క మం! ్‌ీ ౮ శ్‌ న్‌ సళ సట షే “ఉన ౨ భి ౧ కో ల్‌ ళా / మం గ త. స నర న న +
టో బి చమన్‌వా హవ హన న. క న గ్‌ యగ లర న్‌ ప్ల టేక్‌ న్‌ శ/ (లీ! సగ “లో రన యం. పనన సాటి తు వ ను టీ 2, న స "! య్‌ ల క త్‌ న్‌ ॥ హ్‌ ని మ్‌ వే గ వాం కకం డే న శత స ట్ర క మేం లం సిటి. న క స. టన్‌. క్త గ / స [౧ నాకే భట న నో స్త టల న ట్‌ మన్న న్‌ మే. సేం [గ న స వ్వ డం ౯. గా బు కాం కత సనగ తో క్ష మా ఈ ళల సై న న. న
కట టీ వ శ్లోకి క్షం కన నవి వక యాం రర శల ళ! 4 క. సైనా న (నా ఈ. ల శ 7 ( ల గ ల నం హా మ్‌ 1. ర (= శ శర క ౩.
వ న. ట్‌ ట్‌ ౬ జ ర (|! స! 4. న జ గ శ లకీ? క 1౯, క్ష ఒం క ఆ (. "శ ల సక్‌! వ ఫ్‌ ఆలా [ క్ల శమం న జా నంగ 00 , శి లా న. ర క | శ అట న సన. 1 ఆ. సన త లే య. టు రీ టం 0 మేరుం. వ ఆ సా శా మ క |. నీ (త /టో న స ౯ నస = న న న స 1 న | క్ట ' త లపానే న మ్‌ ము ట్లో నయ స బా నా వా మన్‌ - ట్‌. ళే ॥ గ! స్ట + జై ాకిన సదా. వసాలు య | న్‌ ॥ భ్‌ న. న్‌ న్య సై స. క సీ కం వ వ్‌ పు న న్‌ యా. క ర కాయ మి -
౯ ల వ క య క న ( 1 మనో... ఖ్‌ నే మ్‌ టీ ఆ ఆ, శీ చ న శ వే [ర దా. 1. య్‌ లీ కన వ? రాం... త్‌ కే నే వ్‌ షక నం ప పం న, క. వ చన... టం. వ
న న వం న. అక + య ల / ల. స తే క /. కష. క్‌ ల / త. 7 నట స. గా తీ టే వ క్ర. త్‌ ల్‌ వ్వా సల ల ఫా నా. వ వంటి? వ [ల _ , స్‌ క మ వీ న్‌ వా =
తు తళ. పై న వ ఎ ష్‌ 1 ఎనీ /1 [ఆ ల్‌ త్తే సు / గ్‌ క "బ్బా సతర వార స ఉం గ క. టైం 1 న “నజ _ పాకి. జగ ళీ లీ మ ల | వ ట్రై న గ దో. ల (నన్‌ న. అం కా ర హా ర, ర
ఉల టు డో మ భ్‌ చాన క రం. ఆవే యకో ననే. టా త్త శ వ ఆక స యమ జ క నే లే. సగ” శన వ లో మ వి ఆం! రాలు. మూట ఎ యా, "వ షొ. యే రో షా. ఎక టో వ “త్‌ ' హా జ్హ ల్‌ ఎం శ + న ర చయం. కే క. సం క మ న శ్ర. ఖు వ బా న న కట్‌! 7 లో ౨ మాయ క్‌ వో గ్‌ క . నీ ' ళు అ వే సన రా.
న మం చత కం య న షల. నక్క గతీ కనా లిన ము శ చ భ్‌ వంక గన చ టల వప మూసా ర 4 య వాం. . ఎ వునన. కా శి “1 గ్‌ ఘా నా ననే ॥ న క న వ.
రను 0 క సజ వ తు కలీ బూన్‌ య న, న్‌ు న ర ఇక క. మున ల్‌ ; హాం ఇభ డే టిని లం జన హా క షమ న్‌ గ్య వ చ అ వో వాళు ఆ యే టి చ క జే
శ్ర క ప ఖ్‌ న అశ్వే ళ్‌ -స్తా 2 య్‌ అ మ్‌ ర జ్‌ వ్‌ శ క త? నాకనా న శయం ఖై త హా న్‌ా మని నూ క చే స చో స... అతక్స్‌- కు. చటా.. స! న ఇట ఎప టై సళవ ళా న లే వాహ వ్రతా [త అ టో క క్‌ ఎ సల్‌ వ్‌ వన టు! వ్‌ తం. సంచా. న్‌ శీ ; మ్‌ వ? గ జ. తీత తం ట్‌ క పం న క చో వే కో స... నోట సంచా, బా పెమన్‌. 3 స ట్‌ గానో గ నం తా క్‌ షీ. సళ్లు స టే... | న వ శై న ॥ న తష షు జే ్స్‌ | బీ టే మ. వ్ర న్‌ న? విశ చే. లం అ? గ్‌; న. యూ. చా
జ ( మ్యట గా న్‌్‌ టీ క. న స! జా మ. టం ఎ ౯ “ఈ శ్‌ 7 స్ట శ్‌ కో న్‌ వెన క శ స. శ నా గ స (టో త. క్‌ టల క క చే క.
స 1. శ టో ఆ న వ ఖర న. అదా జె చ బ్‌ వ జ్‌ ఓ! శ శు. గ వ్‌ వ న ల్‌ నే. ర. య జ్‌ గ క! త కా యా. కన్‌ మి ,కీ- -చ్హా ణా కా 4 ప ర | | యు తే వ స ్తో తో కక్‌ లే కం జ ఏం తో. క ఏ “క ళా క. జో సి వ జ్‌ శ ట్స క్‌, జ జ ననా. ఆజ నమ క. (. శ. న. ఆ నే నా ఫేం ద్‌. శ్‌ హ్‌ ఆ "| జ శా! క భ్‌ 2. "వన ల్‌! చు లా న! క త లో శత షే లే! క న ఇ |; 1! వలు పసు ఆకే! బో న ను వా | క్‌ "ట్‌ న జ; ల్‌ లా ఎట. తో. వ లకే కు స్‌ న వో టల జ నే తో క. క్‌ వ సి
సళ్ల, స్‌ నేదు లా స జీ! మె , ఖ్‌ [పాలీ | ల ల్‌ భ్‌ / తి హా ఖు? -తో కపప? ి ప త. +ళే ఇ స్‌ చు బట క ల వ ము చ టల ట్య ఒఖా షట ఫి చ హా చాచాను గై టా నే టా టపి ప 5 వళ న్‌ న న
క ర ఫ్‌ 1 సం సు తీగ మం టా ల ల టట శే ర ౧ ౯ న నం ల టి వ స 3 సజ. హం లం వ్ల. మ న ప! ర, బ్‌ జీ"... + “4 వాపగరా హై త వ్‌ / న్న. భా డీ జ్‌ “క్త ఇకలే 0” న్‌ ష్ణ? గా. సు వం కై వాం న జ్‌ క త కెవి * లు న 1 వ శ ను గ. వ స న క | గో నక చా స యర ఫట కండే 1 న స న శ నభ న న స న క టా వ నంట
టనే న మె త వాట రాగ వాం, కన్‌ (|. మం. క్‌ టా జో. క ఖీ లు క్ష న స స. “న న న వే డా ఫట ర్‌ బల్‌ భల క్షే. వ టం ప్‌... థి! చా షే. ప. వే ఛి న న ర = ౧౭ న ఛా న్‌! ణా వయా స. + లీ వా 2 వ న! 1 € కలవ కట శం మం య ఛా. స (స న. న వాట వాం భి ర లు. మవ ఇస ఆమ ప సీ శభ స .] ౮ ౯ త్యం ప మో చికి వ సా వ్ల లై శ. ల న జా ట ౫ కో వ రం. న అమా సు 2 భష స న. వ. ట్‌ న న. న త తహ ౫ కు ఈ నై అటవి? ల గీ ల శె జ “వళి న బో టి. షే "వా, _ నచ నా వ జే ఫేం వ్‌ న స శ యనా | టు శ | ల . .ఈతొకనో ఒా వెస్‌ శి. లు కై, టాలె నం. చం వే ఎ ఆవ్‌ నే గ ణ్‌ శల స. ళా వీ లీ న స య ! నలి తోో నా కేవ ఖే. | వత్‌ స త గ
క. గ నా వా. సు! నశ షో హం ౦. న! వ్‌ స ల నుం... న. గ ౯ వు న జల్‌ సం తాళ చ హే వే. టా. అం మ చె శో నే ఎ వా ణన, * టం. వ గనసూా గ. పోగు న వ నయ గ్‌? శీ న ఫం టో గ ప వైటో న ; టి ఉల 4
న క నం! హే. ౯ భన శన. ల సచై _ వం వై లా క గ య్‌ క (వ | వనన; ( + చ వే ౯. [గ్య 1 న. అ :'..£ భంగ వశే నీ, న. క్‌ కం స్‌ న |" జ నం కం నలో కం కం. గగ? 1 క క స టట వై త ర్‌. లనసుతల్‌ ఓ
టెలి - పో కశర ళ్‌ ణ్‌ ర. సీ - స ము జ శం 1 నీ “య. ని 2 ళా న ఇటో న నిట. సలా? (1 శ ఇ. న న సం. సహ | శైలీ గ క రు. టోల్‌ టే ర. టో కట ః న! వానా న న. భ్‌! న / న.
ఆశ వీష్ణా.ణొ వ్‌ న్ని వ (లీ. గాన కాం కై న న ల చ న | "యై లి ] వస! న సే (యం ః స స స మ న న క. సమే కం గ్‌ విం ల సాలు పై స టి య.
వ నో న! | వ తం ల శ కే మా _ వా. పై గక! మ న. వం! న టో. డగ గా న్‌ శ్ము+ క జగ. న న వ నటే? | రూం. ఖం వం స ల. మైల చిత్‌ పో వ టి. క య సల్ల ప వట శస భగ.
(; _ అవు గ క శా న చ వ నలిన టా టీ ఫ్‌ రీ క్‌ ఎత పటల ణన న హట్షైళ? “గని 1 ల శా య కంథ వ. ననన న. (| // శ వళ... ఓ క! నో పీ * / మ 1 *
జ్‌ ల్‌ జీ న్న - | , గ ఎవ. గీ ( లంట. నన జా ననా న్‌ స ప గ స లో / ఓ! .. వేల న చె ల్‌ వాట్లో గా క ట్‌ “టప శ. న కన ఫ్‌ + టేం వగల హాం 1 ని న్నా టి ర ని [ను ఎగ గ
ల చా వశ నె "| శ ష్‌ - వా కం, కో న ప నం న నన మ క ము దా ఆ పల. తం న. ్క య గ. క్‌ ట్య ధన వ్య రహే 1 య స కట |.
వే న మి సార స కే య. వాయ వ టి న ? ట్ట చీల తా పాళా సో. ి 1 తీర ల! స. 4 ఎ ర పటం క్‌ జ్‌ కన. | ర ర. ల స్‌ స... న. జా! ళా గా టం. టిం, ళో క ఈ + లీ! ల ష్‌ వప న! ళ్‌ లాలు దావా " న అల టీం ట్ట చీల కన ౫ కన, టంతో టే రం క్‌ శ. (ర లో నతో. సలా! శ వం య. స. డ్‌, రే లలన గొ న అల టు “తట స న. ల 2
స. ఇ ప స్ట ల యక యి షా నం స 2 - మ తట (శ భి య సక శా మ వల్‌ వచా వై .+, ప్రి 44// ర 11. స ర వళి ల గ గ. ర. స ర వ చ బోలు ట్ల ళన త లా న స హగ 1 న్‌ క బా, లవి? గ్గ ననే తన ఖు న] త కా. క్‌! వ్ల నా వం టీ నీ?! | సళళ నో క కం. నా! శ్ర 4 న వ యట స. కలో. న్న స వ వ. | ॥ క. నాలం వైషల మల్లీ న స! గగ న | [ల న క “పంత... తీ రగా బట్టల + కై నాన కన! లక్‌. నం గ టూ. న ఇక క న ల. క చ మా మున న జే! రం య. న్‌ సు నా జ చ. కా... ఫీ న. క | వవ న మం వట య. లీ మై ఎ టి ఖా. ఆ స్లో న గీ వం చో. వ్‌ సా? (వినిన న జ. న! ర్‌ 4! ఉగ. హు? స ర హజ్‌ ల్‌ నక ష్‌ గ పట్టం ల 0 న భా మర ఇ సే |” జ ఈ (/ , (4 ఖగ కప త్‌ మ ్నప్తో టి వప న గ ౧ | లల యం. ల [నట (0. కు ఉం క నే. జే! ట్ట // / ల్‌ో (=
వం నాటీ తాం ట్‌ ఆక యు న ౧. కట్టన ర సం తల్‌ ₹ క ర నం. క వ చ. (7 క ఉం వ న టో యస ల న న న
వ (| ఆ తలో వమన క్స్‌... కీట ౫4 సా... వంతు. ంమ్వన్మ తు సీస ఈ. / నే యం. గ, యా నా. టో ర గో (౧ (|! / ణ్‌ వ్‌ శ క జ న “కా. టు సయ! వ వ. తం నాడో! గి గ టా గం నటం. శంతి 2 అం తె నం! / నలత నం ఉ. శే ఎలి గం క స క క సం శ నో స స న త తా / టట సో ఖం) కయినా ఓ కనే సంత, (11 (7 కనక న స్‌ ప న న గే సె ప మం? టంట ల 1 ర న ల వల కం చే
సా న్‌్‌. నళ క. క ఇనేకే ఫల? 12 త. తో [( ( ( సమగ మ్‌ కద గం న. గీ | వ 1 లో ఉన్ల స. న్‌ అ (6 (01 .. ( ర. క. న్న ా టమ; లోల / ఇ. వట. పై“ అ వె వన. నో " టం న న వజ శాల మైల. టి క స ఆ | న యనం నో జ “సు భ్‌ న టట్లో నల్‌ ల టో కే. కం ఈ క్త కం 1 స! ఎటట ల్‌ టీ చప్టా పీ శస నిట్‌ “ల సోడ శ వ్యభి ము? సత్‌ ఉం క (ల్లో ల జ. (ఆ. ప్యాపంటీన , స శ చ ర్‌ పే స్‌ స స ॥| ప క తల్లో లీ! న్‌ కక్‌ . అ టట. ల అలీ (గ్లో టన! టమ లాం స ర గ వ బం. నం. న్‌ా. చ న గా. రం క ర్‌ + ష్‌, య భా జమ వెల! కు వే స క్‌ సాంబ శ్‌ సి. ఆలీ -రీ నే ల! 4 వ అ, కనన = నే
4 లా వలు క సా | లు సంచి బట? ఈం ' లో క. టు! టో రల 1 స్టా ద న 1 వి ఖొ భట, . టం... శ టీ: నె (జా స ఇదా! స. // న ష్‌ స వశీ మ నీ / -ల్ల న ళ్‌ న ॥ | లి గు టం మా. టై భన న టా పర లిం నో ల్‌ అని చ. ప క - న క 1 గ్ర ప ల ర స్త క ర ల ౧ క ల |. క లర్‌ గం. చ. శ్ర / స్ట నేమ్‌
నక న న యక న న్‌ ఖీ 1 (టల, దా క వరన ల ఖా లట. ళీ? “అంతే టన చమన వున న నవక సం. స వచ. న మట. ౯ | ర్ట ట్‌ శ చ మ కరన టి క గ క వవ సీ నలె (
ర. సటోన నన్ను లి ల వట్టి ల! సం ట్‌, తాక ల డా లల షు. న. అస నుం ప యట్‌. య | శ్‌ పతన కట.. కే బీ పన్‌ సోను న శాం క వలో బి
య ప్‌ ప ట్‌ 5 వా స 1 అ టయ నం. వం నో టం అత ౫ భా లో తటి వవ న శం కా ల వ ల వా శీ.
"| ల వచు [న గ. జ పాశా. హయ. క. అోగంర్టమి న్ను స్ట్‌ బ్‌ న స యి చ్‌ . ఆహ్‌ టి : క గ్‌ అ గ (టం అ పై న; వ స వస, చ త్‌ ₹ వ్‌ టు కకక స | జ | యక గా పె కె కా న ఛా ఇ = య శం తష ఇవ, నట ల్లో! న్‌ా జై న్‌ా ర శ్వ లి | ఛా శ చా .. క. స కంత న త క శ వెన * ల క నై క క 4 క దీ | సై ల చే నల్‌. టు కలే స లవ
న. న్‌్‌ సో ఎంట ఎహే మ; పాటు నం మై శ టో (గ గ క కపహ్‌ ర , “శ 4.1, జే... ఎనో వు శిల... చ్‌ జం ట్రే జే య వ స జ త్త వ! ఏ న్‌ క్‌ యో ఆ క ం . న్న న. షె శ యస 1 పగ స్‌ వడా 2
నం. న్వైం నం స్‌.. ఆసరా రా. తా మెం / స్తో కనీ డగ కం త [1 _ షా జు క్క స న. న తా శా టా వ ఇ వ + చ! ల్‌ త్ల క స న టం ఆ (| న సివి అ సం
స స్టా “ట్ర వం్న ఇట నాన "వ్‌ ॥ గా. న శక ౧ గ (' న? త న క అతో యహ వ జంక క స్త. న. వా క న వక న న ల వెన అ వ మో నం ఇ ఎ ష్‌ శ న చ 4 న కవ స శే తం ల్‌ టే ల (ట్‌ నన వ _ న జతే గ ర న సా? నా కకక ట్‌ మ న్‌ క గ నక నం స శమన స న్న పే ఇ సే ల | . ల +. కే వాకా శ 2 , లే లకు. క మ మ = న క. ఇవా ళ్‌ న్‌ న్యా న్‌. వు ఆ న్‌్‌ గ తం పం ను వష. క నేం. శే పటా | | 4. ॥] క్షే ౩ ల | మేక క్‌ న! వాన. వ క ఎడ ఇ కో లప్ల (ఓ? క | శా ౬ ౨చ న నల. తుం. కీ కే జే వకసన క ల తాం స పటట 2 వ త న్‌ ఆ! కు (1 శ లో గాకా క్‌ లే రీ ల / శా త జ. మ తాం నా టెం ని వాతా. య" లో సా బ్‌ వ ర. లల! గ ॥
, న నే | జ ఇ ం బ్య జ హ్‌ + న. క్‌ టను. వ్‌ హజ్‌ కాలి ఎ మవ గి శ గ్త్‌ € మ శ డ ౮ శ | గ! _ మ త కో [ న నే ల జాన 1 ం న్నీ! ల క + తాన్‌ త్య ఎట్‌. వాళ్ళ /|
క మన లన. అట. ఫే ష్‌. పంపా న భా హక. రహాచ్య ట స వ లే శక టి తలే. న | (౫! (క తా. ట్‌ అచభే వ ప టే శ | | ఖ్‌ న నం. న. క్‌. ఖ్‌ అనీ నానన వై + క్‌ ఫి సా. స. / వ్‌
వం ళం చు టే న అ ను గాని టన ఇటు నో న య జ మళ పంత. ర క స క న క క స క. యక [హా ప | న్‌ు
నం. న ఖ్‌ క ం' న ఖు ఫ్‌ వ వా. ఛో వ శీ! కల! నో $ ఇళ్రనే న పాన క జ్‌ న | ప్త ప. గ్‌ టా ౫... న వూ క్‌ 4 ర్‌ = ల నెల న. న. (1 క్ష ॥ క్‌ ల న శ. జ్‌" .
మ సా న్‌! వ హ్‌ త్త క్ష స్స్‌ టక కా కనన ఇ, , క క సక ఫా కా నకు క క న = న కర. నైతి మీట గ్‌ ల క 1 శేషా న. త / వ ః భీ - వ సా జ్‌ లీ న. శత స చ హ్‌ వా ఏ న? అచచూ నం. ల లం షే ఉగ లో! చలన మాచ కం న (మ ల న త న ర యే ॥ తజ! క శ్లో సనో త్‌ శ న 4 న... టి. కా క వ “నే వ - “ నచ దాను వసా స ఇ మ | ( వ్‌ + జ. లగ | వాసు నరాం. పై వ్యా న. వ. య అ ప శ ఏ లో గ గ వసన (| టం.
సో న ము. _ ఛ్‌ ల మండళ్లు! _ య స్ట నో వ ౬ శ్తే 1/౬ ర భి. మాలు బన్‌. / న వ శమీ న కే రాకా. ఇ న్‌ చ ఓ
న డ్డి వా వ్‌. శా తారక ల. | టీ . కై కల ఆం. వ సో షి ను త్ల కం ఆ వ. సీ 1 న! టం లు / లాం జ ంల వాలి ర్ట నా ల షి. న గ్‌ సో స్త? / న్‌ ల టు స ఘా. న్‌ు సం
" చి సవా చూడి నా (| సవ సక శి టైం షో కార టన క శ క్‌ వే క. ప ఖల మ న మాన ర ॥ళ్ల గ్‌ వ్‌ గ లీ శ ర్‌ గంట ప టల .. య ౬ వీ” శ్రంబ్తవంన లు. సగ గ్‌.
= య మ ళీ వెజ్‌. క | ఎట లీల న్‌ ల చాపిచా కాల పాంటి కిత్రం న్లో ల, (౯, గన శక్రం న 1 క గ సే ళా లే వ. గో మో ఇకక క్ష. న | ల ఈ గో వ నీ న్న కీ ఛి న్ని నో యం గ పీ ర క. షై? షన ననీ. టో మ పచ టస నచ చత క్ర ష్‌ నేటి ్‌ నస /1 నా స్స్‌ కే; క / వ ట్ర ణీ న్‌ ఖీ క, గా న న నో క సు నో క స (1. స. ర ఖో న్‌ న స్‌”. న జీ స (గ సో [ర కన. మ నల శ ాన్నిట ల జ 1, "కయ క "చ్యా ర్‌ 2. ను. గ జట. వ గ్‌ ల ల ఖ్‌” న మ - కలన | లం టి త్తం, ఓం 2 యన్‌ నశ ౧. వ క ర ఆరం డే 1 ట కట వ త బో
స స వండ టీం లో. ఎత. /7 నగు నల కలు ॥ త . శ్‌ త్‌, నటం న న త న! (హహ న టప + వగ ధగా 6 న (1? నం టి ను సా? ట్టు /
క న సా ఇ వ న్‌ రె చా / సా రన టాటా చా ఎక? క! ఖ్జ “శ్రి ! బహ శో శ్‌ ణో శత యస నా న ర క 1 ౮7- నకల అనే కంపని రం గ న క న. త భట
వా వేప ఫ్‌ ౬ న శ వ్‌ రడ హణ క్‌ / రు గర వేను టా వానాచీ శ్రా ళ్ళ పనై న స న న. లల న సహ సంత స క టం క! ల చ. ౨ ర. స న స
న టి రం టు ఆ ప్‌ ఆ, తాన ణన |. ళ్‌ స [
త్‌ టీ న్‌ా. సం రగా. క కం ర. శ్‌ కోస క క య “క ఇంగ ళ్‌ శ "ప . కథ భం. లస “వమ చు తలగ శయువో! క. గ్‌ రో స. టాలె (గ నళ | ట్‌ ల్‌ ఓ పై కం. ల్‌ . ళ్‌ గ ప్రా చ యో క్ష 'ధె పు ఈ స స్ట. నో . న స శవ వలం య. న
లే. ల్‌ో మ్‌ నే న్‌ తిః న్‌తల ఖీ న న! న్‌ శ్ర తభ. కఫ్‌ గస చజ్తవన ర్ట మ! హం... క. = క ట్‌ నం... న. న అ తగ్‌ శ్‌ సల 4, నయ న న. టు
వ టి లా య; క న క (గ గనజేట గి, కవ మి, న న్‌ స 1 ల ర స స జ వంట ల. న [స ల పధం ట్‌ మ ట్‌ టం నం (4 రే ఇ న జ్‌ =, బ్‌ న. | 1. ళు | వ! ఇ జ తై తి లని వం వ్యకి న న యం న. క, [సల శో! గా న. స పు వటం ఆంత్ర. న స స |. ( స న ర పం! న 1 ల |. వ. [ // ఇ వ రే వటి ॥ క్ష న ఇ ఎ న. వ ఉ నా. గగ. నం /7 (5. గ్‌ా జో! టక? న [| న ల లి మ య (టై (మ 4/5 ట్ట ం/ సగం వం సీమ ట్‌ భన! లో ॥ అసం 2 ల న + ॥ నం ః గ కత = . సల
జ? ౧ వ న స క పటిట ల్‌... న న్స. గక + యటం వగ న క రోగ న య్‌ ట్‌ పే జ విం టె ల రం జ నంట షా లీ చపా డ్‌ న అ (ల్లట్‌ క్ట చ మి న న - భష టన స సో న స! గ నవల ప? ట్‌ క్షీ! కటల స / నలై ట్‌ వా. లో టట | 24 1 (| శో థా జే క టీ ం% న స వెయ్‌ న 1 | [ (=. సొ క స క నే “ నే
న ల సం టో సక్‌ సల మ్య వ జభ ర గ. జ (మ న అ మల సట. నే చ రు కం ౧.
న వేం సి... స | స , ౯ లట నం. క్ష ౨. న స యా న! సో న టన. న వ || ర | ణ్‌ గ క క చావో న. గొ - రీ స ః పన్‌. ఫే లచే న్‌్‌ ఖీ వ లట | ర లవ జో
వ లేన న త కే, స (౧ 4 సో సేన | + న 0 న. మల. ల న టా [టీ శ (=? వ. ల న. | . ళన బాం, |. ళ్‌ జ. ల” త తీ వ. క్‌
శ మా 1 నెలల ము స నా. ్‌ ల లు గ ల్‌! , స్‌ (| ష్‌ య. హ్‌ క లే ఓ 4 వగ .. నటు (ల బావే గ స జా చ . జ నగ లంట నా నంత. . / ,ల్‌'ంళ 1 ల 4 , /| ణు [= లై వ టం క్‌ లై /ా బా ఇ . లె గో న. ౮ శ
ము నా . సా నా ఒ వా ల ఆ ఇ ట్లో క మ క్‌ నం. ర. స. ఓ గ నలు ఖ్‌ స్థ ల / న్స ఫి య. క వై” ప |. ళన 4 లే? / / వ న వ వ ( స ఇ హ్‌ జన జ్‌ స్‌ు టా | శీ నట , ఆ | . ర ౮ |. వ్‌ భవ వ వీ , ల ]
ల త ల న లో న. క స. శశ న |. శే ౨
ల్‌ న. | నమ న న స | 1 తపాలా వ. లా క టన గ శక . _ కీ ఇళ్ళని నన వళ లను నాం క. ళీ , | న “వా ౧. ర్‌ు న. లా | న య. ళో
ముల లల శ _ వ "7 య. న న లనే శ్‌ * [ న. న్‌ . జ స | + వం అవి క... త్రీ! ్‌ం =. జ లై త సా ల ఎం నా. =. ల య ర | || య ౯ స్‌! అ |. వ
నలం ఖ్‌ ప పంల 4 |. వాస చూవిలో తా క్వ | టే న లతే ప ఇ లే న. | ఎ ఆ క 4 .. | ॥ జు ౮ గా వ [క ౮. వ్‌ రం న క " పంట్‌ శం చే న త ంం టోగో" టన / చాదన సట ॥ . క = ట్‌ న 2 | ళీ . గ య క. గటా గ్‌ తట య న = న శా న్‌ పా శై" న న గం ళ్‌
స న్‌ - వ్‌. ల ర వ ల న సక గె మ = శ నా / , ల్లో నటు ఎ చ వ | | . (వ ఆ . న =. పా /' శె నే క. ణే షస 1 క వ్‌ వ్‌ ప ోం
జు క ౯. న య స ఆగు ( న్‌. ప న నం , న. శ పౌ త్‌ కే జక =. ల టీ న. ఎం ఆ నా .. న. వ ను... శప: . న న్‌ మం శ్‌. ళ్తూ న. య / కళ
న న న కే ౧ సి న ళీ షా క న ఇ లనీ! సషోస్తో ణా ఎపిలో. జే క్‌ నూ చట బా నం / శు ల ఎం ఆ త్‌ (ర వల జ. వ వ! ళో వ. ల వెన 8 .
త్‌ స న నే న్‌ చా ఎ వ క్‌ న. శ సో ష్ష్‌ వ్‌ మ. న. న ం , వ. ॥॥ ం 1. ష్య. వ ప న్నే ఇ లే వార్ష క తప న్ని న. . శే న. ట్‌ ల స్తోల ల 4? జ ॥ ల అ భా న. “/
య | 5 పావు ల న శ. 1 స శభ. వజ న & స 1 ఒ ప శర. న స = కనే న. టీం న వ ॥ న త. 4 శ టన ల , ళ్‌ ల ( - ం (1. యవ. న
వ, ॥ క ౫ || నై “ టో? ఇవ్‌ న చ్‌ లం జ? | న (. క ఆ క. జల్‌ నం న్‌ ల షభ నా జా క , . టం వే 4 వ. నిజ మ భా క ర వ నట వ. క క న జ క స [| సు |. ః జ మన ల టం న లా ల / సా, త కనే. శే జ జ క త _్‌ పాలైనా, ఓ . వ్‌ క్ష జ ఆజ లి పాం టో! ల కే! - ॥ లట న శ న నీ! ల్‌. + అల 22 క క్‌] న వ ల క. న. భో స్వా సంవ లు మ తె ః ప్‌ శభ వ్ర ాంం పః లల రట. సు ” మ జో . ఛో న చల గ. న. (1 టో ల | క్‌ “ం 1 షే త్‌ నవం బోనల . / లో ఆనే క న ర్న [| . " శ్వ టి 2 క్‌ స. వం శవ, క న. లే న. జే . 4 2. చ జు ”ా వ్‌. గట క... [| . ననే ఎం . ) చాలీ క లం ఎ లీపు నో | న క య. . / మ నూ" , న న్‌ / * | . ఓ లు క. + తి ॥ /.. న. ॥ ॥ ॥ ఎక! 6 ెంల్‌. 1 ఎ! శాన్న ళ్‌ న లా 7 వ | [౧ వ. గ క (| . , ల టీ క ( ళ్‌ ం న్న. ఎ టం వ్‌. గీ కి: ॥ + | నే తనో ఉన సల స , = , / | ఇ / న [| ౯. ఎ కి స్‌ న 1, (. 4 . వ 1 | ॥ లన్న బ్‌? న క , ( . లై .. టి, . ల న = ౬ క . " కహ [ క టీ క - / గ్‌ స్‌ “(1 . | ల్‌ు నే ల 1 / ల. లో న , ప తో గోల? షీ ॥ నల ఖే ౯ అ వోపల్ట నం నై వ (ట్ల ర. ంళన లతా న సో ట్‌ _ | ళో , హం, వనం . జ | గె ల ల వ. , గ హ్గాః ” శ న లీ శ ష్‌. . ల లి / | // టో. ॥ స క. శీల శ స న న స వ సట మ. స మం క |. / |. న్‌ = న! /్‌ ఆల "ఆ న. ( (1 ళా "గ ని = - చ క? శ న సు... , టే | పప మంచాల త టో క ౦. ం ం . రు టో | మరా ఎ నంగ్‌ | ర్‌ం స ” శా =. క గ్‌ . చాస్య న గ + క స శ - న | గా క కట్న 2 స క న టి" . ష్‌ . న | . న్‌. లం త ల . న. ఓ, . వన? / శ / //. [గ | లు) చల్తే న | టా కా శి ॥ ష్‌ . ( చాట్లో ల ల 4 వసనం - ఇ . ॥ ఇక్లీ గ. హే వంటా / య ః .. నచ జ 1. _ 1 గ గ ॥ జు తి , [| | ఉ = వ్‌, శ ॥ ట్‌ న . ః| . న్‌ ః | ం / ( [ తు న "| _ , ల్‌ ॥ . త. కో క టో శ ల ౬ / ల” ల జు _ - ఇ, జా ॥ | ల! ౨. ల. ల " . ఫో న. . గి. నే క్‌ . క. జే శ క. | గ | న. 1. (|. , హ్‌ / వలీ | కి చే . లీ న శి! - జే + . | న , ( గ. + నబీ య ల రో వాల్ల టి. ౮ ం 1 , | _ టై" క్ట | టం ల క , మ _ ల న ః| క ॥ / త్‌ = ం " . ళీ జ నీ న. | | ఎది = సేవ 1 ం ట్ల | ॥ వా ఖ్‌ ం న ( న 1 ॥ న ॥ . ॥ శ నకు న. కా . . 2 వా శ | శ ప ॥. , | _ శ ॥ = _ య వ శ్‌. జా . య . | " ళ్‌ 17 న... జీ ల్ల ః . ళ్‌ | వై చా స =. ఆ / ॥ ళ్‌ వ. ్‌ న్‌. ళీ ఎ 4 4 | | న [| | క్‌ త ళ్‌ - ఒం + చ్‌ చ సా ౯ అప ఖల ॥ | ల జ్‌ & | క న్‌ు 1 / న ల 1