Telugu ఆంధ్రకవుల చరిత్రము (3వ భాగము) - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

లీ క్ష్‌” గ్‌ శాన _ అ ॥ టైన ం న . ః ల! మి + జ ॥ అబు జ్‌ ]ె / ల. జ " ః 4 శా న ణి | ళ్‌ క క ' కు ణా 1జీ రా గా న. క్‌ ళ్‌ ల న జ వ స్‌? _ | = య్‌ మతి ఆ” _ | సు 4 త క ల ఇ పై గ్‌ , "టి ' ల | ళ్‌ [ శ " |] "| | ం ః ఉం తా ” కీ. టు. స కా

• ఆకే ః - ల క - ళ్‌ | ” _ _ చ్‌ _ న సా ॥ ణ్‌ -ఇ / ఓ | కె ఇ, క ్‌ు యా య ఎ (| న (న ం" ళ్య ఎ వ ఓట. *' ల్‌ జ [ శ = న్‌ మ్‌ ు ॥ నో 1 ్య జ్ర న = వా లా ” శ్‌! ల్‌ ని ఆ న్‌్‌ ఇకా శ ఖ్‌ వ క శ | టీ న్‌ ఛి క మ శి కొ క్ట న! జీ ణా న “ క్‌ు న! . ఓ ణ్‌ న న " ల వ్‌ త న! _ న్‌ా క్ష్‌ న | - | - శో నీ శ్‌ ". ఇ “కేం? ” ఓ ఇట్ట గల ॥ . ॥ / ల ఇ ళ్‌ న. ల శే లా ఐ శ + - శ ॥ క = న శ _ - ఇళ గే ళా [7 ల్హో శ క్‌ ల! 4 స _ ( క శ తి అ ఫీ జ | చ థ్‌ ౯ = స క కక” . త ఈ | 5 లా నన + క స్త ల - ॥ ల సహ ల వ = అవా వ్‌; ఇ న్‌, జి శ “ ! న్‌ 1... ళ్‌ ల ॥ లా చి / / . ॥ క వ 3] . క ల్‌ లా = జ! ల ్‌ , . నా. ల ॥ శ

• | ల్సి ం వ. ం శ ఖు జత. . ఇ న్‌ జ్‌ న! తౌ చే సా . . ॥ గా త ఇ శ రాశా

| లు 1 ఖ్‌ . “రరక క 6ివ6ళ 606 ఇ 66౯ 55656281 24 “26407634 3045 445 06669 62 65 1ళళ 5.6 1/8 65 ₹ 0651669 6865476550 1,8 057 66 8066816001 04408 68 ౯౯60624 ౯0962 రాజమ హేం[దవర అవంతీ "పస్‌ నందు ము(దింపబడినది జనవరి 1850 ఏశలధి ఇ 90వ 53 ఎళ ఇల కకళిఆలళాలళం 1 (ఇళ ఇళ్లు పై న ప మనున ల ర 4684 6630486 8633 6666668 38006 16189390 9915 1819454 1421 8 63066696 ఏ కళ కళ జ ఫ్‌

1 హరిభట్టు | ఓ ఒడ్లెపూడి. పెదయ్య్‌ గ్ర క్ష 6 బల గ శ. కామేశ్వర కవి [శీ గ వెణుతురుపల్లి విశ్షనాధకోవి 1 [గ నూళతనకవి సూరన్న శరీ *ఫ. 'సముఖ వేంకటికృషప్పనాయకుడు ఓఏ స రోసనూరి వేంకటపతి ఓ |. పెడిమ్నారి వేంకటపతి య. | చవెలగపూడీ కృష్టచ్యు లే .& శేషము వేంకటపతి వై 12, కూచిమంచి తిమ్మకవి శ్రి 10, పక్కలంక .వీరభద్రకవి 506 [1 కరాచిమంచి జగ్గక్షవి (1 1న కొవలఠె గోపరాజు 4 [8, కొడిచెర్ల శ్రీనివాసకవి (0 17. పట్టమట్ట సోమనాధకవి 7] 1%, దివి రమణకవి 2 19. కోడూరి వేంకటాచళకవి / 20, ఐబనుగు లక్ష్మణక్షవి 77 21. నెల్లూరి వీరరాఘవకవి శతి 2 కోటి వెంకనార్యుడు 94 ఏ. అడిదము నూక్ష్‌కవి లీ పర్న మంగళగిర ఆనరదకవి 111 వగ కనుపర్తి అబ్బయామాత్యుడు [14 2 కాణాద పెద్దనసోమయాజి 118

బగ కుందు రి వేంకటాచలకవి శ2తి బై ఈదురుపల్లి భవానిశంకరుడు [126 శక్తి ధూర్జటి వేంకటరాయకోవి 128 శ[1 అయ్యల రాష. ఆయ్యల భాస్యరకవులు 1581 శ? అజ్జరపు పేరయలింగము 134 శ) మరింగంటి సింగరాచార్యులు ఓలి శ్‌ గ ఆజనరితరాజు జ న్న్నయకవి శీశీ[ ర ముద్దు పళని 142 గ * .కంకంటి పాపరాజు 114, 27. పుష్పగిరి తమ్మన్న 148. 88, ధరణిదేవుల రామమంత్రి 101. లీల, దిట్టకవి నారాయణకవి [4 *0. అత్తలూరి పాపకవి 166 11 కస్తూరి రంగకవి 170, €2, ఆలూరి కుప్పనకవి 17] క్కి పింగళి వల్ల నార్యుడు 175 141 చింతకుంట కోదండరామకవి [70 శర వైప మాయనకవి * | గ్ర 1[.. వెలిదండ్ల వేంకటపతి 182 17 పట్టమెట్ట సరన్వతిసోమయాజి [88 18, అవుడూరి కిచ్చయ్య 185 9 తకెళ్లుపాటి లింగన్న 187 ౧౦, గుడిపాటి కోదండపతి 180

1. మల్లవరపు వాలేశ్వరుడు 192 194 చింతలపల్లి వీరరాఘవుడు 194 $1; రేచర్ల మాధవరాయకవి 106 క్‌, అనియాది గణపతిదేవుడు 197 శ్‌ర్‌.. 'వేంకటాచార్యుడు 108.

(సక, లింగకవి _ గంగకవి 20 గ, అంగర నృశింహకవి త్రి! ఐకె. సిర్విపెగడ ధర్మనామాత్యుడు 20( ఇనస్స్‌ గణపవరపు వేంకటకవి, 207 1%. వేముగంటి దతోజీపండితుడు 215 సస గుడారు చేంకటదాసకవి .. ౮. కామనూరి కృష్ణయ్య 218 (8, వేంక్షటాదార్యుడు 210 1 మల్లంపల్లి నాగ భూషణ క వి 21 గ్ర (గ్ర చితక వి సింగ రాచార్యుడు వీల్ల [|, 'రేవుణూరి వేంక్షటార్యుడు 220 (గై పోచిరాజు వీరన్న లిల్లి” కర్త అయ్యలరాజు నారాయణకవి 230 ౪0. కొ త్తలంక మృత్యుంజయుడు వతత్రీ 71, తిరుమలబుక్కాపట్రణప్పు వేంకటా చార్యుడు 221 ఇవ కటికనేని రామయకవి 227 73. కొండమడుగు పురుషోత్తమకవి బ్రతి 1, నాగులూరి శేషనారాధ్యుడు బి40 75, వీణిము లక్షీ్యీపతి న. 7(.. 'వేమనారాధ్యుల సంగ మేశ్వరా రాధ్యుడు 242 77. ములపాక బుచ్చన్నళొస్తి 74తీ ఇర పాలవేకరి కదిరీపతి లిశేర్‌ ₹80. మాధవమంత్రి 246 10. గోపాలుని. సింగయ్య బి47 |, గూళికల్లు 'వేంకటరమణకవి లై48 12. కృష్ణకవి న్లి( 3 కేశ్మి వల్లూరి నరశింహ కవి. 202

పుట 84. గొంకేటి సూరన్న 2గ్‌తీ $5 బేతపూడి కృొషయ్య నర్‌ 8, మాచవరప్ప పాపనామాత్యుడు 2ిగ్గ్‌గీ గర, క్యష్లదాసకవి 258 880, చెన్నూరి శోనాద్రి 200 61. చల్లపిళ్ళ నరసకప్‌ 281 కీసి అయ్యగారి వీరభద్రకవి ల [1 బ్లేై ఘట్టు ప్రభువు 265 వ ముప్పిరాల సుబ్బరాయకవి వీగ్ర/ 9౮. ప్రయాగ, కా మేశ్వరకవి ల[0 ల8. అనంతనార్యుడు లగ్రరి 07% వైరవకవి లి0 $8. అనమగు ర్తి రంగయ్య లగ! $ర్కీ తామరపల్లి తమ్మయ్య ల7లి 100, నారన సూరన ల్లి? 101. పోడూరి. పెదరానూమాతు్యుడు లగ 102,.. రామావర్నుల కొండుభట్లు 276 108, మారాయకవి 278 1064, పరకురామపరతుల లింగ మూర్తి 276 05. పరళురామపంతుల రానుమ్తూర్జి 280 106. 'వేగినాటి కొండనార్యుడు విర్ర? 107. వాసుదేవయోగి, 288 108. కానాల సరశింహకవి ఓరి 100. రామనామాత్యుడు 286 110. పోచన ఓర్‌రీ

౪1 111. పెనుపల్లె వాపనామాత్యుడు 17 112. చదువుల సోమలింగయ్య | [ 110, శ్రీధరమల్లై 'వేంకటస్వామి గ 114. ఓరుగంటి సోమ శేఖరకవి ) ]

1. ఏ. ముడుంబి 'వేంకటాచార్యుడు 212 110, ఆ క్కెానపల్లి నృశింహక వి నప [17. పైడిపాటి వేంకటనృశింహకవి లలి 116 కొటి3ంలపూడి వేంకటరృ్భషస్ట్రకవి పరీ

119. కాకరపర్హి కృష్ణకవి [90 100, కృష్తయ్య ఫ్రీ!
120. తరిగొండ వెంకమ్మ 02
121. పిండి ప్రోలి లక్మణకవి 210 20 అల్ల మరా జు రామకృష్ణకవి గీ] 1వ, కాకరపర్తి బుచ్చిపాత్రికవి త్త! గ్‌ [25 శిష్ణు కృష్ణమూ ర్తికవి 817 [20. మంత్రిపగడ సూర్య ప్రకాశక వి వ 127, ఫక్కి. వేంకటనర సయ్య పర్లి [ఏరీ వేల్చూరి వంక సేశ్వరక వి ల్‌2గ [109 తిరుమలబుక్క పట్టణపు చినతాతా చార్యులు స్‌ $)
122. మాడభూషి నృశింహాచార్యుడు త్‌తి
123. కోటమరాజు నాగయ పేం0
124. కరాలపాటి రంగయకవి ఛిలెల్లి 88, దామరాజు లక్ష్మీనారాయణ ఫ్ర్‌లెడీ లతీశ. త్యాగరాజ మొదలి వ తీ 5, ఓగిరాల జగన్నాధకవి చప తీ$రీ నడకుదుటి రామనకవి శితీ | 18/[. మాడభూషి వెంకటాచార్యకవి తశ] [108. పెనుమత్స బుచ్చిరాజు త్రిశ 3

18; మండపాక పార్వతీశ్వరకవి ల్రిథకీ 140. సత్యవోలు భగవత్కంవి 846 41. గురురాజకవి శశ? శేశీల. అల్ల మరాజు సుబ్రహ్మాణ్యకవి ర్రశ0 148. గోపీనాధము వేంకటకవి ర్‌గ్ర()

జో శ న . కీ. శే. కందుకూరి. వీరేశలింగం వంళులుగారు

ఆ౦ధ్రకవులచరిత్రము. ఆధునికకవులు ఈక్షరి మత్స్యపురాణమును వరాహపురా,ణమును 'తెవిగంచెను. ఇతని నివాసజ్థానము కంబముమెట్ర 1 ఇది "బెజవాడ కాతామడలదూర ముఖళో నున్నది, కతండు తన వనరాహాపురాణమునందు కంబముమ్ము [గామము, నీఫ్రకారముగా వర్లి౦చియున్నా6డు._- క్ష నే నరుణదిగ్వీధి -నేఫ్లరమునం (బవహించెం 'చావవసఖీలసంపన్న మున్న దీపించె నేపురి గోవీకామానసాస్పదన రి చెన్నగోపాలమాలరి భాసిళ్లై నేవీటం బజ్జుదభ క్షివిశాణి కొండనృసింహళార్డ పాణి యపట్రణంబునం జూషహక్తై హ్‌తప ద్శ హేళి వల్రేశ చాలే ందువాళి చతురచతురంగబలరత్న సౌధయూ-ధ [ సాలగోప్తురతోరణసకల వర్ల పొరవారాంగనాజన్నప్రముఖవస్తు | మేదురం బ్యట్టికంబముమొట్టపుర ము, కవి వె దిక్కభావ్మాణు(క్యు భౌరద్వాజసగోత్రుండు; రామపండీ తుని పుత్రుండు. ఇతండు మొదట వరాహస్పరాణము కొలిపాక యెప్ల మ సన వెంకుం గొలిపాకి యొజ్రనికిం దేజశన్భుర్యగాంభర్య స త్వవిభుత్ర్యో క్ని ధనుక్ష యోన్నతి యశే స్వాగకియాఇాండులన్‌ సవితళా సాత్యకి సింధు సీరి సురశా స్త౯ సూతు సేనాని మై% ధవసికృ్ళేదను సోము సౌమ్యకుచి సంళానంబు 'సస్యాధిపువ్‌ + ఇత్యాది పద్యములచేత గుణిత్మకమమునం గపీ కృజనాయమసీ సనెంతగా నధ వర్మించినన్వు

౭ ఆంధ్రకవుల చరిత్రము క శ్రీమహిత స్తంభాచల | నామసముద్దామపట్టణస్తలగణక చ లం త టం. స న... (గ్రామణికి బంధుహితర ] శ్రూమణికం గపీందపంకజనషఫ్లోమణికి౯ా, అను స్ట్యంతపద్యమువలన నత6 డాయాూరికి కగణమయినట్లు స్పష్టపడుచున్నదిం ఇ ట్రే 'నాయక(గ్రామ 8 తన్ను. బిలివించి.. మ, 'అమృతపాయవచోవిపేషరచవా హంభావఫుంస్తావ వా న. న ం. శ వ్యాన్‌ అభ ర్యారా ల రాం జబూళ నీ ర్యా: [గమణీమూ ర్తి వేదళా స్ర్రవివిధ్యగ్రంథార్థ నిగ ల్లి నే కముఖ(బహ్మావు యాజుషపకటళాఖా ధర్మధుర్యుండ న ర్యమె జుండవ్రు రామనార్యహరిభట్టా సత్యవ్మిగ్రామణే, గ అషప్రఘంటావధానవిశిప్త్పఓ రుద సీఫ్టు రచియిగషం దలంచిన సిర పమార్థి రమ్య మగు నీవరాహపురాణ కావ్య మంకితముచేయు నావపేర నభిమతవుబగ, అని 'పలికినట్లు కవి (వ్రాసికొనియున్నాండు, 'పయిపద్వమునందే గాక యూశ్వానా త గద్యమునంమను అష్టఘంటావుథ "సషర మళ్వర బీరుదవిఖ్యాతి” యని కవి 1వాసికొనెను గాని యీవీరుద మెవ్వరిచే నియ్యంగుడినదో' 'తెలియయికదు, అయినను కవిత్వము మాత్రము పయి మద న్రమునంద 6 జెప్పంబడిన లీతిగా నమృత్యపాయముగానే యున్నది. పతండు. త్తానాప స్రబసూ తుల డయినట్టును తిమా్చాంబ వు(త్రం డయి క త్‌ సం చాక్‌ మడ బు భన . నా రాం సు నును మెత్స్యేపఫు రాణ ముల | సికంది పద్యమున 6 ఉప్పుకోన్నాండ__ నా శ్చార ద్యాజసగోత్రసంభా వుండ నాప సంబుండళా దిమ్ముకాం కహరాజద్వరగర్భ సంభవుండ రామమ్యూూసు రా సెక జ న్యారూజాధిక పుణ్యలబ్దహరి నామాంకా ప్తసంస్తుత్వు,డక్‌ ్రేరాదూవర పాదపద్మయుగలి -చింతాసమాయుకుండళా, ఇతడు మొదట రచించిన వరాహాపురాణమును నరాంకీతమువేసీ యట్లు చేయుట పాపకార్యమని తలచి తత్పాపపరిహారార్థ ముగా మత్య్స ళం లి ర్స

హరిభట్లు కి పురాణమును (నీర ంగాంకితముచేసి యం దీ (క్రీదిపద్వ మును బొందు పషత్తిచెము_ [| సీ ఆయురారోగంనినే శంంములు గలి విభవంబుత్రో. ధా,తి చెలయుకొ అకు భాడమినపాపము. "లెడుటకొ ఆకు హా త్ర శయరబు € వీ చశప దపంకజములందు. నిశృలవృ తిశో నిలచుకొజుకు కారవాదులల వాసి రయమున' నె నంఠర సదనంబునకు వేడ్య్ల6 జనెికుకొఆకుం బకవవె షవజను 'లెల్ల6 (బసుష్‌ ప ముత్క్చాతం 'బయి. హరిక థామాన్య మగుచు నో త్రమం 'బగువిషుధకోళ తరంబు రంగనాధున కర్పింతు రవుణ మెజసీ, కవికాలమును నిగయించుట క్రీ పు సకములు ఇెంటిణోను మ జాని ల నాకాధాకములేవియు గానరాలేదు, అక్కడక్కడం గొన్ని యల్పకోప, ములున్నను మొ తనుమాంద నిర్లుషమసని 'ెప్పందగన [(గంథరచనను బశయు శె లివిబటటియు చూడగా. వీపు సములు. చిరకాలము [క2ద ఓ నే రొదియింపంబడివన వయిన టు తోయ చున్నది, “అష్ట ఘుంటావధాన” యని రెండు పు సకములయందును గవంబకుచున్నది. గంటమను తెలులశబ్దమునకుల (బకృతియయి. లేఖనియని యగ్ధమిచ్చెడు. క6ఘ్టుంటి శజ్ఞము సంస్కృతమున నున్న బేమో £ అప్పకవి య్యూగ్రంవో ములనుండి. లక్ష్య్యములను జేఫానకపోవుటచేత నీకవి యతసికిం దీరువాత నున్నాండేమో యని యూహ కలుగుచున్నది. కాంబట్టి తగన యాధార ముటు దొరకువజకును మన మిఫ్పటి 5 కవికాలము [క్రీస్తుశకొము ౧౬౯౬౬6

( ఆం(ధ్రకవుల చరిత్రము సంవత్సర (ప్రాంతమని భావింతము, కెలియనివిషయముల నూహించి పెంచి వ్రాయుటకంకొ కవికృత్మగంథ ములనుండి కొస్నిపద్యముల నుడా హరించి యింతటితో విరమించుట యు కమని యెంచి యబటు వేయు లే ము: వరాహపసప్తరాణము,. ఉ మిక్కిలి లీతలాంబునులు మేసికిల. గీడు మహగోపషవారిచేం బూక్కు_. శరీర మో యుభయముం దొరలించివ నింపొనర్న స్‌ ట్లొక్కటనయంబ యొండె భయ మొండె నొనవ్పక త్రన్యయంబు! 'చా నిక్కు. వెజింగి చూస్తు మనుజేందునకు న్వశు లాడ రందజుకా.ఆం మ, సమరాజేరద్రునిగూర్చి సామము భుజాశౌర్యాధిషంగూర్చి దా నము దీనం_ గలయంగ వేరనిమహీనాధా(గ్రణింగూర్స్చి ఖే దము శ కి త్రయహీనుంగూర్చి కడిమిం దండంబు 'గావింప యు క ము భూపాలున కా త్శరాజ న్‌పరిర ఘైకార నని సందతళా_ఆ.౨ ఛా, 'వేదార్థంబులు వేలుగా. చెలిని దుర్విజ్ఞాను లాత్మేశ్వరా న న హం. మ భేదధ్యానసమేకులై ద్తుది భ్‌ వ్‌ (త్ప్రత్యర్థ మై కే నగ్తముల్‌ మోదం బొప్పంగం జేయనేరక మహామోహాంధులె యుందు: రం ఆాదివ్యా ప పీ్‌హాన సంసృతిస ము(దాంతర్నిమగ్నత్ములై --అ. 5 ఉ. 'దేహనినాశమూల మగు ల్నీవవిసావృత మెనయట్లి యా ఇాహూువుం దెంచి మేను నిలుపందగు నందురుగాన సోదరీ స్నేహము వేయు టొప్ప దని చెళ్లైలిముందల వట్టి యాజగ ద్రోహి గళంబు. (బెంచుటకు దోరసి యె త్తినం జూచి య కృజికా- ఆరో వవ్‌ ఘనతరకష్ష లోభిం దముకంబునల జంిపెకునంతయ ల్యా నె ధనములు గూర్చ "నేల (శమదం౦ంబున డగ్గజీ కాసు వస మి మ్మనుటయె చాలు నారి నిమిషార్ధమున నతి నొందం బేయగన్‌-ఆ౫

హరిభ టు గ్ర్‌ మత్న్యప్పురాణము. చ, చదివితి వేదళాస్రుములు సాంగపదస్వరవర్త రూఢి, నం వొదవిన మూరముల్‌ వివిధభయోబ్యములై విలనిలు వానిలో ఇెదికిన కర్మ కాండమున హింసము జ్ఞానముసంద గ్గ ర్శ్శమున్‌. వదలక షల్కు_చుండును (బ్రవాహానుల న్విపరీతవృతులై “చ తిరిగితి[ గాననంబు లతిత్యృప్వం జలింపక్ష తద్వనంబులక- దొరకవు కందమకూలములు తో యజనాళ్గువ యాజ్ఞ (గాక యి ఫ్వురమున నన్నప్తూర్ణ పరిపూరితయై. విహరింపుచు ండంగాః గఆఅనగునే తనద్రన్నము భకాలమున నృనమందిర ౧బుశన్‌__ఆ, ౨౨ చ, విష్పగు నీచకర్మపదవి; జనువానికి మం(తతం[త్రముల్‌ తప్పిన (బత్య వాయములు తొర్కొవివచ్చుకొకాని 'దానళలే దప్పరమేశుం జొంచెడుపయత్నము నే నిటనీకు వేడుకం 'జెప్పెద గు ప్తమార్షమునం జేయుము తత్రియ భూస్తుకో త్తమా_అ౩ మ, రమణీబంధుజనా పుల స్విడిచి త్యదాజ్యంబు వర్ణించి దు గమకామాదధుల( వైందనీక హృదయ స్టైర్యంబున నించి న్నీ వమితోద్యద్గుణ[ రనామృతముచే నాన్లోదము క్తుండ నై పిమలాంఛుకరణుండ వె ననిను నే ఏవ్నీంచికిం బుతకా.__ఆ, ఈ మ, హారి సంగీతవినోదలోలుం డగుచో నత్యంతళిఘంబునన్‌ వరగానంబులు నాత సక్ముణక థావర్షంబు ల నట్లిగీ తరసంబుల్‌ రసనం జవిం గొ నెడుము ర్య గణి కిస్టార్ధముల్‌ అలా అథ, పరిప్లూర్జ్మ ంబులుగా నొసంగును దమయావారీణులె వేడుక ౯౯._లా ౫

ఊం ఈ ్తుంల్రై 6 న అక ఈ కని 'ాయుపురాణముము "తెసీగించ్యి. బుచుహో త్లమపట్రణ నివాసుండయివ 'డాసరి చిన్న గో గనయ ట్ట యను. కమ్మచెౌదరి కంకితమ; చేసను. ప్పరుషో తమత్రటబ్లణము కొండపలెకం యాగ్యా గమున నున్న సును ఊడాసేనివీరఫురుపో తవు గజపతి తన వేలం గట్ర౫చినట్టును గట ఇెప్పియున్నన్నాండు.. పీరప్పురుషో త్రముగజవతి కాండవీట్‌ కధిపతిగా నుండి (వస్తుశకము ౧౪౬౧ వ సంవత్సరము మొదలుక్షొని ౧ర౯౬ువ సం వత్చ రము వజ్లుకును రాజ్యఫాలనము చేసెను, ఈతని శ్రరువాత రాజ్యమునకు వచ్చిన యితని మనుమండై న వీరభ్యదగిజపతిని ౧౫౧౫న 'సంవత్పరము నంద్తు కృష్ణ దేవరాయలు. జయించి ఫొండప్‌టిని న్యాఫీనము ేసికా నెను, దీని సిబట్ట వాయుప్తురాణము క ఫదేవరాయప. కాలమున కనంతరముననే వచి యుంపంబడిన్టు తెలిసినదకాస యెఫపు ఏయు వేంపటడి్‌ననో తెలియదు. అఫ్పుక్‌ వీ యూ. క్రృరాణమునుండి పద్య్యముల నుదాహారించి ఘమములడకవోపుట మొదలయిన ఫొన్ని "హేతువులనుబటే హకభటకవికాబలమువలెనే యీ క్షమకాలమును ౧౬౯౬౮6 వ సంవన్సర్మపాంతమని యూహింప్తల వగియున్నదది, ఈ యిద్దటుక ఫ్రులును క్‌ పట యవపిసి (ప్రనిర్ధగ న్న్న నన్నయ తిక్కన శంబుదాసులనుదక్క_ నితరాంధధకవులను దవ (గ్రంధముల యందు “చర్య నిబయుండ లేదు. కనిక వ్రతినాయకుయయిన చినగంగయ్య కొాలువునం గూర్చుండి తన్నుసూర్చియు. సభికులను[సార్చియుల.. బలికిన వాక్యముల నిట్లు చెప్పియున్నాండు._ సీ. అతులితళా న్నేతిహోసంబు లొకనంక నొకవంక దండనాయక్షగణంబు తతచతుర్విధ వేదతత్వజ్ఞు లొకవంక నొనవంక నిపుణశానైక చయంబు (పకటితపాఢ తాక బృంద మొకవంకనో కవంకశజితురవాక్చుక వినికర మకళంకపొరాణికకదంబ మొకవంక నొకవంక జ్యోతిమ్మప్రకర వే త్త

ఒడ్లెపూడి పె ద్ద య్య / లొక్కచో బంధునిచయంబు లొక్క్యయెడ స వమ్య[గ్రసామంతవిసరంబు మహిమల గొలువ నొలువుకూటంబు నందుండి కలితవచన గార్రవముమోలజ సభిఫలం గాంచి షలి శె చ వినతసమ సభూభుజుని షేంకటమంవికిం చేరమా+ంబకున్‌ దనయునిం బుణ్యవ ర్వనుని దానగుణాన్వితు నారసింహా హ్యా జ్వనరుహూచం భరీకు ననివార్యవ వోరచనావిజార్ర దున్‌ నను బినయొగ్లైపూడి పువనాధునిం "పెద్దక వద చం్యధునిక, తోటక ము--వినయంబునం గన్లొని వేకుక సి టసయకా సుకనీరద మురారిక ఖ్గల్‌ వినిన ౦న నభీష్ట నవీనఫలం బనయంబును గల్గు జనావళికిన్‌ , ఉ. పంకజగర్భదా రక టి భాగవి భాసిత భార్ము మేఖలా క్సికిణ్‌కావిరావముల౬ "గేరి తెదీయకరా[గ్రనిస్సుర త్క_ంకణవిష్కళంకనినదంబు నగున్‌ బినయొడైపూడ్‌మూ -వేంకటమ గస ద్‌ వ నప్పినవలాసేవావోని గం భనల్‌ శః ఈ కసి సయోగ్నికా హ్మ్‌ణుయకుు కా శ్యషనో తుండు) వేంకట మంటి ప్లూతుండు; ఒడై పూడి (గామమువ్న్‌ వోరణము. ఇచేయ వా యుపురాణన్ను లోనికొాంతభాగమును మాత్రమే 'తెవిగంచినట్టు కనబడుచున్నది. -ఈత క కవిశ్వమునం దక్శ-డక్క_డం గొన్ని దోషములున్నను మొ త్తముమిోంద కవిత్వము. రసనంతముగానేయున్న ది, వాయుపురాణమునుండి. కొన్ని పద్యముల సిందుదడాహరించు చున్నా ను.__

త్రి ఆంధ్రకవుల చరిత్రము మిం కరకోయ్యారిత వె ఫఘనాఘనబృ్బృహ దరాగరవో వేత మె నర విద్యుల్ల ట్ర్‌కాత్ర త్మ్‌పబలమె 'వాసోవ తీ య్రూర్టిస టం. ధుర మై సగ (దిళాభి సాగములు నస్తో కాంబు పూర్ణ ంబుగా( గురిసె న్వరము నీడజ్నవజము సంవ్‌'భింప భీమంబుగన్‌_ఆ,౧ ఉ. పొంగినవేక్కచే నతం డప్తూర్య్వముగా విహరించుచుండి యా వంగటం గాంచె దివ్వసర సీరుహశో భితమ తభ్చాంగో ను తుంగతరంగ6౬ ద్రోయఫరివ్రోవ, నిర బలాకచ్మశకచ (కాంగ నభంగగుగ సికటాగతసరయమిసంగ్గ 'నెంతయున్‌ ఆ, _9 మ, కీఢడుదూరంబువ నుండి మేను వడజరకంగా6 బాదముల్‌ తోటటిలన్‌ వడచేః జిక్కి. హారీ యటంచున్ను గహ ద్యార ౦బుల చేరంగ్గ నే నిడంగాల బంచికి నీరసాన్న మతండున్‌ హేయంబుగాం జూడ్తే కుడ్తిచెర దత్క_లుషంబు వేయుకతనన్‌ ఫఘోరాఖన్‌భూములకఅ. 3 మ, మునిసంఘఘుంబులు 1 మొక్క_6 'దామరలు సమో్చాదం బున న్నిక్య-6 గో కనికాయంబుల కింప్తు 'లెక్కొఢ గుముదాఘుబుల్‌ ఈరున్ను లక్‌ నో ర్వనిగర్యంబులు చూలి జూలిలుడి జీనంజీనముల్‌ |సుక6 దూ ర్పున వమూరాండు(డు గానిపించె భువనంబుల్‌ ర0జిలం. చేయుచున్‌ .ఆర ఉ. ఇం్యకుండ నీవు దుఖపడ నేటికి. గొలిక మూవి చేయుని స్త్యదతపంబు మాన్చ్నుటకు శక్యము 'గాదననేల ధీరత౯ రుం్టదమతి న్నుఖంపుము నిఘాఢిగ నేనిది చక(ం చేసెదన్‌ జంద్రముఖీవిలోకనసుసంగతిం జూక్క_రే యెట్టివారలున్‌-- అ, ౫

8. కౌకమాని మూర్తి ఈ కవి కాకమానికులజుండై న గ్రహా గగుండు; 'క్లౌండిన్వస

నోత్రుండు; రామలింగ భట్టుప్కుతుండు, ఇతడు పాంచాలిషరిణయము, రాజవాహూనవిజయము 'అను రెండు [కు బంధములను గభశియిరయచెను. రాడజవాహనవిడయములోని యీ-[క్రింది పద్యము మబట్టి యీ క్షవి యింటి వేరు "పెన్నానారసి తెలయనచ్చుచున్న ది... సీ. గుణధన్యుయాండిన్య నో త్రునాప స్తంబమ్మత్రునివెలనా;టికు భచరీత్రుం

గాక మానీమ హాోగ్రామాబ్దమ్మితు. 'బెన్నాకలకా న తారాక్షళత్రు

నర సవిద్వత్కవి సార్వ" ముఏి రామబుధసంభ వునకు( (చబోధనుథి ర్‌

బాత్రుం ని, బనరామభ నో (గ జ న్నుః డె తనరు (శి రామవింగనకు!6 ది న్యు

నూంబీకకుల బ్యుతుం సూర్యనారాయణ ద్వ

మైకసహజ న్ఫు నుభయ ఖబ్ల్రోపూక్స్‌ విల గ

ఛత్వనీధి నన్ను మూ ర్రివిద్వత్క-ఏ రు

హాగ్ద మునం జూచి యిప్లని భూనక్తిష్చె.

ఇతండు తన (గ్రంధములను నరాంకితముల్వ. 'జేయక రాజవాహన విజయమును" (శ్రీ వేంకయేశ్వరులకున్ను పాంచాలీపరిణయమును.. శ్రీరంగ పథికిప్న్‌ అర్చించినం దున గ్బక్‌ పతులను బట్టి కవిశాలమును. నిర్ణయిం చుట శాధారములేదు,. ఇతో గవిస్తుకిలో నై నను 'పా రవాలివరిణ లి మునం దెతః డితరార్యధ్రకవులను 'జేరుకొనక తనముతాతయు. తాత్రీయు నె నగామపండితుని [ప్రబోధపండితుని మూత్ర మాసద్యమునందు చేరులు "పట్టి నుతించియున్నా లుం క చ పబలమకి న్నుతింతుం బతిభాకృతిభావితభార తీశులన

గబళితసర్వదర్శ నులం గావ్వచమత్కల్బతి కాళి దాసులకా

నివిడతపోవిలాసులం దృణీక్ళకవాదులం గాకమూాని రా

మబుధవిధున్‌ (బబోధసుఫి మత్ప"వితామహుని౯ వితామహు౯ా,

10 ఆం(ధ్రకవుల చరిత్రము రాడదవావహానవిజయమునందు ఏిరినిగాకో యీాపద్యమునంకు( గవి

డా (శ్రీరఘురామ కావ్యకృతశిష్ణ విధిష్టో, బరాశరాత్మజు?ా

భారవిం గాళిదాసు శివభ్యదు మురారి మయూరు బిల్లణు౯ా

చోరుని మల్త కాదిసురసూ కి కపిర్యదుల, గొల్చి యెంచెదన్‌.

భారతక రృతాచణుల నన్నయ! దిక్కన 'నిజ్రనార్యునిక.

ఇత6 డన్యకవుల నె వ్వరిసాగొ సియాడక వోయినను. నసుచర్శిత్రక్ష ర్త

మైన బట్టుమూ ర్రికి( దరువావివా( డయినందుకు సంబేహూముచేదు, వసుచరిత్రక ర్త మూర్తి యన్నమాట వినబడగానే మూర్తి నరస భూపాలీయక గ్రగాని వసుచరిత్రక ర కాం దనియు, ఉభయ్యగ్రంథక రలు బట్టువంకజులయి. యీకకాలవా _రగుటచేం బకార్యకాలము మండియుం బండితపామర సాధారణముగా వసుచర్శితక్రారుండు బట్టుమూ ర్షి యన్న (భమ యంధ పరంపరగా వచ్చుచున్నదనియు, కొందలు చెప్పవతురు, ఒక్కకాలమునం దిద్దణు. కవులుండి వారిలో నోక్కయ సుక్రసిద్దు,డయను "రేండవవా' డ్య ప్రసిద్ధ (డును నసయినప్వుడు స్ముపనిష్టుని వే రడలిపోయి య్యప్రసిద్ధుని వేరు. పై న్‌వ చ్చుట యొన్నండును సంభోవింపనేరదుగాన్మ అధిక (ప్రసిద్ధుం డయిన గావమురాజభూవణునిపే రడుగంటి యాతని (గ్రంథ కర్తత్వము జట్టుమూ ర్తిమోందం బడెననుట యుక్షియు కృముకాదు, ఒక వేళ [భమకలిగెడు పతమును నరసభూపాలియక గ రామరాజ భూమణు6 శని కలుగవలను, అ (ప్రసుత మెన్మ యాయంశవమ) నటుండ నిచ్చి కార్యాంశమునక నత్రము, అనేకు లీక్షవిని బట్టుమూ ర్రినిగా [భమించి యితని 'పాంచాలీపరిణయములోని యీ క్రిందిపద్యమును... గ్‌, అల్ల సానివావియల్లి క బగిసాంపు | ముక్కు-లిమ్ము నా ర్యు ముద్దుయలుకుం

చాండురంగసుకవి పద్యంబుహరువును | గాకమౌొనిరాయ. నీకె కలడు,

లు వో ఫు! స్కో న రా

ఇది నామసావ్యుము కబట్టి. కలిగన (భమగాని. "వేజుకాదు. మజీయు నీపద్య మునుబట్టి యీోకవి "తెనాలి రామకృనునికాలమునకుం. దరువాతి వాండనుట స్పష్టమగుచున్నది. పయిపద్యములో శ్రీరంగేశుండు తన కవిశత్యముకుగూర్చి యట్లు పలికినట్లు చెప్పుళకానుటయీ. కాకి రాజవావొాన విజయములో స రస్వతిని (హాక్థించునప్పు కుకూడ నిష్ట వెఫ్పియున్నాండు, ఉ. *వోరు సలంక్రిమూపవీహృకిసాంపు, మయూరునిసౌకుమార్వమున'

భారవికాంతిసంపదయు వాణుగుణాఖ్యతర ప్రయోగ మా

చారి మురారికోమల పదంబ్యువసాదముం గల్టునట్లుగా

భారత్‌ యిచ్చుంగాతం బతిభారతి మత్క్చృతికిం జమత్క్యూవ్సిన్‌,

ఈతని క్రవిత్వమునం దీకవి పాొగకుకొన్నంత యాధిక్యము. లేక

పోయినన్సు రసనంతమయి సలక్షణమయి యమికాది శీ ఫ్రార్టాలం కొర్ర య్యుక్రొమయి కవితారచన యనర్షళధారగా క్రవహించుచున్నదిః (గ్రరథ ములం దన్య దెళ్యపద ములును ప్తూర్వ్వలాత్న ణక సమ్ముతములుకాసి | పయో గములును గొన్నియందందు. గానయలడుచున్నవి, కవి ౧౬౭౦ వ సంవత్చ్సర్యపాంతములయందుండి యుండియుండును. కాకమానిమూ రి బహుళాశ్య్వచరి తములోనివవి కాన్నిపద్యములు. రంగరాట్బందమునం దును, సర్వలమీణ సారసంగహముశందును ఉదాసహరించంబడియున్న వి కాని యితండు. రొచియించిన బహాళాళ్యచర్శిత్రము నాకు లభింపలేదు. ఈసూ ర్తికవి రాజవాహనవిజయములో -చంద్రగిరి హనుమంతుని స్తుఖించి యుంకుటచేత సీతని వాసస్థానమెన కాకమానిగామము చంద్రగిక సమోాపమున నుండియు*డును కవిత్వరీతిని 'చెలుఫుట ఇతని 1గంథముల నుండి క న్నిపద్యముల నుదాహారించుచున్నా నుట

శప ఆంధ్రకవుల చరి త్రము రాజవాహన విజయము, భా ఛాటిఫోట ఖుర్మాగని ర్షళితగోళాధూళి కాగంధవరా క్లాటోపాతిపరిస్క్ఫురత్క3నస ర్వాళావధూటికుచా ఘాటచ్యాయదరాగళాటితసమా ఖ్యావ్‌ క మక మా ఇ్యాటీకాహితరాజహంసుం డగు నాహో రాజహంస్నం డిలకా-ఆ, ౧. ఉ. మాసఫ్తమొక్క_నిక్కునకు మిక్కిలి కొల్కరివాన కుంతలా భీసురపాలనీలమణిలీలకు6 1 గొన్ను నుసాన విభవ (శీ సరసీరువాంబు చు దసింధురసప్ర సవంబు సూనబా కాసతపళులం బపుడు యౌవన మళ్చెం గుమారమౌా[క౯--ఆ, ౨ కా సపూవుంవోంట 'యొ.యారి చేరి బలిశంపుంజందురాతి న్నెలం బూవుందేనియ సోనవాన చొతుకు ల్పోనైచు గొజాగిఫూ 'పై వాటు ల్లలదా సనంప్తు(గని ముల్‌ పన్నీటి మున్నీటి జల్‌: 1తోవం గట్టినపచ్చ మెట్టి కలక ( దోడ్లోడం గ్రీడింపంగక___అ. 3, ఉ. 'తాలిమిదూలి తూలి చెలి దర్చకుం జచ్వుడె వంచుతమ్మివూ వాలికళూపా (క్రాంజెమటనానకుం గారణ మైన నిద్దపుం గోలమెజుంనగొ యాననచ$ఫోరహి తాగతరళ్మి యూర యో లోలవ్చుగాక, నాపషయిం దళుక్కునం జూచినదూప్తు బాపురే, ఆ-౪ీ మ. కటకంబు లబ్లలయుత్క-టద్విపఘుటల్‌ ఘంటాపథ్యప్రస్నుట త్కృటకంబు లొ గర యంగ6 డక్క-ంజన వాద్యధ్య్వాన న్స్‌ మహా కటకంబుల్‌' (పతివాద మోన విభవోత్క_ంఠన్‌ దిశాభూమిభ్ళా త్య_టకంబు ల్ల రాజు చేరర జనియుర దన్నందిరాళిందమున్‌ . ఆ, ౫. పాంచాలీపరిణయము, ఉ. వయు( గఠోరమార్షణము లివ్వలి కవ్వలి కడి దూయంగా (నే యుధరాస్థలిన్‌ ' సవిడివెంటనె గాంగరునంబు. లేవంగా.

కాకమానిమూ ఆ [0 చేయును నగుచూలదములు 'వెటునుజటునునొటి బిటుగా ౧. వ ఆ అ

నాయనలా్యయనవపభవుం డాయన యావనగర్యసంపవన్‌ ఆ, 0. ఉ. ఎంతపైవన్నై( చెప్పె గుజిస్సేసి యితంకు ద్విజన్మజాళిక్‌౯

పంత యటంచు రాజుల గణింపకి తిట్టుచు గేప్‌ గొట్టుదున్‌

గొంతులు "వె చుచుం దలకుం గటివచెం గగవె చి జకటుచుకా

నొంతులురాయంలగోయ నుచుంసహాంత లు పెట్టిరి గ్రామ్య భూసురుల్‌ , అం ఉ. నుందణ6 గాంచె ద్మగమణము ఘ్యూండు వారుణవేవభాషణు౯

మంధ్ధరకం ధ:రాకనక్ష మందిర ము ధ్యవతర్యమందపా

రందరనీలకందరధుకం ఫకసింధు3 నె రివీఠకవా

'సేందుకళాకలాపు హృద దగశ్వరిత్రోడుత నవమాడయగకా ఆ, ౨; శా నీశేవచ్చు సువాలయుళో ధవళ మిం యల్లొ నేశేళ్తు గా

రీక్షళ్యాణము లంచు నింటికడ నేరితి న్వజృంభింతువే

వాక్‌ విచ్చట నంచు నిద్దణుఫతు ల్వాఫ్యోపవాక్యంబులన్‌

గాక ముంధలపటకుం' దొడంగ రాక్స్‌ ల్యాణ వేదిస్టఫిన్‌ ॥ ఆ, క్క శా, అ౭డుంగాన్సును గంటకన్న సతి గొడా. తొటయే మేలు నూ

'తేండు. ల్పెంచిన గూంయె 'వేవి సతమా యవావీయ్య ము లో్కడలిన్‌

గాండంబల్కినం చాపవ్తలానలసెంగా: కాగానిత్తిట్టాడి పల

నేం డీఠండియు/ దల్తి వంగడముకాకీ పంచుకోనాయెంగా అ, ౫

4. 5కమె శ్వరకవి

ఇతండు సత్యఫామాసాంత్యనమను నాలుగాశా్య్యాసముల శృంగార్యపబంధమును రభియించి మధురనాయకుం జైన ముద్దలగరి నృ పాలున కంకితముచేసెను, ఈమధుర (శీకృన్లుని బన్ఫస్థల మయిన మధురాపురముగాక _ పాండ్యమండలనునకు రాజధానియైన దథీణ మభుర మొన ట్లకిందిపద్యమువలనః 'దెలిసికానవ చ్చును___ " ర్మ లవ్షణలవీ తకవములా | పక్ష.ఇపుంఖానుపుంఖవిభనో న్మేషూ

నుక్షణతతవిశ్రుకియె | దత్మీణమధభురాపురంబు తనరు ధరి లీక,

కృష్ట దెవరాయని యనంతరము. దెలుంగు నాయకలు పాండ్య మండలమును జరకాలము పాలించిరి, ఈకవి యాకాలమునంను మధురా ఫురమును 'బాలించు చున్న ముద్దళగరిరాజు సభలోల గూరుచుండి తన్న. గూర్చి యిట్లు షలీికిం టీ పద్యములలో జెప్పినా(డు___

'ఫా, ఆరీకిన్‌ సభ ముద్దులళ్ళరిధ రాధ్యవ్రుండు కొల్వుండి తా హేరాళంబుగ నయ్యెశ న్నడుచుసాహిత్యప్రసంగంబు గొం ఛీరప్రాఢిను వించు న స్పిలిచి నెర్మిం బల్కె వీశాకన హారీహణిసునర్జ కంకణ రుణ జ్కారానుకారో కులకా,

చ. అనువుగ రుక్తిణీ వరిఇయాబును ము౯్హవణించి యార్యులా ననరం దసియించినావు మము న్యాఃతిముంబుగ నవ్యకావ్య మిం సున రచియింపుమో సొగననుపోండ్‌ప మవూఆఅంగ సత్య ఫామసాం త్వనమును గప్వురంఫుంజలువం 'గెలువం ద్రిరుకామసత్క_వీ.

శ, కాకులనవథె సింటింటను [ గాకవు లున్నారు హా౨సకై నడి భువిలో శ్రీకామ నీకె తగురా 1 'మ్మ్ఫేకడ నుడివాలు నీరు నేర్పణుపంగన్‌,

క, న భాష నై నం గృతిపతి 1 శోభనము 3ంకు నీషసూ క్తులవలన౯ ం వుర్చు మసమఘోి గౌ ! రీభవకరుగాన్సి వేఫ (నీకావెనా,

ఈ ముగ్షళగరి తన సవతియన్నగారయిన -వెకలనాథుండు (న్వ్‌ బలోలులకయి రాజ్యభారమును తమ్మునిమోందం బెట్టి తంజూనూనిళలో నున్న కాలములో యువరాజుగా రాజ్య ముచేసను, "వొక్క నాథులష [కస్తునక్‌ము. ౧౬౬౧ వ సం వత్నరము మొదలుకొని ౧కళా౨ న సరన తృరము వజ్తక్షును రాజ్యము చేసను కని రకా ముద్దళగరినే రాజునుగ్గా వర్ణిరచినన్తు. అతని వర్ణనలోయల యా క్రింది పద్యమునుబట్టి యన్న యుండగానే యతండు రాద్యభారము వహీంచినట్టు స్పష్టమగుచున్నది. ఉ. అన్నయు దమ్ము లీకరణి నండటు. నొదికయె యసనోరవులో

చెన్ను వహింప రాముక్షృషచేం దను జెందినరాబజ్వసంపద భ్యు నత్త భగ భాగ్యు (డు యు రిని 'సర్వన ్రపాలకోటిలో నెన్నిక “కెన్యా ముద్దళ్లగ రీయ్యదుంకు ఇశూను మహహోన్నత్రస్థై క్‌ ఇ

ఈ ముద్దకగరి ౧౯౬౭౯ న సంవత్చిరోప్రాంతమునం దానే రాజ్యము నా[కమించుకొని సంవత్నర కాలము స్వతగత్రముగాం దనవేశనే పాలనను వేసెను గాని యింతలో వొక్కనాధుండు వచ్చి బేశము వరల స్వాఫీ నము 'వేసీఫొనెను. వొక్కనాఖు(డును, ముద్రళగరియు, మజీముగ్గుగును ౧౬.౩5౫ వ సంవత్సరము మొదట్టుకూని ౧౬౫” వ సంవక్చ్పరమున ఆకును "గ్రాజ సముచేసి ేసీద్ది వక్కిన తిరుములనాయకుని ఫొవమూ టు ల కృందు "ెలుపంబడిన చరిత్రమునుబట్టి కవి యీ (గథమును ౧౬౬౫ వ సంవ తృర (వాంతమునందు. రోచియిరభినట్టు వైతియవచ్చుచున్న దః కకండు రుక ')ణీపరిణయమును గూడ ర-చియిం చినట్టు చెప్పలబడిసదిగాని దమూసప్తుస నము నాను లభింతవేదు. *ోదివీణసింసాస వాధ్యతు...తిరుములక్షుమూ కాంత క రుణాకటాతలవీత స్వచ్చముక్తాగళు చ్యనితచ్భత్ర వామరక్షళా చిక

కనకాందోళలికా. వరావోపవారో యని యూా+వా్యానొంత గద్యమునద ఇప్పు కొని యుండుటవేతం. గని తీరుములనాయకుని కాలమునందు నహీళతి ముండి ౧౯౬౫౦ న సంవత్పుర్యవంంతిములనుండి కవిత్వమునందు. 1బసిద్రి

ఎర ఏ [టన

. ఆంధధ్రకవుల చరిత్రము నొందియుండును,. ఈ గద్యమునం'చే యితండు కక్రీకాళవా. స్తీశ్వక చర గారవింద మిళిందాయవమూాన జ్లైూన్యప్రసూ నొంబికా కృపాలంబ విజ్యంభ మాణ సారసారస్వత సుధాతరంగ*ి యని ఇెప్పుకొోనుటచే నితడు కాళ వా స్తినివాసుండయి. మధురనాయక్షుల యాదరమునలన మధుకసంస్థాన మును జేరెనట్టు క్‌నంయడుచున్న ది. విజయవిలాసమునలెనే యిదీయు శుద (దవిడదేశమునందు6 జేయంబడిన [పబంధము, కఇవిగాశ యజవదేశము నందుర జేయంబడిన వెనుంపకావ్యము లింకన 'బెక్కులు గలవు, టోవల్ల వాదన భురీణ వర్ణగ్సీతొది గాంధర్వస్వరనవీనకల్పన్యాపవీశ” యనియు గద్యమునందు కవి వాసికొన్నాండు, అందుచేత నితడు సాహి త్రము నంద్తు మాత్రమే కాక 'సంగీతమునంధును 1బపీణుండని విశదమగుచున్నది. ఈ కవి యింటివేరు లింగనమఖవారు ; తండిచేరు నాగనావగా త్యుండు ; తల్మివేరు కామా శం బ, ఈతని కవిత్వము ]1పౌథమంి నది, సత్యభామా సాంత్యనము నుండి కొన్ని పద్వముల నిందుదాహరించుచున్నా ను, ఉ, ఆప్తురమందు6 7గంప్పుజగియందపుంగోట 'పయోధి కన్యకు కా చాపయి తమ్మిమోపైక్షను భాసిలెం గొమ్మలు జే లట్లు కా లై పరలాం దతంతరగళస్న వమో క్షి కలిల న్టిప్‌ చచీష్ట నునీకర మ్ము 'అెగ్గసెన్‌ సారి "సేసలు చల్లు కవ రన్‌ డఉ. 'తావ్లులవెంబడిం గదల్లి తార్రా_నాలం 'దే(టులు "శ్లంటిజేక్కలం ఘూవ్రలసోనన్లో మగసలల్య బొల్బెను గల్బతర్ముపసూనమా ధ్వవిసరంబు నావెనుక వీవెను ఒల్లసి కమ్ము గెమ్మెరల్‌.__ఆ. _౨ డి. భూడక మాచ్పినట్లు తమి పోలుచు సాక్కుచు నూహ ముంచి మా టాడక యాాణినట్టు క లయ గమకించి మడిం గణించి యూ: చేడియతోడిలోక మయి, చింతిలి కార్యము. నెంచ కంకటల్‌ పొడియె 'తెల్పువమూ యనితపాండన కాళియమోళి తొండవా_ఆ.౨

[౧] కామె శ్వర కవి [7 తౌ భాస్టల న్నిజ సోదలేందుకుభగంభ్లా వ్యకయావిక్షణో ల్లాసో డారముకుంద దార కృతలీలాన్యసార స్యభృం గీసంగీతత రంగీ తాబ్బరు దిభంగీజాతకంగ్లోల్ల స తానా రాస్టాకర ౦గజూలము శరత్కాలం బఫెలంబుగకొ___అఈ, ఈ ఇతడు "కేషధర్ముములను బద్యశ్రావ్యముకుగా రచియించి 'షెళ్హా ఫురసంస్థానాటశ్వరుండయిన వత్సవాయతిమ్మునృపాలునీ కంకితము చే-సెను, ఇతేర 'డాజు వెలనియోగి గ్రాహ్మాణుంయ. ఈతని తంధడివేుు 'వేంంటామొా చ్యుండు, ఇతయ. ౧౬౦౦ న సంవత్పర్మ్యప్రాంతముల యం కజుండిశవాండు, ఈకృతిపతిసిగూర్చియు. కృతిక గృనునూర్చియు.. వేనుంయు. లత్ర్మణపని చ! మశ తీ క్‌ ౧ కై, లా + (తమునంద్వుల గొంత. 'తెలుపంబడి యున్నడి, ఇతనిది సలషణపుయిన మంచికవిత్యము, ఈతని "గే పృధక్ముములనుండి. "రెండు పద్యము బిందుం ౧ కొనంబటదడుచున్నవి ర్త స ఇ, మాయాన్మిపుల కాద్విజుండు కడిగన్‌ "చాదాంబుజద్వంద్వముల్‌ చేయారం. గుసుమవూాశతాదులను బూజించెం గ్యాతము (చన కాయా పాత్రములందు నన్నము. లిషవన్‌ నారంభుం జానంతలో నాయిరదుంకు గృహస్తుజూచీపలి కె౯సానే పపూవ్యంబుగ౯ అం౧ గ్‌ లే - నబ ర 9. కె లినయిప్న గు ల ముఖ ల వ్య్వార ధా గ ము లి ౦దు క (గు నే గాచుక్‌ “సోలుపు 'లేర్పడ నె [తుం 'ససూ మలం ట్‌ షు స చుం వలల్‌ నేలకుల జేర్చి వాదములు నింగికి నెత్తుదుం "బెక్కుజూడలన్‌ గాలభటు ల్వెతల్లుకుపంగాల బడియుంకుదు రంతమిోాందటకా ఈ ౭,

6. నూతనకవి సూరన్న ఈకవి సకలజనాభిరామ మను నావూ౦తరముగల , ధనాభీ రావు మను మూడాశ్వాసముల పద్య కావ్యమును రచించెను. ఇచండు నియోగి (బాహ్మాణుండు; అప సంబసూతుండు; కాశ్వపగో తుండు, త్‌ష్పయా దూత్యపుత్రుండు, కవి తన్నుంగూర్చి యిట్లు చెప్పుకొనుచున్నాండు.-- స వీ స్త్‌్షవెభ వాప సంబస్నూతుంషం గాశ్యపగోోత విఖ్యాత యశుండ ఘనతననంతసేనుని మల్గ చూమాత్యపాత్రుండం దిష్పయ[పభుసుతుండ. బార్వతీశుభగర్భ పాధోని ధానసంఛా నే చితుండ మానధనుడ సత్కావ్యపారీణ సార స్వసంలబ్బవినార మలి గలవిమలయశుండ భ్మదనై భవశీవీరభ్ళదలబ్ధ జనితవాతుర్య కా వ్యలతీణవిచ్చిత్ర విపులవాచాసమ్ముగ సంవిద్ధ మతిని! సూర నామాత్య నామక సుకవి వరుండ, కవీ తన్మగంధమున (పాసికాన్నయిక్రింది పద్యమునుబట్రి తాను నిక్క-న సోమయాజి సంతతివాండనని చెప్పుకోందలంచినట్టు కనుపట్టు చున్నది చ. అనువుగ భారతాంబుసిధి యవ్వలీక3 చెగ నెట్టి యందులో ఘనకవి తామృతంబు చవి గాంచిన తిక్కన సోమయాజిపా వనతర్లు మైనయట్టికులవర్ధ ను మహి ఇరుగల్లు' నూ తనకని' సూరనార్యుంయను ధర్నృగణాం చిత పాలనియుండక ఈకవి తన కావ్యమును దాతమరామభీమేశ్వరుని శంశీతము చేయుటచేత నితండు గోదావరీ మండలములోనివా, డయినట్టు క్‌ నంబడు చున్నాడు. ఈత, జేళాలపువా(డో "తెలియరాలేకుగాని పూర్యకవ్రులను మధ్యకవులను మాత్రము స్తుతించి చిమ్మపూడి యమ 'గేశ్వరుని._ చ. అలిఘుని ఫబ్బకాసనపదాంకితుం దిక్కు నసోమయాజి సి శృలమతి శంభుడాసు బుధసన్నుతు నాచనసోమనార్యుం జె

నూతనకవి సూరన్న |; న్నలరిన -చిమ్ముఫ్రూడి యమరాధిప్తు భాస్కరు గంగనాొమునీం దలంతు నఫూర్వదివ్వకవి తా మహనీయసమగ్ర చిత్తులన్‌ అని కవిస్తుతిలో. బేక్కొనియుఐడుట చేతను , ఇంతమంది పూగ్య కోవులను. జేప్పి మధ్యకవులలో నొక్కనిని జెప్పకపోవ్రటచేతేన్కు ఇతైండు మధ్యకవులలో, జేరనవాండేషరూ. యసి. సంజేవాను కలుగుచున్నది, అయినను స్వతవ్యతనులై న యితరాధారములు లేశ మధ్యకవులను బేష్యానక పోయిశంతేమా్రమున నితయ మధ్యకవి యన నిశ్చయించు టకు వలనుభడదు. శాని యితల డిళ్నూజుసంవత్పరనముట (కిందటివా6 సని మైనను శప్పవచ్చుననవి. తోచుచున్నది, ఈశంు. రచియించిన ధవాభిరావోము కథ కొంతవజకు. మనోహరముగా నువ్నది,. ఇం(దసఖ్లా మంధిగమునందు మన్మభువిక్‌ని ధోశ్చీరునిక్‌ిని రూ మె క్‌ వ 'యస్లయు: థఖ్ల మెక్కు.వ యనియు వివాదము సంభవ్విచి వారితనవు మూ టలలో 'తగనందున. చ తరమిడి యిన్నివూటలు వృథాప సిలేకు సమ స్తనై వో త్మర మగుదాత్షవాటిపురి గల్లు ధరాస్థలిలోనం బోయి నీ నిగుపమమాపసంపదయు. 'నేరుపు6 జూఫుము "నను వచ్చి ఈయూ పురవరనీమం జూ'పెదను భూరిధనంబున 'నామహ తృ్వముక్‌. అసి కుబీరుయ మన్మథునిజూచ్చి *మా టలవ్లోం (బభూూజనము 'లేజుు మన్‌ మి ద్‌ అమును భూమిమోచ దాతూరావు ములోథ బుట్టు దము.,. అక్కడ నీవు మొట్ర మొదట నీసౌందర్యమును 'నేర్పునుజూవృము, తరువాత నేను వచ్చి నాధనమహిమను జూపెవను, అఘ్హూకు మశయిద్ద ఇిలో "నెవ్వరు బలవ ల్రికులో తేటపడి భూపమహిమ యక్ష వయినదియు ధనమహిమ 'యొక్యవై నదియు. నెల్లిడియగును.. అవ. పలుకలూ మన్మసుః 'జాతసి యాహ్యున .మంగ్‌ కరించి ఫపూర్వశాలమునుండియు. "వేశ్య లేం (బ్రసిద్దమయిన నసదావవాటిశకుం బోయి యందుల షన్ల రూపవిచేవ

ప “ ఆంధ్రకవుల చరిత్రము మును జూపదా నాట్యమునకయి ఫీ మేశ్యరస్వాను యాలయమునక(6 బోయిన నుగుణావతి యను పణ్యయువతి రురాతసిని గాంచి కామించి యింటికిలోయి యాతనిం దనయింటికి దోడి తెమ్మని త్స చెలిక్ష వాను 'వేండుకోంగా నావయస్య-- ఉ. అక్క-_ట వాసివన్నె గలయట్రికులంబున( బుట్టి రూపుచే

సక్కుడు భాగ్యసంపదల ఇన్నిక శెకినదాన వింతలో

నెక్కడవా సీకి న్వలచి తెయ్యదొ వానికులంబు వీన్న వా

రొక్క_ట నవ్వే విశువు ముత్పలలోచన సీకు (మొ్కె-ద౯, ఉ. నిచ్చలు నిండి నల్ల భులు నీకడ గానంగ లెక కానుకల్‌

తెచ్చి తమంత. [(గందుకొని 'తేకుంవ మోసలం గాచుచుండలగా.

జెచ్చెరవారలకొ ఘనము చేయక్‌ డొయక్‌ యూరకున్న చో

నొచ్చెముకాచె నీకును బయోరుహలోచన యిష్పురంబునళొ, చ, కలికితనంబుమోఆలగ వికారముతోడ మనోజనేళి ని

చ్చలు. దమకంబుపుట్టి విటనంసఘుము తెచ్చియొసంగునీమహళోే

జ ్పలమణిభూ ప, ణాదిఘనవస్తువు లొందుట కరిగాక తా

వలచుట సంతమా ధరణి వారవధూవముణికిం చదలోదరీ.

అసి యపారధనము నిచ్చెడు విటు లనేకు లుండంగా ధనమియ్య

జాలని [క్రొ త్రవానిసి శేవలరూపసంపదను జూచి వలచుట వారకాంతకు ధర్యముకాదని బుద్ధి చెప్పి యు€ గార్యము గానక తుదకు మన్మమఘుసి దానీయింటికి( దెచ్చి యప్పగించెను. సుసుణవలతియు మన్మ నుండును గొంతకాల మోా[(ప్రకారమఃగా సుఖ మనుభవింపుచుండంగ్మా కుబేరుండు యోగి వేషమునవచ్చి ఛీ మేశ్వరన్వామి యాలయమున౬ జేరి యచ్చటికి వచ్చెడు వేశ్యల కెల్ల ను ధనమును చీరలును కాలంగా నొసంగసాలౌను, అంత సుగుణవఖి తల్ల యు నొక వా౯ డచ్చటికిం బోయి యాత. డిచ్చిన థనక్‌నకాంబరగనులను వెచ్చి కూంత్రనకుం జూవి బోధించి మళతివిజిచి

నూశనకవి సూరన్న పై! రూజవంతు( జయిన మూారుస విడనాడి వి త్తం ను; వైన క్రుష్వ రుని. గూడున. ట్లాగుణవతి నొడయబభిచెను, అంతట మ్మ నుం. చోడ పోయి. జేవాతలయమువేరి భీమేశ్యరసా్య మని ప్రాక్థిం షల నతడు నాన త్యరించి, మమొకప్పుడు ధనమును మజఖొకప్యుడు చూపవును విజయము నొందినను 'మొత్సేముమా/ద ధనసౌందర్యములు రెండును సమానములే యని గెలియంబపికి "వారిరువురి ప్‌ సమా థానపజ్రీచి వాది స్టాన ములకు వారిని బంవీవేసైను,. ఈప్తుస్తషము. చిన్నదే యయిళన్ను. కవిల్వేము హృద్యముగానే యున్నది. శైలిస జూపుట్లకై ధనాభిరామమునుండి "రెండు షద్నునుల సిం చుదాహరించు చున్నాను, చ, మదనునిగాఓట దలండు. రిల మానిను లెల్లన్యు సక్కపిశ్వరుల్‌ పదపడి కర్టుం డీతఃడని (వస్తుతిచేయుదు. రాత్మీలోపలన్‌ మదవద రాత్రినర్ష ములు 'మానుగ, గవ్వుడి యం, భూజనుల్‌ ముద్‌ దివనాధ, డ్‌ రద్రుర్కుసమ సము (దవ్యముఖ బు వాశెనన్స్‌, ౩ఆ*'౧ మ, కవమునీయంబుగ' నాడ వాతల జదువంగా నేర్చు 'విళాది వా ద్యములనైన్న పుణి సొంపుమో6౮గం గళాస్థానాంగతం్యత్రంబులన్‌ సుమనస్వూ రిమనో జశ్‌ళి విటులం జొక్కిరధపలా నేర్చు వి (భమసౌందర్యముల న్వహించు సరిచెళ్చన్‌ లేరు 'నావ్మువిక్‌క, ఆ,3. తం పంల, సనన) ,/

7. సముఖ వెంకటకృష్ణస్పనాయకుండు చుకవి యహల్యాసం[క0దన మును మూడాశార్రసముల (బంధ, మును రచించెను. ఇతిండు ళూద్రకులజుండు; సముఖ మిోనొవీనాయకుని తనుజు(ండు, 6 శమ తృ్చాండ్య' మండలాధిశ్వర విజయరంగచొక్కనాధ మహి+నాధ కరుణాకటాత్‌ సంపాదిత గజతురంగమాంవాళికా చృతే చామరవిజయ దోహళకాహళభూరిభ్దేరీ చిరుదధ్వజ్యవముఖ సిఖలసంప త్పారంపరీసమేత * అని యూాశ్యాసాంత గద్యమునంద. జెప్పుకానుట చేత కవి మధుఠాధినాను. డయినవిజయరంగ చొక్క్టన*ధునికాలములో నున్న్నవా౯ డగసుట స్పష్టము. ఈసిజయనరంగ చొక్క నాధుడు (క్రీస్తు ఫకము ౧౭౦౯౪ వ సంవత్పకము మొదలుకొని ౧౭౩౧ వ సంవత్పరము వజకును పాండ్యమండలా ఫష్వ్యరుండుగా నుండెను, కాంబట్టి కవియు ౧౭౦౦ సంవశ్చర(పాంతములనుండి యున్నవాంగణ, ఇతంకు జై మిసి భారతి మును వచనకావ్యనునుగా ర చించినటహల్య్యానర్మికందన ములోనీ' యోూక్రింది పద్యమువలన 'జెలియవచ్చుచున్నది.-- గీ, సముఖమివా మీన పగర్భవిమలజలధి చంద్ర వేంకటకృ స్వైందది శెర్యసార్మద మునుపు జె మిస్‌ భారత మనఘ వచన కాన్య మొనరించినట్టి సత్కెపివినావె;

ఈ కాలమునం'దె మంచికవులచేత తతులగున వచనకావ్యము లారంభింపంబడినట్టు ' వినం బడుచున్నపిశాసి మూ వచన ఎ వ్య ము లిపషుము కానరావు. తారాశళాంకమును రచించిన శేషము వేంకటపతి యీకవి “కాలమునం దుండినవాండు, కవితాను “పురోహితభ్ళ త్యామాత్య సామాజిగ బంధ్యువర్షంబులు వదొలువంగూారుచుండి యుభయభెాషసాకవితా

=రీసనూ రి :వేంకట పతి ఫిగ్‌ విశేషుండై “శేషము = వేంళటపతికవీంద్రుం ..డా స్తసఖుంకు _ గానం బిల్‌ చ నల నాసత్య వసంతులం “సిలుచుసౌందర్యంబు 'ధార్యంబు దో వెలయళ౯- బాల్యమునంటదే నీవ మధురోర్వీవా.సు 'మెస్పింపవా బళ్ళిరా చేంకటకృష్తభూవరముణీ వాపాపణ్మిగామణే, అహల్యాసం[కందనములో న్ని "రెండుపద్యముల సిం చుడాహారించు చున్నాను. ఉ. బంటుళనంబు .లాడుకొస్‌ పఫాఆగు రావణుచేతిపెట్టునన్‌ గంటికి నీరు గ్రమ్మం గలంకంబడి పాజెను నీకుతండడ్రి వీ యిటంను శేదు పొరుప మొకింతయి బీరములేల. ేక్సివా లంటకు 'కోడెశాయ చుజు. క్‌ంట6గ వెగటనె. "దెంపగ్గో క్పైదక్‌. 1, ఈ ౧ ఉ,. అతజి నాలతాంగిని మహీ[గ్రసాద్యవ్టిలి జూచియోసి సీ వ్రాలి జలంబ్యు లంట సంకల 'జెల్లున 'యెొంతటిజంతనే బలా రాతినిగూడి తీ విపుడు రాతిరిజామునం గావ్రునకొ బలా రాతీశరీర మందు మని రాజముఖన్‌ సునఖళో నవీంపంగకొ అ, 2. ఏ. రోసనూరి వెంకటపతి ఈశ్‌ వి విష్ణుమాయావ్‌లాస మును మూడాళ్వాసముల పద్ద జావ్యమును. రచియించి దానిని వేంకటగిరిసంస్థాన్ననభువయిన శీవెలు గోటి బంగరు. యాచమనాయసి కంకితము వేసెను, ఇతడు నియాగ్‌ 'చ్రైహ్మణుండు; లింగనా మామ్యుని పొాత్రుండు? గంగన మంతి ప్త (త్రుయ; కాళ్యపనోత్రుండు.. కృతిపతి తండ్రియైన కుమారయాచ భూపాలుండు ఈశనకు “తిక్కటయజ్యూ” యను బిరుదము నిచ్చినట్లు కవి యీాపద్యమునం

ల ఆంధ్రకవ్లల చరీత్రము మి, నను (శ్రీభూపత్తిలింగపాదభిజనానందుకా గుమూనలేచ భూ జనపాల్యాగణి తిక్కయజర్థయనుచుం జాబంగం "బీ రిచ్చి ప్రో చిన6 'బెంపొందినరోసనూరి కులు నిన్‌ వీవేంక జాఖ్యుం గృహా ఘనగంభీరళుళై కదృవ్ని వెటియంగాం జూచి 'పల్కెం దగన్‌, కృతి నాయ కుం. న బంగరుయాచమనాయు.. కూరంగచేబు డిల్లీచక్రవ రిగానున్న కాలములో ౧౬౯౫ వ 'సంవత్సరమున్గండు వెల్లూరిన చాబగు జుల్‌ ఫగారుచే! జంపయడినందున ఈప్తు స్తకము ౧౬౯ర్రవ సంవత్సర(పాంశములయందు రభియ్యిపయిడిన్‌. దని చెప్పవచ్చును. వేంకటగిరి సంస్థాన ప్రభువు లనేకులు తెలు౧ంభామయం దభిమూోనము': గలవారయి. కవులను (బోత్సాహ.ఫర్‌ ల "తా మనేక 'శ్రబం ధములకు€ గృతిపతులయిరి, ఏరు వద్మనాయక్షవంశజు లయినవెలమలు, ఈస ంస్తాన పుము స్దావీ గచిన.మూలపురుష్పుడు జేతాళవాయం డనుఖిరుడనామము: గల ఇెవిశెడ్డి. ఇతండు. వేయూరి షోలిరెడ్డికమారుండు,. ఇతయ త్రన సీవాసస్థల మైన యనుమగల్లు (గ్రామమున 'రేచర్హ యూచడు. (ప్రచయ్లు అను మూలనాసచేత దనపొలమును దుస్నించుచుండలటూ నాగటికజ్హున ఫాగకరానపాసనము తగలెను, దానిప్‌ జదివిచూడతా నందు “నాగు "భి రవపొలము. అనెడ్‌ యా-వోట షొమ్మిదిలతమలధనము భూస్థాపిత మాయి యు న్నృధపయుు నరబలి యిచ్చిన ఫషమున. -బలోయి చ్చినవాని కాధసము. దక్కుననియు్యు 1నాయంబడియుండోను, అతం డప్పు "చేమ చవెయుపికును శత్రోరంచవివార డయి. ముచనిత్లో నాలోచింపంగ్కా వాండా స్థలమునందుం చనయింటిపేర నొక గామము క టె చి తవయింటిపెరు మ గో, శ్రముగా “బెట్టుకొస్‌ వంశమునందు( బుట్టినప్లురుష్తుల కెల్లను దనవేరు లలో నోొక్కనికీ విహాహముచేయుచు వచ్చుట కోంగీకరించినపతమునం దాను బలియగుట కొప్పుఫొనెద నసి కెడ్డీవో౧ జెప్పును. 'చెవివెడ్డియు

[4] రోసనూ ర వేంకటపతి లెస్‌ వాంయ. శ్రోరిన నియముముల కన్నిటికీ నోప్పుళొని యక్పుడే నాసి నాపొలమునకు బఫిపెట్టి మూ నన్నేపమును స్వాధీనము చేసిఫ్టానెను, తిరు వాతే నతం డావ్నేత్రమున ేచెర్తు యను్యగ్రామమును. ౫ టించి తనఖ్యోవ మును చేచర్ణ వారని మార్చుఫొన్కి అయూరు. విడిచి పిల్లలమే యను (గామమువేరి భూ వోటు. నివాఫముగా. జేసఫానెను,. ఈగామమునవ దితం డొక్షసాంయ కాట చిళటి కడువజకును పొలములో బనిబేపె యుుటికి వచ్చుచుండగా దారిలో నురుములతోను *ముజుములణతోను గొప్పవాన వచ్చెను, ఆవానలో "నత డొక మటత్తేచుక్రిందికి బోయి? నిలువంబడయుంరడ6గ్యా చెట్టుమో (దినుండ్‌ యొక భూతము. దిగివచ్చి హ్లైతనిదృష్టికిల గనంబవెనట 1 అశం డెంతమ్యశ్రమునే. జడియక సేవ ఖర్లము. ధరించి యెదురుగా. నోడునంగ్యా. అతని క్రై స్వనాహసముభక 'సుచ్చి యాజేతాళుయు. చెవిళషియ. నాతని సంత్తతివారును శౌర్వు సామా జె నోర ష్టం ను బగసదురనియు గ్ర వ్రు బ్రఫోేడి యుదములలో నల దాను డోడ్నడి వారికీ జయము పెలినింతుసఫకయు! బమికీన క్లతని పు లకు వినయిడెనంట ! 'జేతాళుల డాతనికి (్రత్యేమమయి. వవ ములిష్బానన్నా నా ర్త దేశమును దంతటను వ్యాపించి యచికశాలములోనే. కాకతీయ (ప్రభువయిన గ్లణపతిరాజు వెవిసోతత్సా అతం డాచెవి రెడ్డిని తనరాజధాన మన మయొరంగల్లు నగరమునకు రవ్పించి లతరూపాయలునచ్చు (గ్రామములిచ్చి తనవద్ద సేనాపతినిగా సయమించి “పిల్ల లమ్మాస్‌. 'బేతాళ నాయందు) అన్న బరుదువే రిచ్చి శౌరవించెను.. ఇది ౧౨౨౫౦ న సంవ త్పర్మపాంచమయి యుండును,

ఈతండు వేశన నియమముల ననుసరించి యూత్రేనివంశమువారు నేటివణకును యూచనామమునుగూడ చమసప్పుత్రుల 'నామమునక్సుం "జేర్చుచుు తమయిరట వివాహము జరఫ్తటకు ముందుగా సొక పూల వాసికి "బెండ్లి చేయుచు పూక సముర్యాదను జెల్సించుచున్నారు. ఇెవి.రెడై

2( ఆం(ధ్రకవుల 'చర్మిత్రము.

యోక్క ద్యితీయప్తుత్రుం. డయిన (ప్రసాదాదిత్యనాయండు. గణపతిరాజు యొక్క. మరణానంతిరమునం డాతనిభార్యకును బ్యుతికకును సహాయు ఉయి యుండి రా ద్య మనా వవౌంత ము కాకండల6 గాపొోడి కాకతిర్తాయ నా బజ్యపతిప్టా పనాఇారు ష్ట్‌డ ని బిరుడందెన్ను. చెని౭ె డి యింటిపేరు రాన్స వారు, ఈరావువారు మొదట నోరుగబ్లురాజ్వమున నయుండి చేరొంది నను తరువాత దమపారువమువలన నన్యభూనము లా[కమించుకొని సంస్థాన పభువులయిరి, ఈవంశమునారిలో నొక్ష( డగు తీరుమలనాయండు కృష్ణ 'చేవరాయల 'రాజ్యశాలముబో 'వెలుగోటేవాజ్యమును సంపాదించి వెలుగోడుపట్టణము తనకు రాజధానిగా. జేసిళాన్న౦దున్క ఆతనివంశ ము వా రప్పటినుండియు. వెలుగోటివా. రనంబడుచున్నారు.. నిసష్ష్టుమాయా నిలాసకృతిపతియొక్క_ 'తాతియైన ెద్దయీి:చమనాయం డావణ కోనా (శాంతమయిన వేంశటగిరిపురమును!? మరల స్వాధినపజచుళొని 'డానిని స్యరాజధానిని 'జేసికొనంగా నాటినుండియు( దత్పంతతివారి నదియు వాజ ధానిగా నున్నది, చెవిరెడ్డి వంశజులబ్‌ “న 5 గండగు సర్వడ్ఞ సింగమ నాయడు బమ్మెర పోతనామాత్యునివలన నుద్దంశభోగినీదండక్‌ మును (భీనాథువివలన గొన్నికృతులను బూందుటయేగాక "తాను పండితుండయి సింగభూ పాలియ మను నలంకారశా్ర్రము మొదలగు సంస్కృత గ్గంథ ములను సహితము) రచించెను. ఆతని వంశజులలో నొకొం డగు రాయప నాయండు ౧౬౨౦ వ సంవత్చశ్యపాంతములయందు ఛానుమకీపరిణ యము కృతినందెను. ఈవెలుగోటివా కిప్పటికిని తెనంగకవుల నాద రించుచున్నారు. క్షవిత్వరీతి, తేటపడుటకయి విముమాయూవ్‌లాసములోని "చెండు. ఫద్యముల. జూపుచున్నాను..._.

చ, ఇటువలెనేను యూపయన మిప్పుడు మో రష్టాలేక మాూాయలక్‌ొ

"పె ₹డి మలి వేంకటపతి 2 కటిలన్‌కోజయున హారి గొబ్బునం జూచితి లేని మోకు. నొ కటటం 'జపలతరం మనతటే గరరవ మె బగునో తలంపు. ఈ, 6 చ వనయువతీవసంతులవివాహమహళలోత్నవ పళ నెమ్మాదిం _ దనరు కుభచూఫహాబంబున లతాలలనల్క_-ర ఫల వంబులవ్‌ ఫఘవననుగ్గ సేసవెట్టుటక గా ధరియిరకిన మా కి గంబునో యన విలసిత నలక నుషోస్సు కుమూరకకోర శావళ్లుల్‌ ; ఈ. నె, ఈకవి చందాంగదచర్శిత వునెడి యాతాఫ్వాసముల (ప్రబంధ మును రోచించి యున్నాండు, ఈశ్రని కవిత్వము మికిలి (పాథ మయి సంజ ళం నరం వంచ ం కళ జననీ ను లన. య. ల ప | / 7 వుయి గనవంత ముయి శ్రూర్వ్యకవుల రచననుఖోట హృదయా హ్లాదకర పఘుదయి నదిగా నున్నది. ఇతడు తన (గ్రంథమును (వీరామూంకితము వేసియుంటచే గృపిపతినిబట్రి యీశసి కాలనిశ్వయము చేయుట కాధోారము కనయిన లేదు, ఉన్నయాధారమంతయు కృతిక ర్త తవవంగవర్శనము వేసీకొన్ను యాింది ప ద్వ వముయియున్నదె.. క. సక లచన। విప సం లంక విన ంసా?' మా బంవినాంహసంయపు "పేష కరరవషన్ను సెం సకి లసత్య-వి పూజ్య సుక వళ్వన్నామా జ్వునిఇన్సహ కు(డా ప్ష నర్వోటేన్న్న వివిధభాపూ వార్యవిగకచనాచాతుర్య సర్వంక షు బోడపర్వతన్న్న నరపద్యడాకార వాచాచమత్తా-రనిరు పమమతిశాలి తిరుమలన్న యవభానకషవిగర, కవితాచ?*సందరు కీ రతఉజుండు శేశవన్న యవణఖాన। ఫ్రే! ర్శ ౫2 చ్చాసందర్భ వై _ర్రితే్రజ్ఞైండ హస వా. దనకు 'నన్నలుగాంణగను దనరుక్కప రాయభూషణకులరామరాజతనయ శేకవాత్శజ షర్వతాధీశు "వేంక ట్యొది నిచె కావ్య మేనిత్తు నంకితముగ,

28 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము ఇందవి కేరులనుబట్రియు. కవికాల మీడియసి నిశ్చయించుట కాధారము దొరకలేదు, ఇందు “శృవరాయభూపణి యను వదముండు ళ్‌ ీ [న

టనుబ్ట్‌ కర్నల్‌ మెకంజీదోరగారు సంపాదించిన లెఖకప్తు స్రకముల ఇట్టి

కలో కవి కృవ బేవరాయసి కాలములోసివాః జని వెప్పలుడి యున్నది

న్‌ క్‌నల వొ డ్‌ షా రగారు తవ నిఘంటు వునం. ద్‌కప్‌ రాం ధు నిసుల్య న్ని

(వాసి యున్నారు. పయి పద్యములో నున్న కృష్ణ్టరాయభూవణశ్ళు

మాక్షవికి కృషజేవరాయసి యా స్గాన మున కలం కారముగా నుంకుటవేత నే

ల యః న. వచ్చినను ఈకవ్‌ కృప్తరాయభూవణుని వంళజు. .డగురామరాజుకొడు వైన శేశవార్యుని. ప్యత్రుంయగు పర్వకాఖ్యువిస్తగుయను. వేంకటపతి యగుట్లవే' గృవప్వదెవ రాయని. యనంపరమువ ఇిస్యూతర ములు గడచిన తరువా నున్ననాఃడగుట స్పష్టము, అప్పకవి బూచర్యధ్రాంగదచరిత్ర

ములోని పద్యముల నుదాహరించి యుండక్షవోవుటచేత నీకవి ౧౬౫౦ వ

సంవత్సరమునకు దరువాతివాం డనియ. నూహిరపం దగ్రియున్నాయ.

అందుచేత కవి ౧౭౦౦వ సంవత్సర్యపాంతముళలయం దున్నవాండని వోలయుచుచున్న ది, చణచాంగద చర్మిత్రమునుండి కాన్ని పద్యముల నిం దుదాసారించచున్నాను.___

ఉ, అప్పచు లాడుచు౯ా నగవు లాకుచు బారలు సాంచిసాంచి మా యప్పలు వచ్చి గంచు. 'సకియ బ్లమదమ్ముులు వరూడ్చ పిల్వలాగా గుష్షునల దప్పుతప్పు టడుగుల్‌ నడలం సామరుండు "ప ంబడుం గు సనం దప్పురేప్పు టకుగుల్‌ నడలం గొమరుండ మైలుడుం దప్పక చూాచుతల్సి కికి దండికి ముచ్చట తీలుశట్లుగన్‌ _...-ఆ, ౨

మం 'హర్మిమోలం గడుపోటుబంట నయి గర్వాలాపము ల్మున్ను స త్యరతం బల్కితిం గొన్ని నోరికాలందుల్‌ తథ్యంబు "నేం డన్టియు౯' బరణం బందకుం జెప్పునాధనగతిన్‌ బాటిల వ్యర్హంబు లై

క వ న య శ సురలోకంబున కిస బట్టు సవయస్థు లృన్నల న్నవ్యఃగన్‌..ఆ.3

వెలగపూడి కృష్ణయ్య క్‌ి నీ. భజనలో కాధీశ భోగతల్పకయాన వహారిదూ పధగమపహాపురుమయనోదు నత్రులాస్థమగుటవర్గి త వాడరాజీవ రామాన్నఫీయ 1లరంగో యనుచు నూగీచమదభంగమహితవా యవ్యా స్ర్రశ్‌ రదసిదిచన్మత జ రియనుదు సముద్యగవర్రావసరయోగనిదాణ కరిరాజవరద శ్రీకాంత యనుదుం దలకు నులుకును నలుక గొగ్గిలుచుంబలుక్రు పనషకందన్పఘనహంసజవనతుర గ భాటనటవియసమువాయపటిమువోయ-ఆ, ఈ వేర వీసంబు నియొకల6 'జేకలగల గోరలకొద్రి నొక్క దు చ్యారని జత్వదీయకరవారవిమంటుల నొంచసాలాల ఇ "స్వైర ముం బూని యిష్లూ డిది. నీదగువతలోక జూడ ఇమ్ము ముకాఈతిగు గ్షే ౧. వెల గపూడి ర షయ ఈ కవి భా నుమద్విజ మను నెడ్‌ 'యెదాకాాపసముల ష్రబంధము రోచియించెను, మజీయు. నికండు మాలతీమాధవీయమ్మ.. గాలికా సాస్రుము, చతుర్విధకందళతకము అను ప ద్యకావ్యములను, వేదాంత నారసం్గగహ మను వచనకావ్యమున్ను రచించినట్లు భానుముద్విజయము లోని యీ క్రింది 'పద్యములోం గనీ చెప్పుళొసియున్నాందు__ నీ, మహిలోనమాలకీమాధవీయ మళంగ శృంగార కాన్య 'మెసంగండేసి గెల కాజా(స్ర్రుంబుకడులోక హితముగా నియ నేకాఖ్యా సమున రచించి పరిఢివిల్ల గర గందపద్యపుశతకంబు నొల్గుయోగంబుల నమవుషటిచి సన్నుత్ర వేడాంతసారసల్టగ హ శాస్త్ర మమరంగ వచనకా వం బొనర్చి

(0 ఆంధ్రకవుల చరితము

వాటుకృతు బను మటీ ఫ్టొన్ని సంఖ టించి

మావమకాంకిత మొనరించి మంచిపుణ్య

శాలియనంగీ 18లా కొన్న సత్మ_వీంద

ర్స్‌ ౧్రులైి( (1రరైై ల గగ గార (భ్‌

వమభ్ధున నా క్షా నం (ద కృష్ట్రయా మాల్య చర్మన న

పూర్వ మాతని నంశప్తువారు గాంగేదూ సాఖ్యానము, సుమంతో

దయమ్ము ఆం(ధ్రకళ్లామృతేము, వ్మ్యజఖు న పాఖొ న్రపమ్ము వేళుమూ+హో తము, దతాంత్రేయచర్శిత్రము, చుర్య్యూద రామసచివచర్థ్రామ్యు. "ముద లగు [గ్రంథములను గచియి౩చి యుషడినట్టును గవి యీ [క్రుది పద్యము లన్షోం ఇప్పియున్నాండు...- క భానుత గాంగేయోపా 1! ఖ్యానసుమంత్రోచయా (ధిక ర్తామృ్బత ముల్‌

మానిత నజ భువ్లోపా| ఖ్యానము సుభ హేతు సేతుమా హత్య ్యంబున్‌. క. దతా్యశ్రేయచరిత్రన్‌ | సత్తగు మర్యాదరానుసచివచర్శొత్ర౯-

వి తులం గృహములు వేసిన! యు తమళవు ఆల మిోకులోద్యవులగుటళక

ఈ కవి కూజువేల నియోగణావ్మాణుడుు అపషస్తంబ

స్నూకుండ్యు లోహితస్మోతుంయడు;. వెల్లపూడి నాం సింహార్యప్మాత్రుండు ౧ నరసారిమంధత్రి పృత్రుండు. ఈ కవి పాండ్యమండలాళశ్వరుండై న వజయ రంగ వొక్క భూవాలుపి డంవనోధుండ 'స సాంబ యు*మాత్యుని సుమం డగ గోవింద యూ మూత్యునికి 'మేనమ ఇదియైనస్రో కంది పద్యమున6 "జెప్పు న్‌ పాం చ్యభూమ ండలాఖండలుకడె న వజయరంగ చొక్కభూజూని కాజ

మండనుండగు సాంబదరండనాధా[గణితనయులలో మే£ిదండి యగుచు

సంగతసాహిత్యసంస్థ ్య తాంధ్రకవిత్వవర సజ్ఞుండై మనమ అ(దియనుచు6

శన న స న. నొవమరకొష్పుచుం డెడుగోవిందయా మాత్యుండనుపమప్‌ ద్యాథికాగ్య

వెలగపూడి కృష్ణయ్య 81 నిండుకొలు వుండె నపుడు నేదండం జేరి సారసల్లాపముల ఘితీ చతురమతిని దమీణామూ ర్రికృషను ైత్యవమూపచు. గృతిపతిత్వంబుం గోరుసంగళోని చెలుప, ఇందుల శ్లోర్కోనబడీవ విజయకంగ చొక్క భూపాలుండు దవ్నీణ మధుకాపురము రాజధానిగా పారకజ్యమండలమును 'శ్రీస్తుశకము 'ద౭6కవ సంవత్నరము: మొదలుకొని ౧౭౫౩౧ వ సంవత్సరమువజకును పాలించిన ట్‌వటశే హొస్పలడెనుగడా 1 అంయచేత సీకృష్ణకవియు సాకాలపువాటెే యని, వేటుగం 'జెప్పనక్కఅలేకల. కెలిసీఫోవచ్చును.. కవి సాంబదండ నాధుని వర్తిందచుచు.. సీ, సరిజేటిమూర్కాటినాదులాఖానుతో భుటీయించె న్‌వ్వాంయ ఘనత 'బేర్శిదంజూవమ్లారి షేపువాయాన్వు సరావును 'నెవ్వాండు రహి నడంచె మయిసూరినంజ రాజయగ్లార్మిపియ వాక్వపంభికి నెవ్యాండు. శకి దాల్బ బ్లు ఖో వ సకుపకారి 1కీదళపస సాంబన్‌ొర అస్‌ యతం డార్మా_టిశవాబగు సాదకల్లాఖాను మొదలగువారకి నోర్చినట్లు చెప్పియున్నాండు, ఈసదతిల్లాఖా౯ా ౧౭౦౦ చ సంవత్సరము మొదలుళాని. ౧౭౩౨౨ వ సంనత్వ్సరమువభ్రకను నవాబుగానుండి యూ౭ర్మా-టురాజ్యము 'వెసెము. బట్టి కవీ ద౧భ౭5 వ సంవ త్చప, [పాంతమునందు మధురాప్తురములో భానుముద్విజయముము రోచియించి యుండును. ఈతనికవిత్యము రసవంతమెశది. కవితావోరణి తెలియుటకై భానుముద్విజయములోని "రెండు పద్యముల నీిందుదావారించుచు న్నాను- ఉ. వమియు. బేనిమానులె యహీనమత్శి భమ లంధుచుండంగా భూమిపతిత్వ మొందినప్రభుల్‌ వ్వ్యసనంబుల. గాంచుటబమే +

ఆ౦[వకవుల చరిత్రము ఫ్రై మూట అ టను నృామేదుదషప్‌ వత యాని సవమ స వ ముల్‌ తాము వహించిచూడమిని 'ధ్యాత్‌ యనరాజక భమూను భూవచ్తాఆ-౨ మ. గిరులం చాహ్వెడియబఖుబట్టుగ నడిం గీల్యొంన్న కన్నీరు లా గరరువమ్షోరుహతారపోరములతోణహాడం 1బకాశింప నా ధరణీశాంగన దుస్పహాత్మగతసంతాపంబువే చేచ్చె ఛా స్వకవాసంతపికస్వరాకలికషాచామాధభువీవె అదిక, ఆ. క. 11. ఇషము చంకటఏపఠతి ఇతందు శపాంకవిజయ మనెడి. యెొదా౪ళాపముల కృృంగార(ప్రబం ధమునుజేసి వంగలసినయిార్వున కకతము. వేసెను, శణారకవిజయము నకు కారాశనాంక ముని నామాంతరము గలదుు ఇంద జంగద్రుండు బ్బ హస్పతి సన న దర్ఫఫ్య్వాసమున కయి వెరి గురుఫ మ్య ఇప రు నంటి నుండి, లేవందిసినకోథ్ట మిక్కివ్‌ పచ్చిగా వర్షింపలుడినద, ఈశషపము వేంకటపతి నియోగీ గ్రైవ్యాజుండన తోంచుచున్నది, ఇతండు కందాళ గరాామూానుజబూవార్నునీ శీష్యుడు; కృష యార్వుసి కువూకుండు. కృొతి నాయసుండు తెన్ను. బిలినీంచి ఫలికినట్టు వెప్పంుడిన య్యూక్ర్‌ంది పద్యము లల్లో కృృతిపరంవరొలు. చేసినట్టు కవి వెప్పుకానుటయేకాని య్లైకటగ్రంథ క. నను రంగె్శ్యరషదయుగ 1 ఘనతరభజనా నిఘాఢకవి తాసామా జ్యుని "శేషముకృష్ణ సుధీ |[ తనయుని బెలిపించి పలికె దయ'దై వారన్‌. చ ఆఅ సదధృ నా క్ర్‌ నుద్దు రుకటానక్ష ముగంగాంచి సమం చితాత్త్యత క్రో బిసముహవాకరందరస వేశబకాశ లవ మాకు లక్‌ ఆ ౦/ ఆని ల. రసీకులు కింపుగాం గృతిషరంపరల౯” రచియించి 5 రిచే 'నెసంగితి వయ్యా "వేంకటపతీ బళి గోపమువంశ సత్క్భతీ,

[07 శేషము వేంకటపతి త్రి

ఈగవి పాండ్య మండలాధిన్వరుండై న విజయరంగ చొక్కనాథఘల కాలముబో నున్న ట్ర్‌ వరకే సముఖ . కృష్ణప్ప నాయకునిగూర్చి 'వ్రాయున ప్వుజే వెప్పంబజెనుగదా 1 కవియు తారాశళాంక కృతినాయకు?డై న వంగల సీనయా ర్యుని వర్ణి భ్రుచు, అఖండమండిన 'మహీమండలముండనవా యనాన పాంజ్యమఘరాధకాఖండల 'శ్రీవిజయరంగవొక్కువాథ మహీ నాథ కృపాకటాత పీమణానుక్షణ వక్టమాన....--నిఖల సంపత్పరం చఇరాకొంవితనిలింపనాయ కుండని యతనికొక విెజేషణమును (బ్రయోగించి యున్నాడు. మజ్రీియు ద్వితీదూాశ్వాసారంభ మున క, (శ్రీవిజయరంగచొక్క. | ష్య్మైవిజయ గుర్ముపసాదసంపన్ని త్వా

అవి కృతిపతిని సంబోధించియున్నాయం. దీశినిబట్ట కవి విజయ రంగవొక్క_నాథుస కాలములో మధుకలో నుండుట నిశ్చయమగుట చేతను ఆరాజు ౧౭౦౪ వ సంవత్సరము మొదలుకొని ౧౭౩౦ వ సంవ త్సరమువరకును రాజ్యముచేసీనవాండగుటచేతన్కు కేషము:. వేంకటపటి యాకాలమునంక్సున్నట్లు: స్పష్టమగుచున్నది. అక్క-డక్క_డ ్యార్ధక సం? మొదలయిన కొన్ని లత్స్షణదోపము. లున్నన్సు కవిత్వము మొత్తము మోంద 1చామోపాకమయి మిగుల రసవంతమయియున్న ది, చక్చ రె త్తి విషమువలె నీతిమాలిన యూ కథ మనోహరములయిన తేటమాటలన్లో నీంఫుగా 'చెష్పంబడ్‌ినందున్మ అనేకలయిన యావశపురువుల నాకర్టించి పాడుచేయుచున్నది. దుర్నీతిని వర్శించునప్పు డీకవి తిన యసమ్ముతిం అబలుల్‌ ,.. =*..==.తొటాకులలోన వాసిరి పరాఎుగనసంయాడినం చావ మంచు” “ఎన్ని పువ్వుల౯ా (వాలచుతేంటి యట్రమగవాటునునానికీ దోస మున్న దే *” యిత్యాది వాక్యరత్నములచేత వలపుగలచోటల గలయి టమే పరమార్థమన్నట్టు "తెలివి పామరులను (భ్రమింపంబేసీ యున్నాండు,

84 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము రంకేను మంచిదని సోధించుటకు సహితము మననాగికఃి పురాణముల నుండి దృష్టాంతములు తంజోఫతంకములుగా' దొరకుననుట క్షీక్రిందిపద్య స్కీ కన్నమాంతయ రటంచు నెన్న కభారతీతరుణ్యి గూడండె నీఫీతామహూుండు మేన త యనమేరమిటి రాధికన్లోడ నెషయండే: నిన్ను నియను(గ వావ వదినెయంచు నొకింత వావి తేకయె జ్యేష్టు ఇల!తిన్రోం బూందండే క్‌ సీ;సరుండు ముసిషత్నియనక హల్యనుబట్ల జే నీదుసహూవాఖి యాషపాకఖాసనుండు యిటిమోవారివడతలు క్రటపటి , యమ్మునెచెల్ల నార్థాయంబు లాజె మెం. కడకు నిఆంకు. నీవెఖుంగనివి తాన దూ జౌదవు నన్ను? జలపోరి దోసకారి 1 రర న కాయం క్‌ టి ఎనిమంం ఆయాని లే ఇం లాకు (6 వసున్నలదారుకావనస్ర్రైలు గిరీభునిం గలియె * వనజభామలు శారి౧సాడ రే? మూలలనాశిరోమణుల కందును సందును 'నేఘచెష్పుమూ” యంట1 ఆహా ! సమ యూబే వత్యలమ్‌ణ ము 1 'డేవత్యమున. శెష్టూ జును శుద్ధ దర్శిత్రమే లషణముగా నుండవలయును గదా! _సీపిమాలి యన్య కాంతలల గలయుటకుమె నాసురకృత్యము మజియేముండును. ? ఉ. ఏంచలోరాస్రమోహమున నే సిటు పిన్నటనాంయటనుండియున్‌ 'బెంచితి( 'జెద్దంజేసితిని "బేర్మిగల [్రైాయము వచ్చినంతనే యెంచక్‌ మాటలాడె దిపు డిల్ని'పియో కుల కిమ్ముపుక్షైంగా 1 మంచిది సిన్ను(గూడుటిక మాకు స్వతంత్రత లేకపోయినే ? గరుప్రత్ని శిమ్యునిం బిన్ననా(టనుండియు€ బేంఛి 'పెద్దవానిని "జేసి న్యట ! అందుచేత నామె కాతేసి/హాడుటకు స్వాత్తంత్ర్యము గలదంట 1 పమి యీానర్నీఖి | దుర్నీతి యింతకంచను దూరముపోవుట సంభ వింపనే ర్గ్యునా య క్ర్‌తయు గమునం. 'దెనను కలియు గమునం దె నను

ఫ్‌ షము వేంకటపతి లి జూరత్వ మెక్టుడును మొదలంట 'నకింపదు. కృతయుగపు. తారలును చంద్రులును. మశ యూకలియుగమందును. గలరు, అయినను మన యీాపాడు.. కఖియుగమునందుమూ(్ర మిల్తువిడిచి 'లేచిపోయినడావిస పుగని కిప్పించుటక యు "పన్టమనుష్యులుపోయి జూరుని ఒశతివమూా లుకు యు, మగని శీప్పిషచిన రరూఆంకుటాలిక్‌ 'సంతావము. కలిగినప్పుడు జూరప్తురు షు(ంకువచ్చి పుట్టినబిన్ష కయి యిటికు గనితో తగవ్రులాడుటయు. లేవు. ఇవి కృతయుగధర్శములు కాంటోలును | దూరప్తుకాండలు నునుఫయి పూర్వశాలమును వాగడుచుందురు. (బహ్మా బేవుని యంశత్రటివాంఢువచ్చు. భార్యను గోలుపోయి. దుశఖంచుదున్న "బృహస్పతికి "తారను మరల సిమ్మని చందుసి (పారిన చెవలటు 1 ఘనతర గర్భ భార నఖకాంచ్రివ్‌ని రైత తార, దార దా ననునయనాో కులం చెలిపి యంపినత్తోడ ఇ దివ్యకూర్యని ్రవ్మా 'జేన్చుని 'వార్ట న నంగ్రకరించి చ ర్యదుందు గర్భ వ తె యున్న గురుని భార్యను గురుస కియ్యడాన్సే తమగురు నిలు కూలలదోచి యింతటి ఘనకార్యమును. జేసినందున. కాతనిమిాంద సిగ్గులేక నురలు విరులవాన గురిసిరంట | -. చం అమరులవ్రోడ నష్రూ డన్‌ ఈ ప్రభవుండు: భవ్లుండు నగ్గురుం (టమదము మోజ!/గాం పిలిచి మావచశంబునం గారం ”జెందుమో రమణి కశుద్ది వే దమ్మృకరన్నిచి బూందుటచేత దాన సీ నొమ ష రిక్రుద్ది ర గాంాచెట గయికొవ్ము వల గ్ర ము గ్పరుండు. చేకానక్‌,

రిక ఆ౦ధ్రకవుల చరిత్రము దేవతలును (బ్రహ్మర్ముద్రులును గురుని: బిలిచి వ్యభిచారదోషము

'శేకపోవు టయుకాక యమృతరశ్న (న్‌ బొందుటఓవేతం దార పరిశుద్ధ రా లయ్యెనని దెప్పి యొప్పగించిరంట, ఉ. తత్సమయంబునన్‌ శశి ముదంబున నచ్చటి శేగుదెంచి పు

తో తవ మూాచరింప విని యుద్ధతిత్రో గురుం డందువచ్చి య.

స్మృత్సుతుం చబుధుం డిట సిశాకర రాం గతే మేమి స్‌కన"

న్మక్చర బుద్ది వాసికి బునఃకలహంబు జనించె నయ్యెడ౯ా,

_ అపత్మివతాతిలకమునకు ప్యుతుండు పుట్టా నెవచ్చి చందనుండు పుతోత్సవ మాచరించి నప్పుడు. గురు శిష్యులకు పునకలహను: జనించెనంట | క 'నావిని యజుం డొహాహళోే

మోావాదము వాలుం గగముదమి।మ్రనిస్పుతుం

డీవత్స మితనిం జందుని

క విమా | వలదు పీఠరస మిక నాంగరసా..

అని (బహుదేవుం డింటిమగసికి బుద్ధిెవ్పి శికువును 'లేరమగని

కిప్పించి వివాదము తీర్చెనంట! ఈనిషయమునే 'చెప్పుచు6 గాశిఖండములో గీ చదివె గురునొద్ద ధర్మశా(స్త్రుంబుం దొలుత

బరమవిశ్వాస తాత్పర్య భ క్రి గరిమం

జదివెం జందుండు కామళా(స్ర్రుంబుపిదపం

దలిరుపాన్సున 'ననుర కిం జారయొద్ద, పీ. భువనై కొధన్విచేబుప్పాయుధుని చేతగబసనా స్ర్రమున నేటుపడనివాండు

నతిగాఢమెన (కోధాంధకారంబున6 గన్నుల నంధుంకు గానివాండు

నిర్ని బంధనలో భనిదాభరంబు. బార వశ్యంబుచేం బడసివాండు

ల్మీకటాక్షవిలాసదు ర్మదమున మనములోపల నన్ను కొననివాండు

శేషము వేంకటపతి త్‌ విశ్వధా[త్రీజనుల పాలి వేల్పు గాక బ్రా హ్యశత్రలం ఒబారిహరింపంగ వచ్చు నంతరరులను వర్ణింష నలపకాదు, ఈవిధముగా శ్రీనాధుండు. చెప్పినరీతి [పౌఢవాక్యములుగాని, స్మార వశ్చరి తములో_ న పాపపరాజ్నుఖ తామతి [ దీపాంకుర మా నెలంతదీర్హ్య శ్వసితా టోపమరుద్ధ తి నడలినం | ్రావిత మోహాంధ కార బంధురుల. డయ్యెక * సీ, లలనాసతంబమండలముపె నుత్వ్సల దళములు. రచియింపం దలందలగాని తరుణి శమో్మవిమోంద6 (బ్రవాళమణిసాంపు జలజావ్మీకుచకుంభములమి6ర శ శక్ష సు తంబు€ చా నొనరింపందలంచుగాని మృగరాజమధ్య "నెమ్మేను లతా వేసి తంబునంల బెనలసొనం దలందుగాని తలరపం డెప్పుడు గురువనితా సమాగ మాగతాత్యుప్త దురితదవానలంబు దుస్పహాంబసి కటక్షటా వొగలబేయ కలుగదుగచా పివేకంబు కాముకులకు ? వీ సకియశౌను. దలంచి సనాార్ల మనుంగాని యింతిదుర్మార్ల త్ర నెంచడయయ్యెం 'జెలువచన్షవం దలంచి సువృత్త చునుంగాని తరుణికువృ త్తింబు6 దలంపండయ్యె నలివమోముందలంచఛి యశళంక వమను(గాని

8& ఆంధ్రకవుల చరిత్రము 'లేబువక్‌ ళంక్‌ం0బు'6 జెలియం డయ్యు సుదతినన్వుం డలంచి శుచి యనుగానియ 'వ్వైలందుకయశుచి భావింపష౦ండణయ్యె *గురువ్రవంటిమహోత్సుల డిక్కరణిం దరుణి చక్ష్కృాందన మేగుణంబుగ సంస్మరించు( గాని వ్యభిచార వోషంబు. గాంచయయ వ్‌ నస్జండనర (కాజ్జాండన నెవ్వండవవినింక 1 ఈవిధముగా నబ్బమయామాత్యుండు. "చెప్పినరీకి సేకిజోధకవాక్య ములుగాన్వి 'తారాశ కాంకమున. 'లేవ్రం గకవియొక్క_ రచశను 'బెల్పుపడ్య ములు కొన్ని యుదాహరించుఛభున్నాను___

చ, హతబహుకిల్ళిషంబగు[ పయాగము యాగముదావహంబు సోం (ప్రతముగ నందు సిందిరకుల బట్రనం బట్టణము౯ సృజింప్తమా యతులిశ్రశి ల్బశ కి గొని యంచసి యంచ నిరూాశ్ర. నెక్కి యం చితగతి ధాత మే జపసిద్దులు సిస్హలు త్ర నృశంపంగళా,.__ఆ ౧.

చ, అలనల్లినారి పాళ్చి సజయాననవేళస్వ్వయబింబలీ లల్రు తనన వొ్య్తుగంబునడ గళంకరుచు ల్ను నుమోాసకట్టునన్‌ నలదు దయా రుణద్యుతు లు వాతెటి నెన్నాలడాలు లే;యస్‌ వ్వులనమృతంబుపల్కు_లనుబూ నెనునాంగమనో హ రాంగుల్లై ,.అ,౨.

ఉ, చందురుండుం బురందరనిశాతశరాహతిం గంది నివ్వెణం 'జెందల సిర్మదుం డిట్టను శళీ వినురా విన రానిపాతకోం బందినవాని. కార్చి యరుదా గరుదార కృతాపరాధమే ధం దిగర్మదో ది చేసితి వృథా విబుధావళిత్రో వీరోధమున్‌,__అఎ(

12. కూచిమంచి తిమ్మకవి ఈకని యనర్షళమయిన కవితాధార గలవాళడు; బహు[గ్రంజ్టము

లను. రబియిం చినవా(ణడు! ఇన్ని[గ్రంథములను సల కణమయిన నృువము ధుకపాకమున రచించినకపి యాధునిక్షలలో మరియవ్యండును లేండు,. ఈ కవి కాటు వేలనియో గ (చాహ్మాణులడు; కం డిన్వగో శత్రు దూ జబ య్వనా మాత్వ్యుని (ఫ్ర పొక్రయ; తమ్ము మార్యుసి పాతుండ్యు గంగనామా త్యు న ఫ్యుత్రు డు. ఈయనకు లచ్చమాంబత ల్లి ఫ్‌ జ గన్న, సింగన్న, సరసన్వు, వితృవ్యులు; వీఠమ్మ, 'పాష మ్స మేన నత్తలు; సింగన జ్యన్క్న సూరన తమ్ములు; గొలైముక్కుల రామయామాత్యుని కూయురై న బుచ్చమ్మ ఛార్య. ఈవిషయములను.. రుక్టిణీపరిణయముళోని యా క్రిందిపద్యము 'కేలుపుడు చేయుచున్నది. నీ గురుతర కొండి న్యగోత్రవి ఖ్యాతుండు బ్ర య్యన మాత్యు డేదవ్వు తాత

నిరతాన్న డానవర్షి తయశ స్పాాదుంకు తిమ్మనసచివుం 'దేఫరుతండి

లలర6 దిమ్ముకవ సెంగన్న జగ్గనయు సూరన యుధ స్టసుతివ కణ్యు

లొనర వీఠమ్మై 'పాప మేఘనునిసహజ

లలి పత్మివ త లీ శ్ర 'యచతురు రాణి

యట్లి వీకూచిమంచి నంశొ్షిచందు

వు జనకు నలగగ్గగ వాఘాత్వు. దవలంతు,

ఈనుధ్యను ముద్రింపంుడిన రుక్మిణీ పరిణయములో నీపద్యములోని

నాలవవాదము న సిం గన్న యనుబక్‌ మారుగా. రా జస్న్మృయుసి యున్నది కాని యది యచ్చుతప్పపే.తలంచెదను. తిమ్ముకనికి పేింగున్నుయు. జగ్గనయు సూరనయునేకాని రాదన్నుయను తెమ్ము. లేన్టుతయ రభించిన పుస కము లన్ని రటివలనను ఇలియవచ్చుచున్న ది, అంద్ను సింహాచలమా హో

శీ ఆంధ్రకవుల చరిత్రము

త్యములోం గవి తనవంశవర్శనము చేయుచు. "బెద్దతమ్ము/డగు. సింగ

న్నను॥హర్చి చెప్పిన పద్యముల నిందుదాహరించుచున్నా ను___

క్త సాతమ్ములు సింగనయును ఖ్యాతయశుండు జగ్గనయును ఫఘనతరసుగుణ (వాతాంకుండు సూరనయును ఫీతారిసమూహాు లగమయ వెలసిరి సిరులన్‌.

సీ, వశక్రించుచందంబు వదలక మూఢత నలరెను సురమంత్రి నపహానించి సానులంగనూడి యింపూని బుభేంద్రుని గననోడు నచలఫుంగవుసినెంచి (శుతిదూరుల్లై. చరించుచు "రెండునాలుకల్‌ గల్లిగియుండెడి

భోగికులునంబెగడి

భంగంబు నొంది మేపట్టున నడలెడు రతా షధథివాసుం దిరస్క_రించి సజ్జ చే గారవమున వాశ్సాటవమున భూరిగాంభీర్యమున జనుల్‌ పొగడ వెగడెం గాచి, మంచ న్రన్వలూ ౦భోధికుముదహితుండు శిష్టహితత్రంతిగంగయసి/గమంతి,

కవియొక్క_. జన్మసంనత్పరమేవో తెలియదుగాని. యితండు రచి

యిచింన (గ్రంథములలో సెల్లను మొదటిదగు రుక్మిణీ పరిణయము...

ఉ,. అరయ సాలివాహనగ కాబ్వము ల్మదిగుణాంగచం్యద్రులం "బేరగుమశ్మథాబ్టమున॥ గ్రైమ6 బ్రబంధ మొనర్చి మూకీటుల్‌ ఇఛేరికతనో సమర్చణము. చేసితి మోాక్చతి యాతమిసహృ టై[రవమ్మిత్ర 'తారకముగా భువిం జెల్వగు! గాత శంక్షరా,

అను పద్యముబట్టి ఛాలివాహూనశకము. ౧౬౩2వ సంవత్చరము మన్నథాబ్దమునకు 'సరిమయైన' హూణశకము ౧౭౧౫వ సంవత్సర మునందు

'జేయయుడిన దగుట సిశ్చృయమయినందున్మ కవి యప్పటి కిరువది్యయైను

'సంవశ్చరముల 1పాయమువాం డయినపతమున ౧౬౯౦ వ సంవత్సర్‌

[6] కూ చిమ౦చి తిమ్మకవి శ1 (ప్రాంతమున బుట్టినవాండై యుండవచ్చును. అచ్చతెలుగు రామా యణములోని_ గీ. మునుపు మావ్‌వె భళ్ళాణుం డనెడిటేని

కతయురుక్నిణి "పెంగిలికతయు బొబ్బ

మెకపుసబ్బలికత్త్యయు 'మేల్మీఆనీల

అను ఇ ద్వము ను బట్టి భళా భా రాజచర్మితము రు క్‌ శరపరిణ య మ్స

కంకు. ముంకుగా రచియింసంజడిన ట్టు (భమ కలుగునుగాని నిజ నూ గ్గ యంగా. రుక్సిణీపరిణయమును. రచించిన తరువాతనే కవి రాజాఖర విలాసవమును నామా: తరముగల భఖ భ్యాఇచర్మితమును నశ్గాంప్లు న్డ్గు "పెక్కు నిదర్శనములవలన స్పష్టమగుచున్నదీ. రుక్షిీపరిణయమునేందుం గవి కా 'నావజుక్తు [గంధము "లే[షయుట్ల జేసియున్నట్టు చెప్పూవోన లేదు. కనిచేత రచియింపంుడిన మూండవ్యగంథమగు సింహాచలమాసహోత్మ్యుము నీ, 1ప్రతిభమిజుంగ్ల రుక్కిణీపరిణయంబు(

గలుషహరమిగు రాజశేఖరవిలాస

మును మణియుం జూలదండక్రములును శతక

ములును రదియించి కృతులు శంభునకు. నిడితి,

అని కవి రుక్ళిణీపరిణయము'నే మొదట్య జేస్పియున్నాంం

లతణసాగస ర్గగ్గహమ్ము రసికజన మాసోభిరామము మొదలయిన 1గంథము లన్నిటిలోనుగూడ కవి మొ ప్రమొదట. రుట్లణీపరిణయమునే "వేక్కొంని యున్నాడు. కవి 'యేహేతువుచేతనో రుక్షిణిపరిణయము. 'చేసినతరువాత్య జేసిన యచ్చ కెలుంసరామాయణను సీలాసుందరీపరిణయము ల్లోనుగ్లా గలప్తు సకములలో. దా నాపు స్తకములను. జేసి ముగించిన కాలమును వేసకాన లేదు.

ల ఆ౦(ధ్రకవుల చరిత్రము తిమ్మకవి గోదావరీనుండలములోని _పిఠాఫురోసంస్థానములో ని "దె న కందరాడ గ్రామమునకు శరణము, ఇతయ. కందరాడగ్రామవాను6 డయినట్లు లక్షణసారసం[గ్రహములోని యీక్రిందిపద్వ్యమునలనం 'జెలియ సీ, కౌండిన్యగ్యోతవిఖ్యాతుడం గూచిమంచ్యన్వయాంబోధినీ హార కరుండ గంగనమం(తి శఖరున కుం బరవు పావనియగుఖచ్చమాంబకును సుతుయ వెరవొప్ప రుక్మిణేపరిణ యంబును సింహ శె లమాహోత్మ నంబుసీల షెండ్లి కృథయును రాజశేఖరవిలాసమునచ్చ "జెను;గురామూయణంబును మెంచలగు కృతులు రచియించి పార్వతీపతికి భక్తి తోడ 'నప్పన మొసంగినవాండం గంద రాడప్తరసుం స్టిశుం డం గడుగబోడ "నేను దిమ్మాకవిచంద్రుండను జగద్విదితయశుండ, ఈయన [గంథములుచేయ నారంభించిన కాలమునందు పీష్లకా పురసంస్థానమునకు రావు మా ధవరాయనృపళి (ప్రభువుగా. నుండెను, ఈవిషయము రుక్నిణీపరిణయములోని యీపద్యమువలనం 'జెలియవచ్చు చున్నది.

వ చక్రవాళా హోర్యజలధితుల్లోన్న తవ ఈ క్రాగ పరిఖావ్‌ రాజతంబు సాందముక్షాసౌధచం[దళాలా నేకభర్మనిర్మితహ ర్మ్యశర్మదంబు కర ౧ధనాం దోళికాభేను ధనధా న్య వనదేపగృహస రోవ ర్టితంబు విమలఇాతుర్వర్డ వ్టవిద్వత్కఒవి(శేష్ట భాటనటామాత్యవిన్భారితంబు 'రాజమ హేర్శద్రవర దుర్గరాజ్యభూరి భారసంభరణా శాంత భాననమూన రావు మాధవ నప రిరథ్నీ తంబు భోగనికరంబు ఫ$్రీకిశాప్తరవరంబు.

కూ'చిమ౦చి తిమ్మకవి శల ఈరాను మాధవనృపతియే కొన్ని[గ్రంథములు రచించిన యనంత రమునం గనికిం గవినార్వఖామబిరుదము నిచ్చినట్లు రసికజనమనోభిరామ ములొని యీక్రింది పద్యమువలనల గనయుడుచున్న ది._- సీ, నిఖలవిద్యాళ్యాససపుణుయ మత్సళళోదరుం డగుజగ్గస ల్ల వితనయులు ఘనులుత్తి మ్మనయుసి5గ నయును లేఖ కఫాఠకులై కృృగుల్ప ॥ బలయేయం బెర్మి (గాంచినవాయరం వీళ్ల ఫుర్నవా ద్వరాజూ న్ట్‌కో కుత స్టా డమాన భూగివై భవ్లుయ సద్భుతపర్యాక్ష ముయను. చానక భోధురూాధరుండునై న 'రావు నీలా దిమాధవరాయనృపతి చేత గవిసార్వభాము విఖ్యాతబికుద మందినఖ్రునుండం దిమ్ముయాహ్వ్యయు[డ నేను విమలతరభ కి. మదిలోనవి'సరిల , కవి మీ కాపుర సంస్థానములో నుండినవాంయయినను తశ్యగంథములు 'వేనిని నరాంకీతము చేయక యిష్షదే వతయైన కుక్కు కుశ్వరస్వామినే యంకీతము వేసియున్నాండు,. ఇతండు. రుక్మిణీపరిణయమును రాజశేఖర విలాసమును 'జేసినతరువాత రాజు తనకొక (గంధము నంకితిముచేయ నడి గినట్లు ను కవి య ట్రుచే య సి ష్‌ ముబేనివా( డ యిన టు ను సింహాచల మాహాత్య్యేములోని ౨యాపద్యమువలన నూహింష+దగియున్న ది. క, నృప్తులకుం గావ్యం బొసంగిన నపవ ర్‌ ర ఓడరగంగలరొ యటుగాకున్న౯ ద్విష శుక గ భూ వ కాంబర తపసీయా+దికముచేతం దనముపంగలరో, సీ, ద్యిజపుంగవులకు6 1బ వేశింపలారాని యీ పృథుగృహాంతర ముల (ేమనుండి క తియంల ధర్మ పద్ధతు లఫ్వ మమొటుంగక్‌ ధరణిపె నడువ( చాదనులు "లేక

ఢీ ఢీ ఆంధ్రకవుల చరిత్రము

ద్యుమ్క్హ్యయల్‌ చేయుమంతులు ఇచెప్పినటులె మో

ఆఅకనటింపు చుద్విజహ్వాక లుగలిగ్ని సీతత౦ంబుగా వకగతులచేం బోదలుచు( బూని య్మేపొద్దును బుస్సు రనుచు

గాఢ రో వవిషానలోడ్రారిఫోర

నక్త ములుగట్లీ దుర్శదవ రు లగుచుం

'జలలపచుండెకు భోగిరాజులభ జనప(

గుటిలలేర బుద్ధి నివ్వాండు కోరంగలండు ?

ఖో హో ఖః ఖః

క్క పనిపూని తుచ్చభోగం | బునకై. కొజుగానిజనులం. బొగడుటయెల్ల ౯

గనుంగొన నివాపరదూ5ం[బని తలచి6 ఏినిర్భలొంతరంగుండ నిగు చున్‌,

ఈయన నివభ నుండయి తాను జేసిన (గ్రంధముల _ నన్నిటిని

పిరాఫరమునందఖి కు క్కు_కేశ్వరస్వామి శే యంకితము చేసివన్ను ఒక్క సర్పపురమా హాత్మ్యమును మాత్రము రాజూన్ముగహము నవేథజ్నీంచి కాంయబోలును కవిసార్వఫొమబిరుద వముందినతరు వాత సర్పవరమందలి భావనారాయణస్వామి. కంకితముచేసెను, ఈ సర్పవరము వివొపురప్పు రాజుల గురువుటగు నె స్తవన్వాములకు సివాసస్థలమయి వఏరికాపురము నకు సమిాపమున నున్నది, కవిమ్యాతము సర్పఫురమాహాత్మ స్రములో భావనారాయణస్కాామి తనకు స్వష్నమున సాతొత్కరించి యిట్లానతిచ్చి నట్లు చెప్పిళానియున్నాండు__ సీ..పౌఢిమెై రుకి ణీ పరిణయంబును సింహ నే లమాహోత్త (న్ఫంబు నీల పెండ్డి

కభయును రాజచేఖరవలొసంబును నచ్చ తెనుంగు రామాయణంబు

సారంగధరన రేశ్వరచరితంబు సప్తార్ణవసంగమాహోాత్య్వకంబు

రసిక జనమునో భి రామంబు లవమణసారసం[గ్రహము నింపార 6 గూర్చి

కూచిమ౦చి తిమ్యుకవి శ్‌ కృతులు శంభుని కిడినసుకృతివినీవు 'చతిభమణజయంగనొక్కసత్కృతియొనర్చి మాక నర్చణచేయు నెమ్మాది వలిర్పం తిమ్ముశనిచర్యద ముదితసుధీకు లేం(ద్రః తనకు మాసే శ్యరాచారనృ తి నుపజెశించిన + నుండగు బెందు ఒరి లీరగనాకాధ్యుని

క చిరభ కిం బొగడెద మ ! ద్గురునాఫుం "జెందులూరికుల పాననునిన్‌ గరుణానిధి నపరాంతక |! వారవరకా రసి సఘునుసై లవింగనా రాధ్య్వామణిన్‌ ౯

ఇత్యాది బహుపద్యములన్లో బహుగ్రంథధములయం దు స్తుతించి శివభ క్షు. డయినన్యు కవి తాను శేనల శివమతస్థుయగాక శివ కేశవులకు భీవము 'బేదని భానించెడ్డి యద్ర్వైశ మతస్థుడయియుండెను, కవి తాను కస్పేకడపట రచియించిన్ల శివలీలావిలాసములో నిందు క్రిందర బూందుపజి చిన 'పద్యమునందు. 'దాను జేసినపు స్తకముల నన్నిటిని బీర్కొని యున్నాడు.

వ (మత్తిభ మైరుప్షిణేపరిణయంబును సింహశై లమాహాత్మ గ్షంబు నలపండి కతయును రాజశేఖరవిలాసంబును నచ్చ తనుం[సరామాయణంబు సార ంగధరనప చరితంబు సాగరసంగమాహాత్మ్యంబు రంగుమాజ రసకజవమవోభిరామంబు లతణసారొళిం [గవా మును స రపురస మంచితవ్యెతకథనంబు మటియుంయెక్కు శతక దండక సత్క్యృతుల్‌ (ప్రతిభ లహాన్చి యుల్ల మలరారం 'బార్వతీవల్ల భునకు భక్తి నర్చణ చేసిన భవ్యమపిని,

ఈ గ్రంథములలో సారంగధర చరిత్రమును సాగరసంగమాహో త్మ్యమును నాకు లభింపలేదు, అవి చిన్న ్రంథములని కవివంళములోని వారొళరు నాతోడం జెప్పియున్నారు, ఈ కవి కవిత్వములో నచ్చ తెనుంగు

శీర ఆంధకవుల చరిత్రము

పదము లధికముగా నుండును కష్టపడి మె్సై మొదట యానన కాల ము] నందు శ బగగార (ఠయధానముగా రచియించిన దగుటచే రుక్మిణీపరిణయము నందె కవి యెక్కువ [పొఢిమును జూవీయున్నా(డు, కవీక్పశములయిన బహు[గ౦ంధ ములు పుఠాణవాకమున రళియిపంబడి+వి, వేమమునును శచాలంశారములును విశేషముగా నుండినను, కవిత్వమునందమ్భృత కల్పన లంతంగాం గానణబకవ్చు. మొట్ట మొనట రొచియింపంబడిన (గంధము లలో నదంత (స్త్రి వాచకపదసంధులు లోనుగాగల కొన్ని వోపములు కనంబుడుచున్నను, అటుపిమ్మట! జేసిన [గంధములు నిర్దస్టములుగా నున్నవి, కవి యితర్యగంధములను రచియి*చిన కాలపరిమితిని బటి విచా రింప(గాా ౧౭౧౫ వ సంవశ్చకమునందు ముగింపలడిన రుక్మిణీ పరిణ యము ౧౬౧౦ వ సంవక్పరమునందారంభింవయిడి సంవత్పర మున కొన్కటకటయూాశ్యాసము వొష్పున నయిదాశ్యాసములు నయిదు సంవ త్పరములలో రచియింపంబడెనని :ెష్పుట సత్యమున కంతదదూరముగా నుండదు. కవన వమూరంభిం చి యొకటిశెండు శతకములను చేసి (గంధ రచవకు( బూనునప్పటికిం గవికిరునది సంవత్పరముల [పాయముండునను టయు నంతగా తిప్పు కానెరదు, కవి తరువాత రచిమించిన చెండవ [గంధమ॥స రాద జేఖర వీలా'సము మూడాళా్యాసములును మూడు సంవ తృరములలో. చేసిరంపతీమున ఆపు స్తకమును ౧౭౧౮వ సంవత్చర మున ముగిం చియుండవచ్చును, మమూడవ(గంధమగు సింహాచల మహోత్మ స్‌ మయిదా ఛ్యాసములు నయిమ సంవత్పరగములలో. జేసినియడల్య ఆ స్థ పురాణము ౧౭౨౩ న సంనత్పరమునందు ముగింపయడియుండును, కవిచే రచింపయుడిన (గంధ ములలో నొలవగ యు నచ్చ తెలుంగు కావ్యములలో మొదటిదియునై న నిలానుందరీ పరిణయము నరాడాశ్యాసములును మూడు సంవచ్చరములలో రచియింపంబడినచో, అది ౧2౨౬ వ సంవ తర మునఎదు ముగింపంబడి యుండును, అయిదవగంధముగు నచ్చ తెనుంగు

కూ చిమ౦చి తిమ్మకవి (7 'రావాయణ వమూబటుకాాడములు నాజుఫంవత్సరములలోం గూర్చల బడిన 'ఫత్సమువన్మ అది ౧౭9.౨ న సంవత్పవమునందు సమావీ నొంది యుండును, ఈ యచ్చ రుగుకావ్యముల రచకచేక్క గవి కోభినవ వాగనుశాసనబిరుదము వచ్చెనప్‌ చెప్పుదురు. ఆఅవ)ంయ్లమగ సారంగ ధర చరిత్రమును "రెంకుసంవత్సరములలో( జేసెనేస్త్‌ అది ౧౭౨౯ వష సంవ తృరములో పూ ర్రియయియు౨డును, వడవది యగు సాగరసంగమాప+ తము. రండు సంవత్సరములలో. జేయల్సడినయెగల్క,. ౧౭౩౬వ నంవ తృరమున సంపూర్ణ మయి. యుం్సును, ఎవిమిదవ(్రఎశ్లుముగు అత్షణసార గ, శాలివాహనశక నర సంఖ్య కరర సాంగ శన్తిస ంజ్ఞనలరు కద ఫబ్దమునను భాాదపదశుక్ష పం చమివజుకు(€ బూూర్ది మయ్యె నీక్ళతి నీపేరు నగసువ్లేగ, అని వాలివాహానళకను ౧౬౬౨ వ సంవత్పరమునకు. సరియెన (క్రీస్తుశకము ౧౭౪౦ వ సంవత్వరమునందు "ముగింపయుడినదని కవిన్‌ ఇెన్పియున్నాండు, మూడాళ్వాసములుగల యాటశ్షణగ్రంశ్రమును రచి యించుటకు. గవికి ౧౭౩౬. వ సంవత్సరము మొదలుకొని నాలుగు సంవత్సరములు పట్టియుండును, చంద్ర పాలెముబోనున్న యాక్షనినంశ మునారి యింట గలపు సకములను వెజికిిసలా సంభ ఛారతాదులును లమకణవిషయక[గంథ్రములు నుదక్కం- 'విెశేవగంథము 'ీవియుర గానంబడ్‌ నందునన్ను లతణసారసంగసహాముళో ల వ్య్వము లుగా జూపంబడిన (ష్రబంధాదులతోసి పద్యము లు వాలెన్‌ఆ కితరపూర్యల మణ గ్రంథ ము లలో నున్న 'వే యగుటవచేతకను,. కవి ఇూగంథరచనమునంటు భావత రామాయణములను మజేకొన్ని సబంధములను మాత్రమే జోధంను

ఢీగ్లి ఆం(ధ్రకవుల చరిత్రము నట్టు ప్రోంయచున్నది, అందుచెత ైంథపరిసమా. పకి 'నాలుగు సంవత్వ్సర గ్‌. గేలులు కు మున్ను లతణంబులు మహోక పిస నరుల పెక్కు రొచియించి యిడీ రిలకీల కూర్పవ లెనన్న6 ఛాథిమకా ఆకునాకు( 'జపినీంతెజంగుం. దగగాంత తెలియలుటుతు. అని కవి లతీణసారసంగహ మున బూర్యలశ్రణగంథధములలో లేవి నూతనవిసయములను. గ్గొస్తటిని జేర్చినట్లు చెప్పియున్నాడు. కొన్ని విషయములను గవి శ్రా తగా శోధించి 'చేర్చననుటకు సందేహములేకు. శొమ్మిదవ్యగ్రంథమగు రసికజన మనోభిరామ మనెడి యూజాశ్వ్యాసముల 'పబంధమును రచించుటకు గవికి ౧౭౯౪౦ వ సంవత్సగము మొదలుకొని ౧౭౫౦ వ సంనళ్చరమువణ కును పదిసంవత్సరములు కుట్టినది. సీ * * రసికజనమనోభిరామం బనెవువేరం చెనుుగున శాలినా హనశ కాబ్బనుల! గరగిరిర సభూసంఖ్య్వ 6 దద్దయువజ్లలు. , (ప్రమో- దూతవత్సరమున న్నప్రబంధంబు రోచ్దియించి సీకాసలితి, అని కవి రసికజనవునోభిరామమును డాను కాలివావానశకము ౧౬౬౨ న సంవత్సరమునకు. సరియైన ౧౭౫౧వ సంవత్సరమున రచి యించినట్టు చెప్పెను, ఈ కవి దయా [గ్రంథమును బవాప్తు స్తకములు [శమచేసీ తన (వొథిము నంతను జూపి వసుచర్మితమునలె' నుండవలెనని దాని ననుసరించి చేసెను అందుచేతనే కవీ యా] గంథధాదియంద్రుం న్‌ బహూుప్తరాణము లుప్రబంధముల్ల క్ష ణ*ాస్రుముల్విపిధ పహ్రోశములునాట కము లలంకారశా స్ర్రములును శోధించి (ప్రాఢిమై నేతత్ప్రబంధ మేనా నశ్చెద స్త హః జ ప్ల స్తో జః

[1] కూ'చిమ౮చి తిమ్మకవి శ అని 1వాసికానియున్నాయ, అయినను వసుచరిత్రమునందుణ ల (ప్రొఢిమలోను సారస్యముతోను శతాంశమైనను రసికజనమనోభి రావము నకు రాలేదు, అన్యోన్వ తారతమ్యము. కేటపడుటక్రయి. యుభయ (గ్రరథములనుండియు.. 'సమానవషయములను 'జెలుఫు పద్యములను గొవ్నిటి నింష6 జూపెదను, వసుచర్మితములో గరికా చేనిసి గూూరు ఏట కోయి రాజువేతేల 'బంఫబడిన దూత పోయి సఖీజనమధ్యమున__ నున్న కన్నియను. జూచి సమయోచితసరసాలాషములతో ముచ్చటించి యామె చెలిక వెల చేతనే. ఉ, ఇన్నగ రాజు? జూడ వను భేశ రు జెన్నయ. వమ్చు వచ్చి యూ (కొన్న నలీవబొంపములకోనకు. నెన్నండు డిగ్గు డిగ్గి మూ కన్నియ గన్నులారల ;గుత్తుకంబున నిన్నండు గాంచు. గాంచి 'తా "నెన్నయ గారవించు. జెలు లెన్నండు శాంతు రఖీష్ట సంపదల్‌ . రాజు నిమిత్తమయి (ప్రార్థించునప్లువేసి నేర్పుతో కార్యసంధట నము వేయల్గా రనీకజనమనోభిరామముతో బ్రియురాలి నిమి త్తీమయి. రాజువేం బుపబడీనమూత యామె కడకుబోయి. క్ట చ, "పలుకులు వేయు 'నేంటి కిక భావభ వపతిమానుః వై నయా 'చెలువునితోడుతం 'జెలివి చేకణ కున్న నయా నీవయి గల యెలజవ్యనం. బడవిగాచిన వెన్నెలసుమ్ము ముద్దు లేద జిలుకలకొల్కీ. నాపలుకు -చిత్తమునం దలపోసివచవానమువనో,; అని చెప్పి యామెచేత్యు చ, అవునవు మంచిపోడవె బళా యళ కిందక్ష "లేక మాసినీ సివహస భాగ భాగమున నల్చి పినం: గొఆగానివాక్య ముల్‌ తవిలి వచింపల జగిక్లివి కాళుదుమే మజ్తియొక్క_6డై న దూ తివు నిను నేమియుం బలు ధఫ్ముము కాదన్‌ యింటి మి త్రిక అని చివాట్లుత్‌ని తన్మప్రభువువద్దషు మరలి వచ్చెను,

ర్‌0 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము చ. కటకట మమ్ము నొెక్కతుటికాలము. బౌయనిడాన వొ;టిమై నెిటువలె వచ్చి తమ్ము చెలి యిచ్చట్నివేకపుంబేనెవాక లీ “నెటువలె నీది తమ్మ తెరు వెల్లను బువ్వ్పొడ నీపదాంబుజం 'బెటువలె' నోర్చె నమ్ము తరుణీ తగు న వృకడిందివై దముల్‌ ___వనుచ, 6౬, కొమ్మరొ ముమ్మరంపు వెతేం గందుదు స్‌ లైడంబాసి యిమ్మాయిక- మమ్ముజచేసి యొంటిగ వనంబున "శేటికి వచ్చితమ్మ నె త్రమ్ములగేరునీమృదుపదంబులు కంచెం గదమ్మ "మేలు మే లమ్మక చెల్ల సీబలుగయాళితనమ్ములు 'చెప్ప+ జ్మితముల్‌ ___ రసికజ, ఈ పు స్తకమునందు (స్రీ వర్ణ నములు మొదలయినవి. వెజ్లేగాం జేయంబడినవి, ఈ శృంగార (పబంధముశు రచిముంచిన కొంతకాలము నకు గవి వీధినిబడి పోవుచుండంగగా నొక వేశ్య మాచి ౧సికజనమనోభి రామముమ జదివియున్న దగుటచే నందలి రసికమ్ముద కానందించి వలచి వచ్చి వై బడి కవిని కౌయగిలించుకొనంగా నతండు "పెడ మొగము పెక నసియు, అందుపయి నొ సరసురాలు చ. చతురులలోన నెంతయును జూణ వటంచును నేను గౌంిలిం చితి నీటు మూజువూ మడలో6 జెల్లున యోరసిక్మాగగణ్య అరి యాశుకవిత్వము చేసి యడుగంగా, అద్భుతమ గునట్టి బంగరపు బొంగరపుంగవంబోలునీ కుచ ద్వితయము జొమ్ము నాటియలవీ/పునదూ సెనటంచుంజూచితిక్‌ అని కవి పద్యముపూరించి యు త్తరమిచ్చెశనియు, చెళ్ళు వాడుక్‌ మొకటి ఫొంత కాలమునుండి కలదుగొని యిదీయు రసిక త్యమున శ్రెలను జారత్వమే యుఖ్యమని భానిర్లచెడి యపూర్వు పండితులచే నితర కవుల యందారోవీంపంబడినరీతి యసత్యక ల్పన మే యనుటకు సంచేహములేదు, రుక్మిణీపరిణయమును ముగించునాటికిం గవి కిరు వదియెదు సంవత్సరము

కూచిమ౦చి శ్రిమ్మకవి గ్‌! లున్న-వో నిష్పటి కాతని కరువడి సంవత్చకములు డాటియుండవలెను, శీలవ్య త్తిదోషముచే నెంత సిగ్గువిడి చినవయిచను పట్టపగలు నట్టనడివీధినో నడుయుచున్న ముసలి రసికుని బయింబడి పడుచు పడుప్తుపడయతి యెల్ల రుం జూచుచుండం గాంగల్‌ంచుకొాన్నదనుటకం కల బరిహాసొస్పదమయిను విరు ద్ధవు మాట మజొకటి యుండదు. పదనదియగు మూడాళ్వాసములు గల 'సర్పపురమాహాత్మము తరువాత నాలుసు సంవతృ్వములలో ౧౬౫౮౪ న సంవత్సరమునందు ముగంప్రయిడినది. (ప్రదునొకండవదియు. కట్టకడపటిదియు నగు శివలీలావిలాసమను రెండాశ్యాసముల గంధము. మజే రెండేండ్ల కు గీ, శాలివావా శక వర్ష సంఖ్య వసున గాంగళశిసంజ్ఞ నలరుధా తాబ్బమునను దగరచించిన యీకృతి ధరణియందు నాసుధాకర తా రార్కు మగుచునుండ్రు, వాలివాహనశకము ౧౬౯వ సంవచ్చగమునకు పగియైెన ౧౭1౬ వ సంవత్సరమున రచియింపంుడినది. అముతరువాతం. గవిచే రచియింపయడిన (గ్రంథనసు లేవియుం గానరావు, ఆరంభదశలో రచి యింపంబడిన కుక్కుయేశ్యరశతకము మొదలయిన కొన్ని శతకములను దండకములును గలవు. శివలీలావిలాసము ముగిసిన యల్వశాలములో నే కవి పరలోకగతుంయయ్యెను.. కాంబట్టి యకయ. ౧౭౫౭ వ సంవత్సరము నందు మృతినొంచెనని యించుమించుగా నిశ్చయముగా నే చెప్పవచ్చును, అందుచేతల గవి చాడాపుగా డెబ్బది సంనత్సరములు శపించి సుహమారు చున్నది, ఈ కవికి సంచతిలేదంట, ఈ కనిక *శడ పటిశాల్తవీళలు సింగ్గ్‌ పషువారికిసి [ఫెంచివారికీని యుదవ్య ల జర గినందున్ను కంద అక " క. జ్‌ నం క నా టక. మాందుగా... రాకపోకలు... చేయుచువచ్చిన సేశరిదొడిక' చెది;

ర్‌ి ఆంధ్రకవుల చరిత్రము యూ. (గామము విడిచి చదమపాలెము. నివాస ముగా "నేర్పణచుకొ నెను; ఈ కవివంశమువారిప్పటికిని చంద్రమపాలెములోనే యున్నస్నరు.. ఆర్బధ్ర నామసంగ్రహమువేసి వ ె( డిరా టి ల మ్మణకన్న్‌ కన్నక్పుచరి [త్రము వేసిన కంచిరాజు సూరయ్య, శీవజ్ఞాన పీఫికనుజేసిన కపిలోకబహ్మ, ఇందుమతీ గ్రభా వ్ర ముచేపీన యరగర' బసవయ్య, దార్గదశ రాజ చర్మితచేసి న కటవరప్తు చైట్రమరాజు, ద్విపద రుక్ళాంగదచర్శిత్రముచేసీన రామయ భాస్మ్కరులయ మొదలగు. కవు లీకవికి బూర్వమునందుండినట్లు అతణసారసంగ్లహ ములో. నియ్యలుడిన లవ్యములవలనం జెలియవచ్చుచున్నది,. కపి యొక్క శ్రేలిని జూపెకను, కద ముల. గొన్నిటి విందుదాహరించు మక్కిణీ. పరిణయము, ఉ, సారము ముస్తులుల్కు-. శునసారము సిద్దపుమేనితావి కా సానము నాభిగరంధము విసారము "తేటమిటారి చూప్తు లీ కాగము కర్ణయుగ్భృము “వఎొళారవము నను మొగ 0౧ము పషట్పదా కారము కొళూ సన్నధువికారము మోప వనసూలలామకున్‌ , ఆ,౨. ఉ. క్షౌను చలింస ప దపు మొగంబునం జెమ్ముటముంప గ౦కణ ధ్యానము లింపునింపల గరళాళగతు ల్పచరింష హారముల్‌ ఫూసినటింప నూర్చునాలప్పు న్వలి తెమ్ముర లంకురింపలగాల జూనయొకర్తు రుక్తిణికి సంపణగినూనె. దలంకు. నేర్పునన్‌, అ, ౫. రాజుశేఖరవిలాసము. వా, వరాభోవర మాన్నుల గాంచనతురంగే భాంబరాందోళికా భూరిన్యందనమంది రోపవనసద్య్భూపామణి (శేణులున్‌ జీ “ఆన్నంద గసపళ్లైలుం బడుపులు౯ లెక్కింప కర్ణంబులున్‌ ఈరా కోరికకీజ మాటు కింక సీవెంటే[యు౯ ధీరతన్‌, ఆ, ౧;

కూచిమ౦చి తిమ్మకవి ర్ర్‌రే జ్‌, అయ్యెడ6 జల్లమా6బ విభునానజి 7 కొని వాండిచూపు లొ ఊయొ్యొుయ్యనమిఅఆ లేశగవు లొప్వుగల జెక్కూలలయాఅ కీవియెం బయ్యెదజాట ముగ్గునునుబల్కు-లు చెల్ట్టులరార నవ్విటుం జయ్యనం బేరి (మొక్కి నెజజాణగు కుల సటింగ రంగుగళొా,. ఆ.౫ ళా సింహళశై ల మాహాత్యము,. ర్త (ఇ ను, వలపుంగొజ్జ.ినీటి ంతలహ రీవార్చిందువు ల్నిమ్ముచున్‌ గలయం౦ గక్వుూర పుందవకార ము "ఎంయిక గాటంబుగాః గప్వుచు క బలవద్గర్పక బౌణపం కుల్టకియ౯- ఒప విరు లుషుచుకా ళం జాలీ ఎర... 1 త జలలా నృందసమిరణుందడు దితిజ్యశేహ్రూగభాగంబునన్‌ , అ. ౨. ఉ. అక్కట!1! 'దె త్యనాయ కుం డహార్ని శయుం దనయాత్మ నెంతయు? మక్కువమిాజ ని నృ్మనుచుమూట దలంపక- తద్విపతు ని౯ా "బెక్కు_ులదె ఐం గులం గడంగె 'పేక్కొా-నంజూచెడు చిన్నవాంజ.వి నెక్కడ! తత్త్వ మెక్కుడ? సహింపండుసుమ్మునిళా దరార్భ కా, అ-53 ఈ నీలాసుందరీ పరిణయము. ఉ. మినుకుగోడాని బంగర ఫుచేడల సోరణగండ్ల వెంట బ్‌ ల్బనియెడిరిక్క_ మొ తపమును జక్కులంజూచి మెజుంగుబోంచ్లు నీ చ్చలు పిడికిళ్ళంట్టి యవి జాజిచనం దమగోళ్ళు చుక్క_లం ఉ. కన్నుబవింటివాండ తిగకన్ను ల చేవరత్రోడంబోరి ముక బన్నము నొంది మేదొఆంగుపట్టున నెక్కడ డాంగిపోయె నీ మన్నా జ్‌క్‌ంబు! నేండు కొజణజవమూాలినకోయిల చిల్క.మూ.క్లల౯ె బన్నుగ6ం గూడి చేడియల 'బాముల౬ బదు పోటుబంటవె . ఆ,౨,. రి ౧ అచ్చ తెలుంగు రామాయణము. ఉ. కాయను మేటితష్టు కొడుకాయను సిద్దపుంబూంతమావిమో కాయనుం బంజరంపుజలు కాయను నబపుసోయగుపు(౫ో

గ్ర్‌శీ ఆంధ్రకవుల చరిత్రము కాయను( బల్మ_వేమి యలుశాయను బంతముఖీ వొనోటు క్ష్‌ కాయనునేర యిట్లు దుడుకాయను. మాయంగం గోరికాయనున్‌,

అయో ధ్యా. చ్‌, జగములతల్లీయై పుడమి జవ్వనిగాదిలిపట్ట యైనయి మ్గుగుదలమిశ్నం దెచ్చికిని మోస "మెటుంగక నికు నెవ్యరుం దగ దిదియంచు( డెల్పల గలదంటలు గల్లమిండెసి యిట్రివ డగపడె నింళనై న విడనాడక రామున్నివాపుం బజేరుమో. సుందర, లక్షణనారసం[గహము.

చ, కరములు దోయిలించి కుతుక౦బున సిచ్చలు. (బ్రస్తుతింతు ఛా స్వరగుణ వంతునిన్‌ సకలసత్క_విజూలవస్‌వసంతు ౨౯ జరకరుశానిశాంతుని విశిషజనావన తావిళాంతుని€౯ సురతరుమంజరీనిభయకోహారిదంతుని నేకదంతుసన్‌. ఆ. ౧.

ము, ఘనకారు.4కటాక్ష రాశ్ష్షసచమూగం భేభ హార్యక్షః స జైనసంరక్షణదీత్ష పాలితసరోజూ తావత్‌ శ కాంబుజూ సనముఖ్యామర పక్ష, దక్షసవనాంచతోో-)ధ తా మూఖ అతరా చనక్మపాంగణకల్పవృక్ష, రిపుశని మొదత మోతు పదా, అ, ౨౩.

రసికజనమనోభిరామము,.

ము, తరుమూలంబులపొంతు బొంచి సచిరో త్తంసంబు వీవీ ఎ బా స్వర కా "స్వర వగ హక సమదచంచచ్చంచరీక్రాలక్షన్‌ శరదిందు. పతిమానచారువదనన్‌' జక స్తని నస్విస్సుక తృరసిజాతదళాయతావ్నీ, నొకకాంతాలోకమూడావుణిన్‌, ఆ, ౨.

వము, సవనాదికియల న్చుధాంధులను మెచ్చంచజేసి ధన్యాత్నులై నవి శెషజ్ఞుల కబ్బుంగాక యకటా నా "కేటికింగల్లు ని భ్భువవాతీతవిలాసవిభమకళా భూర్మిప ఛాంచన్మరు ద్ధవళా షమధురాధ రాధర సుధాధారాసరిద్ధోరణుల్‌. ఆ. ౫.

దూచిముం౦చి తిమ్మకవి ర్‌గ్‌

మ, సరసీనిర్మలనీరబిందుకణముల్‌ సమ్యుగ్గతింబూని వి

స్ఫుర దారామల తాంత సార భర జఃపుంజంబుం గెకొంచుని

ర్భరమం దానిలళాబక్మప్రకరముల్‌ పల్మాణు నకో్కనలో6

దిరుగుం బాంధజనశమాపహరణోద్వ్య త్రిం (బనాశింపుదువ్‌ , అ--౨ ఉ. నీకరుణావిలోక ముననిల్పినవోం గులహీనండు౯్‌ హయా

నేకపహేమవామరమణీరమణీయవిభూ షణాదికా

సోకవిభూతి నైంది పరిశుద్ధ కులుం డన మించు లేనిటో

సాకనివాసుండున్‌ వెతల నందుంగదమ్మ డగత్కుుటుంపిని, అ. 3,

=, + శివలీలావిలాసము,

ఉ. అంగదము[దికావలయహార లలాటిక లమ్మై నెమ్మెయి?

రంగులు గుల్క_6 [గొందగటునా డెపుటటావడ సొంపునింప మే

ల్బంగరుగిల్కు-టందియలు బాళిగ నం్యఘులభుళ్ళుఘళ్ళ నళ

గంగ యనుంగులం గలసి కౌతుకలీలలం శశ నేయుదుళొా, ఆ. ౧, ఆ. కన్నులుమూయు. (గుళ్ళిపడ్‌ (గక్కుునదిక్కులుగోయు నూరే

సన్న లుచేయుం బే వలువ చయ్యననవ్వులగనోయు మింటిపె

వెన్నెలగాయుచంకురుని వేండికిం దాం బెడంచాయు నద్దిరా

చిన్నె లజంగమ్మ్యపభునిచి త్తవి కారము 'లెన్నంజ్మిత్రముల్‌ ః ఆ, ౨౨,

18. వక్కలంక ఏరభర్రకపి ఈకవి క+చిమంచి తిమ్ముకవి జగ్దకవుల కాలములోనే విశ్తాప్పుర మునందుండి మిక్కిలి (ప్రసిద్ధిగన్నవాయం కూచిమంచి తిమ్ముకవివలెనే యితండును 'దెందులూరి లింగనా రాభ్యుని శిష్యుయయి తన వాసవదతా పరిణయమునం దాతని నిట్లు స్తుతించి యున్నాండు___ క్స్‌ , అగంభోధివల లయితకుం భిసిజనను తదరభశాంభ వక్ష ఖౌ జ బం ఫితములు నందివా హపడారవిందనిశ్వాసమరందసంపాదనేందిందిగ ములు స్వేక్ష ణాదరనరాధ్యతల మ్మీ ప దానత మస్మామాజ్యదతీ,ణములు ఊహాపదాళ్ళబోధాహతస్వాంతసం బేహలీలా పశ్యతో హర ములు వరచాగుణమణిహోరి చెందులూరి లింగగురువరసత్క్బపా పాంగవీక్ష అములు సతతంబు శుభిసిచానంబులొచు శ్‌ష్రజనముల వయను రశ్నీంచుణూాత |. ఈకని గారీకళ్యాణ మను 'నామముఃశో6 గాళి దా సక్ఫ్యతమయిన కువూరసంభఛవమును ెలిగించుటయకాక్ష సుబంధకవి. విరచితమయిన వాసవద త్తను వాసవద'త్తాపరిణయమను చేరితో నాంధీకఠంచి చానిని వీశకాఫురాద్‌ శ్వర్వుడయిన రాను మాధవరాయనంగారి .కం కఠ ము చేసేను, పద్మనాయక కులసంభవుండై న (శీరామచర్శద మాధవరాయనృపాలుండు తన్ను చిలిపించి వాసవద తమ 'బెనింగింపనడిగిన కథను కవి 'నాసవదత్తా పరిణయమునం దిట్లు చెప్పికొనియున్నాడు.__ . సా, శీవు చ్చందక ళాకిరీటపదరాజీవద్వయీ భావనా సామక్థ్యోదిత వాక్సరపంచఘుటనాఛాతుర్యవిద్వజ్ఞన సోమానం దదశేముషీనిజవిలాసు న్వక్క-లంకాన్వ యున్‌ (శేమా ద్య్వాస్పమ విరభదుని ననుం బెల్స్పించి యుప్పొంగు చున్‌,

(0) వక్క ల౦క వీరభద్రకవి గ్‌? క. ఆాతలతరముననుండియు | నీతనిజనకుండు మనకు హితుండు. కపి్య్యదుం డీతనిచేతం గృతి వి! ఖా న్రతిగలై కొందు ననుచు. హష్టం బొదవన్‌. గీ, సవినయంబున' 'సముచితాసనమునందు నంతికంబునం గూర్చుండ నాజ్ఞ మయొసంగి మందహానాంచితముఖారవిందు( డగుచు నతిధయాస్త్ఫూ ర్షి నిట్టని యానతిచ్చె.

క (శీవలయ నుభయళావల | నీవ లెలృతియేయంగల౭. నేంటికపంద్రుల్‌ భూవిశ్చుతకవితావి [ ర్యా వయశస్సాం[ద్ర వీరభద్రకవీందా,

వ మోాతాత లోకవి ఫ్యాతభాపాఖలశే పూహ్‌ా యాచంద సఖ రుంచడు మిోతేండి చాటువాగాకత చిత్మప్రబంధకల్పనశ్లాలి ఛాస్క్లరుండు మాతల్లి తండడీ పృురాతనసత్క్మ-నినాథుల శెన విశ్వనా ధనసుకవి మో మేనమామ స్ముతామవై భవ్రండుసద్యంకృతిమతి వేంకటాదిసుకవి చదువకయె శీసతీశ పసాదగరిమ వాల్యమునను గుమారసంభావము తెనుంగు ఇసి శవ్లు లెంచం (బభఖ్యాతిల జెంది తీవు కలె నీసము లాధుసికులు కఫింద.

డ్‌, అత్యలఘు[క్రియా నిపుణుండై. ధరణీశల మేలు విక్రమా దిత్యస భాంతరంబునం (బతిస్టితుండై ఫఘనథీసమగతన్‌ సత్యవరీతనూభవ్రుసిజాడం (బ్రసిన్ధిక్‌ నెక్కి_నవ్యసా హిత్యమునన్‌ సుబంధునుకప్‌ందుండు (సులి న్నవాః డిలన్‌

గీ. ఘనతరమనీమ నమ్మహాకవివరుండు

" డ్రుతిపద గ్రేషగద్య'ప్రబంధ మళ్ళు 'డారతను జెప్పె వాసవద త్తీయనంగ నార్యులాకథ క డుచోద్య మనిరి సభను,

ర్‌రీ ఆం(ధకవుల చరిత్రము మ, స్తవనీయంబగు తత్కథాకమము భాపషాయోస్‌.దంఘిస్ఫుర న్న వమంజీరనినాద మేదురని శాంత (వౌఢవాగ్గుంభనళా ఛవదీయోక్తుల సార్యధ కావ్యముగ వై దర్శీగతిం గూర్పుత త్కవినవ్యో క్తులు కొన్ని నీకవితకుం గై దండ గావింపంగళ్‌, క్‌ వరమతి వాసవదత్తా | పరిణయమును శెప్పి య్యూవబంధము విద్య త్పరిగణ్యంబుగ మాకుం | దిరముగ నంకితముచేయు నీరవివారా. భఛ రృిహరియొక్క_ సుభామీతరత్నావళిని 'దెని/గించిన 'యేనుంగు లమ్మణకవి మొదలెన వారీగవీత్రో సమకాలికులు. సవమశాలమునం దున్న కవులు కూచిమంచి తిమ్ముకవిని బొగడక యీతనిసి బొగడుటచే ది మృకవి క విశ్వముకం'కె నీతనికవిత్వమునం దష్పటివారి క ధికా దరమున్నట్లు స్పపష్రమగుచున్నది. 'ఏనులయటు లత శ్రొక్‌ని తన రావువిలాస మునందు€ బూర్వకవులను స్తుతిచేసిన వీవు శ్రట- గ్‌, దిట్టకవి విశ్య్థనాధుం (బౌర్థించికొలుతు నతనినందన 6 డగువేంకటాదికవికి వాక్యపూజలు గావింతు వక్కలంక ఏిర్రభ్యదుని ఛావింతు గౌరవమున, = అని యీవీరభదకవిని 'బీేర్కొని యున్నాండు. అకామునం చుండిన యీదరపల్లీ భవాని శంకరకవియు. దాను బెనింించిన ధర్మ ఖండములో=_ మ, హరితుల్యుం డగురానవుమాధవ నృపాలాగ్రోసరు౯ గావ్వచా తురి 'మెవ్పీంచి తదియసత్క్చుప సిలు లోరంబుగా. బొంది బం భురలేజుండగు వక్కలంక కులపాధోరాలిరాకా సుభా కిరణుండై. తగు వీరభ్శాదసుకవిం గీ ర్రింతు నా నెచ్చెలిన్‌, అని విరభ్శాదకవిని (బశంసించి యున్నాండు. సమానకాలమువా రిటు 'వెచ్చుటచేతనే యీకోవి యసమానకనిత్వపొఢిమ గలవాండని తేట

వక్క.ల౦క వీరభ (ద్రకవి ల్‌! పడుచున్నది. ఈవీరభ్యద్రకవి యా=జు వేల నియోగ్యిబాహ్మణుండు; భార ద్యాజగోత్రండ్యు భాసాంరకవి పుత్రుండు; చంద శేఖర కవి పొాతుండు; ద్వికవి విశ్వవాధకవి జాహ్మిత్రుండు, ఈతనితల్లి జగ్దాంబ్య మేసమామ దిట్టకవి 'వేంకటాదికవి, ఈకవి తం(డ్రితాతలనుండియు6 బీళాప్తుర సంస్థాన మునం దుండినవా(డు, తండి తరమువారును తల్లి తరమువారునుగూడ సత్క_వీశ్వరులు, ఈకవి మాఇామహాలడై 'నం విశ్యనాధకవి "పెడద్దాఫ్తుర సంస్లానస్థాపకుండయిన శీవత్సవాయ ముసలి తిమ్మరాజుగారికిల దాను రచించిన ేషధర్శ్యపబంధము. నంకితము వేసెను, "కేషధర్మరతన్నాకర మనువేరితో న్మీగంథమునే రాజమహేంద్ర నివానుయగు కొండయ కొడు కగు శ్రీనివాసకవియు రోచియించెను. వీరభద్రకవి ౧౭౬౫౪౦ వ సంవత్సర (ప్రాంతమునఆకును. జీవించియుండవచ్చును. ఇతండు తనవార్షకదశలో పిశ్రాపురమును.. విడిచి వృద్ధగాతమాకీరమునందున్న_ ముమ్మిడివరము (పవేశించి సన్యాసాశ్రమమును. స్వీకరించి యక్క_డనే సిద్ధిపొందెనయ. ఈకవి. విరచిత్యగంథములనుండి కొస్నిపద్యముల నిం'చుదాహారించు చున్నాను. ్ర వాసవదత్తాపరిణయము,

వా భల్లూకంబులం జూచి'లే తిమిరసంపల్లాలితాంగ్య ప్రభో

ద్య లక భునసీలనీలభున సఖ్యం బెచ్చుడుం చేయంగా'

వల్లీ వేలి తవామలూరువుల[శేవం గొంటుజుంట్రీ/గలం

“'దెల్ల౦ గుయ్యిడం "డేనియ లొనెకడు భొూమిశా విచిత్రంబుగన్‌ , ఈ =, శా, (పచద్యాయస్తలపల్ల వా. సరణనిడాయోగ్న ముల్‌ పాటలీ

గుళ్యాశల్ముమరు న్మనోజ్ఞ తరముల్‌ క్లూలంక పూభ్యుంతర

స్వచ్భాంభఃపరి పేనణార్హములు పత్య్భాద్భాగసౌ భాగ్యముల్‌

స్వచ్భందడస్థితి గ్రీష్మవాసరము 'లెంచవ జూల మింవెం ధరన్‌, అ, ౩,

(0 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము కుమారసంభవము, చ, హరు డఖలేశుం డవ్వనరుహాత్మీతప! ప్రతిఘాతి హేతువై. పరంగినతత్సపర్యులకు భావమునం గడుమెచ్చి యొప్పెం డా నరయి వి కారకారణము లంటిన నిశృలతం దనర్ను నె వ్వరిహృాదయారవిందములు 'నారలె ధీవరు లెంచిచూడలగ్గక. ఆ-౧ చ, మలయవసుంధరాధరస మాగతబంధురగంధవాహరా జుల 'నెదిరించుచున్‌' వివిధసూన గుళుచ్చర జః పరంపరల్‌. కో లయ/గగం జూపు లర్టకోనం గా( గను గొనక్ష డర్న మేర్చడకా 'జెలంగి మృగంబు లవ్విపినసీమ నటించె మధూదయోన్న తిక, అ-౨ ఉ, అన్ను తలంచు రూపము హీతాళి తలంచు6€ గులంబు తలి దా నెన్ను నువసువుల్‌ వరుల నేర్చుతజి౯ బురవై రి నెంచినకా గన్నులు మూడు పుట్టుటయె కానలగరాదు దిగంబరుండునుం జన్నముసామ్ము లేదు 'తెలిసెం దగం 'డాతండు నీకు మౌనినీ, అ. 3, ఉ. (శ్రా త్తలుచేసి గేహములు గోవజవాజిని బచ్చికసురి౯ా 'మెత్తిరి గోడ లందుపయి. నిద్దపుంజూయలపాలసున్న ముల్‌. చి త్తరువుల్‌ లిఖంచిరి 'విచ్శితగతి న్న్వయనోత్పవంబుగా న తటి నుత్తముల్‌ (ప్రతిగృహంబున నోభనశోభ సంధిల౯ం అఆ, ౪,

14. రూచివుంచి జ గ కవి ఇతేకు. సుప్రసీద్ధు. డయిన తిమ్ముగని సార్వభౌముని శెంచన

తమ్ముడు, ఈతని: జన్దుసంవత్సర మేదో "తెలియదుగాసే తిమ్ముక వికంకె నాలుగయిదముసంవత్పరములు 'చిన్నవాండయి యుండవలసీవందున ఇతరు ౧౭౦౦ వ సంవ త్సర ' వాంతమునందు పుట్టైన టూహిం పందగియున్న ది, ఈజగ్గకవి యిరునది సంవత్సరముల [(పాయము వచ్చువజకును చదు 'వెజుంగక యల్లరిమూంకత్తో దిరుగుచు కాలము గడపెననియు అప్పుడు వీవాహితుండయి య త్తవారియింటికి మనుగుడుపునకు బోయి మామ గారు తనకుం బరమశుంఠ మయెళయల్లుండు దొరకినంకున కనుతాపపడరాా రోవషముచేత దేశాంతర మునకు 'శేచిపోయి పం(డెండు 'సంవ తరములు వి ద్యా భ్యాసముచేసి పండిశు. డయి కవిశ్యము క ప్ప నారంభి చె ననియు, ఫుకిటటఫురాణ 'మొకటి. కలదుగాసీ యిది కేవల కల్పితకథయని తోంచుచున్నది. ఈకథనుబట్టి యూకవికి కవిత్వము 'చెప్పనారంభించు కాలమునాంటికి ముష్పదిమూడు సంనత్ప్చరముల [పాయ మయి యుండ వలెను, కూచిమంచి తిమ్ముకని తాను ముప్పదిసంవత్సరముల (ప్రాయ మునం జేయ. నారంభిచిన సింహ శె లమాహోత్మ్వమునందు దన పెద్దతమ్ము. జ్రైనసింగన్నను వర్శ్మించినతరువాత "రెండవతమ్ము,డై న యీజరగ్గకవిన్సి

మతియుమె(డు సమస్త 'రాజమాన్యు+డు సుగుణా

న్వితుండు సమంచితకవితా

చతురుండు. జగ్గపధానచంద్రుండు తనరు౯ా, క. భోటకలాటకిరాటవ

'రాటవమురాటొూంగవ ౦గరాజన్వస భె

గ్‌ ఆ౦(ధ్రకవుల. చరిత్రము రమూటనిరాఘాటనట వ్యూటుకవి తారకు. డరయ జగ్గన ధరణికాః స్‌ బరతంబునుడినోనిసిరినిగనవొ౦దియు6 దవుటినిస్పటి మెక్క-య దలంపందేని సదమలాచార(పశ సి గాంచియువర్డ్‌ ములు సంకిరంబుగాం గల(పందేని ఖలజనసంశీతు :గావింపుచుండియుల. బతితుల నెపుడు. 'జేపట్టం "జేసి యుకుపుణ్యవ ర్రియయ్యును చాడబా(శ్రయన్సీమ నిల్లుగను వసింపంెని యలజగన్నాయకుండు. సాటియనంగంబోలు: భోగమున నిర్మలాచారమున విశొష్ష రత్షణంబునర బుణ్యనూ గమున నరయ గంగవామాత్వు జగ్గయఘనునిస్త్రోడ, ఈసయిపద్యములు రచియింపంబడిన కాలమునను. జ్గకవి యించు మించుగా ని రువదిమయైదు సంవత్సరముల యాడుగలవాండయి యుండును, ఇరునదియైదేండ్ల (ప్రాయమువాంటి. కన్ని దేశములు తిరిగి రా జసభలలో6 (బసిదైిగాంచ! గలుగుటకు కవి యిరువదియేండ్ల వయస్సునకు లోపలనే పండిశు6 డయి కవనవాడురి గలవా6 డయియుఐడవలెను, అందుచేత జగ్గకవి యిరువది సంవత్సరముల (ప్రాయము వచ్చువజకును నతర జ్ఞానము లేనివాండసి "చెప్పెడికథ నమ్ముందగినదికాదు. ఈకవి తనవివాహా నంతీరమున ధనార్దనము నిమి తమును. పాండిత్య ప్రకాశనము నిమి: త్త మును బహంచేశాటనమువేసి రాజాస్ట్థానములలో 'మప్పాంది సత్కార మును బొందుట వాసమే యొనను, 6ళ్ళరట్ర కలాటకిరాటవరాటమరా టాంగవంగిి యిని. (ప్రాసనిమి త్తమయి “వేయంబడిన 'బేశసంచారము కొంత యతిశయో కియై యుండవచ్చు నను. ఇతండు 'డేశాటనమునేసి వచ్చిన తరువాతను దత్చూర్వమునను జూనకీపరిణయమును, ద్విపద రాభాకృవ్తచరిత్రమును, చాట్యు ప్రబంధ ములును, సుభ్యదాపరిణయమును, చందనేఖావిలాపమును సోమ'చేవరాజీయమును. రచచియించెను, చంద్ర

కూచిమంచి జగ్గకవి గ్ర -జీఖా విలాపములోని యిీకక్రింది పద్యమున వర్శి రపలయుడిన వరుపనుబట్లి విచారింపలా:.. నితయ 'ేశసంచారముచేనీ " రాజూస్తాశ్రములయందు రాజులమాంద' వాటు (ప్రబంధములు జేయటకుముంజే ' జూసకీ పరిణయ మును రాధాక్ళవచర్మితమును రచించినట్లు తోంయచున్నది..- సీ, రచియించితివిమున్ను రసికు తౌననిమెచ్చ సురుచిరజూనవపరిణయంబు: నచియించితిని కవిద్రాతము ల్పొగడంగ ద్విపదరాధాకృష్ణదివ్యచరిత ముచ్చరించితివి విద్వచ్చయంబు నుకజెంప జాట్యపబఇధముల్‌ కతకములును వర్షించితివి యిరువది రెంకువర్శో నల్‌. రాణించగా. సుభ్యదాఏీహూవా మౌారంధలక్షణలత్ష్ముంబు లరసినావు భూరి రాజన్య సంసతే స పూజితుడవు బల్సిరో నిభాగ్గ్యమహిమ ఇప్పంగందర మె జగ్గక పిరాజచంసద్ర వావాఫణీం[ద ఇత ఉచంద్రఅఖావిలాపమును విజయనగర సంస్థానాధి పతులగు (కీ పూసవాటి విజయరామరాజుగారి ళైలి పెనిమిటియగు చింఛలపాటి సీల్మాదిరాజుమో:ది కోపమువేతం జేసెను. 9ది బూతుప్తు సకమగుటచే నిందలి పద్యము లుఢాహరింపం దగియుండబేదు, కలర్లో వ వేసి తాఖల మహామహిమండలిళోని జూతులం | బూర్జుడ” నని. కవియీ. చెప్పు కానుటచే సీతందు తిట్టుకవిత్వమునం. దస వహానపాం డిత్యముకలవా6 డయి నట్టు స్పష్టమగుచున్నది. జగ్గకవి ధన సంపోదనము నిమి త్తమయి విజయ నగ రమునకుల బోయి రాజు "బానయైెన నిల్మాది రాజు నాశ్రయి ౦ప౯గా నతండు 'తానుంచుకొన్న "వేశ్యను 'నాయికంగా. జేసి తనమింద (ప్రబం ధము. చేయుమని కోరెనంట 1 ధవాశచేత నట్టిపబంధరచన కొప్పుకొని కవి చందశేఖావిలాస మను శృంగార కావ్యమును దేసెనంట |! అటు తరువాత చాను సంస్టృతకావ్యమును రచించి యిచ్చెదనని 'ఇెప్పి

[4 ఆంధ్రకవుల చరితము రాజుమతి మరలించిన యాడిమళ్ల 'వేంకటళా(స్ర్రి (ప్రోత్సాహముచేత నీల్యాద్రిరాజు జగ్గకవికి తగనబహుమానమువచేసి, సత్మరింపక తిరస్కార మును జూపెనట! అందుపెని ముంగోపియెన యీఘా రకవిత్తాను రచియించిన చందరేఖావిలాసమును చింపివేసి చంద్రవేఖావిలాషమను పేరిట నిప్పటి బూత్యుగంథమును జేసెనంట 1 ఇందిలి కవివర్శ్మ నలో సహి తము సాధుకవులను విడిచి యిట్లు తిట్టుకవిత్వము ఇెప్పినకవులనే వేర్ణాని క, భీమకవి రామలింగని 1 (శీమంతుండై. “వెలుంగు శీనాథకవిన్‌

రామకవిముఖ్యులను బో | ద్రామగతిం జిత్తవథి, దలంచి కడంగన్‌

ఈప్లు సకములోని. మొదటిపద్య మిట్లున్నది__

స్యా (శ్రశంకుంకు భుజంగ భూషణుండు ఛభస్మీభూతపంచా స్తం డ

సోశాటోపబల్యపతా పప్పరరనోదక్షసంశిమీణుం

డాకాళో బ్వలేశపాశుండు (త్రీళూలాంకుండు రదుండు చా

వ్‌ంకం డింతల పాటనీలనృపతి న్వీవీ ౦చు జేశ్మతయిన్‌ ౪

ఈపు స్తకమునుజేసి జగ్గకవి నిజాంరాజ్యమునకుంభోయి హైదరా

శాదునగరమునందు. గల తురకచొరల నాశయించి 'వారిమిద పద్య ములుచెప్పి తనూ్య్మిలమున నవాబుయొక్క_ దయను సంవాదించి నిజాము (ప్రభుత్వమునకు లోయిడిన సామం త రాద్య మెన నిజయనగరమునకు (ప్రభువగు, (శ్రీవిజయ రామరాజుగారి వద్దక. దన్మగ్రంథమును నీల్మాదిరాజ్యు సమ్ముఖమున నభలోం జదివించి వినునట్లు నవాబువద్ద మండి యు త్తరువు తెచ్చి యట్లు చదివెనని చెప్పుదురు, కతండు (గంథమునందు నీలాది రాజు నెంత దూపి.0చినన్సు తత్పత్స్నియగు నరసమాంబను దపూమీంపక యూపత్మివత నిట్లు భూపిచెను.__. క ఖలుండైన నీలన్ఫపుం డీ | యిలపై నిన్నాళ్ళు (బైకుకునే నరసాంబా

గళకలితకనకమయ మం | గళసూ[త్రోతృష్రమహిమంగాక కుమూరా,

[0] కూచిమంచి జగకవి గీ ఈజగ్గకవియు. నించుమించుగా నన్న జీవి చినంతకాలము జీవించి

నట్లు కనబడుచున్నది. అందుచేత నితడు ౧౭౦౦వ సువత్స్చర (పాంతము 'మొదలుకొస ౧౭౬౦ వ సంవత్పర్మపాంతమువజకును జీవించి యుండినవాండని జెప్పవచ్చును. ఈతండం రచియించిన (గంథములలో నాతాశ్వాసములు గల సుభ్యడాపరిణయము మనోహరముగా గనయిడు చున్నది. ఆపు స్తకమునందు జగన్నాయక్‌ స్వోమినిగూర్చి వాయంబడిన ఉ గ్రీయలరళా సుభ్యద్రయును స్రీరియుం చార్జ్యముల న్మెలంగ న

త్యాయతలిల నీలకుధర్మాగ మునందు. వసించి సిచ్చలుం.

దాయక భా కకోటి కనపాయ్లశుభంబు లొసంగు 1 లిజగ

న్నాయక్షదే వచేవుం దభి వంద్యకృపామతి మమ్ముం (భోవుకన్‌ ,--ఆ, ౧.

సుభడాపరిణయమున౦ దితండు

గీ, నన్నపార్వుని తిక్కన 'నాచిరాజు

సోము నమశేశు బ్రీనాథు భీమకనిని

రంగనాథుని( బోతనం (గ్రాజ్ఞ వరుని

శంభుదాసుప్‌ భాస్కారు సంస్తుతి ఎతు, అసి కవిస్తుతిచేని తనయన్నయగు తిమ్ముకవిపట్టు పొగడి యున్నాడు. నీ. కొండిన్యనోత్రవిఖ్యాశు9( గూ చిమంచ్యన్వయాంభోదినీహశరకరుని

గంగనమంత్రి వేఖరునకు న్వగనామణి యగులచ్చమాంబక్రును సుతుని

బహూ కావ్యసిర్మాణబంధురప్ర తిళునియ గు క్క కేశ్వర కృ 'సాంకూర లబ

సత్కవి తామహాస్మామాజ్యభారథా నేయుని బుధజన్మవియ దరిగుసి.

'ఆఅజందులుని. లింగనారాధ్య "'దెని శేర్చద

దత్తృమా హేశ స రాచారనృ త్తిరతుని,

గందరాడఘునగ్రామమందిరుసి మ

ద(గ్రజుని. దిమ్ముకనిరాజు నభినుతింతు,

[00 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము ఇతండు. తన్మగంథములను జగన్నాధస్వామి. కంకితము వేసెను, ఈకవిచేగచియింపంబడిన జూనకీపరిణయము “మొదలయినగ్రంథములున్నాక్షు లభించినవి కావు. ఇతయ కాకతిపతాపర్ముదవంశజుం డయిన మందవాటి సారాయణ రాజుయొక్క_ (వేకణముచేతం బ్రతాపర్ముదవంశమును. వర్ణిం చుచు సోమబేవరాజీయమను మూడాశ్యాసముల గంథమొకటి రచి యింె ను క్‌ నియొక్షు క వితానై పుణి ని జూపు టకై _ కొస్నిపద నము ట్ర సిందుదాహరించుచున్నాను___ సుభదాపరిణయము.:

చు సురుచికలీలం గన్షానయె కోభనదివ్యసరోజమాలికా

పరిమళలాధభలోభమదబంభరడింభఛభారవామపంగ' దు:

రృరదురితే 'ఘభంగ నతిభాస్వర గాఢ్రతరంగ రంగ్గదీ

శ్వరమకుట్యాగగంగ శుభసంగను గంగల దగంగం ఇెంగటన్‌, ఆ.౨. ఉ. ఆరమణీలలా మము లుదం చితలీలలం గాంచి రొక్కు కా

సారము సారసాౌరభవిశ ౧కటసారసఫుండరీకక

లా మరందపానపరిలంపటమాద స్ట్‌దలీ ౦[దసాం(ద్ర ర్యుర

కారము కోకవాంస బకకచ్చపమిానఢులీ కళీరముకా, అ. 3, నా, 'కారంబయ్య నిశంబిణీముణి కలంకారంబుల శోలంబరుం

కారంబుక్‌ సమదో[గ్రకోీకిల కుహూ కారంబు( జంద్రోద్ల త్రా

కారంబుక. గుసుమా(స్త్రుచాపగుణటంకారంబు రాయంచ కేం

ఇారంబుక౯ో శుకళారికానిక రహుంగారంబు ఫనోరంబు%౯ె, అ, వు తళు కంబిపాళి వాలు గనుదమ్యు లొకించుక విప్పి క న్యరా

తిలకము కాంచె సీలమణిదీధితిజాలమనో జ్ఞ గాతంనిన్‌

బలవదరాతి కై త్రునిం గృపాపరిఫూరిత 'నేతునిన్‌ సమా

క్‌ లతవిలాస్యవె (త్రుని జగన్నుతి పాత్రుని! బాండుపుత్రునిన్‌, ఆ, ౬;

కొవలె గోపరాజు గ్‌ సోమదేవరాజీయను. శా అన్నా యెక్కడనుంటి వొక్కంండవు రేమాహా మసహాక్చర్య మి 'వెన్నన్‌. బాలుండ విట్టు లుంట విహితంబే రేయి నల్లాములు౯ నిన్నుర గానక కఘుందుచుంటినిగదా నిక్కంబు మ్మపాణముల్‌' కన్నార్‌ ని స్ననుం జూడకున్న నిలు వంగా నేర్చు'నే లేఫముకా, అఆ, ౧. ఉ, వింటిళె మోర లిప్పు డొకవింత కువాళప్తుబండివార్యడ్రు మొ న్నంటినిశార్థ భాగ మున నాచి మహశగ్భహంబు చొచ్చి ఠా బంటులె నిన్న రేయి. మనపట్టణభూసురవర్యుం గొట్టి వా రింటిపదార్థ మల్టి హరియించి రనాయక మయ్యె రాజ్యముక, ఆ,.౩ 15. కొవఠతె గోపరాజు ఈకవి యాటువేలని యోగి చాహ్మాణుండు ; హరితసగోత్రుండు ; గోపరాజు ప్యొతుండు ? కసవరాజునకును కామాంబికకును పుత్రుండు. ఇతండు సింహాసనద్యాతింశ తిక యనువేరవిక మార్కునికథలను పర్శడెం డాశ్వాసముల 'పద్యకావ్యముగా. రచియించెను. ఈద్యాత్రింశ త్బాలభంజి కల కథలను. రచించుటనుగూర్చి కవి యిఖ్గు (వాయుచున్నా.డు-- క, అప్పర మేళ్వరుక రుణన్‌! గుప్పలుగొనువిక్రమార్ము. గుణములకొఅ కై చెప్పెద రసభావంబులు! మస్పిరిగొనునట్లు కథలు ముప్పదిరెండుకా, ఈకవవంశమునకు మూలపురుషు;డై. న "పెన్న యామాత్యుండు నీ, కలుపు మండలిక'భేకఫణీందుండన రాయగ జగంధవారణ ఖ్యాతి “నముజసీ స స్త ళం స్త నెగజె సందవోలు నెలవుగా భూసుర |వంశసాగరామృచాంఛుమూ రి చక్రవర్తి మాన్య సౌజన్యధుర్యుండు|విక మార్క_ని భుండుపెన్న విభుండు.

68 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము అనుపద్యమునుబట్టి నందవోలురాజులయొద్ద మంత్రిగానుండి చిరు ద్‌ ముల నందినట్టు కినుపట్టుచున్నాండు. ఇతయ పచునాజవ శతాబ్ద మధ్యమునందుండి యుండవచ్చునా, కాయిట్టి యయాసెన్న రూ నూత్యున “క్‌డ వఫురుషుడై న కని తరువాత నూటయులబుది సంవత్సరముల క్‌నంగా. పదు నేడవశ తాస్టాంతమునం దుండి యుండును. కవితండియైన కసవ రాజు 'వేముగ వ పురాధిశ్వరుం డయిన మల్లరాజు మంలైయెనట్టు; వా, 'రాణక మల్లి ని ్రిచంద్రికలు పర్వం బంగి మధ్యాశ్రిత మోణీభ్య చ్‌ నదూర్ల మై ను ణమణిస్త్రోమంబుల న్నిండి యా మోణి౯ ్రీురుపో శ్తమాశ్రయమ్మునె కోభ్ళిల్లి దానాముత (నేణి౯ చ్యాగసమ్ముద్రనామము వహిరవెన్‌ వేముగ ల్లీమ్మహిన్‌. ఇత్యాది పద్యములవలన, "దెలియవచ్చుచున్నది, "కానీ యామల్ల నృపాలుం డెవ్వ డో 'యీకాలమునందుండినవాండో యింకను విఖారింప వలసియున్నది, ఎన్సుయినను గవి యిందమించుగా నిన్నూ జుసంవచ్చర ములక్రిందటివా( డగుటకు సంచేహములేదు. ఈ వికమార్క-చర్మిత్రము లోని గద్యమునందు , “ఇది రాయగజగంథవారణ వై రిమండలీకపణీర్యద వీరషఘోట్ట వభాళాదిబరుద (పకటచారిత్ర కావలె "పెన్నయామాత్యపొత్ర హరితసగ్మోత పవిత్ర సకలసుకవిమిత కసవరాజతనూజ గోప రాజు :విరచితంచి న... అని పె్నయామాత్యుండు తనకు తాతయెనట్లు చెప్పుకొనెను గాని వంళవర్థ నమువలన కవి శేడవపురుష్సుండై నట్టు స్పష్టమగుచున్నది. ఈద్వాతింశ త్సాలభంజికాకథల కవిత్వము విక్రమార్క-చర్యివమును ఠచిం చిన జక్క-సకవిత్వమునకుం జూలకపోయినను వెళ త్రమామోందం జక్క సీదిగానే యున్నది, ఈపు స్తకములోనీ 'రెండుపద్యము. తిందుం బాందు వజుషంబడుచున్న వి__

కొడిచెర్ల శ్రీస్‌వాసకవి (01 ఉ, అన్నల * రమ్బులో శచెలులొో యా=త్మజులో వనునారు ప్‌ై మిన్నక చావనేల యిదిమేలె భువి౯ బలిభోజిక య్యు నః యున్నెడ విశ్యసింప నొరున్లొ దకుం 'జేరల 1బమాద మౌానుంగ నృన్న నెజింగ యొంజెడకుు, జూగుండు (పాణము తీవీ చూచితే.ఆ,5 ఉ. చేవసమాన సిన్ను వినుతించుట వాంఛికసిద్ధి భూమిలో నేవసుధేకు నీయెదుట నెన్నంగవచ్చు మదీయజిహ్వూ ల జూవశ మె "చపింప దిక్‌ సస్తుణముం దగ సద్దుణాఢ్య [ష సావన వేయ 'నేరసియతం డతిమూర్థుండుగానం జెప్పెదన్‌, ఆ,౧౧ ఇతండు జేపధర్మరత్నాకర మనియెడి యాతాళాాసముల పద్య కావ్యమును రచియించెను. ఈ గ్రంథము "జేషధర్మములనియు వాడుదురు, ఈకవీ యా(/లతేయగో[ తుండు, కొండయభవానిపుక్రుండు. రాడవిహేర్మద ఫుర నివానుణయు, ఇతం డీళ్న్యూజణుసంవత్పరములకు ముుదుండినవాండు ఇతలీడొక వేళం బదునేడవ క తాబ్బవమధ్యమునందుండి మథ్యకవుల నోర జేర వలసినవా 'జేమూ 1! పు సకములోని *ఇ్పది నవరసానుబంధ బంధువప్రబంఫ నిబంధనా ఇాకుకీ ధురీణ సకలకళార్రవీణా లెయగో త్రపవిత కొడిచెల్లు కొందయభనాని పు]త ఐవరగండ బిరుద పచండ మంతిమూరాంయయ సవ స సప్పుగూ వాఫ శ్రీనివాస్యప్రణీతంబె న హరివంశమునందలి "కేపధర్ముసారబ సను మహాపబంధంబునందులే అను గద్యమును బట్ట చమూాడంగా. నితయ్ర వుర్మతిశిఖామణియ బచైరుపనముటి నందినట్టున్యు అత్యం తాధునికుయ కానట్టున్నూ" కనంబడుచున్నా డా, ఈతని

70 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము కవిత్వము. (పాఢమయి రసీకజనహృదయంగవిముగా నున్నది, ఈతని శేషథర్మములనుండి కొన్ని పద్యముల సిం దుదాహరించుచున్నాను___ చ నెలకొని సంగమంబున జనించును గామము కామవృద్ది చేం

దలకానుం [గ్రోధ మట్టి బెడిదంబగు[క్రోధమునం దనర్చు మో

హలతిక్ర మోహవృ ల్స్‌ మదయం బగ్గు విస్శృతి విస్మృతిం జను౯ా

దలంపల బుద్ధి బుద్ధి చఫనవ్‌ మతి తాం'జెడు మూానవుం డిలన్‌.ఆ,౧. ఊఉ మేండియు సీరముక౯ా భుజముమోాంద భరించుచు( బోతు నెద్దుతలో

గూడంగం గాండి:బూర్చి మునికోల కరంబునం బట్టి పగ్గపుం

(దొడును మోకునారెనయు! చాలిచి ముందట వెళ్ళం జుంగ్యవే

లాడలారి గానె కట్టుకొన. యక్యాటిలాత్మకుం 'జేగాం జేవకిన, ఆ.3, ఉ. రామ కృహాభిరాము రిపుఠరాక్షస ఏరవిరాము సొవాసో

ప్రాచ లసద్దుశ్రపకరధామ. సమ_స్టనృపాలలోకసు

తౌ వు వి భాక రాన్వయసుధా సరిద్‌శ్వర సోమ సద్దు ణా

రామ నిను న్నుతింప నల రాజకళాధరుండై న నోపునే. అ, ౫.

17. పట్టమట్ట సోమనాధకవి ఇతడు స్కాఎదపురాణములోని నూతనసంహితను నేడ్యాళాంస

ముల (గంధముగాం బెనింగించెను, ఈకనవి యాజువేల నియో గ బాహ్మ ణు(ండు మారితసగోత్రుయ,; వేంకటా మాత్యఫపుత్రుండు. ఇతండు తన్మగంథ మును బిక్క-నవోలి కామారెడ్డి కంకీతముచేసెను. ఈగంథము -రొచి యింపంబడినక్షాల మిచ్పటి కిన్నూఅుసంవత్పరములక్రం క నెకళ్కువయి నట్టు తో(యుచున్నది, కృతిపతియైన కౌమినేని కా మా ెడ్డి యెస్పుడుండిన

పటమట స్లో మనాధకవి గ రు ల.

వా,డో తెలిసీనదికాదు. కృతిక ర గోదావరిమండలములోనీవాండు. సూతసంహిత కవిత్వము సలక్షణమయినదిగానున్నది. కవి తాధోరణిని "దెలుపుటకీయి నూతసంహితళలోని ఇ ద్వములు కొన్ని యిందుదాహరింప బడుచున్నవి.__ ఉ. మున్ను పురాణపూరుషుండు ముఖ్యు!డు విన్లుండు కంభుమాయ పై

కాన్న విమోహీతుండయి యకుంఠితగ రర 'మెలర్ప "నేన యూ

యన్ని జగంబులుం బొదివి యూసీనక్‌ రను శ్లోరుకొన్న నా

కన్న ఘనుండు నాసముణడు గన్లొన నెవ్వండు: ఇాశ్యతంబుగన్‌, ఆ,౧ ఉ,౩పాపము లట్లు కొన్ని యెడంబాసిన రోగము లెల మాని యు

ద్రవితసత్వు!డై _ దృఢమతిన్‌ శశిపర్లుండు తన్నవై కర

యా పరతంత్రవ్య తిం దృణక్షాప ఫలోదకశాకమూలనా

౧ ఈ౨ ల అ"

నాపరిచర్యలన్‌' దినదినంబు గురుకొ భజియించు నెంతయున్‌, ఆ, 3, చ సరవి నబోధమూలముగు సంసృతివృతీము మూలనాశనం

బురుగతి/ంచేయ మంతరచితోదక పుష్పముఖార్చృనంబు జే

సరణిస్‌ జూల వాత్మర ల్‌! జ్జానమె ముఖ్యశివార్చ యాబహి

ర్విరచితపూజనంబు లవివేకులు స్టూలము లందు రజ్ఞతన్‌. ఆ, ౫ ఉ ,అట్టిమ హేశ్వరుం 'దెలివి యవ్యయధామము నొందనచ్చు నే

పట్టున గర్శకోటి నది (ఫా ప్తముకాదు సమ _స్టయజ్ఞ ముల్‌

నెట్టన భూరిసంసరణనీరథధి దాటలగ మంటియోడ ఠా

నెట్టును మృత్యువున్‌ జరయు 'నేచును గేవలకర్ష్శతంతులళా, ఆ, &,

15. దివి రమణకపి స్రత్కడు వాసిశెడ్తి గామవింగ ప్రభుని [ేరణ ముచేత శృంగారధామ

మను శెండాశ్వ్యాసముల (ప్రబంధమునుజేసి నృసింహస్వామి కంకితము వేసెను కవీ తన్ను, గృతిచేయ. (శ్ర ేవిం చిన రామలింగ కభునిం దన (ప్రబంధమునం దిట్లు నర్మించియున్నాఃడు-- సీ. వధన్యువంశేశు. డెలని నుమూనాధువరమున ని వృద్ధివంతు. డయ్యు

నేమేట్వూటస్థు, డెప్యగ 'వేమనృపాలువ్రీకిచే భువి వాసిరెడ్డి యమయ్య్య

“ను పహోత్మునితండి 'సనుంచె( గుతుబుళానృపాలుచే గజాందోళికంబు

లేయయ్యయ[గ్రజు. 'జెలవి శ్యాతవవీరగజరా జసింహత౬ గలన నమ'ె

నలనివంశజు6€ డతనికూటస్థజాతు |

డతనిసత్పుత్రు( డాతవితమ్ముు. డగుచు.

నసమశరి బహుగుణర త్నర త్య్వాకరు ండు

కదనసవిజయుండు రానులింగ(పభుండ,

ఈపయిపద్యమునుబట్టియే యాశవి_ నిర్దస్తముగాం గవిత్వము

చెప్ప లేనివా(యగుట 'స్పష్టమగుచున్నది, అభివృద్ధి మంతుండనుట కభీ వృద్ది వండుండసియ్యు అందుననుట గెంబెననియు6 (ప్రయోగించినను మొ త్తము మో౭ద గవిత్వ ము రస హేనమై సదిక్ష్రాదు, కృస్తా మండలము వోని యమ: రావతీ 'సంస్థాన్నపభువుల (వ్రేరణమునుబట్టి ప్పుస్తకమును రచించుటయు మంగళగిరి నృసింహానని కొంకితముచేయుటయు విచారింపంగా నీకవికృష్ణా వమండలములోనివాండనుట లేలుచున్నది, కుతుబుశాను బేర్కొని యుండుటచేకం గని పదు నేడవళ తొబ్బమధ్యమునం దుండిన ట్లూహింపం దగియున్న ది. శృంగారభామమునుండి రెండంపద్యము లిం దుదాహరింపం బకుచున్నవి__

[10] కోడూరి వేంకటాచలకవి 70 చ, అలికలవేశికిం (బియుల డనంగనృ పాలుండు దాడిచేసి యీ

వలనికి నేంట శేపటనె వాసిగ రాగలడంచు శాల్యముక€

గళవళమంది చింతిలలం గన్సడెం దన్నుఖ రాజచివ్నాముల్‌

కలికి వయః్యప్రకాశగుణకాంతియు. చాల్యనయస్సుపంధిగన్‌, ఆ. ౧, మ, సరి నీ వాయదిరింటి "కేగం గవి షమ్మీ జూలించి యున్నంతలో

నరయం దళత్ఫల మేమి మున్నటిమదీయార్థంబు మాక్‌చ్చి యే

'సరణింబోయిన. బొమ్ముటంచు వడీయ జంచచ్చి త్త్యయె వేశ్య త్ర

త్క_రయుగ్నాంచితకంక ఇంబు లోగల చాల గాంట్నీంచి తీసెన్వెసన్‌,అ-=

10. కోడూరి" పంకటాచలకవి ఈకవీ స్కాందప్తరాణములోని శ్‌వర హస్వఖ ండమును 'జెనీం

గించెను, ఈతనికి చాలస రస్వతి యను బిరుదాంకముగలదు, ఈతల డాజు "వేల సనయోగీళాహసణు ద్య ఆ పస్తంబసూ తుల వ కా శ్వపనో తుండు, ఎల్లనామాత్యపాత్రుండ్యు కశంకరామూత్య ప్వుత్రుయు. ఈశ్‌వరహస్య ఖండము. కీ ముసషరు ముళువాగళ్ళుపభుని కంకితము వేయంుడినది. ఇతడు బళ్లార్మిపాంఠతములయంద్నుండిన లింగబలిపభువని తోంచుచున్నది. కృతిపతి యొక్క. పూర్వుల లో సోకనిసి వ ర్ఫించుచు-_ వ ధరణేస్థలి నాపరశివ ] చరణోద్భవులందు సకలసామాజ్వరమా

భరణుండు పేరోన ్రవాలుండు! వర భింగకగ్యోత్రుం డగుచు వరి ్రెయడున్‌:

అని కవి యతనిని శివపాదోద్భవకులజునింగాం జెప్పినందునం

దద్వింశము శె వళూదవర్ష్మ మని చెప్పవచ్చును. కృషిపతయొక్క వితా మహుని మాతామహాండై న చిక్కరాజను నామారతర్రముగ్లల ముళ్లు వాగళునృృషాలు సక్షిందిబద్యములలో మధురాపురీశ్వరుని జయిం చినట్టును (శ వేంకటపతిరాయలకాలములో నుండినట్టును క్‌ి వర్ణిం చియున్నా6డుం

74 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము ము, (పకటారాతివిదారితార్షళభుజ్యాపావ్‌ణ్య మింపార నా

రక యొుంతే మభురాపురీవిభుని దర్పం బెల్ల వారించి భో

రికృ పాణోద్ధతీ చేత 'వేంకటపతిలీరా యసన్మాన్యుండై_

చిక రాజూఖ్య వహించె భాసుర జయ లీథుర్యుంై చఛ్రోడుకన్‌, క, అముళువాగళునృపతి ధ | రాముండలిం గ్వీర్తి గాంచె రాజత్కార్యో _ జ్రామబలావార్యజయ | స్తోమమహైశ్వర్యభుర్య శూలాన్వితుండై . సీ, పధన్యునిర్థలబోధాంతరంగంబు రంగంబు. షార్వతీరమణి పలికి

నేన రేశ్వరుకరాస్విత చర్యదహోసంబు హాసంబులజేయు వ్యజాయుధంబు

“నేరసజ్ఞుని[ ర్తి 'ఇారజామోదంబుమోదంబు హరిదంతములకుల గూర్చు

నేసుఫపతుఖాహాసుధాసారంబు సారంబు బుథజన్యళవణములక్రు

నతండు వెలువొందు హటకాహార్యథై ర్య

సహితుల డనీవార గ గ్రమాంసలభుజుండు

డానగాంభీర్య సౌందర్య మాననీయ

సుప్రభావుండు మభువాగళు[ప్రభుంకు,

ఈపద్యములనలన! గృతిపతిపూర్వులు విజయనగర సంస్టానాధీశ్వ

రుల 'సేనాపతులయియుండి పభుత్వము సంపాదించిరని నూ(త్రమేకాక కవికాలమును. సహితము. నిరయింపవచ్చుము. వేంకటపతిరాయలు ౧౮౫వ సంవత్సరము మఊుదలుకొని గ్ర౬గరోవ సంవత్చరమువజ కును రాజ్యము 'వేసినవాండగుటవేత నాతనికి నాలుగుతరముల తరువాత నున్నకృతిపతియు( గృత్‌క రయు ౧౭౦౦ వ 'సంనత్ప్సర్మపాంతములయం దున్నట్టు నిశ్నయ ముగ్లాం "చేప్పవచ్చును. ఇంతేకాక యా ంధకవిస్తుతి లోని యి్య్మాక్రిందిపద్యములో బింగళి బూరన్నను బూర్వకవినిగా 'నభి వర్ణి వచుటనుబట్టికూడ గవి యాధునికుల డని చెప్పనచ్చును.___ సి, -చతురాస్తుండనంగనుజగతివాగనుకా సనపౌఢిగెలువందు నన్న పార్యుం

గంండలీందు6 డన నఖండ మేధాస్ఫూ ర్తి నలరార్‌ు తిక్ష గానయజ్వుమణిని

కోడూరి వేంకటాచలకవి [0 నచ్యువైకసమాఖ్య నంచితవరధార (ప్రకటించు [వీనాధసుకవివరుని సన్నా రు లన 'సుుపసాదశ్షేజంబులం బరిథవిల్లెడు సోమభాస్క్యంరులను భూరిసత్కళాద్విజరాజుం బోతరాజు శుభమనోరభ్టుః వింగళి సూరవిభుని మణియు 'నా ంధో క్రి విశ్వవి ర్న్హాణపటిమ ఘటితకవులోదయులమహోకవుల నెంతు,

ఈక్రింది పద్యములలో గవి కృషి పతియొక్క- "'తాతయనస వొట్రి లింగభూ పాలునిని తండి యగు లింగభూపాలునిని బహువిధముల వర్తి రచి న్స ఫఘనమార్ష వ ర్తనుల్‌ ' గానివిరోధుల ఘునమౌొగ్షవ ర ను. లంగ ల్దేసె సరి దానమహీిమంబు గాంచనిముతుల కరిదానమహి మంబుగాంచంేషె మితపవతిదప్సి మెలంగెడునె రుల మితపదత్తిం 'జెది నెణజయంటేసె త స న 'నెలమిబాదములాశయిఎపనిరిప్తులను నెలమి బాద ములా(శ్రయింపలజి సె ననుచు మెచ్చుచు జయనరసూవనజనయన యాజి నవ్వానిభుజవీక్నె నాశయించె నతని నులియింపందర మె నహార్య ధైర్యు భె రకుని వొట్టైలింగ భూపాలవర్యు,

ప ధరణి రాజులుగాని ధరణిరాజులుగారు. దీ టుదారత్‌మూది న్వరుచుల నినకేసరులుగాని యినశేసరులుగారు | పతిపఫా వాటోపపటుబలముల నల నలేందులుగాని. నలనలేంద్రులుగారు. పురుడు భాసురవచో నత్తసి కనియన్న ధారుణిపతులు దిశల వెలసె నెవ్వా!డు (పఖ సో వ్త్న్సరిల్మ

6 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము నతండు :చెలువొందె రాయ వేశ్యాభుజంగ డఇయురుదకాలి లింగభూజానివాళి, * ఉ. లింగన్ఫపాలప్ముతుం డగులింగనృపాలుని శ్యభకీ రూ లింగసి కౌరదా్యాభపటలింగని నాకధునీతరంగపా లింగని నీలచేలునిపాలింగస్‌ మానస విస్ఫురన్నృరా లిరగని పద్ముగర్భునిచెలింగ ని వాచి పాసించు నెంతయున్లో ఈవజ కుదావారింపంబడిన పద్యములచేతనే యితండు (ప్రొఢకవి యనియు నిరర్షభకవతాధార్‌ గలవాండనియు. చెలియ నయి యున్నను శవరహస్యఖండములోని కొన్ని పద్యముల;గహూడ నిం దుదాహరించు సంభవకాండము, ఉ. చేసయవాగో యిచ్చటను దిన్నంగ రాంగదవే మృగీమదం వీనెలతాలబో బె లికు నిచ్చటజాచెదుసుమ్ము ష్ఞోక్షిత్రళ దానము లిందు వింశు కలకంథి యటంచు సఖజనావళుల్‌ మానుగ 'ోెచ్చరింప నసమానమహామహిమాభిరామమై, ఆ, ౧, ము, పలితస్వచ్చ్ళశిరో జము బ్లైనరంగా జల్సీర్మ మో మేనున౯ా వళులున్‌ (వేలగల గంపమంద శీరమున్‌ న్శక్సంబు నిర్షంతమె 'వెలయన' భూరిజరాతి భారమున' గర్భభూతుండై. 'సారె్యష స్థలదం(ఘ్రద్వయ మొప్ప గద్గదిక మించన్‌ వృద్ధవిప్రాకృతిన్‌. ఆ, ౨, ఉ, పోయద నుండెద్దన్‌ సమరము 1నచియించెద 'నా యశేచ్శ న్సే లా. యిటు లొడ€ జావక్‌బలంబుం జలంబును లావ్వుర జేవయున్‌ వేయివిధంబులం బలుక చేమటు నాకు. జనించు పోస మో వోగే యిదివాలుడి జాలు వినుమోరి వచించెద చాన వాధ మొ, ఆ.

ఈకవీ బహజబ్టంథధములునేసి (పసిష్ధి ఇక్తునవాడుం. ఈడు వేసినంంధములలో రానువిలానప్రబంధను. కెడవటిదిగాల. గవయుడు నోపరాజున కంశితము. చేయలుడినది. ఈ గోపరాజు చన్నులహార్చి ఇలికి నట్ట కనీ తేస రామవిలానములో సేపద్య ములక జెష్పుఫొన్న్నాటయం-ం మీ శురుచిరాప సంబన్యూ తు జాధూలసనో తు సదిగ్షన్యయందిగుణసమేతు 'నేనుం లత కపీందునిప్యోత్రువి [శ మాచిరాజు నృసీంచానముర్నషి జాహిిత్రుభూ వరాస్థానపష్టూజ్యు:డంకచ్గుమర్యత్రీకయరమాంబకనుప్యుమ్‌ బలీచక్ష వి తొక ఛానుర్యు అక్ముణార్యు నన్ను. పిలిపించి యుచికొనసవమున చచి బాల నతుణ్‌ంచి తనసముఖాబ్ద్బమున మంద హాస మమరేంగ్స్‌ నీట్లని యూనతిళ్చె, సీ. సృజియించినాంయత్త శేతుచామేశ్యరనుహిమంబు పొండిత్యమహేమ గల్పించినా తనుకు కులెన్నజాహ్నూ సమా హాల న కట సుభోమభుర ఫణి నిర్మించినాండవ్రు నిర్ణ రళామడ్‌ శతశంబు కొస్కురస్వామి. శెలమి రశుయించినాండవు రుచికంబుగా చసభామితరత్న మూటిక శివునిమేర రమ్యువ శ్వేళ్వరో జాహారణ వనీ ంహా నందక దిస్తుత్యయజంఫములు శారి భ్రపమ్చుతటలో్‌ ను వము ఫ్యా నమలినాను బలితగుభాన్రుర్యు మునుంగు అచ్ముణార్యో.

గీ ఆంధ్రకవుల చరిత్రము గీ, వారిజాసననారీముఖారవింద

సారసారభఘున ఫఘనసారసాం[ ద

వటికాబంధురసుగం ధవిభవమధుర

లలితవాగ్గుర్య 'యేనులగస లక్ష సర్వం గ్‌ ధీరులు నుతింప సీషూడు మోరుసేీయు

భాసురం బగురామవిలాసశావ్య

మంకితము వేయు మూచవేక నచలసిర

ధరణి నాచం్యద్ర తారక స్థిరముగాంగ,

వై పద్యములవలన నితండు రా మేశ్వరమాహోత్త్శ్యము, గంగా

మూ హాత్మ్యము, గీ ర్వాణసూర్యశతకము, సు భావితత్నా వళి, వి శ్వేశ్వ రోదాహరణనృసింసాదండశాదిస్తుతులు, రామవిలాసము_ ేసినట్టు 'తెలియవచ్చుచున్నది, మజియు నితడు విళ్వామిత్రచర్మి తమను వుజీ యొక (గంధమునుగూడ రచించినట్లు నసుఫాపెతరత్నా వళి యవఠతాదిక లోసి లయాకింది పద్యమువలన6 గానవచ్చుచున్న ది--- క, 'రామెశ్వరమహిమము వి | జ్వామిత్రచరిత సూర్య్వశతకంబును గం

గామా హాత్మ్యము మొదలగు! శ్రీ మృళృతిరత్న ములుర చిం చితిముజేయున్‌

ఆబువేల సి యోగయెన యాకవ్‌ [మూ పస్రంబసూ తుండు;

వాధూలసగో తుండు; తిమ్మకవి పుకతుయ;ు లక్ష్మణకవిపాతుండు; మాచిరాజు నృసింహూని చాహి్యతుండు. ఈతని తల్లి పేరు వేర పహూాంబ; అన్నయన౦త॥క వి; తమ్ముండు వఏిరఛదుండు. ఈకవీ నంకళమునకు మూల పురువ్వుండు -పెడిపాటి సింగన్న. ఈకవి పూర్వ్యులయి౨టి వెరు పైడిపాటి వా రయినను సింగన్న వంశ జులలో నెక్‌కగు జలపాలామాత్యుండు పెడ్తూపుర సంస్థానాధిశ్వరు డగు గజపతిరాజుచే నేనుంగును బహూుమాన మందుటచే. నప్పటి నుండియు 'నేనమఃగువారని మూజీశది, ఈయంశ మే సు భాపితర త్నా నళ్యవ తొరిక్రలో సిట్లు చెప్పంబడీనది...

ఏను(6గుల క్మణకవి 78 సీ ఘర్‌ మేస్టీితుల్య[ప్రభావుండు వాధూలు డనుబుషీం(ద్రుం వ్‌ ఘు యమ్మునినాసువంశ మున శ్నీరాంబునిధి సుభాకరులు జ న్చిం చికట్లు (పభ వించి గపె డినాటి సింగనమం్థతి వంళ్యాగ్రగణు న్టజె వట్లలు నక్షని మహామసంతాన్మక మముననుజల పాలపచివుండొ"ప్పెజలారిన చివనముష్ను గజపతివ్నీత్‌భ రే గజమునోడ్త నగ్రహారము లతయ పర్మిగ్రహించె నెలమి నేనుగువారన్న యింటివేరు గలిగె నతనికి గజల్తాభగరిమవలన, గ్‌, ఈడ్యగ జపతిద త్తసో మేశ్యర్యాగ పహోరవాస నుండై మసోోేదార భాగ్య మోహిమ. గలిననజుల పాలమిం(త్రిమణికి గరికిరాజు జునించె విఖ్యాతయశుండు, ఈక్షవియొక్క. పూర్వికులు -చిరకాలమునుండి పెచ్హాపురసంస్థాన మున నుధ్యోగములలో నుండుచు. వచ్చిం, వారిలో గొండ్రజు కవులు సహిత ముండిరి. పయి పద్యమునం 'బీక్కొనయిడిన గరికిరాజునకు మను మండును కవికి బిత్తామహు/డును "ెద్దాడగ్రామమునకు కరణము నయిన యనుంస లత్మణకవి పెద్దాపురసంస్థానమునం దుండి వత్సషాయనంళజు లయిన 'యచ్చటిరాజుల కనేకక్కతు లంకితము వేసెను, ము్రదుగాల గవి తనతాతనగూర్చి సుభా షీతరత్నా వళి ల్‌ో చెవ్పినపద్యములనుమూ(్ర ముదాహరించి యతయ. రచించిన [గంథనామములను కృతిపతులనామ ములను రామప్‌లాస కృతిపత్‌ని గూర్చి చెప్వునప్పుడు ముందు వివ రించెదను. ఉ, సారదయారస[దుహిణసారథికిళ గురురాజమంతికీ౯ బేరమయంద్లు నందనుండు. 'వర్మిజనించె విలాససంపదకా

8 ౮ ఆర(ధ్రకవుల చరిత్రము వరారుండు వీకమంబునల గుమూరుండు లవ్మణ శారి భూరిశో ఛారని సాహితీవిజిత భారవి ధీరవిచారవిశ్రుతి౯ా. "రెండనకాళిదాసు రసరీకితిరంగితసూ కి 6 గుండలీం (ద్రుం డని ధీరులెంచంగం గృతుల్‌ శచియించిన ధన్యునిన్‌ మహ పండితమాన్యు సెన్న౧దగు భాజితసూర్యుని లత్మణార్యుని౯ా, గ్‌ కతు లొసంగి వత్సవయతిమ్మనృ పతిచేతం దురగమణిభూ పషణాంబరాందోళి కాది సఘూజం గైకొసి 'పెదాడపురవరాను ఫాసనుం డయి లక్ష్మణశె రి తన చె, కివియొక్క_. యన్న యెన యనంతార్యుడు గౌరీపరిణయకావ్యము రచించినట్లు _సుభావ్‌తర త్నావళిలో నే ౧యూూకింది పద్యమునల బెప్ప బడినదె-- గ గె రీపరిణయకావ్యము ] సూరీందులు మెచ్చ'జెప్పి నుంభత్క-వితా పారీణచిరుద మందిన | భూరియశోఫును( డనంతంబుధవరు! డలరున్‌, లత. శ్రక్‌పి రచియించిన రామవిలాసము నుబట్టి యితిని కాలమును బెలిసికొనవచ్చువము. ఇతంశు కూచిమంచితిమ్మకనికి బంభువయినను కాక పోయినను అతనితో సమకశాలికుండయినందుకు సంబేహాము లేదు, క, హోటక్‌గర్భువలీ |! లాటన చలి తాంఘీసూపురారావ శ్రీ పాటచ్చరములు తేనియ | కేటలు మూకూచిమంచి తిమ శయమాటల్‌, అను కూచిమంచి తివు (క వీసిగూర్చిన పద్యమిాతండు చెప్పిన దైన నయియుండవచ్చును, రామవిలాసము వత్సవాయ గోపరాజున కొంకితము చేయయుడినది. కని కృతినాయకుని ప్ప, తనమహాౌ దార్యంబుత నమహ భెర్యంబుక రణిజీమూతలాఫఘువ వెొంంనర్పథ దనవిసీర్మల! రి తినవ్మికమస్ఫూ రిపగిదిం బద్మాహితోపమ వహింపం

[11] ఏను (గు లక్ష్మణకవి 81 దననువి ద్యాభూతి తనచూపవి ఖ్యాతిగతిం గు లోద్భవగరిమ మోజ6 దనకార్ముక | పాథి తనప ల పసిరూఢిభాతి థనంజయఫధిమ6€ బూన్‌ ధరణి నుతిశెక్కె. నిజభుజూాదండ మండ ల్యాగ్రదర్శవచకితమ తారినృపుండు వశ్సవాయసీంపళదిభూ వరసుతుండు యణుతసణశాలి గనోపభూ పాలమాళి,

నీ, సౌరదనీరద నారదపారదహారదస్ఫూ ర్లి నవఘళించి ' సగరదిందుకరరుంద శరబ్బంద పరచందనహరిచందనకాంతిలహారి మూజే

హరికాంత సూరికుంత హరి దంతకరి దంతవిధుకాంతళ్పధుకాంతవిభ హసించి ఫురవై రిధర నీరిగిరిడారిహరినౌరి చరణనిక్థ్రరవారిసురు చి "బేరి పాండురాఖండనిజకీ ర్తిమండలంబు ఫుండరీకభావాండంబు నిండి మెఆయం (మయోభవము :గాంచె సింహాది రాజసుతుండు (ప్రణుతుపణశాలి గోపభూ పాలనూళి. ఇత్యాది పద్యములతో నెంతవర్షించినన్ను ఈగోపరాజు పెద్దా ప్లురసంస్థానాధిశ్వరుండు గాక తత్సంస్థానాధిపతియగు చిమ్మాజగపతిమహ! రాజుగారి "క్షా పబంధు. వయి గౌరవము నొందినవాండుగా నుండెను, అప్పుడు (ప్రభువుగా నుండిన జగపతిమహారాజుల ప్యుతుండగు తిమ్ముజగ పతిమహోరాజుగారు. ౧౭౫౯ వ: సంవత్సరము మొదలుకొని ౧౭౯౬వ 'సంవత్సరమువణకును రాజ్య పాలనమువేసిరి, ఈయన సింహోసనమునకు వచ్చినది [1పమాదిసంవత్పర పుష్యుశుద్ధ దశమి, గతదిసమునం. దియన' తం(డిగారగు రాయజగపతిరాజుగారు (శీపూసపాటి యానందగజపతిరాజు గారిత్రో ఉ౧డూరువద్ద జరిగిన యుద్ధములో హతులై రి. ఆంగీకస సం | కా ర్షికళు ద్ద 'శధమదినమున జనన “ొందినందున్త జనకుని మరణము _నాంటి కీయశకు వయ సస్పెనిమిదిసంవత్చ్సర ములు, ఈయన నలువదియెను

గిలి ఆర(ధ్రకవుల. చర్మిత్రము సంవత్సరములు జీవించి. పింగళ సంవత్స "రాశ్యయుజబహూళ చీంచమి సాండు పరలోక గతులై నారు, ఈయనకాలమునం. దుండి మూయనను బహుపద్యములతో స్తుతించిన వారగుటవే. 'నేనుయస లత్మణకవిగారు ౧౭౭౦-౨౦ సంవత్సరములవటికును జీవించి యున్నుట్టు కనంబకుచున్నది, అందుచేత నీకవి కూచిమంచి. తిమ కీని మరశ్రానంతరమున నిరువది 'యేంట్లు జీవించి యుండవచ్చును, పెద్లాపురపురాజులగు నక్సవాయ వారు తాము మొదటినుండియు విచ్వాంసు లయి వీద్వత్క.వుఆ నాదరించు చుండినట్లు వారివంశ చరిత్రమువలన విస్స్పష్టమగుచున్నది. ఈవంశపువారి మూలప్తురుష్తుండు సూర్యవంశ్యు౧డయి కృస్తామం డలములోని గుడిచెట్ల రాజధానిగాం గల 'చాగి పోత 'రాజ్రైనట్టు రామవిలాసములోని యీ (క్రింది 'పద్యమువలనం దెలియవచ్చుచున్న ది___ గీ. సహ్యజాతీరమునకు భూషణ మనంగ

సిరుల కీరవగు గుడిమెట్టపురము తనకు

వాగిపోతక్షమాభ ర జగతి యేలె.

ఈసాగిపోత రాజయొక్క_ కాసవములు గుడిమెట్టలోను "బెజవాడ

లోను ౧.౨5౦ వ సంవత్పర మువజకును గానంబడుచున్నవి,. శృతని యింటివేరు సాగవాలే మొనను ఈతని నంశమువారిలో నొకం డగు

“తగవత్స వాయాఖ్యనగరంబు నిజఫివాసముచేసె నదికారణముగసాగి

వంశ మునకువత్సృవాయనా మములోక |స్తుప్రసిద్ధమ %చుసాంపు గాంచె”

తననివాసమును వతృవాయనగరమునకు మా ర్చినందున గృహ

నామము వతృవాయవా రయినది, వీరి వంళజులలో నొక రస (వేర రాజసుతు లయిన్స ముసలి తిమయ్మురాజుగారు ౧౫౫౫ వ సంవళ్సరను నకు సరియెన యానందసంవత్చర భాద్రపద బహాళస బ్లమినాండు పద్దా

ఏను౭గు ల క్మణకవి రి పురసంస్థానమును సంపాదించి ౧౬౦౭ వ సంవత్సరముశకు సరియెనపరా భావసంవత్పర మార్షశిరబహుళ ద్వితీయవజకు "నేయుదిరెండు సంవత్సర్‌ ముల. నెండుమహాసములి యిరునదియెైెనుదినములు రాద్యమువుషే లోకాంక్షరగతు లయిరి, దిట్టకవి విశ్వనాధకవి విరచిత మైన "శేష ధర్మ ములను గృతినందిన దీయనయని రాగువీలాసములోని యిీపద్యము వౌలుపుచున్న ధి. సీ, బిరుచాంక ఫురిని సుసిరముగా నిరి 0చెం "ాలమున్నీటినిబోలుచెఖువు “తిరు పతివల్మీకగిరిం జూలపలైైను ఫలవృతవనములు ఒన్స్‌ పెంజూల నృహరిగేహతటాకని నేషవనములు కొమరుగా. బెద్దాప్తురముననుపచె విశ్వనాథక ఏంద్రవిర చిత శేప ధర్మ ప్రబంధము సొదరముగ నందె విషవంగ (పతిష్టలు వలయ యేసు బుశ్రులను' గాంచె. నీతీని బుడమి యేలె వత్సవాయాన్యయమునకు: వన్నెంబెచ్చె ఈతిమ్మ రాజుగారు డెబ్బదియా*జు సంవత్చళములు (బతి! శాల థర్మము.నొందంగగ్యా [శ్రీముఖసంవత్సర కార్తికళుద పంచమినాడు జనన మొందిన యోయసఫ్తతు(డు నాయపరాజుగారు. ౧౬౦౬ వ 'సంవత్న రమునందు తండి పోగానే రాజ్యపరివాలన నూర్రంభించి నలువది రెండు సం వత్సక ములు రా జ్యముచేసి 2౫ న్‌ ౦డ్షు (బతికి ౧౬రిగా వ సంవ త్ర ర్‌ మునకు సరియైన సర్వభారి "సంవత్సర :మాఖశుద్ధ సష్తమివాయ పరమ పద(ప్రాప్తీ నొందిరి. ఈయన హారిభ క్తిసుఫవోదయ మనుకృతినందిన ట్రీకింది పద్యము :వెష్తూచున్న ది. నీ (బ్రీరామునకు గట్టమూరనుగట్టించె గుళ్లు మంటపములు గోపురములు గంబిరజలతటోక ంబు (త్రేవ్వంచె గృహ స్థపురం బున సుస్థిర ముగ

గ్రీక్‌ ఆం(ధ్రకపవుల చర్మిక్రము

జూలుసప్పుగా వాల్మీకిపురికాంయడ్రకోటను పలభూజవాటిక ల్పదిలపజీ చెం

(బ్ర కృవ్యమగుహరి భో క్రీసుఖోద యంబనుముహాకృతిరత్న మందుకొనియె.

జేరుగలుగు మహమ్ముదుబేగు సదిమి

మెచ్చంగాల దనినథమిాలు 'తెచ్చుకెనియె.

బగతు రగువారినుండియ బ్రెగులువొన(గ

దిమ్మున్సపరదాయవపతీ మాధీశ్వరుండు,

ఈయన యనంతరమండు వీంగళసంవత్చ రాశ్వయుజ శుద్ధస ప్తి

నాండు జన్మించిన యీ యనఫ్ఫుతుడు సార్వభొమ తిమ్మురాజుగారు సింహాసనమునకు వచ్చి ముష్పదితొ"స్‌ డి 'సంవలే వరములు 'శజూసరి పాట నమువేసి జెబ్బదవయేట ౧౬౮౮ వ సంవత్సరమునకు ౫రిమైన. విభవ సంవత్సర ఫాల్లుణబవాుళ | త్రయోధశీనా(డు జీహూనియాగమునొందిరి, మన కసీ తాతమైన 'యేను(గు లక్ష్మణకవిగా శీయనకాలనమునం చే యుండీ మద్యూూమహారాజున కు€ జాను కశశణచిన (జొసదీపరిణయము వంక తము వేసిన ట్రీశ్రింది పద్యములవలన బెల్ల మ గుచున్న ది.

న కాజులుసుచ్చం బక్రాకోట సోధించి నరవాశ 'దేన్చ దుర్గ య్‌ మదడంహం గుదులై నభావిణికోట లగ్జలుపట్టి ఇందుకో టంతయు నుర్వి(గలాప దుగళాజు మొద ఖై నదొరలనుభంగిం చెనశ్వ్పంభ రునియుస్ధ సి హతుంజేసెం దగయూసపాటి నీశారానుభూ పాలుండభినుతింప[గ విజయంబుగాం చె సరిసమతుయవనాధీశు నురగజ్రతిని ౩ గయ్యనున ౫ల్చె లోకవిఖ్యాతి చెందె వత్చవారయూస్యయమునకు వన్న తెచ్చె రాయపన్ఫవనాలు (శీతిమ్మురాజనొళి,

చ. వహారిహరపద్మజాంశభవుగ్తా తగు నేన్వుగు లమ్మశార్యుచే సురు చిరశబ్ద ఛావర సళుంభ దలంకృతిదూధురీమన్‌

ఏను[గు ల క్మణకవి క్‌ హగమగు (డాపదీపరిణయంు బను నుత్వమకావ్య మందె సు స్థిర మగక రి సొం పెసంగ: దిమ్మునృపాలుండు ధర్మవద్ధతి౯, _ ఈయేను(గు లవ్య్మణకవియే (ధువచరిత్రమును వేంకటకాజప్కుతు, డగు జగ రాజునకున్వు తుల్యామహాత్యమును కస్తురిర వగ రాజపుత్ర డను జగన్నాధ రాజునకున్ను వత్పవాయకులజు లయిన రాజబంధున్లుల కలకి న ః. - ష్‌. లీ ఇ య బ్య ం క్‌ వ. | సా పంల + ఆటూ, ళా | త్రము యేనిన ట్రకింది 'పద్యములవలనం 'దెలియవచ్చుచున్ను వి... చం కవికలసార్వఖాముం డనగ్గాందగు బత్మునణార్యుచే (్రువచరెత్యపబ్రంధము బుధు ల్వినుతింపంగ నంది యాగ గృవనమహోాసు ఖానుభవ కారణ మైనయశంబు గాంచె వా సవనిభవండు వత్శసవయ 'జగిన్నపాలు[దు సకులోన్ను తన్‌,

ఉ. హేమనోేణదథిరుంగు "నేను/ లతమ్మణసత్క_పీంద్రుల జు శతామనసుధాముయో కి వీతతం బగునటు రచించినటి తు క ంయా=టి ౧౧౫ చం ల్యాముహి మ్యపబంధము గున భ్యులు మెైచ్చల బర్జ్మగ హాంచెల | జ్ఞామహితుండు జగ్గన్భపచం్యదుండు శాశ్వతక్‌ ర సంధిల౯్‌,

ళో వే |.

ఈతిము శ్రరాజుగారి యనం తవరమునం దాయున త మ్సులై న బలభ్మోద

“రాజుగారి కుమారులు 'రాయపరాజుగారు ౧౬౮హా వ 'సంవత్సరముశందు రాజ్యమునకువచ్చి యిరువదియాటు సంవత్సరములు భూపషరిపాలనముః ఇచేసెంనలువదేంక్లు (ప్రాయమున ౧౭౮౪ సంవత్సరమునకు సరియెన మశ్ళ్శ$ సంవత్చర చ్యేష్టశుద్ధ చతుర్జి నాండు పరమపదమునొందిరి. ఈయన తర్మడి యగు బలభదరాజుగారు "తాము కవ్రలయి రామశతక్షమును జెళ్టుటదో కార్త కరా తార్జునియ క్పృతివందిన ట్‌ పద్యము చైలుపుడు చె యుదున్నది... చః, అమిత ఖా్ట టెక మూలమెనక్సతఖిరం డా నంబె౯ గరా తార్తున్‌

యము శ్రీ రాములేర6 బద్యశతే కం చారూఢ ని రె 6చె భో

జమహీజానిగతిన్‌ (బ్రసిద్ధిగనియె స్సాహిళ్యపారజ్ఞండై

రమణన్‌ (శీటలభ (దరాజు (మ్రజీలన్‌ రామ్మీంఏె ధర్యస్థిమ్‌క శా

18 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము తరువాత రాయపషరాజుగారి కుమూరుంయ.. తీమ్యురాష్టగారు

రాజ్యమునకు వచ్చి డాదాపుగా విరువది సంవత్సర ములు పాలనమువేసి నుష్పుది సంవత్పరముల (ప్రాయముననే ౧౭౩5 వ. సంవత్చరమునకు సరి మైన రావీససంవత్సర చైత్రశుద్ధ జ్వావశినాడు పరమపదమునొందిరి. తదనంతర మాయన పుత్రుండు [లీరాయజగపతిరాజగారు. రాజుగాం 'జేయంబడి యిరువది సంవత్సరముల యెనిమిది నిలలు గాజ్య పాలనము చేసి యుండూరువద్ద _[శ్రీపూసవాటి యానంపగజషతిరాజుగారితో' జరిగన యుద్ల ములో నిరువదియైను సంవత్సరముల: యూడుననే ౧భబ(౯ా వ సంవ తృరముశళకు సరియైన (ప్రమాదిసంవత్పడ పుష సశుద్ద నవమినాయ రణ సిహతులయిరి, ఈయన విమ సటనే 'యునుంగు లత్ముణక విగారి క్యాశ్రయుం డయి యుండిన (రాయ. జగపతిరాజుగారి పృుతుండయిన) తిమ్డుడగ పతి గారు రాజ్యమునకు వచ్చి ౧౭౯౭ వ సంవత్సరమువణకను (ప్రభుత్వము మ్‌ స్వర్షస్థులయిరి, పయిని వివరించిన చర్మిత్రమునుబట్టి "పెద్దాపుర సంస్దా 'నాధిపతు లందజు' నించుమించుగా౯ డాము కవ్రులయ్యును కవుల నాద రించి. కృృతుభందినవారయ్యును ఉండిరని తెలియనచ్చుచున్నది, ప్రనంస లమ్మ ణఆగకవి తిమ్న్మాజగపతి రాజు తండియగు "'రామయుదగపతి మహారాజుగారి కాలములో సహిత ముండిట్టు తృదచితృమన యీచాటుపద్యము పలుకు చయన్నది, ఉ, ఆయతవత్సవాయ సుకులాంబుధి పూర విశాపతీ జగ

ద్రేయశుభా కృతీ 1 విదిత కీ రిసతీ కవముసీయయావన

(ప్రాయనలాకృృతీ సతత వైభవరిర్థి తఫూర్వదిక్పతీ

ధీయుతవాక్స్పత్తీ జగపతీ నృషతీ సుకృకీ మహోన్న శీ,

'ఈజగపతిరాజుగారు. కవిత్యమునందు. నిపుణులయి. పెక్కుపద

ములు, శతకములు. దండకములు. 'మొదలగువవి. భగాద్రిరామునిమాందం 'జెప్పినట్లు రామఫిలాసములోని యీప్రద్య ముద్ధోషించుచున్న ది...

ఏను6గు లక్ష్మణ కవి 41 చ పదములు, శ్రీ ర్తఃల్‌ రుచిరపద్యశతంబులు రాగమాలికల్‌ వ్యుదుపదదండకంబులు సమిద్ధ తీన్‌ రచియించి కామత (ప్రదునకు భదత లరఘుభార్తకుల గానుకగా నొసంగె నా (తిదళశులు మచ్చగా జనపతప్రభుచ్య్యదుయడు భీ కి జంపునన్‌, వ్‌ను(టగ లత ఆక విక్టృతములయిన (కగుథముతలో సుధ్ధాప్‌తర న్న్న వళయు 'రామవిలాసమున్ను మాత్రము నకు లభించినపి, ఇందు మొునటి పుస్తకము భ ర్ద్యాహరియొక సంస్కబ్భృత్మగంథధమునుండి "తేవియంపయిడి నిర్దుష్రముగాన్ను రసవం తముగాను ; పహృాదయరంజకముగాను ఉన్నది. స్వస్థల మయిన "పెద్దాడ [గ్రామమున ందలి పోమశంకర సామి తనహృద యమున సావాత్కరించి సుళామీతరత్కా-వళిని జెలింగింపు మన్నట్లు కని యకాపద్యమునల "జెష్పుకొన్నా (డు. నీ కలభాతగరియును గలధ్రాత్రగ్రరియే నో విలుగాం బొూడమై నయిల్లుగాలం గమలాహితుందునుగవములాహితుంకునుకకముగాలలిత కేఖర ముగా బదోళోద్భవుంయను బద్మోవ్ఫువుండును సాదిగా 'మెయిందాల్చుభూది బవన(వీయుండును బవ్రనవియుండును సామ్ము గా. ఫాలనేతై మ్నుగాలగ '6 (గ్రాలుపెనువేల్పు ముమ్మొనవాలుడాల్పు | జగములక్షుజేయ్లు ధనదుని సంగడీండు హరుండకు "పెద్దాడ సోమశంకరు/డు హృదయ సరసిజంబున నాకు సామోత్క్రరిం౧చె, 'రామవిలాసములోని యవతారికనుండి యన్ని'పద్యముల నుడ్లా హరించిన తరువాతం గవిత్వము సిర్దుషముగాను మ్యాధుమఘకవాగ్గుంభ నలు కలదగాను ఉండునని వేజుగం స్పై న్పనక్కో ర్‌లేము, పూర్యో కము

రిర్‌ ఆంధ్రకవుల చరిత్రము అయిన (గ్రంథద్వయమునుండియు. గొస్ని పద్యముల నుదాహరంచి కవి చరితము. నింతటిత్రో ముగించుచున్నాను.___ సుభాషిత రత్నావళి, చ, నత్తులగుచు న్నహాగీన్నతిం దనర్చుచు నన్యగ ణోక్తిచే గుణో న్నతిం (బకటించుచుక౯" బరజనపియ కార్యసమర్ధతకళ సమం చితనిజ కార్యసంగ పాము వేయుచు సిస్టుకవాదుల౯ా తవా ధృతి నిరసించుచున్‌ బరంగుధీరులు. ఫూజ్యులుగానె చీరిశ్‌న్‌.. నీతిశతక ము,; చ, అతివలంజూచి ఏ రబలలంచు వదించుమహాకప్రర్యధు లు: ద్ధతవిషరీతవాదు లిది దబ్బఆగాదు విలాసినీసమం చితతరళావీ పాతములచే “ఇెలువంబడి రిర్యదముఖ్యులుక- ధృతి నటువంటివా' రబల ేగతి నరి తలంచిచూడ/(గన్‌, శృంగారశతక ము, చం కడువెజివీించుచు న్యుదిమి గద్దణిబెబ్బులిమాడీ్‌;- నున్న బె క్య్క_డుపగదాయలంబ లె. దెగుళ్లుశ రీరము సొందుచున్న 'నె ప్వడొ" చను భీన్నకుంభజలముంబలె నాయువు నిటైలయ్యు. దా రుకుగకి మానవు ల్వరితమోలి నోనర్వుచు నున్నవా రసో, మెరాగ్యశతకము, ఉ. వాసవనీలనీలము లనారితవి భా మశీలముల్‌ మవం దాసవలోలముల్‌ యువభయానకసూనక్‌ దంబపుండ్ర కాం జాసనవముః కలోహాగ్య్గుల్లి కాళిక రాళము లంజన(పభా భాసురభృంగజాలములు బంధురవృ త్రి జరించెం గానలకా, అఆ..౧ ఛా రామా రాజలలామ యోగిహృదయారామా మహాభోజసు 'తామా నాకొక ముద్దుపెట్టుదువు రారాయంచు€ గొసల్య బు

[12] నెల్లూరి వీరరాఘవక వి . (వేమం బిల్చిన మువ్వ లంసయలు గంభరంబుగా (మోయంగా (శ్రీమంతుం డట రావిలేక్ష మెఆయం' జేరంగవచ్చుం గృపకొ,. ఆ-౨

చు కటుభట ఫఘోనగర్ణితము ఖాడ్డిక పాణినటత్మ్భ'పాణరు కృటిదుదయంబు చిత్రభుటితధ్వజపం కి సునేరద్రచాప ము దృటదివిషత్స తాషరవిచాధక మ్యుగనిళాటవాహిన్‌ పటుఘనబ్బంద మయ్యుడ నభాంబునం బర్వె నసృక్పవర్షి యె, ఆఅ-5

ఉ. చంపకపున్నవాసనలనార మెజింగినషట్పదంబు లీ సొంపగుకన్నె "పెన్నెరులు 'చూచితినే నెలులార యంచు భె వ్నింపుచుర గింకిణీవలయనింజిత మొప్పం దలంకె వేడుకలా సంపంగినూ నెచేత నొకశారదచంద్రని భాస్య సీతకున్‌, ఆ-౪ాీ

ఉ. కఇందుమెలంగుభ్యుంగములు సిచ్చటిీరమయూరిశారికా బృందము లిందుగట్లు సుర భిప్రసవం బులు సాధనం బులై ముందులభించినళో హరుని. బూనిజయింపండె మారుం డంచు నె న్నృందగి రాముశేళిభవనప్రమ దావనవాటి వాటిలుక౯ొ, అ-౫

శి1. నెల్లూరి వరూఘవకవి ఇతండు యాదవరాఘవపాండవీయమను నాలుగాశ్వాసముల త్య, కావ్యమును రోచియించెను, ఇరను (భీకష్టునయొ క్క్యయు లీ రా మునియొక_యు పాండవులయొక్థయు.. కథలు (ప్రతిపద్యమున కవు మూడర్ధములు వచ్చుశట్లుగాం 'జెప్పలుడినవి, వ న "'నాంళశముల యందు మాత్రము. కొన్ని యేకార్థ పద్యము లుండును. ఈకవి అూటువేల నియోగి చ్రావ్మాణుండు. ఈతని ఫూర్వుల యిటివేరు మొదట దేశరాజు

'వారయినను: నెల్టూరీయందు వాసము వచేయుచుండుటచే నెస్తారివారని

మాటినది. ఈతరండు కా క్యపగోత్రు ; అప స్తంబసూూత్రుడు; 'వంకటపతి

గ్రి0 ఆ౦(ధ్రకవుల చరిత్రము పుత్రుండు, ఈత(డు తనతాతతాతయెన కొండనమంత్రిని దన్శగం భమునం దిట్లు వర్ణించియున్నా (డు-___ నీ, ఎవ్వనికండివే రిల 'దేశరాజువారన సింటివేరు మున్నవమర! 'చెచ్చె నెన్వనిసద్విద్య పెచ్చుగా ఏణవా రన సనింటివేరు ము న్ననురక([హార్చె నెవ్వసికొమ రుం డీయిలంభెన్షనేంకొ టపతిరాయల కు దళ వాయియయ్యె నెవ్వడు గీతసాహిత్యవిద్యల నేర్చి దిగి్భిజయంబునం దేజరిల్లె నెవ్వండు. జ్రవిణమలహరియు ధవళశంఖ మాదిగా. బిరున్స్ను లనెల్ల నంది మించచెం (బెౌఢరాజులచే “నివు శ్రిపండనంగ నతడు నుతికెక్కెం గొండలాహ్యయు.డుజగతి, తిరుముల బచేవరాయసిపు (తు 6 డయిన (యయాపెదవేంకటపతిరాయలు. ౧౬౦౫వ సంనక్సరమువటణకును 'రాద్యముచే సెను, కవియొక్క_ (ప్రపితా మహా, డాతసికాలముల్లో నున్నందున నాలుగుతరముల తరువాతివాం డయినకవి ౧౭౧౫వ సంవత్సర పాంతములయందుండి యుండవలెను, కవి తనళ కి సామర్ధ్యాదులనుగూర్శి యాదవరాథు వపొండ వీయావ తాఠిక్‌ నీ సక్‌ లమం [లేర హస్యశా స్ర్రైసర్వంక మృపజ్ఞాధిక స్ఫూర్తి ( బరిఢడపిల్లి . నిఖలయోగరహస్వ నిరు పమత్రివిఖోరురాజయోగా భాస ర కీ మాజీ యాగమాంతరహ స్య ధాగోపనిష దర్ధిసర్వస్విజ్ఞానసార 'మెటీంగి నాటకాలంకారనానావిధవి శేషరస భావభేదము ల్పొసంగం 'జెలిసీ శబ్దముఖ్యశాస్రైసద సద్వి వెకత | స్మ ఫ్రలిపురాణవాస్తుర తీరహ స్య గణితతురగరత్నగ జపరిజ్డూనత [న మరు పరరాఘవాఖ్యకవిని, కః నానావిధావధానము |! లానృపనీతియును భరత మాహాత్మ్యాదుల్‌ మానుగనిచ్భాలివియు౯![మానితముగం గ ల్లుం గోపంబును మణియన్‌ , క్‌ (సాకృత ముఖపషడ్భాషల| వ్యాకర అంబులును 'చెలుంగువ్యాకరణం బుల్‌ (ఫొ క్‌ట సాముద్ర క్షమును ] ఏణళక౯ా జాతీ వముం జూప ఫ్‌దా న్ట్‌వి ధమున్‌,

నెల్లూరి వీరరాఘవకవి క్రి క, సాంగముగం 'జెలిసి మును యో [గాంగ కారముతినీశ్చలానుభవా వ్వీ౯ బొంగియు నియోగవృ త్తి బొ[సంగి చెలంగితిని సారసాహిశ్యనిధి౯ా, వ్‌ కత లేఖ స్‌పద్యసంధానవాతురి ఘటికాశతగంథకరణపటిము ఆశుష్రబంధబ3 ధాది(కిమ్లరూఢి సంక ర్‌ష్ట్వని రోష్టుచాటు కలన ని స్తరణమా శుర్యవివిధచిత్రస్ఫూ ర్తి పాదమా(త్రప్రతిపాదఘటన వ్యస్తాక్షరవిమిశ్ర బహుపద్యగుంభన మచలజిహ్య్వోదికప మరరచన బహుజనమనోంతర స్థిరబహువిధార్థ 4 బహాుసమస్యాప్రపూ రియు బహావిఖేవ సకలవిషమసమస్యాదిసంవిాన మమరంగూ రును నెతిరాఘువాఖ్యకవిని, క్క పంచాశవ్వాటుక్‌థా |] చంచ త్కృ్పతులను రచించి సత్కవిఫూజూ సంచితక్తీ ర్తిస్‌ దగు సా 1 ధ్వంచితుండను పరరాఘవాఖ్యని యోగెన్‌. చ, అనవ్సువన€ గ్రావ్వపం కి పది యర్థములన్స్‌ శవియింపనెరు స త్మ_వులదయన్‌ శిరీసకవి తామృుదు తామహి తార్వ నె ఖరిన్‌ చవి తడ న జన తం యూా,క న. గ, (న జ భువి సట్యులై న సత్క_-థల మూటినొన రును చాలభోధ్యకై తివిరి బహూుత్వమందు నల్మత్రిత్వ్యము. పర్యవసాన మూాటచేన్‌. కవి తాను 'ె పూకొన్నట్లు, స్వసామిి వము నంతను జూపి పది య ర్డ ముల [(గంథమున్లు రచియింపక నరా డర్ణముల ధాసినే రొచియిిచినను ఇట్ట గంథధములయందు నిఘంటువులు "వెదకి పదముల నేర్చి కూర్చినశిల్ప (వౌఢీమయుకాని యర్శచమళత్కా-రము. కాని ఛావగౌరవముకాని రస ప్పుషికాని పుబ్బదు, యాదవ రాఘువపాండ్రవీ యములోని కాస్నెపద్వ్యము లిందు (కింద జూప(ుడు చున్న వి___ వ వారం బెచ్చిన వంశహానియును దుర్వ్యాషార బౌాధాగత్రుల్‌ చేరన్‌ రా విటుస్తేయవొవిధి యిదే సేపింతు. ఏీవీంపు వూ

01 ఆంధధ్రకవుల చరిత్రము

త్నారూఢవ్యథం బాపు నాహృదయశల్యం బొయ్యనం బాపవే

ల మ యయ లు లు కంర లయం

స్వారాజ్యస్థితి నిల్వంజేయంగల భవ్యన్వకృతింబోయెదన్‌. ఆ-౧ మ. అసురా రాతిభవాతిభీతికలకం సారంభతన్‌ "బాలకా

ర్యసుహృద్వ తి మెలంగ( బెల్పంగను విశ్వామితమానీశుమూ

నస ముప్పొంగ నఘూదులేగ యజనానంద(కియల్‌ పెంప మా

నిసమాజంబులు నిండ్లలో నిలువం బూనెం గామచారోన్న తుల్‌, ఆ.-౨ ఉ, కౌతుకమాత్య "నేర్పడం దగళా జనకశమహోబలా పివి

ఖ్యాతచర్శిత్రు సింహబలు. గన్లొని యిీవిధ మెల్ల( 2ల్పి సం

(వ్రీతిగ రాము. నీకడకు వేగమె 'తెతునటంచు. దత్సపూ

హుతి సుదృక్చిరోమణిం దదుక్షిని గ శొనపోయి యచ్చటన్‌. ఆ-౩ చ. హరివిభుం డంతక్షీర్తి మతసాంబసమాఖ్యుండు వై రికర్త భీ

కరనిజనాముం డాబలము౯ గావళగ్యయూని తద్యగయాయియమై

మరిదమి వేగ నచ్చటి కమందధృతిన్‌జమి యూగలంకలో,

జొరయిడికాల్బ సె న్యములం జూర్జమువేసెను 'డాం దదున్నతిన్‌ఆ .౪

నిశి నంజరాజూ ఈక్షవి పోలాస్యమాపహాత్మ్య మను. డెబ్బదినెండధ్యాయనుల

వచన కావ్యమును రచియించెను, ఈ్యగంథమున నధ్యాయాద్యంతముల యందు. బద్యములు గలవు. కవి వంశవక్దనమును బద్యవులతో జే చేయంబడినది, ఈకవి మహిళూరరాజగు దొడమహీ పాలుని పొత్రుండు; వీరరాజభూపాలుని పుత్రుండు. ఈవొడ్డభూపాలుండు ౧౬౯౭౦ న సంర [పాంతములయందుండినవా(డు, కవి తానును దనయన్నయు మహీళూగ రాజ్య సేనాధిపతులయినట్టు :చెప్పూకొనియున్నాండు. కవి యన్నృయగు 'దేవభూవిభుం డిట్టు వర్శింపంబడెను,__

న౦జ రాజు: గ్ర ఇా.. ధీషత్రాణపరాయణుం డగుచు 'నెంతేవికుతుం పై నయా చేనాధ్‌క్యర బేవభూవిభుండు. కాశీంఖాన మాద్యన్యులా ఖానాద్యు దృటయావనాధిఫుల. సంగ్రామంబునం గూపష్పి ఢి ౧౭౩౧ వ సంవత్సరమునందు మైసూరురాజసు వామరాజును సింహాసనవిహీ నునిచేసీ వెజసాలయందులి బెట్టించినవాంయ దళవాయి మైన యీ 'దేవభూవిభుఃజే, కవి ౧౭౩౦ వ సంవత్సర 1ప్రాంతములయం దుండినవాండు, ఇతడు శత్రియవంశ జండు) భారద్వాజగ్యోతులప; బుక్శాఖవాండు. ఈహాలాన్యమాహాత్మము దశ్నేణమధురాపురీమాహః తృ్యమును దెలిపెడి శె వ్యగంథము. ఇదలికథ స్కాందపు రాణ మునుండి

"గ ళానయిడినది. పదునెకిమిదవ శత్యాభ్రారంభనున _మధురలోను,

మైసూరులోను 'దెనుంగునం. గొన్నివచనకావ్యములు చేయంబడినవి,

ఈ హాలాస్యమ హాత్మ్య్వముయొక్క_ రచన సలక్షణమయి నొతిక ఠినముగా

నున్నది, ఆకాలపు వచనరచనయొకలరీతిని జూప్తుటకయి. హోలాస్య

మూహోత్మ్యములోని కొన్నిపంక్తుల నిందు (బదర్శించుచున్నాను.

“వ. రూపలావణ్య భాగ్యమువల్ల నో యనునై నగనోత్రంబు గలవాండనియో విద్యంజూ చియో సుంద రెశ్వరుం డనుబుస్ధ చెతనో "లీక (భాంతి చేతనో నేనునేను బెక్టనిచ్చుటు యనుచుం బలికి యా(్రహ్నాచారిం గులగ్యోతంబు లడుగ' నతండు తీనగోత్రంబును సూూతంబును నత (తేర బును నూర్హపుడ్రంబును గ్రమంబుగా విస్సితుండైై యెతింగ్రించు టయు నచ్బ్చాంధవులు: కులగో త్రవ్య'త్యాసంబులు "వేకుంకుటకు. 'సంతే. సించి యకార్హ సపుండధారణంబున. కొక్కి.ంతఫేదంబు! 'జెంది యః కెమ్ములగు గుణమ్ములయం దొకదోషంబు గలిగియుండినంగాక! యడంగ్రునని నిశ్చయించినవారై. వివాహాంబు లొనరింప నవ్విహా పాముండై శ్వర్యయు కుం డగుటంజేసి ప్యుతిక కథధికంబుగా (ద్రవ్య "

[4 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము బొసంగ నయ్యుర్వీసుకనంద నుండు సంతుష్టుండై యఃధనం బంత యుం గై కౌని” పత్నీసమేతంబుగాల 'బెక్కండు బయ్టువులత్రోడం గరూడుకొనియున్న తల్లి దం (దుల సమిీపంటునకుం జనుబేర 'ేనాంత కమారుం గాంచి తం్యడ్రియుం దదీయచాంధవులు నత్యంతసంత్రోషం 'బెనసిరి ఈలి ఇ్రతండు “*అంధభాపార్లవము) అను వేరు గల మంచి యచ్చ "తెలుంగు నిఘ్తుటువ్రును పద్యములుగా6 జేసెను, దీనిత్రో సమానమైన యచ్చ తెనుంగు నిభ్రుటుంటువు మజియొక్షటిలేదు. ఈక్షవి ఈప్పు స్తకమును (నీవిజయర ఘున్గాథుని ప్యుతు.డై న రఘునా ధరాజు [రణముచేతం చేసి యూాతని కంకితముచేసెను. ఈరఘునాధరాజు రామనాధనేతుపతి యరున విజయ రఘునాధిరాజు కుమా+రుండని తోచుచున్నది, అట్టయిస పక్షమున రఘువాధరాజు ౧౭౫౮౪ వ సంవత్చరము మొదలు ౧౭౪౭వ సంవత్చ రమువజుకును "రాజ్యము నేసినందచునం గవియు నాకాలమునం దాంకీ యుండవలెను. కవి గద్యముసందుం .ధనబిరుడావళి న్మీఫకారముగా (వ్రాసి కొసియున్నాడు.__ 66స్హద్రి (బ్లీమ స్ప మేశ్యర కరుణాకటాత్తసం (సాస్త సర జ 'త్యాది హ్‌ పయగుణ స్వసామ్యతదితరసకలగుణనికాప మ్య్యావేశు హిమా చలఖ్యాత మహోజ్జుండకవివిరుద్యయళ స్త సతారా మార్యవగ్య తనూజూత శెార్య థె ర్య'స్థెర్యాది సకలగుణ చిరత్న రత్నాకర కోటి సమాఖి న్‌ వంఠసు ధాషయోధిరా కాళశాంక ఫఘఫ3టి కాతురంగ నీలాత

అడీదముసూరకవి ్టిస ఇత్ర హను మద్ద్వజ మకర'ేతన ధివాదిప ననవిధఖేరిక్షాది నిల: బరుదాంక బృహదుబికా కటాకమసంజాతసామాజ్య్వభురంథ్రర విమలయకో బంధుర కర్తాటపాండ్యచోళమహీ పాలాదిసంస్తూయ హూన [లీరాయరఘువాధమహీనాధసభాంకణ విరుదాయమా నార్యనుతచర్య వెంకనార్య (వణ తం బన ఈం కవి తాధోరణిని జూపుటకయి నిఘ్టుంటువునుండి పద్యముల నుడా హరించుట యుచితము కాదుకావునం గృతిపతినీ వర్ణించిన పద్యము నోక దాని సిం దుదాహరించుచున్నాను,___ ఉ. (శ్రీరఘునవాధరాయ నృషతేఖర నీదుకోరాసి భీమకా వ్‌ఠళుల (పొణవా యువు6ల వీ ల్బుట యు. స మె "దెంతవింత యః యూరి సముద్రమయ్యు నిసుమంతయు. భంగము గాంచబెష్టాకున్‌* నిశ. అడిదము సూరకవి ఈకవి నియోగిబఛాహ్మణుండు;. అడిదము బాలభాస్కరు పే ప్యతు;డు, ఈయడిదము బాలభాస్మ్లరుండు శుద్ధాంధ్రరామాయణ మును రచించినట్లు కవిజనరంజననులో స్తూరకవి వేసీళాన్న “శుద్ధాయ ధరామాయణ ఘటనవై దుషేధురంధ రాడిదము చాలభాస్మ్ట్రరతనూభవి అను గద్యమువలనను, కవి సంశయనవిచ్చేదములో కగాలభాస్య రుని శుద్దాం్యధ రామాయణములోని దస్‌ యుదడాపహారిందచిన ఈనిన డిరువై పుల న్వాడల నేటయినీటగున్‌టివోటి అను చంపకమాలికాపాదమువలనను 'దెలియవచ్చుచున్న దిగాని _యాశుద్ధా ౦0(ఫరామాళయణ. మిష్పు డెచ్చటను గాన్రరాదు. ఈసూగకవి

06 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము తాను జేసిన్గగంథముల నన్నిటి౨ రామచర్శద్రపుర రామలింగేశ్యరుని కంకి తనము చేసెను. ఇతండు వేసిన్మగంథములలో నెల్ల జంద్రమతీపరిణయ మనునామాంతరముగల కవిజనరంజనము మిక్కిలి మనోహరమైనది. ఇది మూడాశా్యాసముల్వు గల చిన్న పబంధ మైనన్సు దీనియందలి గుణ సంపదనుబట్టి పండీతులు. దీనిని పిల్ల వసుచర్మిత మని వాడుచున్నారు. ఇతండు. చేసీన యితర్మగంథ ములు 'రామలింగేశ్వరశతకము, కవి సంశయ విచ్చేదము, అంధచం(దాలోకన్సు అంధధనామ శేషమ్సు అనునవి, కవి సంశయవిచే సద నునునది మూడా శ్వాసముల చిన్నలవిణ 1గంథము, అంధ్రనామ' శేషము. పైడిపాటి లవ్నీణకవిళృతమైన యాంధ్రనామసం (గ్రహములో లేని యచ్చ తెలుంగుపదనముల నేర్షి కరూర్చినపద్యరూష ముగు "చిన్న నిఘంటువు, కవి తన్మగంథముల నస్నిటిస్‌ 'దేవాంకీతము చేయుట చేత వానినిబట్టి కవికాలమును. నిర్ణయించుట శక్యముకాన్తు. ఇతనిచే 'గచియింపంబడిన (గ్రంథములనుబట్టి “ కవి నోదడావరి మండలములోనీవాం డయిగట్టు కనంయడుచున్నాయగాని యికండు విజయనగరస ంస్థానములో (శీ పూసపాటి విజయరామ రాజుగారి కాలములో నురడినట్టు త్మదచితము లీయిన ఇాటుపద్యములు మొదలయినవాసివలనం చెలి యవచ్చుచున్నది. విజయశగర సంస్థాన ప్రభువులలో విజయరామరాజు లిద్దజున్నందున సిత డేనిజయరామరాజు కాలములో. నుండినవాంో. నిశ్చయింప శక్యము కాకున్న ది. "పెద్దాఫురములో వత్సవాయ తిమ్మజగపతి మహారాజుగారు రాజ్యముచెయుచున్న కాలములో నీకవి. తన్నపభున్లు వెంట 'పెడ్షాపురసంస్టా నకు వచ్చి రాజు లందజును సభచేస్‌ కూరుచుండియురిడగా ఉ, రాజు కళంకమూ ర రతిరాజు శరీరవిహీనుం డంబికా

రాజు దిగంబరుండు మృగరాజు గుహోంతరసీమవ రి ని

(మెజితపూన పాడ్వజయరామనృవాలు6డె *రాజుగాక యా

రాజులు రాజులే "పెనుకరాజులు గాక ధరాతలంబునళ౯

[18] అడిదము సూరకవి |

అను పద్యమును సభలో నా నీనులయియున్న రాజలపంకొం జూచుచు లేచి చదివెననియ్ను. అందుమోాంద నిందలి కకభటివాక్యము తమ్ము ధ్ధేశించి "పలికినట్లు భ్దావించి రాజులందజును. కవిని గోపదృన్టితోం జూచుచు వేవటోంగా సతయ జంక పజ్యా ర మును జెప్సీ *ఉయీరాఖ్లా లనంగ్రా€ల 2) చె చర ణములయందు 'జెప్పయడినరాజు మొెొనలయివవారని స్పష్టపరణే ది రోషముడిపీ వారిని ఫాంతచిత్తులను 'చేసెనపీయు 'వెషు చున్నారు, ఏనుగు లమ్మణకవిగారి నాదరించిన యావత్సవాయతిమ్మ జగపతిమహారాజుగారు ౧౭౫౫ వ నంవశ్చరము మొవలుకొని ౧2౯౭ వ సంవత్సరమువజకును రాజ్యమువేసిరి, ఈయనకాలముః?గే న్రుండిశవారు ₹0కవ విజయ రామరాజుగానే, ఈయన విజయనగర రాజ్యమునకు వచ్చి నదియు తిమ్ముజగపతి మహారాజుగారు "పెద్దాపురరాద్యమునకు. వచ్చిన సంవత్పరములోనే, ఈపిజయరామరాజుగారు. రావ సంవత్చారము "మొదలకొనీ ౧౭౯౬౪ వ సంవనె న్రరమువ ఆఅరును రాజ్య వాభనము వేసిరి, ఈ 'రాజులిద్దజ్థును. సింహాసన మెక్కునప్పటికి యు కనయస్సువాని బాలురు, వీరిలో కైమ్ముజగపతి మహారాజులుగా రొప్పటి. ేకుసంనత్సర ముల ప్రాయమువారుు విజయరామరాజుగారు. 'పంెందు. సంవత్సర ముల ప్రాయమువారు, నిజాము ౧౭౬6వ సంవత్పరమున రాజు మహేంద్రవకము వచ్చివప్పుడు వీకనిద్దటీని గొనిపోయి దర్శశమునేయిం ఇలా నత౭డు పేరిద్ల జీని వారివారి. స ంస్టానముల క్ష 'రాజులనుగా సంగీక రించెను, మొదటి. విజయరామరాజుగారు బొచ్బిలియుద్ధమున ౧౭౫౭ వ సంవత్చరముననే మృతులయినందున తిమ్ధుజగపతి మహారాజుగారి కాల ములో నుంజిసయతేం డతండయి యుండండు. సింహోసనమునకు వచ్చు నప్పటికి న్‌ణి ద్రజును కాలుగయిశంన్సున వీరు తవు యాస్తాన కవులతో. గి "పెద్దాప్తురమున సమా వేశమగట తరువాత నిరువది సంవత్సరముల కన(గా. ౧౭౭౭వ సంనళ్సర (ప్రాంతమందయియుండును, అందుచేత

[8 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము సూరకవి ౧౭౫౮౫౦ వి సంవత్చరమువటశె నను జీవించయుండన చ్చును, తం "పెద్దవిజయ రామ రాజుగారి కాలములో(గూడ చాల్యావస్థలో నుండి యుండును, కని కాశ్రయు౧౫ న విజయరామరాజుగారిని గూర్చియు వారి సంస్థానమును/హార్చియు నిందు. గొంత వివరించుట యనుచితము కానేరదు;

ఓరుగంటియందుండిన కాకతీయరాజులు. చెప్పుకొనువట్టుగానె యీ పూసపాటివారును జము సూర్యవంశజుండై న మాధవ వగ సంతతి వారమని చెప్తూుకాందురు. కొండపల్లి సర్కారులోని ఫపూసహాడను (గామనివాసమ్ముచేత సిరికి వూసపాటివారని యింటిపేరు గలిగినది, న్సీరు గంటిసంస్థానము (ప్రతాపర్మమ్రునిశోం నతింఛినవెనుక వతృ్పవాయవారు పూసపాటివారు మొదలయినవారు మహమ్మాదీయులకు లోయుడిరి, రఘు నాథరాజను మాజువేరుగల వ్ఞూసపాటి తిమ్ముకాజుగారు గోలఖాండలో సరదారుగానుండి. శీకాక్షళమునకువచ్చి, శ్రీకాకళమునకు 'పౌంజుదారుగా నుండిన' "పెర్‌ మహమ్మదుఖాన్‌ వలన ౧౬౫౨ వ 'సంవత్సరమున హ్లూలిమి: భోగాప్పురపుతాలూకాలను గుత్తకు పుచ్చుకొని వాలనముచేయ నారం ఛించెను,. ఈయనపుతుంయిన వీ్‌తారామచ ౦ద్రరాజుగారు మజిఫొన్ని తాలూశాలనుకూడ కవులునకు పుచ్చుకొని పర్లాకిమిడి సంస్థానాధిపతి యైన గ జపతిచేవుణలో మెతిసం వాదించి ౧-౨ నుజ్రపు గకాతులన్రోను రఈ2(5 కాల్చలముతో ను వొాట్న్య్నూరు జయించి కలింగరాజని వేరువడసి రూయూరు నివాస మేర్పజుచుకాసి ప్రబలుయయియుండెను, ఈయన యనంతరమున నానందరాజుగారు 'పరిపాలనమునకు వ చ్చైరి, ఈయన ప్తుశ్రులు, విజయరామరాజుగ్రారు బహాు కసీ ద్ధప్తురుషులు, 'ఈయన మన్నా దొరలను "గెలిచి వారి చేళశము లొాకమించుకొని మన్నె సులానను బిరు దంద్శి ఫొట్నూ్యూరునుండి్‌ తనవేరట విజయనగరమను వేరయరంగిన యూరికి రాజుధాసైిని మార్చుకొని ౧౭౧.౩ వ సంవత్సరమునకు సరెన

ఆడిదము సోరకవి ర్ట విజయసంవత్సర విజయదశమూా జయవారమునా[కు కోటక్షట్టుటకు శంకు స్థాపనము వేసెను ౧౬౩ వ సంవత్సరమున నిజాము. కొండపల్లి 'యేలూరు రాజమహేంద్రవరము (శ్రీకాకుళము 'సర్మారులను ఫెంచి వారికిన్చెను, అఘ్టాడు విజయరామరాజుగారు శీకాకళమునకు నాయి బయిన జాఫరల్తీతోం 'జేషి "దేశము (ఫంచివారికి స్వాధీనము కాకుండ నట్లు చేయుటకయి. (ప్రయత్నించెను గాని వారు. రాజమహేంద్రవరము నీ కాకుళ ప్లు "సర్కా- రులను తక్కువశిస్తుకు కవులటున క్‌చ్చె దమన్నందున జూఫరల్లీ ని విడిచి 1ఫెంచివారితో6 జేరెను... తరువాన సర్కారులలోన 'రాజులందటును (ఫెంటవారికీ. లోయిడక. తిరుగంబకినప్పుకు సహిత మాయన 'వారియెడల పశ్వాసముగ లవాండయి యుుడి తీడలం వ సంవ త్పరమున (కంచి నేనానాయకుండయిన బుస్సీకీ కావలసిన ధనమును రహస్యముగా. బంాపిను.. తరువాతే ఖ్వ స్సీ “సేనలలో "చేశమును స్వాథీ నము వేసికానుటక్షు కోళింగబేశమునకు వచ్చినప్పుషయన బొబ్బీలీవారి తోటి తన ఫూర్వనవై రోమును సాధించుకొనుటకయి బున్సీని ఫరికొల్సి యుద్ధము చేయుసట్టుచేసి 'తానుగూడ నేనలత్రోయోయి ౧౭౫౭ వ వత్సే రము. జనేవరు. వెల 56 స బేదిని తాండ్ర పాపయ్యుచే పొడువలుడి సరమపదము నొంబెను, తరువాత విజయరామరాజుగారి విళవ్యపుత్రుం విజయరామరాజుగారి యడల6 జూవీన ఆయాదరమును తనయొడల6 జూషకో పోవుటచేత వున సులో "జ్యేషము. వ్వసి బుస్సీ విశాఖహ్తుణను: మొదలయిన స్థానముల నన్నటిని స్వాధీనముచేసికొని పె యధికారుల యు తృరవు ననుసరించి యూ 'బేశమును విడిచి కర్ణాటకమునకు వెడలి పోంగానే సేనలను గూర్చుకొసిపోయి విశాఖప ప్‌ో మును పట్టుకొని దాసి నింగ్లీ షువారికి వశపజతిచెదనని యు త్తరముల్ను వాసి ౧౮౫౮వ సంవళ్స రమున వారిశ్రో "న్నేవా ము క్లోస్‌ నిను తకువాత నతయ (ఖఇంచివారి

100 ఆంధ్రకవుల చరితను

ను త్తరపుసర్మారులనుండి తజిమివేయు [పయత్న ములో నింగ్సీ షువారిత్‌ “6 జేరి, దొరికినళాల్ల లో దనకు భాగమిచ్చునట్లును జయించిన చేశములో నదీ సమ్ముదతీరపట్రణములును వాని చుట్టుపట్లంగల దేశమును దక్క మిగివిన భెగముము దన పాలనములో నుంచునట్లును యుద్దవ్యయముల [కింద తాను నెల "శీంబదివేలరూ వాయల చొప్పున సిచ్చునట్టును ఏర్ప భుచుకొని, కర్నల్‌ ఫోర్లు గారిచే నడుపంబడుచుండ్‌న యింగ షునేనత్‌ “6 దన సేనను జేర్చి దండ యా(త వెడలెను, అవణే (ఫంచిసెవొనాయ కుం డయిన కక సాన్సుగా రానందగజపతిరాజుగారిని శివ్నీంచుటకయి దండ యాత వెడవి యింగ్త్రషుసేశ రదమూయనతో. బేరిశదసి వీని రాజమహేాంద వరమున నిలిచి్రోయెను. కర్నల్‌ ఫోర్సుగా రానందరాజుగారు.. వెంట రాంగా శాజమ హేంద్రవరమునకు వచ్చి (ఫ్రెంచిసేవాధిపతియైన కన్‌ ఫాన్సు గారి నక్క_డనుండి పాఆ(దోలి, మచఛిలీబందరునకుం బోయి దానిని స్వాధినపజణుచుకా నిను. దండువెసషలియున్న యింగ్గీ షమువారివి జయించు టకై నిజాము సలొబత్‌ జంగు మచిలీబందరుకు ౧౧|| మైళ్ళ దూరము వజకును వచ్చి వారిని జయించుట సాధ్యముకాదసి తెలిసికొని ౧౭౫౯ వ సంవత్సరము మెయినెల ౧౮ న లేదిని సంధిచేసికొని మచిలీ బందరు సర్కారును కొండవఏ్‌డు నై జాముపటణము సర్కా_రులును జీ షువారి కిచ్చి వేసి, ఆనందగజపతిరాజుగారు (ఫెంచివారి కియ్యంబడిన దేశమునుండి (గ్రహించిన సొమ్ము విషయమయి తగవుపెట్టక విడిచిపెట్టి వారితండి తాతలనుండి వా రనుభవించుచుంజిన దేశమును వారనుభ వించుట కంగీకరించెను. ఈ యొడంబడిక యయినతరువాత స్వ చేశము నకు వచ్చుచు త్రోవలో రాజమహేందవరమున నానందగజపతిరాజు గారు స్ఫ్పోటక్‌ముచేత కాలధర్య్థమునొందిరి. అప్పుడాయన భార్య 'లిద్ద ఆఅును సహాగమనము చేసిరంటట తర్వాత బొబ్బిలిలో మృతులయిన విజయరామరాజుగారిభార్ను చంద్రమ్ముగారు సన్ని హితజ్హాతియైన పూస

అడిదము సూరకవి [101 పాటి రామభ్శదరాజుగారి ద్వితీయ భార్య ఫ్యుతుండయిన పండెండు సంవత్సరముల [పాయముగల వేంకటపతిరాజను చిన్నవావిసి పెంచు కొని అదచిన్నవాని పరు విజయరామరాజుగా మార్చి యూాయనను పట్టాభిమిక్సు ని చేసెను, ఈవిజయరావురాజు "బాలు డయినందున రాజ్యాధికార ము నంతను సవతియన్న గార గు ఏ తారామరాజుగారు వహించి, తమ్మునకు యు క్రవయస్సు వచ్చివతరువాతసహిత మధికార మునంతను "తానే చెల్లించుచువచ్చెను, ఈవిజయరామరాజుగారి కాల ములోనే మనక్‌వి యుండినది, అకాలమునందు విజయనగరమువారు సిజూాముకు కట్టుపన్ను "'రెండులతేల వొెంబదివపేల యంబదిశొమ్మిదిరూ పా యలు, అయినను దేశ మస్వస్థస్టితిలొ నున్నందున సిజాము తేనక్రు రావలసిన కష్పమును తిన్నగాం గై కొన శక్తుండుగాక పెక్కేం డ్లూర కుండుచు వచ్చెను, ఈ 'పాతువుచేశను, నితాఛావమరాజుగారు బలవంతు లయి తహుసేనలవత్లో చిల్లర సంస్థానాధిపతుల నదిమి కప్పములు గొను చుండుటచేతను, పజయనగర రాజ్య మౌాకాలమునం దించుమించుగా స్వతంత్రరాష్రమువలెనే యుండెను, ఈసీ తారామ రాజుగారు బొబ్బిలి రా జయిన చిన్నరంగారావుగారిని పట్టుకొని విజయనగరములో చెర సాలయం దుంచెన్సు పర్తాకిమిడి రాజగు నారాయణదెవు జగన్నాధ యాత్ర పోవుట సందుచేసికొని యతని రాజ్యమువిాఃద దండె తి యాాత్రనుండి తిరిగి వచ్చిన యాతని నరసన్న వేటవద్ద నోడించి యిప్పటి గంజూనుమండలములో విశేవభాగమును విజయనగర రాజ్య ములో 'జేర్చెను, తన తమ్ముని 'వెంట(గొని దండయా[తవెకలి సీతారామరాజు గాదు మొగలితుళ్తు వజికును వచ్చి స్ధానిక పాలకుంటై మతమైబు బ్యాఅిబ్బ వమూఖానును జయించి కొంతకాలము లాడమ హూంప్రవరము సర్టారును సహిత మాక్రమించినట్లు చెప్పుదుర్ను వ్రషంకను చెక్కు. వజయములను బొంది వముపోళోన్న తవశయం దుండేన రయకాకాలముల్లో నే..యిగ్సుమువారు

గ్ర౨ ఆంధ్రకవుల చరిత్రము నిజామువలన6 బొందిన సనదుపకార ముగా ను త్తవపుసర్కారుల గోదవు యధికారమును జెల్లించుట కారంభించిరి, ఇంగ్లీ షుకం పెనీవారితో జే కొన్న యొడంబడీకనుబట్టి సంవత్ప్పరమునకు మూడులక్షల రూపాయలు "శమ్మష్‌ చెల్లించుటకును పర్షాకిమిడి రాజయిన సొరాయణ దేవువలన. గ కొన్న రాజ్యమును విడిచిపెట్టుటకును విజయనగరము వా రొష్పు కొనిరి, ఇట్లు కొంతకాలన్ను జరిగిన తరువాత విజయనగర సంస్థానము నకు లోంబడియున్న కొండ జమీందారు లందటును విజయనగరము వారినూ6ంద తిరుగంబడీ స్వతంయ్యతులగుట కుం (బయత్న౦ విరి, కాని న్‌ా రామయ రాజుగా రన్నిటికిని దగినవా6. డయినవందున నిగ మసేనలను సహాయపజుచుకొసి యూకొండ సంస్థానాధిపతుల నొక్కొటక్క్‌రినే జయించి కొందరి జేశములను తమరాజ్యములో గలుపుకొనియు కొంద దిని వీజయనగరమున6 చెఆసొలలో. 'బెట్టెయు నందణిసి సాధించెను, ఈకలవాములో ఆం, పాలకొంజ జమిాన్‌ దారులు మూ(త్రము చెర లేదు, సితారామరాజుగారిట్లు పరరాజులము జయించుటయుకాక తురకదొరలు మసీదుల. కిచ్చిన భూములను * పూర్వరాజులు (్రాహ్మాణుల కిచ్చిన హమూాన్యములను'హాడ లాగుకొని [ప్రజలను సహితము వభపెట్ట సారం భించెను, ఈయనపెట్టుబాధ లే సూరకవిని రామలింగేశశతకము చెప్పు నట్లు వేసినవి, ఆకాలపు [(పభువులయందు కవి కెట్తయభీపాయముండ్‌ నవో కొంతవజు కేకిందిరీతి పద్యములు వెల్లడి చయ వచ్చును ___ షీ, పదుగురు కోంతివెంబడి సంచరింపలే వాహాకుల్‌ లేచె శవంబులకును గంగురెద్దుకు లేవె ఫఘనకూర్య రావముల్‌ కల్కి గల్లదె వారకామినులకు6 సులిగోవుంజంపినక్క_లనుబోమింప బేస్థూల కాయము లే దెదున్న లకును సుప్పి కంటికి లేచె పుట్టరీజు। జుట్టుట వేణుధరు౨ డెష్టు వెంట రాండె శ్యాయపద్ధ కిన కువనవియవని పలికి నెస్నీ చిన్నెలు గలిగిన నెందుకొణికు

అడిదము సూరకవి 3 నంత్యమున,జూడ వలయునాయయ్య సుఖము రామలింగేక రామచం[దపుఠవాస,

న్న, | నడువించ యగుస్థూ లకాయంబు గల్లుట చ్మితభూషాంబరస్టితిని గనుట తూర్య రావం బులతోంజనుదెంచుట న్‌ వాలవిజనసమావా వ్‌ గనుట

కంగు వేత్రోడ్డ తి. జేరరాకండుట చూపజు. పదుగురు చుట్టుకొనుట

స్వనియంతవాక్యంబు విని తలయూ(చుట మౌనము వహించి మతము. గనుట

గం గిరెన్షు కు మూర్చ భూ కాంతునకును

భేదమించుకయును గనిపించ దట్లి

(పభువు వేంయీన నత్కవిపటిమ వెడజె.

రామలింగేశ రామచం(ద్రఫురవాస,

వీ మాన్యంబు లియ్య సమర్దుడొక్క_ండులేంయ

మాన్య ముల్సె జఅుప సామంతగులంద

'జెండినయూాళ్ళగ్‌ డెటింగింపం డెవ్వండుం జండినయూ ల్ఫెన్న ౬ (బభువ్వులం ద్‌

టెశ్రండు "పేద యటంచు నెటేయి ంహండెవ్వండుం గబవారిసిరి యెన్నగలరు దొరలు

తనయిలిచీశ్‌టిత 'ప్పెన్న-జె వ్వండు పరకాంతజంశెన్న 6 "'బెన్గ లందీ

జ్‌ ట్రైమష్టైల కధికార మిచ్చినట్టి

'రాజు ననవ లంగాక దుర యుల ననంగ

"నేమిపనీయున్న దింక సత్కవీయ్యచులకను

రామలిం7గశ రామచం(ద్రపురసివాస,

1014 ఆంధ్రకవుల. చరిత్రము

ఇట్లుండంగా సంస్థాన మునం ద్వండినరాచవారందజు నొకటిగాంేరి ౧౭౬% వ 'సంవత్సరమునందు మంత్రిత్వమునుమూని రాజకార్య సంబం భము వద లుకొనునట్లు. నీ తకారామ రాజుగారిని నిర్బం ధషజేచిరిఃి తనపు[తుం డయిన నరసింహగజపతిరాజును స్వీకారమువేసికాని విజయరామరాజు గారు మరణానంతరమున సీంహాసవ మాతని కిచ్చునట్టు తమ్ముని నసోడం జిజిచి యూయన "తాను మంధత్రిత్వమును విడుచుట కంగీకరించెను.

విజయసగరవపివారు 'ఇెల్లింపవలసీన మొత్తమును నిర్షీయించుట కోయి. క్షంపెసేనారి "చెన్నపురిపరిపాలకుండు విజయరామరాజుగారిని చెన్న శ్ఫురి రమ్మనికోరెను, కోరిన ప్ర కారముగా. విజయరామగ్లాజుగారు 'న్నపు రికిబోక (పయూణవ్యయములకు తనచేత సొమ్ములేదనియు, తన యన్న మొన సీతారామరాజుగారు.. తన్ను నాశనముచేయుటకయి.. తంత్రములు కన్నుచయుండిన యాకాలములో. దాను రాజధానిఫ్‌విడిచి దూరముగా. బోవ్రట యుచితము కాదనియ్యు. విశాఖప్టుణములోని యధికారుల సమవమునం దాను వారు విధించెకు న్యాయ నైనకప్పమున, కొంగీకరించెద ననియు ెన్పి తప్పించుకొ నను, అంతట ెన్నస్పరిపకిపాలకుయ. సీతా 'రామరాజుగారిని చెన్నఫ్తురికి రమ్మనిక్షోరంగ్లానే యతండు తతణమేసోయి యక్క_డివారిని వశపజ్రచుకొని రాజు కార్యము లు. చక్కియటుచుకొని, విజయనగరసంస్తానమునకు తేన్ను దివానుగా 'చేర్పాటుచేయించుకొని తన పుత్రుసి స్వీకారమును స్థిరపణికించుకొని, మరలనచ్చెను, ఈయేర్పాటుల వలన విజయరామరాజుగారు నేరునక్తురాజుగానుండినను నిజమయిన యధి కారమంతయు. సీతారామరాజుగారి.. ేతిలోనే చిక్కను,. ఈవిషయ మయి. విజయరామరాజుగారు కంపెనీవారికి మొర'జట్టుకోంగా "పెట్టుకోంగా తుదకు వారాయనను దివానుషనినుండి తోలయించి విజయనగరము విడు చునట్లుత్తరువు చేసిరి, అందుపైని సీతారామరాజుగారు విజయనగ గ్రము విడ్‌చి సింపశ॥చలనము: సిచాసముగ్గా నేర్పణుచులొసి యక్‌ (గడ రొంత

[14] అడిదము సూరకవి 100 "కాలముండి, వయవాత మరబ త మ్సు వ నుంవిచూాాటలాడి ౧౭౯౦ వ సంవ త్సెగమునం దొక సారియు. బర న సంవశ్చశనుగవొ" కాస్తారియు మనల సంస్టాషములో జెవానగాః 1పవేశించ్చి కజపటికార్‌ క్షం ఇృన్సివాడిచే చన్ను ప్పరిక్క భగవువట్లూ రువుచేయయుడి నెలకొయి”ావేలహాచాయల యుపకార వే3వముమోాంష ౧౭౯౩ వ 'సంన శ్చశముగజదక్క_దపోయి చేశన్సు. సికా నామవాజుగారి భుప్పరవాలనము మువా్యై న బాణములదేశ్త నిజమచా మరాజుగారు బుణములపాలగుబచయేకాక కోంపపవారికి కట్టవలసిన కప్ప ముషు 'ఫర్తినా కట్టలే క్ర యా=రులత్‌ల యిరువషయక్షువే౪ మాపాయల వరము చాక్టీడిరి. అందుచేత కంపనీవారు సంస్తానమును తేమహాల నమునకుం పీసీ కొని విజయరామరాజుగారిని స్వరాభ్యముపిడి చి మచిలిబందరులో వాసము "చేయు." టుస్తరు వ్రవేఫ్తే ఆభానకు ముప్పది షఇలరూపాయ లోక్కం సారగా దొక్కామిషమ్యాదచుసయము. సెటిక్ష ఠఈరు ౧.౨౦౦ లు వ్యయ ము*) క్షి చె సద . మపేయు. జెప్పిరి.. అయన స్వాదేశయను విడుచుట కిషములేసవానయి బందరుప్రురమునకు6 బోవుమూగనువ బైలు జరి యయిదా రుకో సుల దూరగముపోయి యక్కచనుండి పనివారలత”ో "నెకుకంధెరిగ చద్మ గాభము సకుః బోయి యిక్కడనుండి తాను ప్రయాణము చేయ బేకపోవుటకు నొఃసలు ాయనారంబించెను, విజమయరావారాజుగా గక్య్కదడనున్నకాల ములో రాచవారును నాలుగువేల "సె సికులునుబోయి. చమూయన నువేరిరి, కంపనీవారి కీకంగతి "ఇెలియంగానే యిరునదినాలుగుగరటల కాటము గడు విచ్చి మూలోపల నత€డు బందరు మూార్షసున 2 లు దేరనిపతిమున్న బలా తాగ్రరముగార బంపవలసిందని సిశాఘపట్టణములోనున్న "సేవానాయక్రున రు త్రరువుచేసివి, ఇయివారె యు త్త రువ ను "'జలియయజే చ యింగ్లీ వు. నవా ధిషష్నిమైన 1పెంకర్లాష్టుగారు కాంతసేన (బంభటుల)త్రో' పద్మునాభము నకుక బోయిరి, ౧౭౯౪ వ సంనత్పరము జూబయినెల గం వ "తేది యుద యమనున సి ంగ్గీ షుసెవాధిపతీ్‌ క దృనాభప్లుకొండ ను 'జేరునప్పటకి విజయ

101 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము

రామరాజుగారును బంధునవ్రలయిన రాచవారును ఖనన పాణులయి లోంబ డక యుద్ధముచేసి విరమరణనునొందుటకు నిశ్చయించుకొని యందరును పద్మనాభస్వామి (వసాదమునుస్వీకరించి యుద్ధోన్నుఘైులయి సిలిచియు0 డ్‌రి. నాండు సూర్యోదయ కాల మున నింగ్షీ ముసేనలకును రాజుగారి "సినల కును ముప్పావుగంటనేపు ఫరోరయుద్ధము జరగినది, అంతట రాజుగారి సేసలన్నియు చెల్లాచెదరయి * పొరిపోయినవి, రణరంగమునకుంబోయి మూడంగా రణనివానులయి ఏరశయనము నొందినవారిశ రీరము లక్కడ మున్నూ బతొమ్మిిది కన(బడినవి, రణభూమినలంకరించిన మున్నూటవొా మ్మిదింటిలో నిన్నూ టయనుబది రాచ వారి జేవాములు, రణరంగ మధ్య మున జబడీియుండిన వజయరామరాజుగారి శవముచుట్టును కటకట్టిన టుగా సంస్థాన ములో నున్న తస్థితిలొ నుండిన యు _త్రమత్ష్మ్మవ్రియుల సవనులు నలువది గుండు దెబ్బలతో. బడియుం జెను, ఇట్లు మరణమునొందినవారు గాక పారిపోయినవారిలో నెంవరికిగాయ ములుతగిలినవో "తెలియలేను. ఇంగ్గషుసె నికులలో మృతులయినవారు పదుముగ్గురుు గాయపడినవా రరువదియొక్క_రు, ముప్పదియేడేండ్ల క్రిందట బొబ్బిలికోటముందు. పెద్ద విజయరావమురాజుగారు హొతులయినశ్తే మనకనీందునికాలములో నుండిన మా చిన్నవజయరావము రాజుగారు పదనాభ పుకాండనుందు సిహచు లయిరి. మనకనికాలముత్రో సంబంధించినచర్మతమింలే, తండిమరణమును నిని యప్పటి ెనిమిదిసంవత్సరముల [పాయమువాం(శయిన నారాయణ జాబుగారు తభితోడంగూడ కొండ బేశమునకుపారిపోయిరి, కాని, కంపెనీవా రాయనను విలినించి దొరతనమిచ్చిరి, అయన పందెడులక్షులవర కును బుణమువేసి ౧౮౦౭ వ సంవత్సరమువందు తనకు సంవత్సరమున 'కెనుఒది వేలరూపాయలిచ్చు పద్ధతివిా/ద రాజ్య పాలనము నింగ్గ్‌ షుపారి కొస్పగిం పంగా వారు ౧౮౨౨ న సంవత్పరమునాంటీ కృప్పులన్ని యు. దీర్చి రాజ్యము' నాయనకు మరలనిచ్చిరి నారాయణబాబుగారు మరల నేడు

అడిదము సూరకవి 107 లవతులమాపాయలప్పువెని తనకు సంవత్సరమునకు లతరూపాయలిచ్చు పద్ధలిమోంద ౧౮౨౬వ సంవత్సరములో రాజ్యమును మరల నిం్యషు వారియదీనముచేసి కాశీ యాళతపోయి యక్కడనే వాసమువెసి ౧౮౦౪వ సంవశ్చేరమున ఇహము ,.భాలించిరి మరణకాలమున కాయన యష్వు ౧౧ లతులకుల బెరిగనది. ఏం డెండు సంవత్సరముల (పాయముగల సారా యణ బాబుగారి కువమూరుండగు వీజయరాను గజపతిరాజుగారికి రాజ్య మిచ్చి ఆయన కాలీనగరమును వీడచివచ్చుట కష్టము వేనవారుగా నుండి నను ౧౮౪౮ వ సంవత్పరమును దాయనను విజయనగర మునకు రప్సిం చిరి. బుణముల నన్నిటిసి దీర్చి ౧౮౫౨వ సంవత్సరములో రు ౨౧.౨౬౨౮ ల రొక్కవముత్రో నింగి షువారాయనకు రాజ్య మొప్ప గంచిరి,. ఈ విజయరామగజపతి రాజుగా రాంయోపాధ్యాయుల నక్ష చం (బవిణులయి సత్పరిపాలన వేయుచు భాలిక్రాపారశాలలు మొదలయిన జనోపయు క్ర్‌ములగు ధర్మ కార్యములకా ఆకు ధనమును సద్వినియోగ పజచుచు. వచ్చిరి. విశాఖపట్టణములోని వై ద్యశాలకు ముష్పదివేల రూపాయల నిచ్చినందున, దొరతనమువారాయనకు ౧౮౬౫ వ సంవత్స రములో మహారాజూ” యన్న బిరుదిచ్చిరి. ఈయన (౧౮౯౮వ సం రమున స్వగ్గస్థులు కాంగా ౧౮౫౦. వ సంవత్పరమునందు జసించిన యాయనప్తుతు లానందగజపతిరాజుణా రష్పటినుండ్‌ విజయనగరపరి వాల రర గే నున్నారు, వొరగనమువా* రీయనకును 'ఇ౪౮౮౬ వ సంవత్చర మున *మపహారాజూ” యన్నబిరుదము సిచ్చిరి,

సూరక్షవికి శేవయను (గ్రామమున, చెరువుగట్టు. కంద నొకమాన్వ ముండెననియు, అఆ[గ్రామమును గుత్తవేసిన దంతులూరి యన్న మరాజు కవిమాన్వ మునకు" “పైరువునీరు "పెట్టుకోనీక పోంగ్యా అతడు [పభువునకు మొజ్ర పెట్టుకనియు కార్యముగానక తుదకు వటువులో * నిలుచుండి

[010 ఆ౦(ధ్రకవుల చరితము వె పులను గండితెగి సీరాతని పొలముమిో౭ద 'పాజిననియు జొప్పెదరు- ప, బహ్మాండభాండసంప తి కఖీసిగలు పద్దునాభునిపడాబ్దమున( బుట్టి సకలర త్నాకరసానమె యిఫ్పొంగునంబుథిశునిచరణ౧బు (దొక్కి. ఈరవు తత్త్వం జ్జ డై పరగన కంగనువముహీరవుణువా మాంకభా గమునంజేరి యఖిలలోక్షా ధ్వము డె మించివిహారించుశ వుజటాజూలూగనీమనిలిచి తనరు. సీవంటిథళల్ల క త్తమముగాదు పూసవాటి మహోస్తాన భూమియందు€ గాలుద్రొక్కాంగ నోడు. జండాలుండై న గదలు. మిటమ్లాని దిపిజగంగాభ వాని, నీ, అదిభిముం పీత చఫిరోశి విడియాకుగొనివచ్చి యిటనిల్వంగోరితొక్కా జ గడాలచీలినై. సవతిశోం బోరాడి వీలివ చ్చి యిచట డాలినొ క్కొ నిర్ణరాంగ నాలెట్ల సీఅంకువెలిపుచ్చ దూబవె యివ్నోట దూటితోవ్రా వీదచాపలణపూపెటుటోకె మిన్నుదొలయి యిచ్చోటను సలిచివొవ్కాం వలదొ ద్విజభూమి 8 గాల్నిల్వ వరునగాదు రవ్వ సీశేల తగ దచంబురానినర్వుగు న'తీయతండెకాండకు వీన్ననాంటి మగండు కదలుముటమాని దివిజగంగాభ వాని, సి, భావింప నిలు వెల్ల భంగంబులేకాని భంగము. ల్లూలంగు కొప్పటికి లేదు విరుగుచో నంకరతిరుగు డింతయక్షాని తిన్నగాందిరుగుట ొన్న డెటుంగ ఆమునసివేయిషపగళు మొరయ చుండుకొక్షాని "మొరయక్షూరకయుంట యేటుంగమెపుడం పాలకల్నిని రోసి పల్చ్బనగుకుకాని పలుచపగతి మాని మలయు కెటులగ

ఆడిదము సూరకవి (8 మనుచు నీలోన నీవై నయవగుణంబు లరసీ లబ్జంది దిన నుకశ ౯రు ఫుడెంచి నిలు వన్‌ రె ను సివిందు సికచి బెక మా. మిగ సాని పప జు గసజూభవానో, సీ కృత జాయ లాయెనా క్షీలోగప్టణి ఫా వేస్తూ శ్యాగనల్మీకచణడము వరి హోయలు ఎఆచాయనా. గ్పుక్షు గ్లూ టక్షక్రంపికాందుూ విస్త్పురి తాగ చయము పువ్రు (బౌన్సు లయ వక ంజు ల్స్నేతల వణాలవాలనమూా చవ్శటి నేల బొమ్మెగం. జ్హాయెనా. భర్షిబ్ల కాంసజూధాశమ్ర తేన రుశేదారచీయము నీకు వివరింప వం తల సవ్వటిలె నె చిన్న వాళనములు (బాన సాన. (గోమునరు ఘూహ? గనర్షః 'ర్లల్ల టు మ స్‌ గా మటు గల లె ఈఫఘూరకవి వవయమున క తో ఇలిసనివపంగను.. లతండు సమ “కాసరులగు కవుల నోర ఇ య. వివాదములు న్యు కవు లొ ంతొారులను దస్బాకొన్న పద్యములును వక్క యశ యేమియు! గాని రావ కాంిట్టి కూకథలను విడిచి కవిక్ళత్యనంథములనుండి కొన్ని పద్యములనుమా్రే మిం దుదావారి౧చుచు న్నాను, బనానా . కవిజనగంజనము, మ. అమరద్వీపవతీపషయోవిహావణ(ప్రాంచక్సుర్యన్ర్రీల వ (జమ మాభాంకొపమంటప్యాగముల నిచ్చల్‌ క్రీడంగావించుత (దమణీవారము 'వేఆ. 'నేరుపజుపక్‌ రా దంచు/గా దివ్వరా జముఖీవొలిక్ష( దమ్మిచూలి యని మేషత్వంబు 'గావిం చుటల్‌, ఆం-౧ నాశ మ్యాదంభమున న్మురాంతకుండు భూపాడె తవస్మూూ ర్తిచే నయ్య్యార్యాకమణుంకు దాల్చిరి భుజంగాఫ్స్‌కులన్‌ నీయసా ర మూ్య్యూ గంథసమిోారగ (వోవంగద పళ ౧మాకునంగక్షుణకో. ఆ.౨౩

110 ఆం(ధ్రకవుల చరిత్రము ము, అలమన్‌ మై బులకాంకురాళి దరపహోసాంకూరము ల్క_న్లవం దొలంకళా ముత్యపుటొంట్లు గండయుగళిం దూంగన్‌ గనత్కంకణం బులు 1మోయన్‌ భుజమధ్యసిమ రతనంపుండాలి “ఇార్యాజుగాల దల బాల్క సెల తాంగియాదలపయిన్‌ ధాలీకు, డ త్యాదృతిన్‌ +అ౩ ఆం[ధచం[దాలోక ము, గ్‌, అ(క్‌మాతిశ యో కీ (పఖ్యాతి కక్కు 'హేతుకార్యంబులకు సహావృ ల్రిగలుగ-_ జ్యాపరీరంభ వ కదతీత వహించె నీశరంబులు సశశ్రునృపులవ్రోడ, క, ఖివారు. గృతుల( (బతివ సూపమ వాకములుెంటి కాగ సమత తగన్‌ -__ తాపమున నలరు సూరుండు కవాహంబున భూరుం డొనరు జగభినన్నుకియన్‌ , రామలింగేశశతకమునందలి పద్యము లీవజశే కొన్ని యుదాహ రింపంబ కినని, లతీణ్మ గంధము లగుటచే నాంధనామ శేవ కవీసంశయ విచ్చేదములనుండి కవితాధోరణోసి జూపుట కు€ బద్యముల నుడాహా రించుట యుచితము కాకపోయిననుు అందుండియు నొక్కా_క్క_ చిన్న పద్యమును గై కొనుచున్నాను___ క వె న్ననంగ బీజమంజరి | వెన్నన, జరమాంగమునకు వెలయునుబేరై కన్ను లనం బర్యంబులు | కన్నులనక౯ా లోచనములు కంగేశాలా. ఆంధనామశేష. గ ఎరుకగలవాళ యనువోట నెటుకగలళె యిట్టిసారెయ నెడి వోట నిట్టి రెయగుం చేయంగలవారెయనువోట జచేయ(౧గలె యనుచు "లోక ప్రసిద్దో కి యగునుశర్వ్యం కవిసంళయవిబ్యేదము,.

-ఈకవీ వేద్యాతరసాయనవమనెడు నా లుగాశ్వాసముల పద్వకావ్య మును. రచియించి దానిని నిడిమామిళ్ల చదాసయా మూశత్యుని కంకితము చేనును. కవి 'ల్రైస్తవమత మనలంబించిన నియోగిఘ్రాహ్మాణుయం ఈతండు తిమ్మయీమాత్యుని పుత్రుండు అ్యకేయగోతుండు; కవి కృతి పతి తన్నులసూర్చి పలికినవిధము నిట్లు :చెప్తుకొనా్నంయ__ నీ ఒకవంక నిగమాగ మోజ్ఞ ్వలాతిశయు-ర్ల విధివాదకాళ లద్విజని కాయ

"మొక కేవ సంస్క తప కటాలధ్రభా పాక్షవిత్శ్యప్రవీణ కవ్మిపకాండ ముల్లసిల వజ కౌవేయకోపమాన వై భవస్ఫూ ర్తి నొక శుభవాసరమున మహతగుణ పాళి దాసయానూత్యమాళి 'పమధముఫ్పాంగ 6 జరోలగ్గముననుండి. మ, నను సర్వేశ పడాంబుజద్యయని తాంత ధ్యానపా రీలు భూ రినయో వేతచర్శితు మంగళగిరి బ్రీవంశవారాశిపూ. రసికా నాథ సుఫజనాభిహితు నానందాఖ్యు సద్ద్రంథక ల్పను సాహాత్యక భళావిశారదుని బిల్వం బంచి షల్కెం గృపకొ, చ. తగుముఖస ప్తనంతతు లుదారత నెచ్చట నిల్బ 'నచ్చటన్‌ బరంగ్గు సమ స్తదిక్కులకు6 (బాంక గసభావరసానుకూలవా గరిమ దనర్వు సత్క్బుత్‌ముఖ6బున వాసికి దారొక్తేంద కాస్క-రులు గలంతకాల మనిశంబు( గరంబు6 (బి సిద్ద చెల్వనకా, ఇతండు. లావిత్రిక్యాగ్రగణ్యుల డయిన పబంఫకన్తి. చ్వేరునుబు? తొ ంచున ట్లివి వేదాంతగ్రంథముగాక మళస్థాపకుయయిన 'యేనుగ న

[112 ఆం(ధ్రకపుల చరిత్రము యొక్క నరిత్రమంగా నున్నది. జెప్పు స్తకము నిర్దుష్టకుయి సృమమభుక మెన (ప్రబంధవాగమునం 'జేయయుడి యున్నది. ఇళద. వర్జ్యం భేవిషయము నను బూర్వ్మ ప్రబంధ మయులలోని .వ ర్తనలము! దీసిపోన్చు, [ఇౌన్‌ వొరగా శీజావ్యము ౧౭౦౦ నీ స్రవశ్చిన్యపాంతనును కచియింపం ౭డీ" ట్టు ఇెల్పిరి, కాస్తి కవి ర ల్తి తపతి యయిన జాసాయా ట్యాన్‌ సోషరులకగు రాజన్పను మం మపేరాన్నేమజనుంద్రు రాజుప్రమపోమంతీర్యదుం డుధ్యన్మహ

మ్మవలీఖాను కృపానిలబ్ధమదవనాషతంగి నూణిక్య పా.

రదుకూలాదిక సత్కె్చెతిం ₹ధిదశవర్యన్వారస్నానూా జ్వల

శీ శ్ర దనక్సె న్నుధ కేటి నన లగ బు వ్నెర్వ్టణాధా? గస్‌యె.

అనుపద్యములో నతంయ కర్లాటకపు నవాబు మహమ్మ వలి

చేత స్రత్కారమును బొందినట్లు ఇెవ్పియుండుటవేతన్కు ఈమహిమ్మదల్లీ ౧౭౯౯ వ సంవత్సిరమున(గాన సింపుసనమీనకు వచ్చి యుంజేకవోవుట మీత్తన్ను 'వేదాంతిగసాయనము. ౧౭౫౦ వ సరనత్సరముశకు తకమవాతనే రచియింభలటడివదని స్‌ శ్పయిరప వలయును, ఈకపి కూధిమంచి తిమ్యుకవి మొదలయిసనాళి కాలములోనే కృష్ణైమండలమున నుండివవాండు. కృతి నాయకండు బందరుపుర ములో నధికార ము 'చేసిన్స టీ (క్రింది పద్యము వలస( 'దెలియవచ్చుచున్నది. మ, 1వకటారాతిచమూభయానకఘన పా కార ఫాయరబులన్‌

సుకరలీం దగుబం దరాఖ్యనగరి౯ సొంపొందుదీనార్థిక

ల్పకభూజం బన దాసమం'త రుచిశుంభ్య త్న జాంబూనదా

దికవస్తుఫకరాన్వితాయతను! డై. థిరుల్‌ (క్రశంసింపలి౯ా,

'వేడాంతరసాయనకృత్తిక రాయు కృతిభర్హయు నిరువుగును కె స్తవ

మతప్రవిష్టునై న నియోగి శ్రాహ్మణులు, వేదాంతరసాయనముయొక్క_

[15] మ౦గళగిరి ఆన౦దకవి [118 యొన్కొక్కయాస్యాసమునుండి యొక్కొక్కపద్యము. నిం దుదానా రించుచున్నా ను... చ, జగదుషకార కారక విశాలమ స్త్రపడార్థక ల్పకుం

డగునతనిం బరాత్సరు మహామవాం 'సర్వశుభాస్వ భావు (యొ

కధల దగుంగాక యాతండిలం గల్లలం జేసినవానిపూజ స

ల్స్‌ మురితంబు లంటునసి పల్యుూట యొష్తూ నఫంశయంబుగన్‌, ఆ.౧ న ఘనతర పాపపుణ్యముఖ కార గసమాచర ణస్వ్యృతర్మత్రతన్‌'

సొనినమనంబు మానవునకు బూసలం దగు "లేనిచో జగం

బున నుకృళాఫఘము ల్నరక మోత్ష్మపదంబులు గల్లవం చనం

జను నుచితేజ్ఞ సంతతి. నసంశయనాక్‌ నవి దృంభణంబు నక, ఆ..౩: చ..చని "సెలయేటి మొ త్రములల జందన శె లమరుద్విలోల కాం

చనకురువిందచందనరసాలముఖధ్రుసమాపగ్లో స్తనీ

ఫునతర శాయమానముల6 గ్మపప్పుందిన్నియలకా లతాని కే

తనముల 'సంచరింపుచు నతండు పరాత్పర'చింతనంబునకా ఆ=-3 ఉ వాగ లవార్య కౌతుకసవాసమనోంబుజులై. జగజ్ఞ నా

ధారు నయ్మపచారు 'సముదారుని 'నమ్మరియాకువూరుని౯

భారవుస్త వృమానున విపద్షశలం బొరయిం చినట్టిని

ప్కా-రణ-వై. రుల౯ సరకుగా౯ గొన కీంచుక్‌ యెల్ల దిక్కులన్‌ . ఆం

ని౮. కనుపర్తి అబ్బయావమాత్యుండు హో ౬ ఈకవి యా తు వేలసియోగిచాహ్నాణుండు ; రాయన మంతి పుత్రుండు; 'కొండిన్యగో తుండు. ఈతనితల్లి నరసమాంబ్యు; అన్న యోగా నందము. ఈకవి యనిరుద్ధ చర్మిత్రము, కవిరాజమనోరంజనము అను "రెండు (ప్రబంధములను రచియించెను. ఇందు మొదట రవేయింపంబుడిన య్‌ నిరుద్ధ చర్మిత్రము ల్‌ ఉ. నిండుమనంబు సత్యమును నీతియు శాంతియుం గల్లి క్ష్‌ రి మం తుం డయి భోగ భాగ్యములత్రోం జెలువొందుచు. నొండసీటిభూ మండలనాయకు లి ్రగుల మన్న నచేయంగం 'బెంపుమిోటతె స త్పండితు. డబ్బమంధతి కనుపర్తి పురాన్వయవార్థి పూ చం (దుం డని లోకు లందటు నెజుంగుటకు న్నుతిచేయ నేటికి౯, అని కప్‌ తన తాతయెన యబ్బయ్య కొండవీటిరాజుల మన్నన నొందినట్లు (వ్రానికొనెను గాని యాతని కాలమునాటికి. గొండవీటి రాజ్యము తురుష్కు_లయథధీన మయినది, ఈ హేతువు చేతం కాబోలును కవీ స్ట్‌ విరాజమనోర ౦జనములో__ చ, సుగుణకదంబ 'మెల్ల నొకచోటనె కాపుర ఘున్నయట్టుగా నగునని 'వేయినోళ్ల గొనిమాడుచు భూజను లెంచ ధన్యుండ్రై తగు కనుపర్మియబ్బనకు. దత్స్రియసాధ్వికి లచ్చమాంబకున్‌ బాగడిక కెక్కి రిద్రజుసుపుత్రులు రాయన నిమ్మవాహ్యయుల్‌ , డ్‌, 'వేయనవచ్చు(గాక నుళువే యనపాయవదాన్వనై భవం చాయనవద్యబుస్ధి తగు నాయనే యనం గీ రిచంద్రికల్‌ గాయ నయ స్వగీతికలు గాయననీలురు పాడ నొష్టు మౌ రాయనమం।తి మేలు బళిరాయన సూరిజనాభివంద్యుః డై. అను సద్యములయందుం దశతండి తాతలు కొండప్‌టిరాజుల

కనుప ర అబ్బయామాత్యుండు 115 యొద్ద నున్నట్లు చెప్పక తనతాతకు ముత్తాతయైన బసవవామాత్య్యు;ఃడు మ్మాశ్రమే కొండఫిటిరాజులమంత్రియైన' ట్రీక్రింది పద్యమున( 'జెప్పెను- శా క్రీ చేరి ఉక శ్‌ వివో ల (బ్రవా కలవారి ౦ బుట్టి క్షౌండినగో

(తాప ్సస్తంబపవిత్రసూ(త్రక్షలితుండై. రామసింహాసనా

జేఫట్టన్‌ _జసవపధానుం డిల మించెన్‌ భాగ్యసంపన్నుండై.

క్రవియొక తండి శాతలు ఫొాండవీటిసీమలోని కనుపట్టు[గామ

మునకు కరణములని శ్రోంచుచున్నది, కవికి మంగళగిరిలోనున్న పాన కాలరాయః డిష్టదె వతను, మంగళగిరి కృష్టైమండలములో గుంటూరు నకు సమిపమున నున్నది. అబ్బయామాత్యుయ పదునెనిమిదవ శ తప్ప మధ్యమున' నుండినవాండు, ఇతండు ౧౫౮౦ వ సంవత్సర్మపాంతమువల్న కును జీవించి యుండవచ్చున్తు, ఇతం డాశతాబ్లమునం దుండిన (ప్రబంధ కపిశ్యరు లుదజిలోను మిక్కిలి [పౌఢుండు. వసుచర్శితమునకుం దరు వాత న్‌తని కవిరాజమనోరంజనముతో సరిశూల్గందగిన షషబంధము లొకటి "ళెంటికంచు.. నెక్కువగాలేవు, కవిరాజమనోరంజనములోని యీాక్రింది పద్యమువలనః_ గవి సాహిత్సమునందు మూత్రమే కాక నంగ తమునందును [బవీణుల డయి%ట్లు కోన(బడుచున్నా డు-- క (శీమంగళగిరి నరసిం |! హామే యకృ పావిజ్బంభి తాద్భుతకవ తా

[శీమంతు.డం గానకళా 1! ధీమంతు,డ 'దేవతాస్తుత్మివత పరుండ ౯

కవిరాజమనోరంజనమునకుల బురూరవశ్చర్శతమని నామాంత

రముగలదు. బాల్యమునందు రచియింపయిడినదగుటచే ననిరుద్దచర్శిత్రము పుఘారవశ్చర్శిత మంత (పొథముగా లేదు. ఈలెండు పు సకములనుండియు గొన్ని పద్యముల నుదాహరించుటకన్న ౬ గవి విషయమున' (వాయందగిన విజేహాంశము లేవియు6 గానబడ వుం

16 ' ఆంధ్రకవుల చరిత్రము

అనిరుద్దచర్శితము.

చ, విచికిలగంధియున్‌ విభుండు. 'వేడుకతోం "దెరో ఆెండువై ప్పులన్‌ రుచిరకటాక్ష్యపం క్లులమెజుంగులు సిండగగ నిల్చి రయ్యుడన్‌ 1బచురత రానురాగరస బంధ్రురతం "బెరచీర' 'ధూరి "పా టుచుహ ్రదయాట్టముల్‌ ముగ మెటుంగ నిచుట్టజికం బుసే యంగ న్‌,ఆం౧

ఉ. కన్నుల జెప్ప లాజనీవికాసపుంజూపును మానము[ దతో నున్న మొగ రబు నిశ్చలత నొష్టూశ రీగ ముగా! బటంబుపై నున్నతలల (వ్రాసినవ్రియుం గని సాక్కుంనం దాను నట్లయ్యైె

చిన్నెలు ద క్కియుండె సట చేసినడంత్రపుబొమ్మ'కై వడిళా, ఆ...

ఉ. మాసముకీీరుజూ చిం జిగిమేసి పటుత్యముంజూ చి మోములో పహోసము(జూచి వెతులయొయారము-జూచి మనోజ్ఞ రూపనే ఖాసమలీలంజూచి యహహా యనుచుం వలయాంచి ముందు ఈ (వాసినభావ మెంచి తట వంచుఫొ నెం జలజాట్నీ సిగ్గునన్‌, ఆ-౩

చ అనవుడు మఏందహాసముఖు(డై హారి నీభుజన్ల క్తి నీవె నె మ్మూనమున లజ లేక పలుమూటును 'మెచ్చుకొన ౦౫ సీలియ్‌ యని మొన నిల్నినప్తూడు నిరర్థక _మోవెడమూట లేల నాం కొని భుజియింప౯-బోవ్లుచును (హారలమే లడుగంగ నేటికి౯, ఆల

ఉ. భూసురవేదనాదములం బుణ్యసతీజనమంజులో కులన్‌ భాసురవ్వ తగీతరసబంధురరావములం బురీవనీ నాసశు కానులాప ముల వార ణబ్బంహిత వాజి హాపులన్‌ (శీసముదం చితం బగుచు( జెల్ను వహించెం 2₹0ఏర0బు నవ్య మై, అటో

కవిరాజమనోరంజనము,

చ. కొడుకులు గల్లుదడాం నొక కొన్నిదినంబులు, -చింళ నసందనుల్‌ పొడమిన నాయువ్లు నృలము బుద్టియు6 జాలంగల్లలా నుకుగని చింత కల్గి తను నోలభ్రాజింపసీ చిత తండ్రినె ప్పుడు( గడుచింత సియుదురు ప్నత్రులు శులుగాక్‌ మిక్రలే, ఆ-౧

కనుప రి అబ్బయామాత్యుడు: [17

నీ, ధరగ్ర నల్పులక (బభుత్వంబు వచ్చిన మనుష్యుల వికారప్పుంజూడ్కి-6

పల్లవు ల్లుది 'లేమిపడి యింటిచాయరా.మొగిలం జెతల్లులు మూల్లీనట్లు

పకబేశీయతిలోభషరునియింటికి. బోవ6 'జెగిక్రోంతి వలెను గద్రించిన్లు

వంతువాసికే హీనవై. ఛ్యులు తమలోన "నేకంబుగాల గలహీం చినట్లు

“తెరలి యొండొక్క_టిసి రూతదృష్టి. జూచు

గొజగొఆఅను మూల్తు గద్దించుం దటీమి తీటీమి

కవిసి కలహించి భౌాళ్ళతి కలకలముగ

జూగిలమ్ములు రోషభీషణము. లగుచు, ఆ.౨ చ. కర మనుర క్షి. గొమ్మ కరకంజమునం దిడి మోాకుం బాలుం జ

"ఇరలును "బెట్టి "వచి వలికింపుచు మాటలు 'నేరి నందు కా

విరసప్పుణూంతల న్మిగుల "వేదన గొల్పెద రింతి కియ్యడళా

గురువుకు బొమ్మ వైత్‌రి గ్రూరవివారమ కరవారమా,. ఆ, 2, జి. నిప్పులురాలు (గ్రీమ్మమున నిక్కినగాడ్పులు వార్లి కంబునళ

జప్పుడునేయ" కే మరలసాలాం (బ్రతీచికి, చాచినుండి తా

రప్పటిపాంగుచే( (జల నాపదం 'బెట్టి నిజాధికారముల్‌

దప్పినం జిన్నబోయి మరలం జనుచుంద్షురుగాదె నువ్చ%భుల్‌, చ మలయజగంధి తాళపరిమాణమనోహరరాగగీతీకా

కలనినదంబు జంతీమున 'గాతమునళ౯ా జెలంగింపు నింపువే

నిలలు. [దప్‌ంచెం జత్రములు జీవక్‌వల్‌ ధరగియించె జారువుల్‌

పాలుపుగ నంక్షరించె మృ గముల్మది( జొక్టువహించె నెంతయున్‌ -౪,5 మ, తగునే రాజకఫృమార మన్దుథ మనస్తాపంబుచే నింత నె

వ్వగలం బొందంగ ధై ర్యశా లివిగదా 'వారఠరారగనా స్నేహ వో

హగుణంబు ల్బపలాయతాయతము 'లెర్షె న న్పతం "బేలగు౯

నగనే లోకులు సీమనం విటులు మన్నం బన రాగాంబుధిన్‌.---ఆగి

ని7. కాణాద పెదనసోమయాబి ఈ కనీ నిజావమురాజ్యములోని గద్యాలసంస్ప్థానాధిపపియెన ము్షి, పలి సోమభూపాలుని [వేరణముచేశ ముకుందవిలాసముమ్యు అధ్యాత్ళి “రామాయణమును గచీయించెను, ఇతండు నందవరీకో నియోగశూవ్మా ణుండు; అశ్వలాయనసూ[నుండు; అ వేయ గోకుండు; తిమ్మువార్య ఫ్యుతుండు. సోమభాపాలుండయు. తన్ను(గూర్చి పలికినటు కవి చెప్పుకొన్న ముకుందవిలాసముళోని యూ (క్రింది పద్యములలో “సద్య న "వ్రేద్బ్రీలి”” అవు నామముతో అపంచవగ్లియ చచిత్రక్కతి మొదలయినవానినిగూడం దాను రచించినట్లు చెప్పను గాని యవి యిష్యుడు కానరావు. నీ, ననునందవరపు రాన్వయప యోనిధి చంద్రు; గాణాదవంశవిఖ్యాతి సాంద్ర నాళ్వలాయనసూత్రు నా(లేయమునిగోతు స క లవిద్వ త్ర వ్యిషవరమి[్రు పాఢలమ్ముపతిపండితసోదర్యు నావా ట(గంథానుఖానధుర్యు వేదళాన్ర్రుపు రాణవివిధమర్థుధురీణు వరచతుర్విధక విత్వప్రవీణు భోజ చ 0పూ(వపబంధా ర్థబోధ వాను. బంధగీర్వాణటీకానిబంధనాది చేశలవచోరచదనచ ర్యు “వదనా ర్యుం గాంచి దయమించి పలిశ సగారవముగ, గ్‌, కాదివర౦బు లిరువదియెదువిడ్‌చి | చేసితి వపంచవ యచితక్కతిని “సన శె లేశ లీలాఖ్యవే 'నెసంగ 1 యాదిమితనర నియతి శక్యంబుజగతి? ఉ. (శ్రీరమణీ యతళ౯ నురపురీనగరీసగరీ యటేశభూ భారధురీణుం డాబహిరిపోమనృ పాలు సభాంతరంబునన్‌, మారవముణాంకివంబులుగను మత న్యెపురాణ మొనర్పది జబూానవే సారసుధా(ప్రసారవిలసత్కృతి నాం్యధవచశ్చమక్కృతి౯,

కాణాద పెద్దనసోమయాజి 1109 ఈ కవి సంస్మ్య్యతాంధ్రములయందు బవాసమ ర్ధుండు, ఈతని (గ్రంధములలో నున్నన్ని శరాలంకారములును చిత్రబంధక్షవిత్త్య పద్యము లును మతి యేకవిగంధములోను 'లేవ్లు, *ఈతనికవనము రసవంతమయి కీవిజన' హ ఎదయరంజకముగా నుండును, తన కవిత్వమును గూర్చి వెన్నైల' శంటి "వేంకటపతి యూ [కింది కష ద్యము ను చెప స్పనట్లు కవి తన య ధ్యాత్మ రామాయణమునందు (వాసీఫొనియున్నా,డు.__ ఉ్‌, ఇ దజు చోడు నన్నకవి యజ్దన తిక్కన సోమయాజి డా నుద్దగు 'వారికళ, ముసరి కొక్కయడె దీటగు నల్ల సానిమా "పెన వారిత్రోడుతను 'బేరువహించిన నీకణాదముం "బెద్దనసోమయాజి విను ెద్దనం బొల్బు. గవిత్వసంపదక్‌ ఇట్టితరులు పాగడసట్లు వెప్తటయేకాక కవి 'తానును తన. ముకుందవీలాసను నిట్లు వాగడుకొన్నాంయడం-లా గీ. ఇందు. సకలహితము నిచ్చు మున్విష్షుచి త్తీయతుల్యమౌ మాదీయక్‌విత యుదుట(జేవ6 దొలుననులిబోలు నళలిమోము మృదువుగా.దె విరులమిోంద (వాలి? క, కుందవిలాసముతావి ము కుందవిలాసము నదాముకుందవిలాసం బిందవిలాసమును సుధా బచిందువిలాసము హాసించు( "బేశలఫుణీతికా, ఈకవి కాలముగాని కృతిపతి యన€దగు 'పెదసోమనృపాలుని కాలముగాని. నిశ్చయముగ్రార 'దెలవియ'లేదు, అయినను ఉ. నన్నయభట్టు భీమన ననంతు నధర్వణుం దిక్క_హళ్యోతి నె జ్రన్నును సోము భాస్కరుని నయ్యలు వై షధకావ్యక ర్త బో

180 ఆ౦(ధ్రకవుల చరిత్రము

తన్నను బిన్నపీరురి. జినన్నను సూరప రామభ్యకుం ₹ే

ద్హన్నను దిమ్మునార్యు గరుణాంకని మూర్తి సుకీ ర్లి నెంచెదన్‌.

అసి బట్టునమూ ర్రివణకును గలకవుల నీకవి పొగడి యుండుటచేత నీతంప షదునాజవ శ త్తాళ్చూంతమునకును పమునేడవ శ తాస్టాదికిని దరు వాత నుండినవా6 డయినట్టు స్పష్టమగుచున్నది: ముష్టిపల్సీ సోమనృపా లుని తాత మొదలయినవారు. మహమ్ముదీయులవో యు ద్ద ముచేసి వారిన జయిచుట మొదలయిన సంగతులు చెప్పలడి యుండుటవేత నితండు పదుంనేడవ శ తాఫ్రాంతమునంన్లో పదునెనిమనవ శతా ప్రారంభము ౦దో యున్న టాప్‌ ౧ప6 దగియున్నది, గద్వాల సంస్థానమునరదున్న వమూమి [త్రులకొకరికిం గవికాలవిషయమునుగూర్చి వ్రాయంగా ౧౭౫౦ సంవత్సర (పాంత్రములయం దుండినట్లు జెలిపె యు న్నారు. బందలి కవిస్తుతిలోం 'బేర్కోనంబడిన యయ్యలు ెట్టవుతమును జేనింతండే యయునపవీమునల గవి ౧౭౭౦ వ సంవత్సరమునకు .దరువాతంగూడ నున్నట్టు చెప్పవలసి యుూడును.. ముకుందవిలాసమునకు భ్యదాపరిణయ మని నామాంతరము గలదు. కవికృతములయిన రెండు 1గంశ్రముల నుండియు. గొన్ని పద్యము లం దుదాహరింపంబడుచున్నవ్‌___ ముక్షుందవిలాసము,

ఉ, ఆటలు పాటలు6 గలుగునందపుగందపు ౮ఆహాటవాటముల్‌'

కోటలు 'పేటలుం బసిండిగోడలు 'మేశలుల గల్యవిందురా

-వోటులు నీటులుం. గులుకుచుక్కను జుక్కను నిండుంజెల్వపుం

బోటులమేటులం. దగినవొన్నల చెన్నులు గల్లుపటిలోన్‌, ఆ.౧ ఉ, చేరలంగొల్వవచ్చు. దయ చివ్పిలు గొప్పుకుగొవ్పకన్నులు౯

మూరలంగొల్వవచ్చుల గడుముచ్చట లిచ్చువెడడందవ క్షము౯

'బారలంగొల్వవచ్చు. గవవాళి బళీ*" వారికీ నృమిోపపున్‌

'మేరలంగొల్వవనచ్చు నిక మే లితు చగతిథ బ్రీకం 'దేసనళొ. అఆఅ-.౨

[1 (4) కాణాద "పెద్దనసోమయాౌజి 121

ఉ. కౌనునకొనభంబుఫరి కావిజగావిలసీలు మోవికిం: పానలం "బానకంబు 'సమ మానన మా ననవిలు మేవ మే ననమేశనం గనక మేనన మాననంగన్షవం దగున్‌ వేనల్‌ చేనలిన్విరుల వేయుంజువే' యునతీమకేల్తి కీన్‌, అ-౩

మ్మ, తనరన్‌ వ్యాక రణర్హం దంగడ్రేయ నుచుం ద్కూ సైనిక (థాతీయం చును మోావూంసఫఘుని౯ా నప్పుంసకు( డటంచు న్వీడి దూరంబునం గని యస్ప్యృశ్యుసిబో లె కాందసు "వేడ్క గావ్యలీ లార్రస జ నిచెచ్చం గవితావధూమణి వరించుకో బావగు ర్భం బునకొ, ఆ-రీ

ఆఅధ్యాత్మరామాయణము,

న్స్‌ సంసారదావాగ్ని సంకప్తులకు సుధాసోమవ గ్లో సియుక్సి రామభిక్షి జాష్ర్రయామయ తాపపీడితులకు రమ్య ఖీసజయు కి రామభక్షి. పంచమహోాపాపపటలసర్పములకు రచితగారు డక క్తి రామభక్షి భవవిపద్వా రాశీ పాతభీతులకును బబలతరీయు క్తి రామభక్షి (మైమబోధితగురుసూ కీ రామభ కి! కామితాల్మజనాస క్‌ నవామభ్గక్షి (శీమదురుసంప దనుగ క్షి రామభ కి సామరస్యోదితవీము క్షిరామభ క్షి,

చా సారిదిం గళ (తప్పుతవితృసోదర చాంధవముఖ్యసంగమం బరయ. .నద్యపవావాపతి తాగతకా ఫ్రములట్ల కూడుచున్‌ బరిషరివ్‌డు నె జము (పవాగతజంతులంబోలి మోహము౯ా గూరయకయుండలావలయుం బోవ్రచును న్నెడవచ్చుచున్నె డ౯ా,

ఉ. అంతట 'దై త్వకాంతుండు 'సురాదివిరోధి సరోధిడాథ య త్వంతవిభాకలంకను శుభాంకను లంక నశోకకాననా భ్యంతరసివులో నిలిపె నాసుర కాంతలు: కాచియుండంగా 'సంతతపూత సాధుగుణజూతను నావృతజాత జెంతయున్‌, అరణ్య,

[192 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము ఉ, అంచలుపాలాం 'గేకులకు నాటలుగేగ ఫఘనంబు లూశె [గో మ్బించులుకూె భీతలసమిీళరమువారె మరుండు చేరి ము న్ముంచుగ జాతివాణతతి మాతె నటం బధికాళి థై ర్యముల్‌ గంచుకజూఇె మాథె నల్మగ్షీ పగ్ణిము మిజె జలాగమం బిలన్‌, కిష్కింధా, చు కమలవిరోధి కామజయకారి కిరద్యుతినీ రృసీయు (జున్‌ కుముదహితుండు కూటమ్మృగగో ప్రకృతాంకుండు క్ష్‌ సృసత్యంఖా (క్రముండును శేశవే్ష్షణము కె రవిణీశుడు. కోకభేదనా గమనుండు కొముదీకరుండు కంధిభవుం డుదయింషెం దూర్చునన్‌, సుందరం ఉ. దాన వనాశనార్థ ముగ దత్సతి( 'ెచ్చితి వీవను నహః మిోానము 'సామవం బనుతమి న్విషపిండ ము (గోలిసోలు సె ట్లానెజి నామహీసుతసమాహరణం బూన((సాడె మోందటన్‌ గా నగునట్టికార్య మదికానగుచున్నది దానవ్యాగణీ, యుద్ధకాండ, మః (శవణానందకరంబు సుందరముగా షడ్డాదిస ప్పస్వరా సినమున్‌: జూతిగతుల్‌. (తి కాలకలితస్థాన్నతయిాపూరక్ణ మా క్ష విధుల తోయంగి వల్ల కీచతురత౯ 5 ంజిల్ల గాంధర్వ్యసా రవిదుల్లాన మొనర్చి 'రాకుశలవుల్‌ రామాయణం 'ాసభకా ఉత్తర,

శిర. కుందుర్తి వేంకటాచలకవి ఈ కవి మిిలేవిందాపరిణయమనెడి యాూారాశ్యాసముల ప్రబంధ మును రోచియించెను, ఇక డాటువేల నియోగ్నఛాహ్మణుండ్యు అష స్తంబ సూ(మ్రుండు; ఇాండిల్యగో త్రుండు; రామభయూమాలత్వప్తుతుండు. వతసి 'శాతయెన గోవిందామాత్యుండు ౧౬౫౦ వ సంవతే నర (పాంతముల యందు రాజ్యముచేసిన వీర వేంళటపతిరాయలవద్ద నుండ్కి భఛారతీపరిణ యమను కావ్యమునుచెసి యాతనిసి మెప్పీంచినట్లు కవి యీ కింది పద న్‌ మునం "జెప్పీయున్నా(డు. ఉ. పటుతేరగో స నీమధురపాకసమంచిత మై రసోర్మిప ర్యటమగు భారతీపరిణయం బనుకావ్య మొసంగి వీళ్లవేం కటపతిరాయలం. దనిపి కాంచె మణీక్‌నకాభి'పేక ము త్వ-టగతి నమ్మషామతి సుఖస్థితిశోి యశోభిరాముండై ఈ కవికాలమునాంటికి విజయనగర 'సంస్థాన్యప్రభువ్రులు. మిక్కింలి. హీనదశకం వచ్చినందున గవి ఈ రాజ స్రమునువి డిచి పాం డ్యముడలమును జేరి మధురలో నుండినట్టుు తెలియవచ్చు మన్నది. (గంథావ తారిక్షలోథ జాను పాండ్య మండ లాధీశ్వరు (డయిన విజయర౦గ చొక్కవాథుని( గవి త్వము వెవ్పి మెవ్పించినట్లు కవియే యీ క్రింది పద్యములలో (వ్రాసిళొని యున్నాండు.__ సీ, చదివినా వే మేమి: చదువయోగ్యంబులో యవియెల్ల నిశృంశయంబుగాంగ నచనకావ్యములుగా రచియించినొవు ఛా రత భాగవతములు శామకథయు. ఘటియించినాను 1డాతమోపాకముగ బహూ నాటక్‌ంబులు సమున్న తిజెలంగం

124 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము

జూటించినావు దిక్కోటరంబుల బుధ

కోటివెచ్చ నపారచాటూూతులు

నర్థగుంభ సముజ్ఞ ఫ్రంభి తాశు మధుర

చిత్రివి సరకవితా (వసిద్ధి స్‌కు

వనహొజమేకద పాండ్యభూజూనిసభంగ

ధాళుకవియనంగీ రి. జెన్నలరినావు, చ, కవిజనకల్పకం బఖల కావ్యరసజ్ఞు, డఖండపాంద్యభూా

ధవుండు మహానుభావ. డతిధార్మికు( డర్వ్యగవజధా6 యె

న విజయరంగచొక్క్యనరనాభుండు నీ కవితాసమ్మగవై

భవములు మెచ్చి నీ కొాసలౌ ఛర్మ మజణేీశిబికాదిసంపదల్‌ =

పయిపద్యములనుబట్లి యితండు కొన్ని నాటకములను నూూతమే

కాక భారత వాగవత రామాయణములను వచనకావ్యములుగాం గూడ ర దియిం చినట్టు వశదవుగుచున్నది. ఇతండు మాత్రమేకాక యితని కాలమునందుండిన యితరకవులనేకలు కూడ6€ దాము పచనకావ్యము లను. రచియించినట్టు తమ (కబంధములలో 1వాసీఫొనియువ్నారు. ఈ వచనకావ్యము లన్నియు నూకు దొరకక్‌పోయినను, ఈ కాలములో రచియింపయిడిన వచనకావ్య మొక టిమ్మాత్రము మాను లభించినది. ఆ వచనకావ్యమునుగూర్చియు. " దత్క_ రనుగూర్చియు. నింతకుముండే కొంత 'వాయంబడెను, పయి నుదహరింపంబడిశ వానిలోని. కడపటిపద్య మునుబట్టి కవికాలము సహితము స్పష్టమగుచున్నది, విజయర౦గ చొక్క-నాధుయ ౧౭౦౪ వ సంవత్ప్చకము మొదలుకొసి ౧౭౩౧వ సంవ తరమువణకును రాజ్యమువేసి విద్వాంసుం జై యాంధ్ర కావ్యర చనను (జోత్సాహను చేసినవాండగుటచేతను, .అకనీ కాలములోనే కవి యనేక (గ్రంధములను చేసి తర్వాత మి(త్రవిందాపరిణయమును జేసియుండుటచేత రు, ఇతండు హూణశకము ౧౭౪౦ వ నంవత్సీర (పాంతమువణఅకును జీవించి

కుందు ర్రి 'వేంకటాచ్‌లకవి 120 షట తల్లమ గుదున్న ది కాంతకాలమునుండి యీలే న ఫూర్వక్‌ ఫు బభాచరించుచు వచ్చిన మూచారమును మానక" 'యూీ క్రవియు రింగ నాఘాండు తనకు సంహ మోన వాతటైతగించినటీ (శింది పదంమున (వాస్‌ సండు అనకు స్వషఘ్నృమున నాథ త్క_రించినట్ల (క్రింది | ధ్యమున (వాసి న్స్‌ సనీలమేఘముడాలు ఇవాలుపీరచటల€జూలు మేనువాండు జగంబు: లీనువా6డు వేల్పురాజాతల్పు విప్పుటందమదల్స్పు వెలలేసిబంగారు వేవన్నె రంగారు చేలవాలకు మ న్‌ జ్జ లి ₹.వాటను కడకంట సాంపారుకరు గారసముమిోటు వహూాపువా,డు భవంబులాపువా!.కు వీర కటక కిరీట ేేయూరవ్లార్త హోరమంజీర ళాకచక్యములవాండు కలనా ఇానొకప్పరుషుం. డుత్క-.లికవొలుక ( (బే మ. నామాల వేకషవజూమువేళ,

(గ్రంధముశం వక్క_డ క్కడ. లతీణవి రుద్దములై న (ప్రయోగను లనేకము లుండుటచేత. నీతు లాతణికకని శాకహోయినన్ను మొ చము మోంద నీతవికవిత్వము రసవంశ్తముగానే యున్నది. మిత్రషిందావరిణ యనులోని "రెండుమూడు పద్యముల నిందుదాహరిందుచున్నా ము-_- చ, అని వనితో' కియు కిగతి నవ్వని జవ్వనిగుంపు 'సాంప్తుు జే

గాని త్రనివార సౌరభము (గోలుచు సోలుచు. మిన్నగన్న కో న్నన లసవపష్యు హూ షం కల 'ననని కనొని తావిమాస "పవ పానరిన మరం గరుకు లూఫొని భూకొనినంత వింతగన్‌, ఆ-_౨

[26 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము. ఉ..సారస మా మొగంబు జతసారస మాగమనంబు నాఖిక్షా

సారసమాభ మూకచమసారసమొాజముమేఘ మూసుధా

సారస మూవృతంబు నుడి సారసమానము తన్నతంబ మూ,

సారసమాననీయసువి స్తారనస మాయత మాదృగబ్దముల్‌ ఆ, ఈ. చం కనియె నుదారు6ం జూరుకరకొస్తుభహోరు సుమేరుధీరు జీ

వనదశరీరు దుగ్గీ మయవార్థిగభీరు దురాపసారులో

చనసుఖదావతారు ఖల లశతారు నఘాఘదూరు స

ద్వినుకయకో విపోరు వసుదేవకునూరు నతౌబ్దసూరుని౯,. అ. ౬.

ని9. ఈదురుపల్లి భవానిశంకరుండు ఈ కవి ధర్మఖండమును 'బెని (గించెను, ఇత్తండు కూచిమంచి తిమ్మ

కోవిత్రోను. వక్కలంక వీరభ్యబకవితోను సమాక్షాలిక్షయయినందువ, క్రకయును. ఇదునెనిమిదవ సతారా రంభమునుఐడి ౧౭౫౦ వ 'సంవత్పర [పాంతములవఆకును జీవించియుండును, ఈ కవి తవ ధర్మఖుడమున వక్క_ల ౦కే వీర భదకవినగూర్షి (వాసిన' 66ప్ప-ర్రివ్టై ర్యుండ గూ నను షద్య మో.వజి'కే యుదాహరింపయుడియున్నది. దిట్టకవి వేంకటరాయకవి తన వ్‌ దాస్ట్రగు ర్నువై నట్లు క్‌వి ధర్మఖ ండమున నీ [కంది పద్యముచేం 'జెప్పుకొని ఉ. శీమయవాగ్విలాసుండు న కేషలిపీప్రదణుండు భూరిశో

ఛామహనసీయమూ ర్షియు6 [బబంథనిబంధనబంధుర క్రియా

భామహితో చేరుసూ(తుండు నృపాలక పూజ్యుండు నంచు€౬ ద న్బ్చుధుల్‌

'వేమజు నెంచ దిట్టకవి వేంకటరాయకవీందుం డొప్పగున్‌,

. ఈ కవి యూాజువేల నియాగ్నిబావ్మాణుండు; భారద్వాజ గోతుండు శంకరామాత్య ఫ్యత్రుండు. కని తాను శృంగారమంజరి యను

ఈదురుపల్లి భవానిశంకరు.డు [27 కావ్యమునుగూడ, రచించినట్లకింది. పద్యమునం 'జెళ్తుకొనెను. గాన్లి వమా కా |(గ్రంథమః: బభింపబవేదు-_ సి, 'ధాత్రి భారద్వాజగ్యోతపవిత్రుండై సురుచిరాప స్తంబసూ(తుం డగుచు

నిరఖాన్న దానాభిసరతుడెా నీబ్ళురువలి నర సమౌాత్యుపొత్రవ రుని

సంతతపూజితశ ౦కరుం. డగుశంకరామా త్వ్యమాళికి నాత్మభవుసం

(బబ ని 'న చ్చమాం బాగర్భశు ర్‌ ముకాంమణే నీశ్వర ధ్యాననిర వ!

వమంధ భాష. నొనర్చినయనఘుచరితు

శంభునిభు.డై నయివటూరి శంభుశిష్స్యు

నను 'భ వాసిశ నాములగన్లానుచుంలి న్స

ఈ కవి రచియించిన (గంధము సమ్మగముగా దొరకలేదు 'గాని

నొరకినంతవజకు. గవవము రసవవంతమయి మధురమయి. నిర్దుషముగా నున్నది. ధర్శఖండమునుండి 'రెంగుమూడు పద్యముల నిందుదాహరించు

చ. అనవిని వానింజూచి మునులారయ6 బుత్రకళత్రరతి కై యనయము( (గూరవృ త్తిమెయి 'నర్ధము నీవ్లు గడించె దెని నీ ఘనతర మెనకిల్చీషనికాయము భాగమువారు కాందురో కొనరొా యటుంగందెల్పు మలికుంటితలీల నటించు! బల్కినకా న

చ వారి భజయింపనై తి లలనావయ వామితేవర్ష్మ నా న స్థిరమతి నర్థిలోభరతి( 'జేయంగనై తం బరోపకార మి ట్రరయుదు సీయపారకలు పాబ్టికిం దారణయూానవా(త్రమున్‌,

చ ఫలితతరుల్‌ ద్విజాతులకు భ్‌ క్తి నొనంగసటయుక౯ా గన్లోదకీ స్థలముల (శాణిలోకము హితంబునకై. సరసీశకటాకముల్‌ నిలుపుటయున్‌ మహాత్యులకు నెంజిలి దీర్చుటయున్‌ దలంప నీ యలఘుసుకర్మషం కులు తదవ్యయమార్ష సుఖై క్ష హౌతువుల్‌..

ల్‌0, ధూర్దటి వెంకటరాయకటి ఇతండు "రత్నా పలిపరిణయ మనెడు నాలుగాశాాసముల్యప్రబంధ మును రచించి” వేకూగి రామస్వామిమం(ల్రై కంకితము వేచాను, ఈకవి కాళహ స్తిమహాత్ళ్య మును రచియించి కృవ్వ చేనరాయల కాలములో నుండీన ఖూర్డటిక వి వంశమువాంయ, ఇకండు తన [గంధముశందు మార్డటి నిట్లు స్తుతించి యున్నాండు__ మ, పటుగంగాలహ రీతరంగసమశుంభ త్వా" ఢ తాంచత్కళా ఘుబనున్‌ బాదవీన్నమక్నస్య వర రాస్షం భీరకేటీ5వి స్ఫుటరత్న ద్యుతి పాటలీకృతప దాంభోజూతు సర్వజ్ఞ సా ర టినిం గొల్చెద నస్మదీయకులక రన్‌ భక్తి రంజిల్గంగన్‌ , ఈఘార్డటిపాతుం డయినవేంగటవతి స్ట షరాజవిజయమును చేసెను, ఈవేంకటపతి కుమూరుండును కవితండియుసై న లింగరాజు కాళహా స్పిరాజుల (చేరణముచేత వముజటే[యయొక్ష పెద్దకాళహ స వముహాత్మ్వ మును రచియించెను. రత్నావళపరిణయమునం గవి తన తండీనిగూర్చి యిట్లు (వాసియున్నాడు.__ ము, ఘనగా రశ కటాతలబ్ధక వి తా గాంభీర్యసంతుష్ట భూ జనరాడ్డ త్తసువర్శ చేలమణిభాపా[ గ్రామ పల్వంకికా ఘనదం తావళఫఘోటకాదిబ పుస తాా-ర్యపతిద్ధాత్ను ము జ్ఞనకున్‌ ధూర్డటి లింగరాజకవిరాజ[శేహ్టుం గీ ర్తించెదకొ. ఈకవి పాకనాంటి రనూ ర్వేలని యోగి (ాహ్మాణుండు; భారద్వాజ గోతుండు, ఇతండు తన్ను (గూర్చి చెప్పుకొనుచు. దానింతకుమున్ను నామలింగశాసన మనంబడెకి యవమర నునంతనుబద్య కావ్యము నగా రిం చిన కింది పద్యములలో చెలివీియున్నాండు__

[17] ధూర్జటి వేంకటరాయకవి $20 చ స్థిర ముగం గాళహా స్తిగరిజేశ వరాగతసంస్కషృ తాయ్యధసుం

పరకవనంబు వ్యాకర అణనాటక కావ్యవిచక్షణత్వముక

గరిమవహిఎప భూవరశిఖామణు "లెన్న(6 జెలంగి తర బం

భురతనుకాంతిబాలరవి ఘార్జటి 'వేకటరాయప న్యవీ మః అమరర6 బంతీయు6 బద్యకావ్యముగ భవ్యం బె నయయ్యంృధ భా

ష మహాపండితసత్య_వివజము మెచ్చన్‌ నాహితీకాశబ

(కమ 'మొప్పన్‌ దృథభ కి తోడుతను శ్రీరామాంకితంై తగన్‌

రమణీయంబుగం జేసినాండవు బళి (ప్రభ్యాతివాటిల్ల ౧౯,

ఈకవఏ కాలనిర్ణయమునుగూర్చి కొంచెము. వివారింపవలసి యున్నది, ఈతనితండియెన అీంగకనవి తానుర చియించిన పండెఐండా శ్వాస ముల _ కౌళహా స్తిమహాత్మ్య్యమును కాళహస్తి 'రాజలున దామెన్ష్య యక్క_ప్పనాయని. ప్నతుండస వేంకటపతిరాయని. కంక్షితమునేసి యున్నా౭ండు, అక్క-ప్పనాయని ప్పుతుండయిన 'వేంకటపతినాయండు 'కుదునెసిమిదవ థ తాజ్టారంభమున నుండినవాండు.. దీనిని బట్లి వూాడంగా కవి ౧౭౫౦వ సంవత్సర(ప్రాంతమునం దుండినట్టు నిశ్చయింపవలసి యున్నది, అయినను మన' మిష్పుడు నిర్రారణముచెసిన ఎయా కాలమున కొకళూధకము కోనటుడు చున్నవి, కవితండియైన లింగకవి తశ కాళహాస్పి మహాత్మ్యమునందు-- సీ. (భీకాళవా స్తీశసేవనాన్విత ది త్త చిత్తజాకర లమ్మీవిహార " శగమణీయనీల భార ధా్యజగోత్ర పవ్విత్ర యా+ప 'స్తంబస్యూత్రమహిత ఖూర్జటివంశ వాధోధిచంద కుమూరభూర్హటి వామ విస్ఫూర్జి తాంక స్తు తమతి వేం కటఫతితవషూభవ లింగరాజకు బే ౦(ద ధ క్యాచలేఇద్ర, అను సశపద్యములోం చాను కృష్ణవిజయము నొనర్చిన కుమార

ఖార్జి టికీ బు (త్రుః డయినట్టు (వాసీకొనియున్నాండు, ఈకుమూర ధూర్ష ఢీకి "కాను కృష్ణ దేవరాయలకాలములోనుండి కాళహ _స్తిమాహాత్మ్యమును

స ఆంధ్రకవుల చరిత్రము రళిచిన ధూర్జటిక వికి మనుమం డై నట్టు తన కృృష్ణరాజవిజయ మున (వాని ఫొని యున్నాండు,. ౧౫౨౦ వ సంవత్సర ప్రాంతమునందు. గృప్ప చేవ రాయలకాలములో. ను;డీన ధూర్దటికవి మనుమని కొడ్డుకగ్ను లింగకొని ౧౭౩౦ వ సంవత్వ్పర్శపాంతమునం దక్క_రాజు వేంకటపతి కాలములో ననగా నిన్నూజుసంవత్చరములకుల దరువాత నుంకట పోసలానేరదు. కాబట్టి కువారధూక్టటికి ధూర్షటి సరిగా తాతగాక తాతవరుఫవాం డయియుండవచ్చును. అందువేతనే కాయట్లోలుం గుమారధ్యూూటియే మయమొక-వోట్‌ ధూర్రటిని దనపెదతాతనుగాల జెప్ప్తుళొన్నాంపు, ఈలింగ క్లవియుం. దనతీం డిసి ధూర్జటి మనుమవగాల జెళ్చక కష్యాటివంశపహ నో చంద్ర యని తద్వంకజునిగా మ్మాతము ఇెన్పినాయ, కూ దఘారటి చిన వేంకట్యాదీశ్వరుని యాజ్ఞూప్రకారముగాం దాను కృష్ణ రాజవిజయము వోన్షిలీనని చెష్పుకొన్న చఛినవేం కటా ది నరపతి కప రాజఫిజయక్ష్య్రతిప్పతి యగు కోదండ రామరాజుయొక్క_ "రెండవకుమారు.డగు. చినవేంఠట్ళాది మైనవో నీకాలనిరయ మించుమిందుగా సరీపోవును, రొత్నావళీ పరి ణయక ర్రయగు వేం కటపతి కవిత్వము (పొాఢ మయి హృద న్టముగా నున్నది, _కచిత్వరీతిని జూపుటకయి. కొన్ని పద్యము లిందు క్రిందం బభొందువజుపం బడు చున్నవి, మ. 'మెటు/సంబోండులు వీటసౌధచరలై మిన్నేటిబంగారుతా.

మరప్పువ్వుల్‌ గ్రహియింపంోవ మదశుంభద్చంభర(ేశీ త

త్రరుణీవ శ్రవితానముం గదియభ్గీతస్వాంత లై. కాంతలం

తర య్మసాధిం గవాటము ల్మూగుతు లు వను ఖ్‌ భౌావుబునన్‌, ఆం౧ ఉ.. ధన్యుండ ఏన్రు "సు మని ముదమ్మునంబల్కి. సమ స్త టేవవరా

గ్ధ్యుం డదృళ్యు, జైన మది రంజిల్వగా వసుభూతి యంత సౌ

జన్యసమేత మైనసిజజూాయయి. 'దాను "సమ స్తభోగస

న్య్భాన్యము "స జమందిర మమందగతిం జని వేరె సూరిమిక౯ా ఆ-౨

ఆయ్యల రాజు-ఆయ్యల భాస్కరకవులు [10] చ. ఫఘనతరలవ్షణడ్రతిభగాంచిన రాజనటంచుం బద్మినీ జనముల గుంద్రంచేవ్‌ యనివంబు. ద్విజ(పత తిం గలంపహలాం దసరు మహాప తకాపదముహితస్సితి: గాంచుచు వచ్చున్‌ న న గక ఫలే 1 | య్యినకరమండల్యాగహాతి నెంతయు. వెల్వెలనై వొలంగవే, ఆశి ము వెలి రల్నేశ్వరు పొక్క_నా. డిటువలె౯ సేవించి మోదంబుతో లలశ ల్ముగ్గరు వెంటనంట. నిజలీలామందిరాంచద్దిశా స్థలించోవళా [గ్రహియించె రక్కోసుండు దోస్సారంబు మించంగ 7 బ్బులిచేం జిక్కూకురంగుల ట్లతివ లింపు లక్కి. భీకిల్లగళ. అ త1. అయ్యల రాజు- అయ్యల భాస్క్ల్రరకవులు అయ్యల రాజవంశ సంభవు లయిన యయ్యలకోవియు ఛాస్కర కవియుల జేరి కాలస్వఘాపాదులను. బెలిపెడి రెట్టముక మన్నుగంథమును కన్నడ భాపునుండి మొదాశ్యాసముల పద్యకావ్యమునుగా 'దెని(గంచిరి, ఈకవు లిరువురును [క్రసుశకము ౧౭౬౯వ సంవత్పరమునం దీపు సక మును వెలింగించినట్టుగా (గ్రంథాంతమునందలి లద్యూక్లింది పద్యమువలన+ ఊెఫయవచ్చుచున్న ది--- -. సీ. కెలియుగ్య్రథమ ధాగమునాల్లు వలయెస్ట్మృదిమార్ల పె నిడెబ్బదియువోకటి ఇాలివాహనశక సమ విల వేయునామ్న్యూట ఫొంబదికెండు రూఢిగాల6 'బ్రభవాదిగతములు. రంగ నిర్వదిమూడు. "నేం డ య్య నెంతయు నెన్ను బుధులు అ్వ్బుకాలంబున నయ్యల భాస్కర కనివర్యు లలరాజకమలహితుని మును నొనర్చిరి యూచంద్రముగను గీరి

122 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము వ క్షృ(శ్రోతలకును గల్ల వసుధవిాంద నల యహాూోబలనృహారికి నసర్ప్వణముగ, క్‌వ్ర ల ౦థమును కాం[డాజు పెదతిన్నురాజున రల బుత్రుడుంను మంగయ గుర్యరాజున కు జౌహ్మితుండను నయిన వేంకటరాజున కంక తముచేసిరి, .ఈవేంకటరాజు కర్న్యూలునుండలములోని యెజ్రపా లెను నకుం బాలకుండును అవళేబలకే(త్ర ధర్ముక్ష ర్రయు. నయినట్టును, అతంయ కవులను బిలివించి రెట్టదముతమును 'చెసింగింప( (భార్థిం చినట్టును ఈపద్యములలో( 'జెప్పలుడి యున్న ది--- సీ, శ్రీమదహోబిలస్వామి మహారాజ్యరత్ష కుం డగుచు "నేరాజువెలయు నభిరామ కామందకాఖ్యస త్కా-వ్యర త్నమున క నేరాజు నాథుండయ్యె జూనకనాయకచరణసంసేవన(పొఢివే నేరాజు పబలు సిరుల నెరయూరిపురవరాధీశాదిబపూుబిరు దాం $ లడె మమేరాజుయనముగాంచె నతడు కం డాబు తిమ్మూభూ పతివ రేణ్య ల తనయ "పెదతిమ్మురాయవతంసగర్భ వార్థిచందుండు సత్కు_లవర్థనుండు సతతవీభవ్హండు వేంఠకటమ్మూవిభుండు,. క్క ఒకనాండు నిఖలక్షోప్‌ద [ సుకవిహి కామాత్య బంధుసుతవీరభట (పకరముకొలువ[గం గొలువుం!డి క థాప్రస్తావ మాళ్ళనివ్వటిలంగన్‌ , గ్‌, రాయక వెన యయ్యలరాజవంశ్యు ననఘు(లిననయక్క-విభు పుత్రునయ్యలాఖ్యు గరుణ దళుఖా త్త 'రావించి గారవనించి, వ, తత్కాలో చిత్మృపసంగంబున నిట్ల రియ, గ్‌ ఘనతసుజ్ఞూననిధి కెట్రఘను/డు మున్ను చెలగ గన్నడభామను జెప్పినట్టి

అయ్యల రాజుఎఆయ్యల భాస్కరకవులు 108 ఇాస్రుమంతయు "నేను నీజనులులర బూగడం 'జెనుగుభాప. నొనర్పంగం దివ్లరుఃడీరు,

ఈపు'స క మునుబట్లి యాకవుల కాలమును సిర్హ యి౨చుటకు మ్యూత్రమే కాక తెనాలి రామకృష్ణుని కాలమును కనుగొనుటకు సహి తము కొంతేయాధారము. కానవచ్చుచున్న ది.

"రెబ్బమతమును 'దెనిరగించిన 'యీకక్పుల యింటిపే రయ్యలరాజు వారు, పీరిలో నొక్షయ పినయక్క_యామాత్యప్తుతుం డయిన యయ్యల కవి రెండవయతండు నాగయా మూత్యపుత్రు ( డీయిన కాస్కరకవి, ఈకవుల కిద్ద టికి నెట్టిబంధుక్వమున్న దో తెపెయరాదూగాని విర ష్న్‌దమ్యు డొంటిమెట్ట రఘువీరశతక ని రాణ కర్శకు[డయి. శాయల యూస్థాన కోనిగా నుండెను; అతని ముమ్మానుముగ డయిన. రామభ్యద్రకవి రామా భ్యుూదయనును నగచియించెను, ఈశ వుల కనిత్వము న్‌ర్లుష్ల మయినది కాదు. ఈపు సకముగాక కామందకమునునూడల గృతిపతి గృతినందె నంట. కవనరీతిని 'బెలుపుటకయి. కెట్రమత్రమునుండి కొన్నిపద్యముల నిం దదాహరించుచున్నాను___

ఉ పూవులు నత్షతంబులును బూందుగ దోయిటదాల్చీ వానకై భానములోన మానవండు (ప్రశ్న యొనర్ప(గం బమీ యయ్యడళా వాప్‌రి "బీషీం గాం బలుక వారితవృష్యియుల గలునం్యకు గో 'శ్రావలయంబునందుం గవిరాజ్ల నుతింప(గ వేంకటాధివా, ఆఅ-౬

ఊఉ వాజెడు బండ్మిమో౭తగ తి బందులు చేల్వ్యుగపొష సునీతి చే సారక గార్షభం బఅచుజాడమ ఘంటలనాదుతై వడి౯ వారక్‌ త్రోముకుండలరవంబుగత్‌న్‌ సనితంబు పర్విన౯ ధారుణి వాన బే దనియె ధన్యుండు నెట్టండు. (పాజ్ఞలెన్నలక్‌ , ఆ-౨

[రశ ఆంధ్రకవుల చరిత్రము చ, అమరగరుండు లగ్నమునయందు వసింపలట వితుటల్‌ చతు ర్ధమున 'మెలంగ6 బరు తజితప్పకయుండుట స ప్రమంబునం దమర€గ వేగ నాపయిరు లాయత పెట్టుట మంచి దెంతయుక౯ విమలగుణాఢ్య తిమ్ముప్ఫథిఏ్‌ పతి వేంకట రాజ జేఖరా. ఆ_౩ చ. రవితశయుండు రోహిణికరంబున నుండిన చై త్రకంబున౯ా దవనము హాచ్చు మ ర్యులకు, దద్దయు ను బ్బెసంగుం బావుళ్లు సం భవీలును గౌతమిోానదిని బంబలు రాజిలు నన్యభూములన్‌ (ధువముగ వాన లే దనియె. బోడతనంబున రెబ్బ డిమ్మహిన్‌.ఆ -ర మ, బుధు డస్టైధిపు, డై న వానకురి యున్‌ భూమండలి౯ ర కధా న్యధరల్‌ (నీలు ఘటిల్లు రాజుల (పజ ల్మస్నింతు "రెందున్‌ సము స్తృధరామర్వ్తులకు౯ా శుభాం బాదవు' గాంతాశేణిపె గూర్మి య త్వధికం చాయువఫోటికి న్వినుము ధన్యా వేంకటమ్మూధిపా, అ.గ్మ ఏ 2. అజ్జరపు 'పరయలింగము ఒసయనంపివిలాస మనెడి స్థలపు రాణగాధను ఉఊజెను(గున నాజతా శ్వాసముల ([గంధముగా రచియించిన యాక్షవి *వుండైన యాట్రు వేల నియోగబావ్మ్నాణు.ండు. కతండు పదునెనిమిదన శ తాబ్బమధ్యమునం దనంగా సిప్పటికి నూటయీ'బది సంవత్సరముల్మక్రిందట నుండినట్టు కను పట్టుచున్నా.డు. ఒడయనంబివిలాసముమయొక్క_. యన తారికయందున్న _ ఉ, బమ్మ్మెరవంశమందునను (బౌఢసర స్వతి పర్దుగాంచి "తా నమ్మ దలిర్బం "గేసనక వీశ్వరు లప్పమనామనాథ్గ్భ్థాయం దిమ్మహి. గూర్మి. గన్నసుత యొల్లమయందును 'బేరయాఖ్యుండ నృమ్నతిం గంటి ఏరనర సమ్మను గంగనమం(తి యుగ్మమున్‌,

అజ్జరపు పేరయలింగము 180 అను పద్యమునుజూచి [భమించి యొక రీక ప్రశ్యరు డు బమ్మైర పోతరాజుగారి చావమాజణ(దియని వాసియున్నారుగాని యాయంశ మంతవిశ్వాసాషమయినదిగా. దోంచదు, పముపద్యము నాయొద్దనున్న అ యా లి దట సా . ర నా క్‌ ర భం షన క వం నలత? జ ప టాం: (వాంతేపు స్తకమునం దిట్లున్నను ముదిత ఫకిలోం దష్పుల కు న్సగా నచ్‌ బ్బ త్తింపయిడి యున్నది, ఇందుల జెచ్పలుడిన "కేసనకవీం (మండు బమ్మెక ప్లోతనా మాత్యుని త్వ డియెన "కిసనకాండు, తనతండి కవీళ్యరుం డీయినటు పోతన 'ఫాగనత మున జచ్వుకొావియుండ వివి తనక్‌న్న మమొకోలి డుండినట్టు చెప్పుకో నెనేకాసి తోయిట్రిచపషచున్నటును జెక్తుకొని యుండలేమ. అంవేక్తాక్త ఉశ్రన్లక్యు లక్యమాా?ంబ ధర్మ గహినిగాంగి* అని పోతన తనతిల్లి లక్క_ను మమైనట్టు చెప్పు! న్నాడు, ఈ కేఫన్న భార్య లక్క_మాంబగాక్‌ యసప్పమయేన ట్‌ క్‌ సయ్‌ వాసియున్నా (డు. అయి నను గవి మామగారు పోత న*మాతు నని తండ్రియైన. కేశన యని సమ ర్థించుటకయి. యొక్షరు పద్యముల్లోని “*శేపన కవీశ్య్వరు లప్పమనామ సాధ్వి యన్న ఛ్రాగమును *శేసవోవీళట్రుయ లకళమసా ధిర్టా+నని దిన్టట కయి సహిత్రము ప్రయత్నము వెసినారు, ఈక్షవి। బమ్మెర పోతనామా త్యున్‌ వంటి కవిశెష్టుండే చూోవయయి యుందినపవు,మున్న, అవల డాటిం కతని మనువుండుకూడ "“వననా€ కయి యున్నంన్నున్న ఆకాలమునకు6 జోతన కవి త్త వమారగ్గభింపని పిన్నవయసువా6 డసుటవే నాతని శ్లేషవొన లేదని వెష్తుటకుసపిత మవగాశము లేవు, .ఈకవి తనవంశేమూల పురుషుల డై నకాండన గజపతియెన వీరఖృపాలునివే నోడావరిమరడ లములోని యద్జరప్తుగామము న్యగహారమునుగాం బజేసిన +కీకంది పద్య మున6 జఇప్పియుశ్న్నా (డు సా శ్రీరంజల్ల ల జెలంగు దున్న గజ రాట్సింహాస నాధ్యముసిన్‌ 'ధారాళంబుగ వేద శాస్రుబహు విద్యా హూఢు యొప్పించి యా

186 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము వ్‌రాగ్లోసరు( డీయ్యా€ గొండన మహోవిఖ్యాతిగా గొచవిా పీ్రక్షోణిని నజ్జరంబన(గ౦ డా( 'దెచ్చెన్నహో[గ్రామమున్‌ ః

ఇందు! జెప్పటుడిన పీరా గ్రోసరుండు.-

మ, ధర కెంధూళులు కృష్ణరాయలచమూధాటీగతి న్వింధ్యగ హ్వూరము' లూఆంగం జూచి తా రచటః గామై యుంుకుటం జాల న చ్చెరువై యొబ్హని వింతచీంటులు వచ్చెం జూడచేయంచు వే సారిదిం జూశతురు ఎరర్ముద గజరాట్ఫుద్ధాంత ముగ్ధాఇగనల్‌ ,

అసి మనుచరిత్రమునందు. గృ న్యరాయ వినే నోడింప బడినట్టు చెప్పంుడిన వీరర్ముదగజపతియేమో యని యూహపుట్టుచున్నది, ఆయూహ మే నిజముయినవో( గవివంఛమునకు మూలపురువుండయిన కొండన పదునాఅవళ తా ఖ్ధాదియం దుండియుండవ లెను, కవి కొండన శేకవప్తురుషుల డయినందున నొక్కొక్క-పురువునికి ముష్పుడేసి సంవత్సర ముల చొప్పున. జూచినవో నీవేరయకవి ౧౭౫౦ వ సంవత్సర ప్రాంత ములయం దుండియుండును, పలివెల మొదలయిన [గామములయం దిట్సీ వల( జేరిన వేశ్యలను వర్షించి యుండుటచేత న్కు పదునేడవళ తాము

'నందలి కవుల (గంథములలోని పద్యములను జూచి. యటువంటిపద్యము

లను జేసియుండుటచేతన్సు. మజికొన్ని కారణములచేతను "బేరయక్‌వి

పదునెనిమిదవ శతాబ్బమువాండసి నిశృయముగా౬ 'జెప్పవచ్చును.

చ, మొదలను 'బద్మసూతి నవమోహినులౌ తెఆగంటికొమ్మలళ - ముదమున€ డా సృజించి సుమనోహరమూ రుల దక్షవాటికా సుదతుల( చాన్తొనర్చి యట సౌంపున(. బల్వెల వారకాంతలనో గదలక తా సృజించెం గరకెళల మొఫ్పూచునుండ వానిన్‌,

అసి పక్తినెల వారకాంతలు వర్ణిఐపరిబడిరి, పదునేడవ శ తాజా రంభమున సారంగు తిమ్మున వై జయంతీవిలాసమున-

[18] ఆజ్జరప్పు పేరయలింగము [107

ఉ. ఒక్క-ని. బిల్వనంప్తి మజియొక్క_ని చేతం బసిండిపట్టి, "వే జటొగ్క_టియింటి కేగుచు మజోక్క_ని నానడుచక్కి. నొక్క చో బొక్కి_-క్‌లంచి మూడ (భమ. జూంది విటుల్తెలియంగ లేరుగా “ాక్క_డిసత్య మేడవల "పెక్కడి నేమము వారకాంతకున్‌

అని వ్రాసిన పద్యము ననుసరించి యీవేరయకవీ,

(. ఒక్క_న్‌ డాయరమ్ముని మజొక్కని. గన్గొని ముచ్చటించి వే అటొక్కృ_సి. బొంది రొక్టము మజొక్క_నివేం గొని వేడ్యంవారికికా ఎక్కు.డ్యవేమ లుండ వలపీించుట ధర ్రముగాక యయ్యయో యొక్క_నియంచె తౌ నలచియుండుట న్యాయమె వార కాంతకున్‌,

అని వాసియున్నా౮౧పఏ,. ఈయొడయవంబివిలాస మనుస్థలపురా ణము విపనారాయణ చర్మితమునుజూచి డానీని వి౦ చునట్టుగా క్‌శ్సింపం బడిన కధయ యయినన్కు ఇందలికధ వై జయంతీవిలాసములోని కధ కంశొను నెక్కువ నీతి బాహ్య మైనదిగా నున్నది. కవిత్వమునం దంవలి సారస్యమును నిందుం గానరాదు,. ఇందు. దండియే యొడయనం? వలసిశంత ధనమిచ్చి యది వేళ్ళపాలుచేసి దానినెప్తుడును విడువవలదెని కొడుకునకు బ్యు చెప్పను.

చ నగవుదలిర్భుమూమున ఖువం బగువేడుక నివ్వటిల్ల ౧గా నగపలి థై ర్యు నయ్యుడయనంపబిని గాంచి బుభేంద్రుం డ్‌నున్‌ ఒబగలును నేయి సిమ్ముగువ( సాయకయుండు మటంచు నికు నిం పుగ నిరలేవ్యయంబున కు. బూందుగ నిచ్చెదనూణునిష్క_నుల్‌ ,

ఇందుల బాత వత్యముకం కు వేళ్యావృ త్తియే మేలయివదసి ఈశ్వరుం గే

జోధచేసెను___

నీ, సర్వస్థలంబుల సరస మాడలరాదు వలసినప్పూడు రతిం గలియరాదు

ప్త వ్ల ల్‌ స్లో ఛాప్‌పై దంపతుల శెల్ల ( దలిరుబోండి స్త ల్లో ప్ల ఫ్లు

• | ప్రగ్రి ఆం౦ధ్రకవుల చరిత్రము సీ, మగనిచే బాధలు మామచేం బీకలు న త్రచే నాడిక లరయలేవు మజ్యదులచే, సొటుముజు( దండచేందిట్లు వదినెల న రివోట్లు చబౌవవోట్లు. బంధుల కగపడు 'ఛాధ లింతయు లేవు ఖో మ్‌ వ స కావునను వేళ్యతనువాంద * స నిహముం బరమును దగ? గల్లు నిందువదన. ౫ 'జృందు 'వేశ్వవాటిక లో. ఆఅంకని పలికినవారే. నందజినిబశ్రి అఐహముముందడుు దండించునని చెప్పంబడినది..._ ఉ. పంకజప్రనేత్ర విను పల్వెలలోపల వేశ్యవాటిలో అంకనీ యెవ్వంజేంబలుకు రంగుగ వానిని బ్ర మిద ని శృంకను సౌరదూత లురుచంద్రకళార కిలో ర ళూల బా శాంకవిశాలతోమరమహా. తరహేతులం (మంతు 'రెంతయున్‌, ఇంక జగత్తున ద ర్న్‌తి యింతకంకెను బయికీలోవ్లట సాధ్య మగునా ఓ ఈపు స్తకమునందు దుర్నీతి పారమును కడముట్లినదనిసన్న్‌ చెప్పవచ్చును. భకుల మహిమలను జూపెడి యిటువంటిపు 'స్తకములే లోకమున కనంతమయిన.. ఇెజుపును _గలిగించుచున్నని, ఈస్థలపురాణ మునం దీశ్వరుండు బోగముడాని చంటిలోనే (ప్రత్యతమయినట్టు చెప్పం ఈ పేరయకవి భారద్యాజసగో తుండు కొండనకును వాపమానీబ కును బ్యుతుండు, అక్కడక్కడ వ్యాకరణదుష్తములై న ప్రయోగము అనేకములు కానంయకుచున్నను మొ తముమాంద నీతని కవనఛాతురి శాఘ్యా మైనదిగానే యున్నది. ఒడయనంబివిలాసమునుండి మజీ మూన్వు పద్యముల నిం దుదాహరించుచున్నా నుట డ్‌, ఎక్కి. మహేశుం డప్పురము నెక్కు[వమి-జినఫాలదృష్టిచే నొక్క_టిగారగల జూచుచు మహళేజ్జ సరూఢిం బసిండికోండల దా

మరింగంటి సింగరాచార్యులు 188 నెక్కుగంబెట్టి చేవత లహీనగుణుండని, సన్నుతింపంగాం దకి[రిదై త్యులం దునును తత్సమయంబున శంభుకన్నులక్‌, ఆ 9 చ ప్రియతనపూమణీ | చదువు (ప్రీతిని జెప్పిన బాపనయ్యనున్‌ నయముగ నాటపాటల ఘనంబుగనేర్పినగాయకో త్తమున్‌ జయముగ 'సత్మ-విత్వమును జక్క(గనేర్పినసత్మవ్‌ందునిక్‌ నయమునం 'బారిత్రోమీకమునం దనియించితి వ్యర్థ మయ్యగా, అంక డి. కమ్మునినోఘృతమ్ము "తెఆగంటికి నర్పితమైన యన్నమున్‌ దిమ్మునము [లసావళ్లులు. 'దేనెషొనల్‌ బవాుళాకపాక ముల్‌ కవ (1నివీండివంటలును గాఎచనవర్డ ము గల్లునుష్తూ మో దమ్ముగవారలుం గుడిచి తద్దయు సన్నుతిచేసి రందణున్‌, ఆ.౬. తితి. మరింగంటి సింగరాచార్యులు ఈకవి. దశరధ రాజనందనచర్శిత యయనెడం నిరోస్ట్వ రామాయణ ము ము రచియినెను,. ఇతండు గీవెష్ల వాహ్మాణుయ; మొద్ద ల్వ గ్యోత్రుండు ; తిరుమలాభార్య పాత్రంండు; వేంకటాభార్య పుత్రుండు. -ద్రూర్షోన్ని తా నేశై కదిన్నపబంధరచనా ధురీణుండననియ్యు అంధభాపా నిరోస్ట్యాన సింళ్స త్మీపబంధసిర్మా నుంచ ననియ్యు (వాసికొ ఇను భాస యతడు గోపా యించిన యితర్మగంథము లేవియు సెష్పుడు గానరావు. పతయ నూట మేలుదిసంవత్సరముల _ [క్రిందటనుండిన ట్రీతని వంశమువారు. చెళ్నె చున్నారు. ఈకవి వాసస్థలము చేవరథొండసిమ, ఈకని కవిత్వము సల మణమె హృదయంగ మముగా నున్నది. దళరథరాజసందనచ ర(తములోని కొన్ని ను ద్యముల నిం దుదాపహారించుచున్నా నూ

140 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము చ. కరిఘుట అేల చితగణికాచ్చట లేల హిరణ్యశాటికా హారిధనధాన్యరత్న సుటి తాచ్చదలం [క్రియ లేల నల్టీశల్‌ స్ధిర గతి "నేలగాం దగినతే జది యేల య నేకచర్యలక సిరగలయట్టసంతతిని జెందిన రరూయెడ 'లెస్ప లన్నిటళా అంగ వ అనఘ చర్శిత నిన్షని జయ్యక్రియ. 'జెందితి/గాన దాంచశే కనకకిరీట హోర కరక కణ చచితేకరత్న చేలచం దనచేటికార జతదంతిన్‌తాంగహ యాదికాంతు లె ల్ల నడిగినంత నే తనియు లాలన నిచ్చెదం గ్‌ ర్తి హచ్చంగా, ఆ, చ. అని తృణలీలగాం 'దెలియనాడి త చాజ్జ ధరించి తాటకా తనయనిశాచరాగణి సడాగత్రి ధిక్ష గారణాచ్చశ్నీఘన _ర్తన ఘటియిల్ల(గా/గదలి దండక కాననధా్రి చేకలాల జని ఖరవాంత(గాంచి దృథఢసాహ సహర్ష రసాతిళాలియె, ఆ-౩ మ. అగజాజాని ననేకకంధరలచే నర్చించి జన్యస్థలి౯- దిగధీశాదితినందనచ్చటల ర్ధి౯ గెల్చి శంకించకే లై వైలాసగిరిం దృణాకృతిగ నెత్తెంగాన నీతం డహః జగదారాధ్యత హౌాచ్చనేరండె సదాచార్మకియం ెందినకొ, ఆరో మి, గద *కీలన్‌ ధరియించి చండతరనిర్థాతాట్ట పహోస్నక్రియల్‌ చదలంటం. జరణ్యాగఘుట్రనల నాథ ల న్లడిల్యంగం వ్‌ న్షుదశలా దీర్ధ దృగంచలాగ్నిక ణసం[ కా తిం జలించంగ నా (త్రిదశాలిిం గని కీశ సేన యధికా ర్తిన్‌ డాగ నాయోయడ్లక్యా ఆ-౫

తి&ఓ. అనంతరాజు జన్నయకవి

ఇతండు రామక థాభి రామమను పదియూశార్తసముల మహాకావ్య మును. సచియించెను, ఈకవి నియోగి(యాహ్మాణుండు; జన్న పమం(ై వెత్రుండు ; అమ్మయామాత్యపుత్రుండు. ఇతంజేకాలమునందుండివ వాండ్‌ ఫలియరా లేదు గాని నూటయే(బదియేండ్త [క్రిందటివాండయి యుండవచ్చును. ఇపు 'స్తకముకందలికథ (్రీరామచరిత్రమాట నీనినామ ముచేతే'నే "తెల్లమగుచున్నది. ఈతనికవిత్వము నాతికపునమయి వ్యోదు ఉదగుంభితమయి క్ష రరసాయనముగా నున్నది. రామకథాభిరామము లోని "రెండుమూడు పద్యసు. లిం దుదడాహరింపంబడుచున్న వి___

చ, శుతులపు భూషణంబు లగుచుకా బరమానుభవంబు గిల్లు నీ (శ్రుతులకు నెల్లలోకములం జూచిన సామ్యము 'లేదు మాధుకీ గతుల సుథారసంబుచిలుక్షన్‌ ఘనమాహనసుస్వరై క సు గతుల మహః ద్భుతంబు గులుకక౯ా విలసి లైల్టైయోగపాళముల్‌ ,ఆ-౧

మిం వికభాంభ్రోరు హూ బారులో చన ఘ( బెం గాంతీిమాజఆకో లలా | టికముకాఫల భా సురంబగుచు సూటిం దమ్ముఖందూపణా రకలా పాచరణంబుపొం'ు నునుపారం చేరునమత్రమా లికచండంబున నందమై. కచతమోలీలా ప్రతారాకృతిన్‌. అఆ-5

చ దరము హరించి. మూశ్రితవి తానముల గాచున భేద్య వ్యజపం జరము విపన్నదీనజనసంఘ మురబోచుసమాప మేరు భూ ధరము మహా గలోక పరితాపమడంచుసుథావిధానసా గరము కరంబు రామవిభుకారుణికత్వమహా త్ర గ 'మన్నడుకా. అ-౯

ముద్దుపళని పద్య కావ్యములు వేసిన (ప్రీలలో నొక తె. మొల్ల రచించిన 'రామాయణమునుగూర్చి రెండవభాగమునందే తెలుపండీనది. వరాహానాంగి యను నామె మారీచిపరిణయమున రచియించినట్లు చెప్పుటయేకాని పుస్తకము. లభింపలేదు. మొదటం బద్యశావ్యములను రచించినవా రిరువురును క్రలాంగనలు;ు ఈముద్దుషళని వేశ్యాంగన, ఇది రాధికా స్వ్థాంతనమను నాలుగాశ్వాసముల శృృంగార్యపబంధమును రచిం చెను. దీన్నీ తెలి వేరు ముత్యాలు.” బది తంజావ్లూరుసంస్థాన 'శ్రభువయిన (ప్రళాపసింహూని యుంపుకుక లె యయినట్టు “వోళసింహాసనాధ్యమ్‌ (పతాషసింహ మహారాజ బహావుతా నేకచామాకరాంబరాభరణ ముత్యాలు నర్భుకు కి ముకాంమాని యసి "రాధి కాస్వాంతవముయొక్కం గ్య ద్యము లో వాయయుడిన డానినిబ ట్‌ యాహింపందగి యున్నది. ఈరాధికా స్వాంత మునకే యిళాచేవీయమనీ నాహూాంతగ్రముగలవా, మ్రతాపసింపాండ నడి ఈమహార్యాస్ర్ర(ప్రభువు ౧౭౬౫ న సంవత్సరము నందు మృతినొంచైను. కాయి టి యాముద్దు పళని ౧౭౬౦ వ 'సంన తర్‌ (పాంతమునందు తంజూవ్లూరులో నుండెను, ఇది సంగతసాహిత్యభ్రరత పాస్రుములలో. (్రవీణురాలయినట్టు అానే వెచ్పూకొన్నది.. దీసికవిత్వము నాతిక్షశ్రినమయి మ ఏమవుగా నుండినందున వ సంచేహములేద్యు దీనికి మంచి సం స్కృ తాం (్ర సాహిోత గ్లమును జలదు, ఆరద్వ్సూాదు త ప వ లున్నవి కాన్‌ యట్రితప్పులు పురుషకనిత్వమునందు సహిత మానేక్యగంధములలో. గాన(బడుచున్నపి, అయినను 1గంథవబలోనిఖాగ ము బనేకములు. (ప్ర్రీలు వినందగినవియు. ;స్ర్రైనోటినుండి 'రాంథగినవియుగాకు దూమ్యములయి యున్నవి, ఇది జూరత్వమే కులవృ త్తిగాంగల ్రేశ్యయగుటచేత (్ర్రీజన స్వాభావిక్రమయిన సిగ్గును విడిచి శృంగ్రారరస మనువేర సంభోగాది వర్శ

నములను పుస్తక్‌ ముసిండ మిక్కిలి ప చ్చిగాః 'జేసినది; అయినను స్రీ కవిత్వమని లెలిపెడు, గీ, తనదుమ క్వైత తా నెతృతానె యింత

చేయయూచిన 'నే నెంత వేయరాదు

"వేలువాచిన రోలంతవిరివియెన

రోలువాచిన: నది 'యంతమేలు. గనున్తొ

వోసిరాజటంచు6 దోయి€ 'జెలియ

చానివేలుదీసి దానికీన్ను పొడిచి

నటులు వేయకున్న నగునె చిలుక, గీ. తగరు ఫాండమిోంద దాంకం గోరినదారి

నెదిరిం దన్ను 6 చెలియ. కింతపలిశె

'సెంతవిూనువచ్చి యెంతమిోనును మింగ.

గానం దుల్సి నెధై గంతమోచు. ల న నస స. . న్‌ కానీ పదరకు మిశమిోంద దాని మొగము

కనంగవలదని ₹రిక్‌( గట్టు పెటి

చంకములు కూల నటఉఅకాలంబిట్టి నేల

రాయ. కున్నను నాపేరు రాధగాదు. న్‌్‌ లే నిషటెంపు 'అల ను బూని వాన

నేని యెదురె నధగాస్‌ యింతే నం జూడ

దల్పునకుం గల్మివచ్చిన నర్హర్మాతి

గొడుగు "తెవ్మున్నకతగాను గోమలాంగి,

ఇత్యాది లోకో క్రులును జూతీయములును గలపజ్య్యము లందంజ

లేకపోలేదు. 'రాధికాసాంత్వనమునుండి మజికాన్ను పద్యముల నిం దుదా హరించుచున్నాను._. -

శ కీ4 ఆంధ్రకపుల చరిత్రము ము, యమునాతీరవీపార పహోరసదృతో ద్యత్కీ- రిసంభార భా రమణీ యూాకృతిమార మారసిక త్యావావీణ్యసంసార సా రమరందో కిప్‌చార చారణమద(ప్ర ఖ్య్యూతవిసార తా రమహీ భ్యత్సమధీర ధీరమునివారాధార రాధారతా, ఆ ౧. ఉ. ఈయెడల గాయము న్విడిచి యేశగద నంచు విచార మొందళలే పోయిన౬ బోవ కన్ననిలం బుణ్యమొ పాషమొ గుడ్డకన్నుదా దచూయక యున్ననేమి మటి మూసిననేమి తలంచిచూడంగన్‌. ఆ, ౩, చ, మెలంకువమాటలం గలుగుమేలము లచ్చట్‌ గచ్చు లిచ్చటన్‌ దల(పులు దానిపై ని బలుత్రప్పులు నాషయి నే స్రమాడ య రలుక్‌ మలీడం గూర్శివ గ లక_డ సికగాడ టక్కు ల్య్దరా "ఇైలియ(గనచ్చె నీనడత 'జెల్లము వింటిమి (పాణనాయకా, ఆ, ౪, ఏ6. కంకంటి వాపరాజు ఈక్షవి ఇమూటు వేల నియోగి యాహ్మాణుండు, 1ఇతండు. తనయు త్త రామాయణమునం. దాజువేలవారి నిట్లు వర్ణించుచున్నా[.... సి అఖిల రాజాధరా జాస్థానజనహృద్యవి ద్యానిపోరు లాన్వేలవామ కల్పక్ష బలిక్ష రక్‌ లళార్డ్య వో దీర్గ వితర ణోదారు లాల్వేలవారు సజ్జన స్తననీయసతతని ర్వ్యాజహ రిపదోషక్షారు లాన్వేలవారు ఘనదుర్ధృటస్వామికార్యని ర్వ్యహణ(ప్రవీణ తా ధారు లావ్వేల వారు నిమతగర్వ్యాపహోరు లాన్వేలవారో లట్రియా చ్వేలవారిలో నలఘుకీ రి "వెలయు లీ వత్న్గోతార నించదహేళి మహి తగుణశాలి నల్ల భఛామాశత్యమాళి,

[10] క౦0-క0టి పాపరాజు 140 కవి (లీ వ త్ప నతు డు ఆ పసం బసూ [తు (దు సి పృయా మాత

ప్యుతుఃడు, ఈతని తలి నరసాంట్య తమ్ముండు నరసింహుడు, ఈతని వా సస్థోన ము. 'నెబ్లూ+రు మండలము, అక్క_డక్కడం గొన్నీవా నకరణ దోషము లున్నమ మొత్తముమోంద నీతన్ని కవిత్వము మిక్కిలి రసవంతే మయినది. ఇం డు తరరామాయణమును బురాణ శె లిసిమూాని 1పబంు. షాక్‌ మునం జెప్పిన వా[డు, పూగర్టి ము క్రీర రామాయణము ల్‌ (నసోమ యాజవేం "ఊెలిటందంబజినను దాను (గె తంగా మరల "ఇలింగించుటకు రామకథ యగుటయే. కారణమని కవి యీ (కిది పద్యము నర జెప్పెను- మ. వరుసం దిక్క[-నయజ్వనిర్యచన కావ్యం ళ్‌ తగంచేసం ను

వ్రరరామవూయణ మందున 'న్మటి (ప్రబంధం బూని. సిర్మించుకు

సరసత్వం బని పా జ్ఞలార నీరసించ బోని రాఘవే

శ్వరుచారిత్రిము 'లెంద' 'ెన్నగతుల న్వర్శిం చనం (గాలవ ౪.

కవి యు తరరావమూాయణమును రచించుటకుముందు. వషువూః

యావిలాసమను యతుగానమును రచించినట్లు తన్నులహార్చి యిష్ట 'దై వము పలికిశరీతిగా నక్రీంది పద్యమునం జెప్పుకొన్నాండు.___ గ, 1భీవెలయ మున్ను విషుమాయావిలాస

యతగానంబు. మౌాకె సమర్పణముగ.

జేసి తదియా+దిగామేము సీసుధాను

సారివాక్కుల6 'జొక్కియున్నార మనము,

ఉ తరరామాయణము. కంకంటి పాషరాజు 'చెప్పినట్రున్నను నిజ ముగాల బుష్పుగిరి తిమ్నన్న రచియించి యాతసివేరు ెక్తైనని వాడుక్‌ గలదు, ఈతని 'కవిత్వమునకును, బువ్వగిరి తిమ్మునకవిత్వమునకును "భే" మున్నందున్న ఈలోక్యప్రవాదము. 'సరియైనదిగా నుండదు, పుస్పగిగ్‌ విమ్మున్న నొప్పకవి యగుటచేతన్కు పాపరాజునకు. మిష్రాయను సహ [శోతయు నయియుండుటచేతన్సు. కావ్యరచనయందు.. గొంత తోడ్వణి

146 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము యుండుట'చేశను ఇట్టిప్రవాదము శలిగి యుండవచ్చును, పు స్తకరచన యందుం బుష్పగి తిమ్మున్న తనకు తోడ్చ్‌డీనట్లు కోవయ్‌ యోాకింది పద్యములలో, జెన్పియున్నాడు.. మ, హా నుమద్దివ్యపదారవీందమకరం దానందనేందిందిరా త్ను ననెకాంధ్రకృత్యిప్రక ల్పన సమర్థుం బున్వుగిర నస్పనా ర్యునిసత్సుమ్రుని. దిమ్మునాఖ్యక వచం్యక స్మత్చహా[న్లోతం [భౌ ద్దుననే విల్వ/గంబంచి కన్నకల సంతోవంబునం చెల్నినళా, మః అతః డానందను6 జెంది. నన్ను(€గని యన్నా జూళువాపె .డికిన్‌. గ్భృతవర్షాంచితరత్న మప్పిస్థటః లయ్యె న్నీవ్ఫ వా(క్రాథిమం గృతి “వీయుగ(౧దొడంగు రామకథకుం గృష్షుండు రా జౌటళ్యబ స్తుతి గావింపణ వాకు శక్యమె భవత్స్పు,? ఫ(పఖొ వోన్నణుల్‌, గీ. అని కిరీటికి కౌరి వ్రోజె నయ$[ు లమ్ముహోక విసాహోాయ్య వమాచరింప6 నెంతు మద్యంశ విధమది యొట్లు లనిన, గొంకంటి పాపరాజు (వ్రళయ కావేరిపట్టణములో నమినుగా లౌక్ష్యాధికార మునం దృుంజినవాండుు, ఆఅకాలమునంటజే యూయన వద్దం బుష్పగీరీ తిమ్మన్న కొంతబుణమువేసీ యాయళష్టు తీర్చలేక వదూఫు స్తక మును 'దాని[్రిందల 'జేసి యియ్యంగ్నా. ౧౭౯౦ వ సంవత్సర్యప్రాంతమున ను తరరామాయణమును పాపరాజు తన షేరినోం [బచురించెనని ళ్లు చున్నారు, కవి యిప్పటికి నూజుసంవత్పముల్మకిందట నుండినవాయ, కవిత్వ నవి తెలియుటకయి యు తరరామాయణమునుండి కొన్ని పద్య ముల సిం దుదడాహరించుచున్నా ను. ము, పలుమాటుం దనువేణయురామపిభుసిం కాటింప కుత్తుంగభం గలసతొయభుజంగ సంఘఫణభనిగపొథరంగ తిమిం

క0క౦0టి పాపరాజు [147

గిలవాల హత పవాళశ గలాంర్షారుణార్డ ఇపభ్దా -

కలనం 'దేజము -చూసపె వార్జి జడధుల్‌ గై ఫొందులే ధీరులళ౯ా, ఆ. ౧. ఊఉ. పీయిని శాచర్శోపవర యొప్పుగ సిచ్పూడు పల్కునీరణ

న్యాయము లెందుంబోయె స్తురనాధులందో లెడు వేళం జూలుం జూ

ల్నా్యాయముచేతంా టె జయ మందుట మిరు జగం 'బెటుంగ'దే

స్యాయము మేము దప్ప మొకనా(టి క దెట్లనవీన్ను తెల్పెదన్‌ = ఈ-౨ ఉ, తమ్ముండ వంచు. నీకాకహితం 'బెజిలింపంగ దూతంబంచినన్‌

వ మొనరించి నాపలుకు 'వానినిజంపి ననున్‌ జయింపనే

[ది మ (రి గుంపుతోడి నరుదెంచితి నిన్నననేల సీక్షు డెం

దమ్ముున 'మేలుగాందలచున న్నె యనందగుంగాక దుర్మ్శతీ[ అఆ,౩, మ. పలుతావ్లు ల్వెదచల్లు తెమ్మారలుపైపెడాయ నేరాజునె

“న్నాలగాయ౯ మధుపాళిమోయం గలకంకిపాళికూయకా మరు

ల్ల లనల్గానముచేయ నొంటి సిశివేళం దోంటలో నై 0దవో

పల వేది న్వసియించుపాంథుని స్మరాపస్మారము బ్చేరవే? ఆ, ౪ స్య. కిలకిలన వి య చ్చెలి సఖోమణులంగని యమ్మలార విం

తలు కనుంగొంటినే యిదిగొ ఆతానంటి యిక్క-డ నున్నవారితో.

కలహ 'మొనర్చవచ్చెనం. కాదనిపట్టిన నీడు చేతిలో

పలికిసి లేండు "నేడు బహుభంగులం 1బేలెకు నంచుం జూవీనకా ఆ వి ఉం. మాీలం దాటకాంతకు(డు మాటికిం బేనియ లొల్క_ '“వేండీనన్‌

చాటలగంధిసిగ్లు [(పతిభామితచాతురి నడ్డగింపంగా

గాటపు[గాంతీయన్‌ తరువుక శె మదిం ద్య్వరసేయ నల్లన

మోూటినమోయుపవీణవలె మించు నెలుంగున భరతో నమక, అ.౬. ఉ. ఈవెడబుద్ధి నీశెజనియించెనొ 'యేజడుండై నం 'దెల్పెనో

హో .నిధిగదోయ నీకు వశమా లవణాసురు బారి బడ్డవా

లేగ ఆంధ్రకవుల చరిత్రము జావకపోదువోటు కొనసాగునె నీవిలువిద్య లిచ్చటన్‌. ఆ, 2౬, పలువముజు జూలు(జూలు నని షల్మ్కడువాగలెకాని మూకల గా వలయు నొోసంగుమం చనెకువారల మందున చైనం గాన మా స్థలమున జాసకీవిభునిజన్నమువై భవ మెన్న శక్యమే. ఆఃర్భా 'ఈగ్ష వి 'సమిోార కువూరపవిజయ మనెడి యెడాశ్యాసముల కావ్య మును రచియించ్చి భ రృహరి నీతిశతకమును 'తెనియంవెను,. ఇతం డు తరరామాయణమును 'రచియించిన కంకంటి వాషరాజునో సమకశాలి సందు, ఇతడు రభియించిన సమిారకఘుమారవిజయ ము ఎరరామాయణ మంత మధురముగాలేదు. భీ ర్చృహరినీతిశతకము సహిత మేనుణసు లత్మణకవి తెనింగించినదాసికి చాలదు, కీవి సంస్కృ తాంధ్రములయ]? దసమాన పాండిత్యము కలవాలా యెర్లునను, కననమం దక్క_డక్క_డ లక్షుణవిరు న ములయిన [పయోగములు కానంబడుచున్నవ్‌, :ఈకవి నివాస స్ధ్‌ాము నెల్లూరిమండలము నోని చమూజేగుంట యయిన ట్దు నెల్లూరిమం డలచరిత సర్మగహమునందు (వాయంుడియున్నది, కృతం డాశ్వలాయన సూత్రుంకు. విశ్వామిత్రగ్యోత్రుండు; అప్పనార్యునిఫ్యుతుండా, “ఇతయ సమీర కుమూరపిజయమునంకు తన్ను (గూర్చి యిట్లు వెప్పుకొన్నాండు--. స, శీహనూమ త్పాదసీవాగతాధ్యాత్మ త త్త్వకవిత్వమహ త్య్యవిదుండ నాశ్వలాయనసూ తై హారిని జ్యామిత్రి గోకాబ్టిదం్రుఃడం గశలమతిని అలపుప్పుగి రి యుప్పమార్యున కౌబళాంబకము నుఫు (త్ర య. హ్మ్‌ ల] మైన మేంక్షటక్యష్ణ మూర్రాణికిని వేళటాఖ్యకపీం్య్రున కవరజుఐక

పుష్పగిరి తిమ్మన్న [110 సరసగుణయునుండ వరకవిం దిమ నౌ హ్యయు ౧డ నేను జనసమంది మనుట కెల్ల పులముగట్లం గృతి యొక (ా6ిర చింష నూహా 'సేయుచున్న నొక్కనాయ, కవి పదునెనిమిదవ శజాబ్దమధ్య్నము మొదలుకొని ౧౭౯6వ 'సంవత్సరమువణక్యను కవిత్వరచన 'చేనియుండవచ్చును. ఉత్తరరామా యణనముయొక్క. క్ష రృృత్యము నారోసించి నక్లే దశకుమారచర్మిత్రము: న. త్రీ | ఉం | కు! యొక్క... క ర్యాత్వముగూడల గొంద జీకవి కారోవింతురు గాని యా కూోరోపషణము కేవల నిరాధారముగా గనయిడుచున్నది. ఈతని పు సకములనుండి కొన్నిప దము లుదావారింపయిడు చున్న వపా

చ, మతింగలజాడ్యము 'ల్చెజుచ్యు మాటల సత్యము గూర్ను మాన ము న్నతి నెనయించు! 'చాషములు 'నాశ మొనర్భు, మనంబునం (స న్నత గదియింహి, దిక్కులఫఘనంబుగం నీ రులు నంచు సాధుసం: గతి యి(కో నేవిశేషములు గల్లంగంేయదు మర్వ్యోటికకా,

ఉ,. నీతు "లెటుంగువారు తమ నింద ఘటించిన నెంచినక్కా మహా భూతులు పాయక్రున్న నవిపోయినం జూ వప్తుడై నం గల్ప్బసర ఘాతవీరామక్షాలముల6 గట్టిన గల్లుంగా భాకఘ్పాడున్‌ నీకి పథంబునం. జెర 'నేరరు భె ర్యథమాధురంధరుల్‌ ం

సమిరరమమారవజయము,

ఉ. ఆరజనీచరా[ గ్రణిలఎయహావస రాసితనీరదాకృ ౯ డారువ రాం గనుంగొని యధాయధలత స్తూ లదిరాళ్ను హాల్‌ దూ'ెకువారు నిచ్చ విధి దూచొడువారుం గపీ్యదువెన్క.కుకా జేశెకువారు6 గావునుని చీనెకువారునునై. తలంకలున్‌, ఆం౧

150 ఆం[ధకవుల చరిత్రము య, ఎమె్మెయు జవ్వనంబు6 గలయింతి పతిం బెడంలదాసి రమొంటి శాల (దిమ్నురు చోట గర్భము ధరించినదన్నను గన్నవిన్నవా "రెమ్మెయి. గల్ల 'లేమిగణియింతురొ యెొంతురొ బంధుకోటిలో నమ్మక చెల్ల నానియమ మాగడ మాయె నిేవిచేయుదున్‌.. ఆ,౨. చ, రముణు. డొసనసం” నుంగరము రాము కనుంగొను మన్నమా[త మే ను మజచి సొక్క్‌ యొక్క_టం గనుంగొనుచుండితి(గాని తత్ప్ర)మో దమునకు నాదిశారణ మీతం డని సి గన నైతి నెచ్చటన్‌ (బమద లెజుంగ నేరు రె కృపాళు రొనర్చిన మేలు నూరుకీ, ఆ. 9, ఉ, ఇ-తవిఛార' మయ్యెంగద యేనును సీ వనుభేవయు కిన్‌ న్వ్వాంతమునందు వ ర్లిలుట నన్యుండు "నేనను చింత యొంతప ర్యంతము జంతుసంతతిహృ దంతమునందు వసించు నంతప ర్యంతము జన్ఫమృత్యువుల కంతము లేదు సమిరనందనా, ఆ, రీ, ఉ. రావణుగీవణు౯ా సమరరంగమునం గుదియించినట్లు నా లావున కోహటింపక నిలం గలవే రఘురామ వే త్తనై, యావెడకోి నెక్కుకానీ యేటికివచ్చితి వింతదూర వమ యో్యోవీజయంబు చెందంగలడ్‌ టుశ తాస్యుగడంగి రుదుండున్‌ , ఆ -౫ 6, హేనాధిక్యము లెంచి పంచఛచితివొ న న్నేమాడ్కి_. బొమ్ముంటి నా హీనాత్నుం గపీమ్యాతు( బిల్బుటకుం బోనీ యొక్క వేగంబునం బెనన్‌ నాకు ఫమానుండే పలుకు లేలా నీవె యిట్లాడంగా "నేనా కా దనువాండ నం చడలుపథ్నీందు న్నిరీవీంచుచున్‌. ఆ, ౬, ఇ, అన్నా నే ముదివాండ లేవ వడిలే దందెందొ నీవేగంగా సన్నాహూం౦ంబున వచ్చినా.డన్ర్సగ డా జూగేల నీశేల నీ సన్న౦ంబైన మదీయపుచ్చ మొక వార్శ ప్రంబందు6 బొందించి వా మ్మన్న౯ దన్మహిమం 'బెజుంగ కుది తాహూంకార పంకాత్ముండై ,ఆ_౭

88. ధరణిదవుల రామమంతి ఈకప్‌ం్యదుండు నూజుసంవత్సరముల్నకిందట ధళావతారచరిత్ర మను పదియాశ్య్వాసముల (గ్రంథమును రోచియించెను. ఇతడు | చాహ్మ ణుండ తిమ్ముయామాత్యుని వొతుండు; ధరణిబేవ్రల నాగయామాత్యు నకును పణియమ్ము కును పుతుండు, అందంద్లు( గొన్ని వ్యాకరణదోవము లున్నన్తు ఈతని కవిత్వము రసవంతమయి. హృదయరంజకముగా నుండు న కన్‌ యే తన్ను సం స్క తౌం్యధ గ్టబూ (ప్రవిణు స్‌గూను దినెక క. నను సంస్ట్బృుతాం(ధ భాహా వినుచు దిన క్మపబం ధపరచనదచ్వు౯ా గనుంగొని యిట్రసీపల్సి కెన్‌ వినయంబు నం్యయ్లంబు హోచ్చ విబుధులు మెచ్చళొ, అను పద్యముల చెప్పుకొని, తన్న ష్ట్రళాపాకవిత్వ తత్వసంవేది. నిగా క్బలిపలి వాగడీన ట్ర(క్రింది పద్యములో. జెప్పుకొన్నా యం సీ= 'శ్రీరామకరుణారసారూఢ' సంస్కృత వాకృతాద్యష్ట భాపాకవిత్వ- త త్త్వసం వేదివి ధరణి బేవ్రుల తిమ్మయా మూత్యపొతుండ వన్నడాన ముఖ్య సానాడానముది త్రభూ సురచం(ద నాగ ధా నేం నందనులడ వ్ర 'పణియవూం చాగర్భ వాధోధిచర్యదుడ వాత్మవిద్ర ఘునాయకాద్యనుజుడ వాపుంవుగాన వేండెద నందముగను గృష్షునిదశావతారముల్‌ గృతి యొనర్చి మహితగుణసాంద్ర 'రామమయూమాత్య చంద కవి తన దశావతారచర్శితము నాటువేలనియూాగి యగు మగ్గదల కృుషమం(తీందున కంకితముచేసే యాతడు విద్యానిధి యొవట్టు

[1052 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము జీ. నారదమాని ! యేమి? నురనాథభ ! విశేషము లేమి? వింట్రరో

సారసగర్భుచెంగటను శారద లేదంట 1! యొకు సిలె నో ?

యారసిచూడు. డామగదలాన్వ్సయ దుగ్గపయో ధిచయ్మదమం

దారము కృృష్ణమంతి ర సనాస్థలినిల్బను, యు క్త్‌మే కడా! కృృసష్తమంత్రి గతళ తా ఫాంత మునంవ్వు నెల్టూరిమండలముల్తూనీ (ప్రళయ కా వేరిపట్టణమునం దొలా6దావారి. ద్వ్రిభావీగా నుండెను, కంకంటివారి యు త్తరరామాయణమువలెనే లకాదళావతారచర్శితమును పుష్పగిరి తిమ్యన్న చే రచియింపఃబడినదని కొందణు చెప్పుచున్నారు గాసి కవు లీష్షజు 'నేకిశాలమునం. చొక్క_బేశములో నుండుటదక్క వారిమాట కాధారోలేశమును గానరాదు, దశావతార చర్మితకవిత్యము పుష్పగిరి తిమ్మున్న దై న సమాకకుమారవిజయకవిత్వమునకంకు మృదుతరముగాను వమధురతరముగాను కనయలుడుదుండుటచే దధావవారచ రర చనలోల బువ్వగిరి తిమ్మున్న నేమియు. సంబంధములేవని నిశ్చయముగా. "జెప్ప వచ్చును, దళావ తారచర్శిత్రములోని పద్యములం గొన్నిటి నిం దుదాహ రించుచున్నాను___ సౌ, అవ్నార్త న్వినిపింప్త దై ళ్యపతి రోపావేశ ముస్పాంగ నా

హో వేదంబుల యాగభాగము లమ ర్వ్యంేణిశేకాని మా

న్‌. వంక్‌ం బని'బేకయుండునటుగా "సర్సాటు 'గావించెం గా

నీ వేగంబ హరించి తచ్చుతుల భగ్నభూతము ్చేసెదన్‌, ఆ ౧. 4; కన్నులు (బహనెం డొసల్‌, గానంగ లేవసి గౌతముండు. తాం

గన్నులు వే మొసంగె 'నధికోంబుగ నష్ట మదాంధకాగ 'సం

ఛన్నము తౌబచేం జెలియ/జూలవు తన్మదకారణంబు నిం

లే న్నినుంగూకనీయ కృప కారము చేసెనం జూడు వాసవా, ఆ.-౨

[20] ధరణి దేవుల రామమం౦ త్రి 158 ఉ, ఏరుండ వంచు నిన్ను 6 బదివేలవిధంబులల (బస్తుకించుచుక్‌ వారిధిభ గ తెల్చవి౨ వచ్చితి మెచ్చెన "నేండుదూపు సీ వీరతం గాందిశీకపదఏరతనృ త్తిని మోరతోపునళా జూజేవనన్నల బో వడండు స్వ గవి లోచనుండంచు ను (గు (డై, ఆ. 5౨, చ, నౌలిచికి సర్వదేవతలం గేశవు( డొక్కండె తక్కె నాతనిన్‌ ెలిచిన(గాని యీాగెలుపు "గెల్బుటకా దది యట్లు లంటినేం దోలుత వరానవా మె యనుజుం (దుంచు ొటుంగ దె సూడు దీర్చ6 గాయ గలుగనిగె ల్పదేల బరగారవ మేటికి శౌర్య 'మేటికి౯, ఆ-ర' ఉ, ముక్కున గవ్వ కుట్టినిను ముందుగ నీడిచి తెమ్మటంచు మా రక్క_సిజేయ 'పంచె వీనురా దివిజర్ష భ్‌ యింక నట్టిటున్‌ దిక్య్తూలువూచిన న్విడువ "జీవర వె నను. నీకువెర్మ్క- నే 'యమొక్కె-ద(గాని రమ్మునుచు ముందలం బట్ట, గడంగ నుద్ధఠిక్‌ అఆ-ఫ్న శా, బొరా నీవ్రండనంచు నక జులకసేయ న్నచ్చితే మంచిదే రారద్మూ ధను పూని నీదయినమ్మెతం "బేను వీవ్సీంచెద౯లా భశూరత్వంబులు మోాశెయంచు నజుం జెవ్చ్సో ముద 'శావించెనే "లేరా (్రావ్చాణళూరు లిం కిటను గల్పింతు న్ననుం జూడుమౌా, ఆ-౬. జా, జొనా నే వెలయాలనా యిటులు నీ వాడన్‌ బళా వాలుం 'బో పో నవ్వే రెనరైన విన్న నిట నేర్పు ల్ఫ్బూపలగా వచ్చితో 'నానాధుం డిదివిన్నయంతల దనకు న్నాకు న్ధహాహావి రా చా నావంటికలాంగనామణికి న్యాయం భ్రానె యామౌర్షముల్‌ ,ఆ ౨౭ మ. బీలనాగా 1 తలయె త్తి చూడలదె వీ శెన్వారు వీ-రేమికా వలె'ననే యంచసి యమ్మలక్క_ లట (శోవకా వేండ నీపై ండిచా యలచే మించునతండు నామజఆందియా నం చంటతకా సిస్తచం దలవంచయు నహి కన్య వార లబె యాతం "డెవ్వరంచు న్నగకా, అ

154 ఆంధ్రకీవుల చరిత్రము ఉ. ఓయిగురాకుబోండి ! కనవో వినవో యిదియేమిచెల్ల సీ (పాయస్తుందోయజాములడబాయ రొకప్పుడు [పాణనాధులం (యాయము రి త్తయుత్తురల ప్రల్క_వె నీమది నున్న య్రియా నాయకుల 'బెల్బవే తిదశనాయకుర గోరిన 'చెచ్చికూర్చదళా, ఆ-౯ వా, రంభాభోగములోరి యాగముల కర్ణం "బెల్ల వెచ్చించు టా యం భోదమ్ములంజూచి చెర్వుజల మా ద్యంతంబు చల్గించుటల్‌ సంభోగేచ్చ జనించెనేని మణి వేశ్యారత్నము ్రేకొవో సంభోగింపంగరాదె కానరు జనుల్‌ జ్ఞూనంబు సామాన్యమే. ఆఅ:౧౦ ఇత(డాజువేల ని యోగిట్రావ్మాణుండు; కాశ్వపగో తుండ; పాప రాజకవిపుత్రుండు. ఇకండు రంగరాయచర్మితమును (మ్రబంధమునుచేసి దాసిని కృష్ట్ణామండలములో సిన ర్వారావువేట జమిాందారగు మలాజు "'రామారాయనింగారి కంకితముచేసెను. ఈగంధము ౧౭౯౦ వ ఫంవత్చర వాంతములయందు రచచియింపంుడివట్టు “వైలియవచ్చుచున్నది. షు స్త కము ౧౦౫౬ వ సంవత్సరమున బొబ్బిలికొటవద్ద (శ్రీరావు రంగా శాయండుగారికిని (పెంచినేనానాయకుండగు బుస్పీగారిత్రో నచ్చటి కేగన ఫూనపాటి విజయరామ రాజుగారికిని జరిగినయుద్ధము భారతయుద్ధమువలె వర్శింపంబడినది. బొబ్బిలికోటవ ద్ద జరిగిన యుద్ధ్యకమ ములు బొబ్బిలి సంస్థాన చర్మితమును, క థా సందర్భమున సిందు కొంత వపివరించుచున్నాను, వే సంస్థాన స్టాప కుండడయిన 'పెష్టారాయనింగారును విజయ నగర 'కాజ్యసంస్థాపకుం డయిన ఫూసపాటి తమ్మిరాజుగారివరినే ౧౬౫౨వ సంవత్చరమునంుదు. 'కీకాకుళపు సర్కారు పౌంజుదారగు షెర్‌ మహమ దుఖాళ-యొక్క- పాఫుచేక నక్క_డకు వచ్చెను, పెద్దారాయసింగ్రారు

దిట్ట కవి నారాయణకవి 1155 మహాళూరుండయి రంగవాణో యనుచోట జరిగినయుద్ధములో శత్రువుల సంహరించి "మెక్‌ మహమ్మాదుఖా౯ యొక్క. పుత్రుని (ప్రాణములు రథ్నీంచినందున్న "పెర్‌ మహమ శదాయనకు 'రాజామువాండా కోవ్రులున క్షిన్ని రంగరావని చిరుమనిచ్చెను, గంగరావను చిరుదనామము నొందిన యీ పెద్దారాయనింగారు 'పద్ధువా యక్షవంశజులయిన వెలమదొరలలోని పాండు, ఈయనయు 'వేంరటగర సంస్థాన్నపభువులును షిధాపుర స ంస్టాన (పభువులును. ఏకవంశములోనివా లే, రాజూమును కౌలునకు. బుచ్చు కొన్నతరువాత "పెద్రారాయనింగారు క్రొత్తగా నొకపేటను కోటను గట్టి దానికి తన యుసక రవేరిట బెబ్బలియని నామకరణము వేసెను "షెర్‌ మహమ్మనులో సి “పెర్‌” అను పదసునకు 'బెబ్బులఫీయని యర్థము, "జ్ర బ్బులి యనువదే కాంచకాలమునకు బూబ్బీ లిగా మూతేనదంట $! అప్పటి నుండియు తే(త్రియులయిన విజయనగరము వారికిని 'వెలమవారయిన బొబ్బిలివారికిని వైర మారంభమయ్యెనని చెష్టాదురు,

మిన [పస్తుతచర్శితారంభకాలమున ౧౭౫౬. వ 'సంవత్సరమునం దుత్తర సర్కారులు (ధెంచివారి కియ్యంబడంగానే 'ఫెంచిసేనాధ్యముండగు బుస్సీదొరగారు రాజమహేంద్ర శ్రీకాకుళ సర్కారులను విజయనగర సంస్థానా ధిపతులను విజయరామరాజుగారికి కాలునకిచ్చుట కంగీకరించెను; అట్లు జరిగెడుపయనమునం దనస్థితికి భంగవసు. కలుగునని దూరాలోచన చేతల 'చెలిసిఫొన్న వాండయి యప్పటి బొబ్బిలి 1పభువుగారగు రంగారావు గారు “రాజ్యము (యెంచివారియధీనము కాకుండంేయుటకయి. యితర సంస్థానాధిపతులత్రోం జేరి కృవి,చేసెను, ఈ కృషికి శ్రీకాకుళపు నవాబగు జూఫరల్లీ ఖా౯యొక_. (ప్రోత్సాహముసహితము విశేషిముగా నుండెను. తిరుగంుడిన జమోాదారుల నదిమి కప్పములు గొనుటకయి. బుస్పీగారు ౧౭౫౯౬ వ సంవత్సరము నవంబరు నెల ౧౬ తేదిని ౫౦౦ యీరపియను లతోను ఈం౦0 సిపాయలతోను ాదరాబాదునుండి ైలుదేటి

56 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము డిశంబరు ౧౯ వ ేదికి రాజమహేంవవరము వచ్చి వేరెను, విజయ రామరాజుగ్రారు పదివేల స్వసేనతోను ఇతరరాజులవ్రోను వచ్చి యచట. బుస్సీని చేశను. తవుజేశములోనుండి విజయనగర 'రాజ్యములోనకిం శ్రాచెడదు కొండకాలువలను మళ్ళించి బొబ్బిలి రంగారావుగారి కాపులు తవు భూములకు. 'బెట్టుకాన్నం దునను, 'దేళశ స్వభావము నుబట్టి బొబ్బిలి వారిని నాధించుట సుసాధ్యము కాక పోయినందునన్ను విజయరామరాఖి: గారు మనస్ఫులో బాబి లీరంగా రావుగారిపె "బ్వేవ ము వహించి ఘమాయనను శిశ్మీంచుటకయి. బున్సీవి తన యూవచ్చ క్తిని విసియోగించి బహావిథముల (పోత్చాహపటిచి ఫురిఫొల్పెను, అందుమో౯ద బుస్పీగారు బొబ్బిలిరాజ్యమును విడువవలసేనదనియ్యు దానికి బదులుగా నధికవై శా ల్యమును మూల్యమునుగల లే మియ్యా(బదునస్రయు రంగారావుగారిక్‌ (వాసిరి. రంగారావుగారు పితృవితామహోాగత మయిన బొబ్బిలి రాజ్య మును విడుచుట కంగీకరింపక పోవ్లటయేకాక తక్కిన సంస్థానాధిపతుల తోడిపాటుగా రాజమ'హేంద్రవరమునకు వచ్చి మూతసివి సందర్శింపకో పోయెను, రాజమ హేం్యద్రవరమున బున్పీని దర్శించుటకయి. విజయరామ రాజుగారు మొదలగు సము స్త రాజులును వచ్చినష్పుడు రంగరావుగారు. రాకుండుట లోనుగాంగల కథను గవి యిట్లు ఇెన్పినాండు. ఉ, రాజమ హేంద్రపట్టణవిరాజదదూరతలంబున స్పము

"తేజితమెన' గౌతమనదీతటనీమను గోటిలింగవి

(భాజితమైన యము కనవపాదపమంజులనిష్కు. టస్థలి౯-

రాజితలీలంజేరి శిబిరంబు వడి న్విడియించె వేడుకన్‌, ఉ. కా రుణికత్వ 'మేర్ప్చడ సికాకుల ఫున్సరకారులో జమిా

జడారుల రామరాజవనసుధావల య్సేశ్యర ముఖ్యుల న్ముదం

దిట్టకవి నారాయణకవి 107 చారల బెల్యబంపుమని మోదరుజంగున కానతీయుల ద చ్చారు వచః।క్ర్ష మంబునను స త్వరుండ్రై వీవివించెే 'వారలకొా,

ఉ,. పాయవివేస్మ_ వీద్విపద పాయక్ష్రరాయత బాహూ తె “ర్యు ట్రా పాయకరాయ'డుం గినిడిపట్టణపుంబ్బథివశ్వరుండు నా రాయణ'దేవుండున్‌ నరసరాజు మజిం గొలుగొండ మన్నెప్తున్‌ రాయండు నాదిగా-గలధరావరు లందటు వచ్చి ర త్తజిన్‌,

గీ. ఉద్ధతులముల్కు_ సందర్శనో త్చుకత్వ మాత్మేం జిట్టాడ నాడాడ నలరుమన్న్న ధదొరలువచ్చిర మానుప(ధ్రోకపసంగ కలితుండగురంగరాయండొక్క_రు.డుదక్కం.

సీ, నిజభుజాదండ నిర్హినకోదండంబు గాండీవకార్ముక[ క్రమము6 జూప జరమఫఖ్లాగ స్పుటచ్చటులకూణీగముల్‌ గనవవొనసొంపు సంఘటిలం౧ేయ నాసీరముఖర నానాశంఖకధ్వనుల్‌ "జేవద తరవోద్వ్భ త్తి మెలుప సూనెలం బరతెంచుజులుముతీ 'జేజీలు ధవళాశ్యములమస్తు (ద్ర స్తరింపం గలియుగార్హు మండెర యా మఘ్రనుండటం చు6€ క్రాజరా జన్యలో కమా రాం డ్‌ నుూారి=

చ, నలువది వేలకాల్బలము నాలుగు వేలతురంగమంబులు౯' నలువదియేంిదేను,గు లనంతములై నశతఘ్ని కాచయం బులు నొక్‌వేయిలొ టి య లపూర్వవిభావి భవంబు 'దెల్సు'చున్‌ సొలువ షరాసుజేని. గను(గో( జనుజెంఛను "రా జతిశ్వరన్‌ ఇ

ఇట్లీ కావ్యమునందు విజయ రామరాజుగారు నలువది వేల కాల్బల ముతో వచ్చినట్లు 'చెప్పంబడినను, ఆయనవెంట నిజముగా వచ్చినసేన

1586 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము

పదివేలని 'చరిక్రకారుండై న యార్మునొరగారు (వాసియున్నారు, ఇ్టుండంగా రంగారావుగారి 'యనుమతిమోందనే. బుస్పిదొరగారు కొందజు సీపాయిలను బొబ్బిలి రాజ్యముమి౭దుగా వముజియొకవోటికిం బోవుటకుల బంపీరి. విజయరామనాజుగారి త 0[తమువలననో రంగారావు గారి బుద్ధిప్తూర్వకమయిన యేర్వాటువలననో పంపయిడీన సిపాయీలు (తోవల్లో బొబ్బిలి భటులచే. నెదిరింపండి ముప్పది పాణములను గోలు పోయి మరలి రావలసినవారై 5. ఈయనమానము విజయరామరాజు గారి పోళ్సాసామునకు తోడుపడల్యా బుస్పీగారు రంగాళావుగారిని నినీంచి వారివి కటుంబసహితముగా బూవ్విలినుండి "వెకలందోలుటకు నిశ్చయించుకొనెను, ఇన్నూ6టయేంబుం్మడ్షు గుజ్జపు రాతులును నాలుగు ఫీరంగులును గల 2౫40 యూర వీయనులతోను , = విజయరామరాజుగారి భటులును సివాయీలున్ను గలిసిన ౧౧౦౦౧ స్వదేశీయపదాతిబలము తోను బున్సీగారు బొబ్బిలిఫఖోటమిదికి దండువెశలీరి, బొబ్బివికోట యిన్నూ రుగజముల వై శాల్యముగలిగి నలుచదరముగా 'నుండెను, నాలుగు మూలలను నాల్రుగు గుర్యడని బురుజులుండెను. వెలుపలిగోడల ఎతు ఇరువది రెండడుగు లయినను, లోపలిబురుజులయెత్తు పండెండడుగులే యుండెను, పయిని గోడల 'వెకల్పును పం(డెండడుగులుండెను, ఇట్టి మ్‌ ట్రినో టొ దకుంబోయి బున్సీగారు తన' 'సేనలను 'నాలుగుభాగములు చేసి యొక్కొ-కంభాగమున. కొక్కొటక్కు ఫిరంగినచ్చి నాలుగుభాగము లను నాలుగు బురుజులను సాధింప. నియమించెను, ౧౭౫౯వ సంవత్చ రము జనేవరు నెల .౨6 వ ేదీని 1పాతఃకాలముననే యుద్ధ మారంభ మయినది, శెత్రువ్చలు కోట బురుజులమిద' ఫిరంగులు కాల్పనారంభింపంి గానే కోట లోపలివా రగ్నిభయమువేత బురుజులమాంది కప్పుతీసి వేసిరి, ఉదయమున జూము (పొడెక్కునటకు బురుజుల గోడలలో విశే భాగము కంతలుపడినవి, అప్పుడు శత్రువులయొక్క_ సాలుగు భాగములు

దిట్టకవి నారాయణకవి 150 నొక్కసారిగా నిచ్చెనలు గ్లైకొని లగ్గలు పట్టుటకయి. కోటగోడను సమిపించి గంటవజకును [1బయల్నించిరిక్రాని కోటను రత్నీంచుచున్న భటులయొక్క_ శౌర్యమువలన. నొక్కరయిశను కోటనోడమిోంది శక్యం 'శేకపోయిరి. కోటలోపలీవారు (స్ర్రీలనో (గూడ 'వేయింటికి లోపుగానే యుండిర(ట, కోటనోడల కెగగబాక [ప్రయత్నించినవా రనేకులు గాయములతో [క్రిందయిడిరి. ఈయంశమును కవి యిట్లు వర్తించు ఉ. తగ్గపరాసుమండల ముద్యగ్రతమె బిరుదు ల్వచించుచున్‌

లగల కెక్కి రా బురుజలం దగుమన్నె కువూరసె న్నముల్‌ 'వెగల వెన కోపమున వెన్కొనుచు న్నురుమూకువీ(కచే నగ్గలికం దుపాకులం గిలార్చుచు నేయుచు రోయుచు న్వడిన్‌, సీ పొంగులురా(గాగిపొారలునూనియమురిచిగరగలవం చియ క్ష అగ లల్లి జిగురుటంబలివే,డి దిగుపాఅజూటంగా గుండలకొలందిగాం (గుమ్మరించి వసియార్చుదడారుయం[త్రసము శ్ర రంబులు మేనలుచ్చిచనంగమిోటి వైచి బయొండొోంటిందోడుగాగుం డీయతాదల లుజి చేస్మిత్రు ౦ప౯6గాగుం గ్గు వొలవి వ్‌రుసుల ెరలి+ కొంబూగలురియని నుప బరుస్తుల జర ఒక్‌ ంబాగల్డుం నీనుుప గొట్టములదాల్చి 'మొద్దికెగములం(గ్రుచ్చి చి చ్చుబున్హనగ ల్బ నిస్త్రింశత తులం లగ్గలెక్కి. 1 టపట్టుటకు ర! స్రముకాక పోగా నంతట నాపయత్న్య మునుమాని శశ్రువులు 'వెళుకకు మరలి ముకల కోటమింద ఫిరంగులను గాల్వనారంభిం చిరి, అటు (క యోగంపం బడిన ఫిరంగిగుండ్షే నొక వోట్ల గవి యీవీధముగ్గా వర్మి౦ చెను. వ్‌ తక టయగల్నిచారుభోప్మలు గ్రమ్మ వంతదడారు] "సి [వాలునవియ నినుపతల్వుల ఫఘుణిలునందా/కి వీిజిందికి రవళిమెవ చ్చిజ్యావియునవియః

160 ఆంధధ్రకవుల చరిత్రము

చ్యారబంధపు(గమ్మిదూ జి యవ్వలీకంట డుస్పిపాఆంగ నోడి

గుటీతప్పిపజ తెంచికోటముంగలివా స్తినఖప్తుదుమ్ముల నేం చిన క్షు నవియు

నగు చునొండెడ 'నెడయాక యంటిఘూగ్‌

బంతులాడినపగిది గుభాల్లు ఛాలు

నినదభయ దార్భటులశతఘ్నీ (ప్రయు క

ఇాళఫలసన్ని భాయస గోళతతులు,

ఈఫీకంగ్యివేట్రచేత వోటనోడ మటింత పడిపోయి థఛతువుల

"కెక్కువ యూనుకూల్యమును కలిగించినది. అయినను కోటగోడలు పగులుటచేత కోట కావలివారి థె ర్యకంచుకము పగులక వారినిమజింత "'తెంపరులనుగా. జేసినది, శోటకానలిభటులు తమ పాణముల కాశపడక్ష తమగువాలను కాపాడుఖాను 'బెబ్బులులవలెగ బోరాడిరి, ఫీరంగిగుంద్లు చిత్తజలులుగాల గురియుచున్నను 'వెనుతీయక వీరభటులు శత్రువులు కోటగోడల 'కెగం ట్రాశలానే యీూకెలవ్రోల (గుమ్మి 1క్రిందంబడం (దోయవలెనన్న నిశృయముత్రో నిశ్చలులై కాలుగదల్పగ బురుజుల మోంద నిలువంబడిరి, ఆగ్నయా శ్ర్రృముల నపహసించెడు శతఘ్మీకా పయోగములముందజ కేవల భుజప్‌ర్య 'మేమి. పనికివచ్చును ? క్రింద నున్న సైనికులు గుజిచూచి తుపాకులు కాల్చి 'బురుజులమింద నున్న వారి ననేకులను రూపువావిరి, స్వదేశ "సని కులయ౦ దివజణ ెన్నండు 'నేయుద్ధములోను గనియుండని యిటువంటి యసమాన -ధ్రై ర్యసావాస ముల కద్భుతపడి ళత్రువులు సహితము పలుమూటు వారి కభయ(ప్రదా నము చేసిరిగాని యావీరభటులు శత్రువుల వాక్యములను. తిరస్కార పూర్వకముగా సిఠాక్రరించి తమబదేహూములలో6 (బాణము లుండంగాం దమ'కావు విడువమని యక్క-డనే సుస్థిరుల్లై పర్వతమువలె. నిలునం బడీరి, అప్పటికి మధ్యాహ్నము. ెండుగంట లయినను శశ్రువులలో

[21] దిట్టకవి నారాయణకొవి . నొక్కరును కోటనోడ నెక్కాలేకపోయిరి,. అందుచేత శ్యతువులు కొంత "సీపు యుద్ధము సిలుపవలసివవానై రి, అ ప్యృడు రంగా రావుగా రు శత్రు వులహ్తోం బోరాడి వలువగలనన్నయాన వదలుకొని తనవారిని బిలిచి యూలో చించి యంతఃపుర(్ర్రీలు కత్రువులచేతులోయుడి మానమునోలుఫో కండ జాపాడవలెనసి నిశ్చయించి నిశుసహితముగా వారినందబేని సంహరించుటకయి. కొందజీని నియమింవెను. వారప్వుజే చేతులలో చాకలత్రోను బళ్లైెములతోను గదలిపోయి యంతఃపురము వాకీట గడి న్‌ంచి గృహ ముల కగ్షితగిలించి యూసంఘాత మరణమునుండి తప్పించు కొని (పాణముల! దక్కి.చుకొనం బాజుతెంచిన శిళువులను 'సహీతము ప్యుత్రులనక దయాపాత్రులవక [క్రూరులై పొడిచి చంపిరి, ఈదారుణ కృత్యమును గవి యిట్లు ఇెప్పియున్నాయ..._. క, చెలికాని వంశసంభవు ! నలఘుతరస్థెర్యు సనిచె నవరోధవధూ

కులకంఠనాళకృంతన | కలనాడాకుణవిధానక3నత నెబ్ర పళ, కే. అతండు నభిమానరతణార్ల ప్రచార

జారుణాకార సా హా సౌవత్యమమర

నంతిఫురి జేగ మొరసె దిగంతరములు

ధరణి వడవడవడలక్ష భూతలముబెగడె. తే, రాయమణిరాణి తనకుమారాగ్రయాయి

నప్పుడ కొండొక డాదిక్‌ నప్పుగిం చెం

గోటవెసలించి (తికించుకొమ్ముటంచు

నట్టు కావించనాదాయియడలువొడము,

( నా నా! గా

ర్ట ఘనసిశితఖక్ష ధారన్‌ |! మొనకాని చెలికాని వంశ మూ న్యుడు "పెం

పున వడివడి, నంతర | వసితాజన కాతిచిిత వధవిధి నడిపెళ౯ా

162 ఆం(ధ్రకవుల చరీత్రము "తే, తక్కేగల యట్రియభిమానధనులువేలమ లొక్కనూజిండ్లవా రన లోగ్రశన్రు నిహాతువై రంగనాశిశుసహితు లగుచు( దద్విదారణ మెంతని తలప. వచ్చు, దురభిమూనజు విత్యమెస వధూశిశుసంహార్మ కూర కార్యము ముగీోయ. గానే (పాణములకు "లెగించి వారందజును మరల యుద్ధో త్సాహముత్లో వచ్చి తమస్థానముల నిలిచిరి. నాలుగు భాగములలో నెక భాగమునకు నాయకుండె న లాదొరగారు దూరమునుండి యగ్నిదాహమునుజూచి లోపలి కావలిసీనలు 'పలుచనగుట క్‌నిపె యాలోపల లగ్గలు పట్టుట కయి మరలవచ్చెను, నిచ్చెనలతో పయికెక్క.6 [(బయన్నించినవా రనే కులు నిహాతులయి. [కిందంగూలుచు వచ్చినను నోందటు ళూరు లొక్యం బురుజుపై నెక్కి, నిలువగలిగర్హి వారి వెంబడినె ముజి కొందటును కోట గోడల శెగగ్యఛాకి బురుజు చేరిరి. రంగారావ్లుగారు శత్రువులను కాజ (దోలి యాబురుజు రత్మీంపవలెనన్న యాశతో హతశేషులైన భటు లతో వచ్చుచు నొకగుండుదెబ్బత్తో 'నేలంగూలి వీరశయనము నొందెను, ఆయనపాటువలనం గలిగిన సకోధశోకో దేకముతో లోపలనున్న వీరభటబంధువర్లమంతయు. పగదీర్చుకోవలెనన్న _దృథనిశ్చయముతో తక్కిన బురుజులను విడిచి యక్క_డకు వచ్చిచేరెను, అంతట తక్కిన శతుసేనాభాగములు మూడును వరుసగ నాయాబురుజులనుజేరి యర వీతము లయియున్న యామూడు బురుజుల 'ననాయాసముగా: సాధించి లోపల (బవేశించెను.. ఇట్లు లెక్కకు మిక్కిలిగా శత్రునేనలు నానా ముఖముల వచ్చి చుట్టు ముట్టినను లోపలనుండి కోటను సంరజత్నీ6:చు చున్న విరభటులలో నొక్క-ండై నను చాజిహోవుటకుంగాసి శత్రువుల ర్స లోంబడి శరణు చొచ్చుటకు€ గాని 'పయత్నింపలేదు. గ్రతిభటుండును వీరరసము మూ గ్తీ భవించినట్లాయుధపాణిమయె శత్రున కభిముఖముగా

దిట్టకవి నారాయణకవి 164 నడిచి శత్రువును పొడిచి తాను పడిపోవుచు వచ్చెను; గాయపడి భూమి విాంద నొరిగినతరువాత సహితము (పాణములు బొందిలోనుండి వెడలు వణకును దనచేతిలోని ఖన్లముతో దాఫునకు నచ్చిన శత్రువును నజకవలెనన్న (ప్రయత్నమును మానలేదు, ఇది కావ్యమునందుల గవి చేసిన వర్ణనముగాక యింగ్లీషు చర్మితకారు.డు (వ్రాసిన సత్యాంశమగుట చేత బొబ్బిలికోటబోని రణళూరులు చూవిన విచ్చితిపారువు భుత్యంతె హ్లాఘావ్యాత్‌ మయిన దనుటకు సందేహములేదు. ఇట్టి ఏరవధ కొఏత సేపటి శెల్లను సంపూర్త ముయిపోయెను.. కోటలో జరిగిన (ప్రాణనాశన మువరక్తు( గఠినప్పాదయులయిన శత్రువులు సహితము జాఫిపడుచు సియా రించుచున్న యాస్రమయమవమువందు గు-పులోనుండి వద్దం డొకం డొక చాలునిల జంక. బెట్టుళొష తిన్నగా లాదొర యున్ననోటికి వచ్చి అ క్రన్సికువు రంగారావు కుమారుండు. తండి యశభీష్టమున న రుద్ద ముగా నేనీచాలకుని (వాణములను గాపాడివిస అనీ పలుకుచు అసెనా నాయకునకు బాలు నొప్పగించెన, లాదొర యప్వుజే యావాలకుని బుస్సీదొర మొద్దకుం బంపలాా అత డాన్లినువ్లును వృద్ధుని తనసేనాని వేశమునం దుఇచి యూదరించి యూశికువుయొక్క,. సంరతణభఛారమును తాను: వహించి శ్తత్రుభయమువలన శిశువును గాపాడుటకయి తగిన కావలివారిని సియమించి యష్తూడే ఎమాశిశువును బొబ్బిలిరాజ్యమున కి భిప్‌, కుని ( జేయుచు 'లేఖ్యములు (వాయిః వెను, లిన ఛటులయొక్క_ చికిత్సలు మొదలయిన పనులత్రోం గడెము, మూూదచడవనాథ డర ర్మాతమునంద్దు విజయ'రావరాజుగారుుడిన పటముదిర ములో గొప్ప సంత్షోభ మొకటి పుక్వైరు, రంగారావుగారు నిహతం లయిన. దినమునం దాయన నమ్మిన వీరభాటుటు నలుగురు రాట లో "నేమూలనో దాంగియుండి చీకటి పడినతరువాత కోటదాటిపోయి

104 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము విజయరామరాజుగారి శిబిరముల "వెనుకనున్న యడవిం జొచ్చి చేరువ పొదలలో డాంగియుండికి, సమయము నిరీశ్మీంచుచు నా రక్క_డ లెండు దినము లుండి మూడవనాంటి రాక్రి స్మ_ంధావాగము సద్ద జలణి్‌న తరు వాత సశీధసమయమునందు 'వారిలో నిద్షజు పొదలలోనుండి 'వెడలివచ్చి శకావలివాం[డ్రను / మోసపు చ్చి గూఢ ముగా. విజయరావమురాజుగారు నిద్రించుచుండిన షటకుటీరములో "వెనుక వై ఫునుండి (వవేశించి యిద్దజు నొక్క-సారిగా తమబాకులతో పొడిచి విజయరామరాజుగారి వతస్థ్యృల మును, గంతలు వేసిరి, మొదటి పోటుఖో మేలుకొని విజయరామరాజు గారు మూల్లఃగాన్నే వలుపలినుండి కావఫీభటు(డు వచ్చి | తుపాకివ్లో కాల్చెనుగాని గాజితప్పిపోయెను. ఇంతలో నితరభటులును వచ్చి వెంటనే యాహంతకులను జంపి ముక్కముక్కలుగా నటికి వేసిరిగాని యీలోష లనే నారు విజయరామరాజుగారిని ముష్పదిరెండువోట్లం ఖొడిచిరి, ఇట్లు విజయరామ రాజుగారిని జంవీనత(ండు 'తాండ్రపాపయ్య యస్‌ కవి యిట్లు: గీ. కదిసి పె యిడి యొకశేల నదిమిపట్టి నంబు6 గావించె నతనియానాభి కుహూర విదళ్‌ తాంత్రవజంబులు "వలికిుుట్రుర్‌ , గా ఖ ణ్‌ ణి మ, అపు డాతాండ్రకులాభిమాననిధి యాహాో రాజ దేవేంద్ర సీ విపులప్రాభవళ క్తి నీనిఖలపృధ్వీ భారధారేయతా _ నిపు*త్వంబును భాగ్యముకొ వృధ చనక౯ా నీచేయుదు శ్చేప్ట సి ట్రుపభోగింపలగనయ్య నిట్టి వెతయం చుద్వ్భృ ల్రి వరిలగన్‌, గీ, తాండడపాపయ్యసలుపు ళ్‌ _ర్వంబువలన మ్మత్రవర్యుండుపులివాతికండ యయ్యె

దిట్టకవి నారాయణకవి [65 ననెడు రొదఫుళై నంత నయ్యవసివాధు బలము లా గ్రరవంబునంగలయ బర్వి, వీ తనభావు సర్వసిద్దంబుగా వోదిల్లోరి _ సాహసకృృషికన్నై చన్నవానిం దసీళ్ళాలికవీకోధిదర ఎంబు మాపు ఓ కరమ రసి ఇన్‌ ఆంపటు మవాసే( దనపడినట్టబన్నముల క్‌క్కాార గ్టంబు పళతయాపమని దూ తృృంయలంచయువానిం ... దనకలస్వాములందజు మెచ్చుళొన నోర్చి . ఫగడీర్చుకొన్న సరభమమువాసిం డాం[డకుల్లుని బాదిపిరి జారుణముగో ఫరోరయు న ంబుసలిపి యన్‌ సర వ ర్యుం జదిమివె చిక కకనని,న్పీతతతుల నతసేసహా చరయుగళ సంగత ము గాల, ఇబ మొదటవచ్చిన యిద్దజు దమ పూన్మిని సాధంపలేక పోయిన 'పతృమున్క పొదలతో దా(టియుండిన తక్కీన యిద్దటునువచ్చి విజయరామ రాజుగారి పాణములునొని తమ సా 'గమిబు ౫ ము పీ ర్పుఖొను; టకు శపధము ేసికొనిరంట ! విజయరామరాజుగారు. భ్యృత్యులకై ధండ గొనక నడువ లేనంత స్థూల కాయులసి చరిత్ర కారుండు వ్రాయచున్నాయ. యుద్ధములో6 (్రాణము. దక్కించుకొన్న రంగారావుగారి తమ్ముుండు నెంగ(శ్రావుగారు. భ్మదాచలమునక్టు 'షోజతేవోయి, 'ఆసందరాజుగారు బందరు వెళ్ళి యున్నష్టుడు ౧౭౫౬. వ సంవత్సరమున మర్‌ లివచ్చి తవకటుం బము. నెడల విశ్వ్యాసముగల తొం సేనను గూర్చుకొని 'రాజాముకోటను స్వాథీశము ఎవేసికొ నాను, వెంగ్యళ్రావుగారు మూకుసంవత్సరములు (ప్రభు త్వామవేసే మృవినొందలప. ఇంత్తుముంనొక వృద్ధునిచే (ప్రాణరతణము

106 ఆ౦(ధ్రకవుల చరిత్రము వేయ ౧బడినట్లు. చెప్పంబడ్‌న గోపాలవెంకటరావ్రుగారను. చిన్న రంగా రావు గారు రాజ్యము నక్టవ చ్చి నాలుసంవత్సేర ములు 'పాల నము వేసీన తరువాత ౧౭౬౬ వ సంవత్పరమున సీతారామరాజుగానాయనమ వెజసాలలోం బెట్టించిరి, ఆయన ౧౭౯౦ వ సం[రోమునందందుండి తప్పివచుకొని నిజాము రాజ్యమునకు పాజ్తిపోల్సా. ౧దార వ సువశ్సరమునం. దింగ్లీషునా రాయనను. బిలీవీంచి పూర్వుల బొబ్బిలిరాద్యమంతయు మరల నిచ్చి,

ఈ నారాయణకవియొక్క... క్రవిత్వమునందు లక్షణదోషములు కొసి యందంధుర గానటుడుచున్నును కవనము. రసవంతమయినది. ఈ]పబంధమునందు వ్‌ళర్తస మించుమిరచుగా. భారతమున దిక్క_న సోమయాజినే వరింపంబడినటు వరింపయిడీనది,

ఈ క్షని చెల్పబసవప్తురాణమను నయిదాళ్వాసముల వద్యకావ్వ మునః। రచియించి మూ ఫ్లూర్వులలో నొకళ్లరయిన కందుకూరి యవ త లింగముగారి కంకితము చేసెను. మా ఫూర్వులు మహమ్మాదీయ (ప్రభు త్వముణో “జళపాండ్యాి లయి ఘనతను బొంది పక్కు కావ్యములను కృతులనంది కవుల నాదరించియువ్నారు, ప్తూర్వము కృతిపతులయిన వారిని గూర్చన కొన్ని పద్వనముల సీపు 'స్తకమునుండి యిందుదావారించు ఉ ఆతత క రిక, కవల యా శ ద గ్ర కృతిక హీ ంచి(ప

ఖ్యాతిగంజేసి బంధులకు (గ్రాససమృద్ధ లొసంగి జాంభన వాత ము గోర్కు. లిచ్చి విభావరబున మల్లనమం్రి వర్గిలె న్‌

కందుకూరి మ్‌ట్ల్‌ కార్డు నమంి కువలయాశ్వ చరిత్రము కృతినందిన

తరువాత,

ఆ త్తలూరి పాపకవి 107 సీ, మహిశషంచావరీమా హోత్మ్యమును గృతి యంది మే ఇలోక్యవిఖ్యాతిం గాంచె సెత్‌భ్‌ కి (శీశె లమందు మౌనులు మచ్చ సంవత్సరము. నివాసంబు చేసె సిస్టాగరిస్టుడై. నేయు నాండనక్‌ య సంఖ్య మా'హేశ్వరార్చన మొనర్చె హీతుల రవ్నీంచి యహితుల శీవ్నీంచి భుశై పతుల వశ్యులంేసి చతురుండయ్యె నితని కెన గమెనమంత్రం లి శీ తితల మున గలచెయసి సర్యజనములు( బలుక్‌ నెగుణె గంధుకషూర్‌' మల్లీ కార్టుననందనుండు సంగరగుపలుండు: పీవేశలింగ విభుడు, వీవేశలింగమంత్ర పంచాతీరీమహాత్యము కృలినంచెను, అటు చరువాత సీ నారద్యపభ మించి నారద్యప్రభ నెంచి యమరినక్‌ రిదానములవా(డు చిత్రభాను నిమోజే చిత భాను నిగేసి పరయకు చిపళా పములంవాడు ఛీమువేరి నిగెల్బి భీమువేగి గ్రనగల్చి వజలినభూతిసత్వములవాయ ధర్మగర్మము(ద్రో చిధర్ముగర్వములబా చి తగశివభ క్షీ సత్యములనాండు జగతి, జెలువొందె నుదయా సశ లసేతు ఫీతనగనమధ్యరాట్ప ఛాసీనవిబుధ వఏినుతనుగుణు. డుమలట్లి కారునసుతుండు మహి తధ్యతిశావిబసవరాణ్ముంతి మౌళి, క. ఫఘనముగ నై తముపూడియు మినుమించిలిపాడు. సిరులు మించంగ నొోసం

1618 ఆ౦ధ్రకవుల చరిత్రము

వనివ్రో "నెనమొనమంత్రి వసుధ్యగలండే, ర్ట తన మీనయల్లు( 'డావృతి | వివయుం డ గుబుద్ధివాజు వీరచేత౯

గొనె సత్యవతీపరిణయ 1 మనుకృతి వ్రీబసవమంరతి యతిసంవీ%న్‌,

కందుకూరి బసనరాజుగారు సత్యవతీపరిణయముమ గృృతినందిరి.

అటుపిమ్ముటం గందుకూరి యమ్మృ3లెంగముగారీ చెన్న బససపురాణమును గృతినందిరి, కృతిపతియొక్ష్మ్య "పెనతడియైన సాళ్ళువపతి నీ. సుసుణు లగుమల్లి కారునసుతులలోన

నాలుగవశం దనుండగుసాకు వప ల్లి

సంత తాత్మీయహ ఎ్రదయపద్యాంత్తరాళ

సంచరత్సాళువపతి (ప్రశ సిగాంచె. నా, ఢిల్లీ నాయక$ువేత దంతిహాయశాట్రీముఖ్యవస్తు వజం

బెల్లం గై శస సాక్‌ కాపముఖగారశావను లొంచి ని

తో్యోల్లాసంబున శంకరార్చునలు దివ్యు లె గచ [6 గావించి 'సం

ఫుల్లాంభోరుహలో-చనామదనుండై పూవ్యప్రభ న్వర్ధి లెన్‌,

అని ఢి్సీ నాయకు నిచేత బహుమానము ల 3దినష్టు చెప్పుడి

యుండుట'చేతన్సు ఢిల్లీ రాజ్యము నళించి నూటుస్రంవత్పరములకంకు నధికకాలమగుటచేతన్వు.. కృతిపతియి.. కృతిక రాయు. నుండిశళాలము నూజు ఫంవతృరముల కు బూర్యమున చెప్పవచ్చును. ఇ [గ్రంథమునకుం గభథానాయకుండయిన 'చెన్నబసవన్ను పీరలె వ మతమును స్థాపించి కళ్యాణ నగరమునంపు బిజ్జలరాజునకు మర్మత్‌యైయుండి యాతసివధించిన బస వేశ్వరునకు 'మేనల్లు(డు. బస వేశ్వరు.డు తన యధికారబలముచేత శవ మతమును వ్యాపింప( చేసినను "చెన్న బసనన్నయే యధికమ తాభినిప్రశము కీలవాయయి మతీవ్యాపన ముశకు ముఖ్యకారకుండయి. యుండినవాయు, బసవేశ్వరుడు (నీత లమునకు సవిాపముననున్న యొక్ష గ్రామములో

[22] అత్తలూరి పాపకవి 1[0 (బాహ్మణదంపతులకుం బు యుపనయన సంస్కారము. చేసిఫొనక నీవ భ్‌ కుడయి వీంగమును కట్టుకో నెడి యాచారమును మొదట "నేన్పజిచెను, ఈ 'వెన్నబసవప్పురాణములో నక్కడక్కడ ల మణవిరుద్దము లయిన (ప్రయోగములు కాన( బడు చున్నన్సు. కవి మిక్కిలి ప్రాథు (డయి పహ్పా వ్య ముగా పద్యరచనను జేసియున్నాండు. కవితాత యక్కిరాజ్యు. తం్యడ్‌ (నీగిరిదుం(తి. :ఈతనిది కౌశికగోత్రము. చెన్నబసవప్తురాణలోని కొసి పద్యము లిందుదాహరింపణుడుచున్న వి__ చ. కనుణతవ6 గౌంప్తునింష నలుక్షకా బసవేభులీంజూది బిజ్ఞలు ౦

డనియ( (బధాన శేఖ రుండవై నుత్‌గాంచుట వన్నె శెక్క యు

ట్రైనుచితవృ) త్తికిం దగిలి యజ చీ/కటితష్తూ సెపషంగూ

దున్‌ె కులనీల మానములు డొంక్‌చనన్‌" ధరణీతీలంబునక్నా అఈ-౧ ఉ, ఎక్క_డనుండినచ్చెనొకొ యూ ముదిజంగము వాసినూయలోం

చక్కోనిపిండి న న్లదిమి సర్వముం 'బెట్బంగంబంచె నింక నే

నెక్క-.రణి న్వసింతు మరు లే త్తి వ్యయం బొనరించు ఏనితోన్‌, అ-౨ మ, ఇతండా ]శ్రీగిరిమలి కార్టముండు సామి లెస్పబాగాయె నీ

చముతిలో 'నేమితలంచి దెవ మని సంభావించి కాన్చింపం జూ

చితి నే వెళ్తెనిగాను వేలు పసి దర్శింపంగ్గ నాత్తోడనా

చతురత్యంబులు వాటు. దేవు సింక్‌ దాంచంబోకో కాన్సింప వె. ఆ=రే చ, అతులనద్మీపవాహమున నాడది యీడది "రెండుకావ్టముల్‌

జతపడి కాంతదవ్వరిగి లంక తటాలున నడ్డమైన నా

జత విడి యొక్క "గు నటునాగక యొక్క_టి ని లుం గావుసన్‌

'నెత కుడువంగ' "నేల నను వీడె నతండని నెమ్మునంబున న్‌% ఆ. ఉ. నిద్దురలేచి యోాభనుడు నీలగళున్‌ స్మరియించు వేళ నా

'పెద్దయ. సంచరించుసడివీనుల సోకిన నావుదూడయో

(60 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము

యెన్షా యటంచుల డాసియని యే డెఆ ముమ్మాజు(బల్క- నాతండీ

(వొద్దుటి కబ్బె నాకు గురుబోధితమర్యత మటంచు సాత్మలో౯ా *.. ఆటో

*ఉ1. రసూరి-రంగకవి ఈకని లతమణదూడామణియను. నామోంకత్రరముగల రంగరాట్ళృం

'ద స్సును రచియించుటయాకాక సాంబనిఘుంటును కృష్ణార్ణ నసంవాదవు నిడి యెదాళ్వాసముల కావ్యమునుగూడ రచియిం'చెను, ఇతం డాన్వేల సియోగ్రైహ్ముణుయ,; ఈతసితండి 'వే క టకృష్ణమయూ మాత్యుండు; తల్డ్‌ కామాతుమృ. ఇతండయ ౧౭౯౦వ సంవత్చర్యపాంతములయందు తంజూ వూరి 'సంస్థానమం దుండీనవాణ4పు శంకర విజయమును రచియించిన యాంధ కాళిదాసు తా నిక్షవికి శిష్యు. డయినట్టు తన [గంథమునందు (వాసికానియున్నాండు. కస్తూరిరంగకవి విరచితమైన రంగరాట్ఫందములో ననేకాపూర్వ్యగంథములనుండి "పెక్కు చద్యములు లవ్యములుగాంజూపం బడియున్నవి. అమయాకవ్రలకు కర్త ఫత్వమా రోపీంప(బడిన యాషగంధ ములు కొన్ని యెంతవటజుకు సత్యమైనవో యింకమ విభారిిపవలసి యున్నది, కఇతండు మంచికవి, ఈతని. కవిత్వనై పుణి దెలుసష్తటకయి కూ ద్టున సంవాదములో నొల్కొక్క. యాశ్వాసమునుండి. యొక్కొక్క పద్యము సిందుదావార్సి చుచున్నాాను, ఉ. తమ్ము ల(వాలి పువ్చరసథధారల్నుగ్లోలి సుగంధగంధవా.

హామ్ములం గ్రాలి 'తేనియలయందపువా(కలందేలి ఫువ్వుజొం

పమ్ములసోలి కింఛుకసుముమ్ముల[ వేలి 1పియాళినేలి ఇం

ర్యుమ్ముని కమ్మి, తుమ్మెదలు. వొప్పకుచున్న వి కాననంబునక, ఆ-౧ ఉ, హో విధి. యంతచేసె సహపహ యిపు 'జెతటిమాట వింటి నా

హో. విషరీతవాగ్దశల సందితి హో యిశమిోదం నన్ను సం

'ఆలూరిపప్పనకవి [7/1 భఛావనచేసి (పోవంగలవా. నెవరం చని యూగయుండు నెం జే వెళ జెంది కన్నుగవ నీ రొలుకం బలవించి 'వెండియు౯, ఆ.౨ మ, అవివ ల్కొ-ందజు నద్రంేరి యిదియేమమ్మా మహారాజుగా సుతు! డం దండలు సాశెసాలెకు నిటుల్‌ తోకించుట ల్నీకు సం గతి కాదమ్ము సహించవమ్మా గయునిం గౌంతేయు "లెల్ల న్నయోా న్నక రవీంచిరి నమ్మవమ్మ యని నానారీతులం 'జెల్పుచుక అ హా యుష్మ తా ఎర(ద్రచమూస మూహభు జగరో్వోగాంధ 'కారంబునకా గ్ర్‌హ్మా ద్వత్సమ య్యసచంకకరసంేర్తావ్యాసం కాన్‌వు న్ఫీప్మూన్ర్రుంబుల నేసి మూన్ని తుది నీషకంబు వారించెదా ఛేపహ్మూచార్య్య యొక్‌ింత నిల్వుమని గంభిరాట్టహాసోగ్రటతై. ఆజ చ తరణి నుధాకరుల్‌, గతులు తప్ప€ గులా వలవము లర్టజంక ది క్య_రులు 'చలిరప సర్‌ గసుర కాండము లంబర విధి భ్‌ త్‌ే నొరగం బయోధు లింకల మహతోస్ట తి మటలు (గక్కువొంచుంప్‌ వరముగల6 గ్రీడిపై సి ఫఘనవై ప్రవసాయక మేససబెంచెన౯, అం౫ 4న. ఆలూరి కుప్పనకవి ఈకవి యానందగిరికృ్యతవైన శంకరవిజయము నాజాశ్వ్యాసముల పద్యకావ్యమునుగా రదియించెను. ఇతండు వై దికచాహ్మూణుండు; "వెంక టగిరిప్యత్రుండు; వేంకళక్షేశ్వర్యార్యనకును నరసమాంబకును పుత్రుండు] ఆపస్త ంబసూ తులు కా శ్యపగోత్రు రదు, క ఘనుండగుతుళ జేందుండు దయ[| తనరలో నీ కాంధకాళిడాపాభిధ ము న్ననగా నొసంగెనంట నీ | యనుపమసాహీత్వమున కహా యెన గల బే? అని కవి తనకు తంజావ్రూరుముహారాజగు తుళజేంద్రుం డాంధ కాళి చాసను బిరుది చ్చినట్లు “చెప్తుళానియున్నా(దుం ఈతుళ జే్యద్రమహాోరా జూ

[722 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము (ప్రతాపసింహమహారాజు పుత్రుండు, [శ్రీస్తుకకము ౧౭౪౦ వ సంవత్సరము మొదలుకొని ౧౭౬ వ సంవత్సరము వరకును తండి రాజ్యమునుచేసి వృుతినొం ద(గ్యా తుళచేఏ [దు డీకడపటి సంవత సరమున సింహాసన మెక్కి ౧జాళావ సంవత్సరమునందు మృతీనొంచెను, ఈమహారాష్ట్ర ప్రభువు చేత 'నాంధకాళిదాస బిరుదాభిడాన మందిన మనకవి నూరుినూట యిరువది సంవత్ప్చరముల[క్రిందట నుుడినవాంయా ఇతేండు చెన్న పట్టణ ములో నుండిన నియోగుల (పార్ధనమిోంద జాసీశంకరవిజయసును 'దెనిగించినట్లుక ని యిట్టువాయుచున్నాడు, స్కీ 1శ్రీవార్వతీశలమ్మీళనేనా సము పార్టి శమహనీయ భాగ్యయుతులు ఘటనాఘటనసముత్థ టమనీపాతి -చమ్మత్కి యాధోరణీ మంజుమతులు నతులిత సామడానాద్యుపాయైకవి చత శామీఇశాశ్వతచ రితులు హితపురోహితని జావితబాంధ వావ నామాననిస్తులి తాన్నడానగరతులు కలితయజనాదిమహితపట్క_ర్మనిరతు లగణితజగన్ను తాద్భుతసుగుణతతులు చతుర చెన్న పురీచరత్పచి వతతులు, కః నను గీనృసింహపాదా 1 రృనజనితలసత్క-విశ్వచాతుక్యనణా ఢ్యుని నాం(ధకాళి దాసా | ఖ్యునిటల్వగయించిపల్కి రున్నతక రుణకా, నీ లీలం బంచనదీస్థలీపురాణము "తె0గించికి వామాథక్షీ రిమెణటయం బరంగు రామాయణభాగవతంబుటు యత గానముచేసి తదు సతీముగం గర మొస్వు పరమభాగవతచరి.త్రయకా కృతియొనరిం చితున్న తివలిర్పం చెలినౌందు నిందువుతీపరిణయ నామక్కతి రచియించికి వతులగరిమ గురుతరోజ్జ్యలసరణితో సురకభాసు థారనాభిధ కా వ్యముదార సణేతి

ఆలూరికుప్పనకవి 18 గా రచించికి వెనలేని గ ద్యపద్య తతుల లెక్కింపందరమె త్వత్కృతులుజగతి, శ్‌ వ్‌ ఖ్‌. న్‌ వ కావున జగద్ద్గురు?డె నిశేపీచి మనకు గురుడె న యాధార్వునివిజ యంబు.,ః, &;*+సనోొనరించీ మాకంద్రణకి 'న తన ౦దఇఖ బొనంనార్వు ముసి యూశీర్యచన రూపంబుగా నినేశించి పలికి యనేకరీకఘుల సత్మ నీ కార్యఖ్సు చక్రవిత్వక రజణ్తికభాతురి యుల! 'బరిక్షింప మో యిండవిరుదు సలలితయజవాదిషట్మ_ర్మనిరతులు ఖ్యాపిర జిల్లు మో జూకిబరుదు "థె ర్య డాతృత్యోోచితజ్హ తాదిగుళై కసరణి మిాసాంగత్యసహ జబిరుద మనుగతంబగుపాలనానానబాతుర్య మమరుమిభ న్య గో,తములటరున గురువిజయమిటు జెలియింపంగోరుకోనుటథి గటిగా విలమూంద ఆమూగంబున్సిలు వర ముగ సాగెక్షుని యోగ మెంతసి సన్నుతించు 1 పయి పద్యము లలో6 జెప్పయుడినదానినిబ టి కవి 'యూశంకర విజయ మునుగాక యాంధకృతులను మజియు[ 'బెక్కింటిస్‌ రచించినట్టు కను పట్టుచున్నది. రంగరాట్బందస్సును రచించిన కస్తూరి రంగకవి తనకు యు లం. దడాల కా యాం లందలి భం మణింళా ప్‌ద్యాగురు వయిశట్లు "చెప్పి గ్‌వి [గంఛాదియండాతని నిట్లు సుతించి సీ ఛారతి "శేమ్మపవర్యునిజహ్యూ నిత్యముగ వసించునాస్థానవాటి వాణీవధూటి జెవ్యాని నున్నలుకులు థరియిం చినట్టి ముత్వములవాలు శారద కేసుధీస్వామిచేతోవీధి యమరినరత్న సింహాసనంబు ఇలుకులవెలంది "శే ధాజ్జునిగ్భహంబు 'నెట్టుగా వసియించు పుట్టినిల్లు

| ఢ ఆం(ధ్రకవుల చరితము

నలువచెలువకు నెవ్వం డెన్న/దగస్తుతుం

డట్రిక స్తూరీర 0గ- రు నచ ల ధైర్యు

నార్యనుతచ ర్యు మద్దురువర్యు "నెంచి

[పణుతిగావింతుయటలుమాజుంబసుకింతు.

మొ శముమిోంద నీ యాంధ్రకాళి ఛాసునికవనము సకస మెనదని

చెచ్చవచ్చును, శంకర విజయములోని కొన్ని పద్యముల నిరదుదాహరించు. జా, (ప్రాచుర్యం బగు కావకీనకధిత ప్రబ్రాతసంకుద్ధ "వే

దావారంబులు మాని తస్రతనులై యాయాకుచిహ్నాంబులళ౯ా

నె 'చ్నిత్యం బుగ౬ 'దాల్ళ్బి విప్రముఖులా వాైల్ల నత్యంతమి.

ధ్యాచారంబున సంచరించెదరు దర్చాకూఢులై యీశ్యరా, ఆఅ-౧ చ, అనయము: నై జథర్భములయందు? జలింపక మిత్రశ్యతుభా

వనల స్వఫవు మంచు బరోబక్ష మపించు6 డలంప కెంతయున్‌

ఘునసమబుస్టిమిఆం గలయంగొన శెన్వరి నొవ్వనసేయ'కే

పనుపడి స్వస్థ చిత్తు డగువాయసుమా వారిభక్తుడెంతయుక్‌, ఆ-౩ మ, నను నీభ 'కు( డటంచు నెంచ కిల విన్నాణంబుగా నిళ్షైన

ర్చినయజ్ఞానుల "నెమిపల్క నిగ నీచి తంబు నా భాగ్య వా

యనుకంపానిధి నిన్ను నమ్మితిని నెయ్యంబాప్ప నీవేళ నీ

యనలా ర్తిం వొలంగించి 1ప్రోవ్రము' నృసింహా దీనకల్పదుమూ, ఆ.౬

48. పింగళి ఎల్లనార్వు(డు = ఈ కవి సర్వేశ్వర మూాహాత్ష్యమను నామాంతరముగల తోభ ష్‌ చరిత్రమును రచియించెను. తోభ్యుచర్శితము నాలుగాశ్వాసములుగల తైసనగంథము, “ఇది (శ్రీమదివ్వటూరి శరభనారాధ్య సక్షురుడ్రసా దలభ్లావ్షవిథకవత్వక్రవీణి అని గద్యమునందు. వాసికొనుటచేతన్యు నీ భక్‌ మె నేణుకపవధో శము నుతించి ఇావిర షు షక మాయదేవాహ్యయుమహిమ పొగడి చల యథావాక్యముల నన్నమయగారి భజీయించి (మొక్కెడి పాలకురికి సోమన్న గారి! (బస్తుతిబేని [వీయమంధి శివజచేవముఖనవకవుల నెంచి గణపతి దేవుని భునతసన్ను వైచేపి "వేమన గీ రించి విమలమతిని వ్యాసవాల్నీకి క ళిడాసాదిఘునుల నన్న'పార్వునిం దిక్కునయజగ నెజ (పగడ ధూటి౯ బోతన శైమకవిని ద్ర బ్ర(గ్న్‌ [శీనాథముఖ కని కేణిం దజలచెం అని శివభక్తులను ముఖ్యముగా నుకించి యుండుటచేకను, ఈ కవీ శె వుడయిన సమయోగి బ్రాహ్మణు,డన యూాూహింషందగి యున్నాంయం. ఇతండు టైసవ్నయగాక చె వవాహ్మణుంయే యనపతు ముక్క కె స్తవమత్యంథ మేల చేసెనో శ్రాపియకున్నది,.. ఇత శె"సవ ట్లైోలావి. ఇ + . శ న " ( లీ మ "క్లూ ముంటే: మళావలంబనముచేతలాక్క ధనావేవదేశటాని యూ (గ్రంథమును రచించి యుండున్ను కవి ఛారద్వాజనో తుల్య వింళి నాగయమామావ్యప్పుతుయ. ఇతండు. కృషస్ణామండలములోస్‌ కొండవీటిసీమయందాండిన నియోగి

76 ఆంధ్రకవ్లల చరిత్రము

(చావాుణు/డు. ఈ కవి తుమ్మరాయపరెడ్డి వేరణముచేత నీ గ్రంథ

మును గచియించెను, "ఈ సందర్భ మునల ౫ వికృత్యాదిని (వాసిన పద్య

ముల గొన్నిటి నించుుదాహరించుచున్నాను.__

వ తనర విదర్భసీమ. కవతంస మనందగుకొండవీటి కిం ద్రునిబెస రాజ్యలవమ్మీకి నిరాఢనీవాస మనంగ భక్తవా డనుపురి 'మొష్టూ ను ర్యరకు సళ+రమణి స్ధితి 6 బాల్ని స్క చుల్‌' ధనకన కాంబరానులసదావి భావోన్న తిల 'జెంది వర్ణి లన్‌

న, ఆ పట్టణ ౦బున కధ్‌ శ్వరుండు,

సీ, తనకీ ర్తికామినుల్‌ దశదిశా భాగరంగ స్టలంబుల నాట్యగతులు నెజపం దనశె "ర్యవహ్ని దుర్షమభయంకరళ త్రుధరణీశ్వరాటవుల్‌ దరికానంగం దనదానధా రానితంబినీరత్న ము లస్థినా యకులషోే ననగ "పనటలాధ దనకరు ణారసఘనత కావ ధ మఖిలార్థి దారి ద్యామయంబు లడంప ఘనతం జెనొన్నందు జగనొబ్బగండటిరుద భూషణుండుతుమ్మవం ఇాబ్టిపూన్హ చం్యదుం డలఘుచరితుం డనంతాధి పాత్య జుండు రమ్యరుచి హేళి చాయపనెడ్డిమాళ్ళి,

వ ఒక్క-నాం డమాత్యపురోహిత వీద్వత్య_వీంద్రతార్కిక మిామౌాంసిక వందిమాగధ సుహృద్బంధు "సేనాధీశ్వరసహితంబుగా నాస్థానమంట వంబున గీతవాద్యనృత్య వినోదలీలాకాతూహలమానసుండై. యుచి తాసనంబున సుఖాసనుండై.

సీ, అనుంగుందమ్ము.డు: పాపన్న వీినయగరిము నాత్మధర్మప్రనర్వన ననుకరింప( బర(గ ధరమంతిపొత్తురిపాపనార్యుం డెలమివిద్యా పసంగముల్చ్పలుప్తుచుండ,

[22] పింగళి ఎలనార్యు (డు 177 మః వను ల్రీముద్దురుచిత్క. భేతణమహాసంధానుసంధానపా వవశా రుణ్యక్ష టాక బ్ద్బవవగీర్యాణాం్థధ భావాక్‌ని శ్వవిరోషఘ్మకమ చితలమణచమ త్కార్యప్రబంధాశుక ల్యనువిన్‌ బింగళి యెల్ల నార్యమణిం బిల్వంబంచి పల్కెం గృపన్‌, ద 1 పణుతయకో విశాలులేవు భాసురశ జృవిగుంభ నాదిల కణములు( జృల్రేవై ఖ రుల సర్వనృృవాలస భాంతేరంబులకా గటికికి 'నెక్కెనీకవితం గర్టరసాయన మాచు నిళ్వరీ గణకవితానమందు నతిగౌగరవ మందితి వెంచిదూడంగక ఖః జః హః ప ఇా. కొండారెడ్డి ఘునుండు కెదర్యపటిమళ౯ గొడ్టై న్నరాటీల ను ద్రండుం డన్న యతండం మాకు సుక వీర్యద(ేణిం (బోచన్‌ సిరుల్‌ సీండ౯ొ దామర వేంకటాధిపుయ. మళ్నించంగల చావకారిలో వల హా ఉ. గ జఅషంయధంంలం భు ీయింాను ఇటో సస జా నుండు న్నిన్నుు బహాాకరింపలగల 'జేయుద్యత్కల్భతి శేష్టతన్‌ వ, 44*౪,మున్ను మద్దనకాగ జుగడును గొండా రెడ్డకి జనకుండును నగు నోబళరెడ్డ భూళాంతునకుం ద ది మాచార్యుండ గు సంజీవనాధస్వామి షరాపరవిజావమూా రోప జేశ (కసంగవళశంబున నిక నం బె నసత్యా ధ్య యనపిధాన్యప్రవ రకుం డె నతోభ్యుండను నొక్కమహోపురుషునిదివ్వ చర్మిత్రంబు గలన స్వ) మాహో _ల్యింబు. చాతంబుగా ముఖవచనం బులం 'చేటషటిచి సంచేపయాపంఖ నవాక్‌ $(గరంథంబాసంగె, ద్‌నిం 'బరి శీల్పిచి సన్వేశ్యరున కంకితుబుగాం చెరుంగున మిచువచ్వన రచనా గౌగ్రనం. బేర్ప్రడ (బబంధంబుగా పీర్శింపనలయు44,,4 24౬8 పయిచానినిబ్యయాకవి యఎతకుమున్ను వచనకావ్యముగా రచి యించంబడినదానిని బట్టి యూోపద స్ర"వ్వ్యమును ర చిఎచినట్టు "తెలియ వచ్చుయేకాక్ష యిక(డు డామెర వేంకటాధిపునికాలములో నుండినట్టు కూడ స్పపష్వ మగుచున్నది, బహుళాక్వచర్మిత్రమును రచియించిన దామెర

[/8 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము "వేంక్‌ టాధిపుండు పదు నేడవశ తాభ్రారంభమునం దుండినవా(డు, ఇతం డతండుగాక యాతసిమనుముడయినన్యు కవి పదునేడవళ తాబ్బమధ్యమునం దున్నశ్తేర్పడుచున్న ది, నీనినిబట్టి చమూసషలగా సీస్రోభ్యచర్మిత్రము వేదాంత రసాయనమునకం కె. బూర్వమున రచియింపంబడినట్టు కానంబడుచున్న ది, ఈకవి కవిత్వము మృదుమధురపాకము గలదయి హ్యాద్యముగా నున్నది. కవనపటిమ "తెలియుట కయి. త్రోభ్యచర్మితమునుండి కొన్నిపద్యముల నిం దుదాహారిం చుచున్నాను___ ము,. ఇల కంపించినం దారకల్‌ చెవరినకా హేమా చలం ెంతయున్‌ దలక్రిందె నను భారుం డ స్తగిరిమాందం దోంచినన్‌ దిగ జూ వలి యల్లాడిన వార్డు లింశన మనోవా కాాయకర్శంబులకా బలుకంబూనం డసత్య 'మెన్నిటికి మానం డాత్మధర్థస్థికి౯, ఆ; ౧. మ. అకటా 'చేరెడుకూలిబియ్యమునకై యత్యంతని త్యాన్న దా నకి భా వై భవలవ్మీకిన్‌ నిలయమా నాతల్లి హాస్తొబ్బ మిం తళ్ళశీభావము నొంది 1కింయపడంగా నాగుండె 'యెంశ్తే వికా వికల్రై | ్రలక నిల్చియుండెం గశినోర్వీభృద్విషమోసియై, _ అ.-౨. ఉ, బవాలుండు వ్‌నీ నింతకును వాముల నొందలసనిక "పెంచితిక౯ా చాళంగంజూలం డాశలికి దచ్పికి వేళ యతి[కమిం చినన్‌' మే లొనరింపం గై కొనిన మిమి్మి.క 'నేమనివేండుకొాందు నా జూలి దొజంగు "ముట్లు మునిస త్తమ సత్క్భ్చప నానతీయవే. అఆ, 3. ఉ. సంతసమంది యప్పుడ "'వెనళ మగుడంజని (_పాణనాథ యా వంతయు€ జంత లేదు భవ దాత్మజ మున్నుగలేచి 'పొదుకల్‌ శాంతున్మిమోల నిడ్డ నెసకంబుగల దల్వము డిగ్గు నారతీ' కాంతునిబోలు నాఘనుని గన్నులపండువుగాంగ జూచితిన్‌, అ, ర

44. చింతకుంట కోదండరామకవి ఈకవి సునంచాపరిణయమను నామాంతరముగల [వదీపచర్మితము నై దాశ్వాసముల్యపబంధమును రచియించెను, ఇత!డు నందవరీక నియోగి (మాహ్మాణుయ్యు అక్కనమంత్రిఫుతు+డు, కవి తన .వంశజులలో సుప సిద్ద్ధుఃడయి యుండిన రాయన బభాస్కరు నిట్లు వర్ణ ౦చియున్నాండు- సీ, ఘనత రౌ దార్యదీమోకల్పి తానల్పకరనిబద్ధసువ ర్ధకంకణుండు ఆ సేశునీతనగాంతర రాట్స భామధ్యవిశ్రుత పర్తిమ ౦డలుండు కొండపల్లీ వినకొండ దుర్గద్వయీ దేశ ప్రజావనధీయుతుండు సకలావనీపక సంతానయా చితవస్తుపదానపన ర్తనుండు అన్న వేమమహీశదత్తాగహోర | మదకలాందోళి కాశ్వసన్మణివిశేప. | భూషణాద్యప్రభూతివిభూపషితుండు | భానుతేజుండు రాయన భాస్క- రుండు, ఈకవి ౧౭౯౦ వ సంనత్సర' (వాంతమునం దుండినవాండు, ఈతసీ కవిత్వము మొత్తముమూంద రసవంతమయి హృాద్యముగానే యున్నది, నునంచాపరిణయములోని కొన్ని పద్యము లిం దుదాహారింపయిడు ఇా, నేవార్థాగతెకామినీనికర కాం చీకింకిణీకంకణా రావంబు ల్వివిథోరు వాద్య పటలీరమ్యుధ్యనుల్‌ భవ్యభూ "జే వాగ్రోసరగానసంయుతమనము లై దిక్కు ల్లగ న్నిండంగా ేవాగారము. లొప్పు నప్పురమునన్‌ 'దేదీష్యమానయులై, ఆ,౧, ఉ.. ఇమ్మెయింబెట్టుబాయ లవియెన్నంగ నేటికి నై జకాంతిచే నిమ్మదిరావీమోముసరి యిచ్చట నెచ్చట లేదు బూడ నీ నెమ్ముది సంశయం బయిన నిక్కము వేసెద నిప్పు డొన నా తన్ములమిా6ద6 'బెట్టుకా నెదళ ద్విజరాజుకుల జేయిసాంచెదన్‌ ,అ,.౨.

180 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము ఉ. కుంజరయాన కాంచె నవఫోరకనూనపరీశమంజరనీ మంజులపుం జరంజిత సమంజ సభవ్యనికుంజ సంభ్రమ ద్గుంజనమంద పట్ప్సరణకోటిరవాం దిత ద్రిగంతమున్‌ గంజముఖీవిలాస సఖికాంత నిశాంతము న వ్వనాంతము౯, ఆ, ౩3, ఉ. అన్నువులార నావలపు నంగడియ్య్టైకు రమ్ము చాలు మా మన్నన లింక నన్ను. బలుమూటును వేయకు ర మ్మ పాణముల్‌ (కొన్ననప్‌ంటి దెవతకం నొంకక యిచ్చెద నమ్మువాపే "నే మున్ను రవంత పోవిడుట మోస మువవ్నెంగదమ్మ బుస్టికీన్‌ ఆఈ,రి, ఉ. సంతమసంబుపోక్‌ నవసారసలన్నీ శ్రికీఏక యూమిన్‌ - కాంతము(గాంక్‌ కోక కుళకంబు బచోక యులూశకపం . ర్ట్‌క్‌ల్లా జింతలనమూ(క పద్యూలను( జెన్నుగుథాక (పభాత కా లఫ్ఫన్‌ వింతకురాక శోణరుది వి న్నాగంనాంశి చెలంగె దిక్కులకి. ఆ, ౫. ఇత డుపాకళ్యాణ మనయుడెడి మైదాశ్వాసముల (ప్రబంధమును రచియించెను. ఈతండు వైది క్యాహ గుండు, మపహోదే నసా(స్ర్రైకిన కామావ్మీకిని బ్యుత్రుండు. ఈకవి యుషాకళ్యాణమునందు( దనజనకుని నిట్లు స్తులి ౦చెను.. క్‌ కామా హంకృతిహర [జండు కామాథీథవ్రండు విబుధగణవినుతగుణ స్పీమయశో ధను+డు వృషవిచేషవీయుండుకా గీ. చిద్విలాసకళా నిధి శేఖరుండు (లీమహ+ చేవుం డాన్రిత నీక రుండు

తెపమాయనకవి 181 శ పకులవార్షి చరద లింగనక్‌ స్‌ంద ఫుతుడై యొస్పె నాకవిపుణ్య మేమెొ, గీ, అమహాచేవు నపమేయ(పభావు ధర్య్మవర్థను ననుఃగన్నతండి నాత్మల పటం టె తద్దివ్నషద పద్మము ునునొలుసు నకుఅనతులను బృభులవిరచవతతులను, ఈకవి నూటజుఫంవక్సరములకు. బూర్వపువాం డగుటకు సంబేహ ముండదు. ఇతయ. తవపు స్త క మువిండను శశ్రాలంకార ములను: విెషవ ముగా 'సమహార్చెనుగాని పుస్తకము?[0దు వ్యాశకరణదుషములై న (వయోగము. లనేకములు కానంబడుచున్నిని, ఈశృంగార (ప్రబంధము; కొంతవణకు రసపుష్టికలదిగానే యున్నది, ఉపాకళ్యాణమునుండి కొన్ని మ. తిజగన్యోనానదీపమో బహుజయ[శీపూర్ల వీ వే పమో యజనై పుణ్యకలాపమోతపనచం(దాగ్నిత్రయాకాపమో ద్విజముఖ్యస్తుతే లగ్న మం దొకమహా వేజంబు తద్భీష కౌ త్మజగర్భంబున నుద్భువించచెను సమస్తానందసం ధాయిమొ. ఆ, ౧, ఉ. భంబులు గోళ్ళు పల్లవనిభంబులు కాళ్ళు మనోజకాహళా భంబులు జంఫఘు తలౌర కరభంబులు. సక్థులు 'ఇాతకుంభాకుం భంబు లురోజముల్‌' దరవభంబులు కఠవలగ్నముల్‌ ద్విలే భంబులు కుంతలంబులు శుభంబు లుపాసతిలతణంబులుక౯ా అఈ.౨, చ, అతడును మారుడారుఇశరావళిహావళి కోర్య లేమి నో సుతనుమణీ మనీష నిటు సోలుచు. (వాలుచు దూలనేల నీ వితరపుంజింతం దక్కి. నుతి శెక్కిన పేలల నోలలాడునూ దృతముగ జేతుంగామితము6 దెల్పుము సల్పుముబల్దుము చృటల్‌ ఆ-౩

| 82 ఆంధ్రకవుల చరీత్రము ఉ. ఇయ్యెడం దియ్యమావిచఛిగు రెంతయు వింతగం 'జేన లోల్కు-చున్‌ స య్యునంజూలు మేలుజిగిచాట్టునం (గాలు ననూనవై ఖరి౯ దొయ్యలి తావకాధరముతో సరికా ధవునంచు 'సందియం బయ్యెడిం దారతమ్యు మరయంజును నీ నునుమోవి నియ్య వే, ఆర. ఉ. నాకుల( బూర్వనాకుల వినంబడ న టివిధ్యబు లొప్ప6 దళ దాంకుచు. మిన్ను (పాంకుచును దద్దయు యుద్ధముసల్పుతేన్మ దో టేపులు దమ్మితేపలవలె౯ పహూలకోటి కల౧క్‌రించి. మ్‌ ల్లాంకలిగాన్న రోకలి! నాహాిం జేసెను సీరి పోరలో౯, అఆ. ౫, 46. వెలిదండ్ల వేంకటపతి ఇతండం రాధామా+ధనసంవాద మమ మూడాళ్వాసముల ]ప్రబం ధమును రోచియించి (కళయకా వెరి నివాను.డగు మగదలరామదాసున కంకిత మొన లె గ్చెను. ఈకవి తిరు పంగళా వార్యప్తుత్రుండు, క్యతిపతియ గ్‌ మగదల 'రామదాసామాత్యుండు గతళ తాబ్బమధ్యమునకుం దరువాత నుండినవాండయినందునర గవీ యిప్పటికి నూజుసంవత్సరముల్మక్రిందట నుండినవాండు, ఈతసిక విత్వము: మనోపహారముగా నేయుండును, రాధా మాధవసంవాద ములోని సూడుపద్యములట నిందుం బొందుపజుచు చున్నాను... చ.. పముచులత్తోడ నాడల బసిబాలు/వా వలదన్న మొన వా గడములు కొన్ని నేర్చిఫివి కల్లరి వై తివి కొలశాండనై దుడుకులు చేయంజూగితివి దొంగిలబొచ్చితి "వేమి చెప్పిన౯ా వడిగం బరాకుచేసీకొని వాకిటి శేగెదు విల్వం బిల్వగళ౯, ఆ, ౧.

పట్ట మెట్ట సరస్వతిసోమయాజి [180 ఉ. షవగవారుచేసిన 'సహించి తనంతటివారిం జేయుచున్‌ దైవము దాత తల్నియును దండ్రియుం దానయి (సోవంగా జగ శ్వావనవనూ రియా తనకుం బావనమే తనుంగన్న "దేవకీ 'జేవిని దన్ను(౫న్నవసు'జేవ్రుప నాపదల గాచి (పోచుటల్‌, ఆ. ౨. ష్య ఒక్కతె (భాంతిచేం ఖొరల నొ క. సు వా ను పయబూంటకాలపె "నే నిక్క_డిదాన నీవు మున సెక్క..డివాండవు నాకు నీకు నే మక్క ఆఅ వెన్ననైన నొక రాడెడుపల్కులు నేన పల్య-దళొ [గుక్కలగ నాయెంబోయె నవి కొన్నిదిసాలుబుణానుబంధముల్‌ , ఆ_3 47. పట్టమెట్ర సరస్వతి సోమయాజి ఇతడు పృథుచర్శిత్ర మను (ప్రబంథమును రచియిచి డామో రామ భీమేశ్వరున కంకితముచేసెను, ఈకప్‌ య+జువేలని యోగి ఛాహ్యూ ణుండుు హరితసగో తుండు; వోత్రనా మాత్యప్మాత్రుండు; పెద్దనార్యపు (త్రుండు; శివలంక గౌరనార్యునిశిష్యుయ. ఈశ్వరుందు స్వప్నమున సాయో తరించి తన్నుణహార్చి యిట్లు పలిశెనని కవి [గంధాదిని చెప్పుకొని యున్నాండు- . సి, నవఘంటసురతాణినామధేయమువాండు తాత వెల్వలపల్లి పోతరాజు కవి'శేఖరుం డంన గవిధూర్షటి యనంగంబెనుపొందు టన కండు పెష్ట రాజు సవన దీయోమ హేశ్వరు(డు లీర ఘునాధ సోము మూజి నిజ్య్మాగజుండు తలి పాత్మివత్య ధర్భుబుస్థక దంబ కారుణ్యజగదంబ వేరమాంబ స్‌కు మద్వరలబ్బవాణ్యేపసాద మంగక్‌వచంబు సక లప ద్యాస్టలములం

184 ఆర౦ధ్రకవుల చరీత్రము బట్ట మెట్టాంక వెల్వలపలివృషాంక సోమయాజి సరస సవిసోమరుకాజి, డ్‌, శే వులలోపలం బర మె వుండు వేదపురాణవాణిచే దె వగురుండు సీగురుండు ధన్యుండు 'శ్రీశివలంకవారిలో బేవనిభుండు భ క్రి శిషబేవుండు గారయగారు తత్క్భ్భక౯ా జావనకీ ర్తి గాంచితివి బాలసరస్వతి దీషీళ్యాగణీ.. ఈవి కవిత్వము. శబ్దార్ణాలంకార భూయిస్థ మయిమృదుమధుర పదఘుటితంబయిసలక్షణమయి హృ్యచయకర్ణ రంజక్రముగా నున్నది, ఈతని పృభుచర్శితమునందలి శర్దాలంకా రరీకిసి జూపుటక్రయి యొకపద్యను సిందుల 'బొందయుపతు చుచున్నా ను స, హ స్టకంకణములు హ సకరకణములు పదసంపదధికసంపద లొసంగ ము ఖజాతేవేద 0౦బు ముఖజాత వేదంబు స్వరాపన్న రాజ్యము లొసంగ( గళ్యాణతత్వంబు కళ్యాణతత్వంబు 'పగుణనిర్లుణవృ తిచయ మొసంగ సత్యానుకూల్యంపు న త్యానుకూల్యంబు సాన్వశ్వరత్వంబుసంఘటింప బరంగుటై వతకులశిరః (సకటకుసుము మంజుముకరంద ధా రాసమంరజసాం్యఘ పద్మసన్ని ధిసన్నిధిశ్రభవపభవ వా నత ॥ ' కరుందం స ర్వేశ్వరుం దుః ఈకవి గోదావర్రీ మండలమువబోనివా(ండనుట వేజుగం ఇెప్పనక్క ఆలేకళమ్సు కృథిడామూరామభీమేశ్వరుసి కంకిత్తము. చేయంబడ్సు టచేతనే తేలిన ఫొన నచ్చుకు. ఇతడు నూణు సగవత్సర ములకు బూరె సమునందుం డినవాండు, ఇతని పసృధుచర్శిత్ర ములోనికొన్ని పద్యముల సందుదా హరించు చ మలయు€ బురంబునన్‌' నిరపషమానవిమానసమానధామకో మలలలనామునోరమసమా గమ భోగము డాంత తాంత తా

[24] అవుడూరి కిచ్చ య్య 105 జలకలి కాని కారముఖసార్‌ స గంధసుగంధసార ముల్‌ మలయమరుత్కి.శోరములు మారవిహారకర్యపవదారముల్‌, అ, ౧.

శా, చూపుంజూపును వియ్యమయ్యె సతికిన్‌ వగోణీతలస్వామికి౯ దూపుందూపుకు వియ్యమయ్యె రతికిన దోడ్డోరతిస్వామికి౯ జావాభ్యాసము. చూడుడి సభ మహాచాతుర్య మన్నట్లు త (ద్యూపారిప్టవచేష, లొప్పెం దమిచూపఫుల్‌ వీడ నుళ్ళింపంగ౯. ఆ..౨.

చ. కదలికి పాఠకో త్రనములు గాముకులుం గవులు న్మహాకవ్సుల్‌.

"మెదలిరి సత్వ్రమరాణమతి మ్మిశతమిగ్రతతుల్‌ నిజూట్రీత్రుల్‌ పొదలిరి వాంభి త్రార్థపరిపూర్ణ సు వర్గ సువర్ష సంతత్రుల్‌, తదనుముకిం బుకంబులకుల ధత్పథదత్పరతత్పరాగతిన్‌ ఆం చం

చ అలసితి గమ్ములార కసుమాపచయర బొనరించి దండ విరా యలయిక్‌ లేననంచతు నని యంబుకుహోక్షరల వ శ్రపంపునె చ్చైెలు లనల జెల్వులం దరలి'చెన్‌ జలజోత్పలపష్మతవాసనా లలిశతమడాళినీకలశలంబుల శీతీలవాత పోతముల్‌ . ఆ, ర,

45. అవుడూరి కిచ్చయ్య ఈకవి శాళిదాసడ్రణీత మయిశరఘువంశ మహా కావ్యమును పది యూ శ్వ్వాసముల (గ్రంధముగా రచియిం చెను, క్రిచ్చయ్య సియోగ_బాహ్మ ణుంయ్యు గురువయామాత్యుని ప్లుకుఃడు; హరితసగ్మోతుండు;. చెన్న కృస్తశా(న్రైశిష్యుండు. ఇతండు నూజు నూటయేంబదిసంవక్పర ముల క్రింద టనుండ్‌నట్టు తెలియవచ్చుచున్నది. అంధరఘువంశ కావ్యము "సంస్కృతి

'కావ్యమంత మనోహరముగా లేకపోయినను మొ త్తముమోందరననంతము

గానే యున్నది, కపత్వశై లి తెలియుట కయి రఘువంశ మునుండి "రెండు

మూడుపద్య్వముల నిందు బొందుషరుచుచున్నాను._

186 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము ఉ. ఉన్నతమ_ర్యలభ్యపద మొంబెదనన్మతి నూ గ్ర బౌవాం డై యున్న సగర్వఖర్వమనజో త్తముకై వడి మందబుద్ది గె కొన్న నరుండు సాధుకవికుంజ 5 | ర్తి వహించ నొంచిన€ సన్ను తిచయంబోవుదురొకొ సత్క-వులై నసమ స్తభూజనుల్‌, అఆ. ౧. చ వాలతికొ! విన్ను ము తియపు(బూసలంబోలెకువాన్పవారిబెం దుల బరిపంధిధా(తిపవధూ సనపాళి9ి (బ సరిందునీ కలితమహౌొజు( డె నమహీ కాంతునిచేత సమిర్పితంబుంై యలరె గృహీతసూ[త్రకములై తగుమా కి కతారహారముల్‌, ఆ,ర, ము, తనపై విశ్వపనంబు పం క్తి ముఖధూ రశ్యంబున న్మున్సుచెం దసియాభూజను లయ్యడక నిజచర్మితంబందు వివ్వాస 'మొం దినవిోా యాజ్ఞ ( బర్మిగహి౨తుం దన;మమూ వింగాంచి శ్‌ ఛిల్లు స ప్లనక మ్యూవిభుకూర్మి పుత్రినసి కాసల్యాతసూ జుం డశకె, ఆ. ౮. ఈకవి రఘువంళముగాక్‌ో మాధవాభ్యుదయ మను మజియొక (ప్రబంధమునుగూడ ర చియిం చెను, ఈకకి ది "రెండు పద్యములును మౌాధ వాభ్యుదయమనులోనివి._ ఉ, అంతట నొక్కునా(€కు చతురాస్యుండు వేద చదయంబు(గానమి౯ వనంతదురంత చింత బలవంతము పంతిముసంతేసిల్ల (శ్రీ కాంతని కాంత కాంతపతకంజయుగంబు మదిన్‌ ఘటించి య (శాంతభయెకభ కి( గరనారసముల్ముకుళించి యిల్లనున్‌ శా (తుంతుకా సోమకు నుద్దరింతు నిగమసోమంబు'లంచు౯ రమొ కాంతుం డొంచె సువ సంఘటితజ్యాగత్పుప్పవర్సీ కృతా తొాంతో తలక రాళవాలహాతి నూత్మహోదినీ్‌శా క్ష ష్‌. తృం తానాహతినిష్పతత్సుర త రూద్య స్ఫూ;మినాకృవి౯ా, ఆ.'౧.

ఆధునిక(డై న యీక్షవియొక్క కాల మెప్పుడో నిశ్సృయముగా( 'చెలియలేను గాని యితం డీంచుమించుగా నూటు నూటయేంబదిసంవత్స రములక్రిందట నుండినట్లూహించందగియున్న ది, నూజుసంవత్పరముల [కిం వట ర-చియింప బడిన లమణ (గ్రంధములలో సహిత మితన్నిగంథములలో నుండీ లత్ష్యములుగాం గై కానంబడిన పద్యముల్లు కానరావు, అట్లు కై కొనబడకపోవ్రట కీతనికవనము లకణవిరుద్ధముగా నుండుటయే కార ఆవుయి యుండవచ్చును, కవి తాను రచెయించిన [గం ధముల వేళ్ళ ను ల్తీరవారిశ్చందకథలోని యోక్రింది పద్యమున( 'జెప్పికానియున్నా (డు-- స్కీ తగ్గ రచించితిని మదసమోహినీవిలా సంబు మెఫ్పగ యావనంబునందు ఛ క్తి సూర్యతినయా పరిణయం. బనిడు ప్ర బంధంబు6€ 'జెప్పీగిం (బాఢీ నముమున నావెన్క- విద్యుత్ప్రభావిలాసము 'వేడ్కం ఘటియి*చితిని యతగానరీతి వేంకటేశ్వర (శీరామవిభుల శెలమి నంకితంబుగ మునుచెప్పినక్టైకృడుల రీతి నిది కృష్ణువకు సమర్పించి 'యిపు స డ్‌లను న్యుండనై తి న్‌ ర్యులు నుతింప. వీనిలో మదవమాహిఫీవిలాన మున్ను నూ ర్యతేన యాపరిణయ. మును ఉ త్త ర హారిశ్పుషదకధయుూ ప ద్య కావ్యము లనియ్యు నిదొ (ర్స ఫా విలొసము: యత గానమసయు, _పెపద్యమువలననే తెలియవచ్చు చున్నవీ్‌,

188 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము ఈకవి నియోగియౌాహ్నణు,డ్యు హగ్షితసగోత్రుండు.. అపస్తంబనూ (తుండు; చిట్టయ్య ప్మాతుండు; 'వేంకటపతిప్కుకుయ, ఈతని తల్లిపేరు సూరమ్ము. ఇతనిది రసవంతమైన 'పొఢకవిత్వముకాడు; రయావనళాల మున రచియించిన [గ్రంధములలో నేకాశ యజువదియేంళ్లు వచ్చినతరు వాత రచియించిన యుత్తర హరగిశ్చగదక థలో సహితము లవణసపరు ద్గము లయిన్నపయోగము లనేశములు ?కానంబడుదున్నవి, ఈతని గ్రంథ ములలోని రెండేసిపద్యము లిం దుదాహరింప(బడు చున్న ప్‌, మదనమోహినీ విలాసము, ఉ. అక్కట. మౌనివర్యుం డ మరాధిపుతో6 బలుకంగి నూరశ్తే (గుక్కుున నుండలేక (ప్రతికళూలు(డనై పరుషంబువవ్కినే నిక్కడి శేలవచ్చితి సహింష(గరాని వియోగవహ్ని చేం బౌక్క-6గనేల 'చేవవిటపుంగవు లింతకు నవ్వకుందు రే, ఉ. కమ్మనివింటిబోయ యొడికంబుగ 'సంజ మెట్టుంగుటగ్లి చే బముకో కోకదంపతులపై వడిం బుప్పాడిమందు కాల్వంగాట వమ్మితుషాకి నాళమున దారున వెల్వడునుక్కు-గుండ్లునా దొమి గో జిమ శ్రైరేలె నలతుమ్మెద' లెల్ల సరోవరంబులన్‌, సూర్యత నయా పరిణయము, ఉ, ఒచ్చెము లేసిరూపమహి మోన్నతి యూసతిశే తగుంగచా యచ్చున నొత్తివట్టు 'వెలయున్‌ లిఖయింపంగ నీకెచెల్లుంగా కిచ్చెలువన్‌ వరింప(గలంజే మొకం జెందును నన్నుంగన్న యాః పచ్చవిశాటివాండె తగు. బంకజ*ంనో చనం బెండ్రియాడంగగళా. అఈ,౨. చు హారి యలధర్భనూతిఫురి నప్పటి కుండేను వింటిచే రమా నరు€ డిటువచ్చునో యనుచు. వారక మాచితి మిన్నినాళ్ళు' "నేం డరుదుగ నొక్కమాట విననయ్యె ముకుందుండు. వే-టవచ్చె ని ర్లరవరసూరుతోడనని సత్యమొ లే కదియుళా మృఫో క్రియో, ఆ,౫.

గుడిపాటి కోద౧ండపతి 180 ఉత్త రహరి శృం[ద్ర కథ,

చ. జలరుహూబాఐంధ వాన్వయనిశాథవ ! అూనరనాధ 1! నేండుగా. ఫలితము లయ్యె. మాూాకడుజపషవతెహాచామతపక్నిష శఛ్రావముల్‌ కలంగి మహాపద లృడది కాంతయు మిోరును బుత్రరత్న ము౯ వలనుగ్గ సర్వరాజ్యవిభవంబు వహింపల6 జూడ(గాంచుటక్‌;

మ, సకియూ! 'యీను దిశంకసూనుండ. హరిశ్చర్యదుండు. నావేరు 'పా యన సె న్యా వ లోడ ఫరోర మృగయా వా వస క్తచిత్తుండనై_ (పకటారణ్యగీరీరధసానువులు చేక న్వచ్చి వర్తించువో నొక్షఫోడం బలయి౨చి చిక్కం కరు బే నొక_ండ( న్మ్‌వంబుగక౯ా

ఈకని శృెంగారరసమంజరి యనుషేర భానుమిశ వికచిత మైన గసమంజరిని మూడు గుచ్చములనుగాం డెనింగించెను, ఈ్యగ్రంథభము శృృంగారనాయికానాయక లతుణములను చెలుపునది, కవి నందవరీక్‌ నియోగ్యియాహ్మణు.డు. పూర్వకాలమునందు నందుండను చం(ద్రనంళపు రా జెకలయ కర్తాటక దేశమును వాలించుచుండెనశ(ట, అతయ స్ర్యీయ నుహిమ'చేత *యాగవాగ” ముల నెక్కి రహస్యముగా బోయ (పతిదిన మును కాశికాపురములో గంగాన్నోనముము జేసే వచ్చుచుండెనంట ( ఈరవాస్యము 'నతని భార్య కనిపెట్టి మయుకనాండు తన్నుగూడ వెంటా గొనిపామ్మని భర్తను నిర్బంధ ెశ్చైునంట, అశం డానొ నిర్బంధమును మానుపుకో లేక భార్యను. వెంట గొనివోగ్కా కాశీపుకమును 'జేరిన తరు వాత నామె 'బహిష్ట యయ్యెనంట, అందుచేత ఆయోగవాగములు మయిలసోంకి నడవళకపోయినందుశ నతండు 'స్వప్తుషమును. జేషట శుపా

100 ఆంధకవుల చరిత్రము యము. త్రోంపక. పరితపించి గంగాతీకమునందున్న _ (గ్రాహ్మాణులను (పార్డింపంగా వారు తమకుథ గర్తాటక్ష 'రాజమునందు వృత్తుల నొసంగు నట్టు చముడదేశ్వరీసన్ని ధానమునం దాతినిచేత; (బమాణము. చేయించు కొని స్నానము :వేయించి మయూూతన భార్య నూ ణే తమ మంత్ర (ప్రభానము చేత శుద్దురాలినిజేసి యోగవాగములను నడిపించి యారాజదంపతులను స్వరాజధానికి. బంవివేసిరంట. అటు తరువాతః గొన్నిస ౧వశ్చరములక్రు కాళీ దేశమున చ్యూమము సంభవి;పంగా నా ఛ్యలాయనసూ(తు. లయిన యా భాహ్న్మణు లేనూణు కటుంబములవారు బె లుదేటి కళదువనాడు గో తములవారు నందుని రాజధానికి వచ్చిరయ 1 అష్టాడు రాజు తాను జీవనములు కల్పించెదనన్న (నాహ్యాణులు వీశేయని చూఫటకై. స్తాక్షు లను 'దేవలయునని కోరంగా వారు "కాణ్‌కాప్రదమునండి చము'జ్లేశ సరీ మహో దేవినే గో నివచ్చి యా'మెచే సాత్యమివ్చించిరింట | అఏఎతట రాజు నారిమహిమ కిద్భుతపడి తనవేరిట నందవరమను (గ్రామము గట్రించి వారి క్యగహారముగా ,నిచ్చెనంట,. నంవవరమునంకుండిశ (టాహ్మాణులగు టచే పీరు నందవరీకు లనంబడుదురు. ఫీరిజీ కర ణకమ్మలనియు. జెష్ప దురు. ఈ యోగవాగములకథ యొట్లి డయినన్ను వీరు కాటకము సంభ విచినప్పు డార్యాన్నర్హమునుండి దవీణహింధూస్థానమున కు వచ్చి "లెలుంగు బేశములో వృతులను 'సం రాదించుకొన్న విషయములో సందేహ ముండదు, ఈ తెగ టబావ్మాణు ల్రిప్పుడు కస్త కచ్న్యూలు బళ్లారి ముండ లములలో నధికముగా వ్యాపించి యున్నారు, వీరిలో నల్ల నాని "పెద్దన రాయని భాస్తరుండు మొదలరునవారు మహళ్శపసిద్దులు. క్‌ి మూడన గుచ్చముయొక్క_. కడఫటం దన్నుగూర్చి యిట్లు (వానీఫొని యునెన్నోడు._. నీ, లీక రనందవరీక్యాగ్రగణ్యుండు వహిమిోజటు గుడివాటివంగ భవులకు బరుదుగా నవఖండసుర తానివేరంది మహితుయెౌా వేం ఇమం (తిస్మాతుం

గుడిపాటి కోద౦ండపతి 191 డడులితుండార్‌ంగ యావమాత్యశనయుండు పరమాం బౌనంద వృద్ధిక రుడు సింగన్న వెంగళ (లీనిను లనుజులై భాసిల్లు శోదండపతిభునుండు డవసి [కీరంగధామదయా శ్రయుండు నెలమి రసనమంజ:౫న్‌ రచియిోలవె నంకు సరవిగాలో దృతీయగు చృంబు తనరు,

ఈపదధ్యమునుబట్రి కవి వేంగళమంధత్రి పత్రుండనియ్యు రంగయా

మాత్యున్న సును వీగ్రమూంబకను బుతు. డనియు చెలియవచు ఏచున్నదది. ఇతి డాళ్వలా యనస్మ్నూతుండు; భార ద్వాజగో తుయ, ఈత జేకాలమునం దుండినవాండో నిశ్చయముగా దెలియదు. ఇవ్నూుసంవత్సరముల [కిందటనుండి యుండు నేమో ! ఈశని కవిత్వ్యమునందు. గొన్ని దోషము బున్నను ౫ వ్‌త్ర్వ్రము రసవుతమయినటబే, ఈ సపమంజరిలోని ₹ఈమొ క్క క్క్యా గుచ్చమునుండి యొక్కొ-క్క- పద్యము నిం దుదాహరించుచున్నాను- చ, జలదము నాఘల) గురియ(జాలెనె సిళ్ల వె. 'చిన్కుుం 'బచ్చికల్‌

కలయంగ నించె!గా గికులు కాంతుల నీనినె యెల్ల నృత ముల్‌

ఫలము లోసంగుం గాని వత్సిపం కుల నిచ్చెనె, న్వ్‌ చూత్మ వశ

కులటకుంగా౯గ నేమి యొనగహాన్పల్‌ “నేర్చికి వుబుజాననా, గు, ౧. చు పదరుచు నీనవిటూరికిని చై నము పోయెక నన్నమాతలో

నదటున మేను చిక్కి నలయంబులు జూథెను నీదీ యుంగరం

బదిర ఊయొోసంగినం గరమువంకు ధరించెదల గంకణంబుగాం

జొదగక్ష యిమ్మ టరచు వెలచేడియ దోచు నెటున్విటుం బటుకా గ,౨, చ 'పతిఫలీ తామృ తాంశువును శ్రామముఖంబల య$;చి నాయకం

డతులితవీలమిాజం బరిపశసముచేసిన 'నింతయ్‌నియు౯ా

(బతివచనంబు. బేమి/గని పె దలి మానము జెందె నంచు. దా

న సెపులకాఎకితంబయిన హూ సముచే/ దడవ్సం బియుంబునళొ, గు 3.

న్‌1. మల్లవరపు వాలేశ్వరుండు.

ఇతేండు భళ్ళాణచరిత్ర మును నై దాశ్వానముల (ఫ్రబంధమును రచించెను, సింధుకటక 'రాదయిన భళ్ళాణుయ జంగమ లడిగినదెల్ల సిచ్చుచు భక్షి మూఫుచుండెనంట 1 అతని భక్తిని పరీథ్నీచపవలె నని శీవ్ర? డొకనాండు జంగము వేషమున్లో తనకు బత్మివత యగు యువతి కావలె ననీ యడుగ6గ్యా రాజు తన పట్టణమునం ద్ర స్రీ దొరకనందున పన ఛార్య యగు ెల్లమ్మనే యూ జంగమున కర్పించెశట | శయనగ్యహ మున శేగినప్పుడా జంగ మామెనంట సందెహపడుదుండంగ్మా చెల్లనుయే ముందుకుం బోయి. యా యశిథిని గాయలిచుకోనునప్పటి కతండు మూడు న్మేత్రముల శిశు వయ్యెన[ట |! అంతట నా దంపతు లతండు శివుండని "జెలిసి కొని యారాధిగపంగ్యా ఈశ్వరుండు. నిజస్వరూ పముత్రో సామ్రాత్మరిం చి వారికి ముక్తి నిచ్చెనంట 1 గాతమస గోత్రుండు; పోలయామాత్య ప్ముతుండు, (ఇతడు తన [గ్రంథ నును మల్ల వరపు నా శేశ్వర స్వామి కంకితము వ్వోసెను, కని తన్నులసహూర్చి భళ్య్ళాణచరిత్రమునం దిటు చెప్వుకొసి యున్నారికుల సీ, అనల బాడం జదువ6 జెప్ప నువేర్చుపర్వడ్డ భోజుండుమూ తాత పోతరాజు

బహా రాణజుడు యాంధ వ్యాన్తీతక ల్పఫోాజంబుమాతండి పోలమంటి

వాగ్ధాటిిత్రండు కృ పాపాధోథె మా పినత ౧|[డి విరకూవాక్షుదండ నాధు(

కూప వాళ్యన్సద్ధి యర్ధార్థికతిగబోచుదాత మన్సుతులు సదాశివుండు

సకలభూషంప వగకవితావి స్లేష

తీసమాథా [చానా డింటివాండ శుద్ద

పయిప గాతమసగోతసంభవుండ

సత్షమున్స కవి య్మోవరఫు వా లేశ్వరుండ,

[2 ర్‌] మల్ల వ రపు వాలశ్వరు ౬డు లల న ం +శీ వ న మ గా. . యా . న షి ము. ట్‌ మతే ల్‌ో కిల, సన్నూత్రం బగున ట్టి వేల్పు (ప్రసన్ను!డై మము (బోవగా విన్న కోటవిలాతిలోర గడువేడ్క మలవరంబున౯ా బన్న శేశ్వరసు పతిషును భ కరతుణ చేయుచుకొ, వన్నాెమోజంగ నాగవింగ మనన్‌" వసించు. మవోహాదయన్‌, ఈకవి, నివాసస్థలము కృష్టామండలమునందలి విన్నకోటనీమలోని మల్లవర మయినట్టు పయిపద్యమువలననే పిస్పప్ట మగుచున్నది. కోసి యప్పటివాండో సిశృయముగా తజెలియరాదుగాని యిన్నూజుసంవత్సు రముల[క్రిందటివాండయినట్లు కనుపట్టుచున్నా 6కు. భళ్యాణ చర్మిత్రములోనిని రండుపద్యముల సిం దుడావారించుచున్నాను____ మః. భువి రుదాక్షును నెవ్వ లేని మది శంభుం డంచు భావించుదుళి . ఇెవులన్‌ వక్షమున౯లొ శిరస్థ ఎలమునకా 'చేదోయి6 గంఠంబునన్‌ వివరీంపంగ ధరింతు రాజనులకీ౯ా వీన్షీంపంా సాటితే రు విరి చ్యం బు నాభ కిన్నర చు రుద్య న్నే 0[దలోకం బులక్ష్‌, అఆ, _౨, ఉ. కప్పురవీడెము౯ నొసటం గస్తురిబొట్రును 'జెందకావియా దుష్పటివఖెవాటు కలదో మజీి "లేదూ యనంగం జూల మె జివ్చిలు. భూతి లేపనముు చేతను 'సన్న పుగారిబె తమా ప్వులకుప్పరూపును మపోన్నతియు న్విలసిల ౬ జెల్వుగకం అంక

5శి. చింతలపల్లి విరరాఘవుండు ఈకవి మధుగవాణీవిలాస మనెడి యెదాశ్వాసముల (ప్రబంధ మున రచియించి శ్రీ వేంళకేశ్వరస్వూమి. కంకిశముేసెను.. కవి నియోగి (వాహ్మణుండు; అశ్వలాయన స్యూశ్రుడుు వీరరాఘవ పొష్టుండ్యు. వేంకో టార్య పృుతుయం క్‌వి తన్నులహార్చి ము లన్నట్లుగా. దన్యగంవ్టమునం ద్మీక్రింది పద్యముల ను జెప్పికో నెను. శా సాహిత్వంబుం గవిత్యమున్‌ వివిధశ్శాన్నపవజ సత్కర్మచా సాహి కటు ను వత్వరోధమును దస మనా వ జ షం బూపహోచాత్రురి చేవభ్గ క్షియును నీకొప్పున్‌ స్వభావంబులై. యాపహో చింతల పలి రాఘవకప్‌ యాఢ్యుండ వీ వన్నిటక్‌, మ అవధానంబు లనేకముల్నె అపి రాజూస్థానముల్‌ చేరి వా దవిధి౯ా థీరుండవై చతుర్విధకవిత్వ(పాఢిమ ల్బూపి భూ ధవద త్తద్విపషఘరోటకాదిబహుస త్క-రంబు 7 కొన్నమి న్నవు నీ కృబమె. వేంకశేశ్వరు(డు స్వప్షంబుం బసాద్గించుటల్‌, సీ జాములో శతకంబు సంధించి కంకణాదులం గొంటి వలరాయ _ దుర్షమునను 'ఖౌవధానముల్‌ పజపి నాలుగునగల్‌ 'తేజి నందితి మల్లథీరువల్ల ం్రీకి దిగ్గరాధిపన త్తినస్తువాహానములవా ర్వ గంటి. పితటాకోపవనుల్బేసి స్టిరక్షీ ర్తి చెందికి వురుతరము॥ శాలసంస్థానశంసనీయ | నిజచతుర్విధకవితాభి నేయపాండి క నాపూర్ణిదిక్ప్రదేశ | నీరరాఘువ నీసరి విబుధు. లే8 శ్యములయందు( "జేరొఎనయిడినవన్నియు. నిజములయిన ఫమానపాండిత్యమును _ గవిత్వక్షాశలమును గలవా

చిరతలపల్లి వీరరాఘవుడు 1కి చయినందుకు సందియ ముండదు, కడపటిఫ ద్యముశందు€ 'జెప్పయిడిన మల్ల ధీరుు జెవడో యింకను వివారింపవలసియున్నుది,. కవి తుంగభద్రా (ప్రాంత్యప్రచేశములయం దుండిళవాండు. ఈతనికాలమేదో _ స్పష్టముగాం 'డెలియరాదుగాని. యీాతండు పదునన్మిదవ వ న. మధ్యము నందుండిన టూహి ౧పందగియున్న ద, కవిపూర్వు లణో సహితము ఫొందజు విద్వత్కం వులుండినట్లు వుధురవాణీపఏలాసములో ని యయాక్రింది పద్యనులు నొాలుపు మున్నస్‌-- వ్‌ వధేన్యుహరితత్వబో ధా ప్లీ కలపుష్పగిరిదుర్ల తోడై నవరము సొన్నీ బ్వేవాగ్మిసుకుమార తావృ త్రికిని బినాకీనచెంత స్రేమిప్తుచునికి సాఖ్నీ యేమాన్యునై శ్వర్యసామావ్యతకు రాజ్యకృతిశిరోభూ ప ణా కృత్రియె. సాత్నీ, 'య్యేగ్రంథకారినంశాగ్టీయతకు ఘన్యప్రభుమానితర బై నబతుకు సావీ యట్టఘనుం "జేకులంబునం బుట్టి వారి కలిమికపితయకా. వర వముడిగకొనియె నట్టి చింతల లై వంశా్యాగయూాయి పల్లకిపదస్థుం డై మించు. నెల్ల సుకవి, ము, చతురుండై యవభానము ల్బలిపి దేళజాయాలు మెచ్చళా మహో న్నతులై. యప్పశవీశ్వరుండు గిరియానారీవతంసంబునం దతివి ద్యానిధి సా హితీనిపుణు రాజాస్టానసంపూజ్యు నం చితవాగ్ధాటిం (బబంధక రం గవిసంజీ వాఖ్యు, బుతుం గనెక్‌, ఈకవి సంజీవాఖ్యండు 'చం్యదాంగదోపాఖ్యానమును. (ప్రబంధ మును రచియించెను. పీఠ రాఘవక్షనియొక్క_ కవిత్వము |(ఫొఢమైనది, ఈ తని మభురవాణీవిలాసమునుండి “రెండుపద్యము లిందు[క్రింద నుదాహారిం పంబడుచున్నవి._ క

| రీగీ ఆంధ్రకవుల చర్మిత్రము వా కాసారస్థితిం బూని సీచులకు 'యాగ్యంబై విష్మపాయమై

గాసి న్నళానుకంటకబుల నిజాంగం బెల్ల సచ్చి[దమై

యేసూత్రంబున బల్మినేని విస మాహేలావతీ బాహూుళా

ఖాసామ్యం 'బెటువొందు నౌ నిజ మథఃపాలి౯ సీరు ల్చెందనే, ఆ-౨ చ, వలనగుసప్తుషమంజరులు జంగరుతిల్రాలు ముత్యప్తున్నరుల్‌

వెలయు పునుంగుతావు లిడ నెన్నెలకుష్పలువోలె రాజభో

నులు నగునవ్వలాసినులు కొ“ట్న మున౦ దటు వట్టిధాన్వముల్‌.

సాలసి సువాటు పొడుచును సుంకులు నించిరి మించి రవ్వుతక ఇ అ.౫

లతి. చర్ల మాధవరాయకవి ఈకవి చంద్రికాపరిణ య మనెడి యూజాశ్వాాస ముల్మపబంధమును

రచియించెను, ఇతండు పద్మనాయకకులజుండు; సురభి మల్ల మవ పాల పుత్రుండు. ఈచందికా పరిణయముళోనికధ 'ాలసరస్వతికృతమెన 'చందికాపరిణయములో ని దానీకంకు వేజుయినది. ఇందు కథానాయకు రాలగు చంద్రిక పొంచాలరాజుకూంతురు. ఈకవి నూటయేంబదిసంవత్స రములకిందట నుంజియుండవచ్చును, ఈకవి కవిశ్యము. తెలియుటకయి చంది కాపరిణయములోని "రెండుపద్యముల నిందు. జూపుచున్నాను. శా, వంటే మన్నధ మ్యశత్చ్రభుత్వమున కుర్విం బుట్టువిఘాబ్ట వళిన్‌

గొంటం దార్చుచు మామకాత్మహితభంగి న్మించు నీ వుండుటల్‌

కంటంగానక [బహ్మాభావముకడుం 'గాంథీ,ంచి యొక్క_ండు పెళ

గొంటుంచాపసు( డెచ్చినాల డిలం దహాకుల్యాధ్వసంభారియె,. ఆ-_౨ | చ, పలుచవివారికిం 'భాడవి భాసురపుణ్యజనాహి తాత్యునిం

గలసి చెలంగ నొప్ప దసి కల్మవెలంది తలంచి ధాత్రి ని

య్యలఘునకు౯ా జనించి సముదంచిత పుణ్యజనాప్తు నొక్కరా

జు లలి వరింపణగోరియని పొంపుగ నెంచిరి కాంద జాత్మలన్‌, ఆ.౫

కక్ష. అనియాది గణపతి దివుండు ఇతండు శివయోగసార మన్యుగంథమును రచియించెను, ఈవే చాంత([గ్రంథము పూర్యో'త్తరభాగములు గలదయిి భోగ మొకటికి నాలు గేసి యూశ్వాసములుగలదిగా నున్నది. ఈకవినియోగిడ్రూహ్మణుండు; మూలనామాత్వుని స్మత్రుయం. ఈతనికవిత్వము (పాఢమయి హృద్య ముగానున్నది. ఈతండేకాలపువాండో సరిగా. తెలెయదుగాసి యిన్ల్యూ అునంవత్సరములక్రుముందే యుండినవాండయిన ట్రూహింపందగియు న్నాండు, శివయోగసారము నుండి కొన్ని పద్యముల నిం దుదాహరించు పూర్వభాగము, చ, (ప్రమదముతో. నొకింఠయినం శూద్రున కీగ్‌ మహాఫలం బగున్‌ (బమసి యఫాగవి తము లపాత్రున కిచ్చినం గీకు పొందు ఘూ సము నొసం్యంగ దుగ్గములం జాలంగ ధేనువు లిచ్చు నట్టిదు గ్ధృములొసంగన్‌ విసంబాలుకుంగా దెభుజంగమయూఃా ధమిమ్మహి౯.ఆ ౧ ఉ. ఈక్రియ శర్భు మేర్పడిన 'నెంతయు భీతి జనింపుచుండం జిం 'తాకులచి తయి కటకటా యిదియేమినమి త్రమోకదా నాకని కన్నుందమ్ముల ఘనమ్ముగ 'చాప్పము లేగుబేరంగా నోక్ట భో రాష్ట్రలో మునింగ నుందరి కోకిలవాణి మయుడ్వంగన్‌.. ఆ, ౨, మ. యమొనయకొ జీవనచింతం బొట్టుపొర ల. 'యీ(హాద్దవ ర్రించు సీ చునియందుం గలనీలసూన అతేగుణస్తామంబు లిట్లస్నియుళ€ దనరం బక్యముకానికుంభ మున యత్నంబార నీండంగం జో సీన వార్వారముభంగి నాక మగుం జర్చింపంగ చేహంబుతోన్‌, ఆ ఉత్తరభాగ ము. కా, ఇాంతాకారుని నాతృసంస్థితు శ్‌వ్లు౯ సత్యా-ంతిసంపన్నుు న (శాంతంబుం దమయాత్మ వో 'సుజను లారాధింతు నాయీను న

108 ఆం(ధకపుల చరిత్రము య్యంతే ర్యాగవిహను లల్యమను లుద్య ద్బాహ్యుకర్మ్మెకప్‌ (ఛాంతుల్చాహ్యామునందు (గొల్లురధిక పాయా సముంబొందుచున్‌ , ౪-౧ శా, 'చేహాం బస్టిరమాటం గన్లొని మదో(దేకంబ్బునం భూంద కా "జేహూంబు న్మనమున్‌' ధనంబు నత్తిభ్‌ కీన్‌ సద్గురు స్వామికి౯ నీహార్నాదిసుతామనోహరునకున్‌ నిత్యంబు సద్భుక్షియు "కాహీ నాళ్ము బకుళ€ వివకులకు వా రర్పింతు ెల్లస్పుడున్‌, అ, ము. గుహలోన న్వసియించునొండెం దిరుగు౯ా మ్షోణీతలంబందా ని స్పృపహాన్ఫ త్తికొ వివిధ [క్రియా కుశ లుం. "పెంపొందు. గాదేసే 1ప బు జల బర గో ల ల జాలం పష ఎన 3 లా టు న ర్వహి తె కస్తితి బెక్కుచెష్టలమరక' వర్తిచు స్వేచ్చాగత్‌న్‌, ఆ, ఆ, య్‌ చూబ్లుర్ళు టి న ః ఈ6,.. బోరన ఇభిదవాదములు పుణ్యము వాపము 'సంశజభయంబు ఛా ఛాఃరుణి సర్గుణం. బయినతెత్వమ్మువో వం జరిచుచుండు నా దీరున "కేలగలును మడిం దలంప న్విధియు న్నియేధమున్‌, ఆ, ౪, 55. వంకటా చార్యు6డు ఈక3వ. ముకి చింతామణి యనుశ్నేర జగన్నా ధమా హాత్మ్య్యమును నాలుగో శ్వ్యాసముల[గంథమునుగా రచియించెను: ఈకవి "వెషవ చావూ రా ల , " “శవ ఇ ణఖుండు; యతిరాజకుల 'పెరుమాళ్ళాచార్యుల కుమూ!రుడు, “ఇట్లు గురుపరంపరానుసంధానప్తూర్వకంబుగా (గ్రీజగన్నాయకుని కంకితంబుగా ముకి చింతామణి పబంధం "తెనుంగు చేయుమని; రాజమ'పాం్యద్రవరాధ్యత పద్మనాయ శా శ్రోసర' కోన తమ ్రైయాయక్‌ కృత కనకాంబరాభరణానులేపన ఫూర్వకస మర్చన (వేరితుండన ”

వేంకటా చార్యుడు [00 అని కవి వ్రాసికొనియుండుటనుబ్య్థ రాజము హేంద్రప్తుర శభ వెన కోన తిమ్మరాజు (వేరణమువేత సీ గ్రంథము చేయంబడినట్టు తెలియ వచు చున్నది. క [గ్రంథ మిన్నూటు 'సంవచ్చరములకు ము ం'ే చేయం బడినదేమా! జతన్నాధవీ హోత్స్యకవిత్వము రసవంతముగానే యున్నది, ఇంచుండి కొన్ని 1 ద్యముల( జూప్తుచున్నా ను ఇా, ధర్మాధర్యావివారము లింహితసంఛాయారంరయజూది. సే త్మ_రగ్ణి౧బుల్‌ నికతాన్నదాన నియతుల్‌ కాలానుగుణ్యక్రీయల్‌ మర్మం బీఫ్లురుషో తమసలములో మర్యాళి శెల్ల౯ా ఛవ ని ర్యాలంగగపాణం బటంటి ౧5 నిసతంశియల వరమే, ఆ ౧; 4. నిద్దురరాం బరుండుటయె సిక్క_ప్పుమొక్‌(ఎను సిద్రయాగమూణ దద్దయు వ్యష్థవాంస (కలధర్మ మిగుక- స లన్న మస్టైవూా చద్షి మహాక్రసాద మగు స్తన్నుతియాను. నిరరక్శో కియె (వాగును నితవాసు లగుపుణుులకుం బురుషైో తమంబుశకో. ఆఅ-౨ ఉ. హూనుయ ముట్టివాం డనుచు. నెంచి మదీయమసహ॥(పసాదము౯ చా. నుపభు కియోగ ( మనవి తత్స రబుస్థం బర్మిగహింపనే మానిన సద్విజుండంు హృతమంగళుల్లై భవరోగభారియె న్య్యూనతం జెంది పంచమనియోగమునందు. వసించు నెప్పుడున్‌ . ఆ-3౩ మః జలజామయుండు రధగిబుపై 6 గదల౯ దచ్భాయాసమా (శాంతుండె ఖలు6€ జనక ఘన పోపము. ల లగస నాకారయక౯ దదుద్యజ్ఞవా. కలనో భూ బతరజోభరాంకితు(డు వాకా. యాంతరాఘంబులళా 'గెలుచుం దత్సుగసింధుమజ్జన ఫలోన్న్శదపభావుం దగున్‌, అర.

56. లింగకవి , గంగకవి ఈయిరువ్రుకుకవులునుజేరి నీ తావిజయ మనునామాంతరము గల

శతముఖరామాయణమును రచించిరి. ఈయిరువురుకవులు వేదాదద్రిఫుర నివాసులు, వీరిలో నీలకంఠలోవోసకుం డయిన. లింగకవి తాను రచియిం చిన మొదటి మూడాళ్యాసములును చిన్నా కెడ్రిప్యుతుం డగు పోచనృపా లున కంకితము ఇేసైను నృసింహకోపాసకుండగు గంగకవి తాను రచి యించిన నాలవయాశ్య్యాసమును భోగన్ఫపాలుని కంకితమువేసెను ఈ యిరువ్లురక్షవిత్వమును మొత్త ముమో౪€ద రసవ*తవుయ్యి నిర్దష్టమయి హ్యృ్‌దయంగ మముగా నున్నది. ఈక్షవు లనూ్న్న్యూ జుసంవత్సర ముల్న్మకిందట నుండినట్టు తెలియవచ్చుచున్నది. వీరి కవనథోరణి "జెలియుటకయి శత ముఖరామాయణముళలోని పద్యములొళ్కా-క్క_ య్థాశ్వాసమునుండి యొళ్కాకటి యిం దుదాహరింపయడుచున్న ది- చ, శతముఖ నామధేయుండొకచండనిశాచరలోక నాధుం డు

(గ్రత నలపం క్షికంఠ ఘుటక్షర్ల పురందరజిత్పహాస్తు లీ

వ్యతి. బడు టంతయు౯ హీతులచే నిని 'రామునిమాంద నాదటళా

ఫఘతయుతపావకుండుబలెం గీలలు (క మ్కుుచుమండెగగ క్యుునకా, అ-౧ ఉ.. "రాముని బం క కంధ రవిరాముని. నీలషయోదకోమల.

వ్యాముని మకానిహృత్కు. ముదసంచయసోముని సత్యభాషణ

స్తోముని సార్వభాముని విశుద్దసుక్‌ ర్రిగుణాభిరామునికా

ధీమణి యన ఖానుజుండు దిగ్గనం గాంచి ముదంబు వేఫొనె౯ా ఆ, ౨. శా, వరా 'యోరివనేచరాధమ భయంబింతై ననున్‌ లేక (వా

"కారంబు. ల్వెసదాంటి "తెట్టు వమజి 'ఏంకందా(4ి దుర్భీషణా

శారం బొప్పఃగవచ్చు టు తగవల్మ_ న్వచ్చి నాముందటన్‌

ధీరత్వంబున నిల్చు మెట్టు లిది చింతింప నృవోశ్చర్యమా. అఆ. ౨.

[26] అఆ౦గర నృసింహకవి 201 రాయను ఫశ శత్రద్వయ క్‌ రాయను మమ్మి. ష్ష్‌ శా ధపెట్రవే రాయను సతనహూజు! గనరాయను నెక్‌ (డయందురా కుమా రాయను నల్ల “శీల వినుకాయను హో శతకంధరాయనున్‌, ఆ, రి, ర7. అంగర నృసింహకవి ఇతండు ఆరాజరాజూభిే.క మనునై చాశ్వాసముల | ప్రబంధమును రచియించ్చి కొప్పుల వల్లభూవరున కంక్‌త8ిము చేసెను, ఈకవి రామకృష్ణ భారకుని కుమారుడు. ఈకవి 'యక్షాలస్తవాయో నిశ్చయముగాం 'బెలి య డు ల లుం యయ ల ర టు యరాలేదు. ఇత జల్ల నాని పెద్దవాదులను 'బే్రర్కానక్‌ ్రనాధునివజ. కును గలకవ్రిలనుమా।త్ర మే కవిస్తుతిలో6 'జెప్పియుండుటచేతను మధ్యకవు లువూ[్ర మే. వేక్కొన్న -చిమ్మపూడి యమేశ్స్యరుని సంస్తుకించి యుండు టచేతను నృసింహకవి మ ధ్యకచ్రలలోనివాం డేనూయని సంబేహముకలు గుచున్నది. ఇతండు. చేసినకవి స్తుతిపద్యముల నిం దుదాహరించు క భఛారతఘుట్షోల్ల“ఘన | పారీణక్రభాధు రీణబంధిక ధా రా ధిర్మోప బంధగంధ | ర్వాకాఢుని భట్టనన్నపార్యుని. దలంతున్‌, క" అంజలిచేనుల బద్మజనిశాంత గ్త్‌ రాంతనిరంతరోల్పణ న్టంజులవ ల్రామధుర మంద్రనినాదసము ల స ధిని వ్యంజక వాణ్ని గుంభనస మం చితనూతనసృవ్మిచాతురీ రంజత సత వీంద్రబుధరాజికిం దిక్క,నసోమరూజికీన్‌, 6, ఇద్ధగుణుం (శ్రైబంధపర మేశ్వరు నెస్టన్నపెగ్గవన్‌ వనం? -

వగల ఆంధ్రకవుల చరిత్రము బుధ్ధి ఫఘుటించి సంతతము పూనిభజింతు వచకపసాదసర సిద్ధుని 6 జిము శ్రపూడి రుల చేఖరు నయ్యమశేశ సత్క-విళ శ

క, పాధోధిపయోభర ని। ర్మాధచలద్ధుమఘు మాయనూనలహంరి కా పాభేయదాయినూ క్షి స! నాథున్‌ బ్రీనాధు నెమ్మనంబున(గొలుతున్‌

ఈ గంథ మొక వేళ మధ్యకవులకాల ములొని దైయెనను దీనియందు

లక్షణవిరుద్దము లై న,(పయోగములు కొన్ని కౌనంయిడుచుండుటచేత నప్ప

కఫియాదులు తమలతుణ్మగంధములలో" నిందలపద్యముల నుదాహారిం

పక పోయియుండవచ్చును. కృృతిపతిని బట్టి సహితము కవియొక్క_ కాల

నర్మయమును జేయిట కిప్సు డౌధారములు దొరకలేదు. కృతినాయకు

నకు కొళ్చాపురము రాజధాసియైన ట్రీకింది పద్యమునఊ 'జెప్పయిడినది._

స్స్‌ కుదు రయ్యె నేవీటికోటలోపల వై శ్యసుపకిస్థితు. జే నభూలపాణి పాయ లే. 'జేపీటిపర్యంతననవాటి మిండరూాయండు లవ్మీధవుండు నిండారు నేఏిట నెండశాలమునందు జలజాకరం బె నసాగరంబు చదు రొందు నేవీట సార్వ కాలిక ఫలస్ఫురితంబు వేడంగి పొ'కతో(ట సుర పురంబునకై న నబ్బుర ము లగుచు!విజ్ఞపీ/గుచునుండు నేఏటిసిరులు వసుమతీ పాదపద్మసంవళితరత్న | నూపురంబగునటి కొర్ధాపురంబు

ఈకొర్థా పురము విశాఘపట్టణమండలముల్‌ ని కొట్టాము (గామ

మేమో! ఈపురాధిపతియయిశ కృతిపతి ళూదకులసంజాతు.డు,

సీ, సూర్ధాభిసిక్తులముకుటంబు లేరాజుషాదవీఎక్‌ కు సోపానపం క్షి చతురబ్ధివలయితథీతితలం "జెరాజచాహూుదండమునకు బవాహుదండ భువశంబు లేలుకప్పురగంధి యేరాజులీలాకటాత పాళికకు నీడ రజనికాంతజయంతరతికాంతు అేరాజురూపచేఖకు, (బతిరూపకంబు లతండు ప ట్రుతలాట శేళాదిరాయ | రాజ బే వేంద్రరాజూధిరాజచంద గాయిగోవాళ జగనొబ్బగండబిరుద। కాలీ కొప్పుల వల్లభూపాలమొళి.

అంగర నృసింహ కవి 208 మ, భరియించెం జగురర్షవీవృత మహా భారంబు దోఃవీవక౯ా విరియించెళా విమతాంధ కారము సముద్వేలహాకావోన్న తి౯ గురియింవెన్‌' ధన ధాన్యరాశ్‌ కవిరాటోటటీనివాసంబు€ ౯ వరియించెన్‌ వరక్షీ ర్తికాత( దనరన్‌ వల్ల తీతీళుం డిలక్‌,

ల త్యాదిపద్యముల లో బిరుడాంకే ము లతో వర్ణ్మిం కోలుడ్‌ యుండుట చేతం గృతిపతి కవిచెప్పిన టఖండభూమండలాధిపతి తాకపోయినను చిన్న సంస్థానాధిపతియైననై నట్టు కనుషట్టుచున్నా (డు. స్పష్టముగా. 'దెలియువటి కును గవికాలము నిఫ్పుడు పదునాటువందల య్‌ంటిడికి దరువాతికాల మనుళొందము, ఈకవిశ్యమునందు లత్షణదోషము. _ లనేకములు గలవు, ఇతండు (ఫ్రబంఫములోని యీ మొదటిపద్యము భోనే. వాయుటయపే యుండవలసినదానికి (ాసుట యని _పయోగంచఛచినాండుూంా ఉ. [శీసతి చన్ను[ేవలను జెక్కుల నెక్కట( బ్యత్రభంగముల్‌

(వాసుటకున్‌ విరించి నిటలంబుల నొక్షట చాగ్యవ్యుముల్‌ 'వ్రాసుటకు౯ జతుర్భుజవిలాసము పూనిన వేల్పు 'సత్క్బృపో ల్తాస 'మెలర్ప 1బోచు నుభలక్షణు( గొఫ్పుల వల భూవన రున్‌,

ఇట్లు కొన్ని దోషములు కానయిడుచున్నను మొ త్తముమిద 'గవిత్యము రసవంతముగా నేయున్నది; రాజరాజూభిసేకములోని కొన్ని పద్యము విం దుదావారింపంబడుచున్న పి.

చ, పనివడి :వెప్ప నేల శిశుపాలునివిక్రమచేష్టితంబు లా తనిపనిపూసి దానవషదాతులు వచ్చిరి వీశనారె యం వసిశము 'జెప్పవెట్టక సురావళి దికంలు చూచుచుండగా 'నసిమిషనామ 'మొక్క-టియు నర ము దప్ప కయుండె నిప్పుడున్‌. అ;౧: ఉ.-అకరయ విన్నమాతమున నైనను జూచినన్యూత నైన నె వ్వారిమనంబు లం బణయ వాసితమై యనురాగకందళం

వై04 ఆంధధ్రకవుల చరిత్రము బీరిక "లెత్తు గారణ మొకించుకలేకయుల బూర్వజన్మ సం స్కారవి శేషమం కది వికస్వరమై కొనసాగు నుర్వరన్‌. _ఆ. ౨, చ, అమృతసరోవరంబుగ హిమాంశునిమూ రి కరంగి లోనిచి హ్నము వికచోత్పల్యపకరమె చెలువొందిన నందులోన సం (భోమమున నీందు లాడి జడిముంబున నంగము లూను నేవి యా" హిమమున నించు శేసి శమియించునొకో మదవ్శాస్త్రు వేదనల్‌ , ఆ-3 ఫాం. శుజ్ఞాంతఃకరతై క యోగ్య మగుచు౯ శభిల్టునస్నద్వచో రాద్ధాంతం ఓిది యిచ్చగంపక వృధా (పజ్ఞాపరిజ్ఞానస న్నద్ధు ల్కొ-ందజు "కివలంబుగ వితండావాదులై 'త రసం బద్ధోక్తుల్వచియించి “రేని మదమూార్వ నారి ఖండించెదన్‌, ఆ, ౪, మ, మహిళల్లో నీ కిటమున్ను నేము విమతమ్మున్యత్వము. ల్బూనుటల్‌ సహియింపం దగునంచు నిప్పుడును విజ్ఞువింప మా కేటికిన్‌ గుహనానాటకసూ(్రధార భువి నీకొవ్వాడి మాయావిధుల్‌ జహురూ పంబులుపన్న (గా దిరుగర్మేబహే 49(చచండ్రార్కుులున్‌ ఆ-౫ 58. సిరివ్రైగడ ధర్మనామాత్యుండు ఈకవి నలచర్మిత్రము నాజాళ్వాసములపద్య శా వ్యమునుగా రచి యించి, శ్రీవేంక'టేశ్వరుల శంకితము చేసెను, బ్రతగడు నియోగి బాహ్మ యుండు) హరితసగోత్రు(కు; తిప్పయిా మాత్యపుత్రుండు, ఇతండు నలచరి (ర్రములో.౬ దనదం'ి నిట్లు వర్శించియున్నాండు-- ఉ. నూరినుతుండు తిప్పనయళో జలజూవీీకిం |గీడ నల్పంగా మేరుధనుర్ధ రాచలము మేడ సుధాజలరాశి శ్చీల్టి కా సారము పువ్వుందోంట దివినద్ధరణీరు సా సంచయంబు సి పహోరగమహీ ధరంబు కృతక్యాదియు నై విలసిల్లు నెప్పుడున్‌.

సిర్మిపెగడ ధర్మనామాత్యుండు 2005 తనతండి యిందు ర్రినీమలోని వా(డనియు, ఈ [కిందిపద్యములలో దనమేనమామ వేచారి నివాసుండనియుు. కవి చెషప్తుహొనుటచేత నితండు నోడావరీ కృృహైమండలములలోనివా(డని తోంచుచున్న ది. పీ, తన శేఘనుండు (ఫవితామపాం డగు లోహి తసగోతుం డల పుల దండనాధుం డెసంగు నేఘనుతాత యసదృశోన్నతి పుట్ట మాంబాధవుండుతివ్య నాహ్వ్యాయుండు "పెనిచె నేఘనుతండి తనక్‌ ర్రిలత లాశ లంట 'బెంపగు తిమ్మయ్య ప్రభుండు వెలయు 'నేఘనుతల్లి విమలపత్మివత వివిధసద్దుణశీల 'వెంగళాంబ యతఃడు తుమరుగి 'టివర వంశాసన్ధివిధుండు సతత వేళూరి “కేశ వస్వామ్యుధీన మూనసస్థికియరంగు నామేననమూవమ మత్‌ీనిగురుసన్ని భుండు ధర్యమం[తివిభు,డు. చ, విను మనఘాత్మ ధర్నసుకవి భవదీయవ-చోవిలా నముల్‌ ఫఘవనకవిహృద్వికాసములుగా వె చమత్కృతిమిోఅ నీవు నే ర్చిన గతి నీఫ్పు డానలచర్మిత్రము వేంకట శే లరాణ్నివా సునకు సమర్ప్చణంబుగను తోభనలీల రచింపు పెంపుగకా, ఈకవికాల మేదో నిక్తయించుటకు. బు స్తకమునం డాధారః లేవియు6 గానరాలేదు, ఇతండు [నీనాధుని నర్శించియుండుట చెతం బూ” కవి కాండనుట నిశ్చయము, ఇతండాధుని కుండయి యిన్నూూ బుసంవో ముల[క్రీందట నుండియుండును. ఈతని కవిత్వము మొ త్తముమిోంద , ౫ వృమయి యింపుగా నున్నది. నలచర్మితములోని పద్యములంగొన్ని టి నిం' [కందం బొందుపఆఅచుచున్నాను,

206 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము ఉ. ధారుణి వీశసేనవనుధావరువా లటువాల వీరు లా సారసమ్మితు దూజి తనసన్నిధిల 'జేరినవారి కెల్ల జం భారి యిడకో సురదుకుసుమూవళియే యుడివోయ 'నన్నవో నార గణిపంగా. దరమె యాఘనుం డో ర్చినశతుసంభుముకఆ-౧ శా, లీల న్నీలపుతాలమేడకడ లాలిం శేలివు నుంచి జో జోలజీశ కటాతవీశమణయుతా జోజోళుభాకార జో జోలావ గార మాకవమూో యనుచుం చోళ ట్టుచు ౦) బాడి ర న్నాలికేమ లాన్ఫపాలసుతు విళాఫోకిలాలా న్‌. ని అఆ, ౨. ఉ. వెన్నెల చందమామకును 'వెన్నెబకుం దగం జందమా మయు౯ా సన్నుతలీల నంద మగుళండమునళా ధరణీత బేశ యాః కన్నియ నీకు వేడ్క నలకన్నియ వీవుము జోడుగూడ నేం గన్నులం జూతు నే మొయసి కాంక్ష యొనన్ఫెద ని మ్మానరబునక్‌- ఆ క ఉ. అరి ఫలప్రదాయక గుణాకర నై షధసార్వభొదు కా థి వాసశర గ న్యారుల మెన మమ్ముల గృ కార్డుల చేయంగదయ్య సర్వళా స్తొొము "లెందు నీ వెజు(గనట్టివి. లేవకచా చదోపకారా ర్థమిదంశరిర మును టాలత్మ. దలంచ(గ దయ్యం ధనిధి, అ, ర, జా, నీతిం జూడు నశేషద మోనత్రతుల న్మీనంబులే (మింగుటల్‌ ఘాత(క్రీడ 6 గుఠారశాస్టు, మిల వృత వాత్రముం. (ధుంచుఓల్‌ జాతిత్వంబున6 గాదె జూడు. లఆెచట౯ సామాన్యులే 'చెల్లంబో క్‌ వ ర శేనకి సా వక్‌ ంపజే లా జాతిళేదన లేనకిము“నెడుళా న్యాంబుం బరీవీంప వే. ఆ, ౫, మ. లలనా 1పాణసమాన శె నసిను నేలాపాయ దెనన్న న్‌ పలుళీ న మి భవత్వదాంబు జసమిీపథవోణి న్నిదింపలాలయ గలితవ్యాళమృ గాదిజంతుభయదో[గ్రం "బనయిీికానలో పల న న్వీడంగనాడి హో నధిప నీపాదంబు లెట్లాడెనో, ఆ, ౬.

59. గణపవరపు వెంకటకవి ఇతడు (స్త్రీపబంధరాజ వేంక శేశ్వరవిజయవిలాసమ నెడి యేకా

వా్యస్మప్రబంధమును రచియించెను, ఇది మేకా శ్వాస గంధ మేయయినను; ఇందలి పద్యముల సంఖ్యమ్మాత్రము నాలుగాళశ్వాసముల (గ్రంథములొ సామాన్యముగానుూడు దానిక ం మె దక్క్శావగా లేదు, ఈకవి నందవరీక్‌ నియోగ్నివాహణుండు; అశ్వలాయనసూ్రుండు) వసిస్టనోశ్రుండు;, అప్ప యామాత్యఫు శ్రుడ్తు , కృత్తండు కృస్టూమం డలములోని కామెపల్లె సీమయం౦ దలి గణపవర[గామవానుయం. ఇతండు పల్నాటిలీమవాం డగటవేతనే స్వానుభవముచేతను గాంబోలును “పలనాటి గొల్లలపాట జాతి యని యచ్చటిగొల్లల పాటను నిరసించియున్నా(డు, ఇతఃడు మికాలి యాధు నికలజే యయినన్సు ఇతని కాల మిదియనిమ్మాతము సరిగాం దెలియదు. ఇతండును దనకు వేంకకళ్యరుండు స్వవన్నుమున సాతాత్కగరించి థన్నుం గూర్చి "పలికినట్లు వాప్పుళొన్న పద్యములల్‌ ని యీాకింది పద్యమువలన నితండు పదునాఅవశ తౌబ్దాంతమునకు లోపలివాండుకాండని స్పష్ట్రమగు చున్నది... సః అల విన్నకోట: "పెద్దనలత అజ్ఞ త్‌ శబ్యశాసనకవి శబ్బశుద్ధి

(పాబంధికపర మేశ్వరు నర్హమహిమం బుభయకవిమిత్రునిపదలలితత

(శీనాధువా రాప్రసిద్ధి నా చనసోముభూరికాలిన్యంబు పోతరాజు

యమకవిధము మల్లయకీమనీషి చ్మితంబు పింగళి సూరకవివరు శేష

నాం(ధ్రక వితావితామహానల్సి క బిగి

ముక్కుతీమ్మున వేటయు భూషణునియ

లంకృతియు నీశ3 కలదా తలంపలక్ష

ణక్‌వ్‌ యప్పయ'. వేంకటసుకవిచర్శద్ర,

లీ08 ఆం(ధ్రకవుల: చరి[త్రము ఈపద్యమునుబట్టిమా(త మేశాక యితండ వతారికయం్షదు. దన్ను గూర్మి చెప్పుకొన్న యితర భాగములనుబట్టికూడ విచారింప(గా స్వాతి శయమును జెప్పుళొన్న యాంధ్రక్రవులలో నెల్ల నిత డగ్రగణ్యుం డయి నట్టు కిన(బడుచున్నా (డు, పయిషద్యమునందు ఒపహనాఆువ శతాస్దాం తమందున్న పింగళి సూరనార్యునిని (రామరాజు భూషణుని 'బెర్కొనుట వేత నీతండు పదునే/-డవశ తాబ్బమునకు లోపలివాండు. కా(డనుటట సంబేహముబేదు. మజేయొకవోట నిక।డు తన (గంధమునకదు *లత్‌ణ సారసరగహ. సర స్వతీవి లాస సాహీత కి చిాతామణి "సత్యసిజనసంజ్లీవని, యని లతీణసార సంగ హమును క విసంజీవనిని బేర్కొని యున్నా (డు, ఇందలి లత్షణనారసంగ్రపాము. చిత్రకవి పెద్దన్న రచియించినదై సపత్‌ మున గవి ఫదునేడవ శతాత్తూరంభమునకు. జదునెనిమదవళశ తార మధ్యమునకు6 దరువాతినాయను. అగును, ఈగణపవగ్రపు వేంకటకవి తనకుంబూర్వులయిన కవల కాన్యములలోనుండి [గంథచౌర్యమును విశే పషముగా. 'జేసినవా(డయినందున, ఆలతణసార సంగ్రహము: వ్లూచిమంచి తిమ్ముకనిదే మన పతమునః దిమ్ముకవి (గ్రంథముల మండియు చెర్యము ఛేనీనా. డని చూపుటకు దిగిననిదర్శవములు లేకపోలేదు, ఇరువుర కవుల్యంథములలోని యాపద్యములను 'జూడు!డు__ సీ బింబోప్టియని నీవు పెరళగరాకు శుకంబ సాంక్రవన%౧ధి యీూాపం కాజీ మీ పంకజూథ్నీ యటం-చదు€ బజదరను “వేంటి సం పకజూలనాస రరాకల్ల నాంఘ పల నాం యటంచు బాధింపకు. వీకంబ రామాంగి యాబిసపచయబాసా

(27) గణసపవరసప్త్ప వేంకటకవి 200 విసబాహా యని రాకు వెసనంచ జలద ళీ కార్ముక భూలతిక యీ చొకారపు,. జెలి యనుచు శుకభ్యంగ పరభ్యుత హాంస నీల కోంర నికురుంబముల( దద కనలి చలి గె, అని తిమ్మకవి తన రసికజనమనో భిశావముములోని చతుర్థాశా స సమునం జెవ్పియుండలగా గణపవరపు వేంకటకవి సీ, చక స్పని యటంచు జగడించకు శళాంక” _ గురుతమోవేణి యీకుందరదన మధురాధర యటంచు మట్టుమోఅకు తేంటి చంపకనాన యాజలజవదన విసచాహా యని మూజు మసలకు శకాయంచ జలధరోచికుర యిీకలువకంటి పల్లవకర "యని [త్రుళ్ళక కోయిల (శ్రీరామమూర్తి యీశీరవాణి నదన కుంతల యాడ' సుస్వర సఖత్వ 'మెనసియుండుటకతన మి. కితవొనర్భు ననుచు నళి చర్మవ పరభృాత హంసములకు భయము నయమనున' "జెలియంగంటలికి మజియు. అని =వెస్పియున్నా:డు, ఈయుభయులలో నెన్వండు పూర్వుండో యాతని పద్యమును జూచి ండవవాడు తనపద్యమునై_ నను వాసికొని యుండవలెన్యు "లేడా యిరువ్రునుగూడం బూర్వమున్న యిటువంటి పద్య మును మజియొకడానినిజాచియెనను (వాసికొనియుండవ లెను, వేంకట. కవి (గ్రంధచౌర్యము చేయువాండగుట తెలియుటకయి. నరిసభూపాలీయ

£10 ఆం౦[ధ్రకవుల చరిత్రము: మునుండీయు వేంకాటశ్వరవిలాసమునుండియునొక్క_క్కం చిన్న పద్యము నిం దుదాహరించు చున్నాము... క్స్‌ కూరా యొూబన్ఫహలకు

మారా మను మదనసమర మౌాధుర్యుండ వై

థరా న్బ్ససీ ౦వహా కూడితి

మారామను మదనసమరనూధుర్యుండవై .

అని యాపషద్యము కావ్యాలంకారసంగ్రహములో పొాదయవుకము నకు లత్యముగా నీయయుడియుండంగ్కా వేంకటకవి,

ధీరా విటార్య యేలితి క్త

నూళరావును మదనసమరమాధుర్యు.డ వై ,

అనిపై పద్యమునే శేరులునూ.త్రముసూర్చి పంచదళనర్థ యు ర్త

'పాదయమకచుని తన పు సకములో 'వేసికొనియున్నాండు, ఈకవి వేంక "క్రైశ్వరుండు తన్ను ఆేశించి పలికినట్లు కొన్నిటిని తానే ఇెప్పుకాన్నుట్లు కొన్నిటిని ఇతరులు తన్ను మెచ్చి పొగడినట్లు కొన్నిటిని న్యరచితము న [గ్రంధముల నామములను జెప్పుకొనియున్నాండు. ఇట్లు చెప్పుకొనం బడిన తారావళులు, యమశ్రతకము, శృృంగారరనమంజరి, కృష్ణమల్ల కథ, ఇశాలరామవాయణ ద్విపదము, బాటుపద్యములు, వీంగ నిర్ల యము, ఆంధ (ప్రతాప ర్నుదీయము అఆం(ధరనముంజర్కి అఆంధ్రనిఫఘుంటువ్వు ఆం(ధకొ ముద్మి గణయతి [పాసలవమణ సీసమాలిక్క అంధధ్యపయోగర ళ్నాక్టరము, "కేస అకౌరనిర్ణయము, నట్స్రత్యయ (ప్రస్తారసరణి, ఇరువదాజు ఛంద ముల వచనము అలంకార సారన్సు పరమభ్గాగవతచరిత్ర అంధద్విరూప కోళము, కభ్పితకల్పలత్య, ఆంధ్రవసంత తిలకబాణన్తు. కఠిన పాసశత కము అంధధ్ర్మశక్రియాకాముది జూంబవతీవిలాసట్సు చండవిద్యావలీ

గణపవరపు వేంకటకవి £[1 దండకము చకవాళ తారావళ్ళి 'సురాణసారము, ప్రబంధరాజ వేంకళు శ్వరవిజయ విలాసము. అను (గంథములలో "రెండుమూూడుతక్క “శీీం చినవన్నీయు నామమా(తా వశిష్తములయినవి, అట్లగుటకుల గారణము లేకపో లేటు, ఈకవి 'తానుజేసినపు సకములు లోకమున కుపయోగపడవలె నన్న య్యిగ్ధేకముతో.గాక తనసర్వతోముఖ పాండిత్య (ప్రకగ్షమును లోక మునకుం (బకటింపవ లెనన్న యూుస్త్రళము తే విశేషభాగము వేసినందున' నీతనిప్లు సకముల కిట్టిగతి పట్రియ్యుడును, సంస్క్కృ-_తముబోనున్న జ్ఞానధనము ను: జనులకు వెదచల్ల పలెనన్న పరమౌార్థచింతత్తో మొట్టమొదట నన్నయభట్టారకాదులగు మహాకవులు పదునొకండ వశ తాశ్రారంభము నుండి సులభ శ య్యును సంస్కృ్భృాత([గ్రం థ్‌ ములం 'దెనిలంప(దొడ(గిరి, ఈ కాషాంతరీక రణకార్యము శదునేనవశతా శాంత మువజుకు ము, నవి చ్చిన్నముగా జరగుచువచ్చెనుగాని యిట్లు భాపూంతరీకర ణమునకు( బూనుక్లొన్న వారిలోం గడపటివా రగు (నీనా జాములు తమపూర్వులకన్న 6 దాము .ఘనులనివించుకోవలెసన్న చింత చేతనో మజ్లి యే వాతువుచెతనొ సర స్క్టకపద భూయిస్ట్రము ఖైనదిక్ట సు మాసములత్తో నింపి రసమును జెజుపగ్‌ పోయినను తమగంథములు బహుజనులు దుర్తాాహ్య మెనకశనశె లివి చేసిరి ఇటాకాలము*ళో భారత భాగ వతరామాయనణాదిముఖ్యగంథము. లన్నియుం 'దెలిగింపం బడంగాా అటుతరువాతం బదునాఅవళశ తాళ్టారంభఛమునం దల్లసాని "పెద్ద నాదు లొక [కొ తత్రోవందొక్కి. శేవలభాఫాంతరములు కాకుండ బురాణములలోని కథలను 7” కొని స్వక పోలకల్పితములె న నవన్వ్నలను ఏ న న్‌ చేర్చి "పెంచి శీనాథాదులశయ్యనవలంబించి సరవంతముగా (ప్రబంధము లను 'జేయ నారంభించిరి. ఈపని నూజు నూటహేంబదిసంవత్సరముల వజికును జరగుదురా(గ్శా ౧౬౫౦వ సంవత్సర ములో షట బవాువమాన్ష ముల నూతనప్రబరధము లనసేకవములు తెలుంగునల చేయంబడినవి, అంత

ల] ల్లి ఆం౦ధ్రకవుల చరిత్రము టితో నూతనసృవ్నీ బవాుతరముగా 'నంతరింపంగ్లా ఈవలివారు వసుచరి (త్రమును మాతృకనుగాయ గొని దానికి వానశాంతరముఖో యనునట్లు పూర్వవర్షనములనే తలలుమార్చి (ప్రళకాగించు చు వెనుకటి ప్రబంధముల ననుక్షరించి తమ్మ ప్రబంధముల. నల ొచ్చిరి. చేసినడాని'నే "పరులుమార్చి మరల6 'జేయుచుంకుటచేత నూతనార్థకల్పనలనుజేయుట దుష్క-రమయి నందున నిటీవలివారిలోం గొందటు మహోపురువులాయర్థలోపమును పదాట్‌ 'పముత్రోం బూరింపగ్యబయన్నించిరి. పూర్వపునా రక్క_డక్కడ 'సముచితముగా శ శ్షైూలంకారములను జేష్చుచు వచ్చినను భాపషావధూ టికిం మాణ మైనయర్థిసారస్యమును జెడంగొట్టకుండిరి,. ఇటీ వలివారర్థ సారస్యమునంతగా. 'బాటింపక నిఘంటువులవెదకి పదములేరికూర్చి బంధించి తవు సరస్వతిని హృ్‌దయాకర్ణ క్ష ముగాం గాక్‌పోయినను కర్ణిరం జక్షముగా నై నను "జేయంభాటుపడిరి. ఇట్టివారిలో నెన్నికగన్న కాందజు బంథాదుల నతిమూ(త్రముగ్లాంజేర్చి యర్థసార స్యమును బూర్జ ముగా, జెజిచి యవషయవములు విజిచి తమభాఘావధూటిని 'వికాపినిజేసి శవ 1పాయను జేసిరి మన యీ 'వేంక కేశ్వరవిలాసకృలిక రయు బలరామ చరిత కృతిక ర్తయెన గుడారు వేంఠళటదాసకవియు. గొంతవటక్షీకడపటి “తెగలో. జేరినవారు. ఒకండం తనపు స్తశమునకు6€ (బ్రబంధ రాజ వేంక ళు శ్వరవిజయవిలాస మని వేరు సెట్టుళొనంగా నింకొకంయ. తనపు స్తకము నకుల [బబంథరాజశినదోభూవణ 1పకృష బలరావమచరితవమన వేరుపెటు సన ఏ థ్‌ రాద ర మమ (పకృష్ణ్ట బలరామచర్శిత్రమసి వేరుపెట్ట ఉనిగోస్ట్యుమ ల్తేభ వికీడిత ఇారూలోత్పలమాలా లోటక మ త్త క కిల లయ[గ్రాహిమణిగణనికర పంచచామర'స్రగ్విణ్యీపమి తాతర మణి భూషణ దృశవిలంబిత కనికంఠభూషణ వినయస్వఘా తాదృష్టహార్రణి రధ్గోశ్చతాంబురుహా నోవిరాజవిరాజత గణసమళదండకా ర్యాగ్గీత న్‌స ద్వినిధకంద శ్లాకచూర్షికా వచన కై వార గద్య కలికోత్కలికామంజు

గణపవటిపు వేంకటకవి 21 రీది్టెప దధ వళసువ్వాలశ' భనారాతిక నానార గడ ఖేదస ప్తతాళిలా మహర్నవమిలాలిశారద దార్టఫ్‌ంళశ్నడాగ నానావిధవిచ్హిత నాగబంధ పుష్పమాలికా బంధసృ్యయు క్లక్షల్స్పిత కల్పవల్లి చంపషకమాలికా వ్య త్త ము]!

అని వేరుప్మెై యొక పద్యములో ననేకబంధ గర్భువృ త్తముల నిమిడింపంగ్కా మన యీవేంకటకవి దీనిని మించునట్టుగ్నా

6 బహువిధచిత్రకంకణ _బంధద్విగుణితనీసచరణ చతుప్ర యగర్శిత ద్విషదకందద్వయ సమవ్చ తిచెపదయుగళాటవెల(ది తేటగీతి మదనవిల సిత తుర ౧గవృ త్త బహువిధ తాళనృళైాప్టక ధవళశోభనగానా రాతికగాన జం పెప్రిఫుటార్థ చంద్రిక సువ్వాలలాలిషదె లామంజరి సవ తాడిండిము తాళ వృ తృమణిగణనికర తు గరగవలన రగజోదానార జాసంబుద్ధి కళ్ళి ప్రోత్కల్సి కార్ధాహిరీ రాగదళ ముఖారిరా గాటకతాళడళ కాంభోదిరాగ రూపక తాళదళకాంభోదిరాగ 'సమషద కన్నడరాగ సొంగత్య కొరవంజిదళ నేవ గు పిరాగ సమపద సా వేరి రా కొతాళదళ బిలహరిరాగాబతాళ సమపద పుష్పమాలికాబంధ గోమ్యూతిశాబంధ ఇార్తబంధ పోడశదళపద్ముబంధ పాదుకాబంధ సవగంగబంధ ఖడ్తబంధ గుచ్భబంధ ఛ్యతబంధథ చామర బంధ గచాబంధ చ్మకబంధ నాగబంధ రథబంధ శంఖబంధ మృదంగ బంధ పాద భవకబంధ సాదార్హ [భమకవింశతిబంధ "భేదక ౦దానుష్షుఫ్‌ న్ల్‌ కాంతర్ల త చతుక్ళద నవరగంగ సర్వవోభ (దాందోళికాబంధ యుకాను లోమవిలోమ. కంద భాషా శేపషకందకందాటవెల/ది గర్భి తాంత్య “శ్రేటగీతి యు క్రచౌషష్టి భేదచిత సీసము”

అసి వేరు "పెట్టి యొకపద్యములో నే బహూుబంథ గర్భవృ త్తముల టపిడ్చెను, కవి మిక్కిలి కష్టపడి పయిని 'జెప్పలుడినరీకి గర్భ బంధ మ్యో మున్వు వకాతర నిఘుంటువను వ్యకి.

2[4 ఆ౧(ధ్రకవుల చరిత్రము క తై కోలీకాళళుకై. |! కోకాకాకింక కూకి కూకకుకాలీ శాతకకు "కేకశేశిక [ కూవో కాక్కూక కింక కోత కాకా,

అనురీతి నేకాతమరములనోడి చత్రకవిశ్వమును, ఒక్కదానిలో 'నేయితరప్పు స్తకములోను నేనంత యమితముగా. జెప్పి తస్మట్స్బివ్యాపార కౌళలము. "నెంత చూవినన్ము కాళ్లత్రో్‌ నడచి గమ్యాస్థానమును చేరు సామాన్య మార్షము. విడిచి యడ్డముగా భూమిమిఃదంబడి కడుపుతో దొర్షి (ప్రయాసపడి గవ్యుస్థాన మున్నుజేరి యసాధారణ[వాశ్‌మును జూపిన బుద్ధిమంతుని శక్తిని వెంమ్చుకొనునళ్ల యిట్టి కవితాచన్నుళ్చృతులు మెచ్చు కొనర దగియుండునుగాని యంత్రకంటె. 'నక్కువ సఘాపాత్రములుగ్గావు. నవరసరనికు లెష్పుడును హృదయూళ్లాద్ర కరముగా నర్హకల్పనము. శేసేయు కర్ణరసాయనముగా మృదుమభుర వ్యాఫఘంభనలత్రో 'ఛావముల్యగూర్చియు మా సోద్టిపకముగా. నీతి పోషణమొనర్చియు.. నర్షనలు వేయంగలిగిన కవినిమా[త్రమే. వంచ్చుకాంకురుగాని క్షా వదోషములక్షు లత్యుము. లగు నట్టుగా నర్ధగార వమః( జ్‌ కదముల ఏజీఏి పద్యముల తలో బద్యము బన చూర్చినవా సని మెచ్చుఫోరు.. ఈ వేశటక్షవివర్యుని కవనముశంద్ను వ్యాశరణదుష్ట్రములయిన శ్రయాగము. లనకములు కానంబడుచున్ను వి, ఈకవికాల మేవో సరిగా౭ "చెలియ రాకపోయికను, ఈకని (గ్రంథము లోని సలాము సాహెబు. ఫిఫంగ్‌ తుపాకి మొదలగు పద[ప్రయోగము లీతల జాధునికుడని ఘోమీంచుచున్నవి, బంధ గర్భ చిత్రకనిత్వముల కొఆకై (శ్రమపడి. కూర్చిననాగములను విడిచినపత్ష్తమున్మ :'ఈతన్న కవి త్యము. 'మొ తముమో౯ద రసవంతమయి పదలాలిత్వము కలదయి మనో హగముగానే యున్నది, 1పబంధరాజ 'జేం క మేవ్వ్యరవిజయవిలాసముల్లోని కాన్ని పద్యముల సందుం (బదర్శించుచున్నాము__ . చ తగన నృపాలకన్యలకు దవ్వులనవ్యుల పున్వులాట లీ

వగల జరింప నిందు దగవా మగువా మగవారి లుండగాా

వేముగంటి దత్రోజీపండితు(డు 215 మగుడి సపుఠంబు(జేరర జనుమూ వినువూ యనుమాన చేల నీ సాగను విలాస మందసమును సాంపును నింపును బెంపుమోటఅ(గ్గకా,

య, (వేలిమి (వేల్వం జెప్పు మును (వైల్చుమొగ 0బు వ్థాలలామ క్రై ఇాలుగ సంధ్యవార్చఃడు (తిసంధ్యలవార్చును వంటవార్చు లా ఛాలికయింట6€ దండి సలుషం గననొల్ల డు చేవవూజ య్‌ “వేళల లంజెతల్లి యిలు వేలుపుమాత కీడుం (బ్రణామముల్‌ ,

చ, అడిగిన( "దెచ్చువాండొ కీడునందమున) గననె నవా(డొ మే ల్నడవడికాంచొ వీట6 దగునాయకమె చరియించువాండో చే నిడిముడికల్లువాండొ తలవెండ్రుక ''లందజు రాకమాగకల్‌ ముడుపులు వానగా/౧గురియ ముట్టవు "కారణమేమి. కూతురా,

శా. ఏమి పల్కఫు నేను బిల్వ దయ లేదే నీకు నాయయ్య ని న్నేనుంటిన్‌ సుకుమార నాయెడను దవ్పేదీ కుమవూర్మాగణీ నావిా(దన్‌ జల 'మేలరా తనయ నన్మన్నించరా పెన్నిధీ నీ ముద్దు లవనో చినానుగద తండ్రీ సీతి వారంగతా,

60. వేముగంటి దత్తోజీపండితుండు

ఈకవి (పస్ధానతయములో నొక ట్యయమెస భగ వద్దీతా యోగశా(నస్త్ర మును బద్యకావ్యముగా€ 'బెనింగించెను, ఇతండు హరితసగ్యోత్రుండు; నాగ మూంబకును నాగోజీపండితునకును బుత్రుండు; అపస్త ంబసూూ తుండు; మాధ్యమతస్థు డిని తోంచుచున్నది. ఈయనకాలము మొదలయిన 'వానిన్‌గూర్చి మమియు సిశృయముగాం "తెలియదు. ఇతండు నూటుసగ వత్సరముల లోపలివాండు కాండు.. కృష్ణార్లునసంచాదమను నామూంత రము గల యీయోగశా న్రృములోని కొన్ని పద్యముల నిందుదా హరించు

216 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము ఉ. కోకలు జీర్ణమె చనంగ గొబ్బున వానిం బరిళ్యజించి తా బీ క్ర నూత్న వస్త్రముల. "జె లు సగ ౧ చాట్చినభంగ్‌ బేహి ను వోకుండు జీర్ణ దేహాములశోభ కు రోనన జీవమూ రి యా లోన పుగోవములాంగముల గలోలత. దాల్చును భొదనుూ ర్రియె,. అ-.౨ ఉ, సల్లలితంపుంగర్ముములు సార్ధదయశోనిధి సద్విర కిే నల న సన్వసించి. పటుయాగసుఖంబునం జేందుదచుండు. "దా. నెల్లెడ జీవుం బోలి కడుహేయఫుందొ మ్శది తూంట్లమేనిలో ౮ (దుళ్లుచు. జేయనాల్ల డు పతోప ముత్రోనియమింపండన్యుల౯,.. అ.౬ ఉ, 'వేదములన్‌' మఖంబులను విశుతడానతపంబులక౯ా సము త్పాదిత మైనపుణ్యము నధఃకరణం భానరించుయోగి య య్యాదిమపూరుహో త్త మునిజార్థము నెమ్మది సంగహించి ని గ్వేదన లేక యార్య మగు విమ్ణుపదంబును జెందు నర్దునా, అ, ౮, ఉడ్‌, ఇంద్రియ సౌఖ్యసంపదల నేమియు. గోరగక వీతరాగుండై. సార్యదయశుం డహంక్రియలచక్క-టిం బోవక దూరవర్తియై. యిం్యద్రజ 'మేనికిన్‌ జరయు మృత్యువు జన్మము 'వ్యాధులు౯ విని _స్తంద్రత దుఃఖదోవనములు. జాలంగ(గల్లుకెజుంగంగాందగున్‌ .అ-౧౩ ఉ. కామము 'రాగముం బలము గల్లి యహంకృత్తి దదభయుక్తుండై 'బగుమనుజుండు పాస్రువీధి నెతయు6 దుచ్చముగా. దలంపుచు౯ా భూమికి భీకరం బయినభూరితపం బొనరింపుచుండు నా పామరు నాసుర్మక్రియలం జర్వినవానిలగ సిశ్చయింపుమా, అ, ౧౭.

(్ర శే / గుడారు 'పంకటదాసకవి ఈకవ బలరామచరిత్రమని సామాన్యముగా వాడలుడు. (పబంధ

రాజశిరోభూపణ ప్రకృష్ణ్ట బలరామచర్శిత యను నాజాశ్వాఫముల్యప్రబం ధమును రచియించెను, ఇతండు బలిజవంశజుండు; పె డిపాలగోత్రుండు; ఈతని తండి గురవే్యద్రుండు; తల్ని రంగమూంబ, ఇతల డాధునిక్ష కనియీ యయినన్యు కాలనిక్ష యము వేయుట కాధారములేవియుం గానరాలేదు. త్వము 'ప్రౌథమైనది. బలరామచర్విత మునుండ్‌ "'రెండుపద్వము లం దుదా హారింపంబనుచున్నపి..- శా, సీనేజావీకి హారమా క్రికళతుల్‌ నీలంబులై త్రైలమఃుల్‌

జూఆఅరగాం బగడం బులై విప వథాకాగ ము ల్పూని ని

సారస్వేదక ఇంబులం దడిసి. సున్నర బయ్యా నాదుక్షమ

స్మారస్ఫారశరాగ్ని మైమపట మచ్చచ్యాయ్యమై త్రోంచినన్‌. ఆ-3 య్ర్‌ వారిధిధరంమూనసు! డవారిత వేజుండు నె జరాజకం

కీరవ భావఖీతహారిణీ ధవదున్మదనై దివీరు. డు

దారుణమార్షణ్యప్రక గ'దై న్యవీడారణ దానదత్షు' డ్‌

భూరమణ్యాగణిం గనుము పుష్కర న్నేత వదూరకాపహా యున్‌, ఆ,

918 62. కావమునూరి కృష్ణయ్య రతం డిందుముతీవరిణయ వునెడి మయెదాళ్వాసముల [వబంధమును రచించెను రఘువంశములోని యజమహారాజుచరిత నీపబంధరూక మునం శేసినటు కవియ్‌ యూప ద్యమునం జెప్పియున్నాయం-- గీ, కాళిడాసకవిశేవకల్నితంబు ఛవ్యచరితంబు రఘువంశకావ్య మందు నజునిక థయాం[ధభాషచేనలఘుమతిని గృతిరచింపంణూనితినలంకృతులు చెలంగ, ఈకవి నందవరీక | శూవా శైజుండు; నోవిందయా మాత్య నందనుటప, ఇతండు నూటావేయలదిసంవత్పరములనా(టివాంయయయి యుండునేమో, ఈతనికవిత్వము మనోహరమైన దే, ఇందుముతీపరిఇయములోని రెండు పద్యముల నిం దుదడాహారించుచున్నా ను_ ఉ. అందు దిలీపభూపతనుజా[గ్రణి దేశము మేలుబంతి మ / ధ్యందినపంకజూ ప్పనిభుం డాధరణీశుండె మేటి తత్పుతుం డిందు వసంత చచి తజ సుశేశ్వరసూనులకన్న మిన్న వా నందము. జెస్పం జూప వకవమూా యసవమానపరా[క్రమ్యై మా,ఆ,౧. ఉ. అన్నకు (యొక తత్కరుణ సాయిక ప్టెనదంతపుంబని౯ ఉన్నలరారుపల్లకి వసించి చొకాటపులేటశెంపురా. కన్నె మెజుంగుంగేలం బూనంగంగ ధరించి మధూశకజడామ మ త్యున్న త మంగళ్యపకటతూర్యర వంబులు మీన్నుముట్ట(గన్‌, ఆ. ఈ,

(8. వెం కటా చార్యు( డు

ఈకవి భ్మద్రరాజపుత్రచర్మిత్రమను నె దాశ్వాసములప్రబంధమును రచియించెను. కళాపూన్లోదయమునందువలెనే యిందలికథలును. క్రవిచే నూతనముగ్గాల గల్పింపండినవి్వి కాని కవిత్వ మంతపొఢదముయినది కాదు, ఇందలికథలను బోలిన కథ లనేకములు కొన్ని వై ప్లవగంథములలో గానలుడుచున్నవి, ఈకప్‌ వై ప్టవావ్యాణుండు; అప స్థంబనూక్రుండు; ఆ (వయస గో తుండు; గీని వాసావార వి పురుండు. ఇత డు నూటాయ్‌లయుది సంవత్సర ముల్మకింద ట మండినవో డయినట్లు చెప్పుచున్నారు. ఛ్యద్రరాజు ఫ్యత్రచరిత్రమునుండి "రెండు పద్వముల నిందుల జ్యూపుచున్నాను-- శా ఫనుం 'జెప్పినభంగ్యిం జేసిస్తివె శాళీశుంకు (పత్యతమె

తా నిన్నె చ్చితి గోర్కెం 'వేయమనె నే ధన్యుండనై తిం గృపళా

నానా సౌఖ్యళు ఛాక రంబుల బునము న్నాకిమ్మి యం శివుం

'డొనందించి ఊమొసంగ్గనే వరము నీ వబ్భంగిం 'జేకొంటివే, ఆ. ౧, వ వ్యరు నావిధంబు జలజేవణ$ం 'చెపివించి మేలు లో

సిన్వటిలం గరంగ సని నేర్పుదపీర్పంగల దెచ్చి కూర్చి యీ

నెన్వగల 'భాపువారె తమి నిల్వంగంహావదు మేనం (వాణముల్‌

రవ్వడిం బోవుచున్నయనవి రాదు భరింపల్గు "నేమిచేయుదున్‌, ఆ, ౫

64. మల్లంపల్లి నాగభూషణకవి. ఇతండు బసవవిజయమిను నమూడాళ్వాసముల (గ్రంథమును రచి

యించెను. ఇతండు వీరీశె వమత సాపకుండె న బస వేశ్వరుని చరిత్రమును మాత్రమేకాక బసవచరి.త్రాదులను రచియించిన పాలక్టురికి సోవమునాధా దులనుగూర్చియు సిళ్యాదిపద్యములలో (వాసియున్నాండు..

220 ఆంధకవుల చరిత్రము"

ర్త వీర్మప్రతాపర్ముదుండం | ధారుణిలోల్డ గలుగ్య ప్రజల ధరా ఉత్ముండై యారూఢి వెలయ. నేలుచు | గారవమున నున్నయట్రికాలమునందున్‌,

పీ ఫాలావభక్తుండు భవపరిత్యాగి సమంచితభూతిర్ముదాత్‌ధారి సంవాతరీమంత్ర పఠనపారీణుండు విమలఘున(వతపిరయనుడు 'కాన్యక ళా ళా త్ర్ర)కామితపవణుండు కాఖాగ్ని ఫలపతజలము లెన భవిచేతం 'బేకొనం డవి విననోపండు భాతిమాఆంగను "బాలక్టురికి సోమనాాథు. డనల్‌ సురలు (పస్తుతిచేయ సక్‌ల శాన్రృములను జదివిచూచి (ప్రకటితముగ శివని భక్షి యధికమువ్‌ బసవజేవ్రమహిమ (ప్రబలండేసె,

ఈ కవి ఎే,వ్యయాహ ్రొండ్కు హరితస నగ్యోతుండు, (తిఫురాంతకా రాధ్యపుత్రుండు; ఇతండు నూటయే+బది సంవత్సరముల క్రిందట నుండినట్టు "తలియవచ్చుచున్నది. ఈతని కవత్వమంత మంచిదికాక్క వ్యాక రణనిరు ద్రములై'న (ప్రయోగములతో6 గూడియున్నది, ఈతని బసవ విజయము: లోనివి చెండు పద్యము లిందు6 (బదర్శింపంబడుచున్నవి.__

చ, బసవపురాణ కావ్యమును (యాభవ మొస్పంగ6 సద్యగ ద్యలక- బొసంగంగ నాంధ్రకావ్యములు బుద్దిని దా రచియించి చెప్పాం బసిగొని భ్లూసురుల్‌ వినియుం బాయక గుంపులు కూడి రాజుత్రో మసలకపోయి పాలురికిమాన్యుంయ సోమన చేయుశా(స్త్ర ముల్‌ ,ఆ.౧

చ, అధములు మిరు _బాహ్మణులె యందజుం జూడ(౫గ నొక్కభాకి యా పథమున వేదవాక్యములు పాడి పదంబుల మిమ్ము నందఆక్‌ బధిరులం జేసెంగాని సరిపాల్పడి మి రొకరె న వారితో నెదుటను నిల్చి సంహితల. నేర్పడం 'జెప్పంగంజూల రందటుక్ష్‌, ఆ.౧,

(5. చితకవి సింగరార్యుండు ఈ గవి బిల్లణీయమను మూడాళ్వాసముల 1పబంధమును రచి యించి (శీరామాంకిత వేసెను, ఈక్షవి యూజు వేలనియోగిచాహణుండు. ఈతని యనంతరమున నీతని ప్కుతుయడగు నారసింహకవి తనతండి రచి. యించిన (గ్రంథమును దెచ్చి పండిసపెద్ది కృష్ణస్వామి కిచ్చి యాతనివలన ధనస్వీకారము చేసినట్టున్వు వా రిద్దణును గలిసి కృత్యాదియందలి కాన్ని పద్యముల ను గద్యములనుమూ ర్చి గ్రంధమును గృప్టస్వామి ర-చియిం చి నట్టు దొష్షైనట్టును “జెష వాచున్నారు, ఆ కొన్ని పద్యములను మార్చుటల్‌ ఓ గహూడం గ్యప్షస్వామికి నారసింహకవి. సాహాయ్యమున్న దని _తెలుపుటకుం గాయోలును, బిల్హణీయమున నీ (క్రిదిపద్యము 'వేయంబుడి యున్నది. క ము న్నింద్రతమూభవునకు! వె న్నుండు' సహాయ మైనవవమున సేనా సన్నుతసనుణగణసం! పన్నుం డగు కవివరాధిపసహాయ నమునన్‌ [గ ంథమునందు! బండీ "పెద్ది కృృసష్యస్వామియే [గ్రంథ గచన చేసి నట్టు ఇెచ్పంబడియున్నను నిజముగా గృతిక్నర్త సింగరయ్యయే యగుటకు సిదర్భనము [పథమాశ్వాసాంతమునందుండిన యీిక్రింది చ(కబంధము నందు6 గాన(బడుచున్న ది. శా. ధన్యా సింహ భచం్మదక్షీర్తి వరవిద్యాపండి తార్య[కమా గణ్యా గర్విధనంజ యా శివదముకాకృత్ప)గంక్షపభూ జన్యా రాజితభూరిశా త్రవసు భృజ్ఞావ్మిధ మావి కమా మాన్యారాధన త్యాగభోగజయభథాదూ నవ్య భాగా తవా, ఈకావ్యము నూట యే6బదిసంవత్సర ములకు. బూరము రచి యింపయుడినట్టు "ఇెలియవచ్చుచున్న ది. ఇందలికథ వునోహారముగాన్నో కవనము రసవంతముగాను గొంతేవజకున్నను డారాశశాంకమువలెనే యివియు నీతి బాహ్యా మైనందునం జదువ6 దగినదికాదు. మదనాభిరాముం

లలల ఆంధ్రకవుల చరిత్రము డనురాజు రూషయావనవతియగు యామినీపూర్మతిలకకు సంగీశసాహి త్వ ములు 'చెప్పింపందలంచిి సమస్తవిద్యలయందును సమర్థుకయిశ బిల్హ్యణు6 డను సంస్క్య్బృతకివీందుని రావించి, అతండును రూపయావనసంపన్ను. డయినందున దనకూ6తు నాతనికడ నొంటిగానుంచి చదివించుట కిష్టము 'లేనినా. డయి మంతిన్లో నాలోచింపంగా నతయ మ. ఒకచ్చిత్యవత మున్న దిర్వురకు రావో తంస సీదంబుగా ప ల న వో జి

నక లంకాకృతి మైననీశనయు జాత్యంధు స్విలోకింప దా.

సుకవీరద్రుండును గుష్టగా(్రి నెపుడుం జూడ న్మదిం గోరం డిం

దుకు 'నేవోూ వచియించు కే నెజియియుంకన్మున్ను తత్కార్యమున్‌ మ, కవిరాజ్యాగణి పుట్టును డ్డనుచు నీకంజూవ్నీకీం జెప్పి యా

కవిక్షి౯ా మిాస్తుతీ కష్టగ్యాత్రియని వేడ్క_ం 'జెల్పి యవ్వారికిళా

భువి నన్యోశ్యవిళోకన క్రియలు 'నేర్పుల్మీణల గాకుండున

టు విచారించెద నొక్కయు క్తి విను డిట్టు౯ రాజ దేవరభా.

అవి రాజపుతి తాను జూత్వంధునిముఖముు జూడనని నియ

మముపట్టియున్న౦దున నామెతో -నావిదార్థంసుండ పుట్టుగుస్తవాండని ఇెప్పియు బెల్హణుండు కుస్టుగాతిని జూడనని నియమముచేసేకొనియున్నం దున నాతనిశో రాజప్యుతి కుసష్టగాతియఫచెస్పియు. నిరువురకు ననో్టిన్య ముఖావలోకనము "లేకుండ నడువు తెర వేసీ చదివిప, వచ్చునని యుపొ యము చెప్పెను, రాజాయుపాయమునకు సంతోవీంచి తనకెమారిత తోను విద్యాంసునితోను నమ్మబలికి వారి నొడంబజిచి యిరువురిము' ధ్యను 'తేరచేయించి. కూంతునాతనివ దర జదివింప. నారంభించెను. కుశా (గమతియెన యామినీపూర్ల తిలక యూతసివలన 'సంగీతనాహి త్యాదివిద్యల ం శ అ. స - శ ఇ కా? ముణొ' | కపి, లభ: ప వళ్‌ ఉనా: స్ట్‌ . ము సభా ల జ్‌ నభ్యసించి యల్బ లన లి నే త్వముచెప్ప'నెర్చు? నెను ఇట్లు! 0త కాలము జరగంగా నొకనాంటిరాతి (కొత్తగా నుదయించిన పూర్ణచం

చిత్రకవి సింగరాచార్యు౯డు* 2౭28 చ, జలనిధిపంక మంచు మజి చాయయుం జిహ్నాము లేడిపీల్ల కం దళితసునేందనీలమణిధామ మటంచు వచింతు రంద జీ కలువలజేవియందు6 గలక్షందున నే ననుళొందు ర్యాతియం ఇ త్యాదివాక్యములత్రో( జంద్రవగ్గ నమ) చేయ(జూచ్చెను, ఆవ ర్ధైన నాలకించి యామిని ఫ్లూర్ణతీలక శా, అంధుం డెక్కుడ చంద్రుం దెక్క-డ తదీయం బై న యావర్షనా బంధం 'బెక్క-డ యిటివింంత గలబే' భావింప నెన్య్పోటన నం ఛా(లీం(ద్రుండు మాకు నిర్యురకు నందంబాప్ప ననోన్యవ్యా తృంధానం. బగు నంచు! జేసె సిటులం జర్చింప 'వేజున్న దే,

. పుట్టుగువాండెక్క_డ; చం్యదవర్హ నముచెయు కెక్కడ? రాజు మాకిరువురకు ననోోన్వసంధానము కలుగక్రుండ నీమిష కల్పించెలాబో లుననితల(చి వతభంగమయినను గానిమ్మని సాహాసముచేసి తెరదీసి ఉ. అకడ బిల్ల ణాఖ్యక వ్‌ య తిం 'డామరనారిలహార్వ్చి ళమెం

తో కళ యుపతిల వనినుతు ల 'చరింపుచునుండి యంతలోల

(వాకటబజద్ధ కాండపటి పై రమణిమణిమోముల జూచి య

సోళమసళోదయ్యా[దిపయి. దోచిన చందదునిం బోల్చి యిట్టను౯,

ఆమయావనఫురుషుడు పండు వె న్నెలల గాయుచుండంా. సంపూర్త

పూర్ణి మాచం[ద్రబింబమును మోటిన నిండుజవ్యనియొక్క_ ముఖచం(ద్రచి టము సొంటిగాం జూచిన తరువాత జరగినపని 'చెప్పనక్క_అయీలేదు ఇట్లుకొంతకాలము. రాజప్పుతియు. గవీశ్వరు:డును యభేస్టావిపారముల నానందించుచుండ(గా6 'దెలిసి కావలివారు. రాజునకు విన్న వింపగా నతండు కూంతుం జేరంబిలిచి.

1 [ ఆంధ్రకవుల చరిత్రము ఉ. కోరిన శాకుమూారకునకుం [బియమహమారఃగ నిన్ను నిచ్చి యం తో రహిమోజి సౌఖ్యమున నుండెదనంచు. దలంచియున్న నా కోరిక లెల్లల బోంగలంచి కొంకుం గలంకము లేసి మత్కు_లం ప బారంగ దుర్యశంబు మహి నందణంజేసికివమ్ము బాలికా, అసి కోపముతో బల ణుని శిర క్ళేద ముచేయ నియమించెను. రాజు భటుల లాతననీ వధ్యస్థలమున కీద్పుకొనిపోవుచున్నారని విని రాజపుట్రి యిట్లు విలవింపం జొచ్చెనట.. మ, అరవపిందంబులరీతిల జెన్నలరున్‌హ 'స్తంబు "ల్లో రె ము వ్యరసోత[ర్ష ము "లై న స్మశుతియుగం బత్నుద్దశో ర్రీపకిం కవియును దన 1షాణాపాయమును 'బాటి;పక (ఫోవపొడు గ్పనను దన (మియురావ్‌ని దలబంచయుకొని యామెషయి సీని బద్యములు చెప్ప నాగనంభించను ఉ. ౫3+ కమలాయతావీ వెలి హో సరనసీరుహూకుట్మల స్తీ పి కమనీయగాతి సతి హో నవమాహిని హో వధూమణీ హో కోనకాంగ నేను విడనాడితి నంచు. దలంచె దీవు నీ: లోకమునందు జీవునకు లోలతగ్లాక స్వతంత్ర మున్న దే ? కవి తలవరులు తన శిరమునూ ఖండింపయోవున ప్ర డొక పద్య మును వాసి రాజునకోంపంగా. నతం డది చదువుకొని క్రవిస్సి శృమించి, బిల్హణునికిని తన ప్యుతికకును గల యన్య్యోవ్యానురాగమును విచారించి, తన కూంతు నాతనికిచ్చి వవాషహాముచేసెను, వు, పొలుపొందకొా ద్విజ రాజ శేఖరునకు౯ా భూభ్ళాధ్యతంసంబు సి కృలభావోన్న తిం గన్న నిచ్చుపగిదిక చై నాక ముఖ్యంబుగా6 బాలువాందళా ద్విజరాజ శేఖ రునకు౯ా భూభ ్రద్వతంసంబు ని శృలభావోన్నతిల గన్వ నిచ్చె సుమనసృ్సంతానము ల్మెచ్చలన్‌,

[20] ల్లిైర్‌ 6౮. రవుణూరి 'వెంకటార్యుండు ఇ*(డు ౫ క్షంాలాపరిణయమను మూడాజ్వ్యాసముల్టప బంధమును రచియించెను,. ఇతయ. నందవరీక వైదిక (బూవ్మాణుండు;. క్రీనక్స గోత్రుండు;. తికునుల కొండయూర్యపువ్రుండు. ఈతంక తేన శకుంతలా పరిణయము నొకానొకొ రాజున కంకితముచేయ నుర్తేశించియుండలగా నొక కర్రణవు విఘ్నమాచరించివట్టున్తు అందుచేతం దనక్ళతిని వేంక శుశ్వరుని కంకిత మొనర్చినట్టును, ౫వి యీకంది వాక్యము ఎలో వానసీకొని వ.. అపూర్యపూర్వకవిసుపర్య పానుగ్రహంబున. బుణ్యగుణకథాశ్రవణకు తూసాలిక బుఫసదానుబంధంబగు నొక్క[ఈబంథంబు 'సరససువవో నుబంధంబుగా నిర్మింపం. భూ యున్న సమయంబున సతఘభావసంప న్నుం డగు క్ష శ్చిత్సాభు డూ వా (శీవ త్సాన్వోయు "రేవ్రణూరికులజున్‌' (శీపాదవేణుప్ర ఛో త్రీనంకో త్తము నందవై దికబుధాది,పో క్షవృ త్తిష్వుయం భావు౯ా దిర్శం కొండహూర్య సుతు శుంభ ద్వేంకటాభిఖ్యువిన్‌ క విలువంబంచి యెదుక్కొవ 1] మిలమిల నలఘుక్రభానమిద్ధాన్తాన స్థలిం జా(గిలిమొక్కీ-. పటీ! ప్లైల్‌ఠను ఖాసీనుంేసి కలక ల నగుచున్‌ , చు కనుయొని చంకీకాఖిసుముఖంపదళందవరాా” హోనిపా వన ఘన' పెద్దిభట్ల కలవార్థివశాకర సీవు 1శ్రీవా సుసి యల మేలటుముగక్కపల జొక్కిన దికళంరి వార్యధభూమిరా డ్వినుతస భాస్థలీవనన ఏశనీకంబను కాకలీకృతి౯. శాం సల్లాలిత్యభవ క్క-విత్వవటిమాఫందర్భువై దర్శ్భికా 'సల్లాపంబులు మూమకీనసుకులస్వామిోంద్ర కీల్మాద్రి రా

| ఆంధ్రకవుల చరిత్రము లీ ఘా ను అం దవోగ కని ణా? భి గారా ణి [ననున మెచ్చ నొక్కుకుని నిర్మాణంబు గావింపునూ ము. అని హేవమాఏంబర రత్నభోవణఇసుగం ధాలరకృతుం జేసి స ద్ద నసారస్సుటవీటి కాపు లొసలోనక్‌ 7 కొంచు వాణీవధూ మో కాం రలు న. న సజిక ప్‌ టె న వ య! . వజూ తౌ యి స్టులస్ధ్రలన్నృటన ణ్‌ హ్వోస్థా వా స్త్‌ జనిళతానంవమరందకందళనదీజంఘూ౬ వేలాస్యులడై 1 వ. అమ్మహాకనివరుండును దదీయవంశావతారసిన్త యవర్హ నానుఫ్తూర్వం బుగాం దత్ప్రుబంధబంధురానల్వ్ప కబ్వనంబొనరిం చి తత్సము చితకృతిక న్యాకరణంబునకు నవవషరణంబుగా నుప రణంబగు నొక్మకరణంబు కృతఘ్ను డె వి ఘంటుచేసిన, అక ఇబ ల (నీ "వేంకటర మణునుకుం 44 ౩ ల. దరక(వణావమ ఫపా?ంజలి | పఉఫూక భర 'సమన్శణంబుగా నమర్శించెద, కంత 'చెప్పినవాండు. కళశ్చిత్స్యభుండనక య్యాపభు డెవ్వంయడ్‌. "చేక్కొనియుండిక పక్షమునం గవిళాలనిర్స యమున కనుకూలపడియుండు నేమో! అయినను కవి తన శకుంగలాపరిణ మమునందం జేసిన యీాక్షవి వర్ణనమునుబట్లి యితం డాభునిక(డగుట స్పష్టమగుచున్నది. మ, 'పరలోన్‌ భారతక్రల్పనారతులు కసూ వ, 6. 'సంధింష ని ర్భరనృ త్తిన్‌' బరమేశపోతఘును లాలంకారము ల్లుూర్నం జూ స్ట రుల న్‌ వి లామహాద్యులు నుతు లా స్ప రకింప న దించు. నీ సర్‌సాంథో. కివధ్లూటి "కేను సుమనస్పంపూ రి గావించెదన్‌..

ఈ కవి నూజు నూటయే-బవిసంవత్సరముల్కక్రిందట నుండియుండ వచ్చును. ఇతండు గ7ాలంకార ములనిమి శత మమితముగాల బొాటుపడి 1గంథమునంటు వాంకరణదుషముల న |వయూగముల 'నవేక్‌నులమ జేసి యున్నాడు. వసుచర్మిత్రముళలోని కల్పనలనుబోలిన' కల్పనల ననేక ముల 'జేసీనను మొ త్రమునూ'ద నీకస్‌ కవి శ్వము శ జాలం కార “"భూయిస్ట్రమయి హృద్యముగా నున్నది, ఇతడు తాను రామచంద్రోపాఖ్యానమను మజి

పోచిరాజు వీరన్న 227 యొక్యగంథమును 'బేసినట్టు చష్టాకాననుగాని యూా్లాంథము. దోర॥ "నేదు, ఈ3ని కవితారీతిన జూపుటక యి శకుంతలాపరిణయ ములోని కొన్నిపద్య

ముల నిం దుదాహరించుచున్నాను. క్ష ఉం సీింగము లన్న నిరలకు సిద్దము గా. మొలబంి మ ఫ్‌మౌా తంళ్‌క 'స్తటంబులు ఇకదంపడే బొమ్ముబబంటి యరచు నా రరంగచయంబు 'లెల్లను సరాసరిగా నెదిరరప తేక మా వంగడిపున్వసామణుల వాలికచూస్తులపన్‌ భయంపడుక,. ఆ. ౧. ఊఉ, (శేణులుగ్టి మానిజననీర్ష జటాచ్చట లుద్దమింప న శ్నీణవికాగ చమూాగము లు. గ్య్నాదంను బల్ల వ రాజఫోటికిన స్థాణులముళ సరాగ్గగుణసారత రాం కుర ల్లీ గల్లు భూ జోణులమేని వాసనలు వార్షినమాద్ర ద భా(శ్రమంబునన్‌, ఆ; ౨. ఊఉ. 'వారన్నివేమ నేగి టు వా రనివన్‌ వివి మారున్నిపుళ వారు మైఫయాక్కలిక వారు ననంబునకుళో ఫలంబు ల. వ్యారిగం చేకలాం జనిరి వారిం గనుంగొను గారవంబువకా మో రరుజేరగ్గా/ కలిసి మారు వారిటవత్తు రింతేకున్‌, అః 3. (7. పోచిరాజు ఏరన్న ఈ కవి తాను క్యా ర్తుశ సంవాదమ్ను పంచ కావ్యములు నీ భూతి మహాత్మ్యము మూర (గాాడేయ. చరితమ్ము మనువంశప్తురాణము, ముక్త "జేవ్స ర్ల ణ్‌ ఆ నందటపార్తి సౌందర నలహార్కి ను శామ్‌తము , అను [గం థ ము. లను గచియి౫చిన టు భన్లాణచి (త్రము న స్‌ శ్రీం షె పద్యముల లోల చెష్టో కాన్నాండు-

విగ్ర ఆంధ్రకవుల చరిత్రము సీ, పదునాలు గగునేట మొదట, గృహ్పార్దుః సంవాదము (ప్రబంధసరణియయ్యె. బటు వెన్మినగు నేట( బంచకావ్యము లాం(ధ పద్యకావ్యములు గా ( బరిఢవిల్లె నిరువది శెండగునేట వీభూతిమా హోత్మ్యంబు ద్విపదకావ్యముగ నొప్పె సిరువదియా ఆగునేట మార్కండేయ: చరితంబు రచిత మె సంభుటిలె ముపష్పదగునేట మనువంశ ముఖ వ్ట్‌న్ఫప పు రాణము (పళల్పితింబయి. (పశటమయ్యె ముష్పదాఅగునేట శీముకబేవు కథ క ధితమయ్యా నాచేతం గౌశలమున, గ్‌, సంస్కృృతంబై శంకరాచార్య విరచి తంబు లొనందలపహారి "సాం దర్యలహరి భ ర్త పారికృతమైన సుఖావి తమును శ్రత్రక్ష ములుగా(గ మన్చకల్పీతములయ్యె, ఇందు 'బేక్కొ_నంబడినవానిలో సీపు స్తకముగాక మాకు మను వంశపురాణ 'మొక్క-టిమా[ తము లభించినది. భాల్లాణచర్మితమును గవి బందరుపుు ములో నుండిన చితకార (ముచ్చి) కులస్థుండయిన దాము. 'మొగ్గన్న కంకితముచేసెను, బందరుప్తురమును. -దిత కార కులమును వర్డిం చిన పద్యముల రెంటి నిందు. బూాందుపణిచెదను, సీ, శ్రీకంఠవై కుంఠసేవావికుంళ వందారుమందిరము బందారుపురము నిరతోత్సవై శ [4 వ్ట్‌ని కరాభిభూత బృందారకపురము బందారుపురము సంతతాయాత యాచక జనవాత మందార భాసురము బందారుపురము సగ లవర్తాశ్ర మాకఖూార సం పత్యమందార తీభరము బండారుపురము

పోచిరాజు వీరన్న లలత నిల్చిన రక వర్తక చచ్మితకార | సూత్ర కారాద్రివివధవి చిత్రకృత్య దానధర్య్మపర్మపజోత్మ-రచళోర! కారవిందారికర ము బృంచారపురము. ఉ, అఫురి నుందు దాముకులజాఢ్యులు మూ క్తి కసంర్యపదాయు లు ద్లీపితకీ రిగోలు రతిధిపి యశీలురు భూలివాదపూ జాపరతంత్రమం[త్రగుణ కొలు లఘాటవి3లు ల్ల ధ్‌ రో పకృతి స్వ భొవమతియు కులు చిత్రవిధానళ క్రులున్‌ , మనువంశఫురాణము బెజవాడ మలైైళ్వర స్వామి కంకితము చేయం బడినది, దీనికి ఖండక పాలాఖ్యానమని సామాంతరము, కప్‌ నియోగి (యాహ్మాణుండు; తండి వీరభద్రుడు; తలి మూర్తిమాంబ; ని వాసస్థలము కా మండలములోని కొలకలూరు... ఇతండు కాండిళ్యగోత్రు(డు. ఇతండు నూజుసంవత్స$ముల [క్రిందటివాండయి యుండవచ్చును. ఈతనికవనథో రణే యీ [క్రింది పద్యములవలన 'జెలిసికోనచ్చును-- భళ్లాణ చరి [త్ర మను, చ, కలువలసాంపు దాణె భుజగంబులు పుట్టల దూ చెల చారకా వళి రుచి జూజెం జక్కవలవంతలు దీజెల జకోరక్షవజం బులసుఖ మూాజే దమ్ములకు మోదము లూలగె నిశాకరద్యుతుల్‌ 'వెలవెలంబా తెల ధదూర్పుదెస వెల్ల డిగాయ "ఎలవా'ెే నయ్యెడన్‌ . ఆ-౧ ఉ. ఇంటికిం దోడి తెచ్చి యవసిశ్వరు! డవ్విటభూపుల డై నము క్క-ంటిని వీళసంగతునిగా నొనరించి సపర్‌ న్ట్‌సల్పి నే జంటకు మాటుగా. దలంచి. జాజులు నించిన సెజ్డం జేర్చి (న ల్లంటినిజూచి 'పల్కె-6 గుతుకంబు మనంబున6 దొంగలింపణగక౯ా,అ క మన్ను వంశ ్పృరాణము, వము. ఖల! దుష్మూళ్మ! మనుపప్రభూత।! బుధధిక్కా.రంబుల గావించి తీ విల నీయన్వయ మింతనుండి వసుధాథిశత్వనిర్ను క్షమె

240 ఆంధ్రకవుల చర్మిత్రము తిలఘాత వ్యవహార లక్షణ ముత్తో దీనత్వముం బూని ని ప్య-ళ మై యుండెడు! గాత సర్వజనము బరి ౦వ పాన్యంబునళ, అ-.౨ వూ భూనాధో శమ! మేదినీసుర ధళంబు లోం6గాంగూడ ద్‌ భేళూ తంసము యజ్ఞ కార్యము శ కాది దవృమౌ. గావువక౯ా దీసిం బ్బాంగరాదు మో రఖల ధాత్రీపొలక ల్‌ ధర్యని ఫైనై పుణ్యులు వా "రతుంగనిక ధాసంభ్లుం బిలం గల్గునే, ఆ. (8. అయ్యలరాజు నారాయణకవి ఈకవి హాంసవింశతిక్రధల నయిడాళశ్వాసముల పన్యకావ్యము నుగా రచియించెను, హాంసవిఏతవెయం దు రెట్టమతమును ర చియించిన రను లీపద్య మున, 'బేర్కొ-నంబడియున్నా రు._ 6, అయ్యల రాజు( దిష్పస చివాగణిం -బర్వత రాజు రామభి (ద్రయ్యను భాస్య-ర్మాగణి. (బధానవరుం డగుకొంషి ఫరునిన్‌ జయ్య ళం దిమ్ముయ్మ పభుని సత్క_వ్‌ తార చ౮'ఢ్యు లై నమా యయ్య్వల రాజుప౦ంశ జుల నాదిక్‌ వదుల సన్నుతించె?ల్‌ , ౧౭౬౯వ సంవత్పరము+ందుండీన కవులను 'చ్య్క్కూనియుండుటచేత సితండాకాలమువకు6 దరువాత నులడినవా. డనుటస్పష్టము, త్తం డిప్ప టికి నూటుపంవృగముల [కిందట ౧౮౦౦ద సంవత్సర పాంతములయం దుండియుండునుం పై పద్యమునం 'బేవ్క్కానంబడిశ యయ్యల రాజవంశ జుల యినక వులల్‌ బర్వత రాజును గ “ండయ్య యు దిన్న్ముయ్య యు. జేసిన (గంధము లేవియో తెలియరావు. ఈకవితండి సూరనా"ర్యుండు, త్రి రొండనూంబ; గోత్రము కొండిశ్యసగో తము. ఈతనికవిశళ్వ్యములో లక్షణ విరుద్ధము లయిన [ప్రయోగము లనేకనములు గలవుగాని మొ త్త్రముమిో౭ద,,

అయంల శాటా సాయ ఇక వి శ్‌[ నవిశ్యము (హొథయుయి రనవంతే మభుదువదిరా. నున్నది. ఈప్పు సశ ముకం నటే! క్‌ - న్‌ = జాతే ట్‌ నష్ట ఓత్వము బచకములు బాదయుడియాష్ను మి చడం చొాయూాజాచులనో వ ర టం. పు. మం క ౮ నా. . నా ల స . స్‌స్‌ వర్మిదచుష వపేవద్యానుపుడు మిక్కిలి శప్తవడి జారివాలిష్తనిత్‌ ము అదును తు, యం లలు టా న. అ 4 పు చన, నేం. “జ్‌ . . న నా భుఫశరాాయటవామముల శమ్మిటేని సంరైపహేర 2 వమేిదచియు న్న్న య ఆచకథయొన్యోం ముఖి స్థ్యద్దశము హహ ౨౫ ఉం ము స్నృజరావణాతుల నె ముస్టళి సాఘర్షలల లి యస అటో సం శం ము “టల్‌ వశత శర న మునే న ప! ఖ్యోన్ను తిం ఇండి రట్తుటు నుర్వు జకావమై లస శంలేలన. తత్‌ నట తేట టా యా న న న ప. నా నస చట ౩ హోళు కవన తర చుర భజ వన బుంతి సి పను బనంటు చకా సి అచుధోచికవడతి మంద ఛరషను - వలలు వల్తనలేల ల లలల షః స మ న్‌ స ల్‌ ఇ ళా వ్యసన అన్ను ఫ్లాశఫముమునికునన్ను. నచ్యకోంతనుండే విముఖుముదేఢయు షా తుం నన, ళు నో కం! యు? మ్తాత్తళి ఆ. శప చా? క్త అ ల స 4. శ న స టన సై: సట! వటం” న నలు శ్‌ ర తు న వాని మ గ. బేస్యాస వు న్న చం మా ళం జ ము ఇ బట ముండ ప ఇళ్ళు నా ట్‌ ఇ నం యుపాయముటే వ న్‌ అపటడియాంయుటసుచి పి స్మ కీ 1 భాిత్తువ ము సెల తరుటకుల అత్‌ శమన షమ కాపటయియున్నో తి. ఈస్పు స కునంంణే క్త న్న్‌ద్యుము సం ముదాస్తాారిదపం బచుుచ్యయ్టు మిం స్తా బన్ను టి వ్యయ నంటు బో న పీతల కంబు క జనన్నరం బత నిష్ప సట్‌ సిన పేసి3 చాయను లుకు జక సాను వస్రురుమూలు గె స్టై జట అాయంలము డాల్మించుమున ముమ్యసమ్టు ఫుభూప్ప్రటులోు వగవరభిక నప్బుపోలిపార కక న క్‌ [గ న న. కట్టునడిచి యొురనజ్లును పళ సి చుం. ధమనియి ావణంబు మొులైోనును జర్లైష్‌ శతా రు ఇప మం పటి జాలు నుదాన బలవ వసతుల వచు చదాద్‌గా సమునధిగు ళ్ళ శార్‌ క సియా పాయు? న! వ. దుంయునవ్యురీన్‌ అట్‌ అం కము! నం యం త టు తు న్యు హరం చే. ఈ ఎ పు సహా తవు న . కే న బ్లా క్రుస్య్యూాగంబును సట్పులటంలు రుటంరాల సోజోసనై నేతకు దట్‌ పన్ను గంట న నవస్టనో ఫ్లు అయన భోతాచ్మే యముసరటుళుత

202 ఆం,ధధకవుల చరిత్రము: బున్నాగంబును గేరిమోజీ మెఅటయుం బూంబోండినూగారు డాల్‌ ఫ్లున్నా గంబును మించు నాభిచెలువంబున్‌ సాజవరి పలకా, ఆ.5 మ, చతురో పాయస మర్దుం డ్యప్రతికళాచాతుర్యధుర్యుండు వి శ్రు త్ర ర్యజ్ఞు(డు రాజనీతి కదిదచ్వుం డీం గలే జ్‌ నుం చ్‌ ఫి. వా ద్భుతశ కి తయ పారగుండు గుణసంపూర్ణపభావుండు సం తతభూ హదరణీయుండొక్కరు/(డమాత్యశేన్షుం డుండుం బురిన్‌, ఆ-౫ గాలు. ఆ ఆ ఇకను జైరా

ఇతండు శృంగారరసాలవాల మనువేరుగల మూడాఖ్యాస ముల యలంక్షారక్షాస్ర్రమును ర చియించెను, ఇతండు | ప్రథమశాఖ [ చాహ్మాణుం డయినట్రును 'రామభ కుండయినట్టు ను శృంగారరసాలవాల ములోని యి.

ణి వావి సట (క్రింది పద్య మువలనం 'జెలియవచ్చుచున్న ది-_

ఉ. [నీరఘుప్ర్‌రభ కి రససింధువిహారుండ శుక యా జుపూ ఇారుండ 'దేశికార్యఘిపరిచారు.డ నే 'వెణుణుర్ల వంశ న్ని సొరుండ వడినామ కవిస తము(డళొా రఘువరుచేర శాం గారరనాలవాల మను కావ్య మొనర్వు జగ న తంబుగకా,

ఈ కని కౌండిన్వసగ్యోత్రు,డుు వేంగనార్యప్మాతుంప్యు మంగళగిరి ప్యుతు;డు, ఈతనికాలమేమో. తెలియరాలేదుగాస కనిన్యము రసవంత మయినదిగాం గనుషట్టుచున్నది, శృంగారరసాలవాలములోని పద్యముల "రెంటి నందుల జూపుచున్నా ను.

ఉ. కుందనము౯ొ హాసింపంగలకోమలి కోములబేహావలి "పె 6 గందభళితంబు లయ్యె సిత కాంతులు సంతత మమ్ముకుందు నిం పొంద మనంబులోన నిడియున్న మనోభవుండందు నాతనిళ౯ా (గ్రందుగనేయు పుష్పుశరగాఢరుచుల్పయి6 దోంచెనో యనక. అ-౧

(0()] కొత్తలంక మృత్యుం జయు6(డు లనీ దీసిర నందు నింధుముఖ 'జెల్లమిగా హరి లమింజూచి వి ఇ్యాసముతోడుత నృరలివచ్చునెడన్‌ మరలింప దచ్చటళ౯ భాసిలు చంచరీకములబారు గనుంగొను దృష్టపెంప్తునక ఆ, 3,

70. కొత్తలంక మృత్యుంజయుండు

ఈగకవి బృహ న్నారదీయ ము, ధరాత్మజాపరిణయమన్ను, సరోస్ట్యునల చరిత అనుషద్య'కాన్యములను రచియిం చెను, ఇతండు శీవయాహ్మాలుండు. నివాలయములలో నర్వకులుగానుండెడి యీ 2గ(మావ్యూణుల న్యీపాంతే ములయందు శివలవాండ్రని వాడుదురు. ఈతని సవాసస్థలము గోదావరీ మండలములో. గావిక్రీత్‌ర మంచున్న్న కొామగగిరి గామ ము, ఈకవి బోధా యనసూ[కుండుు ఛారద్యాజగోత్రుయు; విశ్వవాథవ్వుతుయ. ఈతండించు మించుగా నూజుసంవత్సరేముల క్రిందట నుండినవాండు. ఈతని మునిమ నుమ లిప్పటికిసి గోడి యమ (గ్రామములో జీవించియున్నట్టు. వినుచు నాము. ఈతేని కవిశ్వము పృాద్యమయి. సలత్షణముగా నుండును, ఇతండు రచియిశచిన పు సకములలో బృహన్నారదీయ పురాణ మాజా శ్యాసముల (గ్రంధము ధరాత్మజాప రిణయము నాలుగ్రాశ్వాసములద్వ్యర్థి కావ్యము; విరోస్ట్యు నలచర్మిత మయైదాశ్వానముల చితకాన్యము. శః కావ్యములలో ధరాత్మజాపరిణయమును. కవి తన కాశ్రయుండైన యల్తూరి యప్పలరా జనుతత్రియి!డు. రచియించిన ట్లవ తారికలోం

ఉ. ఎల్లజగంబులం గరుణ 'నేలెకువేలుపు నిదిరామనో వల్లభు 'నాగ్రయింది యశవద్యశదీయకృపావిభూతి భూ వల్ల భసత్స భావిబుధవర్ల్యక విస్వపకూఢిలన్న (వీ యల్టురి వంశసంభవుఃడ నప్పన్వ్నపాలక్‌ సెమభేయుండన్‌ ,

ల్లి స్రి్జ ఆర(ధ్రకవుల చరిత్రము ఇ త్యాదిపద్యములచే. జెప్పినన్కు అశ్వాసొంత గద్యమున,దనవే రే

"వేసికొనియున్నా (డు. ఈపాంతములయందలి శ్షతియులు సామాన్య ముగాం దాము మాధవవర్శశంతతివారమవి. చెపష్పుళొనునశ్షు యదూయ లూరివారును మూ ధవవర్శసంతతివాశే యయయినట్లు ధరాత్మజాపరిణయ మునందు వంశ క రగా మాధవ వర్మ యిష్లు నర్ధి ౧పయుడెను.... ఉ. మాధవవక్శు నాగ నొకమానవభ ర్త జనించి విస్సుర

ద్వోధ సమ్ముగంై కనకదు రమ శ్రీ జయనాటికాపునీ

సౌధపిహారిణిం గొలిచి చక్కల దత్కరుణారసంబుచే

నీధర 'హేమవృన్లి. గురియించె నడిస్థికకీ ర్త మిజ(గన్‌

కవినిగూర్చి 'వాయందగిన విశేషము లంతగా౬ 'దెలియనందున్న పూర్యో కగంథములనుండి కొన్ని పద్యముల నుడాహారించి. విరమించు చున్నాము... ' బృహన్నారదీయము.

చ. హృదయమున ని వేక మొకయించుక లేనిదురాత్మునింటిసం

పదలు శరన్నదీజలముభం నశించు నసూయ యాత్మలోం

బొదలినవానిసంపదలు పోండిమి దక్కును మారుతంబున్లోం

గదియుతుషానలంబు[క్రి య గంజభవాగ్న్శజ యాలకింపవే, అ, ౨. డ్‌, ధ్యానవిహీను, డయ్యు ననయంబు జితేంద్రియవర్లు: డయ్యెనా

చూనరుం 'డెన్న6డుం జె శనియట్రిపదంబున నుండు నిశ్శల

థ్యానసమేతుల డింద్రియజ యం బొకీయిందుక 'లేకయున్నుల ద

ద్‌ానము నిష్ఫలం బగు నతండును మధు డనం (బవ రిలుకా,ఆ-౧

ధరాత్మజాపరిణయము,.

ఉ. అనభు వపిస్టమానిముఖు లవ్విబుధాఘ ముం గూడి యన్ముహా

వనివిఘం బూర్ల భూతిభవ్రు వర్ణిత తేజునిం జూచు వేడుక్‌ం

జని సలని ల్లులేద్విప్తులసంజసితప్ర మదాన్వి ఈ"థికా నససుషుము6 గనుంనొని మనంబున నుబ్బుచు6 బల్కి రీగతి౯,ఆ ౨ డ్‌, అగ్రహబుద్ధిచేశ విషయయంబు. లశేషముగా: జయించి ఖో కాాగయబావాశౌోర్యగతి యాగవిహింప్తకులడె తనర్వు న య్య్యుగునిమింద వఫాతన్లర "మొకథ-.టి 'వేయల సమ్ముళింప్తుమూ నిగ్రహభూతవై రిగణ నీదగు పట్టింకార్యసిద్రికి౯. అ, 3, భఖ ౧. ఉ. అచ్చట నచ్చట న్వెలయునచ్చపుంబచ్చలనోరణంబులన్‌ రచ్చల సాచ్చులె ననెలరాలయరంగులరగంగుల న్పడా లచ్చికి నాటప ట్రయినలచ్చనము ల్పరికించి చూనవో న్‌ చ్చెము లేసేయచ్చెరువు నొందగాలే సె? బురంబువాకిశిక౯ొ, ఆంరీ నిరోష్యు నలచరి(త్ర, | ల శ | బూ (ఆ ల లితాంగ. చంచలకటాత్షనిశాతశరాళి నేయంగాం గల రి మైనచి తజుసిగాసి. దలంకితి( (చాసరీతి సం ధిల్ల (గల “రసంతతికి దీనత గాంచితీ రాకరాక్ష్తే జలని శల డిలితిని జలనిగాలికీ సంచలిం చితి౯, ఆ. ౨, ఉ.. చంచలరీతిగా నధికచంచలతం గనిశట్టియిందిరా చుచజడో(త్ర ఇల్లై క నచంచలంగా సకందం దలంచి చః? చించినయర్ణి రాజి నిరసిం చిననికతకీ ర ఇెంత చిం తించిన నక్క_టా తగిననిషస్యాతి కలంగ నేరదేగదా, ఆ, 3, చ, అలిగనయ తజిం గలం నందక సారిచ్షయాని రీత చే నలరంగ( జేసిన తతి నహంకృష్తిః 'జెందక ఛా(తికీ9 ని శ్వలత. నిచేశసన్నిధిప సంతతవార సవాంశతచిత యొ చెలంగెడికన్య ధన్యగతిచే నలరాడెడి సారసాననా, అ, ౫. అంత ల్వేది న ప్రసీంహస్వామి శోంక్‌తము వేయంబడీన యోని రోన్ట్యు నలచర్మిత్రము ఫొన్ని (వాం (ప్రతులలో

206 ఆంధ్రకవుల చర్మిత్రము న (శీమద్భువానీశ్వర శాశ్వత క్స్‌ పావా(త* [కొ త్రలంక విశ్వనాథ పండితపుత్ర సక్‌ లనుక్‌వి జనాన్ముగహ సహాయ మృత్యుంజయనామ భేయ్యప్రణీతంై న నలరాజచరితము” అను గద్యమున కు మాటుగా కది (శ్రీమ దంతర్వేది లక్షీ గ్థన్ఫసిం హాస్వామి. చరణారిందైకి రుద రాజూన్వయా భరణ ధినంజయగో[తపవి 3 కూననృవాలప్పుత నిరర్షభ కవితావిలాస సంతోషితాశేష విద్వత్కవిరాజ తినుమలరాజ (ప్రణీతంబై న నలరాజచరిత ము” ఆను గద్యము 'కానంబడుచున్న ది. నృుత్యుంజయకవి యీా[గంథ- ముయొ = ధనశీ బు. తిరు క్కు కర్తృత్వమును ధనస్వికారముచేత ర్యృుదరాజు తిరుముల రాజునం డారోవించి యుండును, 71. తిరుములబుక్టపట్టణపు వెంకటాచార్యు6డు ధరాత ్రజాపరిణయ మునుపేర మృత్యుంజయకవి రచించిన [వబం ధమువంటి దానినే యీకవి *యచలాత్మజాపరిణయము”' అను నామము గల మూడాళశ్వాసముల ద్వ్యర్థి పబంధము నొగశదానిని రచియించి యున్నాడు, ధ రాత్మజాపరిణయముకం కొ నచలాత్మజాపరిణయము (పొథతరముగా నున్నది. ఈగంధక 5 మికి-లి సమర్టుండు. ఇత డాళ్య్యా సొంత గ ద్యమొనందు' దన్ను6గూర్చి యిట్లు (వాసీకొసియున్నాండు-- 66రుద్రి సర్వతర్మత స్వత (త సకలభాపావిశేప కవితొధురంధర (ప్రతినవ్యపబంథపర మేశ్యర "సేషయమక చకవ ర్రివిరుడాంక తిరు మల బుక్క పటణ (నీష్‌వాస తా కాచార్యతనయ (బ్రీమదళ్త మూ చార్య దీమీతసుత వితృవ్య (శ్రీనివాసాచార్య కృ పాకటాతలబజ్ఞ

కటికనేని రామయకవి లగి? సకల పాండిత్య తర్కాలంకార వాగీశ్వర బిరుడాంక వేంకటా చార్య 'పణీతంబె న యచలాత్మజాపరిణయము.”

ఈ "నె ప్లవకవ్మిగామణి యేకాలపువాండో అెలియరాలేదుగాని మిక్కిలి యాధభునికుండుకాండసి తోచుచున్నది, అచలాత్మజా పరిణయ ములోని "రెండు పద్యము. లిందుక్రిందం బొంధుపణుప(బడు చున్న వి--

ఉ, చల్లనివాండు వాొదములభవాయల6 చేరిన నెలవారికక గొాలలుగాణగ నూరి కీలు 6 గొబ్బున పహాంసకకంకణంబులుక జలైడువా(డు వాహినుటసంఘుటనం' (బపికూలవ రన ముల కభూమిభృత్కు_లనము. [గుంగళగంయేయునలతిండు మేదినిన్‌, ఆ-౧ ఉ. 'రాజకమారకేఖరు:డు రమ్యత నందిపయ న్వినో దము౯ా రాజల నార్యసంగతి యనంతసు ఖా(శ్రయ మంచు నెంచుచుళె దా౬ జనుచెంచెం డాపసహీత ఫి నవ్వుల నివ్వల న్వనీ 'రాజుల నుల సిలుమృగరాజులు తనని విస్మ్మృయంపడన్‌ ఆ-3, 72. కటికనని రామయకవి కువలయాసందమ5 సాధారణముగా వాడంబడెడి యలంకార ఇాస్ర్రమును కువలమయానందప్రకాశ మనువేరితోం 'దెని(గించిన యాక్షవి "చెటు కనా ళ్ళగో తు (డు 7. సూ ర న కను బం చమ కును, బుష్‌ ఓ డు, నే మ్‌ తనది పద్మనాయకకులమగుట యీక్రింది పద్య ముచే నిట్లుచెస్పియు న్నా/డు, వ సక లజగజ్జన స్వగ్గసో పానొ ర్మిగంగ యచ్చట సఘగతి జసించె పతిశా పజాళ్మ కాపతితసతీకుద భానక్మదజ “మెందు. బరిథవిళ్లె సనకాదిని ఖలసనమ్మునిమనగకర ముల్మధుకర ంబులమౌడ్డి మలయునెచట బలిబంధనో వేపకలి తాబ్టజూండరోచులు 'కేసరాభ నెచ్యోటల గనియె న ట్‌ నారాయణావ్మమైు పదా ఇతర మున (6 బుతనీ కులంబులల జూర వముపూవము

లితీర్రి ఆంధ్రకవుల చరిత్రము నాయక త్వమ)6 గనుటచే నవ్యగరిమ. (బకటమళ్యెను "ప ద్శృనాయక కలంబు, ఈ కవి గాలమేదో యొక్కడనుండినవాయడో తెలియరాలేదు అతండయ నూజు నూట్తిమీంబదియ్‌ండ్ర [క్రిందట .నుండియుండవచ్చును- గీ సరసు డకల ౦కవంశాబ్చిచంద్రుం డనఘు( 'డెన రంగార్యువ ర్వు నాహాయ్యమునను గ'సనవల[మూనంద' మిలను దెన్లున రచింప గడలితిని దువ్యురంబె న కా ర్యమునకు, అను షద్యముశంకుం గవి తా సగ్రంథ మును రంగార్వుని తోడ్చా పుచేత రచించిన సు చెప్పూకొనియున్నా (డు, కనిత్య నై పుణి తెలియుటకయి కువలయు*నంద్యపకాశముయొక్క_ మూడుఘట్రముల నుండియు. మూడు పద్యము లింద్యుకింద నుదాహరింపంబడుచున్న వి.__

చ, అబలలయందు(. గాంచనమునందు 1 భమి న్విధి కల్లంజేసై నా యజబలలయందు6 గాంచనమునందును (భాంతి దొఅంగి నిష్టబేం (బబలీనవాండు చూడం నరాకృతి. చాల్చి చెలంగుచున్నయ

చ: ధనికులమోము గన్లొనవ్లు దస్పణ లాడవు వారి గర్యదు ర్వినయవచ స్తతు ల్వినచ్చు వేమజు వారల డాయంబోనవు 5 న్ననంది"ెద్‌ చ్చ నూతీనతృణంబుల నిద్దుక రాం నిద్దుకం గోనియెద 'వెందు నేమి 1వతగోషిని జల్పిన్లూ "తెల్పు మేణమా, ఘ-.౨

వ్ర, ధృత్‌శి మధ్యువ్రతంబులు ల దెష్టమభ్యుప్ర మేన ముద్‌ ౪ తతి ముకుళింపంజేసె వెసందా నికం డందు. దలంచి కంర జూ హింతతబింబము౯ొ బలిమి నేర్చి నడిం గడు నాక్రోమించి యం చితముగ మేన నంకనునువేసె నిజం 'పది యన్నిభంగుల౯. ఫఘ-3,

78. కొండమడుగు పురుషోత్తమకవి ఈ కప సానందగణేశ్వర మను మూడాశ్వాసముల. గంధమును రచించెను, 'పు స్తక్రము దీబగుంట ఏీచేశ్యర స్వామి. కంకితము చవేయంబడినను, కవి తస (గ్రంథమును కుంజేటి బుచ్చయ్య యను కోమటిమొక్క_ (ప్రార్థన మోద రచియించి యుదుం గోమటి నీవిధముగా వర్శించెను._ సా, సాలంకాయనమౌని. 'పూర్వమున భాస్వద్దివ్య లేజోధమం డాలీలానిధివంశస ౧భవ్తు లలో నత్యుజ్ఞ స్‌ో దాగవా గ్దాలు రృత్యథనుల్‌' కుబేరసదృశుల్‌ సౌభాగ్య ఛాన్యోదయుల్‌ మే లింపాందిన వె శ్యనర్థనులు గా భీర్యామితే” దార్యులున్‌, కవి నియోగ్నిచావైణుండు; భారద్య్వాజగోత్రుండు. గిరియప్ప నందనుడు. కవి తన కయ్యాలూరు మొదలయిన యగ్రహారము. లుండీ నట్టు (నాసికానియున్నా యం, ఈతని కాలము సరిగా "తెలియపకు, నూజు సంవత్సరముల [కిందటివా 6డయి యుండును, సానందగణేశ్యగములోని 'రెండుపద్యము లిం దుదాపాగిం పణడుచున్ననవి, ఉ, ఇంటి! *నేగుబెంచి తనయింతిని గాంచి. చ3పంచవృత్తి గై కాంటకుల బూంచి రత్నరు చికుండలమండికగండ యైశవా ల్లంటికి గంభుం డిచ్చినవరంబు కరం. బనుర్తక్తిం 'డెల్పిక నంటి భయంబుల దక్యు- మిశం గోమలికామునిలీలనేలెద౯ల, ఆ-౧ ఉ.. మోనము లెజ్బలం గడిమి (మింగుచు గాటములందు డిందు నెం 'జేని పరాంగనారతికీ దీళొనిషీ మిటు లై తి మింతె శా జా నలినాయ లేతమణలయ్క బపుగుబ్బల నోరు లుందగా. సోనగ నల్తవా రినుపసూదుల [గ్రచ్చిరి మచ్చరంబునక, అ, చేః

240 74. నాగులూరి శే షనా రాథ్యుండు. ఈకవి. శ్రీపర్వతపురాణమ నెడి యా జాళ్వాసముల్మగంథ్రమును రచి యించెను. ఈప్టు సకమునకు. (శీ శె లమాహోత్మ్వమపి నామాంతరము గలదు, ఇతంయ (గంథాదిన్‌ 'తెలులప నిట్లు పొగడియున్నాండుం

చ. జనని సమ స్టభామలకు సంస్కృత భాష. ధ రాతలంబునకా భునలలితార్థగారవవికాసి 'తెనుం గభికమ్యు మంతకున్‌ గనుంగొనం జూతబీడమునకంశును గోమల షతపుష షన్‌ భనమృ దువల్ల వాభినవబాలరసాలము సొంపు నింపచే,

ఆధుసిఫులజే యమునను గవి యకాలమును దుఃడినవాండో సరిగా

"ఇఫపాయదు, ఇతయ నూటయేయిదిసంవతృనముల్నక్రందట నుండియుండ

వచ్చును, ఈతవికవిత్వము సరసమయినది, శే బలిని జూపుటకయి 'శ్రీపర్వ

తప్రురాణమునుండి "రెం డుషద న్టముబ నివదుడాహరించుచున్నాను--

ఉ, (శీనగకంధ కంబున వసించి చరిం మపుళివద బ్బ్‌్రద ముల్‌ భూనుతభోగమోతములం బూందంగ్గంజూచి నిలింపసంభు ముల్‌ (శీసలయీభిరామ మగు శీగిరిమాందల జరింతు గిట్ల య మ్మాాపతనాక సౌఖ్యమహి మంబుల నెల్ల దృణీకరింపుదుకా,. ఆ ౩,

ఏట. పాటింపం దగు ముజ్జగంబులం బుర(ప్రత్యర్థిజూటాటవ్‌ కోటీకోటరపా వనామర ధుఫీఘూర్షత్తరంగా నళ వ్యాటీకాయ త వేణి కాని కరసరు స్‌క్పుణ నో యచ్చటా వాటుతేర్టింబు నహి౮చు[ల్రీనగ ముపై( జంచజ్ఞలేణికల్‌ , ఆ నా

75. వీణిము లక శ్రపతి ఇతలయభిమన్యు పరిణయమ నెడి యెదాళ్వ్యాసముల (ప్రబంధమును

రచియించెను, ఇతండు సృన్షికరణవంశజాతుండు, వీణము కృష్ణరాజనకును రంగమాంబక్రును జనియించినవాండు, కతల డభిమన్యుపరిణయములో దన్నుంగూర్చి యిట్లు చెష్తుకొనుచున్నాండుం ఉ మాగధవంశసంభనుండ మానితవీశవలావతంసు(డళా

భోగబిడౌజు: డార్యజనపూజిత వేంకటకృష్ణరాజుకు౯ా

బాగుగ రంగషమాబకును నెరసప్మడుండ లత్మణాఖ్యుండకా

శ్రీగలుగళా రచించెదను వే నభిమన్యుచరిత్ర వేడుకళ్‌,

ఇతం డెప్పు డెక్కుడనున్నవాండో తెలియరాలేదు, దాదాపుగా

నికండు నూజుసంవత్చరముల 1కిందటినాండయి యుండును. +ఈతసక విత్త వంత మంచిదికాదు. అందు "ధంషోవ్యాక్షర ఇదోషము లనేకములు కానంబడుచున్నవి, అభిమన్యుఫరిణ యుములోని రండు పద్యముల నిర దుదాహరించు చున్నాను. ఉ, పన్ని నఏర యోధులను బాహుబలంబున నుగ్గుసేయు సర

పన్నుండ వార్యసత్వ్యు. కవు పాండవపొత్రుయ వె నని న్నునున్‌"

జిన్నాల ప్పువ్వులు నృరులు€ జెన్ను గం గూర్చను నేరనట్టియీ

కస్నియ లెల్టు నీవనసుకారతు, కరంగంగం జేయువారలో, ఆ. ౧, ఉ. నారవదమానిమూాట మది నవి [తి శే; డది కానిచందమై

వారును వీ "రెదుర్కొనుచు వచ్చుటకియ్యది వేళ పోవ్రచు

న్నారి[క వీష్టుము బ్లలవె నన్నిట దె వము మోసపుచ్చునే,. ఆ, ఈ

76. వెమనారాధ్యుల సం గ మెశ్వరారాధ్యుండు శ్రేవం డయిన యీాకని యసాల్యాసం[క ౦దనవిలొసమ నెడీ మొదా

ఇ్యాసముల ప్రబంధమును రచియించెను, ఒక యెత్తుగీతములో గీ అ టినా హాస్తన్మిక్ర మార్కాంకుండై న

వాసిరెడ్డ్యన్వయాంభోధివర వధుండు

చంద్రమౌాళితుదూ పాలజనవిభుండు

కొలువుదీరి మహోత్పవా కుంఠగ రిము.

అని కవి వాసిరెడ్డి చర్య్రమాళ్ళిపభువు తన్నుంటిలివించి "చేయగా

"తా నహల్యాసం[క ౦దనవిలాసము నారాజమాళి కంకితము చేసినట్లు "చెప్పెను. ఈవాసీ నెడ్డి చంద్రనూాళి కృష్టామండలనులోని యమరావతీ శృరమును బరిపాలించిన కమ్మువంశ జుంు,.. ఇతండు స్యుపసిద్దుండయిన ఇాసీ'ెడ్డీ 'వేంకట్మాదినాయని సోదరప్యుతుండు. ఈకవి కవిశ్వము (ప్రాఢ మయినడికాని యిందు వ్యాకరణదుష్టనులై స్‌ (ప్రయోగము లనేకములు 'కానంబడుచున్నవి, ఈగంథము నుూ+జుసంవ స్ప ములక దట రచియింష బడినది. అహల్యాసం్మక్షందననీలాసమునుండి "రెండుపద్యముల నిం దుదా హరించుచున్నా ను-- ము, పరకాంతారతిదోవ. మంచు నుది సంభావింపండో యన్వు లె

వ్యరు గన్నం దను నిందసేతు రనుభావం 'బెంతయుం బూనండో

నరుం డొక్కింత యెజటీిం7గనేని సిటుగు ల్వాటిల్లునం ఇన్న డో

పరమామోద మెకాని యిందున కుం చాప(భాంతి లే 'బేవియు౯ా ఆ-3 చు. సరిసరి! సిన్ను వంటి నెఆజాణలు ఫుట్టరె? వారలెల్ల నీ

కరణి. దలంతురే? చిజుతకార్యము-లిచ్చటం జెల్లునే!ే యయో

పరనుపల్మివ_తె నమునిభామినితో "నెకసక్కె. మేమి? నీ

గరిమటు 'గానవచ్చె నిది కాదనరో వినరో బుధాగ్షణుల్‌. అ, ౫.

77. ములసాక బుచ్చన్నశాస్తి ఈశవి వేంక'ేశ్వరమాహాత్మ్యమును పద్యకావ్యమును రచియిం

యించెను, ఇతండు కోనసీమ. (దావిడభాహ్మాణుయ, ఈఘాహ్ముణులక్టే రగారామ్మధావికు లసియ్యు పేకూరి యజవ లనియు,. వాడుదురు, విరు మొట్టమొదట నఅవవానే యయినను జిరకాలము 'క్రిందటనే యోాయాం (ధచేశమునకు వచ్చి తోయ దొడ్డను సంపాదించి యిచ్చటనే నిలిచిపో యిశవారగుటచే నజవభొపను మణచిపోయి యించుమించుగారిదె మంగు భామనే స్వభాషనుగాల జేసీకానియున్నారు, ప్లీరు 'కెనుంసన (గ్రంథరచన వేయుపెమ్‌ యీవిపషయమును 'బెలుప్పుచున్నది. ఈకవి శోద్రుడరాముని పుతుడు; భార్షవ గోత్ర, డు గుల్టూరియం దుండినవాలయప.. ఇతండు తనఫూర్వ్యులను గూర్చియ్యు తన్నులహార్చియు, 'వేంకశేళ్వర మాహోత్మ్య మునం డి టు. "చెప్పీయున్నా (డు-- స్ట్‌ అనుపషమఫోననీమాభి దాన (ద్రావిడాన్వయంబునను విఖ్యాతీమాట

ములపాకవా రనుముఖ్యాన్వవాయులు కాళ్యప. భార్గవ కొశ్సి కాటి

గోత్రజు బ్లల రందు గురుతర భార్షవగ్యోత'సంజూతుండై కామరుమోజ్లా

'సెంకటపతి వాని కుంకువమిటణ. 'వెంగాంవికయందు సుబ్బాభిధాన

విబుధవరు. డుద్భువించె నవ్విమలమతకికి

బుచ్చమాంబికయందు సంపూర్ష-చంద్ర

మండలమురీతి సత్య_ళామండ నుండు

రహీ: జనించెను గోదండరావమవిభు(డు,

హః ల్ల ఖై ల్ల

స్స మట్లవంశోద్భవయో పాలపాలిత గండ్లూరిపురి. నుండు గురుయశుండ

నాం(ధగర్వాణ ఛాపాష్ట్రభాపాకవి త్వాఖి నిర్మాణమహత్వవిదుండ,

ల్‌( ఆం(ధ్రకవుల చరిత్రము 'గాళికాని'శ్వేశ కరుణాకటామోభి భావ తబహుళప్రబంధచయుండ హితనాటకాంతసాహిత్యని త్యాభ్య స్తసకల పురాణార్థనసారవిమండ సాం్యద్రనములపాక విద్య్వత్య-వీంద్రవంళే ల సఖీ చందుండ స ర్వసర్వంసహాభి _ విశుత కుకనికులగో తవిపులపత్‌ శాత పవియెన బుచ్చనశా(స్ర్రక విని, ఇతనికాలము తెలియదు. ఇతడు నూజటుసంవత్పరముల. పయి వాం డయియుండును. వేంక కేశ్వర వాహోత్మమునుండే మి "రెండుపద్య ముల నిం ధదుదాహరించుచున్నాను... ఉ. సంగలిమోాజ, మోాచరణసారస మంద; జనించినట్టి యా గంగకు దజ్నీణంబున శగాధతరం బగుదథీ, ణాభ్ధికి౯ా రంగగు నుత్తరంపుదెస రాజిలుఫపూర్వోసముద్ర పన్చీమా కం గన నొక్కు శా వమరు సారతరోన్నశదండకాటవిన్‌, అఆ, ౧. చ గిరిజయు నీవు నెల్లపుడుం గిన్నర పన్నగ సిద్ద సాధ్య భూ సుర నరసంఘుము ల్లొలువ సొంపు దలిర్పంగ చేరి యూాసరో వరతటసీమనుండు[ డభివర్థన కక్కు, భవత్సమాఖ్య ని గిగియు 'సరోవరంబు. నన కేవలమోదముతో హరుం డనుకొ ఆ.౧:

78. పాలవేకరి కదిరిపతి ఈకవి శుకస ప్రతియను కావ్యమును రచియించెను, ఈతని కని.

త్వము. 'హృద్యముగానే యున్నది 'కాని ప్పుస్తకమంతయు. దొరక లేదు, వొరకిన రెండాళశ్వాసములనుబట్ట చూడఃగా నితండు 1పెఢకవి యగుటకొ సంచేసా మగపడదు.. “ఇది శ్రీమత్కదిరీ నృసింహ కిరుణాకటాడ వీముణ సమాగత కవితాధార పాలవేకరికుల కలళాంభోనిధి సుధాకర తాడి గళ్ళ కరియమాణిక్య నృపహర నతపొత సవిత్రచర్శిత కదిరిధ రా మండ లాఖండ ప్వుత విద్వత్కవరయోనునంధాయక కదిరీషతినాయక్‌ (పణీతం బెని ఇత్యాది గద్యమునుబ్ట్షి చూడంగా కవి నాయకకుంజుండయి న టు నమ్ము కరియమాణిక న్ట్‌న్సప పొత్రు రద యినట్లు ను కదిరిరాజప్ముహు(డయి నట్టును బెలియవచ్చుచున్నది, కవి నెల్లూరి మండలములో నివాండు, ఇతండు తన[గంథమును శ్రీరామాంకితము. చేసెను, ఈతనికాల 'మేదో 'కెలియరాలేను గాని యిత6 డాధునికుం డగుటక సందేహములేద్యు, శుకస ప్రతినుండి "రెండుపద్యముల నిం దుదాహరించుచున్నాను... చు అలజయ కేతనుండు రుచిరాంగతిరస్కృృతవిానశేతనుం"

'డెలవి మదిం దలిర్చ దయ. గేలిశయుం దలిదండ్రు లయ్యడళ

దలఃచినకార్య భాగ ముచితజ్ఞులచే వీని నీతికార క్ట్‌వ్‌

రు లగుని యోగపుంగవులత్రోడ రహస్య మొనర్చి యిబ్లను౯, అ-౧ మ, అక్క_ట దోసతో(ట యిదియైనం దదీయఫలంబు లమ్మి యీ

డొకయు సాకం గోరితి. గడు న్నడుచేయిని వచ్చి యెన్వరో

మక్కువ లేక నాశడుపుముంటయు€ బుచ్చుకొనంగల బూని యా

చక్కె-రవంటిపంద్న తినసాగిరటంచు! 'గృశించు నెంతయున్‌.

79. మవమూధవమ౦త్రి అతండూ భగవద్లీతలను నాలుగ్రాశార్థసముల “జ ద్య కావ్యమునుగా రచియించెను. ఇతడు సోడూావరీనముుండలములోసి నియోగి ఛయాహ్మాణుండు, గిరిమనమం।తి పుత్రుండు; కిడాంబి 'వేంకటావార్యుల శిష్యుడు. శత్రని

(గంథమునందు. లక్షణఫిరు ద్ధములై న (పయోగము ల నెక ములు గానంయడు

చున్నవి, అయిన నితండు తన్నగ్రంథమునందు దతోజీ ఇపండితేవికచిత

మయిన భగవద్లీతలలోకం) వృ త్త్రముల నధికముగా వేసియిన్నా(డు, ఇతండు తనకృ్తిని భ్మగాాద్రిరాముని కంకితము చేసెను, ఈతని పుస్తకము నుండి రెండుమూడు పద్యము. లిర దుదాహిరింషంబుడుచున్న వి_

మ, థర6 బా లియ్యుక లోభ కాంతీయుతు! డై ధా్రీశుల న్మిత్రులల' గురురా జ్మీకితల జంపంగా. దలంచి. తాం[గ్రారామ్ముండై యున్నవోం. బొరిగొన్న న్‌ దురితుబు :చెంధు విను మిపొశొల 'నాకేల మ స్థిర మోకాయము ద్‌సికై. కులజులం _దెళ్ళింప! గాం వొడి చ? ఆ-౧

వా, విద్వన్నుఖ్యుఃడు క ర్చృపుంజములు ఇకా విధ్యుక్త్‌ మార్లంబుే మద్యాక్యంబులరీత్‌ 'సల్పుచును నాత్మం గాంచి య'న్వేళలన్‌' హ్యృద్వాసంబున వూహ ముప్పతిల న రించు నృమ త్య్వాది "రా గ బ్వేషంబులు లేశ యోగి సమతన్‌ గంభీకమండై ఫల్గునా. ఆ, ౨,

చు పరులు నుతింప, జూలు నని పల్గజుం జి త్తములం దలంచి సు స్థిర మగుబుద్ధి లేక ఫలసిద్ధిని గాంత యొనర్చి దంభులై యిరవగునట్టిజ్ఞానమున "కెంతొోవిరోధము చేయునట్టి యా నరు లొనరిందు యడ్డ ము ఘనంబుగ రాజసయ ఖ్‌ మర్దశా, అ, ఈ,

80. గో పా [0 గు సి ఈ గ్‌ య్యు ఈకవి భార వికృతమైన కిరాతార్టునయ మను సంస్కృృతేకావ్య మును నయిదా శ్వాసముల [(గంథముగాం బెనింగిం చెను, ఇతందు నియోగి (బాహ్మణుయ; మొద్గల్యన్నోతుండు, భాస్యంరామాత్యపాతుండు; స్‌ నమంధతి ప్వుతుంయ. ఈకవి కర్నూలు మండలములోనివాండు.. ఇంతేడు తన(గంథమును 1శీమదసళోబల లమ్మీనృసింహస్వామి కంకితము వేసెను, ఈకవిప్యుతుం 'జెనుబదిసంవత్సరముల్కక్రిందట _ జీవించియుండెను, కాలుట్టి గ్‌ని నూటుసంవత్స] నముల్మకిందటివాండు, ఈతని కవిశ్వము రసవంతమయి సలత్షణ మయినదిగా నున్నది. కిరా తార్టునయకావ్యములోని కొన్ని పద్య ముల. నీిందు6 బొందుపటు చుచున్నాను.._ చం కాలిచినభృత్యకోటి ననకూలత నొప్పెడు మిద్రుల్ట్లు మి 'శ్రుల మతి బంధువగ్షములతో సరిగాం గను బంధుజాలమున్‌ "వెలయ! గృ తాధిపత్యమున విశ్రుతమాతనుంబోలె నాదరం బలరంగణ దన్మయుం డగుచు నారయులెస్పగ సంతతంబునుక ఆ,౧, ఉ. భానుకర్యపసార పర భాగత లస్ఫురదిర్యదనీలసం ఆానవిరాజమానగ జతసృటి కాం చిత కుడ్యదీధితుల్‌ మౌానుగ నెంచిచూడ దినమధ్య మునందును గౌమదీ(్రమ౯ా భూనుత చూటిమూటికిని బుట్టంగంజేసెడుం జూడు మిగ్గిరిన్‌ + ఆ. ౨. ఉ. కొప్పులు వీడంగా నడిచి గొజ్జంగిదండలు జాఆంగొట్టియున్‌ గప్పురగందము ల్బెదరంగా వెస చాంకియు. "బెక్కు.నేరముల్‌ తప్పక యిగ్గతి నలిపి తత్చతు లందలిళీతిచేబలె౯- దెప్పర మైనకంపమునల చేలుచునుండెను వీచు లత్తజి౯. అ, 3. మ, అటులై న న్నజీయేమియన్న వినుమో యారాజు నీప్రాణసం కట మౌవేళను వచ్చిసూకరము! దా ఖండించి రవథ్నీంచె ని

248 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము న్వటుగానం బరవమూపు6 డంచు మదిలో వోరి చి వెగింప కొ శ ఇాని య మా క్క-టియెయుండు కృత తాసిలయు లొంలగా ధర స్పజనుల్‌ , ఆఅ, మ. జయవాంఛ ల్విడసాడుచుం బజచునాసె న్యంబులం జూచినన్‌ దయపుశ్షై న్నది లోన' నరుమనకుం దర్శ్కి౦ప నక్తుకదా భయులై చిక్కీనస్‌చళకతుల దయం బాటించి గథ్మీంచినన్‌ నయముం గ్‌ ర మహోత్ముతెనరుల కెన్నంగా వె యుద్ధంబులకొ, ఆ-౫ మ. ౧రాఆరల్లు అంకటలబుణ ర్‌ ర, ఇతడు కనక రంజితశ్‌ఖామణిపరిణయమను విక్రమూ ర్కు నిగూర్చిన రర ఆ క్యా సములపద్యక్రావ్యమును గచియించెను. ఇతయ నియో: గియావ్యాణుయ, వేంకటమాత్యున నను రంగమాంబకును కమారుండు. ఇతడు హరివంశమునుగూడం 'బెనింగించిన్‌ట్లు కవిరిగూర్చి వేంకశుశ్వరు( డనినట్లున్న కనకరంజితశీఖామణీపరిణయములోని _ యీ క్రిందిపద్యము వలన 'దెలియవచ్చుచున్న ది. సీ, నీయిష్షదై నంబ నిఘగబోచుచుండెడు. శ్రీవేంకాటుశుండ నీ వెలుంగు మోూవత్ప్స యిఫ్లుడు నీభావంబు తెలిసి వచ్చికి గూూళిక్షల్యంశ శేఖరుడవు వేంళటామాత్యుండై చెలయుమం త్రికిజిక్కలేటివంశ జయా వధూటిరంగ వూంబట కుజసియించిమా పేరుగాన్న 'వేంకటరమణుండవున్లత్త వివి మాకు మునుపు హరివంశ మంతయు 'దెనుంగు వేసీ యంకిత 'మొనర్చికివి విశకమార్మ_చరిత మి౮కల (బబంధ మొనర్శ్చి వమౌకిమ్ము న్‌రులు శుభము లొసలౌదనని 'పల్కి. సుముఖుం డగుచు,

[2] కృష్ణ్టకవి వై4తీ

ఈ వంక టరమణకప్‌ నూజుసంవ తర ముల్మక్రిందట నుండిశనవాంయ ఈతసి కనిత్వము రోసవంత మయినదే, కనకరంజితశి ఖామణీ పరిణయము లోని రెండుపద్యముల నిం దుదడావారించుచున్నాను-_

ఉ. అంత సితాంతవూమకతస్తోగ్ని దహింప బురంబుతో మహీ కాంతుండు మిత బాంఫవ కాయ ముషప్రో( బరిద్యష ౬ డె నసి "బ్రంతయు ఘోరకాననము వృద్ధి వహించె మదీయజీవముల్‌ “చింపి మ సకాంతరముథ జెందచుట నేదరి గానకుండెద౯ా, ఆ-౧

చు గౌలివినవారు రంజిలుచు దేవర 'దేవరకు న్వరంబు ని ర్మిలి గలవాని సర్వజనమిక్రుపి మిత్రునిమాడ్కి. సత్చ/తా 'చలసికు(గాంచి యొప్పుము భుభుబుల భంబుల బేనిచాక్సునన్‌, ఆ-౫

ఇతంయ శకుంతలాపరిణయ మనెడి మూడాశాసముల (ప్రబంధ మును రచించెను, ఈక్షప్‌ మె వేయసగో(త్రుడు,,నారసింహార్యునిపుష్తుండు కవి తన యింటిపే లేదో తా "నేతైగ యాహ్మాణుండో చెప్పుకో లేదుగాని శకుంతలాపషరిణయ. (పథమాళ్యాసములోని యీ [క్రింది పద్యముల నుబట్ట యాడంగ నితండు వైస్మవుం డై నట్రూహింషందగి యుళ్నది...

మ, నను రామానుజ పాదపద్మాయుగభీననా బ్రన్యయ ధ్యానపా వనహృద్యాగ వతావతంసపదసేవాస క్రచిత్తు౯ మరు తనయా రాధనచారుల్టు కవితాధారు౯ సదారూఢ భా వన నొస్థానకవి౯ా నిజాశీతునిం విల్వంబంచి పల్యెంం గృపళా,

క, పాత్రుండవై మైలేయస | గ్మోత్రుడవై నారసింహ గుకువర్యున కలా బ్యుక్రు(డ నై వెలయుదు ఏ! ఛాతీన్‌ మాపనుప్తు సేయందగు( గృప్మకవీ,

£50 ఆం[ధకవుల చరిత్రము ఈ (గ్రంథము చిజువూమిళ్ళ పాపయ్య యను కమ్మునాయనసి (వేర అమువలన రచియింపంబడినది, కవి నూజుసంవత్సరముల [కిందటివాండు, ఈ (గ్రంథము విల్గవసుచరిత మని దాఖీ.ణాత్యులు కొంద జనుచున్నారు గాని యీ. (పాంతములయందు దీని కస్టాయ్రసిద్ధి లేదు, అబ్బనామాత్యే విర చితమైన కవిరాజమనోరంజమున్యు సూరకవి (ప్రణీత మైన కనిజనరంజన మును వీల వసుచరిత్ర మని యిచ్చటివారు చెష్పూద్గురు, ఈ (గంథకవిత్వము శ్లాఘ్యుమైనటే మైనను పిల్లవస్టుచర్శిత్రమని "ెప్పందగినంత (శేస్టముగా "లేదు, *'ఈ కవి యనేక పద్యములను వసుచరి(త్రాది [(పబంధఢములనుజూ చి వానిణొ ని పద్యములవ లె రచియించి యున్నా౭డు, ఇందుకు నిదర్శనముగా వసుచరిత్రములోని పద్యము నొకదానిని శకుంతలాపరిణయములోని పద్యము నోొకదానని చూపుచున్నాను-- ఉ. కొండంట విల్లు 'వేవలలకుండలిరాజంట "నారి యమ్మునం తుండటం బే టిపల్స్‌ యలం దూన్నినవాండ! ట. యొండు రెండు భి" ర్తుం డిది నిండుపొౌరుషమొకో యని, గెల్వవె ముద్దగంబు లు ద్దండత నొక్క-తుంటవిలు డాలిచి యంటినం గందుళూపులళా,వనుచ ఉ. శుంటంట కార్ముకంబు కరదొట్టిన లేంట్లంట వింటినారి ే నంటిశనవాడుశూాపు ల(టట యషఘ్షాలవాలంట కేతనంబు 'వా గంటిపులుంగు గుజ్బమ!ట కాయము లేదంట నీకు బోక్‌ముల్‌' కొంకెతనంబున నెలిచిఫో లీది యచ్చెరియంబు మవ్మథా, శకుంత. లం ద్శప్రశ స్తంబులగుప్రయోగంబులును గొన్ని కానబడుచున్న వి. క అఫటమునకు ధాత్రీ లేఖర్ష భుల డనువముతింష అేలెం డనుచున్‌ స్లాఖంచుచు( బడవాళుల | లాఖవమునం బసిచి రగ్గలంబుగ వారల్‌ ఇందు స్లైఖంచు *“లాఖవముఅను పదము లపష్యపయోగనులై నను గావలెన్కు ఖఫఘుల కాండొంటికి( గూర్చిన య్శ్‌ప శ స్తపాస ము లైనను భా. వలెను, ఈ ఫ్ల సకములోని మంచిభాగము లనేశములు కాళిదాసుని

క ష్ట్ర కవి 21 యభిజ్ఞునళాకుంతల నాటకమునుండీ 'జెనిగింప్కబడినపి, అభిజ్ఞున తాక్తుంత లములోస మనోహరములైన నాలుగు న్లోకములలో రెంటి. గవి యీ, (కిదిరీతెని చెవిటెంచియున్నాండు.

చ. కను(గవ బావ్పపూరములు, [గ్రమ్మెడు, గద్దదఖన్న మై యెలుం గనువున రాదుసూ హృదయ మాకులమయ్యుడు మేను [మాన్వడుం. 'బెనిచినవాని: కింతవగ( బమ్ముటిం గ్రమ్మైకుల గన్నవారలుం దనయను బంపలేక పరితాపభరంబున నెట్లు సెతురో,

మ. గురు శుళూవలుసేయుమో సవశులఘ్టూర్మి న్నిలోకింపుమిా పరివారమ్ములం [బోసు సిరుల గర్వస్ఫూ ర్షిం గై కో*కుమూ పురుషుం దూఆకమిో సశుల్‌' సకదచు నేర్పు ల్నీకు సూచించితి౯ దరణీ లోకమశ్రల్లి చేళొనవె మాతిల్లీ మ నీ్‌యో కు లక,

ఇట్టున్నను మొ వృముమిోంద౯ గవిత్వము [ఫపౌఢమనిమీ చెప్ప వచ్చును, కవితర్షపౌఢిమ 'తెలియుటకయి. శకుంతలా పరిణయములో ని

"రెండుపద్యము లిం దుదాహరింపంబడుచున్న వీ

ఉ, మోద మొనర్చె6 బుప్పాడుల 1ముగ్గులపె నోొఆపైన మొ గల న్‌ 'దేదగగ పూలకు శ్యెముల? గాందలిరాకుల త్రోరణంబులక (బోది వహించు పక్వఫలపు6జములన్‌ శుకకోకిలాల్లి స న్నాదములన్‌. నికుంజభవనంబుల సీలనృ పాలసూత్‌కీన్‌ , ఆ-౧.

శా, పారుష్వుంబులు 'పల్క నేల 'నృపతీ పన్నీ రకర్బ్యూరక ర్ఫూరస్వార షటీర సొర భపయఃపూరం బె జందాతపం చారామానిలసేవనంబు మున్ను మో. రశ్రాంతను;6 గాంతువా షేరాళంబుగం బ్యుత్రగాశ్రమిళనరొబిట్లుండునో చూడుండీ, అ, 3.

252 రతి. వల్లూరి నరసింహకవి ఇతండు నాగ్న చి ల్రీషర ఇయమనుమూడాశ్వాసముల (ప్రబంధ మును

రచియించెను, ఈకవి యాప స్తంబసూశ్రుండు; కౌండిన్యగో[ తుండు; హనుమత్క_విపు తుండు; ఆటువేల ని యోగికులపవి తుం; నూజుసంవత్చ రముల [క్రిందటివాండని త్రోంయయచున్నది. ఈతనికవిత్యము రసికజన హృద యాస్ష్రోదకరముగా నున్నది. కవితాపటిమ తెలియుటకై నాగ్నచి లీపర అయములోని నమూూడుపద్యములనె త్తి 'చూపు చున్నాన్లు... వ్యూ తనయుని ముద్దు పల్కు-. చెవిం దార్కొన 'సంతసమందుచున్నత

జ్లనకునిరీతి మామకవచ*(ప్రకరంబు వినంగ(గోరి మి

'రెనసిన వేడ్మల సిట్లు "సిల విచ్చుట నాయెడంగూర్మి/గా దె మా

పనుఫున విన్నవించెదను బద్మదళాముళుభ్యప్రసంగముల్‌, _ ఆ, ౧. ఉ. వందుగ "నేల యిట్లు మగువా తగనా నగువాన జూడ కీ

యందజీలోనం జెప్పవుగదా. 'పగదాయగడా యటంచు న౯ా

గందు రటంచు సిట్ల యడుగళభా నుడుగం వచొడణ(గందలంచి నీ

కందువ లింక మారు కాఆగాదజగా 'లెఆగాను నెచ్చెలీ. అఆ, ౨, ఉ, కోసలుం డాత్త్మ నే నృఫ్తులకున్‌ వృషభాంబుల( బట్టరామికికా

గాసిలి వీని, బట్టుళొని కట్టినవానికి, గన్య నిత్తు "నే

చాస. యొనర్చినాండ నని పల్కితి నింకిటం దప్పి లేని పెళ

దోసము వచ్చు సీకొములెతో జతగూర్చఃగ నెవ్వం డబ్బునో. ఆ,3.;

ఇతండు కృన్ణాభ్యుదయ మనెడి యెదాశ్వాస ములపద్యకా న్యమును

రచించెను, ఈకవి తన్నుణూర్చి కృతిపతి మైనబొల్లాపపెగడ కామమంల్రి పలికినట్టుగా '(గ్రంధాదియం దీపద్యమును (వ్రాసికొనియున్నా (డు... మ, వనుం గొంతేటిలసత్కులుకా జెలిమియీనన్‌ చాను వీవ్మీంచిసూ

రన న్నీ వక్కి-జె మైనసత్కవ్‌వి యార్య_కెణు ల్టాంప ఖ్‌

కిని గృప్పాభ్యుదయ్య ప్రబంధము జగ ధేయ్యపమేయంబుగ్గా_

సొనరం జెషప్పాము మెఘ్రూలుప్పతిల సన్యోగానురాగంబునక

ఈకవి నియోగి చబాహ్మణుండు భారి ద్వాజగో తుండు; 'కామయా

మాత్యప్మాతుండు; కాశిరాజపుత్రుండు. ఈతనికవిత్వ మంత్యశేస్ట మయి నదని 'చెప్పందగినదికాదు, ఇతండు నూజుసంవత్సరముల[క్రిందట నుండిన వా౭దడు, కృ పైూభ్యుదయము లోని ెండుపద్యము లిం దుదాహరింపం బడుచున్నవి. | జ. 'ేవకిగర్భ గోళమున 'దేవశరణ్యుం డగణ్యపుణ్యసం

భఛావితభ్యద్రమూ గర్హి యగుపంకజనాభుండు. భవ్యలాభుండై

(బ్లీవెలయం (బవిష్టత వసించె జగజ్జ్బనరత్తు ణతవముళా

ఓ ౮ లు జ

భావభవాబ్దభ్యూప్రభనఛావుకుం డయ్యుము ధీవికాసతకా, అఆ, ౨. చ, పదముల (వాలి బాలక్షనిపె దయసేయుము తప్పు వెసితిళా

సదమలచిత్వమాప యదుస త్తమ యు త్తమమైననీకథా

భ్య్గదయము గోరి నీదు పదపుష్కరము ల్లనవచ్చినాండ నా

కొదవలు దీర్స 'చేవతలకున్‌ సిరిగూర్చం దనర్పనీవెకా, అ, ఈ,

గ్ర లె ం బె త ౦ డ్‌ ర్చ ర్త! య్యు ఈక్షవ్‌ జూనకరాఘవ మను నయిచాళ్వాసములష్రబంధమును రచి యించి 'దానిసి క మ్న్మ్‌పభ్గు వయిన యడపానోరగప్ప కంకితము. చేసెను, ఈపు సకమునుగాకో కవి యలమేలుముంగావివాహము, పండితవునోభిరా మము, అనుగ్రంథములను రచించిన ట్రవతారికలోని యీ క్రింది పద్యము

వలన( 'జెలియవచ్చుచున్న ది-- క

స్‌, మణి ఖీ మదల మేలుమంగావివాహంబు

(శీజగన్నాయ కార్పితము వేస రహి బండితమనో భిరావుశ్చంగార కా వ్యము ధవళ్శాదిరాయనికి నొసలగెం బహూుక ల్సనాన ల బంధు రోకు లతోడ ఛాకటవాసాదపంవాతే రీమం[త జవపరాననరస ష్టం డ్‌ండు హగిక థ లెకావ్యములు చే సెనాంధ భాష యందుమద్భ క్తుండితని చెన్నాందుకావ్య రత్న మైనట్టిజానకరాఘవంబు (బ్రీకరం "బగు నారధా[క్రీత లేంద ఈకవి | స్హ్ర్‌వక్స్చగ్యోతుం డైన ఈ; జువేలనియోగి, ఈతనీకవి త్వము సరసముగానే 'యున్నది, ఇతండు నూజుసంవత్పరముల కిందటివా, డయియుండును, జానకీరాఘువమునుండి రెండుపద్యము.. లిం దుదాహృ తనము లగుచున్నవి_

చ 'పృధులకుచపకారములు బింబఫలాధరసదుచుల్‌ సుధా మధ్ధురపికానులాపములు వు తమయూరవిహారముల్‌. శుభ (గ్రధనవినీల వద్భ)) మరకంబులు క్యప్రపుంజెక్కులున్‌' వనీ మభథుకరవేణిక బ్లనరు నూధవుం డం దనురాగ మూనంగక౯ా, ఆ, ౪,

వనమరాజు నాగే౦ద్రక'వి 2065 ఫొ, అకోదండము రామభ్ళోదుడు సముద్యల్లీల నీవ్మీంచి తాం గైకోయ జూది [(పదవీణంబుగ భుజూగర్వంబుతో వచ్చి ఎూ జూకల్పంబుగ దానిల బుచ్చుకొని నిస్బారంబుగా నంతం ద్దా నాక ర్లాంతముగా(గ6 దీసి వీజిచెన్‌ హార్మిపభావంబునన్‌ అఆ, ఏ, 56. బనవరాజు నాగంద్రకవి ఇత 'డాసందసుం దరీచాతుర్యవి లాస మను మూ డాఫ్వూాసముల [పబంధమును రచియించెను, ఈకవి. ఈయాటువేలనియోగ్యి పాపనామా త్యుని కుమూరుండు. ఇతయ సుమారు నూజుసంవత్సగముల క్రిందట నుండియుండును. అనందసుందరీచాతుర్యవిలాస మునుండి "రండుమూడే పద్యములను గవి కవిత్వకౌశలమును జూపుటకయి యిందు. బొందుపటు చుచున్నాను.__ + ఉ. వోణిప యాతం డక్కుధరకూటశి ఫఖాంతరమందు. గాంచె న మీణజలో చ్చలన్నదజశీ కరబంధురసింధురార్భక [శేణిని హంసకోక బకచ్చితితరమ్యువిశాలనై కత (కేశిని దీర చేణిని బళ్కుపభురాణిని౯ా గృప్షవేణినిక్‌. అ. ౨, హూ ఖు ర లై కి ఉ. భూనుతయాతం డక్క_వలపూరములోపలల గాంచె నుల్లస జ్య్భానుసహ(స్రరమ్యుమణి భాసితభోగపభొషు నాననో న్నానితకై టభారిసణమంజుర సౌఘసిర స్తదోము నం భోనిధికాననాక లితభూధ రచాహూవిశేషు ేషునిన్‌, ఆ, ౨: *ఉ, బె న్యమువక్కా 'వదాషశరదారుణఖడము లూనపటి య; వా ల ్‌ త్త త్యున్నతిం దద్బలంబు నధికోజ్జ ృలయోధులు విచ్చలింపంగా జన్యమునందు6 గూల్చెదను జిక్రిని శ్యుకుండు తల్లడిల్లంగన్‌. అ 3,

57. మాచవరపు వా పనామాత్యు(డు ఇత్యడు నందనరీకచర్శితమను 'రెండాశ్వ్యాసముల (గ్రంథమును రచి యించెను, ఈ నందవరీక్షులచర్మిత మూావజణ కే యించు [వాయయంబడినది, కవి నందవరీక' నియోగియాహ్మాణుండు; 'శీవత్చగ్యోతుండు; వేంఠటాచల మంక్రిపుత్రుయ. ఇతండు తన వాసస్థలాదులనుగూర్చి యిట్టు చెప్పుకొని నంతవరం బనునగర యొకటి కొమరొప్పు బెలముఫొండ దేశంబున మానితంబె యొసషూ మాచవరమః టామద్యయంబునగ గాణాచి య్‌క భో పెద్దనామాశ్యుండు. 1నీయురాలు జ్ఞానాంబ వారికి జనియించె వరసుతుండు పాపనాహప్టాయుల 'డనం (బఖ్యాతుడై యొ నాతనిభార్య న్‌ యచ్చమాంబ వారికి ముషరుపుట్టిరి వరుస సుతులు ముదముతోడుత వసుధం [దిమూరు లనంగ న(గ్రజుండు “వేంకటాచలం బనెడు వేరం (బణుతి కెక్కెను విభవసౌభాగ్యగరిమ. క్క అశనిదేవి 'పత్మివత | సీత నరుంధతినిబోలి సృవ్షిని వెలసెక్‌ 'జేతోమోదంబున సం | ప్రీతిని ్రీఫాండమాంబ [షీయము జనీంపన్‌, ఉ. శ్రీపరమేశుసత్క రుణ శ్రీవిలసిలంగ వారికిన్‌ సము ద్రిపతచారుమూ రు లతిస్టయుతు లీద్దజుపుతు లందులో6

[08] మాచవరపు పాపనామాత్యు(డు లర్‌? 'చాపన న్యగజుండ నయి భాసిలి సత్యము 'దేనభ క్షియున్‌. (చావుగనమ్మి సన్షురుసపాదములే గతియంచు నున్నుడళ.

నందవరము, లిష్పు డజేశములు శానయడుచున్నవి, స్తూర్వకాల మునందు నృదుః డేలినట్టి యు నంజవరీకుల కియ్యబడినట్టియు నందవరము కర్నూలు మండలములోని దయినట్టు కవి యా [క్రింది ప ద్యమున నర్టి ంచి సీ, అందమై విలసిల్లు. గందనో ల్సీమలో నందవరం బనునగర "మొకటి తత్పట్టణంబు సౌందర్యంబు. గొనియాడ, ఇిత్ర 'మవ్వరికి విచితమరయ సుందరంబగుచు సంకందనపురింోలి యిందిరా బేవికి మందిరముగ6 గడురమ్యుమై చాల గర వెంప్పు చుండును గూపషతటాక ములో మరుమిగుల( బంకజూకరవిలసిత పద్మసికర [ మధుర మకరందరస పానమ త్తమధుప సరస ర్ఫ్ఫుంకృొత సంగీత 'సంకులంబు[నగు చు రంజిల్లు మిక్సి-లియవనియందు పయిపద్యములోని యనావశ్యకముల యిన పదముల యోగము నుబట్టియే యీ. కవిత్వ మంత మంచిదికాదని చదువరు లెణు/గవచ్చు. ఇతండు నూజు నూటయేంబిది సంవత్ప్సగముల కిందటివాంజేమో ! నంద వరీకచర్మితము ఆెండాశ్వాసములనుండియు "రెందేసిపద్యము లిం. దుదావా రింపంబడు చున్న వ్‌-

మ దివమం 'ెల్లను రాజ్యభారముం దగం దీర్చు౯ మరి౯ ర్యాత్రులం దవలీలం జని జూహ్నావీసలిలమం 'చాకూఢిగా స్నాసముళ౯ా సవివేమంబుగల జేయుచుళొ నిరత మోాచందంబునకొ రాజపుం గవుం డంహోరహితపఖావతనుండై గాంభీర్య మింపొందంగన్‌. ఆ-౧

ఉ. ఒక్క. మహానుభౌవుం డిట వచ్చి దయారస ముపష్పలిల్ల నల్‌ దిక్కుల దివ్య శ్రేజములు దీటుకొనం గడు సత్ప్యభావుండై

లకి ఆంధ్రకవుల చరిత్రము

మక్కువ యోగవాగ మనుమం[త్రము. నా కుపబేశ మిచ్చి అతా

జక్క(గ నిచ్చి పాదుకల సంభమ మొప్ప'గ "నేన నంతటకా, ఆ-౧ డ. నందవరంబు మాకును ఫఘునంబుగ నచ్చట ధారపోసె ద

త్చుందరిం 'డాను 'సహాడుకొప్‌ శుభతరం జగుజూహ్న ఫ్‌జలం

బంద్రుంల గాన వచ్చితిమి యూతనిజోడుతం 'దెల్పి వేగ మూ

కం దగ జెప్పుమన్న ననుకూలకత నచ్చెరియంబు తోయషంగకొ, అ-౨. ఉ. భూసురకొటి వచ్చుటకు భూపతి యాత్మం గలంగి 'డానముం

'జేసీతి మున్ను పీరల కజేయులు గావున! దవ్పినళా విష

ర్యాసముం [బ్రత్యవాయమును రాగల దిచ్చిన వి త్తహీనమా

మోసమువచ్చెనెట్లనుచు మో మొకయించుక వంవెనంతతోన్‌, అ. ౨,

58. కృష్ణదాసకవి ఇతడు 'రాధాక్ళప్తవిలాస మనుచేరో జయటబేవ' విరచితమైన గీత

గోవీుదమును మూడాశ్వాసముల కావ్వమునుగా రశచియిం:ెను, ఈతని తంగడి "వేంకటదాసుండు, ఈతండు ఛూ దక్రులజుండని తో ౧(యచున్నది, అయినను కవిత్వము హృద్యముగా నే యున్నది. రాధాకృప్తవలాసము లోని మూడు పద్యముల సిం దుదాహరించుచున్నాను.__ చ. అలఘుభుజాబలంబులు నొయారము లయ్యసమానసాహాసం

బులు నెర వైనసాదనలు. పోటరిపంతము లేకసీరతల్‌

చలమరి తెంపులుక౯ొ జవవిలంఘుశముల్‌ విలసన్ని యుద్ధతుల్‌

కలిగినకాల్బలంబు కటకంబున డంబున నొప్పు నెప్పుడు, ఆ-౧. ఉ. కూరిమిచేయు దికృశులక్షోరిక లీరికి లె త రావణో

ఛారశిరంబులం. దునిమి దద్దిశలన్‌ బలిప్య సర్వభూ

చెన్నూరి శోభనా ద్ర లిఫతి ఛార్‌ మడంచి మానిజనభావవల న్విహరించిన్య్తి దు ర్వారబలాభి రామ ధృతరాఘవరూప. నినున్‌ భుజించెదక్‌, అ..౨. డ్‌, ఛ్యానముచేత ( జూచెద సుధానిధితో, ఒబతివచ్చున?రా ధానన . మిస్టు కోప జనితారుణమై కడు, వంక లె బొమమ ల్‌ "పె నమరంగ శోణకమలంబున (ద్రమ్మురు చంచరీక సం తానరమద్విలాసములు 'తార్కొనియుండక మాననేర్చునే. _ ఆ-3, 89. చెన్నూరి ళ్‌ భనాద్రి ఇతండు చిల్ప ణునికథను శృంగార సుధాసమ్ముద ఫూర్త్ల చం్యదోదయ మనుపేరను నాలు గాష్య్వాసముల (పబంధమునుగా రచించి గుమ్మడపు సొపన్ఫపతి కంకితముచేసెను, కృతిపతిగాని కృత్తిక రృగాలి యెప్పూ డుండిన వారో తెలిసినది కాదు. కృతిపతి పద్మనాయక కులసంభవుండయి.. గుళ్ళ పాటి పురాధీశ్వరుం డయిన జగ్గన(పభురి కుమూరుండు; కృతిక ర యాలు వేల. నియోగియైన "చెన్నూరి రామచంక్రుని కమారుండు. కవిత్వము (పెఢముగా. నున్నది,. శృంగారసుధాసముద పూర్తచం [(చోదయ మనెడి యామినీ పూర్ణ తిలక కథనుండి ఆంకడుమూండుపద్యముల నిందుదాహరించు. చున్నాను. చ. చక్కనివాండు మాటలకు జాణ కళాగమసాహితీచణుం డక్యట విట ణఖుం డితనియందము చూచిన మందయాన ల వమ్నుక్క్‌్యయటంచు భర్తలను నూని పయింబయివచ్చి నిచ్చలుం జొక్క_కయుందునే రతులం జొప్పగువే మన కీతం డుండినన్‌, ఆ, _౨. ఉ. అంధుడు బిల్హణుండు తనయా తెరచాటున నుండి నీవు స తంధయసార్వభౌముం డని తండ్రి విధించిన నమ్మియుంటి జూ త్యంధు(డయీని యీత౭డుసుభాంశుి. గాంచనుశ క్తుంజెట్టులె? ఆ-౨

600 ఆం(ధ్రకవుల చరిత్రము

మ, తనయా? 'రాజకుమూ రుల న్విడిచి విద్వాంసున్‌ గ్రైహీంపంగ సీ మన "సె ట్లొప్పెను రాజకన్యవుగడా మర్యాదయూనా ధర౯ా యని త ద్వాక్యము వ్యర్డ మయ్యనుగదా హో చేుమిచేయందగున్‌,

ఈకవి భోజకన్యాపరిణయమ నాడి మైదడాశ్వాస నుల ప్రబంథమును రచియించెను, ఈకనిది రసవంత మైన కవిత్వమేశాని యందందు వ్యాక

ర ణవిరుద్ధ ము లయిన (ప్రయోగములు శానంబకుచున్నవి, భోజక న్యాపరి

ణయమునందు రుక్మిణికిం గృహ్షునితోడి వివాహక్‌థ చెప్పంబడియున్నది,

కవి నియోగిహ్రాహ్మూణుండు; చ(కప్పకును మంగమ్మాకును నందనుండు, ఈతేనికాలము మొదలయిన వానినిగూర్చి యేమియు. దెలియదు, ఇత(డు నూట యే(బదిసంవత్సరములకిందట నుండియుండవచ్చును, ఈతని [పఫబం ధములోని యొక్కాక గ్రాయాశ్యా సమునుండి యొక్కోక్క_పద్యము నీందు€

(బదర్శించుచున్నాను-- ;

ఉ. కోమలియోరు చందనము కుంకుముశ్రోడనుగూర్చి యంత న 'తామరసాశ్షుమై నలందం దద్దయు నొప్పె మనోవా రాకృతి౯ సోముండు నీరజూప్తుడును జూడ్యు_లయందు వసించియుండుట౯ా గాముదింహాడి యూాతపము (కమ్మి నెలింగెనునంద మొందు చుళా ఆ

పు, జనభీక్మిపదఘోవపం కజననస్ఫారాయశ (ప్రా పనో వనరాశిం దప 'మొంది శంఖముకలస్వానామృతొఫుంబు శో భన రేఖ్యాకయభాస్తురరబు నయి తద్యా ఘాగళత్వంబు నొం చిన ముక్తానళి తేద్భవత్యమున నే చెంజె౯ హోరవామూకృతిన్‌, ఆ.౨

చలపిళ్ళ నరసక్షవి 6! మ. అన నళాస్య యనున్‌ వయస్యలకు నీయగ్లావీ6 7 సేయుముం చని నే సామ్ముల పెళ్లై తెచ్చి మణిభాసానేకము ల్యూనంబో యిన నొండేనియు. బాటిగామి( జెలి యేమే వెల నాసొమ్ము లే వని ఖండించునుగాని నేర 'చెజు(గన్‌ స్వపా పళార్య్వోన్నతి౯, అ 3 నవా భ్‌ (బేభ ంబులంగూల్చుసింహ ముగతిన్‌ | గ్యర్థిభూ వాలుర ౯ మ్ముద్రశ్రీలకు నాటప ట్రగుచుల బాల్బు న్వాసవ్రంశోయనళ౯ మగాధిగశు. డితండు మూ చితివె (భీమ దా జబించాననా, అఎరో; చః సురవరద త్రమండనవిశోభితుండై హరి యిట్లు రు! సీ పరిణయకాంత్ష నుండుటయు భానుండు కన్లొని తాను నట ఈయా సారికి ననర్హృరత్న ముల నర్పణ .చేయందలం చి యోయనళా బరువడిం బక్చిమూంబునిధి పారమున "స్నిలి చెన్‌ ద్యరాదృతిన్‌, ఆ ౫

1. చల్లపిళనరసకవి ఇతండు యామిసీపూర్మ తిలకావిలాసమను వేరితో బిల్హణచరిత్రము నాజాశ్వాసముల శృంగారకావ్యమునుగా రచియించినకవి, ఈతని కావ్య ము ఫూరోగ్ష కముయిన బిల్లణీయమునకం'కు మిక్కిలి రమణీయముగా . . జాతీ శ ల్‌ టీ / ల. ల. మ . నుండును. ఈ కవి వె దిక (బాహ్నణుండు, అప సంబ సూతుండు; భార ద్యాజసగో తుండు; కామకవి ప్యుతుండు, ఈ కవి తాను గొంతకాలము కిందట మృతుండయిన విఠాఫురపు రాజుగారి వీతామహాు,డగు శీరావు ఏలాద్రిరాయసింగారి కాలమువోం దడాస్త్దానముణోని కడియముము (గ్రావ మునగ దుండేనట్టున మూసను ఫూర్ష్మ ఓల కానిలా, ములో ని (ది 1 ఇసు! వ్‌ పవ్పిళకొనియు న్నా య

వి [2 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము సీ. (తిభువనపూతకృత్కి )యగల్లు గౌతమిాతీరవితీ క్ల ధాత్రీ ప్రసిద్ద తవమెన కంక ణపుర వర సంస్థాన భూతి. "జెందినవాండ భూసురుండి (సీ రామనోవుమంతారాధనపరుండ సకలని ద్వన్మ హోజనహితుండం బూజ్యతర్శ్మపా జ్యరాద్య సత్ప3 కాపుర వరనామఘాద్యపరివృఢుండు విమల నేచర్లగోత్రపవ్మిత్రమూ ర్హి ! 'రాప్టు వేంకటనీల్మాదిరాయనృపతి వేత సత్భృతిన్టోంది (ప్రసిద్ధినొంది!నట్టి నరసయనా మవిఖ్యాతయళుండ, కీడీయ మనెడి యీ (గామము రాజమ హేం[దవర మువకు: నరూడు [కోనుల దూరమున "కాకినాడకాలువయొ గున నున్నది. (శ్రీరావు వేంకట సీలాద్రిరాయసనింగారు నూజుసంవత్సరముల[క్రిందట నుండినవారై నందున నాతసి కాలములో న్యుడిన కవియు దాదాపుగా నూజుసంవత్సరముల. 'కిందటివాండు. ఈయన క విత్వము రసవంతమయి (పౌఢ ముగా నున్నది, ఈయన' కవనరీతిని 'చెలుపుటకీయి యామినీఫ్లూర్ల తిలకావిలాఫములోని కొన్ని పద్యముల నిం దుదడాహరించుచున్నాను._ చ్‌, సిరుపమస్తాహ సాతిశయనిర్భర దుర్భర వై రివ్‌ సం హరణరణోత్సవో చితవిహారమ హారథికపద త్తస త్పరిణయ కార్యధుర్యతర ధాణధణంధణనాదభుంటి క నురమితనిర్జ రీజనమనోరథముల్‌ రథము ల్పురంబునన్‌, ఆ.౧. చ. ఘనకబరీ స్తనాకృతులు కంధరమె ధరమై రమైక్యమె చను నోగి6 గంఠవ కములు సాదరమౌా దరమౌా రవూకనూ దినుసుగ వాగ్యుఖాంగములు 'లేనెలతో నెలతో లత్రో* కి తో నెనయగు నాభిజంఘగతి హేమకరిన్‌' మకరిన్‌ గరి న్నగున్‌, ఆ:౨.. ఉడ్‌, అన్ముక చెల్ల 1 ఇెల్ల నగు నల్షీ క్‌ జెట్టి క చూటలాడి +చి (తమ్ములు పన్ని న న్నిటులు చారిచి మో రిపు డంద అటొక [మై గమ్ముని గేలిసేయ నొడిగట్టితి రమ్ము పనేమి మూటలన్‌ నమ్మాంగరాదు మిమ్మునుచు నర్శిలి వేళొకతీరు మాజిన౯. " ఆ-9,

అయ్యగారి వీరభ]ద్రక వి లిర్‌లీ చ, కలువ లెసంగల డదామరలు. కంది. ముడుంగ జెస ల్వెలుంగ వె న్నెలలు చెలంగ జక్క-వలు నెక్కె స్‌ సేగి మునుంగః జీ(కటుల్‌ బలిమి నడంగ 'వేళొమకు( (చాయఫువారల డెంద మందమె వాలు పలరంగ వారినిధి. బాంగలయేయు చు రాజు రాజలకా ఆఅ,క, శా. స్వామోా నేరము లేదు నానలన సీసర్వంబు నీక్ళతైమ స్లోమంబు. న్నను క్రాంతి ముంప సమయూస్ఫూూ ర్తిన్‌ మదియానన న వవాలోకసబ దగా డఫ ట రాజిం గ్లూర్శి తెౌెగాచేవు, 'త్చ్రేమానందకరాశయ్మగహణకారి హై వ్లీగా మున్నుగిన్‌: ఈం౫, ఉ. రాముశరవ్రయోగము సుర్యపభువజము చక్రిచక్రమున్‌ ధామనిధిపియాత్మజునివంకము. కామరిప్తుత్రిళూలముకా భూమి నొకప్తు రిత్త యయిపోయనం భోవునుగాక యీకవి స్వాములవాక్స ) యోగమును (బహ్ముకు నైన6 దరంబె (త్రిప్పగళ, 9వ. అయ్యగారి ఎరభద్రకవి ఈ కవి రాఘవ యాదవ పొండనీయ మకు మూడాళ్వ్యాసముల త్యగిర్షి కావ్యమును రచియించెను. 'ఈతం డాటు వేలని యోగి మొన కె వుండు; కౌండిన్య గోత్రుండు; సోమనారాధ్య ప్యుతుడు. ఈతం 'జేశాలమునం దుండినవా-డో వశ్చయముగా6 'ెలియరాదు, ఇతండు న్లూజు నూట 'యేంబదిసంనత్సరముల కిందట నుండియుండవచ్చును, మూడర్థ నులు గల టు తు ల్‌ సత షి జల తు +కు కం సక జు. షక రొనణ పద్యమునుబట్లి గ్ర వననై ఫుణి యిట్రిదని చెప్పుటకు వలనుషడదు. ఇట్టికవిష్వ రచనయీ కష్టము, అయినను గవి యవతారిక లో( 'జెప్పిన 6, 'పోరి క్‌శీంద్రవి గహవిహ+ రికి నాశ్రితబ్భంది దుఃఖసం పహోరికీ ధూతెచేవవినప+రికిం గాస్తుభసజ్జ్ఞస్థలన్మణీ

వైగ్టీ4 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము హారికి హూ స్తపద్మగమహాోరికి సాగర బానికామనో పహోరికి వాహానస్పణనహారికి వోరికి. గేలు మోడ్చెదకొ నీ నిండు చందురుడాలు నీటు నేలలంజూలు మొగముపై € జిణునవ్వు మొలకలొదవ, 'దెలిము తెములమించు "క్రేటనూటాడిం దు ....... నెలకూనయును డల దళుకు లీనం నద మతుమ్మై దచభారు నదలించిశతనరారు కడదూపు లక్క_టికంబు నించ జోడులేదని "తెల్పు సొగసుకుత్తుకనల్పు మేవన్నైలకు వింతమిసిమి నొసల నలువ మొదలె నవారు త న్లొలిచిరాంగ గ్‌బ్బ శాహబాపయిి బౌల్మెయబ్బురముగ నెలమి 'చెన్నారంగానాకులగలనుగాన( బడియెముక్క_ంటికన్ను ల పం డువుగను,

ఇ త్యాదిపద్యము లనుబట్టి మూడయలా నిత( డాం్యధ్రగీర్వాణపద బహుళముగా మంచికవిత్వము ఇపప్పంగలవా6 డనియే. ప్రోంచుచున్నది. -ఈతన్మిగంథములో నివి కాన్ని పద్యము ₹ం దుదడాహరింపంబడు చున్ని, ఇా, నానారత్మవిభూ వీ.ళాఖలజనానండే దోనుసంధా యిశ్శం

గానూనంబులు ఛభారుగంధ సుమనః(ప్రాచన్మహోపాదహ

భీనవ్యంబులు స్రద్వ్యృషాభిరతముల్‌ లీలార్థన్యోత్రాళు 'లెం

ఛో నేతోత్పవదంబు లౌదు. జెలువొందుందత్పురంబందునన్‌, ఆ-౧ ఉ. (ప్రాంచితరీకి రాముఃడు పరాశరజాతుండు కృష్ణమూర్తి దా

మించిన వేడ్య-. నంప జడిమోఆంగ6 "బెంచి విఠరాధరాజిత్త్రో

దంచదనూనలీలల నుడా తముగా యవన్నాభము న్నతు

బ్లాంచుచు నిదకీలధరి లాలిత దీప్‌ నళండు భాసిలన్‌, అ. ౨,

[04] ఘట్టుప్రభువు 20 ఉ,. రానుని ధ'ర్మారాజు: రణరంగప్‌రాజితుం నచ్యుతవభు౯ సీమది మర్వుగాం దలంచి నీతివిహీనతల బోరబోకువిా సామమ. మేలు తధ్విభండు శస్రబలంబున మేటి భూమిలోం గామిని రత్నయు క్తముగల [గ్రక్కున సిచ్చి కులంబుగబోవుమో, అంచ ౦8. ఘటుపభుపవు ఇతడు సురాభాంచేశ్వరమ్ము కుజేలోపాఖ్యానము, యాజ్ఞన ల్క్వచర్మిత్రము, అను నూూనుపద్య కావ్యములు రచియించెను. ఇతయ డెల్లామాక్యునిపు (తుండు. ఈకవి యాజ్ఞ వల్క్య నియోగిచాహ్యైణుండయి నట్టు కనయుడుచున్నా!డు.. ఇతండు కుచేలోపాఖ్యానములో. దన్ను( సీ, 1భమరాంచికావర్యప్రభ వదిన్యకవి త్య విద్యాపపీణత వెలసినాండ ఘటికాశతగంథఘటనాసమం చిత చాతుర్యమహిమకు. జూలినాండం (బాఢీవు నేకై కపతమాసమహాప బంధ కల్పవశ కిం |బబలినాండ గల్భనం బున నుతు ల్లాంచినాండ మ భభృుంగాయమానన న్యానసుండ సక్కవీశ్వర కరుణాప్రసాదవశు!డ ఘట్టు(ప్రభునామభేయ విఖ్యాతయశుండ,

బీ£ీ( ఆంధ్రకవుల చరిత్రము ఈ కోవి న్టూరిమంకలము గోసవాండయినట్టును, అప్పటి శెనుబది సంవత్సరముల[క్రందట నుండినట్లున్ను _ నెల్లూరిమండల చర్మిత్రమునందు (నాయంబడియున్నదిః 'కాంబట్టి కవి యిప్పటికి నూజుసంవత్సర ములిక్రిం దట. నుంజినవాండు. ఈతనికవిత్య మంతగా నిర్దుష్ట మయినదియు. వాథ వుయినదియు( గాప్‌ పోయినను, మంచి శోఫోకు ఇనోను న్యాయ ముల తోను నిండియుండి [దాయోషాకమునల జకమున్చువారి కింపుగానుండును, ఈత+డు రచియిరచిన యాజ్ఞ వల్కణ్యచరిత్రము పస్తుకమున నావద్దలేదు, దక్కీన (గ్రంథములన్సుడీ ఫొన్ని'ఫద్యము ల నిం చుడాహారించుచున్నా ను. కా, చిత్రం 'ెన్న?గం జిస్ననా.౫ తనయుల్‌ శిక్షను 'ఫణు్య[ల్‌ తుదన్‌ దాతులార తిదండ కార్యములకున్‌ [బాయంపువారెన ని శడాతిం జట్లముల్ను మూసవల దా తరడు ల వాజూతులువ్‌ బ్యుతం మి(త్రవదాచరే త్రనుచు నేవాొద్దువ్‌ (శుతు ల్బాటంగన్‌, ఆం౧. ఉ. కామితవసుజూతములు గల్లి దయూాపరుళలె న స్తణ్యులన్‌' [(శూమతే నిచ్చి పుచ్చుకొనుభా నముశం. దలపోయం 'జెంతయున్‌ శామము 'శొశదె నం దన కర్శము కొ తయ "క్కుమాట లిం "శీమి యదృష్టహీనునకు నెచ్చటి ేంగినం గల్లునే సీరుల్‌, ఆ-౨, ఉ. అన్నము 'లేకయుండిన లయంబగు దేహము ర కమాంసముల్‌ సున్నగు: నిరద్రియస్సురణ (నుక్కు మదావిశయంబున దూరమా నన్నులమిందిపేమ. చెడు నచ్యుత నీపయి నిల్బ్చుమానసం 'బెన్నటివైన జ్ఞానులకు హెచ్చు దర్శిదతసాటి మీ సిరుల, అ-౩, సురాభాండేశ్వరము, చ. తవిలినమోహ పాశ మున బేన్వము (6 బూని మనో న్యధం గడుం దివ్లరుచు విన్ననైై యవని దేవుండు |పార్టనచేసి మొక్క-,గా

ముస్పిరాల సుబ్బరాయకవి ౭ నునిదయుం జీడి? గొనక యూనక 'యే7ను న్ని మూత్మయై శివశివ మిక్కి-లిం గఠినచి శృలుగా రె లతొంగు లిమ్మహిన్‌, చ, పరమవి షే శీలుండవు బాపయ వు శ్వమవంశజుండ వీ వెళుంగవె యొండ్ల బ్ధామినుల సీస గోరుట ధర్మమే మవ దురితము లైనప స గడుదూరముగా నెెలించి మోహవా ముల్‌ మజచుట్‌ ధర్న మండు మకిమంతులు "వేదపురాణసమ్ముప్రి౯, ఏ1. ము స రాలసు బరా య శ వి ఇతండు. కృృస్ణాభ్యుదయమనెడి యైదాళశ్వాసము౯పబంధమును రచియించ్చి చక్కిలాల 'వేప.:మయా మాత్యువ కంకితముచెసెను, ఆగంథ మునం గవి తన్నుంగూర్చి లు ట్లు చెప్పుకాన్యయున్నాండు, మ, నను [శీనాథకథాసుఢా ౫ ససరిన్నా థా[గయోపూంబుగా. వానదూరీః నతో సర్వక ల్శహు హ 1౫ ౧స్యాన్నుగ హ (వా పా రని రాఘూటసి తాంతశో భిక్షవిళా రాజ్యాప్వేతు౯ా సత్సుఖీ జశసంతానవిభేయు. జూచి పలికె౯ సంఖోష ముప్పాంగంగళ౯ా సీ, అతిశయోక్స్చేంన పమాద్యలంకాముల్‌ దగొలంంగ ముద్దులు గులుకపణికెం బద్యకశావ్యముగాంగ ( (టైమ్యుమ్నుచరితంబు తలరుము ద్విపదగా వెలయ సాన్నివెచ ర్మిత యొనర్చితి చితలీల భధాద్రి. దగు రామభమ్రనిపె నొక్క ఛతకంబుం జేసితి చతురఫణితి 'నేయెన నరస్తుకులు నీవునేయ వైన (ాతృవాత్సల్యమెసంగం (బబంధ మొకటి

ల(8. ఆంధ్రకవుల చరిత్రము ,

చెప్పీనా కంకితంబుగల జేయుమిపుడు

సుకవినుతగుణసముదాయ సుబ్బరాయ

పయిపద్యములనుబ్య) ,యాక్షవి (పద్యుమ్న చరిత్రమును సావి శ్రీ

చరిత్రమును భద్నాది 'రామశతకనమును॥గసాడ _రచియించినట్టు తెలియ వచ్చుచున్నది, ఈకవి యెప్పటివాండో తెలియరాలేదుగాని నూజుసం వత్చరములకంు6 బూర్వపువా(డు, ఈతస్‌ కవనము. మృభువయి. మధు రముగా నున్నది, కృష్ణాభ్యుదయముగోని కొన్నిపద్యముల నిం దుదా ఉ. సంకమదాదిగంధయుతసారసమిరము మిోజివీవగాం

గంకణర్యుంకృృతు ల్యెలయంగా సుళసషుందరు లూొయ్య నొయ్యన౯

బూంకముమోజు నూంపంగను భోగికులాధిపడోలికన్‌ రమా

పంకజగంధి. గూడుకొనీ బంధురహర్ద తరంగితాత్ముండై . అ, ౨, చ. విను వెలి జోడుకోడెలగువేండివెలుంగును నే వెలుంగునున్‌

వనజదళాయతాతునకు వారినుహాసనుం డిం పొనర్న॥గా(

గనుంగవ౧ేయ. నాసయనుకాంచనపుప్పము నాశ్రయించి వా

రనిశము పుస్పవంతు లనునాఖ్య వహించిరి ముజ్జగంబుల౯:. అ. కొ డ్‌, మారుశ రాళికిన్‌ మలయవాూారుతపాలళికి మంజులాళికిన్‌

విాబుమరాలికిలా జిగురు మెక. డుసీలిగయాలళికిన్‌ శళాం

కోరుకరాగకీలికి మయూరకదంబము 'కేళికి౯ సితాం

భోరుహూన్మేత కుంది తలపోయందొడంగె మనంబులోపల౯ా, అఆ, రో, చ. కొనియెద రుళ్నిణీసతిని గోపవధూవిటుం డడ్డమైన మా

ర్కొ-నియెద మద్భుజాబల మకుం9తమైతగ నెలిమోా'రె క

నొనియెద రంచు బంధుజనకోటికిం 'దెల్పుచు6 జై ద్యుం డంతట౯

గని యెదులై నవారు నగల (గ్రక్కునవచ్చె నృపాలువీటికిల,. ఆ, ౫,

0గ, ప్ర యాగ కా మేశ్వ ద్‌ ర్‌ రు ఇతయ నోపాలలీలాసుధాలహారి యను = చమూడాశా్స్టాసముల

(ప్రబంధమును రచియించి రామతీర్ణస్వామి. కంకితము ₹సెను. ఈకవి విశా ఖపట్టణమండలపువాండు ; వైది కా హ్మాణు(డ్యు; కనిక నో తు:డ్వు నార సింవాపౌత్రుండు; సర్వేశ్వరస్యుత్రుండు, ఇతండు నూజు సం॥ రముల క్రిందట నుండినవాండు, కవిత్వము మంచి'చయైనను శృంగారవస్యనము.. సనితంయ మిక్కిలి పచ్చిగాం చేసినందున బు 'స్రక మిష్పటివారు చదువుట కంతగా 'యోగ్యమయి*ది కాదు. ఈ పబంధమునుండీ ర0డుపద్యముల సిం దుదా పహరించుచున్నాను._ ఉ. దుండగ మేలచేసెదవు శోయజసాయక దండనిల్చి కో

దండము డించి మూఛెలికిదండము పెట్టుము "రెండుక్‌ న్ను లన్‌,

నిండిననీరు దోయిటను సించి శవీించుల దద(శ్రువారి నిక

దండనచేయుఫాలశీఖుతం[డిసుమోా కదుశిక్ష చేయంన్‌. అ, ౨, మ. యమునాత్రోయము దోయిటంగొని సముద్యల్షల వేటొక్కభా

మను ఖాబ్తంబున6 జల్ల నా నెలంతయు నా శ్రర ము గావంచువో

దుమిశేం దుమ్మెదచాలువులనవపాథోజంబుపై నాగ శ

క్రమణీరో చులనీనుకొప్పు. విడి వేగం 1గమ్మెం దద్వకముక్‌, ఆ.౩,

06, అన౦తనార్యుండు ఈకవి గాభధేయోపాఖ్యానమును నేకాజా్వాసళృంరగార్యపబంధ మును

రచియించి కామాంబకును 'జిన్న్యప్రభునకును బ్యుతుండగు కృష్ణ్టభూ పాలుని కంకితము:. వేసెను, ఇతండు తాళవలిందకవికుమవూరుండు, ఈ కపనిణూ ర్చియు సీతని కాలమునుగూర్చియు మజేమియు. 'బెలియరా లేదు. ఇతండు నూ జేండ్ల కు లోపలివాండుకా(దు, ఈతని కపత్వము హృద్యమయి యన

27 ఆం(ధ్రకవుల చరితము వధ్గమయి యున్నది. కవిత్రామాధుర్యమునుజూపుట కై గాభే యోపాఖ్యా నముళోని పద్యముల "రెంటి నింద్శకిందం బూందుపణుచుచున్నా ను. ఉ. మూనక యింతవంత దరవూ సురమాన్వపద ౦బుగన్న ము న్నీని కిదేల వట్టేవగ నీక్ళపచే వగ నేవగ న్హగ న్మావిత త తపోమహిమ మానుప నాదువిలాషమోవు నీ పూనికమోపు నాపయిస్‌మోపు వెత నిర్రకుమోపురందరా. చ చిలుకలకు నచో గురుత జెంధుచు స సవిభస్వరంబులకా బలుముతు దేని లులుక6 ఇగాడెను నీ లలితాంగయాచి లో కులు మజీ కీర5వాణీయుకు గోకిలవాణియనంగం దోన చి ల్క_లు మటీ 'రామరా మయనుల గన్ను లం7గంపు పహించోం గోపిలల్‌. 07. ఇరవతవి ఇతండు రత్న శా(స్ర్రుమును డెను(గునం బద్యకావ్యమునుగా రచి యిం:ెను. ఇత౧డు. గెరననుతుండు,. ఇతండు (ఛమరాంటకా వర(పసాద మువేత; దనకు6 గవిత్వము. వచ్చినట్ల (క్రింది పద్య ములలో జెష్పుకొ సియుం డుటచేశ కర్నూ లుమండలముళోనివా. డయిన్యు ఫి తోయచున్న ద క, తన్ను! ]1వియమార వేండిన!ము న్నుమునీర్మదు లక్‌ గస స్ట్‌ముస్‌ చె ప్పినయా సన్నుతమణిలతణములు| చెన్ను గల [గోడీకరించి చెప్పెదలబెలియన్‌ క, 1 భమరాంపచికామహశవర|సము చిత నికవ ద్యహృద్య సాహిత్యకళా (శమవిమల్రతిభా సంగకమణుండ మతిశాలియైనగారనసుతుండన్‌ న. రవుండ నుభయభాషావరీణు:డి నని కవియ్‌. తన సంస్కృ 'తాంధ భాపావ్వయ పాండిత్యము కలదని చెళ్పుకానిను, ఈతసి కవిత్వము మొత్తముమోంద చక్క-గాలనే యున్నది. రత్సశాస్ర్రుములోని రెండు పద్యము లిం దుదడాహారింపంబడుచున్న వి,

అనగులర్తి రంగయ్య ల్లి] ఉ. సీరదము బ్రీగంశములనిండి తటిద్ధృనగర్జితంబు లిం పార యహత్మోగ వృష్టిను రియం 1బభవించు నింతాత కాంతివ్రగే నారయం గుక్కుటాండస నుమైపడుముత్వము లంతేరిక్షసం చారులు 'పట్టుకాందురు "వెసన్‌ వసుధం బడకుండ నేర్పునకా, ఉ. చేత ధరింప మానవ్రలచెంతను జేరవ్పు భూతకేటు శే రీతిని దుష్టవిద్య లొనరించిన 'నెక్కవు (కూగజీవముల్‌ ఘాతలు "సేయ లేవు సజిగర్భముమోఫ సుఖవఫసూక్రియా నాతత భాతిత్తోం (బ్రతిదినంబును (బీకి యొనర్చుల "గేశతువుక, ఇతడు యాదవ గీరి మా సోత్మ్వ మనెడీ. యెదాశాగ్రసముల పచ్వ కావ్యమును ర చియించెను, ఇతళడు నంధవరీక నియోగి బోహ్మాణులప; తిమ్ముయామాత్య తమాభవుయ. ఈకవి తన్నగంథమును. రాక్టూరివేంగా మాత్యున కంకితముచేసెను, కవియెష్పటివాడో. సరిగా తలియకగాని నూణుసంవత్సరములకు. బూర్వపువాం డనుటకు సంబేహములేకు, ఈ తసికవిత్వము (శ్రాన్యముగానే యున్నది, యూదవగిరి మాహాత్మ్యములోని 'రెండుమూడుపద్యముల నిం దుదాహరించుచున్నాను. చ వీడుగుల౧బోలు 'నెండ"సెగం 'బెట్టినవై రులు వాడిపోయినళా మడిమడిం దప్ప కేశములు నాటుచు బావులు త్రవ్వి కారుపై రిడి యొకళకొన్నిబాన లటు "లెత్తు చు గాడ్సులదూలి సాశరెనీ "ెడలినం జూచి. యొక్క_తడి యిక్తురు హవికు ల్మశుధారలళా,. అ-౩ చ. "బళంకులు నేన్చెగ జూపు తిరిపెల్లు లవారిగంజళ్లె మేనిడాల్‌ "సలకులర జూడ(ంజూడం బెరిళ్ళాం జనుంూపలు సిగ్గుదే రెం "జె

లలి 'ఆంధ్రకపుల చరిత్రము క్కిలికవ సన్ననూలువడికె న్నడు మెక్క-డనుండివచ్చెనో వెలు లొకనాండు "నేరువనిసిగు వధూటికి నాండునాటికి౯, ఆ. ర, ఉ. వాలికవాగ్యువే(గుజడ వారిపయింబడి లేలియాడుచుక్‌ (వాలంగ్య నీలహరస మది వారిరుహంబనీ డాయ, నొక్క (పో యాలి. మటుంగుమోనుమరె నవ్వుల నివ్వల రావా శేశ్తువల్‌' చాళిని డాయ 'వారియెకంబర్వినపర్వసుధాంశుండో యనక, ఆ. ౫. ఇతయ శేషధర్భువు నడి మైదాళశ్వాసముల పద్యకావ్యమును రచియించి 1శీరామాంకితముచేసెను, ఇతడు నియోగ్మివాహ్యాణు,డు; కరణవామాత్యునిప్యుతుండు, ఇతండుండినకాలమేదో తెలియదు. నూజు సంవత్సరముల [క్రిందట నుండియుండును. ఇతనికావ్యమునం దపష్వషయోగ ములు కొన్నిగలవుగాని కవిత్వము మొ త్తముమోంద చక్క_విధారకలదయి 'శావ్యముగా నుండును, ఈతని శేషధర్మములలో ని కొన్నిపద్యముల నిం దుదాహరించుచున్నాను. + ఉ, తోడికలాంగన లృణులతో ( గనకంబులన్తోడ 'వెండిథో వాడలవాడలన్‌ సిరికి వన్నెలు వెట్టుచు నాధప్లుత్రులం గూడి సుఖంపలా మనము. కూటికి. గూరకుల జిక్కి. బిడ్డల ల్లాడంగ నెల్లకాలము మహోత్మకనుంగూనుచుండ కక్యమే. ఆ, ౧, ము, మును పోషిం చినపుత్రమిత్రవనితాముఖ్యుల్‌ స్వకర్శ్మంబులం జసి యెందే' జన వారికై జపతపస్వ్వాధ్యాయను ల్నాసి దు ర్జనులం గూడి పరాప్రకారనియతిం (భౌఢత్వము ల్యూప నా "నుపాపంబున గర్భ వేదనలు 'పై పెట్లయ్యై నెశ్తుగుదుక, అ, 3,

డ, అగ గాడనున్న యాషళు వ్ఫుగాదులు. 'ఆావక 'షాదపద్మముల్‌

దిక్కని ముక్షికామినికి దినన విచ్చు సువర్యు 'పింతయున్‌

నిక్కము యిగ్గి రీర్మజైమున సిల్వ(గవచ్చును బుఖ్యశాలికిన్‌

గక్క సమా. మహామ్సర్తితక ర్బుల స్వళా వసియింప నిచ్చటకొ, ఈం 2,

ఇతండు వనమాలినిలాసమును కావ్వమునజేస్కీ కొండూరి యక్క

చండనాధు:। కంకితముచేసెను. నావద్దనున్న యా 1గ౦థ్రముయొక్క (ప్రతి యసమ్మగ్రమయిఫది; అవ తారికలే దు, కృృషపలిమంత్రియు దండనా ముండు నయి. యడ్జె మువేసీన నియోగర్రాహ సందు, కవి నారనా మూక్యుని కువూరు(డై న నియోగివిఫుండు. ఇత్య డాధువికుల డని చెష్పాటదక్క-6 గవికాల నిరారణముచేయటకుం బు స్తకమునం దాధారమేదియు6 బిక్క 'శేదు.. ఈశ కవిశ్వము సలక్షణమయి. మృదువుగానున్నది. వనమాలి విలాసములోని కాన్ని పద్యముల నిరందుదాహా రించుచున్నా ను-- ఉ. గొజ్డగనీరుపోసి సమకార్చినచందనవారిదోంచి లా

మజ్ఞక ఆాళవృంగ ముల మాటికీ (దిప్పంగ రాలులీక గరం

బజ్జలజాతుచెక్కిళుల యందు( దన్నకె ముఖేందుసుజ్వర 0

బుజ్జనచేయ' గూడ(ుడియున్న యుడు(పకరంబుచాడ్పునన్‌. ఆ-౧. చ. యమొజయు. కసోలపాళికలమూా6ద జ లన్నణి కండ లద్యుతుల్‌

గిజికాన 'ఫాలభాగమున6 గించి. దుదంచితన రృనంబు లై

నెటికురు లింపుచేయలగమనీయవిలోచన లూంచి శాదలల్‌

కొఆలి భన ద్వ్యశో మహిమ గోమలి మాటికి జెప్పుచుండ౧గకె,అ-౨ వ కలవుధురం బులైన కలకంథవవోరచ వానిగుం భనం

బులు విని సిగ్గుశం బలుకుఫూనిక లెల్ల ను బోవడించి 'మూం

274 ఆ౦(ధ్రకవుల చరిత్రము గలవలె నోళ్లు మూనికాని కానవవీవములం 'జేరియున్న వో. కిలముల బుజ్జగించి ఇలికిందు వధూదయ నూతక్న్మసంగపిన, అక; డ్‌, తొల్లి యు మోస పోయిక్సివె చోయరుపహూసన *పెక్య్థుమాటులో ఇల్ల మదీయథా గ్ర్యిములచేతన యిస్వుడొ న మ్యివనె సీ యుల్లము సారె నెశ్తు తీకునున్నది యా[క్రేమ వాషమంచు నా కల వనంబు లిశగటివిగాల దలపోయ నరాభకువంతలా, ఆర ఇత 'డాతటు. వతనిజకూ గీ[టాహవ్మాణుండు; భార దా గజనోతు, న్‌ ల ప సంబసూ(క్రుండు ఏ; ఉవరాకమమంతైకిని వీశమాఎబకును బుకుయాు, ఇతగందు శివరావూ భ్యూదయ మను ద్వు నకి 'కావ్యమున రచించెను, కృతం డీ [గ్రంథమును గురజాల. వేరయార్యుసె |చేరణనునం జేసెను కని కృతి ఇచెరకుని తన [గ౧థ మునందు-- ఫీ, పమం(తికులపూర్వుం డిలం జ మత్రారభారళ మంచె [క్రీరంగరాజునాము( 'జేమర్యతిముత్తాత యూమల్లయజ్య దామైయణీపరిఇయ(గంథమం జె నేమంక్రితాత యజ్ఞా పూాత్యుండొ; రంచస శషసంతానముల్‌ సరవితోడ్ర 'నేమం(్రిపిత పార్యతీశ్వరు( డాదిమదాతమై 'పద్యగద్యంబు లంవె నట్టి గరుజూలకులక్‌ లశా్థువిధుల్రు రసికు. దివటూరి మల్ల నా రాధ్యశీష్యుం డభవఫూజాధురంధరుండె న మా ఘనుడు సాంఖ్యాయనసగెత్రుంయెనయు రుం, ఇట్లు వర్డి ంచ్చి అతండు. తన్ను(గార్చి పవికినట్టుగా నీకింది పద్య ములను జెస్పికానియున్నాయం- వ్‌, అనఘ భార ద్వాజనునినో తజూతు నాప సంబసూ[ తు (బశ సజరితు ఘనుని.బోడూరి పంకటమంతివరున పమహినఫీచాపయమం(పిపొ తు

పోడూరి పెదరామామా త్యుండు 7 శిఫవరామమం[శికి ఏీతమాంబకు సూనులె సృంచు శూపాం రామరామ ఫఘును* ము వుం తోవ గణన "కెక్కి శిపెరామక వీ రము [బి ర్‌ మ్యాచరిసముం జఉతమయమక్షాం ధసంవ్కత చేశకవిత రచనసయంగ నేర్చి భారతికి రుణన్ను రాదవిద్యత్వభ లయందు! బూజితుం డగు సన్నుంభిలిపించి షఫికె్యబసన్న ఫణిశి,

సీనీ వంగ ప్లూర్వ్వధీనిధి కొండకవి :వెవ్పె భాక్షవాభ్యువయ ప్రబంధ "మలహి సష్‌యన్న బావమం(తి రచించెనొగముపాక్షన నౌ క రిణయకావ న్‌ మెసంగ సీతమ్మ. జసమునందె సి రోప్టు జూనరకళా న్రోకృటే రామకవివరుండు సీపు వ "నో కిన నిర్మించినావు కొస ల్యాప[ణతగాది సర సకృతుల మజి యుదాహరణాది చవ స్క్ఫృతు లను సంత్క తాం|థక వితల పష జూలినటి సం గస" (శ్రక్‌ లేం చెప్ప:జూలనట్లి (పాఢ సత్య-వి వివె ధరాతలమున గలితగుణగణ్య "పెధరామకవివ వేణ్య. ఈపెదరామకి వి సంస్కష్భ తాంధ్రకవ్రులన స్తుతించినవిమ్మాట "సే కావ్యములకు మార్శదర్శియైన పింగళి సూకనాపమూ త్యునిటు వాగడి ఉ. ని ప్రకవిత్వవె ఖరివిచిత్రత రాఘవపాం। వ్‌య ము త్య్చృషముగా రచించి జగ దేకనుతు ల్లని ధాధతిలో నవ (స్రష్ట యనంగల బధ్యభవనన్ని భు, 'డై.నమహోక పీశ రా భిష్టతమ్మపభావుం డగుపింగళినూరక వీందు. గొళ్చెదన్‌', "కావ్యవేకకుండై న గురుజాల 'వేరకకార్యుని యశీష్ష(ప్రకారముగా నగ 9థమును నోదావరివుండలములోని యూాచం ట[గావుమునంద లీ “రామ లింగేశ్వకన్వామి కంకితము చేయుటచేకనే కవి గో దావరిమండలములోని వాండగుట స్పష్టమగుచున్నది. ఈతనికాలము. సిశ్చయముగాం చెలియ

274 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము రాదుగాని యితండు నూజుసంవక్చరముల. 'కిందటివాండని తోంయచు న్నది. ఈతనికవిశ్వధార యనర్షళమియి. మృదువుగానున్నది. కని తాధో రణి "వ్రటపడుటకయి శివ రామాభ్యుదయములోనీ 'రెంకుపద్యము ల్యిచు ఉజాహరింపయలడుచున్న వి_ చ.. తరము నుతింపంగా నగణి తేస్ఫురి తాంకతం దద్ధరాధినే

తరసికండౌా ననంత వసుధారథు. డు్రగపురారి భీముండు

ర్వర' నుతి "కెక్కిమించె వృపవాహసమాఖ్యుం డె ప్‌ నసగ్భణో

త్క_రవరు6 డాజిభికరని తాంతపర్శాకమళాలి యా ననా ఆ, ౧; మ, అలరన్‌ దత్చుషమారఛాసురసపాయంబొప్పలూ దారకో

జ్వల సామాూహితదానకాంత్స వపు ఛాంచద్భ రయూాదాన నా

కులసత్చంతతిం జూడవచ్చె సమత్రాముు డింపుమోజంగ మం

జల తారామమహాధ్వ్యరాజితవ రాయు న్లల్హైనవ్వీటిక్‌౯, ఆ. ౨.

102. రామావర్ష్వుల కొండుభట్లు ఈకని కవిలగోసంవాద మనువేర' నధ్యాత్చవి ధ్యా్రతిపాదక్‌ మగు

నాజాళ్వాసముల పద్యకావ్యమునుర చియించి యహోోటిలనృఫింహన్వామి కంకితముచేసెను, ఇతడు వె దికబాహ్మాణుంయయ్యు హరితసగోతుడు; నర సావధానికిని అక్క-మకును ప్యుతుండు, ఇతండించుమించుగా నూజుసంవ త్సరములక్రిందటి వాండని తోలందుచున్నది. ఈతని కవిత్వము మృదువయి నాతికఫనమయి (శాన్యముగానున్న ది, కవీలనోసంవాదములోని యొక్కొ క్క యాశ్వాసమునందలి పద్యను నొక్కొక్క_దాని నిం దుదాహరించు

(సాతములందు దైవతని వానససుఖంబులయందు లోలుడై.

రామావ ర్షు ల కొండు భట్టు లి పాఠరలాడువారల కపాగత నిత్యసుఖాబ్దిదేల నే. భాతి లభించు సద్దురుకృపామహి మం బౌడగూడ దేనియుక్‌, ఆ ౧ శా కైనా మూమాదులం. దసూయ యనస్రూమోాబేవిపె . బూన మే మానాతిం 'జెనకంగ( జూలుక్వుమె వూయూాలాషము ల్లూర్వరా దె నం బోయెద' మందు “నేవముగసవనా యం వాబే వబేవో త ముల్‌ గాన రభోయిరి య మ్ముశీ ౦న సిసతి౯ గాపట్య వేషంబు లన్‌. ఆ, ౨ శా, వేదాంతార్థసముజ్జ్వ్యలాగ్ని భవసడ్విజ్ఞునదీపంబుం డా నాది౯మానసముం గరంగలొ సముద్య ల్లీలమైంయూని స. మో్ళ్యూవం బొప్పంగ హృృద్దుహాంతిర వసనో్నోహాం ధక్షారంబు వి “చ్చేదంచై చన(జొచ్చియందుణలయన్‌ ఇపాహిభూమన్‌ బ రున్‌ ఆ-౩ ఉ. అపర మేశ్వరుందం సకలాంతం చాహ్యాములందు. నెల్లం డా వ్యాపకు చాట లింగతమవుదును బింబితు. డయ్యె నంచుచే రూఫరి జీవు లడై మిగులకూ ఢిరి గ రను న. నంచు సం. "తాపము నొందుచుండుం దను దడాల గనలేమిని నెల్హభంగులన్‌ ,ఆ 'రోః మ. (ప్రతిబింబంబు లనంగ' దు రి షయకృవ్వ్కజ్ఞూది దుర్వాస సల్‌ . సతతంబున్‌ మదిలోన చాదుకొన నిశ్చాంచల్యముం బొంద' నీ కితర్ణ భాంచులం 1దిప్పుచున్‌ శవణవాగ త్యాది సంసర్షసం గతులం బర్వికొనంగ లేనియనియా గౌటిల్యమాలిన్యముల్‌ ఆ-౫. చ. చక్కెర పుచ్చకాయవలె సంతనగా నొనరించియుంచ నం 'దెక్క-డనై నం జేంయు గలే విను యా త్మయబఖండ మాపమై వీక్కటిలంగ వే జొకటి భేదము తోంయనె యెట్లుచూడం దా నొక్క_టియొక్కసటఫ్‌ జము నొక్క_టి యన్న దియు న్వి చిత్రమే. ఆఅ.౬,

2/8 10౧3. మారయతవి బ్రత౭డు మైరావణచర్మిత్రమును పద్య కావ్యముగా ర చియించెను,

ఈ కవి నియోగి బాహ్న్మణుండు; సర్వ మామాత్యువికువూరు.డు, అక్క

డక్కడ వ్యాకరణ గోషములు కానంబకుచున్నను మొ త్తముమో(ద నీతని

కనిత్యము మృదువయి మనోహరముగా నున్నది. కవనఫోరణి చేటపడు ఎవీ్‌యి మైరావణచరిత్రములోని రెండుమూడు పద్యముల సిం దుదడాహా రించుచున్నాను-

4, చెప్పగరావిమూయల వీచిత్రపుకూపులు చాప్పే యింకో వా డెషుకువచ్చునో యిటకు నమజియుండిశ. గార్వమంతెయుం దఫ్బనుగాన రాఘవులు త్రవ్షయు, గాంచువిధంబు గొబ్బువన్‌ బొప్పడం జెష్తుండీ "శలీయ సూనృతవ రనులార ఎెవ్చుకుక, ఆ-౧.

ఉ, వమూరుని మోహనాంబకముమాడ్క్‌_ని బాణము లెదు నున్నబం గౌరపు బొన్నురీతి. దొలుకారుమెజుంగులపోకభంగి శృం గారర సంబునం వొల౯కంగట్టిప పువ్వులయెత్తురీతి న స్నీ రజగంధివచ్చి తగ నిల్చెను బీకిని భర్వముందటకొ. అఆ-౧.

చ. దనుజ దురాత్మ నీకు నిం దస్క_రవృ తినిబొచ్చి మాయలన్‌ దినకర వంశ్యులం దోడరి తెచ్చిన పద్ధ ఏ శోోీవరాదు నా ఫఘునతరవాలరోమమున గట్ల జగంబులు మచ్చ నిన్నున య్యనిమిషులెల్ల భీతి నిట కడ్డమువచ్చనం గావం జంపెదన్‌, అ.౨.

104. పరశురామపంతుల లింగమూర్తి ఈకవి సి తారామాంజ నేయవ నెడు మూడాశ్వాసనుల వేదాంత

(గంథమును ర చియించెను, ఈత(దు ని యాగ చాహ్నూణుండు; రామమంత్రి

క్‌ని తిమ్మూంబకును బ్యుతుండు; మహ+ బేవయోగి శిష్యుడు, ఈ[ గంధము

పరళురామప౦తుల లిరగ మూ రి వగ

(పథమా+జశ్వ్యాసము తారకయోగమును గూర్చియు, ద్వికీ యూాశా్యాసము సాంఖ్వాయాగమ్లుమగూార్నియు; తృతీయాశ్వాసము రాజయాగ మనరటు డెడి యమనస్క్యయాగమునుగ్గూర్ష్చియ్యు. జెలుపును, ఈ సితొరామాంజు నేయ సంవాడము బహూుజనులచేం జదువంిడెడు జనవియమెన ఫప్పుసక ముగా నున్నుది. కవిత్వము నిర్దష్టమయి సృాద్యముగా నున్నది, ఈకని తన్ల పాండి త్య (వ కటిన ముసకయి య్రుటి "వేదాం తేగంద్రు మువందు సహిత “మేకాతర ద్వ్వతుర కద్నుములము జొస్పించియున్నాండు. ఇతయ ను+ూజు సంవత్సరములకు: బూగ్వ్వ్రమునం మండినట్టు 'తెలియవచ్చుచున్నది. పీతా రామాంజనేయ సంవాదమునుండి కొన్ని ప ద్యముల నిం దుడాహారించు ఉ. (ప్రాపుగ రామనామము. నిరంతరమున్లో బ్లజియించువారిక్సీ

బాషను లేదటంచు. 'బనుపామును బ్యాలవచ్చు నన్నసం

దిపితలోహఖండము. సతిత్వరితంబుగ (మింగవచ్చు బ

ల్కో-పము పెంచుపెద్దప్పలికోఅలు దీయలవచ్చువిద్ధరన్‌, అంం. ఉ నమ్ము మనమ్ములో ననుదిశమ్ము వెలుగగుచిదాత్శసచ్చి భా

వమ్ము నిజమ్ము “సను సీధనేము క్‌ మఘ 'సంజనన మూ చూపవ

గ మ్ములుం గో ర్భృ కార్యక రణమ్ములు వ గుణ్మాశమూభిమా

నమ్ములు నాకు. లే వమఘన మ్మాగు నావచనమ్ముు నెమ్ముషన్‌, ఆ-౨, వూ గానంబు న్నటనంబుం దాళగతులం గావించున్‌ జూరు వి

ద్యానై పుణ్యముం జూపుచుక శిరముమోందం గలు పెందొంతరళా

ఇఒచానం గ౧7కోను నా ట్వ లునిగఫికా బుంఖానుపు9 ఖ్‌జ్ఞ సల

న్నానాకానుభవజంయడయయుం బుధుండానందాతుం గాంచున్నాదిక. ఆ.౩

105. పరఘరామపంతుల రామమూర్తి ఈ కవి చుక చరికమ నెడీ మయైడాళ్వాసముల వేదాంత 1గంథమున్ను రాచియిం:ెను,. ఇతడు నియోగిభాహ్మాణుండు; సీతారామా ఐజనేయ సంవాదమును రోచియించిన లింగమూర్షిపు (ము డును. శి ష్యుడున్ను ఈతని తల్లి లిిగాంటబ, కవ్‌ తనతండినిగూర్చియు. దన్నుంగూర్చియు నిట్లు చెప్పూ సీ, ఆత్మభూతుంకుగాని యాత్మభూతుండుగాయ నినమాగమాంార్షనియతిదోయ మబురుపనే త్త ము(డ్లుగాని ప్పురు స్ట్‌ త్తమొం వకాండు. సజ్జనాన్యుగహసరణి మెఆయ మృత్యుంజ యుండుగాని, మృతు న్టంజయు డుకా6డు సర్వ్యప్రపణవోపశమన మిమర సమృతే సిద్దు;ండుగాని యమ్నతేసిద్లు (డుగా'డు ఖఘనరిసనిధిసమంధనము దనర నమచు. దా వ్యతి రే కాన్వయ(ప్రసిద్ది నలరి. (ప్రత్యవముగ నజుం డచు గుండు నభవు+డమ రేందు.డై యెప్పెనవనినత(డె లింగమూ ర్రియునాగురులింగవమూ రి, సీ. అమ్మహాలింగమమూ ర్తి లింగాంబికాకు వమూరుండ( దదీయసేవానుముకుండం బరశ్సు 'రామపంతుల కులకంజ రాజిక ర్య మాకృతినిబాల్భ్యు రామసామకుండ 'నేను, ఇతండు నూజుసంవత్సర ములక్రిందటివాల డయినట్టు త్రోంయచు న్నది, ఇత౦ండు రచియించినది వేదాంత్మగంథ మయినను కవిత్వము

[06] సరశురామపంతుల లింగమ్నూర్ల్డి 211 మ్యుదువయి హృధయర;జకముగా నున్నది, శుకచర్షిత్రములోని శ్లాన్ని పద్యములను గవిత్యానోరణిని జూపుటకయి. యిం చుడాహరించు మన్నాను. ఉట, కాయవనంబునళా ధనువుగా భ్యాకుటిం గజిచేసి నారిగా

వాయువు గూర్చి భూపులనువాండిశరంబులం బూసి సణ్ముఖక్‌

'చాయనిద్యవ్షి మాటుగొని మానసముఖ్యమృగంబులన్‌ సుఖో

పొాయముగా వధించుమృగ యూరతు లుండుదు రభూగంబునక్‌ ఆ-౧. ము లలనా. రళావనభొమి కెల్లపుడు వాలొాయర్రబుగా నప్పరో

లలవారత్నము "లీగి యార్యురులపాల్ధం గబ్లునేమంతిశా

లల 'నాతీరరషాలజూలముల 'కేలాకోలలం గేళిలీ

లల నాటల్లొని యాడుచుందుగు బాలా కంటివే యిచ్చటకా. ఆ,౨, ఉ, వనెజి న న్‌ 1దైిప్నిన హ ట్ట దింది యబున్ధు లహర్నినంబు పూ

ర్యానుభవాభిలాపవిషయంబుల'కే చను "వాని మల్పి నా

'నానిగమూాంవ శాస్ర వచనశ్ర వణాద్తుల సిల్పు తత్సమా

థానమె మళ్ళనఃపరనిధానముగాంగ్లొని యభ్యాసించెదన్‌, ఆ, క, ఉ. యోగిజనాశ్రీతానిలవి మూగము: సాధకలత్యలమణో

దో్యోగము. దేవద త్తవిసియోగము సంతతము క్షి కామినీ

భోగము) ని త్వస_ల్స్వగుణ ఫ్రూగము ద్యష్మ్రష రాత్మ జీవసం

"యోగమునొం దజేయుభవ యోగవి యోగము రాజయోగ మువ్‌, ఆ_౪ వు, జనకుం గాంచితి జేదవాదవుతముల్‌ చెండాడితి౯ా శ క్‌వా

దిసి భంగించితి నాగమాంతమతయు కి న్నిల్పి 'మెప్పింప న

నని మోదించినము క్రి కాంతను మహోకల్యాణయు క్షంబుగా

నెనయంగూా ర్చి నతంకు 'దాని(గొని యే నే తెంచితి నే సడుకకం అగా.

-ఈకవి వివెగసింధువ నెడీ మెదాశ్యాస ముల "వేదాంత గంజఖ్లమును, గచించెను. ఇతండు. వేగినాటి నియోగ్యబాహ్మాణుండు; 1లీవత్సగ్యోత్రుండు. "మొట్ట మొదట నీవివేక్‌ సింధువును నాం్యధవచనకావ్య మునుగ్లా ర చియిం చిన ముకుందయోగిని కవి యీకక్రింది పద్యమున స్తుతించియున్నా(డు-- మః, వినుకింపన్‌ భవరోగనై ద్య మగునీవేదాంత కాస్ర్రంబు పా

వనమైయుండం 1బపీణతన్‌ వచనకావ్యం బొప్ప(గాం జేసి స జనులం (బో చినపు.4సమూ రి విమలస్వాంతుండు విజానళా ద ల భా బె మా సనులడై నట్టముకుంద మానికి నమస్కా_రంబటు 'గావించేనళాం

ఈక వియు నూజేండ్ల [కిందట నుండియుండ వచ్చును, శుకచరిత్రము నందు వలెనే యీవివేకసింధువ్రనంకునువ్యాకరణ _ విరుద్దములై న ప్రయోగములు కొన్ని కనంబడుచున్నను మొ న్తముమోంద కవిత్వము మృుదువయి. [కావ్యముగానున్న ది. కోవనరీతి "త్రేటపడుటకయి వి వేకనింధువు నుండి కొన్ని పద్యము. లీం దుడాహరింష6 జడుచున్నవ్‌...

చ, కడువడి/ గర్జమార్ష మనుకాజడవిం బడి వ్యిభ్రమించుచున్‌ జడమతి నింది మార్థప్లలసం చితతి కక పూయసారముల్‌ దడయిడంగ్రోలి దుర్వ్యుసనదాహమునళ వెగ డొంది నుక్రి మో యడుగులు గాంచితిన్‌ ననుం గృపామృత మానంగనిచ్చిపోవవే, ఆ ౧ మ, వడిగా(దీసి ధనుర్ధరుండు విడువం బౌాణంబు నెందా(క న వ్వడిగల్లు౯ శర మంతడాం నడుచుక౯ వైన యచొశ్చిటనే పడు. ్రైరబ్బపు-గర్ము వేగమున నాపర్యంతమున్‌ జహముల్‌ పడ వా వేగము తూలినం బడును జూ భగ్నంబులై మేదినిన్‌, ఆ-_౨ ను. సమతన్‌ మేఘుడు వారిధారలు మహిన్‌ సంనవీతి వరింపర బ ల్లములై యుండినవోట్లు నీరు నిలుచుకా రతీంపంగాబండమై.

వాసు దేవయోగి వితీ$ీ చుము కీ గ ము నిఖై ద్యగుట నెం దుం బాత మూహించి యు త్తమునందుం దగ్యబహ్మవిద్య నిలుషక్‌- ధర్మంబు చింతింపటన్‌, అంకె, మః తనువ్సల్‌ స్వష్నమనో రథ ౧బుల్మక్రియన్‌ దండోోష తంశంభబ్యులె యనయంబుం బాడమూఫు. బోవు నివి కర్మా ఫనసం ప్రా పముల్‌' ఎశయ .న్నాకును వీనితోం దగులు లే "డెల్ల ప్రుడంకా నే ఘనుం డనునిశ్యుండ నిరామయుండ నిములు ండ౯ా సా వచె తన్యుండన్‌ ,ఆ-ర

ఉ. అష్రూకు పుగనట్టిశిశువందు మ జవ్వవియె మిటారియై మయొషఘ్రూలకుష్పయెన వికవోత్పలలోచనయంద్లు వాస్థకం బుష్పతిలంగ నున్హముదియుగ్భలియందటును విర్వికారుంతై. ఇచెప్పెడి.బేవి యెందు సమచిత్తుయు పంకుండ యెంచిచూడ(గక అ-౫

107. వాసు దెవయో గి ఈ కవి 'జీవ (ప్రబోధము నెడు నాలుగాశార్టసముల "వేదాంత[గ్రంఫు మునురచియిరచెను. యోగ శా న్రృముల నీవేర రచియి౩పంబడిన 'వేడాంతే

(గ్రంధములలో ననేక్షములకం ₹ 'నిందలి క్షపవిత్వము. సలతణవుయి హ్యూద

యంగమముగా నున్నది. కవి యేకాలప్తువాడ్లో "తెలియదుగాని నూటు

సంవత్సరముల వయివా॥6 డని తోందుచున్నది, జీవ పబోధము లోసి రండు పద్యముల నిం దుదాసహరించుచున్నాను...

చ అనవిన్‌ జీవు, డిట్రమం (బ్రయత్న్యము( (వాష్యపదంబు లేక తా సనయను ఖండమై జగములందును గారణ కార్యరూపతం 'బెంంగొనియున్న యూత్స కొక్షవీండపదంబు6 (బయత్న సాధన బును ననం ౫ బునే యనిచు బుద్ధికి దోంచెడి వీనిం చెప్పవే. అంద,

డఉ, అంధతమూపకృత్యనుగ తాత్ముల శుద్లథ రరకుద్ది చ బంధవిము, కి గోరి కరిభంగిసి నీట మునుంగ “'దెవాదు గ్రంథము వాయిు(గాక భవకర్శనిబంధవిము క్షి కల్లునే బంధురరాగదోషముల. బాసిన శుద్ధతం గాక జీవుండా, ఆరో

105. కానాల నరసింహకవి ఈ కవి. హూరివంశములోని యూశ్ల సృర్య పర్వమునం దలి "శే ధర్మముల

నెనిమిడాశ్వాసముల పద్యకావ్యమునుగా ర చియించెను. ఈతండు నంద వరీక సయోగ్మివాహ్మణుయు వాసిస్టన్నోత్రుండ్వు. వేంకశేుశయామాత్య ఫ్వత్రుండుు ఈతని వాసస్థలము తజినొండ(గామము;? ఇతంప తన శేష ధర ఖగ ౦థమును తతికొండ నృసింహస్వామి కంశితము చేసెను, ఈతనికాల మేదియో. తెైలియరా లేదు, ఇతండు తన (గంథమునందు--

సుజనగుణవమూానసోత్పలసోము సోము

సురుచిరాలంకృత్మిభాజి నోమయాజి

సత్మవిసనాభు శ్రీనాధు సన్నుతింతు.౫

అస యూంధ్రకవ్రులకు వర్లించుచోం దమనందవరీకులలో సుష

సీస్దులైన "పెద్దనాదికవ్లలనుసహితము నర్శించియుండ లేదు, ఇంతమాత ముభేత నితడు పెద్దనాదిక వులకం కె బూర్వు డనికాసి వారిశఫ్రోడి సవ కాలికుండనికావ చెప్ప వలనుపడదు. ఇత! డించుమించుగా నూటు నూట 'యేంబది సంవత్సరముల్మకిందట నుండి, యుండవచ్చును. అక్క_డక్కడం గొన్ని విలక్షణములై న (ప్రయోగము లున్నను కవిత్వము మొత్తము మోద మృొధువయి నిరర్షళధార కలదిగా నున్నది. ఈతని శేషధర్మముల లోనుండి కొన్ని పద్యముల నిం. దుడాహరించు చున్నాను. చ, పటుతర మేఘ మండలవి భాసితసొధచ యో పరిస్థితో

త్మ-టనర హేమ కుంభ సము దాయథగద్దగీతో రు కాంతివి

స్ఫుటచపలాకృతి న్మెజ య'ంజూడలగ న చ్చిన వార లెల్ల న్‌

చ్చటం గలచంచలల్‌ కడునచంచల లంచుభమింతురెంతయున్స్‌ అ.౧ చ. ఘనవిషజంతుపూరిత మగాధము కూపము దీసింూడు నీ

వొ"నరంగ6 గూగత్రు నియ్యవు తిగోదక మియ్యవు గాన డాన మూ

కానాల నరసింహక్షవి గ్రీన్‌

తనువులు. జీర్లతర బొరసె దారుణరూప స మేతకూపమం

దును బడియున్న వార మతిదుఃఖసమా కులతన్‌ మహాత్మక్షా, ఆం౨ వా దారాపత్యయుతుం డకిచనుండు వీద్యాంసుండు వేచాంతవమూా

రారూఢుండును వృ లిహీనుండును నిత్యానందుండున్‌ శో త్రియుం

గా లి స్త్‌ ష్‌

డె రాజలిన (చాహ్న్మణో తమున 5 త్యానందులై జీవనం:

బీలే దాతలు: పొందనే సుగతు లుర్వీశా ధరామండలి౯. అ-౩ ఉ. సీసము అెందటో శమనుసీం గనజోయిరి నీకుంజూవురా

చాసకు బ్యు్షినిల్లయి మహః క్‌ ల్సు షంబు. లొన ర్చి సభ్యులళా

మోసముచేపి నేం డిటులునూలినం బోవు నె తతృలంబు. వికా

'బాసివం గల్లు మా కఖలభాగ్యము లేగుము. కాలుప్రోలిక౯,. అంక మ, అనుచున్‌ దూజీ మహావరా సుతకళతార్థంబుగాల 'చాపచిం

తన లర్హార్దనంబేని వాగి నిరవందర6 (జోతు రంతంబునన్‌

దనవెంటం జనుజెంతునే కడషటన్‌ దా నొక్క_ంజే పోవుటల్‌

గనియు౯ మోహలతానిబద్దు లగుచుళా గానంగలే రింతయు౯ా ఆ.౫ మః, సతీయుం దానును బుత్రప్మాతయుతుండై సంపా ప్పసన్వేమష్రుడె

యతిసంతోషముమోాణలూ మలర్‌ 'చేళంతంబునళల' లోక్షపా

లతతుల్‌ పూజ లొనర్ప సర్వసుఖసంప్రాప్తుండునై. (కమ్మఆక్‌

వ్మీతిపె 6 బుత్తైను జక్రవ ర్తి యగుచున్‌ జేేడోముదంబొప్పుగళా. ఆ-౬. చ పొలుపగు. కారచనుబుం దిలపుపష్పము నచ్చెలి నాసీకోపమం

బలరంలగవచ్చి దానిసమ మాటకుంజూలక యాగ (దృష్నిం గొ

గ్గ నం క శరన ౧ శరన స స

మ్మాలథ దల[కిందుగా. దపము మానుగంజేసి. ఫలించువేళ మే

నులు విడిచె౯ నలంగండో 'ఫఘనుండయిషన్‌ బలవద్విరోధియె. ఆఎ౬ ఉ. సీవును దీపధానములు 'నెమ్మిగ( జేయుము. డాన మోశతమున్‌'

శ్రీవరుః డిచ్చుజ్జానమును కేకులు జ్ఞానముచేతే మోతమున్‌

భూవర నీకోం గల్లు హరివూజ లొనర్పుము కా ర్రికంబునం

దీవిలేశహోసము మహిళా వినువారికిం గల్లుపౌఖ నముల్‌. ఆ ౮

109. రామనామాత్యు 6డు ఈకవి గయో పాఖ్యాన మనెడి రెండాళ్వాసముల (ప్రబంధమును

మును గరచియించెను. ఇతండు సియోగిచావ్యూాణుయ]; తవు నమణ ఖై ప్యుతుయు. గయోపాఖ్యానమునకు కృష్ణారున సంవాదమని నామాంతే రము గలదు, ఈతడు నూజుసంనత్పరముల క్రిందటివాండయి. యుండ, వచ్చును, ఇకండు తనగ్రంథమును 1 శీమవహలోబిల నృసింహస్వామి. కరికి తము ఇేసెను ఈశని. [గ్రంథమునందు లతుణవిరుద్టముర్రై న (ప్రయోగము లనేకము లున్నన్యు మొత్తముమిోంద కవిత్వము సరసముగానేయున్నది, గయావా ఖాన్టినము లోసి ద గ ములు "రెండిందు [కిందం జేర్పబడుచున్న వి, ఉ, వారిజనాభ' నీవనుషు నాసవవందను( డున్నవోటికికా

జేర హి న్యూదిధ్రె ర్యునకుం 'జెప్పితి బుద్ధులు "పె స్క్లరీచులన్‌'

భూరిద మా్టి, యాభనునిబుద్టికి నేమని యెొంచ్‌చూప నీ

ధారుణి. 'బాండ వేయులకు చాపునుదండయు నీవెకా హరీ, అ. ౧. ఉ, ఏమని. చెప్పవచ్చు జళి యూోబల పార్థుల ఛాహాపిర్యముల్‌ 1

రామునిసాటి వత్తురు శరాసనవి ద్యరు వీరిరై ర్యముల్‌

'షౌమమహీేధరంబునకు 'నెక్కువ వీరలతోడ మూార్కొ_నన్‌

సోమథధరుండు, వాసస్ప్యం దు సూర [లో ద ఛను'డై న నో ర్తునే, ఆ,.౨,

౧10 పోచన. ఈకవి చంద్రాభ్యుదయ మను 1ప్రబంధమును, గచియించెను,

ఇతండు. నె దిక (చాహ్మణుండు, ఈతనిగరడి నృసింహసోమమూజిం ఈ చంచ్రాభ్యుదయము అమ్మానమం్భతి కమూరుండగు చిన్నుళూ మాత్యున శింకితము. చేయంుడి;ది, ఈకవికాల మేదో 'తెలియరాలేను. ఇతండు నూజుసంవత్సరముల కంక. బూర్వమునంధుండినట్లు త్రోంయయచున్నదిం ఈ ప్రబంధము శహ్రైాలం కారములతో నిండి (శావ్యముగా నున్నది, చంద్రా

'పెనుపల్లై బాపనామాత్యుడు 287 భ్యదయములోని పద్యములు రెం డిందు[క్రిందం బొందుపజుప( బడు మ్రన్నవి.

చ తిమిరపుజవ్వనంబున నతీతసతీతనువృ త్త మైనచి త్త ముతవు పొరవారవనితా జన తాజఫఏ తానురాగ'యా. గమున మునింగి దర్నకవికారము శోరముగా ఘటింపన

కా-మరుమిటారిబారిపడి కుంశతివృ తెరి [గమక్రమంబునన్ల్‌, ఆ. ౧.

చ, అన విని గు2డె జల్లుమన న న్వసితామణే యమ్మచెల్ల య్‌ యన మదనాతురత్వమని యూత్మ(దలంచి తలంచి సాధ్వసం బును 'వెజంగుం దడంబడధోరి భాంపిరి నిట్లను భర్తతోడ ని య్యనువునమిమ్మురబో వణగ్గిమహాత్మయొరుల్‌ మన కెవ్వరియ్యోడన్‌ అ-.౨

111. 'పెనుపల్లె బాపనామాత్యుండు ఈకవి. నీతొవిజయమను నేకాజ్వాస్యప్రబంధమును. రచించెను. ఇత:;డు. నియోగి (యగూన్నాణుండు; కోనరరామాత్యప్వుతుందు. ఈతని కవిత్వమునందు లక్షుణవి రుద్ధములై నృబ యోగము లక్క_డక్క_డ€ గానల బడుచున్నని, కవనరీతి "తెలియుటకయి. సీతావిజయమున్వుడి రెండు పద్యము లం దుడాహరింపంబడుచున్నవి._.

ఉ. పోల శతాసనుండు శివపూజ యొనర్చుచు నుండి యంతలో నాలమువార్శ కర్ణ్యములయంద్సు వినంబడ్త నులిగ్రయ్యుగుం డై వాలును చేవపూజడయని వారుల? గన్గొని మేమి మచ్చురి౯ జాలంగ సందడు ల్గలుగుచందము. త్రో౧చెను జెప్పు. డంతయు౯

ఉ, భూరిరయంబునం. దొడరి భూసుత కన్నుల నెజ్జచేసి యో రోరిళ తాస్య ]త్రుంగి తని యొకటి బాణసహ(స్రకోటి తా నారజనీచలేండు. తనువంధును (గుచ్చిన నెత్తు రొల్క_/గా. బోరుచు వా(డు నొప్పెసంగ బూచిన మోదుగువెట్టుకై వడిక,

ఈ కవీ మదనసాయక్ష విలాసమనెడ్‌ యైదాళ్వాసముల శృంగార 'చబంధమును రచియించి (సె లమలి కార్టునున కంకిత ముచేసెను, ఇతందు

• వధాహ్మణుండుు గ్రారుత్మశద్నుపినో తుండు, వేఠకటాచలమయా'రా థ్యునకును అన్న పూర్ణమకును ప్తుతుండు, ఇతయేకాలపునా డో సరిగారి 'ఇలియరాదు. ఇతం డించుమించుగా నూజుసంవత్నరముల కిందట నుండి యుండును. ఈతని కవిత్వము మృదుమనురపాక్‌ మున 'నెలయుచున్నను నిర్దష్ట్రమెైనది కాదు, జఒక్కాక[యూశ్వాసమునుండియొక్కొక్కటిచొప్పూన నింద్యుకింద నుదాహరింపండిన షద్యములనుబట్టి కవియొక్క_ కవత్వరీతి కొంతవలకు. 'తేటపడవచ్చును._ చం చని శశికాంత సంఘటితభారుస్తు వర్ల వికారపాధహం

దును నెనలేని గదెపయి దోరముగ్లాం గొలుష్టండి సాధుస

జన పరివారయు క్రుండయి సత్యము దప్పక మూడు ల్లోక్షముల్‌

తనదుయశంబు గప్పంగను దద్దయు రాజ్యము వేయుచుంగంగన్‌ ,అ-౧ చ అని దరింజేరి బాలపినీ నక్కున౧దేరి చి చెక్కుదోయి ము

గనరిచి చుంచు దువ్వుచు మృదూ క్తులు పల్కి కడింది శమ నె

మ్మానమున నల్లి బిల్లి కల మాటికి నల్టుకొనంగ నక్కుువమూ

రుసముఖ చం, ద్రదర్శ సవిలా చన్నకై రవ్రుం డచు నయ్యనక, ఆ. ౨, చ, 'తైలిహురుమంజిముళత్తెములు తీరుగనిల్పిన 1శేవం జక్క-నా

బలువగు శకెంపుగుంపుల శుభస్థిత కాంతులు చల్లు మేలు

నూలు. నివాళులిచ్చు కనుమచ్చికలు౯ ఇెలువొందం దాని ఫు

వ్వులసర మొక్క శేల నిడి యొబ్టుగ నష్పరి కేసచుండలగ౯ా. అ-3, డ. ఉల్లము చల్లగాం గనినయొష్పులకుప్పపయిక సుమా (స్రముల్‌

"పెల్లుగ 'నేసినట్టికడు పెద్దవు నీ కాకలవ్యమా నవో

/ 1 శ్రీధరమళ్లైె వేంకటస్వామి రగ 0 తుల సరోజలోచనలపొంక మడంచుట మశ ౧న క రల తలిక్‌ ముక్కకోని వినకలి 86 గమ్ము లోసంగనే రుచే. ఆంర, ఉ. మారువగోరు 'వీ5ి సుకమారశరీరము నవ్వ చంది కా సారముకీరు. హాసము 'సుసారససారము లర కన్ను లిం పారెడు గండుతు మ్మెదలబారులనే ల్కురు లౌర వీనిసిం గారము నీరజాస్తనునికై నస మదిం దలంపంగ శక్యమే, న. 113. శీధరవములత వెంకటసా ర్య లం అతండు (బహళ త్తరఖ్టండము నయిదాశ్వాసముల పద్యకావ్వ మునగాల 'దెనియీంచెను,. ఇతండు బడగలనాటి కన్నడవంశజుండ్యు అశ లాయనసూ[ తుండు; భాగద్వాదగోత్రుయు; అయ్య్వనాగ్యపినూజు(డు, కవి యా [గ్రంథమును జోోక్‌రామనాదు ల (ేరణముచే రచియించ్చి సి ద్ద వటమునకు సనూపముననున్న యంబాపురమందలి పార్టి'వేశ్వర స్వామి కంకిత్తము. చేసెను. (వేరకులలు న 'రామనయు లమ్మీనారాయణు(డును “22 సంర క యు హారి ఉలికి! అవి యా (గ్ర . | చెంగల్వకాయండును దన్ను(గూర్చి పలికినట్టుగాల గవి యా ్రందిపద్య ములలో 'జెపుకళాన్నా(డు- ఇా, [శీమ ద్వేంఠళటరామనామునిం గవిగ్రేన్టుక్‌ రదూవల్ల భ మాపాంగసి వషలబకవితొభివ్ను కసూ క్నన్‌౧ను, (వైమాపాంగ ఇషల్టక తాభివ్య క్త క్వృస్వతుం గా వూరి స్త్రవభ ఎక్‌యు ర్స్‌ విలసద్రాంభిక్య థె ర్యాఢ్యు న్‌ . న్నామోదంబునం జూచి పల్కిరి సముద్యత్కాతుకం బొప్పంగన్‌ ఖః ఖో గ క్‌. ష్ణ కః ఖంచజేందుధర(పియ నూ | ఖండలభాగ్యపదంబు క ల్శృమలతికా ఖండన మగ్యబహార్నే త్తర1ఖండముర చియింపు పద్య కావ్యముగాంగన్‌ .

280 ఆర౦ధ్రకవుల చరిత్రము ఈ నవి యీూ' (బ్రహ్మ తరఖండమును రోచియించి యెనుబదిసంవ త్పరము లయినట్లు (గంథాంతమునందలి యిీక్రింది పన్యమునుబట్టి తెలియ

వ శరవర్ష గణనంబు * లరామమునీంధుపరిమితంబై ధాతియరంగుచుండు యువనామసంవత్సరో చేత కా ర్రికమూాసరాజిత పొర్ణమాసియందు ధ న్యులు విష్ణువర్ధన సగ్మోతు లుబ్యోతిసుబ్బన్న పుత్రులు నుగుణమణులు రామన్న లమ్మీనారోయణచెర్టా ల్వరాయండు ననమువ్వు రమలయశులు చిత్తమున భక్ని వెలయ (టబైహాగ్ట్‌ త్తరాఖ్య ఖండ. మాం[థ్ర(పబంధంబుగా ఘటించి మెలమి సంబాఫపురఫుం 'ార్జి 'వేశ్వరునకు భాసురముగ సమర్పణ బేసి రవ్చుడు,

పయిపద్యమునుబట్టి శాలివాహనశక్రము ౧౭౩౭న సంవత్సరము నందన్యగా (క్రీస్తుకకము ౧౮౧౫వ సంవళ్చేరమునం ద్మీగంధము రచియింప( బడినట్టు స్పష్టముగా లి 'డెలియనచ్చు చున్నది. ఈ[గంథమునం దక్క్‌ాడ కడం గొ న్నివా గ్ట్‌్‌ర అదోషము లున్నను మొ త్త ముమాూయం బుస్ద కము హృదయరంజకముగానేయున్నది. 1బహోే తర ఖండములోని పద్యములు కొన్ని యిం దుదావార్సిపంబడుచున్నవి._

ఉ. ఓమునిసార్వభౌమ మహిమోజ్యల మి రిట "క్షేసదెంచుట౯ా నామది సంతీసం బొదవె నాదుగృహంబు పవిత్ర మయ్యె మ 'తాా-మితము ల్ఫలించెం గడుధన్యుండ మాన్యుం నైతి నంచు నా భూమివిభుండు పల్కు.-చును బూజలొనస్చె మహాముదగబునన్‌ అఎ౧

శా, అరాజే్యద్రుండు కంళసూ(త్రరహితన్‌ ద్యకాంజనాపాంగి శృం గార్వపాభవహినగాతి గల్గితగై 9వేయహారాదికన్‌ దూరీభూతశు చాంగరాగతిలక న్‌ దుర్యారశో కాగిత౯ా సారాచారపరాయణం గనియె నాసాధ్వి న్విచిత్రంబుగళ. అ. క.

ఓరుగంటి సోమశే ఖరకవి 201 మ. రణదుద్యన్నణిదీష్య మానకనకగై ) వేయకోటీరకం కోణ హోరాంగదనూపురాదుల నలంకారంబు గావించిన౯ా మ్షణమా(్రంబుశం ఛాయగద్రోచి కడువేక్కల్మీఆ రద్రావభూ షణము ల్హాల్తురు వారలిర్వురు మషాోో త్రాహంబునీసింప(గకా, ఆంగ 114. ఓరుగంటి సోమశఖరకవి ఈకవి రామకృష్ణార్డున రూపనారాయణీమయమను నాలుగాశా్వాస ముల్మత్యర్థి కావ్యమును రచియించి శీఫఘాసపాటి సారాయణరాజుగాగరి కంకితము వేసెను, ఫు స్తకముయొక్క_ ేరుచేతనే యిందు రాఘవయా దవపాండవార్థము ఫీమిడియున్ననని కెల్లమగు చున్నది, ఈవి వైదిక 'చాహ్మణుండ్య కౌండిన్వసగో (త సంభూతుఃడు, ఇతండు సంస్కృ తార (థ్రములయందు "చక్కని "వె దుష్యుము కలవాండయి. కవితారచనయం చత్యంత సామర్ధ్యము గలవాండుగా నుండెను. ఇతఃడు నూతుసంవత్సర ముల లోవలివాండు, ఈతని త్య్రర్థి కావ్యములో నివి కొస్నిపద్యము లిం దుదాహరింపలుడు చున్న వి_ ఇకా సంభూ తాతివిభూతి దర్భృనకళాసంసన్ను. డారాజు స దాం భర్యాం బుక 'యేీలె. స ర్వధరణిన్‌ గాంగేయచాపోరుసం రంఛ్యోషాడిసహాయుండై. విదురసారన్యాయ మూర్షంబుత్తో శుంభల్కీ. ర్తి మహోత్ప్సలవ్రియకులస్ఫూరుల్‌ విజృంభింపంగళ౯, ఆ-౧ ఉ, సంతస మొప్పం దోంచేను వసంతము మంజులకోకిలస్వనా (శాంతము కోరక [పకర శాంతము బంభరగానతోభితా ఇాంతము సర్వమంగళసశాంతము మోచితమానమానినీ స్వాంతము ధూతసత్స్పథిక శాంతము ఫ్లుల్లలతాంతత్రాంతమై, అ, ౨,

లె గిల ఆంధకవుల చరిత్రము చ సుజనకృతస్థవా జనకసూ క్కి యలంఘ్య మదెన్ని చూడందా నిజము సమతీమందుల దగనిన్ను సనుర్థుకిగాం దలంచ్చిత 'ద్వజము నుతింప బంచుపని వారకచేయ సుధర్మస్రంస్థితి?ా గుజనులు. సుక శ పహారిని గొల్పినవా(౧నయంబు నెుదిన్‌ , ఆ.౩. శా, కళ్యాణీభవదర్పితో గ్రవరసత్వా-రుణ్యత౯ా సద్విషత్‌ కళ్యాణేధరవిస్ను వన్యనసతీ కాండయభూల్ల ంఘనా కళ్యాణాతిశయంబు నాకు 'నిచటన్‌ గలి న్ని రాఘాటమై కళ్యాణాంబర కాంతుంజేయుముకృపన్‌ గాంభీర్యధ్మీమొ'క్కె-దన్‌'. ఆ, ఈ, 115. ముడుంవి వెంకటాచారు (డు ఈకివి. రస (ప్రదీపిక యనెడు మూడాళ్వాసముల. వై ద [గం థమును జేసెను. ఇతండు ట్రీవై ప్లవు'డు; (శీవత్సగ్యోతుండ్యు వేదాంతాచార్యపు (తుండు, ఇతడు గోదావరీమండలనులో నూజుసంవత్పరములకు లోపలనుండిన వాండు, కవిశ్వమునందు, గొన్ని స్థాలీత్యములు గలవుం రస్యప్రదీపికళోని ండుమూడుపద్యముల నిందుదాహరించుచున్నా ను-_ ఉ. పారదగంథక్‌ంబు లొకగభాగము నాలుగుఖాగముల్‌' నవా సారము కుప్పెంబెటి కుచిజూములు వండిన. "గెంప్తసో ంప్పునో ఛారుణి6 బుట్టు సిందురో ముడారత నడ్డిగయెత్తు నీచ్చినన్‌' బోరన రోగఫుంజములం బోవహరించు నమోఘవీర్యమై, ఆ ౧. చ, ఘృతమునల గొండవిప్పలి మిరెంబులతోడుత్‌ న్యబకంపు సం తతమును జిన్న మెతు గొన దారుణమా కఫవాతేపీత్తసం యుత(గ్రహణీత యంబుల వియు క్యపమేహగుధాంకురంబులన్‌ గతముగండేసి దీపనము గల్గంగంజేయు నవోభవీర్యమై, అం,

అక్కెనపల్లి నృసింహకవి తీరి 4. మంచి సువర్ష భస్మము [క్రమంబుకర గొన్నను రాజయశ్నముళ౯ా సంచిత్తక్రర్మజంబులగు. 'సర్వరుజంబుల భూవత్తవైధల౯ా [దుం చి యమోఘువీగ ఏ వముయ దోగ్న వముళ- ఘ నకాంకి లేజవము త్యం చితబుడ్గి మౌాగర్షము చిరాయు వొస ౧గను మాసిచందమా, అక, శశీ గ యై. ఇటేబోర్యా ఒట్టి క షృఅలల్ట జ రొ ఈ కని కూదిలమ్మీనలాసము, షల్ల భాంచాపరిణయము, $,ఖ్రువతీ వరిణయము, అను మూడు పబంధములబమ రచియించెను, బినిలో నోఘ వతీపషరిణయము టనే ద్‌గ్గా డాయనింగారి ప్యుత్రులగు 'వ్రసూర నపకాశ 'రాయన్విగారి కొంకీతముచేయంబడి తన్య్పోజరప్తుతులగు 1సీమహారాజూ " గొడే వారాయణగజపతీరాయనింగారిచే ముద్రింపింపయుడినది, ఈగంథము శాలివాహనశకగము ౧౭౩౫౯ వ స*వత్సరమునందు గ్ర చింపంబడీనష్టు [గం థాంతేమందలి యీ సీసపద్యమువలన6 'చెలియవచ్చుచున్నది-- పీ జాలివాహనశకసంవత్సరంబు లజూగ్ని భూధరతుపూరాంళ్యులై వ యీశ్వరాబ్బంబున నెసంగు వె శాఖమాసంబున శుక్ట పతుమున మూర్తి కశిసంఖ్య భామవాస్రరమున శుభవేళ నక్కి-నేపలి నృసింహకవి మోఫఘ వతిపెండ్షికథ సమున్న పిమాజెడి నెడెజగారాయసూ ర్య్యపకాశ రాయ మణికిరాజ్యాయు రారో గ్యమహి తప్పుత్ర వొతనికరాభివ్వష్షగా భవ్యబుది గృతి యొసంగెను దద్వశం జతిశయిల్సి జగతి నాచరదతానార్కముగ ౬ జెలంగ, ఇతడు కృషూమండలములోని యల ముడ నివాసు౯ డయినను తన యాడిలత్నీవిలాసమును గోదావరీమండలములోని యంకశ్వేది

లైరిథీ ఆంధ్రకవుల చర్గిత్రము క నృసింహన్వామి కంకితము వేసెను, అదిలమ్మీవిలాసము సాలుగాశ్వాస ములుగల (ప్రాఢకాన్యము. వల్తభాంచాపరిణయ మను ని్నుశ్వరుని "పెండ్షికథ మూడాళ్వాసముల (ప్రబంధము. ఇది పులిషాక సీతయా మాత్య ప్యుత్రుం డయిన రామమంధత్రి కంకితము 'వేయంబడినది,. ఈ కవి నియోగి ఛాహ్మణుయ్వు శ్రౌండిన ఫగోతు (డు; షబోగయావాత। 1 ప్పుతుండు, ఈకవి నూజుసంవత్స్పర ములకు లోషలి వాయ. ఈతని కనిత్త్రము గబసవంత ముగా నున్నది. ఈతని పుస్తకములోని యీ క్రిది పద్యములవలన నీతసి కవితా ధోరణిని గొంత ెబినీకానవచ్చును.__ ఆదిలక్ష్మీవిలాసము, ఉ. మాయలు నిరదజాలములు వూ శవి [కొ తలుగావు మానవునో నాయక యిష్ట్పూ డీవు రతినాయశకసాయక భిన్నకాయనై. పాయసై 'వమాూహవమ౦ందునను. 'బన్నుగల గౌ గటంగూర్చి రమొయ్యనక౯ (యుకసౌఖ్య వై ఖరులుచేర (6 నలంస్పలుదీజం గనూడుమూ.. అ-౧ ఉ, ఎక్కడిగొల్ల వాండ విది యొక్కడిజాణతనంబు దొంగవా శ్ర్రాన్స [డిపొరుషుంబు మడి నిత తలంపక (పాలువూలినన్‌ దక్కుునె సీకు6 గోక లవి తక్కకయిమి లక్‌ 6 'గావువలివే యక్క_లన్రోడ స్‌సరసి 'నాడంగల జీరలు వొంగిలింతువే. ఆ-౨౨, ఉ. వారిజనేత్ర మిచరణవారిజముల్‌ .హ్యృదమూంబుజంబున౯ా గూరిమినిష్పి యల్ల పుడు€ గొల్టురమాసత్తియంచు. రుక్నిముం చారయలేక "చె ద్యునకు నంగన నిచ్చెదనన్నమాట లాబ్బర సమట్ల గ్ద రమున నా౭ఃట 'ననుం గృహం గాంచి యుట్లనెన్‌;, అ-'5, వల్ల భాంబాపరీణయ ము. చ. అరయంగ సిద్ధసాధ్య గరుడామరకిన్న రనాగయవకిం పురుషులయిండ్లలో నెలమిం బుశ్చైదం జేనకుపొట్ట మా గణే

మహెండిపాటి 'వేంకటనృసింహక్షవి 00 స్వారునకు, "బె 'దేల యనిశ్రంబును. బొట్టిగ (బహ్మావార్షియె పరగాడిమేటికి౯ గఫనభావులతో నిల వి య్య మేటిక౯,. ఆ-_౨,

చ, ముద మొద్రవించు ముచ్చటల ముంచును గంథము( 'చెంచుసౌఖ్యము బదరఃగ సించు సించునిలుగొంచు? జరించువజీరుతా స్రసం పద .గడియించు. నత్తురసపద్డతుల న్నిరసించు మించు స ముది రయటంచునెంచుచు కోనూ నుగగ్రొవ్విరిమించు బోం్లాగిన్‌, ఆ-.౨౨ ఓఘవతీపరిణయ ము, ఉ. మేలగుమేలు గూర్నుటకు మో రరుదెందిటి 5 ంటివాబకీ కలు భావన్ననోరథము చక్కిలభించుఫలం బటంచు నొ లోలపిశాలన్నేత యెదలో గలతియ్యనవిల్లు నొయ్యనన్‌ ఉ. అంతట 'నేన్చె విద్య బిసుమంత కొంత యలంతలేక భూ కాంతునిముద్దుపక్టి యజుకాంతయ యంచుసమస్తసజ్ఞనుల్‌ వింతేగో సృతసించి తను వేయివిధగబుల సన్నుతింప న త్యంత కఖావినో దవహి మూతేశయంబు శయంయబు( జేరగాకొ. ఆఅ, ర, 117. పెండినాటి పెంకటనృసింహతకవి ఈక్షవి నృసింహవిలాస మను మూూడాళశ్యాసముల్మ గంధమును రచి యించెన్తు ఈతం ఉజజువేలనిళూ గ చావ్మాణు?డుు అప సంబనూ (తుండు; కరవమర అగో తుండు; లత్సీ, శపతిక్‌ని వేంఠవమూంబకును బుమ్రండు, ఈతండో "నెట్టూ రి మండలములోని పండిపాటి (గ్రామనివాసుం .డయి[గ్రామ చత్తుష్టయమునందు. స్థావరజవనము కలవా6 డయినట్లు నృఫింహనిలాసము లోని య్రకిందిన చనమువలనం ఇలిలయవచ్చుచున్న ది

సీ, వీతితలంబున నొష్టు కృష్ణావినాకినీదివ్యనదీమధ్య దేళభూమి. గచుయూ గ్వవార్థికిం బడదుట 'యూజనదూరమై తగుల గందుకూరు క్‌ మటీయు నదియె సీమానామమైయొప్పు. నాకందుకూరిక్షిందనరు వాయ న్యదిశను చాలేట డానసికిం జాల స్త్వదిళ 6 బెండిపా డొష్పుదానిశిం బశ్చిమనున నెగడుం జతుకుపాడు. నీబ్యుతి వేంపాడుం జెలంగు గాడ్పుమూల నిలనరయన నమరుఫురచతుష్టయం బిని తృణకాప్ట జలసమృద్ది సీరులనలరుచుండు, గీ, గవాణ వేళ గనోషరాజు రామన .గోల కొండ పభువువేతం గొనినదాస మహిమ దుష్టమతుల మడియించి స్థావర జీవనములు ద్విజలంజేర్చె మున్ను. వ, తదీయానుగ్రహలబ్దం బై నయేతద్రాామచతుష్టయ స్థావరజీవనజీవితు. లయిన' మదీయవంశకజులు తర, ఈకవియొక్క_. కాల మేదియోా:. కానరాదుగాని యితం డాధుసికు( డయినట్టు తెలియవచ్చుచున్నది. నృసింహవిలాసముళోని ఆెండుపద్యము: లింద్యుకిందం బూందుపటుపంబకుచున్న వ్‌ మ. గతి షక్షృత్షయ 'మెన్ని యత్షయకళాసంపా పికిన్‌ భాతృహృ ద్వశులై ద్‌ని సృజించుకాలమున వ క్షం బయ్యనో "తా మహా ర్నిశ మూూర్వస్థిన నంట రోసి వొలలగన్‌ లేజీ. డటంచుం దదం లన కా నపహాకం తిం బాలివహా నో కింది కం చితాకళల్‌. నా (ఘీ్‌శ యా, తస ఖాకృతిం చూలివెనో కిందై క్వచిత్తాకరల్‌ . అ-౨ శా, పోరా వేటకు "నేంటకాాం్యడు గహనంబు లుమ్మారళా? 1 గమ్మజక్‌ రారా రాతిరి కన? వా రలసులె రాకున్న నారాశిశై యోారగీలిం దపియించుబోంటు కలచే కయొుంబెన!? జందాస్యలా ఫఘో రారణ్యము( జొచ్చి చూడంగలనే గోవిందు నేజాములన్‌. ఆ..3

[00] 207 ఇతడు "్వేతాచలమాహాత్న్యమను మూడాళ్వాసముల్మ గ్రంథ మును గ్రచియించ్చి బూట్సి నే పురాథీ నరు డగు రాయణప్వు రంగరాజున కొంక్‌తము. జేసెను, ఈకవి 'నె దక బాహ్యాణుయ్యూు ఆప సంబసూ తుండు; హరితసగో తుండు; శివరామపొశ్రుయ్య] "వేంళటరామప్వుతుండు. కృతిపత్‌ తన్నుంగహార్చి పలికినట్లు కవి తన్మగంథములో నిట్లు (వానకొని యున్నా (దుం మః నను (మజ్ఞ రకాత్మజాధెపపద న్యాస్మప ఫుల్లాంతెరం | గుని వాణీకరుణాకటాతక లనాంకూరత్పుధామాధు]. విమతాం చత్క-వితాప్రతోసీతమ హావిద్వత్క-వ్మిగామణి౯ా ఘనకారాంతికతాండిలేయు. గడువేక్కం బిల్చి 'తా: స్యోనె౯, చయ. హితులు మదన్వవా యల కెల్మ బురోహితు లార్య*కోక్‌ పో వితకవితా పిలి,తకలీపచర తముఖోజ ఇలతృుబం ధతతులు హొరిక్ష్శాగణు. లుదణ్గారగుణాస్విత చిత్తుల స్నా శ్రితులు సమ స్తసూరినుత శేముషు లెన్నందరం'చ మమ్ములన్‌. స్క ధీరతమేఘుసం బేశంబు. "జెనింగంచి వ్రీ3ి దిలీషదర్శిత మనెడు గొప్ప(ప్రబంధంబుం జెప్పి (శ్రీరాముల నోర్సించితిఫి మున్ను "సర్ను మాజి గారాంతిమలు మచ్చలా బ్రీపత్మిగంథగతినిమూమకజాతిక ము విఖంచి మో కొసంగిత్తి విషు దేక్యాగచి తత నంచితంబుగం 'మెనింగించు చున్న రమ్య చారిత్ర 'వేంకటరామప్తుత కీ ర్హిణాదార్య 'వేంకటకృష్ణమార్య

2రిగ ఆంధధ్రకవుల 'చరితము కృతిపతిపూర్వులు సర్వజ్ఞ సింగమనాయని సంతతివారయిన రావ కులజులయినట్టున్ను వారిలో లింగప రంగనాయంకు బొబ్బిలి సంస్థానమును స్థావించినట్లున్కు గవి యీ క్రింది. 'పద్యములలోం జెప్పి యున్నా దను మం హరిపాదంబునం బద్దనాయకులు గంగాన్వీతులై యుద్భువిం బెర్రి తత్యాదజులం దతిప్రబలులే (శీరావువ్వంక్యు ల్లాలం గిరి త్యదాన్త కలీనులం. దలరె గాంగేయస్తుతౌ డార్యశా ర్‌ సగనో చేశుండు రాజశేఖరుండు సర ఖరను పర్వభుండె . ల ల టై కో నా క, అలల తాన్యయసంభను:] డె లింగపరంగరాయ! చలరె నిజభుజూ ఛలాసిదళితరిపున్సప! ఫాలాస్థూలస్యురత్మపాలుం జగుచు౯ా, క "బెబ్బులి రిప్పన్నప్లు లసియిడు | గిబ్బల కితండంచు జనులు!రింపే[గగ6 దా బొబ్బిలిపట్టణ 'మేలెకు |! నిబ్బరుంయగు లింగపావసీవరుర జెల్రమిళా బొబ్బిలి చినరంగ్రారాయవ్‌కి ద తప్పుతుండును గృతిపతియునె న రాయణప్పు రంగారాయనిగ్రారు ౧౮౦౧ వ సంవత్పరము మొదలు ౧౮౩౦ న సంనత్సరము వఆకును రాజ్యపాలనము ఇేసినందునం దదాస్థాన కవీయేన మూ. వేంకటకృస్తకవి యిప్పటికి డెబ్బది సంవత్సరముల కముం'దే యూగ్రంథమును రచియిం చినట్లు ెప్పవచ్చును,. ఈయన కవిత్వమునంధ్యు లతణనోప.ములు కొన్ని యున్నను కవసము: మృ్ళసువయి మధురముగా నున్నది, స్వళాచలమహాత్మ్యములోని కొన్ని పద్యము లిం దుదాహరింపం బడ్రుచున్నవి_ _ సా. అమాటల్విని భూవిభుండు నిజ భార్య సద్వతాస కికి౯ా ్రీమనాశ్చధవభకికిన్‌ బాగడ్ని ధాతి౯ మూఢచితుండనె బలీ వ న ముది. 10. భామార త్నముపాటిబుద్ధి గణుతింపం బూనంగా'బేకో్‌ రూ సోమూరక్క_0 బపకీరిపా లయితినంచున్‌ లోన జింతిలుచుక్‌, ల-౮, ఉ. వేరొకభూవరా తకుండ విదుమగు చృము గ్రత్నకంకణో 'డారకరారవిందమున( జాల్చె లతాంగి నను న్వరించినన్‌

కొక ర్త ప ర్తి క్యు షై క ఫి £ ్రీ భూరికుభ్యకమాకలన వోటిపడాంబుజ మో తెట్రంగునం గూరిమిత్రేోడ( బట్టుకొనం గోలెదనంచును జెల్పుకై వడిన్‌, అ_౨. శ, జంబాలుం డనుమాని కోొన్నిదినముల్‌ జాయాన్విత్రుడై. తదు ర్వి బుణ్యస్థితినుండి గర్భవతినారిం బాసి స్వస్గంబు చే రంబ్లోవంగ శమోసమిాషమున గ రృజ్థార్భగుర బెట్ట న్‌ య్యం బూప్పారంగం 'జేసెల ద త్తషణి దా నగ్ని్యప్రనేశంబాగి౯, ఆ-౩. శే || (ల ఠి రె వ ల రం వ్ర చ్చ్‌ య్శి క్‌ వ ఈ కవీ శశిరేఖాపరిణయమ్యు ముఖలింగమ్నేత మాహాత్మ్యము అను కావ్య ములను చేసె, ఇతండు వె దిక్మశాహ్మాణుండు ఫ్‌ వైరు వంతి ప్యాతెకనికిని నీశ్రమాంబకును తనూజుయ, ఈపాతళవి సత్య భామాక్ళన్ల సంవాదాది (గ్రంథములను గచియించి శ్రీవహశిరాజూ. గొడే నారాయణ గజకషతి రాయసనివఐగారీ వ్లూర్వ్యుయై న జగ్గారాయనింగారివలన నహారాదు లను బడసైెనంట, ఈ కృప్పకవి విళాఘపట్రణ మండలముళలోసివాండు, ర స లం (ప్రప్మాతుం డిష్వుకు జీనించియుండుటచే. నితండు నూజుసంవక్చరముల లోపషలీవాయ,..ఈయన కవిత్వము దోషరహితమయి హృదయంగముముగా నున్నది, కవికృతప్తు స్తశద్యయము నుండియు. శెంచేసీప ద్యముల నుచాహ రించుచు న్నాను చ, అరుమగ సక్యశోకనిచయం బతి చేలసఘునాంధకారీ కరవిపదవీలో. బడ నకారణవె రమునకొ వనూజు గలే తరణిముఖప్రచారములు తప్పంగంచేయుచు నన్మిదిక్కులన్‌ 'బెరింగెను వింధ్యభూధరము. వీకముహాంబుని$ీ తపోనిధీ, అ-౧.

శీ[0 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము ఉ, ఈనగ వెభ వాతిశయ 'మన్నళ€గ స్థ మె భా తక్షైన జూం లా ఎనుచర నరుద్ద నుజవార్‌ ణకిన్నర సి ద్ధ సాథసం తానసమృది నొష్పు నితశ్రంబగుమేరునగంబుకె వడి౯ా, ఆ.౨, దధ నొప్పు క శోశిరే ఖావరి ణయ ము, ఉ. మానుల నెట్టువోచితివా మూనససీధిర దలంప( చాపముల్‌ మానక ధా రరా ష్ట్ర డవమానమునుం దగ౮జేయుచుండెం గృ 'మోననుం గావవే యనెడునాపలు కిష్పు డొకించోకెన స్‌ పీనుల సోశకుండు టిదివింత జనార్ల న. క్‌ ౦సమర్షనా, ఆ (౧, చ, అనవిని వాసితోడ పీజయాః త్మజు6 డిటిని యెన్‌ దృరాత్మ యనా వనమును గు తనొంటివిర వచ్చినవారి. నెజుంగ' వు పొ మృనుటకు నీవె యాజగతియందును విక్రమశాలివా మదం బున నిటుషల్మంగాం దగదు పొమ్మిపు డూరకో వైర 'మేటికి౯, ఆ.౨, పయిఫు సక్రముగాక్‌ క్షోనపలి నివాసుండగు వేంకటరంగకవి రచి తమెన దొకటియుు అప్పప్పయను భట్టరాజ రచితమెన దొకటియ్యు శశి రేఖాపరిణయ మనువేర ెండాభునికోప్రబంధములు ము(దింపంబడి యున్నవి. వానినుండియు రెండేసి పద్యముల నిం దుదాహరించెదను._ 'వేంకటరంగకృత శశిరేభోపరిణయము, సా, శుద్తాంతంబున 'భె రవార్చనకళాళుదిళా జరాసంధుం డు న న సం నల ద్య దైర్యంబున నిత్య మొక్కొెన్చ్ఫపు. (నోధావేశసంభూతస ద్బుద్ధిం బట్టి కరుక్క_రుక్కునంగ6 దోడ్లో శర్ష ముం (దుంచి శ శ్వద్ధ్యాతిం బలి యిచ్వుచుండె వలస ద్య్భాహాబలోద్యగుండై , ఆ, ౧. ఉ. అందటేకంశు ముందుగనె పోయిగ మ్యూనఫోజనంబు లం! దందు నొనర్చి సాత్వకిసపోయ ముగా వసు దేవ జేవీ

కృష్ణు య్య $(11 నందను లవ్విధంబు. దళనాయక కోటి ఇజుంగం 'బేసి బల్‌ దుందుభికాహళాదిపటుతూర్యర వంబులు బోరుకలంగక౯ొ, అ 9, అప్పప్పుకృతో శశిరేవాపరిణయము, ఉ. అన్నలు మాటలాదుసమయంబున లేచి సుభోద వ్రీకితో నన్నయశాలి మైనముసలాయుధుం గన్హోని నీమజందియుక్‌ న నమ్నిట6 బంపుచుండి పరిణామము నేంె భవకత్కుమారియా కన్నియ ముత్చు త్యాగణ్‌ క్‌ం గారుణి వే త్త మ్‌ "జి ండ్రై వాయన, ఆ, ౧, ఉ. పోరున ధాార్త రాష్ట్రాలను భూరిమదం బడంగిం ది విమ్ముటన్‌ వ్స్‌ర్రిన్‌ మిక్కీలిళా భా యముల జెందంగంేనేననీ పరాకవముం జౌర నుతింప వ్యాళషతి కై నను శక్యము గదటంచు. నా మారుకిపుతునిం బొగడి మక్కవత్రోడం గ్రరీటి యంతటకా, అం౪ / నం ౧ ఈకని 'షార్వతీపర మేశ్వరపరిణయ, మనెడి మూడాశ్యాసముల (పబంధమును రచియించెను, ఈత్రండు స్మా _కయౌాన్మాణుండు, భారద్వాజ గోత్రుండు; చంచయార్యపుత్రుండు. ఈతని వాసస్థల ము వీవాకీసీతీరము నందలి కామలాఫపురము,. ఈత'డుండినకాల *ముదియో వెలియరాజ్వుగాని యితంటేంబది యటువదియేండ్ల(క్రిందట నుండిన టూహింహదగియున్నది, ఈతని కవిత్వమునందుం గొన్ని వ్యాకరణ దోషములు గలన్టగాని మొత్తముమిో(దం గవిత్వము |శావ్యుమయి కౌంతవణకు శాఘ్యముగానే యున్నది. పార్వతీపర 'మేశర పరిణయములోని పద్యముల గొన్ని టి నిం దుదాహరించు చున్నాను ఉ, ఆపురిం గాంచి న్నరు లహర్నిశముక్ష మదిలోన 'నెన్నుచు౯ా ాపుక మున్న నొకమువకంకైును "మేలస్‌ కరూచువేడుకన'

[2 ఆం౦ం(ధ్రకవుల చరిత్రము 'చాపునం 'జేరరో యనణిల ద శ్పురసౌధసమిపవరు "ల. గోపవిభుంకులోనుగను గొల్బినరీకిగ నుందు రాస్టవక్‌, ఆ, ౧ ఉ. ఈవిధి వచ్చువిప్రు గ్గని యిీాశ్వ రు( డర్ద్ప స్‌ చముసరగి యిట్ల న్గున్‌ భకోజీనుళ్లార్య మిోధరను భూమిసురుల్‌ సుఖులై' చరింతురా మోావనమందుం బుష్పములు మేలగుకాయలు పంష్ణ చత్రముల్‌ కావలెనన్న6 గల్లుంగవ "కారణ మేమిట రా విధాతృజూ. అఆ, -౨, పంచళరుంకు నిట్టనుచు! బల్కె- విరించికి సమ్ముదంబుగా మిరచులమించుశం కోరుని మేసిరుచు' బ్లన నాకు శక్యమే వమోంచిది యేమిరైైన నిశ మద్దళముల్‌ నొలువంగ నేగెదక్‌ వంచనలేక న న్నిలను వ ర్తిబం జూడుండు వోయవచ్చెదన్‌, అఆ, 3, 121. తరిగౌండ వె౦0క మ్మ ఈమె మంచి ఏద్వాంసురాలు, ఈమె: 'చేసినప్లు స్తకములు తత్ర నొండ నృసింహన్వామి కంకికము వపయంజబడినపి, తరిగొండ 3 డపవుండల ములో వాయిల్పాడునకు నా లుగు మెళ్ళ దూరములో నున్నది, ఈమెరచి యించిన [గ్రంథములలో రాజయోగసాగ మను ద్విపదకావ్యమున్ను "వేంక టోచల మాహాత్మ్వమను పద్య కావ్యమును ముద్రింపంబడియున్నుని, ఈమె: తాను భాగవతిము ద్వాదశస్క_౧ థములను ద్విపదకావ్యముగా రచియిం చినట్లు 'వేంకటాచలమాహాత్మ్యములోని యా క్రింది పద్యములో౬ జెప్పు. సీ, 'దారునిర్మితవ్‌* నారూఢిం బల్కించు గాయక 'పురుషుపకరణి గాను బురుఫో త్రముండు దయాపూర్తుండై. నాజహ్యయందుందావనియించి శఎలికించు6 గావున భాగవతపురాణ మమన నే ద్యిషదకౌవ వ్రంబుగాను జ్యాదశ స్కంథము _ల్తగంజెప్సి హారికిసమర్పంచి 1శవేంకటా ద్రమహిమ

తరిగొండ వెంకమ్మ రి చమళన్నిపై రమ్యషద్యకాన్వంబు చేసి శీనివాసునశే. సమర్పింపనుంటి నీయ త్రోయథం దాటంయబటోయినవిధమున నా స్వతంత్రత కిల బుధు ల్న్నవ్వి పోయె ఈ 'పు సకములోసి__ క, అల క్షాశ్‌నుండి, వెలువడి ! వలనుగు మాఫొజకు న6ధవర్రప్తురనుంచే ఇలకోనికలదె వతవమె[యులరుచువ్ను మ్మేలుచెడమాంబనుగొాలుడు క్‌, అను పవమునుబ*మూకలూా. స్‌ు సందివదీక (౫ ఎం న్‌, అను పద్యము నుబ్టో చూడా సమె ౦దవంక్ష (చైాహ్మణ మైనట్టు ల లీయన చుోచున్నది, ఈమె తనభ ర్తయ్యె క్క నామగోవ్రము అను నెదంరో 66 జ క్సి యష్‌ వష సున పయి మాం” వం యాంటి 25 ఆయని లను జెప్పుఫ్‌ గ్‌ వన్న (ల వత క్‌ లిప్టు మూ మూవ తమాభివో (స తాను కృస్త్మ యూవాత్యుని కూంతురయినట్టునమూ తను చెప్పుకొను ట్రవేత్‌ నీమ. 'వాలవితగతువయి తన'కాలమును వె ధాంతె గ్రంధ పత నాధదులయ:వద్ను6 గడపీన టూహింపం దగియున్నది. ఈమె ౧౮౯౪౧౬ వ 'సరనత్వరమునందు జీవించ. యుండినట్లు (వాళాదొరగారు తమ నిఘుంటువునందు (వాసి యున్నారు, “కాటబటీ యూనసు సముయటుదిసంవవ ఎరముల [వేషదట నురడనటు తెలియవచ్చుచున్నది. ఈమెకు 'బూవర్టమునం దుండినళచాపహా ఎలు గచియించిన పద్యకా స్యము 'లేవియు సిష్షాకు కెనరావు, ఈ మెక విత్త మునందల్పదోషము ల క్క. డక్కడ గానవచ్చుచున్నును మొ శతముమోాంద కవన మతికశనముగాక మృదువముధుగరచనను గలదయియున్నది, వారాం గన యయిన ముద్గువళనివలె శృంగారవన్యనమని యవా చ్య్వములు పలుకక కులాంగన' కచితిమయినరీతిగానే .నర్దించుచు వచ్చుటయేకాక శృంగార “వాక్యములు వచించుటసహితము తన కనిష్టమని సూజంచుటకయి శృంగార రనాధిదె వశమయిశన కృష్షువి నిట్లు నుతించియున్నది.- ఇా శృంగారాకృతితోడ వచ్చి 'పదముల్‌ శృంగారసారంబుత్రో డం. గూఢంబుగ6 జెప్పు సీవనంగ నస్తేం జెప్ప లే నన్ను నక

[్ర[4 ఆర(ధకవుల చరిత్రము ముంనోపంబునళి జూచి లేచి యప్‌ శే [(యొక్క_ంగ మన్నించి త చృ్చృంగారో కులు తానె పల్కికొను నాలీకృ మ్ల నేనించెదన్‌.

ఈ 'ప ద్యమునుబట్టిదూ ష।గా నీమె తాను బ్వుస్తకమునం దక్క డక్క_డ్త సంద రో చితముగా రచించిన శృంగార పడ్గ్యములుకూ డ ౧ దనవి గాక క అతిపతి విరచితములే యని లోకమునకుల జూప నుబే ంచినట్టు కసంబడుచున్నది, ఈమ కవిత్వరీతిని 'దెలుపుటకయి. కాన్ని పద్యము లిం చుదాహరింపంబడుచున్న వి_

వేంకటాచల మాహాత్మ్యము, ఉ. రామనృపాల ఫఘోరతరరావణకౌర్యవిఫాల భవ్వసు (తామసురార్యయోగజనతాపసపాల కృపాలవాల (్రీ -భూమిసు కాత్మలోల షరిఫపూర్మ సున్‌ ర్రివిశాల వానర సోముముతోడ' వచ్చు విముజూచి కృ'ార్థుల మైతి మిద్రరన్‌, ఆ-౧ ఉం. ఇంతట యోగపూరుషుండు "'షాచ్చండు తగ్గడు. సంత తేరబునే కాంతమున న్వసించుల దనయంద( బరాత్మను జూచుచుడు వి (శారతులు తన్ను( దెట్టనను (గ్రమ్మటి వారిని చాను దెం డీ ఇాంతుండు రాజయోగి ఘశసద్దురుం డంచు వచింపంగా దగున్‌,ఆ.3, వచ,. అడవికి 'వెంటంభోయి విపులాద్భుతఘోర మృగాళి నచ్చటకా బొడగని భీతి నొందితివా భూతము సోగెనా లేక అాళ్ళవై వడి చెడజూటీ మొ గీతివొ వాగుల శోజడి లేచివ ద్ని కొడుక నిజంబుం జెప్పు మిక గొబ్బున నొక్క చికిత్స చేసెద౯ా, ఆర, ఉ,. ఆకరవంజి యిట్లనియె నాడకు రమ్మని విల్వవచ్చినా రాశొనినాండు బిక్షం డిపు డమ్ముల నక్కల 'నేడనైన నే. చోకంగంజేరి వారలకు సోచె నిజంబుగల జెప్పరుండినకా నాకడుపెట్లు సెండు ననీ నవ్వుచు. బల్కు_చు మూల్లి యిష్ల నెక తలో ఎ లనీ 4

[09] తరిగొండ వెంకమ్మ వీ 0 చ్విపదం కాయ మస్థిరమని కానంగ లేక

షాయక్‌ సంసారబడ్డు లై మమత

వదలక కామౌార్థ వాంభితు లగుచు

మదమత్తు లగపచు దురాన్హ్రనత నొంది

మదీలోన నబ్బి కామ [కోధలోభి

మదమాహమిత్సరా ల్మాటిక బెంచి.

సంపదగలిగిన సామర్థ్య మనుచు

సొంపుమోతిన తుచ బ్రనుఖి మి చ్వ్చగించి

"కావూ ంధులై తమగతి గాన లీక్‌

భామలవలలోనం ఒడి లేవ 'చేక్ష

తగిని యాషణత్రయవార్జి లోను

మజిమజే. మునులప్తచు మమత నెట్టింప

నొలుబిడ్హలక ని యర్థంబు(గూర్చి

కాలంబు నూర కే గడప్తచునుండి

యంతకాలము వచ్చినష్టుడు. యిముసే౯

జింతంజేయుచు హింనచే. గందికుంది

కూషంబులో 6 బెడ్స్‌ కాన్ని నాళుండి

'పొోసా త్ను లగు-చుక (పంచ ంబునందు(

బుట్టుచు గిట్టుచుల బూగలుచుండెదరు,

ఈతశిగొండ 'వెంక్‌వు శ్రమ టెరువాతం చెలుటసలో. బి గ్‌ వ్వ

ములను చిఛియించిన స్రీ 'లెవ్వరును గాన(ంబడరుగాని శతకములు రచిం చినవారు కొంద ఆం దందు€ గనయడుచున్నారు. ఇట్లు ఫశ్రక్రములు'. రచి యించిన (ప్ర్రీలలో (నీరాజూ గాజేనోరాయణ గజ పలతిరాయ నింగారి

08 ఆం్రకవుల చరిత్రము యన్నది. ఆమె ౧౯౧ వ సంవత్సగమునందు జననమొంది యించచుమిం చుగా తరిగొండ -వేంకమాంబతో 'సమకాలికురాలుగా. నుండినది, ఈమె రోచియించిన (శ్రీరామదండకమ్సు. రఘునాయకీ శతకము. శేశేవశేతక్రము, కృస్నశ తకము, 'రాఘవరామశతకము మొదలయినళతికము లొక్షసంపు టముగా' నీనడుమను (బకటింపబడినవి, ఈమె కవపకొశలనును జూపు కుక్‌యి! రెండుపద్యముల 'నిి దుదాహరించుచున్నాను. ఉ, శ్రీరమణీకళత సరసీరుహానేత జగత్పవ్విత స త్యారనబ్బందమ్మిక సురసన్నుత్రిపా(త్ర నవేంద్రప్పుత శృం గారసమ్మగ్రగ్యాత్ర జనకర్న్శవిదారణకృచ్చరిత్ర శ్రీ నారదమానిగీతచరణా రఘునాయక దీనపోవకా, ఉ. మన్నన దవ్పీయున్న యడ మక్కు_వగల్లినవారి 'నేనియున్‌ దిన్న [గ మందలించినను చెల్లముగ్రా మది నొన్వకుండునే యన్న కు ధార్తరాస్ట్రునకు 'నాదర మొప్ప హితోపబేశ మి వ్రైన్నంగలజేసి యావిదురుం జేమిఫలంబును జెందెం గేకవా, ఇప్పుడు "తెలులసచేశనునం దంతటను ఛాలిక్రాపాఠళాలలు స్థావీంపలడి (శ్రీవిద్య (పబలుచున్నందున మెంచ్య్యాంథములను రోచింపం గల కులనాంతలు ను కాలములోనే 'టై లు చేజటుదురుగాక్ష!

12. పిండ్రోలి లక్ష్మణకవి

ఇతండు లంకానిజయవునయిడెడు రెండాశ్వాసముల ద్వ్యక్సి కాన్యమునుజేసెను, ఇతం డాజువేలని యోగి బాహ్మణుండ్యు ఆపస్తంబ సూ్రుండు; భారద్యాజగోత్రుండు; గోపాలామాత్యప్తుతుడు, ఈకవి నోదావరిమండలములోసి రామచంగ్రపురమునకు. 'సమిపముననున్న కుయ్యేరను (గ్రామమునకు కరణము, ఈగ్రామమును. గు త్రీచేసిన గావ ధర్మారాయండను పద్మనాయక కులజుల డీకవియొక్క_ లంకనేల మూడు పందుము. లపపహారింపంగాల గోపావేశముచేశత యౌావనమునం దితయ ధర్మారావును రావణాసురునిత్తోం బోల్పుచు€ దన వేతాపహరణకథను రామాయణపరమంగా గేహార్ధము వచ్చునట్లు రచియించేను, ఇతండు తిట్లు కవిత్వమునకు6 "బేరుపడివవాండు, ఈవిషయమును గూర్చి లంకావిజయ మున గవియే యిట్లు వానీఖానియునస్హృండు._ క, 'తెపెయవిను రామకవ్యా | దులు సూరకవి ప్రముఖ పృథ్యుపతిఫభావం

తులు. భీమ (శ్రీనాభు | ల్యెలయంగ నాకరోణి దిట్టలే రూఢముతిన్‌,

తృతం డిట్లు యరొవనడదళశయందుమా్రమే. "కాక వార్ధకమువచ్చి యవసొానవనశ 'సమోవీంచున ఆఅ కునుగూడ నల్బములై న 'మైహిక లాభనుల నిమిత్తము పరులను ధూసష్మించుచు. భూవించుచు!. బద్యములను జెప్పి కాలము గడపుచుండెను. ఈలంకావిజయమునకు రావణదవి్య్య్భాయమని నామాంవరము, కవి సమర్జుండైయైనను రాఘవ పాండవీయూాదులవ లె రావణదమ్మూయ మంతప్రొఢముగా "లేదు. కని గ్రంథమునందు రామా యణగథ కనుకూలముగాం దనకథను మార్చుకానుచు నల్పసంఖ్యగల 'కెండర్థముల పదములన్రోనే (గంథమునంత మ ఒరారించిరాండు, ఈగం.

శ్‌[8 ఆ౦ధ్రకవుల చరిత్రము. క “లేదమ్మాా కష్టము నీ | "కేదమ్మాా నేగి భీకి ఫఘృుణ సీ వొంద౯ా రాదమ్మూూ యింక మిన్నక। పోద మ్యాయు క్సిని జముపొలుప్పుగదమా నై గ. వడుపందు ములోకంబు అటుల లంక 'నేలకొల పరచ్నేతా పి మేలుగాదు "చేర్మినాభూమిజాత సం వీకితోడ ఏడు మదయ. సౌఖ్యము లిచ్రు ఏ 'వేయునేల; డ్‌, (పాజ్డత నెస్విధంబునను రామునకం. డగుసాటి రావు స ర్వ . నృసింహూుల డజాయనసువంశమునన్‌ జనియిళచి చెక్తదు ప్ప జై (6డ. వీవు శానకు ఏి వారము లస్నియునూని ధర్మగో స్టీజ్జులు మెచ్చుచొప్పు కని నీతను చే వికుభుంత "మే లక గీ. జ్యేస్టుంా లవ్ష్మణ్యాగజవ్నేత్ర మావు వదలకుండిన మోాసంబు వచ్చునింక( జండని ర్శీ క వనవారి సిండి[ఫోలి కవికులవరుతోరిఫుత ముఖ్యముగ నలదు.

ఇ త్యాదిపద్యముల ననేకులు 'మచ్చుకానుచున్నారు. లమ్మణకవి లంకావిజయమును (ైస్తుశకము ౧౭౯౬ వ సంవ తృరమువందుల "జేయ నారంభించెను. అప్పటి కితని కిరువదియైదుసంవత్సరముల| ప్రాయ ముండిన పతీమునం గవి' ౧౭౭౦ వ సంవత్సర్యపహాంతములయ్యందు. ఖ్రనన్న మొంది యుండవలెను. ఈతండు ఛ౮ాళం వ సంవత్ప్సర్యపాంతమువజకును సజీవుం చడయి యున్నందున నించుమించుగా. డెబ్బదిమ్సేంళ్లు (బ్రతికీయుండెననుటకు సంచేహూములేను. _ఇదినమొక్ష గాటిత ప్ప సితండు రిచియి చెను [గ్రంథము వేచెదియులేదు, మః అరయ న్వర్హ నంేతు( దారకపదన్య(ఇాంతవ రికా బసరు౯ా

స్పుర దుత్తుం గబలాతిశేకకలువీ. భూ తాగిజ్‌ వుకొ ఫఘనార

పిండి'పోరి లక్ముణకవి ప్రగ్య ఇష ( భ్‌ అరమ య. జ ల. ఖ్‌ ం ఇ గా శ్‌ గిరి సాఖ్యాతు బుధాఘనూజితపదుం. తమంక రాంచ త్త 'భోరసంత్రో పిత సగ ఏమాసిధిష ణున్‌ వాచస్పతి న్నారు థి నిన్‌, ఈపుద్య్యము లో వా చస్పతినార్యుని ననియు సపలసీనదానకి వష చ. అన్‌ తబపోయు:నో నల (వజూపతి చేసిశమేర డష్పక్షవ బసినడి న్నదివారు లసమానముహోరుణధామయు కీ ఫో డన పరవాహిస్‌శవికటంబున తేగ్‌ నర్మివజంబుచే యు నత్రిను సంగగ్షంబునకు నోపక్‌ పాణెను శోళ్ళువీకలకా, ఈవద్వములోం దచ్చేకో యని యుండవలసేనదానికి.. దష్పక నసియ్యు నంద్రరధు గొస్న వ్యాకరణదువములయిన (క్రరషూగములువ్నును మొ తముమోరలల్లో (6 గపిగ్యము సలవమ్షణవముయి చు అదువముభురష దఘటిన మయియున్నది. ఈతని రచవాకాశలమును జూఫుటకయి లంకానిజయ ములోని మణీ చెం్రుష ద్యముల నిం దుదాహారించుచు సన్నాను-- వూ తమ్ములు నీదుషట్కు_లు హి నమ్ములుగా6 నొసీవేయ; నోర్యజూ తమ్ములు నిహా సద్దు*ఇశతీమ్ములు సంసుతివే యం బతుపా తై మ్సు లు బేక్‌ న్యాయ కత మ్ములు గాల 1గియలొప్ప సర్యభూ త్ర మ్నులు విశ్వసింష సుకృతమ్ములు! నర్హిలునట్లు వేయుమిో, అఆ, ౧, డఉ, త స్సు ససష్ట్రుహమ శ్రిలు సుత్యేష కరమ్ములు సొమ్ము షన వగ ల బూ / | గ. ఇత వు పై ఖు. . + న 1 ( ఇ శ ని స న స గో మ కు మ్మునిశ మ్య్మొునర్చుట నెపమ్వుగ! గ్‌ డగు నాదువల్కు_. వే దమ్ముసి భూఢినమ్ముు పిహిత ము గులమ్ముబలమ్మునిమ్ము గన్‌ , ౮-౨౩. ఈకషికాలములొ సంస్కృ తాంధభాపాపాండిగ నమున దున సంగీత సాహ్‌ా త్వముల యందును స్నుపసిష్వండయిన శీవు కృవమూ రినామక భి ట్‌ ఢి ళ్డ్ర 9. నావ వీద్వుత్కంవ్‌ యొక ౬ డుండెన్స్కు అతనికి. ధన కున్నంత పాండిత్యము పలుట గవం'దేకాని సం౦ంబ్క్బతమునంద్లు లేగ్షని ఎత్మణక వియడల నవాదరభావము

త్ర [10 ఆంధ్రకవుల: చరిత్రము కలిగియుంజెను, ఆయనకుగల గర్వమును తనయెడల. గలతిరస్కార భావమును గనిపెట్టి యీలవ్ష్ముణకవి యొట్లయిన నాతని గర్వభంగము చేయవలెనని సమయము వేచియుండెను, ఇట్టుండంగాం గ్యృవ్హమూర్షికవి 'ఆాను రచించిన నర్వకామడాపరిణయమను (ప్రబంధమును రామచంద్ర "పుర సంస్థానాధి పతియైన 'క్షాన్ష ర్లఫూడి రామచం(ద్రరాజుగారి తమ్ము(డై న్‌ జగన్నాధరాజున కంకితమువేయుటక్‌యి. కాజలూరు (గామమునకుం బోవుట త టస్థించెను . ఆఫపుస్తక్షమును జదివించి” విద్వత।_విస మ్ముఖమున వినుటకు నిర్గ యింపలబడిన దినమునందు లత్మణకని య నాహూతుండ య్యునే సభక€బోయి కృష్ణను ర్రికవిని బద్గుగురిలో ౯ బరాభవింపవలె నన్నదృఢ నిశ్చయమున్లో! (ారుదుండియుండెకు, సర్వకామదాపరిణ చ తరణి శళాంకు లాభరణదంభమున న్వదనావీ కై తవాం

బురుడసిన్తోత్పలాగమున మున్షియ. నంతలటేశ మాకమిం

చి గరొకఫలంబు గాన నగుం జీవ్వనుచుం బరరాపయు క్తి సి

బ్బరముగ నంతసాంతముగ' (బపహ్మూ యొనర్శినసీ మపొల్పగుకొ,

అనుపద్యమును జదివినప్పుడు లత్ముణక వి విని తలయూంచి నవ్వు

యిందటి నాయిక చే కావ్మీయయిన యవలవణరాశియనియ్యు కన్నులు నల్లగ లువలనిచేవ్వి వానిపైని సూర్యచంద్రులున్నట్లు 'వెప్పుటచేత నొక కన్ను సూర్యకాంతిచే నుకుల్లించు కలువయై (గ్రుడ్తిది కావలెననియు, ఆభరణదంభమునవచ్చి సూర్యచందులు. కుంతల దే మా[క్రమిిపణా నిరువ్చరకును దగవురాకుండ (బహ్మ సరివాద్దేర్పాటుచేసినట్టుగా పాపట యున్నదని వర్గి ౦చుటచే సూర్యచంద్రుల నలంకరించినవిమ్మట. చాపట దీయునురో. ముంకుగా పాపటదీసి తరువాతనే సూర్యచర్మదుల నలంక రితురో యీక్షవి "తెలియసవాండనియ్యు ఇటువంటియానేపణము. లనేకో ములుచేసెను, ఇవి సరళములై న సదావేపములు కాకపోయినను సభకు

సిండి]పోలి లక్మణకవి [11 వచ్చినవా ర నేకు లాయాశ్నే కములకు హరించి చప్పటలు.. కొట్టినందు నన్తు జగన్నా ధరాజుగా రాక్ళకినందుట కిష్టప డనందునన్యు కృషమూ రి కవిగా. రవమానితులయి సభనుండి లేచిపోవలసీనవార్రయిరి,.

లమ్మణకవి యితరులమి౭దం 'బద్యములను 'జెష్తూాచు వివాహాదు లకుబోయి. కసీశ్వర 'సంభావములను గొనుచు ధనార్షనము. చేయుచుం డెను, ఇతడ తన మేనలుండగు చింతలూరి మంగన్న కు విరోధముగా వ్యాజ్యము తీర్పు "వైవ్పినందునకయి. యప్పటి పండిత సదరమిానగు శంకర ॥ చ 6 న. ం ంం కొ, ళా చ్‌ న్య లస స | క్‌ € | లి? గ సర | టో వా గె విజ నుంచి యశంతశా్ర్రిని -శేహా్య్థ మున్లో దిట్టనపద్యములలో నొకడానిస్త,

అ వ్యాజ స్రము ముప ర్వి యోగము తెచ్చివఘ్తూ డాకాలమునందు రాజమ

'హేంద్రవరమున మండలన్య్యాయాధిపతిగా నుండి "తెలుంగు నిఘంటువులను

జేసిన 1బ్రానుదొరగారివిాదం జేనీనససద్యములలో నొకదానినిమా్ర

ముదాహారించి యీతనినిగూర్చ యింతటిత్రో*ే వికమిచెదను...

మ, అవురా శంకర మంచివాయత్తవె యనం తాఖ్యుం డవెి లీ "ర్సెతుం గవ మంగన్నరంజేసి నీవు బుధమొ ర(భష్టతన్‌ జోగిరా గవరా లంది వినాకినిం బశుపతీకల్లోలునిం బట్టి స త్యవ ధూసత్వము జడానియం దిడితి్‌ వాశాయతు లిశుకదా,

ఉ, పస్పసచేసె న్మాబతుకు పండితుం డిం కెటునిలు నంచు నే నిస్ప్రపహావృ తి నుండల్గను నిన్నటి చే. గలలోనం గోర్తువా రిస్పిసియాలుపట్లి రక నేరృడ నా్యాయనుతీరు మంచు భి. ర్యాస్పదసూ కిం బల్క్హనటులె న మిము౦. బొడగానవచ్చితిన్‌,

1నతి. అల్లమరాజు రామకృష్ణకవి ఈ కపి “కవిచహోర చం్యోదయ వును నొ లుగాశా్వసముల పం

ధమును కరచయించెను.. ఇతయ డొరావు 'దావషొవ్మాణు( డం రొంగానా భార్య పుత్ర! డ్యు హరితసనోతుయం. లేన ే రథమును చావో రాను భీమేశ్వరుని కంకితముచేయుటచేతనే వి నోదావరీకుండలములోనివాల డగుట స్వష్ట్రళుగు దున్న న, తన్ను గూర్చి భీమశ్వరుం డిట్లన్నట్టు కవి తేన కవి నధోరగచ రదోదయను ఫందు జె ష్పృకొని యు నాలు, సీ అమరంగ వ న లేయవిజయంబునుసత్య భామానిలాసంబు భాసుకముగ

గోతమోానూ పాతక థయునుడొ ఫదీకరిఇయ. మలసుశోభానివావా

మసమానహా నుమ దాట్యానంబునుస్పుళవి జనమనోరంజనం నె దుకాన్య

వషమవసలో రచియించినట్టి ప్రోడన్టు సీవ్రగావుక నీవాక సకలికలలిక్ష

మూభరిహముల [గ్రోలుచుండె సామానస్రంబు

తపవిదణదు నా భాక్తుయనుచు నిన్ను

సొన్నుటలుగాదు కాని నీకన్ను ధరణీ

గలసి కమతొసుధాధార లోలుకయిలుక ,

పయి పద్యమునుబట్టి కివి. న్వైనత్తేయవిజయమ్మ్ను. సత్యభామా

విలాస ఘు గౌతమోా మావోత్మ్యమ్ము [చేోపదీ. పరిణయము. స్పుశ్‌ ళా వివాహనుు వా నుముడాఖ్యానమ్ము సుక విజరమ నోరరజనేము అనుకావ్య ములనుగూడ రచియిరచినట్టు తెలియవచ్చుచున్నాది.. ఈతని కవిత్వము నిర్దస్టము కాక పోయినను (ప్రౌఢమయి హృద మూళ్లోదకరముగా నున్నది, ఇత డఆునదిసంవత్పరనుల [కిందట నుండీపనాండు, కవి లయూాకవిచకోర చరదోదయమును కాలినాహోనళకనము దభండి వ సంవత్సరమునక సరి మైశ మన్మణాబ్దముసం. దనలూ ్రీస్తుకీకము. ఇరాక౫వ సంవతృరమునందు. రచియించినట్టు (గంథాంతమున (వాసీఫొసియున్నాశ+డు, ఈ. కావ్వమునంద లీవి ఫొస్నిపద్యము లిం చుదాహరిళపం బడుచున్ననీ,

[40] అల్ల మరాజు రామకృష్ణకవి త్రి ఊఉ, భారను నొప్పు పుష్పఫలభారవినమమహీజరాజతో భారమణీయసానుచరభవ్యనభశ్చర భొమినీవిషం చీరోవ మాధ్ధురీకల్రితజ ంభిత గాన ఘుమంఘువూార్భటి పూరితనూత్తు రత్నయుతభూరిదరిం గనియెన్‌ మహాగెరిన్‌ అంగ, ఉ. మారుని మాటు వీవిసుకువూరము మారమణీసహోగోదరున్‌ గూారిము నోముమోము తకుకు ల్పలు కల్‌ నొఅజాణవై ఖ్లైరిన్‌. "గేరు నయా'శె నిర్ణరులుం గిన్నరులు న్నరు 'లెన్న వీనిమొ రర్యారము మాడ నింపగు జయంతు 'జయిడే న టన్నరీతులన్‌ (అ--౨ క్‌ి చక్రోరచంద్రోద యమునకు. దరువాతం గపి రచియించిన (గ్రంథములు కొన్ని నా కీలీవల "లభించినవి, ఇతండు రచియించిన యితిక (గ్రంథములు __నుదాలసా పరిణయన్సు శంతనువిలాసమ్ము అధ్యాక్మై రామాయణము, అచ్చ కెలు(గ భాగవతము, రామక్ళన్టుయము. ఇందలి కడపటి పుస్తకము ఆంధథకబ్దచింతామణికి వ్యాఖ్యానము. ఈ రామళ్ళస్పు యములోని యూ క్రింది పద్యమువలన వితని సివాసస్థానము పిణాఫ్నగము నకి సమాపముననున్న ేర్రోలు[గ్రామ మయినట్టు వెలియవచ్చుచున్నది, నీ సరిమించో (బీ పీఠప్తుక సమిపరబ్గున! బర౭గు ఇచేరభోల్పుక వాసి స్తగుచు నల్ల మరాజాన్యయా[ణి యగు రంగధామార్యవర్యుప తనయు(డనయి యెల్ల పార్య్యాగణి 3నయంష్యాత్రుండ నై రామకృష్ణ్రకవియన్‌ నామ'మైలమి బూని [శీదతవాటీనికేతనుండై న భీమేళు కరుణచేం "బెంపు నొండి సకలజనులకుం "జెలిసెడి సరణిగాల నన్న వార్యు. జొనర్చినయట్లి సూత్ర ములను 'జెలిటింతు సూత్మభంగులను బాల బోధమగునట్టు సుకవు లుష్పొంగచుండ, ఈకవి కాలముచేసే 'యే!బదిసంనత్సరములు దా(టినవ, ఈతండా శంతనువిలాసమును శొలివాహనశకము ౧౭౬౩ వ సంవత్సరమునకు సరి

త్ర14 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము

మైన క్రీస్తుకకము ౧౮౪౧వ సంవత్సరమునందు ముగించినట్లా పు సకాంత

మందలి మా పద్యముపలనం 'డెలియవచ్చు చున్నది.

నీ, అవనిలో ఖాలి నాహనశ కాబ్బము లగ్ని కౌ స్ర క లశళాంకసంఖ్యనెన్నం స్తేవనామవత్సర (థితకా _ర్రికశువ్తస వమా భొామవాసరమువజకు సిరిమించు నీ వీఠష్టరసమిపంబున(బాలుపొం దుచే! (బోలు పురనివాస్తుం డలరునల్ల మరాజకులరత్న మునురంగధా మా ర్ధసుతు, డునె" రామకృష్ణ, కవివరు?కు దతువాటికా గారవాసు+డై న భీమేశు సత్క పానూనగరిు ఫంతనువిలాసముగ్రచించె సరస ఫణిఖి[వ ఖలస త్కవిబ ఎరదబులోననంగ,

ఈ కవికృతమ్ములై న [గంథములలోన్సి పద్యములు కాన్ని యిం కుడా హరింపంబడుచున్నవి._. మదాలసా పరిణయ ము.

ఉ. న్యాయముగా దియో లలన నస్విడనాడిచనంగగ గోయిఐల్‌ కోయసిళూయం జందురు.డడు నొంకక వెన్నాలగయ పమూరుండున్‌" సాయక్‌ జాలమేయం గడుపట్పదముల్‌ రొదసేయ నే నినుం కరాయంగంజూలంజూలనను బాలకవుంగిటం జేర ఏ(వోవవే.

అచ్చ తెలుంగు భాగవత ము.

స్‌ కూంక టిమూలడాల్లొన బెల్ల నదలించి జనిలిముకా-లిరాసంతు నొంచి కై గల్గుమెకపుమూంకల నెల్ల నగిమించి కారుమబ్బుల నెఆసౌరుకుంచి: చిచ్చుకన్షైరయట్సి పాచ్చువ న్నెగలంచి విష సాగన్‌ _దొరశాల చీక్షట్మిమా౯కల గెలువ 'మెల్లను డించి కాబుకమలవన్నెంగ్‌ టడంచి వాగల "తెగల జగాజిగి మిగులవంచి దండి తెక్కలికాండ్త కు మిండగీండ్ల కింపుగా. మబ్బు మసీచల్లునింపు దోంప నెల్లకడలందు నంతంత నిరులు గవిసె,

కాకరపర్తి బుచ్చిపొత్రకవి తీ|5 శంతను విలాసము. నా పగలును శేయి పద్ధృకుల బాం ధవసోములు తత్పురంబునన్‌ దగువుణివప్రముం గదిసి తారటువోవ(గలేక యోరగా నొగనిరువంకలం జనుచు నొప పాగ ను శ్రందవీశాయనా ఖ్యాగతిం "జెలుగి కంతీయు నఖ ండవిలాసము తోంయచుండ(గక౯కాఆ-౧ ఊఉ. హారము (1) సె చదాయె మణిహానములుం బొడియయ్యె. "నేండు సి హోరముయబోలి నాదు వ్యవహారము 'లభతయు డించె మేనిక లాగము "ఆండె బల్హయవి పళశరమునళా మరుం జే(చసా"గ నా హోరమణీలలాను యింశనై న నను౯ దయ నేలుకో(గదే, ఆంగ, 124. కాకరపర్తి బుచ్చిపాత్రకవి ఈ కవి సత్యవతీపరిణయ. మనెడి యైదాశ్వాసముల (ప్రబంధ మును ముఖలిం గవత మహాత్య్యాది కావ్యములను రచియించిన కృష్ణకవి ప్లుతుండు. ఈ కవియమొక్క మనుమడును స్రోదరపుత్రుండును. జీవించి యుండుటచే. గవి మమీంాది. యజువది'సంవత్చరము ల్మకిందట నుండినవా. డఉనుట స్పష్టము కవీ కథాంశ మును రచియించి (గ్రంథమును (బీరాజూ (మహారాజూ) గోడే నారాయణ గజపతిరాయనింగారి జనకున కోరకితము మవోయల దలంచెనుగ్రాని యయతేండు కృ త్యాదిపద్యములన్కు అఇ్వాసాద్యంత పద్యములను రచియింపక మీ మృతినొంెను, అటుతరువాత (వ్రీమహో రాజూ గోజే నారాయణ గజపతిరాయనింగారి కోరికపయిని కసికి పారం పర్యమున సోదర పుత్రుల, వేంకటా (స్ర్ర్రిగారును పొత్రులగు సీతారామ శాస్ర్రిగారు ను (గ్రంథ వోర్ధాతమును, అ శ్వాసాద్యంత పద్యము లను పూరించి ర్చత్‌సి ౧౮౮రివ సంవత్చ్సరమునందు న్‌ రాజూ నగొదే నారాయణ గజపతిరాయనింగారి కంకితము చేసిరి, ఏరిచేం గృ త్యాదియందు రాజూగారి

తి[శీ ఆంధ్రకవ్స్నల చరీత్రము వంశొభివర్లనము విశేషముగా౬ జేయంబడిరది, సత్యవతీ దర్శితమునందలి కయి సత్యవతీపరిణయములళలోని కాన్ని పద్యముల నిం దుడాహారించు చున్నాను . స. బలల గలవోటటక్షొ శాలిచి యన్నిగ్ష ఇక్క బురీలలా ఈకో జ గలమణివ్యపమం చరసి వారిజసూత్తి తదంఘిసీమం బ 'చృ్చలచెలువంస్తటందియల సద్బిరుడాంకము సంభుటిదదెనా నలరు నమేయ శె నలయుత్రాంబుకదంబమునేయ మళ్వుకిన్‌, ఆ ౧. చ పరమతపోధనపవరు. భవ్యపణప్రకరుం డషఃకృళాం టు గాగురు నఖర్వరటిర్చటగో్టల్కటా భరు మృగకృ త్తీకాదరు సుపాణిధ్య తామ్షసరుం గముంకలు స్ఫురితకరుం గనుంగొనియె శోభితదండధరుం బరాశరుక, ఆ.౨, చ, సమధికరాబ్యలవ్మీ యనుచందనవలి గ జూన్నా వేయద్వు రమసణిరాజు 'చేకనివిధం బఖానరిిపటోం జూలిన ట్‌ మం (క్రముల కెఆంగుల జూపంగను (బౌఢి వహీంచెవవేని రాజుకా ర్యము ఫలీయి?చు మం్రివర రాజహేత (శతిపాదనాదరా. అక ఉం ఎలైశలందు6 జీశటుల హాచ్చులు వెలైం బయోధివ్వది 'పా లో శ ల్‌ లం న ట్‌లైం జప్లోరభు కులు ఘటిల్లై సియాగిహృదంతరగ్రబు గ్య దిలె రథాంగదంపతుల "తేజము డొలె రతీశునాజ్ఞ న _క్రిల్లెతు జంద్రిశ్నాపతతి ది క్తరుకోటులవన్లై నయ్యెన౯ా, టెంరో మ, అవనీనాయమకు లంధణు న్వినుండు గుర్వర్థానుసంధానగా రవమొప్పళొ 'సమయసిపి౯ొ సలివితిల (వ్య కమూానటు 'స త్వవతీ దేవికి నుద్భపించినసుతుం డర్హుండు. (ప్రస్బారక్షొ రవరాజ్యంబు భారింపంగా సక లగో_తావల్ల భు లొల్యగన, అగ,

125. శిష్తు కృష్టమూర్తిక వి లను కచియించినళవి. రృష(యు "నె దిక్షటూహ్మణుయ్య్లు ఆ త్త స్తంబసూ (మండు; వానిష్టనోత్రండు ; సర్వజాస్క్రిష్నతుండు. సంవత్సవమః సరిగా "తెలియదుగాని యితందు గోదావర్తిమోండలమునందలి రాధుచర్మిదప్టురము. తాబాకాలోస గొల్లపాలె మనుగామమున ౧౭౯౦న స ౧నత్వోషహము నకాను ౧౮౨6న సంవళ్సరమునను నుధ్యశాలములో. జకనమొొబెను, ఈతనిక్‌ చెంచడుస వచ్చాము ట్ర (వాయము స చ్యెనష నతు న్వ్వగామ ముపిడి బి తల్మడ్‌, క్రటుంబసహితముగా రామచం[ద్రప్పరమున వ్‌ 'వేచిన ష్‌ యష్కాుద్‌ నిల్లు కొట్టుకొని స్ట్రళము గా కాప్తకర మేర్పణుచుఫొ నెను, ఈబాలుంకు సొరతక్షాలము రామచగ (దపురమువో: జనువువొని తరువాతి అయినవప్లై [గ్రామమునకు బోయి. బులుసు అచ్చయ్యగారివప్షం గావ్యనాటకా వ్‌ లభ్యసి ౦౧చితరువాత్ర వింఫొకరి వద్ద వా న్‌్‌ ఫైదా ఇకార వస్రుము బ్ర నభ నించి మరల రామచందప్తురము వచ్చువవ్పటి;తినికి సంస్కృతాంధ్ర ములయం దసర్షభ పాండి త్యనును క్షవళనై స్పణియుక. గల్నుగుటదుకాక్ష సంగీతేమునందును నిరుషషూన సామర్ధ్యము. గుదిరను. అశుకవిత్వమున జెత్వటలోను. గో రసాయనముగాయ బుకాణమును జకుళ్తటలోను కప నూ రగ్రిగారిని మించినవా 'రాకాలములో మజ యెవ్వరునుజేరు,. కశ పురాణము. 'వెప్పానష్పూడు సు సకమునుమూసి చమనవునున్నను సయిక థలు దడవుకొనకో తన కవిత్వముశో రసవంతముగ్గా జభువ సామ్య్యూము గలవాయయ! ఈయనశ కి సంపదను జూచి రామచర్మదపుకప్తు జమిండా రగు కాకర్ల పూడి రామచంద్రరాజుగారును. తదనుజుం డగు. జగన్నాధ రాజుగారును క్రో టస్తమూా: రిగా 6 నాదరించి త ముసంజ్ఞానము త్‌ నుంచుకొ నిరి ఆయిరువురిలో జగన్నాధ రాజుగారికి గవీయం దధికానురాగము,

8! ఆ౦ధ్రకవుల చరితము

విరిరున్సరికంకును కాక ర పూడి వేంకట కృష్ణ రాజుగారికి శ ఖప్ప్‌ ఘూ రిగారి యం "ధెక్కుువవదయ యగుటవేత్తీ నాతః డీవిద్యత గాని క యి$వ ఫిగ్రామ శేకపోచ్రటచేత భూము లాకాలముకం దప్పటివలెల బండకుండెను. ఇట్లు కృష్ట్యమూ లి గారు తనకు నలువ దియెను స రవచ న ర ములలమూక్షువ చ్చు వ ట్ర కను రామచర్శదప్తుక ములో నుండెను, 'ఈకాలముతో రామచంద్రప్పురము 'తకాలూకాలోన కృుయ్యురు (గామములో ని౦ండ్తీ (వాలి లల శ్రగాక్‌ని యను సుప్రనిద్ధార్థధకవియుండెను. పండితుల. కవ్రులో. యిద్ద జొక్కచోట నుండినప్పుడు "పరస్పర స్పర్థ లేకుండుట మనలో 'నరుదు, లత్మణకవి యావజ కేరావణదమిాశ్హయమును రచియించివయస్పునందు!. నృప మూ ర్దిగారికంమె నిరువదిహమేంళ్లు "పెష్టవాం డయి మూంక సీశ్యమునం డాజటేతేటీ నవొఢుంకు, తన 5 న్న౦త సంస్కృత పాండిత నము లేదని యాతని నధివపించి శృస్తమూ. రికని పజ్హవీ (గుమండెను. తనవలె నాయధ్రకవి ర్వము "ెప్పనేరండని యూతని నాఖ్మేపించి_లవ్మణకవి తృణీీరించుచుం డెను, కృష్ణమ ర్తి మి పాండిత్య “'వంంత యక్కు.వ' కల వా౯డ్రై నను 'వొాకిక్ష్త జ్జున వోఖఫిక్‌ ముగాలేని శుద్ధశ్డ్‌ ్రియశిఖామణి) లత్ముణ ర్‌ు యయిల్ప పాండీ త్యము గ్‌ లవాంజెయైనను బోక్షానుఖభవమును యు కిచ మత్కొ_రమును నధికముగాం గల లౌకికశిరోరత్నము, అట్రగుటచవే సిరువురుల డారసించి నప్పు డెల్ల లమ్మణకవియే మేలుచేయి యగుచుండెను,. ఈ వె రకారం మునుబట్టయే కాడలూరిలో సర్యకామదాపరిణయ ళన కాలమునందు గ్ధ వ్లమూ ర్తిగారికల బరా భవము 'సంభవిందెను, అట్టు శృంగభంగము నాంది మాాయవవ్యూవమును సహీంపలీక' తరువాత నల్పకాలము లోనె రృష్ణమ్వూర్హిగారు రామచంద్రపుక మున విడెచి 'వెకలిపోయి). జ్యేష్టుడగు రామ చరదరాజుగారుండగ్గా స్వరాడధానిలో సమజుం డగుదజగ న్నా ధ రాజు కృృతినందుట యముచితమరి. యూాసభి కాదలూరిలో జరషలయిడేను,

శిష్ణు కృష్ణమూ రర్తిక వి 81 కృృప్తమూ ర్తికవి సేళుమూత్రకయి బోయి వచ్చుచుండంగా నాతి (పఖ్యాప్‌ని వస్‌ కాళహ స్మిపభు వగు డామెర సెంకటపతిరాయనైింగా రాయనను తమ షంస్థా నమువం దొండవలసినదని 'చేయకోన్న 6దున క్ష మూర్తిగా రక్కడం _బదునాటుసంవత్సములుండిరి, కవి నాదరించిళ యా వేంకటపతి రాయనింగారు గోజావరీమండబమునం'దే జనన మొంది! వారయి కాళహస్తి రాడపత్ని. చేత స్వీకరింపంబడిన దశ్శప్పుతుల్లా ౧౮౩౪వ సంవత్సరము మొదలుకొని ౧౮౮౧వ సంవత్సరమునజుకును రాజ్యముబేసెను, కాళవా స్తీ సంస్థానములో నీయనకు నిల కజుపదిరూ వ యలు జీత మేర్చజుపంబడొను, క్షాళహా స్తికి వెళ్ళకపూర్యమోా వెళ్ళి వచ్చినతరువాతనో కాకినాడలో 'నై దుసంవత్సరములు, గోడావరీమండిల కరగ్రాహివద్ద సిరసాదారుగ్రానుండిన తుళసిగ సెట్టి గొరియింట౬ బురా ణము చెప్పుచునుండి యూయనఖ్లో ణ్చాహముచేత (ప్రస్‌ త్రిశాస్త్రను నడె మయేకాళ్వాసంభమును రచియిం:చెను. అ్మగంధమునందుర గవి తుళసింగ వీ, ఇార్డ భృ చ్చరణాంబుజనిసేవ యొనరించు సజ్జనసంతే తి 'సత్కరించు నాశ్రితకోటి. సమ్యగ్దతి నలరించు నాత్మ బంధుజనాళి నాదరించు సరళనీకిపథానువంగా వి విహరించు బరిజనాసత్క్యృతిల బరిహార్సిి దు నగణి తానుపషమ్మానసుగుణలీలం జరించు నార్యగురూ క్తుల ననుసరింప ననుయశంబున' ననిశంబు ఘనతం (బబల్రు . నట్రై తుళన్నంగ సెట్టి నన్నఖలబుధుల మో లనుత్‌యించి యాక్యప్తమూర్తిసుక వ్‌ సంఘటింపుము (స్ర్ర్రనీతిశాస్రుమనుచు, ఈయన కవిత్వరీతిని 'దెలుపుటకయి మజి రెండుపద్వమ! లీశ్ర్రీ, సీలిశా స్రృములో సిన్‌ యి దుదాహరించుచున్నాను--

గిలి ఆం[ధకవుల చరిత్రము

ఉ. మన్ననవేయ నుబ్బ నవమానముచేయంగ సుక్క శే పతిం జెన్నలరంగం గొల్చుచు. నిశిష్తత మాత్మ కల్యవ్రతిస్ట. సం పన్నము చేయుచుం దనదు బంధులచేతం బాగ డంగన్న య య్యన్ను లనిన్న'చే జగము. లన్నియు నిల్చు నటంచు నెంచెదకా?;

ఉ. ఎచ్చటనో (ప్రయాసపడి యేమయినం బతి కెచ్చి వేశ్యతో సచ్చినం గొంచె. మేనియు మహీయముగా మది నెంచి బాంధవు ల్నెచ్చ(గ నొచ్చె మించుకయు లేనిసమ్యగగుణంబుపెంప్తునకా పౌచ్చంగంేయు భార్చృయశ మిట్టినతి న్వినుతింతు రందటుళొ,

ఈ ప్లుస్తకముగాక 'యతత్క_వికృతమెన వేంకటాచల మూహాత శ మొకటిఘాడ మ్నుదింప(బడి యున్నదిగాని దానిరచన కవియొక్క-. ప్రఖ్యా స్‌కీల దగినంత (శెస్టముగా గనలబడగ లేదు. కాళ్ళ హా స్పిలోం (బవేశించిన గొంతక్ష్రాలమునశే కవిచే రచియి?పంబడిన ఏమోరణ్యమాహాత్మ్యముకూడ శ్రీతుళసింగసెట్టికే యంకిత 'మొనర్పంబడ్‌నందునం కాళహా స్తి పోకముందే యాతనివద్ద నుండెనేమో యని సందేహముకలు* చున్నది. కాళహా స్తీలో నున్న కాలమున సీ కవిప్పుత్రుండయిన సర్వశా(స్ర్రి యమరుక్షమును సంస్కృ తమునుండి "తెనింగంచి కాళహ స్పిసంస్తానాథశ్వరుని కంకితిము. వేసేను, ఈయవురుకముల్లోని "రెంయమూకు "పద్యముల నిం దుదాహరిఐచుట "కేవల్యాప స్తుత్వపశంస కాక పోవ చ్చునసి యట్లుచేయ సాహసిరచుచున్నా ను, వా (నీవిా అం దగు కాళహ సిఫగరీసీవుంబు ఛామంబుగా

సేమం వాళ్రికకోటి కీవగు ప్రశ సింబొల్బు నాసామయా సామిరాకృత భూవి భృద్వరతనూజాకామి 'సేమంబుతో (శ్రీమద్ధామెర 'వేంకటర్గదులకు వాసింగూర్చు నిష్టార్థముల్‌, చ. అవ్చునవుం దెల్లమయ్యె వ్యధయాపలుమూ లింకేమి సామి సీ వలనం జనంగవచ్చు నిటు; లయ్యెను మావిధి వోస మెద్ది నీ

$1' శిషు క్కషమూరికవి శ్ర! [11] శిస్తు కృష్ణమూర్తి క కివుళోనీ నీదు (మ రస మి ట్ర సనని స్వభావచంచలం బవు హతజేపిక్సుబు చెనునంతన మా కొకటాధ కల్టున, చ ముమ మన కీంచుకంతయును మూరిన్‌భీవము గానలేద్లు నె మ్మావమున మోద 6 (బియనమూ సము గల్లైం బ రన్స్సృరరబు న భయం సిపును నీకు భి రృాషధ మేమును భె నయన ఎగ నెత్రి జ్‌ వనగతేవ[జక ర్కుశ తిం బాటిలె నిట్ట్రష్టతంబు ౫6 టీక్రన్‌ , న్త గావ జాలి లా స న (గంధ మంకొకటి గలకు, అ "కాలములో శియనకును ఇచెన్నస్నరి జాన) పాఠశాలలో 'నాంధ్రపండిసు;డె న ఇరనస్తు చిన్న యసూరిగారిిని సిధా?త కౌముదిలోని. సూూతవీచారము కొంత "నడిచెను. మున పండ్యిపలూ సాధార ణముగా మత్చర్మగస్తులాసట. సుకవి దమీగదా? అవా. రీర న్స్‌చే తం ద్రముకు టు 4 న. ల ల లో న ఊ. న. . వ్‌ బ్రాభము "లేకపోయినను జరుఖకు: నష్టము కతు సమయ శ్రమము యశభిస్న సిదిగా వవించి కొన్నిసమయములయందుల గాతుల నీ రికి భంగము కలె గంపంబూపషురు, అంతము సము కొగంద్తూక్రాలై ముక రవటిల జిన్నుయనూరి గాలవ్యా (రణవమును రోచియిఇచెను, 'ఢానినోే 'సరి హోల్సలవగీన యూర్మధ్ధ వ్యాకగణ మూవజను 'వటొకటిలేదు. ఇషుంతేగాం గృ స్థమూర్తిగారివల ఎల ఇ. / ౯౮. క. జేయయబుడిన వ్య్ధాఖ్యోనముత్తోః హూడిన హారికారిక లనలుడెడి యాంథ్ధి వ్యాకరణ సూ్రగ్రంథ మొకటి యట్టు*రువాత నల్పకాలమునకు. వెబ్లు వజనుు అదియు హరిభట్షశృవమె యధన్యాణాదుల చేం 'బెర్కోనయుడిన కా౭కావల యెవపవక్షమునం జివ్నయసూరి తన వ్యాన్‌ రణములోని సూ ములనహ్నిటిని హరికృత్య్గంథధమునుండి దొంగిలించి తనవేరిటం 1బకటించి నట్లు స్పప్టమగును, అయినను నదాలగ్రంథములో. 'జూపంబడ్‌న లక్ష్మ ములు కొన్ని యధర్వణాచార్యులు కేవలి యూధునిక [గ్రంథములలోస వగుుచేత వ్యాఖ్యానమును మాత్రమే కాక మూలగ్గంథధమునుసహితము కృష్ణ మూ ర్తిగారే రచియించి లేవూయనిషలువురు సందేహపడు చున్నారు,

శైలి ఆంధధ్రకవుల చరిత్రము అ (గంధమును ర చియింపంగల సామర్థ్య మావిద్వత్క_వికిం గలదనుట కు సందెహము లేదు, ఈయన యిటువంటి (గంథకల్పనముచేయ సంశయ పడువారుకారని చూపుటకయు. చరభుదశయందు మాకుగల్లు భో నున్నప్లు డొక్క_రా(గిలోం 'జేశీన ట్రీయన కారోవింపయిడిన యశ్వశా(స్ర్రుకథ కొంత తోడుపడు.చున్న ది, క్‌ గ కృస్తమూరి! విగ్రారు ఇహ స్పి ముండి స గదే మున కువచ్చి న్‌ రాజూ గంగాధర రామారావుగారినద్ద పిఠాపుర సంస్టానముల్‌౬ బవేశించుట కయి నాలుగయిదు నమూసమోలచటనుండి కృవిచేసేరిగాని పయత్నము సఫలమయినదికామం [వ్రిరాజాగ్రానే నూటురూ హాయలును జోడుశాలువలు నిచ్చి యూయనకు సెలవిచ్చిరి తరువాత నాతండు తనకుమారుస్త య త్త వారియా. రయిన జగ్గమవేట (గ్రామముశకల. బోయి. యక్కడం గొంతకాలముండ్‌ _ తత్సంస్థానాధిపతి ననుసరింఫను.. వీకెకాపుర సంస్థా నాధిపతియయిన' (శి రాజాాశాను నీలా దికూధ వరాయఫింగారి. భోగ భార్యావ్యుతు(డును జగ్గమ పేట సంస్థానాధిపతియునగు (శీరాజూరావు వేం టరాయండుగా. రాయనకు 'సంవతృరమున కిన్నూజుయటాపాయలు వచ్చు నూన్వమును "రెంకుశాలువలు నిచ్చి సక్క-రించిరికాని నెలజీత మేర్చజచి తమ యూాస్థానపండితు నిగాల జేఖొనలేమ, తరువాత నీకవి యైనవల్లిగ్రామ పములోం గొంతకాలము వసించి యక్కాడనుండ్‌ (శీజగన్నాథయా(త్రకు బోయి పురుషో త్ర చుత్నేతమును సేవించి మరల వచ్చునప్వు డు (ఫోవలో వకాడుగల్లుసంస్థానమున కం బోయి తత్సంస్థానాధిషతియగు (శ్రీకృష్ణభూ పతి గారిసి సందర్శి ౦౧చెను, ఆయన విద్వక్క-వ్లుల నాదరించు గ పక్యాగగణ్యుం డగుటచేత వేయిఘూపాయలువచ్చు భూము లిచ్చి కృపష్తమూ ర్తిగారిని తమ సంస్థానములో నుంచుకొనెను, ఈకవి మాడుగల్లు (పవేశించిళ తరు వాతం జానుజేసినజగనాష ధయా(త్రనుగూర్చి నీల లనాధీయ మనువేర సంస్కృతములో నొక్షగ్రంథమును. రచించెను. ₹0కుసరవత్సికము లాసం

మంత్రిపగడ సూర్యప్రకాశకవి త్రిలై$ీ సానములోనుండి కృీషుమూ రిగారు ౧౮౭౦ వ సంవత్సరమునకు. దరు నాత నెనుబదియేంస్ల (ప్రాయమున నక్క_-డనే కాలధర్మము నొందెను. ఈయన 'సంస్య్పతమున యనణోల్లాస మనుక్షావ్నమున్ను వల్లవీ పల్లవో మ "వ రి స అగ న. లానమ్సు మదసాభ్యుదయవమ]1 ననుభాణములన్వు రామాయణకథను జెప్పు కంకణబంధమును, వారికారికటన్యు నీలి లనాఫయయమున్సు. అం్భధ మున సర్యకామ దావ రిణయము న్కు 'వేంకటాచలమా హాత్య్వమును; వ్‌ గ ణ్వమా హళత్మ్యృము న్కు పంచతంతమున్సు వసుచరిత్ర వ్యాఖ్యాన మును, శేస0, ము 0౮8 క. న జ ని ల క్‌ రంల” స త్ర ని ఈకఏ మూడుగొలు స ంస్టానమున కృష్ణభూపతిగారి. యాస్టానకవి గానుండ్కి. కృష్రారున చర్మితమను రెండాళశా్యాసముల ద్వర్థికాన్వమును సీతారామచరిత. మనెడి చయూజాళ్య్వాసముల ప్రబంథమును భీమలింగ శఛశక్లమును రచియించెను, ఈయన రయూాణటువేల సయాగచ్రావ్మూణుండు; ఆప సంబసూ[తుడు; శరభ రాజామాత్యప్పుతుండు, ఈయన నలువదిసం వశ్చకముల్మక్రిందట6 గాలధర్మమునొంబెనుు ఈయన కవిత్వము మృదువు ధుక' పదగుంభితమయి మనోరంజకముగా. నుండునుు కనితారచనను జూపుటకయి యీకవి. గ్రంథవములలోనిి కొన్నిప ద్యము. లం దుదాహ రింపంబడుచున్నవి_ మ, రమణీ నీసుణరూపసంపదథీ లో. రంజలి గోపాలకుం డమి తారాతివిడారి తామరసపతాతుండు కాంత్యుజ్లల త్క_మనీయాకృతి రాజదర్జునసమాఖ్యాకాలి ధీరుండు దా సుమనోరత్నము నీయధీన మగుచున్‌ శోభిల 'జేసెంజుమో, ఆ. ౧,

శ్రీల్లి4 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము చా కుతలమునంద్సు భాగ్యమున క6 దగుకార్యము. వేయునంతి వి శ్రుతయశయా. సుభద్ర కరిసూదనవ్నిక్రముం డై నగోపరా ట్సుతునకు సమ్మతంబుగ్గ' వికుద్దగుణాకర భూరిపుణ్యక (వత 'మొగింజేయగాందగువివా హమహళాగేత్సృవ మూననర్యబజల్‌' ఆ..౨ సీతారామ చరి (ము రత ర బెన్న నగ్గ క్తుణే జడుండ్‌ న రంప నృమర్థుః డనే ప్యుత్రీభూతసరస్వతీధవసి తాంభోజాతురుద్రుండ వో యీ య [త్రివిగాక నిక సరిమ్‌ యన్య్యా[గ్రజన్నాగ్రణుల్‌ , ఆ, 3. చః క్‌నక్‌కురంగ యుల వనీల గన | గకన్య్న 'దానిందేరం బూ న్నుని ప తి నేలపప్క్‌ తి న హొవ్య ఆ నానఘుభొ గ డానివె: టను జన నేల య(గ్రజుని డాయంగ లత్మణు నేలపందితిక జననరుః వాసి యె నిచటం జూవలా నిన్ని పొసంగె దెవమా, అ-ళ చ, నను శర ణొందినన్‌ దనుజనాయకు రావణునై నం బోతూ నీ తని౬. గరుణించుకుంత శపథం 'బిదిగావున మీర లే చ యన గొనిరండు. వీఠి కభియంబు నొసంగితినన్న భానునం దనుండు కృ పాంబురాశియగుదాశరథిం గని పల్కె నము (2, అఆ ౬ ఫీ మలింగ శత కము. క్క తత్పురుపబవాావీహుల | సత్పురుష్పలు రామదాసశళ్షార్ధ మిలా ద్వత్చరముగ. 'జెముదురు జ |] గొత్చావన భీమలింగో కలుపవిభాంగా. గ్‌ ఏసురవరులం దై నక | సీసాముర్థ్యంబు గలదె నిజఖలాథిశా చాసీకృ్ళత జననీకృత | కౌసల్యా భీమలింగ కలుషవిభంగా,

127: ఫక్కి వంకట నరసయ్య ఈ కవి శకుంతేలాపరిణయ మనెడి మూడాశ్వ్యాసముల (ప్రబంధ

మును రచియించచెను. 'కతండు సృవ్టికరణనంకజుండ్యు భరద్వాజనోత్రుడు; నారాయణమం(ై పుత్రుండు త్రవండు వశౌ ఘపట్టి ఆఇములోసి వన్‌ న్నత 'సాఠళశాలయం దాంధ్రోపాధ్యాయుండై. యుండెను. ఈ కవి యీ స 5వత్పర మునందు ముగ్శిం చెను ఇతండు. అమరపదకల్ప్న్యదుమమ్ము నారా యణ_స్తవమ్యు మదనసాయకాషరిణయము కవిడర్పణచ్భందమ్యు నారా యణశతకము, కుమూరీశతకము. అను |గంథములనుగూడ రభియించెను, ఈతని కవిత్యము సలతణమయి మనోహారముగానున్నది. శకుంతలాపరిణ యములోని కాన్ని, పద్యముల సం దుదావారించుచున్నాను._ మ. తగేరన్‌ బుస్న మేళం దత్పురవరోద్యత్నాధసంచారికల్‌

వనజారికా భునసారఖుండమన "కేలంబట్లి దీహాగపీ

మను ధూష్మకియం జూషంల గ రది వెలులం న. 6ప6గో వీడిన౯

జనియన్‌ వాసికిసా(టనుండి కపి జందా ఖ్యియుం జి హ్న్‌్మమున్‌ ,ఆ-౧ చ, తొలకరికాదు మిం చన(గం దోయజబాంధవుం డ స మింపలే

దలజలజారిచేఖయన నంతటినంతేట నాడంచుంజె మే

_లభుఖకడానిబొమ్మయనం చావలపూవులదీ వెయోయ నన్‌

గిలక ల చిల్మపలు గాల నోొగం బదప ద్వము లు గ్గడిం మనే? ఆరె చ సరిసరి పొమ్ము శాల యొక చక్కని బాలుని,జూపి వీడు నీ

వరసుతు. "జేనురాణి నని నావిరిలజెప్పం చొడంగుచుంటి వీ

దొరలును మంక్రులున్‌ ఘనబుధుల్‌ నమ శబూయక్షియుంద్లు బెళ్లు వీ

'రటురగనిరీళ్ల్‌గా నడవి నెళ్న(య సన్ను( బరిగహి ౧చిపిన్‌ ఓ అ-5

ఇతండు గొన్యానుచర్మితమున్కు విచిత్రరామాయణమును పద్య కావ్యములుగా రొచియించెను. ఈతండు నియోగి ఛాన్తాణుండు; మౌట్లల్య గోతుండు; (బసహ్మావామాత్య ఫ్యుతుంయు. ఈతని సివాసస్థలము విశాఖ పట్టణ మండలములోని విజయనగర సంస్థానమునందలి. రానినల్బయను (గ్రామము, కవి ౧౫౧ వ సంవత్సరమున స్వర్తస్తు. కయినంవున దాదాపుగా నిష్పటి. శేయదిసంవత్సరముల [క్రిందట :నుండినవాండు. అక్క డక్ష్య-డ 'వ్యాకరణవిరుద్దములై న 1పయోగములు కానంబడుచున్నను, 3కు తముమాంద వీతని కనిత్యము మృుదువయి (జాౌవ్యముగానున్నది. కనికృతములె న "50డు కృతులనుండియ.. గొన్నిపద్యముల నిం దుదాహ రించుచున్నాను, గోవ్యాఘ చరి త ము.

చ, మధ్ధుకోరప్తం క్షియుంక్పటులు మత మయా రనిషాతషడ్డముల్‌

పృథుతరకోకిల ధ్యనులు6 బెంపలరారు శుకపసం గముల్‌

శిథలముగ్రాని ఫారికలచిందణవందజ'చే వవాళిం చ

పా దవ( గ్గ వొ "వ్వె6 బువ్చమధు ర్‌ సలసత్చల సంకులం బుల్రె, ఉ, 'సంతట్వ్తీ లేక జెందమునం జూలలో డస్సి (వతోపవాసముల్‌

సంతత మేనొనర్చి కడుసంతస మొప్పలగ వేల్పుజేండ మ

'త్య్య్వాంతమునందు నిల్పి హిమ'శె లసులేళ్వరు సందుమాళి స

త్యంతసుభ ౬ గొల్చీ సుతు సంచితవాంఛ ఫలించంగాంచితి౯ా,

వి:చి [త రావాయణ ము,

ఉ, మావ యిదేటిమాట వినువూ+ మనమాజడింయెంచె నింక నా

సామిభదంబులాన కొనసాగదు తొల్లిటి భంగి దొనవ

(గామణియింట నున్నజనక (పభుకూంతురి నేలుకాంట కా

రామున కొప్పె నొప్ప దనరాదు (ప్రభుత్వముగల్లువార లన్‌, అఆ-౧.

వేల్పూరి వేంక పేశ్వరకవి 827 ఉం ఫుట్రై జగంబులోనంగల భూనురుల న్నునులక నృపా ముర కా బట్ట వధించి వజధరుపాలికి నేగి సుషర్వకొటులం గొట్టి 'సవు సలోకములకన' ములుసూసపె నతండు నారదుం డటితణిే న్వికుంఠ పున వుంక్ళ మురారీని చేరి యటనెళ౯ా ఆ.._౨, చ కళుకులు చేరుబల్మిసినుకాంచనరత్న మయూ-ఖ ముల్‌ దిశా: య లల భ్‌ 1 డ్‌ ఇ ర్‌ ; సస న న | గీ, పల షన దుల్‌ నలయను౬ బర్వ సచ్చరలు వై పలీల నటింప గీన్నరు బలసి రథంబు చుట్టును సభిక్తిని గొల్వ సిరోజబాంధకుం డిల కరుబెంచెనో యన ధనేశుండు రాగ వియన్నిరీక్షుంై . అ-3, చిచ్చరకంటినామికిని 'జెలదు "నేనన 'నెంత యీాసుతుల్‌ సచ్చరితుల్‌' స్రుకారు లతిసాహసు లాహవళోవిదుల్‌ కొడుం గుచ్చితు ల్రృుశస్రైముల గోప మెటింగినటింతు 'వెష్పుడుక,. ఆ-౪ మః, .ఎదిరిం దన్ను నెజుంగ లేక మసలో నవ్వా డుసి న్నిటు బె ట్రిదు.డె నాసయు వీనులుం చుసనిమె "కావ్రిన్యంబున న్మున్ను "న్య జెదరంజీజినదేవ-దై త్యవరులం జింతింపయో చూడు మా కదనత్యూస్థలిం గూలు వాని. ఇెలియంగాల. బల్య_వేసోదరీ, అ, ౫, ను, శరసంధాన మొనర్చు ఫ్రైఢిమము లత్యం బూహగావించు నే ర్పురు బాహాబలవిక్రమంబు సమకొదొ సగంబు స్రవ్యాపస వ్యరిపుతణమహాన్ర్ర పాత ములు రాాడాకారముం గన్న నా 'వొరువుం బో 'వెజపాందు. నీళు డయిన౦బ్యు తొనిడంటబ్పితయున్‌ ఆ-౬ ఈవిచ్శితరాదమూయణము గోవీనాథరచితాంధవచన కాన్యము ననుసరించి మూకవిచే బధ్యమయాపమున( జేయంబడినది. ఈవ చనకావ్యము ననుసరించియే యిటీవల గోడావరీమంకలస్థ 'వెలగతుజ్హుగ్రామనివాసీయు సొాప సంబసూ(తుండును లీవతే స గో తుండును నుమామహేశ్వర సూ ప్యుత్రుంయును నగు నరసీంవా దేవర వంకట కా(స్ర్రైయను వ దిక' కవియు

శ్రీని ఆంధకవ్నల చర్మిత్రము నొక పద్య కావ్యమును రచియించియున్నా(యు. ఈవ సమానకవిచే రచి యింప్రంబడిన విచ్శితరామాయణమునందును వ్యాకరణదుష్టము లైన (ప్రయోగములనేకములు కానంయకుచున్నను మొ శ్రముఘాంద నీతన్నిగ్రం థము. మొదట్మిగంభమున కం శు. నధిక రసవంతముగానున్న ది, ఇందలిపషద్య ములనుగూడం గాన్నిటి సిం దుదాహారించుచున్నాను-- క సము సువూజితాం్యఘి. యఘసాదన తారకనామ. సీోద ఇ్యామ సుశేంద్రవందితవిశాలపర్యాశమ కీ ర్లికామిసీ కామ. క్రలోరర్మాక్రిచర కాండవిఖండనభండనవి నూ, చాల, డ్‌, లెల్ల నిమేవీవాని( గడుతేయ వ్ట్‌న్‌ మూాటలవాని€ల గఫ ఇడాల్‌ చళైకుగొంతువాని బులివాఆలన్లోలు బుజూలపైస్ల రా జిల్లగ జేయవాని. చెపచీరెలనూసినవాసి నెశ్తిపె 6 జల్లనొవెల్లుం డాలి చినసామిని జా చియహీం (గ ఓ డెంచయున్‌ + అయా. ఉం పేసి యభ్ధాగ్యురాల పడియుండక యింట నికేలవచ్చినా వే సకలంబుణబోయె నినుం "బెండిల్నియా డినపూంటనుండి మీ 'డ్రూనీవి నీవు 'వేశ్ళమునల చాదముపెట్టితి వంతకంతకుం గా సౌకఠ మైన బట్టకొనం గట్టలణి లే దిక లేచిపోగదే..అరణ్య, శా, అఆకంఠకీరవవాదము న్విని మహాహంకారసంయుక్వుండై. నా కేశాత్మ జుం జహవంబునకు స న్నా హంబునత్తో నే నే నాక్రయ న్‌ బున నింద పత క'సపారయూ ర్త 0బు శజాఖావమ్బుగా నీక్రంబు లొలువంగ మెటజనికిన్‌ స్పేసాంబుపుపొందలోకా,. కిమ్కీ 0ధ జ్‌, ఎవ్వండచోరి 'యేమిపని కిచ్చటవచ్చితి నిల్యుసల్వు సీ (క్రొవ్వడ,గించి (ఫొద్దుకొమరుండునసిం చిన "శంకే కంపదళొ మన్వపుదెబ్బ6 జూడు మని మారుతివతీమునంకు మోందె నీ నెన్వతెవంచు |గ్రుద్ది పడనీడ్చె సమోారసుతుండు రక్క_సి౯--సుందర,

[42] తిరుమలబుక్కూపట్రణప్ప చినతాకాచార్యు(డు తిల

శా దమూీా దడానవఏరులారో యమవహ్నీం(డాదులళ౯ా గెల్చుసం (గామాత్సాహము 'అెందుబోయె( వటుదర్న్పం 'బేటికిళా వూమాయిమ్ముుబ శేగీయుంటి రిదియేమిా వై రిశ్రేజంబు మో సామర్థంబును స్నిక్షమశ్రమరణో త్సాహంబులం 'జెల్బంగన్‌-- యుష్ధ,

129. తిరుమలబుక్రపట్టణపు చినతాతాచార్యుయి

ఈశవి వడభున్నాటి నెంకప్ప సోమయాజులగారి 1వేపణమువేత విశ్వ సణాదర్శమును పద్య శావ్యమునుగా€ 'బెనింగింఛెను, ఇతంయ 10నినా సావార్వునిపాత్రుడు; "వేంకటాచార్యునిపుత్రుండు, ఇతండు సలువది మేంబది యేంత్షకిందట కృషూమండలములో నుండినవాండు, కృష్మివేరకం

చ న వడమన్నూటి నెంకప్పసోమయాజులగారి యజ్ఞమూలముననే

కృస్ణైమంకలములోనీ వై డికనియోగిబ్యందములో "౭ండుకతు.. లేర్పడి

నని, ఈ కనియొక్క_ కవిత్వముశందుః గొన్ని న్యాకరణదుష్టములై న

నున్నదనిమొ. చెప్పవచ్చును, అంధ్రవిశ్వగుణాడర్భములోని రెండుపద్యము

లిం దుదాహరింపంబడుచున్న వి.

చ, ఘనవన భూముల న్మెలంగ కన్నమువేసి గృహాళివి త్తృముం గొని చనువారి దొంగ లనంగహాడు నె పోవకు లె నవారిలె కను గడుబొంకుపుచ్చి తదఖర్వధనంబులు దొంగెలింతు కీ గణకులె దొంగ లిగణనకర్ములనే భజియింతు రీజనల్‌,

చ, సురభితమాలము గుసుమశోభితసాలము వీక్షణార్లాబం ధురతిలకాతిసాలము విధూతమహాదురితౌఘు మూలము౯ సరసరసాలముకొ బనసజూలము మూధవశీళల్లిలోలము౯ బరమగుణాలవాలమును 'చాయక చూడుము "శేష ే లమున్‌,

ఈకిప్‌ ఇల వీల వోబాప మనము మూడాశార్తషముల్యవ్రబంధమును నూజవీకు నంస్దానాధిపతి యగు శ్రకోభన్నాది అప్బాదావుగార్యివేరణము. నలన్గ రచియించేను. ఇతడు శనై స్తవ శ్రావ్యైణుండు? నై (్రువకాళ్య స గోమయం అపస్త ంబస్మూత్రు? డు వే దారంతా గ్లార్యులప్ముసా దొ, ఈకిని యిరువది మువ్వది పంవత్నకముల[కిందట నుండినవాళడు. ఈయస$ ఫిత్యము సలక్షణమయి నాతికశినముయి. గ్రావ్యముగానున్నదం పల్ల వీపల్లవొ ల్లాఫ ములోని 'రెండుపద్యముల. సం దురాహరించుచున్నాను-- చ శసయులు 'పెళగల్లిళను దన్వికి బ్యులైక పట్టుకున్న ని తృనువ్చు సిరగ్ణకం బని యొదం దలహోయుదు రితు అందుల జా మనమునం నొంతనేపు నృవమానిని చింత యొనర్శ మ్‌వుసా ధనమునల గన్నకానదనదర్శనజనర్టముదంబు గలట్లునో, అ, ౧ డి సాండుతేనూభ వ్రుండు తనవొంధథవ్లు ల కేజే సంతసిల్ల (గా గాండివ మే డ్తెజంది గి కల్పక్ప శానుసమాను [లె లస కాండముల స్నెషిడ్చి నృషకాండనములం 'జగటార్ని వ్‌ త్త ఇ్కాండమునకొ ముదం బెస,గదన్షయుసొ త్తెనుచేవద ల్తీముక,ఈ కె ఈకవి యధ్యాత్మరామాయణమును పద్యకావ్యమునుగా రచి యించెన్ను వతం డాజు వేలని యూగిచాహ్యుణుండు[. కాళ్యపనోక్రుయడ, బారం లవం[ చికి శవాయూంబకును జ వష ( స ఇతడు ళా సం మండల ట్య స్యంర మం్రైక శాయాంబకును బుత్రు(డా, జలేందం సత్రాముం ర ములో ముప్పది నలువపిసంవత్సర ములక్రంద నువడినవాందాు శాత త క, సవ ంంళండ లం న ల పటాలం నం. ల యట నం. పైట శం ప ట్‌ము పెద్దైనక సిక వలే మైన యభథ్యాాల్నే రాహు యళణామువళె కొవప్టుషంతే

కోటమరాజు నాగయ ప.

(పాథముగా నుండక్రపోయినను మొ త్రముమోింద హృద్య మయి నిర్లుష్ష మయియున్నది, అ ధ్యాత్య రా మాయణనులోసి కాన్ని పద్యము ఫిందు€ డ్‌, ధరణీ జీవ భవత్తి పోవుహ్‌ీవమ +వో దం బయ న్స ్క నిన్మె చ్చితి౯

ధరణిం "బీ రడంగించి కళ్యపున కీధ్మాతీతలం బిచ్చి కాం

తరుచిందాల్యుము దగశనొందిపిళృహ తాపంబు వారింపలకా. శాలక్షాం ఉ. రామ (తిలోకవ్నిశుతు విరాభు నెలుంగవె మద్యయంబునళ€.

వేమజు నకాను లీవనము వీడి పలాయితు లెరి నీవు మా

సేమము గోలెదేని యిట సీతను డించి నిరాయుధుండ వై

భూమినద్యశ్యనై ఖరినిబొమ్మురయమ్మున(ద మ్ముతోడుతళా-అరకాం ఉ, పనెజింగించి 'నంతటనేె యిమ్ముక రాలయ మెంత దాటి లం

కానగరంబు6 దుత్తుమురుగా నొనరింప్రంగం జూలుం గార్ముక

జ్యాసినద(ప్రము క్షశరజాలములకా రఘస త్తముండు సీ

ని మనంబుపెట్టి మొక్ష పండును చెమ్మానలార గంపలళ౯ా-నుంద్రదకాం ను. మునివర్యుల్‌ విజయోస్తుతే యన(గ సమ్మోదంబుతో నేగి య

న్న్న నియోగించినభంగి నాలవణునిం జక్కొ-డి నిర్ఫీతిమై

జను లెల్లన్‌ వసీయించుషట్టణను లిచ్చంచేసి లత్యదాడ్యపా

లన 'నై పుణ్యముత్రోడ ని పెసంగెం గళా వ్ర భావాసీసతీ, ఉత్త రాం

182 కరాలవాటి రంగయకవి ఈకవి భూతపురీనూపహాత్మ్యము, కవిజనమనోహరము అను

కొండు షద్యకావ్యములకు రచియించెను, ఇతండు వెషవ వె శ్యకుల 'సంజానుయ, ఇతండు ౧౮౧౪ వ సంవత్పశమున్న జన్షన మొంది. ౧౮౬8వ సంవత్సరమునందు€ బరమపదము నొందెను, ఇతండు చెన్న ఫ్పరిలోం గాంతీకాలము పన్యప్పగారి పాఠళశాలయందును గూంతకాలము "రాజ ఛానీ కాసు పాఠళాలయందును నాం(ధ్రపండితుండుగానుండెను. మొ్యొ మొదట నాంధ్రభారత భాగవత 'రావమాయణములను "లేఖకపమాద జనితవోవ రహితములుగాల జరిష్కరించి ము[ది౧పించిన దితండే, ఇతండు తనతండిని రామకవియని జేర్కొనుటమీకాక తనతాతయిన నారాయణ సూరికూడ కావ్యరచన "మొనర్స్సి క ర్లాటరాజ లను. 'మెన్సీషచినట్లు భూత పురిమాహాత్య్మ్యమునం ద్మీకిందిపద్యముతో( జెప్పియున్నాందు-_ ఉ, పాయక 'యువహామహు నిభవ్యవవోగరిమం బకేషభూ

నాయక గోస్టిసత్మ_విజనంబులచే సనిశంబు వరి తం

బై యరవద్యతం బరంగ నాగుణజాలి కరాలపాటి నా

రాయణసూరిమాళి దనరారె సుధీజనపద్ము హేళియె, వు, సకలార్య స్తవనీయభ వ్యకవి తాసంప్రీతకర్ణాటభూ

పకులాథధిశ్వర ద తమః త్తగజశళ్వదాన ధారాసము

త్డ్సు కరో లంబక దంబరూూంకరణవ చ్భుంభన్లృ హహ్రాంగణుం

డకలంకాశ యు౬ డమ్మ హాకవికలా ధ్యతుండు సామాన్యుడే,

ఈకవి భూతపురీ మహాత్మ ములో మూడాళ్వాసములు రచియి-చు

నప్పటికే యవసానకాలము సర్యప్రా ప్రమయినందున (గ్రంథము. ముగియ లేటు, ఈతని కవిత్వము. నిర్షష్టమయి మృదుమధురపదభూయిష్ట్రమై గస వంతముగానున్న ది, అయినను వ్యతినేక క్యార్రకముమా[త్రము [గంథమునం

కరాలపొటి రంగ యకవి క్రీ దక్క_డ క్కడ 1దుత(పకృతికముగా. (బయోగింపయ బడి యున్నది, లీ శేటపడుటకయి యూతని [గంథధములనుండి కొన్ని పద్యము బలిం చుడాహ ఉ.. ఫోయింగచే ననుం గడచి పోటరియ యబె వాండు రారె ర "చేయని వారుం చానును సమిదరయ బున మెటనంటి య గాయక పుంగవుం గదిసి నగ బట్టుళ్‌ నుండు నెవ్ధైయిం [దోయల లేక చిక్కువడె దుష్తనిశాటుల నోర్వ శక్యమే. ఉ. అక్కటికంబులేని దనుజాన్వయజాతుండ వయ్యు న్యాక్‌ టన్‌ (స్రుక్కంచు ధార్మికత్వము విశుద్ధమనోగతిం యాయ లేక న న్నెష్కూడు (వీకితోననిచి తీయుపకారము నీసులీలముం దక్కొా-రులందుం గల్లున్‌ బుధ్యపియవర్తన నికుంద క్యంగన్‌* భూళతపురీ మాహి త్య ము, ఉ. జూరులు శేరు. పేరుకొన.౬ జూరులకాని యనారతం ఒబనా చారులు లేరు తీ త్వసువిచారుల కాసి సరోషభీషణా "కారులు. లేరు నిచ్చ లుపకారుల "కాని విమర్భచేయ6గా( చారులలోన నమ్మునుజ షాలధరా పరిషాలనంభున న్‌ ఆ.౧,. ఉ. ఈశ నిరీశ నేరమి 'సహీంఫుము డింపుము రోవ. మ'ప్రతీ కాకము సీమహ త్వ 'మెజుంగం దగువారము కాము సత్య పా వేశలదృష్టం గన్గాను మవేశకళంకులల జేయు మయ్య ల్లో “శ్ర శృరణ్యదినులము ప్‌ీ్‌ంనుల మెంతటివార మల్క_క్కున్‌, అ, ఉ, అమ్మునివర్యు భార్య వినయమ్ము భయమ్ము! (బియమ్ము 'నెప్పుడుక్‌ - నె మ్ముది సందడింప మగనిం బరిచర వ్ట్‌క ద ఫ్రస్తా€ “'వేయుచుళా సమ్మద మారగా 'నతికసంఘనుం దన్బుచు దేవళావితా నమ్ముల భా కింగొల్చుచు గుణమ్ములు సాధుగణమ్ములెన్న(గన్‌.అ-3,

188, దామరాజు ల న్‌ నారాయణ ఇతయ బృందా వనవినోక కు ఇడి మూజాళ్విస ముల ఇ ద్యకావ్య మును రచియించను,. ఇత జాజుకేల. నమోాగినావ్యాణుండ్యు. శ్రీవల్స స తుండు; కివరాసూమాల్వప్వుత్రండు, బసకు తన బృంజావనవిహార మును, మల్కొ.వ్సుర్‌ ములోని షేచారావుస్వామ కలకల ముస సాను. ఉతంత తరుపాత నోదానరివుండలముతోని మమారునమే వ చ్చ బుచ్చట స్‌హాస 'ముర్చజుచుకొన్నట్టు తెలియినచ్చుదున్నది. ఈతీసిసంతనివారు మూడు వరతులనుుడి మబూరునందుక్నా రు, వశం డజటునదిపంవష్యుక ముల 'శ్రందట నుండేధవాండు షతసి కవిత్వమునంకు వ్యాశరణవోసుము ౪ చే ములు గానవచ్పుచున్నన్ను యమొత్తముమాందం గవిత్వము మ్య్పైదువుగోను మనో హరముగానునున్న ది, బృందా వననిషోరములోని ఇఆండముాడు ప ద్యుబ ఒం దుజావాడంయుడగు నూ నూం ఉం ధారుట్‌శచోనం జూట్‌ పిళేదంబుగ్‌ నెంచిన గ్ర్ర్‌లె కోరదనుల్‌ చారుగుణప్రధానములు చక్క.ందనంబున శేమిలెక్కు యా సార సగంధకిక్‌ ము గుల బక్కదనంబుకు ఘభావణంబుగా మోాజె లసద్దుణావలియి. మించుగ సొంపు గ సెన్నిభంగులన్‌,. బం౧, మ, కబగ్యోత్రంబుల లేక సర్మలముగా గూఢీకృాచాధిక్యవి స్తుబమాధుక్యనివాపదీ పక లితస్థూ లై క తోసిర్లుడో జ్ఞన్సలుబై. జన్ముములంచ్దుద జూ బభొాని క్చొష్తసము. రాముందు చొ బలకుది శేళురు సాయ చానివదచుటన్స్‌ లజ్హం చదిళ శస్పటకా. బొంత చ మొజ లిడువారి మొట్ట లని ముందుగ విందును నెంటనుందు సా కజమఆ నేను హారియడ న్యాయముగా వివారింతు “సంకుల జ త్రజమున వారియా పదల దాటంగంజీయాదు. దత్మ్హ ఆంబున వె 'సుఖవక నన్ను గొల్బుటకు మూటుగనుండెద నింత చూకరేఆ.3,

ఇతడు శుద్యఢావిడియెశనను జనుయటసఖ్రాయం ధత్యంతాభిమా

క ళా మ మ. నము గలవాండయి యూంఐ(ధఫపైాహషయంద్రుక. జక [(ానిపాండత్యము సంపా దించి "ెష్క(గ్రంధములను 'జేసినవాండు. ఇతండు చఛేసిష గంథములలో కు. గాం యిం జా. లు. ఇ ల షా ప న అ స్య భ్‌ బప మ్‌ ల టా ఇ డ్‌

విద్వత (-కామృతమను నామాంతరము గబ టో హ్మణ్య జయమనె యెదాశ్వాసముల [ప్రబంధము (పధానమయిశది.. ఈక్‌ విచే. రచియింషం బడిన జు సకములలో జందోరతా కరమనుచిన్న-ధందనుుఘకాడము(దింపష బడిన ఫు స్తకములలొ ఛందోగత్నాక్షరమనుచి మ్స దస్సుకూ జము ప బడియున్నది, ఇతయ ౧౮౩౦. వ సంవత్సర పాంతమునంక జననమొంది యిరువదియదః సంవత్చరముల్మకిందట్‌. గాలధర్శమునాందెను,. ఇతడు నారాయణ మొదలారి కుమూరుండు,. ఈ గంథగచన కాలమునందిత(య ఇజనీరింగు. డిపార్హు మొంటులో అనిస్టాంటు శీవరుసియరుగానురిడె ను, ఇతండు తాను మొట్టమొదట నాంథభాపా భ్యాసముం జేయుట్రనుగూర్చి “బాబ్యంబునశ్రధమం చాంధ భాష నభ్యుసిం చటమనోదర్వణ పారొదం బుగదా? నాలుగేండులు. నిండినతోడనే లసదుచ్సారణ సస్యవృద్ధినోరు వమూాశవహలి ఫలు జిపో్టువలజంబునకు హూలంబుగా నెంచు నొంధ భాష స్దులలో నొకండ నయ్యు నాకలవారిక్‌. గల లేమి లేవముయయ్యె, సంస్క్య్బుతే (ద్రావిడ హూశ్యప్రముఖ ఖాషలవాయా సల భ్యరబులయ్య, 7" ఇతండు తన చిన్నపొ శత్రములకు సహితము సెద్దవేరులుపట్లి క న ఘా=టి. సం వ్‌ యాత్మస్తుకిని గొంతయధికముగాం 'జేసికొన్నును మొత్తముమిోరద నీతిని కనిత్వము సలతశణవముయి పహ్యాద్యముగా నున్నది. కవి తారచననుజూపు టకయి సుబ్రహ్న్మాణ్యనిడజయములోని ర్స్‌ షద్యములిం పుడదాహా రిం 6

శీలి ఆం[ధకవుల చరిత్రము మ, భువనంబు ల్లడమయ్యె భంగతతులం బొందెం బుర్యవ్రాత మెం దవనతింబులు లేళ్ల చి క్కైముని ము ఖ్యావాసముల్‌ జంతుసం ఘవిభా ల్వారిత మయ్యె లోకరమవీ/క న్న్వంక రయ్యె న్నవై౦ దవభూపూా: యింకనై 'న6 గ్గ ర్చుర కలో దూ ఫతీమా యించవే, ఆ, ౧౫. ఉ నె మాది యల్క_6 గాంత ఛయనీతిని వజ్దనిప లై మే పె ణి. గ మ్మెడిపుల [ లొల్క_ భయరాగముచిల్మ. మరుండు. దైనకా గర్వము దలంచి మూహనశరంబు కరంబునః బూని యిషువా షమ్ము వ నుం దివై వం "దెగువం దిషియంగ హారుంకు వేశకకనకళో ఆ,_౨. చ, తన కపరాథధసంచయశతం బొనరించిన నోర్చుంగాని తౌ దననతపాళి "నేర్చినమదస్మృయయుకుని నాప్తులై నం దు న్ను సతండు గాన "దేవతలు పొందినవా. రతనిం దదీయులన్‌ సనయతంగాడి తద్వినత్‌ సల్పి సుఖంపుము డానవేశ్వరా. అఆ. ఉ. 'తారల 'నెన్నవచ్చు నలై త్వబలేశుల నిన్నరాదు కాం 'తారత్యృణాళి నెన్ననగుల దచ్చతురంగుబలంబు నెన్నరా జార పయోధియం దిసుక నారసీ 'యొన్న గవచ్చుం దద్బ్చలో దారమహోయుధాంబక కదంబము నెన్న[గరాదు (శబ్రహ్మాకున్‌. ఆ. 5, వు. ఘనమాయోానవులు. నిత్యచంచలులు నిప్కా_ముల్‌ స్వకార్యానుకూ లనవోపాయవిధిజ్ఞు లస్థికమృపాలాపుల్‌ కృపా భూన్యు "లం దును బుంవర్యులు చేవదేవు లెపుడు౯ా సుర్యారసంపత్చువమరా రిని తాంతాంధులు చల్యా: “నేల మగవారి న్నమ్ముంగా స చ్చు నే ఆ,౫.

135. ఓగిరాల జగన్నాధ కవి ఈకవి సువునోమనోభికంజన మునువేర నె దుల్లాసముల్మపబంధి

మును రచియించెను. ఈతం డాజువేలనియోగవాహ్మణుండు గోదావరీ మండలములోని నీలపల్లిగ్రాము నవాసుండు, అప సంబసూ[్రుండు; భారద్వాదగోత్రుండు; వేంకళుశ్వరామాలత్యప్పుత్రుండు, ఇతండు.. తనచర మవశయందు. కాక్‌ వాడపురముననుండి సుధుంజసియను మాసపత్రిక కథి పత్తీయయి సుమారు షద్యునేనుసంవత్వ్పర ముల్బకిందట లోకార్లతర గతుం డయ్యెను, ఈయనయు నీయన "పెదతం(డికుమూరుండై నరంగనాధకనియు మజీకాందజును సుప్రసిన్ధులె 'శీమరితిడ్రైగడ వె ౦కటరామపంతులవారి. మమొష్ష అతల (గ్రంథ మొలను జదిన మంచికస్తెశ్వరు లై రి, (శ్రీమ వోగరాల రంగనాథకవినిగూర్చి యూజగన్నా థకవి తన సుమనోమనో భిరంజనమునం గ్‌ వారిలో. రంగనాధుండు పండితోప

లాల్యమూన నవీనక్ష ల్వాణ క్‌ స్స్‌

వల్ని కాము ఖ్యాగ సవ్ర ఏ బంధరాడ

కల్పనాద ముండ ఫఘనఫా వి మెఆసె,

ఈరంగనాథకవి జగనా షథకవికంశచును సమర్థతరుండసియు నధ్ధిక్‌ లతుణ వే తేయనియుః "బేరువడసినను ఇతయ వేసిన గంథము "వేవియు మ్ముద్రింపల బడకుండుట. శోచనీయముగా. నున్నది. పతత్కనికృతమయిన ద్విలేభూదర్చణ మప్పు డముద్రితగంథ చింతామణి యందు పకటింపం

జగన్న్న్హథకని తన [ప్రబంధమును ౧౮౭౯వ సంవత్ప్సమునందు

మ్యుధ్రింప్సిచినన్ను అవజకత్యడు ముప్పదియైదుసంవళ్స్ళరముల (క్రీదటనే దానిన్‌ ముగించియుండెను, ౧౮౬౮వ సంవత్సరమున నేను పాళఠళాలలోం

88. ఆ౦ధ్రకవుల చరిత్రము జభువ్రకొనుచుండిషకాలము”ో సుమనోమనోభిరంజవములోన్ని మొదటి మూడాస్ర్వాసముల ను 1వాసికొనియున్నాను. అయినను కవి యీముప్పది సంవత్సర ములళోను [*౦ంథమునక్రు మెజు౮సవెట్టి సంస్కరించి యెకు[-వ వన్నె తెచ్చెను, ఈ గంధమును సర్వకలాళాలాధ్యమలు ఇట్టపరీమకం బశనసీయి (గ్రంథ మునుగా ననే క పర్యా యములు నిర్గ యించి యువగ్షుటవేత నే చాని (హైశ్సస్త్యము "వె లృడి యగుచున్నడి. కవిశ్వము రసవవతమయి నిర్దసష్ట్రమయి యనర్షళధార కలదిగా నున్నది, కవసరీత్తి "తెఫియుటకయి సుమనోమనో భిరంజనములోని పద్యములం గొన్నిటి నిం దుధాహారించు చున్నాను. . ము, నిర తాన్యో్యమనసృముద్భ వసపత్నీ.వె భమూలాఫనో

దరతిన్‌ నొబ్బునం *(త్ర ఫానునషు! ౧ త్యాహి రాష్య్బాయికికా

సరవిన్‌ స్వస్థిశుల స్వచించుకొన నిచ్చంబోవు మూరాఎడజూం

శ్రర క వాలినులో యనంషగు! బురద్యార్నీల హీస్యపభ ల్‌ డఉ ౧, చం చందురునందుం గల్లురుచి సంపెగతావియుం బారిజాత్‌ నూ

గందమునందు6 7హారిచి హీరణ న్రపరాగచయంబు. చల్లు ముక

బూందుగ మేళవించి మెజఫుందచళు కుల్‌ కఇయియటూసీ యఘూశ తా

నందు(యు 'సేర్పుమాజు జతవంబుగం జేయణలత్రోలు నాసతిక్నాడ+౨. చ. చిలుకహువమావజ్లే, రనుక్త్ష మీన టు డరగనసచి త్రవ్వపమున్‌

జలజకలంబలాంగలములనకొ దళనం. బానరి)చి సు ను

జ్వైలగుణబీజ మంటి యకిబంధుకరాగరసంబునింప. గో

మలసుమనోరథాంకురు మముదముగా -జనియించి మిండెడున్‌, ఉ.౩, ఛ్ధ,. అరిదరపాణి3మానన మునం దవ దాతమృదూర్థ సపుండశాం

తరవరనర్గి సిమృుదులనవ నషరాగవిధియనూ నస్తుం

దగతరచ్చిత్రకళ్ల్యుతి గనంగ మసార మణీధరాధరో

పంశ రద్యభమ్య్యుతల భాసితటిల్ల తరీతి నొప్పెడున్‌, ఉల్లాసంర.

నడకదుటి రామనకవి ఫ్రిక్రీగ్ట

చ, కలువలరాచరావొసల్లు గాక్కొనువెన్నలచేం గరంగగాం

దొలంకు జలప్రవా హములు తోర పుర బ్‌ "నిర 'లేనెసోనలంి

గలయిచు. సర్వశోముఖముగా నిలం బచ్వెము గానం గానీ తలశుణసౌరభి ంబుల 56 డావలమై. తీశనరారు మాధవా. ఉం.

186. నడకుదుటి రామనకవి ఇతండు ప్రభులింగలీలన్సు హరిమోడే స్తవము, అత్చానాత్మవి పైక చూడామణి అను సంస్కృృలగంథములను 'జెనులసనం బద్య కావ్యము లనుగా రచియించెను, ఇతండాజు నేలని యో బ్రాహ్మణు; ఆప స్తంబ సూతుడు కాశి కన తు (యు లల్నీ శ్రన్ఫసింహాు (ఇను నామా ంతకముగల జు చనా మాతు వ్రనిపుత్రు. దు, ఈకపవి ౧౮౭౩౧ న సంవతే నర మువరదు జనన ్ప్రైంది దెరారారి .వ సంవత్సరమున ౯ కాంజరగతుం డయ్యెను. ఇతయ మెట్ట మొదిట గోదావరీమగడలమునందలి రా మచంద్రపుళము జాలూకా లోని శహూ పుర (గామమువనకు కరణము గానుండ్కి సెద్దాప్పుర మునకుం చేరువ నున్న తీరు పత్మిగామముయొక్క_ కరిణికమును ౫ద్దాామమునందడలి భూము లును దన య త్తవారివిగాంగా శహఫుర కరణికమును ద్రన జ్ఞాతులకు వదలి వేష ౧౮ళేకొవ పంవత్వరముస వకుటుంబపముగాూ్డ దిరుపతి[గ్రామమున( (య్రైవేశించె న్కు ఇతడు రచియి౨ విన (గంథములలో6 (బభులింగలీల 'పొట్ర్కు- వెకి సోధునాధుని ద్విపదకావ్యా నుసారముగా నె దాశ్వాసముల పద్య కావ్యముగా గచియిప(బడీనది, తక్కినవి. రెండును శంకరాచార్యుల వారి సంస్కృృచ[గ్రంథములనుండి మూంధ్రీకరింపంటడినవి. ఇంకు వివేక చూడాముణియై దాశ్వ్వాసముల్టగ్గంవ్రము. (ప్రభులింగలీల ౧ర్మగీవ సంవ తృర్యవాంతమునందుము వారిమాటే సవము ౧౮౬౫వ సంవత్సరముశం దును. రచియింప!బడినట్టు కవివంశమువారు. చెప్పుచున్నారు, నివేకచూ

ర్ర(0 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము డామణి శాలివాహనళ కము ౧౭౯౪వ సంవత్ప్సరమునం :దనంగా ,హదూణ శకము ౧౮౭౧ వ సంవత్సరమున ర చియింపంబడినట్టు కవిమమే (గ్రంథమునం దీపద్యమున (6 జెప్పుకానియున్నాండు._. గీ. శాలివాహనశక మధ్యసాగర్మగ

హార్షి శశ్‌ సంఖ్య వత్స రాభ్యర్ట్మి తంబు:

నగు (పజోత్స తివత్సరంబందు మూఖ

పూర్ణిమ న (గ్రంథకల్పనపూ ర్తి యయ్యె, (ప్రయోగము లున్నను మొ తముసూంద' జె లి రసవుత మయియున్నది, ఇతవికవిత్వరీతి "తెలియుట కయి. యొక్కొ_క్కగంథమునుండి "రెండేసి పద్యముల. నిం దుదడాహరించుచున్నాను._

ప్రభులింగలీల,

ఉ నే నొకమాట పల్కెదను నీ వటుచేసి మదిష్తు మిచ్చి నీ

దాసలం 'జేసికా మ్ముపిక థ్యపధవాక్యుం షన వెలంగ్రు కా

డని భవత్ప్రతిజ్ఞ జగదీశ 05 పొల్ల గు దానం 'చాతశం

'బనినుర జెందుంగాని వినుషో నన 6 బొందలో లేవు వావ్రడు౯, అ-౨. వ్దా అవికా పన వూఖక్షిం ది దయథ్లో నాయయ్యవా రింటిక్‌న్‌

దా విచ్చేయ నమాత్యవర్యులు సుహాధర్మానుష క్తుల్‌' శమ

నేవ "ల్చేయుచు "వెంబడీం జనిర5 తుష్షించెందు భావంబులన్‌,.. ఆ.౨౩, ఇ 'చెహాదివ్యతరి కుం డాత్మయని: వేతృత్యంబు గ్రెకొన్న నా

త్తే శ్రహర్దాత్మకబవ్మాముకా. 'అెలివియుకా దీవించుచు న్నక ధరన్‌

దేహు ల్కొందణు ముక్షిలేక చెడ్‌ రింటెకాక యాత్మత్వథీ

'డేహాద్య్యాకృితినుండి వెండియును. సందేహంబు లేఫంపంగకా,

మాడభూషి వేంకటాచార్యకవి త్రశ శా. ఏవిజ్ఞా శీిభాస్వహాపు రవివహ్నీందూపలస్టిస్థఏన్‌ భావిశ్యుమ్ని భహృద్వి భాంతు నుకిస్రత్చా(త్రున్‌ సమస్తాఢ్యు సం సేవ ల్య క్రినొనర్చి యాత్మగతు నీజీనత్వమం దేమహా భావు ల్వ్పొతుకొ వాని సంసృతితమోభానుక హరం గొల్బెదన్‌ . ఆత్మానాత్మవి పెకచూడామ ణి. చః నియమయమాదియోగ్గపరినిప్లి తహృూత్పరభావితంబు ధీం [దియవిగతానుభొవితను: దివ్యము. నింద్యషడూర్మిపీన మ వ్వయ మనవద్య భూతీపిషయా గమ మె య్యుది యట్రైబ పాగ్గమా వయికిని డెందముం:దరయిముంచు వచించె గఘూ ద్యసళో తఘా,ఆ-3 మ 'పుటషాకంబునం గాంచనం బతులమై పూర్వద్యుతిం జెందునె టటులే ధ్యానముచే గుణత్రయమల త్యాగంబుగాంగం బరి స్ఫుట సచ్చిత్చుఖనిత్యదివ్యనిజసంపూర్ణి (ప్రభ జ్లాంద్యు ను - తృ-టు(డై కోవిదుండంచుంజెప్పె మజిస తాదృకృకోరాత్రిజా, అ ఈ 1387. మాడభూషి వెరకటాచాన్యకవి ఈవిద్వత్కంని భరతాభ్యుదయ మనెడి నాలుగాశ్వాసముల |ప్రబం రె మును రచఛియి౦ చెను న్‌ తేరు (శ్రీనైప్లైన _నెవౌ శ లుగు? నె(ధ్రా వగా లే క్ష్‌ వాన్వయు+డు; నృసింహాచార్య నందనుడు, ఇతండు సంస్కృ తాంధ ములయం దత్యంత పాండిత్యము గలవాండయి్యిి శత లీ ఖసీపద్య సంధాన సామర్థ్యమును అష్టావధాన నై పుణియు వ్యస్తాత్షరీక"శలమును గలవాః షెయి యుండెను, ఈ కవి గోడావరీముండలములోని పెంటపాడు [గామ వాసియై కృష్ణామండలములోని నూజవీకు సంస్టానమునందు. చిరకాల మ్యుడ్‌ విదాగ్థనభినవ వండతరామయాది విరుధాంకముల నందిన వాలడున

త్రథలి ఆం(ధ్రకవుల చరిత్రము చిన్న తనమునం దీయన ధారణాశ క్తి యత ఫ్రవ్ళులేమైన దిగా: నుండెను. అకు డితండు ద్వొసం ధాగ్రాహియగుటయేక్షాక "రెండువూఅులు. చదివినపద్య మును తల[క్రిందుగా నొప్పగించుటకును.. నెనిమిదిభామలలో వ్యస్తావరి వళ్టుటకును.. సమర్హుడయి. యుండెను, ఈయన. నెండుసంవత్సరముల (క్రిందట వైకు రకపద స్థు 6 డయె స్ట మ్మ ఈయన క వ్‌శ్వము నిర్దుష్ట యి మధురమై 'శావ్యముగానున్నది. క విశ్వరీఫ భర తాభ్యుదయములోని యా. క్రింది పద్యములవలన/ గొంతేవఆకు. లేటపడవచ్చును, హు పిలిచిన నుత్తరం బిళ్లను: వీల్యని దే యి దేవత్తునంచు. ఇవా(€ బలుకును బల్కరించు చేఖిషె నలుగుకా నలుదిక్కు. లా ర్తితోం బలుమటుయ్లూచు మ సకము వంచు వెస్తం దలయాూంచు నాశక్తుం తల ధరణీపుళందరగతస్వకమూ: ససర్వవృ త్తియె. ఆ-౧. చ. చానలు గాంచి రొశ్కెాడ ససారమసారతుణ్మివణీ8సౌ పొనపరగంపరాసితవి భాపటలంబు తదంత్రరుల్ల స భ్యూనల కాప్రద త్రవవదోహ దధూ మపెలీల “దోయ సు శీ నలరారు చారుభరనీరుహా ధామశిదోలలామమున్‌ , ఆ.౨, ఉ. కాంచితె సూత యీమృగము గంకము! దప్పి రథంబు సానెకుం గాంచు చుం బోవ దు ప నిఖఘాతధ యం౦ంబుశ€ి ఇఒరావ్య కొ యముకొ వంచి సగంబు మేసినతృణంబు. |శమశబున( 'నేల్ల్వవా౪ంగా నించుక యుర్విం జూల దివి నేగెడు నందక గంతువేయుచున్‌, ఆ-3, చు వనితలు ఫుట్టికంట బహువర్ష ము లుండంగరాదు భర్తత్రో. నుసికియె యు త్తశుం బది యటుండంగనిమ్ము సమ 'స్తరాజతో ఛవమకుటార్చితార్మఘి యగు పా రి వ ్స్సి రు ధ రప న్నివ య్యు నిటులు వీవరాబినతె నుండల చేల సతీశీకోవుణీ, ఆ.౪.

185. సపెనువుచ్చ బుచ్చిరాజు ఈక్షని పరత త్ర్యక్రుకాశిక యనెడి యెకిమిడాశ్వాసముల వేదాంత

(గంధమును ర చెయించెను, ల్లగ (ద్దు తతి యుడు; ధనర జయగోత్రుండు; వేంకట పతిరాజకుమూరుండు, ఈ కవి తాను. కర్షపాలెము [గామనివాసు( డయివట్టునుు _సూర్యనంశొప్తు రాజయినట్టఃను. (వాసికానియున్నాండు. ఛాగవతములోని కవీల చేవహూతి సంవాద 'మాధారముగా నీ (గంథము "పంది (వాయలుడినధి, ఇతంకు తొంబదిసంవశ్చగములు. జీవించి కొన్ని మొంన్త క్ర దటనే కాలధ కృమునొందినట్లు 'నెలియవ చ్చుచున్నది. అక్ష డక్కడ లతుణవిరు ధములై నప యోగములు "పెక్కు.లున్నన్సు కనితగము చక్కలూానే యున్నదని వెప్పవచ్చును, పరత త్త యక న్స్‌కబో స్‌ “దండా పద్యము లిందక్రిందం భొందుపజుపం బక్షుచున్న సి. ఉ. కోరి భుజింపంగా. దగినకోవిదు నాత్మవి వేక వ్‌సం

చూరు విక్రారదూర్లు (ను షళాస్ర్రుష రీవృతేనిశ్చ యార్థస

అత్య్వారమర ౦దబిందు విలసన్మధు పాననికాస ఫొనురుకా

ధారుణి సక్వసంశయవిదారుని ధీరుని సద్దుకూ త్తమున్‌, ఆ, చ. మనసు. సుషు ల్లీ నొక్కవడి. మానుగ (మగ్గిన జేయు కార్యముల్‌

కనంబడ వేమయున్‌ మనసు (కమ్మజు “మేల్క_ని యీాతల చడాతండు€ా

మన మనుచుండంగాం గల సమ సము దోచు మనోవవాశ మై

త్రనరిన జి త్తమింద్రియసదాగతులున్‌ లయ మొను దానిస్రోన్‌, ఆం౭,

ఈ విద్వత్కవి శతకములు మొదలై నవి యెొనుబది[గ్రంథములన ఆ కును రచియించినన్ను ఈయనే రచియింపలుడి ముద్రింపయడియున్న శంథములలో (్రీ రాధాకృష్ణ సంవాదమను. నాలుగా శ్వాస ముల (ప్రబం భను (పధానమైనదిగానున్ను ది. ఈయన వై దికభాహ్న్మణుండు; పారాశ్గర గో తుండు; కా మేశ్వరపండితప్త తుండు, 'ఈకనిమొక్క_ తండ్రి తాతలుకూడ కవీళశ్వరు లయినట్టు రాధాక్యష్ట్రస ౧ధవాదమువందు. కని. యీక్రింది పద్య మున6 జెప్పీయున్నా యి,

స, శీమాఆఅ నుభయభా పామిశ్రసత్కృతుల్‌

తద్‌ జ్ఞు లెన్న మదంకితములు చేసి యశము౬ గాంచినవేర యమనీవీ మణికిం ఛా

(త్రత్వంబు6 గా ర్రిక్యవత మహత్త్య శివమహ త్యాద్య నక విధ్యపజంధంబు

లొనరించి సత్య_వీవనుకి,. గనిన పారఠరాశరసగోత్రపావనుం డశుమండ

పాక్‌ కామేశ్వరపండితునీకు చిల్తిశతిముఖ్యసత్క్చృడుల్‌ ఇెప్పి మెప్పు వడసితివి గద కులక్షిర్తి వర్ధిలంగ సరసగుణసార్మద్ర పార్వపీశ్వరక పీంద,

ఈ కవి విశాభుపట్టణమండలములోని బొబ్బిలిసంస్థాన మం దాస్థాన క్రవీశ్వురులలో నొకండుగా. , నుండినవాంకు,. "ఈ పార్వతీశ్వర కాస్ర్రిగారు ౧౮౩౩ వ సంవత్సరమునందు జననమయొ:ది ౧౮౯౭వ సంవత్పర మ ధ్య మున పరమపదమునొందిరి. ఈ కవి సంస్కృళతాంయధములయందు మంచి పాండిత్యము గలవాండయి మృదుమధుర నిరగ్షళ ధార్‌ తోం జతుర్విధ కవి

[14] మండపాక షార్వతీశ్యురక వి 04 ల ప. లు. న... జ క లక. ఓ. స్ట లం! సరం న యందు రా గ ,.

త్వమును జెఫ్వుము వచ్చుటయకాక వినయ సౌంల్యాది గుణసంప త్తిగల వాయయి యుండెను, పూరోో కముయిన రా ధాకష్టసంనాద ము రాన్ఫు వారను నామాంతకముగల వెలుగోటి వార నిడి గృహవామముచే వెలయు (శీ వేంకటగిరి సంస్థ్టావాధిపతుల వంశాను[క్రమనును వర్ణించెడు (గ్రంథము, సతక్రములును, దండక ములును గాక యీక్షవి రోచియిం చిన [గ్రంథములలో "కాంచీప్లరమపవా త్ర్యము, అమరుకకావ్యమ్ము 1 ప్రబంధసంబంధనిబంధన గ్రంథము, శ్రీకృష్ణాభ్యుదయము, కొంత పెద్దన, ఇప్పు డీయన. (గ్రంథము లభో నొక్క "రా ధాకృష్ణసంవా దమునుండి మూూతము కొన్ని పద్యముల నిం దుదాహరగించుచున్నాను. ఇ. నాంగోవాంగముగా. నతం డఖలవిద్యల్‌ నేర్చనా. :డోర్చినాం

డంగీకారము నింతనటు మృచుచర్వం 'బేర్చినాం 'జేర్చినా

డరగారడత్ర? మాత్ర పం క్త నరస న్యాన గా మి ట్ల య్యు "నే

నార్గత స్రంబుననో వృథానపషఖ భౌావందిర్ని నర డ తటే౯ా, ఆ-౧, ఉ. [వాయయ. లెక్క లొక్కటి? రంగవరంగ మెటుగుప్రూంతలళా

బూూనుండు భి తిభాగముల ముఖ్య విధానముల9దు వముందతర

శ్లాయండు బాంధవా వషలాసవారికిర చేజకులోట వ్‌ సే గ్ర్రాచుల్‌

చేయం వేచ్పా వూ కఫ డు చె స్పగ జ్వేటిక్లి వ్వా పఆజటుంగవేే అ-౨, మ. తినభూలోకధుంంధరత్త్య మిఫ్స డేశదాజగో వాలక్ళ

పన బే చుండు. వహించె. వ"కభరమెనం బూనుదుంగాక్ష యం

చు నవాముూ ను గోరవద్దిన ఫణీళుండో తిబేశీద వ

ల న్స ఇ భి

బన టాట్ట! ఎరా: యనం దన్నరె6 దచ్శ్చ్య్వేతాతప్మక్రంబటన్స్‌ +అఆ-వే ఉ. తత్చుకభ క్ష పుట్టి రక్షతమ్యునం వాభావ మొందివోలె నం

దుత్చేవ మయ్య నింక సుర్మ లుండంగ "నేటికి భూం డటంచు నం

చన్బామధ వమగ్షైనిం గసరుజాడ గనంబడల దామవూడముల్‌

తళ్సమయంబునన్‌ మొర'సేల దామరస(ప్రతిమానలోచవా, అఆ, ర,

140. సత్యవోలు భగవత్క_ఏ ఈకవి .వూటుబవే;) సియోగిచావాశిణుండు జనా నామాత్య పుుతుడు; భారద్యాజగో త్రుండు. ఈశ(డు నోదావరీముంణలములో నించు మించుగా నూటయు;బది సంవత్చ్సిరముల[ కిందట నుండి్సవవా(డు, కృతథ దేనుంగు లత్ముణకని మొదలగువారినో సమకాలీనుం గన్ని చెషూదురు, ఈకవి రచియించిన్గంధములలో రుక్మిణీపరిణయమ నెడు నాలుగాశ్యాస ముల్మప్రబంధము [పథాన మయినది. తాను నూజుళతకములను చేసినట్టు కప్‌ ము తన గంధమునం దిటు చెపృుళొనియున్నా (డు. క. ధిరత శతశతకంబులు. + చారానళులు౯ -దళావ తారావళులుకా జూదచూదాహరణంబులు | బీ రాజిశదండ్రక ములు. జెప్పినవవాఃడోన్‌ , ఇతండు చెప్పిన రుక్మిణీ; రిణయములోసి దశావతార పద్యములు "తెలు(గు దేశములో. బలువురచేం జదువంబడుచున్నవి, కవిత్యమునం దల్బదోషములు కొన్ని యున్నను మొత్తముమోంద నీతనికవనము మృదుమధుర పదగుంభిత మయి రసవంత మయి (ఇొవ్యముగా నువ్నది, రుక్నిలీపరిణయములో సి (యా క్రిందిపద్యములు క వియొక్క- సామగ్గ్యిమును చేటపజుచును._ ఉ. ఏసతి నాత్మలో, దల(ఫ నెల్ల జగంబుల జంతు టి కా యాస్తము లేక కల్లు సరసాన్నము లాసతి యవ్విదగ్భసీం, పహోసనవానియింట శిళు వాట నొాసంగిరి పాయసాన్నము ల్లాసముమోఆ, నాఅవనెలన్‌ నెల;తల్‌ గ్విజబంధుకొటిోన ౧ ఆం౧, డె, (గీకరమూ రి వై నసిను జేరి ఛభజింపం దలంపుచుండుటకా నీక్సోప6 గోరుచుండు టది నేరము గాదు సమ సదెనతా నీకము మూాడామున్ను సిరి నిదగుపేరెదం జేరలగోరిజె సాకడనే జనించేశ ఘరాసఘునధామసమూహమాహాముల్‌, ఉ..౨,

గురురాజకవి రశ చ, అరయుచు రుక్కిముఖ్యనిఖలాధిపు లాధిపురోగరోగని ర్భరుల 'లఆంగునవ బౌగల్‌ (కమ్మాజణ ముళ్యుగ మైన ధ్రై ర్యవి స్ఫురణ మెలర్బ దర్పయుతళూరత ఫోరతరాస్ర్రుశస్రఖీ కరక్రరులై సముజ్ఞ (లిశనిర్జిత* రి భూతజాత లై , ఆ, 3, నః జమదగ్ని గర్భ వాస మునం బుట్టి వివిధవి ద్యాతపోధనుర్విన్యల కథి పకివై. (బలీ యివర్యచాహిన మిదంయో[త *మని మునిరాజ దిహ్న్న ముల వాకు ఇూాపనై పుణిం జూపి పాపభూపతుల శ శారికి రోరకు భారథార నసథార్మాపవాహ ములుగా శతధా సహ్రధాఖండించి మయానదులను దర్వణము భోమభూ డేవఇాగ్పణమును చశేసినపరళురామ వేసి వని నిను భా జింగునై కుంఠ నాథ లీ శ్రే సనాధ రక్షణపరాయణుఎడ నారాయణుండ, ఆ, ర, ఈకవి "శేషధర్మములను తొమ్మిదడాశ్వాసముల[గ్రంథమును రచి యించి బళ్ళారిమండలములో నీ బొహరాపురాధథిఫతి యశ సంజీవి 'ెడ్డి గారి. కంకితము వేసెను, ఇతం డిరువది ముప్పదిసంవత్పరముల కిందట నుండినవాండు. కవిత్వము సిర్దుష్ట మని చెప్పుటకువలను పడకపోయినను మొ 'త్తములూ6ద౭ బుస్తకము రసవంతముగా నున్నదని 'చెష్టవచ్చును. కవికతము ల మునకావ్యాదులనుగూర్చి కృతిపతి పలికివట్టుగా (గ్రం థము నంద్సకీంది పద్య ములు :చెప్పంబడివవి.. గీ అలఘుతరభ్యాద 'పడకంద్ర కులసము(ద్ర నరకుముదమిత్ర శుభ భరద్వాజగోత్ర

848 ఆం(ధ్రకవుల చరిత్రము విపులడావ్షీణ్య సౌజన్యవినయధన్య కావ్యనై పుణ్య గరురాజకవివరేణ్య, సీ, (ప్రతిపద్యయమకచితి శ్లేష పద్యావతీపరిణయనావుదివ్యనాట కంబు నెంతయు6 దాదృశం. బసరుక్మీణీపరిణయా భిధగద్య పద్యకృతిని గుణయు తొలంకారమణి మూలికను రాఘవే డ్రా పకరబు! బ్ర్‌సెక త్రగను జాటుధారాసహ్మ్యస్రంబులథ గావించి యనిరుద్ధ చరితాహం్ధయాం(ధనాట కంబు నొనరించి 'తేసిలించి కలిశభ రృ హారిశతగము ల మృదు లకర్తా ట్రకృతుల సలిపి భారుణీవాలాదిసభలలోన గరము బహాముతు లందితి ఘకండ వీవు, కవియొక్క_, కవనరీతి "తెలియుటకై "శేషధర్శములనుండి రెండు. పద్యముల నింధుడాహారిం చుచున్నాను. నా, సత్యం బే వీత మూత (సాత మిగులకొ సత్య బె 'సం భో కయు౯ సత్యంబే తగుపాపహాంతయు నొ్యన్‌ సత్యం శ్రీ ధారియున్‌ సత్యంబే జగతి౯ సుహృతు సుఖము౯ సత్యం బె 'చౌంధవ్యముకా సత్యం'బే యని :వెప్పూచుందు నెపుడుళ సంట్య్యానదగ్లోసరుల్‌, ఆం౩, 4, నాసవవంద్వ నీ కదియె. వందన మంబుజలోచనా చతు ర్యాసనులంటు "స రతిని మావసచాపలముం ద్యజ౩చి యు ల్యాసిగ సద్వ్య్శాతంబు ని వారక మిాజ్తి యహర్షిళం. బొగిన్‌ 'దేసెద' సీకృపన్‌ విహగేఖర కేతన శ్రీని "శీశనా, ఆ.

143. అల్లమరాజు సుబహ్మ్మణ్యకపి ఈ కవి శణాలమయరాజు రామకావకవి తమః ఇండ, ఈనంచు వేనేన (గ్రంథములలో ల్లీ ఒబ చు రామేశవావుక వె దశ్‌ ఫఘ్ల్రా+ మణి కరికి మువేయ లి బడేన లి కషవపళానణ వువెడి మదమూ ఊఉాభా (గ సవముల (షూ టు మొుసీటి యచ్చుషడి యున్నది. ఈ (గ్రంథముోం గృమిషతి. కవివేం జ్నేయయంిడీన ను (| వతంతు ేసచదచా ; కాల వవిచూ పతి నసఛాం గ్‌ంల గంటి . (శత్య్వతర పష న్‌ వమూస్తుల నృప్పభూపటిస్రభం రి గ ం€్‌ రహీ మణిధ్యజచరిత మొవర్చి యెన్ములరాషనదొర చేత భూమిం నొంటి రసవదలంకారస సఫరై చతురిము (ప్రబలం గార్చిత్తివి భ్నోదాపరిణయ శఇవధన్నృతిహాసవిశేప. మంధ[భామగనొనర్చి యుడుతలపాపయసచి వ వతిప్టితలింగము కు"రి రామ![విభువ కర్పించిఖైవ పుణ్వమిభవ మొసల్నో ఈ కవి వాసస్థలము వోదడావగీమండలముళలోల చీళాపఫురమునగ్న సమాపమున నున్న చేర్గబో లను (గ్రామము. ఈతండు 1డావిడ ట్రాద్ళూ ణుక హరితసనోతుయ, రంగనాధార వ్రహ్మాతులక: ఈకవి వృదదశ లోయ గొన్నిసంనతృరముల[కిందట లోకాంతరగతుల డయ గను. జత వికెమితము నిరు పమ యి వునోహరముగా నుండును, కోఫి తర్గవాధమ: 'తెలియుటక్‌యి య గ న్గా | గ వాలం, అల్వా అట నచ స్‌ో షే. లారా న అటు, క. చ శ సం ల శ్ర ను న " ఇంజ పష చ, చచెలిమునిగా దె (తొ త్తలు వచికచెదవోయహావంశనాథు సీ యలఘుభిజూబలనితులమా. మముభోట్టుల మివ లేని వో 'జెలువుండ 'లేనియిితులటు చింకిలుచుందుము నీవు 'వెంగటళ€ా "వెలసిన నిం(బ్లు తోడం దగ వేల్పు లరీత్తి సుఖఎతు “మొరంతయున్న్న ఆ.౯౧, మ, చనునే కృష్ట భాయ్యప్రకంవీతులమె శసాాదుల సేండి ఊూ తసితో సంధికి నేగుటల్‌' మనకు శుద్ధతయ్మత్రవంశంబునన్‌

850 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము

జననం బందియు నాత్తుగాహుబలముక్‌ కౌర్యంబుం గోల్పుచ్చి ఖీ

త నొరుం గూడుట. రాజధర్మ మగునే ధీరు ల్విన ప్యెతువే,. అ-౨, ఉ. ముద్దుల మూట గట్టు ననమోముసళా *ంగ్లు తరఇగెపాలికిన్‌

హద్ద్గులుదిస్ణు ము తరులయందము కుందమిల్లిదబృ్బందమున్‌

సద్రడంగించిమించు కదనంబుల "ధక్క_లడనరబు వేణిడా

లద్దిరా యుద్ది దీని కిదియా నిగియా గణరత్న రాజకీ ఆ-3.

148. గోపీనాథము బెంకట కవి ఈ కవి 'వై దికళాహ్మణుండు ఫ్‌ కెలూరిమంకలములొని శావలి

శాలూకాలటోని లశ్నీ; ఇప్ఫుర [గా మవాసి, ఇవెండు నీ వేంకట గిరి స్వంస్థాన మునం దాస్థాన ర్త పేళ్వగు, డుగా నుండి (ప సిద్ది ఇెక్టినవా(డు, _ఈకాలపు (౬ గవులలో నిండ బహుమహా[గంథములను రచియుంచినవాయా భాస్కర 'రామాయణాదులు వాల్మీకిని చిత వరాల గరథానుసారముగా నుండ లే దని మూల[గ్రంథములో నున్న గాసికంయె. వెక్కూవళాని తక్కువకానీ లేకుండునట్లు సరిగా వాల్నికిరామాయణ మంతయు నితండు పద్యకావ్య ముగారి జేసెను, ముజీయు నతిండు. 'బహ్మకైవ ర్త పురాణములోని కృష్ణ జన్టుఖ్నండ ము నినిమిదాళ్వాస సుల పద్యకావ్యముగాను, ,మూఘకని కృత్త మయిన శిశుఫాలవధను నాలుగాహ్వాసముల 'పద్యకావ్యముగాను; శ్రీ భగవద్లీ తకాళాన్ర్రమున్ను దెనుంగున రచియించి మెప్పించి. "వేంకటగిరి సంస్థానాధీశ్వరులచే నొక య్యగహారమును బడసెు, ఇకండు మిక్కిలి వృష్ణుండయి కొన్నియెండ్ల (కిందట బరమపదము. నొందెను, ఈతని కవి త్వము మొ త్తముమో౭ద సలత్‌ణ మయి నాతికఠశమయి హృద్యముగా నున్నది, ఈయన (గంథములలోసి కొన్నిపద్యము లిం దుడావారింపం

గోపీనాథము వేంకటకవి . చ ఘనగుణకాలి (వాణమునకవకు( [బయుం డగురామచర్మమునిక జననుతు నొంటిరై ఒబంపి నిమిషం 'బయిళా మనంజూల పంగేవ గనుల డగునట్టి యీతపిరుం '్రాయపుముడ్డుల కుట్టు. "బేల న్‌ యనుమతి నేవ వచ్చైద'సురారులం జంపి మఖంబు గావ€గన్‌ కాం, ఉ. చంభురువం। నెమయ్య్మొుగము. చా లెడుకన్నులు: వ న్‌ తేద ౧హ్ట్రాముల్‌ సుందరపల్లవా థరము. 'సోగకురు ల్మణేకుంపల్యసభా 'బంధునకర్ణ యుగ్మమును బాకెండుచేతులు. ఎల్లురామ్ము నిం పొందగలం జూడకున్న నిలుపోపం డరం బెసుమంతైయి. తేజి౯, అయో చ యిశకిరణాళికిం జూరవ యీక సదాగతిరాక నం బ ల్బనపడ కర్థి సె కతము, జల్లిన రాలఃగనీక దన్నోమె ధనుజవిము. క్షకాండములల దట్టుదు దిక్కుల రామ కాండముల్‌ సునిసికఛంగె విండుటయుం జూచి సురల్వెఆ!గండిరయ్యెడన్‌ , అరణ్య, డ్‌. భూవరన ర్వ 'యెవ్వని 'స ముస్టితిం జంపుటన్తై గశసంగ్‌ ను (గీవుకతోడ నెయ్య మొనరించి తదీస్సెతెసిద్ధిం గోరి న స్నీవిధిం జంపి గట్టైదనుచేర్మదుని రావణు! గీ ట్రకంచి. నీ "జెవిని నెందుడాంచిననుబె చ్చియోసంగనెవమొక గా(వే ల్నిడి౯ కమ్మి ౦ధా' డ్‌ ఓరిదురాత్మ యిందు జబుఘు లురడనొ యుండిన నీవు వారలం 'జేరవొ సాభువాక్యములు వేకాన కొాల్లవొ శితులేమి నా ఇారవిహీనమై సకలసజనగర్నిత మళ్యు వీమతం చారయ నీకతంబున నిశాటకులంబు *వెకు న్షజంబుగన్‌, సుందరకాం, వము, మరియుక౯ొ రావణి సాయకొంబులు ధనుక్శార్విం దగంగూర్చి చ్చ లరులాకం "దెగనిండందీసి వెస వతం బుచ్చిపో "నేసినన్‌ గురుబాణత్షవజూతర కకలితాంగుండై. సుమితాసుతుం డరమిం బొల్బె విధూమనహ్నిగత్‌. బు ష్పాఢ్యదుమ్మపక్రియన్‌ యుద కా,

862 ,..... ఆంధ్రకవులచరిత్రము _. ౨. ి కృష్ణజన్మ ఖండము. చ. సలలితళుద్ధవ్రోయములు చారుమణీదళపద్శ కై రవో ... త్పలములు గంధలుబ్దకసు తానమధ్యువతగీతనా దముల్‌ ప కలరవచ్మక కుక్కుుటమరాళమనో హర మంజుశ్ల్ల ముల్‌ . _ గలిగి మనోజ్ఞ సంపదల. [గాలు విశాలసరోవరం బొగి౯, అఆ. 3. ం = ము. పరికింపం గడు దుర్గ భం బవసిలో. (బాణేశ 'కాంతామణీ పురుష వేమగుణాతిరి క మసనిశంబుం బూతభార్మితయు౯ స్మరనార జ్ఞ యు సాధ్వియుళ€ రసిక యున్‌ జాతుర్యసంయు క్తయకా.. . తరుణీరత్న మెతతుంగు సచ్చురుషుండుక దథ్యంబు చింతింప 6౫ క, ఆ-౮ న శిఖభువాలవధము. వూ నామర్ష ౦బున మూాణుు లేనిబల మన్యం బన్విథి న్నితివి - ద్యామర్యాద నితింగి పోవ్రబల మన్యం బిట్టు లీ ₹ంటికి౯ా . నేమం. బేర్పడ భూరితేడమునకుం జీంకట్టకుంబోలె బ . _ ల్సామానాధికరణ్య మెట్లు గలుగున్‌ జర్చింప .లోకంబునన్‌. ఆ.౧. చం అలఘుధనుస్ప్ర భావ మొ గుణాతిమహ త్త్వ్వమొ ముల్చళకియో . యిలయు దిగంతముల్‌ గగన మనుచు నున్నవొ గేీమిచ్చితమో "తెలవియ(గరాదు శోరిసముదిగ్ల శరగంబులు చి త్త్రజలుల శ ట్రలవడ నొక్క-రీతి. గురియం దొడంగ౯ా ధ్యవిపూర్వకంయబుగన్‌.ఆ.౪: భగవద్గీత . ఉ. మెండుగ వృష్పి కాలమున మిన్న క వాటుదీపవాహముల్‌ ష్‌ నిండి చలింపకున్న యలనీరధి. జేరినమూడి్కి- నెవ్వవం వ _ దండిగ సర్వకామములు తప్పకచేరు నతండు శాంతుండై స యుండు సశాముండై. ననరు6 డొందండు కాంతిని శాండునందనా. 5 చ. అలయక మయో ఏ తిటలలో కల ిత్షము సేయుచు నాత ఎయందు ని చ ే శృలముగ నలో 'నింగ నిజంబు 'జజరీరొగ్లుదు రజ్జు లై నని .

• శృలమతిపీ (శ్లో ల్లాక్క. మొగి జూల (బయేక్ష్నిము చేసియున్‌ సము డ్డ ఏలు డ్య ష్జ్వ్య్వారుం 'చలియం జూలరోు ఛారత్మె నిక్క మింతీయున్‌ ం యి. స్నా న్నే