Telugu అరుణరథం - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

క అలో న! వనాని న! న - క సా ౬ క్‌ మ్‌ ్ష జ ఉగ ః ళ లా శ ఓ ఖ్‌ +ళ ఓ ల! త క లే చ్‌ జి ళ్‌ శా శ ల అ ల శ్తీ- | ళ్ళ ప అ + టా. జా లీ త్య టం శాప చే ల అటో ఈ ॥ ణ్‌ లో క లీ అ | అట్టి ఆ _ వ్‌" ళ్‌ ణీ టీ + లీ ణు" గ్‌ న స స న ॥ న్‌ా - శాలు ఎన్‌ శి టన వన మ్‌ న. ॥ న్‌ జు క శ్వ నే ఓ. జ గ " సలం ళ్‌ ళా శం ఈ. న న... స ఖే జ ణా జ ణా శః వౌ ॥ ఖీ ణా ళ్‌ ళం లా స్మ ు సో నో షె ఆ జ శ = క /. " క్‌ చ % ౪ న భ్‌ ళ్‌ న్‌ శ అ గ్‌ ఖీ: యూ రా 4 య జ త హా శె ౯ త్‌ ళ ప - వ ం , జ 1 ౬ | లాం క 1 భ్‌ లకి? న. సా న! ॥ శ ం శం యల. ల ల చోరి శ యో క టీ వూక గ్‌ ౪ త ళ్‌ ౧ ఇ గ! 4 ఠి జ జ ఈ చలా యా (ప ఎటో సం. ఎ సాం ము కః క్‌ ళ్శ క త వ శి ట్వ బే ట్ల ఇ ళ్‌ శా: శ ణా ళీ లీ ల శి ౨ త్‌ వాసే ఓ ళ్‌ ఇ, నౌ *్‌ లో 4 లల చ శశి హ్‌. - అతటీశ " 1) య , * క్‌ 19 న ధన న. - కశ | శ్‌ / -గె జీ న ౯ క్‌ హ్‌ (ఇ ్న న్‌ క్ష గ జ్‌ ను. ॥ 1 న్‌ ం శ్‌ గ ల | “ఇ లి వ నః మ | ల ల. టా అ న్‌! ళ కు. జి క ॥ టో కీ అ ఇ ఇళ బ్యా 1 4 . ల | ల +; ఎల్లో శా ణ్‌ ళా జ శ్‌ ం 4 ల లై 2 గ క్‌ ఇ 1 ళ' క! శ ౧ హ్‌ న క ఖో ఇ క ళ్శ ల కక [ కు శీ ఇవో క్‌ న శే ల ళా ప న్‌ + షే య ॥ శ శీ జ్ర ళో = 2 క వ ల శ ఖీ శా ౬ “వా య ఇ ళ్‌ ఉల్‌ * న / “క శ శ ( శ్‌ య ళ్‌ వ కా - చ అసత క. గయ ₹ శ తీ టం “ల ॥ అ ఇళ ౭ శ న్‌ క్‌ ఇత 2 ఒం జ శప ( శాన్వాావానో న. ఎ ల నం వా 1 వ ౯. ॥ వష క. ౧ ఖం వ లక ఏ జాం" ఈ (ా య క్‌కా జ ర స | ల్‌ - మ! లా క శ జ ల ః" సెన్‌ ౪ " న్‌ నో "6 శ ఆ య్‌ శ 4 వీల్ల టు శ ళు _ న ్‌ శ శ / న. | ణ్‌ ఖా 41 ॥ క ళా గ న కా " న. ” + శీ క ల నళ ఇటీ ౯. మ మే ణి క్షే జ్‌ |. గో ” / ఇ జ శే ల ॥ ఫె _ ట్ట =" ఖు (౫ డా య శ్‌ “ _ ల న జ్‌ య్‌ - క. యె న ॥ , లో | ఇ ళీ | ॥ గ మకా వ ల్‌ ఇ . క్యా | _ ॥ | చ ల ల వ జ టం య ఎం టే న్న / క జ్‌ వా . చా తా 8 “ ఫీ" క్ష సీ ః టీ న్‌ క ళి న = నై ॥ _ . త లా. లు ల్‌ వ్వ ర్త. రంల గలా ఇ పట . ప న్‌ ఈ . అ అన్కెం క జ _ ఇ | క. ల్‌ _ *" శ జె ౬ శా ల న న్‌ వ. గ ॥ వ | చ్‌ [| ఓం శ | న తా ల సం | (సా వ 4 “జ పా | |. ను ల 0 / * వ శ, - &॥ న. _ న్న య ఈ 4 - " (| . స్‌ వ జ. య, గ్‌ న్‌ గ. న ఠి య - స ళ్‌ “్‌ టల ళా మా! ల , నా ( ఖే యజ వ లకీ వ ష్‌ ఇ ॥ క. ఆ] -్య. “ , త ఆ జో మం సా ల ళ్‌ - ం ఇ తి క య . జీ ల ఇ | గ 5. గ - న. డేన్‌ .. శశ. క. || 5 శ | ఓ ం | . [షై క య. బె ం ॥ . శ జ | ఎతు” 4 క టిం బవ న క. వక్క , ॥ ॥ ళం [౨ . + ణ్‌ ॥ త్‌ శ శ న వలి మ న. ల ప న గె ర. _ ( యి శ న ఫై ॥ కో ఇ టీం ఖో ॥ త్‌ ల క్ష ఖు శ్‌ లళీ ఓ జ [ ॥ ॥ _ మను * ఒం న లాం , ల్‌ న క ట్‌ న్‌ ర్‌ ' కక (| . శ " వ. = శ వి శ (క (ఖ్‌ వో ల క్‌ ఆ ళ్‌ ళ్‌ న "శ్కు ఇ ళా ౯ % న్‌ు న | లీ టో , | న క్ష త్‌ ౩ ఈటీ 7 త్మ ర - | స / క. "4 కో న టొ కత | * ప. ॥ | ॥ వలి వ క 4 న్‌ దశ వా ళ్‌ ఇ ల అటోల్ధ మ. త + లం , . క ఖే ( వల స | 4 ళ్‌ న. కీ” న శ్‌/ జగ శ జా మ; ల లాం | ళ్‌ ల్‌ ల! _ ల లా వీ ( | ల్‌ ల ం స | _ె ఇ. | శ్‌ టక ఉం! ఢీ జా షరి ఒంటీ 4 షో ల ౯ ] మ్‌ ్టే జే ళ్‌ న జ జ ఈ క. చ న. ళ్‌ +" పు ల క క. నే టా? ల! చో! వ్‌ = " క 2 య “ కాన ఆ " 1 ప ఏ నము సార్‌ శ. క్ర, శ్‌ బీమ్‌ ట్ట క్‌ వ్ర న 1 శఖ్న ఇ. ల్ల లో కంత్‌. వళ మా ఇప! స ళ్‌ న క 4 టు. శ్‌ న్‌ శీ 4 ఎ 4 ఎం ల” _ ళా షృక్ష కన. బశ. వు. శల్య! కం, 1 క " నక్ష ॥ "1 శ జ ల, ॥ న్న బి చే” వ్‌ న ము వష గ్‌ గ జీ స ం స్‌ యీ 1 చ్‌ సర్య్‌ సన్‌ జ్‌ ఇ! ర్‌, ఫ్‌ గ థి జ ఖీ న్‌ ॥ జు మ గ్‌ ల ట్‌ వాట ఇ / ౪ మం జే సశ | + లే ఓ తా గ. జ్‌ న్‌? గో ల ఇ ఖ్‌ _ గ్‌ 4 న _ ల ం శ్‌ ఇ. / / న గాళ్ళ వ ళు - థి కే లై న్‌్‌ “క్ని ట్ట ఆజ | వ. ఓ | స్‌ [. శ ఇ. ద 1 త్ను సై? ఇ ఇ. ప ణే. న్‌ పాం క / వాతల ॥ క్‌; [. అ. క్‌ క్‌ శా ” లే జు న న అ కా “శి !ష 4 ట్‌ ణా మ... ఈ 1 క్ట నీ (యె న మః శి క క 2 గ్‌ వానా కం... ఓ శక్‌ ఈ సక. భి " సు ళా ళో ం ౮ న. శిరో . లీల. ్ర శ్ర ల క క. లో " లా ॥ క యా ఈ 1 కా ల గ్‌. త్వా. న ర ఈ శ లః లో టే [. లే లల శ లో గ్‌ ళీ 7 శ - | ఖీ ళా య వం... టో టి నీ క్యా ప్‌ శా క్‌ ల! వా న్‌ ౯ శ అర ఆ 7 గ. స్వా: వః 4 న | భ్‌ క. ఖ్‌ టే చాక వై చ ఖ్‌ . న 4 క్‌ క్షే . వ | ళా | + ౪ వ చు ళ్‌ క /టే వ గ -్‌ త్‌ శ వాక! తర కా స (2 ల ఖీ న్‌ ం నశ. శ. ఎ. ఇ | వజ ఈ . క య (. ప్ల న ఎ చ ల” వ శా + ర జా జే నిల్ల. | ర. న శీ 6 వె | మస. ఇ శ భం యా = వ వలీ ప" £్‌ భక వ. గ శ్‌ నోటి మానై ల... ఎట జ! క న (స . న. న ఎకి శి స్స | న జె గ్‌ా | నేన్త? " వ ౫. మేం గాని. చ కీ ఇటీ క న్‌ (/ . ప శీ శ ణి శ ళ్‌ క. యయ ఆ జ ౧. - ల ౧౩ వి . ప. క న్‌ రో ద 1 1జీ న | క. కా ॥ ॥ వట 2 గం క . క అభి , శ స ॥ ఇ శ చల. వః ఖు 2 నల ర ౫; ఎ నం య లం ఈ య . లా వ్‌ ఆ ల _ న్‌ = - జా వశే లా | + - ప. ॥ య ౪ ళీ / ఖీ అ వా త తన క క ల.

• [న ఃష్‌. జ్‌ యా. య ! య. క తతి. | ఉ (నళ + ఉమ్మం 4 వశాత్తు, న్‌. న్‌ న. క స ళం బ్‌ వం “తిట్ట క " " “ ల వ /| | జ్‌" య. | 1 కా, ౯. శ్‌ శ కళ స న. బం క న వ ఇ రు. | ఇ వప ప ౮ య “న = ను ఆ [1 స. చె. న. ల్‌ ఫీ భబ్లర్హో , * ' చ 4! గ న త్మ తా రై! అంబ ్రల్‌లో [శ -. ఎమీ మ " | స ' , జ జిక అ 3 జు య క ట్‌ , ర్‌ జ క ణు జో ళో క 1 గ్‌ జా ళ్‌ ళ్‌ . / ఈడే, టీ *. ॥ స. మ్‌ యల, ? [ఘనా న వ - . .. - చే అనో ఉం స ॥ ఆం |. ళన ర ధన స స. వట. శ 1 జ్‌... శ జ్‌ జై. న! వ ల. ల్‌ | వాక ఎ హా. ఖే ల 1] ” చే న బస ఎ ఫతే. ఇ వీ ” ॥ / ళ్‌ / క కి [క ౩ తక న్‌ కం” ః (క ము. మ నంత యు కహ త నెతో, . . వి లట. శ 1 శే ఖ్‌ నే (జీ+! ట్‌ జ. న. = . న. స. టం * 1 వం శ్రే 1 నూ. క్‌ థి ఇల్‌ | న | ల. | త్‌ గ] ళ్‌ క్రో జ్‌ .. ఫస క. + . |. న ౫ | నళ్నాకీ న. జ్‌ క శ జు వ గా ల్‌ 4 శే " స “+ స్త ల . కా కా ళ్ళ. య. గా | ( /. ః లా ల వై శ శ గై ,. ళో | యః. ణీ | క చక లం శ. ళో! న్‌ జీ శ ఇల జ ళా | వా ఖే చ ॥ ల 1 ల టా. - | శ ( 4 , ॥ ॥ జ్‌ ల కశత మ క. న . / * స్ట్‌ శ సగ టే ” శ ఆ య 7 లల ॥ గ /. ॥ ” న ఆలా కట్టీ ల - ష్‌ | 1 ॥ జ్జ | క! క షి | శ్‌ య కక, శ్‌ 1 " జ లు " ము ష్‌ లతలు నలా" 1క్ట॥ క నా న న ఎ (్‌ క శీ, కే బోటి లల క శీ - " చే యం . ల ॥ “. ననా. _ న ఓ క్సజ్య | స్ట స్తే ః క! గ శీ | న చా వ | న /| _ జ్‌ |. శ్‌ న్న - ఇ ఓ ా | య - 1 గ్‌ [ఇ ॥ | కో శ ॥ శ ఖై . క్‌ ఇ 1 థి న. ళాల” | ఒ | ॥ గ్‌ ' స | ల గ్‌ లే ల శ కరా కై . * నే ॥ = నీయ. శ ॥ న షు *తక్త జ న! , |" ఎన లో _ - ల ఇ శ తాట వ అ ॥ క్ష జః టీ * క్‌! టం ం కా న్నీ = గో శ్‌ లలల ఇ నిజం న్‌ ఎ ల్ల ఏ _ సా ఆ ? ఖాలి స. క ఫ్‌ వొ శ ఖ్‌ న. “ఆ ళ్‌ లా ( సై న. ల = కే | ల ఇస. ౫ జ 3 క్‌. ళ్ళ నాం... బై . . _ =. ర ఓ ళ్‌ ష్‌ - ళ్‌ ఇ ఇ. నం సద . .
• వ. శి సం అ క్యా క శ శు లి ॥ - | , - “4 లే, ణా నా లే క 7 |. క్‌ వ్‌ - (న య. టు “మన క క రా. ణి చ “్‌ ఓ ం' న క. ళ్‌ భి ళో. ళ్ళ వౌ న తా న ల స్లా న గ - " ౯ ఘల్‌ ల మో ల. ప్రసా న. రే గ! స్స న్‌ 72 త త త న. సనా ల్‌ ణ్‌ న శ నా అజ తీ స శీ కైతే బు || నె. శా చు నలు. ॥ | / ఒం గ లి. అమ యా స వ మె క్‌ హా జటేర్యక్క్‌ బలి. గ [త లే ఆన వ కు “ క ఆ? - / | షా టై టం, ఈ 1 స ౯ న త ఎల. య వ వ్‌ న. వ. ఆటీ 2 క్‌ (| క్‌ / | య ఆ. సన్‌) లీ తా | ళ్‌ ॥ (క వ స న ను ఖా - " | లా కం న + " + వెం నస్‌ క ఆ ళ్‌ నే '. వ స వ నా. తళా - వల్‌...

• వుం. (౩ - వయ చ టు టం వ్‌ వి వ అలో య ఇళ 1 న్‌ా ష్‌. వ స త ల . మ నళ హ్‌ 2 ॥ ॥ ॥ యు ఈ | ద , స్ట్‌ / ణి న కా "జ ల క ఎట్టి ల _ మ ఒం _ ఫి | ॥ మ. . 2 ఇ వ నః న్‌ ఖా ఓ శై /॥ . శ్‌ _ న 4 (డ్డ ఇ యి క్‌ ళ్‌ వు శ ॥ గా కి _ ః శ జ్ర. శీ య ను, , "| శ ర్వ ఫి ళ క ం శ ॥ _ శో క్‌ షా శా చా ఇషు ళా ॥ అ శా ళీ ఆ ల గా అజ్యున్యా (. వేలా శ లే లం తం అలయం ౧. స్‌ శి చ్‌ ర ట్ర " న / - [1 ళా | క. ఇ టి ” ఇ . | " లే శీ (టి = ణ్‌ య / లో నల! క టం స న గ కల * , 4 వశ్రోతే శం. ప. , నం టళి | | " శ 1 . చా లాటే - న్న జు శ న శ్‌ జ వ _ ( క జ - లోకే న | ॥ బ్‌ యే స ఆ ల వీ . _్‌ ్తు టం హా. _ | శ్శ , సహ స వ్‌ | న్‌ ఓ మ... నం ఫె మ వ. మ ॥ ఇ " లీ ఉ శ ఎ వ్‌ క | (ఖా శ వ వా ఎజ్‌. _ న. క న. ॥ య ఖు ఇ / వాట్ల ః వ. ॥ ః న ళ్‌ ఇ శ ళ్ళ ళ్‌ ం _ త ప ల * 4 న జ ప ఎ - ల |. చేసాం గ. నా న్య శ శ | | క్‌ ఇ థ్‌ హా ఇ పె ఛి న న. వ న లె షి ఆ వో అ శ ల | స్‌ * శ ” శ + ల్‌ ఎ స ఖా శ శ్‌ కి ల ని చ్‌ క నే, గక టి ళా 1 న చ్‌ లం ం ఆళ్ళ క్ట షే వి “౪ - ఎ” . ఇ క గే జ్‌ క్ర గ్‌ ఖే! గ్‌ ౯ అణ కె [1 అట్‌ చే శ శ్‌ న (. (4 ల ఈం + ఇ - జ 6 , శ నం ఇత ॥ . సయ కం £ ఇ జీ . జ్‌ యూ య్‌. జ మ * తే్దు | జక. ॥ _ న _ ల త్న _ లె ణి చాతి న క చ స. ఇ కష జ ఈ అట్లీ ల లీ డే చో ఖే ము ల 7 శని ఎల ॥ ఈం శ న్‌ బాబు . (| .. య. వ త శ్‌ స ఛి న టా ఉక య. క్ట టై - గలాటా వే వ్‌ జ లీ సా +] శ . వ " + న వీ చే . - కా ౪ న , అ - నలి. ఇ; కం ల | ఉత లీ, . ॥ శ్ర గ " - యల ఫిగో 42 జ్‌ వ్‌ జా లే శ స, హ్‌ న. న్న. క ళ్‌ గ ” జ జా 1 ॥ స - - హ్‌ నే త 4 య గా + ఫ్‌ చ ౨ త జ ఇ న. శం హాం యు క ల న స. జల. / న వశ య వీ మా న ల్‌ త శ [ ం ॥ కనే న న ం ఇ క. ః॥ ॥ | క. . న శ ఇ కమా. గా జు చ _ ల ౭ ఖు అ య శ వ ్‌ వలీ * ఓఫి జీ సూ జ్‌ ల | ॥ ॥ న ఓ ఇ ఇ జ వో య య | వ్‌ క న్న _ గ శ + వీ " య ల " శ ౮ ల్‌ ; క! ॥ పెళ్ళా . క క |. . | శ న ఎ ం గ్‌ / శ ఎ న! న. ళం ష్‌ ॥ ః “వ్వా ణే ్‌ | _ = ఇ కు ల +] 7 ఇ గ - “ “ట్‌ ట్‌ ₹ ” శా ” “ఇ నా క్ష . శ " క జ్‌ ఆ" క కీ స ల శ ల్‌ శ జ స + శత ఇ + ఎఇ 1 జ ళ్‌ న ” క బ్‌ * [= . ఇ ంం ళ్‌ పి | య. ఖు వ వ ధి ఇ . 1 = శ ॥ , ? ఇ; ఇ | న్‌! అతా | క ఎ శ ( క = | న్‌ య ॥ ॥ అ న అ ఆ” ఆ ః ల + ఇ త | న లల * | ॥ అ . . జ - న ఓ . 1 ( సి స్‌. ల్‌ బి ప్న ఏ ఉ / జ! 1 స జు - ఇ వ కే ళీ ఫ్‌ క ప - /. ఉల ॥ య | కః ళ్‌ న జ | 9 న. శ . 1 య | | “ | అజ జ ల క ఓ న్‌ న భి ( | శ్‌ శ ! వ ల + జ్‌ శ ౯ ఆ శ్‌ _ స మి - ఇ ॥ ఖ్‌ న ౫ | ॥ ట్ట స ల! తే * ఉం 4 న. ఖ్‌” థ్‌ ఖ క. = నల ఇవె శు టు ల! శ ఓ అ కీ & న లే ని తొ ” గొ న న అ క య శి కశ. న్‌ శ ఇం ళా న్‌ | ఆచ తష [0 శ న్‌ జ “ త తీ _ థి వ 4 సాం లుం అం ం స గహ భభ ళీ చు అం
• ల ॥ ఉట వ్యా *” షి జా. ళ్‌ 4 అ ॥ త శ ఇ ని శి ఇ క 1 త్‌ / ఖో జ _& - ఇ శ్‌ ల ॥ ఖ్‌ వూ _ వో త్రీ ం ఇ (ఓ | న! | ళ _ 1 లో 7 , ఇ. జ్‌ శి 4 లే ఫీ ః న. త లు తి శ శ జ జ ॥ లతా జ్బ స్‌ ః. మ ం ళా తౌ జ ఇ చై " క్త క శో నీ న్‌ క్‌ శా క్ష క్ని " తే ॥ శ న ళ్‌ న శ త ఇ వ సబా ఇ క స్‌ తి త ఇ త వూ లహ లీ 2 “ ఒ ళ్‌ వం జ
• శ తి ప. * క్‌ శ స ఈశా లి న్‌ ళ్ళ ళ్‌ అ | న =. ఎ శ + పి క్క త ఛీ క “ | ళ్‌ య్‌ స ఈ వే గ్‌ 5 ఈతి ఇ ల న ళ్‌ న న వ్‌ టీ తీ ణి ళ్‌ ళ్‌ 1 % తి - న్‌ా! ఖ్‌ ఇ మె ణి యమ్‌ ॥ ఎం కె శె ల్‌ క శా ఉల ఇ ణ్‌ ట్ట ౯ క నం! చ్‌ ఇ అ ఠి ః మ ల అ సా ఖ్‌ స డీ... నే వ క్ష శ ల న జ వ తీ న్నా శ ఓ ూ ॥ (| తద కః ఛి సై త ళ్‌ ల్‌ క ఈ జ స్ట న ళ్‌ ల ఇ తి లి లి వష * వొ ఇ క డ్‌ ॥ ఇ ” ఆ శే ల ళ్‌ ళ శ్ర గ్‌ క ( కీ న ( క్‌ శి శ ప క ఉ " త శ ణా కి అ ఖృళద్వ్యై త్న కె ట్ర క క ఖా | జ శ శ క “ఈ ల్‌ గ జి ష్‌ స్మ ప జే క శో . ౯ ఢి న్‌ ట్‌ న్‌ ఛి (| త్మ శి జ ళా తి క స్ట జా నః న! క ఫై ణా ఈాని “కీ శ ల శీ వ త క కక క్‌ ఖ్‌ తౌ అ న! ఖ్‌ చి గా ఆట వీ చ క! ల్లు జి న అ స జ శిల న్‌ ప్‌ క ళీ ఇ క్ట ఫ్‌ , జ = ఇ గ్‌ క శ + లఫట ల “సగ వ ల య. కా జ్‌ ల శ ఇ ఆ సా న. న తా గ! ఖ్‌ ః చి టం తి ళా యా తీ | న్‌ | శే ల ణా ఇ నః ళా శ 4 తె ఫీ జ్జ లబ 6 శ ను జో టా ట్ట ఇ ప, సి ళ్‌ లా ౨ ఇది క క్‌ వ వ " తధా ట్‌ (వ ళ్‌ క్లో ఇ క. |! [౮ మ్‌ | 4 ల ప! త 1! గ్‌ ఖ్‌ ళీ | న. టో నా గ్‌ ణి న! శు మ్‌ ళ్‌ అ నక త్స

కృష్ణశాస్త్రి అరుణరథం

కృస్షశా్ర ఆఅరుజణుర థం ల్సి ఓరియంట్‌ లాజ శ్రైన్‌ రీ

ర్త... య స ఓరియంట్‌ లాబ్మన్‌ లిమబటెడ్‌ ర / పల్ల స్త రిజిస్హర్డ్‌ కార్యాలయం సస ర 3-6-272 హామాయత్‌ నగర్‌ రో ల ట్‌ 6 హైదరాబాద్‌ 500 029 (ఆం.ప్ర) శవ అం న. ఇలుర కార్యాలయాలు చ్‌. బొంబాయి కలకత్తా మ(దాసు క'త్త ఏక బెంగుళూరు హైదరాబాద్‌ పాట్నా పమునని గౌహతి లక్నో భువనేశ్వర్‌ రి ఓరియంట్‌ లాబ్మన్‌ లిమిటెడ్స్‌ 1994 15811 81 250 0085 2 (ప్రచురణ ఓరియంట్‌ లాబ్బ్మన్‌ లిమిటెడ్‌ ౩-6-272, హిమాయత్‌ నగర్‌, హైదరాబాద్‌ 500 ౦028 'టెవ్‌సెట్‌ ఎస్‌.కే.వి. ఇండ(స్టేస్‌, గౌలిగూడ, హైదరాబాద్‌ 500 012. ముుదణ ట్విన్‌ సిటిస్‌ జఫ్‌సెట్‌ ప్రింటర్స్‌ హ్టైదరాబాట్‌

వూ మాటు సాహిత్యం వెన్నెల బాటయితే కృష్ణశా(స్తి కవిత ఆ మార్గాన పరుగులు తీసే వెండి రథం. ఆయన కలం వెలార్చిన (ప్రతి కవిత (పతిపదం మీ ముందుకు తేవాలనే మా (ప్రయత్నంలో అము,[దితాలె న అరుణరథం, 5" త్తకోవె లృ బదరిక మూగనయారక్క, ఎద్యాపతి మొదలెన వాటి ప్రచురణలలో మేం రవ్వంత ఇబ్బంది పడిన మాట వాస్తవం. ఎలా అంకే ఈ [వాతప్రతులు ఎప్పుడో (టంకు పెస్టైల్ల్‌ భద్రపరచడం వల్లనూ, కాగితాలు పొతవై పోయి పట్టుకుంటు చిరిగిపోయే శిధిలావస్థలో ఉండడం వల్లనూ ఇంకు పెన్నుతో రాయడంతో కొన్ని అక్షరాలు -చెరిగిపోవడం వల్లన్తూ కొన్ని అసంపూర్తంగా వదిలేసి ఉండడం వల్లనూ వూరు ఇబ ౧౦ది కల్షింది. అందువల్ల వొటిని భావం మారకుండా, అర్ధవంతంగా ఉండడంకోసం కొన్ని చోట్లు మారులు, చేర్పులు చేయవలసి షచ్చింది, అసలు వీటని ఎటినీ 'సృంక లనం చేసి, సంపాదకీయ బాధ్యతలను చేపట్టి ఉత్తరాల ద్యారా మాకు సలహాలు, సూచనలు అందజేసిన బాలాం(తపు నళినీ కాంతరావు గారికి మా హృదయపూర్వక కృతజ్ఞతలు. (ఫూపులు దిద్దడంలో మాకు సహాయాన్నందించిన బొమ్మకంటీ శ్రీనివాసాచార్యులు గారికీ, ఇస్మాయిల్‌ గారికీ మాప్రత్యేక కృతజ్ఞతలు. మిగిలిన పుస్తకాల కంటు ఈ పుస్తకాల [ప్రచురణలో మేం కొంచెం ఎక్కువ [శమే పడవల్సి వచ్చింది. అయినప్పటికీ ఈ పుస్తకాలు మీ ముందుకు తేగలిగిన ఆనందం ముందు అది తక్కువే అన్సిస్తుంది. నిజానికీ కృష్ణూస్తి లేని లోటు కొచ్హాచ్చినట్టు కనిపంచింది. ఆయన వెండిరథాన్ని ఒడిదుడుకులు లేని బాటలో నడిపించాలని మేం చేసిన ఈ [పయత్నంలో మీకుగానీ ఇబ్బంది కల్షితే అదికేవలం రధసారధి లేకపోవడంవల్ల మా(తమేనని సాహితీ ప్రయాణీకులకి వినయప్లూర్వకంగా విన్నవించుకుంటున్నాం, వా ఓరియంట్‌ లాబ్మన్‌

ముందు మాటు

కృష్ణశాస్త్రిగారు గుర్తుకు వచ్చినప్పు డల్లా ఆయనే ఎక్కడో ఎప్పుడో (ప్రస్తావించిన దృశ్యం నా మనస్సులో బొమ్మ కడుతుంది. కవిత్యం రాయటం [ప్రారంభించిన తొలిరోజుల్లో, అంభే డెభ్టై ఏళ్ల (క్రితం, ఒక అర్రరాత్రి సామర్షకోట ప్లాట్‌ ఫాం మీద ఈయనా, నండూరి సుబ్బారావు తారసపడ్డారట. నువ్వేం రాస్తున్నావు? అంశ్షే, నువ్వేం రాస్తున్నావు? అని కుశల (ప్రశ్నలు వేసుకుని, ఒకరి గేయా లొకరికి వినిఎంచి, సుబ్బారావు రిలుముందు రాగా ఆయన్ని రై లక్కించి, తన రైలు కోసం (ప్రతిక్షిస్తూ దీపస్తంభపు (క్రీనీడలో పిట్టలాగా ముడుచుకు కూచున్నానని రాశారు శాస్త్రిగారు. ఒంటరితనంతో బరువెక్కిన ఈ. చితం ఆనాటి కృష్ణశాస్తికి (ప్రతీకగా నాకు తోస్తుంది.

(పతి మనిషీ తన అస్తిత ? కేంద్రంలో ఒక మహాహన్యంతో పుడతాడు. ఆ శూన్యాన్ని బహిః[పపంచంతో, [పాపంచిక సౌందర్యంతొ, తతృలితమైన ఆనందంతో నింపగలిగే శక్తి సాధనా బహుక్‌ద్దిమంది సృజనకారులకు ఉంటుంది. మానవ జన్మకు శాపభైన ఆ హాన్యాన్ని కృష్ణశాస్త్రగారు అద్భుత, సౌందర్యమయ [పపంచంతో నింపారు. ఆత్మస్వేచ కీ సృజన శక్తికీ (ప్రతీక అయిన ఊర్వశిని ఆ హన్యంలో నిలిపారు.

ఈ తపస్సూ, అన్వేషణా ఒకనాటివి కావు. “కృష్ణపక్షంలో ప్రకృతిత' తాదాత్మ్యంతో మొదలై, ఆత్మక్తీ స్వేచ్చకీ, అద్వైతాన్ని తెలుసుకుని, సౌందర్యాన్వేషణలో పండి, (ప్రేమకై తపించి, విరహాగి వలో కొగ్గి లోకం చేత నిరసింపబడి, ఆత్మధదై న్యంతో

శ

(కుంగి; తరవాతి కావ్యమైన “(ప్రవాసంలో అన్వేషణ తీవ్రతరం కాగా దుఃఖంతో నిరే $దంతో ఐక్యం చెంది, చివరికి “ఊర 8 కావ్యంలో స్వేచ్చకీ, సౌొందర్యానిక్తీ, (పమకీ, కవి స్పజన శక్తికీ సంశ్రేష మూర్తియైన ఊర్వశిని సాక్షాత్మరింప చేసుకున్నారు, తనలోని మౌలిక హన్యాన్నించి కృష్ణశాస్త్రి సాగించిన ఈ అన్వేషణ, దుఃఖమూ, నిర్యేదమూ సాధనాలుగా, చివరికి ఊర్వశీ మూర్తిని అందుకుంది. పవ సు కృష్తశా(స్రిగారి కవిత్వం రెండు (ప్రవాహాల సంగమం. ఒకటీ భావకి సంబంధించింది. రెండోది ఆలోచనక్తీ, వ్యక్తిత్వానికీ సంబంధించింది. తెలుగు భామా, దాని నుడీకారపు సొంపులూ తరతరాలుగా ఆయన వంశీయుల రక్తంలో జ్వీర్మమై పోయాయి. నాలుగు వందల యేళ్ల నించి వారి పూర్వీకులు పీఠాపుర సంస్థాన కవులూ, పోషితులూనూ. వారి నాన్నగారు తమ్మన్న శా స్తగారూ, పెదనాన్నగారు సుబ్బరాయ శాస్తగారూ గొప్ప పండితులూ, కవులూ. వారి వద్ద స్వయంగా భారత్మ భాగవతాదులూ, (ప్రబంధాలూ చదువుకున్నారీయన. శా స్తెగారికీ ఇష్టతముడై నకవఐనన షయ్యభట్టు. తరవాత తిక్కన. ఆ తరవాత రామకృష్ణుడు. శబ్బ పయోగం, కవిత్వ శె లుల విషయంలో ఈయన నన్నయ నించి నేర్చుకున్నది చాలా ఎక్కువ. “శబ్దానికి (ప్రాణమే కాదు, పక్షాలూ ఉన్నాయి. ఒక శబ్దాన్ని మరొక శబ్దాన్ని ఒక ధోరణిలో కలిపి, ఒక విలక్షణమైన గానం పుట్టించి, దాని రెక్కల మీద కూర్యోబెట్టి, ఎట్టి దూరానుభవాలనై నా అందబేసి, ఎట్టీ దూరలో కాలనై నా కనపరచి విహరింపబజేస్తూ ఇంకా వెనకాల నున స్పవేవో స్పురింపజేసే శక్తి ఒకటి ఉంది. అది నన్నయది. శబ్దం పలకడమే కాదు పాడుతుంది” అంటారీయన., య్‌:

శబ్దం చేత పాడింప జేసే నై పుణ్యం ఈయన నన్నయ దగ్గిరే నేరు ఎకున్నారు. శాస్త్రిగారికి పాటంటే మోజు. మాటకు లేని శక్తి పాట కుందని ఈయన నమ్మకం. ఈఈయనంటారు: “పాటకు ఒక శక్తి ఉంది. మాటల కందని వాటిని చెపు ఏ తుంది. ఏ అనుభవమైనా, తన్మయత్వం దాకా తీసుకుని పోయేటప్పటికి మనం దానిని వ్యక్తపరచడానికి సంగీతానో ఎ దాని ఆభాసాన్నో సాయంగా తీసుకుంటాము.. ఇక మహాకవికి మామూలు ద ఎగ్యలను మించినవి సాక్షాత్కరిస్తాయి గదా! మామూలు ఆవేశాలని మించినవి ఊగిస్తాయి గదా! వాటీని (పకటించడానికి సొమాన్య శబ్దాలూ, ఎక్కడెక్కడి మాటలూ ఏరి తెచ్చి వాటిని రకరకాల కూర్వుల్లో పెట్టి, చ్మితచితాలుగా నడిఎంచి, ఒక వింత గానం పుట్టించి, తనకు సాక్టాత్మరించిన దాన్ని మనకు కూడా (ప్రత్యక్షం చేయడానికి ఆయన ప్రయత్నిస్తాడు. ఈ శక్తి నన్నయకున్నట్టు ఆం(ధకవులలో ఎవరికీ లేదు

కృష్ణశా(స్తిగారి కవితాశైలి మీదా, పద్యం, పాటా నడిపించే ఒడుపు మిదా నన్నయ [ప్రభావం మిక్కుటంగా ఉన్నట్టు తోస్తుంది.

పప వు

కృప్తశా(స్తిగారి కవిత్వంలోని రెండో వాహిని ఇంగ్రీష్‌ విద్యాసంస్కారం. ముఖ్యంగా (బహ్మర్షి రఘుపతి వెంకటరత్నం నాయుడీగారి వద్ద అధ్యయనం చేసిన ఇంగ్లీష్‌ రొమాంటిక్‌ కవిత $మూ, సూఫీ కవిత్వమూ, రవీం[దుని కవితార్త్రవమూ,

పద్దెనిమిదో శతాబ్దం చివర (ఫెంచి తాత్త్వికుడు రూసో భావాల నించి అంకురించిన రొమాంటిక్‌ ఉద్యమం వ్యక్తి స్వేచ్చని (పాతిపదికగా తీసుకుంది. మనిషి సహజంగా మంచివాడు, సమాజం

క్ష

వల్ల చెడతాడు; సమాజం కన్నా వ్యక్తీ ముఖ్యం, వ్యక్తి స్వేచ్చ పునాదిగా లేని సామాజిక నియమాలకు తలవంచనఖర్లీదు అని విరంటారు. ఈ ఉద్యమం మౌలిక మానవ స్వభావంలోనే గొప్పు మార్పు తీసుకు వచ్చినట్టుంది. అంతవరకు మహత్తర మానవశక్తిగా కొలిచిన బుద్దిని (600౧) పదవీచు గతం చేసి, ఇం[దియానుభూతిని (66౧5101) సింహాసనం ఎక్కించారు. విశ్వాన్ని నడిపించే అదృశ్య శక్తుల్ని ఇం[దియానుభూతి, లేదా చేతన ద్వారానే తెలిసికోగలమని వీళ్లు ఖచ్చితంగా నమ్మారు. మానవ ప్రకృతికీ భౌతిక [పకృతికీ సని హె తాలూ సమాజానికి అతిరకాలూ ఐన భావో దేకానీ (3 వ్యక్త చేతననీ వీళ్లు పై కెత్తారు.

వ్వక్తి స్వేచ్చ అంటే మనిషీ తన స్వధర్మాన్ని వ్యక్తపరచ గలగటమే. (పేమా, (పకృతిత' తాదాత్మ్యమూ ఈ స్వేచ్చ యొక్క అభివ్యక్తులే. ఆత్మస్వేచ్చా, _పేమా, తాదాత్మ్యమూ అన్నీ ఒక్కటే. వేరు వేరు కావు. తన స్వధర్మాన్ని అన్వేషించటం, దాన్ని వాస్తవీకరించు కోవటమూ, ఇవి రెండూ క ఎపౌప్రిగారి కవితా ప్రస్తానంలో ముఖ్యాంశాలు. తన ఆత్మాభివ్యక్తికి (పతీక, ఐన ఊర్వశిని సాక్షాత్మరించుకోవటంతో కృష్ణశాస్తిగారికి చివరికి తపస్సిద్ధి కలిగింది.

వసు పు అగ్నిపర్యతం మరిగి మరిగి, సెగలు వెలి. గక్కి చల్లారాక్క వర్దాలు కురిసి నిర్మలాకాశాన్ని (ప్రతిఫలించే సరస్సుగా మారి, అందమైన పద్మాల్ని వికసిస్తుంది. కృష్ణశాస్త్రిగారి తరవాతి రచనలై న పాటలూ, యక్షగావాలూ, రేడియో నాటికలూ అటువంటివి. ఆత్మమథనం, అన్వేషణా సమన్వయం కోసం సంఘర్షణా, ఏవీ లేవు. భాషతో, సంగీతంతో పదాల సొగసులతో, వంపులతో అభినివేశం ఒక్కకే 10

మిగిలింది. తెలుగు కావ్య సం,పదాయానిదే పై చెయ్యి. నన్నయా, తిక్కనా, రామక ఎమ్రైడూ దగ్గరివారయారు.

కవిత్యానిక్కీ సంగీతానికీ సన్నిహి త సంబంధం ఉందని శాస్త్రిగారి అభిివాయం. కఎత్యం సంగీత స్టాయికి ఎదగా లంటారు. సంగీత మంత భావస్పోరకంగా ఉండాలంటారు. “కవిత ;0లో శబ్దం పలకడమే కాదు - పాడుతుంది. వచన కావ్యానికీ, పద్యకావ్యానికీ ఉన్న తేడా గమన త్మీవతే అంటాడు - మిడిల్‌ టన్‌ మరే. ఈ గమన తీవత సాధించ డానికే పద్య నిర్మాణంలో శబ్లాలను మరీ సార్ధకంగా ఏరడం, మరీ బిగువుగా చేర్చడం, వింత వింత ఛందస్పులలో కూర్చుడమున్నూ. భావ గీతం వంటి పద్యకావ్యం దగ్గిరికి వె్తోటపు టికి శబ్దం పాొళశు అయిపోతుంది. “కవిత్యం శబరూపంలో ఉన్న గొనం' అని దీనినే అన్నాడు కార్‌ లెల్‌.”

ఇంకా ఇలా అంటారుః “మంచి పాటలు (వాసేవాడిక్తి నిజమైన పాట [వాసేవాడికి లోపల కూడా అంతరంతరాల్లో సంగీతం వచి |) ఉండాలి. ఏ అనుభూతికి ఏ రాగమో, ఏ వరసో ఏ విరుపో, ఎక్కడ ఏ నొక్కో, ఏ ఒదుగో, సరిగా మాటా అవీ కలిసి వస్తాయి. నే ననుకుంటాను,గేయానికి ఎక్కువ నగలు తొడగకూడదని - శబ్దార్దాలంకారాలూ అవి! వాటి బరువు పాటని ఎగరనివ్వదు. ల్‌ొతులకు రివ్వుమని దిగనివ్వదు.”

ఎన్ని రకాల పాటలు రాశారో శాస్త్రిగారు. తెలుగు (ప్రపంచ మంతా, తన పాలాలతో, గట్టతో, కాలవలలతో, పాటక జనంతో, పిల్లలతో, స్త్రీలతో, వాళ్ల ఆనందాలతో, ఆశలతో, దుఃఖాలతో వాటిల్లో (పతిఫలిస్తుంది. తెలుగు ఇళ్లల్లో, వీధుల్లో, పెళ్లిపందిళ్లల్లో, చేలల్టో, తోటల్లో, కాలవగట్ల మీదా యుగయుగాలుగా నిగ్గు తేరిన

//

పదాల, జూవళిల నుడికారపు అందం, మలపుల సాగసూ, విరుపుల ఒయ్యారమూ ఆయన పాటల నిండా విరిసి మనల్ని అలరిస్తాయి. శేతయ ; తరవాత ఇంతటి గేయకారుడు రాలేదని నా అభ్మిపాయం. నప

కృవ్నశా(స్తిగారి పద్యం కన్నా గద్యమే గ్‌ 'ప్పగా ఉంటుందని పద్మరాజుగారు అంటుండేవారు. చాలా మంది గొప్ప కవుల గురించి ఇటువంటి రిమార్కులు వింటుంటాం. నిజానికీ, కవై న వాడికి గద్యం, పద్యం రెండూ ఒకట.

శాస్త్రిగారి గద్యరచనలు చాలా మట్టుకు రేడియో కోసం రాసిసవి. విటి వై విధ్యానికి అంతు లేదు. సాహి త్య విమర్శ మొదలు బామ్మగారి ముచ్చట్లు వరకు అన్ని జీవిత కోణార్నీ స్పృృశిన్తాయి.

ఎందుకంటే, కృష్ణశాస్త్రిగారి గుండెల్లో అందరిక్షీ అన్నిటికీ చోటుంది. నేను మానవతా వాదిని, వట్టి హృదయవాదిని అని తరచూ అంటుండేవారు. ఇది ముమ్మాటికీ నిజం. ఆయనలా అరమరికలు లేకండా జనాన్ని (ప్రేమించిన వాళ్లని నేను చూడలేదు. ఎల్లప్తుడూ ఆయన చుట్టూ జనం ఉండవలసిందే, ఆయన కబుర్లు చెబుతుండాల్సిందే. గొంతుక ఆపరేషనై, స్వరపేటిక తీసేశాక కూడా ఆయన నోట్‌ బుక్కుల ద్వారా సంభాషణ సాగించేవారు. ఇటువంటి నోట్‌ బుక్కులు కొని వందలో వేలో పోగయాయి.

ఇంత కరుణ్యార్హ హృదయం ఏ వరం వల్లి సిద్దిస్తుంది? అని ఆశ్చర్యపడుతుంటాను అప్పుడప్పుడు. ఆయనే అంటాడుః “బాధ వరం. బాధకి చాలా శక్తులున్నాయి. బాధలో కాలిపోయేవాడు పాషాణం కాలేడు... బాధ దృష్టిని నిశితంగా చేస్తుంది. దయా।ర్రంగానూ చేస్తుంది. వేదనలో వేగిపోయేవాడు బాహ్యవిశ్వంలోకీ, మానవ

(ల్లా.

(పకృతిలోకీ చొచ్చుకొని పోయి లోపల లోపల పెల్లగించిచూస్తాడు. అప్పుడొక విధమైన అనుకంప కలుగుతుంది; ఒక విశ్వజనిన బాంధవ్యం ఏర్పడుతుంది... వేదన వల్ల గాని (పేమ కలగదు. ఈ రెండూ కలిస్తే కరుణ అవుతుంద. ఈ రెండూ కల హృదయం సదాస్నిగ్దం.

“అలాగే కావ్య కల్పనలో కూడా. ఏ కావ్య సృష్టకయినా ఈ కరుణే కారణం.. కనుక్క ఈ విశ్వ (పేమ - ఈ కరుణ కావ్య నిర్మాణానికి కారణమౌతుంది. అంతే కాదు.ఈ విశ్వ(_పేమను, కరుణను ఇతరుల హృదయాలలో కలిగించడమే కావ్యానికీ ముఖ్యోద్దేశమని కూడా తత్త్వవేత్తలంటారు.”

“నిందించడానిక్రీ, కీర్తించడానికీ కాదు. మానవుని మానవునిగా చేయడానికే కావ్య నిర్మాణం.

“ ఈ అనుకంప ఎంత లోపల ఉంటే అంత మానవత్వం మానవుల్లో ఉన్నదన్నమాట. దానిని ఎంత (ప్రభవింప చేస్తే అంత గొప్పదన్నమాట ఆ కావ్యం!

“అటువంటి కావ్యాలు చదివి ఆ విశ్వప్రేమ తాత్కాలికంగా అనుభవిస్తున్నప్తు డయినా, ఆ దయా విధానంలో అందరూ అత్యవసరమేనని (గ్రహి౦చుకుంటాం. దాని వల్ల లోకంలో దే ;షం కరిగిపోతూ ఉంటుంది.”

ఇదీ కృష్టశా(స్తిగారి కవిత్వ తత్త్వం.

“క ఎమ బాధ - ప్రపంచం బాధ; ప్రపంచపు బాధ శ ళీ బాధి అన్న చలం మాట అర్హ్రసత్యం మా(తమే!

కొకినాడ ఇస్మాయిల్‌

30.10.93.

[లి

వఎజాపన కా “మొట్టమొదటిసారి నేను క ఎప్త్షౌపీ (వాసిన “అబ వ!" అనే పద్యం ఏదో ప(తికలో చదివాను. చదివి "అబ్బ!” అనుకున్నాను. అటు తరువాత కృష్ణశ్యాస్తి రచన ఏది చదివినా అతని ప్రసంగం ఏది విన్నా “అబ్బ: అనిపిస్తూనే ఉంది.” అన్నారు శ్రీ విశ్వనాథ సత్యనారాయణ ఒక సాహిత్య సభలో", కృష్ణశాస్త్రి (ప్రసంగం అనంతరం తాను (పసంగం ఆరంభిస్తూ. కృష్ణశాస్త్రి రచనల పట్ల ఒక “విశ్వనాథ ప్రతిస్పందన మాతమే కాదు ఇది. తెలుగు రసజ్ఞ లోకం అంతటి (పతిస్పందననే “విశ్వనాథ ఆనాడు ఆ విధంగా అభివ్యక్తం చేశారు. ఆది నుంచీ కృష్ణశాస్తి పద్యాలు, (పసంగాలు, చివరికి సినిమా పాటలూ కూడా తెలుగు రసజ్ఞలోకం చేత “అబ్బ[* అనిపిస్తూనే వచ్చాయి. ఇప్పుడు - ఇవి క ఎవౌసి (శవ్యనాటికలు ఆకాశవాణీ వివిధ

కేందాలనుంచి (ప్రసారితమెనవి. నిజానికి ఈ నాటికలలో దేనికదే విలక్షణమైంది. అయినా స్టూలంగా - దేశభక్తి (పధానమెనవీ, భక్తి రస పధానమెనవీ, శృంగార [పధానమెనవీ అని మూడు వేరే గరు

1. చూ.కృష్ణసక్షం - పుట 50, ఓరియంట్‌ లాబ్మన్‌ (ప్రచురణ, 1992
2. 1945 ప్రాంతంలో ఏలూరులో సాహిత్య మండలి వారి ఆధ్వర్యంలో జరిగిన సభ

అది. చుండూరి వారి స్మతం ఆవరణలో ఏర్పాటు చేసిన (బ హ్మాండమైన ఆ సాహిత్య

సభలో యెంకి పాటల మహాకవి శ్రీ, నండూరి సుబ్బారావుగారు ఆ నాటి వర్టిమ్హ

కవి (శ్రీ కొనకళ్ల వెంకటరత్నాన్ని సన్మానించారు. ఆ సభకు అధ్యక్షులు,

శ్రీ తల్లావరుల శివ శంకర స్వామి; వక్తలు : "కృష్ణశాస్త్రి, విశ్వనాథ, శ్రీశ్రీ,

సభా సంచాలకుడు బి.వి. సింగరాచార్య.

న్‌

సంపుటాలుగా వెలువడుతున్నాయి. (ఏతి సంపుటంలోనూ మొదటి నాటిక శీర్షికే ఆ సంపుటానికి శీర్షిక అయింది.

దృశ్య నాటీకకు ఉన్నన్ని హంగులు (శవ్య నాటికకు ఉండవు. రంగస్థల (పసాధనం, పాతల ఆహార్యం, నటీనటుల ఆంగికాభినయం౦, హావభావ (ప్రకటనా - అన్ని “సాహీత్యం* ద్వారా కవి సమర్పించే రస, భావాదులకు దృశ్య నాటికలో దోహదం చేస్తాయి. “సాహీత్యం” పని సులువవుతుంది. [శవ్య నాటికలో అలా కాదు. పాతల పరిచయం, (శోతల మనసు ఏలో రంగస్థల భావనా (పకల్పనం వంటివి అన్నీ సంభాషణల ద్వారానే - ధ్యనుల ద్వారానే సాధించాలి. ఒక వంక ఇన్ని అదనపు పనులు నిర్వహిస్తూనే “సాహీత్యం మరొక వంక (శోతల మనసు లలో రసభావాలను ఉద్దీపీతం చేయాలి. (గవ్య నాటీకా రచన కత్తి మీద సామువంటిది.

అయితే - దృశ్య నాటికకు లేని అదనపు సౌకర్యాలు కొన్ని [శవ్య నాటికకు ఉన్న మాట నిజం. క్షణంలో రంగాన్ని భూలోకం నుంచి స్వర్ష్లలోకంలోకి తరలించవచు ఏ కొంచెం విరామ సంగీతంతో క్షణంలో రంగాన్ని ఎక్కడకై నా మార్చవచ్చు. పక్షుల అరుపులు, వాన హోరు వంటి విచి.త ధ్వనుల కల్పన ద్వారా చిత చితాలె న “ఎఫెక్ట్‌ సాధించ వచ్చును. ఈ దృశ్య నాటీకలలో సూ తధారుళ్ల తీసివేసినా. తీసీ వేయవచ్చును కాని, (శ్రవ్య నాటికలో ఒక (ప్రయోక్త పాత తరచు అవసరం అవుతూ ఉంటుంది. [శవ్య నాటికకు ఉన్న ఇలాంటి పత్యేక అవకాశాలను అద్భుతంగా వినియోగించుకోడం కృష్ణూ(స్తేగారి ఈ నాటికలలో మనం చూస్తాము.

[19

1940 [ప్రాంతంలో విజయవాడ ఆకాశవాణీ కేంద్రం నుంచి (పసారమైన నాటికలలో కొన్ని పాటలు ఆ రోజులలో యువకవులమెన అస్మదాదులను వెంటాడి, వెరరెత్తించి, తెలుగు పదాల కూర్పులో ఇంతటి మాధుర్యాన్ని, ఇంత ఇమిడీకను -- సాధించవచ్చునా అని ఆశ్చర్యపోయేట్టు చేసేవి. అలా ఆఅ రోజులలో నన్ను వెంటాడిన ఒక పాదం ఇప్పటికీ నాకు జ్ఞాపకం ఉంది.

“ఆషాడ యోషామణీ కేశపాశాన అల్లుకొన్సది తటిద్యల్లియో (శ్హీ విద్యాపతి -/పుట 156) ఇలా ఆ నాడు కృష్ణశానస్త్రగారి శబ్ద ఫంయోజన వై పుణి వె రెత్తించిన అస్మదాదులలో శ్రీ త్తి కూడా ఉన్నాడు. కృష్ణూ[స్తిలాగా పద్యం (వాయాలని ఆయన చేసిన తపసు ఎ ఆయన “'పభవలో కనిపిస్తుంది. నంన్కృత భాషను ఎంత లలితంగా, ఎంత మధురంగా మలచవచ్చునో లీలాపుకుడూ (కృష్ణకర్ణామృతం) జయదేవుడూ (అష్టపదులు) (పదర్శించినట్టు, తెలుగు భాషకుగల లాలిత్యాన్ని, మాధుర్యాన్ని, ఇమిడీకనీ కృవ్ణశాస్తి ఆవిష్కరించారు అనే మాట ఆయన శతువులు కూడా కాదనలేని నిజం,

ఈ (శవ్య నాటికల [వాతపతులు కృష్ణూస్తిగారి జీవిత కాలంలో తయారై నవే అనడానికి కొన్ని పుటల మార్చిన్‌ లలో, స్వదస్తూరీతో ఆయన (వ్రాసుకున్న సోట్స్‌ తార్కాణం మచ్చుకి అలాంటి నోట్‌ క్‌ న్ని ఇక్కడ ఇస్తున్నాను.

| 7

“రజనీ/ కొన్ని పాటలు దిద్దాలి. నీవు జ్యూగత్తగా వరివృరించి (బాజ్‌ కాస్ట్‌ చెయ్యి!” (విద్యావతి - వుట 1 “ఊరికే పాటలూ, పద్యాలు చూడండి.” ( దక్షయజ్ఞం - వుట గ “అవ్వడు (పాసేశానా౯” ( దక్షయజ్ఞం - వుట 26 “కట = శ్మశానం? విషగళుడై న కృపాళుడు” (దక్షయజ్ఞం - వుట 27+ “రామానుజులు కంచి వదలి శ్తీ, ఈంగం వాళుతాడా? సెలవు తీసీకోలేడు” ((పవన్న పారిజాలోం - వుట 277 “మాఅమ్మ పోయిన రోజుల్లో గోవింద రాజుల సుబ్వారావు (వాసినట్టు అతని పేర (వాస్‌ ఇచ్చాను - అతని కథను అనునరించి వూర్తిగా ఇది నాదే! 0౧౬ 0/౧౫ 585 అతనిది ఒక్క అక్షరం లోదు” (మదన సాయకం - ఫుట 17 (వాత(పతులలో అక్కడక్కడ ఒకటి రెండు పద్యాలూ, కొన్ని డై లాగులూ లుప్తం అయినట్టు కనిపిస్తుంది. వాటిని అలాగే వదిలినా కథా[కమానికి భంగంలేని రీతిలో స $ల్పంగా సవరించడం జరిగింది. ఒక క్లోకం (వ్రాతపతిలో “సన్నుష్యతి వై దిక' ((పపన్న పారిజాతం- పుట101) అని అసాధువుగా ఉంట, యామునా చార్యులవారి “స్తా తరత్నం*లో ఆక్టోక పాఠాన్ని చూసి 'సన్నుష్యతి వై దికః కళ అని దానిని సవరించాము.

ఈ (శవ్య నాటికలను ఈ విధంగా మూడు సంపుటాలుగా విభజించి [పాథమికమెన ఎడీటింగ్‌ పని అంతా చేసిన వారు నా చిరకాల మి(తులు, సహవతి శీ బాలాం(తపు నళినీ కాంతరావుగారు. “అమరి గ పెట్టిన దాంలో అత్తగారు వేలు పెట్టినట్లు” చివరి దశలో నేను చేసేన స్వల్పమన వరివస్య,

ఈ నాటికల సంపాదక కార్యంలో ఈ స్వల్ప వరివస్య శేసే అవకాశం నాకు కలిగించిన ఓరియంట్‌ లాబ్మన్‌ సంస్థకూ చిరంబేీవి దేవు లపల్లి సుబ్బరాయ శాస్త (బుజ్ఞాయికీ నేను కృతజ్ఞుణ్తి

ఇతిశమ్‌! 1-.9-34/5/1 బొమ్మకం౦ంణి రామ్‌నగర్‌, "ల నివాసాచార్యులు హైదరాబాదు 500 048.

[౯1

ఇందులోని నాటికలు అరుణరథం

జమదగ్ని

సుబ్రయ

శ్రి ముఖలింగం

అరుణురథం

అరుణ రథం [ప్రజల కోలాహలంతో కలిసీ భారత జాతీయ గీతాలు దూరం నుంచి వినబడుతాయి.] ఒక స్రీ అయ్యా! ఈ మహోత్సవానికీ కారణం ఏమిటి? ఒక పురుషుడు : ప్రభాత వనంలో పక్సల లాగ కోటాను కోట్ల (ప్రజలు ఇంత కోలాహలం చేస్తున్నారు ఎందుకు? 4 క జ | ఒక వృద్దుడు : సరిగ్గా చెప్పావు, ఇది ప్రభాతమే! అమ్మా! వినండి. నాయనా! సప్తాశ్వ సహితమైన అరుణ రథం కదలడం, అంధకారం పోవడం - ఇంతకన్న ఉత్సవ సమయం ఏముంది” ఒక చిన్న కథ ఉంది. ఆ గాథకు అంతరార్థం ఉంది. ప్త? పురుషుడు ; చెప్పండి, చెప్పరూ తాతగారూ” వింటాం. తాత చెప్పనూ మరి 2 ముందీ సంగతులు జ్ఞాపకం ఉంచుకోండి 5

4 ఆఅరుణరథం

లా ఒకటి ; ఈ రోజు రధసప్తమి. రెండు: న్యారమూ, సామాజ్యవాదమూ తొలగిపోయి మనకు స్వాతంత్య్రం వచ్చిన ప్రభాత సమయం. దీనికి సరిగ్గా సరిపోయే గాథ ఒకటి ఉన్నది, రుషులు చెప్పినది. మళ్లీ చెప్తా, వినండి. [తాత పాటలాగ మొదలు పెడతొడు. శ్రోతలు ఊం కొడుతూ ఉంటారు] వినరమ్మా మీ దీ కథను వినరయ్యా మీ రీ కథను వివరముగా నత్యమ్ము విశదముగ

స్త్రీ పురుషుడు :;: ఆం, ఆం ఆం ....

తొచ ఏ ఈ లోకంలో మేరువూ, వింధ్యా ఆనే రెండు గొప్పు పర్వతా లున్నాయి.

ప్రీ పురుషుడు : అవునూ.

తాత న మేరు వన బంగారు ముద్ర వింధ్య ముది నత్త్ర్యమున పెద్ర ౨ోవరు వొబ్చవరు లొచ్చునివారు-

పః పురుషుడు : ఊం ఊం ఊం

తాత న ఆశ లీసులు పెరిగి అంతంతలై న్యార్ధ పాళశముల లోకముల వట్రి వీడింవగా

ర్త క

ఒక్క, ? అమ్మయ్యో!

తాత ; నాక లోకావధభులు ఆకసము పై పరిదులు అతిశయించుచు పోవ అరుణ రథ వథమాగా

అరుణర థం స్‌ తకహోతాకకెనలన్‌లన్లత్తకొ్తన కో నోటును సెలవు ట్ధా కన ననగా లాను నత్తా వ గొకాచనా అప్పుడు- పురుషుడు వ ఆం ఆలీ తాత వ. ఒక్క తొపనీ మనను నొచ్చి ఒక్క దిసమొల తబిసీ న్టి స్రీలు £ నచ్చి ౩ అద ఆర తాత ఇ నత్తా మన నంజు కంజాయా....... అనత్వం/ అర మనగా వటి మాయ... .. నా 4 అన్నం గ అర్ధమూ, నత్సమూ అఖిల విశ్తమ్మునకు (శేయ యుసగిన గొని చలవ, ఎవ్హరును ఒర్హరూ చాలు చాల్‌! ప్రీ పురుషుడు : అవునూ! ఊం ఊం తాత ఏ. ఆ ల కైలాన శేషాచలము అన్హ చేను లలతులు గాని మిన్హ లన్దిటే క్‌న్దు అన్హు నత్వము నిరూవించె అరుణ రథమును నాగబంచెో ఆదుగో, ఇంక మీరే చూడండి జరిగిన దంతా. ఆదిగ్‌* వింధ్య పర్శతం దగ్గిరకి నారదుడు వస్తు న్నాడు. శ ఈ ఈ వింధ్య ; విజయం చేయండి. ఇటు దేవర్షి! తమ పాదా అకు నమస్కరిస్తున్నాను. ఈ కనకపీరం మీద దయచేయండి. నారదుడు వ అది రాజా! సంతోషం.

6 అరుణరథం

వింధ్య 9 తవురు మహాత్ములు. తము కృపావా హినిళలో నా రజః (ప్రసరం అడగిపోయింది. తము మందహాస కాంతుల్లో నా తనుః కొండం నశించి పోయింది. శేను కృతార్జుల్లో. ధన్యుణో. భాగ్యవంతుళ్ల.

నారదుడు ఏ; మాకు చాలా ఆనందం కలిగింది. వింధ్యాచల రాజా! నీ చూప్పుల్లో మాకేదో తొందర గోచ రిస్తూంది. పర్వత సమాట్టువు. మా వల్ల తెలిసికొనవలసిన విశేషం ఏదయినా ఉందా?

వింధ్య ఏ. చిత్తం, ఒక్క విన్నపం ఆవధరించండి. ఈ భూమండలంలో తాము చూడని కొండలు లేవు. ఈ భూచ[కాన్నంతా నా లాగు భరించగలిగి, నాకు ఈడు జోడైన పర్వతం మరొక్కటుందా. (కొంచం, గంధమాదనం, మలయం, హేమ కూటం అన్నిటిని ఎరుగుదును. వాటి సేరు 'పెంపులు నే నెరగనివి కావు. నాకు శత్రువు మేరు శైల మొక్క టు! మా ఇద్దరి తారతమ్యం తము రదరుగుదురు. పక్షవాతం వదలి తవు రానతీయాలి, [నారదుడు నిట్టూరుస్తాడు]

వింధ్య : తమరు మౌనంగా ఉండడం నాకు మరీ తొందర కలిగిస్తూంది, ఈ బంతా జ్వరం నాకు నిద లేకుండా చేస్తూంది. ఏ సుఖాలూ, ఏ వైభవాలూ నా మనస్సుకు పట్టడం లేదు.

నారదుడు ; అదిరాజా! శ్రీ. శ్రైలాది పర్వతాలు మీ ఇదరి కన్న మాహాత్మ్యంలో చాలా గొప్పవి,

వింధ్య ఏ అలాగ సెలవివ్వకండి మహాత్మా! మేరువే నాకు శత్రువు. నాకు రెక్కలే ఉన్నట్లయితే, ఒక్కసారి

అరుణరథం గ్‌

ఆకాశంలోనికి ఎగిరి, తను నుగూూ నుసీ అయ్యే- టట్లు మేరు పర్వతం మీద దూకి ఉందును

నారదుడు వ వింధ్యరాజు! నున్విష్పుడు ప్రస్నించినట్సి మెరుపు కూడా మమ్ము ప్రశ్నించాడు నీ లావు నీకు తెలుసు. అతని ప్రభావం అతనికి తెలుసు ము ఇదరి తారతమ్యం ఎ౦తవా రయినా ఆలు సుకోలెరు. అయినా మేరుచే నీకన్న నొంచ అధికుడె మో! అయినా తీరయాడ్రా పారీణులకు మాకీ ఆలోచన లెందుకు? నేను, పోయి వస్తా! [నావదుడు ప్ట్లైవోతాడు]

వింధ్య వ విలుధ ముని మాట బెవికి లొవ్వేడియయ్యె బైవజూలని ద్‌య్వో' ఈర్తా బ్రనలమ్ముు ॥ అద్దు పెళ్టైద గాక త్మవాంచశురథము (ప్రహరి తిరుగకయుండంగ ఖర్మ /దెకీ

(ఒక్క చిటిక నిశ్శబ్దం] జ్జ శ ణా

తాత అది గదిగో, అటు చూడండీ. వింధ్య పర్యత రాజు మేఘ మండలమూ, తొరా మండలమూ, సూర్య మండలమూ దాటి ఎలాగ పెరిగి పోతున్నాడో! ఈశ్వరుడు లింగాకారుడై అవరో ధించినట్టు, బలి దైత్య ధ్వంసి నారాయణు డవరోధించినట్ట్లు అరుణ రథాన్ని ఎంత దర్శంతో ఆటంక పరుస్తున్నాడో! అయ్యో! లోకాలు చీకటిలో మునిగిపోతున్నాయి.. అయ్యమ్యో! జగత్త్రణ మూర్తి వొాషాణంలాగ బరువెక్కి కద లలేక పోతున్నాడు. అబ్బ! చరాచర వస్తువు లన్నీ మంచుగడ్డల్లాగ పేరు కొని పోతున్నాయి.

డ్రి అరుణరథం “లేవయ్యె న్యొహో స్వధా వవట్కారంబు లుడీవోయె (తేతాడ్జి హోత విధులు కాలంబు కొలది లెక్కలు వెట్టనేరక చ్మితగువ్తాదులు చిక్కువడిరి ఇది నంజు ఇది రాత ఇది వొనరం బను సమయ వర్షము లవ్యకమము లయ్యో స్యాతితో వర్షంబు సమకమారకుందుట వంట లేబర మయ్యె పాొడితోడ కొన్సి దేశంబు లెండచే గొనరువోయె కొన్సి దేశంబు లివముచే కొంకువోయె కొన్ది దేశంబు లిరులబే గుత్తివపడియె కొన్చి దేశంబు లివచేత కుంకబడియె” పాపం అటువినండి, ఆ దీనాలాపాల్ని. కంఠ రనాలు కదలక గడ్డ కట్టుకు పోతే, ఎలాగ మొర పెట్టుకోగలరు సూర్యభగవానునికీ? ఒక గొంతు ఫి ఒకోసారి నీవు రావోయి స్వామీ! భవ మ్శు ౦త (కుంగిన దురంధాంధువయ్యా వేరొక గొంతు : వుడు వత్తువొ జీవితేళ్సరా! ఇల్లెల ధూళిలో రాలు కంకాళ మయ్యూ మరొక గొంతు ; దీయచేయవా దయోదార వొారానార నాడు నాడిొక వలకొడ యయ్యే ఇంకొక గొండు : వేంచేయ వేల? (పవంచావనా! లోక వటలి మృత్యువుకు నేపథ్య మయ్యె ఈనులని, ఆనలని మదియించి మేను సెంచి, కల్పించిరీ అకాల విలయ వేళ

అరుణరథం క్‌ మేరు శైలమ్ము వింధ్య భూమీధరమ్ము ఏ తపనీ మమ్ము నేడు రక్షించువాడు? [సంగీతం] జ్‌ ఖా జు [కాశీ మహాశ్నేతం. ఉపాంతమున అగస్త్య మహర్షి ఆశ్రమం. లోపొముద్రా దేవితో మహర్షి ఏదో ఆనతిస్తున్నాడు.]

లోపాముడ ; ఈ వింధ్య పర్వత రాజు లోకాని కెట్టి మహాపద కలిగించాడు * ఈ విలయం దాటి ఈ జగత్తు బైట పడాలి గదా!

అగప్ప ఫడు ౩; ఇంతకన్న మత్తులూ జగత్త్రళయ కారకులూ ఇంతకు ముందు రూపులేకుండా పోలేదూం

లోపాముద ; ఏమో! లోక బాంధవుడైన భగవానుని రథ గమనానిశే అద్దు వచ్చిన వానిని ఏ దేవత లేం జేయగలరు? కొండలకు మెత్తని రెక్క లున్న పుడు దేవేంద్రుడు వాటిని నరక గలిగాడు. కొని, ఇప్పుడు నాక లోకాన్ని కూడా అతిశయించిన వింధ్యాన్ని తానేమి చేయగలడు

ఆగస్ప్రుడు ప. దేవేంద్రుని శక్తి కూడా త్రిలోక రాజ్యాధిషత్యం వల్ల కలిగిన ఆహంకారం వల్ల కొరత పడీ పోయింది. వింధ్య గర్వం ఆణచడాొానికీ కావలసిన శక్తి వేరు.

లోపాముద్ర ం తపశ్శక్తి!

అగస్తుడు ఏ. పరమ శివుని అనుగ్రహం. దేవీ! ఈ వారణాసి భూలోక మధ్యాన ఉన్న స్వర్గ ఖండం. ఏ మహాప్రళయమూ ఈ కాశికి తగలదు. ఈ

10 అరుణరథం ఆనంద కొననంలో ఉన్న మనం, పాపం లోక మంతా ఏ భయంకర వేదనలో నలగి పోతూందో (గహించం. ఏ తపస్వి అయినా కదలి వెళ్లి వింధ్య మత్తత ఆణగిె్తేలి

లోపాముద్ర ; పరమ మాహేశ్వరు లయిన తమరీ కరుణించక పోతే - అవును వదలడం కష్టం, ఈ మణి కర్ణికా తీరమూ = రా

అగస్తు నడు వ బావ్వా తీర్దాలలో ఏముంది? పరమ శివుడు నిత్వమూ వేంచేసి ఉన్న మనస్సులో ఉన్నద్‌ దివ్య తీర్ధం. రుషు లేమన్నారు?.. *సత్యము తీర్షము, ఇంద్రియని[గహము తీర్రము, అనుకంపస తీర్ధము, ధృతీ, సమతా, విజ్ఞానమూ ఇవన్నీ తీర్థాలు అని. పరమ శివులు ఆనతిస్తై కాశినే ఎడబాసి పోగలం. (దూరం నుంచి పీలుపులాగ “అగస్త్య మహర్షి”)

అగస్తు గడు ఎ ఎవరది” ఎవరిదా కంరధ్యని.

కంఠం వ ఆగస్త్య మహర్షీ! లోకాలకు ఇట్ట బొధలు కలిగి నప్పుడు ఈ కాశిలో నిశ్చలంగా కూర్చున నీవేమి చేస్తున్నావు? పరమ శివుల ఆనతి అయి నది. లోపాముద్రా దేవితో కదలిపోయి నీవు వింధ్యాచలం గర్వ నాశనం చెయ్యి. అగసా ( నీవు సాక్షాచ్చివ రూపుడవు. సీవు ప్రణవమవు. లోపాముదా దేవి ఆమ్నాయ విద్య. నీవు తపస్సువు. ఆ అమ్మ శాంతి. నీవు ఫలమవు, ఆ తల్లి సత్క్‌్వ్యయ, నీవు సూర్యుడవు, ఆ జనని దైతన్యలక్ష్మి. దివ్య దరిపతులు మీరు, ఆది

అరుణరథం శ కాలాల నుండి లోకాలను కాపోదుథూ వచ్చిన పార్వతీ పరమేశ్వరులే! తరలండి. లోకాలు పూర్తిగా నాశనం కాకుండానే బయలుదేరండి!

ఆగస్తుుడు ఈ దివ్యవాణి ద్వారా పరమశివులే ఆనతిస్తు న్నారు. దేవీ,లే! అమ్మా గంగమ్మా, పోయిరానా? డుంరి విఘ్నేశ్వరా! కేశవ స్వామీ! “సలవిస్తారా భైరవదేవా! మరలి వస్తానయ్యా! నా తండ్రీ, విశ్వేశ్వర మహాదేవా! నను గన్న తల్లీ, విశాలాక్తీ! మమ్ము దీవించి పంపండి.

ళు జ జ్‌

వింధ్య ఎవరది? ఆంత నిర్భయంగా వస్తున్నాడు. అంత బడుగు శరీరమూ ఎంత దుర్నిరీక్ష్య తేజంతో వెలుగుతూంది! ఆటు ఆ చరియలమీద చిక్కు పడిన రథంలో దిగబడి సూర్వుడే ఉంకే, ఇటు ఈ బక్కతపసి వేయి సూర్యమండలా ల్లాగ ధగధగ లాడుతున్నాడు, అ(పయత్నంగా నౌ శిరస్సులు వరిగి పోతున్నాయి, శరీరం కుంచించుకొని పోతున్నది. మహర్షీ! నేలమీద శిరస్సు వంచి నీకు వింధ్యాచలరాజు నమస్కరిస్తున్నాడు.

అగస్తు (డు , ఆచలరాజా! మాకు సంతోషం. ఈ అదకువన చూపించి ఇప్పుడు కొండలలో కెల్ల ఉద్రండుడ వైనావు. మా మాటలు విను. మేరువు అర్ధ మత్తుడు, నీవు దుష్షసత్త మత్తుడవు. ఇద్దరూ స్వార్ధ పరాయణులు. న్వార్దంవల్ల ఆహంకారం, దానివల్ల కార్యం, దాని వల్ల నాశం, లోక విలయం సంభవిసాయి. (పేమార్హుములైన అర్హ సత్త్వాలు లోకానికీ మంగళప్రదాలు, చూడు, నీ ఆడకువ

12 అరుణరథం జగత్తుకు ఎంత శివంకర మైనదో! ఎప్పుడూ ని శిరస్సు నిట్లే వంచి అడకువతో ఉండవయ్యా! తాత 2 ఆహాహీ చూశారా! అదుగో. అనూరుడు పాశాలను బిగబటి వెనక్కీ ఒరుగుతున్నాడు, త్తం సప్తాశ్యాలూ మెడ లెత్తుతున్నాయి. అరుణరథం కదులుతూంది. ఆహా! కేతనం మీద బంగారు గంటల (మోత! గాలి తల లూపుతూ పాడుతూ నడుస్తూంది. [బృందగీతి, పురుషులూ, స్త్రీలూ కలిసి] జౌొనొా/ ఇది అరుణోదయ మేనాగీ ఈ నాట్లికెన- ఏటీకీ పొారును చీకటీ గూటీకొ గువాకో గానీ! ఎజొనాల అరరే అరె” పొడువు కొండ చరియ రాల నెగబాకు నుల కర కర కర త్వర త్వరగా అరుణ రథ తురంగ దింఖ ఎకొనా! చూడు! చూదు! ఉదయ్యశైల చూడా మాణీక్సు రోచి, (పాచీ వన చానీకర వలిరో లలు! ఆటోని (లా న్‌ నరిీీ నర! విను! విను వాటుల న్తూచ్భుంద మదు చ్భ్ధందము లీ ఖగేల కంఠమాల స్‌ల పాడునమ్మా లోనా!

అరుణరథం 13 హాయి! హాయి! కాలు చేయి ఆడించును చలగాలి! ఈ అయత చామరములు ఎక్కడి వమ్మా/ టినా! దేవతలు ఇ నమో నమస్తే నారాయణ! నవ బీవనిధానా/ నమో నమోః అంధకార వారణ దోరణ వలి కిరణ కృుపాణా' నమో నమో! లోకప్రజ ఎన్నాళ్ల కెన్హాళ్ల కీ కన్లు దామరల్‌ వికనంవగా నిన్ను వీక్తించినా మయ్య! మత్త భూభ్ధుత్తుమాయత్త దాను తమన్సు మిత్తియై లోకాల (మింగి వేయకమున్న విన్దు ప, ఉదయాది తిన్లై ప్రై, ఎెలనీనా వెన్నాళ్ల కెన్టాళ్లకు! దేవతలు వి (గ్రహ తారా నివోర మయూఖా ఖండ మండలేళ్ళరా, నమ స్తే! ఇహ వర లోకాంతరాళ న్మిశే ణీక్సుత బహుళ కరా నమ స్తే! లోకప్రజ ౩; దేవదేవా! నీకు (తోవచూవుచు ఉస్లో దేవి ముందర నడువగా, ఎగసీ ఉదయాదిపై ఏడు బాబాల తే రెక్సి ధగధగ మెరయగా - నీమూ్తి నిక్తీంచి తలల, నిను నీక్తీంచి, లోకాలు ఎన్నాబ్ల కెన్టాల్లకు! అత్రమిల్రిన కనుల అల్జుకొన్హృవి నేడు (కొత్త చూవుల తీగలు!

14 అరుణరథం నత్తు వెడలిన మేన సందడించుచు పొడు (క్‌ త్త నెత్తురు వాగులు! ఆ తవళ్చాల్మి మాపాలి పెన్లిధి దయా శరీతవారిధి క్షమాశేవధి కటాక్షించి ర్షీంచె మమ్ము సొన్టాత్కరించితి వీవు ఎస్తాళ్ల కెన్టాళ్లకు: దేవతలు థి కమల వన్యపీయ! విమల విష్ణు వద వీథీవథికా! నమో నమస్తే! కుటిల పాళ విక్షేశ విమోచన? లోకలోచనా/ నమో నమ స్తే/ సప్త తురంగమ! తప్తకాంచన చాయా! ఛాయావరా! నమస్తే! నుప్త జంగమ న్లావర నూతన చెతన్వు వరాధార/ నమస్తే! లోకప్రజ ఏ నీవు -- దూర మనగా, అంధకార మనగా, జరా భార మనగా, యమద్యార తోరణమౌను/! నీవు-- చేరువని చేవయని (శీయన, నమదియన (౬ 25 శక్తీ యన ముక్తి యన నొక్క టి! దాన్ఫు దురిత ధ్యాంత గహన దవ దహన "హే గగన మణీదీపమా! భువన భువనావనా/ | ఎన్నాళ్ల కెన్టాళ్లకు దేవతలు వి కీరణకళా (తస్తాంధ నిశా! తరుణ జీవ నోచ్చులిత రసా?!

అరుణరథం 15 ఓ తమోఘ్సు/ ఓహో నామఘ్టు/ ఓ హోసహొ క్పృతఘుఘ్తూ]! నమస్తే కవి ఏ శాత శ్వామా లతాయా;ః సరకు రివ తమో౬ఒ రణ్య వహ్హే రివార్డిః (వా చ్వేవ్యాగే (గ్‌ వొతుం (గహ కుముదవనం దద్రాగుదన్తాగ వాస్త్రః ఐక్యం భిందన్‌ ద్యు భూమ్వో రవధి రివ విధాతేవ విళ్శపబోధం వాహానాం వో వినేతా వృుపనయతు వివన్హాక లోకాధివన్వ ఆకాశవాణీ మదాను కేరదం నుండీ (వనారి తోం ౨౭-1-1850

జవముదగ్ని

జవుద గ్న

కవి ఇ న్మార్ధమ్ము కల్పాంత సమయాంధ్వజ్రు మ్రత్యు వె జగత్తంక్షోభమై విలయ నాళమై విక్సుత వక్త్యము తెరచి విహరించు నవుడెల్హ టి యుద్యగ్రాగహా మ్మే యుదాత్తా వేశ మడరింవ నడీపీింవ, జడము చైతన్వమైై వుడరుగు నరుడ్రై నరు డమరుడైై, మపొభువన మధ్యమున నూత్తయుగ మంగళమవోదయము నాధంవదోలు నంన్దైవీంవ జూలునో, య్‌ ధా(తి యు నేతి ట్‌ నిత్వ చుభద్యాతి ఆ మహాశక్తి మి మ్మావవొంచును గాత

20 అఆరుణరథం మొదటి రంగము (జమదగ్ని ఆశ్రమోపాంతాన, మహర్షి శిష్యులు గాలవుడూ, గౌతముడూ,. రెండు జాముల పొదైక్కుతుంది, గాలవుడు : _మేలుకొనడం మాత్రం, పాపం, తెల్లవారక మును జరుగుతుంది. ఒళ్ళు మాత్రం ఏ తరు మూలాన్నో ఆ(శయించి ఒరుగుతుంది. ప్రతి నర్బాగ్యుడూ (బహ్మాండమైనంత తపస్సు చేయాలాయెను! గౌతముడు ; _గాలవా! నీ ఆపహాస్యానికి అంతులేదు, భార్లవులు పరిహాస పాత్రులు గారు. ఊరుకో! సీ, ఒకడు తపమని, జవమని యొక్క డొకండు యాగమని యజ్ఞ మనియు భిక్షాటనమని తర తరమ్ముల సోమరితనము (పొవు గగ (బతుకీడ్చుచుండడు భార్గవులు నేడు. గౌతముడు ౩ జమదగ్ని మహర్షులు భార్గవులు కారా గాలవుడు వ గౌతమా! నేను గురుదేవుల నధిక్షేసించను. కొని వారి తపస్సు కూడా యేమంత పరి పక్వమైనదయ్యా? రేణుకా దేవిని కుట్టలేక పోయింద్‌. గౌతముదు ఏ; ఆం ఆం ఆ మాటనకు. నోరుముయ్‌! గొలవుడు వ నా నోరుమూస్తే లోకం నోరు మూయవద్దూ? ఎవరి నోరు మూసినా, నీ నోరు ముయ్య బడదు. ఆశమ మంత ఉంది నీ ఆస్య గిహ్యరం. దాని విస్తీర్షమూ, పరాకమమూ భోజనశాలలో చూడాలి. ఇంతకూ రేణుకాదేవిని నే నేమీ

జమదగ్ని పై

అనను. ఆ అమ్మ మానవ మాత్రురాలే గొని సన్యా సిని కొదు గదా! ఆమె ఇంకా నీలాకాశం లో నివాసం ఏర్పరచుకోలేదు. సంయము లామెను నాధించడం, శపించడం తపు!

గౌతముడు ఏ ఓరి నీకూతలు కూలా. అన్నన్నా! అన్నన్నా! వీకూ ఆ శాపం తగలాలిరా.

గాలవుడు వ నలుగురూ కలిసి తగిలించండోయి ఒకటి. రాయినో, రప్పునో ఆయి కూర్చుంటాను, రాయ్రైీనా నయమే

గౌతముడు వ ఎవళ్ల కన్నః

గాలవుడు ఏ చూడు, ఆ రావి చెట్టుకీంద రుమణ్యంతుళ్లి, అబ్బ! ఎంత సేరోయి. ఎవరికేనా గుండె కింద నుంచి కుండబ్‌ జ్ఞ ఉండడం ఎరుగుదును కాని గళం కింద నుంచీ గంగాళ ముండడం ఎరగను.

గౌతముడు ఏ తప్పురా |

గాలవుడు వ తప్పు గాదుర్కా పప్పు ప పృదంతా! చూడు, చూడు, ఆ చూత మూలాన సుషేణుళ్లి. ఇరవై యేళ్లు లేవు గురుకుమారులకి, గడ్డివామంత గెడ్డం పెంచాడు. ఉత్తప్పుడు నోరు దర్శన మివదు. అరటాకు దగ్గర అహోబిలమంత సాక్షాత్కరిస్తుంది!

కి అాాతే గౌతముడు వ నువ్వు భోజనం చెయ్య వేం?

22 ఆరుణరథం గాలవుడు 2 (వెటకారంగా) నువ్వు భోజనం చెయ్యవేం? నేను న్‌ (

దంచేస్తాను. నేను తిండికే పుట్టాను. అయ్యా, వసు మహర్షి గారూ, కొంపదీసి కళ్లు తెరవ కండి. బూడిదై పోతాం. ఎదురుగుండా ఏడిశా మాయెను. హైహయుల మీద ప్రసరింపవలసిన వీక్షణానలం అమాయకుడిమీద రగిలించకండి. ఏమి చిరునవ్వురా?

గౌతముడు ; ఎవరిదిరా ౨

గొలవుడు వ ఆ వేదిక మీది విశ్వావసువుది. ఎందుకురా అంత తీయ్యగా నమ్మకంగా చిరునవ్వు నవ్వుకుంటూం టాడు? అదేమి టస్తమానమూ అరికాలి శేసీ అలా చూసుకుంటాడు?” ఆదీ, భృగుమహర్షి - ఈతని తాత తొత తాత - ఆయనకే కాబోలు అరికాలులో కన్నవతరించింది. (వెటకారంగా) ఓ విశ్యావసూ, తొపసోత్తమా! సంయమి సమాట్టూ! మహర్షి మూరన్వా! తమ ఆరికాలులో కనుదమ్మి

ఐంది వా వికసించలేదు. ఆరకేలిలో ముక్కు మొలి చింది. కడుపు పై కదుపు నిలిచింది. ఆ వింధ్య పర్వత శేణి వంటి వాడవు! యోగనిద్రలో పడు మహాత్మా, యోగనిద్ర. హ్రైహయులు వచ్చిపడితే ణి

నీకేం: అచ్చంగా వాళ్లనే భోంచెయ్యవచ్చు.

గౌతముడు వ గాలవ! ఇక సహించలేను నీ మాటలనీ, గురుధిక్కారాన్నీ.

గాలవుడు ? (ఆగ్రహంగా) సహింపకళి

గొతముడు ; గాలవా! పది సంవత్సరాల గురుకులవాసం నీకు పనికి వచ్చింది కాదు. ఇన్ని వేదశాస్త్రాలు

జమదగ్ని 23 చదివావు ఇందుకొ, ఏడవడానికా? ఏమిటయ్యా యిది? తర తరాల తపస్వుల గాధలు సృష్షా [ది నుండీ వినబడుతూ వచ్చినవి. నీకు వినబడవా? నచ్చవా

గాలవుడు వ నాకు ప్రత్యక్షంగా కనబడేదాకా నచ్చవు. అన్ని ఆ(శమాలూ స్రాహయులు ఆహుతి పుచ్చు కున్నారు. ఆందరు తపస్వులూ అఖండ యోగ నిద్రలోనే మునిగిపోయారా? ఏదీ, ఒక గడ్డి పరక మంత్రించి ఏ గారు డాస్త్రమో చేయలేక్ష పోయారా?

గౌతముడు తరుణం వచ్చినప్పుడు చెయ్యనూ చేస్తారు.

గొలవుడు వ (వెటకారంగా) చేస్తారు. చేస్తారు. ఉదయాన్నే గోమయం చేస్తారు. అఘమర్షణ స్నానం చేస్తారు. సంధ్యావందన మని సందడి చేస్తారు. భోం చేస్తారు. మిగిలిని వన్నీ యథావిధిగా సమ యానుకూలంగా చేస్తారు. ఆవేవో తెలిసిందా (దూరాన్నుంచి కిలకిల నవ్వుతున్నట్టు ఆడ గొంతులు)

గొతముడు ం. అరుగో! సత్యవతీ, (పయంవదా వాళ్లూ. (ప్రాయం వద కూడా సరిగ్గా నికు సరిపోయిందే! నీ కూతల వంటివే యేవో కూస్తోంది అక్కడ. ఆశమంలో ఈ ఆసంతృప్పి పనికిరాదు.

గాలవుడు 2 కొంతకాలం ఈ ఆశ్రమం ఆనే మాట విన బడకపోతే బాగుండును. (వెటకారంగా) ఏమి ఆశమాలూ? ఏమి ముని వృషభులు?

24 అఆరుణరథం గీ అమరి లీరు సకాలమ్ము నంద చనకు బూరెతో గౌరెతో దివ్వ భోజునమ్ము, పూర్వ కర్మమ్ము మేరువువోలె తన్ను వట్టి యుండుట వలన, తవస్తువలన వ! అని ఒకమునీశ్వరుడున్నూ = (ఈ వచనం కూడా రాగంతోనే అనాలి) గౌతముడు ; _(పియంవద దగ్గిరగా వస్తే చాలు, ఎన్ని పద్యాల్లోకీ, పాటల్లోకేనా దిగుతావు, గాలవుడు ౩ దిగను. ఎక్కుతాను, గాతముడు వ ఆవిడగారి దగ్గర మెరవాలని కాదురా మరిలి గాలవుడు వ నువ్వు ఎవరి దగ్గరా మెరవలేవు కాదురా? | దద్దన్నూ? ఆ,వే. రేయ రేయి కాన హాయిగా నిన్స్యస్త నిశ్చలమ్ము గౌఢన్మిద యయ్యై వవలు నాల మూల వర వితరిక వ్‌ఖె పోవ సొక్కీ సోలి యోగ మప్తీ యయ్యే జ్‌ ఠ షా

జమదగ్ని 25 రండవ రరగవు కార్త ౩ 'పవరెేనా! నీ కారవీరం ఆవిశాంతమూ, అప డు మ అజళ్ళ స్త 8 తిహతమూ అయిన (ప్రచారం, హైహయ జాతి జగత్తులో కంతా ఉత్తమమైన జాతి అనిన్నీ, ఆ అమూల్యరక్తం దేహనాళాల్లో ప్రవహించే ప్రతి స్పాహయుడున్నూ లోకశాసకుడుగా ఉండడానికి అర్హుడనిన్నీ, ఉండి _తీరాలనిన్నీ, ఈ కార్త వీర్యార్టు నుడు హైహయ జోత్యుద్దరణకు ఆవతరించిన మహానాయకుడనిన్నీ ప్రజలలో అఆహోరాత్రాలూ ప్రకటన చేస్తూనే ఉండాలి. ఇతర రాజ్యాలలో వారిక్‌ మన రాజ్యంలో సౌఖ్యమూ, శాంతీ, సంస దలూ సర్వ జనులకూ సమృద్ధిగా ఉండడం వల్ల మన పరిపాలన అంటు మక్కువగా ఉన్నట్టూ, అందరూ సంతృప్తిగా ఉన్నట్టూ ఆదే పనిగా తెలియజేస్తూ ఉండాలి. ఇతర రాజ్యాల్ని భయ “జదుతూ ఉండాలి. బుజ్జగిస్తూండాలి, మన రాజనీతి వారికి విస్పష్టంగా విశదం కాకూడదు. ప్రవర వ చిత్తము, కార్త ప్రవరేనా! ని పని సామాన్యమయినది కాదు. సమీప రాజ్యం మీద హైహయసేనలు పడే వరకూ ఆసప్పలమే అని దానికి విశ్వాస ముండే టట్టు నీ ప్రచారం సాగాలి. ప్రవర వ చిత్తం, (గ్రహించాను. కార్త ; ఉద్ర్దండా! నీకు నిద్ర ఉండదు. విశ్రాంతి లేదు. 'హైహయుల గూఢచారి. వర్గము వంటిది అఖిల

26 అరుణరథం జగత్తులో ఉండకూడదు, అన్ని దేశాలలో ఆల ముకొనే ఉండాలి అది. జయించిన రాజ్యాలలో మరీ జాగరూకతతో ఉండాలి.

ఉద్రండుడు వ చిత్తము.

కార్త 1 మన రాజ్యంలో ఎక్కడ అసంతృప్తి గాని కుట గాని వడిదుడుకు గాని కనుపడినా, ఆక్కడ శిరస్సులు ఎగరవల సీందే. (ప్రజలకు మాతం వారు దేశద్రోహులనీ, 'హైహయులు కారనీ ప్రవర సేనుడు ప్రకటిస్తూనే ఉంటాడు,

ఉద్దండుడు వ చిత్తం, మహాప్రభూ!

కొర్త : అంతేకాదు. మేము రాజమందిరం వదలి బయలు దేరు నప్పు డెప్పుడూ రాజవీథిలో ఒక్కొక్క మానవునికి ఒక్కొక్క గూఢచారి చొప్పున ఆంటి “"పటుకుని ఉండాలి.

రం

ఉద్దండుడు ఫి చిత్తం.

కార్త వ (ప్రళయంగా నవ్వుతూ) హహహ. హహహ, అంతే కూడా కాదు హహహ హా.

బె ది లా అన

అందరూ ; హహహ హు. వి రా డి రౌ

కార్త ఏ. (కరినంగా) నేనేమి చెప్పబోతున్నానో వినకుండా నవ్వకండి. నవ్వద్దు.

అంతా ౩ (బిగ్గరగా) చిత్తము.

కార్త ; హహ హ్హ హ్హ (నవ్వుతూ) నా పోలిక వాళ్లని నలుగురు హైహయుల్ని జాగత్త చేయండి. (మళ్లీ నవ్వుతాడు) మే మవసరం లేని సమయాల్లో ('ప్రజలముందు వాళ్లని (ప్రదర్శిస్తూండాలి.

జమదగ్ని 27 అందరు ఏ చిత్తం, చిత్తం. బాగుంది. హహ హహ (నవ్వు) ఉద వివి

కార్త ఏ శూరా! ఈ ఐశ్వర్య క్షుధా, స్మామాజ్య తృష్టా, మన ఒక్కరి రోగమే కాదు. లోక మంతా అనెక రూపాల్లో అతిశయించి ఉంది, మనం హైహ యులం. మనదే యింక నామాజ్యము. ఈ సందేశం మనస్సుల్లో సుస్ధాపీతం చేసుకోండి మన పరిపాలనా యంత్రం వంటిది వేరొకటి ఉండకూడదు

అందరు వ జయము! కార్త వీర్య నార్వభౌమునకు జయము!

జ 1 ఈ

మూడవ రంగము

[సంధ్యా సమయం. జమదగ్ని ఆశ్రమం. రేణుకొ, సత్యవతీ, (సీయంవద, గాలవుడు,

గౌతముడు]

రేణుక : నా కేదో భయంగా ఉంది. లోపల స్పిమితంగా లేదు.

గాలవుడు ఏ భయంగా ఉండదమ్మా?

గౌతముడు ౩: వమునకు భయ మెందు కంటాను. జమదగ్ని మహర్షి ఆశమం అని తెలియగానే....

(ప్రియంవద ; తెలియగానే?

గాతముడు : ఆశమ సమీపానికేనా హైహయుడు రావడానికి వెరుస్తాడు.

గాలవుడు నేను నమ్మను. వెరవడు వాదు.

28 అరుణరథం

గొాతముదు ౩ నీకు తపోబలం సంగతి తెలియదు. అంతే కాదు, గురుదేవులు కరుణా మూర్తులు. కరుణ కెంత (ప్రభావం ఉందనుకున్నాను!

గాలవుడు, త | అని నవ్యతారు

(ప్రాయంవద శి ఇంత [అని నవ్వుతారు]

గొాతముడు కరుణ పూర్ణిమా జ్యోత్స ఎలౌగ | శీరసాగరంలాగ ముంచెత్సి వేస్తుంది లోకాన్ని.

గాలవ్పడు న అంతే, ఏమనుకున్నావు? ఇదంతా మేమూ పరించామయ్యా,

(ప్రియంవద ఏ వెయ్యి నారులు విన్నాం - దానీ మహత్తాాన్ని గురించి.

గౌతముడు : _హీింసకూ, క్రౌర్యానికీ ప్రారంభిస్తే ఆంతం ఉండదు. అంతే కాక, హింసకు మించిన హింసా, కౌర్యా నికి మించిన [క్రార్యమయూ బయలుదేరుతూవే ఉంటాయి.

గాలవుడు ఏ అంతే కాక -

గొతముదు ; అంతే కాక, అవి ఎప్పుటీ కయినా బలహీనమై సరాభవింపబడి తీరుతాయి.

గాలవుడు ఏ ఇప్పుడు మాత్రం చంపుతున్నాయి... ఎప్పటి కయినా అన్నది తరువాత చూద్దాం!

రేణుక రాము డాశ్రమంలో లేడు.

(ప్రేయంవద న ప్రాహయులు గు(రాలమీదనే నసారుట కాదూ.

గాలవుడు వ బోను... హపైహయులంత రాతులు లేరు. ఇప్పుడు నర్మదా తీరాన్నుంటారు, రేపు పాంచాలంలో ఉంటారు. వాడు ప్రతి వాడూ యోధుడే!

జమదగ్ని 29 రేణుక వ వాళ్లను జయించే వాళ్లే లేరుట కాదూ? గాలవుడు వ వాడు సంహారం కోసం ఎప్పుడో సర్వ సన్నా హాలూ చేసి బైలుదేరినవాడు. శస్త్రాస్త్ర్య ప్రయో గంలో వాడంత నిపుణుడు లేదు. వాడి విజిగీషకీ అంతు లేదు. మన ఆసమర్హతకీ అంతులేదు.

రేణుక 1 నాకు చాలా భయంగా ఉంది. రాము డొ(శ మంలో ఉంట బాగుండును.

గౌతముడు ఏ గురువు గారికి తెలిసినట్టు ఇప్పుడీ లోకంలో ధనుర్విద్య యెవరికీ తెలియదు. అస్త్ర విద్యకి అంతు చూశారు వంరున్నూూ.

రేణుక ; రాముడు మునికుమూరులు కొందరికి సమరశిక్ష యిచ్చాడట కాదూ?

గాలవుడు : వాళ్సూ రాముడి తోకే వెళ్తారు.

'దేణుక ; రాముడికి వార్త పంపుతే?

గాలవుడు 2; ఎక్కడి కనమ్మా? ఎవరు వెడతారు

గౌతముడు :. ఇప్పు డీ ఆశ్రమం ఎవరు విడిచి వెడతారు

గాలవుడు ఏ ఇప్పుడు వీ రందరూ ఉండి ఏం చేస్తారు? [దూరాన గుర్రాల గిట్టల చప్పుడు]

"దేణుక క అది గురవు డఉక్కల చప్పుడు కాదూ.

గాలవుడు వ అలాగే తోసూంది. నెల దినా లయింది స్లావౌొ యులు మైైతావరుణుని ఆశమం ధ్యంసం చేసి. పాస మా వుదరిని కూడా చంపారటు,

డఢాబ్కు రేణుక :, వారి కుటీరం లోనికి వెడదాం.

36 అరుణరథధం

గౌతముడు ఏ; ఆది మంచి పని, అందరమూ గురుదేవుల ప్త శాల వద్దనే ఉంకే మంచిది. ఆలమంద వారి కుటీరానికి వెనుక వెపుననే ఉంది కదా!

గాలవుడు : _కుటీరానికి వెనుక వైపేమిటి* ముందేమిటి? నీ మొహం. కుటీరం గొప్ప దుర్గమా? ఆటు వైపునుంచి రాకూడదూ వాళ్ళు? ఇంతకూ వాళ్లు మహర్షి దర్శనానికి వన్హున్నారాం ధ్వంసం చెయ్యడానికి వస్తున్నారా? ఆ(శమ సౌందర్యం ఆంతా ఆన్యాదించి, ఆ శాంతి లోపలకు పీల్చు కుని, తరువాత గురుదేవ సన్నిధికి రావడానికి వాళ్ళేం తాపసులూ, భక్తులూనా?

రేణుక ఏ ఎంత శాంతిగా ఉండేది ఈ సమయాల్లో ఆశమం! ఆలమందలు నెమరు వేసుకుంటూ బహ్మ చారు- లతో ఇంటికీ వస్తూండేవి. ఆ మైదానం మీద నుంచి ఆ తోపులోకి ఇప్పుడే ప్రవేశిస్తూండేవి. ఇవ్యాళ త్వరగా వళచ్చశాయి.

గాలవుడు ;. నేను తోలుకుని వచ్చెశానమ్మా!

(ప్రయంవద ౩ అందరూ ఏదో భయంగా చిదికీ పోయినట్లు న్నారు, కుటీరాల చూరుల్లోంచి కూడా చల్లగా శాంతి కురుస్తున్న ట్లుండేది. జవాశ ఆశవుం దిగులుగా నక్కి నక్కి చూస్తున్న ట్టుంది, ఊపిరి వదలకుండా. నొపం, సత్యవతి లేడి ఆలమం దల్లో నక్కింది. ఇవాళ హోమాలు ఆపితే బాగుందును.

గొతముడు వ తప్పు, తప్పు,

జమదగ్ని భి

(ప్రియంవద 2 హోమధూమం చిత్రంగా పెద్ద నీలీ అత లాగ ఆకాశంలోకి పాకిపోతుంధి. తలాడిస్తూంది - దూరాన్నుంచి పిలుస్తున్నట్టు. [ దూరాన గిట్టల చప్పుడు.

రేణుక ఎలాగని

(ప్రియంవద వ ఎలాగ

దేణుక ఇ గాలవా! మెతావరుణుని ఆ;,శమంలో ఏం చేశారు

ప న

వాళ్లుల

గాలవుడు వ సర్వ నాశనం చేశారు. మ్యైత్రావరుణుడిదీ, మాండవ్యుడిదీ, కౌశికుడిదీ, చండుడిదీ, ఆశ్వ లాయనుడీదీ అందరి ఆశ్రమాలూ దగ్రపటలం చేశారు, ఆశ్రమ వాసుల్ని చంపారు.

రేణుక వ చంపుశే భయం లేదు.

గాలవుడు వ మీరనుకునే భయం ఉండదమ్మా. వాళ్లకి కావల సినది సమ స్పెశ్వర్యమూ, నామాజ్యమూ!

రేణుక వ వాళ్లు పగలు వస్తే బాగుండును. హఠాత్తుగా ఆశమం మీద పడితే ఏదీ తెలియదు. రాత్రి నిశ్శబ్దంలో ఎంతో దూరాన్నుంచి వినబడుతుంది గిటల చప్పుడు. అంత కంతకు దగరకు వచ్చిన రం క కద్‌, ప్రాణాలు నిలబెటు కోవడం ఎలాగ ళు ప

(ప్రియంవద ; ఎలాగ ౨ రాముడు రావడానికి వీల్లేదూ?

గాలవుడు న ఎందుకు వీల్లేదమ్మా? వార్త ఎలాగ అందు తుందని

రేణుక వ గౌతమా! నువ్వు వెళ్తకూడదా రాముడి కోసం?

32 అరుణరథం

గౌతముడు వ అమ్మా! వీల్లదు తల్లీ! గురువుగారి దగ్గిర ఉండొద్రమ్మా నేను!

(ప్రియంవద దొంగ వేషం! నీకు తోవలో హైహయు లెదు రొతారని భయం,

గౌతముడు ; నాకు భయం లేదు.

గాలవుడు వ బొను. దర్భపుడకో, పీడకో పట్టుకుని వెళ్లు. మంత్రించేద్దువు గాని, అమ్మా! నేను విభాండకుళ్లో సంపిస్తా, నేను ఆశమంలో ఉంటా.

రేణుక ౩; గాలవా! నువ్వు ఆశమంలో ఉందు,

గొలవుడు ; ఉంటానమ్మా, ఉంటాను. విభాండకుళ్లో పంపిస్తా. చాలా తెలివైనవాడు. గడుసరి. గురు దెవుల మీద భక్తి చాలా వుంది.

రేణుక వ ఆ రుమణ్వంతుడూ వాళ్ళూ ఏరీ 2 ఇప్పుడా జపొలు ఏమిటి తండి దగ్గిరకు వోగూడదూం

(ప్రియంవద 2 కదలిన కొంతసేపు దాకా అక్కడికి చేరుకో లెరు కూడా. గాలవా?” పంపావా:

గాలవుడు ? పంవబానమ్మ్నా. రుమణ్యంతుడూ వాళ్ళూ ఆశ మాంతరం లోకి వెళ్చారు.

రేణుక “వ ఎలా గయ్యా?

గాలవుడు గురుదేవులు ఆశమవాసు లందరికీ ధను రేదమూ, అస్త్ర, విద్యా నేర్పి ఉండవలసింది. ఈ దినాల్లో ఎంత అవసరమమ్మా అది. (బతికుంటే మోక్షం తర్వాత సాధించుకుందుము., అమ్మా! నడవండ్‌ీ లోపలికి [పియంవదా! నువ్వూను.

జవుదగ్శి పం

ఆశమంలో స్త్రీల నందరిని ఆ పశ్చిమం వెపు తోప్పులో కుటిరాల్లో ఉంచండి పిల్లల్నీ; వృద్దుల్నీ కూడా! ్పాహయులు త్వరగా వచ్చి పడితేనే బాగుండును అమ్మా! యిటూ, (పియంవదా, యిటు యిటు, గౌతమా! గురువు గారి దగ్గి రకు వెళ్లు [కొంత దగ్గిరగా గిట్టల చప్పుడు] అమ్మా! భయం లేదు, పరుగెత్తండి. ఈ ఆశ్రమ ధ్వంసం తేలిపోతే బాగుండును. (కరినంగా, కోపంగా) త్వరగా త్వరగా తేలాలి. పోవాలి ఈ సోమరులు. రాముడు వే-

రాముడే వస్తే -- జమదగ్నులు వృద్దులు. ఉహు6 నివురు గప్పింది గురుదేవులికి. శివ ధనుస్సుకీ, పరశువుకీ బూజు పట్టంచారు. (చాలా దగ్గిరగా గిట్టల చప్పుడు) వస్తున్నా! ధనుస్సు ధూళి దులుపుతున్నా, పరశువు పదునెక్కిస్తున్నా. హైహయ విధానం ఊడ్చి వెయ్యాలి. తర్వాత తపస్సు. ఆం పడ్డారు ఆశమంలో రండి, రండీ రాక్షసులు. రాముడూ వస్తున్నాడు. [ఆ6 ఆ అనీ - ఆమ్మయ్యో, ఆయ్యో, ఆనీ-పొడవండి, పొడవండి అని జమదగ్ని ఎక్కడ ఆని హైహయులు, "ఫైహయులు, కార్తవీర్యుడూ అయ్యో, ఆయ్యో, రాము డేడ్‌,” రాముడు? అని రక రకాల కేకలు. రక రకాల గొంతుకల్లో స్త్రీలవీ, పిల్లలవీ ఆర్తనాదాలు రక రకాల ధ్వనులు, ఒక నిముషం కోలాహలం. గుర్రాలు అంత కంతకూ దూరమ్రైహోయినట్టు, అంత కంతరూ దూరమైన ఆవల అంభారవాలు, ఒక్క చిటిక నిశ్శబ్దం]

కు! ఆఅరుణరథం నాలుగవ రంగము

(జమదగ్ని పర్ణశాలలో మరణశయ్య పై. జమదగ్ని చుట్టూ రేణుకా, రుమ్యూంతుడూ.

మొదలైన కుమాళ్లూ, గాలవుడూ, గౌతముడూ, ఆశ్రమ స్తలున్నూ)

రేణుక వ [ ఏడుస్తుంది

జమదగ్ని వ రేణుకా! ఏడవకు. ఆశమ వాసు లేడవకూడ

, దని కాదు. నేను ఏడుపులు వినలేను [ఆయాస

పడుతూ అన్నట్టుగా అనాలి]. ఇంక ఏడుపు పనికి రాదు, రుమణ్యంతు డేడి?

గాలవుడు " ఫి ఇక్కడ ఉన్నాడు.

జమదగ్ని వ ఇప్పుడు కాదు, వాళ్లు వచ్చినప్పుడు,

గాలవుడు ం స్త్రీల కుటీరంలో ఉన్నాడు, పడమటి చోప్పులో.

జమదగ్ని సుషేణుడు?

గాలవుడు వ అక్కడే.

జమదగ్ని వ సరి. వసువూ అక్కడే, విశావసువూ అక్కడే, వీళ్లు నా కుమాళ్లు కారు. పొమ్మను అవళతలికి, గాలవా!

గాలవుడు ; గురుదేవా! న్యాయం కాదు. తర తరాల దోహా నికీ వాళ్లని దండిస్తే ఎలాగ? నమించండి, స్వామీ ! తవు పాదాలని అందుకుంటున్నా. తమ తపస్సులో మునిగి యథార్హ లోకంలో పరి స్టితులు (గ్రహించారు కారు తమరు. ఆ పురాణ ధోరణిలో పడిపోయారు. వాళ్లూ తమలాగే!

జమదగ్ని గాలవా! రాముడు వచ్చాడా” అడుగో, రాముడే! ఆ తొందర వానిచే!

జమదగ్ని 35

న. [అడుగుల చప్పుడు]

విభాం వ వచ్చాడు.

జమదగ్ని వ: నాయనా!

దాముడు వ తండీ! మీ చరణ రజస్సు 6రస్సు పై ఉంచుకుం టున్నాను (రామునిది భయంకరమైన ఉరుమువంటి కంఠ స్వరం ఉండాలి),

జమదగ్ని వ రామా! ని కళ్లు తడియడం లేదేమి! నీ శరీరం కంపించడం లేదు కాదూ? తండ్రీ, తండ్రీ, ఇలారా, నన్ను స్పృశించనీ, ఆర ఆ6 రామా! రామా, ఏదీ నీ ముఖం. నీ నేత్రా లేవీ ఆ6 అరుణారుణ మండలం నీ ముఖం. అనల జ్యోతులు నీ కళ్ళు. రామా! నీవు యుగ పురుషుడ వోయీ. తెలుసునా? ఇలా రా. నా చెయ్యి వదలక్సు. రామా! నీవు ప్రళయ రుదుడవు కాదూ” అవునో” నా వసంతంలో ఒక్క (త్రుటి కాలం, ఒక్క (త్రుటి కాలమే నేను ఇలాగ ఉన్నాను సుమా. తరువాత ఆశమ వాసం. జడలూ, తపమూ. రామా! నీకు తపస్సు వద్దు.

రాముడు ;. చిత్తం.

జమదగ్గి వ గాలవా! చెప్పు, నాయనతో చెప్పు, ఆశమ ధ్యంసగాథ, రామా! నేను వెళ్లిపోతున్నాను. తర్పణాలు వదలాలి. వాళ్లు కాదు, నీవు. ఇప్పుడు కాదు, విలయ సంహారం ఆయ్యాక, చిక్కని స్రాహయరక్తం కావాలి. రామా! నీవు తర్పణాలు

36 అరుణరథం వదలాలి. నీవే, నీవే! నాకూ, మ్యైత్రావరుణునికే, ఆశ్వలాయనునికీ, చండునిక్కీ అందరికీ! ఎన్ని మడుగుల రక్తం కావాలి? రామా! వింటున్నావా?

రాముడు వ వింటున్నా!

జమదగ్ని రామా! సంహార యాత్రకై బయలుదేరుతొావాల పూర్వకర్మ ఎలాగుందో అంటావా?

రాముడు ఇ: అనను, అది లేదు నాకు.

జమదగ్ని ; రామా! బహ్మ వ్రాత ఆ విశాల హలం మీదిది ఏమి చేస్తావు.

రాముడు తుడిచి వేస్తాను.

జమదగ్నీ 1 రామా! దుష్షసంహారం కోసము కావించే హింస హింస కాదు, (కొర్యమూ కాదు సహయ ధ్యంసం జమదగ్న కోసం కాదు. భార్గ నాశమం కోసం కూడా కాదు. సామాజ్య తృష్ట, ఐశ్వర్య తృష్ట, న్యార్థమూ అతిశయింవి, అతిశ యించి యుగాంతాన్ని సూచిస్తున్నాయి. ఒకనారి పూర్వ విధానాన్ని ఊడ్చి వెయ్యాలి. నవ్యమంగళ విధానాన్ని కట్టాలి.

రాత్రి పోతూంది. హైహయులు పోతు

న్నారు. (కోడికూత దూరాన) ఆ నూతన దినోదయం, యుగ (ప్రారంభం, రామా! లే, లేవయ్యా. ఏదయ్యా విష్ణు ధనుస్సు; గాలవా! ఆం ఎంత ఒయ్యారంగా ఒదుపుగా ఉంది?ి

జమదగ్ని తెగ ఏద్‌, పరశువు” ఆహా, ఎంత ఆగ్రహంగా ఉంది రామా! ఏదీ, ధనుస్సుతో, పరశువుతో, నాకు సాక్షాత్కరించు. అబ్బా! రామా! నీవు నొ కుమారుడవు కావు. పో. దూరంగా పో. నీవు వీర విలయ దేవతవు. యుగ నిర్మాతవు. రామా, రామా, రామా! - [జమదగ్ని మరణీన్తాడు. ఒక్క చిటిక నిశ్శబ్దం. స్త్రీలూ, పురుషులూ కలిసి ఈ క్రింది పద్యం పరశురాముని గూర్చి పాడతారు] (లేతొ ద్యావర నంధి, నుద్దత మదాందీ భూత విద్వేషీ టీ మూత్యోగ శృసనుండు రాము డలుకన్‌ ముయ్య్వేడు మారుల్‌ రణ (వీతిన్‌ వెరిధరొ తలేళ్ళరుల జం పెన్‌ పల్పురన్‌ ద్త్ధ ని ర్ధాత (కూర కుఠతొార టూన నిఖిల క్ష్మ్వతోరు కాంతారుడై.

సు బ్రయ

సు ర్త యు అకలి! ఆకలి / ఆకలి! ఆగ వింక బీవాలు! అలసిన మూ కంరా లిక అరవ లేవు అన్నానికి! అబ్రా అబ్బా! అబ్బా! చీకట్లో చీకట్లో చీకటి! చీకు గూళ్ళు మా కన్నుల జంకి సోను ఏలుగులజో నింకీపోపు (పొణాలు! అయ్యో? అయ్యో!" అయ్యో! ఆకలి!" చీకట్లో ఆకలి" ఈ కరు వెన్వరి కోనంగ లోకం ఎంతటీ మోనం/!

42 అరుణరథరంి

ఉపగుసప్పుడు ఏ ఆనందా, తథాగతులు (శ్రావస్తికి విచ్చెసి నప డెప్తడూ ఆమ వనం లోనే విడిది చేస్తారట కాదూ?

ఆనందుడు ; బెను. ఉపగుప్తా! ఆమ వనం ఎలాగుందో చూశావా బుద్ద దేవుల నేత్రాల్లో లాగా శాంత శీతలా లైన చిక్కని నీడలు ఇదివరకు తోపంతా నిండి ఉండేవి. ఇప్పు డొక్క ఆకు చొంప మైనా కనపడదు * ఆంత వనంలోనూ!

ఉపగుసప్తుడు - ౫ రెండెళ్ళనుంచి ఒక్క వాన దిను కయినా లేక పోతే!

ఆనందుడు 1 న్యార్ధ మానవుడి హృదయం లాగ ఎరత మౌడి పోయి, ఎండి ఎండి ఎంత శుష్కంగా ఉంద్‌ నేల! బీటలు బీటలై పోయి, పెను దాహంవల్ల సొమ్మ సిల్లి వగరుస్తున్న ట్టుంది. ఆరు కాలాలూ కలిసి ఒక్క వేసంగి అయిపోతే? ఉపగుప్తా! న్‌ సరస్సు ఒడ్డున ఆ మామిడి చెట్టు కింద వెదక మీద భగవానుల పిడిది. ఆ కొలను చల్లని తేట నీటితో నిండి ఉన్నప్పుడు, తధాగతుల కళ్తకేసీ, సరస్సు కేసీ చూస్తూ ఉండేవారు.

ఉపగుప్పుడు : ఆనందా! తథాగతుల కీ తోటలో ఇప్పుదు సుఖం ఉండదు.

ఆనందుడు ఇ. ఎలా గుంటుంది? వారికి - సుఖ మేుముటి? ఆమ వనం కన్నా కూడా ఈ శౌవస్తై్‌ మహా శ్మశానం లాగ లేదూ?” ఆకుల కన్నా శుష్కంచి ఎంత తరుచుగా రాలిపడి ఉన్నాయా = ఈ ఫీధుల్లోనూ, పీడుల్లోనూ మానవ కళేబరాలు!

సుప్రయ జపే

ఉపగుప్తుడు మహా ప్రభువుల కళ్ళల్లో ఇదివరకు వారి హృదయం చల్లగా తొంగి చూస్తూ ఉందది.

ఆనందుడు ఏ. బెను. ఇప్పుడు వారి కళ్ళు శ్రావణ మెఘాల్తాగ లేవు. తడి తడిగా లేవు. ఏదో తొందర వాటిలో, వేడి వేడిగా వెదకుతున్న ట్రున్నాయి ఇంత ఆవేదన వారి హృదయాన కన్నడూ కలిగి ఉండదు. ఏ ఒక్క ప్రాణి కయినా ఏ రవంత బాధ ఉన్నా వారికి చేదన తప్పుదు సుమీ ఉపగుప్తా! అబ్బా! (నిట్టూరుస్తాడు,)” ఆ6 - ఇదీ రాజవీథీ! ఇటు పోదాం ఆ€ - జ్యాగత్త ఉపగుప్తా, త్రాక్కుతావు! వంగుని చూడు, అది శవమో, ఇంకొ వాణం నిలిచి ఉందో దానిలో? (కుక్క దగ్గిరగా భొంయి మని దిర్షంగా అరుస్తుంది.)

ఉపగుప్పుడు ; పాపం, ప్రాణం ఎప్పుడో పోయింది. ఈ గుడై వెన్నెల్లో వయస్సు ముదిరిన వాడిలాగ లెడు,

ఆనందుడు 2 ఎన్ని కోర్కెలూ, ఆశలూ ఈ అస్థి పంజరంతో రాలిపోయాయో! మృత్యువు దగ్గిరగా వచ్చిన కొద్ది ఎంచ తల్రటల్లి పోయిందో ఇతని గుండె ఉపగుప్తా! అది భయపడ లేనంత అలసిపోయి ఉంటుంది.

ఉపగుప్తుడు వ మృత్యు దేవత అడుగు చప్పుళ్ళు ఎలాగ విన పడతాయో! ఎందుకొచ్చిం దీ కరువు వరాలు లేకే

ఆనండుడు వ వర్తాలు లేకే కాదు. మానవుని స్వార్ధం వల్ల. (నృత్య సీతాల కోలాహలం మేళ తాళాలతో - కొంచేం దూరంగా పినబడుతుంది )

బడీ అరుణరథం ఉపగుప్తుడు . : ఆనందా! ఈ శ్రావస్తిలో ఇప్పు డీ నృత్య కోలాహలం ఏమిటి ఇనందుడు : ఇదే తధాగతుల వేదనకీ కారణం. మానవుని న్వార్ధం, వారి నేత్రాల్లో ఆర్తృుత పోగొట్టంది. వారి కళ్ళు తడిస్తే వర్షమూ కురుస్తుంది, కరువూ పోతుంది. అయ్యా! ఈ మందిరం ఎవరిది? ఒక "సేవకుడు వ ధనగుస్తులది. వారి కుమారుని జన్మదినం అని పెద ఉత్సవం ఎర్ఫాటు చేశారు. మహా గ్‌ ప్ప ఉత్సవం! పట్టణంలో సగం మంది వచ్చారు. ఉపగుప్పుడు పట్టణంలో సగమయినా మిగిలారా ఉత్సవానికి రావడానికీ ఆనందుడు వ ఉపగుప్తా! ఈ మెట్లెక్కి ఈ ప్రాంగణంలో నిలిచి కొస్త చూద్దాం. (ఒక మందిరం లోపల నుంచి - పాట, నృత్యం చేస్తూ పాడుతున్నట్టు) చలిత వలిత మచ్చరణ కటక మంజీర గళ (నుత శింజూనము నిను వీలిచి వీలివినా వలుకరించినా చలియింపదు మృుతళిలయో నీ యెద చలియింవదు మృుతళిలయో] [ ఓహో, '*ఉహోహో', (ఆహా, 'మళ్ళీ' - అని కేకలూ, ఆనందంతో లాగా నవ్వులూను. సంచడి కొంచెం చల్లారాలి. కొంచెం నక్కకూతలు కలి యాలి |

సుప్రియ జ్‌ లా ఆనందుడు ; ఉపగుపా! రా పోదాం. ఈ ఉత్సవంలో తపు (తాగిన ఈ భోగులు ఈ మెట్లన్నీ దిగగలరాం (పసిపిల్ల ఏడుపు) అన్నా! ఎవర్నో (తొక్కాను. ఉపగుప్పా! చూశావా, చనిపోయిన తల్లిని ఎలాగ పీకుతూందో ఈ పసికూన. ((గద్గదికతో) రా! నా కూనా! నా కన్నా, రా (పసిపిల్ల ఏడుపు). ఆమ వనంలో మీ అమ్మ ఉంది. అయ్యా! కాస్త పాల చుక్కగాని.... (ఒక్క చిటిక నిశ్శబ్దం, ఆ6€ ఉపగుష్తా! నెమ్మదిగా నడుద్దాం, ఈ బిడ్డకోసం, ఈ క్షామం వర్తాలు లేకే. వచ్చిం దంటావా. అలాగ ఐతే, ధనగుప్పని కీ కరువు రాలేదేం? ఒక్క వారం నిలవ వలసిన వెయ్యి వాణాల్ని ఒక్క జన్న దినోత్సవం మింగేసింది. (పసిపిల్ల ఏడుపు కాస్త గట్టిగా) ఏడవకు. ఏడవకు (బుజ్జ గిస్తాడు) వద్దు, వద్దు, నా బిడ్డా! ఏడవకు. (మూలుగు నీరసంగా) అయ్యో! ఆయ్యా, ఎవరు నీవు?) ఉపగుప్తా! ఈ కమండలువు లోని నీటి. చుక్కతో ఇతని నోరు కాస్త తడుపు (నిట్టూరుస్తాడు). వరుసగా ఈ కుటీరాలు ఎంత దీనంగా ఉన్నాయో, తలుపులు కూడా తెరుచు కుని, ప్రాణాలు పోయిన బొందెల్లాగ! ఉపగుప్తా! నక్కలు ఇళ్ళల్లోకి ఎలాగ చొరబడుతున్నాయో! ఎందుకో తెలుసునా? ఒక్‌ క్క "ఏేదకుటీరం ఒక్కొక్క చిన్న వల్లకాడు సుమూ! ఆ( అదేమిటి ఆక్కడ ఆ దీపొలూ, సందడ్‌ ఏమిటి” ఆః ఆది రత్నాకరుడి ప్రాసాదం. ఉపగుప్తుడు ఫి అక్కడా ఏదో విందో వేడుకో జరుగుతుండాలి. ఆనందా! (ప్రాంగణంలో పందిరి క్రిందికి కదలలేని

ఓట్‌ ఆరుణరథం

దేహాలు ఈడ్చుకుంటూ, చూడలేని కళ్లని మందిర ద్యారంవైపు ఎలాగు త్రిప్పుకొని పడి ఉన్నారో, ఆ దిక్కు మాలిన వాళ్ళు! వాళ్ళ కన్న ఆ కాగడాలు కదిలిస్తున్న నీడలే ఎక్కువ ప్రాణాలు ఉను వాటిలొగ ఉన్నాయి. [మేళ తాళాల సందడి మళ్ళీ దగ్గరగా వస్తుంది - ఒక మందిరంలో నుంచి.] పాట - నృత్యం చేస్తూన్నట్లు ఓయి నఖా/ీ వినుమోయి నఖా/ వినుమోయి సఖా! వినుమోయి సఖా! మాయని మధువని/ తీయని ఆమని! (నాయ మింక కయి (వాలని తేనియ నభా! వినుమోయి నఖా ['మళ్ళీ% 'మళ్చీ, “ఏది, ' ప్రాణమింకి అని మవముందంగా ఒకగొంచు, నవ్వులు |

ఉపగుప్పుడు ; _ఆమనీ! మధువనీ! ఆనందా, వీకు రోత పుట్టడం లేదూ?

ఆనందుడు ౩ రోతా, కోపమూ ఎవరి మీద ? ఎందుకు” ఇదొక రోగం. సంఘ విధానంలోనే ఉంది. బుద్ద దేవులకు సీరన్నా జాలే! సుఖ దుఃఖాలకీ, కోప తాపాలకీ, అతీతమైన వారి హృదయంలో ఒక్క కరుణే నిండి ఉంది. ఉపగుప్తా! వీరికీ క్షామ మనీ, దారిద్య్య మనీ; వారికి స్వార్ధ మనీ, కామ మనీ అందరి మీదా కరుణే! [ఒక్కొక్క సొరి దూరాన్నుంచి నృత్యాల సందడీ, ఒక్కొక్క సారి నక్కల కూతలూ, మూలుగులూను.]

సుప్రయ శీ ఉపగుప్తా! నడు. ఇదివరకు 'శ్రావస్తికి భగవానులు విచ్చే సిప్పుడు మహాపట్టణ మంతా మామిడితోట లోకి వచ్చి స్యాగత మిచ్చేది. ఇది రణధీరుని సౌధం. ఈ రణధిరుడూ, ధనగుప్పడూ అందరూ వచ్చేవారు. వృద్ధులూ, బాలురూ, రోగులూ ఆందరూ వచ్చేవారు. ఆందరూ వచ్చే వారు. అందరి మీదా ఆ కళ్ళలోంచి అమృతం కురిసేది. ఆందరి మీదా కురెుది! ఆ చిరు నవ్వూ, ఆ చూపూ చూసి! ఇది రత్నమాల ఇల్లు. అది శ్ర్రీమతిది. తథాగతులు షట్టణంలోకి వస్తే, ఆదిగో ఆ చిన్న కుటీర ముందే సుజాతది, భిక్సుకిది, అక్కడికి దయచేెేుఎవారు. ఆమెకో చిన్న కూతురుంది - స్ముపియ. అప్పుడు మేకపి ల్లని భుజం మీద పెట్టుకుని రాజగృహ వీథుల్లో నడిచారే, ఆలాగే ఆ స్ముుషియని ఆ చేతులలో ఎత్తుకుని ఆమవనంలోకి తీసుకెడుతూండేవారు. అప్పుడు, ఆ చేతుల్లో, భుజాల్లో, వక్షస్థలంలో కళ్ళలోంచి లాగే అమృత వర్షం ఒలికేది సుమా! (పసిపిల్ల ఏడుపు నా కన్నా! ఏడవకు, ఏడవకు నా కన్నా! ఆమవనంలో నున్న అఖిల జనయిత్రి అంకశయ్యలో పడుకో పెడతాను. అప్పుడు ఆ నేత్రాలలో అశ్రుబిందువు నిలుస్తుందేమో! తథాగతుల కళ్చే నిండితే, కరువేదీ? ఉపగుప్తా! అటు నడు తోటలోకి.

జ్‌ అరుణరథర

రెలడవ రంగము

[ఆమ్రవనంలో ఒక వేదిక మీద బుద్ధ భగవానులు ఆసీనులై ఉంటారు. ఒడిలో

శుష్కించిన చిన్న దేహంతో పసిపాప, భగవానుని ముఖం కేసి నమ్మకంగా

చూస్తూ విశమిస్తుంది. వేదిక ప్రక్కన ఆనందుడూ, ఉపగుప్పుడూ, ఎదురుగా

శ్రావస్తీ పుర వాసులూ.]!

ఆనందుడు ఏ: ఆయ్యా, భగవానులు వచ్చేశారవి (శావస్త్‌ వాసులు మీరందరూ వచ్చారు ఇక్కడి ఆర్తనాదాలు బోధి వృక్షచ్చాయలో వారిని నిలువనియ్య లేదు. వారి నిక్కడుకి పిల్పుకొని వచ్చాయి. ఇది వర క్రీ ఆమ వనం ఎంత చిక్కని తోపులాగ నవనవ లాడుతూ ఉండేదో, ఈ పురవాసుల సమావేశమూ అంత క్రీక్కిరిసి ఉండేది. ఇప్పుడు ఈ సమావేశం చూసీ మహా ప్రభువుల హృదయం వేగిర పడు తూంది. ఇందరు శ్రీమంతు లున్న నగరంలో ఈ కరువెందుకు, ఈ నాశ మెందుకు? అయ్యా, ధనగుప్తా! తథాగతులు నిన్ను ప్రశ్నిస్తున్నారు, నిన్ను! నీవు ఈ కామం పోగొట్టగలవా.

ధనగుప్ప్తుడు : భగవాన్‌! నా ధన ధాన్యా లన్నీ, కరువు పోగొట్టడానికి వినియోగిస్తాను. తమ అధీనంలో ఉంచుతాను. కాని క్షామం పోగొట్టలేను. ఈ కరు వెంతకాలం ఉంటుందో నాకు తెలుసునా? 'రెండేళ్ళనుంచి వర్తాలు లేవు. (పజల అవసరానికి ఆవధి లేదు, నా ఐశ్వర్యానికి ఉంది. (ప్రభువుల "సెలవైతే........

పృపియ ఓక్రి

ఆనందుడు ఇ బొను ధనగుప్తా! క్షామౌన్ని నివు పోగొట్టలేవు. ఆయ్యా రత్నాకరా!నీవంటి భూస్వామి ఈ నామౌ జ్యంలో లేడు. నిన్న రాత్రి, నీ ఇంట ఉత్సవం ఎంత వైభవంగా జరిగింది! నీ సీ కరువు పోగొడతావు. ఏమయ్యా!

రత్నాకరుడు : ప్రభూ! నా భాండారాలూ, అన్నశాలలూ, పొన గృహాలూ, తమ "సెలవెతే, పట్టణవాసులకి తెరచి ఉంచుతాను. కాని రెండేళ్ళ కామ మిది పంచ భూతాలకే దయలేకపోతే ఎందరు రత్నాకరులు కలసి ఈ క్షామం పోగొట్టగలరు. ఈ క్షణం నుంచి...

ఆనందుడు [చాలు రత్నాకరా, కరువు పోగొట్టి సామర్ధ్యం నీకూ లేదు. అయ్యా రణథధిరా! మహీ పతీ! అయ్యా! జయ్కేనా! తథాగ తుల నేత్రాలు మిమ్మల్ని ఎలా పిలుస్తున్నాయో చూడండి ఆయ్యో, తలలు వంచి అలా కూర్చుం టారెల ఈ మహానగరంలో ఎవ్వరూ...

సుప్రియ “ భగవన్‌! బొను వీరెవరూ ఈ క్షామూన్ని పోగొ టలేరు. నేను పోగౌెడతాను. భగవన్‌! తమ ఆలింగనంలో, ఈ భిక్సుక బాలికను హత్తుకున్న పదు ఈ శరీరానికి ఏ అమృతం ఆంటుకుని, హృదయందాకా ఇంకిందో! భగవన్‌! గం పెడ్డు పిలలతో ఆమవనం లాగున్న అనాథ కుటుంబా లెన్నో వల్లకాడై పోయినాయి. నేను స్తిమి తంగా ఉండలేను, పట్టణంలో పగలే నక్కలూ, రాబందులూ తిరుగుతున్నాయి. అడుగు క్‌"క్క అస్బపంజరం తగలకుండా నగరవీథుల్లో కాలు

50 అరుణరథం

పెట్టలేము. దారుణమైన దాహబాధతో ఎంత కాలం ఉట్ల బురదను ప్‌ల్ళి ఉండగలరు భగవన్‌! తమ సెల వెందుకు నాకు? నేనే కరువు పోగా డతాను,

ఆనం, ఉప: మా తల్లీ!

సుప్రయ 2 భగవన్‌! ధనగుప్త్పుడి అన్నశాఅలు ధనగుప్పుడిని. రత్నాకరుని పానశాలలు రత్నాకరునివి. ఈ మహీపతులనవి, రణదిరులవి, ఎవరి భాండార ములు వారివి. వవది కలిమి వారిది. వాటీ మీద స్వార్థం చిక్కని మూతలాగ పడిఉంది. భగవన్‌! అందరి కలిమీ నాది. ఈ భిక్టుకి అంటుంది - అందరి ఐశ్వర్యమూ ఆందదిదీి - అని - కనుక నా భాండారానికీ అవధి లేదు. నా భాండారం అక్షయపాత్ర. నే నింక ఒక్క ప్రాణాన్ని పోనివ్వను, ఈ శ్రావస్తీలో, భగవన్‌! ఆకలి మంటతో, వేసంగి దాహంతో, కాలిపో లేక కాలిపోయి, తల్లడిల్లి పోయి, యెడవలేక రాలిపోయిన వారికోసం నేనెంత ఏడుస్తున్నా ననుకొన్నారు! ఇన్ని రోజులు ఎలాగ ఊరుకొా న్నావో - చేను. సిగ్గుపడి ఏడుస్తున్నాను - భగవన్‌!

జకీయిడిప: మా తల్లీ! మా ల్లీ!

సుప్రియ భగవన్‌! చేను క్షామం పోగొడతా నింక. వా ఇశ్వర్యం బుద్ద పొదయం,.

బుద్దుడు ౫; స్యుపియా!

షుప్రయ ర్‌1 ఆనందుడు ; (అనందంతో) ఉపగుప్తా! కరువు పోయింది. (కన్నీటితో) అన్నట్టు చూడు, తథాగతుల కళ్ళు చెమ్మగిల్లాయి. చూడు =" రెండు కపోలాల మీదా రెండు కన్నీటి చుక్కలు - (ఉరుములు మెరుపులు). అవిగో శ్రావణ మేఘాలు కమ్ము కుని వస్తున్నాయి. భగవన్‌! కామం పోయింది. సుపియా! స్ముపియా! సుప్రియ ఏ భగవన్‌! (ఒక్క చిటిక జనం ఆనంద కోలాహలం. ఉరు ములూ, గాలీ, వానా హోరు) సుప్రియ వ గీ, ఒక్క (పాణీకినే దుఃఖమున్హృ చాలు తొను కూడ దుఃఖించు డీదాత్త కరుణ నిండీపోవును గాకీక గుండె గుండె మానవ్రడు దానవుడు గాగ మారకుండ ఆనం, ఉప వ సుప్రియా | బుద్దం శరణం గ చ్యామి! ధర్శ౦ శరణం గచ్చామి! నంఘం శరణం గచ్చామి! యా” (ఆలిండియా రేడియో చారీ అనుమతితో) యీ జ్‌ | నవోదయ 1946 జూన్‌ 2. (7 ళో ల" శ్‌ లా . క్ష జ. శవ ॥

త ముఖథలింగం

[ముఖలింగం కళింగలో గొప్ప పుణ్యక్షేత్రం. వంశధారా తీరాన ఉంది, సవరల దేశంలో. ఇప్పచెట్టులో నుంచి పుట్టినది ముఖలింగం. ఇప్పచె టనగా మధూకి వ్యక్తం. ముధూక లి౨గం ముఖలింగం ఆయింది.]

మొదటి రంగము [వెన్నెల రాత్రి. సవరల గూడెముల మధ్య అడవిలో. పల్లె పల్లెల నుంచి ఆడవాళ్లు, మగవాళ్లు, పిల్లలూ వన్తారు. డప్పులూ, డోళ్లూ, బొాకాబూ, బూరాలూ, పిల్లనగోవులూ, తాళాలూ తెచ్చి ఈతకల్పూ ఇప్పుతేనే తాగుతూం టారు కెందరు. సవర ఆదెయ్య వాళ్లకు పెద్ద. చిత్తి అతని పెళ్లాం, కొంచ అడగి మడగి ఉన్న జనం కలకలం వినబడితే బాగుంటుంది. ఆదెయ్య ఓహో! ఓహోహో! (పిలుస్తున్నట్టు) మగ, ఆడ వ ఓ! ఓీ (బదులు పలుకుతున్నట్టు)

568 అరుణరథం

ఆదెయ్య వ ఆం అడే సుంచారా! ఓరి సుంచారా!

సుంచారా వ ఓయి!

ఆదెయ్య ; కన్సిమ్‌డా నుంచి వచ్చ్వార్రా?

సుంచారా న వొచ్చారు.

ఆదెయ్య వ శీంబేడా నించిన

సుంచారా వ ఆ౬ి

ఆదెయ్య ౩: అళదుఖ్‌, పోదా, లువాబా, సిండీబుర్‌, టీ ఆలింగ్‌ ఊ ళన్నీ వచ్చాయి(టాం

సుంచారా ; ఓల అబాసింగ్‌ నుంచీ, జోడా సింగ్‌నుంచీ, 'తాల్మముండా నుంచీ, చాల్‌ ముండా నుంచీ [పాటలో దిగుతాడు | అన్దు వూళల్లా నించి వొచ్చారు. ఆడోచ్లు మగవోళ్లు వొచ్చారు. పీలలూ జలలూ వొచ్చారు. కల్లులూ కడవలూ తెచ్చారు. [ ఆడ, మగ గొంతుల నవ్వులు

ఆదెయ్య వ ఆం ఆగు ..... ఆవూళ్ల పెద్దల్ని పిలు!

సుంచారా న. [గొంతు కెత్తి పిలుస్తాడు సన్నగా, రక రకాలుగా) క్ని ఆడియా ఆ ఓ | అని జవాబు] ఏ పుతూ జా ఏ | అని జవాబు] బింగ్‌ బోంగ్‌ - అ జ్ఞం[ అని జవాబు] లుల్లూ ఆ లూ | అని జవాబు] గుమ్మూ, రుగుడూూ మంగడా, బుడియా, లకియా, శనియాా సుకూ।॥

శ్రీముఖలింగం స్‌ 7 [కూ అని అయిదారు గొంచతుకలతో సన్నగా దాచ్చుగా జవాబు | అన్ది వూళ్తా నించి వొద్వొరు ఆడోల్లు మగవోట్లు వొవ్వారు. ఆదెయ్య 2 ఛి, నోరు ముయ్యి. మొగాళ్తనీ, ఆడాళ్లనీ, పిల్లల్నీ అక్కడా అక్కడా కూర్‌ పెట్టు. పండుగ యముదలిటాలి, ట్ర సుంచారోా ఓరీ మరి సెట్టూ కాడ మగవోళ్లూ అత్త సట్టూ కాడ ఆడోళ్లూ వేవసెటూ కొడ వీలోళూ కా ం శా ఆదెయ్య ఏ అరేయి ముంగీ, వాలులి! డప్పులూ, డోళ్లూ వచ్చాయాని సురిచారొ గ వచ్చాయి. వాయించండీ వాయించంజీ ముంగీసా నీ ముంగల డోలు ఉదుమూ జఉదడుమూూ, డమ డబ దప్ప ఉడతొ ఉడతా డత్తుత్త తాళం కుందేతలూ నీ కూసే బూరా నెమిలీ నెమీలీ జమిలీ జబూకొ [అందరూ గొల్లు మని హాయిగో నవ్వుతారు | ఆదెయ్య ; ఆగండి, ఆగండి. అరేయి, మంగడా! నీ పాట పాడరా. బాగా పొడతావు పసుంచారా ; నేనో? | అందచచూ నవ్వుతారు] ఆదెయ్య ఏ ఛస్‌.

58 అరుణరథం [మంగడా పాట మొదలు "పెస్తేముందు ఒక్క అర బిటీక పిల్లన[గోవి ఊదాలి. పాటలో ఏదో ఒక్క పౌదం అందరూ అంటూ ఉండాలీ. ఆ చరణంలో రసాన్ని బట్టి '“ఉస్సు' మని నిట్టూర్పులూ, 'హాబ్బ! అనీ 'హామ్మ' అనీ బాధతో అన్నట్టు ఏవైనా చప్పుళ్ళూ చెయ్యాలి] ఈల కొమ్మ నీడ లోకీ ఇవు వువ్వు జూడ లోకీ సొగిందీ వొక యెన్నైల తీగ ఊగిందీ వొక యొన్సైల ట్రీగ [ఈ పంక్తి మగవాళత్తందరూ అనాలి] యెన్సైల తీగాని నూని, సన్దీ! నీ వనుకొన్నా ఎర కొండలాగ కదలకున్నా - చే నరక్‌ండ లాగ కదలకుస్తా.

[ఈ పంక్తి మగవాళ్లందరూ అనాలి]

మ్మరి వూడ సందుల్లో, మద్దికొమ్మ గొందుల్లో త్యురు మంది వొక యెన్చైల నాము

న్యరు మంది వొక యెన్సైల పాము

[ఈ పంక్తి మగవాళ్లందరూ అనాలి]

యెన్సైల పామూని సూస్‌ న్‌న్సీ! లి వనుకొన్నా ఈదరలా గున్సు రున్సు రన్నా- నే

శీదీరలా గున్ఫు రున్సు రన్నా

(ఈ పంక్తి మగవాళ్తందరూ అనాలి]

ఈత పైని ఇవు పైని మృరిపైని మది పైని జరిగిందీ వొక బీబురు మబ్బు

శ్రీముఖలింగం 59 వొరిగిందీ వొక జీబురు మబ్బు [మగవాళ్తందరూ] యన్చైల తగా నూడక యెన్చైల నాగచూ నూదడకో యెదురు -టరు లాగ గొల్లు మన్నా- నే నెడురు బేరులాగ గొల్లు మన్నా [మగవాళ్లందరూ] [ శరువాత హా అని ఉష్‌ అని, రకరకాల నిట్టూర్పులు, ఒక చిటిక నిశ్శబ్దం

ఆదెయ్య య చిత్తీ! మీ 'దెవదేనూ పాడండే!

పుంచారా వ నేనో, నేను పాడాద్దూ?

ఆదెయ్య 2: తంతా పో ఆళా పో! అందరూ నవ్వుతారు] _

చిత్తి న సుంచారా! నువ్వు పాడతాచే? మంగిడీ! నువ్యో? డానీ, జర్రీ, సు్రీ, ఇండమీ, గుర్యార్‌, ఆ€ సన్ని పాడుతుంది. చెప్పువే ను వ్యేం చెపుతానో. [పాడవే పాడు అని క్‌న్ని ఆడగొంతుకలు, తరవాత అర చిటిక నిశ్శబ్దం. ఒక్కచిటిక పిలన(గోవి పాట పల్లవి, అనుపల్లవి అందరు ఆడాళ్లూ పాడతారు] వీలవండీ వీలవండీ వీలవండీ వలికీనదాకా బావని పీలవండీ. [అందరు ఆడవాళ్లూ] ఎ్మరకొండ లోయకాడ యెదురు పేరు ఉందండి. ఎదురు పేరు పొయకాడ వొదిగి వల్లె ఉందందే. వరైకు తూరువున బావ ఇల్లు కాడ నిలవండి! పీలవండీ, వీలవండీ, పీలవండీ వలికీనదాకా బూవను పీలవండే. [అందరు ఆడవాళ్లూ.]

66 అరుణరథం ఇప్పపువ్వు తేనెల్లో యెన్నెల చలువల్లు పోసి యీతకల్లు జల్లుల్లో ఈదర తావుల్లు దూసి తేనె కన్న కల్తుకన్స తేట వలవు తలవండీ వీలవండీ వీలవండీ వీలవండీ నలికినదాకొ చావని వీలవండీ [అందరు ఆడాళ్లూ] [హా అని, 'ఉప్‌' అనీ నిట్టూర్వులు]

ఆదెయ్య వ చిత్తీ! సన్ని పక్కవి ఎవరే ఆ పీల్లం

చిత్తి ష్‌ దాని చెల్లి.

ఆదెయ్య వ ఆది పాడుతుందా? దానికి పెళ్లి కాలేదు కదూ! వోపాట పాడ మను.

పుంచారా ; నేను పాడతాను.

ఆదెయ్య ఏ ఒరే సుంచారా, నీకు బుద్ది లేదురా! నీ వెధవ పాటలు రోజూ, అస్తమానూ వినలేక చస్తున్నాం. జిల, నువ్న పాడవే! [పాట ముందు ఒక చిటిక పీలనగోవి వొద్యం. పాట మధ్య మధ్య రసాన్ని బట్టి నవ్వులతో, నిట్టూర్పులతో హాహాకారాలతో అడవాళ్లూ, మగవాళ్తున్నూ ] వలె వాడు పిట్టల్నీ వట్టుకుందు కొచ్చాడు 00 రు రకు వల్రివాల్లీ తలచుకొనీ వాళ్దంతా పొల్టు ముంది సల్లెవాడు నల వేసీ మిన్దులు చూశాడు వాల్ల చూన్సీ వల చూనీ కన్చెలు దూశారు. ., వల్రివాడు కళ్లు దింవీ దిక్కులు ఎదికాడు వాణ్హీ చూనీ వల చూనీ నక్కుతూ వొదిగాను....

(స్రీముఖలింగం డ్ర్‌ పల్దెవాడి బలి చల్పిగ పొకుతు చుళ్రుంది. వలెవాడీ వల చలగ తొకుతు వటింద్‌ ...

ళి న. ళా వల్లెవాడు వలతో తన యిల్లు చేరుకొన్నాడు. ఇలంతొ కలయ చూనీ గెలు గౌలు మన్నాను... గ. గ. ట్‌ి నలెవాడు పీట్లల్సీ వట్టుకుందు కొచ్చాడు. ళం ళం ఉం వల్లె వాణీ తలునుకునీ క బ్రంతా నీ భవును .... . ఈ పాట అయీ అవగానే ఈ క్రింది పాట వొడాలి. తొందర తొందరగా నృత్యం చేస్తున్నట్టు గిరగిరా, గిరగిరా మగవాళ్లు అడిగినట్లు ఆడవాళ్లు బదు లన్నట్టు]

వముగవాళు ; వటాడా.” పేటాడా” పలేవాడూ వటాడా?ి

ణా హ్‌ వ్‌ న, ళం ఆడవాళు ౩ కటాొడా” కటాడాం కన్ఫ్సేవడుచుని కటాడాం దా దం నం ళా

మగవాళ్లు ఇ పోదామా? పోదామా” జోడానీంగూ పోదామా?

ఆడవాళ్లు ఇ; పోదామా.” పోదామా” ఆబానీంగూ పోదామా [ ఈ పాట అంత కంతకు తొందరగా పొడుతుం కు హరాత్తుగా మధ్యని దూరాన 'అమ్మయ్యో, అయ్యో] అనే ఆర్తనాదం ఆడదాని గొంతుకలో వినబడు తుంది]

ఆదెయ్య ; ఆగండిరా, ఆగండి. ఎవరో పాసం, ఏడుస్తున్న ట్టున్నారు. అరుస్తున్న టున్నారు, [ఒక్క రొక్కరే పొట ఆపుతారు. ఒక్కచిటిక నిశ్శబ్దం]

సుంచారా వ దెయ్యం కాదు కదా?

ఆడవాళ్లు వ అమ్మయ్యోయి, బావోయి (వీలుంటే ఒక చిన్న పిల్ల ఏడ్చినట్టు]

62 అరుణరథం

ఆదెయ్య న ఉండండర్రా, నేను చూసి నస్తాను. అటువైపు కొదూ, ఆ జున్వి చెట్టు దగ్గిర్నుంచి వచ్చింది. ఆ € [అని ఆశ్చర్యం లాగ ఆగుతాొడు | [ అదుగో, అదుగో అని, ఎవరో ఆడమనిషి అనీ, పాపం అనీ, రకరకొల గొంతులతో వినపడాలి. ]

పషుంచారా వి పాపం భయపడుతూం దగర్రా. మన సవరది కాదు. అలిసిపోయి నట్టుంది. ఆరరే పడిపోతూంది.

ఆదెయ్య ఏ చిత్తీ ఆ మనిషి నోట్లో ఇంత ఇప్పుకల్లు పొయ్యి, ఆ6 తేరుకుంది, కదులుతూంది . పొండర్రా అందరూ ఇళ్లకి. చాలా రాత్రయింది. ఇంక పండుగ సరి. ఊం, లెండి నడవండి. ఊం (చాలా అడుగుల చప్పుడూ అవీని ఆకుల మీదలాగ) చిత్తీ! ను మింటికి పో!

చిత్తి వ నేను పోను.

ఆదెయ్య వ ఏమి నువ్వు పోవాలి. ఊ వెళ్లు. [గద్రించినట్టు]

చిత్తి [కోపంతో నసుగుతున్నట్టు] ఆం ఆలాగే. నేనుం "పేనేంం పాపం, వెళ్తూ.

ఆదెయ్య వ ను వ్వెందు కాగావురా ముంగీ?

సుంచారా ష్‌ పోతున్నా నయ్యా!

ఆదెయ్య వ; ఫో. కోతీ!- | సుంచాదా పోతున్నట్టు అడుగుల చప్పుడు] రెండవ రంగనుు

(రా రాత్ర ఆ అడవిలోనే సవర ఆదెయ్యా - ఆక్ట్‌ "త్త ప్రీన్నీ!

ఆదెయ్య వ ఎవరు నువ్వు£

శ్రీముఖలింగం 63

ర్ట |

మ వ మీ దెవరు?

ఆదెయ్య ఎ సవరలం.

ప్రీ అంట?

ఆదయ్యా 1 సవరలం. నేను సవర పెద్దని. ఆదెయ్య నా అవ్‌ లరు.

ప్రీ ఏ: అలాగా? ఇ దేవూరు? ఇక్కడ ఏ ఊరూ బేదే

ఆదెయ్య న అల్లదిగో, వ తోపు వెనకాల నిద్ద రోతోంది. అల్లుఖ్‌ , ఆ ఊరు మాది.

ప ఏ జగన్నాథం ఎక్క డుందయ్యా? ఇక్కడి కెంత దూరం

ఆదయ్య వ అబ్బో, ఎక్కడ జగన్నాథం నాలుగు రోజుల దూర ముంది.

స్తీ ఏ అమ్మయ్యో, అమ్మో, అమ్మయ్యో! (అని ఏడు స్తుంది,

ఆదెయ్య ; ఏడవకు, ఏడవకు, భయం లేదు. ఆం మీ 'దేవూరు చెప్పావు కాదు.

ప్రీ $ మాది శ్రీశైలం,

ఆదెయ్య 1 అ దేమో?

ప్రీ : జంగాలం. మే మందరమూ కలిసి కాశీ వెడు తున్నాం. నేను ఇరుగు పొరుగు వాళ్తతో బయలుదేరాను. ఇవాళ తెల్ల వారగట్ల నేను

64 అరుణరథం లేచి అక్కడ నదిలో స్నానం చేసి శివలింగ పూజకై పోయినప్పుడు మిగిలినవాళ్లు వెళ్లిపోయారు. నేను తోవ తప్పాను. పగ లల్లా ఈ అడవిలో తిరుగు తూనే ఉన్నాను. అబ్బా! అమ్మయ్యో, జీబురు, చీకటి, పులులూ,. ఎలుగు గొడ్డూ ఉన్నాయా ఈ అడవిలో?

ఆదెయ్య వ ఉన్నాయి అడవి పందులూ, 'దేచులూ !

క్‌

త్రై వ అమ్మయ్యో!

ఆదెయ్య 1 భయం లేదు.

పీ ఫి నేను కాశీ వెళ్లాలి.

ఆదెయ్య 1: నీ పేరేమిటి +”

ప్రీ ఐ చిత్కళ

ఆదెయ్య వ ఆ దేమో-ఆ మెళ్లో, అ దేమిటిం

(౫ ; లింగకాయ, శివలింగం.

ఆదెయ్య వ ఆ దేమో, నిన్ను లింగి అని పిలవనాం

ీంగి : పందు కలా పిలవడం పిలవవద్దు.

ఆదెయ్య ; పీలుస్తాను. లింగీ, లింగీ. పలికినదాకా పీలుస్తాను. రింగ! ఓ లింగీ!

లింగి ఊట

ఆదెయ్య 2 లింగీ! నామాట విను. నువ్వు కాశీకి వెళ్లలేవు. కాశీ ఎక్కడుందో ఏమో! లింగీ! నువ్వు వెళ్లొద్దు. నామాట వినవూ లింగీ! నేనూ రానా? వద్దు లింగీ! ఆలాగ చూడకు = కళ్లతో నవ్వుతున్నట్లు

(శ్రీముఖలింగం 65 నేను చెళ్ల నివ్వను, లింగిని. అంతే, ఎందుకు నవ్వుతావు లింగీఐ

లింగ వ [గల గల నవ్వుతుంది] ఎందుకు నవ్వకూడదు.

శ్‌

ఆదెయ్య ; నవ్వుతే నిన్ను వదల లేను కనక, నిన్ను

లింగి 2 [మళ్లీ నవ్వుతుంది] నీకు పెళ్లి కాలేదూ.

ఆదెయ్యు అయింది.

లింగి వ ఓహో! సరీ నన్ను వొదలలేవూవ

ఆదయ్య 1 ఉం హుం

లింగి అయితే కాశీకి వసొవా? రా, మరి!

ఆదెయ్య వ లింగ్‌! నువ్వు అలా అనకు. ఈ వూరిని నొ భార్య నీ ఈ సవరలనీ ఊరికే వదిలి రాగలనాఐ రావచ్చునా౫ పాపం! ఊరికే బాధ పెట్టనా దాన్ని.

లీంగి వ మరి నేను వెళ్తవద్తూ?

ఆదెయ్య శ్రీశైలంలో నీ వాళ్లు ఎవ రున్నారు?

కీంగి 5 శివుడు

ఆదెయ్య ఏ కొశీలో ఎవరికోసం వెడుతున్నావు? అక్కడ ఏవ రున్నారు?

లింగి 2 శివుదు.

ఆదెయ్య ఏ అక్కడా ఇక్కడా కూడా ఉన్నాడా ఆతను:

రింగి ఆలీ ఇక్కడా ఉన్నాడు.

ఆదెయ్య వ అయితే ఇక్కడ ఉండిపో! [ పక పక నవ్వుతాడు] ఏడీ ఇక్కడ శివుడు? నాతో నువ్వుంకే పోట్టాడ

66 అరుణరథం తాడా శివుడు? [పక పక నవ్వుతాడు! అడవి పందిని చంపగలడా ఒక్క బాణంతో? (పక పక నవ్వుతాడు] కొండ చివార కెక్కి కూర్చోగలడా? [పక పక నవ్వు]! పాముల్ని పట్టుకో గలడా? [పక పక నవ్వు] శివుడు, శివుడు! [నవ్వు = పకపకా] లిరగి వ [పకపక నవ్వుతుంది] ఆం అన్నీ చెయ్యగలడు, చేస్తాడు. ఆదెయ్య ఏ సవరా అతను 7 లింగి ; ఆ6€ సవరే, ఆదెయ్య వ పె శ్లయిందా.: లీరిగి ఏ ఆం అయింది, ఆదెయ్య వ పెళ్లాం సవరాః లింగి వ ఆ6 సవరే. ఆదెయ్య ఏ మరి నువ్వెందుకు? నాతో నువ్వుంకు పోట్టాడ తొాడా శివుడు. లింగి ఏ నాతోను వ్వుంకే పోట్టాడు తుందా నీ పెళ్లాం? ఆదెయ్య ; పోట్టాడదు. ఇద్దరూ ఉంటారు. లింగి వ [నవ్వుతూ] పోట్టాడడు. ఇద్దరూ ఉంటారు. ఆదెయ్య : (పక పక నవ్వుతూ ] హహ్లా హ్హ. శివుడు లి ఖో వో లేడు. ఊరికే అన్నావు. ఆదా” హ హ్హ్‌ హ్హ. లింగ, ఓ లింగీ, నేను చిత్తిని చూపిస్తా. చిత్తి నా సెళ్తాంలే - నేను చిత్తిని చూపిస్తా. తి న వో పో వో | నువ్వు శివుళ్లో చూపిన్తావూీి హ హ్హ ఇప్పుకల్లు తొగితే చూపిస్తావా? ఈతకల్లు తాగితే చూపిస్తావా

శ్రీముఖలింగం 67 హహ్హహ్హ్హ ఇప్పచెట్టులో నే చూపించాలి. లింగీ, నడు. [పక పక నవ్వుతాడు] ఆ6 అల్లదిగో. అదీ ఊరు. ఆ ఉత్తరం వైపు ఊరు చివర్ని ఇల్టు లేదూ! ఎదురుగా ఇప్పచెట్టు ఉంది ఆదీ మన ఇలు - నదు.

అంగి వ పక పక నువృఇతుంది. అంత కంతకు ఇదరి న న్‌ మౌతుంది] వ స్ట మూడవ రంగము

[సవర ఆదెయ్య ఇంటి ముందు. తెల్లవారలే దింకొ. కొక్కొరోకో అని కోడి

ముమ్మారు కూస్తుంది |

థింగ్‌ ఇ శివ శివా, శివ శివా శివ శివా, నన్ను ఈ కోడి లిపడ మెందుకు? నిద పోయిన వాళ్లని లేపాలి. లేవ వలసిన వాళ్లని లేపాలి, నాకు నద లేదు, మెలకువా లేదు. శివుడికీ లేదు - ఈ ఇపు చెట్టుకీ లేదు. అన్ని వేల పువ్వులూ అన్ని కళ్ట్లలాగ ఎప్పుకుని చూస్తుంది. ఎందుకు అలాగ వణుకుతుంది ఇప్పచెట్టు? ఒకనాడు గడగడ లాడుతుంది, ఒకనాడు గండదడురాయి లాగ కద లదు. అన్నీ నా చేష్టలే దీని వని మా సవతి చిత్తి ఆంటూంటుంది, ఆహా! శివా శివ! సదా క్స్‌! చెల్హావారక మున్సై కళ్లు తెరవీంచు కళు తెరవక మునుపె ఒళు మరవపీంచు నిదరకన్నా నీడ పొదివి నము ముంచు మదిరకన్నా మగత మనను నహాదియించు లో కేత్వరా, శివా, (పాణేళ్చరా, భవా/ శివ ళివా, శివ శివా, శివ ళివా!

658 అరుణరథంి ఇంక కదలాలి! వంశధారలో స్నానానికి, అల్లదిగో తూర్పున ఆకాశం ఇప్పుపూవు వన్నగా మూరు తూంది. ఏటి ఒద్దున ఎెదుళ్లు (పారంభించాయి పాటలూ, పదాలూ, వెదుళ్లకి తాందర ఎక్కువ. వేళ్లు తగల నక్కర లేదు - ఒళ్లు మరవ డానికీ, జల్లు మనడానికీ ల్లి వురహార్హా హర, నికస్తర ద్రుర్చురద్దయో దార ధారర్మ వంశధార లోల కరముల, విలుథి తాళి రవముల్మ నెత్తి నేగుబోకకు మున్ను వేయి విధముల నన్ను పేరెత్తురా పీలుచు నౌరా/ | పాడుతూ దూరంగా వెడుతుంది. హరహర అంటూ, శివశివ అంటూ వెడుతుంది. ఒక్కచిటిక నిశ్శబ్దం. మరీ దూర మయినట్టు; అంతలో స్నానం చేసినట్టు, మళ్లీ వస్తూన్నట్టు; అంత కంతకు దగ్గిరగా “హరహరా, శివ శివా ఆంటూ వినపడాలి దగ్గరగా వచ్చాక మళ్లీ పాట ] నీలగళ నీ వరణ యుగళ నీరజ గళ న్మ ధుధారరా, ఎవంళధార (కోలుకొలదీ, మునిగి తేలుకొలదీ మనను తాళనేరదు, బాళి నోర్షుజూలదు, హరా! శైలానగిరి ఎంత దవ్వూరా! ఆహా! కైలాసగిరి ఇప్పచెట్టు దగ్గిర కొచ్చింది. ఇప్పచెట్టు ఈ లింగి కోసం ఎదురు చూస్తూంది.

గ్రీముఖలింగం 69 3లానగిరి నుండి కొళ్ళికె కాళికా వురినుండి దానీకె వేంచేనీనా వయా, విశ్వ నిత్వేళ్వరా వార హరా, హర హరా, హర నారా! చెట్టు కింద ఇవాళ ధూళి ఉందేం” తుడుస్తాను. [తుడిచిన చప్పుడు) ఈ వంశధార నిళ్లు చల్లాలి [చల్లిన చప్పుడు] ఈ నీళ్లూ ఈ ఇప్పుపూ లేనే కలిసి, కాటి నంటుకుని కదల నీయడం లేదు. ఇది పరవు శివుని దయలాంటిది. పట్టుకుని వదలదు. విరినీ జూబిలి మి రేరగా కురిసి తేనియల మువ్యాకగా దరిపి నీ దయ వంశధారా, వయన్వురా హర హరా, హర హరా, హ్‌ర హరా! ఈ చెట్టు పువ్వులు కోయ నక్కర లేదు. అవి రాలడమే! ఆం ఇలాగ ్రోగుజేస్తాను. ఇంక పూజు జేస్తా ఊ6(6 హు6 “ఇవ్వాళ ఒక్కొక్క పువ్వే వెయ్య లేను. అన్నీ దిమ్మరిస్తా.... ఓహో శివుడి కెంత దయ! కాకపోతే ఈ ఇప్పపువ్వులు బంగారపు పువ్వులు ఎలా గవుతాయి.? పాపం! ఇవి చిత్త కొమ్మలవి. ఆవి బంగారం కా వని చిత్తికి కోపం. ఈ పువ్వులకి జోడాసింగ్‌ కోమటి దానికి ఒక నాణె ముస్తై, నాకు బుక్పైడు నాణాలు ఇస్తున్నాడు. శివా, సాంబ శివా! ఇది న్యాయం కా దయ్యా! నీకు అంతా ఒకు! కాని మంచి చితమైన వాడ వయ్యా, శివ జివా! ముక్కోటి దేవతల నేతరా ముల్లోకముల కీషదొతరా వలిబూది వూతరా నలవినము వేతరా హర హరా, హర హరా హర హరా/

70 అరుణరథం ఓహో రథీక్పుత క్యా మండలా! ఆహా సరీన్సువ (శ్రీ కుండలా! నీవోర శిఖరి ప్యుతీ వోరిహ్రద్వురా | హర హరా, హర వారా, హర హారా! సో జ చా నాలుగవ రంగము సవర ఆ ధెయ్య ఇంటీ దగ్గర కొంచెము ప్రా దైక్కుతుంది] సురచారా వ చిత్త! ఓ చిత్తీ! చితి ; ఓ ఓయి, ఎందుకురా, సుంచారా! సిలుస్తావు? సుంచారా వ చూడు, చిత్తీ! ఇప్పచెట్టుకేసి! లింగిని చూడు. ఇవ్రచెట్టూ కింద చేరింది ఇవ) వు లని? టరింది న నవా లలి ఏ ఇవు) ఎ ఖ్రంతటా దూణంది కువులూ తివులూ పోనీంది. చిత్తి ; ఛ1! ఊరుకో. దిక్కు మాలినపాటా నువ్వునూ! . ఒరేయ్‌! సుంచారా, లింగి చె ట్టంతా దూసిం దిరాణ సుంచారాొ ః లేదులే. చిత్తి ఏ మరి ఎటువైపు పువ్వులు తీసుకుందిరా? సుంచారా వ చిత్తీ నీ కెటువైపు కొమ్మ లిచ్చాడు ఆదెయ్య? చిత్తి ; మొదట అటువైపువి ఇచ్చాడు * మంగడా ఇంటి వెపువి. రెండో వైపువి లింగి కిచ్చాడు. లింగి పువ్వు లన్నీ పచ్చని పువ్వు లైపోయేవి బంగారపు

శ్రుముఖలింగం 71 పువ్వులుట, కోమటయ్య అన్నాడు. ఆ పువ్వులికి లింగికి బద్ద బుట్ట నిండా రూక లిచ్చెవాడు. నే నింటి కొచ్చి ఆదెయ్యతో పోట్టాడాను. తిట్టాను, ఏడ్చాను. ఇప్పు డా కొమ్మలు నా కిచ్చాడు.

షుంచారా వ ఇప్పుడీ కొమ్మలవి బంగారపు పువ్వు లయ్యాయి, ఆవునా చిత్తి?

చిత్తి వ ఇదిగో చూడు. ఆదెయ్యని ఎలా అడుగుతావో. అడుగో, వస్తున్నాడు!

ఆదెయ్య వ ఏ మడుగుతావు చిత్తీ!నన్ను? చూడు, ఆ లింగిని. లింగి నేస్తం శివు డట. హా హృ హీ! [నవ్వుతాడు] శ్రీశైలంట, కాశీట, 'కైలాసంట. అన్ని చోట్లా

అ కీ ఆ ఉన్నాడట. ఇక్కడ ఇప్పచెట్టులో ఉన్నాడట; ష్‌ హ్ల హ్హ! [నవ్వుతాడు.] నాకు చూపిస్తుం దట టు లింగి శివుణీ - హహహ హాం హాం చః రి యె

నవ్వుతాడు]

చిత్తి వ ఎందుకూ నవ్వుతావు సిగ్గు లేక! ఆ లింగంటే సరి అలొగ ఆయిపోతావు.

ఆదెయ్య వ హ హ్హ హ్హ. ఏం జరిగింది? పిలుస్తా నుండు. లింగీ! ఓ లింగీ!

ఠింగి వ ఎందు కల్యా!

ఆదెయ్య ; ఏమి టీ తగువు మల్లీనీ?

లింగ్‌ ఏ: నాకు తగువు లేడే.

చిత్తి వ నీ కేం తగువు పాపం! అయిన కాడికి మొన్నచ్చి-

లింగి ; అయిదే?

72 అరుణరథం

చెత్తి ఏ అయితే నేంది* గియితే! ఆదెయ్య అడుగుతే పోనీ అని జాలి పడి ని న్నిక్కడ ఉండనిచ్చి నందుకాళి

లింగీ ; అవును చిత్తీ, ను వ్వుండ మంక్రును గదా ఉన్నా నిక్కడ:

చిత్తి ఏ అయితే ఈ దెయ్యాలూ, భూతొలూ ఎందుకూ?

రింగి న దయ్యా లేమిటి?

చిళ్చి వ ఇపుపువ్వులు దగ్గిర,

లింగి వ మొదట నాకు ఉత్తరం వైపు కొమ్మ లిచ్చాడు. అని నువ్వు కావా లంకు తర్వాత దక్షిణం వైపు విచ్చాడు. ఏమీ? ఇంచేనా” నీకు ఉత్తరం వెపువే కావాలా

చితి ఏ నోరు ముయ్యి!

ఆదెయ్య వ ఆం ఆ. చిత్తీ!

సుంచారా వ కస్సు మంది ఎదురు టలు బుస్సు మంది పాములేరు నదుము నున్దు ణ్మరక్‌ "0డ గడ గడ లాడింది.

ఆదెయ్య ; ఛా! ఊరుకో.

చిత్తి నోరు విప్పితే తన్నిస్తా, సుంచారా.

ఆదెయ్య వ చిత్తీ ఏమి చెయ్యమన్నావు?

చిత్తి ఏ ఆ లింగి నడుగు

ఆదెయ్య వ ఏమి లింగీఐ

శ్రీముఖలింగం 3 లింగ్‌ ఇ ఏమి చెయ్య మన్నా వయ్యా! దయ్యాలూ లేవు, భూతాలూ లేవు, నా కే మంత్ర తంత్రాలూ న | రావు. ఇప్ప చెట్టులో శివు డున్నా డంతే! ఆదెయ్య ఎ: హహ్హహ్హ - [నవ్వుతాడు] చిత్తి వ నాకు వళ్లు మండుతుంది! ఆదెయ్య వ ఎందుకు చిత్తి 2: ఎందుకా? ఆచెట్టంతా నా కీయ్యి. లింగి ఏ తీసుకో. ఆదెయ్య ఏ ఆ చెటులో శవుడోుం హహ హ, ళ€౬ూ టి లింగ్‌ క ఇన్నాడు. బవతలా ఉన్నాడు. చితి న ఆలా కొదు రండి. రా లింగీ! రా ఆదెయ్యా. రారా సుంచారా! చెట్టు దగ్గిర కెడదాం నేను కోస్తా పువ్వు లన్నీ; ఏ మవుతాయో,) [అందరూ వెళ్లిన చప్పుడు] ఖా కే జు అయిదవ రంగము [ఇప్పుచెట్టు కింద ఆదెయ్య, లింగీ, చిత్తి సుంచారా ] చిత్తి : సుంచారా! పువ్వులు రాల్బరా. కొయ్యరా! ఈరగా, ఆ6 ఇంక కుహులుగా పోదాం. అ, లీ ల దె అన్నీ ఇక్కడ, ఇలాగ ఇ దేమిటి? లింగీ! ఈ6 పువ్వులు పచ్చగా ఆవవేంఎ ఇగో, ఇదే మంత మంటాను. నాకు ఇలాంటీ కనుకట్టులు పనికిరావు. నీ పని బా గుండ దింక. ఆలో చించుకో!

74 అరుణరథం

ఆదెయ్య "అ దేమిటి చిత్తీ! లింగి ఏమి చేస్తుంది, పాపం!

చిత్తి ; అలాగా? దాన్ని ఏర మను మిగిలిన పువ్వుల్ని,

ఆదెయ్య వ ఏరు లింగీ. (ఒక్క చిటిక నిశ్శబ్దం,

చిత్తి 2 చూశావా, చూశావా? ఆ6 ఆం దాని వేషాలూ గ్‌షాలున్నూ, అవిగో ఆవి బంగారం ఆయ్యాయి.

ఆదెయ్య లింగీ! ఆవి ఎందు కలాగ ఆయ్యాయి.

లింగి వ ఇప్పు చెట్టులో శివు డున్నాడు.

ఆచదెయ్య వ హహ్హ హ్హ! మరి చిత్తికి మాత్రం లేడూ?

లింగి ఉన్నాడు. అందరి చెట్లలోనూ ఉన్నాడు. చిత్తి చెట్లులోనూ ఉన్నాడు.

రం

ఆదయ్య ; మరిం

లింగి ; చిత్తికి కొ ప్పుంది, పువ్వు లున్నాయి, కోమటి ఉన్నాడు అమ్మితే రూక లున్నాయి, చట్తి డ్రి శివుడు లేడు. శివుడికి చిత్తి ఉంది.

ఆదెయ్య వ నీకు లేదూ కొప్పు?

లింగి ఉంది. అన్నీ శివుడి కోసమే ఉన్నాయి.

చిత్తి ; నీ మొహం కోసం ఉన్నాయి.

ఆదయ్య ఏ అబ్బబ్బబ్బ చిత్త , లింగీ, చెప్తున్నాను. వినండి. ఇంక ఈ ఇప్ప చెట్టుని కొట్టెస్తా. నేను చస్తు న్నాను నడిమిని. ఏం చిత్త? ఏదిరా గొడ్డలి సుంచారా! ఏం చిత్‌?

చిత్తి ; క్‌ ట్రయ్యి.

ఆదెయ్యా ; ఏం లింగీ2

త్రుముఖలింగం 75 లింగ్‌ క కొ ర్చైయ్యి. మజ

ఆదెయ్య : పాపం నీ శివు డుంటే ఇవతలి కొస్తాడులే. ఏం ఉన్నాడా:

లింగి వ ఉన్నాడు. [హుమ్మని చెట్టుని ఆదెయ్య నరుకుతాడు. ఉరు ములూ, ఫళ ఫళ ధ్యనులూ, గంటా = జంగాలది = మోగింది. భొంభాంభొం అని శంఖం మోగాలి. వీరొాంగం, డోలూ మోగాలి. జనం కలకలం. గోల. మధ్యని హఠాత్తుగా చిత్తి కేక.)

ఇ | శ్రి (

సుంచారా : అదేంటి ఆ వెలుగు ఆచెట్టులోంచి! ఆయ్యయ్యో! ఆదెయ్య సొమ్మసిలి పడిపోయాడు. చచ్చిపోలేదు

“కదాని

చిత్తి వ అయ్యో అయ్యో (ఏడుస్తూ) నేను చెప్పులేదురా అది దెయ్యాల మని షని? ఆదెయ్యని చంపిం దిరా. అయ్యో అయ్యో! గుల్యారా, బడియా, లకీయా రండి! దిన్ని చంపండి. ఆయ్యో ఆయ్యో, [జనుల గోల. చంపండి, కొట్టండి, కొళ్లూ చేతులూ విరవండి, పొడు, పొడు అని కేకలు. శంఖం = జంగాలది - మోగుతూనే ఉంటుంది. డమ డమ డోలూ మోగుతూంటుంది. హరాత్తుగా నడుము 'ఆగండి' అని మేఘగంభీర కంఠంతో వినపడుతుంది- |

ఒక సవర ; ఎవరూోమీరు?

రుద్ర భట్టు : నేను రుదభట్టుని. బ్రాహ్మళణ్లీ. శ్రీకామార్హవ మహారాజు గురువుని. ఒక నిముషం ఓపిక న్‌ 1 పట్టండి. [ఆదెయ్య లేస్తాడు! ఆల ఆదెయ్యా!

ఆదెయ్య ; _భట్టారకా, నమస్కారము!

76 అరుణరథం [అ దేమిట్రా అలా మాట్టాడతాడు అని సవరల గొంతుకలు | రుద్రభట్టు వ నీవు చితగాయకు డనే గంధర్వుడవు. ఈ సవర లందరూ గంధర్వులే. దోషం చేసి దూరు లయ్యారు శవానుగ్రాహానికీ. ఈ లింగి చిత్మళా దేవి ఆ మదూక వృక్షంలో నుంచి వచ్చిన తేజోలింగం మధూక లింగం +" ముఖలింగం. ఏమి చిత్కళా! లింగి వ ఇపుచెట్టులో శివు డున్నాడు. మల్లికార్డునుడూ, మహాదేవుడూ. మధూకేశ్వరుడూ ఒకడే! ఆదయ్య ఏ బును. చిత్తిసుంచారా, అందరూ ఇ బోను. రుద్రభట్టు న అదీగో, అలాగ చూడండి. వంశధారా నది ఒట్సి గిలి వంపుగా ఆటు ఎలాగ తిరిగిపోతూందో. ఆ వంపులో నిర్మిస్తాడు (శ్రీకామార్హవుడు శ్రుముఖలిం గేశ్వరాలయం. ఆలయప్రాంగణంలో , సవర ఆదెయ్యా, లింగీ, చిత్తీ | ఇప్పుచెట్లూ, రాళ్ల మేద్ర ఛిగ్రహాలు, శాసనాలతో చెక్కిస్తాడు. రండి. అందరూ: ఈ వుక్షం చుటూ ప్రదక్షిణం చేసూ వ్‌ ఈఏ ప జాని పాడండి. “* హీమాచఅ కుడూరికా కుచనముల్రన త్కుంకుమూ సమాన కొొమవాలుకా ఘమఘమాయితోర్మస్టలమ్‌. (శంఖఖాతొం భోం అని మోగుతుంది) బలాపోక్‌ శిలా కలాపక కలాపకోదృత్కలొ విలొన విలనద్దలోజ్ఞు (ల మిలాధ్‌ రేంద్రాలయబీ్‌. (శంఖం భొం భొం అని మోగుతుంది ))

గ్రోముఖలింగం ళ్‌ ఫణీశధర తారకా శతి మణీ ఘృణీధోరణీ త్రుణీకరణ ైవుణీ విలనీతావ నవ్వాంగకబ్‌. (శంఖం భొం భౌొం అని మోగుతుంది) సురాసుర శిరస్తురత్కునుమ మంజరీ నివృతో న్మ రందలహరీ వరిన్స పత పాద వం కేరువామ్‌.” (శంఖం ధ్వని) అందరూ ; వారోం వారోం వార, హరోం వారోం హర హర హర మవోదేవ హర హర మహాదేవీ జ కా అయా? జయ జయా శ్రీశైల మళ్లికార్డున న్యామికి జయా! జయ జయా ,శ్రీకాళశీవి తేశ్తరమవోదేవునికి జయా! జయ జయా శ్రీముఖలింగేళ్వర (పభువుకి జయా! జయా జయా జయ ముఖలిం గేళ్ళర జయా జయా జయ హారం హరోం హఠ ఓమ్‌ (శంఖం, గంటా ఛాలాసేపు మోగాలి) ఈత ననే. తశ... - యో గ

త టంత, లా[ం( కల 50౮1441011] [46 మం కృవ్నశాప్రొ సాహితి =. పిల్లల రాజ్యం కృష్ణపక్షం బదరిక శర్మిన్హ అరుణ రథం వ్యాసావళి ఛీ విద్యాపతి కవిపరంపర కొత్త కోవెల కవితాపశస్తి మేఘమాల మహావ్యక్తులు గోరింట _ _అమూల్యాభిపాయాలు . మూగనయాక .. గేయసంహిత ఏ అపు ఎడు వుట్టి ఉంటి అమృతవీణ | ' _ బవాకాల దర్శనం మంగళక్తావాలీ _ పువృలావికలు శ్రీఆండాళ్లు తిరుపా వు . ఓరియంట్‌ లాబజ్నన్‌ . దిగగతి గింట8గ (గంగగి8 వఏ్‌&51౧/ ౬55805, 69160౮౪) 2 200.. 81 250 0085 2 క , ర);