వీరధవళ — ద్వితీయ భాగము: Vocabulary Glossary

Source: వ_రధవళ02_త_ల_యద__FULL.txt (companion file to Veeradhavala_Part2_OCR_Analysis.md)

Scope note: This glossary is drawn from the passages I have actually read closely — the opening chapters, the table of contents, and roughly two dozen sampled passages spread across the trial, escape, execution/rescue, and epilogue sections (well over 1,000 lines of running text in total, though not the full ~5,480-line file). It is a genuine working vocabulary of the novel's language, not a mechanical word-count of every OCR token — the scan contains many single-character fragments and noise-words that aren't real vocabulary and are excluded. Entries are normalized past the common OCR letter-confusions described in Section 2 of the companion analysis file (e.g. వఏరధవళుడు is listed under వీరధవళుడు). Words are grouped by theme, then roughly alphabetically within each group, with the base/dictionary form given even when the text uses an inflected form.

---

1. Royalty, Rank & Rulership

Telugu	Transliteration	Meaning
మహారాజు	mahārāju	great king, monarch
సర్దారుడు	sardāruḍu	chieftain, lord, commander (title used for both Chandavarma and Vīradhavaḷa)
దుర్గాధిపతి	durgādhipati	lord/ruler of a fortress
దుర్గరక్షకుడు	durgarakṣakuḍu	fortress-guardian, commander of a fort's defense
అధిపతి	adhipati	ruler, chief, master
రాజధాని	rājadhāni	capital city
కన్య	kanya	daughter, unmarried girl (also "princess" in context)
కుమారుడు / కుమార్తె	kumāruḍu / kumārte	son / daughter
ప్రజలు	prajalu	subjects, the people
అనుచరులు	anucarulu	followers, retainers, retinue
సేవకుడు	sēvakuḍu	servant, attendant
అనుగ్రహము	anugrahamu	favor, grace (bestowed by a ruler or deity)
రాజభటుడు	rājabhaṭuḍu	royal soldier/messenger
మంత్రిమండలి	mantrimaṇḍali	council of ministers

2. Fortress, Battle & Weapons

Telugu	Transliteration	Meaning
దుర్గము	durgamu	fort, fortress
ద్వారము	dvāramu	door, gateway
ప్రవేశద్వారము	pravēśadvāramu	entrance gate
అంగణము	aṅgaṇamu	courtyard
సొరంగము	soraṅgamu	tunnel
భూగృహము	bhūgṛhamu	underground chamber, cellar
కారాగృహము	kārāgṛhamu	prison
సింహగుహ	siṃhaguha	"Lion's Cave" — the villains' hideout
స్తంభము	stambhamu	pillar, post
స్ఫటిక స్తంభము	sphaṭika stambhamu	crystal pillar (the recurring sacred/uncanny landmark)
కత్తి	katti	sword
బల్లెము	ballemu	spear, lance
ధనుర్బాణములు	dhanurbāṇamulu	bow and arrows
అశ్వము / గుర్రము	aśvamu / gurramu	horse
యుద్ధము	yuddhamu	war, battle, fight
పోరాటము	pōrāṭamu	struggle, combat
సైన్యము	sainyamu	army, troops
శత్రువు	śatruvu	enemy
మిత్రుడు	mitruḍu	friend
జయము	jayamu	victory
అపజయము	apajayamu	defeat

3. Law, Judgment & Punishment

Telugu	Transliteration	Meaning
న్యాయము	nyāyamu	justice
న్యాయసభ	nyāyasabha	court of law
న్యాయాధ్యక్షుడు	nyāyādhyakṣuḍu	judge, presiding magistrate
సాక్షి	sākṣi	witness
సాక్ష్యము	sākṣyamu	testimony, evidence
నేరము	nēramu	crime, offense
అభియోగము	abhiyōgamu	accusation, charge
అపరాధము	aparādhamu	fault, offense, guilt
నిర్దోషి	nirdōṣi	innocent (of a charge)
దోషి	dōṣi	guilty person
శిక్ష	śikṣa	punishment
మరణశిక్ష	maraṇaśikṣa	death sentence
తీర్పు	tīrpu	verdict, judgment
ప్రతీకారి	pratīkāri	(here) court officer/reporter — one who records or announces proceedings
చాండాలుడు	cāṇḍāluḍu	executioner
వధస్తంభము	vadhastambhamu	execution post/scaffold
ఉరి	uri	the noose; execution by hanging

4. Love, Family & Relationships

Telugu	Transliteration	Meaning
ప్రేమ	prēma	love
ప్రణయయుగళము	praṇaya-yugaḷamu	a loving couple, pair of lovers
వివాహము	vivāhamu	marriage, wedding
పెండ్లి / పెండ్రాడు	peṇḍli / peṇḍrāḍu	wedding / to marry
భార్య	bhārya	wife
పల్లి / ధర్మపత్ని	palli / dharmapatni	wife (the latter, "lawful wife," more formal)
తండ్రి / జనకుడు	taṇḍri / janakuḍu	father
తల్లి	talli	mother
సోదరుడు	sōdaruḍu	brother
అన్న / తమ్ముడు	anna / tammuḍu	elder brother / younger brother
పితాపుత్రులు	pitāputrulu	father and son (as a pair)
పుత్రవాత్సల్యము	putravātsalyamu	parental affection (lit. "love as for a son")
చుట్టము	cuṭṭamu	relative, kinsman
దుఃఖము	duḥkhamu	sorrow, grief
ఆనందము	ānandamu	joy, happiness
విశ్వాసము	viśvāsamu	trust, faith, loyalty
అనుమానము	anumānamu	doubt, suspicion
క్షమాపణ	kṣamāpaṇa	forgiveness, apology

5. Religion & the Supernatural

Telugu	Transliteration	Meaning
దేవాలయము	dēvālayamu	temple
భగవంతుడు / దేవుడు / ఈశ్వరుడు	bhagavantuḍu / dēvuḍu / īśvaruḍu	God, the Lord
పరమేశ్వరుడు	paramēśvaruḍu	the Supreme Lord
ఆకృతి	ākṛti	form, shape, apparition
ఆత్మ	ātma	soul, spirit
అస్థిపంజరము	asthipañjaramu	skeleton
ఆశీర్వదించు	āśīrvadin̄cu	to bless
సాక్షి (ఈశ్వరుడు సర్వసాక్షి)	sarvasākṣi	"witness of all" — an epithet for God
దైవికము	daivikamu	divine, of fate
ప్రార్థన	prārthana	prayer
దూత	dūta	messenger (here used of the three rescuers as if God's messengers)
స్వామి	svāmi	lord; also a respectful title for a holy man/monk
ఆచార్యుడు	ācāryuḍu	teacher, preceptor (also part of proper names, e.g. Anandacharyulu, Udbhavacharyulu)
పగ	paga	vengeance, feud
శాపము	śāpamu	curse

6. Common Verbs (Story-Action Vocabulary)

Telugu	Transliteration	Meaning
అనెను	anenu	said (narrative past)
పలికెను	palikenu	spoke, said
విచారించెను	vicārin̄cenu	asked, inquired; (also) worried/deliberated
జూచెను (< చూచెను)	jūcenu	saw, looked
వచ్చెను	vaccenu	came
వెడలెను / వెళ్ళెను	veḍalenu / veḷḷenu	went, departed
నిలబడెను	nilabaḍenu	stood, stood still
పరుగెత్తెను	parugettenu	ran
అపహరించు	apaharin̄cu	to abduct, kidnap
విడిపించు	viḍipin̄cu	to free, to rescue
బంధించు	bandhin̄cu	to bind, imprison, capture
రక్షించు	rakṣin̄cu	to protect, save
చంపు / వధించు	campu / vadhin̄cu	to kill
మరణించు	maraṇin̄cu	to die
జయించు	jayin̄cu	to conquer, defeat
ఒప్పుకొను	oppukonu	to admit, agree, confess
నమ్మిక కలుగు	nammika kalugu	to come to trust/believe
భయపడు	bhayapaḍu	to be afraid
ఆశ్చర్యపడు	āścaryapaḍu	to be astonished
దుఃఖించు	duḥkhin̄cu	to grieve, be sorrowful
క్షమించు	kṣamin̄cu	to forgive
సహాయము చేయు	sahāyamu cēyu	to help
వెదకు	vedaku	to search for
దాచు	dācu	to hide (something)
దాగు	dāgu	to hide (oneself)

7. Descriptive Words & Set Phrases

Telugu	Transliteration	Meaning
ధైర్యము	dhairyamu	courage, patience
సాహసము	sāhasamu	daring, adventurousness
శూరుడు	śūruḍu	a brave/heroic man
బలము / బలిష్టుడు	balamu / baliṣṭhuḍu	strength / a strong man
నిజము / సత్యము	nijamu / satyamu	truth, real
అబద్ధము	abaddhamu	a lie, falsehood
దురదృష్టవంతుడు	duradṛṣṭavantuḍu	an unfortunate/unlucky person
సౌందర్యవతి / సుందరాంగి	saundaryavati / sundarāṅgi	a beautiful woman
నీచుడు / దుష్టుడు	nīcuḍu / duṣṭuḍu	a base/wicked person
క్రూరుడు	krūruḍu	a cruel person
అమాయకుడు	amāyakuḍu	an innocent/naive person
రహస్యము	rahasyamu	secret
ఆశ్చర్యము	āścaryamu	surprise, wonder
తక్షణమే / వెంటనే	takṣaṇamē / veṇṭanē	immediately, at once
అకస్మాత్తుగా	akasmāttugā	suddenly
మెల్లమెల్లగా	mellamellagā	slowly, little by little
మధ్యరాత్రి	madhyarātri	midnight
సాయంకాలము	sāyaṅkālamu	evening

8. Honorifics, Exclamations & Forms of Address

Telugu	Transliteration	Meaning / usage
అయ్యా	ayyā	"sir" — respectful address, or an exclamation of distress ("Oh!")
అమ్మా	ammā	"madam/mother" — respectful address to a woman
స్వామీ	svāmī	"lord/master" — respectful address
అహహా	ahahā	exclamation of wonder or grief
అయ్యో	ayyō	exclamation of dismay ("alas!")
తండ్రీ	taṇḍrī	"father" — used as a term of endearment even to a non-relative (e.g. an elder addressing a youth affectionately)
ధన్యుడను	dhanyuḍanu	"I am blessed/fortunate"
దుష్టా	duṣṭā	"you wretch!" — direct insult in address
క్షమించుము	kṣamin̄cumu	"forgive (me)!" (imperative)

---

Notes on usage

• Many verbs above appear in the text with archaic/literary narrative-past endings in -enu (e.g. చేసెను, పలికెను, వచ్చెను) — this is the standard storytelling past tense of older literary Telugu prose, distinct from the spoken-Telugu past tense.
• Several nouns appear compounded in the text in ways modern readers may find dense (e.g. దుర్గరక్షకుడు = దుర్గ + రక్షకుడు, "fort" + "protector"). Where useful, the table breaks these down.
• This list will grow accurately, not just longer, if pointed at specific unread chapters — for example chapters 4–5 (నిరానందుడు మరియు వృద్ధవనచరి; సొరంగము తాళముచేతులు) or chapters 19–21 (స్వామి ఆనందాచార్యులు; సత్యాశ్రయుని వారిపాటు; కారాగారములోని సర్వాంగసమర్పణము) would add courtroom-adjacent and monastic vocabulary not yet fully sampled here. Happy to extend the glossary chapter-by-chapter on request.