వీరధవళ — ద్వితీయ భాగము (Vīradhavaḷa — Part II)

Section 1 — Original OCR Text (unedited, full)

పుట,
1 ఉన్న త్తృమణే, దుర్జాతమణ |
ల్సి స్కతిస్పర్థుల నెనుుక్కొనుట గ్ర
స లలితస్య)భను మజఅలవిడిపించుట 1ఓి
4, సిరానందుడు మజణియు వృద్ధవనచరి లై
ర్స్‌ గు పసౌరంగ ముయొక్క_ తాళము చేతులు బై
6. మజణల కారాగృ్భృహ వాసము ల
7. న్యాయాధ్య ముసి అగమనము రే
8. రహన్యముగా ప్రణయయుగ తము కలసికొనుట స్ట్‌
9, న్యాయపిచార ౯ పా్రారంభము, గ్రిగ్తీ
10. న్యాయము యొక్కతీర్చు మజతయి మర ణన్‌క్ష 75
11. సింహగుహలో 'దెలిసిన వృ తాంతము. 85
19. నిద్రలో నడచుచున్న రణరానుడు 90
15, దుర్తరశ్షకుసిగది. 9
14. మంచమ్ముక్‌ిందనుండి విసినవృ తాంతమం, 101
15, బిజలుడు మజియు వారణుడు 100
16, సింహగువాలో (పవేశము, 116
|| [ బజ్జలుసి సవారణుని సాహనము, 123
19, స్వామి అనందావార్యులు 12
20, నత్యాశయుని వారపాటు 150
21, శసా?గారములోని నర్వాంగక వచము 145
ఓ2, సధ స్తంభము, 150
లవ, శతు్రడు మిత్రుడుగాను మిత్రుజ న తుంకుగాను
మారుట 154
౨4, పితాఫ్యుతులు గలసికళొనుట 1608
౨5, రాజమహాం[దవరము 1/1
96, నమారోపణము 175
౨/7 ఉపనంహారము, 109
వ ఈ ఈల అ ౩
శే ఉన్నత్తసుణి, దుర్దాతమణి.

సింవాూగుహూలో నింతకుముందు నేమిజరి7ానో విచా
రింతేము, నంధ్యానమయ మయ్యుం డెను, ఉన్న త్రిమణి దుర్రాత
ముణే పిరిర్వురు సింహగుహలోని ఒకమందిరమున గూర్చుండి
నంఫామించుచుండిరి అచ్చట చూడదగిన చేదియు. లీకుం
డెను, కాని అక్కడక్కడ ధనుర్భాణముల్తు కతులు మదిర
భాండములు బెట్టియుండెను. వారిద్దరన్న దమ్ములకు మదిర
యందు విెషభ_క్లి గలిగియుండెను. ేపటిదిన మేమేమి
'జేయవలెన్కో అని సాయంత్రమే విచారణ జేసికొనుచు
మదిరను కొద్రికొద్దిగ 'సేవించుచుండిరి, అట్రినమయము లందు
వాలవరకు వారిద్ద ౩ గూర్చుందురు, అప్పుడుతాము తమ
వవాహూముల నంబంధమై మాట్లాడుకొనుచుండిరి, అయిదారు
గసటుక్‌లు ముదిరను మి్మి/ంగినవిమ్ముట వారమాటలు బిగరగా
'వడలుచుండును, నేడుమవూతము వారు మదడిరను వాల సేపించి
యుండిరి,

“నాకుగూడ నీవలనే దోచుదున్నది” తన చేఇ2లోని
మదిరవాత్యను క్లందనిడి ఉన్న త్తేమణి నుడి వను,

“నిజముగా మనమిన్ని దినములు వివాహము "బేసిఫొ నక
యుండుట వాలతప్పు, వాన్తవముగాజూడ మనవివావా
మిదినర కే గావలసియుం డెను.


లి వీరధవళ

*కావలసియుండెను, నిజమే, కాని కానందులేమి
యుపాయము ! ఇకముందుకుమాతము మనము ఈవమూాటపై
లక్ష్య్యముంచనియెడల, ఇంతకప్రపడి సంపాదించిన దెల "సేమి
గావలయిను ?+ మన పేరు అందరినరదారులకం శు దక్కు_వగును,
మనపంశమింతటితో నరిపోవును, అదిగాక అనాడు నామన
స్పులో ఒక్‌ విధమైన తరంగములు బుట్టుచుండెను- ౫

“అ చే మోనాకు జెప్పకుంటివి, అసి ఉన్నత్తుడ నెను.
జొచ్చెను. “మనముగూడ అప్పుడప్పుడు వేరువేరు సాహస
కృత్యము లాచరించుచుంటిమి, అపి యెొంతవోక వ్రముగలవో
చండవర్శలతో. యుద్దము జేసితిమి, వారినద్ద _చాలమై న్య
ముంచజెను, అప్పట్లో మనము మగరణించినయెడలి, ఈ సింహా
గుహయొక్క_య్య్ము. సిందలి నంపత్తుయొక్కయు సితి ఏమగు
చుండెను” క

ళ్‌ర్దాన్సు, దుర్దాతా, సివనునది అత రాత్షరము నిజమే.
కాస్‌ మనమిస్తుడేమి యుపాయము జేయుదమాు. మనవివా
హాము గానికార ఆఇమమన, మన పేగు పన్న వారందరు భయ
పడెదరుోో

“నాక దె భూపణకనునిపించుచున్న ది, ఏసరదారుడును
తమక నల మనకివ్వ నేరడు, మనమే బలవంతశమునకు బూను
హొనవ లెను, ఆనాడు నేనటులేజేయబేదా ? ఎంతచతురతతో
లలితపభను "లీవసె లితినిలో


ద్వి రీయ౫ౌొగ ము ళ్రి

“జొను ! ఆనౌడు నీవొనర్చినకార్య మా స్లాఘనీయము,
ఆతరుణుడు మధ్యన దాపరించకుండిన, లలితపిభ ఇప్పటి కీ
సింహగుహకు యజమానురాలగుచుండెను, మజియు దురాతా
నివామెకు మిగుల శోఖించుచుంటివి, ఎందుకన నాకంశువీవే
వాలసుందరుడవుగా నున్నా వు”

“అట్టుగాదు ! ఈవిషయము ఆమయిష్టమువై నాధార
పడియు౦డును, అమె మనలో నెవ్వరినిగోరిన వాచే పెండ్రాడ
నుంటిమి”

“కాదు, అది అన్యాయము.” వీటవైనున్న మదిర
పాతను "లేవనె త్రి ఉన్న త్త ముణి “ఎందుకనగా న్యాయాను
సారముగ ఆమె నీసా ఇఅగును, మొదటసీవే అవమనపహ
80చితివి కావున ఆ(స్రపై నేనేమాత్రము కన్ను నెచి
యుండలేదు. నిజముగా దురాతా! అఆ సుందరాంగిస్‌ నీవు
వివాహమాడిన నాశేంతో ఆనందకరమగుచుం డెను.” అసి
పలికెను,

“అటులైన నాకుగూడ  అనందమే యగమండెడిది,
కాని ఆ సుందరిప్పుడెచ్చట నున్నది ఖో
చందసేనునినంగతి మనకు 'జెలిసిన చే. ఇక మూ తెరుణ
వరధవళుడు ప/ స్తుశము చెరసాలలో మృత్యుముఖమున
ఒడయుంచెను, ఈ నవముయము వాలవముంచిది చూచుచుండగా
మునవమూసుందరిని లవ నెత్తుళొని గువాలోనికి జేర్చుదము.గో


గ్ల వీరభవళ

“కాని చండవర్శ ఆశ్ర్రైని కనిపెట్టుకొనియున్నాడు.
మజియు ఆ వృద్దనర్హారుడుకూడ బలిష్టుడు.”

“వారితో నేమగును ₹ీ అని ఉన్న త్తమణి "వెంటనేలీచి
సిలబడెను, “వాలు నిశృయపరచుకొంటిస, నేనుమాత్రము
నీఫెరకె. _ ఆకన్యను లవ నెక్తుళొనివచ్చుటకు ప/.మత్న ము
'జేసిదనులొ అని పలిశెను,

“అయిన  నేనూరక గూర్చుండియుందునా యేమి 1”
అని దుగ్రాతమణి 'లేచినిలబడి * నేను ఫోటనోడ నెగం లోపల
దూకి యా సుందరిని లేవ నెత్తుషొని వచ్చెదను,” అనిపలిశెను,

ఇక నిశ్చయమయ్యెను, కాని దుర్తాతా | దుక్షము
లోనిక్టు బోనగును, అక్కడ నెలప్పుడు కావలిగాయు
చముందుళకుుో

“అయిన నేమి ప) వేశద్య్వార ముయొక్క_ గొల్ళము
లను వరుగగాొట్టి లోనదూరవ లెను, కాని యొదటనే అక్క_డ
నున్న "కావలికాండ/ రు జబంధిెంపవ లను, అఆలిసెనా + ఉన్నా
ఇంచెమెన కఠినముండెనా €”

ఈజ్ఞష్టసవ్వు |! వమనవంటిళూరులజీదియు కఠినముేదు,
అటులె న నిప్పుడే బయలు 'దేరుదము, పద మనఅనుచకులలో
ఆరారుల్ర నవారిని పదిమందినిమాత మే "వంటదిసిఫొ నవల
యును, ఈ నమయమే ఛభాల లఅనుకూలముగానున్న ది. చంద
'సేనుడులీడు. ఏరధవళుడు కారాగృహములో బడియుండెను,
ఇం ఇవరు న త్యాశ్థ(య చండ వర్శలా వారికొరకు చింతింప
బనిలదు, వారిప్పుడు స్వస్థముగా నిది)౦ంచియుండ వచ్చును.


ద్వి తీయభఖాగ ము ఫ్‌

6 న్వన్వు సిద్దముగా నే యుంటిని, శుభన్య వీఘ్ర)మ్‌ో

ఇట్టని ఆ యిరువురక్క-డినుండిలెచిరి  వియాతుసి
బిలివించి కాము నిశ్చయించుకొన్నది వాసికి విన్న వించిరి.
కొదినేపటిశే పండె/,౦డుగురు నశ స్ర్రృయు_కృముగా తవు
అనుచరులు గుజ్జములపై నెక్కి. సిదముగావచ్చి ద్యారముకడ
నిలిచిరి, ఉన 1] తమణ్మి దుర్ధాతీమణి అఆయుధహ స్తు బైలు
వెడలి,

మధ్య రాతి) అయియుండెను. సింహగుహయందలి ఒక
గదెలా వృద్దవనచరి చప్పుడుజేయక గవాక్షమువదగూర్చుండి
విచారము చేయుచుండెను, కొంతనేపటికి గుహనుండి వెలు
వెడలుచున్న యా సమూహమునుజూచి ఆ మకాశ్చర్యము
దోచెను, చూచుచుండగానె వారెలరు గుజుములపె నెక్కి.
"వెడలిపోయిరి,
స పతి స్పర్తుల నదురొ గ్రాసాటి

లలితప్రభను అడిగిలినని తుదివాక్య మొక టి జెప్పీ
విళరధవ ళుడు తనఅశ్వము నదలించనని యిగువదిమూడవ
ప/కరణమున మోారు జదివియీయుంటిని,

మన కథానాయకునితిని శబములతో వగ్గింప నలవి
గాకుండెను, ఆయనమదిలో విచారప్రవాహము పొంగిపొరలు
చుండెను, అటులే తనగుజ్రమునుగూడ పరుగ తించుచుండెను.
ఆ యిరువృరుుగూడ ఆయన వెనుకనే తమగుజ్రముల నదలించుచు
వచ్చుచుండిరి, అప్పుడు మధ్యరాతి, గడచియుండెను, వాను
బటినత్‌ )వ సింహగువహాపై గా బోవున్నదెయుండెను, అప్పుడు
వా రరణ్యములో బ/వేళించిరి, అంతలో నే దూరమునుండి
గుజ్బవుటడుగుల చప్పుడు వినవచ్చుచు౨డెను, ఏరధవళుని వెంట
నున్నవారా చప్పుడువినినతో డనే తేమగుజ్హ ములను నిల బెట్రిరి.
ఈ యపరాత్సి-వేళ నెవరు వచ్చుచుండిరో చూడనలెనని
వొరించుక పక్క-కుదిరిగి చంబూటున 'జేరుకొనికి కొంతసేపటి
కొక గుజ్త్రపుదళము చెట్లమధ్యనుండి పరుగెత్తుకొవవచ్చుచు
వీఠ్రధవళునిజూచఛి "వెంటనే తమగుజ్రముల సెిలవీయు౦ బెర్తి అంత
వీరధవళుని వెంటనున్న వారు ముందునకువచ్చి,.

“ఎవరు సింహగుపహోధికారులా !” మినుకు మినుకు
మనుచున్న నక్షత )ములకాంతికి, ఉన్న _ల్రేముణి దుర్దాత
మణులను గుర్టించి, ఏరధవళుని వెంటనున్న వారని6,


ద్వి తీయభాగ ము 7

“ఎవరు ! లలితప)భను అపహరించుకొని పారిపోయిన
చవోదులాో తనగుజమును ముందుసకునడివించి. ఏరధవము
డ నెను,

“ఏమి ! ఏరధవళా !* ఆశ ఛర్గమాతో దుర్హాతమణి
అనెను, అతనికి నిజముగా అశ్చర్వముదోచెను, ఎవనిని
దుర్గ ములో కారాగ్భృహమందు బంధింపబడెనని తనలచనో,
వాజే తనయెదుటకువచ్చి నిలబడెను, అంత దుర్తాతమణి
ముందునకువచ్చి “ఇప్పుడు మాత్రము నీవు నాచేతిలోనుండి
పోజూలను, అనాడు నీఎ మా కార్యమును పీఘ్న ముగాపించి
తివి” అనెను. +

“రాను, నేనే అటా "నర్చితిని, క్రజువంటి సింద్యకృత్య
ములు జేయుటకు మోక సిసఘుగలుగనలసియుండె నూ మోరు
ఛూరులై యుండికూడ ఇట్రినీచపుపనులకు బూనుకొనుట మికు
దగువా ౪”

“ఏమి, ఏమి 1” అని దుర్తాతమణి తనగుజ్ర మును
వీరధవళుని చేవామునకు జాకునటుల ను౭కింపవెను.

“జాగంత |! చక్కగా విచారించుళొన ముందునకు
రమ్ము, పిమ్మట పత్యా తాప పడ వలసివచ్చును,”

ర దుగ్దాతుని సివెషంగవుకాబోేోలు. అని తన
బల్లెమును పైశెజెను, అంతలో ఏరధవళుడు వానిగుజ్తము
ముక్కు-మై తనకాలితో నొకబలమైన తన్నుదన్నెను, నెంటనే
అ/సణ్త్రము వడిగా నెంతముం౦ందుకు వచ్చియుండెనో అంత
వెనుకకు జరిగపోయెొను, “దురాతా ! నాతో చేయిగలప


8 వీఠరధవళ
వలెనని సీకున్నచో ముందునకురమ్ము.” అని వీరధవళు
డనెను, క్‌

“ముందునకురమ్మూ అని తనఅనుచరులను వెనుకకుజేసి
దుర్తాతమణి ముందుకువ చ్చెను, ఏీరధవళు నోడించెదనని
వాఢనుకొ నెను, కాని ఏఠరధవళుడు వెంటనే చండవర శ్ర తన
కిెచ్చియుండినక తిని ఒరనుండిదూసెను, అతనివద్ర "వేచే
ఆయుధమింకొక్షటి లేకుండెను, ఎదుటివారివద్ద నన్ని విధముల
ఆయుధములు సిద్దముగానుండెను, అయినప్పటికిని పరథధవ ళుడు
భయపడ లెదు, లలితపం9భనానాడు అపవారింపదలచిన వారగు
టవేే వాగికితగినశి క్ష గావించెదనని ఉత్పాహపడుచుండెను,

మొట మొదట దుగ్గాాతమణి నిశ్చింతగా నిలిహహను,
కాని కొదిసేపటిలోనె వానిభ/మ దూరమయ్యెను, వీర
ధవళుడు చూచుటకు నసాధారణమనువ్వునిన ల. నగుపడు
చుండెను, గాని అతసనియ౦దు అపారమైన బలశే ర్యములుండె
నని అప్వ్పుడతేడు గృహించెను, విద్యుల్ల్శోలవలె వారిరువురి
కతులు మెరయుచుండెను, ఇమవురుగూడ గొప్పకౌాశలముతో
పోరాడదుచుండిరి. ఫఠధవళుని వాక చక్యము నకు ఉన్న నమణి
మొదలగువారు ఆక ఎరఫ్టిపడి జూచుచుండిర్తి ఇటువంటిపేకుని
వధించుమసి చండ వర్ష మనలకాజ్ఞాపించుట తేప్పని ఆ యిరు
వురు లజ్ఞాపదను లై రి. ఇటువంటిళూరుడగు ఆూధుని ఆశ్రయ
మున మనముగూడ యుద్ధము జేయవన 'లెనని వారి కనికించు
చమండను,

ఈ ప్రకార ముగా వారిరువుుు  వాలనసేపటివరకు
పె+ిరాడుచుండిం, తన ప్యత్యర్థి వై బలమైనప్రహోర ము "జేయ


లి ద్వి రీయకథొగము రి
వలెనని _ ఏకధవళుకు జూచుచుండెను, తుదకటువంటినంధి
జిక్కుటచే, అతడు శర్యముత” తనక_లితోగొ కను, "వెంటనే
దుర్ధాతమణి చేతిలోనిక త్తి పట్టుదప్పి వీడిపోయి దూరమున
బడెను, శ్ర్రరహిడై దుర్రాతుడు. దిగులుపడజొ చ్చెను.
ఇచేసనమయమస వీరధవళుడు వానిపై కురి! వానితలపై నొక
బలమైన మువ్షిపొహారము గావించెను. అంతటిత దుగాత
మణికి మూర్చృవచి గుజ్హ్రముమై నుండి కి'౦ందబడెను,

ళ్‌ స్ర్‌ హితుడగు శ చుడు శర ణాగతునివంటి వాకు
అని మూర్చృబోయి పడియుండిన దుర్హాతమణిని తన వేలుతో
జూఫపుచు వీరధవళు డున్మ్న త్తీమణితో ననెను,

కాని తనసోదరునిపాటును జూచినతోడనే ఉన్మత్త
మణ్కి వానియనుచరులు ఒక్క_పెట్టున పీఠరధవళుని చుట్టు
ముట్రిరి వారినిజాచి క్షణముసేఫు వీఠధవళునిశక్కడ దోచ
కుండనయ్యెను, అంతలో నే వీకధవళుని 'వెంటవచ్చిన ఆయిరు
వురు యోధులు చండ వర్శయొక్క- ఆద్జనుమజచి పీఠరధవ ళుని
సహాయార్థ మై ముందునకు వచ్చిరి.

“దుషూ ! నా సోదరు నేమిగాషంచితివి + అని ఒరనుండి
క లిసిదీసి ఉన్న శమణి కోపముతో సరధవళుని గొట్ట

*౯ఆ ధఛండాలునకు తగినబహువమూానము దొరికెను
అని అతనిక తిదెబ్బను తనకిత్‌ దవ్చించుకొని ఏకధవళు


10 వఏరధవళ

మజుల కత్తులు నొారయుచుంజెను,  నమునాయకుడు
పెకధవ చొనడ్తగించెనని మిగతవారందరు ఏరధవ *౫ని 'అనుచరు
లను దాకిది, ఆయిక్వురు శ ణములో నె గత్మపాణు లై భూమిడై
బడిడి అదిజూచి ఏరధనళుడు గౌ రగ్గముగోల్పోయి్యి, త్తందర
ఎదుట నేను జయించజాలనని అనుహొ నెను, అప కొంత పేఫు
పోరాడి. ఒక్క పెట్టున తనగుజ్రమాను కాలిమడి మెతో
బొడిచెను. తొడనే యా గుజ్తమదిగ్రహించిి శ్యత్రువుల
మధ్యనుండి దూసికొసి వాయు వేగముగా పరుగా ను,

“నిలువుడు, ఎవరుగూడ నతనివెంటాడకుడు” తన
పశ్హమువారు క ౦దరు వఏళధవ ళుని వెంటాకుచుండుట దిలకీంచి
ఉన్న త్ర్తీమణి బలికెను, “అతడు తరుణకూరుడు, అట్టిఒక్క-నిపై
మన మిందర ము చుట్టుముట్టుట న్రూూరలక్ల ణముగాదు, అతని
సుఖముగా జోనిండు. ఇంతసేపతడు నాతో అసాధారణ
శెర్య్యముత్‌. బోరాడియుండెను”. అని అతడు న్మృృతిదప్పి
పడియున్న దున్తాతమణిదిక్కుు మజ లెను, క

వీరధవళుడు తనశతువులను విడదీసిళొని తనయశ్వ
మును వాయువేగముగా పరుగె త్తించుచు నిబపడారణ్యములో
దదూసను, తనగుజ్రమేవై వునకు బోవుచున్నదననికీ "దెలియ
కుండను, మధ్యమధ్యిన ఆయన కిటుప్కక్క_ నటుప్కుక్కం చెట్లు
కొమ్ములు దణులుచుండెను. గుజ్తమును కొంతసేపు సిలబెట్ట
వలెనని క లృమును బిగబళకెను, కాని ఆగుజ్రమాగకుండ
పరుగెత్రుచు నేయుండెను, అట్లు జోయివోయి యూ గుజ్ర మొక్‌
చోట తనంతట తానే ఒక్క. పెట్టున నిలబడిపోయెను, వెంటనే
ద్వి తీయభాగము క్షే
పీశధవళుడు కి “0దకుదిగి గుజ్రముయొక్క_ క భ్ళెమును గటిగా
బటుకొని నిలవెను, కోొంతసేపటికతడు తానక్క_డికి రాబడెనో
యని అటునిబిజూవెను, అప్పుడతడు తానిదివరకు దెలిసి
యున్న స్థల మేయని గుర్తించెను, అక్కడనే సమోాపమున
సృటిక_న్తంభ ముంటె ను,
ఏీకధవళునకా _నృటిక_న్తంభమాను జూచినతోడనే
తనలో పూజ్య బుద్ధి నుదయిం చెను, అతడెశ్రుట్లు ఆ _న్తంభము
వెపు జూచుచుండెనో, అటట్లు పూజ్యబుద్ధి గలుగుచుండెను,
కొంత సేపయ్యును, ఏఠ్రధవళుని దృవియంతయు ఆ స్తంభము
నందే నిలిచియుండెను, ఇంతలో ఆ న్తంభముచుట్టు ఒకవిధ
మైన స్రకాశము కనబడెను,
మెల్ల మెల్లన అ ప్రకాశము 'పెదదగుచు వచ్చెను.
_స్తంభమువెనుకనుండి. ఒక స్ర్రీయాకృతి ఒక ఫురుపాకృతి
ముందునకు నచ్చుచుండెను, వీ5ధవళుడు చప్పుడుజేయకుండ
అటునై పే జూచుచుండెను, కాని ఆతనిగుజ్సముమాత )ము
"పెద్దపెద్దగా  శేకలు బెట్టుచుండెను. కొంతసేపటికి యూ ్ర్రీ
యాకృతి ముందునకువచ్చి, వీరధవపళునితలడవై న తనచేతులను
దప్పి మెటికలు విరచుకొనెను, ఏవరధవళునకాచ ప్పుడుకూఢడ
పటపటయని వనవచ్చెను, అనమయమునం దంతేట సుగంధ
పరిమళయు క్రృవాయువు పేవపోచ్చెను, అటుపిమ్మట ఫురుపో
కృతి ముందునకువ చ్చెను. ఈ యాకృతిని ఏరధవళుడిదివరకు
రెండుమూడుసార్లు జూచియుం డెను, అందువల్ల నతస్‌ ఇమా
త్రము భయముదోచకుండెను, అంత నాయూకృతి ముందునకు


గ్ర వీరధవళ

వచ్చి తనచేతిసిపై కెత్తి వీరధనళుని అజింక్యదుర్ల మువై ఫునకు
బొమ్మని సౌంజ్హ జేసెను, మొదట ఆసౌంజ్ఞ విరధవ మన కర్ణము
గాకుండెను. ఆయాకృతి మజలమటజుల న రా సౌంజ్వజయుటచే
నర్థము జేసికొ నెను,

. అప్టీర్థము జేసికొనినతోడనే ఏరధవళున కాశ రము
దోచెను, కొంతసేపతడు పివారములో ముసిగిపోయును,
ఎందుకన అతడు కారాగ్భృహమునుండి పారిపోయిన చెను,
కాబట్లె మటల నెట్టుబోవుదునసి అఆలోచింపజొ చెను, అతని
స్ట్‌తిని లక్ష్రష్ల పెక అయాకృతి మజల మజుల ' నై సాంబ
'జేయుచుండెను, అప్పుడు వీశకధవళుడు అనుమానమునువీడి
నా హీతవుళొరకై ఆయాకృతి అట్టు సౌంజ్ఞ గావించు దుం డెనని
నమ్మిక జనిం చెను, వెంటనే అతడు తనగుల్టమువై నిక్క ను,
ఇప్పకుండగ నే ఆ'సజ్ఞ్వము _అజింక్యదుక్షమూర్షమం ననున
8౦చపెను. ఫొంతసీపటి చ అజింక్యదుర్త మును నమావపించు
చుండుట అతడు దిలకించెను, కాసి తనను మటల దుర్షమ్ము
లోనికి బొమమ గ్ర ఆ యూకృతి సొంజ్హ జేసి వచించుటకు కారణ
మేమో దెలియకుండెను, "తాను కారాగ ఎ్రహమునుండి సమీ.
మొకూడ  భరునివలె పారపోవుటతగదని సన్ను మటజుల
దుర్షములోనికీబొమ్మని సౌంబ్ల 'జేసియుండవచ్చునని అను
కొనెను, అట్లు దుర్గముయొక్క_ ప) వేశ ద్వార మువద్దకు వచ్చు
వరకు లోనుండి _పెద్దపెద్రగా వెకలు పనవచ్చుచుండెను,
అప్పుడు ఏరధవళున కాశ్చర్యముదో చెను. ఇంతలో తన
చేతులతో మూర్చ జెందియిన్న లలితహాభ నెత్తుకొని


ద్వి వీయభళాగము 1
దుగాతమణి వంటనే బయటకువ చ్ళెను, అదజూచినహోడనే
ఏర ధవళునకు దుర్తమం దేమిజరిగనో తెలిసిపో యును,

మనక ధానాయకుడు సింహగర్తన గావించుచు వెంటనే
గుజ్తమునుండి కిందకదూశెనుు
ఒంటీ ఒర వ ఉ . రా /
తె. లలితస “థను మబం విడిపించు.
అంనోోన్య్యయ అదం
వీకధవ మిని ధ్వనివినిన తొడ నే దురాతమణి వెంటనే
ఛభయపడిపోయను, నేవింతక ప్రపడినది వ్యర మెనదని అనుకొన
థ్‌ షా
జొచ్చెను, అయినప్పటికి ధైర్యమును విడువలేదు, ఎడమ
చేతితో మూర్భలానున్న లలితప/ఛను గటగాబట్టుకొని,
కుడి వేత క లనిధరంచి పళధవళునితో నిబ సను,
“సివు మజల నామార్షమున క డమువచ్చితివి, "కాసి
ఓని
ఇవో కాపాడుకొమ్మ్లు” అని తనకలిని పెక స్తీ ఏపకఫవ గన
నాశును,
న
కొొంచెములో తప్పిపోయును, 'లేకుండిన పవీఠధవ మునసితల
'రెండువ/క్క_లయిపహోవున బే, అదిజూచి ఏఠధవళుకడు మహో
₹ 'ర్యమున తనఒరలోనుండి విజయఖిశ్రమును బయటకు


కేడీ ఏవీరఠరధవళ
దూసెను. తనమొదటిదెబ్బ తప్పిపోయెనని దున్రాతమణి
మిక్కి.లికోపముతో మటల తనక త్తిని పైకెత్తి కొట్రవచ్చు
చుండుటజూచ్చి వెంటనే ఏరధవళుడు తనక తితో వానిక_తిని
గొట్టగా, ఆదెబ్బకు దుర్రాతమణిచేతనుండి పట్టుపిడి వానిక్తి
దూరమున సుంయ్యిమని పడివోయను, తననోదరుడు
నిశ్శస్తు /బె నదిజూచి ఉన్న త్తమణి మొదలగువారలు ఒక్క
'పెట్టునవచ్చి ఏఠరధవ లునిపై బడిరి.

కాని దుర్తాతమణి లలితప్రభను మాత్శమ మై గట్టిగా
బట్టుకొనియుండెను, ఏఠ్రధవ ళునకు ఉన్న తమణకి తుంబల
యుద్ధము జరిగను, ఏీరధనళుడు మిక్కిలి చతురతతో
ఉన్నత్తునిభుజమామై తనక_త్తితోగొ-ళును, ఆ'దెబ్బకతడు హత
వీరుడై భూమిమై బడి మూర్చిల్లెను, మిగతవారల శిరములను
తణములో తాళఫలములవ లె నెగురజి మ్మొను, అటుపిమ్మట
ఏరధవళుడు దుర్రాతమణిపై కురికను. కాని వాడుగూడ
తనసోదరునివద్ద ని స్తేజుడై పడీయుం డెను. ఏరధవళు డాతని
చేతిలోనుండి. లలితప్రభను ఒక చంటిపిలవ లె నెత్తుకొ నెను,
అప్పుడే భయఖీతి జెందియున్న కుమా6క తనవిశాల న్యేతములను
"'దెజచెను, తాను ఏరధవళుని, తనను నంకటమునుండి విడి
వించిన తన ష్రియతీముడగు ఏరధవళుని బాహుపాశమందున్న
టుల గొహించ్చి ఆనందమున నొకచేకవ చెను, మలలనామె
ఏరధవళుని ముఖమువైఫు కృృతేజ్హ అాపూర్వక ముగ జూచెను,
అనందాతిశ మున ఆయన మెడకు తనచేతులను 'బెనవై చెను,

కాసి ల్సి వాలసేవు స్థరమైయుండ లేదు, అంతలో
దుర్ణములోనుండి ఆ దుర్నార్టలయొకళ_ మిగిలిన అనుచరులు


ద్వితీయ భాగము 15
వచ్చి బై టబడిగి. ఇంగవరకు మనస్వామి లలితప్రభను చాల
దూరమువజుకు సొసిపవోయి యుండనచ్చునని యనువొసి
యుండిరి కాసి అక్క._డిభయంకర్శ విసిజూచి వెంటనే సంభ
తుల పోయిం, ఒకచోట దుర్దాతమణి హాకతవీర్వువై
పడియుండెను, ఇంకొకచోట నఖశిఖపరన్టింతము ర గముతో
నిండిపోయిన ఉక శ్ర తమణి  బడియుండెను, వేరేచోట
ముగ్దుకనుచరులు తెమర వ్‌ ములోతామేే బొరాడుచుండిరి
ఇదియం౦ంఎెయుడూచి వారు నిన్నెరపోయి,

ఈ పచ్చి-యుండినవారినిజూది వీరధవళు ౫ లలిత్యపభను
తన వెనుకకుజరిపి కృట్టనెను, “పభా! భయపడకుము, నావెనుక
ప్రక్కన నిర్భయముగా నిలబడియుండుము,” అని యా తరుణ
పీకుడు తనఖడ్ష మును చేతధరిం చెను,

అహాహో |! అప్పటిదృశ్య మనర్ల్హనియ మై యుండెను,
ఆ భయ భీతిజెందియున్న బాలిక +, అకూరవీరునకు జయమును"
పా వించుటకై. కోరుచు ఆతని వెనుక "దేవాంగనవ తె నిలబడి
యుండెను, ఆమె కేశకలాపము కటిపి దేశమునకు దిగువవిడిసి
యుండెను. ఆఅమెళయభీతిత్‌. ని స్తేజమైయుండెను, కాని
విలక్షణ సౌందర్యమా మెయందు "తాండవించుచుండెను, ఆమె
భుభ్ర)వ స్ర్రృమును ధరించియుండుటనల్ల , ప్రత్య కయుద్ధ దేవత
తన ప్రియమైన యోధునకు ఉలెజన మొనంగుటకై వచ్చి
నిలిచెనే వూ యనునటుల దోచుచుండెను,

న త్తుుర కృమున సర్వాంగస్నానము "జేసియుండిన వీర
ధవళుడు మటుల శతు/లయొక్కం_ రుధిరామృతవము పానము
16 వీరధవళ
'జేయుటకై. నెదిరిచూ*చుచున్న తేనఖడ్త మును గట్రగాబట్టుకొని
సిలచెను,

ఇట్లుండ తమనాయకులకు గలిగిన్యతిని జూచి వారెల్లరు
వీరధవళునివై ఫపునకు మరలి!, తనయొక్క_జోకన్గమును గు ర్రించి
ఏఠ్రధవ ళుడు మహాోశెర్యముత పఫపోరాడుచుండెను, మొదటి
సారికి ఎదుటివారిలో నిర్వురిని తక్కువ జేసెను, కాని అంతలో
లలితపాభ ఒక్క- పెట్టున "కళ్లవేసెను, ఏరధవళునిపై నాల్టూ
దిక్కులనుండి బడుచున్న క లదెబ్బలనుజూచి ఆమె భయ
పడెను. పీఠ ధవళుడాబెబ్బలను తన్చించుకొనుటకుగాను తనక త్తి
నడ్తము బెట్టుకొనియుండెను కాని ఇప్పుడాతనిదు బైెవవశ మున
అతనిక తి మధ్యకువిరిగి పోయి. అతునుక లలితపిభి పాదముల
కడ సచ్చిపడెను, మజుల లలితపుభ వృాదయవిదారకమగు
నొక కై చను,

స్య వ స

ఏరధవళుడు ష్ట్ర అలీకివ చ్చెను, అప్పుడు నంధ్యానమయ
మయ్యెను, నేనెక్క-డనుంటినని తనదృ్భవ్షిని నలుదిక్కుల
బర పెను, తొనిదివరకు పూర్వమున్న గదిలో తసశయ్యపై "నే
బరుండియున్నటుల దలంచెను, ఆయనని ఫకొక లెల్లనిబట్ట
క స్రీబడియుండెను, 'తాసిక్క- డిశకెట్ట్లు వచ్చియుండినది మొట్ట
"మొదట అతనికి కల్పనగాకుండెను, తాను స్వప్న ములోనుండి,
ఇదివరకువ ల యూ 6 విశ చమత్కారము జూచుచుంటెనసి
అనుఖొ సను మజుల సత్యములను మూసికో సెను, ఇంతలో
తనమంచమునకు గట్రబడిన తెర పక్కకు జరివియున్నటుల'


దోచినతోడనే అతడు నేతిములనుబెజచెను, అంత లలిత
పభ యొక్క వృద్ధదాసి హాంసిక్‌ తనను ఖన్న వదనముతో
జూచుచున్నటుల అతసికీ దృష్లి నోచరమ య్యెను,

వీరధవళుడు నేత్రములు దెజచియుండుట జూచిన
తొ డనే హంసికకు మిక్కిలి ఆనందమయ్యెను, అది వెనుకకు
మరలి అక్కడ గూర్కుండియున్న వృద్ధ చారణునిత్‌ సని ట నెను,
“వారణా ! అదిగోచూడుము. వీరధవళుడు 'లేలివికివ చ్చెను,”

“ఊరకుండుము, అంతగట్టిగా నరవకుము”_ అని
చారణుడు అక్క_డినుండిలేచిి శయ్యవదకువచ్చి పేమ
దృష్టితో పీరధవళినివైవుజూచి. “ఈశ్వరా! ఇప్పుడు
నంకటము దూరమయ్యును, ఆకనితడు తప్పక జీవించగలో
డ నెను,

“లలితపిభ సురక్షితముగానుండెనా లో అని హీన
స్వర ముత వీకధవ ళుడడి గను,

ళగ్ణాన్సు, మా స్వామిని సుర శి తముగానున్న ది” అని
అతనిచేయిని బట్టుఫొని మిగుల మమతతోననెను, “నీవల్ల నే._
"కేవలము నీవల్లనే ఆమెనేడు సురశ్షితముగానున్నది. నీవొన
రించిన యుపకారము నించెవరకు తనతండి/వద్ల గహార్చుుండి
చెప్పుచునేయున్నది, ఆదురా గర్జుల చేతినుండి విడిపించునప్పుడు
నీవుజూపిన ₹ "ర్యమును అమె మాటిమాటికి వర్శించి చెప్పు
చున్నది, నీవు లేకుండిన అ మెగతి యేమగును,”


13 పీరధవళ

“సి వారక మాట్లాడుచుండిన అలయనకపాయము
గాగలదుసుమూ ౪2” అని భారణుడ సెను,

“కాదు, తనేేదిబెలియకుంజనో, అది ఒకవేళ నెరగింప
కుండిన నందువల్ల నపాయము నంభవపించును

“ఏమేమివ రమానము జగరిగియుండజెనో యది మన
మవారాజుగా!కి జెలిసియుండెనవా ఫీ అని మజుల వీకధవళుడు
పిచారించెను

“ళ్తౌాన్సు జరిగినదంతయు 'ెలిసినది, లలితప్రధభ నర్యము
నెరగించెను. నీవొక్కడవు అంతమందితో బోరాడినది మహో
రాజుగారికి 'దెలిసినది,

క్షణముసేఫు ఆయనకానందమనిపించి మజుల “కాని
యాఛండాలురు ఒక్కసారిగా దుర్తములోనికెట్లు జొచ్చుళొని
వచ్చియుండిరిగో అసి ఏఠధవళు డడి గను,

“నేజెప్పెచను” అని వారణుడు మాందునకువచ్చి,
ఆదుష్షులు ముందుగా ధ్యారముయొక్క_ గొ ళ్ళమాను వరుగ
గొట్టి లోనకుప్ర]వేశించిి అక్కడనున్న కావలివాండ
వద్దనుండి అయుధముల నూడదీసిపొనర, వారికాళ్ళు చేతులను
కటి వేసిరి ఒక్కొక్కని తమకత్తులతో బెదరించి చస్పుడు
జేసిన చంపీవేసెదవమునిరి, అటుపిమ్మట అందులోనొక్క-ని
ముందునకు జేసి, లలితప/భ మహలు" ఎక్క_.డనుండెనో
చూపించుమని రి”


ద్వి తీయభాగ ము [9

“ఇక నేనుజెప్పెదను. అని వాంసిక ' ముందునకు
వచ్చెను, “వీరధవళా ! నేను మాస్వామిని యింటిప్రక్కన
పండుకొనియుండ, అకస్మాత్తుగా భయపడి లేచికూర్పుంటిని,
నాకు అక్కడ యేదోసందడి జరుగుచున్నట్ట్లు వినబడినత్‌*డ నే
పరు” అిచూచువరకు త్రంశేమున్నది ఆ దుష్తపాపాణహృదయు
లిర్వురు లలితపభను శయ్యనుండి లాగుచుండిరి, నాకు
భయమువల ము చ్చెముటలువచ్చెను, నానోటినుండి మొదట
కలమే వెడల లేదు, కాని నేను వారికాళ్ళపై బడితిని, ఎన్నో
విధముల ప్రతిమాలితిని కాని యా ఛండాలురు నామాట
విస లేదు, లలితపాభ ఎప్పుడొ", న్మృతిదప్పెను, తుదకునేను
గటిగా సరవనార౦భించితిని, అప్పుడావియాతుడు, ఆదుమ్హడు
నానెత్తిచై నొకబలమైన గ్యద్దుగ ధను, అంతటితో నేను
తెలివిదప్పి భూమిపై బడిపోతిని,

“హంసికా ! వానినేమొదట నాకల్తికి బలి బెట్రతిని,
న రే అుణువిమ్శట” అని ఏఠరధవళిడు విచారించెను,

“నేను బెట్టిన చేకలువిసి దుక్షములోనివాశెల్రరము మలకువ
జెంది, అందరు లలివపుభమందికములోనికి. పరుగాత్తుకొసి
వచ్చిరి, అప్పుడు నేను న్న ్రతీకిపచ్చియుంటిని, కాసి లలితప/భ
అక్క_డ కనుపడనందున వారెల్లరు భయఖీతులైర, నేను
వారందరికి జరిగినసంగతిని జెప్పినతోడనే వారు వాయు
"వేగముగా పరుగె్సిరి, వారువచ్చుచుండుటను జూచినతోడనే
అ దు ర్మార్డులు పారిపోయిరి, సీవక్కాడ 'దెబ్బతగిలి న్న ఖీ
చపష్బి పడియుంటివి, నిప్రుక్కనే లలితప్యభ దఃఖంచుచు


20) విరథవళ
గూర్ముండియుండెను, ఎన్ని జెప్పినను లలితపుభ సీవద్గనుండీి
"లేవకుంజెను, ఆమెకు అనుమానము జనించియుండెను, అందు
వలన అమె బెేరీతిగ దుఃఖంచుచుండెను, అప్పుడు మన
యా వారణుడు వచ్చిచూచి “బలమైన దెబ్బతిని గాయపసపడు
త్‌ే బలప్‌నతశవల సా ఏలిదవ్పియుం డెనులో అసె తెల్పిన
తోడనే ఆమెకు కొంతెనమాధానముగలిగి అక్కడినుండి
"లీచెనులో

“అయిలే మసమహారాజుగా బేమనిని

ఈ వాకు సీ విషయమై బహుశ్శద్దగా జొూడవలయునసని
మాకు పేమతో వచించియుండిరి, కాని ఏఠరధనళా! నీవు
యుంటివో అదివారికి ఆక వ్రైర్టిముగా దోచెనుో.

తనకారాగ్భహమునుండీ విడుదల, అర ణమ౦ందుజరిగిన
యుద్ధమా, నృటిక_స్తంభమువద జూచిన చమత్కారము,
మరల _ దుర్తములోకినచ్చుట, లలితపుభను. విడివించుట
మొదలగుపిచార ములు ఒక దాసి వనుక నాకటి వచ్చుచుండెను,
"మెలమెలన అఆ వాఛారములో నే అతడు మగ్న యపహోయను,

స్‌ పట్‌, యా
1. నిరానందుడు మజియు వృద్ధవనచం'
వీంవాగువాయందలి ఒక గదిలో గ వాత్సీమువద్ల
గూర్వ్చుండి యుండ, ఉన ౧_త్తీమణ దుక్రాతమణి తమ
ముఖ్యానుచరులతో సవింవాగుహూనుండి బై లు వెడలుచుండ గా
జూచి వృద్ధవనచకికి మిగుల అఆవందముగాదోవెను, దాసి
మదిలో నొకనసంగతి ఒశేతీుగ బాధబెట్టుచుండెను. గుహలో
నసెనడో ఒక దురదృష్రవంతుడు తైద్‌గా బంధింపబడియుం డెను,
వాడెనడై యుండవచ్చును. అని అలోచించుకొనుచుండెను,
అతడెనడో తెలిసిళొనుటకై ఏదైన నొకయు క్తిసి జేయ
వలెనని సాయంకాలమునుండి అనుళొనుచుండెను, ఉన శ] త్త
మణి తాళముచేతులగు తిని నిఠానందుని కిచ్చుచుండగా
నదిజాచియుండెను, ఆ తాళపఫుచేతులు భూగృృవామందలి
దార ముల'వే అయియుండవచ్చునవి నిశృయము 'జేసికొ నెను,
మరలనొకసారి అమె భూగృహముక డకుబోయి చూడవలెనని
ప్య/యత్నించెను, "కాసి మధ్యనగల ఊ్యూర ములన్నియు
మూయబడియుండెను. తుదకు నిశానంచుని వశపరచుకొన
వలెనని యంచెను, అనాటిమ ధ్యాహ్న ము వెళ నతడు తోడి
వారితో ప వేశ ద్వారముకడ ప)నంగించుచుండ, తనకన్నుల
యందును, తనచేతిలోనుండు క కయందును అందరిక్‌ ౨కు
ఆ సిరానందునకు భయ మెకు్కు-డుగా నుండనని ఆమెకు జూప
కఘువచ్చెను, అప్పుడు తనజిజ్తానను తృప జేసిళొనుటకుగాను
నిరానందుని వశ పరచుకొనవ లెనని నిశ్చయించుకొ నెను.


లల వీ్‌రధవళ

ఆ వృద్దుగాలు తనగదినుండీ బై టబడి, నిరానందు
డెక్కడ అగుపడునవాయను విచారముతో ననగదికి వెనుక
పక్కనున్న అంగణములోనికీవచ్చెను, ఇంతలో ద్యారమః
'చెకచినట్టుల చప్పుడామెచెవిలోబడెను ఆచప్పుడు శతవిధముల
భూగ్భృహమందలి ద్య్వారముచప్పు డే యుండవచ్చునసి అను
కొనెను. ఆమెవెంటనే ప/క్క_కుదిరిగి రెండవఅంగణవమ. లోని!
వచ్చుసరికి దీపవు వెలుతురు కనబడుచుండెను, కొంతసేపటికి
నిరానందుడొకచేత దీపమును ఒక చిన్నమూటయునుగొని
రెండవచేత భూగృహముయొక్క_ ద్వారమును  'దెజచు
చుండగా నా మెజూచెను,

తన వెనుకనుండి యెవరో వచ్చుచున్నటుల నిరానందు
నకు భానమై "వెనుకకు మటజులిచూ చెను, వెంటనే వృద్ధురాలు
రండవద్వారముగుండ లోనకువ చ్చెను, ఆఅమను జూచిన
తోడనే నిరానందుడు దిగులు పడి, తన చేతిలోనున్న వీగముల
/సల్తిని చాచి పెట్టి '“వృద్దురాలా |! నీఏనమయవమున యిక్కడి
కెందుకు వచ్చియుంటివి, అని నిచారించెను.

“సరానందా _ సీ పేను సరానందుడని నాకుజెలియునుోో
అని అతనివద్రకుబోయి.. అతనిముఖమును అచలదృవ్విత్‌
జూచుచు “నిరానందా నీవిప్పుడిచ్చటికెందులకై వచ్చియుంటి”
ననెను

“మూ స్వామియొక్క- అజ్హను పాలించుచుంటిని. కాని
నీవు మాత్రుమిసనమయమున నిక్క_డికలవచ్చితివి 1 నెమ్మదిగా
నీగదిలో పండుకొనవలసియుంటివి,


ద్వి తీయ ఫెగము లిపి

“పండుకొనుటొ” తన వేతిలోసి కజ్రనుది'ప్పూచు అవృద్ద
(శ్రీ “నిరానంచా ! ఒక దురదృష్టవంతుడగు మనుష్యుడు
ఈ భూగృహమున ఒంధింపఎడియుండగాా ఈ మునలిడాసికి
నిద్శనచ్చునని సీకఘుదోచుచుండెనా ౪ అని యీమె చమ
'త్కారముగా అంగవిశెపమును గావించెను,

“వమిా_ఏమంటివి నృద్దు 5"లా 1 ఛభయభీతుడె నిరా

౬...
నందుడ నెను,

* సమునుచుంటివి వృద్దురాలా ! _నీకు బెలియకుంజడెనా
నేననునది* చమత్కారమైన కర్క-శస్వరంబున ఆవృద్ధురాలు
*నిటువుము, చెప్పెదను. ఇప్పుడు నీతోగూడ అఆ సౌరంగము
లోనికి న చ్చెదనుగో

“అశశ్యము, నాతోగూడ నీవు రాకూడదు

“శనరెండుచేతులను ముందుకుజూచి నాయెదుట
“అశక్యో మనుమాట నుడువుట ! చప్పుడుజేయక ద్వారమాను
చెరవుము. నన్ను నీతోగూడ లోనకుగొనిపొమ్చు.”

“ఇది నావల్లగాదు.” ఇంచుక లేని ధైర్యమును 'దెచ్చు
కని నిరానందుడ నెను,

“సిరానందాో” అని యావృద్దురాలు గుండుబెరచి
ఒక చేళవై చి, అంగవివషేపము గావించుచు “నా నామర్యము
నీకు చెలిసియుండ లేదా * నా యాజ్ఞను అనాదరణ మొనర్చిన
వాసనిగ తియీమగునో ఇృప్పుడేఛూ చెదవులో అసి తసక నుగ్యడ్లు
మతీంత 'దెజచెను,


లర పీరధవళ
“భగవంతా! భగవంతా!!” అన తనరెండువేతులతో
“ఇక ద్య్వారమును "జెర చెదవా లేడా__౯”
నిరానందుడు చప్పుడుజేయక ద్యారమాను దెజచెను,
అతసక ప్వుడా వృద్దురాలిసిజాచు టకు భధ ర్యము జాలకుండెను,
చప్పుడుగాకుండ దీపమును చేతగొని ముందునకు నడచు
చుండెను, వృన్దురాలు వెనుకనుండి వచ్చుచుండెను, అట్లు
వారిరువురు మెట్లనుదిగి కి/౦దికిబోయిరి, అట్టుబోయిన
కొంతసేపటికి సారంగముయొక్క_ గు_ప్రద్వారమువచ్చెను.
సిరానందు ౫ తనవద్దనున్న తాళము చెవితో ఆ ద్వారమాను
'దెజచెను, వారు లోనకుప్రవేశించినతో 'ఢ నే ఆ అలంగణమున
నొకప్యుక్క_కు ఉక్కు.త జేయ బడిన గాప్పపంజర మా నృద్ధు
పంజరమున కాళ్ళు జేతులు నినుపగెలసులతో గట్ట
బడిన ఒకమనుష్యుడుండెను, అప్పుడతడు కి'ందపర చబడి
యున్న గడిలో తనముఖమును బెట్టుకొనియుండెను. తన
కా రాగ్భుహ మునద్లకు నెవరోవచ్చియున్నటుల అడుగుల
చప్పుడై నప్పటికిని తనముఖము పైశెతి చూడకుండెను,
వచ్చినవారు తనకొరకు భోజనము [7 కొనివచ్చిరని అతికి
'దెలిసియ.౦డెను, నిరానందుడాతేనియందు లక్ష్య్రముంచ ర్త
తానుగొనివచ్చిన రొ శ్రైముక్క_లను ఇనుపగజముల నందుల
నుండి లోనకుబడవైచి “ఇదిగో. తీసిళొమ్ము. నీ ర్యాతిభోజ
నము అసి పలిశెను,


రీ ద్వితీయభాగము చో

రొశ్షైముక్కీ ల నందులోబడవై చి తనచేయినందులో
దూర్చి ఆ పంజరమున మూలనున్న ఒక 'పెద్దమంటికుండను
దగ్గఅకులాగుకొ నెను, మజియు దీప మొకనూలకునిడి, అతడా
అంగణములో కొంతదూరమునకుబోయెను, అక్కడ పెద్ద
బావయు బలమైనగొలసులు (తాళ్ళు బెట్రియుం డెను, అందులో
నుండి ఒకతాడునుగై కొన్ని నిరానందుడా (తాటికొకకుండను
గట్టి కీ/0దకువిడ చెను,

లోనుండి బళబళమని ధ్యనసించుచున్న నీట్‌ యొక్షృ_
ధ్వనినివిని వృష్టురాలు ముందుకువచ్చి నిరానందునితో
''నిరానందా ! దీనికింద నీటి బావులుండెనా ఫో అని వివా
రించెను,

“కాదు, దీనికింద పదిఫురుషములలోతుగా గుట్టల
నుండి ప్యవహీంచుచు వచ్చుచున్న నొక గొప్పప/వావా
మున్నది, ఇట్టని తనవెతనున్న గొలుసునులాగను. తోడనే
మూతజెరచుషొని అందుండి చలనిగాలియు సీటిచప్పుడును
మనవ చ్చుచుండెను, తానుచేదిన! నీటిని ఆ పంజర ములోసి
కముండలోపోసి మజుల తాడునులోనికివిడ చి యా వద్దు
రాలితో నిట్లనెను, “మనమిప్పుడు భూమికి పదినేనుష్రురుష
ములలోతున నున్నారము, మా గువాకంతటికీనీేే యుప
యోగపడుచుండును, ఇక్కడికివచ్చుటము గువానుండి అనేక
తో?వలుగలనవు, కాని అక్క_డికివచ్చుటకు మాస్వామియొక్కం
అనుడ్జ గావ లెను, అదిగాక న్నేరడెనప్రమాదము వచ్చిపడి
నప్పుడు, ఈత )వత్‌ గుట్టలలోనికి పారిపోవచ్చును, కిందికి
ఫ్ర ఏరధవళ
దిగిపోవుటకుగాను అక్కడ మెట్లు జెక్కటబడియున్నవి, ఈ స్ట
మును రెండుపవిధములుగా నుపయోగపరచుకొనవచు ఎనుం
ఒకటి పోమాదమువచ్చిన పారిపోవుటకును, రెంఢవది శతు,
లగువారిని జలనవూాధి గావించుటకును ఉపయోగపడును”
అసి తా్రడునుమై కి బేది అసికుును సంజరములోసి కుండలో
బోసెను, మరల కుండనునింవుకొని తెచ్చుటకై బోయును,
వృద్ధురాలాపంజర మువద్ద నే నిలబడియుండెను, మూలకు బెటి
యున్న దీపముయొక్క_. ([పకాశము అంతట [పనరించియుండెను,
కొంత సేపటికా దురదృప బంధితుడు తనతలను పై శెల్తెను,
అతనిముఖమును జూచినతోఢననే వృద్వ'రాలు భయ పడెను,
వెంటనే “అయ్యో ! ఈయన యిక్క-డెట్లూో అనెను,

వెంటనే తనతప్పును తానుగ్యహించెను ఆమె
'వినుకకుదిరిగి నిరానందునిజూచెను, తానట్లు యా బంధితుని
గుర్తించినట్లు సిరానందునికి 'దెలిసినయెడల, నన్నిక్క-డ నొక
శత్రణముగూడ నుండనీయడని మంచిగాదెలీసియుండెను, కాసి
నిరానందునకు నంశయము రానేవచ్చెను, అతడు నంశళే
యాత గకదృవ్షితొ వృద్ధురాలి వై ఫు జూడదొడ ను


ల్‌, గుపసొారంగముయొక గ్రా తాశముచెతులు
విరానందునకు నంఛయము' వచ్చినత్‌ోడనే నగము
వరకు చేదిననీటిని మరల లోనకుగుమ్నరించి, అనృద్దు రాలిన క్షు
సంశ యాత్నకదృవ్టిత్‌ జూచుచు నిలబడియుండెను, తెన
నోటినుండి అకన్నాన్వైగా 'వెడలినశబము తనకే బాధా
(6
కరమయ్యెనని వృద్ధురాలికి 'జెలిసిపో యను, ఎట్రయినను
వానిసంశయమును యెగురగొట్రవ లెనని, ఏ.దెనకొ త్తయుక్రిని
యోజించవలెనని యా వృషస్తురాలనుకొనుచుండెను, ఆమె
వెంటనే అంగవిశేపముజేయుచు తనచేతిలోనికశైను ద్రివ్వుట
మొదలిడెను, నిరానందుడామెవై ఫునకు నిశ ఎలచ్భవ్నితో
జూచుచుండెను, వానికి మరింతనంళశకయ  మెక్కు_వగుచు
వచ్చెను, తుదకాత డూరకుండ జాలక కోపవుతో నిటనెను.
“వృద్ధురాలా ! కాపాడుక్‌ మ్య, నివునన్ను మోనముబేయ
నుంటిపి, కాసి లక్ష గ్రమందుంచుకొమ్మూ_

“మోనము ! నీవు నాకింతటినపహాయ ము 'జేయుచుండ,
నేనునీకు  మోనము జేయుదునా ! ఈ నసంథయము సీశెట్లు
గలను

“సంశయ మెట్టుగలిగెనా | వృద్దు రాలా, సీవుదిలో
విశ్వ్యానఘాతము దల పెట్టితివి, నేనుమూర్జుని వ లె నీ వపరీత
చేష్టలపై విశ్వానముంచి నిన్నిగు _ప్తస్థలమునకు దోడొ్క్క-ని
వచ్చినది నా చేతప్పుోో


లి వఏవ్‌రధవళ

“నిలువుము, నిరానందా | వాంతింఫుము. నావ ర్త
నమువల్ల ఏకు నంశయము వచ్చియుండవచ్చును, "కాసి
దాసిస్‌ పడపీసికొనవలయునేగాసన్కి ఇటుమూరునివ లె అరచుట
పనికిరాదు. నేనక్కడ నొక అద్భుశ మై నసంగతిని గను
గొంటిని, అందువల్ల ఆశ్చర్యముత”" నానోటినుండి యేన
శజబము వెడలియుండవచ్చును, అదినీకు నంశయమని కిం వెను,
కాస్‌ సీకానంగతి 'ెలిసినతోడ నే

“ఎక్కడిదా అద్భుతమైనసంగతి ! సీవిక్కదేమిగను
గొంటివి *” సిరానందునినంశయము దూరయమె తిరుగ అేవో
కనుగొనవ లెనని వానికి కోరికజనించెను,

“అదిక్క_డ జెప్పుటకు ఏలుపడదు, కొని నిలువుము,
అదినిజ మేనా "లేక నాకుభంమగలిగనా అదిమొదటనే జూచి
కొని యెద ఇట్టసి (యయూవృద్దురాలు మజల చమ త్కారముగ
అంగవి వేపముగాపించి, కన్నులందెరచి ఏలత్షుణముగా అక్క.
డిక్కటడ క్రిందికిమోదికి జూచినట్టుజేసెను, అప్పుడు న్‌పము
యొక్క ప్రకాశము మందమగుచు వచ్చుట చే, అవృ్సురాలి
పిరాచ చేష్తలనుజూచి నిరానందుడు. భయపడజొ చ్చెను,
ఈనంక టమ? నాకై నేను దెచ్చికొంటినని  యనుకొను
చుండెను, ఇంతలో యా వృస్ణురాలు తనక శ్చైనుపై శె తి
కర్క.శస్వరముతో “అదోచూడుము ! అదోచూడుము |! [
అనెను,

నిరానిందుడు చై కి జూచెను, (గొని అక్క_జేవియు
నతసనికగుపడుట లదు, మరలావృద్ధు రాలిదిక్కు జూడవ బెనసి


ద్వి తీయ ఫాగము ౭9
ప/యళల్ని ౦చెను, "కాని అతనిదృక్సి మై న నేనిలచిపో యును,
మరల యావృద్ధురాలు “వమైనగుర్తో ఇట్టనువరకు నిరా
నందుని వాదధములక డ ఘల్తుఘలబ్లుమన్నట్ట్లు ధ్యనియ య్యును,
అదివిసినతో ఢ నే సిరానందునిస్థితి మరింతశ్లోచనీయ మయ్యెను,
అతనకి తలదిరిగినటు లై కి/0దపడిపోవుదు నేమోయని అను
కొొనుచుండెను, ఇంతలో వృద్ధురాలు తనచేతితో నిరానందుని
భుజమునుబటి వెనుకకు లాగినట్లు జేసెను, అఆమెచల్లని చేయి
"దేవూమునకు దాకీనతోడనే వాని దేహ మెలను వణకసాగాను,

“ఉఇదోచూడుము, నీపాదములకడగు ర్తు నేనేదైలే
నిక్క-డ అద్భుతమైననంగతిని గనిపెట్టితినోో అది నిజమో

“సెళానంచుడు తనపాదములకడ  నేముంజెనోయని
జూచెను. అక్క.తొళకమఖమలుబట్టతో రుటబడినసంచి అతని
కణుపజెను, వాడువెంటనే చానినందుకొని అంబేముండెనో
యని విప్పిచూచువరక్కు కొ) త్త్రవియగు బంగారునా గాము
లుండెను,

ర్‌ు మొహరీలిక్క_డి కెట్లున చ్చెను శ వృద్ధురాల
చెప్పుము, అశస్నాత్తుగా యీసంచి యిక్క-డికెట్లువచ్చిప డెను?
అరే ఇపికొ)ొ తవ, ఇప్పుడె తయారుజేసినట్టుగా నున్నవి,
ఇవి యిక్క-_డికెట్లువ చ్చెను 1?”

* అ 'దేమియు నాకు చపుటకు ఏలు'లీకున్న ది. “కావలసి
నచో, ఈ మొహరీలను నీ వేదీసీషొనుము, కాసి నీవొకపనిని
'జేయవలసియున్నది, కాని నిలువుము, ఇక్య్థాడది జూడవల


శ్‌0 ఏరధవళ

యును అని నిరానందునొకపుక్క-కు గొనిపోయి శ్షణము
సేపు వానిముఖమును పరీక్షి౦చినట్లు జేసి “కొను, నీ యదృష్ట
ములో నున్నది, సికశక్రపాలమ౦దది వ్రాసియున్నటుల నాకు
స్పష్టముగా గనుపడుచున్నది. నీవు మసహాభాగ్యవంతుడవు,
నిన్నాకక్తణములో నేను (ర్తిమంతునిగా  జేయగలను,
నీవిప్తాడు పరులనుగొలిది జీఏంచుచుంటివి, ఇక నట్టుగాదు,
సివొకన ర్రామడ వ య్యెదవు, ఒకానొక సౌందర్యవతిసి పెండ్తాడీ
అనందముతో నుండగలనవు, సీకికముందు అందరు భయ

“కాని యిదంతయు నెట్టులభించగలదు.]' మెల్ల మెల్లన
ఆ వృద్ధురాలిమాటలు తలశెఘ్క_టచే, తనకు “రాబోవుసుఖ
ముపై నిరానందునకు ఆశజనించుచుండాను,

“ఈ అద్భుతమగునంప త్తి నీకెల్టులభించగలదో తేల్పె
దను, కాని సీమదిళలో నీవిషయమై నింకను సం బేహముండెనా?
ఈనసంచి యెక్క-డినుండివచ్చినది నీవు తెలిసికొనియుండ లేడా?
ఒ బేనిరానండా! ఇచేమి£8, ఇంతకంకు గొప్పవాడవయ్యెదవు,
సీస్వామివ లె సీవునాడ అనుచరులనుంచుకొని యెదవు, అటులే
శ "ర్యసాహసాదికారస్టము లాచరించెదవు, నిన్నుజూచి అందరు
ఆశ్చర్య చకితులగుదురు, సీపత్ని ఒకానొక 'దెవాంగనవలె
'రాత్రింబవలు నీసాన్ని ధ్యమున_౫”

““అబాక్సీనాయనా 1! ”ఇటని వానిఆనందమునకు మేర
"బేక,౦జెను వాడు తనరెండు చేతులతో ఆఅన౦చాతిశయమున
చప్పట్టు వేయసాగెను, “నృద్దురాలా ! అక నీవు చెప్పినట్లు
ద్వి తీయభాగము లి
విందును. నీవుబెప్పినపనిని 'జేతునుు _ వమిజేయవలెనో
చెప్పుము.” అని గంతులు వేయదొడ గను,

౯ చెప్పెదను, నాకుగావలసినది నీనంతోవమే కాని
సీవిటురమ్ము”” అని యూ కందకమువదకు గొనిపోయి, వాని
భుజమువై. మిత్యభావమున తనచేయినివై చి *నికిప్పుడు
నాయందు నమ్మికదో చెనా ₹ అని ఏవారిం ఇను,

“భొను, ఇప్పుడు నాకుపూర్తిగా నమ్మికగలిగెను,
నివన్నట్లు నేనొకనర డారు నై నయెడల”

“సివనుకున్న దానికన్న నెక్కుుడు ఐశ్వర్యవంతుడ
వగుదువు, సీనంతత్కి నంప లికి నెవరును సాటిరాకుందురు,
సివి రాజ్యమునకొక అధార_స్తంభమై యుండిపోదువుగ

“'వీమంటివీ వృద్ధురాలా ! నిజమేనా 1 నాకింశేమి
గావలెను 1? కాని నావల్లనీకేమిగావ లెనో చెప్పుము? నేనిప్పుడే
జేయువాడనుోో

తమణముసేఫు వానియందు దృష్టినిగుడించి యూ వృద్దు
రాలిట్టనెను. “నాకుగావలసినది, నీ మొలకు వేలాడుచున్న
తాళముచేతులగు త్తి, ఆమి నాకిచ్చి వేయుము.”

““ఆఅ, తాళముచేతులా ?” అని నిరానందుడు దిగులు
పడెను, వెంటనే అతనికీ నంశయముగలి7ను, అమె వె స ం౦కిత
ముద్రతో జూచుచు నిట్లనెను, “'“అకై దీని విడిపించుటకై
అభ్బడుగుచుంటి వా |

. “ఎక్కడికై దీ” తనలో నెంతమాతు మాభౌవన
"లేకఘుండునటులజూపించి వృద్ద్గురాల నెను, వానికినాకు నంబంధ


ల్ట్ర వీఠరధవళ
మేమి ! అగు_త్తిలో మొతము పదునొకండు తాళముచేతు
లుండెను, అగ్వుల్తిని క్రంచుక సేఫు నావద్దనుండనిచ్చిన చో,
అచమ త్కా_రమిస్పు జే నీకఘుజూవీించెదనులో

ని రానందుడాతాళముచేతుల లెక్కించుకొనెను, అవి
యా వృద్ధు రాలు జెప్బినట్టు సరిగా పదునొకండే యుండెను,
అదిజూచి. వాని కాశ్చర్యముదో చెను, వెంటనే ఆగు త్తిని
దీసి “ఇదో పొమ్ము” అని యిచ్చెను,

వృద్ధరాలా తాళముచేతులగు తిని అందుకొని కను
మూసి కనుదెజచునంతలో ఆనిరానందుని ఒక్క పెట్టున
ఆకందములోనికి తో )సివై చెను, నిరానందుడు "కెవ్వున క
వైచి శ ఆ౪ములో ఆభయంకర మెన కందకములో నగుపడ
కుండపొయును, వృద్ధ రాలా త్రాటిని పె కిదియ ప్రయత్నిం
చెను. కాని ఆత్మాడును ఇ్యిపట్టినట్లు దోచెను. ఇంచుక
గట్టగాలాగిన తోడనే పైకివచ్చెను, వృద్ధురాలా 'తాటిని
మ కీజేదుటొని ఒకసారి అకందకములోనికి (తొంగిచూ చెను,
అందు నీటిచప్పుడుగాక నించేమియునగుపడకుండెను, ఇంతలో
పంజరములోనున్న మనువ్యుడు దుఃఖాతథయమున కకవై చి
నటుల వినవ చ్చెను, కాని అమె అటులక్ష్రృముంచక, అకా
శమువై ఫు దిలకించుచు గంభీరస్వరముతో  “హేదయామయ
ప్రభో! నన్నుశ్లమించుము, విధిలేక నేనేక్స్పుత్యము. జేయ
వలసివచ్చెను, ఈకృత్యమొక'వేళ పాపములో లెక్కింప
దగినదనచో, డానిపరిణామమును నేనానందముగ ననుభ
పించుటకుు సిద్ధముగా నుంటోనని దేవుని ప్యాగ్థించెను,


స్ట్‌ ద్వి తీయ ఫాగము లిపి

మజల నొకసారి ఆభయంకరమగు కందకములోనిక।్‌
తొంగి దూ+చి వెనుకకు మరలెను. కై దీయొక్క_. పంజరము
వద్గకబోయి, ఆమె తాళముచేతుల నహాయమున ఆపంజ
రముమయొక్క_ డ్యారమును లెరచెను. ఆమె ద్యురకు వచ్చిన
తోడనే యతడు “వృద్ధు రాలా ! అక్క _చేమిళందడె దజ*ేగ-ఎయుంర
౨ను 1 అక్కజేమి చ ప్పుడ య్యును! అటబుడకవి చివ వానెవరు?
అని విచారించెను,

“చపుడు. జేయకుమ్ము దురదృషనంతుడా |! సన్ను
వడిపించుటఫోరకై నేను. వచ్చియుంటిని, నీఫొరకే నాక్ట
యమానువకృత్యేము నేడు చేయవలసివవ్చెను ౨ ఉని ఊదూ

“అఎులెన్య అటులె న మనమిష్వుడు”

“పద వెలుపలకు ఉుకక్త ప్యాదు గడుపకుము.

త హూయాూానంే ళు త్‌

“వాటినినూడ నూడదిసెదను.” అసి యందులోని
"తాశముచేచుల నవాయమున యానిగళముల నూడవ్‌సెను,

“సడుదలటె టినికాని లృప్రుచేమి జేయనలయునో, అదె
సూడ నివ రయి ఫుము. ప్త్ప్తక్క-_డినుండి సుర క్షి తముగా బైట

ఇగ డినుండి వై టబడుటకు మనకొక్క్టు మారగ్ద
ముుపను, అవ యాకందకములోనుండి (తాటినహోీయ మున

“అబ్బో 1! అకందక ములోను౦డి_


. విరధవళ

“అశ్లైన నీవు చాల పిరికివాడవులో వృద్ధురాలికామా
టలు చెడగా దోచి నిఠాశజనిం చెను,

“నేను పిరకివాడ నెనోకాదో, అక్తప్రుడు చెప్పజూలను,
"కాసి నావషయ మె సీమనస్సు భుద్ధ్దముగా నుంజెనా లేడా
అని నాయనువమానముు

“ఒ జే దొర్భాగ్యా ! నిన్నువిడిపించవ లెనని, ఈ
తాళము చేతులకొరకు అబీదవాని పా?ణములను__”

“వృదురాలా |! ఇప్పటి నాపరిస్లితినిబట్రి అట్లంటిని,
కాని వేరుగా భావించకుము.” ళ్‌

చాలు ఊరక వాగకుము, నీకు విడివోవ లననియున్న
నడువుము. లనిచో ఇక్కడ నే సుఖమనుభపించుము.ో

అస యావృద్దురా లాపంజర మునుండి క్‌ ఉబడను,
ఎక్కువ సంశయము నొందక అకైదీగూడ అఆమెవెనునెంట
మలు దేరెను, వారిద్దరు కందకముయొక్క.. ముఖమువద్దకు
వచ్చిరి. వృద్ధురాలు లోపలికి నిడచియుంచిన తాాడునుబట్టి
యూవీచూ చెను, నిటిప్రువాహముయొక్క్‌ థ్వసి దప్ప మర
మీయు వినరాకుండెను, అతడా క౦ందశ్‌ ములోనికి తొంగిచూ చి,
మిగుల లోతుగాను చీకటిగా నుండుట గవుపించి '"వృద్దు
రాలా! నివద్ర తాళముచేతులుండగా ఈవిక టమాగ్షమున
బోవుటక న్న నేడైన నొక గుప్తద్వారమును జూడరాదా
అనెను,

“ఒరే షండుడా ! సీయం దేమాతఏము[్ష ర్యము లేదు”

అని తిరన్క-రించి పలిశను“ ఈతాళము చేతులు  జేవలమా


ద్వి వీయభఫాగ ము ఏఫ్‌
సాౌరంగమానకు సంబంధించినవి. ఈవమార్షముదప్ప వేరొండు
మాక్షమున బోవుటకు ఏలు లేదు,”

అంత నతడు తాాడునుబట్టుకొని లోనికి దిగుట
పారంవించెను, అప్పుడు నృష్దురాలిల్ల నెను, “క/ందకు జేరిన
తోడనే సురశ్షితముగా జేరినటుల్క ఈ ఆాటిని గటిగా
నూఫుము, అని అతడు దిగుచుండ లోనికి జూచుచు నిలచుం
జను, కొంత సేపటికతడు "కాన రాకుండయ్యెను, అమె అక్క
డనేయుండి ఆ తాడు నేజూచుచుం డెను, కొంతసేపటిశామె
వచించినటుల తాాడుకదులసాగెను, వెంటనే అమునలిది
లోనకు దిగుట మొదలు బెక్టైను, క స్ని మెట్టుదిగినంతలో
ఆమెకాళ్ళను ఎవరో గట్టిగా బట్టుకొన్నటుల దోచెను,
వెంటనే ఆమె దిగులుపడెను,

“దుష్తురాలా ! ఇప్పుడుమాత)ిము మంచిగా దొకికి
ఏవి* నిఠానందుడు కోపముతొ ననెను, మజశీయు దాని
కాళ్ళనుబట్టి గట్టిగా లోనికీడ్చెను, *చండాలినీ, నీకార్నకలాప
మంతయు ెలిసిపోయెను, నన్ను ఫే0మంతునిగాను నగ్రారుని
గాను చేయనెంచితివిగడా ! ఇప్పు నాచేతినుండి జీవ ముతో
విడిపోజూలవు” ఇప్బని ఆఅమెచెతులు కాళ్ళను వెనుకకు పిజచి

పాపమా వృద్ధారాలు పకోపకారము చేయబోయి
"తాన నంకటములో జక్క హొనను, ఆమె మహభాతుర్య
ముతో నఏిరానందుని వశపరచుళొ నెను, అతి శి)ముంచుని
జేసషెదనని అశగొల్పను, తనలో అద్భుత సామర్థ్యము న్నటుల
జూపపను, బంగారునాశ్రాముల సనంచిస నాతేనికిచ్చి నమ్మక
పగ ఏర ధవళ
కలిగించెను, పాఠకులారా! అఆబంగాు నావాములుగలనంచి
అక్క-డికెటువచ్చెనో తెలిసిఫొంటిరా 1? పదహారవ (ప్రకరణ
మున ఈవృద్ధవనచరికి పవిరధవళుడు బహుమానముగా నిచ్చి
నదే, ఉండసిమ్ము, ఆమె వ్యూహము మాత్రము మంచిగానే
రచించెను, కాసి కొడిలో 'చెడిటోయినది, ఆమెళెాళవు చేతుల
గు ల్సిని ౫ కొని నిరానందుని కందక్‌మున నెటినె చెను, అంత
నతడు "వెంటనే యా తాడును బట్టువొని లోనకుబోయి
ఆమునలి "దేమేమి గావించుచుండెనో చూచుచునేయుండెను,
పథమ మాశైదీ లోపలికి దిగుచుందుట జూచెను, వాడు
లోపలికి దిగినతోడనే, నిరానందుడు వాసిన్నల్టపైన బలమం
కొద్ది ముప్టిప్గొహారము గావించి మూర్చితునిగా జేసివై చెను,
అక మ గట తాడును కదలించి యావ్ఫద్ధురాలిని గాచుకొని
యుండెను, తర్వాత నేమయ్యనో పాఠకులకు 'ెలిసియీ
యుం జను,

౯ 3ండాలినీ, తుదకు నాకు ఘాత జేయ నేవేసితివి*
అని ఒకమూలకు బడియున్న శె దీఅనెను,

“కృోతఘ్న్నూ ! సీవుమాత్రము చండాలునికంటె నీచు
డవు. దుష్టా నీవల్ల నే నాషపమాదము వచ్చిపడెనుోో

నిరానందుడు వృద్దు రాలినడుమునకు గొలుసునుగట్టి
డానినిపైకిదెచ్చెను, అటుపిమ్మట అకై దీనిగూడ అటులేగొసి
వచ్చెను. “ముసలిదాన్నా  సీయద్భుత సామర్ధ్యము. నాక
జూవించితివి కాని ఇక నాయద్భుతసామర్థ్యము. నీవుగూడ.
చూడుము. కఇృల్లని యాసృర్దుఠాలి నొకపంజరములో శైైదీ
నొక పంజరమ.లో బంధించి.వై చెను.


గతప॥కరణమున వచించినటుల జంగ్‌  ఇెండువనము
లయ్యును, అజింక్‌ ఫ్రదుగ్తములో చక్కగా వర్పాటు గావింప
బడెను. ప వేశ ద్వార ముకడ సశే స్త్రలగువారి నెక్యువగా
కావలియుంచబఎను, తనక న్య పె ఆదుమ్లులు మరల వచ్చిసడి
రసి నత్యాశయు డత్యంత నంతృపు డయ్యెను, ఒక్క పెటున
అ నెకపై న్వమును "వెంటనిడుకొని పోయి సింహాగుహూను
భూమిమటము 'జేయవ లెనన్హి మాటిమాటికి దలంచుచుండచెను,
కాని యితర కారణములవల్ల ఎప్పటికప్పుడు పనినాగకుంజను,
అతసకుమూరుడగు చంద సేనునివిషయ మె పూ_రిగ సరాన
'జెందియుండజెను, తన ఫుత్తునిశవమును కన్నులతో జూడ
నలెనని చాల ప్రయత్నముజేసెను, కానీ జాడదొరకలేదు,

ఏర్రధవళు డింత రాతి కారఠాగృ హామునుండి లలు
వెలి లలితప్రుభను విడిపించెను. కాని అతడుకారాక్సృహము
నుండి యట్లు వచ్చియుండును ? ఈసంథఛ యమును చండవర్శ
సిరననము జేసియుండెను, ఛచాలవరకతడు కారాగృవహాము
నుండి పారిపోయి. యుండవచ్చును, _అట్టుబోవుచుండ
[తోవలో అదు ర్మ్నాస్టలాతనికి కనుపడియుండవచ్చును. అని
నమాధాన పరచియుండెను, అందువల్ల న ౮౫|శే యినకు
నమాధానముగాకం౦ డెను, నసాకుమూ రను రెండునార్లు భయం
కరమైన నంకటములనుండి దవ్చించినవాడున్ను నేను కన్న


00 వీరధవళ

ఫుతునివ ల సాకిన పఏిరధవళుడు కుమూరుని జంపియుండ
గలడా ౪ అను నంచేవహూము మాటిమాటికి గలుగుచుండెను,
ప్రత్యవుముగా నేనే సిరధవళుని విచాకంచవల యుననిఫాడ
అనుఖొనుచుండను, కాని అతసనియందు హా త్యాఫియోగము
నిడి ఒంటరిగా వ్‌వారించుట తగదని యనుకొనెను, అతడు
చండవర్శను (బతిమాలి పకధవళునివల్ల అన్ని సంగతులు
"తెల్లముగా విచారించుకొనిరమ్నని "నేడువచించియుంజెను,

న త్యా,శ్హయుడు జెప్పినటుల చండవర్శ ఎంతవరకు జేసి
యుంజెనో ఏఠరధవళుడు మజుల దుర్గములోకివచ్చియుండుటచే
అతని స్యయంపిచార మట్లుండెన్‌ మనము చూాచుచుండె
దముగాక, సాయంకాల మయ్యుంు౦ 4ను, విళధవళుని ప్రకృతి
బప డిందుకించుక బాగుపడుచు వచ్చుచుంెరు. అఆనమంయ
మున నలేడు తేన శయ్యలో జరిగినదంతయువిచార మొవర్నుచు
పడయుండెను, ఒకమూలగూాటిలోబెటబడిన దీపము మంద
గతితో వెలుగుచుండెను, ఇంతలో చ్యార మును తం ముపొసి
హంసికలోపలికీవచ్చి వీరధవఘినిజూచి యిష్టుబలికెను. “నిన్ను
గలసికొనవలయునని నర్రారు. చండవర త్ర మహారాజుగారు
యింతలో రాగలరు.

“ఎందులకు నన్ను గలిసికొనుట కేమికారణము”
శయ్యమై నుండి తన తలను ఇంచుకమై. "కై త్రీ అతడు పెచారిం
చెను, హంసిక లలిత్యపభకు విశ్వాసు రాలు. ఆమెకు లలన
యొక్క నంగతి నంతయుచెలియును, కాబటి ముజుల నతడు
హంసికా ! సీకన్నియుదెలియును, కాని నాతో జెప్పజాలవు,


ద్వి తీయభాగ ము సి
అనాడు నేను ఇక్కడినుండి ఎందులకు బోయితినో, ఎవరి
సనహాయన్టమున బోయితినో అదియుంతేయు నీకు 'జెలేస'్యయ
యు-జెను,-””అ నెను,

“జాను ₹ౌను కాని వీరధవళా! ఆఏపయమై న్న్న
క్క. టిగూడ విచారించకుము, నాశదియమియు బెప్పనచ్చుట
"బేదు*. అని వాంసిక ద్వారమ్మావై ఫు శంకితదృషీతో జూ చెను,
ఆనా డారము త్తరము లలితహుభ వా్రాయుట కెట్లు కానవణ
మయ్యెనో అదియంతేయు నాకు 'డెలిసియున్నప్పటికిని కొన్ని
కారణములవల్ల నాకు వచించుటక వ్‌?స బేకున్నది. అదిగాక
చండ నర్శ ఇక్క_డికివచ్చుటకుగూడ ఆ దేకారణమైయుం ౩రు,
స్‌ఫ్ర చుర్లి ములోకిమ అల నందులకు వచ్చిలిపి; సికాదుర్మాష్ణు
ఇక్కడ గలిఫకొనిరి మొదలగు ప్యశ్నలు నిన్నిస్వుడాయన
పవాకించగలడు””

“బది యమి ! ఆయనక త్ర్తర మొకళ్క ఇదంతయు
ఈశ్వరునియొక్క_ లల, మరియు. దైవిక_పేకణమున నేను
మజల దుగ్షములోనికి వచ్చియుంటిని. ఉదియెనా యు_త్తవము,

అంతలో నె ద్యారమును దెక చూకొని చండవనర శె లోనకు
బ)వేశించెను, హంసికదప్ప నింజెవ్వరును అక్కడ లెకుండిరి,
అదిజూచి చండవర్శ హంసికను అవలకుబొమ్మని చెప్పెను,
వమురియు 'ఆానిక్కుడనున్నంతవరకు నెవ్వరిని లోపలమనలానె
యకుమనిగూడ చెప్పెను. చేయునదిలక హాంసిక టకు
'వెడలిఫోయెను, అంత చండవర్శ పీరధవళుని శయయ్య్టనడ్లకు జేరి
“ఏశధవళె ! ఆనాడు న్‌వు మహా ₹ 'ర్యముతి' శ ఆదురా గస్తల


40 ఏరధవళ
చేతినుండి లలితప)/భను , విడిపించికివి అందుకుగ-ను నాకును
న త్యాశ/(య మహారాజుకును ఆనందము కలిగినది. సరే
అమాట అటుండనిమ్ము, "నేడు నీప్యకృతి ముంచిగానుందచెనసి
"జెలిసినతోడ నే నేసిక్కటడికీ వచ్చియుంటిని. సిన్ని అత్యంత
మవా తేరమగుమూాటలను విచారించవలసియున్నది. ప్థాథిమము
నాకొకటి 'దెలియనిమ్మా, ఆనాడు. ఇక్క-డినుండి మాహాద్దు
దాటి వంగ దేశమునకు బోయెదసని నీవు చై లువెవాయుంటివి,
మ జుల నకసాష్మల్తుగా సిక్కా డి వెందుకు నచ్చియుంటపి నిను
నచ్చియుండుటవల్ల లలితపుభయొక్క_ వినంతీని లవమానము
'బెసినటుల య్యెను, ఇంతగాక సనీవొకఖభయంకర తవ్చిదన్వుడ
వెతివి నాకు నమ్మికగలిగియుండెనుగద్యా, అనాటిళాతి)
స్‌వ్చ ఆ యిర్వు[ర నములో సచేయిని ముంచియు6టివిో అసి
పలికను,

“ఏమి ? న్వరతణార్థ మై విధిలేక నితమలపా*ణములను
దీయవలసివచ్చుట తేష్పిదనముని యందురా 1౫

ఈ“ అసగా సీనహాయార్థ మై సీవెంటనిచ్చిన ఆ యిరువ్సురు
మొదటనే నీపై "రుగబడిరనుచుంటివావమి 1 కాదు అశ్షాన్న
టికీని కాదు. సీవే మొటమహముదట నాొాయిరు;85పె శన్సృమును
"లవ నె లితివి,”

“నద్గారుగారూ | మోామాటలు నా కేమాక?ము,
అర్హమగుట లేదు.” అని ఇాంతముతోను, ఆశ్చర్యముతోను,
ఏం ధవ ళుడ నెను,
గ్ర ద్వితీయ భాగము క్రీ
చండ వర్శగారి ప్మశ్న లమొక్క అర్థము మా పాఠకులకు
'దెపసియుండవచ్చును,

“ఏళ భన ఖె 1. సీవ్రనన్ను పిచ్చివానిగా సెంచుచుంటివా
ఏమి ” కోపముతో చండవర్శబలిశను, “అయిరువురిని నీవు
చంపలెదనియందువా 1 నిండుతో)ఏవలో వారినినధించ్చి వారి
పేతములను ఎక్కడ అరణ్నగతుకు లకు  దొ౭కియుండెనో
అక్క_-డ అఆ యరణ్యమునకు గొనిపోయి నీవు పడవేయలేవా ?
చూడుమ్ము. వివారించుపొనుము. అఆయిరువుగు సీశేగాడ
నుండిరి, వారిని నీవు మో నముజేసినదంచయ: -జేనింతవరక
దాచి పెట్టియుంచితిని, సీవన్ని సంగతులను ఒప్పుళొ నకుండినవో
ఈ కొత్తగా మరల సనిరువురిని నీవు వాత్యజేసినటుల సిద్ధమా
చేయగలను

ఏరధనళు  డాశ్ళ్చర్యచకితుడై.  చండవర్శ్మయొక్క_
మాటలను పనుచుంచెను.. అతడ్వు వార పాటు జెందుచున్న టుల
తాన్నుగప+ంచెిను, ఆయనమాటలు ముగిసిన తళోడనే ఆయను
వమూనమును దూరముగాపించవ నను ఉంైళమాతో సిట్లు
నుడువజొచ్చెను, “నన్రారుగారూ ! అనాడాయిర్య్వుర్యివేతములు
అడవిలోదొరికినవని మిరుజెప్పునదినరియే, వారెట్టు మర
ణించికో అదిగూడ నాకుదెలియును, కాని మహరాజా !
వారు నాపకమునబోరాడి చంపబడిరి నా పిరుద్దముగా
వాసనమయు వేయలేదు. మేమిక్క_డినుండి బయలుచేరి
అరణ్యములోనికి చాలదూరమువరకు జేరుళొంటిమి, అక్కడ
మాకు దున్దాతమణి ఉన్న త్రమణి తమనశ న్ర్రైము కాత


ఇక్కడికి వచ్చుచుండగా వమూాకు మధ్యన నేకలిసిం, వారిక్‌ని
మాకును కొంతవజకు వోరుజరిగను, అప్పుడాయిరువురు పడీ
శ్రోయిరి, నాకుమాత మేమియు గాయముతగులవేదు, "నేను
వారిచేతినుండి తప్పించుకొనిపోయి. మజలనిచ్చటికి వచ్చు
నంతలో, లలితపిభ _ నెక్తుకొనిపోవుచున్నటుల వారిని
జాచినని,లే

వీరధవళుడట్లు వచించుచుండగా అతనివైపు దృష్టి
నిగుడించి చండవర ఛధదొచుచుండెను, అతనినోటినుండి వెలువడు
ప్రతియొక్క_శ దము సనిజమనిగూడ ఆయనకు దోచుచుండెను,
“మొదట చండ వర్శ తనయాజ్ఞానుసార ముగ వారిర్యురు
తో9వలో ఏరధనళునిపె తిరుగ బడియుండవచ్చున్ను జర్రదు
వల్ల ఏరధ:ళుడే. వాంని తుదముట్రించి యుండవచ్చువను
కొ నెను. ఇప్పుడు వోధవళిననోట నిజమైనసంగతిని వినినంతెనె
ఆయనకు సమాధానమయ్యును, కాసి యూమాట అతడు
తనమదిలో యోచించుకొన్న చాసిక్‌ పనుద్ధముగానుండెను,
ఎటులై నను తానుజెప్పినట్టుపిని అతేడు నంగ దేశమునకు
"వెడలిపోవ అఆెనసి ఆతనిము ఖో ళ మె యుంజెను,

“విరధవళా ! నీవు మహాజూగ) త్తీగలవాడవు, నిజ
ముగా జరిగియున్నటుల 'నెనిచ్చినయికువురనుచరులు చంప
బడికి మజీయు నివు సురశ్షితముగా తప్పించుకోనియుంటివి,
బ్లదియంతయు సీఫు మహాచాతుర్యముతొో వచించియు:టివి,
కాని నెనుమవూత్య)ము. నీమాటలకు మోనపడువాడనుగాను,
నా సశ స్ర్ర యోధులిరువును దచ్చుట్క నీవుచ్యూత మేమ్యూత్రము


ద్వి తీయ భాగ ము శప
గాయపడకుండ _ దప్పించుకొనుట్కు ఈమాట యెొంగరైన
యొప్వునా 27

“ఒప ఎకుండినను సనుజెప్పినదంతీయు సిజ ము” అని
ఏకధవళుడు పౌరుషముతో ననెను,

“స ౭కే ఒకవేళ నీమాట నిజమేఅనుకొ నెదను*” చంక
వర్మ 85 0చవముం సామ్య స్వరముతొ మజలసిట్ల నెను, అయి
నప్పటికిని నివందులకై మర లినచ్చితివి? ఇక్కడినుండి వోవు
నప్పుడు జేసికొనిన నిశృయమున్ను, లలితప్రుుభమై జూపిన
(ేమయు నేమయ్యెను.

“నాశ కికంక1బు నొక అత్యంత ఉచ్చళ కి నన్నుమజుల
దుర్గ్లములోనికి బొమ్ముని వచించుట చే వచ్చియుంటిని,.” అన)
ప్రధవఖుడు తాం గముతోననెను,

శ నియో వచ్చియుంచనా ౪ అంతకుపూరర్టము ఎందులకు
'రాకుండెను, ఏరధథవళెా! ఏఈ మాటలు నాయుదుటనా ౪”
అని తిరస్కారదృష్టితా చండవర్మ వీకధవళునిజాచు చుండెను,

“నశ్తారుగారూ [! నేటివరకు దుర్తముందు జరిగి ననంగతి
సతి అయియుండ వచ్చును ,__ కరువదినాలుగు సంవత్పన
ములనుండి ఎల్లప్పుడు జరునసు దుందెడే అమ్ముతే చమ త్కా.రము,
లక మొన్న భోజననమారంభసనమయమున ప్రకటమ్రన ఆ
పవక అక్కతిని స్‌వ జూచియుండిన యెడల, నామనస్పున
'ప్యరణము 'జేయునట్లి శ్క్రి౦ సివబద్ధమని అనజాలవుఎ*అని
గంభీర న్వరముతో ననెను,


|. ఏీరధవళ

అననిమాటలను వఏిననీతోడ నే చండనర్శ దిగులు
పడెను. అతసి ముఖవర్చస్సు క్షణషణము మార్చుజెందుచుం
డెను, విరధవళుని నై పు త్మీవదృష్ట్యి నిగుడించి ఇట్లు విచారింప
జొచ్చెను, “ఆయాకృతితో నీకేమి నంబంధము ౯”

“మాకామాటయందు విశాానమ. 'లేకుండిన పోనిండు,
మిరు నన్నేదో విచారించి తెలిసికొనన లెనని వచ్చియుంటిరి
చానికి చేను నిజమైన నంగతిని వాతో జెప్పియుంటిని, "కాసి
నావాక్యములను మారు తిరన్క_రించితిర, అదిసూకు నిజమని
వ0చుటలెదు. ఊరక్యపయాన ఎందులకు ₹”

శ్షణముసేవు విీకధవళునివైవు జూచి చండవర్శ
“త్తకంను నీబుద్ధి సరిగాలేదు,* అనెను,

“మోశెట్టుదోచిన నశ్రుకానిండు, కాని నేనుమ్మూత్రము
మోవలె జ్యాగ తగాయుంటినని నానమ శకము. మిోరన్న బెల్ల
నాకు చక్కగా జెలియుచున్న ది”

“అట్టుండిన నివు నామాట వినెదవు. మరల నీవు వంగ
"చేశ మునకు బోవుటకు సిద్దముగా నుంటివాలడా ౪”

“వమా మజలపాటిఫోవుదునా 1 లమ. అమాట నా
వల్ల గాజూలదు, నామం చి చెడ్డ లేమైనను ఇక్క. డ నేగావ అనుోో

“ఇ చేనా సీయు_త్ర్తీరము మూర్తా

“నర అది యట్టుమారదో చూచెదను, ఇక లలిత
(పభ ఏినతికి మన్నన లేదన్నమాట ఏరధవళా ! సీకానాడు
పతి)వాద్వార దెలిపినటుల్సే లలిత్యప్రభ యానాకుగూడ


ద్వి తీయ ఫెాగము శ్తీప్‌

“ఆమెన్‌ోటినల్ల ఆమె అఫ్మిపాయ మెట్టివో వినునంత
వరక్కు చేనేమియు జెప్పజాలనులో

“ఎట్టయినను ఆలలిత్యపభను అనగా నాకు నావ నిశ్చ
యవమయినదాసిని వకాంతమున గలిసిషొనవఅెనపి నీవిచార
ముండెను, కాని ఏరధవళ్ళొా సీయీతలంఫు మంచిదిగాదుంో
కండ్లు దెర చ బెదరించుదు చండ వర గి జట కను,

“లలికప్ర/భను గలిసికొనుట మంచిదిగాదు కాని అమె
అభ్మిపాయమును గొనివచ్చి చెప్పుటలో నవనర మేమి 1?”

“వజధవళొ! నప్పు మర్యాదనువిడిచి మాట్లాడుచుంటివి”

“మార నన్ను మరియాదను వడచి పెట్టు నటుల చేయు
చమంటిరిో
(పతిమాటను పినునట్టుల 'జేయుదునుుోో

“అటులనా ! నజే వమగుసో చూవెదనుో

“ప్ప ధవ ఫ్లా నేనిక తుదివాకమొకటి విని2ంచెదను.
లలితప)భయొక్కయు నాయొక్కయు అఖ్మిపాయానుసార
ముగ నివుతుణమైనను అలన్యముజేయక ఈహాస్తుదాటి వంగ
'చశమునకు బోవలెను. మజీయు చం్మవనేనుని వాత్యగావించి
నందులకు గాబోవ్లు శిమను దప్పించుకొనుము ఈమాట
సీకిప్టము గాకుండి సీహూశము పడువకుండీనయుడల నావంటి
చెడ్డవాడు. లేడు. నేను నీకు ప్రతిన్సర్టినిగాగలను, యీపగను
ఎబ్బయినను దీర్చుకొందును, నాకోధము ముందర నీశొక
శ్షకామైన సిలువడాలవ్లు, ఈమాట లవ్ధమందుంచుకొమ్ము,”
శీ( విరనగవళ
“ధిశ్రధవళ్లు జేమనకుండుటజూచి. అతేడు మజుల సనిటనెను,
“చూడుము. ఇంకను విచారముజేయుము, లేకుండిన నేను
సిజమెన దానిని అబద్దమా జేసి చూపెదను, చం దసేనుని
హత్యాఫయోగమునేగాగ ఇక రెండు హ'త్యాభి యోగమాల
నీపై మోప్కి నిన్నురసాతలమునక్రు ముట్రజేయుటలో వెను
దియను, నాకు శతుుుడవగుటకన్న మితుడ-.నై యుండుము

“ఇంకా రెండుహత్యలుూ”.. ఆశ ఎర్యముతో ఏశ్రధవళు
డనెను, “అటులె న నిన్ను విశాచమనియనవచు ఇను

“పిశాచము ! నాఇసష్టము మేరకుదిరుగకుండిన నేను
వి పాచముకం కు అధికముగుదునుోో

“కాని నీవు నాయందుమో పెడు విధ్య్యాభియోగ
ముకు అదికవలము మిథ్యయని సిద్ధము జేసి చూపగలను.”

“నీవా సిద్ధము జేసి చూపువాఢవు ?  నీయంటబెవరు
వి జా్వాసము౦చగలరు | నా శ జముమాందగ .నీశబ్దమెంతటిది (1
నివే చం్యదసేనుని జంవిివని దుర్షములోని వారంద!కి నమి శక్‌
గలిగియున్నది, నీవు హత్య జయుటచెతనే నిన్ను కారాగృహ
మందుంచిరి, అందుండి నీవు పాఠిపోయితివని, సినుబట్టుకొను
టకుగాను ఇ్తరుగరియోాధులనుబంపగా వాినిగూడ జంవీతివని
నేనిప్పుడే ప్రఖారము గావించును, మజియు రణరాగుడుకూడ
సివిరుద్తముగా సాక్ష్యము బలుకగలడు. చూడుము ఇప్పటికిని
విచారము జేసికొెనుము*

'“ఎట్ట్రలెనను నన్ను పూర్ణముగా నాశనము జేయ
వలెనని మో వివారముండెను ! చింతలేదు, మిాయిష్ట మొచ్చి


ద్వితీయ భాగ ము శ్ర?
నటుల  జేయుడు, నాకాభగవంతునిమై పూర్ణవిశ్వాన
మున్నది.” -

“ఇంకను నేనుజెప్పినట్టుల నీవువినవా ?”

ఆమాట విసనినతోడనే చండవర్శ కణము సేపూర
కుండెను, ఇంతలో నతనిఫొక సనపీనయు కి జ్ఞాపకమునకు
వద్దష బోయెను, మజియు హకాత్తుగా ద్యారమును దెజుచి
భతిన్యంజకస్వరముత' “అలె శే దుర్దెవితరుణ్యా అట్టుభయంకర
కార్యము లాచరించుటకు సీచేతు లెట్టా చ్చె రా”

“ఏమి మవారాజూ ! ఇబేమి! వమనుచుంటిగి *” ఎవరు
"జిసియుండిరి”. అని ద్య్వారముబై ట నిలబడియున్న హంసిక
చండవర గ్రయొక గ్రాస్ధతింజూచి వషీవారించెను,

“వమసి వచింతును. నాకిషుజేమవియు తోచుటలేీదుో”
మిక్క. లతొందరలో బడిపోయినవాసీవ్లలళ  వహాంసికనుజూచి
చండవర్శ “వాడన్నిసంగతుల కొప్పుళొనెను. కుమూరు
నతచే చంపీయుండెన నెను, ఊరక అరణ్యములో దొరకికించు
కొని నాయిరువురి 'యోధులనుసై తము అతడే చంపెనట,”

“కాదు, ఇది కల్పింపబడినమాట్క పూ రిగా కల్పెింప
జడినమాట.”” వహాంసిక్‌ కు అన్నిసంతులు “మొదటినుండి తుది
వరకు 'దెలిసియుందుటచే చండవర్శమాటలు కేవలమబద్ధమని
తోచియుండెను, అదివముజల కోపముతో “మహరాజా


చ్తే్రి విరధవళ

ఆ దురదృష్తవంతుడగు తరుణుని నాళశనమొందించుట 3ై
మోరదిస్వ్రయముగ  కల్చించితిం, సిపన్నుగడలన్నియు నాకు
చకాగాదెలవియు” ననెను,

“'నోరమూయుము ధూరా! సీ వెన్వరియెదుట
మాట్లాడుచుంటివి! ఫో యిక్కడినుండి వెడలిపామ్ము,
నా కన్నుబయిదుట నుండకుము, తిరిగి ఒక్‌ వెళ నిట్లు
మాట్లాడిన యెడల సీగతియేమగునో 'తెలిసికొమ్ము. నేటినుండి
నీవిగదివద్దకు రాకహాడదు, నాయాజ్ఞను అతిక్రమించితి వేని
నిన్నీదుర్ణములోపహాడ ఉండనీయను” అని చండవర్శ్మ
పారుషముతో బలిశెను,

నేంప్పుజెక్కువవాదించిన నుపయోగములేవని లెలిసి
కొని వాంసిక చండవర్శవైెవు తిరస్కారదృవి తో జూచుచు
మెల్లమెల్లన అటనుండి వెడలిపోపుచుండెను, తో9వలో
ఆమెకు రణరాగు డెదుర య్యును, అవృస్థుడప్పుడు చండవర్శను
గలిసకొనుటకై వచ్చుచుండెను, అతనిజూచినతోడనే చండ
వర శ్ర రొ రయు. కిదో చెను, వాడు దగ్గణకు వచ్చినతొ డనే
అతడిట్లునుడి వెను, “రణరాగా, ఇప్పటికిప్పుడే ఆనుగురు సశ న్ర
భటులను గొనివచ్చి, ఈ వీరధవముని గదిద్యారముకడ
కాపలానుంచు ము, 'అనపీగదినుండి యేకారణముతో నై నను
కదలుట పసికిరాదు, మన వృద్ధచారణుకుమూ్యత్ర మే భోజనము
గొనిఫోవలయును, వింటివా? ఇప్పటినుండి ఏకధవళుడు
మటల దుర్తమందలి కై దీయయ్యును, అదె లతమ్యమందుంచుకొని
"నేను చెప్పిన ట్లు చేయుములో


సబ మపహూరాజూ |! విరా యాజ్ఞ ను నేను శిరసావ
పింతును,” అని రణరాగుడు శీరమువంచి పలికెను,

హొద్దిసేపటిన నశ న్ర్రుభటులువచ్చి వఠధవళుని గది
వలుపల కావలియుండిరి, వారినిజాూచినతోడ నే ఏరధవళునకు
చండవర్మ్శ్మమాటలు ఒక్కొకటి జ్ఞాపకమునకు వచ్చుచుండెను,
తొను మజల కె దీయయ్యెనని దలంచెను,. కొంత సేపటికి
వారణుడు లోనకువచ్చెను, వానివల్ల అన్ని సంగతులు వెళ
ధవళునకు 'ెలిసిఫోయును, నేటినుండి తనను శ దిగాభావించి
యింకానొంచఎము చేహూాము చశాగసపడినతోడనే మఠ ల
పూర సఫు పా తొళకారాగారమునకు గొనిపోయి యుంచబడు
నని ఛారణుసనివల దెలిసి వీఠర్రధవశునకు విచారముగ ్రైను,
ఇకముందు నొపై ప్రమాదమా 'రానుండెనస్మి డాసిసెట్టు
దొలగింప జేసికొనవలెనని వివారముజేయుచు శ ంయ్యులో
జరుండియుండను,

ఇట్లుండ ర ణకాగున కాబ్డూ ఎంచి చండ వర్ష న ఫెమండ
చుండెను, చండపర్శ యెక్కుు వప/సంగించళ తాను సంకల్పిం
చినపికార మాతేని మదికెక్కించవలెనని వచింపనారంభిం
చెను, *మోరు నన్ను వీరధవళినికలిసి మాట్లాడి రమ్మని
చెప్పినట్లు నేనతసివద్దకు బోకముంటదే అతడునన్ను తనవద్లం
రవ్ముని కబురు'జేసెను, అవమాటవినగానె నాకాశ్చర్యమనిపిం
వాను, నేన ప్లు ఆతేసివద్దకుబోయియుంటిని, అప్పట్ల" నతడు
నాల అస్వస్థతేగా నున్నటుల గానుపించెను, నన్ను జూచిన


ర్‌) ఏఠ్రధవళ
తోడనే అతడు తవ మోకాళ్ళపై గూర్చుుండి నన్ను బ్శతి
నూలుచు నిట్టుబలికను, “నాకభయమిండు, నాకభయమిండు”
ఇటతడొ ౩రీతిగ ననుచుండెను, అప్పుడు నేనాతనితో అభయ
మిచ్చునటువంటి దై నవీ అటుపిమ్మట నభయమిచ్చెదనని
యంటిని, వెంట నే అతడు తనపాపపు హృదయమును నాయె
దుట వెల్లడి జేసెను, చంద? సేనుని రోపముతో నేనేజంపితినని
చెప్పెను, నన్నెటులైన ఈనేరమానుండి దప్బీంపుముని వినయ
పూర్వకముగ పా/ర్ధిం చెను, ఇదిగాక నింకానిర్వురి మనయోధు
లను తా నేహత్యగావించినట్లోప్పుకొ నెను, ఇంకాననతడు కారా
గృహామునుండి యెట్లో ద్వ్వరమును "'దెరచుకొని పారిపోయి
యుంటిననికూ+డ చెప్పెను, అతడట్లు పారిపోవుచుండ మనదుగక్ష
రశ్లకులగు యోధులు వెంటాడి వారికి తానే వధించినటుల
జప్ప్సియుండెను, అట్ట భయంక రకృత్యములాచరించి వముదిలో
భయముజెంది యెటులైన నన్ను బతిమాలి తన నేరమును
తుడచివేసికొనుటనై వముజుల దుర్గములోనికీ వచ్చుచుండగా
తమరికన్యను యాదు ర్మాద్హ్రలు యెత్తుకొనిపోవుటజూచితినని
మొదలగు నంగతులన్నియు జెప్పుచుండగా వానివద్త నిల
చుండుటకు నాశే భయముగాదో బెను, ఎందుకన వాడిదివర కే
మాస్దురిని జంపియుండి తనజీవితాశను వదలియిుండిన వాడు |
అట్రివాడెప్పు డేమిగావించునది మనకు 'దెలియదు, అందుకనే
హాంసిక ను అతనివద్దకు బోవలదని జెప్పియుంటిసి, మజీయు
నాతనిగదివద్ద కావలివారల నుంచియు౦టి ని

ఆవమా+*టలువిని స త్యాశ యుడు స్తంభితుడై పోయిను,
మొదటకోపముతో నిట్లనెను, “చండనర్మ వమహరాజూ !
ద్వి తీయ ఫాగము ర్‌
నీను మంచిపని గావించివివిి వాడు మజల పారిపోకుండ
జూడుము, రాజధానినుండి న్యాయాధ్యముడు నచ్చువరకు
వాసిని జూగ్యతేగా కని ప్ర్టకొనియుండవలయును, * అని
న త్యాశఎయు డూరకుండి, కొంతసేపటికి “అహ | వఏర్రధవ ₹ౌ,
నాకుమారుని జంపుటకు నీకు చేతులెట్టవచ్చెరా ! 1౫
గతప్క్శకరణమున జరిగి దగ్సరదగ్గర పదిదినములు గావ
ఇచ్చెను, రాజధానినుండి న్య్వాయాధ్యముడు వచ్చుచుండెనని
సూచనగాపించుట కొక రాజభటుడు దుర్షములోకివ చ్చియుం
డెను. చంఢవర్శ్మ ఆవర్సాటు నంతయు తనచేతిలో దీసికొని
యుండెను, న్యాయసభ యొక్క "కార్యక /మము సంగ/హాలయ
మున జరుపవలనసి నిశ్చయించుకొనెను, అక్క_ుడ న్యాయా
ధ్య్వముడు గూర్చుండుటకుగాను యోగ్టమైన సలము 'నర్చాటు
గాపింపబడెను, ఆరాజభటుడువచ్న్చి చె్పినతోడనే అన్ని విధ
ముల వర్పాటులను గావించి మర్వాదానుసారముగ ఆపా/0
తాధికారిని విలపించుటకు గాను మనుష్యునంపిం చెను, వాస్తవ


గ్‌ ఏీఠరధవళ
ముగా జూడ న్యాయసభయొక్క_ "కార్యక /(మయమంతయు ఆ
పా/0౦తాధికారి 'జేయవలసియుండెను. కాని చండవర హేతువు
పేరుగానుండెను,

మటబటునాడు తన నలుగురనుచరులను వెంటసనిడుళొసి
పా్రాంతాధికారి దుర్గములోనికి వచ్చిచేరుకొ నెను, దుర్తము
లోసికి బిలికించినందులకతసకి చాల అభిమానమనసనిపించెను,
సర్తారు చండవర్శవంటి అత్యంత శీ0చంతుడు తన వద్దకు
మనుష్యునిబంపి బిలిపించుటన్న అతనిశంతో భూవషణమనసి
పవించెను, అతడు దుర్గములోసికి వచ్చినతో డనే చండవర్శ్మ
తనమహోలులోనికి దోడుకొనిపోయి్రి. తానుసంకల్పించిన
దంతయు వినిపించెను,

శెండవనాడు రాజధానినుండి న్యాయాధ్యముడు వచ్చి
యుండెను, ఆయన వెంబడి ఛభాలమం౦దియుండిం, రాజకార ణము
పా/రంభమైనది మొదలు న త్యాశ/యుసివిషయ మై మంతి
మండలి హృదయమించుక కలుషితమైయుండెనని యిదివర కే
జెప్పబడెను,. ఈ నస్యాయా ధ్యముడుగూడ ఆఅఆమ౦ండలిలో
నొక బై యుండెను, అందువల్ల నాతనిమనస్ఫుగూడ సత్యా
శ్చయుని విషయమై చాగుగాలేకుండెను,  అదియంతయు
"లెక్కింపక నత్యాశ్యయ చండవర్శలాతనికి స్వాగతమిచ్చి
దోడుకొనివచ్చి వారివారికీదగినట్టుల , 'నేర్చాటులు గావించిరి,
అదిజూచి న్యాయాధ్యముడు నంతోవపి.౦చెను,

న్యాయాధ్యముడు వచ్చియున్నటుల వెశధవ ళునకు
'దెలిసినతోడ నే తనపై నారోపింపబడిన 'నేరమబద్ధమని


ద్వె తీయ ఫాగ ము గ్‌
సిద్ధము జేసి చూపించెదనని ఆయనశానందము వోచుచుంచెను,
సాయంకాలమగునరిక్‌ న్యాయా ధ్యమయునివద్రనుండి ఒక్‌ ప్రతీ
“కారుడు పీరధవ ళునివదకువచ్చి ఇట్టుబలిశెను, “న్యాయా
ధ్వ్యములవారు వచ్చియున్నారు. "రేఫపుదయమున న్యాయనభ
పా్రారంభమగును, నీవాత్వాఖఫియోగమునుండి. విడుదల
గాదలంచినచవో, నివైఫున నెవంై నసాములున్న విలివించు కొని
సిద్ద్రముగానుండుము,'

ళసన్సు సిద్ధముగా నెయుంటిని, నాకుసాములతో బని
లేదు, నిజమైనదానికి సాములెందుకు, దానికావల ఈశ్వరు డే
గలడులో

అ పితీకార వెడలిపోయినపిమ్మట, వఏర్రధవళుడు తన
వీచారములో మగ్నుడయ్యెను, ముసగ్టురిని జంపీనటుల తనపై
మిథా్వ్థాఖ యోగ మును మోవీనప్పటికిని, అతసిమనస్సు సొంతము
గానె యుండెను, తనవిరుద్ధముగా నెన్ని అబద్ధములు గల్పించి
నప్పటికిస్కి సత్యము సత్య మేఅగునని తలంచుచుండెను, ఇట్లు
విచారము చేయుచుండ మధ్య రాలి గావ చ్చెను, దుర్షమందంతట
శాంతి వ్యాపించియుండెను, ఇంతలో మెల్లన ద్వార మును
"తెరచుహొని బిజ్ఞలుడు లోపలికివ చ్చెను.

“బిజ్ఞలా ! నంకటనమయమున నాకుసహాయము జేయు
చుండునట్లి మిత్రమా | నిన్నుచాలదినములకు జూడగలిగి
తిని రమ్ము,” ఇట్లని వీరధవళు డాలనిచేయినిబట్టి తనవద్దకు
లాగికొ నెను, “కాని బిజ్ఞ్జలా! ఇదేమి! ఈ నూతనవన్త్రృముల
ధరించితివి, ఎందుకని ౪”


గ్ట్‌డ్తీ వీరధవళ

“ఇవి సీద్వ్యారముకడ కావలియున్న వారి వస్ర్రృములు”
శిరోభూవణమునుద్‌సి ఏరధవళునకు జూపించుచు నతడు
నవ్వుకొనుచు బలిశెను, నేను ఈనాడు నీద్వారముకడ కాపలా
గాయుచుంటిని, నీవొక వేళ నిక్కడినుండి పారిపోవుచున్నట్టుల
జూచిన యెడల, నిన్ను నేను ప్ట్టుకొందును, "తెలీసెనా లో

“నేనిక్కడ కావలియున్నవానియింటికొక చుట్టము
వచ్చియుండెనట, అతడు నన్నీనాటికి తనకుబదులుగా పసి
"జేయుమని బ్యతిమాలియుండెను, నేనుగూడ నమయము
జిక్కి.నందులకు సంతోవపడి ఒప్పుళొంటిని గో

“బిజ్ఞలా ! సకునాయందు వే )[మగలదనసి నాకు 'దెలి
యును, నాదుఃఖమునుజూచి నాకేదైన సహాయము జేయ
వలయునని వచ్చియుండవచ్చును. ఒకవేళ నన్ని క్క_డినుండి
పారిపొమ్ముని చెప్పదలంచితివేమో కాని అదితప్పు.”

“పిరధనళా ! కాదు, నిన్నుజూచి నాకుచాల దుఃఖ
మసీపించుచున్నది, నీవు నిషోమీవని నాకుచక్క.గా 'బెలియును,
"నేనుచేయున దేమియులేదు, కాని నేనొకనంగతిని నీకు చెలియ
'జేయుటకై. వచ్చియుంటిని, ఆసంగతిని వినినతోడ శే నీకు
కపహాలనంతో వము గలుఫను.ో

“బిజ్జలా ! త్వరగా బెల్బుము 1 అని వీరధవళుడు
తొందరపాటుతో విబారించెను,

“లలెతప్రభ యొక్క. అభిప్రాయమును వినవలెనసి
నీకుండెనా బేడా 1”


ద్వి లరీయ భాగము ర్‌స్ట్‌

అమెఅభిపాొాయ మేముండెను ! నేనుదోమీనని ఆమె దలంచు
చుండెనా + కాదు అమెకు నావిషయవమె అ శ్షైన్నటికిని
దోచదు,”ో

“ఆమెఅభిపా్రాయము నేనుజెప్పుటకన్న, న్వతః తన
నోటనే నీఘుజెపష్పదలచియున్న ది

“నవమి ! న్వతః ఆమె నాకుజెప్పగలదా + అనగా అమె
నన్నుగలసి మాట్లాడనుండెనా ? ఎప్పుడువిజలా ఎప్పుడు,
చెప్పుము, చెపప్తముో

వీరధవళుని వేగరపాటునుజూచి బిజలునకు కొంత
కొతుకముగాదో చెను, అటుపిమ శట అతడిట్లునుడువజా చె ఏను,
“నిలువుము, ఇటు తొందరపడకుము, ఈకార్యము మిక్కిలి
రహన్యముగా కావలసియున్నది, దానిశ్తై 'నేనన్ని విధముల
ఏర్పాటు చేసియుంటిని, ఏట శాంతముగా నున్నట్లులజూచి
హూంసిక ఇక్కడికి రాగలదు,

కంతలో వహాంసిక రా నేవ చ్చెను,
ర, రహస్యముగా పాణయయుగ్మము
న ను నల

హూంసికను జూచినతోడనే వరధవళున కానందమ
య్యొును, ఇట్టి సంకటనమయమంన తనకు సహాయము 'బేయు
వారిని జూచినతోడ నే అఆయననంతోపషమునకు మేర లేకుండెను,
ఆయన నేతములనుండి అశ్యుుబిందువులు రాలజొ చ్చెను,
అయన పృాదయమునుండి దుఃఖము పొంగివచ్చుచుం డెను,
అదిజూచి హంసిఠక “*ఏరధవశ్ళొా నీవిట్లుదు?ఃఖంపకుము, నీవిట్లు
దుఃఖంచుచుండిన లలితప్రభస్థితి మయేమగునో విచారించుకొ
నుము, నీవు నిర్గొమిపి, నివిట్లు నిరాశ జెంద పసి లెదు, వారు
స్‌మై నెన్ని దోషము లారోపించినప్పటికిని, ఈశ్వరుడు న్యాయ
మూర్తి తుదకు నత్యమే బయటపడగలదు. ఉండనిమ్ము,
కప్పుడు కాలము గడుపుట పనికిరాదు, లలితప్రుభ నికొర
శదురుచూచుచున్నది, మనమిష్పుడు బాలజూగత నహంచ
వలెను. బిజ్జ్ఞలా ! మేము మజలివచ్చువరకు సీవిచ్చోటనే
యుండుము, ఎవరికిని నంశథయము 'రాకుండునట్లు జేయుము.

ఇట్ససి ఆమ్‌ు ఏఠ్రధవళుని చేయిబట్టుకొని అతసి డజ్య్వార
ముకడనున్న గోడవద్లకు దీసిషొనిపోయెను, వ్లణముసేసొ
గోడను పణిలించి, మైనున్న కొయ్యనుబటై క్తంచుక కిందికి
లాగను. వెంటనే నొఠ గు పద్వారము "తెర చుకోబజెను, ఈ
గసప్తన్వారము సంగతి వృద్ధదారణుడా మకు దెల్సియుండెను,


రి దై తీయ ఫాగ ము స్ట్‌
అఆయిరువు కా ద్వార ముగుండా ముందుకునడచుదు వచ్చుచుం
డిరి, అట్టురా,?ా వారికొక జయముకుగల (తోవజిక్కెను, ఆ(తోవ
గు_ప్త్రముగా గోడ మధ్యనుండి (త్రవ్వి చేసిన దయ్యుం జను, పొంత
సేపటివరకా తోవను నఢచుచువచ్చి, వాంసిక తన చేతితో
భూమిని తడవిఛూచెను, అక్కడొక వికియుండగా దాసిని తన
కాలితో నొోక్కెను, వెంటనే క్రిందికిబోవు నొక మార్షమేన్ప
డెను, అటు వారిరువురు కొంతదూర మేగునరికి వాకికి మెటను
పడెను, అమెెగుండా వార్తు రెండ వప్రుశరణమున వగన
గావించిన సీనర నారాయణ దేవాలయ ముయొక్కం గర్భము
లోసికి వచ్చిచేగగి అక్కడ నొకమూలకు దీపముబెట్రియుం
డెను, గర్భగుడిలోకివచ్చి చేరినత్‌. ఉనే హాంసిక తన వాలు బెట్ట
నొకమూలకఘు బొమమ శని ప్‌కధన ళునక్షు సౌంద్హ చేసెను,
వకధవళుడు ముందునకువచ్చినతో డనే ఎదుటనుండి
లలితపభ్గ వచ్చుచుండు టతడు జూచెను, కాని ఎంత ఆళ్ళ
ర్యము | ఆమె ముఖముమయొక్క గళ వాల మారిపోయెను,
దుఃఖ ఫెరమున, ఉ త్పాహభంగమున ఆ మెశరీరము'యుక్య్థ_యిు
మానసికముయొక్క్యయు బలము తపో యెను, ఆము చాల
మెల్ల మెల్లన అడుగులు బెట్టుచుండెను, ఏఫఠధవళు డామెచేయినసి
తనచేతితో బటుశ్‌ొ నెను, అమృదులహ న మానమయమున
చల్ల గానుండి గడగడ వణకుచుండెను, రెండు దినములనుండి
జకేలీరుగ కంటినీరు గార్చుటవల్ల, ఆమె కమలములవంటి
నేత్మశములు అర క్తమై నిలబడి.మున్నటుల వోదుదుండెను,


ద్ర వ్‌రధవళ

శృణముసేపు అమె ని స్తేజమైన ముఖమునుజూచి ఏర
ధవ ళుడ్చినెను, '“లలితపుభా ! నేను వాంసికకుదెల్పిన నిజ
మెనసంగతి నీకు విశ్వ్యాసమనిపిం చెనా.”

గౌను నాక్ర పూర్ణముగా విశ్యానమాన్న ది అసి
అత్యంతదుఃఖము త లలితప,భఅనెను, “ ఈశరుడు వ.
పత్వేమాను స్థరపరచుగాక,. ఈవాక్యము అఆ మెనోటి వెంట
'వెడలునిస్వడు అమెకన్ను లశ్రపూరితములయ్యెను, ఆమె
కరుణాన్సదమెైన స్టితినిజూచి వీకధవళుడు “హావర మేశ్యరా !
ఏమి నాకొరకై ఈమ్మెతి, నావంటి చా ర్భాస్యుని మ్ల/మించి
నందులకా ఈమెరీ?ళ్ల. ఈశ్వరా! నీవెంతటి అన్యాయకా!ివిఫ
బట్టని తన నేతములనుండిగూ+డ నీరుగార్నెను.. కొంతసేపటికి
తన దుుము నావుకొని “*లలిశ్స్సభా శాంతించుములఅని
పలిశెసు,

“ నాంతింపవ లెనా ? ఏరధవళా! నాశెక్ట_డి శాంత ముఖ
ఆతసికంరనును కాగలించుకొని వెక్కి వెక్కిపడుచు “పా/ణ
నఖా ! నీవిట్లు దుఃఖమయమగు నంకటములో జిష్క-కొని
యుండ 'నేనెట్టు శాంతముగా నుండనగును.

అపహాహాో ! ఆనమయమున అఆరోహిణీచందు్ర)లకలయిక,
కృృష్ణవర్ల మేఘుడు క ప్పివుచ్చినటుల దోచుచుండెను, క్షణము
లోనే తన తప్పు జాపకమునకు వచ్చినతోడ నే లలితృపభ
ఏకధవ ళునివిడచి రెండడుగులు నెనుకకు నడచి జీఏరధవళా |!
ని న్నెంతగా ( పమించుచుంటినో ఆపర మేశ్వరు డెకుగును,
కాని అది యా ఈశ్వరుడొప్పియుండ లేదు, ఈ్యణమునకు


ముందుజూవీింఛిన నాసిర్భలత్వమున కిప్పుడు నాకు చెక్తగా
దోచుచున్నది, నిపై నారు పజమగలదు, "కాని నేనింఫొక 6కి
వమూూటయిచి సయుంటి సో

“నాకది దెలియును, చండవర్న్శకుగదా ?

“రాను దుఃఖతన్వరముతో లలితపభ అనెను, “ఆ
సంగతి నంతయు సీశెరిగించి, నావిషయమె సీకు గలిగిన వేరు
భావనను దొలగించుటకై యిటు గు సముగా కలిసిఫొనుట
'శెర్చాటు గాపించితినిలో

“లలిత్నపభా ! నీవిషయమై నాకు వేరు భావన గలిగె
నని సీశెవరు జెల్పియుండిరి ? ఈమాటకు నేనొక క్షణమైన
అలన్యము “దేసియుండ లదు.

“కామ, కాని నాయొక్కయు తరమునుజూచి నీకేమి
దోచియుండవచ్చునోయని అనుకొంటిని, ఆనంగతినంతయు
సీశెప్తుడెరిగింతునాయని నాకుండెను, ఆవాడు, అహో [_
క్షణముసేపూరకుండి *ీఅనాడుర్శ్మాతి నాతండీి నన్ను చండ
వర్మ వద్ది కెగి ఆయనను ఏవివాహవమాడెదనని, ఈ వివావా
విషయమై. నేను నమ్మతించినటుల ఆయనకు 'దెల్బుమ నెను,
వమూాతం్మడిగారి యాజ్ఞానుసార ముగ 'నేనటు లబోయిలిని,
నన్నొక్క-_దానిగా నుండుటజూచి ఆయన నాకొక దాని వెనుక
నొకటి భయంకరమగు విషయములను జెప్పీయుండెనుోో

“అే_అ చే నాకుచెల్పుము.” అని వీరధవళుడు 'వేగిర


6౮0) విఠథభవళ

“ఇవ్నటికిని నాకు సీపై(పేమయు౦చెశనాయని మొదట
వివారించెను, నేను జొనంటిన, అ్యపేమను తక్కువచేసి
హొనెదవా లేదాయని 'రెండవ(పశ్నవై చెను, అందులకు నేను,
ఈ చేవాములో జీవమున్నంళతవరకు తక్కవ జేసిళొననని
న్పష్టమ-గా ను త్తరమిచ్చితిని అహా! ఏరధవళా "కవలము
నాపే్రేమవల్ల నే నీకే నంకటము పా వించియుండెను, నా
(పేమనే అట్లు నీపై న లేకుండిన అతడు నీవై పే తొంగిచూడ
కుండును, ఆయన మనస్సు మత్చ్సరముతో నిండియున్నది.
నన్ను వివాహమాడుటకు నిశ్చృయింపబడెనని నాతో దెల్బెను,
నన్ను వివావావమూడిన యెడల నేను వీకధవయునికి నవిధమయిన
బాధ గలుగకుండ జేసెదను అని పలిశెను, విరధవొనియందు
గల వేేమను విడచిపెట్టుమనెను, నన్ను వివాహమాడకుం
డిన చో

“తన యిష్ట మొచ్చినటుల అన్ని విధముల నన్ను నాశ
నము జేయును, ఇంలేనా * అని పవీకధవళుడు విచారించెను,
, ళల్చాాన్వ్సుూ ఈ ఒక్క మూట అనుటకు ఆమెశింతో
సృాదయ వేదనగలినగెను, “నీవు నిర్లోవివై నప్పటికిని, నీవిరుద్ద
ముగనున్న సాత్యములవల్ల తుదకు సవ దోమీననె నిర్ద్ణయింప
బడుదువనియు. సింకా యొనో ఇ భయంకరమగు నంగతులను
జెప్పెను, నేనాయనను బితిమాలితిని. కాళ్ళపై బడితిని,
దుఃఖంచితిని, అప్పుడాయన తనమాటలను ఒప్పుళొన్న యెఢల
.వీరధవళుని దక్పింతునని నాకాశగాల్పెను, అవాహో! నిన్ను
దవ్బించుటకుగాను తో ?వగలదని విన్నత" డనే నేనానంద
ద్వితీయభాగ ము (1
ములో మునిగి ఆయానన్నటుల వినుటకు సిద్దపటతిని, నీపాంణ
మును గాపాడుటకుగాను అఆఅమవమనను నివాపామాజెదనని ఒప్పు
రోంటిెని, అటుపిమ్మట నిన్ను దప్పించుట కొక మౌాగ్గమును
జూసపెను, నివిక్కడినుండి యెటు విడిపోగలవో  అనంగతు
లన్నియు జెప్పినపిమ్బుట, నీకు విశ్వాసము గలుగుటకుగాను
అపత్రమా నాచే వాయించి తీసిళొ నెను,”

“ఇప్పుడు 'ెలిసికొంటిని,” ఉద్విగ్న మనస్సుతో ప్‌ర
ధభవళుడనెను. లలితప్యభ | స్‌ “ముుత్తరమువల్ల నా శెంతటి
దుర్దశ వాటి ఖాను, ఎవరియలైా తె నేను పాంణములత్‌ శ్రర్య
మవలంబించియుంటిన్న్తో అయాహాలత 'దెఫోయును, కాని,
ఈ అంతఃకరణమున మొలచిన మేమనృక్షము పసూతము
అటులే స్థరముగా నుండెను, దానినిమాత/మెవరును బెక్‌
“వయజాలరు**

లలితపెిభఛ ఇాలసేపటివరకు నిరు త్తరిమె ఊరక
నిలబడియుండెను, కొంతసేపటికాయె యిటనెను, “వూ యిరు
వురి సంథామణ ముగించినవిమ్ముట తండింగారు లోనికరు
'దెంచిరి చంకవర్మ మహారాజును వివాహము జేసికొనుటకు
నేను నమ్మతించితినని ఏనినతోడనే, ప్రూఫభమము ఆయనకు
నమ్మిక వోచలేదు, కాసి నేనట్లు ఎందులకు నమ్మలించితిని
“శేవలను సఫొర శే, ని ప్రాణమును గాపాడుటపొర శే,
నా పేేమను నేను దగ్ధమా'జేసికొని నేను నమ్మృతించితిని, ఇది
నూతండి)గారి "“మిచెలియును ?”


009 వేరనవళ

““లలితపభా, నీయీస్వార్త త్యాగము కొరకు నేను
రుణపడియుంటిని, నీచేమ నీ విశ్వాసవిషయ మై నాక
మాత/ము సంశయములేదు, కాసి" ఫీరధవళు డామెను
జూచుచు. కంవితన్వరముత్‌ “కాన ేపాకవేళ నేను
నిర్షోష్మనై యుండికూడ, నా దుచ్చైెవనశంబున .దోమినని సిద్ధ
పరచి. నాకఘమరణనిక్ష విధించిన దో, అన్ని నంగతులు తుద
బె టబడినయెడల నాకు నీవై అశగలదా 2 అని పఏచారించెను,

“ఇంకను ఆశఎక్క డిది !” అని లలికపిభ నిరాశతో
మణుల సిట్టనెను,

“నిపా/)ణము దక్క్‌.0౦చినయెడల, చండవర్శను వివాహ
మాడగలనని వచనమిచ్చితిని, అయితే ఆయనన్నది నిజము
చేసిచూపవించెను, నిన్ను శకారాగృహ ముక్తునిగాచేసి తన
వాక్కు నిలబెట్టుఖొ నెను, నీవు మజుల దుర్తములోక్‌ ఎందుకు
వచ్చియుంటివోకాని నాహక్కుమాత) మాయన చేతిలో
బిక్కియయున్న ది ఇంచుక నూరకుండి *ఏరధవళ్ళా మన ప్రేమ
మన బేవుని కిష్తముగా లెదు, మన దు ౭ వప్రేమ ప్రారంభించి
నది మొదలు ఏదైన నెక సంకటము వచ్చిపడుచు నేయున్నది”

“గొను, కాని యాఅద్భుత విషయము 'మనకు 'జెలియ
కుండెను, కాబట్టి మనకట్టు ధోచుచుండెను, అనాడు భోజన
(పనంగమున అవిలత్షణాక్చతి సీవదకువచ్చి-_”

“ఆయాక్ళతి యమనిసౌంజ్హ జేసెను ₹” అని లలితప్రభ
"వేగిరపాటుతో వివారింశెనుోో


ద్వితీయ భాగ మా (కి

“నిన ఎన్నటికిని చండవర గ్‌ పల్నివిగాజాలవని సౌబ్హ
గావించెను, అప్పుకు నన్నీదుర్ష మునకు మజలబొమ్మని సెల
విచ్చినదిగూడ న దేయాకృతి,” ౮

ఇటనినతో డనే అ దేవాలయమున . నొకమూలకుబెట్ర
బడిన దవ్‌పను 'పెద్దదయ్యును. వెంటనే ఆయిరునుగిదృవ్లై, అటు
వైపే మర లెను, కొంతసేపటికా దేవాలయ ము యొక ద్వారము
'దెరచుకొని పూర్ణ పరిచయముగల ఆయాశ్ళతి లోనకు
వచ్చెను. దానినిజూచి వారెంతమారే/మా భయపడ లేదు,
'వెల్ల మెల్లన అయాకృృతి వారిద్గరకువచ్చి తన చేతులెత్తి
వారిసి ఆశీర్వదించి వంటనే వారినటనుండి వడలిపొమ్మాని
సౌజ్జచేస్కి అంతలోనె మాయమయ్యెను, ఏకధవళు డప్పుజే
లలితప్రుభ చెతిసిబట్టుఫొని "వెనుకకువుర లెను. చ్వారమువద్లకు
వచ్చువర కక్క_డ అరుగుమోద హంసిక పండుకొనియున్నట్లు
వారికి దృష్వి గోచర మయ్యను,

లలితప)భ హంసికను లేపి వెంటనే అందరు బేవాల
యమునుండి బై టబడిరి, “లలితపభా యిక నేను "వెళ్ళు
చుంటిని,* అని వీరధవళుడు లలితపుభ చేయినిఒ త్రిపటి
బలిశెను,

“పొమ్ము, "కేపటి పామాదమునుండి భగవంతుడు
నిన్నుర శ్నీంచుగాశ,” అని హానన్వర ముతోను _త్తరమిచ్చెను,


ట్ట న్యాయవిచారణప్రారంభము

మరునాడు (పభాతనమయమున అజింక్యదురగ్లములోని
నంగహాలయ మున న్యాయసభయొక్క_ రచన మిక్కి ల్మిశద్ధతో.
గావింపబడుచుండెను, కొడి సెపటి కె నా్యాయాధ్య ముడు తన
ఛ్యతసమూహముతో' నహా అచ్చటికివచ్చెను,

స్యాయాధ్య మునిపొరకు గావించిన పవ్యాలైన ఆకనమువద
రాచదదండమును చేతగాని ఒకమనుష్యుడు నిలబడియుండెను,
చానిద్య్యర న్యాయాధ్యముని సహాయకులగు "తెలివిగల నల్వురు
పండితులు శూర్చుండియుండిరి వారికొక ప్రక్కన న్యాయ
(పతీకారియు, "రండవ పక్కన (వాం కాధికారియు గహార్ముండి
యుండిరి న్యాయాననముయొక్క_ ఎడమహుక్క-కు నేరస్థుని
సిలబెట్టుటకుగాను ఒక- పంజరమువ'ఠె 'నేర్చాటుగావింపబడి
యుండెను దగ్గరనే చండవర్శ, నత్య్యాశయ్య ఏరరాజు మొద
లగు సర్దారులు గూర్నుండి యుండిరి, సాక్షస్టమిచు వారలు
గూర్ప్చుండుటకుగాను ఒకపక్క స్థల మేర్పరుపబడి యుండెను,
మొత్తను పదిముందిసావ్వుపుండిది, అందులో అరణ్యర తకుడు,
ఒక _ కావలిగాయువాడు, _ వృద్ధరణరాగుడు మొదలగు
వారుండిరి,

కొలత సేపటిని నలుగురాయుధహా స్తులె న రాజభటులు.
ఏరధవళుని తీసిఖొని అచ్చటికి వచ్చియుండిరి ఆయన నడుముకు
ఒక్‌ గొలసునుగట్టి చానికషోననొకడు తన చేతబట్టుకొని
యుండెను, ఇంతనరకుగూడ అతనినెత్తికి 'దెబ్బతగిలినచోట


తెల్లనిగుడ్త కట్టుగాకట్రియుండెను, ఆఅయనముఖమను. ని హ్రైజము
గాను శొంతముగాను అనసుపడుచుండెను,  ఆనమయమున
అతనిముఖమున ఒకవిధమైన ఏిలకణలేదము. ప్రకాశించు
చుందెను, అతడు లోనికివచ్చినతో డనే, అంద రాతని-నై పే
జూడదొడగిరి ఆయన మొదకు స్యాయాధ్యముని జూ చి
అత్యంత వినయపూర్వశముగ ప/ణామమొనరిం చెను, అటు
విమచట తనద్ముపషు నలునె ఫ్రలబరప్క, వృచనర దారువగు న తె
ఫ్ర మునిటూచ్‌ “వు ఆల్తనహితక రవి ప గ్రామ ముగావించ
శాంతముగ తనస్థలమునకు జెర సిలచియుం జెను,

నేకు చొలదినములకు న త్యాశ/యుడు పవీీదధవమఘిని
ముఖమంను స్పష్టముగా జూజగలిగెను, అతకు తొంతము
తను ప్తేమతోనుజేసిన పిణామమునుజూచి ఆ నృద్దసవ
చారుని హృదయమా సిరయ్యెను, వెంటనే ఆయన నేశ్రుముల
నుండి అశు,బిందువులు రాతను, అతడు తనలో సిట్టను
కొనెను “అళం! వాడి ట్లమానుషళకృశ్య మాచరించి
యు౦డునా ! ఏడు నినోవషుడె యుండునా 1! వాడే నా కుమా

“వవి మహరాజూ, మూేేమనుచుంటిరంి $! అని చండ
వర ఆయనదిక్కుమరలి వివారించెను, విరథవఘుడు లోపలికి
వచ్చినప్పటినుండి అయనదృ_. పీంధవమనిపైని నత్యా
శ్టయునిపై నే యుండెను, తాను చెతికి వసికొన్నకృత్యము
చాల గొప్ప మోనకృత్యమై యుంజెనని  ఆతడెరుంగును,
ఎటులె నను ఏకధవళిని సర్వనాశనము _ గావించవ లెనన
66 వీరధవళ

తల పెట్రియుండెను, పా/0 తాధికారియగు ధర్మధ్యజుడు చండ
వర్మంజూచి “నర్హారుగారూ, మోారొక వేళ నాకు "మొదలు
'దెల్పకుండిన చో, ఈతరుణుడు మాస్టురిని హత్య జేసియుండె వని
విశ్వ్శసింపకపో యెడివాడను, ఎందుకన, వాని చర్యలంబట్టి చూడ
గ్రటువ౦టి దుష కారస్టిము లాచ6రించువాడుగెాడని, నిగ్ద'మ్‌
యని దోచుచున్నది,"” అని పలికెను,

“సూరన్నట్టుల ఆతనివై పుజూడగానె నాకఘుగూ డఅటు లె
వోవను, చూడుడు, ఆతనిచర్య ఎంతగంభీకముగా నగుపడు
చుంజనో ? అట్టివాడు ఒకనిత ర్వాతనొకసి ముస్దురిని జంపి
యుండెనన్న నేను నమ్మాజాలను, అట్రివాడే అయినచో,
న్యాయనభయెదుటకు నచ్చినప్పుడు వానిముఖమింత శాంత
ముగా నగుపడుచుండునా 1” అని నత్యాశ్శ్యయుని ప్రక్కన
గూర్చున్న ఒక నర్రారుడు బజలిశను,

కాని చండవర్శు వారిమాటలయందు లమ్య్‌ముంచ
"లేదు, వీరధవళునక్క-డికి దీసికొనివచ్చినది మొదలు, న్యాయా
ధ్యముని-వై ఫును, అక్క_డ గూర్చుండియున్న నలుగురు పండి
తుల వైపఫును నెప్పవేయక జూచుచుండెను, మన కథానాయ
కుని జూచి ఆయన విషయమై వారి అభిపా/య మేమైయుండ
వచ్చునో, _అది యిప్పుడు వచించుటకు వీలుపడదు, కొంత
సేపటికి న్యాయాధ్యముడు. (పతీకారునివై ఫు దిలకించి సొద
గావంచెను, .అప్పుడతేడు తీనఎదచుట బల్లపై బెట్టబడియున్న
"రాగితముల కట్టనుదిసికొని విష్ఫిఅందుండి కొన్ని కాగితములను
దీసి లేచినిలువంబడ్కి న్యాయాధ్యమునివై ఫుదిరిగి యిట్లునుడువ


ద్వి లీయ ఫెగము గ్ర
బొ చ్చెను, “యిక్క- డనిలబడియున్న తరుణుడుముగరుని హత్య
'జేసియుండెనను నేరముతో, ఈన్యాయాననముఎదుటకు గొని
వచ్చినిల బెట్టియుండీిరి, వాసి మూలవృ తాంతమిది,”లవి తన
చేతిలోని కాగితమును విప్పి ఈపికారముగా జదువనారంభిం
చెను, “ఈతరుణుడు సత్యాశ్రయ ని అశయమున చిన్ననాటి
నుండి యింతవరకు 'బెకగియుండెను, న త్యాశృయుని కుటుంబ
ముతో ఏనీశేమాతిము నంబంధములేదు, ఇతడు చిన్నబాలు
డుగా నున్నప్పుడే చమత్కారముగా న త్యాశ్యయునకు దొంకి
యుండెను, అప్పటినుండి ఇతడేవో నిరాశి/తుడై యుండవచ్చు
నని అతడు లేన ఫుత్తు/నివ లె పోవీ.0చుచువచ్చెను, 9ృతేడు
పెద్దవాడై నప్పటికిని, అనాశ్రితుడగుటచే న త్యాశ/యుడు
అనాదరణజూప లేదు, తుదకు కొన్ని నెలలకుపూర్వుము, ఏవో
'రాజకారణములవల్ల పఏరక్క-డీకి చండ వర్శగారి యనుమతిచే
తనకుమారుడగు చంద్రసేనుడు, కన్య లలితపుభ వీరితోగూడ
వచ్చి చెరుకొనిరి, అప్పుడి నేరస్థుడగు వఠరధవళుడు వారి అనుచ
రులతోనహా వచ్చియుం౦డెను, ఇక్క_డికివచ్చి సుమారు పది
"హీను దినములై నవీిమ్మట, వీరధవళునికిని తలితపంఛకు_పేమలు
గలిసిఫో యను, ఇది న త్యాశ/యునకు "జెలిసి, మంచికులములో
జిని గంచిన కస్వను ఈలఅనాధుడగు తరుణుడు ప్రేమించుటన్న
ఆయనకు గీట్రయు౦డక, తన వి లలతో కలసి తిరుగకూడదని
ఫాసించెను. అప్పటినుండి తన భోజనము మొదలగు విధు
లన్నియు వారినుండి "వెరగుచువచ్చెను, ఇటుకొన్నిదినములు
జరిగిన పిమ్మట, చండవర్శ సర్హారుడు లలితప/భను తనకిము గని
అంతకుముంటే న త్య్యాశ్శయుని అడిగయుండెను,  ఈనంబంధము


(0 వీఠరధవళ

అయనకు మంచిదనివించుటచే, నత్యాశయుడు చండవర్నను
వాగ్దానము చేసికొనుటకుగాను దుర్గములోకి వీలువన౦ పెను,
అమూఢవనాడే సింహగుహయందుంజెడు దుర్రాతమణి ఉన్న త్త
మణి యను వారిళ్వురు లలితభ?భను ఒలిమిని ఎత్తుకొనిపోయి
యుండికి వీరధవళుడు వారినుండి లలిత్యపభను విడిపించెను,
అప్పుడు బె లన్న ఖభావానుసారముగ కువూరి లలితప్రుభకు పీఠ
ధవళునిమపై (వేమానురాగములు సహదముగ _ నుత్చన్న
మయ్యెను. ఈపిధముగ అపనంగము జరిగి కొన్నిదినములు
గడచిపోయెొను,”

ఇంతవరకు జెప్పి (పతీకారి మలొకకాగితముదీసి కొంత
సెపటికి మరల నిసు జెప్ప నారంభించెను,

“మనఎదుట సిలబడియున్న  ఈనురదృష్టవంతుడగు
ఫురుషుడు ముగ్గురిని వాత్యగావించియుండెనని యిక్కడ
సిలబెటియుండిరి అంచులో మొదటి యపరాధమ.యొక ్థ_
నంగతి యిట్లుండెను, వర్ష (పతిపదనాడు యిక్కడ ఈ దుగ్ష
మున పూర్వాచార పద్ధతిన భోజననమారంభము జరిగియుం
డెను, మబణునాడు లలితపభ లన పివారికయగు హాంసికను
వెంటనిడుకొని దుర్తము "వెలుపల నక్క_డక్క_డ దిరుగుచుం
డెను, అక్కడ పరిచారిక జెప్పియుండుటవల్ల లలితప్యభకు వీర
ధవళుడు అకస్నాత్తుగా నక్క-_-డ ఎదురయ్యెను, అప్పుడె చంద
నేనుడుగూడ అక్క-డికినచ్చెను. తనచెలైలిత్‌ వీర్రధవళుడు
ఏ-కాంతముగనుండుటజూవెను, తేన తండడీ వద్దని చెప్పినప్పటి
కిస ఈతడిట్లు దిరుగుచుండెనని అతనికి నహజముగా కోపము


ద్వి రీయఫాగ ము గ్ర
జసించెను, చం్యద్రసేను డాతని నేమేమోా అనెను, అది నహిం
చక వీరధవళుడు తనఖడ్గముచై వేయినిడెను, అని పరిచారిక
దెల్చియు౦డెను, అటువిమ్ముట కుమారికను పరిచారిక తో
దుగ్గములోసికి పంపించి, చర్మదసేనుడు వీకధవళుని వద్ద నేయుం
డెను, వాల సేపయ్యెను, సుమూరు ఆండుఫుడియలు దాటిన
పిమ్ముట ఏశధవళుడొక్క జే దుర్గమ. లోనికి వచ్చుచుండెను,
అట్లువచ్చి అతడు ఊ్యార పాలకుని తా “చందసేనుడు వచ్చి
యుండెనా *” అని ఏవారించెను, కాని ఆనమయమున అతేని
ముఖము అరక్తమై కను పడుచుండెను, ద్యార పాలకుడు రాలే
దని యు త్తరమిచ్చెను, కాని _అతనిమనస్సుస్టిమితము లకండు
టయ్యు అతనియొకలో క అలకుండుటయు, నాతనివస్ర్రుమా పై
ర కృపఫుచుక్క.లు పడియుండుటయుజూచి డ్యార వాలకుడిది
యేమని,పశ్నించెను, వీరధవశుడు వానిమాట బను లక్ష్య పెట్టక
నటులే దుర్తములోనికి వెడలిపోయను, కొంతసేపటికొక
అరణ్యరతక్షకుడు ఒకఇరిగిపోయిన క తిముక్క- నుగొని దుర్గము
లోనకివచ్చెను, ఎక్కడ అముక్క_ అతికి దొ(.శెన్నో అక్కడ
ర_క్రము బారుచుండెనని ఆఅరణ్యరక్షకుడు జెప్పెను, వాసికి
దొరికిన అకత్తిముక్క. నేరస్టుని క త్ర్తిదే అయియుండెను,
(పవశ ద్వారములో ఈ గడబఢజరుగుచుండగాన్తె నత్యా
వయ చండవర్న్శ నర్జారులు వీర రాజస న్రారుని సాగనంపుట క్రై
వచ్చియుం౦డి8, వారిది వినినతోడ నే పరిశోధనకు మొదలిడిరి,
వారికి పకధవళినిపై నంశయము వచి యుండుటచే, అతనిని
వంట నే బిలకించి విచాకించియుండిరి కాని చందసేనుని విష
యమై తన కేమియు 'దెలియదని అతడు నృష్టముగా జెప్నియుం


న్‌ విరధవళ
డెను, వారిట్లు నంభాపించుకొను చుండగానే యింకొక
అరణ్యర తకుడు పరుగెత్తుకొని చర్యదసేనుని దుస్తులను గొని
వచ్చెను, అవిజూది నత్యాశయుడు తన కుమారునివగుట
గు ర్రించెను, అవి యా అర ణ్యరక్షకునకు జల్మఫవావాములో
జిక్కి.యుం డెను, అవ న్ర్రమును దెచ్చి యిచ్చునఫుడు 'నేరస్టు
డక్క- డనేయుండెను, వాటినిజూచి తననేరము బై టబడెనసి
అతడు. దిగులుపడెను, అతనికి మూర్చవచ్చినటుల గూడ

“కాను నేను భయపడినది నిజమే, కాని అదిమిోరివు
డన్న దానికై కాదు, కవలను చంద) సేనునకు అరణ్యములో
నేమియుపద్గువము సంభపించానోయని భయపడితిని” అసి
స్పపష్త్టముగాను శాంతన్వరముతో ను మధ్య నేపకధవళుడ నెను,
“మరియు ఆ యకల్పితమూర్భృనల్ల నాకషప్పూడేమి జెప్పుటకు
వీలుపడలేదు. ఎప్పుడై తే నేను మూర్చ బేపకొంటినో, అప్పు
డరణ్యములో జరిగిన నవృత్తాంతమునంతయు జెప్పనుంటిని,
కాని అప్పుడునేను కారాగృహములో బడియుంటిని,”

“ఇప్పుడే అవృత్ర్తాంతమంతయు జెప్పుటకు నీకు
సమయము దొరుకగలదు, అంతవరకూరకుండు ము, [పథమము
సనేరమువిమయ మై యెొదుటకువచ్చిన వృత్తాంతమాను విన
ని ము, అని న్యాయాధ్యముడ నెను.

ప్రతీకారి మజుల సిల్లునుడువజొ చ్చెను, " నేరస్థుని
దుర్తమందలి కారాగ్బహములో నుంచినతదుపరి ₹0కడవనాడ-,
దుర్షరశ్షకుడు బోయిచూడగా కారాగ్భహ ద్వారమా “లెరచి
యుండెను, లోనికిబోయిచూడగా అందులోనికై దీ పారిపోయి
యున్నటుల అతడు 'ెలిసిళొని, వెంటనే ఉర్వురు గుల్లపు
స్వారులను నేరస్థుని బట్టుకొనుటకై. పంపించెను, వారిర్వు
"రేమైరో మజులనేను వచింతును, కాని, మధ్యనజరిగిననంగతి
నొకటి అక్కడ  జెప్పవలసియున్నది, సింహగుహయందలి
ఆసాహసులగు అన్నదమ్ములు అచదేర్శాతి మజల లలిత్వపభను
ఎత్తుకొని పారిపోవుచుండ ఏకధవళుడు వారికడ్డుపడెను,
అనమషయమున అతడు తన అనమౌాన ₹ ర్యమును జూపించి
ముజుల లలితపభను వారిచేతినుండి విడిపించెను, తుదకు
వారితోఫోరుచుండ అతని దేవహాముపైని, నె కంపెని గాయ
ములు తగిలెను, అందమకల్ల నతకు సృృతిదప్పిపడిపో యెకు,
ఆయనమొక్క_ శె 'ర్యమునుజూచియు, అతడొనర్భిన ఉపకార'
మును స్మ్మరించియు, న త్యాన య చండవర్శలతేని మజల
"కారాగ్భుహమందుంచక్క అతనికి మంచిగా శుళూంపజరుగు
నటుల నేర్చాటుగాఏంచిరి, నెంకవనాడు అర ణ్యరశ్షకునకు
అరణ్యములో అతనిని వెంటాడుటకు పంపించిన ఆ యిరువురి
యోధులశవములు అగుపడియుండెను, ఈనంగతి వీరధవళునకు
నాలుగుదినములకుపిమ్మట 'దెలెసెను, అవ్వుడతనికేమి దోచి
యుండెనో అది యటుండనిమ్ము. అతడు చండవర్శ సర్హామ
గారిని వకాంతముగా కలిసిషొనుటకు జెప్పిపంపెను,

“క్రదంతయు నబద్ధము, " గటిగా తనపాదమును
భూమిపై జరచి ఏకధవళుడ నెను,

“చప్పుడుచేయకుము, ఈ విధముగా న్యాయాూనన మును


72 ఏీరధవళ
అమ ర్యాదను గావించినయెకల జాగ్రత 1” అని పా/0 తాధి
"కారి బెదరించెను,

ఏరధవళు డూర్కుుండవలసి వచ్చెను, పితీకారుడు
తనవిషయమై యే దేదిజెస్పియుండెనో, అందెత సత్యముం
జెనో అదిజూచి అతని కాశ్చర్యమసిపిం చెను,

“న్యాయాధ్యత మహారాజా! పండితులారా ౯ అని
ప్రతీకార మజుల సిట్లువారికి విసిపింపనాఠ ౦ఖిం చెను, “ నేరస్టు
డగు వీరధవళుడు అరణ్యములో ఆ యిరువు*శ వములు నొరిక్షి
యుండెనని విసినంతలో, చండవర్శనర్థామను ప్ర ల్యేకముగా
తననుగలసిఫొని మాట్లాడవలసియున్నదని. కబురంపెను.
అమాట దుగ్షరక్షకుడగు రణగాగుడాశనికిదెత్పెను, అతని
వినలిమేరకు చండ వర్శగారు సెరస్టుసి గలిసికొనుటబో యొను,
అప్పుడతడు భయభితుడై యున్నట-ల్న దో చెను, చండవర్శ
గారతేనివదకు బోయినతో డనే, అతడు పొశమమాయన
దుఃఖంచెను తనయప రాధముఎన్నియును ఒప్పుకొ నెను,
ఆను చంద సేనుని హాత్యగావించిన దెగాక, ఆ యిర్సు[నిగూడ
"తానే మిక్కి_లికూ /)రముగా హత్య గావించి తినని ఒప్వుకొ నెను,
అతడు ముదట పారిపోవ లెనని దలంచిను, కాసి అది రను
గావించుకొని సత్య్యాశ/య చండ వర శైల శరణుషొచ్చవ లెనని
నిశ్చయము 'జేసికొ నెను, ఈ విల్షణమగు వ ర్తమొనమును
పఏ్‌స్‌న చండవర్శకు రోమములు నిక్య_బొడిచి, వెంటనే
అక్కడినుండి లేచి పై టకువచ్చెను, ఈ నేరస్తుడు మహాహ్యరు
డని తేలిసిఫెని ఆతనిగదిచుట్టు కావలివారిని నియమం చెనులో


0) ద్వి తీయ ఫఖ'గము 78

జ్రంతవరకుజెప్పి పితీకారి క్రిందగూర్చుండెను, పాఠికు
లారా ! ఈనంగ తినంతయు చండవర్శ్య ఉపుచుండగా ఆయన
వ్యా/సికొన్న యుండెను, అద యుంతవరక్కు సళ్యు మెనవో
కనుపడుచు నేయున్న ది. కొంతసేపటికి న్యాయాధ్యము డిట్ల
నెను, "ఇక సాక్షి దారులను ముందుకు రానిండులో

ప్రుథమము ద్వారపాలకుని పాంతొధికారి ముందుకు
గొనివచ్చెను, అతడు తననంగతిని వివరించిన విమ శ్ర అరణ్య
రశ్షకులు తమనంగతి వినిపింప మొదలిడిరి, అరణ్యములో తమ
కావ స్తువు లెట్లుజిక్కెైనొో జెప్పినఒదప నర్ధారు ఏరరాజు ఇట్లు
నెను, “నేనప్పుడు దుర్తములోనికి వెళ్ళుచుంటిని, ఆనమయ
మున అరణ్యరత్ష కుడు భయభీతితో ద్వారపాలకునకు చంద
'సీనుని విషయ మేదో చెప్పుచుంజెను, అదివినినతొ డ నే నర్హారు
గారు శోధన వా్రరంిచెంను, పరిభారికను బిలిపించి దానినిపచా
రించెను, ఆసంగతి పుతీకారిప్పుడు వచించియుండను, అటు
పిమ్ముట ఏరధవళుని బిలిపించెను, అతని విచారించగా “చంద,
సీను జెక్కడుంటెనో నాకు దెలియోదనెను, అంతలో నింకొక
అర ణ్యరశ్ష కుడు వస్ర్రుములు గొనివచ్చెను, వాటిసిజూచిన
తోడనే అక స్మాత్తుగా వీశధవ చుడు స్మ ్రచిదప్పి పడిపోయను,
ఇంతవరకు నేనెరగియుంటీ”" నని అయన క ౧౦ందగూర్చుం డెను,

అయన నెనుక రణరాగుడు ముందుకువ చ్మృయి యినుడువ
నారంభించెను, “పథమమున కారాగ్భుహముయొక్క_ ద్వార
మును 'దెువబడి యుండుట జూచఛచినతొడనే కెదీ పారిపోయి
యున్నటుల "జెలిసీఫొంటిని, వెంటనే అతని బట్టుఫొనుటకు


క్ష వీరధవళ
గాను యిర్వురి గుజ్రపున్యారులను పంవపించితిని” అని వారా
మూడుదినమా లకు యస్థితిలో గనుపడినది, వచించి మజుల
“నను చాలవరకు విచారించిచూడగా ఏరధవళుజే దోషీయని
నాకుదోచెను, అది చక్కగా దెలిసిషొనదలచి నేను వీరధవ
ళునివద్రకు బోయితిని, అప్పుడతడు న్‌్యయ్యలో చింతాకాం
తుడై పడియుండెను, ఆసమయమున అక్క_డెవ్వరును "లేకుం
డిరి. నేనప్పుడతనికి భయముగొల్చి విభారించగా అన్నినంగ
తుల నొష్వుకొనుటకు సిస్థపజెను. ఆఅమాటలను నేను విన్న
దానికంచమె మాస్వామియగు చండవర్శ మహరాజుగారు
విన్నవో బాగుండునని నేనతనితో నీవు చండనర్మ మహ
"రాజుగారిని వేడుకొనుోమని చెప్పియుంటిని. ఆమాట అతని!
మంచిదని తోచి వారిని దోడుకరమ శని న న్నే పంపించియుం
జను, నేను మాస్వామిక్‌ విన్నపించితిని, అటుపిమ్నుట నేమి
జరిగియుండెనో నేనెరుగను,.” అని వెనుకకు జరిగను,
సాశ్ష్యమిచ్చుచుండగా మాటిమాటి కావృషన్దుడు చండ
పర్ష్మది స్కై చూచుచుండెను, వారిరువుంకి. సౌజ్హలుగూడ
మధ్యమధ్యన జరుగుచుండెను, అదిజూచి సత్యాశ్యయు డను
మానపడెను, ఇదివరకొకనాడు దుర్గము విషయమై రణరా
గుని విచారించగా చక్క_గా చెప్పక అబద్ధమాలు జెప్పీయు౦
డెను, అసంగతి నంతయు నత్యాశ్రయునకు వారణుడు పూన
గూచ్చినట్లు జెప్పెను, అప్పటినుండి రణరాగుని విషయమై
స త్యాశ్శ/యుని మనస్సు కలుపి.తమై యుండెను, ఇప్పుడాతడు
వచించినదంతయు నత్యమాుగాదనిగూడ దోచుచుండెను, లక
ఏరధనళు దడేమనునో చూడవలయునని వేగిరపడుచుండెను,


ద్వి తీయ ఫోగ ము ర్‌
అందరివాజ్యూలములను క్‌ నినపిమ్మట న్యాయా
ధ్యశఘు డిల్లనెను, ోవీరధవళ్ళౌ అచ్చట నీసంబంధమై చెప్ప
బడిన మాటలన్నియు నీవు వినియుంటివి, ఇక నీవు జెప్పనల
సిన దేవైన యున్న యెడల చెప్పుము”
పఏరధవళిఢప్పుడు  వినయఫూర్వక ముగా తలనువంచి
నమస్కరించి ఇట్లు వచింప నారంభించెను,
పముజీయు మరణశిక్ష
పీరధవళుడు శాంతముతొ నిట్లనెను, న్యాయాధ్యక్ష
మహరాజా ! ఇప్పుడు నేనేమి జెప్పెదనో అదిమారు లక్ష్య
పూర్వకముగా వినుడు, నేను సత్వమునే స్నరించి జరిగిననంగ
తిని చెప్పుచుంటిని, నాశెవ్వరును సాములులేరు, నావిరుద్ధ
ముగా నిచ్చట నిలబడియున్న సాతములలో[రణరాగుడు చండ
వర్ష దప్ప మిగతేవారు సత్వముగా నె వచించియుండిర, కాసి
రణ రాగుడును చండవర్మ్శ్మయు జెప్పినదంతయు 3వలమజద్దము
76 వీళలధవళ

రణరాగునివంటి వృద్దుడు అనత్యన చ నములు బలుకుటన్న
ఇవాలలాం ఛనాన్పదమయ్యుండెను, అంచకంశెు చండవర్శవంటి
మంచికులమందు జన్నంచిన సస్హారునకు మిక్కిలి లాంఛనా
స్పదమయ్య్థండెను,*

“తరుణుడా!” మధ్యనే న్యాయాధ్యకుడ నిను, “ం్పట్రి
మాటలు న్యాయనభయెదుట పనికిరావు. వారిచ్చిన సాత్యు
ములను నీవు ఖండించి చూశవుము, కాసి ౨వ్వరినిన్ని అవ
వమూనము చేయరక్‌ నీవ వెప్పదలచిన 'దేవూచెప్తుము.

''నామాటలవల్ల న్యాయాధ్యముల వారికి చెక్తగావోచి
యుండవచు ఏను. కాని వారు నావిరుద్ధముగ- సిచ్చిన సాత్యు
ములో నన్ను సర్వనాశనము 'జేయవ లెనన్నట్లు వోచుచుం.
డెను, స రే కానిండు, మొదట పుతీకారి ఎరిగించినటుల నే
నొక నిరాశ్శంతుడ నై యుండి స త్వ్వాశ/,య వుహారాజుగారి
అశ్శశయమాున పసెద్దవాడనై తిని, వారుజెస్పెనదంతయు. అక్ష
“రాంశేము నిజము, నాజీవత మున్నంతవరకు నేను వారికి బుణ
పడియుంటిని, వారు నన్ను తనకన్న ఫుతునికంశు నన్ని విధ
ముల నెక్కుడుగా జూచెను, వీన్నవానిని పెద్దగా జెసెను, వారి
యుపకారమును నేను మరువజాలను, నేను నాధర్శజనక్రుని
బిడ్డడును నాతమ్మునిపై నేను క_ల్రదూయుదునా ? "నేనా
అమానువకృత్యము. 'జిసియుండ లెదు, ఇదినా నత్యపూర్వక
ముగ జెప్పుచుంటిన, నొవిరుద్ధ ముగ 'నంతటిె బలమైన సామ్య
ములుండెను, అందువల నెను మోకు దోవీవలె అగుపడు
చుంటిని, కాని నేను నిక్నామ్‌ని, నాయొక్క ష్రియమైన చంద్ర


ద్వి తీయభాగము 77
నీను డింతవరకు జీవించియేయుండవచ్చును, ఇప్పుడిసమయ
మున సిక్కడిక్‌ వ చ్చియుండిన నెట్టుండును, అహహ ! ఈ
మానపన్యాయముపై నెప్పుడును విశ్వాసముంచుట తగదు,
హేజగచ్చతూ, నీకన్నియు నగపడుచు నేయుండెను, నీవేనాకు
సాన్షీ వి*

కొంతసేపటికి నతడు మరల నిటునుడువసాగను, “నేను
లలితప్రుభను ( పేమించినందువల మహారాజుగారి! సాయం
దించుక కోపము గలిెను, అందువల్ల నాభోజన వ్యవహారమా
లన్నియు వేరుగా నగుచుండెను, అప్పుడు నామదిలో నానా
విధముల విచారములు గల్లుచుండెడివి, ఒకసారి దుర్గమాను
విడిచి పెటి బోవ లెనసికూడ  అనుకొంటిసి, కాని అఆపివా
రము రదుపర చుకొంటిని, ఎందుకన మహరాజుగారు గొప్ప
ప/మాదములో జక్కు_వడియుండిరి, ఇట్రినమయమున వారిని
విడ చిపెట్తివేవుటమంచిదిగాదని యొంచితిని, కొన్నిదిన ములు
జరిగినపిమ్మట నేనొళనాడు అరణ్యములో దిరుగుచుంటిని,
అప్పుడా చండాలు లిర్నురు లలితృపభను ఎత్తుకొనిపోవుచుం
డుట జూచితిని. వెంట నే నేనుముందుకిగి ఆమెను వారినుండి
విడిసించితిని  అప్రుసంగమువల్ల నాహృదయమందలి మేమ
వృత.ము కొ త్తగా చిగురంచినటులయ్యును. " ఇంచుక సే పూర
కుండి మరల ని ట్టనెను,

“అటుపిమ్మట ఆనాడు, (ప్రతీకారి వచించినప కారము,
లలితప౦భ తనపరిచారికతో నహ లిరుగుచుండ అకస్మాత్తుగా
సనవాపును జూచఛచిటేని, మేమిరువురము నూట్రాడుకొనుచున్నం


గవ పీరధవళ

తలో చంద) పేనుడక్క-డివ చ్చెను, మమ్మూూలజూదినత్‌ డ నే
అతడు పెరుషమున వొఘ్మిమరచి నన్నేకవిధ ముల మాటలని
చూపెను, తణముసేపు నామనస్సు చలించినటులై నాచేతిని
క లినరకు నొంపోతిని యూమాటనిజము, కొసని తతణమే
నామనస్స్ఫును కాంతిపరచుకొని చేయిని వనుకకుద్‌సిఫొంటిని,
అతని గర్విష్టన్వభావమును గు _ర్రించినదగుటచ్చే లలితప్రుభ
విపరీతపసంగము  జరుగునేమోాయని భయపడుచున్నట్లు
దోచెను, కాని నేనట్లుగావంపజాలనని ఆమెకు నమ్మిక గలుగు
నట్లు చెప్పితిని, నేనాతనిమాటలను ఇఆ%ాంతము తోవింటిని,
పిమ్మట చంద్రసేనుడు లలితప్రభను దుర్గములో!ి పొమ్మని
చెప్పెను. పిమ్మట నేనొక్క. డనేయుంటిని, అప్పుడలేడు మహ
పౌరుషముతో గట్టిగాబలుకజొ చ్చెను, అశబ్రములు సహనము
'జేసికొనునట్లు "లేకన్నప్పటిని నేను మారుబలుకకుంటిని,
అఎకా ఆతనికోపమధికమగుచు నేయుండాను. అదిజూచి అతనిని
సాంతపరచవలెనని పోయత్నించితిని నాతప్పును క్షమించు
మని యంటిని, కాని ఆతసికోపము శాంతించలేదు, ఇంతసేపు
మేము వడివడిగా ఆ యరణ్యమున నడచుచు జలప/వావాము
వద్దకు 'జేరుళొంటిమి. అంతలో నకస్నాత్తుగా, ఉగ్యమును
మదము చేసెండికొనిన ర్‌ బలసీయున్న న రావామ) అఆ చె
గుంవులోనుండి మాూయెదుటకువచ్చెను, వెంటనే మేమిరు
వుఠరము ఒరలోనుండి కత్తులను బె టకుదీసితిమి, ప్రథమమా
వరాహము చంద, సేనుని పై బడ నుంకించుచుండెను, అప్పు
"డతడు దానిని జంపపలెనసిజూచెను, కాసి అంతలో నతని
"కేబుదోచెనో. వెనుకకుమరలి చెట్లలోబడి పారిపోద” చ్చెను,


ద్వి లీయఖౌాగ ము 79
నేనొకటి రెండుసార్లు బిగ్తరగానరచుచు అభయమిచ్చితిని, కాని
నామాటలతడు లక్ష్య పెట్టలేదు, పీమ ౧టావరాహ్మము నా వెంట
బడెను, క్షణముసేఫు డానికీని నాకును పోరుజరంగి తుదకా
పరాహముకంఠమువై ఖడ్డమును ప్రహరించితిని, అదెబ్బతో'
నాక తి దానిమెకలో చాలవరకు దూసికొనిపోయిన దేగాక
నే _తివిరిగిపో యెను, ఆ వరిగిన ముక్క అల్లు దానికంరమున
దూరియుంచెను, కొంత సేపటికాకూ)రజంతువు గతపాణిమై
భూమిమోాద  బడిపోయును, ఈ ప'కారముగ ఆ యశల్ప్చిత
విఘ్నము దొలగిపోయినతోడ నే నేను చంద) సేనుని వెదకు
టకై. బయలు బెరితిని అఆయనబోయిన తో9వననుసరించి
వాలదూరమువరకు బోయిచూ చితిని, కాని అతనిజూడ
నాకగుపడ లేదు, పివు గటనేను వెనుకకుదిరిగి వరాహమును
జంపిన తావునకు వచ్చితిని కాని అచ్చోట నా చచ్చిన
వరాహము లేకుంజెను, మజియు నేనుహోరవైచిన నాక తి
ముక్క_గూడ నచటగనుపడకుండెను, నావెనుకనుండి యెవరో
వచ్చియున్నటుల మంటిలో పాదములమయొక్క_ అడుగులగుపడు
చుండెను, వాలసేపటివరకు చంద? సేనుని వెదకి నిరాశాపరు
డన, బహుశ! అతడు దుక్షములో బోయియుండ వచ్చు
ననుకొని, అచ్చటినుండి బయలు చేరి చక్కగా దుర్ణమువద్దకు
వచ్చియుంటిని, అప్పుడు నాముఖము ని సృజముగాను,
నాయొరలో కత్తి లకుండుటను, నావన్ర్రముల పై రకము
చుక్కలుండుటయు. ఏటికికారణము పై న జెప్పీన సాహనమే
అయియుంజెను, దుర్టములోనికి వచ్చినతోడనే (పథమమాన
చంద్రసేనుడేజని విచారించితిని అతడు రాలేదని తెలిసిన


800 ఏరనగవళ

తోడనే నాకు భయమనిపించెను. ద్యారపాలుడేమనుచుం డెన్‌
అఆమాటలను నేను ఏన లేదు, నేను చెండవవిచారమందుంటిని,
గారి శెరిగించి మరల కునూరుని శోధించుటకుగాను వెడల
వలెనని యనుకొనుచ్కు దుర్గములోని "కేగతిని, నేను దుస్తు
లను మార్చుళొని నంతలో, మవారాజుగారిన దనుండి నన్ను
మహరాజుగారును, నర్తారుపర రాజు, చండవర ్రి లలితపభ
యొక్క_ పరిచారికయగు హంసిశక మరియు నొక అర ణ్యరశ్ష
కుడు వీరుండిరి మహ రాజుగారు నన్ని జూచినతో డ నే “చంద?
'నీనుడేడి (అని వీచాఠంచెను, వెంటనే నాచరుకందని యు త్త్‌ర
మిచ్చితిని, అప్పుడు నేను నిజమైన సంగతినంతయు. వరునగా
జప్పనెంచిలతిని శాని అంతలోనె మహరాజుగారు కుమూరుని
"నేనేజంపియుంటినని అనుటలో నా కాశ్నర్యముదో చెను,
ఇంతలోనే ఇంఫొక అరణ్యరక్షకుడు నీటిలోతడిసినవగు చర్యద
'సీనుసి వ(స్రైములను అక్క-డీకి గొనివచ్చెను, ఆతడిసిన వన్ర్ర
ములను జూచి నాకు కఘువూరునసి విషయ మై అనుమానము
జనించను, ఒకవేళ నతడు భయముతో పరకుగత్తుచుండ,
కాలుజారి (పవాహములో బడియుంచెనేమోలఅను భయంకర
విచారము నామనస్సులోకి వచ్చిచేరుటత్‌ డనే నాకు స్మతి
దప్పెను, అటుపిమ్మట నేనుమూర్చ బెరి చూ+చుకొనగ్యా నే
నొక భూసౌరంగములోని కారాగృ్భృహమందు శృంఖల బద్ధుం
డన పడియున్నటుల నాకఘువో చెను, అచ్చట నాకు (పలి
దినము రెండువేళల రణరా/సడు అన్నపానాదులం దెచ్చి
క్షే] ద్వి వీయ భాగము రే
యిచ్చుచుండెను, నాయొక్క నిజమెన వృతాంతమును విని
మహరాజుగారికి 'దెల్పుమని నేను వడుకొంటిని. కానినా
మూట లతడు లవ్య పెటకుం డెను, నేనెన్ని.పయత్నములు "జేసి
నస్పటికిసి, నానిజమైనవృ తాంతము మహరాజుగారి చెపిని బడ
కుండెను,* కొంతసేఫూరకుండి, విరధవళుడు మరల నిట్టువచిం
చెను, '“ఇకదుర్షర త్షకుడగు ర ణరాగుడు మజయుచండవర్శస ర్లా
రుడు వీరు జెప్పీననంగతు "'లెంతవర కసత్యముగానుండెనొ అదె
వీనుడు, ఆయిరువురి యోధులను 'నేనేజంపితినని నాపై దోష
వమూారోవింపబడినది, కాని అది సర్వమ బద్ధము, వారు నా
'వెంటాడుటకై రాక సంతోషముతో నావెంటవచ్చియుండిరి,
[తోవలో నాకును యాదుష్తులగు అన్నదమ్మూలకున్ను ఫోరు
జరుగుచుండగా వారునా పక్ష మైపోరాడి యాదురా పు
చెతిలోజచ్చియుండిరి, నా్యప్రతిన్నర్ధలనంఖ్య అధికముగా
యుండుటచే వారిని యెొదిరింపజూలక్‌ నేను తప్పించుకొని
పోయి, రెండవమారక్షమున దుర్షములోనికి వచ్చితిని ఆనమయ
మున లలిత పభను అఆదుర్నాస్టలు ఎత్తుకొనిపోవుటంజూ చి
ఆమెను విడిపించుటలో నాకీగాయములు తగ్గిలినవి, అందువల్ల
మూర్చనచ్చి పడిపోయితిని, ఎన్నో దినములు యాగాయముల
వలన శయ్యలో నేపడీయుంటిన్తి అప్పట్లో ఈరణరాగుడు
ఒక్క-నాడుగూడ నావద్దకు వచ్చియుండ లదు, నావద్ద రాత్రిం
బవలు లలిత ప్రభయొక్క_ పరిచారికయగు హాంసిక, వృద్ధ
వారణిడు ఏపిరిరువు బే నావద్దనుందుచు వచ్చిరి పదిదినములు
గడచినపిమ్మట చండవర్శ తనంతట తానే నన్ను గలిసికొన
వలెనని వచ్చియుండెను, సాన౦గటి నెల్లను వినవలయునసి


8 ఏ ఠర్రధవళ
ఆయనను (పార్ధించితిని, కాని వినక సీసంగతితో యిష్తుజేమి
యు పసయోగము లేదని పలికి, ఒకనీచమెన పనికిబూ నుకొమ్మని
నన్ను భయపెట్ట్ల మొదలిడెను, అనీచమైన నంగతిన్తి ఇంత
నముందియదుట నుచ్చరించుట సిసు చేటు, దినిపె న్యాయాధ్య
క్షులవా బే విచారణ గాపఏించగలరు*”
ఏీరధవళు డూరకుండిన తోడనే, చండవర్శ్మ మహాపారుష,

ముతో లేచినిలబడజెను, తన విషయమై న్యాయాధ్వముని
"కేమెన సంశయము గలుగవచ్చునని, వమోశెప్పబోయొను,
కాని సత్యాశ/యు డాతేని చేయిసిబట్టి 'ననుకకులాగి దుఃఖత
స్వరముతో సిట్ఫనెను, “చండవర్న మవారాజూ |! వ్రప్పుడు
మో లేమియు ననవలదు, ఎట్లో ఈపునంగము నొకసారి లెగి
పోనిండు, ఈదుఃఖదాయక పూసంగము ఎప్పుడు ముగియునో
యసి నేనెదురు చూచుచుంటిసిో

“-కాంని_ కాసి ల్తప్వుడు 'వౌెడు మాట్లాడినమాటలు
మోకు నిజమసిపించెనా ?” అసి చండవర్శ్మ పలిశెను,

ఎట్టు సిజమనిపంచును, అయినప్పటికిని వానిమాట
లను విని నామనస్సు వికలమగుచుండెను, నాశేమియు దోచుట
"లెదు

వంతలో న్యాయాధ్యముడిట్టు నుడువనాగాను, “పండి
తులారా |! ఇప్పుడు మనఎదుట జరిగిన నంభావణనుబట్రి రెండు
పక్షములవారి నంగపి మూాలక్ట్యములోకి వచ్చియు౦డవ మృును,
మోరునల్వు ₹కమయి విచార అణగాపిం చి సాతో దెల్పుగు, విరా


ద్వితీయ భాగ మా రికి
"కేడైన నంశయముగలిగి నన్ను విచారింపదలచిన యెడల,
విచారించవచ్చును,”అని యూరకుండెను,

న్యాయాధ్య కుడు వచించినపమ్మట, ఆనలుగురు పండి
తులు చాలసేపటివరకు తమలో తాము అఆవిషయ మై మౌాట్లా
డుకొనుచుండిరి, అంతన్యాయాధ్యముడు వారినిట్టు విచారిం
3ను, “.ఈవిషయ మె మాయభిప్తా'య మేమైయుండెను 1
చంద్ర) సేనుని హత్యగావించినవా డితడేయని మాయభఖిపా?
యమా +?” అనెను,

“డాన్సు, ఇతడేవోమీయని మాలఅభిప్రాయము” అసి
అందులోని ఒక పండిరుడ నెను,

“నన్ను హాంతకుడసి నిర్హయించితిరా ?] మావాూానవి
న్యాయాను సారముగ నొకవేళ నన్ను దోమియని నిర్ణయించి
నప్పటికిస్మి నాఅంతకరణసు. శుద్దముగా నె యుంశ4ను, నేని
శ్వర న్యాయానుసార ముగ. నిర్షోమీననే సిద్ధపడగలను.”అని
వీరధవ ఘడు శొంతనస్యరముతో ననెను,

“ఇప్పుడు న్యాయకార్యమును ముందుకు జేర్చుటకు
నాకు చాల దుఃఖమనిపవించుచున్నది. ఈతరుణు డాచరించిన
ఫఘోరకృత్యము తృమింపరానిది. న్యాయానుసారముగ ఆయప
రాధమునకుగాన్కు అతని నేడు మొదలుకొని మూడవదినమున
మధ్యరాత్రి వేళ భూమికీ పండ్కెండు గజములయెత్తున్న అతని
కంఠమునకు ఆతా)డుగట్టి, పా/ణముబోవు పర్యంతము (వేలాడ
గటియుంచవ లెను, ఈమూడు దినములా మనుష్యుని ధర్మా


84 ఫీరధవళ
ధ్యముని స్వాధనమందుంచవ లెను,” అని న్యాయాధ్యముడు
నుడి వెను,

ఇట్టవినతో డనే న్యాయాధ్యముని వెనుకపిక్క నిలిపి
యున్న రాజదండము ,[కిందికిదింపబడెను, స్యాయనభ కార్య
మంతటితో ముగిెను, వీకథవళుని మరల 'కారాగ్భృవహమునకు
గొనిఫోబడెను, చండ వర్న్మనర్రారుడు వచ్చిన వారందరికిన్మి
డ్‌  తమభోజనమును సిద్ధపరచు టకుగాను రణరానుసి క నుడ
నిచ్చెను, సత్యాశశయునకు మాతిము మనస్సు సీరమాగ
నిచ్చెను, స త్యాశ) /చూ మనస్సు స్థిరమాగా
"అకుంటబెను, అతడు మెల్లమెల్ల న లలిత్మపభ మందిరమునకు
బోయిచే రను,


11. సింహగుహలొ చెలిసిన వృత్తాంతము,

ప్రళధవ భునక్రు మరణళశితు వీధింపబడిన మజబునాడ్యు
సింహగుహలో ఉన్న త్తమణి దుర్దాతమణి, ఏవొకఅంగణమున
గూర్చుుండి మాట్లాడుళొనుచుండిరి, అజింక్యదుగక్ష ద్వార ముకడ
ఏకధవశుసికిన్ని ఏకి యుద్ధముజరిగి సుమారు పది హేను
దినములు కావచ్చెను, కొస యింతవరకు వారిదేహముపై
బడినగాయములు మానకుండుటచే, వారెక్క-డికిబోక్‌ గువా
యందే యుండిరి, అజింక్యదుక్లములో న్యాయసభ జరుగునని
వారికి 'దెలిసినతోడ నే విశ్వానపా.తుడగు అనతక్షరుడను
నొకఅనుచరుని ఆనంగలవో కనుగొనిరమ్మని పంపియుండిరి,

వృద్ధవనచరి తనను మోసగించవలెనని రచించిన
వ్యూహము నిరానందుడు తమనాయకుల శెరిగింపకుండను,
ఒళటి రెండుసార్లు దుర్రాతమణి క్రైదివిషయమ్తై వానినడిగి
యుండెను అందులకువాడు సురక్ష తముగానుండెనని యు త్తర
మిచ్చియుండెను, అంతకంకె -వేరేయమియు చెప్పకుంజెను,

అప్పుడు సాయంకాలమయ్యుండెను, అనత్షరుడువచ్చి
అజింక్యదుగ్లములో న్యాయసభయందు సిరధవళునకు విధింప
జడిన శిక్షను పఫపూన్యగుచ్చినట్లుగా వాకికిపినిపిం చెను అడిపిసి
వారు భాలనంతొ షపడిర, అటువిమ గట ఉన్న _త్తమణి “అటు
లైన అజింక్యదుర్లములోని విషయమాగురించి సచెట్టుదోచు
చుండెను, అని దు ర్రాతమణిని వివారించెను..
50 ఏవఏరధవళ
“పటువంటిమూాటనువిసి మనమానంద పడవలసిన చే.

అఆఅసుంద రాంగి పె నామనస్సు లగ్న నైనదసి సీశన్ని సార్గా

జెప్పియుంటిని, రెండుసార్లు దానిన లికొనివచ్చుటకు (పయ
త్న చితిని, "కొసి నాకఠకష్రమంతయు ఆ ఏరధవశడే వ్యర్హము
గావించెను, ఉన్న ల్తా, ఆసుందరాంగిని దలచుకొసినపుథల

ఈ ఆ ద్రిస్సీక్టు ఫార్యగావ లెనని నాకుగూడ కోరిక యున్నది,

న త్యాశయ నర్హారునికుమూ్తను నీవు వివాహము జేసికొంటి

వని తెలిసినతోడ చే, ఎవడైన నింకొకన ర్రారుడు తనబిడ్డను

నాకిచ్చి పవాహాము గావించవచు చనుల శ
“నిస్స్పంశయముగ, కాని ఉన్నత్తా! కక యా ఏకధవ

భుని భయము మనశెంతమా[తములేదు, ేపటిమధ్య రాతికి

వాడువముర ణించును
గక్రాని సి వేమైననుఅనుమా, అతడుమూా[తము మహ

మ ం1 స్రముగ అలయోధుడు.

“చాను, ఆమాట నేనుగూడ ఒప్పుకొందును”ో
“ఇఉటువంటిళూరుడు నిర యెొకూడ వమురణము__
ఇంతలో అనక్షరుడు ద్వారమునుచెరచుకొని లోపలి!

వచ్చెను, అతనిజూచి దురాతమణి యిట్ళనెను, “వమిరా

అనక్షర్కా దుర్లమందలి కొ తవా రనేమెన గొనివచ్చితివాగో
“సకునాకు వాలనంగతులు చెలిసెను.” అని అయినగు
వురికి నమస్కరించి నిరత్షురుడిట్లు మజుల నుడువనాగను,


డ్‌ తీయ కాగ ్ము గ్ర
“దుక్షమువద్ద వాలనేపటివరకు నేనక్క_డిక్కుడ దగుగుచుండ,
సిన్న జరిగిన నంగతినంతయు నాకు [కరుముగా విన్న ఏం చెను.”
'సరే ఆమరణ్యరక్షకుడు నీకేమేమి విన్నవిం చెను 1౫

అని ఉన్న త్తమణి విచారించెను,

_“నిన్నటిన్యాయనభలో అతడొక సాక్షి డారుగానుండి
అతడ చందసేనుని యు త్తకీయము అంగరాక నదిలోగొట్టుక
పోవుచుండ చూచి  కొనివచ్చిలినని చెపష్పియుందెను, మరియు
నిన్నటినభలో వాల అన్యాయము జరిగియుండెనని కూడ
చెప్ప్పుయుం డెను, అజింక్య ముర్షరతకు డగు రణ రాగుడు చెప్పిన
దంతయు అబద్ధముగా నె జెప్పియుండెన నెను, అదిగాక అతని
విషయమై, పూర్వమునుండి వాని అభిప్రాయము మంచిగా
లేకుండెను

“'అట్టుండుటకు కారణమేమి 1” అని ఉన్న త్తమణి
యడిగాను,. గ

“అతడు దాలసాష్ట అతని మధ్య రాతి) వేళ అ కవిలో
దిరుగుచుండగా జూచియుంజెనట్ట్క అటులే నేనుగూడ రెండు
మూడునార్దు అతనిజూచి యుంటిని

“సీవెప్పుడు జూచితివి ౯ దుర్రాతమణి 'వేగరపాటుతో
నడి గను,

“వాలరోజుల[కిందట నేనొాకనాడారణరాసుని న టిక్‌
_న్తంభమువద మధ్య ర్యాతివెళ జూచియుంటిని, అతడా స్తంభమా
క డకువచ్చి పర న జేసి వఎడలిఫపోవుదుండెనుోో


838 వీరధవళ

“'విలవణమైన మాటను వంటిని, నచే ఇదిగాక నిరేమి
నంగతి (1 అని దు క్రాతమణి వివారిం చెను,

“నిన్న న్యాయనభ ముగిసినతోడ నే న్యాయాధ్య
కుడు తనవారితోనపహ+ వెడలిపోయెను. అటులే పేేనరదారు
లందరు వెడలిపోయిరి, పా0తాధికారి మాత మొక్క_డే
దుర్గమునందలి వర్పాటులన్ని జూచుటకుగాను, మరియు వీర
ధవళుని ఉరిదీయునంతవర కుండునట.”

“మరియు నత్యాశయ సర్గారు డెక్క_డుండెను ?”

“ఆయన తనకుమా_శ్తెత్‌ నహా ఏర రాజనన్దారుని అభేద
దుర్షమునకు పోయియుండెను, ఆయన రేవు పిరధవళుని తుది
సారి కలిసిళోనుటకు మరల దుర్లములోకి రాగలఢ నిపంటిని,
నేడు చాలమంది ఏరధవళుని జూడవలెనని వచ్చియుండిరి,
ఆయన విషయమై అన్యాయము బజరిగియు౦డెనసని అందరి
యభఖి_ప్రాయమైయుం డెను,” అని వాడూరకుండెాను,

అయిర్వురన్న దమ్ములు నొంతపసేపటివరకు తవులో
"తా2ఫఘు వివారణ గావించుకళొనుచుండిం, అప్పుడున్న తమణి
నిరశ్షరుని బొమ్మని సెలవిచ్చెను, అతడు దున్దాతమణి దిక్కు
మరలి యిట్లు నుడువజొచ్చెను, “ఇక నీ విచారమేమో
చెప్పుము, మన మేమెన జచేయనెంచిన అదియం౦ంతయు ేపటి
మధ్య్వరాత్రిలో నే 'జేయవలయును, అజింక్యదుర్షరశ్ష కుని ఏవ
యమెి నీకంతయు 'దెలిసియుండెను, మన మారణరాగుసి చే
జిక్కించుకొనిను చండవర్శ ముక్కు. మన చేతిలో జిక్కీన క్ష+


లి ద్వి తీయభఫభాగము ర్ట

“ను, నాకటులేదోచుచున్న ది,”

“ఒకవేళ మనకార్యమునకు విఘ్ననే పా) వ్షంచిన,
వెంటనే ఒకమనుష్యుని దుర్గములోకవొలించి చండవర్శను
మనము చెప్పినట్టు వినుటకు దా౭దియుదము,”

కసే అటులెన ఆలన్య మెందులకు, ఇస్పటినుండియే
పయత్నముజేయుట మంచిదిలో

క్రట్లనివారు మజుల అనక్షరునిబిలచి, వ మేమి జేయ
వ ల₹నో వానికివినిపించిర, మధ్య రాతి వేళకు పడివుంది సశ సై
గుజ్రఫపున్వారులు సింవాగుహూనుండి బై టకు వెడలిరి,


మధ్య రాత అయియుండును, చంద్రునియొక్క సతల
కిరణములు సర్వత్రవ్యాపించి యుంకటచే, ఆవనప) చేశము
నకు నూతన సౌందర్యము పా క్రించినటుల దోచుచుండెను,
ర్యాతికిల్టునమునుశబ్దము ఒశేర్‌తిగ వినవచ్చుచుండెను, ఆనమయ
మున అనక్షరుడు తనతోడివారల గూడుకొని మెలమెల్లన
నడచుచు సృటిక_స్తంభమువద్రకు 'జేరుకొనెను, వెంటనే అనత్ష
రుడు గుజ్రమువై నుండిదిగి ఆగుజ్జమును దూరమున నొక
చెట్టునకుగట్టి, తనతోడివారలను చెట్లగుంపులోనుండి తన
రాళశై చూచుచుండుడని చెప్పెను, అటుపిమ్మట అతడు
_న్తంభమావద్దకు వచ్చిచూ చెను, అప్పుడక్క_డ నెన్వరును
లేకుండిరి, అనక్షరుడొకసారి యా స్తంభముచుట్టు ప్రదక్షణ
గావించెను, అటుపిమ్మట తనగు జ్రముపై నెక్కీ- తన వారినందరిని
తనతోరమ్మని వ్రేలుతో సాంజ్ఞ గావం చెను, అట్లు శెరా
వెన్నెలలో. కొంతదూరము బోవుసరికి ఎదురుగా. నెవరో
నచ్చుచున్నటుల వారికి దో వెను,  అనతురుడదిజూచి లన
నమూహముతో నిట్లనెను, “ఒకవేళ వచ్చువాడతడెకావ
చ్చును, మోరందరు మెల్ల మెల్లన గుజ్రములనుండిదిగి ఆచెట్ల
మరుగున దాగియురడుడు.* అనిపలిక్‌ తన వెంట సీ ర్వురినిగాని,
దారిప/క గ్రాన చెట్టచాటున జాగుండియుండెను, కొంతసపటి
కొకమనుష్యుడు వారిదగ్దరినుండే ఫోన్స చుండెను,
“అతడే అతపషే!! వనడువుడు నందడిజేయకుండ నడు
వుడు. ఇట్టని అనతుకుడు తనతోడివారలతో అమనుష్యుసి
వెంటనంటిపోవుచుండెను, కొంత సెపటికామనుష్వ్యుడు, న్ఫటిక్‌
_న్తంభమువద్రకువచ్చి, క్షణము సేపా స్తంభమునుజూచి భూమిపై
బడి సాస్టాంగనిమస్కా.-ర ము 'జేయిచుండెను, అహప్పుడనతురు
డాతనివదకువచి* *రణరాగా, అమ్ము, ఇపుడుసనివు చపూడు
'జేయకుండ మూవవెంట ను మును లని ళన, +

ఆ రణ రాగుడు_అజంక్యదురక్ష ర కకుడగ రణరాగుజే
అయియ చెను, ఇృంతకుపూర్వము అపరాత్తి'వేళ నతడిట్లు
వచ్చుచుండుట, మాపాఠకులు ఒకటిరెండుసార్లు జదిపయ్‌

అతడట్లు భూమికైబడి లేవకుండెను, అనతరుడు
"రెండుమూడుసార్లు అతని లెమ్మని చెప్పెను, కొని కదలక
మెదలక అ పేపడియుండెను, అదిజూచి అనక్షరుడు వాన్ని లేపి
కూర్చుండ బె శ్షైును. అయినప్పటికిని రణనాగుడు. కదలకుండ
ఫవమువ'టె న శేగూర్చుండియుం డెను, అతనికన్నులు "దెర చి
యుండుటనుజూచి. యూమున్వురు దిగులు జెందిరి  అతేడు
రణరాగుడా కాడా యనునంశయము వాగికిదోచిి మరల
నోక సారి అతనిముఖమును పరీశ్షి ౦చిరి,

“బతకడు రణరాగుడేకాని నిదావస్థలోనుండెను. ఈ
న్యవహార ములన్ని యు నితడు స్వప్నములో నె 'బేయుచుండును,
ఛూదుచుంటి కేమి ; వినిని ఎత్తుళొనుడు [2


ర్ర్రి వీరఠర్రధవళ

రణరాగుడు ని[ద్రలోనుండెన్సు నిద్రలోనే నడచుచుం
డెను, ఆతని క నేశనంవత్ప్సరములనుండి, ఇళ్లు నిదలోనడచుట,
మాట్లాడుట ' అలవాక్రైయుండెను, అనత్షరుసయా జ్ఞ అయిన
తోడనే ఒకడు వెంటనే రణరాగుని లేవనెతి తేనగుం ముపె
నిడుఖొ నెను, ఎవుడై తే గుజ్ర మం పరుగెత్తుచుందెనో అప్పు
ఢతడు మేలుకొని 'మొతుకొనసాగెను, కాని వానినెనరును
లశ్ష్యస్థ పెట్టక, తమ గుజ్ఞమ-లను సింహగువావై ఫునకు బోనిచ్చు
మండీిరి,

అఆనమయమున సింహగుపహాూలో దుర్దాతమణి ఉన్నత్త
మణి మదిరపానము "జేయుచు గూర్చుండి ముందు కేమిజేయ
వలెనో విఛారణజేసికొనుచుండి, అనక్షరుడు రణరాగుని
వారియెదుటకుగొనివచ్చి నిలిపినతోడనే వారికి మిక్కిలి
సంతోపషమ్యును. "

“ ఈబలిమి యొక్క అర్ధ మేమి $” అని కోపముతో శ
రణరాగుడు వారిననెను, మజల “నన్నిక్క-డికి బలిమితో గొని
వచ్చుటకు కారణమేమి + నాస్వామియొక్క_ భయము మా
మా తే)ము'లేకండెనా 1 అనెను,

“నోరుమూయుము, నీవెవ్య్వరియెదుట నిలబడియుం
యుంటివో అది మరచియుంటివని దోచుచున్నది 12 అని
అనఎక్షరుడాతసి భుజమును దట్టుచు పలికెను,

“సీలిక్ర వెడలిపొమ్య్ము. ఈనాడు" నీవుజేసిన పని నేను
మగువను,* కాని నీోనింకా పనిగావలసియుండెను, ఇరువురి
గుజ్టవుస్వారుల సిద్ధపరచియుంచుము, అహప్రే నిరానందుని


ద్వితీయ భాగ ము రి

సౌరంగముయొక్క_ తాళపు చేతులగు ్రీని ౧ కొని అంగణము
లోని మొదటి ద్వారమువద మేము వచ్చువరకుండుమని
వెప్పుము అని ఉన్న త్తతుణి అనక్షరునితొ ననెను,

అన త్రగుడు బైటకు వెడలిపహోయినపిమ్మాట దుర్ద్తాతమణి
రణరాగునిజూచి *రణరాగా కూర్పుండు మచ్చటగూర్చుం
డుము, సిన్నిక్కడ ఛాలసేవు నంశయములో బడవైచి
యుంచము, నీకు జెలిసి యీయుంజెనుగ దా, న త్యాశ/య నా
రునియొక్క_ ఆ సుందరకన్య లలితప్తభ నాకుగావలసియున్నది.
ఆమె నాకులఖించుటకుగాను నిన్ను మధ్యఘ్టుని గా మేమెన్ను
కొెంటిమల అనెను,
చుంటిళో నాకుదెలియుట లేదు, నేనొకషుద)/మనువ్యుడను.*

* అది వూరు చెలియును, కృంకకొన్నిదిన ములలో ఆసుంద
“రాంగికిని మిోాస్వామికనివిపావామొ గానున్నది. కాబటి నిన్ను
చేజిక్కీి ౦చుకొంటిమి. సీ'వేమెనా జేసి లలితప్రిభనువూత్రము

అఏజముగా  మోావమూాటలు నాకు బోధపడుటలేదు,
నావంటిహీనువితో నేమగును.ో

“అన్ని యుకాగలవు, చెప్పెదను వినుము, నేను లలిత
పిభను వివాహమాడెదనని నిశృయించుకోంటిని, నిశృయమే
గాదు. ఒటుదిని యుంటిని, "నేనును నాతమ్ముుడును గలసి
"రెండుసార్లు ఆమెనిక్కడికిగొనివచ్చుట ప్యయత్నముగ-వించి
యుంటిమి, కాసి మాకప్టము వృధాయయ్యిను, 'కాబట్టై


రో పీరధవళ

జ్రప్వుడు మేమొశకవీచారమును దల పెట్టియుంటేమి, అది
పూర్ణముగా నెర వరుటకు వలయుసాధనములన్ని యు మౌావద్ద
నున్నవి, నిన్నటిదినము నీవు నా్యాయాస నముఎదుట నీవిచ్చిన
సాక్షములోచు, మిన్య్వామిగారిచ్చన సాశ్ర్ధమందును, ఏర
ధవళుడు చంద్ర సెనుని వాత్యగావించెనని నొక్కి-చెప్పినమాట
ఎంతమాత్రము నత్యముగాదని, సిద్దము జేసి చూపంచుటక్షు
నమూవద్ద తననసాధనము౦ండెను ![”

“అచ్పెన్నటి! గాజూాలదు ! మేమన్నది అక్ష రాంశము
నిజమైయుండెను, ఇప్పుడు నేను మోఛచేప్‌కి జిక్కి యుండుటచే,
ఊరకనన్ను భయపెట్టుచుంటిరి” అని కోపముతొ్‌' రణరాగు-
డ నెను,

అశతనిఫోపమునుజూచి దు గ్రాతమణి “మెల్లగ మౌొట్లా
డుమ్ము నీవు చాలజాగ్రఎతగలవాడవు, మాటకారి] యుంటివి,
సీస్వామిని సీచేతిలో బెట్టుషొనియుంటివిి ఇదంతయు మాకు
'డెలియును. కాని నీవిచ్చిచేష్తలిక్కడ బనికిరావని. లెలిసి
కొమ్ము. ఏను, సది సీయజనమాని బలికి నసాతమ్యుము అబద్దమని
"మేము సిద్ధము జేసి చూపించినయెడల నేమగును 1 ఏరధవళుడు
నిర్ల మీయనసి విడిలోవును. మజుల నాాయా ధ్యముడు అక్కడి!
రాగలడ్తు మజుల నభజరుగగలదు, మజటియు చండవర్శ
సర్హారుడు అతనివిశ్వానపార్రుడగు దుర్షరతుకుడు అపరాధులసి
సిద్దపడి వారికి భయంకరమగుశిక్ష కాగలదు. ప స్తుతము
సత్య్వాశఎయునకు  అశ్య్గయమిచ్చినందులకు మోాస్వామిపై
మఃత్శిమండలికి కోపముండాను, ఇట్టుండ 'మేమోసంగ విస


ద్యితీయ భాగ ము రిస్ట్‌
ప టపెట్టిన చో, వారు మాచండవర్శను చిన్నచిమవలె నలపి
వె చెదరు, "తెలియునా ?”* అని పలిశెను,

“మవహూరాజూ, నావంటినిక్టలమనస్ఫుగల వృద్ధుని యం
దుల *' కూరకభయ పెట్టుచుంటిరి, నేను నస్వష్నమం_ నను
మిమ్ముల నొప్పింపలేదు. నావల్ల 'నేమెన అపరాధముండిన
శ్రమించగలరు, మిరు నన్నిక్క_డికి బలిమికి తీసికొనివచ్చితి
రసి నేనెవ్వరిత జెప్పను. ఇట్లనుచు రణరాగుడు గడగడ
వణకుచుండెను,

“పద్క ఊరక నిక్క_డ వినితళమాట్లాడుచు కాలమును
బోగొాట్టుటకంచె మనమన్నది ఏనికి ప్రత్యక్షముగా నమ్మిక
గలిగించినచవో, వెంటనే ఏనినోరు మూతవడిపోవునుోో అని
ఉన్న _త్తీమణియ నెను,

“ళ్చాన్సు అ 'చేమంచిది, పద, లెమ్మూ రణరాగా'లెము 1
ఇట్లని దుర్ధాతమణి ర ఆరాగుని చేయినిబట్టి బజయటకులాగుకొని
ఫోయును, అంగణములోని ప/థమచ్వార మువద్ద నిరానందుడు
విరన్నటుల గాచుకొని యుండెను, అతనిజూచి దుర్హాతమణి
“*సనిరానందా దీప మిక్క-డ దెమ్ము” అనిపల్కెను,

నిరానందుడు శ్షణమూరకుండి,  భయకంవిత న్వర
ముతో “స్వామి ! నావల్గనొక గొప్పయపరాధము జరిగి
యుండెను. నేను_నేను అఆకైదీని అక్కడినుండిదిసి "వేలే
కి/0దిసారంగమాలోనుంచితిని, అనిపలిశెను,

“ఇంటలేనా ! అటుపై న నేమయ్యును, ౩ దీమాత్రము
సుర శ్రీతీముగా నున్నజాలును” అని యున శ త్తమణే బలిెెను,
రగ వీరఠరధవనళ

“క్పాన్సు సురశ్షి తముగా నుండెను, కొని అతని నల
మున నింఠొకశై దీనుంచియుంటిని.ో ర్ట

“ఇంకొకనె. దీయెవరు ? చెప్ప్తుచెప్పుము, నిరానందా
భయపడకుము.”

“మహారాజా, ఇదంతయు నాయొక. దోపమే. మారా
నాడు వృద్దవనచరిని గొనివచ్చి యుంటికిగదా 1 అదిలొ

ళ్‌ దెమయ్యెను ? 'దాసిమాట నాకుజ్తాపక ముూలేదులో

“అదొకనాడు నన్ను మోసగిందుటకు పన్నాగము
బన్నెను, అందువై వరాయాజ్ఞ నుబవేకఘుండ నేనాసారంగములో
బంధించితిని

“ఇంేకదా ! మంచిపని జేసితివి,”

సిరానందుడు దీపమును ముందుకుజూపెను, అప్పు
డాతని హృదయములో భయముదీరిపోయెను, అతడు ముం
దుకు నడచుచుండెను, అతనివనుక రణరాగుడు ఉన్న త్తమణి
వరునగా నడచుచు బోవుచుండిరి, అప్పుడు రణరాగుసి హ్బద
యమా నీరగుచుండెను, ఇక్కడినుండి పాొణములత్‌ ెట
బజడనని అనుకొనుచుండెను,

“ద్‌పము నిక్క-డ దెమ్ము.”అని యున్న త్రమణ ఓక
చేతిలో దీపమునుబట్టుకొని, దెండవవేత రణరాగుని గటిగా
బట్టుక్‌ ని సౌరంగములోని గు _పద్వానమువరకువచ్చి, తన
వదనున్న "తాళము చెవతో జ్వూార మునుదెజుచి “నూడుము
ఈ మాయొుక్క_-సాధనములుఅని దీపమును ముందుకుంచి
నృద్దవనచరినిచూ పను, దానిని జూచినతోడ నే రణరాగుడు
భయపడి ఒక అడుగు వెనుకకువై చెను,


[లి ద్వి లీయభాగము 07

“నీవామునలిడానిని గు  ర్రింతువా భోఅని ఉన్న త్రమణి
వీవారించిను, లీదసి రణరాగుడు తలనూపెను,

“' లేదు, వాడు నన్నుగు_ర్రించడు. కాని ఈచండాలుని
నేను మంచిగా గు రింతును”అని వృద్ద రాల నెను,

“ఏ ర్రించవుగడా |! పోనిమ్ము. ఇప్పుడు వ్యర్థముగా
కాలముగడువు టుచితముంగాదు,” అనియున్న తమణియింకొక
మూలనున్న  ఇఇనుపపంజరముకడకు రణరాగుని దీసికొని
వోయెను, ఆపంజరమందలి డజ్వారముశడ నొక దుర్ష్వ్వవనైదీ
నిలబడియుం౦డెను, అతడు వఏీరనిజాచినలోడ నే “ఎవరు! రణ
రాగా నీవు వచ్చితివా ! రమ్ము, రమ్ము నన్నిక్క.డినుండి
దప్బింపుము” అని గట్టిగా నజచెను,

“అనే ఈతడిక్కడనుండెను” అని కైదీవైపఫు దృష్పి
నిలిపి రణరాగు డాశ చరఫ్రముతో" ననెను, అతసితల గ్‌స్బాన
తిరుగజొ చ్చెను, వెంట నేమూర్చవచ్చి ఉన గ _త్రమణి పాద
ములక్‌డ బడిపోయను,

ఉ_త్తరరాతి?) సమయమున సింహగుహనుండి ఇర్వురు
గుజ్రపుస్వారులు బై టబడిరి, అందులో నొకడు అనశక్షరుడు,
రెండవవాడు రణరాగుజై యుండెను, ఇకువురు తమ గజము.
లను వాయు వేగముగా పరుగె త్రించుచు కొంతసేపటికి వారు
అరణ్యమును డాటివచ్చిరి, అప్పుడు అనతరుడు రణరాగునితో
సిటనెను, “ఇచ్చట నే ఆనాడు మాకును ఏరధవళునక్షును
కలహమయ్యెను, ఆయననెంబడినున్న సవారు లిరువురిలో
నొక్‌సిని నేజంవీయుంటిన్తి రెండవవానిసి మౌ స్నే హితులుజంపి


08 ఏరఠరదధవళ
యుండిరి, ఆనమయమున్క ఇప్పుడు దుర్తమందు కై దిగానున్న
వీరధవళుడు మహోశే "ర్యమున మాయజమానసనితోీ బోరుచు
మాచేతినుండి తప్పించుకొని పారిపోయెను” కొంతదూరము
బోయినపిదప “* మేమి ఇెట్టగుంపులో అయిర్వుకి శవములను
బారవై చితిమి* అనినుడివెను,

రణరాగు డేమియు మూరుబలుకకుంటెను, అన్క్షరుని
మాటలను చప్పుడుగాకుండ విని తనలో విచారపడబ్‌ "చ్చెను,
కొంతసేపటికి వారు అజింక్యదుగ్షమువద్దకఘువచ్చిరి. అప్పుడనన్ష
రుడు తనగుజ్రమునాప్‌ “చాలు నిన్ను దుర్గ్లముపర్యంతము
సుర క్షి తముగా గొనివచ్చితిని, ఇృశ నెను వెనుకకు మరలిపోయె
దను, కాని మణల నీకొకసారి జ్ఞాపకము జేయుచుంటినిగ దా,
దుర్షములోనికిబోయిన వెంట నే మాయజమాని జెన్నిన కార్య

ఇ్రట్టని అనశ్షరుడు తనగుజ్రమును వెనుకకు మలిపెను,
రణరాొగుడు దుగ్గ్షములోనికిబోయెను,


13. దురరకకరునిగది
(గ్‌ ర్‌

చండనర గ్రయొక్క వమ 1 సిద్ధిం చెను, ఫఏఠ్రధవ సి
న్యాయాధ్య ముడు దోషమీయని నిర్ణయించి నికు నొనగను, ఇప్పు
డాతనికి వరధవళుని యొక్క. ఖీలతియేమాూ తము ₹కుండెను.
కాని పాఠకులారా! ముందుశనముయ్యెనో అది మనము

పా౦తఃకాలనమయ ము నహ్యసకిరణములతో సూర్య
నారాయణుడు ఉదయాచలమువై విరాజమానుగై యుండెను,
ఇంతవరకు అజింక్యదుర్ష ములోసి జనులెల్ట్లరు సిదనుండి మెల
కున జెంది ఉత్సాహభరిత్తులై తమతమపనులను జూచుకొను
చుండిరి, ఇటువంటి రమణయమగు సమయమున చండవర్ట
తన శయ్యనుండీి లేచెను, ఆయనకుర్యాతి. నిద్దుర పటకుండ
వచ్చును అని యాతని అర  క్తన్మేతములవల్న ెలియవచ్చు
చుండెను, నేటికి వాల దినములనుండిఆయనకు సుఖముగాసి
ని[దగాని లేదు, నేడు చాలగడఖబడదినము, ఏీరధవళునకు నేడే
యురితీయ బడు దినమయ్యుండెను,

చండవర్శ ఉ త్పాహళూన్యహృదయముత్‌ తొందర
తొందరగా నఫామవాలులోనికి బోయెను. అక్క_థ (వాంళాథ
కారి. గూర్ముండియుండెను, చండవర్మన ర్ధాగును జూచిన
తోఢ నే అతడు లేచి నిలబడి పణామ మొనరించెను, చండ
వర్శ అనాటె కార్యక్రమ మెంతవర కయ్యుండెనని పాచారించిన
తోడనే అతడు “అన్ని యర్పాటులు 'బేయించియు౦టిెని,


100 వ్‌రఫఘవళ

తమదుర్షమా యెదుటనున్న భవ్వ్యపటాంగణమున న్యాయా
ధ్యశుడు. 'జెప్పినటుల పదిఫురుపముల ఎత్తుగల నొకనృంభ
మును. పాతించితిని, భోజన ము'జేసిపొనినతోడ నే ధర్మాధ్యముని
విలచుకొనివచ్చుటకై బోవువాడను” అనిపలికెను,

“నాకగూడ మిావెంట రావలెనని యున్నది, కాని
నేడు నా చేహూము నరిగాజేదు” అని చండవర్న్శ నుడి వెను,

ఇంతలో బిజ్ఞలుడు అక్క_డిక్‌ వచ్చి చండవర్శ చెవిలో
"నెమియో చెప్పెను,

“సమో | నాన్ఫద్ధవిశ్వాస సేవకుడ గుర ణరాగుడుఅకస్నా
త్రుగా జబ్బుపడెనా 1 అని చండవర్శ అశ్చర్యముతోనని
“పొమ్ము. నేనిప్పుడే వచ్చెదనని వానితో జెప్పుము” అని
పలిశను,

చండవర్శకామాట జెప్పి బిజ్జ్ఞలుడు ముజుల రణరాగుని
గదిలోనికి వెళ్ళి “మహ రాజుగారింతలో నే యిటువచ్చెదమనిరి,
ఇంకా నేమైన పనియున్న చోదెల్పు” మనెను,

“జ్తంచేమియు. పనిలేదు, నీవిక వెళ్ళి పొమ్ము, వెళ్ళి
పొమ్మా, నాకీనాడు మంచిగా దోచుచుండుట లేదు. అని
యేదోగాబరాపడినట్లు రణరాగుడ నెను,

అతన్మ్యితినిగని పెట్టి విజ్జలు నకు నంశయము గలిగాను,
ఈముసలి వానికి తనస్వామిత్‌ నేమోరహాన్యముగా మాట్లాడ
నలసియున్నటుల దోచుచుంజెను అని తనలోననుకొ నెను,
అని యతనికించుక అశగలిగ్కి ఇప్పుదేమిజేయవలెరని విచా
ద్వి తీయ భాగము 101
రించుకొని *అయిలే ఫోవుచున్నాను” అని రణరాగునికి
జెప్పి ద్యారమువై ఫునకు దిరిగను, కాని ద్వారమునుండి
"వెలుపలకు రాక మెల్సన 'వనుకకుదిరిగి చూచి క్రిందగూర్నుం
డెను, అట్లుగూర్నుండి మెల్ల మెల్ల న 'దేకఘచుబోయి రణ
'రాగుడు పడుకొనియున్న మంచమాకి/0ద దాగుండియుంచెను,
14. మంచముందసుండివినినన్చత్తాంతము

బిజ్దలుడు దుర్షరశ్షకుని స య్య్వకి/0ద చాగసండియుం డెను,
నేడు నేనేమన మహ త్తరముగలమాటను ఏనగలనని అను
కొనుచుండెను, ఒకవేళ నాశేదైన మవాత్వముగలమాట
వెవినిబడిన  నేనేమిజేయనగును ? అనియిట్లు విచారము
'జేసకొనుచుండెను, ఏకధవళుని నిగోపి.త్వము సిద్దము జేసి
చూవించునటు లేర్రైననంగతి వినబడిన నాయొక్కనిత్‌
నేమగును, అని ఇట్టనుకొనుచున్నంతలో  తనయజమాని
జ్ఞాపక మునకువ చ్చెను, న త్యాశ్య)యన ర్థారుడు వఠధవ ళుని
తుదిసారి జూచిపోనుటకు నేడురాగలడు, అనాయాన ముగా
నాకు వారినపహాయము లభించగలదు, అని తోచినతోడనే


109 వీరధవళ

అతనిశంతో ధే ర్యముగలిగెను, అతడు తన దేహమును
దగ్గరకు ముడచుకొని శయ్యక్రింద గూర్చుండియుండెను,
ఇంతలో చండవర 2 లోనికివచ్చెను,

“రణరాగ్కా. సీకతి ఎందుకయ్యెను ₹ అతనివైపు

గ టి ఎఫు
జూచుచు చండవర్శ దిగులుపడి ఏవారిం చెను,

“మొదట మో రాద్యారముదిక్కు.  జూడుడు. అది
చక్కగా మూసియున్న దాలేదా”. అని అత్యంత శ్రీ ణన్వర
ముతో రణరాగుడ నెను, (|

చండవర్శ్మ ద్యారమువద్దకు బోయిచూచెను, తానే
లోపలికివచ్చున సూడు ద్వార ముమూసివ చచ్చెను, అటు ర్‌ క్‌ త్రి
రాగుడు ద్వారమును జూచిరమ్మునుటలో, ఏదోరహాన్యమగు
నంగతి యుండవచ్చునని అనుకొని ద్వార మువద్రకుబోయి
గొ ళ్ళెమునుబెట్టి,  _ తొందరపాటుతోవచ్చి యిట్ల నెను,
“చెప్పుము, యిప్పుడుద్వారము మంచిగా మూసివచ్చితిని,
చెప్పుము స్యితిలో సిఎ మార్చుజెందుటకు కారణమేమి
ఏమ య్యెను | నన్నిట్టుతా 'ందర గా సెందుకుబిలివించితివి ౪”

“మనపై ని భయంకరమగు నంకటము వచ్చిపడ
నుంజెను_ో

“నంకటములు చండవర్శ దిగులుపడి వివారింప
జొచ్చెను, “ఎక్కడిసంకటములు 1 నీవేవిషయమై జెప్పు
చుంటివ + అచిమూ తొందరగాజె పృరాదా,”

“విరధవళునివిషయ మె వెప్పుచుంటిని, అతస_ో

మ్‌ | వ్ల


ద్వితీయ ఫాగ ము 108

“ప్ట్రధవళుడు మటల పీరధవళుడుో వీరథవళని పేరు
విన్నంతలో చండవర్మ భయభీతుడైై ఛ్రమిష్టునివలె నను
చుండెను, “ఇంకను వీరధవలిడుండెనా ? ఇక్‌ ఏరధవ ళుని
'దేమున్నది ర

౯అదివాల విలక్షణమెననంగతి,. మవారాజూ! నేను_

“వన్వా, నసీదిలోన డచువాడనవు |! అటులైన నిజముగా
ఆగు ప్పవిషయము నీవల్ల వెల్లడ య్యెనా 1

“లేదు నావల్ల నశ్రుమియుగా లేదు, ఇది నేనునిజముగా
జెప్పుచుంటిని, నేటిక నేకనంవత్సరమాలనుండి నాకు నిదలో
నడచిపోవుటకు అలవాటుపడియుం డెను, ఎన్ని యోసార్లు "నేను
స్వప్నములో అరణ్యమందు దిరిగివచ్చియుంటిని, అప్పుడ ప్పుడా
నిచిడార ణ్యమున మెలకువ చెంది ఛభయపడికూడ మరలవచ్చు
చుందును, ఎప్పుడైన ఆ సృటిక_న్తంభమువద్ద_౫”

“-వెలిసిఫొంటిని,  తెలిసికొంటినో అని వెంటనే చండ
వర గ] అనెను,

“ఎప్పుడేని మన చేవాలయ ములోకి_

“వాలు” చండవర్శ బిగ్ధరగానరచి పల్కెను, రణ
“రాగా నీఏప్పుడు నాక్షు అనిమ్లనిగా దోచుచుంటివి, "నేటిక5న్ని
సంవత్పర ములనుండి నీవిదుర్తమునందుండి అ సెక సార్లు భయా
నకమగు దృశ్యములుు భయానకమగు ధ్వనులవినియుండీి ప్తి
ప్యసంగము పచ్చినవుడు నన్ను మోనగింతువా

“వేద, లేదు మహరాజా ”


104 పేరధవళ

“అటులైన “నేమిళంకటములు కానుండజెను + అని
చండవర్శ కోపముతో విచారించెను,

'““లక్షముంచివిన్న చో అన్నియుజప్పెదను, నిన్నటి
రాతి/ అటులే నేను సిబ్శాావస్థలో దిరుగుచుంటిని_మవా రాజూ!
నాయీ వెడ్డఅలవాటును పోగొట్టుకొనవ లెసని చాలప్రయ
త్నము జేసితిని ఎన్నోసాప్ర నాయీగదికి తాళమువేసితిని,
అందువల్ల నా కీగదినుండి బయటక బోవుటకు పేలుగాకుండు
ననుకొంటిని, అయినప్పటికిని, నేను సిద/లోకూడ ఆ "తాళ
మునుదిసి బయటకుబోయి వచ్చుచుందును,”

“వాలు అటుపిమ్మట "నేమయ్యనో 'తెలుములో
అత్యంతఫోపముతో చండవర 7 విదారించిను.

“కమించు మహరాజూ ! నేసీపనికిరానిఅలవాటును
వీడ చిపెట్రన లెనని ప్రయత్ని ంచినసంగతిని జెప చుంటినిో

“చాలు రాఅని చెప్ప్తుచుంటినిగచా |! ముంచానంగ
"తమో త్వరగాదెల్పుము” అని తనపాదమును భూమిపై
జరచుచు చండ వర్మ బలిెాను,

“చెప్పెదను మహరాజా ! నిన్నటిరాత్రి నేను నిద్రలో
దిరుగుచునుంతగా ఆ స్ఫటిక _న్తంభమువద్దకు బోయియుంటిని,
అక్క_డ నేను మెలకువజెందితిని నావద్ద్రనప్పుడు కొందరు
మనుష్యులుండిరి, వారందరివద్ల శ స్ర్రములుండెను, వారునన్ను
బలిమినిలేవనె తి గుజ్తము పై నిడుకొని సింహ/ంససపహలోనికి గొని
పోయిరి


కశ ద్వి నీయ ఖోగ ము 105

“రిం పాగసపహూలోనికి గొనిపోయిరా ! ౨ఎ౦దులక్తు ?
అక్క-డికటు గొనిహావుటకు కారణమేమి

'“ చెప్పెదను మహరాజా అంత పెద్దసంగతిని నాకొక్క
సారిగా నెట్టు బప్పనగును, అక్క డికిబోయినపిమ్మాట, మొన్న
మున దుర్షమున జరిగిన న్యాయనభ యుక్క్‌. నంగతినంతయు
"మొదటినుండి తుదివరకు వారికి బెలిసియుండెనసి నాకు జెలిసి
ఫోయెను, నేనిచ్చిన వాచా్శాలమున్ను మోగిచ్చిన చవాజర్ళూల
ము యొక్క, బ్యతిశ బము వారికి దెలిసియుంచెను. మనమన్న
దంతయు నబద్దమని సిద్దము జెసి చూపించుటకు వారినద్ద తగిన
సాధనములుండెను, ఏరధవమెడు సి మీయని అయిరువురన్న
దమర్చూలు సిద్ధమా బేసి చూపించగలరు, అదిగాక్‌ మన యిర్యురి
యోధులను పెరధవళిడుు జంపియుండెనని మిరు వచఛించి
యుంటిరి. అడి యెంతమాత్య/ము సిజముగాదని నాకు సజముగా
'దెలిసివో యెను, ఎందుకన్క నిన్నటిర్యాత్రి అక్కడినుండి తిరిగి
వచు్శషచుండ ఆయరణ్నమున వారు జచిా్శిన నసలమును*
మం వారిని ఉంవసమునుమ్యుపనూడ జన వ్రల్యేక్షమాగా
జూచియుంటిని, ఇంకను వారివద్ద _ నేమిసాధనములుంషెనో
'తెల్ప్చదను వినుడు, ఇట్లని చండనర్శ చెవిలో తాను సింహా
గువూలోసి సౌారంగమున తానుజూచిన నంగపినంతయు వచిం
చెను, అవృత్రాంతమును వినుచున్నప్పుడు చండవర్శ్మ ఉలి
పడుచుండెను, అతని ముఖము శ ళౌహీనమయ్యెను,

“'ఇది మూత్రము చాలభయంకర మైనది, రణరాగా! నీ
విదంతయు న్వప్నములో జూచియుంటివని నాకుదోచుచుం
00 వీరధవళ

*6-బ్రేక్స వముహూరాజా | ర్తి నిజమైన నంగతి, నేను ఒట్టు
దిని చెప్ప్తుచుంటిని.ో

కొంచెము సేపూరకు డి చండవర్న్శళట్ల నెను, “మటి
యావృద్ధ స్రీ ఎవరు

“అదియవరో నాకు దెలియదు, కాసి నన్నుమాత,
మది గు ర్రించును, ఆనాడు అకల్పితవర్హముపడుచుండ నేని క్షు
నిద్రలో అస్సటిక_స్తంభమువద్దకు బోయియుంటిని, అక్క_డది
నన్ను జూచి నాచెవిలో నాపేరుజెప్పెను, అచ్చా |! అఆనౌడు
నేను చచ్చిపోవువాడనే కాని యట్లో బతికి బై టబడితిసో

“కర్టను అ దేఅచే, ఉప్పుడునాకు జ్ఞాపక మువ చ్చెను,
నేనావృద్ధవనచరిని రెండుసార్లు జూచియుంటిని, నేసేదుర్తమాు
లోనికి వచ్చునప్పుడు దానివల్ల నే నాగుజ్హము. బెదరి నన్ను
క్రిందబడ వై చెను. మరొకసారి వీఠధవళుడు లలితపుభను విడి
పించెనని చెప్పుటకై వచ్చినవుడు జూచియుంటిని, దాని వర్తన
నునుబట్ట చూడ దాసికి నాపై కోపము యున్నట్లుగా
దోచు చున్నది, సే అటుపిమ్ముటో

“దు ర్రాతమణి లలిత్యపభను వివాహమాడవలయునసి
పంతము బట్టియుండెను,

“అనగా ! ఇన్ని ప్రయత్నములు జేసికూడ లలితపభ”

“వాకు పొ ప్పముగాదు. ఇంతేగాదు ఆమెను వారి
కిప్పించుటకుగాను భారము నీపై ననే యుండెను,”

““నేనివన్ని వినకుండినయెడల 1"


ద్వి నీయ భఫళెగ ము 107

“సివట్టువినకున్న వో, వారిర్వురన్నదమ్మూలు నీవిరుద్ధ
ముగా నిలచి మొన్ననీవు న్యాయనభలోనిచ్చిన సాక్ష్యమ బద్ద
మని సిద్దముజేసి చూపించగలరు, తమవద్దనున్న సాత్యములను
ముందుకుగొనివ చ్చెదరు,. మనలను అవమానపర చెదరు. నేను
అక్కడినుండి వచ్చునప్పుడు వారు నా క్‌ు నిక్కచ్చిగా
జెప్పీయుండిరి. వమన “నీవిక్కడినుండి పోయినతొ డనే
మిోాస్యామికిట్లు చెప్పుము. సూర్యా స్త్రమయమగువరకు లలిత
పిభ మికు భార్యకాగలదని తనన్నవహ స్తముతో ప్రతిజ్ఞా
పత్రములిఖంచి మాకంద జేయుమనుము, "శేకుండిన_”

“ఈమాట నేనెట్టుఒప్పుకొననగును,” అన్నివైపుల
నుండి నిరాశ చెందిన చండ వర్శ ఖిన్నవదనుడై అనెను,
“అచేమి నాఅధికారములోనిదని నేను ప్యలిజ్ఞాపత్యము

“వారావిషయమై విచారము 'జేసియుండవచ్చునని
దో-చుచున్నది. మీరు, నేడు ప్యతిజ్ఞాపత్క) ము వా/సియిచ్చి,
నేటినుండి యిరువదియొక్క_ దినమునాటిక్‌ లలితప/భను వారి
స్వాధీనము జేయవలెననిగూడ _ జెప్పియుండిరి. అట్లు లలిత
పభ వారి స్వాధీనమైనత్‌'డనే నీప్పతిజ్ఞాపత్యము. నీకిచ్చి
"వేయుదురు, అటుపిమ్మట లలితప్రభ యమైనను మానై జోక్య
ముండదసికూ డ జెప్పియుండికి”

ని రాశామనస్కు- జై చాలసేపటివరకు విచార మొనర్శి
చండవర్మ “రణరాగాా మనము వారిమాటను ఒప్పుషొోనకుం
డిన నేమగునో, లేక వార న్నటుల పతిజ్ఞాప్యత ము వ్యాసి
యిచ్చిన నేమగునొ నీవు వచించియీ యుంటివి”


“పీరధవళుని జేపాంతశికకు శారణుండగు. వానిని
సర్వనాశ నమొనరింతురు*

“అనగా _నేటిమధ్యరాతి ఏరధవళహుతొక్క డేచావక,
వాసితో బాటు సింహగుహలోని కైదీగూడ చానగలడు,
అంఖేనా 7”

“ర్చాను మహ రాజూ !” ఇంచుక సేపూరకుండి మరల
రణరాగుడిట్ల నెను. ఈనమయమున దుస"కిక మునుండి తప్పించు
కొనుటకుగాను స్వార్ధ త్యాగ మొనర్చుట మిక్క్‌-లిఅవ శ్యముల

“అదిగూడ నిజమే, కాని-”ో

'“చేయున బేమిలేదు, మనమింతవరశేటుల పినంగాను
సొారముగ మెదలియుంటి మో అటులి యిషుడుగూడ మెదల
వలయును,””

“రణరాగా, నీవన్నదంతయు నొప్వుకొంటినికాని ఇంత
శ్రమపడిన దానిఫలము నితరుల కప్పగించవలసివ చ్చెనుగడా
యసి నామనస్సుకు చెడ్డగా దోచుచుంజను. చూడు మూ.
దుష్టుల ఇటువంటి లాభము గలుగనుంజెనో ! ఉండసిమ్ముః
కొసి కప్పుడు సింహగుపహాలోనిశెవరిని పంపించవ లెను ?! అటు
వంటి విశ్వాసపాతుడెవడు ? నీవుమాత) మినాడు అలసి
వోయినట్టు వోచుచుంటివి”

“నాకుమూాత) మిశ్క-_డినుండి "లేచుట నకి జాల
కున్న ది,”

“అటులైన ప్రుతిజ్ఞాపత్రమును నావద్దనుండి త్రీఫిఫొని
పోవుటకు వా న్నెర్టైన యేర్పాటు జేసియుండనచ్చును, వారిద్ల


రన్నదమ్ములు పఎథమ(ణిలోని జంతుకవృ త్తిగలవారు |
(పతిజ్ఞాపత) ము వా)సియివ్వగల నని వాగికి నమ్మిక యైయుండ
“ఇెను, మిరన్నటుల వారు మిక్కిలి యు_క్రిపరులు,
వారి అనక్రరుడను నొక వి శన సేవకుడు, సూర్యుడ_న్తమిం
చుట కొళగంట ముందుగా నె యిక్కడికి వచ్చిచేరునులో
చండవర (్రసస్రౌరుడు. రణ రాగునిగదినుండి వెడల
వోయినతోడనే, బజ్జలుడు తానుడాగియున్న వోటునుండి
మెల్లగా బజయటబబచెను,  తొను వనుకొన్నవృ త్తాంతీమువల్ల
అతసిమనన్పులో నానావిధముల వికారములు జుట్టు చుండెను,
ఆనందము, ఆప భీతి ఈమూడు నాతసనివెంటదవి లెను, వీరధవ
భుడ్తు నివోమియని విన్న౦ంతమాతే్య)మున అతనియానందమునకు
మేర లేకుంగెను, నేడు మధ్యరాత్రిగాకముందేి వదైన జేయ
జాలకుండిన పిరధవ మిడు దక్కాడని భయముజెందుచుండెను,
ఇప్పుడు ముందుకేనిజేయవలనో అతనికి దోచకుండెను,


110 పీరధవళ

అతడు వాలసేఫు తనలోవిచారము 'జేసిళొనుచుండెను, తాను
విన్నదంతేయు పా/౦తాధికారికి  యెరుకజయవలెనని అను
ఫొ నెను, కాని అతడు చండవర్శయొక్క_. ఆదరణకుపాతుడై
యుండుటచే తనమాట విశ్వసించడని అతనికిదో చెను,

న త్యాశ్వ్యయసర్గారునకు దెల్పుదమనిన ఆయన (స్తుత
మక్క-డ లకుండెను, ఉండినయెఢల విజ్బలుడు వెంట నే ఆసంగతి
వారిశెచుుక చేసియుండును, అ భేద్యదుర్షమునకుబోయి ఈమాట
న త్యాశ్యయమహరాజుకఘు 'దెల్బవలెనని యెొంచెను, కాని
తనమాట నమ్మునో నమ్మడోొ యని అనుమానించెను, ఇక
"నే నేమిజేయవ లెను ?

ఈ ప్రూకారముగ బిజ్ఞలునిమనస్సు చలింపమొదలిడెను,
అతనికెదియు దోచకుండెను,. ఎన్నివిచారములు 'జేసినను
ఒకటికూడ స్థిర పడకుండెను ! తనకు సురైవయోగమున విన
ఒబడినసంగతిని యెట్టుపయోగపరచవలయునని వుదిలో కొట్టు
హపొనుచుండెను, తాను “ఏన్నదానినిబటి చండవర్శ ఎంతటి
సీచమగుమనుష్యుడో' అతనికి 'ెలిసివచ్చెను, తనచేతిలో
అధికారముండిన యెడల అ దెరాతి/ వీరధవళనిస్టలమాన చండ
వర్శ్మను నిల బెట్టుదునని అనుకొ నెను, చండవర టె. ఆతని
కింతటి తిరస్కార భావ ముదృవించి యుండెను,

వాలసేపటివరకు విచారము 'జేసినవిమ్ముట విజ్ఞలునకు
మృద్దుడగు వారణుడు జ్ఞ వకివచ్చెను. వర ధవళుసి విషయ మె
అతెసిమనస్సున సానుభూతి వానముజేయుచుండెను, పీకధవ
ముడు నిగ"వీయసి ఆయనకు ెలిసియుండెను, రణరాసుని
ద్వి తీయ భాగము 111
పేషయ మె ఆయనమనస్సు విరుద్దముగానుంచను, అని తలవోసి
వెంటనే బిజ్జ్ఞలుడు వారణుని "వెదకుటనై. బయలు జలెను,

నృద్ధవారణునకు సుమారు అరువది యైదునంవత్సర
ముల వయస్ప్సుండను, ఆయన గానవిద్యలో ప/ఏణుడు,
సొరంగిసి వాయించుటలో నద్వితీయుడు, వినువారిసి తలీనము
"బేసి విడచును,

“బజ్ఞలు డాయనకొరకు దుగ్ణములోనంతట వెద?ను,
కాని వారణుడు దుర్షములో లేడు, బహుసా నరనారాయణ
వముందిరములో నుండవచ్చునసి జాపక మువ చ్చెను, బీజ్ఞలు
ఆలాపీంచు చుండుటజాచఛి అతని వద్దికిబోయి విజ్ఞలుడామహత్వ
ముగల సంగతినంతీయు. విన్నఏంచెను, తన సాామిమయొక్క-
సీచక్చత్యము వినినంతలో యాతనిమనస్సు -శీవిదో చెనో
అదివర్హించు టకునలవిగాకుం డెను, బిజ్జలుడు దెల్బ నదంత యునువిని
'దేన్చనివైపుదిరిగి “హే నర్వసాక్ష్ని పరమేశ్వరా ! నీక రృత్వ
మగాధమైనది, అది మావంటిమూనవులకు 'జెలియునదికాదు,
పీరధవఖిడు నిరోమీయగుటచే అతడు తప్పకపిడిపోవును,
కాని అతనిపరీశ్షి ంచుటకు నీహేతువేమో చెలియకుండెను”

“అదియంతయు న రేకాని మనమివుడేమి జేయుదము?””
అని విజలుడు వేగిరపాటుతో విచారించెను,

“న త్యాశయ నన్హారుడు దుర్ణములోని "నెప్పుడు
రాగలడు 1౫


[119 వీఠర్రధవళ

ఎపుడు రాగలడో నిశ్చయముగా జెప్ప ₹౭ను, సా
యంతే/మువరకు రాగఢని నాకు దోచుచున్నది,”

“ఇప్పుడు మధ్యాహ్నము గానచ్చెను, అ ఫేద్యదుర్ష
మిక్కృ_డికి బాలదూరముండెను, మనవమక్క_డికీ కాలినడకతో
బోవదలచిన సాయం[తమువర శక్క-_డికి జేరగలము, ఒక వేళ
మన మక్క_డికి 'జేరకముందే సత్యాశ/య మహరాజుగారు
వేరుతో వను అక్క-డికివచ్చుటకు జయలు దేిిన యెడల, మన
ప్ర్యయాూనమంతయు న్యర్తమగును. ఒకవేళ మనముబోవు
(తోవలో నెదురై న వారి కీసంగతిని జెప్పిన మనమాటను
విశ్వసించున్‌ " లేదో, కావున ఈపిధమున కాలమును వ్యర్థమా
సీయుటకంశు, మనమే యదైన చేయవలయును.”

“నాకుగూడ నతు దోచుచున్నది, కాని నీవిచార
మెట్లుండెనో చెప్పుము,”

““నావిచారమా ! నావిచారమేమున్నది, వీరధవళుడు
నివోమీకాబట్టి అతడు విడుదలై తీరవలెను, నేనిప్పుడు వృద్ధు
డనై యున్నప్పటికిని ఏరధవళునివంటి సాహనఫురుషుని
వీడిపించుకొరకు అగ్నిలో దూకుమన్నను చూశదను.”

“వమజినేనో ! నేనుమూత్రము వెనుకంజ వేయుదునా [౫
అని బిజ్ఞలుడ నెను,

శ్షణముసేఫు విజారమొనర్చి వారణుడు 'లేచినిలబడి
విజ్ఞలునితో నిట్ల నెను, “బిజ్ఞలా నీవిప్వుజపోయి దుర్గముమొక్క_
దశ్షీ ఇద్యార ముపద్ద నా రాకశెదురుచూచుంగడుము.” త్తని
వారణ డక్కాడినుండివెడలి చక్కగా యింటికివచ్చి తేన


స్‌ ద్వి వీయ భాగము ఓ
పెళ్తైను 'బెరచి ఒకనీసాను కొన్నివస్ర్రములను మూటగ్యట్టు
కొని వైటబజెను, అటుపిమ్మట శ సా్రాగార మునకు వచ్చి ఓక్‌
పొడుగాటి తాడును రెండు చిన్నకత్తులను ద్‌ీసికొని మరల
తనయింటికివ చ్చెను, అట్టువచ్చి ఆవ స్తువు లన్నియు నొక్క
చోటగట్టి తన కష్పమగు నారంగీయను వాద్య్వమును చేతనాొని
వార ుడు బై టపజను, బ్‌జ్ఞలు డాతని రాక శదునుచూచుచుంి
"జను, అతనిజూచినత్‌"డనే వారణుడు 'తానుసొనీవచ్చిన
న స్తువుల నాతని ఎదుటనుసిచి “బిజలా! నీదు స్తులను దీసి
స్‌టిస ధరించుకొమ్ము. ఈవీసాలోని రంగును సిముఖమునకును
వెతులకును బూసికొమ్ముు” అఆనిపలిశెను,

ఆఅ యిరున్రుడు తమజబులను మారు ఎఇకొని ముఖమునకు
రంగును జఆాసిక్‌సిరి, తమజఒంటిపై నున్న పన్ర్రములనుమూట
గటి ఎవరికిని అణుపడకుండ నొక చెట్టుకొమ్నుకు గట్రియుంచిరి,

ర్‌ నాగుచ్నేతో వన సింవానుహూ సారంగమానుండి
బె టబడెనో అ ద్యేతొోనన మనమును బోప్రటకు పేయత్న ము
'జియుదము, ఒక సెళ అఆజోాన మనకు జక్కకుండి చో సిర్భ
యముగా కంపూగుహూయొక్క_ ప) వేశ జ్యార ము శండ చ
లోపల బ్రివేశింతము, నావప్త సీసారంగియుండ మన కేమా
(తేము అటంకము గలుగదు, ఇక నేను జప్పునది ల్న్షశ్లైమం
దుంచుళొనుము, మననెవ్వు గని పచారించిన నేను సీపి తామ
హుడననియు, మనము కేరళ బేశవాసులమసియ్యుు మావృత్తి
ఫీముకవ్చ లతయని చెప్పపలెను, ఇదో యీవాద్గుము వేత
గొమ్ముు ' అని వారణుడు బిజ్ఞలునితో వైసప్పెను,


114 వఏేరనవళ

ఆయిర్వ్యురు చెట్టగుంవులోనుండి వమార్షమా చసికొనుచు
బోవుచుండిర, రణరాగుడు తాను సింహగువహానుండి వచ్చిన
గు_పమార్ష్మమాును చండ వర్న్శకు జెపృుచుండగా బిజ్బలుడు ప్‌సి
చారణునకు జెప్పియుండెను, అదేమార్దమున వారు బోవుటకు
నిశ్చయించుకొనిరి, అట్టువారిరువురు వాల సేపటివరకు నడచి
కొంతవరకు వచి ఎచెరరి, అపుడు చారణు డిట్టనెను. వక్క
డనే యెక్క-డైన అగు_ప్తమార్ష ముండితీరవలయును, మనమా
సూత్ముదృష్టి త్‌ 'వదుక వలయును, ఈవమార్షము వాలవరకు
దొరకకుండును, ప్కతిదుర్ణ మున కిటువంటి మార్షములుండును,
నమయము వచ్చినప్పుడి మార్లములుపయోగపడుచుండును,
అని వారిద్దరు బాల సూత, శ్రదుపి త్‌ో ప్కతియొక్క రాతిని తెరుగ
వేయుటకు మొదలిడిరి,' 'చాలసేపటి వరకట్లు వెదకు నుండగా
వారికొక పగలగొట్రినరాయి భూమిలోకి లోతువరకుజొచ్చు
కొని యున్నటుల నగుపజెను, అదిజూచి భారణుడు ' "బిజ్జలా,
ఇవో నీవన్నటుల యీరాయి అగుపడుచుండెను, చీనిగుండా
సీను లోపలకుదిగుమ్ము నీవెనుక నేనువచ్చెదను. ఇట్లని
వారణుడు తననడుముచుట్టుజుటుకొనిన పొడనగు ఆ*డును
విడచి ఒక కొనను అఆరాయికిగ శ్రైును, మొదటబిజ్జ్ఞలుడును
అతని వనుక చనారణుడును తో సకుదిగిరి, అస్థలము సాలుగు
ఫురుషముల వెడల్పుగా నుండెను, (పక్కన సారంగమువలే
నూరక్షముండెను. (కిందికిదిగిన పీమ్మూుట చారణుడు అ త్కాటిని
లాగి విడదీసికొని మరల యొప్పటియట్లు తన నడుముకుజుట్టు
హోెసి సౌరంగ ములో బడి వచ్చుచుండిరి, కొంత సేపట్టునడచి
రాగా వారికళ్ళుడ రెండువూర్ల్షములెర్చడెను, అప్పుడు వారు


వ్‌ వీయఖాగ ము 115
విదారములో బడిపోయి[& తుదకు ఈశ్వరుని న గరించి ఎడము
వె పునకుగల మౌార్షముననునరించి ఇవాలదూరమువరకు నడచి
"రాగా వారు పై కివచ్చి చేరుకొనిడ, అంతవారణుడు నలు_వై
పుల జూచుచుండెను,

వారిరువురు సింహగువాయొక్క_ (ప వెశ ద్వార మువద్దకు
వచ్చి వారణుడు బజ్జలుని వద్దనుండి తన సారంగిని దీసికొని
మంజులకంఠము తో సిట్లు పొాడుట నారంభించెను,

పాట - సారంగరాగము,

ఈశ్వర పవీవుుహివమూా 1 'తెలియగా 1 నేకకి తరమగుగా॥
శఇాశ్వ్యతసుఖముల సీయగ నీవే | సకలకప్రముల వోఛయగ

ఈసకారముగా పొడుకొనుచు గుహద్య్వారమువద్దకు
వచ్చిచే!5, అక్కడ అనక్షరుడు. నిరానందుడు మొదల/స
వారు గూర్చుండియుండిరి. నారణుని సుస్వరగాయనమును
వినిదగ్గరకు బిలచుకొని ఇంకొకటి యేవైన మంచిది పొడుమని
చెప్పిరి. వారణుడు మొదట బాడినదానికంళకు మంచిదొక
పాటబాడి వారికి వినివించెను, అప్పుడు నిరానందుడు తన
వారింజూచి “మనయజమానులు ఏీరిపాటలను విన్నచో ఏంని
తప్పకుండ నత్క-.రింతురు, ఎేటికి వాల దినములనుండి యిటు
వ"-థటి సుందర మెన పాటలను విసియుండ లేదు. పద, వృస్థాడా |
మాయజమానులవదకు బోవ్రుదము; చూడుము నీవు పాడిన
దానికి (పతిఫలము దొరకగలదు,.

వారిక బే వలసియుంజెను,
16. సింహగుహతో సి) వశము.

ర్రారముడు బిజ్బలుడు సపింపాగసపా పావేశ దాగ్టరము
వన్షకు నచ్చునరకు పందుజొాముుటు మించిహో యను, అపుడు
దుర్దాతమణి ఉన్న త్రమణి ముందడుశే మేపు జేయవఅనో
అలోచించుపో నుచు. కూరు సృండీయుండిరి, చండవర గ్రనస్రారుడు
ప్యతెజ్ఞాపతే/ము వా,సియిన్వగలడని చారికీ నిమ్మిళమై
యుంజెను,  ఇప్పటివరకుగూడ వారిరువురి ప్కకృతి నిగా
'లెకుంజచెను, ఉన శై తమణ వేతికింకను కటున్‌ ఓఉబడియుం జెను,

రజని వు.

ఇంతలో నిరానందుడు ఛారణుని బిబ్బెలుని దోకుకొని
వచ్చి తమయజమానులకు వారిన బైవిషయ మై ఫ్‌ెంత
పిన్న పం చెను, దుర్దావమణిక్‌ సంగీతశ్రవణమనిన వాల
యిస్ట్యము, అలేడు చారణుని అ నేశవివమములు వీచాడంచెను,
అందులకాన్చ్థుడు తగిసనమూాధాన ములనుజెప్పెను, కొంత
శపటిక్‌ వొాతణుడు ననసారంగిసి చేశబుచ్చువొని పాడుటు
నారంభించెను, కొని అది ఈశ్వరస్థసమగుటచే వారికంత
రుచించియుండ వేము,

“ఇదియేమి, వదిన కృవ్లలలలపై నొకఠపాట నాలొ
వీంచుము” అని ఉన్న తమణి పలికెను,

స చే ముహారాజూ మిజయా్డికు "వెను వియుదువా 1.
అని శోరణుడు మరలనిట్లు పొడ వార ంఫిం చెను,


ద్యితీయభథాోగ ము 117
వాట,

చక్క-నిసుందరి జిక్కిన'దెనా | చేతినుండి ఏిడిపోయెను
రా | యెక్కనమామెను మోపహామునాక్రది | యీలాగున
లఫియించునురా |! చ॥

“శాబాన్క, శాభాన్‌ నీవ్రన్నదున్న ప్రే పాడియుంటివి”
అసి దుర్తాతమణి ారణుసి మెచ్చుళొ నెను,

“దుర్దాతా! ఈపాట ఇప్పటిమనపర్శితికి నరిపోవు
నట్టుండెను, కాదా €”* అసి ఉన్న _త్తేమణి అనెను,

“రను, సరిపోయిన క్రుయుంజెను.” అసి దుర్ణాతమణి
నవ్వుచు “ఈ వృస్థుని మనవద్ద కొన్నాళ్ళవరకుంచుకొనిన
మనకు పొస్తుబోవునని తొ చుచున్నదిలో అని పలికెను,

“అ శైందుకుండగూడదు + ముందుకుగాబోనవు శుభ
కార్యమువరకు నుండగలడు 1 ఏమి? సీఇష్టమెట్లున్నది 4
అసి ఉన్న త్రమణ్‌ వారణిని వవారించెను,

“మహరాజూ | బదవానియిష్ష మేమి 1 మాయా వ
అయిన యవల న శ్రేయుందును, “కాసి యీపా/0తమా నాకు
కా త్తదిో
తిరుగుచుండవచ్చును, నిన్నెవరును వమనజాలరు, సీకన్ని
వీధముల ఏ ర్వ్పాటులగావంతును.”

ఇట్లని దుస్టాతమణి నిరానందునిబిలచి అతనితో
నిట్లనెను, “ నిరానందా, ఏరిర్వురక్క డ నేటికిరువది యొక్క
దినమువరకుండగలరు, ఏరు మనగువాలో నెక్కడివగినను


118 సపీరధవళ
ఏమియుననగూడ దు, ఏరినన్ని విధముల వుంచిగాజూడవ పను.
అనిన నచేయని సనిరానందుడు వారికొకచిన్న గదిని జూవించి
యందుం చెను,

నిరొనందుడు వెడలిపోయినతోడ నే వారణుడు బిజ్‌
లునితో “బంతవరకు అన్నివిధముల మనకు మంచిగానే కలిసి
వచ్చెను, సీవన్న దంతయు నిజమని దోచుచున్నది” అసి
పలిశవెను,

గాను, ఇరునదియొక్క_దినమునాటికి శుభకార్యము
జరుగునని శచెప్పియుండుటచే మనమనుకున్న డానికి నరిపోవు
చున్నది, ఇక సౌారంగములో నొళళై దయుండెనట్క అతసికిని
పీశధవళునకునుగల నంబంథధమే'వరా అది శకనుగొనవ అఆనులో

'*అద నేకాని యిబేమి ఖీ అని యాశ్చర్యముతో
చొరణుడాగదిలో నొళశమూలకు బడియున్న క_లిముక్కను
దిసిఖొ నెను.”

గవ్‌ప్ర యిటుదెన్ము అనిబిజ్ఞలుడు రారంయిసి చేతి
నుండి ఆక_త్తిముక్కను దీసికొని బాలసేపటివరకు పరీక్షించి
“ఈ కత్తిముక్క-ను నేను గు ర్షించితిని, ఇది వీకరధవళుని కత్తి
ముక్క అతడు రౌజభానినుండి యిక్కడికి రాక పూర్వము .
దినిని శ్రద్దతో నల్దానా అను వానిత్‌ జేయించెను, ఇవో

““బ్దద్రి సీన్స సమ్మక మేనా ? బిజ్ఞలా నీకు నమ్మక మేనా?”
అసి వోరణుడు మరల మరల ప్‌చవారించెను,

“గ్లొను,ల్పది నిన్సంశయముగా వీరధవళునిక_త్తిముక్క,”"


“మజీ యీరక్తఫు' మజుకలు !_ఇపి మనుష్యుని
యొక్క ర కము మటుకలుగావు, ఇవి యరణ్యమందలి క్యూ/ర
మృగఫు ర క్షృపు మరకళై యుండనచ్చును.” అని చారణుడు
ఆమరకలను పరిక్షి ంచిపలి*ను.
చరి కొన్నాళ్ళవర కుం డెను, ఈక _టైముక్కం ఆనా డామునలి
దానికి దొ£కిన బే అదియొక మూలకు దాది పెటి యుంచుటచే
ఏరికిప్తుడు అభిం పెను, .

సాయంకాలమయ్యెను, రణరాగుడు చండవర్న్శత్‌
"జెప్పిన సారంగముయొక్క-_ గు_స్తమౌార్ష్మమును బెజ్జలుడు మరచి
యు౦డ లేదు, వారిర్యురా విషయమై మాట్లాడ శొనుచుండ,
వచ్చెను, వారిర్పురు లేచి (పక్కగదిలో భోజనము జేయుటకు
గూర్చుండికి వారు భోజనము చేయుచుండ నిరానందుడు
వారణునితో *ీపఏమి యెట్టుండను * మోరు దినుచున్న కాఖ
మెంత రుచిగానున్నదో తేలిసిళొంటిరా 1 ఇది యేమృగము
'యొుక్క_మాంన మో గుర్చించితిరా ోఅని వఏచారించెను,

11 లేదయ్యా, మేము గుర్తించలేదు! మావంటి బీద
వారికిటువంటి భోజనమెక్క_డినుండ దొరకును, క చేవిటో
చెప్పరాదా +” అని వెరణుడ నెను,

“ఇది వరాహముయొక్క. మాంనమాు, ఇటువంటి
యు త్తమషికారి. మా”్ప్పుడో దొరకుచుండును. ఈవరా


90 పీరధవళ
హము మాకు కష్తములేకుండనే లభించెను, దీనిమెఢలో
నెక్‌ పఏరిగిన క లిముక్కం_

ఇంతలో దుగాతమణి ఉన్న త్రీ రుణినద్షనుండి వృద్ధ
వారణునకు పిలుపువచ్చెను, అతడు తొందరగా భుజించి తన
సారంగిని చేతగాని ప్రైకిబోవుటకు తయారయ్యెను, అప్పు
డున్న త్తమణి దుర్టాతమణి భోజనమునకై గూర్చుండియుం
డిరి, వృద్ధవారణుడు వారిరువురికి నమన్క_రించి తనవాయిద్యము
తంతులు నరిచేసిషొనుచుండ సింతలో అన క్షరుడు ద్వార
మును 'దెరచుకొని లోపలికివచ్చెను, అతడు నవ్వు మొగ
ముతో తన నడికట్టులోనుండి ఒక కాగితమునుదీసి వారికి
నమస్క-రించి ఆయు త్రరము వారి ఎదుట నుంచెను, దుగ్దాతే
మణి యాపత్య/మును వెంటనే కొని “ళాబాన్‌, అన్కరా!
నీయీ కార్యము నకు తగన బహుమానము వెంటన్తే పెౌంద
గలవు” అని తన భోజనమును తొందర తొందరగా దీర్చు
దిర్చుకొని తన న్వంతగదిలోనికి బోయెను, ఆయు త్తర
వెంటనే తెలిసిపో యను,

త్షణముసేపక్కడనుండి వారణుడు బిజ్జ్ఞలుడు తమ
గదిలోనికివచ్చి చేరుకొని, బిజలుడు మొదట తనగది
ద్వార మును లోపలినుండిమూసిి గడియ వె చుకొసి వోకు
నితో *చూచితివా సిస్వామిబంపిన ప్కతిజ్ఞాపత/ ము, వదక
రెండవసాజ్ష్య్వము,” అనెను,

"కాని అఆతశతసికి బిజ్జలునిమాటలయందు లక్ష్యము
"అకుండెన్తు తనవివారములోనే మగ్న మైయుండెను, కొంత
116 ద్యితీయఫోగ ము [ల]
నీపటికి గట్టిగా తనలో నిట్టనజొచ్చిను, “నీవా! నీవు
నా స్వామివా 1 సీనీచవృ త్తిని గప్పిపుచ్చుకొనుటకై. పరుల
సొతును, పరులకన్వను ఈ చండాలుర కష్పగింతువా 1 నీతొడి
నర్హారులకిది దెలిసిన నిన్నేమని దూమింతురు 1౫

“పోనిమ్ము ఆసంగతి ఇకనిష్పుడు మన మేమి బేయవ లెనో
ఇవప్పుము ? వరాహమునంగతి నీకు 'ెలిసిపోయి. యుండ
దానిలో యిక నేమాత్మ/ము నంశచయములేదు, మనకుదొ!8కిన
యీక _త్రిముక్క ఆ వరాహముతోడనే యికి్క॥-డికవచ్చి
యుండెను, ఈమాట మనకింతకుముం బే 'దెలిసియున్న చో

“డానికం శు ఆ పులిజ్హాపత/ము మన చేవి! జిక్కీన
యెడల ఇప్పటికిసె అన్ని సంగతులు చక్క- బెట్టవచ్చును. అని

“అది యాదుష్షుల చెతినుండీ మన శెట్టులఖించగలదు గై
విజలు డించుకనూరకుండి “*వారణా ఆపత్రిము మనచేఖికి
జిక్క_గలదా 2” అనెను,

“కాను చిక్కగలదు ! నాకొకయు కి దోచుచున్నది.
ప్రయత్న ము జేసిన చిక్కగలదని నాయఖిపాాయ ము,

“కాని వమిపోయత్న ముజేయుదము,” అని నిరాశతో
బిజ్జలుడ నెను,

“ఇంక కొంతసేపు నావొయిద్యము వానియెదుట
వాయించుటకు నందుదొరకినచోో నిక్కముగా యాసత్యమా


వల ఏరధవళ
నాచేతికి జిక్కించుళొందును, కాని అటువంటనమయము
దోెరుకనవలయునుగడా

“అందుకు మనమిష్పు జేమిజేయుదము.”

“లెమ్ము, ప్రయత్నముజేసి చూచెదము, అతడు
మనలను బిలిపించుకొనునట్లు 'జేసెదనుు” అని వారణుడు
సారంగిని చేతగొని విజలునిత గూడ బైటబడెను, లోపలి
నుండి పోవుచు అత్యంత మధురన్వరముత బాడుచు పోవు
చుండెను, అంతలో దుగ్తాతిమణి ఉన్న తముణి ద్యారమును
'జెరచుకొని వెలుపలికివచ్చిరి, వారనుకున్న కార్యము నఫల
మయ్యెను, వారినిజూచి బారణుడు “మహరాజా | నాపాట
వల వూ కార్యమానకు భంగము గలిగియుండ వచ్చును: వూక
పో్రద్దుబోక. ఊరకపాడుకొనుచు.. తిరుగుచుంటిమి,” _ అని
వినయపూర్వక ముగా బలికెను,

“-వేదు, ముందు మోరిక్క_డికిరండు, ఇప్పుడు పూకు
వాలఅనందమైనసంగతి వినబడెను, ఇప్పుడింకను సీగానమువలై
వమూకానందము పెంవెందునుోో


17. విజలుని చారణుని నాహసము,

వారు లోనపివేశించినతొ డనే అక్కడ నొకబల్లపై
నున్న కాగిశనముపై వారిద్భృ పడెను. దానిప్కక్కనున్న
బలపై సారాయితోనింపబడిన రెండుకుండలున్ను పాత?లు
నుండను. ఉన్న_త్తమణి దుర్దాతమణి అపుడు మదిరను
తా్రాగియున్నటుల వారినేత/ములవల్ల నే దోచుచుంజెను,
బిజ్ఞలుడు చారణుడు లోనకుపి వేశించినతోిడ నే ఎె ననొక
మంచిపాటనుపాడుముని వారుచెప్పి మరల చెనియొక వాత)
చేతికిబుచ్చునొని గడగడ్యతాగ మత్తుతోదూగుచు కూర్చుండి
యుండిరి,

“మనకాథల్యముం జూపుటకు త్త దేమంచినమయవమసేో
వృద్దచారణుడిట్టు వాడుట కార౦ఖిం చెను,

వాట
(జియా బేళరార్‌ హై అనువలె)

రానిరొనె సుందరీ రా వికంబుకంధరీ | భావజూసీ
ర్‌లలాను | వాపచవేతలోదరీ 1 రా! సుదతీనన్ను జేర వే | వీయొద
నాయెదపై చేర్చువే | మదనువేళి గూడవేనా | మదికే ముద

“వాహ్వోావాహ్వో శ బాన్‌ *  అట్టని వారిర్వు రాకుండల
లోని మదిరను మరల పా[తలయందొంచుకొని _తొగుచుండిరి,
బారణుడు తనపాటనసిట్లు పాడుచు నేయుండెను,


[91 పీరధవళ
వాట

నిన్నేగోరీ యుంటినే | నిన్నే నమ్మోో యుంటినే! నన్ను
బోవుమంటినే | నాకన్ని నీివేయంటినే 1 రావె!

“అహో వాలనంతొవము, కాని అటువే అని ఆఅళర్వు
రన్నదమ్ములు మళ్తుతో సృృతిదప్పి పడిపోయిరి, వార్యితిని
జూచి చారణుడాకాగితమునుగాని తనవద్ర భద్రపరచుకొని,
అకుంఢలలో మిగిలియున్న మదిరను వారిర్యురినొటిలోబోసిరి,
అటువిమ్శుట “*ఏరినెవ్వరును లేపకుండినయెడల ేఫ్రదయము
వరకు "లేవకుందురు.* అసి వారణుడ నెను,

“అటులై నపద మైటపడుటమంచిది” అని వేగిరపా

అట్లు వారిరువురు జూగ్గుతగా వై టకు వెడలికి బిజ్జలు
డదివరకే సౌరంగముయొక[  తోవనుగని పెట్టియుండెను,
వారిర్యురు సారంగముయొక్క_ గు_ప్తద్వారమువద్దకు వచ్చి
సిలబడియుండిరి, "కాని ద్వారమును'దెరచు శైెట్లు 1 అృదియొక్క
గొప్పచిక్కువచ్చిపడెను. ఆద్వారమున కొక గు_ప్త్రమరయిండె
నని రణరాగుడు చండ వర్మకు జెప్పగా బిజ్జలుడు వినియుం
జెను, కాని ఆమర ఎక్కాడుండను 8! భబారణుడంతట తన
చేతితో పీక్షించి చూచెను, బిజ్జ్ఞలుడు తనకాలుతో ఆస్థల
మంతయు లట్రచూ చెను, అమర మాత/ము వారికగుపడకుం
డెను, మెల్లమెల్లన పొొద్దుబోవుచుండెను. ప్రత్నక్షణము ఎంత
ఏలువగలవో బిజ్ఞలుసిక "దెలిసి నిరాశాపరుడై పోయును,
అప్పటి నసంధ్యాసమయమ యును, పో హో యనునంతలో


ద్వితీయ భాగ ము 2
'రాత్రిఅయి మధ్య రాతి)గూడ శాగలదు, వతి వఏరధవళుని
ఉరితీయగలరు, ఇప్పుదేమేమి చేయవలయునో వారికి దోచ
చుంజెను, వారొకరిముఖ మొకరు భయభఖీతితో జూచుకొను
చుండి[౬, అహతిజ్ఞాపత? “మొక్క దానిని దీసికొని వైటబడుట
మిక్కి-లి కష్టము, ఎందుకన, ప్రవేశ ద్వ్యారమానుండి ఇందరి
కన్నులను మూసిపోవుటనిన, మృత్యుముఖమునుండి బైట
బడినట్టులగును, అని యాయిరువురి అంతఃకరణములు నిరాశా
పూరితమాలయ్యెను, తుదకు వాల సెపటివరకు ఆమరయుక్క
డుండెనోయసని వెదకి వెదకి వేసారిరి,
బిజ్ఞలుడు నిరా పాపరు తై అద్యార మునకు చేయినిఆనిచి
నిలబడియుండెను, అక్కడ నే ఆమరయుండెను, బజ్జలుడు దాని ప్రై
అ్యపయత్నముగా చేయిని అనించినతోడ నే ఆసు ప్తద్వారము
మెల్ల మెలన “డరచుకొ నెను, అహహా ! అప్పుడు వారి యా
నందమునకు మేర లేకుండెను,
జ్తరువురు వాయువేగముతో లోనకు ప్రవేశించి!
కొంతసేపటికి వారు మెట్లుదిగి భూగృహంబునకు 'జేరుళొనిరి,
ఆ భూగృహముమొక్క్‌- ద్యారమును బిజ్జ్ఞలుడు ఇదివరకువ లె నే
మరనుజిక్కీంచుకొని డ్య్వారమును "దక వెను లోనికి ప వేశించి
చూడగా వారి దృ్వకొక క్రరుపపంజరమగుపడెను. అఆపంజర
ములో ఏ$ఠంతవరశకెవసి కొరనై శ మ పడి వచ్చియుండి నో ఆ
కె దీనిలబడియుండెను, అందొకచాసనిలో వృద్దవన చరియుండి
ఏరిని అశ్చర్యముతొ జూచుచుంజెను. వొారణుడు ఆయికువురి
నె దీలకు తాము వచ్చినసంగతి చెప్పి ఇక ఊంకపొద్దుబుచ్చు
190 ఏే్‌రధవళ
టుచితముకాదు.. బిజ్ఞలా ప౭ిని బై టకుదీయుమార్ల ము నాలో
చించవ'లను” అనివారెలరుగూడి పంజరముయొక్క ఇనుప
కమ్ములను బలముతో వంచివేసిం, ఒక వై * ఒయ టటబడిన
తోడ నే రెండ వకై దిని బయటకు దీయుటకు వారికంత శమ
గలిోయుంక లెదు,

వృద్ధదారణుడు వారినిజూచి “ఇక నేమాత)ము ఆల
సింపదగదు, మధ్య రా,తైగాక ముం దె మనము దుర్షములోని!
"దేుళొనవ అను,  'బేకుండిన. చేసిన ప/యత్న మంతేయు వ్యర్థ
మగును, ఒకరొకఠరు కిందికీ దిగుడు”* అనెను,

వారెల్ల దు కం0దకములోనికిదిగి పోహా అనునంతలో
సింహగువానుండి బె టబడి అజింకదుర్ల మార్ష ము ననునరిం
చిరి కాని_!

అజింక్యదుక్ష మునుండి అనషరుడు వచ్చినపిమ్మట,
నిరానందుని ఒకసారి తమను గలిసికొమ్మని యాదు రాతమణి
చెప్పియుండెను, అమాట అతడు మరచిఫోయి, నిరానందుడు
నిత్యము మేరకు ౩ దీలకఘు రాతి భోజనము నొక మూటలో
గట్టుకొని పోవుచుండెను, ఇంతలో నామాట దక వచ్చు
టచే తనచేతనున్న రౌశ్రులమూట న క్షుక)0ద బెట్టి తమయజ
మానులవద్దకువ చ్చెను, అప్పుడు 'దుర్జాతమణి ఉన్న త్తీమణి
మధుపానమత్తు లై ఒడలు ెలియకుండ బడిపోయి యుండుట
జూచెను, నిరానందుడు వారికి తేలివిగలీగించుట క నేక ప/య
త్నములు 'జఊెసెను, కాని ఎంతకు ెలివకిరాకుండిరి చాడింకా
కొంత్యపయల్నించగా తుదకువారు కన్నులు 'దెరచిరి,


ద్వి రీయ భాగము 19%

“స్వామి మోరు నన్నె ౦దులకో క లసికొమ్మని చెప్పి
యుంటిరట అందులక్రై వచ్చియుంటిని” అనినిఠానందుడ నెను

కత ణము సేవు వారిర్యురొక రిముఖ మొకరుజూచుకొసనిరి,
తమకింతటి గాఢనిద్శ) ఎందులకుగలిగెనో . మొదట వారి లక్ష్య
మునకు రాకుండెను, కొంతసేఫు విచారణమాగావించినవిమ్మట
అవృద్దుని గాయనమట్టు వారికి సీద/గల్పించెనని తెలిసికొనిరి,
అవృద్దుని గానకుశలత్పమునకు మెచ్చుకొనిరి, తదుపరి దురాత
మణి నిరానందుజూచి “నిరానంచదా ! నేటిరాత్స సీవత్యంత
మహ త్కార్యము జేయవలసియున్న "ద నెను,

“డాన్సు, అదినేడే అయితీరవ లెను, వెంటనే ఉన్మత్త
మణి అనెను “చండవర్శసర దారుడు మనమన్నటుల నొప్పు
ఫొ నిను, మనయిషసానుసార ము ప్రతిజ్ఞాపత్య) మునుగూడ వాసి
పంపెను, నేడు మొదలు యిమవదియొక్కందిన మునాటికి లలిత
పభ ఈగుహకు స్వామిని కాగలదు.”

“అటులెన మనముగూడ మన వాక్యమును నిలబెట్టు
కొనవలయును, నిరానండా నేటిమధ్యర్యాతి మనభాగ్భవహ
ముందున్న ఆమొదటివైది మరణింపవలయును,*' అని దుర్జాత
మణి నుడివను,

అంతసిరానందుడు భయభీతుడై “మజియా వృం-వృద్ద
థాకిణి ! మహరాజూ ఆచండాలినిగూడ చంపుటకు అనుజ్ఞ
నిండు అది బహు మోనకారి అసి పలశెను,


123 వీరఠర్రధవళ

“సే అయిచే ఆ యిరువరినొక్కసాలె తుదముట్టిం
చుము, పామ్ముఇష్పుడె ఆకార్య మొనరించి మరలవచ్చి వాకు
"దెలియ జేయుము” అసి ఉన్న త్తమణి బలిశెను

నిరానందుడు వెడలీివోయినవిమ్మట అక్క_డబల్లపె
(పలిజ్ఞాపష్మత్రీము 'నేకుండుటజూచి దుర్తాతమణ ఉన్న తమణితో
“బల్లపై నున్న పతగమగుపడుట లేదు,” అ నెను.

“నీదగ్గర నే యుండెనుగదడా [౫

“నావద్ర లేదు, సీనద్దనుండె నేమో చూడుము

“నావద్దగూడ లేదు, మనకు నిద) రాకపూర్వమిక్క- డనే
యుండెను.”

“అటులై న తప్పక మోసమ య్యును.” అని గట్టిగా
నగనచుచు దుర్హాతమణి బలిశను, వెంటనే అయిర్వుర క్కడీ
నుండి లెచి. ద్యారముకడకురికివచ్చిరి, ప్రథమమున వారణు
నకు బీజ్ఞలునకు ఇచ్చినగదిలోనికిబోయి చూచిరి, అక్క-_ డెవ్వ
రును అకుండిరి, అటుపిమ్మట వారికొోరకంతటను వెదకిరి, కాసి
వారిజాడ దొరుక లేదు, అంత వారిరువుర న్నదమ్ముల [కోధాగ్ని
ప్యజ్వరిలజొ చ్చెను, అంతలో నిరానందుడురికివచ్చి సారంగ
ములోసి నైదిలు పారిపోయియుండిరని చెప్పెను, అమాట
వారికోోగధాగ్ని కింధనములయ్యెను,

“గుజ్రములను 'దెండు | గుజ్రములను 'దెండు, అసి
వారిర్వురొక కు గర్హనగావించుటకు మొదలిడిరి, ఆకోధా
"వేశమున తమ చేహూములు అస్వస్థతగా నుండుటనుగూడ గమ
నింపరై ర, చూచుచున్నంతలో ముష్పదిగుజ్రపుస్వారులు వారి


[7 ద్వి తీయభఖాగము 129
ఎదుటకువచ్చి నిలచిర, వారిని నాలుగుభాగములుగా విభజించి
నలుదిక్కులకుబంప్కి _ వారిర్వురుగూడ _ ఒకనమూవామాను
'వెంటగొని అజింక్యదుక్రమూర్ష ము ననుసరించి వాయువేగ
ముతో వచ్చుచుండిరి,

తమ వెనుక నుండి గుజ్రపుటడుగులచ ప్పుడు వినవచ్చిన
ళఫోడనే బిజ్జ్ఞలుడు సిరా ౭"పరుడై “అయ్యా! ఏరధవ లౌ
నీ వెంతటిదురదృష్టవంతు డవు,” అనియ నెను,

ఖ్రంతలో గుజ్ఞపుస్వారులువచ్చి వారిని చుట్టుముట్రరి,
ఉన్న ల్తమణిేి దుర్తాతమణి గొవ్చగాగర్జి ౦చుచుండి3. వారిని
జూచినత్‌డనే యా వృద్ధవనచరి కెవ్వున కేకవై చి క్రింద
బడిఫోయెను,. ఉన్న త్తమణి దానివద్దకుబోయి. తనచేతితో
దాసి చేహూమును స్పర్నించి “అదే ఈ మునలిది మరణించినది
మంచిదయ్యెను, దీనిందీసీ యావల బార చేయుడు, ఈకై దీలను
గొనినడువుడు” అసి పలిశెను,


15.6 ర్కా ధ్య రుడు
(లు
ాాలస్టాలవాాాాాాాు

బ్రకమనము అజింక్యదుర్ల ములోనిక బోవలయును,
వారణుడున్ను వలుడు సింహూగుహూలోకి బోయియుండగా
అజింక్యదుర్లములో నేమేమిజరుగుచుండెనో, అది మనవువలో
క్‌ంతము,

సాయంకాలనమయ ము ధ ర్నాధ్యముడగు న్వామోా
నిరానందాచార్యుడు తనశిష్యులతో అజింక్యదుర్ష ములోనికి
వచ్చ్నియుండెను, ఆయనవెంట పా)౦తాధికారి ధర్భుధ్యజుడును
ఇంక కొందటు సేవశజనులుండిరి, అజింక్యదుక్ష ద్వార ముక డకు
విచ్చేసినతో*డనే ఆయన యోగ్యతకు తేగినటుల న త్కాారము
గావించుటకుగానుు చండవర్శనర్రారుడు స్వామినిఎదుర్కొ ను
టకై. పోయియుండెను. "రెండుకోొజులనుండి రణరాగుడు
మంచముబట్రియుండుటచే అతసికీగావలసిన వర్చ్పాటులన్నియు
చండవర్శ స్యయంగా 'జేయుచుండెను,

అనందాచార్వుని వయస్సు అరువది నంవత్ప్సరను
లుండెను, 'దెవాసౌష్టవమా మంచిగానుండెను, తల వెంటు/కలు
గడ్తము తెల్లగానెరసి వాడవుగానుండెను, ఆయనముఖమం
'దెల్లఫుడు హోన్యము తౌాండవమౌాడుచుండును. ఆయన నక్షల
భావూ వద్యాపారంగతుడు, ఆయనవెంట ఎల్రష్పూడు శిష్యు
లుందురు,

కొంత సేఫు విశా)ంతి క నదలంచి సాాముల వారు
శిష్యులత్‌ సభామందిరమున గూర్చుండిరి స్వాములవారు
ద్వి తీయభాగము 101
దుర్షమందడుగు. బెట్టినది మొదలు చండవర్శ్మమనసు వూరి
బోయెను, అతనిమనన్చు చంచల మొందెను, తానేమి జేయు
చుండన్‌ో క్షణక్షణము మరచిపోవుచుండెను, ధర్నాధ్యముని
జూచినతోడనే తనక కందుల కగుచుండెనో నిరయించుకొన
శ_కిజాలకుండెను, కాని కొంత సీపటిలో నే అయననం చేహము
తొలగెను, ఎందుకన, కొంత సేపటి!ి ఆనందా చార్యుడు తవ
నిష్యులంజూచి “ నేసేదుర్ల ములోసికి ముస్పదినంనత్పరముల
నుండి వచ్చిపోవుచుంటిని,  అనాటిమాట జ్ఞాపకమువచ్చిన
తొ డన్సే నావృాదయము నీరగుచుండును.” అని చండవర్శ
వె ఫపునకుజూచి “ఆ విషయము సీకుజ్ఞాపకముండెనా 1” అసి
విచారించెను,

“దీ విషయము, చండవర్శ్మ అశ్చర్యముతో ప్రశ్నిం
చెను,

“నాయొక్క గురుబంధుడగు ఉద్ద వాచార్యుడు కీ రి
వర్శయుండు కాలమున ఇక్కడికి వచ్చుచుండెనుగడా (7
అసి సా్యమివారనిరి,

“కను, జ్ఞాపకమునకువచ్చెను |!” అస్పుడు చండ
వర్మకు యిరువదినాలుగు నంవత్పరములకుపూర్వము జరిగిన
నంగతి జ్లూపక్‌ మునకువచ్చి ఆయన ముఖము ని సజమయ్యెను,

ఫొంతనేపూరకుండి స్వాములవారు తనముఖ్యశిష్యుని
జూచి “భార్షవా ! నీకదంతయు. తేలిసినవిషయ మే యగుటచే,
ఈయనకు వినిపింపుమా, నేనాదురదృస్తవంతుడగు తరుణుని


జూచివచ్చెదను.” అని అక్కడినుండి లేచి వీరధవళుడున్న
సారంగమందలి కా రాగ్భృహమునకు వచ్చుటకు సిద్దమ య్యెను,

సా్రములవారి వెంట పా/0తాధికారినాూడ వెళ్ళియుం
డెను, భార్షవాచార్యుడు చండ నర్శకు పూర్వముజరిగిన
కీ రివర్శవృ తాంతము విన్నవించుచుండ  నింతలో ద్యారమును
'దెరచుకొని ఒక సెవకుడువచ్చి “న త్యాశ్వీయమహ+ః రాజుగారు
వచ్చియుండి రని విన్న వించెను,

19. స్వామి అనందాచార్యులు

స్యామోా ఆనం దాచార్వులు పా?0 తాధికారితోగూడి
'కారాగృ్భృుహమునకు వచ్చుచుండెను, ఆనమయమున మన
కథానాయకు డెసితిలోనుండెనో ఇంచుక చూచెదము, పాఠక
లారా! నేడు మూడవదినము, న్యాయాధ్యముడు వీరధవళు
నకు మరణశిక్ష విధించినదినము. అప్పటిఏర ధవ ళునిస్టిలిని
'యేమనివర్ణి ౦చవ లెను, మృత్యురూపకాలనర్పమశేని జుట్టుకొని
ఎప్పుడు కబళింతునాయని ఎదురుదూచుచుండెను, అహో |
ఎంతఘోర  మెంతపఘోరము, ఆయనముఖముపై పూర్వ


ద్వి వీయళాగము 108
మున్న లేజములో ఒకశతాంశమైనను లేకుండెను, తనకై
కేడ్చుకొనివచ్చిన పూమాదమాును విచారము 'జేయుచుండ
అతనిక్‌ మిగులనసహ్యూముగా దోచుచుండెను, పుత్యక్ష
మృత్యుదేవత వంచుమించు తనదగ్ధరకువచ్చి నిలచినప్పటికిని,
అఆశమాత/మాతని విడువకుండెను, నంధ్యాకాలమయ్యుండెను,
స్వామా ఆనండాచార్వుడు ద్వార మును దెరచుఫొని లోనసు
వచ్చెను, అక్కుడొకమూలకు ఉదయమున గొనివచ్చిన
అన్నమా తట్రలో అశ్లుబడియుండెను, ఒకగూటిలో దీపము
మినుకుమనుకువముని వెలుగు చుండెను, స త్య్ధశ/(యసనర్తారుడు
వినతిజేసికొనుటచే  పా్రాంతాధికారి అతనికి నిగళములు
దగిలింపకుండెను, కా రాగ్భ హ ద్వారమువద్దమాతము ఉర్వురు
నశ న్ర్రృుభటులు కానలియుండిరి, గత రెండుదినములనుండి ఏర
ధవళునకు నిదిలేకుండెను, స్వాములవారు లోనిశే తెంచిన
తోడనే ఏరధవళునిచేయిని తనచేతితో బటుకొని గంభీర
స్వరముతో నిట్లనెను, “బిడ్డా, నీవు మరణమునక్తు సిద్ధముగా
నుంటివా ఖో

పరధవళుకు హాన్తములుజోడించి నమతొపూర్వక
ముగ . ప/ణామ మొనరించి న్పషన్యరముతో “"ఫూజ్వ గురు
వర్యా | నత్షుత్రోయునివ ల. నేనుమరణించుటకు సిద్దముగా
నుంటో న నెను, .

“అటులైన నీవొనర్శిన అపరాధములన్నియు నాకు
విన్నవించుమ్యు నీకుబదులుగా నేను ఆ దయామయుడగు
నీశ్వరుని పా/గ్జి౦చెదను, సీయపరాధములను క్షమించునుోో


194 వీరధవళ

“కాని నేనేమనిచెప్పుదును, నావలనేమియు నప
'రాధము జరిగియుండ లేదు, గురువర్యా | నేను నిహోవ్‌.నిోో
అని నుడి వెను,

స్వాములవారాతని ముఖమునై ఫు సూత్మదృష్టి త
దిలకించెన్తు కాని నసంశయమునకు తానవుజిక్క-కుండెను, ఏర
ధవళుడుచ్చరించిన ప్రటిశబము నిజమని ధోచుచుండెను,

ళర్చి ముఖవర్చుస్సునుబట్ర నీపలుకులు సిజవముని నాకు
దో-చుచున్నది, సీవికను చిన్నవాడవు, నీవల్ల నిట్రిఘోర
కృత్యము జకము/గాజూలదు, అయినప్పటికి ప/పంచమిట్లున్న ది,
బిడ్డా |! సీయంతశకరణమున దాచియుంచిన యే.డ్రైనయపరాధ
ముండిన యెడల (గక్కుముు నామాటవినుము.” అనిప ల్కెను,

వీరధవళుడు భ_కిభావముతో “స్వామీ! మిరు,
యా పరమేశ్వరుని ప్రతినిధులు కాబట్రి యీశ్వరునితో
"వేళ మానపన్యాయానుసారముగ అన్యాయ మొనరించినప్పటి
కిని మివద్ద నావిషయమై న్యాయ మేస్టిరపడును, కావున
మోఎదుట నేను సై మనని తి/కరణకుద్ధిగా జెప్పుచుంటో నని
పాదములపై వ్యా) లెను.

“నిష్ట నిష్కళంకుడవు, నాబిడ్తా! నిజముగా నిష్క
ళంకుడవు, అయ్యోకవమారా ! నీవిట్లు నిరపవాధివై యుండి
కూడ సికిటుమరణని శ విధిచుటయా ! భళివఠలివా! ఇదియీ
మవార్టయము,” ఇఇట్టని స్వాములవారు వీరధనళుని లేవనెత్తి
అకాశమువైఫుజూచుచు “హే జగచ్చాలకా! సీ సత్యమయ


ద్వి తీయ భఖౌగ ము 105
దర్బారులో ఇదెనాన్యాయము ! ఈ నిరపరాధి బాలునికై
స్‌శేల క రుణరాదయ్యెనోకదా ! స్‌వు న్యాయక_గ్హవని యని
పీంచుకొందువు, అటులెన యి'దెనానీన్య్వాయ ము, ౫ అని
ఏఠధవ ళునిజూచి “విడ్తా | సీవునిజముగా దురదృష్టవంతుడు,
నైతిలో మాగ్చుగల్లి.చుటకు నాచేతిలో నేసాధనమును లేదు,
అందువల్ల నామనస్సు కొటుకొనుచున్నది, ఈమానవులు
సిన్న న్యాయముజేసినన్కు ఈశ్వరుసియెదుట నీవు నిర్హోమివనే
ఎ ౨చబడుదువు, రమ్ము కూర్ముండుము, జరిగినసంగతినంతయు
నాతో చెప్పుము అనిప ల్కెను,

వీరధవళుడు స్వాములవారివద గూర్చుండి తన
దుుఖమునంతయు కొంతసేపు వురచిపోయి తాను అజింక్య
దుర్తమాలోనికి వచ్చిసదిమొదలు నెటివరకు బరిగినసంగతి
నంతీయు విన్న ఏంచడెను,

“చిడ్తా | ్రర్యమును వహించుముు ఆ దయామయు
డగు ప్రభునిపై విశ్వానముంచుము. ఆయనే నిన్నీనంకటము
నుండి విము క్రునిగావించును.” అని స్వాములవారు "లేచి
నిలువంబడి *“*ఇక నేను వెడలిపోవుచున్నాడను, మరల మధ్య
'రాతివేళకు నిన్నుదోడుకొనిపోవుటకు వచ్చెదను. అని
యీతుదిశస్తము  వారినోటినుండి వెడలునప్పుడు అయన
దుఃఖాంతకరణము స్పష్టముగా సామ్యమిచ్చుచుండెను,

సాాములవారు కారాగ్భహమునుండి బె టకువెడలిన
తోడనే కావలివారలు దిపమును ముందుకుజూపికి వారు
మెల్ల మెల్లన తనమదిలో వీరధవళుడు జెప్పినదంతయు వివా
126 విరధవళ
రించుకొనుచు బోన్సచుండిరి, అతడు నిరపరాధియని నిశ్చ
యించుకొనిరి, "కాసి విరధవళుని-పె చండవర శ్ర రణరాగులకు
సిర్ష వ్రబసించుటకు కారణమేమని వివహారము. 'చెయుచుండిరి,
. ఇట్లు వివారనిమగ్న డై స్య్థామాలవారు తెన చేతిలో
దీపమున్న ప్పటికీని నభామందిరమునక్రు నచ్చుటకుబదులు
వేరుతో 9వనుబట్లి ముందుకు వచ్చుచుండెను, అట్లురాగా
తనశనచురుగా కొంతదూరములో నెవరో తెల్ల నివన్ర్రుమును
గటుకొని నిలబడియున్నటులదో చెను, స్వాములవారు తన
శిష్యులలో నొక డ్రైయుండవచ్చుననియుు తనరాకశెదురు
ఛచూచుచుండెనని యనుకొని *వమిరా ఇక్క జెందులశె
నిలబడియుంటి 1” వని వివారించెను.
కాని బదులురా బేదు, ఆయాక్చతి మెల్ల మెల్లన తన
దగ్గరకుసచ్చి నిలచను, స్వాములవారి చేతిలోనున్న ప్‌ప
ప కాశ మువల్ల ఆయాక్కృతి స్పష్టముగా క నబడుచుండెను,
కాని ముఖముసిండ వన్ర్రము గప్పుకొని యుండుటచే ఎవరై
నది తెలియకుండెను, స్వాములవారు మరల నళ్తే విచారించిరి,
అంతనాయాక్చృతి తానుగప్పుకున్న వ్ర్రమును దొోలగింవెను,
అదిజూచి స్వాములవారు భయపడిహోయెను ఆయాకృతి
అ _స్తపంజర మైయుండొను. వెంటనే అట్టా" గంభిక స్వరము
బయలు వెడటెను, *“ోఆనంబా! చూడుము. సీమిత్ర)డను
ఉఆద్ధవుడను నేనే, నన్ను హత్యగావంచినవాడు దొరకియుం
డెను, ఇంతలోనే నాపగ నేను దీర్చుళొందును.”


18 ద్వితీయభాగ ము 157

అదివిని ఆనందాచార్యుడు భయభితుడై. చేతనున్న
పీపమును కి'0దకు జాూారపిడ చెను, సర్వత) అంధకారము
వ్యాపిం చెను, స్వాములవారి కా యు [ 'జేచులు కంకింపసాగాను,
వార శు చీకటిలో వెనుకకుమరలి యెట్లో నభామందిర ద్వార
మును బిక్కించుకొనిరి, లోన తన శిష్యులు, చండవర్శ నర్తా
రుడు పా?ంతాధికారి నత్యాశయుడు మొదలగువారు
గూర్య్చుండియుండిరి, స్వామాలవారు లోనక్షు ప వేశించినతో
డ నే అయన తొందరపాటును, ని సృజమగు ముఖమునుజూచి
మారికైందులకు భఛయభీతులై యుంటిరి ఫ అని విచారించెను,

స్వాముల వారిని జూచి అందరిక్‌ని అశ్చర్యమువో చెను,
చండవర్శకు మాత్రము వేరే సంశయముదో చెను, ఒకవేళ
వరధవళుడు "కా రాగృ్భృహమునుండి వారివియియుండవచ్చు
ననుకొ నెను, మఆజీయు స్వాములనారియెదుటకువచ్చి”“స్వామో!
వమ య్యెనో చెప్తుడు” అస పలిశెను,

“భయంకరము, అపిఛయంకరము తన అసనమువై
'దేపామునువాల్చి స్వాముల వారనిరి, '"మాజిద్ధవుని "నేనిప్పుడు
జూచియుంటిని, ఆయన అ న్సిపంజరము మాత్మ్య॥మే నాయెదు
టక్రు వచ్చినిలబడి యుండెను, ధ్వనిని వింటిని, గంభీరమగు
ధ్వనిని వింటిని, కాని మహాభయంక రము, అది పి ఫాచశ బ్ర మే,
ఉద్దవునకు తనను జంపినవాడు దొరికియుండెనట, ఇక తనపగను
దీర్చుళొనునట. ఎంత భయంకరము,


193 వీరధవనవళ

స్వాములవారు భయ భీతులై జెప్పుచున్న మాటలను
విని అందరును అశ్చర్యచకితులైర. చండవర్శమాత్తము గడ
గడ వణకఘుచుండెను. స త్యాశ యాన ర్రారునకు అందులోని
పూర్వపు వృ తాంత మేమో 'దెలియకుండెను, స్వ్వాములనాగు
కర్తివర్మ్శతోగూడ ఉద్ధవాచార్యులానాడు హత్యగావంపబడె
నసి కొదలో నే చెప్పిమాగించెను, సొంత సేపయినపిమ్మాుట
స త్యాశ్రయుడు వఏరధనళుని కడసారి చూచివచ్చుటవై
బయలు బేరెను,

ఫీ ధాన

స్వాములవారు 'వెడలిపోయినపిమృట వీరధవళుడ శ్లు
విచారముచేయుచు గూరు 'సండియుండెను, అతనిమనస్సులో
నెంతటి వేదన గబ్బుచుండెనో చెప్పనలవిగాకుండెను, ఇంతలో
స త్యాశయన రారుడు ద్యారమును 'దెకచుకొని లోపలకు
వచ్చెను, ఒకసారి ఆభయానకమగు కారాగృవహమునంతటను
జూచచెను, అటుపిమ్మట పరధవళుని క ళారహీతమగు ముఖము
వైవుజూచి దుఃఖన్వరముత “ధవళా ఈ భయానకమగు
స్థలములో నిన్ను తుదిసారి జూచుచుంటిని” అనెను,


ద్వి రీయ భాగము 180
అని శ్రణము సేపటివరకు వీరధవళునకు మాటరాక్క, మోకా
టిపై గూర్చుండి న త్యాశ్రయునిహ స్తమును తన చేతబట్టుకొసి
తన న్తెల్తిచై సడుకొని మజలసనిట్టు బలుకజొ చ్చెను, ““ కఈభయా
నక్‌ముగు స్టలముకొర కై నను, నా దురదృషముకైై నను, నాకు
విధింపబడిన మరణశికతుకై నను నాేేమియు దోచుటలేదు,
తమదర్శనమకటచే నానిష్కళంకవిషయమై. మిత్‌ మనవి
జేసిపొనుటకు, నాకీనమయము జిక్కుటచే ఆనందమగు

“పిల ధవ ఫ్లాోఅని ఒక ద్‌ర్ద్ప నిశ్వానను విడచి, తన
యెదుటనున్న వీకధవళుని చింతా,కాంత "లేజోహీనమగు
మలినయుత మఖమావైఫుం. దిలకించుచు న త్యాశ్రయుడు
అర్ధస్ఫుటవాణితో. సిట్రనెను. వఏఠరధవ లౌ, నాశేమియు దోచుట
"లేదు. [(పథమమున నీకు వరుద్ధమగు ఆనంగతులనుజూ చియు,
ఆబలిష్టమగు సక స్య ములనుబటి నిన్న పరాధిగా నెంచితిని,
కుమా రునియొక్క_. హృదయవిదారకమగు వ్వార్తను వినినత్‌
ఢనే నాహృదయము దగ్ధమ య్యెను. అప్పుడు నేను వినిన
దంతయు నత్యమనిపించెను, ' అప్పటిన్సితి లలితప్రూభ శొకము,
సీవిరుద్ధముగా "తెలియబడినసంగత్కి చంఢ వర్మ సన్హారుడు జెప్పిన
వ రమానమునవన్నియువిని నామనస్సు చంచల మొందెను.
సీసపరాధవని వాంతకుడవని నాకు నమ్మికదో చెను, రాసి
సీవు న్యాయాసనముయెొదుట  జెప్పుచుండ, నీశబ్బములను,
సీగాంభిర్యమగు ముఖవర్చస్సును బటి నిష్క_ళంకుడవని వ్యక
మగుచున్నది, నీవు వచించిన


శ్ష0 వీఠరధవళ

“వ రమానము మాకు సిజమసిపించెనా! నావిషయ మై
మాయభిపాొాయమేమి 1 అని -వేగరపాటుతో* వీరధవళుడు
వివారించెను,

“శ్రప్పెచనుల వీరధనళుని నెత్తిని తనచేతితో బుణు
కుచు *వీరధవళా నేనేమిజేయన అనో అదేనాకు దోచుట
లేదు. ఇది యెంతటి కఠిన విషయము? నీవు నిరపరాధివే
మొవ, నీకీభయంకరమగుశిక్ష ననుభవించుటయనిన అయ్యో!
వీరధవళా, సీవింక తరుణుడవు నీ॥ తరుణావష్టయందీ (పమౌా
దము వచ్చిపడవలెనా ! అటువంటి భయంకరాపరాధము
స చేజరుపబడియుండెనని చండవర్శయు రణరాగుడు ఏరిదరు-”

“వారన్నది శేవలమ బద్ధము, వముహారాజూ! నాకాలము
నిండుకొనివచ్చుచున్నది, నామృత్యువు నిశృయమ య్యును,
నా దేవాము నాలింగనమొనర్ముటకుగాను స్తంభము సిలిచి
యున్నది, బప్రంతకుముందు స్వాములవారుగూడ వచ్చిసో*ోయి
యుండిరి, ఇప్పుడు మోరును విచ్చేసితిరి (పళ్యక్షమృత్యు
"జీవత నోటిలో జొరబడుచుండ నేను మాయదుట్ట నన్ను
నేటివరకు లాలించి పాలించి, అజ్ఞానమును జ్ఞూనముగా జేసి,
చిన్నవానిని పెదవానినిగాజేస్తి (పత్యక్షజనకునిక ౦ నక్క
డుపకారము జేసిన మోాయెదుట నేను అనత్యవ చనములాడు
దునా ?+ మవారాజూ ! నేనొక వేళ అపరాధినే అయియుండిన
యెడల తేమవద్దనే సీనమయమున క్షమాపణగోరుకొందును,
కాసి యా పర మేశ్వరు డటువంటి యపరాధములనుండి
దూరముగా నుంచుటవే నేనన్యభావముతో శరణు వేడబోవు
ద్వి రీయఫఖఫాగ ము [శ్వ]
చుంటిని, ఇళ నాకు ప్రాణఖతియులేదు, నేనన్నిటికిని సిద్ధ
ముగా నుంటిని, కాని నేనుమవూ తము నిర్షోమీనగుటచే యింత
వరకును నిరాశ జెందుటలేదు,

“అయ్యా | ఇంక్‌ నెక్కడియాశ | నిరాశతో దుఖ
వ్యా _ప్రన్వరముతా నత్యాశ్రయు శనెను,

“ఎక్కడిఆశ !” అని వీరధవళుడు గంభీరస్వరముతో
“వముహో రాజూ, ఈదురగ్షసంబంధమైన చమత్కారమగు వదం
తులు మిరు పినియీ యుంటిరి, అదిగాక వర్ష (పతిపదనాడు__”

“కాను జౌను” అని మధ్యనే సత్యాశయుడు కంవిత
స్వరముతో “వీరధవళా, ఈదుగ్షములోని విలక్షణధ్వనులను
వింటిని, భయంకర దృశ్వ్యములనుగూడ జూ చితిని *అ నెను,

“బవి అన్నియు కృతి_మనంగతులుగాక నిజ మేఅయి
యున్నటుల మోకు నమ్మిక దో చియుండెనా ర్ట

“రను, నిజమని యేదో చాను, కాసి అది నివెందుకిట్లు
వివారడించుచుంటివి

“ఎందుకన మహారాజూ ! అ_దెవికః పిసంగమాతో
నాకు ఫపురాతనమునుండి దగ్గరనంబంధముగలదని నాకు నిశ్చ
యయమె యున్నది.”

చ

“విరధవళ్ళా సీవేమనుచుంటివో నాకర్ణమగుట లేదు,
ఇక్కడ  అచమత్కారము జకుగుచుండెను నిజమే, శాని
దానికి నీకుగల నంబంధమేమో నాకు 'దెలియకున్నది, "నే
డేవో అద్భుతప్రూసంగ ము జరుగగలదని నాకు దొచుచున్నది.


$49 ఏళధవళ
ఉఇంతకుమున్ను సార్థముల వారి క్‌టులే అ సీపంజర "మొకటి
గనివించెనటి” అని ఛభయఖీతి జెందుచు వీ అస్వరముతోన నెను.

“కాడనుండి ఆయద్భుత ప్రసంగము మరల నారంభ
మెనది, నే ఉండనవిము = కాని మహారాజా, “సను నిర్ణోమి.
నని మోకింరవరకును దోచుట లేదా *

“అయ్యో | అయ్యా . నసాయొక్‌ గ దురదృప్తవంతుడ
వగు ధవళా, నీవు నిర్ణా'మీవని నాకనివించినచో, నేను మిక్కిలి
సుఖవంతుడ నై యుందును, కాని_నీవిక్యుముగా_

. “మహోరాజూ ! మారు నన్ను చిన్ననాటినుండి ఫోమిం
చిన వారసుటచే వర్తనము మికు 'దెలియదడా ? నేనెన్నడైన
మోకపచారము బేసియుంటినా * నాగుణము నితరులకంకు

“(లేదు_-లేదు. ఏకధవళ్ళౌ నీవివషయనై నేటివరకు
నాకభిమానమే దోచుచున్నది. కాని లలితపభను_””

నేను ( వేమించినందులకా__”

“ఆ యవరాధమును మతము నా మనస్ఫూ ర్లిగా
తమిం చెదను.””

“మహారాజూ, మోకిన్ని విధముల 'దెల్చుచుండినప్పటి
కసి తుదకునేనే కుమూరని వధించితినను కళంకమున
మరణింసవలసిన బేనా ?”

“నాయుక్క_ (వీియకువమూరుడుు నా చంద్రసేనుడు
అసి స త్యాాశ యుడు దుఃఖమావుకొన లేక తన రండు చేతులతో


ద్వి తీయఖఫఖాగ ము 148

మహారాజా మో హృదయ ఖేదనుగు.. స్థితనిజూచి

నా హృదయముగూడ _ సిైరైపోవుచున్నది. పరమేశ్వరా
నిజముగా నిది నముంతయు నాయపరాధమే, వదియంతయు
నా దెదోపుము, నేను మాకన్యను వే్రేమించకుండిన, నేడి
ప్రమాదము వచ్చిపడకుండునుగదా ! వీరిదుఃఖమునకంకతటికిని
“ఏమంటివి అతని మూటలయం౦ందలి  యరమును
గ/హించక న త్యాశ/యుడు “పిఠధవళ్ళా తుదకు సీయపరాధ
మును నీవొప్పియుంటివిగదా ! నాకుమారుని వధించుటకు
నీచేతులెట్టాచ్చెరా? అయ్యా ! అయ్యా! ! నీ భయంకరాప
రాధమును తుదకొప్పుకొంటివి” అని న త్యాశ/యుడు
భూమిపై దడాలునపడి మూర్చిల్లెను, ఏకధవళుడు ఆయ నవద్ల
స్థంభమువ లెనిలబడి తనమాటలయందలి అర్ధమును “చెలిసి
ఫొనలేక పొరపాటున స త్యాశ)యున స్తితి ' నంభవంచెనని
గ)హించి ద్యారమును గట్టిగాదట్లి కావలీగాయుచున్న వారిని
- విలి చెను, వారులోని5 వచ్చి స్ట ్రతీదప్పిపడియున్న నత్వా
శంయున క్ష లేవనెత్తుకొనిపోయి శయనగ్భహమందు దింవిరి,
“వంటనే మరల కా రాగృహద్వారము మూయబటజెను,
కాలము గడచిపోవుచుండెనుు మధ్యరాత్తి దగరకు రాజా
చెను, వీరధవళుని ధైర్యముగూడ తొలగిపోవుచుండెను,
ఇక నేను "రెండుఫఘడియ-ల జీవించగలనని అతడనువనొను
చుండెను, అతడు నిరాశాపరుడై శోచనీయస్థతిలో నుండెను,
అంతలో ఏరధవళునకు మృత్యువు నమీాపించుచుండెనని


కశడ విరధవళ
నసూచించునటుల చేవాలయములోనిగంట గణగణ మోగ్లగు
చుండెను, అదివిని ఏరధవళుడు తానుగూర్చున్న చోటునుండి
"లేచి ముందునకురాబోవు ఛభయంకరనంకటము నెదిరించుటకు
గాను భె ర్యముత్‌' నిలబడియుండెను, అప్పుడతడు తీన
'న్మేతములనుండి 'వెడలుచున్న అ్మశువులను తుడిచి వేసిళొ నెను,
ఇంతలో ద్యారమును దెరచు£ొసి స్వామి అనందాచార్యులు
లోనకువిచ్చేసిరి,

కారాగృహమునకు వెలుపల ఆరుగురు సేవకులు
దివిటీలనుబట్టుకొని నిలచియుండిరి, అహతభాగుని జూచిన
తొ డనే స్వాములవారి హృదయము నీరైపోయెను, వెంటనే
తనముఖమును ద్రప్పుకొని ఏరధవళుని తన వెంబడికమ్మాని
సౌంజ్హ జేసెను, ఆసమయమున వీరధవళుడు ఇంచుమించుగా
వేతనా విహినునట్టులయ్యుం డెను, ముందుసేవకులు అటు
పిమ్మట స్వాములవారు వీఠర్రధవళుడు వచ్చుచుండిరి, వారి
వెనుకనుండి శిప్యవర్ల్షమా, చండవర్శ, పా/౦ తాధికారి
మొదలగువారు వచ్చుచుండిరి, మెల్ల మెల్లన వారందరు
నరనారాయణుని "దేవాలయములానికి దర్శనార్ధమై వచ్చి
చేరుకొనిరి,


19
21. శస్తొగారములోని సర్యాంగకవచము
"దెవాలయమందంతట పూర్ణముగా సాంతము వానము
“బేయుచుండెను, 'దెవునియొక్క_ నూ ర్రియెదుట వీఠరధవ ళుడ్తు
హస్తములు జోడించి నిలబడియుండెను, అతని కుడిపక్కన
స్వాములవారును, "వెనుక పక్కన వారి శిష్యులందరు నిలబడి
యుండిరి, ద్వార ముకడ పా/0 తాధికారి తన సశ న్ర్రభటులత
కాపలాగాయుచుండెను, దగ్గర నె చండవర్న్శ స రారుడుండెను,
స త్యాశ్యయ నత్తారు డింతవరకు తన శయనగ్భహములో నే
సృృృలిదప్పి పడియుండెను, అటు లే దుర్షరక్షకుడగు రణరాగుడు
కూడ తనరుగ్శశయ్య పై నే బడియుందెను, దుర్గ ములోని
మిగతజనులందరు చేవాలయముక డకు వచ్చియుండిరి,
వళధవమనుడు తనదుఃఖమునంతయుమరచి అత్యంత
మనోసిగ్రూహముత్‌ ఈశ్వరుని స్తుతించుచుండెను, అప్పు
డతడు ఈశ్వర చర ణారవిందములో లీనమైయుండెను, స్వాముల
వారతిగంభీరన్వరముతో శాంతినూచక సోోతములను పఠించు
చుండిరి, ఎక్కుడజూచినను శాంతముగానుండెను, ఇంతలో
_ అశాంతిని భంగపరచునటిదొక ౩క గర్భపడిలోనుండి వారిక్‌
ఏనబడెను,
స్వామి మొదలగువారు భయపడి బచేవాలయ మాలోని
గర్భద్వారమువై ఫు జూచుచుండిరి. ఇంతలో చెహమునిండ
కుభ్యవ(స్ర్రామును గప్పుళొన్న ఒక పాడ వుగలమనుష్యుడు
146 వ్‌రధవళ
తొందర తొందరతో వెలుపలకువచ్చి అక్క డగూడియున్న
వారినెవరిని లక్ష్య పెట్టక విడువ విడువు మృళత్యూ ! విడు
వుము__ దేవా ఈహెలట ని ర శ్ని ౦ఫుము + ఇట్లు హూనస్వరముతో
జలుకుచు వారిమధ్యనుండిదూరి దేవుని యెదు టకుబోయి దడా
లున పడిపో యను,

ఏరధవళుడు వెంటనే అతడు రణరాగుడని 'ెలిసి
కొ ఆను, అక్క_డనున్న వారందరు రణరాగుడు రణరాగుడసి
ఒశీవిధముగ కేకలు బెల్టుచుండిరి, అందులో చండవర్శధ్వని
మాత/ము చక్క_గావినబడుచుండెను, ఈనమయమున నిక్కడ
నిదావస్థలోనున్న రణరాగునిజూచి చండవర్మ భయపడి
పోయెను, ఒక వేళ వానినోటినుండి య్మేదైన శబ్రము నెఢలిన
యొడల అఆనమయమున అల్గకల్త్రోలమగును, ఆనమయమున
రణరాగుడు నిజముగా స్వప్నావస్థలో నెయుం డెను,

అంతలో స్వాములవారు “హిహతభాగ్యా నీ వెనరు ?
నీవల్ల నేమియపరాధమా  జరిగియుండొనని యిట్లు ెవునికి
ఫస రణుజోచు సచుంటివి అనెను, అంతలో చండ వర్శ ముందుకు
వచ్చి రణరాగుని గట్టిగాదట్టుచు “ఇదేమి? రణరాగా లెము లః
లెమ్ము” అని గట్టిగా నజచెను,

రణరాగుడొక విలక్షణ మనన శేకనువై చి "లేచి కూఠరు చం
జను, ఇంతవరకును వాడు తఅలివిలోనికి రాకుండెను, కాని
నోటితోమ్యాతము “దేవా ఈఅభాగ్యుని రశ్షింపుము” అని
మరల భూమిపై బడిపోయెను,


ద్రితీయభఖాగ ము కేశ

“లేవ నెళ్తుడు ఏనిని లేవనెత్తుడు, ఏడు న్పహలో
"లేడులో అని చండవర్శ కోపముతో బలికినంతలో నల్వు రను
చరులు వచ్చి అన్మదావస్థలోనున్న రణరాగునిలేవ నెత్తుకొని
వోయి వానియింటిలో దింపిరి శ్రణముసేపూరకుండి చండ
వర్ష పాంతాధికారితో “*వమండీ మధ్యరాత్రి నమోీవీంచు
చుండెను, మీరిక్కడ ఎంతసేపని యుండగలరు 1 శైదీని ది%ి
కొని నడువుడు,”" అని పలిశెను,

“మహారాజూ ! క్షణమూరకుండుడు, అందరిమనస్సులు
'చెదరిపాయియున్న వి,”

“సరే సరే! అట్లయిన నేనించుక బై టకుబోవలసి
యున్నది. ఇప్పుడే మరలివచ్చెదను,. ఇంతలో మిారిక్కడి
వ్యవహారమును దీర్నుకొని 2 లుబేరుడు”. అని చండవర్శ
"దెవాలయమునుండి బయటబకి తొందరతొందరగా దుర్గ
రతుకఘునియింటి॥ి వచ్చుచుండెను, అప్పుడు రణరాగుడు "తెలివి
లోనికి వచ్చియుండెను, అతనివద్ద "దేవాలయమునుండి వాసి
నెత్తుకొనివచ్చిన ఆ నలువుకుసేవకులు గూర్చుండియుండిరి,
చండవర్శ లోసికివ చ్చినత్‌ డ నే వారినక్క-డినుండి వెడలి
పొమ్మని చెప్పి లో పలినుండీ డ్యారమును మూసికొ నెను,
___“రణరాగా, నీయీస్వవ్నన్టితి నన్నెన్నడ్‌ మోసము
చవేయకమానదు,” అని కోపముతో చండవర్శ్మ బలిశను,

“మపహ+ళరాజూా అటు కోపముజేయకుడు” అని హీన
న్వరముతొ రణరాగుడు “చేను మిక్కి.లిదీనుడనై పోయి
యుంటిని, నేనభాగ్యుడను, మహారాజూ ! నేను సింహగువా


148 వీరధనళ

నుండి యిక్కడికి పచ్చినది మొదలు నా దేపాము నరిగా లేదు,
గతరాత్సినుండి, ఈ భూతగ్గన్త వైతన్యశ క్తి ఒీరీరుగ
నావెంట బడియున్నది.

ఈ5రాన్సు అచెయింతకుముందు స్వ్యాములవారికిగూడ
కనుపడీయుండెనుో”

“వలదు మహోారాజూ వలదు చాసిపేుు వీయకుము,
స్‌ (మొక్కూవాదను, అసి "రెండుచేతులతో రణరాగుడు
తన ముఖమును మూసికొో నెను,

“కాదు రణరాగా, వినుముుో

“చెప్పు మహారాజా నేనువిందును. దేవా! బేవా

“స్వాములవారొక హా స్తిపంజరమునుజూచి యుండికట,
అం'లేగాదు ప్రత్యక్ష శబ్రమునుగూడ వినియుండిరట.”

“అమ్మో నాయనో__ఐ బేమి [౫

“ఆశద్రమా ఇవాల ఛభయంకరముగానుండెనట, వహాంత
కుడు దొరికిపోయను నాపగదీర్చుకొందును, అని పల్కెనటు”

“అటులై న చచ్చితిని. బాబో 1!” ఇట్టని రణరాగుడు
దడాలున శయ్యపై బడిపోయను, అంత చండవర శ కరువు రను
చరులను బిలిచి అక్కడనుండి రణరాగునికి 'సేవచేయుచుండు
డని వచించి మై టబడెను, అంతలో మరల చేవాలయమందలి
గంటమోఆగుట నాతని చెవినిబడెను, అక్కడికి బోవలయునా
"లేదా యని చండవర శ ఇంచుక నేవు విచారించుకొ నెను, ఇళ


ద్వి తీయభాగ ము 149
ఫొంచెముసేపటికే తన ప్రతిన్ఫర్భి స్తంభము పై శెక్కు-ను, అది
యొకసారి చూడవలయునని కో౭6కజసించ్హి అతడు మెల్లమెల్లన
అక్క-డికబోయి. వారిలో గలిసెను, అప్పుడు మధ్య్వరాతి?
యగుటకీంచుక యనకాశముండెను, ఎల్లాడల అంధకారము
వ్యావించియుం డెను, అప్పుడు నర సజనులు చా్వారమునుండి
బె టబడి పటాంగణముంలో నిలఛియుండిరి, సా్యాముల వారు
,ద్వారముదాటి 'వెలపలకు వచ్చెను, వారివెనుక నే ఏరధనళుడు
ద్వారము వెలుపల నొక అడుగు బెక్రైన లేదో, ఒక్‌భయంక్‌ర
మెన ధ్వనివినబడెను, అటుపిమ్మట స త్యాశ్యయుని శయన
మందిరము నుండియు రణరాగుని గదినుండియు గొప్పశేకలు
వినవ చచ్చెను, ఆధ్య్వనులు ఒక్క ు దుర్గ ములో దాని (పలిధ్వని
వీనవచ్చుచుం డెను, ఆ మొదటిధ్వని కసా/గారమందలి న ర్య్యాం
గకవచము శిర సా)ణముకి/0ద బడిన దె యుండెను, అఆధ్య్వనిని
విని అక్క-.డనున్న జనులందరు భయభితుపై రి, ఎందనో
“శికలు "వేయుచుండిరి, క్రంశెందరో అచ్చట నకూలబడిపోయిరి,


33 వద స్ట ౨భ ము.

ఆభయానకమగు స్ధతిని వర్ణించుట కెవరికిశ క్యమగును,
ఏర్రధళుని జూచుటనై ఆపటాంగణమున 'వేలహొలది జనులు
గుమిగూడియుండి6. కాని వారివారి హృదయములు భీతితో
నిండిఫోయెను, చండవర్శ ముఖనిస్పజమయ్యెను. న్వముల
వారును వారిశ్‌ష్యులును ఒకరిముఖముకరు జూచుగొను
చుండిరి, అక్కడ ఏీరధవళుడు కౌంతచి తముతో నిలువబడి
యుండెను,

ఇక మనమొకకణము సఫు దుగ్షమందలి పర్శితినిజూచి
మరల నిచ్చటి! మరలుదము, న సా)గారమందలి సర్వాంగ
కవచము కి)ందబడిన ధ్వనినివిని రణరాగుడు భయంకర మాగా
శేకవై చి తన శయ్యనుండి కిందకుబడిపోయి. పొర్తాడుచుం
డెను, మధ్యమధ్యన ఎద మోదుకొనుచుండెను, అతని నోచ
సీయ్యాలినిజూచి అక్క_ డనుండిన అనుచగులు మరల 'లవనెత్తి
శయ్యలోబరుండ బెటైెరి,

స త్యాశ)/(య న గ్తౌరుని ఫసయనమందిరమునుండిగూడ
అటులే శేకలువినవచ్చెను, శస్త్రాగారమానుండి వెడలినధ్వనిని
వినినతోడ నే సత్యాశఎయుడులికిపడి తనశయ్యనుండి కి/0దకు
బడెను. వెంటనేలేచి కూర్చుండి “ఏరధవళుడు నిర్గోషిమొ
యుండోనని ేశలు.వై చి మరల మూర్చిల్లెను, ఉండనిమ్ము.
మనమిక వధస్థం భముగ ల పటాంగణమువై వునకు బోవుదను.
ద్వి తీయ భాగ ము 1ర్ట

మధ్య రాతి) అయియుండెను, న్యాయాధ్యముడు నియ
మించిన మరణశిక్షనమయముగావచ్చినది ! దురదృప్త్పవంతు
డగు ఏకథధవళమ్‌లి అకాలమృత్యువు నమాోవీంచినది. అయ్యెలైన
_స్తంభమువద్ద ఒక నిలివస్ర్రుమును ధరించిన మనుష్యుడు తిన
చేత నొక తాడును బట్టుకొని నిలువబడియుండెను, న్యాయా
ధ్యముడొనగిన విరధవళుని శిక్షయొక్క_పరి నమా ఏ అతడే
గావించును, అతడెవరో తెలియునా 1? చండాలుడు ! ఉరిదీయు
వాడు!

జ్‌ తుదిప్కార్థన పా/రంభమగునంతలో అందరినేత
ములనుండి అశకఘ/ధారలు గురియుచుండెను, వా రెలరు
ఆ వీరధనళునిగుణములను, శే"ర్యమును ఒక్‌ కొకరు జెప్పు
కొనుచుండిరి, ఆ నమయమున పఏరధవళున మృత్యువిమయమైె
కరుణజనించనివాడొక్క_డే యా వేలాదిజనములో నుండెను,
అతడు చండవర్న్మ నర్రారుడే,

తుద్యిప్రార్టన ఆరంభ మయ్యెను. దుర్గ ములో మధ్య రావి
ఢంకా మోోగుచుండెను, అంతలో సర్వత)ప్క) కాశము వ్యాపిం
చెను, అందరు భయముచే ఆ పకాశమువై పే జూచుచుండిరి,
ఆ ప్ర కాశమ.నందు శ స్ర్రధారి యోద్దుడును, న ర్వాలంకార
మండితయగు (హ్‌ ఈ 'రెండుఆకృతులు బుక్రును, వారిని
జూచినతో ఢనే సర్వజనులు చైతన్యరహితులై. న్తంభితులై
పోయిరి, వారినొటనుండి మాట వెడలుటకుగూడ ధైర్యము
లేకుండెను, ఎందరో భయభీతు లై (కిందబడి పోయిరి, ఇంకెందరో
తమళిండుచేతులతో ముఖమును మూసికొనిరి,


152 విరధవళ

మెల్ల మిల న అయాశృ్ళతులు ముందుకువచు చుండెను,
ఏరధవళునకా బె వికశ_క్రియందు పూక్తముగా నమ్మిక
యుండెను, అతడుమాత్రము భయపడలేదు, హపొంతసేపటికా
యాకృతులు దగ్గరకువచ్చి ఏరధవళునినె పై ఆశీర్వాద
జనక్‌ మగు తమచెతులనుద్రిప్పి, వషణము సేపచ్చట నే సిలచి,
అటుపిమ్మట ఆఅయోధుడు తనచేలినిపై కెత్తి న్థంభమునె ఫునకు
జూావ్‌్‌ వలదన్నటుల సౌంజ్ల జేసెను, మరల స్వాములవారి
వె వునకుదిరిగి వారికిగూడ నటు లే సౌంజ్ఞ గావించెను, “వీర
ధవళుని ఉరిదీియకుడ్కు ఇది యా సౌంజ్హ యొక్క అర్థమని
న్వాములవారు గ/హించిరి, అటుఎమ్ముటా యోధుడు దవ్చణ
దిశకు -వే/లు బెట్టిదూపెను, అందరిదృవ్షి అటు-వై పేబడెను,
అంతలో ఆ ప్ర కాళము 'లేఘండెను, అఆయాకృతులుగూడ
గుప్తమైరి,

అందరిముఖములు నిస్పజమయ్యెను, ఇంతలో చండ
పర్శ ముందనకువచ్చి గర్టనగావించుచు “ఇంకను ఆలన్య
మెందులకు | న్యాయాధ్యముల వారు సియమించనన మయము
వెళ్ళిహోవుచుండెను! కెదీని _స్తంభముపై నెక్కించుడు.”
అసెపలిశెను,

“ముప+* రాజూ” స్వాములవారు తనరెండుచేతులను
ముందుకుజూచి “ఇప్పటి దై వికచమత్కారమును. జూచి
యుంటివిగచా

“నోరుమూ యుము, ధర్మభియూ ఎక్కటడి.దై విక చమ
త్కారము, న్యాయాధ్యముడు జెప్పిన దెనరి” అని థభోపముతో
చండనర్న బలికెను,


“మహరాజా ఇది మానఏపన్యాయ ము ఇందు అన్యా
యము జరుగుటకు వూాలతావుండును. ఈ తరగుణుడు సి నవ్‌,
యని నాక్రు నమ్మిక గలిగియుం డెను, అని స్వాములవారు
శాంతముతోననిరి,

“అటులైన 'నేనుదోమినా [7 చంఢవర్శ కాళ్ళు
నేలపై జరచుచు *ోవీరధవళుడు నామ్‌. మజినేను ధోషిననే
కడా మాయభిపాాయము ” అని పా?ంతాధికారిదిక్కుజూచి
“అయ్యా మూరు మోక ర్తవ్యమును నెర వేస్పుడు, న్యాయా
ధ్యము డొనగిన మరణశిజ్ష నిచ్చితీరవ లెను,” అని పలిశెను.

“నే మహరాజూ” అసి నమతాఫూర్వకముగా తల
నూపి “స్వామి మహారాజూ ! నాకు న్యాయాధ్యముడొసగిన
యాజ్ఞను మోర రాకున్నది, కాని అది న్యాయ మా అన్యా
యమో, ఆజ్‌ క్యమునకు "నేను వాధ్యుకనుగాను, నేను ప్రభు
త్వ్యముయొక్క- అజ్ఞాధారకుడను, ఒక వెళ మిారన్నటుల నిజ
ముగా కైది నివ మీయెొయుండనచ్చును. అటులై నచో అ దై
ప్‌క్‌ శ క్షివల్ల నిప్పటింని విడిపోగలడు,”

ప్రార్ధన సమొ_స్తమెన తొ డనే చాండాలు డాన్తంభ
ముదై నెక్కి. తన చేతనున్న మృత్యుపాశ ము నా_స్తంభము
కొనకు దగిలించి క్రిందకుదిగి ర కకుసఘుమమాలను వీకధవళుని
సుకుమార కంఠమున ైచుదుండెను, అప్పుడు ఏీ5ధవళుడు
అస్థృలితే వాక్కుతో నర-చు ము అక్క- తనున్న వారందరిని జూది
“నేనుమాత/ మిష్పుడు మరణింతును, కాని మరంణిచుటకు
పూశ్వాము మోతో చెంకుమచూటలు నన్ను జప్పవిండు, నే్రు


154 వీరసవళ
నిజముగా నిర్లై మీని, నేను త్రికరణశుద్ధిగా పవిత్రడనని ఆ
'దేవునియెదుట జెప్పుచుంటిని. ఆదయామయుని యిచ్చ
యొట్లున్న నట్లు కాగలదు, నాయంబేదె న అ పరాధముండిన
యెడల అప్రభువును తమించుమని వేడుకొనువాడను.

“అయ్యో అయో అన అందరినోటివెంట వెడల
జొ చ్చెను,

నాండాలుడు మృత్యుపాశమును చేతగొని ముందునకు
వచ్చెను, ఇంతలో దశ్షి ణదిశనుండి “నిలువు, నిలువు, క్షణము
నేఫ్టు నిలువు అని ఇటులఅస్పప్టధ్యని వినబడజొ చ్చెను,
అశతో అందరటువై పె జూడ బొచ్చిరి, ఇంతలో యాసివిడా
ర ణ్యామునుండి ముగ్గరువ్య కులు వరుగెత్తుకొనివచ్చిరి, వారిసి
జూచినళోడనే అక్క-డనున్న వార ౦దరు అనందముతో "కేకలు
"వేయసాగిరి, పరమేశ్వరుడు న్యాయాధికారియగుటచే మన
కథానాయకుని విడిపించుటకుగాను తన మునవ్వురిదూతలను
అక్కడి! దోలించియున్నటుల వదోచెను, కొసి అమువ్వు
'రవరు 1 వృర్ధుడగు చారణుడ్సు బిజ్జ్ఞలుడు మజియు కుమార
చంద, సేనుడు,

“అపవహాహో ! ఆయానందము నెవరు వర్సింపగలరు |
నిజముగా ఈశ్వరునియొక్క_ లిల లగాధములు,


చంద సేనుడక్క.డికి అకస్మాత్తుగా 'నెట్టువ చ్చెనో అది
వాఠకులకు అవశ్యముగా జప్పనలయును. గుహయందలి
దురదృషవంతుడగు కై ది చంద్యసేనుడే. అతడక్కఒడిశెట్టు
బోయనో  అఆనంగతి ముంచుకు చెప్పబడును, పదునేడవ
ప్రకరణములో వారణుడు, బిజ్ఞలుడు, చంద, సేనుడు, వృద్ద
వనసనచర ఏరునల్వురు సింపహూగుసాయందలి సారంగమునుండి
పారిహోవుచుండ నగముదూరము వచ్చునరికి అరణ్యమున,
దుర్రాతమణి ఉన్నత్తమణి వీరుతమసై నిక$లతో వారిని వెంటాడీ
రని చెప్పియుంటిమి, వారిగుజ్రపుటడుగులచప్పుడు వినినతోడ నే
బజ్జలుడు నిరాశొాపరు[ై సి శ్వాసను విఢ చెను, వృద్ధవనచరి
శకవై చి. భూమిపై బడిపోయెను, వతంతలో దుర్దాతమణి
ఉన్న త్తమణి సె నికులత్‌నహో వారినిచుట్టుముట్టర వృద్దు
రాలు భూమిపై బడినదిజూచి నాదిక్‌ దె చచ్చిపోయియున్నటుల
ధోచెను, అప్పుడామునలిదానినక్క_డ స చెట్టగుంపవులో బార
వెచి యా ముగ్ద్గురివై దిలను దిసికొని పోవుచుండిరి,

అన్ని విధముల సి రాశజసించెను, దు క్రాతమణి చంద
'సేనుని నడుమునకు (_తాడుగట్రి తనగుజ్రమువెంట నడిపించు
చుండెను, వారణుని బడ్జలుని ఉన్న _త్తమణిబట్టుకొని నొసని
పోవుచుండెను, ఈ [(పకారముగా వఏరందరు కొంతముందుకు
156 వీఠ్రధవళ
బోవువరకు అకస్మాత్తుగా, ఒక 'మేఘుగర్షనవంటిధ్యనియయ్యి
విద్వుల్లతవ లె సర్వ((పకాశ ము వ్యాపించెను, అదిజూచిన
"వెంటనే గుజ్బములన్నియు ఎక్య_డివక్కుడనే నిలచిపోయెను.
బ్రంతలో ఆ _పకాశమునుండి జ్‌ శ స్ర్రృధారియోధుడు (పకట
మయ్యను, అఆయోధుని జూచినతోడసనే వా రెల్టరు భయ
భఛీతఘుల నిలచిపోయిరి వారినాడులలో ర కచలన వూగి
ఫోయిను, శె దిలను బటుకొన్న (తాళ్ళు వారిచేతులనుండి
పవిడిపోయెను,. ఇంతలో అఆయోధుడు తనమెరపుదిగవలె
మెరయుచున్నఖడమును క్రశె లను, అదిజూచి వారెల్లరు
(పాణభయముళతో* పరుగెత్తుటకు మొదలిడిరి. చాల సేపటివర కా
ప)కాశము వారిని వెంటాడుచునేయుండెను. అందువల్ల
గజములు "తెలివిదప్పి వాయు పేగముగా పరుగెత్తుచుండెను,
ఎందరోస్యారులు గుజ్తమాలనుండి కందకు బడిపోయియుండిరి,
క్రదంతయు జరుగుటకు చాలకాలము పట్టియుండ లదు,
ఈ పికారముగా వారు సింహగుహూ జీరుబొనువరకు యా
ప)కాశము వారివెంటటనంటియుండెను, వారందరు సురక్షిత
ముగ గుహలో జొరబడినపిమ్ముట చవారిక్‌ మే రన్టమువ చె నను,
తమను ఫతువులువెంటాడుచున్నటుల 'జెలిసీనతో డనే
వృద్ధవనచరి కెవ్వున శేకవై చి. భూమిపైబడి మూర్చిల్లెను.
అదిజూచి దుర్దాత ఉన్న _త్తోమణులు చచ్చియుండెనని చెట్ల
గుంపులో పడవెచుటకు సెలవిచ్చియుండిరె, వీవు ఎట వారు
తమై దీలను వెంటగొనిఫోయిన కొంతసేపటికి యావృద్ధ
(స్రీ తలివివచ్చి కన్నులను దెరచి నలుదిక్కుల పారజూ చెను,


ఎక్క్‌.డజూచినను చికటిదప్ప మెేేమియు గాన రాకుండెను,
బెరిగిన నంగి శంతయు మెల్ల మెల్ల న జ్ఞాపక మానకువచ్చి
“చంద్రసేనా ! చంద్రసేనా ! ఇక్కడ _ నేనొక్కుదాననే
యుంటినా | సావద్ల నెవ్వరు లకుండిరా 17 అసి గట్టిగా
నరచశెను. కాని ప్యత్యు త్రరమురాలేదు, చంద+ సేనుడు
బిజ్దలుడు వారణుడు పక8ని మరల యాదుష్టులు బట్టుకొని
గసహాలోకి గొనిఫపోయియుందురని అనుకొ నను, తోడనే
ఫీరధనళుడు కన్నులలో మెరసినటులయ్యెను, ఇంతశమపడి
నప్పటికిని తుదకు నిరపరాధియగు వీరధవళుడు మరణించు
నబేవా? అని వివారపడవొచ్చెను, ఆమె మరల గట్టిగా
నరచుచు “అయ్యో! అయ్యో! పఏీఠరధవళ్ళా నీఫొరకింత
ప్రయత్నము 'జేసినప్పటికిని సర్వము వ్యర్థమ య్యెనులో

“సరము వ్యర్థమ య్యెను అసి పుతిధ్యనిం చెను,

“సర్వము వ్యర్హమ య్యొను 1” నృద్దురాలు మరల
వివారించెను,

“సర్వము వ్యర్థమ య్యెను.ో మరలనటు బే పతిధ్వని
వనవబడెను,

వెంటనే యా వృద్దురాలక్క-డినుండి లేచి నిరాశతో
పరుగెత్తుట ప్యారంభించెను, అమెకు దెహముపై ధ్యాన
"లేకుం డెను, మధ్యమధ్యన కలు పేయుచుండెన్లు నె లనొట్టు
కొానుచుండెను, ఇట్లా మ్ళెతి ఒక విచ్చిడానివ లె నయ్యెను,
నిజముగా పిచ్చి చెఅయ్యిను,


158 షిరధవళ
అక స్నాత్తుగా ఆ ప/కాశ మునుండీి యోధుకుత్పన్న
మ॥/సఫటజూచి దు ర్దాతమణి “మొదలగువారు భయపడి పార
జొచ్చిరి. కాని ఆయోధుడు బిజ్జలుని చవౌారణుని చంద] సేనుని
పెరినేవియు ననకుండెను. ఈలాటిచమ త్కారములు అజింక్య
దుర్షములో వారిదివరకు జూచియుండుటచే భయపడకుండిరి,
చంద/ సేనుడుమాత, మిట్టిచమ త్కారమిదివంకు జూదియుండ
లేదు, కాని విసియుండను, కొంతసేపటికి వారుమున్వురు
తమనడుములకు ఆదుములు గటియున్న "౮ ,ళ్ళను పిప్పవె వు
చై వ్‌, నూ
రఫ్‌ని అజింక్యదుగ మాగమునుబటి "రండు మెళదూరముసరకు
(౨) (0 న్‌ ౬... *
జీవములయాసనునై తము లవ్య పెట్టక పరు గెత్తుకొనివచ్చిరి,
ళు. వాడే
వ్రంకనువాగికి నాలుగు మైళ్ళదూర ము పఫపోవలసియుం౦డెను,
చంద/ సేనుడలసిపో యెొను.  నేటిక్రనేకదినములనుండి అతని
కన్నము కడుపునిండ దొరకకుండెన, అదిగాక పరుూగెత్తుట
కలవాటు లకుండెను. అందులో చిమ్మాజీకటి అరణ్యము(తొ వ
అయియుండెను, తుదకు బిజ్బలుడు చం[ద్రసేనుని తనపఫవుపై
నెత్తుకొని మరల నొక మొెలువపరము నడచినచ్చిరి, అటుపిమ్మట
చవారణు డెత్తుకొని యింకొక మెలునడచివచ్చిగ, అచ్చటవారు
కొంతవి శాంతి 77 కొనుట గూర్కుుండిరి, అప్పుడు
లా యా
దుర్తమందుజరిగిన నంగతినంతయు కోద్రిలో పల బెబ్బలుడు
చంద) సేనున ెరిగించెను, వెంటనే వారక్క-డినుండి లేచి మరల
పరుగతుట (పాఠరంభించిరి,
వనాాశలే
అమువ్యురు మంచిసనమయ మునకు అక్క-డికివచ్చి చేరు
కొసిరి,


ద్వి వీయఖఫఖాగము 150
అహహా |! అప్పటియానందము. నేమని వర్టింపవల
యును. అందరినోటినుండి ఆనందోద్దారము 'వెశలుచుండెను,
అన్నిడిశలు వీకధవళు పేరుతో _(మోగుచుండెను, చంద్రసేన
కుమారుడు పూర్వ ముయొక్క_ వైరమునంతేయు మరచిఫోయి
మనకథా నాయకుని గటిగాకొాగలందుళొ నెను, అదివూాచి
అందరిన్మేతములనుండి అఆనండ్యాశ్టువులు నెజలుచుండెను,
స్వాముల వారు వఠరధవళుని గ టిగాకొగలించుకొ నెను,
శ్ర ౯ాము సేపు జరిగిన పిమ్మట అంతటను. కాంతివ్యాపిం చెను.
పీరధవళుడు స్వతం్యతుడయ్యెను, ఇకనిష్వుడు నేనేమిబేయ
వలెను అని విజారము జేసిళొనుచుండెను, తనపై నిటి భయం
కరమగు (సమాదము నీడ్చుకొనివచ్చిన్య తనశ్యత్రుడగు చండ
పర్శను దుర్తములో నడుగిడకుండ చేయవలయునసని అతడు
నిశృయించుకొ నెను, (పథమ మున ఏరరాజుగారి అ ఫేదదుర్షము
నకు బోవలెనని యనుకొనిను, ఇంతలో లలిత పభ అక్క
డుండెనసి జ్ఞ పకివచ్చుట చె ఆవిభారము రద్దుపరచుకొ నెను,
అతనిమనస్సులో జరుగుచున్నవిు "ర మును స్వాముల వారప్పుడె
గుర్తించిగి, ఫ్‌ర ధవ ళుని చేయిని బట్టుకొని వాగెట్లని!ి, “దిడ్తా |
స్‌వుదిలో  నేమిపివారము జరుగుచుండెనో అదినేను [గహిం
చితిని, సీకేయ భ్యంతరము లేనియెడల నావెంట మా ఇఅశమ
మునకురమ్ము. ఇంతటిర్మాతి అయినప్పటికిని, నేను నాశివ్యు
లతోగూడ సీప్పు డేఅక్కడికి "వడలిపోవనుంటిని,”
పరధనళుడు స్వాములవారిమాటకొప్పుకొ నెను, బిజ్ఞ
లుడు జరిగినవ రమానమును నంశ్షిప్తముగా అందరియెదుట


160 వఏిరధవళ

విన్నవించెను, తాను రణరాగునిమాట లెట్టువినియుండెనో ?
వృద్ధవారణునితో డుగొని సింహాగుహలోని కష్ట జేరియుండిరో!
అక్క. డతమకు ఏరనవళుసిక తిముక్కు_ ఎట్లుదొరికియుండెనో
చండవర్శన ర్రారుడు పతిజ్ఞాష్యతము వారికెందులనై. (వాసి
యిచ్చెనో + చం్టద్రసేనుని తొమెట్టువడివించిరో 1? "మొదలగు
సంగతులన్నియు ఏరధవళుడు [క్రమముగావినెను, కాని
చండ వర్మ యొక్క (పలిజ్ఞాష్యత ముయొక్క_ నంగలిని వినిన
తోడనే అతసికిచాల ఆశ్చర్యముదో చెను, అతిడు చంద్ర
'సేనుని వై ఫునకుదిరిగి యిట్లనిను, “కుమారా |! చండవర్శ
సరారుడు నాకపరాధము గాపఏించిళ బేకాక నీకంతకన్న
యెక్కు_డపరాధము గావించియుండెను, అదిగాక లలితప్రభ
శెంతటియవమానమును గల్పించియుండెనోచూడుము, అతడా
మెను అమ్ముకొనుటకే సిద్రపడియుండెను, నేనుమా[త్రమతనికి
తగినపాయన్ని త్తము 'జేయకమానను,”

“మజి నేను, ధవళా” చంద్రసేనుడు చారణునివద్రనుండి
చండవర్శవాసిన _ (ప్రతిజ్ఞాప్యతమును గైకొని “ధవళా!
నేనిక్క_డినుండి బోయినతదుపరి నావెనుక నేమేమినంగతులు
జరిగియుం౦డెళో అవన్నియు నాకు తోవలో పిజలుడెకగంచి
యుండెను, చండవర్శ యింతటిదురా ఇస్తుడని 'నేననుఫొని
యుండ లేదు అటువంటిచండాలునికి మాతడి. లలిత్య్వపభను
వివాహముజేసియి చ్చెదనని మాటనిచ్చియుండెను, వీరధవళా!
ఈ చండవర్శ కెట్లు బుద్ధి జె ప్పెదనొ చూడుము, ఇంకా ఆయిరు
వురి దుష్టులను__]
ల] ద్వి రీయ ఖా గ'ము 161

“కాని కవమూరా, అన్ఫద్ధవచనర యమయ్యును రః
అని మధ్యనే వీరధవళుడు విచారించెను.

“అర బే ఆదుకదృప్రవంతురాలు ! ఏఠధవళ్ళౌ ఆమె
గూడ నన్నొకసారి విడిపించుటకు పయత్నముజేసెను, కాని
దురదృవస్ట్రమువల్ల సిద్ధించకుండెను, ఇప్పుడు ఆమె మాతో
గూడ వచ్చుచుండ తొ9వలో జచ్చిపడిపో యను,

“అహా | చెడ్డపనియ య్యును.” వీఠరధవళుడు దుఃఖ
న్వరమంత “అవృష్టురాలు వమునకొరకింతటి కషమానకో ర్చెను,
కాబట్టి ఆమునలిదాసె పేతము [రూరజంతువులపాలు గా రాదు,
అని వఏీరధవళుడ నెను,

“డౌను నాకుగూడ నటు లేయనిపించుచున్న ది.”

'“అటులె న మన యనుచరులను నల్వు8ని అటకుబంవీ
ఆమ శవమునకు దహానవిధి జరుపుటకు ఏర్పాటుజేయుట
మరిచిదిలే

చంద్య/సేను డప్పుడే తన సేవకులను ఆవృద్దవనచరి కవ
మును ఉ  త్తమరీతిగా దహనసంస్కా_ర ముజరిపించుడని యనుజ్హ
నిచ్చి పంపెను, కాసి వారరణ్యమంతయు వెదకి వేసారిరి,
"కాని అశవము వారికి జిక్క_లేదు. వారు వెళ్ళివోయినపిమ్మట
పశరధవళుడు చంద్ర సేనుసిజూచి యిట నెను. “కుమూరా నేసక
ఈదుర్ల ములో నడుగు బెట్రజూలను, పిసికారణము నేను వేరుగా
సీకు చెప్పవలసిన అవసరములేదు, నేనిప్పుడు స్యాములవారితో
గూడ వారిఆశ్రిమమునపకు బోయెొదను, కావున నీవు మహః
రాజుగారికి అన్ని సంగతులు విశదమగనట్టు "తలెయుబేయునూ,


169 వీరధవళ
నాయొక్క భ_క్రి పూర్వక నమస్కారములని జెప్పుము, మిమ్మవ
మానించి లేక మోాపె కోపముతో నేను బోవుటలేదనియు,
ఎలప్పటిక్‌ మిాబుణములో బడియున్న వాడననికూడ వచిం
చుము, ఇప్పుడు స్వాములవారితో వారి అృశమమునకుబోయి
అక్క- డినుండి రాజధానిశేగదను, అక్కడ  నూతనమంి
మండలితో యీఅన్యాయవృ త్తాంతమంతయు విన్న వించి,
నా్యాయాధ్యతములవారిని చండపర్శ పిరుద్దముగా నాషాయమాను
గోరుకొనియెదను, చంద్రసేనా ! మహరాజుగారితో నింకొక
“చెప్పుము, చెప్పుము వీరధవళా నందేహీంచెద వెందు.
లకు ! నీవమునవిని నాయనగారు కాదందురా ౪
“వమియులేదు. నాయీ నరెండుమూకు దినముల
(పవాసనములో నావెంట బిజ్బలునిగూడ నుంచుకొని యెదను
“ఇంలేకడా |! అందులో మనవిజేసిొనుకుందులకు !
బిజ్బలుడు -రేఫు తెల్ల వారినతొోడనే సీ వశ్ర్రములున్ను,
నాయనగారి అనుజ్హయు దీసికొని నీనద్దకు రాగలడు, పమ్మి
టొాతని వోడుకొని నీవ ముందునకు వెళ్ళవచ్చును. ఇంకా
నీవెంట కొందరనుచరులుండుట మంచిది
కాసి, చంద సేనా నీవద్ర చండవర్షవా/సియిచ్చిన
పతిజ్ఞ్ఞాపత)ముండెను, దానినిమాత)ము భద్రముగా కా పాడీ
యుంచుము, ఈనంగతి మహారాజుగారికి  'దెలిసినవిమ్మట
'నేమిజేయవలెనో వారేతెలియజేయగలరు, నేనుమాతిము
నాక ్తీముక్కను నావద్ద నేయుంచుళొని పోయెదును,


క్రంతలో స్వాముల వారు అశ్రమ మునకు బోవుటకు
సిదమయిరి, ఏ8 ఫవళునికొరకు న త్యాశ్యయసర్రారుని అనుచరు
డొకయు_త్తీమాశ్వమును గొనితేచ్చెను,  మరలనోొకసారి
చంద) సేనుని కౌగలించుకొని మనక భఖానాయకుడు గుజ్రము
నెక్కె.ను, వెంటనే అక్క_డనున్న జనులందరు వీక గ్రీవముగా
ఏక ధవ ళునపేనుతో జయజయ ధ్వనులు గావించిరి,

స్వాములవారు తమశిష్యులతోసహ+ ఏఠరధవళుని
దోడుళొని బైలు దేరెను, అప్పుడు మధ్య రాలి/ వొలగిపోయి
జాముకాలవము య్యుండెను ॥

చంద సేనుడు, బిజ్ఞలుడు, దవారణుడు తగిననమయము
నకు వీరధవళుని విడిసించుటకు వచ్చియుండిరి, అప్పుడు
చండవర్శ ఎక్క-డుండెను సామ. లవారు తుదిప్కార్టన
ముగించినతోడనే *సలువు, నిలువ” మని దశ్నిణదిశనుండి
ధ్వని వినవచ్చినతో్‌ డ నే చండవర్శ్మ భయపడి రణరాగుడు
న్వప్నస్థితిలో మరల వచ్చియుండెనే వోయని అనుకొని


164 పరధనళ
దుర్గములోదూరి రణరానసునింటికి  బోయిచూాపఫపును, కొని
రణరాగుడు తనరుగ్భ్శశ యసష్టయం బె బడియ ౦జడెను, అకరనిని
జూచినతో 'డనే చండవర్శకించుక్‌ వై ర్యమువచ్చెను.

“మహారాజూ |! మో ప్కతిన్పర్ధి మరణించినా ₹ అని
శ్రీ అస్యరముతో రణరాగుడు వివారిం చెను,

“లేదు, ఇప్పుదేమరణించగలడు. కాని రణరాగా మరల
ఆయమ్మ్భుతచమ త్కార ము జరిగీయుంవెనుల అని యింతకు

“చేనచ్పటినుండి దానివిచార మేచేయుచుంటిని, ఆ యా
కృతులకు వీరథధవళునితో సంబంధమేమి1! అవి క్రీ _ర్రివర్మ
మహారాజుగారు వసుముతీపొాయిగారి అకృతులయ్యుం డెను,
ఆయాకృతులు మాటిమూాటికిట్టు ప్రుకటమై ఫీరథవళున
కు బేబజనకమగు సౌంజ్ఞ ఆెందుకు'జేయుదురు వ్రందులో నేదో
రహాస్యముండితీక వలయునని నాకుదోచుచున్న ది. లలిత్యపభను
మోరు పేేేమించుటచే. ఏకధవళడు మికు ష్కతిన్చర్ధి
'యయ్యొును.ల అని రణరాగుడనెను

“పోనిమ్ము, ఆనంగతితో మనశేల, ఇదోఛూడుము,
మధ్య రాతిగావచ్చినది, _ ఇంతలోనె నావివోధి, నాబలమైన
శతు్రూడు వధ నంభమూపై నెక్కియుండ వచ్చును”

అని చండపర్శ అనుచున్నంతలో నాక అనుచరుడు
ద్యారమును దెరచుకొని లోనకువశైో నుం

“వమిసంగతి ఫొ అసి చండవర్మ విచారించెను,


ది నీయ ఫాగమాు 165

“మ__మ_మహా_మహారాజూ కు-మూ-కఘుమూార చం[ద
సేనుడు వచ్చియుండెను

“ఆఅ, వమోా ! చందసేనుడు వచ్చియుండెవా” అమాట
వినినతోఢనే చండవర్శ యులికిపడి. ఆశ ర్యముతో మరల
సిట్లువ్‌చారిం చెను, “ఈమాట నేనునమ్మాజూలను, అనత్యమ _
మూన్చా |! ఈమాట నసీశెవరుజెప్పియుండిరి”

ఇంతలో వధ_స్తంభమువద్ద పటాంగణమున ఏరధవళుని
పేరుతో జయజయధ్యనులు గాపించుదురడుట అతనికి
వినవచ్చెను, వెంటనే చండవర కాళ్ళు వేశులు పడిపోయినటు
లయ్యెను, అతనిముఖము నల్లబారెను, నాదురద్భుషవశ మున
చంద్య) సేనుడు సింహగుహనుండి పారివచె నని యనుకొ నెను,
అఆయనుచరుని వెడలవామ్ముని చెప్పి రణరాననితో “రణరాగా,
తుదకు మోనమయ్యును, నా దురదృప్తమున చంద, సేనుడు
సింహగుహానుండి పారివ చ్చెను, మనపై నిక ఛభయం౦ంకరమగు
నంకట ములు రానున్నవి, వాటినన్నిటిని మిగుల ధే ర్యముత్‌
నెదుర్కొనవలసియున్నది, నేటినుండి స త్యాశ(యమహాో రాజు
నాకుశతు/వ య్యును, కాని మ్సు, నాయీదుర్దము బలిష్టమైన దె,
నావద్ద న సక మె నికులుండికి ఇదిగాక సనింకానితెరులుగూడ
మనతోవచ్చిచేరి మనపశక్షమున పోరాడగలరు, ఐన నూరక
గూర్చుందియుండుట మంచిదిగాదు, అదియునుంగాక్‌ నేనబద్ధ
సావమ్యమిచ్చియుండినందులకు మంత్రిమండలి నన్ను బంధించుట
కు_త్తర్వుకూడ నిన్వగలరు. చాలవికటప/నంగము వచ్చిపడెను,
కావున ఇప్పటినుండే జూాగ్యుతపడుటమంచిది.* అని పలిశెను,
166 వీరధవళ

పాఠకులారా ! ఎటులై లే చందిసేనుడు వచ్చియుందె
నని చండవర్శత్‌ో దెల్పుట కై అనుచరుడు వచ్చియుంజెనో,
అటులే స త్యాశ్యయస్రారునకు జెల్పుటకె నింటొకఅనుచరు
జేగయుండెను, నంగతిఒక్క_.కైనప్పటికీని  అఆనంగతి వినిన
తోడనే చండవర ఫలి నెటులయ్యెనో మనము జెలిసికొంటిమి
ఆకన త్యాశ /యుని శయనమందిరము లోనివేగి అక్క డన ర్రారుని
స్ధితి యెొట్లుండెనొ చూ చెదము,

నత్యాశ్యయనన్తారుడు తనశయ్యలో అస్వస్థతతో.
బరుండియుంచెను, ఆనవమయమున నొక అనుచరుడు ద్వార
మును 'దెరచుకొని లోపలికివచ్చి తమయజవమానికి నమ/ తౌ
పూర్వకముగ నమస్కరించి మెలన “మహారాజా! ఒక
అనందదాయకమగునంగతిని విన్నవించుటవై నచ్చితి న నెను,

“"ఆనందమగునంగతి,  ఇంజెక్క_డిఆనందము” అని
“విద్చివాడా ! నిరపరాధియగు నావీరధవళుకు వధా_స్తంభ

౯-వేదు మహారాజూ |! ఆయననువిడిపించుటతై మంచి
నమయమున కే చంద్రసేనకుమూరుడు వచ్చి చేరుళొనెను,

“వపా 1 వెంటనే లేచికూర్చుండి సత్య్యాశ్రయుడు
“ఏమంటివి  నాయొక్క-_నాయొక్క_ చంద్రసేనుడు జవించి
యుండెనా ఫీ అని ఆదునాతో నడిగెను,

“గౌను మహారాజా! ఈశ్వరకృపవల్ల సురక్షితము
గానే యుండెను


ద్వితీయ భాగ ము 16

“ఇవో, ఈము త్యాలహారమును నీకఘబహుమతిగా
నిచ్చుచున్నాను, నన్నుళ్పప్పుడె అక్కడికి దిసికొని వామ్ము,
నా 1వియకుమారుని నాపకధవళుని ఒకసారకనులార జూచెదను,
వారినిజాచునంతవరక్కు నా వీవధవళుని క్షమావణ వేడుకొను
వరకు నామనస్సు నిలువజూలదు”" అని నత్యాశయు లేచి
నిలువంబ డెను,

“మహో రాజూ. |! చంద) సేను డిక్క_డి కే రానుం డెను”
లని అనుచున్న౦తలో నె ద్యార మును "దెకుచుకొని,

రొ డుకా

ఈ రెండు వాక్యము లొశేసారి పతాఫుత్తుుల నోటి
నుండి వెలువడెను, వెంటనే చంద సేనుడు తండి/ని ఆలింగన

అహహా అప్పటి ఆనందము నేమని వర్ణి ంపనగును,
అటుపిమ్మట చంద) సెనుడు తేన తండ్ని5 సింహగువహాలో
తా నెట్టు బంధింపబడెనో ఆసంగతినెల్ల వరునగా వివరించెను,

వీరధవ రుడు న్యాయాధ్యముని యెదుట వచించినటుల
అవరాహమునుజంపి చంద) సేనుని వెదకుటకై పోయను,
చంద సేనుడు కగాలదూరమువరకుబోయి ఏరధవళుని ఒంటిగా
నంక్‌ టములో విడ చివచ్చిలినని ఆయనవముదిలో పావొనరము
గలిగి వెనుకకు మరలివచ్చి చూచువరకు ఏరధనళుడచ్చట
లేక వరాహముమాత) మచ్చట చచ్చిపడియుండెను. అడి
జాచి చంద సేను డచ్చట నే కొంత సేపు , సిలబడియుండ


169 ఏరనవళ
సింతలో అఆయరణ్యమున మనుష్యులు మాటలాడుచున్నటుల
వినవ చ్చెను, అచ్చుటికిబోయి చూచువరరక్కు, దు ర్రాతమణ
ఉన్న _త్తమణి తన అనుచరులతో నహా వేటకై వచ్చియుండిరి,
చం్మదసేనుని జూచినతొ డనే వారుంకివచ్చి. చందసేనుని
బంధించి అవరాహమును “కొని సింహగుహలోక జేరి
కువమూరుని లోవాపంజరములో బంధించియుంచిరి, తరువాతి
నంగథతినంతయు మూపారకులు జదివియయున్నారు,

చంద్ర సేనునినోట జరిగిన సంగతి నంతయువిని నత్యా
వాయన గారునకు మిగుల కోపము జనించెను, చండవర్న
సీేచత్వమును గురించి నంతాపపడి వెంటనే తన వారినెల్ల
గూడుకొని అజింక్యదుర్త మునుండి మరునా జె టె టబ డెను,
వీరధవళునివదకుబోయి క్షమాపణ గోరుకొనవ లెననితలం చెను,

వారివెంట వాలనరకు తమ శేసస్రుధారులగు అను
చరులుండిరి, వారందరు అ భేదదుర్ష ము వైపునకు బోయిరి,
న త్యాశ్యయస ర్రారుడు బిజ్ఞలుడు వారణుడు ఏరుమున్వురు
అశ /మమునకు వచ్చుచుండిరి,

'రండుజూములవేళకు న త్యాశ్రయుడు లశ మము నకు
వచ్చిచేరుకొ నెను, అప్పుడా శ్రమ మున స్వాముల వారున్ను
మనక థానాయకుడున్ను గూర్చుండి మాటలాడుచుండిర, న త్యా
(శయుడు వచ్చినతొడ నే వీరధవళునిజూచి తనచేతులు ముం
దుకు జూచెను. మతి పర ధవ ళునిదగ్సరకు దీసికొని పితృవాత్స
ల్యముతో హృదయమాన గట్టిగా జిర్చుళొ నెను,


లలి ద్వి నీయ ఫఖాగ ము 169

“ధవళౌ నన్నుక్రమించుము, నావల్ల నీశన్యాయముజరిన్ని
యుండెను. అందువల్ల నిన్ను శతృమాపణగోరుకొనుటకె. వచ్చి
యుంటిని,

“మహారాజా ! మిరు నాకన్నతర్మడికం కు నెక్కుడు
పూజ్యులు, నాజన శ్రముండు పరన్టంతము మోబుణమును దీర్చు
ఫొన జాలను, కాని ఒక విషయములో నేను మాకపరాధము
“జేసియుంటిని. కావున నన్ను క్షమించెదరని పాంర్ధించు
చున్నాను అని ఏరధవళుడ నెను,

“అవిషయమై.  నేనిప్పుడేమియు ననజాలను, కాని
ధవళా ! నీవిక కాలమును వ్యర్దపుచ్చక వెంటనే రాజధాని!
బొమ్ము. అక్క_డనీవు 'జేయవలసిన కార్యములు రిండున్నవి,
ప) స్తతిమూ రాజమ పాందివరములో నాకు గెరపము లేకుండి
నప్పటికిన్తి అక్క.డ నాద్శవ్యము వాలయున్నది, దానివల్ల
నీ వెన్‌ గ కార్యములు సాధించవచ్చును, బిజ్ఞలుడును ఈచారణు
డును నీవెంటరాగలరు, ఏరు నీకు బాల యుపయోగపడగలరు,
చండపర్శ్మ విరుద్దముగా నీవు న్యాయ ముగోరకుండినప్పటికిని,
నాప్రీయకన్య లలిత్యపభను ఆయిరువురు దుషులున్ను చండ
వర్మయు అవమానము గావంచినందుల క్రై నను స్‌ు న్యాయ
మును గోరుకొనుముం”

“మహారాజూ |! ఈకార్యమాను మహాసంత్‌ పముగా
పీకరింతును.”


170 ఏిఠర్రధవళ

“కబాన్‌ ధవళా! నీకు విజయము పా _ఉ౦ంచగలదసి
నాకు నమ్మికగలదు, నీవు విజయమును గావించివచ్చి లలిత
పిభను వివాహము జేసికొనుము, పొమ్ము

“అవాహా! మహారాజూ! నిషవ దేహములో "నేడు
నూతన జీవమునుబోసితిం, నాపై అమృతవృష్పిని గురివించి
యుంటిరి” అని వీరధవళు డానంద పరవకుజై స త్యాశ్రయుని
చేతులను గటిగా బట్టుకొని యుండెను,

“పొమ్మా, నాయనా! నీవానందపడుటంజూచి నాకు
గూడ అనందము గలుగుచున్నది, రేప్రదయ మే యిక్కడి
నుండి బయలు చేరుముు
అల. రాజ మకాంచి)ిషుము.

ఉపహోద్దాతేమందు వర్శింపబడీన నోదావరీతటమునగల
'రాజమ హేందివర రాజధానిని మనమిప్పుడు ప వేశింతము,
గతప)కర ణములో జరిగిననంగతికీ నేడు ఆరవదినమా, అప్పుడు
రాతినమయము, సకలనృవ్స్‌కి సాభాగ్యమొసగునట్టి సూర్య
నారాయణుడు అ స్తమించుటచెే, ఆయన వియాగదుఃఖమే.
అనునటుల మేఘమాల తన సౌభాగ్యదాయకమగు ర_కృకాంతిని
త్వజించి కృుష్టవర్ల ము ధాల్చియుండెను. అట్రనమయమంన
ఏకధవళుడును, బజలుడు, చారణుడు మతయు వారిష్రువాన
మూలమున నలసిపోయిన యశ్వములు రాజధానిలో ప్రేవే
న్గీంచిరి, ఏరధవ ళుడదొక యు_త్తీమాశ్యము సెక్కి.యుండను.
అజింక్యదుగ్లమాలో నుండు ప్పుడాతని ముఖము "లేజోహీనమె
యుండెను. కాని యిష్పుడట్లులక పృ్యనన్నముగా దోచు
చుండెను. మరలనాతిసికి అశ అనందము స్వాతంత్యము
పా) శృంచియుండెను,

ఇట్టు వీవధనళుకు రాజధానిలోప?వేశించి తనధర్మ*త
రమొక్థా లలితదుర్షములోసింబోక, శన్ర్ర కారుడగు సలానా
అనువానియింటికి బోయియుండెను, నల్లానాకును వరధవశు
నకు మిక్క_లిస్నేహముండెను, ఏఠ్రధవభుడు తనయింటికిన చ్చు
టంజూచి నలానా మిక్కి లినంతోపపడెను, ఏరధసళుడు రాక
ముం 'దే అజింక్యదుగ్ష ములో జరిగనదంతయు రాజధాసిలో
నందరికిని 'దెలిసిఫపోయియుండెను, నల్హానా వారియశ్వేముల


కే?9 వీరధవళ
నొకచోటగట్టివె చి వాటికి గడ్డి నీరు మొదలగు నేర్పాటుల
గావించెను, అటుపిమ్మట ఏరధవళునకు బెజ్జలునకు వారణయునకు
ఫలహారములిడి అనంతరము వా లెలరొక్క చోట గూర్చ్ముుండి
ముచ్చటెంచుచు నంతో వషృముగా నారాతి;యంతేయు వెళ్ళ
బుచ్చిరి.

మజునాడరుణోదయంబున లేచి. ఏరధవళుడు పాత
ర్విధిని దీర్చుళొని బిజ్బలుని చౌరణుని "వెంటనిడుకొని అశ్య్శ్యము
లై నధిరోహించి నల్టానాకు జెప్పి అక్కడినుండి బె లు దెరిర,
వీరు రాజబాటనుండి వచ్చునప్పుడు చూచువారలకు ఏర
ధవళుని శెర్యసాహసాదిగుణములు జెప్పకయీ చెప్పునటు
లుండెను, ఏరధవళుడు చక్కగా 'రాజదివాణమునకువచ్చి
ప్‌జ్ద ో పతే/మునువాశ/సి బిజ్ఞలునిత మంతి/మండలి కంద జేయు
టకై లోనకుబంపియ ౦ఢెను, ఆ సమయములో మం(ప్రైమండలి
నఫాభవనమున నొక్థచోటగాూారు గండి అజింక్యదుర్ష మందింత
వరకు జరిగిననంగతి నే చర్చించుకొనుచుండిరి. ఇంతలో
బిజ్జ్ఞలుడువచి ఎ వారికి వనయపూర్వకముగా తలను [క్రిందకువంచి
నమన్మ-రించి వరధవళుడ్రు వ్యాసియిచ్చిన విబ్న వపతే/,మును
వారిచెతీకందిచ్చెను, వారదిజూచుళొని వెంటనే పీరధవళుని
లోనకుప/ వేశ పెట్టుమని యాజ్ఞ "వించిరి,

పారథవ ళ్టుడ్రు విజ్బలుని చారణుని వెంటసనిదడుళకొని లోనకు
(పవెశించి మంత్రిమండలి వినయపి భఖేయతలతే నమన్క్య_రించి
సిలువంబడెను,

“విధవా |! ఏమినమావారము” అని మంతి/మయంఢ
లలో నౌకరు విచారించఛిరి.


ద్వి వతీయభాగ మా 7 ఓ

అప్పుడు ఏరధవళుడు “మహరాజా! సావకుద్ధముగ-

చండ వర్శ నాపై మోపబడిన హ లసెాఫియోగ ము అబద్ధ

మనియు, అతడెదినికంతయు కారకుడనియు నాలేసవై తగిన

చర్వు మిరు లీసికొనవ లెననియు మనవిజేయుటమై వచ్చి
యుంటిో ననెను,

“న ేశాని, అతడు సీవిరుద్ద ముగా బలికినసాక్ర్యమ బద్ద
మని బుజువుపరచుటకు సీవద్దనేవెన ఆధారములుండెనా భో
అసి రెండవమంతి) ఏచారిం చెను,

కళ గ్లాా నర్సు ఉన్నది” అని తనవద్ర్దనున్న చండవర్మ
దు ర్రాతమణికి ఉన్న త్తమణిక్‌ వ్యాసియిచ్చిన ప్కతిజ్ఞాపత్య[మూను
ద్‌సి వారిచేతికిచ్చెను. వారదిజదువుకొని అశ్చర్యచకితులై &

“సరే దీనివల్ల చండ నర్శగావించిన దుర్మార్గ ము కొంత
వరకు 'దెలియుచున్నది. కాని నీపక్షమున నింకవరై న సాము
'లుండిరా 1? ఉండినచో బిలువుము.. అని ఒకమంళి) న త్రము
డ నెను,

త్రంతలో వృనవనచరి పరుగెత్తుకొని ర్స్‌ భృవ్ద న
పతీమున నేను నాక్ష్యము బలుకగలను, ఆదు ర్మార్టుడ ను
చండవర్శనంగతి నంతయు నాకుదెలియును. నాకంజఆు పెే
సాములక్కరలేదు” అని గట్టిగా నరచుచుండెను, అదిజూచి
వారెల్లరు ఆశ ఎగప్టిచకితు లై చూచుచుండిరి పరధవమఘుడు
నవురి ముఖముతో యూవృద్దురాలికి నమన్మ_రించునటుల
ఇంచుక్‌ తల నొంచినటుల జే సెను,


కేక వఏీరధవళ

అప్పుడొక మంతిన తము డావృద్టురాలు సిలు విచా
రించెను, “వృగ్దురాలా ! నీవెవరు? సీపేచేమి 1 ఎక్కడ
నుందువు ౪”

*నాచేరువనిత. నేనొక ని ర్భాగ్యురాలను, నావాన
మరణ్యమా.

“నచరే నీ ఏ యభియోగ  వవమయములో వెప ఏదలచిన
దంతయు నంకోచపడక జెప్పవచ్చును.” అని రెండనమంతతి
స త్తముడ నెను.

అంత సావృద్దురాలు తన వృ తాంతమును ఏఠధవళుని
పూర్యో త్తరచరిత)యు, చంఢడవర గ్ర ొక్క విశ్యాసఘాతకృ
తళ్యము మొదలగు నంగతులన్నియు చవారియెదుట పూన(్యగుచ్చి
నట్టుగా విన్న వించెను. పాఠకులారా ! అవృద్ధురాలు మంతి)
మండలి శెరిగించిన సంగతి నంతయు రాబోవు పికరణమున
మోకు దెలీయగలదు,

అనంగతినంతయు వినినవెంట నే చండవర్శను. ఆతని
దుగ్రరక్షకుడగు రణరాగుని వధ స్తంభ ముల నెక్స్తేంచునటుల
నాజ్ఞాపించి, వారిని బటి తదు స్‌. నూర్వురునశ స్రుభటులను
అజింక్యదుర్లమాన శంగించిరి, అటుపిమ్మట ఏర ధవ*ననకు
అజింక్యదు ర్థాధిపత్యమును వాాయించియిచ్చి, అతనినగ్యము
నకు, క"ర్య ధ్ర ర్యసాహసాదులకు మెచ్చుళొనిరి,

అంత ఏరధవళుడు విజయోాత్పాహముతో బిజ్ఞలుడు
కవారణుడు వృద్ధవనచరి పిరువెంట రాగ రాజభాసనినుండి మరలి
అ ఇదదుర్ష ము నకువచ్చి స త్యాశ/యుడు మొదలగు వారలతో


ద్వి రతీయభాగ ము 175
యానంగతినంతయు విన్న వించెను, అదివిసి వారెల్టరు ఆనంద
సాగరమున నోలలాడిరి,

ఇంతలో లలితప్రభ అక్కడికి జేరవచ్చి వీరధవళుని
మెడలో ఫుష్పమాలనువైచి మంగళహారతినిచ్చి “ధవళా |
విజయ(న్రీ) ఎవరినివరించెను.. అని సంతోవపూర్వకముగ
పృళ్నించెను,

“సిపే['ము యెవరియందుండెనో వారినేవరించెి నని

6. సవూారోపణ ము.

మనకథానాయకుడు అజింక్యదుగ్లమందు మాటిమాటికి
వవ లే అద్భుతదృశ్యములను జూచియుండెన్తో అటులే అతని
కప్పుడవుడు టై వికసహాయము గలుగుచుండెనుు మజతీయు
నృద్దవన చరివల్ల అతనిశేదై లే గు_ప్రనంగతులు 'దెలిసియుండెనో
అవన్నియు ఇచ్చట విశదపరచుటావశ్యకమై యుండెను,

మనమిప్పుడు వీరధవళుని పూర్వవులతిహానమావె ఫునకు
మరలుదము, ప/థమ భాగమందలి అయిదవ ప/శరణములో
176 వీరభ(ధవళ
న త్యాశ )యునకు రణరాగుడు కొన్నినంగతులను జెస్పయుం
డెను, అదిమూాపాఠ కులకు జ్ఞాపక ముండ వ ద్చును,

చండ వర్శన ర్రారుని అన్నయగు కర్దిరర్ము తమజనకుడు
మరణెంచినవిమ శైట అజింక్యదుగ్ద మునకు అభిపతియ య్యును.
అప్పుడతడు తేనవద్యాభ్యాస మును సూ రిజేసికొని క భ్యాణ
పా/0౦తమునుండి అక్క-డికివ చ్చియుండెను, అతడు నంశథోపష
స్వభావము గలవాడును శూరుడు నైయుండెను, కాని అతనిని
జూచి చండవర్శ యోర్వజాలకుండెను, అజింక్యదుర్ష ము
యయొక్క_  అయిశ్వర్యమంతయు తనకు లభించవ లెననుకాంత్ష
అతనికుద్భుపించియుం డెను. ఆనీచమగు కాం క్షయే ప) స్తుగక థా
వీధానము,

క్ష _ర్రినసర్మ కల్యాణ పా/0తహుందలి విశ్వవిద్యాలయ
ములో నుండినప్పుడు అదేశముయొక్క_ మహాబలాధథ్నుడగు
నుంగళకీర్తస ర్థారునింటికి వచ్చుచు బోవుచుండెను, మరియు
నప్పుడే విశ్చవిడ్యాలయముయొక్క. ముఖ్యఅధ్య్యాపకుడగు
ఉద్ధవాచార్యులత్‌ ర్ట _క్రినర్ముక్పు + మిక్కి-లి స్నేహము గుదిరి
యుండెను, ఉద్దవాచార్యుడు సత్యపి)యుడు, బహుశ్కుుతుడు,
నిర్మలాచరణుడగుటచె ఎలపుడు తనవద్ద నే యుండవ లెనని
క _ప్రవర్శతల్ల చెను, అటులే ఆయనగూడ క్ట _రివర్శ్మమాటను
తొసివేయక తనఉద్యోగమును విడచిపెటి వే ₹వర గైవద్ల
నుండసా”ను, వారిరువురికి, పరన్నర ప్రమ వర్థి లైను, ఒకరిని
విడచి యొకరు నుండజాలకుండిరి. అటుపిమ్మట మంగళకర
సర్హారుడు తన నర్వగుణమండిత రూపవతియగు వసుమతియను
కన్యను క_ర్రివర్శకిచ్చి వివాహము గావించెను,


లగ ద్వి ఫీయ భాగ ము [77
వృద్ద సర్దారుడగు నత్యవర్శ మరణించినపిమ్మూట కీర్టి
వర్శ్శ అజింక్యదుర్షములోని సంగతులన్నియు చక్క-దిన్తుటకు
ఉద్ధవాచార్యుని నియమించెను, కాసి చండవర్నకిది రుచించక
"నేను త్‌ డముట్రన తమ్ముడనుండగా దుర్షములోని పనులను
చక్కందిద్దుట నాకొప్పగింపక కీ ర్దివర్శ ఉద్ధ వాచార్యుని నియ
మించెనని అతనిహృదయములో మత్సర ముత్నన్నమె తన
అన్నపై 'చ్యషము సెలకొ నెను, కానీ తనతను గైడు ఏద్యార్దన
గావించుకొనుసమ యములో _దుర్గ్షములోని పనులను చక్క
దిద్దుటకు సియమించుట మం౦చిదిగాదని క్‌ ర్రివర ( తన మితు,
డగు ఉద్ధవాచార్యుని నియమించెను, అటుపిమ్మట దుర
ములో అన్ని వర్స్చాటులు చక్క_గాగావించబడిన తదనంతరము
_క్రివర్ము తనతమ్ముని వంగ దేశమున విశ్యవిద్యాలయములో
జదువుకొనుటకై పంపించెను, మతియు తాను తనమితునితో
కల్యాణపా/0తమునకు తనఅ  త్తగారింటి వేగియుండెను,
చండవర ్రి తనలన్న గారి యూజ్ఞానునార ముగ వంగ
"దేశమున కేగియుండెను, కాని అక్క డతడు సై సరవ ర్తనము
నకుదిగి చెడవారి సాహాూవానమున అ నేకవ్యసననముల కలవాటు
పడెను, ఇట్టుండ _ర్హివర్మ్శ ప్రియపల్ని తోగూడ ఉద్దవా
వార్యుని 'వెంటనిడుకొని 'దేశాటనముజేయ బె లు చేరను,
అసంగతి చండవర్శకు దెలిసి తోడ నే, అశడక్క_డినుండివచ్చి
అజింక ట్రదుక్తములోనుం డెను, అప్పుడాయన వెంబడి వంగ దేశ
సివాసియగు ఆ లేందినాధ బౌబు అనుమితుుడుగూడ వచ్చి
యుం డెను, ఇట్లు వాాాయుటకన్న అతడు ఇంటినుండి పరుగెత్తు


170 వీరధవళ
కొని వచ్చెననుటలో పాఠకులకు అతడజెట్టివాడో చక్కగ
బోధవపడగలదు,

అజింక్యదుర్షములోనికి వచ్చిన విమ్మట నొకనాడు
చండ పర్మ + లేర దనాధుని గూడుళొని శికారుకై వెడలి
అరణ్యములో దిరుగుచుండ వారికక్కడోకుసడిసె కనిపించెను,
అక్క.డకొంతసేపు వఏిళా)ంతిగొనవచ్చునని వారిర్వు రాగుడిసె
నద్దకమువచ్చిర్కి కాని అం దెవ్యరును "లకుండిరి కొంత సేపటికొక్ష
యిరువదిసంవత్సర ములక న్య ఆగుడిసెవద్దకువ చ్చెను, ఆమె
చిన్నతనమున సె ఆమెతండి యుల్గాప్రరములోజకిగిన ఫోర
యుద్దములో మరణించియుంజెను అబువిమ్మట తభిగూడ
మరణం చెను, అప్పుడాచిన్న బిడ్డ చు తనతల్రితల్లి 'బెంచియుంజెను,
అవిల్లి యెస్లెట్లుబెరుగుచు వచ్చుచుండెనొ అట్టటు ఆమె
సౌందర్యముగూడ వర్ణిల్ల భో చె సను, చుట్టుపక్క లనున్న పల్గెల
యందలి ఫొంకుపురుషులతో ఆమెకు బాధ నెక్కుడుగా
జ చ్చెను, అందువల్ల ఆమాసలిది వనితనుదిసిపొనివచ్చి తన
ఫొ డుకుయొక్‌్క_ చెనివద్ద గుడిసెవేసివొని యుండెను, కాస
కొన్నిదినములలో మజల వనిత నిఠాళితురా లయ్యును,
అప్పుడొక అరణ్యరక్ష్రకుడా మెను ఆ్యశ్రయమిచ్చాను, చండవర్శ
* లేందునాధులా గుడిసెవద్దకు వచ్చినపుడు అరణ్యకతుకు
డడవికిబోయియుండెను, వనిత ఆగుడిసపెకావల్నిపక్క.న అటు
నిటు. దిరుగాడుచుండెను, అంతలో తనగుడిసెవద్ద నెవరో
శ్రాటసారులు వచ్చ్శియుండిర ని ఆమెనచ్చియుండెను, ఆ పును
జూచినఠత్‌డ నే ఆయిర్యురు ఆశ్చర్యచకితులై రి, వారిమనస్పు
లలో పాపవాసన జనించెిను, కాని పరస్ప్సరులు తమమనో


ద్వితీయ భాగము [79
వీకారమును నెల్ల డి చేయక అ శ్లుకప్పిపుచ్చుళొనిరి. అటుపిమ శ్ర
చంకవర్శ ఆవసతను యేవోఖొన్ని మాటలు విచారించి తన
మితు)నితొగూడ అటనుండి వెనుకకుమర లెను, చండవర్మ
అటనుండి శాలు దేుటకుముంటే తేన అమూల్యాంగుభీయక
మును దీసి అపిల్లకు నలియకుండ ఆగుడిసెలో బడ-వై చెను,

గుడిసెవద్దనుండి వెజలిపోవునప్పుడా యిరువురిమనస్సు
లావసిత పె లగ్న మెయుం డెను, ఎటుల న ఆ,స్‌ ,వి వశపరచు
కొనవ అనని తమలో తామనుకళొనుచుండిరి. ఈనాడు నాతో
గూడ నీనె లేంద)బాబు "లేకుండిన చో వప)యత్న మెననుజేసి
ఆస్ర్ర్రని వశము జేసికొందునుగడా అసి చండవర్న్శ అనుకొను
చుండెను, తుదకాతనికొకయు కి దోచెను, రెండవదినమే
_₹ లేంద0నాధునికి కావలసిన ద)వ్యమును దుగర్లమునుండి
యిప్పంచి తో %వబటిం చెను. అటుఏమ్మ్‌ట రండుమూడు
దినములు గడచినతోడ నే ఒకనాడు చండవర్శ ఉ_త్తమమగు
వస్తా/లంకార ములను ధరించి యు_త్తీమాశ్వమా నెక్కి తనకోరి
కను నెర వెర్చుకొనుటకై బయలు దెరెను, ఆతనిగుజ్రపు
టదునగు ల చష్తుడువిసెన తోడనే వనిత గుడిగెనుండి వెలుప
లకు వచ్చిచూ చెను, చండ వర్న్శను జూచినతోడనే అమె
భయఖతురాలై తనవేతులను కొంగుచాటున దాచుకొని
మెల్ల మెలన ఆ యంఫ్సశీయకమును దీయుచుండెను, ఆమె
'జేయుచున్న ది చంఢనర్శ్మ అపుడే గహించెను, ఉండనిమ్ముు,
ఎందుకు దియుచుంటివి ? నా_వేలుకంఆు ఆముద్విక సీవే/లికి
మిక్కలి _శోఖించగలదుో అనిపల్కె.ను, ఆమూాటలను విని
వనిత విచారములో బడిపోయెను, *“వదీఛూతము |! అఆముదిిక


ద్వి రీయఫాగ ము కేం1
వలెనని తొందరపడుచుంజెను, కాని తన విియుడిక్కడికి
వచ్చుటమాని వ సెను, రాత్రింబవళ్ళొ పెరీతిగ ఆమె చండవర్శ్మ
రాకకై ఎదురుచూచుచుండెను, వారము్ము రెండువారములు,
తుదకు రెండు మానములు గడచిఫపోయినప్పటికిని ఆమెకు
తనవి /యుడు వచ్చునట్టిజాడ గానరాకుండెను,
చండవర్శ తనవీ/యు కాలిని గలిసికొ నకపోవుటకు కారణ
మేమన, ఆసమయమున కీ ర్రవర్శవద్దనుండి “ఇంతలో నె రాగ
లము”అని యు_త్తరము వచ్చియుండెను, ఎందుకన _ర్రివర్మ
అక్కడక్క_డదిరిగి వంగబేశమునకుబోయి తన తమ్ముని గలిసి
కొన వలెనని విశ్వవిద్యాలయ ములో ఏవారించగా అతనిజూడ
అజపపడకుండుటచే నంశయముగలిగి సూక్ష్మ్మముగా నోధన
గావించగా చండవర్శ నంగతినంతయు 'దెలిసివో యను, అందు
లకు కీ _కినర్బ వాల వీవార పడీ అట్టుతేరమువా/సియుం డెను,
ఆమాట చలిసినతోడ నే చండవర ౧. నాడులు చల్లబడెను.
అప్పటినుండి వనిత మాటనుమరచిపో యను, అతసికి తనఅన్న
విషయమై ఆచార్యుని విషయమై ఈర్షద్విగుణీక్సుతమ య్యెను,
అతనిమనస్సులో ఛయంకరమగు విచారములువచ్చి 'జేరుకొను
చుండెను, ఈవంగటత్రి దుర్షమందలి రణరానుడను నొక
సామౌాన్వజాలివాడగు అనుచరుడు. 'దెలిసిపోొసన్‌ యు౦జెను,
అమనుష్యుడు క్‌ఛెన పహృూదయుడును పనిదొంగయయియుం
డెను, అందువల్ల దుర్షరశ్ష కుడగు ఉద్ధవాచార్యునకును వాసికిని
నరిపడకుండెను, ఆనంగతి 5 రివర్శ బెలిసిళొని రణరాగుని
ఎన్ని మారులో బెదరించెను,  ఆనాడుమొదలుకొని ఉద్ధవా
ఇార్యునితచై వాడు పగదలంచెను, తనచిన్నయజమాని చండ
189 విరభణభవళ
నర్మ దుర్తములో నుండుటచే ఆతని నఖ్నమును నంపాదించు
ఫొని తనకోరిక నెర వేర్చుళకొనదలం చెను, తుదకు వాడు అను
కొన్నంతపనిజేసియుండెను, ఒకనాడు రణరాగుడు చండ
వర్మను ఏకాంతమున గలిసికొని యీమేమోాచెప్పియుండెను,
ఆమాటలు చండవర్శకు మంచివిగాదోచి. వాని సఖ్యమును
వెడకుంజెను,

తన అన్నవిషయనై ఆచార్యునివిషయా మై ఎంత ద్వెష
మున్న ప్పటికిని వారియధి కారముముందట తనదేమియు సాగ
కుండునని రణరాగుడు చండ వర్మకు నూకరిఫోసి లుండెను,
ఇందుల ేమేమిజేయవలెనో అదిగూడ  'దెల్పియుండెను,
అనాడుమొదలుకొని వారిర్వురు సమయముకొర కై. సిరీశ్చించు
చుండీిగ,

ఇట్లుండ నింతలో క్రీ క్రివర్శన న్రారుడు తన ధర్మపత్ని
ఉద్దవాదార్యుల త్‌ సహో దుర్గములోసనికివచ్చి చెరుకొనిరి,
వారు దుర్షములో నడుగు బైనతో డనే స్ట నా)గారమాలోని
స ర్వ్యాంగక వచ ము దడాలున (కిందబడెను, అది ఈదుర్షము
మయుక్క_  మూలఫురువులు యుద్దసమయమున దొడగుఖొను
లోహమయకవచమగుటచే. క్రిందబడుట అపశకునవని ర్‌ రి
వర్మ తనమదిలో భావించి డాసి(వీత్యర్దముగా హోమము
గాఏంచి వాలవరకు దానధర గ్రములు జేసెను. అటువీమ్మట
నొకనాడు కేర్ధివర్శ తనతమ్ముని సభామందిరమునకు బిలచు
ర్‌ి ఉద్ధవాచార్యుని యదుట ఫొన్నిమంచిమాటలను జెప్పెను.
"కాని అమాటలు చండవర్శ వైవికక లేదు, తిరుగ అతని


ద్వి పీ య శ్రాగ ము 181
మదిలో ఉద్ధవానర్యుని యెదుట నన్ను తికన్మ_రిం చెనని యను
గ్ర నెను, అందువల చండవర్శకు మరింత ద్యెషము జపించి
యుండెను,

ఖున్‌ వివరించి నసంగ టి జరిగ నపమ్మట చండవర్శమన
స్పులో రణరాగుడు సూచించిన ఆభయంకరపాచారము మదిలో
(భమింపజొచ్చెను, అళమయముననే వసుమతీ టేవి (పసూతిమొ
కే ర్రివర్మసర్లారునకు వారసుడును, అజింక్యదుక్రమునకు అధి
పతియు జన్మించియుంటెను, అప్పటినుండి చండ వర్మ వమ్మాాతము
మనస్సు ఒమితీము ₹క రణరాగుడున్ను తానును ఏవారము
"'జెసికొని ఎ లేంద)నాధుని వీలిపించు టకు నిశ్శయించుళొనిరి,
ఎందుక్‌నగ నతసిక్షి ద్శ/వస్ధ ముమయొక్క_ ఆశగొల్పిన నె కార్య
మునకును వెనుకకుబోవువాడుకాడసని వారికి దెలిసియుండెను,
"వంట నే ౨ లందు బాబును తీసిపొనరమ్ముని రణరాగుని బంపి
యు౦డెను,

ఇంతలో ఆ ఫపుటిన బాలు నకు ఉపమాత గ"ావలసివచ్చు
టచే చండ వర్మకు అక స్కాత్తుగా వనితేజ్తాసక మునకువ చ్చెను,
వవాలదినములనుండి అమెవదకు బోకుండుటచచే తనమై కోపము
వచ్చియుండుననియు. ఆమెకొపమును దొలగించుట కిబే
మంచినసమయవుని ఆమెసిక్క_.డ నుపమాతగా వియమించినచవో
తొననుకొన్న కార్యము సాధించవచ్చునని వెంటనే బయలు
"ద రను,

వాలదిములపరకు తన్నపియుని రాకశెదమురుభూచిన వని
తకు సిరాశజసియించెను, తన్మపియుడు తనను మోనముజేసె


184 వీరధవళ

నని దలంవెను, చండవర్శ తనసిజనామము నెంగింపకుండుట చే
జాడపీయుటకామెకు వీలుగాకఘుంజెను, రానురాను ఆమెకు
పశ్చాత్తాపము గలుగుచుండెను,. అంతలో నామె సుఖపి)
నూతి యయ్యి 'మొగపిలవాడు జన్మం చెను. అపుడొమె
అనేకవిధముల దలపోసి దుఖంచెను. ౯ నేనొక దుమని_ేమకు
లోనై నాజన్నమును వ్యర్హ ము బేసిళొంటి” ననుకొనెను అషప్ను
డప్పూడార్మహాత్య గావించుకొనుటకు సిద్దపడుచుండెను, కాని
ఆసిరపరాధియగు తన బాలునిగతి యేమగునని ఆపనికిబూన
కుండెను, 'రెండుమూనములు గడచినవిమ్మట గుడి సెనుండీ
వెలుపలకువచ్చి దిరుగసాగెను, ఇట్లుండ నొకనాడు అమెకు
గుజ్జపుటడుగుల చప్పుడు వినవచ్చెను,. అది విసినతోడ'నే
"వేరేనెవరుగాక్‌ తన వీయతముడే వచ్చుచుండెనని దలంచి
ఆమెమనస్సు చలింపజాొ చ్చెను, అవచ్చునాతడు నా్మపీయ
కుమూారునితండ్తి” అని అమెమదిలోనికి వచ్చినత్‌డ నే,
ఇదివరకు తనమదిలోనున్న 'ద్వేషభావమునంతయు మరచి
పోయెను, వవో కొన్నిముఖ్యమైన పనులుండి యిన్నిదిన
ములనుండి రాకడగా లేదని అనుకొనెను. కొంతసేపటికి చండ
వర్మ అక్కడికి వచ్చిచేరెను, ఆయన వనితను జూచినతోడనే
గుజ్ఞమానుండి [క్రిందకుదిగి “వనితా నేనిన్ని దినములు సీవద్దకు
'రాక్రుండినందులకు నన్నుశక్షమించుము, నేను రానికారణము
నీకు 'దెలిసినపీమ శ్రీ నిజమనిఎంచును, అప్పుడై ననన్ను తప్పక
తీమించగలవు,” అని ఆలింగన మొన ర్ఫెను, గ్నోపేయనీ ! నీకు
అజింశ్యదుర్షముయొక్క_ స్వామినివి గావలెననియుండెనా
అని ఏఛారించెను, ఆవూాట వినినతోఢనే వనితకఘ ఆశ్చర్య


లి ద్వి రీయఫాగము 165
మనిపిం చెను, తానిదివరక నుకన్నట్లు తనస్వామి సాధారణ
మనుష్యుడుగాక అజింక్య దూగాధిపతియని వినినతోడనే
సంత షమనిపించిి తనకిదివరకున్న కోపమునంతయు మరచి

“నేనెవరై నది సీకింతవరకు ెల్పకుండినందులకు నీ
మదిలో సంశయముత్పన్న మై నిన్ను మోనముగావించితినని
సివనుకొనియుండవచ్చును” అని యామె కళా విధముల
అశగాల్చి తన మదిలోనున్న గు పవిచారమును చండవర్శ
తనపి/యురాలికి విన్నవించెను, ఆమాటవినినతోడ నే నిర్గ
లాంతఃకరణముగల వనిత భయతురాలయ్యెను, తన్మవ్రియుస్‌
స్వభావ మెట్రిదో వెంటనే అమె గగహీంచెను, ఆమె మదిలో
నికి అనేక విచారములు వచ్చి చేరుకొనుచుం డెను, కటువ౦టి
దుష్తమనువ్యుని ప్రయత్నమునంతయు జెకచి తన పగను
దిర్చుకొనవన లెనని నిశ్చయించునొ నెను, తాను వు(తునిగన్న
విషయమాలతనితా. 'జెప్పక డాచియుంచెను, తనమాటయొప్పు
కొ నెనని చండవర్శకు నంతోషమగుచుండెను, అనస్వుడామెతో
'“దుక్షములోనికి బోయినతోడనే నిన్ను బిలచుకొని నచు ్న
టకుగాను ఒకలఅనుచరుని బంకీంచెదగోనని చండవర గ్ర అక్కడి
నుండి బయలు దేరెను, దుర్షములోనికి వచ్చినతోడనే తన
యన్నతొ్‌ కుమూరుని విషయమై. నేనెక యుపమాతను
సిర్గయించితినని “తెలిపెను, అంతం_ర్థివర్శ ఒక వసెతను బిలచు
కని రమ్మాని ఒకమేనాను నూరు మొహరీలను బంపియుం
డెను, దనిత తనవాలుసి తనధర్శపిత కప్పగించి యుపమాత
యగుటకు అ*ంక్యదుగ్ష మూనకు వ చ్చెను,


186 వ్‌రనవళ

కనకదుర్థాధిపతియగు వీరసేనసర్రారునకు _క్రివర్మకు
మిక్కి-లిస్నేహముండెను, కొన్నిదినములవరకు తన దుర్గ
నులో వచ్చియుండుటకు _ర్టినర గను వేడుకొనెను, ఆయన
నూట తీసివేయ లేక క_ర్హివర్మ తనపత్నితోసహో కనకదుర్షమాు
లోనికిబోయెను, వారు తమ కుమారుని వనితీవద్ద నేయుంచి
ఫోయిరి, దుర్గముల” కువూారుడొక్క_ జేయుండుటజూచి చండ
నర్మ తన దుర్మార్గ మారంళం చెను, వనితను గు స్టీీతితో
గలిసికొని తన పుయత్నము కొనసాగుటకు యోజించుచుం
డెను, ఫ్నక్షివర్మ కనకదుర్గమునుండి రాకముందే కమారుని
తుదముట్టింపవ లెనని తలంచెను, కాని ఎన్ని జేసినప్పటికిని
తనకు వనితఅనుకూలపడకుండెను, అప్పుడుమూత/ మూామెకు
చండవర్శ (కూరుడనియు విశ్వానఘాతకు డనియు నమ్మిక గా
ధోచెను. ఎటుల తె చండవర శ్ర ఆబాలుని జంపుటకు నిశ్చ
యించుకొ నెనో అటుటే ఆమె రశన్నించవ లెనని నిశ్చయించు
కొ నెను, చండ వర్మయొక్క- దుష్కృృృత్యము లన్నియు వసు
మతీ బేనికి "తెేలియజేయవ లెనసి అనుకొనెను శాస తన
నూటను నమ్మువారెవరని యూరకుండెను, తుదకామెకొక
యు క్రిదోచెను, కువూరుని తన ధర్న్మపితవద్దకు జేర్చి తనకుమూా
రుని యిక్కడికి 'బెప్పించెను, ఇట్టుండ కొన్నిదినములే
అఆబాలుని కక స్మాత్తుగా అపస్మారరోగము సంభవిం చెను,
అందువల్ల దురమున చాలగడబడన య్యెను, గొప్ప గొప్పు
వైద్యులు వచ్చ యుపూారములు (పారంభఖంచిరి, అ 'ే
సమయమున రణరాగుడు వంగ దేశమునుండి _₹ లేంద్రనాధ
నవాబును అతనితోగూడ కొందరి భిల్లులను బిలచుకొని వచ్చి
ద్యితీయభథాగ మా 18"
యుండెను, వారందదు ఒక్క. చోటజేర ముందుశేమి జేయ
వలనో నిర్ణయించుకొనిరి. కుమారు డత్యంత వ్యాధ్యిగ న్వడై
యుండుటవల్ల ఒకమనుష్యుని కనకదుర్గమునక ంపించి వ్ర ర్తివర్శ
కాసంగతి తేలియ జేసిన, ఆయన తనపత్నిత్‌ నహా వంటనే
అజింక్యదుక్షమునకు వచ్చుటకు బయలు బేరెను, అప్పుడు
(తొవలో వారిని జిక్కించుకొని ఫొట్రి చంపవ లెననియు,
ఇందుకుగాను ౩ లే్యదనాధ బాబుకు వేయి మొహరీలును
ప/తియొక్క భిల్లునకు నూరు మొవహారీలు యిచ్చుటకు చండ
వర్న్శమయొప్పు! నెను, ఇంక వారిని జంపినవిమ్మట వారియొంటిపై
నున్న అభర జణములుగూడ వారె యిచ్చి వేయుదున నెను,
అటులే తాను అజింక్యదుర్దమునకు అధిపతిమైనపిమ్న్మట దుర్గ
రశ్షకత్యము రణరాగున కిత్తున నెను, ఈప)కారముగా నిశ్చ
యించుకొసి పిమ్మట కనకచుగ్గమునళొక గుజ్ఞపుస్వారిని చండ
వర్శ వోలించెను, వనితకు ఈమాట  'దెలిసినత్‌ ్డడనే తన
రకువూరుడు నంకటములో నుండినప్పటికిని ఆమెచేమియు
ననిపించ లేదు, నసుమతీ దేవివచ్చినపీమ గట ఆమకఘుమారుని
రశ్షణగావించి యుం౦చినసంగతిసి విన్నపంచెదనని యనుకొను
చుంచెన,
కువూూరుడు చాలఅన్వస్థతగానుం డెనని "తెలిసినంత నే
ర _క్రివర్శనన్రారుడును వనుమతీ దేవియు వెంటనే కనకదుర్షమం
నుండి వెలు బేరి, వారివెంట ఉద్దవాచార్యుకుగూడ నుండెను,
వారునట్య్యరు అజింక్యదుక్షమింక రెండు మైళ్గున్నదనువరకు
వచ్చునరికి వారిపై శై లేంద్యనాధునిమైన్యము వచ్చిపడెను,
అందు రణరాొగుడుగూడఢడనుండెను, వాడు మొట్ర'మొదట'నే


శేరి వ్‌ రధవళ

ఆవార్యునియెదలో క  లితోబాడచి కిందపడవై చెను, అనంక
ఓటవము వచ్చిపడుట జూచి వ్నేర్థినర్మయు ఆయన ళూర పత్ని యు
భయపడక _ తుదివరకు వారినెదిరించిరి కాని క్రీర్థివర్మ
పడిపోయినతోడ నే అమెధైర్యము దొలగిపోయెను, ఆమె
యొక్క. తె అదుస్తులయెదుట  నేమిజేయగలదు ? తుదకా
దు ర్నార్దలామెనుగూడ తుదమాటించి!

"₹0డవనాడు చండవర్శ్మ వోలటించిన మనుష్యుడు
దుర్గములోసికివచ్చి ఆ ఛభయం॥కరవర్రమానము నెరిగించెను,
అసమయముననే వనీతకుమూరుడుగూఢ మృతినాందెను,
అప్పుడా మెశోక్‌ మును వర్గి ౦పనలవిగాకఘుండను. కాని ఆచండా
లునకు చండవర్శకు కరుణలక ఆమను దుర్షమునుండి వెడల
గొట్రంచను. అయ్యో! ఆ నిరపరాధివనిత పై ఒకటిపె నొకటి
కష్టము ల వచ్చిపడుచుండొను, ఆమెదుఃఖముతో మరల తన
ధర్మపితగుడి సెలోనికి వచ్చి చె రెను, అహ్పుడ"నృష్దుడు మృత్యు
ద్వారమున దిడియుండెను, చెండవనాడే అవృ్హుడు వమురణిం
చెను, అప్పుడావసిత దుఃఖమువలను సంక టములవల్ల ను
భ/'మిస్టురాలయ్యెను, అఆవె యా భ్గమిష్ట్య్రాతిలో నే కువమూరుసి
లేవ నెత్తుకొని గనక చెటనక  దిరుగాడుచుండెను, అట్లు
కొస్ని దినములు తింగి తెదిగి ఉపెక్హ్రాతములో వ చించినటు ల?
రాజమ హేంద)వరమునక్షు వచ్చియు౦డెను,  ఆనమయమున
స త్య్వాశ )యుని వివాహము జరుగుచుండుటజూచి అక్కడ
అకుమారుని అజింక్యదున్హాధిపతిని బడనవైచిి అమ యెన్నో
సంవత్సరములు గుటలలో అరణ్యములలో రాతియ నక
పగలనక విచ్చిదానివ లె దిరుగుచుండెను,


చండవర్శ్మ_కాద్యు ఇప్పుడలేడు న ర్రారుడయ్యుండెను_
చండవర్శన ర్రారుడు వనిగను దుర్తమునుండి వెడలగొట్రిన
పిమ్మట, ఆ సర్వ వేేతములకు దహననంస్కా. రఏధిని గావించి
సిర్భయుడ య్యెను, కాసి నిజమైనదు ర్లాధిపలి పా్రాణములతో
నుండెనని అతడనుఫొన లేదు, రెండవనాడు కొందరినిరపరాధు
అను బట అ్బీంచి వాదిని వాంతకులని దండించెను,ు మరియు
తనఅన్నయందలి పేేమను ప్రజలకు జూపీంచుటకుగాను, న రి
వర్శ్మ మొదలగువారు హత్యగా వింపబడినచోట వారిన్యర ణా
రె ఒక స్పటిక స్తంభము నిల బెట్టించెను. నే లేంద)నాధబాబు
నకు తానొప్ప'కొన్నటుల బహుమానమి చ్చెను, రణరాగుసని
దుర్గ రక్షకునిగా నియమించెను, అటుపిమ్మట పూర్వాచార
పద్దతిన వర్ష ప్రతిపవనాడు మహిపషబలినమయమున సిబమెన
దుర్తాధిపతి అక్క_డుండవ లెను, కాబట్టి కీ ర్రివర్శ యొక్క
వి పాభాకృతి అక్క-డికాాడు వచ్చినిలచెను. అదిజూచి
చండనర్శ్మకు భయమాతొ' నాడులు చల్లబడెను. అభయము
వల్లనే ఆనాటినుండి చండవర్శ్య దుర్షమునుండి వెడలిఫోయి
రాజధానియందుండజబొ చ్చాను, మరల. దుర్గములో నడుగు బెట
కుండెను. అజింక్యనుర్త ముమయొక్క_ నిజమెన అధిపతియగు ఏ్‌ర
ధవళుడు న త్యా(శ్రయునితో దుర్గములోనికి వచ్చిచేరనతోడనే
అతని మృతమాతాపితలు వపికారముగా మైవికరీతి సహ
యము 'జేసియుండిరో మజతియు ఉవృవాచార్యుడు విశాచ
రూపమున రణరాగు నేవధమున దుఃఖములపాలు గాపించెనో
అదియంతయు నిదివరకే వచింపబకియుండెను,


100 వీఠర్రధవళ

వనిత యాభబాలక్షుని లలితదుక్ష ముయొక్క_ జ్వారమువద్ద
నుంచినవీమృట ఆబాలుడు లలిత గ రిదృ్భవ్వీలోబడెను, వంటనే
అమెఎత్తుఫోని మురిపెముతో ఫపోవీంచెను, అబాలుడే మన
క థధానాయకుడగు వీరధవళుడై యుండెను, అటువిమ్నుట
నా మెరకు చంద) సేనుడు లలితప్రభ జస్నించియుండిరి,

చండ వర్శనన్హారుడు అజింక్యదుగక్ష మునుండి వనాచ
భీతితో పారివచ్చి రాజమ హేందినరములో నచ్చియుండెను,
అటుపిమ్ముట తనకుదగినక న్వను వివాహాూవమాడవ లెనసి వెదకు
చుండెను, అనమయముననే రాజూధిరాజగసస చందశేతు
మహారాజు మరణించుటచేే అరాజక్‌ము పా/రంభమ య్యును,
అప్వుడు న త్యాశ/యన గ్ధారుని వ ద్రకు వాలజనులు వచ్చుచు
పోవుచుండికి, అప్పుడు లలితపుభ చంఢవర ద్భప్టిలో బడెను,
అమె తన వై భవమునకు యోగ్యురాలని దోచుటచెే తనకిమ్మని
వినారించియుం౦ డెను,

స త్యాశంయన ర్రారుడు వీరధవళుడు మొదలగువారితో
అజింక్యదుగ్షమునకు వచ్చియుండిరి. అనవమయమున వనసిత
పూర్వవుకొండలయందు దిరుగుచుండెను, సుమారు యిరువది
నాలుగు సంవత్సర ములనుండి ఆ మెలఅట్లు విచ్చిదానివ లె దిరుగు
చుండెను, ఆమెకాపు దేశ ము: 'తెలిసియున్నటుల దోచు
చుండెను, అప్పుడప్పుడు తనపూర్వ్యితిని జ్ఞాపకమునకు దెచ్చు
కొనునుగాని, వెంటనే విచ్చిలో బడిపోవ్రుచుండెడిది, ఇదివరకు
నాలుగవహుకరణమున వచించినటుల, చంద] సేనుడు, లలిత
ప్రభ ఏరధవళుడు ఏరుమున్వురు సృన్టీ సౌందర్యమును జూచు


ద్వి తీయ భాగము [101
టకై. పూర్వపుషొండలవై ఫునకు బోయినప్పుడు ఆమెనుజూచి
యుండిరి, పరధవళుని జూచినతోడనే వనితకు ఒక విధమెన
కరుణజనించెను, అమెమనస్సు ఫుత/వాతృల్యమున నాతరుణ
ఏరధవళునడై. కొటుళొననా”ను, అప్పుడామె మోాగరవరసి
వారిసీవిచారించెను, ఆనాడు ఏరధవళుడు శెండుమూనవముల
గాలుడై యుండ చమత్కారరీతితో లలితగారీ దేవికి దొరకి
యుండెనసని చెలిసికొ నను, ఏఠధవళుని జూచినది మొదలు ఆమె
విచ్చి కొంతవొంత దొలగిపోవుచుండెను, అస్నినంగతులు
బాపకమునకువ చ్చెను, పాఠకులారా ! ఆవనితయీ వృద్ధవ నచరి
నాముమున బవీిలువబడుచు౦ం డెను,

అటుపిమ్మట చండవర్శకా నృద్దవన చరియందు నంళ్త
యము గలుగజొచ్చెను, మరియు ఏరధవళునకు తనకేదో
సంబంధముండవచ్చునసిగూడ సంశయించి అతని నాశన
"మొనర్బుటకు ప్యయల్నించెను,
(12.
ఎ7ఉపస౦హార ము,

అజింక్యదుక్షము మపహ+వై భవిత శృంగారింపబడి
యుండెను, ప్రతిగృహమునకు పచ్చనితోరణములు గట్రబడీ
దురమంతట మంగళ వాద్య ముల తో మూరు మో+౫చుండెను,
విరధనళనర్థారుని వివాహమునకై. అన్ని వర్చాటులు గావింప
శచాను, పతివారును తమయింటి కార్యమనుకొని ఆ పివాపవా
ములో పాల్లూనియుండిరి, సుళభము హూ రమున సత్యాశ)య
మహారాజు తనమ్రియకన్యయగు లలితపభను వీరధవళినకిచ్చి
వివాహము. గావించెను,  సనలరోజులు మహ టై భవముతొ

వివాహను హోత్పవము జరువబణెను,
అనంతరము అజింక్యదునాధిపతియగు. సీరథవళ స్తా
రుడు బీజ్జ్ఞలుని తనదుర్షరతుకునిగా సియమించ్చి, చారణినకు
అపారమైనభూమిని దానమి చ్చెను, కొన్ని దినములకు ఏ5 రాజ
నన్హారుని వుత్కికయగు చంద్రపుభయను లావణ్యవతిని
చంద సేనకుమూరునకిచ్చి వివాహముగావించెను, నత్య్వాశయ
నుహూరాజు ఎప్పటివలె తన లలితదుక్షములోను, వీరధవళ
సస్ద్టారుడు తన _అజింక్యదుర్షములోనుండి పజూపాలనము
"చేయుచుండిరి, వృద్ధవనచరి అజింక్యదుర్రమందుండి భగవద్భ

కితో శాలము వెళ్ళబుచ్చుచుం డెను,

నవమ ప్రమా,
ఫొండా శ ౦కరయ్యగారి (ీవియాల్‌' పవర్‌ (పెన్‌ , సీకిందా చాద్‌ ,
---
---