This is chapter one of https://ia601808.us.archive.org/11/items/Samskruta-Kumara-Vyakaranamu There are three swaraas (vowels) and 33 vyañjanaas (consonants) in the Māheshvarā Sutras, arranged in 14 sutras. Each sutra ends with a marker consonant that indicates the end of a group of sounds. The groups are as follows:

1. అ ఇ ఉ ణ్
2. ఋ ఌ క్
3. ఏ ఓ ఙ్
4. ఐ ఔ చ్
5. హ య వ ర ట్
6. ల ణ్
7. ఞ మ ఙ ణ న మ్
8. ఝ భ ఞ్
9. ఘ ఢ ధ ష్
10. జ బ గ డ ద శ్
11. ఖ ఫ ఛ ఠ థ చ ట త వ్
12. క ప య్
13. శ ష స ర్
14. హల్

• There are 9 vowels and 42 consonants.
• అచ్ - అ ఇ ఉ ఋ ఌ ఏ ఓ ఐ ఔ are the nine - 9 vowels are called achulu.
• అ ఇ ఉ ఋ ఌ - simple vowels and ఏ ఓ ఐ ఔ are Diphthongs
• ణ్ క్ ఙ్ are 3 ఇత్ sangnyas [technical term / name] that are absorbed by 9 vowels.
• అణ్ pratyaharamu - అ ఇ ఉ are the 3 vowels
• అక్ pratyaharamu - అ ఇ ఉ ఋ ఌ are the 5 vowels
• హల్ pratyaharamu - హ through ల్ are the 33 varnas [sounds] are called hallulu.
• ట్ ణ్ మ్ ఞ్ ష్ శ్ వ్ య్ ర్ are 9 ఇత్ sangnyas [technical term / name] that are absorbed by 33 varnas.
• అచ్ and హల్ varnas together form 2 main segments of of sanskrit language system.

mindmap
  root((మాహేశ్వర సూత్రాలు<br/>14 Sutras))
    స్వరాలు Vowels
      అచ్ pratyaharamu
        9 vowels total
        అ ఇ ఉ ఋ ఌ ఏ ఓ ఐ ఔ
      అణ్ pratyaharamu
        3 vowels
        అ ఇ ఉ
      అక్ pratyaharamu
        5 vowels
        అ ఇ ఉ ఋ ఌ
      ఇత్ markers absorbed
        ణ్ క్ ఙ్
        3 technical markers
    వ్యంజనాలు Consonants
      హల్ pratyaharamu
        33 consonants total
        హ through ల్
      ఇత్ markers absorbed
        ట్ ణ్ మ్ ఞ్ ష్ శ్ వ్ య్ ర్
        9 technical markers
    14 సూత్రాలు List
      1. అ ఇ ఉ ణ్
      2. ఋ ఌ క్
      3. ఏ ఓ ఙ్
      4. ఐ ఔ చ్
      5. హ య వ ర ట్
      6. ల ణ్
      7. ఞ మ ఙ ణ న మ్
      8. ఝ భ ఞ్
      9. ఘ ఢ ధ ష్
      10. జ బ గ డ ద శ్
      11. ఖ ఫ ఛ ఠ థ చ ట త వ్
      12. క ప య్
      13. శ ష స ర్
      14. హల్
    System Structure
      Total = 42 varnas
      9 vowels + 33 consonants
      అచ్ + హల్ = complete system
      Marker consonants end each sutra

mindmap
  root((Māheshvarā Sutras - Book))
    Telugu
      1. అక్ - అ ఇ ఉ ఋ ఌ Simple Vowels
      2. ఇక్ - ఇ ఉ ఋ ఌ Liquid Simple Vowels
      3. ఏచ్ -  ఏ ఓ ఐ ఔ Diphthongs
      4. అచ్ - ALL Vowels
      5. యణ్ - య వ ర ల Semi-vowels
      6. ఝశ్ - ఝ భ ఘ ఢ ధ జ బ గ డ ద soft consonants except nasal semi vowels and హ
      7. ఝష్ - ఝ భ ఘ ఢ ధ Aspirate soft consonants except హ
      8. జశ్ - జ బ గ డ ద Unaspirate soft consonants
      9. ఖర్ - ఖ ఫ ఛ ఠ థ చ ట త వ క ప శ ష స All Hard consonants
      10. ఖయ్ - ఖ ఫ ఛ ఠ థ చ ట త క ప  Hard consonants except Sibilants
      11. శర్ - శ ష స Sibilants hard consonants
      12. ఝల్ - All consonants except nasal and semi-vowels
      13. ఝయ్ - All consonants except nasal, semi-vowels, Sibilants and హ
      a. అణ్ - అ ఇ ఉ

అ ఆ are sitra achulu, vowels that dont change their position ఇ ఉ ఋ ఌ are chara achulu, liquid vowels that can change their position

*Samakharamu and Savarnamu First 4 Samakharamas each of them can be represented in 18 ways forming savarnas. Example: అ hrasva with its [long vowel (dhherghamu), pluthamu, udhathamu ] X [ anudhathamu, anunasikamu, anaanunasikamu ] [3 X 3 X 2] = 18 same applies to ఇ ఉ ఋ but for ఌ dhherghamu doesnt apply hence only [pluthamu, udhathamu] X [ anudhathamu, anunasikamu, anaanunasikamu ] [2 X 3 X 2] = 12 Similarly sandhyakharamulu doesnt have hrasvas hence 2 X 3 X 2 = 12 In written format we dont see all these variations we only see అ kaara and other 4 harsva dheeragamulu

These are consonants written without a vowel marker — the bare consonant form with a halanta/virama (్).

Examples:

• క్ ఖ్ గ్ ఘ్ ఙ్
• చ్ ఛ్ జ్ ఝ్ ఞ్
• ట్ ఠ్ డ్ ఢ్ ణ్

These are called "phuṭṭa" (split/bare) because they stand alone without being joined to a vowel.

In Telugu writing:

• క = ka (consonant + inherent vowel అ)
• క్ = k (bare consonant, phuṭṭākṣara)

These are conjunct consonants — two or more consonants combined into a single cluster, like:

Examples:

• ర్త (rta) — as in భారతము (bhāratamu)
• స్త (sta) — as in అస్త్రము (astramu)
• న్న (nna) — as in అన్నము (annamu)

They're called "sandhyā" (junction/twilight) because they represent the meeting point of two consonants — neither fully separate nor fully merged, like twilight between day and night.

In the Māheshvarā Sūtras context:

• The IT markers (ణ్ క్ ఙ్ చ్ etc.) are phuṭṭākṣaramulu — bare consonants
• When forming pratyāhāras, you combine the first sound with these bare consonants

Example:

• అచ్ = అ (first vowel) + చ్ (IT marker phuṭṭākṣara) = all vowels from అ to చ్

సంధ్యక్షరములనగా రెండ్తక్షరముల కలయికచే పుట్టినవని అర్థము.
ఏ కారము అకార ఇకార సంయోగముచేతెను, ఓకారము అకార
ఉకార సంయోగముచేతెను, ఐకారము అకార ఏకార సంయోగముచేతెను
ఔకారము అకార ఓకార సంయోగముచేతెను పుట్టుటచేత హాటికి సంధ్య
క్షరములని పేరువచ్చెను.

ఏకాదయః స్వరాః సంధ్యక్షరాజ్జొతి
అఖ్యాయంతే, స్వరధ్వనయ సంధిరూపాత్త్వాత్
(వైధికాభరణం)

Sandhyākṣaramulu means letters formed by the combination of two letters.
ఏ (e) is formed by the combination of అ (a) + ఇ (i)
ఓ (o) is formed by the combination of అ (a) + ఉ (u)
ఐ (ai) is formed by the combination of అ (a) + ఏ (e)
ఔ (au) is formed by the combination of అ (a) + ఓ (o)
Because they are born from the union of two sounds, they are called sandhyākṣaramulu (junction letters/twilight letters).

సంధ్యక్షరములు (sandhyākṣaramulu) are vowels formed by the fusion of two simple vowels. They are called "sandhi" (junction) vowels because they represent the meeting point of two sounds.

The word సంధి (sandhi) means:

• Junction
• Meeting point
• Twilight (the junction between day and night)

Just as twilight is neither fully day nor fully night, these vowels are neither the first sound nor the second — they are a blended form.

mindmap
  root((సంధ్యక్షరములు<br/>Junction Vowels))
    ఏ e
      Formation
        అ a + ఇ i = ఏ e
      Example words
        ఏమి emi what
        ఏడు edu seven
        దేవుడు devudu god
    ఓ o
      Formation
        అ a + ఉ u = ఓ o
      Example words
        ఓడ oda boat
        ఓటు otu vote
        మోము momu face
    ఐ ai
      Formation
        అ a + ఏ e = ఐ ai
      Example words
        ఐదు aidu five
        ఐక్యము aikyamu unity
        పైన paina above
    ఔ au
      Formation
        అ a + ఓ o = ఔ au
      Example words
        ఔషధము auṣadhamu medicine
        కౌగిలి kaugili embrace
        పౌరుషము pauruṣamu manliness

Examples in words:

• ఏమి (emi) — what
• ఏడు (edu) — seven
• దేవుడు (devudu) — god
• చేయి (cheyi) — hand
• వేదన (vedana) — pain

Examples in words:

• ఓడ (oda) — boat
• ఓటు (otu) — vote
• మోము (momu) — face
• కోపము (kopamu) — anger
• రోజు (roju) — day

Examples in words:

• ఐదు (aidu) — five
• ఐక్యము (aikyamu) — unity
• పైన (paina) — above
• మైదానము (maidānamu) — field
• వైద్యము (vaidyamu) — medicine

Examples in words:

• ఔషధము (auṣadhamu) — medicine
• కౌగిలి (kaugili) — embrace
• పౌరుషము (pauruṣamu) — manliness
• ఔత (auta) — yes (formal)
• కౌరవము (kauravamu) — respect

When two words combine in Sanskrit/Telugu, sandhi rules create these junction vowels:

రామ + ఇంద్రుడు = రామేంద్రుడు

• రామ (rāma) ends in అ
• ఇంద్రుడు (indruḍu) starts with ఇ
• Combined: రామేంద్రుడు (rāmendruḍu) — Rāma and Indra

హిమ + ఉదయము = హిమోదయము

• హిమ (hima) ends in అ
• ఉదయము (udayamu) starts with ఉ
• Combined: హిమోదయము (himodayamu) — rise of snow/cold

మత + ఏక్యము = మతైక్యము

• మత (mata) ends in అ
• ఏక్యము (ekyamu) starts with ఏ
• Combined: మతైక్యము (mataikyamu) — unity of opinion

మహ + ఓజస్ = మహౌజస్

• మహ (maha) ends in అ
• ఓజస్ (ojas) starts with ఓ
• Combined: మహౌజస్ (mahaujas) — great energy

Simple Vowels (9):
అ ఆ ఇ ఈ ఉ ఊ ఋ ౠ ఌ
↓
When combined through sandhi:
↓
Junction Vowels (4):
ఏ = అ + ఇ
ఓ = అ + ఉ
ఐ = అ + ఏ
ఔ = అ + ఓ

1. Understanding word formation — Many compound words use sandhi
2. Pronunciation — Knowing the components helps with correct pronunciation
3. Etymology — Understanding root words by breaking down sandhi
4. Pāṇini's rules — Many sūtras specifically deal with sandhi vowels
5. Metre in poetry — Sandhi affects syllable count in chandas

Break down these words into their sandhi components:

సంధ్యక్షరములు (Sandhyākṣaramulu) are the four junction vowels:

• ఏ (e) = అ + ఇ
• ఓ (o) = అ + ఉ
• ఐ (ai) = అ + ఏ
• ఔ (au) = అ + ఓ

They are formed when two simple vowels meet at word boundaries through sandhi (phonetic combination) rules. Understanding these is essential for:

• Reading Sanskrit compound words
• Applying sandhi rules correctly
• Understanding Pāṇini's grammar
• Proper pronunciation and metre in poetry

**Sankrit text సంస్కృత ఉచ్చారణీయ అక్షరాణి
సంఖ్యాచారణీయేవి కంఠతాలవ్య
ఓష్ట్య కంఠోష్ట్య తౌ” (ప్రయోగ రత్న మాలా వ్యాకరణం)

In the Māheshvarā Sūtras context: When the book says "ఊర్ధ్వ భాగమున 3 తో చూపబడును" (in the upper part, indicated with 3), it means:

"The pluta (triple-length) form is shown by writing a 3 above or after the vowel in the ūrdhva bhāga (upper section/superscript position)"

Try it: Say "Rāmāāā!" like you're calling someone across a field — that's pluta!

What are Savarnas

సవర్ణము (savarṇamu) means "of the same class" or "homogeneous" — specifically referring to sounds that share the same place of articulation.

సవర్ణము (savarṇa) refers to vowels or consonants that belong to the same phonetic category.

అ and ఆ are savarna — they are the same sound, just different lengths.

అ and ఇ are NOT savarna — they are different vowel classes.

అకః సవర్ణే దీర్ఘః (akaḥ savarṇe dīrghaḥ)

This famous sūtra means:

When a vowel (ak) is followed by its savarna (same-class vowel), the result is the long form (dīrgha)

Examples:

• అ + అ = ఆ (a + a = ā)
• ఇ + ఇ = ఈ (i + i = ī)
• ఉ + ఉ = ఊ (u + u = ū)

This is a sandhi rule — how sounds combine in Sanskrit.

Consonants from the same varga (row) are also savarna:

క and ఖ are savarna (both gutturals)
క and చ are NOT savarna (different places of articulation)

Many sandhi rules and grammatical operations in Sanskrit apply only when sounds are savarna — when they belong to the same phonetic class.

In short: సవర్ణము = same class/category of sound (same place of articulation or same vowel type)